طرماح بن عدی

طِرِمّاح بن عَدِیّ بن جَبَلَة بن عَدِیّ (زنده در ۶۰ ق) از یاران امام علی بن ابی طالب و امام حسین بن علی و از شاعران شیعه.

او نامه امیرالمؤمنین امام علی بن ابی طالب را به معاویه رساند، میان او و معاویه گفتگویی صورت گرفت. طرماح از کوفیانی بود که در عذیب الهجانات با امام حسین بن علی دیدار کرد، وی ضمن رساندن خبر کشته‌شدن قیس بن مسهر، و آگاه کردن امام از احوال کوفیان، پیشنهادهایی نیز به آن حسین بن علی داد که مورد پذیرش او قرار نگرفت. طرماح سپس با اجازه امام حسین (عليه السلام) به سوی عیال و قبیله خود رفت، اما هنگامی که برگشت در همین منزلگاه خبر کشته‌شدن امام حسین را شنید را شنید.

 قبیله 
طرماح از قبیله طی و برادر حجر بن عدی است. از او چندین بیت شعر نیز نقل شده‌است. ابن کثیر دمشقی از او با «الطرماح بن عدی الشاعر» یاد می‌کند.البدایه و النهایه، ج۹، ص۲۶۵استیعاب، ج۳، ص۲۸۴

شیخ طوسی از او در شمار یاران امیرالمؤمنین ام بن ابی طالب و امام حسین بن علی یاد می‌کند.طوسی، رجال، ص۷۰، ۱۰۲

 دوران امیر المومنین 
پس از جنگ جمل امیرالمومنین علی ابن ابی طالب، در پاسخ به نامه معاویه، نامه‌ای به او نگاشت، طرماح آن نامه را به شام و نزد معاویه برد.اختصاص، ص۱۳۸؛ بحارالانوار، ج۳۳، ص۲۸۹ او وقتی که بر معاویه وارد شد گفت: السلام علیک ایها الملک؛ سلام بر تو ای پادشاه. معاویه گفت: چرا مرا امیرالمؤمنین خطاب نکردی؟ طرماح در پاسخ گفت مؤمنین ما هستیم، چه کسی تو را بر ما امارت داده که تو را امیر بخوانم؟اختصاص، ص۱۳۸

او در مناظره با معاویه با فصاحت و بلاغت سخن گفت.نمازی، ج۴، ص۲۹۴ آقا بزرگ از مناظره او با معاویه یاد کرده‌است.الذریعة، ج۲۲، ص۱۵۴

ظاهراً یک محقق آلمانی دیوان ابوطفیل را همراه با دیوان طرماح به طبع رسانیده و کرنکو هر دو را به انگلیسی ترجمه کرده‌است.الذریعه، ج۹ قسم۱، ص۴۴

 دوران امام حسین (عليه السلام) 
در میانه راهِ کربلا، در منزلگاه عذیب الهجانات، چهار سوار از کوفه به امام حسین پیوستند که طرماح راهنما و یکی از آنان بود، چون حرّ خواست آنان را بازداشت، امام آنان را یاران خود خواند و از آن‌ها محافظت کرد. در مسیر آمدن سوی امام حسین ، طرماح این اشعار را خواند.الکامل، ج۴، ص۴۹؛ انساب الاشراف، ج۳، ص۱۷۲؛ البدایه و النهایه، ج۸، ص۱۷۳

|یا ناقتی لا تذعری من زجری

|و شمری قبل طلوع الفجر

بخیر رکبان و خیر سفری

حتی تجلی بکریم النجر

أتی به الله بخیر أمری

ثمت أبقاه بقاء الدهربلاذری، ج۳، ص۱۷۲

ای شتر من! از زجر ضربه‌هایم ناراحت مباش

مرا قبل از سپیده صبح به مقصد برسان

با بهترین سواران و در بهترین سفرها

|تا مرا به مردی برسانی که کرامت، در سرشتش است

خدا او را برای انجام بهترین امور بدین جا آورده

خدایا تا آخر دنیا نگاهدارش باش.

طرماح، خبر کشته‌شدن قیس بن مسهر را به امام رساند.وقعة الطف، أبومخنف، ص۱۷۴

طرماح راهنمای کاروان امام حسین بن علی، از بیراهه به سمت کوفه بود او ضمن حرکت، اشعاری را در منزلت کاروانیان و مذمت بنی‌امیه و دشمنان امام حسین زمزمه می‌کرد.الفتوح، ج۵، ص۷۹–۸۰

 پیشنهاد به امام 
طرماح به امام حسین علیه السلام گفت: با شما یارانِ اندکی می‌بینم و همین لشکریان حرّ در مبارزه با شما پیروزند و من یک روز پیش از آمدن از کوفه، مردم انبوهی را دیدم که آماده جنگ با شما می‌شدند و من تاکنون چنین لشکر عظیمی ندیده بودم، تو را به خدا سوگند! تا می‌توانی به آنان نزدیک مشو.الکامل، ج۴، ص۵۰؛ انساب الاشراف، ج۳، ص۱۷۳
 اگر می‌خواهی به سوی قبیله من بیا، چرا که در آن‌جا کسانی هستند که تو را یاری کنند، امام حسین بن علی در جواب فرمود: که گریختن و زن و فرزند را رها کردن برای من عار است.
 بیا به کوه بنی طی برویم، او گفت بیست هزار طائی را برای جنگ خدمت امام می‌آورد. امام فرمود: خداوند تو و قبیله‌ات را جزای خیر دهد. ما و این گروه (اصحاب حرّ) پیمانی بسته‌ایم که نمی‌توانم از آن بازگردم.البدایه و النهایه، ج۸، ص۱۷۴

سپس از امام حسین علیه السلام اجازه خواست تا طعامی به خانواده‌اش برساند و بازگردد؛ ولی او در راه بازگشت، زمانی که به عذیب هجانات رسید، خبر کشته‌شدن حسین بن علی علیهماالسلام را شنید.الکامل، ج۴، ص۵۰

 جستارهای وابسته 
 واقعه عاشورا

 پانویس 

 منابع 
 بلاذری، احمد بن یحیی، کتاب جمل من انساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، ط الأولی، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۶م.
 ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۶م.
 شیخ طوسی، رجال الطوسی، جامعه مدرسین، قم، ۱۴۱۵ق.
 کوفی، احمد بن اعثم، کتاب الفتوح، تحقیق علی شیری، دارالأضواء، ط الأولی، بیروت، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۱م.
 ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق علی محمد البجاوی، بیروت، دارالجیل، ط الأولی، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.
 ابن اثیر جزری، علی بن ابی الکرم، الکامل فی التاریخ، دارصادر، بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م.
 شیخ مفید، الاختصاص، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ق.
 نمازی، علی، مستدرکات علم رجال الحدیث، ابن المؤلف، طهران، ۱۴۱۴ق.
 آقا بزرگ طهرانی، الذریعه، دارالأضواء، بیروت.
 ابومخنف کوفی، وقعة الطف، جامعه مدرسین، قم، ۱۴۱۷ق.

رده:شاعران عربی سده ۷ (میلادی)