ایل بویراحمدی

ایل بویراحمدی یکی از بزرگ‌ترین ایل‌های لر و از ایل‌های لر جنوبی ساکن استان های کهگیلویه و بویراحمد، بوشهر، اصفهان و فارس می‌باشد. این ایل از ایل‌های لر بزرگ هستند. سکونتگاه این ایل منطقه‌ای حدود ۲۵۰۰ مایل مربع از کهگیلویه و بویراحمد تا استان فارس و کوه پایه‌های دنا، پادنا و سمیرم را در بر می‌گیرد.

 تقسیمات 
هر طایفه بویراحمدی به چند تیره یا تَش تقسیم می‌شود، که بیشتر بر روابط قوم و خویشی استوار و مستحکم است.

ایل بویراحمدی از سه تیره بویراحمد سفلی، تیره بویراحمد علیا و تیره بویراحمد گرمسیر تشکیل شده است.

 بویراحمد سفلی 
بویر احمد سفلی از شش: تیره سادات، تیره قاید گیوی، تیره آقایی، تیره تامرادی، تیره دشت موری،تیره جلیل و تعدادی طایفه دیگر تشکیل گردیده است.

تیره سادات از سه: طایفه سادات امام‌زاده علی، طایفه سادات رضا توفیقی و طایفه سادات کَرْیَکی تشکیل گردیده است.

تیره قاید گیوی از سه: طایفه علی پناه، طایفه قاید گیوی و متفرقه تشکیل گردیده است.

طایفه‌های متفرقه این طایفه‌ها عبارتند از: باشرانی، صالحانی، چیتابی، گود سرایی و عمله و...

تیره آقایی(به لری حونه اغا): این تیره از: طایفه بابکان، طایفه فارسی، طایفه نرمابی، طایفه زنگوایی‌، طایفه علیرضایی و طایفه دیلگانی تشکیل گردیده است.

تیره تامرادی بزرگترین تیره ایل بویراحمد است. این تیره از طایفه‌های: طایفه تامرادی اصل، طایفه تامرادی نوکر باب و طایفه نوکر تشکیل می‌شود. ایل تامرادی در نواحی مختلف استان کهگیلویه و بویر احمد شامل نواحی شهر یاسوج، دهدشت، مارگون، لوداب، پاتاوه و بخش‌ها و روستاهایی مانند: جوکار، دشت سقاوه، دشت کلاچو، پشته زیلایی، سرتنگ هیگون، تنگ سپو، اطراف مناطق نامبرده و در استان خوزستان در شهرستان باغملک ساکن هستند.

تیره دشت موری از طایفه‌های مقابل تشکیل شده است: طایفه طاس احمدی، طایفه اولاد میرزا علی، طایفه مشایخ، طایفه شرانی، طایفه برآفتابی و طایفه ملاکلبی 

تیره جلیل یکی از تیره‌های شناخته‌شده ایل بویراحمد است. قلمرو سنتی این تیره شامل منطقه جلیل در بخش جنوبی شهرستان بویراحمد (بویراحمد علیا) به‌عنوان سردسیر و پشتکوه جلیل در شهرستان رستم استان فارس به‌عنوان گرمسیر است. اعضای این تیره در گذشته بر پایه نظام کوچ‌نشینی، هر سال میان سردسیر و گرمسیر جابه‌جا می‌شدند و دامداری، کشاورزی و باغداری از مهم‌ترین فعالیت‌های اقتصادی آنان بود. تیره جلیل در طول تاریخ در تحولات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی منطقه بویراحمد نقش داشته و از جمله تیره‌های شناخته‌شده این ایل به شمار می‌رود. 

طایفه‌های دیگر عبارتند از: طایفه نویی، طایفه سی‌سختی، طایفه عباسی، دشمن زیاری کهگیلویه، طایفه مالخانی(نوکر باب)، طایفه بادلانی، طایفه کره‌ای، طایفه شولی، طایفه سرکوهی، طایفه اولاد علی مؤمن، طایفه برایی، طایفه ته‌لتی، طایفه گودرزی، طایفه رودشتی، طایفه دیانی.

 تیره بویراحمدی گرمسیر 
بویر احمد گرمسیری عبارت است از: آروئی، گشتاسب، طاس احمدی، طالیشاهی، اولاد میرزاعلی، برآفتابی، باتولی (باباتولی)، اسپری، مارینی، دیلی، سادات با فتح‌اللهی، عربان.

 خاستگاه 
در میان بویراحمدی‌ها یکی از گمان‌ها این است که ایشان بازماندگان ایرانیان اولیه ساکن در فارس باشند، به گفته ابن فضل‌الله عمری طوایفی از لرها در برای جنگ به سوریه و مصر به فرستاده شدند، اما صلاح‌الدین ایوبی از چالاکی و زبردستی آنها در بالا رفتن از صخره‌های سرسخت به وحشت افتاد و دستور قتل‌عام آنها را صادر کرد.
نام برخی از گروه‌های کوچروی فارس در منابع دوران اسلامی آمده است. در سده سوم هجری نام یکی از بزرگان قومی بر منطقه‌ای از زاگرس که اکنون کهگیلویه خوانده می‌شود به یادگار مانده است هرچند لزومن مرزهای پسین با مرزهای نخستین آن منطبق نیست. با توجه به تغییرات ساختار سیاسی و قدرت در قرون اولیه اسلامی، شهروندان بومی زاگرس هویت خود را بارها بازتعریف کرده‌اند.
از این رو با نامهای جدیدی چون لر به‌عنوان یک هویت قومی جدید برای این شهروندان مواجه می‌شویم. درحدودهمین دوران نام خاندان ابرک‌لور را به‌عنوان پیشقراول این هویت جدید (هویت لری)، در تاریخ کهگیلویه می‌بینیم که همراه با حکومتی کوچک در منطقه، ساختاری سیاسی یافته است. در اوایل سده ششم تغییری بزرگ در ساختار سیاسی و قدرت روی می‌دهد که طی آن حکومت محلی این خاندان از بین می‌رود وحکومتی به مراتب بزرگتر در زیر لوای نام اتابکان‌لربزرگ، بوجود می‌آید.

 افراد مشهور 
 کریم خان بهادرالسلطنه بویراحمدی ایلخان بزرگ کهگلویه و بویراحمد در دوارن قاجار بود که با متحد ساختن چهار بنیچه بویراحمد، چرام، دشمن زیاری و نویی، قدرت زیادی به‌دست آورد.
 کی لهراسب باطولی فرزند الیاس از طایفه باطولی بود، به گفته استفانی کرونین، کی لهراس زاده سال ۱۲۶۵ شمسی بود. وی از خان‌های معروف دوران پهلوی اول بود که به مقابله با این حکومت پرداخت، کی لهراس بویراحمدی در سال ۱۳۰۹ قیامی را علیه دودمان پهلوی به دلیل کوچ اجباری عشایر آغاز کرد. با چند تن از دوستانش طرح یک مبارزه بزرگ را ریخت و به اردوی نظامی دولت ایران در کوهستان‌های تامرادی به فرماندهی یاور کاظم حمله کرد و تلفات زیادی به آن‌ها وارد ساخت، سپس به نیروهای تحت امر حبیب‌الله شیبانی یورش بردند در این جنگ در حالی که کی لهراس و دوستانش تلفات زیادی به نیروهای نظامی وارد کرده بودند اما در میانه های جنگ توسط یکی از دوستانش در سنگری در کوه مصلی واقع در روستای نوگک کشته شد.
 فرشید حکمتی زاده ۱۲ فروردین ۱۳۶۵ خوانند لر زبان اهل یاسوج و از طایفه سلمونی و ایل بویراحمد است، حکمتی به‌عنوان یکی از معروف‌ترین افراد این ایل شناخته می‌شود که در بین سایر لرها نیز شهرت دارد.
 افشاربهامین زاده۲۱خرداد۱۳۷۶درشهراصفهان وازطایفه سادات محمودی(امامزاده محمودطیار)،ازاثاروی میتوان به مجموعه اشعاراشاره کرد
 خان احمد جلیل از کدخدایان و بزرگان نامدار ایل جلیل بود که در اداره امور طایفه، حل‌وفصل اختلافات محلی، حفظ انسجام اجتماعی و هدایت امور عشایری نقش مهمی ایفا کرد. وی به دلیل جایگاه و نفوذ خود، از شخصیت‌های مورد احترام ایل جلیل و از چهره‌های شناخته‌شده تاریخ محلی ایل بویراحمد محسوب می‌شود.

 پی‌نوشت 

 منابع 
 

رده:استان خوزستان
رده:استان فارس
رده:استان کهگیلویه و بویراحمد
رده:طایفه‌های لرستان
رده:عشایر ایران
رده:لرها