دائرةالمعارف‌های قدیمی ایران و اسلام

کتاب‌های دانشنامه‌ای (دایرة المعارف) قدیمی ایران و اسلام

 نام دانشنامه نویسنده زمان و دوره نگارش زبان توضیحات دین‌کرد (دینکرت، دانشنامهٔ مَزْدَیَسْنی، درسنامهٔ دین مزدایی (زرتشتی)) (زندآکاسیه) آذرفَرْنْبَغ ِ فرخزادان و آذربادِ امیدان سده ۲ و ۳ (اواخر دوره ساسانیان و اوایل دوره اسلام) زبان پارسی میانه (زبان پهلوی) در ۹ نسک (جلد)، دربارهٔ الهیات، فلسفه، اسطوره‌شناسی، علم کلام، عرفان، اخلاق، آداب دینی، زندگانی زرتشت، پیدایش جهان، سزاشناسی (حقوق)، سیاست، شهرداری و کشورداری، منطق، ریاضیات، هندسه، فیزیک، اخترشناسی، پزشکی، و دانش‌ها و شاخه‌های دیگر، تاریخ ادبیات مزدیسنا دایرةالمعارف ابن قتیبه (عیون الخبار) ابن قتیبه دینوری سده ۳ ق. عربی نخستین دایره‌المعارف شناخته شده به زبان عربیفرهنگنامه‌ها: مفاتیح‌العلوم: کلید دست‌یابی به دانش گذشتگان ، جزیره دانش، دربارهٔ قدرت، جنگ، شرافت، غذا، زن رساله اخوان الصفا (خلدان الوفا) گروهی از حکما و دانشمندان ایرانی در شهر بصره (انجمن فلسفی اخوان‌الصفا) نیمه اول سده ۴عربی؟دربارهٔ علوم فلسفی نزدیک به حکمت یونانی و اسلام احصاء العلوم ابونصر فارابی سده ۴ ق. (بین سال‌های ۳۷۶-۳۷۲ ق.) عربی؟ دربارهٔ تقسیم انواع علوم (علوم لسانی، علم منطق، علم ریاضیات، علم الهیات، علوم مدنی) مفاتیح‌العلوم (کلیدهای دانش) ابوعبدالله خوارزمی نیمه دوم سده ۴ عربی؟ در شرح لغات علمی دانشنامه علائی ابن سینا سده ۵ فارسی در پنج علم منطق، طبیعیات (علم زیرین) هیئت، موسیقی و علم آنچه بیرون طبیعت است (علم برین)، می‌شود. در این دانشنامه ابن سینا تا جای ممکن واژه‌های فارسی به کار برده‌است. کتاب شفا ابن سینا سده ۵ عربی دربارهٔ فلسفه و منطق قانون در طب ابن سینا سده ۵ عربی دربارهٔ طب عجائب المخلوقات و غرائب الموجودات (عجایب‌نامه، جام گیتی‌نمای) محمد بن محمود بن احمد طوسی سده ۶ فارسی در ده رکن و قانون، دربارهٔ عجایب و غرایب دنیا (شامل پاره‌ای حکایات تاریخی، مخلوط با قصه‌ها و اساطیر) جام جهان‌نمای (ترجمهٔ التحصیل) بهمنیار بن مرزبان آذربایجانی ؟ ترجمه از عربی به فارسی نزهت‌نامه علایی شهمردان بن ابی‌الخیر رازی سده ۶ فارسی؟ در علوم طبیعی ذخیره خوارزمشاهی اسماعیل گرگانی (جرجانی)سده ۶ (دوره خوارزمشاهیان) فارسی ۴۵۰٬۰۰۰ کلمه، دربارهٔ طب فرخ‌نامه ابوبکر جمالی یزدی سده ۶ در علوم طبیعیجامع العلوم ستینی فخر رازی سده ۷ ؟ ۶۰ علم مورد بحث قرار گرفته‌است. درةالتاج قطب‌الدین شیرازی سده ۸ فارسی فلسفه، منطق، حکمت، ریاضیات، الهیات نزهة القلوب حمدالله مستوفی سده ۸ فارسی؟ در جغرافیا دانشنامه جهان غیاث‌الدین امیران حسینی اصفهانی سده ۹ فارسی در فلسفه و علوم طبیعی نفائس الفنون فی عرایس العیون شمس‌الدین آملی سده ۹؟ زندگی‌نامه‌نویس و دایرةالمعارف نویس مفتاح السعادت طاش کبری (با ملیت عثمانی) سده ۱۰؟ کساف الصطلاحات الفنون علی تهانقی سده ۱۲؟ مخزن الفواید فائق دهلوی ؟ ؟ جامع العلوم ابن فریغون ؟ ؟ 

 جستارهای وابسته 
 فهرست دانشنامه‌های فارسی

 منبع 

 کتاب مرجع شناسی، تألیف دکتر نورالله مرادی، انتشارات فرهنگ معاصر

رده:کتاب‌های ایرانی
رده:دانشنامه‌ها
رده:فهرست‌های کتاب‌ها