لیلی و خلیفه

لیلی و خلیفه، گفتار ۱۷ از دفتر اول مثنوی معنوی نوشتهٔ مولانا جلال‌الدین محمد بلخی است. این داستان در ابیات ۴۰۷ الی ۴۳۶ مثنوی آمده است.

 خلاصه داستان 
خلیفه که آوازهٔ عشق مجنون به لیلی را شنیده بود، کنجکاو می‌شود تا لیلی را از نزدیک ببیند. وقتی او را ملاقات می‌کند، در کمال تعجب می‌بیند که لیلی دختری است ساده و از نظر زیبایی هیچ چیز بیشتر از دختران دیگر ندارد. تعجب می‌کند که چگونه فردی می‌تواند اینچنین عاشق لیلی شود تا نهایتاً مجنون شود. با تعجب از لیلی می‌پرسد: «آیا تو همان دختری هستی که مجنون را این‌گونه شیفته کرده؟! در ظاهر که از دیگران زیباتر نیستی!» لیلی در پاسخ، جمله‌ای عمیق و پرمعنا می‌گوید: «خاموش باش، چون تو مجنون نیستی.» در ادامه سؤال و جواب‌های زیبایی بین خلیفه و لیلی صورت می‌گیرد.

 مضمون 
مضمون اصلی داستان لیلی و خلیفه در مثنوی معنوی، تفاوت نگاه ظاهربین با نگاه عاشقانه و باطنی است.

در این حکایت، خلیفه که از عشق مجنون به لیلی شگفت‌زده شده، با دیدی عقل‌محور و ظاهربین به لیلی نگاه می‌کند و زیبایی‌اش را معمولی می‌بیند. اما لیلی با پاسخ کوتاه و عمیق خود— «چون تو مجنون نیستی» —نشان می‌دهد که زیبایی واقعی تنها از چشم دل و درک عاشقانه قابل مشاهده است، نه از نگاه سطحی و عقل‌محور.

 مضامین کلیدی داستان 
 عشق، راز درک زیبایی است: زیبایی لیلی برای مجنون، حاصل شور و دلدادگی است، نه صرفاً ظاهر.
 ظاهر نمی‌تواند حقیقت را نشان دهد: خلیفه با مقام و عقل، از حقیقت عشق بی‌خبر است.
 ادراک باطنی برتر از قضاوت ظاهری است: تنها عاشق می‌تواند جمال معشوق را درک کند.
 نقد عقل در برابر عشق: مولانا در این داستان، عقل را در برابر شور عاشقانه قرار می‌دهد و نشان می‌دهد که عشق راهی به حقیقت دارد که عقل از آن بی‌خبر است.

 متن لیلی و خلیفه 

 منابع 
رده:شعرهای مولوی
رده:قصه‌های مثنوی
رده:مثنوی‌ها