برون‌سپاری دانش

برون‌سپاری دانش یا ترویج علم یا آموزش و ترویج عمومی نیز شناخته می‌شود، گستره‌ای از فعالیت‌های مؤسسات پژوهشی، دانشگاه‌ها و نهادهایی چون موزه‌های علم است که با هدف افزایش آگاهی و درک عمومی از علوم، ایجاد اعتماد عمومی به علم و کمک غیررسمی به آموزش علوم انجام می‌گیرد.

ترویج علم طیف وسیعی از کنش‌ها را دربرمی‌گیرد، از سخنرانی‌های عمومی و بازدید از مدارس گرفته تا برگزاری کارگاه‌های آموزشی، حمایت از نمایشگاه‌های علمی و بهره‌گیری از اینترنت برای دسترس‌پذیر کردن محتوای علمی. این حوزه در دهه‌های اخیر از فعالیت‌های پراکندهٔ دانشمندان علاقه‌مند به شکلی نهادمند و سازمان‌یافته تحول یافته‌است.

هدف اصلی ترویج علم پر کردن شکاف میان جامعهٔ علمی و عموم مردم است؛ به گونه‌ای که دانش تولیدشده در مؤسسات پژوهشی به زبانی قابل‌فهم برای همگان بازگو شود و سواد علمی در جامعه ارتقا یابد.

 دامنه و پیشینه 
هرچند همواره دانشمندانی بوده‌اند که به آموزش عمومی علاقه داشتند، ترویج علم در دوران معاصر سازمان‌یافته‌تر شده‌است. برای نمونه، ناسا اکنون از تمامی پروژه‌های خود می‌خواهد که فعالیت‌های ترویجی مناسبی سازماندهی کنند. سازمان‌هایی مانند «ارتباط اخترشناسی با عموم» (Communicating Astronomy to the Public) و «اعلامیه واشینگتن دربارهٔ ارتباط اخترشناسی با عموم» نیز با برگزاری همایش‌های عمومی دربارهٔ مسائل علمی می‌کوشند ترویج علم را بر پایه‌ای نهادی استوار سازند.

در سال‌های اخیر، شمار فزاینده‌ای از پروژه‌های پژوهشی متخصصان ترویج علم تمام‌وقت یا پاره‌وقتی استخدام کرده‌اند که روابط عمومی علمی پروژه را بر عهده دارند. همچنین نهادهای تخصصی ترویج علم مانند شاخهٔ آموزشی در بولدر، کلرادو و فعالیت‌های ترویجی پروژه‌ها را به‌صورت قراردادی سازماندهی می‌کنند.

افزون بر ترویج علم از سوی مؤسسات پژوهشی، برنامه‌هایی مانند موزه‌های علم و بخش مهمی از آموزش غیررسمی علوم به‌شمار می‌روند.

 فعالیت‌ها 
ترویج علم می‌تواند اشکال گوناگونی به خود بگیرد.

 سخنرانی‌ها، درس‌گفتارها و بحث‌های عمومی 
thumb|«Universum für Alle»: ۷۰ درس‌گفتار کوتاه عمومی در دانشگاه هایدلبرگ، آلمان.

درس‌گفتارها احتمالاً کهن‌ترین شکل ترویج علم هستند و پیشینهٔ آن‌ها به دههٔ ۱۸۲۰ میلادی بازمی‌گردد؛ زمانی که مایکل فارادی نخستین مؤسسه سلطنتی را برگزار کرد.

سخنرانی‌های عمومی می‌توانند بخشی از یک مجموعهٔ درس‌گفتار، در قالب یا در همکاری با گروه‌های علاقه‌مند مانند انجمن‌های محلی اخترشناسی برگزار شوند. این رویدادها قالب‌های گوناگونی دارند: از درس‌گفتارهای رسمی با یا بدون نمایش‌های آزمایشگاهی تا مصاحبه‌های زندهٔ راهنمایی‌شده و بحث‌های چند نفره با دبیر جلسه. ابتکارهای غیررسمی‌تری مانند نیز وجود دارند که در آن‌ها یک کافه یا بار محل برگزاری نشست‌های منظم با دانشمندان مهمان است و همکاری با موزه‌ها نیز در این زمینه گسترش یافته‌است.

 بازدید از مدارس ابتدایی و متوسطه 
دانش‌آموزان و معلمان مدارس یکی از مهم‌ترین گروه‌های هدف ترویج علم به‌شمار می‌روند. فعالیت‌های ترویجی می‌توانند شامل بازدید دانشمندان از مدارس، سخنرانی در مراسم مدرسه، بحث با دانش‌آموزان یا شرکت در رویدادهایی چون و اردوهای علم و فناوری باشند. یکی از سازمان‌هایی که بر این نوع ترویج علم تمرکز دارد است. بسیاری از دانشگاه‌ها نیز برنامه‌های ترویج علمی دارند که به ایجاد پیوند میان دانش‌آموزان دبیرستانی، دانشمندان دانشگاهی و معلمان کی–۱۲ اختصاص دارند.

نمونه‌های برجسته شامل «Carolina Science Outreach", "Vanderbilt Student Volunteers for Science"، برنامهٔ ترویج علم دانشگاه راکفلر، پروژهٔ «Present Your Ph.D. thesis to a 12-Year Old» در دانشگاه تگزاس در آستین، سازمان دانشجویی «Present Your PhD» در دانشگاه بیلر در ویکو (تگزاس)، «Discover STEM Polymer Day" و «Energy and U» در دانشگاه مینه‌سوتا و دفتر ترویج علوم دانشگاه استنفورد می‌شوند.

با بهره‌گیری از کانادا به‌عنوان نمونه، برآورد شده‌است که با سازماندهی کافی و مشارکت تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد از جامعهٔ علمی، در عمل می‌توان سالانه برای هر کلاس درس از مهدکودک تا دیپلم بازدیدی از سوی یک یا چند دانشمند ترتیب داد.Bechara J. Saab, "Engaging the Clutch of the Science Communication Continuum – Shifting Science Outreach into High Gear", Hypothesis, Volume 8, Issue 1 (September 2010) برخی نمونه‌های برنامه‌های ترویج علم در کانادا عبارتند از: ، ، و .

 کارگاه‌ها و مدرسه‌های تابستانی برای معلمان و دانش‌آموزان 
thumb|جلد راهنمای اخترشناسی رادیویی آلما (ALMA) برای معلمان.

دعوت از گروه‌های دانش‌آموزی به مؤسسات پژوهشی برای برگزاری کارگاه، شکل دیگری از ترویج علم است. قالب‌های این رویدادها از بازدیدهای یک‌روزه تا برنامه‌های چندهفته‌ای متفاوتند؛ مانند مدرسهٔ تابستانی بین‌المللی برای فیزیکدانان جوان مؤسسه پریمتر برای فیزیک نظری که برنامه‌ای دوهفته‌ای برای صد دانش‌آموز کانادایی و بین‌المللی پایهٔ یازدهم است.

روش دیگری از ترویج علم، دعوت از معلمان مدارس برای شرکت در کارگاه‌هایی است که راهبردهای مؤثر برای علاقه‌مند کردن دانش‌آموزان به علوم را آموزش می‌دهد. آژانس فضایی کانادا این رویکرد را به‌ویژه پذیرفت و تا سال ۲۰۱۲ همایش سالانه‌ای با عنوان «مربیان فضا» برگزار می‌کرد تا معلمان را با منابع آموزشی مرتبط با علوم فضایی آشنا سازد.

 حمایت از نمایشگاه‌های علمی و رویدادهای مشابه 
thumb|یکی از هدف‌های اصلی جشنواره‌های علمی، دسترس‌پذیر کردن علم برای عموم مردم است. اتاقک ابر به‌دلیل توانایی در دیدنی‌کردن تشعشعات نامرئی پیرامون ما، در نمایشگاه‌های علمی بسیار محبوب است.

افزون بر سازماندهی رویدادهای مستقل، بسیاری از سازمان‌های ترویج علم رویدادهای موجود را که آگاهی علمی را ترویج می‌دهند حمایت می‌کنند. نمونهٔ برجسته نمایشگاه‌های علمی هستند؛ رویدادهای علم عمومی که در آن‌ها دانشمندان فعال می‌توانند هم به‌عنوان داور و هم به‌عنوان حامی پروژه‌های دانش‌آموزی شرکت کنند.

 گردآوری آنلاین فعالیت‌ها، منابع و برنامه‌های علمی 
اینترنت منبعی غنی برای فعالیت‌ها، منابع و برنامه‌های علمی است. برای نمونه، آزمایشگاه‌های پژوهشی اغلب پروژه‌های ترویجی آموزشی نگهداری می‌کنند که هدفشان بازگردانی یافته‌های علمی به چیزی معنادار برای عموم مردم، به‌ویژه دانش‌آموزان کی–۱۲، است؛ این کار به‌منزلهٔ تلاش برای افزایش «تأثیرات گسترده‌تر پژوهش» مورد نیاز آژانس‌های تأمین مالی مانند بنیاد ملی علوم (NSF) است. این منابع ممکن است شامل فعالیت‌هایی با گیاهان تندرشد باشند که جهش‌های مشخصی با فنوتیپ‌های منحصربه‌فرد نشان می‌دهند و برای آموزش قوانین مندلی و ژنتیک مولکولی به دانش‌آموزان کی–۱۲ مفید هستند. برخی مؤسسات گردآوری‌های بزرگ یا کوچک از منابع فعالیت‌های خود، برنامه‌های ترویجی، تقویم رویدادهای آینده و برنامه‌های همکار نگهداری می‌کنند.

 ارتباط با آموزش غیررسمی 
ترویج علم پیوندی ناگسستنی با آموزش غیررسمی علوم دارد. و از نهادهایی هستند که فرصت‌های یادگیری خارج از محیط رسمی مدرسه را فراهم می‌آورند. این نهادها با برگزاری نمایشگاه‌های تعاملی، نمایش‌های علمی و برنامه‌های آموزشی، پلی میان ارتباط علمی دانشگاه‌ها و جامعهٔ عمومی ایجاد می‌کنند.

در کنار موزه‌ها، نیز نوع دیگری از مشارکت عموم در فرایند علمی است که با ترویج علم همپوشانی دارد؛ در این رویکرد، افراد غیرمتخصص به‌طور مستقیم در گردآوری داده‌ها یا تحلیل‌های پژوهشی مشارکت می‌کنند و این خود نوعی آموزش عملی علوم است.

 جوایز 
شماری از جوایز به تعهد نسبت به ترویج علم ارج می‌نهند. نمونه‌هایی از این جوایز عبارتند از:
 جایزهٔ درک عمومی از علم و فناوری، انجمن پیشبرد علوم آمریکاAward for Public Understanding of Science and Technology, American Association for the Advancement of Science
 جایزهٔ دکارت برای تعالی در ارتباط علمی، کمیسیون اروپا
 برای ارتباط علمی با مخاطبان بریتانیا (انجمن سلطنتی)
 جایزهٔ مربی ارتباطات، بنیاد پژوهش آلمانCommunicator award, Deutsche Forschungsgemeinschaft
 جوایز راهنمایی سیناپس، 
 مدال نیکلسون برای ترویج علم به عموم، انجمن فیزیک آمریکا
 ، برای کمک‌های نمونه‌وار به درک عمومی از علوم غذایی و کشاورزی
 جایزه کالینگا برای عامه‌پسند کردن علم، که از سال ۱۹۵۲ میلادی (۱۳۳۱ شمسی) توسط یونسکو به افرادی اعطا می‌شود که مهارت استثنایی در ارائهٔ ایده‌های علمی به زبان ساده دارند.

 جستارهای وابسته 
 ارتباط علمی
 سواد علمی
 علم به زبان ساده
 روزنامه‌نگاری علمی
 موزه علم
 نمایشگاه علم
 دانش شهروندی
 آموزش علوم

 منابع 

 
 

 پیوند به بیرون 
 علم ناسا (NASA Science)

رده:ارتباط علمی
رده:علوم در جامعه
رده:همه مقاله‌های نیازمند ارجاع‌های اضافی
رده:همه مقاله‌های دارای عبارت‌های بدون منبع