کردی بیلواری

بیلواری گویشی از زبان کردی جنوبی است که در دهستان پشت دربند واقع در کرمانشاه و مناطق اطراف آن استفاده می‌شود.

دستور زبان
چینش واژه ها در جمله در گویش بیلواری کاملا شبیه به کردی زنگنه ، لکی ، کلهری
و کلیایی است.محمدعلی،پژوهنده، ۱۳۹۰، کرمانشاه:دبیراعظم، زبانشناسی، کردی،

 فارسـی گویش بیلـواری اردڵانی، سورانی چرا ئەڕا بۆ چە چرا خوردی⁉ ئەڕا خۆاردی⁉ بۆ‌ چە خۆاردەت︎⁉ در خانە تفنگ دارم وە ماڵ تۆفەنگ دیڕم ڵە ماڵ تۆفەنگم هەس چە کردی⁉ چَە کردی⁈ چەت کِرد︎⁉ کجا دیدمت⁉ وە کورە دیمە‌سەت⁉ ڵە کیۆنە دیمەسەت⁉ کجا هستی⁉ هایدە کورە⁉ های ڵە کیۆ⁉ دیشب خواب دیدم دیۆشەۆ خەۆ دیم دیشەۆ خەۆِم دی برایِ ئەڕای بۆیِ براش ناهار بیار ئەڕای نەهار بار نەهار بۆیِ بِێر

افعـــال
یکی از وجوه مشترک زبان گویش کلیایی و گویش بیلواری داشتن پیشوند /ئه/ هنگام صرف فعل حال و گذشته استمراری است. که در کردی زنگنه و کلهری این پیشوند استفاده نمیشود.اما در لکی به /مه/ تبدیل میشود.

زمان حال و گذشته استمراری
 فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی می دانم ئەزانم زانم مەزانم می توانم ئەتانم ، ئەتیونم تیوەنم مەتیونم می روم ئەچِم چِم مەچِم میگویم، میگَم ئەێوژم، ئێۆشِم ئیوشِم مەۆشِم

زمان گذشته
 فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی افتادم کەفتِم کەفتِم کەتِم خوردم خۆاردِم خۆاردِم ۆاردِم گذاشتم هیشتِم هیشتِم هِشتِم

فعل امری یا دستوری
 فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی پاشو هەڵْسە، هێز گِرە هەڵِسْ، هیز‌ بِگِر هەسە پاُ، هیزگِر برو بِچوو بِچوو بِچوو بشین بِنیش، دانیش بِنیش بەنیش بگو بیوژە، بیوشە بیوش بۆش اجازە بدە بیلە بیل بیلاُ

فعل منفی زمان حال
 فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی نمیدانم نازانم نیەزانم نمەزانم نمیروم،نمیرم ناچِم نیە‌چم نمەچم نمی‌خورم ناخۆەم نیەخۆەم نمەخۆەم، نمەرِم

فعل منفی زمان گذشته
 فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی نرفت نەچیوو نەچی نەچی نخورد نەخۆارد نەخۆارد نەۆارد نگذاشت نەێشْت نەێشْت نەێشْت

 مقایسە واژه‌ها 

خویشاوندان
 فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی مادر دایه_دالگ دالگ دا پدر باوگ باوگ بۆا پسر کۆڕ کۆڕ کۆڕ دختر دت دیۆت دیۆئەت برادر برا، كاگە، دائاش برا، کاگە، داشی برا، کاکە، داشی خواهر خۆێشک خۆێشک خۆێشک عمو مەموو مەموو مەموو عمە ، خالە میمی میمگ میمی دایی خاڵوو ، لالە خاڵوو خاڵوو پسرعمو ئاموزا ئاموزا ئاموزا پسرخالە،پسرعمە میمزا میمزا میمزا پسردایی خاڵوزا خاڵوزا حاڵوزا زن برادر براژن براژن براژن پدر همسر خەسیورە خەسیورە حەسیورە برادر زن ژن‌برا ژن‌برا ژن‌برا

اعضای بدن
 فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی پا پا پا پا مچ پا قۆل قۆل قۆل زانو ۆژنی، زرانی زرانی زرانی انگشت کڵک کڵک کڵک شکم زِگ زِگ زِگ گردن مِڵ مِڵ مِڵ دهان دەم دەم دەم لب ڵپولوچ، ڵێۆ لۆچ ڵۆچ چشم چه‌و چه‌و چه‌م بینی ڵیوت ڵیوت پِت گونە گۆپ گۆپ گۆپ شُش سیوو سیوو سیوو ناخُن ناخیون ناخیون ناخیون ابرو بروو بروو بروو مژە بژان بژان بژان دندان دیان، دنان دنان دنان آرنج مِرک مِرک مِرک

واژگان عمومی
 فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی دشت دێشت دێشت دِشت ابر هەۆر هەۆر ئەۆر کوه کیۆ کیۆیە کیۆ ماە مانگ مانگ مانگ خورشید خۆەر خۆەر ۆەر رودخانه چه‌م چه‌م ڕو عدس نژیوو نژی نژی صدا دەنگ دەنگ دەنگ روستا، ده آبادی آبادی، ده آبادی چشمە کانی کێنی کِنی درخت دار دار دار وجین بژار، وژار وژار وژین نخود نۆخوە نِخە نِخە گوجە تاماتە تەماتە تەماتە تخم مرغ خا خا خا

حیوانات
 فارسـی گویش بیلـواری کلهری-زنگنـه لکــــی خروس کەڵەشیر کەڵەشیر کەڵەشیر بزغالە کار کی‌ئه‌ر کِرِ مرغ مامِر مامر مِرخ گوسفند په‌ز په‌س په‌س کبوتر که‌مو‌ته‌ر که‌موتەر که‌مو‌ته‌ر کفتار کەفتار، کەمتار کەمتار کەمتار روباە رووی رووی رووَ جوجە تیغی سیوخ‌چر سیوخر سیخوڵی، سیخۆڕ سهرە سێرە سێرە سێرە سگ نر گه‌ماڵ گه‌ماڵ، سه‌ێ گەماڵ، سه‌گ گاو مادە مانگا مانگا مِنگو گاو نر که‌ڵ‌یا ، که‌ڵ‌گا که‌ڵ‌گا که‌ڵه‌گا بز کوهی‌نر که‌ڵ که‌ڵ که‌ڵ سگ مادە دەڵ دەڵ دەڵ خرگوش خەرووش خەرووش حەرووش

 منابع 

رده:گویش‌های جنوبی کردی
رده:زبان کردی
رده:لهجه‌های زبان کردی
رده:لهجه‌های گویش جنوبی کردی