ساختمان مرکزی گروه صنعتی بهشهر

ساختمان مرکزی گروه صنعتی بهشهر (امروزه ستاد مرکزی وزارت آموزش و پرورش) ساختمانی است در تهران به طراحی نادر اردلان و دفتر عبدالعزیز فرمانفرمائیان که در سال‌های ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۲ شمسی ساخته شد.
این ساختمان در شمال میدان فردوسی، مرکز تهران، بر خیابان شهید سپهبد قرنی (خیابان انتظام)، قبل از تقاطع سمیه و محمدی واقع شده است.
این بنا ساختمان مدیریت کارخانه‌های ریسندگی گروه صنعتی بهشهر بود و از سال ۱۳۸۲ شمسی ستاد مرکزی وزارت آموزش و پرورش ایران است.

این اثر یکی از نخستین تجارب در تاریخ معماری ایران در زمینهٔ به‌روزرسانی الگوهای معماری سنتی ایرانی برای پاسخگویی به نیازهای مدرن بود.

 تاریخچه 
این بنا در سال ۱۳۴۹ به سفارش خاندان لاجوردی، مدیریت گروه صنعتی بهشهر در زمینی به مساحت ۴۸۰۰ مترمربع طراحی شد و در سال ۱۳۵۲ مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

پس از انقلاب ۱۳۵۷، در جریان مصادره اموال و دارایی‌ها، این ساختمان به همراه دیگر اموال خاندان لاجوردی مصادره شد. این بنا در سال ۱۳۸۳ توسط وزارت آموزش و پرورش خریداری و جهت استقرار ستاد مرکزی این وزارتخانه مورد استفاده قرار گرفت.

نمای ساختمان از قطعات بتنی پیش‌ساخته ساخته شده است که توسط شرکت آکام بتن تولید شدند و اولین بار در ایران که از این مصالح استفاده شد. شرکت آکام فلز نیز تولید تجهیزات اداری این بنا را بر عهده داشت. این دو شرکت را صاحبان شرکت صنعتی بهشهر در جریان ساخت این بنا تأسیس کردند.

 معماری بنا 
ورودی اصلی بنا از سمت شرق است و پنج طبقه دور حیاط مرکزی و دو طبقه پارکینگ زیرزمین دارد. فرم کلی بنا به‌صورت مکعب مستطیلی است که کل سطح زمین را می‌پوشاند.

این بنا دارای دو رو است: یکی رو به حیاط مرکزی که صمیمی‌تر است و یکی رو به خیابان که آن را با همسایگانش هم‌آواز می‌کند و بیانی رسمی‌تر دارد.

حیاط مرکزی در همکف نسبت به طبقات فوقانی جمع‌تر است و سطح وسیع تراس‌مانندی روی سقف طبقه اول وجود دارد. گودال باغچه‌ای در حیاط مرکزی قضای خصوصی‌تری ایجاد می‌کند. در نمای بیرونی، به جز طبقه بالا، سطوح پس و پیش نمی‌نشینند.

دو دستگاه برج بتنی شامل پله، آسانسور و سرویس‌های بهداشتی تمام طبقات را به هم متصل می‌کنند. این برج‌ها بلندتر و متمایزتر از سایر حجم‌ها هستند و از بیرون عقب‌نشسته اما در داخل بیرون‌آمده‌اند. فضای این برج‌ها با فضای ایوان تفاوت دارد و به‌طوری بی‌دلیل پایین و بالا می‌رود و گردش داخل را می‌شکند. سرویس‌های بهداشتی در طبقات روبروی آسانسور و راه‌پله، دید به حیاط مرکزی را می‌بندد و برخلاف همکف که ورود به حیاط دید دارد.

دو حلقه ارتباطی در هر طبقه وجود دارد و فضاهای اداری کاملاً متقارن در دو طرف حلقه قرار گرفته‌اند. دوازده فضای مکث در طول هر راهرو طراحی شده است. در طبقات سوم و چهارم، با عقب‌نشینی بنا، فضاهای مکث با حیاط همجواری و پیوند فضای داخلی و خارجی ایجاد می‌شود.
شبکهٔ سازه به‌صورت منظم و متقارن با ابعاد ۷ در ۷ و ۷ در ۳/۵ طراحی شده است.

حیاط مرکزی این ساختمان یک عالم مستقل در عین پیوند با شهر است. تمهیداتی برای حفظ فضای دلپذیر در حیاط مرکزی با وجود پنج طبقه و خرد کردن ارتفاع بلند حیاط اتخاذ شده است. محیط داخلی انسانی و مأنوس جلوه می‌کند و سطوح وسیع آب و حجم سبزه به کل نما تسری می‌یابد. تندیس پویایی در میان حوض آب در حیاط مرکزی قرار دارد و گودال باغچه تمام سطح آب و سبزه را پوشش می‌دهد.

نمای بیرونی متقارن در چهار طرف تکرار شده است. میانه حجم شکافته و کنج‌های فرورفته هستند تا ادامه حجم در گوشه نیابد. طبقه همکف با ایجاد رواق عقب‌نشینی و طبقه فوقانی با طره طراحی شده‌اند که نشان‌دهندهٔ خرد کردن حجم و شکستن نما (طبقه پایه، طبقات میانی، طبقه پایانی) و انتظام کلاسیک است. در ورودی اصلی، جلوخانی ایجاد شده است. نمای بیرونی رسمی‌تر و تا حدودی یادواره‌ای و نماد داخلی صمیمانه‌تر است.

فضای ورودی این ساختمان دارای طاق مقرنس ساده‌شده با حجم‌ها تخت و متعامد است که ترکیبی از سنت و مدرنیته را نشان می‌دهد.

عامل تقسیم‌کننده میانی جبهه شرق و غرب در نمای بیرونی بیرون‌نشسته اما در نمای داخلی هم‌سطح است که نشان‌دهندهٔ تفکیک بین بیان رسمی و صمیمی بناست.

 پانویس 

 منابع 
 
 
 
 
 
 
 

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۳۵۲ در ایران