محسن مبصر

محسن مُبَصِّر (۱۲۹۶ سردرود، تبریز - ۱۳۷۵ لندن) سپهبد نیروهای مسلح شاهنشاهی ایران بود، که در فاصله سال‌های ۱۳۴۳ تا ۱۳۴۹ به‌عنوان رئیس شهربانی کل کشور فعالیت می‌کرد.

وی فعالیت نظامی را از سال ۱۳۱۷ در نیروی زمینی شاهنشاهی آغاز کرد، از ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۱ ریاست شهربانی تهران را برعهده داشت، از ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۲ معاون شهربانی کل کشور بود و از ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۶ به‌عنوان رئیس سازمان پدافند غیرنظامی فعالیت می‌کرد و معاونت نخست‌وزیری را برعهده داشت.

 تولد و تحصیلات 
محسن مبصر، فرزند میرزا عبدالعلی‌خان مبصّرالدّوله، متولد ۱۲۹۶ در تبریز (روستای سردرود) است. او تحصیلات عالی خود را در دانشکدۀ افسری (تهران) و در رستۀ توپخانه به پایان برد.عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامی‌معاصر ایران، ج۳، ص۱۳۴۵، تهران، نشر گفتار، چاپ اول ۱۳۸۰.

 مدارج اداری و نظامی 
وی در ارتش، مدارج مختلفی را مانند ریاست رکن ۲ رضائیه، ریاست بازرسی سازمان صنایع نظامی، ریاست ستاد فرماندهی نظامی تهران، اتاشۀ نظامی ایران در کشورهای عربی، ریاست ادارۀ بسیج همگانی ستاد کل ارتش گذراند وی در تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۳۳ با درجه سرهنگی آجودان مخصوص شاه بود و در سال ۱۳۳۹ با درجۀ سرتیپی به ریاست پلیس تهران منصوب شد.طلوعی، محمود، بازیگران عصر پهلوی از فروغی تا فردوست، ج۱، ص۳۷۹، تهران، نشر علم، چاپ دوم، ۱۳۷۳.

وی قسمت زیادی از دوران خدمت خود را به مبارزه با نفوذ حزب توده در ارتش اختصاص داد. مهم‌ترین دستاورد او در این مبارزه، نقش مؤثر در کشف شبکۀ نظامی حزب توده بود. کشف این توطئه، منجر به دستگیری های گستردۀ دیگر اعضای توده شد که در شبکۀ نظامی نبودند. بنا به ادعای خود مبصر، وی با مشورت‌هایی که به تیمور بختیار داد، یکی از پایه‌گذاران ساواک به‌شمار می‌رود؛ با این حال، بعد از تأسیس ساواک، علی‌رغم اصرار تیمور بختیار، به آن سازمان نمی‌پیوندد.تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد مصاحبه با محسن مبصر نوار شماره یک و دو

وی در زمان ریاست بر ادارۀ اطلاعات و تجسس رکن ۲ ارتش، پس از ترور تیمسار رزم‌آرا، دفترچه‌ای را از خانه‌اش پیدا کرد که در آن دفترچه، دلایلی بر نقش رزم‌آرا در ترور شاه در سال ۱۳۲۷ نوشته شده است.فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج۱، ص۱۶۷، تهران، انتشارات اطلاعات، چاپ ششم، ۱۳۷۳.

مبصر در سال ۱۳۴۱ با درجۀ سرلشکری به معاونت کل شهربانی کل کشور منصوب شد و در سال ۱۳۴۳ به ریاست شهربانی انتخاب شد و تا سال ۱۳۴۹ در این سمت باقی ماند او در ۲۵ اسفند ۱۳۴۵ به درجه سپهبدی رسید. بنا به اظهارات خود مبصر در مصاحبه با پروژۀ تاریخ شفاهی ایران، وی بعد از اظهار تنفر و انزجار شاه از هیپی‌ها و چند بار درخواست مستقیم او از مبصر جهت برخورد با آنها، تصمیم به مقابله با این سبک از مد و سبک زندگی می‌گیرد؛ بنابراین طی دستوری به مأموران شهربانی، هیپی‌ها در خیابانْ دستگیر و مقداری از موی سر آنها تراشیده می‌شد تا خودشان مجبور شوند بقیۀ موی سر را اصلاح کنند. در اجرای این عملیات، فرهاد مشکات، رهبر ارکستر نیز به‌صورت ناشناس، دچار پاسبانی می‌شود و درست در شبی که کنسرتی با حضور ملکه فرح دیبا داشته، موی سرش تراشیده می‌شود، که در همان شب به ملکه شکایت می‌کند و فرح دیبا نیز به شاه گلایه می‌کند. طبق اظهارات خود مبصر، وی حاضر به معرفی شخص دیگری، به‌طور مثال، خود پاسبانی که موی سر مشکات را تراشیده بوده، به‌عنوان مقصر نمی‌شود و مسئولیت این اشتباه را می‌پذیرد، که در نهایت، منجر به برکناری وی می‌شود.تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد مصاحبه با محسن مبصر نوار شماره ۸

مبصر پس از کنار رفتن از شهربانی، به ریاست هیأت مشاوران ستاد بزرگ ارتشتاران برگزیده شد و تا زمان حضور در دولت، در این هیأت مشغول به کار بود. وی سپس در دولت امیرعباس هویدا، طی سال‌های ۱۳۵۱–۱۳۵۲ به معاونت نخست‌وزیری و سرپرستی سازمان دفاع غیرنظامی منصوب شد. او در سال ۱۳۵۲ بازنشسته شد. وی بعد از انقلاب، به ترکیه و سپس به انگلستان رفت و در سال ۱۳۷۵ در لندن درگذشت.فردوست، حسین، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج۱، ص۶۱۷، تهران، انتشارات اطلاعات، چاپ ششم، ۱۳۷۳

وی خاطرات خود را در کتابی به‌نام «پژوهش در لندن» به‌نشر رسانید.↑ مبصر، محسن، پژوهش، ص۳۸۶، لندن، انتشارات پکا، چاپ اول، ۱۹۹۶ م، زندگینامه، بی‌ش.

 منابع 

رده:اهالی تبریز
رده:درگذشتگان ۱۳۷۵
رده:دور از وطن‌های اهل ایران در انگلستان
رده:رئیسان شهربانی اهل ایران
رده:زادگان ۱۲۹۶
رده:سپهبدهای ارتش شاهنشاهی ایران
رده:مصاحبه‌شوندگان پروژه تاریخ شفاهی ایران
رده:معاونان نخست‌وزیران ایران