حسینعلی صدآفرین

حسینعلی صدآفرین (زادهٔ ۱۲۷۵ خورشید - درگذشتهٔ ۳ شهریور ۱۳۲۰) مرزدار و نظامی ایرانی بود که در جریان تهاجم متفقین به ایران در جنگ جهانی دوم، به‌عنوان معاون پاسگاه مرزی کَلوَز در شهرستان نمین، در برابر نیروهای ارتش سرخ مقاومت کرد و کشته شد. پاسگاه محل درگیری بعدها به نام «پاسگاه صدآفرین» شناخته شد.

 زندگی‌نامه 
حسینعلی صدآفرین با نام اصلی حسینعلی قدیمی یک نظامی ایرانی است. برخی منابع سال ۱۲۷۵ را به عنوان سال تولد او ذکر کرده‌اند اما این تاریخ قطعی نیست. دربارهٔ زادگاه او روایت‌های متفاوتی وجود دارد (اردبیل، نیر، میانه یا زنجان)، اما در منابع محلی به‌طور کلی از او به‌عنوان برخاسته از آذربایجان ایران یاد می‌شود.

او در سال ۱۳۰۳ خورشیدی و پیش از تاج‌گذاری رضاشاه به استخدام قشون درآمد و پس از آن در ژاندارمری خدمت کرد. صدآفرین مدتی بعد به معاونت پاسگاه مرزی کَلوَز (در محدودهٔ شهرستان نمین) منصوب شد.

او با زنی سیده از اهالی زنجان ازدواج کرد و صاحب دو فرزند شد.

 زمینهٔ تاریخی 
در سحرگاه ۳ شهریور ۱۳۲۰ خورشیدی (۲۵ اوت ۱۹۴۱ میلادی)، ایران که اعلام بی‌طرفی کرده بود، از شمال و جنوب هدف تهاجم هم‌زمان نیروهای شوروی و بریتانیا قرار گرفت. در شمال‌غرب کشور، یگان‌های ارتش سرخ از محورهایی همچون جلفا، خداآفرین، بیله‌سوار، گرمی، آستارا و نمین وارد خاک ایران شدند. در بسیاری از نقاط مرزی، با وجود نابرابری شدید نیرو و تجهیزات، مقاومت‌هایی شکل گرفت که از برجسته‌ترین آن‌ها ایستادگی در پاسگاه کَلوَز بود.

 مقاومت در پاسگاه کَلوَز و شهادت 
با اعلام احتمال ورود نیروهای شوروی به محور نمین و با وجود دستور عدم درگیری و ترک پاسگاه از سوی فرمانده، حسینعلی صدآفرین تصمیم به مقاومت گرفت. او پس از وداع با خانواده به پاسگاه بازگشت و از حدود ساعت چهار بامداد سوم شهریور ۱۳۲۰ نبرد را آغاز کرد.

گفته می‌شود صدآفرین با یک قبضه تفنگ برنو، پیشروی ارتش سرخ را برای چند ساعت متوقف کرد. در واکنش، نیروهای شوروی پاسگاه را با توپخانه گلوله‌باران کردند. پس از اتمام گلوله او برای جلوگیری از افتادن سلاح به دست دشمن، تفنگ خود را شکست و نبرد تن‌به‌تن را ادامه داد. او در نهایت کشته شد و بنا بر روایت‌ها، پس از آشکارشدن اینکه تنها یک نفر عامل این مقاومت بوده است، رفتار خشونت‌آمیزی با پیکر او صورت گرفت.

 یادمان 
پیکر حسینعلی صدآفرین با حضور اهالی روستاهای پیرامون در همان محدودهٔ پاسگاه به خاک سپرده شد. سال‌ها بعد آرامگاه او بازسازی شد. پاسگاه کَلوَز نیز به احترام رشادت او «پاسگاه صدآفرین» نام گرفت. هر سال در سالگرد واقعه، مردم منطقه با حضور بر مزار او یادش را گرامی می‌دارند.

بر اساس اعلام اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان اردبیل، مستندنگاری شخصیت و نقش حسینعلی صدآفرین در واقعهٔ سوم شهریور ۱۳۲۰ در دستور کار قرار گرفته و ثبت او در فهرست میراث ناملموس ملی ایران پیگیری می‌شود. از او به‌عنوان یکی از نخستین شهدای مرزبانی ایران و نماد مقاومت محلی در برابر اشغال یاد می‌شود.

 کتاب 
کتاب «صدآفرین حماسه‌سی» نوشتهٔ روزبه صمدی (انتشارات خط هشت، ۱۳۹۷) روایتی منظوم از زندگی و شهادت حسینعلی صدآفرین ارائه می‌دهد و به بازتاب فرهنگی این واقعه در حافظهٔ محلی آذربایجان می‌پردازد.

 آرامگاه 
اهالی روستای خواجه بلاغی در نزدیک پاسگاه کَلوَز که در حین جنگ روستا را خالی کرده و نتوانسته بودند همسر و فرزندان حسینعلی را با خود ببرند، در حالی که فقط چراغ خانه حسینعلی روشن مانده بود، به محل زندگی خود و به سراغ پاسگاه رفته و با جنازه حسینعلی مواجه می‌شوند. همسر حسینعلی به همراه اهالی روستا و ملامرتضی سیدحسینی پیله رود بر پیکر او نماز می‌خوانند و جنازه این مدافع وطن در همان پاسگاه به خاک می‌سپارند

 جستارهای وابسته 
عنایت‌الله گنجی

غلامعلی بایندر

 منابع 

رده:تلفات جنگ جهانی دوم
رده:زادگان ۱۲۷۵
رده:درگذشتگان ۱۳۲۰
رده:درگذشتگان ۱۹۴۱ (میلادی)
رده:کشته‌شدگان نظامی در جنگ جهانی دوم اهل ایران
رده:نیروهای نظامی کشته‌شده در جنگ