عزیزالدین وکیلی پوپلزایی

عزیزالدین وکیلی پوپلزایی (زاده ۸ سپتمبر ۱۹۱۸ – درگذشت ۲۰۰۳) یکی از مورخان، پژوهشگران شجره‌شناسی و خطاطان معاصر افغانستان بود. او به دلیل مهارت استثنایی در سبک‌های مختلف خوشنویسی به خطاط «هفت قلمی» شهرت داشت و آثار او در زمینه تاریخ معاصر افغانستان، به ویژه از دوران درانی‌ها و سدوزایی‌ها به زبان فارسی دری بر جای گذاشته است.

 پیشینه 
عزیزالدین وکیلی در قلعه دیوان‌بیگی در چهل‌ستون کابل متولد شد. چون زادروزش هم‌زمان با جنگ استقلال افغانستان بود، خود را «فرزند استقلال» می‌نامید. او فرزند نظام‌الدین خان پوپلزایی و تبارش به عبدالله خان دیوان‌بیگی از شخصیت‌های تاریخی دوران انتقال پایتخت از قندهار به کابل می‌رسید.

 هنر خوشنویسی و خطاطی و مهارت هفت قلمی 
پوپلزایی در نگارش انواع خطوط اسلامی از جمله نستعلیق، شکسته، ثلث و نسخ دسترسی داشت او همچنین در هنر «طغرانویسی» شیوه‌ای تلفیقی که از هنرهای افغانی و رومی (عثمانی) بود با ابتکارات شخصی خود به نمایش می‌گذاشت.

 در عرصه خطاطی 
نمونه کارها و صنعت خطاطی منشیان دربار دوره غزنویان سلاطین قدیم را بازسازی می‌کرد. آثار برجسته تاریخی و مکتوب پوپلزایی کتاب‌های متعددی را بر پایه اسناد رسمی، فرمان‌های شاهی و یادداشت‌های خانوادگی را تألیف نموده است.

 کتابهای پوپلزایی که تاحال به چاپ رسیده‌اند 
۱ـ تیمور شاه درانی، چاپ دوم ،۱۳۴۳ انجمن تاریخ، دوجلد، ۷۲۷ صفحه؛
۲ ـ دیوان همایون اعلی ،۱۳۳۴ وزارت مالیه) اداره جریده ثروت(، ۶۰ صفحه؛
۳ ـ درة الزمان) یا تاریخ زمان شاه)،۱۳۳۵ انجمن تاریخ، ۴۷۰ صفحه؛
۴ ـ هنر خط در افغانستان در دوقرن اخیر،۱۳۴۲ انجمن تاریخ، صفحهٔ ۶۱۹
۵ ـ تاریخ خرقه شریفه،۱۳۴۶ انجمن تاریخ، ۸۸ صفحه؛
۶ ـ منظومه بزرگداشت سیدجمال الدین افغان،۱۳۵۵ وزارت اطالعات و کلتور؛
۷ ـ دیوان تیمور شاه درانی،۱۳۵۶ وزارت اطالعات و کلتور، ۲۲۳ صفحه؛
۸ ـ غزنه در دو قرن اخیر،۱۳۵۶ انتشارات بیهقی، ۲۳۹ صفحه؛
۹ ـ خزینة االشراف،۱۳۵۶ مطبعه دولتی، ۳۱۰ صفحه؛
۱۰ ـ سفرهای غازی امان هللا شاه ،۱۳۶۴ مطبعه دولتی، ۶۰۰ صفحه؛
۱۱ ـ تاریخ خرقه شریف، چاپ دوم، ۱۳۶۷ مرکز تحقیقات علوم اسالمی، ۱۴۹ صفحه؛
۱۲ ـ نگاهی به تاریخ استرداد استقالل افغانستان،۱۳۶۸ مطبعه دولتی، ۱۵۸ صفحه؛
۱۳ ـ تحفة المودود،۱۳۶۸ مرکز تحقیقات علوم اسالمی، ۲۰۰ صفحه؛
۱۴ ـ دارالقضاء،۱۳۶۹ مرکز تحقیقات علوم اسالمی، ۷۳۴ صفحه؛
۱۵ـ احمد شاه وارث و مجدد امپراتوری افغانستان،۱۳۹۶ وزارت اطالعات، ۶۸۸ صفحه
۱۶ ـ ابدالیان قندهار قبل از احمد شاه کبیر،۱۳۹۶ آکادمی علوم، ۶۱۷ صفحه؛
۱۷ ـ سلطنت امان هللا شاه و استقالل مجدد افغانستان،۱۳۹۶ آکادمی علوم، دو جلد، ۱۱۵۲ صفحه؛
۱۸ ـ مختصر تاریخ مطابع و جراید افغانستان، جلد اول،۱۳۹۷ آکادمی علوم؛
۱۹ ـ تقویم و سوابق استخراج و طبع و نشر آن در افغانستان،۱۳۹۷ آکادمی علوم ۲۴۲ صفحه

 آثار هنری 
آثار هنری و خوشنویسی : پوپلزایی به عنوان «خطاط هفت‌قلم» در خطوط ثلث، نسخ، نستعلیق، شکسته، دیوانی و کوفی مهارت داشت.
 کتیبه‌نویسی مساجد: خطاطی آیاتی از قرآن کریم به طول ۸۸ متر بر روی دیوارهای بیرونی مسجد پل‌خشتی کابل و همچنین خطاطی مسجد پل تخنیک.
 لوحه‌ها و آثار قاب شده: بسیاری از تابلوهای خطاطی آیات قرآنی و قطعات هنری وی در مکاتب، مساجد، موزیم‌ها (مانند موزیم هرات) و کتابخانه‌ها نگهداری می‌شوند.
 مجموعه شخصی: بخش بزرگی از دست‌نویس‌ها، اسناد و آثار هنری صیانت‌شدهٔ وی نزد خانواده‌اش است تا به نهادهایی مانند آرشیف ملی اهدا شود
 باقی آثار خطاطی پوپلزایی:
بسیاری از آثار خطی و دست‌نویس‌های تاریخی او بنا بر وصیت خودش به آرشیو ملی افغانستان و وزارت اطلاعات و فرهنگ سپرده شد تا برای نسل‌های بعدی حفظ شوند.
 منبع 
معرفی استاد »عزیزالدین وکیلی پوپلزائی« در دافغانستان لوی قاموس نوشته داکترسی دعبدهللا کاظم ویبگاه افغان جرمن 

مؤرخ صادق، عزیزالدین وکیلی کی بود؟ نوشته داکتر ناصر اوریا در وبگاه استقلال

 کتاب فرهنگستان کابل نشر شده توسط محمد قاسم اسمایی در وبیگه را پرچم

. کتابهای نشر شده در کتابخانه دانشگاه کابل وبگاه کتابخانه دانشگاه کابل ACKU Digital Repository

تاریخ خرقهٔ شریف قندهار نوشته عزیزالدین وکیلی پوپلزایی در وبگاه Pashtuns legacy library

کتاب سفرهای غازی امان الله شاهدر دوازده کشوراسیا و اروپا ۱۳۰۶-۱۳۰۷ نوشته پوپلزایی در گوگل بوک

 مرحوم عزیزالدین وکیلی پوپلزائی او رفت اما نامش با کتیبه های منقشی که از او به یادگار مانده، نوشته شده در وبگاه اصالت

رده:خوشنویسی اسلامی
رده:پیشه‌های علوم
رده:دانشمندان
رده:اهالی کابل
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه کابل
رده:زادگان ۱۲۹۷
رده:درگذشتگان ۱۳۸۷
رده:زادگان ۱۹۱۸ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۲۰۰۸ (میلادی)
رده:نویسندگان مرد اهل افغانستان
رده:نویسندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل افغانستان
رده:نویسندگان سده ۲۱ (میلادی) اهل افغانستان
کتاب نویسان معاصر افغانستان
رده:خوشنویسان افغانستان