محافظت در برابر انفجار هسته‌ای

حفاظت در برابر انفجار هسته‌ای 

حفاظت در برابر انفجار هسته‌ای مجموعه اقداماتی است که پیش، هنگام و پس از وقوع انفجار هسته‌ای برای کاهش آسیب‌های ناشی از موج انفجار، تابش گرمایی، پرتوهای یون‌ساز و بارش هسته‌ای انجام می‌شود. این اقدامات بر پایه اصول مدیریت بحران، حفاظت پرتویی و آمادگی در شرایط اضطراری تدوین شده‌اند و هدف آن‌ها کاهش تلفات انسانی، محدود کردن آلودگی پرتوزا و افزایش احتمال بقا در هنگام و پس از انفجار است.[۱][۲]

شدت اثرات یک انفجار هسته‌ای به عواملی مانند قدرت انفجار، ارتفاع انفجار، فاصله از محل انفجار، شرایط جوی و میزان بارش هسته‌ای بستگی دارد. در بیشتر دستورالعمل‌های بین‌المللی، پناه گرفتن سریع در یک ساختمان مستحکم، کاهش تماس با مواد پرتوزا و پیروی از اطلاعیه‌های رسمی، مهم‌ترین اقدامات حفاظتی به شمار می‌روند.

 انفجار هسته‌ای 

انفجار هسته‌ای انفجاری است که در اثر آزاد شدن ناگهانی انرژی ناشی از شکافت یا همجوشی هسته‌ای ایجاد می‌شود. این انفجار با تولید نور بسیار شدید، تابش گرمایی، موج انفجار، پرتوهای یون‌ساز و در بسیاری از موارد بارش هسته‌ای همراه است. در انفجارهای سطحی، مقدار زیادی از خاک، گردوغبار و مصالح ساختمانی با مواد پرتوزا ترکیب شده و می‌توانند مناطق وسیعی را آلوده کنند.[۳]

 اقدامات پیش از وقوع انفجار 

آمادگی پیش از وقوع حادثه نقش مهمی در کاهش تلفات و خسارت‌ها دارد. اقدام‌های توصیه‌شده عبارت‌اند از:

 تهیه کیف آمادگی برای شرایط اضطراری
 تدوین برنامه ارتباطی و هماهنگی میان اعضای خانواده
 شناسایی مسیرهای خروج اضطراری
 آشنایی با سامانه‌های هشدار و اطلاع‌رسانی رسمی

در صورتی که پناهگاه عمومی مشخصی در دسترس نباشد، ساختمان‌های مستحکم می‌توانند به عنوان محل مناسب برای پناه گرفتن مورد استفاده قرار گیرند. مناسب‌ترین مکان‌ها عبارت‌اند از:

 زیرزمین ساختمان‌ها
 ایستگاه‌های مترو
 تونل‌ها
 اتاق‌های مرکزی بدون پنجره
 طبقات میانی ساختمان‌های بتن‌آرمه

 اقدامات هنگام وقوع انفجار 

پس از صدور هشدار یا مشاهده انفجار، مهم‌ترین اقدام، پناه گرفتن در کوتاه‌ترین زمان ممکن است. افراد باید در صورت امکان وارد نزدیک‌ترین ساختمان مستحکم شده و به بخش‌های داخلی یا زیرزمین آن منتقل شوند.

اقدام‌های اصلی عبارت‌اند از:

 دریافت اطلاعات از منابع رسمی و پیروی از دستورالعمل‌های مقام‌های مسئول
 ورود سریع به ساختمان‌های آجری یا بتنی
 رفتن به زیرزمین یا اتاق‌های مرکزی ساختمان
 بستن درها و پنجره‌ها
 خاموش کردن سامانه‌های تهویه، کولر و هواکش‌هایی که هوای بیرون را وارد ساختمان می‌کنند
 باقی ماندن در محل امن تا زمان اعلام رسمی

در بیشتر دستورالعمل‌های مدیریت بحران توصیه می‌شود افراد حداقل ۲۴ ساعت در محل امن باقی بمانند، مگر آنکه مقام‌های مسئول دستور دیگری صادر کنند. در برخی شرایط، به‌ویژه در صورت وقوع بارش هسته‌ای گسترده، ممکن است لازم باشد این مدت تا چند هفته ادامه یابد.

 اگر در فضای باز باشید 

اگر هنگام انفجار امکان ورود فوری به ساختمان وجود نداشته باشد، توصیه می‌شود:

 از نگاه کردن مستقیم به نور یا گلوله آتشین خودداری شود.
 پشت هر مانع یا سازه‌ای که بتواند تا حدی حفاظت ایجاد کند پناه گرفته شود.
 فرد روی زمین دراز کشیده و سر و گردن خود را با دست‌ها بپوشاند.
 پس از عبور موج انفجار، در سریع‌ترین زمان ممکن وارد یک ساختمان مستحکم شود.

در صورت قرار گرفتن در معرض بارش هسته‌ای، پوشاندن دهان و بینی با ماسک یا پارچه می‌تواند میزان استنشاق ذرات پرتوزا را کاهش دهد.

 اقدامات پس از انفجار 

پس از انفجار، مهم‌ترین هدف کاهش دز دریافتی و جلوگیری از گسترش آلودگی پرتوزا است. مدت زمان لازم برای خروج از پناهگاه به میزان آلودگی محیط و تصمیم مقام‌های مسئول بستگی دارد.

 پناه‌گیری در محل 

پناه‌گیری در محل () به ماندن در یک ساختمان مستحکم تا زمان کاهش سطح پرتوها یا صدور دستور خروج گفته می‌شود. این روش یکی از مؤثرترین اقدامات برای کاهش پرتوگیری ناشی از بارش هسته‌ای محسوب می‌شود.

 رفع آلودگی 

اگر فرد هنگام انفجار یا پس از آن در فضای باز حضور داشته باشد، ممکن است ذرات پرتوزا روی پوست و لباس او نشسته باشند. در این شرایط اقدام‌های زیر توصیه می‌شود:

 خارج کردن لباس‌های بیرونی که می‌تواند بخش قابل توجهی از آلودگی خارجی را کاهش دهد.
 قرار دادن لباس‌ها در یک کیسه پلاستیکی دربسته و دور نگه داشتن آن از افراد و حیوانات.
 شست‌وشوی بدن با آب و صابون، بدون ساییدن شدید پوست.
 شستن موها با شامپو یا صابون و خودداری از استفاده از نرم‌کننده مو.
 پاک کردن پلک‌ها، مژه‌ها، گوش‌ها و بینی با پارچه یا دستمال مرطوب.
 در صورت نبود امکان استحمام، پاک کردن پوست با پارچه یا دستمال مرطوب.

 آب و غذا 

آب و مواد غذایی که در داخل ساختمان نگهداری شده‌اند معمولاً ایمن‌تر از مواد غذایی در معرض محیط بیرون هستند.

توصیه‌های عمومی عبارت‌اند از:

 استفاده از آب بطری یا آب ذخیره‌شده
 مصرف غذاهای کنسروی یا بسته‌بندی‌شده
 پاک کردن سطح بسته‌های مواد غذایی پیش از باز کردن آن‌ها
 خودداری از مصرف مواد غذایی بدون پوشش که در فضای باز قرار داشته‌اند
 خودداری از مصرف محصولات کشاورزی، شیر، آب یا سایر مواد غذایی در معرض بارش هسته‌ای تا زمان اعلام ایمن بودن آن‌ها از سوی مقام‌های مسئول

 مدیریت شرایط روانی 

شرایط اضطراری ناشی از انفجار هسته‌ای می‌تواند موجب اضطراب، ترس و فشار روانی شود. دریافت اطلاعات از منابع معتبر، محدود کردن قرار گرفتن در معرض اخبار تنش‌زا، حفظ ارتباط با اعضای خانواده، توجه به نیازهای جسمی و روانی و حمایت از کودکان، سالمندان و افراد آسیب‌پذیر از اقدام‌های توصیه‌شده در این شرایط هستند.

 جستارهای وابسته 

 انفجار هسته‌ای
 اثرات انفجارهای هسته‌ای
 بارش هسته‌ای
 پناهگاه هسته‌ای
 بازماندگی از جنگ هسته‌ای
 پدافند غیرعامل
 کیف بقا

 پانویس 

 منابع 

 Ready.gov (2024). Nuclear Explosion Response. U.S. Department of Homeland Security.
 American Red Cross. Nuclear Preparedness Guidelines.
 World Health Organization Regional Office for the Eastern Mediterranean. Nuclear Emergencies: Public Health Advice.

رده:ایمنی هسته‌ای
رده:حفاظت پرتویی
رده:پدافند غیرعامل
رده:مدیریت شرایط اضطراری
رده:انفجارهای هسته‌ای