بندر اهلم

اَهلَم، یا عینُ الْهُم یا اهلَمرَستاق یا الهَم، بندرگاهی کهن که در جنوب شمال دریای خزر و شمال آمل بود.

اکنون محل دقیق این بندرگاه در محل روستای اهلم کنونی در شهرستان محمودآباد است. این بندر در نزدیکی ماهانه‌سر و در مصب رودخانه هراز قرار داشت.حسین اسلامی، مازندران در تاریخ، جلد یکم، صفحه 133 به گفته شریف ادریسی جغرافی‌دان مغربی که از نوجوانی مشغول سفر شد و به مناطقی همچون اسپانیا و فرانسه و جزیرهٔ سیسیل سفر کرده بود، در کتاب نُزهة المشتاق فی اِختراق الآفاق آورده‌است که از آمل تا عین الهم بر ساحل دریا، یک مرحله است و در نزدیکی این چشمه رود آمل به دریا می‌ریزد و این منطقه الهم شهرکی است بر کران دریا جای کشتی‌بانان و جای بازرگانان می‌باشد.(ادریسی، ۱۴۰۹ق: ۲/۶۷۹).گای لسترینج خاورشناس انگلیسی در کتاب بُلدان الخلافة الشرقیه آورده که، بندر آمل در جایی بود که رودخانه‌اش به دریای مازندران می‌رسید، و آن شهر کوچکی است که عین‌الهم گفته می‌شود.(لسترینج، ۱۴۱۳ق: ۴۱۰–۴۱۱).به گفته یاسنت لویی رابینو ایران‌شناس انگلیسی، بندرگاه آمل که رودخانهٔ هراز در آنجا به دریای خزر وارد می‌شود قصبه کوچک عین‌الهم است، که معمولاً اهلم نوشته می‌شود.(رابینو، ۱۳۸۳: ۹) در کتاب مازندران و استرابادابوالقاسم جیهانی در کتاب اشکال العالم آمل را شهر اول مازندران و الهم یا اهلم را بندرگاه این شهر یاد کرده‌است.مروری بر هزاران سال ارتباط انسان و دریا در ایران یاقوت حموی جغرافی‌دان قرن هفتم، در کتاب معروف معجم‌البلدان، نام این شهر را به دو صورت اَلْهَم و اَهْلُم آورده‌است.(یاقوت، ۱۹۹۵م: ۱/۱۳۸)

 منابع 

 ابراهیم، میرزا، ۱۳۵۵، سفرنامهٔ استرآباد و مازندران و گیلان‏، به کوشش مسعود گلزاری، بنیاد فرهنگ ایران‏، چ ۱، تهران.
 آملی، اولیاءالله، ۱۳۴۸، تاریخ رویان، به کوشش منوچهر ستوده، بنیاد فرهنگ ایران، چاپ، تهران.
 ابن‌اسفندیار، محمد بن حسن، ۱۳۶۶، تاریخ طبرستان، به کوشش عباس اقبال آشتیانی، پدیدهه خاور.
 ابن‌حَوقَل، محمد بن حَوقَل‏، ۱۹۳۸ م، صورة الأرض‏، چ ۲، ج ۱، دارصادر، بیروت.
 حدودالعالم من‌المشرق الی‌المغرب، ۱۴۲۳ ق، محقق/مصحح: الهادی، یوسف‏، دارالثقافیه للنشر، چ ۱، قاهره.

رده:بندرها و لنگرگاه‌های ایران
رده:تاریخ آمل
رده:تاریخ استان مازندران
رده:تاریخ ایران
رده:تاریخ دریای خزر
رده:شهرهای باستانی طبرستان