# Monogamie

Bronsbeeld van 'n getroude Kasjubiaanse paartjie geleë in Kaszubski-vierkant, Gdynia, Poland, wat hul monogame getrouheid gedurende 'n tydperk van skeiding, terwyl hy tydelik in die Verenigde State gewerk het, gedenk.
**Monogamie** verwys na 'n wedersydse en eksklusiewe intieme verhouding tussen twee individue. 'n Verhouding tussen slegs twee individue, of dit lewenslank of reeksmonogamie is, staan teenoor verskeie praktyke soos poligamie en poliamorie.

Die term monogamie, afkomstig van die Grieks vir “een huwelik”, het verskeie konteksgebaseerde betekenisse, insluitend geneties, seksueel, sosiaal en egtelik, elkeen met verskeie interpretasies wat tussen kulture en dissiplines verskil en dus die betekenis daarvan kompleks en dikwels betwisbaar maak. Die term word tipies gebruik om na die gedragsekologie en seksuele seleksie van diereparingstelsels te verwys, dus die toestand van slegs een gegewe maat op 'n tyd te hê. In 'n menslike kulturele konteks verwys monogamie tipies na 'n ekslusiewe toegewyde verhouding tussen twee individue, ongeag van seksuele oriëntasie.

Menslike monogamie het heel waarskynlik ontwikkel deur 'n kombinasie van biologiese faktore en 'n behoefte na vaderlike sorg en ekologiese druk, saam met kulturele ontwikkelings soos landbou, eiendomserfenis, en godsdienstige of maatskaplike norme wat sosiale stabiliteit bevorder.

Bioloë onderskei tussen sosiale, seksuele en genetiese monogamie om te weerspieël hoe dierparings kohabitasie, seksuele eksklusiwiteit en reproduktiewe getrouheid in verskillende kombinasies kan insluit, terwyl reeksmonogamie opeenvolgende eksklusiewe verhoudings oor tyd beskryf.

## Terminologie

Die woord *monogamie* is afkomstig van die Grieks μονός, *monos* ("een"), en γάμος, *gamos* ("huwelik"), met verwysing tot die funksionele sosiale gedrag . Die term kan dan vervolgens onderverdeel word volgens konteksafhanklike verhoudingstipes. Oor die algemeen is daar vier oorvleuende definisies:

* *genetiese monogamie* verwys na seksuele monogame verhoudings waar daar genetiese bewyse van vaderskap is.
* *seksuele monogamie* verwys na twee individue wat seksueel eksklusief is en geen seksuele betrokkenheid by buitepersone het nie.
* *sosiale monogamie* verwys na twee individue wat saam woon, 'n seksuele verhouding handhaaf en basiese hulpbronne soos behuising, kos en ouerskapsverantwoordelikhede deel.
* *egtelike monogamie* verwys na huwelike tussen slegs twee individue, binne die konteks van die huwelik as instelling.

Bioloë, biologiese antropoloë en gedragsekoloë gebruik dikwels die term *monogamie* om na seksuele en soms genetiese (reproduktiewe) eksklusiwiteit te verwys. Daarteenoor gebruik kulturele en sosiale anthropoloë en ander sosiale wetenskaplikes die term monogamie om na sosiale of egtelike monogamie te verwys.

Egtelike monogamie kan verder verdeel word in:

1. *klassieke monogamie* - "'n verhouding tussen twee persone wat as maagde in die huwelik tree en dus seksueel eksklusief vir hul hele lewens bly en selibaat bly na die dood van hul eggenoot."
2. *reeksmonogamie*, - 'n huwelik tussen slegs twee persone op enige gegewe tyd, anders as bigamie of poligamie.

Om monogamie oor kulture te definieer kan moeilik wees as gevolg van verskillende kulturele aannames. Party samelewings glo ware monogamie vereis lewenslange seksuele ekslusiwiteit, dus 'n seksuele verhouding met slegs een persoon. Ander aanvaar of keur voorhuwelikse seks goed. Party samelewings beskou seks buite die huwelik of eggenootruiling ("spouse swapping") as sosiaal aanvaarbaar. Party sien 'n verhouding steeds as monogamies wanneer eggenote na die dood van hul huweliksmaat of na 'n egskeiding na 'n nuwe monogame verhouding aanbeweeg, ongeag die tydperk van die verhouding (reeksmonogamie). Die behoefte om monogamie te omskryf is in 'n 2012-navorsingstuk beklemtoon, waar praktyke as formele of informele poliandrie gedefinieer is. Navorsers het 53 gemeenskappe gevind wat tussen 1912 en 2010 poliandrie beoefen het (waar vroue veelvuldige manlike seksuele maats het). Hierdie breër definisie het aangedui dat poliandrie meer algemeen was wêreldwyd as wat voorheen geglo is.

Terminologie mag ook beïnvloed hoe data oor poligamie geïnterpreteer word. Terwyl die genetiese rekord aandui dat genetiese monogamie in die laaste 5000-10000 jaar toegeneem het, is die manier hoe prehistoriese nie-monogamie gelyk het, minder duidelik. 'n Gebrek aan genetiese monogamie kan as poligamie geïnterpreteer word ten spyte van ander moontlike verduidelikings. Antropologiese waarnemings dui daarop dat selfs wanneer poligamie in die gemeenskap aanvaar word, die meerderheid verhoudings in die samelewing in die praktyk monogaam is. Dus, in prehistoriese gemeenskappe en gemeenskappe wat as poligaam gekategoriseer word, kan kort- of langtermyn reeksmonogamie die algemeenste praktyk wees eerder as 'n lewenslange monogame band.

## Sien ook

* Poligamie

## Verwysings