Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zen

Kringbeeld (Japannees: *Ensō*, 円相) deur Kanjuro Shibata as simbool van *Shunyata* (leegheid) en volmaaktheid
Zen-tuin in die Ginkaku-ji-tempel in Kyoto, Japan
*Zazen* (sittende meditasie)
**Zen** is 'n skool of stroming van Mahayana-Boeddhisme wat in die 6de eeu in China as *Chán* ontwikkel het. Dit het suidwaarts na Vietnam, na Korea en ooswaarts na Japan versprei.

Die term *Zen* is afgelei van die Japannese uitspraak van die Middel-Chinese woord 禪 [dʑjen], in moderne Mandaryn: *Chán*, wat op sy beurt van die Sanskriet-term *dhyāna* afgelei is en rofweg as "absorpsie" of "meditatiewe toestand" vertaal kan word..

Zen beklemtoon die fundamentele doel van geestelike verligting en regstreekse insig in die Boeddhistiese leerstellings. Sodoende word blote kennis van soetras en doktrines as minder belangrik geag en die voorkeur aan regstreekse kennis deur *zazen* (gedissiplineerde sittende meditasie) en interaksie met 'n bekwame meester en leraar gegee.

In die 9de eeu het Chinese meesters 'n nuwe leerstyl ontwikkel waarin paradoksale stories sentraal gestaan het wat in Japan *koan* genoem word. Leerders se aandag is op 'n moeilike intellektuele raaisel of 'n enkele woord gevestig waardeur hulle 'n soort geestelike verwekking sou beleef.

Japannese monnike het hierdie Chinese leerstellings omstreeks 1000 in hul eie land ingevoer, veral Dōgen Zenji (1200-1253), die stigter van die Soto-Zen-skool wat die belangrikheid van *zazen* vir geleidelike verligting beklemtoon het. 'n Ander skool, Rinzai-Zen, het die verligting of *satori* as 'n skielike ervaring beskou wat bewerkstellig kon word nadat 'n *koan* die gees van 'n leerder daarvoor toeganklik gemaak het.

Verligting word in Zen-Boeddhisme as 'n bron van diep innerlike vrede beskou wat eers bereik kan word nadat 'n mens slegte gewoontes en gevoelens te bowe gekom het. Sodra die gees wakker gemaak is, is dit volgens Zen 'n leë spieël wat alles op 'n volkome manier reflekteer sodat 'n verligte mens binne alle situasies in sy lewe gepas kan reageer.

Zen het gaandeweg 'n vaste bestanddeel van die Japannese kultuur en leefstyl geword wat onder meer na die kunslewe uitgestraal het. Boogskiet, blommerangskikking, tuinkuns, digkuns, kalligrafie en die teeseremonie gee uitdrukking aan die gees van Zen.

## Sien ook

* Seungsahn (Koreaanse Zen meester)

## Verwysings
# Hemelstam

Die **Hemelstamme** (Chinees: 天干, *tiāngān*, of 十干, *shígān*; Japannees: *jikkan*, "10 Stamme") is onderdele van die Chinese kalender. Elk van die 10 Hemelstamme word aan ’n jaar toegeken. Saam met die 12 Aardtakke (Chinees: 地支, *dìzhī*) vorm hulle die 60-jaarsiklus van die Chinese kalender.

| 10 Hemelstamme |
| --- |
|  | Chinese karakter | Jin/jang | Element |
| 1 | 甲 jiǎ | Jang | Hout (木, mù) |
| 2 | 乙 *yǐ* | Jin |
| 3 | 丙 *bǐng* | Jang | Vuur (火, huŏ) |
| 4 | 丁 *dīng* | Jin |
| 5 | 戊 *wù* | Jang | Aarde (土, tŭ) |
| 6 | 己 *jǐ* | Jin |
| 7 | 庚 *gēng* | Jang | Metaal (金, jīn) |
| 8 | 辛 *xīn* | Jin |
| 9 | 壬 *rén* | Jang | Water (水, shuĭ) |
| 10 | 癸 *guǐ* | Jin |

In Chinees word die Hemelstamme vandag soms in die plek van die alfabet gebruik om dinge te nommer, byvoorbeeld in die geneeskunde (hepatitis A: 甲型肝炎, jiǎxíng gānyán; hepatitis B: 乙型肝炎, yǐxíng gānyán, hepatitis C: 丙型肝炎, bǐngxíng gānyán; en selde ook vir bloedgroepe en vitamiene A, B, C, D, E en K). Dit word ook gebruik vir skoolgrade, sportligas (Reeks A: 意甲, yìjiǎ), vraestelle of om dialoog in kort tekste aan te dui (甲 praat, 乙 antwoord). Dit word ook in akupunktuur gebruik.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Hemelstam.
* Hierdie artikel is vertaal uit die Duitse Wikipedia
# Jin-dinastie (265-420)

*Vir die dinastie met dieselfde naam van 1115–1234, sien Jin-dinastie (1115-1234).*

**晉朝Jin-dinastie**|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | **265 – 420** |  →
 |

 |
|  |
| Ligging of JinDie Westelike Jin-dinastie (geel) in 280 n.C. |
| **Hoofstad** | Luoyang (265–311) Chang'an (312–316) Jiankang (317–420) |
| **Taal/Tale** | Oud-Chinees |
| **Godsdiens** | Boeddhisme Taoïsme Konfusianisme Sjinese volksreligie |
| **Regering** | Monargie |
| **Keiser** |  |
|  - 265–290 | Wu |
|  - 419–420 | Gong |
| **Historiese tydperk** | Antieke tydperk |
|  - Stigting | 265 |
|  - Abdikasie tot Liu Song | 420 |
| **Bevolking** |
|  - 290 skatting | 22 620 000  |
| **Geldeenheid** | Sjinese munte en banknote |

Die **Jin-dinastie** (Vereenvoudigde Chinees: 晋朝; Tradisionele Chinees: 晉朝; pinyin: *Jìn Cháo*; Wade–Giles: *Chin⁴-ch'ao²*, IPA: [tɕîn tʂʰɑ̌ʊ]) was ’n Chinese dinastie wat van 265 tot 420 n.C. bestaan het. Daar was twee hooftydperke in die dinastie se geskiedenis: die Westelike Jin (西晉, 265–316) en Oostelike Jin (東晉, 317–420).

Die Westelike Jin is deur Sima Yan (keiser Wu) gestig met Luoyang as hoofstad en die Oostelike Jin deur Sima Rui (keiser Yuan) met Jiankang as hoofstad. Die twee tydperke is ook bekend as *Liang Jin* (letterlik "twee Jin") en *Sima Jin* om dit te onderskei van latere dinastieë wat in die Latynse alfabet op dieselfde manier gespel word, soos die latere Jin-dinastie van 1115–1234.

## Verwysings

* Gernet, Jacques (1990). *Le monde chinois*. Parys: Armand Colin.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Jin-dinastie (265-420).
* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# Kobe

| Kobe 神戸市 |
| --- |
| Stad |
|  |
| VlagWapen |
| Ligging van Kobe in die Hiogo-prefektuur |
| KobeLigging van Kobe in Japan |
| Koördinate: ﻿ / ﻿ |
| Land |  Japan |
| Eiland | Honsjoe |
| Streek | Kinki |
| Prefektuur |  Hiogo |
| Eerste verwysing | 201 |
| Stadstatus | 1 April 1889 |
| Regering |
|  • Burgemeester | Kizō Hisamoto |
| Oppervlak |
|  • Stad | 557,02 km2 (215,07 vk. myl) |
| Bevolking |
|  • Stad | 1 522 188 |
|  • Digtheid | 2 732/km2 (7 078/vk. myl) |
|  • Metro | 2 419 973 |
| Tydsone | UTC+09:00 (Japan Standaardtyd) |
| Poskode | 650-8570 |
| Boom | Camellia sasanqua |
| Blom | Krismisroos (*Hydrangea macrophylla*) |
| Webwerf | *city.kobe.lg.jp* |

**Kobe** (神戸市, *Kōbe-shi*?) is die hoofstad van die Hyogo-prefektuur en 'n vername hawestad in Japan met 'n bevolking van ongeveer 1,5 miljoen. Die stad is in die Kansaigebied van Japan geleë en is deel van die Osaka-Kobe-Kioto- metropolitaanse gebied. Kobe word geklassifiseer as een van Japan se sewentien aangewese stede.

Arima-Onsen
Die stad het aanvanklik as Ōwada Anchorage (大輪田泊, *Ōwada-no-tomari*?) bekendgestaan. Die vroegste geskrewe verwysings na die gebied is deur Nihon Sjoki, wat die stigting van die Ikoeta-heiligdom in 201 deur keiserin Jingoe beskryf het. Vir die grootste deel van die gebied se geskiedenis was dit nie 'n enkele politiese eenheid nie; selfs tydens die Tokoegawa-tydperk, toe die hawe direk deur die Tokoegawa-sjogoenaat beheer is. Kobe in sy huidige vorm is in 1889 gestig. Die naam kom van "kanbe" (神戸, *kanbe*?), 'n argaïese titel vir volgelinge van die stad se Ikoeta-heiligdom. Dit het in 1956 een van Japan se aangewese stede geword.

Kobe was een van die eerste stede in Japan wat oopgestel is vir handel met die Weste na die beëindiging van die Sakokoe-isolasiebeleid en het sedertdien as 'n metropolitaanse hawestad bekend geword. Hoewel die Groot Hansjin-aardbewing in 1995 afbreuk gedoen het aan Kobe se rol as hawestad bly dit steeds Japan se vierde besigste behoueringhawe. Maatskappye wat hulle hoofkantore in Kobe het, sluit in ASICS, Kawasaki-swaarindustrieë en Kobe-staal, sowel as 100 internasionale maatskappye met hulle Asiese of Japannese hoofkantore in die stad soos Procter & Gamble en Nestlé.

Die stad is ook bekend danksy Kobe-bief sowel as een van Japan se bekendste onsen-warmwaterbronne, Arima Onsen. Die Kobe-hawetoring is 'n bekende landmerk in die stad.

Kobe was een van die gasheerstede tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002 wat Japan en Suid-Korea saam aangebied het, asook een van die vergaderplekke tydens die Rugbywêreldbeker 2019.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Kobe.
* (en)  Toerisme-inligting oor Kobe op Wikivoyage
* (ja)  Amptelike webwerf
# Hanshin Tigers

**Hanshin Tigers** (Japannees:阪神タイガース) is 'n Japannese professionele bofbalspan. Hul neem deel aan die Sentrale Liga en hul tuisveld is Hanshin Koshien-stadion in Nishinomiya City, Hyogo-prefektuur. Die verkorte naam is "Hanshin" en hul bynaam is "Tigers". Onder die 12 bestaande professionele bofbalspanne in Japan, het dit die tweede langste geskiedenis naas die Yomiuri Giants, en is een van die spanne wat die professionele bofballiga in 1936 begin het. Tot in 1960 is dit die Osaka Tigers genoem, behalwe vir 'n tydperk tydens die oorlog.

Die bedryfskorporasie is Hanshin Tigers Co., Ltd. Die moedermaatskappy is Hanshin Electric Railway ('n filiaal van Hankyu Hanshin Holdings).

Vyf ligaoorwinnings (5de in die aantal oorwinnings), slegs een keer in Japan (gelyk aan die laagste onder 12 spanne ), en van 1987 tot 2001, die donker era om 10 keer in 15 seisoene tot onder te daal.

## Verwysings

## Eksterne skakel

* Amptelike webwerf
# Mongools

*Hierdie artikel handel oor die taal in Oos-Asië. Vir die etniese groep, sien Mongole, en vir die taalfamilie, sien Mongoolse tale.*

| Mongools Монгол хэл *Mongol chel*  *Mongɣol kele*  |
| --- |
| Uitspraak: | [mɔŋɢɔ̆ɮ xeɮ] |
| Gepraat in: |  Mongolië  Volksrepubliek China  Rusland  |
| Gebied: | Oos-Asië |
| Totale sprekers: | 6 miljoen  |
| Rang: | 13 |
| Taalfamilie: | Altaïes (omstrede)  Mongools   Sentraal-Mongools    **Mongools**  |
| Skrifstelsel: | Mongoolse skrif Cyrilliese alfabet  |
| Amptelike status |
| Amptelike taal in: |  Mongolië  Volksrepubliek China
* Binne-Mongolië
 |
| Gereguleer deur: |  Staatstaalraad  Taal- en Letterkunderaad |
| Taalkodes |
| ISO 639-1: | `mn` |
| ISO 639-2: | `mon` |
| ISO 639-3: | `mon`  |
|  |
|

**Mongools** (in Mongoolse skrif: , *Mongɣol kele*; in Cyrilliese alfabet: Монгол хэл, *Mongol chel*; [mɔŋɢɔ̆ɮ xeɮ]) is 'n Altaïese taal wat deur sowat 6 miljoen mense in Mongolië (Buite-Mongolië) en die Chinese outonome gewes van Binne-Mongolië gepraat word. Dit is die mees verspreide van die Mongoolse tale en nou verwant aan Boerjaties en Kalmikies wat in Rusland gepraat word. Mongools is die amptelike taal van beide Mongolië en die Chinese outonome gewes van Binne-Mongolië.

Die woord "Mongol" in verskeie skryfstelsels: 1. tradisioneel, 2. vouskryf, 3. Phagpa, 4. eenvoudige teks, 5. Mantsjoe, 6. Sojombo, 7. horisontale vierkante skryf, 8. Cyrillies
Mongools word in in verskeie skryfstelsels geskryf: In Mongolië word die Cyrilliese alfabet gebruik, terwyl in die Volksrepubliek van China die tradisionele Mongoolse skrif gebruik word. Die voormalige Volksrepubliek van Mongolië het in die 20ste eeu die Cyrilliese alfabet van sy bondgenoot, die destydse Sowjetunie, oorgeneem en aangepas. Dit word nog steeds in Mongolië asook vir ander Mongoolse tale in Rusland soos Boerjaties en Kalmikies gebruik.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Mongools.

* Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir Mongools.
# Oud-Oeigoerse alfabet

| Oud-Oeigoerse alfabet |
| --- |
|  |
|   |
| Soort skryfstelsel | Abjad/alfabet |
| Taal | Oeigoers |
| Tydperk | ca.700's – 1800's n.C. |
| Voorloper | Sogdiese alfabet |
| Rigting | Bo-onder |
| Nota | Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole of letters uit ander alfabette bevat |

Die **Oud-Oeigoerse alfabet** is gebruik vir die skryf van Oud-Oeigoers, ’n variant van Oud-Turks wat ’n voorloper was van moderne Oeigoers. Dit is in die Tarim-kom (die hedendaagse Xinjiang-streek) in Wes-China gepraat. Die term "Oeigoers" wat vir die alfabet gebruik word, is misleidend aangesien die Oeigoere van Mongolië die Oud-Turkse rune-skrif gebruik het en eers die plaaslike taal en skrif aangeneem het toe hulle ná 840 na die Tarim-kom gemigreer het.

## Letters

Die skrif was ’n aanpassing van die Sogdiese alfabet, wat 700 tot 800 jaar lank in die Tarim-kom gebruik is vir tekste van Boeddhisme, Manicheïsme en die Christendom. Die laaste bekende manuskripte dateer uit die 18de eeu. Dit was die prototipe vir die Mongoolse en Mantsjoe-alfabet.

Die Oud-Oegoerse skryfstelsel het nes in die Sogdiese alfabet lang klinkers aangedui, maar ook kortes. Die praktyk om nie klinkers te skryf nie, het eintlik heeltemal verdwyn in Oeigoers. Hoewel die skrif dus afstam van ’n Semitiese abjad, het dit ontwikkel in ’n ware alfabet.

## Moderne Oeigoers

Moderne Oeigoers in Xinjiang word in ’n Arabies–gebaseerde alfabet geskryf, maar Latyns- en Cyrillies-gebaseerde alfabette is ook in gebruik, veral buite Xinjiang.

## Sien ook

Geskiedenis van die alfabet

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Omniglot
* Voorbeelde van die Oud-Oeigoers alfabet*[dooie skakel]*

* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# Kitakyushu

| Kitakyushu 北九州 |
| --- |
| Stad |
|  |
| VlagWapen |
| Ligging van Kitakyushu in die Fukuoka-prefektuur |
| KitakyushuLigging van Kitakyushu in Japan (in rooi) |
| Koördinate: ﻿ / ﻿ |
| Land | Japan |
| Gebied | Kioesjoe |
| Prefektuur | Fukuoka-prefektuur |
| Stigting | 10 Februarie 1963 |
| Regering |
|  • Burgemeester | Kenji Kitahashi |
| Oppervlak |
|  • Totaal | 486,81 km2 (187,96 vk. myl) |
| Bevolking |
|  • Totaal | 983 037 |
|  • Digtheid | 2 019,34/km2 (5 230,1/vk. myl) |
| Tydsone | UTC+9 (JST) |
| Skakelkodes | 093-582-2236 |
| Boom | Ichiigashi |
| Blom | Tsutsuji Himawari |
| Webwerf | www.city.kitakyushu.jp |

**Kitakyushu** (Japannees: 北九州) is 'n stad met 983 037 inwoners (2011) in Wes-Japan, op Kioesjoe-eiland. Die burgemeester is Kenji Kitahashi. Die oppervlakte is 486,81 km². Die naam van die stad beteken "Noord-Kioesjoe". Kitakyushu is halfpad tussen Tokio en Sjanghai geleë. Die stad is op 10 Februarie 1963 gevorm uit die stede Moji (門司市, *-shi*), Kokura (小倉市, *-shi*), Tobata (戸畑市, *-shi*), Yahata (八幡市, *-shi*) en Wakamatsu (若松市, *-shi*).
# Kreools

'n Padteken in Guadeloupekreools wat lui *Ry stadig. Kinders speel hier*. Die letterlike vertaling is "Lig jou voet [van die versneller]. Daar is kinders wat hier speel".
**Kreools** ontstaan in 'n situasie waar die sprekers van verskillende tale 'n gemeenskaplike kommunikasiemiddel moet skep. Dikwels, maar nie noodwendig nie, berus die woordeskat van die nuwe kreools grotendeels op een van die oorspronklike tale. Nadat die proses van kreolisering afgesluit het, beskik die nuwe taal oor 'n grammatika en fonetiese stelsel wat van die oorsprongstale sterk verskil.

'n Aantal bekende soorte kreools het vanuit 'n pidgintaal begin ontwikkel, dit wil sê dat die sprekers van 'n bepaalde taalgemeenskap 'n basiese kommunikasiemiddel soos 'n pidgintaal volgens hulle behoeftes begin uitbou tot 'n volwaardige moedertaal. Dikwels is dit die kinders van pidginsprekers, wat volgens een taalwetenskaplike teorie oor 'n oorgeërfde universele grammatika beskik, wat hulle in staat stel om reëlmatige vorms in hul taal te vind of te skep, waardeur die grondslag vir 'n nuwe grammatikale stelsel gelê word. Tegelykertyd word die woordeskat uitgebrei om die noodsaaklike vakterme te skep, wat in die pidgintaal nog ontbreek het. As uitboutale kan die pidgins sodoende gemaklik tot standaardtale ontwikkel word.

Die meeste soorte kreools, wat in die tyd van die oorsese kolonisasie deur Europese lande ontstaan het, is gebaseer op 'n Portugese, Franse, Engelse of Nederlandse woordeskat.

Ander sodanige tale, waaronder soms ook Afrikaans gereken word, ontstaan in 'n situasie waarin die aantal sprekers van 'n gewone taal vinnig uitgebrei en oor 'n langer tydperk deur sprekers van vreemde tale oorheers word. Net soos Nederlands aan die Kaap word die uitgangstaal deur baie mense as 'n aanleerderstaal gebruik – en meesal net gebrekkig aangeleer. Hierdie besondere geval lei dikwels tot die standardisasie van onreëlmatige vorms en strukture, waarby oorbodige elemente begin verdwyn.

In die geval van Kaaphollands was die Nederlandse moedertaalsprekers 'n minderheid, terwyl die groot meerderheid koloniste van Duitse en Franse afkoms was en deur 'n groot aantal Oosterse slawe aangevul is. Besonderhede van die Nederlandse grammatika, wat deur die aanleerders as moeilik ervaar is, het geleidelik uit die taal verdwyn.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Kreools.
# Seeotter

| Seeotter |
| --- |
|  |
| In Morro Baai, Kalifornië |
| Bewaringstatus |
|  Bedreig  (IUCN 3.1) |
| CITES Appendix II (CITES) |
| Wetenskaplike klassifikasie  |
| Domein: | Eukaryota |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Orde: | Carnivora |
| Familie: | Mustelidae |
| Subfamilie: | Lutrinae |
| Genus: | *Enhydra* |
| Spesie: | E. lutris |
| Binomiale naam |
| Enhydra lutris (Linnaeus, 1758) |
| Subspecies |
| *E. l. lutris*
*E. l. kenyoni*
*E. l. nereis* |
|  |
| Seeotter se verspreidingsgebied |
| Sinonieme |
| * *Mustela lutris* Linnaeus, 1758
 |

Die **seeotter** (*Enhydra lutris*) is 'n seesoogdier wat inheems is aan die kus van die noordelike en oostelike Noord-Stille Oseaan. Volwasse seeotters weeg tipies tussen 14 en 45 kg (30 en 100 lb), wat hulle die swaarste lede van die weselfamilie maak, maar onder die kleinste seesoogdiere. Anders as die meeste seesoogdiere, is die seeotter se primêre vorm van isolasie 'n buitengewoon dik pels, die digste in die diereryk. Alhoewel dit op land kan loop, is die seeotter in staat om uitsluitlik in die see te leef.

Die seeotter woon naby kusomgewings, waar dit na die seebodem duik om kos te soek. Dit prooi meestal op mariene ongewerwelde diere soos see-egels, verskeie weekdiere en skaaldiere, en sommige spesies visse. Sy vreetgewoontes is in verskeie opsigte opmerklik. Die gebruik van rotse om prooi te verdryf en om skulpe oop te maak, maak dit een van die min soogdierspesies wat gereedskap gebruik. In die grootste deel van sy verspreidingsgebied is dit 'n hoeksteenspesie wat see-egels populasies beheer wat andersins groot skade aan kelpwoud-ekosisteme sou aanrig. Sy dieet sluit prooispesies in wat ook deur mense as voedsel waardeer word, wat lei tot konflikte tussen seeotters en visserye.

Seeotters, wie se getalle eens op 150 000–300 000 beraam is, is tussen 1741 en 1911 op groot skaal vir hul pels gejag, en die wêreldbevolking het gedaal tot 1 000–2 000 individue wat in 'n fraksie van hul historiese verspreidingsgebied woon. ’n Daaropvolgende internasionale verbod op jag, pogings tot bewaring van see-otter en herinvoeringsprogramme in voorheen bevolkte gebiede het daartoe bygedra dat getalle herstel het, en die spesie beslaan ongeveer twee derdes van sy vorige omvang. Die herstel van die seeotter word as 'n belangrike sukses in mariene bewaring beskou, alhoewel bevolkings in die Aleoete-eilande en Kalifornië onlangs gedaal het of op 'n plato gedaal het. Om hierdie redes bly die seeotter as 'n bedreigde spesie geklassifiseer.

## Verwysings
# Turks

*Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Turke.*

| Turks Türkçe |
| --- |
| Gepraat in: |  Siprus  Turkye  Kosovo  Noord-Masedonië  Roemenië  Bulgarye  Griekeland  Irak  |
| Gebied: | Suidoos-Europa en Wes-Asië |
| Totale sprekers: | 84 miljoen (eerste taal) 6 miljoen (tweede taal)  |
| Rang: | 17 |
| Taalfamilie: | Altaïes  Turkies   Oghusies    Wes-Oghusies     **Turks**  |
| Skrifstelsel: | Latynse alfabet  |
| Amptelike status |
| Amptelike taal in: |  Siprus  Turkye *Turkse Republiek van Noord-Siprus* |
| Gereguleer deur: | Taalinstituut vir Turks |
| Taalbedreigingstatus |
|
**UitgesterfEX**Uitgestorwe taal**BedreigCR**Krities bedreigde
**SE**Erg bedreigde
**DE**Bedreigde
**VU**Kwesbare
**VeiligNE**Nie bedreig nie
Dit is **nie 'n bedreigde** taal volgens die UNESCO-wêreldatlas van bedreigde tale.

 |
| Taalkodes |
| ISO 639-1: | `tr` |
| ISO 639-2: | `tur` |
| ISO 639-3: | `tur`  |
|  |
|

**Turks** (*Türkçe* [ˈtyɾct͡ʃɛ] ) word deur omtrent 84 miljoen mense wêreldwyd as eerste taal gepraat en is dus die Turkiese taal wat die meeste gepraat word. Die meeste sprekers woon in Turkye en Siprus, met kleiner groepe in Irak, Griekeland, Bulgarye, Noord-Masedonië, Kosovo, Albanië en ander dele van Suidoos- en Oos-Europa. Turks is die amptelike taal van Turkye en die omstrede gebied Noord-Siprus. In Siprus is dit saam met Grieks die amptelike tale.

Status van Turks volgens lande:
   Amptelike taal in Turkye, Siprus en Noord-Siprus

   Erkende minderheidstaal in Bosnië en Herzegowina, Roemenië en Griekeland

   Lande waar dit erken word as 'n minderheidstaal en medeamptelik in minstens een munisipaliteit in Noord-Masedonië, Kosovo en Irak

In die weste het die invloed van Ottomaanse Turks, die Turkse taal wat in die administratiewe en literêre kringe van die Ottomaanse Ryk gebruik is, versprei namate die Ottomaanse Ryk uitgebrei het. In 1928 is die Ottomaanse Turkse alfabet met die Latynse alfabet vervang as een van Atatürk se hervormings in die vroeë jare van die Republiek Turkye.

Sommige kenmerkende aspekte van die Turkse taal is vokaalharmonie en uitgebreide agglutinasie. Die basiese woordorde van Turks is onderwerp–voorwerp–werkwoord. Turks het geen naamwoordklasse of grammatikale geslag nie. Die taal maak gebruik van eerbewyse en maak onderskeid tussen verskillende vlakke van beleefdheid, sosiale afstand, ouderdom, hoflikheid en bekendheid teenoor die geadresseerde. Die meervoud tweedepersoon voornaamwoord en werkwoordvorme word gebruik wat verwys na 'n enkele persoon uit respek.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Turks.

* Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir Turks.
# Japan Standaardtyd

'n Keiserlike Ordinansie wat op 27 Desember Meiji 28 (1895) uitgevaardig is
**Japan Standaardtyd** of **JST** (日本標準時 of 中央標準時) is die standaardtydsone van Japan, en is 9 ure voor UTC. As dit byvoorbeeld middernag (00:00) in UTC is, is dit 9 vm (09:00) in Japan Standaardtyd. Japan pas nie somertyd toe nie. Die invoer van somertyd het egter reeds verskeie kere onder bespreking gekom. Japan Standaardtyd is dieselfde as Korea Standaardtyd, Indonesiese Oostelike Standaardtyd en Jakoetsktyd. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog is dit baie keer in Westerse konteks **Tokio Standaardtyd** (Engels: *Tokyo Standard Time*) genoem.

Voor die Meiji era (1868–1912) het elke plaaslike gebied sy eie tydsone gehad waarin middag gestel is na die tyd wanneer die son sy hoogste punt bereik het. Soos moderne vervoermiddels soos treine ingestel is, het die gebruik onprakties begin raak as gevolg van die verwarring wat dit veroorsaak het. 'n Verskil van ongeveer 5 lengtegrade tussen Tokio en Osaka lei tot 'n verskil van 20 minute tussen die stede. In 1886 is Ordinansie 51 uitgevaardig om die probleem op te los. Hiervolgens is standaardtyd (標準時, *Hyōjunji*?) 9 ure voor GMT gestel (UTC was toe nog nie gevestig nie.) In die ordinansie noem die eerste klousule GMT, die tweede definieer oostelike lengtegraad en westelike lengtegraad en die derde sê dat die tydsone van 1888 sou geld. Die stad Akashi in Hyogo-prefektuur is toevallig presies op 135 grade Oos geleë en het gevolglik as *Toki no machi* (Dorp van Tyd) bekend geword.

Met die anneksasie van Taiwan in 1895 is Ordinansie 167 uitgevaardig waarin die vorige standaardtyd na *Sentrale Standaardtyd* (中央標準時, *Chūō Hyōjunji*?) hernoem is en die nuwe *Westelike Standaardtyd* (西部標準時, *Seibu Hyōjunji*?) by 120° Oos gevestig is. Westelike Standaardtyd, wat in Taiwan en dele van Okinawa gebruik is, is deur Ordinansie 529 in 1937 afgeskaf. Gebiede wat tydens die Tweede Wêreldoorlog deur Japan beset is, insluitend Singapoer en Maleisië, het Japan Standaardtyd vir die duur van die besetting aangeneem, maar het na Japan se oorgawe hulle eie tye heraangeneem.

In 1948–1951 het die besette Japan somertyd toegepas vanaf die eerste Sondag in Mei teen 02:00 tot die tweede Saterdag in September teen 02:00, behalwe die 1949 lentevoorwaartsskuif wat op die eerste Sondag in April geval het. meer onlangs is pogings aangewend om somertyd weer in Japan in te voer, maar tot dusver is dit nie deurgevoer nie.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Japan Standaardtyd.