جاهای گردشگری استان سیستان و بلوچستان

استان سیستان و بلوچستان در جنوب شرقی ایران، سرزمینی با تنوع طبیعی و فرهنگی چشمگیر است. محوطهٔ باستانی شهر سوخته در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و کوه‌های مریخی تفتان، کلوت‌ها و سواحل دریای عمان از دیگر جاذبه‌های آن‌اند. در این فهرست، مهم‌ترین جاهای دیدنی و جاذبه‌های گردشگری استان سیستان و بلوچستان به تفکیک دسته‌بندی شده‌اند. برخی از این جاها هنوز مقالهٔ جداگانه در ویکی‌پدیا ندارند.

 بناها و یادمان‌های تاریخی 
قلعه‌ها، کاخ‌ها، کاروانسراها، خانه‌های تاریخی، حمام‌ها، آب‌انبارها و محوطه‌های باستانی، بخش بزرگی از میراث دیدنی استان سیستان و بلوچستان را می‌سازند.

 قلعه‌ها و ارگ‌ها 
 ارگ جلال‌آباد، سیستان مربوط به دوره قاجار.
 ارگ خان ملک کیانی
 قلعه اسپکه، دژی تاریخی از سده‌های میانه پس از اسلام در منطقه لاشار.
 قلعه ایرندگان، به طرزی عجیب به دوره قاجار نسبت داده شده است، اما بر اساس شواهد، تاریخی بیش از دوره قاجار دارد و نیازمند تحقیقات می‌باشد.
 قلعه بریس (کلات)، بقایای قلعه بریسک.
 قلعه بمپور، دژی کهن با ریشه‌های پیش از اسلام در دشت بمپور.
 قلعه تیمور، مربوط به دوره تیموریان در سیستان.
 قلعه حیدرآباد، یا قلعه عیدو خان مربوط به دوره قاجار.
 قلعه دزک (بلقیس)، قلعه‌ای به‌جامانده از دوره قاجار در سراوان.
 قلعه رامرود
 قلعه رستم
 قلعه زابلی، قلعه مهرستان.
 قلعه سام، سیستان که در شمال سه کوهه قرار دارد.
 قلعه سرباز، مربوط به دوره قاجار و بعد از اسلام.
 قلعه سه کوهه، سیستان یا ارگ سه کوهه مربوط به دوره قاجار.
 قلعه سیب سوران، دژی مربوط به دوره قاجار.
 قلعه مچی، یا قلعچه و بناهای وابسته آن مربوط به دوره صفوی.
 قلعه ناصری (ایرانشهر)، پس از قلعه بمپور یکی از بزرگترین بناهای خشت و گلی سیستان و بلوچستان است.
 قلعه نیکشهر
 قلعه هریدوک، مربوط به دوره قاجار.
 قلعه پرتغالی‌ها (چابهار)
 قلعه پیروز گت، اثر از دوره اشکانیان و ساسانیان است.
 قلعه چانف، مربوط به دوره قاجار.
 قلعه چهل دختران، سیستان مربوط به دوره ساسانیان.
 قلعه کک کهزاد
 قلعه‌تپه، قلعه تپه، تپه‌ای تقریباً گرد و مرتفع در منطقه بی بی دوست و نزدیک به زاهدان کهنه است که دیوارهای خشتی، آن را محصور کرده‌است.

 پل‌ها، آب‌انبارها و سازه‌های آبی 
 آسیاب‌بادی‌های سیستان، گفته شده که بیش از سه هزار سال است که آسیاب‌ها در ایران زمین، به ویژه در ناحیه سیستان ساخته و استفاده شده‌است.
 بندر شهید بهشتی، بندری است و از اهمیت بازرگانی و راهبردی شگرفی برخوردار است.
 بندر شهید کلانتری، از اهمیت بازرگانی و راهبردی خوبی برخوردار.

 محوطه‌ها و یادمان‌های باستانی 
 تپه ارگ بی‌بی بانو
 تپه اطراف شهر سوخته شماره ۳۵۳، مربوط به هزاره سوم و ۲ قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۰۸، شماره ۱۰۸ مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۱۲، شماره ۱۱۲ مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۱۵، شماره ۱۱۵ مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۵۸، شماره ۱۵۸ مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۵۹، شماره ۱۵۹ مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۶۱، شماره ۱۶۱ مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۶۹، شماره ۱۶۹ مربوط به هزاره دوم و ۳ قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۷۰، شماره ۱۷۰ مربوط به هزاره دوم و ۳ قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۷۱، شماره ۱۷۱ مربوط به هزاره دوم و ۳ قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۷۲
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۷۳، شماره ۱۷۳ مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۱۷۴، شماره ۱۷۴ مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۲۷۲، شماره ۲۷۲ مربوط به هزاره سوم و ۲ قبل از میلاد.
 تپه اطراف شهر سوخته ۲۹۳، شماره ۲۹۳ مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 تپه رجب (محوطه شماره ۱۴ حوزه رودخانه بمپور)، مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 تپه زیارت شاه ولی
 تپه شمال گورستان حمزه‌آباد، قبرستان حمزه آباد.
 تپه شهر سوخته ۲۶۹، مربوط به هزاره سوم و ۲ قبل از میلاد.
 تپه شهر سوخته ۹۰، شماره ۹۰ مربوط به هزاره دوم و اول قبل از میلاد.
 تپه قلعه مزاکان
 تپه قلعه کمک کهنه
 تپه مهتاب خزانه
 تپه کلات پیشین
 تپه گورستان طفلان، تپه قبرستان طفلان.
 تپه گوری کهنه
 سنگ نگاره‌های دره نگاران، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 سنگ نگاره‌های قصر قند
 سنگ نگاره‌های گشت
 سنگ‌نگاره‌های دره درونزک، سنگ نگاره‌های دره درونزک.
 شهر سوخته
 مجموعه تپه‌های بلوچ خان
 مجموعه تپه‌های تخت عدالت شاه
 مجموعه ورزشی شهید چمران (ایرانشهر)، ورزشگاه چند منظوره در شهر ایرانشهر است.
 محوطه آتشکده مغ، مربوط به دوره اشکانیان.
 محوطه آذرآباد، مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 محوطه آسیاب بادی رنده
 محوطه اطراف قلعه دبک
 محوطه بند جهاد
 محوطه تل ماهان، مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیانکه بعد ها معروف به کوه ماهان شده.
 محوطه جنگل ۲
 محوطه درک، مربوط به هزاره ۵ تا ۳ قبل از میلاد.
 محوطه زبرینگ
 محوطه شماره ۱۰ حوزه رودخانه بمپور، مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد.
 محوطه شماره ۱۳ حوزه رودخانه بمپور، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 محوطه شماره ۲ پیر کنار
 محوطه شماره ۲بمپور، مربوط به هزاره اول و ۲ قبل از میلاد - دوره اشکانیان - دوره ساسانیان.
 محوطه شمس‌آباد ۱۵
 محوطه شمس‌آباد ۱۶
 محوطه شهرک ۱
 محوطه عبدالسلام ۲
 محوطه قدیمی اطراف انگوری، مربوط به دوره اشکانیان.
 محوطه قلعه برنجی ۲
 محوطه قلعه بن داوود
 محوطه موتور خاشی
 محوطه نظرآباد (سرباز)
 محوطه هواران ۱، مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد - دوره اشکانیان.
 محوطه هواران ۲، مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد - دوره اشکانیان.
 محوطه پلستی
 محوطه چاه جلال ۱
 محوطه چاه جلال ۲
 محوطه چاه جلال ۳
 محوطه چاه فاروق
 محوطه چاه پردل
 محوطه کوتیج، محوطه کتیج مربوط به دوره اشکانیان.
 محوطه کوره
 محوطه گنجانکوه
 محوطهٔ اسپیدژ، محوطهٔ باستانی اسپیدژ یکی از مهم‌ترین محوطه‌های پیشاتاریخی و تاریخی است.

 دیگر بناهای تاریخی 
 آثار باستانی کوه خواجه (کوه رستم)، مربوط به دورۀ اشکانیان - ساسانیان.
 بی‌بی دوست
 تیسکو، سومین کارخانه خودروسازی در ایران و بزرگترین کارخانه خودروسازی خصوصی ایران خواهد بود که در منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار….
 خانه ابویی، خانهٔ ابویی زاهدان یکی از بناهای تاریخی است که در سال ۱۳۱۱ خورشیدی به سفارش «زعیم ابویی» و به دست استاد محمدعلی محمودی، معمار یزدی،….
 خانه کیانی، مربوط به دوره قاجار.
 دارالعلوم زاهدان، یا مدرسه علوم دینی مکّی از مراکز آموزشی اهل‌سنت ِ سیستان و بلوچستان به‌شمار می‌رود.
 دهانه غلامان، بقایای یکی از شهرهای دوره هخامنشی و از پایتخت‌های کهن سیستان.
 زاهدان کهنه، پایتخت سیستان در دوران اسلامی و از شهرهای بزرگ ایران در سده‌های میانه.
 مناره مسجد جامع خاش، مربوط به دوره قاجار.
 کاروان‌سرای ملک (زاهدان)
 گل‌فشان پیرگل، پیرگِل نام گِل‌فشانی است.
 گل‌فشان‌های چابهار، چشمه‌های گل‌فشان چابهار پدیده‌ای طبیعی در جنوب شرقی ایران‌اند.

 بناهای مذهبی و زیارتگاه‌ها 
مسجدها، امامزاده‌ها، آرامگاه‌ها و دیگر بناهای مذهبی، از مهم‌ترین مقصدهای زیارتی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان به‌شمار می‌روند.

 آرامگاه‌ها و خانقاه‌ها 
 آرامگاه آتشگاه کل کنگ، مقبره آتشگاه کل کنگ سیستان.
 آرامگاه اباذر راشکی، مقبره اباذر راشکی.
 آرامگاه خواجه غلطان
 آرامگاه سید غلام رسول، آرامگاهی کهن نزدیک چابهار با قدمتی نزدیک هزار سال.

 آتشکده‌ها و یادمان‌های زرتشتی 
 آتشکده ورمال، آتشکده‌ای ساسانی و از سالم‌ترین آتشکده‌های پیش از اسلام در سیستان.
 آتشکده کرکویه، آتشکده‌ای ساسانی که در منابع کهن سیستان از تقدس ویژه‌ای برخوردار بوده.
 آتشگاه کل‌کنگ، تپه آتشگاه کل‌کنگ مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان.

 گورستان‌های تاریخی 
 گورستان اسحاق‌آباد، قبرستان اسحاق آباد.
 گورستان اسپیدژ
 گورستان بافتان ۱، قبرستان بافتان ۱.
 گورستان بافتان ۲، قبرستان بافتان ۲.
 گورستان بان شیب، قبرستان بان شیب.
 گورستان بتاگدن، قبرستان بتاگدن.
 گورستان بصره، قبرستان بصره.
 گورستان بند گاه هدار، قبرستان بند گاه هدار.
 گورستان بنه ۱، قبرستان بنه ۱.
 گورستان بگ
 گورستان بگی هنز، قبرستان بگی هنز.
 گورستان بیرجد ۴، قبرستان بیرجد ۴.
 گورستان تخش
 گورستان تنگ دوکی، قبرستان تنگ دوکی.
 گورستان تنگ شوشکی، قبرستان تنگ شوشکی.
 گورستان توجیک، قبرستان توجیک.
 گورستان توکل ۱، قبرستان توکل ۱.
 گورستان جنتر بور، قبرستان جنتر بور.
 گورستان جنتر بور ۲، قبرستان جنتر بور ۲.
 گورستان جوزدر ۱، قبرستان جوزدر ۱.
 گورستان جوزدر ۳، قبرستان جوزدر ۳.
 گورستان دلجو
 گورستان دمب مولاآباد، قبرستان دمب مولا آباد.
 گورستان دمبی هدار ۱، قبرستان دمبی هدار ۱.
 گورستان دمبی کندور، قبرستان دمبی کندور.
 گورستان ده پابید، قبرستان ده پابید.
 گورستان دورک یا سورانی، قبرستان دورک یا سورانی.
 گورستان رحیم‌آباد بگان ۲، قبرستان رحیم آباد بگان ۲.
 گورستان روستای دسک
 گورستان زیارت بافتان، قبرستان زیارت بافتان.
 گورستان زیارت عمر، قبرستان زیارت عمر.
 گورستان زیارتگاه، قبرستان زیارتگاه.
 گورستان سایگان، قبرستان سایگان.
 گورستان سید پوری ۱، قبرستان سید پوری.
 گورستان سید پوری ۲، قبرستان سید پوری ۲.
 گورستان شماره ۱ تیس
 گورستان شماره ۲ تیس، قبرستان شماره ۲ تیس مربوط به سدهٔ ۴ ه.ق تا دوره صفوی.
 گورستان شماره ۵ تیس، قبرستان شماره ۵ تیس مربوط به سدهٔ ۴ ه.ق تا دوره صفوی.
 گورستان صادق باغ پیشین، قبرستان صادق باغ پیشین.
 گورستان فیروزآباد، قبرستان فیروزآباد.
 گورستان لحویی، قبرستان لحویی.
 گورستان مرآباد، قبرستان مرآباد.
 گورستان مورتان ۱، قبرستان مورتان ۱.
 گورستان مورتان ۲، قبرستان مورتان ۲.
 گورستان مورتان ۳، قبرستان مورتان ۳.
 گورستان مورتان ۵، قبرستان مورتان ۵.
 گورستان میکن دپ، قبرستان میکن دپ.
 گورستان نورآباد ۱، قبرستان نورآباد ۱.
 گورستان هدار ۴، قبرستان هدار ۴.
 گورستان هفتاد ملا، گورستانی تاریخی در دل غار که از سبک معماری اسلامی بلوچستان نشان دارد.
 گورستان پشامگ ۲
 گورستان پشامگ ۳
 گورستان پل وکاوک
 گورستان چاه پردل، قبرستان چاه پردل.
 گورستان کلندانی، قبرستان کلندانی.
 گورستان کورنگ، قبرستان کورنگ.
 گورستان گتیل، قبرستان گتیل.
 گورستان گروک، قبرستان گروک.
 گورستان گشت، قبرستان گُشت مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان.
 گورستان گنجانکوه، قبرستان گنجانکوه.
 گورستان گنج‌آباد ۱، قبرستان گنج‌آباد ۱.
 گورستان گنچ‌آباد ۲، قبرستان گنچ آباد ۲.
 گورستان گوران برین ۲، قبرستان گوران برین ۲.
 گورستان گوران سری ۱، قبرستان گوران سری ۱.
 گورستان گوران سری ۲، قبرستان گوران سری ۲.

 دیگر اماکن مذهبی 
 امامزاده سید غلامرسول، زیارتگاهی مربوط به دوره تیموریان در چابهار.
 مسجد جامع سراوان (دزک)
 مسجد جامع مکی زاهدان، از بزرگ‌ترین مساجد جهان اسلام و مشهورترین مسجد اهل‌سنت در ایران است که مرکز قرار دارد.

 جاذبه‌های طبیعی 
کوه‌ها، غارها، آبشارها، چشمه‌ها، دریاچه‌ها و مناطق حفاظت‌شده، چهره‌ای دیدنی از طبیعت استان سیستان و بلوچستان را به نمایش می‌گذارند.

 غارها 
 غار صداکی
 غار لادیز (میرجاوه)
 غار کرمانچی، غار فاقد چشمه و منابع آبی است و زیستگاه انواع خفاش محسوب می‌شود.
 غار گواتامک
 غارهای بان مسیتی

 رودها، چشمه‌ها و آبگرم‌ها 
 رود باهوکلات
 رود سرباز، رودخانه سرباز با دره‌ای سرسبز بزرگ‌ترین رودخانه پرآب سیستان و بلوچستان محسوب می‌شود و همه ساله پذیرای سیلی عظیم از گردشگران است.
 رود ماشکل، یا ماشکید یکی از رودهای در ایران است.
 رود کهیر
 رودخانه بمپور، از رودخانه در جنوب خاوری ایران است.
 رودخانه کارواندر

 کوه‌ها، دره‌ها و تنگه‌ها 
 کوه بزمان
 کوه بیرک
 کوه تفتان، آتشفشان نیمه‌فعالی با بلندترین قله منطقه، حدود ۴٬۰۰۰ متر.
 کوه مهرگان
 کوه‌های مریخی چابهار

 دیگر جاذبه‌های طبیعی 
 تالاب لیپار، تالاب کم‌نظیر صورتی‌رنگ در سواحل مکران که رنگش از پلانکتون‌ها است.
 حقابه ایران از هیرمند، دادخواست دیرینه ایران بر سر آب رود هیرمند و از مسائل مهم زیست‌محیطی و سیاسی با افغانستان.
 خلیج چابهار، خَلیجِ چابَهار بزرگ‌ترین خلیج ایران در حاشیه کرانه‌های دریای مکران است.
 خواجه (کوه)، تپه‌ای منفرد در میانه دریاچه هامون با آثار باستانی کهن، در پارسی میانه «اوشیدا» به معنی ابدی.
 ملک سیاه کوه، آتشفشانی خاموش با ارتفاع ۱۶۰۵ متر است که در شمال و در میان روستاهای لار پایین، قرقروک و حرمک قرار دارد.
 منطقه نمونه گردشگری گوردیم
 منطقه ویژه انرژی بادی میل نادر
 نادر (آتشفشان)
 هامون جازموریان، هامون جازْموریان، دریاچه هامون جازموریان یا جازموریان یا جَزْموریان یک دریاچه و فرونشت زمین‌شناختی جوان در مرز استان‌های سیستان و….
 هامون صابری، دریاچه‌ای در مرز افغانستان و ایران و یکی از تالاب‌های تشکیل‌دهنده دریاچه هامون است.
 هامون ماشکل، مشکیل یا مشخیل دریاچه‌ای در مرز ایران و پاکستان و در نزدیکی مشخیل در جنوب غربی ایالت بلوچستان و سراوان است.
 هامون هیرمند، یا هامون هلمند نام دریاچه‌ای در ایران و یکی از تالاب‌های تشکیل‌دهنده دریاچه هامون است.
 هامون پوزک، دریاچه‌ای در مرز افغانستان و ایران و یکی از تالاب‌های تشکیل‌دهنده دریاچه هامون است.
 هیرمند، یا هلمند، نام رودی است که از ولایت هلمند افغانستان روان شده و به دریاچهٔ هامون که دریاچه‌ای مشترک میان کشور افغانستان و ایران است….
 چاه نیمه، مجموعه چاله‌های طبیعی که آب مازاد هیرمند را ذخیره و منطقه سیستان را آبیاری می‌کند.
 گل‌فشان تنگ، اثر طبیعی ملی ایران است که در ایران قرار دارد.

 باغ‌ها 
باغ‌های تاریخی استان سیستان و بلوچستان نمونه‌هایی از هنر باغ‌سازی ایرانی هستند که شماری از آن‌ها شهرت ملی و جهانی دارند.

 باغ خالصه بمپور، مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی.
 باغ ملی تیس

 موزه‌ها 
موزه‌های استان سیستان و بلوچستان گنجینه‌ای از آثار تاریخی، مردم‌شناسی و هنری این خطه را در خود جای داده‌اند.

 موزه زنده سفال کلپورگان، تنها موزه زنده سفال جهان، با سفالگری دستی زنان بلوچ و قدمتی هفت‌هزارساله.
 موزه پست و ارتباطات زاهدان، موزه‌ای در ساختمان قدیمی پست دوره رضاشاه با معماری بومی کویری.
 گنجینه زابل (کنسولگری سابق)، مربوط به دوره قاجار.

 جستارهای وابسته 
 استان سیستان و بلوچستان
 گردشگری در ایران
 فهرست آثار ملی استان سیستان و بلوچستان
 میراث جهانی یونسکو در ایران
 فهرست آثار ملی ایران

 منابع 

سیستان و بلوچستان
رده:جاذبه‌های گردشگری استان سیستان و بلوچستان
رده:گردشگری استان سیستان و بلوچستان