شاهنامه مستوفی

شاهنامهٔ مستوفی کهن‌ترین تصحیح شناخته‌شدهٔ شاهنامهٔ فردوسی، به‌کوشش حمدالله مستوفی، تاریخ‌نویس و شاعر عهد ایلخانان مغول است. مستوفی، این تصحیح را در سال ۷۱۴ ه‍.ق آغاز کرد و آن را در سال ۷۲۰ ه‍.ق به سرانجام رساند. نویسنده در مقدمهٔ تاریخ منظوم خودش با عنوان ظفرنامه، مطرح می‌کند که با گذشت روزگار دخل و تصرف‌هایی در شاهنامه صورت گرفته، و این مسئله او را برانگیخته تا با مقایسهٔ نسخه‌های گوناگون این اثر، تصحیح مناسبی از آن ارائه دهد. مستوفی به داستان ۶۰٬۰۰۰ بیت بودن شاهنامه نیز اشاره کرده، می‌افزاید که نسخه‌های دردسترس وی بیش از ۵۰٬۰۰۰ بیت نبوده‌اند:

البته برخی پژوهشگران تفسیر متفاوتی از ابیات بالا داشته‌اند و برای نمونه، ابوالعلاء سودآور مطرح کرده که منظور مستوفی این بوده که تصحیح او شامل ۶۰٬۰۰۰ بیت می‌شده، درحالی‌که سایر نسخه‌ها بیش از ۵۰٬۰۰۰ بیت نداشته‌اند. نصرت‌الله رستگار هم منظور از «پنجاه» را شمار نسخه‌های مورد بررسی مستوفی دانسته است.
بندانگشتی|235px|شاهنامه در حاشیهٔ ظفرنامه، دست‌نویس Or. 2833
بندانگشتی|235px|رزم کردن رشنواد با رومیان، شاهنامهٔ بزرگ ایلخانی
دو شاهنامهٔ حاشیه‌نویسی‌شده بر دو دست‌نوشتهٔ ظفرنامهٔ مستوفی شناخته‌شده که گمان می‌رود برگرفته از شاهنامهٔ مستوفی باشند. از این نسخه‌ها، یکی با تاریخ کتابت سال ۸۰۷ ه‍.ق با شمارهٔ Or. 2833 در کتابخانهٔ بریتانیا و دیگری با تاریخ ۸۰۸ ه‍.ق و به‌شمارهٔ 2042 در موزهٔ هنرهای ترکی و اسلامی نگهداری می‌شود. نسخهٔ محفوظ در کتابخانهٔ بریتانیا با احتساب ۵۱ بیتی از آن که افتادگی دارد، ۴۸٬۹۹۶ بیت است. بدین‌ترتیب کوشش احتمالی مستوفی برای گردآوری یک شاهنامهٔ ۶۰٬۰۰۰ بیتی احتمالاً ثمر نداشته است. برخی پژوهشگران متن نسخهٔ موسوم به شاهنامهٔ بزرگ ایلخانی (دههٔ ۷۳۰ ه‍.ق) را هم برگفته از تصحیح مستوفی دانسته‌اند.علی شاپوران، یکسانی ضبط‌های دو نسخه از شاهنامه و نتایج حاصل از آن. Academia.edu. چاپ عکسی نسخهٔ خطی Or. 2833 کتابخانهٔ بریتانیا سال ۱۳۷۷ به‌اهتمام نصرالله پورجوادی و نصرت‌الله رستگار توسط مرکز نشر دانشگاهی به انتشار رسید.

 ارتباط با دیگر نسخه‌ها 
از کمیت و کیفیت نسخه‌های مورد بهرهٔ مستوفی چیزی معلوم نیست و او دربارهٔ شیوهٔ کارش توضیحی نداده است. تنها مشخص است که شاهنامه‌های دردسترس مستوفی پیش از بازهٔ ۷۱۴ تا ۷۲۰ ه‍.ق کتابت شده‌اند. احتمال بررسی نسخه‌های فلورانس (۶۱۴ ه‍.ق) و لندن (۶۷۵ ه‍.ق) که کهن‌ترین نسخه‌های به‌جاماندهٔ امروزی از شاهنامه به‌حساب می‌آیند به‌دست مستوفی بسیار ضعیف است. برپایهٔ ارزیابی جلال خالقی مطلق، تصحیح مستوفی درمقایسه با سایر نسخه‌های موجود از شاهنامه، بیشترین نزدیکی را با نسخهٔ استانبول به‌تاریخ سال ۷۳۱ ه‍.ق دارد. علی شاپوران آن را نزدیک به نسخهٔ موزهٔ ملی پاکستان، به‌تاریخ سال ۷۵۲ ه‍.ق دانسته است.

 ارزیابی‌ها 
 جلال متینی:
 مصطفی جیحونی:
 ابوالفضل خطیبی:
 محمدامین ریاحی:
 فریدون جنیدی:شاهنامهٔ فردوسی ویرایش فریدون جنیدی، پیشگفتار، بخش ویرایش شاهنامه، ص. ۳۷
 ایرج افشار:
 مهدی قریب:

 منابع 

رده:تصحیح‌های شاهنامه
رده:نسخه‌های خطی شاهنامه