شوراهای دانش‌آموزی در ایران

200px|بندانگشتی|چپ|نشانواره شوراهای دانش‌آموزی
شوراهای دانش‌آموزی نهادی در مدارس ایران است که اعضای آن با انتخابات میان دانش‌آموزان برگزیده می‌شوند. این انتخابات از سال ۱۳۷۶ برگزار می‌گردد.

اهداف برپایی آن «زمینه‌سازی رشد مهارت فردی - اجتماعی»، «توسعهٔ هم‌یاری در امور آموزشی و پرورشی» و «تعامل میان آنان و مسئولان» بیان شده‌است. انتخابات آن در هر سال آموزشی در نیمه اول ماه آبان برگزار می‌شود و با توجه به شرایط مدرسه و شمار دانش‌آموزان، اعضای شوراها از ۵ تا ۱۴ نفر متغیر است.

ریاست شوراهای مدارس می‌توانند بعد از انتخابات دو مرحله ای (۱-مجلس شهرستان (ناحیه) و ۲- مجلس استان) در مجلس دانش آموزی ایران (کشوری) حضور داشته باشند.

 اهداف تشکیل شوراهای دانش آموزی 
بندانگشتی|انتخابات شورای دانش‌آموزی در مدرسه‌ای در نیشابور
الف) تشکل شورا به منظور تصدی گری، شامل اهداف:

۱ـ آماده‌سازی دانش آموزان برای جامعه پذیری و تمرین مشارکت اجتماعی

۲ـ استفاده از توانمندی‌های مختلف دانش آموزان به مثابه منابع انسانی در اجرای برنامه‌های درسی

۳ـ ایجاد روحیه مسئولیت پذیری و مشارکت دانش آموزان شورای دانش آموزی

۴ـ تمرین کار گروهی و آمادگی دانش آموزان برای ایجاد سازمانهای کار آفرین

۵ ـ صرفه جویی در هزینه‌های نیروی انسانی موظف

۶ ـ ایجاد حس رقابت بین کلاس‌ها در امر مشارکت در کارهای مدرسه (فاستبقوا الخیرات)

۷ ـ کاهش فاصله بین مسئولین و دانش آموزان و حذف فاصله کلاس و دفتر

ب) تشکل شورا در عرصه اندیشه ورزی شامل اهداف:

۱ـ شناسایی نقاط قوت و ضعف دبیرستان از دید دانش آموزان (باز خوردگیری)

۲ـ مشارکت در شناخت نیازهای روز آمد دانش آموزان (ایده یابی و تصمیم سازی)

۳ـ رهیافت اجرائی جهت رفع نیازهای فوق (تصمیم‌گیری)

۴ـ مشارکت در جمع‌آوری تجارب دیگران

۵ ـ تقویت بنیه اندیشه ورزی دانش آموزان

۶- هم سو سازی دانش آموزان با سیاست‌های مدیریت

 مراحل تشکیل شورای دانش آموزی 
تشکیل موفق شورای دانش آموزی نیازمند پیروی از فرآیند منظم و علمی است که شامل سه فاز اصلی می‌شود:

۱. فاز برنامه‌ریزی و آماده‌سازی: این مرحله شامل تعیین زمان‌بندی دقیق انتخابات (معمولاً در آبان ماه هر سال)، تشکیل کمیته برگزاری (مدیر، معاونان، نمایندگان معلمان)، تدوین آیین‌نامه و قوانین انتخابات، و تعریف شرایط کاندیداتوری و ثبت‌نام (حدود ۱۵ روز قبل از انتخابات) است. هماهنگی با تقویم آموزشی، آگاه‌سازی اولیای دانش‌آموزان و تهیه بودجه و امکانات لازم از نکات مهم این فاز است.

۲. فاز اجرای انتخابات: این مرحله شامل برگزاری انتخابات عادلانه و شفاف است.

 نحوه انتخاب اعضا و تعداد نفرات:
 در مدارس ابتدایی، دانش‌آموزان پایه سوم تا ششم می‌توانند کاندیدا شده و در رای‌گیری شرکت کنند.
 در دوره‌های متوسطه اول و دوم نیز، دانش‌آموزان از تمامی پایه‌ها می‌توانند نامزد شوند.
 تعداد اعضای اصلی و علی‌البدل بر اساس تعداد کل دانش‌آموزان مدرسه تعیین می‌شود:
 ابتدایی: تا ۱۰۰ نفر (۵ اصلی، ۲ علی‌البدل)، ۱۰۱ تا ۱۵۰ نفر (۷ اصلی، ۲ علی‌البدل)، بالای ۱۵۱ نفر (۹ اصلی، ۲ علی‌البدل).
 متوسطه (اول و دوم): تا ۲۵۰ نفر (۵ اصلی، ۲ علی‌البدل)، ۲۵۰ تا ۳۵۰ نفر (۷ اصلی، ۲ علی‌البدل)، بالای ۳۵۰ نفر (۹ اصلی، ۲ علی‌البدل).
 تقویم و نحوه برگزاری انتخابات:
 اعلام فراخوان و ثبت‌نام: حدود ۱۵ روز قبل از انتخابات، شامل انتشار اطلاعیه، معرفی شرایط کاندیداتوری، دریافت مدارک و بررسی صلاحیت.
 تبلیغات کاندیداها: حدود ۱ هفته قبل از رای‌گیری، با ارائه برنامه‌ها در مراسم صبحگاه و تابلو اعلانات.
 رای‌گیری: معمولاً در اوایل آبان ماه، با اختصاص قسمتی از زمان روز یا زنگ تفریح و آماده‌سازی صندوق. از سال ۱۳۹۸ امکان رای‌گیری الکترونیکی نیز فراهم شده است.
 اعلام نتایج: یک روز پس از رای‌گیری، با شمارش آرا و انتشار نتایج.

۳. فاز راه‌اندازی و شروع فعالیت: پس از انتخاب اعضا، مرحله سازماندهی داخلی و تعریف ساختار عملیاتی شورا آغاز می‌شود:

 سازماندهی: انتخاب رئیس، نائب رئیس، دبیر، خزانه‌دار، بازرس و سایر سمت‌ها، تشکیل کمیته‌های تخصصی (آموزشی، فرهنگی، خدمات، انضباطی) و قرائت سوگندنامه.
 برنامه‌ریزی: تدوین برنامه سالانه و تقویم اجرایی، تعریف اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت، و تخصیص بودجه.
 آموزش: برگزاری کارگاه‌های مهارت‌های رهبری، مدیریت جلسه، فن بیان، تکنیک‌های ارتباطی و حل مسئله برای اعضا.

 نقش‌ها و مسئولیت‌های اعضای شورا 
شناخت دقیق نقش‌ها و مسئولیت‌های مختلف برای عملکرد مؤثر شورای دانش آموزی بسیار مهم است:

 رئیس شورا: رهبری جلسات، هماهنگی کلی، نمایندگی در مقابل مدیریت.
 نائب رئیس: کمک به رئیس، هماهنگی پروژه‌ها، جانشینی در غیاب رئیس.
 دبیر/منشی: تهیه گزارش جلسات، مکاتبات، مستندسازی، برنامه‌ریزی.
 خزانه‌دار: مدیریت بودجه، گزارش مالی، کنترل هزینه‌ها.
 بازرس: نظارت بر عملکرد شورا و کمیته‌ها، ارائه گزارش به رئیس.
 سخنگو: انتقال پیام‌ها و تصمیمات شورا به دانش‌آموزان و سایر ذی‌نفعان.
 نماینده کلاس‌ها: انتقال نظرات دانش‌آموزان، اطلاع‌رسانی، جمع‌آوری بازخورد.

 منابع 

 جستارهای وابسته 

 مجلس دانش‌آموزی جمهوری اسلامی ایران

 سازمان دانش‌آموزی

 وبگاه کارشناسی شوراهای دانش‌آموزی ایران

رده:تشکل‌های دانش آموزی
رده:انتخابات در ایران
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۹۷ (میلادی) در ایران
رده:نهادهای آموزشی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۹۷ (میلادی)
رده:وزارت آموزش و پرورش (ایران)