طرح ۲۰۲۵ بازگشت پناهندگان سوری از لبنان

طرح ۲۰۲۵ بازگشت پناهندگان سوری از لبنان، توسط دولت لبنان، به همراه کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان و سازمان بین‌المللی مهاجرت تنظیم شد تا راه‌حل مناسبی برای پناهندگان سوری ساکن لبنان ایجاد شود. طرح بازگشت داوطلبانه سازمان‌یافته در ژوئیه ۲۰۲۵ با هدف کمک به بازگشت بین ۲۰۰۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰۰ پناهنده به خانه‌هایشان در سوریه آغاز شد. این طرح به رهبری معاون نخست‌وزیر طارق متری و توسط امنیت عمومی لبنان اجرا شد.

 پیشینه 
جنگ داخلی سوریه که در سال ۲۰۱۱ آغاز شد، باعث شد بسیاری از سوری‌ها عمدتاً به کشورهای همسایه پناه ببرند. در طول این سال‌ها بیش از ۱٫۵ میلیون سوری از مرز عبور کرده و وارد لبنان شدند. از آن زمان، اقتصاد بحران‌زده لبنان به شدت کاهش یافته و درآمد کل (تولید ناخالص داخلی) آن از ۵۴٫۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۸ به حدود ۱۷٫۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ کاهش یافته است. بحران نقدینگی لبنان به همراه مشکلات سیاسی و افزایش تنش‌ها باعث شد بسیاری از مردم لبنان خواستار بازگشت پناهندگان سوری به سوریه شوند. طبق گزارش بانک جهانی، هزینه سالانه اقتصاد شکننده لبنان حدود ۱٫۵ میلیارد دلار است که علاوه بر این، زیرساخت‌های عمومی لبنان مانند آب، فاضلاب، بهداشت و آموزش را نیز تحت فشار قرار می‌دهد. این خدمات عمومی پیش از ورود پناهندگان نیز در نقطه بحرانی قرار داشتند. پس از سقوط رژیم اسد، طرح ۲۰۲۵ از تلاش‌ها برای مدیریت بازگشت‌ها به روشی قانونی و سازمان‌یافته حمایت کرده است.

 هدف اصلی 
هدف این طرح کمک به بازگشت بین ۲۰۰۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰۰ پناهنده سوری به خانه‌هایشان در سال ۲۰۲۵ است، از جمله تا ۵۰۰۰ پناهنده فلسطینی که از سوریه آمده‌اند. پناهندگان می‌توانند از طریق برنامه‌های رسمی برای بازگشت ثبت‌نام کنند و از کمک‌هایی مانند بخشش قانونی، حمایت مالی و حمل و نقل یا سایر کمک‌های عملی بهره‌مند شوند.

 عملیات 
از اواسط ژوئیه ۲۰۲۵، طرح بازگشت عملیاتی شد و بیش از ۱۷۰۰۰ پناهنده داوطلبانه از طریق کانال‌های مناسب تعیین‌شده توسط دولت و کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد، برای بازگشت به سوریه ثبت‌نام کردند. کسانی که ثبت‌نام کردند، در کاروان‌هایی به نقاط مرزی لبنان منتقل می‌شوند. هر پناهنده هنگام خروج از لبنان ۱۰۰ دلار آمریکا دریافت می‌کند و خانواده‌ها می‌توانند هنگام ورود به سوریه ۴۰۰ دلار دیگر دریافت کنند. علاوه بر این، پناهندگان سوری و فلسطینی که تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵ به سوریه بازگردند، مشمول عفو عمومی خواهند شد، به این معنی که مجبور به پرداخت جریمه برای اقامت بدون مدارک قانونی یا ممنوعیت بازگشت نخواهند بود. در صورت تصمیم دولت، محدودیت زمانی این قانون ممکن است تمدید شود.

 چارچوب نهادی 
این طرح توسط گروهی از وزرای دولت به رهبری معاون نخست‌وزیر، طارق متری، اجرا و مدیریت می‌شود. اداره امنیت عمومی لبنان به پناهندگان در ترک لبنان و انجام تمام امور اداری آنها کمک می‌کند، در حالی که آژانس پناهندگان سازمان ملل متحد با ارائه مشاوره حقوقی، ثبت نام افراد و اطمینان از خروج و بازگشت ایمن آنها به سوریه، به آنها کمک می‌کند. علاوه بر این، در ژوئیه ۲۰۲۵، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد برنامه بازگشت مستقل خود را نیز راه‌اندازی کرد که به پناهندگان مشاوره ایمنی و کمک مالی می‌دهد تا به آنها در بازگشت به سوریه کمک کند.

 استقبال و انتقاد 
سال‌هاست که مردم لبنان روابط پرتنشی با پناهندگان سوری داشته‌اند. این امر عمدتاً به دلیل فشارهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است. بسیاری معتقدند که پناهندگان سوری عامل بحران اقتصادی در لبنان هستند، زیرا حضور آنها بر خدمات عمومی فشار می‌آورد. بسیاری از مردم لبنان این طرح را روشی سازمان‌یافته برای مقابله با بحران پناهندگان این کشور می‌دانند. با این حال، گروه‌های بین‌المللی حقوق بشر و حامیان پناهندگان نگرانی‌های جدی در مورد این طرح مطرح کرده‌اند. آنها استدلال می‌کنند که به دلیل اقتصاد دشوار لبنان و وضعیت حقوقی نامشخص، برخی از پناهندگان ممکن است مجبور به بازگشت شوند، حتی اگر برای انجام این کار احساس امنیت نکنند. آنها همچنین هشدار می‌دهند که سوریه هنوز امن نیست و خطراتی مانند دستگیری‌های خودسرانه، سربازگیری اجباری یا تهدید از دست دادن خانه‌هایشان شایع است. منتقدان همچنین ادعا می‌کنند که این طرح روش‌های محکمی برای تأیید اینکه آیا مردم واقعاً تصمیم به بازگشت می‌گیرند یا اینکه پس از بازگشت به سوریه در امان خواهند بود، ندارد. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد تأکید می‌کند که بازگشت‌ها همیشه باید داوطلبانه، ایمن و محترمانه باشد و اظهار می‌دارد که آنها همچنان اوضاع لبنان و سوریه را از نزدیک زیر نظر خواهند داشت.

 جستارهای وابسته 
 پناهندگان جنگ داخلی سوریه

 منابع 

رده:پناهندگان اهل سوریه
رده:جنگ داخلی سوریه
رده:سوریه در ۲۰۲۵ (میلادی)
رده:لبنان در ۲۰۲۵ (میلادی)