اقتصاد توجه‌زدگی

اقتصاد توجه () مفهومی در اقتصاد رفتاری و علوم رسانه است که در آن «توجه انسانی» به‌عنوان منبعی کمیاب و دارای ارزش اقتصادی در نظر گرفته می‌شود. در این چارچوب، شرکت‌ها، رسانه‌ها و پلتورم‌های دیجیتال برای جذب، حفظ و بهره‌برداری از توجه کاربران رقابت می‌کنند.

این مفهوم نخستین بار در دههٔ ۱۹۷۰ توسط هربرت سایمون مطرح شد که اظهار داشت: «در دنیایی پر از اطلاعات، فراوانی اطلاعات به معنای کمبود چیزی دیگر است: کمبود توجه.»

 تاریخچه 
 ۱۹۷۱ – هربرت سایمون، برندهٔ جایزهٔ نوبل اقتصاد، توجه را «منبع کمیاب» می‌نامد.
 ۱۹۹۷ – مایکل گلدهایبر در مقاله‌ای با عنوان «اقتصاد توجه و نت» این مفهوم را در فضای اینترنت گسترش می‌دهد.
 ۲۰۰۱ – کتاب The Attention Economy نوشتهٔ توماس داونپورت و جان بک منتشر می‌شود.
 ۲۰۱۶ – تیم وو در کتاب The Attention Merchants تاریخچهٔ تجاری‌سازی توجه را بررسی می‌کند.

 اصول کلیدی 
 مفهوم توضیح توجه محدود ظرفیت شناختی انسان برای پردازش اطلاعات محدود است. رقابت برای توجه پلتفرم‌ها با الگوریتم‌های توصیه‌گر و اعلان‌ها رقابت می‌کنند. ارزش اقتصادی توجه به درآمد (تبلیغات، اشتراک، فروش) تبدیل می‌شود. شاخص‌های سنجش نرخ کلیک، زمان توقف، تعامل (وب)، نرخ تبدیل.

 ابزارها و استراتژی‌ها 
 الگوریتم‌های توصیه‌گر (نتفلیکس، یوتیوب، اینستاگرام)
 تبلیغات هدفمند (گوگل ادز، فیس‌بوک ادز)
 طراحی اعتیادآور (اعلان‌ها، اسکرول بی‌نهایت)
 گیمیفیکیشن و پاداش‌های دیجیتال

 کاربردها 
 شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های دیجیتال
 بازاریابی و تبلیغات آنلاین
 طراحی تجربهٔ کاربری (UX)
 سیاست‌گذاری عمومی و سلامت روان

 وضعیت در ایران 
در ایران، رشد پلتفرم‌های داخلی مانند آپارات، دیجی‌کالا، اسنپ‌فود و شبکه‌های اجتماعی فیلترشده (از طریق VPN) باعث شده شرکت‌ها برای جلب توجه کاربران رقابت شدیدی داشته باشند. پژوهش‌های دانشگاهی نیز در این حوزه رو به افزایش است؛ برای نمونه، مقاله‌ای در مجلهٔ «مطالعات رسانه‌ای» دانشگاه علامه طباطبایی به بررسی اقتصاد توجه در اینستاگرام ایرانی پرداخته است.

گزارش سال ۱۴۰۲ مرکز آمار ایران نشان می‌دهد کاربران ایرانی به‌طور میانگین روزانه ۲ ساعت و ۴۵ دقیقه در شبکه‌های اجتماعی وقت می‌گذرانند که بخش عمدهٔ آن صرف محتوای تبلیغاتی می‌شود.

 پیامدها 
 مثبت: نوآوری در محتوا، شخصی‌سازی تجربهٔ کاربر
 منفی: اعتیاد دیجیتال، کاهش تمرکز، اطلاعات نادرست

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 The Attention Economy and the Net – مقالهٔ مایکل گلدهایبر
 اقتصاد توجه و اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی – بی‌بی‌سی فارسی