خلاصه الحوادث (روزنامه)

خلاصة الحوادث از نخستین روزنامه‌های دولتی ایران و نخستین روزنامهٔ یومیه ایرانی بود که در تهران منتشر می‌شد. این نشریه که انتشار آن از ۱۴ جمادی‌الاول ۱۳۱۶ هجری قمری، هم‌زمان با سالروز تولد مظفرالدین‌شاه آغاز شد، به‌مدت پنج سال منتشر گردید و مجموعاً ۱۱۰۷ شماره از آن تا سال ۱۲۸۲ هجری شمسی به چاپ رسید. خلاصة الحوادث از نظر شیوهٔ انتشار، محتوای خبری و نقش دولتی در تاریخ مطبوعات دورهٔ قاجار جایگاهی ویژه دارد.

 تاریخچه 
خلاصة الحوادث نخستین روزنامهٔ یومیه ایران بود که هفته‌ای پنج روز در تهران توزیع می‌شد. نشریه ماهیتی دولتی داشت و در هیچ‌یک از شماره‌های آن نامی از مدیرمسئول یا بنیان‌گذار ذکر نشده است. ادارهٔ روزنامه بر عهدهٔ علی‌محمد خان شیبانی کاشانی، ملقب به مجیرالدوله، رئیس دارالترجمه و معاون محمدباقر خان اعتمادالسلطنه، وزیر انطباعات بود.

دربارهٔ ناشر روزنامه دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد. برخی، از جمله پروین به نقل از احتشام‌السلطنه، ناشر آن را انجمن معارف معرفی کرده‌اند؛ بااین‌حال بسیاری از پژوهشگران، وزارت انطباعات را ناشر اصلی می‌دانند. وجود نشان شیر و خورشید بر سرلوحهٔ روزنامه و همچنین توزیع اولین شماره در جشن تولد مظفرالدین‌شاه توسط اعتمادالسلطنه، این نظر را تقویت می‌کند.

این روزنامه در آغاز رایگان بود و توسط دانش‌آموزان دبستانی در سطح شهر توزیع می‌شد، اما پس از مدتی بهای اندکی برای آن تعیین گردید. چاپ روزنامه در مطبعهٔ «فرانکو پرسان» در خیابان علاءالدوله انجام می‌شد و توزیع آن از «حجرهٔ آقا میرزا حسن، وکیل جراید و روزنامه‌جات» در خیابان ناصریه (ناصرخسرو) صورت می‌گرفت. خلاصة الحوادث تک‌ورقی بود و مطالب تنها در یک سوی صفحه چاپ می‌شد.

 محتوا 
مطالب خلاصة الحوادث عمدتاً شامل اخبار داخله و خارجه بود. بخش اخبار خارجی بر مبنای گزارش‌های تلگرافی خبرگزاری‌ها، به‌ویژه رویتر، فراهم می‌شد. این اخبار از اروپا به هندوستان مخابره می‌گردید، سپس سفارت بریتانیا در تهران آن را از طریق تلگراف دریافت کرده و نسخه‌ای از آن برای مطالعه شاه ارسال می‌شد. وزارت انطباعات نیز گزیده‌ای از این اخبار را برای انتشار در روزنامه انتخاب می‌کرد.

درحالی‌که گردانندگان نشریه هدف خود را «آگاه ساختن مردم از اوضاع و احوال عالم» عنوان می‌کردند، برخی محققان مانند کهن، این روزنامه را ابزاری تبلیغاتی برای دولت قاجار دانسته‌اند؛ آنان معتقدند دولت با انتشار سریع اخبار جهانی می‌کوشید مخاطبان را از نشریات مترقی، ملی و برون‌مرزی دور کند.

 جستارهای وابسته 
 تاریخ مطبوعات در ایران
 انجمن معارف

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 

رده:رسانه در تهران
رده:مجله‌های منتشرشده در تهران
رده:مجله‌های منحل‌شده فارسی
رده:نشریه‌های دوره قاجاریان