آزمایش‌های هاثورن

آزمایش‌های هاثورن (به انگلیسی: Hawthorne Experiments) مجموعه‌ای از پژوهش‌ها در حوزهٔ روان‌شناسی صنعتی و سازمانی و مدیریت بود که بین سال‌های ۱۹۲۴ تا ۱۹۳۲ در کارخانهٔ وسترن الکتریک هاثورن در سیسرو، ایلینوی، ایالات متحده انجام شد. این آزمایش‌ها به رهبری التون مایو و همکارانی چون فریتز روتلیسبرگر و ویلیام جی. دیکسون انجام گردید و نقش مهمی در شکل‌گیری مکتب روابط انسانی (مدیریت) ایفا کرد.

 پیش‌زمینه 
کارخانهٔ هاثورن متعلق به شرکت وسترن الکتریک، تأمین‌کنندهٔ اصلی تجهیزات مخابراتی AT&T، در دههٔ ۱۹۲۰ یکی از بزرگ‌ترین مراکز صنعتی آمریکا بود. در آن زمان، نظریهٔ مدیریت علمی فردریک تیلور رویکرد غالب محسوب می‌شد و تمرکز اصلی بر بهبود بهره‌وری از طریق بهینه‌سازی شرایط فیزیکی کار بود.

 مراحل و گونه‌های آزمایش 
آزمایش‌های هاثورن شامل چند مرحلهٔ اصلی بود که هر کدام یافته‌های متفاوتی به همراه داشت:

 ۱. آزمایش روشنایی 
در سال‌های ۱۹۲۴ تا ۱۹۲۷، پژوهشگران رابطهٔ میان شدت نور و بهره‌وری را بررسی کردند. نتایج نشان داد که بهره‌وری حتی در شرایط کاهش نور هم بالا باقی ماند، که حاکی از تأثیر عوامل غیر فیزیکی بود.

 ۲. اتاق مونتاژ رله برق 
از ۱۹۲۷ تا ۱۹۳۲، گروه کوچکی از زنان کارگر تحت تغییرات مختلف در ساعات کار، استراحت، و دستمزد قرار گرفتند. افزایش بهره‌وری در این شرایط نشان داد که توجه مدیریتی و حس مشارکت تأثیرگذار است.

 ۳. بخش سیم‌پیچی بانک سیم 
در این مرحله، تعاملات اجتماعی غیررسمی در میان کارگران و تأثیر آن بر عملکرد گروه بررسی شد. یافته‌ها نشان دادند که هنجارهای گروهی می‌توانند بهره‌وری را مستقل از دستورهای رسمی شکل دهند.

 اثر هاثورن 
نتایج این پژوهش‌ها به پدیده‌ای معروف به اثر هاثورن منجر شد که بیان می‌کند وقتی افراد می‌دانند که زیر نظر هستند، عملکردشان به طور موقت بهبود می‌یابد.

 اهمیت در مدیریت و علوم انسانی 
آزمایش‌های هاثورن نقطهٔ عطفی در گذار از نظریه‌های مکانیکی مدیریت علمی به نظریه‌های انسان‌محور مکتب روابط انسانی (مدیریت) بود. این مطالعات توجه به انگیزش، رضایت شغلی، و روابط غیررسمی را به‌عنوان عناصر کلیدی در مدیریت سازمان‌ها تثبیت کرد.

 نقدها 
برخی پژوهشگران استدلال کرده‌اند که اثر هاثورن بیش از حد ساده‌سازی شده و بخش زیادی از نتایج ناشی از شرایط خاص اجتماعی و اقتصادی آن دوران بوده است.<ref>{{یادکرد مقاله |نام=Franke |نام خانوادگی=Raymond H. |نام۲=Kaul |نام خانوادگی۲=James D. |عنوان=The Hawthorne Experiments: First Statistical Interpretation |مجله=American Sociological Review |سال=۱۹۷۸ |جلد=۴۳ |شماره=۵ |صفحات=