گویش بوشهری

گویش‌های بوشهری یکی از گروه گویش‌های جنوب غربی ایران است و به همراه گویش‌های تنگستانی، دشتستانی، دشتی، بردستانی و جمی گروه گویش‌های بوشهری را تشکیل می‌دهد.http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=ir این گویش‌ها دنباله گونه‌های مختلف زبان فارسی می‌باشند که در جنوب ایران تکامل یافتند.Southern Persian (Dialect: Bushehri), Glottolog, Glottolog

این گویش‌‌ها، شباهت‌های زیادی با گویش بندرعباس و نیز گویش‌های شوشتری، دزفولی، لری، لهجه کازرونی، گویش ماهشهری و لهجه آبادانی دارند. این گویش‌ها عبارتند از گویش بوشهری مرکزی (رایج فقط در شهرستان بوشهر)، آبدانی (مربوط به منطقهٔ آبدان و پیرامون)، بردستانی (مربوط به بردستان، بندر دیر و پیرامون) و دشتیانی (بندر دیر و پیرامون) کنگانی، جمی، تنگستانی، دشتی است. لهجه‌ها در روستاها بیشتر از شهرها متنوع هستند.گویش بردستانی. مرصع صیادی و میثم زنده بودی

در گویش بوشهری، استفاده ازعبارت‌های انگلیسی رایج است علتش هم حضور به‌طور تقریبی ۱۸۰ ساله انگلیسی‌ها از ۱۷۶۳م در این منطقه بوده است.

 گویش‌های استان 
گویش در استان بوشهر به دو بخش تقسیم شمالی و جنوبی تقسیم می‌شود. گویش جنوبی شامل گویش شهرستانهای تنگستان، دشتی، کنگان، عسلویه، جم و دیر می‌باشد. خود شهر بوشهر هم گویشی ویژه و همسو با گویش تنگستان دارد.http://gardeshgariiran.ir/گویش-محلی-بوشهری/

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گویش استان بوشهر را این چنین ذکر می‌کند؛ گویش موجود در استان بوشهر در یک تقسیم‌بندی کلان به سه ناحیه جغرافیایی تقسیم می‌شود. در شمال استان و حد فاصل مناطقی مثل لیراوی، گناوه و دشتستان، زبان و گویش رایج لُری یا لهجهٔ گاهی محلی است. در ناحیهٔ دشتی و بخش‌هایی از تنگستان زبان و گویش آمیخته‌ای از پهلوی جنوبی و لُری است. از حد فاصل دشتی تا انتهای شرقی استان اغلب به نوعی گویش عربی محلی آمیخته به فارسی و گاهی به فارسی سخن می‌گویند. البته در ناحیه جم به فارسی سلیس دری صحبت می‌شود. گویش فارسی رایج در شبه جزیرهٔ بوشهر ساختار خاصی دارد که آمیخته‌ای از پهلوی جنوبی و فارسی دری با وام‌گیری پاره‌ای واژگان و اصطلاحات عربی و برخی واژگان اروپایی، به‌ویژه انگلیسی است.

مردم شهرستان‌های گناوه و دیلمو دشتستان به گویش لری لیراوی یکی از گویش‌های لری جنوبی سخن می‌گویند.دانشنامه ایرانیکا وجود زبان لری در شمال بوشهر را تأیید می‌کندخبرگزاری جمهوری اسلامی ایران گویش شمال استان بوشهر را لری ذکر می‌کند.

گویش بوشهری در شهرستان بوشهر، گویش دشتی یا دشتیاتی در منطقهٔ دشتی شهرستان دشتی و دیر، گویش تنگستانی یا تنگسیری در بخش ساحلی تنگستان است. گویش لری لیراوی در شهرستان‌های دیلم، گناوه و دشتستان است. گویش دیری - بردستانی و آبدانی به‌علاوه دشتیاتی هم در شهرستان دیر است و دارای قدمت منحصر بفرد است. گویش دیری به فارسی فصیح نزدیک است؛ و گویش کنگانی و جمی هم در منتهای جنوبی استان بوشهر است که (به‌ویژه لهجه جمی) به فارسی فصیح و معیار نزدیکترند.

 آواها و واژگان نمونه 
 بود: بید
 دود: دید
 زانو: زونی
 شب: شُو
 خواب: خُو
 فوت کردن: فیت کردن
 کوچه: کیچه
 نگاه کردن: سِی کردن
 مادر: دِی
 لیوان: گیلاس
 گربه: گولی
 آینه: اُینه
 آب: اُو
 پدر: بوآ
 صبحانه: ناشتا
 ناهار: چاس یا همان ناهار
 شام: شوم
 ببین:سی کو
 بیا:بیو

 ویژگی‌های دستوری 
از نظر صرفی و دستوری با فارسی معیار چندان تفاوتی ندارد. نشانهٔ تعریف در برخی لهجه‌ها در اسامی پسوند (ku) و در صفات پسوند (u) می‌باشد. برای نمونه:
 بیا غذایت را بخور: بیو غذاتو بخور
 آن کتاب را بخوان: او کتابو بُخون
 زشت (معرفه): زشت
 خودکار (معرفه): خودکار
نشانهٔ جمع در گویش بوشهری (آ) و در لهجه‌های شمالی (ال) می‌باشد.
کتاب‌ها: کتابا - کتابل

برای استمرار در افعال به‌جای استفاده از داشتن از پیشوندهای (hasey) یا (hey) استفاده می‌شود. استفاده از هی در افغانستان نیز مرسوم است و هاسی در کازرون نیز بکار می‌رود. در مناطق شمالی استان هاسی به ایسی تبدیل می‌گردد.
شهر بوشهری کلمه هاسی به کار نمی‌برد اما روستاهای اطراف بله و تفاوت این لهجه‌ها با فاصله گرفتن از بوشهر بیشتر می‌شود و بوشهر مرکز آن‌ها نیست.
 دارد می‌نویسد: hâsey minvise
 داشت می‌رفت: هی می رف
داشت می‌رفت:بوشهری:داش می‌رفت (فارسی معیار)
برای منفی کردن مانند فارسی معیار از نه استفاده می‌شود که در افعال ترکیبی یا اسنادی این نشانه منفی ساز پیش از مسند قرار می‌گیرد:
 من بلد نیستم: مو نه بلدم: mo na baladom
من بلد نیستم:
به جای نمی دونم می‌گویند نمی‌فَهمُم
 ما اهل تهران نیستیم: ما نه مال تهرونیم: ma na mâl tehrunim

حرف میانجی به‌طور عمومی صامت (ن) است که در در افعال اسنادی برای سوم شخص نیز کاربرد دارد؛ به‌طورمثال برای مفهوم (هوا گرم است) آنچه را که در تهران می‌گویند (havâ garm'e) یا در اصفهان می‌گویند (heva garmes) در بوشهر می‌گویند (havâ garmen). این حالت در لهجهٔ کازرونی و گویش‌های بندری نیز وجود دارد.

در گویش بوشهری، گویش دشتستانی و گویشهای شبیه و اطراف حالت التزامی شرط محقق نشده همتای «بروم» در زمان حال، در زمان گذشته به صورت «برفتم» و با پیشوند «بِ» (be) به کار می‌رود. در لهجه تهرانی بیشتر از پیشوند «می» و ساخت ماضی استمراری استفاده می‌شود:
 چه برفتُم حسینیه و چه تو خانه بُمُندُم صِدِی سنج و دمام و نوحه‌خوانی می‌فهمیدُم

 واژگان 
این لهجه‌ها و گویش‌ها مانند هرگویش دیگری دارای خزینهٔ واژگان خاص خود می‌باشد. در برخی موارد لهجه‌های مختلف این استان واژگان با مصادر و اصطلاحات خاص خود را دارند. به‌ویژه در منطقه‌ای مانند استان بوشهر که به‌واسطهٔ زندگی ساحلی و تجارت و دریانوردی و حضور اقوام مهاجر گوناگون کلمات بسیاری را از زبانهای دیگر نیز قرض گرفته است. در بسیاری از گویش‌های آن کلمات پارسی میانه دیده می‌شوند؛ به‌طورمثال تهل (تلخ) یا پهل (پل) یا اشناو (شنا). برای نمونه:
 غوص کردن (ghows kerdan): زیر آبی رفتن
 رُوکردن (row kerdan): حرکت کردن
 بوآ buâ): بابا، پدر
 دی یا ننه(dey): مادر
 کُکا(kokâ): برادر
 شی (šuy): ازدواج
 پار (pâr): پارسال
 خالو یا دویی(xâlu): دایی
 زوان یا زبون (zovân): زبان
 جانگیرک (janegirak): پافشاری کودکان
 مشقل (mašqal): آبکش
 تنگیدن (tengidan): پریدن، نشستن
 بارو (bâru): باران
 کَپ (kap): دهان
 کُم (kom): شکم
 ویسیدن (veysidan): ایستادن
 پوز (puz): دماغ
 پُسر (posar): پسر
 دِریا (deryâ): دریا
 خهک (xahk): خاک
 دیگ (dig): دیروز
 پسین (pesin): عصر
 صوا (soba): فردا
شنو (sheno) :شنا کردن ( حمام کردن)
چیل (chil) :دهان
فچ (fetch): گشاد
مین (moo): مو

 راهنمای آوا نویسی 
در این نوشتار از نمادهای زیر برای آوانویسی استفاده شده است

â = تلفظ حرف آ در واژهٔ آبادان

a = تلفظ حرف ا در واژه احمد

ٍe = تلفظ حرف ا در واژه ابراهیم

C = چ

i = تلفظ حروف ای در واژه ایران

š = ش

Q = غ یا ق

O = تلفظ حرف ا در واژهٔ امید

U = تلفظ حرف و در واژهٔ کوچه

X = خ

Ž = ژ

 شعری به گویش بوشهری 

 منابع 

 جستارهای وابسته 
 فارسی
 استان بوشهر

رده:استان بوشهر
رده:استان خوزستان
رده:استان فارس
جنوبی
رده:لهجه‌های_زبان_فارسی