موسیقی تلفیقی

بندانگشتی|گروه موسیقی ماهاویشنو ارکسترا از پیشگامان موسیقی تلفیقی در دهه ۱۹۷۰ میلادی، John McLaughlin (1973), Billy Cobham (1974), Jerry Goodman (1970), and Jan Hammer (1976)موسیقی تلفیقی (فیوژن) گونه‌ای از موسیقی است که نتیجهٔ ترکیب دو یا چند سنت، فرهنگ یا زبان موسیقایی متفاوت است. این اصطلاح در ابتدا به ترکیب جَز با سبک‌هایی مانند راک و فانک اشاره داشت، اما به‌تدریج به هر نوع هم‌نشینی میان‌فرهنگی در موسیقی تعمیم یافت. 

در موسیقی تلفیقی، هدف اصلی ایجاد زبان موسیقایی جدید از طریق ادغام عناصر ریتمیک، هارمونیک یا ملودیک از سنت‌های مختلف است. این فرایند می‌تواند شامل ترکیب موسیقی غربی با موسیقی دستگاهی یا نواحی در فرهنگ‌های غیرغربی نیز باشد.

در ایران، اصطلاح «موسیقی تلفیقی» در دوره‌های مختلف کاربردهای متفاوتی داشته و در دهه‌های اخیر به یک جریان مشخص در موسیقی معاصر تبدیل شده است.

 تاریخچه و گسترش جهانی موسیقی تلفیقی 

موسیقی تلفیقی به‌عنوان یک جریان مستقل در اواخر دههٔ ۱۹۶۰ میلادی در ایالات متحده و بریتانیا شکل گرفت. این سبک ابتدا از ترکیب جَز با راک، فانک و بعدها موسیقی الکترونیک ایجاد شد.

آلبوم‌های In a Silent Way و Bitches Brew اثر مایلز دیویس از آثار کلیدی در شکل‌گیری جَز فیوژن محسوب می‌شوند.

در دههٔ ۱۹۷۰، گروه‌هایی مانند ماهاویشنو ارکسترا، ودر ریپورت و بازگشت به ابدیت نقش مهمی در تثبیت این سبک به‌عنوان یک ژانر مستقل داشتند.

در دهه‌های بعد، مفهوم موسیقی تلفیقی از محدودهٔ جَز-راک فراتر رفت و به ترکیب گسترده‌تری از موسیقی‌های قومی، کلاسیک، معاصر و الکترونیک در سطح جهانی تبدیل شد.

 ورود و گسترش موسیقی تلفیقی در ایران 

ورود جَز و رویکردهای تلفیقی به موسیقی ایران از دههٔ ۱۳۴۰ خورشیدی آغاز شد و ابتدا از طریق رسانه‌ها و موسیقی شهری گسترش یافت. در این دوره، جَز بیشتر در قالب موسیقی سرگرمی و پاپ مدرن شناخته می‌شد.

در دههٔ ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، هنرمندانی مانند عباس مهرپویا از نخستین چهره‌هایی بودند که تلاش کردند عناصر موسیقایی غیرایرانی را در قالب موسیقی تجربی وارد کنند.

پس از انقلاب ۱۳۵۷، این جریان برای مدتی محدود شد اما از دههٔ ۱۳۷۰ دوباره فعال گردید. از دههٔ ۱۳۸۰ نیز با آموزش آکادمیک و پروژه‌های مستقل، موسیقی تلفیقی به جریان پایدار تبدیل شد.

 دوره‌های موسیقی تلفیقی در ایران 

دورهٔ آغازین (۱۳۴۰–۱۳۵۷): شکل‌گیری تجربه‌های اولیه در ترکیب موسیقی ایرانی با جَز، پاپ و موسیقی تجربی. از دههٔ ۱۳۴۰ خورشیدی و هم‌زمان با گسترش حضور جَز در ایران، تلاش‌هایی برای آمیختن جَز با موسیقی دستگاهی و استفاده از سازها و الگوهای ملودیک ایرانی در قالب‌های نوین شکل گرفت.

دورهٔ گذار (۱۳۵۷–۱۳۷۰): پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و محدود شدن بسیاری از فعالیت‌های موسیقی، اجرای عمومی و تولید رسمی بسیاری از سبک‌های متأثر از موسیقی غربی کاهش یافت. با این حال، برخی فعالیت‌های آموزشی، تمرین‌های فردی و پروژه‌های محدود در داخل و خارج از ایران ادامه پیدا کرد و زمینهٔ شکل‌گیری جریان‌های بعدی را فراهم ساخت.

دورهٔ گسترش (۱۳۷۰ تاکنون): از اوایل دههٔ ۱۳۷۰ با افزایش دسترسی به آموزش موسیقی، منابع تخصصی، استودیوهای ضبط و ارتباطات بین‌المللی، جریان‌های حرفه‌ای جَز فیوژن، راک تلفیقی، موسیقی نواحی و موسیقی الکترونیک گسترش یافتند. در این دوره، موسیقی تلفیقی به یکی از شاخه‌های شناخته‌شدهٔ موسیقی معاصر ایران تبدیل شد.

 جریان‌های معاصر 

 جَز فیوژن ایرانی
 تلفیق موسیقی دستگاهی با هارمونی غربی
 موسیقی نواحی مدرن
 موسیقی الکترونیک بومی
 پروژه‌های مستقل شهری و تجربی

 پیشگامان و نمونه‌ها 

در سطح جهانی، جَز فیوژن با آثار مایلز دیویس آغاز و سپس با گروه‌هایی مانند ماهاویشنو ارکسترا توسعه یافت.

در ایران، لوید میلر و عباس مهرپویا از نخستین تجربه‌گران تلفیق موسیقایی بودند.

از چهره‌ها، گروه‌ها و پروژه‌های شاخص موسیقی تلفیقی ایران و ایرانیان خارج از کشور می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 لوید میلر – از نخستین چهره‌های مستندشده در ترکیب جَز و موسیقی دستگاهی
 عباس مهرپویا – از نخستین چهره‌های موسیقی در ترکیب موسیقی هندوستانی و ایرانی
 رعنا فرحان – ترکیب شعر کلاسیک فارسی با جَز و بلوز
 پیتر سلیمانی‌پور – نوازنده جَز و موسیقی تلفیقی (ساکسوفون و فلوت)
 ماهان میرعرب – جَز مدرن با رویکرد موسیقی ایرانی
 ارشید آذرین – پیانیست جَز ایرانی-فرانسوی
 حمزه یگانه – آهنگساز و نوازنده موسیقی تلفیقی معاصر
 رامین بهنا – آهنگساز و عضو پروژه‌های آویژه و بهنا
 محسن نامجو – تجربه‌گر مرز موسیقی سنتی، جَز و راک
 Axiom of Choice – پروژهٔ دیاسپورا در موسیقی تلفیقی
 اوهام – راک تلفیقی با عناصر ایرانی
 باربد – پروژه تجربی راک و تلفیقی
 آویژه – پروژه تلفیقی جَز و موسیقی ایرانی
 گروه کاسته – گروه جَز معاصر ایرانی با رویکرد فیوژن

پروژه‌های مستقل و شهری (دهه ۱۳۸۰ به بعد):

از دههٔ ۱۳۸۰ به بعد، موسیقی تلفیقی در ایران بیش از پیش در قالب پروژه‌های مستقل، گروه‌های استودیویی و اجراهای زنده گسترش یافت. این جریان‌ها اغلب ترکیبی از جَز، راک، موسیقی الکترونیک و موسیقی نواحی را دنبال کرده و در شکل‌گیری زبان معاصر موسیقی تلفیقی نقش داشته‌اند. از جمله می‌توان به گروه‌هایی مانند گروه دال، کماکان، داماهی، بمرانی، چارتار، پالت، گروه ایجاز، افشارستان و دارکوب اشاره کرد که هر یک در شکل‌های متفاوتی از تلفیق موسیقایی فعال بوده‌اند؛ از ترکیب موسیقی پاپ و الکترونیک با عناصر ایرانی و نواحی گرفته تا استفاده از سازبندی غیرمتعارف و فرم‌های تجربی.

 منابع 

رده:سبک‌های موسیقی تلفیقی
رده:ژانرهای موسیقی