دیوان بلخ (نمایشنامه)

دیوانِ بلخ نمایشنامه‌ای دوپرده‌ای از بهرام بیضایی است، نوشتهٔ سالِ ۱۳۴۷، بر اساسِ حکایتِ کهنی به همین نام.

 متن 
نمایشنامه نوشتهٔ بهارِ ۱۳۴۷ است. انتشاراتِ امیر کبیر (اسفندِ ۱۳۴۷) نخستین و انتشاراتِ نگاه دوّمین ناشرِ دیوان بلخ بوده است. سالِ ۱۳۸۲ بازنگریستهٔ این نمایشنامه در جلدِ دوّمِ دیوان نمایش منتشر شد.

 نقد و نظر 
محمود دولت‌آبادی به یاد آورده که: 
قاسم هاشمی‌نژاد شخصیت‌پردازیِ نمایشنامه را تنک‌مایه می‌دانست. وی همچنین به تأثّرِ بیضایی از برتولت برشت اشاره کرده است: ««دیوان بلخ» از «تآتر هوشمندانه» برشت، از «تآتر آموزندهٔ» برشت و از «تآتر متعهد» برشت بهره‌ها برده است . . . .»

حمید امجد دیوان بلخ را «مروری نمادین بر تجربه‌ی تاریخیِ شکستِ نهضتِ ملّی» دانسته.

 به زبان‌های دیگر 
محمّد آلتونجی دیوان بلخ را به عربی ترجمه و با نام محكمة العدل في بلخ منتشر کرده است.

 نمایش 
thumb|page=40|«. . . نمایشنامه دیگری در دست تمرین دارم که «دیوان بلخ» نام دارد. این نمایش را «بهرام بیضائی» نوشته و با همکاری بیش از ۵۴ نفر از هنرمندان اداره تآتر در فروردین ماه بروی صحنه خواهد آمد و مدت اجرای آن بیشتر از سه ساعت خواهد بود.»عبّاس جوانمرد، زمستانِ ۱۳۵۰
بیضایی دیوان بلخ را به نمایش درنیاورده است. سالِ ۱۳۴۷ قرار بود گروهِ هنرِ ملّی این نمایشنامه را به کارگردانیِ عبّاس جوانمرد برای جشنِ هنرِ شیراز آماده کند، ولی به خاطرِ صرفه‌جویی در هزینهٔ تولید پیشنهاد شد هشتمین سفر سندبادِ بیضایی یا سگی در خرمن‌جای نصرت‌الله نویدی جایگزین شود – که سرانجام هیچ کدام نشد. در زمستانِ ۱۳۵۰ نیز جوانمرد از تمرینِ این نمایش برای اجرا در فروردینِ ۱۳۵۱ خبر داد، ولی این کوشش نیز نافرجام ماند. رضا کرم رضایی گفته که کمبودِ بازیگر سببِ تعطیلِ تمرین‌های دیوان بلخ شد.

 نمایشنامه‌های دیگر 
مهدی امیر شریفی در اوایلِ دههٔ ۱۳۲۰ یک کمدیِ اقتباسی به نامِ دیوان بلخ داشته است که به نمایش نیز درآمده بوده است. محمّدعلی افراشته نیز حوالیِ ۱۳۳۰ «تعزیه‌ی دیوان بلخ» را با همکاریِ خسرو پیله‌ور در روزنامهٔ چلنگر منتشر کرده بود.

 جستارهای وابسته 
 تاجرِ ونیزی

 پانویس 

 منابع 
 
 
 
 
 
 
 

 

 پیوند به بیرون 
 

رده:کتاب‌های ۱۳۴۷
رده:کتاب‌های ادبیات داستانی ۱۹۶۹ (میلادی)
رده:کتاب‌های انتشارات امیرکبیر
رده:کتاب‌های انتشارات نگاه
رده:کتاب‌های زبان فارسی سده ۲۰ (میلادی)
رده:کتاب‌های فارسی سده ۱۴ (قمری)
رده:نمایشنامه‌های برگرفته از متل‌ها
رده:نمایشنامه‌های بهرام بیضایی