اتحادیه نویسندگان تاجیکستان

بندانگشتی|راست|یادمان نویسندگان در ساختمان اتحادیه نویسندگان تاجیکستان
بندانگشتی|راست|از چپ صدرالدین عینی و از راست ماکسیم گورکی در ساختمان اتحادیه نویسندگان تاجیکستان

اتحادیه نویسندگان تاجیکستان سازمانی عمومی و ادبی است که نویسندگان، شاعران، نمایشنامه‌نویسان، پژوهشگران ادبی و مترجمان تاجیکستان را گرد هم می‌آورد و نقش مهمی در توسعه ادبیات تاجیکی، حفظ میراث ادبی و حمایت از اهل قلم این کشور ایفا می‌کند.

 تاریخچه 
اتحادیه نویسندگان تاجیکستان از جمله نهادهایی است که در دوره اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفت و از بودجه دولتی تأمین مالی می‌شد. در دوران شوروی، ترویج ایدئولوژی کمونیستی یکی از وظایف اصلی این اتحادیه به‌شمار می‌رفت. این اتحادیه بخشی از اتحادیه نویسندگان اتحاد شوروی بود.

اتحادیه در ماه مه ۱۹۳۴ و در جریان نخستین کنگره نویسندگان تاجیکستان تأسیس شد. پیش از آن، «انجمن نویسندگان پرولتری تاجیکستان» که در ۱۱ ژانویه ۱۹۳۱ بنیان نهاده شده بود، فعالیت می‌کرد. در ۱۰ ژوئن ۱۹۳۲، کمیته مرکزی حزب کمونیست تاجیکستان در راستای اجرای مصوبه کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی درباره «بازسازمان‌دهی تشکل‌های ادبی و هنری»، تشکیل دفتر سازمانی اتحادیه نویسندگان شوروی تاجیکستان را پیش‌بینی کرد. این دفتر متشکل از ده نویسنده به رهبری صدرالدین عینی و ابوالقاسم لاهوتی بود.

تمرکز نیروهای ادبی در قالب یک سازمان واحد، زمینه رشد فکری و خلاق نویسندگان را فراهم ساخت. روش رسمی آفرینش ادبی در این دوره، همچون دیگر جمهوری‌های شوروی، «رئالیسم سوسیالیستی» بود. در سال‌های جنگ جهانی دوم بسیاری از نویسندگان تاجیک در صفوف ارتش شوروی خدمت کردند؛ ۴۰ تن به نشان ستاره سرخ، ۸ تن به نشان جنگ میهنی مفتخر شدند و ۴ تن جان باختند.

 کنگره‌ها 
عالی‌ترین نهاد تصمیم‌گیری اتحادیه نویسندگان تاجیکستان، کنگره این اتحادیه است و هیئت مدیره نقش اجرایی را بر عهده دارد. هیئت مدیره از میان اعضای خود هیئت رئیسه و دبیرخانه را انتخاب می‌کند که مسئول امور جاری سازمانی و ادبی هستند. نخستین رئیس هیئت مدیره اتحادیه، ابوالقاسم لاهوتی بود.

کنگره‌های نویسندگان تاجیکستان در سال‌های ۱۹۳۴، ۱۹۴۷، ۱۹۵۴، ۱۹۵۹، ۱۹۶۶، ۱۹۷۱، ۱۹۷۶، ۱۹۸۱، ۱۹۸۶، ۱۹۹۱، ۱۹۹۷، ۲۰۰۳ و ۲۰۰۹ برگزار شده‌اند. تا سال ۲۰۲۵، در مجموع شانزده کنگره اتحادیه نویسندگان تاجیکستان برگزار شده است.

 رؤسا 
 سعید نصیراف (۱۹۳۴)
 ابوالقاسم لاهوتی (۱۹۳۵)
 احمدبیک مولانبیک اف (۱۹۳۵–۱۹۳۷)
 نادر شنبه‌زاده (۱۹۳۷–۱۹۳۸)
 ساتم الغ‌زاده (۱۹۴۴–۱۹۴۶)
 میرزا تورسون‌زاده (۱۹۴۶–۱۹۷۷)
 مؤمن قناعت (۱۹۷۷–۱۹۹۱)
 عسکر حکیم (۱۹۹۱–۲۰۰۳)
 مهمان بختی (۲۰۰۳–۲۰۱۵)
 نظام قاسم (از ۲۰۱۵)

 ساختار 
رهبری اتحادیه نویسندگان تاجیکستان از رئیس، دو معاون و اعضای هیئت مدیره تشکیل می‌شود که در کنگره نویسندگان انتخاب می‌شوند. در چارچوب اتحادیه، بخش‌های شعر، نثر، نمایشنامه‌نویسی، ادبیات کودک و نوجوان، نقد ادبی، ترجمه ادبی، روابط ادبی و نیز ادبیات روسی‌زبان و ازبکی‌زبان فعالیت می‌کنند.

شعب این اتحادیه در استان خودمختار کوهستان بدخشان، استان سغد و استان ختلان فعال هستند. اتحادیه همچنین نویسندگان متعلق به ملیت‌های گوناگون ساکن تاجیکستان را گرد هم می‌آورد.

 نقد و ارزیابی علمی 
در پژوهش‌های ادبی، عملکرد اتحادیه نویسندگان تاجیکستان به‌گونه‌ای متفاوت ارزیابی شده است. پژوهشگران اشاره می‌کنند که این اتحادیه در دوره شوروی، در کنار ایفای نقش‌های فرهنگی و سازمانی، به‌شدت تحت تأثیر سیاست‌های حزبی و ایدئولوژیک قرار داشت و این امر در برخی دوره‌ها موجب محدود شدن آزادی خلاقیت و تنوع فکری شد.

همچنین، تحمیل رئالیسم سوسیالیستی به‌عنوان روش رسمی و یگانه آفرینش ادبی، از دیگر محورهای نقد به‌شمار می‌رود که به یکنواختی و قالبی‌شدن آثار ادبی انجامید.

در عین حال، ارزیابی‌های متوازن تأکید می‌کنند که این کاستی‌ها عمدتاً محصول شرایط اجتماعی و سیاسی زمانه بوده و اتحادیه نویسندگان تاجیکستان نقش مهمی در شکل‌گیری ادبیات معاصر تاجیک و تربیت نسل‌های نویسندگان ایفا کرده است.

 نشریات 
مجله ادبی ملی «صدای شرق»، مجله روسی‌زبان «پامیر» و هفته‌نامه «ادبیات و هنر» از نشریات وابسته به اتحادیه نویسندگان تاجیکستان هستند.

 منابع 
 نبی‌یف، عبدالخالق. تاریخ شکل‌گیری اتحادیه نویسندگان تاجیکستان. دوشنبه: ادیب، ۲۰۰۴.

 پانویس 

رده:سازمان‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۳۴ (میلادی)
رده:فرهنگ در تاجیکستان