هوره (موسیقی)

هوره ، در موسیقی کردی نوعی آواز حلقیزینی‌اصلان، مهدی. ۱۴۰۰. آواز هوره، پالایش رنج انسان، در فصلنامۀ علمی-ترویجی مطالعات هنرهای زیبا، دورۀ ۲، شمارۀ ۵، پاییز ۱۴۰۰؛ ص ۱۹۵. "هوره نيز از ته گلو و توسط تارهای صوتی انتهای گلو اجرا می‌شود."؛ بازدید در ۲۲ خرداد ۱۴۰۴.موسوی، صید سیامک. ۱۳۸۲. سوگ‌سرایی و سوگ‌خوانی در لرستان، خرم‌آباد: افلاک؛ ص ۳۴. "هوره ... ویژگی‌اش این است که آواز با تحریرهای حلقی بسیار زیاد اجرا می‌گردد."سلیمی، هاشم. ۱۳۹۲. ترانه و ترانه‌خوانی در فرهنگ مردم کُرد، تهران: سروش (انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران)؛ ص ۱۳۳. "هوره را با صدای بلند، پُرتحریر و مُقَطّع و از ته گلو می‌خوانند." است که به زبان کردی خوانده می‌شود. هوره معمولا به صورت تک‌خوانی اجرا می‌شود و مختص به مناطق کُردنشین غرب ایران است. هوره در استان ایلام، استان کرمانشاه، استان کردستان،‌ برخی از نقاط آذربایجان غربی و بخشی از استان لرستان (میان لک‌ها) رواج دارد.چند نوع ساده‌ی آن در اطراف سنندج (منطقه‌ی لَیلاخ، کلاتَرزان و کوماسی)، دیواندره (به‌سبب حضور طوایف کلهُر و جاف در این منطقه)، خانقین، شهرزور، چَمچَمال (نزدیک کرکوک) نیز رواج دارد.

یکی از گونه‌های هوره که مور نامیده می‌شود و برای بیان غم و حزن به کار می‌رود، در مراسمات سوگواری و عزاداری کاربرد دارد.مرادی مهر، نسرین و مرادی مهر، ایرج. ۱۴۰۲. جایگاه «هوره» و «مور» در فرهنگ استان ایلام، در پژوهشنامه اورمزد، شمارۀ ۶۲؛ "نوعی از آوازهای حزین (مویه) هوره که موسوم به مور است به عنوان آوازی غمناک و حزن‌انگیز در مناطق مختلف لرستان، ایلام و کرمانشاه توسط زنان به شکل جمع‌خوانی و توسط مردان در مراسمات سوگواری و عزاداری خوانده می‌شود." (ص ۲۱۵-۲۱۶) و "مور نوعی از هوره است که گونه‌های محتلفی را شامل می‌شود و درون‌مایۀ اصلی آن‌ها اغلب سوگ و مویه و مربوط به عزاداری و در وصف شخص درگذشته است ..." (ص ۲۲۴) "نوعی از آوازهای حزین (مویه) هوره که موسوم به مور است به عنوان آوازی غمناک و حزن‌انگیز در مناطق مختلف ایلام توسط زنان به شکل جمع‌خوانی و توسط مردان در مراسمات سوگواری و عزاداری خوانده می‌شود." (ص ۲۳۴) 
زینی‌اصلان، مهدی. ۱۴۰۰. آواز هوره، پالایش رنج انسان، در فصلنامۀ علمی-ترویجی مطالعات هنرهای زیبا، دورۀ ۲، شمارۀ ۵، پاییز ۱۴۰۰؛ "ما در اینجا فقط به هوره و زیرمجموعه‌های آن مانند «مور» اشاره می‌کنیم" (ص ۱۹۴)؛ بازدید در ۲۲ خرداد ۱۴۰۴. مور در میان کُردهاکاظمی، بهمن. ۱۳۸۹. موسیقی قوم کُرد، تهران: فرهنگستان هنر، مؤسسۀ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن. "به‌طور کلی در منطقۀ ملکشاهی گویش لُری کاربرد ندارد و این منطقه گویش ویژۀ خود را دارد، از این‌رو مانند شهر ایلام اثری از مور لُری مشاهده نمی‌شود و مورهای مردان با گویش ملکشاهی و نغمه‌های مربوط به خودشان اجرا می‌شود. در این باره گاه در سراسر استان شعرهای کُردی مشترک به کار می‌برند که با تغییر یک کلمه مشخص می‌شود که اجراکنندۀ شعر و نغمه به کدام منطقه وابسته است." (ص ۲۹۹)، لُرهاکاظمی، بهمن. ۱۳۸۹. موسیقی ایلام، تهران: فرهنگستان هنر، مؤسسۀ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن. "برخی از زنان مورهای لُری می‌خوانند که نغمه‌هایی از آن‌ها با مضامین مختلف در زیر می‌آید ..." (ص ۸۹-۹۰) و "همچنین مورهای زنان که با گویش کُردی یا لُری اجرا می‌شوند از نغمه‌های باستانی و هم‌خانواده با هوره بهره می‌برند." (ص ۱۷۴) و لک‌ها رواج دارد.

پیشینه
هوره از آوازهای کهن مردم کرد است. احتمال دارد که موبدان زرتشتی هنگام نیایش در آتشگاه هوره می‌خوانده‌اند. امروزه نیز ایلات و عشایر، مردان و زنان دور آتش می‌نشینند و هوره اجرا می‌کنند. همچنین مشهور است که نکیسا و باربد برای خسرو و شیرین هوره می‌خوانده‌اند. ظاهراً سرچشمه هوره، استان ایلام است. 

اجرا
امروزه در هوره خواندن از ساز استفاده نمی‌شود اما در گذشته هوره را همراه با تنبور اجرا می‌کرده‌اند. اشعاری که در هوره خوانده می‌شوند معمولا ۱۰هجایی و با مضامین تغزلی و حماسی‌اند. جنگجویان کرد، هوره را در جنگ نیز می‌خوانده‌اند. هوره را می‌توان به صورت بداهه نیز خواند.

مقام‌ها
این نوا چهارده مقام دارد. ۱-گله‌خاک ۲-گله‌وه‌دره ۳-بالادستانی ۴-شاه‌حسینی ۵-ساروخانی ۶-جلوشایی ۷-طرز ۸-مجنونی ۹-سحری ۱۰-باریه ۱۱-دو بالا ۱۲-غریوی ۱۳-بان بنه‌یی ۱۴-پاوه‌موری. هر کدام دارای فروعاتی هستند. 

ابراهیم حسینی تعداد مقام‌های هوره را بیست و دو عدد می‌داند که‌ البته برخی از آن‌ها جدید هستند و یکی-دو مورد از آن‌ها نیز در زمره مور قرار می‌گیرند. گونه پیچیده هوره، هوره سه دَنگی (سه‌حالتی، سه‌مُدی) نام دارد که بیشتر در استان ایلام رواج دارد. در خانقین و شهرزور و چمچمال، اصطلاح‌های "هوره گرمیانی" و "هوره جافی" استفاده می‌شود. اسماعیل جاف، خواننده اهل خانقین، تعداد مقام‌های هوره جافی را دو مورد دانسته‌است و نام آن دو را غریبی و دو دَنگی (دوحالتی، دومُدی) ذکر کرده‌است.

گونه‌های دیگر
گونه دیگر هوره، مور یا مویه است که در مرگ و شیون افراد توسط زنان و در بعضی مناطق توسط مردان خوانده‌می‌شود.‌ همچنین با ظهور تصوف در مناطق کُردنشین سنی‌مذهب، درویش‌های قادریه در تکیه‌ها و خانقاه‌ها، هوره را با حالت خاص و رنگ عرفانی خواندند که به «سوز» معروف شد.

خوانندگان سرشناس
به خوانندگان یا اجراکنندگان هوره، هوره‌چر گفته می‌شود.

 بهرام‌بیگ ولدبیگی
 علی‌نظر کرندی (منوچهری)
 نجات عثمانوند
 بساط عثمانوند
 علی اشرف
 عبدالعزیز حیدری
 صیدقلی کشاورز
 ابراهیم حسینی

 جستارهای وابسته 
 آواز حلقی
 مور
 چمری
 موسیقی کردی

 منابع 

رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر
رده:آواز حلقی
رده:موسیقی کردی
رده:فعالیت‌های هنری
رده:فرهنگ و هنر کردها
رده:فرهنگ در استان ایلام
رده:فرهنگ در استان کرمانشاه