Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Gekoördineerde Universele Tyd

|  |
| --- |
| Toe hierdie bladsy gelaai het, was dit **2026-07-16T02:01** UTC |
| (W3C Datum- en Tydformate) |

Die tydbal by Greenwich is op Burgerlike Tyd ingestel.
**Gekoördineerde Universele Tyd** of **Universal Time Coordinated, UTC**, dikwels ook **Burgerlike Tyd** genoem, is die huidige tydstandaard of wêreldtyd. Die Gekoördineerde Universele Tyd het reeds in 1926 die vroeër gebruiklike Middelbare Greenwichtyd (MGT) vervang (wat volgens astronomiese beginsels gewerk het) en is 'n kombinasie van die Internasionale Atomiese Tyd (TAI) en die Universele Tyd (UT). Volgens 'n internasionale konvensie word tydsones as 'n positiewe of negatiewe afwyking van UTC aangedui. Die Suid-Afrikaanse Standaardtyd (SAST) word dus as UTC+2 aangedui.

By toepassings op globale vlak (byvoorbeeld die internet) word tydstippe gereeld in UTC en op 'n universele manier genoteer, o.a. met die behulp van 'n 24 uur notasie, sonder punte, nm/vm ens. Die notasie 1315 UTC beteken dus kwart-oor-een die middag, volgens die standaardkonvensie (op die nul-meridiaan).

In die militêre sfeer en in die burgerlike lugvaart word soms ook die afkorting "Z" of "Zulu" gebruik soos in "1320z". Die "Z" verwys na die *zero meridian* of nulmeridiaan.

UTC is die standaardverwysing vir die volgende tydsbepalings:

* in die lugvaart en seevaart,
* in die sinoptiese weerkunde,
* vir algemene wetenskaplike doeleindes (behalwe vir spesifieke tydsbepalings),
* vir internasionale projekte wat oor 'n aantal tydsones strek,
* vir amateurradio,
* op die Internasionale Ruimtestasie (ISS),
* in Antarktika,
* op talle internasionale Internet-portale,
* in vonkposse.

## Benaming

| Oorsprong | Afgekort | In woorde |
| --- | --- | --- |
| Engels | UTC | Coordinated Universal Time |
| Frans | UTC | Temps Universel Coordonné |
| ooreengekom | UTC | nie-amptelike in Engelse: "Universal Time, Coordinated" |

Die Gekoördineerde Wêreldtyd word internasionaal afgekort as **UTC**. Aanvanklik is die term GMT vervang deur die meer neutrale benaming UT ("Universal Time" of Universele Tyd). Aangesien die UT op die meridiaan-deurgange van sterre baseer en sodoende die aarde se vertragende omwenteling volg, is dit – wat die tydsbepaling van sekondes aangaan – nie geskik vir die wêreldwye koördinasie van presiese instrumente en tegnologieë soos byvoorbeeld GPS nie.

Die nuwe tydstelsel, wat vervolgens ingevoer is, voeg reëlmatig skrikkelsekondes by om vir die aarde se vertragende omwenteling te kompenseer. Hierdie nuwe gekoördineerde wêreldtyd het die benaming UTC gekry. Vir die internasionale benaming en afkorting is 'n kompromie getref wat sowel die Engelse (*Coordinated Universal Time = CUT*) as die Franse afkorting (*Temps universel coordonné = TUC*) in ag neem.
# Sui-dinastie

**隋Sui-dinastie**|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **581 – 618** |  →
 |

 |
|  |
| Ligging of SuiChina onder die bewind van die Sui-dinastie (maroen), omstreeks 609 n.C. |
| **Hoofstad** | Daxing (581–605) Luoyang (605–614） |
| **Taal/Tale** | Middel-Chinees |
| **Godsdiens** | Boeddhisme Taoïsme Konfusianisme Chinese volksreligie |
| **Regering** | Monargie |
| **Keiser** |  |
|  - 581–604 | Wen |
|  - 604–617 | Yang |
|  - 617–618 | Gong |
| **Historiese tydperk** | Antieke tydperk |
|  - Kroonbestyging van Yang Jian | 4 Maart 581 |
|  - Afgeskaf deur Li Yuan | 23 Mei 618 |
| **Oppervlakte** |
|  - 612 | 4 100 000 km2 1 583 019 sq mi |
| **Bevolking** |
|  - 609 skatting | 46 019 956  |
| **Geldeenheid** | Chinese munte en banknote |

Die **Sui-dinastie** (581–618 n.C.) was ’n kortstondige Chinese dinastie. Dit het op die Suidelike en Noordelike Dinastieë gevolg nadat keiser Wen van Sui China weer herenig het ná meer as ’n eeu van verdeling tussen Noord en Suid.

## Geskiedenis

Keisers Wen en Yang van Sui het verskeie gesentraliseerde hervormings ingestel om onder meer ekonomiese ongelykheid uit te wis en landbouproduksie te verhoog. Hulle het ook Boeddhisme deur die ryk versprei en aangemoedig en groot bouprojekte aangepak, onder meer ’n uitbreiding van die Groot Muur en die grawe van die Groot Kanaal.

Ná duur en rampspoedige veldtogte teen die Koreaanse koninkryk Goguryeo is die Chinese in 614 verslaan, en daarna het die staat verbrokkel weens ’n reeks volksopstande. Keiser Yang se ministers het hom in 618 vermoor. Intussen het die aristokraat Li Yuan in die noorde ’n opstand gereël en daarna die troon bestyg as keiser Gaozu van Tang. Dit was die begin van die Tang-dinastie, een van die suksesvolste dinastieë in die Chinese gekiedenis.

Die kort bestaan van die Sui-dinastie (net 37 jaar) word toegeskryf aan die groot eise wat aan die burgers gestel is, onder meer swaar belasting en verpligte arbeid aan die groot bouprojekte.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Sui-dinastie.
* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia