رقیه چهره‌آزاد

رقیه فخرالملوک توکلی (۱۲۸۶ – ۱۰ دی ۱۳۷۳) که با نام رقیه چهره‌آزاد‌ شناخته می‌شود، بازیگر ایرانی بود. او به «مادر سینمای ایران» شهرت داشت. چهره‌آزاد برای بازی در فیلم مادر (۱۳۶۸) سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن را دریافت کرد. او مسن‌ترین بازیگری است که برنده این جایزه شده‌ است.

وی همچنین مادربزرگ افسانه چهره‌آزاد است.

 زندگی حرفه‌ای 
از همان کودکی به بازیگری علاقه داشت تا جایی که در سنین کودکی برای فامیل و آشنا نمایش اجرا می‌کرد، وقتی ۱۹ ساله شد و دیپلمش را گرفت توانست به گروه تئاتر حرفه‌ای جامعه باربد که زیر نظر اسماعیل مهرتاش بود، بپیوندد. با تأسیس جامعه باربد در سال ۱۳۰۵ همکاری با مهرتاش، رفیع حالتی، علی دریابیگی، هوشنگ بهشتی و قنبری را آغاز کرد. با تأسیس تئاتر نکیسا در سال ۱۳۰۹ با محمود ظهرالدینی، حسین خیرخواه، علی‌اصغر گرمسیری، بهرامی، اتحادیه، مریم نوری، مهین دفتری و صبری کارش را ادامه داد در ۲۴ سالگی برای اولین بار روی صحنه رفت و تئاتر را با نمایش تأثیر زن در جامعه آغاز کرد. سال ۱۳۴۴ در نمایش پهلوان اکبر می‌میرد در تالار بیست‌وپنج شهریور نقش مادر را بازی کرد.

او در مصاحبه‌ای عنوان کرده است که از آنجا که اولین زن ایرانی بوده است که بر صحنهٔ تئاتر حجاب برداشته است، نام‌ خانوادگی «چهره‌آزاد» را برای خود انتخاب کرده است.مجله اطلاعات هفتگی، آذر ١٣٣۶

چهره‌آزاد در سال ۱۳۴۱ از انجمن دوستداران تئاتر، به مناسبت روز جهانی تئاتر، دیپلم افتخار گرفت. همچنین برای بازی در فیلم مادر، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن در ۸۱ سالگی و هشتمین دوره جشنواره فیلم فجر به وی اعطا شد. در آن زمان او مسن‌ترین بازیگری بود که برندهٔ این جایزه شده است. وی در طول حیات هنری خود در آثار مختلفی بازی کرده است که از آنها می‌توان به طوفان زندگی، سوته‌دلان، دستکش سفید، پریچهر، ارثیه، مادر، عروس، دلشدگان، الو! الو! من جوجوام و تهران روزگار نو اشاره کرد. چهره‌آزاد همچنین در مجموعه‌هایی تلویزیونی همچون آرایشگاه زیبا، هزاردستان و مزد ترس به ایفای نقش پرداخته است.https://www.mizanonline.com/fa/news/382134/رقیه-چهره-آزاد-مسن‌ترین-بازیگری-که-به-سیمرغ-رسید-عکس

هنگام درگذشت چهره‌آزاد؛ روزنامه‌ها، نقل قولی از نقش غلامرضا‌ در فیلم‌ مادر (با بازی اکبر عبدی) را در تیتر خود نوشتند: «مادر مرد. از بس که جان ندارد.»

 فیلم‌شناسی 
 سینما 
 طوفان زندگی (۱۳۲۷)
 دستکش سفید (۱۳۳۰)
 پریچهر (۱۳۳۰)
 سایه (۱۳۳۸)
 آقا جنی شده (۱۳۳۸)
 عروسک پشت پرده (۱۳۳۹)
 بچه‌ننه (۱۳۳۹)
 کی به کیه؟ (۱۳۳۹)
 دختر همسایه (۱۳۴۰)
 آهنگ دهکده (۱۳۴۰)
 علی واکسی (۱۳۴۰)
 دخترها اینطور دوست دارند (۱۳۴۱)
 طلای سفید (۱۳۴۱)
 نصیب و قسمت (۱۳۴۱)
 ساحل دور نیست (۱۳۴۱)
 مسافری از بهشت (۱۳۴۲)
 عروس فرنگی (۱۳۴۳)
 دختر ولگرد (۱۳۴۳)
 مرخصی اجباری (۱۳۴۴)
 آقای هالو (۱۳۴۹)
 شاهنامه آخرش خوشه(اکران نشده) (۱۳۴۵)
 رگبار (۱۳۵۱)
 سوته‌دلان (۱۳۵۶)
 زنده‌باد… (۱۳۵۹)
 ارثیه (۱۳۶۷)
 مادر (۱۳۶۸)
 راز کوکب (۱۳۶۸)
 عروس (۱۳۶۹)
 سکوت (۱۳۶۹)
 عشق من شهر من (۱۳۷۰)
 دلشدگان (۱۳۷۰)
 آنها هیچ‌کس را دوست ندارند (۱۳۷۲)
 سه مرد عامی (۱۳۷۲)
 الو! الو! من جوجوام! (۱۳۷۳)
 زمین آسمانی (۱۳۷۳)
 طهران روزگار نو (۱۳۷۸)

 تلویزیون 
 سال نام سمت کارگردان توضیحات۱۳۷۰–۱۳۷۴ این خانه دور است بازیگر بیژن بیرنگمسعود رسام ۱۳۷۲ خانواده حمزه‌علی خان بازیگر محمدباقر خسروی شبکه ۱ ۱۳۷۱ مزد ترس بازیگر حمید تمجیدی شبکه ۲ ۱۳۷۰ آهنگ پنهانماهنامهٔ سینمایی فیلم، سال نهم، شمارهٔ ۱۱۷، صفحهٔ ۳۲، دی‌ماه ۱۳۷۰ بازیگر ایرج کریمی شبکه ۲ ۱۳۷۰ مش‌خیرالله صندوقچه اسرار بازیگر داریوش مؤدبیانحسین فردرو بازی در اپیزود «شتر و پنبه دانه» ۱۳۶۹ آرایشگاه زیبا بازیگر مرضیه برومند شبکه ۲ ۱۳۵۸–۱۳۶۶ هزاردستان بازیگر علی حاتمی ۱۳۵۷مجموعه تلویزیونی دیوان بلخبازیگرمنصور پورمندنمایش داده نشد ۱۳۵۶ مستنطق بازیگر عباس جوانمردشاپور قریب نمایش داده نشد ۱۳۵۵ مرد اول بازیگر پرویز کاردان ۱۳۵۴ تخت ابوالنصر بازیگر مرتضی علوی ۱۳۵۳ تله‌تئاتر «عشاق و بقیه غریبه‌ها» بازیگر حسین پرورش کارگردان تلویزیونی: «فرانک دولت‌شاهی»نویسندگان: «رنه تیلور» و «جوزف بولونیا»
بندانگشتی|200px|آرامگاه چهره‌آزاد

 جوایز 
 سال جشنواره رده اثر نتیجه ۱۳۶۸ هشتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر بهترین بازیگر نقش اول زن مادر 

 جستارهای وابسته 
 فهرست به‌خاک‌سپردگان قطعه هنرمندان بهشت زهرا

 پانویس 

 منابع 
 فرهنگ سریال‌های تلویزیونی ایران از آغاز تا امروز؛ ماهنامه سینمایی فیلم، شماره ۲۴۵، ۱۵ آذر ۱۳۷۸

 پیوند به بیرون 
 
 
 مصاحبه شفیقه نیک‌نفس با رقیه چهره‌آزاد، آرشیو تاریخ شفاهی کتابخانه ملی ایران

رده:اهالی تهران
رده:بازیگران تئاتر زن اهل ایران
رده:بازیگران زن اهل ایران
رده:بازیگران زن اهل تهران
رده:بازیگران زن تلویزیونی اهل ایران
رده:بازیگران زن فیلم اهل ایران
رده:برندگان سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن
رده:خاک‌سپاری‌ها در قطعه هنرمندان بهشت زهرا
رده:درگذشتگان ۱۳۷۳
رده:زادگان ۱۲۸۶