محمد بن یحیی صولی

محمد بن یحیی صولی (متوفای ۳۳۵ یا ۳۳۶ق) ادیب، نویسنده و معلم دربار حکومت عباسی در قرن سوم و چهارم هجری بود. وی از ادبا و علمای مشهور دوران خود به‌شمار می‌رفت و آثار متعددی در حوزهٔ ادب و تاریخ از جمله الأوراق و أدب الکتاب تألیف کرده است.اثری، محمد بهجت، مقدمه کتاب «أدب الکتاب»، ص۸، المکتبة العربیة، بغداد، المطبعة السلفیة، القاهرة، ۱۳۴۱ق

 خاندان 
محمد بن یحیی صولی از خاندان «صول» بود. صولی خود را مجوسی و منسوب به فارسیان می‌دانست. به گفتهٔ ابن اثیر، «صول» به دست یزید بن ملهب اسلام آورد و تا زمانی که یزید در یوم العقر کشته شد، همراه او بود.ابن اثیر، الکامل فی التاریخ برخی منابع «صَولی» را با فتحه ذکر کرده‌اند که منتسب به شهری در مصر است، اما این اشتباه است و صحیح همان «صولی» است.اثری، محمد بهجت، همان مدرک

 جایگاه علمی 
صولی استاد فنون ادبیات بود و آداب پادشاهان را به‌خوبی می‌دانست. وی اطلاعات وسیع داشت و در نگارش کتب بسیار متبحر بود و حافظهٔ فوق‌العاده‌ای داشت. الراضی بالله او را به عنوان معلم و هم‌نشین استخدام کرد و مقتدر عباسی و مکتفی عباسی نیز از خدمات او بهره بردند.

وی در بازی شطرنج نیز مهارت داشت و به او لقب «شطرنجی» داده بودند؛ برخی گمان کرده‌اند که او واضع شطرنج بوده است.کارل بروکلمان، تاریخ الأدب العربی، ج ۳، ص۵۲

 استادان و شاگردان 
وی از استادانی همچون ابوداود سجستانی، ابوالعباس ثعلب و ابوالعباس مبرد روایت شنید و دارقطنی، ابوعبدالله مرزبانی و ابوالفرج از او روایت نقل کرده‌اند. ابوالفرج نیز در کتاب «الأغانی» از او یاد کرده است.رضا تجدد، ترجمه فهرست ابن ندیم، ص۲۴۸–۲۴۹

 وفات 
محمد بن یحیی صولی در سال ۳۳۵ق وفات کرده است. برخی منابع فوت او را در سال ۳۳۶ق در بصره ذکر کرده‌اند؛ در زمان خلافت المطیع ابوالفضل بن المقتدربالله، در حالی که برای حفظ جان خود از مردم مخفی شده بود.ابن اثیر، همان مدرک

 تألیفات 
 الأدب الکتاباثری، محمد بهجت، همان مدرک، ص۸
 الأوراق
 کتاب الوزراء (یا أخبار الوزراء)
 اللقاء و التسلیم
 تفصیل السنان
 کتاب الشامل
 أخبار الشعراء
 کتاب الأنواع
 شرح دیوان الحماسة لأبی تمام
 جزء الصولی
 کتاب الشطرنج

 منابع 
 ابن اثیر، الکامل فی التاریخ.
 اثری، محمد بهجت، مقدمه کتاب «أدب الکتاب»، المکتبة العربیة، بغداد، المطبعة السلفیة، القاهرة، ۱۳۴۱ق، ص۸
 کارل بروکلمان، تاریخ الأدب العربی, ج ۳، ص۵۲
 رضا تجدد، ترجمه فهرست ابن ندیم، ص۲۴۸–۲۴۹

رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۱۰ (میلادی)
رده:نویسندگان عرب‌زبان