جاهای گردشگری استان همدان

استان همدان در غرب ایران و بر دامنهٔ کوه الوند جای دارد و یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران، هگمتانه باستانی، در آن واقع است. غار علیصدر، آرامگاه‌های بوعلی سینا و باباطاهر و سنگ‌نبشته‌های گنج‌نامه از جاذبه‌های شاخص آن‌اند. در این فهرست، مهم‌ترین جاهای دیدنی و جاذبه‌های گردشگری استان همدان به تفکیک دسته‌بندی شده‌اند. برخی از این جاها هنوز مقالهٔ جداگانه در ویکی‌پدیا ندارند.

 بناها و یادمان‌های تاریخی 
قلعه‌ها، کاخ‌ها، کاروانسراها، خانه‌های تاریخی، حمام‌ها، آب‌انبارها و محوطه‌های باستانی، بخش بزرگی از میراث دیدنی استان همدان را می‌سازند.

 قلعه‌ها و ارگ‌ها 
 ارگ نوشیجان، محوطه باستانی مادی بر فراز تپه‌ای، با آتشکده و معبدی از کهن‌ترین یادمان‌های ماد.
 قلعه اردلان (تویسرکان)، مربوط به دوره صفویه.
 قلعه نهاوند، یا دژ یزدگرد قلعه‌ای ساسانی در شهر نهاوند بود.
 قلعه پری، محوطه ای باستانی.

 کاخ‌ها، عمارت‌ها و خانه‌های تاریخی 
 خانه شهید مدنی
 خانه ضرابی
 خانه لطفعلیان، مربوط به دوره قاجار.
 خانه مسعودی، عمارت مسعودی و موزه هنر و فرهنگ تویسرکان مربوط به دوره قاجار.
 خانه نراقی، مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی اول.
 خانه پوستی‌زاده، خانه پوستی زاده مربوط به دوره قاجار.

 کاروان‌سراها، بازارها و حمام‌ها 
 بازار ملایر، از جاذبه‌های شهر ملایر است و در سال ۱۳۵۵ با شماره ۱۲۸۶/۳.
 بازار همدان، بازار سرپوشیده تاریخی بازمانده از دوره قاجار با معماری اسلامی.
 حمام حاج آقا تراب، مربوط به دوره قاجار.
 حمام حاج حافظ، مربوط به دوره قاجار.
 حمام قدیمی امزاجرد، سفره خانه سنتی تاریخی حاج مصطفی.
 حمام قلعه
 سرای صفرخانی، مربوط به دوره قاجار.
 کاروانسرای تاج‌آباد، کاروانسرای تاج آباد مربوط به دوره صفوی.
 کاروانسرای حسینخانی، مربوط به دوره قاجار.
 کاروانسرای زغالی‌ها، کاروانسرای زغالیها مربوط به دوره قاجار.
 کاروانسرای شریفیه، مربوط به دوره قاجار.
 کاروانسرای فرسفج، مربوط به دوره صفوی.
 کاروانسرای میامی، مربوط به دوره صفوی.
 کاروانسرای میرزا کاظم، مربوط به دوره قاجار.

 پل‌ها، آب‌انبارها و سازه‌های آبی 
 پل زرامین، پل پیل‌لاغه مربوط به دوره قاجار.
 پل کوریجان
 یخچال میرفتاح

 برج‌ها، مناره‌ها و گنبدها 
 برج آرامگاه بابا حسین
 برج آرامگاه بابا پیره، برج مقبره بابا پیره.
 برج خانقلی، مربوط به دوره ایلخانی.
 برج قربان، برج آرامگاهی از سده‌های هفتم و هشتم هجری و مدفن گروهی از امیران سلجوقی.
 گنبد علویان، چهار باغ علویان.

 محوطه‌ها و یادمان‌های باستانی 
 تپه آسیاب آورزمان
 تپه اقبلاغ
 تپه امامزاده ویان
 تپه امام‌زاده آورزمان
 تپه امیرآباد شماره ۲
 تپه بانسره
 تپه بزرگ شریف‌آباد
 تپه تازه‌کند حسام‌آباد
 تپه حسن قشلاق
 تپه خزل گره چغا
 تپه خندان امزاجرد
 تپه دره خانی شرقی
 تپه ده‌بر
 تپه دینارآباد، تپه دینار آباد.
 تپه روستای متروک ۱
 تپه سرسام گبری
 تپه سیزده تپه
 تپه سیمین زاغه، مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 تپه شاوه ۱، مربوط به دوره ساسانیان.
 تپه شاوه ۱۱
 تپه عین‌آباد شماره ۱، تپه عین آباد شماره ۱.
 تپه عین‌آباد شماره ۲، تپه عین آباد شماره ۲.
 تپه قدمگاه جعفر
 تپه قروق غربی
 تپه قزلجه
 تپه قلعه حسین‌آباد شاملو
 تپه قلعه شیزاد
 تپه قلعه علی‌آباد
 تپه قلعه گلزرد
 تپه مسجدین، مربوط به دوران‌های تاریخی اشکانی - ساسانی.
 تپه منصورآباد (اورتا قلعه)
 تپه میلاب
 تپه نامیله (ملایر)، مربوط به هزاره ۲و۱ قبل از میلاد.
 تپه و گورستان سیاه کمر
 تپه پری، سال ۱۳۴۹ برای اولین بار به طور رسمی حفاری شد و منجر به پیدایی قبور مربوط به هزاره اول میلادی گردید.
 تپه پیرتپه
 تپه چاه ۲۶
 تپه کاروانه
 تپه کوریجان ۱
 تپه کوریجان ۲
 تپه کوزره
 تپه کوسج خلیل ۱
 تپه کوسج خلیل ۱۱
 تپه گرک، مربوط به عصر مس - عصر برنز - عصر آهن.
 تپه گوراب (دژ گوراب)، دژ گوراب مربوط به هزاره ۴ قبل از میلاد.
 تپه گورستان امزاجرد، تپه قبرستان امزاجرد.
 تپه گورستان بهرام‌آباد، تپه قبرستان بهرام‌آباد.
 تپه گورستان قدیمی امزاجرد، تپه قبرستان قدیمی امزاجرد.
 تپه گورو
 تپه گیان
 تپه گیان ۲
 تپه‌حصار شماره ۳، تپه حصار شماره ۳.
 محوطه سنگ‌شیر، محوطه سنگ شیر مربوط به دوره اشکانیان.
 محوطه غار سراب
 نقش‌برجسته میدان میشان

 دیگر بناهای تاریخی 
 تخت نادر، از دشت‌های کوهستان الوند است.
 حاجی خان تپه
 حسن تپه
 حوزه علمیه آخوندملاعلی همدانی، مربوط به دوره قاجار.
 ساری تپه دستجرد
 سرآب گیان
 شیر سنگی همدان، یادمان سنگی کهن و از نمادهای دیرین شهر همدان با ریشه در دوران باستان.
 قباق تپه (میراث)
 قرق تپه سی شرقی
 مدرسه آلیانس همدان، یکی از مدارس قدیم است.
 منجوق تپه حسن ابدال
 میدان امام (همدان)
 میدان میشان، یا دشت میشان یکی از دشت‌های کوهستان الوند است.
 ناصرآباد (کبودرآهنگ)، ناصرآباد، هندوانه و سیب‌زمینی جزو دیگر محصولات این روستا می باشد.
 نوشیجان
 هفت لانجین، یا هفت خواهران دو سنگ قدیمی بود که قرار داشت و مورد احترام و زیارت مردم همدان قرار داشت.
 هگمتانه، هَگمَتانَه پایتخت مادها، پایتخت تابستانی هخامنشیان، و ساتراپ‌نشین ماد از هخامنشیان تا ساسانیان بود.
 پایگاه شهید نوژه، پایگاه هوایی نوژه، پایگاه هوایی سوم شکاری همدان با نام سابق پایگاه شاهرخی سومین پایگاه شکاری نیروی هوایی ارتش ایران است، که در فاصله….
 چنار کمربسته، پنجمین اثر ثبت شده میراث طبیعی ایران است که قرار دارد.
 کهنه گورستان دشته، کهنه قبرستان دشته.
 گنج‌نامه، کتیبه‌های میخی داریوش و خشایارشای هخامنشی به سه زبان پارسی باستان، ایلامی و بابلی.
 گونسپان، یا پاتپه، نام تپه‌ای قدیمی و باستانی در ملایر است که از دوران مادها بجا مانده.
 یاس تپه منجان

 بناهای مذهبی و زیارتگاه‌ها 
مسجدها، امامزاده‌ها، آرامگاه‌ها و دیگر بناهای مذهبی، از مهم‌ترین مقصدهای زیارتی و گردشگری استان همدان به‌شمار می‌روند.

 مسجدها 
 مسجد باب‌الحوائج، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد بزرگ شریف‌الملک، شریف الملک مربوط به دوره قاجار.
 مسجد جامع تویسرکان، مربوط به دوره پهلوی.
 مسجد جامع خدا کرم، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد جامع سرابی، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد جامع شیخ‌الملوک، یا مسجد جامع ملایر.
 مسجد جامع فرومد
 مسجد جامع نهاوند، مربوط به دوره سلجوقیان - دوره صفوی.
 مسجد جامع همدان
 مسجد حاج آقا تراب، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد حاج ابراهیم بیک، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد حاج احمد، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد حاج خدارحم، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد حاج رضا انصاری، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد حاج زینل، مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی.
 مسجد حاج سر تیپ، مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی.
 مسجد حاج قاسم، مسجدحاج قاسم مربوط به دوره قاجار.
 مسجد حاج کلبعلی، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد خماجین، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد خوش‌آباد، مسجد خوش آباد مربوط به دوره قاجار.
 مسجد درجزین رزن، مربوط به دوره زند - دوره قاجار.
 مسجد دستجرده، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد زرهان، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد سیف الدوله، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد شالبافان، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد شریف‌الملک کوچک، مربوط به دوره پهلوی.
 مسجد شورین، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد شیخ رسولی‌ها، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد صاحب الزمان، مربوط به دوره صفوی.
 مسجد علویان، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد میرزا آقاجانی، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد میرزا تقی، مربوط به دوره ایلخانی.
 مسجد نشر، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد نظر بیگ (حضرت علی)، مربوط به دوره زند.
 مسجد پیغمبر
 مسجد چمن چوپانها، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد کبابیان، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد گازران
 مسجد گلپا، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد یسرلو، مربوط به دوره قاجار.

 امام‌زاده‌ها و زیارتگاه‌ها 
 امامزاده ازناو، یا امامزاده عین و غین مربوط به دوره سلجوقیان.
 امامزاده اسماعیل (همدان)
 امامزاده اظهر بن علی، مربوط به دورهٔ ایلخانی.
 امامزاده اهل بن علی، مربوط به دوره صفوی.
 امامزاده بدیع‌الزمان، امامزاده بدیع الزمان انگشته مربوط به دوره قاجار.
 امامزاده سام و هام، امامزاه سام و هام مربوط به دوره قاجار.
 امامزاده سیدان، مربوط به دوره پهلوی.
 امامزاده عبدالله (تویسرکان)، امامزاده عبداله مربوط به دوره صفوی.
 امامزاده عبدالله (همدان)، سال های اخیر، تغییر و تحول بسیاری در این بنا صورت گرفته و بنای کنونی به جای بنای قدیمی که طاق سنگی چهار ضلعی با گنبدی از شیروانی بود،….
 امامزاده عبداله (تویسرکان)، مربوط به دوره صفوی.
 امامزاده محسن، امامزاده محسن یا امامزاده کوه.
 امامزاده هادی بن علی، مربوط به دوره ایلخانی.
 امامزاده هود، مربوط به دورهٔ ایلخانی.
 امامزاده یحیی (همدان)

 آرامگاه‌ها و خانقاه‌ها 
 آرامگاه استر و مردخای، مهم‌ترین زیارتگاه یهودیان ایران، بنا بر سنت مدفن استر و مردخای.
 آرامگاه باباطاهر (همدان)، آرامگاه باباطاهر عریان، شاعر و عارف نامدار دوبیتی‌سرای ایرانی.
 آرامگاه بوعلی‌سینا، بنای یادبود ابن سینا، فیلسوف و پزشک نامدار ایرانی.
 آرامگاه حبقوق نبی، زیارتگاه منسوب به حبقوق، یکی از پیامبران بنی‌اسرائیل، در تویسرکان.
 آرامگاه درب شیخ، مقبره درب شیخ.
 آرامگاه میررضی‌الدین آرتیمانی، آرامگاه میر رضی الدین آرتیمانی از بناهای قرن ۱۴ شمسی، محل دفن میر رضی آرتیمانی از شاعران و عارفان مشهور دوران صفویه است.

 آتشکده‌ها و یادمان‌های زرتشتی 
 آتشکده بهرام (همدان)
 آتشکده نوشیجان، از کهن‌ترین و مهم‌ترین آتشکده‌های شناخته‌شده ایران در محوطه باستانی نوشیجان.
 معبد لائودیسه، یا امام‌زاده دو خواهر یکی از آثار.

 کلیساها و کنیسه‌ها 
 کلیسای آنجلی، مربوط به دوره قاجار.
 کلیسای حضرت مریم (همدان)، مربوط به دوره قاجار.
 کلیسای گریگوری استفان، استپان یا کلیسای گریگوری استفان در قسمت شرقی تپهٔ هگمتانه.

 گورستان‌های تاریخی 
 گورستان آقبلاغ، قبرستان آقبلاغ.
 گورستان اقلان قز
 گورستان بویاقچی
 گورستان توسک سفلی، مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی.
 گورستان طاسران، قبرستان طاسران.
 گورستان پارتی همدان، محوطهٔ شیر سنگی است.
 گورستان ژیر ری، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.

 دیگر اماکن مذهبی 
 حسینیه حاج منتصر الملک
 شاهزاده حسین (همدان)

 جاذبه‌های طبیعی 
کوه‌ها، غارها، آبشارها، چشمه‌ها، دریاچه‌ها و مناطق حفاظت‌شده، چهره‌ای دیدنی از طبیعت استان همدان را به نمایش می‌گذارند.

 رودها، چشمه‌ها و آبگرم‌ها 
 رود قره‌چای، قره‌چای رودی است که از ارتفاعات استان مرکزی و سرچشمه گرفته و در مسیر خود به وارد شده و در نهایت به دریاچه نمک می‌ریزد.
 رود گاماسیاب، گاماسیاب یکی از بزرگ‌ترین رودخانه‌های ایران و شاخهٔ عمده و اصلی کرخه بوده که تا محل تلاقی با رودخانه قره‌سو به این نام خوانده می‌شود.
 چشمه آب‌مروارید، چشمهٔ آب‌مروارید از مشهورترین چشمه‌های کوهستان الوند است.

 کوه‌ها، دره‌ها و تنگه‌ها 
 دره دیوین، درهٔ دیوین یا دیویجین یکی از دره‌های واقع در کوهستان الوند است و در حاشیهٔ جنوبی و غرب دره مرادبیگ و به موازات آن قرار دارد.
 دره مرادبیگ، یا دره مرادبیک بزرگ‌ترین درهٔ کوهستان الوند است و در جنوب قرار دارد.
 قله تپه دربند، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 قله شاه‌نشین، قلهٔ شاه‌نشین یکی از قله‌های واقع در کوهستان الوند است و ۳۴۵۰ متر ارتفاع دارد.
 قله کلاه‌قاضی، قلهٔ کلاه‌قاضی یکی از قله‌های واقع در کوهستان الوند است و۳۵۰۰ متر ارتفاع دارد.
 قله کوبری (همدان)
 قله یخچال، قله یخچال‌صاحب یا قله یخچال صاحب‌الزمان نیز نامیده می‌شود، یکی از معروف‌ترین قله‌های واقع در کوهستان الوند است که با ارتفاع ۳۵۸۰ متر،….
 کوه تاریک‌دره، تاریک‌دره یکی از قله‌های کوه الوند است و ۳۴۱۳ متر ارتفاع دارد.
 کوه دائم‌برف، قله دائم‌برف یکی از قله‌های مرتفع کوهستان الوند است.
 کوه قزل‌ارسلان، قله قزل‌ارسلان نام یکی از قله‌های کوهستان الوند است که ۳۲۵۰ متر ارتفاع دارد.
 کوه لشکر، از مرتفع‌ترین کوه‌های ملایر است.
 کوه کلاغ‌لان، قلهٔ قار قالان به معنی "قله ای که برف در طول سال بر روی آن می ماند" که به اشتباه و به طور ناشیانه به کلاغ‌لان ترجمه شده است یا قله….
 کوه کمرلرزان، از قله‌های کوهستان الوند است و ۳۳۳۸ متر ارتفاع دارد.
 کوه گرمه
 کوهستان الوند، کوه الوند، یکی از شمالی ترین قله های رشته کوه زاگرس واقع و تویسرکان است.

 جنگل‌ها، پارک‌ها و مناطق حفاظت‌شده 
 منطقه حفاظت‌شده ملوسان
 منطقه نمونه گردشگری عباس‌آباد
 منطقه نمونه گردشگری گنج‌نامه، نخستین منطقه نمونه گردشگری ثبت‌شده کشور.
 پارک توریستی کمربسته
 پناهگاه میدان میشان، پناهگاه کوهنوردی در دشت میشان است که در سال ۱۳۴۵ توسط هیئت کوهنوردی و کوهنوردان احداث شد.

 دیگر جاذبه‌های طبیعی 
 آبشار گنج‌نامه، آبشاری دائمی در دامنه الوند، نزدیک کتیبه‌های گنج‌نامه.
 الوند، بلندترین قله کوهستان الوند با ۳۴۵۰ متر ارتفاع، از قله‌های برجسته زاگرس.
 تله‌کابین گنج‌نامه، تله‌کابینی به طول ۱۶۸۰ متر در دره عباس‌آباد و دامنه الوند.
 خرم‌رود
 دریاچه زراومند، زراومند دریاچه‌ای است که به گزارش تاریخ‌نگاران گذشته، در منطقه همدان قرار دارد.
 دریاچه ساوه، دریاچهٔ ساوه نام دریاچه‌ای در ایران باستان بوده که امروزه خشک شده‌است.
 سنگ نگاره‌های چشمه ملک، مربوط به هزاره ۳–۶ قبل از میلاد.
 غار علیصدر، از معدود غارهای آبی جهان با طولانی‌ترین مسیر قایق‌رانی درون‌غاری.
 غار قلعه‌جوق
 چهارقله، چهار قلهٔ نزدیک به‌هم و تقریباً هم‌ارتفاع و از قله‌های کوهستان الوند هستند.
 چهل نابالغان

 باغ‌ها 
باغ‌های تاریخی استان همدان نمونه‌هایی از هنر باغ‌سازی ایرانی هستند که شماری از آن‌ها شهرت ملی و جهانی دارند.

 باغ اعتمادیه، باغ تاریخی دوره قاجار با معماری و فضای سبز کهن.
 سیفیه، از قدیمی‌ترین پارک‌های ایران، ساخته بازماندگان سیف‌الدوله قاجار در دامنه کوه گرمه.

 موزه‌ها 
موزه‌های استان همدان گنجینه‌ای از آثار تاریخی، مردم‌شناسی و هنری این خطه را در خود جای داده‌اند.

 باغ‌موزه نظری، موزه مردم‌شناسی در عمارت تاریخی باغ نظری.
 موزه آموزش و پروش همدان، موزهٔ آموزش و پرورش همدان یا موزه اسناد و مفاخر تربیت معلم همدان یا موزه مدرسه در سال ۱۳۹۹ شمسی در دبیرستان ابن سینا همدان افتتاح….
 موزه بوعلی‌سینا، موزه‌ای ویژه معرفی شخصیت و طب بوعلی سینا در آرامگاه او.
 موزه تاریخ طبیعی همدان
 موزه هگمتانه، موزه‌ای در کنار تپه باستانی هگمتانه، پایتخت کهن مادها.

 جستارهای وابسته 
 استان همدان
 گردشگری در ایران
 فهرست آثار ملی استان همدان
 میراث جهانی یونسکو در ایران
 فهرست آثار ملی ایران

همدان
رده:جاذبه‌های گردشگری استان همدان
رده:گردشگری استان همدان