دیناروند

دیناروند، نام یک ایل لر که در لرستان، ایلام و خوزستان سکونت دارند. ایل دیناروند فرزندان شاه دینار از خاندان کارن هستند که در نبرد نهاوند پس از شکست ایرانیان از سپاه مسلمین، پیمان صلحی با وی می‌بندند، که از طرف آنها به حکومت بلوک نهاوند (لرستان فیلی) منصوب می‌گردد. دینار از خاندان کارن تا دوره معاویه حاکم نهاوند بود.

 تاریخ 
در اواخر دوران حکومت ساسانیان فردی از خاندان کارن با نام دینار حاکم نهاوند بود. دینار شاه بود. لرستان( پیشکوه و پشتکوه )و دیگر قسمت‌های غرب کشور، در تیول خاندان کارن با مرکزیت نهاوند بوده است. بعدها فرزندان شاه دینار تشکیل ایل دیناروند را می‌دهند. و همانند سایر طوایف لر گرمسیر و سردسیر آنها لرستان پیشکوه و پشتکوه بوده است، در بازه زمانی بیش از هزار سال دینارکوه و دهلران (دهلران، موسیان، مورموری، آبدانان) تا حوالی شوش، نشیمن اصلی ایل دیناروند می‌گردد، حد این ایل قدیمی که  یادگاری از ایران باستان است، از شمال به کبیرکوه و دینارکوه و از شرق به پهله(زرین آباد ) و از غرب به رودخانه کرخه تا حوالی شوش و از جنوب به دهلران و موسیان تا مرز عراق بوده است.
در تاریخ طبری، از دینار به عنوان شاه یاد شده است، بعد از اینکه با مسلمانان صلح می‌کند نام شهر نهاوند به نام ماه دینار تغییر می‌کند و به عنوان حاکم بخشی از پهله باستانی به مرکزیت بلوک نهاوند منصوب می‌گردد، حدود فرمانروایی وی، کل لرستان تا شرق اصفهان و تا نواحی قم گسترش داده می‌شود. ایل دیناروند، فرزندان شاه دینار  هستند، که بعد از چند قرن، فرزندان شاه دینار ایل دیناروند را تشکیل می‌دهند، ییلاق و قشلاق آنان، در سرزمین‌ لرستان (پیشکوه و پشتکوه) است و بیش از هزار سال است که در کنار دینارکوه و دهلران و زمین‌های مجاور آن به عنوان نشیمن خود اختیار کرده‌‌اند، منطقه دینارکوه را به اسم جدشان شاه‌دینار نامیدند، محدوده ایل دیناروند از شمال به دینارکوه و کبیرکوه و از جنوب به دهلران و موسیان تا مرز عراق و از شرق‌ تا پهله زرین‌آباد و از غرب به کرخه تا حوالی شوش باستان است.

 دیرینگی ایل دیناروند در لرستان پشتکوه 
 سپهبد علی رزم آرا، نخست وزیر وقت پهلوی دوم در کتاب جغرافیایی نظامی پشتکوه، در رابطه با دیرینگی ایل دیناروند در پشتکوه لرستان می‌گوید:

ایل کایدخورده، در زمان قدرت ایل دیناروند، در دوره قاید همت‌خان، جزئی از ایل دیناروند بود، بنابراین به نظر می‌رسد، با توجه به مدارک متقن و دسته اولی(سوابق) که رزم آرا، مرد شماره دوم ایران در زمان پهلوی دوم در دست داشته، اذعان نموده که ایل دیناروند، قدیمی‌ترین ایل و سکنه پشتکوه لرستان بوده‌است.

 کرم رضایی، در کتاب بررسی پیشینه تاریخی اجتماعی و فرهنگی ده هزار ساله دهلران و استان ایلام در مورد ایل دیناروند و گویش آنان و دینارکوه می‌گوید:

 جعفر خیتال در کتاب مجموعه آرا در مورد سرزمین پشت کوه ایلام می‌گوید:

 صد پنجاه سال پیش (۱۲۹۰ ه،ق) در کتاب مجموعه آثار حاجی عبدالله‌خان همدانی در رابطه با ایل دیناروند آورده شده که:

این سند به درستی گویای نشیمن، ایل دیناروند، به عنوان قدیمی‌ترین ایل لُر در منطقه شوش هست،
و از ساکنان قدیمی شهر حالیه شوش هستند.

 در کتاب مشاهیر لر تالیف ایرج کاظمی آورده شده که:

طبق این سند، جد خاندان قاضی‌زاده‌ها(محله و میدان قاضی‌آباد خرم‌آباد مزین به نام این خاندان است) از تبار دیناروند‌های سیمره(دره‌شهر) می‌باشد که حدود ۴۴۰ سال پیش به خرم‌آباد مهاجرت می‌کند. و این سند گویای دیرینگی و قدمت ایل دیناروند در پشتکوه لرستان است، چون تشکیل طایفه در بازه زمانی چند صد سال است.

 در کتاب غلامحسین‌خان شهاب‌الملک پشتکوهی ، اثر صید محمد درخشنده در مورد صفحه دیناروند آورده شده:

 جمعیت 
ایل دیناروند هم اکنون در استان های لرستان، ایلام و خوزستان ساکن هستند و دارای جمعیت بسیار زیادی می باشند.

صد و پنجاه سال پیش (۱۲۹۰ ه،ق) در کتاب مجموعه آثار حاجی عبدالله‌خان همدانی در رابطه با ایل دیناروند آورده شده که:
 لرهای ایل دیناروند بعد از تفرقه پشتکوه قریب به ۵۰۰ خانوار در کنار رود کرخه سکنی دارند و در اطراف دانیال از آب کرخه زراعت صیفی و شتوی می‌کنند.
لایارد جمعیت دیناروند های ایلام(پشتکوه)  را در میانه دوران قاجار، ۲۰۰ خانوار و رزم‌آرا جمعیت آنان را در آغاز دوره پهلوی ۱۰۰ خانوار ذکر کرده‌اند.

تقسيم بندی طوایف
طوایف ایل دیناروند عبارتند از

 هشاور 
 مماور
 شمسیروند
 گمروند
 کیووَند
 کاید
 سرگچی
 ولی‌شرف
 حسن‌غلامعلی
 مانگری
 مَوَلی
 گله‌دار
 کُل‌کُل
 پیشکار
 کوچونی
 قیاسوند
 بویزه
 طالبک
 لالوند

 پانویس 

 منابع 

رده:لرها
رده:خاندان کارن
رده:دیناروند