حقیقت و مرد دانا

حقیقت و مرد دانا داستانی کودکانه نوشتهٔ بهرام بیضایی است که سالِ ۱۳۵۱ با نقّاشی‌های رنگیِ مرتضی ممیّز منتشر شد.http://www.iranicaonline.org/articles/kanun-e-parvares-e-fekri-e-kudakan-va-nowjavanan-book-publishing

 داستان 
پسرکی، از پسِ عروسی در دِه و بازیِ مطربان، بنا می‌کند که با دوستانش نمایشی بسازد و بازی دربیاورد. القصّه کار به اینجا می‌کشد که بازی چقدر حقیقی است. پسرک در جستجوی «حقیقت» به تکاپو می‌افتد و از پدر و آموزگار و دیگران می‌پرسد. سرانجام نزدِ پیرمردی دانا بالای تپّه می‌رود. پیرمرد چیزکی می‌گوید و سراغِ مردِ دانا را به پسرک می‌دهد. پسرک به جستجوی مردِ دانا می‌رود و سال‌ها بر او می‌گذرد و از آبادی‌ها و شهر گذر می‌کند و ماجراهایی از سر می‌گذراند و کارها می‌کند و چیزها می‌آموزد؛ ولی مردِ دانا را نمی‌یابد. چون به خانه بازمی‌گردد، مردِ کاملی شده است که پدر و مادرش نمی‌شناسند و می‌رانند. پس به صحرا برمی‌گردد و از راهزنی کتابی و قلمی می‌خرد و خانه‌ای بر فرازِ تپّه‌ای می‌سازد و پیرانه‌سر در آنجا روزگار می‌گذراند و می‌داند که حقیقت همان چیزهاست که در کارِ مردمان و در گردشِ طبیعت دیده و آموخته. روزی کودکی خود را به فرازِ تپّه می‌رساند و از او سراغِ «حقیقت» را می‌گیرد. او، که اکنون پیر شده، می‌گوید که کسی هست که از او بسیار داناتر است و «پس از این می‌آید». و چون پسرک می‌پرسد که او را چگونه بشناسد، می‌گوید: «. . . او – اینک – پسرکی‌ست، در سن و سال تو. او، دریای پرسش است و می‌خواهد، بداند.»بیضایی، بهرام. حقیقت و مرد دانا. تهران: انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. ۱۳۵۱.

 تصویرگری 
نقّاشی‌های کتاب، که رنگی چاپ شده، کارِ مرتضی ممیّز است. این‌ها در جلدِ دوّمِ همهٔ تصویرسازی‌های مرتضی ممیز (۱۳۹۹) نیز آمده است. از ویژگی‌هایش، که در کارِ ممیّز بارها تکرار شده، رنگ‌های یکدست و کلاژِ کاغذ رنگی است.

 متن 
نگارشِ حقیقت و مرد دانا به سالِ ۱۳۴۹ برمی‌گرددبیضایی، بهرام. «سالشمار زندگی و آثار بهرام بیضایی». مجلّه سیمیا زمستان ۱۳۸۶ شماره ۲ ص ۱۹. که فیروز شیروانلو از بعضی نویسندگان و شاعران درخواست تا کتابی مناسبِ کودکان بنویسند تا به توسّطِ انتشاراتِ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شود. این روایت سپس‌تر در آبانِ ۱۳۵۱ در سلسلهٔ کتاب‌های کودکِ همان ناشر چاپ شد. این کتاب چاپِ دوّمی نیز به تاریخِ شاهنشاهی ۲۵۳۵ (۱۳۵۵ هجریِ خورشیدی) دارد. کانونِ پرورشِ فکری، پس از سال‌ها که کتاب نایاب بود و جز به صورتِ فایلِ PDF غیررسمی در دسترس نبود، باز در تابستانِ ۱۳۹۶ منتشرش کرد.

سندی از سالِ ۱۳۵۱ دربارهٔ سانسورِ حقیقت و مرد دانا در آرشیوِ ملّیِ ایران هست.

 استقبال 
حقیقت و مرد دانا در سالِ ۱۳۵۲ کتابِ برگزیدهٔ شورای کتابِ کودک شد و همین مؤسّسه سالِ بعد، در ۱۹۷۴ میلادی، در حوزهٔ نگارش به دفترِ بین‌المللیِ کتاب برای نسلِ جوان معرّفیش کرد و حقیقت و مرد دانا شد نخستین داستانِ فارسیِ برندهٔ دیپلمِ افتخارِ دفترِ بین‌المللیِ کتاب برای نسلِ جوان و نخستین کتابِ فارسی در فهرستِ افتخارش. با این همه، این داستانِ «فلسفی»دربارهٔ اندیشندگی و سرگذشتِ عقلا و اندیشه‌وران با مایه‌هایی از فکرِ اصالتِ وجود و اصالتِ تسمیه توجّهِ کودکان را چندان برنینگیخت. پژوهشی در سالِ ۱۳۸۹ نشان داد که از میانِ صدوبیست‌وپنج داستان برای کودکانِ گروهِ سِنّیِ ج از ۱۳۴۲ تا ۱۳۸۵ که در فهرستِ شورای کتابِ کودک بوده حقیقت و مرد دانا «بیشترین انطباق را با مؤلفه‌های تفکر انتقادی» داشته است.چکیده‌ای از این مطالعه با عنوانِ «بررسی مهارت‌های تفکّر انتقادی در داستان‌های کودکان و نوجوانان» در نیمهٔ دوّمِ سالِ ۱۳۸۹ در شمارهٔ ۲ مجلّهٔ مطالعات ادبیات کودک منتشر شد.

 ترجمه 
حقیقت و مرد دانا یک ترجمهٔ کردی به قلمِ سیّد قادر هدایتی دارد که سالِ ۱۴۰۰ در سقّز منتشر شد:
 
ترجمهٔ انگلیسیِ کتاب هم کارِ برادرِ نویسنده، بیژن بیضایی، است؛ و نیمهٔ اوّلِ ۲۰۲۶ میلادی با عنوانِ Truth and the Wise Man و با نقّاشیِ پوپک راد به توسّطِ نشرِ بیشه در کالیفرنیا منتشر شده است.https://openlibrary.org/books/OL49310973M/Truth_and_the_Wise_Man

 اقتباس 
سالِ ۱۳۵۳ مرضیه برومند نمایشی به این نام بر صحنه برد. علی بیگدلی نیز نمایشنامه‌ای به نامِ غول کتابخانه (۱۳۹۹) نوشته، «با نگاهی» به این داستان.

 جستارهای وابسته 
 ماجراهای پینوکیو
 منطق‌الطّیر

 پانویس 
 توضیحات 

 ارجاعات 

 منابع 
 
 
 
 
 
 حقیقت و مرد دانا، بهرام بیضایی، انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، ۱۳۵۱|سایت سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران 
 بیضایی، بهرام. «سالشمار زندگی و آثار بهرام بیضایی». مجلّه سیمیا زمستان ۱۳۸۶ شماره ۲ ص ۱۹.
 
 
 
 
 

 

 پیوند به بیرون 

 
 https://ketabak.org/9r7nm

رده:آثار مرتضی ممیز
رده:کتاب‌های ۱۳۵۱
رده:کتاب‌های انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
رده:کتاب‌های زبان فارسی سده ۲۰ (میلادی)
رده:کتاب‌های فارسی سده ۱۴ (قمری)
رده:کتاب‌های کودکانه بهرام بیضایی
رده:کتاب‌های کودکانه ۱۹۷۲ (میلادی)
رده:کتاب‌های مصور کودکان
رده:کتاب‌های اقتباسی در نمایشنامه‌ها