گوهر خاتون (همسر محمد یکم سلجوقی)

گوهر خاتون دختر اسماعیل بن یاقوتی و همسر محمد یکم سلجوقی از زنان صاحب اقتدار و موثر سلجوقی بوداین بانوی مقتدر بر مقام وزارت تسلط داشت و مشروعیت بالاترین منصب اداری به تأیید گوهر خاتون بوده و در عزل و نصب ها دستی نافذ داشت چنان که کمال الملک به خاطر حمایت های وی به جایگاه قابل توجهی در دستگاه سلطان محمد دست یافت.گوهرخاتون با همدستی کمال الملک موفق به عزل ابو منصور میبدی وزیر سلطان محمد شد

گوهر خاتون، همسر سلطان محمد بن ملک شاه در این دوره نفوذ قابل توجهی داشت. او زنان پرجراتی بود که صاحب دیوان مخصوص بود دو تن از وزیران گوهر خاتون:امیر عمید،کمال‌الملک بعد ها نامش بوالقاسم انس آبادی تغییر یافت کمال‌الملک به تدریج نفوذ زیادی نزد گوهر خاتون پیدا کرد و جایگاه امیر عمید را گرفت. گوهر خاتون که شایستگی و تجربه او را بیشتر از امیر عمید می‌دانست وزیر دیوان او کمال الملک سمیرمی، بود سرو صورتی داد و به آن اعتبار بخشید و خود را محبوب او ساخت و در موقع مرگ وزیر او، رئیس دیوان گردید. گوهر خاتون او را به سلطان معرفی کرد و او هم وی را مشرف الممالک و سپس مشرف خود کرد بالاخره در سال ۱۹/۵۱۲ - ۱۱۱۸ وزیر اعظم محمود بن ملکشاه گردید.هنگامی که امیر عمید از کمال‌الملک، که گوهر خاتون را در امور کشور برجسته کرده بود، خواست که برکنار شود، گوهر خاتون او را تهدید کرد و گفت که در صورت لزوم دستور برکناری او را خواهد داد. او حتی با ابراز این که ممکن است سوء قصدی علیه جان کمال‌الملک صورت گیرد، از او محافظت کردچون دیوان گوهرخاتون کم کار بود از سلطان خواست سپاهیان آذربایجان را مأمور خدمت او کند و این مسئله موجب افزایش قدرت و حشمت خاتون شد.گوهر خاتون ۳ بار وزیر خود را تغییر داد. این نشان می‌دهد که او در زمینه اداری چقدر مؤثر است. همچنین گوهر خاتون با پدرش اسماعیل بن یاقوتی در مورد این واقعیت که سربازان آذربایجانی باید به دلیل حقوقش در آذربایجان به او وفادار باشند، مشورت کرد و سلطان این موضوع را با گواهی ویژه تأیید کرد.

گوهر خاتون داری زمینی بود در سمیرم اصفهان که مالیات انجا را برای خودش دریافت میکرد

گوهر خاتون در زندگی سیاسی سلجوقیان نقش برجسته داشت.این بانو دفتر ویژه‌ای به نام «دفتر خاتونی» داشت که شامل تعدادی کارمند اداری بود که وظیفه آن ها مدیریت زمین‌ها و املاک او بود.

همچنیم بنظر میرسد ابوطاهرخاتونی در خدمت گوهر خاتون بوده است که لقب خاتونی را دریافت کرده است

سلطان محمد بیمار شد اطرافیان سلطان سحر و جادوی گوهر خاتون را عامل بیماری دانستند و از وی خواستند تا همسرش را زندانی کند؛ از این رو گوهر خاتون در زندان خفه شد.علت دیگر توطئه ضد گوهرخاتون زندانی کردن عده ای از بزرگان و امیران سلجوقی توسط وی بود که موجب نگرانی آنان و فراهم شدن مقدمات مرگش شد.
منابع

رده:زنان ایرانی
رده:افراد ترک در سده ۱۱ (میلادی)