حیاط خلوت (رمان)

حیاط خلوت رمانی فارسی نوشتهٔ فرهاد حسن‌زاده است که در سال ۱۳۸۲ به‌دست انتشارات ققنوس منتشر شد و تا سال ۱۳۸۸ سه بار تجدید چاپ شد. این رمان یکی از آثار شناخته‌شدهٔ ادبیات پایداری دربارهٔ بازماندگان و دورهٔ پس از جنگ ایران و عراق به‌شمار می‌رود و به‌گواه جوایز و نامزدی‌هایش از رمان‌های برجستهٔ این حوزه است.

 نامزدی‌ها و جوایز 
 برگزیدهٔ جشنوارهٔ ادب پایداری سال ۱۳۸۳
 نامزد جایزهٔ گلشیری
 تقدیرشده در جایزهٔ مهرگان
 نامزد جایزهٔ قلم زرین
 نامزد کتاب سال ایران

 خلاصهٔ داستان 

این رمان دربارهٔ چند دوست است که دوران کودکی خود را در آبادان گذرانده‌اند. با آغاز جنگ ایران و عراق، هر یک از این نوجوانان به شهری کوچ می‌کنند و از هم دور می‌افتند؛ اما پس از ۱۲ سال، با انتشار آگهی‌ای که عکس «آشور» را به‌عنوان فردی گم‌شده و دچار اختلال حواس معرفی می‌کند، دوستان بار دیگر در آبادان گرد هم می‌آیند. آشور، شخصیت اصلی داستان، جانبازی است که خاطرات و شخصیتش چنان با جنگ آمیخته که هم جدایی از جنگ برایش در حکم مرگ است و هم ماندن در آن. او همراه خواهرش شریفه و پسری یازده‌ساله به نام شاهد—که او را برادر خود معرفی می‌کند—در مدرسه‌ای متروکه در آبادان زندگی می‌کند. برخلاف آشور، دوستانش که در جنگ نبوده‌اند هر یک به‌نوعی و در جایی دور از هم به زندگی خود ادامه داده و به آن خو گرفته‌اند و از این‌رو نمی‌توانند و نمی‌خواهند به شهر جنگ‌زده‌شان بازگردند.

 بازخوردها 
حسن پارسایی، منتقد ادبی، این رمان را از نظر درون‌مایه «جنگی»، از نظر سبک «رئالیستی» و از نظر رویکرد «کثرت‌گرا» توصیف کرده و گفته‌است که نویسنده توانسته شش شخصیت خود را به‌خوبی بپردازد و افزون بر لایه‌های بیرونی، به لایه‌های درونی داستان نیز توجه کند. به گفتهٔ او، نویسنده در این اثر «محیط مرگ را به محیط زندگی» بدل کرده و از «زبان زندهٔ تصویری و واقع‌گرایانه» بهره برده‌است:این احتمال وجود دارد که نویسنده یکی از شخصیت‌های داستان و شش دوستی باشد که پس از سال‌ها با هم روبه‌رو می‌شوند. این داستان بهانهٔ نویسنده برای بازگشت به گذشته و خاطرات خود بوده‌است.
نقد محمود رنجبر با عنوان «خوانش باختینی حیاط خلوت» نیز به این رمان پرداخته و در چهاردهمین دورهٔ جشنواره نقد کتاب برگزیده شد. این پژوهش در فصلنامهٔ ادبیات پایداری (سال هشتم، شمارهٔ ۱۵، پاییز و زمستان ۱۳۹۵) منتشر شده و رمان را با رویکرد میخائیل باختین بازخوانی می‌کند. بر پایهٔ این خوانش، شخصیت‌های رمان با نشانه‌هایی چون «گفت‌وگو، خنده، اعتراض، چندصدایی و نقیضه» حرکتی کارناوالی برای برهم‌زدن نظم برساختهٔ جامعهٔ پس از جنگ به‌راه می‌اندازند، و اثر نگرشی انتقادی به تبعات جنگ دارد.

 منابع 

رده:رمان‌های فارسی‌زبان
رده:کتاب‌های ۱۳۸۲
رده:کتاب‌های انتشارات ققنوس
رده:کتاب‌های نامزد کتاب سال جمهوری اسلامی ایران