Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rassisme

'n Karikatuur wat 'n Chinese werker voorgestel as 'n misdadiger in die VSA, 1899.
'n Afro-Amerikaanse man wat drink uit 'n drinkfontein, gereserveer vir *gekleurde* mense in Oklahoma City, tydens die Jim Crow-wette-era, 1939.
Amerikaanse anti-Japannese propaganda tydens die Tweede Wêreldoorlog.
**Rassisme** of **rassediskriminasie** dui op die sosiale, ekonomiese of politiese diskriminasie teenoor 'n persoon (of groep persone) gebaseer op ras en/of velkleur. Dit dui nie noodwendig op die haat van een ras teenoor 'n ander nie, maar die uitsluiting of weiering van sekere regte en voorregte, soos destyds toegepas deur die apartheidsregering van Suid-Afrika en die Jim Crow-wette in die VSA. Diskriminasie teen Afrikane, veral dié van Afrika-afkoms, word voortdurend in Frankryk geminimaliseer.

## Sien ook

* Rassisme in Afrika
* Rassisme in die Verenigde State
* Apartheid
* Klu Klux Klan

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Rassisme.
# Wit oppergesag

**Wit oppergesag** is die oortuiging dat wit mense beter is as ander rasse. Die oortuiging bevoordeel die handhawing en verdediging van enige mag en voorreg wat deur wit mense gehou word. Wit oppergesag het wortels in die leerstelling van wetenskaplike rassisme en was 'n sleutelregverdiging vir Europese kolonialisme.

As 'n politieke ideologie lê dit kulturele, sosiale, politieke, historiese of institusionele oorheersing deur wit mense en nie-wit ondersteuners op en handhaaf dit.

In die verlede is hierdie ideologie in werking gestel deur sosio-ekonomiese en wetlike strukture soos die Atlantiese slawehandel, Europese koloniale arbeids- en sosiale praktyke, die Stormloop vir Afrika, Jim Crow-wette in die Verenigde State, die aktiwiteite van die Native Land Court in Nieu-Seeland, die White Australia-beleid van die 1890's tot die middel-1970's, en apartheid in Suid-Afrika.

Wit oppergesag onderlê 'n spektrum van kontemporêre bewegings, insluitend wit nasionalisme, wit separatisme, neo-Nazisme en die Christelike Identiteitsbeweging.

In die Verenigde State word wit oppergesag hoofsaaklik geassosieer met die Ariese Nasies, Wit Ariese Weerstand en die Ku Klux Klan, wat ook as antisemities beskou word, hoewel dit nie noodwendig 'n voorvereiste is nie. Die Proud Boys, ten spyte daarvan dat hulle beweer dat hulle nie met wit oppergesag verband hou nie, is akkuraat in akademiese kontekste as sodanig beskryf. In onlangse jare het webwerwe soos Twitter, Reddit en Stormfront bygedra tot 'n verhoogde aktiwiteit en belangstelling in wit oppergesag.

Wit oppergesag het verskillende opvattings oor wie as wit beskou word (alhoewel die voorbeeld oor die algemeen ligvellig, blond en blouoog is – eienskappe wat mees algemeen in Noord-Europa voorkom en wat beskou word as eienskappe van 'n Ariese ras).

Nie alle wit-oppergesagsorganisasies stem saam oor wie hul grootste vyand is nie. Verskillende groepe identifiseer verskeie rasse-, etniese, godsdienstige en ander vyande, meestal dié met 'n afkoms van Afrika suid van die Sahara, inheemse volke van die Amerikas en Oseanië, Asiërs, multirassige mense, Midde-Oosterse/Noord-Afrikaanse mense, Jode, Moslems en LGBTQ+-mense.

In akademiese gebruik, veral in kritiese rasteorie, verwys wit oppergesag na 'n sosiale stelsel waarin wit mense strukturele voordele (voorregte) bo ander etniese groepe geniet, op beide 'n kollektiewe en individuele vlak, ten spyte van formele wetlike gelykheid.

## Verwysings
# Ku Klux Klan

Die Ku Klux Klan se kenteken.
Die **Ku Klux Klan** (ook soms *Klu Klux Klan*, *Klan* of *KKK* genoem) was die benaming van 'n aantal geheime blanke organisasies in die Verenigde State van Amerika. Hierdie organisasies het 'n homogene Amerikaanse bevolking voorgestaan en het bekend geraak vir hulle rassistiese geweld teen anderskleuriges.

## Beginjare

Lede van die Ku Klux Klan masjeer in 1928 in Pennsylvania Avenue in Washington, D.C.
Die eerste KKK-beweging van die 1860's het 'n gewelddadige rol teen Afro-Amerikaners in die Suide van Amerika tydens die land se Rekonstruksie-era gespeel. Dit is gestig in reaksie op die afskaffing van slawerny aan die einde van die Amerikaanse Burgeroorlog. Lede het hulle eie wit kostuums, mantels, maskers, en keëlvormige hoede gemaak om vrees in te boesem en hulle eie identiteit te verdoesel. Die beweging het egter teen die laat 1860's doodgeloop.

## Tweede beweging

Die KKK verbrand 'n kruis.
Die tweede beweging was 'n omstrede landswye organisasie in die 1920's. Hulle het die meeste van die gebruike en tradisies van die eerste beweging behou. Enige wit man van Protestantse oortuigings kon daarby aansluit. Hulle het standaard wit kostuums gebruik wat hulle ontvang het as hulle by die organisasie aansluit. Hierdie beweging was bekend vir hulle massaparades en die brand van kruise.

## Derde beweging

Die derde beweging ontstaan na afloop van die Tweede Wêreldoorlog in verset teen die Amerikaanse Beweging vir Burgerregte. In 1954 besluit die Amerikaanse Hooggeregshof dat dit ongrondwetlik is om kinders op grond van ras toegang tot sekere skole te weier. Na die uitspraak het verskeie onafhanklike KKK-groepe aanvalle op Afro-Amerikaners uitgevoer.

In die somer van 1964 het Edgar Killen drie Afro-Amerikaners wat aan die Amerikaanse Beweging vir Burgerregte deelgeneem het, vermoor. Hy word egter in 1967 deur 'n blanke jurie vrygespreek. In 1988 word 'n rolprent genaamd *Mississippi Burning* oor die gebeure vrygestel. Hy is in 2005 herverhoor (teen dié tyd was hy reeds 80 jaar oud) en tot 160 jaar gevangenisstraf gevonnis.

Tans bestaan die KKK uit klein onbeduidende groepies wat nog die naam gebruik, maar geen werklike invloed uitoefen nie. Na raming het die KKK in 2012 tussen 5 000 en 8 000 lede gehad.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Ku Klux Klan.
# Massamoord

Mutsuo Toi, 'n 21-jarige wat 30 mense, insluitende sy ouma, op 21 Mei 1938 met 'n haelgeweer, Japannese swaard en 'n byl vermoor het. Na die massamoord het hy homself om die lewe gebring.
'n **Massamoord** is 'n daad wat gepleeg word deur 'n persoon wat 'n klomp ander mense vermoor. Volgens die Amerikaanse Kongres se definisie verwys massamoord na die moord op drie of meer mense sonder enige afkoeltydperk tussenin. Hierdie moorde vind dus op dieselfde tyd, of in 'n relatief kort periode plaas. Wanneer daar 'n afkoeltydperk tussen moorde is, is die term reeksmoordenaar meer gebruiklik.

Massamoord kan deur 'n persoon of 'n groep (soos 'n terroristegroep of regering) gepleeg word. In baie gevalle is die moordenaar geestelik versteurd. Soms pleeg so 'n moordenaar selfmoord, of word deur die polisie vermoor.

## Massamoordenaars

Enkele voorbeelde ter illustrasie:

* Anatoli Onoprijenko, bekend as die *Ondier van Oekraïne*, het 52 mense doodgemaak.
* Anders Behring Breivik vermoor 77 mense in Oslo en op die vakansie-eiland Utoeya.
* Jesse Van Rootselaar het 9 mense in skietvoorvalle in Kanada doodgeskiet.

## Verwysings
# Sensus-aangewese plek

'n **Sensus-aangewese plek** ((en)  *Census-designated place*, CDP) is 'n nedersetting in die Verenigde State wat nie amptelik geïnkorporeer is nie, maar deur die Amerikaanse Sensusburo (**United States Census Bureau**) uitsluitlik vir statistieke doeleindes gedefinieer word. CDPs word elke tien jaar, wanneer 'n sensus gehou word, as die statistieke teenstukke van geïnkorporeerde nedersettings soos *cities*, *towns* en *villages* afgebaken. CDPs is bewoonde gebiede of bevolkingskonsentrasies wat hul eie munisipale administrasie kort, maar in alle ander opsigte met geïnkorporeerde nedersettings ooreenkom.

So word CDPs net afgebaken om statistieke gegewens vir 'n bewoonde gebied in te samel wat deur middel van 'n pleknaam geïdentifiseer kan word, maar volgens die wette van die deelstaat, waarin hulle geleë is, nie amptelik geïnkorporeer is nie. Hulle sluit klein landelike gemeenskappe, sogenaamde *colonias* langs die grens met Meksiko, en nie-geïnkorporeerde vakansie- en aftreeoorde in. Aan die grense van 'n CDP word geen regtelike status toegeken nie. Hulle sal derhalwe nie altyd met dié grense ooreenkom wat deur 'n plaaslike gemeenskap met 'n bepaalde pleknaam verbind word nie.

Nogtans vereis die kriteria, wat vir die Amerikaanse Sensus van 2010 vasgestel is, dat die naam van 'n CDP deur die betrokke bewoners erken en in hulle daaglikse kommunikasie gebruik moet word. 'n Naam, wat uitsluitlik vir beplannings- of ander doeleindes ontwikkel is, mag dus nie gebruik word nie. Die grense van 'n CDP moet by voorkeur op die geografiese entiteit berus wat deur die betrokke bewoners met 'n spesifieke pleknaam verbind word.

Volgens die Amerikaanse Sensusburo word 'n sensus-aangewese plekke nie as geïnkorporeerde gebiede beskou nie. CDPs in Hawaii word dus slegs in sy bevolkingslyste ingesluit omdat daar in dié deelstaat geen geïnkorporeerde nedersettings bestaan nie. Daarnaas behels die *census city lists* vanaf 2007 die CDP van Arlington County in die deelstaat Virginië saam met geïnkorporeerde stede.

## Eksterne skakels

* *U.S. Census Bureau: Census 2000 Statistical Areas Boundary Criteria* – *Definisie van 'n "census designated area"* (en)
* *U.S. Census Bureau: Geographic Areas Reference Manual*, Chapter 9: Places (en)
* *Census Bureau: ZIP Code Tabulation Areas* (en)