عسل سبلان اردبیل

چپ|332x332px|بندانگشتی|عسل سبلان اردبیل

عسل سبلان اردبیل (در برخی منابع با عنوان «عسل سبلان ایران») به عسلی گفته می‌شود که در دامنه‌ها و ارتفاعات کوه سبلان (ساوالان) و در محدودهٔ جغرافیایی استان اردبیل تولید می‌شود. این محصول در قالب «نشان مبدأ/مبدأ جغرافیایی» (Appellation of Origin) در «سامانهٔ لیسبون» تحت مدیریت سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) ثبت بین‌المللی شده است؛ عنوان ثبت‌شده در اسناد لیسبون «Asal e Sabalan e Iran» (ترجمه: «Iran’s Sabalan honey») است و «اتحادیهٔ تعاونی‌های زنبورداران استان اردبیل» به‌عنوان دارنده/بهره‌مندِ حق استفاده از این مبدأ معرفی شده است.

این ثبت بین‌المللی به‌عنوان یکی از سازوکارهای حقوق مالکیت فکری، برای حمایت از نام و شهرت محصول وابسته به محل تولید و جلوگیری از استفادهٔ گمراه‌کننده از نام «سبلان/اردبیل» برای عسلِ تولیدشده خارج از محدودهٔ تعریف‌شده به‌کار می‌رود.

 پیشینهٔ زنبورداری در اردبیل 
استان اردبیل از قطب‌های زنبورداری ایران به‌شمار می‌آید. گزارش‌های رسمی و رسانه‌ای، از فعالیت هزاران زنبوردار و صدها هزار کلنی در استان خبر داده‌اند؛ از جمله در گزارش‌های سال ۲۰۱۵ میلادی (۱۳۹۴) به فعالیت حدود ۳٬۵۰۰ زنبوردار و ۳۱۵ هزار کلنی در استان اشاره شده است. در سال‌های بعد نیز آمارهای جدیدتری از رشد تعداد کلنی‌ها و تولید عسل در استان منتشر شده است.

 ویژگی‌های جغرافیایی و منابع شهد 
نام‌گذاری و شهرت «عسل سبلان» با اقلیم کوهستانی، مراتع و پوشش گیاهی دامنه‌های سبلان پیوند دارد؛ موضوعی که در ادبیات «نشان‌های جغرافیایی/مبدأ» معمولاً به‌عنوان رابطهٔ کیفیت/شهرت کالا با «محیط طبیعی و انسانی» (اقلیم، گیاهان، مهارت تولیدکنندگان) توضیح داده می‌شود.

 ثبت بین‌المللی در نظام لیسبون (WIPO) 
بر اساس بولتن‌های مرتبط با نظام لیسبون، «عسل سبلان ایران» با عنوان Asal e Sabalan e Iran در زمرهٔ «Appellation of Origin» ثبت شده و در فهرست‌های بین‌المللی با شمارهٔ ثبت 1065 آمده است. در بولتن WIPO نیز نام فارسی «عسل سبلان ایران»، نوع کالا (Honey)، و مرجع ذیصلاح ملیِ معرفی‌شده («Intellectual Property Center» در تهران) و همچنین ذی‌نفع/دارندهٔ حق استفاده («Cooperatives Union for Beekeepers of Ardabil Province») درج شده است.

همچنین در گزارش‌های رسانه‌ای داخل ایران، از این رویداد با عنوان «ثبت جهانی» یا «برند جهانی» یاد شده و هدف آن را جلوگیری از سوءاستفاده از نام و مقابله با عرضهٔ عسل تقلبی با عنوان «سبلان/اردبیل» بیان کرده‌اند.

 تولید و اهمیت اقتصادی 
گزارش‌های مربوط به سرشماری‌ها و آمارهای استانی، از تولید چند هزار تُن عسل در سال در استان اردبیل خبر داده‌اند؛ برای نمونه در گزارش‌های سال ۲۰۲۴ میلادی (۱۴۰۳ خورشیدی) به تولید ۱۰٬۲۹۵ تن عسل و وجود بیش از ۵۰۹ هزار کلنی مدرن در استان اشاره شده است. در برخی گزارش‌های خبرگزاری رسمی نیز، جایگاه استان در تولید و میانگین تولید از هر کندو مورد اشاره قرار گرفته است.

 کنترل کیفیت و استانداردها 
ارزیابی کیفیت عسل در ایران معمولاً با اتکا به آزمون‌های آزمایشگاهی و استانداردهای ملی انجام می‌شود. در منابع مرتبط با آزمایش‌های کنترل کیفیت، از «استاندارد ملی ایران شمارهٔ ۹۲» به‌عنوان یکی از مبناهای سنجش ویژگی‌ها و روش‌های آزمون عسل نام برده شده است. همچنین برخی دانشگاه‌ها و نهادهای مرتبط با غذا و دارو دربارهٔ شاخص‌های رایجِ تقلب و روش‌های عمومی تشخیص/کنترل هشدارها و توضیحاتی منتشر کرده‌اند.

 جستارهای وابسته 

سبلان

اردبیل

نشان جغرافیایی

توافق‌نامه لیسبون

مالکیت فکری

 منابع 

رده:اردبیل
رده:سوغات اردبیل
رده:مالکیت فکری
رده:عسل