Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mangifera

| Mangifera |
| --- |
|  |
| Veselperskes |
| Wetenskaplike klassifikasie  |
| Domein: | Eukaryota |
| Koninkryk: | Plantae |
| *Klade*: | Tracheofiete |
| *Klade*: | Angiospermae |
| *Klade*: | Eudicots |
| *Klade*: | Rosids |
| Orde: | Sapindales |
| Familie: | Anacardiaceae |
| Subfamilie: | Anacardioideae |
| Genus: | *Mangifera* L. |
| Sinonieme |
| *Phanrangia* Tardieu |

**Mangifera** is die botaniese naam van 'n genus van bome uit Asië. Die genus omvat ongeveer 69 spesies, waarvan die bekendste die veselperske (*Mangifera indica*) is. Die sentrum van diversiteit is in die subtropiese en tropiese suidoostelike dele van Asië. Die grootste aantal spesies kom in die Maleise skiereiland, Borneo en Sumatra voor. Hulle is oor die algemeen blaardak-bome in laagliggende reënwoude en bereik 'n hoogte van 30-40 meter.

## Enkele spesies

* *Mangifera altissima*
* *Mangifera caesia*
* *Mangifera camptosperma*
* *Mangifera casturi*
* *Mangifera domestica*
* *Mangifera foetida*
* *Mangifera indica* - veselperske
* *Mangifera kemanga*
* *Mangifera longipes*
* *Mangifera magnifica*
* *Mangifera macrocarpa*
* *Mangifera odorata*
* *Mangifera oppositifolia*
* *Mangifera pajang*
* *Mangifera pentandra*
* *Mangifera persiciformis*
* *Mangifera pinnata*
* *Mangifera siamensis*

## Verwysings
# Kanaal

'n Oorlogskip in die Sueskanaal.
Die *Canal de la Peyrade* in Sète, Hérault, Frankryk.
'n **Kanaal** is 'n kunsmatig aangelegde waterweg. Mense bou al etlike eeue lank kanale vir die vervoer van swaar goedere op bote en skepe. Kanale word ook vir besproeiing of hidroëlektrisiteit benut. Die kante van kanale is soms met klei of beton versterk.

Kanale verbind gewoonlik mere, riviere of oseane. Die Panamakanaal is 'n voorbeeld van 'n bekende kanaal wat die Atlantiese Oseaan met die Stille Oseaan verbind. Die Sueskanaal verbind die Middellandse See met die Rooisee.

Daar is verskillende soorte kanale:

* Voedingskanale word gebruik om water na 'n bepaalde plek waar dit benodig word, soos vir besproeiing, te gelei.
* Afvoerkanale word gebruik om water weg te voer (dreinering).
* Verbindingskanale verbind twee of meer mere, riviere of oseane.
* Laterale kanale word gewoonlik langs onbevaarbare gedeeltes van 'n rivier gebou.

## Geskiedenis

Perde word gebruik om 'n sleepboot in die kanaal te trek.
Die eerste kanale is gebruik om water na landerye aan te lê. Vroeë beskawings, soos in Antieke Egipte en Mesopotamië, het reeds kanale vir besproeiing gebruik. In China met mense begin om riviere bevaarbaar te maak deur water op te dam, asook riviere te verdiep en te verbreed. Later het mense begin om nuwe kanale te grawe sodat meanders (kronkels) en vlak gedeeltes uitgesny kon word. Hulle het ook begin om sluise te installeer om die watervlak te beheer.

Die eerste kanale vir die vervoer van goedere was relatief klein. Bote het nie enjins gehad nie en moes meestal deur mense of perde van die kant af getrek word. Paaie is soms langs kanale hiervoor aangelê. In die 19de eeu is stoombote gebruik om sleepbote oor breër riviere te trek of te stoot. Na die Tweede Wêreldoorlog is skepe met enjins op kanale gebruik, en het die skepe al groter begin word. Talle kanale is verbreed en klein skepe wat nie meer winsgewend was nie is deur groter skepe vervang.

Voor die koms van spoorweë was dit aansienlik goedkoper en vinniger om goedere oor water as oor land te vervoer. Vervoer oor kanale is mettertyd deur spoorweë en later met snelweë en vlugroetes aangevul of vervang.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Kanaal.
# Trier

| **Trier**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Duitsland |
|  **Deelstaat** |  Rynland-Palts |
|  **Koördinate** | ﻿ / ﻿ |
|  **Stigting** | 16 v.C. (*Augusta Treverorum*) |
|  **Stadstatus** | 16 v.C. (*Augusta Treverorum*) |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 117,13 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 137 m |
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (31 Desember 2011) | 108 472 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 926/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|  - Somertyd | UTC +2 (MEST) |
|  **Burgemeester** | Wolfram Leibe (SPD) |
|  **Amptelike Webwerf** | *trier.de* |

**Trier** is 'n stad in die Duitse deelstaat Rynland-Palts. Die stad het 106 284 inwoners in 2011 gehad en 'n oppervlakte van 117,13 km². Trier lê aan die Moeselrivier, wat ook deur Frankryk vloei. Die Romeinse monumente van Trier, die Katedraal van St. Peter en die Kerk van Ons Dame is in 1986 deur UNESCO as wêrelderfenisgebied gelys.

## Sien ook

* Augusta Treverorum
* Porta Nigra

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Trier.
* (de)  Amptelike webwerf
* (en)  (fr)  Amptelike UNESCO bladsy
# Mol (eenheid)

Die **mol** (simbool: mol) is die meeteenheid vir 'n hoeveelheid stof in die SI-stelsel. Dit word gedefinieer as presies 6.02214076x1023 deeltjies, wat atome, molekules, ione of elektrone kan wees.

Die definisie is in November 2018 aanvaar as een van die sewe SI-basiseenhede, wat die vorige definisie hersien het wat een mol as die hoeveelheid stof in 12 gram koolstof-12 (12C), 'n isotoop van koolstof, gespesifiseer het.

Die getal 6.02214076x1023 (die Avogadro-getal) is gekies sodat die massa van een mol van 'n chemiese verbinding in gram vir die meeste praktiese doeleindes numeries gelyk is aan die gemiddelde massa van een molekule van die verbinding in daltons. So bevat een mol water byvoorbeeld 6.02214076x1023 molekules waarvan die totale massa ongeveer 18.015 gram is en die gemiddelde massa van een molekule water ongeveer 18.015 dalton.

Die mol word wyd in die chemie gebruik as 'n maklike manier om hoeveelhede reaktante en produkte van chemiese reaksies uit te druk. Die chemiese vergelyking 2H2 + O2 → 2H2O kan byvoorbeeld geïnterpreteer word as dat vir elke 2 mol diwaterstof (H2) en 1 mol disuurstof (O2) wat reageer, 2 mol water (H2O) gevorm word. Die mol kan ook gebruik word om die hoeveelheid atome, ione, elektrone of ander eenhede te meet. Die konsentrasie van 'n oplossing word gewoonlik uitgedruk deur die molariteit daarvan, gedefinieër as die hoeveelheid opgeloste stof in mol per eenheid volume oplossing. Die eenheid wat gewoonlik hiervoor gebruik word is mol per liter (mol/l), gewoonlik afgekort M.

## Konsepte

### Molêre massa

Hoof artikel: Molêre massa
Die molêre massa van 'n stof is die massa van 1 mol van die stof, in gram.

### Molêre konsentrasie

Die molêre konsentrasie van 'n oplossing van een of ander stof is die aantal mol per volume-eenheid van die finale oplossing. In die SI is die standaardeenheid mol/m3, hoewel meer praktiese eenhede, soos mol per liter (mol/l), gebruik word. Dit word ook *molariteit* genoem.

### Molêre fraksie

Die molêre fraksie of molfraksie van 'n stof in 'n mengsel (soos 'n oplossing) is die aantal mol van die verbinding in een monster van die mengsel, gedeel deur die totale aantal mol van alle komponente. As 20 g NaCl in 100 g water opgelos word, is die hoeveelhede van die twee stowwe in die oplossing (20 g)/(58,443 g/mol) = 0,34221 mol en (100 g)/(18,015 g/mol) = 5,5509 mol, onderskeidelik; en die molêre fraksie van NaCl sal 0.34221/(0,34221 + 5,5509) = 0,05807 wees.

In 'n mengsel van gasse is die parsiële druk van elke komponent eweredig aan die molfraksie.

## Kyk ook

* Joule per mol
* Kilojoule per mol
* Konsentrasie (chemie)

## Verwysings
# Nuwe Wêreld

Die Nuwe Wêreld in die 18de eeu.
Die begrip **Nuwe Wêreld** verwys na die kontinente wat deur die Europeërs vanaf 1492 ontdek is. Die woorde *Nuovo Mundo* is deur die ontdekkingsreisiger Amerigo Vespucci vir die eerste keer gebruik om aan te dui dat sy voorganger, Christophorus Columbus, in teenstelling tot wat hy self dog, nie Asië via die westelike roete bereik het nie, maar 'n gehele "Nuwe Wêreld".

## Klassifikasie

Oor die algemeen word Noord- en Suid-Amerika hiermee aangedui. Die Ou Wêreld is Europa, Afrika en Asië, uit die perspektief van die Europeërs.

Hoewel Australië en Antarktika ook na 1492 ontdek is, word hulle nie tot die Nuwe Wêreld gereken nie. Hulle kan egter ook nie in die Ou Wêreld ingedeel word nie. Hul indeling is gewoonlik 'n struikelblok in die wêreld se geografie. Die mees gangbare is die term *Terra Australis* wat "suidelike land" beteken en meestal gedurende die 18de eeu gebruik is.

Verder word die eilandjies wat na 1492 ontdek is ook nie tot die nuwe wêreld gereken nie.

## Biologie

Die begrip word gewoonlik in die biologie gebruik; veral omdat byvoorbeeld baie groepe diere geïsoleerd geraak het op die Amerikaanse kontinent. As gevolg hiervan is daar gewoonlik diereordes of dierefamilies met "Nuwe Wêreld" as agtervoegsel, soos die ape van die Nuwe Wêreld, die muise en rotte van die Nuwe Wêreld, en die giere van die Nuwe Wêreld.

## Kultuur en politiek

Ook om verskille in kultuur en politiek aan te dui, word hierdie begrippe nog steeds gebruik.

## Wyne

In die wynwêreld word 'n ander onderskeid in die Nuwe en Ou Wêrelde gemaak. Europese wyne word *ou-wêreldwyne* genoem, en wyne uit die res van die wêreld, soos uit Suid-Amerika, Australië, Kalifornië, Libanon en Suid-Afrika word *nuwe-wêreldwyne* genoem.
# Slaai

'n Soort slaai.
'n **Slaai** is 'n gereg wat bestaan uit gemengde bestanddele, dikwels groente. Hulle word gewoonlik verkoel of teen kamertemperatuur bedien, hoewel sommige warm bedien kan word. Geurmiddels en slaaisouse, wat in 'n verskeidenheid geure bestaan, is algemene bestanddele wat in 'n slaai voorkom.

## Bronnelys

* Frances Barber Harris (1918), *Florida Salads: a collection of dainty, wholesome salad recipes that will appeal to the most fastidious*, Jacksonville, Fla: Jacksonville Printing Co., OCLC 509840
# Weste

Één definisie van die Westerse wêreld is die Europese Enkelmark plus die Anglosfeer.
Die **Weste** of **Westerse wêreld** verwys na Europa en 'n groep gemeenskaplike lande. Die terme *awendland* en *aandland* (Latyn: *occidens*, "sonsondergang, Weste") verwys na Europa in 'n digterlike konteks. Die idee van 'n Westerse deel van die wêreld begin by die Grieks-Romeinse beskawing, Judaïsme, en Christendom. Westerse rasionele en kritiese denke het 'n fondasie in die Atheense demokrasie van antieke Griekeland.

Dit kontrasteer met die Ooste, wat die term is wat algemeen geassosieer word met die kulture van lande in Oos-Asië en die Indiese subkontinent.

## Sien ook

* Awendland

## Verwysings