Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Waterverfskilderkuns

Waterverf **Waterverfskilderkuns** (of akwarelkuns, afgelei van die Franse woord vir waterverf) maak gebruik van 'n verf wat verkry word deur 'n kleurpigment te meng met 'n bindingsmiddel wat oplosbaar is in water. Bindmiddels wat gebruik kan word vir waterverf sluit in eiwitte (kaseïen) of koolhidrate (setmeel) of silikaat soos waterglas. Moderne waterverwe word ontwikkel vir beter kleurvastheid en maak gebruik van lateksagtige bindmiddels soos polistireen-butadieen. Waterverf word in buisies of in blokkies verpak vir verspreiding en gebruik.

Waterverf as 'n medium se gedrag is dikwels onvoorspelbaar. In teenstelling met ander media soos byvoorbeeld olieverf is waterverf deurskynend van aard en as 'n laag verf eers aangewend is kan dit nie weer verwyder word nie. 'n Waterverfskildery benodig dus heelwat beplanning sodat ligte lae aangewend kan word voor die donkerder lae. Die voordeel van waterverf bo ander skilderkunstegnieke is dat dit nie duur toerusting benodig nie, toerusting maklik vervoer kan word en opruiming na die tyd maklik is.

## Geskiedenis van wateverfskilderkuns

* Antieke Egiptenare het reeds 'n tipe waterverf gebruik vir die versiering van hul grafte.
* Die Chinese het reeds waterverfskilderkuns beoefen in ongeveer die jaar 4.
* Die Duitse kunstenaar Albrecht Dürer het baie ernstig gebruik gemaak van waterverf veral vir sy studies van die natuur.
* Waterverf is in die 18de eeu in Brittanje erkenning gekry as 'n nasionale kunsvorm met 'n groot fokus op veral landskappe.
* Gedurende die 19de eeu het verskeie nuwe waterverftegnieke ontwikkel om 'n groter verskeidenheid van onderwerpe uit te beeld.
* Waterverf bly 'n gewilde medium in die 20ste eeu.
* Die Waterverfgenootskap van Suid-Afrika is in 1973 gestig.

## Bekende waterverfskilders

* Albrecht Dürer 1471 - 1528
* Georg Dionysius Ehret 1708 - 1770
* John Constable 1776 - 1837
* Paul Sandby 1725 - 1809
* John Cozens 1752 - 1797
* Thomas Girten 1775 - 1802
* Francis Towne 1740 - 1816
* JMW Turner 1775 - 1851
* John Sell Cotman 1782 - 1842
* Peter de Wint 1784 - 1849
* William Blake 1757 - 1827
* Samuel Palmer 1805 - 1881
* Samuel Prout 1783 - 1852
* John Frederic Lewis 1805 - 1876
* Richard Parkes Bonington 1802 - 1828
* Eugène Delacroix 1798 - 1836
* Vassily Kandinsky 1866 - 1944
* Raoul Dufy 1877 - 1953
* Graham Sutherland 1903 - 1980
* Paul Nash 1889 - 1946
# Gaboen

Gaboenese Republiek
*République gabonaise* (Frans)|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Vlag
 | Wapen
 |

 |
| Nasionale leuse: *Union, Travail, Justice* *(Frans vir: "Unie, Arbeid, Geregtigheid")* |
| Volkslied: *La Concorde* *(Frans vir: "Die konkord")*  |
|  |
| **Hoofstad** | Libreville
﻿ / ﻿ |
| **Grootste stad** | Libreville |
| **Amptelike tale** | Frans |
| **Regering** • President • Adjunkpresident • Eerste minister | Unitêre dominante party presidensiële republiek onder 'n militêre junta Brice Oligui vakante pos Raymond Ndong Sima |
| **Onafhanklikheid** • Republiekwording • van Frankryk • Huidige grondwet  |  28 November 1958 17 Augustus 1960 11 Januarie 2018 |
| **Oppervlakte**  - Totaal    - Water (%) |   267 667 km2  (76ste) 103 347 myl2 3,76 |
| **Bevolking**  - 2022-skatting  - Digtheid |   2 340 613 (146ste) 7,9 / km2 (216de) 20,5 / myl2 |
| **BBP** (KKP)  - Totaal  - Per capita | 2023-skatting
$41,994 miljard $19 198 |
| **BBP** (nominaal)  - Totaal  - Per capita | 2023-skatting
$21,545 miljard $9 850 |
| **MOI** (2021) |  0,706 (112de)  –  hoog |
| **Gini** (2017) | 38 –  medium |
| **Geldeenheid** | Frank (`XAF`) |
| **Tydsone**  - Somertyd | WAT (UTC+1) nie toegepas nie (UTC+1) |
| **Internet-TLD** | .ga |
| **Skakelkode** | +241 |

**Gaboen** (Frans: *Gabon*, [ɡabɔ̃]), amptelik die **Gaboenese Republiek** (*République gabonaise*), is 'n land aan die weskus van Sentraal-Afrika. Dit word deur Kameroen, Republiek van die Kongo, Ekwatoriaal-Guinee en die Golf van Guinee begrens. Gaboen beslaan 'n oppervlakte van 267 667 km² en het 'n bevolking van 2 340 613 in 2022 gehad. Die hoofstad en grootste stad is Libreville.

Nasa-Satellietbeeld van Gaboen
Kaart van Gaboen
Gaboen is deur outokratiese presidente regeer sedert sy onafhanklikheid op 17 Augustus 1960 en het in 1990 met politiese hervormings begin. Oorvloedige ruolie en buitelandse private beleggings het gehelp om van Gaboen een van die voorspoedigste lande in Afrika suid van die Sahara te maak. Sedert 2022 is Gaboen naas Mosambiek, Rwanda en Togo die enigste lidland van die Britse Statebond wat vroeër geen Britse kolonie was nie.

## Etimologie

Gaboen se naam is moontlik afgelei van *gabão*, Portugees vir 'n kapmantel met moue (Engels: *hooded cloak with sleeves*) wat nagenoeg die vorm van die Komorivier se lang en breë monding naby Libreville sou wees.

## Demografie

Daar woon ongeveer 154 000 Europeërs (10% van die bevolking) in Gaboen.

## Verwysings

## Bronnelys

Algemeen
* (en)  "Gabon". Encyclopædia Britannica. Besoek op 14 Januarie 2023.
* (en)  "Gabon". Central Intelligence Agency. Besoek op 14 Januarie 2023.

## Bibliografie

* (en)  Maria Petringa (2006). *Brazza, A Life for Africa*. ISBN 978-1-4259-1198-0.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Gaboen.
* (en)  Toerisme-inligting oor Gaboen op Wikivoyage
* (fr)  Amptelike webwerf van die Gaboenese regering
# Ergonomika

Ergonomika is die studie en die wetenskaplike proses om die fisiese omgewing, objekte en prosedures te ontwerp dat dit die gebruiker die beste pas. Dit word hoofsaaklik toegepas in die werksomgewing waar die gebruiker die werker is.

Oor die algemeen kla werkers oor lae rug pyn – nie net kantoorwerkers nie. Dis 'n algemene probleem onder konstruksiewerkers en werkers in die landbou. As iemand pyn of ongemak ervaar, is hy minder produktief.

Die werkgewer moet die eenvoudige vraag vrae:, "Wat word van die werker verwag om die taak te verrig?"

Ergonomika kan voorsien dat daar minder beserings in die werksomgewing is en dus ook verminderde eise. Op die langtermyn kan Ergonomika dus finansieel voordelig tot die werksplek wees. Neem byvoorbeeld 'n werker wat lank voor die rekenaar sit. Daar is konstante druk op sy rugwerwels. Na 15 jaar van werk, is dit dan verstane dat hy lae rug pyn het. Ergonomika kan spesifiek aangepas word by die werkstasie en dit optimaal ontwerp deur die meubels aan te pas.

'n Ergonomiese stoel bestaan uit die volgende komponente en moet aangepas word by die spesifieke werker:

1. Die **stoelhoogte** moet sorg dat die werker se voete stewig op die grond is. Indien sy voete nie die grond raak nie, moet 'n voetbankie gebruik word.
2. Die **armleunings** moet so gestel wees dat die werker se skouers nie opgetrek word nie. Dit kan gestel word tot net bo die tafel.
3. 5 **Wiele** onder die stoel in die vorm van 'n ster
4. Die **sitplek lengte** moet die werker pas, so dat sy bobene stewig op die stoel is. Die werker se lengte sal in ag geneem moet word.
5. **Rug ondersteuning** wat verstel kan word.

## Verwysings
# Plasebo

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Vrywaring: Die mediese inligting verskaf op Wikipedia dien slegs as 'n riglyn en dra geen waarborg van feitelike korrektheid nie. Enige vrae of klagtes oor u persoonlike gesondheid behoort na 'n dokter verwys te word.* |

Die "plasebo-effek" kan verwant wees aan verwagtinge
'n **Plasebo** (soms genoem 'n *foppil*, in Engels: "Placebo") is 'n inerte stof of behandeling wat nie ontwerp is om terapeutiese waarde te hê nie. Plasebos sluit in mediese behandelings, bv. inerte tablette (soos suikerpille) en inerte inspuitings (soos soutoplossings), en nie-mediese behandelings, byvoorbeeld vals chirurgie, Akupunktuur, Homeopatie en ander bedrieglike prosedures.

'n Plasebo kan gebruik word as deel van mediese navorsing, byvoorbeeld 'n dwelmtoets waarin die aktiewe medikasie en die plasebo dieselfde lyk sodat die plasebo as 'n wetenskaplike beheer funksioneer. Sulke dubbelblinde studies verhoed dat die ontvanger weet of 'n behandeling aktief of onaktief is, aangesien verwagtinge oor effektiwiteit die resultate kan beïnvloed. 'n Plasebo kan aan 'n persoon in 'n kliniese konteks gegee word ten einde die ontvanger te mislei om te dink dat dit 'n aktiewe behandeling is. Die gebruik van 'n plasebo as behandeling in kliniese medisyne is eties problematies aangesien dit bedrog en oneerlikheid in die dokter-pasiëntverhouding bring.

In 'n kliniese proef word enige verandering in die pasiënt wat die plasebo gekry het beskou as die *"plasebo-reaksie"* (in Engels: "Placebo response"), en die verskil tussen geen behandeling en die plasebo-reaksie word die *"plasebo-effek"* genoem.

Navorsing het bevind dat placebos geen invloed op siekte het nie. Hulle kan slegs die persoon se persepsie van hul eie toestand beïnvloed. Verbeterings wat pasiënte ervaar nadat hulle met 'n placebo behandel is, kan ook toegeskryf word aan onverwante faktore, soos 'n natuurlike herstel van die siekte.

## Sien ook

* Wetenskaplike metode
* Akupunktuur
* Homeopatie
* Qi

## Verwysings
# Psigopatologie

**Psigopatologie**, oftewel afwykende gedrag, is 'n begrip wat verwys na:

* 'n vertakking van die sielkunde wat geestesiektes bestudeer
* die voorkoms van belewenisse en gedrag by 'n mens wat op 'n geestesiekte mag aandui

'n Amptelike tipering van geestesiektes word vervat in die DSM van die Amerikaanse Psigiatriese-assosiasie.
# Ekostreek

Die Wêreldnatuurlewefonds definieer 'n **ekostreek** as  *'n groot stuk land of water wat 'n versameling spesies, natuurlike gemeenskappe en ekologiese omstandighede bevat wat geografies verskil.*

Daar is ook ander navorsers wat probeer het om die natuur van die wêreld in streke in te deel. Daar is byvoorbeeld die fitogeografiese indeling in floraryke. Die WWF se indeling is egter van die mees grondige. Dit is op wetenskaplike basis opgebou en probeer 'n sintese van plante- en diereverspreidings te wees.

Die WWF onderskei tussen:

* ekostreke op land
* ekostreke van soetwater
* ekostreke van see en oseaan

## Landekostreke

Die WWF onderskei 867 landekostreke. Die grense is nie altyd duidelik nie, maar hulle word bepaal deur te kyk na:

* rykdom aan spesies
* endemie van spesies
* uniekheid van die spesies, byvoorbeeld die aanwesigheid van primitiewe spesies of spesies wat oorblyfsels uit die verlede is.
* besonderhede op ekologiese en evolusionêre gebied, soos besondere aanpassings
* die seldsaamheid van die tipe vegetasie

'n Ekostreek behoort tot een van die 14 WWF-biome en een van die 8 ekosones.

### WWF-ekosones

Die 8 ekosones
Die ekosones en hul kodes is:

* **PA** : die Palearktiese gebied
* **NA** : die Nearktiese gebied
* **AT** : die Afrotropiese gebied
* **NT** : die Neotropiese gebied
* **IM** : die Indo-Maleise gebied
* **AA** : die Australasiatiese gebied
* **OC** : die Oseaniese gebied
* **AN** : die Antarktiese gebied

### WWF-biome

Die WWF-ekostreke van die Afrotropiese gebied. Die kleure dui hul bioom aan.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ██ 01.  | ██ 02.  | ██ 07.  | ██ 08.  | ██ 09.  |
| ██ 10.  | ██ 12.  | ██ 13.  | ██ 14.  |

Die WWF-biome en hul kodes is:

* **01**: Tropiese of subtropiese reënwoud
* **02**: Tropiese of subtropiese droë bosse
* **03**: Tropiese of subtropiese naaldwoude
* **04**: Gematigde loofwoud en gemengde bos
* **05**: Gematigde naaldwoud
* **06**: Taiga
* **07**: Tropiese of subtropiese grasveld, savanne en struikveld
* **08**: Gematigde grasveld, savanne en struikveld
* **09**: Oorstroomde grasveld en savanne
* **10**: Berggrasveld en -struikveld
* **11**: Toendra
* **12**: Mediterreense woud, bos- en struikveld
* **13**: Woestyn en droë struikveld
* **14**: Wortelboommoeras

## Die kode vir 'n ekostreek

Die ekostreek AT1203
Elke ekostreek kry 'n kode soos **AT1203** wat wys dat hierdie ekostreek aan die ekosone *Afrotropiese gebied* (AT) en die bioom *Mediterreense woud, bos- en struikveld* (12) behoort. Dit is die derde ekostreek van hierdie ekosone/bioom-kombinasie. Hierdie ekostreek word beskryf as die *bergfynbos en -renosterveld* van die Wes-Kaap.

## Sien ook

* Floraryk

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Ekostreek.
# Reuseotter

| Reuseotter Tydperk: 0.13–0 m. jaar gelede
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
↓
Laat Pleistoseen – Holoseen |
| --- |
|  |
| Bewaringstatus |
|  Bedreig  (IUCN 3.1) |
| CITES Appendix I (CITES) |
| Wetenskaplike klassifikasie  |
| Domein: | Eukaryota |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Orde: | Carnivora |
| Familie: | Mustelidae |
| Genus: | *Pteronura* Gray, 1837 |
| Spesie: | P. brasiliensis |
| Binomiale naam |
| Pteronura brasiliensis (Gmelin, 1788) |
|  |
| Reuseotterreeks |

Die **reuseotter** of **reuse-rivierotter** (*Pteronura brasiliensis*) is 'n Suid-Amerikaanse vleisetende soogdier. Dit is die grootste lid van die weselfamilie, Mustelidae, 'n wêreldwye suksesvolle groep roofdiere, wat tot 1,8 m (5 voet 11 duim) bereik. Die reuseotter is nie tipies van mosterdlede nie en is 'n sosiale spesie, met familiegroepe wat tipies drie tot agt lede ondersteun. Die groepe is gesentreer op 'n dominante broeipaar en is uiters samehangend en samewerkend. Alhoewel dit oor die algemeen vreedsaam is, is die spesie territoriaal, en aggressie is tussen groepe waargeneem. Die reuse-otter is uitsluitlik gedurende dagligure aktief. Dit is die raserigste otterspesie, en duidelike vokaliserings is gedokumenteer wat alarm, aggressie en gerusstelling aandui.

Die reuseotter strek oor noord-sentrale Suid-Amerika; dit leef meestal in en langs die Amasonerivier en in die Pantanal. Die verspreiding daarvan het aansienlik verminder en is nou minimaal. Dekades van stropery vir sy fluweelagtige pels, wat in die 1950's en 1960's 'n hoogtepunt bereik het, het die bevolkingsgetalle aansienlik verminder. Die spesie is in 1999 as bedreig gelys en wilde bevolkingskattings is tipies onder 5 000. Die Guianas is een van die laaste werklike vestings vir die spesie, wat ook beskeie getalle – en aansienlike beskerming – in die Peruaanse Amasone-bekken geniet. Dit is een van die mees bedreigde soogdierspesies in die Neotrope. Habitat-agteruitgang en -verlies is die grootste huidige bedreiging. Hulle is ook skaars in gevangenskap; in 2003 is slegs 60 reuseotters aangehou.

Die reuseotter toon 'n verskeidenheid aanpassings wat geskik is vir 'n amfibiese lewenstyl, insluitend buitengewoon digte pels, 'n vlerkagtige stert en gewebde pote. Die spesie verkies varswaterriviere en strome, wat gewoonlik seisoenaal oorstroom word, en sal ook na varswater mere en fonteine ​​migreer. Dit bou uitgebreide kampplekke naby voedingsgebiede, deur groot hoeveelhede plantegroei skoon te maak. Die reuseotter leef ​​feitlik uitsluitlik van 'n dieet van visse, veral karabas en katvis, maar kan ook krappe, skilpaaie, slange en klein kaaimanne eet. Dit het geen ernstige natuurlike vyande behalwe mense nie, hoewel dit met ander roofdiere, soos die Neotropiese otters en verskeie krokodilspesies moet meeding om voedselbronne.

## Verwysings