حمیدرضا قلیچ‌خانی

حمیدرضا قلیچ‌خانی (زادهٔ ۳۱ تیر ۱۳۴۷، تهران) خوشنویس، مورخ، نسخه‌پژوه، فرهنگ‌نویس و مصحح ایرانی است. او از چهره‌های معاصر در پژوهش‌های مربوط به تاریخ خوشنویسی، نسخه‌پردازی و هنرهای کتاب‌آرایی در ایران و شبه‌قاره به‌شمار می‌رود. وی همچنین عضو نهادها و کمیته‌های تخصصی داخلی و بین‌المللی در زمینهٔ نسخه‌های خطی و هنرهای اسلامی بوده است.

 تحصیلات 
قلیچ‌خانی یادگیری خط نستعلیق را از سال ۱۳۶۳ نزد اویس وفسی آغاز کرد و در سال ۱۳۶۸ موفق به دریافت درجهٔ ممتاز از انجمن خوشنویسان ایران شد. در همان سال به دورهٔ فوق‌ممتاز غلامحسین امیرخانی راه یافت و همچنین خط ثلث را نزد سید محمد موحد حسینی فراگرفت.

او دارای مدرک کارشناسی در رشتهٔ تئاتر (ادبیات نمایشی) و همچنین کارشناسی و کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی است. قلیچ‌خانی تحصیلات دکتری خود را در دانشگاه دهلی (هند) با نگارش رساله‌ای با موضوع «مطالعهٔ هنر کتاب‌سازی و کتاب‌آرایی در اشعار سبک هندی (از عرفی شیرازی تا بیدل دهلوی)» به پایان رساند.

 فعالیت‌های علمی و فرهنگی 
وی در طول چهار دهه فعالیت، مسئولیت‌های علمی و فرهنگی متعددی بر عهده داشته است، از جمله:
 داوری همایش بین‌المللی خوشنویسی جهان اسلام (۱۳۸۱)
 مدیریت طرح گردآوری احوال و آثار خوشنویسان ایران در ۲۵ جلد (۱۳۸۲ تا ۱۳۸۶)
 ریاست گروه علمی خوشنویسی در همایش بین‌المللی مکتب شیراز (۱۳۸۶ تا ۱۳۸۷)
 عضویت در پژوهشکدهٔ فرهنگستان هنر، شورای ارزیابی نسخه‌های خطّی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و موزهٔ خوشنویسی ایران
 عضویت در انجمن نسخه‌های خطی اسلامی (TIMA)، کمبریج (از ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۰)
 دریافت بورس‌های پژوهشی از مؤسسه‌های BIPS (بریتانیا) و AIIS (آمریکا)
 برگزاری سخنرانی و کارگاه در دانشگاه‌های شیکاگو، هاروارد، کارولینای شمالی، جورج واشینگتن و پرتلند

 آثار و تألیفات 
قلیچ‌خانی بیش از ۳۰ عنوان کتاب تألیف و تصحیح کرده که عمدتاً در زمینه‌های خوشنویسی، تاریخ هنر کتابت، نسخه‌شناسی و تصحیح متون کهن فارسی است. برخی از آثار او عبارت‌اند از:
 فرهنگ واژگان و اصطلاحات خوشنویسی و هنرهای وابسته (۱۳۷۳)
 رسالاتی در خوشنویسی و هنرهای وابسته (۱۳۷۳)
 درآمدی بر خوشنویسی ایرانی (۱۳۹۲)
 زرافشان: فرهنگ اصطلاحات خوشنویسی، کتاب‌آرایی و نسخه‌پردازی در شعر فارسی (۱۳۹۲)
 کاتبان شاهنامه (۱۳۹۶)
 خدمات کاتبان هندو به زبان و ادب فارسی (۱۳۹۵)

از جمله تصحیحات او از رسالات خوشنویسی ایرانی می‌توان نمونه‌های زیر را برشمرد:
 رسالهٔ آداب‌المشق باباشاه اصفهانی (۱۳۹۱)
 حیات خوشنویسان (۱۳۹۲)
 تحفهٔ درود (۱۴۰۱)
 تذکرهٔ خوشنویسان، هدایت‌الله سپهر، به انضمام تذکرهٔ خطاطان رحیم احتشام دیوان (۱۴۰۳)

نیز در همکاری با انتشارات پیکره تک‌نگاری‌هایی در شرح مختصر احوال و آثار خوشنویسان نظیر محمدحسین کشمیری، عبدالرشید دیلمی، اسدالله شیرازی، علی‌رضا عباسی، خلیل‌الله قلندر، خواجه اختیار منشی گنابادی، ابوالفضل ساوجی و امّ سلمه تألیف کرده است.

شماری از آثار او به زبان‌های انگلیسی و روسی نیز ترجمه شده‌اند، از جمله:
 ترجمهٔ روسی کتاب درآمدی بر خوشنویسی ایرانی (مسکو، ۲۰۱۹)
 ترجمهٔ انگلیسی فرهنگ اصطلاحات خوشنویسی توسط ربکا استنگل (Rebecca Stengel) و ویراستاری شروین فریدنژاد (انتشارات بریل، ۲۰۲۱)

 نمایشگاه‌ها 
حمیدرضا قلیچ‌خانی علاوه بر فعالیت در امر پژوهش به کار عملی در هنر و خوشنویسی نیز مشغول است. برخی از نمایشگاه‌های انفرادی یا گروهی او عبارت‌اند از:
 نمایشگاه انفرادی خوشنویسی در گالری خانهٔ آفتاب، تهران (۱۳۶۸)
 نمایشگاه انفرادی خوشنویسی در گالری انجمن خوشنویسان ایران، تهران (۱۳۶۹)
 نمایشگاه انفرادی خوشنویسی، کراچی، پاکستان (۱۳۷۲)
 نمایشگاه گروهی، استادان نستعلیق، موزهٔ هنرهای معاصر تهران (۱۳۸۱)
 نمایشگاه انفرادی نقاشیخط با عنوان «هو»، گالری فرمانفرما، تهران (۱۳۹۸)
 نمایشگاه انفرادی خوشنویسی با عنوان «این نیز بگذرد» به نمایشگاه‌گردانی وحید معینی، گالری شکوه، تهران (۱۴۰۲)

 جستارهای وابسته 
 نقاشیخط
 خوشنویسی ایرانی

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 معرفی ترجمهٔ روسی کتاب «درآمدی بر خوشنویسی ایرانی» تألیف حمیدرضا قلیچ‌خانی، ۲۰۱۹ میلادی، مسکو
 معرفی دست‌اندرکاران وبسایت تخصصی «مجموعهٔ شاهنامه»، کمبریج، انگلستان
 زندگی‌نامهٔ حمیدرضا قلیچ‌خانی، همشهری آنلاین
 صفحهٔ حمیدرضا قلیچ‌خانی در مگ‌ایران
 سخنرانی حمیدرضا قلیچ‌خانی در مراسم مجازی بزرگداشت مهدی بیانی

رده:اهالی تهران
رده:پژوهشگران ادبیات فارسی
رده:خوشنویسان اهل ایران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه دهلی
رده:زادگان ۱۳۴۷
رده:خوشنویسان اهل تهران
رده:پژوهشگران هنر اهل ایران