ستاد بزرگ‌ارتشتاران

ستاد بزرگ‌ارتشتاران عالی‌ترین نهاد نظامی در مجموعه نیروهای مسلح شاهنشاهی ایران و یکی از مهم‌ترین ارگان‌ها در دوره محمدرضا پهلوی بود. که وظیفهٔ فرماندهی، برنامه ریزی، سازماندهی و هماهنگی نیروهای مسلح شامل ارتش شاهنشاهی ایران، ژاندارمری کشور شاهنشاهی ایران و شهربانی کشور شاهنشاهی ایران و همچنین وظیفهٔ فرماندهی مرکزی نیروهای سه گانه ارتش: (نیروی زمینی، هوایی و دریایی) و مدیریت سایر سازمان‌ها و نهاد‌های نظامی نیروهای مسلح، و تحت نظر داشتن فعالیت آنها را برعهده داشت.

جایگزین=|وسط|بندانگشتی|434x434px|تصویر ساختار فرماندهی نیروهای مسلح شاهنشاهی ایران ۱۳۵۲
در ساختار نیروهای مسلح ایران در دوره پهلوی دوم یک ستاد در بالای آن قرارداشت که نام آن ستاد بزرگ ارتشتاران بود. نیروهای مسلح ایران شامل ارتش (نیروهای زمینی، هوایی، دریایی، گارد شاهنشاهی)، ژاندارمری کشور و شهربانی کل کشور می‌باشد که فرماندهی کل آن با پادشاه وقت ایران محمدرضا پهلوی بود.

 تاریخچه 
«ستاد» واژه‌ای است فارسی که از اوایل به سلطنت رسیدن رضاشاه پهلوی به جای کلمه عربی «ارکان حرب قشون» برگزیده شد. پیشینهٔ تشکیل این ستاد به سال به ۱۳۰۰ بازمی‌گردد، زمانی که سازمانی تحت عنوان «ستاد ارتش» در دوران پهلوی اول تشکیل شد. در شهریور ۱۳۳۴ به دستور محمدرضا شاه ساختار نیروهای مسلح ایران تجدید کلی به عمل آمد و با الگو برداری از نیروهای مسلح آمریکا از نو سازمان یافت و یک ستاد کل تأسیس شد. نیروی هوایی و نیروی دریایی از تابعیت ستاد نیروی زمینی که ستاد ارتش نامیده می شد جدا شده و هر کدام ستاد جداگانه ای دارا شدند. از نظر هماهنگی تابع ستاد کل شدند از طریق این ستاد گزارشات خود را به فرمانده کل قوا می رسانند. در دی ماه ۱۳۳۵ نام این ستاد از ستاد کل به «ستاد بزرگ‌ارتشتاران» تغییر یافت. بهمن ۱۳۳۶ در هر یک از نیروهای سه گانه ارتش فرماندهی ایجاد و هر کدام در اجرای ماموریت خود دارای فرماندهی مستقل شدند. این ستاد تقریباً در تمامی ارتش‌های منظم دنیا وجود دارد.کلیه شاخه‌های نیروهای مسلح تحت امر ستاد بزرگ‌ارتشتاران بود. وزارت جنگ و تدارکات نیروهای مسلح مسئول برنامه ریزی تدارکات و تامین مالی نیروهای مسلح بود و با فرماندهی عملیات نظامی در میدان دخالت نداشت. دستورالعمل‌های کلی توسط ستاد بزرگ‌ارتشتاران و با همکاری وزارت جنگ ، تنظیم و به سایر نیروهای ارتش و نیز شهربانی و ژاندارمری جهت اجرا ابلاغ می‌گردید. ستاد بزرگ ارتشتاران نیز مرکز فرماندهی و هماهنگ‌کننده کل واحدهای نیروهای مسلح شاهنشاهی بود که از ادارات و دوایر مختلف تشکیل شده و در راس آن رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران (معمولا با درجه ارتشبدی) قرار داشت که از لحاظ مسئولیت و کسب فرمان به‌طور مستقیم تحت دستور شخص پادشاه وقت قرار داشت.
ساختار سازمانی
سازمان ستاد بزرگ ارتشتاران بدین قرار بوده است:

۱- اداره یکم حقوقی و پرسنلی 
۲- اداره دوم اطلاعات و ضداطلاعات 
۳- اداره سوم عملیات 
۴- اداره چهارم لجستیک 
۵- اداره پنجم طرح و برنامه‌ها 
۶- اداره ششم ارتباط و مخابرات 
۷- اداره هفتم کنترولر 
۸- اداره دادرسی 
۹- اداره جغرافیایی 
۱۰- اداره روابط عمومی 
۱۱- دانشگاه پدافند ملی 
۱۲- اداره آجودانی کل 
۱۳- دانشگاه علوم و فنون ارتش شاهنشاهی .
آموزش
آموزش دوره عالی نظامی «فرماندهی و ستاد» جهت نیل افسران به درجات تیمساری از پیش از سال ۱۳۲۰ در دانشگاه جنگ انجام می‌گرفت.در سال ۱۳۴۰ دانشگاه دیگری بنابر نیاز در کنار دانشگاه فرماندهی و ستاد با نام دانشگاه فرماندهی عالی و ستاد مشترک تأسیس شد. مجموعه این دو دانشگاه مجدداً تحت نام دانشگاه جنگ قرار گرفت. در سال ۱۳۴۴ دانشگاه جنگ منحل شد و دو دانشگاه به نام‌های دانشگاه فرماندهی و ستاد نیروی زمینی ذیل تابعیت نیروی زمینی شاهنشاهی ایران و دانشگاه فرماندهی عالی و ستاد مشترک در تابعیت ستاد بزرگ‌ارتشتاران به وجود آمد و در سال ۱۳۴۷ نام آن به دانشگاه پدافند ملی تغییر کرد.
ستاد و فرماندهی
مطابق با اصل ۵۰ متمم قانون اساسی مشروطه، فرماندهی نیروهای مسلح برعهده پادشاه ایران بود. که از آن به عنوان "بزرگ‌ارتشتاران" یاد می‌شده‌ است. بزرگ‌ارتشتاران عنوانی رسمی و نظامی بوده‌است که در دوره پهلوی برای مقام فرماندهی سه نیروی مسلح کشور ایران بکار می‌رفت و دارنده آن محمدرضا پهلوی بود که با وقوع انقلاب از بین رفت.

رئیس ستاد بزرگ‌ارتشتاران طبق قانون اساسی توسط پادشاه ایران منصوب می‌شد. محمدرضا شاه کنترل عملیاتی نیروهای مسلح را از طریق ستاد بزرگ‌ارتشتاران ، سازمانی مشترک که فعالیت های سه شاخه ارتش (نیروی زمینی، نیروی دریایی، نیروی هوایی و گارد شاهنشاهی) شهربانی و ژاندارمری را به طور نامحسوس کنترل و نظارت می کرد.

وظایف

مطابق با قانون نیروهای مسلح شاهنشاهی ایران، وظایف این ستاد شامل موارد زیر است: 
 نظارت بر عملیات‌های مشترک نیروهای مسلح
 هماهنگی با نیروهای مسلح و وزارت جنگ
 مدیریت آموزش، تجهیز، و آمادگی رزمی یگان‌ها
 ارزیابی تهدیدات و طراحی پاسخ‌های دفاعی
روسای ستاد بزرگ‌ارتشتاران
فهرست روسای ستاد بزرگ‌ارتشتاران 25x25پیکسلرتصاویر نام درجه شروع تصدی پایان تصدیمدت تصدی۱100pxعبدالله هدایت ارتشبدمرداد ۱۳۳۴۲۴ اسفند ۱۳۳۹ ۵ سال۲100pxعبدالحسین حجازیارتشبد۲۴ اسفند ۱۳۳۹ ۳۰ آذر ۱۳۴۴۵ سال۳100pxبهرام آریاناارتشبد۳۰ آذر ۱۳۴۴۱۴ اردیبهشت ۱۳۴۸ ۴ سال۴100pxفریدون جمارتشبد۱۴ اردیبهشت 
۱۳۴۸۲۸ تیر ۱۳۵۰ ۲ سال ۲ ماه ۱۴ روز۵100pxغلامرضا ازهاری ارتشبد۲۸ تیر ۱۳۵۰۱۳ دی ۱۳۵۷ ۷سال ۵ ماه ۱۵ روز۶100pxعباس قره باغی ارتشبد ۱۳ دی ۱۳۵۷۲۲ بهمن ۱۳۵۷۱ ماه 
۹ روز
امرای ستاد بزرگ‌ارتشتاران هنگام انقلاب 
 ارتشبد عباس قره باغی ( رئیس ستاد)
 سپهبد هوشنگ حاتم (جانشین رئیس ستاد)
 سپهبد ناصر فیروزمند (معاون رئیس ستاد ) 
 سپهبد عبدالعلی نجیمی نائینی ( مشاور رئیس ستاد )
 سپهبد موسی رحیمی لاریجانی (رئیس اداره اول)
 سرلشکر پرویز امینی افشار (رئیس اداره دوم)
 سپهبد علی محمد خواجه نوری (رئیس اداره سوم)
 سپهبد جلال پژمان (رئیس اداره چهارم )
 سپهبد خلیل بخشی آدر (رئیس اداره پنجم)
 سرلشکر محمد فرزام (رئیس اداره هفتم)
 سرتیپ وفا (رئیس اداره دهم)
 سپهبد محمد رحیمی آبکناری (رئیس اداره دوازدهم )
 سپهبد رضا طباطبایی وکیلی (رئیس اداره بازرسی مالی ستاد)
 جستارهای وابسته 
 ارتش شاهنشاهی ایران
 وزارت جنگ
 گارد جاویدان شاهنشاهی ایران
 نیروی زمینی شاهنشاهی ایران
 نیروی هوایی شاهنشاهی ایران
 نیروی دریایی شاهنشاهی ایران
 ژاندارمری کشور شاهنشاهی ایران
 شهربانی کشور شاهنشاهی ایران
 منابع 

رده: ارتش جمهوری اسلامی ایران
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۸۸ (میلادی) در ایران
رده:ستاد (نظامی)
رده:ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
رده:فرماندهان ستاد ارتش
رده:نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
رده:نیروی نظامی در ایران
رده:واحدها و تشکیلات نظامی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۸۸ (میلادی)
رده:سازمان های نظامی ایران