دولت اول سردار سپه

کابینه اول سردار سپه در تاریخ ۵ آبان ۱۳۰۲ به دستور احمدشاه قاجار و با حفظ سمت وزارت جنگ تشکیل شد. این دولت تا ۲۴ فروردین ۱۳۰۳ ادامه داشت و مقدمات تثبیت قدرت نظامی و سیاسی رضاخان را فراهم کرد.

 زمینه تشکیل 
پس از استعفای مشیرالدوله در مهر ۱۳۰۲ که قادر به مهار وزیر جنگ قدرتمند خود نبود احمدشاه که عازم اروپا بود رضاخان را مامور تشکیل کابینه کرد. این نخستین باری بود که یک نظامی صدراعظم ایران می‌شد.

 ترکیب کابینه 
اعضای کابینه اول سردار سپه به شرح زیر بودند:

 سمت وزیر تصویر توضیحات رئیس‌الوزراء و وزیر جنگ رضاخان سردار سپه 80px وزیر امور خارجه محمدعلی فروغی (ذکاءالملک) 80px کفیل وزارت داخله قاسم‌خان صور اسرافیل (اسعدالدوله) 80px وزیر مالیه محمود مدیرالملک(تا ۲ خرداد ۱۳۰۳) 80px پس از آن محمدعلی فرزین جایگزین شد. وزیر عدلیه ابوالحسن پیرنیا (معاضدالسلطنه) وزیر پست و تلگراف محمود امیراقتدار(تا ۲ خرداد ۱۳۰۳) پس از آن غلامرضا مخبرالدوله جایگزین شد. کفیل وزارت فوائد عامه و تجارت نظام‌الدین مشارالدوله 80px وزیر معارف و اوقاف(از ۱۰ ثور ۱۳۰۳) صادق مستشارالدوله 80px این وزارتخانه از اردیبهشت ۱۳۰۳ به کابینه اضافه شد.

 برنامه دولت 
در ۲۶ فروردین ۱۳۰۳، کابینه برنامه‌ای مشروح به نام پروگرام مشی کابینه آقای سردار سپه را به مجلس ارائه کرد که مهم‌ترین محورهای آن عبارت بودند از:

 تأمین امنیت داخلی از طریق تکمیل قوای دفاعی و تصویب قانون خدمت نظام وظیفه عمومی.
 توسعه زیرساخت‌ها مانند تکمیل شبکه پست و تلگراف، ایجاد پست هوایی و تلگراف بی‌سیم.
 اصلاحات اقتصادی و اجتماعی شامل تعدیل بودجه، توحید اوزان و مقیاس‌ها، و بسط عدلیه به ولایات.

 اقدامات و چالش‌ها 
مهم‌ترین کار کابینه برقراری امنیت و خلع سلاح مخالفان مسلح از جمله تثبیت اوضاع در گیلان و شمال در سال‌های ۱۳۰۲ تا ۱۳۰۳ پس از جنبش جنگل، لشکرکشی رضاخان به خرمشهر و سرکوب شورش شیخ خزعل در آذر ۱۳۰۳ و سرکوب ایل بختیاری و سایر شورش‌های محلی بود.
 طرح جمهوری‌خواهی و شکست آن 
در اواخر ۱۳۰۲ رضاخان با الهام از آتاتورک طرح تغییر نظام به جمهوری را پیش انداخت اما با مخالفت شدید روحانیون به رهبری سید حسن مدرس و مردم ناگزیر به عقب‌نشینی شد.

 تصاحب فرماندهی کل قوا 
او با ایجاد فراکسیون اکثریت در مجلس پنجم در ابتدای بهمن ۱۳۰۲ رضاخان موفق شد لقب فرماندهی کل قوا را از آن خود کند.

 مجلس پنجم و انتخابات 
همزمان با کابینه اول انتخابات دوره پنجم مجلس شورای ملی در آبان ۱۳۰۲ برگزار شد که به اذعان منابع تاریخی از جمله حسین مکی با مداخله مستقیم نظامیان و حذف مخالفان همراه بود. این مجلس بعدها در آذر ۱۳۰۴ به سلطنت رضاخان رأی داد.

 پایان کار کابینه 
این کابینه در ۲۴ فروردین ۱۳۰۳ منحل شد و رضاخان بلافاصله کابینه دوم خود را تشکیل داد. با این حال، او تا ۲۱ آذر ۱۳۰۴ یعنی در آستانه انقراض قاجار همچنان رئیس‌الوزرا باقی ماند.

 منابع 

فروغی ۵
رده:کابینه‌های ایران
رده:دوره قاجار
رده:دولت‌های ایران در سده ۱۴ خورشیدی
رده:رضاشاه