طایفه فارسی‌مدان

فارسی‌میدان (ایمور)، یکی از طایفه‌های ایل قشقایی است که دارای غنای قومی و نژادی وسیعی می‌باشد.فارسیمیدان، ابراهیم، ایمور در گذر زمان نگاهی به تاریخ سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی طایفه فارسیمیدان، شیراز نشرقشقایی،1393، ص 30-31

اما باتوحه به تعداد و گستردگی تیره‌های طایفه فارسیمدان، و رصد کردن نام این تیره‌ها، و بررسی پیشینه و تاریخ فارسی مدان‌ها، ردپای فارسی مدانها را درتاریخ می‌بینیم که قبل از پیدایش ایل قشقایی در ۴۰۰سال پیش، همچنان نام ایلی به نام فارس‌ها ومدان‌ها در فارس وجود داشته وحتی درزمان تاجگذاری شاه عباس، شورش ترکمان‌ها را به رهبری یوسفعلی بیگ فارس و مدان و حسن بیگ ترکمان را در ولایات عراق(عراق عجم و عراق عرب) می‌بینیم، حقیقت این است که فارسیمدان‌ها اولین ترکان سیاسی تاریخ هستند ک درفارس و نیمه جنوبی ایران حضور داشته‌اند، در تاریخ تمام طوایف ایل قشقایی، یک حلقه مفقوده ای وجود دارد که مرتبط به دوران قبل از شاه عباس و تشکیل اتحادی از ایلات ترک‌زبان در نیمه جنوبی ایران است.

این سؤال پیش می‌آید که چگونه می‌شود یک گروه از ایلات کوچرو به یکباره بر نواحی اعظمی از جنوب کشور ظهور کنند و مدت ۳۱۵سال قدرت بلامنازع مراتع و اراضی و جنگهاومقاومتهایی در مقابل بیگانگان و استعمارگران باشند؟
جواب این معما، به دوران پس از مغولان ومرگ تیمور برمی گردد،
زمانی که ایران درگیر جنگهای خونین برسر جانشینی تیمور بوده، به یکباره سلسله ترکمان قراقویونلو ظهور می‌کند و مدت یکصد سال، بر مناطق وسیعی از نیمه غربی ایران و نواحی شرقی عراق وجنوب شرقی ترکیه، مسلط می‌شوند و حکمرانی می‌کنند. در زمان جهانشاه قراقویونلو، هر کدام از نواحی تحت حکمرانی خودرا به یکی از پسرانش می‌سپارد،
و به علت جنگهای فرقه ای. با مدعیان قدرت، مدام این حکومتها، دربین ۵پسر جهانشاه، جابجا می‌شوند، مدتی میرزامحمد منسوب به حکومت شیراز بوده، میرزایوسف منسوب به حکومت عراق، میرزاقاسم منسوب به حکومت یزد وکرمان، و حسنعلی میرزا (معروف به قرا دلی= قرا پیشوند حکام قراقویونلو بوده
و دلی نیز درترکی به معنای دیوانه بکارمی رود)
و در تاریخ ترکمانان، قرا دلی، لقب حسنعلی میرزا، آخرین حکمران قراقویونلو بوده که به علت شورش علیه پدرش و جنگ و درگیری با سایر قراقویونلوها و حتی قتل برادران خودش و قتل نامادری خود (خاتون جان بیگم) به قرا دلی شهرت دارد.

اگرچه جهانشاه، پسرش میرزا یوسف را در ابتدا به حکومت عراق منصوب می‌کند اما بعداً پسر دیگرش میرزامحمد را به حکومت عراق می‌فرستد و میرزایوسف را به حکومت فارس منصوب می‌کند، لذا. میرزایوسف اولین ایلخان رسمی ایلات فارس بوده که در زمان پدرش جهانشاه به امورات ایلات فارس می‌پرداخته که بعداً می‌بینیم نوادگان او به نام «یوسفعلی بیگ فارس ومدان» در زمان قدرت گرفتن شاه عباس، از مخالفان سر سخت پادشاهی شاه عباس بوده است. شاه عباس به شیرغز اردو می‌کشد و یوسفعلی بیگ فارس ومدان در بالای تنگ قران، جنگجویان فارس ومدان را با کمک حسن بیگ ترکمان (از ترکمانان قراقویونلوی عراق و همدان) برپا می‌کند، شاه عباس. حیله ای بکارمیبندد و قاصدی می‌فرستد که شاه شیراز را ترک نخواهد کرد جز اینکه با یوسفعلی بیگ اصلاح کند و مهمانی آشتی کنان برپا دارند.

وقتی که یوسفعلی بیگ به. شهر شیراز. و مهمانی شاه عباس وارد می‌شود، ناغافل از پشت سرش او را مورد اصابت شمشیر و دشنه قرار می‌دهند واینجونه بقتل می‌رسد.

و دقیقاً بعدازین واقعه، ریاست ایلات فارس به شخصی به نام امیر قاضی شاهیلو می‌رسد که درحقیقت از فرزندان و نسل

میرزاقاسم بن جهانشاه قراقویونلو بوده است.

البته این واقعهباعث می‌شود که با درایت امیر قاضی شاهیلو، تمام عمو زادگانش و بازماندگان خاندان‌های ترک تبار در اقصی نقاط شمالغرب ایران تا عراق و ترکیه ومناطق مرکزی ایران، بودند به فارس مهاجرت کنند، و قباله فارس را شاه عباس مهر می‌کند و به او می‌دهد، و در مقابل، هرحدام از بازماندگان

خودش را برپا اندان‌های ترکمان، در ایران و عراق و آذربایجان، به سمت فارس عزیمت کرده‌اند و در مقابل. املاک و اراضی و قلمروهای خود در همان مناطق دیگر، در فارس، قلمرو و زمین به آنها داده می‌شود.

لذا نمی‌توان به صراحت، تمام تیره‌ها و طوایف فارسیمدان را از یک نژاد و ریشه دانست، همان‌طور که در بین فارسیمدان‌ها، تیره لک را می‌بینیم که از بازماندگان دولت زندیه هستند، یا تیره موصللوها که از موصل عراق به فارس مهاجرت کرده‌اند و در فارسیمدان ادغام شده‌اند،

موصل در زمان قراقویونلوها، در حکومت «ولد میرزا» فرزند اسپند میرزا بوده که برادرزاده جهانشاه قراقویونلو بوده است.

یا مثلاً تیره ای بنام قره میر شاملو، در فارسیمدان وجود دارد

که فارغ از نسب‌شناسی، می‌توان نتیجه گرفت که از بازماندگان یکی از قراقویونلوهایی بوده که در سرحدات عراق وشام حکومت می‌کرده یا قلمرو ومراتع متعلق به دولت قراقویونلوها را در سرحداتشان با اق قویونلوها، و دولت رم شرقی عهده‌دار بوده است.

نکته حائز اهمیت این است که نمی‌توان نتیجه گرفت که همه خانواده‌های یک تیره خاص، از بازماندگان یک شخص خاص مطرح تاریخی می‌باشد که ان تیره و طایفه به ان نسبت داده می‌شود، زیرا وقتی که از قدرت وحکومت یک شخصی در یک منطقه ای یاد می‌شود، آن حاکم یا ایلخان، جنگجویانی داشته و عواملی داشته، چوپانان وآهنگران و مرشدان و میرزابنویس‌ها و نوازنده‌ها و صنعتگران و طبیبان خاص خود را داشته است، و همجی آنها دراتحاد ایلی و طایفه ای آن زمان در آن مکان خاص بوده‌اند، و وقتی هم که کوچ کرده‌اند، همگی باهم کوچ کرده‌اند.

اما مسئله حیاز اهمیت در نسب‌شناسی هر تیره و طایفه ای، مرور شیوه‌های ازدواجی آنها هم می‌باشد، مثلاً خانواده منسوب به قرا قویونلوها، تماماً از شیوه ازدواج خاصی پیروی می‌کرده‌اند و بسیار هم. غزدواج‌ها طبقاتی بوده است،

یعنیفرزندان ایلخانان و خان‌ها و کلانترهای هر طایفه، با سایر خانواده‌ها وصلت نمی‌کردند حتی اگر جزئی از ایل خودشان هم محسوب می‌شده، و فقط همدادی داشته‌اند،

فرزندان جهانشاه قراقویونلو

 وجه تسمیه 
طایفه فارسیمدان، امروزه یکی از هشت طایفه بزرگ ایل بزرگ قشقایی است، قبل از تشکیل اتحاد ایلی قشقایی در زمان شاه عباس، اسم این طایفه، فارس و مدان بوده است که رئس آن شخصی به نام یوسفعلی بیگ فارسیمدان بوده دلیل نامگذاری فارس و مدان هم این بوده که شخص یوسفعلی بیگ از نوادگان «میرزایوسف بن جهانشاه قراقویونلو» بوده و در زمان حکومت قراقویونلوها، جهانشاه، حکومت ایلات فارس را به پسرش «میرزایوسف» سپرده است و قراقویونلوها ترک بودند که با ریاست آنها بر ایلات فارس، خودبخود دوگروه فارس‌ها و ترک ها (مدان‌ها) در ایلات فارس شکل می‌گیرد، در نظام ایلخانیگری که بعداز دوران تیموریان در ایران حکمفرما بوده، جهانشاه هرکدام از مناطق ایران یا همان قلمرو قراقویونلوها را به یکی از پسرانش سپرده بوده است، حکومت مناطق یزد وکرمان را به شاهزاده میرزا قاسم، حکومت مناطق بغداد را به شاهزاده میرزا محمد، حکومت مناطق ماکو را به حسنعلی میرزا و حکومت فارس را به میرزا یوسف سپرده بوده است.

چنانچه از اسناد تاریخی و سنگ قبور طایفه فارسیمدان پیداست تا اواخر دوران قاجار برای طایفه فارسیمدان عنوان طایفه ایمور به کار می‌رفته است. ایمور نام یکی از فرزندان اغوزخان، نیای ترک‌ها است برخی معتقدند به دلیل مهاجر بودن این طایفه ترک‌زبان و عدم آشنایی با زبان فارسی به این نام مشهور شده‌اند. برخی دلیل آن را مهارت مردان این طایفه در اسب سواری و شهرت آنان به فارِسِ میدان می‌دانند.فارسیمیدان، ابراهیم، ایمور در گذر زمان نگاهی به تاریخ سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی طایفه فارسیمیدان، شیراز نشرقشقایی،1393، ص 54

 خاستگاه 
برای طایفه فارسیمدان‌ها و حتی هیچ‌کدام از طوایف قشقایی، نمی‌توان خاستگاه مشخصی را تعیین کرد. دلیل آن نیز این اصل است که اتحاد ایلات قشقایی، تشکلی از اتحاد خاندان‌های ترک‌زبان (ترکمان) سیاسی هستند که در طول تاریخ در سیاست و جنگ آوری نقش ویژه داشته‌اند. از آنجا که طبق منابع موجود پیدایش ایل قشقایی به زمان شاه عباس و مصادف با حمله پرتغالیها به ایران می‌باشد، هرکدام از طوایف قشقایی از منطقه ای از فلات پهناور ایران وآناتولی و قفقاز می‌توانند باشند.

اماایل قشقایی، حتی قبل از ایجاد اتحاد ایلی در زمان شاه عباس، نیز در نیمه جنوبی ایران (ولایت فارس) وجود داشته است که به فارس‌ها ومدان‌ها شهرت داشته‌اند. قبل از بقدرت رسیدن شاه عباس، برادرش شاه حیدر ولیعهد بوده که شاه عباس با کمک استاجلوها و قاجارها، دریک توطئه وحودتا، برادرش راترور کرده وخودش برتخت نشسته است و چون شاه حیدر از حمایت ترکمان‌ها برخوردار بوده لذا شاه عباس اقدام به سرکوب ترکمان‌ها می‌کند که درنتیجه شورش حسن بیگ ترکمان از بازماندگان قراقویونلوها و یوسفعلی بیگ فارسیمدان درفارس، از مهم‌ترین آنها بشمارمی روند. که شاه عباس به شیراز لشکرکشی می‌کند و ترکمانها در بالای تنگه قرآن شیراز اردو می‌زنند، شاه عباس خدئه ای بکارمیبرد وپیغام می‌فرستد که شاه شیراز را ترک نکند مگر که با یوسفعلی بیگ جام بنوشد،{اشاره به آشتی واصلاح بین آنها دارد} و بدین شیوه یوسفعلی بیگ فارس ومدان به نزد شاه می‌آید که در مهمانی به‌صورتی ناغافل اورا ترور می‌کنند، و حسن بیگ نیز یاغی می‌شود، بعدازین واقعه، ایلخانی ایلات فارس را به امیرقاضی شاهیلو می سپاردو ایلفارس‌ها ومدان‌ها در ایل قشقایی ادغام می‌گردد، و از سایر نقاط ایران، بازماندگان خانواده‌های سلطنتی قراقویونلوها، آق قویونلوها و جنگاوران سپاهی ایلات دیگر ترک‌زبان را به جنوب کوچ می‌دهند و ایل قشقایی شکل می‌گیرد، شخص امیرقاضی شاهیلو نیز از نسل فرزندان میرزاقاسم بن جهانشاه بوده که میرزاقاسم در زمان حکومت قراقویونلوها، از طرف پدرش جهانشاه به حکومت یزد وحرمان منصوب بوده اما به‌علت رقابت بر سر جانشینیبر تخت پدر، توسط برادرش «حسنعلی میرزا» کشته می‌شود و ازآن سبب که همسر میرزا قاسم دختر ملکه دسپینا خاتون «دختر ژان چهارم و حاکم ترابوزون ترکیه» و اوزون حسن آق قویونلو بوده، بعداز مرگ میرزاقاسمعلی، فرزندانش با اوزون حسن واق قویونلوها متحد شده‌اند، که این اتحاد باعث فروپاشی و سقوط حسنعلی میرزا و قراقویونلوها می‌شود، و اق قویونلوها قدرت می‌گیرند. بعداز اوزون حسن، نوه دختری اش شاه اسماعیل با تشکیل دولت صفوی، قدرت را دردست می‌گیرد

و فرزندان میرزاقاسم قراقویونلو نیز به‌علت فامیلی و پسر خاله بودن با شاه اسماعیل، به هسته قدرت صفویه بسیار نزدیک بودند،

اما در نهایت در زمان شاه عباس که به ایلخانی و ریاست ایلات فارس منصوب می‌شوند به سرعت سایر وابستگان و بازماندگان قراقویونلوها را از سایر نقاط شمالغرب ایران و عراق بسمت فارس جذب می‌کنند. و ایل قشقایی شکل می‌گیرد.

از مهم‌ترین این گروه‌ها، بازماندگان ولد میرزا (فرزند پیر بوداغ) از موصل، بازماندگان میرزامحمد از بغداد قرا اسکندر از تبریز، بازماندگان امیر علشکور بیگ همدانی از مناطق همدان، بازماندگان آق قویونلوها از مناطق شام و شمال عراق وجنوب ترکیه، بازماندگان قرامحمد از شمالغرب ایران می‌توان نام برد.

در نظام طوایف الملوکی آن زمان، به علت مسایلی نظیر بهداشت، آب و هوا و اقلیم، صنعت دامپروری، تمام طوایف ترکمانقلمروهای جرمسیری برای فصل زمستان و سردسیری برای فصل تابستان داشته‌اند فلذا تمام ترکمامان قراقویونلو و آق قویونلو و طوایف بهارلو و بیات و شاملو و سایر ایلات هم در مناطق مرکزی ایران نظیر ساوه و قم و خلجستان به عنوان قلمرو و مراتع جرمسیری و هم در مناطق شمالغرب و آذربایجان و شرق ترکیه نیز به‌عنوان مناطق سردسیری، مدام در حال کوچ بوده‌اند

ترکانی که هسته اولیه طایفه فارسیمدان را تشکیل می‌دهند، خود را ترکانی می‌دانند که از ایمور ترکیه به جنوب ایران مهاجرت کرده‌اند. برخی از طایفه فارسی‌مدان نیز معتقدند که اصل آنها از طایفه خلج می‌باشد و قبل از نقل مکان به جنوب ایران، در منطقه خلجستان اقامت داشته‌اند برخی از آنها نیز معتقدند قبل از رسیدن به فارس، مدتی در منطقه کهگیلویه اقامت داشته‌اند.مدخل فارسیمیدان در دانشنامه ایرانیکا

درتاریخ آمده است که آنها در کوچ بزرگ، به فلات ایران آمده‌اند و از ساکنان قدیمی ایران هستند.نامه نور: «ویژه‌نامه قشقایی‌ها» شماره ۴ و ۵ ص. ۵۷ بر اساس اسناد تاریخی، ابوالقاسم بیگ، رهبر این ایل و جمعی از یارانش در ماه اکتبر ۱۵۹۰ به دلیل همراهی با یعقوب خان ذوالقدر (حاکم فارس) در مخالفت با شاه عباس مورد غضب دولت قرار گرفته‌اند بنابراین در اواخر قرن شانزدهم میلادی، این طایفه در فارس حضور داشته است.

 ییلاق و قشلاق 
امروزه طایفه فارسیمدان بیشتر در شهرهای والاشهر، کازرون و نیز اقلید، داراب، شیراز، فیروزآباد، فراشبند، سمیرم، دشتستان، دشتی، بافت و گچساران زندگی می‌کنند. تقریباً تمام ساکنان دهستان دادین از ترکان فارسیمدان هستند.
بندانگشتی

 تیره‌ها 
 عمله
 اولاد
 شیبانلو
 کرانلو
 کوروش (دارغه)
 قاسملو
 ماچانلو
 توللی
 زرگر
 موصلی
 گرجایی
 کلبعلی
 ظهرابلو
 شبانکاره
 کلانتر
 بهلول لو
 توابع
 مرکزی (منشعب شده از توابع)
 لک
 قلدر
 دوغانلو
 یاندرانلو
 مُرُل
 بوگَر
 جامه بزرگی
 قره میر شاملو
در کرمانشاه چندین خاندان وجود دارند که ادعا می‌کنند از طایفه ایمور اوجاقی قشقایی بوده‌اند که اواخر دوره قاجار به کرمانشاه تبعید شده‌اند.در کرمانشاه چندین خاندان وجود دارند که ادعا می‌کنند از طایفه ایمور اوجاقی قشقایی بوده‌اند که اواخر دوره قاجار به کرمانشاه تبعید شده‌اند.قشقایی - نگاهی به طوایف ایل قشقایی: دوستخواه، جلیل (پژوهش و نگارش)، حماسه ایران، یادمانی از فراسوی هزاره‌ها، استکهلم: نشر باران ۱۳۷۷/۱۹۹۹، ص۱۵۴. شابک ۹۱۸۸۲۹۷۱۰۱

 منابع 

رده:طایفه‌های ایل قشقایی