عبدالله حائری

عبدالله حائری مازندرانی (رحمت‌علیشاه) (زادهٔ کربلا ۱۲۴۱ خورشیدی – درگذشتهٔ در ۲۸ ذی‌الحجه سال ۱۳۵۶ قمری) از مشایخ کبار سلسلهٔ نعمت‌اللهی گنابادی بود.#گفتارهای_عرفانی حضرت آقای #مجذوبعلیشاه
جلد چهارم - قسمت ۷۷ (صفحه ۳)

آقای حاج‌شیخ‌عبدالله حائری مرحوم پدر ایشان، اصلاً مشهور بود به قبله در نجف، هندوستان و اینها. خیلی هندی‌ها مواظب ایشان بودند. حاج میرزا زین‌العابدینِ قبله می‌گفتند. آقای سلطان‌علیشاه در سفرهایی که به عتبات می‌رفتند، ایشان در کربلا بودند، آقای سلطان‌‌علیشاه به دیدن قبله حاج زین‌العابدین می‌روند. حاج زین‌العابدین هم چهار تا پسر داشت. حاج شیخ عبدالله کوچکترینشان بود. آنهای دیگر ابن‌الشیخ (که شنیده‌اید، پدر این تجدّدها و آقای رهنما) آن شیخ‌العراقین. هر سه، چهار نفرشان هم مستقلاً در آنجا مجتهدین به نامی بودند. آقای سلطان‌علیشاه می‌روند فرزندان ایشان هم به احترام پدرشان می‌آیند در مجلس می‌نشینند، آقای حاج‌شیخ‌عبدالله نمی‌آید، موافق نبوده. بعد حالا چطور شده، به‌هرجهت ایشان می‌پرسند که برادر دیگری دارید؟ کجاست؟ بگویید بیاید مرا ببیند. اینها می‌روند عقب حاج‌شیخ‌عبدالله، شاید هم حاج‌شیخ‌‌عبدالله با اکراه می‌آیند، امّا وقتی می‌آیند، وقتی آقای سلطان‌علیشاه خداحافظی می‌کنند بروند، آقای حاج‌شیخ‌عبدالله هم دنبالشان می‌روند. مشرّف می‌شوند بعد هم به فاصلۀ کوتاهی اجازۀ شیخی می‌گیرند، با لقب رحمت‌علی. 
فقرای تهران می‌نویسند از آقای سلطان‌علیشاه اجازه بگیرند که اجازه می‌دهید ما سه، چهار نفری یک منزلی بخریم برای آقای حاج‌شیخ‌ عبدالله که در کربلا هستند، ایشان بیایند مقیم تهران بشوند؟ آقای سلطان‌علیشاه هم اجازه می‌دهند. ایشان می‌آیند تهران. آنوقت آن ترجیع‌بندی که دارند خیلی جالب است. آقای حاج‌شیخ‌ عبدالله خودش مجتهد مسلّم بوده، می‌گوید:

کاش هرگز نبودی سوادم
کس الفبا نمی‌داد یادم
کز سواد است این کبر و بادم
ناله‌ها می‌کنم با مرادم
تا سیاهی ز دل برزدایم

گند ملّاییم بود در سر
عُجب داناییم حُجب اکبر
[مستی هستی از هر دو بدتر
پاک بنموده این جمله یکسر]
[دست آن مرشد رهنمایم]
یادم رفته ولی هم در نابغۀ علم و عرفان است و هم به نظرم در یادنامۀ صالح باشد. خیلی به‌اصطلاح ترجیع‌بند جالبی است. آن آخوندهایی که درویش شدند، آنهایی که درسِ ظاهری هم خواندند که درویش شوند.
یکی دیگرشان آقای محبوبعلی سمنانی است، غیر از آقای نجفی. محبوبعلی سمنانی هم مرتباً به فقرا بد می‌گفتند، فقرا به حاج‌شیخ‌‌عبدالله ‌گفتند این آقا خیلی ما را اذیّت می‌کند، اجازه می‌دهید یک شب بگیریم و خلاصه کتکش بزنیم؟ آقای حاج‌شیخ‌‌عبدالله فرمودند: نه! مبادا کسی توهین‌آمیز با ایشان برخورد کند. بعد خدمت خود آقای حاج‌شیخ‌عبدالله رسیدند این است که:

هیچ کافر را به خواری منگرید
چون مسلمان مردنش باشد امید

حالا خیلی از اینها خیلی باارزشند. از بین همان، ناصرالدین‌شاه که گفت اَنعامی چند، از بین همان اَنعام، ناصرالدین‌شاه است.
ملاقات حاج شيخ عبدالله حائری و رضاشاه (۱) (صفحه ۵)
 به مناسبت ۲۸ ذی الحجه، سالگرد رحلت جناب آقای حاج شیخ عبدالله حائری «رحمت‌علیشاه»
 برگرفته از فصل‌نامه "عرفان ایران" شماره ۱۱ 

در حرم عبدالعظيم جمعيت از زن و مرد موج مي‌زد و اصلاً جای حركت نبود و ملا هم به جای اينكه جواب درستی به من بدهد, باز گفت: غنی و ثروتمند نمي‌باشم ليكن استغناء طبع دارم. هرچه به او اصرار مي‌كردم چيزی از من بخواهد باز در جواب مي‌گفت: استغناء دارم.
اصرار من ادامه داشت. حتی يک بار ناراحت شدم و بلندتر از حد معمول صحبت كردم ولی او خونسردی خود را حفظ كرد و جواب من را طی دو كلمه مي‌داد و اظهار مي‌داشت: استغناء طبع دارم. من نمي‌دانستم معنی استغناء چيست و اينكه مي‌گويد استغناء طبع دارم دربارۀ چه موضوعی و چه مسأله‌ای مي‌باشد و آيا قادر به انجام هركاری مي‌باشد كه احتياجی به من ندارد و يا مهمتر از پول و ثروت صاحب قدرت ديگری است كه او را حتی از پادشاه مملكت بی‌نياز ساخته است و به همين جهت جواب رد به درخواستهای پی‌درپی شاه مي‌دهد.
وقتی ديدم همچنان سختی نشان مي‌دهد, گفتم: در اين صورت اقلاً در تهران مرتباً يكديگر را ملاقات نماييم چون من شيفته شما شده‌ام و به درک فيض از محضر شما علاقه دارم و مي‌خواهم بهتر با شما حشر پيدا كنم. شايد از اين حشر استفاده‌های زيادی برای اداره امور مملكت بنمايم.(۲) وقتی به چهره او نظر افكندم ديدم به شدت ناراحت مي‌باشد و درحالی كه تقاضا مي‌كرد گفت: اگر از ملاقاتهای متوالی صرفنظر فرماييد همان اجر من خواهد بود.
چون ساعت از نه بامداد مي‌گذشت و حرم نيز بسيار شلوغ شده بود, قصد ترک او را نمودم. برخاستم و از او خداحافظی كردم. محبّت نمود و تا محل كفشداری از من بدرقه كرد. در طول راه حضرت عبدالعظيم در تهران مدام در فكر اين كلمه استغناء بودم و حال بعد از چند سال از شما پرسيدم استغناء چه معنی مي‌دهد و چرا آن روز ملای مزبور اين كلمه را پی‌درپی استعمال مي‌نمود.
در اين وقت رضاشاه لحظه‌ای سكوت نمود و بعد روی خود را به حاضرين نموده و اظهار داشت: اين ملا يک مرد به تمام معنی درويش مي‌باشد. او هم اكنون در قيد حيات مي‌باشد. او حاج شيخ عبداالله حائری مازندرانی مي‌باشد. او همشهری من هم محسوب مي‌شود. او برخلاف ساير دراويش كه به تمام زشتيها و بديهای اخلاقی آلوده بوده و به هيچ‌وجه در فكر تزكيه نفس نمي‌باشند, به تمام معنی زاهد و متقی و پرهيزكار مي‌باشد. ساير دراويش مرتباً زمزمه مي‌كنند و اوراد مي‌خوانند و مولا را صدا مي‌زنند تا اشخاص را فريب بدهند، ولی شيخ عبداالله حائری درواقع نمونۀ كامل يک درويش واقعی می‌باشد و بدون اينكه اسم مولا علی را به زبان آورد خود را بی‌نياز قلمداد مي‌كند و به مال دنيا به قدری بی‌اعتناء مي‌شود كه چندين‌بار كلمه استغناء را به زبان می‌آورد...
باز رضاشاه سكوت كرد و پس از چند لحظه مجدداً به سخن پرداخت و خاطرات كوتاهی از طرز رفتار و كردار و اعمال بعضی ديگر از دراويش حكايت نمود و به شدت از آنها انتقاد كرد و كشكول و تبرزين را بهانه برای دريافت پول و گول زدن مردم جلوه داد و نتيجه گرفت مانند اين ملا كه در طول زندگی خود فقط يکبار با چنين شخصی و صاحب چنين افكاری و چنين رفتاری برخورد نمودم شايد در تمام ايران به اندازه انگشتان دست وجود نداشته باشد و البته همگی آنها شناخته شده نمی‌باشند و گوشه‌گير مي‌باشند و از تظاهر خودداری مي‌كنند و اهل جنجال نمی‌باشند و دنبال عبادت و دينداری خود بوده و مخفيانه و دور از چشم سايرين به دستگيری از بينوايان و رفع حاجت مستمندان مي‌پردازند.
رضاشاه وقتی به اينجا رسيد ساكت شد و جلسه شرفيابی آن روز پس از خاتمه شرح خاطرات تاريخی و هيجان‌انگيز شاه قبل از ساعت مقرّر پايان يافت و به خاطر دارم همان روز از قصر سلطنتی عازم منزل آقا شيخ عبداالله حائری شدم. سالها بود به او اخلاص و عقيده فراوان داشتم. آن روز حاج شيخ عبداالله حائری در منزل نبود. چند روز بعد موفق شدم خدمت آقا شيخ عبداالله حائری برسم و جريان شرفيابی را برای او تعريف نمايم. شيخ عبداالله حائری به دقت مضمون بيانات اعلی‌حضرت رضاشاه را كه برای هشت نفر از مصاحبين خود تعريف كرده بود شنيد و وقتی من جمله آخر صحبتهای شاه را بازگو نمودم, شیخ حائری با همان استغناء طبعی كه هميشه داشت فرمودند: بلی صحيح است.

 خبرگزاری #مهرتابنده

 تلگرام:

t.me/MehrTabandeh

 زندگی‌نامه 
نامش عبدالله و پدرش زین‌العابدین حائری مازندرانی، از مراجع بزرگ کربلا، بود. در سال ۱۲۸۴ (قمری) متولد شد و آخرین فرزند پدرش بود. در نزد پدرش و چندتن دیگر از علمای بزرگ عراق تحصیل کرد و در سن بیست سالگی از پدرش اجازه اجتهاد گرفت. در سال ۱۳۰۵ (قمری) در کربلا برای نخستین بار با سلطان‌علیشاه گنابادی که از مکه به کربلا آمده بود ملاقات کرد و مجذوب و سرسپرده او شد؛ ولی به محض آنکه این امر آشکار گشت، برادرش حسین حائری او را با ضرب و شتم از کربلا راند و در برابر مردم از خود طرد کرد. در سال ۱۳۱۱ (قمری) از طرف سلطان‌علیشاه مأذون در اخذ بیعت ولایتی شد و به رحمت‌علی ملقب گردید. او خدمات زیادی برای سلسله نعمت‌اللهی انجام داد که از آن جمله یافتن فرزند گمشده سلطان‌علیشاه که پس از پدرش قطب بعدی سلسله شد، و بازگرداندن او به بیدخت بود. در دوران ۱۰ سالهٔ قطبیت ملاعلی گنابادی نورعلیشاه ثانی، اجازهٔ شیخیت او تمدید و به رحمت‌علیشاه ملقب شد. رحمت‌علیشاه در سفر آخر نورعلیشاه ثانی در کاشان همراه او بود و پس از مسموم شدن قطب، او را به شهرری منتقل کرد و به خاک سپرد. پس از رحلت نورعلیشاه با جانشین او محمّدحسن گنابادی صالح‌علیشاه تجدید بیعت کرد و از طرف او نیز مأذون در شیخیت شد. در سال ۱۳۵۶ قمری (۱۳۱۶ خورشیدی) در تهران بدرود حیات گفت و در حرم شاه عبدالعظیم حسنی و در مقبره‌ای که سعادت‌علیشاه و نورعلیشاه ثانی مدفون بودند دفن شد.قاسمی، ابوالفضل. خاندان آیت‌الله‌زاده مازندرانی. مجله وحید، شماره ۲۴۲، صص۷–۸

فضلا و استادان بسیاری مثل استاد بدیع‌الزمان فروزانفر در خدمتش تلمّذ می‌کردند و کسب فیض می‌نمودند، فروزانفر در مقدّمه فیه مافیه مصَحَّح خود از او چنین یاد می‌کند: «درین میان آن معدن ظرافت و کان ملاحت حاج شیخ عبدالله حائری که پیوسته‌اش به مدد تشویق در کار می‌آورد، در اواخر سال ۱۳۱۶ رخت به سرای جاوید افکند. جانش غریق رحمت است؛ یا ربّ غرقه‌تر باد.فیه مافیه، تصحیح و مقدّمه بدیع‌الزمان فروزانفر، مقدّمه، صفحه ج/»عرفان ایران، شماره 11، گردآوری و تدوین دکتر سید مصطفی آزمایش، انتشارات حقیقت، تهران: زمستان 1380. صفحه 77. /»

رحمت‌علیشاه با رضاشاه رابطه بسیار صمیمی داشت، به نحوی که رضاشاه در دوران پادشاهی به ملاقات او می‌رفت و به توصیه‌های او عمل می‌کرد. با توصیه او رضاشاه حکم اعدام زین‌العابدین رهنما را به تبعید تقلیل داد. فرزندش هادی حائری و بدیع‌الزمان فروزانفر از شاگردان معروف او بودند.
وی به‌همراه سید نصرالله اخوی، محمدکاظم عصار، علی‌بابا فیروزکوهی، سید محمد فاطمی قمی و منصور السلطنه قانون حقوق مدنی ایران را در زمان پهلوی اول نگاشت.

عبدالحسین اورنگ ملقب به شیخ‌الملک، نماینده ادوار مجلس شورای ملی در خاطرات خود به نقل از رضاشاه نقل کرده‌است که عبدالله حائری فرزند زین‌العابدین حائری مازندرانی در مدت اقامت رضاخان در سلطان‌آباد اراک به او گفته‌است: «روزی تو سلطان مقتدر این مملکت خواهی شد و آن روز شفقت و محبت به خلق خدا را از شما می‌خواهم.»

 آثار 
عبدالله حائری (رحمت علیشاه) چندین کتاب عرفانی از جمله فیه مافیه مولوی، رساله کنزالحقائق از شیخ محمود شبستری، زادالمسافرین اثر میرحسینی هروی (کنزالحقائق و زادالمسافرین را در یک مجلّد) و سبحةالأبرار جامی را برای اوّلین بار تصحیح و با مقدّمهٔ خویش در سال ۱۳۵۳ قمری مطابق ۱۳۱۳ خورشیدی به چاپ رسانید.عرفان ایران، شماره 11، گردآوری و تدوین دکتر سید مصطفی آزمایش، انتشارات حقیقت، تهران: زمستان 1380. صص 77-76 (به انضمام پاورقی).

 پیوند به بیرون 
 خاطراتی از حاج شیخ عبدالله حائری رحمت‌علیشاه و خاندان حائری در مصاحبه افسانه نجم‌آبادی با پوری سلطانی، دنیای زنان در عصر قاجار

 منابع 

رده:اهالی بابل (مازندران)
حائری، عبدالله
رده:درگذشتگان ۱۳۱۶
رده:زادگان ۱۲۴۱
رده:دراویش گنابادی
رده:سلسله نعمت‌اللهی سلطان‌علی‌شاهی (گنابادی)