علی‌اصغر بشیر هروی

علی‌اصغر بشیر هروی (زادهٔ ۱۲۹۸ خورشیدی در هرات – درگذشتهٔ ۱ قوس ۱۳۶۰ در تهران) نویسنده، شاعر، پژوهشگر، روزنامه‌نگار، طنزنویس و منجم اهل افغانستان بود. او در زمینه‌های ادبیات فارسی، عرفان، تاریخ، مطبوعات و نجوم فعالیت داشت و از چهره‌های فرهنگی و مطبوعاتی افغانستان در سدهٔ چهاردهم خورشیدی به‌شمار می‌رفت.

بشیر هروی از بنیان‌گذاران و مدیر مسئول نشریهٔ طنزی و انتقادی ترجمان بود که با همکاری عبدالرحیم نوین در کابل منتشر می‌شد. در منابع مربوط به تاریخ مطبوعات و طنز افغانستان، ترجمان از نخستین و تأثیرگذارترین نشریات تخصصی طنز این کشور دانسته شده‌است.«جریدهٔ ترجمان»، شمارهٔ اول، سال دوم، ۲۸ حمل ۱۳۴۸، کتابخانهٔ درخت دانش.«طنزپردازی در زبان و ادبیات فارسی دری در صد سال پسین (قسمت دوم)»، روزنامهٔ ۸صبح.

 زندگی 
علی‌اصغر بشیر هروی در سال ۱۲۹۸ خورشیدی در هرات زاده شد. او در هرات علوم متداول زمان، ادبیات فارسی و زبان عربی را فرا گرفت و از جوانی با محافل ادبی این شهر ارتباط داشت. بشیر به عضویت کلوپ ادبی هرات درآمد و فعالیت‌های نویسندگی و مطبوعاتی خود را با مجلهٔ ادبی هرات و روزنامهٔ اتفاق اسلام آغاز کرد.جلیل صابری هروی، شعرای عصر حاضر افغانستان، ۱۳۸۹، صص. ۲۴۰–۲۴۶.

او در دوره‌هایی نیز در ادارهٔ ارزاق، دیگر نهادهای دولتی و شرکت‌های تجارتی خصوصی کار کرد و در کنار فعالیت‌های اداری، پژوهش و نویسندگی در زمینه‌های ادبی، عرفانی، تاریخی و نجومی را ادامه داد.

 فعالیت‌های ادبی و مطبوعاتی 
 ژوندون 
بشیر در دههٔ ۱۳۴۰ خورشیدی با هفته‌نامهٔ ژوندون همکاری داشت. او در این نشریه افزون بر مطالب ادبی و عرفانی، در تهیهٔ صفحات طنز نیز فعالیت می‌کرد و در این زمینه با عبدالرحیم نوین همکاری داشت.«جلال نورانی، نام پرآوازهٔ طنز افغانستان»، فرهنگستان.

فعالیت او در ژوندون زمینه‌ای برای همکاری با نویسندگان و طنزنویسان جوان و گسترش فعالیت‌های بعدی او در حوزهٔ طنز مطبوعاتی فراهم کرد.

 ترجمان 
در سال ۱۳۴۷ خورشیدی، علی‌اصغر بشیر هروی با همکاری دکتر عبدالرحیم نوین انتشار هفته‌نامهٔ سیاسی، اجتماعی، انتقادی و طنزی ترجمان را در کابل آغاز کرد. عبدالرحیم نوین صاحب امتیاز و بشیر هروی مدیر مسئول این نشریه بود.

ترجمان با استفاده از نوشته‌های طنز، کاریکاتور و مطالب انتقادی به مسائل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی افغانستان می‌پرداخت. این نشریه در منابع تاریخ طنز افغانستان به‌عنوان نخستین نشریهٔ اختصاصی طنز در این کشور معرفی شده‌است.

ترجمان همچنین به محلی برای فعالیت شماری از نویسندگان و طنزنویسان جوان تبدیل شد. از جمله جلال نورانی همکاری منظم خود با این نشریه را از سال ۱۳۴۸ آغاز کرد و بعدها از طنزنویسان شناخته‌شدهٔ افغانستان شد.

انتشار ترجمان تا سال ۱۳۵۲ خورشیدی ادامه یافت و فعالیت آن در پی تحولات سیاسی آن سال و پس از کودتای ۲۶ سرطان ۱۳۵۲ متوقف شد.

بشیر هروی در ارتباط با این نشریه با عنوان «کاکا ترجمان» نیز شناخته می‌شد. نقش او و عبدالرحیم نوین در ترجمان در شماری از نوشته‌های پژوهشی مربوط به تاریخ مطبوعات افغانستان، از مراحل مهم شکل‌گیری طنزنویسی مطبوعاتی نوین در این کشور دانسته شده‌است.

 فعالیت در آرشیف ملی افغانستان 
یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های پژوهشی بشیر هروی در سال‌های پایانی حضور او در افغانستان، کار در آرشیف ملی افغانستان بود. این فعالیت آخرین وظیفهٔ رسمی او در افغانستان به‌شمار می‌رفت.حسین فرمند، «علی‌اصغر بشیر هروی در حافظهٔ آرشیف ملی افغانستان»، فصلنامهٔ هری، شمارهٔ نخست، قوس ۱۳۶۹.

او در بخش نسخه‌های خطی آرشیف ملی به بررسی، ثبت و فهرست‌نویسی آثار پرداخت. حسین فرمند نوشته‌است که بشیر هروی با همکاری مایل هروی، استاد توفیق، محمد عمر صدیقی، دکتر اثیر، محمد انور نیر و عبدالقدیر مشتری، کار ثبت و توصیف علمی نسخه‌های موجود در آرشیف را انجام داد و برای آثار، فیش‌هایی شامل مشخصات و ویژگی‌های نسخه‌ها تهیه کرد.

این فعالیت شامل ثبت اطلاعاتی مانند نام اثر و مؤلف، مشخصات نسخه، نوع خط، تاریخ کتابت و دیگر ویژگی‌های نسخه‌های خطی بود. بر پایهٔ نوشتهٔ فرمند، فهرست‌های تهیه‌شده در این دوره از ابزارهای اصلی دسترسی پژوهشگران به مجموعهٔ نسخه‌های خطی آرشیف ملی بود و بعدها در تهیهٔ فهرست‌های چاپی این مجموعه مورد استفاده قرار گرفت.

بشیر همچنین شماری از دست‌نوشته‌ها، پژوهش‌ها و مجموعه‌های علمی خود را پیش از ترک افغانستان به آرشیف ملی سپرد. بخشی از این آثار چاپ نشده و نسخه‌های دست‌نویس آن‌ها در آرشیف نگهداری شده‌است.

 شعر و طنز 
بشیر هروی در کنار پژوهش و روزنامه‌نگاری، شعر نیز می‌سرود. اشعار او در قالب‌هایی چون غزل، مثنوی، قصیده، مخمس، رباعی و دوبیتی نوشته شده و بخشی از سروده‌های او دارای مضمون اجتماعی یا طنزآمیز است.

اشعار و نوشته‌های او در نشریات گوناگون افغانستان منتشر می‌شد. از سروده‌های شناخته‌شدهٔ او می‌توان به «نابغهٔ ناز»، «اشک منجمد»، «ای عشق»، «استقلال»، «تظاهر» و «لبخند دل‌انگیز» اشاره کرد.

بخشی از نوشته‌ها و اشعار طنزی او نیز با نام‌های مستعار منتشر می‌شد.

 آثار 
علی‌اصغر بشیر هروی در زمینه‌های ادبیات فارسی، عرفان، تاریخ، طنز و نجوم آثار متعددی نوشت یا تصحیح و تدوین کرد. شماری از آثار او در زمان زندگی‌اش منتشر شدند و تعدادی دیگر به‌صورت دست‌نویس یا در نشریات باقی ماندند.

 حالات پیر هرات، هرات، ۱۳۳۰.
 اسلام یا عالی‌ترین مکتب اخلاق.
 حماقت‌های خودم.
 برخی از اندیشه‌های عرفانی پیر هرات، کابل، ۱۳۵۵.
 تحشیه و تعلیق مقامات شیخ‌الاسلام جامی، کابل، ۱۳۵۵.
 شاهراه تورغندی، هرات – قندهار، کابل، ۱۳۴۴.
 تصحیح، مقابله و تحشیهٔ تکملهٔ حواشی نفحات‌الانس، اثر عبدالغفور لاری، کابل، ۱۳۴۳.
 هزار و یک حکایت ادبی و تاریخی، جلد نخست، کابل، ۱۳۴۶.
 خمیرخان، مجموعه‌ای از نوشته‌ها و اشعار طنزی منتشرشده در ترجمان، کابل، ۱۳۵۳.
 فرهنگ اصطلاحات نجوم.
 نجوم و احکام نجوم؛ بخش‌هایی از این اثر در شماره‌هایی از مجلهٔ ژوندون منتشر شد.
 شناسنامهٔ جامی؛ نسخهٔ دست‌نویس این اثر در آرشیف ملی افغانستان نگهداری شده‌است.
 سیری در ملک سنایی، کابل، ۱۳۵۶.
 شیوهٔ داستان‌سرایی امیر خسرو.
 اندیشه‌های عرفانی پیر هرات، انتشارات اساطیر، تهران، ۱۳۷۴.
 منطق به زبان ساده؛ منتشرشده به‌صورت پاورقی در روزنامهٔ بیدار مزار شریف.
 تحقیقی دربارهٔ واژهٔ «اُمّی».
 ترجمه و بررسی قصیدهٔ برده از عربی.

بشیر هروی همچنین مقالات متعددی در زمینه‌های ادبیات، عرفان، تاریخ و فرهنگ در مطبوعات و مجموعه‌های علمی افغانستان منتشر کرد.

 تکملهٔ حواشی نفحات‌الانس 
از کارهای پژوهشی بشیر هروی، تصحیح، مقابله و تحشیهٔ تکملهٔ حواشی نفحات‌الانس، نوشتهٔ عبدالغفور لاری، است. او برای آماده‌سازی این اثر چند نسخهٔ خطی را با یکدیگر مقابله کرد. این کتاب در سال ۱۳۴۳ خورشیدی از سوی انجمن جامی منتشر شد.عبدالغفور لاری، تکملهٔ حواشی نفحات‌الانس، به تصحیح، مقابله و تحشیهٔ علی‌اصغر بشیر هروی، انجمن جامی، ۱۳۴۳.

 پژوهش دربارهٔ پیر هرات 
بخش دیگری از پژوهش‌های بشیر هروی به زندگی و آثار خواجه عبدالله انصاری، مشهور به پیر هرات، اختصاص داشت. دست‌نوشته‌های مربوط به این پژوهش‌ها در آرشیف ملی افغانستان نگهداری شده‌اند و برخی از آن‌ها بعدها به‌صورت کتاب منتشر شدند.

 مهاجرت به ایران و درگذشت 
بشیر هروی در سال‌های پایانی دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی افغانستان را ترک کرد و به ایران رفت. او در دوران اقامت در ایران نیز به فعالیت‌های فرهنگی و مطبوعاتی ادامه داد.

علی‌اصغر بشیر هروی در بامداد ۱ قوس ۱۳۶۰ خورشیدی، در ۶۲ سالگی، در تهران درگذشت. پیکر او به مشهد منتقل شد و در ۲ قوس ۱۳۶۰ در این شهر به خاک سپرده شد.قیوم بشیر هروی، «یادی از زنده‌یاد استاد علی‌اصغر بشیر هروی در چهل و سومین سالروز درگذشت آن مرحوم»، ۱ قوس ۱۴۰۳.

 خانواده 
علی‌اصغر بشیر هروی هفت فرزند، شامل چهار دختر و سه پسر، داشت. شماری از فرزندان او نیز در زمینه‌های فرهنگی، ادبی و مطبوعاتی فعالیت کرده‌اند.

رضا مؤدب بشیری، از پسران او، مؤلف کتاب امثال موزون در ادب فارسی است که در سال ۱۳۷۵ خورشیدی در تهران منتشر شد.

محمد مهدی بشیر در مطبوعات افغانستان فعالیت داشت و از جمله عضو هیئت تحریریهٔ روزنامهٔ انیس و مدیر مسئول مجلهٔ د کمکیانو انیس بود. او بعدها در فعالیت‌های فرهنگی و انتشار مطالب ادبی در خارج از افغانستان نیز فعالیت داشت.

قیوم بشیر هروی شاعر و نویسنده است و با شماری از نشریات افغانستانی در خارج از کشور همکاری داشته و چند مجموعه شعر از او منتشر شده‌است.

از نوادگان علی‌اصغر بشیر هروی، فرشاد بشیر سیاستمدار سابق هلندی است. او از ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۰۸ تا ۲۳ مارس ۲۰۱۷ عضو مجلس نمایندگان هلند بود.برهان‌الدین سعیدی، «فرشاد بشیر؛ هالندی افغان‌تبار کیست؟»، افغان جرمن آنلاین، ۵ مه ۲۰۱۵.Parlement.com، «F. (Farshad) Bashir».

 پانویس 

 منابع 
 حسین فرمند، «علی‌اصغر بشیر هروی در حافظهٔ آرشیف ملی افغانستان»، فصلنامهٔ هری، شمارهٔ نخست، قوس ۱۳۶۹.
 جلیل صابری هروی، شعرای عصر حاضر افغانستان، ۱۳۸۹، صص. ۲۴۰–۲۴۶.
 زندگی مشاهیر هرات.
 جریدهٔ ترجمان، سال‌های ۱۳۴۷–۱۳۵۲.
 «طنزپردازی در زبان و ادبیات فارسی دری در صد سال پسین»، روزنامهٔ ۸صبح.

رده:اهالی هرات
رده:روزنامه‌نگاران اهل افغانستان
رده:شاعران اهل افغانستان
رده:شاعران فارسی‌زبان
رده:نویسندگان اهل افغانستان
رده:طنزنویسان اهل افغانستان
رده:پژوهشگران اهل افغانستان
رده:زادگان ۱۲۹۸
رده:درگذشتگان ۱۳۶۰