شاندل

بندانگشتی|تلفظ فرانسوی شاندل به معنی شمع
شاندل (۲ آذر ۱۳۱۲، فرانسه – ۲۹ خرداد ۱۳۵۶،تونس) نام یک شخصیت شرق‌شناس آزادی‌خواه تونسی فرانسوی نژاد اما غیرواقعی و نمادین است که توسط علی شریعتی ساخته شده بود و در برخی نوشته‌ها و سخنرانی‌های او نام برده می‌شد. شاندل خود علی شریعتی بود.

شاندل (Chandelle) در زبان فرانسوی به معنا شمع است پس از مرگ شریعتی با نشانه‌هایی که در خصوص شاندل در دست‌نوشته‌های شخصی خود گذاشته بود به یکسان بودن شخصیت شاندل و علی شریعتی پی بردند.شریعتی مزینانی، سوسن، مقاله: شاندل یا شریعتی؟، من، کدام است؟، روزنامه شرق، ۲ آذر ۱۳۹۲

 تخلص شمع 
شمع سرواژه‌ای از کلمات (شریعتی، مزینانی، علی) سازنده نام علی شریعتی مزینانی است.

 اولین استفاده‌ها از تخلص شمع 
در سال‌های آغازین دهه ۳۰، شریعتی که جوانی ۲۰ ساله بود اشعارش را با نام مستعار «شمع» در روزنامه خراسان به چاپ می‌رساند. احتمالاً برای این که پدرش محمدتقی شریعتی از روشنفکران و فعالان سیاسی–مذهبی مطرح آن زمان بود و علی شریعتی نمی‌خواست نامش را فاش کند یا گمان می‌کرد که اشعارش خوب نیستند و هیچ وقت قصد انتشار آنان را نداشت.

اما او برخی از اشعارش را با نام خود در این روزنامه به چاپ رسانید اولین شعر او «شمع زندان» نام داشت که شمع نماد خود شریعتی بود

 تبدیل شدن «شمع» به یک تخلص حرفه‌ای 
علی شریعتی اکثر مقالات خود را به نام خود در روزنامه خراسان به چاپ می‌رسانید و تنها گاهی از نام مستعار «شمع» استفاده می‌کرد. اما بعدها در نشریه ایران آزاد، ارگان سازمان‌های اروپایی جبهه ملی ایران، و همچنین در نشریه نامه پارسی با نام مستعار «شمع» مطلب نوشت. دلیل این کار برای داشتن امنیت و پنهان ماندن از چشم ساواک بود

 تولد شاندل 
در بازگشت به ایران، مشخصا از نیمه دوم دهه ۴۰ ردپای شاندل در آثار و گفتار شریعتی پیدا می‌شود.شریعنی مزینانی، علی؛ هبوط و کویر، مجموعه آثار ۱۳شریعنی مزینانی، علی؛ انسان، مجموعه آثار ۲۴شریعنی مزینانی، علی؛ انسان بی خودشریعنی مزینانی، علی؛ انسان، اسلام و مکتب‌های مغرب‌زمینشریعنی مزینانی، علی؛ انسان و تاریخشریعنی مزینانی، علی؛ انسان و اسلامشریعنی مزینانی، علی؛ بازگشت به کدام خویششریعنی مزینانی، علی؛ ما و اقبالشریعنی مزینانی، علی؛ شیعه یک حزب تمامشریعنی مزینانی، علی؛ حجشریعنی مزینانی، علی؛ نیایششریعنی مزینانی، علی؛ فاطمه، فاطمه است شاندل، ترجمه فرانسوی «شمع» است و شریعتی او را یک شاعر و نویسنده و شرق‌شناس آزادی‌خواه تونسی فرانسوی نژاد و متولد از پدری روحانی و مادری فئودال معرفی می‌کند -شخصیتی شبیه پیشه و خانواده شریعتی- و در بین برخی از سخنانش از او نقل قول می‌کند:

شریعتی در برخی از نوشته‌ها و گفته‌هایش از شاندل به عنوان فردی بسیار توانا و دانشمند یاد می‌کند تا جایی که در کتاب کویر، شاندل را یکی از معبودهایش معرفی می‌کند. طبق نوشته‌های شریعتی شاندل در تاریخ ۲ آذر ۱۳۱۲ (زادروز شریعتی) متولد شده است و در تاریخ ۹ اسفند ۱۳۴۶ (تاریخی سمبولیک با اشاراتی بیوگرافی‏) در حادثه‌ای جان باخته.

شریعتی دربارهٔ شاندل یا به زبانی دیگر دربارهٔ خود این گونه می‌نویسد:
{{نقل قول| «و دیگران و دیگران… پروفسور شاندل که در هیچ قالبی نتوانستم محصورش کنم و به قول جلال آل احمد: «هر جایی جوری بود و همه‌جا یک‌جور» و هر لحظه جلوه‌ای دیگر داشت و در همه تجلی‌های رنگارنگ و شگفتش یک روح آشکار بود و همواره از بودا تا دکارت در نوسان بود و شرق و غرب را، گذشته و آینده را و زمین و آسمان را زیر پا می‌گذاشت و لحظه‌ای آرام نداشت و در حادثهٔ صبح بیست‌وهشتم فوریهٔ سال ۱۹۶۷ برای همیشه آرام گرفت.»}}

او به شاندل کتابی به عنوان گفتگوهای تنهایی نسبت می‌دهد و بعد از مرگ او در بین نوشته‌های منتشر نشده اش مجموعه‌ای به همین نام یافت می‌شود. در کتاب گفتگوهای تنهایی به صورت غیر مستقیم به ارتباط شاندل و خودش اشاره شده است:

 

 فلسفه شاندل 
به گفته محققان شاندل تنها یک تخلص برای علی شریعتی نبود بلکه فرد آرمانی بود که شریعتی می‌خواست او باشد؛ به همین دلیل هر گاه که در بین سخنرانی‌ها یا کتاب‌هایش جملاتی را از بزرگان و فیلسوفان می‌آورد هیچ‌گاه جمله‌ای به نام خودش در بیان آنان نمی‌نوشت بلکه جمله‌ای به نام شخصی به اسم شاندل را می‌گفت که در حقیقت نماینده خود او بود.

نظریه دیگر این است که شریعتی باور داشت در کشورهای از نظر فرهنگی عقب‌مانده، وقتی «نقل قول» می‌کنیم و حرفی را از قول کسی می‌گوییم، این، اثربخش‌تر است و به همین دلیل گاهی از شاندل نقل می‌کرد.

 منابع 

رده:افراد افسانه‌ای
رده:علی شریعتی