شاهدبازی در ادبیات فارسی

شاهدبازی در ادبیات فارسیشمیسا، سیروس، ۱۳۸۱: شاهدبازی در ادبیات فارسی، تهران: انتشارات فردوس، ۲۷۷ صفحه. کتابی است با روش پژوهش کتابخانه ای اثر سیروس شمیسا (زادهٔ ۲۹ فروردین ۱۳۲۷ در رشت) استاد بازنشسته ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی و نویسندهٔ ایرانی که در سال ۱۳۸۱ توسط انتشارات فردوس در ایران به چاپ رسید،

 سال نگارش 
کتاب شاهدبازی در ادبیات فارسی در سال ۱۳۸۱ خورشیدی توسط انتشارات فردوس در تهران منتشر گردیده‌است.(ص ۲) هرچند در پایان مقدمه کتاب، تاریخ «مهرماه ۱۳۷۸» نوشته شده‌است.(ص ۱۲)

 هدف نگارش 
نویسنده هدف از نگارش کتاب شاهدبازی در ادبیات فارسی را چنین نوشته‌است:
«'بهترین منبع برای تحقیق در تاریخ اجتماعی ایران متون نظم و نثر فارسی است که در آنها از عادات و رسوم و به طور کلی زندگانی مردم ایران و اوضاع و احوال دربارها و حکومت‌ها تصاویر نسبةً گویایی به دست داده شده است.'»(ص ۱۰)
«قصد نویسنده فقط تبیین علمی یک پدیدهٔ اجتماعی و توضیح سیر تاریخی آن بوده است و لاغیر.»(ص ۱۲)

 موضوع 
موضوع کتاب شاهدبازی در ادبیات فارسی، «معشوق مذکر» در تاریخ ایران و بازتاب آن در ادبیات است.

 فروش ممنوع 
کتاب شاهدبازی در ادبیات فارسی علیرغم دریافت مجوز انتشار از اداره کتاب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از بازار گردآوری و فروش آن ممنوع شد. البته نویسنده در مقدمه کتاب، این احتمال را پیش‌بینی کرده بود: «این کتاب ممکن است به مذاق عده‌یی خوشایند نباشد اما چه می‌توان کرد؟ این هم یکی از جریان‌های تاریخی - اجتماعی ما بوده‌است.»(ص ۱۳)

 ساختار کتاب 
 مقدمه 
 فصل اول : سابقه نظربازی

 اسم ها و اصطلاحات 
 نظربازی در اقوام مختلف
 دو نوع شاهدبازی 
 افلاطون
 خلاصه رساله مهمانى 
 كات مهم رساله
 عشق افلاطونی 
 رساله عشق ابن سينا 
 قوم لوط، نخستین لواط کنندگان
 شاهدبازی در ادبیات عرب
 شاهدبازی در هند

 فصل دوم : دورۀ غزنويان 

 تاریخچه شاهدبازی بنابه ترتیب تاریخی 
 دوره سامانیان
 دوره غزنویان
 زلف اياز
 معشوق لشكرى يا لعبت
 سپاهی معشوق بنده یا لعبت سرایی 
 ریش معشوق یا سبزه عذار
 نظربازی
 داستان امیریوسف و طغرل کافرنعمت 
 داستان ابونعیم و نوشتگین 
 قابوسنامه و عشق به غلامان
 نمونه‌هایی از شعر شاعران این دوره
 فرخی سیستانی 

 فصل سوم : دوره سلجوقیان و خوارزمشاهیان 

 سلاطين و وزرا
 سلطان سنجر و امردان 
 شعر عهد سلجوقی 
 نزهة المجالس 
 شهر آشوب 
 مناظره بین لواط کار و زناکار 
 سبک آذربایجانی 
 اسماعيليه 
 امردخانه

 فصل چهارم : صوفیان و شاهدبازی 

 تفسیر مولانا از داستان ایاز 
 صوفیان امردباز
 احمد غزالی 
 عين القضاة
 اوحدالدین کرمانی 
 عراقی
 شیخ روزبهان بقلی
 دفاع صوفیه از یکدیگر 
 لواط در شرع
 معنی حدیث امرد 
 تجسم خدا
 صوفيان متأخر
 صوفيان مخالف 
 محمد غزالی 
 سهروردی 
 احمد جام 
 بهاء ولد 
 شمس تبریزی 
 مولانا
 مخالفان دیگر 
 تلبیس ابلیس ابن جوزی 
 علم نظر

 فصل پنجم : شاعران معروف سبک عراقی 

 سعدی
 حکایاتی از بوستان و گلستان
 غزليات
 حافظ
 ممدوح معشوق
 عبید زاکانی 

 فصل ششم : دوره تیموریان و اوایل صفویه

 مجالس العشاق 
 چند حکایت تاریخی از این دوره 
 جامی
 مكتب وقوع 
 محتشم کاشانی 
 رساله جلاليه 
 روان شناسی محتشم 
 نقل عشاق
 وحشی بافقی 
 منظومه‌های غنایی این دوره 
 مهر و مشتری 
 ناظر و منظور
 خانواده و تربیت فرزند 
 ترسابچگان

 فصل هفتم : دوره صفویه و افشاریه و زندیه 

 دوره صفويه
 دوره افشاریه و زندیه
 رستم التواريخ
 پلشت شدن زبان 

 فصل هشتم : دورۀ قاجار

 ملیجک و ناصرالدین شاه 
 ایرج میرزا
 زیرساخت ادبی اشعار ایرج 
 ایرج، خجول و مؤدَب 

 دوره پهلوی 

 معشوق دوجنسی، امکانات زبانی 
 خلاصه و نتیجه
 اضافات 
 واژه‌نامه 
 فهرست اعلام 
 فهرست مآخذ

 جستارهای وابسته 
 مهر و مشتری
 ناظر و منظور
 شاهدبازی (تصوف)

 پانویس 

 پیوند به بیرون 

 مقالات سیروس شمیسا (دانلود)
 گزارش وبگاه تبیان از بزرگداشت دکتر سیروس شمیسا، با حضور استادان بزرگ ادب فارسی در دانشگاه علامه طباطبایی

رده:ادبیات فارسی
رده:ادبیات کهن فارسی
رده:حافظه ملی ایران
رده:کتاب‌های ایرانی
رده:کتاب‌های زبان فارسی
رده:کتاب‌های فارسی سده ۱۵ (قمری)
رده:منظومه‌های فارسی