خضر بن محمد حبلرودی رازی

شیخ نجم‌الدین خضر بن محمد بن علی رازی حَبله رودی، مشهور به علامه خضر حبله رودی متکلم و فقیه بنام شیعیِعبداللّه‌بن عیسی افندی اصفهانی، ریاض‌العلماء و حیاض الفضلاء، ج۲، ص۲۳۶–۲۳۷، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۱ـ قرن نهم است.

 زندگی‌نامه 
از تاریخ دقیق تولد او اطلاعی در دست نیست.
اصل وی از ناحیه حبله رود، منطقه ای در جنوب غرب شهرستان فیروزکوه، بوده و پدرش، شمس‌الدین محمدبن علی رازی، از علما بوده‌است.
خود او از عالمان معاصر علامه دوانی بوده و در منابع، جامع بیش‌تر علوم زمانه خود دانسته شده‌است.محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی‌نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
شیخ حرّ عاملیمحمدبن حسن حرّ عاملی، امل الآمل، ج۲، ص۱۱۰، چاپ احمد حسینی، بغداد (۱۹۶۵)، چاپ افست قم ۱۳۶۲ش. علم و اعتقاد وی را ستوده‌است.
حبله رودی در شیراز از شمس‌الدین‌محمد، فرزند می‌رسید شریف جرجانی، علوم معقول را فرا گرفت و تا حدود ۸۲۸ نزد وی ماند،محمدهادی امینی، معجم رجال الفکر و الادب فی النجف خلال الف عام، (نجف) ۱۴۱۳/۱۹۹۲. سپس عازم عراق شد.اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین، ج۱، در حاجی‌خلیفه، ج۵.
وی مدتی نزد علمای حلّه تلمذ کرد، سپس به نجف رفت و تا پایان عمر در آن‌جا به تألیف و تدریس پرداخت.
او کتابدار (خازن) کتابخانه حرم علی بن ابی طالب بود.اعجاز حسین‌بن محمدقلی کنتوری، کشف الحجب و الاستار عن اسماء الکتب و الأسفار، ج۱، ص۱۴۵، قم ۱۴۰۹.

 وفات 
علامه خضر حبله رودی رازی در نجف وفات یافت و در همان‌جا به خاک سپرده شد.محمدهادی امینی، معجم رجال الفکر و الادب فی النجف خلال الف عام، ج۱، ص۳۸۶–۳۸۷، (نجف) ۱۴۱۳/۱۹۹۲.
تاریخ دقیق وفات وی در منابع نیامده، اما براساس سال تألیف برخی آثارش، احتمالاً وفات او حدود ۸۵۰ق بوده‌است.عبداللّه‌بن عیسی افندی اصفهانی، ریاض‌العلماء و حیاض الفضلاء، ج۲، ص۲۳۸، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۱ـ.

 آثار 
از حبله رودی آثاری برجای مانده که از جمله آنهاست:
 کاشف الحقایقکاشف الحقایق فی شرح درّة المنطق، در شرح کتاب درّةالمنطق. شمس‌الدین محمد جرجانی کتاب کبری، نوشته پدرش می رسید. شریف جرجانی، را از فارسی به عربی ترجمه کرد و آن را درّةالمنطق نامید. کاشف‌الحقایق، به گفته خود حبله رودی، اولین تألیف اوست. وی آن را به درخواست محمدبن تاج‌الدین حاج خلیفه نوشته و در ۸۲۳ تألیف آن را به پایان رسانده‌است.
 جامع الدقائقجامع الدقائق، در شرح رساله غرةالمنطق شمس‌الدین محمد جرجانی. غرةالمنطق ترجمه عربی کتاب صغری، اثر میرسیدشریف جرجانی، است. حبله رودی این شرح را در زمان حیات مؤلف، پیش از ۸۳۸، نوشته‌است. حبله رودی در انتهای جامع‌الدقائق از تألیف دیگر خود با عنوان کتاب القوانین نام برده که ظاهرآ آن نیز در حوزه منطق بوده‌است.محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۵، ص۵۲، چاپ علی‌نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
 التحقیق المبینالتحقیق المبین، شرح نهج‌المسترشدین فی اصول‌الدین تألیف علامه حلّی، که حبله رودی آن را در ۸۲۸، پس از مفارقت از، شمس‌الدین محمد، در حلّه تألیف نمود.عبداللّه‌بن عیسی افندی اصفهانی، ریاض‌العلماء و حیاض الفضلاء، ج۲، ص۲۳۷، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۱
 جامع الاصولجامع الاصول فی شرح رسالة الفصول یا شرح الفصول، در شرح رسالة الفصول خواجه نصیرالدین طوسی در کلام. اصل کتاب طوسی به فارسی (سی‌فصل) است. محمدبن علی جرجانی آن را به عربی برگرداند و علامه حبله رودی آن را شرح کرد. وی تألیف این کتاب را، که شرح مزجی است، در کربلا آغاز نمود و در ۸۳۴ در مشهد به پایان رساند.
 جامع الدررجامع الدرر، شرحی مبسوط بر باب حادی عشر علامه حلّی در کلام.
علامه حبله رودی در ۸۳۶ این اثر را تلخیص کرد و آن را مفتاح الغرر نامید.اعجاز حسین‌بن محمدقلی کنتوری، کشف الحجب و الاستار عن اسماء الکتب و الأسفار، ج۱، ص۳۲۶، قم ۱۴۰۹.محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة: الضیاء اللامع فی القرن التاسع، ج۱، ص۵۵، چاپ علی‌نقی منزوی، تهران ۱۳۶۲ش.
 حقائق العرفانحقائق العرفان فی خلاصة الاصول و المیزان.محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۷، ص۳۴–۳۵، چاپ علی‌نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
 تحفةالمتقینتحفةالمتقین فی اصول‌الدین، که در ۸۳۸ آن را تألیف نمود.امین، ج۶، ص۳۲۳.
 التوضیح الانورالتوضیح الانور بالحجج الواردة لدفع شُبَه الاعور، که ردیه‌ای‌است‌بر کتاب یوسف‌بن‌مخزوم واسطی‌اعور. واسطی اعور کتاب خود، رسالةالمعارضة فی‌الرد علی‌الرافضة، را در رد مذهب تشیع در سال ۷۰۰ تألیف کرده بود. علامه حبله رودی در ۸۳۹ از تألیف التوضیح الانور فراغت یافت. شمس‌الدین محمد مهبلی حلّی نیز کتاب الانوار البدریة فی رّد شبه‌القدریة را در ۸۴۰ در رد کتاب واسطی نوشت. در منابع هر دو شرح ستوده شده، اما شرح علامه حبله رودی کامل‌تر و نیکوتر از کتاب دیگر دانسته شده‌است.اعجاز حسین‌بن محمدقلی کنتوری، کشف الحجب و الاستار عن اسماء الکتب و الأسفار، ج۱، ص۱۴۵–۱۴۶، قم ۱۴۰۹.

 پانویس 

رده:شیعیان ایران
رده:عالمان شیعه
رده:عالمان مسلمان
رده:فقیهان اهل ایران
رده:روحانیان شیعه اهل ایران
رده:فقیهان شیعه دوازده‌امامی
رده:روحانیان شیعه اهل تهران