فردوس کاویانی

فردوس کاویانی کوثرخیزی ( – ) بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر اهل ایران بود. کاویانی دانش‌آموخته سال ۱۳۵۰ رشته بازیگری و کارگردانی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود. وی بازیگری را از سال ۱۳۴۰ در تئاتر آغاز کرد و نخستین حضور خود در سینما را با فیلم تجاوز در سال ۱۳۴۹ تجربه کرد.

از دیگر نقش‌آفرینی‌های وی بازی در مجموعه‌های تلویزیونی پشت کوه‌های بلند، تفنگ سرپر و همسران بود. او برای بازی در فیلم‌های در مسیر تندباد (۱۳۶۷) و جنگجوی پیروز (۱۳۷۷) نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد شد. در ۲۶ تیر ۱۳۹۸ مراسم نکوداشت فردوس کاویانی در حالی در خانه سینمای ایران برگزار شد که او به دلیل کسالت در مراسم حضور نداشت.

 زندگی و حرفه 
فردوس کاویانی کوثرخیزی در ۴ مهر ۱۳۲۰ در کرمان زاده شد. او پیرو دین زرتشت بود. کاویانی از کودکی به بازیگری علاقه داشت و پس از پایان دورهٔ ابتدایی، به تهران رفت و برای چند سال در فروشگاه پارچه کار کرد. او پس از دریافت دیپلم، در بورسیه‌ای شرکت کرد و به آلمان رفت. کاویانی در رشته شیمی در برلین آموزش دید. اما آن را نیمه‌کاره رها کرد و در سال ۱۳۴۰ به ایران بازگشت. کاویانی دانش‌آموختهٔ رشتهٔ بازیگری و کارگردانی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بود و در سال ۱۳۵۰ از این دانشکده فارغ‌التحصیل شد. او با مهین کاویانی ازدواج کرد و دو فرزند داشت.

فردوس کاویانی در طول دوران کاری خود در نمایش‌هایی همچون بالماسکه دزدان، سلطان مار، سهراب و اسب و سنجاقک، آهسته با گل سرخ، مرگ تصادفی یک آنارشیست (کارگردان) و شهر قصه بازی کرده و یکی از آخرین تجربه‌های حضور او روی صحنه، به نمایش تانگوی تخم مرغ داغ به کارگردانی هادی مرزبان در سال ۱۳۹۳ برمی‌گردد. کاویانی حضور پررنگ‌تری در عرصهٔ سینما داشت و نخستین‌بار کار خود را در سال ۱۳۴۹ با فیلم تجاوز به کارگردانی حمید مصداقی آغاز کرد. او طی فعالیت در سینما در فیلم‌های برجسته‌ای همچون اجاره‌نشین‌ها، هامون، میکس و نارنجی‌پوش از آثار داریوش مهرجویی، جایی برای زندگی به کارگردانی محمد بزرگ‌نیا و ساوالان به کارگردانی یدالله صمدی نقش‌آفرینی کرد.

مجموعهٔ دوازده قسمتی محله برو بیا (۱۳۶۲) به نویسندگی بیژن بیرنگ از شبکه دو یکی از نخستین مجموعه‌های تلویزیونی کودکانهٔ پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود که مورد توجه مخاطبان تلویزیون قرار گرفت. کاویانی یکی از نقش‌های این مجموعه را داشت. موفقیت کار کاویانی با بیژن بیرنگ در دههٔ ۱۳۷۰ با مجموعه تلویزیونی همسران (۱۳۷۳) ادامه یافت. کاویانی در این مجموعه تلویزیونی نقش کمال که صاحب یک گاوداری بود بازی کرد و به یکی از به ماندگارترین نقش‌های او تبدیل شد.

کاویانی بیشتر در نقش مکمل فیلم‌ها ظاهر شد. یکی از این نقش‌ها مش مهدی در فیلم اجاره‌نشین‌ها (۱۳۶۵) ساختهٔ داریوش مهرجویی بود. در دومین همکاری کاویانی با مهرجویی در فیلم بانو او در نقش کرمعلی، سرایدار و باغبان ویلای مریم‌بانو (با بازی بیتا فرهی) ظاهر شد. این فیلم در سال ۱۳۷۰ ساخته شد. اما تا سال ۱۳۷۷ به آن اجازه نمایش در سینماهای ایران داده نشد.

بازی در مجموعه تلویزیونی آژانس دوستی یکی دیگر از نقش‌های برجسته و ماندگار کاویانی بود. این مجموعه تلویزیونی شصت قسمتی در سال ۱۳۷۷ از شبکه یک پخش شد. کاویانی در این سریال، نقش اول فردوس تهرانی را داشت

بازیگری کاویانی در در فیلم سگ‌کشی، نقطهٔ عطفی در کارنامهٔ هنری او به‌شمار می‌رفت.

او در دههٔ ۱۳۹۰ پیشنهاد بازیگری کمتری می‌گرفت و در سال‌های آخر زندگی خانه‌نشین بود. آخرین حضور سینمایی او، بازی در فیلم ساکن خانه چوبی (۱۳۹۱) و آخرین فعالیت او در تئاتر، حضور در نمایش تانگوی تخم‌مرغ داغ به کارگردانی هادی مرزبان بود که در سال ۱۳۹۳ که در تالار وحدت اجرا شد.

کاویانی پس از مدت زیادی دوری از محافل هنری، در جشن بازیگران تئاتر در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۶ با چهره‌ای لاغر و دستانی لرزان حضور یافت. وی که با گام‌هایی آرام می‌توانست راه برود و گویا از بیماری پارکینسون و ضعف شدید جسمانی رنج می‌برد، در شرایطی که سخن گفتن برایش سخت به نظر می‌رسید، فقط گفت: «امروز خیلی خوشحالم».

 درگذشت 
فردوس کاویانی در ۹ مهر ۱۴۰۲ در منزلش در تهران درگذشت. گفته می‌شود که او در سال‌های پایانی زندگی خود مبتلا به بیماری پارکینسون بوده‌است. مراسم خاکسپاری وی در ۱۱ مهر ۱۴۰۲ در خانه هنرمندان ایران برگزار شد و پیکر او در آرامگاه زرتشتیان تهران دفن شد.

 فیلم‌شناسی 
 سینما 
سالنام فیلمکارگردان۱۳۹۱ساکن خانه چوبیحسینعلی لیالستانی۱۳۹۰نارنجی‌پوشداریوش مهرجویی۱۳۸۷کلانتری غیرانتفاعییدالله صمدی۱۳۸۳جایی برای زندگیمحمد بزرگ‌نیا۱۳۷۹سگ‌کشیبهرام بیضایی۱۳۷۸میکسداریوش مهرجویی۱۳۷۷جنگجوی پیروزمجتبی راعی۱۳۷۶مردان آنجلسفرج‌الله سلحشور۱۳۷۴سفر پرماجراسیامک اطلسی۱۳۷۳دل و دشنهمسعود جعفری جوزانی۱۳۷۲جادهٔ عشقرجب محمدین۱۳۷۲همهٔ دختران مناسماعیل سلطانیان۱۳۷۱یک مرد، یک خرسمسعود جعفری جوزانی۱۳۷۰بانوداریوش مهرجویی۱۳۷۰سیرک بزرگاکبر خواجویی۱۳۶۹سایهٔ خیالحسین دلیر۱۳۶۸دخترک کنار مردابعلی ژکان۱۳۶۸ساوالانیدالله صمدی۱۳۶۷در مسیر تندبادمسعود جعفری جوزانی۱۳۶۶بهار در پاییزمهدی فخیم‌زاده۱۳۶۶یاد و دیداررجب محمدین۱۳۶۵اجاره‌نشین‌هاداریوش مهرجویی۱۳۶۳آن سفرکردهاحمد نیک‌آذر۱۳۶۲پروندهمهدی صباغ‌زاده۱۳۶۰رسول پسر ابوالقاسمداریوش فرهنگ۱۳۵۹چوپانان کویرحسین محجوب۱۳۵۲شهر قصهمنوچهر انور۱۳۴۹تجاوزحمید مصداقی

 تلویزیون 
 مجموعه‌های تلویزیونی 
 سال نام سمت کارگردان توضیحات ۱۳۹۱ هفت‌سین بازیگر یدالله صمدی پخش در نوروز ۱۳۹۲ از شبکه ۲ ۱۳۸۸–۱۳۹۱ پشت کوه‌های بلند بازیگر امرالله احمدجو شبکه ۳ ۱۳۸۸ پرانتز باز بازیگر کیومرث پوراحمد شبکه تهران ۱۳۸۸ مدرسه ما بازیگر داریوش یاری شبکه ۲ ۱۳۸۷ غذا حاضر است بازیگر سید محمدابراهیم مجرد شبکه ۱ ۱۳۸۴ سرزمین مادری بازیگر جواد روستایی محصول صدا و سیمای استان مرکزی ۱۳۸۴ مرده متحرک بازیگر رضا کریمی شبکه ۱ ۱۳۸۳ شبی از شب‌ها بازیگر رضا کریمی شبکه ۳ ۱۳۸۲ خانه امید بازیگر علی بیابانی در برنامه سیمای خانواده پخش می‌شد. ۱۳۸۱ حامی بازیگر بهمن زرین‌پور ۱۳۸۱ باران عشق بازیگر مهمان فریدون حسن‌پوراحمد امینی شبکه تهران ۱۳۷۷–۱۳۸۱ تفنگ سرپر بازیگر امرالله احمدجو شبکه ۱ ۱۳۷۵–۱۳۷۸ آژانس دوستی بازیگر فرامرز قریبیاناحمد زینال‌زادهمجید جعفریاحمد رمضان‌زاده شبکه ۱ ۱۳۷۶–۱۳۷۷ طنز مجری محمدحسین سپهری شبکه ۳ ۱۳۷۶ یک مرد آبی بازیگر محسن شاه‌محمدی از برنامه سیمای خانواده پخش می‌شد. ۱۳۷۵ کلاس اولی‌ها بازیگر فریال بهزاد برنامه کودک و نوجوان شبکه ۱ ۱۳۷۴ خاطره‌ها بازیگر داریوش مؤدبیان با هنرنمایی فردوس کاویانی، محمد ورشوچی، امید آهنگر، اکبر رحمتی ۱۳۷۴ در چهارچوب مقرراتماهنامهٔ سینمایی فیلم، سال سیزدهم، شماره ۱۷۶، صفحهٔ ۲۹، مرداد ۷۴ بازیگر داریوش مؤدبیان شبکه ۱ ۱۳۷۳ همسران بازیگر مسعود رسامبیژن بیرنگ شبکه ۲ ۱۳۷۰ قصه‌های پدر و پسر بازیگر فریال بهزاد در برنامه کودک شبکه یک پخش می‌شد. ۱۳۷۰ خیرالله صندوقچه اسرار بازیگر داریوش مؤدبیانحسین فردرو بازی در اپیزودهای «جامهٔ عمل» و «شتر و پنبه دانه» بازی در نقش لحاف‌دوز ۱۳۶۵ راویان اخبار بازیگر داریوش مؤدبیانهوشنگ توکلی رضا بابک مرضیه برومندحمید جبلی بازی در اپیزود «سه روایت»کارگردان تلویزیونی: «اسدالله ایمن» ۱۳۶۴ آئینه بازیگر غلامحسین لطفی شبکه ۱ ۱۳۶۴ طنزآوران جهان بازیگر داریوش مؤدبیانحسین فردرو ۱۳۶۴ قصه‌ای به‌نام دارو بازیگر هوشنگ آزادی‌ور شبکه ۱ ۱۳۶۳ محله بهداشت بازیگر داریوش مؤدبیانحسین فردرو ۱۳۶۲ محله برو بیا بازیگر داریوش مؤدبیان در سال ۱۳۶۲ روزهای پنجشنبه از شبکه دو سیما پخش می‌شد.

 تله‌فیلم 
 سال نام کارگردان توضیحات ۱۳۸۸ چشم‌های نامحسوس سید محسن موسویان شبکه ۱ ۱۳۸۶ اگر تو نبودی فلورا سام شبکه ۲

 تله‌تئاتر 
سالنامسِمتکارگردانتوضیحات ۱۳۸۸ پرواز از فراز تیر چراغ برق بازیگر محمدرضا اجاقی کارگردان تلویزیونی: محمود رضایی ۱۳۸۵ بی‌مقدمه بازیگر حسین کیانی کارگردان تلویزیونی: افشین اربابی ۱۳۸۴ ببر گرازدندان بازیگر هادی مرزبان در سال ۱۳۸۵ از شبکه ۴ پخش شد. ۱۳۸۰ خانه ارواح بازیگر هادی مرزبان کارگردان تلویزیونی: مسعود فروتن۱۳۷۶ شبی دیگرماهنامهٔ سینمایی فیلم، سال پانزدهم، شمارهٔ ۲۰۷، صفحهٔ ۳۵، شهریور ۷۶ بازیگر همایون شهنواز یک برنامهٔ نمایشی ۳۰ دقیقه‌ای که هر شب از شبکهٔ ۳کاویانی در نقش «پدر» و شهرزاد عبدالمجید در نقش دخترش هنرنمایی می‌کردند. ۱۳۷۲ فیزیکدان‌هاماهنامهٔ سینمایی فیلم، سال یازدهم، شمارهٔ ۱۴۳، صفحهٔ ۳۰، تیر ۷۱ بازیگر رضا کرم‌رضایی شبکه ۲نویسنده: فریدریش دورنماتکارگردان تلویزیونی: مهتاج نجومی ۱۳۶۴ قصه‌ای به‌نام دارو بازیگر هوشنگ آزادی‌ور شبکه ۱ ۱۳۶۳–۱۳۶۴ شهردار کارگردان فردوس کاویانی ۱۳۶۱ شیطان در تاریکی بازیگر داریوش مؤدبیان کارگردان تلویزیونی: «گیتی جوادی» ۱۳۶۱ همشهری بازیگر جهانگیر الماسیسیاوش طهمورث کارگردانان تلویزیونی: مسعود فروتن و «حسین فردرو»

 تئاتر 
 سفارتخانه مروژک (اثر اسلاومیر مروژک) ۱۳۶۸ (کارگردان)
 تانگوی تخم مرغ داغ، تالار وحدت ۱۳۹۳

 افتخارات 
 سال جشنواره رده اثر نتیجه ۱۳۶۷ هفتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد در مسیر تندباد ۱۳۷۷ هفدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر جنگجوی پیروز ۱۴۰۲ چهل و دومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر سیمرغ ویژه یک عمر فعالیت هنری (نکوداشت) فجر چهل و دوم | ۱۳ سایت رسمی جشنواره فیلم فجر

 منابع 

 
 
 
 

 پیوند به بیرون 
 
 
 

رده:اهالی کرمان
رده:بازیگران تئاتر مرد اهل ایران
رده:بازیگران مرد تلویزیونی اهل ایران
رده:بازیگران مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران
رده:بازیگران مرد سده ۲۱ (میلادی) اهل ایران
رده:بازیگران مرد فیلم اهل ایران
رده:دانش‌آموختگان دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران
رده:درگذشتگان ۱۴۰۲
رده:درگذشتگان ۲۰۲۳ (میلادی)
رده:درگذشتگان به علت بیماری پارکینسون‏
رده:درگذشتگان به علت بیماری در ایران
رده:زادگان ۱۳۲۰
رده:زادگان ۱۹۴۱ (میلادی)
رده:زرتشتیان اهل کرمان