جناس قلب

جناس قلب یا عکس در آرایه‌های ادبی از انواع جناس است که در آن ارکان جناس از نظر ترتیب حروف با یکدیگر متفاوتند، مانند «تربت و رتبت». واژه قلب به‌معنی دگرگون و وارونه کردن است و در فن جناس، آوردن کلماتی را می‌گویند که حروف آن‌ها وارونهٔ یکدیگر باشد.خطیب قزوینی، بیتا: ۳۶۱ کزّازی این نوع را باشگونه نامیده و گفته «باشگونگی یا قلب، آن است که از پیش و پس و درهم ریختگی آوایی در واژه، آرایه‌ای پدید آید، به گونه‌ای که یکی از دو واژه که آن‌ها را پایه می‌نامیم، باشگونهٔ دیگری باشد».کزازی، ۱۳۷۱: ۶۷

 انواع 
جناس قلب بر سه قسم به‌کار رفته است:

 قلب بعض 
آن است که وارونگی در برخی از حروف رخ داده باشد؛ مانند وارونگی و قلب در دو کلمه «قریب و رقیب».

 قلب کل 
رادویانی در تعریف این جناس گفته «آن است که قلب به همهٔ کلمه افتد؛ چون درم و مرد».رادویانی، ۱۳۶۲: ۱۶

 قلب مجنّح (بالدار) 
آن است که یکی از دو متجانس در آغاز بیت و دیگری در پایان بیت قرار گیرد، گویا بیت دو بال دارد، مانند «جمران و مرجان».هاشمی، ۱۳۸۱: ۳۴۹ این نوع کم کاربردترین نوع جناس قلب در دیوان شاب‌الظریف است.
 مثال:

برخی واقع شدن قلب کل در آغاز و پایان مصراع را نیز از این نوع به‌شمار آورده‌اند.گرکانی، ۱۳۷۷: ۲۹۱ مانند بیت زیر (از قوامی)
 مثال:

 پانویس 

 منابع 
 خطیب قزوینی، الایضاح، بیروت، دارالکتب العلمیه، بیتا
 کزازی، جلال‌الدین (۱۳۷۳)، زیباشناسی سخن پارسی (بدیع)، چاپ اول، تهران: مرکز.
 رادویانی، محمد بن عمر (۱۳۶۲)، ترجمان البلاغه، ویرایش احمد آتش، چاپ دوم، تهران: اساطیر.
 گرکانی، محمد حسین، (شمس العلما)، ابدع البدایع، به اهتمام حسین جعفری، تبریز، احرار، ۱۳۷۷
 اسلامی، اسماعیل، زیبایی‌شناسی جناس در دیوان شاب‌الظریف، فصلنامه زیبایی‌شناسی ادبی، شماره ۵۳، ۱۴۰۱

رده:آرایه‌های ادبی
رده:جناس‌ها