علی‌الاصول

علی‌الاصول یک اصطلاح سیاسی ایرانی است که در اوایل تابستان ۱۴۰۵ به‌وجود آمد. این اصطلاح که از یکی از پیام‌های آقا سید مجتبی خامنه‌ای اقتباس شده است، به‌طور گسترده از سوی منتقدان به روند مذاکرات ایران و آمریکا (۱۴۰۴–۱۴۰۵) به کار می‌رود. در آن پیام گفته شده بود "بنده علی الاصول نظر دیگری داشتم"؛ عده این گزاره را اینگونه تحلیل میکنند که رهبری در جزئیات تفاهم نامه اختلاف داشتند و نظر دیگری داشتند و عده ای معتقدند ایشان با اصل مذاکره مخالف بودند.

 زمینه 
در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ بیانیه‌ای منتسب به سید مجتبی خامنه‌ای سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران صادر شد، در بخشی از این بیانیه آمده است:

با استفاده از تعبیر مورد استفاده در این پیام، جریانی به نام «علی‌الاصول گرا» در فضای مجازی اعلام موجودیت کرد. همچنین تنی چند از مداحان در مداحی‌های خود در دهه اول محرم ۱۴۴۸ اشعاری که در آنها از این کلمه استفاده شده بود را خواندند. علاوه بر آن، عده‌ای از مسئولان حکومتی هم در آن بازه زمانی، از این لفظ استفاده کرده و همچنین گروهی به دنبال تفسیر معنا و مفهوم پنهان در پشت آن رفتند.

 واکنش‌ها 
مسعود پزشکیان در سخنرانی‌اش، در واکنش به شعار «حی علی الاصول» یکی از حضار گفت: 

واکنش تند پزشکیان اعتراض گروهی را به دنبال داشت. در مقابل، گروهی هم از سخنان رئیس‌جمهور استقبال کردند. سیدصادق حسینی، روزنامه‌نگار و مشاور ارتباطات نوشت: پزشکیان این روز‌ها با صراحت بیشتری صحبت می‌کند و با فاصله‌گذاری؛ مرز میان واقعیت و شعار را بیشتر بیان می‌کند.

 رسانه‌ها 
رسانه ایران‌وایر گزارش داد که نسخه مکتوب پیام سید مجتبی خامنه‌ای پس از انتشار، دچار تغییر شد و عبارت «علی‌الاصول» که در بخشی از متن آمده بود، از نسخه‌های بعدی حذف شد. به نوشته این رسانه، این عبارت در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی واکنش‌های گسترده‌ای برانگیخت؛ زیرا برخی آن را نشانه‌ای از اختلاف نظر اولیه مجتبی خامنه‌ای با تصمیم نهایی درباره توافق یا تفاهم با ایالات متحده تفسیر کردند. بر اساس این گزارش، رسانه‌های نزدیک به مجتبی خامنه‌ای در توضیح این تغییر اعلام کردند که عبارت «علی‌الاصول» در متن اصلی پیام وجود نداشته و هنگام تنظیم نسخه مکتوب، به‌صورت توضیحی و داخل کروشه افزوده شده بود. به گفته این رسانه‌ها، برای جلوگیری از سوءبرداشت و تأکید بر وفاداری متن مکتوب به نسخه اصلی، این عبارت از نسخه‌های بعدی حذف شد؛ هرچند ایران وایر نوشت که همین تغییر، خود به گمانه‌زنی‌ها و بحث‌های بیشتری درباره نحوه تدوین و ویرایش پیام دامن زد.

در میان رسانه‌های نزدیک به جریان اصول‌گرا، تمرکز اصلی بر این بود که عبارت «علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم» نباید به معنای مخالفت قطعی با تفاهم ایران و آمریکا یا وجود اختلاف میان رهبر و دولت تفسیر شود. برای نمونه، همشهری آنلاین در یادداشتی با عنوان «۵ نکته مهم درباره تعبیر "علی‌الاصول نظر دیگری داشتم"» استدلال کرد که این عبارت نشان‌دهنده اعتماد رهبر به رئیس‌جمهور و سازوکار تصمیم‌گیری شورای عالی امنیت ملی است. نویسنده تأکید می‌کند که تصمیم نهایی پس از دریافت تعهد از دولت اتخاذ شده و از این عبارت نه می‌توان مخالفت کامل با توافق را استنباط کرد و نه تأیید بی‌قیدوشرط آن؛ بلکه باید آن را نشانه پذیرش مشروط و در چارچوب نهادهای قانونی دانست. 

در مقابل، رسانه‌های نزدیک به جریان اصلاح‌طلب و میانه‌رو، بیشتر بر نحوه برداشت‌های متفاوت از این عبارت تمرکز کردند تا دفاع یا نقد خود آن. برای مثال، خبرآنلاین در یادداشتی با عنوان «علی‌الاصول و هفت جریان خروج‌کننده» نوشت که هر دو سوی مناقشه سیاسی، این عبارت را به سود روایت خود تفسیر کرده‌اند؛ گروهی آن را مستمسکی برای حمله به دولت و زیر سؤال بردن توافق قرار داده‌اند و گروهی دیگر با تکیه بر بخش‌های دیگری از پیام، آن را نشانه حمایت کامل از دولت دانسته‌اند. نویسنده نتیجه می‌گیرد که هر دو برداشت، متن اصلی پیام را به‌صورت گزینشی خوانده‌اند و برای فهم صحیح، باید مجموعه پیام را در کنار هم و نه صرفاً بر پایه عبارت «علی‌الاصول» تفسیر کرد.

 جستارهای وابسته 
 دلواپسیم

 منابع 

رده:واژگان سیاسی ایران