مرتضی لطیفی نظامی

‘’‘مرتضی لطیفی نظامی’’’ (زاده ۱۳۲۲ تهران) نویسنده، شاعر و نقاش ایرانی‌–ایتالیایی است.

 زندگی‌نامه 
مرتضی لطیفی نظامی زاده تهران ۱۳۲۲، نویسنده، شاعر و نقاش ایرانی‌–ایتالیایی ساکن شهر میلان است. پس از پایان تحصیلات متوسطه و خدمت سربازی در سپاه دانش وارد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، رشته مجسمه‌سازی، شد. در سال ۱۳۴۹، برای ادامه تحصیل در رشته معماری به کشور ایتالیا رفت و در سال ۱۹۷۴ موفق به اخذ دکترا در رشته معماری از پلی‌تکنیک میلان گردید. در سال ۱۹۸۹ پس از کسب دیپلم از آکادمی برِرا فعالیت‌های فشرده هنری خود را با شرکت در نمایشگاه‌های میلان، فلورانس، رم، سولمونا، اَوتسانو، اکوئیلا، مونزا، تِرامو، هودسون، نیوجرسی، تهران و ونیز ادامه داد.

شیفتگی او به ادبیات از نوجوانی، به دهه شصت میلادی، پررونق‌ترین سال‌های ترجمه و نشر آثار نویسندگان مشهور جهان در ایران، برمی‌گردد. او در این سال‌ها با آثار مشاهیر روسی، فرانسوی و امریکایی آشنا شد و در شانزده سالگی، پس از خواندن یکی از رمان‌های ویکتور هوگو، اولین تجربه خود را در داستان‌سرایی آغاز کرد. در طول پنجاه سال زندگی در ایتالیا، همزمان با فعالیت‌های هنری به داستان‌سرایی و سرودن شعر پرداخت، بدون کوچک‌ترین علاقه‌ای برای به چاپ رساندن این آثار. فقط در آغاز دهه دوهزار، به دنبال تشویق و اصرار دوستان و نزدیکان، شروع به انتشار برخی از این آثار نموده است.

اولین دفتر از سروده‌های او، به نام «کس ندارد ذوق مستی …» در سال ۱۳۷۷، در تهران توسط نشر هنوز منتشر گردید.

اولین اثر داستانی او به نام «سرزمین موعودِ نامهربان»، در سال ۱۳۹۰ توسط بنگاه انتشاراتی مِریدیانا، در ایتالیا منتشر شد. این اثر بازگردانِ شرح دهشتناک سفر چند مهاجر پناهجو و نوجوان بی‌سرپرست به ایتالیا، به شیوه رمان‌نویسی بود.

«مهربانی کی سر آمد …» نام اولین دفتر شعر او به دو زبان ایتالیایی و فارسی در سال ۱۳۹۲ توسط بنگاه انتشاراتی ژوکر است. این دفتر حاوی چهارده قطعه شعر است: یک پیش‌درآمد، دوازده شعر برای هر یک از دوازده ماه سال و بالاخره قطعه‌ای دیگر به نام سیزدهمین ماه. موضوع این مجموعه اشعار نقد جسورانه جنگ‌های خانمان‌سوزی است که بعد از جنگ دوم جهانی تا به امروز چهار گوشه جهان را به خون و آتش کشیده است.

«وقت تمام شد» اولین رمانی است که در سال ۱۳۹۳، از میان ده‌ها دست‌نوشته‌ای که این نویسنده در طول پنجاه سال زندگی‌اش در ایتالیا عمداً در کشوی میزش نگه داشته، به چاپ رسانده. داستان پسر و دختری که به خاطر جوِّ ناشی از استبداد، سوءظن و وحشت حاکم مجبور به جدایی می‌شوند. حکایتی از عشق، از جدایی، از عطش آزادی، از تلاش آرام‌ناپذیر انسان‌ها برای دستیابی به کرامت و زندگی بهتر.

«پشت دیوار سیاه شب» آخرین دفتر شعری است که مرتضی لطیفی نظامی در سال ۱۳۹۸ به دو زبان فارسی و ایتالیایی منتشر کرده است. زبان بی‌پروا، بدون حجاب و عاری از رغبت او به آرایش واقعیت‌ها، به تبیین وحشت جنگ و آلام ناشی از اعمال خشونت از طرف انسان‌ها به انسان‌های دیگر، در این اشعار می‌پردازد. آیا هنوز روزنه امیدی در این جهان از هم‌گسیخته و بیمار وجود دارد؟ این همان پرسشی است که شاعر مکرراً در این دفتر از خود می‌کند.

 آثار 
 ادبیات 
- ‘‘Inospitale terra promessa’’ (سرزمین موعودِ نامهربان), edizioni la Meridiana, 2011, EAN: 9788861531864 - ‘‘Il tempo è scaduto’’ (وقت تمام شد), Gruppo Albatros Il Filo, 2014, ISBN 8856769417 - ‘‘La luna perduta’’ (ماه گم شده), Gruppo Albatros Il Filo, 2016, ISBN 8856778459

 اشعار 
- «کس ندارد ذوق مستی …» سال ۱۳۷۷، تهران، نشر هنوز - ‘‘Quando giunse a termine la gentilezza…’’ (مهربانی کی سر آمد …), Joker, 2013, EAN: 9788875363369 — زبان: فارسی و ایتالیایی - ‘‘La favola dell’uomo’’ (افسانه انسان), Joker, 2013, EAN: 9788875364182 — زبان: فارسی و ایتالیایی - ‘‘Dietro le mura nera della notte’’ (پشت دیوار سیاه شب), Joker, 2013, ISBN 9788875364410 — زبان: فارسی و ایتالیایی

 ترجمه 
- ‘‘Canta nel nome della rosa rossa. Sette poeti persiani del Novecento’’, Joker, 2018, ISBN 9788875364106 — (بخوان به نام گل سرخ. هفت شاعر ایرانی قرن بیستم) — زبان: فارسی و ایتالیایی - ‘‘تکامل و جوهر یک هنر نو’’ اثر بلا بالاژ، ۱۳۹۸، تهران، انتشارات افراز — ترجمه از ایتالیایی به فارسی (ترجمه ‘‘Il Film: evoluzione ed essenza di un’arte nuova’’, Einaudi Editore 1975)

 نقاشی 
بعد از پایان دانشکده نقاشی، او برای مدتی همچنان به جستجوی زبانی جدید در این هنر ادامه داد و در این راه به دو شکل بیانی کاملاً متفاوت رسید. در نقاشی‌های با رنگ و روغن بر روی بوم، اتاق‌های خالی و تیره‌ای ظاهر شدند که از پنجره یا دری باز و نیمه‌باز نوری به درون آن‌ها می‌تابد؛ نوری که می‌تواند نور امید به حساب بیاید و در کنار صندلی‌ای، میزی، چراغی، شاخه درختی… تنهایی و خالی بودن اتاق را برجسته می‌کند. در حالی که آثار روی کاغذ با اکریلیک و رنگ‌های غیرروغنی به تابلوهایی کاملاً انتزاعی تبدیل شدند که می‌توانند نشانه تغییر شکل دادن و از بین رفتن طبیعتی باشند که باز هم از سوی انسان جدید در حال انجام است.

در این زمینه‌ها (چه بر بوم و چه بر کاغذ) بعد از دوره‌ای پیکره‌هایی پدیدار شدند که هیچ حجمی ندارند و تنها با یک رنگ سپید یا سیاه فقط به شکل ارواحی به نظر می‌رسند، هرچند تمام جزئیات این پیکره‌ها قابل شناخت می‌باشند. این‌ها نیز درست در رابطه با آن اتاق‌های خالی تنهایی و نقاشی‌های انتزاعی روی کاغذ قرار می‌گیرند که می‌توان آن‌ها را نشان از بین رفتن بسیاری از روابط بین انسان‌ها دانست.

درست در بستر همین تلاش به دستیابی به «زبانی جدید» بود که او به فکر تصویرکردن برخی از اسطوره‌های شاهنامه افتاد. از رنگ‌هایی استفاده کرد که خود گویای وقایع آن اسطوره‌ها گردیدند؛ همچون سبزهای مختلف که بیان‌کننده طبیعت، زندگی، امید و آرزو هستند برای داستان عشق بیژن و منیژه، و قرمزهای مختلف که نشانه جنگ، خون و خشم هستند برای جنگ رستم و اسفندیار. به ابتکار شهرداری ونیز، این مجموعه در سال ۲۰۰۸ در یک نمایشگاه، در برج باستانی مسترِه در معرض عموم قرار گرفت و همه این آثار در کاتالوگی وزین به چاپ رسیده است.

 جوایز برجسته 

 نقاشی 
- ۲۰۰۳ — لوح نقره «ریاست جمهوری»، جایزه اول نمایندگی، سانتیا، با اثر «تهاجم» (’‘Invasione’’) - ۲۰۰۷ — مدال برنز «ریاست مجلس سنا»، جایزه سوم نمایندگی، سانتیا، با اثر «تنها» (’‘Solitario’’) - ۲۰۰۹ — لوح نقره «ریاست جمهوری»، جایزه اول نمایندگی، سانتیا، با اثر «فصول سالی ویژه» (’‘Le stagioni di un anno particolare’’)

 ادبیات و شعر 
- ۲۰۱۷ — جایزه دوم نهمین مسابقه «لیلی بروجی لاپرگولا هنر» فلورانس، بخش دست‌چین‌های شاعرانه، برای کتاب «مهربانی کی سر آمد …» (’‘Quando giunse a termine la gentilezza…’’) - ۲۰۱۹ — جایزه دوم پنجمین مسابقه ادبی «رومولو لیبراله»، برای شعر «نوو» (’‘Nove’’)

 منابع 

 پیوند به بیرون