غار-دژ سه تاق

غار-دژ سه‌ تاق (با نام‌های محلی غار-دژ کیلی و تاق فرامرز) یکی از محوطه‌های تاریخی و استحکامات صخره‌ای در شهرستان سوادکوه، استان مازندران است. این محوطه در محدوده دربند کولا و در نزدیکی غار-دژ کیجاکرچال قرار دارد و در برخی مطالعات میدانی، به‌عنوان بخشی از شبکه استقراری و دفاعی پیرامون غار-دژ اسپهبد خورشید بررسی شده‌است.

 موقعیت جغرافیایی 
غار-دژ سه‌ تاق در منطقه کوهستانی سوادکوه و در محدوده دربند کولا واقع شده‌است. این منطقه از گذرگاه‌های تاریخی میان نواحی مرکزی ایران و تبرستان به شمار می‌رفته و در طول دوره‌های تاریخی دارای اهمیت ارتباطی و دفاعی بوده‌است.

 نام‌شناسی 
نام «سه‌ تاق» احتمالاً برگرفته از ساختار طبیعی و معماری محوطه است. سه تاق بر روی هم با یک فاصلۀ معین در دیوارۀ کوه ایجاد شده‌اند. در منابع محلی، این محوطه با نام‌های «کِیلی/کِلی» و «تاقِ فرامرز» نیز شناخته می‌شود.

 ویژگی‌های معماری 
این محوطه از ساختارهای صخره‌ای و پناهگاه‌های طبیعی تشکیل شده و به دلیل موقعیت مرتفع و دسترسی محدود، دارای ویژگی‌های دفاعی طبیعی است. سه تاق بر روی هم در دیوارۀ کوه قرار دارند که هر کدام با ساختار سنگ، گچ، ساروج و چوب مستحکم شده‌اند. ساختار کلی آن در پیوند با دیگر محوطه‌های تاریخی منطقه مانند غار-دژ اسپهبد خورشید و غار-دژ کیجاکرچال بررسی شده‌است.

 جایگاه تاریخی 
برخی پژوهش‌های مرتبط با محوطه‌های کوهستانی سوادکوه، غار-دژ سه‌ تاق را بخشی از مجموعه دفاعی تنگه کولا دانسته‌اند؛ مجموعه‌ای که شامل آثاری چون قلعه رواتسر[باج‌گیران]، غار-دژ کیجاکرچال و غار-دژ اسپهبد خورشید است.

 پژوهش‌های باستان‌شناسی 
در بررسی‌های میدانی مرتبط با غار-دژ اسپهبد خورشید و گذرگاه‌های پیرامونی آن، از محوطه‌های وابسته در دربند کولا از جمله غار-دژ سه‌ تاق[کیلی/تاق فرامرز] نیز یاد شده‌است.
یک دهه پیش از بررسی‌های باستان‌شناسی برای تشکیل شناسنامه ثبتی اثر، متأسفانه اسناد ارزشمند بایگانی تبرستان که مربوط به دوران پساساسانی(صدر اسلام) است، به دست یک گروه غارنوردی از اینجا غارت و به خارج از کشور قاچاق شد. توفیق، سامان (۱۴۰۵). "اسپهبدان تبرستان". تاریخ مصور ایران، جلد ۵: رستاخیز ایران. نشر سایان. 

 جستارهای وابسته 
 غار-دژ کیجاکرچال
 غار-دژ اسپهبد خورشید
 قلعه رواتسر
 دربند کولا
 غار-دژ دیوخانه
 قلعه کنگلو
 سامان توفیق

 منابع 

رده:محوطه‌های تاریخی استان مازندران
رده:غارهای تاریخی ایران
رده:دژهای تاریخی شهرستان سوادکوه
رده:تاریخ طبرستان