باغ وحش ناصری

باغ‌وحش ناصری یا مجمع‌الوحوش ناصری نخستین باغ‌وحش مدرن ایران بود که در دورهٔ سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار در تهران و در محدودهٔ دوشان‌تپه تأسیس شد. این باغ‌وحش در نیمهٔ دوم سدهٔ نوزدهم میلادی با الهام از باغ‌وحش‌های اروپایی شکل گرفت و مجموعه‌ای از جانوران وحشی و بومی ایران را در خود جای داده بود.مجمع‌الوحوش ناصری، یا باغ وحش تهران

باغ‌وحش ناصری از نخستین نمونه‌های نمایش عمومی جانوران در ایران به‌شمار می‌رود و زمینه‌ساز شکل‌گیری باغ‌وحش‌های بعدی در کشور شد.

 پیشینه 

نگهداری جانوران در دربارهای ایرانی پیشینه‌ای طولانی دارد. شواهد تاریخی و نقش‌برجسته‌های دوران هخامنشیان و ساسانیان نشان می‌دهد که شاهان ایرانی حیوانات گوناگون را برای نمایش در مراسم و شکارگاه‌های سلطنتی نگهداری می‌کردند.

در دورهٔ صفویان نیز گزارش‌هایی از وجود مجموعه‌های جانوری در اصفهان ثبت شده‌است. آدام اولئاریوس، جهانگرد آلمانی، در سفرنامهٔ خود به وجود محلی برای نگهداری جانوران در اصفهان اشاره کرده‌است.

 شکل‌گیری ایدهٔ باغ‌وحش 

در دوران سلطنت محمدشاه قاجار، میرزا حسین‌خان آجودان‌باشی در سفری دیپلماتیک به اروپا با باغ‌وحش‌های آن قاره آشنا شد و در سفرنامهٔ خود شرحی از جانوران و شیوهٔ نگهداری آن‌ها ارائه کرد. این گزارش‌ها موجب آشنایی درباریان ایرانی با مفهوم باغ‌وحش شد، هرچند محمدشاه فرصت ایجاد چنین مجموعه‌ای را نیافت.

پس از به قدرت رسیدن ناصرالدین‌شاه، علاقهٔ او به حیوانات و بازدید از باغ‌وحش‌های اروپایی، به‌ویژه در سفرهایش به اروپا، زمینهٔ تأسیس باغ‌وحشی مشابه در تهران را فراهم کرد.

 تأسیس 

ناصرالدین‌شاه پس از بازگشت از اروپا، باغ‌وحشی را با نام «مجمع‌الوحوش ناصری» در بخشی از مجموعهٔ سلطنتی دوشان‌تپه بنیان نهاد. این مجموعه را می‌توان نخستین باغ‌وحش مدرن ایران دانست که امکان بازدید عمومی از حیوانات را فراهم می‌کرد.

بر اساس گزارش‌های تاریخی، محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه در گردآوری و مدیریت جانوران این باغ‌وحش نقش داشت.

 جانوران 

در باغ‌وحش ناصری گونه‌های مختلفی از جانوران نگهداری می‌شدند که بسیاری از آن‌ها از نقاط مختلف ایران گردآوری شده بودند. از جمله:

 چهار شیر ایرانی
 سه ببر مازندران
 یک یوزپلنگ آسیایی
 سه پلنگ ایرانی
 پنج خرس
 کفتار
 میمون
 بوزینه
 طاووس
 پرندگان شکاری گوناگون

این جانوران از مناطقی چون شیراز، مازندران، جاجرود و دماوند به تهران منتقل شده بودند.

 افول 

پس از پایان دوران قاجار و روی کار آمدن حکومت پهلوی، توجه به باغ‌وحش ناصری کاهش یافت و این مجموعه به‌تدریج از میان رفت. با این حال، تجربهٔ آن زمینه‌ساز ایجاد مراکز نگهداری جانوران در تهران و سایر شهرهای ایران شد.

 میراث 

باغ‌وحش ناصری در تاریخ فرهنگ شهری ایران به‌عنوان نخستین تلاش برای ایجاد یک باغ‌وحش به سبک اروپایی شناخته می‌شود. برخی پژوهشگران آن را آغازگر روند شکل‌گیری باغ‌وحش‌های مدرن در ایران می‌دانند.

باغ‌وحش ارم تهران که در سال ۱۳۷۱ خورشیدی افتتاح شد، از مهم‌ترین باغ‌وحش‌های معاصر ایران به‌شمار می‌رود و ادامه‌دهندهٔ سنت نگهداری و نمایش جانوران در پایتخت است.

 جستارهای وابسته 

 باغ‌وحش ارم تهران
 ناصرالدین‌شاه قاجار
 دوشان‌تپه
 شیر ایرانی
 ببر مازندران

 منابع 

 https://fararu.com/fa/news/626771/ناگفته-هایی-از-نخستین-باغ-وحش-ایران-چرا-ناصرالدین-شاه-شیربان-را-تنبیه-اخراج-کرد
رده:باغ‌وحش‌های ایران
رده:بنیان‌گذاری‌های سده ۱۹ (میلادی) در ایران
رده:تاریخ تهران
رده:تهران در دوره قاجار
رده:ناصرالدین‌شاه