طایفه بورکی

طایفه بورکی یک طایفه‌های فارس استان فارس است. که اکثریت در بخش کوار شهرستان شیراز استان فارس زندگی می کنند.

 طایفه بورکی 
 تاریخچه 
پیشینه تاریخی طایفه بورکی، به زمان پادشاهی شاه عباس صفوی باز می گردد. یکی از عمده ترین اسباب انحطاط فرمان روایی صفویان، وجود سران و سرداران مقتدر قزلباش بود که مانعی برای تثبیت اقتدار پادشاهی یگانه به شمار می آمد.زندگی شاه عباس اول، نصراله فلسفی، جلد سوم، دانشگاه تهران شاه عباس برای حذف قدرت نظامی و سیاسی قزلباشان اقدامات زیر را انجام داد:
 سرکوب و از میان بردن سران قزلباشنقاوت آلاثار فی ذکر الخبار، محمود بن هدایت افوشته ای نطنزی، تصحیح احسان اشراقی، انتشارات علمی فرهنگی
 از میان بردن حکومت های قبیله ای مستقل، مثل ذوالقدر درفارس و افشار در کرمان
 ایجاد اتحادیه های ایلی، مثل ایل بختیاریتاریخ عالم آرای عباسی، اسکندر بیگ منشی ترکمان، تصحیح اسماعیل رضوانی، تهران دنیای کتاب
 کوچاندن قبایل : شاه عباس برای مهار و تضعیف قبایل قزلباش به کوچاندن و جابه‌جایی این قبایل و قبایل غیر قزلباش مثل لر کوچک، چیک وار، کرد مکری و بختیاری با هم نمود.
این اقدامات باعث در هم شکستن تفوق قزلباش در بلوک قدرت گردید. در وضعیت جدید هیچ گروهی به‌طور مطلق بر دیگری برتری نداشت و همگی قدرت خود را مدیون پشتیبانی شاه بودند.

امروزه بخش عظیمی از جمعیت شهرستان کوار، مخصوصا بخش طسوج در استان فارس را بورکی ها تشکیل می دهند. و روستایی به همین نام در این شهرستان وجود دارد. همچنین آنها در بخش هایی از شهرستان های شیراز، سروستان، فیروزآباد، سپیدان، کازرون و لامرد نیز ساکن اند.

 بورکی ها و جنبش های سیاسی اجتماعی 
در سرتاسر دوران قاجار، بورکی ها به عنوان طایفه ای ناراضی از حکومت، مشغول فعالیت های ضد قاجاری بوده اندوقایع اتفاقیه، گزارش اوضاع و حوادث فارس در زمان مشروطیت از خفیه نویسان انگلیس، تصحیح سعیدی سیرجانی 1361 که این امر موجب پراکندگی و تبعید و کوچ اجباری آنها از کوار به دیگر نقاط فارس شده است.

اما اوج فعالیت آنها به نهضت مشروطیت می رسد. که سردمدار این نهضت در فارس، یکی از سران طایفه بورکی به نام میرزا حسین خان معتمد دیوان کواری می باشد. وی در زمان مشروطیت به تهران رفت و پس از آشنایی با اهداف و سران نهضت مشروطیت در بسط آن به شیراز و فارس نقش اساسی ایفا کرد و به همراه طایفه خود و البته دیگر مشروطه خواهان فارس، ایالت فارس را به یکی از مهمترین کانون های مشروطیت بدل کرد، و سر انجام نیز در این راه جان کشته می‌شود.انقلاب ایران، ادوارد براون، ترجمه و حواشی احمد پژوه، نشر معرفت 1339نهضت آزادی خواهی مردم فارس در انقلاب مشروطیت ایران، جهانگیر قائم مقامی، مرکز ایرانی تحقیقات تاریخی1359

از دیگر افراد مشهور این طایفه، می توان به ملا ماندگار بورکی اشاره کرد، که از افراد نزدیک کریم خان زند بوده است و در زمان او آبادانی های بسیاری در شهر کوار ایجاد می‌گردد.

 گویش بورکی 
بورکی ها به زبان فارسی با لهجه بورکی حرف می زنند که به گویش های کوهمره ای،شیرازی،فیروزآبادی،کازرونی و لری شباهت دارد. این گویش به دلیل‌ همجواری با مردم فارس زبان بسیار آمیخته با فارسی شده و درحال فراموشی است. در اینجا برای شناخت بیشتر ریشه و اصالت این طایفه، تعدادی از کلمات کاربردی که توسط آنها به کار برده می شود، آمده است. همان‌طور که مشاهده می شود، تمام این کلمات ریشه پهلوی دارند.

لازم است ذکر شود که کلمات زیر از گویش مردم شهر طسوج در شهرستان کوار فارس، که عمده جمعیت آن از طایفه بورکی می باشد، گرفته شده است.

در بعضی کلمات حرف او به ای تبدیل می شود. مانند کلمات خون، پول، مو، زانو، دود، کوچه، فوت، که به تر تیب به خین، پیل، می، زانی، دید، کیچه، فیت تبدیل می شوند. و همچنین در بعضی کلمات نیز حرف ب به او تبدیل می شود.مانند آب، شب، تب، سبز، ابر که به ترتیب به او، شو، تو، سوز، اور تبدیل می شوند.
در این لهجه تحت تاثیر لهجه شیرازی حرف او به آخر اشیا و جاندارانی که در تعریف واقع می شوند اضافه می شود.

 فارسی بورکی لری جنوبی تلفظ فارسی بورکی تلفظ پدر بوا بو boa مادر دی dey مادر بزرگ ننه ننه nane برادر کاکا، برار barar خواهر دَدِه، خوار دَدِ dadeh پسر کر،بچه kor عمو تَتِه عامو tateh دایی هالو مثال عمه عامه - شوهر شیگر - باجناغ همریش هومریش hamrish عروس عاریس - داماد دوما دوما - سر کله kalleh چشم چِش تی chesh لب لو lo دهان کَپ، دَن،چیل کَپ،دوهون،
چیل kap,daan مو می - مژه مِرزنگ مرزنگ merzeng بینی پوز - گردن مُل مل mol زبان زوون zavoon شکم کُم کم kom کلیه گردله gordeleh زانو زانی زونی - انگشت پنجه penjeh امروز اُمرو امرو omroo فردا صَوا sava صبح صو صُب sov عصر پسین pasin صبح زود چاشت،صُو گَه چاشت chasht شب شُو shou دیروز دیگینه digineh پریروز پریگینه parigineh دیشب دوشونه دیشو - پریشب پرندوشونه parandooshoneh امسال اُمسال omsal پرستو پِرسوک persook آب اُو اُو ao آفتاب افتو afto خاک گِل گل gel آتش تَش tash گِل شل شل shol ابر اُور aor جوی جوگ joog دشت کَپِه kapeh کوه کُه koh صخره کَمَر kamar غار کوچک اِشقَفت اشکفت eshghaft فک کَچه کچه kacheh استخوان سَکَل sakal گلو گُلی گیلی goli خون خین آرنج کُرمیلیک kormilik صورت ری، سیرت sirat پستان گولون،پِسون پسو/گوئن پهلو گُرده gorde گوسفند میش میش گاو گو gao موش مُشک مشک moshk قورباغه بَق baq شغال سگتوره توره روباه روآ roa سوسمار دیمارون دیمار deymaroon بزمجه تَتِه قُم tateqomبُز نر چپش بده chapesh گاو نر جنگه jengeh جوجه تیغی زوزوک چوله zoozook خارپشت چوله chooleh مرغ مرخ مرخ morkh گنجشک بنجشک benjeshk کرکس دال دال جوجه چیکیله chikileh جغد بیف بیپ خفاش شوکوره،شوپرک گویی shokooreh ماهی موی moi خرچنگ کرنجال kerenjal پروانه شوپرک زنبور بز bez مگس پخشه پشخه pakhashe پشه پله paleh سوسک غزوک qazook شپش تش tesh کلاغ قلا قلو qala آهو اشکال eshkal سرو سلو salv اسفند دینیشت ارزن الم ارژن alom انار نار کاهو کوویر کئو kowir عدس بونی سیب زمینی آلو خیار سبز بالنگ هیزم خیمه هیوه khime خاکستر رشت rasht شاخه لاخه lakheh شاخه خشک چولوکس choolooks شاخه کلفت کتل kotol شاخه کوچک چیلته chilteh سمغ درخت زودی zoodi دود دید پیراهن جومه جومه joomeh لباس رخت، چان chaan کفش ارسی ارسه orsi چاله چال سوراخ سیلا سیلا کلوخ کلم kolom تخم مرغ خاگ پول پیل سبز سوز سوز sooz ابلق الوس aloos ته دیگ بن کره tadig گوشه، کنج سیک،کِر کباب کواو کباب kavav طعم، مزه طوم حیاط اوشه حوش oasheh کوچه کیچه پنجره دریچه پشت بام بون کمر مازه مازه mazeh لگد لاغت laqat هنوز هنی هنی hani رو،بالا ری پایین شی لخت پتی pati فریاد قاره، جار قار،جال qareh آهسته هموار homvar استوار،مقاوم سِوِر sever بی مو هل hol قوی هیکل نرگر nargar لاغر لاتور ضعیف نخاش nakhash تب تو tao گرسنه ناشتا صبحانه ناشتی nashtei کینه گوک gevak عاجز چوله چز choolachez نیمه لت let برای سی نگاه سیل سیل seil شایعه چو chao گوشه،پاره کت kot خمیازه کَپزَرِه،قَدکَشِه kapzare محکم قام qaam سوت فیشکه fishkeh بذار،بگذار بل بیل/بل bel کثیف چپل chapal لزج چکنه chekeneh دیوانه گنا gena نشخوار غاشت ghasht کافی کرمند karamand ادا شق sheq مغرور چنگ، فیر chong روشن بر بر/گر ber آویزان دل انکوز delankaooz بزرگ گت گپ got شاید گاس، تقا toqa نفوس بد مروا morva شل و ول شِوِر shever جوان جال جال/جاهال غلغلک خنجولوک khenjooloook عطسه وخشه وشخه vakhsheh دم کوتاه، کند کل kol غر زدن داسون نفس عمیق هناسکه henaskeh فوت فیت پیت قهر غیز gheiz پیدا آلی alei عادت آمخته amokhteh لرزیدن دروشیدن derooshidan سرما زده لاتا کرده lata kerdeh سیل زده لری loeri آرام نداشتن جغ نیاوردن jogh دست زدن شپک زدن shapak zadan رنده کردن کرندن karondan پوشیدن ور کردن ور کردن var kerdan فرار کردن جیکیدن گریه کردن گیرویدن گریوِسن نابود کردن قر کردن qer kerdan خوابیدن خوسیدن خوسیدن نشستن نشتن neshtan نگاه کردن سی کردن سیل کردن sei kerdan جویدن کرچندن korchondan گذاشت هشت لِشت hesht عوض کردن الشت کردن alesht بعدا،آن وقت اوسا oosa صبر کن، وُیسَک voisak سِمِج پِلاچ pelach برآمده شده زُپِه zopeh بیرون تیدر بیدر tidar بهتر بختر bekhtar ببینم مینُم minom سرما سوم soom نگهبانی پاشت پاش pasht عمیق قیل ساعقه تشو برق تش برق tasho barqل رعدو برق غرتِراق qorteraq زود زِل زی zel خیره شده مُتَک زده motak zadeh بچه عزیز بَبِه babe طایفه طیفه teife دعوا جر jar زمین گیر کُتُرُم kotorom مورچه موری موری موریانه رشمیز roshmiz زغال روشن خُرگ khorg سریع جَلد jald جوهر،جربزه زانِشت zanesht گرد باد گَرته لیله gartelile شکمو کُمین کمو komin لیس زدن لَفک زدن lafk چاق کُلُفت کلفت koloft پرواز فِر fer معطل مُسَر.لَنگ mosar گروه بِیله beileh گرفتن اِسَدَن اسدیدن esadan فرستادن بیسی کردن bisi بشقاب دوری دوری 

 منابع 

رده:شهرستان کوار
رده:عشایر استان فارس