Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Акитаи бызшәа

**Акитаи бызшәа**, *Ачынҭ бызшәа* (漢語, 汉语, 中文)

## Ароманизациа

### Ԥинин

|  | Ақьышәнтә
 | Альвеолиариантә
 | Ретрофлексиантә
 | Апалаталтә
 | Велиартә
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Аԥынҵатә
 | [m] m м
 | [n] n н
 |  |  |  |
| Алаӷәымынтә
 | [p] b б
 | [pʰ] p ԥ
 | [t] d д, т
 | [tʰ] t ҭ
 |  |  | [k] g г, к
 | [kʰ] k қ
 |
| Аффрикатқәа
 |  | [ts] z ҵ
 | [tsʰ] c ц
 | [ʈʂ] zh ҽ, џь
 | [ʈʂʰ] ch ҽ
 | [tɕ] j ць
 | [tɕʰ] q ць
 |  |
| Акылааратә
 | [f] f ф
 | [s] s с
 | [ʂ] sh ш
 | [ɕ] x ҫ, шь
 | [x] h х
 |
| Аппроксимантқәа
 | [w] w у, в
 | [l] l л
 | [ɻ ~ ʐ] r ж
 | [j] и, ы
 |  |

### Иутԥин

|  | Ақьышәнтә
 | Ақьышәхаԥыцантә
 | Коартикулиациа
 | Альвеолиар
 | Палатал
 | Велиар
 | Лабиовелиар
 | Глоттал
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Алаӷәымынтә
 | [p] b п
 | [pʰ] p ԥ
 |  |  | [t] d т
 | [tʰ] t ҭ
 |  | [k] g к
 | [kʰ] k қ
 | [kʷ] gw кә
 | [kʰʷ] kw қә
 |  |
| Аԥынҵатә
 | [m] m м
 |  |  | [n] n н
 |  | [ŋ] ng нг
 |  |  |
| Аппроксимантқәа
 |  |  |  | [l] l л
 |  |  |  |  |
| Аффрикатқәа
 |  |  |  | [ʦ] z ҵ
 | [ʦʰ] c ц
 |  |  |  |  |
| Фрикатиантә
 |  | [f] f ф
 |  | [s] s с
 |  |  |  | [h] h х
 |
| Аҭынчантә
 |  |  | [w] w в, у
 |  | [j] j и
 |  |  |  |

* **z** абжьыҟатә [iː], [œː], [ɵ], [yː] аҽы — [ʧ] = **ҷ**.
* **c** абжьыҟатә [iː], [œː], [ɵ], [yː] аҽы — [ʧʰ] = **ч**.
* **s** абжьыҟатә [iː], [œː], [ɵ], [yː] аҽы — [ʃ] = **шь**.

## Азгәаҭақәа
# Амонгол бызшәа

**Амонгол бызшәа** (амонг. Монгол хэл) — Монголиа ҳәынҭқарра бызшәас имаоуп.

## Амонгол алфавит

*Ихадароу астатиа: **Амонгол алфавит

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а
 | Б б
 | В в
 | Г г
 | Д д
 | Е е
 | Ё ё
 |
| Ж ж
 | З з
 | И и
 | Й й
 | К к
 | Л л
 | М м
 |
| Н н
 | О о
 | Ө ө
 | П п
 | Р р
 | С с
 | Т т
 |
| У у
 | Ү ү
 | Ф ф
 | Х х
 | Ц ц
 | Ч ч
 | Ш ш
 |
| Щ щ
 | Ъ ъ
 | Ы ы
 | Ь ь
 | Э э
 | Ю ю
 | Я я
 |

## Азгәаҭақәа
# Аҭырқәа бызшәа

**А́ҭырқә(а) бызшәа́**, **А́ҭырқәа бызшәа́**, *А́ҭырқәшәа* (аҭыр. Türkçe, Türk dili, Türkiye Türkçesi) — Ҭырқтәыла аҳәынҭқарра бызшәас иамоуп. Ихалхно - 77 000 000 ҩык.

## Аҭырқ алфавит

*Ихадароу астатиа: **Аҭырқә нбан

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a
 | B b
 | C c
 | Ç ç
 | D d
 | E e
 | F f
 |
| G g
 | Ğ ğ
 | H h
 | I ı
 | İ i
 | J j
 | K k
 |
| L l
 | M m
 | N n
 | O o
 | Ö ö
 | P p
 | R r
 |
| S s
 | Ş ş
 | T t
 | U u
 | Ü ü
 | V v
 | Y y
 |
| Z z
 |  |  |  |  |  |  |

## Ахыԥхьаӡарақәа

* **sayı** – ахыԥхьаӡара
* **sayılar** – ахыԥхьаӡарақәа
* **bir** – акы
* **iki** – ҩба
* **üç** – хԥа
* **dört** – ԥшьба
* **beş** – хәба
* **altı** – фба
* **yedi** – быжьба
* **sekiz** – ааба
* **dokuz** – жәба
* **on** – жәаба

## Шәахә. иара убас

* Türk Dil Kurumu Архив ҟаҵан 2010-10-08 азы Wayback Machine аҟны.

## Азгәаҭақәа
# Брунеи

Аҳәынҭқарра| Брунеи |
| --- |
| Negara Brunei Darussalam Brunei Darussalam |
|
Абираҟ

Агерб

**Агимн:** Продолжительность: 1 минута и 5 секунд.1:05
**Адевиз:«الدائمون المحسنون بالهدى, Sentiasa membuat kebajikan dengan petunjuk Allah, A kingdom of unexpected treasures Always in service with God's guidance»* |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Агеографиа |
| Аҳҭнықалақь | Бандар-Сери-Бегаван |
| Ақәӡара | 5 765,313 533 км² |
| Еиҳаӡоу аҭыԥ | Букит-Пагон (1 850 м) |
| Асааҭтә зона | UTC+8:00 Asia/Brunei |
| Акоординатқәа | 4°24′ ҩ. ҭ., 114°34′ мг. н. |
| Аиужьратә дыррақәа | OSM |
| Ауааԥсыра |
| Ауааԥсыра рхыԥхьаӡара | 458 949 ҩык  |
| Ауааԥсыра рыжәпара |
79,6 ҩык / км² |
| АҾИ | 0,829 |
| Аофициалтә бызшәақәа | малайский язык, британский вариант английского языка |
| Администрациа |
| Аҳәынҭқарратә шьақәгылашьа | иаку аҳәынҭқарра, Исламтәи аҳәынҭқарра, абсолиутисттә монархиа |
| Ашьақәгылара | ажьырныҳәамза 1, 1984 ш., цәыббрамза 17, 1888 ш., 1368 ш. |
| Асулҭан | Хассанал Болкиах |
| Аԥыза-министр | Хассанал Болкиах |
| Авалиута | брунейский доллар |
| Жәларбжьаратәи аидентификациа |
| ISO 3166-1 | 096 BRN BN |
| Автомобильтә код | BRU |
| Ателефон код | +673 |
| Адомен | .bn |
| Аофициалтә cаит |   |
| **CommonsБрунеи** |

**Брунеи**, аофициалтә хьӡы: **Брунеи-Даруссалам Аҳәынҭқарра** (амал. Negara Brunei Darussalam, Џьави алфавит: نڬارا بروني دارالسلام) — Алада-мрагыларатәи Азиатәи асулҭанра Калимантан адгьылбжьахаҟны иҟоуп.

## Административтә шара

Брунеи 4 аокругқәа (амал. daerah) рыла ишоит.

|  | Аокруг
 | Аокругтә ҳҭнықалақь
 | Аҵакыра км²
 | Ауааԥсыра (2016)
 | Ауааԥсыра рыжәпара (2016)
 | Ахсаала
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1.
 | Белаит
 | Куала Белаит
 | 2 727
 | 69 062
 | 25
 |  |
| 2.
 | Брунеи-Муара
 | Бандар-Сери-Бегаван
 | 571
 | 289 630
 | 507
 |
| 3.
 | Тембуронг
 | Бангар
 | 1 306
 | 10 251
 | 8
 |
| 4
 | Тутонг
 | Пекан Тутонг
 | 1 166
 | 48 313
 | 41
 |
|  | Зегь
 | 5 765
 | 417 256
 | 72
 |

## Азгәаҭақәа
# Аславиан бызшәақәа

**Аславиан бызшәақәа**

## Агәыԥхәҭақәа

**Амрагылараславиан бызшәақәа**:

* Абелорус бызшәа
* Аукраин бызшәа
* Аурысшәа

**Амраҭашәараславиан бызшәақәа**:

* Аполиак бызшәа
* Асловак бызшәа
* Ачех бызшәа

**Аладаславиан бызшәақәа**:

* Абосниа бызшәа
* Аболгар бызшәа
* Амакедон бызшәа
* Асерб бызшәа
* Асловен бызшәа
* Ахорват бызшәа
* Ачерногор бызшәа

**Егьырҭ аславиан бызшәақәа**:

* Ажәытә славиан бызшәа
* Аславианбжьаратәи бызшәа

## Азгәаҭақәа
# Ачех бызшәа

Чехословакиа бызшәақәа
**Ачех бызшәа** (ачех. čeština) — Чехиа ҳәынҭқарра бызшәас иамоуп. Славиан группа, индо-европеитә ажәла иреиоуп.

## Ачех алфавит

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a
 | Á á
 | B b
 | C c
 | Č č
 | D d
 | Ď ď
 |
| E e
 | É é
 | Ě ě
 | F f
 | G g
 | H h
 | Ch ch
 |
| I i
 | Í í
 | J j
 | K k
 | L l
 | M m
 | N n
 |
| Ň ň
 | O o
 | Ó ó
 | P p
 | Q q
 | R r
 | Ř ř
 |
| S s
 | Š š
 | T t
 | Ť ť
 | U u
 | Ú ú
 | Ů ů
 |
| V v
 | W w
 | X x
 | Y y
 | Ý ý
 | Z z
 | Ž ž
 |

## Шәахә. иара убас

* Ачех Авикипедиа

## Азгәаҭақәа
# З

**З**, **з** — кириллтәи аҩыратә нбан.

Асимволзы аинформациа
| Асимвол | З | з | Ꙁ | ꙁ
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Иуникод ахьӡ
 | CYRILLIC CAPITAL LETTER ZE
 | CYRILLIC SMALL LETTER ZE
 | CYRILLIC CAPITAL LETTER ZEMLYA
 | CYRILLIC SMALL LETTER ZEMLYA
 |
| Акодркра | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу
 |
| Иуникод | 1047 | U+0417 | 1079 | U+0437 | 42560 | U+A640 | 42561 | U+A641
 |
| UTF-8 | 208 151 | D0 97 | 208 183 | D0 B7 | 234 153 128 | EA 99 80 | 234 153 129 | EA 99 81
 |
| Асимвол ахыԥхьаӡаратә еимадара | &#1047; | &#x417; | &#1079; | &#x437; | &#42560; | &#xA640; | &#42561; | &#xA641; |
| Хьыӡҳәалатәи асимвол еимадара | &Zcy; | &zcy; |  |  |
| KOI8-Rи KOI8-Uи | 250 | FA | 218 | DA |  |  |  |  |
| Code page 855 | 244 | F4 | 243 | F3 |  |  |  |  |
| Code page 866 | 135 | 87 | 167 | A7 |  |  |  |  |
| Windows-1251 | 199 | C7 | 231 | E7 |  |  |  |  |
| ISO-8859-5 | 183 | B7 | 215 | D7 |  |  |  |  |
| MacCyrillic | 135 | 87 | 231 | E7 |  |  |  |  |

## Азхьарԥшқәа

* Graphemica (З)
* Graphemica (з)
# Ӷ

**Ӷ**, **ӷ** — кириллтәи аҩыратә нбан.

Асимволзы аинформациа
| Асимвол | Ӷ | ӷ
 |
| --- | --- | --- |
| Иуникод ахьӡ
 | CYRILLIC CAPITAL LETTER GHE WITH DESCENDER
 | CYRILLIC SMALL LETTER GHE WITH DESCENDER
 |
| Акодркра | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу
 |
| Иуникод | 1270 | U+04F6 | 1271 | U+04F7
 |
| UTF-8 | 211 182 | D3 B6 | 211 183 | D3 B7
 |
| Асимвол ахыԥхьаӡаратә еимадара | &#1270; | &#x4F6; | &#1271; | &#x4F7; |
# Ԯ

**Ԯ**, **ԯ** — кириллтәи аҩыратә нбан.

Асимволзы аинформациа
| Асимвол | Ԯ | ԯ
 |
| --- | --- | --- |
| Иуникод ахьӡ
 | CYRILLIC CAPITAL LETTER EL WITH DESCENDER
 | CYRILLIC SMALL LETTER EL WITH DESCENDER
 |
| Акодркра | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу
 |
| Иуникод | 1326 | U+052E | 1327 | U+052F
 |
| UTF-8 | 212 174 | D4 AE | 212 175 | D4 AF
 |
| Асимвол ахыԥхьаӡаратә еимадара | &#1326; | &#x52E; | &#1327; | &#x52F; |
# Ӫ

**Ӫ**, **ӫ** — кириллтәи аҩыратә нбан.

Асимволзы аинформациа
| Асимвол | Ӫ | ӫ
 |
| --- | --- | --- |
| Иуникод ахьӡ
 | CYRILLIC CAPITAL LETTER BARRED O WITH DIAERESIS
 | CYRILLIC SMALL LETTER BARRED O WITH DIAERESIS
 |
| Акодркра | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу
 |
| Иуникод | 1258 | U+04EA | 1259 | U+04EB
 |
| UTF-8 | 211 170 | D3 AA | 211 171 | D3 AB
 |
| Асимвол ахыԥхьаӡаратә еимадара | &#1258; | &#x4EA; | &#1259; | &#x4EB; |
# Ҽ

**Ҽ**, **ҽ** — кириллтәи аҩыратә нбан.

Асимволзы аинформациа
| Асимвол | Ҽ | ҽ
 |
| --- | --- | --- |
| Иуникод ахьӡ
 | CYRILLIC CAPITAL LETTER ABKHASIAN CHE
 | CYRILLIC SMALL LETTER ABKHASIAN CHE
 |
| Акодркра | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу
 |
| Иуникод | 1212 | U+04BC | 1213 | U+04BD
 |
| UTF-8 | 210 188 | D2 BC | 210 189 | D2 BD
 |
| Асимвол ахыԥхьаӡаратә еимадара | &#1212; | &#x4BC; | &#1213; | &#x4BD; |
# Ѥ

**Ѥ**, **ѥ** — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Асимволзы аинформациа
| Асимвол | Ѥ | ѥ
 |
| --- | --- | --- |
| Иуникод ахьӡ
 | CYRILLIC CAPITAL LETTER IOTIFIED E
 | CYRILLIC SMALL LETTER IOTIFIED E
 |
| Акодркра | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу
 |
| Иуникод | 1124 | U+0464 | 1125 | U+0465
 |
| UTF-8 | 209 164 | D1 A4 | 209 165 | D1 A5
 |
| Асимвол ахыԥхьаӡаратә еимадара | &#1124; | &#x464; | &#1125; | &#x465; |

## Азхьарԥшқәа

* Graphemica (Ѥ)
* Graphemica (ѥ)
# Ԉ

**Ԉ**, **ԉ** — кириллтәи аҩыратә нбан.

Асимволзы аинформациа
| Асимвол | Ԉ | ԉ
 |
| --- | --- | --- |
| Иуникод ахьӡ
 | CYRILLIC CAPITAL LETTER LJE
 | CYRILLIC SMALL LETTER LJE
 |
| Акодркра | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу | ижәабашьаҭоу | ижәафшьаҭоу
 |
| Иуникод | 1288 | U+0508 | 1289 | U+0509
 |
| UTF-8 | 212 136 | D4 88 | 212 137 | D4 89
 |
| Асимвол ахыԥхьаӡаратә еимадара | &#1288; | &#x508; | &#1289; | &#x509; |

## Азхьарԥшқәа

* Graphemica (Ԉ)
* Graphemica (ԉ)