لهجه‌های منطقه‌ای در فرانسه

300px|بندانگشتی|نقشهٔ گویش‌ها و لهجه‌های فرانسه، بر پایهٔ پژوهش مونیک لئون و پیر لئون در کتاب «آواپردازی زبان فرانسه» (۱۹۹۷).
لهجه‌های منطقه‌ای در فرانسه به مجموعه‌ای از ویژگی‌های آوایی، آهنگی، واژگانی و گاه نحوی گفته می‌شود که در گونه‌های مختلف زبان فرانسوی در مناطق گوناگون فرانسه مشاهده می‌شوند. اگرچه از اواخر سده نوزدهم و به‌ویژه در طول سده بیستم، گسترش آموزش همگانی، رسانه‌های سراسری و تمرکز اداری موجب همگن‌تر شدن زبان فرانسوی شده است، تفاوت‌های لهجه‌ای همچنان در بسیاری از مناطق کشور قابل مشاهده هستند. این تفاوت‌ها بخشی از میراث فرهنگی و زبانی فرانسه به‌شمار می‌آیند و در مطالعات زبان‌شناسی، جامعه‌شناسی زبان و تاریخ فرهنگی اهمیت فراوانی دارند.والتر، آنریت. «ماجرای زبان‌های فرانسه». پاریس: روبر لافون.

 تاریخچه اصطلاح 
اصطلاح «لهجه منطقه‌ای» در زبان فرانسوی معمولاً برای توصیف شیوه‌های گفتاری مرتبط با یک ناحیه جغرافیایی خاص به‌کار می‌رود. در گذشته، بسیاری از مناطق فرانسه دارای زبان‌ها یا گویش‌های مستقلی بودند که از نظر تاریخی با فرانسوی معیار تفاوت‌های چشمگیری داشتند. از جمله این زبان‌ها می‌توان به زبان‌های اوئل، اکسیتان، برتونی، آلزاسی و باسکی اشاره کرد.

از سده شانزدهم و به‌ویژه پس از صدور فرمان ویلر-کوتره در سال ۱۵۳۹، جایگاه فرانسوی در امور اداری تقویت شد. در سده‌های بعد، دولت مرکزی فرانسه سیاست‌هایی را برای گسترش زبان واحد دنبال کرد. در نتیجه، بسیاری از زبان‌های محلی به‌تدریج جای خود را به فرانسوی دادند؛ اما ویژگی‌های آوایی و واژگانی آن‌ها در گفتار مردم باقی ماند و آنچه امروزه «لهجه‌های منطقه‌ای» نامیده می‌شود را شکل داد.لاج، آنتونی. «تاریخ اجتماعی زبان فرانسوی». کمبریج: انتشارات دانشگاه کمبریج.

در سده بیستم، پژوهشگران زبان‌شناسی به مطالعه نظام‌مند این تفاوت‌ها پرداختند. آنان نشان دادند که لهجه‌های منطقه‌ای صرفاً شکل‌های «غیرمعیار» زبان نیستند، بلکه بازتابی از تاریخ، مهاجرت، تماس زبانی و هویت فرهنگی مناطق مختلف فرانسه هستند.آرمسترانگ، نایجل؛ پولارد، فرانسواز. «فرانسوی معاصر». راتلج.

 ویژگی‌های عمومی لهجه‌های منطقه‌ای 
لهجه‌های منطقه‌ای فرانسه معمولاً در چهار حوزه اصلی با یکدیگر تفاوت دارند:
 تلفظ واکه‌ها و همخوان‌ها؛
 آهنگ و تکیه گفتار؛
 واژگان محلی؛
 برخی ساختارهای نحوی یا اصطلاحات خاص.

برای مثال، واژه «pain» (نان)، «vin» (شراب) و «brun» (قهوه‌ای) در برخی مناطق با تمایزهای آوایی متفاوتی نسبت به فرانسوی معیار تلفظ می‌شوند. همچنین آهنگ جمله در جنوب فرانسه غالباً کشیده‌تر و موسیقایی‌تر از گفتار رایج در پاریس توصیف شده است.

نمونه‌هایی از واژگان منطقه‌ای عبارت‌اند از:
 «chocolatine» در بخش‌هایی از جنوب‌غربی فرانسه در برابر «pain au chocolat»؛
 «gavot» در برخی مناطق آلپی؛
 «pitchoun» در جنوب فرانسه برای اشاره به کودک خردسال؛
 «drache» در شمال فرانسه و بلژیک برای باران شدید.

این تفاوت‌ها معمولاً مانعی برای درک متقابل میان گویشوران ایجاد نمی‌کنند، اما به‌خوبی منشأ جغرافیایی فرد را نشان می‌دهند.

 لهجه پاریسی و نقش آن در شکل‌گیری معیار 
فرانسوی معیار تا حد زیادی بر پایه گونه زبانی منطقه ایل-دو-فرانس و به‌ویژه پاریس شکل گرفته است. به همین دلیل، بسیاری از ویژگی‌های آوایی این منطقه در آموزش رسمی، رسانه‌های ملی و فرهنگستان زبان فرانسه به‌عنوان الگو پذیرفته شده‌اند.

با این حال، حتی در پاریس نیز تنوع زبانی وجود دارد. تفاوت میان گفتار نسل‌های مختلف، طبقات اجتماعی گوناگون و جمعیت‌های مهاجر موجب پیدایش گونه‌های متنوعی از فرانسوی شهری شده است. از اواخر سده بیستم، برخی ویژگی‌های گفتاری مناطق حاشیه‌ای پاریس نیز در زبان جوانان و فرهنگ عامه گسترش یافته‌اند.

 لهجه‌های شمال فرانسه 
شمال فرانسه تحت تأثیر تاریخی زبان‌های اوئل و همچنین تماس با مناطق فلامان‌زبان قرار داشته است. در این نواحی برخی ویژگی‌های آوایی خاص مشاهده می‌شود که گفتار مردم را از فرانسوی معیار متمایز می‌کند.

از نمونه‌های واژگانی شناخته‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
 «drache» برای باران سیل‌آسا؛
 «ducasse» برای جشن محلی؛
 «biloute» به‌عنوان واژه‌ای دوستانه در برخی مناطق شمالی.

در بسیاری از مناطق شمالی، آهنگ گفتار نسبت به فرانسوی معیار متفاوت است و برخی واکه‌ها نیز کیفیت آوایی خاصی دارند. این ویژگی‌ها در آثار ادبی، نمایش‌های محلی و برنامه‌های طنز فرانسوی بازتاب یافته‌اند.

 لهجه‌های غرب فرانسه 
غرب فرانسه، به‌ویژه بریتانی و مناطق پیرامونی آن، تحت تأثیر زبان برتونی و گالو قرار داشته است. این تأثیر در آهنگ گفتار و برخی واژگان محلی مشاهده می‌شود.

نمونه‌هایی از واژگان رایج در این مناطق عبارت‌اند از:
 «kenavo» به معنای خداحافظ؛
 «baragouiner» که ریشه آن معمولاً به تماس با زبان برتونی نسبت داده می‌شود؛
 «galette» که در برخی بافت‌های محلی معنایی متفاوت از دیگر مناطق دارد.

در برخی نواحی، آهنگ جمله‌ها با الگوهایی همراه است که یادآور ساختارهای آوایی زبان برتونی هستند. پژوهشگران این موضوع را یکی از نمونه‌های تأثیر پایدار زبان‌های منطقه‌ای بر فرانسوی دانسته‌اند.

 لهجه‌های شرق فرانسه 
شرق فرانسه، به‌ویژه منطقه آلزاس و لورن، تاریخ طولانی تماس زبانی با زبان‌های ژرمنی دارد. در نتیجه، برخی ویژگی‌های آوایی و واژگانی این مناطق از همسایگان آلمانی‌زبان تأثیر پذیرفته‌اند.

از جمله نمونه‌های شناخته‌شده می‌توان به واژه‌های زیر اشاره کرد:
 «schluck»؛
 «schnaps»؛
 «winstub».

تلفظ برخی همخوان‌ها و آهنگ جمله در این مناطق گاه با الگوهای رایج در زبان‌های ژرمنی مقایسه شده است. هرچند نسل‌های جوان‌تر اغلب به فرانسوی معیار نزدیک‌تر سخن می‌گویند، عناصر محلی همچنان در گفتار روزمره حضور دارند.

 لهجه‌های جنوب فرانسه 
جنوب فرانسه یکی از شناخته‌شده‌ترین حوزه‌های لهجه‌ای کشور است. بسیاری از ویژگی‌های این منطقه با میراث زبان اکسیتان ارتباط دارند.

از ویژگی‌های مشهور این ناحیه می‌توان به تلفظ روشن‌تر برخی واکه‌ها، حفظ تمایزهای آوایی خاص و آهنگ موسیقایی گفتار اشاره کرد. برای نمونه، برخی گویشوران جنوبی تمایل دارند هجاهای پایانی را واضح‌تر تلفظ کنند.

نمونه‌هایی از واژگان جنوب فرانسه عبارت‌اند از:
 «pitchoun» برای کودک؛
 «peuchère» به‌عنوان ابراز دلسوزی؛
 «emboucan» برای سروصدا یا آشفتگی؛
 «fada» برای فردی که رفتاری عجیب دارد.

در شهرهایی مانند مارسی، تولوز و نیس، لهجه‌های محلی به بخشی از هویت فرهنگی منطقه تبدیل شده‌اند و در موسیقی، سینما و ادبیات بازتاب گسترده‌ای دارند.

 جنوب‌غرب فرانسه 
جنوب‌غرب فرانسه به‌دلیل نفوذ تاریخی زبان گاسکونی و دیگر گونه‌های اکسیتان، ویژگی‌های خاص خود را حفظ کرده است.

یکی از مشهورترین نمونه‌های واژگانی منطقه، استفاده از «chocolatine» به‌جای «pain au chocolat» است. این تفاوت زبانی به یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای تنوع منطقه‌ای در فرانسه تبدیل شده است.

نمونه‌های دیگر عبارت‌اند از:
 «boudu» به‌عنوان واژه‌ای برای بیان شگفتی یا ناراحتی؛
 «adishatz» برای سلام یا خداحافظی؛
 «cap» در برخی کاربردهای محلی.

این واژگان نشان‌دهنده پیوند تاریخی میان فرانسوی منطقه‌ای و زبان‌های بومی جنوب‌غرب هستند.

 لهجه‌های سرزمین‌های فرادریایی 
فرانسوی در سرزمین‌های فرادریایی فرانسه نیز با ویژگی‌های منطقه‌ای ویژه‌ای همراه است. در مناطقی مانند گوادلوپ، مارتینیک، گویان فرانسه، رئونیون و پلینزی فرانسه، تماس با زبان‌های کرئول و دیگر زبان‌های محلی بر شیوه گفتار تأثیر گذاشته است.

در این مناطق، تلفظ، آهنگ جمله و واژگان خاصی مشاهده می‌شود که آن‌ها را از گونه‌های اروپایی فرانسوی متمایز می‌کند. این تنوع بخشی از گستره جهانی زبان فرانسوی محسوب می‌شود.

 جایگاه اجتماعی لهجه‌های منطقه‌ای 
در گذشته، لهجه‌های منطقه‌ای گاه با کلیشه‌های اجتماعی منفی همراه بودند و برخی افراد تلاش می‌کردند برای نزدیک شدن به معیار رسمی، ویژگی‌های محلی گفتار خود را کاهش دهند. با این حال، از اواخر سده بیستم نگرش عمومی تا حدی تغییر کرده است.

امروزه بسیاری از فرانسویان لهجه‌های منطقه‌ای را بخشی از میراث فرهنگی و هویت محلی خود می‌دانند. حضور گویشوران دارای لهجه‌های منطقه‌ای در رسانه‌ها، برنامه‌های رادیویی، تلویزیون و فضای مجازی به افزایش پذیرش اجتماعی این تنوع کمک کرده است.

 پژوهش و مستندسازی 
مطالعه لهجه‌های منطقه‌ای فرانسه موضوع پژوهش‌های گسترده‌ای در حوزه‌های زبان‌شناسی، جغرافیای زبانی و جامعه‌شناسی زبان بوده است. پژوهشگران با استفاده از ضبط‌های صوتی، مصاحبه‌های میدانی و نقشه‌های زبانی، تحول این لهجه‌ها را بررسی می‌کنند.

از مهم‌ترین پروژه‌های پژوهشی می‌توان به اطلس‌های زبانی فرانسه اشاره کرد که پراکندگی ویژگی‌های آوایی و واژگانی را در مناطق مختلف کشور ثبت کرده‌اند. این مطالعات نشان می‌دهند که هرچند روند همگن‌سازی زبانی ادامه دارد، بسیاری از ویژگی‌های محلی همچنان پابرجا هستند.

 کتاب‌شناسی 
 والتر، آنریت. ماجرای زبان‌های فرانسه.
 لاج، آنتونی. تاریخ اجتماعی زبان فرانسوی.
 آرمسترانگ، نایجل؛ پولارد، فرانسواز. فرانسوی معاصر.
 پوشلو، ژرژ. اطلس زبانی فرانسه.
 مارتینه، آندره. عناصر زبان‌شناسی عمومی.
 منابع 

 http://accentsdefrance.free.fr/
 http://amisdeguignol.free.fr/texte/texte/presse/presse_021106.htm
 https://www.lyonmag.com/article/66247/l-accent-lyonnais-dans-le-top-5-des-accents-qui-font-craquer-les-femmes-mariees
رده:دستور زبان
رده:دستور زبان فرانسوی