محاصرهٔ ملتان

محاصرهٔ ملتان در ژانویهٔ ۱۷۸۰ آغاز شد و در ۱۸ فوریهٔ همان سال پایان یافت. این محاصره بخشی از کارزارهای تیمور شاه درانی برای بازپس‌گیری ملتان بود؛ شهری که در سال ۱۷۷۲ از کنترل افغان‌ها خارج شده بود. در جریان این محاصره، نیروهای افغان موفق شدند پس از تصرف روهتاس در ماه‌های پیشین، ملتان را دوباره به تصرف خود درآورند.

پیش‌زمینه
در ۲۵ دسامبر ۱۷۷۲، افغان‌ها کنترل ملتان را از دست دادند. پس از مرگ شجاع‌خان در سال ۱۷۷۶، مظفرخان کنترل شجاع‌آباد را به دست گرفت. در همین زمان، دیوان سینگ قصد غارت شهر را داشت و به سوی آن حرکت کرد؛ اما پس از رسیدن به شجاع‌آباد با مقاومت شدید روبه‌رو شد و ناچار به عقب‌نشینی به سوی ملتان گردید. با این حال، نیروهای سیک به غارت مناطق اطراف پرداختند و در نتیجه، مظفرخان از نواب بهاولپور و تیمور شاه درانی، امپراتور افغانستان، درخواست کمک کرد.

در پی این درخواست، مظفرخان و نواب بهاولپور ملتان را محاصره کردند. گاندا سینگ نیروی کمکی‌ای را از امریتسار، با فرماندهی خود، اعزام کرد. در این زمان، نیروهای مظفرخان و نواب بهاولپور در پی خیانت زنی بیوه به نام راجو، که دروازه‌های شهر را به روی مهاجمان گشود، وارد شهر شدند. نیروهای سیک به ارگ ملتان عقب نشستند، در حالی که شهر توسط افراد مظفرخان و نواب غارت شد. اما در جریان این غارت، نیروهای گاندا سینگ از راه رسیدند و درگیری‌ای رخ داد. در پایان این نبرد خونین، نواب و مظفرخان ناچار به عقب‌نشینی شدند.

پس از آن، تیمور شاه، بهادوخان (بهارو خان)، یکی از سرداران خود را برای بازپس‌گیری ملتان اعزام کرد. نیروهای بهارو خان در سال ۱۷۷۸ به ملتان رسیدند و شهر را محاصره کردند؛ اما درگیری‌های تیمور شاه با همسایگانش موجب شد افغان‌ها محاصره را رها کنند.

در سال ۱۷۷۹، تیمور شاه لشکرکشی دیگری به سوی ملتان آغاز کرد. او ۱۸٬۰۰۰ نفر را تحت فرماندهی زنگی‌خان به روهتاس فرستاد، جایی که آنان در نبرد روهتاس سیک‌ها را شکست دادند.

نبرد
در اوایل ژانویهٔ ۱۷۸۰، تیمور شاه محاصرهٔ ملتان را آغاز کرد. با وجود آن‌که نیروهای سیک از نظر تعداد کمتر بودند، تیمور شاه منابع خود را ناکافی دانست و به همین دلیل، خود همراه با نیرویی کوچک به بهاولپور رفت و بخش عمدهٔ سپاهش را در ملتان باقی گذاشت. نواب بهاولپور به تیمور شاه خراج داد و ۱۲٬۰۰۰ نفر نیروی کمکی در اختیار او گذاشت. همچنین خبر رسید که جاسا سینگ، گجر سینگ، حقیقت سینگ، لاهنا سینگ و بهانگا سینگ، همراه با چندین سردار سیک دیگر، با سپاهی ۱۵٬۰۰۰ نفری از لاهور برای نجات ملتان در راه هستند.

تیمور شاه بهاولپور را ترک کرد و در شجاع‌آباد با نیروهای سیک روبه‌رو شد؛ جایی که در ۸ فوریهٔ ۱۷۸۰ نبردی درگرفت. سیک‌ها شکست خوردند و ۲٬۰۰۰ نفر از آنان کشته یا زخمی شدند. نیروهای سیک به سوی لاهور گریختند و تیمور شاه ۲۰٬۰۰۰ نفر را برای تعقیب آنان اعزام کرد. این نیروها سیک‌ها را در حجرهٔ مقیم‌خان، در ۴۰ مایلی غرب لاهور، متوقف کردند و سپس سپاه تیمور شاه به ملتان بازگشت.

تیمور شاه از شجاع‌آباد به لاهور بازگشت و شهر را با حمله تصرف کرد. او دستور قتل‌عام در شهر داد و باقی‌ماندهٔ نیروی ۷٬۰۰۰ نفری سیک‌ها به قلعهٔ ملتان عقب نشستند، که این امر موجب شد افغان‌ها بار دیگر آن را محاصره کنند. از آن‌جا که پادگان سیک‌ها با کمبود تدارکات روبه‌رو بود، مذاکراتی برای تسلیم صورت گرفت که بر اساس آن، جان آنان حفظ شده و اجازهٔ بازگشت امن به خانه‌هایشان داده شود. این توافق پذیرفته شد و قلعهٔ ملتان در ۱۸ فوریهٔ ۱۷۸۰ به تیمور شاه تسلیم گردید.

پیامدها
پس از تصرف ملتان، مظفرخان با پشتیبانی بیش از ۲۰٬۰۰۰ سواره‌نظام به عنوان حاکم شهر منصوب شد. 

منابع

رده:نبردهایی که سلطنت درانی در آن دخیل بود