سادات افغانستان

سادات به گروهی از افراد می‌گویند که نسب‌شان از طرف پدر به «هاشم بن عبدمناف» (جد پیامبر اسلام محمد بن عبدالله) می‌رسد. یا به عبارتی از قبیله بنی هاشم باشد. این گروه از دیر زمان یکی از اقوام به رسمیت شناخته شده در افغانستان بوده است. از جمله اسناد تاریخی استنباط کننده‌ این مسئله، قومیت یکی از تولی مشر های امان‌ الله خان بنام سید‌محمود خان فرزند سید احمد خان است که در نبرد با شورشیان مخالف دولت امان‌الله خان، به رهبری ملا عبدالله معروف به «ملای لنگ»، در سال ۱۹۲۴ میلادی جان خود را از دست داد، نام وی در کتیبه سنگی روی منار علم و جهل درج گردیده و در قسمت قومیت وی کلمه سادات را ذکر کرده‌اند. ولی بعد از جنگ‌های داخلی دهه هفتاد شمسی در افغانستان دیگر نامی از این مجموعه منحیث یک قوم در قوانین اساسی حکومت‌ها به شمول حکومت کرزی ذکر نگردید. اما بعد از دادخواهی‌های گسترده این قوم، در روز ۲۴ حوت/اسفند ۱۳۹۷ مصادف با ۱۵ مارس ۲۰۱۹ رئیس‌جمهوری افغانستان (اشرف غنی) حکمی صادر کرد و سادات را به عنوان یک قوم مستقل به رسمیت شناخت تا سادات بتوانند قومیت خود را در تذکره یا شناسنامه‌های الکترونیکی ثبت کنند.https://af.sputniknews.com/world/201903163212451-تذکره-سادات-قوم-درج/https://pajhwok.com/fa/2019/03/15/رئیس-جمهور-فرمان-درج-اسم-قوم-سادات-در-تذ/https://af.shafaqna.com/FA/319840

 چگونگی به رسمیت شناخته شدن قوم سادات در افغانستان 
در پی درخواست کمیسیون تثبیت هویت اقوام همسو مبنی بر به رسمیت شناخته شدن سادات در افغانستان و پیگیری آن توسط رئیس‌جمهور افغانستان، مجلس نمایندگان افغانستان در ۸ عقرب/آبان سال ۱۳۹۶ درخواست رئیس‌جمهور افغانستان را با ۸۵ رای مخالف و ۴۴ رای موافق رد کردhttps://www.bbc.com/persian/afghanistan-41803316 اما در ۲۷ قوس/آذر ۱۳۹۶ مجلس سنا رای مثبت به آن داد در نتیجه کمیته مشترک ۱۶ نفره ای از مجلس سنا و مجلس نمایندگان تشکیل شد که با آراء ۸ عضو مجلس سنا و ۴ عضو مجلس نمایندگان فرمان رئیس‌جمهور اسلامی افغانستان تأیید شد تا سادات به عنوان قوم مستقل افغانستان ثبت گردد، در ۲۱ حوت/اسفند ۱۳۹۷ سرور دانش موافقت خود را دربارهٔ به رسمیت شناخته شدن سادات اعلام کرد، بعد از سخنرانی سرور دانش،https://president.gov.af/da/?p=21550https://www.vpo.gov.af/بیانیه-استاد-سرور-دانش-معاون-دوم-رئیس-60/ رئیس‌جمهور افغانستان گفت من فردا (۲۲ حوت/اسفند ۱۳۹۷) دستور می‌دهم تا قوم سادات به رسمیت شناخته شودhttps://www.bbc.com/persian/afghanistan-47551657https://president.gov.af/da/news-99833 و نهایتاً در روز ۲۴ حوت/اسفند ۱۳۹۷ مصادف با ۱۵ مارس ۲۰۱۹ حکم رئیس‌جمهوری افغانستان صادر شد تا سادات بتوانند قومیت خود را در تذکره یا شناسنامه‌های الکترونیکی ثبت کنند.https://af.sputniknews.com/world/201903163212451-تذکره-سادات-قوم-درج/https://pajhwok.com/fa/2019/03/15/رئیس-جمهور-فرمان-درج-اسم-قوم-سادات-در-تذ/https://af.shafaqna.com/FA/319840
 یکی از مخالفان طرح ثبت قوم سادات خانم رولا غنی همسر رئیس‌جمهور افغانستان بود. وی اظهار داشت که هرکس می‌گوید سادات یک قوم است؛ دروغ می‌گوید؛ سادات یک طبقه است نه قوم و هر قوم، سادات مخصوص به خود را دارد.https://af.sputniknews.com/world/201805282351665-غنی-خانم-سادات-واکنش/ در واکنش به اظهارات رولا غنی هزاران تن از شهروندان ولایت بامیان در مرکز افغانستان روز جمعه ۱ جون ۲۰۱۸ با راه اندازی تظاهرات مسالمت آمیز سخنان اخیر خانم رئیس‌جمهوری افغانستان را محکوم کردند و عکس او را آتش زدند تظاهرات کنندگان اظهارات رولاغنی را نفی اقوام، قوم ستیزی و غیر مسئولانه خوانده و از خانم رئیس‌جمهور خواستند تا اظهاراتش را پس گرفته و از قوم سادات رسماً معذرت خواهی کند و اگر رولا غنی از سادات افغانستان معذرت نخواهد آنها حرکت‌های جدی را در مخالفت با این اظهارات در سراسر کشور برگزار خواهند کرد. این دومین بار است که هزاران تن از شهروندان سادات ولایت بامیان به تظاهرات مسالمت آمیز دست می‌زنند و خواهان ذکر نام این قوم در تذکره‌های برقی و قانون اساسی این کشور می‌باشند.
افراد سرشناس و مشهور 

علامه سید اسماعیل بلخی (از روحانیون، فعالان سیاسی و شاعران پیشگام نهضت اسلامی معاصر افغانستان بود. او برای دفاع از حقوق اقلیت‌ها، برقراری عدالت اجتماعی و اصلاحات مذهبی و سیاسی مبارزه کرد. ۱۲۹۹-۱۳۴۷ ه.ش)

سید جمال الدین افغانی در حدود سال ۱۸۳۸ در هرات، افغانستان متولد شد. او از خانواده‌ای سادات و مذهبی بود که ریشه‌هایش به پیامبر اسلام می‌رسید. زندگی در محیطی مذهبی و با آگاهی اجتماعی، زمینه رشد فکری او را فراهم کرد. او در علوم دینی و فلسفه اسلامی تحصیل کرد و به قرآن، حدیث و منطق تسلط یافت.

جوانی خود را با مطالعه تاریخ، فلسفه و علوم روز گذراند و به این فکر افتاد که مسلمانان نیاز به اصلاحات علمی، سیاسی و اجتماعی دارند

میر غلام محمد غبار (مورخ، نویسنده، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی مشروطه‌خواه افغانستان بود که به‌عنوان بنیانگذار تاریخ‌نویسی انتقادی و مدرن این کشور شناخته می‌شود. نقطه اوج زندگی حرفه‌ای او تألیف کتاب مرجع «افغانستان در مسیر تاریخ» است. ۱۲۷۶–۱۳۵۶ ه.ش)

میرمحمدصَدیق فرهنگ (زاده ۱۲۹۴ خورشیدی، کابل – درگذشته ۱۳۶۹، واشنگتن) تاریخ‌دان، نویسنده، سیاست‌مدار و حقوقدان افغان بود. او به‌عنوان یکی از چهره‌های پیچیده و تأثیرگذار تاریخ معاصر افغانستان شناخته می‌شود.

سید مصطفی کاظمی (۱۳۳۶–۱۳۸۶) اقتصاددان، سیاستمدار و نماینده مجلس افغانستان بود که به عنوان یک چهره کاریزماتیک، اصلاح‌طلب و بی‌طرف شناخته می‌شد.

سید جعفر نادری (متولد ۱۹۶۵) یکی از سادات مشهور افغانستان است که از لحاظ مذهبی متعلق به مذهب اسماعیلی است که در اوایل دهه ۱۹۹۰ ولایت بغلان افغانستان را کنترل می‌کرد. وی در کیان بغلان به دنیا آمد و به سید کیان نیز معروف است. او فرزند سید منصور نادری، معاون قبلی رئیس‌جمهور افغانستان است، سید جعفر نادری در سن ۱۰ سالگی پس از زندانی سیاسی شدن پدرش در انگلستان به مکتب رفت. او در ۱۳ سالگی به ایالات متحده فرستاده شد و در آنجا به جف نادری معروف شد.

سید منصور نادری (حدود ۱۲۶۰-۱۳۵۱ شمسی) یکی از رهبران پرنفوذ اسماعیلیه افغانستان در سده اخیر بود که نقش مهمی در اجتماعی، سیاسی و مذهبی جامعه هزاره، سادات واسماعیلی ایفا کرد

سعادت نادری (زاده ۱۲ حوت/اسفند ۱۳۵۵ - کابل) سیاستمدار افغانستانی و وزیر اسبق وزارت شهرسازی و مسکن افغانستان است. وی در سال ۲۰۱۵ به پارلمان معرفی شد و توانست رای اعتماد پارلمان را کسب کند. بعدها در ۲۳ جوزا/خرداد ۱۳۹۷ به‌دلیل مشکلات پزشکی به همراه ۴ معاون خود استعغا داد و روشان ولسمل جانشین وی شد.

سید احمد گیلانی (۱۳۰۹–۱۳۹۶ شمسی) عارف صوفی، سیاستمدار و از رهبران مهم جهاد افغانستان در برابر اشغال شوروی بود.

سید حسین انوری (۱۳۲۲-۱۴۰۰ خورشیدی)نماینده مجلس، وزیر اطلاعات و فرهنگ، معاون ریاست اجرایی حکومت وحدت ملی.

سیدمحمدرضا روزبهان (متولد ۱۳۴۸ خورشیدی در کابل) نویسنده، شاعر و پژوهشگر افغانستانی است

سید ابوطالب مظفری شاعر و نویسنده افغانستانی است، زادهٔ ۱۳۴۴ خورشیدی در روستای باغ‌چار، ولسوالی خاص‌ارزگان، ولایت ارزگان در افغانستان. او یکی از شاعران مشهور ادبیات مقاومت افغانستان است و سال‌هاست در شهر مشهد ایران زندگی می‌کند. مظفری چند مجموعه شعر منتشر کرده و از بنیان‌گذاران مرکز فرهنگی «دُر دری» در ایران است. 

فرخنده زهرا نادری فرزند سید منصور نادری (زاده فروردین ۱۳۶۰) سیاست‌مدار اهل افغانستان است.[۱] وی در سال ۱۳۸۹ میلادی وارد مجلس نمایندگان افغانستان شد.[۲] در سال ۱۳۹۵ به عنوان مشاور ارشد رئیس‌جمهور در امور بین‌الملل تعیین شد و در ۳ آذر/قوس ۱۳۹۷ از سمت خود استعفا داد.[۳][۴]

الکا سادات یک فیلم‌ساز مستند افغان است که بیشتر به خاطر آثارش دربارهٔ بی‌عدالتی‌های اجتماعی، حقوق زنان و کودکان شناخته می‌شود. 

رویا سادات یک کارگردان، تهیه‌کننده و فیلم‌ساز برجستهٔ افغانستانی است که به‌عنوان اولین زن کارگردان سینمای افغانستان در دورهٔ پس از سقوط طالبان شناخته می‌شود.

ترنم سیدی یک فعال حقوق زنان، شاعر و چهرهٔ فرهنگی افغانستانی است که به‌ویژه به مبارزه برای حقوق زن و مشارکت سیاسی زنان در دوران حکومت طالبان شناخته می‌شود. 

شهربانو سادات در فیلم‌سازی مستند و داستانی آموزش دید و در کارگاه فیلم‌سازی Ateliers Varan در کابل حرفه‌اش را آغاز کرد. نخستین اثر بلند سینمایی او «گرگ و گوسفند» (Wolf and Sheep) بود که در جشنواره کن ۲۰۱۶ جایزهٔ بخش Directors’ Fortnight را دریافت کرد. او همچنین فیلم‌های دیگری مانند «پرورشگاه» (The Orphanage) دارد که در جشنواره کن ۲۰۱۹ نمایش داده شد

سید جمال مبارز یک رپر و هنرمند موسیقی افغانستانی است که به ویژه برای برنده شدن در مسابقهٔ موسیقی «ستاره افغان» شناخته می‌شود — این برنامه محبوب‌ترین مسابقهٔ استعدادهای خوانندگی در افغانستان است.

غزل سادات (Ghazal Sadat) یک شخصیت هنری و اینفلوئنسر افغانستانی است که به‌خصوص در عرصهٔ موسیقی، شبکه‌های اجتماعی و تجارت شناخته می‌شود.

سید باقر محسنی: استاد دانشگاه و یک کنشگر سیاسی اهل افغانستان است. او در بحث‌های تلویزیونی در کابل به صراحت از حکومت طالبان انتقاد و آنها را متهم به تصرف نامشروع و انحصار قدرت و مدیریت ناکارآمد سیاسی و اقتصادی می‌کند. محسنی از نزدیکان سید مصطفی کاظمی از رهبران جهادی شیعه است که در سال ۲۰۰۷ در یک حمله انتحاری در ولایت بغلان کشته شد. وی در اسفند ۱۴۰۰ توسط نیروهای امنیتی طالبان بازداشت و دو روز بعد آزاد شد.

سید محمد هاشمی (بازیکن فوتبال) یکی از بازیکنان فوتبال از ولایت هرات می باشد.

سید فضل الله هروی: از شاعران معروف هرات در سه قرن گذشته، آثارش در ادبیات فارسی شناخته می‌شود.

سید عسکر موسوی: نویسنده و تاریخ‌نگار معاصر افغانستان است. وی از محققان ارشد برنامه تحقیق دانشگاه آکسفورد می‌باشد. اثر ارزشمند او تحت عنوان هزاره‌های افغانستان می‌باشد که در ۲۹ ژانویه ۲۰۰۹ توسط دانشگاه کمبریج به چاپ رسیده‌است 

سید اسحاق گیلانی: (زاده ۱۹۵۴ در کابل) سیاست‌مدار، نماینده ولایت پکتیکا در ولسی جرگه (شورای ملی افغانستان) و رهبر نهضت همبستگی ملی افغانستان است. وی از رهبران جهادی افغانستان است.

سيد مخدوم رهین : شاعر، نویسنده و پژوهشگر معاصر؛ آثار ادبی و فرهنگی‌اش در افغانستان شناخته شده است.

سید فضل‌احمد بلخی: عالم دینی و مدرس علوم اسلامی، با نفوذ اجتماعی در بلخ و مزارشریف (شهرت بیشتر مذهبی–محلی).

سید محمدکاظم حسینی بلخی: فعال فرهنگی و دینی معاصر، شناخته‌شده در میان جامعهٔ سادات و محافل مذهبی.

سید حسین عالمی بلخی: سیاست‌مدار، چهره مذهبی و وزیر مهاجرین و عودت کنندگان بود.

صدیقه بلخی : سیاستمدار اهل افغانستان است. وی در دولت حامد کرزی وزیر بود. بلخی در سال ۱۹۵۰ میلادی در مزار شریف، ولایت بلخ، افغانستان متولد شد. پدرش، سید اسماعیل بلخی، چندین بار در افغانستان به زندان افتاد و در نهایت مسموم شد. او در سنین جوانی ازدواج کرده و شش فرزند دارد. برادرش، سید علی بلخی، یک اقتصاددان بود که در زمان حکومت حزب دموکراتیک خلق افغانستان کشته شد. بلخی از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۹ به‌عنوان وزیر دولت در امور شهدا و معلولین در دولت حمید کرزی خدمت کرده‌است.

سید محمد علی جاوید : سیاستمدار و رهبر حزب حرکت اسلامی افغانستان است، او مسئولیتهایی چون: نخست‌وزیر، وزیر پلان، وزیر ترانسپورت، رئیس کمیسیون انتقال قدرت از برهان‌الدین ربانی به حامد کرزی، وزیر مشاور حامد کرزی، رئیس کمیسیون تثبیت سویه علمای دینی، نماینده مجلس از ولایت بلخ، وزیر مشاور محمد اشرف غنی را به عهده داشته.

 منابع 

 زبان‌ و گویش های سادات 
سادات به زبان‌های فارسی دری، پشتو و ازبکی صحبت می‌کنند آنها گویش‌های مختلفی دارند.

 مذهب 
قوم سادات مسلمان و پیرو مذاهب تشیع و تسنن هستند که در مناطق مختلف افغانستان زندگی می‌کنند.https://nps.edu/web/ccs/ethnic-genealogies

 تاریخچه ورود سادات به افغانستان 
ورود سادات به افغانستان به دو دوره تعلق دارد. انفرادی و جمعی.

دورهٔ اول آن از همان اوایل فتح سرزمین‌های جدید به دست مسلمانان شروع شد. که به‌طور مثال می‌توان به مهاجرت یکی از نوادگان محمد نفس زکیه و یحیی بن زید نوه امام سجاد اشاره کرد. یحیی بن زید از اولین ساداتی است که وارد افغانستان و شهر بلخ شد. او در شهر جوزجان توسط حکام اموی شهید شد.https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4180/4737/38271/یحیی-بن-زید،-آفتاب-جوزجان-(1)https://af.farsnews.ir/culture/news/13940718000081

ورود سادات افغانستان به‌طور گسترده به زمان سرکوب قیام سربداران در بیهق یا همان سبزوار (۷۳۷–۷۸۸ ق) بازمی‌گردد. هنگامی که آن قیام سرکوب شد، به شیعیان بیهق فشار بسیاری وارد آمد. پس از آن عده ای از بزرگان سادات سبزوار در جستجوی محلی امن برای زندگی خود و نزدیکان شان شدند. به مناطق مرکزی افغانستان مهاجرت کردند و در آنجا به تبلیغ دین اسلام و مذهب تشییع پرداختند.
از میان بزرگان ساداتی که به افغانستان مهاجرت کردند،
می‌توان به این بزرگواران اشاره کرد:
 میر سید علی یخسوز و خانواده اش در بامیان.
 سلطان سید احمد کبیر ملقب به شاه برهنه که در سرقول یکاولنگ مستقر شد.
 سیدشاه قباد ولی و خانواده اش در سنگلاخ.
 شاه سید بابا در شرق هزاره جات، ما بین جلریز و تکانه.
 سید یحیی شاه قلندر و برادرش در منطقه وردک.
 سید بابا حسن ابدال در جنوب هزاره جات، نزدیک به قندهار.
سید شاه قباد ولی و سید احمد کبیر (شاه برهنه) و میر سید علی سبزواری (یخ سوز)، مریدان فراوانی در میدان وردک و بامیان پیدا کردند و هم‌اکنون نیز مزار آنان همچون زیارتگاهی برای اهالی منطقه به‌شمار می‌رود. سید دیگری که قبر وی اکنون به صورت زیارتگاهی در بلخاب می‌باشد، سید مراد علی، از نوادگان یحیی بن زید است، وی از اجداد شهید سید اسماعیل بلخی است.https://www.kabulpress.org/article18516.html

 جستارهای وابسته 
 اقوام افغانستان

 منابع 

رده:اقوام در افغانستان
رده:اقوام در ایران
رده:اقوام در پاکستان
رده:تشیع در افغانستان
رده:جوامع شیعه
رده:جوامع مسلمان