احمد رجبی

احمد رجبی (زادهٔ ۱۳۶۴) فیلسوف، پژوهشگر و استادیار گروه فلسفه در دانشگاه تهران است. او بیشتر برای پژوهش‌هایش در باب فلسفهٔ مارتین هایدگر، به‌ویژه مفهوم «تناهی استعلایی» در هستی‌شناسی بنیادین، شناخته می‌شود. کتاب تناهی استعلایی که صورت تکامل‌یافتهٔ رسالهٔ دکتری اوست، در سال ۱۳۹۹ برندهٔ جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شد. رجبی از شاگردان گونتر فیگال، فیلسوف برجستهٔ آلمانی و متخصص هایدگر، به‌شمار می‌رود. محور اصلی پروژهٔ فکری او کاوش در مفهوم تناهی و نسبت آن با امکان فلسفه، نقد ساختارهای هستی‌خداشناسی (اُنتوتئولوژی) در متافیزیک غرب و اسلامی، و جست‌وجوی راهی برای گفت‌وگوی زنده میان سنت فلسفهٔ قاره‌ای و عرفان نظری است. او همچنین با نقد جریان‌های اراده‌گرا در فلسفهٔ سیاسی مدرن، از بازیابی مفهوم «فوسیس» (طبیعت) به‌مثابه بنیاد عقلانیت عملی دفاع می‌کند.

 زندگی‌نامه و تحصیلات 
احمد رجبی در سال ۱۳۶۴ در ایران متولد شد. او فرزند محمد رجبی است. تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع کارشناسی در رشتهٔ حقوق در دانشگاه تهران به پایان رساند، اما گرایش اصلی او به فلسفه سبب شد تا مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری را در همین دانشگاه و در رشتهٔ فلسفه دنبال کند.

در مقطع کارشناسی ارشد، پایان‌نامه‌ای با عنوان «تحلیلی از تاریخمندی آگاهی در فلسفهٔ هگل» (۱۳۹۰) نگاشت که نشان‌دهندهٔ آشنایی عمیق او با ایدئالیسم آلمانی، به‌ویژه اندیشهٔ هگل، است. سپس در مقطع دکتری زیر نظر سید محمدرضا بهشتی و با مشاورهٔ سیدحمید طالب‌زاده به تحقیق در اندیشهٔ مارتین هایدگر پرداخت و رسالهٔ دکتری خود را با عنوان «تناهی و طرح استعلایی هستی‌شناسی بنیادین در اندیشهٔ هایدگر» در سال ۱۳۹۵ به پایان رساند. این رساله بعدها مبنای کتاب تناهی استعلایی قرار گرفت.

رجبی در دوره‌ای پژوهشی نزد گونتر فیگال، استاد برجستهٔ فلسفه در دانشگاه فرایبورگ و از مفسران اصلی هایدگر، به مطالعه و گفت‌وگو پرداخت و از اندیشه‌های او تأثیر پذیرفت. این ارتباط، رویکرد پدیدارشناسانه و هرمنوتیکی او را در مواجهه با متون کلاسیک آلمانی تقویت کرد.

در کنار فلسفه، رجبی به فراگیری موسیقی ایرانی نیز پرداخته و از شاگردان داریوش طلایی، نوازنده و مدرس برجستهٔ تار و سه‌تار، بوده است. او در مراسم رونمایی از آلبوم «ردیف میرزا عبدالله» با اجرای طلایی (تیر ۱۴۰۰) به‌عنوان یکی از شاگردان این استاد سخنرانی کرد. رجبی در این سخنرانی بر روش آموزشی جامع‌نگر طلایی تأکید کرد که در آن، آموزش آکادمیک و سنت سینه‌به‌سینه، و نیز وجه نظری و عملی موسیقی، به‌صورت توأمان به شاگردان منتقل می‌شود و ردیف به‌مثابهٔ یک ساختار مُدال برای خلاقیت هنری معرفی می‌گردد.

 فعالیت‌های علمی و مواضع فکری 
رجبی هم‌اکنون به‌عنوان استادیار در گروه فلسفهٔ دانشگاه تهران به تدریس و پژوهش مشغول است. حوزه‌های تدریس و علایق اصلی او شامل پدیدارشناسی، هرمنوتیک، فلسفهٔ هایدگر و هگل، و مباحث مربوط به متافیزیک و هستی‌شناسی است. او با تکیه بر تسلط به سنت فلسفهٔ آلمانی، می‌کوشد میان میراث فلسفهٔ قاره‌ای و امکانات نظری نهفته در سنت اسلامی پیوند برقرار کند. مواضع فکری او را می‌توان در چند محور اصلی خلاصه کرد:

 تناهی استعلایی و هستی‌شناسی بنیادین 
محور اصلی اندیشهٔ رجبی، بسط مفهوم «تناهی استعلایی» در بستر هستی‌شناسی بنیادین هایدگر است. او در کتاب تناهی استعلایی با فاصله گرفتن از تلقی رایج از تناهی به‌مثابه محدودیت یک موجود در میان موجودات، نشان می‌دهد که تناهیِ انسان از آن رو که شرط امکان گشودگی به وجود و ظهور موجودات است، خصلتی استعلایی دارد. به تعبیر او، «تناهیِ وجود انسان، باید همچون امری استعلایی، بنیادِ اطلاق و عمومیتِ وجود و فراگیریِ هستی‌شناسی باشد». این کتاب با پیگیری این مفهوم در سراسر اندیشهٔ هایدگر متقدم و متأخر، نسبت آن را با مفاهیمی چون زمان‌مندی، تعالی، حقیقت و رویداد روشن می‌کند و ضابطه‌ای برای فهم کل مسیر فکری هایدگر به‌دست می‌دهد. کتاب تاکنون به چاپ چهارم رسیده است.

 نقد هستی‌خداشناسی و نسبت فلسفهٔ اسلامی با هایدگر 
رجبی در ادامهٔ پروژهٔ فکری خود، نقد هایدگر بر متافیزیک را به‌مثابه «هستی‌خداشناسی» (اُنتوتئولوژی) محور تأملات تطبیقی‌اش قرار می‌دهد. او معتقد است که سنت فلسفهٔ اسلامی، به‌ویژه پس از ابن‌سینا، با طرح تمایز وجود و ماهیت و فهم وجود بر اساس رابطهٔ علیت ایجادی (وضع‌شدگی توسط یک موجود برتر)، در همان ساختار هستی‌خداشناسی‌ای گرفتار آمده که هایدگر نقد می‌کند؛ ساختاری که در آن، پرسش از وجود به پرسش از موجود نخستین فروکاسته می‌شود. رجبی با این حال، راه برون‌رفت را در سنت عرفان نظری ابن‌عربی و صدرالدین قونوی جست‌وجو می‌کند، آنجا که مفهوم «وجود لابشرط مقسمی» همچون امری فراتر از هر تعین و موجودیت، طرح می‌شود. به باور او، این مفهوم می‌تواند زمینه‌ساز فهمی از وجود باشد که ذیل الگوی «ظهور» (و نه ساختن و علیت) به تمایز هستی‌شناختی هایدگر نزدیک شود و از دام هستی‌خداشناسی برهد.

 هرمنوتیک و نقد بازگشت گادامر به زبان متافیزیک 
در زمینهٔ هرمنوتیک، رجبی بر تمایز بنیادین میان رویکرد هایدگر و گادامر تأکید می‌کند. به زعم او، گادامر با فهم «تناهی حقیقت» بر مبنای آگاهی تاریخی و تام‌شوندگی اتمام‌ناپذیرِ دیالکتیک پرسش و پاسخ با سنت، عملاً به زبان متافیزیک بازمی‌گردد و از جهش هایدگر به سوی «بی‌بنیادی» رویداد حقیقت سر باز می‌زند. رجبی با شرح دقیق این تمایز، کار گادامر را «تقابل تمام‌عیار با اندیشهٔ هایدگر از جهت بازگشت به زبان متافیزیک» ارزیابی می‌کند.

 فلسفهٔ سیاسی و نقد اراده‌گرایی 
رجبی در حوزهٔ فلسفهٔ سیاسی نیز فعال است و به نقد جریان‌های ایرانی متأثر از حقوقدان و فیلسوف سیاسی آلمانی کارل اشمیت می‌پردازد. او اشمیت را متهم می‌کند که با خلع قانون از بنیاد نفس‌الامری (فوسیس) و فروکاستن آن به صرفِ فعلِ وضع‌کردن و تصمیمِ حاکم، ما را در «ورطهٔ سوفسطایی» فرو می‌برد. در مقابل، رجبی بر ضرورت بازیابی مفهوم عقل به‌مثابه فوسیسِ انسان تأکید می‌کند تا بتوان از دل آن، بنیادی برای هنجارمندی قانون و اخلاق فراهم آورد، بی‌آنکه از واقعیت عملی منقطع شود. او ریشهٔ بحران‌های معاصر را در غلبهٔ اراده‌گرایی مدرن می‌داند که از هابز و ماکیاولی تا اشمیت تداوم یافته است.

 روش و رویکرد پژوهشی 
رجبی در نقد آثار فلسفی، بر ضرورت گذار از «ترجمهٔ مقدمه‌ها» و حرکت به سوی تألیف‌های محققانه و استفادهٔ مستقیم از منابع دست‌اول آلمانی تأکید دارد. او پژوهش‌هایی را ارج می‌نهد که با ارجاع مستقیم به متون اصلی فیلسوفان و دقت در معادل‌گزینی اصطلاحات، خوانندهٔ فارسی‌زبان را از میانجی‌گری ترجمه‌های انگلیسی بی‌نیاز سازد.

 جوایز و افتخارات 
 جایزهٔ دکتر رضا داوری اردکانی (۱۳۹۶): رسالهٔ دکتری احمد رجبی با عنوان «تناهی و طرح استعلایی هستی‌شناسی بنیادین در اندیشهٔ هایدگر» به‌عنوان برگزیدهٔ سومین دورهٔ این جایزه انتخاب شد.
 جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۹): کتاب تناهی استعلایی در سی‌وهشتمین دورهٔ جایزه کتاب سال، در گروه فلسفهٔ غرب، شایستهٔ تقدیر شناخته شد.

 کتاب‌شناسی 
 کتاب‌ها 
 تناهی استعلایی، پژوهشی دربارهٔ هستی‌شناسی بنیادین هایدگر. تهران: هرمس، ۱۳۹۸. شابک: ۹۷۸-۶۰۰-۴۵۶-۱۱۲-۱

 گزیده مقالات 
رجبی مقالات متعددی به زبان‌های فارسی، انگلیسی و آلمانی منتشر کرده است. از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 Rajabi, Ahmad. "Absolute Hiddenness in Ibn ‘Arabi’s Mystical School and Withdrawal of Being in Heidegger’s Thought: A Comparison through the Platonic Agathon." Kritike - An Online Journal of Philosophy 16, no. 3 (2023): 123-141.
 Rajabi, Ahmad, and Ali Asghar Khosravi. "Absolute Transcendence and Absolute Totality: A Comparative Study on the Absolute Unity in Hegel’s Philosophy and Ibn Arabi's Mystical School through their Relation to the Neoplatonic Negative Theology." Philosophy East & West 77, no. 2 (2025).
 Rajabi, Ahmad. "Ecstatic Self-Determination. A Reflection on the Possibility of an Ontological Correspondence between Heidegger’s Dasein and Plotinus’ Nous." Kritike - An Online Journal of Philosophy 19, no. 4 (2026): 81-91.
 رجبی، احمد. "Die Ontologie Mulla Sadras und der Vorwurf der Ontotheologie. Versuch einer Interpretation der Philosophie Mulla Sadras im Lichte der Metaphysikkritik Heideggers." Spektrum Iran 35, 1/2 (2022): 103-126.
 رجبی، احمد. «تناهیِ آغازینِ زمانمندی و گشودگیِ دازاین در وجود و زمان هایدگر». فلسفه (دانشگاه تهران) ۴۴، ش. ۲ (۱۳۹۵): ۲۷–۴۵.
 رجبی، احمد. «تفسیری از نقد هایدگر بر مبدأ و موضوع پدیدارشناسی استعلاییِ هوسرل». فصلنامه حکمت و فلسفه ۱۳، ش. ۴۹ (۱۳۹۶): ۲۳–۴۲.
 رجبی، احمد. «وحدت ساختاری میان زمان و من استعلایی در نقد عقل محض کانت». فلسفه (دانشگاه تهران) ۴۵، ش. ۲ (۱۳۹۶).
 رجبی، احمد. «پیشینی انگاری و خوریسموس افلاطونی در خاستگاه تمایز هستی شناختی هایدگر». جاویدان خرد ۱۷، ش. ۳۹ (۱۴۰۰).
 رجبی، احمد. «فراتر از دوگانگی خدای متافیزیکی و خدای الوهی: تأملی درباره امر الوهی در اندیشه هایدگر». جاویدان خرد ۲۱، ش. ۴۵ (۱۴۰۳): ۸۰–۹۶.

 همایش‌های بین‌المللی 
رجبی با ارائهٔ مقالاتی در همایش‌های بین‌المللی مرتبط با هایدگر، به‌ویژه در آسیا و اروپا، نقش فعالی در معرفی رویکرد تطبیقی به اندیشهٔ هایدگر داشته است. از جمله:
 «ontologische Differenz und Allgemeinheit bei Heidegger und Mulla Sadra»، کنفرانس Heidegger und das asiatische Denken، سئول.
 «Die Möglichkeit einer Neuinterpretation des Freiheitsproblems bei Ibn Arabi im Lichte des Freiheitsbegriffs in Heideggers Sein und Zeit»، هفتمین کنفرانس بین‌المللی هایدگر مسکیرش، ارفورت.
 «The Absolute Hiddenness in Ibn Arabi's Mystical School and the Withdrawal of Being in Heidegger's Thought»، دومین کنفرانس بین‌المللی حلقهٔ هایدگر در آسیا، سئول.
 «The Correlative Essence of Human Being in Heidegger’s Thought and in the Mystical School of Ibn Arabi»، سومین کنفرانس بین‌المللی حلقهٔ هایدگر در آسیا، تایپه.
 «The true One, the Sudden Moment, and the Beyond-Being: Plato and the Ontological Difference»، پنجمین کنفرانس بین‌المللی حلقهٔ هایدگر در آسیا، سئول.
 «رهیافتی استعلایی به مساله ترجمه پذیری مفهوم پردازی هایدگر در وجود و زمان»، همایش بین‌المللی ترجمه در فضای میان فرهنگی، تهران.

 پانوشت‌ها 

 منابع 
 رزومهٔ علمی احمد رجبی در سامانهٔ دانشگاه تهران
 پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد: «تحلیلی از تاریخمندی آگاهی در فلسفهٔ هگل»
 پایان‌نامهٔ دکتری: «تناهی و طرح استعلایی هستی‌شناسی بنیادین در اندیشهٔ هایدگر»
 گزارش‌های خبری و سخنرانی‌ها از خبرگزاری مهر، خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.

 پیوند به بیرون 
 صفحهٔ شخصی در دانشگاه تهران

رده:استادان دانشگاه تهران
رده:افراد زنده
رده:برگزیدگان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
رده:دانشگاهیان فلسفه
رده:فیلسوفان اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۶۴
رده:نویسندگان مرد اهل ایران
رده:پدیدارشناسان
رده:هرمنوتیک
رده:فلسفه سیاسی