ایرانو-جودایکا

ایران‌وجودایکا (به انگلیسی: Irano-Judaica) یک اصطلاح آکادمیک، حوزه تخصصی در دین‌پژوهی و نام سلسله کنفرانس‌ها و مجموعه‌کتاب‌های بین‌المللی است که به بررسی تعاملات تاریخی، مذهبی، زبانی و فرهنگی میان فرهنگ ایرانی و یهودیت از باستان تا عصر معاصر می‌پردازد.

این اصطلاح نخستین بار توسط شائول شاکد و آمنون نتصر، اساتید دانشگاه عبری اورشلیم، در اواخر قرن بیستم پایه‌گذاری شد تا بستر پژوهشی منظمی برای ایران‌شناسان و پژوهشگران کتاب مقدس فراهم کند.

 قلمرو فکری و ساختار مطالعاتی 
مطالعات حوزه ایران‌وجودایکا به یک مقطع زمانی خاص محدود نیست و کل تاریخ تعاملات ۲۵۰۰ ساله ایران و یهود را در بر می‌گیرد که به چهار دوره اصلی تقسیم می‌شود:

 عصر هخامنشی و تکوین کتاب مقدس 
این بخش به بررسی دوران پسا-اسارت بابلی، فرمان کوروش بزرگ و بازسازی معبد دوم اورشلیم می‌پردازد. یکی از موضوعات اصلی این دوره، واکاوی میزان تأثیرپذیری فرشته‌شناسی، دیوشناسی و آخرت‌شناسی یهودی از الهیات ثنوی مزدیسنا در دوران حکومت شاهنشاهی هخامنشی بر بین‌النهرین و ساتراپی یهود است.

 عصر تلمودی و دوره ساسانی 
این قلمرو که در سال‌های اخیر با عنوان تخصصی ایرانو-تلمودیکا نیز شناخته می‌شود، به بررسی هم‌زمانی تدوین تلمود بابلی با حکومت شاهنشاهی ساسانی می‌پردازد. بررسی واژگان وام‌گرفته‌شده فارسی در زبان آرامی تلمود، همزیستی خاخام‌های یهودی و موبدان زرتشتی در بابل، و مقایسه قوانین حقوقی ساسانی با فقه یهود، محورهای اصلی این بخش هستند.

 متون فارسی‌یهودی باستان 
بازخوانی اسناد مکتوب یهودیان ایران از قرن دهم تا سیزدهم میلادی (پیش از حمله مغول) که به زبان فارسی اما با الفبای عبری نگاشته شده‌اند. این اسناد (مانند اسناد کشف‌شده در افغانستان و گنیزه قاهره) منابعی بی‌نظیر برای درک تکوین زبان فارسی نو هستند.

 تاریخ معاصر یهودیان ایران 
بررسی زیست مشترک، وضعیت مدنی و تعاملات اجتماعی یهودیان ایرانی با جامعه مسلمان در دوران قاجار، پهلوی و پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران.

 کتاب‌های ایران‌وجودایکا 
دستاورد کنفرانس‌های این حوزه در قالب مجموعه‌کتاب‌های چندجلدی تحت عنوان Irano-Judaica: Studies relating to Jewish contacts with Persian culture throughout the ages توسط مؤسسه بن‌تصوی در اورشلیم به چاپ رسیده است که حاوی صدها مقاله تخصصی به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی و عبری است.

 جستارهای وابسته 
 رابطه مزدیسنا و یهودیت
 شائول شاکد
 ایرانو-تلمودیکا
 یهودیان ایرانی

 منابع