الفبای شغنانی

الفبای زبان شغنانی دارای چهل و دو حرف است. زبان شغنانی یکی از زبان‌های ایران شرقی است که در کرانه آمو دریا در ولایت بدخشان افغانستان، استان خودمختار کوهستانی بدخشان تاجیکستان و چین رایج است. زبان شغنانی اکنون با حروف سیریلیک، فارسی و لاتین از خود نگارنده دارد. کسانی که با این زبان صحبت می‌کنند به آنها شغنی (خږنۈنئ) می‌گویند. در ایجاد الفبای یک زبان به الفبای زبان دیگر باید اقتضا نمود و همچنان در نوشتن صورت آوایی یک زبان با الفبای زبان دیگر، که نمونه‌های تاریخی آن بیشتر است، مهم‌ترین نکته ایست که باید پذیرفت و قدیمی‌ترین خط نوشته شده زبان شغنانی به خط نستعلیق از اثر ملا لاچین بشمار می‌رود که در تصویر مشاهده می‌گردد.بندانگشتی|قدیمی‌ترین خط زبان شغنانی از این رو آموزش الفبای موجود زبان شغنی بسیار آسان‌تر خواهد بود تا اینکه از الفبای لاتین یا سریلیک برای نگارش این زبان استفاده شود. الفبای زبان شغنانی متشکل از ۲۸ حرف الفبای عربی یا همان ابجد عربی ۴ حرف الفبای فارسی ۶ حرف الفبای پشتو و چهار حرف مختص بخودش که نیز منشه الفبای عربی دارند تشکیل شده است که نویسه‌های خطی زبان شغنانی به شکل زیر اند:

+الفبای زبان شغنانیابپتثجچحخڅځدذڎرزژږسشښصضطظعغفڤقکگلمنوؤۈهییئ
چنانچه ذکر نمودیم الفبای شغنانی متشکل از (۲۸) حرف الفبای عربی است که این حروف عبارت اند از: الفبای عربی همچنان ۴ حرف الفبای فارسی که در الفبای شغنانی جا گرفته‌اند عبارت اند از همان‌طور ۶ حرف الفبای پشتو بر این پایه اند: الفبای پشتو همچنانچهار حروف خاصی خارج از زبان عربی فارسی و پشتو در این الفبا جا گرفته‌اند عبارت اند از حرف اند که واج‌های متناظر آن‌ها در عربی استاندارد وجود ندارد ولی در (بلاک یونی کد) عربی موجود اند. از جمله حرف ڤ یا فاء اعجمی از حروف الفبای فارسی است که در نسخه‌های خطی سده‌های چهارم و پنجم دیده می‌شود. حرف ویژه‌ای برای نشان دادن واج /β/ در الفبای فارسی وجود داشته است. این حرف که به صورت «ف» با دو نقطهٔ اضافی نوشته می‌شد، اکنون دیگر در الفبای فارسی حضور ندارد.الفبای فارسی از این حرف در بسیاری از نسخه‌های مکتوبی پیش از قرن هفتم دیده می‌شود، مانند: اڤغان = افغانڤ این واژه اکنون نیز در زبان شغنانی وجود داشته و چنین اڤغۈن نگاشته می‌شود. حرف بر علاوه زبان شغنانی در الفبای کردی نیز موجود است و صدایی چون حرف V در انگلیسی را دارد.الفبای کردی همچنان حرف ڎ چهاردهم حرف زبان شغنانی است و یکی از پرکاربردترین حرف در این زبان بشمار می‌آید. برعلاوه زبان شغنانی این حرف در زبان سندی نیز وجود داشته و جایگاه بیست و یکم حرف الفبای سندی را از خود کرده است.زبان سندی حرف ڎ علاوه بر این دو زبان در زبان بروشسکی نیز وجود دارد. قابل ذکر است که حرف ڎ در هر سه زبان آواهای مختلف دارد. همچان حرف واو همزه () و واو الف() در تحریر واژه‌های زبان عربی و زبان فارسی نقش داشته ولی واج‌های شبیه این‌ها در الفبای استاندارد این دو زبان وجود ندارند. علاوه بر این چهار حرف (ڎ، ڤ، ؤ، ۈ) تمام حروف الفبای شغنانی در الفبای فارسی و الفبای پشتو قابل مشاهده اند.

 حروف ابجد الفبای شغنانی 
بندانگشتی|395x395پیکسل|حروف ابجد الفبای شغنانی
۴۲ حرف اقتباس شده زبان شغنانی از از الفبای عربی:
الفبیپیتیثیجیمچیحیخیڅیځیدالذالڎیریزیژیږیسینشینښیصاتضاتطویظویعینغینفیڤیقافکافگافلۈممیمنونواوواو الفواو همزههییادراز یاکت یا

 خط سیریلیک زبان شغنانی 
خط سیریلک در سراسر اوراسیا به عنوان نوشتار ملی بوده از جمله خط رایج کشور تاجیکستان است. پامیری‌های تاجکستان همچنین جهت کتابت ازین این خط در زبان شغنانی استفاده می‌نمایند.

+جدول مقایسه وی:LatinCyrillicAbjadPhonemeEnglish equivalentLatin Orthography Cyrillic OrthographyFarsi OrthographyA/aА аاapple, angrybad,aram, anorбад арам, анорبعد، هرم، انارAa/aaА̄ а̄آHarvard, marchxhaab, daav, zamunaa, baadха̄б, да̄в, замуна̄, ба̄дخواب، داو، آبادAi/aiАй айآیbite, firetaiyor, arai, aiyuum, maileтайор, арай, аййӯм, майлэتیار، اری، ایوٰم، میلئB/bБ бبbig, ablebiyor, balad, aborбийор, балад, аборبیار، بلد، ابارCh/chЧ чچchurch, chairchiiz, chiid, choi, chorikчӣз, чӣд, чои, чорикچیز، چید، چای، چارکD/dД дدdead, drieddaak, diidor, murd, darда̄к, дӣдор, мурд, дарدهک، دیدار، مُرد، درDh/dhД̌ д̌ڎthis, motherdhid, dhust, dhud, pidhid, podhд̌ид, д̌уст, д̌уд, пид̌ид, под̌ڎید، ڎست، ڎُد، پڎد، پاڎDz/dzЗ̌ з̌ځbuds, lads (approximate)dzulik, pindz, wixhidz, majdzuunjз̌улик, пинз̌, в̌ихиз̌, маҷз̌ӯнҷځُلک، پینځ، وښیځ، مږځوٰنجE/eЭ эهelephant, eggelak, qate, qine, biideэлак, қатэ, қинэ, бӣдэئِلک، قتئ، قینئ، بیدئEe/eeЭэ ээیteam, breezetseem, teez, deer, Apreelцээм, тээз, дээр, Апрээлڅیم، تیز، دیر، اپریلEy/eyЭй эйیaid, ancientpeydow, xheydow,пэйдов̌, хэйдов̌پهیداو، ښهیداوF/fФ фفfat, rooffort, famtow, faand, boftфорт, фамтов̌, фа̄нд, бофтفارت، فهمتاو، فهند، بافتG/gГ гگgirl, biggaap, gandaa, gardha, yigaга̄п, ганда̄, гард̌а, йигаگهپ، گنده، گرڎه، یئ گهGh/ghГ̌ г̌غsound not used in Englishghaats, ghalat, bogh, shaghг̌а̄ц, г̌алат, бог̌, шаг̌غهڅ، غلط، باغ، شغH/hҲ ҳحhatMarginal phonemeI/iИ иیbig, liftnim, yiwath, khirt, chizним, йив̌ат̌, х̌ирт̌, чизنیم، ییوث، خیرت، چیزIi/iiӢ ӣیfeet, beattiidow, miidow, shiintow, zhiiwjтӣдов̌, мӣдов̌, шӣнтов̌, жӣв̌ҷتیداو، میداو، شینتاو، ژیوجJ/jҶ ҷجjam, bargejumla, jazo, majlis, ajabҷумла, ҷазо, маҷлис, аҷабجمله، جزا، مجلس، عجبJh/jhҒ ғږsound not used in Englishjhinik, saajh, majh, sipajhғиник, са̄ғ, мағ, сипағږنک، سهږ، مږ، سپږK/kК кکbook, kitkitob, maak, tukmaa, kiinaaкитоб, ма̄к, тукма̄, кина̄کتاب، مهک، تکمه، کینهKh/khХ̌ х̌خloch, Khorog (only for some speakers)khaat, sakhra, bakht, khidhх̌а̄т, сах̌ра, бах̌т, х̌йғخهط، سخره، بخت، خیږL/lЛ лلlike, feellap, liing, tambal, baladлап, лӣнг, тамбал, баладلپ، لینگ، تمبل، بلدM/mМ мمmouse, meetmund, tamand, famtow, shaamмунд, таманд, фамтов̌, ша̄мمُند، تمند، فهمتاو، شهمN/nН нنnut, meannaan, qand, fanaa, baandakна̄н, қанд, фана̄, ба̄ндакنهن، قند، فنه، بهندکO/oО оآpot, shopoyandaa, ofarin, boft, nolaanойанда̄, офарин, бофт, нола̄нآینده، آفرین، بافت، نالهنOo/ooОо ооوboot, poodlenoor, joor, mood, moonноор, ҷоор, моод, моонنور، جور، مود، مونP/pП пپpaint, topparwiin, lap, pardhedow, poolпарв̌ӣн, лап, пард̌эдов̌, поолپروین، لپ، پرڎهداو، پولQ/qҚ қقsound not used in Englishqamoch, qand, nuqtaa, qiinқамоч, қанд, нуқта̄, қӣнقماچ، قند، نقطه، قینR/rР рرrabbit, robraang, tsarang, roosht, rukhsatра̄нг, царанг, роошт, рух̌сатرهنگ، څرهنگ، روشت، رخصتS/sС сث س صsit, misssarake, baas, kasal, safarсаракэ, ба̄с, касал, сафарسرکئ، بهس، کسل، صفرSh/shШ шشshout, bushshamol, maash, bashand, shogirdшамол, ма̄ш, башанд, шогирдشمال، مهش، بشهند، شاگردT/tТ тتtitle, timetavaar, turd, sust, chustтава̄р, турд, суст, чустتڤهر، تُرد، سست، چستTh/thТ̌ т̌ثthink, mothachath, khobath, aquniath, thiirачат̌, х̌обат̌, ақуниат̌, тӣрهچث، خبث، حقوٰنئ یث، ثیرTs/tsЦ цڅblitz, fits (approximate)tsavor, buts, tsarang, xhatsцавор, буц, царанг, хацڅڤار، بڅ، څرهنگ، غهڅU/uУ у(ُ) پیشlook, shouldduzd, mund, tuid, butsдузд, мунд, туид, буцدُزد، مُند، تُند، بُڅÖ/öӮ ӯوٰearn, fernluuvdaw, uun, yuudand, okhoruunлӯвдов̌, ӯн, йӯданд, ох̌орӯнلوٰڤداو، وٰن، یوٰدند، آخروٰنV/vВ вڤvet, leaveviidow, helav, vaz, virodвӣдов̌, ҳэлав, ваз, виродڤیداو، یئ لهڤ، ڤز، ڤرادW/wВ̌ в̌وfew, waitchiidow, wiintow, boware, wazminчӣдов̌, в̌ӣнтов̌, бов̌арэ, в̌азмӣнچیداو، وینتاو، باورئ، وزمنXh/xhХ хخsound not used in Englishxheidow, xhats, tuxhna, duxhmanхэйдов̌, хац, тухна, духманښهیداو، ښڅ، تښنه، دښمنY/yЙ йیyellow, yetyordam, yelav, oyandaa, boyadйордам, йэлав, ойанда̄, бойадیاردم، یئ لهڤ، آینده، بایدZ/zЗ зزzoo, blazezamiin, bozor, zardak, ziirdзамӣн, бозор, зардак, зӣрдزمین، بازار، زردک، زیردZh/zhЖ жژpleasure, déjà vuzhiiwjdow, ghazhd, zhow жӣв̌ҷдов̌, г̌ажд, жов̌ژیوجداو، غژد، ژاو

 منابع 

رده:الفبا
رده:زبان شغنانی