طایفه هلیساد

هُلوسَعدی یا (به لُری: هِلیسادی) نام طایفه ای از قوم لُر و ایل شیرعالی(از ایلات جاکی کهگیلویه) است. همچنین طایفه ای وابسته به جانکی سردسیر ، باب بهداروند بختیاری می باشد . محل سکونت این طایفه بیشتر در شهرهای اردل ، لردگان و ایذه می باشد. اما خاستگاه اصلی این مردم در شهرستان رامهرمز استان خوزستان می باشد.

 منبع 
https://vajehyab.com/wiki/%D9%87%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D8%AF معنی هلیساد واژه نامه آزاد

جانکی سردسیر. [ ن َ ی ِ س َ سی ] (اِخ ) شعبه ای از طایفه ٔ هفت لنگ بختیاری و دارای شعب زیر است : جلیلی ، معمودی ، ریگی ، بارزی ، هلوسعد، شیاسی ، سوتک ، بوگر. (از جغرافیای سیاسی کیهان ص 75).

 تاریخچه هلیساد 
اهالی هلیساد که بیش از 4000 خانوار هستند در 23 روستا در قالب یک دهستان سکونت دارند که عبارتند از: وره زرد ، ده کهنه ، سر زرد، ملک شیر ، تولدان اولیاء ، تولدان سفلی، سرکنه ، دهنو ، دره قحطی ،کنه می ،چلدان( حاجی حسنی)،شهرک کاظمیه ، سرمازه ،کاهیدان، شیاسی، قائیدان ، رفن ، اسلام آباد ، تیل،سردشت ، آب تلخک ، سرقلعه ، بابا حمزه. مرکز این دهستان روستای ده کهنه است.بخشی از اهالی نیز به شهرهای اصفهان ، شهرکرد ، شیراز ، لردگان ، بروجن ، فرخ شهر ، فولاد شهر ، زرین شهر ، ورنامخواست ، ماهشهر ، آبادان ، سربندر ، میان کوه خوزستان ، اهواز و ایذه و دیگر شهرها مهاجرت کرده اند. به دلیل مهاجرت ،جمعیت منطقه افزایش بسیار کمی دارد و در برخی سالها رشد جمعیت آن منفی می باشد. ساکنان فعلی هلیساد که انسجام و صمیمیت وصف ناپذیری در بین آنها دیده می شود، را می توان به سه گروه تقسیم بندی کرد: 1- ساکنان اولیه و قدیمی تعدادی از اهالی از ساکنان بسیار قدیمی منطقه می باشند که در حال حاضر در روستاهای وره زرد ، ده کهنه ، کاهیدان (کائیدان) ، قائیدان و تیل سکونت دارند. روستای کائیدان قدیمی ترین روستای هلیساد است و نام آن بر گرفته از «کی» هایی بود که در آن سکونت داشتند. کی پیشوند بزرگان و سرشناسان بود و تا صد سال پیش در بین بختیاری ها به صورت « کاید» و «قاید» متداول بوده است. 2- شیرالی ها بیشتر ساکنان منطقه به ایل شیرالی(از ایلات کهگیلویه) تعلق دارند که حدود 350 سال پیش از رامهرمز و جنوب منطقه جانکی گرمسیر به این منطقه مهاجرت کردند و خود را با سیزده واسطه از نسل شخصی به نام « اسین» به ضم همزه ( حسین) می دانند.----------------------------------------------------------------و برای سالیان زیادی زمام امور کهگیلویه و خوزستان را به دست گرفتند و به دنبال آن------------------ ------------------- در بسیاری از مناطق از جمله جانکی گرمسیر ، شوشتر و رامهرمز سکونت گزیدند. برخی اختلافات و درگیری های محلی باعث گشت تا طایفه شیرالی از منطقه حانکی گرمسیر کوچ کرده و در اطراف رامهرمز مسکن گزینند. قبل از آن گروهی از طایفه شیرالی به منطقه فعلی هلیساد مهاجرت کردند. 3- امروزه در بین اهالی هلیساد مهاجرینی از طوایف شالو ، بنی بوگری ، مشایخ سید صالح ،لجم اورک ، ممسنی و درویشان امامزاده حسن دیده می شود همچنین تعدادی از ساکنان نیز از مناطقی مانند:جهمان ، لردگان ، سامان ، بروجن ، چرمهین ، شهرکرد و... به این منطقه مهاجرت کردند. عده ای از سادات موسوی نیز در هلیساد زندگی می کنند.

منطقه بکر هلیساد به دلیل زمین های مستعد برای کشاورزی ، آب فراوان ، جنگل و مراتع غنی از دیر باز یکی از کانون های حیات مستمر گروههای مختلف انسانی بوده است. وجود چند بردگوری در منطقه حکایت از آن دارد که پیشینه این منطقه به دوران کهن و زمانی که هنوز ساکنان آن به دین مبین اسلام نگرویده بودند ، باز می گردد و احتمالاً در دوران قبل از اسلام نیز گروههایی در این ناحیه زندگی می کردند. اولین بار در کتاب « ریاض الفردوس خانی» تالیف 1080هجری قمری به نظرم نامی از هلیساد برده شده البته مولف در ذکر روستاهای پنجگانه بندانی سردسیر از قریه « بلیعد» نام می برد که گمان می کنم منظور « هلیسعد»همان هلیساد باشد. شاید مولف کتاب به دلیل ناآشنایی با منطقه و روستاهای آن و یا اشتباه در نگارش ، آن را به صورت « بلیعد» نوشته است. زیرا در گویش محلی « هلی » به معنای « هلو » است و شاید منظور از بلیعد یا هلید ، ده هلوسعد باشد. مطابق اسناد ی که نزد حقیر موجود است تا 350 سال پیش نام هلیساد بر این منطقه اطلاق می شد. تا اوایل قاجار هلیساد یکی از روستاهای مهم بندانی سردسیر به شمار می رفت و بخشی از زمین های زراعی آن در تملک طایفه شالو بود که با ورود شیرالی ها به منطقه ، این اراضی خریداری شد. تا قبل از شکل گیری نظام طایفه ای جدید در بختیاری و به قدرت رسیدن خوانین دورکی ، هلیساد از توابع کهگیلویه به شمار می رفت و آنچه که امرزوه هلیساد نامیده می شود ،حداقل به چهار طایفه یا گروه انسانی تقسیم می شد. در نظام طایفه ای جدید که حدوداً 200 سال پیش شکل گرفت ، هلیسادی ها در شاخه بهداروند یا بختیاروند قرار می گرفتند. چنانچه سردار اسعد نقل می کند باب بختیاروند یا بهداروند به سه شاخه بختیاروند ، عالی جمال و جانکی سردسیر تقسیم می شد و هلوسعد و شیاسی در شاخه جانکی سردسیر جای می گرفتند. هلیساد یا هلوسعد که در نزدیکی راه باستانی «دزپارت» نیز قرار داشته است ، به دلیل عبور شاخه ای از این کهن راه ، از منطقه هلیساد و اتصال مناطق باستانی « بنی بوگر» و « لردگان» به راه اصلی دزپارت ، اهمیت و جایگاه بالایی داشته است.

 دین و فرهنگ 
اهالی هلیساد از قدیم الایام شیعه مذهب بوده و از دوستداران و شیفتگان اهل بیت علیهم السلام می باشند. در خصوص سابقه تشیع و اعتقاد راسخ آنها همین بس که اجداد این مردم به دلیل ارادت فراوانی که به خاندان عصمت و طهارت داشتند، در شکل گیری دولت صفوی و رسمیت یافتن مذهب شیعه در ایران سهم موثری ایفا کردند.در این منطقه آرامگاه دو امامزاده بزرگوار امامزاده سید نورالدین (ع) در دهکهنه و امامزاده جعفر(ع) در شیاسی قرار دارد که بسیار مورد توجه اهالی می باشند. در هلیساد از گذشته های دور علما ، روحانیون و مکتب داران مشهوری حضور داشتند که رسالت ترویج شعائر مذهبی و سوادآموزی را به خوبی ایفا کردند.معروف ترین شخصیت دینی هلیساد مرحوم ملا ولی محمد هلوسعدی معروف به « حاجی آخوند هلیسادی» بود. وی فرزند مرحوم کربلایی عبدالله و نوه کربلایی نظر و اهل روستای سرمازه بود که از شاگردان ملاصدرای شیرازی بوده و از وی تلمذ نموده و تا دروان زندیه در قید حیات بود. بنا بر نقل برخی سالخوردگان در هلیساد کتابخانه ای نیز در گذشته وجود داشت که تعداد زیادی کتاب با مضامین دینی در آن نگهداری می شد و مورد استفاده اهالی باسواد قرار می گرفت.