فرونشست زمین در تهران

فرونشست زمین در تهران یک پدیده زیست‌محیطی و زمین‌شناسی مهم است که به دلیل کاهش سطح آب‌های زیرزمینی، تراکم خاک و بارگذاری شهری، بخش‌های مختلف پایتخت ایران را تحت تأثیر قرار داده است. این پدیده به‌ویژه در مناطق جنوب‌غربی شهر، شامل مناطق۱۷، ۱۸ و ۱۹، با نرخ‌های فرونشست قابل توجهی مشاهده می‌شود و تهدیدی جدی برای زیرساخت‌ها، ساختمان‌ها و ایمنی شهروندان به‌شمار می‌رود. فرونشست زمین در تهران در طول سال‌های اخیر به‌طور مکرر توسط رسانه‌های داخلی و کارشناسان زمین‌شناسی گزارش شده و باعث هشدارهای مکرر شورای شهر و سازمان‌های مرتبط شده است. مدیریت منابع آب، پایش زمین‌شناسی و کاهش برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی از جمله راهکارهای پیشنهادی برای کنترل این پدیده محسوب می‌شوند.
پدیده فرونشست زمین در تهران و پیامدهای آن
فرونشست زمین در ایران، و به‌ویژه در تهران، به یک بحران جدی زیست‌محیطی تبدیل شده است. این پدیده عمدتاً ناشی از کاهش سطح آب‌های زیرزمینی، برداشت بی‌رویه آب، تراکم خاک و بارگذاری شهری است و مناطق جنوب‌غربی تهران، شامل مناطق ۱۷، ۱۸ و ۱۹، بیشترین تأثیر را تجربه می‌کنند.

مطالعات زمین‌شناسی و سنجش از دور نشان می‌دهند که نرخ فرونشست در تهران می‌تواند در برخی نقاط بیش از ۲۰ سانتی‌متر در سال باشد. این وضعیت باعث نگرانی‌های جدی درباره آسیب به زیرساخت‌ها، ساختمان‌ها، شبکه‌های آب و فاضلاب و ایمنی عمومی شهروندان شده است.

فرونشست زمین تنها مختص تهران نیست؛ در ایران بیش از ۲۵۴ دشت درگیر این پدیده هستند که نشان‌دهنده بحران ملی آب و زمین است. مرکز ژئوفیزیک آلمان (GFZ) نیز هشدار داده است که کم‌آبی و تخلیه بی‌رویه سفره‌های زیرزمینی باعث تشدید فرونشست در سراسر ایران شده است.

مطالعات موردی در مناطق شهری، مانند منطقه ۱۷ تهران، نشان داده است که فرونشست می‌تواند خطرات قابل توجهی برای بافت شهری و ساختمان‌ها ایجاد کند. علاوه بر این، سایت‌های تاریخی و باستانی مانند تخت جمشید و نقش رستم نیز در معرض تهدید فرونشست زمین قرار دارند.

مقامات و کارشناسان پیشنهاد داده‌اند که مدیریت منابع آب، کنترل برداشت آب زیرزمینی، پایش مداوم زمین و برنامه‌های اصلاحی شهری می‌تواند تا حدی از پیامدهای فرونشست جلوگیری کند.
تاریخچه و مناطق آسیب‌دیده

فرونشست زمین در تهران به یک بحران زیست‌محیطی جدی تبدیل شده که تأثیر آن به ویژه در مناطق جنوب‌غربی شهر (مناطق ۱۷، ۱۸، ۱۹ و بخشی از ۱۱، ۱۲، ۱۵، ۱۶ و ۲۱) به شکل هشداردهنده‌ای افزایش یافته است. اعضای شورای شهر تهران، از جمله مهدی پیرهادی، بارها تاکید کرده‌اند که این پدیده امنیت زیرساخت‌ها، ساختمان‌ها و جان شهروندان را تهدید می‌کند.

طبق گزارش تسنیم در ۱۳ مرداد ۱۴۰۳، معاون سازمان زمین‌شناسی نرخ متوسط فرونشست در تهران را حدود ۷ سانتی‌متر در سال اعلام کرده و گفته است که مناطق ۱۷، ۱۸ و ۱۹ از بیشترین میزان تأثیر برخوردارند. در همان راستا، گزارش‌های دیگری از تسنیم (۱۰ خرداد ۱۴۰۴) نشان می‌دهد که در برخی نقاط منطقه ۱۸، فرونشست به بیش از ۲۱ سانتی‌متر در سال رسیده است.

خبرگزاری مهر نیز در تاریخی مشابه (۱۸ خرداد ۱۴۰۴) خبر داده است که «فرونشست جنوب‌غرب تهران در وضعیت قرمز» است. این وضعیت باعث شده نمایندگان شورای شهر از مسئولان دولتی خواستار اقدام فوری شوند تا از مخاطرات بیشتر جلوگیری شود.

در بخشی از مرکز شهر تهران نیز، گزارش‌ها حاکی از آن است که فرونشست به «میدان انقلاب» رسیده است. بر اساس گزارش تجارت‌نیوز در اسفند ۱۴۰۱، در این منطقه نرخ فرونشست حدود ۵ سانتی‌متر در سال برآورد شده است، و در برخی بخش‌های دیگر در محدوده مناطق ۱۷ تا ۲۱، این عدد به ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر در سال می‌رسد.

در سال‌های پیش‌تر، هشدارهایی داده شده بود: در دی‌ماه ۱۳۹۵، مهر نیوز گزارش داد که مناطق ۱۷ و ۱۸ در معرض فروریزش و فرونشست زمین قرار دارند. کارشناسان زمین‌شناسی آن زمان تفاوت بین «نشست» و «فرونشست» را توضیح داده‌اند و افزوده‌اند که تراکم خاک، برداشت آب زیرزمینی و بارگذاری شهری از عوامل اصلی این پدیده‌اند.

منابع

رده:ژئومورفولوژی
رده:فرورفتگی‌ها
رده:فرورفتگی‌ها بر پایه کشور
رده:مکانیک خاک