فضل‌الله توکل

فضل‌الله توکل (زادهٔ ۱۴ آبان ۱۳۲۱ در تهران)، آهنگساز و نوازندهٔ سنتور اهل ایران است.

 زندگینامه 
فضل‌الله توکل در ۱۴ آبان سال ۱۳۲۱ در تهران متولد شد. پدرش افسر ارتش و مادرش دبیر ریاضی و زبان فرانسه بود. او تحصیلات ابتدایی را در مدرسه ایران طی کرد. پس از آن، دوران دبیرستان را در «دبیرستان پهلوی» و سپس در «دبیرستان مروی» گذراند و در سال تحصیلی ۱۳۳۹ دیپلم رشته طبیعی را از دبیرستان مروی دریافت کرد. وی پس از اخذ دیپلم به کشور انگلستان رفت و در دانشگاه کمبریج موفق به اخذ مدرک فوق لیسانس در رشته اقتصاد گردید. همسر وی «بیتا» از خوانندگان زن ایران بوده‌است.

 زندگی هنری 
فضل الله توکل به جهت معاشرت و آشناییِ پدربزرگِ پدرش با هنرمندان، در سن ۶ یا ۷ سالگی به کلاس «حسین تهرانی» راه یافت و نزد وی دوره تمبک نوازی را سپری نمود. در سن ۹ – ۸ سالگی پدرش برای او یک ساز «سنتور» خرید. پس از آن وی نزد آقای «خائفی» (معلم موسیقی مدرسه) دوره ابتدایی سنتور نوازی را فرا گرفت. سپس به‌علت مأموریت پدر در شیراز، به شاگردی «بهادر نوذری» درآمد و در ادامه دوره‌های مختلف ردیف نوازی ایران را با «علی تجویدی» آغاز کرد. او در سال ۱۳۳۵ به دعوت «علی تجویدی» به عنوان نوازنده سنتور در «ارکستر شماره ۲ رادیو» پذیرفته شد و یکسال بعد در «ارکستر شماره ۳ رادیو» به سرپرستی «پرویز یاحقی» نیز به عنوان نوازنده فعالیت‌های هنری خود را پی گرفت. وی در سال ۱۳۳۷ به دعوت «داوود پیرنیا» به «برنامه گل‌ها» راه یافت. «گل‌های صحرایی شماره ۵» (در دستگاه شور) و «برگ سبز شماره (۶۵)» به همراهی آواز «محمود محمودی خوانساری» و تمبک «امیرناصر افتتاح» از اولین اجراهای تکنوازی او به‌شمار می‌آیند. از او به عنوان تکنواز آثار متعددی در برنامه‌های مختلف گل‌ها (گل‌های جاویدان، برگ سبز، گل‌های رنگارنگ و یک شاخه گل) به جا مانده‌است. پس از اتمام تحصیلات در انگلستان و بازگشت به ایران، از سال ۱۳۴۵ مجدداً همکاری خود را با رادیو ادامه داد. او در سال ۱۳۴۵ با ساخت آهنگ (قهر و ناز) با صدای اکبر گلپایگانی به جرگه آهنگسازان پیوست.

وی در سال‌های بعد با آهنگ‌هایی نظیر «دل بی‌قرار» (ابوعطا)، «نقش غم» (سه گاه)، «آشیانه» (شور) و «مهربونی» با همکاری اکبر گلپایگانی به آهنگ‌سازی و تکنوازی در رادیو ادامه داد. او همچنین آثار متعددی با صدای «حمیرا» به صورت صفحه و نوار کاست منتشر کرده‌است. (ترسم فراموشم کنی، گذشتم، خواهم که رسوا بشی و یادم نمیره )، از آن جمله اند.

 آهنگسازی 
پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ همکاری او با رادیو قطع و مجدداً در سال ۱۳۷۲ این همکاری آغاز شد. وی با همکاری «اسدالله ملک» «ارکستر همنوازان» را در صدا و سیما بنا نهاد. تکنوازی‌های متعددی حاصل این همکاری است که در آرشیو صدا و سیما موجود است.

در سال ۱۳۷۲ همکاری او با «اکبر گلپایگانی» با آهنگ‌های «عشق» و «آهسته آهسته» از سر گرفته شد. در سال ۱۳۷۴ آلبوم موسیقی «آوازه خوان» با ۸ ترانه به آهنگسازی و ترانه‌سرایی فضل‌الله توکل در اختیار عموم قرار گرفت.

در سال ۱۳۷۸ ضمن همکاری مجدد با «اکبر گلپایگانی» و ارائه دو آلبوم «مست عشق» و «عقیق» همکاری خود را با «علیرضا افتخاری» آغاز کرد. حاصل این همکاری آلبوم موسیقی «نسیما» بود. «غم زمانه» و «خاطرات جوانی» از دیگر آلبوم‌های موسیقی وی با صدای «علیرضا افتخاری» است.

 شیوه نوازندگی 

او در نواختن سنتور و همچنین آهنگسازی دارای سبکی مخصوص به خود است.

وی علاوه بر سنتور بر نوازندگی ویلن نیز تسلط دارد. پرویز یاحقی بارها شیوه سنتور نوازی فضل‌الله توکل را منحصربه‌فرد خوانده بود و او را بی‌رقیب می‌دانست.

اسدالله ملک، جواب‌سازی فضل‌الله توکل و نواختن وی در هنگام همنوازی‌هایش را بسیار تحسین می‌نمود وبارها در محافل هنری وی را برترین نوازنده سنتور دانسته بود.

در برنامه تکنوازان و همنوازان، او پیوسته با تکنوازان و هنرمندانی نظیر حبیب‌الله بدیعی، پرویز یاحقی، همایون خرم و اسدالله ملک همکاری داشته‌است.

 آثار 
در برنامه تکنوازان و همنوازان او پیوسته با تکنوازان همچون حبیب‌الله بدیعی، پرویز یاحقی، همایون خرم و اسدالله ملک و دیگر استادان همکاری داشته‌است؛ و حاصل این همکاری تعداد زیادی نوار است که در آرشیوهای گوناگون موجود می‌باشد.
 آلبوم مضراب عشق
 آلبوم زخم عشق
 آلبوم عمری عاشقانه نواختم ۱
 آلبوم عمری عاشقانه نواختم ۲
 آلبوم زمزمه مهتاب
 آلبوم بوی کوچه باغ‌ها (همراه جهانشاه برومند)
 آلبوم سه گاه زند (با گویندگی نادر گلچین) (با تنبک محمود رفیعیان) 
 آلبوم کیمیای مهر (با خوانندگی مهرداد پیکرزاده)
 آلبوم سراب آرزو (با خوانندگی احمدرضا نساجان)
 آلبوم نم نم باران کجاست (با خوانندگی مسیح مریمی)
 آلبوم مست عشق (اکبر گلپایگانی)
 آلبوم آوازه خوان (اکبر گلپایگانی)
 آلبوم غم زمانه (با صدای علیرضا افتخاری، به اهتمام فریدون شهبازیان)
 آلبوم نسیما (با صدای علیرضا افتخاری، شعر از حسین منزوی)
 آلبوم پرنده (استاد ایرج)
 ملودی‌های مهربانی به همراهی محمود رفیعیان (تنبک).

 ترانه‌شناسی 

خوانندهنام ترانهترانه‌سراآهنگسازتنظیمآلبوماکبر گلپایگانیساقیفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلمجید اخشابیمست عشقعبادتباغبان خستهعلی تجویدیسرنوشتمهربانعشق پاکساز و آوازاسداله ملکقهر و نازقهر و نازشبدل ای دلنقش غمچرا عاشق نباشمآوازه خوان خستهآرش سزاوارآوازه خوان خستهشعر ناگفتهفضل‌الله توکلعلیرضا افتخاریدروغهفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلغم زمانهای داد بی دادرویارنگارنگیا ربصدای خستهمژده بهارغم زمانهتنهافضل‌الله توکلفضل‌الله توکلبهنام صبوحیخاطرات جوانیلحظه شمار: این ترانه توسط احمد آزاد و بهرام فروهر نیز اجرا شده است.تا به کیمشقنمیدونیای کاشبارانعشق تازهفضل‌الله توکلشب پر ستاره (بی کلام)شب پر ستاره (راه)فضل‌الله توکلرفیقفضل الله توکلفضل الله توکلنوای استادانگندم طلاییاکبر آزادبه یاد استاد تاجمشفق کاشانیگلهای اطلسیحسین منزویفضل الله توکلبهنام صبوحی ، تهمورس پورناظرینسیماساقیدل ای دلگمشدهحصارخزان گل نسرینآواز به همراهی سه تارمولابهرام حصیریروزگارفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلایرجپرندهفضل‌الله توکلحسین صمدیحمیراترسم فراموشم کنیفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلخواهم که رسوا شویآسمون (با دلم تو همزبونی)هما میرافشارفضل‌الله توکلویولون از پرویز یاحقیمهستیدل شکستهفضل‌الله توکلانوشیروان روحانیانوشیروان روحانیبی نوا دلهوشمند عقیلیاولین دیدارفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلدخترک فال بینمعینای دریغفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلپیام طونیطلوعشرابآراروزگارعارف شکوریهایدهدل سرده سردهتورج نگهبانفضل‌الله توکلخراباتیراضی مشوتورج نگهبانفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلخراباتیمازیارغربترضا عبداللهیفضل‌الله توکلهمسربیتاوسوسهفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلسلام بر پیری معینی کرمانشاهیفضل‌الله توکلآخرین برگفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلواروژان حیفهفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلواروژاناحمد آزاددروغهفضل‌الله توکلفضل‌الله توکللقمان ادهمیبگو آبادی کجاستشیلارفتم از یادتفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلچشمون منلیلا فروهربدون ایران نمیمیرهفضل‌الله توکلفضل‌الله توکلمجیک

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 
 

رده:افراد زنده
رده:اهالی تهران
رده:زادگان ۱۳۲۱
رده:موسیقی‌دانان موسیقی سنتی ایرانی
رده:نوازندگان سنتور اهل ایران