دوالک‌بازی

دَوالَک‌بازی یکی از بازی‌های قمارگونه و فریبکارانهٔ کهن در ایران بود که بر پایهٔ تردستی، فریب زبانی و طمع حریف انجام می‌شد. در این بازی، فردی به نام دوالک‌باز با استفاده از تسمه‌ای چرمی و میله‌ای کوچک، ظاهری ساده و بی‌خطر به بازی می‌داد تا رهگذران را به شرط‌بندی بکشاند، اما در عمل با مهارت و نیرنگ، تقریباً همیشه برنده بود.

دوال برابر فارسی برای واژهٔ ترکی‌تبار تسمه است. ریشهٔ واژهٔ «دوالک» به زبان پهلوی بازمی‌گردد و خود بازی با نام‌هایی مانند دوال‌بازی، تسمه‌بازی و چنبره‌بازی نیز شناخته می‌شد. دوالک‌بازان معمولاً از گروه‌های تهی‌دست و آواره، به‌ویژه مردم کولی و ایرانیان آفریقایی‌تبار جنوب ایران بودند که برای گذران زندگی از این راه و نیرنگ‌های مشابه درآمد کسب می‌کردند. آن‌ها در محل‌های پررفت‌وآمد شهر، معرکه می‌گرفتند و با وعدهٔ برد آسان و شرط‌های وسوسه‌انگیز، افراد ساده‌دل را به بازی می‌کشاندند.

در ظاهر، داوزننده باید میله را در سوراخ درست تسمه فرومی‌کرد تا برنده شود، اما دوالک‌باز با نگاه سریع و حرکت ماهرانهٔ دست، هنگام کشیدن تسمه آن را چنان می‌چرخاند که جای سوراخ عوض شود و میله بیرون بیفتد. تنها در مواردی که می‌خواست طمع حریف را بیشتر کند، عمداً یکی دو بار می‌باخت تا او به شرط‌های بزرگ‌تر تن دهد.

دوالک‌بازی از گذشته‌های دور شناخته شده بود و حتی در نوشته‌های کهن به آن اشاره شده، اما با گذر زمان و تغییر شیوه‌های قمار و فریب، این بازی کم‌کم از یادها رفت و امروز تنها نام و شرح آن در متون تاریخی و فرهنگ‌نامه‌ها باقی مانده است.

 منابع 
 Cgie.org.ir. “دوالک بازی | مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ” 2025. https://www.cgie.org.ir/fa/article/246676/دوالک-بازی.

رده:بازی‌های ایرانی