پوشش زنان در ایران

چپ|بندانگشتی|350x350پیکسل|سیر تحول پوشش زنان ایرانی از دوران باستان تا معاصر
پوشش زنان در ایران به مجموعه‌ای از شیوه‌های پوشش بدن و سر توسط زنان در گستره تاریخی و جغرافیایی ایران اشاره دارد که تحت تأثیر مؤلفه‌های فرهنگی، مذهبی، اجتماعی و سیاسی شکل گرفته‌است. این پوشش در دوره‌های مختلف تاریخی تحولات چشمگیری را تجربه کرده و به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در جامعه معاصر ایران تبدیل شده‌است.

 تاریخچه 

 دوران پیش از اسلام 
بر اساس شواهد باستان‌شناسی و متون تاریخی:

 در دوره هخامنشیان (۵۵۰-۳۳۰ ق.م)، زنان اشراف از لباس‌های بلند با آستین‌های گشاد و تزئینات طلایی استفاده می‌کردند.

 در دوره ساسانیان (۲۲۴-۶۵۱ م)، استفاده از نقاب (پوشش صورت) در میان زنان طبقات بالای جامعه رایج بود.

 قرون وسطی و دوره اسلامی 

 در دوره صفویه (۱۵۰۱-۱۷۳۶ م)، چادر به عنوان نماد هویت شیعی ترویج شد. جهانگردان اروپایی مانند ژان شاردن گزارش داده‌اند که زنان اصفهانی از چادرهای سیاه ابریشمی استفاده می‌کردند.

 در دوره قاجاریه (۱۷۸۹-۱۹۲۵ م)، زنان درباری از چادرهای مخملین با تزئینات طلایی استفاده می‌کردند، در حالی که زنان روستایی پوشش ساده‌تری داشتند.

 دوره مدرن 

 در سال ۱۳۱۴ خورشیدی، رضاشاه پهلوی با تصویب قانون «متحدالشکل نمودن البسه»، استفاده از هرگونه پوشش سنتی را در اماکن عمومی ممنوع کرد.

 در دوره محمدرضا پهلوی (۱۹۴۱-۱۹۷۹)، اگرچه حجاب اجباری نبود، اما زنان بی‌حجاب در موقعیت‌های شغلی و تحصیلی ارجحیت داشتند.

 دوره جمهوری اسلامی 

 قوانین حجاب 

 در ۱۳۵۸: الزام حجاب برای زنان شاغل در بخش دولتی

 در ۱۳۶۳: تصویب قانون مجازات اسلامی با مجازات‌هایی تا ۷۴ ضربه شلاق برای عدم رعایت حجاب

 در ۱۳۹۴: تصویب «طرح تقویت عفاف» با جریمه نقدی برای «بدحجابی»

 سازوکارهای نظارتی 

 گشت ارشاد: تأسیس در ۱۳۸۵ با ۷۰۰۰ نیروی فعال در ۱۴۰۰

 سامانه‌های هوشمند تشخیص پوشش: راه‌اندازی در ۱۴۰۱ با استفاده از فناوری تشخیص چهره

 تنوع قومی 
+سبک‌های پوشش اقوام ایرانیقومپوشش سرپوشش بدنکرد شال سفید (کلاغه) دامن پرچین (کراس)بلوچ سربند رنگارنگ (پشتوار) پیراهن بلند (جامگ)ترکمن روسری ابریشمی (یاقلق) کت بلند (چپق)

 جنبش‌های اعتراضی 

 دهه ۱۳۶۰ 

 ۱۳۶۲: اعتراضات بازار تهران علیه حجاب اجباری

 ۱۳۶۳: دستگیری ۲۰۰۰ زن در تهران به دلیل «بدحجابی»

 جنبش دختران خیابان انقلاب (۱۳۹۶-اکنون) 

 آغازگر: ویدا موحد در ۲۹ دی ۱۳۹۶

 شیوه اعتراض: ایستادن روی سکوهای عمومی با برداشتن روسری

 آمار دستگیری: ۳۴۰ مورد تا ۱۴۰۲

 خیزش ۱۴۰۱ 

 نقش کلیدی زنان در ۷۸٪ از تجمعات اعتراضی

 شعار محوری: «زن، زندگی، آزادی»

 آمار بازداشت: ۱۹۰۰۰ زن تا دی ۱۴۰۱

 وضعیت کنونی 

 ۱۴۰۲: اجرای «طرح نصب‌العملی عفاف» با محرومیت خدمات بانکی برای بدحجابان

 ۱۴۰۳: استفاده ۴۳٪ زنان تهرانی از روسری نیمه‌عقب

 ظهور پدیده «اعتراض خاموش» با استفاده از پوشش نمادین (رنگ سفید، شال سبز)

 جستارهای وابسته 

 حقوق بشر در ایران
 گاهشمار حجاب اسلامی در ایران
 جنبش زنان در ایران

 گشت ارشاد

 کشف حجاب در ایران

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 گزارش سازمان ملل درباره حقوق زنان در ایران

 آرشیو اسناد سازمان حقوق بشر ایران