گویش زیارتی

گویش زیارتی یا طبری زیارتیعامریان، فاطمه: نقد و بررسی کتاب گالش‌ها در گذر زمان، پنج گفتگو از روستای گالش‌نشین زیارت. در مجله زبان و زبان‌شناسی. دوره و شماره: دوره ۱۱، شماره ۲۲، بهار و تابستان ‍۱۳۹۵، صص ۱۱۹–۱۳۰. گویشی از زبان مازندرانی می باشد که در روستا زیارت واقع در جنوب شهرستان گرگان استان گلستان گویش می‌شود و ریشه در زبان طبری قدیم دارد. گویشی که گالشی در زیارت گفته می شود می توان آن را نوعی مازندرانی توصیف کرد که تحت تأثیر سنگین زبان فارسی است. تأثیر فارسی را می توان در تمام سطوح مورفوسیناکس و همچنین در واژگان مشاهده کرد. با این حال، گویش زیارتی هنوز هویت مازندرانی خود را حفظ کرده است ، که می توان به ویژه در سیستم فعل مشاهده کرد.https://elar.soas.ac.uk/Collection/MPI117075 ولادیمیر ایوانف گویش زیارتی را یکی از گویش های زبان مازندرانی می داند.

 مردم زیارت 
گویش زیارتی گونه‌ای از زبان مازندرانی است و زیر شاخه طبری استرآبادی قرار دارد. گالش‌های زیارت خود را مازندرانی می‌دانند اما زبان مادری خود را گونه‌ای مجزا به نام زیارتی می‌نامند. برخی نیز گویش رایج در این روستا را «زبان روستایی» می‌خوانند. گالش‌ها گروهی از مردمان طبری می‌باشند که در کوهستان سکونت دارند و اصولا به دامداری می‌پردازند. همچنین بخشی از سکنه کوهستانی مازندران نیز خود را گالش می‌نامند و زبان خود را گالشی می‌نامند. لفظ گالش در زبان طبری به معنای دامدار و کوهنشین می‌باشد.

هر چند گونه زبانی روستای زیارت دارای حالت کُنایی (ارگاتیو) نیست اما بقایایی محدود از وجود یک ساخت کهن کنایی در آن به چشم می‌خورد. گویش زیارتی به شدت تحت تأثیر زبان فارسی است و این تأثیر در تمام سطوح صرفی، نحوی و واژگانی این گویش مشاهده می‌شود. این گویش ولی همچنان هویت مازندرانی خود را حفظ کرده که به ویژه در نظام فعلی آن به روشنی قابل مشاهده است.

 لهجه‌های زبان مازندرانی 
بررسی کارشناسانه در جلگه‌ها و سپس نواحی کوهستانی موجب شناسایی دوازده لهجه مختلف درمازندران شده‌است:واژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31
 منطقه کردکوی: شامل هزار جریب شرقی، شاه کوه زیارت، مجن،بالاجاده، رادکان، گز شرقی و غربی و روستاهای غیر ترکمن‌نشین از چهاردانگه تا گلوگاه.
 منطقه بهشهر: شامل چهاردانگه هزارجریب از سورتی تا کیاسر و روستاهای مناطق جلگه‌ای از گلوگاه، شاه کیله تا انتهای منطقه قره طغان و رودخانه نکارود.
 منطقه ساری: شامل چهاردانگه از کیاسر تا کوهستان‌های دودانگه، جلگه‌های مابین میان دورود و جلگه‌های مناطق غربی تجن رود تا جویبار.
 منطقه قائمشهر: شامل مناطق کوهستانی فیروزکوه، سوادکوه و روستاهای جلگه‌ای حد فاصل بین کیاکلا، جویبار و روستاهای کوهپایه‌ای بیشه سر.
 منطقه بابل: از مناطق کوهستانی چلاو آمل تا بندپی، امامزاده حسن در سمت غربی آلاشت و نواحی جلگه‌های حد فاصل فریدونکنار، بابلسر، بهنمیر، کیاکلا تا روستاهای کوهپایه‌ای کهنه خط، گنج افروز و بابل کنار.
 منطقه آمل: از کوهستان‌های بندپی تا چلاو، لاریجانات، نمارستاق و کلارستاق آمل تا حوالی امامزاده هاشم و جلگه‌های دو سمت هراز، دشت‌سر و محمودآباد و کوهپایه‌ها و جلگه‌های جاده چمستان، میان آمل و نور.
 منطقه نور و نوشهر: شامل بخشی از روستاهای بیرون بشم، کجور، محال ثلاث و جلگه‌های حد فاصل سرخ رود تا رودخانه چالوس.
 چالوس و تنکابن شرقی: شامل مناطق کلارباستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم ولنگا و نواحی جلگه‌ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد.
 تنکابن مرکزی: شامل لهجه‌های دوهزاری و سه هزاری و خرم‌آبادی و گلیجانی چالکش یعنی حدفاصل آب نشتا تا آب شیرود.
 منطقه علی‌آباد کتول: شامل نواحی روستایی کوهستانی شمال شاهوار و مناطقی چون کتول، پیچک محله، محمودآباد، فاضل آباد و جلگه‌های غیرترکمن‌نشین بلوک استارآباد قدیم.
 منطقه قصران باستانی: شامل مناطق اوشان، فشم، شمشک، دیزین، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود.
 منطقه دماوند: شامل نواحی کوهستانی شهرستان دماوند، رودهن، بومهن تا فیروزکوه.

 دستور زبان 
 صرف فعل 
در جدول زیر فعل فروختن (baruten) بر اساس گویش مازندرانی زیارت در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده barutem baruti barute barutim barutin baruten گذشته کامل barute-bem barute-bi barute-be barute-bim barute-bin barute-ben گذشته التزامی barute-bum barute-bui barute-bu barute-buim barute-buin barute-bun گذشته التزامی کامل barute-bi-bum barute-bi-bui barute-bi-bu barute-bi-buim barute-bi-buin barute-bi-bun گذشته استمرای rutem ruti rute rutim rutin ruten گذشته در حال انجام dabam-rutem dabi-ruti daba-rute dabim-rutim dabin-rutin daban-ruten حال ساده/آینده merušem meruši meruše merušim merušin merušen حال در حال انجام darem-merušem dari-meruši dare-meruše darim-merušim darin-merušin daren-merušen حال التزامی barušem baruši baruše barušim barušin barušen آینده mexâm barušem mexâi baruši mexâd baruše mexâim barušim mexâin barušin mexân barušen

 زمان گذشته ساده 
صرف فعل فروختن baruten در گویش مازندرانی زیارت و مقایسه آن با گویش های ساروی، نوشهری و فارسی.

 زمان گویش ساری گویش نوشهر گویش زیارت گویش فارسی اول شخص مفرد baruteme baruteme barutem foruxtam دوم شخص مفرد baruti baruti baruti foruxti سوم شخص مفرد barute barute barute foruxt اول شخص جمع barutemi barutemi barutim foruxtim دوم شخص جمع baruteni baruteni barutin foruxtin سوم شخص جمع barutene barutene baruten foruxtan 
 زمان گذشته استمراری 
صرف فعل فروختن baruten در گویش مازندرانی زیارت و مقایسه آن با گویش های ساروی، نوشهری و فارسی.

 زمان گویش ساری گویش نوشهر گویش زیارت گویش فارسی اول شخص مفرد ruteme ruteme rutem mi-foruxtam دوم شخص مفرد ruti ruti ruti mi_foruxti سوم شخص مفرد rute rute rute mi-foruxt اول شخص جمع rutemi rutemi rutim mi-foruxtim دوم شخص جمع ruteni ruteni rutin mi-foruxtin سوم شخص جمع rutene rutene ruten mi-foruxtan 
 زمان حال ساده 
صرف فعل فروختن baruten در گویش مازندرانی زیارت و مقایسه آن با گویش های ساروی، نوشهری و فارسی.

 زمان گویش ساری گویش نوشهر گویش زیارت گویش فارسی اول شخص مفرد rušembe rušeme merušem mi-forušam دوم شخص مفرد rušeni rušeni meruši mi-foruši سوم شخص مفرد rušene rušene meruše mi-forušad اول شخص جمع rušembi rušemi merušim mi-forušim دوم شخص جمع rušenni rušenni merušin mi-forušid سوم شخص جمع rušenne rušenne merušen mi-forušand 

 برخی جملات در گویش زیارت 
در جدول زیر برخی جملات گویش زیارتی با جملات گویش های ساری، نوشهر و فارسی معیار مقایسه میشود.
 فارسی معیار گویش زیارت گویش ساری گویش نوشهر داشتند می دیدند dabâ hârešen davi hărešine dave hărešine چه کار کرد či kâr hâkerede či kăr hăkerde či kăr hăkerde چه شد čiši âbee čiši bavi češi bave پدر piyar piyer piyar بودی davui davui davi نبودند dani buin dani bine dane bine ما میگوییم نامزد emâ guim nâmzad emă gombi nomzu amă gemi nemzu می گویند مرد مرده است gânen mardi bamerde gānne mardi bamerde genne mardi bamerde گفت جدا کرده بودن bagui sevâ hâkard bun baote sevă hăkerde bun bote sevă hăkerde bun از اینجا می خواست بچه کول بگیرد inje jem xâsse vače kul hayre inje je xăsse vače kul hayre ije je xăysse vače kul hayre خیلی آزاد بود ande âzâd biye ande ăzăd biye anne lăr biye حالا اگر پلنگ را می دیدی esâ palang re badi bui esă palang re badi bui asă palang re badi bui ما هنوز چیزی نفروختیم emâ hanu hičči narutim emă hanu hičči narutemi amă hală hečči naruteni آنقدر مردم زمین فروختن ande mardem zamin baruten ande mardem zamin barutene anne mardem zami barutene برنج چگونه می پزند berenj čejur mepejen berenj čijur pajene binj čejur pajene به تو چی می گویند tere čiši megon tere čişi gonne tere čeşi genne

 جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش کتولی
 طبری گرگانی
 استان گلستان
 استان مازندران
 شهرستان گرگان
 گرگان
 زیارت

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین