نظریه رانت

نظریهٔ رانت یکی از مباحث کلیدی در اقتصاد کلاسیک است که توسط توماس رابرت مالتوس (۱۷۶۶–۱۸۳۴) مطرح شد. مالتوس در رسالهٔ خود با عنوان پژوهشی در ماهیت و پیشرفت رانت زمین (۱۸۱۵) توضیح داد که رانت زمین ناشی از تفاوت در باروری و حاصلخیزی زمین‌های کشاورزی است. به باور او، رانت نه نتیجهٔ تلاش مالک زمین، بلکه پیامد طبیعی کمیابی و تفاوت کیفیت زمین‌هاست.

 زمینهٔ تاریخی 
مالتوس نظریهٔ رانت خود را در اوایل قرن نوزدهم و در بحبوحهٔ بحث‌های اقتصادی پیرامون قوانین غلات در بریتانیا مطرح کرد. در این دوره، افزایش جمعیت و فشار بر منابع کشاورزی باعث شد توجه اقتصاددانان به مسئلهٔ زمین و بهره‌وری آن جلب شود. نظریهٔ مالتوس پاسخی به این پرسش بود که چرا رانت زمین افزایش می‌یابد و چه نقشی در توزیع ثروت دارد.

 محتوای نظریه 
مالتوس استدلال کرد که زمین‌ها از نظر باروری و موقعیت متفاوت‌اند. هنگامی که جمعیت افزایش می‌یابد، کشت از زمین‌های حاصلخیز به زمین‌های کم‌بازده‌تر گسترش می‌یابد. در این شرایط، محصول اضافی زمین‌های حاصلخیزتر نسبت به زمین‌های کم‌بازده، به‌عنوان «رانت» نصیب مالک زمین می‌شود. بنابراین، رانت تفاوتی است میان بازده زمین‌های بهتر و زمین‌های حاشیه‌ای که کمترین بازده را دارند.

 تفاوت با نظریهٔ ریکاردو 
در حالی که دیوید ریکاردو نیز نظریه‌ای مشابه دربارهٔ رانت ارائه داد، تفاوت‌هایی میان دیدگاه او و مالتوس وجود داشت. ریکاردو رانت را نتیجهٔ تفاوت در حاصلخیزی زمین‌ها و قانون بازده نزولی می‌دانست، در حالی که مالتوس علاوه بر این، به نقش تقاضای رو به رشد برای غذا و فشار جمعیتی نیز تأکید داشت. این تفاوت باعث شد نظریهٔ مالتوس بیشتر با دیدگاه‌های جمعیت‌شناختی او پیوند بخورد.

 پیامدهای اقتصادی 
نظریهٔ رانت مالتوس پیامدهای مهمی برای سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی داشت. او استدلال کرد که افزایش رانت زمین می‌تواند به نابرابری اقتصادی دامن بزند، زیرا مالکین زمین، بدون تلاش اضافی از افزایش جمعیت و تقاضا، سود می‌برند. این دیدگاه بعدها بر مباحث مربوط به اقتصاد کشاورزی، توزیع درآمد و حتی نظریه‌های مدرن دربارهٔ اقتصاد منابع طبیعی تأثیر گذاشت.

 نقدها 
برخی اقتصاددانان بعدی، از جمله جان استوارت میل، نظریهٔ مالتوس را ناکافی دانستند و استدلال کردند که رانت تنها به تفاوت باروری زمین محدود نمی‌شود، بلکه عوامل دیگری مانند سرمایه‌گذاری در بهبود زمین و تغییرات تکنولوژیک نیز نقش دارند. با این حال، نظریهٔ مالتوس همچنان به‌عنوان یکی از پایه‌های اقتصاد کلاسیک شناخته می‌شود.

 منابع 

رده:نظریه‌های اقتصاد