مجموعه شیخ علی بلیمان

مجموعه شیخ علی بلیمان در روستای بیداخوید از توابع دهستان بنادکوک بخش نیر و در چهل و هفت کیلومتری جنوب غربی شهر تفت واقع‌شده است. مجموعه شیخ علی بلیمان، بنایی مشتمل بر بقعه، خانقاه و مسجد است که از آثار معتبر و ارزشمند منطقه به شمار می‌رود و قدمت آن به قرن نهم ه.ق می‌رسد. از ویژگی‌های معماری این بقعه می توان گفت که در وسط محراب مسجد، سنگی مرمر خوش‌تراش گل و بته‌دار وجود دارد که به دستور شمس‌الدین محمد میرک در سال ۸۴۹ ه.ق نصب‌شده است. در طاق محراب مسجد نیز کتیبه‌ای به خط ثلث از کاشی معرق وجود دارد که توسط زین‌الدین پیر علی نوشته‌شده است.
مجموعه شیخ علی بلیمان یا همان بقعه شیخ علی بلیمان در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۶۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بارگاه شیخ علی بلیمان مشهور به باباشیخ علی بیداخویدی یکی از بناهای تاریخی یزد است که افزون بر بقعهٔ اصلی، شامل مسجدی متصل به آن و بخش‌هایی با تزئینات و کتیبه‌های تاریخی است. این مجموعه از نظر معماری و وجود آثار هنری و کتیبه‌های متعدد، از بناهای شاخص مذهبی و تاریخی یزد به‌شمار می‌رود و در منابع تاریخی بر اهمیت آن در حفظ و مرمت تأکید شده است.

در ساختار کنونی مجموعه، سه گنبد در کنار یکدیگر دیده می‌شود که گنبد میانی بر فراز قبر باباشیخ علی قرار دارد و یکی از گنبدها به مسجد متصل به بقعه مربوط است. در مقابل این بخش‌ها نیز فضایی قرار دارد که امروزه با نام حسینیه شناخته می‌شود.

از عناصر شاخص این مجموعه می‌توان به محراب سنگ مرمر مسجد با نقش‌ونگارهای گیاهی و کتیبهٔ مذهبی، کتیبهٔ کاشی معرق بر سردر یا پیش‌طاق محراب، ازارهٔ کاشی‌کاری‌شدهٔ دیوارهای مسجد، و زیلوهای وقفی با تاریخ‌های ثبت‌شده در سده‌های نهم و دهم هجری اشاره کرد. همچنین در بخش بقعه، کتیبه‌های نسخ و کاشی‌کاری‌های معرق، سنگ‌قبر مرمرین، شبکه‌های نورگیر، و پستوهای چله‌نشینی دیده می‌شود. بر روی برخی از این آثار، عبارات مذهبی، نام امامان شیعه و آیاتی از قرآن کریم نقش بسته است.

بر اساس گزارش‌های تاریخی، سنگ مزار باباشیخ از مرمر ساخته شده و بر آن نام و عنوان‌های مذهبی، همراه با تاریخ وفات، ثبت شده است. همچنین در منابعی از سنگ مزار شیخ ابراهیم ابرقوهی، خادم باباشیخ و بانی مزار وی، و نیز سنگ مزار حاج شیخ‌الدین محمد شاه بیداخویدی در کنار سنگ مزار باباشیخ علی یاد شده است. بر سنگ قبر حاج شیخ‌الدین محمد شاه، آیات قرآن و عباراتی به خط نسخ نقش بسته و تاریخ وفات او سال ۸۵۶ هجری قمری ذکر شده است. بر پایهٔ کتاب جامع مفیدی، وی یازده سال پس از درگذشت باباشیخ علی، بقعه و بارگاه او را بازسازی و موقوفات بسیاری برای آن اختصاص داد.

همچنین در ورودی بقعه، کتیبه‌ای چوبی به خط نسخ نصب شده که بنای عمارت را به فرمان سلطان اسکندر و در ماه رجب سال ۸۲۶ هجری قمری مربوط می‌داند. در بخشی از بنا نیز کاشی ستاره‌ای منسوب به قرن هشتم هجری با ابیاتی از سعدی دیده می‌شود. با این حال، بنا بر گزارش‌ها، به‌سبب فرسودگی و سرقت، برخی از آثار تاریخی و سنگ‌قبرهای مربوط به مریدان باباشیخ دیگر قابل مشاهده نیستند.

 

 جستارهای وابسته 
 فهرست آثار ملی ایران
 سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

 منابع 

رده:مجموعه‌های تاریخی شهرستان تفت