کوهمره

بندانگشتی|چپ|220px|نقشه کوهمره
کوهمره یا کُهمره نام منطقه‌ای کوهستانی در استان فارس میان شیراز، فیروزآباد و کازرون و ممسنی محل زندگی طوایف مختلف کوهمره و کوهمره کُهَکی است. این منطقه جنگلی با درختان فراوان و چشمه‌سارهای انبوه، از دیرباز مامن طوایف مختلف یکجانشین و باستانی کوهمره بوده و امروزه پیرامون آن بیش از 63 روستا میباشد . با انطباق داده‌های تاریخی می‌توان کوهمره را با رم دیوان در قرون گذشته یکی دانست.

کوهمره به‌طور سنتی به سه ناحیه کوهمره سرخی، کوهمره نودان و کوهمره جروق تقسیم می‌شود. ای تقسیم‌بندی‌ها بیشتر ریشه طوایفی و تاریخی دارند. امروزه منطقه کوهمره از نظر سیاسی در بخش‌هایی از شهرستان‌های کوه‌چنار، شیراز، کازرون، فیروزآباد، کوار و فراشبند واقع شده است.

 نام 
در مورد ریشه نام کوهمره، نظرات مختلفی بیان شده‌اند. از شناخته‌شده‌ترین آن‌ها این است که کوهمره نام منطقه‌ای استو و از دو بخش کوه+مره تشکیل شده که مره به معنای حال و هوا است و بیشتر به معنای منظقه کوهستانی است .

 پیشینه 
کردان فارس نامی است که جغرافی‌ نویسان دوران اسلامی به عشایر فارس پس از اسلام داده‌اند. باید دانست که واژه «کرد» در آن دوران معنای نژادی نداشت و به تمام طوایف ایرانی که در مناطق محتلف زندگی می‌کردند اطلاق می‌شد. در منابع از پنج طایفه یا رم کرد یاد شده است. در سده‌های بعدی کردان و رموم فارس به فراموشی مطلق سپرده می‌شوند و دیگر نامی از آن‌ها در منابع تاریخی به چشم نمی‌خورد. در منابع متاخر از طوایف متعدد کوهمره به عنوان اقوام ساکنیاد شده .

کوهنارو و همچنین ایل باصری به عنوان مردمان کوچ‌نشین فارسی‌زبان و ایرانی‌تبار منطقه فارس یاد شده است. این سکوت تاریخی و پدیدار شدن ناگهانی نام این طوایف ایرانی‌تبار در منابع بعدی، نتیجه‌ای جز این ندارد که آن‌ها همان بازماندگان رموم و کردان فارس هستند؛ چنانچه عبدالله شهبازی آن را «حلقه مفقوده» در مردم‌شناسی تاریخی ایران می‌داند.

میرزا حسن فسایی در فارسنامه ناصری از شش ناحیه کوهمره در فارس به نام‌های کوهمره شکفت، پشتکوه، جروق، شکان، صیمکان و کهگیلویه یاد می‌کند. چهار کوهمره نخست در منطقه کوهمره امروزی واقع شده‌اند ولی دو کوهمره صیمکان و کهگیلویه در فاصله دورتری از سایر کوهمره‌ها واقع‌اند.

 جغرافیا 
بندانگشتی|راست|220px|جنگل‌های کوهمره در کازرون 
کوهمره حدفاصل شیراز؛ممسنی ، کازرون و فیروزآباد و فراشیند واقع شده است. این ناحیه بخشی از چین‌خوردگی‌های زاگرس جنوبی به‌شمار می‌رود. کوهمره منطقه‌ای کوهستانی با دره‌های عمیق و دشت‌های محدود و با ارتفاعات متوسط تا نسبتاً بلند همراه با شیب‌های تند است. اقلیم کوهمره نیمه‌مرطوب تا نیمه‌خشک و پوشش جنگلی آن بیشتر از جنگل‌های بلوط در قسمت غربی و بنه و سایر گیاهان در صسمت شرقی است. سکونتگاه‌های کوهمره پراکنده هستند و معیشت مردمان بیشتر بر پایه کشاورزی و کمتر دامداری است.

امروزه منطقه کوهمره از نظر سیاسی در بخش‌هایی از بخش کوهمره و دهستان سمغان شهرستان کوه‌چنار، بخش سیاخ دارنگون و دهستان‌های کوهمره سرخی، دشت ارژن و قره‌چمن شهرستان شیراز، دهستان‌های خواجه‌ای، دادنجان و احمدآباد شهرستان فیروزآباد، دهستان‌های فامور، جره و دشت برم (موسوم به کوهمره جروق) شهرستان کازرون، دهستان طسوج شهرستان کوار و دهستان نوجین شهرستان فراشبند واقع شده است.

 مردم 
بیش از 63 طایفه در کوهمره زندگی می‌کنند که به زبان کوهمره‌ای سخن می‌گویند. شناخته‌شده‌ترین آن‌ها، شش طایفه سرخی است که خود شامل ناصرو، بگی، جهین ، جوارزار، دهدار و شکره می‌باشدو طایفه‌های دیگر منطقه کوهمره سرخی شکفتی؛بککی ؛کوزرگی؛ آرندی و سایر طوایف میتوان نام برد . طوایف کوهمرهٔ جروق شامل مهبودی، غفاری، نوروزی، سرتاوه‌ای، گشمردی، سادات، کشاورزی، چککی و جوکار (کوشکی) و طوایف دیگر هستند. طوایف کوهمرهٔ نودان نیز شامل شهریاری، نظری، هاشمی، پرکی، میر (چککی) و چندین طایفه دیگر نام دارند. طوایف کوهمره فیروزآباد نیز که در آنجا کُهَکی نام دارند، شامل مهرکی، کرکونی، گلکی و بهاءالدینی (بهادنی) می‌شوند.

کوهمره‌ای یکی از کهن‌ترین گویش‌های جنوب غربی است. یکی از ویژگی‌های متمایز این زبان، حفظ ساختار کُنایی (ارگاتیو) است. از مهم‌ترین لهجه‌های آن می‌توان به لهجه‌های سرخی، دوسیرانی، جروقی، گرگدانی، نودانی، بورنجانی، دیکانکی، پاپونی،وارکی،سمغانی، کنده‌ای ،کوزرگی، بککی، ابوالحیاتی، موردکی، رمقانی و شورابی اشاره کرد.

 کوهمره سیمکان 

میرزا حسن فسایی در فارسنامه ناصری همچنین از ناحیه میان فیروزآباد و سیمکان به نام «کوهمره صیمکان» یاد می‌کند که همان کوه نارو است. طوایف کوهنارو شامل شبانکاره، گونکی، پاسلاوی، علی‌شاه‌محمدی، فرهادی و ماسلاری هستند. ییلاق بیشتر این طوایف در کوهنارو در مرز میمند، فیروزآباد و سیمکان و قشلاق آن‌ها در جلگه میمند و سیمکان است. استثناها شامل طایفه گونکی که ییلاق آن کوه صور (خرمن‌کوه) سیمکان است و طایفه ماسلاری که ییلاق آن‌ها دامنه‌های سپیدار و قشلاق آن‌ها گوکان در منطقه خفر است، می‌باشند. این منطقه با رم لواجان تاریخی انطباق دارد.

در جنوب جهرم در منطقه کوهک نیز گروه کوه‌نشین دیگری ساکن هستند که کوهکی نام دارند.

 پانویس 

 منابع 
 
 عبدالله شهبازی، طایفه ناشناخته: پژوهشی در کوه نشینان سرخی فارس، تهران: نشر نی، ۱۳۶۶.
 
رده:استان فارس
رده:عشایر استان فارس

 جستار های وابسته 

. کوهمره سرخی

.کوهمره نودان 

.کوهمره جروق