مسجد حضرت امیر

مسجد حضرت امیر مسجدی است در شهر تهران در حاشیه خیابان کارگر (امیرآباد) شمالی، که بنای اولیه آن بین سال‌های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۰ با طرحی از امیر نصرت منقح و یوسف شریعت‌زاده و همکاران، و با ایدهٔ میرزاعلی تهرانی‏ ساخته شد و یکی از نخستین مساجدی در ایران بود که معماری کاملاً نوگرا داشت.

بخشی از بنای مسجد در سال ۱۳۸۴ خورشیدی تخریب شد و ساختمان‌های جدیدی مغایر با طرح اولیه مدرنیستی بنا به آن افزوده شد.

نخستین پیش‌نماز این مسجد سیدمحمدرضا علوی تهرانی بود و سید عبدالکریم موسوی اردبیلی نیز در این مسجد فعالیت داشت.‏

 معماری 
مسجد حضرت امیر در خیابان کارگر شمالی، یک ساختمان کم‌ارتفاع آجری با نمای بتنی در بافت مسکونی-تجاری کارگر شمالی تهران است.
این ساختمان با مساحت ۷۹۰ متر مربع و حیاطی به مساحت ۲۰۰ متر مربع، با چرخش ۴۵ درجه نسبت به خیابان طراحی شده است. حیاط کوچک این بنا امروزه سرپوشیده شده و بخشی از آن تخریب شده است.

سقف شبستان این ساختمان به صورت پله‌پله‌ای بلندتر می‌شود تا به بلندترین نقطه در مرکز برسد، اما برخلاف گنبدخانه‌های سنتی، در اینجا سطوح صاف به کار رفته‌اند که تصرف آگاهانه در الگوهای سنتی است. مناره از طریق راه‌پله چرخان به موذنه می‌رسد و به دلیل تغییر متریال (بتن)، عنصری کاملاً شاخص و برجسته در طرح به‌شمار می‌آید. مناره با تسلط خود بر چهارراه مجاور، یکی از عناصر تعیین‌کننده در فضای اطراف است.

برخلاف مساجد سنتی که حیاط مرکزی در آن‌ها هسته‌ای تعیین‌کننده و منظم است، در این طرح حیاط بدون تقارن و سیستم مشخص طراحی شده است. تأکید بر عدم تقارن با کشیدن مناره به گوشه و عدم وجود عنصری که بر مرکز حیاط تأکید کند، از ویژگی‌های بارز این طرح است. نمای حیاط با صورت تصادفی و اتفاقی طراحی شده و کتیبه‌های کاشی‌کاری شده در تراز سقف همکف دور حیاط چرخیده‌اند که به نظر الحاقی و نامتناسب می‌رسند. حیاط این ساختمان از «نظام دهنده» در الگوی مساجد سنتی ایرانی به «حادث» تغییر یافته است.

مصالح داخلی ساختمان از آجر و اندود سیمان تشکیل شده‌اند و کتیبه‌های آن با خط بنایی هستند که به ضرورت با در و پنجره قطع شده‌اند. نمای حیاط با مصالح مشابه ساخته شده و از تقارن سنتی فاصله گرفته است. ساختمان با ترکیبی از سادگی، تحرک، بی‌نظمی و کم‌تکلفی، ویژگی‌های مشترک معماری روستایی و مدرن را در خود جای داده است.

به نوشتهٔ گروه تألیف مهندسین مشاور نقش، طراح نمی‌خواسته بنا را از بناهای اطراف جدا کند و به همین دلیل تلاش کرده تا از خلق یک بنا یادواره‌ای خودداری کند. این رویکرد، ترکیبی از سادگی، تحرک، بی‌نظمی و کم‌تکلفی را ایجاد کرده که ویژگی‌های مشترک معماری روستایی و مدرن هستند.
این بنا همچنین دارای صورت مجسمه‌وار است؛ از بیرون، حجم‌ها متفاوت با ارتفاعات و عقب‌نشینی‌های متفاوت دیده می‌شود، اما گویی رو به درون دارد و از چیزی درون خود محافظت می‌کند. این ویژگی‌ها، به همراه اهمیت حجم‌سازی و ترکیب حجم‌ها، به خلق یک بیان خاص و منحصربه‌فرد منجر شده‌اند.

 تخریب و نوسازی 
بخشی از بنای مسجد در سال ۱۳۸۴ شمسی تخریب شد و ساختمان‌های جدیدی مغایر با طرح اولیه مدرنیستی بنا و بر اساس طرحی از مهندسین مشاور آسایش به آن افزوده شد.

 پانویس 

 منابع 
 
 
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تهران
رده:مسجدهای تهران