گویش قائمشهری

گویش قائمشهری گویشی از زبان طبریواژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31 که در دو شهرستان قائمشهر و سیمرغ گویش می‌شود. گویش قائمشهری جز گویش‌های شرقی محسوب می‌شود و به گویش‌های فیروزکوهی، سوادکوهی، جویباری و ساروی نزدیکی بسیاری دارد. حبیب برجیان گویش قائمشهری، ساروی و بهشهری را جز گویش‌های شرقی مازندرانی می‌داند و شناسه‌های فعلی آن را با گویش‌های مرکزی همچون آملی و بابلی متفاوت می‌داند.

 دستور زبان 
 ضمیر 
در مازندرانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.راهنمای زبانهای ایرانی، رودریگر اشمیت، انتشارات ققنوس، سال 1388، جلد دوم، ص 503

 ضمیر ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع فاعلی، قائمشهر men te ve emâ šemâ vešun مفعولی، قائمشهر mere tere vere emâre šemâre vešunre ملکی، قائمشهر me te vene ame šeme vešune

 شناسه 
در گویش قائمشهری دو نوع شناسه رواج دارد. که در این بین شناسه نوع اول بیشتر از شناسه نوع دوم در قائمشهر رواج دارد.

 شناسه نوع اول 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش قائمشهری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش قائمشهر تنظیم شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -bait = گرفت
 بن ماضی استمراری: -git = می‌گرفت
 گذشته ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه eme i e emi eni ene شناسه (پس از واکه) me i e mi ni ne

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -gir = می‌گیرد

 حال ساده ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه emme eni ene emmi enni enne شناسه (پس از واکه) mme ni ne mmi nni nne

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -bair = بگیر

 حال التزامی ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه em i e im in en شناسه (پس از واکه) m i e im in n

 شناسه نوع دوم 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش قائمشهر سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش قائمشهر تنظیم شده است)

. گذشته:
 بن ماضی ساده: -bait = گرفت
 بن ماضی استمراری: -git = می‌گرفت
 گذشته ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه eme i e emi eni ene شناسه (پس از واکه) me i e mi ni ne

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -gir = می‌گیرد

 حال ساده ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه embe eni ene embi enni enne شناسه (پس از واکه) mbe ni ne mbi nni nne

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -bair = بگیر

 حال التزامی ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه em i e im in en شناسه (پس از واکه) m i e im in n

 صرف فعل (قائمشهر) براساس شناسه نوع اول 
در جدول زیر فعل گرفتن (baiten) بر اساس گویش قائمشهری در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل التزامی و حال التزامی n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های گذشته استمراری و حال ساده na جایگزین g در ابتدای فعل می‌گردد بنابراین نفی زمان‌های گذشته ساده و گذشته استمراری یک صورت دارد. همچنین دو زمان گذشته و حال در حال انجام حالت منفی ندارند.

 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده baiteme baiti baite baitemi baiteni baitene گذشته کامل bait-bime bait-bi bait-bie bait-bimi bait-bini bait-bine گذشته التزامی bait-buem bait-bui bait-bue bait-buim bait-buin bait-buen گذشته التزامی کامل bait-bi-bum bait-bi-bui bait-bi-bu bait-bi-buim bait-bi-buin bait-bi-buen گذشته استمرای giteme giti gite gitemi giteni gitene گذشته در حال انجام daime-giteme daii-giti daie-gite daimi-gitemi daini-giteni daine-gitene حال ساده/آینده giremme girni girne giremmi girenni girenne حال در حال انجام darme-giremme dari-girni dare-girne darmi-giremmi darni-girenni darne-girenne حال التزامی bairem bairi baire bairim bairin bairen آینده xâmbe bairem xâni bairi xâne baire xâmbi bairim xânni bairin xânne bairen

 صرف فعل (قائمشهر) براساس شناسه نوع دوم 
در جدول زیر فعل گرفتن (baiten) بر اساس گویش قائمشهری در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل التزامی و حال التزامی n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های گذشته استمراری و حال ساده na جایگزین g در ابتدای فعل می‌گردد بنابراین نفی زمان‌های گذشته ساده و گذشته استمراری یک صورت دارد. همچنین دو زمان گذشته و حال در حال انجام حالت منفی ندارند.

 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده baiteme baiti baite baitemi baiteni baitene گذشته کامل bait-bime bait-bi bait-bie bait-bimi bait-bini bait-bine گذشته التزامی bait-buem bait-bui bait-bue bait-buim bait-buin bait-buen گذشته التزامی کامل bait-bi-bum bait-bi-bui bait-bi-bu bait-bi-buim bait-bi-buin bait-bi-buen گذشته استمرای giteme giti gite gitemi giteni gitene گذشته در حال انجام daime-giteme daii-giti daie-gite daimi-gitemi daini-giteni daine-gitene حال ساده/آینده girembe girni girne girembi girenni girenne حال در حال انجام darme-girembe dari-girni dare-girne darmi-girembi darni-girenni darne-girenne حال التزامی bairem bairi baire bairim bairin bairen آینده xâmbe bairem xâni bairi xâne baire xâmbi bairim xânni bairin xânne bairen

 افعال 
 صرف فعل شدن (baien\bavien) در زمان حال، گذشته و حال التزامی به گویش قائمشهری.
 فعل شدن ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع زمان حال (نوع اول) vumme vuni vune vummi vunni vunne زمان حال (نوع دوم) bumme buni bune bummi bunni bunne زمان گذشته baime bai baie baimi baini baine زمان گذشته کامل bai bime bai bii bai bie bai bimi bai bini bai bine زمان حال التزامی bavvem bavvi bavve bavvim bavvin bavven
 فارسی معیار گویش قائمشهری ظهر درست می‌شود čâšt deres vune چطور شدیم četi baimi می‌خواهم بزرگ بشم xâmme gat bavvem
 صرف فعل بودن (bien) در زمان حال و گذشته به گویش قائمشهری.
 فعل شدن ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع زمان حال hasseme hassi hasse hassemi hasseni hasene زمان گذشته bime bi bie bimi bini bine زمان گذشته buem\bavošem bui\bavoši bue\bavoše buim\bavošim buin\bavošin buen\bavošen
 فارسی معیار گویش قائمشهری دخترهایتان زیبا هستند šeme kijâon xojir hasene آنها مانند من بودند vešun me vâri bine
 صرف فعل بودن در جایی (daien\davien)در زمان حال، گذشته و حال التزامی در زمان‌های مختلف به گویش قائمشهری.
 فعل شدن ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع زمان حال dareme dari dare daremi dareni darene زمان گذشته daime dai daie daimi daini daine زمان حال التزامی davvem davvi davve davvim davvin davven
 فارسی معیار گویش قائمشهری من خانه هستم men sere dareme پایین خانه ات بودم te sere ben daime می‌توانم کنارت باشم tumme te pali davvem

 نمونه واژگان 
شماری از واژه‌های مازندرانی با برابر گیلکی و فارسی و انگلیسی آن در اینجا به الفبای فونتیک بین‌المللی آوانویسی شده است:

 مازندرانی (لهجه قائمشهر) مازندرانی (لهجه کلاردشت) گیلکی فارسی فارسی آوانویسی شده انگلیسی dim dim dim روی/چهره/دیم ruy/čehreh face vače vače zäy کودک/بچه kudæk/bæčé Child piyer piyar pier پدر pedær Father ši piyer ši piyar mərdə per پدرشوهر pedær šohar Father-in-law kijâ/deter kijâ/detar kor/kilka/läku دختر doxtær Girl/Daughter rikâ/peser rikâ/pesar rey/ri پسر pesær Boy/Son kerk kerk kark مرغ خانگی morgh khanegi Hen guw gow gäb گاو gāv Cow melije malije pitär مورچه murčé Ant kangeli zanbur/kangali siftäl=garzak زنبور zanbur Bee bâmeši piča/bameši piča/piche گربه/پیشی gorbe/piši Cat mičkâ miška malĵå, čičini گنجشک gonješk Sparrow zemun/geder zamon zəmat زمان zaman Timeesare/rooja esâre/setâre kiĵi/setarə ستاره setare Star nesum/sâyne nesum/sâye nesä/saye سایه saye Shadow jur jur buĵor / jor بالا bāla Up gat gat pilə=pila بزرگ bozorg Big vene vene/eštehâ vastån اشتها یا میل ešteha یا meyl Appetite bašendiyen barixtan šondån/fotan ریختن مایعات rixtan e mayeāt Bottling

 جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش کجوری
 گویش کلارستاق
 گویش تنکابنی
 گویش فیروزکوهی
 استان مازندران
 شهرستان قائمشهر
 قائمشهر

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین