درخشش‌های تیره

درخشش‌های تیره اثر تأثیرگذار و جنجالی آرامش دوستدار، فیلسوف ایرانی، است که نخستین بار در سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۷۰ خورشیدی) در خارج از ایران منتشر شد. این کتاب به دلیل نقد رادیکال و بنیادین فرهنگ، تاریخ و تفکر در ایران، یکی از مهم‌ترین آثار فلسفی معاصر فارسی به‌شمار می‌رود. دوستدار در این اثر مفهوم کلیدی «دین‌خویی» را مطرح می‌کند و مدعی است که تفکر در فرهنگ ایران به دلیل سلطه همه‌جانبه دین، دچار امتناع شده است.

 محتوا و نظریات 
در این کتاب، نویسنده با نگاهی پدیدارشناسانه به بررسی متون کلاسیک فارسی و تاریخ اندیشه در ایران می‌پردازد. او معتقد است که فرهنگ ایرانی «دین‌خو» است؛ به این معنا که پرسشگری فلسفی در آن همواره در چارچوب‌های پیش‌فرض دینی محدود شده و هرگز به «اندیشیدن آزاد» منجر نشده است. دوستدار در بخش‌های مختلف کتاب، فیلسوفانی چون ابن سینا و ملاصدرا را به جای فیلسوف، «دین‌خو» می‌نامد و مدعی است که آن‌ها به جای حقیقت‌جویی، در خدمت توجیه باورهای دینی بوده‌اند.

 نقد و واکنش‌ها 
درخشش‌های تیره از بدو انتشار با واکنش‌های تند و موافق بسیاری روبرو شد. منتقدانی چون داریوش آشوری و جلال ستاری در مقالات مختلف به نقد روش‌شناسی و تندروی‌های نظری دوستدار پرداخته‌اند. در مقابل، برخی دیگر این اثر را جدی‌ترین تلاش برای گسست از سنت و آغاز تفکر مدرن در ایران می‌دانند. این کتاب در ایران اجازه انتشار رسمی نیافته اما به صورت غیررسمی و زیرزمینی همواره مورد بحث نخبگان بوده است.

 جایگاه در مطالعات خلقیات 
کتاب درخشش‌های تیره به عنوان یکی از متون مرجع و بنیادین در نقد خلقیات ایرانیان شناخته می‌شود که با رویکردی فلسفی به ریشه‌یابی رفتارهای جمعی پرداخته است. آرامش دوستدار در این اثر، برخلاف بسیاری از نویسندگان این حوزه که بر ویژگی‌های اخلاقی تمرکز دارند، بن‌بست‌های فرهنگی ایران را در ساختار ذهنی و «دین‌خویی» جستجو می‌کند. این کتاب به دلیل ارائه چارچوب نظری متفاوت در تحلیل عقب‌ماندگی و نقد رادیکال سنت، همواره در کنار آثار کلاسیکی چون سازگاری ایرانی (کتاب) و خلقیات ما ایرانیان مورد استناد و نقد پژوهشگران قرار گرفته است.

 جستارهای وابسته 
 امتناع تفکر در فرهنگ دینی
 آرامش دوستدار

 پانویس 

رده:آثار آرامش دوستدار
رده:کتاب‌های دهه ۱۳۷۰
رده:کتاب‌های غیرداستانی فارسی
رده:کتاب‌های فارسی سده ۱۵ (قمری)
رده:کتاب‌های فلسفی