اسمش نادنم

«اِسمُش نادُنُم» یا «گُلِ بُستانِن» ترانه‌ای فولکلور به زبان اچمی است که احمد علاءالدین هرنگی آن را به لهجهٔ بستکی سروده‌است. این ترانه از مشهورترین و عامه‌پسندترین اشعار و ترانه‌های اچمی است که از همان زمان خلق تا امروزه، در مناسبت‌های محلی رواج دارد. «اسمش نادنم» حداقل بیست بند دارد و شاعر، آن را خطاب به معشوقه‌اش سروده‌است.

 سراینده 
احمد علاءالدین هرنگی چنان‌که از پسوند نامش پیداست، اهل روستای هرنگ و از طایفهٔ «رئیس» بوده‌است. او به عنوان پیشکار، در خدمت خوانین بستک و جهانگیریه بوده‌است که پس از چندی به بحرین رفته و همان‌جا درگذشته است. به جز «اسمش نادنم»، آثار زیاد دیگری به زبان‌های اچمی و فارسی از او بر جای مانده‌است که «آخی دِلُم که دلبرُم ناتا»، «از دل گرفتارم در هوای تو»، «یَک شُوِی مبارک»، «ای گل گلزار من»، «اُمْناشا، اُمْناشا»، «دختر گل‌فروش» و «دل و جُن فدایت ای وِل» از آن جمله‌اند.

 پیشینه 
مصطفی‌خان بستکی به شعر علاقه داشت و فایز تخلص می‌کرد. او در دورهٔ حکومتش بر لارستان، شاعران مناطق مختلف تحت حکومت خود را به بستک فرامی‌خواند و نوعی دربار کوچک برای خودش ترتیب داده بود. در آن دوره اشعار زیادی به زبان اچمی سروده شده‌است که بسیاری از آنها موجود است. ترانهٔ «اسمش نادنم» یکی از همان اشعار است که امروزه به نام ترانه‌های بستکی شناخته می‌شوند. به نوشتهٔ احمد اقتداری، این ترانه را مردم لارستان از دیرباز شنیده‌اند. او همچنین ذکر می‌کند که خودش در کودکی و در حدود سال ۱۳۱۰ این ترانه را از زبان مردم بستک شنیده‌است و در دههٔ پنجاه نیز غالب مردم آن مناطق، ترانه را می‌خوانده‌اند. امروزه هم این شعر برای عامهٔ مردم، مقبولیت بالایی دارد و در مناسب‌های مختلفی چون عروسی‌ها، خوانده می‌شود.

 محتوا و نقد 
«اسمش نادنم» به زبان اچمی و لهجهٔ بستکی سروده شده‌است که تفاوت‌هایی با سایر لهجه‌های این زبان دارد و گسترهٔ استفاده از آن به شهرستان بستک در استان هرمزگان محدود می‌شود. این ترانه را احمد اقتداری در بیست بند و علی‌اکبر بستکی در بیست و دو بند ضبط کرده‌اند. ردیف آن اسمش نادنم به معنی نامش را نمی‌دانم است و به مخاطب ترانه که اسمی از او برده نمی‌شود، اشاره دارد. اقتداری، مخاطب ترانه را دختری از خانواده‌ای محترم که معشوقهٔ احمد علاءالدین هرنگی بوده‌است، می‌داند و معتقد است که شاعر به سبب حفظ حرمت و ادب، از ذکر نام او خودداری کرده‌است. عنایت‌الله نامور هم معشوقهٔ شاعر را دختر خان بستک معرفی می‌کند. او همچنین ترکیبات این ترانه مانند سرو گلستان، پستهٔ خندان و کمان ابروان را مورد توجه قرار داده و معتقد است به دلیل فارسی بودن تمامی این تصاویر شعری، این ترانه را نمی‌توان اثری محلی به معنای دقیق توصیف کرد؛ ولو این که دارای صفت‌ها، فعل‌ها و ضمیرهای زبان محلی باشد. این ترانه و دیگر ترانه‌های مشابه، علاوه بر بعد ادبی، دارای ابعاد مردم‌شناسانه و تاریخی نیز هستند و با نشان دادن دلدادگی مردانی از طبقهٔ رعیت به دختران خان‌زاده و تاجرزاده، طبقات اجتماعی موجود در گذشتهٔ این مناطق را می‌نمایانند.

 متن 
ضبط علی‌اکبر بستکی: «گُلِ بُستانِن»ضبط احمد اقتداری: «اِسمُش نادُنُم»بندمتن اچمیبندمتن اچمیترجمهٔ فارسی۱۱گل بوستان است، نامش را نمی‌برم
سرو گلستان است، نامش را نمی‌دانم۲۲چهرهٔ زیبای او را هر کس ندیده‌است [بداند که]
چون ماه تابان است، نامش را نمی‌دانم۳۴۳بر گرد عارضش ماه انوری است
که زیر چوگان [زلفش محاط] است، نامش را نمی‌دانم۵۴کمان ابروی او [در] هنگام شکار دل [عاشق]
به همراه تیر مژگان است، نامش را نمی‌دانم۶۵[از] چشمان شهلای او پناه به خدا می‌برم
[که] رهزن ایمان است، نامش را نمی‌دانم۷۶[بر] بینی باریک او پتری طلا
چقدر متناسب و موزون است، نامش را نمی‌دانم۸۷دهان چون میم او [که] پر از مروارید است
پستهٔ خندان را مانَد، نامش را نمی‌دانم۹۸لعل لب شکرینش چون نبات و یا
[چون] عقیق و مرجان است، نامش را نمی‌دانم۱۰۹در گفتگو و سخن از بس خوش‌صحبت است
[مانند] بلبل خوش‌خوان است، نامش را نمی‌دانم۱۱۱۰روی سینهٔ صافش، ای وای بر دلم
پستان او چون دو سیب است، نامش را نمی‌دانم۱۲۱۳۱۴۱۱به هنگام آرایش، [از] زیبایی صورت او
مشاطه حیران است، نامش را نمی‌دانم۱۵۱۲[با] نقاب و سرپوش چیت وقتی که بر سر دارد
آشوب‌گر دوران است، نامش را نمی‌دانم۱۶۱۳پیراهن ابریشمین گل‌درشت او [که] غرق از پولک [طلایی] است
[کوتاه] و تا لبهٔ آغاز دامن [او]ست، نامش را نمی‌دانم۱۷۱۴شلوار یک‌طرفهٔ [دامن] او از چیت اطلسی
به پای او جانانه [و خوش‌نما] است، نامش را نمی‌دانم۱۸۱۵از من دلم را ربوده‌است، کسی نزد او [این سخن را] نگوید
که او شاه خوبان است، نامش را نمی‌دانم۱۹۱۶مرا دیوانه کرده‌است و نمی‌دانم که کیست
دل [من] از غمش خون است، نامش را نمی‌دانم۲۰۱۷از لحظه‌ای که به هنگام بعد از ظهر دیدمش
چشم من گریان است، نامش را نمی‌دانم۲۱۱۸همه‌کس خریدار او هستند [با آنچنان عشوه و دلربایی‌اش]، مگر
او یوسف کنعانی است، نامش را نمی‌دانم۲۲۱۹خدایا، خدایا، مرا یار لب‌شکر بده
خدایا، خدایا، [امیدوارم] شوهرش به سفر رود۲۰سرو گلستان است، نامش را نمی‌برم
نوگل بستان است، نامش را نمی‌دانم

 یادداشت‌ها 

 پانویس 

 منابع 
 
 
 
 
 

رده:ترانه‌های اچمی‌زبان
رده:ترانه‌های عشق یک‌سویه
رده:ترانه‌های فولکلور