ریچارد سوسی

ریچارد سوسی (به انگلیسی: Richard Sosis) انسان‌شناس فرگشتی اهل ایالات متحده و استاد کرسی جیمز بارنت در رشته انسان‌شناسی در دانشگاه کنتیکت است. او به عنوان یکی از پیشگامان حوزه روان‌شناسی فرگشتی دین شناخته می‌شود.

 پژوهش‌ها و نظریات 
تمرکز اصلی پژوهش‌های سوسی بر بررسی فرگشتی رفتارهای مذهبی، به ویژه مناسک و تعهدات مذهبی است. او بیش از هر چیز برای توسعه نظریه علامت‌دهی پرهزینه (Costly Signaling Theory) در بستر دین شهرت دارد.
سوسی با مطالعه بر روی کبوتص‌های اسرائیل، فرضیه‌ای را اثبات کرد که طبق آن، مناسک دشوار و پرهزینه مذهبی به عنوان ابزاری برای سنجش میزان وفاداری اعضا عمل می‌کنند. این سازوکار باعث جلوگیری از ورود «سوارکاران مجانی» (کسانی که از مزایای گروه بهره می‌برند اما هزینه‌ای نمی‌پردازند) شده و در نتیجه همکاری و اعتماد درون‌گروهی را افزایش می‌دهد.
او همچنین بنیان‌گذار و سردبیر مجله تخصصی دین، مغز و رفتار (Religion, Brain & Behavior) است.

 پژوهش در کبوتص‌های اسرائیل و آزمون تجربی تعهد 
ریچارد سوسی برای سنجش عملی نظریه نشانه‌های تعهد پرهزینه، پژوهشی گسترده بر روی ۲۰۰ کبوتص (دهکده‌های اشتراکی) در اسرائیل انجام داد. او در این مطالعه، پایداری و طول عمر کبوتص‌های مذهبی را با نمونه‌های سکولار مقایسه کرد تا دریابد که آیا قوانین سختگیرانه بر بقای گروه تأثیر دارند یا خیر.

یافته‌های سوسی نشان داد که کبوتص‌های مذهبی که قوانین رفتاری و جنسی دشوارتری داشتند، به مراتب بیش از گروه‌های سکولار دوام می‌آوردند. او استدلال کرد که این محدودیت‌ها (شامل ممنوعیت‌های جنسی، پوشش و فرایض روزانه) به عنوان سیگنال‌هایی عمل می‌کنند که وفاداری فرد به گروه را ثابت کرده و مانع ورود افراد «سواری‌بگیر» (Free-riders) می‌شوند. به عقیده او، افزایش اعتماد متقابل حاصل از این تعهدات پرهزینه، عامل اصلی همبستگی اجتماعی و پایداری درازمدت این جوامع است.

 ریچارد سوسی و آزمون تجربی تعهد 
ریچارد سوسی در پژوهش‌های میدانی خود بر روی کبوتص‌های مذهبی و سکولار نشان داد که هرچه مناسکِ یک گروه سخت‌گیرانه‌تر و پرهزینه‌تر باشد، سطحِ همکاری، اعتمادِ متقابل و پایداریِ آن گروه در برابر تنش‌های خارجی به‌طور معناداری بالاتر است. او استدلال می‌کند که دین با استفاده از این مکانیسم، مشکلِ همکاری میان غریبه‌ها را حل کرده و گروه‌هایی منسجم و فداکار پدیدآورده است.

ریچارد سوسی برای سنجش عملی نظریه نشانه‌های تعهد پرهزینه، پژوهشی گسترده بر روی ۲۰۰ کبوتص (دهکده‌های اشتراکی) در اسرائیل انجام داد. او در این مطالعه، پایداری و طول عمر کبوتص‌های مذهبی را با نمونه‌های سکولار مقایسه کرد تا دریابد که آیا قوانین سختگیرانه بر بقای گروه تأثیر دارند یا خیر. یافته‌های سوسی نشان داد که کبوتص‌های مذهبی که قوانین رفتاری و جنسی دشوارتری داشتند، به مراتب بیش از گروه‌های سکولار دوام می‌آوردند. او استدلال کرد که این محدودیت‌ها (شامل ممنوعیت‌های جنسی، پوشش و فرایض روزانه) به عنوان سیگنال‌هایی عمل می‌کنند که وفاداری فرد به گروه را ثابت کرده و مانع ورود افراد «سواری‌بگیر» (Free-riders) می‌شوند. به عقیده او، افزایش اعتماد متقابل حاصل از این تعهدات پرهزینه، عامل اصلی همبستگی اجتماعی و پایداری درازمدت این جوامع است.
 نشانه‌های تعهد پرهزینه: ویلیام آیرونز و ریچارد سوسی استدلال می‌کنند که محدودیت‌های سختگیرانه ممکن است به عنوان «نشانه‌های تعهد پرهزینه» عمل کنند. به باور آن‌ها، رعایت این فرامین وفاداری فرد به گروه را به چالش می‌کشد و با دشوار کردن شرایط برای افرادی که آن‌ها را «متظاهران مذهبی» می‌نامند، به حفظ انسجام درون‌گروهی کمک می‌کند.

بندانگشتی|چپ|210px|تحمل سختی‌های فیزیکی در یک آیین مذهبی؛ طبق نظریه «تعهد پرهزینه»، این اعمال به عنوان یک «سیگنال صادقانه» برای اثباتِ وفاداری به گروه عمل می‌کنند. این هزینه‌کردِ بدنی، راه را بر «مفت‌سوارانی» که حاضر به فداکاری برای اهداف جمعی نیستند، می‌بندد. ریچارد سوسی با مطالعه بر روی جوامع مختلف نشان داد که «مناسک بدنی دشوار» (نظیر روزه‌داری‌های طولانی، ریاضت‌های فیزیکی یا مناسکِ عبورِ پردرد) به عنوان یک «نشانهٔ تعهد پرهزینه» عمل می‌کنند. از منظر فرگشتی، این اعمال به اعضای گروه اطمینان می‌دهند که فرد واقعاً به ارزش‌های مشترک وفادار است؛ زیرا پرداختِ چنین هزینه‌های سنگینی برای افرادِ غیرمتعهد که تنها به دنبال منافعِ گروه هستند، توجیهِ بیولوژیک ندارد.

ریچارد سوسی و همچنین ویلیام آیرونز در تبیین نظریه «تعهد پرهزینه» تأکید می‌کنند که کارکردِ فرگشتی مناسک، جداسازی مؤمنان از «مفت‌سواران» است. طبق این نظریه، یک سیگنال مذهبی تنها زمانی «صادقانه» قلمداد می‌شود که هزینهٔ آن توسط خودِ فرد و به نیتِ ابرازِ وفاداری پرداخت شود. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که هرگاه محرک‌های بیرونی (مانند پاداش‌های حکومتی یا مجازات‌های دولتی) جایگزینِ انگیزه‌های درونی شوند، سیستم دچار «فساد سیگنال» می‌شود؛ زیرا در این حالت افرادِ غیرمتعهد نیز برای اجتناب از تنبیه یا کسب سود، به انجام مناسک تظاهر می‌کنند.

سوسی استدلال می‌کند که وقتی انجامِ یک عملِ مذهبی به اجبارِ قانونی تبدیل شود، آن عمل دیگر نمی‌تواند به عنوان یک «نشانگرِ قابل‌اعتماد» برای همکاریِ آتیِ فرد عمل کند. در نتیجه، انسجامِ اجتماعی که هدف اصلیِ فرگشتیِ این مناسک بوده است، جای خود را به سوءظن و ریاکاریِ سیستماتیک می‌دهد و کاراییِ دین در ایجادِ اعتمادِ واقعی میان غریبه‌ها از بین می‌رود. ریچارد سوسیس در پژوهش‌های تجربی خود بر روی جوامع مذهبی و اشتراکی (مانند کیبوتص‌ها) نشان داد که پایداری این گروه‌ها مستقیماً با میزان سختی و هزینه‌بر بودن قوانین و مناسک آن‌ها در ارتباط است. او استدلال می‌کند که کارایی این مناسک به عنوان ابزاری برای سنجش وفاداری، به حفظ توازن میان «هزینه انجام مناسک» و «پاداش‌های حاصل از آن» وابسته است. به باور سوسیس، چنانچه هزینه‌های فردیِ انجام یک آیین مذهبی کاهش یابد یا با مشوق‌های مادی و امتیازات اجتماعیِ بیرونی جبران شود، آیین مذکور کارکرد «علامت صادقانه» (Honest Signal) خود را از دست می‌دهد. در چنین شرایطی که منافع حاصل از تظاهر بر هزینه‌های آن پیشی می‌گیرد، پدیده‌ای به نام «علامت‌دهی ارزان» (Cheap Signaling) شکل می‌گیرد که در آن افراد فرصت‌طلب یا «مفت‌خورها» (Free-riders) با انجام صوری مناسک، سیستم اعتماد درون‌گروهی را با اختلال مواجه می‌کنند. سوسی معتقد است در غیاب هزینه شخصی سنگین، تفکیک میان باورهای درونی و انگیزه‌های منفعت‌طلبانه غیرممکن شده و این فرایند می‌تواند در سطح کلان به گسترش تظاهر در رفتار مذهبی منجر شود.

ریچارد سوسی در دو پژوهش مکمل این پیش‌بینی را آزمود. در پژوهش نخست (۲۰۰۰) روی ۲۰۰ جامعه آرمان‌شهری قرن نوزدهم آمریکا نشان داد که جوامع مذهبی دو تا چهار برابر بیشتر از جوامع سکولار — که عمدتاً بر پایه سوسیالیسم تخیلی بودند — در هر سال از حیاتشان شانس بقا داشتند. در پژوهش دوم (۲۰۰۳) با بررسی ۲۲ نوع الزام پرهزینه در ۸۳ جامعه، نشان داد که هرچه مناسک مذهبی پرهزینه‌تر بودند، طول عمر جامعه بیشتر بود — اما این رابطه در جوامع سکولار وجود نداشت و میانگین طول عمر آن‌ها هرگز از ۱۰ سال تجاوز نکرد. تنها جامعه‌ای که از میان همه این جوامع هنوز پابرجاست هاتریت‌ها هستند که سخت‌گیرانه‌ترین الزامات مذهبی را دارند.

 نقد 
نقد اصلی به پژوهش‌های سوسی این است که نتایج به‌دست‌آمده از جوامع کوچک، منسجم و تحت‌فشار (مانند کبوتص‌ها) را نمی‌توان به سادگی به جوامع بزرگ و متکثرِ امروزی تعمیم داد. منتقدان استدلال می‌کنند که در جوامع کلان‌شهری، کارکردِ «تعهد پرهزینه» به دلیل گمنامی افراد تضعیف می‌شود و نهادهای قانونی جایگزینِ مناسک مذهبی برای تضمین اعتماد می‌شوند.

 کتاب‌شناسی 
The Emergence of Religion in Human Evolution (ظهور دین در فرگشت انسان)؛ انتشارات روتلج، ۲۰۱۹.

 جستارهای وابسته 
 مت جی. راسانو

 منابع 

رده:پژوهشگران روان‌شناسی فرگشتی دین
رده:زیست‌شناسان فرگشتی