قانون لاپوا

قانون لاپوا () اصطلاحی است که برای اشاره به آیین‌نامه روستایی تصویب‌شده در سال ۱۸۴۳ برای سوکن بزرگِ لاپوا در فنلاند به کار می‌رود. بعدها در دهه ۱۹۳۰ میلادی، جنبش لاپوا نیز از همین اصطلاح برای توجیه اعمال قانون توسط خودِ مردم (اِعمال عدالت خودسر یا omankädenoikeus) استفاده کرد. وجه مشترک هر دو کاربرد، اقتدارگرایی و تلاش برای دفاع از نظم اجتماعیِ حاکم با استفاده از ابزارهای افراطی و حتی توسل به زور بود.Kallio, Reino, Häiriköintiä ja henkirikoksia. Eteläpohjalaisnuoret paikallisen kurinpidon kohteena sääty-yhteiskunnan aikana. Helsinki 2009, pp. 190–194.

 آیین‌نامه روستایی سوکن بزرگ لاپوا (۱۸۴۳) 
قانون حکومتی و آیین‌نامه روستایی در سوکن لاپوا، تنظیم‌شده در سال ۱۸۴۳، با پیشنهاد فرماندار ک. اُ. کرونستد (C. O. Cronstedt) به تصویب رسید. مجمعِ سوکن لاپوا در سال ۱۸۴۲ یک آیین‌نامه روستاییِ مشترک برای کل سوکن بزرگ تصویب کرده بود، اما فرماندار خواستار اضافه‌شدن بندهایی مربوط به حفظ نظم شد. بدین ترتیب، یک آیین‌نامه و قانون سوکن (pitäjänlaki) دوقسمتی شکل گرفت که در بخش قواعد حکومتی شامل ۱۵ ماده و در بخش آیین‌نامه روستایی شامل ۳۹ ماده بود. نام طولانی این آیین‌نامه، در زبان مردم کوچه و بازار به "قانون لاپوا" خلاصه شد.

این آیین‌نامه که دارای جلد گالینگور بود، در سال ۱۸۴۴ در چاپخانه ولف (Wolff) در شهر واسا چاپ شد. مقرر گردید که قانون لاپوا دو بار در سال در تمامی کلیساهای قصبه بزرگ (شامل لاپوا، نورمو، آلاهرمه، اولی‌هرمه و کاوهاوا) قرائت شود. علاوه بر این، کتابچه این قانون باید در بین تمام خانواده‌ها توزیع می‌شد. امروزه، این قواعد حکومتی و آیین‌نامه روستایی یک اثر نادر در کتاب‌شناسی محسوب می‌شود.

 پیشینه آیین‌نامه 
قواعد حکومتی و آیین‌نامه روستایی لاپوا در فضایی تحت تأثیر دوران یاغیان چاقوکش (puukkojunkkarit) شکل گرفت. این آیین‌نامه برای نامیدن بزرگان روستا (oltermanni) از اصطلاح "رئیس روستا" (kylän päällysmies) استفاده می‌کرد و انتخاب آن‌ها به عهده مجمع سوکن (pitäjänkokous) گذاشته شده بود. بر اساس قواعد حکومتی، رؤسا و دستیارانشان وظیفه داشتند نظم و پاکیزگی را در مناطق خود حفظ کنند. همچنین آن‌ها موظف بودند تمامی جرایم را بررسی کرده و آن‌ها را به رئیس پلیس (نیمیس‌میس) گزارش دهند. همه اهالی موظف بودند هنگام انجام وظیفه به رؤسا و دستیارانشان احترام کامل بگذارند.

 محتوای آیین‌نامه 
بخش آیین‌نامه روستایی به تنظیم امور عملیِ نظام اولترمانی (بزرگان روستا) می‌پرداخت، در حالی که بخش قواعد حکومتی بر نظم عمومی تمرکز داشت. مسئله نظم در واقع سخت‌گیرانه‌ترین شکل از نظام «انضباط محلی (pitäjäkuri)» را نمایندگی می‌کرد که در دهه‌های ۱۷۷۰ و ۱۷۸۰ در مناطق مرکزی اوستروبوتنیای جنوبی شکل گرفته بود.

قواعد حکومتی با تهدید به جریمه دو روبلی، یک مقررات حکومت نظامی (منع آمد و شد شبانه) برای کارگران و مردم عادی وضع کرد که در زمستان از ساعت ۹ شب و در تابستان از ساعت ۱۰ شب آغاز می‌شد. بین سال‌های ۱۸۴۴ تا ۱۸۹۳، دادگاه حوزه قضایی لاپوا بر اساس این ماده قانونی، ۴۳۲ حکم جریمه عمدتاً برای جوانان صادر کرد. در همین دوره، بیش از ۲۰۰ نفر به دلیل اسب‌سواری غیرمجاز، بیش از ۱۰۰ نفر به دلیل حضور سرزده در مهمانی‌ها و عروسی‌ها (kuokkavierailu)، نزدیک به ۲۰۰ نفر به دلیل رقص‌های غیرمجاز، ۲۲۵ نفر به دلیل ولگردی و بیکارگی، ۹۰ نفر به دلیل تخلفات مربوط به ثبت احوال و ۱۰ نفر نیز به دلایل دیگر جریمه شدند.

در مجموع در طول ۵۰ سال، مجازات‌های مبتنی بر قانون لاپوا بیش از ۱۲۵۰ بار اعمال شد، که در برخی موارد افراد به دلیل دو یا چند تخلف جریمه می‌شدند. تعداد کل افراد مجازات‌شده به ۱۰۶۷ نفر رسید، اما از آنجایی که برخی افراد چندین بار جریمه شده بودند، تعداد واقعیِ محکوم‌شدگان حدود ۱۰۵۰ نفر تخمین زده می‌شود. از میان افراد جریمه‌شده، نزدیک به ۷۰۰ نفر در همان دهه نخستِ اجرای قانون لاپوا مجازات شدند.Kallio, Reino, Pohjanmaan suomenkielisten kylien oltermannihallinto. Studia historica Jyväskyläensia 23. Jyväskylä 1982, pp. 240–241. همچنین نگاه کنید به: Kallio, Reino Lapuan laki (1843) yleisen järjestyksen toteuttajana. Eteläpohjalaiset Juuret 3 / 2013, pp. 6–13. 

ماده سوم قواعد حکومتی مقرر می‌کرد که در صورت نیازِ رؤسا یا دستیارانشان به کمک در هنگام بروز دعوا یا سایر بی‌نظمی‌ها، همه مردان و اربابان موظف به کمک به آن‌ها هستند. به‌ویژه پیروان جنبش بیداری (Herännäisyys) که طبق جهان‌بینی خود به‌طور تحت‌اللفظی از قانون لاپوا پیروی می‌کردند، آماده بودند تا با نیروی جمعی و حتی با استفاده از ابزارهای خشونت‌آمیز نظم را بازگردانند. بدین ترتیب، درگیری‌هایی بین یاغیان چاقوکش و پیروان جنبش بیداری، به‌ویژه در اولی‌هرمه به وجود آمد که تا دهه ۱۸۸۰ ادامه یافت. این تفسیرِ اهالی لاپوای بزرگ از قانون، در عبارتی که سامولی پاوالاهاریو از هرمه جمع‌آوری کرده، به خوبی منعکس شده است: «وقتی قانون تمام می‌شود، با چوب ادامه می‌دهیم».Paulaharju, Samuli, Härmän aukeilta. Porvoo 1947, p. 304, Kallio 1982, pp. 240–248.

علاوه بر این، قواعد حکومتی دستورالعمل‌هایی درباره ایمنی در برابر آتش‌سوزی در روستا، ثبت‌نام خدمتکاران و شرایط استعفای آن‌ها، تجمعات جوانان و نحوه دریافت جریمه‌ها ارائه می‌داد. بخش آیین‌نامه روستایی نیز عمدتاً بر فعالیت‌های عملیِ نظام اولترمانی متمرکز بود.

 پیامدهای مستقیم آیین‌نامه 
گاهی اوقات، قانون لاپوا چنان اجرا می‌شد که گویی ماهیت مجازات دسته‌جمعی داشت. به عنوان مثال در سال ۱۸۴۵، یعنی در شدیدترین دوران اجرای قواعد حکومتی، بیش از یک‌دهم مردان جوان به دلیل نقض نظام انضباط محلی در دادگاه حوزه قضایی حاضر و محاکمه شدند. در این زمان، ۳۶٪ از تمامی جریمه‌های صادرشده توسط دادگاه حوزه قضایی، بر اساس قانون لاپوا بود. در طول مدت اعتبار قانون لاپوا، نزدیک به ۵۰ نفر از کسانی که به عنوان یاغیان چاقوکش شناخته می‌شدند نیز جریمه شدند که از جمله آن‌ها می‌توان به آنتی رانان‌یروی و یاکو پوکیلا اشاره کرد.Hallitus Sääntö ja Kylän Asetus (HYK), Kallio 2009, pp. 96–98, 120–128, 173–175. در صفحات ۲۰۳ تا ۲۰۹ نسخه کلمه‌به‌کلمه قانون لاپوا آمده است. 

در سطح محلی، مسئولیت نهایی حفظ نظم عمومی و در نتیجه نظارت بر اجرای قواعد حکومتی بر عهده نیمیس‌میس‌ها (رؤسای پلیس محلی) بود. برخی از آن‌ها نسبت به جوانان دیدگاهی به‌شدت تنگ‌نظرانه داشتند که این امر باعث ایجاد نفرتی خشونت‌آمیز نسبت به آن‌ها می‌شد. در نتیجه این نفرت، یک رئیس پلیس کشته شد و حداقل به جان سه نفر دیگر سوءقصد شد. همچنین برخی از کشیشان محلی نیز مورد خشم، آزار و اذیت و خشونتِ جوانان قرار می‌گرفتند. همین اتفاق برای کازاک‌هاب روسی که پلیس‌های محلی از آن‌ها برای حفظ نظم کمک می‌گرفتند نیز رخ می‌داد؛ تا جایی که یک کازاک در سال ۱۸۶۲ در لاپوا به قتل رسید.Kallio 1982, p. 246, Kallio 2009, pp. 128, 131–132, Kallio 3/2013, p. 12. 

قانون لاپوا با هدف مهار بی‌نظمی‌های ناشی از یاغیان چاقوکش وضع شده بود. با این حال، نتیجه آن کاملاً برعکس شد. آمار جرایم خشن و قتل در قصبه بزرگ، پس از تصویب قواعد حکومتی به دو و حتی سه برابر افزایش یافت. همزمان، شاید مشهورترین یاغیان چاقوکش آن دوران، از جمله آنتی رانان‌یروی اهل اولی‌هرمه (۱۸۲۸–۱۸۸۲)، آنتی ایسوتالو اهل آلاهرمه (۱۸۳۱–۱۹۱۱) و یاکو پوکیلا اهل کاوهاوا (تولد ۱۸۳۱– مرگ نامشخص) فعالیت‌های شرورانه (häjyilynsä) خود را در این منطقه آغاز کردند.

تأثیرات قانون لاپوا به طرق مختلف در نمایشنامه پوهیالایسیا نیز بازتاب یافته است. این نمایشنامه که آرتوری یرویلوئوما در سال ۱۹۱۴ تحت نام خود منتشر کرد، اما عمدتاً توسط آنتون کانگاس، اهل آلاهرمه نوشته شده بود، حوادثی را به تصویر می‌کشد که دقیقاً در منطقه سوکن بزرگ لاپوا، و به‌ویژه در دهکده هرمن‌کوله در آلاهرمه رخ می‌دهد. در دیالوگ‌های این نمایشنامه، قواعد حکومتی لاپوا چند بار با نام واقعی خود ذکر شده است.Kallio, Reino, Pohjalaisia-oopperan taustalla soi Lapuan laki. Etelä-Suomen Sanomat 22.3. 2009.

طبق صورتجلسات دادگاه‌ها، بندهای مجازاتیِ قواعد حکومتی در اواخر دهه‌های ۱۸۸۰ و ۱۸۹۰ از استفاده خارج شدند، اگرچه عصای اولترمانی‌ها (بزرگان روستا) ممکن بود حتی پس از آن نیز در روستاها دست‌به‌دست بچرخد.Kallio 2009, pp. 154, 158, 193.

 جنبش لاپوا و قانون لاپوا 
اجرای عدالتِ سرخود (omankädenoikeus) توسط اعضای جنبش لاپوا یا کسانی که در اوایل دهه ۱۹۳۰ به نام این جنبش فعالیت می‌کردند نیز "قانون لاپوا" نامیده می‌شد. بر این اساس، مشروعیت این اقدامات بر این مبنا تعیین می‌شد که تا چه حد به پیشبرد فعالیت‌های ضدکمونیستی کمک می‌کردند. قانونی بودن یا نبودنِ عمل اهمیتی نداشت، زیرا طبق ایدئولوژی این جنبش، "اراده مردم" که توسط جنبش لاپوا تفسیر می‌شد، بالاتر از قانونِ مکتوب بود. در ۵ ژوئن ۱۹۳۰، جنبش لاپوا اعلام کرد که قانون لاپوا در اوستروبوتنیای جنوبی به اجرا درآمده است.Siltala, Juha: Lapuan liike ja kyyditykset 1930, p. 78, WSOY, 1985

مصراعی از شعر "ایلکّا" سروده کارلو کرامسو، با مضمون «کسی که خود حقش را نگیرد، در این سرزمین روی عدالت را نخواهد دید»، به یکی از شعارهای جنبش لاپوا تبدیل شد. بعدها شعار دوم آن‌ها به صورت «ما هر کاری بخواهیم انجام می‌دهیم» شکل گرفت. همچنین عبارت معروفِ جمع‌آوری‌شده توسط سامولی پاوالاهاریو که پیش‌تر به آن اشاره شد و به عنوان "قانون هرمه" نیز شناخته می‌شود، در میان آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت.

به عنوان یک حرکت نمادین، ک. ر. کارس (K. R. Kares) در سالروز تولد ویهتوری کوسولا (رهبر جنبش) در سال ۱۹۳۴، یک عصای اولترمانی به او اهدا کرد. در طومار پوستی داخل این عصا، از جمله ماده ۲۱ قانون لاپوا مصوب ۱۸۴۳ کپی شده بود که مربوط به نظارت بر مرزها و نشانه‌های مرزی بود. علاوه بر این، کوسولا به عنوان "اولترمانی افتخاری" (بزرگ و رئیس افتخاری) منصوب شد.Kallio 1982, pp. 264–265, Lehtinen, Erkki, Lapuan historia II. Vaasa 1984, p. 713.

 جستارهای وابسته 
 قانون سوکن
 تاریخچه پیدایش بزهکاری جوانان در فنلاند

 منابع 

رده:تاریخ حقوق فنلاند
رده:یاغیان چاقوکش
رده:تاریخ لاپوا