Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oggend

Oggend, net na sonsopkoms op 'n plaas in Namibië
**Oggend** is die tydperk van sonsopkoms tot middag. Daar is geen presiese tye vir wanneer die oggend begin nie (ook waar vir die aand en nag) want dit kan verskil volgens 'n mens se lewenstyl en die ure van daglig in elke tyd van die jaar. Die oggend eindig egter streng om die middag, want dit is wanneer middag begin. Oggend kan ook gedefinieer word as vanaf middernag tot middag.

Oggend gaan voor namiddag, aand, en nag in die volgorde van 'n dag. Oorspronklik het die term na sonsopkoms verwys.

## Verwysings
# Aand

Aand in Parambikkulam, Kerala, Indië
Die **aand** is die tydperk van 'n dag wat aan die einde van die namiddag begin en met die begin van nag oorvleuel. Die presiese tye wanneer aand begin en eindig hang af van ligging, tyd van die jaar en kultuur, maar dit word algemeen beskou dat dit begin wanneer die Son laag in die hemel is en duur tot die einde van skemer. Afhangende van die spreker, kan dit so vroeg as 5-uur begin en tot die nag hou. Dit kan in die omgang gebruik word om die laaste kwynende namiddag kort voor sonsondergang in te sluit.

## Verwysings
# Sirkadiese ritme

Die menslike "sirkadiese horlosie".
’n **Sirkadiese ritme** is ’n natuurlike, interne proses wat die slaap-wakker-siklus reguleer en sowat elke 24 uur herhaal word. Dit kan na enige biologiese proses verwys wat ’n interne, aangepaste herhaling van sowat 24 uur toon. Dié ritmes van 24 uur word deur die sirkadiese horlosie beheer en is al waargeneem in plante, diere, swamme en sianobakterieë.

Die term "sirkadies" is afgelei van die Latynse *circa* ("omtrent") en *diem* ("dag"), want dit dui nie presies ’n dag aan as die organisme weggeneem word van eksterne aanwysers (soos die lig in die omgewing) nie. Die horlosies in mense in ’n laboratorium met ’n konstante dowwe lig sal byvoorbeeld sowat 24,2 uur per dag aandui, in plaas van presies 24 uur.

Die amptelike studie van biologiese tydritmes, soos daaglikse, weeklikse, seisoenale, jaarlikse of getyritmes, word chronobiologie genoem. Prosesse met wisselings van 24 uur word eintlik **daaglikse ritmes** genoem; hulle is net sirkadiese ritmes wanneer die interne aard daarvan bevestig is.

Hoewel sirkadiese ritmes intern is, word hulle ook deur die omgewing aangepas, soos lig en temperatuur. In geneeskunde is ’n abnormale sirkadiese ritme in mense bekend as sirkadieseritmesteuring.

In 2017 is die Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde aan Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash en Michael W. Young toegeken "vir hulle ontdekking van molekulêre meganismes wat die sirkadiese ritme beheer" in vrugtevlieë.

## Verwysings

## Skakels

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
# Sonkalender

’n **Sonkalender** is ’n kalender waarvan die datums die seisoene aandui of, amper gelykwaardig daaraan, die skynbare posisie van die Son relatief tot die sterre. Die Gregoriaanse kalender, wat wyd as die wêreldstandaard aanvaar word, is ’n voorbeeld van ’n sonkalender.

Die mees algemene ander kalender is ’n maankalender, waarvan die maande ooreenstem met die siklusse van die maanfases. Die Gregoriaanse kalender se maande stem nie met die siklusse van die maanfases ooreen nie.

## Voorbeelde

Die oudste sonkalenders sluit die Juliaanse kalender en die Koptiese kalender (van die Kopties-Ortodokse Kerk) in. Albei het ’n jaar van 365 dae en ’n skrikkeljaar met 366 dae elke vier jaar, en het dus ’n gemiddelde jaar van 365,25 dae. Namate sonkalenders gewilder geraak het, het hulle tot twee soorte ontwikkel.

### Tropiese sonkalenders

As die posisie van die Aarde in sy wentelbaan om die Son beskou word met betrekking tot die dag-en-nag-ewening, die punt waar sy wentelbaan die hemelewenaar kruis, dui sy datums die seisoene akkuraat aan; hulle is dus gesinchroniseer met die deklinasie van die Son. So ’n kalender word ’n tropiese sonkalender genoem.

Die duur van die gemiddelde kalenderjaar van so ’n kalender stem ooreen met ’n vorm van die tropiese jaar, gewoonlik óf die gemiddelde tropiese jaar óf die Maartnageweningsjaar.

Die volgende kalenders is tropiese sonkalenders:

* Antieke Armeense kalender
* Gregoriaande kalender
* Bengaalse kalender
* Iraanse kalender (Jalāli-kalender)
* Indiese nasionale kalender (Saka-kalender)

Elk van dié kalenders het ’n jaar van 365 dae, wat per geleentheid met ’n skrikkeldag verleng word deur middel van ’n metode wat interkalasie genoem word.

Die Iraanse kalender begin elke jaar met die Maartnagewening en voeg sy interkalêre dae so by dat die volgende jaar weer met die Maartnagewening begin. Die oomblik van die Maartnagewening by Teheran word as maatstaf gebruik.

### Sideriese sonkalender

As die posisie van die Son beskou word teenoor die vaste sterre, dui die datums die sterrebeeld van die diereriem aan waarnaby die Son hom bevind. So ’n kalender word ’n sideriese sonkalender genoem.

Die gemiddelde kalenderjaar van so ’n kalender stem ooreen met die sideriese jaar.

Indiese kalenders soos die Hindoekalender, Tamilkalender en niehersiene Bengaalse kalender is sideriese sonkalenders. Die Thaisonkalender was ook ’n sideriese sonkalender toe dit op die Hindoesonkalender gebaseer was. Hulle word bereken volgens die skynbare beweging van die Son deur die 12 sterrebeelde van die diereriem, eerder as die tropiese beweging van die Son.

## Maansonkalender

Maansonkalenders is maankalenders met interkalasiereëls om hulle rofweg met die sonjaar, en dus die seisoene, te laat sinchroniseer. Omdat ’n tipiese maansonkalender se jaar uit volle maanmaande bestaan, kan dit nie die posisie van die Aarde in sy wentelbaan om die Son so goed aandui as ’n suiwer sonkalender nie.

## Verwysings

## Skakels

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
# Trope

Wêreldkaart wat die trope aandui.
Die **trope** is die gebied tussen die kreefskeerkring in die Noordelike Halfrond en die steenbokskeerkring in die Suidelike Halfrond. Hierdie gebied word gekenmerk deur 'n geringe verskil tussen die lengte van dag en nag. Die eilandryk van Indonesië, suidelike Asië, die noordelike helfte van Australië, Middel-Amerika en die grootste deel van die kontinente Afrika en Suid-Amerika is in die trope.

Let op dat daar 'n verskil is tussen die trope en tropies. Die "trope" verwys na 'n gebied terwyl "tropies" na 'n warm en vogtige klimaat verwys. Plante groei goed in 'n tropies klimaat, vandaar die tropiese reënwoude. 'n Klimaat kan tropies genoem word as die maandtemperatuur van die koudste maand nie onder die 18 °C daal nie.

Dit is dus nie so dat die trope noodwendig altyd 'n tropiese klimaat het nie.

## Sien ook

* Tropiese sikloon
* Reënwoud
# Skrikkelsekonde

Voorstelling van 'n skrikkelsekonde.
'n **Skrikkelsekonde** is 'n positiewe of negatiewe een-sekonde aanpassing van die Gekoördineerde Universele Tyd (UTC) -tydskaal om dit naby gemiddelde sontyd te hou.

Wanneer 'n positiewe skrikkelsekonde bygetel word teen 23:59:60 UTC, vertraag dit die begin van die volgende UTC-dag (teen 00:00:00 UTC) met een sekonde, effektiewelik word die UTC-klok stadiger.

## Voorkoms

Sedert die invoering van die stelsel in 1972 is 'n totaal van 26 skrikkelsekondes bygevoeg, gemiddeld ongeveer een sekonde elke 18 maande.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Jaar | 30 Junie 23:59:60 UTC | 31 Desember 23:59:60 UTC |
| --- | --- | --- |
| 1972 | +1 sekonde | +1 sekonde |
| 1973 |   | +1 sekonde |
| 1974 |   | +1 sekonde |
| 1975 |   | +1 sekonde |
| 1976 |   | +1 sekonde |
| 1977 |   | +1 sekonde |
| 1978 |   | +1 sekonde |
| 1979 |   | +1 sekonde |
| 1981 | +1 sekonde |   |
| 1982 | +1 sekonde |   |
| 1983 | +1 sekonde |   |
| 1985 | +1 sekonde |   |
| 1987 |   | +1 sekonde |

 |

| Jaar | 30 Junie 23:59:60 UTC | 31 Desember 23:59:60 UTC |
| --- | --- | --- |
| 1989 |   | +1 sekonde |
| 1990 |   | +1 sekonde |
| 1992 | +1 sekonde |   |
| 1993 | +1 sekonde |   |
| 1994 | +1 sekonde |   |
| 1995 |   | +1 sekonde |
| 1997 | +1 sekonde |   |
| 1998 |   | +1 sekonde |
| 2005 |   | +1 sekonde |
| 2008 |   | +1 sekonde |
| 2012 | +1 sekonde |   |
| 2015 | +1 sekonde |   |
| ... |   |   |

 |

## Sien ook

* Gewone jaar
* Skrikkeljaar