ایران و من (کتاب)

ایران و من: خاطره‌ها و یادداشت‌های ئه ایجی اینووه ژاپنی کتابی است که مجموعه یادداشت‌ها و خاطرات ای‌جی اینوئه، دیپلمات و ایران‌شناس ژاپنی، را از دوران اقامت و سفرهای متعددش به ایران در بر می‌گیرد. این کتاب که توسط فرزندش، ماسایوکی، گردآوری شده، در سال ۱۳۸۳ با ترجمه هاشم رجب‌زاده در ایران منتشر شد. این اثر به دلیل پوششِ بازهٔ زمانیِ طولانی (از دهه ۱۳۲۰ تا ۱۳۶۰ خورشیدی) و نگاهِ تحلیل‌گرِ یک ناظرِ ژاپنی به تحولاتِ فرهنگی و اجتماعی ایران، از منابعِ مهم در حوزهٔ ایران‌شناسی معاصر به‌شمار می‌رود.

 ساختار و محتوا 
کتاب در چهار فصل تنظیم شده است:
 فصل اول: خاطرات نخستین سفر به ایران در زمان پهلوی برای فراگیری زبان فارسی.
 فصل دوم: یادداشت‌های مربوط به سفرهای پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران در سال‌های ۱۳۶۱ و ۱۳۶۲.
 فصل سوم: مروری بر تاریخ و فرهنگ ایران از نگاه نویسنده.
 فصل چهارم: بررسی روابط ایران و ژاپن در طول شش دهه.

 تحلیل خلقیات ایرانیان 
اینوئه در این اثر، تضادهای رفتاری ایرانیان را با دقت به تصویر کشیده است. او از سویی «سخاوت عاطفی» و «مهمان‌نوازی» ایرانیان را می‌ستاید و از سوی دیگر به «بی‌نظمی در برنامه‌ریزی» و «غلبه احساسات بر منطق» در تعاملات اداری و اجتماعی نقد وارد می‌کند. او معتقد است که ایرانیان پیوندهای خانوادگی را بر هر ضابطهٔ دیگری اولویت می‌دهند.

 سخاوت عاطفی در برابر انضباطِ سرد 
اینوئه در تحلیل‌های خود، «سخاوت» و «مهمان‌نوازی» را از فضایل برجسته ایرانیان برمی‌شمارد. او معتقد است که ایرانیان در برقراری پیوندهای عاطفی بسیار قوی‌تر از ژاپنی‌ها عمل می‌کنند و این گرمیِ انسانی را عاملی برای جذب بیگانگان به فرهنگ ایران می‌داند.

 بی‌نظمی در برنامه‌ریزی و غلبه احساسات 
او در کنار ستایش از مهربانی ایرانیان، به خصلت «بی‌نظمی» و «فقدان انضباط در زمان‌بندی» اشاره می‌کند. اینوئه استدلال می‌کند که ایرانیان برخلاف ژاپنی‌ها که بر پایه نقشه‌های از پیش تعیین‌شده عمل می‌کنند، بیشتر تابع احساسات لحظه‌ای و شرایط محیطی هستند که این موضوع منجر به بروز ناهماهنگی در فعالیت‌های جمعی و اداری می‌گردد. 

 ابهام در پاسخ و صراحت‌گریزی 
اینوئه در مشاهدات خود، از خصلت «عدم صراحت» در پاسخ‌گویی ایرانیان یاد می‌کند. او معتقد است که ایرانیان برخلاف ژاپنی‌ها که از کلمه «خیر» (No) برای شفافیت استفاده می‌کنند، تمایل دارند با عباراتی مبهم یا وعده‌هایی نظیر «ان‌شاءالله» از دادن پاسخ قاطع خودداری کنند؛ او این رفتار را نه از سر بدخواهی، بلکه نوعی راهکار برای «حفظ احترام متقابل» و جلوگیری از ناامید کردن طرف مقابل در لحظه می‌داند. 

 تقدس خانواده و پیوندهای عاطفی 
اینوئه در بخش دیگری از خاطراتش، به شدت تحت تأثیر «اهمیت خانواده» در ایران قرار گرفته است. او استدلال می‌کند که وفاداری ایرانیان به اعضای خانواده و بستگان، بسیار عمیق‌تر از جوامع صنعتی نظیر ژاپن است؛ به گونه‌ای که فرد ایرانی حاضر است منافع شخصی و حرفه‌ای خود را فدای آسایش و نیازهای بستگانش کند که این موضوع را مایه پایداری عاطفی جامعه در برابر سختی‌ها می‌بیند. 
 شرح زمینه: او معتقد است که این «خانواده‌محوری»، اگرچه فضیلتی اخلاقی است، اما در محیط‌های اداری گاه به شکل «پارتی‌بازی» یا اولویت دادن به پیوندهای خونی بر تخصص‌گرایی ظاهر می‌شود که برای یک ناظر ژاپنیِ قانون‌مدار، چالش‌برانگیز جلوه می‌کند. 

 جستارهای وابسته 
 خلقیات ایرانیان
 هاشم رجب‌زاده
 روابط ایران و ژاپن

 پانویس 

رده:سفرنامه‌های ایران
رده:کتاب‌های ۱۳۸۳