لب لباب معنوی

لُبّ لُباب معنوی کتابی است از ملّاحسین واعظ کاشفی (متوفا به سال ٩٠٦ یا ۹۱۰هجری قمری، هرات). این کتاب خلاصه‌ای است از مثنوی معنوی اثر مشهور مولانا جلال‌الدین محمد بلخی ست.

لُبّ لُباب معنوی برای مثنوی پژوهان و مثنوی شناسان کتاب ناشناخته‌ای نیست. ده‌ها دست‌نویس این کتاب در کتابخانه‌های ایران، لنین‌گراد، بنگال، پاکستان، بریتانیا و عراق وجود دارد.

واعظ کاشفی ابتدا گزیده‌یی از مثنوی را به نام «لُباب المعنوی» فراهم می‌آورد و سپس آن گزیده را گزیده‌تر و کوتاه‌تر می‌کند و «لُبّ لباب معنوی» می‌نامد.

چنانچه خودش در مقدمه عنوان می کند که «جمعی از رفقای طریق و اَخِلّاء علی‌ التَّحقیق أَنالهمُ اللَّهُ مُناوَلةِ التَّصديقِ و أمَدَّهم بإِمدادِ الإعانةِ وَ إهداءِ التَّوفيق، از این فقیر حقیر کمترینِ کمتر از قطمیر، حسين بن عليّ البَيهقيّ الواعظ المَدعُوّ بـالکَاشفی أصلحَ اللَّهُ حالهُ وَ نوَّر باصلاحِ الحال بالَه، التماس انتخابی دیگر از آن نسخه که موسوم بود به لُبابُ المعنوی فی انتخاب المثنوی… بعد الاستخارَةِ وَالاِستجازة به ایجاب این مُلتمس اقدام رفت… نام او لُبِّ لباب معنوی است/ انتخابِ انتخاب مثنوی است.»

این انتخاب به سال ٨٧٥ هجری قمری پایان می‌پذیرد.

 شیوه تلخیص 
راهنمای کاشفی در انتخاب و تلخیص و تدوین «لُبّ لباب» همان تقسیم‌بندی آشنا و کهن صوفیان است که دینداری را به اقسام سه‌گانه شریعتی، طریقتی و حقیقتی منقسم می‌نمودند. کاشفی هم لُبّ لباب را به سه عین و هر عین را به چند نهر (مجموعاً ۱۶ نهر) و هر نهر را به چند رشحه (مجموعاً ۷۸ رشحه) تقسیم می‌کند. عین اوّل در بیان جوامع اطوار شریعت است و عین دوّم در بیان دقایق اسرار طریقت و عین سوّم در بیان لوامع انوار حقیقت. نهرها و رشحه‌های عین اوّل به بیان ایمان، شهادت، عبادت، طهارت، نماز، روزه، زکات، حجّ، جهاد، قضا و قدر، جبر و اختیار، علم و عقل، رجاء، خوف، عدل، ظلم و مکافات، عرض اعمال، حشر و نشر، حکمت‌های مرگ، بقای روح و بهشت و دوزخ می‌پردازد.

 نسخه‌های خطی 
نسخه ای از این کتاب در کتابخانه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی موجود است.فهرست نسخه‌های خطی فارسی و عربی کتابخانه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1380

 تصحیحات 
از این کتاب تا کنون دو نسخه چاپی وجود دارد. یکی نسخه حاج سید نصرالّه تقوی است که با تصحیح خود ایشان و مقدمه سعید نفیسی توسط بنگاه نشریات افشاری انتشار و در چاپخانه شرکت مطبوعات چاپ شده. تاریخ اولین نشر این نسخه احتمالا باید سال ۱۳۲۰ هجری شمسی باشد. نسخه دیگر تصحیح عبدالکریم سروش است که نخستین بار در سال ۱۳۸۶ توسط انتشارات صراط در ۶۱۸ صفحه و با شمارگان پنج‌هزار نسخه راهی بازار کتاب ایران شد.

 منابع 

رده:شرح‌های مثنوی معنوی
رده:کتاب‌های فارسی
رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر
رده:ویکی‌سازی رباتیک