فهرست وزیران امور خارجه ایران

نهاد وزارت امور خارجه ایران از قدیمی‌ترین نهادهای حکومتیِ نوین ایران است. نخستین بار در زمان فتحعلی‌شاه قاجار تشکیلات روابط خارجی کشور «وزارت» نامیده شد. طی فرمانی به تاریخ ذیحجهٔ ۱۲۳۶ ه‍.ق (برابر با شهریور یا مهر ۱۲۰۰ ه‍.خ)، مسئولیت «انتظام مَهامّ وزارت خارجه» به عبدالوهاب نشاط اصفهانی (ملقب به معتمدالدوله) سپرده شد.خسروی‌زاده، زمینه‌های شکل‌گیری وزارت خارجه در دورهٔ قاجار، ص ۱۳۷

پیش از انقلاب مشروطه معمولاً شاه وزیر خارجه را مستقیماً برمی‌گزید و وزیر خارجه لزوماً زیر نظر صدراعظم وقت انجام وظیفه نمی‌کرد.

به دلیل فراگیر نبودن نام خانوادگی پیش از تصویب قانون سجل احوال، بسیاری از سیاستمداران دوران قاجار از لقب بهره می‌بردند؛ ولی در بسیاری موارد یک لقب در دوره‌های گوناگون به چند نفر اعطا شده است که سبب سردرگمی تاریخ‌خوانان می‌شود. از این رو، پیش از لقب حتماً نام کوچک فرد ذکر شده است. در این فهرست تا جای ممکن از آوردن عنوان‌هایی همچون میرزا، خان، پرنس، شیخ و حاجی پرهیز شده است.

در فهرست زیر، در صورتی که پُست وزارت امور خارجه خالی بوده و کسی آن را سرپرستی (کفالت) کرده باشد، نام او در فهرست آمده است؛ ولی چنانچه وزیر امور خارجه تعیین شده باشد و به هر دلیلی حاضر نبوده و کسی سرپرستی (کفالت) این سمت را برعهده گرفته باشد، نام این سرپرست در پانویس آمده است.

دربارهٔ زمان آغاز وزارت وزیران، ذکر این نکته لازم است که در دورهٔ مشروطه نخست‌وزیر هیئت دولت را به‌ترتیب به شاه، مجلس شورای ملی و سرانجام به مجلس سنا معرفی می‌کرد که میان این معرفی‌ها گاهی چندین روز فاصله بود. در این فهرست تا جای ممکن تاریخ معرفی وزیر امور خارجه به شاه آمده است، زیرا در دوره‌های فَترت میان تشکیل مجالس - که گاهی چندین سال به طول می‌انجامیده است - امکان معرفی هیئت دولت به مجلس وجود نداشته است.

 نخستین وزیر خارجهٔ ایران 
برخی تاریخ‌نگاران همانند محمد محیط طباطبایی، نشاط را نخستین وزیر خارجهٔ ایران می‌دانند.خسروی‌زاده، زمینه‌های شکل‌گیری وزارت خارجه در دورهٔ قاجار، صص ۱۳۶ و ۱۳۷ فریدون آدمیت نیز از ابوالحسن شیرازی به‌عنوان دومین وزیر خارجهٔ ایران یاد می‌کند؛ پس چنین می‌نماید که او نشاط را نخستین وزیر خارجه دانسته است.آدمیت، امیرکبیر و ایران، ص ۲۰۷ همچنین، برابر متن فرمان فتح‌علی شاه تشکیلات روابط خارجی ایران در زمان تصدی نشاط «وزارت» نامیده شده است. ولی میرفضل‌الله خاوری شیرازی در تاریخ ذوالقرنین آورده است: «[معتمدالدوله] تا اواخر کار مسمیٰ به اسم وزارت نبود ولی هموارهٔ اوقات کار وزارت را می‌نمود.»خسروی‌زاده، زمینه‌های شکل‌گیری وزارت خارجه در دورهٔ قاجار، ص ۱۳۸ احتمالاً منظور خاوری شیرازی از وزارت، وزارت عظمی بوده است زیرا همین زمان بوده است که فتح‌علی شاه به تقلید از عثمانی‌ها عنوان «وزیر اعظم» را به «صدراعظم» دگر گرداند و نام سمتِ وزارت را که پیش از این به وزارت عظمی اطلاق می‌شد بر چند سمت جداگانهٔ حکومتی نهاد.

 پیش از انقلاب مشروطه 
 شماره نگاره نام آغاز وزارت پایان وزارت صدراعظم وقت شاه ۱75px|عبدالوهاب نشاط اصفهانیعبدالوهاب نشاط اصفهانی (معتمدالدوله)ذیحجهٔ ۱۲۳۶ ه‍. ق(شهریور یا مهر ۱۲۰۰ ه‍.خ)خسروی‌زاده، زمینه‌های شکل‌گیری وزارت خارجه در دورهٔ قاجار، ص ۱۳۷محرم ۱۲۳۹ ه‍. ق(شهریور یا مهر ۱۲۰۲ ه‍.خ)بوشاسب گوشه، بررسی تاریخ روابط خارجی ایران با غرب در اوایل دورهٔ قاجار، ص ۱۷۳محمدحسین صدر اصفهانی (امین‌الدوله)فتحعلی شاه ۲75px|ابوالحسن شیرازیابوالحسن شیرازی(ایلچی کبیر)محرم ۱۲۳۹ ه‍. ق(شهریور یا مهر ۱۲۰۲ ه‍.خ)صفر ۱۲۳۹ ه‍. ق(مهر یا آبان ۱۲۰۲ ه‍.خ)گلچین معانی، حاجی محمدحسین خان نظام‌الدولهٔ اصفهانی صدراعظم ایران، ص ۲۲۵صفر ۱۲۳۹ ه‍. ق(مهر یا آبان ۱۲۰۲ ه‍.خ)شوال ۱۲۴۰ ه‍. ق(اردیبهشت یا خرداد ۱۲۰۴ ه‍.خ)عبدالله امین‌الدولهشوال ۱۲۴۰ ه‍. ق(اردیبهشت یا خرداد ۱۲۰۴ ه‍.خ)سعادت نوری، آصف‌الدوله‌ها، ص ۳۸۰ ۵ رمضان ۱۲۴۳ ه‍. ق(۱ فروردین ۱۲۰۷ ه‍.خ)سعادت نوری، آصف‌الدوله‌ها، ص ۳۸۱الله‌یار آصف‌الدوله۵ رمضان ۱۲۴۳ ه‍. ق(۱ فروردین ۱۲۰۷ ه‍.خ)۱۹ جمادی‌الثانی ۱۲۵۰ ه‍. ق(۱ آبان ۱۲۱۳ ه‍.خ)۱۹ جمادی‌الثانی ۱۲۵۰ ه‍.ق تاریخ درگذشت فتحعلی شاه قاجار است. پس از درگذشت فتحعلی شاه پسرش علی میرزا ظل‌السلطان برضد ولیعهد قانونی (محمد میرزا) طغیان کرد و در تهران با نام «علی شاه» یا «عادل شاه» به تخت نشست. عبدالله امین‌الدوله و ابوالحسن شیرازی نیز از او حمایت کردند. با ورود محمد میرزا به تهران و تاج‌گذاری‌اش هر دوی این اشخاص برکنار شدند. پس از چندی ابوالحسن شیرازی بخشیده شد و دوباره وزیر خارجه گشت.عبدالله امین‌الدوله ...75px|میرزا علی قائم‌مقامعلی فراهانی(قائم‌مقام سوم)میرزا علی فرزند میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی (صدراعظم محمد شاه قاجار) که در دورهٔ کوتاه صدارت پدرش وزیر خارجه بود، بعدها در اواخر عمرش از ناصرالدین شاه لقب قائم‌مقام گرفت. (سعادت نوری، حاج میرزا آقاسی، ص ۱۳)رمضان ۱۲۵۰ ه‍. ق(دی یا بهمن ۱۲۱۳ ه‍.خ)۲۹ صفر ۱۲۵۱ ه‍. ق(۵ تیر ۱۲۱۴ ه‍.خ)تاریخ قتل ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانیابوالقاسم قائم‌مقام فراهانیمحمد شاه ۳75px|میرزا مسعود انصاریمیرزا مسعود انصاریجمادی‌الاول ۱۲۵۱ ه‍. ق(شهریور یا مهر ۱۲۱۴ ه‍.خ)محمد شاه در پنجشنبه ۵ ربیع‌الاول ۱۲۵۱ ه‍.ق یعنی چند روز پس از قتل ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی از ترس وبای تهران به محلی به نام «امامه» می‌رود و حدود ۲ ماه در آن جا می‌ماند و پس از مراجعت به تهران میرزا مسعود انصاری را به وزارت دول خارجه برمی‌گزیند. (لسان‌الملک سپهر، ناسخ‌التواریخ، صص ۶۵۰ تا ۶۵۲)شعبان ۱۲۵۶ ه‍. ق(مهر یا آبان ۱۲۱۹ ه‍.خ)ظاهراً در شعبان ۱۲۵۶ ه‍.ق به‌دنبال آشکار شدن خیانت میرزا علی پسر میرزا مسعود انصاری (جعل دست‌خط شاه و صدراعظم) میرزا مسعود از کار برکنار می‌شود. (تیموری، گوشه‌ای از تاریخ ایران، ص ۶۷) برخی منابع مانند دانشنامهٔ ایرانیکا در سرواژهٔ «ابوالحسن خان ایلچی» تاریخ بازگشت ابوالحسن شیرازی به مقام وزارت دول خارجه را ۱۲۵۴ ه‍.ق ذکر می‌کنند، ولی بنابر نوشته‌های «سر اُستِن هنری لایارد» هنگامی که او در ۶ اوت ۱۸۴۰ (۷ جمادی‌الثانی ۱۲۵۶ ه‍.ق) شاه و همراهان او را در همدان ترک می‌کرد میرزا مسعود همچنان وزیر دول خارجه بود و پسرش میرزا علی در کارهای مهم وزارت خارجه به او کمک می‌کرد.عباس بیات ایروانی(حاج میرزا آقاسی) (۲)75px|ابوالحسن شیرازیابوالحسن شیرازی(ایلچی کبیر)شوال ۱۲۵۶ ه‍. ق(آذر یا دی ۱۲۱۹ ه‍.خ)تیموری، گوشه‌ای از تاریخ ایران، ص ۷۳شعبان ۱۲۶۲ ه‍. ق(مرداد ۱۲۲۵ ه‍.خ)در گذشت. (آدمیت، امیرکبیر و ایران، ص ۲۰۸) (۳)75px|میرزا مسعود انصاریمیرزا مسعود انصاریپس از مرگ میرزا ابوالحسن خان (شعبان ۱۲۶۲) به گفتهٔ وزیرمختار انگلیس: «روس‌ها خیلی علاقه داشتند که میرزا مسعود انصاری به‌جای او گمارده شود. اما چون حاجی میرزا آقاسی از او بسیار بدش می‌آمد» تردید حاصل شد؛ و محمد شاه به‌موجب دست‌خط نهم شوال ۱۲۶۲، امور خارجه را به حاجی سپرد. به او نوشت: «شما مسئول تمام امور خارجه هستید و این کار تحت نظر شما خواهد گذشت. امور خارجه اهمیت کلی دارد، و اگر در آن غفلت و طمع‌ورزی و رشوه‌خواری راه پیدا کند، به مذهب و دین و دولت و بقای ما ضرر خواهد رسید. به امید پروردگار، با مراقبت شما چنین چیزهایی اتفاق نخواهد افتاد و ما نزد خداوند متعال روسفید خواهیم بود.» بالاخره پس از چندی میرزا مسعود عنوان وزیر دول خارجه را یافت، گرچه کارها به دست حاجی می‌گشت. (آدمیت، امیرکبیر و ایران، ص ۲۰۸)۱۲۶۲ ه‍. ق(۱۲۲۵ ه‍.خ)۲۲ ذیقعدهٔ ۱۲۶۴ ه‍. ق(۲۸ مهر ۱۲۲۷ ه‍.خ)۲۲ ذیقعدهٔ ۱۲۶۴ ه‍. ق(۲۸ مهر ۱۲۲۷ ه‍.خ)ربیع‌الاول ۱۲۶۵ ه‍. ق(بهمن یا اسفند ۱۲۲۷ ه‍.خ)محمدتقی فراهانی (امیرکبیر)ناصرالدین شاه ...-میرزا مسعود تا ربیع‌الاول ۱۲۶۵ ه‍.ق) که مرد همچنان وزیر امور خارجه بود؛ یعنی تا سه‌ماههٔ اول صدارت امیر، عنوان وزیر دول خارجه برقرار بود، هر چند میرزا مسعود هیچ اختیاری نداشت. میرزا تقی‌خان (امیرکبیر) ادارهٔ سیاست خارجی را قبضه کرد و مسئولیت وزارت امور خارجه را خود به عهده گرفت؛ و میرزا محمدعلی‌خان شیرازی به سمت «نیابت وزارت خارجه» معین شد. (آدمیت، امیرکبیر و ایران، ص ۲۰۸)ربیع‌الاول ۱۲۶۵ ه‍. ق(بهمن یا اسفند ۱۲۲۷ ه‍.خ)۱۹ رمضان ۱۲۶۷ ه‍. ق(۲۷ تیر ۱۲۳۰ ه‍.خ) ۴75px|میرزا محمدعلی خان شیرازیمحمدعلی شیرازی۱۹ رمضان ۱۲۶۷ ه‍. ق(۲۷ تیر ۱۲۳۰ ه‍.خ)آدمیت، امیرکبیر و ایران، ص ۲۰۹۱۸ محرم ۱۲۶۸ ه‍. ق(۲۲ آبان ۱۲۳۰ ه‍.خ)تاریخ برکناری امیرکبیر از صدارت (در تاریخ ۲۵ محرم ۱۲۶۸ ه‍.ق از امارت نظام نیز برکنار می‌شود)۲۴ محرم ۱۲۶۸ ه‍. ق(۲۸ آبان ۱۲۳۰ ه‍.خ)تاریخ آغاز صدارت میرزا آقاخان نوری۱۸ ربیع‌الثانی ۱۲۶۸ ه‍. ق(۲۰ بهمن ۱۲۳۰ ه‍.خ)در این تاریخ میرزا محمدعلی خان شیرازی در گذشت.نصرالله نوری(میرزا آقاخان نوری)...75px|سعید انصاریسعید انصاری (مؤتمن‌الملک) (کفیل)او از ربیع‌الثانی ۱۲۶۸ ه‍.ق که محمدعلی شیرازی در گذشت تا ربیع‌الثانی ۱۲۶۹ ه‍.ق کفیل وزارت خارجه (دبیر مَهامِّ خارجه) بود. (لغت‌نامهٔ دهخدا، سرواژهٔ سعیدخان)ربیع‌الثانی ۱۲۶۸ ه‍. ق(بهمن یا اسفند ۱۲۳۰ ه‍.خ)ربیع‌الثانی ۱۲۶۹ ه‍. ق(دی یا بهمن ۱۲۳۱ ه‍.خ) ۵75px|سعید انصاریسعید انصاری (مؤتمن‌الملک)در این دوران طولانی در دو نوبت «میرزا محمد رئیس نوری» (بعدها صدیق‌الملک) پدر «حسن اسفندیاری» که از کارمندان وزارت خارجه بود کفیل این وزارتخانه شد. یکی در ۱۲۷۶ ه‍.ق که سعید انصاری به همراه ناصرالدین شاه به گیلان رفت و به حکمرانی و نظم آن ایالت مأمور شد و دیگری در ۱۲۸۷ ه‍.ق که سعید انصاری به همراه ناصرالدین شاه به زیارت عتبات عالیات رفت. (غنی، احوال معاصرین، ص ۷۴)ربیع‌الثانی ۱۲۶۹ ه‍. ق(دی یا بهمن ۱۲۳۱ ه‍.خ)۲۰ محرم ۱۲۷۵ ه‍. ق(۸ شهریور ۱۲۳۷ ه‍.خ)تاریخ برکناری میرزا آقاخان نوری (امانت، قبلهٔ عالم، ص ۴۴۸)۲۰ محرم ۱۲۷۵ ه‍. ق(۸ شهریور ۱۲۳۷ ه‍.خ)۱۵ ذیحجهٔ ۱۲۸۳ ه‍. ق(۳۱ فروردین ۱۲۴۶ ه‍.خ)—۱۵ ذیحجهٔ ۱۲۸۳ ه‍. ق(۳۱ فروردین ۱۲۴۶ ه‍.خ)در این تاریخ ناصرالدین شاه رهسپار مشهد می‌شود و کامران میرزا پسر ۱۲ سالهٔ خود را حاکم تهران می‌نماید و به یوسف مستوفی‌الممالک عنوان «رئیس‌الوزرا» می‌دهد و کارها را اساساً به او وامی‌گذارد.۲۹ شعبان ۱۲۸۸ ه‍. ق(۲۲ آبان ۱۲۵۰ ه‍.خ)یوسف مستوفی‌الممالک۲۹ شعبان ۱۲۸۸ ه‍. ق(۲۲ آبان ۱۲۵۰ ه‍.خ)۲۱ رجب ۱۲۹۰ ه‍. ق(۲۳ شهریور ۱۲۵۲ ه‍.خ)تاریخ برکناری میرزا حسین خان سپهسالار از صدارتحسین سپهسالار۲۱ رجب ۱۲۹۰ ه‍. ق(۲۳ شهریور ۱۲۵۲ ه‍.خ)شعبان ۱۲۹۰ ه‍. ق(مهر ۱۲۵۲ ه‍.خ)— ...75px|محمد رئیس نوریمحمد رئیس نوری (صدیق‌الملک)در این تاریخ هنوز لقب صدیق‌الملک نداشت. در ۱۲۹۵ ه‍.ق این لقب را از ناصرالدین شاه دریافت کرد. (کفیل)شعبان ۱۲۹۰ ه‍. ق(مهر ۱۲۵۲ ه‍.خ)۲۰ شوال ۱۲۹۰ ه‍. ق(۲۰ آذر ۱۲۵۲ ه‍.خ) ۶75px|حسین سپهسالارحسین سپهسالار (مشیرالدوله)۲۰ شوال ۱۲۹۰ ه‍. ق(۲۰ آذر ۱۲۵۲ ه‍.خ)شوال ۱۲۹۷ ه‍. ق(شهریور ۱۲۵۹ ه‍.خ) (۵)75px|سعید انصاریسعید انصاری (مؤتمن‌الملک)۹ شوال ۱۲۹۷ ه‍. ق(۲۴ شهریور ۱۲۵۹ ه‍.خ)شعیبی عمرانی، محیا، نسب‌نامهٔ خاندان انصاری آذربایجان۷ جمادی‌الاول ۱۳۰۱ ه‍. ق(۱۵ اسفند ۱۲۶۲ ه‍.خ)در گذشت. ...75px|محمد رئیس نوریمحمد رئیس نوری (صدیق‌الملک) (کفیل)۷ جمادی‌الاول ۱۳۰۱ ه‍. ق(۱۵ اسفند ۱۲۶۲ ه‍.خ)۱۲ جمادی‌الاول ۱۳۰۱ ه‍. ق(۲۰ اسفند ۱۲۶۲ ه‍.خ) ۷75px|محمود قراگوزلومحمود قراگوزلو (ناصرالملک)۱۳ جمادی‌الاول ۱۳۰۱ ه‍. ق(۲۱ اسفند ۱۲۶۲ ه‍.خ)روزنامهٔ خاطرات اعتمادالسلطنه، ص ۳۱۹۲۹ شعبان ۱۳۰۱ ه‍. ق(۴ تیر ۱۲۶۳ ه‍.خ)۲۹ شعبان ۱۳۰۱ ه‍. ق(۴ تیر ۱۲۶۳ ه‍.خ)۳۰ جمادی‌الاول ۱۳۰۳ ه‍. ق(۱۶ اسفند ۱۲۶۴ ه‍.خ) یوسف مستوفی‌الممالک ۸75px|یحیی مشیرالدولهیحیی مشیرالدوله۳۰ جمادی‌الاول ۱۳۰۳ ه‍. ق(۱۶ اسفند ۱۲۶۴ ه‍.خ)یکشنبه ۳۰ جمادی‌الاول ۱۳۰۳ ه‍.ق (روزنامهٔ خاطرات اعتمادالسلطنه، ص ۴۶۹)۳ رجب ۱۳۰۳ ه‍. ق(۱۸ فروردین ۱۲۶۵ ه‍.خ)۳ رجب ۱۳۰۳ ه‍. ق(۱۸ فروردین ۱۲۶۵ ه‍.خ)۱۱ ذیحجهٔ ۱۳۰۴ ه‍. ق(۹ شهریور ۱۲۶۶ ه‍.خ)چهارشنبه ۱۱ ذیحجهٔ ۱۳۰۴ ه‍.ق (روزنامهٔ خاطرات اعتمادالسلطنه، ص ۵۸۳)— ۹75px|عباس قوام‌الدولهعباس قوام‌الدوله (تفرشی)۱۱ ذیحجهٔ ۱۳۰۴ ه‍. ق(۹ شهریور ۱۲۶۶ ه‍.خ)۷ رجب ۱۳۱۰ ه‍. ق(۷ بهمن ۱۲۷۱ ه‍.خ)۷ رجب ۱۳۱۰ ه‍. ق(۷ بهمن ۱۲۷۱ ه‍.خ)۱۷ ذیقعدهٔ ۱۳۱۳ ه‍. ق(۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ ه‍.خ)علی‌اصغر امین‌السلطان۱۷ ذیقعدهٔ ۱۳۱۳ ه‍. ق(۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ ه‍.خ)جمعه ۱۷ ذیقعدهٔ ۱۳۱۳ ه‍.ق تاریخ ترور ناصرالدین شاه است.۱۸ محرم ۱۳۱۴ ه‍. ق(۱۰ تیر ۱۲۷۵ ه‍.خ)در گذشت. (افضل‌الملک، افضل‌التواریخ، ص ۹۲) با توجه به این که در صفحهٔ ۲۸ کتاب افضل‌التواریخ ۶ محرم ۱۳۱۴ ه‍.ق پنجشنبه است، ۱۸ محرم باید سه‌شنبه باشد و بنابراین برابر سه‌شنبه ۱۰ تیر ۱۲۷۵ ه‍.خ می‌باشد.مظفرالدین شاه ...75px|نصرالله مشیرالدولهنصرالله نایینی (مشیرالملک)متن فرمان مظفرالدین شاه بدین شرح است: «جناب اشرف صدراعظم! وزارت امور خارجه که از مناصب بزرگ و مشاغل عمدهٔ دولت و از هر جهت قابل خیلی ملاحظه و مراقبت و اهمیت است، در تمام دول رجوع این خدمت و انجام این امر مهم بر عهدهٔ شخص صدراعظم دولت است و در سلطنت شاهنشاه شهید هم کفالت و رجوع این شغل جلیل بر عهدهٔ آن جناب اشرف بوده؛ حالا هم هیچ‌کس به غیر از خودتان نمی‌تواند از عهدهٔ این امر خطیر برآید. کماکان رجوع این وزارتخانه را به عهدهٔ آن جناب اشرف واگذار می‌کنیم. همان‌طور که سابق ترتیب این وزارتخانه را داده، مشیرالملک را که نوکر صدیق امین دولتخواهی است، و از خدمات و صداقت او نهایت رضامندی را داریم، معاون و مدیر کل وزارت خارجه قرار داده بودید و به دستورالعمل آن جناب اشرف مشغول ترتیب این کار بود، باز هم مانند گذشته، همان ترتیب را مجریٰ و مشیرالملک را به کار خود مسلط و برقرار دارید و دستورالعمل‌های لازم را که مربوط به این شغل است به او بدهید که مشغول خدمت خود بوده، خاطر همایون ما را از طرز خدمات خود خشنود دارد. شهر محرم‌الحرام ۱۳۱۴.» (افضل‌الملک، افضل‌التواریخ، ص ۲۹)۱۸ محرم ۱۳۱۴ ه‍. ق(۱۰ تیر ۱۲۷۵ ه‍.خ)۱۶ جمادی‌الثانی ۱۳۱۴ ه‍. ق(۲ آذر ۱۲۷۵ ه‍.خ)یکشنبه ۱۶ جمادی‌الثانی ۱۳۱۴ ه‍.ق (افضل‌الملک، افضل‌التواریخ، ص ۴۶) ۱۰75px|محسن مظاهرمحسن مظاهر (مشیرالدوله)۱۶ جمادی‌الثانی ۱۳۱۴ ه‍. ق(۲ آذر ۱۲۷۵ ه‍.خ)شوال ۱۳۱۴ ه‍. ق(فروردین ۱۲۷۶ ه‍.خ)افضل‌الملک در شرح رخدادهای ۳ ذیقعدهٔ ۱۳۱۴ ه‍.ق فرمان ریاست علی امین‌الدوله را بر مجلس وزرا می‌آورد ولی در پایین این فرمان تاریخ شوال ۱۳۱۴ ه‍.ق آورده شده است! (افضل‌الملک، افضل‌التواریخ، صص ۶۴ و ۶۵) اقبال آشتیانی آورده که در تاریخ ۱۱ ذیقعدهٔ ۱۳۱۴ ه‍.ق امین‌الدوله که تازه از آذربایجان به تهران رسیده بود به ریاست وزرا و در رجب ۱۳۱۵ ه‍.ق به‌عنوان صدراعظم برگزیده شد. (اقبال آشتیانی، تاریخ مفصل ایران، ص ۸۴۹)—پس از برکناری علی‌اصغر اتابک در جمادی‌الثانی ۱۳۱۴ ه‍.ق کابینه‌ای بدون صدراعظم تشکیل گردید که در آن علیقلی مخبرالدوله وزیر داخله، عبدالحسین میرزا فرمانفرما وزیر جنگ و محسن مظاهر (مشیرالدوله) نیز وزیر خارجه بود. چهار ماه بعد مخبرالدوله به دلیل دخالت‌های فرمانفرما در حوزهٔ اختیاراتش استعفا داد. (افضل‌الملک، افضل‌التواریخ، صص ۴۷ تا ۶۵) عبدالله مستوفی آورده که مخبرالدوله در گذشت ولی ظاهراً در گذشت او مدتی بعد رخ داده است. (مستوفی، شرح زندگانی من، جلد ۲، ص ۱۴)شوال ۱۳۱۴ ه‍. ق(فروردین ۱۲۷۶ ه‍.خ)۱۵ محرم ۱۳۱۶ ه‍. ق(۱۵ خرداد ۱۲۷۷ ه‍.خ)یکشنبه ۱۵ محرم ۱۳۱۶ ه‍.ق (افضل‌الملک، افضل‌التواریخ، ص ۲۳۱)علی امین‌الدوله۱۵ محرم ۱۳۱۶ ه‍. ق(۱۵ خرداد ۱۲۷۷ ه‍.خ)۲۲ ربیع‌الاول ۱۳۱۶ ه‍. ق(۲۰ مرداد ۱۲۷۷ ه‍.خ)محسن مظاهر (مشیرالدوله)پس از برکناری علی امین‌الدوله، محسن مظاهر (مشیرالدوله) به ریاست شورای دولتی (هیئت دولت) گماشته شد. (افضل‌الملک، افضل‌التواریخ، ص ۲۴۱)۲۲ ربیع‌الاول ۱۳۱۶ ه‍. ق(۲۰ مرداد ۱۲۷۷ ه‍.خ)در تاریخ پنجشنبه ۲۲ ربیع‌الاول ۱۳۱۶ ه‍.ق علی‌اصغر اتابک دوباره به صدارت عظمی گماشته شد. (افضل‌الملک، افضل‌التواریخ، ص ۲۵۷)۱ ربیع‌الثانی ۱۳۱۷ ه‍. ق(۱۸ مرداد ۱۲۷۸ ه‍.خ)در اواخر ذیحجهٔ ۱۳۱۶ ه‍.ق محسن مظاهر (مشیرالدوله) وزیر امور خارجهٔ وقت از مظفرالدین شاه اجازهٔ سفر به اروپا جهت درمان را گرفت و رهسپار آن جا شد. علی‌اصغر اتابک نیز نصرالله نایینی (مشیرالملک) را به نیابت و ریاست وزارت امور خارجه برگماشت. در غرهٔ (روز نخست) ربیع‌الثانی ۱۳۱۷ ه‍.ق خبر درگذشت محسن مشیرالدوله در پاریس به تهران تلگراف شد. شاه وزارت امور خارجه و لقب مشیرالدوله را به نصرالله نایینی اعطا کرد. (افضل‌الملک، افضل‌التواریخ، صص ۴۱۳ و ۴۱۴)علی‌اصغر اتابک (امین‌السلطان) ۱۱75px|نصرالله مشیرالدولهنصرالله نایینی (مشیرالدوله)۱ ربیع‌الثانی ۱۳۱۷ ه‍. ق(۱۸ مرداد ۱۲۷۸ ه‍.خ)۲۲ جمادی‌الثانی ۱۳۲۱ ه‍. ق(۲۳ شهریور ۱۲۸۲ ه‍.خ)۲۲ جمادی‌الثانی ۱۳۲۱ ه‍. ق(۲۳ شهریور ۱۲۸۲ ه‍.خ)۵ ذیقعدهٔ ۱۳۲۱ ه‍. ق(۲ بهمن ۱۲۸۲ ه‍.خ)—در پی برکناری علی‌اصغر اتابک به مدت چند ماه مجمعی مرکب از ۵ وزیر ادارهٔ کشور را بر عهده گرفت که عبدالمجید عین‌الدوله در آن وزیر داخله بود.۵ ذیقعدهٔ ۱۳۲۱ ه‍. ق(۲ بهمن ۱۲۸۲ ه‍.خ)۷ جمادی‌الثانی ۱۳۲۴ ه‍. ق(۶ مرداد ۱۲۸۵ ه‍.خ)در این تاریخ (برابر ۶ مرداد ۱۲۸۵ ه‍.خ چند روز پیش از امضای فرمان مشروطه) مظفرالدین شاه عبدالمجید میرزا عین‌الدوله را از صدارت برکنار کرد و نصرالله مشیرالدوله را که در کابینهٔ عین‌الدوله وزیر خارجه بود به صدارت برگزید.عبدالمجید عین‌الدولهدر ۵ ذیقعدهٔ ۱۳۲۱ ه‍.ق عبدالمجید عین‌الدوله به سمت «وزیر اعظم» برگزیده شد و در جمادی‌الثانی ۱۳۲۲ ه‍.ق به‌عنوان «صدراعظم» برگزیده گشت.

 پادشاهی مشروطه 
 شماره نگاره نام آغاز وزارت پایان وزارت رئیس دولت شاه ۱۲75px|محمدعلی علاءالسلطنهمحمدعلی علاءالسلطنه۱۳ بهمن ۱۲۸۵در این تاریخ هیئت دولت به مجلس نوبنیاد شورای ملی معرفی گردید. این تاریخ پس از درگذشت مظفرالدین شاه و بر تخت نشستن محمدعلی شاه است.۲۹ اسفند ۱۲۸۵نصرالله نایینی (مشیرالدوله)محمدعلی شاه۲۹ اسفند ۱۲۸۵۹ اردیبهشت ۱۲۸۶سلطانعلی وزیر افخم۱۳ اردیبهشت ۱۲۸۶۹ شهریور ۱۲۸۶علی‌اصغر اتابک (امین‌السلطان) ۱۳75px|جواد سعدالدولهجواد سعدالدوله۲۴ شهریور ۱۲۸۶۱۱ مهر ۱۲۸۶در تاریخ جمعه ۲۵ شعبان ۱۳۲۵ در پی اعتصاب کارمندان وزارت امور خارجه برکنار گردید. (ضرغام بروجنی، میرزا احمد خان مشیرالسلطنه، ص ۹۶۵)احمد مشیرالسلطنه (۱۲)75px|محمدعلی علاءالسلطنهمحمدعلی علاءالسلطنه۱۱ مهر ۱۲۸۶۲۶ مهر ۱۲۸۶ ۱۴75px|حسن پیرنیاحسن مشیرالدوله (پیرنیا)۳ آبان ۱۲۸۶۲۸ آذر ۱۲۸۶ابوالقاسم قراگوزلو (ناصرالملک)۳۰ آذر ۱۲۸۶۸ اسفند ۱۲۸۶حسینقلی نظام‌السلطنهٔ مافی۹ اسفند ۱۲۸۶۱۰ خرداد ۱۲۸۷ (۱۲)75px|محمدعلی علاءالسلطنهمحمدعلی علاءالسلطنه۱۷ خرداد ۱۲۸۷۲ تیر ۱۲۸۷احمد مشیرالسلطنه۲ تیر ۱۲۸۷۱۵ دی ۱۲۸۷ (۱۳)75px|جواد سعدالدولهجواد سعدالدوله۱۵ دی ۱۲۸۷۹ اردیبهشت ۱۲۸۸۱۲ اردیبهشت ۱۲۸۸۲۲ تیر ۱۲۸۸جواد سعدالدولهمحمدعلی شاه احمد مشیرالسلطنه را در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۲۸۸ برکنار کرد و کامران میرزا را برگزید ولی پس از ۳ روز او را نیز برکنار کرد و ناصرالملک (ابوالقاسم قراگوزلو) را که در خارج از کشور به سر می‌برد در تاریخ ۱۲ اردیبهشت ۱۲۸۸ به ریاست وزرا برگزید و موقتاً جواد سعدالدوله که در کابینهٔ ناصرالملک وزیر خارجه بود ریاست کابینه را برعهده گرفت. ناصرالملک زیر بار نرفت و جواد سعدالدوله در تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۱۲۸۸ رئیس‌الوزرا گردید. ...اسدالله مشارالسلطنه (قدیمی نوایی)محمدولی خلعتبری رئیس‌الوزرای وقت در آغاز ابوالقاسم قراگوزلو (ناصرالملک) را به‌عنوان وزیر خارجه معرفی نمود ولی از آن جا که ناصرالملک در خارج از کشور به‌سر می‌برد اسدالله مشارالسلطنه کفیل وزارت خارجه شد. ناصرالملک نتوانست به‌موقع به ایران بازگردد و به جای او محمدعلی علاءالسلطنه وزیر خارجه شد.۲۶ تیر ۱۲۸۸۸ مهر ۱۲۸۸-پس از فتح تهران، بنا به رأی شورای عالی رجال و روحانیون کابینه‌ای بدون رئیس‌الوزرا در تاریخ ۲۶ تیر ۱۲۸۸ تشکیل گردید و در تاریخ ۸ مهر ۱۲۸۸ محمدولی سپهدار اعظم رسماً کابینه تشکیل داد.احمد شاهعلیرضا عضدالملک از ۲۶ تیر ۱۲۸۸ تا شهریور ۱۲۸۹ و ابوالقاسم قراگوزلو (ناصرالملک) از ۱ مهر ۱۲۸۹ تا ۳۰ تیر ۱۲۹۳ (تاج‌گذاری احمد شاه) مقام نیابت سلطنت را بر عهده داشتند.۸ مهر ۱۲۸۸۹ آذر ۱۲۸۸محمدولی سپهدار اعظم(خلعتبری) (۱۲)75px|محمدعلی علاءالسلطنهمحمدعلی علاءالسلطنه۹ آذر ۱۲۸۸۱۶ بهمن ۱۲۸۸استیضاح شد. ...75px|اسماعیل ثقةالملکاسماعیل ثقةالملک (کفیل)۱۶ بهمن ۱۲۸۸۲۸ اسفند ۱۲۸۸ ۱۵75px|محمدابراهیم غفاریمحمدابراهیم غفاری (معاون‌الدوله)۲۸ اسفند ۱۲۸۸مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، دورهٔ دوم، جلسهٔ ۶۸، صورت مذاکرات یوم شنبه ۷ شهر ربیع‌الاول ۱۳۲۸ ه‍.ق۸ اردیبهشت ۱۲۸۹۸ اردیبهشت ۱۲۸۹۱۹ تیر ۱۲۸۹ ۱۶75px|حسینقلی نوابحسینقلی نواب۲ مرداد ۱۲۸۹۶ آبان ۱۲۸۹حسن مستوفی‌الممالک (مستوفی)۶ آبان ۱۲۸۹۵ دی ۱۲۸۹استعفا داد. ۱۷75px|حسن اسفندیاریحسن محتشم‌السلطنه (اسفندیاری)۱۲ دی ۱۲۸۹۴ اسفند ۱۲۸۹۲۰ اسفند ۱۲۸۹۲۷ تیر ۱۲۹۰محمدولی سپهدار اعظم(خلعتبری)۲۷ تیر ۱۲۹۰۳۱ تیر ۱۲۹۰ ۱۸75px|حسن وثوقحسن وثوق‌الدوله (وثوق)او در ۱۵ خرداد ۱۲۹۲ ه‍.خ برای معالجه عازم اروپا می‌شود و علیقلی مشاورالممالک کفیل وزارت امور خارجه می‌گردد.۳ مرداد ۱۲۹۰۷ آذر ۱۲۹۰نجفقلی صمصام‌السلطنه(نجفقلی صمصام بختیاری)۷ آذر ۱۲۹۰۲۸ دی ۱۲۹۱۲۸ دی ۱۲۹۱۲۶ مرداد ۱۲۹۳محمدعلی علاءالسلطنه (۱۲)75px|محمدعلی علاءالسلطنهمحمدعلی علاءالسلطنه۲۶ مرداد ۱۲۹۳۱ اسفند ۱۲۹۳حسن مستوفی‌الممالک (مستوفی) (۱۵)75px|محمدابراهیم غفاریمحمدابراهیم غفاری (معاون‌الدوله)۱ اسفند ۱۲۹۳۱۹ اسفند ۱۲۹۳۲۳ اسفند ۱۲۹۳۵ اردیبهشت ۱۲۹۴حسن مشیرالدوله (پیرنیا) (۱۷)75px|حسن اسفندیاریحسن محتشم‌السلطنه (اسفندیاری)۱۰ اردیبهشت ۱۲۹۴۱۲ تیر ۱۲۹۴عبدالمجید عین‌الدوله ...75px|حسن مستوفیحسن مستوفی‌الممالک (مستوفی)۲۶ مرداد ۱۲۹۴۲ دی ۱۲۹۴حسن مستوفی‌الممالک (مستوفی) ۱۹75px|علیقلی مسعود انصاریعلیقلی مشاورالممالک (مسعود انصاری)۲ دی ۱۲۹۴۱۲ اسفند ۱۲۹۴عبدالحسین فرمانفرما (فرمانفرمائیان) ۲۰75px|اکبر صارم‌الدولهاکبر صارم‌الدوله (مسعود)۱۴ اسفند ۱۲۹۴۷ شهریور ۱۲۹۵محمدولی سپهسالار اعظم (خلعتبری) (۱۸)75px|حسن وثوقحسن وثوق‌الدوله (وثوق)احمد نصیرالدوله (بَدِر) به‌عنوان کفیل وزارت خارجه معرفی گردید.۷ شهریور ۱۲۹۵۶ خرداد ۱۲۹۶حسن وثوق‌الدوله (وثوق) (۱۲)75px|محمدعلی علاءالسلطنهمحمدعلی علاءالسلطنه۸ خرداد ۱۲۹۶۲۸ آبان ۱۲۹۶محمدعلی علاءالسلطنه۲۸ آبان ۱۲۹۶دی ۱۲۹۶عبدالمجید عین‌الدوله (۱۹)75px|علیقلی مسعود انصاریعلیقلی مسعود انصاری (مشاورالممالک)۷ دی ۱۲۹۶۵ اردیبهشت ۱۲۹۷حسن مستوفی‌الممالک (مستوفی)۸ اردیبهشت ۱۲۹۷۲۶ خرداد ۱۲۹۷نجفقلی صمصام‌السلطنه (نجفقلی صمصام بختیاری) ۲۱اسدالله مشارالسلطنه (قدیمی نوایی)۲۹ خرداد ۱۲۹۷۱۱ مرداد ۱۲۹۷ (۱۹)75px|علیقلی مسعود انصاریعلیقلی مسعود انصاری (مشاورالممالک)در هنگام سفر علیقلی مشاورالممالک به اروپا، رجبعلی منصورالملک کفیل وزارت امور خارجه بود.۱۱ مرداد ۱۲۹۷تیر ۱۲۹۸حسن وثوق‌الدوله (وثوق) ۲۲75px|فیروز فیروزفیروز فیروز (فیروز)در هنگام سفر احمد شاه قاجار به اروپا، فیروز نصرت‌الدوله او را همراهی کرد و در این مدت رجبعلی منصورالملک کفیل وزارت امور خارجه بود.مرداد ۱۲۹۸۳ تیر ۱۲۹۹ (۲۱)اسدالله مشارالسلطنه (قدیمی نوایی)۱۰ تیر ۱۲۹۹۴ آبان ۱۲۹۹حسن مشیرالدوله (پیرنیا) ...75px|مصطفی‌قلی کمال هدایتمصطفی‌قلی کمال هدایت (فهیم‌الدوله) (کفیل)۵ آبان ۱۲۹۹۱۶ دی ۱۲۹۹مستوفی، شرح زندگانی من، جلد ۳، ص ۱۸۵فتح‌الله سپهدار اعظم (اکبر) ...75px|جهانگیر محبیجهانگیر ناظم‌الملک (محبی حسینی) (کفیل)۱۷ دی ۱۲۹۹۱۵ بهمن ۱۲۹۹ (۱۷)75px|حسن اسفندیاریحسن اسفندیاری (محتشم‌السلطنه)۲۷ بهمن ۱۲۹۹۳ اسفند ۱۲۹۹ ۲۳75px|محمود جممحمود جم (مدیرالملک)۵ اسفند ۱۲۹۹۲۱ اردیبهشت ۱۳۰۰سید ضیاءالدین طباطبایی ۲۴75px|تقی نبویمحمدتقی معززالدوله (نبوی)۲۱ اردیبهشت ۱۳۰۰۳ خرداد ۱۳۰۰ (۱۷)75px|حسن اسفندیاریحسن اسفندیاری (محتشم‌السلطنه)۱۴ خرداد ۱۳۰۰۴ شهریور ۱۳۰۰احمد قوام‌السلطنه (قوام) ...102x102پیکسلابوالقاسم انتظام‌الملک (عمید) (کفیل)۵ شهریور ۱۳۰۰۱۵ مهر ۱۳۰۰همپوشانی پایان کفالت ابوالقاسم انتظام‌الملک با وزارت چندروزهٔ محمد مصدق‌السلطنه مربوط به منبع (دولت‌های ایران از میرزا نصرالله خان مشیرالدوله تا میرحسین موسوی) می‌باشد. ...محمد مصدق‌السلطنه (مصدق)۸ مهر ۱۳۰۰۱۶ مهر ۱۳۰۰ (۲۱)اسدالله مشارالسلطنه (قدیمی نوایی)۱۶ مهر ۱۳۰۰۲۷ دی ۱۳۰۰ ۲۵75px|ابراهیم حکیمیابراهیم حکیم‌الملک (حکیم‌الملک)۲ بهمن ۱۳۰۰۲۲ خرداد ۱۳۰۱حسن مشیرالدوله (پیرنیا) ۲۶75px|احمد قواماحمد قوام‌السلطنه (قوام)رجبعلی منصورالملک (منصور) به‌عنوان کفیل وزارت خارجه معرفی گردید.۲۷ خرداد ۱۳۰۱۲۹ دی ۱۳۰۱احمد قوام‌السلطنه (قوام) ۲۷75px|محمدعلی فروغیمحمدعلی فروغی (ذَکاءُالمُلک)۲۶ بهمن ۱۳۰۱۲۴ خرداد ۱۳۰۲حسن مستوفی‌الممالک (مستوفی) ۲۸محمد مصدق‌السلطنه (مصدق)۲۶ خرداد ۱۳۰۲۳۱ شهریور ۱۳۰۲حسن مشیرالدوله (پیرنیا) (۲۷)75px|محمدعلی فروغیمحمدعلی فروغی (ذَکاءُالمُلک)۳ آبان ۱۳۰۲۷ شهریور ۱۳۰۳رضا خان سردارسپه (پهلوی) ۲۹حسن مشار (مشارالملک)۸ شهریور ۱۳۰۳۲۸ آذر ۱۳۰۴۲۹ آذر ۱۳۰۴۲۰ دی ۱۳۰۴محمدعلی فروغیرضا شاه ...داوود مفتاح (مفتاح‌السلطنه) (کفیل)بهمن ۱۳۰۴۱۵ خرداد ۱۳۰۵ ...75px|حسن تقی‌زادهحسن تقی‌زادهحسن مستوفی، تقی‌زاده را که در آن هنگام در خارج از کشور به سر می‌برد به‌عنوان وزیر امور خارجه به مجلس معرفی نمود ولی تقی‌زاده نپذیرفت. در این مدت همچنان داوود مفتاح این وزارتخانه را کفالت می‌کرد.۲۲ خرداد ۱۳۰۵۳ مرداد ۱۳۰۵حسن مستوفی (۱۹)75px|علیقلی مسعود انصاریعلیقلی مسعود انصاری (مشاورالممالک)از ۲۸ اسفند ۱۳۰۵ با حفظ سمت جهت مذاکره با مقامات شوروی به مسکو فرستاده شد و حدود ۶ ماه در آن جا بود و در ۸ مهر ۱۳۰۶ قرارداد تجارتی ایران و شوروی را امضا نمود. (طاهر احمدی، محمود، علیقلی مسعود انصاری، مشاورالممالک، ص ۱۷۵) در این دوره فتح‌الله پاکروان کفالت وزارت امور خارجه را بر عهده داشت.۳ مرداد ۱۳۰۵۲۶ شهریور ۱۳۰۵۲۶ شهریور ۱۳۰۵۱۸ بهمن ۱۳۰۵۱۸ بهمن ۱۳۰۵۵ خرداد ۱۳۰۶۱۱ خرداد ۱۳۰۶۳۱ اردیبهشت ۱۳۰۷مهدیقلی هدایت ...فتح‌الله پاکروان (کفیل)۱ تیر ۱۳۰۷۱ دی ۱۳۰۷ ...102x102پیکسلابوالقاسم عمید (کفیل)۶ دی ۱۳۰۷۱۴ دی ۱۳۰۷ ۳۰محمدعلی فرزیناسفند ۱۳۰۷۳۰ آبان ۱۳۰۸۱ آذر ۱۳۰۸۲۱ اردیبهشت ۱۳۰۹ (۲۷)75px|محمدعلی فروغیمحمدعلی فروغی (ذَکاءُالمُلک)۲۲ اردیبهشت ۱۳۰۹۱ بهمن ۱۳۰۹۱ بهمن ۱۳۰۹۲۱ شهریور ۱۳۱۲ ۳۱75px|باقر کاظمیباقر کاظمی۲۶ شهریور ۱۳۱۲۱۰ آذر ۱۳۱۴محمدعلی فروغی۱۱ آذر ۱۳۱۴۲۸ اسفند ۱۳۱۴محمود جم ۳۲75px|عنایت‌الله سمیعیعنایت‌الله سمیعی۵ فروردین ۱۳۱۵۱ مهر ۱۳۱۶۱ مهر ۱۳۱۶۵ اسفند ۱۳۱۶در گذشت. ...75px|مصطفی عدلمصطفی عدل (کفیل)۱۰ اسفند ۱۳۱۶۳۱ اردیبهشت ۱۳۱۷ ۳۳75px|علی سهیلیعلی سهیلی۳۱ اردیبهشت ۱۳۱۷۲۷ تیر ۱۳۱۷ ۳۴مظفر اعلم۲۷ تیر ۱۳۱۷۳ آبان ۱۳۱۸۳ آبان ۱۳۱۸۵ تیر ۱۳۱۹احمد متین‌دفتری۵ تیر ۱۳۱۹آبان ۱۳۱۹رجبعلی منصور ...102x102پیکسلجواد عامری (کفیل)آبان ۱۳۱۹۵ شهریور ۱۳۲۰ (۳۳)75px|علی سهیلیعلی سهیلی۵ شهریور ۱۳۲۰۳۰ شهریور ۱۳۲۰محمدعلی فروغیمحمدرضا شاه۳۰ شهریور ۱۳۲۰۱۲ آذر ۱۳۲۰۱۳ آذر ۱۳۲۰۱۱ اسفند ۱۳۲۰۱۱ اسفند ۱۳۲۰۱۷ اسفند ۱۳۲۰۱۸ اسفند ۱۳۲۰۲ تیر ۱۳۲۱علی سهیلی ۳۵75px|محمد ساعد مراغه‌ایمحمد ساعد مراغه‌ای۲ تیر ۱۳۲۱۸ مرداد ۱۳۲۱۱۸ مرداد ۱۳۲۱۲۴ بهمن ۱۳۲۱احمد قوام۲۸ بهمن ۱۳۲۱۲۵ اسفند ۱۳۲۲علی سهیلی۶ فروردین ۱۳۲۳۱۶ فروردین ۱۳۲۳محمد ساعد مراغه‌ای۱۷ فروردین ۱۳۲۳۴ شهریور ۱۳۲۳۱۱ شهریور ۱۳۲۳۱۸ آبان ۱۳۲۳ ۳۶محسن رئیس۴ آذر ۱۳۲۳۱۶ آذر ۱۳۲۳مرتضی‌قلی بیات ۳۷75px|نصرالله انتظامنصرالله انتظام وزیری۱۶ آذر ۱۳۲۳۱۲ فروردین ۱۳۲۴ ۳۸انوشیروان سپهبدی۲۰ اردیبهشت ۱۳۲۴۱۳ خرداد ۱۳۲۴ابراهیم حکیمی۲۲ تیر ۱۳۲۴۲۹ مهر ۱۳۲۴محسن صدر ۳۹75px|ابوالقاسم نجمابوالقاسم نجم۱۲ آبان ۱۳۲۴۳۰ دی ۱۳۲۴ابراهیم حکیمی (۲۶)75px|احمد قواماحمد قوام۲۵ بهمن ۱۳۲۴۹ مرداد ۱۳۲۵احمد قوام۱۲ مرداد ۱۳۲۵۲۴ مهر ۱۳۲۵۲۸ مهر ۱۳۲۵۱۸ آذر ۱۳۲۵ ۴۰محمدعلی همایون‌جاه۱۸ آذر ۱۳۲۵۲۸ خرداد ۱۳۲۶ (۳۸)انوشیروان سپهبدی۳۰ خرداد ۱۳۲۶۴ شهریور ۱۳۲۶ ۴۱75px|موسی نوری اسفندیاریموسی نوری اسفندیاری۱۹ شهریور ۱۳۲۶۱۲ آذر ۱۳۲۶به همراه شمار دیگری از وزیران استعفا داد و دولت قوام در ۱۸ آذر سقوط کرد. (۳۱)75px|باقر کاظمیباقر کاظمی۱۵ بهمن ۱۳۲۶ابراهیم حکیمی کابینهٔ خود را در ۶ دی ۱۳۲۶ معرفی کرد که در آغاز فاقد وزیر امور خارجه بود تا آن که در ۱۵ بهمن باقر کاظمی را به‌عنوان وزیر امور خارجه معرفی نمود.۲۰ اسفند ۱۳۲۶ابراهیم حکیمیپس از احمد قوام و پیش از ابراهیم حکیمی، رضا حکمت از سوی مجلس به‌عنوان نخست‌وزیر برگزیده شد ولی او که تمایلی بدین سمت نداشت بی آن که کابینه‌ای معرفی نماید نزد محمدرضا شاه رفت و استعفا داد. (۴۱)75px|موسی نوری اسفندیاریموسی نوری اسفندیاری۲۰ اسفند ۱۳۲۶۱ تیر ۱۳۲۷۳۰ خرداد ۱۳۲۷۱۶ آبان ۱۳۲۷عبدالحسین هژیر ۴۲75px|علی‌اصغر حکمتعلی‌اصغر حکمتدر غیبت نخست‌وزیر مأمور انجام امور نخست‌وزیری گردید.۲۵ آبان ۱۳۲۷۲۱ آذر ۱۳۲۷محمد ساعد مراغه‌ای۲۲ آذر ۱۳۲۷۲۱ دی ۱۳۲۷ ۴۳104x104پیکسلعلی‌اکبر سیاسی۲۴ دی ۱۳۲۸۴ اسفند ۱۳۲۸ ۴۴75px|حسین علاءحسین علاءتا آمدن حسین علاء، علیقلی اردلان کفیل وزارت خارجه شد. ظاهراً حسین علاء نتوانست تا پایان عمر کوتاه‌مدت آخرین ترمیم کابینهٔ ساعد مراغه‌ای خود را به تهران برساند ولی در دولت بعدی (دولت رجبعلی منصور) نیز به وزارت امور خارجه برگزیده شد و همچنان علیقلی اردلان کفالت وزارت امور خارجه را بر عهده داشت.۷ اسفند ۱۳۲۸۲ فروردین ۱۳۲۹۱۴ فروردین ۱۳۲۹۵ تیر ۱۳۲۹رجبعلی منصور ...محمود صلاحی (کفیل)۶ تیر ۱۳۲۹۱۹ شهریور ۱۳۲۹حاج‌علی رزم‌آرا (۳۶)محسن رئیس۱۹ شهریور ۱۳۲۹۱۶ اسفند ۱۳۲۹سپهبد رزم‌آرا ترور شد. ۴۵75px|عبدالله انتظامعبدالله انتظام وزیریتا رسیدن عبدالله انتظام وزیری، حسین قدس نخعی کفالت وزارت امور خارجه را عهده‌دار شد.۲۱ اسفند ۱۳۲۹۶ اردیبهشت ۱۳۳۰حسین علاء (۳۱)75px|باقر کاظمیباقر کاظمی۱۱ اردیبهشت ۱۳۳۰۲۶ تیر ۱۳۳۱محمد مصدق ...75px|علی سهیلیعلی سهیلی۲۷ تیر ۱۳۳۱۳۰ تیر ۱۳۳۱احمد قوام ۴۶حسین نواب۴ مرداد ۱۳۳۱۱۷ مهر ۱۳۳۱محمد مصدق ۴۷75px|حسین فاطمیحسین فاطمی۱۹ مهر ۱۳۳۱۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ...عبدالحسین مفتاح (کفیل)۱ شهریور ۱۳۳۲۲۹ شهریور ۱۳۳۲فضل‌الله زاهدی (۴۵)75px|عبدالله انتظامعبدالله انتظام وزیری۲۹ شهریور ۱۳۳۲۱ اردیبهشت ۱۳۳۳۲ اردیبهشت ۱۳۳۳۱۶ فروردین ۱۳۳۴۱۹ فروردین ۱۳۳۴۳ دی ۱۳۳۴حسین علاء ۴۸علیقلی اردلان۳ دی ۱۳۳۴۲۴ خرداد ۱۳۳۵۲۶ خرداد ۱۳۳۵۱۴ فروردین ۱۳۳۶۲۰ فروردین ۱۳۳۶۲۸ اردیبهشت ۱۳۳۷منوچهر اقبال (۴۲)75px|علی‌اصغر حکمتعلی‌اصغر حکمت۲۰ اردیبهشت ۱۳۳۷۲۰ خرداد ۱۳۳۸ ۴۹75px|جلال عبدهجلال عبده۲۲ خرداد ۱۳۳۸۱۱ مرداد ۱۳۳۸ ۵۰75px|غلامعباس آرامغلامعباس آرام۱۱ مرداد ۱۳۳۸۷ شهریور ۱۳۳۹ ۵۱75px|یدالله عضدییدالله عضدی۹ شهریور ۱۳۳۹۲ اسفند ۱۳۳۹جعفر شریف‌امامی ۵۲75px|حسین قدس نخعیحسین قدس نخعیهنگامی که حسین قدس نخعی در شهریور ۱۳۴۰ برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، همراهی با شاه در اروپا و مسافرت به بیروت برای بر عهده گرفتن ریاست کنفرانس سفرای ایران در خاورمیانه در خارج از کشور است، محمود فروغی کفالت وزارت امور خارجه را بر عهده می‌گیرد.۲۰ اسفند ۱۳۳۹۱۴ اردیبهشت ۱۳۴۰۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰فروردین ۱۳۴۱علی امینی (۵۰)75px|غلامعباس آرامغلامعباس آرام۱۲ فروردین ۱۳۴۱۲۷ تیر ۱۳۴۱۲۸ تیر ۱۳۴۱۲۹ بهمن ۱۳۴۱اسدالله علم۳۰ بهمن ۱۳۴۱۲۹ مهر ۱۳۴۲۳۰ مهر ۱۳۴۲۱۷ اسفند ۱۳۴۲۱۷ اسفند ۱۳۴۲۱۵ آذر ۱۳۴۳حسنعلی منصور۱۵ آذر ۱۳۴۳۶ بهمن ۱۳۴۳در این تاریخ حسنعلی منصور ترور شد.۱۷ بهمن ۱۳۴۳۲۲ دی ۱۳۴۵امیرعباس هویدا ۵۳75px|اردشیر زاهدیاردشیر زاهدی۲۲ دی ۱۳۴۵۲۴ مهر ۱۳۴۶۲۶ مهر ۱۳۴۶۳ آذر ۱۳۴۷۳ آذر ۱۳۴۷۱۲ دی ۱۳۴۹۱۲ دی ۱۳۴۹۲۱ شهریور ۱۳۵۰ ۵۴75px|عباسعلی خلعتبریعباسعلی خلعتبری۲۲ شهریور ۱۳۵۰۷ اردیبهشت ۱۳۵۳۷ اردیبهشت ۱۳۵۳۳۰ شهریور ۱۳۵۴۳۱ شهریور ۱۳۵۴۳ شهریور ۱۳۵۶۳ شهریور ۱۳۵۶۲۵ شهریور ۱۳۵۷جمشید آموزگار ۵۵75px|امیرخسرو افشار قاسملوامیرخسرو افشار قاسملو۲۵ شهریور ۱۳۵۷۱ آذر ۱۳۵۷جعفر شریف‌امامی۱ آذر ۱۳۵۷۱۶ دی ۱۳۵۷غلامرضا ازهاری ۵۶75px|احمد میرفندرسکیاحمد میرفندرسکی۲۶ دی ۱۳۵۷۲۲ بهمن ۱۳۵۷شاپور بختیار

 جمهوری اسلامی 
 شماره نگاره نام آغاز وزارت پایان وزارت رئیس دولت رهبر ۵۷75px|کریم سنجابیکریم سنجابی۲۴ بهمن ۱۳۵۷۲۶ فروردین ۱۳۵۸استعفا داد.مهدی بازرگانسید روح‌الله خمینی ...مهدی بازرگان (سرپرست)۲۶ فروردین ۱۳۵۸۲ اردیبهشت ۱۳۵۸ ...75px|ابراهیم یزدیابراهیم یزدی۲ اردیبهشت ۱۳۵۸۹ اردیبهشت ۱۳۵۸ ۵۸۹ اردیبهشت ۱۳۵۸۱۴ آبان ۱۳۵۸به همراه دیگر اعضای دولت موقت مهدی بازرگان استعفا داد. ...75px|ابوالحسن بنی‌صدرابوالحسن بنی‌صدر (سرپرست)۱۸ آبان ۱۳۵۸این تاریخ مطابق دفتر اسناد نخست‌وزیری است که در کتاب «دولت‌های ایران از میرزا نصرالله خان مشیرالدوله تا میرحسین موسوی» آمده است؛ ولی در صحیفهٔ امام خمینی جلد یازدهم صفحهٔ ۵۹ تاریخ حکم بنی‌صدر ۲۶ آبان ۱۳۵۸ آمده است.۸ آذر ۱۳۵۸شورای انقلاب ۵۹96x96پیکسلصادق قطب‌زاده۸ آذر ۱۳۵۸۱۹ شهریور ۱۳۵۹ ...محمدکریم خداپناهی (سرپرست)شهریور ۱۳۵۹۲۰ اسفند ۱۳۵۹محمدعلی رجایی ...75px|محمدعلی رجاییمحمدعلی رجایی (سرپرست)۲۰ اسفند ۱۳۵۹۱۴ تیر ۱۳۶۰ ۶۰75px|میرحسین موسویمیرحسین موسوی۱۴ تیر ۱۳۶۰۲۶ مرداد ۱۳۶۰۲۶ مرداد ۱۳۶۰۱۲ شهریور ۱۳۶۰محمدجواد باهنر۱۲ شهریور ۱۳۶۰۱۱ آبان ۱۳۶۰محمدرضا مهدوی کنی۱۱ آبان ۱۳۶۰۲۴ آذر ۱۳۶۰میرحسین موسوی ۶۱75px|علی‌اکبر ولایتیعلی‌اکبر ولایتی۲۴ آذر ۱۳۶۰۶ آبان ۱۳۶۴۶ آبان ۱۳۶۴۷ شهریور ۱۳۶۸۷ شهریور ۱۳۶۸۲۹ مرداد ۱۳۷۶اکبر هاشمی رفسنجانیسید علی خامنه‌ای ۶۲75px|کمال خرازیکمال خرازی۲۹ مرداد ۱۳۷۶۲ شهریور ۱۳۸۴سید محمد خاتمی ۶۳75px|منوچهر متکیمنوچهر متکی۲ شهریور ۱۳۸۴۲۲ آذر ۱۳۸۹محمود احمدی‌نژاد۶۴75px|علی‌اکبر صالحیعلی‌اکبر صالحی۲۲ آذر ۱۳۸۹ (سرپرست)۱۰ بهمن ۱۳۸۹۱۰ بهمن ۱۳۸۹۲۴ مرداد ۱۳۹۲ ۶۵75px|محمدجواد ظریفمحمدجواد ظریف۲۴ مرداد ۱۳۹۲۳ شهریور ۱۴۰۰حسن روحانی ۶۶75px|حسین امیرعبداللهیانحسین امیرعبداللهیان۳ شهریور ۱۴۰۰۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳سید ابراهیم رئیسی...75px|علی باقری کنیعلی باقری کنی (سرپرست)۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۳۳۱ مرداد ۱۴۰۳محمد مخبر (سرپرست) ۶۷99x99پیکسل|سید عباس عراقچیسید عباس عراقچی۳۱ مرداد ۱۴۰۳متصدیمسعود پزشکیان

 پانویس 

 منابع 

 نرم‌افزار تبدیل تقویم‌های هجری قمری، هجری خورشیدی و میلادی به یکدیگر، وبگاه مهران رجایی
 

 بخش پیش از مشروطه 
 
 اعتمادالسلطنه، محمدحسن. روزنامهٔ خاطرات اعتمادالسلطنه وزیر انطباعات در اواخر دورهٔ ناصری. تهران:انتشارات امیرکبیر، ۱۳۴۵.
 
 اقبال آشتیانی، عباس. تاریخ مفصل ایران از صدر اسلام تا انقراض قاجاریه. تهران:انتشارات خیام، تاریخ چاپ نامشخص.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 بخش پس از مشروطه 
 
 
 
 
 
 

 
امور خارجه
ایران