آزادسرو

آزادسرو نام دو تن از شخصیت‌های شاهنامه فردوسی است. یکی آزادسرو دانشمندی در دستگاه احمد بن سهل حاکم مرو در نیمه دوم سده سوم هجری در روایات ملی آزادسرو به عنوان منبع سه داستان ذکر شده است.شاهنامه و فرهنگ ایران، مجموعه مقالات جلال خالقی مطلق در دانشنامهٔ ایرانیکا، انتشارات محمود افشار با همکاری انتشارات سخن، ترجمه فرهاد اصلانی و معصومه پورتقی، صفحه31
دیگری موبدی در عهد خسرو اول انوشیروان که یکی از چند تنی بود که به‌وسیلهٔ انوشیروان برای جستجوی خوابگزار به هر سویی از کشور فرستاده شد.

 آزادسرو از ملازمانِ احمد بن سهل مروی
آزادسرو از ملازمانِ احمد بن سهل و معاصر فردوسی (سده چهارم هجری) بود. وی نسب خود را به سام نریمان می‌رسانید و خویشتن را از نوادگان رستم می‌دانستحماسهٔ ملّی ایران، ص ۶۱. آزادسرو از بزرگ‌ترین راویانی بود که داستان‌های رزمِ رستم را به یاد داشت و کتابی در مورد رزم‌های رستم نوشتحماسه‌سرایی در ایران، ص ۵۲۶ و ۸۱. فردوسی از او در شاه‌نامه، در آغازِ داستانِ رستم و شغاد نام برده:

 

فردوسی آزادسرو را دانش پژوه و هنرمند، گوینده می‌نامد :
 
 

 
چنین به نظر می‌رسد که فردوسی، آزادسرو را دیده، و این داستان را به صورت شفاهی از او شنیده است.فردوسی و شعر او، ص ۶۶ اما با توجه به زمانی که احمدِ سهل می‌زیسته، بسیار بعید به‌نظر می‌رسد که آزادسرو و فردوسی با هم دیدار کرده باشند.فردوسی و شعر او، ص ۶۷

بنابر گفتهٔ ذبیح‌الله صفا، فردوسی، در به نظم درآوردنِ شاهنامه، از کتابی که آزادسرو در باب رزم‌های رستم نگاشته بود، استفاده کرده است.حماسه‌سرایی در ایران، ص ۸۱ اما مجتبی مینوی عقیده داشت نامِ آزادسرو در شاه‌نامه ابومنصوری بوده، و فردوسی بنا به امانت‌داری، این نام را با داستانی که از او در کتاب بوده، در شاهنامه خود آورده است.

به جز داستانِ کشته‌شدنِ رستم در شاهنامه فردوسی، داستانِ دیگری نیز به نام داستانِ شبرنگ در دست است، که اصل آن به آزادسرو منسوب است:

آزادسرو موبد انوشیروان 
دیگری موبد، شاعر و نوازنده‌ای در دوره خسرو اول انوشیروان بود که یکی از چند تنی است که به‌وسیلهٔ انوشیروان برای جستجوی خوابگزار به هر سویی از کشور فرستاده شد. آزادسرو موبدی بود که به مرو رفت، و در یکی از دبستان‌های شهر مرو بزرگمهر خردسال را دید که ادعای خوابگزاری می‌کرد. او را با خود به دربار انوشیروان برد اینکه آزادسرو در جستجوی خوابگزار به شهر مرو می رود می تواند دلیلی بر این باشد که او خود اهل این شهر بوده و مردم آنجا را می‌شناخته است.شاهنامه و فرهنگ ایران، مجموعه مقالات جلال خالقی مطلق در دانشنامهٔ ایرانیکا، انتشارات محمود افشار با همکاری انتشارات سخن، ترجمه فرهاد اصلانی و معصومه پورتقی، صفحه 31
 
 

 

 پانویس 

 منابع 
 مینوی، مجتبی. فردوسی و شعر او. تهران: انتشارات معین ۱۳۸۵. 
 صفا، ذبیح‌الله. حماسه سرایی در ایران. چاپ هفتم، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر ۱۳۸۴. 
 نولدکه، تئودور. حماسهٔ ملّیِ ایران. مترجم: بزرگ علوی. تهران: مؤسسهٔ انتشارات نگاه، ۱۳۸۴. 

رده:شاهنامه‌شناسی