چهل و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر

چهل و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ در تهران برگزار شد. در مرداد ۱۴۰۴ رئیس سازمان سینمایی منوچهر شاهسواری را به عنوان دبیر جشنواره ملی فیلم فجر و روح‌الله حسینی را به عنوان دبیر جشنواره جهانی فیلم فجر منصوب کرد. این دوره از جشنواره با تحریم گسترده‌ای از سوی هنرمندان شاخص و موجی از واکنش‌های اعتراضی در شبکه‌های اجتماعی همراه بود. منتقدان و بخشی از جامعه با متهم کردن برگزارکنندگان به «سفیدشویی» شرایط سیاسی و بی‌تفاوتی نسبت به مطالبات عمومی پس از کشتار دی ۱۴۰۴ این رویداد را یکی از دوقطبی‌ترین و پرحاشیه‌ترین ادوار تاریخ جشنواره توصیف کردند که با غیبت معنادار ستارگان و تنش در نشست‌های خبری شناخته شد.

اعضای هیئت داوران این دوره از جشنواره شامل محمدعلی باشه‌آهنگر، امین زندگانی، مهدی سجاده‌چی، محمدرضا شفیعی، مجید شیخ‌انصاری، مجتبی فرآورده و مسعود نقاش‌زاده بودند.

 برندگان و نامزدها 
 سیمرغ بلورین 
در ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ اسامی نامزدهامعرفی نامزدهای دریافت سیمرغ فیلم فجر ایسنا و برندگانمعرفی برگزیدگان جشنواره فیلم فجر ۴۴/ سیمرغ‌ها به پرواز درآمدند ایرنامردم «اسکورت» و «زنده‌شور» را پسندیدند؛ «سرزمین فرشته‌ها» بهترین فیلم خبرگزاری مهر بخش سودای سیمرغ به شرح زیر اعلام شد:
 بهترین فیلم بهترین کارگردانی سرزمین فرشته‌ها - منوچهر محمدی
 اسکورت - محمدرضا منصوری
 زنده‌شور - کاظم دانشی
 قایق‌سواری در تهران - روح‌الله سهرابی
 قمارباز - سجاد نصراللهی‌نسب
 کوچ - مهدی مطهر
 نیم‌شب - حبیب‌الله والی‌نژاد کاظم دانشی - زنده‌شور (سیمرغ بلورین)
 بابک خواجه‌پاشا - سرزمین فرشته‌ها (جایزه ویژه هیئت داوران)
 محمد داوودی - اردوبهشت
 یوسف حاتمی‌کیا - اسکورت
 رسول صدرعاملی - قایق‌سواری در تهران
 محسن بهاری - قمارباز
 محمدحسین مهدویان - نیم‌شب بهترین بازیگر نقش اول مرد بهترین بازیگر نقش اول زن بهرام افشاری - زنده‌شور
 حامد بهداد - اردوبهشت
 امین حیایی - استخر
 روح‌الله زمانی - پل
 رضا عطاران - خواب
 محسن قصابیان - غوطه‌ور
 احسان منصوری - نیم‌شب آزیتا حاجیان - کافه سلطان (سیمرغ بلورین)
 سلاف فواخرجی - سرزمین فرشته‌ها (جایزه ویژه هیئت داوران)
 ستاره پسیانی - اردوبهشت
 آناهیتا درگاهی - بیلبورد
 مهتاب ثروتی - حال خوب زن
 مریلا زارعی - خواب
 الناز ملک - خیابان جمهوریبهترین بازیگر نقش مکمل مرد بهترین بازیگر نقش مکمل زن شهرام حقیقت‌دوست - اردوبهشت
 اصغر همت - اردوبهشت
 علیرضا خمسه - استخر
 سعید آقاخانی - پل
 امیر جعفری - زنده‌شور
 امین حیایی - قایق‌سواری در تهران
 نادر فلاح - کوچ مارال فرجاد - زنده‌شور
 گیتی قاسمی - تقاطع نهایی
 میترا رفیع‌نیا - حاشیه
 فاطیما بهارمست - خیابان جمهوری
 رؤیا جاویدنیا - زنده‌شور
 محیا دهقانی - غوطه‌ور بهترین فیلمنامه بهترین فیلم‌برداری مهدی یزدانی‌خرم و اعظم بهروز - نیم‌شب
 مهدی مطهر و محمد اسفندیاری - کوچ (دیپلم افتخار فیلمنامه اقتباسی)
 محمد داوودی و کاظم دانشی - اردوبهشت و زنده‌شور
 مهدی بَرزُکی - حال خوب زن
 پژمان تیمورتاش، مانی مقدم - خواب
 بابک خواجه‌پاشا - سرزمین فرشته‌ها
 پیمان قاسم‌خانی - قایق‌سواری در تهران
 بهجت شریف - قمارباز هادی بهروز - نیم‌شب
 وحید ابراهیمی - اردوبهشت
 میلاد پرتوی - اسکورت
 داوود محمدی - پل
 مسعود سلامی - خواب
 علیرضا برازنده - سرزمین فرشته‌ها
 داوود رحمانی - کوچ بهترین تدوینبهترین موسیقی متن میثم مولایی - اسکورت
 پگاه احمدی - اردوبهشت
 پویان شعله‌ور - حالِ خوبِ زن
 خشایار موحدیان - زنده‌شور
 اسماعیل علیزاده - سرزمین فرشته‌ها
 حسین جمشیدی گوهری، لیلی نوروزی - قمارباز کارن همایونفر - زنده‌شور
 آریا عظیمی‌نژاد - اردوبهشت
 سروش انتظامی - اسکورت
 نیما امین - حالِ خوبِ زن
 میلاد جعفری - کوچ بهترین صدا (صدابردار و صداگذار) بهترین چهره‌پردازی سعید زند، علیرضا علویان - اسکورت
 رشید دانشمند، علیرضا علویان - اردوبهشت
 رشید دانشمند، علیرضا علویان - زنده‌شور
 امیر عاشق‌حسینی، آرش قاسمی - سرزمین فرشته‌ها
 علی علوی، آرش قاسمی - کوچ
 هادی ساعدمحکم، مهرشاد ملکوتی - نیم‌شب سودابه خسروی - کوچ
 محمود دهقانی - اردوبهشت
 شهرام خلج - پل
 عباس عباسی - جانشین
 محمود دهقانی - زنده‌شور
 شهرام خلج - سرزمین فرشته‌ها
 مونا جعفری - نیم‌شب بهترین طراحی لباس بهترین طراحی صحنه مجید لیلاجی - کوچ
 زهرا صمدی - اردوبهشت
 آرام موسوی - خواب
 بهزاد آقابیگی - سرزمین فرشته‌ها پیام حسین‌سوری - سرزمین فرشته‌ها
 رسول علیزاده - بیلبورد
 بهزاد جعفری طادی - پل
 پیمان محمدی - کوچ
 بهزاد جعفری طادی - نیم‌شب بهترین جلوه‌های ویژه میدانی بهترین جلوه‌های ویژه بصری رضا ترکمان - جانشین
 آرش آقابیک - اسکورت
 ایمان کرمیان - پل
 ایمان کرمیان - سرزمین فرشته‌ها
 ایمان کرمیان و مرتضی رمضانی - کوچ محمدحسن ایزدی - سرزمین فرشته‌ها
 طلا کرباسی - پل
 محمد برادران - جانشین
 رضا انصارین، بهنام خاکسار - جهانِ مبهم هاتف
 امیر ولی‌خانی - غبار میمون
 محمد کشاورز خمسه - کوچ
 رضا انصارین، بهنام خاکسار - مارون بهترین کارگردان اول بهترین فیلم اول محسن بهاری - قمارباز (سیمرغ بلورین)
 محمد داوودی - اردوبهشت (دیپلم افتخار)
 سعید دشتی - بیلبورد
 محمد علیزاده‌فرد - حاشیه
 مهدی بَرزُکی - حال خوب زن
 جواد حکمی - غوطه‌ور
 محمد اسفندیاری - کوچ حال خوب زن - حسین کاکاوند بهترین فیلم از نگاه ملی بهترین فیلم از نگاه تماشاگران نیم‌شب - حبیب‌الله والی‌نژاد زنده‌شور - کاظم دانشی
 اسکورت - محمدرضا منصوری

 فیلم کوتاه داستانی 
بهترین کارگردانی فیلم کوتاه میکائیل دیانی - تخطی
 سیاوش گرجستانی - آدمک 
 محمدمهدی گنجی - سرخرگ
 محسن اَصدق‌پور - و زندگی برای همه

 مستند 
{| class="wikitable"
! style="background:#E6E6FA; width:400px" |بهترین فیلم مستند
! style="background:#E6E6FA; width:400px" |بهترین کارگردانی مستند
|-
| valign="top" |
 ایستاده در کنار تیمز - زهره نجف‌زاده
 اشغال جزایر - داوود مرادیان
 برای دخترم - مهدی عوض‌زاده، هاشم مسعودی، مجتبی احسانی
 در سپهر ایران - مجید کریمی
 نامش زن - ماریا ماوتی
| valign="top" |
 مهدی عوض‌زاده - برای دخترم (سیمرغ بلورین) حامد سعادت'' - جنگل قائم (دیپلم افتخار)
 محمدصادق اسماعیلی - آگیرا
 ماریا ماوتی - نامش زن
|}

 جوایز و نامزدی‌ها 

+فیلم‌های با چند نامزدینامزدی‌هافیلم۱۳اردوبهشت۱۲سرزمین فرشته‌ها۱۱زنده‌شور۱۰کوچ۸نیم‌شب۷اسکورتپل۵قماربازخواب۴قایق‌سواری در تهران۳بیلبوردجانشین۲استخر

+جوایز (سودای سیمرغ)تعداد جوایزنام فیلم۵سرزمین فرشته‌هازنده‌شور۳نیم‌شباسکورت۲کوچ۱کافه سلطاناردوبهشتجانشینقماربازحال خوب زن

 مسابقه تبلیغاتمعرفی نامزدهای مسابقه تبلیغات فیلم فجر ایسنا 
بهترین پوستربهترین تیزر و آنونس محمد تقی‌پور صبح اعدام
 روژان ایرجی تابستانی که برف آمد
 محمد تقی‌پور موسی کلیم‌الله
 محمد شکیبا خدای جنگ و لاک‌پشت آرمین منیبی غریزه
 غدیر حمزه‌ای سالن ۴
 محمد خزلی خدای جنگ و مجنون
 امید میرزایی زن و بچهبهترین عکس مهرداد قاضی‌زاده خدای جنگ
 سمیرا بختیاری مرد عینکی
 پویا شاه‌جهانی پیشمرگ
 مجید طالبی موسی کلیم‌الله
 امیرحسین غضنفری احمد

 بزرگداشت‌هابرپایی شبی برای «پدر دلسوز سینمای ایران» ایسناسه بزرگداشت در فیلم فجر ایسنا 
 منوچهر محمدی، تهیه‌کننده
 آزیتا لاچینی، بازیگر
 اسفندیار شهیدی، فیلمبردار و کارگردان
 محسن روشن، صدابردار

 فیلم‌ها 
در تاریخ ۴ بهمن ۱۴۰۴ اسامی فیلم‌های حاضر در بخش سودای سیمرغ توسط دبیرخانه جشنواره فیلم فجر اعلام شد:اسامی فیلم‌های بخش سودای سیمرغ جشنواره‌ی ملی فیلم فجر اعلام شد وبگاه جشنواره فیلم فجراعلام اسامی فیلم‌های راه‌یافته به جشنواره فجر ایسنا در ۱۰ بهمن فیلم «خجستگانی که در جنگ ملاقات کرده‌ام» به کارگردانی امیرشهاب رضویان به دلیل تکمیل نشدن مراحل فنی از جشنواره خارج و فیلم عروس چشمه به کارگردانی فریدون نجفی جایگزین آن شد.فیلم رضویان به فجر نرسید/ جایگزینی فیلم «عروس چشمه» ایسنا اما این فیلم نیز به دلیل کامل نبودن به جشنواره نرسید و فیلم آندو به کارگردانی مرتضی رحیمی به‌عنوان فیلم جدید معرفی شد.«آندو» جایگزین «عروس چشمه» در جشنواره فیلم فجر شد

 فیلم‌های بلند 

 آرامبخش (سعید زمانیان)
 آندو (مرتضی رحیمی)
 اردوبهشت (محمد داوودی)
 استخر (سروش صحت)
 اسکورت (یوسف حاتمی‌کیا)
 بیلبورد (سعید دشتی)
 پروانه (محمد برزویی‌پور)
 پل (محمد عسگری)
 تقاطع نهایی (سعید جلیلی)
 جانشین (مهدی شامحمدی)
 جهان مبهم هاتف (مجید رستگار)
 حاشیه (محمد علیزاده‌فرد)
 حال خوب زن (مهدی بَرزُکی)
 خواب (مانی مقدم)
 خیابان جمهوری (منوچهر هادی)
 دختر پری‌خانوم (علیرضا معتمدی)
 رقص باد (سید جواد حسینی)
 زندگی کوچک کوچک (امیرحسین ثقفی)
 زنده‌شور (کاظم دانشی)
 سرزمین فرشته‌ها (بابک خواجه‌پاشا)
 سقف (ابراهیم امینی)
 غبار میمون (آرش معیریان)
 غوطه‌ور (محمدجواد حکمی)
 قایق‌سواری در تهران (رسول صدرعاملی)
 قمارباز (محسن بهاری)
 کارواش (احمد مرادپور)
 کافه سلطان (مصطفی رزاق‌کریمی)
 کوچ (محمد اسفندیاری)
 گیس (محسن جسور)
 مارون (امیر احمد انصاری)
 نیم شب (محمدحسین مهدویان)
 مولا (خارج از مسابقه) (عباس لاجوردی)
 نگهبانان خورشید (خارج از مسابقه) (عماد رحمانی و مهرداد محرابی)

 فیلم‌های کوتاه 

 آدمک (سیاوش گرجستانی)
 اسپایدرمرد (حسین ذوالفقاری)
 به صدای زمین گوش کن (شهاب مهربان‌پور)
 پسر (سامان حسین‌پور)
 تخطی (میکائیل دیانی)
 دریچه (محمدابراهیم شهبازی)
 سرخ‌رگ (محمدمهدی گنجی)
 شیزو (محمد اسدی)
 فادیا (مهتاب شیخ‌انصاری)
 لونا (مرتضی حکاکیان)
 میا (سید علی قاسمی)
 و زندگی برای همه به (محسن اَصدق‌پور)
 یادداشت‌های زیرزمینی (عباس شکوری)

 فیلم‌های مستند 

 آگیرا (محمدصادق اسماعیلی)
 ارس، رود خروشان (هادی آفریده)
 اشغال جزایر (داوود مرادیان)
 ایستاده در کنار تیمز (سید مصطفی موسوی‌تبار)
 برای دخترم (مهدی عوض‌زاده)
 جنگل قائم (حامد سعادت)
 در سپهر ایران (مجید کریمی)
 رؤیای ناتمام (سارا طالبیان)
 شاخه‌ای روی آب (محمدمهدی حبیبی)
 فراموش‌شده (مهدی افشارنیک)
 محاکمهٔ آزادی (محمد عبدی)
 میریام (سید محمدعلی صدری‌نیا)
 نامش زن (ماریا ماوتی)

 حواشی و واکنش‌ها 
چهل و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر در شرایطی برگزار شد که سایه اعتراضات و التهابات اجتماعی سال ۱۴۰۴ بر تمامی ابعاد آن سنگینی می‌کرد. بسیاری از رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی این دوره را «سردترین» و «غیرمردمی‌ترین» دوره تاریخ جشنواره توصیف کردند که با بایکوت گسترده هنرمندان و غیبت ستارگان همراه بود.

 تحریم گسترده و غیبت هنرمندان 
برخلاف دوره‌های پیشین، این دوره با موج انصراف‌های علنی روبرو شد. علی نصیریان، بازیگر پیشکسوت، با انتشار بیانیه‌ای تند به استفاده از چهره‌اش در پوستر جشنواره اعتراض کرد و خود را «هم‌درد مردم» خواند. در بهمن ۱۴۰۴، سعید زمانیان، نویسنده و کارگردان فیلم «آرام‌بخش»، اعلام کرد که از حضور این فیلم در بخش مسابقه چهل و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر انصراف می‌دهد. او دلیل این تصمیم را ادای احترام به جان‌باختگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ عنوان کرد.این اقدام از سوی برخی رسانه‌ها به‌عنوان نخستین انصراف رسمی یک کارگردان از آثار حاضر در جشنواره فیلم فجر آن دوره گزارش شد. 

الناز شاکردوست، بازیگر نقش اصلی فیلم آرام‌بخش'' نیز، در جریان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ با انتشار استوری‌ای در اینستاگرام اعلام کرد که از حضور در چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر و دریافت سیمرغ بلورین خودداری کرده است.او همچنین نوشت که «دیگر هرگز در این خاکی که بوی خون می‌دهد، نقشی بازی نخواهم کرد» و این تصمیم را در اعتراض به سرکوب معترضان اعلام کرد.همچنین هنرمندانی چون هدی زین‌العابدین و بسیاری از عوامل فنی فیلم‌ها از حضور در پردیس ملت امتناع کرد. رسانه‌هایی چون «ایران اینترنشنال» و «رادیو فردا» گزارش دادند که جشنواره عملاً به رویدادی برای «سفیدشویی» شرایط بحرانی کشور تبدیل شده و حضور در آن از سوی بخشی از جامعه به عنوان «خیانت به خون‌های ریخته شده» تلقی گردید.

 لیست هنرمندان تحریم‌کننده و معترض 
 نام هنرمند سمت نوع کنش اعتراضی منبع علی نصیریان بازیگر اعتراض به پوستر جشنواره و اعلام همبستگی با مردم هدی زین‌العابدین بازیگر انصراف رسمی از حضور در جشنواره حامد بهداد بازیگر تحریم/عدم حضور در نشست‌ها و برنامه‌های جشنواره مرتبط با فیلم‌های خود (از جمله «گیسو») بهنوش طباطبایی بازیگر عدم حضور در کاخ جشنواره و بایکوت نشست‌ها الناز شاکردوست بازیگر تداوم بایکوت سینمای دولتی مهران احمدی بازیگر پاسخ تند به اظهارات محمدحسین مهدویان و دفاع از معترضان (تأکید بر «عزادار بودن» و عدم شرکت در جشنواره) الهه حصاری بازیگر غیبت اعتراضی در نشست‌های خبری سعید زمانیان کارگردان انصراف علنی از شرکت در جشنواره (به احترام جان‌باختگان اعتراضات) سهراب پورناظری موسیقی‌دان اعلام عدم شرکت در جشنواره فیلم فجر امیر جدیدی بازیگر اعلام انصراف/عدم حضور و رقابت در جشنواره صحرا اسداللهی بازیگر اعلام انصراف از حضور در جشنواره (همدردی با مردم) صالح علوی‌زاده فیلم‌نامه‌نویس/کارگردان اعلام انصراف از «داوری شدن» اثر/حضور به‌عنوان فیلم‌نامه‌نویس و انتقاد از جشنواره یکتا ناصربازیگراعلام عزاداری و واکنش تند به اظهارات منوچهر هادی در جشنواره و عذرخواهی از مردم بابت حضور اوهومن سیدیکارگرداننقد تند ماهیت فعلی جشنواره و تحریم غیررسمی نشست‌ها.

 فیلم‌های حذف شده یا محروم از رقابت 
تعدادی از آثار متقاضی در دقایق نهایی به دلیل «ملاحظات سیاسی»، «عدم دریافت پروانه نمایش» یا «انصراف سازندگان در اعتراض به شرایط» از جدول حذف شدند:

 نام فیلم کارگردان وضعیت علت گزارش شده توسط رسانه‌ها مازراتی قربان محمدپور حذف در دقایق نهایی رد صلاحیت به دلیل محتوای کمدی-انتقادی و حضور پژمان جمشیدی آثار مستقل کارگردانان مختلف عدم ثبت‌نام اعتراضی بایکوت آگاهانه توسط کارگردانان شاخص (مانند مانی حقیقی و اصغر فرهادی) به عنوان اعتراض

 حواشی فیلم «نیم‌شب» و جنجال یزدانی‌خرم 
نمایش فیلم «نیم‌شب» به کارگردانی محمدحسین مهدویان و نویسندگی مهدی یزدانی‌خرم، کانون اصلی درگیری‌های لفظی و حواشی رسانه‌ای بود:
 واکنش‌ها به یزدانی‌خرم: مهدی یزدانی‌خرم در نشست خبری با اعلام اینکه «به احترام بی‌جان‌شدگان اخیر می‌ایستد»، سعی کرد با فضای عمومی همدلی کند. با این حال، این اقدام و همکاری او با مهدویان (که به دلیل ساخت آثار پروژه محور برای نهادهای حکومتی شناخته می‌شود) با واکنش‌های بسیار تندی در شبکه‌های اجتماعی روبرو شد. کاربران ایکس (توییتر سابق) او را به «مظلوم‌نمایی در عین همکاری با بدنه قدرت» متهم کردند. منتقدان معتقد بودند دست دادن و همکاری نویسنده‌ای با پیشینه روشنفکری با کارگردانی که معترضان را «ستاره‌های ترسو» نامیده، مصداق «عادی‌سازی سرکوب» است.
 اظهارات مهدویان: محمدحسین مهدویان در این نشست، هنرمندان تحریم‌کننده را «یک مشت ستاره ترسو» خطاب کرد که تنها در فضای مجازی ژست می‌گیرند. این سخنان موجی از خشم را در میان اهالی سینما برانگیخت و مهران احمدی در پاسخی تند اعلام کرد: «ما ترسو نیستیم، ما عزاداریم».

 اتهام سفیدشویی و مهندسی جشنواره 
در طول برگزاری، گزارش‌های متعددی از «مهندسی نشست‌ها» منتشر شد. در حالی که عوامل اصلی فیلم‌ها غایب بودند، افرادی تحت عنوان «سیاهی‌لشکر» یا «عوامل درجه سه» روی سن حاضر می‌شدند تا سالن‌ها خالی به نظر نرسد. رسانه‌های منتقد، از جمله بخش فارسی «ایران اینترنشنال»، با انتشار ویدئوهایی از فضای سرد جشنواره، مدعی شدند که نهادهای امنیتی با تماس‌های مکرر (Private Numbers) هنرمندان را برای حضور در جشنواره تحت فشار قرار داده‌اند؛ موضوعی که یزدانی‌خرم نیز در نشست خبری به آن اشاره کرد و گفت از این تماس‌ها «خسته شده است».

 دوقطبی در سینمای رسانه 
فیلم‌های «کوچ»، «گیس» و «خیابان جمهوری» نیز از حواشی برکنار نماندند. در نشست فیلم «خیابان جمهوری»، منوچهر هادی با حمله به تحریم‌کنندگان، آن‌ها را «دیکتاتورهای مجازی» نامید. در مقابل، بسیاری از کاربران با بازنشر تصاویر صندلی‌های خالی و سالن‌های بی‌رونق، جشنواره چهل و چهارم را «پایان مشروعیت هنری جشنواره فجر» نامگذاری کردند.

 منابع 

فراخوان چهل و چهارمین جشنواره ملی فیلم فجر منتشر شد
۷ تغییر جشنواره فیلم فجر ۴۴ نسبت به دوره‌های قبل
دبیران جشنواره ملی و جهانی فیلم فجر معرفی شدند؛ شاهسواری بازهم دبیر شد

رده:ایران در ۱۴۰۴
رده:دوره‌های جشنواره فیلم فجر