عمان سامانی

میرزا نورالله بن میرزا عبدﷲ بن عبدالوهاب چهارمحالیالذریعة إلی تصانیف الشیعة، آقابزرگ تهرانی، دارالاضواء، بیروت، جلد ۹، ص۷۶۹ (زاده ۱۲۲۱ _ درگذشته ۲۹ آذر ۱۲۸۳) ملقب به «تاج الشعراء» و متخلص به «عمان سامانی» از شعرای پرآوازهٔ آیینی در نیمهٔ دوم سدهٔ ۱۳ و اوایل سدهٔ ۱۴ هجری است.
نیاکان مولانا عمان سامانی همه از دری‌سرایان، پارسی‌گویان و آذری‌سرایان عصر خود بوده‌اند. پدرش میرزا عبدالله متخلص به «ذره» مؤلف «جامع‌الانساب» و جدش میرزا عبدالوهاب سامانی متخلص به «قطره» و عمویش میرزا لطف‌الله متخلص به «دریا» همگی از شاعران عهد ناصری بوده‌اند.

میرزا نورالله همانند بسیاری از نیاکان خود در سلک تصوّف و عرفان بوده و در زمره ارادتمندان حاج میرزا زین العابدین نایب الصدر رحمت علیشاه شیرازی، سعادت‌علیشاه اصفهانی و جانشین وی ملا سلطان‌محمد گنابادی (سلطان‌علی‌شاه) از قطب‌های سلسله صوفیّه نعمت‌اللهیه بود. در برخی منابع آمده که عمان سامانی و طهماسب قلی خان وحدت کرمانشاهی در خدمت ملا ولی‌الله همدانی که از مشایخ طریقت نعمت‌اللهی ماذون از طرف حسینعلی شاه اصفهانی بوده است مشرف به فقر شده‌اند. تربیت عرفانی عمان سامانی به دست میرزا مهدی پاقلعه‌ای اصفهانی هادیعلی بوده است.تبیان

 دوران ابتدایی زندگی 
عمان سامانی تحصیلات ابتدائی را در مکتب‌خانه‌های محلی فرا گرفت و بعد به اصفهان عزیمت کرد و در مدرسه «نیماورد» وارد شد و سال‌ها در کنار آخوند کاشی مشغول کسب علم بود.

 آثار 
از آثار عمان سامانی می‌توان به گنجینة الاسرار، مخزن الدرّر، معراج نامه و دیوان اشعار اشاره کرد. در این میان، مثنوی «گنجینةالاسرار» یکی از جالب‌ترین آثار عمان سامانی دربارهٔ عرفان عاشورا است. او این مثنوی را بروزن و شیوه «زبدة الاسرار» صفی علیشاه ساخته است.در این مثنوی نسبتاً کوتاه، نکته‌های ظریفی از عشق و عرفان با بیانی هنرمندانه و گرم طرح شده است. عمان را باید اولین شاعری نام برد که اشعار کربلایی را از قالب سوگ خارج کرد و در قالب حماسی آمیخته به عشق و روشنگری ارائه نمود.
گنجینة الاسرار که با این مطلع آغاز می‌شود:

هم چنین، ضرب‌المثل معروف «تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل» در اصل مصراع دوم این بیت عمان سامانی است:

 درگذشت 
عمان سامانی در اواخر عمر به سامان مراجعه کرد و آثار ارزنده‌ای از خود به یادگار گذاشت و سرانجام در ۲۹ آذر ۱۲۸۳ درگذشت. نقل است که جنازه عمان را ابتدا در مسجد جامع سامان به خاک سپردند و بعدها بر اساس وصیت او به نجف منتقل و در وادی‌السلام مدفون گردیده است.

 نمایش‌نامه 
بر اساس کتاب گنجینة الاسرار عمان سامانی نمایش‌نامه‌ای نوشته شده، متن این نمایش توسط محسن معینی از این کتاب اقتباس شده است. نمایش بر فرس تندرو به تهیه‌کنندگی نگین میرحسنی و کارگردانی محسن معینی در مرکز همایش‌های برج میلاد به روی صحنه رفته است.

 منابع 

 سامانی عمان، گنجینة الاسرار، انتشارات سروش تهران.

رده:اهالی استان چهارمحال و بختیاری
رده:اهالی شهرستان سامان
رده:خاک‌سپاری‌ها در قبرستان وادی‌السلام
رده:درگذشتگان ۱۳۲۲ (قمری)
رده:زادگان ۱۲۵۸ (قمری)
رده:شاعران شیعه دوازده‌امامی
رده:شاعران فارسی‌زبان اهل ایران
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۱۳ (قمری)
رده:شاعران مرد اهل ایران