ခေတ်

မေးခွန်း: ခေတ်စကားပြေမှ တင်မောင်မြင့်၏ စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများကို လေ့လာတင်ပြပါ။
အဖြေ: ခေတ်စကားပြေကို တင်မောင်မြင့် (သိပ္ပံမောင်ဝ)က ကိုလိုနီခေတ်တွင် ရေးသားခဲ့သောစကားပြေ ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဆန်ခြင်းတွင် ကောင်းသောခေတ်ဆန်ခြင်းနှင့် ဆိုးသောခေတ်ဆန်ခြင်းဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာတွင် ကောင်းသောခေတ်ဆန်ခြင်းတို့ကိုသာ တီထွင်ကြရန် ခေတ်တီထွင်သူတို့အား သတိပေးရေးသားထားပါသည်။ ဤစကားပြေမှ သိပ္ပံမောင်ဝ၏ စကားအသုံးအနှုန်းတို့ကို လေ့လာနိုင်ပါသည်။

“ခေတ်”စကားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပြရာ၌ “ခေတ္တ”ဆိုသော ပါဠိစကားမှ ဆင်းသက်လာဟန်တူလေသည်။ ခေတ္တဆိုသောစကားမှာ မြန်မာစကားကဲ့သို့ပင်ဖြစ်လျက်ရှိကြောင်း “ခေတ္တ”နှင့် “ခဏ” “ယခု”ဆိုသော စကားတို့မှာ “ညီအစ်ကိုဝမ်းကွဲများ” ဖြစ်ကြလေသည်ဟူ၍ စကားလုံးသုံးမျိုး၏ ဆင်တူမှုကို အသက်ရှိသကဲ့သို့ တင်စားသုံးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ “ခေတ်” ဟူသော စကားလုံးသည် အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်မှု ကျယ်ပြန့်ကြောင်းကို “အလွန်တာသွား”ဟု ထိထိမိမိ တင်ပြထားပေသည်။ ခေတ်ဟူသောစကားတွင် “ပကာသနကလေး”ပါ၏။ “မခံချင်သောအရာ” ကလေးလည်းပါ၏။ “အညွန့်တက်ချင်သောအရာကလေး”လည်း ပါလေသည်ဟူ၍ ခေတ်စကားလုံးလေး၏ အဓိပ္ပာယ်ကို နှစ်သက်စဖွယ် အသက်သွင်းကာ ရေးဖွဲ့ထားပေသည်။

“ခေတ်”တည်းဟူသော စက်ကွင်းအတွင်း၌ လူအပေါင်းလည်ပတ်နေကြရသည်ဟူ၍ ခေတ်သည် လူတို့အပေါ် ဆွဲဆောင်နိုင်စွမ်းရှိကြောင်း၊ ခေတ်အလိုက် မရုန်းထွက်နိုင်ကြသော လူတို့၏လည်ပတ်မှုသဘောတရားကိုလည်း နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်းတွေးကာ ရေးသားထားပါသည်။ ယောက်ျား၊ မိန်းမ မည်သူမဆို “ခေတ်၏ကျွန်များ” ဖြစ်နေကြသည်ဟူ၍ ခေတ်၏ခိုင်းစေရာကို လိုက်လုပ်နေကြသူများအဖြစ်မြင်ကာ အတွေးဆန်းဆန်းဖြင့် သုံးနှုန်းထားကြပေသည်။ ရှေးအခါက မြန်မာများသည် အင်္ဂလိပ်စာကို မသင်ကြဘဲ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌သာ စာသင်ကြားကြကြောင်းကို ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် “ကိစ္စတုံး”ကြလေသည်ဟု ပညာသင်ကြားမှုပြီးပြတ်ကြောင်းကို “ကိစ္စတုံး”ဟု ရေးသားထားပေသည်။ အင်္ဂလိပ်ကျောင်းသားဟုဆိုလျှင် “မျိုးဖျက်တွေ” “ စာဖျက်တွေ” “ကုလားမက်”တွေဟု ထင်မှတ်ကြကြောင်းကို အင်္ဂလိပ်များ အနောက်တိုင်းသား အဖြူအမဲများကို အထင်ကြီးကြောင်း၊ ကုလားကို မက်မောကြောင်းအဖြစ် “ကုလားမက်”ဟု သုံးနှုန်းထားပါသည်။

အင်္ဂလိပ်စာသင်သူတွေ နည်းပါးသေးသောကာလကို “ဟင်္သာများအကြားတွင် ကျီးတစ်ကောင်ကဲ့သို့၊ ကျီးများအကြားတွင် ဟင်္သာတစ်ကောင်ကဲ့သို့” မတင့်တယ်ကြောင်းကို ဥပမာအလင်္ကာမြောက်စွာ ရေးသားထားသဖြင့် စာရေးသူ ဖော်ပြလို သောအချက်မှာ သရုပ်ပေါ်လွင်စေပါသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသင်ခြင်းကား ရှေးကကဲ့သို့ အဆန်းမဟုတ်တော့ကြောင်း၊ နောက်လိုက်တွေ ပေါများလာကြောင်းကို “မိုးခါးရေသောက်ကြကုန်သည်” ဟူသောစကားဖြင့် ဝင်္ကဝုတ္တိအလင်္ကာမြောက်စွာ ရေးသားထားပေသည်။ မိုးခါးရေပင်ဖြစ်လင့်ကစား အများသောက်၍ လိုက်သောက်ကြကြောင်း သွယ်ဝှိုက်ရေးသားထားသည့် ဝင်္ကဝုတ္တိအလင်္ကာကို သုံးနှုန်းရေးသားထားပေသည်။

မီးရထား၊ မီးသင်္ဘော၊ ဓာတ်ရထား၊ မော်တော်ကား၊ လေယာဉ်ပျံတို့သည် ခေတ်ဆန်သူတို့၏ကျေးဇူးကြောင့် မြင်ဖူး၊ စီးဖူးကြသဖြင့် “မည်မျှတာသွားသော ခေတ်ဆန်ခြင်းပေနည်း”ဟူ၍ မိမိဆိုလိုချက်ကို အမေးစကားဖြင့် အလေးအနက်ပြုကာ ရေးသားထားပါသည်။ ကိုလိုနီခေတ်က မြန်မာအမျိုးသမီးများ ဆံထုံးထုံးပုံနှင့်ပတ်သက်၍ ဆံထုံးရွယ်ရွယ်ထုံးရာမှ ဆံထုံးကြီးကြီးဖြစ်လာအောင် အဆန်းထွင်ကြပုံကို မကြီးမသေး အရွယ်လတ်ဆံထုံးကို “ဆံထုံးရွယ်ရွယ်””ဟု သုံးနှုန်းထားသည်မှာ ဆံထုံးပုံပေါ်အောင် သရုပ်ဖော်ထားပေသည်။ ဆံထုံးသေးသေးထုံးသော မိန်းကလေးတစ်ယောက်ကိုမြင်သော် ဆံထုံးကြီးကြီးကို မြင်နေ၍ ရိုးသွားသောကြောင့် ကြည့်မကောင်းဖြစ်ပုံကို “အမြင်ကပ်အလို့ဆိုနေ”ဟု စိတ်ခံစားချက်ပေါ်အောင် ရေးသားသုံးနှုန်းထားပါသည်။

မိန်းကလေးများ အင်္ကျီပါးပါးဝတ်ကြခြင်းကြောင့် အများက ပြောဆိုကြကြောင်းကို “တော်တော်ဝင်ဆူလိုက်သေး” ဟု ပွဲဆူကြကြောင်းကို လုံးချင်းစကားလုံး “ဆူ”ဟုသာ ရေးသားထားပါသည်။ ခေတ်ဆန်လွန်းကြသည့်ခေတ်ကို “ခေတ်ဆန်ခြင်း မြန်လွန်းလှ၏တကား”ဟူ၍ အံ့သြမှုလေသံနှင့် ခံစားချက်ပေါ်လွင်အောင် သုံးနှုန်းထားပါသည်။ အဝတ်အစားအသစ်အဆန်းပေါ်တိုင်း ဝယ်ဝတ်ကြသော မြန်မာမိန်းကလေးများကို “အဖြန်းတရားများဟောနေကြပြီ” ဟူ၍ ဝင်္ကဝုတ္တိအလင်္ကာမြောက်စွာ ငွေကြေးဖြုန်းတီးနေပုံကို သွယ်ဝှိုက်ရေးသားထားပေသည်။ အဖြုန်းခေတ်မှ ချွေတာခြင်းခေတ်သို့ရောက်အောင် “ခေတ်ကို ခေတ်နှင့်သာ ပြန်၍ဖုခံရာသည်”ဟု ကုစားနည်းကိုလည်း လမ်းညွှန်ထားပေသည်။ "မြစ်ရေအပြင်းအထန် စီးဆင်းနေသည်ကို တာတမံပိတ်ကာ တားဆီးခြင်းထက် အခြားဘက်သို့ မြောင်းတူး၍ပေးလိုက်ခြင်းက လွယ်ကူသကဲ့သို့တည်း”ဟု အမျိုးသမီးများ အင်္ကျီပါးမဝတ်ကြရန် တရားဟောခြင်းမပြုဘဲ အင်္ကျီထူထူဝတ်ခြင်းကို ခေတ်ဆန်အောင်လုပ်ပေးလိုက်သင့်ကြောင်း ဥပမာအလင်္ကာဖြင့် ဥပမာပေး ခိုင်းနှိုင်းရေးသားထားသည်မှာ ပေါ်လွင်လှပေသည်။

စာအရေးအသားဘက်တွင်လည်း အသစ်ထွင်သောစာရေးနည်း ဆိုလိုချက်ပေါ်အောင် ရေးသားကြသောစာများကို “ခေတ်စာများ”ဟု သုံးနှုန်းထားသည်။ ခေတ်ဆန်လွန်း၍ စကားပြေပြစ်ခြင်းမရှိသောစာများကို “ထစ်ထစ်ငေါ့ငေါ့” ဖြစ်ကြောင်း၊ စာအဓိပ္ပာယ်မပေါ်ကြောင်းကို ထိထိမိမိ သုံးထားပေသည်။ လောကမှာ မည်သည့်အရာမဆို တန်လျှင်ဆေးဖြစ်၏။ လွန်လျှင် ဘေးဖြစ်၏”ဟူသော ဆိုရိုးစကားဖြင့်လည်း ဆိုလိုချက်ပေါ်အောင် ရေးသားထားပေသည်။

ဤစကားပြေသည် “ခေတ်”နှင့်ပတ်သက်၍ လူတို့၏သဘောထားခံယူချက်များ၊ လောကသဘော၊ခေတ်သဘောတို့ကို ထိမိပေါ်လွင်သော စကားသုံးများ၊ အလင်္ကာမြောက်အဖွဲ့များ၊ ဆိုရိုးစကားတို့ဖြင့်ဆိုလိုချက်ပေါ်လွင်အောင် ရေးသားထားနိုင်ကြောင်း တွေ့ရပါသည်။