Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 706

|  |
| --- |
| **706** |
|  ◄ | 7de eeu | **◄8ste eeu►** | 9de eeu | ►
◄ ◄ | ◄ | 701 | 702 | 703 | 704 | 705 | ◄ **706** ► | 707 | 708 | 709 | 710 | 711 | ► | ► ► |
| Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
| Sien ook: Kategorie:706 |

|  |
| --- |
|  **Kalenders** |
|

| Gregoriaanse kalender | 706  |
| Ab urbe condita | 1459 |
| Armeense kalender | 155
*ԹՎ* |
| Chinese kalender | 3402 – 3403
壬巳 – 癸午 |
| Ethiopiese kalender | 698 –699 |
| Hebreeuse kalender | 4466 – 4467 |
| Hindoekalenders |  |
| - *Vikram Samvat* | 761 – 762 |
| - *Shaka Samvat* | 628 – 629 |
| Irannese kalender | 84 –85 |
| Islamitiese kalender | 87 –87 |

 |

Die **jaar 706** was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 6de jaar van die 8ste eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.

## Gebeure

* 11 Maart – Vindicianus, biskop van Kameryk, besoek Brussel.

## Geboortes

## Sterftes

* 15 Februarie – Leontios, keiser van die Bisantynse Ryk (\* onbekend).
* 15 Februarie – Tiberius III, keiser van die Bisantynse Ryk (\* onbekend).
# Keiser van Japan

Standaard van die Keiser van Japan
Die Keiserlike Seël van Japan
Die **Keiser** (天皇, *Tennō*?, letterlik "hemelse vors",) van Japan is die land se monarg. Hy is die hoof van die Japannese Keiserlike Familie. Volgens Japan se huidige grondwet is die Keiser die "simbool van die staat en die eenheid van die volk," en dien as seremoniële hoof in die grondwetlike monargie.

Die huidige keiser is Sy Keiserlike Majesteit die Keiser Naruhito, wat die Krisanttroon bestyg het toe sy vader Keiser Akihito in 2019 abdikeer het. Hy is die 126ste keiser volgens Japan se tradisionele opvolgingsorde.

Die rol van die keiser van Japan het histories gewissel van dié van 'n opperrang geestelike met grootliks simboliese magte en dié van 'n werklike keiserlike heerser. 'n Onderliggende keiserlike kultus (die idee van Arahitogami) beskou die keiser as van goddelike afstamming. Tot 1945 was die Japannese monarge altyd amptelik militêre aanvoerders. Anders as in die geval van westerse monarge het hulle die funksie nie in praktyk uitgevoer nie. Japannese keisers is byna altyd tot 'n mindere of meerdere mate deur ander politieke magte beheer.

Sedert die middel van die 19de eeu het die Keiserlike Paleis as "Kyūjō" (宮城) bekendgestaan. Later is dit hernoem na *Kōkyo* (皇居) en was geleë op die voormalige terrein van die Edo-kasteel in die hartjie van Tokio. Vroeëre keisers het vir byna elf eeue in Kioto gewoon.

## Keisers van Japan

Vervolgens die vyf keisers van Japan se moderne tydperk sedert die stigting van die moderne Japannese Keiserryk in 1867.

| No. | Portret | Persoonlike naam | Bewind | Posthume naam | Notas |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 122 |  | Mutsuhito | 1867–1912 | **Keiser Meiji** | Eerste Keiser van die Japannese Keiserryk |
| 123 |  | Yoshihito | 1912–1926 | **Keiser Taishō** | Kroonprins Hirohito het 1921–1926 as *Sesshō* (Prinsregent) gedien |
| 124 |  | Hirohito | 1926–1989 | **Keiser Shōwa** | Dien 1921–1926 as *Sesshō* (Prinsregent). Laaste Keiser van die Japannese Keiserryk |
| 125 |  | Akihito | 1989–2019 | Keiser Heisei | Abdikeer op 30 April 2019. Word in Japannees *Jōkō* ("die groot Keiser") genoem, en "keiser emeritus Akihito" in Afrikaans. |
| 126 |  | Naruhito | 2019–*hede* | Keiser Reiwa | Ingehuldig op 1 Mei 2019. Word *Kinjō Tennō* ("die regerende Keiser") of *Tennō Heika* ("Sy Majesteit die Keiser") in Japannees genoem, en "Keiser Naruhito" in Afrikaans. |

## Verwysings

## Bronnelys

* (en)  Asakawa, Kan'ichi (1903). *The Early Institutional Life of Japan*. Tokyo: Shueisha. OCLC 4427686; *see* online, multi-formatted, full-text book at openlibrary.org
* (en)  Screech, Timon (2006). *Secret Memoirs of the Shoguns: Isaac Titsingh and Japan, 1779–1822.* London: RoutledgeCurzon. ISBN 0-7007-1720-X; ISBN 978-0-7007-1720-0.

## Eksterne skakels

* (en)  (ja)  Amptelike webwerf van die Keiserlike Huis van Japan
* (en)  "Tennō". Encyclopædia Britannica. Besoek op 27 April 2020.
# 892

|  |
| --- |
| **892** |
|  ◄ | 8ste eeu | **◄9de eeu►** | 10de eeu | ►
◄ ◄ | ◄ | 887 | 888 | 889 | 890 | 891 | ◄ **892** ► | 893 | 894 | 895 | 896 | 897 | ► | ► ► |
| Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
| Sien ook: Kategorie:892 |

|  |
| --- |
|  **Kalenders** |
|

| Gregoriaanse kalender | 892  |
| Ab urbe condita | 1645 |
| Armeense kalender | 341
*ԹՎ* |
| Chinese kalender | 3588 – 3589
戊亥 – 己子 |
| Ethiopiese kalender | 884 –885 |
| Hebreeuse kalender | 4652 – 4653 |
| Hindoekalenders |  |
| - *Vikram Samvat* | 947 – 948 |
| - *Shaka Samvat* | 814 – 815 |
| Irannese kalender | 270 –271 |
| Islamitiese kalender | 278 –278 |

 |

Die **jaar 892** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Dinsdag begin het. Dit was die 92ste jaar van die 9de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure

* April – Pous Formosus kroon hertog Guido III van Spoleto as keiser van die Heilige Romeinse Ryk.

## Geboortes

## Sterftes

* Me(i)ngold (van Hoei), Belgiese martelaar en heilige.

---

Dae | Eeue | Geskiedenis
# Khamag-Mongole

**Хамаг Монголын ханлигKhamag-Mongoolse konfederasie**|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **900's – 1206** |  →
 |

 |
|  |
| Ligging of Khamag-MongoleDie Mongoolse Ryk omstreeks 1207. |
| **Hoofstad** | gesentreerde kamp naby Kherlen-rivier |
| **Taal/Tale** | Middel-Mongools |
| **Godsdiens** | Tengriisme (Sjamanisme) |
| **Regering** | Monargie |
| **Khan** |  |
|  - 10de eeu | Khaidoe |
|  - 1120–1148 | Kaboel Khan (1ste aangetekende khan) |
|  - 1148–1156 | Ambaghai Khan (2de) |
|  - 1156–1160 | Hotula Khan (3de) |
|  - 1189–1206 | Genghis Khan (laaste) |
| **Wetgewer** | Khurultai |
| **Historiese tydperk** | Middeleeue |
|  - Stigting | 900's |
|  - Ontbinding | 1206 |

Kaboel Khan, eerste khan van die Khamag-Mongole.
Die **Khamag-Mongoolse konfederasie** (Mongools: Хамаг монгол, "Hele Mongolië") was ’n groot stamkonfederasie (*khanlig*) in die 12de eeu op die Mongoolse plato. Dit word soms beskou as die voorloperstaat van die Mongoolse Ryk.

## Geskiedenis

Die eerste khan van die Khamag-Mongole sover bekend was Kaboel Khan van die Bordjigin-familie, ’n oupagrootjie van Temoedjin (Djengis Khan). Kaboel het daarin geslaag om aanvalle deur die Jin-dinastie af te weer.

Die konfederasie het begin verbrokkel ná die dood in 1171 van Kaboel se kleinseun Jesoegei, die pa van Temoedjin. Politieke anargie en ’n magsvakuum het voortgeduur tot in 1189, toe Temoedjin khan geword het. Hy het al die families in 1206 verenig, die titel Djengis Khan aangeneem en die Mongoolse Ryk gestig.

## Verwysings

* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# Rivierdelta

Rapadelta, Lapland (Swede), in die Sareks Nasionale Park. Gesien vanaf Skierffe
'n **Rivierdelta** is 'n stelsel van vertakkings van 'n rivier voordat dit in 'n oseaan, see, meer, estuarium, reservoir, ander rivier of woestyn uitmond. Op 'n kaart (of uit die lug) het so 'n stelsel min of meer die vorm van 'n driehoek.

Die woord "rivierdelta" word ontleen aan die naam van die Griekse letter Δ (delta). Die driehoekvorm is veral sigbaar in die geval van die Nyldelta – een van die bekendste rivierdeltas.

'n Ander bekende delta van Afrika is die Okavangodelta, wat in die woestyn doodloop. In Suid-Afrika mond die Mkuzirivier in KwaZulu-Natal en die Oranjerivier in die Noord-Kaap met 'n delta by die see uit.

Deltas is dikwels baie vrugbaar en digbevolk. Die deltas wat in die see uitmond, is kwesbaar vir oorstromings.

## Vorming van 'n delta

Die Nyldelta uit die ruimte
Riviere bevat soms heelwat sediment, wat dan afgeset word namate die rivier se stroom verswak. Gruis, sand, silt en klei word deur die water meegesleur, maar namate die stroom naby die monding van die rivier verswak, veroorsaak dit dat die swaarder sedimente afgeset word. Eers word die gruis en sand afgeset, maar later ook die silt en nog later die klei. Soos al hoe meer spoelgrond (ook bekend as alluvium) afgeset word, kan die vlak van die sediment sodanig styg dat dit bokant die wateroppervlak kan verskyn. Dan word gepraat van 'n delta. Plantegroei op die afgesette grond stabiliseer die grond.

## Eksterne skakels en bronne

* Wêrelddeltas by die Louisiana State University
* Riverdelta op die Engelse Wikipedia
* Rivierdelta op die Nederlandse Wikipedia
# Entstof

Entstof teen pokke
'n **Entstof** (of **vaksine**) is medikasie wat weerstand (immuniteit) teen 'n spesifieke bakteriële of virale siekte veroorsaak. Dit is gewoonlik 'n biologiese agent wat gemaak word van iets wat lewe of gelewe het. Die entstof veroorsaak 'n immuunrespons sonder om die nemer daarvan siek te maak. Nadat 'n persoon (of dier) ingeënt is, is hy beter bestand teen die patogeen waarvoor die entstof voor bedoel is.

## Geskiedenis

Edward Jenner
Die term *vaksine* kom van die Latynse woord *vaccinia*, bees- of koeipokke.

In die 1770's besef dr. Edward Jenner dat mense wat reeds koeipokke gehad het meestal nie gewone pokke kry nie. Hy vaksineer 'n agtjarige seun op 14 Mei 1796 met koeipokke om dit te toets. Die seun kry koeipokke liggies, maar herstel vinnig. Daarna besmet die arts hom doelbewus met gewone pokke, maar hy kom soos vermoed niks daarvan oor nie. Dit was die eerste geslaagde immunisering met behulp van vaksinering (inenting).

Omdat die inenting van koeipokke minder mense siek gemaak het, word die inenting van gewone pokke in 1840 in Engeland verbied. In 1853 word 'n wet uitvaardig dat elke kind met koeipokke ingeënt moet word. Vandag is pokke byna totaal uitgewis en pokkeinentings is nie meer verpligtend nie.

In die 19de eeu het Louis Pasteur 'n entstof teen hondsdolheid ontwikkel. In die 20ste eeu word entstowwe teen witseerkeel, masels, pampoentjies en rubella bekendgestel. In die 1950's is 'n polio-entstof ontwikkel deur Jonas Salk. Nietemin is daar verskeie siektes waarvoor entstowwe nog ontwikkel moet word, insluitend malaria en MIV.

## Entstowwe

Jonas Salk in 1955 met twee bottels kultuur vir 'n polio-entstof
Daar bestaan verskillende soorte entstowwe:

* entstowwe wat verswakte lewende organismes bevat (bv. sommige polio-entstowwe en die entstof teen ingewandskoors wat gesluk word).
* entstowwe wat uit (dele van) dooie organismes bestaan -
	+ van die werklike patogeen voorberei (byvoorbeeld witseerkeel); of
	+ deur middel van genetiese manipulasie sinteties voorberei (byvoorbeeld hepatitis B).

Entstowwe word oor die algemeen binnespiers, onderhuids of in die vel self ingespuit. Sommige lewende entstowwe kan gesluk of in die vel ingevryf word. Na meeste inentings word 'n tweede opvolgdosis benodig, en in sekere gevalle selfs 'n derde dosis.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir entstof.
# Yuan-dinastie

**大元Yuan-dinastie**|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **1271 – 1368** |  →
 |

 |
|  |
| Ligging of YuanDie Yuan-dinastie in 1294. |
| **Hoofstad** | Khanbaliq (Beijing) |
| **Taal/Tale** | Chinees, Mongools |
| **Godsdiens** | Boeddhisme Taoïsme Konfusianisme Chinese volksreligie Tengriisme Christendom Islam |
| **Regering** | Monargie |
| **Keiser** |  |
|  - 1260–1294 | Koeblai Khan |
|  - 1333–1370 | Toghon Temür |
| **Historiese tydperk** | Middeleeue |
|  - Stigting van Chinese dinastie | 18 Desember 1271 |
|  - Verowering van Khanbaliq | 9 Februarie 1368 |
| **Oppervlakte** |
|  - 1310 | 14 000 000 km2 5 405 430 sq mi |
| **Bevolking** |
|  - 1290 skatting | 77 000 000  |
|  - 1293 skatting | 79 816 000  |
|  - 1330 skatting | 83 873 000  |
| **Geldeenheid** | Oorwegend papiergeldeenheid (chao), met 'n klein hoeveelheid Chinese munte in gebruik |

Die **Yuan-dinastie** (Mongools: Их Юань Улс, *Ich Joean Oels*, die "Groot Yuan"; Chinees: 大|元, *Dà Yuán*; ou Afrikaanse spelling: Joean) was die ryk wat gestig is deur Koeblai Khan, kleinseun van Djengis Khan en leier van die Mongoolse Bordjigin-familie. Die woord *yuan* beteken "begin".

## Geskiedenis

Hoewel die Mongole dekades lank al oor gebiede geheers het wat die hedendaagse Noord-China insluit, het Koeblai die dinastie eers in 1271 amptelik in die Chinese styl gestig. Sy ryk was in dié stadium geïsoleer van die ander Mongoolse khanate en het feitlik net die hedendaagse China ingesluit, asook omliggende gebiede soos Mongolië. Dit was die eerste buitelandse dinastie wat oor die hele China regeer het en het geduur tot in 1368 – daarna het die Mongole net oor die noordelike gebiede van China geheers.

Die Yuan word beskou as beide ’n opvolgerstaat van die Mongoolse Ryk en ’n keiserlike dinastie van China. In die Chinese geskiedenis het dit gevolg op die Song-dinastie en is dit opgevolg deur die Ming-dinastie. Hoewel Koeblai Khan die dinastie gestig het, het hy sy oupa Djengis (onder die naam Taizu) op die rekords aangedui as die amptelike stigter.

Benewens as keiser van China kon Koeblai ook aanspraak maak op die titel Groot Khan, opperheerser oor al die ander khanate: die Tsjagatai-khanaat, Goue Horde en Il-khanaat. Daar is dus soms na die Yuan-ryk verwys as die **Ryk van die Groot Khan**. Die ander khanate het egter nie altyd die Yuan se opperheerskappy aanvaar nie en het deurentyd apart ontwikkel.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Yuan-dinastie.
* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# 608

|  |
| --- |
| **608** |
|  ◄ | 6de eeu | **◄7de eeu►** | 8ste eeu | ►
◄ ◄ | ◄ | 603 | 604 | 605 | 606 | 607 | ◄ **608** ► | 609 | 610 | 611 | 612 | 613 | ► | ► ► |
| Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
| Sien ook: Kategorie:608 |

|  |
| --- |
|  **Kalenders** |
|

| Gregoriaanse kalender | 608  |
| Ab urbe condita | 1361 |
| Armeense kalender | 57
*ԹՎ* |
| Chinese kalender | 3304 – 3305
甲卯 – 乙辰 |
| Ethiopiese kalender | 600 –601 |
| Hebreeuse kalender | 4368 – 4369 |
| Hindoekalenders |  |
| - *Vikram Samvat* | 663 – 664 |
| - *Shaka Samvat* | 530 – 531 |

 |

Die **jaar 608** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 8ste jaar van die 7de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure

* 25 Augustus – Pous Bonifatius IV volg Pous Bonifatius III op.

## Geboortes

## Sterftes
# Hakka

*Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Hakka (volk).*

| Hakka 客家語/客家语/客家話/客家话 *Kèjiāhuà* |
| --- |
| Gepraat in: |  Volksrepubliek China  Republiek China  Thailand  Maleisië  Hongkong  Japan  Singapoer  Indonesië  Mauritius  Suriname  Suid-Afrika  Indië  Viëtnam  |
| Gebied: | Guangdong, Fujian, Jiangxi, Taiwan |
| Totale sprekers: | 48 210 500 (moedertaal) 248 000 (tweede taal) |
| Taalfamilie: | Sino-Tibettaans  Chinees   **Hakka**  |
| Skrifstelsel: | Chinese karakters Latynse alfabet  |
| Amptelike status |
| Amptelike taal in: |  Republiek China |
| Gereguleer deur: | *geen* |
| Taalkodes |
| ISO 639-1: | `zh` |
| ISO 639-2: | `chi/zho` |
| ISO 639-3: | `hak`  |
|  |
|

Die woord *Hak-kâ-fa/Hak-kâ-va* ("Hakka-taal") geskryf in Tradisionele Chinese (links) en Vereenvoudigde Chinese (regs) karakters
**Hakka** of **Kejia** (Vereenvoudigde Chinees: 客家话, Tradisionele Chinees: 客家話, pinyin: *Kèjiāhuà*, letterlik: "Hakka-taal") is 'n Sino-Tibettaanse taal of 'n dialek van Chinees wat in die Volksrepubliek China, die omstrede Republiek China op Taiwan, Singapoer en deur Chinese oorsese gemeenskappe in Indië, Indonesië, Japan, Maleisië, Mauritius, Singapoer, Suid-Afrika, Suriname, Thailand en Viëtnam gepraat word. Die taal het sowat 48,5 miljoen sprekers en is daarmee die sesde mees verspreide dialek van Chinees naas Mandaryns, Wu, Kantonees, Min en Xiang. Dit is die naaste verwant aan Gan en word veral in die Suidoos-Chinese provinsies Guangdong, Fujian en Jiangxi deur die Hakka-volk gepraat.

Hakka het 48 210 500 moedertaalsprekers, terwyl sowat 248 000 mense dit as 'n tweede taal praat. Soos die ander Chinese tale word Hakka met Chinese karakters geskryf, maar soms ook met 'n gemodifiseerde Latynse alfabet. In Desember 2017 het Hakka 'n amptelike taal van die Republiek China op Taiwan geword, saam met Chinees en Formosaanse tale.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Hakka.

* Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir Hakka.
* (en)  "Hakka language". Encyclopædia Britannica. Besoek op 24 Februarie 2018.
# Estuarium

'n estuarium.
'n **Estuarium** is 'n verbrede, meestal tregtervormige riviermonding, waar soet rivierwater en sout seewater vermeng en brakwater sodoende ontstaan, en waar getyverskille waarneembaar is. Wanneer 'n rivier as 'n stelsel van aftakkings uitmond staan dit bekend as 'n delta.

Estuaria is dikwels van groot waarde vir die natuur. Dit bestaan gewoonlik uit baaimodder en bedekte of onbedekte kleibanke wat ryk is aan ongewerwelde diere en onder meer voëls lok.

## Voorbeelde

Behalwe die deltas waaraan mense gebou het is daar in Nederland nog twee natuurlike estuaria. Dit is die Westerschelde (monding van die Schelde) en die Eems-Dollard (monding van die Eems).

Waar daar nou 'n hawegebied is langs die Nieuwe Waterweg van Rotterdam was daar vroeër die natuurlike estuarium van die Maas, waar die Rynrivier sedert die Romeinse tyd uitmond (Waal-Merwede, Nederrijn-Lek).

Die Hollandsch Diep en Haringvliet het later estuaria van die Maas en die hooftak van die Ryn geword, maar is inmiddels deur sluise afgesluit van die Noordsee. Die Oosterschelde is die voormalige estuarium van die Schelde. Die Grevelingen is egter nie 'n estuarium nie, maar bloot 'n inham aan die Noordsee wat ontstaan het as gevolg van herhaaldelike stormvloede.

In België is daar 'n enkele natuurlike estuarium wat aan die riviermonding van die Ijzer Rivier geleë is.

Ander estuaria in Europa kom onder meer voor by die riviermondings van die Seine, Garonne en Dordogne (Gironde), Somme, Taag, Wezer en die Elbe.

In Brittanje mond die meeste riviere soos die Teems, Severn (Bristol Kanaal), Humber en Mersey uit in estuaria.

Wêreldwyd word digbevolkte stede dikwels by estuaria gevind, soos byvoorbeeld New York in die Verenigde State en Dhaka in Bangladesj.
# Guilin

| **桂林市 (Guìlín shì) Guilin** |
| --- |
|  Guilin Landskap |
| Ligging in die Guangxi |
|  |
| Basiese Inligting |
| **Oorsprong van die naam**: |  |
| **Afkorting**: |  |
| **Oppervlakte**: | 27 809 km² |
| **Bevolking** (2006): | 4 992 900  Munisipaliteit |
| **Digtheid** (2006): | 565/km²  Munisipaliteit |
| **BIP** (2006):  - per kapita | CNY 607,7 miljard CNY 12 209 |
| **Hoogte bo seespieël**: | 150m |
| **Poskode**: | **541000** |
| **Areakode**: | +86/0773 |
| **Nommerplaat-identifikasie** : | 桂 C |
| **Tydsone** : | UTC+8 |
| **Webwerf** : | /www.guilin.gov.cn Geargiveer 15 Januarie 2013 op Wayback Machine |
| Regering |
| **Administratiewe Tipe**: |  |
| **CPC Guilin Komiteesekretaris:** | Liu Jun |
| **Burgemeester**: | Li Zhigang |

**Guilin** (Chinees: 桂林) is 'n stad in die suide van China en is 'n bekende toerismestad. In 2006 het die stad-gewes 'n bevolking van 4 992 900 mense gehad. Die administratiewe gebied van die Guilin strek oor 'n oppervlakte van 27 809 vierkante kilometer. Die stadsgebied beslaan slegs 565 vierkante kilometer of 4,9 persent van die Guilin-munisipaliteit se totale oppervlakte, terwyl Guilin se voorstede en plattelandse gebiede oor 27 244 vierkante kilometer of 95,1 persent van die totale oppervlakte strek.

## Foto's

Guilin natuurskoon
Lijiang natuurskoon in Guilin
Sentrum area van die stad – Kruisstraat
## Eksterne skakels

* Aantreklikhede in Guilin Geargiveer 8 Maart 2012 op Wayback Machine((en) )
# Yangtze

| Yangtze |
| --- |
| Skemeraand op die Yangtze naby die Drieklowe. Skemeraand op die Yangtze naby die Drieklowe. |
|
Die stroomgebied van die Yangtze. |
| **Oorsprong** | Saamvloei van Tuotuo He en Dam Chu in Yushu, Geladaindong-piek, Tanggula-gebergtes, Qinghai |
| **Monding** | naby Sjanghai in die Oos-Chinese See |
| **Stroomgebied** | Volksrepubliek China |
| **Lengte** | 6 300 km (3 915 myl) |
| **Oorspronghoogte** | 5 042 m (16 542 voet) |
| **Mondinghoogte** | 0 m (0 voet) |
| **Gemiddelde afloop** | 30 166 m/s³ (1 065 302 vt³/s) |
| **Stroomgebiedopp.** | 1 808 500 km² (698 266 myl²) |
|  Kaart van die Yangtze-bekken in Asië. |

Die **Yangtze** (Chinees: 長江 / 长江 , letterlik "Lang rivier"; ou spelling: Jangtse) is ná die Nyl en die Amasone die wêreld se derde langste rivier. Die rivier, met 'n lengte van 6 300 km, is die langste rivier in die Volksrepubliek China en in Asië.

Die "Groot Buig van Shigu"
Die "Tierspringkloof"
Kuimen – Poort na die Qutang-kloof
Die Drieklowedam tussen Chongqing en Yichang
Die Yangtze ontspring aan die Geladaindong-piek in die Tanggula-gebergtes in die Chinese provinsie Qinghai, sowat 450 km wes van die Geelrivier se oorsprong. Aansluitend vloei die rivier in 'n suidoostelike rigting. Net wes vloei die Mekong en die Salween. Hierdie beskermde gebied van drie parallelle riviere in Yunnan is deur UNESCO in 2003 as wêrelderfenisgebied gelys.

Die bo- en middelloop van die Yangtze word tot by Yichang gekenmerk deur baie klowe. Die mees bekende daarvan is die "Drie klowe Qutang, Wuxia en Xiling", wat intussen deur die omstrede Driekloofdam oorstroom is. Sowat 1 500 km stroomaf van die Yangtze se oorsprong bereik die rivier die "Groot Buig van Shigu", waar die tot-hier-suidoosvloeiende rivier sy rigting verander en nou in noordoostelike rigting deur die "Tierspringkloof" vloei.

Naby Shiluoke verander die Yangtze weer sy rigting en vloei nou in 'n suidelike rigting tot by Chitian. Na 'n 90°-kurwe in 'n oostelike rigting bereik die Yangtze na sowat 55 km Rubeidi, vanwaar die rivier weer in 'n noordoostelike rigting vloei. Naby Gelipingzhen verander die vloeirigting na die ooste, wat die Yangtze tot by die monding van die vanuit die suide komende Xiao Jiang naby Yenjuping behou. Vanaf hier vloei die rivier oorwegend in noordoostelike rigting. Naby Xinshizhen is 'n 180°-lus met aansluitende rigtingsverandering na oossuidoos tot by Yibin. Hier mond die vanaf-die-noordweste-komende Min Jiang in die Yangtze (tot hier 金沙江, *Jīnshājiāng*; "Goldsandrivier" genoem) uit, wat vanaf hier verder in noordoostelike rigting tot by Chongqing vloei.

Die Yangtze word deur die Keiserkanaal met die Geelrivier verbind. Die grootste stede aan die rivier is Panzhihua, Yibin, Luzhou, Chongqing, Yichang, Jiangling, Shishou, Yueyang, Xianning, Wuhan, Ezhou, Huangshi, Jiujiang, Anqing, Tongling, Wuhu, Ma'anshan, Nanjing, Yangzhou, Zhenjiang, Nantong en Sjanghai.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Yangtze.
# Chiapas

**Chiapas**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Vlag van Chiapas | Wapen van Chiapas |

 |
|  |
| Sien ander Meksikaanse deelstate |
| Amptelike naam: *Estado Libre y Soberano de Chiapas* ("Vrye en onafhanklike staat van Chiapas") |
| Volkslied: *Himno a Chiapas* ("Volkslied van Chiapas") |
| **Land** |  Meksiko |
| **Hoofstad** | Tuxtla Gutiérrez |
| **Grootste stad** | Tuxtla Gutiérrez |
| **Munisipaliteite** | 118 |
| **Oppervlakte** | 73 289 km² (10de) |
| **Hoogste punt** | Tacaná (4 080 m) |
| **Bevolking** (2010)   - Totaal   - Digtheid |  4 796 580 (7de) 65 inw./km² (15de) |
| **Demoniem** | Chiapaneco (a) |
| **Goewerneur** | Juan Sabines Guerrero (PRD) |
| **Senators** | Manuel Velasco (PVEM) María Elena Orantes (PRI) Rubén Velázquez (PRD) |
| **Stigting** | 14 September 1824 (19de) |
| **MOI** (2010) | 0,739 – middel (32ste) |
| **BBP (KKP** (2010)   - Totaal   - Per capita |  11 957 977,89 VSA-$ 2 493 VSA-$ |
| **Tydsone**   - Somertyd | CST (UTC−6) CDT (UTC−5) |
| **Poskode** | 29-30 |
| **ISO 3166-2** | MX-CHP |
| **Amptelike webwerf** | chiapas.gob.mx |

**Chiapas** (uitgespreek [ˈtʃjapas]) is een van die 31 deelstate wat, saam met die Federale Distrik, die 32 Federale Entiteite van Meksiko vorm.

* Hoofstad (en grootste stad): Tuxtla Gutiérrez
* Oppervlakte: 73 289 km²
* Bevolking: 4 796 580 (2010 sensus)

## Verwysings

## Eksterne skakels

Chiapas.
* (es)  Amptelike webwerf