روابط تجاری اشکانیان و روم

روابط تجاری اشکانیان و روم به مبادلات اقتصادی بین امپراتوری اشکانی و جمهوری روم و بعداً امپراتوری روم از سدهٔ یکم پیش از میلاد تا سدهٔ سوم میلادی اشاره دارد. این تجارت که در امتداد جاده ابریشم انجام می‌گرفت، نه تنها از نظر اقتصادی برای هر دو امپراتوری حیاتی بود، بلکه به عنوان یک پل فرهنگی، موجب تبادل کالاها، ایده‌ها و فناوری‌ها بین شرق و غرب شد. اگرچه روابط سیاسی دو ابرقدرت اغلب خصمانه و همراه با جنگ بود، اما منافع اقتصادی متقابل، جریان تجارت را حتی در دوران درگیری‌ها نیز تا حد زیادی حفظ کرد.

 پیش‌زمینه تاریخی 
تماس‌های اولیه بین روم و پارت عمدتاً نظامی بود و با جنگ‌هایی مانند نبرد حران (۵۳ پیش از میلاد) مشخص می‌شد. با این حال، پس از استقرار مرزهای نسبتاً پایدار بین دو امپراتوری در سدهٔ یکم میلادی، به تدریج روابط تجاری شکل گرفت. شهرهای مرزی مانند دورا اروپوس به مراکز مهم تجاری و فرهنگی تبدیل شدند. اشکانیان به عنوان واسطه‌های اصلی در تجارت بین روم و امپراتوری‌های شرقی مانند چین هان و کوشان عمل می‌کردند و از این موقعیت سود کلانی به دست می‌آوردند.

 مسیرهای تجاری 
مسیرهای اصلی تجاری بین دو امپراتوری عبارت بودند از:
 جاده ابریشم: این مسیر اصلی کاروان‌رو از چین آغاز و از طریق مرو، بلخ و هکاتوم پیلوس در پارت، به سلوکیه و تیسفون (پایتخت‌های اشکانی) می‌رسید و سپس به مرزهای روم در سوریه متصل می‌شد.
 مسیرهای دریایی: کشتی‌های رومی از بندرهای مصر (مانند برنیس) به سوی هند حرکت می‌کردند و کالاها از آنجا از طریق بنادر اشکانی در خلیج فارس (مانند خاراکس) به داخل فلات ایران منتقل می‌شدند.
 مسیر رود فرات: این رودخانه مرزی طبیعی بین دو امپراتوری بود و خود به یک شریان تجاری مهم تبدیل شده بود.

 کالاهای تجاری 
مبادلات تجاری بین دو امپراتوری بسیار گسترده بود:

صادرات اشکانی به روم:
 کالاهای لوکس شرقی: ابریشم چینی، ادویه‌های هندی، عاج، عطرهای عربی و مروارید خلیج فارس.
 کالاهای داخلی: فرش و منسوجات پشمی، برده، پوست حیوانات و میوه‌های خشک.

صادرات روم به پارت و شرق:
 فلزات و سکه: طلا و نقره به شکل سکه که به مقدار انبوه به شرق جریان داشت و موجب خروج فلزات گران‌بها از روم می‌شد.
 کالاهای لوکس رومی: ظروف شیشه‌ای، ظروف نقرهای، شراب و روغن زیتون.
 منسوجات: پارچه‌های پشمی و کتانی.

 تأثیرات اقتصادی 
این تجارت برای هر دو امپراتوری بسیار سودآور بود:
 برای اشکانیان، عواید حاصل از عوارض گمرکی و مالیات بر کالاهای ترانزیتی، منبع درآمد عمده‌ای برای دربار بود.
 برای رومیان، دسترسی به کالاهای لوکس شرقی که در بین اشراف روم بسیار پرطرفدار بود، ضروری به نظر می‌رسید.

با این حال، تراز تجاری به شدت به نفع اشکانیان بود. رومیان برای پرداخت کسری تجاری خود، مقادیر عظیمی سکه‌های طلا و نقره به شرق می‌فرستادند، که نگرانی‌هایی را در بین مقامات رومی دربارهٔ خروج ثروت ایجاد می‌کرد.

 چالش‌ها و موانع 
تجارت بین دو امپراتوری همواره با چالش‌هایی روبرو بود:
 جنگ‌های مکرر: درگیری‌های نظامی مکرر بین دو طرف، به ویژه بر سر کنترل ارمنستان، اغلب امنیت مسیرهای تجاری را مختل می‌کرد.
 سیاست‌های اقتصادی: اشکانیان گاهی به منظور اعمال فشار بر روم، جریان تجارت را محدود یا مسیرها را تغییر می‌دادند.
 واسطه‌گری: اشکانیان عمداً از تماس مستقیم بین رومیان و شرق دور (چین) جلوگیری می‌کردند تا انحصار خود به عنوان واسطه را حفظ کنند.

 میراث و اهمیت 
تجارت اشکانی-رومی تأثیرات پایداری داشت:
 تبادل فرهنگی: این تجارت تنها به کالا محدود نبود، بلکه به تبادل ایده‌ها، باورهای مذهبی (مانند میترائیسم و مسیحیت) و عناصر هنری کمک کرد.
 رشد شهری: شهرهای مرزی و ایستگاه‌های تجاری در امتداد جاده ابریشم رونق یافتند.
 پایه‌گذاری برای آینده: شبکه‌ها و مسیرهای تجاری که در این دوره ایجاد یا تقویت شدند، پس از سقوط اشکانیان به دست ساسانیان نیز به عنوان شریان‌های اصلی تجارت بین شرق و غرب باقی ماندند.

 گاهشمار رویدادهای کلیدی 
 ۵۳ پیش از میلاد: نبرد حران؛ شکست روم از اشکانیان، اما آغاز تماس مستقیم.
 سده یکم میلادی: برقراری روابط تجاری منظم پس از عقد پیمان‌های مرزی.
 ۱۱۶ میلادی: تراژان امپراتور روم، میانرودان را فتح می‌کند و موقتاً به تجارت آسیب می‌زند.
 ۱۶۵ میلادی: رومیان سلوکیه و تیسفون را غارت می‌کنند.
 ۲۲۴ میلادی: سقوط امپراتوری اشکانی و برآمدن ساسانیان؛ اگرچه ساختارهای تجاری به‌طور گسترده ای ادامه یافت.

 پانویس 

 منابع 

 
 

رده:روابط تجاری دوجانبه
رده:روابط دوجانبه ایران