بحرالدین باعث

مولانا بحرالدین باعث (۱۳۲۰–۱۳۵۷ خورشیدی) عالم دینی، نویسنده، خطیب و فعال سیاسی اهل افغانستان بود. او از چهره‌های شناخته‌شده جریان‌های فکری و سیاسی مخالف حکومت در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ خورشیدی به شمار می‌رفت و در میان روشنفکران بدخشان و افغانستان جایگاه قابل توجهی داشت.

 زندگی‌نامه 

بحرالدین باعث در سال ۱۳۲۰ خورشیدی در روستای چهار باغ «مایمی» (درواز) ولایت بدخشان در یک خانواده مذهبی متولد شد. پدرش مولوی نجم‌الدین از علمای دینی محل بود. او آموزش‌های ابتدایی علوم دینی را در زادگاه خود آغاز کرد و سپس در مراکز دینی و آموزشی بدخشان ادامه داد.

پس از پایان آموزش‌های اولیه، او به کابل رفت و در آنجا با جریان‌های فکری و سیاسی زمان خود آشنا شد. این دوره نقش مهمی در شکل‌گیری دیدگاه‌های اجتماعی و سیاسی او داشت.

 فعالیت‌های سیاسی 

بحرالدین باعث از مخالفان ساختارهای سیاسی وقت افغانستان بود و در فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی علیه بی‌عدالتی و تبعیض مشارکت داشت. او در میان جوانان و محافل روشنفکری به ایراد سخنرانی می‌پرداخت و بر آگاهی سیاسی تأکید می‌کرد.

وی از اعضای سازمان آزادی‌بخش مردم افغانستان (ساما) بود و در گسترش دیدگاه‌های این جریان نقش داشت.

 فعالیت‌های فرهنگی 

او علاوه بر فعالیت سیاسی، در زمینه تدریس علوم دینی، خطابه و نویسندگی نیز فعال بود. نوشته‌ها و سخنرانی‌های او عمدتاً پیرامون عدالت اجتماعی، آگاهی دینی و مسائل سیاسی جامعه افغانستان بود
دیدگاه‌ها
دولت چیست و وظیفه‌ی آن کدام‌ها هستند؟
او دولت را نهاد حقوقی تامین عدالت اجتماعی و بهرزوی شهروندان می‌دانسته است. یعنی نه امنیت موردنظر ریالیست‌ها، نه آزادی موردنظر لیبرال‌ها و نه عدالت اقتصادی صرف موردنظر مارکسیست‌ها به تنهایی برای او پذیرفتنی بود. عدالت اجتماعی که باعث از او یاد می‌کند، هم تامین امنیت را در معنای وسیع کلمه دربرمی‌گیرد و هم آزادی لیبرالی را. باعث عدالت اجتماعی را عدالتی در تمامی ابعاد برای گروه‌های مدنی، نهادی، تباری، زبانی، مذهبی و جنسیتی می‌فهمیده است. از این‌رو با توجه به اندیشه‌ی آن می‌توان چهار وظیفه برای دولت به رسمیت شناخت. اگر این وظایف را دولت انجام داد، آن دولت قابل حمایت است و اگر آن‌ها را نداشت، وظیفه‌ی اخلاقی شهروندان است که آن را سرنگون نمایند. این وظایف این‌ها هستند: آفرینش هنجار فراگیر، تا بتوان هم‌بستگی اجتماعی را تقویت کرد؛ توسعه و رفاه همگانی، تا بتوان بهروزی شهروندان را فراهم ساخت؛ خودگردانی در سیاست خارجی، تا بتوان زمینه‌ی مداخلات کشورهای دیگر را کاهش داد.https://www.rascnews.com/?p=34813&amp=1

دولت و دین

رابطه‌ی دین و سیاست بسیار پیچیده است. غرب این دو را جدا ازهم می‌داند. شرق (هند، چین و اسلام) این دو را از هم جدا نمی‌داند. تفکر سکولار غربی خواهان برچیدن اقتدار دین از حکومت‌ورزی است، شرق چنین چیزی را ممکن نمی‌داند. با این‌حال مولانا، از مفهوم «برخورد استراتژیک با دین» حرف زده است. مولانا باعث باور داشت که دین را نمی‌توان و نباید از زندگی مردم حذف کرد، بلکه دین بخشی از زندگی مردم است و باید با آن کنار آمد. تنها در کنش‌های سیاسی (نه لزوما نظریه‌ی سیاسی)، باید از خِرد کار گرفت و تلاش کرد که به حکم عقل داوری نمود. گرچه باعث تاریخ دین را سیاه و تار می‌داند، مگر او به نفس دین چنین قضاوتی را روا نمی‌دارد. باعث خواهان علمی‌کردن سیاست و بی‌طرفی کامل دادگاه در رابطه به مسایل قضایی است.

مولانا باعث از عقلانیت در دین حمایت نموده و از متکلمان در برابر فقیهان و اهل حدیث دفاع می‌کند. او باور داشت که دین یک بینش معنوی است و هیچ تعارضی با سیاست ندارد، زیرا سیاست می‌تواند از این بیشن بهره‌ی خوبی ببرد و یک سیاستِ فضیلت‌مندانه روی دست گرفته شود. از دید باعث، سیاست فضیلت است و بهترین فضیلت بهروزی شهروندان (در سطح تحلیل خرد)، زیست مسالمت‌آمیز از راه پذیرش چندگانگی هویت‌ها (در سطح تحلیل دوم) و خودگرانی کشور (در سطح تحلیل سوم) است.

سیاست و اجتماع: نگاهی بومی برای ساخت دولت

مولانا باعث، هم دین‌پژوه زبده بود، هم سیاست‌ورز استوار و هم روشن‌فکر انقلابی. او نمونه‌ی کامل یک انسان درست‌کار بود و از این‌رو به دنبال این بود که تا اندازه‌ی کافی از جریان‌های چپ و راست ایدولوژیک زمان فراتر رفته، برای افغانستان نسخه‌ی مناسبی را روی دست گیرد. از دید مولانا باعث، دولت در کشوری مانند افغانستان باید در دو سطح موضع خود را مشخص نماید: در سطح داخلی و در سطح بین‌المللی. در سطح اول، دولت باید 1) با ایجاد ساختار غیرمتمرکز متناسب با مسایل هویتی و جغرافایی، زمینه‌ی بهره‌کشی از قدرت سیاسی را کاهش دهد.2) و با تمرکز روی زیربناها و افزایش حضور هویت‌ها در کار و اجتماع زمینه‌ی بهره‌کشی اقتصادی را کاهش دهد. 3) و نیز با استفاده از فرهنگ متعالی عرفانی و فلسفی، زمینه‌ی تقویت اندیشه‌های ساخت مدل ویژه‌ای از دولت را فراهم نماید که کاملا بومی و متناسب با تاریخ و فرهنگ این سرزمین باشد. در سطح خارجی نیز باید دو کار انجام دهد: 1) باید موازنه‌سازی مثبت را میان قطب‌های قدرت در شمال (شوروی کمونیست)، در جنوب (آمریکای لیبرال) و در جنوب غرب (اخوانی‌ها) به‌وجود آورده و از ایدیولوژیک‌شدن افغانستان جلوگیری نماید. افغانستان باید اندیشه و تفکر خود را داشته باشد؛ از این‌رو که ادبیات لازم برای کار فکری در این کشور به اندازه‌ی کافی وجود دارد. پس چه نیازی به اندیشه‌های وارداتی. مولانا، کمونیسم شوروی و چینی، لیبرالیسم آمریکایی و اخوانیسم غرب‌آسیایی و جنوب‌آسیایی را تفکر و اندیشه وارداتی می‌دانست و به کشف متون تاریخی، عرفانی و فلسفی این سرزمین و بهره‌گیری آنان در نظریه‌ی سیاسی تاکید داشت. 2) مولانا باعث، افزون بر آن، بر سیاست عدم دنباله‌روی بسیار تاکید می‌کرد و تاجایی که ستون چهارم سیاست‌ورزی وی همین سیاست عدم دنباله‌روی بود. سه‌تا ستون دیگر عبارت بودند از: برخورد استراتژیک با دین، حل مساله‌ی اقوام برمبنای حقوق شهروندی و کاهش نابرابری طبقاتی در افغانستان.

 درگذشت 

بحرالدین باعث در سال ۱۳۵۷ خورشیدی در جریان تحولات سیاسی افغانستان کشته شد. پس از مرگ او، نامش در میان هواداران و جریان‌های سیاسی مخالف حکومت به عنوان یکی از چهره‌های مبارز باقی ماند.

 جستارهای وابسته 
 سازمان آزادی‌بخش مردم افغانستان
 طاهر بدخشی

 منابع 

رده:اهالی ولایت بدخشان
رده:زادگان ۱۳۲۰
رده:درگذشتگان ۱۳۵۷
رده:سیاستمداران اهل افغانستان
رده:عالمان مسلمان اهل افغانستان
رده:نویسندگان اهل افغانستان
رده:خطیبان اهل افغانستان
رده:فعالان سیاسی اهل افغانستان
رده:اعضای سازمان آزادی‌بخش مردم افغانستان
رده:تاجیک‌های اهل افغانستان