گویش بهمئی

گویش بهمئی (گویش بهمنی یا بهمه ای) یکی از گویش‌های زبان لری است که جزو گویش‌های لری جنوبی قرار دارد و مردم بهمئی به این گویش صحبت می‌کنند. دانشنامه دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، گویش بهمئی را متفاوت از گویش بویراحمدی، بختیاری و ممسنی دانسته است.

 محدوده جغرافیا 
کهگیلویه و بویراحمد: بهمئی، کهگیلویه و …

خوزستان: صیدون، هفتکل، ماهشهر، هندیجان، رامهرمز، باغملک، بهبهان، امیدیه، آغاجاری، اهواز و …

بوشهر: گناوه، دیلم و …

فارس: ممسنی، مرودشت و …

بعضی از واژه‌ها به صورت شکسته ادا می‌شوند و در بیشتر موارد، حروف صدادار تغییر می‌کنند. به‌ طور مثال، «آ» به «او» و «او» به «ای» تبدیل می‌شود. گاهی که بدون تلفظ برخی حرف‌ها در یک کلمه، معنای آن کلمه رسانده می‌شود، آن حرف یا حرف‌ها به سادگی حذف یا تغییرشکل داده می‌شوند، مانند:
 چو: به معنای چوب
 زونی: به معنای زانو
 نون: به معنای نان
 دس: به معنای دست
 رَه: به معنای راه
 کُه: به معنای کوه
 می: به معنای مو
 رووهه: به معنای روباه
 حونه: به معنای خونه
 نخون: به معنای ناخن
 اُو یا اَو: به معنای آب
 سٌوز: به معنای سبز
 دو: به معنای دوغ
 قلا: به معنای کلاغ

 جمله‌ها 
 لری بهمی یکی اه شاخه یَل زؤن لریه: لری بهمئی یکی از شاخه‌های زبان لریه
 وَری بِرَه درستَه بخُن: پاشو برو درستو بخون.
 ینه سی اشا سَدُم: این رو برای شما خریدم.
 بره آو سیم بیا: برو و آب برام، بیار.
 بره بخاس: برو و بخواب
 کو په مه شره اویدی گردیمو: بابا مگه شدی شر گرفتی ما را

 نمونه واژه‌ها 
 لری بهمئی فارسی تلفظ توضیحات بو بابا bow دی/دای/دا دای، مادر day/dey کَکا/گه گو برادر kaka گو برادر gow دَدَ/دَیَه/دِیَه خواهر daya/dada باوا پدربزرگ bavaa نَنَه مادربزرگ nana تاتَه عمو tata حالو خالو_دایی haloo هُمریش همریش (باجناغ) homrish بنکو/بمکو گروه-دسته bomkoo/bonkoo کُر پسر kor (کُره که به معنی (بچه مذکر) است از همین ریشه است) دُوَر دختر dooar جمو دوقلو jmo کاش کفش kash دین دنبال، پیرو din کلمه دین در عربی از همین واژه گرفته شده است. سی برای si سی چه برای چه si che ها آره ha بهر سهم bahr هرپه هرگاه harpa هردمبیل قاتی پاتی hardambil دس نماز وضو das nemaz پساپس عقب عقب (پس پس) pasaapas همی اچنو همین‌طور hamechno تته (گهواره tata گَه روز gah حالا iso اوسو اونوقت ouso مِن داخل men تو اتاق too پلشت، نشسته کثیف، پلشت pelasht جومه جامه-پیراهنن jooma لوقه روسری charghay پتی خالی-برهنه pati گَپو بزرگ gapoo دوال کمربند dooal دشوری توالت dashori گُنج زنبور Gonj بِنگِشت گنجشک bengesht گِلو گربه geloo , gloo مَندیر منتظر mandir تیه چشم tiya نُفت دماغ noft فیر دماغ fir کلیچ انگشت clich کچه چونه kacha بُت گلو bot کَپ دهان kap چیل دهان chil گُرده کلیه Gorda کُم شکم kom گُز نیشگون konjor پِرز ذره perz بَرد سنگ bard صوا فردا savaa دوش دیشب doosh پرندوش پریشب parandoosh دیگ دیروز dig پَرد پریروز parid پسین عصر-غروب pasin وَدَر به در -بیرون vadar سیزه و در سیزده به در siza vadar حولکی با عجله houlaki اَغرض ازدستی، عمداً agharazh وَراسی! به راستی-جدی! واقعا! varaasi هیمَه هیزم hima هوار صاف (هموار) hovar حونه خانه hoona بالاحونه پشت بام baalaa hoona رهگه محل عبور rahgah برم برکه-گودال بزرگ آب barm سمَه سوراخ sema کاسه‌پشت لاک‌پشت kaasa posht موری مورچه mouri بق قورباغه ghorbak باهِندَه پرنده bahenda وَرزا گاو نر اخته با هیکل ورزیده varza گووَر گودر، گوساله gooar کاوَه بره نر kaavah کَهرَه بزغاله kahra جولَه/جیلَه جوجه تیغی joola/jila کتو سگ ketoo سه توره شغال satoora گَرگَراک آفتاب‌پرست gargarak لس لسک مارمولک، leslesak کندر عنکبوت kondgor کفولک تار عنکبوت kafolak بال جفتو جغد baljaftoo گندی عدس gendi بُنگ بانگ، صدا bong پَل گیسو، گیسوی بافته شده pal پیاله کاسه بزدگ peyala می‌بریز ماهی بریز، ظرفی مانند ماهی تابه mey beriz رو رود roo رود عزیز rood در گویش لری لرستانی روله گفته می‌شود کول شانه kool گوشتل کشتی goushtil گُند بیضه Gond رم موهای زهار rom پند مقعد pend کند باسن kend خینگ ظرفی برای نگهداری روغن khingh آشپلان آب‌کش-تراوش پیاله troshpla دول پارچ dool دشه نخ dasha تش آتش tash بوی ای وای-اوا booy کلو دیوونه kaloo لوه آدم ساده liva گیزال گیج و منگ gizaal شیتکی شوت، گیج و منگ shitaki آجز بی‌حس، خسته ajez برق رعد و برق bargh رقات پشت سرهم reghaat تلیشه تکه باریک از پارچه یا چیزهای دیگر مثلاً استخوان tlisha خس، خسه هست-استخوان khas دسپلیچی دستمالی کردن چیزی dasploo تنگ محکم tengh سله نوعی سبد salah شپلاک سیلی shapalakh کلم شل صفت شده klom کته توده سفتی که روی زخم پس از مدتی ایجاد می‌شود kota برن ته‌دیگ bran این کلمه از ریشه کروندن یعنی خراشیدن آمده است. قاتق غذایی که با نان خورده می‌شود ghaatogh گله گله جای به جای gla gla گله نوک gla گمبگل دسته گل gomb gol گمبله کوتاه وچاق gembla مازَه منطقه بالا و وسط هر چیز تپه مانند maazah و فرصت آهسته va frsat وایه آرزو vaaya نها جلو nhaa دیندا پشت سر dindaa رِک چوبی که به عنوان حائل زیر شاخه سنگین شده درخت می‌گذارند تا نشکند rek خایه تخم khaya هاگ همان خاگ به معنی تخم یا خایه می‌باشد. کُل کوتاه kol دمری دمر-وارونه damari وهشه عطسه vahsha کشکاور خمیازه Kashkaver ور کردی گیر دادی wer kerdi همدا (هندا) هم اندازه homda خُش خشک khos آسره ستاره asera آفری مراسم ختم afari و دُز مخفی panaapala کَرَه سنگ چین هاییکه از روی هم انباشتن سنگ‌های کوچک و بزرگ از داخل زمین‌ها و باغ‌ها ایجاد می‌شود و معمولاً به عنوان مرز زمین‌ها و باغ‌ها استفاده می‌شود karra مَهلی خیلی mahli یه چنو اینقدر ya chnini همراه با نشان دادن چیزی برای مقایسه مانند حجم مشت هور ظرفی خورجین مانند بافته شده از نوارهای پارچه‌های مختلف که برای حمل گندم بر روی خر استفاده می‌شد hoor پندوم ورم pandoom جِر قوز jer 

 نمونه‌ای از ضرب‌المثل‌ها 
مار اه پیدن بدش ایا او کرش سوسو کنه (مار از پونه بدش میاد اون کنارش درمیاد)
 داری که خل اوی مه ده راس ابو (درختی که کج شد دیگه راست نمیشه)
 قلایه گدن گپ بزن گو گی گی (کلاغ رو گفتن حرف بزن گفت گوه گوه (همون قارقار)
 آربز و قلون اگو آل بورت دو سمه دوری (آرد پاک کن به قلیون میگه خاک تو سرت دو سوراخ داری)

 منابع 

رده:زبان لری
رده:زبان‌های ایرانی
رده:گویش‌های ایرانی