Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Susan B. Anthony

| Susan Anthony |
| --- |
| Susan Anthony in 1855 |
| Gebore | Susan Brownell Anthony 15 Februarie 1820 Adams, Massachusetts |
| Sterf | 13 Maart 1906 Rochester, New York |
| Nasionaliteit | Verenigde State van Amerika |
| Beroep | Onderwyser |
| Bekend vir | Vroueregte-aktivis |
| Handtekening |
|  |

**Susan Brownell Anthony** (15 Februarie 1820 – 13 Maart 1906) was 'n Amerikaanse vroueregte-aktivis.
In weerwil van die wet, gaan stem sy op 5 November 1872 tydens die land se presidensiële verkiesing en word daarvoor gearresteer.
Sy is op 18 Junie 1873 met $100 vir haar optrede beboet.

Die sogenaamde Anthony-dollar
Anthony begin op 19-jarige ouderdom as 'n onderwyseres te werk, maar het gou in aktivisme teen slawerny en alkoholisme betrokke geraak. In die 1850's het sy nou saam met Elizabeth Cady Stanton om die regte van vroue, onder andere die reg om te stem, geveg. Sy was vir verskeie jare die redakteur van die koerant, *The Revolution*. Sy was ook vir etlike jare die leier van die *National Women's Suffrage Association*, wat hulle vir die stemreg van vroue beywer het.

Veertien jaar na haar dood word die Amerikaanse grondwet gewysig om stemreg aan vrouens te verleen.
Sy word later die eerste vrou om op 'n Amerikaanse muntstuk (die een-dollar munt) te pryk.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Susan B. Anthony.
# Armia Krajowa

Armia Krajowa (AK) (die "Tuisleër"), was die oorheersende Poolse versettingsbeweging tydens die Tweede Wêreldoorlog in die Duits-besette Pole. Dit was gevorm in Februarie 1942 uit die *Zwiazek Walki Zbrojnej* (Unie vir Gewapende Stryd) en oor die volgende twee jaar het die meeste ander Poolse ondergrondse magte ook by hulle aangesluit. Die AK is in Januarie 1945 ontbind, toe die Poolse gebied grotendeels van Duitse magte ontruim is deur die Sowjetse Rooi Leër.

Met oor die 400,000 lede was Armia Krajowa verreweg die grootste Poolse ondergrondse versettingsbeweging en die wêreld se grootste naas die Partisane van Joegoeslawië. Dit het ook die gewapende vleul van die "Poolse Geheime Staat" ("*panstwo podziemne*") gevorm.

AK se primêre aktiwiteit was die sabotering van Duitse vervoermiddels op pad na die Oosterse front in die Sowjetunie. AK het ook volskaalse gevegte teen die Duitsers geveg, veral in 1943 en 1944 tydens Operasie Storm.

* Aleksander Krzyżanowski "Wilk"
* Batalion Chrobry I
* Batalion Chrobry II
* Batalion Czata 49
* Batalion Gustaw
* Batalion Kiliński
* Batalion Kiliński
* Batalion Kiliński
* Batalion Miotła
* Batalion Parasol
* Batalion Pięść
* Batalion Ruczaj
* Batalion Ruczaj
* Batalion Sokół
* Batalion Wigry
* Batalion Zośka
* Szare Szeregi: Tadeusz Jarosz "Topaz", Andrzej Heppen "Stasiek"
* Szare Szeregi
* Enemies: Commanding officer Major Yurii Frolov (Jurij Frolow) (center) with the officers of Russian National Liberation Army (RONA) during Warsaw Uprising. The officer to the right from Yurii Frolov is Ltn. Michalczewski. The soldier, first from the right, seems to belong to Russian Liberation Army (ROA - or POA in cyrillic, see the arm patch). Yurii Frolov will die on August 21 on the corner of Srebrna and Towarowa Street fighting the insurgents.
* Enemies: SS-Gruppenführer Heinz Reinefarth "Butcher of Wola" (on the left), General of police and Waffen-SS and the Regiment III of Cossacks of Jakub Bondarenko during Warsaw Uprising around Wolska street. Third Regiment of Cossacks contained mix of Cossacks from many regions, and Jakub Bondarenko was commanding 5th Regiment of Kuban Cossack Infantry.
* Armia Krajowa 11 November 2008
# Natuurwetenskap

Natuurwetenskappe ondersoek hoe die wêreld om ons werk. Dit bestaan uit vyf hooftake: Chemie (sentrum), Sterrekunde, Aardrykskunde, Fisika en Biologie (Kloksgewys van bo-links).
**Natuurwetenskap** word tradisioneel as die studie van die fisiese, lewende en nie-lewende aspekte van die wêreld en die hemelruim om ons heen gedefinieer. As 'n groep kan die natuurwetenskappe onderskei word van teologie en die sosiale wetenskappe aan die een kant en van die kunste en die geesteswetenskappe aan die ander kant.

Wiskunde is op sigself nie 'n natuurwetenskap nie maar verskaf baie van die kernmetodes van die ander wetenskappe. Natuurwetenskap poog oor die algemeen om die werkinge van die wêreld deur middel van natuurlike prosesse eerder as deur goddelike ingryping te verklaar. Die term natuurwetenskap word ook gebruik om *wetenskap* as 'n vak te identifiseer wat die wetenskaplike metode gebruik.

Natuurwetenskappe as term word egter deesdae ook gebruik om te verwys na die begrip wat nader aan die alledaagse betekenis van die term is naamlik *die kennis van die natuur* en kan dus 'n vak soos biologie insluit.

## Natuurwetenskappe

* Sterrekunde
* Biologie
* Chemie
* Aardrykskunde
* Ekologie
* Geologie
* Fisika

## Toegepaste wetenskappe en ingenieurswese

* Landbou-ingenieurswese
* Elektriese ingenieurswese
* Meganiese ingenieurswese
* Metallurgiese ingenieurswese
* Chemiese ingenieurswese
* Siviele ingenieurswese
* Grondkunde

## Sien ook

* Lys van akademiese vakrigtings

## Eksterne skakels

* The History of Recent Science and Technology
* Reviews of Books About Natural Science Hierdie werf bevat meer as 50 voorheen gepubliseerde resensies oor boeke oor natuurwetenskap, insluitende uitgesoekte opstelle oor onderwerpe in natuurwetenskap.
# Babisme

Die heiligdom van die Bab in Haifa, Israel
Die **Babisme** is deur die Bab gestig in Persië (die huidige Iran) en die Bayan is die Heilige Skrifte. Die meeste van die Babis is gevolg Baha'u'llah, die stigter van die Bahá'ísme.
# Teokrasie

Teokratiese republieke:
██ Teokratiese republieke
██ Gedeeltelik teokratiese republieke
██ Republieke met Staatsgodsdiens
██ Republieke met spesiale erkenning van 'n besondere godsdiens
**Teokrasie** (Grieks **θεοκρατία**, van *θεός, theós - God* en *κρατεiν, Krat(e)ía- Heerskappy*) is 'n staatsvorm waarby die
staatsowerheid alleen religieus gelegitimeer word, en deur 'n (volgens die volgelinge van die staatsgodsdiens) goddelik verkose persoon,
priesterskap of 'n heilige instelling op die basis van religieuse beginsels regeer word.

By sommige godsdienste word die koning as seun van god beskou. Godsdienste met 'n *heilige boek* beskou die boek as direkte boodskap van god.
'n Teokrasie kan ook 'n bestuursvorm aandui waar geestelikes die mag dra.

## Teokrasieë in die geskiedenis

Teokratiese konsepte word in vele ou kulture teëgekom, byvoorbeeld in religieë van antieke Egipte, antieke Griekeland, die Sjinese keiserryk en Japan asook in die hedendaagse Vatikaanstaat en Iran.

## Sien ook

* Demokrasie, bestel waar die volk (demos) regeer.
* Plutokrasie, regering deur die rykes.
* Kleptokrasie, regering deur diewe.

## Verwysings
# Devanagari

|  |
| --- |
|  **Devanagari**  |
|  |
|  *Devanagari, vroeë 19de eeu.*  |
| Soort skryfstelsel   | Abugida |
| Tyd gebruik | c. 1200 - hede |
| Rigting | Links na regs |
| Tale | Verskeie Indiese tale soos Hindi en Sanskrit |
|  **Stelsels**  |
| Moederstelsels | Proto-Sinaïties[a]* Fenisies
	+ Aramees
		- Brahmi
			* Gupta
				+ Siddham
					- Nagari
						* Devanagari
 |
| ISO 15924 | Deva, 315 |
| Unicode | Devanagari, U+0900–U+097F U+A8E0–U+A8FF U+1CD0–U+1CFF |
|  **Notas**  |
| Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole of letters uit ander alfabette bevat [a] Daar is nie algemene ooreenstemming oor die Semitiese oorsprong van die Brahmi-skrifte nie. |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Portaal**     | **Skryfstelsels**  |

 |

**Devanagari** (देवनागरी), ’n samestelling van Deva en Nagari), ook **Nagari** genoem na sy voorloper-taal, is ’n abugida van Indië en Nepal. Dit word geskryf van links na regs, het nie hoof- en kleinletters nie en word onder meer uitgeken aan die horisontale lyn wat aan die bokant van volle letters loop. Dit is die hoofskrif wat gebruik word vir Hindi, Sanskrit en ’n hele paar ander tale.

Devanagari is deel van die Brahmi-skriffamilie van Indië, Nepal, Tibet en Suidoos-Asië. Dit is afgelei van die Nagari-skrif, wat weer afgelei is van die Goepta-skrif. Die gebruik van die naam "Devanagari" het redelik onlangs ontstaan en die naam "Nagari" word nog dikwels gebruik.

As ’n Brahmi-abugida is die basiese beginsel van Devanagari dat elke letter ’n konsonant voorstel, wat die ingeboude klinker schwa (/ə/) bevat. Die letter क word dus gelees as /kə/, die twee letters कन as /kənə/ en die drie letters कनय as /kənəjə/, ens. Ander klinkers word aangedui deur die vorm van die konsonante te verander.

As die skrif met die hand geskryf word, word die letters geskryf sonder die horisontale streep boaan, wat eers bygevoeg word as die hele woord voltooi is.

## Sien ook

* Geskiedenis van die alfabet

## Verwysings

## Bronne

* Masica, Colin (1991), *The Indo-Aryan Languages*, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-29944-2,  .
* Snell, Rupert (2000), *Teach Yourself Beginner's Hindi Script*, Hodder & Stoughton, ISBN 978-0-07-141984-0

## Skakels

* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# Verre Ooste

Ligging van die Verre Ooste
Die **Verre Ooste** is 'n Eurosentriese term wat dikwels gebruik word om Suid-Asië, Oos-Asië en Suidoos-Asië aan te dui. Soms word die mees oostelike geleë gedeelte van Rusland; die Russiese Verre Ooste (met as belangrikste hawe Wladiwostok) en die westelike Stille Oseaan ook hierby ingesluit.

Voor die koloniale era het die term "Verre Ooste" verwys na enigiets verder oos as die Midde-Ooste. Die term is gedurende die tydperk van die Britse Ryk as 'n versamelnaam vir lande oos van Brits-Indië gewild gemaak.

## Verwysings

## Eksterne skakels

| Gebiede van die Wêreld |
| --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Afrika** |
Noord (Midde-Ooste)  · Suid van die Sahara (Sentraal · Suider · Wes · Oos) |
|  | **Amerikas** |
Noord · Sentraal · Karibiese Gebied) · Suid · Latyns |
|  | **Asië** |
Sentraal · Oos · Noord-Asië (Verre-Ooste) · Suid (Indiese subkontinent) · Suidoos · Suidwes (Midde-Ooste)  · Wes |
|  | **Europa** |
Sentraal · Noord · Suid · Wes · Oos |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Oseanië** |
Australasië (Australië · Seeland) · Melanesië · Mikronesië · Polinesië |
|  | **Poolgebiede** |
Noordpoolgebied · Antarktika |
|  | **Oseane** |
Arktiese · Atlantiese · Indiese · Stille · Suidelike |
|  | **Seë** |
Oorsig van Seë |

 |
| *Sien ook Kontinente van die wêreld* |
# Mary Elizabeth Mastrantonio

|  |
| --- |
| Mary Elizabeth Mastrantonio |
|  |
| Geboorte | 17 November 1958 (1958-11-17) |
| Nasionaliteit | Amerikaans |
| Kinders | 2 |
| Beroep(e) | Aktrise |
| Aktiewe jare | 1980–nou |
| *Internet-rolprentdatabasis*-profiel |

**Mary Elizabeth Mastrantonio** (gebore 17 November 1958) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente *The Abyss* (1989), *Robin Hood: Prince of Thieves* (1991), *Limbo* (1999), en *The Perfect Storm* (2000).

## Filmografie

### Rolprente

* 1983: *Scarface*
* 1986: *The Color of Money*
* 1987: *Slam Dance*
* 1989: *The Abyss*
* 1989: *The January Man*
* 1990: *Fools of Fortune*
* 1991: *Robin Hood: Prince of Thieves*
* 1991: *Class Action*
* 1992: *Consenting Adults*
* 1992: *White Sands*
* 1995: *Three Wishes*
* 1995: *Two Bits*
* 1999: *Limbo*
* 1999: *My Life So Far*
* 2000: *The Perfect Storm*
* 2001: *Tabloid*
* 2018: *Pakula*

### Televisiereekse

* 2015: *Limitless*

### Televisierolprente

* 1999: *Witness Protection*
* 2004: *The Brooke Ellison Story*
* 2017: *Salamander*

### Video's

* 1991: *One-On-One with the Cast of 'Robin Hood: Prince of Thieves'*

## Eksterne skakels

* Mary Elizabeth Mastrantonio in die Internet-rolprentdatabasis
# Proto-Indo-Europese taal

**Proto-Indo-Europees** (**PIE**) is die gerekonstrueerde gemeenskaplike voorouer van die Indo-Europese taalfamilie. Geen direkte rekord van Proto-Indo-Europees bestaan nie, en die voorgestelde kenmerke daarvan is deur linguistiese rekonstruksie van gedokumenteerde Indo-Europese tale afgelei. Dit word ook **Oerindogermaans** genoem, alhoewel daarmee nié bedoel word dat die Germaanse óf Indiese dogtertale in 'n nouere verband daarmee staan as enige ander dogtertaal nie, maar slegs die twee geografiese ekstreme verteenwoordig.

Baie meer aandag is aan die rekonstruering van PIE bestee as enige ander prototaal, en dit word die beste begryp van enige taal uit daardie tydperk. Die oorwig van linguistiese werk tydens die 19de eeu is aan die rekonstruksie van PIE of sy dogtertale gewy, en etlike van die moderne linguistiese rekonstruksietegnieke (soos die vergelykende metode) het hierby baatgevind.

Vermoedelik is PIE vanaf ongeveer 4500 v.C. tot 2500 v.C. as 'n enkele taal gebesig tydens die Laat Neolitikum tot Vroeë Bronstydperk, hoewel skattings met meer as duisend jaar verskil. Volgens die heersende Kurgan-hipotese was die oorspronklike tuisland van die Proto-Indo-Europeërs moontlik in die Ponties-Kaspiese steppe van Oos-Europa. Die linguistiese rekonstruksie van PIE het insig verskaf in die pastorale kultuur en patriargale godsdiens van sy sprekers.

Namate sprekers van Proto-Indo-Europees van mekaar geïsoleer geraak het deur Indo-Europese migrasies, het die streeksdialekte van Proto-Indo-Europees wat deur die onderskeie groepe gepraat is, gedivergeer, aangesien elke dialek verskuiwings ondergaan het wat uitspraak (die Indo-Europese klankwette), morfologie en woordeskat betref. Oor baie eeue heen het hierdie dialekte verander in die bekende antieke Indo-Europese tale. Van daar af het verdere linguistiese divergensie gelei tot die evolusie van hul huidige afstammelinge, naamlik die moderne Indo-Europese tale. Vandag is Spaans, Engels, Portugees, Hindoestani (Hindi en Oerdoe), Bengali, Russies, Pandjabi, Duits, Persies, Frans, Marathi, Italiaans, en Goedjarati die afstammelinge van PIE met die meeste moedertaalsprekers.

Daar word geglo dat PIE oor 'n uitgebreide morfologiese stelsel beskik het wat infleksie-agtervoegsels ingesluit het (analoog aan *child, child's, children, children's* in Engels) benewens ablaut (d.i. vokaalveranderinge wat in Engels bv. as *sing, sang, sung, song* oorleef) en aksent. PIE-naamwoorde en voornaamwoorde het 'n komplekse stelsel van verbuiging, en werkwoorde het insgelyks 'n komplekse stelsel van vervoeging gehad. Die PIE fonologie, partikels, syfers, en kopula is ook goed gerekonstrueer.

Sterretjies word gebruik as 'n konvensionele teken van gerekonstrueerde woorde, soos \**wódr̥*, \**ḱwn̥tós* of \**tréyes* . Hierdie vorme is die gerekonstrueerde voorouers van onderskeidelik die moderne woorde vir *water*, *hond* en *drie*.

## Verwysings
# Na-Dené-tale

| Na-Dené-tale Athabaskies-Eyak-Tlingit |
| --- |
| Geografiese verspreiding: | Noord-Amerika |
| Genetiese klassifikasie: | Na-Dené **Na-Dené-tale** |
| Onderafdelings: |
Tlingit
Athabaskies-Eyak

 |
|
Verspreiding van Na-Dené-tale in Noord-Amerika |

Die **Na-Dené-tale** ([ˌnɑːdɪˈneɪ]; ook **Nadene**, **Na-Dené**, **Athabaskies-Eyak-Tlingit**, **Tlina-Dene**) is 'n taalfamilie van inheemse tale van die Amerikas wat ten minste die Athabaskiese, Eyak- en Tlingit-tale insluit. 'n Ou insluiting van Haida word nou as twyfelagtig beskou.

Verspreiding van die voorgestelde Dené-Jenisei-taalfamilie
In Februarie 2008 is 'n gepubliseerde voorstel, waarin die Na-Dené-tale (sonder Haida) met die Jenisei-tale van die sentrale Siberië in 'n Dené-Jenisei-taalfamilie, deur 'n aantal taalkundiges goed ontvang. In 'n 2014-artikel word voorgestel dat die Na-Dené-tale van Noord-Amerika en die Jenisei-tale van Siberië 'n gemeensame oorsprong in 'n taal wat op die Beringlandbrug tussen die twee vastelande gepraat is, gehad het.

Die Na-Dené-tale is geografies veral in twee dele verdeel: die noordelike verspreiding streek oor die noordwestelike Kanada en die aangrensende Amerikaanse deelstaat Alaska, en die suidelike verspreiding in die suidwestelike Verenigde State net noord van Meksiko. Daarbenewens bestaan langs die weskus nog enkele klein taaleilandjies.

Navajo is verreweg die belangrikste Na-Dené-taal en word deur 167 000 Navajo-Indiane in die vier Amerikaanse deelstate Arizona, Colorado, Nieu-Meksiko en Utah gebesig. Dit is die belangrikste inheemse taal van die Amerikas noord van Meksiko.

## Etimologie

Edward Sapir het die term *Na-Dene* oorspronklik ontwerp om na 'n gemeensame taalfamilie vir Athabaskies, Tlingit en Haida (die bestaan van die Eyak-taal was destyds nog nie aan hom bekend nie) te verwys. In sy "The Na-Dene languages: A preliminary report" beskryf hy hoe hy by dié term uitgekom het (Sapir 1915, bl. 558):

> The name that I have chosen for the stock, *Na-dene*, may be justified by reference to no. 51 of the comparative vocabulary. *Dene*, in various dialectic forms, is a wide-spread Athabaskan term for “person, people”; the element *\*-ne* (*\*-n*, *\*-η*) which forms part of it is an old stem for “person, people” which, as suffix or prefix, is frequently used in Athabaskan in that sense. It is cognate with H. [= Haida] *na* "to dwell; house" and Tl. [= Tlingit] *na* “people”. The compound term *Na-dene* thus designates by means of native stems the speakers of the three languages concerned, besides continuing the use of the old term *Dene* for the Athabaskan branch of the stock.
>

## Verwysings

## Eksterne skakels

* (en)  "Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Eyak-Athabaskan". Ethnologue. Besoek op 20 Augustus 2020.
* (en)  "Na-Dené languages". Encyclopædia Britannica. Besoek op 20 Augustus 2020.