لهجه اراکی

گویش اراکی یکی از گویش‌های فارسی باختری است که در کلان‌شهر اراک و حومه آن صحبت می‌شود. در شهر اراک و حومه آن این لهجه را به‌صورت کمرنگ‌تر و در روستاهای اطراف به صورت غلیظ‌تر می‌توان مشاهده کرد. پیش از پیدایش شهر اراک گویش‌های متفاوتی در منطقه وجود داشت، اما با مهاجرت گروه‌های مختلف و ساکنان آن‌ها در شهر ترکیب خاصی از لهجه‌های گوناگون به‌وجود آمد که امروزه به نام لهجه اراکی شناخته می‌شود. در لهجه اراکی بسیاری واژه‌ها از زبان تاتی نیز وارد شده‌است، این لهجه در شهر اراک رو به نابودی است و مردم به خصوص جوانان فارسی را بدون لهجه یا کتابی سخن می‌گویند.

 آواشناسی 
یکی از ویژگی‌های بارز گویش اراکی که آن را از لهجه معیار فارسی متمایز کرده، تبدیل، تخفیف و قلب شدن حروف است. در زیر برخی از تفاوت‌های آوایی حروف در لهجه اراکی نشان داده شده‌است.

(نکته:در برخی مناطق استان مرکزی ممکن است آوا ها کمی تفاوت داشته باشند)
 نوع تغییر از شکل اصلی آوا به شکل تغییر یافته آوا مثال در زبان فارسی معیارمثال در لهجه اراکیتخفیف منمُمن رفتممُ رفتُمتخفیف تو هستیتُنیمحمد تو هستی؟مَمَد تُنی؟تبدیلوا؟وُی!وا؟ اصلاً به قیافش نمی خورهوُی! اصً بِشِش نَمیاتخفیف دهاندُندهانم سوختدُنُم سُختاتبدیل چه چیزی چیشیچه چیزی می‌گویی؟چیشی می گی؟تبدیل آب اِوُ آب بخور اِوُ بَخُور، اِوُ باخُورتبدیل نشتستننِشتن بیا بنشین اینجابیا بَنیش اینجو، بیا بِنیش اینجو کاهش نِمی ناما، نَمنمی‌توانمنَمتونُمنمی‌خواهمناماخام قلب ب واوشبشُوتبتُو

 لغت‌شناسی 
در لهجه اراکی همانند لهجه‌های دیگر گاهی جایگزینی برای بعضی از لغت‌های رایج در فارسی معیار آورده شده‌است.
(نکته:در برخی مناطق استان مرکزی ممکن است کلمات کمی تفاوت داشته باشند)
+ برخی لغات لهجه اراکی فارسی معیارلهجه اراکی گنجشکمَلوچ ، مَلیچَک نفر آخرقاق ملاقهچُمچه بیرون صحرا کلاغقِلاقشوهر خواهریَزنه پدر زنخُسورهدو زانو نشستن (چمباتمه)چُتُلینوعی بیماریآتیشِکفرد مبتلا به‌آتیشِک که به‌صورت فحش نیز به‌کار می‌رودآتیشِکی نردباننَردیونداسدَسغاله ناودانسولدری وری مَلِه‌موتیسوسک صحرایی با بال‌های براق سوسوله برغیرودل (بیماری) چالمه و سقل سردکسی را روی کول گذاشتن قَلَن قوشون گرفتنعجیب و غریب (تافته جدا بافته) بِلا عجایبیزشت بَسّاختکسی که تازه با چیزی آشنا شده (ندیده)نِیده بِیدهمحتاج تامارزپرتاب کنقو دیفرداصُباپس فردا صُبا صبحنیشگون چَنگولهمسخره کردن لیچار کردنهنوز هَنیضربه ای که با نوک پا نواخته می‌شودتوک لقّهچوب کوچک (حدوداً به ضخامت چوب کبریت) و کوتاه چولّهبا کنار مشت به کسی زدن (آرام)سوقولمه
 شعری به لهجه اراکی 
شعر زیر نمونه‌ای از اشعار محلی است که به لهجه اراکی سروده شده‌است.

 ضرب‌المثل اراکی 
+ برخی ضرب‌المثل‌های اراکی ضرب‌المثل اراکیمعنی و مفهوممیونِ میونجی آروسی (عروسی) آم (عمو) گُرجی به کسی که کاری را بدون در نظر گرفتن موقعیت مناسب انجام بدهد می‌گویند.اَ غورباقَه خُو بلبل عمل نَمیاهر کس به شکل خانواده ای که در آن بزرگ شده در می‌آید.

 منابع 

رده:لهجه‌های زبان فارسی