Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1801

|  |  |
| --- | --- |
| **Азқьышықәсқәа:**  | I · **II** · III
 |
| **Ашәышақәсқәа:**  | XVIII · **XIX** · XX
 |
| **Ашықәсқәа:** | 1798 · 1799 · 1800  **1801** 1802 · 1803 · 1804
 |

**1801 (зқьы аашәи акы) шықәса** — иулиантәи амзар 1801-тәи ашықәс ауп.

## Ахҭысқəа

### Ажьырныҳәамза

### Жәабранмза

### Хәажәкырамза

### Мшаԥымза

### Лаҵарамза

### Рашәарамза

### Ԥхынгәымза

### Нанҳәамза

### Цәыббрамза

### Жьҭаарамза

### Абҵарамза

### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
# Ԥхынгәымза 20

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<
 | **Ԥхынгәымза** |  >>
 |
| Ашә
 | Аҩ
 | Ах
 | Аԥ
 | Ахә
 | Ас
 | Амҽ
 |
|  |  | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 |
| 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10
 | 11
 | 12
 |
| 13
 | 14
 | 15
 | 16
 | 17
 | 18
 | 19
 |
| 20
 | 21
 | 22
 | 23
 | 24
 | 25
 | 26
 |
| 27
 | 28
 | 29
 | 30
 | 31
 |  |  |
|  |  |
| **2026** |

**Ԥхынгәымза́ 20** (Ԥхынгәымза́ ҩажәа́), *Иу́ль 20*, *Ԥхынгәы́ 20* — григориантәи амзар 201 тәи амш (202 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 164 мшы.

## Ахҭысқәа

* 1402 — Тимур аҭырқәа сулҭан Баиазид дԥыххаа дықәиҵеит Анкара амҵан
* 1840 —Англиа иаԥҵан Амилаҭтә чартисттә ассоциациа, аусуцәа рполитикатә партиа апрототип
* 1917 — «Иугославиа аб» Никола Пашич ари аҳәынҭқарра аԥҵаразы Корфсктәи адекларациа инапы аҵаиҩит
* 1940 — америкатәи амузыкатә журнал «Billboard» аҟны икьыԥхьын ирылаҵәаны иҟаз ашәақәа раԥхьатәи рсиа
* 1944 — Адольф Гитлер ишьразы аҽазышәара
* 1955 — впервые за 37 шықәса рыҩныҵҟала Москватәи Кремль (асахь.) раԥхьаӡакәны иаартын атуристцәа аҭааларц азы
* 1960 — аҭоурых аҟны раԥхьаӡакәны аиҳабыра ахадас далхуп аԥҳәыс: Шри-Ланка аԥыза-министрс дҟалоит Сиримаво Бандаранаике
* 1969 — америкатәи акосмостә аппарат «Аполлон-11» Амзаҟны итәеит

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит

|  |
| --- |
| * Ажьырныҳәамза
* Жәабранмза
* Хәажәкырамза
* Мшаԥымза
* Лаҵарамза
* Рашәарамза
* Ԥхынгәымза
* Нанҳәамза
* Цәыббрамза
* Жьҭаарамза
* Абҵарамза
* Ԥхынҷкәынмза
 |
# 1446

|  |  |
| --- | --- |
| **Азқьышықәсқәа:**  | I · **II** · III
 |
| **Ашәышақәсқәа:**  | XIV · **XV** · XVI
 |
| **Ашықәсқәа:** | 1443 · 1444 · 1445  **1446** 1447 · 1448 · 1449
 |

**1446 (зқьы ԥшьышәи ҩынҩажәи фба) шықәса** — иулиантәи амзар 1446-тәи ашықәс ауп.

## Ахҭысқəа

### Ажьырныҳәамза

### Жәабранмза

### Хәажәкырамза

### Мшаԥымза

### Лаҵарамза

### Рашәарамза

### Ԥхынгәымза

### Нанҳәамза

### Цәыббрамза

### Жьҭаарамза

### Абҵарамза

### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
# Ватикан

Аҳәынҭқарра| Ватикан |
| --- |
| Città del Vaticano Civitas Vaticana |
|
Абираҟ

Агерб

**Агимн:**  |
|  |
| Агеографиа |
| Аҳҭнықалақь | Ватикан |
| Ақәӡара | 0,49 км² |
| Еиҳаӡоу аҭыԥ | Ватиканский холм (77 м) |
| Асааҭтә зона | центральноевропейское время, UTC+1:00 Европа/Ватикан |
| Акоординатқәа | 41°54′14″ ҩ. ҭ., 12°27′11″ мг. н. |
| Аиужьратә дыррақәа | OSM |
| Ауааԥсыра |
| Ауааԥсыра рхыԥхьаӡара | 882 ҩык  |
| Ауааԥсыра рыжәпара |
1800 ҩык / км² |
| Аофициалтә бызшәақәа | Аиталиан бызшәа, Алаҭын бызшәа |
| Адин | католическая церковь |
| Администрациа |
| Аҳәынҭқарратә шьақәгылашьа | папство, атеократиа, аконституциатә монархиа |
| Ашьақәгылара | жәабранмза 11, 1929 ш. |
| Апапа | Лев XIV |
| Апаптә комиссиа ахантәаҩ | Раффаэлла Петрини |
| Авалиута | евро |
| Жәларбжьаратәи аидентификациа |
| ISO 3166-1 | 336 VAT VA |
| Автомобильтә код | V |
| Ателефон код | +379 |
| Аԥошьҭа аиндекс | 00120 |
| Адомен | .va |
| Аофициалтә cаит |      |
| **CommonsВатикан** |

**Ватикан**, аофициалтә хьӡы: **Ақалақь-ҳәынҭқарра Ватикан** (алаҭ. Status Civitatis Vaticanae, аитал. Stato della Città del Vaticano) — ақалақьтә ҳәынҭқарра Европаҟны, Рим ақалақьҟны. Ватикан ауахәаматә адауҳатә монархиа иҟоуп. Ари атәыла ихадоуп аурым-католикатә ҷҟәандар — апапа. Ватикан хәыҷӡак атәыла дгьылны иҟоуп, аҵакыра 0,44 км².

Ватикантәи абаҳча
## Азгәаҭақәа
# 1891

|  |  |
| --- | --- |
| **Азқьышықәсқәа:**  | I · **II** · III
 |
| **Ашәышақәсқәа:**  | XVIII · **XIX** · XX
 |
| **Ашықәсқәа:** | 1888 · 1889 · 1890  **1891** 1892 · 1893 · 1894
 |

**1891 (зқьы аашәи ԥшьынҩажәи жәеиза) шықәса** — иулиантәи амзар 1891-тәи ашықәс ауп.

## Ахҭысқəа

### Ажьырныҳәамза

### Жәабранмза

### Хәажәкырамза

### Мшаԥымза

### Лаҵарамза

### Рашәарамза

### Ԥхынгәымза

### Нанҳәамза

### Цәыббрамза

### Жьҭаарамза

### Абҵарамза

### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
# 1906

|  |  |
| --- | --- |
| **Азқьышықәсқәа:**  | I · **II** · III
 |
| **Ашәышақәсқәа:**  | XIX · **XX** · XXI
 |
| **Ашықәсқәа:** | 1903 · 1904 · 1905  **1906** 1907 · 1908 · 1909
 |

**1906 (зқьы жәшәи фба) шықәса** — иулиантәи амзар 1906-тәи ашықәс ауп.

## Ахҭысқəа

### Ажьырныҳәамза

### Жәабранмза

### Хәажәкырамза

### Мшаԥымза

### Лаҵарамза

### Рашәарамза

### Ԥхынгәымза

### Нанҳәамза

### Цәыббрамза

### Жьҭаарамза

### Абҵарамза

### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
# Нанҳәамза 1

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<
 | **Нанҳәамза** |  >>
 |
| Ашә
 | Аҩ
 | Ах
 | Аԥ
 | Ахә
 | Ас
 | Амҽ
 |
|  |  |  |  |  | 1
 | 2
 |
| 3
 | 4
 | 5
 | 6
 | 7
 | 8
 | 9
 |
| 10
 | 11
 | 12
 | 13
 | 14
 | 15
 | 16
 |
| 17
 | 18
 | 19
 | 20
 | 21
 | 22
 | 23
 |
| 24
 | 25
 | 26
 | 27
 | 28
 | 29
 | 30
 |
| 31
 |  |
| **2026** |

**Нанҳәамза́ 1** (Нанҳәамза́ акы́), *Áвгуст 1*, *На́нҳәа 1* — григориантәи амзар 213 тәи амш (214 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 152 мшы.

## Ахҭысқәа

* 1291 — иаԥҵоуп Швеицариатәи аконфедерациа
* 1514 — Васили III ир Смоленск ргеит
* 1774 — Џозеф Пристли аҵәыҵәри ааиртит
* 1798 — Наполеон Абукиртәи амшынтә еибашьраҟны ифлот ԥыххаа иқәҵан (асахь.)
* 1876 — Колорадо ЕАА 38-тәи штатны иҟалеит
* 1914 — Актәи адунеитә еибашьра: Германиа Урыстәыла иақәлеит
* 1944 — Анна Франк лымшанҵаҟны аҵыхәтәантәи анҵамҭа анылҵеит
* 1981 — ЕАА ателеканал MTV аефир ахь ицәырҵит

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит

|  |
| --- |
| * Ажьырныҳәамза
* Жәабранмза
* Хәажәкырамза
* Мшаԥымза
* Лаҵарамза
* Рашәарамза
* Ԥхынгәымза
* Нанҳәамза
* Цәыббрамза
* Жьҭаарамза
* Абҵарамза
* Ԥхынҷкәынмза
 |
# Агерман бызшәақәа

**Агерман бызшәақәа** — Агермантә бызшәақәа индоевропатәи аҭаацәара ахь иреиуоуп, уахь иаҵанакуеит апротогермантә бызшәеи уи ахылҵшьҭратә бызшәақәеи. Иахьатәи амш азы апротогермантә бызшәа ахылҵшьҭрақәас - Мраҭашәаратәи Европа тәылақәак (Британиа Ду, Германиа, Австриа, Нидерланды, Бельгиа, Швеицариа, Луксембург, Швециа, Даниа, Норвегиа, Исландиа, Лихтенштеин) , Аҩадатәи Америка (Америка, Канада), аладатәи Африка (Аҩадатәи Африка Аҳәынҭқарра, Намибиа), Азиа (Индиа), Австралиеи, Зеландиа Ҿыци роуп иҟоу

## Агерман бызшәақәа рсиа

## Азгәаҭақәа
# 2001

|  |  |
| --- | --- |
| **Азқьышықәсқәа:**  | II · **III** · IV
 |
| **Ашәышақәсқәа:**  | XX · **XXI** · XXII
 |
| **Ашықәсқәа:** | 1998 · 1999 · 2000  **2001** 2002 · 2003 · 2004
 |

**2001 (ҩнызқь акы) шықәса** — иулиантәи амзар 2001-тәи ашықәс ауп.

## Ахҭысқəа

### Ажьырныҳәамза

### Жәабранмза

### Хәажәкырамза

### Мшаԥымза

### Лаҵарамза

### Рашәарамза

### Ԥхынгәымза

### Нанҳәамза

### Цәыббрамза

### Жьҭаарамза

### Абҵарамза

### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит