دزگامزگت

مسجد آدینه، که در گویش کهن رامسری به «دزگا مزگتی» (به کسر دال و فتح میم و سکون زاء و فتح گاف دوم) شهرت دارد، یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین مساجد منطقهٔ جواهرده در شهرستان رامسر است. این مسجد تاریخی در دل کوهستان‌های البرز غربی و در نزدیکی روستای جواهرده واقع شده و از نظر معماری، تاریخ‌نگاری و آیین‌های فرهنگی، ارزش ویژه‌ای دارد.

 نام و ریشه‌شناسی 
نام «دزگا مزگتی» ریشه‌ای مزدیسنایی دارد و مشابه چنین واژه‌ای در حوالی این منطقه نیز وجود دارد. واژهٔ «دز» در زبان پهلوی به معنای دژ و قلعه آمده و در شمال ایران چندین مکان با پیشوند «دز» وجود دارند، از جمله: دزکول (رامسر)، دزدبن (چالوس)، دزبن (لاهیجان)، بالادزا (ساری) و دزفول. با توجه به اینکه این قلعه‌ها و دژهای نظامی گاه توسط دزدان نیز مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفتند، «دز» گاهی به معنای مکان دزدان و رهزنان نیز به کار می‌رفته است. 

در منطقهٔ سیاه‌چال‌کش واقع در ضلع غربی وژگ، موضعی به نام «دزگا مزگا دشت» وجود دارد که هنوز بر سر زبان‌هاست و بدان مشهور است.

 تاریخچه و قدمت 
تاریخ دقیق بنای مسجد آدینه مشخص نیست، اما شواهد موجود نشان می‌دهد که این مسجد در قرون اولیهٔ اسلامی، احتمالاً در قرن ششم یا هفتم هجری قمری، بنا شده است. 
برخی منابع تاریخی، از جمله کتاب «تاریخ گیلان و دیلمستان» نوشتهٔ ظهیرالدین مرعشی، به وجود این مسجد در آن دوران اشاره دارند. 

 معماری و ساختار 
مسجد آدینه در ابتدا با استفاده از چوب و گل ساخته شده بود. دیوارهای آن از چوب‌های قطور و گرد، بدون شمع یا ستون، ساخته شده بودند. این نوع ساختار، که در گویش محلی «داروارجِن» نامیده می‌شود، در معماری سنتی منطقهٔ مازندران رایج است. 
پس از وقوع زمین‌لرزه‌ها و گذر زمان، مسجد چندین بار بازسازی شده است و مصالح جدید محلی در آن به کار رفته است.

 آیین‌های فرهنگی و مذهبی 
یکی از آیین‌های منحصر به فرد مسجد آدینه، **گل‌کاری** است که توسط دوشیزگان روستا انجام می‌شود و با جشن، کشتی و دیگر آیین‌های محلی همراه است. این عمل، ظاهراً مربوط به دوره پیش از اسلام است؛ زیرا در تعمیر و مرمت مساجد اسلامی چنین روشی دیده نمی‌شود. 
در مراسم گل‌کاری، زنان روستا دیوارهای مسجد را با گل سفید و مخلوطی از خاک و شیر تزئین می‌کنند و نمادی از پاکیزگی و احترام به مکان مقدس ایجاد می‌شود. همزمان با این مراسم، کشتی گیل‌مردی برگزار شده و سرپهلوان سال معرفی می‌شود.

 کشفیات و آثار باستانی 
در جریان بازسازی و مرمت‌های مسجد، برخی آثار باستانی کشف شده‌اند که نشان‌دهندهٔ قدمت تاریخی این مکان است. از جمله، قبری دو طبقه در دیوار جنوبی مسجد و سکه‌ها و کتیبه‌هایی که احتمالاً به دوران پیش از اسلام تعلق دارند. 

 وضعیت کنونی و حفاظت 
متأسفانه، پس از آتش‌سوزی سال ۱۳۷۴، بسیاری از بخش‌های تاریخی مسجد از بین رفتند و بازسازی‌ها با مصالح جدید انجام شد. با این حال، مسجد آدینه همچنان به عنوان میراث فرهنگی و مذهبی مهم منطقه جواهرده شناخته می‌شود و مورد احترام مردم محلی و گردشگران است. 

مسجد آدینه جواهرده نه تنها از نظر معماری و تاریخ‌نگاری اهمیت دارد، بلکه به عنوان نمادی از همزیستی فرهنگی و مذهبی در منطقهٔ غرب مازندران شناخته می‌شود. آیین‌های سنتی مانند گل‌کاری، کشفیات باستانی و احترام مردم به این مکان، همگی گواهی بر جایگاه ویژهٔ این مسجد در تاریخ و فرهنگ منطقه هستند. حفاظت از این میراث فرهنگی مسئولیتی است که بر عهدهٔ همهٔ مردم و مسئولان ذی‌ربط قرار دارد.

جستارهای وابسته
 مزده
 منابع 
 ستوده، منوچهر، از آستارا تا استاراآباد، ج 2 ص 32
 لغتنامهٔ دهخدا

رده:مسجدهای تاریخی ایران بر پایه شهرستان