حکمت و سیاست

حکمت و سیاست نخستین کتاب از مجموعهٔ چهل و نه جلدی تاریخ شفاهی و تصویری ایران در عصر پهلوی دوم است که به زندگانی و خاطرات سید حسین نصر می‌پردازد. این کتاب، مصاحبه محور است و حاصل ساعت‌ها گفتگوی تصویری با سید حسین نصر، در واشنگتن آمریکا است که از اواخر سال ۱۳۸۸ تا اوایل سال ۱۳۸۹، به کوشش حسین دهباشی انجام شده‌است. چاپ اول کتاب حکمت و سیاست، با نمایه، چکیده انگلیسی و اسناد، توسط سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به چاپ رسیده‌است.

 موضوع کتاب 
حکمت و سیاست نام کتابی است مشتمل بر خاطرات سید حسین نصر (فیلسوف، سنت‌گرا و استاد دانشگاه، رئیس دفتر فرح پهلوی و رئیس پیشین دانشگاه صنعتی آریامهر) که به کوشش حسین دهباشی تدوین شده است.انتشار چهار کتاب از مجموعه تاریخ شفاهی ایران، خبرگزاری ایسنا.
مقدمه و شناسنامه
این کتاب جلد نخست از مجموعه «تاریخ شفاهی و تصویری ایران معاصر» است که در ۶۳۸ صفحه توسط سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران منتشر شده است (شابک: 978-964-446-392-1).شناسنامه کتاب حکمت و سیاست در کتابخانه ملی اهمیت این اثر در تلاقی میان دنیای سنت، فلسفه و کانون قدرت در دربار پهلوی وزارت دربار در دوره محمدرضا پهلوی است و به بازخوانی زندگی فکری و سیاسی نصر، از دوران تحصیل در MIT و دانشگاه هاروارد تا ریاست دفتر فرح پهلوی در ماه‌های منتهی به انقلاب می‌پردازد.
محتوای تفصیلی و محورهای کلیدی
در این کتاب، نصر به تبیین تلاش‌های خود برای ایجاد پیوند میان معنویت سنتی و ساختارهای مدرن می‌پردازد. محورهای برجسته این گفتگو عبارتند از:
تأسیس نهادهای حکمی: کتاب حاوی جزئیات دست‌اولی از تأسیس انجمن شاهنشاهی فلسفه و نقش آن در معرفی فلسفه اسلامی به جهان غرب و جذب فیلسوفان بزرگی چون هانری کربن و توشیهیکو ایزوتسو به ایران است.

ریاست دانشگاه و مدیریت علمی: خاطرات وی از دوران ریاست بر دانشگاه صنعتی آریامهر و تلاش برای بومی‌سازی علوم و تقویت علوم انسانی در یک دانشگاه فنی، بخش مهمی از کتاب را تشکیل می‌دهد.

ریاست دفتر ملکه و سیاست در بحران: نصر در این گفتگو برای نخستین بار به تفصیل درباره پذیرش منصب ریاست دفتر فرح پهلوی در شهریور ۱۳۵۷ سخن می‌گوید. او معتقد است هدفش از ورود به این عرصه، میانجی‌گری میان حاکمیت و روحانیت (به ویژه از طریق روابطش با مرتضی مطهری و علامه طباطبایی) برای جلوگیری از سقوط کشور در کام خشونت بوده است.حکمت و سیاست؛ روایتی از فیلسوف در دربار، خبرگزاری ایبنا. 

 حواشی و نقدها

انتشار این کتاب با واکنش‌های تند و متناقضی در محافل سیاسی و دانشگاهی ایران همراه بود:
گزارش‌های نظارتی: برخی منتقدان داخلی، از جمله در گزارش‌های ارائه شده به نهادهای نظارتی (مانند گزارش علیرضا مختارپور)، مدعی شدند که نصر در این خاطرات به دنبال «تطهیر» نقش خود در ساختار پهلوی و ارائه روایتی یک‌سویه از روابطش با روحانیت است. در این نقدها آمده است که نصر با استفاده از ادبیات عرفانی، بر عملکرد سیاسی خود سرپوش گذاشته است.گزارش تحلیلی بر مجلدات تاریخ شفاهی، سازمان اسناد و کتابخانه ملی، ۱۳۹۸.
پاسخ به نقدها: در مقابل، متن کتاب با بهره‌گیری از «گویاسازی‌های» گسترده و درج اسناد محرمانه در پاورقی، کوشیده است تا ادعاهای مصاحبه‌شونده را در ترازوی نقد قرار دهد. وجود اسناد مربوط به مکاتبات نصر با سران کشوری و لشکری در بخش ضمائم، به خواننده اجازه می‌دهد تا فراتر از ادعاهای شفاهی، به شواهد مکتوب نیز دسترسی داشته باشد.
ارزش تاریخی: علی‌رغم مناقشات، این کتاب به دلیل ارائه تصویری از لایه‌های درونی «تکنوکراسی فرهنگی» در عصر پهلوی دوم و چالش‌های یک روشنفکر سنتی در مواجهه با تلاطم‌های انقلابی، به عنوان یک منبع دست‌اول در تاریخ شفاهی ایران شناخته می‌شود.

«جعبه اطلاعات کتاب» (Infobox):

�

 بازخوردهای کتاب 
اکبر شیخ، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه‌های ملی خراسان رضوی، گفت: کتاب حکمت و سیاست، از این به بعد به عنوان یکی از مراجع مهم تاریخ ایران به حساب می‌آید و دارای آثار بسیار مثبتی است. محسن مدیر شانه چی، استاد دانشگاه آزاد اسلامی مشهد و عضو هییت علمی آن، دربارهٔ این کتاب گفت: ما در باب شناخت اشخاص، احزاب و گروه‌ها چه حقیقی و حقوقی، آثار بسیاری را دیدیم؛ برخی از این آثار به صورت خاطره‌نویسی و برخی به صورت مصاحبه منتشر می‌شود؛ خاطره‌نویسی روشی یک سویه است؛ لذا مصاحبه از ارزش بیشتری برخوردار است. او همچنان اظهار کرد که تنها نقدی که بر مصاحبه‌کننده دارد، ین است که یک موضع تقابل‌آمیز دربارهٔ اظهار نظر حسین نصر دربارهٔ شریعتی دارد. علی تاج الدینی، پژوهشگر تاریخ شفاهی، در نشستی که به نقد و بررسی این کتاب در حوزه هنری می‌پرداخت، اظهار کرد که چیزی که کتاب حکمت و سیاست را با دیگر آثار تاریخی که دربارهٔ آقای نصر تولید شده متمایز می‌کند، روایت آقای نصر از علل فروپاشی نظام پهلوی و علل وقوع انقلاب اسلامی است. این اثر نخستین کتابی است که این روایت را نقل می‌کند و پیش از این کتاب روایت صریحی از زبان دکتر نصر در این باره وجود نداشت. او همچنین این کتاب را از لحاظ ظاهری نیز، اثری برجسته خواند. مرتضی میرداماد، یکی از دلایل جذابیت این کتاب را جذابیت شخصیت خود حسین نصر دانست. او همچنین اظهار کرد که رد و تکذیب عملکردها و نظرات حسین نصر بدون خواندن و شنیدن خاطرات و گفته‌های خود او، نادرست است.

 روش مصاحبه 
در مقدمه کتاب آمده‌است که بنابر قواعد علمی تاریخ شفاهی، این اثر به جز چند عبارت محدود و مختصر، که جای خالی آن حذف شده است، متن کامل و بدون دخل و تصرف در گفتگوهای انجام شده‌است. متن کتاب در ۴ سطح مختلف گویاسازی شده‌است که شامل این وارد است: واژگان یا عبارات غیر فارسی یا نیازمند توضیح، اصطلاحات تخصصی و فنی، رویدادها، رخدادها و حوادث تاریخی اجتماعی، مدعاها و خطاهای آشکار تاریخی.

در هریک از این موارد به منابع دست اول رجوع شده و علاوه بر این، به دلیل اهمیت تاریخی موضوعات، از طریق مکاتبه یا مراجعه حضوری، نظر افراد یا نزدیکان مورد بحث یا شاهدان تاریخی اتفاقات دربارهٔ ادعای مصاحبه شونده پرسیده شده و در پاورقی‌ها با ذکر دقیق نام و مشخصات گنجانده شده‌است. اسناد تاریخی نیز با همین روال در بخش ضمایم آورده شده‌است.

 منابع 

رده:کتاب‌های سید حسین نصر
رده:کتاب‌های خاطرات
رده:کتاب‌های فارسی سده ۱۵ (قمری)
رده:کتاب‌های گفتگو