# Fidji

Republiek Fidji
*Republic of Fiji* (Engels)
*Matanitu Tugalala o Viti* (Fidjiaans)
रिपब्लिक ऑफ फीजी (Fidjiaanse Hindi)
*Ripablik ăph Phījī* (Transliterasie)|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Vlag
 | Wapen
 |

 |
| Nasionale leuse: *Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui* *(Fidjiaans vir: "Vrees God en eer die Koningin")* |
| Volkslied: *God Bless Fiji* *(Engels vir: "God seën Fidji")*  |
|  |
| **Hoofstad** | Suva
﻿ / ﻿ |
| **Grootste stad** | Suva |
| **Amptelike tale** | Engels, Fidjiaans en Fidjiaanse Hindi |
| **Regering** • President • Eerste minister | Unitêre parlementêre grondwetlike republiek Naiqama Lalabalavu Sitiveni Rabuka |
| **Onafhanklikheid** • van die Verenigde Koninkryk • Republiek • Huidige grondwet  |  10 Oktober 1970 7 Oktober 1987 6 September 2013 |
| **Oppervlakte**  - Totaal    - Water (%) |   18 274 km2  (156ste) 7 056 myl2 feitlik geen |
| **Bevolking**  - 2024-skatting  - 2017-sensus  - Digtheid |   951 611 (163ste) 884 887 52,1 / km2 (148ste) 134,9 / myl2 |
| **BBP** (KKP)  - Totaal  - Per capita | 2024-skatting
$14,766 miljard (158ste) $16 003 (102de) |
| **BBP** (nominaal)  - Totaal  - Per capita | 2024-skatting
$5,773 miljard (164ste) $6 257 (106de) |
| **MOI** (2022) |  0,729 (104de)  –  hoog |
| **Gini** (2019) | 30,7 –  medium |
| **Geldeenheid** | Dollar (`FJD`) |
| **Tydsone**  - Somertyd | FJT (UTC+12) FJST (UTC+13) |
| **Internet-TLD** | .fj |
| **Skakelkode** | +679 |

**Fidji** (Engels: *Fiji*, [ˈfiːdʒiː], ; Fidjiaans: *Viti*, [ˈβitʃi]; Fidjiaanse Hindi: फ़िजी, *Fijī*), amptelik die **Republiek Fidji** (Engels: *Republic of Fiji*; Fidjiaans: *Matanitu Tugalala o Viti*; Fidjiaanse Hindi: फ़िजी गणराज्य, *Ripablik ăph Phījī*), is 'n eilandstaat in die Stille Oseaan en Oseanië met 'n oppervlakte van 18 274 km². In 2024 het dit 'n bevolking van 951 611 gehad. Fidji bestaan hoofsaaklik uit die twee eilande Viti Levu en Vanua Levu, asook omliggende eilandjies, met die Korosee binne-in.

Nasa-satellietbeeld van Fidji
Kaart van Fidji
Fidji is in die ooste van Vanuatu en Nieu-Kaledonië, in die suidooste van die Salomonseilande, in die suide van Tuvalu en Wallis en Futuna, in die weste van Tonga en in die noorde van Nieu-Seeland geleë. Die hoofstad en grootste stad is Suva.

Die Nederlandse ontdekkingsreisiger Abel Tasman het in 1643 die eerste Europeër geword wat Fidji bereik het. Fidji het in 1874 'n Britse kolonie geword en die Britte het kontrakwerkers vir die suikerplantasies uit Brits-Indië ná Fidji geneem. Op 10 Oktober 1970 het Fidji sy onafhanklikheid verkry van die Verenigde Koninkryk en op 7 Oktober 1987 ná verskeie staatsgrepe 'n republiek geword. Fidji is 'n unitêre parlementêre grondwetlike republiek binne die Britse Statebond met 'n president as staatshoof.

## Etimologie

Die Fidjiane noem hul land "Viti" wat afgelei is van die hoofeiland Viti Levu, die naam "Fidji" is egter gebaseer op die naam wat die Tongaanse bure aan dié eilande gegee het, naamlik *Fisi*. 'n Amptelike weergawe van die naam se ontstaan lui:

>
> Die Fidjiane het eers aan Europeërs bekend geword deur die skriftelike optekeninge deur lede van Cook se ekspedisies wat hulle in Tonga ontmoet het. Hulle is beskryf as gedugte krygers en woeste kannibale, bouers van die beste vaartuie in die Stille Oseaan, maar nie as groot matrose nie. Hulle het ontsag onder die Tongane aangewakker, en al hul vervaardiging, veral basdoeke en stokke, is baie gewaardeer en aangevra. Hulle het hul tuiste Viti genoem, maar die Tongane het dit *Fisi* genoem, en dit was hierdie vreemde uitspraak, Fidji, vir die eerste keer opgeteken deur kaptein James Cook, waaronder die eilande bekend geword het.
>
>

"Feejee", die verengelsde vorm van die Tongaanse uitspraak het verskyn in verslae en ander geskrifte deur sendelinge en ander reisigers wat Fidji tot aan die laat 19de eeu besoek het.

## Sport

Krieketwedstryd tussen Fidji en Wes-Indië op Albertpark, Suva, 1950's
Fidji voer die *Cibi* voor die wedstryd teen Kanada tydens die Rugbywêreldbeker 2007 op
Rugby is verreweg die gewildste sportsoort in Fidji en dit is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die Cookeilande, Nieu-Seeland, Samoa, Tonga en Wallis kan soortgelyke bewerings maak. Die Fidjiane is in rugbyunie steeds onder die 15 beste spanne wêreldwyd. Die Fidjiaanse nasionale rugbyspan het sedert 1987 vir amper elke rugbywêreldbekertoernooi (behalwe vir dié van 1995) gekwalifiseer. Hulle is veral bekend vir die tradisionele *Cibi*-oorlogsdans voor elke wedstryd. Daar is ongeveer 80 000 geregistreerde spelers uit 'n totale bevolking van sowat 950 000 wat in meer as 600 klubs aktief is. Fidji ly egter onder 'n groot uitvloei aan talent, aangesien baie spelers in die professionele ligas in Australië, Nieu-Seeland, Europa of Japan speel en deur die onderskeie land ingeburger word. Volgens Wêreldrugby se reëls is 'n tydperk van vyf jaar ononderbroke blyplek genoeg om vir die nasionale span van 'n ander land uit te draf (tot aan die einde van 2020 was dit slegs drie jaar). Verder speel 'n beduidende aantal spelers, wat vir Fidji verkiesbaar is, vir Australië of Nieu-Seeland; noemenswaardige voorbeelde is die Fidjiaans gebore All Blacks Joe Rokocoko en Sitiveni Sivivatu asook die Wallabies Tevita Kuridrani en Lote Tuqiri. Met ’n bevolking van ’n rapsie minder as ’n 950 000 is Fidji van die kleinste lande wat aan rugbywêreldbekertoernooie deelneem.

Die Stille Oseaan-eilandstate se beheerliggame is nie sterk genoeg om hierdie uitvloei aan talent stop te sit nie. Soms word die sistematiese stropery in 'n ironiese manier met die 19de eeuse *Blackbirding* vergelyk. Fidjiane, wat hul eie land verteenwoordig, kan nie altyd vir hul nasionale span verskyn nie, aangesien veral Engelse klubs huiwerig is om spelers vir toetswedstryde beskikbaar te stel. Die professionele span Fijian Drua, wat sedert 2022 aan die internasionale toernooi Superrugby deelneem, sal as 'n oplossing dien.

Hulle is egter nog meer suksesvol in sewesrugby, waarvan die reëls op rugbyunie s'n geskoei is. Die Fidjiaanse nasionale sewesrugbyspan is 'n bekende en internasionale suksesvolle span wat die Hongkong Sewes sedert die eerste toernooi in 1976 18 keer gewen het, meer as enige ander land. Fidji het ook die sewesrugbywêreldbeker drie keer gewen — in 1997, 2005 en 2022. Die Fidjiaanse nasionale sewesrugbyspan is die huidige wêreldkampioen in Wêreldrugby. Tydens die Olimpiese Somerspele 2016 in Rio de Janeiro het hulle Fidji se eerste goue medalje ingepalm, nadat hulle die sewesrugbytoernooi se eindstryd teen Groot-Brittanje met 43–7 gewen het. Dit was die eerste goue medalje vir een van Oseanië se eilandstate. Tydens die Olimpiese Somerspele 2021 in Tokio het hulle daarin geslaag om dié sukses te herhaal. Vir die sewesrugbyspan het spelers verskyn wat voorheen of later ook vir die rugbyuniespan gespeel het. Volgens Wêreldrugby se reëls is dit egter nie moontlik om terselfdertyd vir albei nasionale spanne in aanmerking te kom nie; hierdeur sal veral uitputting van spelers vermy word.

Fidji beskik met die HFC Bank-stadion oor 'n baie moderne rugbystadion, maar dit word die meeste van die tyd nie gebruik nie. Daar is min opponente wat bereid is om die lang rys na Fidji aan te pak. Australië en Nieu-Seeland kom slegs selde teen die eilandstate te staan. Teen einde van meer toetswedstryde is die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi (tot 2006 die Stille Oseaan-drienasies genoem) gestig, waaraan onder andere die nasionale spanne van Fidji, Samoa en Tonga deelneem. Die nasionale vrouerugbyspan het tot dusver vir twee vrouerugbywêreldbekertoernooie gekwalifiseer.

Soos in ander Stille Oseaan-eilandstate word op Fidji 'n tradisionele plaaslike soort krieket beoefen. Die nasionale krieketspan spel egter slegs teen "kleiner" nasionale spanne en kon tot dusver nog nie vir 'n internasionale kriekettoernooi kwalifiseer nie. Hulle kon wel vir die o/19-krieketwêreldbeker 2016 kwalifiseer.

## Verwysings

## Bronnelys

Algemeen
* (en)  "Fiji". Encyclopædia Britannica. Besoek op 12 November 2024.
* (en)  "Fiji". Central Intelligence Agency. Besoek op 12 November 2024.

## Eksterne skakels

* (en)  Toerisme-inligting oor Fidji op Wikivoyage
* (en)  Amptelike webwerf van die Fidjiaanse regering