کوه بالوقایه

رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر

کوه بالوقایه (به کردی: باڵووقایه) که با نام قلعه بالوقایه نیز شناخته می‌شود، یک مجموعهٔ تاریخی-طبیعی متشکل از صخره‌ها، غارها و آثار معماری دست‌کند است که در شهرستان سقز، استان کردستان ایران واقع شده‌است. این مجموعه به دلیل ویژگی‌های زمین‌شناسی، پتانسیل‌های ورزشی، تاریخی و زیست‌محیطی خود شناخته می‌شود.

 موقعیت جغرافیایی و دسترسی 
این مجموعه در محور ارتباطی سقز به بوکان و در نزدیکی روستاهای احمدآباد سرا، سرکل، سرا و یازیبلاغی قرار دارد. برای دسترسی به آن، پس از طی حدود ۱۰ کیلومتر از سقز به سمت بوکان، باید به سمت جاده فرعی روستای احمدآباد سرا پیچید. جاده تا روستا آسفالته و ادامه آن خاکی است.

 ویژگی‌ها 
 ویژگی‌های طبیعی و زمین‌شناسی 
کوه بالوقایه یک سازند صخره‌ای عظیم به طول صدها متر است که شامل غارهای متعدد، دیواره‌های سنگی و چشمه‌ها می‌شود. در یکی از غارها، جریان آب و قندیل‌های سنگی گزارش شده‌است. در پایین کوه نیز چندین چشمه با آب سرد و گوارا وجود دارد. این منطقه از پوشش گیاهی و جانوری متنوعی برخوردار است و به گفته اهالی، پرندگانی چون عقاب‌های بالزرد در حفره‌های آن زندگی می‌کنند.

 اهمیت باستان‌شناختی و تاریخی 
در بخش‌های مختلف این مجموعه، اتاق‌ها و ایوان‌های متعددی در سنگ کوه کنده شده‌اند که در گذشته برای گردهمایی‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفته و امروزه محل استراحت کوهنوردان است. یک دیوارهٔ صاف و تراشیده‌شده نیز در آن وجود دارد که احتمالاً برای ایجاد کتیبه آماده شده بود، اما ناتمام مانده است. با توجه به این شواهد، از این مکان با عنوان یک «قلعه» یاد می‌شود و برخی پژوهشگران محلی، کارکرد آن را مشابه «استودان» (محل نگهداری استخوان درگذشتگان در آیین زردشتی) دانسته‌اند. موقعیت مکانی آن به گونه‌ای است که از بالا می‌توان گردنهٔ خان بانه و بخش‌هایی از شهرهای سقز و بوکان را مشاهده کرد که بر نقش دیدبانی آن دلالت دارد. با این حال، هیچ مطالعهٔ باستان‌شناسی سیستماتیک و رسمی در مورد این مجموعه انجام نشده و اطلاعات دقیقی از قدمت و کارکرد قطعی آن در دست نیست.

 اهمیت برای ورزش‌های کوهستانی 
دیواره‌های سنگی این کوه از پتانسیل بسیار بالایی برای سنگ‌نوردی و صخره‌نوردی برخوردار است و به عنوان یک سایت طبیعی تمرین، مورد توجه گروه‌های مختلف ورزشی از استان کردستان و حتی اقلیم کردستان عراق قرار دارد. در سال‌های اخیر مسیرهای سنگ‌نوردی فنی متعددی در آن گشایش یافته‌است. برای مثال، در سال ۱۴۰۳ مسیرهای جدیدی با نام‌های «کاوان» (با ارتفاع ۴۴ متر) و «قاجر» توسط باشگاه‌های کوهنوردی گشایش شد.

 تهدیدات و چالش‌های حفاظتی 
در سال‌های اخیر، **صدور مجوز برای بهره‌برداری معدنی** در مجاورت این مجموعه، با اعتراضات گستردهٔ فعالان مدنی، کوهنوردان، اهالی روستاهای اطراف و دوستداران محیط زیست مواجه شده‌است. معترضان معتقدند فعالیت‌های معدنی می‌تواند به بافت طبیعی، توپوگرافی منطقه، مراتع و منابع آبی آسیب جدی وارد کرده و پتانسیل گردشگری و طبیعی آن را نابود کند. آن‌ها خواستار لغو این مجوزها، توقف هرگونه فعالیت تخریبی و ساماندهی و معرفی این مجموعه به عنوان یک اثر ارزشمند ملی هستند. در واکنش به این اعتراضات، فرماندار ویژه شهرستان سقز به طور رسمی دستور توقف فعالیت این معدن را صادر کرده است.

 جستارهای وابسته 

 احمدآباد سرا
 شهرستان سقز
 استان کردستان
 رشتهکوه زاگرس
 غار کرفتو

 منابع 

رده:کوه‌ها
رده:غارها