سیستان (شاهنامه)

سرزمین سیستان در شاهنامه اهمیت ویژه ای دارد. این ناحیه که نام‌های گوناگونی به آن اطلاق می‌شده‌است، محل حکومت سام نریمان و فرزندان و نوادگانش بوده‌استJürgen Ehlers (Hrsg. und Übers.): Abū'l-Qāsem Ferdausi: Rostam - Die Legenden aus dem Šāhnāme. Philipp Reclam jun., Stuttgart 2002, S. 369 und 371 f.Werner Heiduczek: Die schönsten Sagen aus Firdausis Königsbuch neu erzählt (nach Görres, Rückert und Schack). Der Kinderbuchverlag, Berlin 1982, ISBN 3-7684-5525-4, Neudruck (Werner Daustein) Hanau o. J., S. 31–47 (Zweites Buch: Destan Zal ...), hier: S. 31 („In Seistan, das man auch Mittagsland nennt, lebte Sam. Er war ... Manotschihr, dem weisen Herrscher über Iran, treu ergeben“) و بسیاری از اتفاقات و رویدادهای مهم شاهکار حکیم توس در آنجا به وقوع می‌پیوندد سرزمین مقدسی که محل پیدایش و خیزش بسیاری از پهلوانان ایران زمین از جمله رستم است.خاتونی پودینه، زهرا، ۱۳۹۷، نقش سیستان در شاهنامه فردوسی، سومین کنفرانس بین‌المللی شرق‌شناسی - فردوسی و فرهنگ و ادبابن خردادبه، عبیدالله بن عبدالله، المسالک و الممالک، ص۳۹، ترجمه حسین قره چانلو، تهران، ۱۳۷۰.

بندانگشتی|چپ|320px|کشته شدن اژدها به دست رستم، خان سوم، اثر عادل عدیلی

سیستان با دشت‌های زیبا و چراگاه‌های پهناور، محلی برای آرامش و جشن و سرور رستم و خاندانش و پهلوانان و پادشاهان است.میرنژاد، سیده زهرا و ابوطالبی، فرح، (۱۳۹۱)، بهمن‌نامه یا تاریخ پهلوانان سیستان؟، ششمین همایش پژوهشهای ادبی، تهران. این سرزمین را در شاهنامه با نام‌های سیستان، زابلستان، زابل، سجستان، سکستان و نیمروز خوانده‌اند. اهمیت سیستان تا بدان جاست که نابودی آن برابر با نابودی رستم و تمام افتخارات است. در گفتگوهای رستم با اسفندیار یکی از دغدغه‌های رستم آن است که پس از مرگش دیگر سیستان حامی ندارد و نگران تاراج است.زینی، مهری، ۱۳۹۷، سیستان، مکان اسطوره ای شاهنامه و ارتباط آن با قهرمان اسطوره‌ای، نخسیتن همایش ملی تحقیقات ادبی با رویکرد مطالعات تطبیقی

 ارتباط سیستان و اساطیر 
در ماجرای ارتباط سیستان با اساطیر و حماسه‌های ایرانی باید به این نکته مهم توجه داشت که سیستان از نظر قدمت یکی از کهن‌ترین مناطقی است که شواهد و قراین به دست آمده وجود پیشینه فرهنگ و تمدن بزرگ بشری در این سرزمین را نشان می‌دهد.
از سوی دیگر از آن جا که منطقه سیستان یکی از نقاط حساس و در معرض حملات اقوام مختلف قرار داشت و از دیرباز یکی از نقاطی بود که برای حفظ سرزمین ایران باید در آن جا تهاجم‌ها دفع می‌شد.
برهمین اساس نبردهای بزرگ و سرنوشت ساز در کهن‌ترین دوران برای حفظ کشور در این منطقه اتفاق افتاده که بسیاری از آن‌ها با پیروزی ایرانیان به پایان رسیده‌است.
قدمت اتفاقات مهم و سرنوشت سازی که برای ملت ایران در این گذرگاه جغرافیایی رخ داده با خطرکردن‌ها و پایداری ایرانیان سبب تثبیت ملیت ایرانی شده و این سرزمین را مستعد کانون وقایع حماسی کرده‌است.

به گفته بسیاری از محققان، فردوسی، رستم، فرهنگ و آیین سیستانی‌ها را می‌شناخت و بدون دلیل این پهلوان را انتخاب نکرد، با توجه به آیین جوانمردی که در امیر یعقوب لیث صفاری وجود داشت فردوسی می‌دانست چنین شخصیت‌هایی در سیستان است. با آیین و فرهنگ آن‌ها آشنا بود و بهترین پهلوانش را از سیستان انتخاب کرد، نه تنها فقط یک پهلوان، بلکه دوره پهلوانی که بهترین دوره شاهنامه است و زیباترین ابیات شاهنامه در این دوره سروده شده مربوط به سیستان و خاندان زال است.

 سه بخش شاهنامه 
شاهنامه به سه بخش اساطیری، پهلوانی و تاریخی تقسیم می‌شود که بهترین قسمت آن پهلوانی است، دوره پهلوانی مربوط به زمانی است که پهلوانان سیستان و خاندان زابل در سیستان حاکم و نگهبان تاج و تخت پادشاهی بودند، برای همین بهترین دوره شاهنامه به سیستان مربوط می‌شود.

 جستارهای وابسته 
 شاهنامه
 ایران (شاهنامه)
 مازندران (شاهنامه)
 پارس (شاهنامه)
 سیستان
 سکستان
 مردم سیستانی

 منابع 

رده:تاریخ سیستان
رده:سیستان
رده:جای‌ها در شاهنامه
رده:مکان‌های جغرافیایی در شاهنامه
رده:اسطوره‌شناسی سیستانی