Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Harmonie

*Hierdie artikel handel oor musiekharmonie.*

---

Harmonieuse botone
**Harmonie** is die kuns van die gebruik van akkoorde (werklik of implisiet) in musiek. Daar word soms daarna verwys as die "vertikale" element van musiek, met melodie die "horisontale" element. Harmonie is soms die resultaat van verskeie gelyktydige melodiese lyne of motiewe, wat ook kontrapunt genoem word. Dan word die harmonie beskryf as polifonies.

Die woord *harmonie* kom van die Grieks ἁρμονία *harmonía* wat "verbinding" beteken. Die konsep van harmonie dateer terug na die tyd van Pythagoras.

Harmonie is gebaseer op botone en resonansie. Note kan as harmonieus geag word wanneer sommige van die botone van elke noot, veral die harder botone (wat gewoonlik die laeres is), op dieselfde frekwensie is (binne 'n klein foutinterval). In elke tradisie van musiekuitvoering, -komposisie, en -teorie bestaan sekere harmoniereëls.

Alhoewel harmonie meestal die gevolg van twee of meer gelyktydige note is, is dit moontlik om harmonie te skep met slegs 'n melodiese lyn. Solo-instrumente kan deur die opeenvolging van note harmonie ten volle oordra, sonder dat akkoorde gebruik word. Verskeie voorbeelde hiervan bestaan in die barokperiode.

Vir 'n groot deel in die geskiedenis van klassieke musiek is reëls en konvensies toegepas, veral onder die invloed van die Rooms-Katolieke Kerk. Volksmusiek en nie-Westerse musiek het ook ontwikkel, en soms met verskillende idees van harmonie. In die Barok- en Klassieke periodes is kerkmusiek beheer deur die kerke, en harmonie wat té dissonant was, is afgeskiet. Daar was egter 'n neiging vanaf die Klassieke periode tot en met die 20ste eeu in westerse musiek waar die harmonie al hoe meer gevorderd geraak het – vele komponiste het weggebreek van die konvensies wat vantevore as reëls geag is.

## Verdere leesstof

* *Twentieth Century Harmony: Creative Aspects and Practice* by Vincent Persichetti, ISBN 0-393-09539-8.

## Bron

* Hierdie artikel is vertaal vanaf die ooreenstemmende artikel by die Engelse Wikipedia.

## Eksterne skakels

* Harmoniese progressies met demonstrasies
* General Principles of Harmony by Alan Belkin Geargiveer 17 September 2010 op Wayback Machine
* Tonalsoft Encyclopaedia of Tuning
# Tonika

Tonika (I) in ii-V-I-akkoordpatroon op C, gevind aan die einde van die sirkelprogressie
Majeursewendeakkoord op C . I7 of **tonika-sewendeakkoord** in C-majeur.
Mineur-mineur- (i7-)sewendeakkoord op C in die natuurlike mineur. Play
Tonikamineur 6/9-akkoord op C, met die verhoogde sesde trap van die stygende melodiese mineur. Play
In musiek is die **tonika** die eerste trap van ’n diatoniese toonleer en die toonsentrum of finale oplossingsnoot is. die drieklank wat op die tonika gebou word, die **tonika-akkoord**, is dus die belangrikste akkoord. Die tonika is meer algemeen die toonhoogte waarna al die ander toonhoogtes in ’n stuk musiek hiërargies verwys. Toonlere word volgens hulle tonika benoem, dus is die tonika van die toonleer op C, die noot C. Eenvoudige liedjies kan op die tonika begin en eindig.

Die tonika word soms verwar met die grondnoot, wat die verwysingsnoot van ’n akkoord is, eerder as van die toonleer. Dit word ook verteenwoordig deur die Romeinse syfer I.

## Belangrikheid en funksie

In Wes-Europese tonale musiek van die 18e en 19e eeu was die tonika die belangrikste van al die verskillende toonsentrums wat ’n komponis in ’n stuk musiek gebruik het, met die meeste stukke wat in die tonika begin en eindig, en gewoonlik ook na die dominant (die vyfde trap bo die tonika, of die vierde trap onder die tonika) moduleer.

Twee parallelle toonsoorte het dieselfde tonika. Byvoorbeeld, in sowel C-majeur as C-mineur is die tonika C. Verwante toonsoorte (twee verskillende toonlere wat dieselfde toonsoortteken gebruik) het egter verskillende tonikas. Byvoorbeeld, C-majeur en A-mineur deel ’n toonsoortteken wat geen kruise of molle het nie, al het hulle verskillende tonikas (C en A, onderskeidelik).

*Tonika* kan uitsluitlik in tonale kontekste gebruik word, terwyl toonsentrum in post- en atonale musiek gebruik kan word: "vir die doel van nietonaalgesentreerde musiek, is dit moontlik ’n goeie idee om die term 'toonsentrum' na die algemener klas te laat verwys waarvan 'tonikas' (of toonsentrum in tonale konteks) as ’n subklas beskou kan word." ’n Toonsentrum kan dus referensieel of kontekstueel optree in ’n atonale konteks, dikwels as ’n as of simmetrielyn in ’n intervallesirkel. Toonsentrisiteit (*"pitch centricity"*) is ’n term wat gevorm is deur Arthur Berger in sy "Problems of Pitch Organization in Stravinsky".

Die diatoniese funksie van die tonika sluit 4 afsonderlike aktiwiteite or rolle in as die hoofdoelnoot, inisiërende gebeurtenis, voortbrenger van ander note en die stabiele sentrum wat die spanning tussen die dominant en subdominant neutraliseer.

## Verwysings
# Mediant

Tonika en mediant (dominantparallel of tonikateenparallel) in C-majeur: Cmaj- en Emin-akkoorde  Play .
Mineursewendeakkoord op e  Speel . iii7 of **mediantsewendeakkoord** in C-majeur.
♭III+  Speel .
♭III+ as dominantplaasvervanger  Speel .
"1. Tonika, 2. Mediant, d.w.s. halfpad na die dominant, 3. Dominant, 4.Submediant, d.w.s. halfpad na die subdominant, 5. Subdominant."
In musiek, is die **mediant** (*Latyn*: om in die middel te wees) die derde trap van 'n diatoniese toonleer, wat die noot halfpad tussen die tonika en die dominant is. Dit wordin solfege as **mi** gesing. Net so is die submediant halfpad tussen die tonika en subdominant. Die vyfde noot is byna altyd 'n rein kwint, terwyl die derde noot ’n mineur- of majeurderde kan wees.

Schenker-ontleders is van mening dat hierdie trap van die toonleer ’n uitbreiding van die tonika is aangesien hulle twee gemeenskaplike tone het. Aan die ander kant, in Duitse teorie afgelei van Hugo Riemann word die mediant in die majeur beskou as die dominantparallel, Dp, en in die mineur die tonikaparallel, tP.

Die mediantakkoord kan op verskeie maniere in Romeinse syfers geskryf word. In majeurtoonlere, is die mediantakkoord in die mineur en word dit geskryf met die Romeinse **iii**. In 'n natuurlike mineurtoonleer kom die mediant as 'n majeurakkoord voor word word dit geskryf met die Romeinse **III**. In harmoniese mineurtoonlere en stygende melodiese mineurtoonlere, word die sewende trap van die toonleer met ’n halftoon verhoog van 'n subtonika na 'n leitoon, waardeur 'n vergrote mediantakkoord geskep word wat geskryf word met die Romeinse **(♭)III+**.

Byvoorbeeld, in die C-majeurtoonleer (wit note op 'n klavier, begin op C), is die mediant die noot E; en die mediantakkoord is E-mineur, wat bestaan uit die note E, G, en B. Daarom is Em is die iii-akkoord in die C-majeurtoonleer. Ook, in die natuurlike A-mineurtoonleer (dieselfde wit note, maar begin nou begin op A), is die mediant C, en die mediantakkoord is C (of C-majeur) wat bestaan uit die note C, E en G. Daarom is C die III-akkoord in die A- (natuurlike) mineurtoonleer. Maar as die harmoniese mineurtoonleer gebruik word, sal G verhoog word na G♯, wat die akkoord verander na Caug, wat bestaan uit die note C, E en G♯. Caug is dus die III+-akkoord in die A- harmoniese mineurtoonleer.

"Mediant" verwys ook na 'n verhouding tussen musikale toonsoorte. Byvoorbeeld, in verhouding tot toonsoort A- (natuurlike) mineur, is die toonsoort C-majeur die mediant en dien dit dikwels as ’n middelpunt tussen I en V (vandaar die naam). Tonikalisering of modulasie na die mediant is redelik algemeen in stukke wat in mineurtoonsoorte geskryf is, en dien gewoonlik as die tweede temagroep in sonatevorm, want dit is baie maklik om III in mineurtoonsoorte te tonikaliseer (dit is onnodig om note te verander). Tonikalisering van III in majeurtoonsoorte is nogal seldsaam in klassieke harmonie, in vergelyking met, byvoorbeeld modulasie na die V in die majeurtoonsoorte, maar medianttonikalisering in majeurtoonsoorte is 'n belangrike kenmerk van laat-Romantiese musiek.

## Verwysings