Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Gambië

Republiek Gambië
*Republic of the Gambia* (Engels)|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Vlag
 | Wapen
 |

 |
| Nasionale leuse: *Progress, Peace, Prosperity* *(Engels vir: "Vooruitgang, Vrede, Voorspoed")* |
| Volkslied: *For The Gambia Our Homeland* *(Engels vir: "Vir Gambië Ons Vaderland")* Duration: 1 minute and 20 seconds.1:20 |
|  |
| **Hoofstad** | Banjul
﻿ / ﻿ |
| **Grootste stad** | Serrekunda |
| **Amptelike tale** | Engels |
| **Regering** • President • Eerste minister | Presidensiële republiek Adama Barrow Halifa Sallah |
| **Onafhanklikheid** Onafhanklikheid • van die Verenigde Koninkryk • Republiek |  18 Februarie 1965 24 April 1970 |
| **Oppervlakte**  - Totaal    - Water (%) |   10 689 km2  (164ste) 4 127 myl2 11,5 |
| **Bevolking**  - 2013-sensus  - Digtheid |   1 882 450 176,1 / km2 (74ste) 456,1 / myl2 |
| **BBP** (KKP)  - Totaal  - Per capita | 2016-skatting
$3,387 miljard $1 664 |
| **BBP** (nominaal)  - Totaal  - Per capita | 2016-skatting
$886 miljoen $435 |
| **MOI** (2013) |  0,441 (172ste)  –  laag |
| **Gini** (1998) | 50,2 –  hoog |
| **Geldeenheid** | Dalasi (`GMD`) |
| **Tydsone**  - Somertyd | GMT (UTC±0) nie toegepas nie (UTC±0) |
| **Internet-TLD** | .gm |
| **Skakelkode** | +220 |

**Gambië** (Engels: *The Gambia*), amptelik die  **Republiek Gambië** (*Republic of The Gambia*), is 'n land in Wes-Afrika wat heeltemal omring word deur Senegal, behalwe vir die monding van die Gambiërivier na die Noord-Atlantiese Oseaan.

Nasa-Satellietbeeld van Gambië
Kaart van Gambië
Gambië is 'n voormalige Britse kolonie en het sy onafhanklikheid verkry in 1965. Die hoofstad is Banjul (voorheen Bathurst) en die grootste nedersetting is Serrekunda. In 2013 het die land 'n bevolking van 1 882 450 gehad. Islam is die oorheersende geloof, gevolg deur ongeveer 90 persent van die land se bevolking. Gambië is met 'n oppervlakte van 10 689 km² die kleinste land op die vasteland van Afrika.

Gambië is een van net twee lande waarvan die algemene Engelse naam met 'n lidwoord begin, die ander is die Bahamas (*The Bahamas*).

## Magswisseling

President Yahya Jammeh het op 21 Januarie 2017, nadat hy 22 jaar lank die mag oor die land uitgeoefen het, die land verlaat om in Ekwatoriaal-Guinee in ballingskap te gaan.

Die nuwe president Barrow het hom in die verkiesings van Desember 2016 verslaan, maar Yahya het aanvanklik geweier om die mag oor te dra. Die ECOWAS-lande het egter die land binnegeval en Yahya het besluit om te vertrek.

## Sport

In krieket het Gambië in die verlede saam met Ghana, Nigerië en Sierra Leone spelers vir die Wes-Afrikaanse krieketspan beskikbaar gestel. Sedert 2002 word die land deur sy eie nasionale span verteenwoordig, maar kon nog nie vir 'n internasionale kriekettoernooi kwalifiseer nie.

## Verwysings

## Bronnelys

Algemeen
* (en)  "Gambia". Encyclopædia Britannica. Besoek op 15 April 2023.
* (en)  "The Gambia". Central Intelligence Agency. Besoek op 15 April 2023.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Gambië.
* (en)  Toerisme-inligting oor Gambia op Wikivoyage
# Panbraai

Worsies word gepanbraai.
**Panbraai** of vlakbraai is 'n vinnige gaarmaakmetode vir kleiner, sagte vleissnitte in 'n oop pan op die stoof.

## Eksterne skakels

* Rooivleisindustrie van Suid-Afrika www.lambandmutton.co.za
# Pilaf

**PilafOosterse rysgereg**

---

**Armeniëփիլավ (pilaf)**

---

**IranPolof**

---

**AzerbeidjanPlov**

---

 Turkye

**Pilav**

---

 Rusland

**плов (plof)Pilaf** is 'n rysgereg wat sy oorsprong in die ooste het en gewoonlik in 'n pot of pan van langkorrelrys, uie, beesboeljon en dikwels ook vis, vleis of groente berei word.

Die rys word in 'n verhouding van 1:2 met beesboeljon in 'n oop pot gaargemaak en daarna in 'n bedekte pot gestoom. Dit moet los en nog effens ferm wees. Ander bestanddele word volgens die verskillende resepte bygevoeg terwyl die pilaf nog kook of wanneer dit bedien word.

## Etimologie en geskiedenis

Kultuurhistorici beskou die Persiese term *poelof* (tans *polof*) as een van die vroegste benamings vir die gereg. Dié term is egter moontlik uit Indië oorgeneem waar die tipiese kookmetode vir pilaf deur moslems ingevoer is.

As nasionale gereg van Tadjikistan (*plov*) word pilaf van rys, worteltjies, uie, speserye en skaap- of bokvleis berei
Die oudste verwysings na dié metode kom in 13de eeuse Arabiese boeke voor wat in Baghdad, Irak en in Sirië geskryf is. As bestanddele word hier vleis, peulvrugte en vrugte genoem.

Een van die oudste resepte is dié vir *qabuli pulaw* (kaboeli pilaf) wat oorspronklik net van vleis en kekerertjies, maar vandag ook nog van amandels en rosyntjies berei word.

Ander bronne beweer dat die gereg al baie eeue vroeër bekend was en al in die vroeg-Hellenistiese tydperk ingang tot die Suidoos-Europese kookkuns gevind het. So het Alexander die Grote in sy beskrywings van Baktriese gasvryheid na 'n rysgereg verwys wat ná die verowering van Marakanda (die huidige Samarkand in Oesbekistan) tydens 'n koninklike banket bedien is. Moontlik het soldate uit Alexander se leër die resep en metode in Masedonië ingevoer van waar dit na ander Balkanlande versprei het.

'n Ander vroeë beskrywing van die kookmetode kom in een van die boeke oor geneeskundige wetenskappe voor wat deur die 10de eeuse Persiese geleerde Aboe Ali Ibn Sina (Avicenna) geskryf is. Hy noem verskillende resepte vir pilaf en behandel die voor- en nadele van 'n verskeidenheid bestanddele van dié gereg. In Tadjikistan word Avicenna deur sommige as die "vader" van die huidige pilafgereg beskou.

## Bronliteratuur

* Alan Davidson: *The Oxford Companion to Food*, 2de uitgawe. Oxford 2006, artikel oor *Pilaf*, bl. 606
# Bronkors

**Bronkors** is 'n akwatiese plantspesie met die botaniese naam Nasturtium officinale. Dit moet nie verwar word met die heel anderse groep van plante met die gewone naam kappertjie, botaniese naam *Tropaeolum*, nie.

Bronkors is 'n vinniggroeiende, akwatiese of semi-akwatiese, meerjarige plant inheems aan Europa en Asië, en een van die oudste bekende blaargroente wat deur mense verbruik word. Dit is 'n lid van die familie Brassicaceae, wat plantkundig verband hou met die tuinwaterkers, mosterd, radys en wasabi—almal opmerklik vir hul pikante smaak.

Die hol stingels van bronkors sal op water dryf; die blaarstruktuur is veervormig saamgesteld. Klein, wit en groen blomme word in trosse geproduseer en gereeld deur vlieënde insekte besoek.

## Verbouing

Bronkorsbeddings in Warnford, Hampshire.
Verbouing van bronkors is prakties beide op grootskaal en tuinskaal. Synde dit semi-akwaties floreer, is bronkors goed geskik vir hidroponiese verbouing, en floreer die beste in water wat effens alkalies is. Dit word dikwels geproduseer in die bolope van kalkstrome.

## Beskikbaarheid

In baie plaaslike markte, oorskry die vraag vir hidroponiese gekweekte bronkors die aanbod, deels omdat bronkorsblare nie geskik is vir verspreiding in gedroogde vorm nie, en slegs vir 'n kort tydperk vars gestoor kan word.

Bronkors word in supermarkte verkoop in verseëlde plastieksakke, wat 'n bietjie vog bevat en liggies onder druk is om te verhoed dat die inhoud breek. Dit het 'n raklewe van een tot twee dae.

## Verwysings