شعر سپکو

شعر سپکو نام سپکو بنیان‌گذار رضا نعمتی کرفکوهی منشأ سال ۱۳۹۶ ساختار ۲ تا ۷ بند کوتاه قافیه بدون قافیه وزن بدون وزن زبان پارسی‌سره ویژگی کلیدی تکرار کلیدواژه در بند نخست و پایانی توضیح قالبی نوین در شعر نو فارسی که بر پایهٔ آرایهٔ تصدیر طراحی شده است.

شعر سپکو یکی از قالب‌های شعر نو فارسی است که در خرداد ۱۳۹۶ توسط رضا نعمتی کرفکوهی بنیان‌گذاری شد. این قالب بر پایهٔ آرایهٔ ادبی تصدیر شکل گرفته و در نسخهٔ کنونی آن، سرایش شعر با استفاده از واژگان پارسی سره انجام می‌شود.

سپکو در سال‌های اخیر در برخی رسانه‌های فرهنگی نیز معرفی شده است.

 ساختار 

در قالب سپکو، عنصر اصلی شعر «کلیدواژه» نام دارد. کلیدواژه واژه‌ای مستقل با نقش محوری در شعر است که در بند نخست به‌کار می‌رود و در بند پایانی نیز تکرار می‌شود. این تکرار بر پایهٔ آرایهٔ ادبی تصدیر انجام می‌شود و به انسجام ساختاری و معنایی شعر کمک می‌کند.

کلیدواژه باید واژه‌ای گویا و دارای بار معنایی باشد؛ ازاین‌رو ضمایر، افعال ربطی و حروف اضافه نمی‌توانند به‌عنوان کلیدواژه به‌کار روند.

سپکو از دو تا هفت بند کوتاه تشکیل می‌شود. هر بند معمولاً با رسیدن به فعل یا ایجاد مکث معنایی پایان می‌یابد و بر ایجاز و پیوستگی معنایی استوار است.

 زبان 

زبان قالب سپکو در نسخهٔ کنونی آن بر پایهٔ پارسی سره است. در این قالب، سرایش شعر با استفاده از واژگان پارسی‌سره انجام می‌شود و به‌کارگیری واژه‌های غیرفارسی در متن شعر مجاز نیست.

در شیوهٔ نخستین سپکو، تنها استفاده از واژه‌های غیرفارسی به‌عنوان «کلیدواژه» ممنوع بود، اما با معرفی نسخهٔ پارسی‌سره در زمستان ۱۴۰۲، این محدودیت به همهٔ واژگان شعر گسترش یافت و به‌کارگیری واژگان پارسی‌سره به یکی از اصول این قالب تبدیل شد.

هدف از این رویکرد، بهره‌گیری از ظرفیت‌های زبان فارسی و ترویج واژه‌گزینی پارسی در سرایش شعر عنوان شده است.

 تاریخچه 

سپکو در خرداد ۱۳۹۶ توسط رضا نعمتی کرفکوهی بنیان‌گذاری شد. نام «سپکو» از ترکیب دو واژهٔ «سپید» و «کلیدواژه» ساخته شده است.

در شیوهٔ نخستین این قالب، تنها استفاده از واژه‌های غیرفارسی به‌عنوان «کلیدواژه» مجاز نبود و استفاده از این واژه‌ها در دیگر بخش‌های شعر امکان‌پذیر بود. در این دوره، آثار متعددی در قالب سپکو منتشر شد که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به کتاب سپکو؛ فرازی نو در شعر قرن ۱۴ اثر رضا نعمتی کرفکوهی اشاره کرد.

در زمستان ۱۴۰۲ نسخهٔ «سپکو پارسی‌سره» معرفی شد. در این نسخه، افزون بر ممنوعیت استفاده از واژه‌های غیرفارسی به‌عنوان کلیدواژه، به‌کارگیری واژه‌های غیرفارسی در سراسر شعر نیز ممنوع شد و استفاده از واژگان پارسی‌سره به یکی از اصول این قالب تبدیل گردید.

 نمونه 

نمونه‌ای از شعر سپکو با کلیدواژهٔ «چشم» اثر رضا نعمتی کرفکوهی:

 چشم‌هایم را گردن بگیر
 و گونه‌گونه
 بر اشک‌هایم روان شو
 که من چشمه‌چشمه
 به پای چشم‌هایت خشکیدم

در این شعر، واژهٔ «چشم» به‌عنوان کلیدواژه در بند نخست و بند پایانی تکرار شده و بر پایهٔ آرایهٔ ادبی تصدیر، پیوند ساختاری و معنایی میان آغاز و پایان شعر را شکل داده است.

 بازتاب رسانه‌ای 

شعر سپکو در برخی رسانه‌های فرهنگی و دیداری معرفی شده است. در یکی از برنامه‌های تلویزیون جمهوری اسلامی ایران، طی گفت‌وگو با یکی از شاعران سپکو، این قالب و ویژگی‌های آن معرفی شد. نسخهٔ کامل این برنامه در آرشیو تلوبیون در دسترس است.

خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) نیز در گزارشی دربارهٔ رونمایی مجموعهٔ شعر چشمه‌های چشم تو، ضمن معرفی قالب سپکو، به ویژگی‌هایی مانند کوتاه‌بودن شعر، تکرار کلیدواژه در بند پایانی و استفاده از واژگان پارسی‌سره اشاره کرده است.

 آثار 

از زمان معرفی سپکو، شاعران متعددی در این قالب به سرایش و انتشار مجموعه‌های شعری پرداخته‌اند.

از جملهٔ آثار منتشرشده در این قالب می‌توان به فرازی نو در شعر قرن ۱۴ و سپکو اثر رضا نعمتی کرفکوهی، سیب کال حوا اثر نعیمه المولی، پشت پلک شب اثر آزاده ادیبیان، تکیه بر دیوار تنهایی اثر هایده نثری، جرقه‌های امید اثر ابوالفضل ظریف تمهیدی، پا به پای خیال اثر پری اکبرپور، جنگ چامه‌های سپکو: چشمه‌های چشم تو اثر مرضیه زمانی دهکردی، آوای شعر سپکو اثر رجبعلی باقری و راس ساعت مهتاب اثر محمدرضا رزاقی اشاره کرد.

 جستارهای وابسته 

 شعر نو فارسی
 تصدیر
 پارسی سره

 منابع