اشک شب (مجموعه شعر)

«اشک شب» نام مجموعۀ شعری از مرتضی شمس است.

شمس در سال ۱۳۳۸ خورشیدی مجموعۀ «اشک شب» را با انتشارات سنائی، تبریز به چاپ رساند. این مجموعه دارای ۴۱ قطعه شعر کوتاه در ۹۶ صفحه بود. این کتاب پس از انتشار نقدهای مثبتی دریافت کرد، بویژه نقدی از سیمین بهبهانی در مجلۀ فردوسی که از آن تمجید نموده بود که همین نوشتار مقدمه‌ای شد بر ارتباط میان دو شاعر که تا پیش از مرگ مرتضی شمس نیز ادامه داشت. قطعه «...میخواهد دلم!» به سبک مراجعه (پرسش و پاسخ به زبان شعر) میان شمس و بهبهانی در چند شماره مجله به چاپ رسید.

این کتاب شامل منتخبی از اشعار کوتاه وی از ۱۳۳۴ تا ۱۳۳۷ خورشیدی است: «سرود دریا»، «سفر کرده»، «بیا»، «بی‌خبری»، «بیگانه»، «اسیر گناه»، «چه‌ پرسی!»، «راز نیاز»، «روح گمشده»، «هذیان»، «قصه‌ نا‌آشنا»، «اشک شب»، «معبد یادها»، «دیوانه»، «ظلمت مرگ»، «خیال تو»، «کوچ»، «از یاد رفته»، «زنک غم»، «رنک فریب»، «خنده»، «جادوگر»، «دختر رویا»، «سوخته»، «قصه»، «فرزانه دیوانه»، «عهد شکسته»، «گل خورشید»، «باد خزان»، «گریزان»، «تو را من می‌پرستم»، «نگاه حسرت»، «آوای پا»، «رنجیده»، «کجائی»، «شعله او»، «آتش»، «تکدرخت»، «...میخواهد دلم!»، «تو و من» و «رباب» می‌باشد.

 دربارۀ شاعر 
مرتضی شمس پزشک، پژوهشگر، مترجم و شاعر ایرانی بود. وی در ۱۵ اردیبهشت، سال ۱۳۰۷ خورشیدی در خوی به دنیا آمد. او فرزند «میرزا حبیب شمس» و نوهٔ بزرگ «آقا مرتضی شمس الاطباء» از پزشکان بنام خوی بود. وی پس از اتمام تحصیلات در طب به خوی عزیمت کرد و برای اولین بار رشتهٔ طبیعی و دانشکدهٔ پرستاری و بهداشت را در این شهر پایه‌گذاری کرد. وی در دانشکدهٔ پرستاری و بهداشت خوی تدریس می‌کرد و بیش از چهل سال به طبابت، همچون پدرانش، در آن شهر پرداخت. 

شمس، با تخلص آفتاب، اولین شاعر خویی بود که به سبک نیمایی شعر سرود و آثار شاعران اروپایی از جمله بودلر را به فارسی ترجمه کرد. وی در دههٔ ۳۰ خورشیدی، با ترجمهٔ گل‌های رنج اثر شارل بودلر، آثار سمبولیستی را به جامعهٔ ادبی ایران شناساند.

اشعار و متون ادبی و ترجمه‌های وی در نشریاتی نظیر «اقدام»، «فردوسی»، «سخن»، «یغما» و... به چاپ می‌رسید. همچنین چهار جلد کتاب شعر (از جمله سقوط و حماسهٔ جاودانگی)، سه جلد کتاب در زمینهٔ پزشکی و یک جلد ترجمه از او به چاپ رسیده‌ است.

شمس صرف‌ نظر از مقالات علمی و پزشکی منتشره در مجلاتی نظیر «آخرین اطلاعات پزشکی»، دو کتاب با نام‌های: "درمان بیماری‌های کودکان"، "ویتامین ب آ" و "کهیر مالاریایی" تألیف کرده‌ است.

او سرانجام در ۷ بهمن ماه سال ۱۳۹۱ خورشیدی در تهران درگذشت و به وصیت خود به شهر زادگاهش منتقل و در آرامسرای خوی به خاک سپرده شد.

ترجمهٔ «قطعه هایی از گلهای رنج» اثر «شارل بودلر» و نُه مجموعهٔ شعر از او به نام‌های «تقدیر، تقدیر»، «آهوان»، «غزل‌نامه»، «آناهیتا»، «در زیر صنوبرها»، «پاره‌ها»، «قصهٔ بویلاپوش»، «از دور و از نزدیک» و «دردنامه» به چاپ رسیده که این اشعار هم در قالب‌های کلاسیک و هم آزاد [موزون و بی‌وزن (منثور) چون: غزل، غزل‌واره، مثنوی، رباعی، دوبیتی، سه‌پاره، پنج‌پاره (ابتکاری) و دوپاره] سروده شده‌اند.

«فرهنگ ادبیات جهان» در چهار جلد و دو مجلد باقی‌مانده از مجموعهٔ اشعار حماسی («حماسهٔ بابک» و «حماسهٔ زریر») و ترجمهٔ «دمتریوس‌های دروغین» اثر «پروسپر مریمه» نویسندهٔ فرانسوی نیز از دیگر آثار چاپ نشدهٔ او است.

 نمونه‌ای از اشعار 

 ...میخواهد دلم! 
این شعر آغاز مشاعره‌ای به سبک مراجعه میان شمس و بهبهانی گردید:
باده و پیمانه میخواهد دلم

 گریهٔ مستانه میخواهد دلم

بوسهٔ سوزنده‌ای ، جام لبی

 گوشهٔ میخانه میخواهد دلم

شوخ چشمی ، نازنینی ، دلبری

فتنه‌ای فتانه میخواهد دلم

مو پریشان دختری وحشی نگاه

دلبری دیوانه میخواهد دلم

سر بد امانت گذارم مست مست

 دایه جان! افسانه میخواهد دلم

۳۷/۳/۲

 گل خورشید 
این شعر را شاعر به دوست خود «جمشید واقف» تقدیم نموده است:
میکشم حسرت آن بوس و لب نوش هنوز

 نکنم یا تو ای شوخ فراموش هنوز

بوسهٔ نیمه شب می‌شکفد در لب من

 از شراب لب تو مستم و مدهوش هنوز

در خراباتم و چون جام برندم در دست

میکشندم چون سبو می زده بر دوش هنوز

چنک افتاده پریشان و غبار آلوده

مگر آویخته بر نالهٔ من گوش هنوز

از منی دورو چه گویم که تو در ظلمت راز

 با منی ای مه سیمین سیه‌پوش هنوز

گل خورشیدی و در بستر سوزان گناه

میکشم پیکر داغ تو در آغوش هنوز

۳۶/۱/۶

 جستارهای وابسته 

 مرتضی شمس
 سقوط (مجموعه شعر)
 حماسهٔ جاودانگی
 قطعه‌هایی از گلهای رنج

 منابع 

رده:کتاب‌های مرتضی شمس
رده:مرتضی شمس
رده:کتاب‌های شعر
رده:شعر