گاوچرانک

بندانگشتی| Bubulcus ibis 

گاوچِرانَک ، نوعی حواصیل ساکن آسیا، آفریقا و اروپا است که توانسته به راحتی در دیگر سامان‌های جهان نیز ساکن شود.

گاوچرانک از راستهٔ پلیکان‌سانان (Pelecaniformes) و خانواده حواصیلان (Ardeidae) است. از سال ۲۰۰۸ حواصیلان از راسته لکلکیان جدا شده و جز پلیکانان یا سقا مرغان محسوب می‌شوند.

 نام‌گذاری 
زیاد دیده شده که گاوچرانک روی گاو یا در کنار آن، روی زمین بایستد و حشره‌های مزاحم گاو را شکار کند. گاهی هم بر گاو سوار می‌شود و از انگل‌های پوستی‌اش تغذیه می‌کند. نام فارسی و انگلیسی این پرنده، از همین رفتارش گرفته شده‌است.

 زیست 
 پراکنش و زیستگاه 
گاوچرانک در سراسر آسیا و استرالیا به‌طور وسیعی پراکنده‌است. در قرن بیستم، کلنی بزرگی در آمریکای شمالی و جنوبی داشت. در اروپا، در دو کشور لیبریا و فرانسه محدود شده‌است. در ایران، در نیمهٔ غربی و سواحل شمال و جنوب، جمعیت مناسبی دارد.

گاوچرانک در نواحی تالابی و علف‌زارها و فضاهای باز و خشک زندگی می‌کند و در مقایسه با حواصیل‌های دیگر، به آب وابستگی کم‌تری دارد.

گلهٔ گاوچرانک‌ها آشیانه‌های خود را در کنار هم، روی درختان یا جای خشکی روی بوته‌های کنار رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و تالاب‌ها می‌سازند.

این حیوان را می‌توان در آفریقا و در کنار فیل‌ها اسب‌های آبی و دیگر حیوات گیاه‌خوار بزرگ پیدا کرد.

 ریخت‌شناسی 
طول بدن گاوچرانک در حدود ۴۵ تا ۵۲ سانتی‌متر و طول دو بالش در حدود ۸۲ تا ۹۵ سانتی‌متر است.

گاوچرانک نر و ماده کم و بیش هم شکل هستند و گردن کوتاه و کلفت، منقار کوتاه و زردرنگ، گلوی برجسته و پاهای سیاه دارند که در زمستان‌ها سفید می‌شود. منقار گاوچرانک‌ها تقریباً قهوه‌ای است و پرهای دراز نخودی‌رنگی روی سر و سینهٔ آن‌ها را پوشانده‌است. در فصل زادآوری تاج، پشت و سینه به رنگ نارنجی مایل به نخودی در می‌آید و منقار نارنجی رنگ می‌شود.

 تغذیه 
غذای گاوچرانک‌ها، ماهی، دوزیستان و خزندگان، حشره‌ها به‌ویژه ملخ، سنجاقک و سوسک‌های آب‌زی است.

 زادآوری 
گاوچرانک ماده اواسط بهار تا اواسط تابستان، ۴ تا ۵ تخم مایل به آبی می‌گذارد. جفت‌ها به کمک هم، بین ۲۱ تا ۲۵ روز روی تخم‌ها می‌خوابند.

 جوجه‌ها 
جوجه‌های گاوچرانک‌ها پس از بیرون آمدن از تخم، لخت هستند و کرک یا پر ندارند که از آن‌ها در برابر وضعیت محیطی محافظت کند. به همین سبب، تا مدتی نمی‌توانند از لانه بیرون بیایند.

 گاوچرانک در طبیعت 
گاوچرانک‌ها با تغذیه از دوزیستان، خزندگان، حشره‌ها (به‌ویژه ملخها)، سنجاقکها و سوسک‌های آب‌زی، در کنترل جمعیت این حیوانات در طبیعت نقش مهمی بازی می‌کنند. آن‌ها با خوردن حشره‌های مزاحم و انگل‌های روی پوست گیاه‌خواران بزرگ جثهٔ اهلی یا وحشی، به آسایش و سلامت آن‌ها کمک می‌کنند. گاوچرانک‌ها غذای پرندگان شکاری مانند عقابها هستند. جانوران گوشت‌خواری مانند روباه و شغال هم تخمهای گاوچرانک را می‌خورند.
بندانگشتی|یک گاوچرانک در حال چریدن یک گاومیش، پارک ملی سلطانپور، ایالت هاریانا، هند

 گاوچرانک و انسان 
کشاورزان با گاوچرانک‌ها میانهٔ خوبی ندارند؛ زیرا این پرندگان عادت دارند برای خوردن حشره‌ها و بی‌مهرگان، روی ساقه‌های گندم و برنج نیز بنشینند. این ساقه‌ها ممکن است در اثر وزن زیاد این پرندگان بشکنند و به محصولات کشاورزی آسیب برسد.

 منابع 

Wikipedia contributors, "Cattle Egret," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cattle_Egret&oldid=201819046 (accessed March 29, 2008).

 برابر فارسی

رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط کارل لینه
رده:پرندگان آسیا
رده:پرندگان آفریقای سیاه
رده:پرندگان شمال آفریقا
رده:پرندگان اروپا
رده:پرندگان اوکراین
رده:پرندگان اوگاندا
رده:پرندگان ایالات متحده آمریکا
رده:پرندگان ایران
رده:پرندگان ترکیه
رده:پرندگان توصیف‌شده در ۱۷۵۸ (میلادی)
رده:پرندگان جمهوری آذربایجان
رده:پرندگان صحرای غربی
رده:پرندگان فیلیپین
رده:پرندگان کامرون
رده:پرندگان مهاجم
رده:پرندگان نپال
رده:پرندگان
رده:حواصیلان
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی
رده:گاوچرانک‌ها
رده:گونه‌های بین‌المللی
رده:گونه‌های جانوری مهاجم