Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ԥхынҷкәынмза 8

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<
 | **Ԥхынҷкәынмза** |  >>
 |
| Ашә
 | Аҩ
 | Ах
 | Аԥ
 | Ахә
 | Ас
 | Амҽ
 |
|  | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 | 6
 |
| 7
 | 8
 | 9
 | 10
 | 11
 | 12
 | 13
 |
| 14
 | 15
 | 16
 | 17
 | 18
 | 19
 | 20
 |
| 21
 | 22
 | 23
 | 24
 | 25
 | 26
 | 27
 |
| 28
 | 29
 | 30
 | 31
 |  |  |  |
|  |  |
| **2026** |

**Ԥхынҷкәынмза́ 8** (Ԥхынҷкәынмза́ ааба́), *Дека́бр 8*, *Ԥхынҷкәы́н 8* — григориантәи амзар 342-тәи амш (343-тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 23 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит

|  |
| --- |
| * Ажьырныҳәамза
* Жәабранмза
* Хәажәкырамза
* Мшаԥымза
* Лаҵарамза
* Рашәарамза
* Ԥхынгәымза
* Нанҳәамза
* Цәыббрамза
* Жьҭаарамза
* Абҵарамза
* Ԥхынҷкәынмза
 |
# 1977

|  |  |
| --- | --- |
| **Азқьышықәсқәа:**  | I · **II** · III
 |
| **Ашәышақәсқәа:**  | XIX · **XX** · XXI
 |
| **Ашықәсқәа:** | 1974 · 1975 · 1976  **1977** 1978 · 1979 · 1980
 |

**1977 (зқьы жәшәи хынҩажәи жәибжь) шықәса** — иулиантәи амзар 1977-тәи ашықәс ауп.

## Ахҭысқəа

### Ажьырныҳәамза

### Жәабранмза

### Хәажәкырамза

### Мшаԥымза

### Лаҵарамза

### Рашәарамза

### Ԥхынгәымза

### Нанҳәамза

### Цәыббрамза

### Жьҭаарамза

### Абҵарамза

### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
# Гәдоуҭа араион

**Гәдоуҭа араион** (азыркьаҿра: Гәд. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —

## Атерриториа

Атерриториа – 1640 км².

## Аланхо

Араион иаланхо – 34 869-ҩык. (2003 ш.).

## Ақалақьқәа

Ақалақь Гәдоуҭа иаҳҭнықалақьуп.

қалақь:

* Афон Ҿыц

Ақыҭақәа:

* Аацы
* Абгархықә
* Амжәықәхәа
* Анхәа
* Арсаул
* Аҷандара
* Бармышь
* Блабырхәа
* Дәрыԥшь
* Жәандрыԥшь
* Калдахәара
* Ҟәланырхәа
* Лыхны
* Мгәыӡырхәа
* Мҵара
* Оҭҳара
* Ԥсырӡха
* Хыԥсҭа
* Хәаԥ
* Џьырхәа

## Азхьарԥшқәа

## Азгәаҭақәа
# Лыхнытәи Аҳҭынра

Лыхнытәи аҳҭынра. Аиҭашьақәыргылара.
**Лыхнытәи аҳҭынра** — аҳра зуаз аҭауадцәа Чачаа ртәарҭа.

## Архитеқтура

Ҳәарада, Лыхны ақыҭа зегь реиҳа ихадоу архитеқтуратә баҟаны иҟоуп азеижәтәи-жәиԥшьтәи ашәышықәсақәа раантәи ахан, ажәабатәи ашәышықәсақәа рзы иргылаз ауахәамеи рыла. Аҳҭынра адәқьыра амрагыларахьтәи ахәҭа агәҭаны игылоуп. Актәи аихагыла аҭӡамцқәа зынӡа еиқәханы иҟан, аҩбатәи аихагыла ԥхасҭахеит, ахыбгьы, аҭуангьы шьҭамкәа иӡит. Уажәы зегьы еизакны агыларҭа 10 метра ауп. Блала иаҳбоит аҳҭынра ҩ-еихагылак шамаз, аха амардуан ссир, иҭбааҭыцә аҟазаара ииасыз аамҭа иаҩызоуп. Аҩбатәи аихагылахь уназгоз адәныҟатәи амардуан ауасхыр, аҳҭынра аҩадатәи аҭӡамц аҟынтәи метраки бжаки рыбжьара, аҩналарҭа хада арымарахь ала иҟан, уи ҳара иаҳбоит аҳҭынра ахь ҳаннеиуа. Амардуан ҩ-шьапык змаз аиԥшьра иаҵын. Ари ииашаҵәҟьаны амонументалтә ҩаӡара мраҭашәаратәи аган хада арԥшӡон, насгьы анхаразы иҟаҵаз аҩбатәи аихагыла ахь уназгоз. Аҳҭынраҿы аԥенџьырқәа рформеи рҭыԥи зегь раԥхьаӡа иргыланы ашәарҭадара иазкын. Иҟоуп агәаанагара, аҩбатәи аихагылаҿы иҟаз аԥенџьырқәа ҭбаан, насгьы ашәырӡқәа рыла иҭәын, избанзар ажрақәа раан аԥенџьырқәа рыԥҽыхақәа рыԥшааит. Адаԥа-аихац мҿыла иҟаҵан, урҭ амцабзқәа раан иӡит, уи аҳҭынраҿы зныкымкәа иҟалахьан. Адокументқәа рыла иарбоуп, 1818 шықәсазы, аҳҭынра, еиҳа еиӷьны иуҳәозар, уи иаанхаз, акамбашьқәа рҭыԥны ишыҟаҵаз, Сафар-беи ихаҭа араҟа, Лыхнытәи адәҳәыԥш аҿы амҿтәы ҩны хәыҷк аҿы дынхон.

## Аҳҭынра иахьышьҭоу аҭыԥ ароль

*Лыхнытәи аҳҭынра. Иахатәи аҭагылазаашьа.*
Ианакәызаалакгьы ақыҭа аԥсҭазаараҿы акыр зҵазкуа аҭыԥ ааннакылон адәҳәыԥш, еиҳа ииашаны иуҳәозар, ашҭа. Лыхнытәи аҳҭынра аԥшәмацәа рҽазыршәеит уи иахьынӡазалшоз иақәиҭны, иҭбааны иаанрыжьырц, аҳҭынра ашҭа аҵыхәанӡа ииаганы. Амҩеи ашҭеи рҿынтә ибзианы иубарҭан. Насгьы аҩналарҭа хада ахьынтә егьи аган ахь иԥшыз аԥенџьырқәа рыла аҳҭынра инхоз ауаа ирбон анаҟә иацәыӡыз аиҩхаа, ашьхақәа асы зқәыԥсаз.

## Алитература

* *Хрушкова Лиудмила*, Лыхны – Аԥсны абжьаратәи ашәышықәсақәа раантәи аҳҭны-комплекс. = Лыхны – Средневековый дворцовый комплекс в Абхазии, Москва: Анаука, 1998, ISBN 5-02-011679-3.
# Дәрыԥшь

Дәрыԥшь
**Дәрыԥшь** (ақырҭ. დურიფში). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 2699-ҩык. (1989 ш.)

## Дәрыԥшь ақыҭа ахадара

## Аҳабла

6 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Ҟәланырхәа

Ҟәланырхәа
**Ҟәланырхәа** (бзыб. диал. : Зәандрыԥшь, ақырҭ. ყულანურხვა). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 1932-ҩык. (1989 ш.)

## Ҟәланырхәа ақыҭа ахадара

## Аҳабла

8 :

## Абара

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Хыԥсҭа

Хыԥсҭа
**Хыԥсҭа** (бзыб. диал. : Хыԥҫҭа, ақырҭ. ახალსოფელი). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 2992-ҩык. (1989 ш.)

## Хыԥсҭа ақыҭа ахадара

## Аҳабла

3 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Жәандрыԥшь

Жәандрыԥшь
**Жәандрыԥшь** (бзыб. диал. : **Зәандрыԥшь**, ақырҭ. ზვანდრიფში). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 1048-ҩык. (1989 ш.)

## Жәандрыԥшь ақыҭа ахадара

## Аҳабла

5 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# 2002

|  |  |
| --- | --- |
| **Азқьышықәсқәа:**  | II · **III** · IV
 |
| **Ашәышақәсқәа:**  | XX · **XXI** · XXII
 |
| **Ашықәсқәа:** | 1999 · 2000 · 2001  **2002** 2003 · 2004 · 2005
 |

**2002 (ҩнызқь ҩба) шықәса** — иулиантәи амзар 2002-тәи ашықәс ауп.

## Ахҭысқəа

### Ажьырныҳәамза

### Жәабранмза

### Хәажәкырамза

### Мшаԥымза

### Лаҵарамза

### Рашәарамза

### Ԥхынгәымза

### Нанҳәамза

### Цәыббрамза

### Жьҭаарамза

### Абҵарамза

### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит
# Абгархықә

Абӷархықә
**Абгархықә** || **Абӷархықә** (ақырҭ. აბღარხუქი). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 1385-ҩык. (1989 ш.)

## Абӷархықә ақыҭа ахадара

## Аҳабла

6 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Аацы

Аацы
**Аацы** (бзыб. диал. : Аац’ы ақырҭ. ააცი). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 1396-ҩык. (1989 ш.)

## Аацы ақыҭа ахадара

## Аҳабла

5 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Анхәа

Анхәа
**Анхәа** (бзыб. диал. : Анх’әа, ақырҭ. ანუხვა). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 834-ҩык. (1989 ш.)

## Анхәа ақыҭа ахадара

## Аҳабла

10 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Амжәықәхәа

Амжәықәхәа
**Амжәықәхәа** (ақырҭ. აგარაკი). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 982-ҩык. (1989 ш.)

## Амжәықәхәа ақыҭа ахадара

## Аҳабла

3 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Аҷандара

Аҷандара
**Аҷандара** (ақырҭ. აჭანდარა). Гәдоуҭа араион.

## Иаланхо

* 1522-ҩык. (1989 ш.)

## Аҷандара ақыҭа ахадара

## Аҳабла

8 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Арсаул

Цәкәара
**Арсаул** || **Приморск** || **Цәкәара** (ақырҭ. პრიმორსკოე). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 2572-ҩык. (1989 ш.)

## Цәкәара ақыҭа ахадара

## Аҳабла

11 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Блабырхәа

Блабырхәа
**Блабырхәа** (ақырҭ. ბლაბურხვა). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 837-ҩык. (1989 ш.)

## Блабырхәа ақыҭа ахадара

## Аҳабла

5 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Бармышь

Бармышь
**Бармышь** (ақырҭ. ბარმიში). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 584-ҩык. (1989 ш.)

## Бармышь ақыҭа ахадара

## Аҳабла

2 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Калдахәара

Калдахәара
**Калдахәара** (ақырҭ. კალდახვარა). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 1168-ҩык. (1989 ш.)

Церковь в Калдахуаре (фотография С. М. Проскудина-Горского, 1905—1915 годы).
## Калдахәара ақыҭа ахадара

## Аҳабла

5 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Мгәыӡырхәа

Мгәыӡырхәа
**Мгәыӡырхәа** (бзыб. диал. : Мгәыӡ’ырхәа, ақырҭ. მუგუძირხვა). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 1561-ҩык. (1989 ш.)

## Мгәыӡырхәа ақыҭа ахадара

## Аҳабла

8 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Мҵара

Мҵара
**Мҵара**. Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 793-ҩык. (1989 ш.)

## Мҵара ақыҭа ахадара

## Аҳабла

6 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Оҭҳара

Уаҭҳара
**Оҭҳара** || **Уаҭҳара** (ақырҭ. ოთხარა). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 2059-ҩык. (1989 ш.)

## Уаҭҳара ақыҭа ахадара

## Аҳабла

5 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Ԥсырӡха

Ԥсырӡха
**Ԥсырӡха** (ақырҭ. ფსირცხა). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 2889-ҩык. (1989 ш.)

## Ԥсырӡха ақыҭа ахадара

## Аҳабла

3 :

## Абара'

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Хәаԥ

Хәаԥ
**Хәаԥ** (ақырҭ. ხოფი). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 731-ҩык. (1989 ш.)

Хуапский водопад
## Хәаԥ ақыҭа ахадара

## Аҳабла

4 :

## Абара

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Џьырхәа

Џьырхәа
**Џьырхәа** (ақырҭ. ჯირხვა). Гәдоуҭа араион.

## Аланхо

* 2007-ҩык. (1989 ш.)

## Џьырхәа ақыҭа ахадара

## Аҳабла

6 :

## Абара

* (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
* Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002
# Мшаԥымза 1

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  <<
 | **Мшаԥымза** |  >>
 |
| Ашә
 | Аҩ
 | Ах
 | Аԥ
 | Ахә
 | Ас
 | Амҽ
 |
|  |  | 1
 | 2
 | 3
 | 4
 | 5
 |
| 6
 | 7
 | 8
 | 9
 | 10
 | 11
 | 12
 |
| 13
 | 14
 | 15
 | 16
 | 17
 | 18
 | 19
 |
| 20
 | 21
 | 22
 | 23
 | 24
 | 25
 | 26
 |
| 27
 | 28
 | 29
 | 30
 |  |  |  |
|  |  |
| **2026** |

**Мшаԥымза́ 1** (Мшаԥымза́ акы́), *Апре́ль 1*, *Мшаԥы́ 1* — григориантәи амзар 91 тәи амш (92 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 274 мшы.

## Ахҭысқәа

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит

|  |
| --- |
| * Ажьырныҳәамза
* Жәабранмза
* Хәажәкырамза
* Мшаԥымза
* Лаҵарамза
* Рашәарамза
* Ԥхынгәымза
* Нанҳәамза
* Цәыббрамза
* Жьҭаарамза
* Абҵарамза
* Ԥхынҷкәынмза
 |
# 1860

|  |  |
| --- | --- |
| **Азқьышықәсқәа:**  | I · **II** · III
 |
| **Ашәышақәсқәа:**  | XVIII · **XIX** · XX
 |
| **Ашықәсқәа:** | 1857 · 1858 · 1859  **1860** 1861 · 1862 · 1863
 |

**1860 (зқьы аашәи хынҩажәа) шықәса** — иулиантәи амзар 1860-тәи ашықәс ауп.

## Ахҭысқəа

### Ажьырныҳәамза

### Жәабранмза

### Хәажәкырамза

### Мшаԥымза

### Лаҵарамза

### Рашәарамза

### Ԥхынгәымза

### Нанҳәамза

### Цәыббрамза

### Жьҭаарамза

### Абҵарамза

### Ԥхынҷкәынмза

## Иит

## Рыԥсҭазаара иалҵит