جعفرقلی نیرالملک

بندانگشتی|چپ|180px|جعفرقلی خان نیرالملک اثر میرزا صمصام خان مصورالممالک
جعفرقلی نَیِّرالملک (۱۲۴۷-۱۳۳۳ ه. ق.) از رجال قاجاریه.

 زندگی 
جعفرقلی‌خان فرزند رضاقلی‌خان هدایت و مریم خانم دختر محمدمهدی خان شحنه مازندرانی، در تهران متولد شد. تحصیلات مقدماتی را زیرنظر پدر طی کرد، به فارسی و عربی تسلط پیدا کرد و با مقدمات فرانسه آشنا شد و سپس وارد دارالفنون گردید. در سال ۱۲۷۹ به دستور ناصرالدین شاه قاجار به مدیریت دارالفنون گمارده شد. 

عبدالغفار نجم‌الدوله در این دوره و با مساعدت‌های نیرالملک توانست نقشه‌ای از تهران تهیه کند. در سال ۱۳۱۴ وزیر علوم شد و در دورهٔ هشت‌سالهٔ وزارت خود انجمن معارف را تشکیل داد که به تأسیس مدارس نوین در شهرهای ایران می‌پرداخت. مدتی نیز در کابینهٔ مشیرالسلطنه، وزیر اوقاف بود.

نیرالملک در سن ۸۶ سالگی در تهران درگذشت.

 باغ نیرالملک 
در حدود سال ۱۲۸۶ قمری، نیرالملک به همراه برادرش علیقلی مخبرالدوله، باغ ملک‌الکتاب رشتی را که رو به روی باغ ایلخانی قرار گرفته و حدود ۱۰ هزار ذرع مربع وسعت داشت، خریداری کردند. نیمی از این باغ به مخبرالدوله تعلق داشت که بعدا به سفارت آلمان فروخته شد. بخش دیگر که متعلق به نیرالملک بود پس از مدتی به سفارت ترکیه واگذار شد و همچنان محل سفارتخانه این کشور است.دانشنامه تهران بزرگ، آلمان، سفارتخانه نیرالملک بعدها بخشی از اراضی شمال خیابان لاله‌زار را خریداری کرد و در آن‌جا برای فرزندانش خانه‌هایی ساخت. از این مجموعه، خانه‌ای که به اعتضادالملک پدر صادق هدایت تعلق داشت، همچنان پابرجاست و در فهرست میراث فرهنگی با عنوان خانه خانه صادق هدایت به ثبت رسیده است.غم‌نامه خانه پدری صادق هدایت

 فرزندان 
 رضاقلی‌خان نیرالملک، رئیس دارالفنون و وزیر معارف و اوقاف
 هدایت‌قلی‌خان اعتضادالملک، رئیس دفتر نخست‌وزیر در دوران رضا شاه، پدر نویسنده معروف صادق هدایت
 امیرلشکر کریم هدایت
 سلیمان‌خان، در جوانی براثر حادثه اسب سواری درگذشت
 نائره‌الملوک، همسر مهدی‌قلی هدایت

 منابع 

 

نیرالملک، جعفرقلی
رده:دانش‌آموختگان دارالفنون
نیرالملک، جعفرقلی
رده:اهالی نکا