فرهنگ ادبیات فارسی

فرهنگ ادبیّات فارسی دانشنامه‌ای است نوشتهٔ محمّد شریفی که نخستین ویراستِ آن در سالِ ۱۳۸۷ منتشر شده است. این کتاب نتیجهٔ ۱۵ سال تلاش مستمر محمد شریفی است که با ویراستاری محمدرضا جعفری از سوی فرهنگ نشر نو با همکاری نشر معین منتشر شد اگرچه ویراست دوم آن را فرهنگ نشر نو به تنهایی چاپ کرده است.

این کتاب دربردارندهٔ اطلاعات گوناگون ادبی از شرح احوال شاعران و نویسندگان دیروز و امروز تا معرفیِ آثار، اصطلاحات ادبی، قصه‌ها، داستان‌ها، تلمیحات، اشاراتِ ادبی، فولکلور، شخصیت‌ها و داستان‌هایِ شاهنامه، اساطیر ایران، شرح‌حالِ عرفا و بزرگانِ صوفیه، مفاهیمِ ادبی و عرفانی، اصطلاحاتِ تصوف و افسانه‌هایِ عامیانه در یک کتاب است که در ویراستِ دوم آن به همراه یک جلد نمایه‌ها ارائه شده است.

ویراستِ دوّم فرهنگ ادبیات فارسی که دو جلدی است در سال ۱۳۹۶ شد. همچنین ویراستی مختصرتر از این کتاب نیز با عنوان فرهنگ ادبیات فارسی مُعاصر که بر ادبیات فارسی در دوران معاصر تمرکز دارد در سال ۱۳۹۵ منتشر شده است.

 نگارش 
محمد شریفی می‌گوید محمدرضا جعفری بنیان‌گذار و مدیر نشر نو در سال ۱۳۷۲ پیشنهاد نگارش دانشنامه‌ای را به او داد که به صورت یک‌جا به کل ادبیات فارسی پرداخته باشد و کل گسترهٔ ادب فارسی را در بر بگیرد، و برخلاف فرهنگ‌های پیشین تنها به پرداخت یک یا دو یا سه شاخه از ادبیات بسنده نکرده باشد. شریفی اگرچه این پیشنهاد را بسیار وسوسه‌انگیز یافت ولی ابتدا جرئت گام‌نهادن در این راه را در خود نمی‌دیده است و بر این باور بود که گردآوریِ چنین فرهنگی کار استادان ادبیات است، اما دیری نگذشت این‌کار را کم‌کم با خواندن و خلاصه کردن رمان‌های معاصر شروع کرد و به مرور به بخش‌های دیگر نیز پرداخت. کار نگارش این فرهنگ به مدت ۱۵ سال به صورت پاره وقت اما پیوسته ادامه داشت و سرتاسر این‌کار را (صرف‌نظر از کمک‌های ویراستار کتاب) به تنهایی انجام داد. بعد از اتمام مرحلهٔ نخستِ گردآوریِ مطالب، این کتاب بارها و بارها خوانده شد و ویرایش و انجام دادن اصلاحاتِ تکمیلی نیز سه سال به درازا کشید.

 نقد و نظر 
سایه اقتصادی‌نیا ویراستِ یکمِ این کتاب را آشفته و بی‌قاعده شناختهاقتصادی‌نیا، سایه. «فرهنگ ادبیات فارسی و نکاتی که باید در یک فرهنگ تخصصی رعایت شود». جهان کتاب. و سیّد علی کاشفی خوانساری بر آن بوده که ادبیاتِ کودک در ویراستِ یکمِ این کتاب بازتابِ بسنده نداشته است.کاشفی خوانساری، سید علی. «کم‌لطفی به ادبیات کودک: «فرهنگ ادبیات فارسی» از نگاهی دیگر». جهان کتاب. خرداد و تیر و مرداد ۱۳۸۸.

 دربارهٔ نویسنده 
محمد شریفی ویراستار و فرهنگ‌نویس، زادهٔ مهرماه سال ۱۳۴۵ در تهران است. وی از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۰ در نشر مرغ آمین مشغول به کار بود و از ۱۳۷۰ تاکنون به عنوان کتاب‌پرداز و مؤلف کتاب‌های مرجع در انتشارات فرهنگ نشر نو کار می‌کند. او همچنین نگارندهٔ کتاب نردبان آسمان است که گزارش کامل مثنوی معنوی به نثر است.

 جستارهای وابسته 
 دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی

 منابع 

رده:دانشنامه‌های فارسی
رده:کتاب‌های ۱۳۸۷
رده:کتاب‌های زبان فارسی سده ۲۱ (میلادی)
رده:کتاب‌های فارسی سده ۱۵ (قمری)