زورخانه

زورخانه یا پهلوان خانه یکی از میراث‌های فرهنگی ـ ورزشی ایران است که ریشه‌ای باستانی دارد و ترکیبی است از ورزش، آیین، اخلاق، معنویت و هنر. تمرین‌های زورخانه‌ای نه تنها جسم را قوی می‌کنند، بلکه تأکید زیادی بر فضائل اخلاقی مانند جوانمردی، احترام به بزرگ‌تر، تواضع و همدلی دارند. در سال ۲۰۱۰، «آیین‌های پهلوانی و زورخانه‌ای» به ثبت جهانی یونسکو رسید.

 تاریخچه 
تمرینات بدنی و مسابقات قهرمانی در ایران به دوران هخامنشیان و ساسانیان برمی‌گردد؛ شواهدی از این نوع ورزش‌ها و فعالیت‌های بدنی در این دوره‌های وجود دارد. اصطلاح زورخانه و شکل‌گیری رسمی ورزش زورخانه‌ای به شکل امروزی عمدتاً پس از حمله مغول به ایران پدید آمد.

 ویژگی‌ها و ساختار زورخانه 
زورخانه دارای ساختمان، لوازم و ساختار خاصی است که هر یک نمادهایی دارند و در فرم آیینی آن مؤثرند:
 گنبد و سقف: زورخانه معمولاً سقفی گنبدی یا نیمه‌گنبدی دارد که فضای داخلی را مقدس‌تر جلوه می‌دهد.
 گود: محوطهٔ داخل زورخانه که معمولاً چندضلعی است و مقداری پایین‌تر از سطح اطراف است، تا فضای تمرین و اجرا مشخص شود.
 دری کوتاه ورودی: هنگام ورود باید با احترام سر خم کرد؛ این نشانه تواضع پهلوانی است.
 سردم و جا سنگی: جایگاه مرشد و محل قرارگیری ابزارهای ورزشی.

 آیین‌ها و تمرین‌ها 
 حرکات ورزشی شامل کار با میل، کباده، سنگ و تخته شنا است که با نوای ضرب مرشد همراه می‌شود.
 مرشد اشعاری از شاهنامه و متون پهلوانی یا مذهبی را می‌خواند.
 پیش از آغاز تمرین معمولاً دعا و آیین‌های مذهبی اجرا می‌شود.

 نمادها و معناها 
 ابزارها هر یک نمادی از جنگ‌افزارهای باستانی (گرز، کمان، سپر، شمشیر) هستند.
 ادب، تواضع و احترام به بزرگ‌ترها اصول اخلاقی اصلی در زورخانه‌اند.

 وضعیت امروزی 
در سال ۲۰۱۰، ورزش زورخانه‌ای به عنوان «آیین‌های پهلوانی و زورخانه‌ای» در فهرست میراث معنوی یونسکو ثبت شد. زورخانه‌ها در بسیاری از شهرهای ایران هنوز فعال‌اند و برخی بناهای تاریخی زورخانه‌ها نیز در فهرست آثار ملی ایران قرار دارند. به عنوان مثال زورخانه تختی در یزد یا زورخانه پهلوان‌پور در تهران یکی از این بناهای تاریخی است.

 چالش‌ها 
 کمبود فضا برای ساخت زورخانه‌های جدید در شهرهای بزرگ و عدم توجه نسل جدید به این نوع ورزش و فرهنگ پهلوانی به دلیل عدم اطلاع‌رسانی کافی.
 رقابت با ورزش‌های مدرن.
 نیاز به حفاظت از زورخانه‌های تاریخی و آموزش نسل جوان.

 جستارهای وابسته 
 ورزش زورخانه‌ای
 پهلوانی
 کشتی پهلوانی
 مرشد
 کباده
 یونسکو

 منابع 

رده:اختراع‌های ایرانی
رده:شاهکارهای شفاهی و ناملموس میراث بشری
رده:فرهنگ فارسی
رده:میراث فرهنگی ناملموس بشری
رده:میراث فرهنگی ناملموس در ایران
رده:نمادهای ملی ایران
رده:ورزش در افغانستان
رده:ورزش در ایران
رده:ورزش در بنگلادش
رده:ورزش در پاکستان
رده:ورزش در جمهوری آذربایجان
رده:ورزش در عراق
رده:ورزش در هند
ورزش زورخانه‌ای
رده:ورزشگاه‌ها
رده:ورزشگاه‌های ایران
رده:ورزش‌های ابداع‌شده در ایران
رده:ورزش‌های سنتی در ایران