کالج ارکان

بندانگشتی|200x200پیکسل|آرم دانشکده ستاد (کویه ارکان)
کالج ارکان (Staff College) یک نهاد علمی نظامی در اقلیم کردستان عراق، وابسته به وزارت پیشمرگه دولت اقلیم کردستان است و در محدوده استان سلیمانی قرار دارد. در کشور عراق تنها دو کالج ارکان وجود دارد: اولی در شهر سلیمانی (پایتخت فرهنگی) و دومی در شهر بغداد (پایتخت عراق). تنها این دو مرکز مجاز به اعطای مدرک «رکن» (معادل کارشناسی ارشد در علوم نظامی) و مدرک «فرماندهی» (قیاده) به افسران دانشجو هستند. [۱] 

کالج ارکان اقلیم کردستان بنا به توصیه «مام جلال طالبانی»، نخستین رئیس‌جمهور کرد در عراق، در تاریخ ۸ نوامبر ۲۰۰۳ در شهر سلیمانی تأسیس شد. این اقدام طبق فرمان نظامی محرمانه شماره (۱۰) در همان تاریخ صورت گرفت. [۲] تأسیس این مرکز به دست سرلشکر ستاد (لیوا رکن) «جلال محمود محمد علی» و همراهی گروهی از افسران کُرد و عرب انجام شد. بنیان‌گذاران این کالج دارای مدارک علمی عالی در رشته‌های زمینی، دریایی و هوایی بودند.

 مکان 
بندانگشتی|ورودی مقر دانشکده فرماندهی و ستاد
مقر کالج ارکان ابتدا در داخل ستاد فرماندهی کل نیروهای پیشمرگه در شهر سلیمانی بنا شد. بعدها به پاس احترام به جانفشانی‌های مردم منطقه اداره راپرین، مقر آن به بخش «چوارقورنه» منتقل شد که در جنوب شهر رانیه و شمال سد دوکان قرار دارد. [۲] این مکان از شرق به شهر قلعه‌دزه و از غرب به بخش حاجیاوا منتهی می‌شود.

 ساختار سازمانی کالج 
کالج از چهار بال اصلی تشکیل شده است:

 بال اداری: مسئولیت مدیریت تمامی امور روزانه داخلی، سازماندهی، حفاظت از کالج، نظارت بر امور خودروها، بخش‌های اداری و دفاعی را بر عهده دارد.
 بال ارکان: دوره‌های متنوع علوم نظامی در آن برگزار می‌شود. یکی از آن‌ها «دوره ارکان» است که دانشجو پس از اتمام آن، مدرک «رکن» یا همان کارشناسی ارشد نظامی دریافت می‌کند.
 بال فرماندهی: مجموعه‌ای از دوره‌های علوم نظامی را شامل می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها «دوره فرماندهی» (قیاده) است و دانشجو پس از پایان، مدرک فرماندهی کسب می‌کند.
 بال آموزش و هماهنگی: مسئول تأمین منابع علمی، توسعه دروس و پژوهش‌ها، تهیه کتاب‌ها و ابزارهای آموزشی، مدیریت تالار کامپیوتر و تالار نقشه‌های سه‌بعدی زمینی برای شرکت‌کنندگان در تمامی دوره‌های کالج است.

 دوره‌ها 
کالج ارکان علاوه بر دوره‌های ارکان و فرماندهی، دوره‌های تخصصی اداری، دفاع مدنی، برنامه‌های کامپیوتری، استفاده از فناوری جی‌پی‌اس (GPS) و دوره تعیین موقعیت فیزیکی روی نقشه را برگزار می‌کند. تمرینات بدنی مستمر نیز در طول سال اجرا می‌شود. هزاران افسر از این کالج فارغ‌التحصیل شده‌اند که بسیاری از آنان اکنون در رده‌های عالی نیروهای پیشمرگه خدمت می‌کنند. [۳] همچنین هنگام تأسیس هر واحد نظامی جدید، افسران ابتدا برای گذراندن دوره‌های لازم به کالج ارکان اعزام می‌شوند و سپس آن واحد تشکیل می‌گردد. در ژوئیه ۲۰۲۴، هشتمین دوره فارغ‌التحصیلی افسران در این کالج برگزار شد. [۴] 

 سیستم داخلی کالج 
برای تهیه آیین‌نامه داخلی کالج، کمیته‌ای به ریاست نخستین رئیس کالج، سرلشکر ستاد «جلال محمود محمد علی» و عضویت سرلشکر ستاد «اسماعیل سرحان حسین»، سرتیپ ستاد «عبدالله عثمان رسول»، سرهنگ ستاد «عزالدین نعمه رمضان» و سرگرد ستاد «آمان ابراهیم منصور» تشکیل شد. نتیجه کار این کمیته، تدوین «سیستم کالج ارکان اقلیم کردستان شماره (۱) سال ۲۰۰۳» بود که طبق نامه ریاست ستاد کل به شماره ۱۸ در تاریخ ۴ ژانویه ۲۰۰۴، اجرایی شدن آن تصویب شد. [۱]

 سیستم آموزشی 
شیوه تحصیل بر اساس سیستم داخلی شماره (۱) سال ۲۰۰۳ است. این آیین‌نامه شامل ۲۸ ماده است که در آن ترم‌های تحصیلی، ساعات دروس و شیوه نمره‌دهی مشخص شده است. همچنین تحصیل به زبان‌های کردی، عربی و انگلیسی انجام می‌شود.

 تایید مدارک ارکان خارجی 
هر افسری که در صفوف نیروهای پیشمرگه کردستان خدمت می‌کند، چنانچه از سوی وزارت پیشمرگه به بغداد، کشورهای ناتو یا هر کشور دیگری اعزام شود و مدرک کارشناسی ارشد ارکان (رکن) دریافت کند، باید مدرک او در کالج ارکان بر اساس قوانین جاری سیستم داخلی کالج ارکان، مورد ارزیابی، بازبینی و تایید قرار گیرد. اگر ساعات تحصیلی افسری که مدرک گرفته است، کمتر از ساعات تدریس شده در این کالج باشد، الزامی برای پذیرش مدرک او وجود ندارد. در گذشته موارد متعددی از این دست وجود داشته است؛ در برخی موارد تنها عنوان «رکن» به فرد داده شده اما مدرک علمی او تایید نشده است و در مواردی نیز هیچ‌کدام از آن‌ها به فرد تعلق نگرفته است.

 نشان کالج ارکان 
نشان رسمی کالج ارکان نشان کالج ارکان شامل یک دایره با مرکز قرمز رنگ است که با یک خط سبز محصور شده است. در قسمت فوقانی آن، خورشیدی با ۲۱ پرتو قرار دارد که مشابه خورشید موجود در پرچم کردستان است. در مرکز نشان، یک قلم تاریخی به شکل پر پرنده (نماد دانش) و یک خنجر تاریخی کردی (نماد قدرت) دیده می‌شود. در قسمت پایین، تاریخ تأسیس کالج به زبان کردی نوشته شده است. همچنین کالج دارای پرچم اختصاصی خود است.

تحلیل رنگ‌ها و نمادهای به‌کاررفته در نشان:بندانگشتی|200x200پیکسل|آرم دانشکده ستاد (کویه ارکان)
 رنگ سبز: بیانگر نوزایی، شکوفایی و بهار نظامی ملت کرد است.
 رنگ قرمز: نماد خون پاک شهیدانی است که در راه آزادی خاک کردستان جان خود را فدا کرده‌اند.
 رنگ زرد: خورشید زرد رنگ با ۲۱ پرتو در بالای نشان، همان خورشید پرچم کردستان است که نماد نوروز و نخستین روز سال نو کردی است.
 بندانگشتی|226x226پیکسل|پرچمرنگ سیاه: دسته خنجر به رنگ سیاه است که به نشانه سوگواری و فداکاری‌های ملت کرد در طول تاریخ، از جمله سقوط امارت‌های کردی، حکومت شیخ محمود حفید، جمهوری آرارات، جمهوری کردستان در مهاباد، بمباران قلعه‌دزه، انفال، بمباران شیمیایی حلبچه و کوچ بزرگ، و همچنین جنگ‌های تحمیلی در دیگر بخش‌های کردستان (مانند عفرین، کوبانی، سری‌کانی، حسکه و گری‌سپی) طراحی شده است.
 رنگ سفید: تیغه خنجر به رنگ سفید است که نشان‌دهنده صلح‌طلبی ملت کرد پیش از آغاز هرگونه جنگ یا دفاع است. |

نماد قلم و خنجر:

 قلم: در مرکز دایره، یک قلم پر قدیمی نماد علم و پیشرفت است. جهت آن از شمال شرقی به جنوب غربی (بالا راست به پایین چپ) است که نشان‌دهنده تعمق و فرو رفتن در اعماق دانش و علوم نظامی است.
 خنجر کردی: نماد قدرت و توان نظامی پیشمرگه است. نوک خنجر به سمت شمال غربی و دسته آن در جنوب شرقی قرار دارد. جهت رو به بالای آن (از پایین به بالا) نماد ایستادگی و رشد ملت به سوی تعالی است.

به‌طور کلی، نشان کالج ارکان حامل پیامی عمیق از عرفان، ادب، دانش و روحیه سلحشوری ملت کرد است.

 شرایط پذیرش و مدت دوره‌ها 
دوره فرماندهی (قیاده):

 شرایط پذیرش: افسر باید دارای مدرک دیپلم یا کارشناسی (کشوری یا نظامی) باشد.
 مدت دوره: در شرایط عادی ۶ ماه است که در زمان جنگ بنا بر ضرورت و قوانین داخلی کالج، قابل تغییر است.

دوره ارکان (ستاد):

 شرایط پذیرش: افسر باید دارای مدرک کارشناسی (کشوری یا نظامی) باشد.
 مدت دوره: ۲ سال و ۶ ماه است که در مواقع ضروری یا جنگ، طبق ضوابط داخلی قابل تغییر است.

 امکانات و بخش‌های کالج 

 روابط خارجی: به دلیل اهمیت علمی، کالج ارکان مورد توجه کشورهای عضو ناتو و نیروهای ائتلاف بین‌المللی ضد تروریسم قرار گرفته و به‌طور مداوم میزبان هیئت‌های خارجی است.
 کتابخانه: دارای یک کتابخانه فیزیکی بزرگ با هزاران منبع علمی و نظامی و صدها پایان‌نامه کارشناسی ارشد است. در حال حاضر پروژه توسعه کتابخانه الکترونیکی (شامل نسخه‌های صوتی) در حال اجراست.
 سیستم فناوری اطلاعات (IT): کالج مجهز به سیستم‌های الکترونیکی بومی و پیشرفته برای مدیریت امور اداری و آرشیو است. پیش‌بینی می‌شود در آینده نزدیک، کالج صاحب هوش مصنوعی آفلاین اختصاصی خود شود.
 آزمایشگاه کامپیوتر: دارای سالن‌های مجهز برای آموزش و تمرینات تخصصی دانشجویان است.
 موزه: موزه نظامی کالج شامل آرشیوی غنی از تاریخچه رؤسای کالج، اساتید و شخصیت‌هایی است که به این مرکز خدمت کرده‌اند.
 محیط زیست و خودکفایی: فضای کالج دارای هزاران درخت و فضاهای سبز گسترده است که محیطی آرام را برای دانشجویان فراهم می‌کند. همچنین در فصول کشاورزی، بخشی از نیازهای میوه و سبزیجات کالج در داخل تولید می‌شود.
 میادین آموزشی: شامل دو میدان تمرینات بدنی و یک میدان تیر (میدان رمی) است که یگان‌های نظامی منطقه نیز از آن بهره‌مند می‌شوند.
 سالن‌های نقشه سه‌بعدی: تالارهای مخصوصی برای آموزش دروس با استفاده از نقشه‌های فیزیکی سه‌بعدی در کالج وجود دارد.

 مقایسه تاریخی 
مقایسه تاریخی میان کالج ارکان در سلیمانی و دانشکده ادبیات (بخش زبان کردی) دانشگاه بغداد که در اواسط قرن گذشته تأسیس شد، در تاریخ معاصر کردستان حائز اهمیت است. وجه اشتراک هر دو نهاد این است که در زمان تأسیس، یک ضرورت استراتژیک ملی برای ملت و خاک کردستان بوده‌اند.

 منابع