فهرست تالشان

این فهرستی از تالشان سرشناس است.
اشخاص نامبرده در این فهرست تالش زبان‌ها و کسانی که در مناطق تالش بزرگ به نام تالشستان به دنیا آمدند یا زندگی می‌کنند.
بندانگشتی|گویشوران بومی زبان تالشی در ایران و آذربایجان 
ایل آقاجان‌خان (معروف به آقاجانی‌ها) یکی از ایلات کوهستانی تالش است. این طایفه به خاندان سیاه‌کلاهان آرالو قفقازی (شاخه‌ای از مریدان شافعی علوی مسلک شیخ زاهد؛ شیخ صفی‌الدین) تعلق دارد و از دوره قبل از صفویه تاکنون در دفاع از مرزهای شمال غربی ایران نقش برجسته‌ای ایفا کرده است. نام این ایل برگرفته از «آقاجان خان تالشی» (۱۲۲۵ش–۱۳۰۲ش)، یکی از فرماندهان مشروطه‌خواه و ایلخان کرگانرود شمالی است.
در زمان نادرشاه (قرن هجدهم میلادی)، ایلات سیاه‌کلاهان آرالو قفقازی در تالش شمالی سرکوب مواجه شدند و بسیاری از اعضای آنان به مناطق قفقاز شمالی؛ مازندران تبعید گشتند. با این‌حال، بازماندگان این طایفه زیر حمایت قاجاریان هم پیمانان‌ قزل باش و به‌ویژه رهبری ابشنگ‌خان و کل‌ خان احمد بیگ، صادق بیگ دوباره قدرت یافتند. در پی شکست ایران در جنگ دوم ایران و روس (۱۲۴۰–۱۲۴۲ق/۱۸۲۶–۱۸۳۴م) و انعقاد عهدنامه ترکمنچای، ابشنگ‌خان، فرمانده مورد اعتماد عباس میرزا ولیعهد، پس از دریافت نشان شجاعت؛ اعطای بیرق زرین؛ خنجر مرصع و انعام قرین افتخار نمودند ؛ به کرگانرود شمالی انتقال یافتند . اندکی بعد، سردار روس پاسکویچ خواستار اخراج ابشنگ‌خان از مرزها شد، لیکن عباس میرزا با تصویب استقرار ایل سیاه‌کلاه در مراتع باغرو و دامنه‌های هره‌دشت، آنان را در تالش اسکان داد. این کوچ اجباری در سال ۱۲۴۴ق به رهبری یوسف‌بیگ (فرزند ابشنگ‌خان) تحقق یافت.
تیره‌های اصلی ایل آقاجان‌خان از نوادگان ابشنگ‌خان بوده‌اند که در ادوار بعدی به شاخه‌هایی مانند آقاجانی، رحمانی، هژبری، سیاه‌کلاه (سیاهکولی)، دریلی، پرهیزکار و تالشی، شاندرمنی و ... تقسیم شدند. این طوایف نظامی و وفادار به حکومت مرکزی‌ ایران در زمان‌های مختلف، در دفاع از کشور حضور داشتند. برای نمونه، دد خان تالشی (ایل خان مشهور به «اقبال‌السلطان آقاجانی »، ۱۲۴۹ش–۱۳۲۹ش) که ایلخان آقاجان‌خان در دوره مشروطه بود، به دلیل مبارزه با قوای روس تزار و حمایت از نهضت میرزا کوچک خان، اخراج خان ظالم کرگانرود، برجسته شد. همچنین یونس‌خان آقاجانی (۱۲۷۶ش–۱۳۵۰ش)، فرزند آقاجان‌خان( رشید همایون، رهبری بسیج عشایر را در پاکسازی منطقه تالش و فتح آستارا در ۲۱ آذر ۱۳۲۴ش بر عهده داشت و به پاس رشادتش نشان شجاعت سلاح برنو کوتاه دریافت کرد. جانشین او عبدالغنی‌خان (معتمدالسلطان)، از بزرگان ایل، نیز در آزادسازی تالش از دست قوای شوروی نقش فرماندهی داشت و پس از آن نشان درجه یک شجاعت و فتح و سلاح برنو کوتاه را از ستاد کل ارتش ایران دریافت کرد. وی صدها هکتار زمین کشاورزی را بین دهقانان و چوپانان منطقه تقسیم و اولین مدرسه ابتدایی روستای شیرآباد را تأسیس کرد. به‌طور کلی، ایل آقاجان‌خان در اواخر دوران قاجار و دوران پهلوی سهم بسزایی در تأمین امنیت نواحی تالش ایفا نمود و نام سران و مجاهدان آن در حافظه تاریخی مردم منطقه ماندگار شده است.

 سرداران و مبارزان سیاسی 
 ملا عبد العزیز شریعتمدار کرگانرودی متولد کرگانرود طوالش، سیاستمدار، مشروطه خواه به دستور سفارت روسیه در رشت اعدام شد
 سید اشرف کرگانرودی سیاستمدار، انقلابی مشروطه خواه
 ذاکر حسنف از فرماندهان نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان و از سال ۲۰۱۳م. وزیر دفاع این کشور می‌باشد.Zakir Həsənov Azərbaycanın yeni müdafiə naziri oldu - Tərcümeyi-hal. modern.azIran DM Hatami, visit to Azerbaijan met Gen Hasanov, President Aliyev. youtube.com

 حاکمان تالش 
 بایندرخان حاکم تالش شمالی فرزند امیر حمزه خان حاکم آستارا در زمان شاه محمد خدابنده
 سپهبدمیر مصطفی خان تالشی (۱۷۴۷–۱۸۱۴ لنکران)، حاکم، دیپلمات و از رهبران نظامی سده نوزدهم میلادی ایران
 میر حسن خان تالشی(۱۷۸۴ لنکران- ۱۸۳۲ تهران) ملقب به اسبق‌المجاهدین
 ساروخان تالش با نام کامل امیر ساروخان مهرانی حاکم موروثی ولایت آستارا، دیپلمات و از فرماندهان نظامی دوران سلطنت شاه عباس بزرگ، شاه صفی و شاه عباس دوم است.
آبشنگ خان سیاه کلاه آلار لو فرزند کلب حسین خان سیاه کلاه قفقازی نواده جه لل خان (( جه لل خان ( جلال خان ) سیاه کلاه آلآر لو ؛ در تاریخ سیاسی و نظامی تالش ، بعنوان رهبر شورشیان تالشان جنوب لنکران ، مغان و شیروان به تیغ ظلم و بیداد نادر شاه بدست قوای افغانی نادر شاه سرکوب ، و به قتل رسید ، ذکر شده است . )) از ایل سیاه کلاهان آلارلو قزلباش قفقاز جنوبی یکی از فرماندهان لایق وفادار عباس میرزا در جنگ های ده ساله ایران و روس پس از اتمام جنگ ، انعقاد عهد نامه ترکمان چای در سال ۱۸۲۸ میلادی به خاطر جسارت و بی باکی ، رشادت در جنگ ؛ با تهدید ژنرال پال پاسکوویچ سردار روسی جنگ مبنی بر عنصر خطر آفرین ؛ از سکونت در حوالی سرحدات روسیه منع گردید ؛ از سوی عباس میرزا ولیعهد و فرمانده کل قوا مورد نوازش و دلجوی قرار گرفت با اعطای تیول کرگانرود شمالی به آبشنگ خان به فرمان عباس میرزا به ظابطان گیلان و اسالم برای نظارت و اجرای فرمان به سرزمین هره دشت لیسار و دامنه های کوهستانی باغرو داغ و سوبان در سال ۱۸۲۹ م با تعداد حدود ۵۰۰ جنگجو مهاجرت نمودند . تیره منشعب از آبشنگ خان سیاه کلاه در تالش ؛ جد اعلای ایل آقاجان خان تالشی از مشاهیر نام آور مشروطه و خیزش دهقانی ۱۹۰۵ م کرگانرود برعلیه سردار امجد ؛ نیای بزرگ طایفه ای که در زمان پهلوی دوم به آقاجانی ها ، رحمانی ها ، هژبری ها ، سیا کولولی و طالشی سیاه کوهی.... مشهور شدند .

 سیاست 
 علی‌اکرم همت‌زاده یا علی‌اکرم همت‌اف (متولد ۱۹۴۸ لریک) نظامی، سیاستمدار و فعال حقوق بشر، تنها رئیس‌جمهور جمهوری خودگردان تالش-مغان
بندانگشتی|علی‌اکرم همت‌زاده
 هلال محمدف (۱۹۵۹، آستارا جمهوری آذربایجان) روزنامه‌نگار و فعال حقوق بشر، نخست‌وزیری جمهوری خودگردان تالش-مغان
 فخرالدین عباس‌زاده (۲۵ دسامبر ۱۹۵۶ – ۹ نوامبر ۲۰۲۰) سیاستمدار با متولد لریک اتحاد جماهیر شوروی و رئیس مجلس جمهوری خودگردان تالش-مغان و از رهبران جنبش ملی تالش بود.
 هلاکو رامبد(۱۲۹۸ تهران – ۱۳۸۶ نانسی فرانسه) نماینده شش دوره مردم طوالش در مجلس شورای ملی، وزیر مشاور و معاون سیاسی پارلمانی دولت آموزگار
 هوشنگ امیراحمدی متولد شاندرمن، علوم سیاسی، نویسنده (رئیس انجمن دوستی ایران آمریکا)
 حسن ماسالی (ماسال) فعال سیاسی چپگرا، نماینده برون مرزی جبهه دموکراتیک ایران و مسئول امور ایران در حزب سبزهای آلمان
 سید مجتبی عرفانی (۱۳۳۴ - شیرآباد تالش):نماینده مردم تالش در دوره‌های اول، دوم و چهارم مجلس شورای اسلامی
 سید ابراهیم میر غفاری مریان (هشتپر):نماینده مردم تالش در دوره سوم مجلس شورای اسلامی
 عسکر اسلام دوست (اسالم):نماینده مردم تالش در دوره ششم مجلس شورای اسلامی
 بهمن محمدیاری (زادهٔ ۱۳۴۱ در ماسال) نمایندهٔ حوزهٔ انتخابیهٔ تالش، رضوان‌شهر و ماسال در دورهٔ پنجم، هفتم وهشتم مجلس شورای اسلامی بوده‌است. 
 محمود شکری (هشتپر) :دوره نهم و دهم مجلس شورای اسلامیدورهٔ نهم مجلس شورای اسلامی
 فرهاد دلق‌پوش (زادهٔ ۱۳۴۷ در آستارا) نمایندهٔ حوزهٔ انتخابیهٔ آستارا در دورهٔ هشتم مجلس شورای اسلامی
 ناصر عاشوری قلعه‌رودخانی نمایندهٔ دوره هفتم و دورهٔ نهم مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی از حوزهٔ انتخابیهٔ فومن و شفت در استان گیلان
 هوتن دولتی (۱۳۵۵ در تهران)، فعال حقوق بشر و محیط زیست و مسئول سازمان دانش آموختگان جبهه ملی ایران و از بنیان‌گذاران سازمان «صلح سبز ایران» در سال ۱۳۸۰ می‌باشد.

 مذهبی 
 فاضل لنکرانی با نام اصلیمحمد موحدی، (۱۳۱۰–۱۳۸۶ قم) از مراجع تقلید شیعه ساکن قم بود.
 الله شکور پاشازاده (زاده ۲۶ اوت ۱۹۴۹ لنکران) شیخ‌الاسلام و ریاست اداره مسلمانان قفقاز از سال ۱۹۸۰ میلادی تاکنون 
 سید یونس عرفانی (زاده ۱۳۱۳ تالش) عضو مرکزی جامعه روحانیت مبارز تهران، رئیس کمیته منطقه ۸ انقلاب اسلامی، نماینده اولین دوره مجلس شورای اسلامی 
 احمد پروایی ریک (متولد ۱۳۶۱ هشتپر) نمایندهٔ منتخب استان گیلان در مجلس خبرگان رهبری
 محمد امین نقدی تالشی (متولد ۱۳۶۰ روستای هنده گران تالش)مدیر حوزه علمیه امام جعفر صادق(علیه السلام)بود و چند سال بعد امام جمعه شهر تالش شد.

 هنری، سینما، موسیقی 
 مجید مجیدی تالش، کارگردان، نویسنده و بازیگر
 انوش نصر (نصرالله زاده ماسوله ای)(۱۳۱۸ رشت)، هنرپیشه
 هادی حمیدی (خواننده) (۱۳۳۲، شاندرمن، ماسال)
 قسمت خانی (خواننده) (۱۳۲۳، شاندرمن، ماسال)
 روح‌انگیز میرزایی (خواننده) (ماسال)
 یاسر بختیاری معروف به یاس خواننده رپ فارسی
 حسین صابری (۱۳۲۱ داریباغ فومن)، پیشکسوت سرنا نوازی تالش، معروف به حسین دایی
 بال اوغلان اشرف اف، خواننده ترانه‌های تالشی و آذری
 سعید جعفرزاده معروف به پرواز همای (۱۳۵۸ احمدسرگوراب شفت)، آهنگساز، شاعر و خواننده

 علمی 
 هارون شفیقی عنبرانی (۱۲۹۶ عنبران ـ ۱۳۸۳ کرج) نویسنده، شاعر
 محمدرضا پورجعفری (۱۳۲۴ تالش) فارغ‌التحصیل رشته زبان و ادبیات انگلیسی نویسنده و مترجم
 عبدالحسین نیک‌گهر (۱۳۱۶ تالش) جامعه‌شناس و مترجم ایرانی
 بهزاد بهزادی (۱۳۸۶–۱۳۰۶ آستارا) محقق، حقوقدان و متخصص زبان و ادبیات آذربایجان
 علی رفیعی از اهالی روستای جیرده فومن، دکترای شرق‌شناسی از دانشگاه استراسبورگ فرانسه، هیئت علمی دانشگاه گیلان
 محمد اسعد نظامی ناو (متولد ۱۳۱۲ اسالم) جامعه‌شناس
 محمدتقی رهنمایی(۱۳۲۳ هشتپر)، پژوهشگر – جغرافیدان
 کامیار عابدی (۱۳۴۷ ماسال)، ادیب و پژوهشگر

 ادبی 
 علی عبدلی(۱۳۳۰- کلور خلخال) پژوهشگر زبان‌های تاتی و تالشی، نویسنده و شاعر
 نوروزعلی محمداف زبان‌شناس، پژوهشگر و از بنیانگذاران و مدیران مرکز مدنیت تالش و نشریه صدای تالش

 ورزش 
 یحیی گل‌محمدی (زاده ۲۸ اسفند ۱۳۴۹ - میناباد عنبران نمین) سرمربی پرسپولیس تهران
 اسماعیل حسن‌زاده (زاده ۱۳۴۴ تالش) قاضی دادگستری، نائب رئیس کمیته انضباطی فوتبال غرب آسیا و رئیس کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال ایران 
 فردین معصومی ولدی (۱۳۵۶ ماسال) کشتی‌گیر و مربی
 محمد غلامی (متولد ۲۴ بهمن ۱۳۶۱ رضوانشهر) بازیکن سابق فوتبال
 پژمان نوری (زاده ۲۲ تیر ۱۳۵۹ رضوانشهر) بازیکن سابق فوتبال
 صادق محرمی (زاده ۱۲ اسفند ۱۳۷۴ - هشتپر) بازیکن فوتبال دینامو زاگرب کرواسی
 آرمان رمضانی (۱۳۷۱، ماسال) بازیکن فوتبال استقلال تهران
 فرهاد رحیمی (هشتپر) بازیکن تیم ملی کبدی و شاغل در لیگ کبدی هند
جبرئیل حسنف (۲۴ فوریه ۱۹۹۰_جمهوری آذربایجان) کشتی‌گیر دارای مدال برنز المپیک

 منابع 
آزموده، سیدعباس .رجال سیاسی گیلان در دوره صفویهرشت، انتشارات بلور، ۱۳۹۳.

رده:فهرست افراد بر پایه قومیت
رده:مردمان تالش‌تبار
رده:افراد ایرانی تالش‌تبار
رده:درگاه تالش
رده:تالش
رده:سیاست تالش ایران
رده:سیاست تالش