# Heinrich Himmler

| **Heinrich Himmler** |
| --- |
|
Himmler in 1942. |
| Geboortenaam | Heinrich Luitpold Himmler  |
| Bynaam/byname | *Der treue Heinrich*  ("die getroue Heinrich") |
| Geboortedatum | (1900-10-07)7 Oktober 1900 |
| Geboorteplek | München, Duitse Keiserryk |
| Sterfdatum | 23 Mei 1945 (op 44) |
| Sterfplek | Lüneburg, Britse besettingsone in Duitsland |
| Lojaliteit | Nazi-Duitslnd |
| Diens/Tak | SS |
| Jare in diens | 1925 - 1945 |
| Rang | *Reichsführer*-SS |
| Diensnommer | 168 |
| Poste beklee | Parlementslid in die Ryksdag, minister van binnelandse sake |
| Veldslae/oorloë | Tweede Wêreldoorlog |

**Heinrich Luitpold Himmler** (7 Oktober 1900 in München - 23 Mei 1945 in Lüneburg) was Reichsführer van die Schutzstaffel (Beskermingseskader; SS), en 'n voorste lid van die Nazi-party van Duitsland. Himmler was een van die magtigste mense in Nazi-Duitsland en een van die persone wat die grootste verantwoordelikheid vir die Holocaust dra.

Himmler het in 1923 by die Nazi-party aangesluit. In 1925 het hy aangesluit by die SS, 'n klein paramilitêre tak van die Nazi-party wat as 'n lyfwageenheid vir Adolf Hitler gedien het. Daarna het Himmler deur die SS-rangorde gestyg en in 1929 *Reichsführer*-SS geword. Onder Himmler se leiding het die SS gegroei van 'n bataljon van 290 man tot een van die magtigste instellings in Nazi-Duitsland. Gedurende sy loopbaan het hy 'n reputasie opgebou vir goeie organisatoriese vaardighede sowel as vir die seleksie van hoogs bekwame ondergeskiktes, soos Reinhard Heydrich.

Van 1943 af was hy sowel die hoof van die *Kriminalpolizei* (misdaadpolisie) as minister van binnelandse sake, wat hom beheer gegee het oor alle interne en eksterne polisie- en sekuriteitsmagte (insluitend die Gestapo). Hy het ook die *Waffen-SS* beheer, 'n tak van die SS wat in die Tweede Wêreldoorlog saam met die *Wehrmacht* (weermag) gedien het.

As die hoofhandhawer van die Nazi's se rassebeleide, was Himmler verantwoordelik vir die bedryf van uitwissings- en konsentrasiekampe sowel as die stigting van die *Einsatzgruppen* ("taakmagte") in die Duits beheerde Europa. In hierdie kapasiteit het hy tydens die Holocaust 'n sentrale rol gespeel in die volksmoord van die geraamde 5,5-6 miljoen Jode en die dood van miljoene ander slagoffers.

Nadat Himmler besef het die oorlog is verloor, het hy, sonder Hitler se kennis, in Maart 1945 probeer om vredesamesprekings met die Westerse Geallieerdes te begin. Toe Hitler dit op 28 April uitvind, het hy Himmler uit al sy poste ontslaan en gelas dat hy in hegtenis geneem word. Himmler is eindelik deur die Britse magte gevang. Hy het op 23 Mei 1945 selfmoord gepleeg en is in 'n ongemerkte graf begrawe.

## Nazi-aktivis

Himmler het op 1 Augustus 1923 by die Nazi-party aangesluit en die partynommer 14303 ontvang. As lid van Ernst Röhm se paramilitêre eenheid was Himmler betrokke by die Bierhalle-staatsgreep – ’n onsuksesvolle poging deur Adolf Hitler en die Nazi-party om mag in München oor te neem. Dié gebeurtenis het Himmler op ’n lewenspad van politiek geplaas. Hy is deur die polisie ondervra oor sy rol in die staatsgreep, maar is nie aangekla nie vanweë onvoldoende bewyse. Hy het egter sy werk verloor, kon nie werk kry as ’n plaasbestuurder nie en moes by sy ouers in München gaan woon. Gefrustreer deur hierdie mislukkings het hy al hoe prikkelbaarder, aggressiewer en meer uitgesproke geraak, wat hom van sy familie en vriende vervreem het.

In 1923-'24, terwyl Himmler op soek was na ’n wêreldbeskouing, het hy die Katolisisme laat vaar en hom toegespits op die okkultisme en antisemitisme. Germaanse mitologie, versterk deur okkulte idees, het vir hom ’n soort godsdiens geword. Himmler het die Nazi-party aantreklik gevind omdat sy politieke standpunte met sy eie ooreengestem het. Aanvanklik was hy nie meegesleur deur Hitler se charisma of die kultus van Führeraanbidding nie. Maar namate hy meer oor Hitler gelees het, het hy hom begin beskou as ’n bruikbare gesig vir die party, en later het hy Hitler bewonder en selfs aanbid. Om sy eie posisie binne die Nazi-party te konsolideer en bevorder, het Himmler voordeel getrek uit die wanorde in die party ná Hitler se arrestasie weens die Bierhalle-staatsgreep. Van middel 1924 af het hy onder Gregor Strasser gewerk as partysekretaris en propaganda-assistent.

Heimler het deur die hele Beiere gereis om lede vir die party te werf, toesprake te lewer en geskrifte te versprei. Strasser het hom laat in 1924 aangestel as hoof van die partykantoor in Laer Beiere, waar hy verantwoordelik was vir die integrasie van die streek se lede in die herstigting van die Nazi-party onder Hitler in Februarie 1925.

In dieselfde jaar het Himmler by die *Schutzstaffel*kode: de is verouderd  (SS) aangesluit as ’n SS-*Führer* (SS-leier). Sy SS-nommer was 168. Die SS, wat oorspronklik deel van die veel groter *Sturmabteilung* (SA) was, is in 1923 vir Hitler se persoonlike beskerming gestig en is in 1925 herstruktureer as ’n elite-eenheid van die SA. Strasser het hom in Januarie 1927 as adjunkhoof van propaganda aangestel. Soos tipies was in die Nazi-party, het hy baie vryheid van optrede in sy pos gehad, en dit het mettertyd toegeneem. Hy het begin om statistieke in te samel oor die aantal Jode, Vrymesselaars en vyande van die party, en in ooreenstemming met sy sterk behoefte aan beheer het hy ’n uitgebreide burokratiese struktuur ontwikkel. In September 1927 het Himmler aan Hitler sy visie verduidelik om die SS te omskep in ’n lojale, magtige, rassuiwer elite-eenheid. Hitler, oortuig daarvan dat Himmler die regte man vir die taak was, het hom aangestel as adjunk-*Reichsführer*, met die rang *Oberführer*.

Rondom hierdie tyd het Himmler aangesluit by die jeuggroep Artaman-liga, waar hy Rudolf Höss ontmoet het. Dié het later kommandant van die Auschwitz-konsentrasiekamp geword.

## Opgang in die SS

Himmler in 1929.
Ná die bedanking van die SS-bevelvoerder, Erhard Heiden, in Januarie 1929 het Himmler die pos van *Reichsführer-SS* met Hitler se goedkeuring oorgeneem. Een van sy eerste verantwoordelikhede was om SS-deelnemers by die Neurenbergse partybyeenkoms in September dié jaar te organiseer. Oor die volgende jaar het Himmler die SS van 'n mag van sowat 290 manne tot ongeveer 3 000 uitgebrei. Teen 1930 het Himmler vir Hitler oorreed om die SS as ’n afsonderlike organisasie te bestuur, hoewel dit amptelik steeds ondergeskik aan die SA was.

Om politieke mag te verkry, het die Nazi-party voordeel getrek uit die ekonomiese agteruitgang tydens die Groot Depressie. Die koalisieregering van die Republiek Weimar kon nie die ekonomie verbeter nie, en baie kiesers het hulle tot die politieke uiterstes gewend, wat die Nazi-party ingesluit het. Hitler het van populistiese retoriek gebruik gemaak, insluitend om die blaam op sondebokke – veral die Jode – te plaas vir die ekonomiese probleme. In September 1930 is Himmler vir die eerste keer as ’n afgevaardigde tot die *Reichstag* verkies. In die 1932-verkiesing het die Nazi’s 37,3 persent van die stemme en 230 setels in die *Reichstag* gewen. Hitler is op 30 Januarie 1933 deur president Paul von Hindenburg as kanselier van Duitsland aangestel. Die Magtigingswet, wat op 23 Maart 1933 deur die *Reichstag* aanvaar is, het die kabinet – eintlik Hitler – volle wetgewende magte gegee en die land het ’n de facto-diktatuur geword. Op 1 Augustus 1934 het Hitler se kabinet ’n wet aanvaar wat bepaal het dat die amp van president met Hindenburg se dood afgeskaf en die magte daarvan by dié van die kanselier gevoeg sou word. Hindenburg is die volgende oggend oorlede, en Hitler het beide staatshoof en regeringshoof geword onder die titel *Führer und Reichskanzler* (leier en rykskanselier).

Die Nazi-party se opkoms tot mag het vir Himmler en die SS ’n onbelemmerde geleentheid gebied om te floreer. Teen 1933 het die SS 52 000 lede gehad. Streng lidmaatskapsvereistes het verseker dat alle lede tot Hitler se Ariese *Herrenvolk* ("meesterras") behoort het. Min mense het gewaag om te noem dat Himmler nie aan sy eie standaarde voldoen het nie.

Himmler en Rudolf Hess kyk in 1936 na 'n skaalmodel van die Dachau-konsentrasiekamp.
In Maart 1933 het die ryksgoewerneur van Beiere, Franz Ritter von Epp, Himmler as hoof van die München-polisie aangestel. Met ingang 1 Januarie 1933 het Hitler vir Himmler tot die rang van SS-*Obergruppenführer* bevorder, gelyk aan die rang van die senior SA-bevelvoerders. Op 2 Junie is Himmler, saam met die hoofde van die ander twee Nazi-paramilitêre organisasies, die SA en die Hitlerjeug, as 'n *Reichsleiter* aangewys. Dit was die tweede hoogste politieke rang in die Nazi-party.

Himmler het verder die SS se *Rasse- und Siedlungshauptamt* (RuSHA; "ras- en nedersettingshoofkantoor") tot stand gebring. Die kantoor het rassebeleide geïmplementeer en die "rasintegriteit" van SS-lede gemonitor. SS-manne is noukeurig gekeur vir hulle rasagtergrond.

In Maart 1933, minder as drie maande nadat die Nazi's aan die bewind gekom het, het Himmler die eerste amptelike konsentrasiekamp by Dachau ingestel. Himmler het Theodor Eicke, ’n veroordeelde misdadiger en vurige Nazi, in Junie 1933 aangestel om die kamp te bestuur. Eicke het ’n stelsel ontwikkel wat as model vir toekomstige kampe regoor Duitsland gedien het. Die kenmerke hiervan het ingesluit: isolasie van slagoffers van die buitewêreld, uitgebreide oproeplyste en werkgroepe, die gebruik van geweld en teregstellings om gehoorsaamheid af te dwing en ’n streng dissiplinêre kode vir die wagte. Uniforms is aan beide gevangenes en wagte uitgereik; die wagte se uniforms het ’n spesiale *Totenkopf*-kenteken op die kraag gehad. Teen die einde van 1934 het Himmler beheer oor die kampe oorgeneem onder die vaandel van die SS en ’n afsonderlike afdeling geskep: die SS-*Totenkopfverbände*.

Aanvanklik het die kampe politieke teenstanders gehuisves; met verloop van tyd is ongewenste lede van die Duitse samelewing – misdadigers, rondlopers, afwykendes – ook daarin geplaas. ’n Dekreet deur Hitler in Desember 1937 het voorsiening gemaak vir die inhegtenisneming van enigiemand wat deur die regime as ’n ongewenste lid van die samelewing beskou is. Dit het Jode, sigeuners en kommuniste ingesluit, asook mense van enige kulturele, ras-, politieke en godsdiens-affiliasie wat deur die Nazi’s as *Untermensch* ("submens") beskou is. Teen die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog in die herfs van 1939 was daar ses kampe met sowat 27 000 gevangenes. Sterftesyfers was hoog.

### Konsolidasie van mag

In 1934 het Hitler vir Himmler as hoof van alle Duitse polisiemagte buite Pruise aangestel. Dit was ’n radikale afwyking van die langdurige Duitse gebruik waar wetstoepassing ’n saak van die deelstate en plaaslike owerhede was.

Op 17 Junie 1936 het Hitler die vereniging van alle polisiemagte in die Ryk afgekondig en vir Himmler as hoof van die Duitse polisie en as ’n staatsekretaris in die departement van binnelandse sake aangewys. Die polisie was nou feitlik ’n afdeling van die SS. Hierdie stap het aan Himmler operasionele beheer oor Duitsland se hele speurdiens gegee.

Kort daarna het Himmler die *Kriminalpolizei* (Kripo; "misdaadpolisie") geskep as ’n sambreelorganisasie vir alle kriminele ondersoekagentskappe in Duitsland. Die Kripo is met die Gestapo saamgevoeg in die *Sicherheitspolizei* (SiPo: "veiligheidspolisie"). In September 1939, ná die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog, het Himmler die SS-*Reichssicherheitshauptamt* (RSHA; "Rykshoofkantoor vir Veiligheid") gestig om die SiPo (wat die Gestapo en Kripo ingesluit het) en die *Sicherheitsdienst* (SD; "Sekuriteitsdiens") onder een sambreel te verenig.

Onder Himmler se leiding het die SS sy eie militêre tak ontwikkel, die SS-*Verfügungstruppe* (SS-VT), wat later ontwikkel het in die *Waffen-SS*. Die *Waffen-SS* was nominaal onder Himmler se gesag het ’n volledig gemilitariseerde kommandostruktuur en operasionele raamwerk aangeneem. Dit het van drie regimente tot meer as 38 divisies tydens die Tweede Wêreldoorlog gegroei, en het saam met die *Wehrmacht* gedien, hoewel dit nooit formeel deel daarvan was nie.

Benewens sy militêre ambisies het Himmler ook begin met die vestiging van ’n parallelle ekonomie onder die vaandel van die SS. Met dié doel het die administrateur Oswald Pohl in 1940 die *Deutsche Wirtschaftsbetriebe* ("Duitse Ekonomiese Onderneming") op die been gebring. Die beheermaatskappy het, onder die beskerming van die SS-hoofkantoor vir ekonomie en administrasie, woonstelkorporasies, fabrieke en uitgewers besit.

## Tweede Wêreldoorlog

Himmler en die bevelvoerder van die Finse weermag, C.G.E. Mannerheim, in Julie 1942 in Mikkeli.
Toe Hitler en sy leërhoofde in 1939 'n voorwendsel vir die inval in Pole vra, het Himmler, Heydrich en die hoof van die Gestapo, Heinrich Müller, Operasie Himmler voorgestel: Duitse soldate, geklee in uniforms van Pole, het grensgevegte gevoer wat verkeerdelik gesuggereer het dat Pole Duitsland aangeval het. Die voorvalle is toe gebruik in Nazi-propaganda om die inval in Pole te regverdig, en dit het die Tweede Wêreldoorlog ontketen. Aan die begin van die oorlog teen Pole het Hitler die dood van Poolse burgers, insluitend Jode en etniese Pole, goedgekeur. *Einsatzgruppen* ("taakmagte") is onder leiding van Himmler en Heydrich gestig en het die Duitse leër na Pole gevolg. Teen die einde van 1939 het hulle ongeveer 65 000 intellektuele en ander burgerlikes vermoor. Milisies en leëreenhede het ook deelgeneem aan die moorde. Op bevel van Himmler was dié spanne ook gemagtig om Jode en ander in te vorder vir plasing in ghetto's en konsentrasiekampe.

Himmler in 1942 saam met die Indiese nasionalis Subhas Chandra Bose.
Duitsland het daarna Denemarke, Noorweë, Nederland en Frankryk binnegeval, en begin om Brittanje te bombardeer ter voorbereiding vir Operasie Seekoei, die beplande inval in die Verenigde Koninkryk. Op 21 Junie 1941, die dag voor die inval van die Sowjetunie, het Himmler die voorbereiding van die *Generalplan Ost* ("Algemene Plan vir die Ooste") gelas; die plan is in Mei 1942 deur Hitler goedgekeur. Dit het die Baltiese lande, Pole, Wes-Oekraïne en Wit-Rusland (nou Belarus) geteiken. Duitsland wou dié state verower en 10 miljoen Duitse burgers daar hervestig. Die destydse bewoners – ongeveer 31 miljoen mense – sou na die ooste verban of vir dwangarbeid gebruik word. Die plan sou die grense van Duitsland met 1 000 km na die ooste uitbrei. Himmler het verklaar die oorlog in die ooste is 'n pan-Europese kruisvaart om die tradisionele waardes van die ou Europa teen die "goddelose Bolsjewistiese hordes" te verdedig.

Himmler inspekteer 'n oorlogsgevangenekamp in Rusland, omstreeks 1941.
Aan die einde van 1941 het Hitler vir Heydrich as adjunk-ryksbeskermer van die nuutgestigte Protektoraat van Bohemië en Morawië benoem. Heydrich het begin om die Tsjegge volgens ras te klassifiseer, en het baie van hulle na konsentrasiekampe gedeporteer. Lede van 'n groeiende weerstand is doodgeskiet, wat Heydrich die bynaam "die Slagter van Praag" besorg het. Hierdie aanstelling het die samewerking tussen Himmler en Heydrich versterk. Ondanks direkte toegang tot Hitler, het Heydrich se lojaliteit aan Himmler steeds sterk gebly.

Met Hitler se goedkeuring het Himmler die *Einsatzgruppen* weer byeengekry in die aanloop tot die beplande inval van die Sowjetunie. In Maart 1941 het Hitler sy leërleiers toegespreek, en sy plan uiteengesit om die Sowjetryk te verower en die Bolsjewistiese intelligentsia en leierskap te vernietig. Die eenhede het die leër na die Sowejtunie gevolg en Jode en ander wat die Nazi's as ongewens beskou het, doodgemaak. Gereelde verslae is aan Hitler gestuur. Daarbenewens het 2,8 miljoen Sowjet-oorlogsgevangenes in net agt maande van 1941-'42 gesterf weens mishandeling of teregstellings. Tot 500 000 Sowjet-oorlogsgevangenes is gedurende die oorlog in Nazi-konsentrasiekampie dood of tereggestel; die meeste is geskiet of vergas. Teen vroeg in 1941 is 10 konsentrasiekampe in opdrag van Himmler gebou waarin die gevangenes gedwonge arbeid moes verrig. Jode van oor Duitsland en die besette gebiede is na die kampe gedeporteer of tot ghetto's beperk. Toe Hitler teen Desember 1941 agterkom Duitsland gaan nie die Sowjetunie oorwin nie, het hy en ander Nazi-amptenare besef die massadeportasies na die ooste is nie meer moontlik nie. In plaas van deportasie, was baie Jode hierna bestem vir die dood.

## Die Holocaust, rassebeleid en eugenetiek

Himmler besoek die Dachau-konsentrasiekamp in 1936.
Die Nazi-rassebeleid, insluitende die idee dat mense wat rasgewys minderwaardig is, geen reg het om te leef nie, dateer terug na die vroegste dae van die party; Hitler bespreek dit in *Mein Kampf*. Rondom die tyd van die Duitse oorlogsverklaring teen die Verenigde State in Desember 1941, het Hitler besluit dat die Jode van Europa "uitgewis" moes word. Op 'n vergadering op 20 Januarie 1942 het Heydrich aan top-Nazi-amptenare die planne vir die "finale oplossing van die Joodse vraagstuk" uiteengesit. Hy het in detail verduidelik hoe die Jode wat in staat was om te werk, hulle sou moes doodwerk. Dié wat nie kon werk nie, sou doodgemaak word. Heydrich het die aantal Jode wat doodgemaak moes word, op 11 miljoen geraam en aan sy gehoor gesê Hitler het Himmler in beheer van die plan geplaas.

In Junie 1942 is Heydrich in Praag vermoor onder leiding van twee lede van die Tsjeggo-Slowaakse leër in ballingskap. Op 9 Junie, ná samesprekings met Himmler en Karl Hermann Frank, het Hitler wreedaardige vergeldings vir Heydrich se dood gelas. Meer as 13 000 mense is in hegtenis geneem, en die dorpie Lidice is tot op die grond verwoes; sy manlike inwoners en alle volwassenes op die dorpie Ležáky is vermoor. Minstens 1 300 mense is deur vuurpelotons tereggestel. Himmler het die tempo van die doodmaak van Jode versnel in wat hy Operasie Reinhard genoem het, ter ere van Heydrich. Hy het gelas dat drie uitwissingkampe gebou word: in Bełżec, Sobibór en Treblinka.

Aanvanklik is die slagoffers doodgemaak met gaswaens of voor vuurpelotons, maar dié metodes het onprakties geword vir 'n operasie van dié omvang. Op Hitler se bevel is die kamp in Auschwitz vroeg in 1942 grootliks uitgebrei, onder meer met die toevoeging van gaskamers, waar slagoffers met die plaagdoder Zyklon B doodgemaak is. Teen die einde van die oorlog is minstens 5,5 miljoen Jode deur die Nazi-regime vermoor; die meeste ramings is nader aan 6 miljoen.

Die Nazi's het ook die Roma (sigeuners) as "asosiaal" en "misdadig" geteiken. Teen 1935 is hulle in spesiale kampe geplaas. Himmler het geglo die Roma was oorspronklik Aries, maar het 'n gemengde ras geword. Net die "rassuiwer" sigeuners sou toegelaat word om te leef. In 1939 het Himmler gelas dat duisende sigeuners na die Dachau-konsentrasiekamp gestuur word, en teen 1942 dat alle sigeuners na Auschwitz gestuur word.

Himmler was een van die hoofargitekte van die Holocaust en het sy geloof in die rassistiese Nazi-ideologie gebruik om die moorde op miljoene slagoffers te regverdig. Die Nazi's wou 'n meesterras van ware Nordiese Ariërs in Duitsland hê. As 'n student van landbou en 'n boer was Himmler bekend met die beginsels van selektiewe teling, en hy het voorgestel dit word op mense toegepas. Hy het geglo hy kan die Duitse volk deur eugenetiek sover kry om binne 'n paar dekades ná die oorlog 'n Nordiese voorkoms te hê.

### Verduitsingsbeleide en *Generalplan Ost*

Himmler was diep betrokke by die verduitsingsprogram vir die ooste, veral Pole. Soos uiteengesit in *Generalplan Ost*, was die doel om slawe te maak van die inheemse bevolkings, hulle te verdryf of uit te wis. So sou *Lebensraum* ("leefruimte") vir etniese Duitsers geskep word. Hy het sy planne om die ooste te koloniseer voortgesit, selfs toe baie Duitsers huiwerig was om daarheen te verhuis. Ongeveer 11 miljoen Slawiese en 3,4 miljoen Joodse inwoners van Oos-Europa is in Nazi-Duitsland se uitwissingveldtogte doodgemaak tydens die implementering van *Generalplan Ost*.

Himmler se rassegroepe begin met die *Volksliste*, die klassifikasie van mense wat as van Duitse bloed beskou is. Hierdie groep het Duitsers ingesluit wat voor die oorlog met Duitsland saamgewerk het, maar ook dié wat hulleself as Duits beskou het maar neutraal was; dié wat gedeeltelik "verpools" was maar "verduitsbaar" was; en Duitsers van Poolse nasionaliteit. Himmler het beveel dat dié wat geweier het om as etniese Duitsers geklassifiseer te word, na konsentrasiekampe gedeporteer word of gedwonge arbeid verrig, en dat hulle kinders weggeneem word.

Teen Januarie 1943 het Himmler berig dat 629 000 etniese Duitsers hervestig is. Die meeste het egter nie op die beoogde plasies gewoon nie, maar in tydelike kampe of stedelike kwartiere. 'n Halfmiljoen inwoners van die geannekseerde Poolse gebiede, sowel as van Slowenië, Lotaringe en Luxemburg, is gedeporteer of na Duitsland gestuur as slawearbeiders. Himmler het gelas dat die Duitse nasie alle buitelandse arbeiders wat na Duitsland gebring is, as 'n gevaar vir hul Duitse bloed beskou. In ooreenstemming met die Duitse rassewette, was seksuele verhoudings tussen Duitsers en buitelanders as rassebesoedeling verbode.

## Vredesamesprekings

Himmler en Hitler het vir die laaste keer op 20 April 1945 – Hitler se verjaarsdag – in Berlyn ontmoet, en Himmler het onwrikbare trou aan Hitler gesweer. By 'n militêre inligtingsessie op daardie dag het Hitler verklaar hy sou nie Berlyn verlaat nie, ten spyte van die Sowjet-vordering. Himmler en Göring het ná die inligtingsessie vinnig die stad verlaat. Op 21 April het Himmler Norbert Masur, 'n Sweedse verteenwoordiger van die Joodse Wêreldkongres, ontmoet om die vrylating van Jode in die konsentrasiekampe te bespreek. Himmler het in die vergadering valslik beweer die krematoriums by die kampe is gebou om die liggame te hanteer van gevangenes wat in 'n tifusepidemie gesterf het. Hy het ook beweer die oorlewingsyfers by die kampe in Auschwitz en Bergen-Belsen is baie hoog. Toe dié terreine bevry is, het dit duidelik geword sy syfers is vals.

Himmer besoek 'n afdeling van die *Waffen-SS* in 1944.
Op 23 April het Himmler direk met graaf Folke Bernadotte by die Sweedse konsulaat in Lübeck vergader. Hy het hom as die voorlopige leier van Duitsland voorgehou en beweer Hitler sou binne die volgende paar dae dood wees. In die hoop dat die Britte en Amerikaners teen die Sowjetunie sou veg saam met wat van die *Wehrmacht* oorgebly het, het Himmler Bernadotte gevra om generaal Dwight Eisenhower in kennis te stel dat Duitsland aan die Westerse Geallieerdes wou oorgee, en nie aan die Sowjetunie nie. Bernadotte het Himmler gevra om sy voorstel op skrif te stel, en Himmler het dit gedoen.

Intussen het Göring 'n paar uur vroeër 'n telegram gestuur wat Hitler om toestemming gevra het om die leierskap van die *Reich* op hom te neem in sy hoedanigheid as Hitler se aangewese adjunk – 'n daad wat Hitler as 'n eis beskou het om óf af te tree óf voor 'n staatsgreep te staan te kom. Op 27 April is Himmler se SS-verteenwoordiger by Hitler se hoofkwartier in Berlyn, Hermann Fegelein, in burgerlike klere betrap terwyl hy voorberei het om te ontsnap; hy is in hegtenis geneem en na die *Führerbunker* teruggebring. Op die aand van 28 April het die BBC 'n Reuters-nuusverslag uitgesaai oor Himmler se pogings tot onderhandelinge met die Geallieerdes. Hitler het in woede ontplof oor hierdie verraad, en aan diegene wat steeds saam met hom in die bunker was, gesê Himmler se geheime onderhandelinge was vir hom die toppunt van verraad. Hitler het gelas dat Himmler in hegtenis geneem word, en Fegelein is gemartel en geskiet.

Teen daardie tyd het die Sowjetunie tot by Potsdamer Platz gevorder, net 300 m van die rykskanselary, en was besig om die kanselary te bestorm. Hierdie verslag, in kombinasie met Himmler se verraad, het Hitler aangespoor om sy testament te skryf. In die testament, wat op 29 April voltooi is – 'n dag voor sy selfmoord – het Hitler beide Himmler en Göring as verraaiers verklaar. Hy het Himmler van al sy ampte ontneem en hom uit die Nazi-party geskop.

## Gevangeneming en dood

Himmler se lyk ná sy selfmoord (weens sianiedvergifting), Mei 1945.
Himmler, wat deur sy voormalige kamerade verwerp en deur die Geallieerdes gejag is, het probeer wegkruip. Op 11 Mei 1945 het hy saam met 'n klein groepie metgeselle suidwaarts gereis tot by Neuhaus, waar die groep uitmekaar is. Op 21 Mei het voormalige Sowjet-krygsgevangenes Himmler en twee assistente by 'n kontrolepunt in Bremervörde gestop en aangehou. Oor die volgende twee dae is hy na verskeie kampe verskuif. Hy is eindelik op 23 Mei na 'n Britse ondervragingskamp naby Lüneburg gebring. Die amptenare het opgemerk dat Himmler se identiteitsdokumente 'n stempel opgehad het wat Britse militêre intelligensie voorheen by vlugtende SS-lede gesien het.

Die diensoffisier, kaptein Thomas Selvester, het 'n roetine-ondervraging begin. Himmler het erken wie hy is, en Selvester het hom laat deursoek vir verborge items. Himmler is na die hoofkwartier van die Tweede Britse Leër in Lüneburg geneem, waar ’n dokter 'n mediese ondersoek op hom uitgevoer het. Die dokter het probeer om die binnekant van Himmler se mond te ondersoek, maar die gevangene het sy kop weggedraai.

Himmler het toe op ’n verborge sianiedpil gebyt en op die vloer ineengestort. Hy was binne 15 minute dood, ten spyte van pogings om die gif uit sy liggaam te verwyder. Kort daarna is Himmler se lyk in 'n ongemerkte graf naby Lüneburg begrawe. Die ligging van die graf is steeds onbekend.

## Mistisisme en simboliek

Himmler was van jongs af in die mistisisme en okkultisme geïnteresseerd. Hy het dié belangstelling in sy rassefilosofie vervleg, en het gesoek na bewyse van Ariese en Nordiese rassemeerderwaardigheid van antieke tye af. Hy het 'n kultus van vooroueraanbidding aangewakker, veral onder lede van die SS, as 'n manier om die ras suiwer te hou en aan die nasie onsterflikheid te verleen.

Die gestileerde weerligstrale van die SS-kenteken.
Hy het die SS beskou as 'n "orde" soos die Duitse Orde en het die Kerk van die Duitse Orde in Wene in 1939 laat oorneem. Hy het die proses begin om die Christendom te vervang met 'n morele kode wat humanitarisme verwerp en die Christelike konsep van die huwelik uitdaag. Die *Ahnenerbe*, 'n navorsingsgemeenskap wat Himmler in 1935 gestig het, het die wêreld deursoek na bewyse van die meerderwaardigheid en antieke oorsprong van die Germaanse ras.

Alle kentekens en uniforms van Nazi-Duitsland, veral van die SS, gebruik simboliek in hulle ontwerp. Die gestileerde weerligstrale van die SS se kenteken is in 1932 gekies. Dit is twee runes wat in 1906 deur Guido von List geskep is. Die antieke rune verteenwoordig oorspronklik die Son, maar is in Von List se ikonografie tot *Sieg* (oorwinning) hernoem. Himmler het 'n verskeidenheid bestaande gebruike verander om klem te lê op die elitisme en sentrale rol van die SS; 'n SS-naamgeeseremonie sou die doop vervang, die huwelikseremonie sou verander word, 'n aparte SS-begrafnisseremonie sou benewens die Christelike seremonie gehou word en SS-gesentreerde vierings van die somer- en wintersonstilstand is ingestel. Die *Totenkopf*-(doodskop)-simbool, wat honderde jare lank deur Duitse militêre eenhede gedra is, is vir die SS gekies. Himmler het spesifieke belangrikheid aan die doodskopringe verleen; hulle mog nooit verkoop word nie en moes ná die dood van die eienaar teruggegee word. Hy het dié simbole beskou as solidariteit met die saak en 'n verbintenis tot die dood.

## Verhouding met Hitler

As tweede in bevel van die SS en later *Reichsführer*-SS, was Himmler gereeld in kontak met Hitler om SS-manne as lyfwagte te reël. Himmler was in die jare wat na die magsoorname gelei het nie betrokke by beleidsbesluite van die Nazi-party nie. Van die laat 1930's af was die SS onafhanklik van die beheer van ander staatsinstansies of regeringsdepartemente, en hy het net aan Hitler verslag gedoen.

Hitler het die *Führerprinzip* ("leiersbeginsel") bevorder en toegepas. Dit het absolute gehoorsaamheid van alle ondergeskiktes aan hul meerderes vereis; dus het Hitler die regeringsstruktuur as 'n piramide beskou, met homself – die onfeilbare leier – aan die spits. Gevolglik het Himmler homself in 'n posisie van onderdanigheid aan Hitler geplaas, en was hy onvoorwaardelik gehoorsaam aan hom. Hy het egter, nes ander top-Nazi-amptenare, aspirasies gehad om Hitler eendag as leier van die Reich op te volg.

Hitler het Himmler se mistieke en pseudogodsdienstige belange as "onsin" beskou. Himmler was nie lid van Hitler se binnekring nie; die twee mans was nie baie naby aan mekaar nie en het selde sosiaal bymekaargekom. Himmler het feitlik uitsluitlik met ander lede van die SS gesosialiseer. Sy onvoorwaardelike lojaliteit en pogings om Hitler te behaag, het hom die bynaam *der treue Heinrich* ("die getroue Heinrich") besorg. In die laaste dae van die oorlog, toe dit duidelik word Hitler beplan om in Berlyn te sterf, het Himmler sy hoof van 'n lang tyd verlaat om homself te probeer red.

Himmler saam met sy vrou, Margarete, en dogter, Gudrun.
## Huwelik en familie

Himmler het sy toekomstige vrou, Margarete Boden, in 1927 ontmoet. Sy was sewe jaar ouer as hy en 'n verpleegster wat dieselfde belangstelling in kruiemedisyne en homeopatie gehad het. Sy was die mede-eienaar van 'n klein privaat kliniek. Hulle het in Julie 1928 getrou en hulle enigste kind, Gudrun, is op 8 Augustus 1929 gebore. Margarete het haar deel van die kliniek verkoop en die opbrengs gebruik om 'n stuk grond naby München te koop, waar hulle 'n voorafvervaardigde huis opgerig het.

Himmler was konstant weg vir partysake en sy vrou het die leiding geneem om, meestal onsuksesvol, vee groot te maak om te verkoop. Nadat die Nazi's aan bewind gekom het, het die egpaar mekaar min gesien, aangesien Himmler heeltyd deur sy werk besig gehou is. Die verhouding was gespanne.

Hedwig Potthast, Himmler se jong sekretaresse wat in 1936 begin werk het, het teen 1939 sy minnares geword. Hy het twee kinders by haar gehad: 'n seun, Helge (gebore 15 Februarie 1942), en 'n dogter, Nanette Dorothea (gebore 20 Julie 1944). Margarete het iewers in 1941 van die verhouding uitgevind. Sy en Himmler was reeds geskei en sy het besluit om die verhouding te verdra vir haar dogter se onthalwe.

## Geskiedkundige evaluering

Peter Longerich merk op Himmler se vermoë om sy voortdurend toenemende magte en verantwoordelikhede tot ’n samehangende stelsel onder die vaandel van die SS te konsolideer, het daartoe gelei dat hy een van die magtigste mans in die Derde Ryk geword het.

Die historikus Wolfgang Sauer sê "alhoewel hy pedanties, dogmaties en vervelig was, het Himmler onder Hitler na vore getree as tweede in werklike mag. Sy krag het gelê in ’n kombinasie van ongewone slinksheid, brandende ambisie en slaafse lojaliteit aan Hitler." In 2008 het die Duitse nuustydskrif *Der Spiegel* Himmler beskryf as een van die wreedste massamoordenaars in die geskiedenis en die argitek van die Holocaust.

## Verwysings

### Bibliografie

**Gedruk Biondi, Robert, red. (2000) [1942]. *SS Officers List: (as of 30 January 1942): SS-Standartenfuhrer to SS-Oberstgruppenfuhrer: Assignments and Decorations of the Senior SS Officer Corps*. Atglen, PA: Schiffer. ISBN 978-0-7643-1061-4.
* Breitman, Richard (2004). *Himmler and the Final Solution: The Architect of Genocide*. London: Pimlico. ISBN 978-1-84413-089-4.
* Bullock, Alan (1999) [1952]. *Hitler: A Study in Tyranny*. New York: Konecky & Konecky. ISBN 978-1-56852-036-0.
* Cecil, Robert (1972). *The Myth of the Master Race: Alfred Rosenberg and Nazi Ideology*. New York: Dodd, Mead. ISBN 978-0-396-06577-7.
* Cesarani, David (2004). *Holocaust: From the Persecution of the Jews to Mass Murder*. London: Routledge. ISBN 978-0-415-27511-8.
* Duffy, Christopher (1991). *Red Storm on the Reich: The Soviet March On Germany, 1945*. New York: Da Capo Press. ISBN 978-0-306-80505-9.
* Evans, Richard J. (2003). *The Coming of the Third Reich*. New York: Penguin Group. ISBN 978-0-14-303469-8.
* Evans, Richard J. (2005). *The Third Reich in Power*. New York: Penguin Group. ISBN 978-0-14-303790-3.
* Evans, Richard J. (2008). *The Third Reich at War*. New York: Penguin Group. ISBN 978-0-14-311671-4.
* Flaherty, T. H. (2004) [1988]. *The Third Reich: The SS*. Time-Life Books, Inc. ISBN 1-84447-073-3.
* Frank, Hans, red. (1933–1934). *Jahrbuch der Akademie für Deutsches Recht* [*Yearbook of the Academy for German Law*] (1st uitg.). München/Berlin/Leipzig: Schweitzer Verlag.
* Gellately, Robert (2020). *Hitler's True Believers: How Ordinary People Became Nazis*. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-068990-2.
* Gerwarth, Robert (2011). *Hitler's Hangman: The Life of Heydrich*. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 978-0-300-11575-8.
* Gilbert, Martin (1987) [1985]. *The Holocaust: A History of the Jews of Europe During the Second World War*. New York: Holt. ISBN 978-0-8050-0348-2.
* Goldhagen, Daniel (1996). *Hitler's Willing Executioners: Ordinary Germans and the Holocaust*. New York: Knopf. ISBN 978-0-679-44695-8.
* Grazhdan, Anna (director); Artem Drabkin & Aleksey Isaev (writers); Valeriy Babich, Vlad Ryashin, et al. (producers) (2011). *The Battle for Germany* (television documentary). Soviet Storm: World War II in the East. Star Media's Official YouTube Channel. Besoek op 15 Mei 2015.
* Hillgruber, Andreas (1989). *The Nazi Holocaust Part 3, The "Final Solution": The Implementation of Mass Murder, Volume 1*. Westpoint, CT: Meckler. ISBN 978-0-88736-266-8.
* Himmler, Katrin (2007). *The Himmler Brothers*. London: Pan Macmillan. ISBN 978-0-330-44814-7.
* Internationaler Militärgerichtshof Nürnberg (IMT) (1989). *Der Nürnberger Prozess gegen die Hauptkriegsverbrecher* (in Duits). Vol. Band 29: *Urkunden und anderes Beweismaterial*. Nachdruck München: Delphin Verlag. ISBN 978-3-7735-2523-9.
* Kershaw, Ian (2008). *Hitler: A Biography*. New York: W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-06757-6.
* Koehl, Robert (2004). *The SS: A History 1919–45*. Stroud: Tempus. ISBN 978-0-75242-559-7.
* Kohn-Bramstedt, Ernest (1998) [1945]. *Dictatorship and Political Police: The Technique of Control by Fear*. London: Routledge. ISBN 978-0-415-17542-5.
* Kolb, Eberhard (2005) [1984]. *The Weimar Republic*. London; New York: Routledge. ISBN 978-0-415-34441-8.
* Lewy, Guenter (2000). *The Nazi Persecution of the Gypsies*. Oxford University Press USA. ISBN 0195142403.
* Longerich, Peter (2012). *Heinrich Himmler: A Life*. Oxford; New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-959232-6.
* Lukas, Richard C. (2001) [1994]. *Did the Children Cry?: Hitler's War Against Jewish and Polish Children, 1939–1945*. New York: Hippocrene. ISBN 978-0-7818-0870-5.
* Majer, Diemut (2003). *"Non-Germans" Under the Third Reich: The Nazi Judicial and Administrative System in Germany and Occupied Eastern Europe with Special Regard to Occupied Poland, 1939–1945*. Baltimore; London: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-6493-3.
* Manvell, Roger; Fraenkel, Heinrich (2011) [1962]. *Goering: The Rise and Fall of the Notorious Nazi Leader*. London: Skyhorse. ISBN 978-1-61608-109-6.
* Manvell, Roger; Fraenkel, Heinrich (2007) [1965]. *Heinrich Himmler: The Sinister Life of the Head of the SS and Gestapo*. London; New York: Greenhill; Skyhorse. ISBN 978-1-60239-178-9.
* McNab, Chris (2009). *The SS: 1923–1945*. London: Amber Books. ISBN 978-1-906626-49-5.
* Naimark, Norman (2023). "15: The Nazis and the Slavs - Poles and Soviet Prisoners of War". In Kiernan, Ben; Lower, Wendy; Naimark, Norman; Straus, Scott (reds.). *The Cambridge World History of Genocide*. Vol. 3: Genocide in the Contemporary Era, 1914–2020. Cambridge, UK: Cambridge University Press. doi:10.1017/9781108767118. ISBN 978-1-108-48707-8.
* Nicholas, Lynn H. (2006) [2005]. *Cruel World: The Children of Europe in the Nazi Web*. New York: Vintage. ISBN 978-0-679-77663-5.
* Overy, Richard (2004). *The Dictators: Hitler's Germany, Stalin's Russia*. New York: Norton. ISBN 978-0-393-02030-4.
* *Trial of The Major War Criminals before The Internal Military Tribunal, Nuremberg, 14 November 1945 – 1 October 1946. One hundred and thirty-eighth day, Friday, 24 May 1946* (PDF). International Military Tribunal Nuremberg. 1948. p. 440. Besoek op 26 Junie 2023.
* Padfield, Peter (1990). *Himmler: Reichsführer-SS*. New York: Henry Holt. ISBN 0-8050-2699-1.
* Penkower, Monty Noam (1988). *The Jews Were Expendable: Free World Diplomacy and the Holocaust*. Detroit: Wayne State University Press. ISBN 978-0-8143-1952-9.
* Pringle, Heather (2006). *The Master Plan: Himmler's Scholars and the Holocaust*. New York: Hyperion. ISBN 978-0-7868-6886-5.
* Rathkolb, Oliver (2022). *Baldur von Schirach: Nazi Leader and Head of the Hitler Youth* (in Engels). Frontline Books. ISBN 978-1-3990-2096-1.
* Rupp, Leila J. (1979). *Mobilizing Women for War: German and American Propaganda, 1939–1945*. Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 0-691-04649-2.
* Sereny, Gitta (1996) [1995]. *Albert Speer: His Battle With Truth*. New York; Toronto: Random House. ISBN 978-0-679-76812-8.
* Shirer, William L. (1960). *The Rise and Fall of the Third Reich*. New York: Simon & Schuster. LCCN 60-6729.
* Speer, Albert (1971) [1969]. *Inside the Third Reich*. New York: Avon. ISBN 978-0-380-00071-5.
* Steinbacher, Sybille (2005) [2004]. *Auschwitz: A History*. Munich: Verlag C. H. Beck. ISBN 0-06-082581-2.
* Toland, John (1977) [1976]. *Adolf Hitler: The Definitive Biography*. London: Book Club Associates.
* Trevor-Roper, Hugh (2012) [1947]. *The Last Days of Hitler* (Seventh uitg.). London: Pan Books. ISBN 978-1-4472-1861-6.
* Trigg, Jonathan (2020). *To VE-Day through German Eyes: The Final Defeat of Nazi Germany*. Stroud UK: Amberley. ISBN 978-1-4456-9944-8.
* Weale, Adrian (2010). *The SS: A New History*. London: Little, Brown. ISBN 978-1-4087-0304-5.
* Williams, Max (2001). *Reinhard Heydrich: The Biography: Volume 1*. Church Stretton: Ulric. ISBN 978-0-9537577-5-6.
* Williams, Max (2015). *SS Elite: The Senior Leaders of Hitler's Praetorian Guard, Vol. 1 (A-J)*. Fonthill Media LLC. ISBN 978-1-78155-433-3.
* Yenne, Bill (2010). *Hitler's Master of the Dark Arts: Himmler's Black Knights and the Occult Origins of the SS*. Minneapolis: Zenith. ISBN 978-0-7603-3778-3.
* Zentner, Christian; Bedürftig, Friedemann, reds. (1991). *The Encyclopedia of the Third Reich*. Amy Hackett (trans.). New York: Macmillan. ISBN 978-0-02-897502-3.
* Ziemke, Earl F. (1968). *Stalingrad to Berlin: The German Defeat in the East*. Army Historical Series. Washington, D.C.: Office of the Chief of Military History, U.S. Army.

**Aanlyn "How many Jews were murdered in the Holocaust? How do we know? Do we have their names?". Yad Vashem. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2008. Besoek op 1 Julie 2012.
* "Introduction to the Holocaust". *ushmm.org*. United States Holocaust Memorial Museum. Besoek op 1 Julie 2012.
* "The Treatment of Soviet POWs: Starvation, Disease, and Shootings, June 1941– January 1942". *ushmm.org*. United States Holocaust Memorial Museum. Besoek op 9 Junie 2012.
* Corera, Gordon (23 Mei 2020). "Heinrich Himmler: How a fake stamp led to the Nazi SS leader's capture". *BBC News*. Besoek op 23 Mei 2020.
* Himmler, Heinrich (1936). *The SS as an Anti-Bolshevist Fighting Organization* [*Die Schutzstaffel als antibolschewistische Kampforganisation*] (in Duits). Franz Eher Verlag.
* Himmler, Heinrich (6 Oktober 1943). "Heinrich Himmler's Speech at Poznan (Posen)". Holocaust History Project. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Mei 2012. Besoek op 5 Junie 2012.
* Himmler, Heinrich (6 Oktober 1943). "The Complete Text of the Poznan Speech". Holocaust History Project. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Februarie 2012. Besoek op 5 Junie 2012.
* Lisciotto, Carmelo (2007). "SS & Other Nazi Leaders". Holocaust Research Project. Besoek op 20 Junie 2012.
* Longerich, Heinz Peter (2003). "15. Hitler and the Mass Shootings of Jews During the War Against Russia". *Hitler's Role in the Persecution of the Jews by the Nazi Regime*. Atlanta: Emory University. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Julie 2012. Besoek op 31 Julie 2013.
* Longerich, Heinz Peter (2003). "17. Radicalisation of the Persecution of the Jews by Hitler at the Turn of the Year 1941–1942". *Hitler's Role in the Persecution of the Jews by the Nazi Regime*. Atlanta: Emory University. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Julie 2009. Besoek op 31 Julie 2013.
* van Roekel, Evertjan (2010). "Nederlandse SS'ers en de Holocaust" [Dutch SS and the Holocaust]. *Historisch Nieuwsblad* (in Nederlands). Besoek op 28 Augustus 2014.
* Sauer, Wolfgang. "Heinrich Himmler". *grolier.com*. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Desember 1997. Besoek op 21 Junie 2012.
* Sereny, Gitta (November 1999). "Stolen Children". *Talk*. Jewish Virtual Library. Besoek op 1 Julie 2012.
* Staff. "Germany's BND spy agency employed Heinrich Himmler's daughter". Deutsche Welle. Besoek op 13 Oktober 2018.
* Staff (24 Mei 1945). "Heinrich Himmler Kills Himself in British Prison". *Bend Bulletin*. Besoek op 17 Maart 2014.
* Staff (2 Desember 2010). "Shadowy Nazi support group still honours daughter of SS head". *sify.com*. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Desember 2010. Besoek op 1 Julie 2012.
* US War Department, Office of Strategic Services (2001). "The Career of Heinrich Himmler" (PDF). CIA.gov. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 22 Januarie 2017. Besoek op 27 Desember 2020.
* Von Wiegrefe, Klaus (11 Maart 2008). "Das Dunkle im Menschen" [The Darkness in Man]. *Der Spiegel*. No. 45. Hamburg: SpiegelNet GmbH. Besoek op 21 Junie 2012.

**Nog leesstof Frischauer, Willi (2013) [1953]. *Himmler: The Evil Genius of the Third Reich*. Unmaterial Books. ISBN 978-1-78301-254-1.
* Haiger, Ernst (Summer 2006). "Fiction, Facts, and Forgeries: The 'Revelations' of Peter and Martin Allen about the History of the Second World War". *The Journal of Intelligence History*. **6** (1): 105–117. doi:10.1080/16161262.2006.10555127. S2CID 161410964.
* Hale, Christopher (2003). *Himmler's Crusade: The True Story of the 1938 Nazi expedition into Tibet*. London: Transworld. ISBN 978-0-593-04952-5.
* Himmler, Katrin (2005). *Die Brüder Himmler. Eine deutsche Familiengeschichte* [*The Brothers Himmler: A German Family History*] (in Duits). S. Fischer Verlag, Frankfurt a. M. ISBN 978-3-10-033629-3.
* Himmler, Katrin (2016). *The Private Heinrich Himmler*. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-1-250-06465-3.
* Höhne, Heinz (1972). *The Order of the Death's Head: The Story of Hitler's SS*. Translated from German by Richard Barry. London; New York: Penguin Classic. ISBN 978-0-14-139012-3.
* Höss, Rudolf (2000) [1951]. *Commandant of Auschwitz: The Autobiography of Rudolf Hoess*. London: Phoenix Press. ISBN 978-1-84212-024-8.
* Morgan, Ted (1990). *An Uncertain Hour: The French, the Germans, the Jews, the Klaus Barbie Trial, and the City of Lyon, 1940–1945*. London: The Bodley Head. ISBN 978-0-370-31504-1.
* Reitlinger, Gerald (1981) [1956]. *The SS: Alibi of a Nation 1922–1945*. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. ISBN 978-0-13-839936-8.
* Russell, Stuart (2007). *La fortezza di Heinrich Himmler – Il centro ideologico di Weltanschauung delle SS – Cronaca per immagini della scuola-SS Haus Wewelsburg 1934–1945* [*The Fortress of Heinrich Himmler: The Center of SS Ideology: A Chronicle With Pictures of the SS Haus Wewelsburg School, 1934–1945*]. Rome: Editrice Thule Italia. ISBN 978-88-902781-0-5.

## Skakels

* Lys van Himmler se toesprake
* Heinrich Himmler by die Holocaust Research Project
* Materiaal oor Himmler se lyk en die sianiedpil waarmee hy selfmoord gepleeg het

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Heinrich Himmler.

* Wikiquote het aanhalings deur Heinrich Himmler.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.