تقویم لکی

گاه‌شمارلکی یک سالنامه محلی بین مردمان لک است که رواج دارد و در میراث فرهنگی ایران به ثبت رسیده است.

thumb|تقویم لکی،گاهشماری قوم لکیک سال در تقویم لکی شامل ۳۶۵ روز ، ۴ فصل ، ۱۲ ماه و «پنجه» می باشد. در تقویم لکی تمامی ماه ها ۳۰ روز دارند.

پنجه: در تقویم لکی پنج روز از سال وجود دارد که جزء هیچ ماهی به حساب نمی آیند به همین خاطر آن را پنجه می نامند ؛ پنجه بین ماه های دوم و سوم بهار در تقویم لکی یعنی «مونگ ئێد » و « پنجە»  یا یکم تا پنجم فروردین در تقویم شمسی قرار دارد . روز دوم و چهارم از پنجه را « دورد» می خوانند و به اعتقاد مردم لک این دو روز نحس بوده و نباید کارهایی از این قبیل در روزهای دورد انجام شود:جشن عروسی، مسافرت، ذبح حیوانات، خارج کردن اشیای سفید رنگ از منزل، زخم شدن جایی از بدن
جنگ و نزاع
و ...

 فصل‌های لکی 
وهار (بهار)
تاوسون یا تاوسان (تابستان)
پایز (پاییز)
زمسون یا زمسان (زمستان)
 ماه‌های لکی 

 وهار 
خاکه‌لیه : اولین ماه از فصل بهار در تقویم لکی ماه خاکه‌لیه میباشد که دلیل نامگذاری آن لایه قرمزرنگی از خاک است که در این ماه بر روی برف می نشیند و خبر از پایان سرما و آمدن بهار می دهد. روز اول خاکەلیه ۱ بهمن در تقویم شمسی است.

مونگ ئید : دومین ماە از فصل بهار مونگ ئید است. به این خاطر که در پایان این ماه عید نوروز قرار دارد آن را مونگ ئید نامگذاری کرده اند . روز اول مونگ ئید ۱ اسفند است .

پنجه : سومین ماە بهار پنجه نام دارد به این خاطر که پس از پنج روز «پنجه» قرار دارد آن را به این نام می خوانند. اول ماه پنجه ۶ فروردین است.

 تاؤسون یا تاؤسان 
میریون یا مێریان : اولین ماە تابستان میریون است . میریون بە معنای چوپان اجیر شدە است و چون در این ماە گله داران برای گله خود چوپان اجیر می کردند این ماه به نام میریون مشهور است . اول میریون ۵ اردیبهشت است .

گاکؤر : دومین ماە تابستان گاکؤر است ؛ علت نامگذاری این ماه این است که در این ماە گاوها بسیار ما ما می کنند کە در زبان لکی بە صدای گاو « کوورە » یا « قوورە» میگویند . علت این کوورە گاوها نیز نشستن خرمگس بر روی بدن آنهاست ؛ خرمگس در این ماە ظاهر میشود . اول گاکؤر ۴ خرداد است.

آگرانی : سومین ماە تابستان آگرانی است . آگرانی یعنی آتش زن و علت نامگذاری آن نیز گرمای زیاد این ماه است . اول آگرانی ۳ تیر است .

 پایز 
مردال : اولین ماە پاییز مردال نام دارد ؛ چون در این ماە فعالیت کشاورزان و عشایر زیاد بودە است و زمانی برای استراحت نداشته اند پس از برگشتن به خانه از فرط خستگی به چنان خواب عمیقی فرو میرفته اند که گویی مردال (مردار) شدە اند . بە همین سبب این ماه را مردال میخواندند . اول مردال ۲ مرداد است.

مالەژیر : اولین ماه پاییز مالەژیر نام دارد . اواخر پاییز و همزمان با خنک شدن هوا عشایری که به همراه گله خود به صحرا رفته بودند و شبها را بیرون از خانه و در فضای باز سپری می کردند به خانه های خود بازگشته و شبها را در خانه یا سیاه چادر می ماندند ، به این خاطر ماه دوم و سوم پاییز را مالەژیر و مالەژیر دوماینە می خوانند. اول مالەژیر ۱ شهریور است.

مالەژیر دوماینە : سومین و آخرین ماە پاییز مالەژیر دوماینە است کە علت نامگذاری آن را قبلا توضیح داده ام . اول مالەژیر دوماینە ۱ مهر است.

 زمسون یا زمسان 
تویلتکن : اولین ماه زمستان تویلتکن نام دارد ؛ تویلتکن به معنای برگریزان است چون در این ماه برگ درختان ریخته میشود آن را به این نام می خوانند. اول تویلتکن ۱ آبان است.

مؤنگه سیه یا مانگه سیه : دومین ماە زمستان مؤنگه سیه نام دارد ؛ در این ماه چون هیچ گیاە سبزی وجود ندارد و زمین کاملا لخت و سیاە رنگ است آن را مؤنگه سیه می خوانند. اول مؤنگە سیه ۱ آذر است .

نیرووز یا نورووژ : سومین ماە زمستان و اولین ماە سال نیرووز نام دارد ؛ چون در این ماە روز ها دوبارە شروع بە طولانی تر شدن می کنند و به عقیده مردمان لک روزها نو می شوند آن را نیرووز یا نورووژ می خوانند . اول نیرووز ۱ دی است.

 منابع 

 

 

 
رده:مردم لک
رده:لک