فهرست آثار ملی شهرستان ایذه

شهرستان ایذه یکی از شهرستان‌های استان خوزستان واقع در جنوب ایران است. مرکز این شهرستان، شهر ایذه است.

از آثار به دست آمده ایذه از جمله نگاره‌ها و نقش برجسته‌های عیلامی (اولین حجاری‌های ایران باستان قبل از هخامنشیان)، می‌توان نتیجه گرفت که آنجا مرکز مهمی در زمان ایلامی‌ها بوده‌است. این آثار به دو دسته آثار ایلام قدیم و نو تقسیم می‌شود که به شرح زیر می‌باشند: دوره ایلام قدیم: این دوره به سلسله سیمشکی متعلق است که چندین بار توسط حاکم اور نابود گشت.ژاله آموزگار و تاریخ ایران باستان، سمت، تهران، ۱۳۸۰ ص ۱۵۲. آثار باقی‌مانده از این دوره به شرح ذیل است: الف) نقش برجسته شاهسوار: شاهسوار جایگاهی باستانی در حومه ایذه‌است که در آن آثار باستانی از جمله نقش برجسته‌ای متعلق به دوره ایلام قدیم (قرن ۲۰ ق. م) واقع شده‌است. این نقش برجسته به احتمال زیاد نمایانگر صحنه بارعام یک پادشاه یا ابراز بندگی در مقابل یک خدا است. ب) نقش برجسته خونگ اژدر: این جایگاه به خونگ نوروزی نیز معروف است و در نزدیکی دریاچه میانگران (۱۲ کیلومتری شمال ایذه) واقع شده‌است که نقش برجسته‌های آن مانند شاهسوار حجاری شده‌است. دوره ایلام نو: ایذه در دوره ایلام نو «آیاپیر» نامیده می‌شده‌است و پادشاهان آن به صورت مستقل زیر نظر سوخالماهو وزیر اعظم ایلام حکومت می‌نمودند. حکومت ایلام در این دوران به صورت اتحادیه‌ای بود و متشکل از تعدادی حکومت‌های محلی مستقل اداره می‌شد.آمیه، همان، ص ۴۵.

 آثار ثبت‌شده 
+ردیفنام اثرنگارهدیرینگیموقعیتشمارهٔ ثبتتاریخ ثبتمنبع۱ایزاجساسانی ـ اسلامیایذه۴۹۱۳۱۰/۰۶/۲۴۲حجاری‌ها و کتیبه‌های سنگی/ کول فرایلامی ـ ساسانیایذه، مال امیر، کول فرح۱۳۳۱۳۱۰/۱۰/۱۵۳گورستان قدیمیاشکانی (پارت)ایذه، شمی،۳۶۲۱۳۲۱/۰۳/۲۰۴تپه تازنگ/ بابا وزیرهزاره ۴ ق‌مغرب روستای سویلی ایذه۱۶۹۳۱۳۶۴/۰۵/۲۷۵محوطه تاریخی تاق طویلهایلخانیان ـ تیموریانادامه خیابان محمد رسول‌الله۲۱۴۰۱۳۷۷/۰۷/۱۳۶کوشک نورآبادقاجاریه۳ کیلومتری شمال شرقی روستای نورآباد۲۵۷۰۱۳۷۸/۱۱/۱۱۷تنگه اشکفت سلمانایلامی۳ کیلومتری باختری ایذه و نزدیک به ۵/۱ کیلومتری جاده۲۵۹۵۱۳۷۸/۱۱/۲۷۸گورستان و زیارتگاه شهسوارمعاصر۸ کیلومتری جاده خاوری، شهر باستانی ایذه۲۵۹۶۱۳۷۸/۱۱/۲۷۹تنگه کول فرحایلامی۷ک جاده خاوری شهر ایذه۲۵۹۷۱۳۷۸/۱۱/۲۷۱۰نقش‌برجسته شهسوارایلامی۸ کیلومتری جاده خاوری ایذه دردامنه خاوری کوهباد۲۵۹۸۱۳۷۸/۱۱/۲۷۱۱تپه پیونایذه، بیون، جنب بخشداری۳۲۳۳۱۳۷۹/۱۲/۲۵۱۲تپه سبز علیایلامیشهرستان ایذه، خیابان امام خمینی، فلکه گاز۷۰۳۹۱۳۸۱/۱۰/۱۰۱۳دژ تاریخی باجولایلامیایذه، بخش مرکزی، ۴ کیلومتری روستای باجول۷۹۲۶۱۳۸۱/۱۲/۱۷۱۴استودان‌های شماره ۱و ۲الیمائیخوزستان، ایذه، بخش مرکزی، دهستان سوسن، روستای مالویران۱۱۹۵۸۱۳۸۴/۰۴/۰۵۱۵نقش برجسته خنگ اژدرتاریخیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه مرکزی، روستای خنگ اژدر۱۳۵۸۰۱۳۸۴/۰۷/۲۳۱۶تپه زبرجدنوسنگیشهر ایذه، خ شهید مطهری، کوچه شهید تنور محمد ممبینی، پشت مدرسه راهنمایی۲۳۰۵۰۱۳۸۷/۰۵/۰۲۱۷تپه شه ولیهزاره ۳ و۴ ق‌مشهر ایذه، انتهای کوچه مبارز، محله گنجشگیر۲۳۷۷۰۱۳۸۷/۰۸/۲۵۱۸قلعه مدرسه ۱صفویهشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه شرقی، روستای قلعه مدرسه۲۳۷۷۷۱۳۸۷/۰۸/۲۵۱۹تپه کول فرحهزاره یک ق‌م ـ تاریخیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه شرقی، روستای کول فرح۲۳۷۷۸۱۳۸۷/۰۸/۲۵۲۰مقبره سید صالحقرون متاخر اسلامیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان مرغا، روستای چم ریحان۲۳۷۷۹۱۳۸۷/۰۸/۲۵۲۱تپه میانگران ۱اواسط دوره اسلامیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه غربی، روستای میانگران علیا۲۳۷۸۰۱۳۸۷/۰۸/۲۵۲۲تپه چگاپیانهزاره ۳ و ۴ ق‌مشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان پیان، روستای پیان۲۳۷۸۱۱۳۸۷/۰۸/۲۵۲۳تپه نوترکیهزاره ۳ و ۴ ق‌مشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه غربی، روستای نوترکی مختاری۲۳۷۸۲۱۳۸۷/۰۸/۲۵۲۴تپه چگااورکپیش از تاریخشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه شرقی، روستای کول فرح۲۳۷۸۵۱۳۸۷/۰۸/۲۵۲۵تپه پرچستان ۲ایلامیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه شرقی، روستای پرچستان۲۵۹۶۴۱۳۸۷/۱۲/۲۶۲۶کاروان‌سرای هلایجانقرون متاخر اسلامیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان هلایجان، روستای هلایجان۲۵۹۶۹۱۳۸۷/۱۲/۲۶۲۷تپه میانگران ۳هزاره ۳ و ۴ ق‌مشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه غربی، روستای میانگران علیا۲۵۹۷۱۱۳۸۷/۱۲/۲۶۲۸کاروان‌سرای مال سعیدیقرون متاخر اسلامیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان هلایجان، روستای مال سعیدی۲۵۹۷۲۱۳۸۷/۱۲/۲۶۲۹نقش‌برجسته خنگ کمالوندتاریخیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه غربی، روستای کمالوند۲۵۹۷۳۱۳۸۷/۱۲/۲۶۳۰گوردخمه برد گپیساسانیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه شرقی، روستای بردگپی۲۵۹۷۴۱۳۸۷/۱۲/۲۶۳۱تپه حاج عیسی سلطان‌پورهزاره ۴ و ۳ ق‌مشهر ایذه، محله حاج عیسی سلطان پور۲۵۹۷۵۱۳۸۷/۱۲/۲۶۳۲کاروان‌سرای دهدزصفویهشهرستان ایذه، بخش دهدز، شهر دهدز، جنب دادگاه عمومی شهر۲۵۹۷۷۱۳۸۷/۱۲/۲۶۳۳محوطه مهره جورقرون اولیه اسلامیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان پیان، جنوب روستای شره۲۵۹۷۸۱۳۸۷/۱۲/۲۶۳۴نقش‌برجسته شیوندتاریخیشهرستان ایذه، بخش دهدز، دهستان دنباله رود شمالی، روستای شیوند۲۵۹۷۹۱۳۸۷/۱۲/۲۶۳۵قلعه کژدمقرون اولیه اسلامیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه شرقی، روستای قلعه کژدم۲۵۹۸۳۱۳۸۷/۱۲/۲۶۳۶تپه پرچستان ۴هزاره ۳ و دو ق‌مشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه شرقی، روستای پرچستان شائلی۲۵۹۸۴۱۳۸۷/۱۲/۲۶۳۷سه قلعه مدرسهقرون متاخر اسلامیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه شرقی، روستای قلعه مدرسه۲۵۹۸۵۱۳۸۷/۱۲/۲۶۳۸قنات‌های راسوندقرون متاخر اسلامیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه غربی، جنوب روستای راسوند۲۵۹۸۶۱۳۸۷/۱۲/۲۶۳۹تپه چگا دم دماشکانیشهر ایذه، یک کیلومتری میدان ورودی در جنوب شهر۲۵۹۸۷۱۳۸۷/۱۲/۲۶۴۰تپه میانگران ۲اشکانیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه غربی، روستای میانگران علیا۲۵۹۹۶۱۳۸۷/۱۲/۲۶۴۱تپه بردبرانهزاره ۴ و ۳ ق‌مشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه شرقی، روستای بردبران۲۵۹۹۷۱۳۸۷/۱۲/۲۶۴۲نقش‌برجسته خنگ علیوندتاریخیشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه غربی، روستای یار علیوند۲۵۹۹۸۱۳۸۷/۱۲/۲۶۴۳تپه پرچستان ۱هزاره ۴ و ۳ ق‌مشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان حومه شرقی، جنوب روستای پرچستان۲۵۹۹۹۱۳۸۷/۱۲/۲۶۴۴گورتپهایلامشهرستان ایذه، بخش مرکزی، دهستان پیان، روستای پیان۲۶۰۰۰۱۳۸۷/۱۲/۲۶۴۵تپه گنجشگیر ۱اشکانیشهر ایذه، محله گنچشگیر، نزدیک اداره آب و فاضلاب۲۶۵۷۵۱۳۸۷/۱۲/۲۷

 منابع 

ایذه
*