ایزدان آریایی

ایزدان آریایی به خدایان و موجودات مقدس در ادیان هندوایرانی باستان اشاره دارد که توسط اقوام آریایی پرستش می‌شدند. این ایزدان در متون مقدس ودایی و اوستایی به تفصیل توصیف شده‌اند و نقش محوری در اساطیر و باورهای مردمان هندوایرانی داشته‌اند.

 ریشه‌شناسی و مفهوم 

 ریشه‌شناسی 
واژه «ایزد» در زبان‌های ایرانی باستان به صورت *yazata- بوده که از ریشه *yaz- به معنای «پرستش کردن» گرفته شده است. این واژه در:
 سانسکریت ودایی: یجاتا (yajata)
 اوستایی: یزَتَه (yazata)
 فارسی باستان: یَزد (yazd)

به کار رفته است.

 مفهوم ایزد 
در باورهای آریایی، ایزدان:
 موجوداتی فراطبیعی و جاودان
 دارای قدرت‌های فوق بشری
 واسطه‌هایی بین جهان مادی و معنوی
 حافظان نظم کیهانی (اَشا/رتا)

بوده‌اند.

 دسته‌بندی ایزدان 

 تقسیم‌بندی ودایی 
در ریگ ودا ایزدان به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند:
۱. ایزدان آسمانی: دیائوس پیتار، وارونا، میترا
۲. ایزدان جوی: ایندرا، رودرا، ماروت‌ها
۳. ایزدان زمینی: اگنی، سومه، پریتیوی

 تقسیم‌بندی اوستایی 
در اوستا ایزدان به دو گروه عمده تقسیم می‌شوند:
۱. اهوراها (ایزدان نظم): اهورامزدا، میثرا، آناهیتا
۲. دیوها (نیروهای آشوب): اهریمن، ایندرا (در اوستا دیو محسوب می‌شود)، ساوول

 ایزدان مهم مشترک 
+ مقایسه ایزدان ودایی و اوستایی نام ودایی نام اوستایی کارکرد منبع میترا میثرا خدای پیمان و روشنایی وارونا اهورامزدا حافظ نظم کیهانی ایندرا ایندرا (دیو) خدای جنگ و توفان 

 تحول تاریخی 

 دوره هندوایرانی 
 پرستش ایزدان طبیعی (آتش، آب، زمین)
 نظام چندخدایی
 تأکید بر قربانی‌های آیینی

 انقلاب زرتشت 
 تبدیل برخی ایزدان به دیو (مانند ایندرا)
 برجسته شدن نقش اهورامزدا
 ظهور نظام دوگانه‌انگاری

 جستارهای وابسته 
 اساطیر هندوایرانی
 ادیان هندوآریایی
 زبانهای هندوایرانی
 اوستا
 وداها

 پانویس 

رده:دین
رده:دین‌های ایرانی