دخمه سنگی کافر کلی

دخمه‌های سنگی کافِر کُلِی، یا غار دستکند، کافر کُلِی‌هایی با فضای معماری دست کندی در آمل است. این غارهای دستکند در مسیر جاده هراز از رینه به سمت آمل قابل مشاهده است.کتاب جغرافیای اقلیمی و طبیعی مازندرانواژه "کافِر کُلِی" در دیکشنری آنلاین آبادیس 

 تاریخچه 
آنچه را که ابن اسفندیار در کتاب تاریخ طبرستان، رویة ۵۷، از جایگاهی به نام وَر (وَرِکوه) که به معنی پناهگاه و غار در کوهستان، یاد کرده‌است. این همان است که نمونه‌هایی از «وَرها» در چند جایگاه از آبادی‌های کوهستان لاریجان و رویان در نزد عامه به نام «کافر کلی» نامیده می‌شوند. خانه‌های کافرکلی به گونه‌ای ساخته شده‌اند که نشان دهنده زندگی طولانی مدت افراد در این مکان‌هاست. این دخمه سنگی یکی از شاخص ترین نمونه ها در محور هراز و حتی ایران است، تعدد طبقات با همدیگر در ارتباطند ، تزیین دیواره بعضی از اتاق‌ها از کف تا به ارتفاع ۶۰ سانتیمتر با کاهگل و گل اخری، ایجاد دیوار دفاعی با مصالح سنگ و ساروج و همچنین المانهای کلی، تنها بخشی از خصوصیات ویژه کافر کلی روستای پلمون می‌باشد که بدان اشاره شده است. این خانه‌ها در دل کوه‌های صعب‌العبور بنا شده‌اند. آب و هوای این منطقه، کوهستانی و بسیار سرد است و هر چه ارتفاع بیشتر می‌شود هوا سردتر خواهد بود. اگر خانه‌های مذکور برای زندگی‌ای طبیعی ساخته می‌شدند باید در دامنه کوه قرار می‌گرفتند تا از باد و بوران در امان باشند. با این اوصاف فرضیه زندگی اجباری و مقطعی با رویکرد دفاعی در این خانه‌ها درست به نظر می‌رسد. هنوز نمونه‌های زیادی از «وَرها» در کوهستان پنجاب، نمارستاق (نیمه رُستاک)، آب اسک، نیاک، ایرا (و در جایگاهی به نام ایرج وَر) و دیده می‌شود.صفوی، یحیی،۱۳۷۹، جغرافیای نظامی ایران؛ جلد دوم ، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.علیزاده، عباس، ۱۳۸۳، تئوری و عمل در باستان شناسی، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ دوم، تهران

 کاوش‌های باستان‌شناسی 
با توجه به کاوش‌های باستان‌شناسی و بقایای سفال‌هایی که در این خانه‌ها پیدا شده، می‌توان قدمت آن‌ها را به اوایل دوران اسلامی نسبت داد و از آنجایی که در این دوران ایران مورد هجوم اعراب قرار گرفته‌است؛ به نظر می‌رسد این خانه‌ها در دل کوه با امکان زندگی در بلندمدت، همراه با محل‌هایی برای نگهبانی بخاطر عدم پذیرش کیش و آیین جدید یا بخاطر ترس از هجوم اعراب بنا شده‌است و به همین دلیل نام این غارها کافرکلی یعنی محل زندگی غیرمسلمانان است. با توجه به نتایج تحقیقات به عمل آمده می توان نتایج زیر را در مورد موجودیت ساختارهای معماری غارهای دستکند محور هراز آمل که در دل صخره های کوه البرز کنده شده اند ابراز داشت. دلیل ارجاع این غار های دستکند به دوران تاریخی حکومت مادها شاید این باشد که اصطلاحا لغت دخمه با نام ماد مترادف گشته است.دمورگان، ژاک، ۱۳۳۸، هیئت علمی فرانسه در ایران(مطالعات جغرافیایی)، ترجمه کاظم ودیعی، انتشارات چهر تبریز، جلد اول.

 منابع 
 تحقق آثار باستانی ایران مهر ۱۳۸۷.
 آثار باستانی ایران زمین
 بررسی غار های دستکند (کافر کلی) محور هراز شهرستان آمل با مطالعه موردی کافر کلی های روستای آب اسک و پلمون: وبگاه انسان‌شناسی و فرهنگ

رده:آثار دوران پیش از اسلام در آمل
رده:گوردخمه‌های ایران