Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Klade

’n Klade bevat alle afstammelinge van ’n gemeenskaplike voorsaat asook die voorsaat self.
’n **Klade** (van die Griekse woord κλάδος *klados*, "tak") is ’n term uit die kladistiek (’n wetenskaplike stelsel vir die indeling van biologiese organismes). ’n Ander naam vir ’n klade is **monofiletiese groep**.

’n Klade is ’n skematiese voorstelling van ’n groep organismes wat alle individue insluit wat afstam van ’n bepaalde gemeenskaplike voorsaat, plus die voorsaat self. Dit kan op verskeie maniere gedefinieer word, afhangende van die wyse waarop die voorsaat-soort aangewys word.

’n Klade kan ook beskou word as ’n wetenskaplike hipotese oor die ewolusionêre verhouding tussen die organismes wat in die analise teenwoordig is. Hierdie hipotese spruit uit ’n sekere datastel van die kenmerke van die organismes wat ontleed word. Die hipotese word getoets deur ’n volgende, verkieslik meer akkurate, datastel wat ’n heel ander verdeling in klades (’n kladogram) kan oplewer. ’n Klade moet eintlik altyd vergesel word van ’n vermelding van die datastel waarop dit gebaseer is. Dit is nie uitsonderlik dat ’n organisme in een analise volgens datastel 1 in klade A geklassifiseer word, terwyl dit in ’n ander analise volgens datastel 2 in klade B val nie.

In die praktyk word dikwels verskeie analises gekombineer en slegs as ’n klade robuust is (deur opgawes in verskeie analises) word hulle as geloofwaardig beskou.

’n Klade moet onderskei word van ’n takson, die tradisionele taksonomiese groepe wat gebruik word vir ’n wetenskaplike klassifikasie. Die meeste taksa wat deesdae gedefinieer word, is egter feitlik identies aan ’n bepaalde klade. Daar is ’n plan vir die stigting van ’n amptelike liggaam wat deur middel van die sogenaamde Phylo Code ’n prioriteitsregistrasie moontlik sal maak van name en definisies van klades. Die bedoeling is dat hierdie Phylo Code sal toelaat dat ’n klade op verskillende maniere gedefinieer kan word.

## Sien ook

* Kladistiek
# Eulipotyphla

| Eulipotyphla |
| --- |
|  |
| Wetenskaplike klassifikasie |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Infraklas: | Eutheria |
| Superorde: | Laurasiatheria |
| Orde: | **Eulipotyphla** |
| Families |
|
Talpidae
Erinaceidae
Soricidae
Solenodontidae
Nesophontidae † |

Die **Eulipotyphla** is 'n soogdierorde wat tot die superorde Laurasiatheria behoort.

Hulle is insektevreters en vroeër is hulle as deel van die orde Insectivora beskou, saam met byvoorbeeld die gouemolle en selfs die klaasneuse. Genetiese navorsing het getoon dat dit nie korrek is nie: die gouemolle en die klaasneuse behoort tot die Afrotheria en nie tot die Laurasiatheria nie en dit het die orde Insectivora polifileties gemaak. Die huidige monofiletiese orde Eulipotyphla bevat net vyf families waarvan nogtans een sedert die tyd van die kolonisasie van die Karibiese gebied uitgestorwe is. In die Suider-Afrika kom twee van hierdie families voor: die krimpvarkies en die skeerbekmuise.

* Fam Talpidae - ware molle
* Fam Erinaceidae
	+ - *Atelerix frontalis* - Krimpvarkie
* Fam Soricidae - skeerbekmuise
* Fam Solenodontidae - Wes-Indiese Solenodons
* Fam Nesophontidae † - Wes-Indiese skeerbekmuise (uitgestorwe)

## Fotogalery

* Talpa europaea
* Erinaceus roumanicus
* Diplomesodon pulchellum
* Solenodon paradoxus
* Solenodon cubanus
* Nesophontes edithae†
# Muis

*Vir ander gebruike, sien Muis (dubbelsinnig).*

| Muise |
| --- |
|  |
| Wetenskaplike klassifikasie |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Orde: | Rodentia |
| Superfamilie: | Muroidea |

'n Wilde muis
'n **Muis** is 'n knaagdier wat aan een van twee families behoort: die *Muridae* (vanaf Latyn *mus* wat *muis* beteken) en die *Cricetidae* (vanaf Nieu-Latyn *cricetus* wat *kleiner hamster* beteken).

Alhoewel muise vir tot twee jaar lank kan lewe in laboratoriumtoestande, is die gemiddelde lewensduurte in die natuur slegs drie maande lank, omdat hulle so gejag word deur roofdiere. Veral katte, wildehonde, roofvoëls en slange vang hulle.

Muise kan 'n plaag wees, deurdat hulle aanplantings kan beskadig en opvreet, en ook omdat hulle siekte kan versprei deur middel van muisparasiete en die bakterieë in hul mis. Die makmaking van die kat duisende jare gelede het waarskynlik juis gebeur om muise en rotte te beheer.

Muise kan nie kleur onderskei nie, en sien slegs in swart-en-witskakering.

## Voedsel

Muise is gewoonlik herbivore, maar eet wel vleis: selfs die dooie liggame van ander muise, en in die geval van verhongeringstoestande, hul eie sterte. Graansoorte en vrugte is die stapelvoedsel.

## Sien ook

* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

## Bron

* 'Smither's Mammals of Southern Africa. A field guide'. Redakteur Peter Apps. Derde uitgawe, 2000.
* 'Veldgids tot die soogdiere van Suider-Afrika'. Chris en Tilde Stuart. Eerste uitgawe, 1988.

## Eksterne skakel

* Muise as troeteldiere

|  |  |
| --- | --- |
| Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. |
 |
# Konvergente evolusie

Die vetplantgenera *Euphorbia* en *Astrophytum* is wel nie noue verwante nie, maar hierdie twee spesies uit elk van die voorgenoemdes het konvergente groeivorme.

**Konvergente evolusie** is die onafhanklike evolusie van soortgelyke kenmerke in spesies van verskillende tydvakke of epogge. Konvergente evolusie skep **analoë strukture** van soortgelyke vorm of funksie wat egter nie by die laaste gemeenskaplike voorsaat van daardie groepe aanwesig is nie. Die kladistiese term vir onderling ooreenkomstige verskynsels is homoplasie. Die repeterende evolusie van vlug word as 'n tiperende voorbeeld beskou, aangesien vlieënde insekte, voëls, pterosouriërs en vlermuise op onafhanklike wyse die nuttige bedrewenheid van vlug bemeester het. Kenmerke wat funksioneel soortgelyk is en deur konvergente evolusie ontstaan het word as *analoog* geag, terwyl *homoloë* strukture of trekke wel 'n gemeenskaplike oorsprong het, maar uiteenlopende funksies kan vervul. Voël-, vlermuis- en pterosouriër-vlerke is sodanige analoë strukture, maar hulle voorste ledemate is homoloog, omdat dit 'n gemeenskaplike voorouerlike toestand het, ten spyte van verskillende aanwendings.

Die teenoorgestelde van konvergensie is divergente evolusie, waar verwante spesies verskillende trekke ontwikkel. Konvergente evolusie is soortgelyk aan parallele evolusie, wat plaasvind wanneer twee onafhanklike spesies in dieselde rigting ontwikkel en aldus onafhanklik van mekaar vergelykbare kenmerke verkry. Sweefpaddas het byvoorbeeld parallel uit verskeie soorte boompaddas ontwikkel.

Baie instansies van konvergente evolusie word in plante erken, insluitend die herhaalde ontwikkeling van C4-fotosintese, saadverspreiding deur vlesige vrugte wat vir dierediëte aangepas is, en soöfagie by plante.
# Monofileties

In hierdie polifiletiese stamboom is die blou en die rooi groep monofiletiese groepe, terwyl die groen groep parafileties is.
Met **monofileties** of **holofileties** word in biologie en taksonomie bedoel ’n groep organismes (’n takson) waarvan aangeneem kan word dat hulle almal dieselfde gemeenskaplike voorsaat het, indien die voorsaat self ook in die takson val.

’n Takson wat nie die gemeenskaplike voorsaat bevat nie, maar wel sommige groepe wat van die voorsaat afstam, word polifileties genoem. ’n Takson wat wel die laaste gemeenskaplike voorsaat bevat, maar nie alle afstammelinge nie, word parafileties genoem.

## Voorbeeld

Die klas Reptilia bevat in die tradisionele, taksonomiese klassifikasie die skilpaaie, akkedisse, slange, tuataras, krokodille, dinosourusse en soogdierreptiele. Hulle het almal ’n gemeenskaplike voorsaat wat tradisioneel ook ’n reptiel was, maar voëls val nie in die klas nie, hoewel hulle ook uit reptiele ontstaan het. Reptilia is dus ’n parafiletiese groep, tensy voëls ook daarby gereken word, en ook soogdiere aangesien hulle van soogdierreptiele afstam. Dan sou Reptilia weer by Amphibia gereken moet word om dit monofileties te maak, en dié sou weer by Pisces gereken moet word om daarvan ’n monofiletiese takson te maak, ens.

## Taksonomie en kladistiek

In moderne taksonomie word daarna gestreef om waar moontlik slegs met monofiletiese taksons te werk. Die moontlikheid om die DNS van organismes te vergelyk, het die ontwikkeling van ’n nuwe klassifikasiestelsel versnel.