بازیافت در ایران

بندانگشتی|یک کارگاه پسماند زباله در شهر قم
بازیافت در ایران بخشی از مدیریت پسماند شهری و روستایی است. با وجود تولید روزانه حدود ۵۰ هزار تن زباله در کشور، تنها بین ۵ تا ۱۰ درصد آن بازیافت می‌شود و بیش از ۷۰ درصد زباله‌ها به‌طور مستقیم دفن می‌شوند. این میزان در مقایسه با کشورهای پیشرفته که نرخ بازیافت نزدیک به ۱۰۰ درصد دارند، بسیار پایین است.

 تاریخچه و زیرساخت‌ها 
نخستین کارخانه بازیافت کشور در اصفهان راه‌اندازی شد و در ادامه شهرداری تهران با تأسیس مرکز پسماند آرادکوه و طرح تفکیک از مبدأ، مدیریت پسماند را توسعه داد. با این حال، فقدان زیرساخت‌های مدرن و پراکندگی مراکز رسمی بازیافت، مانع از بهره‌وری مناسب شده است.

 میزان تولید و ترکیب پسماند 
طبق آمار رسمی، سرانه تولید زباله در مناطق شهری ایران حدود ۷۶۰ گرم در روز و در مناطق روستایی حدود ۴۸۵ گرم است. در تهران این رقم به حدود ۷۵۰ تا ۸۰۰ گرم می‌رسد. بیشترین سهم پسماند شهری مربوط به زباله‌های تر است که بیش از ۹۰ درصد کل پسماند تهران را تشکیل می‌دهد.

 تفکیک از مبدأ 
با وجود اجرای طرح تفکیک از مبدأ در بسیاری از شهرها، تنها حدود ۱۰ درصد زباله‌ها در مبدأ تفکیک می‌شوند و بیش از ۹۰ درصد همچنان بدون جداسازی به مراکز دفن منتقل می‌شوند. در تهران نیز تنها ۱۵ تا ۲۰ درصد پلاستیک‌ها به‌طور واقعی بازیافت می‌شوند.
بندانگشتی|مجتمع پردازش و بازیافت زباله آرادکوه از تأسیسات دفع و بازیافت پسماندهای شهر تهران است که در بخش کهریزک شهرستان ری استان تهران واقع شده‌است. مجتمع آرادکوه در کیلومتر ۲۳ جاده قدیم تهران-قم و در جنوب کهریزک واقع شده‌است.

 وضعیت در تهران 
در سال ۱۴۰۲، شهرداری تهران بیش از ۲ میلیون و ۱۸۰ هزار تن پسماند جمع‌آوری کرد که شامل ۹۱ درصد زباله تر و ۹ درصد زباله خشک بود. از میان زباله‌های خشک، کاغذ و مقوا با حدود ۴۹ هزار تن (۲۶٪) در رتبه اول و نایلون با ۱۲ درصد در رتبه دوم قرار دارند.

 چالش‌ها 
 نرخ پایین بازیافت (۵–۱۰ درصد) در سطح ملی.
 کمبود زیرساخت‌ها و فناوری‌های مدرن در کارخانه‌های بازیافت.
 فرهنگ‌سازی ناکافی و آگاهی پایین شهروندان نسبت به تفکیک از مبدأ.
 مشکلات اقتصادی و نبود حمایت‌های کافی دولتی برای سرمایه‌گذاری بخش خصوصی.

 اقدامات و سیاست‌ها 
 در استان قزوین برنامه‌هایی برای فرهنگ‌سازی عمومی در زمینه تفکیک پسماند از مبدأ اجرا شده است.
 شهرداری تهران برنامه جابجایی مرکز آرادکوه را در دستور کار قرار داده تا مشکلات زیست‌محیطی ناشی از دفن زباله کاهش یابد.
 جمع‌آوری واحدهای غیرمجاز بازیافت در شهرستان ری با هدف آزادسازی زمین‌های کشاورزی انجام شده است.

 جایگاه بین‌المللی 
طبق گزارش رسمی مجلس شورای اسلامی، ایران تنها ۹ درصد زباله‌های شهری را بازیافت می‌کند، در حالی که در بسیاری از کشورها این نرخ بالای ۵۰ درصد است. این موضوع موجب شده ایران در مقایسه با کشورهای منطقه و جهان، جایگاه پایینی در حوزه بازیافت داشته باشد.

 چشم‌انداز 
کارشناسان معتقدند برای بهبود وضعیت بازیافت در ایران باید:
 آموزش و فرهنگ‌سازی عمومی تقویت شود؛
 مراکز و کارخانه‌های بازیافت مدرن توسعه یابند؛
 سیاست‌های تشویقی برای بخش خصوصی ایجاد شود؛
 و از ظرفیت زباله‌های آلی در تولید کمپوست و انرژی استفاده گردد.

 منابع 

رده:بازیافت در ایران
رده:بازیافت بر پایه کشور
رده:مسائل زیست‌محیطی در ایران