مازندرانی طالقان

طبری طالقانی یا مازندرانی طالقان گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد. حبیب برجیان گویش منطقه طالقان و الموت را شبه طبری قلمداد کرده‌است. وبگاه گلاتولوگ گویش‌های طالقانی-کرجی را از گویش‌های فارسی-مازندرانی (Perso-Tabaric) قلمداد کرده‌است. Taleghani-Karaji, glottolog. , “Perso-Tabaric” , پژوهشگران با توجه به پیشینه تاریخی و با نگاهی به فرهنگ و آداب و رسوم مشترک در طالقان و مازندران، از جمله گاهشمار کهنی که در هر دو رایج است و رسومی مانند تیرماه سیزده و ماه دَرِمه و همچنین متون تاریخی دوره اسلامی که به صراحت در برخی از آنها از طالقان بعنوان ولایتی درون مرزهای مازندران نام برده شده‌است، ریشه گویش‌های طالقانی را با گویش‌های مازندرانی یکی می‌دانند. حبیب برجیان گویش طالقان را در گروه گویش‌های فارسی-مازندرانی (Perso-Tabaric) دسته‌بندی کرده و منطقه طالقان را منطقه انتقال زبان‌های کاسپین و زبان فارسی و زبان مازندرانی قلمداد کرده و در مورد گویش طالقان می‌افزاید که سیستم فعلی آن بسیار به منطقه جنوب البرز مرکزی شباهت دارد ولی به همراه ویژگی‌های بسیار غنی تر از زبان طبری در صرف و نحو(morphosyntax) اصلاح گرها و تلفظ کردن و حروف اضافه می‌باشد. یک گویش با دستور زبان شبیه همین در روستای کردان یکی از روستاهای غربی کرج نیز دیده شده‌است. یک گویش دیگر از این نوع گچسری در منطقه بالای حوضه کرج است. The mountainous districts of Taleghan in western Albourz from a Transition zone between Caspian, Persian, Tatic. Taleghani is still little known with no major published material. The meager data available to me is a short text from the village of kash. And my own limited Documentation from Mir village. These attest verb system very similar to that of south central alburz but a much richer Tabari blend in non morphosyntax : modifires, pronounces, and postpositions. A similar grammar is found in dialect or kurdan a western village of karaj. Which has no grown to a major urban center adjoining Greater Tehran. Another vernacular of this type appear to be gachsari on the upper karaj basin, HABIB BORJIAN , “Perso-Tabaric Dialects in the Language Transition Zone Bordering Mazanderan” Academic Commons Columbia University, به عقیده صاحب نظران گویش مردم طالقان به دو دسته تاتی و طالقانی تقسیم می‌شود. روستاهایی که بین جوستان و کوه‌های کندوان قرار گرفته‌اند به لهجه تاتی سخن می‌گویند. از جوستان به سمت باختر به طالقانی سخن می‌گویند.

در کتاب استان‌شناسی البرز چاپ وزارت آموزش و پرورش، گویش مناطقی از کرج و طالقان و شمال ساوج بلاغ شبیه به مازندرانی عنوان است.

در البرز مرکزی و غربی (الموت و طالقان) گروه غیر مهاجر گیلک و مازندرانی در برابر عشایر مقاومت کرده و در ارتفاعات البرز زبان مازندرانی و گیلکی غالب است.Linguistically the populations of the Alborz form part of the north Iranian group. The Persian language, which predominates on the central plateau east of Qazvīn, has only slightly penetrated the mountain zones, where two main language groups can be distinguished (B. Hourcade, “Le processus de la déprise rurale dans l’Elbourz de Téhéran [Iran,” Revue de géographie alpine 64/3, 1976, pp. 365-88). In the north and in the high valleys of the southern slope, languages of the Gīlakī and Māzandarānī type predominate, whereas farther south, in a broad zone that often encompasses the piedmont (Šemīrān, Semnān), dialects of the “Tātī,” “Fārsī Māzandarānī,” or “Semnānī” type are spoken. The sedentary nuclei of Gīlakīs or Māzandarānīs who have resisted the nomads and repopulated the whole range from the north slopes are numerous in the subarid central and western Alborz (Alamūt, Ṭālaqān, the Jāǰ-rūd valley, Lārīǰān, Fīrūz Kūh, Nūr) and in the basins at medium altitudes near the Caspian forest (Daylamān, Eškavar, Kalārdašt; de Planhol, Recherches, p. 37).
زبان مردم طالقان مازندرانی و لهجه آنها طالقانی می‌باشد و فقط در روستای میناوند مردم به زبان ترکی سخن می‌گویند.
کاظم سلطانیان گویش دیزان را مورد بررسی قرار داده‌است و در صفحه دو ریشه این گویش را با گویش‌های مازندرانی یکی می‌داند. به اعتقاد وی در طالقان روستاها هر چه به سر حدات مازندران در جهت شرق و شمال شرقی نزدیک باشند اختلاط فرهنگی و زبانی بیشتری با زبان مازندرانی دارند. وی در صفحه ۱۶ گویش منطقه طالقان را به مازندرانی، فارسی تقسیم نموده‌است.
به گفته علی ذبیحی زبان مازندرانی در روستاهای سرشاخه‌های اصلی رود جاجرود و کرج و مناطق شمالی کوه‌های امامزاده داوود و طالقان داری گویشور می‌باشد.

 لهجه‌های زبان طبری 
بررسی کارشناسانه در جلگه‌ها و سپس نواحی کوهستانی موجب شناسایی سینزده لهجه مختلف در مازندران شده‌است:واژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31
 منطقه کردکوی: شامل هزار جریب شرقی، شاه کوه زیارت، بالاجاده، رادکان، گز شرقی و غربی و روستاهای غیر ترکمن‌نشین از زنگی محله گرگان و چهاردانگه تا گلوگاه.
 منطقه بهشهر: شامل چهاردانگه هزارجریب از سورتی تا کیاسر و روستاهای مناطق جلگه‌ای از گلوگاه، شاه کیله تا انتهای منطقه قره طغان و رودخانه نکارود.
 منطقه ساری: شامل چهاردانگه از کیاسر تا کوهستان‌های دودانگه، جلگه‌های مابین میان دورود و جلگه‌های مناطق غربی تجن رود تا جویبار.
 منطقه قائمشهر: شامل مناطق کوهستانی فیروزکوه، سوادکوه و روستاهای جلگه‌ای حد فاصل بین کیاکلا، جویبار و روستاهای کوهپایه‌ای بیشه سر.
 منطقه بابل: از مناطق کوهستانی چلاو آمل تا بندپی، امامزاده حسن در سمت غربی آلاشت و نواحی جلگه‌های حد فاصل فریدونکنار، بابلسر، بهنمیر، کیاکلا تا روستاهای کوهپایه‌ای کهنه خط، گنج افروز و بابل کنار.
 منطقه آمل: از کوهستان‌های بندپی تا چلاو، لاریجانات، نمارستاق و کلارستاق آمل تا حوالی امامزاده هاشم و جلگه‌های دو سمت هراز، دشت‌سر و محمودآباد و کوهپایه‌ها و جلگه‌های جاده چمستان، میان آمل و نور.
 منطقه نور و نوشهر: شامل بخشی از روستاهای بیرون بشم، کجور، محال ثلاث و جلگه‌های حد فاصل سرخ رود تا رودخانه چالوس.
 چالوس و تنکابن شرقی: شامل مناطق کلارباستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم ولنگا و نواحی جلگه‌ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد.
 تنکابن مرکزی: شامل لهجه‌های دوهزاری و سه هزاری و خرم‌آبادی و گلیجانی چالکش یعنی حدفاصل آب نشتا تا آب شیرود.
منطقه رامسر: از آب شیرود تا رودخانه سرخانی شامل سختسر (رامسر)، اشکور شرقی، ارتفاعات کوه البرز روستای جورده (جواهرده)
 منطقه علی‌آباد کتول: شامل نواحی روستایی کوهستانی شمال شاهوار و مناطقی چون کتول، پیچک محله، محمودآباد، فاضل آباد و جلگه‌های غیرترکمن‌نشین بلوک استارآباد قدیم.
 منطقه قصران باستانی: شامل مناطق اوشان، فشم، شمشک، دیزین، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود.
 منطقه دماوند: شامل نواحی کوهستانی شهرستان دماوند، رودهن، بومهن تا فیروزکوه.[https://iranicaonline.org/articles/iran-vi2-documentation = The dictionary edited by Naṣri Ašrafi (1381 Š./2002) contains vocabulary from the dialects of ʿAbbāsābād, Āmol, Bābol, Behšahr, Katul, Kord-kuy, Nowšahr, Sāri, Qāʾem-šahr, Tonokābon, etc. (in part compared with Pahlavi)

 دستور زبان 
 ضمایر 
در گویش طبری طالقانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
 ضمیر ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع فاعلی، طبری طالقانی men te ve emâ šemâ vešun/ešon مفعولی، طبری طالقانی mere tere vere amâre šemare vešunre ملکی، طبری طالقانی mi ti vi amei šemei vešuni

 شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش طبری طالقانی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش دیزان تنظیم شده‌است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -bimâ = آمد
 بن ماضی استمراری: -â-mbi = می‌آمد
 گذشته ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه me i e/∅ emi eni ene

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -â = می‌آید

 حال ساده ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه me ni ne emi deni dene

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -biâ = بیا

 حال التزامی ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه am/m i e/∅ im in an/n

 صرف فعل 
در جدول زیر فعل آمدن (bimân) بر اساس گویش طبری طالقانی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس بالا طالقان می‌باشد)

 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده bimâme bimâi bimâ bimâmi bimâni bimâne گذشته کامل bimâ-bieme bimâ-bi bimâ-bie bimâ-biemi bimâ-bieni bimâ-biene گذشته التزامی bimâ-bâm bimâ-bâi bimâ-bâ bimâ-bâim bimâ-bâin bimâ-bân گذشته التزامی کامل bimâ-bi-bâm bimâ-bi-bâi bimâ-bi-bâ bimâ-bi-bâim bimâ-bi-bâin bimâ-bi-bân گذشته استمراری â-mbi-eme â-mbi â-mbi-e â-mbi-emi â-mbi-eni â-mbi-ene گذشته در حال انجام dar-âmbieme dar-âmbi dar-âmbie dar-âmbiemi dar-âmbieni dar-âmbiene حال ساده/آینده âme âni âne âmi ândeni ândene حال در حال انجام dar-âme dar-âni dar-âne dar-âmi dar-ândeni dar-ândene حال التزامی biâm biâi biâ biâim biâin biân آینده نوع اول xâme biâm xâni biâi xâne biâ xâmi biâim xândeni biâin xândene biân آینده نوع دوم vâne biâm vâne biâi vâne biâ vâne biâim vâne biâin vâne biân

در جدول زیر فعل رفتن (bašiân) بر اساس گویش طبری طالقانی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس بالا طالقان می‌باشد)

 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده bašieme bašiei bašie bašiemi bašieni bašiene گذشته کامل baši-bieme baši-bi baši-bie baši-biemi baši-bieni baši-biene گذشته التزامی baši-bâm baši-bâi baši-bâ baši-bâim baši-bâin baši-bân گذشته التزامی کامل baši-bi-bâm baši-bi-bâi baši-bi-bâ baši-bi-bâim baši-bi-bâin baši-bi-bân گذشته استمراری še-mbi-eme še-mbi še-mbi-e še-mbi-emi še-mbi-eni še-mbi-ene گذشته در حال انجام dar-šembieme dar-šembi dar-šembe dar-šembemi dar-šembeni dar-šembene حال ساده/آینده šeme šeni šene šemi šendeni šendene حال در حال انجام dar-šeme dar-šeni dar-šene dar-šemi dar-šendeni dar-šendene حال التزامی bašem bašei bašue bašim bašin bašen آینده نوع اول xâme bašem xâni bašei xâne bašue xâmi bašim xândeni bašin xândene bašen آینده نوع دوم vâne bašem vâne bašei vâne bašue vâne bašim vâne bašin vâne bašen

 نشانه جمع 
در گویش طبری طالقانی از نشانه‌های [un] و [kun] برای جمع استفاده می‌شود.
 دخترها dotar kun گنجشک‌ها miška un

 حرف اضافه 
حروف اضافه در گویش طبری طالقانی به شرح زیر است.
 فارسی معیار طبری طالقانی (بالا طالقان) گویش ساری داخل dele dele برای vâsuni vesse از de je از be je را re re با hamra hemrâ زیر ben ben روی sar sar
 فارسی معیار طبری طالقانی (بالا طالقان) برای من mi vâsuni برای تو ti vâsuni از من mi de از تو ti de از من mi be از تو ti be پدر را piyar re دختر را dotar re با تو ti hamra زیر میز mizi ben بالا میز mizi sar

 افعال 
 صرف فعل شدن (babien) در زمان حال، گذشته و حال التزامی به گویش طبری طالقانی.
 فعل شدن ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع زمان حال beme beni bene bemi bendeni bendene زمان گذشته babieme babi babie babiemi babieni babiene زمان حال التزامی babem babi babu babim babin baben
 فارسی معیار طبری طالقانی (بالا طالقان) امشب خوب می‌شود emšo xob bene چطور شدم četi babieme می‌خواهم خوب بشم xâme xob babem
 صرف فعل بودن (bien) در زمان حال و گذشته به گویش طبری طالقانی.
 فعل شدن ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع زمان حال hasseme hassi hasse hassemi hasseni hasene زمان گذشته bieme bi bie biemi bieni biene
 فارسی معیار طبری طالقانی (بالا طالقان) کجا هستید kuje haseni آنها دختر بودند vešun dotar biene
 صرف فعل بودن در جایی (daboen)در زمان حال، گذشته و حال التزامی در زمان‌های مختلف به گویش طبری طالقانی.
 فعل شدن ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع زمان حال dareme dari dare daremi dareni darene زمان گذشته dabome daboi dabo dabomi daboni dabone زمان حال التزامی dabom daboi dabo dabim dabin daben
 فارسی معیار طبری طالقانی (بالاطالقان) من خانه هستم man sere dareme خانه ات بودم ti sere dabome می‌توانم خانه ات باشم tume ti sere dabom

 واژگان 
شماری از واژه‌های طبری طالقانی و مقایسه آن با گویش کلارستاقی (چالوس) و فارسی:

 گویش طالقانی (بالا طالقان) گویش کلارستاقی (چالوس) فارسی pier piyar پدر mâr mâr مادر pessar rikâ/pesar پسر detar kijâ/detar دختر miškâ/čučeka miškâ گنجشک molije malije مورچه pire vak/vak vag قورباغه talâ/xerus telâ خروس kanginak kangali زنبور sikâ bili/sikâ اردک usikâ usikâ غاز o u آب hali hali آلوچه bašu bašo/buâr برو našu našo نرو ari/aho are آره na/nâ/he nâ/no نهbenben پشت/پایینjozaghuzگردوvargvergگرگ

گویشی از طبری طالقانی که به بادسری(دیزان) مشهور است، شباهت زیادی با گویش مردم محلی نمکاب‌رود چالوس دارد. برای مثل در هردو منطقه، واژه "پیچا" برای گربه، و واژه "گرزه" برای موش صحرایی بکار می‌رود. این درحالیست که در گویش‌های شرقی طبری به ترتیب از "بامشی" و "گل" یاد می‌شود.

 اشعار محلی 
گویش طبری طالقانی دارای ادبیات عامیانه غنی می‌باشد که هر آبادی اشعار خاص خود را دارد.

 جستارهای وابسته 

 شهرستان طالقان
 مردم طبری
 استان البرز
 استان مازندران
 شهرستان چالوس
 گویش کلارستاقی

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان تاتی
رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین
رده:ویکی‌سازی رباتیک