هارتموت اسر

هارتموت اسر ؛ (زادۀ ۲۱ دسامبر ۱۹۴۳ در الند هارتس) آلمان؛ یک پژوهشگر مهاجر آلمانی و استاد جامعه‌شناسی و فلسفه علم در دانشگاه مانهایم است.

او در اثر مقدماتی خود با عنوان «جامعه‌شناسی: اصول کلی» که در سال ۱۹۹۳ منتشر شد، و در مجموعه شش جلدی «جامعه‌شناسی: اصول تخصصی» که از سال ۱۹۹۹ به بعد منتشر شد، رویکرد خود را به روش‌شناسی خُردگرا در علوم اجتماعی ارائه می‌دهد که به سمت نظریه انتخاب عقلانی («انتخاب عقلانی») گرایش دارد. او از پیشگامان این حوزه محسوب می‌شود.

در سال‌های اولیه، او عمدتاً در زمینه جامعه‌شناسی مهاجرت فعال بود. گرایش معرفت‌شناختی او خردگرایی انتقادی است که توسط کارل پوپر تأسیس شده است. او از سال ۲۰۰۱ عضو آکادمی علوم طبیعی لئوپلدینه آلمان بوده است. در سال ۲۰۲۰، او به هیئت مشورتی موسسه هانس-آلبرت منصوب شد.

 نظریه 
به گفته اسر، وظیفه جامعه‌شناسی تنها توصیف دقیق فرآیندها و نظام‌های اجتماعی نیست بلکه وظیفه اصلی جامعه‌شناسی همچنین تبیین رویدادهای اجتماعی، یعنی شناسایی علل آنهاست. برای این منظور، اسر «مدل تبیین جامعه‌شناختی (MSE)» را توسعه می‌دهد که پبشتر از او، دیوید مک کللند، جیمز ساموئل کلمن و زیگوارت لیندنبرگ آن را ارائه کرده بودند.

بنابراین، جامعه‌شناسی باید به این پرسش پاسخ دهد که چرا رویدادهای اجتماعی در یک مورد خاص به وجود آمدند، تداوم یافتند و تغییر کردند. پدیده‌های مرتبط باید به عنوان پیامد علل خاص شناخته و تحلیل شوند. این امر از طریق مدل تبیین جامعه‌شناختی (MSE) محقق می‌شود. ویژگی خاص این مدل این است که در مورد همه ساختارهای اجتماعی (از جمله جامعه جهانی) کاربرد دارد. هدف آنست که این موارد را نه در تجلیات تاریخی آنها، بلکه در شکل کلی معمول آنها توضیح دهد. تمرکز این تبیین بر کنشگر نیست، بلکه بر پویایی‌های تعامل چندین کنشگر و همچنین ساختار اجتماعی است که هم این تعامل را ممکن می‌سازد و هم از آن پدیدار می‌شود. هدف، توضیح نظم و ترتیب چنین پویایی‌هایی است. یکی از اجزای این تبیین، تبیین قانونمند انتخاب‌های کنش کنشگران فردی است که پویایی ساختارهای اجتماعی را حفظ و تولید می‌کنند.ر.ک. گرسهوف، راینر. / شیمانک، اوه.: هارتموت اسر. در: کسلر، دیرک (ویراستار): نظریه‌های روز جامعه‌شناسی. مونیخ ۲۰۰۵، صفحات ۲۳۱ به بعد. پیش‌نیازهای MSE 
اساس بازتولید روزمره انسان، تولید منابع و توزیع آنهاست. انواع چیزهای مادی و غیرمادی می‌توانند منابع باشند و توزیع آنها باید برای بقا به صورت اجتماعی ساختار یافته باشد. فرضیه اولیه اسر به شرح زیر است: افراد دیگر فقط زمانی توجه دریافت می‌کنند که برای اعمال خود فرد مهم شوند. آنها زمانی مهم می‌شوند که به منابع جالب دسترسی داشته باشند. همه موقعیت‌های اجتماعی مبتنی بر ساختارهای مادی-استراتژیک هستند. انگیزه مبادله، علاقه به منابع دیگران است. بنابراین، کنشگران در یک رابطه متقابل با یکدیگر عمل می‌کنند. پیامدهای اعمال آنها به انتظارات، ارزیابی‌ها و تصمیمات دیگران مرتبط است. چنین کنشی، به گفته اسر، "کنش اجتماعی" است. یعنی کنشی که در آن کنشگران اعمال خود را به اعمال دیگران مرتبط یا جهت می‌دهند (همچنین به کنش اجتماعی ماکس وبر مراجعه کنید).

سه ساختار از کنش اجتماعی پدیدار می‌شوند:
 اشکال خاصی از تولید و توزیع اجتماعی منابع (به اصطلاح منافع مادی). بنابراین آنها به این پرسش پاسخ می‌دهند: چه کسی کدام منابع را تولید و توزیع می‌کند؟
 این ساختارها از طریق تعهدات و هنجارها به صورت نهادی تثبیت می‌شوند. این امر باعث ایجاد قوانین اساسی رسمی و قوانین معتبر اجتماعی برای همکاری کنشگران در موقعیت‌های اجتماعی می‌شود.
 موقعیت‌های ساختاری - چارچوب‌های فرهنگی - پدیدار می‌شوند. کنشگران مدل‌های ذهنی ("چارچوب‌ها") را به عنوان توصیف‌های معتبر جمعی از موقعیت مربوطه تشکیل می‌دهند. هر چارچوب با نمادهای خاصی مشخص می‌شود.

 روش 
 منطق موقعیت (گذار کلان-خرد) 
ابتدا، ماهیت عینی موقعیت باید توصیف شود. (هدف نهایی چیست؟ منافع - ارزیابی‌ها و انتظارات کنشگران چیست؟) موضوع، همکاری کنشگران و ارزیابی‌ها و انتظارات اجتماعی معتبر آنهاست. اینها موقعیت اجتماعی را تشکیل می‌دهند. بنابراین، (بر اساس ماکس وبر) باید سه ساختار معمول شناسایی شوند: منافع، نهادها و ایده‌ها. مهم است تا اطمینان حاصل شود که کنشگران نه تنها اعمال خود را مطابق با ساختارهای اجتماعی و اعمال دیگران جهت می‌دهند، بلکه همزمان ساختارها را نیز شکل می‌دهند و با اعمال خود جهت‌گیری می‌کنند. بنابراین، انتظارات و ارزیابی‌های کنشگران در یک موقعیت باید ساخته شود. به گفته اسر، این کار با کمک فرضیه‌های پل انجام می‌شود. بنابراین، فرضیه‌های پل، ادعاهای ساده (معمولی) مطرح شده توسط بازیگران را نشان می‌دهند (مثلاً سیگار کشیدن کشنده است؛ سیگار کشیدن آرامش می‌دهد؛ سیگار کشیدن گران است؛ سیگاری‌ها جذاب هستند؛ اگر من سیگار بکشم، باحال هستم). بعدها، اسر ساختار فرضیه پل را گسترش داد تا مدل چارچوب/پیش‌نوشت را نیز دربربگیرد.

 مدل چارچوب/پیش‌نوشت 
این مدل، انتخاب درونی را که کنشگران بر اساس آن جهت‌گیری خود را تعیین می‌کنند، دربرمی‌گیرد. هدف، توضیح این است که کنشگران در موقعیت معین کدام چارچوب را انتخاب می‌کنند. یک چارچوب می‌تواند یا به صورت عقلانی-بازتابی (rc) یا به صورت خودکار-غیربازتابی (as) انتخاب شود. اسر این را "مدل انتخاب چارچوب" می‌نامد. این مدل شامل سه اصل جهانی است:

الف) کنشگران گزینه‌های خود را بر اساس علایق و ترجیحات ذهنی ارزیابی می‌کنند (نظریه ارزش-انتظار).

ب) سپس احتمال وقوع پیامدهای خاص برای یک انتظار را تعیین می‌کنند. این امر نیز به صورت ذهنی اتفاق می‌افتد و تحت تأثیر دانش روزمره است.

ج) اکنون، ارزش هر گزینه ممکن در احتمال مربوطه ضرب می‌شود.

نتیجه این محاسبه، مطلوبیت مربوطه را نشان می‌دهد. سپس کنشگر، گزینه‌ای را با بیشترین مطلوبیت (انسان اقتصادی) در روح "کنش هدفمند-عقلانی" انتخاب می‌کند. اسر فرض می‌کند که ما اصل حداکثرسازی مطلوبیت را به عنوان یک انتخاب ضروری برای بقا آموخته‌ایم.

 منطق انتخاب (سطح خرد-خرد) 
منطق انتخاب توضیح می‌دهد که چگونه ادراک کنشگر بر کنش او تأثیر می‌گذارد. برای توضیح کنش از نظریه کنش استفاده می‌شود. اسر در اینجا نظریه ارزش-انتظار را ترجیح می‌دهد.

هیچ تعهد قطعی به یک نظریه کنش وجود ندارد، زیرا ابطال چنین نظریه‌ای دشوار است. بنابراین، مجموعه ترجیحات مستقل از کنش، مشکلاتی را ایجاد می‌کند که برای آزمایش نظریه کنش ضروری است.

 منطق تجمع (گذار خرد-کلان) 
هدف این بخش توضیح تأثیرات کنش فردی بر رویدادهای کلان است. این بخش به الگوهای معمول مربوط می‌شود که بر اساس آنها ساختارهای اجتماعی از کنش‌های کنشگران فردی تغییر شکل می‌دهند. این مرحله از تجمع، قانون‌مند نیست و باید با استفاده از فرضیه‌های تبدیل که باید متناسب با مورد فردی تنظیم شوند، ترسیم شود. قوانین تبدیل، نظم و ترتیب در توسعه ساختارهای اجتماعی را توصیف می‌کنند و بنابراین آنها را توضیح می‌دهند. از آنجایی که هر کنشگر خود را به سمت ساختارها سوق می‌دهد و همزمان با کنش‌های خود آنها را شکل می‌دهد و در نتیجه چارچوبی برای دیگران ایجاد می‌کند، کنش‌های کنشگران می‌تواند به تدریج جمع شود و به یک ساختار اجتماعی تغییر شکل یافته و در نتیجه به یک پدیده جمعی تبدیل شود.

 منابع 
 گرسهوف، راینر./ شیمانک، اوه.: "هارتموت اسر". در: کسلر، دیرک (ویرایش): نظریه‌های روز جامعه‌شناسی. مونیخ، 2005، ص 231 به بعد.* کسلر، دیرک، ۱۳۹۴: نظریه‌های روز جامعه‌شناسی از ایزنشتات تا پسامدرن‌ها، ترجمه کرامت‌اله راسخ، تهران: آگه، ۴۸۸ صفحه. ؛ ص 307 به بعد.
 گرسهوف، راینر./ شیمانک، اوه.: «نظریه اجتماعی یکپارچه؟ اسر – لومان – وبر. ویسبادن، 2006.

 کتاب شناسی (گزیده) 
 جامعه‌شناسی. اصول کلی، چاپ دوم، ویرایش اصلاح‌شده، فرانکفورت آم ماین ۱۹۹۶، 
 جامعه‌شناسی. اصول تخصصی در شش جلد:
 جلد ۱: منطق و کنش موقعیتی، فرانکفورت آم ماین ۱۹۹۹، 
 جلد ۲: ساخت جامعه، فرانکفورت آم ماین ۲۰۰۰، 
 جلد ۳: کنش اجتماعی، فرانکفورت آم ماین ۲۰۰۰، 
 جلد ۴: فرصت‌ها و محدودیت‌ها، فرانکفورت آم ماین ۲۰۰۰، 
 جلد ۵: نهادها، فرانکفورت آم ماین ۲۰۰۰، 
 جلد ۶: معنا و فرهنگ، فرانکفورت آم ماین ۲۰۰۱، 
 زبان و ادغام: شرایط اجتماعی و پیامدهای اکتساب زبان توسط مهاجران''، فرانکفورت آم ماین ۲۰۰۶، 

 پیوند به بیرون 

 
 صفحه اصلی مرکز تحقیقات اجتماعی اروپا

 پانویس 

رده:آلمانی‌ها
رده:زادگان ۱۹۴۳ (میلادی)
رده:افراد زنده
رده:جامعه‌شناسان اهل آلمان
رده:جامعه‌شناسان مرد
رده:مردان