# Hebreeuse alfabet

|  |
| --- |
|  **Hebreeuse alfabet**  |
|  |
| Soort skryfstelsel   | Abjad vir Hebreeus Alfabet vir Jiddisj |
| Tyd gebruik | 3de eeu v.C. - hede |
| Rigting | Regs na links |
| Tale | Hebreeus, Jiddisj e.a. |
|  **Stelsels**  |
| Moederstelsels | Egiptiese hiërogliewe* Proto-Sinaïties
	+ Fenisies
		- Aramees
			* Hebreeuse alfabet
 |
| Susterstelsels | * Arabies
* Nabatees
* Siries
* Palmyreens
* Mandees
* Pahlewi
* Sogdies
 |
| Dogterstelsels | Jiddisj |
| ISO 15924 | Hebr, 125 |
| Unicode | Hebrew, U+0590 tot U+05FF, U+FB1D tot U+FB4F |
|  **Nota**  |
| Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole of letters uit ander alfabette bevat |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Portaal**     | **Skryfstelsels**  |

 |

Die **Hebreeuse alfabet** (Hebreeus: אָלֶף־בֵּית עִבְרִי, *Alephbet 'Ivri*) is die skryfstelsel van Hebreeus asook ander tale soos Jiddisj. Daar is twee vorms van die skrif in gebruik, die Oud-Hebreeuse alfabet, wat in ’n veranderde vorm grootliks behoue gebly het in die Samaritaanse alfabet, en die huidige, "vierkantige" vorm wat van die Aramese alfabet afgelei is. Daar is tans verskeie style of *fonts* beskikbaar asook ’n kursiewe skrif, wat ook verskil volgens tyd en plek.

Die Hebreeuse alfabet het 22 letters; vyf het ander vorms as hulle aan die einde van ’n woord gebruik word. Dit word van regs na links geskryf. Dit was oorspronklik ’n abjad, ’n skryfstelsel wat net uit konsonante bestaan. Soos met ander abjads, byvoorbeeld Arabies, is metodes later geskep om klinkers aan te dui. Wanneer Jiddisj geskryf word, is die skrif ’n volwaardige alfabet met konsonante en klinkers, behalwe vir Hebreeuse leenwoorde.

Voor die aanvaarding van die huidige skrif is Hebreeus in die Oud-Hebreeuse alfabet geskryf deur die Israeliete, beide Jode en Samaritane. In die 3de eeu v.C. het die Jode begin om ’n gestileerde vorm van die Aramese alfabet te gebruik, terwyl die Samaritane ’n vorm van die ou alfabet bekend as die Samaritaanse alfabet bly gebruik het.

## Letters

Medeklinkers
Sommige medeklinkers het twee vorms. In die tabel hier onder is die linkerkantse vorm die sluitletter wat net aan die einde van woorde gebruik word. Dié vorm word ’n *sofiet* genoem, soos *kaf sofiet* (ך).

Enkele medeklinkers het twee klanke: ’n harde plosief en ’n sagte frikatief. As die letter ’n harde klank het, kry dit ’n punt in die middel, ’n *dagesj*. Soms word ’n sagte klank eksplisiet aangedui met ’n streep bo die letter, ’n *rafee*. Sulke letters het dus drie vorms: ב is sowel /b/ as /w/, met ’n *dagesj* word dit בּ /b/ en met *rafee* word dit בֿ /v/.

Klinkers
Die Hebreeuse alfabet het oorspronklik geen klinkers gehad nie. Later is ’n paar medeklinkers ook gebruik om klinkers mee aan te dui. Dié medeklinkers word *mater lectionis* ("leesmoeders") genoem. Tans word onder die letters soms klein tekens (punte en strepe) geskryf vir die klinkers. Dié tekens word *nikud* (נִקּוּד) genoem en word by die medeklinker gevoeg waarop die klinker direk volg.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

**Hebreeuse alfabet** Medeklinkers| Sluit- | Letter | Naam | Klank | Transliterasie | Syferwaarde |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | א | Alef | /[ʔ]/ | ' | 1 |
|  | ב | Bet | /b/ /v/ | b / v | 2 |
|  | ג | Gimel | /g/ | g | 3 |
|  | ד | Dalet | /d/ | d | 4 |
|  | ה | He | /h/ | h | 5 |
|  | ו | Wau | /v/ /w/ | v | 6 |
|  | ז | Sajin | /z/ | z | 7 |
|  | ח | Get | /x/ | ch | 8 |
|  | ט | Tet | /t/ | t | 9 |
|  | י | Jod | /j/ | j | 10 |
| ך | כ | Kaf | /k/ /x/ | k / ch | 20 |
|  | ל | Lamed | /l/ | l | 30 |
| ם | מ | Mem | /m/ | m | 40 |
| ן | נ | Noen | /n/ | n | 50 |
|  | ס | Samek | /s/ | s | 60 |
|  | ע | Ajin | /keelklank/ | ' | 70 |
| ף | פ | Pe | /p/ /f/ | p / f | 80 |
| ץ | צ | Sade | /ts/ | ts | 90 |
|  | ק | Kof | /k/ | k | 100 |
|  | ר | Resj | /r/ | r | 200 |
|  | ש | Sjin of Sin | /ʃ/ /s/ | sj / s | 300 |
|  | ת | Tau | /t/ | t | 400 |

 |    |

**Hebreeuse alfabet** Klinkers| Lank | Kort | Baie kort | Klank | Transliterasie |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ָ | ַ | ֲ | /a:/ /a/ /a'/ | a / aa |
| ֵ | ֶ | ֱ | /e:/ /e/ /e'/ | e / ee |
| וֹ | ָ | ֳ | /o:/ /o/ /o'/ | o / oo |
| וּ | ֻ |   | /u:/ /u/ | u / oe |
| יִ | ִ |   | /i:/ /i/ | i / ie |
| Deur die byvoeging van twee punte onder die klinker word dit baie kort gemaak. Die kort o en lang a het dieselfde *nikud*. Elke *nikud* het ’n naam: |
| Nikoed | Naam |
| ְ | schwa |
| ַ | patach |
| ֲ | chataf patach |
| ֶ | segol |
| ֱ | chataf segol |
| ָ | kamats |
| ֳ | chataf kamats |
| ִ | chirik |
| יִ | chirik jod |
| ֵ | tseree |
| ֻ | koeboets |
| וֹ | cholam |
| וּ | sjoeroek |

 |
|

Medeklinkers met twee klanke| Letter | Klank | Dagesj | Klank | Rafee | Klank |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ב | /b/ /v/ | בּבּ | /b/ | בֿ | /v/ |
| כ | /k/ /x/ | כּכּ | /k/ | כֿ | /x/ |
| פ | /p/ /f/ | פּפּ | /p/ | פֿ | /f/ |
| Letter | Klank | Sjin | Klank | Sin | Klank |
| ש | /ʃ/ /s/ | שׁשׁ | /ʃ/ | שׂשׂ | /s/ |

 |    |

Mater lectionis: medeklinkers as klinker| Letter | Naam | Klinker |
| --- | --- | --- |
| א | Alef | lang, meestal /a:/ |
| ה | He | /a:/ /e:/ /e/ |
| ו | Wau | /u/ /o:/ |
| י | Jod | /e:/ /e/ /i/ |

 |

## Jiddisj

Jiddisj gebruik die Hebreeuse alfabet in vereenvoudigde vorm: dit het nie meer enige diakritiese tekens soos *nikud, dagesj* en *rafee* nie en gebruik slegs 22 medeklinkers. Die Jiddisje lettername verskil soms ook effens van die Hebreeuse name.

Medeklinkers
Jiddisj het die Hebreeuse medeklinkers vereenvoudig. Die Hebreeuse alfabet het meer as een letter vir ’n klank. Die /s/ kan byvoorbeeld met vier verskillende letters geskryf word (ש / שׂ / ס / ת). Vroeër het die verskillende letters vir klanke met klein verskille gestaan, maar dié klankverskille het intussen weggeval. Jiddisj gebruik vir elke klank een letter en die orige letters is dus oorbodig.

Jiddisje letters in vergelyking met die Hebreeuse letters| **Jiddisj** | **Hebreeus** |
| Sluit- | Letter | Klank | Naam | Naam | Klank | Sluit- | Letter |
|   | א | - | Schtoemer allef | Alef | /ʔ/ |   | א |
|   |   |   | Bejs | Bet | /b/ |   | בּ |
|   | ב | /b/ | Beis | Bet / Wet | /b/ /w/ |   | ב |
|   |   |  | Weis | Wet | /w/ |   | בֿ |
|   | װ | /v/ | Tswei woffen |   |   |   |   |
|   | ו | /u:/ klinker | Wow | Wau | /w/ |   | ו |
|   | ג | /g/ | Gimmel | Gimel | /g/ |   | ג |
|   | ד | /d/ | Dalled | Dalet | /d/ |   | ד |
|   | ה | /h/ | Hei | He | /h/ |   | ה |
|   |   |   | Hej | He | /h/ |   | הּ |
|   |   |   | Ches | Get | /x/ |   | ח |
| ך | כ | /x/ | Chof / Kof | Gaf / Kaf | /x/ /k/ | ך | כ |
|   |   |   | Kof | Kaf | /k/ |   | כּ |
|   | ק | /k/ | Koef | Kof | /k/ |   | ק |
|   | י | /j/ | Joet | Jod/Joed | /j/ /i/ |   | י |
|   | ל | /l/ | Lammed | Lamed | /l/ |   | ל |
| ם | מ | /m/ | Mem | Mem | /m/ | ם | מ |
| ן | נ | /n/ | Noen | Noen | /n/ | ן | נ |
|   | ע | /e/ | Ajen | Ajin | /keelklank/ |   | ע |
| פּ | פּ | /p/ | Pei | Pe | /p/ | ףּ | פּ |
|   |   |   | Pei | Pe / Fe | /p/ /f/ | ף | פ |
| ף | פֿ | /f/ | Fei | Fe | /f/ | ף | פֿ |
| ץ | צ | /ts/ | Tsaddik | Sade | /ts/ | ץ | צ |
|   | ר | /r/ | Reisj | Resj | /r/ |   | ר |
|   | ז | /z/ | Zajen | Sajin | /z/ |   | ז |
|  | זש | /ʒ/ | Zajen sjin |   |   |   |   |
|  | ש | /ʃ/ | Sjien / Sien | Sjin / Sin | /ʃ/ /s/ |   | ש |
|   |   |   | Sjien/Sjin | Sjin | /ʃ/ |   | שׁ |
|   |   |   | Sien/Sin | Sin | /s/ |   | שׂ |
|   | ס | /s/ | Sammech | Samek | /s/ |   | ס |
|   |   | /s/ | Sof | Tau | /t'/ |   | ת |
|   |   |   | Tof | Tau | /t/ |   | תּ |
|  | ט | /t/ | Tes | Tet | /t/ |   | ט |
| Legende |
| **Jiddisj** | **Hebreeus** |
| Nie Jiddisj, sien Hebreeus | Hebreeus, maar nie Jiddisj |
| Nota: In dié tabel is die letters nie heeltemal in alfabetiese volgorde nie. Sommige letters is geskuif om eenderse klanke bymekaar te sit. |

Klinkers
Die grootste verskil tussen die klassieke Hebreeuse en Jiddisje gebruik van die letters lê by die klinkers. In Jiddisj het die klinkers selfstandige letters geword. Hulle is afgelei van die *nikud*, maar word nie meer geskryf as konsonante met diakritiese tekens nie. Die volgende tabel vervang die Hebreeuse klinkertabel:

**Jiddisje letters**
Klinkers| Letter | Naam | Klank | YIVO | Opmerking |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| אָ | Kamats allef | /o:/ | o | afgelei van die *alef* met *kamats* |
| אַ | Pasech allef | /a:/ | a | afgelei van die *alef* met *patach* |
| ײַ | Pasech tsvej joedn | /a:j/ | aj | afgelei van *patach jod jod* ("jaaj") |
| יִ | Chirik joed | /i:/ | i | mag eenvoudiger geskryf word as *joed* **י** tensy daar ’n klinker langsaan staan of ’n ander *joed* |
| י | Joed | /j/ | j | is /y/ langs ’n klinker, anders /i:/ |
| ײ | Tswei joetten | /e:j/ | ej |  |
| ו | Wof | /u:/ | oe |  |
| װ | Tswei woffen | /v/ | v |  |
| ױ | Wof joed | /oj/ | oj |  |
| Om verwarring te voorkom van die laaste ses tekens, geld die volgende drie reëls: |
| וּ | Meloepm wof | In *wof wof* word ’n *dagesj* as skeidingsteken by die eerste *wof* gevoeg om onderskeid te maak tussen **וּו** vir /uu/ en **װ** vir /w/ |
| In *wof joed* word ’n *dagesj* as skeidingsteken by die *wof* gevoeg om onderskeid te maak tussen **וּי** vir /oej/ en **ױ** vir /oj/ |
| יִ | Chirik joed | mag nie langs ’n klinker vereenvoudig word tot *joed* **י** nie om die onderskeid te bewaar tussen byvoorbeeld **ײ** vir /ey/ en **ייִ** vir /yi:/ |
| א | Sjtoemer allef | is ’n medeklinker en word nie uitgespreek nie; as ’n woord met ’n klinker moet begin, word dit voorafgegaan deur die *sjtoemer allef* (soos met die ou *nikud*-klinkers, moet ook Jiddisje klinkers gedra word deur ’n medeklinker) |

## Unicode

Die Unicode-blok vir Hebreeus is U+0590 tot U+05FF en U+FB1D tot U+FB4F.

## Sien ook

Geskiedenis van die alfabet

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Betekenis en simboliek Geargiveer 26 November 2013 op Wayback Machine
* Hoe om letters te skryf
* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia en Nederlandse Wikipedia