مسکن در ایران

وضعیت مسکن از موضوعات چالش‌برانگیز دهه‌های اخیر در ایران بوده است به‌طوری‌که امروزه خرید و حتی اجاره مسکن برای بسیاری از اقشار جامعه به معضلی سخت تبدیل شده است. یه گزارش روزنامه تجارت روند رو به رشد جمعیت کشور در چند دهه اخیر و جا به جایی‌های گسترده آن و سیاست‌هایی که در پی رشد و توسعه کشور اتخاذ شد، مشکلاتی در زمینه مسکن به وجود آورد که از آن با عنوان بحران مسکن یاد می‌شود.

 پس از انقلاب ۱۳۵۷ 
مسکن در سال‌های پایانی حکومت پهلوی در بدترین شرایط کیفی و کمی بود، چنان‌که بر اساس آمارها، از مجموع ۳۳ میلیون و ۷۴۷ هزار نفر جمیعت کشور در سرشماری سال ۱۳۵۵ تعداد یک‌میلیون و ۷۷هزار نفر در کپر زندگی می‌کردند. همچنین از مجموع شش میلیون و هفت‌صد هزار خانوار سرشماری شده در کل کشور، بیش از یک‌میلیون و نه‌صد هزار خانوار در واحدهای مسکونی زندگی می‌کردند که تنها یک اتاق داشت که حکایت از فقر سکونتی داشت. در ایران برنامه‌ریزی مسکن به دو دوره قبل از انقلاب اسلامی و بعد از انقلاب اسلامی تقسیم می‌شود. در دوره اول، مسکن در برنامه‌های عمرانی ارائه شده قبل از انقلاب اسلامی به‌طور جدی دنبال نمی‌شد. این برنامه‌های توسعه عمدتاً مقطعی بودند. پس از انقلاب اسلامی به دلیل اتفاقاتی مانند ورود ایران به روابط جهانی، گستردگی صنعت مونتاژ، اصلاحات ارضی و فروپاشی روابط سنتی شهر و روستا، مهاجرت روستاییان به شهرها به شدت افزایش یافت و موجب رشد شد. در ابتدای پیروزی انقلاب به ازای هر ۱۲۷ خانوار ۱۰۰ واحد مسکونی وجود داشت که با تلاش‌هایی از سوی دولت‌ها برای خانه‌دار کردن مردم این رقم پیشرفت چشمگیری داشت، در ازای حدود هر ۱۰۶ خانوار ۱۰۰ واحد مسکونی. طبق اصل سی و یک قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران دسترسی به مسکن مناسب حق هر خانواده ایرانی محسوب شده است و جزء وظایف حاکمیت محسوب می‌شود. که این قوانین نشان دهنده توجه به حقوق اجتماعی ملت و وظیفه تأمین آن توسط دولت در چارچوب حق شهروندی است.

 تا دهه ۸۰ 
دولت‌های وقت در ایران از سال ۶۸ تا کنون، ۷ کارنامه کاملاً متفاوت، با دوره‌های زمانی ۴ ساله، در «بازار مسکن» به ثبت رسانده‌اند که بیلان هرکدام از آنها، به رکوردهای معناداری در متغیرهای ملکی منجر شده است. بررسی‌ها دربارهٔ وضعیت بازار مسکن در دولت‌های «سازندگی»، «اصلاحات»، «مهرورز» و «تدبیر و امید» حاکی است که در هر یک از این دوره‌ها، به دلیل سیاست‌گذاری‌های جداگانه و مستقل از قبل در حوزه اقتصاد مسکن دچار فراز و نشیب‌های متعدد شده است. به‌طور کلی در بازار مسکن ایران با ۴ جهش قیمت در سال‌های ۱۳۶۸، ۱۳۸۶، ۱۳۹۱ و ۱۳۹۷ مواجه شد. طبق داده‌های مرکز آمار ایران که در گزارشی در خبرگزاری دانشجویان ایران در ۱۹ خرداد سال ۹۲ منتشر شد نشان داد که قیمت خانه در بازار مسکن تهران ارقام نجومی نداشته است و این روند از اواسط دهه ۸۰ و دولت اول محمود احمدی‌نژاد به سمت میلیونی شدن مسکن حرکت کرد. از جمله طرح‌های ناموفق دولت، طرح ساخت ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار واحد مسکن مهر که با مداخله مستقیم دولت، کلید خورد و طبق ادعای کارشناسان، قرار بود سالیانه یک میلیون واحد بسازد اما پس از شش سال تنها موفق به تحویل ۶۹۰ هزار واحد مسکونی شد و از سوی دیگر تزریق بیش از ۴۲ هزار میلیارد تومان پول بدون پشتوانه برای اجرای این طرح، تورم ۴۰٫۴ درصد را در عملکرد هشت ساله آن دولت به ثبت رساند. مسکن مهر قرار بود به کاهش قیمت خانه در کلان‌شهرها کمک کند، اما از سال ۱۳۸۶ که این طرح کلید زده شد تا دی‌ماه ۱۳۹۷ قیمت مسکن در تهران ۸۷۸ درصد معادل ۹٫۷ برابر افزایش یافت.

 دولت احمدی‌نژاد 

بر اساس مرکز آمار ایران، در خلال سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۱ متوسط قیمت هر مترمربع زیربنای مسکونی در تهران ۴۵۹ درصد افزایش یافته است. درحالی‌که بر اساس نظر کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی، میزان عرضه مسکن به مراتب بیشتر از تقاضا بوده، با این حال قیمت مسکن در ایران در حدود ۵ برابر شده است که نشان از حضور پررنگ دلالان مسکن در دولت‌های نهم و دهم در مقوله مسکن از جمله مسکن مهر بوده است.

 وضعیت مسکن 
بنا به آمارها از حدود ۱۷ میلیون خانوار کشور حدود ۵ میلیون خانوار فاقد مسکن مناسب بودند. کمبود عرضه نسبت به تقاضا، رکود بخش صنعت و عدم سودآوری کافی سرمایه‌گذاری در آن،مجید انصاری در گفت‌وگو با «تابناک»:علت رشد نجومی قیمت مسکن، رکود صنعت است؛ نه کمبود عرضه (تابناک، ۲۷ فروردین ۱۳۸۷) و افزایش نقدینگی از علل گرانی مسکن در این دوره بودند.

 دولت روحانی 

بررسی بازه‌های زمانی در عملکرد دوره‌های متفاوت دولت‌ها پس از انقلاب نشان می‌دهد که عملکرد حسن روحانی در بازار مسکن بدترین دورهٔ تاریخی در ادوار متفاوت رؤسای جمهور، حداقل در مدت ۳۲ سال گذشته، بوده است. در مدت ۸ سال دولت روحانی سالیانه تورم ۳۲ درصدی در بازار مسکن محاسبه و تجربه شد. سقوط تولید مسکن در این دولت از عواملی بود که باعث جهش ۸ برابری قیمت مسکن در این دوره شد.

 دولت رئیسی 
ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور وقت ایران، وعده انتخاباتی ساخت سالانه یک میلیون مسکن را در شرایطی داد که بسیاری با درنظر گرفتن مشخصات کلی اقتصاد ایران، این وعده را تحقق‌ناپذیر می‌دانستند. اما رئیسی با عزم و اراده جدی خود ۱۷ جلسه شورای عالی مسکن را در دولت سیزدهم برگزار کرد که برگزاری این تعداد شورای مسکن در دولت‌های گذشته بی‌سابقه است. به گزارش ایرنا، فرایند ساخت واحدهای نهضت ملی مسکن از ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار واحد فراتر رفته و بیش از ۵۵۰ هزار واحد نهضت ملی مسکن تکمیل و تحویل متقاضیان شده است. بر اساس داده‌های وزارت راه و شهرسازی، اجرای طرح نهضت ملی مسکن و شروع عملیات اجرائی بالغ بر ۲٫۵۵ میلیون واحد مسکونی، تأمین زمین به مساحت بالغ بر ۵۵ هزار هکتار در مناطق شهری کشور، بسترسازی برای احداث ۲۷ شهر ساحلی در ۴ استان جنوبی کشور، واگذاری انفرادی و گروهی زمین دولتی به متقاضیان واجد شرایط شهری و روستایی، نوسازی بافت‌های فرسوده، تکمیل واحدهای باقیمانده مسکن مهر، اخذ مالیات از خانه‌های خالی و همکاری در تدوین قانون "تنظیم و ساماندهی بازار زمین، مسکن و اجاره بها، تنها بخشی از اقدامات دولت رئیسی در مدت زمان کمتر سه سال بوده است.

 دولت پزشکیان 
در دولت چهاردهم، از همان ابتدا طبق آمارهای رسمی و اظهارنظر مسئولان وزارت راه و شهرسازی، آنچه در دولت ابراهیم رئیسی دربارهٔ پیشرفت نهضت ملی مسکن اظهار می‌شد، محل شک و تردید و حتی تکذیب قرار گرفت. بر اساس آخرین آمارهای وزارت راه و شهرسازی از وضعیت نهضت ملی مسکن منتشر کرده است، تا اردیبهشت ۱۴۰۴ فقط ۳۵ هزار و ۵۰۴ واحد از مجموع واحدهای احداث شده در نهضت ملی مسکن به اتمام رسیده است.

 جستارهای وابسته 
 مسکن مهر
 مسکن ملی

 منابع 

رده:اقتصاد ایران
رده:مسکن