اینترنت پرو

اینترنت پرو یا «اینترنت پایدار کسب‌وکارها»، طرحی طبقاتی برای دسترسی به اینترنت بین‌المللی است که توسط اپراتورهای تلفن همراه ایران (همراه اول، ایرانسل و رایتل) ارائه می‌شود. این سرویس دسترسی نسبتاً بهتر و با سانسور کمتر را صرفاً برای برخی کسب‌وکارها و افراد خاص فراهم می‌کند، در حالی که میلیون‌ها شهروند عادی در شرایط قطعی طولانی‌مدت اینترنت بین‌المللی رها شده‌اند. بسیاری از ناظران و رسانه‌های بین‌المللی این طرح را «آپارتاید دیجیتال» و نمادی آشکار از تبعیض حکومتی می‌دانند.

این پروژه در بحبوحه قطعی سراسری اینترنت پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) اجرا شد و به سرعت به یکی از جنجالی‌ترین سیاست‌های اینترنتی جمهوری اسلامی تبدیل گردید.

 تاریخچه 

پس از آغاز قطعی گسترده اینترنت بین‌المللی در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، که یکی از طولانی‌ترین خاموشی‌های اینترنتی تاریخ ثبت شده است، شورای عالی امنیت ملی طرح «اینترنت پرو» را تصویب کرد. هدف اعلام‌شده حفظ فعالیت‌های اقتصادی بود، اما منتقدان معتقدند این طرح عملاً دسترسی به اطلاعات را به یک امتیاز ویژه برای افراد خاص تبدیل کرده است.

این سرویس ابتدا با نام‌های غیررسمی «سیم‌کارت سفید» و «اینترنت ویژه» مطرح شد و از بهار ۱۴۰۵ به صورت رسمی تحت عنوان اینترنت پرو عرضه گردید. با این حال، اجرای آن به جای کاهش نارضایتی، خشم عمومی را تشدید کرده است.

 انتقادها 
اینترنت پرو با موجی از انتقادهای شدید داخلی و بین‌المللی مواجه شده و به عنوان یکی از بارزترین نمونه‌های نابرابری دیجیتال در جهان شناخته می‌شود.

 دیدگاه عموم مردم 
شهروندان ایرانی این طرح را تبعیض آشکار و تحقیرآمیز می‌دانند. بسیاری از کاربران عادی در فضای مجازی و رسانه‌ها از آن با عناوینی مانند «اینترنت اشرافی»، «اینترنت طبقاتی»، «اینترنت برای پولدارها» و «تقسیم مردم به دیجیتال‌دار و دیجیتال‌ندار» یاد می‌کنند. گزارش‌ها نشان می‌دهد که هزینه بالای این سرویس برای خانوارهای متوسط و کم‌درآمد به حدی است که آن‌ها را مجبور به انتخاب بین اینترنت و نیازهای اولیه زندگی مانند غذا کرده است. این موضوع خشم گسترده‌ای در میان اقشار متوسط، دانشجویان، فریلنسرها و کسب‌وکارهای کوچک ایجاد کرده است.

 دیدگاه سازمان‌ها و نهادهای حقوق بشری 
سازمان‌های حقوق بشری و رسانه‌های معتبر بین‌المللی این سیاست را به شدت محکوم کرده‌اند:
 گزارش‌های ایران اینترنشنال، گلف نیوز، یورونیوز و صدای آمریکا آن را عامل تعمیق شکاف اجتماعی و افزایش نارضایتی عمومی دانسته‌اند.
 نت‌بلاکس (NetBlocks) این طرح را بخشی از استراتژی حکومت برای کنترل اطلاعات و ایجاد طبقه‌بندی دسترسی توصیف کرده است.
 منتقدان حقوق بشری معتقدند اینترنت پرو حق دسترسی برابر به اطلاعات را نقض می‌کند و آن را به ابزاری برای حفظ قدرت تبدیل کرده است.

 سایر انتقادها 
 ایجاد بازار سیاه گسترده و رانت برای فروش سیم‌کارت‌های پرو
 تشدید نابرابری اجتماعی و اقتصادی در شرایط بحران
 تناقض آشکار با شعارهای دولت دربارهٔ بهبود فضای کسب‌وکار و آزادی
 خسارت‌های اقتصادی عظیم به دلیل قطعی طولانی و هزینه‌های نجومی اینترنت پرو

این سیاست نه تنها نتوانسته اعتماد عمومی را جلب کند، بلکه به عنوان «بمب دیجیتال» که شکاف طبقاتی را عمیق‌تر می‌کند، شناخته شده است.

 واکنش‌های قضایی 
در اردیبهشت ۱۴۰۵، رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران، غلامحسین محسنی اژه‌ای، به دادستانی کل کشور و سازمان بازرسی کل کشور دستور داد تا نسبت به گزارش‌های مربوط به تخلفات، تبعیض و فساد در اجرای طرح «اینترنت پرو» ورود جدی کنند.

در پی این دستور، سازمان بازرسی کل کشور پرونده‌هایی را علیه سه اپراتور اصلی تلفن همراه کشور — همراه اول، ایرانسل و رایتل — تشکیل داد. اتهامات اصلی شامل «عرضه خارج از ضابطه سیم‌کارت‌های پرو»، ایجاد رانت، سوءاستفاده مالی، فروش غیرقانونی در بازار سیاه و نقض اصول رقابت عادلانه و حق دسترسی برابر شهروندان اعلام شده است. مدیرعامل همراه اول برای ارائه توضیحات به سازمان بازرسی احضار شد و گزارش‌هایی از بررسی تخلفات اپراتورها در رسانه‌های داخلی منتشر گردید.

این اقدام قضایی با استقبال قابل توجه افکار عمومی مواجه شد و به عنوان پاسخی به انتقادات گسترده از تبعیض دیجیتال تفسیر گردید.

 مقایسه 
نوعپایداریدسترسی بین‌المللیهزینهمخاطباینترنت عمومیبسیار پایینبسیار محدودارزانعموم مردماینترنت پرومتوسط تا بالامحدود تا متوسطبسیار گرانافراد و کسب‌وکارهای خاصسیمکارت سفیدبسیار بالاتقریباً کاملرانت‌محورافراد و نهادهای وابسته

 جستارهای وابسته 
 قطعی اینترنت در ایران (۱۴۰۴–۱۴۰۵)
 فیلترینگ اینترنت در ایران
 اینترانت ملی
 اینترنت طبقاتی
 سیم‌کارت
 سانسور اینترنت در ایران
 کارت هوشمند
 شرکت ارتباطات سیار ایران
 ایرانسل
 تالیا
 رایتل
 شماره مجازی
 همراه اول
 اینترنت طبقاتی
 کارت سفید سوخت

 منابع 

 
رده:اینترانت ملی ایران
رده:اینترنت در ایران
رده:سانسور اینترنت بر پایه کشور
رده:سانسور در اسلام
رده:سانسور در ایران
رده:ممنوعیت در ایران
رده:نقض حقوق بشر در ایران
رده:ویکی‌سازی رباتیک