ادعای مالکیت ایران بر جزیره‌های آریانا و زرکوه

ادعای مالکیت ایران بر جزیره‌های آریانا و زرکوه به ادعاهایی اشاره می‌کنند که در دوره‌های گوناگون توسط مقامات رسمی ایران به ویژه نمایندگان مجلس درباره مالکیت ایران بر جزیره‌های آریانا و زرکوه در خلیج فارس معمولاً در پاسخ به ادعاهای امارات متحده عربی درباره مالکیت بر جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک مطرح می‌شود. اگر چه هیچ شکایت رسمی در دادگاه‌های بین‌المللی ثبت نشده و هیچ پژوهش آکادمیکی درباره مالکیت ایران بر این جزیره‌ها وجود ندارد و بیشتر در حد ادعاهای سیاسی داخلی باقی مانده است.

 پیشینه 
در سال‌های اخیر، برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی ایران ادعا کرده‌اند که جزایر آریانا (صیر ابونُعیر) و زرکوه بخش جدایی‌ناپذیر قلمرو ایران بوده و در اشغال امارات متحده عربی قرار دارند. حسین نقوی حسینی نماینده مجلس، اعلام کرد که «تمامی اسناد تاریخی و بین‌المللی ثابت می‌کنند که این دو جزیره متعلق به ایران هستند» و از وزارت امور خارجه خواست برای پیگرد حقوقی امارات به دادگاه بین‌المللی دادگستری در لاهه مراجعه کند. نماینده دیگری، مجتبی ذوالنور نیز تصریح کرد که «متأسفانه ایران در دهه‌های اخیر کنترلی بر این جزایر نداشته، اما تمامی اسناد تاریخی ثابت می‌کنند که این جزایر در گذشته بخشی از ایران بوده‌اند.» منصور حقیقت‌پور نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز گفت که نه‌تنها سه جزیره ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک به ایران تعلق دارند، بلکه «دو جزیره ایرانی آریانا و زرکوه نیز توسط امارات اشغال شده‌اند.» آریانا با مساحتی حدود ۱۲ کیلومتر مربع در جنوب خلیج فارس واقع شده و در سال ۲۰۱۲ میلادی به‌عنوان زیستگاه طبیعی گونه‌های نادر جانوری در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد، در حالی که زرکوه با مساحت حدود ۸ کیلومتر مربع دارای ذخایر نفتی قابل توجهی است که بیش از ۵۵۰٬۰۰۰ بشکه در روز تولید می‌کند.

 مبنای ادعای ایران 
مقامات و فعالان ایرانی ادعای خود را عمدتاً بر پایه دو استدلال اصلی مطرح می‌کنند. نخست استناد به اسناد تاریخی و نقشه‌های کهن؛ از جمله نقشه‌ای که در دوران قاجار توسط جغرافی‌دان آلمانی آدولف اشتیلر تهیه شده و در آن جزیره آریانا با نام «آریایی» به‌عنوان بخشی از قلمرو ایرانی نشان داده شده است. در زمینه گسترده‌تر منازعات جزایر خلیج فارس، ایران همچنین به نقشه‌ای مورخ ۲۷ ژوئیه ۱۸۸۸ میلادی استناد کرده که توسط سفیر بریتانیا هنری دراموند ولف به ناصرالدین‌شاه قاجار اهدا شده و اکنون در اختیار جمهوری اسلامی است. دوم، استدلال مبتنی بر اصل «تصرف و بهره‌برداری تاریخی» (Prescription) در حقوق بین‌الملل است؛ بر اساس این اصل، تسلط مستمر و مسالمت‌آمیز یک دولت بر سرزمینی می‌تواند مبنای مشروعیت ادعای مالکیت قرار گیرد.

با این حال این استدلال‌ها با چالش جدی روبه‌رو است؛ زیرا برخلاف بندر لنگه که قاسمی‌ها صد سال به اجازه زندیان کنترل و از آن بهره‌برداری می‌گرد و در نهایت ایران آن را بازپس گرفت هیچ سند تاریخی معتبری از حضور اداری یا نظامی مستمر ایران در این دو جزیره در دوره‌های پیش از اشغال بریتانیا در دست نیست. مؤسسه دانشنامه ایرانیکا نیز در تحلیل منازعات جزایر خلیج فارس تصریح می‌کند که ادعای ایران «نه بر پایه حضور فیزیکی مستمر، بلکه بر پایه تسلط غیرمستقیم یک حاکم دور» استوار بوده است.

 ابعاد حقوقی و بین‌المللی ادعا 
ریچارد اسکوفیلد پژوهشگر برجسته خلیج فارس نیز تصریح می‌کند که ایران تاکنون هیچ سند مستقلی ارائه نداده که ادعای تسلط مستمر تاریخی‌اش بر جزایر خلیج فارس را مستند سازد. مؤسسه سلطنتی خدمات متحد بریتانیا نیز در پژوهش مستقل خود با عنوان The Three Islands: Mapping the UAE-Iran Dispute منازعه حقوقی را صرفاً محدود به سه جزیره ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک می‌داند و نامی از آریانا یا زرکوه به میان نمی‌آورد. توماس ماتر که پیشینه همکاری با مرکز مطالعات استراتژیک امارات، در جامع‌ترین اثر دانشگاهی درباره منازعات جزایر خلیج فارس، تنها به سه جزیره ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک می‌پردازد و هیچ اشاره‌ای به آریانا و زرکوه به‌عنوان موضوع اختلاف حقوقی بین‌المللی نمی‌کند. از این رو ادعای مجلس ایران بر این دو جزیره تاکنون در سطح بیانیه‌های سیاسی داخلی باقی مانده و به یک منازعه حقوقی رسمی یا موضوع مطالعات مستقل دانشگاهی تبدیل نشده است.

 همچنین ببینید 
 جزیره آریانا
 جزیره زرکوه
 جزیره ابوموسی
 جزیره تنب بزرگ
 جزیره تنب کوچک
 بازپس‌گیری جزایر سه‌گانه ایران در خلیج فارس
 روابط امارات متحده عربی و ایران

 منابع 

رده:جزیره‌های امارات متحده عربی
رده:جزیره‌های خلیج فارس
رده:اختلافات ارضی ایران
رده:روابط ایران و امارات متحده عربی