پیامدهای خیزش ۱۴۰۴ ایران

خیزش ۱۴۰۴ ایران پیامدهای گسترده‌ای از جمله جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و تأثیرات عمیق اجتماعی داشت.


اعتصاب و تعطیلی


مدارس و ادارات
پس از ادامه اعتراضات و اعتصاب‌ها در روز سه‌شنبه ۹ دی، اعلام شد که مدارس و ادارات ۲۶ استان در روز چهارشنبه ۱۰ دی، به علت «سرما و برودت هوا» تعطیل است. همچنین شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان ایران با انتشار بیانیه‌ای خواستار اعتصاب و تعطیلی مدارس در روز ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ شد. این اقدام به نشانه سوگ و اعتراض به کشته‌شدن بیش از ۲۳۰ کودک و نوجوان در جریان اعتراضات سراسری در ایران اعلام شد.
در بیانیه شورا آمده است که معلمان از حضور در کلاس خودداری کنند، والدین فرزندان خود را به مدرسه نفرستند و عموم مردم در مراسم چهلم دانش‌آموزان و معلمان جان‌باخته شرکت کنند. این فراخوان با شعارهایی مانند «برای نیمکت‌های خالی» و «برای رویاهای ناتمام» همراه بود.


کافی‌شاپ‌ها
در بهمن سال ۱۴۰۴، بخش قابل توجهی از کافه‌ها و کافی‌شاپ‌ها در برخی مناطق ایران با مشکلات عملیاتی و اقتصادی مواجه شدند. به گفته علی ظفری، معاون اتحادیه صاحبان کافی‌شاپ، طی سه ماه گذشته حدود یک‌چهارم این واحدها تعطیل شده‌اند. او گزارش داد که از آغاز اعتراضات سراسری، بسیاری از کافه‌ها با پلمب، پرونده‌های قضایی و فشارهای قانونی روبه‌رو شده‌اند و فعالیت تجاری آنها علیرغم بازگشت برخی مشتریان، هنوز به سطح قبل بازنگشته است.
مشکلات کافه‌ها منعکس‌کننده چالش‌های گسترده‌تر کسب‌وکارهای کوچک است که به رفت‌وآمد روزانه مشتریان وابسته‌اند. اختلالات اینترنت و فضای سیاسی ناپایدار نیز فشار اقتصادی بر این بخش را تشدید کرده است.
هم‌زمان، داده‌های پلتفرم استخدام آنلاین IranTalent نشان می‌دهد که تقاضای استخدام در سراسر اقتصاد ایران از زمان محدودیت‌های اینترنتی به شدت کاهش یافته است. به‌طور مشخص، در سه هفته نخست محدودیت اینترنت بین‌المللی، تقاضای استخدام در شرکت‌های کوچک و متوسط حدود ۷۴٪ کاهش یافته و کاهش کلی تقاضای استخدام ۵۷٪ گزارش شده است. مدیر اجرایی IranTalent، آسیه حاتمی، وضعیت بازار کار را در این دوره «هشدار قرمز» توصیف کرده است.
بنابر این گزارش‌ها، فشار اقتصادی و محدودیت‌های عملیاتی، همراه با پیامدهای اعتراضات، باعث شده بسیاری از کافه‌ها بدون اعلام عمومی تعطیل شوند یا تنها به صورت جزئی فعالیت داشته باشند، و بخش کافی‌شاپ‌ها همچنان با چالش‌های قانونی، اقتصادی و عملیاتی مواجه باشد.


پاساژ علاءالدین
پاساژ علاءالدین که در سه روز اول، هستهٔ اصلی اعتراضات بود و آغار اعتراضات از آنجا رقم خورد، اعلام کرد که این پاساژ در روز چهارشنبه ۱۰ دی، به علت «سرما و برودت هوا» تعطیل است.


ورود به مرحله انقلابی
در برخی گزارش‌ها و تحلیل‌ها، اعتراضات سراسری ایران در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ با عنوان‌هایی چون «انقلاب ملی ایران» توصیف شده‌ و ایران را در آستانه یک انقلاب می‌دانند. به‌کارگیری واژهٔ «انقلاب» در این متون ناظر بر گستردگی جغرافیایی اعتراضات، تداوم آن‌ها، طرح مطالبات صریح سیاسی مانند عبور از جمهوری اسلامی و پایان حکومت مذهبی، و فرسایش مشروعیت و توان کنترلی نظام است. در عین حال، بسیاری از تحلیلگران تأکید می‌کنند که استفاده از این اصطلاح ماهیتی توصیفی و تحلیلی دارد و به معنای تحقق قطعی یک انقلاب سیاسی نیست، بلکه بازتاب‌دهندهٔ درک بخشی از ناظران و معترضان از ماهیت بنیادین و تحول‌خواه این اعتراضات است.


طرح فرار خامنه‌ای
بر اساس گزارش‌های اطلاعاتی، خامنه‌ای برنامه‌ای برای فرار از تهران به مسکو در صورتی که ناآرامی‌های داخلی فراتر از کنترل نیروهای امنیتی دولتی برود، تدوین کرده است. استراتژی فرار شامل گروه کوچکی از حداکثر ۲۰ تن از نزدیکان و اعضای خانواده، از جمله پسر و جانشین منصوب او، مجتبی خامنه‌ای، است.
بنا به ادعای خبرنگار اسرائیلی در روزنامه تایمز، طبق گزارش‌های اطلاعاتی، خامنه‌ای برنامه‌ای برای فرار از تهران به مسکو آماده کرده است که در صورتی که ناآرامی‌های داخلی از کنترل نیروهای امنیتی دولت خارج شود، آن را عملی کند. بنا به ادعای فرناز فصیحی در نیویورک تایمز، مقامات گفتند که جمهوری اسلامی در پی اعتراضات ضد حکومتی وارد «حالت بقا» شده است.
همچنین در پی اعتراضات سراسری و تهدیدهای حمله نظامی از سوی ایالات متحده، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، اقدامات ویژه‌ای برای تضمین تداوم حکومت و جانشینی رهبری انجام داد. او چند نامزد احتمالی برای جانشینی خود تعیین کرد و دستور داد تا در مناصب کلیدی کشور، چند لایه جایگزین مشخص شود تا در صورت کشته شدن یا قطع ارتباط با رهبری، دولت و ساختار نظامی توان ادامه فعالیت را داشته باشند. در این چارچوب، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و از نزدیکان خامنه‌ای، وظیفه مدیریت امور اجرایی و امنیت ملی کشور را بر عهده گرفت و به‌طور مؤثر بسیاری از تصمیمات داخلی و خارجی ایران، از جمله سرکوب اعتراضات، مذاکرات هسته‌ای و آمادگی‌های نظامی، تحت نظر او انجام شد.


جمهوری اسلامی وارد «حالت بقا» شده بود
طبق گزارش نیویورک تایمز، مقامات ایرانی در گفتگوهای خصوصی اذعان کردند که جمهوری اسلامی وارد «حالت بقا» شده و با گزینه‌های محدودی برای مقابله با بی‌ثباتی اقتصادی و احتمال بروز درگیری‌ها روبرو است. رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان به‌طور علنی از نبود راه‌حل برای چالش‌های کشور سخن گفت. برخی مشاوران پیشنهاد کردند که پزشکیان مسئولیت را به سامانه قدرت دوگانه ایران نسبت دهد، سیستمی که در آن تصمیم‌گیری‌های کلیدی را در نهایت علی خامنه‌ای اتخاذ می‌کند.


تأثیرات اجتماعی


احترام به جان‌باختگان
این خیزش موجب تغییر گسترده‌ای در شیوه نگاه مردم و نزدیکان به کشته‌شدگان اعتراضات شده است. کشته‌شدگان توسط مردم «جاویدنام» نامیده می‌شوند و همچون قهرمانان ملی، از آن‌ها به عنوان «فرزند ایران» و «جان‌فدای وطن/میهن» یاد می‌شود. مراسم‌های یادبود (به ویژه چهلم‌ها) نیز اغلب به شیوه‌ای حماسی و مقاومتی برگزار می‌شود؛ با رقص سوگ، هم‌خوانی سرودهای میهنی، تشویق پیاپی و شعارهای آزادی‌خواهانه، که سوگ را به نمادی از ایستادگی و افتخار ملی برای آنها تبدیل کرده است.


آسیب‌های اجتماعی
برخی از روان‌درمانگران و جامعه شناسان، به بازتاب برخی از تبعات پس از سرکوب حوادث دی ۱۴۰۴ پرداختند، اینکه بسیاری از شهروندان در دوران پس از سرکوب در چه اوضاع روحی و روانی به سر می‌برند. بهانه جویی از اطرافیان، دعواهای خانوادگی، ترس از جنگ (حمله خارجی)، هراس از دستگیری، تنش لفظی در مهمانی‌ها در جامعهٔ دو قطبی ایران، سوگ از دست دادن اطرافیان و نگرانی نسبت به وضعیت بازداشت شدگان و احتمال اعدام برخی از آنان توسط حکومت و عذاب وجدان؛ اینکه برخی از شهروندان، از اینکه بسیاری از نزدیکان خود را در آن حوادث از دست دادند اما خود زنده اند و زنده ماندن یا عدم پرداخت هزینه، آنها را دچار حس عذاب وجدان کرده است.


اعتراضات ایرانیان خارج از کشور

در جریان اعتراضات ایران در دی ۱۴۰۴ و به‌دنبال قطع گسترده اینترنت و کشتارها، بسیاری از ایرانیان خارج از کشور در سراسر جهان تجمع‌های همبستگی علیه جمهوری اسلامی برگزار کردند؛ از جمله در کانادا، ایالات متحده، بریتانیا، استرالیا و نیوزیلند.
تا ۲۰ ژانویه، کشوری که بیشترین تعداد تجمع را داشت آلمان بود، با ۲۷ تجمع در فاصله ده‌روزه بین ۱۱ تا ۲۰ ژانویه. در همین بازه زمانی، ایالات متحده و استرالیا هرکدام ۲۳ تجمع، کانادا ۱۹ تجمع و بریتانیا ۱۲ تجمع برگزار کردند. اگرچه شمار دقیق شرکت‌کنندگان در بسیاری از این تجمع‌ها مشخص نیست، گزارش شده است که در یکی از تجمع‌ها در تورنتو حدود ۱۱۰ هزار نفر حضور داشتند.
معترضان از جامعه بین‌المللی خواستند در برابر اقدامات رژیم ایران در سرکوب معترضان طی کشتارهای ایران در سال ۱۴۰۴ «اقدام فوری» انجام دهد و هم‌زمان حمایت خود را از مردم ایران و رضا پهلوی، فرزند محمدرضا شاه پهلوی، ابراز کردند. رضا پهلوی نیز با اعلام حمایت از معترضان، از همه ایرانیان، از جمله نیروهای امنیتی و انتظامی، خواست به اعتراضات بپیوندند.


روز جهانی اقدام

خیزش سراسری ۱۴۰۴ در داخل ایران و سرکوب خشونت‌آمیز معترضان باعث شد موج بزرگی از تجمعات همبستگی در میان ایرانیان خارج از کشور در نقاط گوناگون جهان شکل بگیرد و تنها در روز ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ و در پی فراخوان رضا پهلوی برای روزی که وی «روز جهانی اقدام» نامید، بیش از یک میلیون نفر در ده‌ها شهر جهان بزرگ‌ترین تجمعات اعتراضی تاریخ ایرانیانِ خارج از کشور را برگزار کردند.
تظاهرات دیاسپورای ایرانی در ۱۴ فوریه ۲۰۲۶ بخشی از روز جهانی اقدام بود که به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، در حمایت از خیزش مردم داخل کشور برگزار شد. این تظاهرات عمدتاً در تاریخ ۱۴ فوریه ۲۰۲۶ (۲۵ بهمن ۱۴۰۴) در شهرهای مونیخ، تورنتو و لس‌آنجلس به اوج رسید در واشینگتن دی سی، لندن، استکهلم و استرالیا و دیگر شهرها نیز گردهمایی‌های گسترده‌ای برگزار شد. تجمع اصلی در مونیخ همزمان با کنفرانس امنیتی مونیخ برگزار شد. پلیس مونیخ جمعیت را حدود ۲۵۰٬۰۰۰ نفر برآورد کرد.


نصب پرچم‌های شیر و خورشید در سفارت‌های ایران

از آغاز موج جدید اعتراضات پرچم شیر و خورشید به نمادی برجسته در میان معترضان تبدیل شد و شمار زیادی از ایرانیان آن را در تجمعات اعتراضی خود در داخل و خارج از کشور به همراه داشتند. ایرانیان خارج از کشور در حمایت از اعتراضات در ایران در برخی شهرها در سراسر جهان در برابر سفارت‌های جمهوری اسلامی تجمع کرده و پرچم‌های جمهوری اسلامی را با پرچم شیر و خورشید جایگزین کردند. همچنین پس از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی به ایرانیان خارج از کشور مبنی بر «در خارج از ایران، تمامی سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌های ایران متعلق به ملت ایران است و زمان آن رسیده که به جای پرچم ننگین جمهوری اسلامی با پرچم ملی ایران مزین شوند.» در اقدامی مشابه پرچم‌های شیر و خورشید در سفارت‌های دیگری در سایر نقاط جهات افراشته شدند. این اقدام برای دو شب متوالی در سفارت لندن تکرار شد و معترضان با به آتش کشیدن و روی زمین انداختن پرچم جمهوری اسلامی، پرچم شیر و خورشید را جایگزین کردند.


پنهان کردن بخشی از اطلاعات کاربران ایرانی در اینستاگرام
در روز ۲۴ دی واحد تهدید اطلاعات کلودفلر با نام «کلادفورس وان» گزارش داد که مقامات ایرانی با استفاده از ابزارهایی که فهرست دنبال‌کنندگان و فعالیت حساب‌ها را به‌طور انبوه استخراج می‌کنند، در حال هدف‌گیری حساب‌های اینستاگرام هستند. این گزارش می‌تواند با پیامکی تهدیدآمیز با امضای معاونت اجتماعی و پیشگیری از جرم قوه قضائیه که پس از پایان جنگ ۱۲ روزه برای بسیاری از شهروندان ارسال شده بود مرتبط باشد که در آن شهروندان از دنبال کردن «صفحات وابسته به اسرائیل» در شبکه‌های اجتماعی منع شده بودند و به آنها هشدار داده شده بود که «دنبال‌کردن یا عضویت در صفحات وابسته به رژیم صهیونیستی از مصادیق اقدامات مجرمانه و قابل‌تعقیب می‌باشد.»
پس از انتشار این خبر شرکت متا، مالک اینستاگرام، برای حفظ امنیت کاربران ایرانی لیست دنبال‌کنندگان و دنبال‌شوندگان این کاربران را مخفی کرد. پس از این به‌روزرسانی، در حسابهای اینستاگرامی که محل زندگی مالک آن ایران تشخیص داده شود، هیچ اطلاعاتی از دنبال کنندگان و دنبال شوندگان دیده نمی‌شود.


جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران


تحلیل
این اعتراض‌ها بزرگ‌ترین تظاهرات ایران از سال ۱۴۰۱ بودند، زمانی که پس از مرگ مهسا امینی ۲۲ ساله در بازداشت پلیس به دلیل پوشیدن نامناسب حجاب، تظاهرات سراسری در کشور آغاز شد.
برخی تحلیل‌گران، اعتراضات دی را در چارچوب بحران نمایندگی سیاسی و محدودیت کانال‌های رسمی مشارکت سیاسی بررسی کرده‌اند. کاهش مشارکت در انتخابات، تضعیف نقش احزاب و نهادهای مدنی، و فقدان سازوکارهای مؤثر برای انتقال مطالبات اجتماعی، از جمله عواملی دانسته شده‌اند که سبب انتقال نارضایتی‌ها به عرصهٔ کنش خیابانی شده‌اند. تحولات اجتماعی، به‌ویژه در میان نسل‌های جوان، از دیگر زمینه‌های این اعتراضات عنوان شده است. تغییر الگوهای هویتی، افزایش انتظارات اجتماعی، و شکاف میان مطالبات نسل جوان و ساختارهای موجود، در تحلیل‌های جامعه‌شناختی به‌عنوان عوامل تشدیدکننده نارضایتی مطرح شده‌اند.
در ۳۰ دسامبر، ایران اینترنشنال پیشنهاد کرد که اعتراضات نشان‌دهنده یک «گسست تاریخی» میان بازاریان ایران که از نظر تاریخی یکی از متحدان قدیمی و مهم جمهوری اسلامی به‌شمار می‌رفتند، و دولت جمهوری اسلامی ایران است. به‌گفته این رسانه، این گسست تا حد زیادی ناشی از رویکرد جمهوری اسلامی در متهم کردن بازاریان به «گران‌فروشی» بوده است؛ به‌ویژه در شرایطی که آنان با قیمت‌گذاری‌های دستوری دولت مخالفت کرده و در صورت تبعیت از این سیاست‌ها، قادر به تأمین و تجدید موجودی کالاهای خود نبوده‌اند. به‌علاوه، خشم بازاریان از دولت با انتشار لایحه بودجه پیشنهادی سال‌های ۲۰۲۵–۲۰۲۶ ایران تشدید شد؛ بودجه‌ای که بر هزینه‌کرد مبتنی بر کسری و افزایش گسترده مالیات‌ها برای جبران کاهش درآمدهای نفتی دولت تمرکز دارد.
در ۴ ژانویه، به گزارش نیویورک تایمز، مقام‌های ایرانی ازجمله عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، دولت را در وضعیت «بقا» توصیف کردند و از ناتوانی در حل مشکلات اقتصادی یا مدیریت تهدید نظامی احتمالی از سوی ایالات متحده یا اسرائیل سخن گفتند. مسعود پزشکیان پس از آغاز اعتراض‌ها دو جلسه اضطراری برگزار کرد و بنا بر این گزارش، برخی از مشاوران او توصیه کرده بودند که به‌صورت علنی از نقش علی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی انتقاد کند.
در یک تحلیل منتشرشده در ۵ ژانویه در نشریه فارین پالیسی استدلال شده است که اعتراضات دی ۱۴۰۴ از چند جهت با اعتراضات مهسا امینی تفاوت دارند. به‌گفته این تحلیل، اعتراضات جاری از نظر جغرافیایی گسترده‌تر هستند و علاوه بر شهرهای بزرگ، شهرهای کوچک را نیز دربر می‌گیرند. همچنین دامنه گروه‌های شرکت‌کننده در این اعتراض‌ها وسیع‌تر است و گروه‌هایی چون دانشجویان، کارگران، زنان و اقلیت‌های قومی را شامل می‌شود. این تحلیل همچنین تفاوت در زمینه بین‌المللی را عامل مهمی دانسته و به غیرقابل پیش‌بینی بودن دونالد ترامپ و تمایل آشکار او به نقض حقوق بین‌الملل، در مقایسه با رویکرد دولت بایدن، اشاره کرده است. افزون بر این، سقوط حکومت بشار اسد به‌عنوان عاملی در تضعیف حمایت‌های منطقه‌ای ایران مطرح شده است. نویسندگان در نهایت تأکید کرده‌اند که تمرکز اعتراضات دی ۱۴۰۴ نسبت به گذشته از مطالبات اصلاحات اجتماعی به‌سوی مطالبه تغییر رژیم تغییر یافته است.
در اوایل ژانویه ۲۰۲۶، روزنامه تایمز به نقل از گزارش‌های اطلاعاتی نوشت که رهبر ایران، علی خامنه‌ای، طرحی برای خروج از کشور در اختیار داشته است؛ طرحی که بر اساس آن، او به همراه حدود بیست نفر از نزدیکان و اعضای خانواده‌اش، از جمله پسرش مجتبی خامنه‌ای، در صورت پیوستن نیروهای امنیتی به معترضان، آماده فرار به مسکو بوده‌اند. بنی سبطی، افسر پیشین اطلاعاتی اسرائیل، نیز اظهار داشت که در صورت فرار خامنه‌ای، مسکو محتمل‌ترین مقصد تبعید او خواهد بود.
در یک تحلیل منتشرشده در روزنامه نیویورک تایمز در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۶ استدلال شده است که رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنه‌ای، طی بیش از ۲۵ سال با الگویی تکرارشونده از «سرکوب، بقا و تداوم» به هر موج اعتراض سراسری پاسخ داده و نشانه‌ای از آمادگی برای سازش ایدئولوژیک نشان نداده است. به‌گفته سانام وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در چتم هاوس، خامنه‌ای حفظ نظام را یک نبرد وجودی می‌داند و حاضر است برای بقای آن هزینه‌های انسانی سنگینی تحمیل کند. این تحلیل با مرور اعتراضات ۱۳۷۸، ۱۳۸۸، اعتراضات معیشتی اواخر دهه ۱۳۹۰ و خیزش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ تأکید می‌کند که هر موج جدید، با خشونتی شدیدتر سرکوب شده و اگرچه مشروعیت حکومت را فرسوده، اما به شکاف تعیین‌کننده‌ای در ساخت قدرت منجر نشده است. هم‌زمان، تحریم‌های گسترده، کاهش درآمدهای نفتی و تورم بالا، نارضایتی اجتماعی را تشدید کرده و جامعه‌ای شهری‌تر، متصل‌تر و با حضور پررنگ‌تر زنان را در برابر رهبری قرار داده که با این تحولات همگام نشده است. نویسندگان همچنین اشاره می‌کنند که تهدیدهای خارجی، از جمله هشدار دونالد ترامپ به مداخله نظامی، حکومت را در تنگنای تشدید سرکوب یا پذیرش ریسک گسترش اعتراضات قرار داده، در حالی که تنها بخش محدودی از جامعه حامی سرسخت نظام باقی مانده و اکثریت شهروندان رهبر را عامل فساد، خشونت و انزوای کشور می‌دانند.
در مقاله «پنج سؤال برای هر افسر در ارتش ایران» که در The Globalist منتشر شده است، نویسنده می‌گوید اعتراض‌های فعلی ایران با نسلی روبه‌روست که ترسی از رژیم ندارد و نقش ارتش را در آینده کشور تعیین‌کننده می‌داند، زیرا این نهاد می‌تواند با انتخاب بین ادامه حمایت از حاکمیت یا پیوستن به خواست مردم برای آزادی و پایان سرکوب، مسیر سرنوشت ایران را تغییر دهد؛ او از افسران می‌خواهد در پنج زمینه اساسی دربارهٔ خدمت به کشور، حمایت از نسل جوان، کمک به احیای ایران، تردید دربارهٔ دشمنی و انتخاب بین نابودی یا بازسازی کشور بیندیشند و در نهایت پیشنهاد می‌کند ارتش باید دولت انتقالی ایجاد کند تا راه را برای حکومتی منتخب و آزاد هموار کند.


اعتراضات به‌عنوان آغاز تغییر رژیم
در ۲ ژانویه، ایران اینترنشنال به نقل از نظر تحلیل‌گران، از جمله تحلیل‌گران اطلاعاتی و روزنامه‌نگاران، گزارش داد که ایران ممکن است وارد مراحل اولیه فروپاشی حکومت شده باشد.
در تحلیلی که در گفت‌وگوی Iran International Insight در واشینگتن دی‌سی منتشر شده، دیوید پترائوس، ژنرال بازنشسته ارتش آمریکا و رئیس پیشین سازمان سیا، سرکوب مرگبار اخیر معترضان در ایران را نشانه ورود جمهوری اسلامی به «مرحله پایانی» توصیف کرده است. او با تأکید بر این‌که «این رژیم در حال مرگ است»، گفت استفاده از خشونتی بی‌سابقه علیه معترضان بیش از آن‌که نشان‌دهنده کنترل باشد، بازتاب ترس عمیق رهبران ایران است و فشار کنونی بر حکومت را از شدیدترین مقاطع پس از جنگ ایران و عراق دانست. پترائوس هشدار داد اگرچه حکومت ممکن است در کوتاه‌مدت بتواند ناآرامی‌ها را سرکوب کند، اما حضور گسترده نیروهای امنیتی راه‌حلی پایدار نخواهد بود، زیرا به‌گفته او رژیم مشروعیت خود را از دست داده، هرچند همچنان توانایی اعمال خشونت و کشتار را حفظ کرده است.
مقالهٔ تحلیلی که در نیویورک تایمز در ۲۶ ژانویه منتشر شده، نشان می‌دهد که بر اساس گزارش‌های متعدد نهادهای اطلاعاتی آمریکا، حکومت ایران از زمان انقلاب ۱۳۵۷ در ضعیف‌ترین موقعیت خود قرار گرفته است. این ارزیابی‌ها تأکید می‌کنند که ترکیب اعتراضات گسترده و وضعیت تاریخیِ وخیم اقتصاد ایران، پایه‌های قدرت حکومت را به‌شدت متزلزل کرده است. در همین چارچوب، دونالد ترامپ این تحولات را نشانه‌ای از فرصت راهبردی می‌داند و با حفظ تهدید استفاده از زور، ازجمله تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه که آن را «آرمادا» توصیف کرده، فشار بر تهران را افزایش داده است. هم‌زمان، برخی چهره‌های تندرو در اطراف ترامپ و متحدانش خواهان پیشبرد یک کارزار گسترده‌تر برای وادار کردن رهبری ایران به کناره‌گیری هستند. لیندزی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه، صراحتاً هدف این رویکرد را «پایان دادن به رژیم» عنوان کرده و استدلال می‌کند که حتی اگر سرکوب موقتاً متوقف شود، ادامهٔ حاکمیت کنونی به معنای تداوم کشتار در آینده خواهد بود.
تحلیلی در نشریه پراسپکت چهار سناریوی احتمالی تغییر در صورت فروپاشی رژیم را بررسی کرده است. بر اساس یکی از این سناریوها، حذف روحانیون حاکم به ایجاد خلأ قدرت می‌انجامد، در حالی که بوروکرات‌های ارشد به ادارهٔ امور دولت ادامه می‌دهند. رقابت میان نخبگان باقی‌مانده می‌تواند در نتیجه مصالحه میان همه طرف‌ها به شکل‌گیری یک دولت موقت منجر شود. سناریوی دوم حاکی از آن است که ساختار امنیتی برای تصاحب قدرت، حاکمیت روحانیون، ازجمله خود خامنه‌ای، را قربانی می‌کند؛ با به‌کارگیری اقدامات قهری برای جلوگیری از بی‌نظمی و معرفی خود به‌عنوان «حافظ ثبات، وحدت ملی و تمامیت ارضی»، و جایگزینی ایدئولوژی انقلابی با عمل‌گرایی. سناریوی سوم فروپاشی هم‌زمان اقتدار سیاسی و نیروهای سرکوبگر را ترسیم می‌کند که در پی آن شاخه‌های مختلف سپاه پاسداران و جناح‌های سیاسی برای کنترل قدرت با یکدیگر رقابت می‌کنند؛ وضعیتی که می‌تواند به جنگ داخلی و حتی مداخلهٔ بازیگران خارجی بینجامد. به‌گفتهٔ پراسپکت، سناریوی چهارم و مطلوب‌ترین بازگشت رضا پهلوی است؛ به‌گونه‌ای که هم‌زمان با فروپاشی رژیم، روحانیون ارشد حذف شوند، فرماندهان بلندپایه امنیتی به تبعید بروند و بخش عمده سپاه پاسداران در نیروهای مسلح ادغام شود.
در بهمن ۱۴۰۴، گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌دهد کاخ سفید در حال مشورت با برخی ایرانیان آمریکایی برجسته دربارهٔ سناریوهای احتمالی برای انتقال قدرت در ایران در صورت سقوط رژیم بوده است. این گفت‌وگوها شامل بررسی نقش احتمالی فعالان و بازرگانان ایرانی-آمریکایی در تشکیل نهادهای انتقالی برای اداره کشور در شرایط فروپاشی رژیم بوده است. بر اساس گزارش‌ها، جارد کوشنر، داماد سابق رئیس‌جمهور آمریکا، و استیو ویتکوف، فرستاده ویژه، در این مذاکرات نقش داشته‌اند. همچنین اعلام شد که ممکن است جلسه‌ای با حضور چهره‌های اپوزیسیون ایرانی در پالم بیچ، فلوریدا برگزار شود، اما جزئیات آن قطعی نبود. این گزارش‌ها تأکید می‌کنند که گفت‌وگوها در سطح طرح سناریو و آمادگی برای آینده بوده و به معنی اعلام رسمی سیاست دولت آمریکا برای تغییر رژیم ایران نیست. در میان افراد مورد اشاره، رضا پهلوی، نیز به عنوان یکی از فعالان اپوزیسیون یاد شده است، اما میزان دخالت او در مذاکرات کاخ سفید مشخص نشده است.


منابع