ساخت‌واژهٔ قید در زبان فرانسوی

ساخت‌واژهٔ قید در زبان فرانسوی (به فرانسوی: «Morphologie de l'adverbe en français») شاخه‌ای از صرف و زبان‌شناسی است که به بررسی ساختار، شکل‌گیری، تحول و ویژگی‌های واژگانی قید در زبان فرانسوی می‌پردازد. قیدها یکی از مهم‌ترین گروه‌های واژگانی زبان فرانسوی هستند و برای توصیف یا تغییر معنای فعل، صفت، قید دیگر یا حتی کل جمله به کار می‌روند.

مطالعهٔ ساخت‌واژهٔ قیدها در زبان فرانسوی نه تنها برای شناخت دستور زبان این زبان اهمیت دارد، بلکه اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ تحول تاریخی زبان، فرایندهای واژه‌سازی و روابط میان طبقات دستوری در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد. بخش بزرگی از قیدهای فرانسوی از طریق فرایندهای اشتقاقی شکل گرفته‌اند، در حالی که برخی دیگر واژه‌هایی ساده و غیرقابل تجزیه هستند.Grevisse, Maurice. Le Bon Usage. Bruxelles: De Boeck.

 تعریف 

در دستور زبان، قید واژه‌ای است که معنای فعل، صفت، قید دیگر یا جمله را تغییر می‌دهد یا تکمیل می‌کند. برخلاف اسم و صفت، قید در زبان فرانسوی معمولاً از نظر جنس و شمار صرف نمی‌شود و شکل ثابتی دارد.

نمونه‌ها:

 «Il parle rapidement.»
 «Elle chante bien.»
 «Nous arriverons demain.»
 «Ils travaillent beaucoup.»

در این مثال‌ها، قیدها اطلاعاتی دربارهٔ چگونگی، زمان یا میزان انجام عمل ارائه می‌کنند.

از دیدگاه ساخت‌واژی، قیدها می‌توانند ساده، مشتق یا مرکب باشند.

 پیشینهٔ تاریخی 

بخش بزرگی از قیدهای فرانسوی از زبان لاتین به ارث رسیده‌اند. در لاتین، قیدها از راه‌های گوناگون ساخته می‌شدند و بسیاری از این الگوها در زبان فرانسوی نیز ادامه یافتند.

برخی قیدهای امروزی مستقیماً از شکل‌های لاتینی منشأ گرفته‌اند:

 «bien»
 «mal»
 «toujours»
 «jamais»

گروه دیگری از قیدها در طول تاریخ زبان فرانسوی از طریق اشتقاق از صفت‌ها پدید آمده‌اند.

نمونه‌ها:

 «heureusement»
 «rapidement»
 «naturellement»
 «simplement»

در دورهٔ فرانسوی میانه و فرانسوی نو، استفاده از پسوند «-ment» به مهم‌ترین شیوهٔ تولید قید تبدیل شد.Riegel, Martin. Grammaire méthodique du français. Paris: Presses Universitaires de France.

 قیدهای ساده 

قیدهای ساده واژه‌هایی هستند که از یک جزء واژگانی تشکیل شده‌اند و به اجزای صرفی کوچک‌تر قابل تجزیه نیستند.

نمونه‌ها:

 «bien»
 «mal»
 «ici»
 «là»
 «hier»
 «demain»
 «souvent»
 «toujours»

نمونه در جمله:

 «Il travaille bien.»
 «Elle habite ici.»
 «Nous partirons demain.»
 «Ils viennent souvent.»

این قیدها از قدیمی‌ترین عناصر واژگانی زبان فرانسوی محسوب می‌شوند.

 قیدهای مشتق 

بخش عمده‌ای از قیدهای زبان فرانسوی از طریق فرایند اشتقاق ساخته می‌شوند. در این فرایند، یک وند به پایهٔ واژگانی افزوده می‌شود و واژه‌ای جدید ایجاد می‌گردد.

رایج‌ترین شیوهٔ ساخت قید در زبان فرانسوی افزودن پسوند «-ment» به صفت است.

نمونه‌ها:

 «rapide» → «rapidement»
 «heureux» → «heureusement»
 «simple» → «simplement»
 «sérieux» → «sérieusement»
 «calme» → «calmement»

نمونه در جمله:

 «Il répond calmement.»
 «Elle parle sérieusement.»
 «Nous avançons rapidement.»

این الگو مهم‌ترین فرایند واژه‌سازی قید در زبان فرانسوی معاصر است.

 نقش پسوند «-ment» 

پسوند «-ment» مهم‌ترین عنصر اشتقاقی در ساخت قیدهای فرانسوی به شمار می‌رود. این پسوند از واژه‌ای لاتینی به معنای «شیوه» یا «حالت» منشأ گرفته است.

نمونه‌ها:

 «doux» → «doucement»
 «lent» → «lentement»
 «brusque» → «brusquement»
 «heureux» → «heureusement»

در بیشتر موارد، قید حاصل معنای «به شیوهٔ...» یا «به طور...» را منتقل می‌کند.

نمونه:

 «Il parle doucement.»

یعنی «او به نرمی سخن می‌گوید.»

 ساخت قید از صفت مؤنث 

در بسیاری از موارد، قید از شکل مؤنث صفت ساخته می‌شود.

نمونه‌ها:

 «heureuse» → «heureusement»
 «franche» → «franchement»
 «précise» → «précisément»

نمونه در جمله:

 «Elle répond franchement.»
 «Ils travaillent précisément.»

این ویژگی یکی از جنبه‌های مهم ساخت‌واژهٔ قید در زبان فرانسوی است.

 تغییرات املایی در فرایند اشتقاق 

برخی قیدها هنگام ساخته شدن دچار تغییرات املایی می‌شوند.

نمونه‌ها:

 «gentil» → «gentiment»
 «profond» → «profondément»
 «précis» → «précisément»

این تغییرات معمولاً برای حفظ ساخت آوایی یا تاریخی واژه انجام می‌شوند.

نمونه در جمله:

 «Il répond gentiment.»
 «Elle réfléchit profondément.»

 قیدهای مرکب 

برخی قیدهای فرانسوی از ترکیب دو یا چند واژه ساخته شده‌اند.

نمونه‌ها:

 «peut-être»
 «tout à fait»
 «bien sûr»
 «aujourd’hui»
 «quelque part»

نمونه در جمله:

 «Peut-être viendra-t-il.»
 «C’est tout à fait vrai.»
 «Nous partirons aujourd’hui.»

این قیدها از دیدگاه ساخت‌واژی واحدهای چندجزئی محسوب می‌شوند.

 قیدهای زمان 

قیدهای زمان برای تعیین زمان وقوع رویداد به کار می‌روند.

نمونه‌ها:

 «hier»
 «demain»
 «aujourd’hui»
 «toujours»
 «bientôt»
 «jamais»

نمونه‌های کاربردی:

 «Je partirai demain.»
 «Ils sont arrivés hier.»
 «Elle téléphone toujours.»

این گروه از پرکاربردترین قیدهای زبان فرانسوی هستند.

 قیدهای مکان 

قیدهای مکان اطلاعاتی دربارهٔ محل وقوع رویداد ارائه می‌کنند.

نمونه‌ها:

 «ici»
 «là»
 «ailleurs»
 «partout»
 «dedans»
 «dehors»

نمونه در جمله:

 «Viens ici.»
 «Il est là.»
 «Nous allons ailleurs.»

 قیدهای شیوه 

قیدهای شیوه چگونگی انجام عمل را توصیف می‌کنند.

نمونه‌ها:

 «rapidement»
 «lentement»
 «correctement»
 «facilement»
 «doucement»

نمونه‌های کاربردی:

 «Elle écrit correctement.»
 «Ils avancent lentement.»
 «Nous travaillons efficacement.»

این دسته بیشترین وابستگی را به پسوند «-ment» دارد.

 قیدهای مقدار 

قیدهای مقدار میزان یا شدت یک ویژگی یا عمل را بیان می‌کنند.

نمونه‌ها:

 «beaucoup»
 «peu»
 «très»
 «assez»
 «trop»
 «tellement»

نمونه در جمله:

 «Il travaille beaucoup.»
 «Elle est très heureuse.»
 «Nous avons trop attendu.»

 قیدهای تأکید 

برخی قیدها نقش تأکیدی دارند.

نمونه‌ها:

 «certainement»
 «absolument»
 «vraiment»
 «effectivement»

نمونه در جمله:

 «C’est absolument vrai.»
 «Il viendra certainement.»
 «Elle a vraiment raison.»

 جایگاه قید در جمله 

یکی از ویژگی‌های مهم قیدها، انعطاف‌پذیری جایگاه آن‌ها در جمله است.

نمونه‌ها:

 «Il travaille souvent.»
 «Souvent, il travaille tard.»
 «Il a rapidement compris.»

جایگاه قید می‌تواند بر تأکید معنایی جمله اثر بگذارد.

 قیدها در زبان گفتاری 

در زبان گفتاری فرانسوی، برخی قیدها بسیار رایج‌تر از زبان نوشتاری هستند.

نمونه‌ها:

 «vraiment»
 «super bien»
 «tout simplement»
 «franchement»

نمونه در گفتار:

 «C’est vraiment intéressant.»
 «Il travaille super bien.»

این کاربردها در فرانسوی معاصر بسیار متداول هستند.

 قیدها در ادبیات فرانسه 

نویسندگان فرانسوی از قیدها برای ایجاد ظرافت‌های معنایی، توصیف دقیق و تقویت سبک نوشتاری استفاده می‌کنند.

نمونه‌ها:

 «doucement»
 «silencieusement»
 «magnifiquement»
 «profondément»

نمونه در جمله:

 «Elle avançait silencieusement.»
 «Ils contemplaient profondément le paysage.»

در متون ادبی، انتخاب قید مناسب نقش مهمی در شکل‌گیری سبک نویسنده دارد.

 اهمیت زبان‌شناختی 

بررسی ساخت‌واژهٔ قیدها در زبان فرانسوی اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ فرایندهای اشتقاق، تحول واژگانی و روابط میان طبقات دستوری ارائه می‌کند. قیدها یکی از پویاترین گروه‌های واژگانی زبان فرانسوی هستند و همچنان قیدهای جدیدی از طریق فرایندهای واژه‌سازی در این زبان پدید می‌آیند. مطالعهٔ این گروه واژگانی برای پژوهشگران صرف، زبان‌شناسی، دستور زبان و آموزش زبان اهمیت فراوان دارد.

 جستارهای وابسته 

 زبان فرانسوی
 قید
 دستور زبان
 صرف (زبان‌شناسی)
 زبان‌شناسی
 زبان لاتین

 منابع 

 فرهنگستان زبان فرانسه: https://www.academie-francaise.fr
 مرکز ملی منابع متنی و واژگانی فرانسه: https://www.cnrtl.fr
 لاروس، مدخل قید در زبان فرانسوی: https://www.larousse.fr
 دانشنامهٔ بریتانیکا، مدخل زبان فرانسوی: https://www.britannica.com
 دانشنامهٔ فرانسوی دربارهٔ قید: https://fr.wikipedia.org/wiki/Adverbe
 درگاه آموزش زبان فرانسه: https://www.francaisfacile.com
رده:دستور زبان
رده:دستور زبان فرانسوی