غلامعلی رعدی آذرخشی

غلامعلی رعدی (۱ مهر ۱۲۸۸ – ۱۷ مرداد ۱۳۷۸) ادیب شاعر و نویسنده معاصر اهل ایران بود.
غلامعلی رعدی مدتی نیز سرپرستی مجلهٔ آموزش و پرورش و ریاست هیئت تحریریهٔ روزنامهٔ ایران را بر عهده داشت. از او علاوه بر کتاب‌هایی چون پنج آینه و جهان‌بینی فردوسی، شمار زیادی از مقالات و سخنرانی‌ها و اشعار فراوانی در روزنامه‌ها و مجلات ادبی و علمی مهم نیم قرن اخیر به چاپ رسیده است.

شعر معروف او «نگاه»، که در دی‌ماه ۱۳۱۴ در تهران و سراسر به فارسی سره سروده شده، از شاهکارهای معاصر ادبی ایران است. این بیت مطلع آن شعر است:

 زندگی 
غلامعلی رعدی در مهر ۱۲۸۸ خورشیدی در محله ششگلان تبریز به دنیا آمد. پدرش محمدعلی افتخار لشکر، مستوفی و دیوانی بود و خاندان پدری پشت در پشت نظامی و دیوانی بودند. نیاکان پدری و مادری از مستوفیان آشتیان برخاسته و بعداً به تبریز کوچ کرده بودند.عبدالحسین آذرنگ: غلامعلی رعدی آذرخشی، مجله بخارا، بهمن و اسفند ۱۳۸۱ - شماره ۲۸ تحصیلات متوسطه را در دبیرستان فردوسی تبریز به پایان برد. در سال ۱۳۰۶ به تهران رفت و به تحصیل در دانشکده حقوق و علوم سیاسی پرداخت. پس از اخذ لیسانس حقوق، در آبان سال ۱۳۱۵ برای ادامهٔ تحصیل عازم پاریس شد. مدتی نیز در ژنو تحصیل کرد و سرانجام در رشتهٔ حقوق بین‌الملل و ادبیات تطبیقی دکترا گرفت. 

پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۲۰ در وزارت فرهنگ مشغول کار شد و در سال ۱۳۲۰ مدیریت کتابخانه فنی وزارت فرهنگ و ریاست ادارهٔ کل نگارش را به عهده گرفت. رعدی در امر ایجاد فرهنگستان ایران با محمدعلی فروغی و علی‌اصغر حکمت همکاری کرد و مدتی نیز عهده‌دار ریاست دبیرخانهٔ فرهنگستان ایران بود.

غلامعلی رعدی در سال ۱۳۲۴ برای شرکت در یونسکو نامزد شد و به اتفاق علی‌اصغر حکمت به انگلستان رفت. سپس به نمایندگی ایران در کمیسیون مقدماتی آن سازمان انتخاب و به نیابت ریاست سازمان منصوب شد و پس از یک سال با سمت ریاست هیئت نمایندگی ایران در کنفرانس یونسکو در پاریس شرکت کرد و تا سال ۱۳۴۲ با داشتن عنوان وزیرمختاری و بعد سفیرکبیری، به سمت نمایندهٔ دائمی ایران در سازمان یونسکو به خدمت اشتغال داشت. در سال ۱۳۴۷ اقدام به تأسیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه ملی ایرانی کرد. غلامعلی رعدی در روز ۱۷ مرداد ۱۳۷۸ در تهران درگذشت.

 آثار منتشرشده 
 رستاخیز ادبی ایران
 زبان پارسی و وحـدت ملی ایران
 امیر کـبیر و شناخت جامعـه
 پـنج آینه (مجموعه اشعار)
 نگاه (مجموعه اشعار)
 پرواز (مجموعه اشعار)
 مرغ طوفان (مجموعه اشعار)

نمونه‌ای از سرودها

گفته شده رعدی آذرخشی پس از دیدن چهره و چشمان برادر کر و لال خود این شعر را سروده است.

من ندانم به نگاه تو چه رازی‌ست نهان

که مر آن راز توان دیدن و گفتن نتوان

که شنیدست نهانی که درآید در چشم

یا که دیدست پدیدی که نیاید به زبان

یک جهان راز درآمیخته داری به نگاه

در دو چشم تو فروخفته مگر راز جهان

چون به سویم نگری لرزم و با خود گویم

که جهانی است پر از راز به سویم نگران

بس که در راز جهان خیره فروماندَستم

شدم از دیدن هم‌راز جهان سرگردان

چه جهان است جهانِ نگه آنجا که بُوَد

از بد و نیک جهان هرچه بجویند نشان

گه از او داد پدید آید و گاهی بیداد

گه از او درد همی‌خیزد و گاهی درمان

نگه مادر پُرمهر نمودی از این

نگه دشمن پُرکینه نشانی از آن

به دَمی خانۀ دل گردد از او ویرانه

به دمی نیز ز ویرانه کند آبادان

جان ما هست به کردار، گران‌دریایی

که دل و دیده بر آن دریا باشد دو کران

دل شود شاد چو چشم افتد بر زیبایی

چشم گرید چو دل مَرد بود ناشادان

زان‌که توفان چو به دریا ز کرانی خیزد

به کران دگرش نیز بزاید توفان

باشد اندیشۀ ما و نگه ما چون باد

بهر انگیختن توفان بر بسته میان

تن چو کشتی همه بازیچۀ این توفان است

وندرین بازی تا دامگه مرگ روان

ای خوش آنگاه! که توفان شود از مِهر پدید

تا به توفان بسپارد سر و جان کشتی‌بان

هرچه گوید نگهت همره او دان باور

هرچه گوید سخنت همسر او دار گمان

گه نمایندۀ سستی و زبونی‌‌ست نگاه

گه فرستادۀ فرّ و هنر و تاب و توان

زود روشن شودت از نگه برّه و شیر

کاین بود برّۀ بیچارۀ و آن شیر ژیان

نگه برّه تو را گوید بشتاب و ببند

نگه شیر تو را گوید بگریز و نمان

نه شگفت ار نگه این‌گونه بُوَد زان‌که بوَد

پرتوی تافته از روزنۀ کاخ روان

گر ز مِهر آید چون مِهر بتابد بر دل

ور ز کین زاید در دل بخلد چون پیکان

یاد پر مهر نگاه تو در آن روز نخست

نرود از دل من تا نرود از تن جان

چو شدم شیفتۀ روی تو، از شرم مرا

بر لب آوردن آن شیفتگی بود گران

به گلو در، بفشردی ز سخن، شرم گلو

به دهان در، بزدی مشت گرانش به دهان

نارسیده به زبان، شرم رسیدی به سخن

لرزه افتادی هم بر لب و هم بر دندان

من فرو مانده در اندیشه که ناگاه نگاه

جست از گوشۀ چشم من و آمد به میان

در دمی با تو بگفت آنچه مرا بود به دل

کرد دشوارترین کار، به زودی آسان

تو به پاسخ نگهی کردی و در چشم زدن

گفتنی گفته شد و بسته شد آنگه پیمان

من برآنم که یکی روز رسد در گیتی

که پراکنده شود کاخ سخن را «بنیان»

به نگاهی همه گویند به هم راز درون

واندر آن روز رسد روز سخن را پایان

به نگه نامه نویسند و بخوانند سرود

هم بخندند و بگریند و بر آرند فغان

بنگارند نشان‌های نگه در دفتر

تا نگهنامه چو شهنامه شود جاویدان

خواهم آن روز شوم زنده و با چند نگاه

چامه در مِهر تو پردازم و سازم دیوان

ور شگفت آیدت اکنون ز نهان‌گویی من

که چنان کار شگرفی شود آسان به چه‌سان

گویم آسان شود ار نیروی شیرافکن مِهر

تهمتن‌وار، در این پهنه براند یکران

من مگر با تو نگفتم سخن خود به نگاه؟

تو مگر پاسخم از مِهر ندادی چونان؟

بود آن پرسش و پاسخ همه در پرتوی مهر

ورنه این راز بماندی به میانه پنهان

مردمان نیز توانند سخن گفت به چشم

گر سپارند ره مهر هماره همگان

بی‌گمان مهر در آینده بگیرد گیتی

چیره بر اهرمن خیره‌سر آید یزدان

آید آن روز و جهان را فتد آن فره به چنگ

تیر هستی رسد آن روز خجسته به نشان

آفریننده بر آساید و با خود گوید:

تیر ما هم به نشان خورد زهی سخت کمان

به برادر بی‌زبانم:

در چنان روز مرا آرزویی خواهد بود

آرزویی که همی‌داردم اکنون پژمان

خواهم آنگه که نگه جای سخن گیرد و من

دیده را بر شده بینم به سر تخت زبان

دست بیچاره‌برادر که زبان‌بسته بود

گیرم و گویم: هان! داد دل خود بستان

به نگه بازنما هرچه در اندیشۀ توست

چو زبان نگهت هست به زیر فرمان

ای که از گوش و زبان ناشنوا بودی و گنگ!

زندگی نو کن و بستان ز گذشته تاوان

با نگه بشنو و برخوان و بسنج و بشناس

سخن و نامه و داد و ستم و سود و زیان

نام مادر به نگاهی بَر و شادم کن از آنک

مُرد با انده خاموشیت آن شادروان

گوهر خود بنما تا گهری هم‌چو تو را

بدگهر مادر گیتی نفروشد ارزان

 منابع 

 دکتر رعدی آذرخشی

رده:استادان دانشگاه شهید بهشتی
رده:اعضای فرهنگستان ایران
رده:اهالی تبریز
رعدی آذرخشی
رده:زادگان ۱۲۸۸
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:کتابداران اهل ایران
رده:نمایندگان دوره چهارم مجلس سنای ایران