سلطان مار (نمایشنامه)

سُلطان مار نمایشنامه‌ای است از بهرام بیضایی، نوشته به سالِ ۱۳۴۴، که نخستین بار در ۱۳۴۸ به کارگردانیِ نویسنده به نمایش درآمد.

 متن 
نمایشنامه نوشتهٔ زمستانِ ۱۳۴۴ بر اساسِ قصّهٔ معروفی به همین نام است که نویسنده از مادربزرگِ مادریش شنیده بود. در تابستانِ ۱۳۴۵ به وسیلهٔ خودِ نویسنده به صورتِ کتاب منتشر شد. بعدها انتشاراتِ تیراژه و انتشاراتِ روشنگران و مطالعات زنان منتشرش کردند.

 نخستین نمایش 
سُلطان مار نخستین بار ۲۳ شهریورِ ۱۳۴۸ به کارگردانیِ نویسنده در کنگرهٔ پزشکیِ ایران در رامسر به نمایش درآمد؛ و سپس از ۱ تا ۳۰ مهرِ همان سال در تالارِ ۲۵ شهریورِ تهران بر صحنه رفت. پس از نمایش در تهران هم از ۴ تا ۱۸ آبان به تفاریق در قزوین و رشت و بابل و ساری و گرگان و مشهد اجرا شد. بازیگران:
 نقش بازیگر صحنه‌گردان، وقایع‌نگار، درویش، مردِ صحرایی عنایت بخشی سیاه حسین کسبیان وزیر، نیزه‌دارِ دوّم عزیزالله هنرآموز سلطان، نیزه‌دارِ اوّل کامران نوزاد سفیرِ جابلصا جمشید لایق سفیرِ جابلقا فردوس کاویانی درخت، دیو، مطرب، زارعِ اوّل محمّد نوری درخت، دیو، مطرب، زارعِ دوّم علی اسلامی درخت، دیو، مطرب، زارعِ سوّم حسین محجوب درخت، دیو، مطرب، زارعِ چهارم اسماعیل پوررضا داروغه بهمن مفید سلطان مار فیروز بهجت محمّدی خانم نگار فهیمه رحیم‌نیا دایه رقیه چهره‌آزاد
نمایشِ سُلطان مار در مشهد (تالارِ رازی) را گروهی که سعید سلطان‌پور برانگیخته بود برآشفت.از این گروه یکی رضا دانشور بود که دستگیر شد. () بیضایی گفته که آن روز سلطان‌پور خود آنجا نبود و چند روز پیش‌تر از مشهد رفته بود. () محمّدعلی سپانلو سالِ ۱۳۵۸، که در بهارش مذهبیان بساطِ نمایشِ عبّاس آقا کارگر ایران ناسیونالِ سلطان‌پور را برچیدند، در گفتگویی منتشرشده در شمارهٔ ۲۳ به تاریخِ ۸ تیرِ مجلّهٔ تهران مصور (صفحهٔ ۴۶) به همین کارِ سلطان‌پور اشاره کرد: «. . . اختناق مانع اصلی رشد ادبیات و فرهنگ است. دیدید که نمایش عباس آقای سلطان‌پور را چطور به هم زدند. هرچند سلطان‌پور نباید اعتراضی داشته باشد زیرا خود او چند سال پیش دسته‌ای گرد خود جمع کرده بود و درست مثل حزب‌الله‌ها به تئاترها حمله می‌کرد و نمایش‌ها را به هم می‌زد. ظاهراً از نظر روش، سلطان‌پور نباید اعتراض کند، اما به هر حال حمله به سالن نمایش چه از سوی سلطان‌پور و چه از سوی دیگران کاری نادرست است.»

 به زبان‌های دیگر 
سُلطان مار به زبانِ ترکیِ آذربایجانی با نامِ İlan Sultan در لنکران در بهارِ ۱۳۹۵ اجرا شد.

 جستارهای وابسته 
 «پسوخه و کوپیدو»
 شکلِ آب

 پانویس 
 توضیحات 

 ارجاعات 

 منابع 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 پیوند به بیرون 
 
 خوانشی از «سلطان مار» بیضایی؛ از آئین تشرف و سایه تا حافظه‌ استعمار

رده:آثار هنری شورش‌افکن
رده:دگرپیکری در ادبیات داستانی
رده:کتاب‌های ۱۳۴۵
رده:کتاب‌های ادبیات داستانی ۱۹۶۶ (میلادی)
رده:کتاب‌های انتشارات روشنگران و مطالعات زنان
رده:کتاب‌های زبان فارسی سده ۲۰ (میلادی)
رده:کتاب‌های فارسی سده ۱۴ (قمری)
رده:نمایشنامه‌های برگرفته از متل‌ها
رده:نمایشنامه‌های بهرام بیضایی
رده:نمایش‌های بهرام بیضایی
رده:نمایش‌های ۱۳۴۸