نقض حقوق کودکان در جمهوری اسلامی ایران

در این نوشتار، نقض حقوق کودکان توسط نظام جمهوری اسلامی ایران، مورد بررسی قرار گرفته‌است.

در جمهوری اسلامی، حقوق کودکان از راه‌هایی همچون: اعدام، کار، محرومیت از تحصیل، کودک‌همسری و کودک‌سربازی… نقض می‌شود.

 ایران و پیمان‌نامه حقوق کودک 

بندانگشتی|مونا محمودنژاد یکی از بهائیانی بود که پس از انقلاب ۱۳۵۷، در سال ۱۹۸۳ میلادی (۱۳۶۲ خورشیدی) و در شانزده سالگی، بازداشت شده و در هفده سالگی در ایران اعدام شد. وی متولد ۱۹ شهریور ۱۳۴۴ بود. ده‌ها زن بهائی هم، همراه او اعدام شدند.|جایگزین=|300x300پیکسل

ایران در سال ۱۹۹۴ میلادی به جمع امضا کنندگان پیمان‌نامه حقوق کودک پیوست؛ ولی برخی از قانون‌های موجود ایران، هنوز با این کنوانسیون، ناسازگاری دارد.

حقوق کودکان در جمهوری اسلامی ایران با مسائلی مانند کار کودکان، مجازات و اعدام کودکان (پایین بودن سن مسئولیت کیفری در قوانین ایران)، ازدواج قانونی کودکان و استفاده از کودکان در نظامی‌گری درگیر است. از نکات مثبت حقوق کودکان در ایران این است که بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، آموزش و پرورش برای همهٔ کودکان و نوجوانان ایرانی تا دورهٔ متوسطه رایگان است و دولت وظیفه دارد امکان تحصیل را برای همگان از طریق وزارت آموزش و پرورش فراهم سازد.

همچنین ایران از سال ۱۳۷۳ به پیمان‌نامه حقوق کودک پیوسته‌است اما تعدادی از قوانین ایران هنوز با این پیمان‌نامه مغایرت دارند.

 خشونت اسلامی بر ضد کودکان 
بر پایه مقررات اسلامی ایران، تنبیه بدنی کودک به دست پدر، به میزان مصلحت، مجاز است؛ در حالی که ماده ۱۹ پیمان‌نامه حقوق کودک، دولت‌ها را موظف می‌کند که از کودکان در برابر هر گونه بدرفتاری والدین یا سرپرستان حمایت کند. طبق ماده ۲۲ قانون مجازات اسلامی اگر پدر یا جد پدری، فرزند خود را بکشد قصاص نمی‌شود و تنها به پرداخت مقداری از دیه و تعزیر محکوم می‌شود؛ ولی در شرایط مشابه، مادر به قصاص (اعدام) محکوم خواهد شد.طرح‌های حمایت از کودکان، همچنان پشت درهای مجلس ایران وبگاه بی‌بی‌سی فارسیکودکان آزار می ببینند؛ قانون هم مانع نمی‌شود وبگاه بی‌بی‌سی فارسی

 تعرض جنسی 

طبق سند و اطلاعات رسیده به ایران اینترنشنال، یک معلم مرد ۵۵ ساله در اسلامیه، واقع در شهرستان فردوس استان خراسان جنوبی، به دست‌کم ۱۸ دختر دانش‌آموز هشت تا ۱۱ ساله تعرض جنسی کرده است.

بر اساس این اطلاعات، معلم مورد نظر به بهانه برگزاری کلاس‌های خصوصی در پارکینگ خانه‌اش برای دانش‌آموزان دختر، اقدام به تعرض جنسی به آنان کرده است.

نسخه‌ای از حکم دادگاه که به دست ایران اینترنشنال رسیده که نشان می‌دهد هفت نفر از این معلم شکایت کرده‌اند و او به «آزار و اذیت جنسی تماسی»، «بهره‌کشی جنسی از طریق در اختیار گرفتن طفل» و «در دسترس قرار دادن محتوای مستهجن و مبتذل برای اطفال و نوجوانان» متهم شده است. در این حکم به تجاوز و تعرض جنسی به شکل مستقیم اشاره نشده است.

بر اساس حکم مذکور، این فرد برای اتهام «آزار و اذیت جنسی تماسی» به دو سال حبس تعزیری درجه شش و برای اتهام «بهره‌کشی جنسی از طریق در اختیار گرفتن طفل» به پنج سال حبس محکوم شده است.

او همچنین به عنوان مجازات تکمیلی به دو سال محرومیت از اقامت در استان خراسان جنوبی محکوم است.

در این حکم آمده است: «اقدام وی موجبات نارضایتی شدید والدین دانش‌آموزان و ضربه روحی و روانی به دانش‌آموزان دختر را فراهم آورده است.»

والدین یکی از دختران خردسال که نخواست هویتش فاش شود در گفت‌وگو با هدیه کیمیایی، خبرنگار ایران اینترنشنال گفت این معلم در گذشته نیز سابقه تجاوز و تعرض به دانش‌آموزان را داشته و حتی اماکن و آموزش و پرورش نیز در جریان بوده‌اند اما نه تنها او را از کار برکنار و توبیخ نکرده‌اند که به او اجازه کار داده‌اند.

پدر این کودک تأکید کرد یکی از دانش‌آموزان داخل مدرسه، موضوع تجاوز و تعرض جنسی را با مدیر مدرسه در میان گذاشته و او از بقیه دانش‌آموزان دربارهٔ این موضوع سؤال پرسیده که دست کم ۱۸ دختربچه موضوع تعرض را تأیید کرده‌اند.

او همچنین گفت: «بیشتر خانواده‌ها از اقشار کم‌درآمد و ضعیف جامعه‌اند و حتی توانایی پرداخت هزینه وکیل یا پزشکی قانونی را هم نداشتند.»

یک منبع آگاه در شهرستان فردوس نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایران اینترنشنال گفت مدیر مدرسه وقتی از جریان تعرض به دختران دانش‌آموز باخبر می‌شود، به رئیس آموزش و پرورش شهرستان فردوس اطلاع می‌دهد اما این مقام مسئول از او می‌خواهد تا در برابر رسانه‌ای کردن موضوع آزار جنسی به دانش‌آموزان سکوت کند وگرنه او را برکنار می‌کند.

به گفته این منبع آگاه، رئیس آموزش و پرورش شهرستان فردوس به مدیر مدرسه می‌گوید باید کاری کنند تا رضایت خانواده‌ها قبل از اینکه شکایت کنند، جلب شود. با این حال خانواده‌ها شکایت می‌کنند و این معلم بازداشت می‌شود اما بعد از یک هفته، او را با وثیقه ۵۰۰ میلیونی آزاد می‌کنند.

 محرومیت از آموزش 
قانون اساسی و نیز آیین‌نامه حقوق کودک، هر دو، آموزش کودکان را تا سنینی ویژه، اجباری می‌شمرند؛ اما آمار بالایی از کودکان ایران، هم‌اکنون به دلیل مشکلات اقتصادی، تحصیل نمی‌کنند. ثبت نشدن هویت (بی‌شناسنامه بودن) کودکانی که پدر افغان و مادر ایرانی دارند، باعث شده‌است که آن‌ها بدون شناسنامه، نتوانند در هیچ مدرسه‌ای ثبت نام شده و تحصیل کنند که این محرومیت، با کنوانسیون حقوق کودک، مغایرت دارد.طرح‌های حمایت از کودکان، همچنان پشت درهای مجلس ایران وبگاه بی‌بی‌سی فارسی

 کار کودکان 

کار کودکان پیامدهای بدی برای این کودکان که به «کودکان کار» و «کودکان خیابانی» معروف هستند دارد. در ایران کودکان کار وجود دارند اما آمار دقیقی از تعداد آنها در دست نیست. در سپتامبر ۲۰۱۷ برابر با مهر ۱۳۹۶ خورشیدی خبرگزاری تسنیم گزارش داد که ناهید تاج الدین نماینده اصفهان در مجلس شورای اسلامی در گفتگو با خبرگزاری خانه ملت، گفته برخی کارشناسان مسائل اقتصاد شهری آمار کودکان کار ایران را بین عنوان می‌کنند، ضمن اینکه این رقم برای تهران نیز نفر تخمین زده می‌شود، اما به دلیل اینکه اغلب کودکان کار هیچ گونه ثبت هویتی ندارند؛ آمار دقیقی در این زمینه نمی‌توان ارائه کرد. این کودکان عمدتاً در زیرزمین‌ها مشغول به‌کارند، برخی از آنان مورد سوءاستفاده و خشونت قرار می‌گیرند و حتی برخی از آنان از شب تا صبح در خیابان‌ها برای جمع‌آوری ضایعات، آهن کهنه، لاستیک‌ها و… مشغول بکارند.
از آسیب‌هایی که «کودکان کار» را تهدید می‌کند می‌توان به بی‌سوادی، بازماندگی از تحصیل، سوء تغذیه، رخنه اچ‌آی‌وی، اعتیاد، افسردگی، خودزنی، خودکشی، تجاوز جنسی و خشونت کنترل‌نشده اشاره داشت.

تمامی کسانی که در کوره آجرپزی کار می‌کنند به علت مشکلات اقتصادی نتوانسته‌اند حتی یک اتاق در تهران یا یک خانه در روستاهای اطراف اجاره کنند؛ بنابراین در ازای کاری که برای کارفرما انجام می‌دهند، از اتاقک‌هایی که توسط کارفرماها در کنار کوره پزخانه‌ها ساخته شده به عنوان محل سکونت استفاده می‌کنند.
عضو کمیته هماهنگی شبکه یاری کودکان کار ایران می‌گوید: «این امکان وجود دارد که کودکان کار ۱۵ سال به بالا مورد نظارت و حمایت قرار گیرند اما چون وزارت کار، نان‌آوری کودکان زیر ۱۵ سال را مجاز نمی‌داند، نظارتی هم بر روند اجرای این قوانین نمی‌کند. در عین حال هیچ نظارتی هم بر کارگاه‌هایی که تعداد کارگرهای شاغل در آن کمتر از ۱۰ نفر بوده، نیست چرا که این کارگاه‌ها را از شمول قانون کار خارج می‌دانند و به این بهانه که تعداد نیروهای نظارتی کم است، از این امر مهم سر باز می‌زنند».

همچنین کودکان بسیاری در شهرها به دست‌فروشی مشغولند. والدین تعداد زیادی از این کودکان معتاد به مواد مخدر هستند. بسیاری از این کودکان مورد کودک آزاری و سوءاستفاده جنسی قرار می‌گیرند.

در مرداد ۱۴۰۳ صاحب یک کارگاه خیاطی در مریوان که سه کودک کار شاغل در مغازۀ خود را مورد آزار جسمی قرار داده و پشت آن‌ها را با اتو سوزانده‌بود، پس از ۲ روز بازداشت با قید وثیقه آزاد شد و در مغازه‌اش فعالیت خود را از سر گرفت. آزادی این کارفرمای مجرم به قید وثیقه و عدم صدور قرار بازداشت و منع فعالیت برای وی از سوی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ایران انتقادات بسیاری را در رسانه‌ها و در میان فعالان اجتماعی و فعالان حقوق کودک برانگیخت.مجموعۀ فعالان حقوق بشر در ایران (هرانا): یک خیاط در مریوان، بدن سه کودک کار را با اتو سوزاند، نوشته‌شده در ۱۶ مرداد ۱۴۰۳؛ بازدید در ۲۰ مرداد ۱۴۰۳.

 ازدواج کودکان (کودک‌همسری) 

ازدواج کودکان هم در سنت و دین و هم در قانون نظام جمهوری اسلامی ایران وجود دارد. همچنین محمد با عایشه در ۶ سالگی عقد کرد و بعد از آن، هنگامی که ۷ یا ۹ ساله بود ازدواج کرده‌است. ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی ایران می‌گوید «عقد نکاح دختر قبل از رسیدن به سن ۱۳ سال تمام شمسی و پسر قبل از رسیدن به سن ۱۵ سال تمام شمسی منوط است به اذن ولی به شرط مصلحت با تشخیص دادگاه صالح». البته قبلاً حداقل سن ازدواج برای دختران ۱۵ سال و برای پسران ۱۸ سال بود و در شرایط خاص و با ارائه گواهی دادگاه، دختران از ۱۳ سالگی و پسران از ۱۵ سالگی می‌توانستند ازدواج کنند؛ بنابراین ازدواج زیر ۱۳ سال کاملاً ممنوع بود. آمارهای سال ۱۳۸۹ نشان می‌دهد در این سال ۴۳٬۴۵۷ مورد ازدواج کودکان زیر ۱۵ سال به‌طور رسمی به ثبت رسیده‌است. ۹۰ درصد این آمار مربوط به دختران است. اما تحقیقات نشان می‌دهد تعداد ازدواج کودکان محدود به آمار ثبت شده نیست زیرا در روستاها کودکان متعه (صیغه) می‌شوند و سال‌ها بدون ثبت رسمیِ ازدواج زندگی می‌کنند.

همچنین بر اساس آمار سال ۱۳۸۹، تعداد ۳۷۰۰۰ کودک ۱۰ تا ۱۸ ساله طلاق گرفته یا بیوه بوده‌اند. در هر سال ۸۰۰ دختر ۱۰ تا ۱۴ سال و ۱۵ هزار دختر ۱۵ تا ۱۹ سال در ایران طلاق گرفته‌اند. فقر مادی و باورهای سنتی علت این ازدواج‌های زودهنگام است. در بیشتر موارد خانوادهٔ داماد به خانواده عروس که اغلب فقیر هستند پولی پرداخت می‌کنند. از پیامدهای ازدواج زودهنگام می‌توان به افزایش بی‌سوادی و کم‌سوادی در میان زنان، چندزنی، پدیده فرار از خانه و همسرکشی اشاره کرد.

بر اساس آمار منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، از زمستان ۱۴۰۰ تا پایان پاییز ۱۴۰۱، دست‌کم ۲۷٬۴۴۸ دختر زیر ۱۵ سال در ایران ازدواج کرده‌اند.امار ها نشان می‌دهد که روند ازدواج دختران زیر ۱۵ سال که از سال ۱۳۹۶ کاهش یافته بود، از سال ۱۳۹۸ بار دیگر روندی افزایشی پیدا کرده است. طبق آمارهای رسمی، تعداد ازدواج‌های ثبت‌شده دختران زیر ۱۵ سال در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به‌ترتیب ۳۱٬۶۴۶ و ۳۲٬۶۵۵ مورد بوده است.

بررسی داده‌های رسمی نشان می‌دهد که در پاییز ۱۴۰۱ تعداد ازدواج دختران زیر ۱۵ سال نسبت به تابستان همان سال افزایش یافته است. همچنین در گروه سنی ۱۵ تا ۱۹ سال نیز شمار ازدواج‌های ثبت‌شده در پاییز ۱۴۰۱ نسبت به فصل قبل افزایش قابل توجهی داشته است. یکی از پیامدهای کودک‌همسری، بارداری و فرزندآوری در سنین پایین عنوان شده است. بر اساس آمار سازمان ثبت احوال ایران، در سال ۱۴۰۰ بیش از ۶۹ هزار نوزاد از مادران ۱۰ تا ۱۹ ساله متولد شده‌اند. از این میان، ۱٬۴۷۴ نوزاد متعلق به مادران ۱۰ تا ۱۴ ساله بوده‌اند.

برخی پژوهشگران و کارشناسان معتقدند که آمارهای رسمی، تصویر کاملی از میزان کودک‌همسری در ایران ارائه نمی‌کنند؛ زیرا تنها ازدواج‌های ثبت‌شده را در بر می‌گیرند. شهلا کاظمی‌پور، جامعه‌شناس ایرانی، در سال ۱۴۰۲ اعلام کرد که سالانه حدود ۲۰۰ هزار نفر از دختران ۱۵ تا ۱۹ ساله ازدواج می‌کنند. همچنین محمود عباسی، حقوقدان و معاون پیشین حقوق بشر وزارت دادگستری ایران، اظهار داشته است که نرخ واقعی کودک‌همسری ممکن است بالاتر از آمارهای رسمی باشد، زیرا بخشی از ازدواج‌ها در آمارهای ثبت‌شده منعکس نمی‌شوند

 کیفر و اعدام کودکان 

در قوانین ایران «سن مسئولیت کیفری» تعریف نشده‌است و قاضی‌ها با برداشت خود از فقه و مادهٔ ۱۲۱۰ قانون مدنی، دختران بالای ۹ سال قمری و پسران بالای ۱۵ سال قمری را بالغ دانسته و برایشان مانند بزرگسالان حکم صادر می‌کنند. بر اساس مادهٔ ۴۹ قانون مجازات اسلامی، طفل کسی است که به حد «بلوغ شرعی» نرسیده باشد. درحالی که از منظر سازمان عفو بین‌الملل، سازمان یونیسف و صندوق نجات کودکان، کودک و طفل فردی است که زیر ۱۸ سال سن داشته باشد.

در جمهوری اسلامی، مواردی از اعدام کودکان یا اعدام افرادی که جرمی را پیش از ۱۸ سالگی مرتکب شدند دیده می‌شود؛
مانند دلارا دارابی و بهنود شجاعی. دارای پرونده PDF گفته می‌شود در «قانون جدید مجازات اسلامی» مبنای جدیدی برای تعیین سن مسئولیت کیفری برای مجازات قصاص و حد وجود خواهد داشت و دیگر سن مسئولیت کیفری سن مطلقی (دختران ۹ و پسران ۱۵ سالگی) نخواهد بود و در هر مورد از نظرات یک کارشناس برای تشخیص سن مسئولیت کیفری استفاده خواهد شد. همچنین پزشکی قانونی به تشخیص بلوغ واقعی متهم رسیدگی خواهد کرد.

طبق آمار سازمان حقوق بشر ایران دست‌کم ۷۱ کودک از سال ۲۰۱۰ اعدام شدند.

 اعدام کودکان و نوجوانان 

 در روز چهارشنبه ۳ اردیبهشت ۱۳۹۹ میشل باچله، کمیسر عالی حقوق بشر در سازمان ملل متحد اعدام دو نوجوان به نام‌های شایان سعیدپور و مجید اسماعیل‌زاده که در زمان ارتکاب جرم کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند را به شدت محکوم کرد.کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل اعدام «کودک مجرمان» در ایران را محکوم کرداعتراض میشل باچله و گزارشگران سازمان ملل به اعدام شایان سعیدپور
 روز دوشنبه ۸ اردیبهشت ۱۳۹۹ بنا بر گزارش خبرگزاری فرانسه، وزارت خارجه فرانسه اعدام دو نوجوان به نام‌های شایان سعیدپور و مجید اسماعیل‌زاده را محکوم کرد. این دو نوجوان در هنگام ارتکاب جرم زیر ۱۸ سال عمر داشتند.فرانسه اعدام دو کودک‌مجرم در ایران را محکوم کرد
 سحرگاه روز پنج‌شنبه ۱۱ دی ۱۳۹۹ محمدحسن رضایی پس از سپری کردن دستکم ۱۴ سال در زندان مرکزی رشت (لاکان) اعدام شد. وی در زمان وقوع جرم انتسابی ۱۶ سال سن داشت و در زیر شکنجه مجبور به اعتراف شده و به استناد همین اعتراف به اعدام محکوم شده‌بود. پژوهشگر امور ایران در عفو بین‌الملل، رها بحرینی، اتحادیه اروپا و میشل باچله، کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل این اعدام را محکوم کردند.اعدام یک کودک-مجرم در زندان رشت؛ عفو بین‌الملل: فریب دادند و او را به صورت ناگهانی اعدام کردندسازمان ملل بار دیگر از جمهوری اسلامی ایران خواست که به اعدام کودکان خاتمه دهدجمهوری اسلامی قصد دارد جوانی را که در ۱۶ سالگی دستگیر و شکنجه کرد، اعدام کند
 روز دوشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۳ مهدی جهانپور در زندان مرکزی شیراز اعدام شد، وی متولد ۱۳۸۱ بود که در هنگام وقوع جرم و دستگیری ۱۶ سن داشت.
 اسفند ۱۴۰۳ در گزارش سالانه «اعدام در ایران» سازمان حقوق بشر ایران نوشته شده است که از سال ۱۹۹۹ میلادی تا ۲۰۲۲، ۱۳۶ اعدام کودکان مجرم در ایران صورت گرفته است. این تعداد اعدام کوکان ۷۷ درصد اعدام کودکان در جهان است.

 نقض حقوق کودکان در قتل‌عام ۱۳۶۷ 

طبق گفته شاهدان و اسناد به‌دست آمده، طی کشتار ۶۷، مسئولان اعدام در فرایند نقض حقوق کودکان، در مقابل کودکان زیر ۱۴ سال، اعضای خانواده‌شان را تیرباران و اعدام می‌کردند. کودکان و نوزادان را همراه با خانواده خود، در سلول‌های انفرادی حبس می‌کردند. همچنین شواهد و شاهدان نشان می‌دهند که ده‌ها کودک زیر ۱۸ سال که اکثر آن‌ها دختر بودند، اعدام شدند.

 شکنجه کودکان 

یکی از زندانیان سیاسی به نام منوچهر اسحاقی می‌گوید که در ۱۳ سالگی بازداشت و شکنجه شد و در سلول انفرادی حبس شد. وی هر روز در زندان، گریه می‌کرد.

 در اعتراضات ۱۴۰۱ 

 در اعتراضات ۱۴۰۴ 

نامسنمحل واقعهعلت گزارش‌شدهمنبععلی اباذری۱۶تهرانشلیک مستقیم گلولهامیررضا ابراهیمی۱۷تهرانشلیک گلوله جنگی نیروهای سپاهمهرداد ابراهیمی۱۷ دیزجشلیک مستقیم نیروهای سرکوبگرآنیلا ابوطالبیان۸اصفهانشلیک به خودرو و اصابت گلوله از پشت به سرامیرمحمد ارباب پوری۱۵کرمانشاهشلیک مستقیم آرش احمدوند۱۷تهرانشلیک گلوله به قلبپریما احمدی۱۶بندرعباس؟محمد احمدی۱۷مشهداصابت گلوله‌های ساچمه‌اینیروانا احمدی۱۵مشهد؟شایان اسدی۱۷پاکدشتشلیک مستقیممحمدرضا اسدی۱۶اسلامشهراصابت گلولهملینا اسدی۳جوانروداصابت گلوله سروش اسحاقی۱۷اصفهانشلیک گلوله جنگی نازنین اسمی‌خانی۱۷محمدیهشلیک گلوله تک‌تیرانداز از پشت سرسینا اشکبوسی۱۷تهراناصابت دو گلوله به قلب و شکم یزدان افروغ۱۷تهرانشلیک مستقیم دو گلوله به قلب و شکمسام افشاری۱۷کرجزخمی شدن با شلیک از پشت سر و پس از آن تیر خلاص در بیمارستانبنیامین اقدامی۱۷فردیسدستگیرشده در ۱۸ دی ۱۴۰۴، کشته شده در بازداشت و تحویل پیکرش به خانواده در کهریزک پس از ۳ روز محمدامین اکبریان۱۶اصفهان (مبارکه)اصابت دو گلوله جنگی به پا و شکمسودا اکرمی‌فرد۱۶کرجاصابت گلوله سهیل (یاسین) الماسی۱۷مرودشتاصابت دو گلوله جنگی به سینه علی امیردادی۱۴مشهدشلیک مستقیمرضا امیری۱۷شوشترشلیک مستقیم به سر از فاصله نزدیکامیرعباس امینی۱۲ساوه؟محمدپارسا امینی۱۷فردیسشلیک گلوله جنگی به کمرحذیفه اوستاخ (زرگر)۱۱مشهدشلیک مستقیم گلوله جنگی به زیر قلب فائزه ایزدی۱۶سبزوار؟ ابوالفضل باجول۱۶اصفهان (ویلاشهر نجف‌آباد)شلیک مستقیم گلوله سرکوبگران جمهوری اسلامی به سر امیرعباس باغستانی۱۷اصفهانشلیک مستقیم گلوله جنگى به ران پا و فوت پس از یک هفته در کما محمد متین باقری۱۶کرمانشاهشلیک مستقیم گلوله و خون‌ریزی شدیدابوالفضل بامدادی۱۵میبدشلیک گلوله به سرابوالفضل بختیارپور دورکی؟اصفهانشلیک دو تیر جنگی به پهلورهام برجسته۱۱نیشابور؟امیرارسلان بهمنی‌نژاد۱۶آملاصابت گلولهامیرسالار بهمنی‌نژاد۱۶اصفهاناصابت گلوله جنگی به ناحیه بالای قلبمیثم بیژنی زارع۱۶شهریاراصابت گلوله به شکممسیح بیگدلی۱۴اصفهاناصابت گلوله به پا و سپس شلیک مستقیم گلوله جنگی سرکوبگران به سر ابوالفضل بیگ‌محمدی۱۷اراک؟ علیرضا پارسافر۱۷آب‌پخششلیک مستقیم گلوله جنگیابوالفضل پایدار۱۷سبزوارشلیک مستقیم گلوله جنگیمحمدحسین پرنون۱۵خرم‌آبادشلیک مستقیم گلوله جنگیامیرعلی پرویزی؟؟؟جبار پناهی آزاد۱۵قائمیهشلیک گلوله جنگی به ناحیه سراسماعیل پیشرو۱۷مشهداصابت گلوله به قلبمعین تقی‌پور۱۷کرجشلیک مستقیم گلوله به ناحیه سر ثنا توسنگی۱۲هشتگرداصابت دو گلوله جنگی به ناحیه گردن و کمرمیلاد تیموری حیانو۱۲تربت جامشلیک نیروهای سرکوبگرغزل جان‌قربان۱۵اصفهانشلیک سه گلوله به پا، ریه و کلیه پویا جعفری۱۴زرقانشلیک مستقیم به ناحیهٔ سر و چشم نهال جعفری۱۳شیراز؟نیما جعفری۱۶فردیساصابت دو گلوله جنگی، یکی به سینه و دیگری به سررضا حبیبی۱۰شیراز؟امیرحسین حضرتی۱۶تهران؟میلاد حسن‌زاده۱۷تهران (نازی‌آباد)زخمی شدن در اثر اصابت دو گلوله و جان باختن پس از دو روز در بیمارستانعرفان حسن‌نژاد۱۷مشهداصابت دو گلوله به شکم و قلبپارسا حسین‌پور۱۶تبریزاصابت گلولهبهار حسینی۳نیشابورعوارض ناشی از گاز اشک‌آورنیوشا حمیدی۱۵آستانه اشرفیهشلیک مستقیم گلوله ابوالفضل حیدری موصلو۱۷قیرشلیک مستقیمامیر حیدری۱۴مشهد؟امیرعلی حیدری۱۷کرمانشاهتیراندازی نیروهای سپاه پاسداران و آثار ضرب‌وجرح شدید با قنداق اسلحه در ناحیه سر سمیرا خانی۱۲رامسرشلیک مستقیم گلوله جنگیامیرحسام خدایاری۱۷تهراناصابت گلولهآذرنوش خراسانی۸مشهداصابت گلوله جنگیآرتین خواجوی‌نیا۱۷قدس (تهران)شلیک مستقیممحمد یاسین داودنبی۱۷تهرانبازداشت و مرگ بر اثر شکنجه آرنیکا دباغ۱۵گرگانشلیک مستقیم گلوله جنگی پرنیان دبیری آبکناری۱۶گلستان (بهارستان)برخورد گلوله جنگی به پشت سرhttps://m.youtube.com/watch?v=Sk_bQpXhdw0&pp=0gcJCTMBo7VqN5tD پویا درخشان۱۷تهران (هفت حوض)اصابت گلوله به قلبملیکا دستیاب۱۶کرمانشاهشلیک مستقیم گلوله جنگی نیروهای سرکوبغزل دمرچلی۱۷کرجشلیک سه گلوله جنگی به پا و قلب و سر{{یادکرد خبر ||- | غزل دمرچلی || ۱۷ || البرز || شلیک سه گلوله جنگی به قلب و پا و سر ||>مهنا دوکوشکانی؟؟؟امیرحسین دولت‌آبادی۱۷سبزواراصابت گلولهامیرحسین دونلو۱۶آزادشهرشلیک مستقیم گلولهابوالفضل دهقانی۱۶بیجاراصابت گلولهبرنا دهقانی۱۷تهران (تهران‌پارس)شلیک مستقیمامیرعلی ذاکری۱۷قرچکاصابت گلوله جنگی از پشت به ناحیه گردنآیناز رحیمی حاجی‌آبادی۱۳نجف‌آباداصابت گلوله و آسیب امعاء و احشای داخلی صالح رشید محمد۱۷کرمانشلیک مستقیمجاوید رضایی۱۷زنجانشلیک مستقیمسعید رضایی۱۷اصفهانشلیک مستقیم نیروهای سرکوبگرامیرعباس رعنایی۱۷مشهد؟محمدقاسم روستا۱۴مرودشتاصابت گلوله به سرمحمدمهدی روستا۱۶شیرازشلیک مستقیم نیروهای بسیجآروین سالمی‌راد۱۶بوشهرشلیک بیش از ۱۸ ساچمه به سر و فوت پس از ۱۵ روز در کما محمدحسین ساریخانی۱۷قزوینشلیک مستقیم نیروهای سرکوبمحمد طاها سپهوند۱۶خرم‌آبادشلیک گلوله‌های ساچمه‌ای به پاها و سپس شلیک مستقیم به سینهمصطفی سرافراز اردکانی؟؟؟سودابه (نرگس) سربندی۱۷رشتاصابت گلوله جنگی از پشت به ناحیه بالای سر امیرحسین سرتیپی۱۵قدس (تهران)شلیک مستقیم گلوله جنگی به سررهام سعادتی۱۷کرجشلیک گلوله جنگی از پشت و اصابت آن به ریه امیرمحمد سگوند۱۷خرم‌آبادتشنج و ایست قلبی بر اثر اصابت گاز اشک‌آور و یا اصابت گلولهآرمین سلطان‌محمدی؟؟؟سپهر سلطانی۱۵اصفهان (ملک‌شهر)ایست قلبی و تنگی نفس بر اثر استرس شدید، دویدن و استنشاق گاز اشک‌آورمحمد سلطانی‌فر۱۶محلاتشلیک گلوله جنگیعلیرضا سوری۱۷کرجشلیک مستقیم گلوله به وسط سینه‌ و سوراخ شدن ریه‌هایشبهار سیفی۳نیشابور؟بهار شادمهری۱۷نیشابورشلیک مستقیمملیکا شاه‌مرادی۱۶کرمانشاهشلیک مستقیم گلوله جنگیامیررضا شبانی۱۷شاندیزاصابت گلولهٔ جنگی به ناحیه سرمانی شفیعی۱۴اسلامشهراصابت گلوله جنگیآریا شوقی (تیکمه‌داش)۱۷کرجشلیک مستقیمحسنا شهدوستی۱۴بندرعباس؟طاها صادقی۱۷اندیشه (شهریار)اصابت دو گلوله جنگی به قلب و شکمعلی‌محمد صادقی۲اصفهاناصابت گلوله به پهلومهراد یا مهرداد صادقی۱۷اصفهاناصابت مستقیم گلوله جنگی به پهلو نازنین‌زهرا صالحی۱۳کرمانشاهشلیک مستقیم گلوله جنگیسام صحبت‌زاده۱۴قدس (تهران)اصابت گلوله جنگی به سرامیرمحمد صفری۱۵تهران (یافت‌آباد)اصابت گلوله به قلب، چندین ساچمه و نیز آثار ضربه چاقو بر بدنطاها صفری۱۵ازنااصابت گلوله به ناحیه سر و صورتمحمدمهدی صفری۱۷میمنداصابت گلوله جنگی به قفسه سینه و پارگی ریهستایش صمدی۱۶مشهدشلیک نیروهای جمهوری اسلامی به ناحیه گلو و سینهسجاد صمدی۱۷گنابادشلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر هستی صمدی۱۷تهرانضربه به سر و گاز اشک آورامیرعلی صیامی۱۷مشهدشلیک مستقیمعلیرضا صیدی۱۶تهرانشلیک مستقیممهدی ضیایی۱۷بندر عباسشلیک به خودرو و اصابت گلوله به ریهاسرا طاوسی نیا۱۴کرمانشاهشلیک مستقیم گلوله جنگى به ناحيه لگن و فوت پس از دو هفته در کماعلی عباسی۱۷تهرانشلیک به ناحيه کلیه و پس از عمل جراحی در بیمارستان احتمالاً تیر خلاص متین عباسی۱۶شهریارزخمی شدن با دو گلوله جنگی و جان باختن در بیمارستان پس از سه روزمحمدرضا عبدالرحمن‌زاده۱۶تهرانشلیک مستقیم ابوالفضل عزیزی۱۷ساریشلیک مستقیم گلوله جنگیارشیا عسکری۱۷مشهدشلیک مستقیم گلولهآرین عشقی۱۴تهراناصابت گلوله در گردنمحمد امین عقیلی‌زاده۱۷فولادشهرشلیک مستقیم نیروهای حکومتیسامیار علیپور۱۵تهران (خاک سفید)اصابت گلوله‌های ساچمه‌ای و جنگی از پشت سر بنیامین علیزاده۱۴رشتاصابت گلوله به ناحیه پا و خون‌ریزی شدیدمحمدرضا علیزادەنصب۱۴اسلامشهراصابت گلوله به ناحیه پا و خون‌ریزی شدیدعلی غلاملو۱۷شهریاراصابت گلوله جنگیایمان فرعی۱۵اراکشلیک مستقیم گلولهمصطفی فلاحی۱۵ازناشلیک مستقیم گلولهسهیل فتوحی۱۷رودبارشلیک مستقیم گلوله جنگیامیرحسین قارداشی۱۵مشهداصابت گلوله به شکم و پهلو، فوت پس از چندین روز در کماآرین قاسمی‌زاده۱۶کنگاورشلیک تک تیرانداز به پشت سرایلیا قدسی۱۷قدس (تهران)شلیک به پشت سرعلا قشقایی۱۵ورامینشلیک گلوله به صورتابوالفضل قلعه‌گری۱۷کرمانشاهشلیک گلوله محمدرضا قلی‌‌وند۱۷کرجشلیک به سر امیرعلی قنبرزاده۱۶گرمدرهشلیک سه گلوله جنگی به سررضا قنبری۱۶کرمانشاهشلیک سلاح گرمهه‌نگاوامیرحسین کارگران۱۷تهرانشلیک مستقیمجواد کاظمی۱۳اسلامشهرشلیک شلیک سه گلولهعلی کاظمی۱۲اسلامشهر؟مهیار کاکازاده۱۷پرندشلیک مستقیم گلوله به سرکیمیا کامیاب۱۷اسلامشهرشلیک مستقیم گلوله به ناحیه قلبرضا کاووسی۱۶کرجشلیک مستقیم گلوله جنگی به سینهحسین کایدی۱۷اندیمشکاصابت گلوله جنگی به قلبنیما کدخدايی۱۴اصفهانشلیک ساچمه از فاصله نزدیک به ناحیه سینه، شانه و جمجمه و فوت پس از ۲ روز در کما رسول کدیوریان۱۷کرمانشاهشلیک مستقیم نیروهای سرکوبگرمحمدرضا کرمی۱۶ملکشاهیجراحت با گلوله جنگی و فوت پس از ۴ روز در بیمارستانمسعود کریم۱۷اصفهانشلیک مستقیم نیروهای سرکوبگرمحمد پویا کریم‌آبادی۱۷اسفراینشلیک مستقیم گلوله جنگی توسط نیروهای سرکوبگرساجده کریمی۱۵آستانه اشرفیهشلیک گلولهامیرمهدی کشاورز۱۷قزوین (زیباشهر)شلیک دو گلوله جنگیعباس کلهر۱۷کرجاصابت گلوله جنگیمحمدصالح کنشلو۱۷محمدشهرشلیک مستقیم گلوله به پیشانیمحراب گلستانی۱۷اصفهانشلیک مستقیممهدی گنج‌دانش۱۷زنجانشلیک گلوله از پشت سرپارسا لرستانی بیرانوند۱۶خرم‌آبادشلیک تک‌تیراندازامیرمحمد لطفی۱۶اسلامشهرشلیک مستقیمآرتین لواحی۱۴رشت؟سینا لواسانی۱۷شهرریشلیک مستقیم گلوله جنگییلدا محمدخانی۱۶فردیسشلیک تک‌تیرانداز به پا و پهلوامیرحسین محمدزاده۱۷تهرانشلیک مستقیم گلولهبنیامین محمدی۱۵تهرانشلیک مستقیمیلدا محمدی۱۵؟؟آرش محمدی‌زاده۱۵شیرازکشته شده در بازداشت نیروهای امنیتیمهدی مختاری بایگی۱۶مشهدشلیک به پشت سرمحمدرضا مدنی۱۷مارلیکاصابت گلولهیلدا مرادخانی۱۵فردیسبرخورد هشت گلوله جنگیامیرحسین مرادی۱۶مشهداصابت دو گلولهامیرمهدی مرادی گلدره۱۵اسلامشهرشلیک مستقیم گلوله نیروهای سرکوب به نخاع و جان باختن در مسیر انتقال به بیمارستان ریبین مرادی۱۷تهران (پرند)شلیک گلوله از پشت سر آروین مرادی توقع۱۵شهریاراصابت گلوله و مرگ بر اثر شدت جراحاترضا مرادی عبدالوند۱۷ازنازخمی شدن با گلوله ماموران امنیتی به ناحیه سر و پهلو، و جان باختن در بیمارستانزهرا معبودی زرنق۱۷فردیس؟پارسا معدنچیان۱۷فردیساصابت گلوله به سرامیرمهدی ملک‌پور۱۵رشتاصابت گلولهامیرمحمد ملک‌شاهی۱۷ایلام؟سینا ملکی۱۷کرمانشاهشلیک مستقیم گلوله نیروهای سرکوبامیرعلی موذنی۱۷اصفهانشلیک مستقیم گلولهامیرعباس مومنی۱۷اسلامشهرزخمی شدن با اصابت گلوله و جان باختن در بیمارستان یک روز بعدعلی مهری۱۶زرین‌شهرشلیک مستقیم نیروهای سرکوبگرمهدی مهمدی کرتلایی۱۶شوشترشلیک مستقیم نیروهای پاسدار از پشت سررامتین میرزادخت۱۷اسلامشهرشلیک مستقیم نیروهای سرکوبگرمصطفی میرزایی۱۶تهران (یافت‌آباد)اصابت گلوله نیروهای سرکوبگرکیاوش میرقاسمی۱۶اراکاصابت گلولهابراهیم نادری۱۴تهراناصابت گلوله جنگی به ناحیه قلبسهند ناصری کتکی۱۵اشتهارداصابت سه گلوله به ناحیه قلبنوید ناظمی ملکی۱۷ساوهاصابت گلولهنیما نجفی۱۷قدس (تهران)اصابت گلولهٔ جنگی به ناحیه سرامیرمهدی نعمتی‌نژاد۱۷اراکشلیک مستقیم نیروهای سرکوبگرابوالفضل نوروزی۱۴مشهداصابت گلوله به زیر چشم علیرضا نوروزی۱۷یزدانشهرشلیک مستقیم نیروهای سرکوبگرعلی نوری۱۷اراکشلیک گلوله محمد نوری۱۷قمشلیک نیروهای سرکوبگر و اصابت تیر ساچمه‌ای به قفسه سینهامیر علی نوریزاده۹سیریکتیراندازی نیروهای نظامینیما نینواپور۱۷اردبیلزخمی شدن در اعتراضات و فوت پس از ۲۱ روز در کماابوالفضل وحیدی (ابوالفضل وحید قزلجه‌میدان)۱۳تهران (نازی‌آباد)اصابت گلوله به گلو و فوت در بیمارستان کسری وفاپور۱۵کرجشلیک مستقیم به قلب آرمین وفایی۱۷تهرانشلیک مستقیم گلولهمانی هداوند۱۷اسلامشهراصابت گلوله جنگی به سینهطاها هوشیار باغبانی۱۲بومهناصابت گلوله جنگی به صورتامیرعلی یحیایی۱۷دزفولجراحت بر اثر شلیک گلوله‌های ساچمه‌ای به سر و جان باختن پس از ۱۴ روز در بیمارستانمحمد یزدانی۱۴قدس (تهران)؟امیر یکتایی یگانه۱۶قرچکشلیک مستقیم نیروهای سرکوب جمهوری اسلامیمبین یعقوب‌زاده۱۷خشکبیجارشلیک مستقیم گلولهعلی یغمورلو۱۷تهراناصابت گلوله جنگیابوالفضل یغموری۱۷فردیسشلیک مستقیم نیروهای سرکوبگر به قلب 

 حبس طولانی کودک به دلیل اتهام برادر 
محمدصابر ملک رئیسی در ۱۶ بهمن ۱۳۹۹ و پس از حدود ده سال حبس، از زندان اردبیل آزاد شد. وی در نوجوانی و به دلیل فعالیت‌های سیاسی برادرش زندانی شده بود.

 بهره نظامی از کودکان (کودک‌سربازی) 

استفاده نظامی از کودکان به سه شکل می‌باشد: اولین شکل آن به‌کارگیری کودکان به عنوان کودک-سرباز در جنگ است، دومین صورت آن استفاده در فعالیتهای حمایت از جنگ مانند نگهبانی، جاسوسی و بردگی جنسی می‌باشد. سومین شکل آن نیز استفاده از کودکان برای پروپاگاندا در جنگ می‌باشد. بر اساس ماده ۳۸ کنوانسیون حقوق کودک، گروه‌های سیاسی نباید از افراد زیر پانزده سال درجنگ استفاده کنند. ماده ۴ «پروتکل اختیاری شرکت کودکان در جنگ» از طرفین درگیری‌ها می‌خواهد که به افراد زیر هیجده سال اجازه شرکت در جنگ داده نشود و سربازگیری اجباری در مورد این افراد نیز ممنوع می‌باشد.

به گزارش ائتلاف برای توقف سربازی کودکان، تعداد کودکان سرباز در ایران مشخص نیست؛ اما بسیج از افراد داوطلب زیر ۱۸ سال در جنگ ایران و عراق استفاده می‌کرد. این سازمان همچنان از افراد زیر ۱۸ سال به‌گونه داوطلب استفاده می‌کند.

در گزارش سالانه وزارت خارجه آمریکا استفاده غیر قانونی از کودکان توسط جمهوری اسلامی ایران و گروه‌های تروریستی متحد آن و همینطور رواج بدترین شکل کار کودکان» توسط جمهوری اسلامی در ایران اشاره و تاکید شده است. بر اساس اعلام وزارت خزانه‌داری آمریکا در سال ۲۰۱۸، نیروی بسیج به‌عنوان یک سازمان شبه‌نظامی وابسته به سپاه پاسداران، در جذب، آموزش و به‌کارگیری کودکان در درگیری‌های منطقه‌ای نقش داشته است. طبق این گزارش، بسیج علاوه بر فعالیت‌های ایدئولوژیک، اقدام به شستشوی مغزی دانش‌آموزان و ارائه آموزش‌های نظامی به کودکانی حتی از سن ۱۲ سالگی می‌کند و آن‌ها را برای مشارکت در عملیات‌های مرتبط با سپاه آماده می‌سازد. بسیج کودکان ایرانی را برای پیوستن به نیروی قدس سپاه جذب و آموزش داده و برخی از آن‌ها را برای جنگ در سوریه اعزام کرده است. همچنین این نهاد به جذب مهاجران افغان، از جمله نوجوانان ۱۴ ساله، برای پیوستن به تیپ فاطمیون پرداخته که تحت کنترل سپاه در سوریه فعالیت می‌کند.

 جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران 
بر اساس اظهارات رحیم نادعلی، یکی از مقام‌های سپاه پاسداران، که از رسانه‌های دولتی پخش شد، در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، حداقل سن مشارکت در فعالیت‌های پشتیبانی جنگی به ۱۲ سال کاهش یافته است. نادعلی اعلام کرد طرحی با عنوان «برای ایران» برای جذب نیرو جهت انجام وظایفی مانند گشت‌زنی، ایست‌های بازرسی، امور لجستیکی و حتی فعالیت‌های اطلاعاتی اجرا می‌شود و به‌دلیل افزایش داوطلبان کم‌سن، به نوجوانان ۱۲ و ۱۳ ساله نیز اجازه مشارکت داده شده است. حضور کودکان در شرایط جنگ در نقاط می‌توانند هدف حملات نظامی باشند، انها را در معرض خطر مستقیم قرار می‌دهد. حامد فرمند، کنشگر حقوق کودک، توضیح داد «این نوع فعالیت‌ها، حتی اگر بدون سلاح انجام شوند، در چارچوب تعریف کودک‌سربازی قرار می‌گیرند. کودک‌سرباز فقط کسی نیست که اسلحه به دست می‌گیرد، بلکه هر کودکی که در خدمت یک ساختار نظامی قرار می‌گیرد، در این تعریف می‌گنجد.»

به گفته یک شهروند از کاوه، ایران: «وانت‌های نظامی مجهز به سلاح‌های سنگین جاده‌ها را مسدود کرده و خودروها را بازرسی می‌کنند. از کنار آن‌ها عبور می‌کنی و فقط ۱۰۰ متر جلوتر، چند خودروی شخصی می‌بینی که نوجوانانی با اسلحه‌های یوزی (مسلسل سبک) داخل آن‌ها هستند و دوباره خودروها را متوقف می‌کنند.» صدف منفرد، مادر پسری ۱۱ ساله که در یکی از ایست‌های بازرسی تهران ایستاده بود و کشت، گفت که همسرش به دلیل "کمبود نیرو" مجبور شده بود پسرش را با خود ببرد، و همچنین از حضور نوجوانان ۱۶ و ۱۷ ساله در گشت‌های بسیج خبر داد.

 جستارهای وابسته 
 کودکان کار در ایران
 اعتراضات ۱۴۰۱ دانش‌آموزان ایران
 نقض حقوق بشر توسط جمهوری اسلامی ایران
 متهمان نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران

 منابع 

رده:تاریخ جمهوری اسلامی ایران
رده:نقض حقوق بشر در ایران
رده:ویکی‌سازی رباتیک