حسن اسماعیل‌زاده

حسن چلیپا مشهور به اسماعیل‌زاده (زادهٔ ۱۳۰۱ زنجان_ درگذشتهٔ ۲۰ بهمن ۱۳۸۵) در تهران، نقاش قهوه‌خانه‌ای ایرانی بود. او نقاشی را نزد استاد محمد مدبر آموخت. وی بیشتر مسائل مذهبی و حماسی و آداب و رسوم مردم را موضوع نقاشی‌های خود قرار می‌داد. قهوه‌خانهٔ زمان قدیم، شب یلدای زمان قدیم، کشته شدن دیو سفید به دست رستم، خیمه‌گاه سیدالشهدا، از آثار وی هستند. 

فرزند او کاظم چلیپا نیز از هنرمندان مشهور پس از انقلاب در ایران می‌باشد.

 زندگی 
حسن چلیپا که تخلص هنری خویش (اسماعیل‌زاده) را از نام پدرش (اسماعیل) گرفت، در سال ۱۳۰۱ در زنجان چشم به جهان گشود. پیش از به دنیا آمدن او، پدرش درگذشت. حسن چلیپا از همان اوان کودکی استعداد و شور و شوق فراوانی به هنر نقاشی نشان داد و تجربه‌های نخستین را در این زمینه را کسب کرد. در کودکی همراه خانواده‌اش به تهران مهاجرت نمود. هشت ساله بود که مادرش که علاقهٔ وافر فرزند را به نقاشی دریافته بود، او را به شاگردی به نزد استاد محمد مدبر فرستاد. وی چهارده سال نزد استاد قلم کشیدن و رنگ‌آمیزی را آموخت. نقاشی‌های او سبک استادش مدبر را می‌نمود. این همکاری از یک سو موجب گرایش نقاش جوان به شیوه و شگرد استادش محمد مدبر شد و از سوی دیگر عامل رونق نقاشی‌های خیالی ساز مذهبی و شاهنامه‌ای نزد عامه مردم شد. او چه در دوران حیات استاد خود و چه پس از درگذشت او، چنان تشابهاتی از نظر رنگ و طرح با استادش آشکار ساخت که بسیاری هنگام داوری تابلوهای آن دو در تشخیص صاحب آن دچار حیرت و تردید می‌شدند. چنانکه او را مدبر زنده (ثانی) نام نهادند.

 ویژگی‌های کاری 
وی در میان رنگ‌ها، رنگ‌های تلخ و تیره مانند قهوه‌ای را بیش از رنگ‌های دیگر می‌پسندید. در پس‌زمینهٔ نقاشی‌های تابلوهایش این رنگ‌ها به خوبی نمایان هستند. جدای از یافته‌های وی از استادش، آثاری که در طول زندگی خلق کرده است، سرشار از تنوع است. در دوران فعالیت هنری خود مجموعه‌ای غنی از آثاری را خلق کرده است که بیانگر هویتی ویژه از هنر نقاشی‌های ایرانی است. ترسیم موضوع تابلوی قهوه‌خانه برای اولین بار در نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای و توجه به صحنه‌های روزمره زندگی مردم و آداب و رسوم آن‌ها از ویژگی‌های آثار حسن اسماعیل‌زاده است. مانند تابلوهای قهوه‌خانهٔ زمان قدیم، قهوه‌خانهٔ نودانک (شمیران) عقدکنان، چاوش‌خوانی، حنابندان زمان قدیم، بقال کم فروش، ختنه سورون زمان قدیم، شب چلهٔ زمان قدیم و…

پاسخگویی به نیازهای عاطفی درونی خود که از خصوصیات یک هنرمند است، همچنین توجه به منظره‌سازی و تأثیرگیری از فضاهای مختلف، دقیقاً در آثار وی دیده می‌شود. حسن اسماعیل‌زاده به طراحی اهمیت ویژه‌ای می‌داد. طراحی‌های سریع و کلی که برای شروع تابلو با قلم و رنگ یا زغال روی بوم می‌زد، تعجب‌برانگیز است؛ زیرا وی آموزشی برای طراحی تند (اسکیس) یا کلی‌بینی (فضاسازی اولیه) در طراحی - آن گونه که در دانشگاه‌ها آموزش داده می‌شود - ندیده بود. همچنین، در آثار نقاشی حسن اسماعیل‌زاده، دقت در طراحی درست و قابل قبول بوده است و این از نکات مهم و ویژگی‌های منحصر به فردی است که در آثار این استاد دیده می‌شود.

 آثار 
حسن اسماعیل‌زاده تابلوهای زیادی در زمینهٔ حماسه‌های مذهبی و ملی و موضوع‌های رزمی و بزمی و آداب و سنن مردم کشیده است. از جمله نقاشی‌های وی خیمه‌گاه سیدالشهدا، جنگ‌های امام علی، آتش رفتن سیاوش، کشته شدن دیو سفید به دست رستم، بهرام و گل‌اندام، پرده‌های درویشی هستند؛ و در ارتباط با آداب و سنن مردم تابلوهای شب عقدکنان، حنابندان، قهوه‌خانهٔ زمان قدیم، شب یلدای زمان قدیم، خواستگاری و مانند آنها را طراحی کرده است.برخی از تابلوهای او در موزه سعدآباد، موزه رضا عباسی، موزه کندلوس، موزه هنرهای دینی امام علی و موزه هنرهای معاصر تهران نگهداری می‌شوند.

 دیگر فعالیت‌های هنری
وی یکی از چهره‌های مطرح نقاشی خیالی ساز قهوه‌خانه‌ای به حساب می‌آید. همچنین در زمان حیات خود با برپایی نمایشگاه‌های متعدد انفرادی و شرکت در چندین نمایشگاه جمعی داخلی و خارجی نظر بسیاری از دوستداران و منتقدان هنری را به خود جلب نمود. 

 منابع 
 
 
 
 خبرگزاری ایسنا
 مجله هنرهای تجسمی
 روزنامه جام جم
 کتاب: حسن اسماعیل‌زاده مکتب نقاشی قهوه‌خانه‌ای
(کاظم چلیپا)
 کتاب: نقاشی قهوه‌خانه‌ای (هادی سیف)

رده:اهالی زنجان
رده:خاک‌سپاری‌ها در قطعه هنرمندان بهشت زهرا
رده:درگذشتگان ۱۳۸۵
رده:زادگان ۱۳۰۳
رده:نقاشان قهوه‌خانه‌ای
رده:نقاشان مرد اهل ایران