محمد بن بکران

محمد بن بکران مشهور به پیر بکران یکی از عرفا و مدرسین مشهور قرن هفتم هجری است. 250px|بندانگشتی|چپ|بنای بقعه (آرامگاه) پیر بکران وی در شهری که به نام او پیربکران نامیده می‌شود، در جنوب اصفهان در زمان سلطنت محمد خدابنده الجایتو بنا شده‌است. بقعه پیربکران، محل تدریس و اشاعه مرام صوفی گری و عرفان توسط پیر بکران بوده‌است و مریدانش به پاس مقام علمی و مذهبی وی پس از وفاتش آرامگاه پیر را بنا نهادند و در واقع شهر پیر بکران شهرت خود را مدیون اوست. در حال حاضر مزار او و گچ بر هنرمند بنا محمد شاه نقاش در کنار هم در داخل این بقعه کنار چله خانه بنا قرار دارد. این بقعه در نوع خود از بناهای بی نظیر تاریخی استان اصفهان و کشور مربوط به دوره ایلخانی است که کارشناسان، ارزش هنری و نوع معماری به کار رفته در گچ بری‌ها و کاشی کاری‌های محراب و چگونگی تلفیق چند نوع خط و نقش را بی نظیر می‌دانند. بنای اصلی بقعه طبق کتیبه‌های آن، بین سالهای ۷۰۳ (سال وفات پیربکران) تا ۷۱۲ ساخته شده‌است،لطف‌الله هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ج۱، ص۲۵۲–۲۵۳، اصفهان ۱۳۴۴ ش. اما در این محل پیش از آن نیز شبستانی گنبددار وجود داشته که احتمالاً مزار یکی از شخصیتهای برجسته محلی بوده‌است. همچنین کاشی جلاداری به تاریخ ۶۹۸ در آن یافت شده‌است.دونالد نیوتن ویلبر، معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانان، ج۱، ص۱۳۲، ترجمه عبدالله فریار، تهران ۱۳۶۵ش.معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانان، ترجمه عبدالله فریار، تهران ۱۳۶۵ش. 200px|بندانگشتی|چپ|محراب گچ بری بقعه پیر بکران

 معماری بنای آرامگاه 
این بنای تک ایوانی، از نظر سبک معماری شبیه به معماری دوره ساسانی و یادآور طاق کسری است، ولی طاق ایوان به جای این‌که مانند طاقهای دوره ساسانی هلالی باشد، نوک دار است.آرتور اپهام پوپ، معماری ایران: پیروزی شکل و رنگ، ج۱، ص۲۲۲، ترجمه کرامت الله افسر، تهران ۱۳۶۵ش.
مصالح اصلی بنا سنگ، آجر، گچ و کاشی‌های لعابدار منحصر به فردی است که در شکل‌های گوناگون و رنگهای معروف ایرانی یعنی نیلی و آبی پارسی منحصراً برای این بنا ساخته شده‌است. کل اثر متشکل است از دالان ورودی، یک ایوان بزرگ طاق دار، فضای آرامگاهی و چله خانه. ایوان از چهار جانب محصور و فقط بالای ضلع جنوبی آن که محراب نفیسی در آن واقع شده، باز است. معلوم است که در ابتدا مکان آرامگاه نیز جزئی از محوطه ایوان بوده‌است و بعدها انتهای ایوان را با دیوار مشبکی محصور و بخشی از این ایوان وسیع را به مقبره تبدیل کرده‌اند. سقف این صحن بلند است و در اطراف آن ایوانچه‌ها و غلام گردش هایی وجود دارد.ابوالقاسم رفیعی مهرآبادی، آثار ملی اصفهان، ج۱، ص۸۵۰، تهران ۱۳۵۲ش. ضلع شرقی و غربی ایوان به قرینه دارای دو جرز و یک طاق‌نمای کوچک است. محراب این مجموعه از بهترین محراب‌های منقوش گچی در دوره اسلامی است و کل مجموعه از لحاظ تزئینات کم‌نظیر است. خطوط و کتیبه‌ها اغلب با خط کوفی و ثلث گچبری شده‌اند و مضمون آن‌ها بیشتر، آیات و صلوات بر ائمه علیهم‌السلام و توصیف محمدبن بکران است.لطف‌الله هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ج۱، ص۲۵۳–۲۶۳، اصفهان ۱۳۴۴ ش. نام گچبر هنرمند این بقعه، محمدشاه نقاش، بر روی یکی از کتیبه‌های آن آمده‌است.لطف‌الله هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ج۱، ص۲۵۶، اصفهان ۱۳۴۴ ش.
متأسفانه در حال حاضر فعالیت یک شرکت معدنی در نزدیکی این بنا و متعاقب آن استفاده از مواد منفجره به جهت استخراج آهک، باعث ایجاد شکستگی‌ها و ترکهای زیادی بر روی دیواره‌ها و فروریختن گچبری‌ها و کاشیکاری‌های بنا شده‌است و این فاجعه رو به افزایش است.

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 
 آرامگاه پیربکران

 منابع 

رده:حکیمان خسروانی
رده:صوفیان اهل ایران
رده:عارفان اهل ایران