# Kritiese teorie

Die **kritiese teorie** is 'n deur Hegel, Marx, Nietzsche, Weber en Freud geïnspireerde sosiologiese-filosofiese analise van die burgerlik-kapitalistiese samelewing, wat onder andere deur verteenwoordigers van die Frankfurt Skool ondersteun word. Die teorie lê nadruk op die kulturele faktore teenwoordig in die ideologie van die kapitalisme. Doelstellings van hierdie teorie is nie alleen die verskaffing van 'n verklaring vir die werklikheid nie, maar ook die verandering van die werklikheid.

Die term kritiese teorie verwys na die titel van die opstel *Traditionelle und kritische Theorie* (Tradisionele en kritiese teorie) van Max Horkheimer uit 1937.

## Gemeenskapanalise

• Die kritiese teorie gaan daarvan uit dat kultuur 'n belangrike rol speel in die gemeenskap. Binne die kultuur sou die geloof in die Verligting, rede en vooruitgang dominant wees, gekoppel aan die verwagting dat die menslike vryheid hierdeur toe sal neem.

• Hierdie kultuur word egter ook gekenmerk deur 'n instrumentele rede, wat nie gerig word op die waarheid nie, en ook nie op die uiteindelike bereiking van gemeenskapsdoelwitte (waardes) nie, maar bloot op middele en praktiese doelwitte.

• Ook mense en die natuur word beskou in die denke as middele of instrumente om ander doelwitte te bereik.

• Eén van die oorgewaardeerde middele is ekonomiese effektiwiteit. Hierdie effektiwiteit word van besonderse belang geag, en is die motivering vir byna alle veranderinge. Menslike belange raak dus ondergeskik aan ekonomiese oorwegings.

• Die verbruikersgemeenskap sus die mense aan die slaap en weet hoe om onegte behoeftes aan te moedig.

• Die populêre kultuur en die massamedia produseer uit ekonomiese oorwegings veral oppervlakkige vermaak sonder 'n kritiese ondertoon. Dit dra by aan 'n onkritiese massa.

• Waar daar tog nog kritiese strominge is, word hulle deur middel van "onderdrukkende verdraagsaamheid" verlam.

• Weens alles lei die Verligting volgens die kritiese teorie nie tot Vryheid nie, maar tot nuwe vorme van oorheersing, en 'n samelewing gebaseer op dwang en bedrog.

## Bronne

* "Problematizing Global Knowledge." *Theory, Culture & Society* 23(2–3). 2006. 0263-2764.
* Calhoun, Craig. 1995. *Critical Social Theory: Culture, History, and the Challenge of Difference*. Blackwell. ISBN 1557862885 – A survey of and introduction to the current state of critical social theory.
* Charmaz, K. 1995. "Between positivism and postmodernism: Implications for methods." *Studies in Symbolic Interaction* 17:43–72.
* Conquergood, D. 1991. "Rethinking ethnography: Towards a critical cultural politics." *Communication Monographs* 58(2):179–94. doi:10.1080/03637759109376222.
* Corchia, Luca. 2010. *La logica dei processi culturali. Jürgen Habermas tra filosofia e sociologia*. Genova: Edizioni ECIG. ISBN 978-8875441951.
* Dahms, Harry, ed. 2008. *No Social Science Without Critical Theory*, (*Current Perspectives in Social Theory* 25). Emerald Publishing/JAI.
* Gandler, Stefan. 2009. *Fragmentos de Frankfurt. Ensayos sobre la Teoría crítica*. México: 21st Century Publishers/Autonomous University of Queretaro. ISBN 978-6070300707.
* Geuss, Raymond. 1981. *The Idea of a Critical Theory. Habermas and the Frankfurt School.* Cambridge University Press. ISBN 0521284228.
* Honneth, Axel. 2006. *La société du mépris. Vers une nouvelle Théorie critique*, La Découverte. ISBN 978-2707147721.
* Horkheimer, Max. 1982. *Critical Theory Selected Essays*. New York: Continuum Publishing.
* Morgan, Marcia. 2012. *Kierkegaard and Critical Theory*. New York: Lexington Books.
* Rolling, James H. 2008. "Secular blasphemy: Utter(ed) transgressions against names and fathers in the postmodern era." *Qualitative Inquiry* 14(6):926–48. – An example of critical postmodern work.
* Sim, Stuart, and Borin Van Loon. 2001. *Introducing Critical Theory*. ISBN 1840462647. – A short introductory volume with illustrations.
* Thomas, Jim. 1993. *Doing Critical Ethnography*. London: Sage. pp. 1–5 & 17–25.
* Tracy, S. J. 2000. "Becoming a character for commerce: Emotion labor, self subordination and discursive construction of identity in a total institution." *Management Communication Quarterly* 14(1):90–128. – An example of critical qualitative research.
* Willard, Charles Arthur. 1982. *Argumentation and the Social Grounds of Knowledge.* University of Alabama Press.
* — 1989. *A Theory of Argumentation.* University of Alabama Press.
* — 1996. *Liberalism and the Problem of Knowledge: A New Rhetoric for Modern Democracy.* Chicago: University of Chicago Press.
* Chapter 9. Critical Theory Solomon, Robert C., red. (2007). *The Blackwell Guide to Continental Philosophy*. David L. Sherman. Oxford: John Wiley & Sons. ISBN 978-1405143042. OCLC 437147422.

## Eksterne skakels

* (en)  Artikel oor die kritiese teorie in die *Stanford Encyclopedia of Philosophy*.