Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oulu

| **OuluUleåborg**

---

*Europese Kultuurhoofstad 2026* *Euroopan kulttuuripääkaupunki 2026*

---

 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Finland |
|  **Landskap** |  Oulu |
|  **Provinsie** |  Noord-Pohjanmaa |
|  **Koördinate** | ﻿ / ﻿ |
|  **Gestig op** | 8 April 1605 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 3 817,52 vk km |
|  - waarvan land | 2 970,97 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 0–60 m |
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2022) | 211 848 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 71,3/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +2 (OET) |
|  - Somertyd | UTC +3 (OEST) |
|  **Klimaat** |   |
|  - Tipe | Kontinentaal-gematig |
|  - Gemiddelde jaarlikse temperatuur | 3,3 °C |
|  - Gem. temp. Januarie/Julie | −8,2 / 16,7 °C |
|  - Gemiddelde jaarlikse neerslae | 525 mm |
|  **Burgemeester** | Ari Alatossava |
|  **Amptelike webwerf** | ouka.fi |

**Oulu** (Fins: [ˈou̯lu], ; Sweeds: *Uleåborg*, [ʉːlɛɔˈbɔrj], ) is 'n stad en munisipaliteit in die noordweste van Finland, aan die kus van die Botniese Golf by die monding van die Oulujoki-rivier. Met 'n oppervlakte van 3 817,52 vierkante kilometer en 'n bevolking van 211 848 in 2022 is dit die vyfde grootste stad in dié land ná Helsinki (Helsingfors), Espoo (Esbo), Tampere (Tammerfors) en Vantaa (Vanda), asook die grootste stad in Noord-Finland en die noordelikste grootstad in die Europese Unie. Die stad is in 1605 gestig en is ook hoofstad van die streek Noord-Pohjanmaa.

Oulu in 1800
In teenstelling met ander groot stedelike nedersettings in Finland is Oulu se Sweedssprekende minderheid met iets meer as 300 persone of 0,2 persent van die totale bevolking so klein dat Oulu amptelik as 'n enkeltalig Finse stad geadministreer word.

Oulu was voorheen bekend vir sy Stockholmteer en salmbedryf, maar vandag is die stad 'n belangrikste sentrum van die Finse inligtingstegnologiebedryf. Die Universiteit van Oulu is in 1959 gestig. Die stad is bekend vir sy rol in die fietsryrewolusie. Saam met Trenčín in Slowakye is Oulu aangewys as die Europese Kultuurhoofstad van die jaar 2026.

## Galery

* Satellietbeeld van Oulu in 2007
* Stadsaal van Oulu
* Katedraal van Oulu
* Die Oulujoki-rivier
* Historiese stoorhuise op Oulu se markplein is omskep in restaurante

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Oulu.
* (en)  Toerisme-inligting oor Oulu op Wikivoyage
* (fi)  Amptelike webwerf
* (en)  "Oulu". Encyclopædia Britannica. Besoek op 13 Mei 2024.
# Russiese oorlog teen Oekraïne

*Hierdie artikel gaan oor die oorlog wat sedert 2014 voortduur. Vir die eskalasie sedert 2022, sien Russiese inval in Oekraïne sedert 2022.*
Die **Russies-Oekraïense Oorlog**, in sy vroeë fases bekend as die **Oekraïense krisis**, is 'n voortdurende internasionale konflik tussen Rusland, saam met Russies gesteunde separatiste, en Oekraïne, wat in Februarie 2014 begin het. Na aanleiding van Oekraïne se Rewolusie van Waardigheid, het Rusland die Krim van Oekraïne geannekseer en pro-Russiese separatiste gesteun wat teen die Oekraïense militêre magte in die Donbas-oorlog geveg het. Die eerste agt jaar van die konflik het ook vlootvoorvalle, kuberoorlogvoering en verskerpte politieke spanning ingesluit. In Februarie 2022 het Rusland 'n volwaardige inval in Oekraïne geloods.

## Verwysings
# Slavenka Drakulić

| Slavenka Drakulić |
| --- |
| Drakulić in 2016 |
| Gebore | 4 Julie 1949 (1949-07-04) Rijeka, Kroasië, Joego-Slawië |
| Alma mater | Universiteit van Zagreb |
| Beroep | Skrywer, joernalis, romansier, essayis |
| Toekennings | Leipzig Boekprys vir Europese begrip (2005) vir "They Would Never Hurt a Fly" |

**Slavenka Drakulić** (\* 4 Julie 1949) is 'n Kroatiese skryfster en essayis. Haar werke oor kommunisme en post-kommunisme is in verskeie tale vertaal.

## Lys van werke

### Fiksie

* *Holograms Of Fear* Hutchinson, Londen (1992).
* *Marble Skin* Hutchinson, Londen (1993).
* *The Taste of a Man* Abacus, Londen (1997)
* *S -a novel about Balkans* (ook bekend as: "As If I Am Not There") (1999). Verwerk vir die rolprent "As If I Am Not There" wat geregisseer is deur Juanita Wilson.
* *Frida's Bed* Penguin VSA, New York (2008), (in Engels vertaal deur Christina Pribićević-Zorić)

### Niefiksie

* *Smrtni grijesi feminizma* (1984) slegs in Kroaties
* *How We Survived Communism and Even Laughed*, Hutchinson, Londen (1991). ISBN 978-0060975401
* *Balkan Express: Fragments from the Other Side of the War*, W.W. Norton, New York (1993). ISBN 978-0060976088
* *Cafe Europa: Life After Communism* Abacus, Londen (1996) ISBN 978-0140277722
* *They Would Never Hurt a Fly: War Criminals on Trial in the Hague* Abacus -Time Warner, Londen (2004) ISBN 978-0143035428
* *S.* (1999) : 1 Januarie 2001, Penguin Books ISBN 978-0140298444
* "Tijelo njenog tijela" (2006) beskikbaar in Kroaties, Duits en Pools. Beskikbaar as 'n e-boek in Engels as "Flesh of Her Flesh".
* "Two Underdogs and a Cat", Seagull Books . Londen, NY, Kolkata (2009)
* *A Guided Tour through the Museum of Communism. Fables from a Mouse, a Parrot, a Bear, a Cat, a Mole, a Pig, a Dog, and a Raven*, Penguin, New York, (2011) ISBN 978-0143118633 Ook beskikbaar in Kroaties, Persies, Sweeds, Bulgaars en Italiaans.
* *Cafe Europa Revisited*, Penguin (2021) ISBN 978-0143134176, ook in Kroaties, Oekraïens en Persies.

### Artikels

* Bosnian Women Witness 2001
* Crime in the circles of power Oktober 2008
* Onderhoud met Slavenka Drakulic 2009
* Artikels op Eurozine
* Artikels in The Nation
* Rape as a Weapon of War 2008
* Slavenka Drakulic en Katha Pollitt in gesprek 2011

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Die amptelike Slavenka Drakulic webblad
* Onderhoud in 2009 met Slavenka Drakulic
* Slavenka Drakulic ontvang die Leipzig Boekprys vir Europese begrip
* Uittreksel uit "Two Underdogs and a Cat"
* Slavenka Drakulic in gesprek by die 2009 Festivaletteratura - Scintille: La leggenda del Muro di Berlino
* Openbare lesing deur Slavenka Drakulić: “Intellectuals as Bad Guys? The Role of Intellectuals in the Balkan Wars' 15–19 Mei 2014, Kiëf, Oekraïne: Thinking Together
* Boekgesprek deur Slavenka Drakulić: Café Europa Revisited: How to Survive Post-Communism, Harriman instituut by Columbia-universiteit, 5 April 2022
# Kazuo Imanishi

Kazuo Imanishi| Persoonlike inligting |
| --- |
| Geboortenaam | Kazuo Imanishi |
| Geboortedatum | 12 Januarie 1941 (1941-01-12) |
| Geboorteplek | Hirosjima, Japan |
| Lengte | 174 cm |
| Speelposisie | Verdediger |
| Seniorloopbaan\* |
| Jare | **Span** | **Kere†** | **(Doele)†** |
| 1963-1969 | Toyo Industries | 42 | (0) |
| Totaal |  | **42** | **(0)** |
| Nasionale span |
| 1966 | Japan | 3 | (0) |
| \* Kere vir seniorklub uitgedraf en doele is net vir die plaaslike liga..
† Kere uitgedraf (Doele).  |

**Kazuo Imanishi** (今西 和男, *Imanishi Kazuo*?, 12 Januarie 1941 -) is 'n voormalige Japannese sokkerspeler. Hy het drie keer vir die Japannese nasionale sokkerspan uitgedraf.

## Internasionale loopbaan

| Japannese nasionale sokkerspan |
| --- |
| Jare | Kere | Doele |
| 1966 | 3 | 0 |
| Totaal | 3 | 0 |

## Eksterne skakels

* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
# Spesiale relatiwiteit

**Spesiale relatiwiteit**, ook bekend as die **teorie van spesiale relatiwiteit**, is in 1905 deur Albert Einstein ontwikkel, aangesien hy ontevrede was met die destydse verklarings van elektromagnetisme. Volgens Einstein het hierdie verklaring nie ooreengestem met die beginsel van relatiwiteit nie.

## Basis van spesiale relatiwiteit

Indien persoon A na 'n voorwerp beweeg wat terselfdertyd ook na hom beweeg, sal dit vir persoon A blyk asof die voorwerp vinniger beweeg as wat sou wees indien hy stil sou staan. Indien persoon A nou in dieselfde rigting as die aankomende voorwerp beweeg (en dus weg van die voorwerp af), sou dit lyk asof die voorwerp nou stadiger beweeg. Die term "relatiewe spoed" word gebruik om hierdie verskynsel te beskryf.

Wetenskaplikes was reeds vóór Einstein besig om die "relatiewe spoed" van lig te probeer meet, deur die spoed waarmee die lig van sterre die Aarde bereik te meet. Indien die Aarde na 'n ster beweeg, sou die ster se lig vinniger blyk. Indien die Aarde weg van 'n ster af beweeg, sou die ster se lig stadiger as normaalweg lyk. Alle eksperimente, die wêreld oor en met verskillende sterre, het egter dieselfde "relatiewe spoed" van lig gekry: geen ster se lig het vinniger of stadiger beweeg nie.

Einstein het hierdie verskynsel probeer verklaar deur na 'n eienaardige verhouding tussen afstand en tyd te wys. Volgens Einstein beweeg horlosies op die Aarde al hoe stadiger soos die Aarde deur die ruimte beweeg (dog in 'n baie klein mate), sodat enige horlosie wat gebruik word om die spoed van lig te meet, presies genoeg vertraag is sodat dit lyk asof die lig teen sy gewone spoed beweeg.

Verder, het Einstein beweer, verander die lengte van die meetinstrumente ook in 'n baie klein mate, soos die Aarde deur die ruimte beweeg. Só sou enige meetinstrument wat gebruik word om die spoed van lig te meet, ook net genoeg uit wees sodat dit lyk asof die lig teen sy gewone spoed beweeg.

Ander wetenskaplikes voor Einstein het geskryf dat lig altyd dieselfde spoed blyk te hê, ongeag van die manier hoe dit waargeneem of gemeet is. Die idee wat Einstein se relatiwiteit so revolusionêr gemaak het is, is dat lig nie slegs *lyk* asof dit altyd teen dieselfde spoed beweeg nie, maar dat dit werklik altyd teen dieselfde spoed beweeg, ongeag van die beweging deur die waarnemer.

Die faktor wat vir relatiwiteit gebruik word is: (1 - v`2`/c`2`)`1/2` =
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
, waar v die spoed is en c die spoed van lig is (c=3x10`8`)
# Toengoeska-voorval

Bome neergevel deur die Toengoeska-voorval.
Ligging van die Toengoeska-voorval.
Die **Toengoeska-voorval** verwys na 'n enorme ontploffing op 30 Junie 1908 by 60°55'N 101°57'O*[dooie skakel]* in die streek Toengoeska (tans in Krasnojarsk-krai in Siberië). 'n Groot aantal bome is in 'n omtrek van 30 tot 40 kilometer ontwortel. Oor die oorsaak van die ontploffing word nog bespiegel omdat dit in 'n baie afgeleë gebied plaasgevind het. Dit is egter redelik seker dat die oorsaak 'n meteoor was wat op 'n hoogte van sowat agt kilometer uiteengespat het. Daar is ook sterrekundiges wat glo dit was 'n brokstuk van Encke se Komeet of 'n komeetkern wat die Aarde getref het.

Ooggetuies het 'n vuurbal uit die lug sien neerdaal wat ontplof het. Dit het gepaard gegaan met 'n baie harde knal. Die krag van die ontploffing het bome in die omgewing ontwortel en mense en diere weggeblaas. Die ontploffing was op meer as 200 km van die episentrum waarneembaar.

Sommige ondersoeke dui ook daarop dat die nabygeleë Tsjeko-meer gevorm kon gewees het deur 'n fragment van die ontploffende liggaam wat die aarde getref het.

## Eksterne skakel

* Toengoeska, Dr. Andrei E. Zlobin, 2013, No.2
* Toengoeska, Dr. Andrei E. Zlobin, 1304.8070 in arXiv.org, 2013, No.1 (PDF)
* A.E.Zlobin, Toengoeska PDC-2007
* Toengoeska 1908
* Astrobiology, V.4, N.3, 2004, 391-399
* Ooggetuieverslag en rekonstruksie
# Kurt von Schleicher

**Kurt Ferdinand Friedrich Hermann von Schleicher** (7 April 1882 – 30 Junie 1934) was 'n Duitse militêre offisier en die voorlaaste kanselier van Duitsland tydens die Republiek Weimar. As 'n magsmededinger met Adolf Hitler, is Schleicher deur Hitler se Schutzstaffel vermoor tydens die Nag van die lang messe in 1934.

Schleicher is op 7 April 1882 in 'n militêre familie in Brandenburg an der Havel gebore. Hy het in 1900 as luitenant by die Pruisiese leër aangesluit en 'n offisier van die Generale Staf in die Spoorwegdepartement van die Duitse Generale Staf geword. Hy het tydens die Eerste Wêreldoorlog in die Generale Staf van die Opperbevel van die Leër gedien. Schleicher het as skakelbeampte tussen die Leër en die nuwe Weimar Republiek gedien tydens die Duitse Rewolusie van 1918–1919. As 'n belangrike speler in die Reichswehr se pogings om die beperkings van die Verdrag van Versailles te vermy, het Schleicher aan bewind gekom as hoof van die Reichswehr se Departement van Gewapende Magte en was hy vanaf 1926 'n noue raadgewer van president Paul von Hindenburg. Na die aanstelling van sy mentor Wilhelm Groener as Minister van Verdediging in 1928, het Schleicher in 1929 hoof van die Ministerie van Verdediging se Kantoor van Ministeriële Sake (Ministeramt) geword. In 1930 was hy instrumenteel in die omverwerping van Hermann Müller se regering en die aanstelling van Heinrich Brüning as Kanselier. Hy het die dienste van die Nazi-party se SA as 'n hulpmag vir die Reichswehr van 1931 af ingeroep.

Vanaf 1932 het Schleicher as Minister van Verdediging in die kabinet van Franz von Papen gedien. Schleicher het die ondergang van Papen georganiseer en hom op 3 Desember as Kanselier opgevolg. Gedurende sy kort termyn het Schleicher met Gregor Strasser onderhandel oor 'n moontlike oorloop van laasgenoemde van die Nazi-party, maar die plan is laat vaar. Schleicher het probeer om Hitler te "tem" om met sy regering saam te werk deur hom te dreig met 'n anti-Nazi-alliansie van partye, die sogenaamde Querfront ("kruisfront"). Hitler het geweier om sy aanspraak op die kanselierskap te laat vaar en Schleicher se plan het misluk. Schleicher het toe aan Hindenburg voorgestel dat laasgenoemde die Reichstag sou versprei en as 'n de facto diktator sou regeer, 'n plan van aksie wat Hindenburg verwerp het.

Op 28 Januarie 1933, in die gesig gestaar deur 'n politieke dooiepunt en verswakkende gesondheid, het Schleicher bedank en die aanstelling van Hitler in sy plek aanbeveel. Schleicher het probeer om terug te keer na die politiek deur die verdeeldheid tussen Ernst Röhm en Hitler uit te buit, maar op 30 Junie 1934 is hy en sy vrou Elisabeth op bevel van Hitler vermoor tydens die Nag van die Lang Messe.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Kurt von Schleicher.
# Wikimedia-stigting

Die Wikimedia-stigting se logo
In Oktober 2017 het die Wikimedia-stigting sy nuwe kantore op die 16de verdieping van One Montgomery Tower in San Francisco betrek
Raadslede by 2009 se Wikimaniakonferensie in Buenos Aires
Wikimedia-lede:
   Bestaande chapters

   Goedgekeur, maar nog nie gestig nie

   Chapters in beplanningsfase

   Chapters in oorleg

Die **Wikimedia-stigting** (Engels: *Wikimedia Foundation*) is die oorkoepelende organisasie van Wikibooks, Wikidata, Wikinews, Wikipedia, Wikiquote, Wikisource, Wikispecies, Wikiversity en WikiWoordeboek. Dit is 'n nie-winsgewende organisasie, geregistreer volgens die wette van die Amerikaanse deelstaat Florida. Sy huidige hoofkwartier is in die Noord-Kaliforniese metropool San Francisco geleë.

## Ontstaan

Die organisasie word op 20 Junie 2003 amptelik deur Jimmy Wales aangekondig. Die naam "Wikimedia" is uitgedink deur Sheldon Rampton soos op die WikiEN-l-eposlys in Maart 2003 versprei. Daarna word die domeinname wikimedia.org en wikimediafoundation.org vir die stigting deur Wikipedia-gebruiker Daniel Mayer geregistreer.

## Donasies

Aangesien Wikimedia 'n nie-winsgewende organisasie is, funksioneer hulle hoofsaaklik van donasies en subsidies. Wikimedia ontvang donasies op hul skenkingsbladsy. Dit is ook moontlik om donasies via PayPal of via outomatiese oorplasings te maak.

## Raad van Trustees

Die Raad van Trustees is die administrasie van die Wikimedia-stigting en is aanspreeklik vir beleid ten opsigte van fondsinsameling en die aanwending van die inkomste. Die administrasie bestaan uit sewe lede.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* (en)  Wikimedia-stigting se amptelike webwerf
* (en)  Wikimedia.org

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Wikimedia Stigting |  |  |
|
Projekte: Broeikas | Commons | Meta-Wiki | Wikibooks | Wikidata | Wikinews | Wikipedia | Wikiquote | Wikisource | Wikispecies | Wikiversity | Wikivoyage | WikiWoordeboek
Sien ook: Wiki | MediaWiki | QRpedia |
# Albanees

*Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Albanese.*

| Albanees *shqip* of *gjuha shqipe*  |
| --- |
| Uitspraak: | [ʃcip] of [ˈɟuha ˈʃcipɛ] |
| Gepraat in: |  Albanië  Kosovo  Montenegro  Noord-Masedonië  Italië  Serwië  Griekeland  Turkye  |
| Gebied: | Suid-Europa |
| Totale sprekers: | 5,4 miljoen  |
| Rang: | 111 |
| Taalfamilie: | Indo-Europees  Satəm   **Albanees**  |
| Skrifstelsel: | Latynse alfabet  |
| Amptelike status |
| Amptelike taal in: |  Albanië  Kosovo  Montenegro (in amptelike gebruik)  Noord-Masedonië |
| Gereguleer deur: | Instituut van Albanië |
| Taalbedreigingstatus |
|
**UitgesterfEX**Uitgestorwe taal**BedreigCR**Krities bedreigde
**SE**Erg bedreigde
**DE**Bedreigde
**VU**Kwesbare
**VeiligNE**Nie bedreig nie
Dit is **nie 'n bedreigde** taal volgens die UNESCO-wêreldatlas van bedreigde tale.

 |
| Taalkodes |
| ISO 639-1: | `sq` |
| ISO 639-2: | `alb/sqi` |
| ISO 639-3: | `sqi`  |
|  |
|

| Indo-Europese tale |
| --- |
| Indo-Europese tale |
| Albanees | Anatolies Armeens | Balties | Kelties Germaans | Grieks | Indo-Irannees Italies | Slawies | Togaars |
| Proto-Indo-Europees |
| Taal | Vereniging | Geloof Kurgan | Yamna | BMAC | Ariaans |
| Indo-Europese studies |

**Albanees** of **Albanies** (*shqip*, [ʃcip] of *gjuha shqipe*, [ˈɟuha ˈʃcipɛ]) is 'n Indo-Europese Satəm-taal wat deur sowat 5,4 miljoen mense gepraat word. Albanees is die amptelike taal van Albanië, saam met Serwies van Kosowo en saam met Masedonies van Noord-Masedonië. Daarbenewens is Albanees in Montenegro in amptelike gebruik. Dit word ook gepraat in gebiede van die voormalige Joego-Slawië asook in dele van Griekeland, Italië en Turkye.

Verspreiding van Albanees
Verspreiding van Albanese dialekte in Suid-Europa
Albanees is bekend sedert die 15de eeu. Die taal vorm 'n taalgroep op sy eie en dit bestaan uit baie dialekte wat in twee groepe onderverdeel kan word, naamlik Ghegies in die noorde en Toskies in die suide.

Kennis van die taal is dus eers laat verkry, en dit is steeds skamel beskryf. Dit is baie sterk deur Latyn, Turks en Grieks beïnvloed sodat die taal sodanig verander het dat dit vandag baie vêr van Proto-Indo-Europees verwyderd is. Albanees word met die Latynse alfabet geskryf.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Albanees.
* Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir Albanees.
* (en)  "Albanian language". Encyclopædia Britannica. Besoek op 2 Desember 2020.