پیش‌نویس:کاپوچین‌ها در ایران

کاپوچین‌ها در ایران به فعالیت‌های مذهبی، فرهنگی و اجتماعی اعضای فرقهٔ کاپوچین در ایران دورهٔ صفوی اشاره دارد. مأموریت کاپوچین‌ها در ایران با ورود دو راهب فرانسوی، پدر گابریل پاریسی (حدود ۱۵۹۵–۱۶۴۱) و پدر پاسیفیک پرووَنسی (۱۵۸۸–۱۶۴۸)، به اصفهان در اواخر سال ۱۶۲۸ میلادی آغاز شد و بیش از یک سده ادامه یافت.

کاپوچین‌ها راهبانی از شاخه‌ای اصلاح‌شده از فرقهٔ فرانسیسکن‌ها بودند. آنان راهبان فقیری به‌شمار می‌رفتند که مالکیت شخصی نداشتند و زندگی خود را از کمک‌های مردمی می‌گذراندند. در فرانسهٔ آن دوره، فرقهٔ کاپوچین رشد زیادی یافته بود و آرمان‌های دینی و فعالیت‌های خیریه‌ای آن بسیاری از جوانان طبقات اشراف و بورژوازی را جذب می‌کرد.

از سال ۱۶۲۶ میلادی، کاپوچین‌های فرانسوی چندین مرکز تبلیغی در خاور نزدیک ایجاد کردند. هدف اصلی آنان دو چیز بود:

 تلاش برای اتحاد کلیساهای شرقی، از جمله کلیسای ارمنی، با کلیسای کاتولیک رم
 کوشش برای جذب مسلمانان از راه تبلیغ دینی همراه با احترام به ارزش‌های اسلامی و ارائهٔ الگوی اخلاقی

پس از سال ۱۶۴۰، مأموریت کاپوچین‌های فرانسوی در ایران زیر نظر حوزهٔ کلیسایی تورن قرار گرفت و یک سرپرست با عنوان «کاستوس» که در حلب اقامت داشت، بر آن نظارت می‌کرد.

 آغاز فعالیت در اصفهان 

اندکی پس از ورود دو راهب نخست، پدر پاسیفیک توسط شاه عباس یکم در قزوین پذیرفته شد. شاه عباس او را به فرانسه فرستاد تا دربارهٔ چند طرح از جمله خرید توپ و دستگاه چاپ مذاکره کند؛ اما این برنامه‌ها بعدها توسط شاه صفی کنار گذاشته شد.

در نتیجه، پدر گابریل در آغاز تنها ماند. او با مخالفت‌های زیادی روبه‌رو شد، اما در سال ۱۶۳۴ میلادی با کمک فرمانده شرکت هند شرقی هلند و قاضی شهر توانست خانه‌ای نزدیک قلعهٔ طبرک در اختیار بگیرد.

این خانه تا حدود سال ۱۶۵۶ مرکز اصلی مأموریت کاپوچین‌ها در اصفهان بود. محل آن در محله‌ای قرار داشت که بخشی از ساکنان آن مسیحی بودند. با این حال، تصمیم حکومت صفوی برای تمرکز مسیحیان اصفهان در جلفای نو، فعالیت کاپوچین‌ها را دشوار کرد.

کاپوچین‌ها توانستند شماری از ارمنیان را به آیین کاتولیک جذب کنند، اما تلاش‌های پیاپی آنان برای به‌دست آوردن محلی در مرکز جلفای نو، به‌ویژه کوشش‌های پدر گابریل شینونی در سال ۱۶۵۳ و دوباره در سال‌های ۱۶۶۴–۱۶۶۵، موفق نشد.

 سرپرستان کاپوچین در اصفهان 

رؤسای مرکز کاپوچین‌ها در اصفهان عبارت بودند از:

 پدر گابریل پاریسی تا بازگشت به فرانسه در سال ۱۶۳۶
 پدر بلیز نانتی تا سال ۱۶۴۰
 پدر والنتین آنژه از ۱۶۴۰ تا هنگام مرگش در اصفهان در ۱۶۶۵
 پدر آمبروز پرُویی از ۱۶۴۳ تا عزیمت به هند
 پدر رافائل لو مان از ۱۶۴۹ تا مرگش در ۱۶۹۶

پدر رافائل لو مان بیشتر دوران فعالیت خود را تنها با یک همکار، پدر سرافین اورلئانی، گذراند.

پس از او:

 ژان باتیست مونتمورو (۱۶۹۶–۱۷۱۴)
 دنیس بورژی تا مرگ در ۱۷۳۸
 کلمنت اولرون، آخرین کاپوچین مقیم اصفهان

در زمان نادرشاه، یکی از همکاران کلمنت به نام پدر آرشَنگ در ترجمهٔ انجیل‌ها شرکت کرد. این ترجمه به دستور نادرشاه افشار انجام شد و در سال ۱۷۴۰ به پایان رسید.

 دانش زبانی و فرهنگی کاپوچین‌ها 

نخستین کاپوچین‌های اصفهان به‌طور جدی زبان فارسی و ترکی را آموختند. پدر گابریل پاریسی و پدر بلیز نانتی آن‌قدر به زبان‌ها مسلط شدند که توانستند فرهنگ‌نامه‌ای تدوین کنند و چند نوشتهٔ کوتاه برای ارائه به حامیان مسلمان خود آماده سازند.

کاپوچین‌ها به دلیل ارتباط نزدیک با دربار صفوی و برخورد با مقام‌های دولتی، اطلاعات زیادی دربارهٔ فرهنگ ایران، ساختار حکومتی و امور اجتماعی کشور به دست آوردند.

پدر رافائل لو مان که در سال ۱۶۴۷ به اصفهان رسید، از اعتبار پیشینیان خود بهره برد و همچنین دانش ریاضی و نجوم خود را در خدمت فعالیت‌هایش قرار داد. او مترجم رسمی امور اروپایی در دربار ایران بود و تا زمان مرگش این نقش را ادامه داد.

محبوبیت او در سال‌های پایانی حکومت شاه عباس دوم، توجه جهانگردانی مانند ژان شاردن و دیگر نویسندگان اروپایی را جلب کرد.

بخش زیادی از اطلاعات مربوط به ایران در سفرنامه‌های شاردن، تاورنیه، تِونو، فرایر و کمپفر، از گزارش‌های رافائل لو مان یا اطلاعات شفاهی او گرفته شده است.

با وجود ارتباط با فرانسه، کاپوچین‌ها نمایندگان رسمی فرانسه نبودند. آنان وفادار به حکومت ایران بودند و این وفاداری مورد توجه حکومت صفوی قرار داشت. با این حال، تلاش‌های تبلیغی آنان برای تغییر دین مسلمانان معمولاً نتیجهٔ چشمگیری نداشت.

 مأموریت کاپوچین‌ها در بغداد 

در اوت ۱۶۲۸، کاپوچین‌ها یکی از راهبان خود، پدر ژوست بُووه، را در بغداد باقی گذاشتند. بغداد در آن زمان تحت حاکمیت صفویان بود.

او در بغداد صومعه‌ای تأسیس کرد و مأموریتی موفق راه‌اندازی کرد که بعدها به کرمَلی‌ها واگذار شد.

 مرکز کاپوچین‌ها در تبریز 

دومین مرکز کاپوچین‌ها در ایران در سال ۱۶۵۶ در تبریز ایجاد شد. بنیان‌گذار آن پدر گابریل شینون بود که از توانمندترین مبلغان این فرقه به‌شمار می‌رفت.

او از حمایت بیگلربیگی و وزیر ایالتی، میرزا ابراهیم، برخوردار بود. پس از آن نیز فرزند میرزا ابراهیم، یعنی وزیر میرزا محمدطاهر، که نزد او تحصیل کرده بود، از وی حمایت کرد.

پدر گابریل از تبریز سفرهایی به مناطق مختلف انجام داد:

 به ارومیه رفت؛ جایی که پدر ویکتور بلوا مأموریتی کوتاه برای نسطوریان در سال‌های ۱۶۶۲–۱۶۶۳ آغاز کرد.
 در سال ۱۶۶۶ به دعوت شاهزاده واختانگ پنجم به گرجستان رفت.
 در سال ۱۶۶۷ به ایروان رفت و با حمایت خان منطقه و یک ارمنی به نام آزاریا، کلیسای کاتولیک کوچکی ساخت؛ اما این بنا چند ماه بعد با فشار روحانیون ارمنی گریگوری ویران شد.

مرکز کاپوچین‌ها در تبریز نزدیک به یک قرن فعال باقی ماند.

 راهبان کاپوچین تبریز 

مسئولان مرکز تبریز عبارت بودند از:

 ژوزف ماری بورژی تا ۱۶۷۶
 ژرژ وندوم تا ۱۶۹۷
 پیر ایساودون که در سال ۱۷۲۲ در موصل کشته شد
 برنار بورژی که در حملهٔ عثمانیان به تبریز در سال ۱۷۲۵ کشته شد
 کلمنت اولرون تا ۱۷۳۸
 دامیان لیونی که پیش از مرگ در ۱۷۴۶ همراه نادرشاه در چند لشکرکشی شرکت کرد

پس از این دوره، مرکز تبریز تعطیل شد. علت آن هم ناامنی ایران و هم کاهش شمار راهبانی بود که از فرانسه اعزام می‌شدند.

 تلاش برای ایجاد مراکز دیگر 

برنامه‌ای برای ایجاد مرکز کاپوچین در شیراز به نتیجه نرسید. همچنین سفر پدر آمبروز در سال ۱۶۴۹ به روستاهای ارمنی و گرجی منطقهٔ فریدن در نزدیکی اصفهان نیز نتوانست به تأسیس مرکز دائمی منجر شود.

 کاپوچین‌ها در گرجستان 

کاپوچین‌های ایتالیایی از سال ۱۶۶۱ در گرجستان فعالیت داشتند و مراکزی در تفلیس، گوری، گنجه و دیگر مناطق ایجاد کردند.

آنان نقش مهمی در احیای دینی و ملی گرجیان که از اوایل سدهٔ هجدهم آغاز شد، ایفا کردند. کاپوچین‌ها سرانجام در سال ۱۸۴۵ از گرجستان اخراج شدند.

 اهمیت تاریخی کاپوچین‌ها در ایران 

فعالیت کاپوچین‌ها در ایران صفوی، به‌ویژه روابط آنان با دربار، مقام‌های حکومتی، شخصیت‌های برجسته و مسیحیان ارمنی و گرجی، کمتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

نقش آنان تنها محدود به امور مذهبی نبود؛ بلکه به عنوان واسطه‌های فرهنگی میان ایران و اروپا نیز عمل کردند. آنان با یادگیری زبان‌های محلی، ارتباط با دربار صفوی و انتقال اطلاعات دربارهٔ ایران به اروپا، سهمی مهم در شناخت متقابل دو جهان داشتند.

 منابع 
 https://www.iranicaonline.org/articles/capuchins-in-persia/ ایرانیکا

:رده:مسیحیت در ایران
:رده:فرانسیسکن
:رده:فرقه فرانسیسکن
:رده:کاتولیسیزم رومی در قرون وسطی
:رده:کاتولیسیزم رومی سده ۱۶ (میلادی)