کردی زنگنه‌ای

زنگنه‌ای گویشی از کُردی است که به عنوان یکی از گویش‌های کُردی جنوبی دسته‌بندی شده و در میان بخش‌هایی از ایل زنگنه تکلم می‌شود.شاهو خبر: نگاهی به عناصر مشترک زبانی لهجه‌های کُردی: درآمدی برشناخت و بررسی گویش کُردی لکی در اقلیم لک‌ها، نوشتۀ محمد کاکاوند، نوشته‌شده در ۷ آذر ۱۳۹۴؛ بازدید در ۲۱ بهمن ۱۳۹۸.سراب هرسم؛ بازدید در ۲۱ بهمن ۱۳۹۸.خبرگزاری تسنیم: سراب هرسم، روستایی با چشم‌اندازهای طبیعی، نوشته‌شده در ۱۹ اسفند ۱۳۹۲؛ بازدید در ۲۱ بهمن ۱۳۹۸.باشگاه خبرنگاران جوان: روستای سراب هرسم کجاست؟، نوشته‌شده در ۱۷ آبان ۱۳۹۱؛ بازدید در ۲۱ بهمن ۱۳۹۸.

از زنگنه در منطقه کرمانشاه بعنوان ایل مادر یاد میشود ، چرا که ده‌ها ایل از ایل زنگنه منشعب شده است.

 حوزهٔ رواج 
کردی زنگنه‌ای در گذشته زبان اصلی مردم زنگنه بوده است و در بخش بزرگی از استان‌های کرمانشاه و همدان تکلم می‌شده است. در حال حاضر این گویش عمدتاً در دهستان هرسم و روستای قلعه هرسم در شهرستان اسلام‌آباد غرب و برخی روستاهای ماهیدشت و سرفیروزآباد در شهرستان کرمانشاه تکلم می‌شود.ذوالفقاری، اردشیر، تاریخ زبان‌های ایرانی و جغرافیای گویش‌ها و لهجه‌های کرمانشاه، کرمانشاه: مؤسسه فرهنگی هنری و سینمایی کوثر، ۱۳۹۴.

گویش کردی زنگنه‌ای قرابت بسیار زیادی با گویش کردی سنجابی دارد که در میان ایل سنجابی رایج است. این بدین دلیل است که بدنهٔ اصلی ایل سنجابی در گذشته بخشی از ایل زنگنه بوده و در قرن نوزدهم از این ایل جدا شده و با به هم پیوستن چند طایفهٔ دیگر ایلی جدید به نام ایل سنجابی را به ریاست حسن‌خان بختیار سنجابی تشکیل داده است. علاوه بر این کردی زنگنه‌ای با لکی شباهت بسیار بالایی دارد و در بسیاری از ویژگی‌ها مشابه است. همچنین این گویش شباهت بسیار بالایی را با کردی کلهری نشان می‌دهد.م‍رادی، م‍ح‍م‍درئ‍وف، گنجینه گویش‌های ایرانی (استان کرمانشاه): گویش‌های کلهری، گورانی…، با همکاری آکو جلیلیان، ویراستار یلدا شکوهی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۴.

 ویژگی‌های دستوری 
کردی زنگنه‌ای همانند کردی سنجابی پیشوند /مه/ را در مورد افعال استمراری در خود حفظ کرده و از این نظر به کردی گورانی، باجلانی، هورامی، خزلی و لکی شباهت دارد. اما بر خلاف لکی و هورامی ویژگی ارگاتیو را دارا نیست و از این حیث به کلهری شباهت دارد. در رابطه با ویژگی‌های آوایی و ابدال‌ها نیز این گویش، بیشترین شباهت را با کردی کلهری دارد. همچنین در رابطه با واحدهای زبرزنجیری کردی سنجابی شباهت بسیار بالایی با کردی کلهری و گویش خاص منطقهٔ اسلام‌آباد غرب و گیلانغرب دارد.م‍رادی، م‍ح‍م‍درئ‍وف، گنجینه گویش‌های ایرانی (استان کرمانشاه): گویش‌های کلهری، گورانی…، با همکاری آکو جلیلیان، ویراستار یلدا شکوهی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۴.ذوالفقاری، اردشیر، تاریخ زبان‌های ایرانی و جغرافیای گویش‌ها و لهجه‌های کرمانشاه، کرمانشاه: مؤسسه فرهنگی هنری و سینمایی کوثر، ۱۳۹۴.

 جستارهای وابسته 
 ایل زنگنه
 ایل سنجابی
 کردی سنجابی

 منابع 

رده:ایل زنگنه
رده:زبان کردی
رده:زبان مردم شهر کرمانشاه
رده:لهجه‌های زبان کردی
رده:لهجه‌های گویش جنوبی کردی