Pitüiter
Channel:  Anesthesia School
Date: 03/07/2023

Yorum
Pitüiter bez = hipofiz bezi
Anatomisi basit
Birçok endokrin fonksiyon
Disfonksiyonu durumunda önemli sorunlar
Transsfenoidal yaklaşımla cerrahi

Anatomi
Kafa tabanında sfenoid kemiğin hipofiz fossasında (fossa hypophysialis)
Sella turcica (Türk eyeri) içinde
500-900 mg
1.5x1.0x0.5 cm

Anterior ve inferior → sfenoid sinüsler
Posterior → sfenoid kemiğin klivusu
Superior → diafragma sella (içinden hipofizin sapı ve infundibulum geçer), optik kiazma
Lateral → kavernöz sinüsler (içinden III, IV, VI, V1, V2 kranial sinirler ve internal karotid arter geçer)

İki ana lob
Adenohipofiz (anterior pitüiter)
Nörohipofiz (posterior pitüiter)
Anterior pitüiter
Hormon salgılayan epitel hücreleri
Salgılanmaları, hipotalamusta üretilen nörohormonlar tarafından kontrol edilir
Posterior pitüiter
Hipotalamusun devamı şeklinde olan miyelinsiz sekretuar nöronlar
Hormonlar, hipotalamustaki supraoptik ve paraventriküler nükleuslarda sentezlenip burada depolanır

Anatomi – Kan dolaşımı
Superior ve inferior hipofizeal arterler (internal karotid arterin dalları)
Hipotalamusun kanlanması Willis poligonundan
Superior hypofizeal arter → hipotalamusta primer kapiller pleksus → hipofizeal portal venler → adenohipofizde sekonder kapiller pleksus → sistemik dolaşım

Endokrin fonksiyonlar – Adenohipofiz
ACTH → Adrenal bezlere etki edip glukokortikoid ve mineralokortikoid sentezletir
Beta-melanosit stimüle edici hormon → Cilt pigmentasyonunu etkiler
Endorfinler/enkefalinler → Endojen opioidler
FSH → oosit üretmek için overlerin stimülasyonu, erkekte sperm üretimi
GH (somatotropin) → Kemik ve kas üzerine anabolik etki (hepatik IGF-1 aracılığıyla yönetilir)
LH → FSH’a benzer etki
Prolaktin → Süt üretimini uyarır, gonadotropinlerin etkilerini antagonize ederek over fonksiyonlarını inhibe eder
TSH → Tiroid hormonlarının üretimini uyarır

Endokrin fonksiyonlar – Nörohipofiz
ADH (arjinin vazopressin) → Renal toplayıcı kanalların suya permeabilitesini artırarak su kaybını önler; periferik vasküler direnci artırır
Oksitosin → Lohusalıkta uterusun kasılmasını ve laktasyonda süt kanallarının kontraksiyonunu stimüle eder

Pitüiter fonksiyon bozuklukları
Hipersekresyon
Hiposekresyon
Kitle etkisi

Pitüiter fonksiyon bozuklukları - Hipersekresyon
Mikroadenomlar
1 cm çapından az
Hormon aşırı salgılanmasına bağlı etkiler
Cushing Hastalığı
ACTH hipersekresyonu
↑ plazma glukokortikoid düzeyleri
Hiperglisemi, refrakter hipertansiyon, santral obezite (buffalo hump), hirsuitizm, cilt kırılganlığı, osteoporoz, peptik ülserasyon, immün zayıflık

Akromegali
GH hipersekresyonu
Karakteristik yüz yapısı
Büyük eller ve ayaklar, makrognati, makroglossi, üst havayolu yumuşak doku hipertrofisi
Obstrüktif uyku apnesi, hipertansiyon, iskemik kalp hastalığı
Tedavisinde, GH sekresyonunu azaltan bromokriptin ve kabergolin kullanılır (dopamin agonistleri)
Prolaktinoma
Mikroadenomlar
Kadınlarda galaktore ve menstrual disfonksiyon
Erkeklerde sekonder hipogonadizm
Tedavisinde bromokriptin ve kabergolin

Pitüiter fonksiyon bozuklukları - Hiposekresyon
Hipopitüitarizm
İzole hormon eksikliğinden daha az olur
İskemi veya bez içine akut kanamadan dolayı pitüiter apoplekside görülür
Sheehan sendromu → Peripartum kanama ile ilişkili akut hemorajik enfarkt
Travma, majör cerrahi stres ve orak hücre krizinde de görülür
Tedavisi hormon replasmanı ve transsfenoidal dekompresyon

Hormon eksikliği
Çoğu zaman birden fazla hormon etkilenir
TSH eksikliği → hipotiroidizm
ACTH eksikliği → glukokortikoid eksikliği belirtileri (anoreksi, bitkinlik, zayıflık). RAA sistemi çalışmaya devam ettiği için serum K düzeyleri etkilenmez (primer adrenal yetmezlikte aldosteron da eksik olduğu için hiperkalemi olur)
ADH eksikliği → nörojenik diabetes insipitus

Pitüiter fonksiyon bozuklukları – Kitle etkileri
Makroadenom (1 cm'den büyük)
İntrakranial yer kaplayan lezyon etkileri
Optik kiazmaya yakın olduğundan dolayı görme bozukluğu (bitemporal hemianopsi)

Hipofiz cerrahisi için anestezi
Transsfenoidal hipofizektomi
Endokrinolojik açıdan preop stabilizasyon
Burun kanaması, venöz hava embolisi riski (oturur pozisyon)
Cerrahi alan uzak
Tümörün aşağıya inmesi için kafa için basıncını düşürmek gerekebilir (hiperventilasyon, lomber BOS drenajı)
Komplikasyonları
BOS rinoresi
Menenjit
Kavernöz sinüs komşuluğu nedeniyle damar ve sinir hasarı
Serebral vazospazm
Diabetes insipitus
Panhipopitüitarizm

Hipofiz cerrahisi için anestezi
Gama knife radiyocerrahisi
Yüksek odaklı radyasyon
MR ile tümörün yeri işaretlenir
Stereotaktik çerçeve ile uygulanır
Hedef doğru olmazsa komşu anatomik yapılar hasar görür (hipotalamus, optik kiazma)
Anestezi gerekli değil

Kaynaklar
Bricker S. (2017). The Anaesthesia Science Viva Book. 3rd Edition. Cambridge, UK: Cambridge University Press.