بیستگانی

بیستگانی حقوق و مواجبی بوده است که چهار بار در سال به سپاهیان و غلامان می‌داده‌اند. این رسم در در دیوان خراسان رواج داشته استمفاتیح العلوم ص ۴۲ و از سدهٔ ۴ قمری در منابع فارسی به کار رفته است. بیستگانی که چهار بار در سال پرداخت می‌شد از حساب جند که دو بار در سال و حساب مرتزقه که سه بار در سال پرداخت می‌شد، جدا بود. فرماندهان هم مقرری ماهانه داشته‌اند که مشاهره نام داشت.
بیستگانی به صورت نقدی و با درهمهای نقره به ویژه هنگام تجهیز سپاه پرداخت می‌شد. گاه بیستگانی یک سالهٔ سپاه را در یک نوبت می‌دادند.تاریخ بیهقی چاپ فیاض ص ۷۲۶

در زمان صفاریان طی تشریفاتی خاص «عارض» لشکر، بیستگانی را نخست به امیر صفاری و سپس به ترتیب مقامات به لشکریان می‌داد و تنها سپاهیانی آن را دریافت می‌کردند که همهٔ ادوات و لوازم مورد نیاز یک سپاهی را داشتند و گرنه از دریافت آن‌محروم می‌شدند.
پرداخت بیستگانی در دولت سامانیان از همهٔ دولتهای شرقی منظم‌تر و بیشتر بود.

این عبارت را به عربی «العشرینیه» می‌گفته‌اند. دربارهٔ اصل و اشتقاق کلمهٔ بیستگانی اختلاف نظر وجود دارد. برخی بر اساس کاربرد واژه‌های بیستگان و سی‌گان برای دسته‌های ۲۰ و ۳۰ نفری بیستگانی را عبارت از دسته‌های ۲۰ نفری سپاهیان که برای دریافت حقوق حاضر می‌شدند، می‌دانند، برخی می‌گویند شاید در بیستم ماه پرداخت می‌شده است و ازین رو بیستگان نامیده شده‏
و برخی بر آنند که شاید پولی بوده است به‌وزن بیست مثقال.تاریخ بیهقی چ فیاض ص ۵۹

در ادبیات فارسی «بیستگانی‌خوار» به معنای حقوق‌بگیر آمده است.

منوچهری دامغانی می‌گوید:

 پانویس 

رده:پاداش استخدام
رده:دولت غزنویان
رده:واحد پول قرون وسطی