کابوک (مستند)

کابوک مستند ایرانی است به کارگردانی و نویسندگی جعفر صادقی که چهارمین اثر بلند این مستندساز ایرانی محسوب می‌شود.

مستند کابوک در نوزدهمین دوره از جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت در آذرماه ۱۴۰۴ موفق شد جایزه بهترین مستند از نگاه تماشاگران را به‌دست بیاورد.

 داستان مستند کابوک 
مستند کابوک، قصه خانواده‌ای ۹ نفره شامل پدر و مادر و ۷ فرزند پسرشان است که در یکی از روستاهای استان گلستان زندگی می‌کنند و شغلشان کشاورزی در باغ پرتقالی است که در همان حوالی متعلق به آنهاست. ماجرا از زمانی آغاز می‌شود که چندین هزار پرنده مهاجر روی درختان این باغ می‌نشینند و شروع به لانه‌سازی می‌کنند. در ابتدا، اعضای این خانواده می‌دانند که چالش بزرگی پیش رو دارند، ولی متوجه شدت خطری که تهدیدشان می‌کند، نیستند اما آرام آرام، حجم بالای این پرندگان، باغ را به سمت خسارات سنگین و نابودی کامل می‌برد. یکی از برادران به نام موسی الرضا با ماندن این پرندگان در باغ مخالف است. این فیلم چالش این خانواده برای همزیستی شان با این پرندگان را نمایش می‌دهد.

 نقدها 
ونوس بهنود، در مطلبی که در وبسایت رسمی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی دربارهٔ فیلم مستند کابوک منتشر شده است، نوشت: "مستند «کابوک» ساخته جعفر صادقی یادآور فیلم ستایش شده آلفرد هیچکاک، «پرندگان» است. مستندی دلهره‌آور که تصویری ناآشنا از طبیعت و پرندگان برای تماشاگرش دارد. «پرندگان» فیلمی در ژانر ترسناک و دلهره‌آور، محصول ۱۹۶۳ ایالات متحده آمریکا است که توسط کارگردان بریتانیایی آلفرد هیچکاک تولید شده است. موضوعی که از یک فیلم سینمایی به مستندی در ایران رسید با همان میزان ترس و وهمی مبهم "

مسعود فراستی و سعید قطبی زاده منتقدان سینمای ایران در ویژه برنامه کات که به مناسبت نوزدهمین دوره از جشنواره سینماحقیقت پخش می‌شدند مستند کابوک را تحسین کردند. فراستی نیز ضمن اشاره به شباهت‌های کابوک به حس و حال فیلم پرندگان هیچکاک، کابوک را یکی از بهترین فیلمهای این دوره از جشنواره دانست، سعید قطبی زاده در ادامه گفت: "من واقعا از دیدن این فیلم لذت بردم. یک مستند بی ادعا که خطر ادایی شدن و سانتیمانتالیسم تهدیدش می‌کرد. ولی به این دام نیفتاد. جاهایی حتی کمدی است. ۲ هزار پرنده به یک تکه از باغی می‌آیند و برای این که محصول را می‌خورند و فضله می‌اندازند، واقعا مستند پرزحمتی بود و نماهای هوایی که گرفته بود، بسیار عالی بود. منتظرم که فیلم بعدی جعفر صادقی را ببنیم. "

سارا توکلی ، در مطلبی که در وبسایت رسمی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و همچنین در خبرگزاری آنا که دربارهٔ مستند کابوک منتشر کرده بود نوشت: "مستند «کابوک» به کارگردانی جعفر صادقی، مسئله محیط زیست را نه در قالب شعار، بلکه از دل یک موقعیت واقعی و خانوادگی روایت می‌کند؛ جایی که حضور هزاران پرنده مهاجر، باغ یک خانواده را به میدان تصمیم‌های اخلاقی، معیشتی و اجتماعی تبدیل می‌کند. این فیلم که نخستین بار در جشنواره «سینماحقیقت» نمایش داده شد، به جای ارائه راه حل‌های ساده، تماشاگر را با مجموعه‌ای از پرسش‌ها، شایعه‌ها، پیگیری‌های بی نتیجه و انتخاب‌های ناگزیر روبه رو می‌کند؛ انتخاب‌هایی که نه کاملا درست‌اند و نه کاملا غلط."

دکتر محمد اسماعیل اسدی، در مطلبی که دربارهٔ مستند کابوک منتشر کرده است می‌نویسد: " مستند «کابوک» نمونه‌ای کم‌ادعا اما عمیق از مواجهه سینمای مستند با یکی از پیچیده‌ترین مسائل بوم‌شناسی معاصر است: تعارض میان حفاظت از تنوع زیستی و پایداری معیشت‌های محلی.

جعفر صادقی با پرهیز آگاهانه از روایت‌های شعاری، مخاطب را در دل یک سامانه کشاورزی واقعی در استان گلستان قرار می‌دهد؛ جایی که طبیعت نه در مقام امر رمانتیک، بلکه به‌مثابه سامانه‌ای زنده و اثرگذار بر زندگی انسان حضور دارد.

«کابوک» بی‌آنکه از مفاهیم تخصصی استفاده کند، به‌روشنی منطق سامانه‌های پیچیده و غیرخطی را به تصویر می‌کشد؛ جایی که تغییر در زیستگاه‌ها و منابع، بازخوردهایی فراتر از انتظار ایجاد می‌کند.

نقطه قوت فیلم، نمایش هم‌زمان خدمات و هزینه‌های اکوسیستمی است. پرندگان مهاجر هم بخشی از سرمایه طبیعی منطقه‌اند و هم عامل فشار اقتصادی بر یک خانواده کشاورز. این دوگانگی، مسئله‌ای کلیدی در ادبیات پایداری است که «کابوک» آن را از سطح نظری به تجربه‌ای زیسته فرو می‌کاهد.

در لایه‌ای عمیق‌تر، فیلم به نقد خاموش نظام حکمرانی محیط‌زیست می‌پردازد؛ جایی که نبود سازوکارهای جبرانی و مشارکت محلی، حفاظت را به تعارض بدل می‌کند. کشاورز فیلم نه مخالف طبیعت، بلکه قربانی توزیع ناعادلانه هزینه‌های حفاظت است؛ واقعیتی که در بسیاری از سیاست‌های محیط‌زیستی نادیده گرفته می‌شود.

از منظر سینمای مستند، انتخاب رویکرد مشاهده‌گرانه و حذف صدای مفسر، به فیلم اعتباری اخلاقی می‌بخشد. دوربین قضاوت نمی‌کند و همین بی‌داوری، مخاطب را به بازاندیشی عمیق‌تری دربارهٔ نسبت انسان و طبیعت فرامی‌خواند. در نهایت، «کابوک» یادآور این حقیقت بنیادین است که پایداری بدون عدالت امکان‌پذیر نیست. این فیلم نه پاسخی آماده ارائه می‌دهد و نه راه‌حلی ساده؛ بلکه با طرح پرسش‌های درست، سهم خود را در ارتقای گفت‌وگوی بوم‌شناختی و اجتماعی ایفا می‌کند. «کابوک» مستندی است که به‌جای تصویرسازی از طبیعتی دوردست، ما را با پیامدهای تصمیم‌های انسانی در زیست‌بومی مشترک روبه‌رو می‌سازد. "

پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، در مطلبی در مورد مستند کابوک، نوشت: "مستند می‌کوشد دشواری‌های امرار معاش را در کنار پایبندی به باور احترام به پرندگان و محیط زیست به تصویر بکشد؛ دغدغه‌ای غیرکلیشه‌ای که نشانی از فرهنگ غنی ما نیز در خود دارد و نشان می‌دهد فرهنگ ایرانی چگونه در مواجهه با بحران‌ها از ظرفیت‌هایی، چون مهمان‌نوازی، صبر و رواداری بهره می‌گیرد. این مستند به کارگردانی جعفر صادقی، با نگاهی جهانی و گسترده به مفهوم محیط زیست می‌پردازد و نقش روابط اجتماعی و خانوادگی را در حل تعارض‌ها برجسته می‌کند. «کابوک» در گویش محلی شمال ایران، به معنای «آشیانه پرنده» است؛ پرندگانی که گاه مهمانان ناخوانده‌اند و ممکن است ایجاد بحران کنند، اما پرسش اصلی این است که چه کسانی در زمان بحران پای اصول خود می‌ایستند؟ "

 جشنواره‌ها 
مستند کابوک برای اولین بار در جشنواره سینماحقیقت سال ۱۴۰۴ هم در بخش ملی و هم در بخش بین‌الملل به عنوان یکی از نمایندگان سینمای ایران به نمایش درآمد،و از همان ابتدا مورد تحسین منتقدان و مخاطبان قرار گرفت و از جمله فیلمهایی بود که به‌علت استقبال مخاطبان به سانس‌های ویژه فوق‌العاده می‌رفت.و ضمن قرار گرفتن در لیست نامزدهای بهترین مستند جشنواره سینماحقیقت از نظر مردم، نامزد کسب عنوان بهترین کارگردانی از نگاه هیئت داوران جشنواره نیز بود و در انتها جعفر صادقی تهیه‌کننده و کارگردان مستند کابوک ضمن کسب لوح تقدیر بهترین فیلم مستند از نگاه داوران بخش بین‌الملل جشنواره سینماحقیقت، موفق شد جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را نیز دریافت کند

 جوایز 
+نام جشنوارهمکان برگزاریسال برگزارینتیجهتوضیح جایزهسینما حقیقتایران۱۴۰۴ جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران جشنواره سینماحقیقت ۱۴۰۴ لوح تقدیر بهترین مستند از نگاه داوران بخش بین‌الملل جشنواره سینماحقیقت ۱۴۰۴نامزدبهترین کارگردانی از نگاه داوران بخش ملی جشنواره سینماحقیقت ۱۴۰۴

 منابع 

رده:فیلم‌های مستند ایرانی
رده:فیلم‌های مستند