زنان در هنر ایرانی

زنان در هنر ایرانی به حضور و نقش زنان در شکل‌گیری، تداوم و تحول هنر در ایران اشاره دارد. این حضور در گستره‌ای از هنرهای سنتی و صنایع دستی تا نقاشی، نگارگری، ادبیات، موسیقی، تئاتر، سینما و هنرهای تجسمی معاصر قابل بررسی است. زنان در طول تاریخ، در کنار نقش خود به‌عنوان مخاطب یا موضوع آثار هنری، در بسیاری از حوزه‌های هنری نیز به تولید و انتقال دانش و مهارت‌های هنری پرداخته‌اند. در برخی هنرهای سنتی، این نقش با زندگی روزمره و فرهنگ جوامع محلی پیوندی نزدیک داشته و مهارت‌های هنری از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است. برای نمونه، سوزن‌دوزی بلوچ از هنرهای سنتی سیستان و بلوچستان است که در شکل تاریخی خود با فعالیت زنان بلوچ پیوند داشته و نقش‌ها و شیوه‌های آن از مادران به دختران انتقال یافته است. با دگرگونی‌های اجتماعی و فرهنگی ایران در دوره معاصر، زمینه‌های حضور زنان در عرصه‌های هنری نیز گسترده‌تر شد. زنان در شاخه‌هایی همچون سینمای ایران، تئاتر و هنرهای تجسمی به فعالیت حرفه‌ای پرداختند و برخی از آنان به چهره‌های تأثیرگذار در تاریخ هنر معاصر ایران تبدیل شدند. در سینما، برای نمونه، فعالیت بازیگرانی همچون بیتا فرهی بخشی از تاریخ حضور زنان در سینمای ایران را شکل داده است؛ در مراسم نکوداشت او در موزه سینمای ایران نیز از نقش وی در هموار کردن مسیر فعالیت برای زنان حاضر در سینمای ایران سخن گفته شد.

مطالعه جایگاه زنان در هنر ایرانی تنها به بررسی زندگی و آثار زنان هنرمند محدود نمی‌شود، بلکه بازنمایی زن در آثار هنری و چگونگی شکل‌گیری تصویر زن در هنر ایران را نیز دربرمی‌گیرد. در هنر معاصر، موضوع زن ایرانی و دگرگونی جایگاه اجتماعی او، گاه به‌عنوان موضوعی مستقل در آثار هنرمندان مورد توجه قرار گرفته است. برای نمونه، نمایشگاه‌هایی با محوریت زن ایرانی، تغییرات اجتماعی و گذار از سنت به مدرنیته، نمونه‌ای از پرداختن هنر معاصر به تصویر و جایگاه زن در جامعه ایران هستند.

 زنان در هنر ایران باستان 
بررسی جایگاه زنان در هنر ایران باستان تنها بر پایه آثار هنری باقی‌مانده امکان‌پذیر نیست و باید در پیوند با شواهد باستان‌شناختی، اسناد اداری و منابع تاریخی انجام شود. بخش مهمی از شواهد موجود به دوره‌های هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان تعلق دارد. اگرچه آثار مکتوب دربارهٔ زندگی زنان در ایران پیش از اسلام محدود است، یافته‌های باستان‌شناختی نشان می‌دهد که تصویر و بازنمایی زنان در رسانه‌های هنری گوناگون، از جمله مُهرها، نقش‌برجسته‌ها، ظروف فلزی و آثار تزئینی، در دوره‌های مختلف حضور داشته است. بازنمایی زنان در هنر درباری، به‌ویژه در دوره ساسانی، از مهم‌ترین شواهد موجود برای مطالعه جایگاه و تصویر زنان در هنر ایران باستان به‌شمار می‌رود.

 دوره هخامنشی 
در دوره هخامنشی، بازنمایی زنان در هنر نسبت به دوره‌های متأخر شواهد محدودتری دارد، اما حضور تصویر زنان در برخی رسانه‌های هنری از جمله مُهرها و آویزها مستند شده است. در این تصاویر، زنان اغلب با جامه‌های بلند و آستین‌دار و با موهای بافته یا پوشیده به تصویر کشیده شده‌اند و در برخی نمونه‌ها گل نیلوفر در دست دارند. این تصاویر نشان می‌دهد که نمایش پیکره زن در هنر هخامنشی موضوعی شناخته‌شده بوده است، هرچند تعداد و نوع این بازنمایی‌ها با بازنمایی مردان در هنر رسمی شاهنشاهی قابل مقایسه نیست.

شواهد مربوط به زنان در دوره هخامنشی تنها به بازنمایی هنری محدود نمی‌شود. بایگانی‌های اداری تخت جمشید اطلاعاتی دربارهٔ زنان درباری و همچنین زنان کارگر در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد. این اسناد نشان می‌دهد که زنان در ساختار اقتصادی و اداری امپراتوری هخامنشی حضور داشته‌اند و برخی از زنان، به‌ویژه زنان وابسته به خاندان سلطنتی، دارای جایگاه اقتصادی قابل توجهی بوده‌اند. چنین شواهدی در کنار آثار هنری، امکان بررسی جایگاه زنان در جامعه هخامنشی را فراهم می‌کند.

 دوره اشکانی 
از دوره اشکانیان شواهد هنری و تصویری کمتری نسبت به دوره‌های هخامنشی و ساسانی باقی مانده است و همین موضوع مطالعه بازنمایی زنان در هنر این دوره را دشوارتر می‌کند. با این حال، شواهد موجود از حضور تصاویر زنان در هنر اشکانی حکایت دارد و زنان خاندان سلطنتی و طبقات بالای اجتماعی در برخی آثار هنری بازنمایی شده‌اند. بررسی این آثار در کنار شواهد تاریخی نشان می‌دهد که تصویر زن در هنر اشکانی بخشی از سنت گسترده‌تر بازنمایی اعضای خاندان سلطنتی و نخبگان اجتماعی بوده است.

 دوره ساسانی 
در دوره ساسانیان، شواهد مربوط به بازنمایی زنان در هنر نسبتاً گسترده‌تر است. زنان خاندان سلطنتی و اشراف در مُهرها، انگشترهای مُهردار، نقش‌برجسته‌های سنگی، ظروف نقره‌ای و برخی دیگر از آثار هنری به تصویر کشیده شده‌اند. همسران شاهان ساسانی نیز در برخی نقش‌برجسته‌ها و ظروف فلزی حضور دارند و در مواردی، تصویر زنان سلطنتی با جایگاه و هویت مشخص همراه بوده است.

یکی از ویژگی‌های مهم هنر ساسانی، حضور زنان در مجموعه‌ای متنوع از آثار هنری است. هنر این دوره دربرگیرنده نقش‌برجسته‌های صخره‌ای، ظروف نقره‌ای، تزئینات گچی معماری، مُهرها، منسوجات، نقاشی‌های دیواری، موزاییک‌ها و آثار شیشه‌ای و سفالی بود و در برخی از این آثار، پیکره یا چهره زنان نیز دیده می‌شود.

در هنر فلزکاری ساسانی، تصویر زنان گاه در ظروف نقره‌ای و دیگر اشیای تجملی دیده می‌شود. برای نمونه، یک آبریز نقره‌ای متعلق به سده‌های ششم یا هفتم میلادی در مجموعه موزه هنر متروپولیتن نیویورک، چهار پیکره زن را در میان طاق‌نماهایی تزئینی نشان می‌دهد. دربارهٔ معنای دقیق این پیکره‌ها دیدگاه‌های متفاوتی مطرح شده است؛ برخی پژوهشگران آنها را متأثر از تصاویر پیروان دیونیسوس در هنر یونانی دانسته‌اند و برخی نیز احتمال ارتباط آنها با ایزدبانوی ایرانی، آناهیتا، را مطرح کرده‌اند.

تصویر زنان در هنر ساسانی گاه با جایگاه سیاسی و اجتماعی آنان نیز ارتباط داشته است. برخی زنان سلطنتی دارای مُهرهایی با تصویر چهره و کتیبه بوده‌اند و استفاده از مُهر شخصی می‌توانسته نشانه‌ای از اختیار و اقتدار آنان در انجام امور رسمی و معاملات باشد. افزون بر این، تصویر برخی زنان خاندان سلطنتی بر روی ظروف فلزی و در نقش‌برجسته‌های رسمی، نشان‌دهنده آن است که زنان وابسته به خاندان سلطنتی بخشی از نظام تصویری هنر رسمی ساسانی بوده‌اند.

 زنان در هنر دوره اسلامی 
پس از ورود اسلام به ایران، سنت‌های هنری ایران در پیوند با فرهنگ اسلامی به مسیر تحول خود ادامه دادند. در این دوره، زنان در بخش‌هایی از تولید و انتقال هنر، به‌ویژه در زمینه نساجی، بافندگی، گلدوزی و دیگر هنرهای وابسته به تولید منسوجات، نقش داشتند. با این حال، اطلاعات موجود دربارهٔ هویت فردی بسیاری از پدیدآورندگان آثار هنری این دوره محدود است و نام زنان در منابع تاریخی و کتیبه‌های مرتبط با آثار هنری کمتر ثبت شده است. ازاین‌رو، بررسی نقش زنان در هنر دوره اسلامی، افزون بر مطالعه هنرمندان شناخته‌شده، به بررسی ساختارهای اجتماعی تولید هنر و شیوه انتقال مهارت‌های هنری در خانواده‌ها و جوامع محلی نیز نیاز دارد.
بندانگشتی|یک زن ایرانی در حال بافتن قالی
یکی از مهم‌ترین زمینه‌های مشارکت زنان در تولید هنر در ایران دوره اسلامی، هنرهای مرتبط با منسوجات بود. بافندگی، ریسندگی، رنگرزی و گلدوزی در بسیاری از جوامع ایرانی بخشی از فعالیت‌های اقتصادی و فرهنگی زنان را تشکیل می‌داد. مهارت‌های مربوط به این هنرها در بسیاری از موارد به صورت شفاهی و عملی و از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شد و به تداوم سنت‌های فنی و نقش‌مایه‌های هنری در مناطق مختلف ایران کمک می‌کرد. از این منظر، نقش زنان را می‌توان بخشی از فرایند گسترده حفظ و انتقال میراث هنری ایران در دوره اسلامی دانست.

در دوره صفوی، تولید منسوجات و قالی در ایران به یکی از شاخه‌های مهم اقتصاد و هنر تبدیل شد. با استقرار پایتخت‌های صفوی در تبریز، قزوین و سپس اصفهان، تولید منسوجات ابریشمی و قالی سازمان‌یافته‌تر شد و بخشی از تولید در کارگاه‌های شهری و درباری انجام گرفت. منسوجات صفوی با نقش‌مایه‌های گیاهی، جانوری و انسانی و استفاده از فنون پیچیده بافندگی، به یکی از شناخته‌شده‌ترین جلوه‌های هنر ایران تبدیل شدند و به خارج از کشور نیز صادر می‌شدند.

اگرچه بسیاری از منسوجات تاریخی ایران دارای امضای بافنده یا اطلاعاتی دربارهٔ هویت فرد سازنده نیستند، مطالعه تاریخ اجتماعی بافندگی نشان می‌دهد که زنان در بسیاری از جوامع محلی و عشایری در فرایند تولید منسوجات مشارکت داشتند. آنان در مراحل مختلفی از آماده‌سازی الیاف و ریسندگی تا رنگرزی و بافت نقش داشتند و از این طریق، در حفظ و انتقال فنون و الگوهای سنتی مشارکت می‌کردند. در برخی جوامع عشایری، بافت منسوجات و زیراندازها با زندگی روزمره و ساختار اجتماعی خانواده پیوند داشت و مهارت‌های آن در درون جامعه و از نسلی به نسل دیگر انتقال می‌یافت.

در دوره صفوی، هنر نساجی از نظر فنی و زیبایی‌شناختی به سطح بالایی رسید. کارگاه‌های شهری و درباری به تولید پارچه‌های ابریشمی، مخمل و منسوجات زربفت می‌پرداختند و برخی از این آثار به‌عنوان هدیه‌های سیاسی و دیپلماتیک به دربارهای دیگر فرستاده می‌شدند. گسترش این صنعت، شبکه‌ای پیچیده از تولیدکنندگان، طراحان و بافندگان را شکل داد و منسوجات ایرانی را به یکی از کالاهای مهم صادراتی تبدیل کرد.

نقش زنان در گسترش هنر دوره اسلامی را همچنین می‌توان در پیوند میان هنر و زندگی روزمره مشاهده کرد. بسیاری از منسوجات، پوشاک، پارچه‌های تزئینی و بافته‌های مورد استفاده در خانه‌ها و محیط‌های اجتماعی، علاوه بر کارکرد کاربردی، حامل نقش‌مایه‌ها و الگوهای هنری بودند. در دوره صفوی، برای نمونه، پارچه‌های ابریشمی با نقش‌های گیاهی، جانوری و صحنه‌های پیکره‌دار تولید می‌شدند و در پوشاک و تزئینات داخلی به کار می‌رفتند. این آثار بخشی از زبان بصری هنر ایرانی را تشکیل می‌دادند و به گسترش نقش‌مایه‌های هنری در میان لایه‌های مختلف جامعه کمک می‌کردند.

از سوی دیگر، بازنمایی زنان در هنر دوره اسلامی نیز بخشی از تاریخ هنر ایران را تشکیل می‌دهد. در نگارگری ایرانی، زنان در صحنه‌هایی برگرفته از ادبیات فارسی، داستان‌های عاشقانه، زندگی درباری و روایت‌های تاریخی به تصویر کشیده شدند. در دوره صفوی، پیکره‌های زنان در نگاره‌ها و همچنین در برخی منسوجات پیکره‌دار دیده می‌شوند. این تصاویر، افزون بر ارزش هنری، اطلاعاتی دربارهٔ پوشاک، آرایش و شیوه‌های بازنمایی زیبایی در فرهنگ بصری آن دوره در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهند.

 زنان در هنر معاصر ایران 
بندانگشتی|زنان ایرانی در حال اجرای یک نمایشنامه
حضور زنان در هنر معاصر ایران، به‌ویژه از دوره شکل‌گیری هنر نوگرای ایران در سده چهاردهم خورشیدی، به‌تدریج گسترش یافت و زنان در حوزه‌هایی همچون نقاشی، مجسمه‌سازی، نگارگری، عکاسی و دیگر شاخه‌های هنرهای تجسمی به فعالیت پرداختند. در این دوره، شماری از زنان هنرمند علاوه بر تولید آثار هنری، در آموزش هنر، برگزاری نمایشگاه‌ها و شکل‌گیری جریان‌های هنری نیز نقش داشتند. نمایشگاه‌های مروری بر آثار زنان هنرمند در ایران، از جمله نمایشگاه «نگاهی دیگر» که آثار سه نسل از زنان نقاش ایران را به نمایش گذاشت، نشان‌دهنده تداوم و تنوع حضور زنان در هنرهای تجسمی معاصر ایران است.

در میان زنان هنرمند نسل‌های نخست هنر نوگرای ایران، چهره‌هایی مانند بهجت صدر، ایران درودی، فریده لاشایی، لیلی متین‌دفتری و منیر فرمانفرماییان قرار دارند که هر یک در شکل‌گیری و تحول هنر معاصر ایران سهمی داشته‌اند. آثار این هنرمندان طیف گسترده‌ای از شیوه‌های هنری، از نقاشی و هنر انتزاعی تا هنرهای مرتبط با سنت‌های ایرانی را دربرمی‌گیرد. نمایشگاهی در موزه هنرهای معاصر تهران، که بخشی از آثار زنان هنرمند نوگرای ایران را از گنجینه این موزه ارائه کرد، آثاری از ۶۵ هنرمند زن را دربرداشت و موضوعاتی همچون پرتره، طبیعت، هنر انتزاعی، زندگی روزمره، نوسنت‌گرایی و مسائل اجتماعی را شامل می‌شد.

نقش زنان در هنر معاصر ایران تنها به تولید آثار هنری محدود نبوده است. برخی از زنان در ایجاد و مدیریت فضاهای هنری و گسترش فعالیت‌های نمایشگاهی نیز نقش داشته‌اند. معصومه سیحون، نقاش و مدیر گالری، از جمله چهره‌هایی بود که در گسترش فعالیت گالری‌داری در ایران نقش داشت. گالری این هنرمند در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ خورشیدی یکی از فضاهای مهم نمایش هنر نوگرای ایران بود و برگزاری نمایشگاه آثار هنرمندان جوان به شناخته‌شدن و گسترش فعالیت آنان کمک کرد. فعالیت معصومه سیحون به‌عنوان مدیر گالری، نمونه‌ای از نقش زنان در شکل‌دهی به زیرساخت‌های هنر معاصر ایران به‌شمار می‌رود.

زنان هنرمند ایرانی در عرصه بین‌المللی نیز حضور داشته‌اند و آثار آنان در نمایشگاه‌های خارج از ایران به نمایش درآمده است. برگزاری نمایشگاه‌های گروهی از آثار زنان هنرمند ایرانی در کشورهای دیگر، بخشی از روند معرفی هنر معاصر ایران در خارج از کشور بوده است. برای نمونه، نمایشگاهی از آثار ۲۰ نقاش زن ایرانی در برلین برگزار شد که در آن آثار هنرمندان زن با رویکردها و شیوه‌های مختلف ارائه شد و موضوعاتی اجتماعی و فردی در آثار آنان مورد توجه قرار گرفت.

در سال‌های اخیر، توجه پژوهشگران و نهادهای هنری به بازخوانی نقش زنان در تاریخ هنر معاصر ایران افزایش یافته است. برگزاری نمایشگاه‌ها و نشست‌های پژوهشی با موضوع زنان هنرمند، از جمله برنامه‌هایی در موزه هنرهای معاصر تهران، با هدف بازشناسی جایگاه زنان در هنر نوگرای ایران و بررسی نقش آنان در شکل‌گیری جریان‌های هنری برگزار شده است. در یکی از این نشست‌ها، موضوعاتی مانند کنشگری زنان در هنر معاصر، حضور زنان در حوزه‌های مختلف هنری و ضرورت بازخوانی تاریخ هنر از منظر زنان مورد بحث قرار گرفت.

 بازنمایی زن در هنر ایرانی 
بازنمایی زن در هنر ایرانی در دوره‌های گوناگون تاریخی، متأثر از تحولات فرهنگی، اجتماعی، دینی و ادبی جامعه ایران بوده است. تصویر زن در هنر ایران، از پیکره‌ها و نقش‌های نمادین در آثار باستانی تا شخصیت‌های ادبی در نگارگری و پرتره‌های درباری و سرانجام بازنمایی‌های فردی و اجتماعی در هنر معاصر، شکل‌های متفاوتی به خود گرفته است. از این منظر، زن در هنر ایرانی گاه به‌عنوان نمادی اسطوره‌ای یا مذهبی، گاه به‌عنوان شخصیت ادبی و روایی و در دوره معاصر به‌عنوان سوژه‌ای مستقل با هویت فردی و اجتماعی ظاهر شده است.

در هنر ایران پیش از اسلام، تصویر زن در برخی آثار باستان‌شناختی و هنری، از جمله پیکره‌ها، مهرها و آثار فلزی، دیده می‌شود. در دوره هخامنشی، بازنمایی زنان در مقایسه با مردان در هنر رسمی درباری محدودتر است، اما نمونه‌هایی از تصاویر زنان در مهرها و اشیای تزئینی باقی مانده است. در دوره ساسانی نیز زنان، به‌ویژه اعضای خاندان سلطنتی، در برخی نقش‌برجسته‌ها، مهرها و ظروف فلزی بازنمایی شده‌اند. این آثار در کنار شواهد تاریخی و باستان‌شناختی، بخشی از منابع مطالعه تصویر زن در فرهنگ بصری ایران پیش از اسلام را تشکیل می‌دهند.

در دوره اسلامی، بازنمایی زن در هنر ایرانی بیش از همه در پیوند با ادبیات فارسی و سنت نگارگری شکل گرفت. در نسخه‌های مصور متون ادبی، به‌ویژه شاهنامه و آثار نظامی گنجوی، زنان در قالب شخصیت‌هایی چون رودابه، تهمینه، شیرین و لیلی ظاهر شدند. این شخصیت‌ها در نگاره‌ها نه تنها عناصر داستانی، بلکه بخشی از نظام زیبایی‌شناختی هنر ایرانی بودند. در نگارگری، ویژگی‌هایی مانند پوشش، آرایش، حالت چهره و نحوه قرار گرفتن پیکره زن در ترکیب‌بندی، در شکل‌گیری تصویر آرمانی زن نقش داشت. در این دوره، بازنمایی زن غالباً در چارچوب روایت‌های ادبی، اسطوره‌ای و درباری صورت می‌گرفت و کمتر به ثبت چهره فردی و هویت شخصی او توجه می‌شد.
بندانگشتی|نقاشی دختران گدا ۱۲۶۸ شمسی اثر کمال الملک
در دوره‌های تیموری و صفوی، نگارگری ایرانی به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های بازنمایی پیکره زن تبدیل شد. زنان در نگاره‌های مرتبط با داستان‌های عاشقانه، مجالس درباری، صحنه‌های بزم و روایت‌های ادبی حضور داشتند. در این آثار، تصویر زن اغلب بر اساس الگوهای زیبایی‌شناختی تثبیت‌شده شکل می‌گرفت و ویژگی‌های فردی شخصیت‌ها در مقایسه با هماهنگی کلی ترکیب‌بندی و روایت تصویری اهمیت کمتری داشت. از سوی دیگر، بازنمایی زنان در نگارگری این دوره اطلاعاتی دربارهٔ پوشاک، زیورآلات و برخی جنبه‌های فرهنگ بصری جامعه ایرانی در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد.

در دوره قاجار، با گسترش نقاشی قاجاری و رواج پرتره‌نگاری، بازنمایی زن در هنر ایران وارد مرحله‌ای تازه شد. زنان درباری و اعضای خاندان سلطنتی به موضوع پرتره‌های رسمی و نیمه‌رسمی تبدیل شدند و نقاشان به نمایش چهره، پوشش و زیورآلات آنان توجه بیشتری نشان دادند. در این دوره، تأثیر ارتباط ایران با اروپا و ورود شیوه‌های جدید نقاشی نیز در تحول بازنمایی پیکره انسان، از جمله زنان، مؤثر بود. تصویر زن در نقاشی قاجاری، از یک سو ادامه سنت‌های تصویری پیشین و از سوی دیگر متأثر از تغییرات اجتماعی و هنری این دوره بود.

 زنان هنرمند سرشناس ایرانی 
زنان هنرمند ایرانی در شکل‌گیری و تحول هنر نوگرا و معاصر ایران نقش مهمی داشته‌اند. فعالیت آنان حوزه‌هایی همچون نقاشی، مجسمه‌سازی، عکاسی، هنرهای مفهومی و دیگر شاخه‌های هنرهای تجسمی را دربرمی‌گیرد. شماری از این هنرمندان از نخستین نسل‌های هنر نوگرای ایران به‌شمار می‌روند و برخی دیگر با گسترش زبان‌های هنری جدید، در معرفی هنر معاصر ایران در سطح بین‌المللی نقش داشته‌اند. نمایشگاهی در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد، که ۱۲۵ اثر از ۶۵ هنرمند زن را ارائه کرد، نمونه‌ای از تلاش برای بازخوانی نقش زنان در تاریخ هنر نوگرای ایران بود. در میان هنرمندان این مجموعه نام‌هایی همچون منیر فرمانفرماییان، بهجت صدر، ایران درودی، پروانه اعتمادی، فریده لاشایی و لیلی متین‌دفتری دیده می‌شود.

 منیر شاهرودی فرمانفرماییان 

منیر شاهرودی فرمانفرماییان از برجسته‌ترین هنرمندان ایرانی در هنر مدرن و معاصر بود. فعالیت او با پیوند دادن عناصر هنر سنتی ایران، به‌ویژه آینه‌کاری و نقوش هندسی، با رویکردهای انتزاعی هنر مدرن شناخته می‌شود. آثار او در مجموعه‌های هنری و نمایشگاه‌های بین‌المللی ارائه شده و در بازار جهانی هنر نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند. فرمانفرماییان از جمله هنرمندان زن ایرانی است که نام او در کنار هنرمندان برجسته هنر مدرن ایران در حراج‌های بین‌المللی مطرح شده است.

 بهجت صدر 

بندانگشتی|بهجت صدر
بهجت صدر از نقاشان برجسته هنر نوگرای ایران بود که در تحول نقاشی مدرن ایران نقش داشت. آثار او در جریان هنر انتزاعی و تجربه‌گرایانه ایران قرار می‌گیرد و نام او در میان نقاشان تأثیرگذار نسل نخست هنر نوگرای ایران مطرح است. آثار صدر در نمایشگاه‌های مختلف هنر مدرن ایران و همچنین در مجموعه‌های هنری و حراج‌های داخلی و خارجی ارائه شده‌اند.

 ایران درودی 
ایران درودی از نقاشان شناخته‌شده ایرانی بود که در عرصه هنر معاصر ایران فعالیت گسترده‌ای داشت. نقاشی‌های او با استفاده از عناصر نمادین، طبیعت و مضامین شاعرانه شناخته می‌شوند و آثارش در نمایشگاه‌های مختلف در ایران و خارج از کشور به نمایش درآمده‌اند. درودی همچنین از چهره‌های شناخته‌شده هنر نوگرای ایران بود و آثار او در مجموعه‌های هنری و حراج‌های آثار هنر ایرانی حضور داشته‌اند. آثار او در نمایشگاه‌های مرتبط با زنان هنرمند نوگرای ایران نیز ارائه شده است.

 فریده لاشایی 
فریده لاشایی از هنرمندان برجسته هنر معاصر ایران بود که در حوزه نقاشی فعالیت می‌کرد. آثار او در جریان هنر نوگرای ایران جایگاهی ویژه دارد و در نمایشگاه‌ها و رویدادهای هنری داخلی و بین‌المللی ارائه شده است. نام لاشایی در کنار هنرمندان مطرح هنر مدرن ایران در حراج‌های بین‌المللی نیز دیده شده و آثار او در بازار هنر جهانی مورد توجه قرار گرفته‌اند.

 پروانه اعتمادی 
پروانه اعتمادی از نقاشان تجربه‌گرای هنر معاصر ایران بود. فعالیت هنری او با تجربه در شیوه‌ها و مواد مختلف همراه بود و آثارش در مجموعه‌های هنری مهم ایران و خارج از کشور نگهداری می‌شوند. از آثار او در موزه هنرهای معاصر تهران و مرکز ژرژ پمپیدو پاریس نگهداری شده است. اعتمادی از هنرمندانی بود که در نمایشگاه‌های مرور تاریخ هنر زنان هنرمند ایران در کنار دیگر چهره‌های برجسته هنر نوگرای ایران مورد توجه قرار گرفته است.

 لیلی متین‌دفتری 
لیلی متین‌دفتری از نقاشان شناخته‌شده هنر نوگرای ایران بود که آثارش در نمایشگاه‌های مرتبط با تاریخ هنر مدرن ایران ارائه شده است. نام او در میان هنرمندان زن نسل‌های مختلف نقاشی ایران قرار دارد و آثارش در مجموعه‌های هنری و رویدادهای مرتبط با هنر معاصر ایران مورد توجه قرار گرفته است.

 شیرین نشاط 
شیرین نشاط از هنرمندان ایرانی‌تبار فعال در هنر معاصر است که در زمینه‌های عکاسی، ویدئو و فیلم فعالیت دارد. آثار او عمدتاً با موضوعاتی مانند هویت، جنسیت، فرهنگ و نسبت میان فرد و جامعه ارتباط دارند و در نمایشگاه‌ها و رویدادهای هنری بین‌المللی ارائه شده‌اند. فعالیت نشاط در حوزه هنر معاصر، نمونه‌ای از حضور هنرمندان زن ایرانی در جریان‌های بین‌المللی هنر معاصر به‌شمار می‌رود.

 فرح اصولی 
فرح اصولی از هنرمندان معاصر ایرانی است که در حوزه نقاشی و نگارگری فعالیت داشته است. آثار او با بهره‌گیری از عناصر نگارگری ایرانی و پیوند آنها با موضوعات و بیان‌های معاصر، در میان نمونه‌های هنر نوگرای ایران قرار می‌گیرند. نام او در فهرست هنرمندان زن حاضر در نمایشگاه‌های مرور هنر زنان نقاش ایران نیز دیده شده است.

 معصومه سیحون 
معصومه سیحون، نقاش و مدیر گالری سیحون، از چهره‌های مؤثر در تاریخ گالری‌داری ایران بود. فعالیت او در عرصه گالری‌داری به معرفی و نمایش آثار هنرمندان نسل‌های مختلف هنر نوگرای ایران کمک کرد. نقش سیحون در ایجاد و اداره یکی از گالری‌های مهم ایران، نمونه‌ای از حضور زنان در توسعه زیرساخت‌های هنر معاصر کشور به‌شمار می‌رود.

در کنار این هنرمندان، نام‌های دیگری همچون منصوره حسینی، سمیرا اسکندرفر، فرح ابوالقاسم، نازگل انصاری‌نیا، رزیتا شرف‌جهان، میترا کاویان و بیتا وکیلی نیز در تاریخ هنر نوگرا و معاصر ایران مطرح شده‌اند.

 منابع 

رده:زنان در ایران
رده:زنان در هنر