اعدام معترضان خیزش ۱۴۰۴ در ایران

اعدام معترضان خیزش ۱۴۰۴ در ایران به اجرای احکام اعدام برای شماری از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ و صدور حکم اعدام برای گروه دیگری از معترضان اشاره دارد. این احکام عمدتاً با اتهام‌هایی مانند «محاربه»، «افساد فی‌الارض»، قتل نیروهای حکومتی، تخریب اموال عمومی یا اقدام علیه امنیت کشور صادر شدند.

قوه قضائیه جمهوری اسلامی متهمان را مسئول حملات مسلحانه، آتش‌زدن ساختمان‌ها و کشته‌شدن مأموران معرفی کرده است، اما سازمان‌های حقوق بشری از محاکمه‌های شتاب‌زده، استفاده از اعترافات اجباری، شکنجه، محرومیت از وکیل انتخابی و اجرای مخفیانه برخی احکام گزارش داده‌اند. عفو بین‌الملل اعلام کرده است که احکام اعدام مرتبط با اعتراضات پس از رسیدگی‌هایی صادر شده‌اند که از معیارهای دادرسی عادلانه فاصله داشته‌اند. کارشناسان سازمان ملل نیز از جمهوری اسلامی خواسته‌اند تمامی احکام اعدام مرتبط با اعتراضات را متوقف و لغو کند.

 زمینه 

اعتراضات سراسری از ۷ دی ۱۴۰۴، برابر با ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵، در پی سقوط ارزش ریال، افزایش تورم، بحران معیشتی و نارضایتی از عملکرد حکومت آغاز شد. نخستین تجمع‌ها و اعتصاب‌ها در بازار تهران شکل گرفت و سپس به شهرهای دیگر گسترش یافت. در ادامه، مطالبات اقتصادی با شعارهایی دربارهٔ آزادی، کرامت انسانی، دموکراسی و پایان جمهوری اسلامی همراه شد. در روز ۱۸ دی ۱۴۰۴ اعتراضات به حضور میلیونی مخالفان در شهرها و روستاهای گوناگون در پاسخ به فراخوان رضا پهلوی منجر شد. بعد از حضور گسترده مخالفان در این تجمع، در ۱۹ دی علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی دستور داد اعتراضات «به هر وسیلهٔ لازم» سرکوب شود و نیروهای امنیتی با دستور «شلیک برای کشتن» و بدون هیچ‌گونه ملاحظه‌ای وارد عمل شدند. هم‌زمان، حکومت اقدام به قطع سراسری تلفن و اینترنت کرد و بزرگ‌ترین سرکوب و کشتار مخالفان سیاسی را در تاریخ معاصر ایران و همچین یکی از بزرگ‌ترین کشتارهای تاریخ معاصر جهان را رقم زد.

رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی اعلام کرده‌اند که حدود ۳٬۰۰۰ نفر در ارتباط با اعتراضات اخیر بازداشت شده‌اند، اما سازمان‌های حقوق بشری خارج از ایران و منابع مستقل تخمین می‌زنند که تعداد واقعی بازداشت‌ها بسیار بالاتر است و ممکن است تا حدود ۲۰٬۰۰۰ نفر یا بیشتر باشد. عفو بین‌الملل اعلام کرد که بازداشت‌شدگان در معرض شکنجه و بدرفتاری، بازجویی بدون حضور وکیل، اعترافات اجباری و محاکمه‌های چندساعته قرار گرفته‌اند. در برخی پرونده‌ها، فاصله میان بازداشت، صدور کیفرخواست و حکم اعدام کمتر از چند هفته بود. به گزارش این سازمان از پایان اعتراضات خیابانی، مقام‌های جمهوری اسلامی سرکوب را از طریق بازداشت‌های گسترده، دادرسی‌های شتاب‌زده و ناعادلانه، صدور احکام سنگین زندان، مصادره اموال و اعدام‌های با انگیزه سیاسی ادامه دادند.

 اعدام‌ها 
در ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، مراسم خاکسپاری علی حیدری ویرانی، معترض ۲۰ ساله‌ای که اعدام شده بود، برگزار شد. ویرانی در ۱۸ دی در مشهد بازداشت شده بود و از زمان بازداشت تا ۲۰ بهمن، خانواده او هیچ اطلاعی از وضعیتش یا سرنوشتش نداشتند. در ۲۰ بهمن، یک مقام امنیتی با خانواده ویرانی تماس گرفته و از آنان خواسته شد برای تحویل پیکر فرزندشان مراجعه کنند.

به گزارش میزان در ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ سه نفر از معترضان دی‌ماه ۱۴۰۴ که دستگیر شده بودند به اتهام «قتل عوامل فراجا» اعدام شدند. بر پایه گزارش میزان این سه نفر مهدی قاسمی، صالح محمدی و سعید داودی بودند. کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد این اعدامها را قتل حکومتی می‌داند.

در ۲ آوریل امیرحسین حاتمی، معترض ۱۸ ساله که در جریان خیزش دی ۱۴۰۴ بازداشت‌شده، اعدام شد. 

در ۲۴ فروردین گزارش شد که چهار تن از بازداشت‌شدگان خیزش ۱۴۰۴ - محمدرضا مجیدی‌اصل، بیتا همتی، بهروز زمانی‌نژاد و کوروش زمانی‌نژاد به اعدام محکوم شده‌اند و همچنین مصادره کلیه اموال آنان نیز در حکم آمده است. طبق گزارش‌ها محمدرضا مجیدی اصل، جمعه ۱۹ دی توسط نیروهای سازمان اطلاعات سپاه با خشونت بازداشت شد و تحت فشار و شکنجه برای اخذ اعتراف قرار گرفت.

در ۲۴ تیر گزارش شد محمد امینی دهقانی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در شهرستان دهاقان استان اصفهان، اعدام شد. طبق گزارش‌ها، وی با اتهام‌های «محاربه» و «افساد فی‌الارض» به اعدام محکوم شده بود.

سازمان حقوق بشر ایران در ۲۸ تیر از اعدام عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی، شهروند افغانستان و از بازداشت‌شدگان اعتراضات ۸ ژانویه در اصفهان، خبر داد. این سازمان اعلام کرد با اجرای این احکام، شمار معترضان اعدام‌شده در ارتباط با اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ به دست‌کم ۲۳ نفر رسیده است.طبق گزارش‌ها، گل‌محمد محمدی در دوران بازداشت تحت شکنجه‌های شدید، از جمله شکستن دو انگشت در روز نخست بازداشت و شلاق‌زدن مکرر در ماه اول، قرار گرفته بود. خانواده او برای انتخاب وکیل مستقل با موانع امنیتی و قضایی و تهدید به بازداشت مواجه شدند و پس از اجرای حکم، پیکر او بدون برگزاری مراسم عمومی در روستای رحمت‌آباد اصفهان به خاک سپرده شد.

در ۳۱ تیر گزارش شد مهدی خانکی، از معترضان خیزش ۱۴۰۴ که در ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ در کرج بازداشت شده، اعدام شده است.

در ۱۰ مرداد، آروین خیرخواه، معترض ۲۰ ساله بازداشت‌شده در ارتباط با اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، در زندان شاهرود اعدام شد. او با اتهام «مشارکت در حمله به یک مسجد» به اعدام محکوم شده بود و سه روز پیش از اجرای حکم به سلول انفرادی منتقل شده بود. بنابر گزارش‌ها، خانواده او شامگاه پیش از اعدام در اعتراض به اجرای حکم مقابل زندان شاهرود تجمع کرده بودند.

 پرونده «میدان علیخانی» اصفهان 
در ۲۰ تیر ۱۴۰۵ گزارش شد که دیوان عالی کشور احکام اعدام ۱۲ نفر از بازداشت‌شدگان خیزش ۱۴۰۴ در پرونده «میدان علیخانی» اصفهان را تأیید کرده و پرونده آنان برای اجرای حکم به اجرای احکام دادگاه انقلاب اصفهان ارسال شده است. این پرونده به اعتراضات ۱۸ دی ۱۴۰۴ در اصفهان مربوط می‌شود که پس از کشته شدن چهار نیروی بسیج و یگان ویژه، ۵۹ نفر در ارتباط با آن بازداشت شدند. نهادهای حقوق بشری همچنین نسبت به برگزاری روند دادرسی در سه جلسه کوتاه و رعایت نشدن اصول دادرسی عادلانه ابراز نگرانی کرده‌اند. بر اساس گزارش ایران‌اینترنشنال، خطر اعدام این ۱۲ بازداشت‌شدگان در اصفهان پس از انتقال آنان از بند عمومی زندان دستگرد به سلول انفرادی در ۲۷ تیر ۱۴۰۵ افزایش یافته است. دو زندانی دیگر نیز هم‌زمان با آنان به انفرادی منتقل شده‌اند. 

در ۶ مرداد گزارش شد که ابوالفضل سپاهی‌بادجانی و امیرحسین صفری حسین‌آبادی، دو تن از محکومان پرونده میدان علیخانی اصفهان، در ملأ عام اعدام شده‌اند. به گفته سازمان حقوق بشر ایران، گروهی از شهروندان بامداد روز اجرای حکم برای جلوگیری از اعدام در محل تجمع کردند، اما با برخورد خشونت‌آمیز نیروهای امنیتی روبه‌رو شدند. این سازمان اعدام‌ سپاهی‌بادجانی و حسین‌آبادی را نخستین اعدام‌های علنی ثبت‌شده در سال ۲۰۲۶ دانست و از جامعه جهانی، به‌ویژه کشورهای دارای روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی، خواست هزینه سیاسی اجرای این احکام را افزایش دهند.

 فهرست معترضان اعدام شده 
از ۱۹ مارس ۲۰۲۶ دست‌کم ۲۷ معترضان در ارتباط با خیزش ۱۴۰۴ اعدام شده‌اند:

 صالح محمدی
 سعید داودی
 مهدی قاسمی
 امیرحسین حاتمی
 محمدامین بیگلری
 شاهین واحدپرست کلور
 علی فهیم
 امیرعلی میرجعفری
 عرفان کیانی
 ساسان آزادور
 ابراهیم دولت‌آبادنژاد
 مهدی رسولی
 محمدرضا میری
 محمد عباسی
 عباس اکبری فیض‌آبادی
 اشکان ملکی
 مهرداد محمدی‌نیا
 فتح‌الله آوری
 جواد زمانی
 ابوالفضل سعیدی
 محمد امینی دهقانی
 عرفان اسفندیاری
 گل‌محمد محمدی
 مهدی خانکی
 ابوالفضل سپاهی‌بادجانی
 امیرحسین صفری حسین‌آبادی
 آروین خیرخواه

 معترضان در معرض اعدام 
در آوریل ۲۰۲۶ محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران هشدار داد که «صدها نفر دیگر اکنون در معرض خطر قریب‌الوقوع اعدام قرار دارند. نباید اجازه داد جنگ جاری، جنایات جمهوری اسلامی علیه مردم ایران را تحت‌الشعاع قرار دهد.» در ۱ اسفند ۱۴۰۴ سازمان عفو بین‌الملل اعلام کرد که دست‌کم ۳۰ نفر، از جمله چند کودک، در ارتباط با اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ با خطر اعدام روبه‌رو هستند و خواستار توقف فوری اجرای احکام شد. به گفته این سازمان، هشت نفر تنها چند هفته پس از بازداشت در بهمن‌ماه به اعدام محکوم شده‌اند و دست‌کم ۲۲ نفر دیگر، از جمله دو نوجوان ۱۷ ساله، در حال دادرسی یا در انتظار محاکمه‌اند. عفو بین‌الملل تأکید کرده این پرونده‌ها با نقض جدی دادرسی عادلانه، از جمله اعترافات تحت شکنجه و محرومیت از دسترسی به وکیل مستقل همراه بوده و احتمال می‌دهد شمار واقعی افراد در معرض اعدام بسیار بیشتر است.

در ۳ اسفند ۱۴۰۴، بر اساس اعلام علی شریف‌زاده اردکانی، وکیل دادگستری، شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست ابوالقاسم صلواتی، برای محمد عباسی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات در ملارد، حکم اعدام صادر کرده و دختر او را نیز به ۲۵ سال حبس محکوم کرده است. به گفته این وکیل، پرونده برای رسیدگی به شعبه ۳۹ دیوان عالی کشور ارجاع شده است. وی همچنین اعلام کرده که این شعبه از پذیرش وکلای جدید خودداری کرده و به او اطلاع داده شده که پرونده در آستانه صدور رأی است و امکان پذیرش وکالت وجود ندارد.

بر اساس گزارش‌ها، دو نوجوان، عرفان امیری (۱۷ ساله) و احسان حسلارو (۱۸ ساله)، پس از «اعترافات» اجباری در جریان محاکمه‌ای سریع و بحث‌برانگیز همچنان در خطر صدور حکم اعدام هستند. هم‌زمان، چهار نفر دیگر - محمدامین بیگلری، علی فهیم، ابوالفضل صالحی سیواشانی و شاهین واحدپرست کولور، به سلول‌های انفرادی پیش از اجرای حکم منتقل شده‌اند. عفو بین‌الملل در فروردین ۱۴۰۵ اعلام کرد یک مقام دادستانی هشدار داده است که این افراد ممکن است هر روز، یک نفر پس از دیگری، اعدام شوند. این سازمان گزارش کرد محمدامین بیگلری برای چند هفته ناپدیدسازی قهری شده، در مرحله تحقیقات از وکیل محروم بوده و وکیل تعیین‌شده از سوی خانواده‌اش اجازه دسترسی به پرونده را نداشته است. در مجموع، دست‌کم ۲۵ نفر در صف اعدام قرار دارند و هزاران نفر دیگر نیز در پی بازداشت‌های مرتبط با اعتراضات در معرض خطر مجازات‌های سنگین هستند. 

همچنین سه برادر اهل شاهین‌شهر به نام‌های سامان کیانی‌وفا (آرایشگر)، آرمان کیانی‌وفا (از اعضای کادر درمان) و رحمان کیانی‌وفا (فعال در حوزه ساختمان‌سازی)، بنا بر گزارش‌های منتشرشده، در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ در ایران بازداشت شده‌اند و برای آنان حکم اعدام صادر شده است.

سازمان حقوق بشر ایران در ۲۹ تیر ۱۴۰۵ گزارش داد که مجتبی ده‌بندی، ۲۳ ساله، و کیانوش حمزه‌زاده کازرونی، ۲۷ ساله، از سوی شعبه اول دادگاه انقلاب شیراز به اعدام محکوم شده‌اند. به گزارش این سازمان، اتهام آنان «محاربه» از طریق آتش‌زدن اماکن عمومی و سوزاندن قرآن، و همچنین اقدام علیه امنیت ملی به دلیل پناه دادن و ارائه کمک‌های پزشکی به معترضان زخمی در جریان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ عنوان شده است. هر دو متهم در زمان انتشار این گزارش در زندان عادل‌آباد شیراز نگهداری می‌شدند.

در ۷ مرداد ۱۴۰۵، گزارش شد مهنام نواب صفوی، خواننده ۲۲ ساله رپ فارسی و از بازداشت‌شدگان خیزش ۱۴۰۴ در اصفهان، از سوی شعبه پنجم دادگاه انقلاب اصفهان به اتهام «محاربه» از طریق مشارکت در تخریب اموال عمومی، تبلیغ علیه نظام و اجتماع و تبانی به اعدام محکوم شده است. بر اساس این گزارش، وکلای او به پرونده دسترسی نداشتند، امکان دفاع از وی برای آنان فراهم نشد و دادگاه به‌صورت غیرحضوری برگزار شد.

 واکنش‌ها 

 بین‌المللی 
کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل و کمیسر عالی حقوق بشر این سازمان بارها نسبت به استفاده از مجازات اعدام در ارتباط با اعتراضات سراسری ایران ابراز نگرانی کردند. در جریان نشست ویژه شورای حقوق بشر در ۲۳ ژانویه ۲۰۲۶، فولکر تورک از مقام‌های جمهوری اسلامی خواست سرکوب خشونت‌آمیز معترضان را متوقف کنند، همه بازداشت‌شدگان خودسرانه را آزاد سازند، اجرای مجازات اعدام را به‌طور کامل تعلیق کنند و تحقیقات مستقل درباره موارد نقض حقوق بشر، از جمله کشتار معترضان، انجام دهند. هم‌زمان، شورای حقوق بشر مأموریت هیئت حقیقت‌یاب مستقل درباره ایران را برای دو سال و مأموریت گزارشگر ویژه حقوق بشر ایران را برای یک سال تمدید و این هیئت را مأمور تحقیق درباره نقض‌های حقوق بشر در جریان اعتراضات سراسری کرد.

در تیر ۱۴۰۵، کارشناسان سازمان ملل صدور حکم اعدام برای دوازده متهم پرونده میدان علیخانی اصفهان را محکوم کردند. آنان اعلام کردند مجازات اعدام تنها در مورد «جدی‌ترین جرائم» و پس از دادرسی کاملاً عادلانه، مطابق حقوق بین‌الملل، قابل اعمال است و نسبت به گزارش‌های مربوط به اعترافات اجباری، ناپدیدسازی قهری، محرومیت از وکیل و محاکمه گروهی متهمان ابراز نگرانی کردند. پس از اجرای حکم دو نفر از محکومان این پرونده، هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل نیز خواستار توقف فوری اجرای احکام اعدام سایر متهمان شد.

عفو بین‌الملل اعلام کرد مقام‌های جمهوری اسلامی از مجازات اعدام به‌عنوان ابزاری برای سرکوب مخالفان و ایجاد هراس در جامعه استفاده می‌کنند. این سازمان در گزارش سالانه خود یادآور شد که ایران در سال ۲۰۲۵ بیش از هزار اعدام انجام داده و پس از اعتراضات سراسری، صدور و اجرای احکام اعدام علیه معترضان و مخالفان سیاسی را تشدید کرده است. همچنین در گزارش دیگری هشدار داد که اعدام‌های سیاسی، بازداشت‌های گسترده و محاکمه‌های ناعادلانه بخشی از تشدید سرکوب پس از اعتراضات بوده است.

وزارت امور خارجه نیوزیلند با ابراز نگرانی از تشدید صدور و اجرای احکام اعدام معترضان در ایران، تأکید کرد که مردم ایران حق دارند به‌صورت مسالمت‌آمیز اعتراض کنند و این کشور در همه شرایط با مجازات اعدام مخالف است. این وزارتخانه همچنین سرکوب خشونت‌آمیز معترضان از سوی جمهوری اسلامی را محکوم و اعلام کرد نگرانی‌های خود را مستقیماً به مقام‌های جمهوری اسلامی منتقل کرده است.

 جاستار‌های وابسته 

 حقوق بشر در ایران

 پانویس 
رده:اعدام
رده:خیزش ۱۴۰۴ ایران

رده:نقض حقوق بشر در ایران