قلعه رواتسر

قلعه رواتسر[باج‌گیران] مربوط به سدهٔ ۶ و ۷ ه.ق است و در شهرستان سواد کوه، بخش مرکزی، روستای دوآب تنگه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۵۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 نام‌ها
این اثر در فهرست آثار ملی ایران با نام «رواتسر» ثبت شده‌است، اما در منابع تاریخی، سفرنامه‌ها و روایت‌های محلی با نام‌هایی مانند «قلعه باج‌گیران» و «قلعه دیو سفید» نیز شناخته می‌شود. این تفاوت در نام‌گذاری ناشی از اختلاف میان ثبت رسمی و کاربرد محلی است.

نام محلی= قلعۀ باج‌گیران:

شاید به خاطر جایگاه راهبردی‌اش در آغاز راه تبرستان به کومش(سمنان امروزی) و استقرار راهزنان در این تنگه به این نام خوانده شده است. البته یک خاندان هم به نام باج‌گیران تا همین چند سده پیش در این منطقه حضور داشتند، که می‌تواند ریشۀ این نامگذاری باشد.

نام تاریخی= قلعۀ دیوِسفید:
 
این نام یادآور غار دیوسفید است که این قلعه دروازۀ ورود به عرصۀ و راه دسترسی آن بوده است. امروزه این غار با نام تاریخی‌اش غار-دژ اسپهبد خورشید/طاق/اسپهبدان خوانده می‌شود. 

نام ثبتی= قلعۀ روات‌سَر:

نام روات سر از ربات/رباط + سر
به معنی محل رباط/اتراق‌گاه/کارونسرا است. شاید بومیان بقایای این قلعه را به دلیل جایگاه راهبردی‌اش، به عنوان یک رباط پنداشته بودند.

 پیشینه
منوچهر ستوده در کتاب «از آستارا تا استارباد؛ جلد چهارم» از آن به عنوان قلعه‌ای قدیمی بر سر پوزۀ دوآب نام می‌بَرد و به نقل از کتاب «طرائق الحقایق»، آورده است: «حاجی زین العابدین شیروانی در رجب سال 1315 ه. ق. این قلعه را دیده و می‌نویسد: یک فرسنگی کاروانسرای شاه عباسی، سر سه راهی که یک راه آن به شامرزا (شهمیرزاد) می‌رود، قلعه دیو سفید است». قلعه‌هایی که در این صفحات است و روی هم‌رفته تعداد آنها زیاد است، اغلب به خاندان دیو منسوب هستند. علت آنستکه آخرین بار این قلعه‌ها در دست این خاندان بوده که به امر شاه عباس برافتاده‌اند وگرنه ساختمان این قلعه‌ها به دوران قبل از اسلام می‌رسد. احتمال می‌رود این قلعه از قلعه‌های ارتباطی «عایشه گرگیلی دز» یا « غار اسپهبد خورشید» بوده است. 
 تهدیدات معدن کاری بر عرصه و حرایم قلعه باج‌گیران
قلعه باجگیران (که در برخی منابع محلی با نام «دژ دیوسفید» نیز شناخته می‌شود) از محوطه‌های تاریخی منطقه سوادکوه در نزدیکی تنگه کولا در مسیر پل‌سفید به مناطق کوهستانی البرز مرکزی است. در برخی گزارش‌های رسانه‌ای، از جمله خبرگزاری مهر، به آسیب‌های ناشی از فعالیت‌های معدنی در محدوده غار-دژ اسپهبد خورشید و محوطه‌های مرتبط با آن در این منطقه همچون قلعه باج‌گیران، غار-دژ کیلی[تاق فرامرز] و غار-دژ کیجاکرچال اشاره شده‌است که این موضوع نگرانی‌هایی را درباره وضعیت حفاظتی آثار تاریخی پیرامون تنگه کولا ایجاد کرده‌است.
 جستارهای وابسته 
 فهرست آثار ملی ایران
 سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

 غار اسپهبد خورشید
 دربند کولا
 قلعه کنگلو
 سامان توفیق
 منابع 

رده:قلعه‌های تاریخی شهرستان سوادکوه