Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Leenvertaling

'n **Leenvertaling** is 'n woord, uitdrukking of segswyse, wat in 'n vertaalde vorm aan 'n ander taal ontleen is, met behoud van die konstruksie van die oorspronklike woord.

Die Afrikaanse name vir die dae van die week is leenvertalings uit Laat-Latyn.

Vergelyk met 'n Leenwoord, waar die woord van 'n ander taal oorgeneem word sonder om dit te vertaal.

## Voorbeelde

* driehoek, van *triangulum* (Latyn)
* tydverdryf, van *passe-temps* (Frans)
* selfmoord, van *Selbstmord* (Duits)
* kettingroker, van *chain smoker* (Engels)
* wolkekrabber, van *sky scraper* (Engels)
* draadloos, *van wireless* (Engels)
# Kana

| Kana |
| --- |
| Soort skryfstelsel | Lettergreepskrif |
| Tale | Japannees, Okinawa, Ainoe, Palauaans |
| Tydperk | sedert 800 |
| Voorloper | Orakelbeenskrif
* Seëlskrif
	+ Klerikale skrif
		- Gereelde skrif (Kanji)
			* Manyogana
 |
| Rigting | Links-regs |
| ISO 15924 | Hrkt, 412 |
| Unicode alias | Katakana of Hiragana |
| Nota | Hierdie bladsy kan fonetiese IFA-simbole of letters uit ander alfabette bevat |

**Kana** is 'n generiese term vir die lettergreep-georiënteerde Japannese skrifte hiragana (ひらがな) en katakana (カタカナ) sowel as die ou stelsel wat as manjogana bekendstaan. Hierdie skrifte het ontwikkel uit die logografiese karakters van Chinese afkoms wat in Japan bekendstaan as Kanji (漢字) (Chinese uitspraak "hànzì") as 'n alternatief en toevoeging tot laasgenoemde.

Verder is kana tydens die Japannese besetting van Taiwan in Taiwannees opgeneem om die uitspraak van Chinese karakters soos furigana aan te dui.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Kana.
* 'n Kana-skryfboek (PDF)
# Romaji

Die term **romaji** (ローマ字, of vroeër 羅馬字) verwys na die gebruik van die karakters van die Latynse alfabet in die Japannese skryfstelsel saam met die kanji, hiragana en katakana en die romanisering van Japannees om Japannese terme in vreemde tale weer te gee of om Japannees te skryf waar dit nie geleë is om die inheemse skrifte te gebruik nie, soos by die studie van Japannees deur buitelanders of by die invoer van Japannees op rekenaars (Wāpuro rōmaji, letterlik woordverwerker rōmaji). Die gebruik van rōmaji in Japannese tekste is beperk tot tussen 0,4% en 1,6% afhangend van die bronne wat geraadpleeg word.

Die Latynse alfabet is vir die eerste keer in die 16de eeu in Japan gebruik deur Portugese sendelinge wat 'n romanisering-stelsel ontwikkel het gegrond op Portugese spelling. Later het die Nederlanders in Japan 'n romanisering-stelsel gegrond op Nederlands ontwikkel. Teen die 20ste eeu was daar 'n aantal verskillende romaniseringstelsels in gebruik insluitend die Nippon-, Kunrei- en Hepburn-stelsels.

## Verwysings
# Bloemlesing

Voorblad van 'n Duitse bloemlesing.
'n **Bloemlesing** is 'n publikasie wat 'n versameling literêre werke van 'n skrywer of skrywers bevat. 'n Bloemlesing kan stukke van die beste skrywers bevat, of die beste stukke van 'n spesifieke skrywer. Dit kan 'n versameling van gedigte, kortverhale, toneelstukke, liedjies of uittreksels wees.

Die woord "bloemlesing" is afgelei van die Grieks woord *ἀνθολογία* ('*n versameling blomme*). Die skrywes word hier met blomme vergelyk.

'n Bloemlesing moet nie met die volledige versameling werke, of oeuvre van 'n skrywer verwar word nie.

## Voorbeelde

Enkele voorbeelde ter illustrasie:

* Groot verseboek: 'n bloemlesing uit die Afrikaanse poësie; Diederik Johannes Opperman; Nasionale Boekhandel; 1952; ISBN 0624019853
* Karakters op ons vlaktes: 'n bloemlesing uit die prosawerk; Jochem van Bruggen; Afrikaanse pers-boekhandel; 1961
* Afrikaanse verse: 'n bloemlesing; DF Malherbe en Felix Vincent Lategan; Nasionale Boekhandel; 1965; ISBN 0624006549
* Driesprong: 'n bloemlesing uit die gedigte van Celliers, Totius en Leipoldt; Tafelberg; 1978; ISBN 0624011682

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Bloemlesing.
# Vertaling

*Vir inligting oor vertalers in rekenaarwetenskap, sien vertalerkonstruksie.*
Rosettasteen
**Vertaalkunde** is die studie van die vertaling van natuurlike tale. Terwyl vertaling verwys na die oordrag van 'n teks in 'n brontaal na 'n teikentaal. 'n Doel wat deur vertalers gestel word is om ekwivalensie te bereik tussen die twee tekste. 'n Probleem daarby is dat die kulture van die twee tale se spreker verskil. Domestikering en vervreemding is twee verskillende strategieë wat vertalers gebruik.

Die veld sluit ook in:

* Literêre vertaling
* Lokalisering
* Skermvertaling
* Tegniese vertaling

Velde wat hiermee verband hou is:

* Landeskunde
* Pragmatiek
* Semiotiek
* Taalwetenskappe

## Sien ook

* Internasionale Vertalingsdag
* Brontaal
* Teikentaal
# Selfstandige naamwoord

Die **selfstandige naamwoord** of **saakwoord** (*weinig gebruiklik*) is 'n woordsoort of frase wat verwys na 'n persoon, plek, ding, gebeurtenis, voorwerp of eienskap.

Dit word meestal gekenmerk deurdat hulle in meervoude omgesit kan word deur die byvoeging van 'n agtervoegsel en in sekere gevalle dat hulle 'n geslag kan aandui. Die beste manier om 'n selfstandige naamwoord te identifiseer is om te onthou dat dit meestal iets fisies aandui bv. 'n baksteen. Slegs selfstandige naamwoorde kan in die meervoud geskryf word.

Die maklikste metode wat op skool geleer word om 'n selfstandige naamwoord uit te ken is as volg: As jy 'n lidwoord (m.a.w.) **Die** of '**n** voor die woord kan sit, dan is dit 'n selfstandige naamwoord.

Daar is 5 soorte selfstandige naamwoorde:

1. Eiename: name van plekke en mense, dit word altyd met 'n hoofletter geskryf bv. Pretoria, Johannesburg, Pieter van der Merwe.
2. Versamelname: Dit dui 'n groep soortname aan, bv, 'n *swerm* bye, 'n skool visse.
3. Stofname: Name van elemente en stowwe, Bv. goud, koper, lood.
4. Soortname: name van soorte en dinge, bv. honde, katte, skape, tafel, eetlepel.
5. Abstrakte selfstandige-naamwoorde: name wat dinge beskryf wat ons nie met die blote oog kan sien nie, maar nog steeds 'n lidwoord voor aan kan voeg (o.a. emosies), bv. liefde, haat, ens.

## Bepaaldheid

Sien ook die artikel *bepaaldheid*
In Afrikaans kan 'n selfstandige naamwoord bepaald of onbepaald wees. Die lidwoorde "die" en "'n" word gebruik om dit aan te gee:

Ek sien 'n perd -- onbepaald
Ek sien die perd -- bepaald
In die meervoud word nogtans geen onbepaalde lidwoord gebruik nie:

Ek sien perde -- onbepaald
Ek sien die perde -- bepaald
In ander tale kan dit anders wees. Daar is tale soos Skots-Gaelies of Grieks wat net bepaalde lidwoorde het en daar is ook tale soos Latyn of Russies wat heeltemal geen lidwoorde het nie. In hierdie tale bestaan die verskil tussen bepaald en onbepaald glad nie.

## Telbaarheid

Die meeste selfstandige naamwoorde is telbaar en het 'n meervoud:

Een perd - twee perde
Daar is egter ook woorde wat ontelbaar is en wat geen meervoud het nie:

die melk - ~~die melke~~
In die onbepaalde geval bly hulle sonder lidwoord:

Ek drink melk.
Hulle word dikwels saam met 'n woord gebruik wat 'n hoeveelheid aangee:

Drink 'n glas melk!
In ander tale is daar soms naas 'n enkel- en 'n meervoud ook 'n tweevoud of selfs 'n drie- of weinigvoud.

## Kyk ook

* Bywoord
* Byvoeglike naamwoord
* Werkwoord
* Lidwoord
* Voegwoord
* Dieregeluide, werkwoorde wat die klanke van diere beskryf.
* Trappe van vergelyking
* Intensiewe

## Eksterne skakels

* Wikiwoordeboek het 'n inskrywing vir selfstandige naamwoord.
# Stam (taalkunde)

In die taalkunde is 'n **stam** (ook bekend as 'n **grondwoord, stamwoord,wortel** of **vrye morfeem**) 'n woordvorm wat as basis dien vir alle woorde wat deur middel van fleksie, samestellings en afleidings gevorm word.

## Vrye stamme en afhanklike stamme

'n Vrye stam word ook na verwys as 'n fonologiese/semantiese onafhanklike eenheid. 'n Vrye stam stem ooreen met 'n ongelede woord (simpleks) wat die betekenisdraende eenheid van 'n gelede woord (kompleks) is. Voorbeelde hiervan is onder andere; *hart*, *swem*, *loop*. Woorde wat vanuit 'n diachroniese benadering beskou word soos onder andere; hardloop, lessenaar, sinchronies as vrye stamme beskou word. Bogenoemde voorbeelde word almal as vrye stamme geklassifiseer met die doel om dit te onderskei van afhanklike stamme. 'n Uitbreiding hiervan is ook veranderende vrye stamme wat onveranderd in komplekse gebruik word.

Binne bepaalde morfologiese prosesse kan dit soms voorkom dat 'n vrye stam binne 'n bepaalde morfologiese konteks 'n ander fonologiese of skriftelike vorm mag hê. Hierdie veranderde vorm staan bekend as 'n allomorf. Ter voorbeeld die woord *kalf*, wat in die meervoudvorm bekendstaan as *kalwers*. Hierdeur kan dus afgelei word dat *kalw-* 'n allomorf is van kalf.

Weens historiese fonologiese prosesse het sommige woorde met Germaanse herkoms hulle laaste **t** of **d** verloor. Indien hierdie vrye stamme soos bv. *bees* met sommige morfeme verbind word, word dit *beeste*.

## Sien ook

* Skimstam

## Verwysings
# Onomatopee

Die geluid van 'n dreuning: *bam!*
*Tik-tak* van 'n klok, 'n voorbeeld van onomatopee
**Onomatopee** of **klanknabootsing** is 'n stylfiguur waar een of meer woorde gebruik word om 'n klank na te maak. Die term 'onomatopee' is afkomstig van Oud-Grieks: *ὄνομα* (naam) + *ποιέω* (ek maak). Soms word die term *onomatopoëties* ook gebruik.

Ouers wat hulle kinders leer praat maak dikwels van onomatopee gebruik. So kan 'n hond as 'n *woef*, 'n kat as 'n *miaau* en 'n koei as 'n *moo* beskryf word. Reduplikasie (verdubbeling van woorde) word ook soms ingespan, so kan 'n trein as 'n *tjoek-tjoek* en 'n kar as 'n *toet-toet* beskryf word.

Onomatopee word ook gereeld as stylmiddel in poësie en ander letterkundige werke aangetref (byvoorbeeld: *Met dof-sware plof, soos koeëls in die stof, kom die eerste druppels neer*). Dit word ook algemeen in strokiesverhale ingespan.

Onomatopee kom in alle tale voor. Die woord vir kat in Chinees is byvoorbeeld "māo" (貓/猫).

## Voorbeelde

* Bokmakierie, hadeda, koekoeke en piet-my-vrou (voëls)
* Ritsel (geluid wat blare maak)
* Sis / zoem / knor
* Tjirp, kiep-kiep, tok-tok
* Water kabbel / branders klots
* Hael kletter / vuur knetter
* Klik–klak / woer–woer / kaplaks
* Brr (koud)

## Sien ook

* Dieregeluide