Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ruimteverdrag

Ruimteverdrag van 1967
██ Onderteken en geratifiseerd
██ Slegs onderteken
██ Nie onderteken nie
Die **Ruimteverdrag**, amptelik die verdrag oor die beginsels waaraan die aktiwiteite van die staat onderworpe is in die verkenning en gebruik van die buitenste ruimte, insluitend die Maan en ander hemelliggame, is 'n verdrag wat die basis vorm vir die internasionale ruimtereg. Die verdrag is op 19 Desember 1966 in terme van 'n resolusie deur die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies aanvaar.

Dit is daarna op 22 Januarie 1967 vir ondertekening in Londen, Moskou en Washington DC geopen en het op 10 Oktober 1967 in werking getree. Op 23 Mei 2025 is die verdrag deur 117 lande geratifiseer en deur nog 26 lande onderteken.

In 1979 is die Maanverdrag onderteken, wat bedoel was as 'n uitbreiding van die Ruimteverdrag, maar omdat hierdie verdrag slegs deur 16 lande bekragtig is, waarvan nie een 'n onafhanklike ruimtevaarende nasie was nie, is dit in die praktyk 'n dooie verdrag.

## Belangrike punte uit die verdrag

* Ruimteverkenning en -gebruik sal uitgevoer word tot voordeel van alle state en die ruimte moet beskou word as 'n hulpbron vir die hele mensdom.

* Die ruimte is vry om te verken en te gebruik vir elke staat.

* Daar kan geen soewereiniteit ten opsigte van die ruimte of hemelliggame geëis word nie.

* State sal nie kernwapens en ander massavernietigingswapens in 'n wentelbaan plaas nie, dit op hemelliggame plaas of op enige ander manier in die ruimte stationeer nie.

* Die maan en ander hemelliggame word uitsluitlik vir vreedsame doeleindes gebruik.

* Ruimtevaarders sal as gesante van die mensdom beskou word.

* State is verantwoordelik vir ruimteaktiwiteite wat deur regeringsinstansies en private instellings uitgevoer word.

* State is verantwoordelik vir skade veroorsaak deur 'n ruimtetuig wat deur hulle gebou is.

* Skadelike besoedeling van die ruimte en hemelliggame moet vermy word.

## Verwysings

## Eksterne skakel

* Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, including the Moon and Other Celestial Bodies

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal. |
 |
# President van die Verenigde State van Amerika

Vlag van die President van die Verenigde State van Amerika
Seël van die President van die Verenigde State van Amerika
Die **President van die Verenigde State van Amerika** (Engels: *President of the United States of America*, Akroniem: *POTUS*) is die staatshoof van die Verenigde State. Volgens die Verenigde State se grondwet is die president ook die hoof- uitvoerende beampte van die federale regering en die opperbevelvoerder van die Amerikaanse Gewapende Magte. Die president is die hoof-verkose verteenwoordiger van die burgers van die Verenigde State.

As gevolg van die supermoondheidstatus van die Verenigde State word die Amerikaanse President gereeld "die magtigste persoon op aarde" genoem en die dienende president is een van die wêreld se bekendste figure.

Destyds gedurende die Koue Oorlog is daar soms verwys na die president as "die leier van die vrye wêreld".

## Sien ook

* Lys van Presidente van die Verenigde State van Amerika
* Withuis

## Bronne

* (en)  Bumiller, Elisabeth (Januarie 2009). "Inside the Presidency". *National Geographic*. **215** (1): 130–149.
* (en)  Couch, Ernie. *Presidential Trivia.* Rutledge Hill Press. 1 Maart 1996. ISBN 1-55853-412-1
* (en)  Lang, J. Stephen. *The Complete Book of Presidential Trivia.* Pelican Publishing. September 2001. ISBN 1-56554-877-9
* (en)  Leonard Leo, James Taranto, and William J. Bennett. *Presidential Leadership: Rating the Best and the Worst in the White House.* Simon and Schuster, June 2004, hardcover, 304 pages, ISBN 0-7432-5433-3
* (en)  *Presidential Studies Quarterly*, published by Blackwell Synergy, a quarterly academic journal on the President.
* (en)  Waldman, Michael, and George Stephanopoulos. *My Fellow Americans: The Most Important Speeches of America's Presidents, from George Washington to George W. Bush.* Sourcebooks Trade. September 2003. ISBN 1-4022-0027-7
* (en)  Winder, Michael K. *Presidents and Prophets: The Story of America's Presidents and the LDS Church*. Covenant Communications. September 2007. ISBN 1-59811-452-2

## Eksterne skakels

* (en)  "Executive Office of the President". Besoek op 6 November 2024.
* (en)  "White House". Besoek op 6 November 2024.
# Leuse

'n **Leuse** is 'n frase wat gebruik word om die algemene motivering of voorneme van 'n maatskaplike groep of organisasie te beskryf. Leuses kan in enige taal wees, maar Latyns word algemeen hiervoor gebruik. Die inheemse taal/tale van 'n land word meestal gebruik vir regerings se leuses.

So byvoorbeeld is Engeland en Groot-Brittanje se leuse "Dieu et mon droit" ("Vir God en my reg"); daar is ook afsonderlike leuses vir Wallis, Skotland en Ierland.

## Sien ook

* Intertekstualiteit
# Beleëring

**Erftstadt in Duitsland**
Meermale was die kasteelhere roofridderes wat kort-kort uitgetrek het om kloosters te oorval of kooplui aan te val en te besteel of selfs na die **kasteel** te ontvoer, waar hulle gehou is totdat ŉ losprys betaal is. Omdat daar soveel was, en hul kastele so goed verskans, het dit lank geduur voordat die vorste ŉ einde aan hul wanpraktyke gemaak het.

ŉ Ander onverkwiklike verskynsel was die gedurige vetes tussen die kasteelhere. Omdat die kastele so moelik was om in te neem, moes die eenvoudige en weerlose mense van die volk daaronder ly:  die ridders het mekaar probeer skade aandoen deur mekaar se onderdane aan te val en te beroof.

## Tegnieke van beleëring

'n Kasteel kon onverwags ingeneem word as die aanvallers dit kon bereik voor die kasteel se verdedigers besef dat hulle daar is. Kastele is egter gewoonlik op plekke gebou van waar mens die omgewing goed kon bespied; alle bome, bosse en ander skuiling is verwyder en daar was altyd wagte op die uitkykposte.

'n Kasteel kon ook ingeneem word a.g.v. verraad in sy garnisoen. Dit was egter nie maklik om boodskappe in 'n goed verdedigde kasteel te smokkel nie. Kastele moes uiteindelik oorgee as die voedsel opraak. Hulle is egter gewoonlik gebou op plekke waar die garnisoen genoeg water kon kry, sodat dors geen probleem was nie. Dit was ook moontlik om ŉ enorme hoeveelheid kos in die kelders op te gaar sodat ŉ garnisoen baie lank teen die beleëraars kon uithou.

## Die beleëringstuig

1. 'n Stormram (so genoem na 'n stormende ram) onder 'n skutting wat dit teen die verdedigers beskerm. Dit was alleen nuttig teen poorte of swak dele van 'n muur.
2. Die katapult, wat klippe teen en oor die kasteelmure skiet. Dit was soos ŉ tamaai wipplank: een punt, in die vorm van 'n groot lepel, is stadig na onder gebring en dan skielik losgelaat sodat dit met groot krag terugskiet en 'n klip oor die muur slinger.
3. Die deurbraaktoring, wat die ridders in staat gestel het om die mure aan te val sonder om daaroor te klouter. Dit was 'n doeltreffende wapen, maar kon deur die verdedigers aan die brand gesteek word.
4. Die stormskild op wiele, waaronder die boogskutters dig by die muur kon kom om die verdedigers te tref sodat die muur leeg kon kom vir die oorvalsgroepe.
5. Die klimlere om oor die mure mee te klouter. As 'n muur nie deur die skutters skoongemaak of deur die katapult stukkend geskiet is nie, was die aanvallers gelukkig om bo uit te kom. Kokende olie of pik is oor hulle uitgegooi. Maar as hulle eers oor was, kon hulle maklik 'n poort oopsluit of 'n hangbrug laat sak vir hul makkers om in te kom.

## Bronnelys

* KENNIS, 1980, ISBN 079810824X, volume 1, bl. 47 - 49

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Beleëring.
# Middelpuntvliedende krag

Passasiers in 'n roterende mallemeule ervaar middelpuntvliedende krag
**Middelpuntvliedende krag**, ook **sentrifugale krag** genoem, is die reaksiekrag wat ’n voorwerp uitoefen op ’n ander voorwerp wat hom in ’n sirkel laat beweeg. Dit is dus die krag wat die draaiende voorwerp wegtrek vanaf die middelpunt van die draaibeweging en word veroorsaak deur die voorwerp se traagheid (’n weerstand om sy beweging te verander).

Die krag wat uitgeoefen word om die voorwerp in ’n sirkel te laat beweeg word die middelpuntsoekende krag genoem. Vanuit die posisie van ’n stilstaande waarnemer is die middelpuntvliedende krag ’n skynkrag.

## Omskrywing volgens Newton

Volgens Newton sal ’n voorwerp waarop geen krag uitgeoefen word nie, óf in rus bly óf teen ’n konstante snelheid in ’n reguit lyn beweeg. Dit is die eerste wet van Newton.

Om ’n voorwerp ’n boog te laat maak, is daar ’n krag nodig wat die voorwerp na die middel toe stoot of trek (die tweede wet van Newton). Dit word die middelpuntsoekende krag genoem. As die krag skielik ophou, sal die voorwerp uit die boog skiet en van daar af ’n reguit pad volg, soos van bo af gesien wanneer ’n diskusgooier sy diskus laat los.

Volgens die derde wet van Newton is daar by ’n aksiekrag (hier die middelpuntsoekende krag) ook altyd ’n reaksiekrag wat op die ander voorwerp (bv. die diskusgooier) inwerk. Hierdie krag word die middelpuntvliedende krag genoem.

Dieselfde gebeur wanneer ’n planeet om die Son wentel. Sonder ’n afbuigende krag sou die planeet in ’n reguit lyn beweeg het. Die swaartekrag van die Son laat die planeet egter in ’n sirkelbaan beweeg. Omdat die planeet ’n groot snelheid het, word hy nie tot in die Son getrek nie. Die krag wat sorg vir die baanbeweging is die middelpuntsoekende krag, in hierdie geval die swaartekrag tussen die Son en die planeet. Die planeet oefen weer ’n middelpuntvliedende krag op die Son uit.

By ’n klip wat aan ’n tou in die rondte geswaai word, oefen die spanning in die tou ’n middelpuntsoekende krag op die klip uit, terwyl die klip weer ’n middelpuntvliedende krag op die tou uitoefen.

## Berekening

Die krag na buite wat ’n ronddraaiende massa m op ’n afstand r van ’n middelpunt af uitoefen, word bereken deur:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
wat ooreenkom met:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
waar WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 die hoeksnelheid is, WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 die getal omwentelinge per tydseenheid en WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 die omwentelingstyd.

* Hierdie artikel is vertaal uit die Nederlandse Wikipedia
# Toys for Tots

'n Vroeë bemarkingsfoto vir die *Toys for Tots*-program
Michelle Obama het in 2011 as Eerste Dame speelgoed help sorteer. Hier verwelkom sy Lance Cpl. Aaron Leeks en ander *Marines* tydens 'n vergadering
Kersfees 2013: *Santa Claus* en *Blue Marines* is besig om Kersgeskenke, wat as lugvrag na 'n lugmagbasis in New Jersey vervoer is, in New York te versprei
Die program is nie beperk tot Amerikaanse kinders nie. In 2017 het die Amerikaanse Ambassade in Tallinn, Estland saam met *Marines* Kersgeskenke vir kinders in Sillamäe, 'n oorwegend Russiessprekende nedersetting, geskenk
Toys for Tots  is 'n welwillendheidsprogram wat deur die *United States Marine Corps Reserve* bedryf word en speelgoed aan kinders skenk wie se ouers geen Kersfeesgeskenke kan bekostig nie. Die program is in 1947 deur reservis majoor Bill Hendricks en sy vrou in Los Angeles, Kalifornië geloods en het sedertdien 584 miljoen stukke speelgoed aan 265 miljoen kinders geskenk.

'n Stigting, die *Marine Toys for Tots Foundation*, wat as nie-winsgewende openbare weldaadsorganisasie in Triangle, Virginië gesetel is, steun die program deur fondse in te samel en beskikbaar te stel.

## Verwysings
# Dassault Aviation

|  |
| --- |
| **Dassault Aviation** |
|  |
| Tipe | Aandelemaatskappy |
| Gestig | 1929 |
| Hoofkantoor | Saint-Cloud, Parys, Frankryk |
| Sleutelpersone | Éric Trappier |
| Gebied bedien | Wêreldwyd |
| Industrie | Lugvaart, verdediging ruimtevaart |
| Produkte | Militêre vliegtuie, private stralers |
|
Inkomste |  €7,341 miljard (2019) |
| Bedryfsinkomste |  €765 miljoen (2019) |
| Netto inkomste |  €814 miljoen (2019) |
| Werknemers | 12 757 (2019) |
| Webwerf | *dassault-aviation.com* |

**Dassault Aviation** is 'n internasionale Franse vervaardiger van militêre en kommersiële vliegtuie en is 'n filiaal van die Dassault Group.

Dit is in 1929 gestig deur Marcel Bloch as die *Société des Avions Marcel Bloch* of "MB". Na die Tweede Wêreldoorlog verander Marcel Bloch sy naam na Marcel Dassault, en op 20 Januarie 1947 word die maatskappy se naam *Avions Marcel Dassault.*

Dassault Aviation Group word sedert 9 Januarie 2013 deur Éric Trappier bestuur.

## Galery

* Die Dassault Rafale in gebruik by die Franse Vloot en Franse Lugmag.
* Dassault Mirage IV

* Dassault Mirage 2000
* Dassault Rafale
* 'n Dassault Falcon 900 en 'n Dassault Falcon 7X besigheidstraler

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Dassault Aviation.
# Victoriakruis

Victoriakruis
Die **Victoriakruis (VC)** (Engels: *Victoria Cross*) is die hoogste militêre medalje vir dapperheid in die Statebond en voormalige lande van die Britse Ryk. Dit word toegeken aan weermaglede vir dapper dade, moed en opofferings wat in die aangesig van die vyand verrig is. Dit is die belangrikste militêre toekenning, veel belangriker as enige ander ordes, dekorasies en medaljes. Talle Suid-Afrikaners het dit ook al ontvang. Ontvangers mag die letters 'VC' agter hul name gebruik.

Die medalje kan aan enige persoon, ongeag van rang, in die leër, vloot of lugmag toegeken word. Dit word gewoonlik aan die persoon self, of aan 'n familielid as hulle dood is, deur die Britse monarg tydens 'n seremonie te Buckingham-paleis oorhandig. Dit kan deur die Goewerneur-generaal voorgelê word vir toekennings wat deur ander Statebond-lande gemaak is.

In die Verenigde Koninkryk word die Victoriakruis en die George-kruis (ook vir dapper dade, maar nie in die aangesig van die vyand nie) gesamentlik as die hoogste toekenning vir dapperheid beskou. Omdat die Victoriakruis meer belangrik geag word, sal dit eerste deur 'n persoon wat beide ontvang het gedra word (het nog nooit gebeur nie).

Die VC is vir die eerste keer op 29 Januarie 1856 deur koningin Victoria vir dade van dapperheid tydens die Krimoorlog toegeken. Sedertdien is die medalje 1356 keer aan 1353 persone oorhandig. Slegs 15 medaljes, elf vir lede van die Britse leër, en vier aan die Australiese weermag, is sedert die Tweede Wêreldoorlog uitgedeel. Die laaste medalje is in 2015 toegeken.

Sedert 1990 het Australië, Nieu-Seeland en Kanada hulle eie weergawes van die VC begin. As gevolg hiervan word die Victoriakruis soms die "Britse Victoriakruis" of die "Imperiale Victoriakruis" genoem.

## Lees ook

* Draaibosch

## Verwysings
# Hebreeus

| Hebreeus עברית *Iwriet*  |
| --- |
| Uitspraak: | [(ʔ)ivˈʁit] – [(ʔ)ivˈɾit] |
| Gepraat in: |  Israel  Palestynse Owerheid  |
| Gebied: | Wes-Asië |
| Totale sprekers: | 9,3 miljoen (waarvan 5,4 miljoen moedertaalsprekers in Israel) 8,3 miljoen (eerste of tweede taal in Israel)  |
| Rang: | 77 |
| Taalfamilie: | Afro-Asiaties  Semities   Wes-Semities    **Hebreeus**  |
| Skrifstelsel: | Hebreeuse alfabet  |
| Amptelike status |
| Amptelike taal in: |  Israel |
| Gereguleer deur: | Akademie van die Hebreeuse taal האקדמיה ללשון העברית (*HaAkademía laLasjon ha'Iwriet*) |
| Taalbedreigingstatus |
|
**UitgesterfEX**Uitgestorwe taal**BedreigCR**Krities bedreigde
**SE**Erg bedreigde
**DE**Bedreigde
**VU**Kwesbare
**VeiligNE**Nie bedreig nie
Dit is **nie 'n bedreigde** taal volgens die UNESCO-wêreldatlas van bedreigde tale.

 |
| Taalkodes |
| ISO 639-1: | `he` |
| ISO 639-2: | `heb` |
| ISO 639-3: | `heb`  |
|  |
|

**Hebreeus** (עברית, *Iwriet*, [ʔivˈʁit], of [ʕivˈɾit] ) is 'n Semitiese taal wat deur baie Jode in Israel as moedertaal gebesig word. Hebreeus word in die Hebreeuse alfabet geskryf. Hebreeus is saam met Arabies die amptelike taal van Israel.

Die woord "Israel" in Hebreeus
Verspreiding van Hebreeus in Israel en die Palestynse Grondgebiede:
   >50% Hebreeussprekend

   25%–50% Hebreeussprekend

   <25% Hebreeussprekend

Hebreeus is die liturgiese taal van Judaïsme en byna elke Jood het ten minste 'n basiese kennis van Hebreeus en kan die Hebreeuse alfabet lees. Judaïsme se heilige skrifte die Tanag (die Ou Testament vir Christene, insluitende die Tora, die Pentateug vir Christene) en die Talmoed (bestaande uit Misjna en Ghemara) is hoofsaaklik in Hebreeus geskryf.

Bybelse Hebreeus, kan minstens in Oud-Hebreeus, Middel-Hebreeus en Laat-Hebreeus onderverdeel word. Verdere ontwikkelinge van die Hebreeuse taal is Rabbynse Hebreeus, wat bekend is vir heelwat Aramaïsmes (Aramese leenwoorde), Middeleeuse Hebreeus en Moderne Hebreeus. Laasgenoemde het opgebloei met die opkoms van die moderne Staat Israel. Buite Israel word soms na Moderne Hebreeus as "Iwriet" (of "Ivrit") verwys, wat niks anders is nie as die Hebreeuse woord vir "Hebreeus".

## Galery

* Die Hebreeuse alfabet
* Die Hebreeuse alfabet geïnterpreteer in die konteks van die Dawidster
* Israeliese padtekens met Hebreeus, Arabies en Engels op

## Sien ook

* Hebreeuse Wikipedia
* Lys van gedrukte Afrikaans-vreemdtalige woordeboeke

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Hebreeus.

* Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir Hebreeus.
* (en)  "Hebrew language". Encyclopædia Britannica. Besoek op 16 Mei 2019.
# Was

Byewas
Onder **wasse** word 'n groot versameling vetterige vastestowwe verstaan, wat gewoonlik uit 'n mengsel van lipiede en/of alkane met 'n taamlik hoë molêre massa bestaan.

Wasse het gewoonlik die volgende eienskappe:

1. Hulle smelt bokant 'n temperatuur van omtrent 50-60 oC.
2. Hulle is hidrofobies en onoplosbaar in water.
3. Hulle kan maklik vervorm word en word by hoër temperatuur sagter.
4. Hulle los op in organiese oplosmiddels met beperkte polariteit.
5. Hulle is brandbaar.

Van die wasse is uit die natuur bekend soos byewas.

## Chemiese struktuur

Mirisielpalmitaat se struktuur
Byewas bevat esters soos mirisielpalmitaat C25..27H51..55COOC30..32H61..65 maar die chemiese samestelling kan baie wissel van plantspesie tot plantspesie of dierspesie tot dierspesie. Natuurlike wasse is nogtans tipies esters van (vet)sure en alkohole wat lang koolstofkettings besit. Sintetiese wasse is dikwels net alkane sonder funksionele groepe.

## Verwysings
# Treblinka-verdelgingskamp

'n Herdenking by die voormalige Treblinka. Elke steen verteenwoordig 'n dorp of stad wie se Joodse bevolking in die kamp uitgeroei is.

**Treblinka** was 'n Nazi verdelgingskamp in Duits-besette Pole tydens die Tweede Wêreldoorlog. Verdelgingskampe soos die een by Treblinka is gebruik tydens die Joodse volksmoord, of Sjoa, vir die sistematiese uitroeiing van mense wat deur die Nazi's as *ondermense* gekategoriseer is. Die kamp was in gebruik van Julie 1942 tot Oktober 1943. Oor die 780 000 mense is daar vermoor, die plek met die tweede hoogste dodetal naas die Auschwitz II (Birkenau)-verdelgingskamp.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Treblinka // Holocaust Encyclopedia
# Hoogteburg

Burg Eltz is 'n 12de eeuse hoogteburg wat op 320 m bo seevlak in die Duitse deelstaat Rynland-Palts geleë is
Burg Hohenzollern in die Duitse deelstaat Baden-Württemberg, stamkasteel van die gelyknamige Duitse dinastie
Die kasteel Marksburg troon bo-oor die Rynvallei
Die (gedeeltelike) bouval van die kasteel Aggstein in Neder-Oostenryk
'n **Hoogteburg** is 'n burg of kasteel wat op 'n natuurlike heuweltop of begpiek opgerig is. Dié benaming spruit voort uit die kategorisering van kasteelkomplekse volgens hul topografiese ligging. Volgens hierdie onderverdeling kan burge as hoogte- en vlakteburge gekategoriseer word. Die laasgenoemde was gewoonlik deur water omring.

Die bou van hoogteburge was oorspronklik 'n voorreg van die hoë adel.
# Elektriese stroom

**Elektriese stroom** is die vloei (beweging) van elektriese ladings. Die SI-eenheid van elektriese stroom is die ampère (A), wat gelykstaande aan 'n vloei van een coulomb se lading per sekonde.

## Definisie

Die hoeveelheid elektriese stroom (gemeet in ampere) deur 'n sekere oppervlak, bv. die deursnee van 'n kopergeleier, word gedefinieer as die hoeveelheid elektriese lading (gemeet in coulomb) wat deur sodanige oppervlak per eenheidstyd vloei. As Q die hoeveelheid lading is wat deur die oppervlak vloei in 'n tyd T, dan is die gemiddelde stroom I gelyk aan:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Deur 'n oneindig klein tydsinterval te gebruik kan die onmiddellike stroom *i(t)* as volg uitgedruk word:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
Die ampère, die mate van elektriese stroom, is 'n SI-basiseenheid wat beteken dat die mate van elektriese lading afgelei word vanaf die definisie van die ampère.

## Stroom in 'n metaaldraad

In 'n soliede geleidende metaal is daar 'n groot aantal mobiele vrye elektrone. Hierdie elektrone is aan die metaalraamwerk verbind maar nie tot enige indiwiduele atoom nie. Selfs sonder die toepassing van 'n eksterne elektriese veld, beweeg hierdie elektrone willekeurig rond as gevolg van termiese energie. Daar is egter geen netto stroom in die metaal nie, omdat die aantal elektrone wat vloei van een kant van 'n denkbeeldige vlak waardeur die draad loop na 'n ander kant daarvan in enige tydsinterval gelyk is aan die aantal elektrone wat in die teenoorgestelde rigting beweeg.

'n Tipiese metaaldraad wat gebruik word vir elektriese geleiding is die gevlegte koperdraad.
Wanneer 'n metaaldraad verbind word aan die twee terminale van 'n gelykstroom spanningsbron soos 'n battery, veroorsaak die bron 'n elektriese veld oor die geleier. Die oomblik wanneer kontak gemaak word, word die vrye elektrone gedwing om na die positiewe terminaal te beweeg onder die invloed van hierdie veld. Die vrye elektrone kan daarom beskou word as die stroomdraer in 'n tipiese vastestofgeleier. Vir 'n elektriese stroom van 1 ampère, beweeg 1 coulomb se elektriese lading elke sekonde deur die denkbeeldige vlak waardeur die geleier loop.
# Nieuport 11

| Nieuport 11 |
| --- |
|  |
| 'n Replika van die Nieuport 11 in Italiaanse kleure |
| **Tipe** | Vegvliegtuig |
| **Vervaardiger** | Nieuport |
| **Ontwerp deur** | Gustave Delage |
| **Nooiensvlug** | Vroeg 1915 |
| **Bekendstelling** | 5 Januarie 1916 |
| **Hoofgebruikers** | Franse Lugmag Italiaanse Lugmag Russiese Lugmag |

Die **Nieuport 11** was 'n Franse vegvliegtuig wat gedurende 1915 in diens gestel was tydens die Eerste Wêreldoorlog. Dit het 'n einde gemaak aan die Duitse oorheersing van die lugruim, die sogenaamde Fokkerplaag. Die *Nieuport 11* was ontwikkel vanaf die 1914 *Bébé*, 'n vliegtuig wat ontwerp was vir wedrenne. Die militêre weergawe het die bynaam behou. Die *Nieuport 11* het die wesfront bereik in die somer van 1915 waar dit deur die Franse gebruik is asook in die Dardanelle waar dit dit deur die Britse Magte gebruik is. In die hande van 'n vaardige vlieënier het die vliegtuig die Fokker Eindecker oortref; dit was viniger en kon beter klim as die *Eindecker*. Die vliegtuig was aangedryf deur 'n *Gnome* of *Le Rhône* enjin van 80 perdekrag. Die *Nieuport 11* se enigste swakpunt was dat die vlerke kon afskeur in vlug tydens duikvlugte.

Dit was toegerus met een *Hotchkiss* of *Lewis*masjiengeweer. Dit kon ook toegerus word met agt vuurpyle om lugballone af te skiet. Die vliegtuig was vervaardig in Rusland, Spanje en Nederland.

## Tegniese besonderhede

Besonderhede van die Nieuport 11:| Item | Statistiek |
| --- | --- |
| Aantal motors | 1 |
| Tipe motor | Skroef |
| Vervaardiger | Le Rhône 9C suierenjin |
| Kraglewering per motor | 80 perdekrag |
| Vlerkspan | 7,55 m |
| Lengte | 5,8 m |
| Hoogte | 2,45 m |
| Vlerkoppervlakte | 13,0 m2 |
| Maksimum opstygmassa | 480 kg |
| Maksimum snelheid | 155 km/h |
| Operasionele hoogte | 4 500 m |
| Uithouvermoë | 2 uur en 30 minute |
| Klimvermoë | 200 m per minuut |
| Bewapening | Een 7,7 mm Lewismasjiengeweer. |

## Sien ook

* Lys van vegvliegtuie

## Bron

* Crosby, Francis: *THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS*. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9