مراسم ویژه

مراسم ویژه یک فیلم ایرانی در ژانر مستند-داستانی (Docu-drama) به کارگردانی میثم شاه‌بابایی و تهیه‌کنندگی مهدی کریمی تفرشی است. این پروژه که فرایند تولید آن نزدیک به یک دهه به طول انجامید، در ابتدا با نام «نلسون ماندلا، برای همیشه» (۱۳۹۳) به عنوان یک مستند پرتره جهانی معرفی شد، اما در نهایت با تغییر ماهیت، بر چالش‌های شخصی یک گروه مستندساز ایرانی در آفریقای جنوبی در زمان مراسم خاکسپاری نلسون ماندلا متمرکز شد.

تهیه‌کننده فیلم، هدف اصلی از تولید این اثر را اقدامی در راستای «دیپلماسی فرهنگی» و استفاده از نماد جهانی ماندلا برای «اصلاح وجهه ایران» در سطح بین‌المللی و مقابله با «تبلیغات بد» علیه کشور عنوان کرده است.

این فیلم نخستین بار در آذر ۱۴۰۳ در گروه سینمایی هنر و تجربه به نمایش درآمد.

 خلاصه داستان 
داستان فیلم بر محور یک گروه مستندساز ایرانی به رهبری میثم شاه‌بابایی می‌چرخد که پس از درگذشت نلسون ماندلا، رهبر ضدآپارتاید، برای پوشش تصویری مراسم وداع و خاکسپاری او به آفریقای جنوبی سفر می‌کنند. در حالی که گروه مشغول فیلم‌برداری است، در روز اصلی مراسم خاکسپاری با چالش‌های غیرمنتظره‌ای روبرو شده و توسط پلیس محلی از محل برگزاری مراسم رانده می‌شوند. این اتفاق، که هسته اصلی فیلم را از یک مستند پرتره به یک مستند-داستانی شخصی تغییر داد، ماجراهای بعدی گروه و درگیری آن‌ها با اتفاقات غیرمنتزه در مسیر بازگشت را رقم می‌زند.

در کنار این خط داستانی، مهتاب کرامتی در نقش واقعی خود (به عنوان یک سینماگر و نماینده سازمان ملل) در فیلم حضور دارد و بخش‌هایی از روایت فیلم را از طریق خوانش نامه‌هایی مرتبط با نلسون ماندلا بر عهده می‌گیرد. بهزاد دورانی نیز در این فیلم به ایفای نقش پرداخته است.

 تاریخچه تولید 
 فاز اول: مستند جهانی (۱۳۹۳) 
روند ساخت این فیلم نزدیک به یک دهه به طول انجامید. پروژه ابتدا در حدود سال ۱۳۹۳ با نام «نلسون ماندلا، برای همیشه» و با هدف ساخت یک مستند پرتره جهانی ۵۰ دقیقه‌ای معرفی شد. هدف اولیه، پرداختن به میراث ماندلا و وداع مردم با او، و همچنین انجام مصاحبه با چهره‌های شاخص بین‌المللی مانند پاپ فرانسیس، فیدل کاسترو و مورگان فریمن بود. مهتاب کرامتی از همان ابتدا به عنوان راوی به این پروژه پیوست. فاز اول فیلم‌برداری در آذر ۱۳۹۳ در آفریقای جنوبی (پرتوریا، ژوهانسبورگ) و بلافاصله پس از آن در آمریکا انجام شد. در گزارش‌های اولیه این فاز، نامی از مهدی کریمی تفرشی در میان عوامل اصلی دیده نمی‌شود.

 فاز دوم: دگردیسی به «مراسم ویژه» (۱۳۹۵ به بعد) 
روند تولید پس از مدتی با یک چالش اساسی مواجه شد. به گفته میثم شاه‌بابایی (کارگردان)، آن‌ها دریافتند که آثار مستند بسیار زیادی دربارهٔ ماندلا ساخته شده و «عملاً نکته ناگفته‌ای باقی نمانده بود». نقطه عطف پروژه، اتفاق شخصی رانده شدن کارگردان و گروهش از مراسم خاکسپاری توسط پلیس بود که «بار دراماتیک» داشت.

در نتیجه، تصمیم گرفته شد محوریت پروژه از یک مستند کلاسیک به یک «مستند-داستانی» (Docu-drama) با تمرکز بر چالش‌های گروه ایرانی تغییر ماهیت دهد و نام آن به «مراسم ویژه» تغییر یافت. گروه حدود دو سال پس از فاز اول، مجدداً به آفریقای جنوبی بازگشت تا بخش‌های داستانی و بازسازی لحظه رانده شدن را فیلم‌برداری کند.

در این فاز جدید (از حدود سال ۱۳۹۵ به بعد) بود که دکتر مهدی کریمی تفرشی به عنوان «تهیه‌کننده» و «سرمایه‌گذار» به پروژه پیوست. شواهد نشان می‌دهد پیوستن او همزمان با فاز دوم تولید و سفر به آمریکا بوده و ایشان نقشی کلیدی در تأمین مالی و به سرانجام رساندن پروژه در فرمت جدید آن ایفا کرده‌اند.

 انگیزه‌های تولید و دیپلماسی فرهنگی 
یکی از جنبه‌های مورد توجه این فیلم، انگیزه‌های تهیه‌کننده آن، دکتر مهدی کریمی تفرشی، است. کریمی تفرشی که به عنوان یک صنعت‌گر (رئیس هیئت مدیره صنایع غذایی گلها)، دارنده عناوینی چون «شوالیه صنعت غذا» از اروپا و رئیس کارگروه جاده ابریشم در کمیسیون ملی یونسکو در ایران شناخته می‌شود، ورود خود به این پروژه را یک اقدام استراتژیک در راستای «دیپلماسی فرهنگی» توصیف کرده است.

او در نشست‌های خبری فیلم صراحتاً اعلام کرد که انگیزه اصلی از ساخت فیلم، مقابله با تصویر منفی ایران در رسانه‌های جهانی بوده است. وی تأکید کرد: «در دوره‌ای که به‌شدت بر علیه کشورمان تبلیغات بد وجود داشت… تصمیم گرفتیم که فیلمی در این رابطه بسازیم و بگوییم که مردم و کشور ایران واقعاً طالب صلح هستند». از دیدگاه او، انتخاب «نلسون ماندلا» به عنوان یک نماد جهانی و مورد اجماع صلح، ابزاری استراتژیک برای «اصلاح وجهه ایران» بوده است.

این پروژه سینمایی همچنین با حمایت و پیگیری معنوی و لجستیک وزارت امور خارجه دولت وقت، از جمله شخص محمدجواد ظریف، همراه بود. این فیلم به عنوان نمونه‌ای از همکاری بخش خصوصی و دولتی در عرصه «قدرت نرم» تحلیل شده است.

 عوامل فیلم 
 کارگردان: میثم شاه‌بابایی
 تهیه‌کننده: مهدی کریمی تفرشی
 نویسندگان: میثم شاه‌بابایی، محمود آیدن
 بازیگران: مهتاب کرامتی، بهزاد دورانی، میثم شاه‌بابایی
 مدیر فیلم‌برداری: مرتضی پورصمدی
 صدابردار: حسن شبانکاره
 آهنگساز: محمدعلی نجف‌پور
 تدوین: همیلا موید
 طراحی و ترکیب صدا: انسیه ملکی
 مدیر تولید: محمد طاهری
 سرمایه‌گذاران: مهدی کریمی تفرشی، میثم شاه‌بابایی، پیام پدرام پارسی
 طراح پوستر: احمد غلامی، اونیش امین‌الهی

 اکران 
فیلم «مراسم ویژه» از روز چهارشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۳ در گروه سینمایی هنر و تجربه اکران خود را آغاز کرد. مراسم رونمایی و نمایش افتتاحیه این فیلم در روز سه‌شنبه ۱۳ آذر ۱۴۰۳ در پردیس سینمایی چارسو با حضور تهیه‌کننده، کارگردان و دیگر عوامل فیلم برگزار شد.

 جستارهای وابسته 
 نلسون ماندلا
 مهدی کریمی تفرشی
 مهتاب کرامتی
 دیپلماسی فرهنگی
 ایده اصلی (دیگر فیلم به تهیه‌کنندگی کریمی تفرشی)

 منابع 

رده:فیلم‌های ۱۴۰۳
رده:فیلم‌های مستند ایرانی