Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Passaatwind

Die westewindgordels (blou pyle) en passaatwinde (geel en bruin pyle).
Die **passaatwinde** is oostewinde wat in die trope voorkom binne die laer deel van die aarde se atmosfeer naby die ewenaar. Die winde waai hoofsaaklik uit die noordooste in die Noordelike Halfrond en uit die suidooste in die Suidelike Halfrond, en word sterker in die winter en wanneer die Arktiese ossillasie in sy warm fase is. Die winde is eeue lank deur die kapteins van seilskepe gebruik om oor die oseane te vaar en het bygedra tot koloniale uitbreiding na die Amerikas en die vestiging van handelsroetes in die Atlantiese en Stille Oseaan.

In meteorologie sorg die passaatwinde vir tropiese storms oor die Atlantiese, Stille en suidelike Indiese Oseaan en waai dit oor land in onderskeidelik Noord-Amerika, Suidoos-Asië, en Madagaskar en Oos-Afrika. Dit waai ook stof weswaarts oor die Atlantiese Oseaan na die Karibiese See en dele van suidoostelike Noord-Amerika. Vlak cumuluswolke kan in passaatwindstelsels gesien word. Hoe swakker die passaatwinde word, hoe groter reënval kan oor naburige landmassas verwag word.

## Eksterne skakels

* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# Pisces-Cetus-superswermkompleks

Kaart van die superswerms wat die naaste aan ons Virgo-superswerm geleë is.
Die **Pisces-Cetus-superswermkompleks** is ’n kompleks van superswerms wat die Virgo-superswerm insluit waarin ons Lokale Groep en dus die Melkweg val. (’n Studie in September 2014 het egter getoon die Virgo-superswerm is eintlik net deel van ’n nog groter superswerm, Laniakea.)

## Ontdekking en eienskappe

Die sterrekundige R. Brent Tully van die Universiteit van Hawaii se Instituut vir Sterrekunde het die kompleks in 1987 geïdentifiseer.

Die Pisces-Cetus-kompleks is na raming sowat ’n miljard ligjare lank en 150 miljoen ligjare breed. Dit is een van die grootste strukture wat tot nog toe in die heelal geïdentifiseer is.

Dit bestaan uit sowat 60 superswerms en het na raming ’n massa van sowat 1018 sonmassas (M☉). Volgens die ontdekker bestaan die kompleks uit vyf dele:

1. Die Pisces-Cetus-superswerm
2. Die Perseus-Pegasus-ketting, wat die Perseus-Pisces-superswerm insluit
3. Die Pegasus-Pisces-ketting
4. Die Sculptor-gebied, wat die Sculptor- en Hercules-superswerm insluit
5. Die Virgo-Hydra-Centaurus-superswerm, wat ons Virgo-superswerm en die Hydra-Centaurus-superswerm insluit.

Met sy massa van 1015 M☉, beslaan ons Virgo-superswerm maar 0,1 persent van die totale massa van die kompleks.

## Verwysings

 *Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia*
# Canary Wharf

| Canary Wharf |
| --- |
| Stadsdeel |
| Die stadsilhoeët van Canary Wharf, soos gesien vanuit die weste. |
| Canary Wharf |
| Koördinate: ﻿ / ﻿ |
| Land |  Verenigde Koninkryk |
| Land |  Engeland |
| Graafskap | Groter Londen |
| Borough | Tower Hamlets |
| Bevolking |
|  • Totaal | 12 500 |
| Tydsone | UTC±00:00 (MGT) |
|  • Somertyd | UTC+01:00 (BST) |
| Poskode | E14 |
| Skakelkodes | 020 |

**Canary Wharf** is 'n sake- en wolkekrabberbuurt in die Londense stadsdistrik Tower Hamlets. Dit is een van Londen se twee finansiële hoofsentrums - naas die historiese middestad of *City of London* - en huisves baie van die hoogste geboue in die Verenigde Koninkryk, waaronder die tweede hoogste wolkekrabber, *One Canada Square*.

Canary Wharf
Canary Wharf na sononder
'n DLR-trein ry oor die misomhulde Canary Wharf-brug
'n Voetgangerkorridor
Veral sake- en kantoorpersele het hier ontstaan sodat Canary Wharf met 1,3 miljoen m² se kantoor- en winkelruimte in die vraag na gehalte-sakeruimte in Londen voorsien. 730 000 m² hiervan is in besit van die *Canary Wharf Group*. Canary Wharf bied sowat 90 000 werkgeleenthede en huisves die internasionale of Europese hoofkwartiere van 'n groot aantal banke, professionele dienste-ondernemings en media-organisasies, waaronder *Barclays*, *Citigroup*, *Crédit Suisse*, *HSBC*, *J.P. Morgan*, *KPMG*, *MetLife*, *Morgan Stanley* en *Thomson Reuters*.

Canary Wharf is in die West India Docks op die Isle of Dogs in die East End van Londen geleë. Die kronkel, wat die Teemsrivier hier maak, was nog tot in die vroeë 19de eeu niks meer as 'n moerasgebied nie. Sy ontwikkeling het met grootskaalse droogleggings en die bou van dokke, die West India Docks, in 1802 begin. Dié dokke en aangrensende nywerheidsbuurte het op hul hoogtepunt tot die besigste hawe ter wêreld gegroei. 'n Verskeidenheid invoergoedere is hier gehanteer - van rum tot mahoniehout, later ook landbouprodukte soos piesangs en tomate vanuit die Kanariese Eilande - vandaar die naam *Canary Wharf*.

Nadat die dokke in 1980 gesluit is, het die Britse regering verskeie projekte begin om die gebied te herontwikkel. So is in 1981 die *London Docklands Development Corporation* gestig en die Isle of Dogs in 'n sakegebied omgeskep. In 1987 het die Kanadese onderneming *Olympia and York* 'n kontrak vir die bou van 'n grootskaalse kantoorgebou-projek op die Isle of Dogs onderteken. Boubedrywighede het in die volgende jaar begin.

Die befondsing van basiese openbare vervoerinfrastruktuur was aanvanklik omstrede - die konserwatiewe regering was nie bereid om meer as die helfte van die koste te dra wat daaraan verbonde was nie. So was pendelaars jare lank op die Docklands Light Railway-stelsel aangewese. Eers vanaf 1999 het 'n uitbreiding van die Jubilee Line-moltreinroete Canary Wharf met Sentraal-Londen verbind.

## Verwysings

## Eksterne skakels
# Newcastle upon Tyne

| **Newcastle upon Tyne**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen (Council)** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Verenigde Koninkryk |
|  **Land (VK)** |  Engeland |
|  **Seremoniële graafskap** | Tyne and Wear |
|  **Historiese graafskap** |  Northumberland |
|  **Koördinate** | ﻿ / ﻿ |
|  **Stigting** | 2de eeu |
|  **Stadstatus** | 1882 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 115 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | m |
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2024) | 320 605 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 2 826/km² |
|  **Tydsone** | UTC ±0 (GMT) |
|  - Somertyd | UTC +1 (BST) |
|  **Burgemeeser** | Henry Gallagher |
|  **Amptelike webwerf** | *newcastle.gov.uk* |

**Newcastle upon Tyne** is 'n stad in Engeland met 'n bevolking van 320 605 in 2024. Newcastle upon Tyne se St. James’ Park was een van die gasheerstadions tydens die Rugbywêreldbeker 2015.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Newcastle upon Tyne.
* (en)  Toerisme-inligting oor Newcastle upon Tyne op Wikivoyage
* (en)  Amptelike webwerf
* (en)  "Newcastle upon Tyne". Encyclopædia Britannica. Besoek op 13 Desember 2025.
# Gaborone

| **Gaborone**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Botswana |
|  **Distrik** | Gaborone |
|  **Koördinate** | ﻿ / ﻿ |
|  **Stigting** | 1964 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 169 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 1 014 m |
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2011) | 231 626 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 1 400/vk km |
|  **Tydsone** | UTC+2 |
|  **Burgemeester** | Haskins Nkaigwa |

**Gaborone** (**Gaberones** tot 1969; Tswana: [χabʊˈrʊnɛ]; Engels: [ˌɡæbəˈroʊniː]) is die hoofstad en grootste stad van Botswana. Dié stad het 'n bevolking van 231 626 in 2011 gehad (10% van Botswana se bevolking) en beslaan 'n oppervlakte van 169 km². Die stad is in 1964 as beplande stad gestig en dié stad se eerste burgemeester was J. D. Jones. Dit is na Kgosi Gaborone, 'n Botswana-hoofman, genoem.

J. D. Jones, die eerste burgemeester van Gaberones
In 1890 het Cecil John Rhodes Gaberones gekies om 'n koloniale fort te huisves. In die fort het Cecil John Rhodes die Jameson-inval beplan.

In 1965 is die hoofstad van die Betsjoeanaland-protektoraat van Mafeking ná Gaberones verskuif. Oorspronklik is Lobatse as nuwe hoofstad vir 'n onafhanklike Botswana voorgestel, maar weens sy nabyheid aan 'n varswaterbron, sy ligging aan die spoorlyn na Pretoria, sy sentrale ligging tussen die plaaslike stamme en sy gebrek aan assosiasie met die omliggende stamme is Gaborone as hoofstad gekies. Die stad se naam is in 1969 van Gaberones tot Gaborone verander.

Gaborone dien as politieke en ekonomiese hoofstad van Botswana met talle maatskappye wat hul setels in die stad het. Die Botswana-aandelebeurs is hier geleë. Dit vorm sy eie distrik, maar dien ook as hoofstad van die omliggende Suidoosdistrik. In dié stad is die parlement van Botswana en dié land se belangrikste lughawe, die Sir Seretse Khama Internasionale Lughawe, geleë. Die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap se hoofkwartier is ook hier geleë.

Gaborone is in die suidooste van Botswana aan die Notwanerivier sowat 15 km noordwes van die grens tussen Suid-Afrika en Botswana geleë. Die plaaslike bevolking verwys dikwels na die stad as *Gabs*. Naas Setswana en Engels, Botswana se twee amptelike tale, word in Gaborone nog ander tale soos Kalanga en Kgalagadi gebesig.

## Fotogalery

* Botswana se parlement in Gaborone
* Die Universiteit van Botswana
* Gaborone se stadshorison
* Die Sir Seretse Khama Internasionale Lughawe

## Susterstede

* Burbank, Verenigde State
* Zhejiang, Volksrepubliek China
* Västerås, Swede
* Sorong, Indonesië

## Verwysings

## Eksterne skakels

* (en)  Toerisme-inligting oor Gaborone op Wikivoyage
* (en)  "Gaborone". Encyclopædia Britannica. Besoek op 22 Februarie 2019.
# Taoyuan

| **Taoyuan** 桃園市 *Thô-hn̂g Tshī*
 |
| --- |
| **Kaart** | **Seël** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Republiek China |
|  **Administratiewe gewes** | Noord-Taiwan |
|  **Koördinate** | ﻿ / ﻿ |
|  **Gestig op** | 25 Desember 2014 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 1 220,95 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | - m |
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (Maart 2023) | 2 293 509 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 1 900/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +8 (CST) |
|  **Burgemeester** | Chang San-cheng (KMT) |
|  **Amptelike webwerf** | *Taoyuan* |

**Taoyuan**, amptelik **Taoyuan Stad** (Chinees: 桃園市; pinyin: *Taoyuan shi*; Taiwannees: *Thô-hn̂g Tshī*), is ná Nieu-Taipei, Kaohsiung, Taichung en Taipei die vyfde grootste stad van die Republiek China op die eiland Taiwan met 'n bevolking van sowat 2,3 miljoen en beslaan 'n oppervlakte van 1 220,95 km². Taoyuan is 'n spesiale munisipaliteit in die noordelike deel van die eilandstaat en dit word regstreeks deur die nasionale regering bestuur. Die stad is langs Nieu-Taipei aan die kus van die Oos-Chinese See in die administratiewe gewes Noord-Taiwan geleë. Taoyuan-distrik is in hierdie munisipaliteit geleë en dien as setel van Taoyuan.

Taoyuan se stadshorison
Die stad Taoyuan is op 25 Desember 2014 uit die Taoyuan-distrik gevorm. Taoyuan beteken "persketuin" aangesien die gebied gereeld baie perskebloeisels het. Taoyuan is die tuiste van die inheemse Pingpu-stam. Dit vorm nou 'n belangrike industriële streek van Taiwan. Die grootste lughawe van dié land, Taoyuan Internasionale Lughawe, wat Taipei bedien, is in hierdie streek geleë. Taoyuan beskik ook oor 'n groot hawe langs die Oos-Chinese See.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Taoyuan.
* (en)  Toerisme-inligting oor Taoyuan op Wikivoyage
* (en)  Amptelike webwerf
* (en)  "T'ao-yüan". Encyclopædia Britannica. Besoek op 30 Mei 2025.
# Winter

'n Park wat in die winter met sneeu bedek is.
Landskap van 'n winterdag op die ou mynterrein van die Saint-Robert-groef in Monchecourt, Frankryk
**Winter** is een van die vier seisoene waarin die jaar verdeel word. Winter volg na herfs en kom voor die lente. Dit is die koudste tyd van die jaar. Gedurende die wintermaande is die dae korter en die nagte langer (dit word vroeg donker).

Meteorologies gesproke val die maande Junie, Julie en Augustus in die winter (Suidelike Halfrond). Terwyl dit winter in die Suidelike Halfrond is, is dit somer in die Noordelike Halfrond.

Astronomies gesproke begin die winter egter met die wintersonstilstand. In die Suidelike Halfrond vind die wintersonstilstand gewoonlik op 21 of 22 Junie plaas. In die Noordelike Halfrond vind dit gewoonlik op 21 of 22 Desember plaas.

Winter word met sneeu, ryp en snerpende koue geassosieer. Mense trek warmer aan en bly eerder binnenshuis om warm te bly. Sekere sportsoorte, soos ski, kan net in die winter beoefen word.

Bladwisselende plante verloor hulle blare in die herfs en het dus geen blare in die winter nie. Sommige diere (soos bere) hiberneer gedurende die winter, terwyl ander (soos sommige hase en jakkalse) 'n dik pels ontwikkel om hulle teen die koue te beskerm.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Winter.

* Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir winter.
# Indus

| Indus |
| --- |
| Die Indus naby Skardu, Indië Die Indus naby Skardu, Indië |
|
Die stroomgebied van die Indus |
| **Oorsprong** | Sênggêkanbab, naby die berg Kailash in die Trans-Himalaja, Tibet (Volksrepubliek China) |
| **Monding** | naby Sindh, Pakistan, in die Arabiese See Indiese Oseaan |
| **Stroomgebied** | Volksrepubliek China, Indië en Pakistan |
| **Lengte** | 3 200 km (2 000 myl) |
| **Oorspronghoogte** | 5 300 m (17 389 voet) |
| **Mondinghoogte** | 0 m (0 voet) |
| **Gemiddelde afloop** | 6 600 m³/s (230 000 vt³/s) |
| **Stroomgebiedopp.** | 1 165 000 km² (450 000 myl²) |
|  Kaart van die Indus-bekken in Asië |

Die **Indus** (Sanskrit: सिन्धु; Oerdoe: دریائے سندھ, *Darya-e Sindh*; Hindi: सिन्धु नदी, *Sindhu Nadi*; Sindhi: سنڌو *Sindhu*; Panjabi: سندھ *Sindh*; Persies: *Nilau* "blou water" en *Ab-e-sind* "water van Sindh"; Arabies: نهر السند, *Al-Sind*; Tibettaans: སེང་གེ།་གཙང་པོ; Chinees: 森格藏布/狮泉河/印度河; Grieks: Ινδός *Indós*; Turks: *Indus Nehri*) is 'n groot suid-vloeiende rivier in Asië. Dié rivier, met 'n lengte van 3 200 km (2 000 myl), is die langste rivier in Suid-Asië en mond in die Arabiese See uit. Saam met vier ander riviere kenmerk die Indus die streek Punjab, "die land van vyf riviere".

Nasa-Satellietbeeld van die Indus
Die Indus ontstaan deur die saamvloei van die Sênggê Zangbo met verdere spruite in die Trans-Himalaja in die Chinese outonome gewes Tibet, naby die berg Kailash. Aansluitend vloei dié rivier in 'n noordwestelike rigting deur die omstrede en outonome Noord-Indiese deelstaat Jammu en Kasjmir en verder deur Pakistan. In die noorde van dié land maak die Indus 'n boog in 'n suidwestelike rigting en vloei deur die provinsies Punjab en Sindh. Hier bereik dié rivier die stad Hyderabad, die grootste stad aan dié rivier. Verder suid mond die Indus net suidoos van Karatsji in die Arabiese See uit.

Die Indus is die belangrikste rivier in Pakistan en word as lewenslyn van dié land beskou. Die rivier is veral bekend vir die antieke Indusvalleibeskawing en as oostelike grenslyn van Alexander die Grote se groot ryk. Na die Indus is die Indiese subkontinent, Indië en die Pakistanse provinsie Sindh genoem.

## Sien ook

* Ravi
* Sutlej

## Fotogalery

* Saamvloei van Indus en Zanskar in Jammu en Kasjmir, Indië
* Die Indus naby Leh, Indië
* Die Indus soos vanaf die Karakoram-grootpad in Pakistan gesien
* Ou brug oor die Indus in Pakistan

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Indus.
# Turkiese tale

| Turkiese tale  |
| --- |
| Geografiese verspreiding: | Van Suidoos-Europa tot Wes-China en Siberië |
| Genetiese klassifikasie: | Altaïes (omstrede) **Turkiese tale** |
| Onderafdelings: |
Ogoeries
Suidwestelik (Ogoesies)
Noordwestelik (Kiptsjak)
Suidoostelik (Karloek/Oeigoer)
Noordoostelik (Siberiese Turkiese tale)
Khalaj

 |
|
Verspreiding van Turkiese tale:
   Suidwestelik (Ogoesies)
   Suidoostelik (Karloek/Oeigoer)
   Khalaj
   Noordwestelik (Kiptsjak)
   Tsjoewasjies (Oghoer)
   Noordoostelik (Siberies) |

Lande en outonome deelgebiede waar Turkiese tale amptelike status geniet of deur die meerderheid gepraat word:
   Lande met 'n amptelike Turkiese taal

   Outonome gebiede met 'n amptelike Turkiese taal

   Provinsies waar 'n Turkiese taal deur 'n meerderheid gepraat word

   Lande waar 'n Turkiese taal deur 'n minderheidsbevolking van minstens 50 000 mense gepraat word

Die **Turkiese tale** is ’n taalfamilie van minstens 35 tale wat deur Turkiese volke van Suidoos-Europa en die Middellandse See-gebied tot Siberië en Wes-China gepraat word, en daar is voorgestel dat dit saam met Mongoolse, Toengoesiese en Japannese tale, Koreaans asook Ainoe deel van die omstrede Altaïese taalfamilie uitmaak. Dié taalfamilie bestaan uit ses groepe, naamlik die Suidwestelike (Ogoesies), Suidoostelike (Karloek/Oeigoer), Khalaj, Noordwestelike (Kiptsjak), Tsjoewasjies (Oghoer) en Noordoostelike (Siberiese Turkiese tale). Soms word die Turkiese tale ook in twee takke verdeel: Bolgar en Algemene Turkiese tale.

## Sprekers en eienskappe

Diagram van Turkiese tale volgens moedertaalsprekers
Turkiese tale word deur sowat 170 miljoen mense as moedertaal gepraat, en daar is altesaam meer as 200 miljoen sprekers. Die Turkiese taal met die meeste sprekers is Turks, wat hoofsaaklik in Anatolië en die Balkan gepraat word. Die moedertaalsprekers van dié streke maak 40% van alle sprekers van Turkiese tale uit.

Kenmerkende eienskappe van die Turkiese tale soos klinkerharmonie, saamklewing en die gebrek aan taalkundige geslag, word in al die tale aangetref. Sprekers van die verskillende Ogoesiese tale kan mekaar ook redelik goed verstaan; dit sluit in Turks, Azerbeidjans, Turkmeens en Krim-Tataars.

## Verwysings

## Bronnelys

* (en)  Boeschoten, Hendrik & Lars Johanson. 2006. *Turkic languages in contact*. Turcologica, Bd. 61. Wiesbaden: Harrassowitz. ISBN 3-447-05212-0
* (en)  Johanson, Lars & Éva Agnes Csató (ed.). 1998. *The Turkic languages*. London: Routledge. ISBN 0-415-08200-5.

## Eksterne skakels

* (en)  "Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Turkic". Ethnologue. Besoek op 25 November 2018.
* (en)  "Turkic languages". Encyclopædia Britannica. Besoek op 25 November 2018.

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Turkiese tale.
* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# Nywerheidsektor

Die **Nywerheidsektor** of **vervaardigingsektor** is die deel van die ekonomie wat deur die produksie en verwerking van goedere in fabrieke gekenmerk word, normaalweg met 'n hoë graad van meganisering en outomatisering – in teenstelling met produsering deur handearbeid. Dit word ook apart beskou van ander sektore of takke van die ekonomie wat natuurlike hulpbronne produseer, en sektore wat dienste lewer (tersiêre sektor). Industrieë (Lat *Industria*: bedrywigheid, ywer), in die algemeen, is die produksie van ekonomiese goedere, produkte en dienste. Die industrie is opgedeel in verskeie industriële takke wat elk 'n spesifieke gedeelte van die ekonomie beslaan.

In die ekonomiese wetenskap val die vervaardigingsektor en bounywerheid in die sekondêre sektor van die ekonomie, waarnaas landbou en mynbou, die primêre sektor genoem word.

Produkte wat vervaardig word kan verdeel word in:

* Kapitaalgoedere
* Verbruikersgoedere

Die vervaardigingsektor word verdeel in:

* **Swaar nywerheid**, 'n bedryf wat een of meer eienskappe soos groot en swaar produkte behels; groot en swaar toerusting en fasiliteite (soos swaar toerusting, groot masjiengereedskap, groot geboue en grootskaalse infrastruktuur); of komplekse of talle prosesse. As gevolg van daardie faktore behels swaar nywerhede hoër kapitaalintensiteit as ligte nywerhede, en is ook dikwels meer swaar siklies in investering en indiensneming.
* **Ligte nywerheid**, nywerhede wat gewoonlik minder kapitaal-intensief is as swaar nywerhede, en meer verbruikersgeoriënteerd is as wat dit besigheidsgerig is. Daar word tipies kleiner verbruikersgoedere geproduseer, normaalweg vir eindgebruikers, eerder as tussenprodukte vir gebruik deur ander industrieë. Ligte nywerheidsfasiliteite het tipies 'n kleiner omgewingsimpak as dié wat met swaar nywerhede geassosieer word, daarom sal ligte nywerhede waarskynlik naby woongebiede toelaat word.

## Verwysings