گویش چالوسی

گویش چالوسی یا مازندرانی چالوسی شاخه‌ای از گویش کلارستاقی از زبان مازندزانی است که در نواحی غربی استان مازندران همچون شهرستان چالوس و شهر چالوس گویش می‌شود و با گویش‌های طبری کلاردشت، عباس‌آباد، نوشهر و نور نزدیکی دارد. زبان مازندرانی زبانی است که در استان مازندران و قسمت‌هایی از استان‌های گلستان، سمنان، تهران و البرز رایج است. مازندرانی استان مازندران به سه گویش غربی، مرکزی و شرقی تقسیم می‌گردد. گویش طبری چالوس (کلارستاقی) جز گویش غربی مازندرانی محسوب می‌شود. گویش مازندرانی غربی در محدوده میان چالوس و تنکابن گویش می‌شود. در کتاب راهنمای زبان‌های ایرانی که به ویراستاری رودیگر اشمیت منتشر شده، گویش بومی مناطق از چالوس تا خود تنکابن (گویش منطقه کلارستاق) گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد فردوس آقاگل‌زاده دو گویش چالوس و کلاردشت را گویشی از زبان مازندرانی معرفی می‌کند. در سال ۱۳۸۱ «واژه‌نامه بزرگ تبری» به ویراستاری «جهانگیر نصری اشرفی» منتشر شد که در بردارنده واژگانی از گویش‌های عباس‌آباد و آمل و بابل و بهشهر و علی‌آباد کتول و کردکوی و نوشهر و ساری و تنکابن و دیگر مناطق بود.The dictionary edited by Naṣri Ašrafi (1381 Š./2002) contains vocabulary from the dialects of ʿAbbāsābād, Āmol, Bābol, Behšahr, Katul, Kord-kuy, Nowšahr, Sāri, Qāʾem-šahr, Tonokābon, etc. (in part compared with Pahlavi)., (Prods Oktor Skjærvø), “IRAN vi. IRANIAN LANGUAGES AND SCRIPTS (2) Documentation” Encyclopædia Iranica, online edition در کتاب واژه‌نامه بزرگ تبری گویشی که در منطقه کلارستاق شامل چالوس و تنکابن شرقی (کلارستاق باستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم و لنگا و نواحی جلگه ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد) تکلم می‌شود گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد.

 مقایسه ضمایر 
در مازندرانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

 ضمیر ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع فاعلی، ساریگویش ساری (مازندرانی)، گیتی شکری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، سال 1374، ص 75 men te ve emâ šemâ vešun مفعولی، ساری mere tere vere emâre šemâre vešunre ملکی، ساری me te vene ame šeme vešune فاعلی، چالوس men to ve amâ šomâ vešon مفعولی، چالوس mene/mere tere vere amâre šomâre vešonre ملکی، چالوس me te ve ame šeme vešone فاعلی، کلاردشت men to un/on amâ šomâ ušon مفعولی، کلاردشت mene tere une/vere amâre šomâre ušone ملکی، کلاردشت me te une/ve ame šeme ušone فاعلی، شهمیرزادراهنمای زبانهای ایرانی، رودریگر اشمیت، انتشارات ققنوس، سال 1388، جلد دوم، ص 504 mo to/tu ü/o h-ama šamâ ošan مفعولی، شهمیرزاد mar-a tar-a/ter ür-a hamira šamira ošanra ملکی، شهمیرزاد me to/te e hami šami ošene ملکی، تنکابنی mi ti vi ami šimi ušane فاعلی، تنکابنی mo to vi amâ šomâ ušân مفعولی، تنکابنی mere tere vere amere šemere ušâne

 ساختار گویش طبری چالوسی 
 شناسه (چالوس) 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.
(نمونه زیر براساس گویش چالوس صرف شده‌است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: _buārd = رفت
 بن ماضی استمراری: _še_ma = می‌رفت
 گذشته ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه پس از همخوان eme i e emi enni enne شناسه پس از واکه me i ∅ mi nni nne شناسه پس از واکه (ی) yame ∅ ya yami yanni yanne

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: _še = می‌رود
 حال ساده ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه پس از همخوان eme ni ne emi enni enne شناسه پس از واکه me ni ne mi nni nne

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: _buār = برود
 حال التزامی ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه پس از همخوان am i e im in an شناسه پس از واکه m y ∅ ym yn n شناسه پس از واکه (ی) yam yey ye yeym yeyn yan

 صرف فعل (چالوس) 
در جدول زیر فعل رفتن (buārden) بر اساس لهجه چالوس در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده buārdeme buārdi buārde buārdemi buārdenni buārdenne گذشته کامل buārde-biyame buārde_bi buārde_biya buārde-biyami buārde-biyanni buārde-biyanne گذشته التزامی buārde-bum buārde-buy buārde-buye buārde-buym buārde-buyn buārde-bun گذشته التزامی کامل buārde-bi-bum buārde-bi-buy buārde-bi-buye buārde-bi-buym buārde-bi-buyn buārde-bi-bun گذشته استمراری še_ma_me še_ma_i še_ma še_ma_mi še_ma_nni še_ma_nne گذشته استمراری نوع دوم šime ši šie šimi šini šine گذشته در حال انجام dar-šemame dar-šemai dar-šema dar-šemami dar-šemanni dar-šemanne حال ساده/آینده šeme šeni šene šemi šenni šenne حال در حال انجام dar-šeme dar-šeni dar-šene dar-šemi dar-šenni dar-šenne حال التزامی buāram buāri buāre buārim buārin buāran حال التزامی xāyme buāram xāyni buāri xāyne buāre xāymi buārim xåynni buāri xāynne buāran

در جدول زیر فعل آمدن (bimān) بر اساس لهجه چالوس در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده bimāme bimāi bimā bimāmi bimānni bimānne گذشته کامل bimā-biyame bimā_bi bimā_biya bimā-biyami bimā-biyanni bimā-biyanne گذشته التزامی bimā-bum bimā-buy bimā-buye bimā-buym bimā-buyn bimā-bun گذشته التزامی کامل bimā-bi-bum bimā-bi-buy bimā-bi-buye bima-bi-buym bimā-bi-buyn bimā-bi-bun گذشته استمراری نوع اول e_ma_me e_ma_i e_ma e_ma_mi e_ma_nni e_ma_nne گذشته استمراری نوع دوم emāme emāi emā emāmi emānni emānne گذشته در حال انجام dar_emame dar_emai dar_ema dar_emami dar_emanni dar_emanne حال ساده/آینده eme eni ene emi enni enne حال در حال انجام dar_eme dar_eni dar_ene dar_emi dar_enni dar_enne حال التزامی biyem biyey biye biyeym biyeyn biyen آینده xāyme biyem xāyni biyey xāyne biye xāymi biyeym xāynni biyeyn xāynne biyen

در جدول زیر فعل کردن (hâkorden) بر اساس لهجه چالوس در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده hâkordeme hâkordi hâkorde hâkordemi hâkordeni hâkordene گذشته کامل hâkorde-biyame hâkorde_bi hâkorde_biya hâkorde-biyami hâkorde-biyanni hâkorde-biyanne گذشته التزامی hâkorde-bum hâkorde-buy hâkorde-buye hâkorde-buym hâkorde-buyn hâkorde-bun گذشته التزامی کامل hâkorde-bi-bum hâkorde-bi-buy hâkorde-bi-buye hâkorde-bi-buym hâkorde-bi-buyn hâkorde-bi-bun گذشته استمراری نوع اول ko-ma-me ko-ma-i ko-ma ko-ma-mi ko-ma-nni ko-ma-nne گذشته استمراری نوع دوم kordeme kordi korde kordemi kordeni kordene گذشته در حال انجام dare-komame dare-komai dare-koma dare-komami dare-komamnni dare-komanne حال ساده/آینده kome koni kone komi konni konne حال در حال انجام dare-kome dare-koni dare-kone dare-komi dare-konni dare-konne حال التزامی hâkonem hâkoni hâkone hâkonim hâkonin hâkonen حال التزامی xāyme hâkonem xāyni hâkoni xāyne hâkone xāymi hâkonim xāynni hâkonin xāynne hâkonen

 منابع 
 گویش چالوس، فرزاد بختیاری مرکیه
 راهنمای زبان‌های ایرانی، رودیگر اشمیت
 زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی)، فردوس آقاگل‌زاده

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین