فتالات ها و اثرات آن هابر سلامت و مححیط زیست

فتالات‌ها (Phthalates) مشتقات اسید فتالیک هستند که عمدتاً به‌عنوان نرم‌کننده در پلیمرها و تثبیت‌کنندهٔ عطر در محصولات آرایشی–بهداشتی (مانند شامپو، لوسیون، کرم، عطر و لاک ناخن) به‌کار می‌روند. این ترکیبات از طریق پوست، استنشاق و بلع وارد بدن می‌شوند و به دلیل اثرات مختل‌کننده غدد درون‌ریز (EDCs) مورد توجه پژوهشگران و سازمان‌های نظارتی قرار گرفته‌اند.

 منابع مواجهه 
 محصولات آرایشی–بهداشتی: مطالعات نشان داده‌اند استفادهٔ مکرر از محصولات عطری و لوسیون‌ها با افزایش غلظت متابولیت‌های فتالات در ادرار همبسته است.
 محیط و غذا: مهاجرت فتالات‌ها از بسته‌بندی‌های پلاستیکی تماس‌با‌غذا یکی از مسیرهای مهم ورود به بدن است. اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۳ مقررات جدیدی برای محدودیت این ترکیبات وضع کرد.

 گروه‌های آسیب‌پذیر 
 زنان باردار و جنین: مواجههٔ پره‌ناتال با مخلوط EDCها با پیامدهای متابولیک در مادر و نوزاد مرتبط است.
 نوزادان و کودکان: مصرف محصولات مراقبت پوستی کودکان با افزایش سطح متابولیت‌های فتالات در ادرار همراه بوده است.

 اثرات بر سلامت 
 اختلالات هورمونی و تولیدمثلی: برخی فتالات‌ها اثرات ضدآندروژنی و کاهش تستوسترون ایجاد می‌کنند.
 قلبی–عروقی: مطالعهٔ جهانی سال ۲۰۲۵ نسبت‌دادن ۳۵۶٬۲۳۸ مرگ قلبی در سال ۲۰۱۸ به مواجهه با DEHP را گزارش کرد.
 اختلالات متابولیک: مواجههٔ پره‌ناتال به مخلوط EDCها با سندرم متابولیک و تغییرات بیومارکرها مرتبط است.
 کودکان: مطالعات ارتباط مواجههٔ جنینی با فتالات‌ها و افزایش خطر آسم، آلرژی و اختلالات عصبی–رفتاری را نشان داده‌اند.

 بعد محیط‌زیستی 
فتالات‌ها در آب‌های سطحی و رسوبات گسترده‌اند و برای آبزیان ریسک مزمن ایجاد می‌کنند. DEHP به‌عنوان مادهٔ بسیار نگران‌کننده (SVHC) در اتحادیه اروپا طبقه‌بندی شده است.

 مقررات 
 اتحادیه اروپا: محدودیت DEHP، DBP، BBP و DIBP در محصولات بالای ۰.۱٪ طبق مقررات REACH.
 سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA): عدم شناسایی نگرانی فوری برای DEP، اما پایش مداوم ادامه دارد.

 توصیه‌ها 
 انتخاب محصولات با برچسب «Phthalate-free» یا «Fragrance-free» 
 کاهش تعداد محصولات leave-on و عطری 
 اجتناب از گرم‌کردن غذا در ظروف پلاستیکی مشکوک 

 نتیجه‌گیری 
شواهد ۲۰۲۰–۲۰۲۵ بار سلامتی و محیطی ناشی از فتالات‌ها را پررنگ‌تر کرده‌اند. اثرات قلبی–عروقی، تولیدمثلی، عصبی–شناختی و آلرژی کودکی، همراه با نگرانی‌های اکولوژیک، لزوم کاهش مواجههٔ فردی و تدوین سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تر را برجسته می‌سازد.

 منابع