سهمی جرجانی

حمزه بن یوسف سهمی (متولد حدود ۳۴۵ق – درگذشته ۴۲۷ق)، معروف به حمزة السهمی، مورخ، حافظ حدیث و واعظ شهر جرجان بود. او از شاخص‌ترین شخصیت‌های علمی و دینی منطقه در قرون چهارم هجری بود و کتاب تاریخ جرجان یا معرفة علماء اهل جرجان از آثار برجستهٔ اوست.

 نسب و خاندان 
نام کامل و نسب او «ابوالقاسم حمزة بن یوسف بن ابراهیم سهمی قرشی جرجانی» است. وی از فرزندان صحابه پیامبر، هشام بن عاص بن وائل سهمی، محسوب می‌شود. هشام سهمی از راویان حدیث و ائمه جرح و تعدیل بوده است.ذهبی، شمس‌الدین، سیر اعلام النبلاء، ج۱۷، ص۴۶۹–۴۷۰

 ولادت و وفات 
حمزه سهمی حدود سال ۳۴۵ق در جرجان متولد شد و در سال ۴۲۷ق در همان شهر درگذشت. برخی منابع وفات او را در ۴۲۸ق نیز ذکر کرده‌اند.یمانی، عبدالرحمن بن یحیی، تاریخ جرجان، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق

 آموزش و سفرها 
سهمی آموزش‌های خود را نزد اساتید برجسته‌ای چون ابوالحسن دارقطنی، ابومحمد بن ماسی و ابوحفص زیات فراگرفت. او در سال ۵۴ق جلسات سماع حدیث را در جرجان برگزار کرد و سفرهایی به اصفهان، ری، بغداد، بصره، شام، مصر، حرمین مکی و مدنی، واسط، اهواز و کوفه داشت.همان منبع

 شاگردان 
از شاگردان او می‌توان ابوبکر بیهقی، ابوالقاسم قشیری، ابوصالح مؤذن، علی بن محمد زبحی، اسماعیل بن مسعده اسماعیلی، ابراهیم بن عثمان جرجانی و ابوبکر احمد بن علی بن خلف شیرازی را نام برد که از وی روایت کرده‌اند.همان منبع

 آثار 
حمزه سهمی کتاب‌های متعددی در زمینهٔ تاریخ، حدیث و علم رجال تألیف کرد، از جمله:
 تاریخ جرجان یا معرفة علماء اهل جرجان
 معجم شیوخ السهمی
 سؤالات حمزة بن یوسف السهمی لأبی الحسن الدارقطنی
 کتاب الأربعین فی فضائل العباسهمان منبع

 اهمیت 
کتاب‌های سهمی منابع مهمی برای پژوهش‌های تاریخی، حدیثی و علمی در منطقهٔ طبرستان و جرجان به‌شمار می‌روند و به دلیل ذکر اساتید، شاگردان و بزرگان علمی، از ارزش ویژه‌ای برخوردارند. وی همچنین در خطابه و وعظ منطقهٔ جرجان نقش مؤثری داشته است.همان منبع

 منابع 
 یمانی، عبدالرحمن بن یحیی، تاریخ جرجان، تألیف حمزة سهمی، عالم الکتب، بیروت، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
 ذهبی، شمس‌الدین، سیر اعلام النبلاء، مؤسسه الرساله، بیروت، چاپ دهم، ۱۴۱۴ق.
 پایگاه اینترنتی المکتبة الشاملة، مراجعه در ۲۷ مهر ۱۳۹۹ش

رده:تاریخ‌نگاران اهل ایران
رده:درگذشتگان ۴۲۷ (قمری)
رده:زادگان دهه ۳۴۰ (قمری)
رده:واعظان اهل ایران