# Yslands

*Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Yslanders.*

| Yslands *íslenska*  |
| --- |
| Uitspraak: | ['i:s(t)lɛnska] |
| Gepraat in: |  Ysland  Denemarke
* Faroëreilande

 Kanada  Verenigde State  |
| Gebied: | Noord-Europa, Noord-Amerika |
| Totale sprekers: | 313 840 |
| Taalfamilie: | Indo-Europees  Germaans   Noord-Germaans    Wes-Skandinawies     **Yslands**  |
| Skrifstelsel: | Latynse alfabet  |
| Amptelike status |
| Amptelike taal in: |  Nordiese Raad  Ysland |
| Gereguleer deur: | Árni Magnússon Instituut vir Yslandse Studies |
| Taalbedreigingstatus |
|
**UitgesterfEX**Uitgestorwe taal**BedreigCR**Krities bedreigde
**SE**Erg bedreigde
**DE**Bedreigde
**VU**Kwesbare
**VeiligNE**Nie bedreig nie
Dit is **nie 'n bedreigde** taal volgens die UNESCO-wêreldatlas van bedreigde tale.

 |
| Taalkodes |
| ISO 639-1: | `is` |
| ISO 639-2: | `isl` |
| ISO 639-3: | `isl`  |
|  |
|

**Yslands** (*íslenska* ['i:s(t)lɛnska] ) is 'n Noord-Germaanse of Skandinawiese taal wat deur sowat 310 000 mense gepraat word. Dit is die amptelike taal van Ysland.

Yslands behoort saam met Faroëes tot die westelike of eiland-Skandinawiese tale. Dit is nie sonder meer te verstane vir sprekers van die Skandinawiese tale van die vasteland, naamlik Noors, Sweeds en Deens nie.

Yslands word met die Latynse alfabet geskryf, waartoe die tekens *Á/á*, *É/é*, *Í/í*, *Ó/ó*, *Ú/ú*, *Ý/ý*, *Ð/ð* (*edh*), *Þ/þ* (*thorn*), *Ö/ö* en *Æ/æ* gevoeg word. Die letters *c*, *q*, *w* en *z* word nie gebruik nie.

Die spesiale letter thorn (þ) gee die klank weer wat mens as die *th* in die Engelse *think* teëkom, terwyl edh (ð) die stemhebbende variant daarvan is (vergelyk die *th* in die Engelse *that*).

'n Bladsy uit die Landnámabók
'n Bladsy uit *Colloquial Icelandic*
Ysland is tussen die jare 800 en 1000 vanuit Wes-Noorweë bevolk. Yslands is dus eintlik Oudnoors. In Noorweë het daar soos in die res van die Germaanse taalgebied, in die eeue daarna allerlei taalveranderings plaasgevind, maar op die afgeleë Ysland het dit nie gebeur nie en bly die woordeskat en die verbuigingstelsel grootliks onveranderd. Die uitspraak het wel erg verander. Yslands besit 'n aantal foneme wat selde in ander Europese tale voorkom, byvoorbeeld 'n stemlose *l*, *n*, *m* en *r*.

In Yslands is die ou Skandinawiese verbuigingstelsel dus nog heeltemaal ongeskonde. Alle selfstandige naamwoorde, byvoeglike naamwoorde, lidwoorde, aanwysende voornaamwoorde, besitlike voornaamwoorde en eiename word in vier naamvalle verbuig, wat vir al drie woordgeslagte aparte vorme ken.

Ter illustrasie volg hier die verbuiging van die onreëlmatige manlike woord fjörður, 'fjord'.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | enkelvoud | meervoud |
| nominatief | **fjörður** | **firðir** |
| genitief | **fjarðar** | **firði** |
| datief | **firði** | **fjörðum** |
| akkusatief | **fjörð** | **fjarða** |

Die bepaalde lidwoord word net soos by die ander Skandinawiese tale agteraan die selfstandige naamwoord geheg ('n *aangehegte lidwoord*), waardeur mens vorme soos *fjarðarins* ("van die fjord") en *fjörðunum* ("aan die fjorde") kan kry.

'n Opvallend kenmerk van Yslands is die sterk purisme, wat 'n groot invloed op die ontwikkeling van die taal gehad het. Waar baie ander Germaanse tale soos Engels en Nederlands deurspek is met leenwoorde uit Frans en Latyn, en die vasteland-Skandinawiese tale boonop met leenwoorde uit die Nederduitse tale, het mense in Ysland steeds gepoog om vir die benaming van nuwe begrippe uit hul skat van erfwoorde te put.

Yslands is 'n ryk taal, vanweë die etlike eeue se sageliteratuur. Daardeur kan mens dikwels vergete woorde uit die verlede neem om nuwe begrippe aan te dui. So word *sími* ("telefoon") dan van 'n ou woord vir 'draad', en *skjar* ("skerm", soos by televisie- of rekenaarskerms) van 'n ou woord vir "venster" ontleen. 'n Uiterste vorm van taalsuiwering is in die Hoogyslands terug te vind.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Yslands.

| Indo-Europese tale: Kentum-tale: Germaanse tale |
| --- |
| **Noord-Germaanse tale:** |
| Deens | Faroëes | Noors (Bokmål, Nynorsk) | Sweeds | Yslands |
| Wes-Germaanse tale: |
| Afrikaans | Duits | Engels | Fries (Noord-Fries, Oos-Fries/Saterfries, Wes-Fries) | Jiddisj | Limburgs | Luxemburgs | Nederduits | Nederlands (Oos-Vlaams, Wes-Vlaams) | Nedersaksies (Wes-Veluws) | Skots |
| Oos-Germaanse tale: |
| Boergondies (†) | Goties (†) | Vandaals (†) |