گویش فیروزکوهی

گویش فیروزکوهی یا طبری فیروزکوهی گویشی از زبان مازندرانی است که ریشه در زبان طبری قدیم دارد. مردم فیروزکوه از قومیت طبری و گویشور زبان مازندرانی می‌باشند. واژه نامه بزرگ تبری، لهجه های مختلف زبان مازندرانی را مورد بررسی قرار داده که موجب شناسایی دوازده لهجه مختلف و تفکیک آنها شده که لهجه ۱۲ در منطقه دماوند شامل نواحی کوهستانی شهرستان دماوند و بومهن و رودهن و فیروزکوه می باشد.این گویش در فیروزکوه و آبادی‌های شهرستان فیروزکوه در استان تهران گویش می‌شود. در میان سایر گویش‌های مازندرانی گویش فیروزکوهی با گویش سوادکوهی و قائمشهری بیشترین قرابت را دارد. زبان مازندرانی فراتر از رشته کوه البرز، شامل فیروزکوه و دماوند می‌شود و تمام مسیر جنوب به حومه تهران در لواسانات، رودهن و غیره را در بر می‌گیرد. The present Geographical domain of Mazandarani extends from the border of Gilan in the west to the plains of Gorgan in the east. the southern border reaches somewhat unexpectedlly, beyond the lofty chain of alborz, to include firuzkuh and damavand, and countinues all the way south to the outskirts of tehran in Lavasanat, Rudehen etc ...., HABIB BORJIAN., “Mazandaran: Language and People (The State of Research) pp 295,” Academic Commons Columbia University , online edition حبیب برجیان در تعریف حد جنوبی زبان مازندرانی آورده است: اما حد جنوبی مازندرانی از مرز های استان کنونی در می گذرد و -در مسیر جاده تهران- به فیروزکوه و دماوند می رسد و تا لواسان و رودبار قصران و گچسر- به فاصله یک تیغه کوه از شهر تهران- پیش می رود.

 محدوده 
گویش فیروزکوهی گویش بومی اهالی فیروزکوه و آبادی‌های شهرستان فیروزکوه می‌باشد.

 دستور زبان 
 ضمایر 
در گویش فیروزکوهی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
 ضمیر ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع فاعلی، فیروزکوهی men te ve/vi emâ šemâ vešun مفعولی، فیروزکوهی mere tere vere emâre šemare vešunre ملکی، فیروزکوهی me te vene/ve ame šeme vešune

 شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش فیروزکوهی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش فیروزکوه تنظیم شده‌است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -baxet = خوابید
 بن ماضی استمراری: -xet = می‌خوابید
 گذشته ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه me i e emi eni ene

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -xes = می‌خوابد

 حال ساده ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه mbe ni ne embi enni enne

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -baxes = بخوابد

 حال التزامی ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه em/m i e im in en/n

 صرف فعل 
در جدول زیر فعل خوابیدن (baxeten) بر اساس گویش فیروزکوهی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. (نمونه زیر براساس فیروزکوه می‌باشد)

 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده baxeteme baxeti baxete baxetemi baxeteni baxetene گذشته کامل baxete-bime baxete-bi baxete-bie baxete-bimi baxete-bini baxete-bine گذشته التزامی baxete-bum baxete-bui baxete-bu baxete-buim baxete-buin baxete-bun گذشته التزامی کامل baxete-bi-bum baxete-bi-bui baxete-bi-bu baxete-bi-buim baxete-bi-buin baxete-bi-bun گذشته استمراری xeteme xeti xete xetemi xeteni xetene گذشته در حال انجام daime-xeteme dai-xeti daie-xete daimi-xetemi daini-xeteni daine-xetene حال ساده/آینده xesembe xeseni xesene xesembi xesenni xesenne حال در حال انجام dareme-xesembe dari-xeseni dare-xesene daremi-xesembi dareni-xesenni darene-xesenne حال التزامی baxesem baxesi baxese baxesim baxesin baxesen آینده xâmbe baxesem xâni baxesi xâne baxese xâmbi baxeim xânni baxesin xânne baxesen

 افعال 
شماری از افعال فیروزکوهی و مقایسه آن با گویش ساروی و فارسی:

 گویش فیروزکوه گویش ساری فارسی kembe kâmbe/kombe می‌کنم hâkerdeme hâkerdeme کردم hedâme hedâme دادم dene dene می‌دهد bahiteme baiteme گرفتم girne girne می‌گیرد bahuteme baoteme/bâteme گفتم gembe gâmbe/gombe می‌گویم harešime harešime دیدم ešime ešime می‌دیدم ešine ešine می‌دیدند ešene ešene می‌بیند

 واژگان 
شماری از واژه‌های فیروزکوهی و مقایسه آن با گویش ساروی و فارسی:

 گویش فیروزکوه گویش ساری فارسی piyer piyer پدر mâr mâr مادر rikâ/peser rikâ/peser پسر kijâ/deter kijâ/deter دختر mičkâ mičkâ گنجشک melije melije مورچه merqene morqâne تخم مرغ telâ telâ خروس attâ attâ/yettâ یک sikâ sikâ اردک der dur دور gat gat بزرگ vessre/se vesse/se برای bur bur برو našo našo نرو are are آره nâ/no nâ/no نه
 تطبیق گویش ها 
در جدول زیر فعل رفتن در زمان های مختلف در لهجه های مختلف گویش فیروزکوهی صرف می شود و با گویش های همسایه اش مقایسه می شود.
 گویش گذشته ساده گذشته کامل گذشته استمراری گذشته در حال انجام حال ساده حال در حال انجام زمان آینده گویش فیروزکوهی (فیروزکوه) burdeme burde bima šima daime šime šumbe dareme šumbe xâmbe burem گویش فیروزکوهی (لزور) burdeme burde bima šima daime šime šume dareme šume xâme burem گویش فیروزکوهی (جلیزجند) burdeme burde bima šima daime šime šumbe darembe šumbe xâmbe burem گویش فیروزکوهی (حصاربن) burdeme burde bima šima dašteme šime šumbe darembe šumbe xâmbe burem گویش الیکایی (گرمسار) burdema burde bima šima dayma šima šuma dareme šuma xâmbe burem گویش رامه (گرمسار) burdeme burde bime mašime dašteme mašime šumbe darembe šumbe xâmbe burem گویش قالیباف (آرادان) bašime baši bime mašime dašteme mašime šume dareme šume xâme bašem گویش چهارطاق (آرادان) bašima baši bima mašima daštema mašima šuma dareme šuma xâma bašem گویش شهمیرزاد (شهمیرزاد) bašema baši bema mašima davema mašima šumma darema šumma xâmma bašem

 جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش سوادکوهی
 استان تهران
 استان مازندران
 شهرستان فیروزکوه
 فیروزکوه

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین
رده:شهرستان فیروزکوه
رده:فیروزکوه