فهرست شهرستان‌های استان خراسان جنوبی

thumb|250 px| استان خراسان جنوبی در سال ۱۴۰۳
استان خراسان جنوبی در حال حاضر ۱۲ شهرستان دارد. نام دو شهرستان قائنات و فردوس در دومین قانون تقسیمات کشوری ایران در آبان ۱۳۱۶ ذیل استان شمال شرق به میان آمد. دو ماه بعد که قانون اصلاح شد، شهرستان بیرجند یکی از هفت شهرستان تشکیل‌دهندهٔ استان نهم بود. شهرستان طبس در ۱۳۳۹ از شهرستان فردوس منتزع شد. شهرستان قائنات در ۱۳۵۸ توسط شورای انقلاب تأسیس شد. شهرستان‌های نهبندان و سربیشه به ترتیب در سال‌های ۱۳۶۸ و ۱۳۸۱ از شهرستان بیرجند منتزع شدند. تشکیل شهرستان سرایان پیرو تقسیم استان خراسان صورت گرفت. شهرستان فردوس که مایل بود در استان خراسان رضوی بماند، دو تکه شد و بخش سرایان آن در استان خراسان جنوبی قرار گرفت و چندی بعد به شهرستان ارتقا یافت. استان خراسان جنوبی طبق قانون تقسیم استان خراسان فقط شامل ۳ شهرستان بیرجند، نهبندان، و سربیشه بود (از مجموع ۲۷ شهرستان). شهرستان‌های قائنات و فردوس که حین تقسیم خراسان ابتدا در خراسان رضوی قرار گرفته بودند، به ترتیب در ۱۳۸۳ و ۱۳۸۵ به خراسان جنوبی پیوستند. شهرستان درمیان نیز سال ۱۳۸۳ از دل شهرستان بیرجند تأسیس شد. شهرستان طبس که سال ۱۳۸۰ از استان خراسان جدا و به استان یزد ملحق شده بود، در ۱۳۹۰ تابع خراسان جنوبی شد. شهرستان‌های بشرویه، خوسف، زیرکوه و عشق‌آباد در خراسان جنوبی متولد شدند.

هر شهرستان ۱ تا ۳ بخش و هر بخش ۱ تا ۶ دهستان دارد. در مجموع استان خراسان جنوبی ۱۲ شهرستان ۲۸ بخش، ۶۳ دهستان، و ۳۲ شهر دارد. همهٔ شهرستان‌ها بخشی به نام مرکزی دارند که مرکز شهرستان در آن واقع است؛ جز شهرستان سرایان که بخش مرکزی ندارد و مشتمل بر دو بخش آیسک و بخش سه‌قلعه است. شهرستان طبس فرمانداری ویژه دارد و از اختیارات گسترده‌تری نسبت به سایر شهرستان‌ها برخوردار است. بیرجند پرجمعیت‌ترین، کوچک‌ترین، و متراکم‌ترین شهرستان استان است که به تنهایی بیش از یک‌سوم (۳۴ درصد) از جمعیت استان را در خود جای داده است. کم‌جمعیت‌ترین شهرستان استان، شهرستان عشق‌آباد است که فقط ۱۰٬۲۲۵ نفر جمعیت دارد. طبس کم‌تراکم‌ترین شهرستان کل ایران نیز هست. استان خراسان جنوبی سومین استان پهناور ایران و از آن طرف چهارمین استان کم‌جمعیت ایران است. شهرستان‌های این استان با وجود وسعت زیاد، جمعیت نسبتاً کمی دارند. میانگین مساحت شهرستان در این استان ۱۳٬۷۰۹ کیلومتر مربع است و میانگین جمعیت ۶۹٬۹۰۰ نفر.

 شهرستان‌ها 
 شهرستان بخش‌ها دهستان‌ها شهرها (مرکز†)سال تأسیسجداشده از جمعیت(۱۳۹۵) مساحت(km²)تراکم جمعیت(بر km²) نقشه بشرویه مرکزی کرند بشرویه† ۱۳۸۷فردوس ۲۶٬۰۶۴۶٬۰۴۷۴ 100px علی‌جمال ارسک ارسک ارسک رقه بیرجند مرکزی القورات بیرجند† ۱۳۱۶– ۲۶۱٬۳۲۴۴٬۰۲۷۶۵ 100px باقران شاخن شاخنات فشارود کاهشنگ خوسف مرکزی خوسف خوسف†محمدشهر ۱۳۹۰بیرجند ۲۷٬۶۰۰۱۵٬۹۷۰۲ 100px خور جلگه ماژان جلگه ماژان ماژان براکوه قلعه زری درمیان مرکزی درمیان اسدیه† ۱۳۸۳بیرجند ۵۳٬۷۱۴۵٬۸۱۶۹ 100px میاندشت قهستان قهستان قهستان فخررود گزیک گزیک گزیکطبس مسینا طبس مسینا زیرکوه مرکزی زیرکوه حاجی‌آباد† ۱۳۹۰قائنات ۴۰٬۱۵۵۷٬۹۴۴۵ 100px پترگان زهان زهان زهان افین شاسکوه شاسکوه آبیز بهناباد سرایان آیسک آیسک سرایان†آیسک ۱۳۸۳فردوس ۳۳٬۳۱۲۹٬۳۰۵۴ 100px مصعبی سه‌قلعه دوکوهه سه‌قلعه سه‌قلعه سربیشه مرکزی غیناب سربیشه† ۱۳۸۱بیرجند ۴۰٬۹۵۹۷٬۹۲۸۵ 100px مؤمن‌آباد درح درح درح لانو مود مود مود نهارجان طبس مرکزی پیرحاجات طبس† ۱۳۳۹فردوس ۴۲،۳۶۲۴۴٬۱۳۸۱ 100px گلشن منتظریه نخلستان دیهوک دیهوک دیهوک کویر فردوس مرکزی حومه فردوس† ١٣١۶فردوس ۴۵٬۵۲۳۴٬۱۲۱۱۱ 100px اسلامیه باغستان اسلامیهباغستان برون قائنات مرکزی قائن قائن†اسفدن ۱۳۵۸بیرجند ۱۱۶٬۱۸۱۸٬۰۲۷۱۴ 100px پیشکوه مهیار سده سده آرین‌شهر آفریز پسکوه نیمبلوک نیمبلوک خضری دشت‌بیاضنیمبلوک کرغند نهبندان مرکزی نه نهبندان† ۱۳۶۸بیرجند ۵۱٬۴۴۹۲۶٬۴۷۴۲ 100px بندان میغان سرداران سهل‌آباد – سیدال عربخانه شوسف شوسف شوسف گرم تمام ده عشق‌آباد مرکزی دستگردان عشق‌آباد ۱۴۰۳طبس ۱۰٬۲۵۵۱۱٬۲۲۱۱ ده محمد کوه یخاب کوه یخاب – چاه مسافر استانخراسان جنوبی ۲۸ ۶۶ بیرجند†و ۳۰ شهر دیگر ۱۳۸۳ استان خراسان ۷۶۸٬۸۹۸۱۵۱٬۰۱۸۵

 نقشه 

 جستارهای وابسته 
 فهرست شهرهای استان خراسان جنوبی
 حوزه‌های انتخابیه مجلس شورای اسلامی در استان خراسان جنوبی

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 پرتال استان خراسان جنوبی

رده:شهرستان‌های استان خراسان جنوبی