Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Jiang Zemin

Jiang Zemin in 2002
**Jiang Zemin** (UK: /dʒiˈæŋ ʒeɪˈmɪn/, US: /dʒiˈɑːŋ zəˈmɪn/; 17 Augustus 1926 - 30 November 2022) was 'n Chinese politikus. Hy het van 1989 tot 2002 as sekretaris-generaal van die Kommunistiese Party van China gedien het as voorsitter van die Sentrale Militêre Kommissie van die Kommunistiese Party van China van 1989 tot 2004. Hy was president van die Volksrepubliek China van 1993 tot 2003 en Jiang was beskou as die "kern van die derde generasie" van die leiers van die Kommunistiese Party.

Jiang het onverwags aan bewind gekom as 'n 'kompromiskandidaat' na aanleiding van die Tiananmen-betogings van 1989 toe hy Zhao Ziyang as sekretaris-generaal vervang het nadat Zhao vir sy steun aan die studentebeweging ontslaan is. Met die afnemende invloed van Agt senior oud leiers as gevolg van die ouderdom en met die dood van Deng Xiaoping in 1997, het Jiang sy mag aan bewind gekonsolideer en in die negentigerjare die 'belangrikste leier' van die party en die land geword.

Aangevuur deur die suidelike toer van Deng in 1992 om die "oopstelling en hervorming" te bespoedig, stel Jiang die term "sosialistiese markekonomie" amptelik in sy toespraak tydens die 14de nasionale kongres van die Kommunistiese Party van China wat later daardie jaar gehou is, en eindig 'n periode van ideologiese onsekerheid en ekonomiese stagnasie na 1989. Onder Jiang se leiding het China aansienlike ekonomiese groei beleef met die voortsetting van hervormings, die vreedsame terugkeer van Hongkong van die Verenigde Koninkryk in 1997 en Macau van Portugal in 1999 en sy betrekkinge met die buitewêreld verbeter, terwyl die Kommunistiese Party het sy streng beheer oor die regering behou. Sy bydraes tot die partyleer, bekend as die 'Drie verteenwoordigers', is in 2002 in die party se grondwet opgeskryf. Jiang het in 2002 die pos van die Algemene Sekretaris van die Party en die Staande Komitee van die Politburo ontruim, maar het nie al sy leierskapstitels in 2005 prysgegee nie, en het tot veel later voortgegaan om sake te beïnvloed.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Jiang Zemin.
# Chiangtsi

Aanvanklike opstelling van 'n Chiangtsispel
**Chiangtsi** of **Xiangqi** (象棋) is 'n Chinese tweespelerbordspel in dieselfde familie as Westerse skaak, Japannese shogi, Indiese tsjatoeranga en Koreaanse janggi. Die hedendaagse vorm van chiangtsi het in China ontwikkel en word daarom algemeen **Chinese skaak** genoem. Die eerste karakter 象 *Chiàng* het in die geval die betekenis "beeld" of "voorstellend", dus kan Chiangtsi letterlik vertaal word as "uitbeeldende skaak". Die spel word soms "olifantskaak" genoem volgens die alternatiewe betekenis van 象 as "olifant". Die naam word ook soms "Hsiang-k'i" gespel.

Die spel beeld die stryd tussen twee leërs uit met die doelwit om die vyand se "generaalstuk" te buit. Chiangtsi is een van die mees gewilde bordspele in China. Onderskeidende eienskappe van chiangtsi sluit in die unieke beweging van die *pao* ("kanonstuk"), 'n reël wat die generaals verbied om reg teenoor mekaar te staan en die *rivier* en *paleis* bordeienskappe wat die beweging van sommige stukke beperk.

Benewens China en gebiede met beduidende etnies-Chinese bevolkings is Chiangtsi ook gewild in Viëtnam.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Chiangtsi.
* (en)  "Chinese chess". Encyclopædia Britannica. Besoek op 4 Augustus 2024.
# Niigata-prefektuur

Kart
Vlag van die Niigata-prefektuur
**Niigata-prefektuur** (新潟県, *Niigata-ken*?) is een van die 47 prefekture van Japan. Niigata is die hoofstad en belangrikste stedelike gebied.
# Kanferboom

| Kanferboom |
| --- |
|  |
| 'n Ou kanferboom in Japan (geskatte ouderdom: ouer as 1 000 jaar) |
| Bewaringstatus |
|  Ongeëvalueer  (IUCN 3.1) |
| Wetenskaplike klassifikasie  |
| Domein: | Eukaryota |
| Koninkryk: | Plantae |
| *Klade*: | Tracheofiete |
| *Klade*: | Angiospermae |
| *Klade*: | Magnoliids |
| Orde: | Laurales |
| Familie: | Lauraceae |
| Genus: | *Cinnamomum* |
| Spesie: | C. camphora |
| Binomiale naam |
| Cinnamomum camphora (L.) J.Presl. |

Die **kanferboom** (*Cinnamomum camphora*) is 'n boom wat in Suid-Afrika genaturaliseer geraak het.

*Cinnamomum camphora* is afkomstig van China suid van die Yangtzerivier, Taiwan, suidelike Japan, Korea en Viëtnam, maar is ook in baie lande gevestig. In Suid-Afrika word die boom aangetref vanaf Port St. Johns, langs die Wildekus, tot in Mpumalanga.

## Status

Hierdie boom is 'n indringerplant in KwaZulu-Natal, Limpopo, Mpumalanga, Oos-Kaap en die Wes-Kaap. Nasionale Erfenisbome, Nasionale Monumentbome en Kampioenbome, soos dié by Vergelegen-wynlandgoed en by die Cellars-Hohenort Hotel in Constantia, word egter in terme van die Wet op Nasionale Erfenishulpbronne (25/1999) en die Nasionale Bosbouwet van 1998 van indringerstatus vrygestel.

## Identifikasie

Die kanferboom is 'n groot immergroen boom wat 20–30 m hoog kan groei. Die blare het 'n blink, wasagtige voorkoms en ruik na kanfer indien gekneus word. In die lente dra die boom heldergroen blare met massas klein wit blommetjies. Dit produseer swart trosse bessie-agtige vrugte van ongeveer 10 mm in diameter. Die boom het 'n vaal, growwe bas.

## Fotogalery

* Reuse ou kanferbome in Hongkong
* Botaniese tuine in Adelaide, Suid-Australië
* Kanfer laurel in drag
* Stam
* Blare
* Verkleurde blaar
* Loof

## Sien ook

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome
* Lys van indringerplante in Suid-Afrika

## Bron

* *Watter Boom is dit?* Eugene Moll 2013 ISBN 978 1 77007 832 1

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Kanferboom.

* Wikispecies het meer inligting verwant aan Kanferboom

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. |
 |
# Weermag

'n Groep weermagsoldate
Lande volgens aantal aktiewe soldate (2009)
'n **Weermag** is die gesamentlike land-, see- en lugmag van 'n land. Die groot moonthede van die wêreld, soos Amerika, Rusland en China, het deesdae ook 'n ruimtemag as weermagonderdeel. Die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag bestaan byvoorbeeld uit die Suid-Afrikaanse Leër (landmag), Suid-Afrikaanse Vloot (seemag), Suid-Afrikaanse Lugmag (lugmag), asook ander eenhede soos die Suid-Afrikaanse Militêre Gesondheidsdiens.

Moderne weermagte maak van gespesialiseerde toerusting gebruik. Voertuie soos tenks, pantservoertuie, vliegtuie en helikopters, aanvalsvaartuie, duikbote en vliegdekskepe word dikwels ingespan.

## Soldate

In ‘n leër of lugmag word die weermagslede soldate genoem en in ‘n vloot matrose. 'n Soldaat of matroos kan 'n vrywilliger (iemand wat uit eie wil aangesluit het) wees, of deur die regering gedwing is by die weermag aan te sluit (opgekommandeer vir diensplig). Vrywillige weermagte is geneig om kleiner, maar ook meer gespesialiseerd en betroubaar te wees. Gekommandeerde weermagte is groot, maar is dikwels minder betroubaar (dit is moeilik om iemand te dwing om sy lewe teen sy wil te waag). Sommige weermagte bestaan uit huursoldate, wat net vir die geld veg, en min of geen lojaliteit het teenoor die land wat hulle in diens geneem het nie.

## Gebruike

'n Weermag word hoofsaaklik vir drie redes gebruik:

* Verdediging

'n Weermag word gebruik om die tuisland se grondgebied te beskerm. Dit kan ook na ander lande gestuur word om buitelandse bates en vriendelike state te verdedig.
* Aanval

'n Weermag kan gebruik word om ander lande aan te val. Dit kan gedoen word om grondgebied van 'n ander land te konfiskeer of om 'n drastiese politieke verandering teweeg te bring. Die aanval van 'n ander land word oor die algemeen as oneties beskou en meeste lande doen dit nie meer nie.
* Ondersteuning

Ondersteuning van owerhede. Die weermag kan tydens noodgevalle, as mannekrag skielik benodig word, ontplooi word. As voorbeeld, om hulp na 'n aardbewing te verleen.
'n Sekondêre doel van 'n weermag is werkskepping. In lande met 'n hoë werkloosheidsyfer word instellings soos die weermag soms gebruik om ongeskoolde arbeid in diens te neem. Die gevolg is dat so 'n weermag nie sy primêre funksies na behore kan uitvoer nie.

## Sien ook

* Suid-Afrikaanse Weermag (1912–1994)
* Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (1994-)

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Weermag.
# Mark Esper

**Mark Thomas Esper** (gebore 26 April 1964) is 'n voormalige en 27ste Minister van Verdediging. Hy het voor dit gedien as waarnemende sekretaris van verdediging en was die 23ste Amerikaanse sekretaris van die weermag van 2017 tot 2019.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Mark Esper.
# Baton Rouge

| **Baton Rouge**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Verenigde State |
|  **Deelstaat** |  Louisiana |
|  **Parogie (*parish*)** | East Baton Rouge |
|  **Koördinate** | ﻿ / ﻿ |
|  **Geïnkorporeer** | 1817 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 1 608 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 396 m |
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2007) | 227 071 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 1 144/vk km |
|  - Metropolitaanse gebied | 790 000 |
|  **Tydsone** | UTC -6 | Somertyd: UTC -5 |
|  **Burgemeester** | Sharon Weston Broome (D) |
|  **Amptelike Webwerf** | *Baton Rouge* |

**Baton Rouge** is die hoofstad en tweede grootste nedersetting van die Amerikaanse deelstaat Louisiana. Die naam Baton Rouge kom van die Franse *Bâton-Rouge*, wat *rooi stok* beteken - 'n vertaling van die Indiaanse pleknaam Istrouma sowel as 'n verwysing na die tradisie van plaaslike Indiane om die grense van jaggronde met rooi pale te merk waarop dierkarkasse (volgens oorlewering visse en beerkoppe) vasgemaak is. In 1849 het Baton Rouge, wat in 1817 geïnkorporeer is, New Orleans as regeringsetel van Louisiana vervang. Tradisioneel dien Baton Rouge as kulturele middelpunt vir Louisiana se Cajun- en Kreole-gemeenskappe.

Baton Rouge, wat in die suidooste van die deelstaat geleë is, is die vyfde grootste stedelike nedersetting langs die Mississippi en setel van Louisiana se grootste parogie (administratiewe distrik). Danksy sy strategiese ligging het die nedersetting tot 'n belangrike rivierhawe en nywerheidstad ontwikkel. Dit is daarnaas een van die spilpunte van die nasionale logistiek- en energiebedryf.

Baton Rouge se bevolking word op 220 000 beraam. Dit beskik oor twee universiteite: die *Louisiana State University* en die *Southern University*. Baton Rouge se metropolitaanse lughawe verbind die deelstaathoofstad met die internasionale lughawens van Houston in Texas en die Suidstate-spil Atlanta in Georgia asook streekslughawens in Dallas-Fort Worth en Charlotte.

## Verwysings

## Eksterne skakels

Wiki-webtuistes

---

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Baton Rouge.

Amptelike webtuiste

---

* *City of Baton Rouge*

Toerisme

---

* *Visit Baton Rouge*

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **Hoofstede van die Verenigde State** |  |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Hoofstede** | Albany • Annapolis • Atlanta • Augusta • Austin • Baton Rouge • Bismarck • Boise • Boston • Carson City • Charleston • Cheyenne • Columbia • Columbus • Concord • Denver • Des Moines • Dover • Frankfort • Harrisburg • Hartford • Helena • Honolulu • Indianapolis • Jackson • Jefferson City • Juneau • Lansing • Lincoln • Little Rock • Madison • Montgomery • Montpelier • Nashville • Oklahoma City • Olympia • Phoenix • Pierre • Providence • Raleigh • Richmond • Sacramento • Saint Paul • Salem • Salt Lake City • Santa Fe • Springfield • Tallahassee • Topeka • Trenton |

 |
# Verdamping

Die verdamping van water.
**Verdamping** is 'n proses waarin 'n vloeistof in 'n gas of damp verander. Al die deeltjies van 'n stof is gedurig in 'n staat van beweging. Die intermolekulêre kragte hou die molekule van die vloeistof bymekaar. Die molekule beskik egter oor kinetiese energie wat hulle aan die beweeg hou. Temperatuur is 'n maatstaf van die gemiddelde kinetiese energie van die molekule. Die molekule beweeg nie almal ewe vinnig nie, daarom word daar van 'n "gemiddelde kinetiese energie" gepraat. Sommige molekule beweeg vinniger as die gemiddeld, terwyl ander weer stadiger beweeg. Dit is die molekule wat vinniger beweeg wat sal verdamp.

Die molekule in 'n vloeistof met kinetiese energie wat hoër is as die gemiddeld, sal die intermolekulêre kragte te bowe kom en na die oppervlak van die vloeistof ontsnap. As die vloeistof in 'n oop houer is, kan die molekule in die lug ontsnap. Verdamping vind plaas as die meer energieke molekule van die oppervlak van die vloeistof ontsnap. Aangesien dit die meer energieke molekule is wat verdamp, bly die minder energieke molekule agter. Dit beteken dat die gemiddelde kinetiese energie van die oorblywende molekule in die vloeistof afneem. Gevolglik sal die temperatuur van die vloeistof ook afneem.

## Verdamping van water

Die verdamping van water word **evaporasie** genoem. Dit is deel van 'n natuurlike proses wat op Aarde as die waterkringloop bekend staan. Evaporasie vind plaas as die Son water, ys of sneeu verhit en dit as waterdamp in die atmosfeer opgeneem word.
# Voertuig

Busse is 'n algemene vorm van 'n voertuig wat vir openbare vervoer gebruik word.
'n **Voertuig** (Engels: *vehicle*) is 'n toestel wat gebruik word om mense of goedere te vervoer. Voertuie word spesiaal vervaardig, soos fietse, motorvoertuie, motorfietse, treine, skepe, bote en vliegtuie.

## Verwysings
# Sahrawis

| Sahrawis |
| --- |
|  'n Sahrawiese man met sy kameel in Tindouf, Algerië, tans die regeringsetel van die Arabiese Demokratiese Republiek Sahara |
| Totale bevolking: | 570 866–632 800 |
| Belangrike bevolkings  in: |  Wes-Sahara ~160 000–246 000
 Algerië 210 000
 Marokko 90 000–160 000
 Mauritanië 26 000
 Frankryk 15 000
 Spanje 3 000–12 000 |
| Taal: | Arabies, Berbertale, Spaans (lingua franca), Frans (lingua franca) |
| Geloofsoortuiging: | Soennitiese Islam, Soefisme |
| Verwante etniese groepe: | Arabiere, Berbers, Bedoeïene |

Die **Sahrawis** (Arabies: صحراويون, *ṣaḥrāwīyūn*, letterlik: "bewoners van die Sahara" of "woestynbewoners"; Berbers: ⵉⵙⴻⵃⵔⴰⵡⵉⵢⴻⵏ, *Iseḥrawiyen*; Frans: *Sahraoui*; Spaans: *Saharaui*) is 'n Arabiese etniese groep inheems aan die westelike gedeeltes van die Sahara, insluitende Wes-Sahara (opgeëis deur die Polisario en hoofsaaklik onder die gesag van Marokko), dele van Suid-Marokko, Noord-Mauritanië en die uiterste suidweste van Algerië.

Vlag van Wes-Sahara en die Sahrawis
Kaart van Wes-Sahariese stamme
'n Saharwi-vrou in Marokko
Soos by die meeste groepe van die Sahara is die Sahrawis-kultuur gemeng. Dit toon hoofsaaklik Arabies-Berberse eienskappe, soos die bevoorregte posisie van vroue (Matriargie), sowel as eienskappe wat gemeen is aan etniese groepe van die Sahel. Sahrawis bestaan uit baie stamme en is hoofsaaklik sprekers van die Hassanija-dialek van Arabies en sommige van hulle praat nog steeds Berbertale in beide Marokko se betwiste en nie-betwiste gebiede.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Sahrawis.