Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Gustavia

| **Gustavia**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Frankryk |
|  **Gebied** |  Sint Bartholomeus |
|  **Koördinate** | ﻿ / ﻿ |
|  **Stigting** | 1787 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 1 m |
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2010) | 2 300 |
|  - Bevolkingsdigtheid | /vk km |
|  **Tydsone** | UTC -4 |
|  - Somertyd | UTC -4 |
|  **Burgemeester** | Bruno Magras |
|  **Amptelike webwerf** |  |

**Gustavia** is die hoofstad en enigste stad van die eilandnasie Sint Bartholomeus, 'n Franse oorsese grondgebied in die Karibiese See. Die stad is in 1787 gestig en het 'n bevolking van 2 300 in 2010 gehad.
# Port Huron, Michigan

| **Port Huron**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Verenigde State |
|  **Deelstaat** |  Michigan |
|  **County** | St. Clair |
|  **Koördinate** | ﻿ / ﻿ |
|  **Inkorporasie** | 1857 |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 31,75 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 184 m |
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (2012) | 29 684 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 950/vk km |
|  **Tydsone** | EST (UTC -5) |
|  **Somertyd** | EDT (UTC -4) |
|  **Burgemeester** | Pauline Repp |
|  **Amptelike Webwerf** | *porthuron.org* |

**Port Huron** is 'n stad aan die St. Clairrivier waar dit in die Huronmeer vloei in die deelstaat van Michigan. Die stad is 92km noordoos van Detroit. Die administratiewe setel van St. Clair County is in die stad. Die stad is met Sarnia, Ontario met die Internasionale Treintonnel en die *Blue Water International Bridge* verbind.

## Geskiedenis

Die nedersetting het dorpstatus in 1849 verkry en stadstatus in 1857. Die bevolking was 29 684 in 2012.

## Bron

* *Collier's Encyclopedia*, Crowell-Collier Educational Corporation, Volume 19, Bladsy 265.
# Ur (kontinent)

**Ur** is ’n voorgestelde superkontinent wat 3,1 miljard jaar gelede in die Argeïkum gevorm het.

In Rogers se rekonstruksie is Ur 500 miljoen jaar ouer as Arctica en was dit vroeg in sy bestaan moontlik die enigste kontinent op aarde – dit kan dus as ’n superkontinent beskou word, hoewel dit waarskynlik kleiner as die hedendaagse Australië was. In meer onlangse geskrifte verwys geoloë na Ur en ander voorgestelde Argeïese kontinentale samestellings as superkratons. Ur kan 500 miljoen jaar jonger as Vaalbara wees, maar die begrippe van hierdie twee vroeë kratonsamestellings is onverenigbaar.

## Verwysings
# Palmyra-atol

**Palmyra-atolPalmyra Atoll** (Engels)|

|  |
| --- |
|  |
| (Vlag van die Palmyra-atol) |

 |
|  Ligging van die Palmyra-atol in die Stille Oseaan |
|  Kaart van die Palmyra-atol |
| **Amptelike taal** | Engels |
| **Hoofstad** | *Geen* |
| **Grootste stad** | *Geen* |
| **Oppervlakte**  - Totaal | 3,9 km2 |
| **Bevolking**  - Totaal  - Bevolkingsdigtheid | 0 0/km2 |
| **Geldeenheid** | US-Dollar ($) (VSD) |
| **Tydsone** | UTC: UTC -11 |

Satellietbeeld van die Palmyra-atol
Kaart van die sentrale Stille Oseaan
**Palmyra-atol** (Engels: *Palmyra Atoll*) is 'n klein afgeleë eiland van die Verenigde State van Amerika en 'n onbewoonde atol in die noordelike Stille Oseaan, wat tot Polinesië behoort. Die atol het 'n oppervlakte van 3,9 km². Die Palmyra-atol lê noordoos van Australië en Nieu-Seeland, ten suidweste van Hawaii en ten noorde van die Cookeilande. Die naaste eiland is die onbewoonde Kingman-rif in die noordweste.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **Verenigde State van Amerika** |  |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Deelstate** | Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • Colorado • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Hawaii • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kalifornië • Kansas • Kentucky • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • New Hampshire • New Jersey • Nieu-Meksiko • New York • Noord-Carolina • Noord-Dakota • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pennsilvanië • Rhode Island • Suid-Carolina • Suid-Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginië • Washington • Wes-Virginië • Wisconsin • Wyoming |
| **Federale distrik** | Distrik Columbia (Washington, D.C.) |
| **Eilandgebiede** | Amerikaanse Maagde-eilande • Amerikaans-Samoa • Guam • Noordelike Mariana-eilande • Puerto Rico |
| **Klein afgeleë eilande** | Baker • Howland • Jarvis • Johnston • Kingman • Midway • Navassa • Palmyra • Wake |
| Geassosieerde lande | Gefedereerde State van Mikronesië • Marshalleilande • Palau |

 |
# Monastisisme

**Monastisisme** (van antieke Grieks μοναχός *monakhos*, van μόνος *monos*, "alleen"), of die **monnikedom**, is 'n godsdienstige lewenswyse waarvolgens mense afsien van wêreldse sake en hulself volledig aan spirituele werk wy. Monastisisme speel veral 'n rol in Katolieke en Oosters-Ortodokse kerke. Dit kom ook voor in godsdienste soos Boeddhisme, Hindoeïsme en Djainisme. In ander godsdienste word monastisisme gekritiseer en nie beoefen nie, soos in Islam en Zoroastrisme, of dit speel 'n klein rol soos in moderne Judaïsme. Mans word in monastisisme monnike of broers genoem en vroue nonne of susters.

Baie monnike en nonne woon in kloosters of abdye om hulle van die sekulêre wêreld af te sonder

## Verwysings

## Skakels

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
# Poolvos

| Poolvos |
| --- |
|  |
| Bewaringstatus |
|  Veilig  (IUCN 3.1) |
| Wetenskaplike klassifikasie |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Orde: | Carnivora |
| Familie: | Canidae |
| Tribus: | Vulpini |
| Genus: | *Vulpes* |
| Spesie: | V. lagopus |
| Binomiale naam |
| Vulpes lagopus (Linnaeus, 1758) |
|  |
| Die voorkoms van die poolvos. |

Die **poolvos** (*Vulpes lagopus*) is ’n klein jakkals wat inheems is aan die Arktiese streke van die Noordelike Halfrond en algemeen voorkom op die Arktiese toendra. Hulle is goed aangepas om in koue toestande te leef. Hul dik pels is bruin in die somer en wit in die winter.

Die diere is van 46 tot 68 cm lank, met ’n ronde lyfvorm om die ontsnapping van hitte te verminder.

Die poolvos se prooi is klein diere soos lemmings, vis en seevoëls. Hulle eet ook insekte, seewier en bessies. Hulle bly in pare tydens die paarseisoen en maak hul kleintjies saam groot.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Smithsonian Institution – "North American Mammals: Vulpes lagopus"

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Poolvos.

* Wikispecies het meer inligting verwant aan Poolvos
* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# Handgranaat

’n M67-skerfgranaat, ’n moderne handgranaat in die VSA.
’n **Handgranaat** is ’n ploftoestel wat gewoonlik met die hand gegooi word, maar dit kan kan ook ’n projektiel wees wat met ’n granaatwerper gegooi word. ’n Handgranaat bestaan gewoonlik uit ’n springstoflading, ’n slagdoppie en ’n slagpen in die granaat om die slagdoppie te laat ontplof. Wanneer die granaat gegooi word, word die veiligheidshefboom vrygestel om die ontsteker te laat afgaan. Die ontsteker laat die hooflading ontplof. Soms het die granaat ’n tydontsteker, wat dit ná ’n paar sekondes laat ontplof, en soms gaan die granaat af wanneer dit die gond tref.

Daar is verskeie soorte handgranate, soos ’n skerf-, steel-, gas-, brand- en rookgranaat. Skerfgranate word waarskynlik die meeste gebruik deur moderne weermagte. Hulle is so ontwerp dat hulle skrapnel rondstrooi wanneer hulle ontplof. Hulle word gewoonlik uit ’n skuiling gegooi om die gooier te beskerm. Steelgranate het ’n handvatsel, of steel, waarmee die granaat verder gegooi kan word, maar verminder die gewig waarmee die granaat die grond tref. Die term verwys gewoonlik na die Duitse *Stielhandgranate* wat in 1915 ontwerp en gedurende die Eerste Wêreldoorlog ontwikkel is. Dit het sedertdien in onbruik geraak.

Gasgranate word gewoonlik gebruik om chemiese gas te versprei en ’n rookgranaat versprei rook en fosfor. ’n Traangasgranaat word gebruik om traangas te versprei en brandgranate om ’n brand te stig.

Granate is gewoonlik rond, met ’n pynappel- of basketbalontwerp.

## Skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Handgranaat.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
# Commodore PET

'n Commodore PET 2001 in die Bolo museum in Lausanne
Die **Commodore PET (Personal Electronics Transactor)** is een van die eerste persoonlike rekenaars wat deur Commodore vervaardig word. Die PET is op 5 Junie 1977 vrygestel. Die rekenaar word hoofsaaklik in onderwysinstellings gebruik en was een van die eerstes wat volledig was ten opsigte van die funksies wat destyds aangebied is. Dit was die basis vir die hele 8-bis-produksielyn wat Commodore sou instel het.

In die tuisrekenaarmark het die PET in die laat 1970's gou ingehaal deur rekenaars met beter beeld- en klankspesifikasies , hoofsaaklik die Apple II, die Atari 400/800, maar ook Commodore se eie VIC-20.

## Tegniese gegewens

Die rekenaar bevat 'n MOS 6502-verwerker en 'n maksimum van 96 kB interne geheue. Die video-skyfie wat gebruik is, was in die eerste modelle 'n diskrete TTL-videostroombaan, en latere modelle het 'n MOS 6545. In die ROM-geheue is die programmeertaal BASIC gebruik.

## Modelle

* PET 2001-reeks, CBM 3000-reeks
* PET 4000-reeks, CBM 8000-reeks
* SuperPET 9000-reeks

## Galery

* CBM 4032
* CBM 8296-D
* 'n Oop PET 2001

## Bronne

Anon (1978), *PET 2001-8 Personal Computer User Manual* (first ed.), Palo Alto, California: Commodore Business Machines, Inc.
Peddle, Chuck (12 June 2014). "*Oral History of Chuck Peddle*" (Onderhoud). Gevoer met Doug Fairbairn en Stephen Diamond. Computer History Museum.

## Eksterne skakels

* Brosure van die 8296 en 8296-D op Classic Computer Brochures
* Brosure van die 4000 en 8000 reeks en bybehore randapparatuur op Classic Computer Brochures

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Nederlandse Wikipedia vertaal.
# Portal 2

Portal 2 is 'n 2011 legkaart-platform-speletjie wat ontwikkel is deur Valve vir Windows, Mac OS X, Linux, PlayStation 3 en Xbox 360. Die digitale rekenaarweergawe word aanlyn deur Valve se Steam-diens versprei, terwyl alle kleinhandeluitgawes deur Electronic Arts versprei is. 'n Poort vir die Nintendo Switch is ingesluit as deel van *Portal: Companion Collection*.

Soos die oorspronklike *Portal* (2007), los spelers raaisels op deur portale te plaas en tussen hulle te teleporteer. Portal 2 voeg kenmerke by, insluitend trekkerbalke, lasers, ligbrûe en verfagtige gels wat spelerbeweging verander of toelaat dat portale op enige oppervlak geplaas word. In die enkelspeler-veldtog beheer spelers Chell, wat die vervalle Aperture Science Enrichment Centre navigeer tydens die rekonstruksie daarvan deur die superrekenaar GLaDOS (Ellen McLain); nuwe karakters sluit in robot Wheatley (Stephen Merchant) en Aperture-stigter Cave Johnson (J. K. Simmons). In die nuwe samewerkende modus los spelers raaisels saam op as robotte Atlas en P-Body (albei uitgespreek deur Dee Bradley Baker). Jonathan Coulton en The National het liedjies vir die speletjie vervaardig.

Valve het *Portal 2* in Maart 2010 aangekondig en dit bevorder met alternatiewe werklikheidspeletjies, insluitend die Potato Sack, 'n samewerking met verskeie onafhanklike speletjie-ontwikkelaars. Na vrystelling het Valve aflaaibare inhoud en 'n vereenvoudigde kaartredigeerder vrygestel om spelers in staat te stel om vlakke te skep en te deel.

*Portal 2* het kritieke lof ontvang vir sy spel, gebalanseerde leerkurwe, tempo, donker humor, skryfwerk en toneelspel. Soos sy voorganger, is dit beskryf as een van die grootste videospeletjies wat nog ooit deur talle publikasies en kritici gemaak is.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Portal 2.
* Amptelike webwerf
# Garry's Mod

Garry's Mod is 'n 2006-sandkas-speletjie wat deur *Facepunch Studios* ontwikkel is en deur Valve uitgegee is. Die basisspelmodus van Garry's Mod het geen vasgestelde doelwitte nie en bied die speler 'n wêreld waarin hy voorwerpe vrylik kan manipuleer. Ander spelmodusse, veral *Trouble in Terrorist Town* en *Prop Hunt*, word deur ander ontwikkelaars as mods geskep en word afsonderlik geïnstalleer, deur middel van die Steam Workshop.

*Garry's Mod* is deur Garry Newman geskep as 'n mod vir Valve se Source-enjin en in Desember 2004 vrygestel, voordat dit uitgebrei is tot 'n selfstandige vrystelling wat in November 2006 deur Valve gepubliseer is. Poorte van die oorspronklike Windows-weergawe vir Mac OS X en Linux het gevolg in September 2010 en Junie 2013, onderskeidelik.

Teen September 2021 het *Garry's Mod* meer as 20 miljoen kopieë verkoop. ’n Opvolger, *Sandbox* (gestileer as *S&box*), is sedert 2015 onder ontwikkeling.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Garry's Mod.
* Amptelike webwerf
# Oorlogmisdaad

'n Amerikaanse soldaat wat die slagoffers van die Malmedy-slagting (17 Desember 1944) waarneem, waar 84 Amerikaanse krygsgevangenes deur die Waffen-SS in België vermoor is.
'n **Oorlogsmisdaad** is 'n oortreding van die oorlogswette wat aanleiding gee tot individuele kriminele verantwoordelikheid vir optrede deur vegters in aksie, soos opsetlike doodmaak van burgerlikes of opsetlike doodmaak van krygsgevangenes, marteling, gyselaars neem, onnodig vernietiging van burgerlike eiendom, misleiding deur verraad, oorlogstyd seksuele geweld, plundering, en vir enige individu wat deel is van die bevelstruktuur wat enige poging beveel om massamoorde te pleeg, insluitend volksmoord of etniese suiwering, die toestaan van geen genade ondanks oorgawe nie, die diensplig van kinders in die weermag en die verontagsaming van die wetlike onderskeidings van proporsionaliteit en militêre noodsaaklikheid.

Die formele konsep van oorlogsmisdade het ontstaan uit die kodifikasie van die internasionale gewoontereg wat van toepassing was op oorlogvoering tussen soewereine state, soos die Lieber-kode (1863) van die Unieleër in die Amerikaanse Burgeroorlog en die Haagse Konvensies van 1899 en 1907 oor internasionale oorlog. In die nasleep van die Tweede Wêreldoorlog het die oorlogsmisdaadverhore van die leiers van die Spilmoondhede die Neurenberg-regsbeginsels gevestig, soos dat internasionale strafreg definieer wat 'n oorlogsmisdaad is. In 1949 het die Geneefse Konvensies nuwe oorlogsmisdade wetlik gedefinieer en vasgestel dat state universele jurisdiksie oor oorlogsmisdadigers kan uitoefen. In die laat 20ste eeu en vroeë 21ste eeu het internasionale howe bykomende kategorieë van oorlogsmisdade van toepassing op 'n burgeroorlog geëkstrapoleer en gedefinieer.

## Verwysings
# Japannese Keiserlike Vloot

| Japannese Keiserlike Vloot |
| --- |
| **Gestig** | 26 Maart 1868 |
| **Ontbind** | 1945 |
| **Land** |  Japan |
| **Weermagdeel** | Vloot |
| **Organisasie** | Keiserlike algemene hoofkwartier, Ministerie van die vloot, Algemene vlootpersoneel |
| **Onderdeel van** | Japannese Keiserlike Leër |
| **Logo** |  |
| **Spesialisasie** | Gekombineerde vloot, Vlootlugmagdiens, Vlootlandtroepe |
| **Veldslae** | Inval van Taiwan Eerste Chinees-Japannese Oorlog Russies-Japannese Oorlog Eerste Wêreldoorlog Tweede Chinees-Japannese Oorlog Tweede Wêreldoorlog |

Die **Japannese Keiserlike Vloot** (大日本帝國海軍, *Dai-Nippon Teikoku Kaigun*, , of 日本海軍, *Nippon Kaigun*, "Vloot van die Groter Japannese Keiserryk") was die vloot van die Japannese Keiserryk tussen 1869 en 1945.

In 1905 behaal die vloot 'n groot oorwinning oor die Russiese Keiserlike Vloot in die Slag van Tsushima.

Op die vooraand van die Tweede Wêreldoorlog was die Japannese Vloot die derde grootste seemoondheid ter wêreld, en die grootste en mees moderne in die gebied van die Stille Oseaan. Tydens dié oorlog tree hulle egter in konflik met die twee grootste seemoondhede van die tyd, die Amerikaanse Vloot en die Britse Vloot. Na enkele groot welslae aan die begin van die oorlog, word die Japannese Vloot byna volledig uitgewis tydens die Pasifiese Oorlog.

## Vloot

|  |
| --- |
| **Magsverhouding aan die begin van 1942 in die Stille Oseaan** |
| Tipe | Japannese Keiserlike Vloot | Amerikaanse Vloot |
| Slagskepe | 11 | 3 |
| Vliegdekskepe | 11 | 4 |
| Kruisers | 40 | 20 |
| Torpedojaers | 125 | 80 |
| Duikbote | 75 | ? |
# Luggevegspatrollie

'n **Luggevegspatrollie** is 'n soort operasionele sending vir vegvliegtuie.

Twee F-15 Eagles van die Massachusetts Air National Guard se 102 gevegsvleuel vlieg 'n luggevegspatrollie oor New York Stad ter ondersteuning van Operasie Noble Eagle.
'n Luggevegspatrollie is 'n vliegtuigpatrollie wat verskaf word oor 'n sekere omgewing, oor die grondmagte wat beskerm word, oor 'n kritieke area van 'n gevegsone, of oor 'n lugverdedigingsgebied. Ten doel is die onderskepping en vernietiging van vyandelike vliegtuie voordat hulle hul teiken kan bereik. Luggevegspatrollies vind oor beide land en water plaas ter beskerming van ander vliegtuie, vaste en mobiele instellings op land, of skepe ter see.

Dit behels gewoonlik vegters wat 'n taktiese patroon vlieg, rondom 'n teiken wat verdedig moet word, terwyl gesoek word na enige indringeraanvallers. Effektiewe patrolleringspatrone behoort vegvliegtuie in te sluit wat op beide hoë en lae hoogtes geposisioneer is, om die reaksietyd te verkort indien 'n aanval bespeur word. Moderne patrollies word óf grondgekoördineer óf AWACS-beheer om die maksimum vroeë waarskuwing vir teenreaksie te voorsien.

Die eerste luggevegspatrollies was kenmerkend van vliegdekskipbedrywighede, waar missies gevlieg is om 'n draergevegsgroep te beskerm, maar die term is deesdae generies in beide lugmag- en vlootvlugbedrywighede. Die operasies verskil van vegterbegeleiding omrede die gevegspatrolliekrag nie gekoppel is aan die groep wat dit beskerm nie, nie beperk is in hoogte en die spoed wat gevlieg word nie, en die taktiese buigsaamheid het om enige bedreiging onverpoos aan te val. Vegterbegeleiding bly tipies met die bate wat dit ondersteun en teen die spoed van die ondersteuningsgroep, as 'n finale reaktiewe mag teen 'n moontlike bedreiging. Wanneer 'n begeleidingsvlug betrokke raak in 'n luggeveg, word die magte wat ondersteun word onbeskerm gelaat.

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. |
 |
# Verkragting

|  |
| --- |
|  **Seksuele aanranding**  |
| Klassifikasie en eksterne bronne |
|  |
|  *Die verkragting van die adellike Lucretia was ’n beginpunt van die gebeure wat tot die omverwerping van die Romeinse Koninkryk en die stigting van die Romeinse Republiek gelei het.*  |
| ICD-9 | E960.1 |
| MedlinePlus   | 001955 |
| MeSH | D011902 |
|  **Mediese waarskuwing**  |

**Verkragting** is ’n soort seksuele aanranding wat gewoonlik seks of ’n ander vorm van penetrasie behels met iemand sonder sy of haar toestemming. Die daad kon uitgevoer gewees het deur fisieke geweld, dwang, magsmisbruik of teen iemand wat nie in staat is om geldige toestemming te verleen nie, soos iemand wat bewusteloos of buite aksie is of onder die wettige ouderdom is. Die term "seksuele aanranding" word soms gebruik in plaas van "verkragting".

Kaart van die wettige status van huweliksverkragting volgens lande:
   Huweliksverkragting is gekriminaliseer

   Huweliksverkragting is slegs gekriminaliseer indien die egpaar wettig geskei is

   Huweliksverkragting is 'n vorm van nie-kriminele huishoudelike geweld

   Huweliksverkragting is sover bekend nie gekriminaliseer nie

Die mate waarin verkragting aangemeld, vervolg of skuldiges gevonnis word, verskil grootliks van gebied tot gebied. Die voorkoms van bekende voorvalle van verkragting het in 2010 gewissel tussen 0,2 per 100 000 mense in Azerbeidjan en 92,9 per 100 000 mense in Botswana. Die gemiddelde was 6,3 per 100 000 mense in Litaue. Volgens die Amerikaanse Mediese Vereniging (1995) is seksuele geweld, veral verkragting, die misdaad wat die minste aangemeld word.

Verkragting deur vreemdelinge is gewoonlik minder algemeen as verkragting deur iemand wat die slagoffer ken. Verskeie studies toon aan die verkragting van mans deur mans en vroue deur vroue in tronke is die soort verkragting wat die minste aangemeld word.

Mense wat verkrag is, kan erg getraumatiseer wees en kan aan posttraumatiese stressteuring ly; benewens die sielkundige skade kan verkragting ook lei tot fisieke beserings, seksueel oordraagbare infeksies en swangerskap. Soms kry verkragtingslagoffers geweldddadige dreigemente van die verkragter en, in sommige kulture, van die slagoffer se eie familie.

In middel Desember 2007 is die Suid-Afrikaanse Wet op Seksuele Oortredings verander dat die seksuele aanranding van ’n seun of man vir die eerste keer ook as verkragting beskou word.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Verkragting.
# Tifus

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Vrywaring: Die mediese inligting verskaf op Wikipedia dien slegs as 'n riglyn en dra geen waarborg van feitelike korrektheid nie. Enige vrae of klagtes oor u persoonlike gesondheid behoort na 'n dokter verwys te word.* |

|  |
| --- |
|  **Tifus**  |
| Klassifikasie en eksterne bronne |
|  |
|  *Uitslag wat veroorsaak word deur epidemiese tifus.*  |
|  **Mediese waarskuwing**  |

**Tifus** is een van verskeie aansteeklike siektes wat deur *Rickettsiae* veroorsaak word. Die naam is afkomstig van die Griekse woord *typhos* wat wasig of rokerig beteken en die verstandelike toestand van mense beskryf wat deur die siekte aangetas is. Die organisme wat die siekte veroorsaak is *Rickettsia*, 'n parasiet wat nie lank buite lewende selle kan oorleef nie. Tifus moet nié met tifuskoors (ook ingewandskoors) verwar word wat 'n heeltemal ander siekte is nie.

## Geskiedenis

'n Staatsdienswerker versprei rottegif om tifus in Mississippi te beheer, ca. 1945
Die eerste betroubare beskrywing van die siekte dateer uit die Spaanse beleg van Moorse Granada in 1489. Hierdie geskrifte sluit beskrywings in van koors en rooi kolle oor die arms, rug en bors wat vererger tot ylhoofdigheid asook verottende sere en -stank. Tydens die beleg het die Spanjaarde 3 000 man as gevolg van skermutselinge met die vyand verloor, en 'n bykomende 17 000 man het aan tifus omgekom.

Tifus was ook algemeen in tronke (en in enige toestand waar te veel mense opgehoop word en luise maklike versprei) en dit sou dikwels as tronkkoors bekend staan. Dikwels was tronkstraf dan ook as gevolg daarvan in wese 'n doodsvonnis gewees. Die siekte was so aansteeklik dat gevangenes soms almal in die gevangenis aangesteek het.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Tifus.