Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Vyfde krag

In fisika is vier waargenome basiese natuurkragte of wisselwerkings wat die basis vorm van alle bekende wisselwerkings in die natuur: swaartekrag, elektromagnetisme, sterk kernkrag en swak kernkrag. Volgens sommige spekulatiewe teorieë is daar ’n **vyfde krag**, wat verskeie afwykende waarnemings verduidelik wat nie in huidige teorieë pas nie. Die eienskappe van hierdie vyfde krag wissel na gelang van die spesifieke teorie. Baie stel ’n krag voor wat rofweg die sterkte van swaartekrag is (dus baie swakker as elektromagnetisme of die kernkragte) met ’n omvang van enigiets tussen minder as ’n millimeter tot kosmologiese afmetings. Nog ’n voorstel is ’n nuwe swak krag wat deur W- en Z-bosone bemiddel word.

Die soeke na ’n vyfde krag het die laaste paar dekades toegeneem vanweë twee ontdekkings in kosmologie wat nie deur huidige teorieë verduidelik word nie. Daar is ontdek die grootste deel van die massa van die heelal kan toegeskryf word aan ’n onbekende vorm van materie wat donker materie genoem word. Die meeste fisici glo donker materie is ’n nuwe, onontdekte subatomiese deeltjie, maar sommige glo dit kan verband hou met ’n onbekende natuurkrag. Onlangs is ook ontdek die uitdying van die heelal geskied al hoe vinniger, wat toegeskryf word aan ’n vorm van energie bekend as donker energie. Sommige fisici glo ’n vorm van donker energie, bekend as kwintessens, kan ’n vyfde krag wees.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* The Eöt-Wash Group: Laboratory Tests of Gravitational and sub-Gravitational Physics
* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# Astronomy Picture of the Day

Astronomy Picture of the Day| 'n Skermfoto van die webtuiste op 31 Desember 2016, met 'n foto van die Driespletige Newel in infrarooi. |
| Tipe webwerf | Fotografie |
| Beskikbaar in | Engels an ander |
| Eienaars | Nasa en Michigan- Tegnologiese Universiteit |
| Skepper | Nasa en MTU |
| URL | apod.nasa.gov |
| Kommersieel | Nee |
| Registrasie | Nee |
| Van stapel gestuur | 16 Junie 1995 (1995-06-16) |

**Astronomy Picture of the Day** (**APOD**) is 'n webtuiste van Nasa en die Michigan- Tegnologiese Universiteit (MTU). Dit verskaf elke dag 'n ander foto van die heelal "saam met 'n kort verduideliking deur 'n professionele sterrekundige".

## Beskrywing

Die foto stem nie noodwendig ooreen met 'n spesifieke gebeurtenis op dié dag nie en foto's word soms herhaal. Hulle hou dikwels verband met huidige gebeure in sterrekunde en ruimteverkenning. Die teks het verskeie skakels na ander foto's en webtuistes vir nog inligting.

Vorige foto's word in 'n argief gebêre. Die eerste foto het op 16 Junie 1995 verskyn. Die foto's word soms geneem deur mense van buite Nasa, en daarom het van die foto's kopiereg op, anders as dié in baie ander fotogalerye van Nasa.

Op die eerste dag van die APOD-webtuiste se bestaan het dit altesaam 14 besoeke gehad. Teen 2012 het meer as 'n miljard mense dit besoek. APOD word ook daagliks in 21 tale vertaal.

Robert J. Nemiroff en Jerry T. Bonnell het in 2015 vir hulle werk op APOD die Klumpke-Roberts-prys van die Sterrekundige Vereniging van die Stille Oseaan-gebied ontvang "vir uitstekende bydraes tot die publiek se begrip en waardering van sterrekunde". Die webtuiste het in 2022 die Internasionale Sterrekundige Vereniging se Sterrekundige Uitreikingsprys gewen.

## Foto's

Hier onder is enkele foto's wat al op die APOD-webtuiste verskyn het:

* "Welcome to Planet Earth"
* Skaduwee van 'n robot op Mars
* Mammatuswolke oor Saskatchewan
* M16: Skeppingspilare
* Valles Marineris: die Grand Canyon van Mars
* 'n Rolwolk oor Uruguay
* Die Katoognewel
* Die Driespletige Newel in infrarooi
* Zeta Oph, 'n dwaalster
* Twee "dansende" swartkolke in 3C 75

## Verwysings

## Skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Astronomy Picture of the Day.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
# Opvlamster

’n **Opvlamster** is ’n veranderlike ster wat soms vir ’n paar minute ’n onvoorspelbare, dramatiese toename in helderheid ondergaan. Daar word geglo sulke opvlammings is soortgelyk aan sonvlamme. Die toename in helderheid is dwarsoor die spektrum, van X-strale tot radiogolwe. Die eerste opvlamsterre, V1396 Cygni en AT Microscopii, is in 1924 ontdek. Die bekendste een is egter UV Ceti, wat in 1948 ontdek is. Vandag word soortgelyke opvlamsterre geklassifiseer as "UV Ceti-tipe veranderlike sterre" (afkorting: UV).

Opvlammings kan elke paar dae plaasvind of, soos in die geval van Barnard se Ster, baie minder gereeld. Die meeste opvlamsterre is dowwe rooi dwergsterre.

## Eksterne skakels

* UV Ceti and the flare stars, Autumn 2003 Variable Star of the Season deur dr. Matthew Templeton, AAVSO(www.aavso.org)
* Stellar Flares - D. Montes, UCM.
# Seyfert-sterrestelsel

Die Circinus-sterrestelsel in die sterrebeeld Passer (Circinus) is 'n Seyfert-sterrestelsel, tipe II.
**Seyfert-sterrestelsels** is een van die twee grootste groepe aktiewe sterrestelsels; die ander groep is kwasars. Seyfert-stelsels het kwasaragtige kerns (baie helder bronne van elektromagnetiese straling wat buite hulle eie sterrestelsel voorkom) met 'n baie sterk oppervlakhelderheid waarvan die spektrums sterk, hoogs geïoniseerde emissielyne toon. Anders as kwasars is hulle moedersterrestelsels duidelik waarneembaar.

Sowat 10% van alle sterrestelsels is Seyfert-stelsels, en hulle is van die voorwerpe wat die meeste in sterrekunde bestudeer word omdat hulle vermoedelik deur dieselfde verskynsels aangedryf word as wat in kwasars voorkom, hoewel hulle nader en minder helder as kwasars is.

Dié stelsels het 'n supermassiewe swartkolk in die middel wat omring word deur 'n akkresieskyf van invallende materiaal. Die akkresieskywe is vermoedelik die bron van die waargenome ultravioletstraling. Ultravioletemissie- en -absorpsielyne verskaf die beste verklaring vir die samestelling van die omringende materiaal.

In sigbare lig lyk die meeste Seyfert-stelsels soos normale spiraalsterrestelsels, maar wanneer hulle in ander golflengtes ondersoek word, word dit duidelik die helderheid van hulle kern is net so intens as dié van hele sterrestelsels so groot soos die Melkweg. Die stelsels is genoem na Carl Seyfert, wat dié klas stelsels in 1943 die eerste keer beskryf het.

## Verwysings

## Skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Seyfert-sterrestelsel.

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
# Diesellokomotief

Twee diesellokomotiewe, stert-aan-stert gekoppel
'n **Diesellokomotief** is 'n tipe spoorweglokomotief waarvan die eerste bron van aandrywingskrag 'n dieselenjin is. Verskeie vorme van diesellokomotiewe is oor die jare ontwikkel, welke vorme hoofsaaklik verskil in die wyse waarop kinetiese energie (dryfkrag) aan die lokomotief se dryfwiele oorgedra word.

## Historiese ontwikkeling

Dieselenjins het stadig maar seker treine wat deur stoomenjins aangedryf word, vervang, na mate die vervaardiging en operasionele doeltreffendheid van dieselenjins goedkoper geraak het. Ten spyte daarvan dat die aanvanklike koste van dieselenjins hoog is, is stoomlokomotiewe slegs vir spesifieke spoorwegroetes ontwerp en gevolglik was dit moeilik om goeie ekonomiese skaal te bereik.

Hoewel meer kompleks om te produseer, met 'n veeleisende vervaardigingstoleransie van 0,0025 mm vir diesel, in vergelyking met 0,25 mm vir stoom, is diesellokomotiewe se onderdele meer bevorderlik vir massaproduksie.

Die stoomenjinvervaardiger *Baldwin* het byna vyfhonderd stoommodelle in sy fleur geproduseer, terwyl *EMD* minder as tien dieseltipes kon aanbied.

## Soorte diesellokomotiewe

* Diesel-meganies
* Diesel-elektries
* Elektro-diesel
* Diesel-hidroulies
* Diesel-stoom
* Diesel-pneumaties
# Severn

| Severn / Afon Hafren |
| --- |
| Severn-rivierstrand met die motorbrug Second Severn Crossing Severn-rivierstrand met die motorbrug Second Severn Crossing |
|
Die stroomgebied van die Severn |
| **Oorsprong** | Plynlimon, Kambriese Gebergte, Wallis |
| **Monding** | Severnmonding, Kanaal van Bristol |
| **Stroomgebied** | Wallis en Engeland, Verenigde Koninkryk |
| **Lengte** | 354 km (220 myl) |
| **Oorspronghoogte** | 610 m (2001 voet) |
| **Mondinghoogte** | 0 m |
| **Gemiddelde afloop** | 61,1 m³/s (2 160 ft³/s) |
| **Stroomgebiedopp.** | 11 419 km² (4 409 myl²) |
|  Die Severn en sy takriviere |

Die **Severn** (Wallies: *Afon Hafren*), in Engels dikwels ook die *River Severn* genoem, is met sowat 354 km die langste rivier in Engeland en Wallis. Dit ontspring naby die dorpie Llanidloes teen 'n hoogte van 610 m op die Plynlimon, die hoogste bergtop in die Kambriese Gebergte van Sentraal-Wallis, en digby die grens tussen die graafskappe Ceredigion en Powys.

River Severn in Bewdley, Worcestershire
Twee *narrowboats*, tradisionele Engelse kanaalbote, in Northwick Marina, Worcester. Die Verenigde Koninkryk se uitgebreide kanaalnetwerk vorm die basis vir 'n florerende rivierboot-vakansiebedryf
'n Baggerboot buite die stoorhuis *Llanthony Warehouse* in Gloucester wat tans die *National Waterways Museum* huisves
'n Nagtelike uitsig oor die *Gloucester Docks*. Die stoorhuise in Gloucester se rivierhawe is omgeskep tot woonstelgeboue
Brûe oor die *Severn Estuary*, die magtige Severnmonding
Severnmonding: Uitsig oor die eiland Steep Holm vanuit Clevedon, 'n kusdorpie in Somerset
Die Severn vloei daarna deur Shropshire, Worcestershire en Gloucestershire, met die *county towns* of administratiewe setels Shrewsbury, Worcester en Gloucester langs sy oewer. Vanaf die motorbrug Second Severn Crossing tussen Severn Beach in Suid-Gloucestershire en Sudbrook in Monmouthshire word na die rivierloop algemeen as die Severnmonding (*Severn Estuary*) verwys. Die rivier mond daarna in die Kanaal van Bristol uit wat op sy beurt deel uitmaak van die Keltiese See en sodoende die wyer Atlantiese Oseaan.

Die Severn het 'n opvanggebied van 11 419 km2, met die Vyrnwy, Clywedog, Teme, Warwickshire Avon en Stour as sy belangrikste takriviere. 'n Gemiddelde afloop van 107 m³/s naby Apperley in Gloucestershire maak van die Severn die grootste rivier in Engeland en Wallis ten opsigte van watervloei.

## Eksterne skakels

Algemene inligting

---

* *Sabrinaboat.co.uk: River Severn Fact File: Geography in Action*

Watersport en navigasie

---

* *Canal & River Trust: River Severn Navigation*
# Luzern

| **Luzern • Lucerne • Lucerna**
 |
| --- |
| **Kaart** | **Wapen** |
|  |
|  |
|  |
| **Vlag** |
|  |
|  |
|  **Land** |  Switserland |
|  **Kanton** |  Luzern |
|  **Koördinate** | ﻿ / ﻿ |
|  **Stigting** | 7de eeu |
|  **Oppervlakte:** |   |
|  - Totaal | 29,06 vk km |
|  **Hoogte bo seevlak** | 436 m |
|  **Bevolking:** |   |
|  - Totaal (1 Januarie 2010) | 77 491 |
|  - Bevolkingsdigtheid | 2 667/vk km |
|  **Tydsone** | UTC +1 (MET) |
|  **Stadspresident** | Urs W. Studer |
|  **Amptelike Webwerf** | *Stadt Luzern* |

**Luzern** of **Lucerne** (Duits/Nederlands: *Luzern*, Frans/Engels: *Lucerne*, Italiaans/Retoromaans: *Lucerna*) is 'n stad in die middel van Switserland en die hoofstad van die kanton van Luzern. Met 'n bevolking van 77 491 is dit die grootste stad in sentraal-Switserland en die sesde grootste in die land.
# Vakuumtrein

'n Moontlike vakuumtreintonnel
Die **Vakuumtrein** is 'n konsep wat reeds oor 'n honderd jaar gelede voorgestel is (maar nog nie gebou is nie) en tans ontwerp word vir toekomstige hoë-spoed spoorwegvervoer. Hierdie konsep behels beweging deur magnetiese levitasie binne-in lugontruimde (vakuum) of gedeeltelik-lugontruimde buise of tonnels. Die gebrek aan lugweerstand sal vakuumtreine in staat stel om minimale krag te gebruik om teen baie hoë spoed te beweeg, tot 6 400-8 000 km/h (4 000-5 000 mph of 2 km/s), of 5-6 keer die spoed van klank (Mach 1) by standaardtoestande, en eweneens baie goedkoop.
Alhoewel die tegnologie tans ondersoek word vir die ontwikkeling van plaaslike netwerke, is voorstanders van mening dat die mees suksesvolle vakuumtreine vir transkontinentale roetes op 'n globale netwerk gebruik sal word.

Lang vakuumtreintonnels kan baie vinnige interkontinentale reise moontlik maak. Vakuumtreine kan swaartekrag gebruik om hulle met hul versnelling te help. Indien die treine so vinnig sou beweeg as wat voorspel word, sal die reis tussen Beijing en New York minder as 2 uur duur, en vliegtuie verdring as die wêreld se vinnigste modus van openbare vervoer.

Reis deur lugontruimde buise kan supersoniese spoed bereik sonder die nadelige effekte van 'n soniese knal wat ondervind word met supersoniese vliegtuie. Die treine sal waarskynlik geruisloos en vinniger as Mach 1 kan funksioneer. Dit kan ook gekombineer word met swaartekrag treine.

Maar sonder groot vooruitgang met tonnelgrawing en verbeterde tegnologie in tonnelkonstruksie, sal vakuumtreine steeds te duur wees. Om koste te bespaar, is alternatiewe soos geligte betonpype met gedeeltelike lugleemtes reeds voorgestel.

Navorsers by Suidwes Jiaotong Universiteit in China is sedert 2010 besig met die ontwikkeling 'n vakuumtrein wat 'n spoed van 1 000 km/h sal bereik. Hulle sê die tegnologie kan binne die volgende 10 jaar in werking gestel word.

## Verwysings

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. |
 |
# Spoetnik 7

**Spoetnik 7** of **Tjazjoli Spoetnik** (Russies: Тяжёлый Спутник; *Swaar Satelliet*), ook bekend as **Wenera 1WA No. 1**, was ’n Sowjet-ruimtetuig. Dit is op 4 Februarie 1961 van Terrein No. 1 by die 5de Tjoeratam-lanseersentrum (nou Baikonoer) in die Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek gelanseer en was veronderstel om die eerste ruimtevlug te wees om die planeet Venus te verken.

Weens ’n tegniese fout het Spoetnik 7 egter nooit sy lae wentelbaan verlaat nie. Dit het die aarde se atmosfeer op 26 Februarie 1961 oor Siberië binnegedring. In ’n poging om die mislukking van die ruimtesending te ontken het die Sowjet-regering aangekondig dat die tuig ’n toetsvlug was vir ’n "swaar satelliet" wat sou dien as lanseerplatform vir toekomstige sendings.

Nog ’n tuig, die Wenera 1, is ’n week later suksesvol in ’n heliosentriese wentelbaan na Venus geplaas, maar die instrumente het ’n week later foutief geraak.

## Verwysings

Hierdie artikel is vertaal vanuit die Engelse Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| **Spoetnik-program** |  |
|

|  |
| --- |
| Spoetnik 1 • Spoetnik 2 • Spoetnik 3 • Spoetnik 4 • Spoetnik 5 • Spoetnik 6 • Spoetnik 7 |

 |
# 1764

|  |
| --- |
| **1764** |
|  ◄ | 17de eeu | **◄18de eeu►** | 19de eeu | ►
◄ ◄ | ◄ | 1759 | 1760 | 1761 | 1762 | 1763 | ◄ **1764** ► | 1765 | 1766 | 1767 | 1768 | 1769 | ► | ► ► |
| Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
| Sien ook: Kategorie:1764 |

|  |
| --- |
|  **Kalenders**   |
|  |
|  |
|

| Gregoriaanse kalender | 1764  |
| Ab urbe condita | 2517 |
| Armeense kalender | 1213
*ԹՎ* |
| Chinese kalender | 4460 – 4461
庚未 – 辛申 |
| Ethiopiese kalender | 1756 –1757 |
| Hebreeuse kalender | 5524 – 5525 |
| Hindoekalenders |  |
| - *Vikram Samvat* | 1819 – 1820 |
| - *Shaka Samvat* | 1686 – 1687 |
| Irannese kalender | 1142 –1143 |
| Islamitiese kalender | 1178 –1178 |

 |

Die **jaar 1764** was 'n skrikkeljaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Sondag begin het. Dit was die 64ste jaar van die 18de eeu n.C. In teenstelling met gewone jare het die jaar 366 dae en 'n 29 Februarie gehad.

## Gebeure

## Geboortes

* 1 Januarie – Johannes Kinker, Nederlandse digter, filosoof en advokaat († 1845).
* 19 Junie – Sir John Barrow, Engelse ontdekkingsreisiger († 1848).
* 9 Julie – Ann Radcliffe, Engelse skrywer († 1823).
* Onbekend – Sir Alexander Mackenzie, Skotse pelshandelaar en ontdekkingsreisiger († 1820).

## Sterftes

* 16 Julie – Iwan VI van Rusland, tsaar van Rusland (\* 1740).
* 12 September – Jean-Philippe Rameau, Franse komponis (\* 1683).
# Sensuur

Gesensureerde gedeelte van "Green Illusions" deur Ozzie Zehner.
**Sensuur** is die onderdrukking van spraak, openbare kommunikasie of ander inligting. Dit kan gedoen word op grond daarvan dat sulke materiaal as aanstootlik, skadelik, sensitief of "ongerieflik" beskou word. Sensuur kan deur regerings uitgevoer word en privaat instellings. Wanneer 'n individu soos 'n outeur of ander skepper sensuur van hul eie werke of spraak toepas, word dit *selfsensuur* genoem. Algemene sensuur vind plaas in 'n verskeidenheid van verskillende media, insluitend spraak, boeke, musiek, rolprente en ander kunste, die pers, radio, televisie en die internet as 'n gevolg van 'n verskeidenheid van beweerde redes. Hierdie redes sluit in nasionale veiligheid, om obseniteit, pornografie en haatspraak te beheer, om kinders of ander kwesbare groepe te beskerm, om politieke of godsdienstige sienings te bevorder of te beperk, en om laster en smaad te voorkom. Spesifieke reëls en regulasies rakende sensuur wissel tussen jurisdiksies en/of private organisasies.

## Sien ook

* Nineteen Eighty-Four
* Boekverbranding in Nazi-Duitsland

## Verwysings
# Universal Pictures

|  |
| --- |
| **Universal Pictures Corporation** |
|  |
| Tipe | Filiaalmaatskappy |
| Gestig | 1912 |
| Hoofkantoor | Hollywood, Kalifornië |
| Webwerf | universalpictures.com |

**Universal Pictures Corporation** (meer algemeen bekend as **Universal Studios** of net eenvoudig **Universal**) is 'n Amerikaanse filmateljee besit deur Comcast deur die *NBCUniversal Film and Entertainment* afdeling van sy volle besit filiaal NBCUniversal.

Dit is gestig in 1912 deur Carl Laemmle, Mark Dintenfass, Charles O. Baumann, Adam Kessel, Pat Powers, William Swanson, David Horsley, Robert H. Cochrane, en Jules Brulatour. Dit is die oudste filmateljee wat oorleef het in die Verenigde State van Amerika.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Universal Pictures.
* Amptelike webtuiste
# Cannes-rolprentfees 2022

|  |
| --- |
|  **Cannes-rolprentfees 2022**
 |
| Datum | 17-28 Mei 2022 |
| Plek | Cannes, Frankryk |
| Aanbieder  | Virginie Efira |
| Getal prente  | 21 (In Kompetisie) |
| Webtuiste  | Cannes-rolprentfees |
|  **Belangrike prente**  |
| Openingsfliek  | *Final Cut* |
| Palme d'Or  | *Triangle of Sadness* |

Die **75ste Cannes-rolprentfees** het van 17 tot 28 Mei 2022 plaasgevind. Die Franse akteur Vincent Lindon was die voorsitter van die jurie en die Franse aktrise Virginie Efira het die opening- en sluitingseremonie aangebied.

Die Sweedse rolprentvervaardiger Ruben Östlund het die Palme d'Or, die topprys, vir die tweede keer gewen met die komediedrama *Triangle of Sadness*. Die ere-Palme d'Or is aan die Amerikaanse akteurs Forest Whitaker en Tom Cruise toegeken, laasgenoemde op kort kennisgewing vir die internasionale première van *Top Gun: Maverick*.

Die fees het geopen met *Final Cut* deur Michel Hazanavicius. Dit was die eerste Cannes-fees wat nie deur die Covid-maatreëls in Frankryk gekniehalter is nie.

## Belangrikste rolprentpryse

Ruben Ostlund.

Lukas Dhont.

| Rolprent | Regisseur | Land | Prys |
| --- | --- | --- | --- |
| *Triangle of Sadness* | Ruben Ostlund | Swede, Frankryk, UK, Duitsland | Palme d'Or |
| *Close*  *Stars at Noon* | Lukas Dhont Claire Denis | België , Nederland, Frankryk Frankryk | Grand Prix |
| *EO* *The Eight Mountains* | Jerzy Skolimowski Felix van Groeningen | Pole, Italië Italië, België, Frankryk | Jurieprys |
| *War Pony* | Riley Keough & Gina Gammell | VSA | Caméra d'Or |
| *A Conspiracy Man* | Valerio Ferrara | Centro Sperimentale di Cinematografia, Italië | Cinéfondation |
| *Joyland* |  Saim Sadiq | Pakistan | Queer Palm |
| *The Water Murmurs* | Jianying Chen | China | Kortfilm-Palme d'Or |

## Ander pryse

| Prys | Wenner | Rolprent | Land |
| --- | --- | --- | --- |
| Beste regisseur | Park Chan-wook | *Decision to Leave* | Suid-Korea |
| Beste draaiboek | Tarik Saleh | *Boy from Heaven* | Swede, Frankryk, Finland |
| Beste akteur | Song Kang-ho | *Broker* | Suid-Korea |
| Beste aktrise | Zar Amir Ebrahimi  | *Holy Spider* | Denemarke, Swede, Frankryk, Duitsland |

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Fees se amptelike webtuiste

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.