ای. آر. رحمان: توفان موسیقی

ای. آر. رحمان: توفان موسیقی (انگلیسی: A. R. Rahman: The Musical Storm) زندگی‌نامه‌ای دربارهٔ آهنگ‌ساز هندی ای. آر. رحمان، نوشتهٔ روزنامه‌نگار هندی کامینی ماتای است. این کتاب در ۱۸ ژوئن ۲۰۰۹ به‌وسیلهٔ وایکینگ پرس، از زیرمجموعه‌های پنگوئن بوکس، منتشر شد و به موفقیت تجاری دست یافت.
کتاب در سیزده فصل، زندگی رحمان از تولدش در سال ۱۹۶۷ در مدرس، چنای امروزی، تا فعالیت حرفه‌ای او در موسیقی، ازدواجش با سایرا بانو و زندگی خانوادگی‌اش را بررسی می‌کند. روایت کتاب خطی نیست و با موفقیت رحمان در هشتاد و یکمین دورهٔ جوایز اسکار آغاز می‌شود؛ جایی که او برای موسیقی فیلم میلیونر زاغه‌نشین دو جایزهٔ اسکار دریافت کرد.


محتوا
کتاب ابتدا به حضور رحمان در مراسم اسکار و دریافت جایزه‌های بهترین موسیقی متن و بهترین ترانهٔ اصلی برای میلیونر زاغه‌نشین می‌پردازد. سپس به سال‌های کودکی، خانواده و آغاز فعالیت او در صنعت موسیقی هند بازمی‌گردد.
ماتای تولد رحمان در مدرس، مرگ زودهنگام پدرش و ورود او به دنیای موسیقی را شرح می‌دهد. نخستین فعالیت برجستهٔ رحمان به‌عنوان آهنگ‌ساز فیلم، ساخت موسیقی درام عاشقانهٔ تامیلی‌زبان رُجا در سال ۱۹۹۲ بود. این فیلم آغاز همکاری‌های متعدد او با کارگردان هندی مانی راتنام به‌شمار می‌رفت.
کتاب همچنین به ورود رحمان به بالیوود با فیلم رنگیلا به کارگردانی رام گوپال وارما در سال ۱۹۹۵ می‌پردازد. ازدواج او در همان سال با سایرا بانو و زندگی مشترکشان، که حاصل آن سه فرزند بود، از دیگر موضوعات کتاب است. تغییر دین رحمان از هندوئیسم به اسلام نیز در اثر بررسی شده است.


نگارش و پژوهش
کامینی ماتای روزنامه‌نگاری ساکن چنای بود که با روزنامه‌هایی چون نیو ایندین اکسپرس، ایندین اکسپرس و تایمز آو ایندیا همکاری داشت. پنگوئن بوکس در سال ۲۰۰۳ از چند روزنامه‌نگار خواست زندگی‌نامه‌ای دربارهٔ رحمان بنویسند و سرانجام ماتای برای این کار انتخاب شد.
ماتای هنگام پذیرش پیشنهاد، طرفدار رحمان نبود و اطلاعات چندانی دربارهٔ او نداشت. او در مارس ۲۰۰۳ تماس با رحمان را از طریق رایانامه آغاز کرد، اما رحمان به‌دلیل برنامهٔ کاری فشرده و تورهای جهانی نزدیک به یک سال بعد پاسخ داد. نخستین ملاقات آنان نیز حدود شش یا هفت ماه پس از آن صورت گرفت.
به‌گفتهٔ ماتای، رحمان دربارهٔ گذشته و زندگی شخصی خود بسیار محتاط بود. او برای دریافت پاسخ‌های دقیق، ناچار بود اطلاعاتی را از منابع دیگر جمع‌آوری کند و سپس دربارهٔ درستی آن‌ها مستقیماً از رحمان بپرسد.
او در جریان پژوهش شش‌سالهٔ خود با نزدیک به صد نفر، از جمله اعضای خانواده، دوستان و همکاران رحمان، گفت‌وگو کرد. خواهران رحمان، ریحانا، عشرت و فاطمه، از جمله افرادی بودند که ماتای با آنان دیدار کرد. او همچنین با مادر رحمان و شماری از همکاران حرفه‌ای او مصاحبه کرد.
به‌گفتهٔ ماتای، یافتن اطلاعات دقیق دربارهٔ پدر رحمان و سال‌های آغازین زندگی او دشوارترین بخش پژوهش بود. در مقالهٔ اصلی نام پدر رحمان «آر.کی. نارایان» ذکر شده است؛ کتاب بر اساس اطلاعات گردآوری‌شده از خانواده و آشنایان، به نقش پدر در شکل‌گیری علاقهٔ رحمان به موسیقی می‌پردازد.


انتشار
کتاب پس از حدود شش سال پژوهش در ۱۸ ژوئن ۲۰۰۹ منتشر شد. این اثر نخستین تجربهٔ ماتای در زمینهٔ زندگی‌نامه‌نویسی و نخستین کتاب منتشرشده دربارهٔ رحمان بود.
برخی گزارش‌های اولیه این اثر را زندگی‌نامه‌ای مورد تأیید رحمان معرفی کردند، اما ماتای این ادعا را رد کرد. او گفت پیش از انتشار چند فصل را برای رحمان فرستاده بود، ولی رحمان فرصت مطالعهٔ آن‌ها را نداشت. رحمان نیز دو سال بعد تأیید کرد که کتاب را نخوانده و آن را تأیید نکرده است.
نسخهٔ الکترونیکی کتاب در ژوئن ۲۰۰۹، نسخهٔ جلد سخت در ۲۰ دسامبر همان سال و نسخهٔ شومیز در ۲۶ مهٔ ۲۰۱۰ منتشر شد. کتاب در فهرست پرفروش‌ترین آثار غیرداستانی روزنامهٔ د هندو در ۷ ژوئیهٔ ۲۰۰۹ به رتبهٔ چهارم رسید.


بازخورد
واکنش منتقدان به کتاب عمدتاً مثبت بود. نقدی در بالیوود هانگاما با اشاره به محدود بودن گفت‌وگوهای مستقیم نویسنده با رحمان، کتاب را اثری مفصل و خواندنی توصیف کرد.
دیپا گانش در د هندو آن را «زندگی‌نامه‌ای روایی» خواند و ساختار غیرخطی کتاب را عامل جذابیت آن دانست. به‌نظر او، کتاب رحمان را از جایگاه چهره‌ای اسطوره‌ای پایین می‌آورد و او را به‌عنوان انسانی واقعی معرفی می‌کند. روزنامهٔ پاکستانی داون نیز اثر را زندگی‌نامه‌ای متعادل توصیف کرد.
ساویتا گوتام در مدرس میوزینگز نوشت کتاب خواننده را به شخصیت واقعی رحمان نزدیک‌تر می‌کند، هرچند او در پایان همچنان شخصیتی رازآلود باقی می‌ماند. صفیق والانچری نیز معتقد بود ماتای در ارائهٔ تصویری از کودکی و زمینهٔ خانوادگی رحمان موفق بوده است.
برخی منتقدان نگاه محتاطانه‌تری داشتند. کاوری بامزای از ایندیا تودی کتاب را اثری دانست که اطلاعات فراوانی ارائه می‌دهد، اما از نظر عمق شخصیت‌پردازی کامل نیست. اس. آناند نیز آن را مجموعه‌ای از نقل‌قول‌ها توصیف کرد که نتوانسته راز موسیقی رحمان را کاملاً آشکار کند.
لالیتا سوهاسینی پژوهش ماتای را ستود، اما نوشت مهم‌ترین چیز غایب در کتاب «روح» رحمان است. بااین‌حال، سودیش کامات اثر را سرشار از حکایت‌هایی دانست که برای رمزگشایی از یکی از رازآلودترین چهره‌های فرهنگ عامهٔ هند تلاش می‌کنند.


منابع