Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Japannese Keiserlike Leër

| Japannese Keiserlike Leër |
| --- |
| **Gestig** | 1871 |
| **Ontbind** | 1945 |
| **Land** |  Japan |
| **Weermagdeel** | Leër |
| **Logo** |  |
| **Veldslae** | Eerste Chinees-Japannese Oorlog Russies-Japannese Oorlog Eerste Wêreldoorlog Tweede Chinees-Japannese Oorlog Tweede Wêreldoorlog |

Die **Japannese Keiserlike Leër** (Japannees: 大日本帝国陸軍) was die landmag van die Japannese Keiserryk vanaf 1868 tot 1945. Voor die stigting van hierdie leër tydens die Meiji-restourasie, het Japan se militêre struktuur hoofsaaklik bestaan uit feodale samoerai-magte wat deur plaaslike daimyo’s beheer is. Hierdie stelsel was gedesentraliseerd en afhanklik van krygsheretige leërs. Die modernisering van die Japannese weermag is beïnvloed deur Westerse modelle, veral dié van Frankryk en die Duitse Keiserryk. Die Japannese Keiserlike Leër het ’n sleutelrol gespeel in konflikte soos die Russies-Japannese Oorlog, die Tweede Chinees-Japannese Oorlog en die Tweede Wêreldoorlog. Dit was bekend vir sy aggressiewe militêre strategieë en betrokkenheid by oorlogsmisdade soos die Bloedbad van Nanjing. Ná Japan se nederlaag in 1945 is die leër ontbind, en Japan het ’n selfverdedigingsmag sonder aggressiewe militêre vermoëns opgerig.

## Siek ook

* Japannese Keiserlike Vloot

## Bronne

* Drea, Edward J. (2009). *Japan's Imperial Army: Its Rise and Fall, 1853–1945*. Lawrence, Kansas: University Press of Kansas. ISBN 9780803217089.
* Drea, Edward J. (2003). "The Imperial Japanese Army (1868–1945): Origins, Evolution, Legacy". *War in the Modern World Since 1815*. Routledge. ISBN 0415251400.
* Gilmore, Allison B. (1998). *You Can't Fight Tanks with Bayonets: Psychological Warfare against the Japanese Army in the South West Pacific*. Lincoln, Nebraska: University of Nebraska Press. ISBN 0803221673.
* Harries, Meirion; Harries, Susie (1994). *Soldiers of the Sun: The Rise and Fall of the Imperial Japanese Army*. New York: Random House. ISBN 0679753036.
* Humphreys, Leonard A. (1996). *The Way of the Heavenly Sword: The Japanese Army in the 1920s*. Stanford University Press. ISBN 0804723753.
* Jansen, Marius B. (2002). *The Making of Modern Japan*. Harvard University Press. ISBN 0674003349.
* Jaundrill, Colin D. (2016). Benjamin A. Haynes (red.). *Samurai to Soldier: Remaking Military Service in Nineteenth-Century Japan*. Melissa Haynes. Cornell University Press. ISBN 9781501706646.
* Jowett, Philip (2002). *The Japanese Army 1931–45 (1)*. Botley, Oxford: Osprey Publishing. ISBN 1841763535.
* Olender, Piotr (2014). *Sino-Japanese Naval War 1894–1895*. MMPBooks. ISBN 9788363678302.
* Orbach, Danny (2017). *Curse on This Country: The Rebellious Army of Imperial Japan*. Cornell University Press. ISBN 978-1501708336.
* Ravina, Mark (2004). *The Last Samurai : The Life and Battles of Saigō Takamori*. John Wiley & Sons. ISBN 0471089702.
# Besetting van Japan

Verteenwoordigers van Japan aan boord van die USS *Missouri* na die ondertekening van die oorgawe.
Die **besetting van Japan** was 'n tydperk van sewe jaar waartydens Japan deur die Geallieerdes onder leiding van die Verenigde State van Amerika beset is. Japan gee op 14 Augustus 1945 tydens die Tweede Wêreldoorlog oor en die besetting begin 14 dae later op 28 Augustus 1945. Die besetting het tot 28 April 1952 geduur. Dit is tot hede die enigste voorval in die geskiedenis wat Japan deur 'n buitelandse troepemag beset is.

## Eksterne skakels

* J.C.S 1380/15
* The U.S. Army in Post WWII Japan Geargiveer 8 September 2005 op Wayback Machine
# Ortografie

Die **ortografie** van 'n taal spesifiseer die korrekte manier waarop 'n spesifieke skryfstelsel gebruik word om die taal te skryf (waar meer as een skryfstelsel bestaan, soos in die geval van Koerdies, kan daar meer as een ortografie wees). *Ortografie* is afgelei van die Grieks ὀρθός, **orthós** ("korrek") en *γράφειν* **gráphein** ("om te skryf"). Ortografie is nie dieselfde as tipografie nie.

Ortografie beskryf of definieer die stel simbole (grafeme en diakritiese tekens) wat gebruik word en die reëls oor hoe om die simbole te skryf. Afhangende van die aard van die skryfstelsel kan die reëls leestekens, spelwyse en hooflettergebruik insluit. Hoewel "ortografie" in die omgangstaal baie keer as sinoniem met spelwyse gebruik word is spelling slegs 'n onderdeel van ortografie.

## Kyk ook

* Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT)
* Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT)
* Afrikaanse Woordelys en Spelreëls
* Grondbeginsels van die Afrikaanse spelling
* Wikipedia:Algemene spelfoute
* Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels
* Speltoetser
* Woordeboek
* Afkappingsteken
* Akuut-aksentteken
* Deelteken
* Gravis-aksentteken
* Hoofletter
* Kappie (leesteken)
* Koppelteken
# Arabiese syfers

Arabiese syfers
Die evolusie van Arabiese syfers tot die syfers wat ons vandag ken.
**Arabiese syfers**, streng gesproke **Indo-Arabiese** of **Hindoe-Arabiese syfers**, is die syfers wat deesdae in die meeste kulture gebruik word om getalle aan te dui. Dit bestaan uit tien tekens of simbole: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 en 0, of 'n kombinasie daarvan. Dit is 'n posisionele stelsel. Die waarde van 'n syfer hang nie net van die tekens wat gebruik word af nie, maar ook van die posisie daarvan in die getal. Hierdie simbole is om en by in die jaar 500 in Indië uitgevind, en in die 10de eeu deur die More aan Wes-Europa bekendgestel.

## Vergelyking met ander syferstelsels

Aanvanklik het talle volke syfers gebruik waarvan die waarde nie soseer van die posisie afhang nie, maar van die tekens self. Die bekendste voorbeeld hiervan is die Romeinse syfers, wat tans steeds gebruik word.

Voorbeeld van 'n getal:

in Arabiese syfers: 304
in Japanse / Sjinese syfers: 三百四 / 三百〇四
in Romeinse syfers: CCCIV (as mens die aftrekreëls ignoreer kan die getal ook as CCCIIII, IIIICCC en as CIICIIC geskryf word)
Romeinse syfers het nie 'n nul nodig nie. Omdat elke getal 'n vaste waarde het, eerder as veelvoude van tien, honderd en so aan, volgens posisie, is dit nie nodig om vir "nulle" plek te hou nie. Getalle soos 207 en 1066 word geskryf as CCVII (twee keer honderd, 'n vyf en twee kinders) en MLXVI ('n duisend, 'n vyftig, 'n tien, 'n vyf en nog een mens).

Arabiese syfers is egter meer prakties en word daarom vandag reg oor die wêreld gebruik.

## Geskiedenis

Arabiese syfers het nie in die Arabiese wêreld ontstaan nie, maar in Indië. Die Arabiere leer die Indiese syfers, wat later as Arabiese syfers bekend sou word, danksy 'n Indiese wiskundige wat die paleis van die Abbasidiese kalief met sy boek oor kosmologie en wiskunde besoek.

Ná die opkoms van die Islam verower Moorse moslems 'n deel van die Iberiese Skiereiland en kom so met die Europese nasies in kontak. As gevolg van die vermenging van verskillende godsdienste en volke ondervind dele van die Iberiese Skiereiland 'n bloeitydperk onder verskillende dinastieë, wat met die ontwikkeling van die wetenskappe gepaard gaan. Hierdie ontwikkeling, insluitend die Arabiese syfers, het uiteindelik 'n invloed op die Europese samelewing uitgeoefen.

Die vooraanstaande Persiese wiskundige en skepper van algebra, Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī het ook Arabiese syfers gebruik. As gevolg hiervan het dié syferstelsel wyd bekend geword en het die Arabiere en ander Islamitiese volke hul verskeie stelsels ten gunste van die Indiese syfers laat vaar.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Arabiese syfers.
# Griekse alfabet

|  |
| --- |
|  **Griekse alfabet**  |
|  |
| Soort skryfstelsel   | Alfabet |
| Tyd gebruik | Sedert 800 v.C. |
| Rigting | Links na regs |
| Streek | Amptelik in
* Griekeland
* Siprus
* Europese Unie
 |
| Tale | Grieks |
|  **Stelsels**  |
| Moederstelsels | Egiptiese hiërogliewe* Proto-Sinaïties
	+ Fenisies
		- Griekse alfabet
 |
| Dogterstelsels | * Goties
* Glagolities
* Cyrillies
* Kopties
* Armeens
* Oud-Italies
 |
| ISO 15924 | Grek, 200 |
| Unicode | U+0370–U+03FF Grieks en Kopties, U+1F00–U+1FFF Grieks uitgebrei |
|  **Nota**  |
| Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole of letters uit ander alfabette bevat |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Portaal**     | **Skryfstelsels**  |

 |

|  |
| --- |
|  |
|

| Die Griekse alfabet |
| --- |
| Α α Alfa | Β β Beta |
| Γ γ Gamma | Δ δ Delta |
| Ε ε Epsilon | Ζ ζ Zeta |
| Η η Eta | Θ θ Theta |
| Ι ι Iota | Κ κ Kappa |
| Λ λ Lambda | Μ μ Mu |
| Ν ν Nu | Ξ ξ Ksi |
| Ο ο Omikron | Π π Pi |
| Ρ ρ Rho | Σ σ ς Sigma |
| Τ τ Tau | Υ υ Ypsilon |
| Φ φ Phi | Χ χ Chi |
| Ψ ψ Psi | Ω ω Omega |
| Letters nie meer in gebruik nie |
|  Digamma |  Koppa |
|  Stigma |  Sampi |
|  Heta |  Sho |
|  San |  |

 |

Die **Griekse alfabet** (Grieks: Ελληνικό αλφάβητο, *Ellinikó Alfávito*) is gebruik om Grieks sedert ongeveer die 9de eeu v.C. te skryf. Dit is die eerste ware alfabet, een wat 'n simbool vir elke vokaal en konsonant het, en is die oudste alfabet wat steeds in gebruik is.

## Ander gebruike

Kaart van Europese skrifstelsels:

   Grieks

   Grieks en Latyn

   Latyn

   Latyn en Cyrillies

   Cyrillies

   Georgies

   Armeens

Die letters word ook gebruik om syfers voor te stel, net soos die Romeinse syfers. Behalwe by die skryf van moderne Grieks, word die letters ook gebruik as wiskundige simbole, by die name van deeltjies in bv. fisika, as name van sterre, in die name van tropiese siklone, en ook vir ander gebruike.

## Ontstaan

Die Griekse alfabet het ontstaan as 'n aanpassing van die Fenisiese alfabet, en het weer op sy beurt aanleiding gegee tot die skep van die Latynse, Koptiese, Cyrilliese en vele ander alfabette. Die Griekse alfabet is nie verwant aan die Lineêr B en die Sipriotiese lettergreepskrif, vroeëre skryfstelsels van Grieks, nie.

## Sien ook

* Geskiedenis van die alfabet

## Verwysings

* Greek alphabet. (2008). *Encyclopædia Britannica*. Deluxe Edition. Chicago: Encyclopædia Britannica.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Griekse alfabet.
# Emoji

Elkeen van die gewildste emoji’s uit die 9 hoof-emoji-kategorieë volgens die Unicode Emoji Frequency-studie van 2021, uitgebeeld in die Noto Color Emoji-lettertipe.
’n **Emoji** (/ɪˈmoʊdʒi/ im-OH-jee; meervoud: emoji of emojis; Japannees: 絵文字, uitgespreek [emoꜜʑi]) is ’n piktogram, logogram, ideogram, of smiley wat in teks ingebed is en gebruik word in elektroniese boodskappe en op webblaaie. Die hoofdoel van moderne emoji is om emosionele leidrade aan te vul wat dikwels ontbreek in getikte gesprekke, en ook om soms woorde te vervang as deel van ’n logografiese sisteem.

Emoji bestaan in verskeie genres, insluitend gesigsuitdrukkings, aktiwiteite, kos en drank, vieringe, vlae, voorwerpe, simboliek, plekke, weerstoestande, diere, en natuur.

Die woord emoji beteken oorspronklik prentkarakter en is afkomstig van Japanees:

* **e (絵)** beteken "prent"
* **moji (文字)** beteken "karakter"

Die ooreenkoms met die Engelse woorde *emotion* en *emoticon* is suiwer toevallig.

Die eerste emoji-stelle is ontwikkel deur Japannese vervaardigers van draagbare elektroniese toestelle in die laat 1980’s en 1990’s. Emoji het wêreldwyd al hoe gewilder geword in die 2010’s, nadat Unicode begin het om emoji’s in die Unicode-standaard op te neem. Vandag vorm hulle ’n groot deel van populêre kultuur in die Weste en regoor die wêreld.

## Bronnelys

* Pardes, Arielle (1 Februarie 2018). "The WIRED Guide to Emoji". *Wired*. ISSN 1059-1028.

## Verwysings
# Doeblet

'n **Doeblet** (ook *dubbelvorm* of *tweelingwoorde* genoem) in etimologie is die benaming vir 'n groep van twee of meer woorde in dieselfde taal met verskillende vorme en oor die algemeen ook subtiele verskillende betekenisse, maar met 'n gemeenskaplike oorsprong. Byvoorbeeld: **tabak** en **twak**.

Lede van 'n doeblet is dus altyd kognate (woorde met 'n gemene oorsprong). Die betekenis van die afsonderlike lede van 'n doeblet hou oor die algemeen met mekaar verband, en kan teruggevoer word na 'n gemeenskaplike etimologiese wortel.

Lede van 'n doeblet kan almal erfwoorde wees, maar hulle kan ook op ander maniere in die taal opgeneem word. So kan die een woord byvoorbeeld 'n regstreekse erfwoord wees, terwyl die ander 'n aanpassing van dieselfde grondwoord is waaruit die eerste ontstaan het, en daarmee in werklikheid 'n leenwoord is.

## Voorbeelde

* **aartappel** en **ertappel **daarom** en **darem **hartelik** en **hartlik **vroue** en **vrouens **teenpraat** en **teëpraat **twak** en **tabak**

## Verskille in gebruik

Verskillende subtiele onderskeidings in gebruik van doeblette kan waargeneem word. Kyk byvoorbeeld na die volgende:

### Betekenisverskille

* Jan is siek, **daarom** bly hy tuis.
* Jan is **darem** 'n gawe seun.

### Plaaslike of groepsverskille

* **aartappel** en **ertappel**.
* **laagte** of **leegte**.
* **agt** of **ag**.
* **nege** of **neë**.

### Verskille van gevoelswaarde

* **vlees**: Die gees is gewillig, maar die vlees is swak. (In hierdie geval rym *vlees* met *gees*, en dit is bowendien ook 'n meer deftige woord).
* **vleis:** Die man koop 'n kilogram vleis.

### Funksieverskille

Byvoorbeeld die gebruik van **daarom** as 'n bindwoord teenoor **darem** as 'n bywoord.

### Letterlike en figuurlike gebruik

1. **grys:** Sy dra 'n grys trui.
2. **gryse:** Dit het in die gryse verlede gebeur.

1. **geslypte:** Die geslypte mes is baie skerp.
2. **geslepe:** Jan is 'n geslepe karnalie.

## Verwysings
# Ainoe (taal)

| Ainoe アイヌ・イタㇰ, *Aynu=itak*  |
| --- |
| Uitspraak: | [ˈainu iˈtak] |
| Gepraat in: |  Japan  Rusland  |
| Gebied: | Hokkaido, Sachalin, Koerile |
| Totale sprekers: | 10 |
| Taalfamilie: | Geïsoleerd **Ainoe**  |
| Skrifstelsel: | Katakana (tans), Latynse alfabet (tans), Cyrilliese alfabet (Rusland, uitgedien) |
| Taalbedreigingstatus |
|
**UitgesterfEX**Uitgestorwe taal**BedreigCR**Krities bedreigde
**SE**Erg bedreigde
**DE**Bedreigde
**VU**Kwesbare
**VeiligNE**Nie bedreig nie
Dit is 'n **krities bedreigde** taal volgens die UNESCO-wêreldatlas van bedreigde tale.  |
| Taalkodes |
| ISO 639-1: | *geen* |
| ISO 639-2: | `ain` |
| ISO 639-3: | `ain`  |
|  |
|

**Ainoe** (アイヌ・イタㇰ, *Aynu=itak*; Japannees: アイヌ語, *Ainu-go*) is die taal wat deur die Ainoe, 'n etnies, kultureel en taalkundig van die Japanners aparte inheemse groep, op die noordelike Japannese eiland Hokkaido gepraat word.

Verspreiding van Ainoe-tale en -dialekte voor 1945
Tot in die 20ste eeu is Ainoe ook in die suidelike gedeelte van Sachalin en op kleiner skaal op die Koerile gebesig. Ainoe bevat drie hoofdialekte, saam met 19 ander dialekte. Net die Hokkaido-variant bestaan nog, die laaste spreker van Sachalin-Ainoe is in 1994 oorlede. Hokkaido-Ainoe is op die punt om uit te sterf, alhoewel pogings aangewend word om dit te laat herleef. In Junie 2008 het die Japannese regering 'n besluit geneem om Ainoe as 'n inheemse taal te erken. Die Japannese regering bou tans 'n fasiliteit wat toegewy is aan die bewaring van die Ainoe-kultuur, insluitende die taal.

Ainoe het geen algemeen aanvaarde genealogiese verhouding met enige ander taalfamilie nie en is nie verwant aan die Japannese Argipel se ander taalfamilie, die Japannese tale, nie; Ainoe word dus as 'n geïsoleerde taal beskou. Sommige taalkundiges groepeer dit saam met Turkse, Mongoolse, Toengoesiese, Koreaanse en Japannese tale by die Altaïese tale, hoewel dit algemeen betwis word. Nes die Japannese tale word Ainoe met die Japannese skryfstelsel, bestaande uit Kanji, Hiragana en Katakana, geskryf. Vir Transliterasie word die Latynse alfabet gebruik; vir Ainoe se uitgestorwe Sachalin-dialek in Rusland is die Cyrilliese alfabet gebruik.

## Verwysings

## Verdere leesstof

* (en)  Refsing, Kirsten (1986). *The Ainu Language: The Morphology and Syntax of the Shizunai Dialect*. Aarhus: Aarhus University Press. ISBN 87-7288-020-1.
* (en)  Tamura, Suzuko (2000). *The Ainu Language*. Tokyo: Sanseido. ISBN 4-385-35976-8.
* (en)  Vovin, Alexander (1992). "The origins of the Ainu language" (PDF). *The Third International Symposium on Language and Linguistics*. Chulalongkorn University: 672–686.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Ainoe (taal).
# Origami

'n Olifant, gevou uit 'n 1-dollarbanknoot
**Origami** is die Japannese kuns van papiervou. Die woord is afgelei van Japannees *ori* "vou" en *kami* "papier". Gewoonlik word vierkantige velle papier gebruik, wat sonder hulpmiddels soos 'n skêr of kleefstof tot driedimensionele motiewe gevou word. Bekende tradisionele origamimotiewe sluit diere soos die kraanvoël *tsuru* en voorwerpe soos die helmhoed *kabuko* in.

## Eksterne skakels

* Switserse papiervoukuns
* Duitse Origami-webwerf
* Origami stap-vir-stap Geargiveer 18 Oktober 2007 op Wayback Machine