تصمیم بنیادین

‘’‘تصمیمِ بنیادین’‘’ یا ‘’‘گزینۀ پایه’‘’ مفهومی در فلسفه—به‌ویژه فلسفه اگزیستانس—و الهیات اخلاقی است که به انتخابِ آزادانۀ یک شیوۀ بنیادینِ هستیِ انسان اشاره دارد؛ شیوه‌ای که در آن شخص با بدیلی روبه‌روست که مرکزِ وجودش را متأثّر ساخته و به زندگی‌اش جهتی بنیادین می‌بخشد. این تصمیم، برخلافِ گزینش‌هایِ روزمرّه و جزئی، نه یک عملِ منفرد، که بیانگرِ جهت‌گیریِ کلّی و پایدارِ شخص به‌سویِ خیر و شرّ، معنا و پوچی، یا در افقِ الهیاتی، پذیرش یا ردِّ خداوند است. این مفهوم در پیِ آن است که شکافِ میانِ کنش‌هایِ جزئیِ اخلاقی و هویت اخلاقیِ کلانِ شخص را پُر کند.

 پیشینه و تحوّلِ تاریخی 

 ریشه‌هایِ فلسفی: کی‌یرکگور و فلسفه اگزیستانس 

ریشه‌هایِ فلسفیِ این مفهوم به سورن کی‌یرکگور (۱۸۱۳–۱۸۵۵)، فیلسوفِ اگزیستانسیالیستِ دانمارکی، بازمی‌گردد. کی‌یرکگور در نقدِ فلسفۀ انتزاعیِ هگل، بر «انتخابِ خودِ خویشتن» (Wahl seiner selbst) به‌عنوانِ کنشی وجودی و بنیادین تأکید کرد. او در اثرِ خود ‘‘یا این-یا آن’’ (Entweder-Oder, ۱۸۴۳) توصیف کرد که چگونه فرد در گذار از مرحلۀ زیبایی‌شناختی (که در آن در پراکندگیِ لحظات زندگی می‌کند) به مرحلۀ اخلاقی، با انتخابی قطعی و تام، خود را به «خودِ» منسجمی متعهّد می‌سازد.Kierkegaard, Søren. ‘‘Entweder – Oder. Ein Lebensfragment’’, hrsg. v. Hermann Diem und Walter Rest, München 1975.

تأکیدِ کی‌یرکگور بر «جهشِ ایمان» (Sprung des Glaubens) به‌عنوانِ انتخابی سرنوشت‌ساز که فراتر از عقلانیّتِ انتزاعی و در بطنِ هستیِ فرد رخ می‌دهد، شالودۀ فلسفیِ این اندیشه را پی‌ریخت. در این نگاه، ایمان نه یک دانشِ نظری، بلکه تصمیمی وجودی است که کلِّ هستیِ شخص را به خدا متوجّه می‌سازد.

 نخستین کاربردهایِ الهیاتی: تیبرگین و فرانسن 

نخستین کاربردِ اصطلاحِ «تصمیمِ بنیادین» (Grundentscheidung) در الهیات را می‌توان نزدِ پییر تیبرگین (Pierre Tiberghien)، استادِ دانشگاه کاتولیک لیل، در سال ۱۹۳۴ جست‌وجو کرد.Tiberghien, Pierre. ‘‘Les éléments de la vie spirituelle’’, Lille, 1934. تیبرگین در تلاش برای فهمِ حیاتِ روحانی و رشدِ معنوی، مفهومی از یک انتخابِ درونی و بنیادین مطرح کرد که زندگیِ معنویِ شخص را شکل می‌دهد.

بااین‌حال، تثبیت و گسترشِ این اصطلاح در الهیاتِ قرنِ بیستم، بیش از همه مرهونِ الهی‌دانِ یسوعیِ فلامان، پیت فرانسن (Piet Fransen, ۱۹۱۳–۱۹۸۳) است. او در سال ۱۹۵۲ مفهومِ «گزینۀ بنیادین» (option fondamentale) را دوباره مطرح کرد و آن را در چارچوبی از فلسفۀ استعلایی و الهیاتِ تومیستی تبیین نمود.Fransen, Piet. “Pour une psychologie de la grâce”, ‘‘Nouvelle Revue Théologique’’, 74 (1952), pp. 591–612. فرانسن از این مفهوم برای توضیحِ این نکته استفاده کرد که فیضِ الهی نه صرفاً در اعمالِ منفرد، بلکه در بنیادی‌ترین لایۀ شخصیتِ انسان عمل می‌کند و پاسخِ انسان به این فیض، یک «بله» یا «نه»یِ بنیادین به خداست که جهت‌گیریِ کلِّ زندگیِ اخلاقی و ایمانیِ او را تعیین می‌کند.

 کارل رانر و هستی‌شناسیِ شخص 

الهی‌دانِ برجستۀ یسوعی، کارل رانر (Karl Rahner, ۱۹۰۴–۱۹۸۴)، با نظریّۀ «عنصرِ بنیادینِ تصمیم» (Grundelement der Entscheidung) در چارچوبِ هستی‌شناسیِ شخص، به این بحث عمقِ فلسفیِ بیشتری بخشید. رانر در آثاری چون مدخلِ «آزادی» در دایره‌المعارفِ ‘‘Sacramentum Mundi’’ استدلال کرد که آزادیِ انسان نه صرفاً توانِ انتخابِ میانِ گزینه‌هایِ مختلف، بلکه توانِ تعیینِ خودِ شخص است.Rahner, Karl. “Freiheit. III. Zur Theologie der Freiheit”, in: ‘‘Sacramentum Mundi’’, Bd. 2, Sp. 95–98, Freiburg 1968. در این معنا، آزادی به «خود-تحقّقیِ» (Selbstverwirklichung) شخص در برابرِ خدا مربوط می‌شود—نه به معنایِ خودمحوری، بلکه به معنایِ پاسخ‌دهی به دعوتِ الهی.

رانر بر این باور بود که تصمیمِ بنیادین نه یک واقعۀ روان‌شناختیِ قابلِ مشاهدۀ مستقیم، بلکه یک واقعیّتِ استعلایی (transzendental) است که در و از طریقِ اعمالِ جزئی تحقّق می‌یابد. این تصمیم در ژرفای وجودی که از دسترسیِ آگاهیِ موضوعی فراتر است، رخ می‌دهد و درعین‌حال در اعمالِ انضمامی بیان می‌شود.

 محتوایِ ماهوی و ساختارِ مفهومی 

 تمایزِ بنیادین: تصمیمِ بنیادین و تصمیماتِ جزئی 

یکی از تمایزاتِ اساسی در این نظریه، تفکیکِ میانِ «تصمیمِ بنیادین» (Fundamentaloption) و «تصمیماتِ جزئی» (Einzelentscheidungen) است. تصمیمِ بنیادین بیانگرِ جهت‌گیریِ کلّیِ شخص نسبت به معنایِ غایی و ارزش‌هایِ بنیادینِ حیات است. این تصمیم در ژرف‌ترین لایۀ وجودیِ «شخص»، جایی که انسان به واسطۀ آزادیِ اصیلِ اخلاقیِ خویش خود را تعریف می‌کند، تحقّق می‌یابد.

در این تصمیم، او نه به‌صورتِ جزئی، بلکه «کل‌نگرانه» (ganzheitlich) در برابرِ زندگیِ خویش موضع می‌گیرد. این موضع‌گیری شاملِ نسبتِ او با خودش، با دیگران و محیط، و نیز با بُعدِ متعالیِ هستی‌اش می‌شود؛ بُعدی که در تفسیرِ فلسفی به «غایتِ حقیقت و خیر» و در تفسیرِ الهیاتی به «خدا» ارجاع می‌دهد.

 پیوندِ دیالکتیکی: تصمیمِ بنیادین و اعمالِ جزئی 

زندگیِ اخلاقی تنها تابعِ جهت‌گیریِ کلّیِ شخص نیست، بلکه در انبوهِ انتخاب‌های روزمرّه تجلّی می‌یابد. این تصمیماتِ جزئی، با وجودِ ارجاعِ وجدان به هنجارهایِ اخلاقی (هنجارهایِ اجتماعی)، به‌طورِ کامل از پیش تعیین‌شده نیستند، بلکه در یگانگیِ «آگاهیِ وجدانی» و «تجربۀ عملیِ زندگی» کشف شده و با انتخابی آزادانه به فعل درمی‌آیند.

نکتۀ محوری در این‌جاست که یک «تصمیمِ بنیادینِ» اساساً خوب، باید در توالیِ تصمیماتِ جزئیِ انضمامی تثبیت و حفظ شود. به بیانِ دیگر، در قلمروِ آزادیِ انسان، نوعی «خودکاریِ اخلاقی» (sittlicher Automatismus) به معنایِ «یک‌بار برای همیشه» وجود ندارد.Reiners, Hans. ‘‘Grundintention und sittliches Tun’’, Quaestiones disputatae, Bd. 30, Freiburg-Basel-Wien, 1966. زندگیِ اخلاقی باید همواره و به‌شکلی نو در صحنۀ انضمامی، در عینِ پذیرشِ هنجارهایِ عام، و در عین‌حال در رویارویی با واقعیّتِ فردیِ زندگی، تثبیت گردد.

 امکانِ بازنگری و دگرگونیِ تصمیمِ بنیادین 

یک پرسشِ بنیادین در این بحث آن است که آیا تصمیمِ بنیادین ثابت و غیرقابلِ تغییر است، یا می‌تواند دگرگون شود؟ الهی‌دانان بر این نکته تأکید دارند که تصمیمِ بنیادین، هرچند پایدار و عمیق است، امّا ثابتِ مطلق نیست. یک تصمیمِ بنیادینِ مثبت (مانند توبۀ حقیقی و پذیرشِ خدا) می‌تواند با یک تصمیمِ جزئیِ متضاد که از وزنِ وجودیِ کافی برخوردار باشد (یعنی گناهی «جدّی» که با آگاهیِ کامل و اختیارِ تام انجام شود)، بازنگری و نقض شود.Spindelböck, Josef. ‘‘Grundentscheidung und konkrete sittliche Verhaltensweisen’’, Moraltheologische Studien, Neue Folge, Bd. 4, St. Ottilien, 2003, S. 85–120.

این امکانِ بازنگری نشان‌دهندۀ آن است که انسان در طولِ زندگی‌اش همواره در حالِ تصمیم‌گیری است و آزادیِ او به‌معنایِ توانِ دگرگونیِ بنیادین نیز هست. بااین‌حال، چنین دگرگونی‌ای به‌سادگی و با تصمیماتِ سطحی رخ نمی‌دهد، بلکه نیازمندِ یک بازنگریِ عمیقِ وجودی است.

 وضعیّتِ کنونیِ پژوهش و بحث‌هایِ الهیاتی 

 شفاف‌سازی‌هایِ الهیاتیِ قرنِ بیستم 

بحثِ اخلاقی و الهیاتِ اخلاقی در بابِ رابطۀ میانِ تصمیمِ بنیادین و رفتارهایِ جزئیِ اخلاقی، در سال‌هایِ اخیر به یک جمع‌بندیِ نسبی رسیده است. شفاف‌سازی‌هایِ مهمّی توسطِ نویسندگانی چون کارل رانر، هانس راینرس (Hans Reiners)، هانس کرامر (Hans Kramer) و آنتونیو نلو فیگا (Antonio Nello Figa) صورت گرفته است.Kramer, Hans. ‘‘Die sittliche Vorentscheidung. Ihre Funktion und ihre Bedeutung in der Moraltheologie’’, Würzburg, 1970.Nello Figa, Antonio. ‘‘Teorema de la opción fundamental. Bases para su adecuada utilización en teología moral’’, Tesi Gregoriana, Serie Teologia 1, Roma, 1995.

نتیجۀ اساسیِ این پژوهش‌ها آن است که: «انسان‌بودن» باید هم در بُعدِ درونی و هم در بُعدِ بیرونیِ آن جدّی گرفته شود و نباید دچارِ شکافی دوگانه‌انگارانه (dualistisch) میانِ این دو شد. تصمیمِ بنیادین همواره در پیوند با تصمیمات و اعمالِ جزئیِ اخلاقی تحقّق می‌یابد.

 موضعِ رسمیِ کلیسایِ کاتولیک: بخشنامۀ ‘‘وریتاتیس اسپلندور’’ 

از منظرِ آموزۀ رسمیِ کلیسای کاتولیک، به‌ویژه با انتشارِ بخش‌نامۀ ‘’وریتاتیس اسپلندور‘’ (Veritatis splendor؛ درخششِ حقیقت، ۱۹۹۳) توسطِ پاپ ژان پل دوم، به‌نوعی گشایشی در این زمینه حاصل شده است.Johannes Paul II. ‘‘Veritatis splendor’’, Nr. 65–70, 6. August 1993. این بخش‌نامه (شماره‌های ۶۵ تا ۷۰) ضمنِ به رسمیّت شناختنِ اهمیّتِ مفهومِ تصمیمِ بنیادین برای الهیاتِ اخلاقی، بر وحدتِ بُعدِ ذهنی (درونی) و عینی (بیرونی)ِ اخلاق تأکید می‌کند.

بر اساسِ یک «انسان‌شناسیِ یکپارچه» (integrale Anthropologie)، هرگونه گسست و جداسازیِ تصمیمِ بنیادین از رفتارهایِ جزئیِ اخلاقی مردود است. بخش‌نامه بر این نکته تأکید می‌کند که برخی تفسیرهایِ افراطی از تصمیمِ بنیادین—که در آن‌ها اعمالِ جزئی اهمیّتِ اخلاقیِ خود را از دست می‌دهند—با آموزۀ کاتولیک سازگار نیست. در عوض، اعمالِ جزئیِ اخلاقی، اصلِ یگانگی و درونی‌سازیِ خود را در «گزینۀ بنیادینِ» شخص—آن‌گونه که به‌درستی فهمیده شود—می‌یابند.

 جایگاهِ تصمیمِ بنیادین در الهیاتِ گناه و توبه 

 گناهِ جدّی و گناهِ سهل 

یکی از کاربردهایِ مهمِّ مفهومِ تصمیمِ بنیادین در الهیاتِ اخلاقیِ کاتولیک، تبیینِ تمایزِ میانِ گناه جدّی (mortal sin; Todsünde) و گناه سهل (venial sin; lässliche Sünde) است. بر اساسِ این نظریه، گناهِ جدّی آن گناهی است که نه‌تنها از نظرِ موضوع و شرایطِ بیرونی «جدّی» است، بلکه از نظرِ درونی نیز با آگاهیِ کامل و اختیارِ تام انجام می‌شود و بنابراین تصمیمِ بنیادینِ شخص را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد یا آن را دگرگون می‌سازد.

در مقابل، گناهِ سهل آن است که هرچند نقضی از هنجارِ اخلاقی است، امّا به دلیلِ کمبودِ آگاهیِ کامل یا اختیارِ تام، یا به دلیلِ سبکیِ موضوع، تصمیمِ بنیادینِ شخص را به‌طورِ بنیادین تغییر نمی‌دهد.

 توبه و بازگشت 

مفهومِ تصمیمِ بنیادین همچنین در تبیینِ توبه (Buße; metanoia) اهمیّت دارد. توبۀ حقیقی، بر اساسِ این نظریه، نه صرفاً پشیمانی از اعمالِ جزئی، بلکه یک بازگشتِ بنیادین (conversio) و دگرگونیِ تصمیمِ بنیادین است. شخصِ تائب، کلِّ جهت‌گیریِ زندگیِ خود را از شرّ و گناه به‌سویِ خیر و خدا تغییر می‌دهد.

 تمایز با سایرِ مفاهیم 

 در برابرِ تصمیم‌گراییِ کارل اشمیت 

تصمیمِ بنیادین در الهیات و فلسفۀ اگزیستانس، عملی درونی، اخلاقی و معطوف به معنایِ غایی است که کلِّ شخص را متعهّد می‌کند. این مفهوم، هرچند بر «انتخاب» تأکید دارد، امّا برخلافِ تصمیم‌گرایی (Dezisionismus)ِ کارل اشمیت، نه تصمیمی دلبخواهانه و عاری از معیار در حوزۀ سیاسی، بلکه انتخابی هنجارین در برابرِ حقیقتِ وجودی است.

اشمیت در ‘‘الهیاتِ سیاسی’’ (Politische Theologie, ۱۹۲۲) استدلال کرد که حاکمیّت سیاسی بر اساسِ یک تصمیمِ بنیادی (Entscheidung) تعریف می‌شود که در وضعیّتِ استثنا (Ausnahmezustand) بیان می‌شود.Schmitt, Carl. ‘‘Politische Theologie. Vier Kapitel zur Lehre von der Souveränität’’, München-Leipzig 1922. این تصمیم، از نظرِ اشمیت، فاقدِ توجیهِ عقلانیِ پیشین است و صرفاً از اقتدارِ تصمیم‌گیرنده نشئت می‌گیرد. در مقابل، تصمیمِ بنیادین در الهیات، همواره در ارتباط با حقیقت، ارزش‌هایِ اخلاقی و دعوتِ الهی تعریف می‌شود.

 در برابرِ هنجارِ پایۀ هانس کلسن 

هنجار پایه (Grundnorm)ِ هانس کلسن یک پیش‌فرضِ منطقی–استعلایی برایِ اعتباربخشی به نظامِ حقوقی است و فاقدِ محتوایِ اخلاقی یا وجودی است.Kelsen, Hans. ‘‘Reine Rechtslehre’’, 2. Aufl., Wien 1960. بر اساسِ نظریّۀ کلسن، هنجارِ پایه یک فرضِ منطقی است که اعتبارِ تمامِ هنجارهایِ حقوقیِ دیگر را توجیه می‌کند، امّا خودش قابلِ اثبات یا ابطالِ تجربی نیست.

در مقابل، تصمیمِ بنیادین یک کنشِ آزادانۀ شخصی با محتوایی غنی از ارزش‌هایِ اخلاقی و دینی است که مستقیماً به هویت فاعلِ اخلاقی شکل می‌دهد. این تصمیم نه یک فرضِ منطقی، بلکه یک واقعیّتِ وجودی است.

 نقدها و چالش‌هایِ نظری 

برخی منتقدان، به‌ویژه در حوزۀ الهیاتِ کاتولیکِ سنّتی‌تر، نگران‌اند که تأکیدِ افراطی بر تصمیمِ بنیادین می‌تواند به نوعی «ذهنی‌گرایی» (Subjektivismus) در اخلاق منجر شود و از اهمیّتِ عینیِ اعمالِ جزئی و هنجارهایِ اخلاقیِ مشخّص بکاهد. این نگرانی در بخش‌نامۀ ‘‘وریتاتیس اسپلندور’’ نیز مطرح شده و بر ضرورتِ حفظِ تعادل میانِ بُعدِ ذهنی و عینیِ اخلاق تأکید شده است.

یک چالشِ دیگر، مسئلۀ «قابلیّتِ شناخت» (Erkennbarkeit)ِ تصمیمِ بنیادین است. اگر این تصمیم واقعاً در ژرفترین لایۀ وجودیِ شخص رخ می‌دهد و از دسترسیِ مستقیمِ آگاهیِ بازتابی فراتر است، چگونه می‌توان آن را شناخت یا دربارۀ آن قضاوت کرد؟ این مسئله به‌ویژه در زمینۀ همراهیِ معنوی، اعترافِ گناه و قضاوتِ اخلاقی اهمیّت دارد. پاسخِ الهی‌دانان این است که تصمیمِ بنیادین، هرچند مستقیماً قابلِ مشاهده نیست، امّا از طریقِ توالیِ اعمالِ جزئی و الگویِ کلّیِ زندگیِ شخص قابلِ استنباط است.

 کاربردهایِ فلسفی و میان‌رشته‌ای 

 روان‌شناسی اخلاقی و رشد 

در روان‌شناسی رشد و روان‌شناسی اخلاقی، مفهومِ تصمیمِ بنیادین می‌تواند به فهمِ چگونگیِ شکل‌گیریِ هویت اخلاقی و شخصیت کمک کند. نظریه‌پردازانی چون اریک اریکسون (Erik Erikson) و لارنس کولبرگ (Lawrence Kohlberg) به مراحلی اشاره کرده‌اند که در آن فرد به نوعی «تعهّدِ هویتی» (identity commitment) دست می‌یابد. این تعهّد را می‌توان به‌مثابۀ نوعی تصمیمِ بنیادین در سطحِ روان‌شناختی تلقّی کرد.

 فلسفۀ اگزیستانسیالیستی و پدیدارشناسی 

در فلسفۀ اگزیستانسیالیستیِ سارتر و هایدگر، انتخابِ خود و «پروژۀ» (projet) وجودیِ شخص، موضوعاتی مرکزی‌اند. سارتر در ‘‘هستی و نیستی’’ (L’Être et le Néant, ۱۹۴۳) بر این نکته تأکید کرد که انسان «محکوم به آزادی» است و باید خود را از طریقِ انتخاب‌هایش تعریف کند. اگرچه سارتر از واژۀ «تصمیمِ بنیادین» استفاده نمی‌کند، امّا مفهومِ «پروژۀ اصلی» (projet originel) او به این مفهوم نزدیک است.

در پدیدارشناسی، هوسرل و شلر بر «کنش‌هایِ شخص» (Personakte) تأکید کرده‌اند که در آن‌ها شخص به‌طورِ کامل خود را درگیر می‌سازد. این کنش‌ها از کنش‌هایِ سطحی که صرفاً در سطحِ احساساتِ موقّتی یا عادت‌هایِ رفتاری رخ می‌دهند، متمایزند.

 جایگاهِ معاصر و چشم‌اندازهایِ آینده 

مفهومِ تصمیمِ بنیادین در الهیاتِ اخلاقیِ معاصر، همچنان موضوعِ بحث و پژوهش است. با پیشرفتِ علوم عصب‌شناختی و روان‌شناسی شناختی، پرسش‌هایِ جدیدی دربارۀ ماهیّتِ آزادی، آگاهی و تصمیم‌گیری مطرح شده‌اند. برخی پژوهشگران تلاش می‌کنند تا میانِ یافته‌هایِ علوم تجربی و مفاهیمِ فلسفی–الهیاتیِ مانندِ تصمیمِ بنیادین، پل بزنند.

در عصرِ پست‌مدرن، که هویت‌هایِ شکننده و پراکنده مطرح‌اند، سؤال این است که آیا مفهومِ یک تصمیمِ بنیادینِ یکپارچه و پایدار همچنان معنادار است؟ برخی فیلسوفان و الهی‌دانان استدلال می‌کنند که حتّی در شرایطِ پیچیدگیِ فرهنگیِ معاصر، انسان به نوعی «هستۀ شخصی» (personaler Kern) نیاز دارد که در آن هویت اخلاقیِ او متبلور شود؛ و تصمیمِ بنیادین می‌تواند این هستۀ شخصی را توضیح دهد.

 جستارهایِ وابسته 

آزادی
فلسفه اگزیستانس
الهیات اخلاقی
سورن کی‌یرکگور
کارل رانر
وجدان
گناه جدی
توبه
شخص
هنجار اخلاقی
 منابع 

 یادداشت‌ها 

 کتاب‌شناسی 

Fransen, Piet. “Pour une psychologie de la grâce”, ‘‘Nouvelle Revue Théologique’’, 74 (1952), pp. 591–612.
Johannes Paul II. ‘‘Veritatis splendor’’, Verlautbarungen des Apostolischen Stuhls, Nr. 111, Bonn, 6. August 1993.
Kelsen, Hans. ‘‘Reine Rechtslehre’’, 2. Aufl., Wien 1960.
Kierkegaard, Søren. ‘‘Entweder – Oder. Ein Lebensfragment’’, hrsg. v. Hermann Diem und Walter Rest, München 1975.
Kramer, Hans. ‘‘Die sittliche Vorentscheidung. Ihre Funktion und ihre Bedeutung in der Moraltheologie’’, Würzburg 1970.
Nello Figa, Antonio. ‘‘Teorema de la opción fundamental. Bases para su adecuada utilización en teología moral’’, Tesi Gregoriana, Serie Teologia 1, Roma 1995.
Rahner, Karl. “Freiheit. III. Zur Theologie der Freiheit”, in: ‘‘Sacramentum Mundi’’, Bd. 2, Sp. 95–98, Freiburg 1968.
Reiners, Hans. ‘‘Grundintention und sittliches Tun’’, Quaestiones disputatae, Bd. 30, Freiburg-Basel-Wien 1966.
Schmitt, Carl. ‘‘Politische Theologie. Vier Kapitel zur Lehre von der Souveränität’’, München-Leipzig 1922.
Spindelböck, Josef. ‘‘Grundentscheidung und konkrete sittliche Verhaltensweisen’’, Moraltheologische Studien, Neue Folge, Bd. 4, St. Ottilien 2003.
Tiberghien, Pierre. ‘‘Les éléments de la vie spirituelle’’, Lille 1934.
 پیوندِ به بیرون 

متنِ کاملِ بخش‌نامۀ ‘‘وریتاتیس اسپلندور’’ در وب‌گاهِ واتیکان
مدخلِ «سورن کی‌یرکگور» در دانش‌نامۀ استنفورد

رده:مفاهیمِ فلسفیِ اگزیستانسیالیستی

رده:الهیاتِ اخلاقیِ کاتولیک

رده:فلسفه اخلاق

رده:آزادی

رده:سورن کی‌یرکگور

رده:کارل رانر