ولگاگراد

ولگاگراد، که پیش‌تر تزاریتسین (۱۵۸۹–۱۹۲۵) و سپس استالینگراد (۱۹۲۵–۱۹۶۱) نامیده می‌شد، بزرگ‌ترین شهر و مرکز اداری استان ولگوگراد در روسیه است. این شهر بر کرانه غربی رود ولگا واقع شده، مساحتی بالغ بر ۸۵۹٫۴ کیلومتر مربع دارد و جمعیتی اندکی بیش از یک میلیون نفر در آن زندگی می‌کنند. ولگاگراد شانزدهمین شهر پرجمعیت روسیه به‌شمار می‌رود.

این شهر در سال ۱۵۸۹ به‌صورت دژ نظامی تزاریتسین بنیان گذاشته شد. در نوامبر ۱۹۱۷، در آغاز جنگ داخلی روسیه، تزاریتسین به تسلط بلشویک‌ها درآمد. در سال ۱۹۲۵ نام شهر به افتخار ژوزف استالین به استالینگراد تغییر یافت. در جریان جنگ جهانی دوم، نیروهای محور به شهر حمله کردند و نبرد استالینگراد رخ داد که خونین‌ترین نبرد جنگ جهانی دوم بود؛ این پیروزی شوروی نقطه عطف جنگ به‌شمار می‌رود. در سال ۱۹۶۱، دولت نیکیتا خروشچف در چارچوب استالین‌زدایی نام شهر را به ولگاگراد تغییر داد.

ولگاگراد امروز میزبان مجسمه یادمان مام میهن فرامی‌خواند به ارتفاع ۸۵ متر است که بلندترین مجسمه اروپا و دومین مجسمه بلند یک زن در جهان به‌شمار می‌رود. این شهر همچنین یکی از شهرهای میزبان جام جهانی فوتبال ۲۰۱۸ بود.

 ریشه‌شناسی 
تزاریتسین در سال ۱۵۵۵ میلادی بنیان گذاشته شد و نامش از گرفته شده‌است. این نام به صورت با نشانه سخت نوشته می‌شد.

هنگامی که ولادیمیر لنین در سال ۱۹۲۴ درگذشت، ژوزف استالین دبیرکل حزب کمونیست بود؛ تزاریتسین به پاس نقش او در دفاع از شهر، استالینگراد نام گرفت. این نام از ترکیب «استالین» (به روسی: ؛ نام او) و «گراد» (به روسی: ؛ واژه‌ای روسی به معنای آبادی) ساخته شده‌است.

پس از مرگ استالین، نیکیتا خروشچف سیاست استالین‌زدایی را اعلام کرد. در سال ۱۹۶۱ نام شهر به ولگوگراد تغییر یافت که از نام رود ولگا، در کنار آن شهر واقع است، گرفته شده‌است.

 تاریخ 

 تزاریتسین 
left|thumb|نشان شهری تزاریتسین (۱۸۵۷) که نشان در استانداری ساراتوف بود.

با آنکه شهر ممکن است در سال ۱۵۵۵ پدید آمده باشد، مستندات تاریخی از وجود تزاریتسین در هم‌ریزگاه و رود ولگا از سال ۱۵۸۹ در دست است. این بنا اندکی بالاتر از دهانه رود تزاریتسا، بر ساحل راست قرار داشت و به‌زودی هسته یک شهرک بازرگانی شد.

در آغاز سده هفدهم میلادی، پادگان شهر میان ۳۵۰ تا ۴۰۰ نفر بود. در سال ۱۶۰۷ پادگان قلعه شش ماه در برابر سپاهیان تزار واسیلی چهارم شورش کرد. در سال بعد، نخستین کلیسای سنگی شهر، که به قدیس یحیای تعمیددهنده اختصاص داشت، ساخته شد.

استرلتسی‌های دیمیتروفسک (کامیشان) و تزاریتسین اغلب از سوی شهرهای اسویاژسک، چبوکساری، آلاتیر، کورمیش، یادرین و اوتودووا به کازان و فرمانداری‌های کازان-مشچرسک گسیل می‌شدند. استرلتسی‌ها حقوق می‌گرفتند و می‌کوشیدند راه بازرگانی ولگا را از کازاک‌ها محافظت کنند. در همان زمان، برخی از استرلتسی‌ها به کازاک‌ها می‌پیوستند.

در سال ۱۶۷۰، سپاه استنکا رازین قلعه را تسخیر کرد و پس از یک ماه آن را ترک گفت. در سال ۱۷۰۸، کازاک شورشی (درگذشته ژوئیه ۱۷۰۸) قلعه را در دست گرفت. در سال ۱۷۱۷، در ، مهاجمانی از رود کوبان به فرماندهی تاتار کریمه‌ای شهر را محاصره کردند و هزاران تن را به اسارت گرفتند. در اوت ۱۷۷۴، رهبر کازاک یملیان پوگاچوف ناموفقانه کوشید شهر را تصرف کند.

در سال ۱۶۹۱، مسکو یک ایست گمرکی در تزاریتسین دایر کرد. در سال ۱۷۰۸، تزاریتسین به ملحق شد؛ در سال ۱۷۱۹ به سپرده شد. بر پایه سرشماری سال ۱۷۲۰، جمعیت شهر ۴۰۸ نفر بود. در سال ۱۷۷۳، این شهرک به عنوان شهر استانی و ناحیه‌ای شناخته شد. از سال ۱۷۷۹ به تعلق داشت. در سال ۱۷۸۰ شهر زیر تازه‌تأسیس درآمد.

در سده نوزدهم، تزاریتسین به یک بندر رودخانه‌ای مهم و مرکز بازرگانی تبدیل شد. در نتیجه، به کانون کارگران مهاجر نیز بدل گشت؛ تنها در سال ۱۸۹۵، بیش از ۵۰٬۰۰۰ روستایی مهاجر به تزاریتسین آمدند. جمعیت شهر به‌سرعت رشد کرد و از کمتر از ۳٬۰۰۰ نفر در سال ۱۸۰۷ به حدود ۸۴٬۰۰۰ نفر در سال ۱۹۰۰ رسید. تا سال ۱۹۱۴، جمعیت دوباره افزایش یافت و به تخمین ۱۳۰٬۰۰۰ نفر بالغ شد. منابع نشان می‌دهد که در سال ۱۸۹۷، ۸۹۳ یهودی در آنجا ثبت‌نام کرده بودند و تا اواسط دهه ۱۹۲۰ این شمار از ۲٬۰۰۰ نفر فراتر رفت. در آستانه سده بیستم، تزاریتسین اساساً یک شهر مرزی بود؛ تقریباً تمام ساختارها از چوب بودند و نه جاده‌های سنگفرش داشت و نه تأسیسات شهری. نخستین راه‌آهن در سال ۱۸۶۲ به شهر رسید. نخستین تئاتر در سال ۱۸۷۲ و نخستین سینما در سال ۱۹۰۷ گشوده شد. در سال ۱۹۱۳، تزاریتسین به نخستین خط ترامواییش دست یافت و نخستین چراغ‌های برق شهر در مرکز شهر نصب شد.

میان سال‌های ۱۹۰۳ تا ۱۹۰۷، این منطقه یکی از ناسالم‌ترین مناطق اروپا بود و نرخ مرگ‌ومیر آن ۳۳٫۶ نفر به‌ازای هر ۱۰۰۰ نفر بود. فاضلاب تصفیه‌نشده به رود می‌ریخت و میان سال‌های ۱۹۰۷ تا ۱۹۱۰ چندین همه‌گیری وبا رخ داد. با آنکه منطقه یک کمیسیون اجرایی بهداشتی فعال داشت که دستورالعمل‌هایی برای پیشگیری از شیوع بیماری صادر می‌کرد و در سال ۱۹۰۷ نماینده‌ای از کمیسیون ضدطاعون به تزاریتسین فرستاده شد، مقامات شهری هیچ اقدام احتیاطی نگرفتند و دلیل آن را ملاحظات اقتصادی دانستند. آب آشامیدنی شهر مستقیماً از رود تأمین می‌شد و لوله آب‌گیری خطرناک به هر دو بندر و مجرای فاضلاب نزدیک بود. نه بودجه‌ای وجود داشت و نه اراده سیاسی برای بستن بندر (مهم‌ترین محور فعالیت اقتصادی) یا جابجایی لوله‌های آب‌گیری. در نتیجه، در سه سال ۱۹۰۸ تا ۱۹۱۰، تزاریتسین ۱٬۰۴۵ نفر را بر اثر وبا از دست داد. با جمعیت آن زمان که ۱۰۲٬۴۵۲ نفر بود، این رقم معادل ۱٫۰۱٪ از جمعیت بود.

میان سال‌های ۱۹۰۸ تا ۱۹۱۱، تزاریتسین میزبان بود که به «راهب دیوانه» ایلیودور نیز شهرت داشت. او بیشتر وقتش را صرف دامن‌زدن به کشمکش‌های درونی و جنگ قدرت در کلیسای ارتدکس روسیه می‌کرد، شور و خشونت یهودستیزانه در مردم محلی می‌انگیخت، به مطبوعات حمله می‌کرد، مقامات شهری را مذمت می‌نمود و هر جا می‌رفت آشوب به پا می‌کرد. پایدارترین اثری که بر شهر نهاد، صومعه روح‌القدس (به روسی: ) بود که در سال ۱۹۰۹ بنا شد و بخش‌هایی از آن هنوز برپاست.

با توجه به رشد انفجاری جمعیت، بی‌توجهی سیاسی به بهداشت و مسکن، همه‌گیری‌های مکرر و حضور شخصیت‌های تأثیرگذار، جای شگفتی نیست که منطقه پایین ولگا کانون فعالیت انقلابی و ناآرامی مدنی بود. ناتوانی حکومت تزاری در فراهم کردن حداقل حفاظت در برابر وبا از یک سو، و تحمیل اقدامات بهداشتی سختگیرانه اما ناکارآمد از سوی دیگر، ، در و در سراسر را موجب شد و زمینه را برای انقلاب‌های روسیه آماده کرد. در جریان جنگ داخلی روسیه (۱۹۱۷–۱۹۲۳)، تزاریتسین از نوامبر ۱۹۱۷ زیر کنترل شوروی درآمد. در سال ۱۹۱۸، نیروهای جنبش سفید به فرماندهی پیوتر کراسنوف، آتامان کازاک‌های دن، تزاریتسین را محاصره کردند. نیروهای سرخ سه حمله سفیدها را دفع کردند. با این حال، در ژوئن ۱۹۱۹، نیروهای مسلح جنوب روسیه به فرماندهی ژنرال آنتون دنیکین تزاریتسین را گرفتند و آن را تا ژانویه ۱۹۲۰ نگه داشتند. نبردهای ژوئیه ۱۹۱۸ تا ژانویه ۱۹۲۰ به نبرد تزاریتسین معروف شد.

 استالینگراد 
در ۱۰ آوریل ۱۹۲۵، شهر به افتخار ژوزف استالین، دبیرکل حزب کمونیست، «استالینگراد» نام گرفت. این اقدام رسماً به‌منظور به‌رسمیت‌شناختن نقش شهر و استالین در دفاع از آن در برابر سفیدها میان سال‌های ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۰ صورت گرفت.Brewer's Dictionary of 20th Century Phrase and Fable

پس از استقرار کنترل شوروی، اقلیت‌های قومی و مذهبی هدف قرار گرفتند. تنها مدرسه یهودی منطقه در سال ۱۹۲۶ بسته شد. در سال ۱۹۲۸، شورای اجرایی منطقه‌ای کارزاری برای تعطیلی کنیسه استالینگراد به راه انداخت. به دلیل مقاومت محلی، این طرح تا سال ۱۹۲۹ که شورا کمیسیون ویژه‌ای تشکیل داد به نتیجه نرسید. کمیسیون مقامات شهری را متقاعد کرد که ساختمان نیاز به تعمیرات اساسی دارد، ناایمن است و برای بیش از ۸۰۰ نمازگزار منظمی که در ایام اعیاد مهم شرکت می‌کردند بسیار کوچک است.

در سال ۱۹۳۱، مستعمره آلمانی‌نشین (بنیان‌گذاری‌شده در ۱۷۶۵) به ناحیه‌ای از استالینگراد تبدیل شد. این ناحیه که «کراسنوارمیسکی رایون» (ناحیه ارتش سرخ) نامیده شد، بزرگ‌ترین بخش شهر بود. نخستین مؤسسه آموزش عالی در سال ۱۹۳۰ گشوده شد. یک سال بعد، مؤسسه آموزشی صنعتی استالینگراد، که اینک نام دارد، افتتاح شد. در دوران استالین، شهر به مرکز صنایع سنگین و از راه ریل و رودخانه تبدیل شد.

 نبرد استالینگراد 

thumb|upright=0.8|left|خیابانی در استالینگراد، ۱۹۴۲
thumb|upright=0.8|left|پس از آزادسازی، ۱۹۴۳
thumb|upright=0.8|left|کارخانه پس از بمباران، ۱۹۴۳

در جریان جنگ جهانی دوم، نیروهای آلمان و نیروهای محور به شهر حمله کردند و آن را در سال ۱۹۴۲ به صحنه یکی از نبردهای سرنوشت‌ساز جنگ تبدیل کردند. نبرد استالینگراد مرگبارترین نبرد تاریخ بر پایه تعداد تلفات بود (برآوردها میان ۱٬۲۵۰٬۰۰۰ تا ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ تن متفاوت است).

نبرد در ۲۳ اوت ۱۹۴۲ آغاز شد و در همان روز، شهر بمباران هوایی سنگینی را تحمل کرد که بیشتر آن را به ویرانه تبدیل کرد. حکومت نظامی پیش از آن، در ۱۴ ژوئیه، در شهر اعلام شده بود. تا سپتامبر، درگیری‌ها به مرکز شهر رسید. شدت نبرد بی‌سابقه بود؛ ایستگاه مرکزی راه‌آهن شهر سیزده بار دست به دست شد و مامایف کورگان (یکی از بلندترین نقاط شهر) هشت بار تسخیر و باز پس گرفته شد.

تا اوایل نوامبر، نیروهای آلمانی ۹۰ درصد شهر را در اختیار داشتند و شوروی‌ها را در دو جیب باریک محاصره کرده بودند، اما پیش از آنکه بتوانند آخرین مقاومت‌ها را از میان بردارند، نیروهای شوروی در ۱۹ نوامبر پادحمله‌ای بزرگ آغاز کردند. این امر به محاصره ارتش ششم آلمان و دیگر یگان‌های محور انجامید. در ۳۱ ژانویه ۱۹۴۳، فیلد مارشال فریدریش پائولوس، فرمانده ارتش ششم، تسلیم شد؛ تا ۲ فوریه، با نابودی آخرین نیروهای پراکنده آلمانی، نبرد استالینگراد پایان یافت.

کارزار بمباران و پنج ماه درگیری ۹۹ درصد شهر را ویران کرد. از جمعیت بیش از نیم میلیون نفری پیش از نبرد، تنها ۱٬۵۱۵ نفر پس از پایان نبرد در شهر ماندند.

در سال ۱۹۴۵، اتحاد جماهیر شوروی عنوان شهر قهرمان را به پاس مقاومت استالینگراد به آن اعطا کرد. جرج ششم، پادشاه بریتانیا، «شمشیر استالینگراد» جواهرنشان را به شهروندان استالینگراد در قدردانی از دلاوری‌شان هدیه داد.

شماری از شهرهای جهان (به‌ویژه آنهایی که ویرانی‌های مشابهی در جنگ تجربه کرده بودند) در روح همبستگی یا آشتی با استالینگراد پیوند خواهرخواندگی برقرار کردند. یکی از نخستین پروژه‌های «شهر خواهر»، پیوند میان استالینگراد و کاونتری در بریتانیا بود که در دوران جنگ جهانی دوم شکل گرفت؛ هر دو شهر ویرانی‌های گسترده‌ای از بمباران هوایی متحمل شده بودند. در مارس ۲۰۲۲، این پیوند خواهرخواندگی به دلیل تهاجم روسیه به اوکراین به حالت تعلیق درآمد.

 ولگوگراد 
left|thumb|رود ولگا در ولگوگراد|alt=
thumb|ولگوگراد در نقشه سال ۱۹۷۹
thumb|کلیسای جامع کازان
thumb|ساختمان دوما استان
در ۱۰ نوامبر ۱۹۶۱، دولت نیکیتا خروشچف نام شهر را در چارچوب برنامه استالین‌زدایی خود پس از مرگ استالین به «ولگوگراد» («شهر ولگا») تغییر داد. این اقدام در آن زمان و همچنان امروز تا حدودی بحث‌برانگیز است، زیرا «استالینگراد» نمادی مهم از مقاومت در جنگ جهانی دوم به‌شمار می‌رود.

در دوران کوتاه حکومت کنستانتین چرنینکو در سال ۱۹۸۴، پیشنهادهایی برای احیای نام استالینیستی شهر مطرح شد. حمایت محلی قابل‌توجهی برای بازگشت به نام قدیمی وجود داشت، اما چنین پیشنهادهایی را نپذیرفت.

در ۲۱ مه ۲۰۰۷، از حزب کمونیست با ۳۲٫۴۷٪ آرا به عنوان شهردار برگزیده شد. گربنیکوف در آن زمان جوان‌ترین شهردار مرکز یک واحد فدرال در روسیه بود.

در سال ۲۰۱۰، و رهبران سازمان‌های ارتدکس خواستار بازگشت شهر به نام اصلی‌اش «تزاریتسین» شدند، اما مقامات این درخواست را رد کردند.

در ۳۰ ژانویه ۲۰۱۳، شورای شهر ولگوگراد تصویب کرد که در نه تاریخ مشخص سالانه از عنوان «شهر قهرمان استالینگراد» در اطلاعیه‌های رسمی شهر استفاده شود.Decision #72/2149 در تاریخ‌های زیر، عنوان «شهر قهرمان استالینگراد» می‌تواند به‌طور رسمی در جشن‌ها به کار رود:
 ۲ فوریه (پایان نبرد استالینگراد)،
 ۲۳ فوریه ()،
 ۹ مه (روز پیروزی (۹ مه))،
 ۲۲ ژوئن (آغاز عملیات بارباروسا)،
 ۲۳ اوت (آغاز نبرد استالینگراد)،
 ۲ سپتامبر (روز پیروزی بر ژاپن)،
 ۱۹ نوامبر (آغاز عملیات اورانوس)،
 ۹ دسامبر (روز قهرمانان میهن)

افزون بر این، در ژانویه ۲۰۱۳، ۵۰٬۰۰۰ نفر عریضه‌ای برای رئیس‌جمهور پوتین امضا کردند و خواستار تغییر دائمی نام شهر به استالینگراد شدند. رئیس‌جمهور پوتین پاسخ داد که چنین اقدامی باید پیش از آن با یک همه‌پرسی محلی همراه باشد و مقامات روسی بررسی خواهند کرد که چگونه می‌توان این همه‌پرسی را برگزار کرد. در سال ۲۰۲۵، فرودگاه شهر پس از فرمانی از سوی پوتین به یادبود این نبرد، به «فرودگاه بین‌المللی استالینگراد» تغییر نام یافت.

 حکمرانی 
در سال ۲۰۱۱، دومای شهر انتخابات مستقیم شهردار را لغو کرد و جایگاه مدیر شهر را تأیید نمود. این تصمیم دوام نیاورد، چرا که در مارس ۲۰۱۲، ساکنان ولگوگراد برای به رأی دادند تا انتخابات مستقیم شهردار را بازگردانند.

 جایگاه اداری و شهرداری 
thumb|نمایی از ناحیه شهری وروشیلوفسکی ولگوگراد

 از ۸ ناحیه تشکیل شده‌است: ، ، ، ، ، ، و .

ولگوگراد مرکز اداری استان ولگوگراد است. در چارچوب تقسیمات اداری، این شهر به‌عنوان ولگوگراد گنجانده شده‌است — واحد اداری‌ای با جایگاهی برابر با .Law #139-OD به‌عنوان تقسیم شهری، شهر با اهمیت استانی ولگوگراد به‌صورت اوکروگ شهری ولگوگراد گنجانده شده‌است.Law #1031-OD

 اقتصاد 
اگرچه شهر بر روی یک مسیر بازرگانی مهم برای حمل چوب، غله، پنبه، چدن، ماهی، نمک و روغن کتان قرار داشت، گستره اقتصادی رود ولگا نسبتاً محدود بود. هنگامی که نخستین خطوط راه‌آهن در سال ۱۸۷۱ به مسکو متصل شدند، این منطقه دورافتاده به‌یکباره و به‌شکلی کارآمد به دیگر بخش‌های امپراتوری پیوند خورد. به‌لطف این اتصال، استان به تولیدکننده، فرآورنده و صادرکننده بزرگ غله تبدیل شد و بخش عمده‌ای از نیاز روسیه را تأمین می‌کرد. در دهه ۱۸۹۰، اقتصاد ولگوگراد (که در آن زمان تزاریتسین نام داشت) عمدتاً بر داد و ستد غله، نفتا، ماهی و نمک استوار بود. ولگوگراد امروزی همچنان یک شهر صنعتی مهم به‌شمار می‌رود. صنایع این شهر شامل کشتی‌سازی، پالایش نفت، تولید فولاد و آلومینیم، ساخت ماشین‌آلات سنگین و خودرو در و کارخانه ، و تولید مواد شیمیایی می‌شود. نیروگاه برقابی بزرگ ولگوگراد در فاصله کوتاهی در شمال شهر واقع است. در جنوب شهر، در نزدیکی رودخانه، لوک اویل پالایشگاه بزرگ را اداره می‌کند.

 حمل‌ونقل 
ولگاگراد یک گره راه‌آهنی مهم است که توسط خدمات‌دهی می‌شود. ارتباطات ریلی از شامل مسکو، ساراتوف، آستراخان، منطقه دونباس در اوکراین، قفقاز و سیبری می‌شود. این شهر در انتهای شرقی کانال ولگا–دن قرار دارد که در سال ۱۹۵۲ برای پیوند دو رودخانه بزرگ ناحیه فدرالی جنوبی روسیه گشایش یافت. جاده ئی۴۰ اروپا، طولانی‌ترین مسیر اروپایی که کاله (فرانسه) در فرانسه را به ریدر، قزاقستان در قزاقستان متصل می‌کند، از ولگاگراد می‌گذرد. میان مسکو و دریای خزر نیز از این شهر عبور می‌کند. که از سال ۱۹۹۵ در دست ساخت بود، در اکتبر ۲۰۰۹ افتتاح شد. پایانه رودخانه‌ای شهر مرکز کشتیرانی مسافری محلی در امتداد رود ولگا است.

فرودگاه بین‌المللی ولگاگراد پروازهایی به شهرهای عمده روسیه و همچنین آنتالیا، ایروان و آق‌تاو فراهم می‌کند.

سامانه حمل‌ونقل عمومی ولگاگراد شامل خدمات قطار سبک شهری موسوم به است. حمل‌ونقل عمومی محلی از طریق اتوبوس، تروله‌بوس و تراموا ارائه می‌شود.

رود ولگا همچنان یک مسیر ارتباطی بسیار مهم به‌شمار می‌رود.

 جمعیت‌شناسی 

 ترکیب قومیتی 
بر اساس سرشماری رسمی سال ۲۰۱۰، ترکیب قومیتی جمعیت شهر که قومیت آن‌ها مشخص بود (۹۹۹٬۷۸۵ نفر) به شرح زیر است:
 قومیت جمعیت درصد روس‌ها۹۲۲٬۳۲۱ ۹۲٫۳٪ ارمنی‌ها۱۵٬۲۰۰ ۱٫۵٪ اوکراینی‌ها۱۲٬۲۱۶ ۱٫۲٪ تاتارها۹٬۷۶۰ ۱٫۰٪ آذربایجانی‌ها۶٬۶۷۹ ۰٫۷٪ قزاق‌ها۳٬۸۳۱ ۰٫۴٪ بلاروسی‌ها۲٬۶۳۹ ۰٫۳٪ کره‌ای‌ها۲٬۳۸۹ ۰٫۲٪ سایرین ۲۴٬۷۵۰ ۲٫۵٪

 فرهنگ 
 مجموعه یادبود مامایف کورگان 
thumb|تالار افتخار نظامی
مجموعه‌ای یادبود برای گرامی‌داشت نبرد استالینگراد، که بر آن مجسمه استعاری عظیم «یادمان مام میهن فرامی‌خواند» چیره است، بر مامایف کورگان (به روسی: ) برپا شده‌است؛ تپه‌ای که در جریان نبرد شاهد شدیدترین درگیری‌ها بود. این مجموعه شامل تالار افتخار نظامی است، ساختمانی دایره‌شکل که شعله جاودان را در خود جای داده و لوح‌هایی با نام قهرمانان شهید نبرد استالینگراد بر دیوارش نقش بسته‌است. این یادبود هر ساعت مراسم تعویض گارد دارد که در ماه‌های گرم سال گردشگران بسیاری را جذب می‌کند. روبه‌روی این تالار، مجسمه‌ای به نام «اندوه مادر» قرار دارد که زنی عزادار را در حال نگه داشتن سرباز شهیدی در آغوش به تصویر می‌کشد. در ماه‌های تابستان، این مجسمه با عنصر آبی کوچک به نام «دریاچه اشک‌ها» احاطه می‌شود. پایین‌تر در دامنه این مجموعه، میدان قهرمانان (که به میدان هیروز نیز شناخته می‌شود) با مجسمه‌های استعاری متعددی از اعمال دلیرانه قرار دارد. این میدان گاه با عنوان مشهورترین مجسمه خود، «ایستادیم و بر مرگ چیره شدیم»، خوانده می‌شود.

 موزه پانوراما 
thumb|موزه پانوراما نبرد استالینگراد، شامل آسیاب گرهارت
موزه پانوراما نبرد استالینگراد مجموعه‌ای فرهنگی و بزرگ است که در ساحل رود ولگا واقع شده‌است. این موزه در محل «گره دفاعی پنزا»، مجموعه‌ای از ساختمان‌های خیابان پنزنسکایا (اکنون خیابان سوویتسکایا) قرار دارد که لشکر تفنگداران گارد سیزدهم از آن دفاع کرده بود. این مجموعه شامل است که به همان حال بمباران‌شده حفظ شده‌است. موزه‌ای که در این محوطه قرار دارد، بزرگ‌ترین نقاشی روسیه را در خود جای داده؛ یک از میدان نبرد به گونه‌ای که از مامایف کورگان دیده می‌شود، جایی که مجسمه «مام میهن فرامی‌خواند» اکنون ایستاده‌است. این موزه همچنین تجهیزات نظامی شوروی از دهه ۱۹۴۰، نمایشگاه‌های متعددی از سلاح‌ها (از جمله تفنگ تک‌تیرانداز مشهور واسیلی زایتسف)، لباس‌های رزم، اشیای شخصی ژنرال‌ها و سربازان دخیل در نبرد، و نقشه‌ها و گاه‌شمارهای دقیق نبرد را به نمایش می‌گذارد.

 رصدخانه سیاره‌نما 
thumb|سیاره‌نمای ولگوگراد
سیاره‌نمای ولگوگراد هدیه‌ای از سوی آلمان شرقی به مناسبت هفتادمین سالگرد تولد استالین بود. این ساختمان به سبک نئوکلاسیک طراحی شده و نمای آن همانند یک معبد رومی با شش ستون به شیوه توسکانی است که سرستون‌هایشان با ستاره تزیین شده. این بنا را ورا موشینا طراحی کرده و گنبد آن با پیکره زنانه‌ای نمادین از صلح، که اسطرلابی با کبوتر در دست دارد، تاج‌گذاری شده‌است. این سیاره‌نما که در سال ۱۹۵۴ گشایش یافت، دومین سیاره‌نمای هدف‌ساز در اتحاد جماهیر شوروی بود. فضای ورودی آن دارای نقاشی دیواری از استالین در لباس سفید دریاسالار، احاطه‌شده با سوسن و کبوتر به نشانه صلح است. در دو سوی این نقاشی، نیم‌تنه‌هایی از کنستانتین تسیولکوفسکی، دانشمند موشکی شوروی، و یوری گاگارین، خلبان و فضانورد شوروی و نخستین انسانی که به فضا رفت، قرار دارد. در طبقه دوم، پنجره‌های ویترای بزرگی با تصاویر مرتبط با فضاپیمایی شوروی وجود دارد. سیاره‌نما به دستگاه پیش‌نمایش زایس مجهز شد، نخستین دستگاهی که کارل زایس آگ پس از پایان جنگ جهانی دوم در کارخانه ینا تولید کرد. دستگاه تأمین‌شده از مدل UPP-23/1s بود که بین سال‌های ۱۹۵۴ تا ۱۹۶۴ تولید شد؛ این دستگاه هنوز کار می‌کند و به طور منظم در سیاره‌نمای ولگوگراد مورد استفاده قرار می‌گیرد. در سال ۲۰۱۹ یک سامانه دیجیتال از مدل پرو LDX12 به آن افزوده شد. زایس همچنین تلسکوپ شکستی ۳۶۵ میلی‌متری رصدخانه را تأمین کرد که هنوز در حال بهره‌برداری است. سیاره‌نما سخنرانی‌های علمی و آموزشی برگزار می‌کند، نمایش‌های ارائه می‌دهد، تورهای برنامه‌ریزی‌شده دارد، رصد روزانه و شبانه انجام می‌دهد و یک باشگاه ستاره‌شناسی برای کودکان اداره می‌کند.

 دیگر جاذبه‌ها 
روبه‌روی موزه پانوراما، قرار دارد، یادگار دیگری از نبرد استالینگراد که سالم مانده‌است. چندین بنای یادبود در نزدیکی آن وجود دارد، از جمله مجسمه لنین، مجسمه‌ای به افتخار کودکانی که از جنگ جان سالم به در بردند و یادبود دیگری برای مدافعان خانه پاولوف.

 شعبه‌ای از موزه منطقه‌ای آداب و رسوم محلی ولگوگراد است.

 دین 
ولگاگراد به عنوان شهری بندری در مسیر تجاری مهم و پرتردد، همواره از تنوع فرهنگی و دینی برخوردار بوده‌است. بررسی سال ۱۸۹۷ نشان می‌دهد که در آن زمان ۸۹۳ یهودی (۵۱۲ مرد و ۳۸۱ زن)، ۱٬۷۲۹ مسلمان (۹۳۸ مرد و ۷۹۱ زن) و ۱۹۳ کاتولیک (۱۱۶ مرد و ۷۷ زن) در این شهر زندگی می‌کردند.

 صومعه روح‌القدس 
thumb|صومعه روح‌القدس، پیش از ۱۹۲۳
زمین صومعه روح‌القدس در ابتدا در سال ۱۹۰۴ تخصیص یافت، اما ساخت‌وساز تا سال ۱۹۰۹ آغاز نشد و تا ۱۹۱۱ به پایان نرسید. ، که به «راهب دیوانه» تزاریتسین معروف بود، نیروی محرکه جمع‌آوری وجوه و پیشبرد این پروژه بود. مجموعه اولیه دارای کلیسایی بود که ظرفیت ۶٬۰۰۰ نفر را داشت، خود صومعه می‌توانست ۵۰۰ نفر را جای دهد و یک سالن با ظرفیت ۱٬۰۰۰ نفر نیز وجود داشت. همچنین مدرسه، فضای کارگاهی، دفتر چاپ و در آن تعبیه شده بود. زمین صومعه چندین باغ، یک آب‌نما و چندین حیاط داخلی نیز داشت.

در سال ۱۹۱۲، صومعه به بخش‌های مردانه و زنانه تقسیم شد و هم راهبان و هم راهبه‌ها در آن اقامت داشتند. در سال ۱۹۱۴، مدرسه واقع در محوطه صومعه روح‌القدس به بخشی از سامانه آموزشی شهر تبدیل شد و در سال ۱۹۱۵، پذیرای ۵۳ دختری بود که پدرانشان در جبهه جنگ بودند. در جریان جنگ داخلی روسیه، یک بیمارستان صحرایی در آن برپا شد و مجموعه به نوبت مورد استفاده بلشویک‌ها و سفیدپوشان قرار گرفت. در سال ۱۹۲۳، پس از آنکه منطقه به‌طور کامل زیر کنترل بلشویک‌ها درآمد، صومعه تعطیل شد. در دهه‌های بعد، این مجموعه به عنوان پرورشگاه، کتابخانه، سینما و خوابگاه دانشجویی مورد استفاده قرار گرفت. به مرور زمان بسیاری از ساختمان‌ها متروک و فرسوده شدند. با آغاز جنگ جهانی دوم، مجموعه به ارتش واگذار شد و بسیاری از بناهای اصلی تخریب گردید.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، تأسیس شد و ارتش فرایند انتقال بازماندهٔ صومعه روح‌القدس به کلیسا را آغاز کرد. در سال ۱۹۹۲ یک مدرسه الهیات تأسیس شد و بازسازی این محوطه همچنان ادامه دارد.

 کلیسای جامع الکساندر نوسکی 

thumb|کلیسای جامع اصلی الکساندر نوسکی در تزاریتسین، پیش از ۱۹۳۲
ساخت کلیسای جامع در ۲۲ آوریل ۱۹۰۱ با گذاشتن سنگ بنا توسط آغاز شد. گنبدها در سال ۱۹۱۵ نصب شدند و تقدیس در ۱۹ مه ۱۹۱۸ انجام گرفت. تقریباً بلافاصله پس از ساخت، کلیسای جامع از استفاده افتاد. حکومت شوروی آن را در سال ۱۹۲۹ به طور رسمی تعطیل کرد، صلیب‌ها و زنگ‌ها برچیده شدند و اشیای مذهبی مصادره گردیدند. سپس کلیسای جامع به عنوان انبار موتوری مورد استفاده قرار گرفت و سرانجام در سال ۱۹۳۲ تخریب شد. در سال ۲۰۰۱، پروژه طولانی بازسازی کلیسای جامع آغاز شد. اولین سنگ بنا در سال ۲۰۱۶ گذاشته شد و نسخه بازسازی‌شده در نهایت در سال ۲۰۲۱ توسط پاتریارک کیریل تقدیس گردید.

کلیسای جدید در مرکز ولگاگراد قرار دارد و از شمال و جنوب با خیابان کمونیستیچسکایا (به روسی: ) و خیابان میر (به روسی: ) و از غرب و شرق با خیابان ولودارسک (به روسی: ) و خیابان گوگول (به روسی: ) محدود می‌شود. این منطقه همچنین یک پارک است که باغ الکساندر (به روسی: ) نام دارد. کلیسای جامع روبروی یادمان جنگ جهانی دوم و مجسمه و نمازخانه الکساندر نوسکی قرار دارد.

 کلیساهای شناور 
thumb|left|کلیسای شناور اصلی سنت نیکلاس، تقدیس‌شده در ۱۹۱۰
ولگاگراد میزبان یکی از معدود کلیساهای شناور خودگردان جهان است: قایق نمازخانه سنت ولادیمیر ولگاگراد. این کلیسا با پیشگامی ولادیمیر کورتسکی و با همکاری یک کشیش که عضو سازمان بود، در اکتبر ۲۰۰۴ در ساحل رود ولگا تقدیس شد. این شناور که در اصل یک فروند هواپیمابر فرسوده بود که در تأسیسات کشتی‌سازی بیرون از سن‌پترزبورگ یافت شده بود، دو سال طول کشید تا به کلیسا تبدیل شود. نمازخانه قایق دارای سه گنبد درخشان است و توسط یک هنرمند محلی ولگاگرادی با نقوش مذهبی و آیکون تزئین شده‌است. در اولین سفر خود، سنت ولادیمیر به آستراخان در جنوب و ساراتوف در شمال رسید و مسیری به طول ۸۰۰ کیلومتر از رود ولگا را طی کرد.

علاوه بر این کلیسای خودگردان، ولادیمیر کورتسکی پیش از آن دو کلیسای شناور دیگر نیز در ولگاگراد ساخته بود که هر دو باید توسط شناور دیگری کشیده شوند. کلیسای سنت اینوسنت در اصل یک کشتی تعمیراتی بود که در تأسیسات کشتی‌سازی ولگاگراد نگهداری می‌شد. با وجود وضعیت نامناسب، کشتی دارای کابین‌های بزرگ و یک واحد آشپزخانه بود؛ بدنه بازسازی شد، بزرگ‌ترین کابین‌ها ادغام شدند و یک گنبد درخشان به آن افزوده شد. آیکون‌ها و آثار مقدس از کلیساهای سراسر کشور اهدا شدند و کلیسای شناور در ۲۲ مه ۱۹۹۸ تقدیس گردید. در اولین سال فعالیت، به ۲۸ روستا سفر کرد که در آن‌ها ۴۴۶ نفر تعمید یافتند و ۱٬۵۰۰ نفر عشای ربانی دریافت کردند. کلیسای سنت اینوسنت در چهار ماه از سال فعال بود و عمدتاً بر روی رود دن حرکت می‌کرد، و بقیه سال در لنگر می‌انداخت و کلیسایی نیمه‌دائمی برای آن محل روستایی فراهم می‌کرد.

با توجه به موفقیت سنت اینوسنت، سازمان کمک به کلیسا در نیاز ساخت دومین کلیسای شناور را آغاز کرد که این بار روی یک کرجی قدیمی بنا شد. این کلیسا به نام سنت نیکلاس نام‌گذاری شد، به افتخار کلیسای شناور اصلی ساخته‌شده در سال ۱۹۱۰. برای چندین سال در یک باشگاه قایقرانی در ولگاگراد لنگر انداخته بود و به عنوان محل عبادت برای خدمه کشتی‌های در حال عبور خدمت می‌کرد. بعداً به ، روستایی دورافتاده در جنوب استان ولگوگراد، کشیده شد تا به عنوان کلیسایی نیمه‌دائمی خدمت کند.

تمام این کلیساهای شناور از نمونه اصلی الهام گرفتند؛ یک کشتی مسافری-یدک‌کش بازسازی‌شده که بین قازان و آستراخان تردد می‌کرد و سنت نیکلاس نام داشت. این کشتی که در سال ۱۸۵۸ به خدمت گرفته شد، ابتدا کریوشی و سپس پایرت نام داشت تا اینکه در سال ۱۹۱۰ توسط خریداری و به کلیسا تبدیل شد. این کشتی ۸ سال در امتداد رود ولگا تردد کرد و گاهی سالانه ۶٬۴۰۰ کیلومتر مسافت می‌پیمود. مانند هر کلیسای دیگری در روسیه، در سال ۱۹۱۸ توسط شوروی از خدمت خارج شد. با این حال تأثیری که بر مردم محلی گذاشته بود چنان عمیق بود که تقریباً ۸۰ سال بعد، الهام‌بخش «ناوگان خدا» جدیدی شد.

 کنیسه ولگاگراد 
thumb|اولین کنیسه ولگاگراد
این کنیسه که به نام کنیسه بیت داوود نیز شناخته می‌شود، به افتخار داوید کولوتیلین، رهبر یهودی در دوران شوروی، نام‌گذاری شده‌است. گرچه برخی منابع ادعا می‌کنند که این اولین کنیسه خدمت‌رسان به یهودیان ولگاگراد بوده، در سال ۱۸۸۸ ساخته شده و هدف اولیه آن منحصراً کنیسه بوده‌است، اما شواهد کمی برای اثبات این موضوع وجود دارد. اسناد اندکی که موجود است نشان می‌دهد که این بنا واقعاً در اواخر قرن نوزدهم ساخته شده، اما هدف اولیه آن نامشخص است. در واقع، راهنمای گردشگری تزاریتسین در سال ۱۹۰۳ هشدار می‌دهد که تقریباً تمام ساختمان‌های شهر از چوب ساخته شده‌اند و هیچ اشاره‌ای به این بنا نمی‌کند، بنابراین تاریخ ساخت ۱۸۸۸ بسیار بعید به نظر می‌رسد. این بنا یک ساختمان دو طبقه و مستطیلی شکل از آجر است که با تزئینات غنی آراسته شده‌است. سبک معماری آن معمولی ساختمان‌های مسکونی است که پس از اواخر قرن نوزدهم در تزاریتسین ساخته شدند. بنای اصلی به زحمت از نبرد استالینگراد جان سالم به در برد؛ تا سال ۱۹۹۷ در حال ویرانه بود با پنجره‌های شکسته و سوراخ‌های ناشی از بمب‌های نازی. برخی منابع حاکی از آن است که این بنا تا سال ۱۹۹۹ بازسازی شد، هرچند نه مرمت اصولی. فرستادگان سازمان چاباد-لوباویچ کمپینی برای بازگرداندن این بنا به جامعه یهودی راه انداختند و سرانجام در سال ۲۰۰۳ موفق شدند. با کمک کمپین‌های متعدد جمع‌آوری کمک مالی و اهداکنندگان سخاوتمند از جمله ادوارد شیفرین و الکس اشنایدر، کنیسه مرمت شد. یک ضمیمه در سال ۲۰۰۵ به تقلید از سبک اصلی ساخته شد و بنا در سال ۲۰۰۷ دوباره وقف مذهبی شد. تالار نماز در طبقه اول و دفاتر اجتماعی در طبقه دوم قرار دارند. این کنیسه در خیابان بالاخنینسکایا شماره ۲ در مرکز ولگاگراد واقع است. علاوه بر خدمات مذهبی منظم، آشپزخانه خیریه، مدرسه روزانه یهودی و اردوگاه شبانه کودکان نیز در آن برگزار می‌شود. تا سال ۲۰۲۲، جامعه به رهبری خاخام زالمان یوفه اداره می‌شد.

 آموزش 
امکانات آموزش عالی شامل موارد زیر است:
 
 (پیشین: دانشگاه پلی‌تکنیک ولگوگراد)
 
 
 
 
 
 

 ورزش 
thumb|نمای هوایی ورزشگاه ولگوگراد آرنا در سال ۲۰۱۸
 باشگاه رشته ورزشی تأسیس لیگ کنونی ردهلیگ ورزشگاهروتور ولگوگرادفوتبال۱۹۲۹لیگ دسته اول فوتبال روسیه۱ورزشگاه ولگوگراد آرنافوتبال۱۹۸۹۵ورزشگاه اولیمپیاکاوستیک ولگوگرادهندبال۱۹۲۹۱مجموعه ورزشی دیناموهندبال۱۹۲۹۱مجموعه ورزشی دیناموبسکتبال۲۰۱۲۲واترپلو۱۹۹۴۱CVVS

ولگاگراد میزبان چهار بازی از جام جهانی فوتبال ۲۰۱۸ بود. به همین مناسبت، ورزشگاه مدرن ورزشگاه ولگوگراد آرنا بر کرانه رود ولگا احداث شد. این ورزشگاه دارای ظرفیت ۴۵٬۰۰۰ صندلی است که شامل جایگاه مطبوعات، جایگاه ویژه و صندلی‌هایی برای افراد دارای معلولیت حرکتی می‌شود.

 چهره‌های سرشناس 

 نیکولای داویدنکو، تنیس‌باز
 , جاسوس
 اولگ گربنف، بازیکن هندبال
 , دونده سرعت
 لاریسا ایلچنکو، شناگر مسافت طولانی
 یلنا ایسینبایوا، ورزشکار پرش با نیزه
 , سرمربی فوتبال
 یوری کالیتوینتسف، سرمربی فوتبال
 الم کلیموف، کارگردان سینما
 , بسکتبالیست حرفه‌ای
 , حقوق‌دان
 , دولتمرد
 تاتیانا لبدوا، پرنده
 ماکسیم مارینین، اسکیت‌باز هنری
 ماکسیم اوپالف، قایق‌ران سرعتی
 الکساندرا پاخموتووا، آهنگساز
 دنیس پانکراتوف، شناگر المپیکی
 یوگنی پلوشنکو، اسکیت‌باز هنری المپیکی
 یوگنی سادویی، شناگر المپیکی
 ناتالیا شیپیلوا، بازیکن هندبال
 یلنا اسلسارنکو، ارتفاع‌پرش
 لئونید اسلوتسکی، مربی فوتبال
 یولیا سوتنیکووا، دونده ۴۰۰ متر
 , خواننده اپرای کلاسیک
 ایگور واسیلیف، بازیکن هندبال
 , فوتبالیست
 , تنیس‌باز
 واسیلی زایتسف، تک‌تیرانداز شوروی و قهرمان اتحاد شوروی

 شهرهای خواهرخوانده 

ولگوگراد با شهرهای زیر خواهرخوانده است یا بوده‌است:

 کاونتری، بریتانیا (۱۹۴۴–۲۰۲۲)
 استراوا، جمهوری چک (۱۹۴۹–۲۰۲۲)
 کیمی، فنلاند (۱۹۵۳)
 لیژ، بلژیک (۱۹۵۹–۲۰۲۲)
 دیژون، فرانسه (۱۹۵۹)
 تورین، ایتالیا (۱۹۶۱، تجدید ۲۰۱۱، تجدید ۲۰۲۰)
 پورت‌سعید، مصر (۱۹۶۲)
 چنای، هند (۱۹۶۷)
 هیروشیما، ژاپن (۱۹۷۲)
 کلن، آلمان (۱۹۸۸)
 کمنیتس، آلمان (۱۹۸۸)
 کلیولند، اوهایو، ایالات متحده (۱۹۹۰–۲۰۲۲)
 جی‌لین (شهر)، چین (۱۹۹۴)
 کروشواتس، صربستان (۱۹۹۹)
 روسه، بلغارستان (۲۰۰۱)
 پوونگسک، لهستان (۲۰۰۸–۲۰۲۲)
 ازمیر، ترکیه (۲۰۱۱)
 چنگدو، چین (۲۰۱۱)
 الوانو رومانو، ایتالیا (۲۰۱۴)
 اورتونا، ایتالیا (۲۰۱۴)
 ایروان، ارمنستان (۲۰۱۵)
 اردبیل، ایران (۲۰۱۵)

 برخی شهرهای فرانسه و ایتالیا دارای خیابان‌ها یا بلوارهایی به نام استالینگراد هستند؛ از جمله در پاریس و ایستگاه هم‌نام متروی پاریس به نام استالینگراد (متروی پاریس).

 آب‌وهوا 
ولگاگراد دارای (طبقه‌بندی اقلیمی کوپن Dfa) با تابستان‌های گرم و زمستان‌های سرد است که با اقلیم نیمه‌خشک سرد (طبقه‌بندی اقلیمی کوپن BSk) هم‌مرز می‌شود. بارندگی کم بوده و در طول سال کم‌وبیش به‌طور یکنواخت پراکنده‌است.

 منابع 

 
 
 
 
 

 پیوند به بیرون 
 
 وب‌گاه رسمی ولگوگراد

رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۱۵۸۰ (میلادی) در روسیه
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۵۸۹ (میلادی)
رده:مناطق مسکونی در ولگا
رده:استالین‌زدایی
رده:منطقه‌های جنگ جهانی دوم در روسیه
رده:ولگاگراد
رده:صفحه‌های دارای محتوای روسی
رده:مقاله‌های دارای منابع به زبان روسی (ru)
رده:یادکردهای دارای منبع به زبان روسی
رده:یادکردهای دارای عنوان به خط روسی (کد ru)
رده:مختصات در ویکی‌داده
رده:پیوند رده انبار از ویکی‌داده