سکه های حشمونیان

سکه‌های حشمونیان سکه‌هایی هستند که توسط کاهنان بزرگ – حکمرانان پادشاهی حشمونیان ضرب شده‌اند. در دوران جنگ‌های میان حکمرانان سلسله سلوکی، حشمونیان از این فرصت استفاده کردند و یک پادشاهی یهودی، پادشاهی حشمونیان، تأسیس کردند. سکه‌هایی که حکمرانان حشمونی ضرب کردند، چیزهای زیادی درباره ماهیت و ویژگی‌های حکومت می‌آموزند و همچنین اطلاعات جدیدی درباره نام‌های مختلف حاکمان حشمونی ارائه می‌دهند که همه آن‌ها از منابع تاریخی شناخته شده نبودند.רחל ברקאי, טביעת מטבעות בירושלים בימי בית שני, ספר ירושלים: בימי הבית השני, 332 לפסה"נ - 70 לסה"נ, בעריכת: י. גפני, ר. רייך, י. שוורץ, כרך ב', יד יצחק בן צבי, ירושלים 2020, עמ' 665-663.

 ویژگی‌های کلی 
حاکمان حشمونائی تنها سکه‌های برنزی ضرب می‌کردند و نه نقره‌ای (مشخص نیست که آیا به دلایل اقتصادی یا سیاسی)، و بیشتر سکه‌ها دارای ارزش‌های کم مانند پروتا و نیم پروتا بودند. برای مبالغ بزرگ‌تر از سکه‌های نقره‌ای سلوکی و سپس شِکل‌های صور استفاده می‌شد.שרה בן צבי, מטבעות החשמונאים, באתר הספרייה הווירטואלית של המרכז לטכנולוגיה חינוכית, ‏מרץ 2011

اکثر سکه‌ها دارای نوشته‌هایی به خط عبری باستانی هستند که در زمان‌های معبد اول استفاده می‌شد. این امر پیوندی میان دو دوره استقلال حکومت یهودیان در سرزمین اسرائیل ایجاد می‌کند، مشابه استفاده‌ی معاصر از مدل‌های سکه‌های یهودی باستان بر سکه‌های دولت اسرائیل.

بر برخی از سکه‌های حشمونائی نوشته‌هایی به زبان یونانی وجود دارد و استثنائاً برخی به زبان آرامی نوشته شده‌اند. به طور کلی، نمادها مشابه هنر یهودی رایج هستند، هیچ تصویر چهره‌ای از حاکمان و حتی حیوانات روی آن‌ها دیده نمی‌شود و رعایت حکم دوم از ده فرمان شده است. بیشتر آن‌ها دارای نمادهای خنثی هستند مانند شاخ‌های فراوانی به عنوان نماد باروری زمین یا گل لیلیوم که به اورشلیم و معبد مرتبط است و همچنین روی سکه‌های پادشاهان سلوکی ضرب شده و نماد دو شاخ فراوانی نیز آمده است.

نوشته‌های عبری روی سکه‌های حشمونائی، نام‌های کاهنان اعظم را ذکر می‌کنند و گاهی نام دوگانه شامل نام سلسله‌ای حشمونائی به همراه نام یونانی ظاهر می‌شود. به این ترتیب، اطلاعاتی در مورد نام‌هایی که پیشتر شناخته نشده بودند به دست می‌دهد:Yaakov Meshorer, A Treasury of Jewish Coins3' Yad Ben Zvi, Jerusalem, 2001, pp. 23-60.

 "یهوهانان کاهن اعظم، شورای یهودیان"
 "یهوهانان کاهن اعظم، رئیس شورای یهودیان"
 "یهوناتان کاهن اعظم یهودیان"
 "یهوناتان پادشاه"
 "یهودا کاهن اعظم، شورای یهودیان"
 "ملکه الکساندر"
 "متیاهو کاهن اعظم، شورای یهودیان"
 "متیاهو کاهن"
 "متیاهو"

عنوان "کاهن اعظم" نقش اصلی حاکم حشمونائی را نشان می‌دهد که به واسطه آن قدرت دارد و سکه ضرب می‌کند. اضافه شدن "شورای یهودیان" و توصیف حاکمان به عنوان کاهنان اعظم دو پدیده مورد تحقیق‌اند، به ویژه با توجه به نبود چنین پدیده‌ای در دیگر پادشاهی‌های هم‌عصر و اهمیت بالای سکه‌ها در جهان باستان به عنوان نماد نخست قدرت که ایدئولوژی سیاسی حاکم را منعکس می‌کند. برخی این اصطلاح را به شورای حکومتی واقعی که کنار حاکم حشمونائی فعالیت می‌کرد و نوعی سنهدرین محسوب می‌شد، تعبیر کرده‌اند و بیانگر حاکمیت ملی-مردمی بود. برخی دیگر معتقدند که این اصطلاح اشاره به کل مردم یهود دارد و نه نهاد سیاسی، و از این رو اهمیت آن بیشتر می‌شود، زیرا ترکیب نام حاکم و نام کل مردم روی یک سکه پدیده‌ای منحصر به فرد در پادشاهی حشمونائی است. به نظر رگِو، این نشان‌دهنده ویژه بودن پادشاهی حشمونائی است که ایدئولوژی سیاسی آن بر درک حکومت به عنوان خادم و نماینده مردم و محتوای دینی-ملی آن استوار بود. حتی مردم به عنوان حاکم در کنار حاکم دیده می‌شدند.

 شیمعون بن متتیاهو ویا شمعون حسمونی 
نسل اول حشمونائی ها سکه ضرب نکردند. پیش‌تر پژوهشگران گمان می‌کردند که سکه‌های بار کوخبا که نام «شیمعون» را دارند، توسط شیمعون حشمونائی (۱۰۴–۱۳۵ ق.م) ضرب شده‌اند، اما امروزه مشخص است که این سکه‌ها متعلق به شیمعون بار کوخبا (بار کوسبا)هستند.ابراهام راینبرگ، یکی از برجسته‌ترین نومیزمات‌های سرزمین اسرائیل که کتاب مهم خود «سکه‌های یهودیان» را در پایان سال ۱۹۴۷ منتشر کرد، با وجود آگاهی از مشکلات مرتبط با نسبت دادن سکه به شیمعون هسمنائی، از شناسایی آن با هسمنائی حمایت کرد. او نوشت: «دلایل دیگری وجود دارد که امکان نسبت دادن این سکه‌ها به دوره شورش بزرگ را می‌دهد… با این حال، ما ترجیح می‌دهیم این سکه‌ها را به شیمعون نسبت دهیم، تا زمانی که شواهد نومیزماتیک دیگری یافت شود.» (سکه‌های یهودیان، ص. ۱۱).

مردخای نرکیس نیز با این نظر موافق بود و در سال ۱۹۳۶ کتاب خود «سکه‌های سرزمین اسرائیل – جلد اول: سکه‌های یهودیان» را منتشر کرد (ص. ۹۵).

در کتاب مکابیان اول، فصل ۱۵، نامه‌ای از آنتیوخوس هفتم سیدتس به شیمعون، کاهن اعظم (حشمونائی)، نقل شده است. آنتیوخوس هفتم از شیمعون کمک خواست تا در جنگ با تریفون بر سر حکومت در سوریه شرکت کند. در ازای کمک، آنتیوخوس وعده‌های مختلفی به شیمعون داد و از جمله گفت: «و اجازه می‌دهم که سکه خود را در سرزمینت ضرب کنی.» این منبع تقریباً به پایان سال ۱۳۹ و آغاز ۱۳۸ ق.م اشاره دارد، و پس از آن پژوهشگران تلاش کردند سکه‌های شیمعون را شناسایی کنند.

نام شیمعون تنها در سکه‌های بار کوخبا وجود دارد که بر اساس سکه‌های دوران ترایان و هادریان ضرب شده‌اند و بنابراین حشمونائی نیستند. در واقع، شیمعون کاهن اعظم از مجوزی که به او داده شده بود برای ضرب سکه استفاده نکرد، احتمالاً به این دلیل که در نهایت آنتیوخوس هفتم نیازی به کمک او نداشت و وعده خود را عملی نکرد.

 یوحنان هورکانوس اول 
یوحنان هورکانوس اول ([۱۳۵]–۱۲۷ تا ۱۰۴ پیش از میلاد) اولین کاهن اعظم است که در پژوهش‌های سکه‌شناسی شناخته شده و سکه‌هایی از او ضرب شده است. همه سکه‌هایی که نام یوحنان را دارند به یک پادشاه تعلق دارند و برخلاف تصور گذشته که برخی را به هورکانوس دوم نسبت می‌دادند، تنها به او تعلق دارند.در گذشته پژوهشگران پیشنهاد کرده بودند که نام عبری هورکانوس دوم نیز یوحنان بوده، همانند پدربزرگش هورکانوس اول، و به همین دلیل برخی سکه‌هایی که حاوی نام «یوحنان» بودند، به هورکانوس دوم نسبت داده می‌شدند.

در سال ۱۹۵۲ پیشنهاد شد که سکه‌های یوحنان بین هورکانوس اول و دوم تقسیم شوند و در سال ۱۹۶۶ شاعر (Shazar) تمام سکه‌های یوحنان را به هورکانوس دوم نسبت داد، بر اساس یک گنجینه در «בית סחור» که تنها سکه‌هایی با نام یوحنان از همه نوع در آن یافت شد و همه تقریباً نو بودند. اما امکان نداشت که سکه‌های یانای، که بین دو هورکانوس حکومت می‌کرد، در این گنجینه غایب باشند. تا سال ۱۹۸۲، شاعر بر این نظر پافشاری می‌کرد.

تحلیل فلزی تمام سکه‌های یوحنان نشان داد که ترکیب فلزی آنها یکنواخت است، یعنی همه سکه‌های یوحنان به یک فرمانروای واحد تعلق دارند.

دلایل نسبت دادن آنها به هورکانوس اول عبارتند از:

الف) گنجینه‌ای از گلیل شامل ۷۰۰ سکه، شامل سکه‌های هاسمونایی، عکا خودمختار و سلوقیان. همه سکه‌های هاسمونایی «یوحنان» هستند و سایر سکه‌ها بعد از سال ۱۱۰ پیش از میلاد نیستند.

ب) داده‌های نومیسماتیکی از کوه گریزیم، مراشه و بئر سبع، شامل سکه‌های یوحنان در لایه‌های فتح. یوسپوس ذکر می‌کند که این مناطق توسط هورکانوس اول فتح شدند، یعنی ارتباطات مربوط به دوران هورکانوس اول است.

ج) هیچ مدرکی دال بر اینکه هورکانوس دوم نیز یوحنان بوده وجود ندارد.
بندانگشتی|یهودیه، حشمونایی‌ها. یوحنان هورکانوس اول (Yehohanan). ۱۳۵–۱۰۴ پیش از میلاد. سکه برنزی پرُوتا (۱۳ میلی‌متر، ۲٫۰۲ گرم، ۱۲ ساعت).

به دلیل نبود تاریخ در سکه‌های یوحنان، این پرسش مطرح می‌شود که هورکانوس اول از چه زمانی ضرب سکه را آغاز کرد. وضعیت هورکانوس اول با بازگشت دوباره به قدرت حاکم سلوکی دمتریوس دوم در سال ۱۲۹ پیش از میلاد تقویت شد. دمتریوس درگیر جنگ‌هایی خارج از مرزهای سرزمین یهود بود که این امکان را به هورکانوس داد تا حکومت خود را تحکیم کند و به تدریج بر سرزمین‌ها و شهرها تسلط یابد. همین امر در دوران حکومت الکساندر زیبنس که هم‌زمان (۱۲۲–۱۲۷ پیش از میلاد) فرمانروایی می‌کرد، نیز دیده می‌شود، که نشانه‌ای بر…

روی سکه‌های یوحنان هورکانوس نوشته‌ای به چند سطر در دو نسخه دیده می‌شود: «یوحنان، کاهن اعظم و شورای یهود» و «یوحنان، کاهن اعظم، رئیس شورای یهود».יוסף בן-מתתיהו, קדמוניות יג, 269.

به نظر می‌رسد که شروع ضرب سکه‌های هورکانوس اول باید از سال ۱۲۷ پیش از میلاد تاریخ‌گذاری شود. معنای اصطلاح «رئیس» در «رئیس شورای یهود» دقیقاً روشن نیست، اما احتمال دارد که این افزودن «رئیس» مربوط به رویدادی سیاسی باشد که توجیه‌کننده اعطای چنین لقبی به هورکانوس اول بوده، و این پس از آن است که او قبلاً سکه‌هایی بدون این عنوان ضرب کرده بود.

در بالای نوشته حرف A دیده می‌شود – شاید اشاره‌ای به الکساندر زبینا یا آنتیوخوس هشتم باشد که تحت حمایت آن‌ها ضرب سکه آغاز شد.

سه مدل و سه ارزش در سکه‌های یوحنان وجود دارد:

 دو پرُتاه‌ای: دو شاخ فراوانیموازی و نوشته «یوحنان، کاهن اعظم، رئیس شورای یهود»؛ در پشت سکه، صحنه‌ای از جنگ با شمشیر و مدافعان، و در سمت چپ حرف A.
 پرُتاه (פרוטה): در روی سکه، نوشته داخل یک حلقه/تاج «یوحنان، کاهن اعظم و شورای یهود» یا «رئیس شورای یهود»؛ در پشت، دو شاخ فراوانی با انار بین آن‌ها.
 نیم پرُتاه: روی سکه، شاخه خرمابسته شده با روبان و نوشته مانند گروه ۲؛ در پشت، گل شوشن که از میان دو خوشه بیرون زده.

شاخه خرما: ابزار مهم در عبادت یهودی، مرتبط با جشن سوکوت و معبد، و تحت تأثیر فرهنگ یونان، معنی پیروزی نیز به آن افزوده شد.

نوشته در حلقه: از زمان سکه‌های یوحنان، نوشته‌ها داخل حلقه‌ای قرار گرفته که بر اساس نظر رגב، نماد تاج و اقتدار است، نه پادشاهی. استفاده از خط عبری قدیم، که برای مقاصد مذهبی بوده و معمولاً خط مربع (آرامی یا عبری باستان) رایج در سکونتگاه‌های یهودی بود، نشانگر تبلیغ و تأکید بر دوران طلایی پادشاهی یهودا در دوره معبد اول است، که خاندان حشمونائی خود را ادامه‌دهنده آن می‌دانست.

کلاهخود: نماد جنبه‌های نظامی حکومت حشمونائی (ارتش یوحنان هورکانوس شامل سربازان غیر یهودی نیز بود).

حرف A: احتمالاً اشاره به الکساندر زبینا یا آنتیوخوس هشتم، که تحت حمایت آن‌ها ضرب سکه آغاز شد. 

 یهودا اریستوبولوس یکم (اول) 
یهودا آریستوبولوس، پسر یوحنان، تنها به مدت یک سال (۱۰۴/۱۰۳ قبل از میلاد) سکه ضرب کرد، اما به دلیل اینکه در سلسله یک حاکم دیگر به نام آریستوبولوس وجود داشت، در آغاز تحقیقات اختلافی درباره نسبت سکه‌ها وجود داشت. پس از روشن شدن اینکه هورکانوس اول تعداد زیادی سکه ضرب کرده بود، سکه‌هایی با نوشته «یهودا، کاهن اعظم» به پسرش، یهودا آریستوبولوس یکم، نسبت داده شد. نام عبری آریستوبولوس اول در آثار یوسفوس ذکر شده است: «یهودا، معروف به آریستوبولوس».יוסף בן מתתיהו, קדמוניות היהודים כ' 240.

یهودا آریستوبولوس اول تنها یک سال حکومت کرد، اما توانست لقب «پادشاه» را به خود اختصاص دهد — چیزی که در سکه‌های او یافت نشد. نسبت سکه‌های با نوشته «یهودا» به آریستوبولوس اول بر اساس نام و همچنین شکل حروف سکه‌ها انجام شد؛ خط بسیار شبیه آخرین سکه‌های هورکانوس «رئیس شورای یهود» است و همچنین نوشتار روی سکه‌های یهودا فرم نوشتار پدرش را حفظ کرده است. در طرح شاخ‌های فراوانی، نوعی سقف دیده می‌شود که نتیجه خوشه‌ها در نمونه اولیه یوحنان است.

پیش‌تر اشتباه شده بود که سکه‌های با نام «یهودا» به آریستوبولوس دوم (۶۷–۶۳ قبل از میلاد) نسبت داده شوند، بر اساس قیاس و فرض اینکه نام عبری او نیز یهودا بوده است، اما هیچ مدرکی برای این ادعا وجود ندارد.

تمام سکه‌های یهودا آریستوبولوس به ارزش پرُتاه ضرب شده‌اند.

 الکساندر یانائوس (یانای) 
با مرگ یهودا آریستوبولوس اول، همسرش شلومسیون (الکساندرا) با برادرش، الکساندر یانائوس (یانای) (۱۰۳-۷۶ قبل از میلاد) ازدواج کرد. نام عبری الکساندر یانائوس (یانای) تنها از روی نوشته‌های سکه‌های او همراه با نام یونانی الکساندر و همچنین یوناتان شناخته شده است. در سکه‌های الکساندر یانائوس (یانای) نوآوری‌هایی نسبت به سکه‌های پدرش دیده می‌شود. علاوه بر طرح معمول با شاخ‌های فراوان و نوشته، او تعداد زیادی سکه با طرح لنگر و ستاره ضرب کرد که از رایج‌ترین سکه‌های یهودی هستند. نماد لنگر احتمالاً یادآور فتح شهرهای ساحلی و الحاق آن‌ها به پادشاهی حشمونیان است.

نوآوری‌ها در سکه‌های الکساندر یانائوس (یانای) :

الف) ذکر لقب «پادشاه».

ب) نوشته‌ها به آرامی.

ج) نوشته‌ها به یونانی.

د) سکه‌های سربی.

هـ) ذکر سال ضرب.

الکساندر یانائوس (یانای) اولین کسی است که لقب «پادشاه» را بر سکه‌ها ذکر کرده است، لقبی که باعث تنش او با فرّوشی‌ها شد، زیرا آن‌ها بر کنار گذاشتن مقام کاهنی اعظم اصرار داشتند. او این لقب را پس از برادرش یهودا آریستوبولوس اتخاذ کرد. لقب «پادشاه» روی سکه‌ها به سه زبان درج شده است: عبری «יהונתן המלך»، یونانی ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ (سکه‌های دو زبانه ناشی از نیاز به ادغام در فضای فرهنگی) و آرامی «מלכא אלכסנדרוס» در اطراف ستاره.
بندانگشتی|یک سکه برنزی پرُتاه از االکساندر یانائوس (یانای). روی سکه: نوشته «یوناتان کاهن اعظم و شوراى یهودیان». پشت سکه: یک جفت شاخ فراوانی یا شاخ‌های نعمت، که نمادی هلنیستی و رومی بوده است. انار در مرکز سکه جلوه‌ای یهودی به آن می‌دهد. انار در بسیاری از سکه‌های حسمونی مشاهده می‌شود.
روی سکه‌ها، تاجی سلطنتی با روبان‌ها و ستاره‌ای دیده می‌شود که در هنر هلنیستی رایج بوده و احتمالاً در سکه‌ها به گفته «راه ستاره از یعقوب» اشاره دارد.

لقب «کاهن اعظم» در سکه‌ها به صورت عبری تنها یا همراه با یونانی درج شده است. در نسخه یونانی، با عبری «יהונתן המלך» و با آرامی «מלכא אלכסנדרוס» ظاهر شده است. این تنها سکه حسمونیایی است که تاریخ ضرب روی آن ثبت شده: «שנת כה» (۱۰۳–۷۸ قبل از میلاد) همراه با ستاره. در سمت دیگر سکه، نوشته یونانی ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ و سال KE (=25) دیده می‌شود. بیشتر محققان این سکه‌ها را با امتیازاتی که الکساندر یانائوس (یانای) به فریسیان داده بود، همان‌طور که در وصیتش به همسرش شلومسیون ذکر شده، مرتبط می‌دانند.

این سکه‌ها به آرامی نوشته شده‌اند زیرا این زبان برای عموم مردم قابل فهم بود. تاج سلطنتی اطراف ستاره حذف شده و نوشته به حاشیه‌های سکه منتقل شد.

روی سکه‌ها نام کوتاه «ינתן» دیده می‌شود (حدود ۴۰–۷۶ قبل از میلاد)، که در سکه‌های سلطنتی الکساندر یانائوس (یانای) همراه با گل و همچنین در نوشته داخل حلقه ظاهر شده است. این بدان معناست که این سکه‌ها پس از الکساندر یانائوس (یانای)، یا اینکه یانای آن‌ها را در سال آخر عمرش ضرب کرده است. نام «ינתן» برای تمایز از یوناتان انتخاب شده است. احتمال دارد یکی از دو پسر او این سکه‌ها را ضرب کرده باشد، یعنی «ינתן» نام عبری هورکانوس دوم یا آریستوبولوس دوم بوده است که با یکدیگر مبارزه می‌کردند. نام عبری این دو در منابع شناخته شده نیست. [شاید آن‌ها پس از مرگ یانای سکه‌ها را در کارگاه او ضرب کرده‌اند.]
بندانگشتی|یک پرُتاه از الکساندر یانای با نوشته به زبان یونانی در اطراف لنگر: «ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ» یعنی «الکساندر شاه».
الکساندر یانائوس (یانای) همچنین سکه‌های سربی ضرب می‌کرد. به نظر می‌رسد در دوران سلطنت او، ضرب سکه‌های سربی در مناطق مختلف جهان با مقیاس محدود رایج بوده است. این سکه‌ها توسط سلوکی‌ها، نبطی‌ها و حتی در شمال آفریقا ضرب می‌شدند. این پدیده هنوز به درستی توضیح داده نشده است. با توجه به نزدیکی به سکه سال ۲۵، احتمالاً ضرب آن‌ها در دهه ۷۰ قبل از میلاد انجام شده است. روی این سکه‌ها هم نوشته به آرامی دیده می‌شود (و نه خط عبری قدیم). نیم پرُتاه‌های یوحنان و یوناتان – نخل ، اما در سکه‌های الکساندر یانائوس (یانای) با نوشته «יהונתן המלך».

پس از مرگ الکساندر یانائوس (یانای)، همسرش شلومسیون سلطنت را به دست گرفت (با حمایت فریسیان)، حکومتش ۹ سال ادامه یافت (تا مرگش در ۶۷ قبل از میلاد). پسر بزرگ او، هورکانوس دوم، مقام کاهنی اعظم را به ارث برد. صدوقیان (اشراف + فرماندهی نظامی) به آریستوبولوس دوم پیوستند که خود را وارث پدر می‌دانست. در پایان دوران شلومسیون، آریستوبولوس ارتش بزرگی جمع‌آوری کرد و بر همه قلعه‌های یهودیه مسلط شد. مشخص نیست در این دوره سکه‌ای ضرب شده باشد. احتمالاً سکه‌هایی به نام الکساندر یانای یا هورکانوس دوم ضرب شده‌اند، نام عبری آن‌ها مشخص نیست. ممکن است این دوره مربوط به سکه‌های با نام «ינתן» باشد که برای تمایز از نام پدر یوناتان ضرب شده‌اند.

 متتیاهو انتیگونوس دوم 
متتایو آنتیگونوس دوم (۳۷–۴۰ پیش از میلاد) (که به نام‌های متتایو آنتیگونوس و آنتیگونوس حسموئنایی نیز شناخته می‌شود) پسر حاکم آریستوبولوس دوم بود. او با حمایت پارتی‌ها حکومت را در دست گرفت، دوباره سلطنت و کهن‌ترین مقام کاهنی را پس از برکناری عمویش، هورکانوس دوم، در سال ۴۰ پیش از میلاد یکپارچه کرد. او گوش هورکانوس دوم را برید و پزال را کشت. قدرت اصلی در آن زمان متعلق به هیرودس پسر آنتیپتر، تیترارک سامریه بود. در حالی که در اورشلیم تغییرات در مقام کهن‌ترین کاهن رخ می‌داد، هیرودس در رم بود و از امپراتور لقب «پادشاه یهودا» را دریافت کرد. در واقع، آنتیگونوس از حکومت قطعی بر سرزمینش بهره‌مند نبود، زیرا همواره مجبور بود برای حفظ آن بجنگد. با به دست گرفتن قدرت در سال ۴۰ پیش از میلاد به کمک پارتی‌ها، او لقب «پادشاه» را در ازای امتیازات و پول دریافت کرد؛ بنابراین در همان زمان دو پادشاه وجود داشتند – آنتیگونوس که توسط پارتی‌ها و وفاداران خاندان هشموئنایی حمایت می‌شد، و هیرودس که توسط رومی‌ها و مخالفان خاندان هشموئنایی پشتیبانی می‌شد. جنگ میان آن‌ها بیش از سه سال طول کشید تا سرانجام هیرودس در سال ۳۷ پیش از میلاد برنده شد و اورشلیم را فتح کرد.
بندانگشتی|یهودیه، پادشاهان حسمونی. متتایو آنتیگونوس. ۴۰–۳۷ قبل از میلاد. برنز، ۲۵ میلی‌متر (۱۴.۹۶ گرم، ۱ ساعت). دو شاخ فراوانی به هم بسته شده در پایه / حلقه گل با انتهای روبه‌بالا.
از آنجا که نام آنتیگونوس روی سکه‌ها آمده است، شناسایی او بدون شک امکان‌پذیر است. از سکه‌ها برمی‌آید که نام عبری او متتایو بوده است. همانند الکساندر یانائوس (یانای)، او روی سکه‌هایش لقب «پادشاه» را به زبان یونانی و «کهنه‌کاهن اعظم» را به زبان عبری ذکر کرده است. با این حال، برخلاف یانای، لقب «پادشاه» در نوشته‌های عبری او وجود ندارد و تنها به زبان یونانی آمده است.
بندانگشتی|متتایو آنتیگونوس دوم، سکه‌ای با نشان منورا (شمعدان هفت‌شعله) دارد که روی آن ضرب شده است.
آنتیگونوس، با وجود اینکه در وضعیت سیاسی دشواری قرار داشت، با ساخت سکه‌های چشمگیرترین و برجسته‌ترین نمونه‌ها در میان سکه‌های هشموئنایی شناخته می‌شود، از جمله مدل‌های جدید. برخی از آن‌ها ضخامت دوبرابر و ارزش‌های بالایی دارند، سکه‌هایی چشمگیر و خاص که احتمالاً برای رقابت با هیرودس و تأیید مشروعیت حکومت او طراحی شده‌اند. تنوع ارزش‌ها احتمالاً نتیجه نیاز به پرداخت به لشکریان جنگجو بوده است.

سه ارزش در سکه‌های متتیا آنتیگونوس دوم:

 سکه بزرگ و سنگین که روی سکه دوتایی ضرب شده و وزن آن حدود ۱۵ گرم است: روی آن نوشته شده است «متتیا کاهن بزرگ و انجمن یهودیان» (گاهی به صورت وارونه) + شاخ‌های فراوانی بدون انار و بدون تصاویر میوه‌ها. در پشت سکه، یک حلقه گل و نوشته: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΝΤΙΓΟΝΟΥ (پادشاه آنتیگونوس)
 ارزش متوسط که آن هم روی سکه‌ای با ضخامت دو برابر ضرب شده و وزن آن ۷–۸ گرم است. در روی سکه - شاخ فراوانی تنها (نیمه ارزش سکه قبلی) و نوشته عبری: «متتیا کاهن بزرگ» یا «متتیا کاهن». در پشت سکه - در داخل حلقه گل، نوشته مانند ارزش بزرگ: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΝΤΙΓΟΝΟΥ (پادشاه آنتیگونوس)
 ارزش پرتو، که در سه نسخه ضرب شده است: نوشته: «متتیا» یا «متتیا کاهن» یا «متتیا کاهن بزرگ»، و روی نمونه‌ای با شمعدان هفت شاخه نوشته به یونانی: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΝΤΙΓΟΝΟΥ. مدل‌ها عبارتند از: الف) نوشته در داخل حلقه گل و شاخ‌های فراوان با انار بین آن‌ها. ب) مانند قبلی اما بین شاخ‌های فراوان خوشه‌ای و نوشته روی سکه به صورت وارونه. (این کوچک‌ترین سکه از میان پرتوها است) ج) «سکه شمعدان». تاکنون تنها حدود ۴۰ نسخه از این سکه نادر یافت شده است، در روی جلو آن تصویر میز نان حضور دارد و در پشت آن تصویر شمعدان ضرب شده است. این مدل منحصر به سکه‌های متتیا آنتیگونوس است و حتی در دوران شورش بار کوخبا که تصاویر معبد و ابزار مقدس رایج بود، جرأت نکردند تصویر شمعدان را نمایش دهند.

سکه‌ای ویژه و نادر، با تصویر شمعدان و میز نان که از مقدسات در معبد دوم است. از زمان کشف اولین بار در سال ۱۸۶۵ تنها حدود ۴۰ سکه از این نوع شناخته شده‌اند، این تنها سکه یهودی با تصویر شمعدان معبد در دوران باستان است و قدیمی‌ترین تصویری است که تاکنون شناخته شده. استفاده از این نمادهای مقدس به منظور ارسال پیام تبلیغاتی به مردم، یا به صورت اعلامیه یا فراخوان، برای دفاع جانانه از مقدسات ملت و یادآوری این که هدف جنگ محافظت از معبد و کاهن بزرگ (متتیا) در برابر رومیان و هرود است، بوده است. احتمالاً این سکه‌ها دقیقاً در زمان محاصره در سال ۳۷ قبل از میلاد ضرب شده‌اند. این نوع بسیار نادر است و احتمالاً در مدت زمان کوتاهی ضرب شده است. خصوصاً نمونه‌هایی که میز نان روی میز ترسیم شده، بسیار نادر هستند.

مطابق میشنا (مناخوت ۱:۵) طول نان حدود ۱۰۵ سانتی‌متر و عرض آن پنج دست (۵۲.۵ سانتی‌متر) بوده است، بنابراین نان را تا می‌کردند تا بتوانند دو مجموعه نان را روی میز قرار دهند. در توصفتا سنت جالبی درباره شکل نان حفظ شده است: «چهار شاخه طلا شبیه شاخه‌های دندانه‌دار بودند که نان روی آن‌ها قرار می‌گرفت تا شبیه کشتی باشد و نلغزد». سکه‌ها نشان می‌دهند که شکل نان مقعر بوده، مانند قسمت پایین یک کشتی.

ممنوعیت ساخت تصویر معبد و ابزار آن در دوره‌ای بعدی در تلمود بابلی آمده است: «کسی نباید خانه بسازد - قالب معبد، اکسترا - قالب سالن، حیاط - قالب حیاط، میز - قالب میز، شمعدان - قالب شمعدان. اما اگر شمعدان پنج شاخه، شش شاخه، هشت شاخه یا هفت شاخه بسازد، جایز نیست». احتمالاً از این ممنوعیت دیرهنگام می‌توان درباره دوره‌های قدیمی‌تر نیز نتیجه گرفت و توضیح داد که چرا نماد شمعدان در سکه‌های یهودی نادر است.

 در روی در سکه‌های دولت اسرائیل 
از اولین سکه‌ای که در کشور اسرائیل ضرب شد، تصمیم گرفته شد که سکه‌ها با طرح‌هایی الهام گرفته از سکه‌های یهودی باستان تزئین شوند. با این کار، دولت ارتباطی با دوره‌هایی که استقلال یهودیان در سرزمین اسرائیل برقرار بود، ایجاد کرد.

در مجموعه پرتوت‌های اولیه کشور، سکه‌ای با ارزش ۱ پرتوت منتشر شد که طرح لنگر آن از سکه الکساندر یانائوس (یانای) اقتباس شده بود.
بندانگشتی|یک پرتوت با طرح لنگر که از سکه الکساندر یانائوس (یانای) اقتباس شده است.
در مجموعه شَکِل‌های قدیمی، سکه‌ای ۵ شَکِل منتشر شد که جفت شاخ‌های فراوانی روی آن تصویر شده بود، شاخ‌هایی که شبیه شاخ‌های فراوانی هستند که روی چند سکه پادشاهان خاندان هَشمونی ظاهر شده‌اند.

در همان مجموعه، سکه‌ای ۱۰۰ شَکِل منتشر شد که روی آن سکه متاتیاه آنتیگونوس دوم با طرح منورا تصویر شده بود. طرح این سکه در مجموعه بعدی نیز روی سکه ۱۰ آگورات تکرار شد.
بندانگشتی|سکه ۱۰۰ شِکِل با طرح سکه منورای متتیا آنتیگونوس دوم.

در مجموعه شَکِل جدید، سکه‌ای ۲ شَکِل جدید منتشر شد که روی آن جفت شاخ‌های فراوانی با یک انار میان آن‌ها نقش بسته بود، که منبع آن از سکه یوحنان هیرکانوس اول گرفته شده بود.

در سال ۲۰۱۸، سرویس تمبر یادبودی منتشر کرد که به نماد منورا اختصاص داشت و با عنوان «از معبد تا نماد دولت اسرائیل» منتشر شد. در این یادبود، نمایش‌های مختلف منورا از دوران معبد دوم تا دوران دولت اسرائیل گنجانده شد. قدیمی‌ترین اثر ترکیب‌شده توسط طراح مِیری نستور، پشت سکه‌ای بود از دوران متاتیاه آنتیگونوس، آخرین پادشاه هاشمونیان.

روی نشان بانک اسرائیل، سکه متاتیاه آنتیگونوس دوم با طرح منورا دیده می‌شود.

 جستارهای وابسته 

 حشمونیان
 یهودیه حسمونی

 منابع 

رده:سکه‌ها
رده:حشمونیان
رده:تاریخ اردن