ممالک و مسالک

مسالک‌الممالک (راه‌های کشورها) در تاریخ و جغرافیا یا جغرافیای تاریخی اثر ابواسحاق اصطخری از جغرافیا نویسان سده ۴ هجری قمری است. اصطخری در این کتاب مبنای کار خود را کتاب صدرالاقالیم یا به اختصار الاقالیم ابوزید سهل بلخی قرار داده است. این کتاب در ۱۸۷۰ میلادی در لندن به چاپ رسیده است.بزرگان نامی پارس، جلد اول، ص ۱۶۶

کتاب مسالک‌الممالک اصطخری یکی از مهم‌ترین کتاب‌های جغرافیایی سده چهارم قمری است. اصطخری یکی از پایه‌گذاران دانش جغرافیا در جهان اسلام است و در کتاب خود به توصیف جهان اسلام پرداخته است. اهمیت این اثر در این است که او در طول حیات خود بسیار سفر کرده و از ماوراءالنهر تا شام و مصر را دیده است. اصطخری، از محصولات کشاورزی هر ناحیه، تجارت، صناعت و پیشه مردم آن مطالب سودمندی ارائه کرده است که امروزه از نظر جغرافیای تاریخی، انسانی، سیاسی، مردم‌شناسی و اقتصاد از مآخذ بسیار با ارزش به‌شمار می‌آید.

نسخهٔ خطی این اثر در ۲ دی ۱۳۸۷ به شمارهٔ ۱۰۰۵ در فهرست کمیته ملی حافظه جهانی یونسکو به ثبت رسید و اکنون در موزه دوران اسلامی موزه ملی ایران نگهداری می‌شود.

این کتاب با عنوان ممالک و مسالک توسط محمد بن اسعد بن عبدالله تستری به فارسی ترجمه شده است. دستنویس این ترجمه که در سده هفتم هجری کتابت شده، در گنجینه کتابخانه بادلین در انگلستان نگهداری می‌شود. نقشه خلیج فارس به نام صورت بحر فارس توسط جهانگرد و جغرافی دان، اصطخری در این کتاب ترسیم شده است. تصحیح این نسخه از ترجمه به کوشش ایرج افشار توسط بنیاد موقوفات محمود افشار با همکاری انتشارات سخن منشتر شده است.

 پانویس 

 منابع 
 

رده:آثار جغرافیایی اسلام قرون وسطی
رده:تاریخ جغرافیا
رده:حافظه جهانی یونسکو در ایران
رده:کتاب‌های ایرانی
رده:کتاب‌های تاریخی
رده:کتاب‌های جغرافیایی