گیگاواسا

پروژه کارخانه باتری واسا () یا گیگا‌واسا () یک پروژه ساخت کارخانه باتری است که برای منطقه صنعتی لایامتسه در واسا فنلاند و منطقه گرانس‌هولمز‌بکن در موستاساری از سال ۲۰۱۶ برنامه‌ریزی شده بود و هنوز ادامه دارد. ابتدا در سال ۲۰۱۸ شهرداری واسا با حمایت دولت فنلاند می‌خواست این پروژه را با تسلا انجام دهد اما در نهایت تسلا کارخانه خود را در برلین تاسیس کرد. سپس در سال ۲۰۲۱ شهرداری واسا برای انجام این پروژه با شرکت بریتانیایی جانسون متی تفاهم‌نامه‌ای امضا کرد اما این شرکت هم قرارداد را لغو کرد. در سال ۲۰۲۶ واسا ساخت و ساز در این پروژه را با هدف ایجاد مرکز داده شروع کرد.

 تاریخچه 
پروژه صنایع باتری که «گیگا‌واسا» نامیده شده است، در سال ۲۰۱۶ کلید خورد و در سال ۲۰۱۸، زمانی که شهرداری واسا منطقه صنعتی را با هدف جذب کارخانه باتری‌سازی تسلا مکان‌یابی کرد، مورد توجه گسترده ملی قرار گرفت. قرار بود این پروژه ۱۰ هزار شغل در واسا و به همین تعداد در سایر مکان‌های فنلاند ایجاد کند. شهرداری واسا ۱۵ میلیون یورو برای توسعه شهر مطابق با این پروژه هزینه کرد. با این حال، تسلا در نهایت تصمیم گرفت کارخانه خود را در برلین تأسیس کند. در پس‌زمینه، شهرداری به گفت‌وگوهای خود با چندین بازیگر مختلف ادامه داد. این منطقه همچنین در لیست بررسی‌های اولیه برای احداث کارخانه شرکت سوئدی نورث‌ولت قرار داشت. 

در آوریل ۲۰۲۱، شهرداری واسا و شرکت بریتانیایی فعال در زنجیره ارزش باتری، جانسون متی، تفاهم‌نامه‌ای را برای احداث یک کارخانه صنایع باتری در این منطقه اعلام کردند. طبق برنامه‌ریزی‌ها قرار بود فعالیت این کارخانه در سال ۲۰۲۵ آغاز شود و عملیات ساخت آن برای سال ۲۰۲۳ پیش‌بینی شده بود. اعلامیه جانسون متی در بهار ۲۰۲۱ به عنوان یک «گشایش بزرگ» برای شکل‌گیری خوشه صنعتی باتری در نظر گرفته شد. اما جانسون متی در نوامبر ۲۰۲۱ قرارداد را لغو کرد و اعلام کرد که از بخش مواد باتری خارج می‌شود.

 وضعیت کنونی و چالش‌ها 
علیرغم خوش‌بینی‌های اولیه، پروژه گیگا‌واسا با چالش‌های عملیاتی متعددی روبرو شده است. پس از لغو قرارداد از سوی جانسون متی، شهرداری واسا تلاش کرد بازیگران جدیدی را جایگزین کند. در سال ۲۰۲۴، گزارش شد که وضعیت بازار جهانی باتری و کاهش سرعت تقاضا برای خودروهای برقی، بر سرعت پیشرفت این پروژه تأثیر منفی گذاشته است.

در فوریه ۲۰۲۵، گزارش‌های جدید حاکی از آن بود که اگرچه زیرساخت‌های منطقه آماده شده و قراردادهایی با شرکت‌هایی نظیر «گرافیت هاب» (Grafite Hub) امضا شده است، اما هنوز تصمیم نهایی سرمایه‌گذاری (FID) برای احداث کارخانه‌های بزرگ مقیاس اتخاذ نشده است. برخی تحلیل‌گران معتقدند که رقابت شدید با یارانه‌های دولتی در ایالات متحده (قانون کاهش تورم) و چین، جذب سرمایه‌گذاران به اروپا و فنلاند را دشوارتر کرده است. با این حال، مسئولان منطقه گیگا‌واسا همچنان بر مزیت‌های استراتژیک منطقه از جمله دسترسی به انرژی سبز و بندرها تأکید دارند.

در سال ۲۰۲۶، استراتژی منطقه گیگا‌واسا با یک چرخش عملیاتی روبرو شد. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، تمرکز از ساخت کارخانه‌های تولید باتری به سمت ایجاد سیستم‌های بزرگ ذخیره‌سازی انرژی (Battery Storage) تغییر یافته است. شرکت «آئورینکو-کارهو» (Aurinkokarhu)، توسعه‌دهنده این پروژه، از طرح احداث یک انبار عظیم باتری در منطقه «توویلا» (Tuovila) در موستاساری پرده برداشته است. این پروژه که ارزش سرمایه‌گذاری آن بین ۷۰ تا ۸۰ میلیون یورو تخمین زده می‌شود، به جای تولید باتری، بر ذخیره‌سازی انرژی متمرکز است که می‌تواند مزایای قابل توجهی برای مصرف‌کنندگان برق و پایداری شبکه داشته باشد.

در مارس ۲۰۲۶، عملیات ساخت یک پروژه عظیم مرکز داده (Data Center) در لایامتسه واقع در منطقه گیگا-واسا آغاز شد. این پروژه متعلق به توسعه‌دهنده داخلی، شرکت FCDC Corp Oy است و ارزش کل سرمایه‌گذاری آن می‌تواند تا ۸ میلیارد یورو برسد. عملیات خاک‌برداری در زمینی به مساحت ۶۶٬۰۰۰ متر مربع (۶.۶ هکتار) در خیابان «کوریری‌تیه ۷» کلید خورده است. مجوز ساخت این مجموعه توسط شرکت تابعه آن، Kiinteistö Oy MegaWatti، که در دسامبر ۲۰۲۵ ثبت شده، پیگیری گردید. به گفته یاکو لینونن، مدیر توسعه این شرکت، این مرحله از خاک‌برداری با هدف تسریع در ساخت دو ساختمان اصلی مرکز داده (شامل سالن‌های سرور، دفاتر اداری و فضاهای لجستیکی) انجام می‌شود تا پروژه‌ای که صدها فرصت شغلی در منطقه واسا ایجاد می‌کند، شروعی پرشتاب داشته باشد. همچنین در مرحله طراحی این پروژه، راهکارهایی برای بهره‌گیری از گرمای اتلافی (Waste heat) در نظر گرفته شده است.

طبق برنامه‌ریزی‌های اعلام شده، ساخت این مرکز داده تا سال ۲۰۲۸ ادامه خواهد داشت و پیش‌بینی می‌شود که بهره‌برداری و شروع به کار آن در سال‌های ۲۰۲۸–۲۰۲۹ صورت گیرد. برآورد می‌شود این پروژه در مرحله طراحی و ساخت بیش از هزار «نفر-سال» اشتغال‌زایی داشته باشد و پس از تکمیل، حدود ۱۵۰ شغل مستقیم و تا ۶۰۰ شغل غیرمستقیم ایجاد کند. به گفته توماس هویری، شهردار واسا، این مشاغل شامل نگهداری مداوم، نصب، نگهبانی و خدمات پشتیبانی خواهد بود و با حرکت به سمت مراکز داده مبتنی بر هوش مصنوعی، نیاز به تخصص‌های بالاتر نیز افزایش می‌یابد.

در ژوئن ۲۰۲۶، روند توسعه مراکز داده در این منطقه با ورود شرکت مایکروسافت ابعاد تازه‌تری یافت. این شرکت پیش‌نویس توافق‌نامه‌ای را برای خرید حدود ۱۹۰ هکتار زمین در منطقه گیگاواسا (حدود دو سوم در واسا و یک سوم در موستاساری) به منظور احداث یک مرکز داده جدید امضا کرد. توماس هیوری، شهردار واسا، و روریک آلبرگ، شهردار موستاساری، با استقبال از این اقدام تأکید کردند که حضور یک بازیگر معتبر بین‌المللی علاوه بر ایجاد تنوع شغلی، تخصص منطقه در حوزه داده و انرژی را تعمیق بخشیده و جایگاه آن را به عنوان یک قطب جهانی فناوری انرژی تقویت می‌کند. شعبه فنلاند مایکروسافت نیز اعلام کرد که برنامه‌های توسعه این پروژه با تعهد به پایداری محیط‌زیست و در همکاری نزدیک با مقامات و جوامع محلی پیش خواهد رفت. شهردار واسا اعلام کرد مایکروسافت متعهد شده است که از برق محلی استفاده نکند و به جای آن به اندازه مصرف خود برق تجدیدپذیر مانند نیروگاه بادی ایجاد کند یا توسعه دهد.

با این وجود، تأثیر واقعی این گونه پروژه‌ها بر اقتصاد محلی و نوع مشاغل ایجاد شده، همواره با نقدهای کارشناسی همراه بوده است. پروژه‌های مراکز داده در فنلاند، مانند پروژه‌های مشابه برنامه‌ریزی شده در لایپن‌رانتا، ایسویوکی و سینایوکی، در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته‌اند و تا اواسط سال ۲۰۲۵، ده‌ها طرح مشابه در فنلاند اعلام شد. مزیت‌هایی نظیر هوای سرد، ثبات، برق ارزان و امکان استفاده از گرمای اتلافی، فنلاند را به مقصدی جذاب تبدیل کرده است. با این حال، استادان دانشگاه و کارشناسان حوزه انرژی (مانند استادان دانشگاه‌های LUT و آلتو) خاطرنشان می‌کنند که تنها حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از بودجه‌های چند میلیاردی این پروژه‌ها در فنلاند باقی می‌ماند، زیرا بخش عمده هزینه‌ها صرف خرید پردازنده‌ها و سرورهای خارجی می‌شود. از سوی دیگر، برخلاف تصور ایجاد مشاغل رده‌بالای تکنولوژیک، بخش عمده‌ای از اشتغال دائمی در این مراکز به خدماتی نظیر نگهبانی، نظافت و نگهداری تأسیسات محدود می‌شود و متخصصان طراز اول هوش مصنوعی غالباً از کیلومترها دورتر سیستم‌ها را مدیریت می‌کنند. انتظار می‌رود تا سال ۲۰۳۰، سهم مراکز داده از کل مصرف برق فنلاند از دو درصد فعلی به بیش از سه درصد افزایش یابد.

 جستارهای وابسته 
 گیگافکتوری برلین-براندنبورگ

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:شرکت‌های مستقر در واسا
رده:منطقه‌های صنعتی فنلاند
رده:صنایع شیمیایی فنلاند