فهرست زبان‌های منقرض‌شده در ایران

این فهرست شامل زبان‌هایی است که در چارچوب «مرزهای امروزی ایران» یا کاملاً از بین رفته‌اند یا به زبان‌های دیگری تبدیل شده‌اند و شکل کهن آن‌ها دیگر مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

 فهرست 
نامنمونهدورهقومیتسامانه نوشتاری اصلییادداشتمنابعزبان‌های دسته‌بندی‌نشدهزبان باستانی جیرفت150pxهزاره ۳ پ. ماهالی تمدن جیرفتخط جیرفتیبه‌دلیل عدم موفقیت در رمزگشایی کتیبه‌های منسوب به آن، ماهیتش مشخص نیست.Francois Desset, A new writing system discovered in 3rd millennium bce iran: The konar sandal 'geometric' tablets.ResearchGateزبان لولوبی-هزاره ۳ پ. ملولوبیاننامشخصتنها تعداد اندکی نام از آن شناخته‌شده است.Gonzalo Rubio, The Languages of the Ancient Near East (in A Companion to the Ancient Near East, 2nd ed. , 2007).Academia.eduزبان گوتی-هزاره ۳ پ. مگوتیاننامشخصتنها شماری از نام‌های مربوط به افراد از آن به‌جامانده است.زبان کاسی150pxسده‌های ۱۶ تا ۳ پ. م؟کاسیانخط میخیخاستگاهش احتمالاً در حوالی کوه‌های بختیاری بوده است. تنها از کهن‌ترین شکل آن در منابع اکدی به‌صورت مجموعه‌ای از واژه‌ها گواهی به‌دست‌آمده و اینطور به‌نظر می‌رسد که تا حدودی تحت تأثیر زبان‌های اقوام مهاجر آریایی قرار داشته است.Gernot Windfuhr, IRAN vii. NON-IRANIAN LANGUAGES (5) Kassite, Encyclopædia Iranica.زبان‌های تک‌خانوادهزبان ایلامی150pxهزاره ۳ پ. م تا سده ۱۰ م؟ایلامیانایلامی میخیزبان تمدن ایلام که واپسین شواهد مکتوب از آن سنگ‌نوشته‌های هخامنشی هستند. به‌احتمالی زبان خوزی مورد اشاره در آثار نویسندگان اوایل دوران اسلامی، شکل متأخری از همین زبان بوده است.Encyclopædia Britannica: Elamite language.The Tribes of Western Iran, V. Minorsky, The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, Vol. 75, No. 1/2 (1945), pp. 73-80 (11 pages).JSTORزبان‌های آفروآسیاییزبان آرامی نو شمال‌غربی-پیش از سده ۲۱ میهودیان ایرانیخط عبریدر ایران متشکل از دو گویش هولئولا و لشان ددان بود که هر دو در پی کوچ گویشورانشان به اسرائیل در ایران از میان رفته‌اند.Glottolog: Hulaulá.Glottolog: Lishán Noshan.زبان‌های هوری-اورارتوییزبان هوری-پیش از سده ۶ پ. ممنائیانخط میخیاز زبان‌های رایج در شمال‌غرب ایران، پیش از گسترش زبان‌های ایرانی.Encyclopædia Britannica: Mannai.Ran Zadok, MANNEA, Encyclopædia Iranica.زبان اورارتویی150pxسده‌های ۹ تا ۶ پ. ماورارتویی‌هاخط میخیاز زبان‌های رایج در شمال‌غرب ایران، پیش از گسترش زبان‌های ایرانی.Encyclopædia Britannica: Urartian language.زبان‌های هندواروپاییزبان فارسی باستان150pxپیش از سده ۳ پ. مپارسیانخط میخی هخامنشیزبان مادری خاندان هخامنشی که درنهایت به فارسی میانه فرگشت پیدا کرد.زبان مادی-نامشخصمادهانامشخصتنها به‌واسطه وام‌واژه‌هایی که از خود در زبان‌هایی مانند فارسی باستان و یونانی باستان باقی گذاشته، شناخته شده است.زبان یونانی150pxسده ۴ پ. م تا سده ۳ میونانی‌هاالفبای یونانیزبان رسمی امپراتوری‌های سلوکی و اشکانی که در اوایل دوره ساسانی نیز در کتیبه‌های سلطنتی به‌کار می‌رفت.زبان سکایی باستان-سده ۷ پ. مسکاهانامشخصمربوط به دوره سلطه سکاها بر مادها.M. Dandamayev and I. Medvedskaya, MEDIA, Encyclopædia Iranica.زبان دیلمی150pxسده‌های ۹ تا ۱۳ مدیلمیانالفبای فارسیزبان رایج در دیلمستانMehdi Marashi, Mohammad Ali Jazayery, Persian studies in North America: studies in honor of Mohammad Ali Jazayery, Ibex Publishers, Inc. , 1994, , 9780936347356, p. 269.زبان شیرازی باستان-سده ۶ پ. م تا سده ۱۸ ممردمان خطه فارسالفبای فارسی (پس از اسلام)زبان خواهر فارسی باستان که احتمالاً آخرین بقایای آن در دوره زندیه از بین رفتند.زبان آذری150pxسده‌های ۷ تا ۱۷ مآذری‌هاالفبای فارسیزبان رایج سرزمین آذربایجان، پیش از رواج ترکی آذری.E. Yarshater, AZERBAIJAN vii. The Iranian Language of Azerbaijan, Encyclopædia Iranica.زبان پارتی150pxپیش از سده ۶ ممردمان پارتپهلوی اشکانی کتیبه‌ایزبان دولتی اشکانیان که در دوره ساسانی، فارسی میانه جایگزین آن شد.Vesta Sarkhosh Curtis, Michael Alram, Touraj Daryaee, Elizabeth Pendleton (2016). The Parthian and Early Sasanian Empires: adaptation and expansion. Oxbow Books.زبان فارسی میانه150pxسده ۳ پ. م تا سده ۹ مپارسیانخط پهلویزبان رسمی شاهنشاهی ساسانی که در اوایل دوران اسلامی به فارسی نو فرگشت پیدا کرد.Encyclopædia Britannica: Persian language.زبان فارس‌یهود150pxسده‌های ۸ تا ۲۰ میهودیان ایرانیخط عبریمجموعه‌ای از گویش‌های یهودی-ایرانی، برپایه زبان فارسی و با تأثیرپذیری از زبان‌های عبری و آرامی که درنهایت در نوع معمول زبان فارسی مضمحل شد.Thamar E. Gindin, JUDEO-PERSIAN COMMUNITIES viii. JUDEO-PERSIAN LANGUAGE, Encyclopædia Iranica.زبان سکایی میانه-نامشخصسکاهانامشخصفرض بر این است سکاهایی که در سده ۲ پ. م به سیستان و شمال هند کوچیدند دارای زبانی مشابه با سکاهای حوضه تاریم بوده باشند.زبان‌های آلتاییزبان مغولی میانه150pxسده‌های ۱۳ تا ۱۶ ممغولانخط اویغوریاز زبان‌های درباری و دولتی در روزگار ایلخانان و جلایریان.I. Vásáry, The role and function of Mongolian and Turkic in Ilkhanid Iran. In: Éva Á. Csató – Lars Johanson – András Róna-Tas – Bo Utas (eds.), Turks and Iranians: Interactions in Language and History. (Turcologica 105.) Harrassowitz: Wiesbaden 2016, pp. 141–153.Academia.eduزبان ترکی شرقی150pxسده‌های ۱۳ تا ۱۶ مبرخی ترک‌هاخط اویغوری در کنار الفبای فارسیاز زبان‌های دیوانی دوره ایلخانی که به‌عنوان زبان جغتایی، زبان دربار تیموریان به‌حساب می‌آمد.Gerhard Doerfer, CHAGHATAY LANGUAGE AND LITERATURE, Encyclopædia Iranica.زبان ترکی عجمی150pxسده‌های ۱۵ تا ۱۸ مترکمانانالفبای فارسیشکل آغازین ترکی آذری که زبان ادبی و گفتاری دودمان صفوی بود.É. Á. Csató, B. Isaksson, C Jahani. Linguistic Convergence and Areal Diffusion: Case Studies from Iranian, Semitic and Turkic, Routledge, 2004, p. 228, .

 منابع 

رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های باستانی
رده:زبان‌های منقرض‌شده آسیا