مسئلۀ زمین در صحرای ترکمن

مسئله زمین در صحرای ترکمن به مجموعه اختلافات، منازعات و تحولات مربوط به مالکیت و بهره‌برداری از زمین در ترکمن‌صحرا گفته می‌شود. این مسئله از دوره پهلوی به یکی از موضوعات مهم اجتماعی، اقتصادی و سیاسی منطقه تبدیل شد و در دوره جمهوری اسلامی ایران نیز ادامه یافت. موضوع زمین همچنین پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران به یکی از محورهای اصلی جنبش شورایی ترکمن‌صحرا تبدیل شد.
 دوره پهلوی 

سال‌های ۱۳۳۸ را می‌توان اوج گسترش منازعات، غصب و تحولات مربوط به مالکیت زمین در ترکمن‌صحرا دانست. در این دوره، با ورود ماشین‌آلات کشاورزی به منطقه و افزایش توجه سرمایه‌داران به ظرفیت‌های کشاورزی ترکمن‌صحرا، روند واگذاری و خریدوفروش اراضی گسترش یافت. همچنین سیاست‌های مرتبط با املاک پهلوی زمینه را برای ورود افراد غیربومی و رقابت بر سر تملک اراضی در منطقه فراهم کرد.

در دوره رضاشاه و سپس محمدرضا پهلوی، سیاست‌های مربوط به ثبت مالکیت، توسعۀ کشاورزی مکانیزه و اصلاح ساختارهای ارضی در منطقه اجرا شد. برخی پژوهشگران معتقدند این سیاست‌ها موجب انتقال بخش‌هایی از زمین‌های منطقه به نهادهای دولتی، وابستگان حکومت و مالکان جدید شد.

برخی منابع نیز معتقدند تغییرات جمعیتی و سیاست‌های اسکان در این دوره بر ساختار اجتماعی منطقه تأثیر گذاشت.

 جنبش شورایی 

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، مسئلۀ زمین به یکی از مهم‌ترین محورهای جنبش شورایی ترکمن‌صحرا تبدیل شد. شوراهای محلی و فعالان سیاسی منطقه خواستار بازنگری در وضعیت مالکیت اراضی و واگذاری زمین به کشاورزان و ساکنان محلی شدند.

در جریان این تحولات، بخشی از اراضی توسط شوراها تصرف و میان کشاورزان توزیع شد. اختلافات پیرامون مالکیت و نحوۀ ادارۀ زمین‌ها از عوامل مهم در تنش‌های سیاسی و امنیتی منطقه به‌شمار می‌رفت.

 پس از استقرار جمهوری اسلامی 

پس از استقرار جمهوری اسلامی ایران، مسئلۀ زمین در ترکمن‌صحرا همچنان ادامه یافت. برخی فعالان و منابع محلی معتقدند اختلافات مربوط به واگذاری اراضی، مالکیت مراتع و سیاست‌های توسعه‌ای در منطقه ادامه داشته است.

برخی پژوهش‌ها و گزارش‌ها نیز به استمرار مناقشات پیرامون مالکیت زمین و تغییرات جمعیتی در منطقه اشاره کرده‌اند.

 جستارهای وابسته 

 ترکمن‌صحرا
 جنبش شورایی ترکمن‌صحرا
 اصلاحات ارضی در ایران
 شورای دهقانی

 منابع 

رده:ترکمن‌صحرا
رده:تاریخ گلستان
رده:جنبش‌های اجتماعی در ایران
رده:تاریخ معاصر ایران
رده:اصلاحات ارضی