گویش سوادکوهی

گویش سوادکوهی گویشی از زبان مازندرانیواژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31 که در دو شهرستان سوادکوه شمالی و سوادکوه گویش می‌شود. گویش سوادکوهی جز گویش‌های شرقی مازندرانی محسوب می‌شود و به گویش‌های فیروزکوهی، قائمشهری، ساروی و جویباری نزدیکی دارد.

 دستور زبان 
 ضمایر 
در گویش سوادکوهی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
 ضمیر ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع فاعلی، سوادکوهی men te ve/vi emâ šemâ vešun مفعولی، سوادکوهی mere tere vere emâre šemare vešunre ملکی، سوادکوهی me te vene/ve ame šeme vešune

 شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش سوادکوهی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.
{| class="wikitable" (نمونه زیر بر اساس گویش سوادکوه تنظیم شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -baxerd = خورد
 بن ماضی استمراری: -xerd = می‌خورد
 گذشته ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه eme i e emi eni ene شناسه (پس از واکه) me i e mi ni ne

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -xer = می‌خوره

 حال ساده ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه embe eni ene embi enni enne شناسه (پس از واکه) mbe ni ne mbi nni nne

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -baxer = بخورد

 حال التزامی ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه em i e im in en شناسه (پس از واکه) m i e im in n

 صرف فعل 
در جدول زیر فعل خوردن (baxerden) بر اساس گویش سوادکوهی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس سوادکوه می‌باشد)

 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده baxerdeme baxerdi baxerde baxerdemi baxerdeni baxerdene گذشته کامل baxerde-bime baxerde-bi baxerde-bie baxerde-bimi baxerde-bini baxerde-bine گذشته التزامی baxerde-bum baxerde-bui baxerde-bu baxerde-buim baxerde-buin baxerde-bun گذشته التزامی کامل baxerde-bi-bum baxerde-bi-bui baxerde-bi-bu baxerde-bi-buim baxerde-bi-buin baxerde-bi-bun گذشته استمراری xerdeme xerdi xerde xerdemi xerdeni xerdene گذشته در حال انجام daime-xerdeme dai-xerdi daie-xerde daimi-xerdemi daini-xerdeni daine-xerdene حال ساده/آینده xerembe xereni xerene xerembi xerenni xerenne حال در حال انجام dareme-xerembe dari-xereni dare-xerene daremi-xerembi dareni-xerenni darene-xerenne حال التزامی baxerem baxeri baxere baxerim baxerin baxeren آینده xâmbe baxerem xâni baxeri xâne baxere xâmbi baxerim xânni baxerin xânne baxeren

 افعال 
شماری از افعال سوادکوهی و مقایسه آن با گویش فیروزکوهی و فارسی:

 گویش سوادکوهی گویش فیروزکوهی فارسی kembe kembe می‌کنم hâkerdeme hâkerdeme کردم hedâme hedâme دادم dene dene می‌دهد bahiteme bahiteme گرفتم girne girne می‌گیرد bahuteme bahuteme گفتم gembe gembe می‌گویم harešime harešime دیدم ešime ešime می‌دیدم ešine ešine می‌دید ešene ešene می‌بیند

 قیاس واژگان سوادکوهی و فیروزکوهی 
شماری از واژه‌های سوادکوهی و مقایسه آن با گویش فیروزکوهی و فارسی:

 گویش سوادکوهی گویش فیروزکوهی فارسی piyer/per piyer پدر mâr mâr مادر rikâ/peser rikâ/peser پسر kijâ/deter kijâ/deter دختر mičkâ mičkâ گنجشک melije melije مورچه merqene morqene تخم مرغ telâ telâ خروس attâ attâ/yettâ یک sikâ sikâ اردک der der/dur دور gat gat بزرگ vessre/se vessere/se برای tur tur تبر bur bur برو našo našo نرو are are آره nâ/no nâ/no نه

 واژگان گویش سوادکوهی 
در جدول زیر برخی واژگان سوادکوهی آمده است.
 گویش سوادکوهی گویش فارسی گویش سوادکوهی گویش فارسی گویش سوادکوهی گویش فارسی essel مرداب، باتلاق asli اشک asp kefte مدفوع اسب armon be del آرزو به دل ezbenâ گیشنیز ajuni بیکاری âsuuk آرام، یواش ajiš سرماخوردگی، تب ولرز abček شیروانی eškel لای پا ašnik راسو elâ باز، گشاد alo جفت گوساله alluk زبانه آتش ammes سفت anjištâ ناشتا، صبحانه نخورده evreti زشت us آبستن ussi آستین udang آسیاب آبی urešem ابریشم ungeder آن زمان bingum بادمجان bi dele بی مغز، پوک bâkele باقلا bâye کاسه beblâs پوسیده betim شکم bečâ سرد bareki چنگول زدن befre اَبرو benessi پایین دست، فرو دست benvari از زیر، از پایین bume lu لب بام bulin لگد کن pezgâle تاول pešu فضولی کردن، بهم زدن peyi پشت سر، عقب pâpi عمه paftul چاق pet چپ petnik پونه petki مه غلیظ pâhe پایه peček گیسو pečuk کوچک perzu صافی perik کم، اندک peštim پشت و رو، دم و رو pe kat پس گردن، پشت گردن pahli بغل، کنار pe sang پشت پا piš جلو pile بغل، دامن

 جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش کجوری
 گویش کلارستاق
 گویش تنکابنی
 گویش فیروزکوهی
 استان مازندران
 شهرستان سوادکوه
 پل سفید

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین
رده:شهرستان سوادکوه