کوهنوردی در ایران

کوهنوردی در ایران به فعالیت‌های ورزشی، تفریحی و تحقیقاتی مرتبط با صعود کوه‌ها و ارتفاعات کشور اشاره دارد. ایران با برخورداری از رشته‌کوه‌های متنوع و بلند، شامل البرز، زاگرس، و کوه‌های مرکزی، یکی از مناطق مهم برای فعالیت‌های کوهنوردی در سطح خاورمیانه به‌شمار می‌آید. کوهنوردی در ایران علاوه بر جنبه‌های ورزشی، دارای ابعاد فرهنگی، تاریخی و زیست‌محیطی نیز است و پژوهش‌های متعددی در زمینهٔ تأثیرات اجتماعی، اقتصادی و محیط‌زیستی آن انجام شده است.

 تاریخچه 
تاریخچهٔ کوهنوردی در ایران به قرن‌ها پیش بازمی‌گردد، زمانی که مردم بومی برای شکار، چرا و عبور از مسیرهای دشوار ارتفاعات فعالیت می‌کردند. با ورود تکنیک‌های مدرن کوهنوردی در اوایل قرن بیستم، صعودهای ورزشی به‌طور سیستماتیک آغاز شد. اولین باشگاه‌های کوهنوردی ایران در دهه ۱۳۲۰ خورشیدی در تهران و اصفهان شکل گرفت و در دهه‌های بعد، فعالیت‌های کوهنوردی سازمان‌یافته‌تر و تحت نظارت فدراسیون کوهنوردی ایران توسعه یافت

 جغرافیا و رشته کوه‌های اصلی 
 رشته‌کوه البرز: شمال ایران، شامل قله‌هایی چون دماوند (۵۶۱۰ متر)، علم‌کوه (۴۸۵۰ متر) و خلنو. این رشته‌کوه دارای مسیرهای فنی و مناسب برای کوهنوردی حرفه‌ای است.
 رشته‌کوه زاگرس: غرب و جنوب غرب ایران، با قله‌هایی مانند دنا (۴۴۹۵ متر) و تاف (۴۰۲۰ متر). این منطقه بیشتر مناسب کوهنوردی تفریحی و صعودهای چندروزه است.
 فلات مرکزی و کوه‌های منفرد: شامل ارتفاعاتی مانند سبلان (۴۸۱۱ متر) و تفتان (۳۹۴۱ متر)، که علاوه بر زیبایی طبیعی، فرصت‌های متنوع برای ورزشکاران فراهم می‌آورد

 مسیرها و درجه سختی 
مسیرهای کوهنوردی در ایران از سطح مبتدی تا حرفه‌ای درجه‌بندی می‌شوند. مسیرهای کلاسیک، مسیرهای فنی صخره‌ای، یخ‌نوردی و مسیرهای چندروزه و… که هر کدام نیازمند تجهیزات و تجربه (مسیرشناسی) است.

 تجهیزات و ایمنی 
کوهنوردی در ایران مستلزم استفاده از تجهیزات استاندارد جهانی شامل کرامپون، هارنس، طناب، چادر و کیت‌های کمک‌های اولیه است. پژوهش‌های علمی در زمینهٔ مدیریت ایمنی در کوه‌ها نشان داده است که آموزش صحیح و برنامه‌ریزی دقیق، نقش اساسی در کاهش خطرات ناشی از سقوط، سرمازدگی و اختلالات ارتفاع دارد.

 فدراسیون و سازمان‌ها 
فدراسیون کوهنوردی و صعودهای ورزشی ایران مسئول توسعه، نظارت و آموزش در حوزه کوهنوردی است. این سازمان فعالیت‌های ورزشی، علمی و فرهنگی مرتبط با کوهستان را مدیریت می‌کند و مسابقات ملی و بین‌المللی را سازماندهی می‌نماید. همچنین، باشگاه‌ها و گروه‌های خصوصی در سراسر کشور نقش کلیدی در توسعه زیرساخت‌های آموزشی و پژوهشی دارند.

 مسابقات و فعالیت‌های علمی 
در ایران علاوه بر صعودهای انفرادی و تفریحی، مسابقات کوهنوردی شامل:
 مسابقات سرعت و تکنیک صعود
 یخ‌نوردی و اسکی کوهستان
 صعودهای چندروزه و اکسپدیشن‌های علمی

پژوهش‌های دانشگاهی در زمینهٔ تأثیر کوهنوردی بر سلامت جسمی و روانی، مدیریت منابع طبیعی و حفاظت محیط‌زیست نیز در حال گسترش است.

 کوهنوردان و صعودگران شاخص ایرانی 
 عظیم قیچی‌ساز – کوهنورد و هیمالیانورد ایرانی، نخستین ایرانی که موفق به صعود تمامی ۱۴ قلهٔ هشت‌هزارمتری جهان بدون استفاده از کپسول اکسیژن شد. فعالیت‌های او نقش مهمی در شناساندن توانمندی کوهنوردی ایران در سطح جهانی داشته است
 رضا علیپور – قهرمان سنگ‌نوردی سرعت دارنده چندین مدال طلای جام جهانی سنگ‌نوردی و رکورددار جهانی در رشتهٔ سرعت. وی از چهره‌های شاخص صعودهای ورزشی ایران در عرصهٔ مسابقات بین‌المللی به‌شمار می‌آید.
 مصطفی جوادی – ملی‌پوش یخ‌نوردی و کوهنوردی فنی؛ دارنده عناوین قهرمانی و سکوهای برتر در مسابقات یخ‌نوردی آسیا و جهان. فعالیت‌های او در توسعه یخ‌نوردی رقابتی در ایران نقش بسزایی داشته است.

 تأثیرات فرهنگی و اجتماعی 
کوهنوردی در ایران، علاوه بر ورزش، بخشی از فرهنگ مردم کوه‌نشین و تاریخ باستانی ایران است. جشنواره‌های محلی، صعودهای گروهی و ثبت مسیرهای تاریخی نشان‌دهنده اهمیت اجتماعی و فرهنگی این فعالیت است.

 منابع 
 فدراسیون کوهنوردی و صعودهای ورزشی ایران. «تاریخچه و معرفی فدراسیون».
 رضایی، م. (۱۳۹۵). کوهنوردی و توسعه گردشگری ایران. تهران: نشر دانشگاهی.
 احمدی، س. و همکاران. (۲۰۱۸). «ارزیابی خطرات ارتفاع و ایمنی در کوه‌های ایران». مجله علوم ورزشی ایران، ۲۴(۳)، ۱۲۵–۱۴۲.
 موسوی، ن. (۱۳۹۹). تحلیل مسیرهای کوهنوردی در رشته‌کوه البرز. تهران: انتشارات پژوهشکده ورزش.
رده:کوهنوردی بر پایه کشور
رده:کوهنوردی