عباسعلی ادیب

آیت‌الله عباسعلی ادیب حبیب‌آبادی (۱۲۷۶–۱۳۷۱ هجری شمسی) عالم، فقیه، عارف، ادیب و شاعر شیعه در دوره معاصر بود. او از شاگردان سید محمدمهدی درچه‌ای به شمار می‌رفت و در دانش‌هایی مانند فقه، اصول، فلسفه، حکمت، ریاضیات، نجوم و ادبیات تبحر داشت. ادیب حبیب‌آبادی از مدرسان شناخته‌شده حوزه علمیه اصفهان بود. همچنین از وی به‌عنوان شیخ بهایی زمان هم یاد کرده‌اند.

 ولادت 
حاج شیخ عباسعلی ادیب حبیب‌آبادی، فرزند حاج محمدجعفر، در ۲۰ مهر ۱۲۷۶ هجری شمسی در حبیب‌آباد برخوار اصفهان متولد شد.

 تحصیلات 
عباسعلی ادیب حبیب‌آبادی، آموزش علوم مقدماتی و ادبیات را در زادگاه خود نزد معلم حبیب‌آبادی آغاز کرد و سپس برای ادامه تحصیل به اصفهان رفت. او در مدرسه الماسیه سکونت داشت و از محضر استادان برجسته حوزه علمیه اصفهان بهره برد. از جمله استادان وی می‌توان به آقا میرزا احمد مدرس، شیخ محمدرضا نجفی، سید محمدمهدی درچه‌ای، شیخ عبدالکریم گزی، آقا نورالله مسجدشاهی، سید محمد نجف‌آبادی، شیخ محمدرضا مسجدشاهی، سید محمدباقر درچه‌ای، شیخ محمدحسین فشارکی و میرزا محمدرضا کلباسی اشاره کرد.

ادیب حبیب‌آبادی در علوم مختلفی مانند فقه، اصول، اخلاق، ریاضیات و هندسه به مراتب علمی بالایی دست یافت و از برخی استادان خود اجازه روایت و اجازه اجتهاد دریافت کرد.

 فعالیت‌ها 
بندانگشتی|ردیف جلو از راست: ابوالفضل معزی، سید محمدعلی موحد ابطحی موسوی، عباسعلی ادیب و سید حسین موسوی خادمی - ردیف عقب: ۱. سید عبدالحسین روضاتیان، ۲. سید محمدعلی روضاتیان، ۳. مهدی مظاهری ۴. سید کمال فقیه ایمانی
بر اساس منابع، آیت‌الله ادیب در کنار تدریس و پژوهش، در حوزه‌های تبلیغ دینی، فعالیت‌های فرهنگی و اجرای طرح‌های عمرانی مذهبی نیز فعال بود. از جمله اقدامات منسوب به وی می‌توان به حضور در کاروان‌های حج، بازسازی اماکن مذهبی، تأسیس مراکز فرهنگی و درمانی، و برگزاری برخی آیین‌های مذهبی در اصفهان اشاره کرد.

 فعالیت‌های تبلیغی در حج 
آیت‌الله ادیب در سال‌هایی که از توان جسمانی برخوردار بود، حدود ۱۷ بار به عنوان روحانی کاروان‌های حج به عربستان سعودی اعزام شد و به ارشاد و پاسخ‌گویی به مسائل دینی زائران پرداخت. بنابر منابع، در این سفرها روحانیان کاروان‌های حج نیز برای طرح پرسش‌ها و مسائل فقهی و شرعی به وی مراجعه می‌کردند و از نظرات او بهره می‌گرفتند.
 دیدگاه نسبت به سید روح‌الله خمینی 
بندانگشتی|آیت الله ادیب در کنار امام خمینی(ره)
بر اساس منابع، آیت‌الله ادیب از حامیان و ارادتمندان سید روح‌الله خمینی بود و در سخنان خود بارها از جایگاه علمی و نقش وی در انقلاب اسلامی تمجید کرده است. از جمله نقل شده است که وی گفته بود:«مردم عوام که سهل است، علما هم نشناختند که امام چه شخصیتی بود.»بندانگشتی|دیدار آیت الله ادیب با امام خمینی(ره)همچنین از او نقل شده است:
«هرکس در مورد حضرت امام کوچک‌ترین شبهه‌ای دارد، بیاید تا بحث کنیم.»و نیز گفته است:«آقا خدماتی کرد برای اسلام، استثنایی.»

 شعر و ادب 
آیت‌الله ادیب در کنار فعالیت‌های علمی و حوزوی، در حوزه شعر و ادب نیز فعالیت داشت و به زبان‌های فارسی و عربی شعر می‌سرود. وی در آغاز با تخلص «نادم» شعر می‌سرود، اما پس از انتخاب «ادیب» به عنوان نام خانوادگی، این واژه را به عنوان تخلص ادبی خود نیز برگزید. از جمله سروده‌های او، قصیده‌ای است که به مناسبت پیروزی انقلاب اسلامی ایران و در ستایش سید روح‌الله خمینی سروده شده است. مطلع این قصیده چنین است:

بندانگشتی|ردیف جلو از راست: سید حسین موسوی خادمی و عباسعلی ادیب - پشت سرشان مرتضی مقتدایی

 فعالیت‌های عمرانی، مذهبی و فرهنگی 
از جمله فعالیت‌های عمرانی، مذهبی و فرهنگی آیت‌الله ادیب که در منابع به آن‌ها اشاره شده است، عبارت‌اند از:

 تعمیر و بازسازی مقبره صاحب بن عباد.
 تأسیس هیئت رضویه اصفهان.
 احداث حسینیه امام خمینی.
 تأسیس دارالشفای حضرت زهرای مرضیه (س) که از مراکز درمانی شهر اصفهان به شمار می‌آید.
 برگزاری نماز عید فطر در اصفهان پیش از انقلاب اسلامی؛ مراسمی که بنابر منابع، در آن دوره از سنت‌های کم‌رونق یا متروک این شهر محسوب می‌شد.
 احیا و بازسازی مسجد مقابل مقبره صاحب بن عباد در محله طوقچی اصفهان و برگزاری نماز جماعت، سخنرانی و فعالیت‌های تبلیغی در این مسجد که با نام «مسجد صاحب بن عباد» شناخته می‌شود.

 آثار 
آیت‌الله ادیب آثاری در زمینه‌های فقه، علوم دینی، گاه‌شماری، اوقات شرعی، شرح ادعیه و تاریخ رجال تألیف کرده است. برخی از آثار وی عبارت‌اند از:

 ارث الشیعه 
«ارث الشیعه» کتابی در موضوع احکام ارث و مسائل فقهی مرتبط با آن است. نویسنده در این اثر به بررسی مسائل ارث از دیدگاه فقه شیعه پرداخته و در بخش‌هایی از کتاب، مباحث محاسباتی و ریاضی مربوط به تقسیم ارث را نیز بررسی کرده است. آیت‌الله ادیب تألیف این کتاب را در ربیع‌الاول ۱۳۷۵ هجری قمری به پایان رسانده است.

 وظائف الشیعه در شرح دعای ندبه 
این کتاب شرحی بر دعای ندبه است که تألیف آن در ۲۳ شوال ۱۳۸۲ هجری قمری به پایان رسیده و در همان سال در چاپخانه ربانی اصفهان منتشر شده است. این اثر شامل شرح و بررسی محتوای دعای ندبه است و در ابتدای آن دو قصیده از سروده‌های نویسنده، به زبان فارسی و عربی، آمده است. همچنین ترجمه دعای ندبه به قلم آیت‌الله ادیب به صورت مستقل منتشر شده است.
بندانگشتی|هدیة العباد (شرح حال صاحب بن عباد) - یکی از آثار آیت‌الله ادیب

 هدیه العباد (شرح حال صاحب بن عباد) 
«هدیه العباد» اثری درباره زندگی و شخصیت صاحب بن عباد است. آیت‌الله ادیب این کتاب را در پاسخ به دیدگاه‌هایی که نسبت به مذهب صاحب بن عباد مطرح شده بود، تألیف کرد و در آن به بررسی جایگاه علمی و مذهبی وی پرداخت.

 تطبیق 
«تطبیق» کتابی درباره تبدیل و مقایسه تاریخ‌های هجری قمری و هجری شمسی است. این اثر از ابتدای هجرت پیامبر اسلام تا دوره معاصر را بررسی کرده و شامل مباحثی درباره سال قمری، سال شمسی و روش محاسبه تطبیق میان این دو گاه‌شماری است. تألیف کتاب در ۱۲ اسفند ۱۳۵۴ هجری شمسی به پایان رسیده است.

 الرسالة القطبیة 
«الرسالة القطبیة فی أوقات الصلوات و الصوم فی المناطق الشمالیة» اثری درباره تعیین اوقات نماز و زمان آغاز روزه در مناطق نزدیک به قطب است. این کتاب به زبان عربی تألیف شده و نسخه فارسی آن نیز منتشر شده است. نویسنده در این اثر به بررسی احکام شرعی مربوط به ساکنان مناطق شمالی و شرایط خاص زمانی در این مناطق پرداخته است.

 ملحقات مناسک الشیعة 
این اثر شامل مطالبی درباره اعمال و زیارت‌های مربوط به مکه و مدینه است و به عنوان ضمیمه‌ای بر برخی نسخه‌های «مناسک حج» منتشر شده است. کتاب شامل مباحثی درباره زیارت پیامبر اسلام، حضرت فاطمه زهرا، امامان بقیع، شهدای احد، مسجد قبا و دیگر اماکن زیارتی مدینه است.

 احسن التقویم 
«احسن التقویم» اثری درباره تعیین اوقات شرعی شهر اصفهان و برخی مناطق دیگر است. این کتاب به صورت تقویم دائمی برای سال‌های شمسی تنظیم شده و زمان‌هایی مانند اذان صبح، طلوع خورشید، ظهر و غروب را دربرمی‌گیرد. نسخه‌هایی از این اثر با عنوان «احسن التقویم به افق مکه معظمه و مدینه منوره» و «احسن التقویم به افق کاشان» نیز منتشر شده است.بندانگشتی|مقبره حاج شیخ عباسعلی ادیب در جوار مزار صاحب بن عباد

 ملحقات قضاوت‌های امیرالمؤمنین 
از دیگر آثار منسوب به آیت‌الله ادیب، «ملحقات قضاوت‌های امیرالمؤمنین» است که اطلاعات محدودی درباره آن در دسترس است.

 آثار منتشرنشده 
برخی آثار دیگر از آیت‌الله ادیب که هنوز منتشر نشده‌اند عبارت‌اند از:

 «قبلة البلدان» درباره قبله شهرهای ایران
 رساله‌ای در توبه
 رساله‌ای در علم
 دیوان اشعار فارسی و عربی

 وفات 
عباسعلی ادیب حبیب‌آبادی در ۱۴ خرداد ۱۳۷۱ش (۲ ذی‌الحجه ۱۴۱۲ق) درگذشت و در جوار آرامگاه صاحب بن عباد، واقع در محله طوقچی اصفهان، به خاک سپرده شد.

 منابع 

رده:فقیهان اهل ایران
رده:شاعران
رده:شیعیان