مجموعه بناهای چهل اختران

مجموعه بناهای چهل اختران یک مجموعهٔ آرامگاهی تاریخی در شهر قم، در خیابان آذر و محلهٔ چهل اختران، است که شماری از امامزادگان و سادات در آن به خاک سپرده شده‌اند. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 مدفونان 
هستهٔ این مجموعه بر مزار موسی مبرقع (درگذشتهٔ ۲۹۶ هجری قمری)، فرزند امام جواد و برادر کوچک‌تر امام هادی، شکل گرفته‌است؛ او در خانهٔ خود به خاک سپرده شد و همان خانه بعدها به بقعهٔ چهل اختران بدل گشت. در کنار او فرزندانش محمد و زینب و شماری از سادات، از جمله شاهزاده زید از نوادگان امام سجاد، دفن شده‌اند. بنا بر کتاب تاریخ قم تا هنگام نگارش آن (۳۷۸ هجری قمری) چهارده تن از سادات رضوی در این بقعه به خاک سپرده شده بودند، و بنا بر سنت محلی شمار مدفونان آن را چهل زن و چهل مرد و بیست‌وپنج کودک (روی‌هم ۱۰۵ تن) دانسته‌اند.

 معماری 
بنای کنونی مجموعه به چند دوره تعلق دارد. بنا بر برخی گزارش‌ها، ساختمان اصلی در میانهٔ سدهٔ دهم هجری قمری به فرمان شاه تهماسب یکم صفوی برپا شده‌است؛ اما برخی منابع هستهٔ آن را به دوره‌های ایلخانی و تیموری (سده‌های هشتم و نهم) بازمی‌گردانند. بناها آجری‌اند و گنبدهای گوناگونی، از جمله گنبدی کاشی‌کاری‌شده با نقش ستاره، بر بقعه‌ها جای دارد.

از بناهای درون مجموعه، بقعهٔ امامزاده زید است که هستهٔ آن به سدهٔ هفتم، ایوانش به سدهٔ نهم و گنبدش به سدهٔ دهم هجری بازمی‌گردد؛ در ایوان خاوری این بقعه کتیبه‌ای گچ‌بری‌شده و زیبا به تاریخ ۸۴۷ هجری قمری دیده می‌شود.

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 
 موسی مبرقع
 مسجد چهل اختران
 امامزاده علی بن جعفر
 حرم فاطمه معصومه
 فهرست آثار ملی ایران
 سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

 منابع 

رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان قم
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در قم
رده:آرامگاه‌های شهرستان قم