طایفه‌های آمل

طایفه‌های آمل متشکل از چندین طایفه است. آمل به عنوان شهر طوایف، متشکل از روستاهای کوهستانی (تابستانی و ییلاقی) و روستاهای جلگه (محدوده شهر) است.واحد انسان‌شناسی شهری دانشگاه تهران، زهرا رضایی 1397آمل در یک نگاه، کهن شهر تاریخ، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و روزنامه قانون مردم آمل از قوم طبری می‌باشند.
به گزارش قاضی نورالله شوشتری در کتاب مجالس‌المؤمنین مردم آمل را طبری می‌گویند و نسبت ایشان به غیر از طبری اندک است.

 ریشه 
از گذشته دور موقعیت جغرافیایی در آمل و لاریجان بر نظام خویشاوندی تأکید داشته‌است. طایفه‌ها ریشه روستایی داشته‌اند ولی رشد آن‌ها در شهر بوده‌است. برای نمونه، جایگاه مخصوص طایفه آملی با اماکنی همچون بازار، مساجد، حمام، تکیه، گورستان و کاروانسرا، مجموعه کاملی از بافت شهری را تشکیل می‌داد. بر همین اساس طایفه آملی، طایفه نظام مند شهر و شهری بودن شاخص‌هایی برای تکمیل سازمان درون‌شهری آن محسوب می‌شود. آمل از جمله شهرهای کهن ایران است که شماری از عناصر کالبدی ارزشمند آن هنوز پابرجاست. در این شهر نیز فضای شهری به محلات متعدد تقسیم می‌شد که این امر اداره شهر را آسان می‌کرد. یاسنت لویی رابینو در کتاب مازندران و استرآباد از توسعه شهر و نامگذری محلات شهر به نام طوایف گفته‌است.جامعه‌شناسی تاریخی آمل: مقدمه‌ای بر آمل‌شناختی، ناصر سعیدی‌شاهاندشتی، نشر ساغرسازانفرهنگ عوام مردم آمل، مهدی پرتوی آملی، انتشارات مرکز مردم‌شناسی ایرانکتاب تاریخ مازندران (جلد ۱)، اثر اسماعیل مهجوریتاریخ هزاره آمل - لاریجان: تاریخی - جغرافیایی - اجتماعی و اسامی خاندان و پزشکان طوایف ۲۲ گانه، محمود ایازطوایف در آمل از ساختار قومی و خویشاوندی در سه اقلیم کوهستان لاریجان، شهر آمل و دشت و جلگه تشکلیل شده‌اند.مطالع در اقلیم طوایف آمل، معماری و شهرسازی آرمان شهر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزیتاریخ هزاره آمل - لاریجان، پایگاه اطلاع‌رسانی کتابخانه‌های ایرانشهر آمل در طول تاریخ به واسطه عوارض و مصائب جنگ و سیل، جمعیت و درایی آن از بین می‌رفت، ولی زندگی شهری، کار و شغل و باقی ماندگان جمعیت پیرامون دوباره تجدید می‌شد. بر این اساس در گذشته نگرش و کار و شغل معرف طایفه در شاکله شهری آمل بوده‌است.جامعه‌شناسی تاریخی آمل، ۷۷ص. آمل در عهد اشكانيان بنيان نهاده شده و اطالق آمل ساتراپ به داريوش اول اثبات شده است. تارير نگاران از جمله محمد بن جریر طبری، موقعيت شهر آمل را اثبات و احداث آن را به اشكانيان نسبت داده است از این رو در بعد دیگر نقش‌های اجتماعی، سياسی و اقتصادی طايفه در آمل قديم به عنوان نماد، مظهر و نقطه اتصال اعضا و سازنده اسطوره‌ها و اتحاد برای تکامل شهری بوده است.

 نامگذرای 
در آمل طایفه‌ها اکثر به اسم مکان نام گذاری شده‌اند، یعنی مردم قریه‌های مختلف، نام قریه خود را بر محله مسکونی و پیشینه‌ای خود گذاشته‌اند.

 طوایف 
 طوایف اصلی 
 آملی (خاستگاه مرکز شهر - متشکل از جوان، کاوه، کوچک، زرگر، کاردگر، رودگر، کمانگر، چنان، عابدی، ملک‌زاده، مقصودنیا، زرگر، شریعت زاده، نبی، دیر، سالار، آهی، چلابی، معینی، لیتکوهی، نوری، صفا، کاردل، کوچک، تیرگر، خراسانی و کاشانی و الیمستان)
 مشایی(نمارستاقی) (خاستگاه مشا، کتل امامزاده هاشم، آبعلی، کوچ کرده به نمارستاق)
 امیری (خاستگاه امیری متشکل از شمس‌آباد، کلان، وانا، گل‌پاشا، سفلی، هاره، ترا، لارین، دینان، اخا، اخازیر، نهر، شنگلده، گزنک)
 دلارستاقی (خاستگاه دلارستاق متشکل از ناندل، حاجی دلا، کهرود، کیان، کرف، میان‌ده، فیره، لهر)
 اسکی (خاستگاه آب اسک)
 ایرایی (خاستگاه ایرا)
 نوایی (خاستگاه نوا، زیار)
 نیاکی (خاستگاه نیاک، کنارانجام)
 بهرستاقی (خاستگاه بهرستاق متشکل از هفت‌تنان، بائیجان، نوسر، بوالقلم، پردمه، لوط، نشل، تیران، مریجان، آهن‌سر)
 لاسمی (خاستگاه لاسم)
 شاهاندشتی (خاستگاه شاهان‌دشت)
 سنگچالی (خاستگاه سنگ‌چال، فیل‌بند)

 طوایف یا ایل مهاجر 
 آسوری
 بربرخیلی
 ملکشاهی
 هزارجریبی
 سوادکوهی
 بندپی‌ایی
 رزن
 دردان
 گیل
 گرجی
 خراسانی
 کاشانی
 بربری
 بنکشی
 ماساژد
 عامیون
 جغتا
 قندهاری
 نسطوری

 تأثیر و رسوم‌ها 
بر اساس شکل‌گیری جمعیتی شهر از طوایف مختلف، کنش و واکنش در مسائل متعدد در طول تاریخ متغیر بوده‌است."علم کِشی" آملی‌ها در محرم؛ از ارادت تا تجمل! اما همبستگی و شکل متوازن رفتاری در رسومات متعدد ملی و مذهبی و خیریه، در طوایف آمل پابرجا بوده‌است. از رویی دیگر از دیرباز استقرار نظام قدرت در آمل تکامل یافته نظام طایفه ای بوده‌است. مراسم‌های نوروز خوانی، عزاداری محرم، علم و نخل گردانی، کرب‌زنی و تعزیه خوانی، جشن تیرگان و شب شعر پایدارترین مراسم‌های طوایف شهر آمل می‌باشند.سیل کمک‌های مومنانه طوایف آملطوایف بزرگ آمل برنامه‌های عزاداری محرم را لغو کردندشیدایی طایفه‌های آملی با پسر فاطمهاجتماع باشکوه طایفه آملیآیین نخل برداری نوا و تعزیه خوانی در رینهجشن تیرگان در رینه آملکرب زنی؛ ناله ماتمیان در عزای حسینتیرماه سیزده شو، رسمی کهن همراه با آدابی قدیمی در مازندرانبه دور از رسومات مرسوم همگانی برخی از طوایف رسومات خاص خود را نیز دارند که به صورت جداگانه برگزار می‌کنند. این رسومات تاریخچه ای کهن را به همراه خود دارد. به عنوان مثال مراسم سنتی ورف‌چال با بیش از ۶۰۰ سال قدمت در روستای آب اسک توسط طایفه اسکی و نیاکی،نگاهی به آیین سنتی زن شاهیبرگزاری آئین سنتی «ورف چال» پای دماوندجشن نورگون که جشن به زنجیر کشیدن ضحاک است توسط طایفه نوایی در روستای نوا،مازندران فرهنگ و شهری‌گری (تمدن) بسیار کهن و نژاده‌ی (اصیل)آیین سنتی «نورگون»جشن تی تی و آیین شکرگزاری توسط طایفه امیری در روستای امیری و رینه،جشن تی تی، بهانه ای برای شادیجشن تی تی، شکر گزاری مردم دیار بام ایران آیین سنتی کنس دشو توسط طایفه سنگچالی در سنگچال و چلاو، و آیین سنتی قرق شکنی در منطقه لار لاریجان برگزار می‌گردد.روستاییان منطقه لار، لاریجان آمل در مراسم قرق شکنی در مرتع چال چال

 پانویس 

 منابع 

رده:اقوام در ایران
رده:شهرستان آمل
رده:مردم مازندرانی
رده:مردمان ایرانی‌تبار