قمرالسلطنه

ماه تابان خانم یا قمر السطنه چهل و ششمین دختر فتحعلیشاه قاجار و دختر نوش آفرین خانم ۱۲۴۹_۱۳۰۸ ق، او زنی بسیار فرهیخته و خیرخواه بود.زنی زیبا، خوش‌اخلاق و باوقار که با وجود ثروت بسیار، زندگی ساده‌ای داشت و دل‌بسته زرق‌وبرق دنیا نبود.بخشندگی از ویژگی‌های برجسته او بود.قمرالسلطنه زنی باهوش، مدبر و کاردان در امور کشور به شمار می‌آمد. پیش از آن‌که همسرش در کارهای مهم تصمیمی بگیرد، نظر او را جویا می‌شد و به رأی و تدبیرش اعتماد داشت. 

 زندگی 
ماه تابان خانم که لقب قمر السلطنه را داشت دختر چهل و ششم فتحعلیشاه قاجار، از نوش آفرین خانم زند و همسر میرزا حسین خان مشیرالدوله سپه سالار از زنان با سواد، شاعر، خیر مدبر و رایزن دربار قاجار بود. او که با زبان‌های ترکی و فرانسوی آشنایی داشت از چنان هوش والایی بهره‌مند بود و به اندازه ای به امر سیاست اطلاعات بالایی داشت که شوهرش پیش از گرفتن تصمیمات دولتی با او به مشورت می‌کرد و به عقاید او احترام زیادی می‌گذاشت. خواهر او ماه نوش خانم افتخار السلطنه نام داشت. او که بانویی خوش‌برخورد مهربان و با ادب دوست بود به دستگیری از نیازمندان نیز توجه بسیاری نشان می‌داد و برای خانواده‌های فرودست حقوقی‌هایی برقرار کرده بود.

در کتاب خیرات حسان آمده است که ماه‌تابان خانم در جوانی زنی دانشمند، هنرمند و آراسته به مکارم اخلاق بود. ذهنی روشن و هوشی سرشار داشت، دانش و هنر ایرانی را به‌خوبی فراگرفته بود و هر آنچه می‌آموخت در عمل به‌کار می‌بست.

هر ساله پنجاه هزار تومن از درآمد املاک و مستغلات خود را صرف تزئین و مرمت آرامگاه‌های پیشوایان دین می‌کردگفته‌اند کتابخانهٔ معتبر مدرسهٔ سپه سالار به درخواست او برقرار شد و این او بود که به جد از همسرش درخواست برپایی این کتابخانه را کرد. او به خدمات اجتماعی نیز علاقهٔ بسیاری نشان می‌داد و بسیاری از املاک خود را در حصار خوبان طالقان غار و فشاپویه علی‌آباد و نصرآباد وقف تحصیل دوستداران دانش و امور خیریه کرد.

گاهی مجلس‌های شاد و باشکوه برگزار می‌کرد و گاهی هم مجلس عزاداری برپا می‌ساخت. در هر دو حالت به فقرا غذا می‌داد. چند خانوادهٔ آبرومندِ سادات که وضع مالی خوبی نداشتند، از او کمک‌هزینه می‌گرفتند و با حمایت او زندگی راحت‌تری داشتند. در عیدها هم به هرکس به اندازهٔ حال و وضعش عیدی می‌داد. 

او در انجام فرایض دینی سخت‌گیر و پایبند بود؛ چنان‌که نقل کرده‌اند برای سفر کربلا، علی‌رغم دشواری‌های راه، مصمم شد و سرانجام به زیارت رفت.او دو بار به حج رفت یکبار در ۳۰ سالگی برای بار دوم در شصت سالگی.

خانه‌اش همواره آراسته و پر از گل‌های رنگارنگ بود.ناصرالدین‌شاه سالی یک بار همراه همهٔ اهل حرم برای ناهار به خانهٔ قمرالسلطنه می‌رفت.چون ناصرالدین شاه به گل یاس علاقه داشت، قمرالسلطنه در فصل گلاب‌گیری، گلدان‌هایی از یاس شیراز برایش می‌فرستاد. قمرالسلطنه هم هر سال چند بار به اندرون شاه می‌رفت و گاهی یک یا دو شب آنجا می‌ماند. او بیشتر اوقات به دیدن انیس‌الدوله می‌رفت و وقتی در اندرون بود، نزد او می‌ماند.یکی از نوروزها، انیس‌الدوله میهمان او شد و جواهراتی را که شاه به عنوان عیدی به او داده بود، به قمرالسلطنه بخشید.

از قمرالسلطنه اشعاری در تذکره‌ها موجود است.

 منابع 

رده:فرزندان فتحعلی‌شاه