گویش تنکابنی

گویش تنکابنی در منطقۀ تنکابن گویش می‌شود. این گویش شامل لهجه‌های دوهزاری، سه هزاری، خرم‌آبادی، گلیجانی و چالکش می‌شود.

 طبقه بندی 
طبق گلاتولوگ گویش تنکابنی گویشی از زبان مازندرانی است.https://glottolog.org/resource/languoid/id/tone1234 ایران کلباسی گویش تنکابن را گونه‌ای از زبان مازندرانی می‌داند. بهمن زندی گویش تنکابنی را گویشی از زبان مازندرانی و زیرمجموعه گویش مازندرانی غربی معرفی می کند. بتول سبز علیپور گویش تنکابنی را گویشی از زبان مازندرانی می‌داند. رودیگر اشمیت گویش بومی منطقه تنکابن را گویشی از زبان مازندرانی معرفی می‌کند. طبق دانشنامه ایرانیکا به نقل از دونالد استیلو در بین تنکابن و کلاردشت گویش‌ها حالت انتقال بین گیلکی و مازندرانی دارند؛ و آن را شاخه‌ای زبانی مجزا از گیلکی و مازندرانی طبقه‌بندی کرده‌اند. گویش‌های بومی کلاردشت و تنکابن را بدین ترتیب می‌توان چنان‌که دونالد استیلو پیشنهاد می‌کند، یک گروه زبانی مجزا درون پیوستار گفتاری در طول مناطق ساحلی و ارتفاعات کرانهٔ خزر دانست. این گروه حدوداً بین کلاردشت در شرق و رامسر در غرب کشیده شده‌است و زین رو توسط دونالد استیلو کاسپین مرکزی تعیین شده‌است با وجود این اتفاق نظر بر سر آن کم است،http://www.iranicaonline.org/articles/kalarestaq-2-restored اما برخلاف نظر استیلو و به باور بهرام فره‌وشی زبان‌شناس و متخصص زبان‌های ایرانی، حتی گویش منطقه لاهیجان نیز گونه‌ای از گیلکی–مازندرانی است و حالت انتقالی دارد.
در سال ۱۳۸۱ «واژه‌نامه بزرگ تبری» به ویراستاری «جهانگیر نصری اشرفی» منتشر شد که در بردارندۀ واژگانی از گویش‌های عباس‌آباد و آمل و بابل و بهشهر و علی‌آباد کتول و کردکوی و نوشهر و ساری و تنکابن و دیگر مناطق بود.The dictionary edited by Naṣri Ašrafi (1381 Š./2002) contains vocabulary from the dialects of ʿAbbāsābād, Āmol, Bābol, Behšahr, Katul, Kord-kuy, Nowšahr, Sāri, Qāʾem-šahr, Tonokābon, etc. (in part compared with Pahlavi)., (Prods Oktor Skjærvø), “IRAN vi. IRANIAN LANGUAGES AND SCRIPTS (2) Documentation” Encyclopædia Iranica, online edition در کتاب واژه‌نامه بزرگ تبری گویشی که در بخشی از منطقۀ رویان شامل چالوس و تنکابن شرقی (کلار باستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم و لنگا و نواحی جلگه ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد) تکلم می‌شود نیز گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد. شماری از پژوهشگران زبان‌شناس، گویش منطقه تنکابن (گویش تنکابنی) را گویشی از زبان مازندرانی غربی می‌دانند. زبان گیلکی به دو گویش غربی (بیه پس) و شرقی (بیه پیش) تقسیم می‌شود و گاه دو گویش دیلمی_اشکوری و گویش بینابین چابکسری_تنکابنی (رامسری_تنکابنی) که به طبری_گیلکی (محدوده تنکابن تا چابکسر) معروف است هم به این فهرست اضافه می‌شوند دانشنامه تبرستان و مازندران ذیل گویش دوهزاری چنین نقل نموده است، لهجه دوهزاری لهجه‌ای از زبان تبری است.. به گفته ایوب رسایی گیلکی شرقی شامل گویش لاهیجان، رودسر، گالش و تنکابن می شود و گیلکی غربی شامل گویش رشت، فومن و رودبار می شود. عباس خائفی زبان تنکابن را همانند رامسری از گویش‌های موجود در زبان گیلکی در کرانه دریای مازندران می‌داند و می‌گوید هر چند شهرستان‌های رامسر و تنکابن در استان مازندران واقع شده‌اند اما به زبان گیلکی سخن می‌گویند و از آداب و رسوم گرایش یافته به استان گیلان برخوردارند. به نوشته فرشته مومنی، گویش تنکابنی یکی از گویش‌های واگرا زبان مازندرانی است که دستگاه فعل آن با گویش‌های دو زبان همسایه یعنی مازندرانی و گیلکی تفاوت دارد.

 دستور زبان 
 ضمیر (گویش تنکابنی) 
در گویش تنکابنی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

 شناسه ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع فاعلی، تنکابنی mon to vi amâ šomâ ušân مفعولی، تنکابنی mere tere vere amere šemere ušâne ملکی، تنکابنی mi ti vi ami šimi ušane

 ضمیر (گویش دوهزاری) 
در گویش دو هزاری ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

 شناسه ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع فاعلی، دو هزاری mon to ve amâ šamâ ošen مفعولی، دو هزاری mere tere vere amere šamere ošene ملکی، دو هزاری me te ve ame šame ošene

 شناسه (گویش تنکابنی) 
شناسه افعال در گویش تنکابنی. (نمونه زیر بر اساس گویش تنکابن تنظیم شده‌است)

 شناسه ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه حال m i e/∅ im in en/n شناسه گذشته m i e/∅ im in en/n شناسه التزامی m i e/∅ im in en/n
 شناسه (گویش دوهزاری) 
شناسه افعال در گویش دوهزاری. (نمونه زیر بر اساس گویش دوهزاری تنظیم شده‌است)
 شناسه ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع شناسه حال om i e/∅ im in en/n شناسه گذشته om i e/∅ im in en/n شناسه التزامی om i e/∅ im in en/n

 صرف فعل (گویش تنکابنی) 
در جدول زیر فعل گفتن (bagoten) بر اساس گویش تنکابن در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده bagotem bagoti bagote bagotim bagotin bagoten گذشته کامل bagote-bâm bagote-bi bagote_bâ bagote-bim bagote-bin bagote-bân گذشته التزامی bagote-bum bagote-buy bagote-bu bagote-buym bagote-buyn bagote-bun گذشته استمراری go-ne-bâm go-ne-bi go-ne-bâ go-ne-bim go-ne-bin go-ne-bân گذشته در حال انجام dabâm-bagom dabi-bagoi dabâ-bagoe dabim-bagoim dabin-bagoin daben-bagoen حال ساده/آینده gonem goni gone gonim gonin gonen حال در حال انجام dare-bagom dare-bagoi dare-bagoe dare-bagoim dare-bagoin dare-bagoen حال التزامی bagom bagoi bagoe bagoim bagoin bagoen حال التزامی xeynom bagom xeyni bagoi xeyne bagoe xeynim bagoim xeynim bagoin xeynen bagoen

در جدول زیر فعل کردن (hakerden) بر اساس گویش تنکابن در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده hakerdem hakerdi hakerde hakerdim hakerdin hakerden گذشته کامل hakerde-bâm hakerde-bi hakerde_bâ hakerde-bim hakerde-bin hakerde-bân گذشته التزامی hakerde-bum hakerde-buy hakerde-bu hakerde-buym hakerde-buyn hakerde-bun گذشته استمراری kâ-ne-bâm kâ-ne-bi kâ-ne-bâ kâ-ne-bim kâ-ne-bin kâ-ne-bân گذشته در حال انجام dabâm-hakenem dabi-hakeni dabâ-hakene dabim-hakenim dabin-hakenin daben-hakenen حال ساده/آینده kânem kâni kâne kânim kânin kânen حال در حال انجام dare-hakenem dare-hakeni dare-hakene dare-hakenim dare-hakenin dare-hakenen حال التزامی hakenem hakeni hakene hakenim hakenin hakenen حال التزامی xeynom hakenem xeyni hakeni xeyne hakene xeynim hakenim xeynim hakenin xeynen hakenen

در جدول زیر فعل دیدن (badiyen) بر اساس گویش تنکابن در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده badiyem badi badiye badim badin badiyen گذشته کامل badiye-bâm badiye-bi hakerde_bâ hakerde-bim hakerde-bin hakerde-bân گذشته التزامی badiye-bum badiye-buy badiye-bu badiye-buym badiye-buyn badiye-bun گذشته استمراری vi-ne-bâm vi-ne-bi vi-ne-bâ vi-ne-bim vi-ne-bin vi-ne-bân گذشته در حال انجام dabâm-bavinem dabi-bavini dabâ-bavine dabim-bavinim dabin-bavinin daben-bavinen حال ساده/آینده vinem vini vine vinim vinin vinen حال در حال انجام dare-bavinem dare-bavini dare-bavine dare-bavinim dare-bavinin dare-bavinen حال التزامی bavinem bavini bavine bavinim bavinin bavinen حال التزامی xeynom bavinem xeyni bavini xeyne bavine xeynim bavinim xeynim bavinin xeynen bavinen

 صرف فعل (گویش دوهزاری) 
در جدول زیر فعل کندن (bakenden) بر اساس گویش دوهزاری در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع گذشته ساده bakensom bakenesi bakenes bakenesim bakenesin bakenesen گذشته کامل bakenes-bam bakenes-bi bakenes_ba bakenes-bim bakenes-bin bakenes-ban گذشته التزامی bakenes-bum bakenes-buy bakenes-bu bakenes-buym bakenes-buyn bakenes-bun گذشته استمراری kend-en-bam kend-en-bi kend-en-ba kend-en-bim kend-en-bin kend-en-ban گذشته در حال انجام daba-bakendom daba-bakendi daba-bakende daba-bakendim daba-bakendin daba-bakenden حال ساده/آینده kendenom kendeni kendene kendenim kendenin kendnen حال در حال انجام dare-bakendom dare-bakendi dare-bakende dare-bakendim dare-bakendin dare-bakenden حال التزامی bakendom bakendi bakende bakendim bakendin bakenden حال التزامی xaynom bakendom xayni bakendi xayne bakende xaynim bakendim xaynin bakendin xaynen bakenden

 جستارهای وابسته 
 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش کجوری
 گویش کلارستاق
 گویش رامسری
 استان مازندران
 شهرستان تنکابن
 تنکابن

 یادداشت‌ها 

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:استان مازندران
رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین
رده:شهرستان تنکابن