Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Skutblaar

Papieragtige en blaaragtige skutblare aan die hanekam. Al die blare op die foto is skutblare.
’n **Skutblaar** is in plantkunde ’n aangepaste of gespesialiseerde blaar wat veral verbind word met die voortplantingstelsel soos ’n blom, groeias of teëlskub. Skutblare verskil dikwels, maar nie altyd nie, van die gewone blare. Hulle kan kleiner of groter wees of ’n ander kleur, vorm of tekstuur hê. Hulle lyk gewoonlik ook anders as die res van die blom, soos die kroon- en kelkblare. ’n Plant met skutblare word **skutblaardraend** genoem.

## Soorte

Sommige skutblare is helderkleurig en lok insekte, óf saam met die blomdek of in die plek daarvan. Voorbeelde van plante met sulke skutblare is die poinsettia en bougainvillea: albei het groot, helderkleurige skutblare wat die heelwat kleiner, minder kleurryke blomme omring.

By grasse is elke blommetjie toegevou in ’n paar papieragtige skutblare, wat die **lemma** (onderste skutblaar) en **palea** (boonste skutblaar) genoem word, terwyl elke blompakkie (groep blommetjies) nog ’n paar skutblare by sy basis het bekend as die **kelkkaffie** (of graandoppie). Hierdie skutblare vorm die kaf wat van die graan geskei word.

Sommige plante het borsel- of skottelvormige skutblare. ’n Voorbeeld van ’n plant met laasgenoemde soort is die *Marcgravia evenia*. Vlermuise kan akoestiese seine van hulle af opvang.

’n **Profillum** is ’n blaaragtige struktuur wat om die steel van die aar van sommige biesies sit.

## Galery

* Die skutblare van die bougainvillea lok insekte.
* Gekleurde skutblare van die poinsettia.
* ’n Artisjok.
* ’n Lemma (die opstaande liggrys blaartjie regs) by die aar van glanshawer.
* Gekleurde skutblare by die piesangplant.
* Vrugte van ’n soort grenadellablom omring deur gekleurde, stekelrige skutblare.
* Die borselagtige skutblare van die eenarige wolgras.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Skutblaar.
* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# Taaltipologie

**Taaltipologie** is binne die sistematiese taalkunde die oorkoepelende term vir die studie van alles wat te make het met die ooreenkomste en verskille tussen tale en taalfamilies onderling. Dit kan vervolgens byvoorbeeld handel om algemene sake soos grammatika en sintaksis, woordeskat, fonologie en morfologie, maar ook om spesifieke terreine soos geskiedenis en sosiolinguistiek.

## Algemene indelings

Van groot belang is by name die indelings wat deur SIL International gemaak word. Daarby word onderskeid getref tussen:

* *Lewende tale*: tale wat tans deur ŉ aantal mense as *eerste taal* gepraat word, dit wil sê as moedertaal gepraat word, soos Afrikaans en Nederlands.
* *Dooie tale* in die algemeen: dit is tale soos Latyn, Oud-Pruisies, Kornies en Manx-Gaelies, wat in bepaalde (byvoorbeeld liturgiese of wetenskaplike) kringe soms nog wel gepraat word, maar sedert onlangs of lank terug deur niemand meer as sy of haar moedertaal beskou word nie.
* *Historiese tale*: dit is tale wat beskou word as die voorlopers van moderne tale, maar nietemin as afsonderlike tale beskou word, soos Oudnederlands en Oudengels. Streng gesproke behoort hierdie tale egter tot die vorige kategorie, indien mens dit tenminste streng wil beskou as afsonderlike tale.
* *Antieke tale*: dit is dooie tale wat al meer as duisend jaar gelede uitgesterf het; om te kan opgeneem word in ISO 639-3, moet ŉ taal ten minste oor ŉ oorgedraagde literatuur beskik of andersins goed gedokumenteerd wees, soos die geval is met het Latyn en Oud-Grieks. Tale wat gerekonstrueer is suiwer op basis van vergelykende analise, soos Proto-Indo-Europees en Oud-Japannees (Japannees word onlangs eers sedert die 8ste eeu opgeteken, na die periode van Oud-Japannees al verby was), is van hierdie kategorie uitgesluit; dergelike tale moet of tot die dooie of tot die historiese tale gereken word.
* *Kunstale*: dit is tale wat – in teenstelling met die natuurlike tale – nie vanself ontstaan het nie maar met uiteenlopende doele ontwerp is. Voorbeelde in die letterkunde is die Sindaryns en Quenya van J.R.R. Tolkien. Om vir ŉ kode in ISO 639-3 oftewel die etiket *auxlang* (hulptaal) in aanmerking te kom moet ŉ kunstaal:
	1. in die eerste plek bedoel wees vir menslike kommunikasie, in besonder as lingua franca;
	2. oor ŉ sekere mate van literêre tradisie beskik.

Die bekendste voorbeelde van tale wat tot hierdie laaste kategorie behoort is Esperanto en Interlingua. Gerekonstrueerde tale soos Proto-Indo-Europees val buite hierdie kategorie, so ook rekenaartale.

## Sien ook

* Taalfamilies

## Eksterne skakel

* SIL International

## Verwysings

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal. |
 |
# 3de millennium

|  |  |
| --- | --- |
| Millennia: | * 2de millennium
* 3de millennium
* 4de millennium
 |
| Eeue: | * 21ste eeu
* 22ste eeu
* 23ste eeu
* 24ste eeu
* 25ste eeu
* 26ste eeu
* 27ste eeu
* 28ste eeu
* 29ste eeu
* 30ste eeu
 |

Die **3rde** (**derde**) **millennium** is die huidige millennium in die *Anno Domini* era in die Gregoriaanse kalender. Dit het op 1 Januarie 2001 (MMI) begin en sal op 31 Desember 3000 (MMM) eindig. Die millennium omhels die 21ste tot die 30ste eeue.

Deurlopende toekomsstudies poog om te verstaan wat waarskynlik sal voortgaan en wat waarskynlik in hierdie tydperk en daarna kan verander.