الیاس علوی

الیاس علوی (زادهٔ آذر ۱۳۶۱ در ولایت دایکندی) شاعر و هنرمند تجسمی اهل افغانستان و ساکن استرالیا است. او از شاعران نسل مهاجر هزاره است که در کودکی به ایران کوچید و در مشهد بالید. شعر او بیشتر بر درون‌مایه‌های جنگ، آوارگی و مهاجرت استوار است و منتقدان او را در شمار چهره‌های شعر سپید معاصر افغانستان جای داده‌اند. نخستین دفتر شعر او با نام من گرگ خیالبافی هستم (۱۳۸۷) رتبهٔ دوم جایزهٔ کتاب سال شعر جوان (قیصر امین‌پور) را به دست آورد. علوی در کنار شاعری، هنرمند تجسمی است و آثارش در نمایشگاه‌ها و دوسالانه‌های هنری در استرالیا، اروپا و آسیا به نمایش درآمده‌است.

 زندگی‌نامه 
الیاس علوی در آذر ۱۳۶۱ (نوامبر ۱۹۸۲) در روستای برغس از توابع ولسوالی خدیر در ولایت دایکندی افغانستان و در خانواده‌ای از هزاره‌ها زاده شد. به‌سبب جنگ‌های داخلی، در حدود شش‌سالگی همراه خانواده به ایران مهاجرت کرد و سال‌ها در مشهد زندگی و تحصیل کرد. فعالیت ادبی خود را از سال ۱۳۸۰ در انجمن ادبی «در دری»، از انجمن‌های ادبی مهاجران افغانستانی در مشهد، آغاز کرد.

در سال ۱۳۸۴ (۲۰۰۵ میلادی) به افغانستان بازگشت و مدتی در کابل زیست، اما دو سال بعد به‌عنوان پناهنده به شهر آدلاید استرالیا رفت و از آن پس در استرالیا ساکن شد. او هم‌اکنون میان آدلاید و ملبورن زندگی و کار می‌کند و در کنار شاعری به کار هنرهای تجسمی و آموزش هنر مشغول است.

 فعالیت ادبی 
 دفترهای شعر 
نخستین دفتر شعر علوی با نام من گرگ خیالبافی هستم نخستین‌بار در سال ۱۳۸۷ به‌دست نشر آهنگ دیگر منتشر شد. این کتاب رتبهٔ دوم جایزهٔ کتاب سال شعر جوان (قیصر امین‌پور) و نیز جایزهٔ شعر خبرنگاران را از آنِ خود کرد و بعدها به کردی نیز ترجمه شد. پس از تعطیلی نشر آهنگ دیگر، چاپ‌های بعدی این دفتر به نشر نیماژ سپرده شد.

دومین دفتر شعر او با نام بعضی زخم‌ها در سال ۱۳۹۰ به‌دست انتشارات تاک در کابل منتشر شد و به چاپ دوم رسید. سومین دفتر او با نام حدود به‌دست نشر نیماژ در تهران منتشر شد؛ این دفتر با استقبال منتقدان روبه‌رو شد و لیلا کردبچه در نقدی بر آن نوشت که علوی در این مجموعه از شور عاطفی شعرهای جنگ به‌سوی ساختاری منظم‌تر و فاصله‌گذاری عاطفی حرکت کرده و بیش از پیش از واژگان فارسی دری بهره برده‌است.

 سبک و درون‌مایه 
درون‌مایهٔ اصلی شعر علوی جنگ، آوارگی، مهاجرت و هویت است و تجربهٔ زیستهٔ او به‌عنوان پناهنده و عضو یکی از اقلیت‌های افغانستان در آن بازتاب یافته‌است. مجلهٔ ادبی جهان ادبیات امروز او را «صدایی پیشرو در جریان نوگرای شعر فارسی افغانستان» و از سرایندگان شعر سپید خوانده و بر سادگی زبان و کاربرد گویش دری در شعر او تأکید کرده‌است. شکیب خادم نیز در رادیو زمانه شعر او را در بستر شعر نوگرای معاصر افغانستان بررسی کرده‌است.

 هنرهای تجسمی 
علوی در سال ۲۰۱۶ کارشناسی ارشد هنرهای تجسمی را از دانشگاه استرالیای جنوبی گرفت و در سال ۲۰۲۰ با بورسیهٔ هنری «آن و گوردون سامستگ» دورهٔ کارشناسی ارشد هنرهای زیبا را در کالج هنر چلسیِ دانشگاه هنرهای لندن گذراند. کارهای او — که بیشتر بر پایهٔ عدالت اجتماعی، حافظه، آوارگی و تبعید شکل می‌گیرد — در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی و دوسالانه‌های هنری در شهرهایی چون تهران، تورنتو، کابل، سیدنی، آدلاید و لاهور به نمایش درآمده‌است. از میان تازه‌ترین آثار او می‌توان به حضور در بیست‌وچهارمین دوسالانهٔ سیدنی (۲۰۲۴) و نمایشگاه «عَلَم» در مرکز هنر معاصر آسیایی ۴A اشاره کرد.

 نمونهٔ شعر 
یکی از شناخته‌شده‌ترین شعرهای علوی «خدا کند انگورها برسند» نام دارد؛ سروده‌ای با درون‌مایهٔ صلح و پایان جنگ که آغاز آن چنین است:

 آثار 
 من گرگ خیالبافی هستم (نشر آهنگ دیگر، ۱۳۸۷)
 بعضی زخم‌ها (انتشارات تاک، کابل، ۱۳۹۰)
 حدود (نشر نیماژ)

 جوایز 
 رتبهٔ دوم جایزهٔ کتاب سال شعر جوان قیصر امین‌پور، ۱۳۸۷
 جایزهٔ شعر خبرنگاران، ۱۳۸۷
 جایزهٔ بین‌المللی شعر صلح سیمرغ، ۱۳۹۳
 بورسیهٔ بین‌المللی هنرهای تجسمی سامستگ، ۲۰۱۹

 جستارهای وابسته 
 ادبیات معاصر افغانستان
 شعر سپید

 پانویس 

 پیوند به بیرون 
 
 دو شعر از الیاس علوی با ترجمهٔ انگلیسی در World Literature Today

رده:افراد زنده
رده:زادگان ۱۳۶۱
رده:شاعران اهل افغانستان
رده:نویسندگان اهل افغانستان
رده:نقاشان اهل افغانستان
رده:هنرمندان اهل افغانستان
رده:مردمان هزاره
رده:برندگان جایزه شعر خبرنگاران