سرقت از بانک بنگلادش

سرقت از بانک بنگلادش که به‌طور غیررسمی با عنوان دزدی سایبری بانک بنگلادش نیز شناخته می‌شود، یک سرقت بود که در فوریه ۲۰۱۶ رخ داد. ۳۵ دستور پرداخت جعلی توسط هکرهای امنیتی از طریق شبکه سوئیفت (SWIFT) صادر شد تا نزدیک به یک میلیارد دلار آمریکا به‌طور غیرقانونی از حساب بانک فدرال رزرو نیویورک متعلق به بانک بنگلادش، بانک مرکزی این کشور، منتقل شود. پنج مورد از این ۳۵ دستور جعلی موفق شد ۱۰۱ میلیون دلار آمریکا را منتقل کند که از این مبلغ، ۸۱ میلیون دلار به فیلیپین و ۲۰ میلیون دلار به سری‌لانکا ردیابی شد. بانک فدرال رزرو نیویورک ۳۰ دستور باقی‌مانده را که در مجموع ۸۵۰ میلیون دلار ارزش داشت، به‌دلیل سوءظن ناشی از یک اشتباه املایی در یکی از دستورها مسدود کرد.)

تا سال ۲۰۲۵، تمام ۸۱ میلیون دلار منتقل‌شده به فیلیپین بازیابی شده است،) و تمامی مبالغ منتقل‌شده به سری‌لانکا نیز بازگردانده شده‌اند. بخش عمدهٔ پول منتقل‌شده به فیلیپین به چهار حساب شخصی متعلق به افراد حقیقی و نه به شرکت‌ها یا مؤسسات اختصاص یافته بود.

پیشینه
بانک بنگلادش، به‌عنوان بانک مرکزی این کشور، همانند بسیاری از بانک‌های مرکزی دیگر، نزد بانک فدرال رزرو نیویورک حسابی دارد تا ذخایر ارزی بنگلادش را نگهداری، مدیریت و منتقل کند. ذخایر ارزی بنگلادش به‌عنوان اقتصادی در حال رشد، اغلب به چندین میلیارد دلار آمریکا می‌رسد. تا سپتامبر ۲۰۲۰، ذخایر ارزی بنگلادش به ۳۹ میلیارد دلار آمریکا رسیده بود. شبکه سوئیفت (SWIFT) برای ارتباط با بانکی که حساب ارزی در آن نگهداری می‌شود، به‌منظور برداشت، انتقال یا واریز وجوه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

حمله سایبری سال ۲۰۱۶ به بانک بنگلادش نخستین مورد از این نوع نبود. در سال ۲۰۱۳ نیز بانک سونالی بنگلادش هدف حمله موفق هکرها قرار گرفت و آن‌ها توانستند ۲۵۰ هزار دلار آمریکا را خارج کنند.

در هر دو مورد، مظنونان به ارتکاب این جرایم احتمالاً از کمک افراد داخلی در بانک‌های هدف برخوردار بوده‌اند؛ افرادی که در بهره‌برداری از ضعف‌های دسترسی بانک‌ها به شبکه جهانی پرداخت سوئیفت همکاری کرده بودند.

رویدادها
thumb|ساختمان بانک بنگلادش در منطقه تجاری موتی‌جیل، داکا
مهاجمان با بهره‌گیری از ضعف‌های امنیتی بانک مرکزی بنگلادش، از جمله احتمال مشارکت برخی از کارکنان آن،) تلاش کردند ۹۵۱ میلیون دلار آمریکا را از حساب بانک بنگلادش نزد بانک فدرال رزرو نیویورک به سرقت ببرند. این سرقت در فاصله ۴ تا ۵ فوریه ۲۰۱۶ رخ داد؛ زمانی که دفاتر بانک بنگلادش به‌دلیل تعطیلات آخر هفته تعطیل بودند.

مهاجمان موفق شدند شبکه رایانه‌ای بانک بنگلادش را آلوده کنند، روند انجام انتقال‌ها را زیر نظر بگیرند و به اطلاعات اعتباری بانک برای صدور دستورهای پرداخت دسترسی پیدا کنند. آن‌ها با استفاده از این اطلاعات، حدود سه ده درخواست انتقال به بانک فدرال رزرو نیویورک ارسال کردند. این درخواست‌ها برای انتقال وجوه به حساب‌هایی در فیلیپین و سری‌لانکا بود.

سی تراکنش به ارزش ۸۵۱ میلیون دلار آمریکا توسط سامانه بانکی برای بررسی کارکنان علامت‌گذاری شد، اما پنج درخواست اجرا گردید؛ ۲۰ میلیون دلار به سری‌لانکا (که بعداً بازیابی شد)، و ۸۱ میلیون دلار به فیلیپین که در ۵ فوریه ۲۰۱۶ وارد نظام بانکی این کشور آسیای جنوب‌شرقی شد. این وجوه از طریق کازینوها پول‌شویی شد و بخشی از آن بعداً به هنگ‌کنگ منتقل گردید.

بر اساس گزارشی در روزنامه The Straits Times، بازرسان گمان می‌کردند مهاجمان در این حمله از بدافزار Dridex استفاده کرده‌اند.

انتقال وجوه به فیلیپین
وجوه منتقل‌شده به فیلیپین به پنج حساب جداگانه در Rizal Commercial Banking Corporation (RCBC) واریز شد؛ این حساب‌ها بعداً جعلی و با هویت‌های ساختگی شناخته شدند. سپس این مبالغ به یک کارگزار ارز منتقل شد تا به پزو فیلیپین تبدیل شود و دوباره به RCBC بازگردانده و در حساب یک تاجر چینی-فیلیپینی تجمیع گردد؛ این تبدیل ارز بین ۵ تا ۱۳ فوریه ۲۰۱۶ انجام شد. همچنین مشخص شد چهار حساب دلاری درگیر در این پرونده از ۱۵ مه ۲۰۱۵ در RCBC افتتاح شده بودند و تا ۴ فوریه ۲۰۱۶، یعنی تاریخ انتقال وجه از بانک فدرال رزرو نیویورک، هیچ تراکنشی در آن‌ها صورت نگرفته بود.

در ۸ فوریه ۲۰۱۶ و هم‌زمان با سال نوی چینی، بانک بنگلادش از طریق سوئیفت به RCBC اطلاع داد که پرداخت را متوقف کرده، وجوه را بازگرداند و در صورت انتقال، آن‌ها را «مسدود و نگهداری» کند. سال نوی چینی در فیلیپین تعطیل رسمی است و پیام سوئیفت بانک بنگلادش با اطلاعات مشابه، یک روز بعد به RCBC رسید. تا آن زمان، برداشت حدود ۵۸٫۱۵ میلیون دلار آمریکا توسط شعبه جیوپیتر استریت RCBC در مکاتی پردازش شده بود.

در ۱۶ فوریه، رئیس بانک بنگلادش از بانکو سنترال نگ فیلیپیناس خواست در بازیابی ۸۱ میلیون دلار کمک کند و اعلام داشت دستورهای پرداخت صادرشده از طریق سوئیفت در ۴ فوریه ۲۰۱۶ به نفع RCBC جعلی بوده‌اند.

تلاش برای انتقال وجوه به سری‌لانکا
انتقال ۲۰ میلیون دلار به سری‌لانکا قرار بود به بنیاد شالیکا، یک شرکت با مسئولیت محدود خصوصی مستقر در سری‌لانکا، ارسال شود. هکرها واژه «Foundation» را در دستور انتقال به‌اشتباه به صورت «Fandation» یا «Fundation» نوشتند. این اشتباه املایی موجب سوءظن Deutsche Bank شد؛ بانکی که به‌عنوان بانک واسطه عمل می‌کرد و پس از درخواست توضیح از بانک بنگلادش، تراکنش را متوقف کرد.)

Pan Asia Bank مستقر در سری‌لانکا نیز ابتدا به این تراکنش مشکوک شد و یکی از مسئولان آن مبلغ را برای کشوری مانند سری‌لانکا غیرعادی دانست. این بانک تراکنش مشکوک را به دویچه‌بانک ارجاع داد. وجوه مربوط به سری‌لانکا در نهایت توسط بانک بنگلادش بازیابی شد.

بنگلادش

در ابتدا، بانک مرکزی بنگلادش مطمئن نبود که آیا سامانه‌اش مورد نفوذ قرار گرفته است یا نه. رئیس کل بانک مرکزی از شرکت آمریکایی «ورلد اینفورماتیکس سایبر سکیوریتی» خواست هدایت فرایند پاسخ به حادثه امنیتی، ارزیابی آسیب‌پذیری و اقدامات اصلاحی را بر عهده بگیرد. این شرکت نیز شرکت بررسی‌های قضایی دیجیتال «ماندیانت» را برای انجام تحقیقات وارد ماجرا کرد.

محققان ردپاها و بدافزارهایی را کشف کردند که نشان می‌داد سامانه بانک مورد نفوذ قرار گرفته است. آنان همچنین اعلام کردند که هکرها خارج از بنگلادش مستقر بوده‌اند. بانک مرکزی بنگلادش نیز یک تحقیق داخلی در این زمینه آغاز کرد.

تحقیقات جرم‌شناسی دیجیتال بانک نشان داد که بدافزار در ژانویه ۲۰۱۶ در سامانه بانک نصب شده و اطلاعات مربوط به رویه‌های عملیاتی بانک در پرداخت‌های بین‌المللی و انتقال وجوه را جمع‌آوری کرده است.

در این تحقیقات همچنین به یک حمله سایبری حل‌نشده در سال ۲۰۱۳ به بانک «سونالی» پرداخته شد که طی آن ۲۵۰ هزار دلار توسط هکرهای ناشناس سرقت شده بود. طبق گزارش‌ها، همانند سرقت سال ۲۰۱۶، در آن مورد نیز انتقال‌های جعلی از طریق شبکه جهانی پرداخت سوئیفت انجام شده بود. پلیس بنگلادش آن پرونده را تا پیش از سرقت مشابه سال ۲۰۱۶ به عنوان یک پرونده مختومه و بدون نتیجه در نظر گرفته بود.

فیلیپین

اداره ملی تحقیقات فیلیپین (NBI) تحقیقاتی را آغاز کرد و به بررسی نقش یک فرد چینی–فیلیپینی پرداخت که گفته می‌شد در پول‌شویی وجوه غیرقانونی نقش کلیدی داشته است. این نهاد با سایر سازمان‌های دولتی از جمله «شورای مبارزه با پول‌شویی» (AMLC) هماهنگ شد. AMLC در ۱۹ فوریه ۲۰۱۶ تحقیق درباره حساب‌های بانکی مرتبط با یک اپراتور «جانکت» کازینویی را آغاز کرد.

AMLC شکایتی درباره پول‌شویی علیه مدیر یکی از شعب بانک RCBC و پنج فرد ناشناس با اسامی جعلی نزد وزارت دادگستری ثبت کرد.

در ۱۵ مارس ۲۰۱۶ جلسه‌ای در سنای فیلیپین به ریاست سناتور تئوفیستو گوینگونا سوم برگزار شد. دو روز بعد جلسه‌ای غیرعلنی نیز تشکیل شد. همچنین شرکت سرگرمی و بازی‌های فیلیپین (PAGCOR) تحقیق جداگانه‌ای را آغاز کرد.

در ۱۲ اوت ۲۰۱۶ گزارش شد که بانک RCBC نیمی از جریمه یک میلیارد پزویی تعیین‌شده توسط بانک مرکزی فیلیپین (BSP) را پرداخت کرده است. پیش از آن، بانک با افزایش تعداد مدیران مستقل هیئت‌مدیره از چهار به هفت نفر، ساختار مدیریتی خود را بازسازی کرده بود.

در ۱۰ ژانویه ۲۰۱۹، «مایا سانتوس دگیتو» مدیر سابق RCBC به اتهام هشت فقره پول‌شویی محکوم و برای هر فقره به چهار تا هفت سال حبس محکوم شد.

در ۱۲ مارس ۲۰۱۹، RCBC علیه بانک مرکزی بنگلادش شکایت کرد و مدعی شد این بانک با «طرحی گسترده برای اخاذی و تخریب وجهه و اعتبار RCBC» اقدام کرده است.

در ۶ فوریه ۲۰۲۳، شعبه اول دادگاه تجدیدنظر فیلیپین درخواست تجدیدنظر دگیتو را رد و حکم محکومیت سال ۲۰۱۹ را تأیید کرد.

در حکم ۲۹ فوریه ۲۰۲۴ درباره سرقت بانک مرکزی بنگلادش، دادگاه عالی نیویورک سه عنوان اتهامی از جمله «تصرف غیرقانونی» و «تبانی برای تصرف غیرقانونی» را علیه RCBC و چند متهم دیگر به دلیل فقدان صلاحیت قضایی رد کرد. با این حال، رسیدگی به سایر ابعاد پرونده، از جمله بازگرداندن ۸۱ میلیون دلار سرقت‌شده، ادامه یافت.

---

ایالات متحده

شرکت‌های آمریکایی ماندیانت (وابسته به FireEye) و ورلد اینفورماتیکس سایبر سکیوریتی این پرونده را بررسی کردند. به گفته محققان، آشنایی عاملان با رویه‌های داخلی بانک احتمالاً از طریق جاسوسی از کارکنان به دست آمده بود.

اداره تحقیقات فدرال آمریکا (FBI) اعلام کرد شواهدی دال بر همکاری دست‌کم یک کارمند بانک با مهاجمان یافته است. همچنین احتمال همکاری افراد بیشتری برای هدایت هکرها در سامانه رایانه‌ای بانک مطرح شد.

دولت بنگلادش بررسی امکان طرح دعوی علیه بانک فدرال رزرو نیویورک برای بازپس‌گیری وجوه سرقت‌شده را در دستور کار قرار داد.

ظن FBI نسبت به کره شمالی

دادستان‌های فدرال آمریکا از احتمال ارتباط دولت کره شمالی با این سرقت پرده برداشتند. بر اساس گزارش‌ها، مظنونان آمریکایی معتقد بودند که این سرقت توسط مجرمانی مورد حمایت دولت کره شمالی انجام شده است. همچنین به نقش «واسطه‌های چینی» در انتقال وجوه پس از انتقال آن به فیلیپین اشاره شد.

برخی شرکت‌های امنیتی از جمله Symantec و BAE Systems اعلام کردند که «گروه لازاروس»، یک گروه هکری منتسب به کره شمالی، احتمالاً پشت این حمله بوده است. آنان شباهت‌هایی میان این حمله و حمله سال ۲۰۱۴ به سونی پیکچرز و نیز حمله باج‌افزاری WannaCry در سال ۲۰۱۷ مشاهده کردند.

آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت آمریکا (CISA) نیز در هشداری اعلام کرد که این حمله به گروه «BeagleBoyz» نسبت داده می‌شود که زیرمجموعه‌ای از سازمان اطلاعات نظامی کره شمالی است.

معاون وقت آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) نیز اظهار داشت که اگر ارتباط میان عوامل حمله به سونی و سرقت بانک بنگلادش درست باشد، به معنای آن است که «یک دولت در حال سرقت از بانک‌هاست».

ایالات متحده «پارک جین هیوک» برنامه‌نویس کره شمالی را به هک بانک بنگلادش، حمله WannaCry و حمله به سونی متهم کرد.
=

سایر حملات

پژوهشگران امنیت سایبری این سرقت را به یازده حمله دیگر مرتبط دانسته‌اند و احتمال داده‌اند که کره شمالی در این حملات نقش داشته است. در صورت صحت، این نخستین مورد شناخته‌شده‌ای خواهد بود که یک دولت از حملات سایبری برای سرقت مستقیم وجوه استفاده کرده است.

واکنش سازمان‌های مرتبط

بانک RCBC اعلام کرد که فعالیت غیرقانونی انجام‌شده در یکی از شعب خود را تحمل نمی‌کند و با شورای مبارزه با پول‌شویی و بانک مرکزی فیلیپین همکاری کرده است.

کمیته هیئت‌مدیره RCBC نیز تحقیق جداگانه‌ای را آغاز کرد. رئیس بانک، لورنزو وی. تان، برای تسهیل تحقیقات مرخصی نامحدود گرفت و در نهایت در ۶ مه ۲۰۱۶ با وجود تبرئه در تحقیق داخلی، برای پذیرش «مسئولیت اخلاقی» استعفا داد.

بانک از مردم عذرخواهی کرد و هلن یوچنگکو-دی مدیریت عملیات بانک را بر عهده گرفت.

در بنگلادش، رئیس بانک مرکزی، عتیور رحمان، در ۱۵ مارس ۲۰۱۶ استعفا داد. وی مدعی شد که یک سال پیش از حادثه نسبت به آسیب‌پذیری‌های سایبری هشدار داده و قصد تقویت سامانه امنیتی بانک را داشته، اما موانع اداری مانع اجرای به‌موقع اقدامات شده است.

در ۵ اوت ۲۰۱۶، بانک مرکزی فیلیپین جریمه‌ای یک میلیارد پزویی (حدود ۵۲.۹ میلیون دلار) علیه RCBC تصویب کرد که بزرگ‌ترین جریمه تاریخ این نهاد بود. بانک اعلام کرد که جریمه را پرداخت خواهد کرد.

بانک مرکزی بنگلادش توانست حدود ۱۵ میلیون دلار از وجوه سرقت‌شده را بازیابی کند، عمدتاً از طریق یک اپراتور جانکت کازینویی در مانیل.

در سال ۲۰۱۹، بانک مرکزی بنگلادش علیه RCBC در دادگاه منطقه‌ای نیویورک طرح دعوی کرد و این بانک را به «تبانی گسترده» متهم نمود. در مقابل، RCBC نیز شکایت متقابلی به اتهام افترا مطرح کرد.

در سال ۲۰۲۰، بانک مرکزی بنگلادش شکایتی در دادگاه عالی نیویورک ثبت کرد. سه مورد از ادعاها در فوریه ۲۰۲۴ رد شد، اما در ژوئن همان سال دادگاه تجدیدنظر نیویورک درخواست RCBC برای تغییر محل رسیدگی را رد کرد.

 پانویس