بحر منسرح

بحرِ مُنسرح در اصطلاح عروضی، به بحر شعری مختلف‌الارکان از ترکیب و تکرار دو رکن «مُستفعلن/ مفعولاتُ» (- - ل - /- - - ل) یا زحافات آنها تشکیل شده‌است. منسرح در لغت به معنی آسان است و نحوه تألیف اوتاد و اسباب سبب روانی آهنگ در این بحر می‌شود. (مستفعلن/ مفعولاتُ: دو سبب خفیف، وتد مقرون/ چهار سبب خفیف «°|°|°°|/ °|°|°|°| – – ᴗ /– – – ᴗ»)
از بحرهایی است که سالم آن چندان متداول نیست. شکل سالم وزن آن:
مستفعلن مفعولاتُ مستفعلن مفعولاتُ (- - ل - /- - - ل | - - ل - /- - - ل): بحر منسرح مثمن سالم
پرکاربردترین وزن آن:
 مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن: (- ل ل - /- ل - | - ل ل - /- ل -) بحر منسرح مثمن مطوی مکشوف*
سلسلهٔ موی دوست حلقهٔ دام بلاست / هر که در این حلقه نیست فارغ از این ماجراست (سعدی)

 زحافات 
زحافات (تغییرات) مشهور بحر منسرح در شعر فارسی، از مستفعلن (خَبن – طی – حَذَذ) و از مفعولاتُ: (خبن – خبن و کشف - طی – طی و کشف – نحر) است)زحافات سنتی: اسباغ (مقطوع مسبّغ - احذ مسبّغ) «از مستفعلن»؛ و خبن با وقف (فعولان: مخبون موقوف) – طی با وقف (فاعلان: مطوی موقوف) – جدع (فاع: مجدوع) «از مفعولاتُ» کاربرد علمی ندارند.

از مستفعلن:
 مفتعلن: مطوی
 مفاعلن: مخبون
 مفعولن: مقطوع
 فَع لن: اَحَذ
 فاعلن: مرفوع
از مفعولاتُ:
 مفاعیلُ: مخبون
 فعولن: مخبون مکشوف
 فاعلاتُ: مطوی
 فاعلن: مطوی مکشوف
 مفعولُ: مرفوع
 فع: منحور

 اوزان 
اوزان پرکاربرد بحر منسرح:
 مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن: بحر منسرح مثمن مطوی مکشوف*
 مفتعلن فاعلاتُ مفتعلن فع: بحر منسرح مثمن مطوی منحور*
 مفعولن فاعلاتُ مفتعلن فع: بحر منسرح مثمن مقطوع مطوی منحور
 مفتعلن فعولن مفتعلن فعولن: بحر منسرح مثمن مطوی مخبون مکشوف
 مفتعلن فاعلاتُ مفتعلن: بحر منسرح مسدس مطوی
 مفتعلن فاعلاتُ مفعولن: بحر منسرح مسدس مطوی مقطوع
 مفتعلن فاعلن: بحر منسرح مربع مطوی مکشوف
 مفتعلن فعولن: بحر منسرح مربع مطوی مخبون مکشوف
 مفتعلن فاعلاتُ فع لن: بحر منسرح مثمن مطوی احذّ

 پانویس 
* اوزان پرکاربرد

 منابع 

 عروض و قافیه؛ نگاهی تازه به اوزان و ضراب‌آهنگ شعر فارسی، مؤلف: حسن مددی، تهران: تیرگان، پ نخست: ۱۳۸۵.
 عروض فارسی؛ شیوه‌ای نو برای آموزش عروض و قافیه، مؤلف: عباس ماهیار، مشاور مجموعه: حسن انوری، تهران: نشر قطره، چاپ پنجم: ۱۳۷۹.

رده:بحور عروضی
رده:وزن‌های عروضی