تن‌تن‌ایماژیناتیو

تن‌تن‌ایماژیناتیو () که پیش‌تر با نام مولینسار (و قبل از آن تن‌تن لایسنسینگ یا TL) شناخته می‌شد، یک شرکت سهامی تحت قوانین بلژیک است که مسئولیت بهره‌برداری تجاری از آثار هرژه را بر عهده دارد. نیک رادول، کارآفرین بریتانیایی و همسر فنی فلامینک (بیوه هرژه)، مدیریت این مجموعه را به عنوان مدیرعامل بر عهده دارد. شرکت سهامی مولینسار، مالک انتشارات مولینسار است که وظیفه انتشار آثار مربوط به هرژه و آثار او را بر عهده دارد.

فعالیت اصلی این شرکت در زمینه مدیریت حق تکثیر (کپی‌رایت) و علائم تجاری، موضوع مناقشات فراوانی بوده است؛ هم از نظر اخلاقی و هم از نظر قضایی. این شرکت به‌طور مستمر به مراجع قضایی شکایت می‌کند، اما در موارد متعددی با شکست مواجه شده است. برای نمونه، در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۲۱، دادگستری فرانسه «استثنای نقیضه» را در پرونده‌ها به رسمیت شناخت؛ همچنین در سال ۲۰۱۵، دادگستری هلند جایگاه این شرکت به عنوان صاحب‌حقِ متون و تصاویر (از نظر حق مؤلف) را زیر سؤال برد.

 تاریخچه 
در زمان حیات هرژه، امتیاز بهره‌برداری از محصولات جانبی در مالکیت مشترک استودیو هرژه و لو لومبار (به مدیریت ریمون لوبلان، ناشر مجلهٔ تن‌تن) بود و توسط آن‌ها مدیریت می‌شد. از سوی دیگر، حق فروش تمامی کتاب‌ها که ۱۰ تا ۱۵ درصد از کل گردش مالی را شامل می‌شد، از سال ۱۹۳۴ در تمامی کشورها به ناشر دیرینه آثار او، یعنی انتشارات کسترمن تعلق داشت.

 تن‌تن لایسنسینگ 
پس از مرگ هرژه در مارس ۱۹۸۳، مدیریت حقوق آثار این هنرمند به همسر دومش، فَنی رِمی (که از سال ۱۹۵۶ به عنوان رنگ‌آمیز در استودیو هرژه مشغول به کار بود) واگذار شد؛ مدیریت حقوق جانبی (مرچندایزینگ) نیز به آلن باران، فرد مورد اعتماد و منشی مخصوص هرژه که از سال ۱۹۷۸ وارد استودیو شده بود، سپرده شد.

در مارس ۱۹۸۳، استودیو هرژه به دو نهاد مجزا تقسیم شد:
 نهاد اول به مدیریت فَنی رمی (که بعدها به فَنی رادول تغییر نام داد)، از سال ۱۹۸۶ به بنیاد هرژه تبدیل شد (و در سال ۲۰۰۶ دوباره نام استودیو هرژه را به خود گرفت). هدف این نهاد، مدیریت آثار هرژه و نظارت بر رعایت حقوق معنوی آن‌هاست.
 نهاد دوم با نام «باران اینترنشنال لایسنسینگ» (BIL) در سال ۱۹۸۳ به درخواست فَنی رمی تأسیس شد. مدیریت این شرکت بر عهده آلن باران بود که سه چهارم سهام آن را در اختیار داشت. یک چهارم باقی‌مانده طبق قراردادی تا ۳۱ ژوئیه ۱۹۹۰ در اختیار «انتشارات لومبار»، ناشر مجله تن‌تن بود. شرکت «باران اینترنشنال لایسنسینگ» مسئول بهره‌برداری تجاری، مدیریت حق تکثیر و محصولات جانبی (به‌ویژه مواردی که خود تولید می‌کرد) بود.

شرکت «باران اینترنشنال لایسنسینگ» اقدام به تأسیس «تن‌تن لایسنسینگ» کرد و ساختار حقوقی خود را از شرکت خصوصی مسئولیت محدود به اس.ای. تغییر داد. تیم مدیریتی در آن زمان شامل آلن باران، دو تن از دوستانش (ژان-مانوئل دوویویه گرافیک و ژان-کلود ژوره متخصص بازارپردازی) و همچنین نیک رادول بود. رادول در آن زمان جوان تن‌تن‌دوستی بود که فروشگاهی تخصصی در زمینه دنیای تن‌تن در لندن باز کرده بود و به عنوان کارگزار حقوق تن‌تن در بریتانیا فعالیت می‌کرد.

در سال ۱۹۸۸، آلن باران با همکاری «مدیا پارتیسی‌پاسیون» (مالک جدید انتشارات لومبار) قصد احیای مجله تن‌تن را داشت. به همین منظور شرکت «یتی پرس» تأسیس و دفتری در پاریس گشوده شد. مجله تن‌تن ریپورتر به مدت هفت ماه منتشر شد، اما فروش آن مطابق انتظار نبود. این شکست ۱۳۰ میلیون فرانک بلژیک به سرمایه‌گذاران ضرر زد و در نهایت منجر به لغو تفاهم‌نامه حقوقی با انتشارات لومبار در ژانویه ۱۹۸۹ شد.

باران همچنین شرکت «تن‌تن کامیونیکیشن» را با هدف راه‌اندازی «تن‌تن تی‌وی» تأسیس کرد، پروژه‌ای که هرگز به سرانجام نرسید. در آن زمان «باران اینترنشنال لایسنسینگ» به یک هلدینگ کوچک با چندین شرکت زیرمجموعه تبدیل شده بود.

آلن باران و نمایندگان کسترمن در حال مذاکرات پیشرفته با استیون اسپیلبرگ برای ساخت یک فیلم بلند جدید بودند. هدف باران حفظ اصالت آثار هرژه و جلوگیری از خروج کنترل حقوق از دست آن‌ها بود. پس از بررسی‌های تجاری و حقوقی، اولین قرارداد ۴۰ صفحه‌ای با اسپیلبرگ امضا شد، اما در نهایت به توافق نهایی نرسیدند.

در پی شکست‌های پیاپی و اختلاف نظر در استراتژی‌های تجاری با تیم مدیریتی که حالا توسط نیک رادول اداره می‌شد و همچنین درگیری‌های متعدد با «بنیاد هرژه»، آلن باران سرمایه زیادی را از دست داد و سهام خود را در اوت ۱۹۹۰ به شرکت مالی «بلفیکور» واگذار کرد. بلفیکور نیز در ۲۳ اکتبر ۱۹۹۱ «تن‌تن لایسنسینگ» را به گروه تلویزیونی فرانسوی کانال پلاس فروخت. در این زمان نیک رادول به عنوان مدیر جدید منصوب شد.

گروه کانال پلاس حدود هفتاد مجوز تولید محصول جانبی در زمینه‌های مختلف صادر کرد که گاهی کیفیت نازلی داشتند. هدف آن‌ها جذب مخاطب گسترده به‌ویژه کودکان بود، چرا که می‌دانستند پس از مرگ نویسنده، استودیو هرژه کتاب جدیدی منتشر نخواهد کرد. این گروه از طریق زیرمجموعه انیمیشن‌سازی خود ایلیپسنیم و با همکاری شرکت نلوانا، مجموعه انیمیشن جدیدی از داستان‌های تن‌تن به نام ماجراهای تن‌تن تولید کرد که نخستین بار در مه ۱۹۹۲ در فرانس ۳ و ام ۶ پخش شد.

اصطکاک و اختلاف نظر میان گروه کانال پلاس و بنیاد هرژه بسیار زیاد بود. سرانجام در سال ۱۹۹۶، فَنی و نیک رادول موفق شدند «تن‌تن لایسنسینگ» را به مبلغ ۱۳۲ میلیون فرانک بلژیک (حدود ۳ میلیون یورو در آن زمان) از کانال پلاس بازخرید کنند. به این ترتیب، آن‌ها مالکیت کامل این شرکت را به دست آوردند.

 مولینسار 
در دسامبر ۱۹۹۶ و در پی این بازخرید، بنیاد هرژه (که از سال ۲۰۰۶ به استودیو هرژه تغییر نام داد)، نام «تن‌تن لایسنسینگ» را به «شرکت سهامی مولینسار» تغییر می‌دهد. از آن پس، افرادی مدیریت این شرکت را بر عهده می‌گیرند که پیش‌تر وظیفه‌شان نظارت بر رعایت حقوق معنوی آثار هرژه بود.

نیک رادول، همسر فَنی، به‌سرعت مدیریت حقوق را در دست می‌گیرد و تعداد قراردادهای امتیاز (لیسانس) را به‌شدت کاهش می‌دهد؛ به‌طوری که تعداد آن‌ها از ۷۶ به ۱۰ مورد می‌رسد. این تصمیم قربانیان اقتصادی به جای می‌گذارد، از جمله یک تولیدکننده ظروف که ورشکست می‌شود. این اقدام همچنین باعث سقوط سودآوری شرکت مولینسار شده و آن را به‌سرعت زیان‌ده می‌کند. «فورتیس»، بانک دیرینه تن‌تن، از آن‌ها فاصله می‌گیرد. نیک رادول بیهوده تلاش می‌کند تا با پخش مجموعه انیمیشن جدیدی که توسط الیپس پروگرام ساخته شده مخالفت کند؛ چرا که تصور می‌کرد کنترل حقوق آن بسیار دشوار خواهد بود. با این حال، پروژه انیمیشن بسیار پیشرفته‌تر از آن بود که رادول بتواند متوقفش کند.

مدیریت آثار هرژه توسط نیک رادول میان تن‌تن‌دوستان، برخی روزنامه‌نگاران تخصصی و ناشر دیرینه، یعنی کسترمن، بسیار جنجال‌برانگیز است؛ آن‌ها اغلب این مدیریت را بیش از حد سخت‌گیرانه و حتی ناشیانه می‌دانند. قیمت محصولات جانبی که اغلب کالاهایی لوکس محسوب می‌شوند، ۳۰ تا ۴۰ درصد افزایش می‌یابد. به گفته خودِ نیک رادول، او می‌خواهد تن‌تن را به «رولز-رویسِ دنیای کمیک» تبدیل کند. نظارت بر تصاویر آثار هرژه بسیار وسواس‌گونه است و پیگیری‌های قضایی به‌کرات رخ می‌دهد؛ به‌ویژه علیه سایت‌های اینترنتی آماتور یا پروژه‌هایی که تحقق‌شان طولانی شده بود (مانند اقتباس سینمایی تن‌تن یا موزه هرژه که به دلیل طولانی شدن روند ساخت، همواره مورد انتقاد بودند).

در سال ۱۹۹۹، نیک رادول برنامه‌ریزی می‌کند تا ۲۰۰ فروشگاه تن‌تن یا «فضای تن‌تن» را در فرانسه و کشورهای بنلوکس افتتاح کند، اما این پروژه فاقد یک سیاست توسعه واقعی بود و تأمین کالا نیز به اندازه کافی صورت نمی‌گرفت؛ در نتیجه، کمتر از نیمی از فروشگاه‌های پیش‌بینی شده افتتاح شدند. پس از آن، مولینسار سیاست تنوع‌بخشی خود را در پنج حوزه بازتعریف کرد: پوشاک، اشیای کلکسیونی، نشر (انتشارات مولینسار)، چندرسانه‌ای و تبلیغات. با این حال، بازپرداخت بدهی‌های ناشی از شکست‌های قبلی (به‌ویژه بدهی‌های سال ۱۹۸۸)، در فاصله سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ همچنان دشوار بود.

مجموعه‌ای از رویدادهای فرهنگی (مانند نمایشگاه «تن‌تن، هادوک و کشتی‌ها» در سن-نزر در سال ۱۹۹۹؛ تن‌تن در موزه دریانوردی پاریس در سال ۲۰۰۱؛ نمایشگاه دائمی در شاتو دو شوورنی؛ «تن‌تن در دریا» در موزه دریانوردی لندن در سال ۲۰۰۴ و غیره)، کمدی موزیکال معبد خورشید در آنتورپ و انتشار جلد اول مجموعه «گاه‌شمار یک اثر» با استقبال مالی خوبی روبه‌رو شدند.

از سال ۲۰۰۴، یعنی سالگرد ۷۵ سالگی تن‌تن، سیاست تجاری مولینسار تغییری اساسی کرد و با انعطاف‌پذیری بیشتر و دوری از رویکرد نخبه‌گرایانه، تلاش کرد تا مخاطبان جوان‌تر را جذب کند. در این دوره، عروسک‌های پولیشی میلو و فیگورهای پلاستیکی دوباره در بازار ظاهر شدند.

در سال ۲۰۱۱، نخستین فیلم بلند از سه‌گانه‌ای به کارگردانی استیون اسپیلبرگ و پیتر جکسون اکران شد. پس از مذاکرات، استودیوی فیلم‌سازی سونی پیکچرز کنترل مدیریت محصولات جانبی را در اختیار گرفت که طبق برآوردها، ۳۰ درصد سود آن به پیتر جکسون و اسپیلبرگ می‌رسید و بهره‌ مالکانه‌ای درخور توجه نیز نصیب مولینسار می‌شد.

 تن‌تن‌ایماژیناتیو 
در سال ۲۰۲۲، این شرکت نام خود را به «تن‌تن‌ایماژیناتیو» تغییر داد. هدف شرکت از این اقدام، «بازگرداندن واژه «تن‌تن» به نامِ بدنه اجرایی، مدیریتی و تجاری مجموعه بود؛ چرا که این یک نام نمادین است و این مزیت بزرگ را دارد که در سطح بین‌المللی بسیار شناخته‌شده‌تر است [...]».

بنا بر اعلام این شرکت، «این نام جدید بازتاب‌دهنده چشم‌اندازهای نوینی برای ورود به دنیای مجازی، جهان خیال و تخیل است. در این واژه، هم‌زمان مفاهیم «تصویر» (Image) و «خیال» (Imaginaire) یافت می‌شود که دو رکن اصلی دنیای هرژه به‌شمار می‌روند.»imaginatio + "Moulinsart devient officiellement Tintinimaginatio", 21 septembre 2022, sur le site d'actuabd.com

 مناقشات و جنجال‌ها 
فعالیت اصلی این شرکت در زمینه مدیریت حق تکثیر و علائم تجاری، موضوع مناقشات فراوانی بوده است؛ هم از نظر اخلاقی و هم از نظر قضایی. این شرکت به‌طور مستمر اقدام به طرح شکایت در مراجع قضایی می‌کند، اما در چندین مورد با شکست مواجه شده است. برای نمونه، در سال ۲۰۱۱، دادگستری فرانسه «استثنای نقیضه» را به رسمیت شناخت، در حالی که در سال ۲۰۱۵، دادگستری هلند اساسِ جایگاه این شرکت به عنوان صاحب‌حقِ متون و تصاویر کتاب‌های هرژه را زیر سؤال برد.

 سیاست تهاجمی شرکت 
شرکت مولینسار سیاست تهاجمی شدیدی را در قبال حق تکثیر دنبال می‌کند و حتی از پذیرش «استثنای نقیضه» نیز سر باز می‌زند. با این حال، دادگاه‌ها همیشه با ادعاهای این شرکت موافق نیستند.

 نبودِ حق استناد به آثار گرافیکی: پروندۀ بوب گارسیا 
در اکتبر ۲۰۰۹، شرکت سهامی مولینسار در دادگاه تجدیدنظر، بوب گارسیا نویسنده رمان را به پرداخت جریمه‌ای نزدیک به ۴۸٬۶۰۰ یورو محکوم کرد. جرم او استفاده از تصاویر کوچک به عنوان «استناد گرافیکی» در کتابی بود که برای معرفی تن‌تن به کودکان نوشته شده و تنها در ۵۰۰ نسخه منتشر شده بود. از آنجا که این نویسنده توان مالی پرداخت جریمه را نداشت، شرکت اقدام به توقیف خانه او کرد.

 استثنای نقیضه: پرونده گوردون زولا 
انتشارات «لئوپار ماسکه» مجموعه‌ای از رمان‌ها را با نام ماجراهای سن-تن و دوستش لو به قلم گوردون زولا منتشر کرد که در واقع نقیضه‌ای بر دنیای تن‌تن بود. مولینسار این رمان‌ها را مصداق «جعل» دانست و معتقد بود که این آثار به سیاست کنترل تصویر تن‌تن لطمه می‌زنند؛ لذا از ناشر شکایت کرد. ناشر نیز در دفاع از خود به «استثنای نقیضه» Parody Exception استناد کرد.

در فوریه ۲۰۱۱، دادگاه درخواست‌های مولینسار را رد کرد. دادگاه خاطرنشان کرد که «قصد نقیضه‌پردازی از طریق استفاده از جناس‌های متعدد، اغراق در ویژگی‌های شخصیتی و سبک نوشتاریِ مبتنی بر بازی‌های زبانی مشهود است» و این رمان‌ها «هرچند از آثار هرژه تغذیه می‌کنند، اما به اندازه کافی از آن فاصله گرفته‌اند تا از هرگونه خطر اشتباه گرفته شدن (با اثر اصلی) جلوگیری کنند؛ چه از طریق قالب رمان و چه از طریق پیرنگ‌های داستانی بدیعی که توصیف می‌کنند.»Paris (2e ch.), 11 février 2011.

همچنین در مه ۲۰۲۱، دادگاه رِن به سود هنرمندی به نام «گزاویه مارابو» رای داد. او تابلوهایی از تن‌تن را در فضایی الهام‌گرفته از آثار ادوارد هاپر نقاشی کرده بود که دادگاه آن را نیز مصداق «استثنای نقیضه» دانست.

 سستیِ ادعاها در زمینه حق تکثیر (کپی‌رایت) 
در سال ۲۰۰۹، مولینسار قرارداد جدیدی تنظیم کرد تا به کلوپ‌های آماتورِ تن‌تن‌دوست اجازه دهد در ازای پرداخت مبالغی، تصاویر تن‌تن را منتشر کنند. اکثر آن‌ها پذیرفتند یا تصمیم گرفتند دیگر تصویری منتشر نکنند. اما انجمن هلندی «هرژه خنوت‌شاپ» (Hergé Genootschap) درخواست‌های مولینسار را رد کرد. مولینسار علیه آن‌ها در دادگاه مدنی هلند شکایت کرد و با وجود شکست اولیه، درخواست تجدیدنظر و صدور حکم توقیف برای جلوگیری از هرگونه انتشار جدید را داد؛ آن‌ها در این پرونده ۱۰۰٬۰۰۰ یورو غرامت مطالبه کردند.

در ژوئن ۲۰۱۵، دادگاه لاهه در مرحله تجدیدنظر بار دیگر مولینسار را محکوم کرد. انجمن تن‌تن‌دوستان قراردادی مربوط به سال ۱۹۴۲ را ارائه کرد که در آن صراحتاً قید شده بود هرژه حقوق مادی متون و تصاویر را به انتشارات کسترمن واگذار کرده است. این سند، کل ادعاهای مولینسار در مورد مالکیت حق کپی‌رایت را زیر سؤال برد.

سپس شرکت مولینسار به «حق علامت تجاری» متوسل شد، اما دادگستری هلند اعلام کرد از آنجا که این انجمن فعالیت تجاری ندارد، این حق نمی‌تواند علیه آن‌ها به کار گرفته شود. طبق رای دادگاه، شرکت مولینسار هیچ حقی برای مطالبه وجه از انجمن‌های تن‌تن‌دوست در ازای بازنشر تصاویر کتاب‌ها ندارد.

 منابع 

کتاب‌شناسی 

 
 

رده:شرکت‌های بروکسل
رده:ماجراهای تن‌تن و میلو
رده:هرژه