فولکلور هزارگی

فولکلور هزارگی گنجینه‌ای از فرهنگ عامهٔ مردم هزاره است که در قالب ادبیات شفاهی، موسیقی، آیین‌ها، ضرب المثل‌ها و باورهای سنتی تجلی یافته‌است. این میراث فرهنگی بازتابی از تاریخ، هویت و مقاومت این قوم در برابر چالش‌های تاریخی است.

 ادبیات شفاهی 
دوبیتی‌ها: شعرهای عامیانه‌ای هستند که با زبان ساده و احساسات عمیق، موضوعاتی مانند عشق، رنج و زندگی روزمره را بیان می‌کنند. این اشعار، بخش مهمی از ادبیات فولکلوریک هزارگی را تشکیل می‌دهند و در کتاب‌هایی مانند ترانه‌های غرجستان گردآوری شده‌اند.

مخته: نوعی نوحه‌خوانی است که مردمان هزاره در مراسم سوگواری اجرا می‌کنند. مخته‌ها، غم و اندوه ناشی از فقدان عزیزان را بازتاب می‌دهند و به‌ویژه در دوران جنگ‌های هزاره‌ها با عبدالرحمان خان شکل گرفته‌اند.

لالایی‌ها (لَلی): مادران هزاره برای خواباندن کودکان خود، لالایی‌هایی می‌خوانند که آرزوهایشان برای آیندهٔ فرزندان را بیان می‌کند. برای مثال، آرزوی والی شدن فرزند در بامیان، در لالایی‌ها تکرار می‌شود.«لُورلَی لُورلَی باچِه‌مَه - اُو نُورِ دُو دیدِه‌مَه»

«باچِه ازمو کلان شوَه - والی‌یِی بامیان شوَه»

 موسیقی سنتی 
دمبوره: ساز اصلی موسیقی هزارگی است که در جشن‌ها و مراسم مختلف نواخته می‌شود. این ساز، نقش مهمی در حفظ و انتقال موسیقی سنتی هزاره‌ها دارد.

دیدوی یا بولبی: آوازهایی هستند که چوپان‌ها و مردم در عروسی‌ها و جشن‌ها می‌خوانند. این آوازها، احساسات عاشقانه و لحظات شادی را بیان می‌کنند.

 ضرب‌المثل‌ها و باورهای عامه 
ضرب‌المثل‌های هزارگی، بخش مهمی از فرهنگ شفاهی این قوم را تشکیل می‌دهند و در انتقال ارزش‌ها و تجربیات نسل‌ها نقش دارند. این ضرب‌المثل‌ها، در موقعیت‌های مختلف زندگی روزمره به کار می‌روند و نشان‌دهندهٔ خرد جمعی مردم هزاره هستند.

 منابع و پژوهش‌ها 
ترانه‌های غرجستان: اثر دکتر اسدالله شعور، شامل ۸۱۱ دوبیتی هزارگی است که از هفت ولایت گردآوری شده‌اند.

نمونه‌هایی از فرهنگ شفاهی هزارگی: تألیف شاه علی‌اکبر شهرستانی، که به بررسی جنبه‌های مختلف فرهنگ عامهٔ هزاره‌ها می‌پردازد.

موسیقی اصیل هزاره: کتابی که به معرفی سازها و سبک‌های موسیقی هزارگی می‌پردازد و نقش آن‌ها در حفظ فرهنگ هزاره‌ها را بررسی می‌کند.

 پانویس 

رده:هزاره
رده:فرهنگ مردم هزاره
رده:فولکلور
رده:فولکلور بر پایه قومیت
رده:فولکلور بر پایه منطقه
رده:ادبیات شفاهی
رده:موسیقی افغانستان
رده:سنت‌ها
رده:هزارستان
رده:هنرها در افغانستان
رده:موسیقی قومی
رده:اسطوره‌شناسی آسیا