Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Penisbeen

*Os penis* van 'n hond
Penisbeen van 'n wasbeer
'n **Penisbeen** (*baculum*, *os penis*) is 'n been wat in die penis van sekere manlike soogdiere aangetref word. Verskeie roofdiere en knaagdiere, asook enkele primate het penisbene. Die penisbeen ontbreek egter by ander soogdiere, soos buideldiere, hiëna's, haasagtiges en die mens.

Sommige diersoorte, soos verskillende spesies galago ('n genus van nagapies), kan deur die vorm van die penisbeen van mekaar onderskei word. Die walrus het die langste penisbeen, met 'n lengte van ongeveer sestig sentimeter.

Penisbeen van 'n walrus (56 cm lank)
## Sien ook

* Pseudopenis
# Feromoon

'n Vroulike mot (*Gymnoscelis rufifasciata*) wat feromone afskei.
'n **Feromoon** is volgens die definisie van Karlson en Lüscher (1959) 'n chemiese verbinding wat uitgeskei is deur 'n individu en wat ontvang word deur 'n tweede individu van dieselfde spesie, by wie 'n spesifieke reaksie veroorsaak word.

## Soorte feromone

Feromone kan op grond van die spesifieke reaksies wat dit ontlok in verskillende groepe ingedeel word.

1. Afsetterferomone verander die ontvanger se endokrien- en reproduksiesisteme. Dit kan 'n langtermyn verandering wees.
Manlike muise kan byvoorbeeld urinêre feromone afskei wat die wyfie se voortplantingstoestand beïnvloed
2. Vrystellerferomone kan onmiddellike reaksies ontlok soos by aggregasieferomone of sekslokstowwe
Die Asiese olifant se wyfie produseer 'n stof in haar urine wat deur die manlike olifant waargeneem word en wat tot paringsgedrag lei ((Z)-7-dodekenielasetaat). Dit gebeur nogtans net indien sy op hitte is.

## Allelochemiese verbindings

Feromone is *intra*spesifieke semiochemiese verbindings wat binne een spesie boodskappe oordra. Interspesifieke semiochemiese verbindings wat boodskappe tussen individue van verskillende spesies oordra kom ook voor. Hulle word ook *allelochemiese verbindings* genoem en onderverdeel in:

1. Allomone bevoordeel veral die sender van die boodskap
Van die spinnekoppe sintetiseer spesifieke motferomone om hulle nader te lok
2. Kaïromone bevoordeel veral die ontvanger
Kewers gebruik soms die feromone van hulle prooi om hulle op te spoor.

Soms word dieselfde stof deur verskillende spesies as feromoon gebruik, maar die boodskap se betekenis kan verskillend wees. Bensaldehied is 'n spoorferomoon vir bye van die genus *Xylocopa* (Apidae), 'n manlike seksferomoon vir motte van die genus *Pseudoletia* (Noctuidae) en 'n verdedigingsferomoon vir miere van die genus *Veromessor* (Formicidae).

## Verwysings
# Toringvalk

| Toringvalk Aandvalk |
| --- |
|  |
| Duration: 31 seconds.0:31 |
| 'n Volwasse mannetjie in Duitsland, en 'n roepende broeipaar in Spanje |
| Bewaringstatus |
|  Veilig  (IUCN 3.1) |
| Wetenskaplike klassifikasie |
| Domein: | Eukaryota |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Aves |
| Subklas: | Neornithes |
| Infraklas: | Neognathae |
| Superorde: | Neoaves |
| Orde: | Falconiformes |
| Familie: | Falconidae |
| Genus: | *Falco* |
| Spesie: | F. tinnunculus |
| Binomiale naam |
| Falco tinnunculus Linnaeus, 1758 |
| Subspesies |
|
Omtrent 11 |
|  |
| Europese en aanliggende verspreiding (ooswaarts tot in Siberië, en suidwaarts tot in Oos-Afrika)
     nie-broeiende somerbesoeker
     heeljaar aanwesig |
| Sinonieme |
| *Falco rupicolus* Daudin, 1800
*Falco tinnunculus interstictus* (*lapsus*) |

Die **toringvalk** (*Falco tinnunculus*) is 'n roofvoël wat aan die familie van valke (*Falconidae*) behoort. Die Latynse naam *tinnunculus* beteken "rinkelend", na aanleiding van die voëls se roep. In Engels staan die spesie as die *common kestrel* of *Eurasian kestrel* bekend. Die kransvalk is eens as 'n suidelike subspesie van hierdie kastrel gereken. Die roepe van die twee spesies is egter onderskeibaar, en by die toringvalk verskil die mannetjies en wyfies opsigtelik van mekaar. Die mannetjie het 'n grys kop en slegs 'n terminale swart band oor die stert, terwyl die wyfie se kop gestreep, en haar stertvere van bo tot onder geband is.

## Galery

* 'n Wyfie van die nominaatras *F. t. tinnunculus* in Indië
* 'n Toringvalk hewe in die lug bo moontlike prooi
* Die subspesie *F. t. rupicolaeformis* in Egipte
* Eier van 'n toringvalk
* Twee kuikens wag op kos

## Sien ook

* Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
* Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
* Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
# Kaapse grondeekhoring

| Kaapse grondeekhoring |
| --- |
|  |
| Drie grondeekhorings bespied die omgewing naby Solitaire in die Namibwoestyn, Namibië. |
| Bewaringstatus |
|  Veilig  (IUCN 3.1) |
| Wetenskaplike klassifikasie |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Orde: | Rodentia |
| Familie: | Sciuridae |
| Genus: | *Xerus* |
| Subgenus: | *Geosciurus* |
| Spesie: | X. inauris |
| Binomiale naam |
| Xerus inauris (Zimmerman, 1780) |
|  |
| Verspreiding |

Twee grondeekhorings naby Solitaire in die Namibwoestyn, Namibië
Die **Kaapse grondeekhoring** of bloot **grondeekhoring** (*Xerus inauris*) (soms verkeerdelik 'n waaierstertmeerkat genoem – dis glad nie 'n meerkat nie – en voorheen ook waaiersterteekhoring genoem) kom in die droë streke van Suider-Afrika voor. Hulle lewe in gate in die grond wat hulle self grawe en wat gemiddeld 700 m² beslaan en 2 tot 100 ingange kan hê. Hulle deel hulle gate dikwels met stokstertmeerkatte en witkwasmuishonde.

## Dieet en afmetings

Hulle vreet hoofsaaklik plante en sade en sal ook wortels en bolle onder die grond uitgrawe. Hulle drink nie water nie en kry al hulle vog uit hulle voedsel. Volwasse grondeekhorings het 'n gemiddelde lengte van 45 cm, met die mannetjies effens langer (424–476 mm) en swaarder (423–649 g) as die wyfies (435–446 mm en 444–600 g).

## Lewensloop en gewoontes

Hulle lewe in groepe van 2–3 volwasse wyfies en 'n maksimum van nege onvolwassenes van albei geslagte asook die wyfies se afhanklike nageslag. Een tot drie kleintjies word gebore. So 'n groep beset gewoonlik 'n gebied van sowat 4 hektaar. Groepe met meer as drie wyfies verdeel in kleiner groepe. Volwasse mannetjies leef afsonderlik en kom net by die wyfies as dié op hitte is. Mannetjies kan as tot soveel as 19 onverwante individue saamleef en grootte en lede van die groepe verander gedurig. Grondeekhorings het 'n moontlike lewensduur van tot 15 jaar.

## Sien ook

* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

## Bronnelys

* Griffin, M. & Coetzee, N. (2008). *Xerus inauris*. *2008 IUBN Rooi Lys van bedreigde spesies*. Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur 2008. Verkry op 8 Januarie 2009.
* *Soogdiere van die Krugerwildtuin en ander Nasionale Parke* (1979). Saamgestel deur Die Nasionale Parkeraad. 'n Publikasie van die Raad van Kuratore vir Nasionale Parke van die Republiek van Suid-Afrika. ISBN 0-86953-027-5.

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Kaapse grondeekhoring.

* Wikispecies het meer inligting verwant aan Kaapse grondeekhoring
# Ovulasie

Voortplantingstelsel in die vrou:

1. Nier; 2. Nierbekken; 3. Urienleier; 4. Eierleier; 5. Eierstok; 6. Baarmoeder; 7. Blaas; 8. Serviks; 9. Vagina
**Ovulasie** is die vrystelling van ’n eiersel van ’n vrou se eierstokke.

Wanneer ’n vrou ovuleer, gewoonlik in die middel van haar menstruasiesiklus, word ’n eiersel van een van die vrou se twee eierstokke ryp en van die eierstok afgestoot, en word die sel dan oor ’n tydperk van drie tot vier dae deur die eierleier na die vrou se baarmoeder vervoer. 'n Gemiddelde eiersel lewe egter net ongeveer 24 uur, dus moet bevrugting reeds in die eierleiers plaasvind, vóór die eiersel die baarmoeder bereik. Oor die algemeen word slegs een eiersel ryp, maar in sommige gevalle word twee (of selfs meer) ryp en, indien albei ná geslagsgemeenskap bevrug word, kan dit tot 'n gewone (nie-identiese) tweeling lei.

Tydens ovulasie word die slym in die baarmoeder dikker en neem dit meer bloed op, vir geval ’n bevrugte eiersel (nou ’n sigoot) daaraan moet heg. Indien geen bevrugting plaasvind nie, moet die baarmoeder die onnodige bloed en slym afskei, wat tot 'n vrou se maandstonde lei.

Ná ovulasie is daar ’n tydsduur van slegs ’n paar uur waartydens die eiersel deur ’n saadsel bevrug kan word. Wanneer ’n man tydens geslagsgemeenskap ejakuleer, stort hy miljoene spermselle in die vrou se vagina, wat dan opwaarts reis en probeer om die eiersel in die eierleier te bevrug deur daarmee te versmelt. Hierdie reis duur tussen 12 en 24 uur.

Spermselle lewe baie langer as eierselle, van 3 tot 7 dae, dus is die beste kans op bevrugting wanneer die spermselle reeds die eierleiers bereik het wanneer die eiersel afgestoot word.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Ovulasie.
# Polinesiese rot

| Polinesiese rot |
| --- |
|  |
| Bewaringstatus |
|  Veilig  (IUCN 3.1) |
| Wetenskaplike klassifikasie  |
| Domein: | Eukaryota |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Orde: | Rodentia |
| Familie: | Muridae |
| Genus: | *Rattus* |
| Spesie: | R. exulans |
| Binomiale naam |
| Rattus exulans (Peale, 1848) |
|  |
| Verspreidingskaart |

Die **Polinesiese rot**, **Pasifiese rot** of **klein rot** (*Rattus exulans*), wat die Maori's as kiore ken, is die algemeenste rot in die wêreld naas die bruin- en swartrot. Die rot het in Suidoos-Asië ontstaan en nes sy verwante wydversprei geraak. Dit het na feitlik die hele Polinesië versprei, insluitende Nieu-Seeland, Paaseiland en Hawaii. Nes ander rotte is dit hoogs aanpasbaar en kom dit voor in van graslande tot woude. Dit word nou met die mens verbind, wat maklike toegang tot kos verleen. Die rot het in die meeste gebiede waar dit voorkom tot 'n groot plaag ontwikkel.

## Beskrywing

Die Polinesiese rot lyk nes ander rotte, soos die bruin- en swartrot. Dit het groot, ronde ore, 'n gepunte snoet, swart/bruin hare met 'n ligter pens en relatief klein pote. Dit het 'n lang, maer lyf en kan tot 15 cm lank word van die snoet tot die punt van die stert. Dit is dus effens kleiner as ander rotte wat met die mens verbind word. Op kleiner eilande is dit geneig om nog kleiner te wees: sowat 11 cm lank.

Die Polinesiese rot word gewoonlik gekenmerk deur 'n donker bokant van die agterpoot naby die enkel; die res van die poot is lig.

## Verwysings

## Ander bron

* "ISSG entry: Rattus exulans". Besoek op 5 Desember 2006.

## Skakels

* Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal.
# Boomystervark

| Boomystervark |
| --- |
|  |
| *Erethizon dorsatum* |
| Wetenskaplike klassifikasie |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Orde: | Rodentia |
| Suborde: | Hystricomorpha |
| Infraorde: | Hystricognathi |
| Familie: | **Erethizontidae** Bonaparte, 1845 |
| Genera |
| * *Chaetomys*
* *Coendou*
* *Erethizon*
* †*Branisamyopsis* Candela 2003
* †*Cholamys* Pérez et al. 2018
* †*Eopululo* Frailey & Campbell Jr 2004
* †*Hypsosteiromys* Patterson 1958
* †*Microsteiromys* Walton 1990
* †*Neosteiromys* Rovereto 1914
* †*Palaeosteiromys* Boivin et al. 2017
* †*Paradoxomys* Ameghino 1885
* †*Parasteiromys* Ameghino 1904
* †*Protosteiromys* Wood & Patterson 1959
 |

*Erethizontidae*
**Boomystervarke** (familie *Erethizontidae*) kom uitsluitlik in die Nuwe Wêreld voor. Die opvallendste verskil tussen boomystervarke en ystervarke is dat eersgenoemde korter penne het. Hulle is boombewoners en het lang kloue wat aangepas is vir boomklim. 'n Bekende genus is die grypstertystervark (genus *Coendou*) wat in Suid-Amerika voorkom en 'n grypstert het. Die ystervarke se penne sit ook los, maar dit het hakies wat dit in die liggaam van 'n moontlike vyand laat vassit. Sodra die pen die liggaam binnedring, begin dit ook uitswel. Die bekendste spesie is *Erethizon dorsatum*, wat in Noord-Amerika van Meksiko tot Kanada en Alaska voorkom.

## Bronnelys

* *Wêreldspektrum*, 1982, ISBN 0-908409-70-2, volume 29, bl. 198

## Eksterne skakels

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Boomystervark.

* Wikispecies het meer inligting verwant aan Boomystervark
# Amerikaanse bison

| Amerikaanse bison Tydperk: 0.01–0 m. jaar gelede
Ps
Es
Os
Ms
Pl
Ps
↓ |
| --- |
|  |
| Bewaringstatus |
|  Byna bedreig  (IUCN 3.1) |
| Wetenskaplike klassifikasie |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Orde: | Artiodactyla |
| Suborde: | Ruminantia |
| Familie: | Bovidae |
| Subfamilie: | Bovinae |
| Genus: | Bison |
| Spesie: | **B. bison** (Linnaeus, 1758) |
| subspesies |
| * *B. b. athabascae*
* *B. b. bison*
 |
|  |
| Verspreiding van die Amerikaanse buffel |
| Sinonieme |
| *Bos americanus* *Bos bison* *Bison americanus* *Bison bison montanae* |

Amerikaanse bison
'n Kalf
'n Manlike vlaktebison in die Wichitaberge van Oklahoma.
Die **Amerikaanse bison** (*Bison bison*), ook bekend as die **Amerikaanse buffel**, is 'n Noord-Amerikaanse spesie van bisons wat eens in groot troppe oor die grasvelde van Noord-Amerika getrek het. Hulle het byna uitgesterf deur 'n kombinasie van kommersiële jag en slagting in die 19de eeu en die blootstelling aan siektes in mak beeste, maar toon 'n onlangse oplewing in getalle wat grootliks beperk is tot 'n paar nasionale parke en reservate. Hul historiese beweegarea het rofweg bestaan uit 'n driehoek tussen die Groot Beremeer in Kanada se verre noordwes, suid-om die Meksikaanse deelstate Durango en Nuevo Leon, en oos van die Atlantiese kus van die Verenigde State vanaf New York tot in Georgia en volgens sommige bronne suid tot in Florida. Bisons is so onlangs as 1750 in Noord-Carolina waargeneem, naby Buffalo Ford langs die Catawbarivier.

Twee subspesies of ekotipes is reeds beskryf: die vlaktebison (*B. b. bison*) – kleiner in grootte en met 'n meer geronde bult, en die bosbison (*B. b. athabascae*) – die groter van die twee met 'n langer, vierkantige bult. Verder blyk dit dat die vlaktebison moontlik bestaan uit 'n noord- (*B. b. montanae*) en 'n suid-subspesie, dit bring die totaal op drie te staan. Die bosbison is een van die grootste wildspesies van bovides in die wêreld, en word slegs oortref deur die Asiatiese gaur en wilde waterbuffels. Dit is die grootste lewende landdier in die Amerikas.

Die Amerikaanse bison is die nasionale soogdier van die Verenigde State van Amerika.

## Verwysings

## Eksterne skakels

* Wikispecies het meer inligting verwant aan Amerikaanse bison

* Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Amerikaanse bison.
# Duinmol

| Duinmolle |
| --- |
|  |
| Wetenskaplike klassifikasie |
| Koninkryk: | Animalia |
| Filum: | Chordata |
| Klas: | Mammalia |
| Orde: | Rodentia |
| Suborde: | Hystricomorpha |
| Infraorde: | Hystricognathi |
| Parvorder: | Phiomorpha |
| Familie: | **Bathyergidae** Waterhouse, 1841 |
| Genera |
| *Sien teks* |

Die **duinmol** is 'n knaagdier. Die dier is nie verwant aan 'n mol nie. Die naaste verwantskap met 'n ander diergroep is met die ystervark. Die familie kom slegs voor in Afrika, suid van die Saharawoestyn. In Suider-Afrika is daar ses verskillende spesies, in drie genera.

## Identifikasie

'n Duinmol het klein ogies, en die ore is ook klein. Die pote en stert is kort. Die dier het enorme snytande wat uit die bek uithang.

## Genera

* *Georychus*
* *Fukomys*
* *Cryptomys*
* *Heliophobius*
* *Bathyergus*
* *Heterocephalus*

## Verspreiding

Sien die verskillende spesies vir spesifieke verspreidingskaarte.

## Habitat

Die dier leef slegs ondergronds. Dit word selde bogronds gewaar.

## Gedrag

Die duinmol se kloutjies en tande is aangepas om goed te kan grawe; die tande maak die grond los, en die pote skop die klonte grond weg. Van bogronds gewaar 'n mens niks van hulle gedrag nie. Die dier het slegs las van vyande wanneer dit naby aan die grondoppervlakte 'n hopie grond uitstoot. Slange, roofdiere en roofvoëls kan dit dan vang. Verder open so 'n grondhopie nie direk op die hooftonnelgebied van die duinmol nie, maar op 'n sytonnel. Tonnels om kos te soek word gegrawe wanneer die grond nat en sag is. Tydens die droë seisoen herskuif die dier baie grondmateriaal ondergronds en blokkeer groot gedeeltes van die tonnelsisteem waarin dit lewe.

## Geluide

Onbekend.

## Kos

Die diersoort eet knolle en bolle wat dikwels dodelik gifitg is vir ander soogdiere.

## Voortplanting

Dit blyk of duinmol lank leef in die natuur, besonder lank in gevangenskap; en of die vrugbaarheid met ouderdom toeneem. (Sien ook Ou duinmolle stimuleer navorsing op veroudering)

## Spoor en veldtekens

Die hopies grond wat opgestoot word, is die enigste teken daarvan.

## Galery

*
*

## Sien ook

* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere
* Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name
* Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes

## Bronne

* 'Smither's Mammals of Southern Africa. A field guide'. Redakteur Peter Apps. Derde uitgawe, 2000.
* 'Veldgids tot die soogdiere van Suider-Afrika'. Chris en Tilde Stuart. Eerste uitgawe, 1988.