هوشنگ پزشک‌نیا

هوشنگ پزشک‌نیا (زادهٔ ۱۲۹۶ – درگذشتهٔ ۱۳۵۱) از نقاشان پس از مکتب کمال‌الملک و از صاحب‌نام‌ترین هنرمندان نسل اول مدرنیسم ایران بود.

پزشک‌نیا، نقاش تصویرهای تنهایی، فراموشی و پریشانی و طراحی جسور بود که با خط‌های شکسته، سریع و زاویه‌دار با رنگ‌های تیره در دهه چهل توانست چند نمایشگاه موفق در پاریس و لندن برپا کند. در آثار او هویت ایرانی بیشتر به چشم می‌آید و مضمون آثارش تحت تأثیر مردم تهی‌دست است که با شیوه قدیمی صبورانه زندگی را تحمل می‌کنند.

 زندگی و آثار 
بندانگشتی|«خارک»، ۱۹۵۸، آبرنگ روی مقوا. پزشک‌نیا در این نقاشی کارگران صنعت نفت را در جزیرهٔ خارک به تصویر کشیده‌است.
هوشنگ پزشک‌نیا در سال ۱۲۹۶ در تهران به دنیا آمد. خانواده‌اش او را برای تحصیلات به مدرسه نظام فرستادند. در سال ۱۳۱۶ توانست مدرک تحصیلی خود را در رشته تاریخ و جغرافیا از دانشسرای عالی دریافت کند.

او در سال ۱۳۲۱ به استانبول رفت و در «هنرکدهٔ استانبول» ثبت نام کرد و زیر نظر پروفسور تحصیلات خود را در رشته نقاشی آغاز کرد و رؤیای همیشگی‌اش را تحقق بخشید.

پزشک‌نیا در سال ۱۳۲۵ به ایران بازگشت و به استخدام شرکت نفت درآمد و همزمان با ابراهیم گلستان، نویسنده و فیلمساز، رابطه دوستانه‌ای پیدا کرد. زندگی‌نامهٔ او به قلم ابراهیم گلستان از بهترین نمونه‌های تذکره‌نویسی مدرن ایران محسوب می‌شود که در کتاب گفته‌ها به چاپ رسیده‌است.

پزشک‌نیا در سال ۱۳۳۵ اولین و تنها فیلم خود را با نام «استریپ» بر اساس داستان «لاله» صادق هدایت ساخت.

هوشنگ پزشک‌نیا از جمله نقاشانی است که نمایشگاه نقاشی خود را در سال ۱۳۳۷ در گالری آپادانا، اولین مرکز هنرهای تجسمی برگزار کرد. آپادانا پاتوق هنرمندانی چون حسین کاظمی، محمود جوادی‌پور، احمد اسفندیاری، مهدی ویشکایی و دیگر هنرمندان جوانی بود که سعی داشتند هنر نو را آمیخته با هویت ایرانی به مردم معرفی کنند. او در دهه چهل چندین نمایشگاه موفق در پاریس و لندن برپا کرد.

سال‌های پایانی عمر او در پریشانی سپری شد و در نهایت در سال ۱۳۵۱ در خیابان دروس شمیران درگذشت و در قطعه۷، ردیف ۳۰، شماره ۵ بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد.
مرگ پزشک‌نیا به قلم ابراهیم گلستان
از نیمه‌شب گذشته بود به من خبر دادند هوشنگ مرده است. بابک فرزندش خبر آورد. یک چند لحظه بعد که در کوچه رفتم می‌دانستم کاری نمی‌توانم کرد جز، شاید، دلداری به بچه‌هایش یا کارهای باطل دیگر. در باز بود. این دستگاه که بی‌برق بیکاره‌ست. فرزندانش که در اتاق جلو تا مرا دیدند گریه سر دادند هوشنگ را نشان دادند. از دور در نیمه تاریکی می‌شد دید آرام خوابیده است، مرده است، دیگر نیست. کنجکاوی عقیم بود و مستهجن. پهلوی بچه‌ها ماندم. بعد، خویشان که آمدند دکتر هم همراه‌شان آمد. گفت تن کاملا سرد است. هر چیز مرسوم و عادی بود -یک جغد بر بام خانه خوانده بود- در خواب دیده بودندش خندان از پله می‌رود پایین، حیفش بود، قندش زیاد بود و هر چه گفتندش باید مداوا کرد لج می‌کرد، چه باید کرد، تقدیر است، بیست هزار تومان طلبکار است، راحت شد، سختی کشید. حتی، آیا دوباره ممکن است به حال بیاید، اما صدای بچه‌ها اگر آمد تنها از گریستن بود. بر دیوار نقاشی‌های تازه و قدیمی او، کم‌کم، در نور صبح، روز تازه می‌دیدند. مانند عکس طلوع زمین بودند از پشت دشت خالی و خاموش ماه. آن تازه‌های خسته مغشوش، آن قدیمی‌های پر قدرت، تصویر مادرش، تصویری از خودش به جوانی، چندین تصویر از زنش، که خودش نیز آن جا بود، تصویر بچه‌ها، و عکس قاب کرده‌ی پدرش با آن شباهت کامل به مرد تابلوی «گل‌های آفتابگردان»، این عاطفی‌ترین، خاکی‌ترین، آدمی‌ترین، مذهبی‌ترین کارش -مذهبی‌تر حتی از آن مسیح مصلوبش با مرغ‌های دریایی که تا چندی پیش این جا آویزان بود و دیگر نیست. سوسن شروع کرد به پایین کشیدن آن‌ها. بابک می‌پلکید. نیلوفر سرگرم صاف کردن رومیزی شد، و یاسمن که سردش بود برخاست رفت کت هوشنگ را برداشت، آن را پوشید. انگار خود را در پدر پوشاند. دیگر چیزی نمانده بود جز این که آمبولانس بیاید. بیرون خانه صبح سرد ابری روشن بود. او هر که بود و هر چه کرد دیگر مرد. ده سال آخر عمرش انکار ادعای حرمت هنر در ایران بود. تکذیب زنده این ادعای بی‌جان بود.

 چاپ آثار و بزرگداشت 
زندگی‌نامه هوشنگ پزشک‌نیا به همراه آلبومی از آثارش در کتاب به باغ همسفران از طرف نشر نظر به قلم رویین پاکباز و یعقوب امدادیان منتشر شده‌است. آبان ۱۳۹۱ مجله تندیس بزرگداشتی برای او در گالری برگ سازمان زیباسازی شهر تهران برگزار کرد. 

در اردیبهشت ۱۳۹۵ کتاب «سایه پدربزرگم» که شرح حالی از زندگی هوشنگ پزشک‌نیا است در گالری شیرین رونمایی شد. این کتاب به کوشش سحر خلخالیان، نقاش و نوه‌ی این هنرمند و به همراه مقدمه‌هایی از ابراهیم گلستان و نجف دریابندری منتشر شده‌است. در این کتاب کارهای ابتدایی هوشنگ پزشک‌نیا، تصویرگری‌ها و کارهای گرافیکی، نقاشی‌های جنوب و آثار کمتر دیده شده او چاپ شده‌است.
همچنین، محمد خلخالیان (نوه‌‌ی این هنرمند) برای بزرگداشت هوشنگ پزشک‌نیا صفحه‌ای در اینستاگرام راه‌اندازی کرد و آثار او را در آن به نمایش گذاشت.

 نگارخانه 

 منابع 

 
 
 
 
 
 
 جنبش نوگرایی در نقاشی معاصر ایران
 

رده:نقاشان مرد اهل ایران
رده:زادگان ۱۲۹۶
رده:درگذشتگان ۱۳۵۱
رده:اهالی تهران
رده:خاک‌سپاری‌ها در بهشت زهرا