استفاده نظامی از کودکان در جمهوری اسلامی ایران

بندانگشتی|استفاده نظامی از کودکان در هفته دفاع مقدس. قم، ۲۰۱۸
استفاده نظامی از کودکان در جمهوری اسلامی ایران سابقه‌ای طولانی دارد و همچنان ادامه دارد؛ بسیج از نوجوانان زیر ۱۸ سال، حتی از سن ۱۲ سالگی، برای آموزش و مشارکت در فعالیت‌های نظامی و داوطلبانه بهره می‌برد. این روند از جنگ ایران و عراق آغاز شد و در طول دهه‌ها شامل آموزش، شستشوی مغزی و اعزام کودکان به میدان‌های جنگ و عملیات‌های منطقه‌ای توسط نیروی قدس و تیپ‌های تحت کنترل سپاه پاسداران شده است. گزارش‌ها و نهادهای بین‌المللی، از جمله وزارت خارجه و خزانه‌داری آمریکا، این اقدامات را نقض حقوق کودکان و بهره‌گیری غیرقانونی از آنان توصیف کرده‌اند، و فعالان حقوق کودک هشدار داده‌اند که حتی حضور کودکان در نقش‌های پشتیبانی یا غیرمسلح، آن‌ها را در معرض خطر مستقیم حملات نظامی قرار می‌دهد. 

 زمینه 
استفاده نظامی از کودکان به سه شکل می‌باشد: اولین شکل آن به‌کارگیری کودکان به عنوان کودک-سرباز در جنگ است، دومین صورت آن استفاده در فعالیتهای حمایت از جنگ مانند نگهبانی، جاسوسی و بردگی جنسی می‌باشد. سومین شکل آن نیز استفاده از کودکان برای پروپاگاندا در جنگ می‌باشد. بر اساس ماده ۳۸ کنوانسیون حقوق کودک، گروه‌های سیاسی نباید از افراد زیر پانزده سال درجنگ استفاده کنند. ماده ۴ «پروتکل اختیاری شرکت کودکان در جنگ» از طرفین درگیری‌ها می‌خواهد که به افراد زیر هیجده سال اجازه شرکت در جنگ داده نشود و سربازگیری اجباری در مورد این افراد نیز ممنوع می‌باشد. بیانیه حقوق کودک سازمان ملل هر انسان زیر ۱۸ سال را کودک محسوب می‌کند. اساسنامه دادگاه کیفری بین‌المللی رم سال ۲۰۰۲ (A/CONF.183/9) استفاده مستقیم از کودکان زیر ۱۵ سال در درگیری‌های مسلحانه را منع و آن را جنایت جنگی می‌شناسد.

جمهوری اسلامی ایران سابقه‌ای طولانی در استفاده نظامی از کودکان دارد و همچنان ادامه دارد. به گفته دبیر سابق کانون صنفی معلمان ایران «حکومت ایران حتی در ازای پرداخت پول، از کودک سربازان برای سرکوب اعتراضات مردمی استفاده می‌کند. در واقع جمهوری اسلامی از فقر گسترده و فراگیر برای جذب کودکان در ازای پول استفاده می‌کند تا از آنها برای فعالیت نظامی، سرکوب و جاسوسی استفاد کند.»

در گزارش سالانه وزارت خارجه آمریکا استفاده غیر قانونی از کودکان توسط جمهوری اسلامی ایران و گروه‌های تروریستی متحد آن و همینطور رواج بدترین شکل کار کودکان توسط جمهوری اسلامی در ایران اشاره و تاکید شده است. بر اساس اعلام وزارت خزانه‌داری آمریکا در سال ۲۰۱۸، نیروی بسیج به‌عنوان یک سازمان شبه‌نظامی وابسته به سپاه پاسداران، در جذب، آموزش و به‌کارگیری کودکان در درگیری‌های منطقه‌ای نقش داشته است. طبق این گزارش، بسیج علاوه بر فعالیت‌های ایدئولوژیک، اقدام به شستشوی مغزی دانش‌آموزان و ارائه آموزش‌های نظامی به کودکانی حتی از سن ۱۲ سالگی می‌کند و آن‌ها را برای مشارکت در عملیات‌های مرتبط با سپاه آماده می‌سازد. 

 جنگ ایران و عراق 
بندانگشتی|کودک داوطلب ایرانی در جبههٔ جنگ ایران و عراق
استفاده نظامی از کودکان در جمهوری اسلامی ایران در دوران جنگ ایران و عراق نیز رخ داده بود، زمانی که نوجوانان و حتی کودکانی کم‌سال در نقش سربازان بسیجی در جبهه‌ها به‌کار گرفته می‌شدند. به گفته منتقدان دولت ایران، «کودکان به عنوان موج‌های سپر انسانی به جلو فرستاده شدند». رهبری ایران برای عبور از میدان‌های مین عراق از داوطلبان جوانی استفاده کرد که حاضر بودند جان خود را به خطر بیندازند.http://books.google.com/books?id=JSxeI7VwWPEC&pg=PA297&dq=iran+plastic+keys&hl=en&ei=y--ETdWmNOeW0QGHhoHkCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CD4Q6AEwAA#v=onepage&q=iran%20plastic%20keys&f=false گفته می‌شود این داوطلبان کلیدهای پلاستیکی طلایی‌رنگ تقلبی (یا در گزارش‌های دیگر، کلیدهای برنجی) دریافت می‌کردند با این وعده که این کلیدها در صورت کشته شدن در جنگ، درهای بهشت را برایشان باز خواهند کرد. برخی از خبرنگاران غربی و دیگران گزارش داده‌اند که سربازانی را دیده‌اند که این کلیدها را به گردن آویخته بودند.https://www.rferl.org/a/Commentary_How_Schoolchildren_Are_Brainwashed_In_Iran/2054304.htmlSciolino, Elaine (3 October 2000). Persian Mirrors (2000 ed.). Simon and Schuster. p. 178Satrapi, Marjane (2007). The Complete Persepolis (1st ed.). New York City, New York: Pantheon Books. p. 99
بندانگشتی|رزمندگان ایرانی اسیر شده طی جنگ ایران و عراق. یک سرباز نوجوان (در وسط تصویر) در میان آن‌ها دیده می‌شود.
۹۵۰۰۰ کودک سرباز ایرانی در طول جنگ ایران و عراق کشته شدند که اکثراً بین ۱۶ تا ۱۷ سال سن داشتند و معدودی نیز دارای سنی کمتر از ۱۶ سال بودند. یک منبع تخمین می‌زند که ۳ درصد از تلفات جنگ ایران و عراق زیر ۱۴ سال بودند. کریستوفر هیچنز ادعا کرد که ایرانیان در این جنگ «شاید یک میلیون و نیمی از بچه‌های خود را از دست دادند». همچنین تعداد نامعلوم از پسران مثل محمدحسین فهمیده، بدون اطلاع والدین خود تحصیل را ترک کردند و در جنگ ایران و عراق شرکت کردند. افسران عراقی ادعا می‌کردند که آنها گاهی کودکان سرباز ایرانی را تا سن هشت سالگی اسیر کردند. 

امیر کسایی، که در سن ۱۲ سالگی یک سرباز کودک در جنگ ایران-عراق بود، از تجربه‌اش گفت: «اعضای بسیج ما را از مدرسه برداشتند. ما را به یک اردوگاه بردند؛ جایی که آموزش مقدماتی داشتیم – هرچند که این آموزش ممکن بود مدنی به نظر برسد، اما واقعیت چنین نبود. سپس بعد از مدتی کوتاه، ما را به جبهه فرستادند. مجبور بودیم از روی میدان‌های مین عبور کنیم و راه‌ها را آزاد نگه داریم، البته همیشه با آگاهی از اینکه در ۹۹.۹ درصد موارد زنده ماندن امکان‌پذیر نیست.»

بسیج از افراد زیر هجده سال داوطلب در طول جنگ ایران و عراق استفاده می‌کرد، این سازمان همچنان از افراد زیر هجده سال به صورت داوطلب استفاده می‌کند.Child Soldiers Global Report 2008 - Iran unhcrگزارش ۲۰۰۸:ایران وبگاه ائتلاف برای توقف سربازی کودکان

 نیروی قدس 
بسیج کودکان ایرانی را برای پیوستن به نیروی قدس سپاه جذب و آموزش داده و برخی از آن‌ها را برای جنگ در سوریه اعزام کرده است. همچنین این نهاد به جذب مهاجران افغان، از جمله نوجوانان ۱۴ ساله، برای پیوستن به تیپ فاطمیون پرداخته که تحت کنترل سپاه در سوریه فعالیت می‌کند.

 جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران 
بر اساس اظهارات رحیم نادعلی، یکی از مقام‌های سپاه پاسداران، که از رسانه‌های دولتی پخش شد، در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، حداقل سن مشارکت در فعالیت‌های پشتیبانی جنگی به ۱۲ سال کاهش یافته است. نادعلی اعلام کرد طرحی با عنوان «برای ایران» برای جذب نیرو جهت انجام وظایفی مانند گشت‌زنی، ایست‌های بازرسی، امور لجستیکی و حتی فعالیت‌های اطلاعاتی اجرا می‌شود و به‌دلیل افزایش داوطلبان کم‌سن، به نوجوانان ۱۲ و ۱۳ ساله نیز اجازه مشارکت داده شده است. حضور کودکان در شرایط جنگ در نقاط می‌توانند هدف حملات نظامی باشند، انها را در معرض خطر مستقیم قرار می‌دهد. حامد فرمند، کنشگر حقوق کودک، توضیح داد «این نوع فعالیت‌ها، حتی اگر بدون سلاح انجام شوند، در چارچوب تعریف کودک‌سربازی قرار می‌گیرند. کودک‌سرباز فقط کسی نیست که اسلحه به دست می‌گیرد، بلکه هر کودکی که در خدمت یک ساختار نظامی قرار می‌گیرد، در این تعریف می‌گنجد.»

به گفته یک شهروند از کاوه، ایران: «وانت‌های نظامی مجهز به سلاح‌های سنگین جاده‌ها را مسدود کرده و خودروها را بازرسی می‌کنند. از کنار آن‌ها عبور می‌کنی و فقط ۱۰۰ متر جلوتر، چند خودروی شخصی می‌بینی که نوجوانانی با اسلحه‌های یوزی (مسلسل سبک) داخل آن‌ها هستند و دوباره خودروها را متوقف می‌کنند.» صدف منفرد، مادر پسری ۱۱ ساله که در یکی از ایست‌های بازرسی تهران ایستاده بود و کشت، گفت که همسرش به دلیل "کمبود نیرو" مجبور شده بود پسرش را با خود ببرد، و همچنین از حضور نوجوانان ۱۶ و ۱۷ ساله در گشت‌های بسیج خبر داد.

 سرکوب اعتراضات 
کارشناسان می‌گویند در سال‌های اخیر، به‌ویژه پس از اعتراضات سراسری در پی کشته شدن مهسا امینی، موارد بسیاری از به‌کارگیری و سوءاستفاده از کودکان در پایگاه‌های بسیج برای سرکوب اعتراضات گزارش شده است.

بر اساس گزارش‌ها از شهرهای مختلف ایران، نیروهای بسیج همچنین در جریان سرکوب اعتراضات خیزش دی ۱۴۰۴ از کودکان و نوجوانان، از جمله در نقش‌های مسلحانه، استفاده کرده‌اند. بر اساس روایت‌های شاهدان عینی، در جریان اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی در شهرهایی مانند ملایر، لاهیجان و فومن، به نوجوانان موسوم به «بچه‌بسیجی‌ها» سلاح جنگی از جمله کلاشنیکف داده شده و آنان در کنار نیروهای امنیتی در سرکوب معترضان مشارکت داشته‌اند. گفته می‌شود بسیاری از این افراد کم‌سن و ظاهراً آموزش‌ندیده بوده‌اند.

 جستارهای وابسته 

 نقض حقوق کودکان در جمهوری اسلامی ایران

 پانویس 
رده:حقوق کودکان
رده:نقض حقوق بشر در ایران