فاضل جمی

میرزا محمدحسین جمی مشهور به فاضل جمی (۱۳۱۹–۱۲۵۶ قمری) زادگاه وی شهر جم بوده و شاعر و نویسنده مبرز و از علما و مجتهدان جنوب می‌باشد.

فاضل جمی تحصیلات ابتدایی خود را از شش سالگی در یکی از مکتب خانه‌های جم آغاز کرد و پس از ختم کلام‌الله مجید؛ گلستان سعدی، بوستان سعدی، دیوان حافظ و نصاب الصبیان ابونصر فراهی را فرا گرفت.

فاضل جمی به یاری حاکم جم محمدعلی خان پریشان جمی به شیراز عزیمت نموده و تحصیلات خود را در شیراز و عتبات گذراند. از بیشتر علوم زمان مثل نجوم و تاریخ و جغرافیا به‌علاوه علوم دینی و ادبی برخوردار بود و سخنوری بلیغ بود. از جهت ادبی وی از بزرگان ادب فارسی روزگار خود بود. آثار ادبی او متکلفانه و مسجع می‌باشد وی به‌خصوص در نثر از پیروان راستین سعدی است. وی دارای منشاتی است که به سبک و سیاق گلستان سعدی، بهارستان جامی و منشات قائم مقام فراهانی است. و در بعضی بررسی‌های ادبی نام او به عنوان متتبعین سبک گلستان آمده است.

نمونه اشعار (شعر):

دلا کم‌رو سوی کاری که هر دم دردسر دارد

که هر کس در هوس گردد مراد دل هدر دارد

درا در کوی دلداری که گردی محرم دلها

دلی کو گرد او گردد همه در او گهر دارد

اگر درد دلی داری مگو در مسمع هر کس

ره او رو سوی او رو که در هر کوی در دارد

هوای وصل او داری اگر در سر، سحرگه رو

که هر کس وصل او را در دعاهای سحر دارد

 تالیفات 
 منشات فاضل جمی (این کتاب اولین بار در سال ۱۳۷۱ شمسی به همت استاد هیبت‌الله مالکی و سید علی موسوی نژاد توسط انتشارات کویر به چاپ رسید)
 حزن التواریخ (شامل احوالات ائمه معصومین علیهم السلام)
 جام جم (مشتمل بر مقولات فقهی، اصولی، کلام، فلسفه …)
 تحفة الخوانین (در علم نجوم)
 کتابی در علم منطق به زبان عربی

 اختصاصات ادبی منشآت 
 استشهاد به آیات قرآن کریم و تلمیحات متعدد
 استفاده از امثال و حکم
 استفاده از صنایع بلاغی
 استناد به اشعار عربی
 به‌کارگیری الفاظ رایج در برخی از لهجه‌ها
 تلفیق واژگانی زبانها (گرچه برای بریدن شاخ و برگ و اجزاء نخل واژه‌هایی بومی و محلی وجود دارد اما فاضل با تأثیرپذیری از زبان عربی، واژه‌های بومی را به کار نگرفته و از الفاظ عربی و کلماتی همچون "انصرام، عرجون و شماریخ" استفاده نموده است. فاضل در بسیاری از مکتوبات خود و در آغاز نوشتار، از واژگان عربی به عنوان حسن مطلع نامه‌های خود بهره جسته است. او به اقتضای موضوع هر نامه، واژه یا واژه‌هایی از زبان عربی را در مطلع نامه‌هایش آورده است. به عنوان مثال در نامه‌ای به خانِ جم چنین می‌نویسد: «وقایهٔ وجودتم: پیرزنی نژند با دلی مستمند به نسب قاید و حسبش به هزار رمل و اسطرلاب بمن عاید است … .»)
 ساخت واژه‌ها (

نوعی دیگر از تأثیرپذیری فاضل از زبان عربی، به ترکیب واژگان و ساختواژه‌ها اختصاص دارد، فاضل با دریافت معانی لغات در زبان عربی و ترکیب آنها با یکدیگر، مصطلحاتی جدید را ساخته است. ما در این بخش برخی از این ترکیبات را ذکر می‌کنیم.
· حیض الرجال= حیض+ الرجال= غیبت· عین الکمال= عین+ الکمال= چشم زخم

جدول شماره (۱) – بینامتنیت قرآنی در منشآت
نقل قول مستقیم آیات

بینامتنیت متوازی۵۱۱-۲-۵-۶-۸-۱۲-۱۳-۲۳-۲۴-۲۷-۲۸-۳۶-۳۹-۴۰-۴۱-۴۴-۴۶-۴۸-۴۹-۵۰-۵۳-۵۴-۵۹-۶۱-۶۳-۶۷-۶۸-۷۰-۷۱نقل به مضمون آیات

بینامتنیت نفی کلی۱۵۲۱-۲۵-۳۷-۴۰-۴۱-۴۴-۴۶-۵۵-۶۱-۸۵-۸۶-۸۸-۹۲-۱۰۸نقل بر اساس اسلوب۱۲۷بینامتنیت نفی جزئی۶۱۳-۱۴-۲۶-۴۸-۵۳-۸۵

جدول شماره (۲) – حدیث در منشآت
پیامبر اکرم(ص)۲۱۱-۴-۸-۱۰-۱۴-۱۵-۱۹-۲۰-۲۱-۳۴-۳۵-۳۸-۴۱-۴۳-۴۹-۵۵-۸۶-۸۷-۹۵امام علی(ع)۵۱۹-۳۱-۳۲-۵۰-۷۰امام صادق(ع)۱۱۵امام کاظم(ع)۱۹امام سجاد (ع)۳۱۷-۲۹-۴۰حضرت عباس(ع)۱۵۵

جدول شماره (۳)- برداشت‌های ادبی در منشآت
شعر و ادب عربی۲۹۳-۸-۲۲-۲۸-۳۲-۳۴-۳۶-۳۹-۴۸-۴۹-۵۰-۵۱-۵۳-۵۴-۶۱-۶۲-۶۴-۸۷-۱۱۶اسالیب صرف و نحو۴۲۸-۱۷-۵۹-۶۵بلاغت۲۴–۴۸امثال و حکم۱۶۴-۶-۱۶-۲۲-۳۴-۳۹-۵۱-۵۲-۵۵-۶۱-۶۴—۶۵-۶۶-۷۰

جدول شماره (۴) – تلمیح در منشآت
لیلای آمالسعی و سلمیجرجیسحاتم طائیإخوان الصفاقیس و لیلیمجنون عامریسحبانهم جان کثیّری و عزّة

هم مرئ القیس و هم عنیزةعقل سطیحباقلأشعب

جدول شماره (۵) – واژه‌ها و ساختواژه‌ها
مشاطهٔ کلک سحّارمحدب کرهٔ اثیرصیّاد أجلتمیمهٔ روحهمشیرهٔ أم الصبیانألم خرّاطعرش طرازعین احتجابصمصام مفلّق الهامشسجن جلاجلده دلّه آسانفحهٔ تبریدبقّاره جابریلمحهٔ بین دو إلیِهسفینهٔ حدادیخاصّهضبط إخلاصخطّ ترقینلثم ضریحصارم - ضیغمسمیّهٔ تابوت آل اسرائیلمزرعهٔ یوم التناددار الخسرانأخرسشراک نعلین حیاتورقاء مقصوص الجناحیحظیرهٔ قدساعدام ألماستفراغ وسعمضرب خیام

 استادان فاضل 
 مهدی کجوری مازندرانی
 سید حسین ترک شرابیانی (این عالم گرانقدر شیعه اجتهاد فاضل را تأیید نموده‌اند)

 منابع 

 بوشهر (شهر آفتاب و دریا)، سید احمد حسینی کازرونی، تهران: لیان (۱۳۸۴)، ص ۱۷۱–۱۷۵.
 مالکی، هیبت‌الله، (۱۳۷۱)، منشآت فاضل جمی، تهران: کویر
 عندلیب، علی، (۱۳۹۵)، تأثیر زبان و میراث عربی بر منشآت فاضل جمی، "همایش میراث مشترک زبان، ادبیات وفرهنگ عربی و فارسی در حوزه خلیج فارس، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر

رده:اهالی جم
رده:درگذشتگان ۱۳۱۹ (قمری)
رده:روحانیان شیعه اهل ایران
رده:زادگان ۱۲۵۶ (قمری)
رده:سعدی‌پژوهان اهل ایران
رده:شاعران فارسی‌زبان سده ۱۳ (قمری)
رده:نثرنویسان اهل ایران
رده:نثرنویسان سده ۱۳ (قمری)
رده:نویسندگان مرد اهل ایران
رده:فقیهان درگذشته
رده:فقیهان شیعه دوازده‌امامی درگذشته