زنان در فرهنگ ایرانی

زنان در فرهنگ ایرانی به نقش، جایگاه و حضور زنان در حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی ایران در دوره‌های مختلف تاریخی گفته می‌شود. بررسی این موضوع حوزه‌هایی مانند ادبیات، آموزش، هنر، فرهنگ عامه و مشارکت زنان در تحولات فرهنگی و اجتماعی ایران را دربر می‌گیرد. نقش و جایگاه زنان در جامعهٔ ایرانی در دوره‌های مختلف تاریخی یکسان نبوده و متناسب با شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هر دوره تغییر کرده است.

حضور زنان در فرهنگ ایرانی در حوزه‌های گوناگون، از ادبیات و شعر فارسی تا آموزش، هنر و فعالیت‌های اجتماعی، قابل بررسی است. منابع پژوهشی دربارهٔ تاریخ زنان ایرانی نیز به نقش آنان در تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوره‌های مختلف پرداخته‌اند.

زنان در ادبیات فارسی نیز از دوره‌های نخست حضور داشته‌اند و شاعرانی مانند رابعه بلخی، مهستی گنجوی و جهان‌ملک خاتون در منابع ادبی ثبت شده‌اند. در دورهٔ معاصر نیز زنان در شعر، داستان‌نویسی، ترجمه و دیگر عرصه‌های ادبی و فرهنگی حضور گسترده‌ای داشته‌اند.
thumb|زنان در فرهنگ ایرانی

 تاریخ 

 زنان ایران در دوره پیش از اسلام 

زنان در دوره‌های مختلف ایران پیش از اسلام در ساختارهای اجتماعی و اقتصادی حضور داشته‌اند. درباره زنان خاندان سلطنتی نیز شواهدی از نقش آنان در دربار، مناسبات خانوادگی و اقتصادی وجود دارد.

لوح‌های باروی تخت‌جمشید نشان می‌دهند که زنان در نظام اقتصادی هخامنشی حضور داشتند و برخی از آنان جیره‌های غذایی دریافت می‌کردند. این اسناد همچنین اطلاعاتی دربارهٔ زنان کارگر و فعالیت‌های اقتصادی آنان فراهم می‌کنند. در میان این اسناد، زنان خاندان سلطنتی نیز با عناوین و جایگاه‌های مشخصی ثبت شده‌اند.

در اسناد هخامنشی، زنان خاندان سلطنتی با عنوان‌هایی مانند «مادر شاه»، «همسر شاه» و «دختر شاه» شناخته شده‌اند.
برخی زنان دربار هخامنشی در منابع تاریخی و اسناد اداری از نقش و جایگاه قابل توجهی برخوردارند. یکی از شناخته‌شده‌ترین آنها ایرداباما است که در اسناد تخت‌جمشید با فعالیت‌های اقتصادی و مدیریت املاک و نیروی کار مرتبط دانسته شده است.
ازدواج در میان خاندان سلطنتی هخامنشی می‌توانست با مناسبات سیاسی و اجتماعی ارتباط داشته باشد. منابع تاریخی یونانی اطلاعاتی دربارهٔ ازدواج‌ها و روابط خانوادگی خاندان سلطنتی ارائه می‌کنند، هرچند پژوهشگران در استفاده از این منابع به دلیل نگاه و هدف نویسندگان یونانی احتیاط می‌کنند.
زنان در هنر هخامنشی نیز بازنمایی شده‌اند. بیشتر نمونه‌های شناخته‌شدهٔ بازنمایی زنان در این دوره بر مُهرها و آویزها دیده می‌شوند. در این آثار، زنان معمولاً با پوشش بلند و موهای بافته یا پوشیده به تصویر کشیده شده‌اند و در برخی نمونه‌ها گل نیلوفر در دست دارند.

 زنان ایران در دوره اسلامی 

پس از ورود اسلام به ایران، جامعهٔ ایران در زمینه‌های دینی، حقوقی و اجتماعی دستخوش تغییراتی شد. وضعیت زنان نیز در چارچوب جدید دینی و حقوقی قرار گرفت؛ با این حال، جایگاه اجتماعی زنان در دوره‌های مختلف اسلامی یکسان نبود و عواملی مانند دورهٔ تاریخی، محل زندگی، طبقهٔ اجتماعی و موقعیت خانوادگی بر زندگی آنان تأثیر داشت.

پوشش زنان در ایران اسلامی در دوره‌های مختلف شکل‌های متفاوتی داشته است. چادر یکی از پوشش‌های سنتی زنان در ایران بوده که در دوره اسلامی رواج داشته و شکل و کاربرد آن در دوره‌های مختلف تغییر کرده است.

در جامعهٔ ایران اسلامی، خانواده یکی از مهم‌ترین نهادهای اجتماعی مرتبط با زندگی زنان بود. ازدواج، طلاق، مهریه، نفقه، حضانت و ارث از جمله موضوعاتی بودند که دربارهٔ آنها در منابع فقهی و حقوقی اسلامی مقررات و مباحث گسترده‌ای وجود داشت. اجرای این مقررات در دوره‌های مختلف تحت تأثیر شرایط اجتماعی و برداشت‌های فقهی قرار داشت.

مالکیت و حقوق مالی زنان نیز در نظام حقوقی اسلامی مورد توجه قرار گرفت. زنان می‌توانستند از طریق ارث، مهریه و مالکیت شخصی دارای اموال باشند. شواهد تاریخی نشان می‌دهد که برخی زنان در دوره‌های مختلف اسلامی در معاملات، مالکیت املاک و مدیریت دارایی‌های خود مشارکت داشته‌اند.

در کنار محدودیت‌ها و هنجارهای اجتماعی، زنان در برخی دوره‌ها به آموزش و دانش نیز دسترسی داشتند. منابع تاریخی از زنانی یاد می‌کنند که در علوم دینی و ادبیات فعالیت داشته‌اند و برخی از آنان به مراتب بالای دانش دینی دست یافته‌اند.

 زنان در ادبیات فارسی 

ادبیات فارسی یکی از مهم‌ترین حوزه‌های حضور زنان در فرهنگ ایرانی است؛ این حضور در دورهٔ معاصر، به‌ویژه در شعر، داستان و دیگر گونه‌های ادبی، گسترده‌تر شده است. در میان زنان ادیب و شاعر معاصر ایران، پروین اعتصامی و فروغ فرخزاد از چهره‌های شناخته‌شدهٔ ادبیات فارسی به‌شمار می‌روند.

رابعه بلخی از نخستین شاعران زن شناخته‌شده در ادبیات فارسی است. پس از او نیز شاعرانی مانند: مهستی گنجویو جهان‌ملک خاتون در دوره‌های مختلف به شعر فارسی پرداختند.

در دوره معاصر، شاعرانی مانند پروین اعتصامی و فروغ فرخزاد از چهره‌های برجسته ادبیات فارسی به شمار می‌روند. حضور زنان در شعر و داستان‌نویسی فارسی در سده بیستم و پس از آن افزایش یافت.

 زنان در آموزش 

آموزش دختران در ایران پیش از شکل‌گیری مدارس نوین عمدتاً در خانه و مکتب‌خانه‌ها انجام می‌شد. در مکتب‌خانه‌ها آموزش خواندن، نوشتن و آموزش‌های دینی ارائه می‌شد و دختران نیز در سنین کودکی در برخی از این مراکز حضور داشتند.

 مدارس دخترانه 

در دورهٔ قاجار، ایجاد مدارس جدید برای دختران با مخالفت‌هایی روبه‌رو بود. نخستین تلاش‌ها برای ایجاد مدارس ملی دخترانه در سال‌های پایانی دورهٔ قاجار صورت گرفت و از جمله بی‌بی‌خانم استرآبادی در سال ۱۲۸۵ مدرسهٔ «دوشیزگان» را در تهران تأسیس کرد. فعالیت این مدرسه با مخالفت‌هایی مواجه شد و محدودیت‌هایی برای آن ایجاد شد. پس از آن، مدارس دیگری نیز برای آموزش دختران تأسیس شدند.

یکی از مدارس مهم دخترانه در تهران، مدرسهٔ «ناموس» بود که توسط طوبی آزموده تأسیس شد. این مدرسه در گسترش آموزش نوین دختران در تهران نقش داشت و از مراکز مهم آموزش دختران در سال‌های پایانی دورهٔ قاجار به‌شمار می‌رفت.
ایجاد مدارس جدید دختران در ایران به دورهٔ قاجار محدود نبود و روند شکل‌گیری مدارس عمومی دخترانه در سال‌های پیش و پس از مشروطه ادامه یافت. این مدارس به‌تدریج از آموزش خصوصی و خانوادگی به سمت آموزش سازمان‌یافته و عمومی حرکت کردند.

 آموزش در دورهٔ پهلوی 

در دورهٔ پهلوی، آموزش عمومی دختران گسترش بیشتری پیدا کرد و شمار مدارس ابتدایی و متوسطهٔ دخترانه افزایش یافت. همچنین زنان به‌تدریج حضور بیشتری در مراکز آموزش عالی و تربیت معلم پیدا کردند.

 آموزش عالی 

ورود زنان به آموزش عالی ایران به‌تدریج در دهه‌های نخست سدهٔ چهاردهم خورشیدی افزایش یافت. زنان در مراکز تربیت معلم و سپس در دانشگاه‌ها حضور پیدا کردند و شمار دانشجویان زن در دهه‌های بعد افزایش یافت.

 پس از انقلاب ۱۳۵۷ 

پس از انقلاب ۱۳۵۷، آموزش دختران و زنان در چارچوب نظام آموزشی جمهوری اسلامی ادامه یافت. برنامه‌های سوادآموزی و توسعهٔ آموزش عمومی از جمله عواملی بودند که به گسترش دسترسی زنان به آموزش کمک کردند. حضور زنان در آموزش عالی نیز در دهه‌های بعد نیز ادامه داشت.

 زنان و جنبش مشروطه 

جنبش زنان در ایران از اواخر دوره قاجار و به‌ویژه در آستانه انقلاب مشروطه اهمیت بیشتری پیدا کرد. موضوعاتی مانند دسترسی زنان به آموزش، بهبود وضعیت بهداشت، مشارکت اجتماعی، اشتغال، حق رأی و تغییر قوانین مربوط به خانواده از جمله مطالبات مطرح‌شده در جنبش‌های زنان بود.

زنان در جنبش مشروطه ایران در فعالیت‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی مشارکت داشتند. اگرچه قانون اساسی مشروطه زنان را در شمار گروه‌های دارای حق مشارکت سیاسی قرار نداد، شماری از زنان در تظاهرات، جمع‌آوری کمک‌های مالی، فعالیت‌های انجمنی و حمایت از جنبش مشروطه‌خواهی مشارکت کردند. فعالیت زنان در این دوره همچنین زمینه شکل‌گیری نخستین تشکل‌های سازمان‌یافته زنان در ایران را فراهم کرد.

 مشارکت در اعتراض‌ها و تحولات مشروطه 

زنان در برخی تجمع‌ها و اعتراض‌های مرتبط با جنبش مشروطه حضور داشتند. مشارکت آنان تنها به حمایت از مشروطه محدود نبود و در مواردی با دفاع از استقلال و منافع اقتصادی ایران نیز پیوند داشت. در جریان بحران اولتیماتوم روسیه در سال ۱۲۹۰ خورشیدی، گروهی از زنان تهران در برابر مجلس شورای ملی تجمع کردند و از نمایندگان خواستند در برابر فشار روسیه مقاومت کنند.

یکی از ویژگی‌های مهم این دوره، شکل‌گیری انجمن‌ها و تشکل‌های زنانه بود. این انجمن‌ها در ابتدا بیشتر بر موضوعاتی مانند استقلال ایران، حمایت از تولید داخلی، آموزش زنان و فعالیت‌های خیریه تمرکز داشتند و به‌تدریج مسائل مربوط به حقوق و جایگاه اجتماعی زنان نیز در فعالیت آنها مطرح شد.

 انجمن‌های زنان 

از جمله تشکل‌های فعال زنان در این دوره، انجمن آزادی زنان و انجمن مخدرات وطن بودند. این انجمن‌ها در کنار فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی، در موضوعات سیاسی و ملی نیز فعالیت می‌کردند.

انجمن مخدرات وطن از تشکل‌های مهم زنان در سال‌های پس از پیروزی مشروطه بود. این انجمن در فعالیت‌هایی مانند حمایت از کالاهای ایرانی، کمک به تأسیس مدارس دخترانه، فعالیت‌های خیریه و دفاع از استقلال ایران مشارکت داشت. از اعضای شناخته‌شده آن می‌توان به آغابیگم، صدیقه دولت‌آبادی و دره‌المعالی اشاره کرد.

برخی انجمن‌های زنان همچنین از طریق نامه‌نگاری با مجلس و روزنامه‌ها، خواسته‌های خود را درباره آموزش دختران و مسائل اجتماعی زنان مطرح می‌کردند. «انجمن غیبی نسوان» از جمله تشکل‌هایی بود که در این زمینه فعالیت داشت و اعضای آن در حمایت از جنبش ملی و مشروطه نیز مشارکت کردند.

 فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی 

فعالیت زنان در جنبش مشروطه تنها به اعتراض‌های سیاسی محدود نبود. شماری از انجمن‌های زنان برای حمایت از تولید داخلی و تحریم کالاهای خارجی فعالیت کردند. جمع‌آوری کمک‌های مالی برای مدارس، یتیم‌خانه‌ها و دیگر فعالیت‌های عام‌المنفعه نیز از اقدامات برخی از این انجمن‌ها بود.

زنان همچنین در برخی موارد برای تأمین هزینه‌های جنبش و فعالیت‌های عمومی، از دارایی شخصی خود استفاده کردند. در جریان تأسیس بانک ملی نیز گروهی از زنان با اهدای طلا و پس‌انداز خود از این اقدام حمایت کردند.

 محدودیت‌های سیاسی 

با وجود مشارکت زنان در جنبش مشروطه، آنان از حقوق سیاسی برابر با مردان برخوردار نشدند. در نظام سیاسی شکل‌گرفته پس از مشروطه، زنان از مشارکت رسمی در انتخابات و نمایندگی مجلس محروم بودند. همین مسئله موجب شد بخشی از فعالیت‌های زنان پس از مشروطه به تلاش برای دستیابی به حقوق اجتماعی و سیاسی اختصاص پیدا کند.

 تأثیر بر جنبش زنان 

فعالیت‌های زنان در دوره مشروطه به شکل‌گیری شبکه‌ای از انجمن‌ها، مدارس و نشریات زنان کمک کرد و زمینه را برای شکل‌گیری جنبش سازمان‌یافته زنان در دهه‌های بعد فراهم ساخت. برخی از زنانی که در دوره مشروطه فعالیت داشتند، در سال‌های بعد نیز در زمینه آموزش، مطبوعات و حقوق زنان فعال ماندند.

 دوره پهلوی 

در دوره پهلوی، تحولات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی تأثیر قابل توجهی بر وضعیت زنان در ایران گذاشت. سیاست‌های دولت در زمینه آموزش، پوشش، اشتغال و مشارکت اجتماعی زنان باعث تغییراتی در زندگی زنان ایرانی شد.

 دوره رضاشاه 

در دورهٔ رضاشاه، توسعهٔ آموزش نوین دختران یکی از بخش‌های سیاست نوسازی دولت بود. در این دوره مدارس دخترانه گسترش یافتند و شمار بیشتری از دختران امکان دسترسی به آموزش رسمی پیدا کردند.
در ۱۷ دی ۱۳۱۴، سیاست کشف حجاب به صورت رسمی اجرا شد و حضور زنان با حجاب در اماکن عمومی با محدودیت قانونی و اجرایی مواجه شد. اجرای این سیاست در بخش‌هایی از جامعه با مخالفت و مقاومت روبه‌رو شد.
در کنار سیاست کشف حجاب، حکومت رضاشاه از ایجاد نهادهایی برای سازمان‌دهی فعالیت‌های اجتماعی زنان حمایت کرد. «کانون بانوان» در سال ۱۳۱۴ تشکیل شد و در زمینهٔ آموزش و فعالیت‌های اجتماعی زنان فعالیت داشت.

 دوره محمدرضاشاه پهلوی 

پس از کناره‌گیری رضاشاه از حکومت پهلوی در سال ۱۳۲۰، فضای سیاسی و اجتماعی ایران نسبت به دورهٔ پیشین تغییر کرد و انجمن‌ها و تشکل‌های مستقل زنان نیز فعالیت بیشتری پیدا کردند. موضوعاتی مانند آموزش، اشتغال، حقوق مدنی و مشارکت سیاسی زنان در فعالیت‌های این تشکل‌ها مطرح شد.

در دهه‌های ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰، شماری از زنان در سازمان‌ها و انجمن‌های اجتماعی و سیاسی فعالیت کردند و مسئلهٔ حقوق زنان به تدریج جایگاه بیشتری در فضای عمومی کشور پیدا کرد.

 حق رأی و مشارکت سیاسی 

یکی از مهم‌ترین تحولات حقوق سیاسی زنان در دههٔ ۱۳۴۰، اعطای حق رأی به زنان بود. در چارچوب اصلاحات سیاسی و اجتماعی آن دوره، زنان حق مشارکت در انتخابات را به دست آوردند و پس از آن شماری از زنان نیز به مجلس شورای ملی و مجلس سنا راه یافتند.

در سال ۱۳۴۲، زنان برای نخستین بار در انتخابات مجلس شورای ملی شرکت کردند و تعدادی از آنان به عنوان نماینده وارد مجلس شدند.

 قوانین خانواده در دوره حکومت محمدرضا شاه

یکی از مهم‌ترین تغییرات حقوقی مربوط به زنان در دورهٔ محمدرضاشاه، تصویب قانون حمایت خانواده در سال ۱۳۴۶ بود. این قانون، رسیدگی به اختلافات و دعاوی خانوادگی را در چارچوب دادگاه‌های مشخص قرار داد و مقرراتی دربارهٔ مسائل خانوادگی و زناشویی وضع کرد.

قانون حمایت خانواده در سال ۱۳۵۳ اصلاح شد. قانون جدید مقررات مربوط به رسیدگی قضایی به دعاوی خانوادگی و برخی مسائل مربوط به ازدواج و طلاق را تغییر داد و قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۴۶ را لغو کرد.
 سازمان زنان ایران 

در دورهٔ محمدرضاشاه، فعالیت سازمان‌یافته زنان گسترش یافت. «سازمان زنان ایران» در سال ۱۳۴۵ تشکیل شد و در زمینه‌هایی مانند آموزش، بهداشت، خدمات اجتماعی و پیگیری مسائل مربوط به زنان فعالیت کرد.

این سازمان در سال‌های پایانی حکومت پهلوی یکی از مهم‌ترین سازمان‌های رسمی فعال در حوزهٔ مسائل زنان بود.

 دوره جمهوری اسلامی 

پس از انقلاب ۱۳۵۷، وضعیت زنان در ایران در زمینه‌های حقوقی، آموزشی، اجتماعی و سیاسی دستخوش تغییر شد. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اصول ۲۰ و ۲۱ بر برخورداری زنان از حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در چارچوب موازین اسلامی و همچنین حمایت دولت از حقوق زنان تأکید کرده است.

 وضعیت حقوقی 

پس از استقرار جمهوری اسلامی ایران، قوانین مربوط به خانواده، ازدواج، طلاق، حضانت و برخی دیگر از حوزه‌های مرتبط با زندگی زنان بر اساس قوانین جمهوری اسلامی تنظیم شد. قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ نیز چارچوب جدیدی برای رسیدگی قضایی به دعاوی خانوادگی ایجاد کرد و مقرراتی درباره ازدواج، طلاق، حضانت و دیگر امور خانوادگی دربر دارد.

قانون اساسی همچنین دولت را موظف کرده است حقوق زنان را با رعایت موازین اسلامی تضمین کند و برای رشد شخصیت آنان و احیای حقوق مادی و معنوی زنان زمینه‌سازی کند.

پس از انقلاب ۱۳۵۷، آموزش دختران و زنان در نظام آموزش عمومی کشور ادامه یافت و حضور آنان در مدارس و دانشگاه‌ها افزایش پیدا کرد. داده‌های آماری مربوط به سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵ نشان‌دهنده تغییرات گسترده در سطح تحصیلات زنان و افزایش شمار زنان دارای تحصیلات عالی در دهه‌های پس از انقلاب است.
افزایش حضور زنان در آموزش عالی از مهم‌ترین تحولات اجتماعی ایران در دهه‌های پس از انقلاب بوده است. زنان در بسیاری از رشته‌های دانشگاهی حضور یافتند و سهم آنان از جمعیت دانشجویی و دانش‌آموختگان افزایش پیدا کرد.

 اشتغال و مشارکت اقتصادی 

زنان در جمهوری اسلامی در بخش‌های مختلف اقتصادی و حرفه‌ای فعالیت داشته‌اند. با این حال، مشارکت اقتصادی زنان با عواملی مانند وضعیت بازار کار، ساختار خانوادگی، سطح تحصیلات و تفاوت‌های منطقه‌ای ارتباط داشته است. داده‌های سرشماری مرکز آمار ایران امکان بررسی وضعیت اقتصادی و اجتماعی زنان و مردان را به تفکیک جنس فراهم می‌کند.

 مشارکت سیاسی 

زنان در جمهوری اسلامی حق رأی دارند و در انتخابات ریاست‌جمهوری، مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر و روستا شرکت می‌کنند. زنان همچنین در دوره‌های مختلف به نمایندگی مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی انتخاب شده‌اند.

حضور زنان در نهادهای انتخابی در دوره‌های مختلف متفاوت بوده است و تعداد نمایندگان زن در مجلس شورای اسلامی در برخی دوره‌ها افزایش یافته است.

در سینمای ایران پس از انقلاب، زنان در بخش‌های مختلف تولید فیلم، از بازیگری تا کارگردانی و نویسندگی، حضور داشته‌اند. پژوهش‌های مربوط به سینمای زنان ایران نشان می‌دهد که با وجود مقررات و محدودیت‌های مربوط به حضور و بازنمایی زنان، شمار زنان فعال در تولید فیلم در دهه‌های پس از انقلاب افزایش یافته است.

 زنان در مدیریت نهاد های دولتی 

زنان در جمهوری اسلامی ایران در سطوح مختلف مدیریتی و اجرایی حضور داشته‌اند. در سال‌های مختلف، سیاست‌هایی برای افزایش حضور زنان در مدیریت دستگاه‌های اجرایی و ارتقای جایگاه آنان در ساختار اداری کشور تدوین شده است. قانون برنامهٔ پنج‌سالهٔ هفتم پیشرفت نیز دولت را مکلف کرده است ساختار معاونت امور زنان و خانوادهٔ ریاست‌جمهوری و مشاوران امور زنان و خانواده در دستگاه‌های اجرایی را برای تقویت سیاست‌گذاری و نظارت در حوزهٔ زنان و خانواده ارتقا دهد.

در دولت چهاردهم نیز معاونت امور زنان و خانوادهٔ ریاست‌جمهوری از افزایش حضور زنان در سطوح مدیریتی دستگاه‌های دولتی خبر داده است. در سال ۱۴۰۵، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده اعلام کرد که حدود پنج هزار زن در سطوح مدیریتی دولت فعالیت دارند.
همچنین در برخی دستگاه‌های اجرایی، برنامه‌هایی برای افزایش استفاده از ظرفیت زنان در پست‌های مدیریتی اجرا شده است. برای نمونه، وزارت جهاد کشاورزی در سال ۱۴۰۵ از افزایش استفاده از زنان در مسئولیت‌های مدیریتی این وزارتخانه خبر داد.

 حجاب 

پس از انقلاب ۱۳۵۷، حجاب به یکی از موضوعات مهم سیاست اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد. سیاست‌های رسمی جمهوری اسلامی در این زمینه بر ترویج فرهنگ عفاف و حجاب استوار بوده و دستگاه‌های مختلف دولتی و فرهنگی برای اجرای این سیاست‌ها مسئولیت‌هایی بر عهده داشته‌اند.

شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۹۸ «مجموعه تکمیلی اقدامات اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» را تصویب کرد. این مصوبه وظایفی را برای دستگاه‌های مختلف در زمینهٔ آموزش، فرهنگ‌سازی و اجرای سیاست‌های مرتبط با عفاف و حجاب تعیین کرد.
در سال ۱۴۰۳ نیز متن نهایی «قانون حمایت از خانواده از طریق ترویج فرهنگ عفاف و حجاب» در مجلس تصویب شد. این متن برای موضوعاتی از جمله وظایف دستگاه‌های اجرایی، آموزش عفاف و حجاب و مقررات مربوط به پوشش در اماکن عمومی احکامی پیش‌بینی کرده است؛ با این حال، متن منتشرشده در منبع مورد استفاده، تصریح می‌کند که این مصوبه در زمان ثبت آن هنوز ابلاغ و در روزنامه رسمی منتشر نشده بود.

موضوع حجاب در دهه‌های اخیر علاوه بر حوزهٔ سیاست‌گذاری فرهنگی و حقوقی، به یکی از موضوعات مورد بحث و مناقشه در جامعهٔ ایران نیز تبدیل شده است.

 زنان در فرهنگ عامه و میراث شفاهی 

زنان در انتقال و حفظ بخش‌هایی از فرهنگ شفاهی ایران نیز نقش داشته‌اند. داستان‌ها، افسانه‌ها، موسیقی، روایت‌های محلی و شیوه‌های قصه‌گویی بخشی از میراث فرهنگی ایران را تشکیل می‌دهند.

نقالی یکی از هنرهای سنتی داستان‌گویی در ایران است که در آن نقال داستان‌های تاریخی یا افسانه‌ای را به صورت منظوم یا منثور و با استفاده از حرکات نمایشی و گاه موسیقی اجرا می‌کند. این هنر در سال ۲۰۱۱ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس در معرض خطر یونسکو ثبت شد.

یونسکو به وجود جامعه‌ای از زنان نقال اشاره کرده است که برای مخاطبان مختلط اجرا می‌کنند و در انتقال شفاهی این هنر به نسل‌های جوان‌تر، از جمله دختران و زنان جوان، مشارکت دارند.

 زنان در فرهنگ معاصر 

در ایران معاصر، زنان در حوزه‌های مختلف فرهنگی و اجتماعی حضور دارند. ادبیات، دانشگاه، رسانه، سینما، هنرهای تجسمی و فعالیت‌های فرهنگی از جمله حوزه‌هایی هستند که زنان در آنها نقش داشته‌اند.

تحولات اجتماعی سده بیستم و بیست‌ویکم باعث شده است موضوعاتی مانند آموزش، اشتغال، خانواده، هویت، مشارکت اجتماعی و حقوق زنان در ادبیات و هنر ایرانی بازتاب گسترده‌تری پیدا کند.

 جستارهای وابسته 

 زنان در ایران
 جنبش زنان در ایران
 انقلاب مشروطه
 فرهنگ ایران
 ادبیات فارسی
 شعر فارسی
 نقالی
 سینمای ایران

 منابع 

 ستاری، جلال. سیمای زن در فرهنگ ایران. تهران: نشر مرکز، ۱۳۹۸. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۰۵-۰۰۰-۹.
 Brosius, Maria. WOMEN i. In Pre-Islamic Persia. Encyclopaedia Iranica.
 Najmabadi, Afsaneh. EDUCATION xxv. WOMEN'S EDUCATION IN THE QAJAR PERIOD. Encyclopaedia Iranica.
 Afary, Janet. FEMINIST MOVEMENTS i. INTRODUCTION, ii. IN THE LATE QAJAR PERIOD. Encyclopaedia Iranica.
 Sedghi, Hamideh. FEMINIST MOVEMENTS iii. IN THE PAHLAVI PERIOD. Encyclopaedia Iranica.
 Women’s Cinema in Post-Revolutionary Iran. Cinema Iranica.
 UNESCO. Naqqāli, Iranian dramatic story-telling. Intangible Cultural Heritage.

رده:زنان در ایران
رده:تاریخ زنان در ایران
رده:فرهنگ در ایران
رده:جامعه ایران
رده:حقوق زنان در ایران