زنان در پادشاهی ماد

پادشاهی ماد (۷۰۸–۵۵۰ پیش از میلاد) نخستین حکومت متمرکز ایرانی بود که جایگاه زنان در آن با تکیه بر یافته‌های باستان‌شناسی و منابع همسایگان (آشوری، اورارتویی، و متون هخامنشی) قابل بررسی است.

 جایگاه اجتماعی زنان 
زنان در جامعه ماد در ساختار طبقاتی خاصی قرار داشتند و نقش‌های متفاوتی در خانواده و جامعه ایفا می‌کردند.
بر اساس یافته‌های باستان‌شناسی، برخی گورهای زنان حاوی اشیای ارزشمندی مانند جواهرات و ظروف تزئینی است که نشان‌دهنده جایگاه اجتماعی بالای آنان است.

 زنان اشرافی 
کشف گورهای مجلل در محوطه‌های سیلک (کاشان) و نوشیجان (همدان) با اشیایی مانند گردنبندهای طلایی، ظروف نقره‌ای، و مُهرهای حکاکی‌شده، نشانگر جایگاه برجسته زنان در خانواده‌ها است.
- منابع آشوری: کتیبه‌های سارگون دوم (۷۲۱–۷۰۵ پ. م) از نقش زنان مادی به عنوان واسطه در حل منازعات سیاسی یاد می‌کنند.
- مدارک باستان‌شناسی: گورستان قلایچی (بوکان) حاوی جواهراتی است که نشان می‌دهد زنان اشرافی در مراسم تشریفاتی شرکت می‌کردند.

 زنان عادی 
- فعالیت‌های اقتصادی: گزارش‌های گودین تپه (کرمانشاه) نشان می‌دهد زنان در تولید منسوجات، سفال، و کشاورزی مشارکت داشتند.
- مدارک گیاه‌باستان‌شناسی: بقایای غلات در باباجان تپه (لرستان) نشانگر نقش زنان در کشت گندم و جو است.

 نقش مذهبی 
زنان در آیین‌های مذهبی مادها به عنوان کاهنه یا نیایشگر مشارکت داشتند.

 فعالیت اقتصادی 
- مدیریت کارگاه‌ها: الواح گلی تخت جمشید به زنان مادی اشاره دارد که در کارگاه‌های نساجی شوش و اکباتان به عنوان مدیر فعالیت می‌کردند.
- تجارت: مهرهای استامپی کشف‌شده در زیویه (کردستان) نشان می‌دهد زنان در مبادلات تجاری نقش داشته‌اند.

 چالش‌های پژوهش 
- کمبود منابع مکتوب: تنها ۳ اشاره مستقیم به زنان ماد در متون آشوری وجود دارد.
- تفسیر داده‌ها: برخی محققان معتقدند اشیای تدفینی لزوماً بازتاب زندگی روزمره نیستند.

 مقایسه با دیگر تمدن‌ها 
 ایلام: برخلاف مادها، در ایلام زنان می‌توانستند به مقامات سیاسی بالایی دست یابند.
 اورارتو: نقش زنان در اورارتو بیشتر در حوزه مذهبی متمرکز بود.
 هخامنشیان: مشابه مادها، زنان در دوره هخامنشی در امور اقتصادی فعال بودند، اما اسناد بیشتری از آنان موجود است.

 جمع‌بندی 
شواهد موجود نشان می‌دهد زنان در پادشاهی ماد در حوزه‌های اجتماعی، مذهبی، و اقتصادی نقش‌آفرینی می‌کردند. با این حال، فقدان منابع نوشتاری مستقیم و چالش‌های تفسیر داده‌های باستان‌شناسی، تحلیل جامع را دشوار می‌سازد.

 جستارهای وابسته 
 پادشاهی ماد
 تمدن ایلام
 هگمتانه

 منابع 

رده:باستان‌شناسی ایران
رده:تاریخ اجتماعی ایران
رده:زنان ایران باستان