Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Astrobiologie

Nukleïensure is dalk nie die enigste biomolekules in die heelal wat boustene vir lewe bevat nie.
**Astrobiologie** is die studie van die oorsprong, evolusie, verspreiding en toekoms van lewe in die heelal: aardse sowel as buiteaardse lewe. Dit omsluit die soeke na bewoonbare omgewings in die Sonnestelsel en op eksoplanete (planete buite die Sonnestelsel), en na bewyse van prebiotiese chemie; laboratorium- en veldnavorsing oor die oorsprong en vroeë evolusie van lewe op Aarde; en studies oor die moontlike aanpassing van lewe by uitdagings op Aarde en in die buitenste ruim. Dit ondersoek die kwessie of lewe buite die Aarde bestaan en hoe die mens dit kan opspoor as dit wel bestaan. Die term **eksobiologie** is soortgelyk, maar meer spesifiek – dit handel oor die soeke na lewe buite die Aarde en die uitwerking van buiteaardse omgewings op lewende organismes.

## Agtergrond

Astrobiologie maak gebruik van fisika, chemie, sterrekunde, biologie, ekologie, planetêre wetenskap, geografie en geologie om die moontlikheid van lewe in ander wêrelde te ondersoek en biosfere te help identifiseer wat moontlik anders as die biosfeer op Aarde is. Dit gaan ook oor die ontleding van bestaande wetenskaplike data; meer gedetailleerde en betroubare data van ander dele van die heelal kan die basis uitdaag van fisika, chemie en biologie – die hoekstene van astrobiologie self. Hoewel bespiegelings soms gebruik word om dinge in die regte verband te bring, het astrobiologie hoofsaaklik te doen met hipoteses wat stewig binne bestaande wetenskaplike teorieë pas.

Die enigste bekende lewe bestaan op Aarde. Onlangse wetenskaplike navorsing het egter basiese aannames oor die moontlikheid van lewe in die heelal verander en die raming van die getal bewoonbare sones om ander sterre laat styg. Saam met die ontdekking van honderde eksoplanete en nuwe insig in die ekstreme habitats hier op Aarde, dui dit daarop dat daar nog baie bewoonbare plekke in die heelal kan wees. Op 4 November 2013 het sterrekundiges op grond van data van die Kepler-ruimtesending berig daar kan tot 40 miljard aardgrootte planete in die bewoonbare sone van sonagtige sterre en rooidwerge in die Melkweg wees – van hulle kan 11 miljard om sonagtige sterre voorkom. Die naaste sodanige planeet kan volgens die wetenskaplikes minder as 12  ligjare van die Aarde af wees.

Daar is al voorgestel dat virusse moontlik op ander planete aangetref kan word. Pogings om huidige of voormalige lewe op Mars te ontdek is ’n aktiewe navorsingsterrein. Op 24 Januarie 2014 het Nasa aangekondig huidige studies op die planeet deur die verkenningstuie Curiosity en Opportunity sal nou soek na bewyse van antieke lewe. Die soeke na bewyse van bewoonbaarheid, tafonomie (verwant aan fossiele) en organiese koolstof op Mars is nou ’n primêre mikpunt van Nasa.

## Sien ook

* Sterrekunde-portaal

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Astrobiology.nasa.gov
* UK Centre for Astrobiology
* Astrobiology Web

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Astrobiologie.
* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# Bakteriologie

'n Fotomikrograaf van *Clostridium botulinum* bakterieë.
**Bakteriologie** is die studie van bakterieë, veral met betrekking tot die geneeskunde en landbou. Dit word gesien as 'n onderafdeling van mikrobiologie en behels die identifikasie, klassifikasie en karakterisering van spesies bakterieë.

'n Persoon wat bakteriologie studeer word 'n bakterioloog genoem.

## Verwysings
# Biologiese ingenieurswese

Enkele biologiese masjiene.
**Biologiese ingenieurswese** of **bio-ingenieurswese** is die toepassing van beginsels van biologie en die gereedskap van ingenieurswese om bruikbare, tasbare, ekonomies lewensvatbare produkte te skep. Biologiese ingenieurswese gebruik kennis en kundigheid van 'n aantal suiwer en toegepaste wetenskappe, soos massa- en hitte-oordrag, kinetika, biokatalisators, biomeganika, bioinformatika, skeidings- en suiweringsprosesse, bioreaktorontwerp, oppervlakwetenskap, vloeimeganika, termodinamika, en polimeer wetenskap. Dit word gebruik in die ontwerp van mediese toestelle, diagnostiese toerusting, bioversoenbare materiale, hernubare energie, ekologiese ingenieurswese, landbou-ingenieurswese, proses-ingenieurswese en katalise, en ander gebiede wat die lewenstandaarde van samelewings verbeter.

Voorbeelde van bio-ingenieurswese-navorsing sluit in bakterieë wat ontwerp is om chemikalieë te vervaardig, nuwe mediese beeldtegnologie, draagbare en vinnige siektediagnostiese toestelle, prostetika, biofarmaseutiese middels en weefsel-gemanipuleerde organe. Bio-ingenieurswese oorvleuel wesenlik met biotegnologie en die biomediese wetenskappe op 'n manier wat analoog is aan hoe verskeie ander vorme van ingenieurswese en tegnologie verband hou met verskeie ander wetenskappe (soos lugvaartingenieurswese en ander ruimtetegnologie tot kinetika en astrofisika).

Oor die algemeen poog biologiese ingenieurs om óf biologiese stelsels na te boots om produkte te skep, óf om biologiese stelsels te verander en te beheer. In samewerking met dokters, klinici en navorsers, gebruik bio-ingenieurs tradisionele ingenieursbeginsels en -tegnieke om biologiese prosesse aan te spreek, insluitend maniere om chemiese en meganiese prosesse te vervang, aan te vul, in stand te hou of te voorspel.

## Verwysings
# Biomeganika

'n Bladsy van een van die eerste werke van Biomeganika (*De Motu Animalium* van Giovanni Alfonso Borelli) in die 17de eeu
**Biomeganika** is die studie van die struktuur, funksie en beweging van die meganiese aspekte van biologiese stelsels, op enige vlak vanaf hele organismes tot organe, selle en sel organelle, met behulp van die metodes van meganika. Biomeganika is 'n tak van biofisika.

In 2022 gaan berekeningsmeganika veel verder as suiwer meganika, en behels ander fisiese aksies: chemie, hitte- en massa-oordrag, elektriese en magnetiese stimuli en vele ander.

## Etimologie

Die woord "Biomeganika" (1899) en die verwante "biomeganiese" (1856) kom van die Ou Grieks βίος *bios* "lewe" en μηχανική, *mēchanikē* "megankia", om te verwys na die studie van die meganiese beginsels van lewende organismes, veral hul beweging en struktuur.

## Verwysings
# Biofisika

**Biofisika** is 'n interdissiplinêre veld wat tegnieke van die fisiese wetenskap toepas ten einde biologiese struktuur en funksie te begryp. Soos enige veld wat raakpunte met verskeie dissiplines het, is dit moeilik om te bepaal presies waar dit begin en waar dit eindig. Enersyds oorvleuel dit met molekulêre biologie en fisiese biochemie, en andersyds met selbiologie en fisiologie. Dit het as 'n afsonderlike dissipline in die 1950's 'n bloeitydperk beleef met die snelle invloei van fisici en hul tegnieke in die biologie. Die voorbeelde wat hieronder verskaf word, is enkele belangrikes van die uitwerking wat fisiese denkmetodes op die studie van biologiese stelsels gehad het.

Teen die middel van die twintigste eeu het moderne fisika in 'n wye reeks toepassings sukses begin behaal. Die omvang daarvan het vertikaal uitgebrei vanaf die ondenkbaar klein binnekant van die kern tot die onbegrypbare eindeloosheid van die heelal. Fisika het terselfdertyd egter ook 'n kragtige horisontale uitwerking op ander vertakkings van die wetenskap gehad - dikwels dmv nuwe instrumentasie - asook op tegnologie. Fisiese metodes het vir biologie opvallende resultate opgelewer. Die ontdekking van die dubbele heliks van die DNS, ontbloot deur die generasie van X-straalbeelde van gekristalliseerde DNS, is sekerlik die mees opvallende voorbeeld wat 'n revolusie in genetika teweeggebring het. Sedertdien kon die meganismes van oorerwing in tasbare, stoflike terme verstaan en uiteindelik selfs gemanipuleer word. Nog 'n baie belangrike voorbeeld is kernmagnetiese resonansiebeelding, wat die vermoë het om chemiese beelde van selle, weefsel en selfs volledige liggame te verkry.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Biofisika.
# Biotegnologie

Biotegnologie

interdissiplinêre wetenskap, toegepaste wetenskap, akademiese dissipline, soort van tegnologie, bedryfstak| Subklas van | tegnologie |
| Onderdeel van | tegnologie, biologie |
| Geskiedenis van die onderwerp | geskiedenis van biotegnologie |
| Beoefen deur | biotegnoloog |

Insulien kristalle
**Biotegnologie** is die gebruik van lewende sisteme en organismes om produkte te ontwikkel, of "enige tegnologiese aansoek wat gebruik maak van biologiese stelsels, lewende organismes, of afgeleides daarvan, produkte of prosesse te maak of te verander vir 'n spesifieke gebruik" (VN se Konvensie oor Biologiese Diversiteit, Art. 2). Afhangende van die gereedskap en programme, oorvleuel dit dikwels met die (verwante) velde van biologiese ingenieurswese, biomediese ingenieurswese, biovervaardiging, molekulêre ingenieurswese, ens.

Vir duisende jare, het die mensdom biotegnologie gebruik in landbou, die produksie van voedsel, en medisyne. Dit is hoofsaaklik geglo dat die term in 1919 geskep is deur die Hongaarse ingenieur Károly Ereky. In die laat 20ste en vroeë 21ste eeu, het biotegnologie uitgebrei om nuwe en diverse wetenskappe soos genomika, rekombinante gene tegnieke, toegepaste immunologie, en die ontwikkeling van farmaseutiese terapie en diagnostiese toetse in te sluit.

## Finansiele bystand

In 1988, na die aanleiding van die Verenigde State se kongres, het die *National Institute of General Medical Sciences* (*National Institutes of Health*) (NIGMS) 'n befondsing meganisme ingestel vir biotegnologiese opleiding. Universiteite landwyd kompeteer vir hierdie fondse om biotegnologiese opleidingsprogramme te vestig. Elke suksesvolle aansoek is gewoonlik befonds vir vyf jaar, dan moet dit mededingend hernu word. Nagraadse studente kompeteer weer vir aanvaarding in 'n biotegnologie-opleidingsprogram. As hulle aanvaar word, word hul beurs, onderrig en gesondheidsversekering betaal, gedurende twee of drie jaar van die loop van hul Ph.D. proefskrif werk. Negentien instellings bied NIGMS ondersteunde biotegnologie-opleidingsprograme. Biotegnologie opleiding is ook aangebied op voorgraadse vlak en in die gemeenskaps kolleges.

## Verwysings en notas

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Biotegnologie.
* Stigting vir kulturele Bewustheid en Opvoeding,
* 'n verslag op Landbou-Biotegnologie te fokus op die impak van die "Groen" Biotegnologie met'n spesiale klem op ekonomiese aspekte. fao.org.
* ONS Ekonomiese Voordele van Biotegnologie tot die Besigheid en die Samelewing Geargiveer 25 Julie 2011 op Wayback Machine NOAA Ekonomie, economics.noaa.gov
* Databasis van die Veiligheid en Voordele van Biotegnologie Geargiveer 30 April 2009 op Wayback Machine – 'n databasis van eweknie-geëvalueerde wetenskaplike artikels en die veiligheid en voordele van biotegnologie.
* Wat is Biotegnologie? – 'n saamgestel versameling van hulpbronne oor die mense, plekke en tegnologie wat in staat gestel het om biotegnologie aan die transformasie van die wêreld waarin ons leef vandag
# Epidemiologie

**Epidemiologie** is die studie en analise van die verspreiding (wie, waar en wanneer), patrone en oorsake van gesondheids- en siektetoestande in gedefinieerde bevolkingsgroepe.

Dit is 'n hoeksteen van openbare gesondheid en vorm beleidsbesluite en bewysgebaseerde praktyk deur die identifisering van risikofaktore vir siektes en teikens vir voorkomende gesondheidsorg. Epidemioloë help met studieontwerp, versameling en statistiese ontleding van data, wysiging van interpretasie en verspreiding van resultate (insluitend ewekniebeoordeling en af en toe sistematiese oorsig). Epidemiologie was behulpsaam om die werkswyse (of metodologie) te ontwikkel wat gebruik word in kliniese navorsing, openbare gesondheidstudies en, in mindere mate, basiese navorsing in die biologiese wetenskappe.

Die belangrikste areas van epidemiologiese studie sluit in oorsaak van siektes, oordraging, uitbraakondersoek, siektebewaking, omgewingsepidemiologie, forensiese epidemiologie, beroepsepidemiologie, sifting, biomonitering en vergelykings van behandelingseffekte soos in kliniese toetse. Epidemioloë maak staat op ander wetenskaplike dissiplines soos biologie om siekteprosesse beter te verstaan, statistieke om die data doeltreffend te gebruik en gepaste gevolgtrekkings te maak, sosiale wetenskappe om nabye en distale oorsake beter te verstaan, en ontwerp vir blootstellingbepaling.

Die onderskeid tussen 'epidemie' en 'endemies' is eerste deur Hippokrates getref, om te onderskei tussen siektes wat 'n populasie (epidemie) 'besoek' en die wat binne 'n populasie (endemies) is. Dit lyk asof die term "epidemiologie" die eerste keer gebruik is om die studie van epidemies in 1802 deur die Spaanse dokter Villalba in *Epidemiología Española te beskryf*. Epidemioloë bestudeer ook die interaksie van siektes in 'n bevolking, 'n toestand wat bekend staan as 'n sindemie.

Die term epidemiologie word nou wyd toegepas om die beskrywing en oorsaak van nie net epidemie, aansteeklike siektes nie, maar ook siekte in die algemeen, insluitend verwante toestande, te dek. Enkele voorbeelde van onderwerpe wat deur epidemiologie ondersoek is, sluit in hoë bloeddruk, geestesongesteldheid en vetsug. Daarom is hierdie epidemiologie gebaseer op hoe die patroon van die siekte veranderinge in die funksionering van mense veroorsaak.

## Verwysings

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. |
 |
# Herpetologie

**Herpetologie** is 'n afdeling van dierkunde wat handel oor reptiele en amfibieë. 'n Persoon wat herpetologie beoefen is 'n herpetoloog.

## Herpetologie in Suid-Afrika

Daar is 'n groot verskeidenheid van reptiele in Suid-Afrika met meer as 363 spesies waavan 130 endemies is. Van 2005 tot 2009 het herpetoloë van Suid-Afrika en die buurlande die SARCA-projek afgehandel om die status van hierdie diere beter te leer begryp.

## Verwysings
# Mariene biologie

Skool van Chevron Baracuda gesien by die noordelike punt van Pom Pom-eiland, Semporna, Sabah.
**Mariene biologie** is die wetenskaplike studie van die biologie van seelewe, organismes in die see. Gegewe dat in biologie baie filums, families en genera sommige spesies het wat in die see leef en ander wat op land leef, klassifiseer marienebiologie spesies op grond van die omgewing eerder as op taksonomie.

'n Groot deel van alle lewe op aarde leef in die see. Die presiese grootte van hierdie groot deel is onbekend, aangesien baie oseaanspesies nog ontdek moet word. Die oseaan is 'n komplekse driedimensionele wêreld wat ongeveer 71% van die aarde se oppervlak dek. Die habitatte wat in mariene biologie bestudeer is, sluit alles in van die klein lae oppervlakwater waarin organismes en abiotiese items in oppervlakspanning tussen die oseaan en atmosfeer vasgevang kan wees, tot die dieptes van die oseaniese trôe, soms 10 000 meter of meer onder die oppervlak van die see. Spesifieke habitatte sluit in riviermondings, koraalriwwe, kelpwoude, seegras weivelde, die omgewing van seeberge en termiese openinge, getypoele, modderige, sanderige en rotsagtige bodems, en die oop see (pelagiese) sone, waar vaste voorwerpe skaars is en die oppervlak van die water is die enigste sigbare grens. Die organismes wat bestudeer is, wissel van mikroskopiese fitoplankton en soöplankton tot groot walvisse (walvisse) 25–32 meter lank. Mariene ekologie is die studie van hoe mariene organismes met mekaar en die omgewing in wisselwerking tree.

Baie spesies is ekonomies belangrik vir die mens, insluitend beide vinvisse en skulpvis. Dit word ook verstaan dat die welstand van mariene organismes en ander organismes op fundamentele maniere verbind is. Die menslike liggaam van kennis oor die verhouding tussen lewe in die see en belangrike siklusse groei vinnig, met nuwe ontdekkings wat feitlik elke dag gemaak word. Hierdie siklusse sluit in dié van materie (soos die koolstofsiklus) en van lug (soos Aarde se asemhaling, en beweging van energie deur ekosisteme insluitend die see). Groot gebiede onder die see-oppervlak bly steeds effektief onontgin.

## Verwysings

## Bronne

* Morrissey J and Sumich J (2011) *Introduction to the Biology of Marine Life* Jones & Bartlett Publishers. ISBN 9780763781606.
* Mladenov, Philip V., Marine Biology: A Very Short Introduction, 2nd edn (Oxford, 2020; online edn, Very Short Introductions online, Feb. 2020),  accessed 21 Jun. 2020.
# Mikrobiologie

**Mikrobiologie** is die studie van intra- sowel as ekstra-sellulêre parasiete (bv. bilharzia) giste, fungi, bakterieë, virusse, en swamme.

Die monsters (urien, stoel, speeksel, ens.) word uitgeplaat op agarplate. Na inkubasie vorm die bakterieë kolonies - d.m.v. weerstandigheid en sensitiwiteite word die organisme geïdentifiseer.

Mikrobioloë werk bykans in elke moontlike bedryf met 'n verskeidenheid van verskillende werksgeleenthede, insluitend menslike gesondheidsorg en veeartsenykunde, die landbou sektor, vervaardiging van voedsel, drank, farmaseutiese en medisinale produkte, industriële mikrobiologie en biotegnologie, openbare gesondheid, forensiese wetenskappe, omgewingssektore soos soos water behandeling en suiwering, asook staats en private navorsing agentskappe en onderwysinstellings. Take van 'n mikrobioloog kan uiteenlopende van aard wees en sluit in basiese navorsing, proses ontwikkeling, produksie, tegniese dienste, gehaltebeheer, nakomingsbeheer of tegniese verkope. As jy as persoon van 'n verskeidenheid van verantwoordelikhede hou en geniet om oplossings vir probleme te vind en dinge maak werk, moet jy ernstig 'n loopbaan in hierdie gebied oorweeg.

Met mikrobiologie of biotegnologie as loopbaankeuse, moet jy bereid wees om 'n multi-dissiplinêre wetenskapsaanslag aan te gryp. Baie selde sal uitdagings beperk wees tot net een spesifieke gebied, en dikwels sal verskeidenheid van vaardighede en kundigheid in bykomende velde soos molekulêre biologie, biochemie, chemie, immunologie en biostatistiek vereis word.

Mikrobiologie bestaan uit die volgende vakke:

* Inleidende Mikrobiologie vir verpleegkunde
* Inleidende Mikrobiologie
* Inleidende mikrobiese genetika, virologie en immunologie
* Mikrobiese Fisiologie
* Rekombinant DNA tegnologie en industriële mikrobiologie
* Diversiteit en Ekologie van Mikroörganismes
* Mikrobiologie vir Voedsel en Voeding
* Mikrobiologie (vir farmasie)
# Neurowetenskap

’n Tekening deur die neurowetenskaplike Santiago Ramón y Cajal (1899) van neurone in ’n duif se kleinharsings.
**Neurowetenskap** (of **neurobiologie**) is die wetenskaplike bestudering van die senuweestelsel. Dit is ’n multidissiplinêre tak van biologie wat te doen het met die anatomie, biochemie, molekulêre biologie en fisiologie van neurone en neurale netwerke. Dit steun ook op ander terreine soos wiskunde, farmakologie, fisika, ingenieurswese en psigologie.

## Opsomming

Die omvang van neurowetenskap het mettertyd vergroot om verskillende benaderings in te sluit tot molekulêre, sellulêre, ontwikkelings-, strukturele, evolusionêre, funksionele, rekenaars-, psigososiale en mediese aspekte van die senuweestelsel. Dit het ook aanleiding gegee tot ander dissiplines soos neuro-opvoeding, -etiek en -regte.

Vanweë die toenemende getal wetenskaplikes wat die senuweestelsel bestudeer, is verskeie vooraanstaande organisasies gestig om ’n forum vir alle neurowetenskaplikes en –opvoeders te verskaf. Die Internasionale Breinnavorsingsorganisasie is byvoorbeeld in 1960 gestig, die Internasionale Vereniging vir Neurochemie in 1963 en die Vereniging vir Neurowetenskap in 1969.

## Kyk ook

* Optogenetika

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
# Ornitologie

Die versamel van eiers was vroeër 'n belangrike deel van ornitologie.
**Ornitologie** is 'n tak van dierkunde wat voëls bestudeer. Die woord is afgelei vanaf Grieks: *ὄρνις* of *ὄρνιθος*, *ornis* of *ornithos*, "voël"; en *λόγος*, *logos*, "kennis". Dit behels die klassifikasie van verskillende voëls, waarneming van gedrag, trekgewoontes, geluide en vliegwyses.

'n **Ornitoloog** is dus 'n voëlkenner.

## Bekende ornitoloë

* Karel Lucien Bonaparte, Franse ornitoloog wat talle spesies beskryf het.
* John Gould, wat die voëls van Australië bestudeer het.
* Francois le Vaillant, wat die Kaap in die 18de eeu besoek en verken het.
* O.P.M. Prozesky, voëlkundige by die Transvaal Museum
* Phil Hockey, onder meer die medeskrywer van *Sasol Voëls van Suider-Afrika*.
* Austin Roberts, die boek *Roberts' Birds of Southern Africa* dra sy naam.

## Sien ook

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
# Patologie

'n Patoloog ondersoek weefsel vir kankerselle, terwyl 'n dokter observeer.
**Patologie** (of siekteleer) verwys na die studie van siektes. Aangesien dit so 'n wye onderwerp verteenwoordig word patologie onderverdeel in 'n verskeidenheid van velde wat strek van molekulêre patologie tot menslike patologie.

Menslike patologie word gewoonlik opgedeel in:

* Anatomiese patologie

Die studie van siektes deur die makro- en mikroskopiese ondersoek van weefsels.
* Chemiese patologie

Hier word laboratorium-analises van biologiese materiaal gedoen en interpreteer.
Forensiese patologie fokus op die oorsaak van dood, en word gewoonlik deur middel van 'n outopsie bepaal.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Patologie.
# Toksikologie

Toksikologie
**Toksikologie** is ’n dissipline wat die nadelige uitwerking van chemiese stowwe op lewende organismes bestudeer en die praktyk om blootstelling aan giftige stowwe te diagnoseer en behandel. Dit oorvleuel met biologie, chemie, farmakologie en medisyne. Faktore wat chemiese giftigheid beïnvloed, sluit in die dosis, manier van blootstelling, spesie, ouderdom, geslag en omgewing. **Toksikoloë** is kenners op die gebied van gif en vergifting.

## Geskiedenis

’n Litografie van Mathieu Orfila.
Dioscorides, ’n Griekse geneeskundige aan die hof van die Romeinse keiser Nero, het die eerste poging aangewend om plante volgens hul giftige en terapeutiese waarde te klassifiseer. Ibn Wahshiyya, ’n Arabiese alchemis en toksiloog, het in die 9de of 10de eeu die *Boek oor Gifstowwe* geskryf. Dit is in 1360 opgevolg deur die geskrif *Khagendra Mani Darpana*.

Die Spaanse toksikoloog Mathieu Orfila word beskou as die moderne vader van toksikologie; hy het die vakgebied in 1813 die eerste keer formeel benader in sy *Traité des poisons*, ook genoem *Toxicologie générale*.

Die Belgiese chemis Jean Stas was in 1850 die eerste persoon wat plantgifstowwe suksesvol van menslike weefsel geïsoleer het. So het hy nikotien as ’n gifstof geïdentifiseer in die bekende Bocarmé-moordsaak en daarmee getuienis verskaf wat gelei het tot die skuldigbevinding van graaf Hippolyte Visart de Bocarmé aan die moord op sy swaer.

Theophrastus Phillipus Auroleus Bombastus von Hohenheim (1493-1541; ook bekend as Paracelsus vanweë sy geloof dat hy die gelyke of meerdere was van Celsus, ’n Romeinse geneeskundige uit die 1ste eeu) word ook beskou as ’n vader van toksikologie. Hy kry krediet vir die klassieke toksikologiese spreekwoord *Alle Dinge sind Gift und nichts ist ohne Gift; allein die Dosis macht, dass ein Ding kein Gift ist.* Dit kan vertaal word as "Alle dinge is gif en niks is sonder gif nie; net die dosis maak dat iets nie giftig is nie." Dit word dikwels verkort tot "Die dosis maak die gif", of in Latyn: "Sola dosis facit venenum."

## Basiese beginsels

Die doel van die bepaling van giftigheid is om die nadelige uitwerking van ’n stof te identifiseer. Faktore wat chemiese giftigheid bepaal, is:

* Dosis
	+ Beide enkele, lang blootstellings en aanhoudende, kort blootstellings word bestudeer.
* Roete van blootstelling
	+ Ingestie, inaseming of velabsorpsie
* Ander faktore
	+ Spesie
	+ Ouderdom
	+ Geslag
	+ Gesondheid
	+ Omgewing
	+ Individuele eienskappe

## Verwysings

## Eksterne skakels

* National Library of Medicine se "Toxicology Tutor" Geargiveer 20 Mei 2016 op Wayback Machine verskaf basiese inligting oor toksikologie.
* Toxipedia
* Information Toxicology International
* Society of Toxicology

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Toksikologie.
* Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia