محمد قدری پاشا

بندانگشتی|محمد قدری باشا

محمد قدری پاشا معلومات شخصیةزاده
زادگاهسال 1821ملویمرگ(به عمر 64–65)باسم: Muḥammad,‏ Qadrī — المُعرِّف الاستنادیُّ الافتراضیُّ الدَّولیُّ (VIAF): https://viaf.org/viaf/310678661/ — تاریخ الاطلاع: 9 أکتوبر 2017المؤلف: المکتبة الوطنیة الفرنسیة — العنوان: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم — مُعرِّف المکتبة الوطنیَّة الفرنسیَّة (BnF): https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb16277929p — باسم: Muḥammad Qadrī Bāšā — الرخصة: رخصة حرةمُعرِّف دلیل الألماس العام: https://opac.diamond-ils.org/agent/17696 — باسم: Mohamed Cadri Pashaقاهرهسکونتدولت عثمانی الحیاة العملیةمراکز تحصیلمکتب السندانشگاه ازهرشغلحقوق دان مترجم، مدرس، فقیه، وموسیقی دانزبان‌هاعربی، ترکی، فارسی- دری، فرانسوی
محمد قادری پاشا (مالاوی، حدود ۱۸۲۱ م / ۱۲۳۷ ق - ۲۱ نوامبر ۱۸۸۶ م / ۱۷ ربیع الاول ۱۳۰۶ ه‍. ق) فقیه مصری ترک الاصل در مصر، در فقه اسلامی، به ویژه حنفی دارای کتب و تألیف است.

 تولد و خانواده اش 
او در شهر ملوی به دنیا آمد و خانواده‌اش از شهر وزیر کوپرولی در آناتولی بودند و پدربزرگ قدری پاشا والی آن ولایت بود. پدر قدری پاشا که قدری آقا نام داشت، به مصر آمد و در آنجا سکنی گزید و سپس به فرمانداری منطقه مالاوی منصوب شد و در آنجا ازدواج با دختری که اصالتاً مصری بود، از خانواده و دودمان با اصل و نسبی ازدواج کرد.توفیق إسکاروس: محمد قدری باشا. مجلة المقتطف، المجلد 48، العدد 3، مارس 1916، ص 252 ـ 263

او دو برادر ناتنی داشت که یکی از آنها پیش از او در آناتولی درگذشت و او نصیرالدین قدری است و دیگری بعد از او درگذشت. او قدری بیگ است که در زمان سلطان عبدالعزیز از کارگزاران چهارراه شاهی بود و در قسطنطنیه ماند و در آنجا درگذشت.توفیق إسکاروس: محمد قدری باشا. مجلة المقتطف، المجلد 48، العدد 3، مارس 1916، ص 252 ـ 263

 آموزش و تحصیلات او 
محمد قادری اولین دروس خود را در مدرسه خصوصی کوچکی در ملاوی آموخت، سپس به قاهره رفت و به مدرسه السون - که در آن زمان در ابوزعبل بود- پیوست و دروس خود را در آنجا به پایان رساند و مکرراً از دانشگاه ازهر بازدید می‌کرد. او تحصیلات خویش را در این دانشگاه در علوم عربی و پزشکی قانونی، حتی پس از فارغ‌التحصیلی از مدرسه السون و انتصاب به عنوان دستیار مترجم ادامه داد. تأثیر این امر در کتاب‌هایی که پس از آن تألیف کرد که حکایت از تجربه عمیق او در فقه اسلامی دارد.توفیق إسکاروس: محمد قدری باشا. مجلة المقتطف، المجلد 48، العدد 3، مارس 1916، ص 252 ـ 263

 زندگی شغلی او 
محمد قادری به سمت مترجمی در وزارت دارایی منصوب شد و هنگامی که مصریان ایالت شام را اشغال کردند، شریف پاشا را به فرمانداری آن منصوب کرد، پس محمد قدری را با خود برد و تا زمانی که به آستانه سفر کرد و او را برد، نزد او ماند. با او چه در روزنامه‌های فرانسوی به ترکی آمده‌است، سپس در زمان خدیو اسماعیل به تدریس شاهزاده ابراهیم بن احمد منصوب شد، سپس به عنوان استاد زبان فارسی و ترکی در مدرسه شاهزاده مصطفی پاشا فاضل منصوب شد. سپس خدیو اسماعیل او را به عنوان استاد و مربی فرزندش ولیعهد شاهزاده توفیق انتخاب نمود. در کنار آن به تدریس تاریخ و جغرافیا در مدرسه ای که به‌طور خاص برای تحصیل ولیعهد و برادرانش (حسین کامل) تأسیس گردیده بود، مقرر شد.توفیق إسکاروس: محمد قدری باشا. مجلة المقتطف، المجلد 48، العدد 3، مارس 1916، ص 252 ـ 263

پس از انصراف ولیعهد از تلمذ نزد محمد قدری، خدیو اسماعیل او را در دارالترجمه جامعه اهل سنت منصوب کرد و پس از آن در قسمت معارف گمار و بعد از آن، به شورای بازرگانان اسکندریه و سپس به دفتر امور خارجه به عنوان رئیس بخش ترجمه منتقل شد و تنها بخش ترجمه رسمی دولتی به او سپرده شد. پس از این وظیفه، قدری پاشا به عنوان بازرس و ناظر در قسمت معارف پیشنهاد شد ولی او قبول نکرد اما به جای آن، به عنوان مشاور به محاکم مختلط مقرر گردید که این تقرر را پذیرفت.توفیق إسکاروس: محمد قدری باشا. مجلة المقتطف، المجلد 48، العدد 3، مارس 1916، ص 252 ـ 263

 قادری پاشا وزیر می‌شود 
قدری پاشا در زمان خدیو توفیق، وزیر معارف وقت، برای مدت کوتاهی به سمت ناظر حقانیه منصوب شد و پس از آن مجدداً به عنوان وزیر حقانیه بازگشت.توفیق إسکاروس: محمد قدری باشا. مجلة المقتطف، المجلد 48، العدد 3، مارس 1916، ص 252 ـ 263

 کار حقوقی او 
در زمان خدیو اسماعیل، سلطان عبدالعزیز از خدیو خواست تا قدری پاشا و مصطفی افندی رسمی را مأمور بازنگری در قانون اساسی عثمانی کند که نشان می‌دهد قدری پاشا در علم حقوق تا چه حد مشهور بوده‌است و پس از آن او پشت سر نامزدی او برای تصدی مسئولیت بود.توفیق إسکاروس: محمد قدری باشا. مجلة المقتطف، المجلد 48، العدد 3، مارس 1916، ص 252 ـ 263

قدری پاشا در دوران وزارت خارجه - اواخر عصر خدیو اسماعیل - سیستم ویژه ای را برای وزارت دارایی ایجاد کرد.توفیق إسکاروس: محمد قدری باشا. مجلة المقتطف، المجلد 48، العدد 3، مارس 1916، ص 252 ـ 263

محمد قدری پاشا به ترجمه قوانین محاکم مختلط روی آورد تا سرآغازی برای وضع قوانین در محاکم جدیدی باشد که خدیو اسماعیل می‌خواست آنها را به مثابه وجه تکمیلی محاکم مختلط تأسیس نماید.

 سرگرمی او موسیقی بود 
قدری پاشا، در نواختن عود مهارت داشت و رساله ای در زمینه موسیقی‌شناسی نگاشته‌است و در آن نت‌ها را به صورت برج‌هایی ساخته‌است که پیش از او هیچ‌کس دیگری چنین اثری خلق نکرده‌است.توفیق إسکاروس: محمد قدری باشا. مجلة المقتطف، المجلد 48، العدد 3، مارس 1916، ص 252 ـ 263

 از کتاب‌های او 
 تاریخ مختصر مصر به زبان فرانسوی در قاهره در مطبوعات Anse and Maurice Palmuski در ۱۵ صفحه (۱۸۶۹) نشر شده‌است.
 اطلاعات جغرافیایی همراه با برخی مرورهای تاریخی از مهم‌ترین شهرهای مصر (به فرانسوی و عربی، Combo Press، قاهره، ۱۸۶۹)
 مختصری در حساب فرانسوی
 الدر المنتخب من لغات الفرنسیس و العثمانیین و العرب، (در سال ۱۸۷۰ در اسکندریه چاپ شد و زمانی که در جامعه سنی بود در مطبوعات ملی تجدید چاپ شد)
 اجرومیه به زبان عربی با احکام آن (در حیات مؤلف آن چاپ نشده‌است)
 الدر النفیس به زبانهای عربی و فرانسوی (کتابی عظیم با بیش از ۷۰۰ صفحه)
 مروارید اهل سنت (۳ جزء، یکی برای لغت و دو قسمت دیگر برای جملات و امثال، چاپ ۱۲۸۰ ق / ۱۸۶۳ م)
 واژگان گیاه‌شناسی (نوشته شده توسط وی در زمان استادی زبان فرانسه در کسر العینی)
 مترادف در فرانسه و عربی
 ترجمه شرح حال محمد توفیق پاشا خدیو مصر (احتمالاً به درخواست خود توفیق تنظیم شده و در کتب خانات مایه سنی سپرده شده و نسخه ای از آن برای چاپ به پاریس فرستاده شده‌است. در کتاب تاریخ عمومی)
 رساله‌ای در ریخت‌شناسی (در ۱۰ برگ، تألیف ۱۳۰۰ ق / ۱۸۸۳ م)
 بهترین اقدامات احتیاطی در مورد کاهش جرایم ).
 مرشد الحیران إلی معرفة أحوال الإنسان فی المعاملات الشرعیة علی مذهب الإمام الأعظم أبی حنیفة النعمان، مطابق با عرف سرزمین‌های مصر و سایر ملل اسلامی.
 قانون العدل والإنصاف للقضا علی مشاکل الأوقاف (چاپ بولاق در ۱۸۹۴)
 االأحکام الشرعیة فی الأحوال الشخصیة (چاپ بولاق ۱۲۹۸ ق / ۱۸۸۱ م)
 تطبیق ما وجد فی القانون المدنی موافقًا لمذهب أبی حنیفة
 قطر أنداء الدیم فی النصائح والمواعظ والحکم (جمع‌آوری شده از کتب ادبی و چاپ شده در چاپخانه مدارس، به عنوان نمونه مجموعه عبدالله پاشا فکری به نام «الدرار الغوال فی مواعظ و امثال»)
 دیوان شعر (که توسط پسرش محمود بیگ گردآوری شده‌است)

 آثاری که او ترجمه کرد 
 عربی‌سازی قوانین فرانسوی، معروف به کد (با جمعی از مترجمان مصری، جمع‌آوری و چاپ در مطبوعات امیری در سال ۱۲۸۳ هجری قمری / ۱۸۶۶ م، و به محمد قادری پاشا اعرابی «حدود و حقوق جزا» اعطا شد).
 او با دیگران - در حدود سال ۱۸۷۴ - در عربی‌سازی قانون دادگاه‌های مختلط در آماده‌سازی برای انتخاب آنچه که برای دادگاه‌های مدنی مناسب موقعیتش است، شرکت کرد.

محمد قادری پاشا در روز چهارشنبه ۱۷ ربیع الاول ۱۳۰۶ هجری قمری برابر با ۲۱ نوامبر ۱۸۸۶ میلادی در سن ۶۵ سالگی درگذشت.توفیق إسکاروس: محمد قدری باشا. مجلة المقتطف، المجلد 48، العدد 3، مارس 1916، ص 252 ـ 263

منابع

رده:افراد مصری ترک‌تبار
رده:درگذشتگان ۱۳۰۴ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۸۸۶ (میلادی)
رده:زادگان ۱۲۳۷ (قمری)
رده:زادگان ۱۸۲۱ (میلادی)
رده:وزیران آموزش و پرورش مصر