شهاب‌الدین اشراقی

شهاب‌الدین اشراقی (۸ بهمن ۱۳۰۴ در قم-۲۱ شهریور ۱۳۶۰) روحانی ایرانی و داماد روح‌الله خمینی بود. برجسته‌ترین نیای (جد) پدری وی، میرزا محمد ارباب قمی از مراجع وقت و از شاگردان برجسته میرزای شیرازی بود. جد مادری شهاب‌الدین اشراقی، دختر احمد طباطبایی قمی برادر بزرگ حسین طباطبایی قمی از مراجع تقلید وقت بود.

شهاب‌الدین اشراقی در دی ماه ۱۳۲۹، صدیقه خمینی دختر بزرگ روح‌الله خمینی را خواستگاری کرد و در بهمن همان سال عقد کردند؛ چهارده ماه بعد یعنی بعد از عید نوروز سال ۱۳۳۱، زندگی مشترک آن دو رسماً آغاز شد. حاصل این ازدواج هفت فرزند به نام‌های: نفیسه، زهرا، نعیمه، علی، عاطفه، محمدتقی و مرتضی است.

 تحصیلات 
شهاب‌الدین اشراقی، پس از گذراندن دبیرستان وارد حوزه علمیه قم شد. او دروس (ادبیات، منطق و تفسیر) را نزد پدرش و فلسفه را نزد سید محمد حسین طباطبایی آموخت، همچنین درس خارج فقه و خارج اصول را نزد استادانی همچون: حائری یزدی، سید محمد محقق داماد، سید حسین طباطبایی بروجردی و سید روح‌الله خمینی فراگرفت و به مقام اجتهاد رسید. وی به زبان فرانسه نیز تسلط داشت.

 فعالیت سیاسی 
شهاب‌الدین اشراقی با شروع نهضت انقلاب اسلامی به جمع نزدیکان روح‌الله خمینی پیوست و با تبعید روح‌الله خمینی و مصطفی خمینی به ترکیه و سپس نجف، مسئولیت دفتر وی را در قم به‌عهده گرفت و به همین دلیل توسط ساواک دستگیر و در سال ۱۳۴۴ به مدت پنج سال به همدان تبعید شد.

شهاب‌الدین اشراقی پس از پایان دوران پنج ساله تبعید و بازگشت به قم و نیز در آستانه مبارزات مردم و با بیشتر شدن شدت اعتراضات و انقلاب اسلامی نقش مهم‌تری را به عنوان امین و وکیل تام‌الاختیار رهبر نهضت اسلامی به عهده گرفت. وی در حقیقت یکی از حلقه‌های وصل نجف و ایران به‌شمار می‌رفت و خصوصاً پس از به دست گرفتن دوباره اداره دفتر روح‌الله خمینی در قم، حمایت از خانواده زندانیان سیاسی را نیز انجام می‌داد. با رفتن روح‌الله خمینی از نجف به نوفل لوشاتو فرانسه، شهاب‌الدین اشراقی نیز به آنجا رفت و تا بازگشت روح‌اللّه خمینی به ایران، به عنوان امین و وکیل، کنارش ماند.

 مسئولیت‌ها 
داماد ارشد روح‌الله خمینی ۹ مأموریت مهم را بنا به خواسته وی انجام داد. شهاب‌الدین اشراقی در رابطه با عدم پذیرش مسئولیت ریاست شورای عالی قضایی طی مصاحبه‌ای که با روزنامه کیهان مورخه ۲۵ اسفند ۵۸ داشت بیان می‌کند: «من تاکنون هیچ پست اجرایی را که بارها به من پیشنهاد شده است را نپذیرفته‌ام، حتی شغل آقای دکتر بهشتی (ریاست شورای عالی قضایی) را امام به من توصیه فرمودند که من قبول نکردم».

شهاب‌الدین اِشراقی در برههٔ حساس بعد از انقلاب اسلامی به نمایندگی و دستور روح‌الله خمینی برای بررسی معضلات و مشکلات و حوادث پیش آمده مسئولیت‌های زیادی را بر عهده گرفت که از آن جمله می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:
 نماینده ویژه روح‌الله خمینی برای بررسی حوادث کردستان
 نماینده ویژه روح‌الله خمینی برای بررسی حوادث بندر ترکمن
 نماینده ویژه روح‌الله خمینی در وزارت نفت
 نماینده ویژه روح‌الله خمینی در دادگستری
 نماینده ویژه روح‌الله خمینی برای بررسی حوادث حزب خلق مسلمان
 نماینده ویژه روح‌الله خمینی در خصوص پاکسازی آرم و نماد شاهنشاهی در کشور
 نماینده ویژه روح‌الله خمینی در خصوص رسیدگی به وضعیت جنگ‌زدگان
 نماینده ویژه روح‌الله خمینی در هلال احمر
 نماینده روح‌الله خمینی در خصوص رسیدگی به وضعیت بازماندگان اتفاقات نوژه
 نماینده روح‌الله خمینی در ارتش و شورای عالی دفاع
 عضو هیئت سه نفره حل اختلاف قوا
در ۱۲ فروردین ۱۳۶۰ هیئت حل اختلافی مرکب از مهدوی کنی (نمایندهٔ خمینی)، شهاب‌الدین اشراقی (نمایندهٔ بنی‌صدر) و محمد یزدی (نمایندهٔ مجلس و رجایی) تشکیل گردید.

هیئت در ۱۰ خرداد ۱۳۶۰ بنی‌صدر را در مواردی از جمله مطرح‌کردن موضوعات اختلاف‌برانگیز در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های خود متخلف شناخت. بنی‌صدر نظر هیئت را قبول نکرد و مراجعه به آرای عمومی را راه‌حل اختلافات دانست.

با ابلاغ حکم محمدرضا مهدوی کنی، روح‌الله خمینی پیام نسبتاً مفصلی خطاب به مردم ایران صادر کرد که در آن ضمن اشاره به وضعیت حساس کشور، هفت تذکر را پیرامون ضرورت حفظ وحدت مَطرح نمود که نشان‌دهنده حساسیت فوق‌العاده وی نسبت به اختلافات بود. از همین رو شهاب‌الدین اشراقی با وجود آنکه شأنی اجل بر نمایندگی هر یک از طرف‌های درگیری داشت، به دلیل شرایط حساس و جنگی و به خاطر توصیه و تأکید و فرمان روح‌الله خمینی، نمایندگی رئیس‌جمهور را پذیرفت و بدین ترتیب شخصیتی که همواره به عنوان فردی بی‌طرف، مستقل و نماینده ویژه رهبر انقلاب اسلامی مشهور بود، با وجود احترام قلبی به تمام جناح‌های مملکتی، مسئولیتی را پذیرفت که قلباً به آن راضی نبود.

در همین ایام یکصد و بیست تن (۱۲۰ نفر) از نمایندگان مجلس با امضای نامه‌ای خواستار رسیدگی به کفایت سیاسی رئیس‌جمهور می‌شوند. متعاقباَ، بالا گرفتن بحران و به بن‌بست رسیدن کار هیئت سه‌نفره حل اختلاف، در 1360/3/25، دفتر روح‌الله خمینی، متن استعفانامه شهاب‌الدین اشراقی را به شرح زیر در اختیار خبرگزاری پارس قرار داد:

در پی این استعفا هیئت سه‌نفره منحل شد.

 درگذشت 
شهاب‌الدین اشراقی یک‌بار در بهمن ماه ۱۳۵۸ بر اثر سکته قلبی بستری شد. سکته دوم وی در مأموریتی که از سوی روح‌الله خمینی برای رسیدگی به خانواده بازماندگان اتفاقات نوژه به وی محول شده بود در مرداد ماه سال ۱۳۶۰ در شهر همدان رخ داد و پس از یک دوره بیماری در ۲۱ شهریور ماه سال ۱۳۶۰ درگذشت و در مسجد بالاسر حرم فاطمه معصومه مدفون گردید.

زهرا اشراقی در مصاحبه‌ای با روزنامه شرق در ۲۲ آبان ۱۳۹۶ گفت که به خاطر اشتهاریافتن پدرش شهاب‌الدین اشراقی به هواداری از ابوالحسن بنی‌صدر، «تندروها» بعد از درگذشت او با برگزاری «مراسم عزا» برای او مخالفت کرده‌اند و خانواده، نهایتاً به برگزاری یک «مراسم معمولی» تشییع بسنده کرده‌اند.

از وی چهار دختر و سه پسر به نام‌های: زهرا، عاطفه، نفیسه، نعیمه، محمدتقی، علی و مرتضی اشراقی به‌جامانده است.

 آثار 
شهاب‌الدین اشراقی در کنار فعالیت‌های سیاسی_اجتماعی، از فعالیت‌های علمی نیز دریغ نمی‌کرد. او چندین کتاب فقهی و تفسیری و کلامی تألیف کرد که هر یک ابعادی از اندیشه وی را نمایان می‌سازد.
 کتاب «سخن حق» (در پنج مجلد) که با شیوه‌ای نوین و منحصر به فرد در تفسیر قرآن کریم نگاشته شده است.
 کتاب «چهره‌های درخشان» که شرحی مبسوط در رابطه با آیه تطهیر می‌باشد.
 کتاب «پاسداران وحی» که نقدی بر کتاب «شهید جاوید» مرحوم صالحی نجف آبادی می‌باشد.
 کتاب «حقیقت جهاد در مکتب اسلام» که پیرامون مبحث جهاد بحث شده است.
 شرح و تعلیقة بر کتب عروة الوثقی و الوسیلة النجاة
این آثار توسط فرزندش مرتضی اشراقی پس از بازنگری و تحقیقات علمی چاپ و در اختیار عموم قرار گرفته است.

 جستارهای وابسته 
 پانویس 

 منابع 
نگاهی به زندگینامه آیت‌الله شهاب‌الدین اشراقی(ره) 
 https://web.archive.org/web/20170917081245/http://www.jamaran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-10/23140-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%88%D9%85-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C
 http://www.asrkhabar.com/fa/news/129763/نگاهی-به-زندگینامه-آیت-الله-شهاب-الدین-اشراقیره 
 https://web.archive.org/web/20170904040051/http://www.entekhab.ir/fa/news/225335/%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF
 http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13950631000748

رده:استادان حوزه علمیه قم
رده:اهالی قم
رده:خاک‌سپاری‌ها در حرم فاطمه معصومه
رده:خانواده سید روح‌الله خمینی
رده:درگذشتگان ۱۳۶۰
رده:درگذشتگان به علت سکته قلبی
رده:روحانیان شیعه اهل ایران
رده:روحانیان شیعه اهل قم
رده:زادگان ۱۳۰۲
رده:شاگردان سید روح‌الله خمینی
رده:فقیهان شیعه اهل ایران
رده:فقیهان شیعه دوازده‌امامی درگذشته
رده:نویسندگان دینی اهل ایران