گویش کلاردشتی

گویش کلاردشتی یا طبری کلاردشتی شاخه ای از گویش طبری رویانی از زبان طبری است که در نواحی غربی استان مازندران همچون شهرستان کلاردشت و شهر کلاردشت گویش می‌شود و با گویش‌های طبری چالوس، عباس‌آباد، نوشهر و نور نزدیکی دارد. زبان مازندرانی زبانی است که در استان مازندران و قسمت‌هایی از استان‌های گلستان، سمنان، تهران و البرز رایج است.
وبگاه گلاتولوگ گویش کلارستاق و گویش کلاردشت را گویش‌هایی از زبان مازندرانی می‌داند. Dialect: Kalarestaqi, , “Dialect: Kalarestaqi” glottolog, Dialect: Kelardashti, , “Dialect: Kelardashti” glottolog, حبیب برجیان گویش مناطق کجور و کلار را از لهجه‌های زبان مازندرانی می‌داند. ایران کلباسی گویش کلاردشت و تنکابن را گونه‌ای از زبان مازندرانی می‌داند.
گویش بومی مناطق از چالوس تا خود تنکابن (گویش منطقه کلارستاق) گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد فردوس آقاگل‌زاده دو گویش چالوس و کلاردشت را گویشی از زبان مازندرانی معرفی می‌کند. در سال ۱۳۸۱ «واژه‌نامه بزرگ تبری» به ویراستاری «جهانگیر نصری اشرفی» منتشر شد که در بردارنده واژگانی از گویش‌های عباس‌آباد و آمل و بابل و بهشهر و علی‌آباد کتول و کردکوی و نوشهر و ساری و تنکابن و دیگر مناطق بود.The dictionary edited by Naṣri Ašrafi (1381 Š./2002) contains vocabulary from the dialects of ʿAbbāsābād, Āmol, Bābol, Behšahr, Katul, Kord-kuy, Nowšahr, Sāri, Qāʾem-šahr, Tonokābon, etc. (in part compared with Pahlavi)., (Prods Oktor Skjærvø), “IRAN vi. IRANIAN LANGUAGES AND SCRIPTS (2) Documentation” Encyclopædia Iranica, online edition در کتاب واژه‌نامه بزرگ تبری گویشی که در منطقه کلارستاق شامل چالوس و کلاردشت و تنکابن شرقی (کلارستاق باستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم و لنگا و نواحی جلگه ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد) تکلم می‌شود گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد.

 ساختار گویش طبری کلاردشتی
 ضمایر 
در مازندرانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

 ضمیر ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع فاعلی، ساریگویش ساری (مازندرانی)، گیتی شکری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، سال 1374، ص 75 men te ve emâ šemâ vešun مفعولی، ساری mere tere vere emâre šemâre vešunre ملکی، ساری me te vene ame šeme vešune فاعلی، چالوس men to ve amâ šomâ vešon مفعولی، چالوس mene/mere tere vere amâre šomâre vešonre ملکی، چالوس me te ve ame šeme vešone فاعلی، کلاردشتگویش کلاردشت (رودبارک)، ایران کلباسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، سال 1376، ص 44 men to un/on amâ šomâ ušon مفعولی، کلاردشت mene tere une/vere amâre šomâre ušone ملکی، کلاردشت me te une/ve ame šeme ušone فاعلی، شهمیرزادراهنمای زبانهای ایرانی، رودریگر اشمیت، انتشارات ققنوس، سال 1388، جلد دوم، ص 504 mo to/tu ü/o h-ama šamâ ošan مفعولی، شهمیرزاد mar-a tar-a/ter ür-a hamira šamira ošanra ملکی، شهمیرزاد me to/te e hami šami ošene ملکی، تنکابنی mi ti vi ami šimi ušane فاعلی، تنکابنی mon to vi amâ šomâ ušân مفعولی، تنکابنی mere tere vere amere šemere ušâne

 شناسه (کلاردشت) 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.
(نمونه زیر براساس گویش کلاردشت صرف شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: _ba_berd = برد
 بن ماضی استمراری: _bard = می‌بَرد
 گذشته ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه پس از همخوان eme i e emi enni enne شناسه پس از واکه me i e mi nni nne شناسه پس از واکه (ی) yame ∅ ya yami yanni yanne
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan)، آمدن (bimân) و دیدن (badiyân) در زمان گذشته صرف شده‌اند.
 گذشته ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه پس از همخوان baxordeme baxordi baxorde baxordemi baxordenni baxordenne شناسه پس از واکه bimâme bimâi bimâe bimâmi bimânni bimânne شناسه پس از واکه (ی) badiyame badi bidiya badiyami badiyanni badiyanne
۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: _bar = می‌بُرد
 حال ساده ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه پس از همخوان eme ni ne emi enni enne شناسه پس از واکه me ni ne mi nni nne
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan) و خواستن (bexâysan) در زمان حال صرف شده‌اند.
 حال ساده ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه پس از همخوان xoreme xorni xorne xoremi xorenni xorenne شناسه پس از واکه xâyme xâyni xâyne xâymi xâynni xâynne
۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: _ba_ber = ببرد
 حال التزامی ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه پس از همخوان am i e im in an شناسه پس از واکه m y e ym yn n شناسه پس از واکه (ی) yam yey ye yeym yeyn yan
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan)، رفتن (beyšan) و آمدن (bimân) در زمان حال التزامی صرف شده‌اند.
 حال التزامی ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه پس از همخوان baxoram baxori baxore baxorim baxorin baxoran شناسه پس از واکه bašom bašoy bašoe bašoym bašoyn bašon شناسه پس از واکه (ی) biyam biyey biye biyeyem biyeyn biyan

 صرف فعل (کلاردشت) 
در جدول زیر فعل بردن (baberden) بر اساس لهجه کلاردشت در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده baberdeme baberdi baberde baberdemi baberdenni baberdenne گذشته کامل baberde-biyame baberde_bi baberde_biya baberde-biyami baberde-biyanni baberde-biyanne گذشته التزامی baberde-bum baberde-buy baberde-buye baberde-buym baberde-buyn baberde-bun گذشته التزامی کامل baberde-bi-bum baberde-bi-buy baberde-bi-buye baberde-bi-buym baberde-bi-buyn baberde-bi-bun گذشته استمراری bar_imi_yame bar_imi bar_imi_ya bar_imi_yami bar_imi_yanni bar_imi_yanne گذشته در حال انجام dabiyame-barimiyame dabi-barimi dabiya-barimiya dabiyami-barimiyami dabiyanni-barimiyamnni dabiyanne-barimiyanne حال ساده/آینده barme barni barne baremi barenni barenne حال در حال انجام darme-bareme dari-barni dare-barne darmi-baremi darni-barenni darne-barenne حال التزامی baberam baberi babere baberim baberin baberan حال التزامی xāyme baberam xāyni baberi xāyne babere xāymi baberim xāynni baberin xāynne baberan

در جدول زیر فعل رفتن (beyšan) بر اساس لهجه کلاردشت در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده beyšame beyši beyša beyšami beyšanni beyšanne گذشته کامل beyša-biyame beyša_bi beyša_biya beyša-biyami beyša-biyanni beyša-biyanne گذشته التزامی beyša-bum beyša-buy beyša-buye beyša-buym beyša-buyn beyša-bun گذشته التزامی کامل beyša-bi-bum beyša-bi-buy beyša-bi-buye beyša-bi-buym beyša-bi-buyn beyša-bi-bun گذشته استمراری šo_mi_yame šo_mi šo_mi_ya šo_mi_yami šo_mi_yanni šo_mi_yanne گذشته در حال انجام dabiyame-šomiyame dabi-šomi dabiya-šomiya dabiyami-šomiyami dabiyanni-šomiyamnni dabiyanne-šomiyanne حال ساده/آینده šome šoni šone šomi šonni šonne حال در حال انجام darme-šome dari-šoni dare-šone darmi-šomi darni-šonni darne-šonne حال التزامی bašom bašoy bašo bašoym bašoyn bašon حال التزامی xāyme bašom xāyni bašoy xāyne bašo xāymi bašoym xāynni bašoyn xāynne bašon

در جدول زیر فعل آمدن (bimân) بر اساس لهجه کلاردشت در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده bimâme bimâi bimâ bimâmi bimânni bimânne گذشته کامل bimâ-biyame bimâ_bi bimâ_biya bimâ-biyami bimâ-biyanni bimâ-biyanne گذشته التزامی bimâ-bum bimâ-buy bimâ-buye bimâ-buym bimâ-buyn bimâ-bun گذشته التزامی کامل bimâ-bi-bum bimâ-bi-buy bimâ-bi-buye bimâ-bi-buym bimâ-bi-buyn bimâ-bi-bun گذشته استمراری e_mi_yame e_mi e_mi_ya e_mi_yami e_mi_yanni e_mi_yanne گذشته در حال انجام dabiyame-emiyame dabi-emi dabiya-emiya dabiyami-emiyami dabiyanni-emiyamnni dabiyanne-emiyanne حال ساده/آینده eme eni ene emi enni enne حال در حال انجام darme-eme dari-eni dare-ene darmi-emi darni-enni darne-enne حال التزامی biyam biyey biye biyeym baiyeyn biyan حال التزامی xāyme biyam xāyni biyey xāyne biye xāymi biyeym xāynni biyeyn xāynne biyan

 نمونه واژگان 
شماری از واژه‌های مازندرانی در سه گویش کلاردشتی، گرگانی و قائمشهری با برابر گیلکی و فارسی و انگلیسی آن در اینجا به الفبای فونتیک بین‌المللی آوانویسی شده‌است:

 مازندرانی (لهجه گرگان) مازندرانی (لهجه قائمشهر) مازندرانی (لهجه کلاردشت) گیلکی (لهجه رشت) فارسی فارسی آوانویسی شده انگلیسی dim dim dim dim روی/چهره/دیم ruy/čehreh face vače/kote vače vače zay کودک/بچه kudæk/bæčé Child piyer piyer piyar per پدر pedær Father ši piyer ši piyer ši piyar mərdə per پدرشوهر pedær šohar Father-in-law kijâ/deter kijâ/deter kijâ/detar kor دختر doxtær Girl/Daughter rikâ/peser rikâ/peser rikâ/pesar rey/ri پسر pesær Boy/Son kerg kerk kerk kark مرغ خانگی morgh khanegi Hen guw guw gow gäb گاو gāv Cow melije/molije melije malije murjâne مورچه murčé Ant kangoli kangeli kangoli garzak زنبور zanbur Bee zerzem/asel maqez zezem asel mehaz siftâl زنبور عسل zanbure asal Honey Bee bâmeši bameši pičâ/bameši piča/piche گربه/پیشی gorbe/piši Cat jikâ mičkâ miškâ čičini گنجشک gonješk Sparrow lalembâz/jerjer lalembâz lalebâz čičilâs سنجاقک sanjâqak Damselfly mâčkol mâčkel mâčkol čičir مارمولک mârmolak Lizard estekâ hestekâ hessekâ xâš استخوان estexân Bone areskini/zangiče elaskin/bâlkin bâleskin ašpe آرنج ârenj Elbow zemun/geder zemun/geder zamon zəmat زمان zaman Timeestâre/roojâ esâre/roojâ esâre/setâre kiĵi/setarə ستاره setare Star nesum/sâyne nesum/sâyne nesum/sâye nesä/saye سایه saye Shadow jur jur jur buĵor / jor بالا bāla Up gat/gad gat gat pilə=pila بزرگ bozorg Big vene vene/her vene/eštehâ vastån اشتها یا میل ešteha یا meyl Appetite bašendesten bašendiyen bašeniyan/barixtan šondån/fotan ریختن مایعات rixtan e mayeāt Bottling

 نمونه صرف افعال 
شماری از صرف افعال مازندرانی در سه گویش کلاردشتی، گرگانی و قائمشهری با برابر گیلکی و فارسی و انگلیسی آن در اینجا به الفبای فونتیک بین‌المللی آوانویسی شده‌است:

 مازندرانی (لهجه گرگان) مازندرانی (لهجه قائمشهر) مازندرانی (لهجه کلاردشت) گیلکی (لهجه رشت) فارسی فارسی آوانویسی شده انگلیسی embe eme eme ayem می آیم mi_âyam I come biamome bimome bimâme bamam آمدم âmadam I came vimbe vime vime dinam میبینم mi-binam I see badime badime badiyame bidiyam دیدم didam I saw šumbe šume šume šam می روم mi-ravam I go burdeme/bašime burdeme/bašime buârdeme/bašiyame bošam رفتم raftam I went ešembe ešeme ešeme fanderam نگاه می کنم negah mi-konam I look hârešime hârešime/bešime bešiyame fanderasam نگاه کردم negah kardam I looked vejembe vejeme vejeme kanam می کَنم mi-kanam I dig buteme buteme buteme bakandam کَندم kandam I dug elembe/ešeme eleme eleme naham می گذارم mi-gozâram I put bešteme/belesteme bešteme bešteme banam گذاشتم gozâštam I put girembe girme gireme giram می گیرم mi-giram I take bahiteme baiteme baiteme bigiftam گرفتم gereftam I took gombe geme gome goyam می گویم mi-goyam I say bahoteme baoteme boteme bogoftam گفتم goftam I said kombe keme kome konam می کُنم mi-konam I do hâkordeme hâkerdeme hâkordeme bokodam کردم kardam I diddembe deme deme fadəm می دهم mi-daham I give hâdâme hedâme hâdâme fadam دادم dâdam I gave hasteme haseme haseme esam هستم hastam Iam bime bime biyame besam بودم bodam I was angembe angeme angeme egedam می اندازم mi-andâzam I throw dingume dingume dingume/bingume begedam انداختم andâxtam I threw

 منابع