زبان ولاتی

ولاتی زبانی از گویش‌های مرکزی ایران است. این گویش گویش اهالی تعدادی از محلات ورنوسفادران خمینی‌شهر، شامل گارسله، باولگان، زاغ‌آباد، کوشکباج و گاردر است، اما اکنون بیشتر اهالی محله گارسله و باولگان از این گویش در گفت‌وگوهای روزمره استفاده می‌کنند. البته اسفریز خمینی‌شهر هم گویشوران ولاتی دارد که از ورنوسفادران جداست. گویش ولاتی به گویش‌های گوناگونی از جمله گویش ورنوسفادرانی، گزی و کلیمی اصفهانی تقسیم می‌شود و واژه ولایتی هم پس از اسلام به این زبان اطلاق شده‌است. کاربرد این گویش امروزه کمتر شده و اکنون این گویش در حال فراموشی است. برخی از زبانشناسان و تاریخ‌نگاران ایرانی و غربی از جمله احسان یارشاطر، حبیب برجیان و اسکار مان این زبان را یکی از زبان‌های فلات مرکزی ایران می‌دانند که بازمانده زبان مادی است، و پیشینه‌ای نزدیک‌به ۳ هزار سال دارد.

گویش ولاتی در نواحی اطراف اصفهان مانند ونداده، رودشت، کوهپایه، هرند، گرکویه، قمشان، گز برخوار،کمشچه برخوار، خورزوق، وانشان، مشکنان، ورزنه، سیان، اژیه، قورتان، و به ویژه شهر ینگ‌آباد(نیک آباد) نیز بکار می‌رود. شاعرانی مثل درویش عباس از شهر گز یا رضا مداحی از شهر کوهپایه و مرتضی امیری از ینگ آباد(نیک آباد) و حاج عباس حیدری از گرکویه و بسیاری دیگر از شاعران بنام این مناطق ولاتی‌سُرا بودند. در محله ورنوسفادران خمینی‌شهر نیز بیش از ده تن از شعرا و ترانه‌سُرایان به این زبان شهر گویش می‌کردند و ترانه سروده‌اند. از جمله طلایی، قیام، اصغر حاج حیدری (خاسته)، سعید بیابانکی، داود حاج حیدری، حسین حاجی هاشمی و غلامرضا مهدی‌پور.

 مادها و زبان ولاتی 
اقوام آریایی، پس از ورود از ایرانویج (خلیج فارس امروزی) به فلات ایران همگی به زبان فارسی سخن نمی‌گفتند بلکه هر کدام زبان جداگانه‌ای برای خود داشتند. نخستین قوم آریایی که در ایران به قدرت رسید و نخستین حکومت ایرانی را تشکیل داد قوم مادها بودند که قلمرو فرمانروایی‌شان در پهنه‌ای شامل ری، اصفهان، همدان و کرمانشاه گسترده کردند. در برخی از نقاط این نواحی هنوز زبان‌های مادی کمابیش به حیات خود ادامه می‌دهند.

 جستارهای وابسته 
 زبان راجی
 زبان‌های ایران مرکزی

 منابع 
 

رده:تاریخ استان اصفهان
رده:زبان راجی
ولاتی
ولاتی
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی