Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Амза

*Амза*
|  |
| **Характеристики орбиты** |
| Аперигеи
 | 363 104 км 0,0024 а. е.
 |
| Апогеи
 | 405 696 км 0,0027 а. е.
 |
| Алырабжа ду
 | 384 399 км 0,00257 а. е.
 |
| Аеқсцентриситет
 | 0,0549
 |
| Асидерикатә аҵәираамҭа
 | 27,321582 д 27 д 7 ч 43,1 мин |
| Асинодикатә аҵәираамҭа
 | 29,530588 д 29 д 12 ч 44,0 мин |
| Наклонение
 | 5,145° относительно эклиптики
 |
| Орбитальная скорость
 | 1,022 км/с
 |
| Долгота восходящего узла
 | (убывание) 1 оборот за 18,6 лет
 |
| Аперицентр аргумент
 | (возрастание) 1 оборот за 8,85 лет
 |
| Период вращения
 | синхронизирован (всегда повёрнута к Земле одной стороной)
 |
| Амҩаныза
 | Адгьыл амҩаныза
 |
| **Физические характеристики** |
| Аекватортә арадиус
 | 1738,14 км 0,273 адгьылтә
 |
| Абжьаратә арадиус
 | 1737,10 км 0,273 адгьылтә
 |
| Аполиартә арадиус
 | 1735,97 км 0,273 адгьылтә
 |
| Площадь поверхности
 | 3,793⋅107

```
км² 0,074 адгьылтә

```
 |
| Эллипсоидность
 | 0,00125
 |
| Аҭбаара
 | 2,1958⋅1010

```
км³ 0,020 земных

```
 |
| Амасса
 | 7,3477⋅1022

```
кг  0,0123 земных

```
 |
| Абжьаратә аџыхра
 | 3346,4 кг/м³
 |
| Ускорение свободного падения
 | 1,62 м/с²
 |
| Первая космическая скорость
 | 1,68 км/с
 |
| Вторая космическая скорость
 | 2,38 км/с
 |
| Албедо
 | 0,12
 |
| Видимая звёздная величина
 | −2,5/−12,9 −12,74 (при полной Луне)
 |
| **Аҟәандара** |
| Минималтә
 | 100 К (−173,15 °C) (аекватор аҿы) 33 К (−240 °C)
 |
| Бжьаратә
 | 220 К (−53,15 °C) 130 К (−143,15 °C)
 |
| Мақсималтә
 | 390 К (116,85 °C) 230 К (−43,15 °C)
 |
|  |

**А́мза** (*асимвол*: ) — иԥсабаратәу Адгьыл иамҩанызоуп. Уи алашала ажәҩан аршь аҿы аҩбатәи аҭыԥ аннакылоит Амра ашьҭахь. Адгьылеи амзеи 384 467 км рыбжьоуп.

## Ахьарԥшқәа
# Ажәытә англыз бызшәа

**Ажәытә англыз бызшәа** (англ. Old English, ахатәы хьӡы - Ænglisċ; иара убас - англосаксонтә бызшәа, англ. Anglo-Saxon) — иӡыз Мраҭашәаратәи агермантә бызшәоуп, англыз бызшәа раԥхьатәи аформоуп, уи Англиаҟны инарҭбааны абжьаратәи ашәышықәсақәа раԥхьатәи аамҭазы Шотландиа иҟан

## Аетимологиа

Ænglisċ «англиаа ирызку» ҳәа еиҭаргоуп, 5-тәи ашәышықәсазы адгьылбжьахаҿы инхоз агермантә жәларқәа руак ракәын. 9-тәи ашәышықәсазы англосаксонцәа зегьы ажәа Ænglisċ ҳәа рхатәы хьӡыс рыман. Агипотеза инақәыршәаны, Англиаа рыхьӡ Иутландиа аԥшаҳәаҿы иҟаз ртерриториа ахьӡ аҟынтә ааит, уи аԥсыӡкыга еиԥшын. Апротогермантә бызшәала \*anguz убри ҵакыс аман "иҭшәаны", уи аԥшаҳәа азааигәара иҟоу аӡы ҵаулақәа рахь иаҵанакуеит. Ари ажәа апрото-индоевропатәи \*h2enǵh- ахь инеиуеит, уигьы“иҭшәоу" аҵакы амоуп.

## Аҭоурых

Ажәытә англыз бызшәа динамикала аҿиара иаҿын бжь-шәышықәсала, 5-тәи ашәышықәсазы англосаксонцәа рҭыԥ инаркны 11-тәи ашәышықәсазы Нормантәи аиааира аҟынӡа. Англосаксонцәа анхара ианалагаз аамҭеи абжьарашәышықәсатәи англызцәа раамҭа алагамҭеи рзы аилкаара залшом, аха Альберт Бое ажәытә англызцәа раамҭа 450-1150 шықәса ракәын ҳәа иԥхьаӡоит . Ажәытә англыз бызшәа ажәақәа рҟынтәи 85% раҟара иахьатәи англыз бызшәаҿы ахархәара рымам, аха 15% иаанхаз роуп уи абызшәа шьаҭас иамоу.

Ажәытә англыз бызшәа 5-тәи ашәышықәсазы англо-фризтәи мамзаргьы ингвеонтәи адиалектқәа рҟынтәи иааит. Англо-саксонтә ҳәынҭқаррақәа рҿы ицәажәон, урҭ 10-тәи ашәышықәсазы еидҵоу Англиа Аҳрас иҟалеит.

Англосаксонтә ҳәынҭқаррақәа иахьатәи Англиа, алада-мраҭашәаратәи Шотландиеи, Карнуолли ртерриториа иаҵанакуан, избан акәзар иахьатәи амш азын алада-мраҭашәаратәи Шотландиа атерриториақәа Нортумбриа иаҵанакуан.

## Адиалектқәа

## Шәахәаԥш иара убас:

Авикипедиа ажәытәтәи англыз бызшәала!

## Азхьаршрақәа
# Алман бызшәа

**Агерма́н бызшәа́**, *Алемс бызшәа́*, *алман бызшәа*, *анемец бызшәа́* (агер. Deutsch, deutsche Sprache) – алманцәеи австриуаеи лихтенштеинуаеи швеицарцәа реиҳареи рбызшәа ауп. Германиеи Австриеи аҳәынҭқарратә бызшәа иамоуп. Индо-европеитә ажәла герман группа иреиоуп. Уи ашәҟәҩыра алаҭын алфавит иҵаҵӷәиркоит.

## Агерман алфавит

*Ихадароу астатиа: **Агерман алфавит

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a
 | (Ä ä)
 | B b
 | C c
 | D d
 | E e
 | F f
 | G g
 | H h
 |
| I i
 | J j
 | K k
 | L l
 | M m
 | N n
 | O o
 | (Ö ö)
 | P p
 |
| Q q
 | R r
 | S s
 | (ẞ ß)
 | T t
 | U u
 | (Ü ü)
 | V v
 | W w
 |
| X x
 | Y y
 | Z z
 |  |  |  |  |  |  |

## Азгәаҭақәа