تظاهرات ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ ایران

{{Infobox civil conflict
| title = تظاهرات ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴
| partof = انقلاب ملی ایران و بحران اقتصادی ایران
| image = 
| caption = راهپیمایی معترضان در ۱۹ دی، تهران
| date = ۱۸–۱۹ دی ۱۴۰۴
| place = نزدیک به ۴۰۰ شهر در سراسر ایران 
| causes = دلایل اقتصادی
 سوءمدیریت اقتصادی، تحریم‌های بین‌المللی، تورم، بحران ارزی، کمبود آب و انرژی
دلایل سیاسی
 سرکوب، فساد، نقض حقوق بشر، سانسور اینترنت و رسانه
دلایل ایدئولوژیک/سیستمی
 دخالت‌های خارجی، اجبار به حجاب، تبعیض‌های قومی و مذهبی، نقض آزادی دین
| goals = * سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی ایران
 بازگشت رضا پهلوی و تشکیل دولت انتقالی
 پایان سوءمدیریت اقتصادی
| methods = تظاهرات خیابانی، راهپیمایی، شورش و آتش‌سوزی‌ها، تجمعات پشت‌بامی، شعارنویسی، اعتصاب و بستن مغازه‌ها، کنشگری اینترنتی، فعالیت‌های دانشجویی
| status = سرکوب بسیار سهمگین و کشتار جمعی معترضان
| side1 = مخالفان حکومت
 معترضان: میلیون ها نفر
 دانشجویان
 نیروهای جداشده پلیس و ارتش
 شهروندان مسلح
| side2 = حکومت جمهوری اسلامی ایران
 نیروهای مسلح و شبه‌نظامیان حکومتی
 پلیس، سپاه، بسیج و یگان‌های ویژه
 شبه‌نظامیان خارجی (حشد شعبی، فاطمیون، زینبیون)
| leadfigures1 = ' 
 رضا پهلوی| leadfigures2 = سید علی خامنه‌ای
 سید عبدالرحیم موسوی
 محمدباقر قالیباف
 محمد پاکپور
 علی لاریجانی
 عباس عراقچی
 احمدرضا رادان
 امیر حاتمی
| howmany1 = میلیون ها نفر
| howmany2 = ۴۵۰٬۰۰۰ بسیجی، ۲۰۰٬۰۰۰–۳۰۰٬۰۰۰ پلیس، ۱۵۰٬۰۰۰ سپاه زمینی، ۵٬۰۰۰ شبه‌نظامی خارجی
| fatalities = * هرانا: ۷٬۷۰۷ کشته تأیید شده، شامل ۶٬۴۸۸ تن معترضان، ۲۰۷ تن نیروهای حکومتی و ۷۶ تن غیر معترضان 
 بیش از ۳۶٬۵۰۰ معترض
(گزارش تکمیلی ایران اینترنشنال)
 بیش از ۳۰٬۰۰۰ معترض
(تایم)
 ۱۲٬۰۰۰–۲۰٬۰۰۰ معترض
(سی‌بی‌اس نیوز)
 بیش از ۱۶٬۵۰۰ معترض
(طبق ساندی‌تایمز)
 ۳٬۱۱۷
(ادعای جمهوری اسلامی) 
| injuries = ۳۳۰٬۰۰۰–۳۶۰٬۰۰۰ نفر
| arrests = ۴۲٬۴۸۶ نفر
| notes = برآورد دقیق تلفات به دلیل قطعی اینترنت و تلفن ناروشن است
}}تظاهرات ۱۸ و ۱۹ دی''' خیزشی سراسری و گسترده در ایران بود که به دنبال خیزش ۱۴۰۴ ایران و در پی فراخوان رضا پهلوی، مخالفان نظام جمهوری اسلامی به خیابان‌ها آمدند و با سردادن شعار، تظاهرات و آتش‌افروزی مخالفت خود را با نظام کنونی بازنمود کردند. این رویداد، گسترده‌ترین تظاهرات در مخالفت با جمهوری اسلامی بود که به شکل خون‌باری سرکوب شد.

 زمینه 
در ۷ دی ۱۴۰۴ موج گسترده‌ای از تجمع‌های اعتراضی و اعتصاب‌ها در ایران آغاز شد. این اعتراضات در پی وخامت شدید شرایط اقتصادی، افزایش تورم، افزایش نرخ ارز، بی‌ثباتی بازار و سقوط ارزش ریال از بازار بزرگ تهران و مراکز تجاری اطراف آن آغاز شد و منجر به تعطیلی مغازه‌ها و تجمعات صنفی گردید و به‌سرعت به دیگر شهرهای ایران گسترش یافت.دولت ایران اعتراضات را به رسمیت شناخت و نوید تحول اقتصادی را به مردم داد، همچنین رئیس بانک مرکزی جایگزین شد. 

در 8 دی 1404، صفحه رسمی موساد فارسی پستی منتشر کرد: «با هم به خیابان‌ها بیایید. وقتش رسیده. ما همراه شما هستیم. نه تنها از راه دور و شفاهی. در میدان نیز همراهتان هستیم.» تا مردم را به اعتراضات دعوت کند. 

پس از ده روز اعتراضات، رضا پهلوی آخرین شاهزاده ایران، با انتشار نخستین فراخوان خود، از شهروندان خواست در دو شب متوالی با سردادن شعار و آمدن به خیابان ها در یک اقدام اعتراضی هماهنگ مشارکت کنند. بر اساس این فراخوان، شاهزاده رضا پهلوی از مردم دعوت کرده که پنج‌شنبه و جمعه، ۱۸ و ۱۹ دی، راس ساعت ۸ شب، چه در خیابان‌ها و چه از داخل منازل خود، اقدام به سردادن شعار کنند. ویدئوی این فراخوان در طول دو روز به ۹۰ میلیون بازدید رسید و زمینه ای برای سرکوب مخالفان به وجود آورد.

 اعتراضات 
در ساعات ۸ شب روز پنجشنبه ۱۸ دی هزاران نفر در تمام شهرهای ایران وارد خیابان‌ها شدند. معترضان در شهرهای تهران و مشهد بسیاری از خیایان‌ها را تصرف کردند. این اعتراضات با تعطیلی گسترده واحدهای صنفی، حضور معترضان در خیابان‌ها و سردادن شعارهای اعتراضی همراه بود و در مناطق مختلف کشور با شدت و اشکال متفاوتی جریان داشت. اعتصاب کسبه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اشکال اعتراض، در بسیاری از شهرها گزارش شد و در برخی مناطق، بازارها به‌طور گسترده یا کامل تعطیل شدند.

اعتراضات در شهرهای تهران، کازرون، بوکان، کرند غرب، مریوان، صفاشهر، مشهد، بروجرد، نجف‌آباد، سرپل ذهاب، همدان، بندر دیلم، خرم‌آباد، لومار، سیروان، سروستان، کلاچای، لاهیجان، بروجن، کرمان، اصفهان (خیابان مشیر)، اردبیل، شهرضا، کرج، نورآباد (ممسنی)، کرمانشاه، برازجان، آمل، ارومیه، پاوه، قروه، شیراز، خمینی‌شهر، سقز، تبریز، الوند، قزوین، بهبهان و شهرهای مختلف استان کردستان گسترش یافت.

در شامگاه ۱۸ دی ماه معترضان حضور گسترده‌ای در خیابان‌های سراسر کشور در پاسخ به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی داشتند. ویدیوی فراخوان شاهزاده رضا پهلوی در اینستاگرام، برای فریاد شعار اعتراضی از خانه و خیابان علیه جمهوری اسلامی، تا صبح پنج‌شنبه ۱۸ دی‌ماه، روز اجرای فراخوان، به ۸۰ میلیون بازدید رسید. کارشناسان تجمعات این روز را بزرگ‌ترین نمایش قدرت توسط مخالفان حکومت در سال‌های اخیر ارزیابی کردند.

ترامپ همان شب در یک پست تروث سوشال مدعی شد: «Over million people rally: Iran’s 2nd largest city under protesters’ control, regime forces leave» یعنی: «بیش از یک میلیون نفر تجمع کردند؛ دومین شهر بزرگ ایران تحت کنترل معترضان قرار گرفته و نیروهای حکومت شهر را ترک کرده‌اند.» لارنس ویلکرسون در اظهاراتی به نقش سرویس‌های جاسوسی "اسرائیل" و غرب در به آشوب کشاندن اعتراضات اعتراف کرد مایک پمپئو، در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر) پستی منتشر کرد که در آن حضور مأموران موساد در اعتراضات ایران را تایید کرد. بعد از جنگ چهل روزه ایران و آمریکا، ترامپ چندبار اعلام کرد در تلاش برای رساندن اسلحه به دست معترضان ایرانی است. 

در ۱۹ دی شاهزاده رضا پهلوی در پیامی تازه از معترضان خواست به حضور خیابانی خود ادامه دهند. او ضمن تمجید از حضور مردم در فراخوان شب گذشته، کسانی را که در شب‌های گذشته دچار تردید بوده‌اند، دوباره به حضور دعوت کرد. هزاران ایرانی بار دیگر در خیابان‌ها خواستار سرنگونی جمهوری اسلامی شدند. بر اساس گزارش‌ها، در برخی نقاط از جمله تهران و قزوین تعداد جمعیت معترض از شامگاه پنجشنبه نیز بیشتر بوده است.

این اعتراضات تبدیل به بزرگ‌ترین و گسترده‌ترین اعتراضات ضد حکومتی پس از انقلاب ۱۳۵۷ شد.

 سرکوب اعتراضات 
 قطعی اینترنت 

طبق اعلام نت بلاکس در ۱۸ دی از ساعت ۷ شب به مرور اینترنت در سراسر کشور قطع شد. در ۱۹ دی اینترنت و خطوط تلفن در ایران به‌طور کامل قطع شده است.

قطع سراسری ارتباطات در ایران به‌طور گسترده توسط سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌الملل و دیدبان حقوق بشر به‌عنوان تلاشی برای پنهان‌کردن کشتارها و نقض‌های حقوق بشری در جریان سرکوب اعتراضات توصیف شده است. با محدود کردن شدید دسترسی به اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها، دولت توانایی خبرنگاران، فعالان و خانواده‌های قربانیان برای ثبت و انتشار شواهد کشتارها و سایر سوءاستفاده‌ها را کاهش داد و بدین ترتیب نظارت بین‌المللی را محدود و ابعاد خشونت دولتی را مخفی کرد.بندانگشتی|پیکرهای معترضان|300x300پیکسلبرخی منابع وقوع رویدادهای ۱۸ و ۱۹ دی را با توجه به سرکوب گسترده، محدودیت اینترنت و قطع ارتباطات، به عنوان سرکوب گسترده و نسل‌کشی دیجیتال توصیف کرده‌اند.

 کشتار 

بر اساس گزارش‌هایی که به منابع مختلف نسبت داده شده است، در جریان اعتراضات سراسری دی‌ماه و هم‌زمان با محدودسازی اینترنت و رسانه‌ها در ایران، کشتاری سازمان‌یافته و کم‌سابقه رخ داده است. بنا بر گزارش‌ها، در ۱۹ دی علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، به شورای عالی امنیت ملی دستور داد اعتراضات «به هر وسیلهٔ لازم» سرکوب شود و نیروهای امنیتی با دستور «شلیک برای کشتن» و بدون هیچ‌گونه ملاحظه‌ای وارد عمل شدند؛ امری که به افزایش شدید شمار کشته‌ها انجامید.

گزارش شده که نیروهای امنیتی و اطلاعاتی اقدام به پاک‌کردن اطلاعات کشته‌ها و دیگر بیماران از سیستم‌های بیمارستانی و ضبط پرونده‌های پزشکی آن‌ها کرده‌اند.

 آمار کشته‌ها 
در دو شب ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه دست‌کم ۱۲ هزار نفر کشته شده‌اند و بخش قابل توجهی از جان‌باختگان را جوانان زیر ۳۰ سال تشکیل می‌دهند. بر اساس گزارش‌های بعدی، شمار قربانیان در این روزها دست‌کم ۱۶٬۵۰۰ نفر بوده و برخی منابع این رقم را تا حدود ۴۳٬۰۰۰ نفر نیز برآورد کرده‌اند.

 قرار گرفتن پیکر کشته‌ها پشت بیمارستان الغدیر تهران 
پس از انتشار تصاویری از پیکرهای پیچیده‌شده در پتو در فضای پشت بیمارستان الغدیر تهران، روزنامه «شرق» صحت آن‌ها را تأیید کرد. حسین کرمانپور، از مقامات وزارت بهداشت، توضیح داد که ظرفیت سردخانه بیمارستان تنها پنج جسد است و به همین دلیل پیکر کشته‌ها به فضای دیگری منتقل شده‌اند. وی افزود که در شامگاه ۱۸ دی‌ماه، ۱۵۰ مجروح و ۳۶ پیکر کشته‌ها به بیمارستان مراجعه کردند. روزنامه «شرق» همچنین نوشت که یکی از پیکرها متعلق به آیدا عقیلی، ۳۴ ساله، بوده که بر اثر اصابت گلوله جان خود را از دست داده و توسط خانواده‌اش شناسایی شد.

 روز چهلم 

 مراسم 
روز چهلم کشته‌شدگان تظاهرات ۱۸ و ۱۹ دی در ۲۸ و ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ با وجود جو امنیتی شدید، در شماری از شهرهای کشور برگزار شد. خانواده‌های کشته‌شدگان از افزایش فشارهای امنیتی از جمله تماس، احضار، تهدید و ممانعت از برگزاری مراسم سوگواری خبر داده‌اند، به‌گونه‌ای که حتی مراسم محدود در منزل یا حضور بر مزار نیز با هشدار مواجه شده است. همچنین بنا بر گزارش‌ها، آرامستان اراک هم‌زمان با چهلم کشته‌شدگان تعطیل شده و برخی منابع اعلام کرده‌اند این تعطیلی تا ۳۰ بهمن ادامه دارد.

نیروهای امنیتی در ۲۸ بهمن در مراسم چهلم علیرضا صیدی در آبدانان با ایجاد فضای شدید امنیتی، عزاداران را محاصره کرده و به سوی آن‌ها تیراندازی کردند. بر اساس گزارش‌های دریافتی، شماری از شهروندان کشته یا زخمی شده‌اند و همزمان اینترنت در بخش‌هایی از شهر قطع یا مختل شده است. مراسم‌های چهلم کشته‌شدگان در مشهد همچنین با برخورد خشونت‌آمیز نیروهای حکومتی مواجه شد. گزارش‌ها همچنین از درگیری نیروهای امنیتی با حاضران، زخمی شدن دست‌کم دو نفر، شنیده شدن صدای تیراندازی، بازداشت برخی شهروندان و اختلال شدید اینترنت در برخی مناطق مشهد حکایت دارد.

ایرانیان مقیم هامبورگ، آلمان، با برگزاری مراسم چهلم برای کشته‌شدگان اعتراضات، یاد آن‌ها را گرامی داشتند. شرکت‌کنندگان با نمایش تصاویر جان‌باختگان، روشن کردن شمع و سر دادن شعارهایی علیه جمهوری اسلامی، اعتراض خود را ابراز کردند.

 واکنش 
حشمت‌الله طبرزدی، زندانی سیاسی و دبیرکل جبهه دموکراتیک ایران، در پیامی از زندان مرکزی اصفهان از بیانیه «دانشجویان پیشرو» درباره اعتصاب‌های سراسری حمایت کرد و از اقشار مختلف جامعه خواست در همبستگی با این فراخوان، دست به اعتصاب هماهنگ بزنند. این موضع‌گیری پس از انتشار «بیانیه مشترک و فراخوان دانشجویی در همبستگی با خانواده‌های دادخواه» از سوی چند تشکل دانشجویی منتشر شد. در این بیانیه‌ از مردم خواسته شده بود در روزهای ۲۸ و ۲۹ بهمن، هم‌زمان با چهلم کشته‌شدگان، با اعتصاب سراسری و تعطیلی محل‌های کار و تحصیل، همبستگی خود را نشان دهند.

در ۲۹ بهمن علی کریمی در صفحه اینستاگرامش نوشت: «درور بر کسانی که در یک شب برادر، خواهر، رفیق و همه کسمان شدند و ۴۰ روز است که حسرت وجودشان را برایمان با قبلی مچاله جا گذاشتند. نامتان جاوید.» و هشتگ #انتقام_خواهیم_گرفت اضافه کرد.

منابع

رده:اعتراضات در ایران
رده:خیزش ۱۴۰۴ ایران
رده:ایران در ۲۰۲۶ (میلادی)