کریت (فنلاند)

کَرَیَت () گردهمایی ریش‌سفیدان، آگاه‌ترین افراد یا نمایندگان منتخب است که از مناطق مختلف برای رسیدگی به امور مشترک دور هم جمع می‌شدند. در کریت، به عنوان مثال، می‌توان اطلاعات را تبادل کرد، تصمیم‌گیری نمود، امور قضایی را پیش برد، یا قوانین، سنت‌ها و روابط انسانی را حفظ کرد. امروزه اصطلاح کارایات بیشتر به دادگاه‌های بدوی (Käräjäoikeus) در سیستم قضایی فنلاند اطلاق می‌شود. 

 ریشه‌شناسی نام 
واژه käräjät احتمالاً مشتقی از فعل kerätä (جمع کردن/گردآوری) است، زیرا معمولاً افراد برای کریت دور هم جمع می‌شوند. در منابع قدیمی این کلمه به اشکال käreiä، käriä و keräjä(t) نیز دیده می‌شود. در منابع تاریخی، این کلمه برای اولین بار در سال ۱۴۴۳ ظاهر شده است.

در کریت اغلب مشورت یا رایزنی (neuvotellaan) صورت می‌گیرد. کلمه Neuvo در اصل تقریباً به معنای خرد و راهنمایی در امور عملی است، بنابراین مشورت کردن به معنای حفظ و به‌کارگیری خرد و دستورالعمل‌های (قوانین) مرتبط با رویه‌های عملی بوده است. گروهی که در این رایزنی‌ها شرکت می‌کنند، شورا (neuvosto) نامیده می‌شوند.

 تاریخچه 
بندانگشتی|ایستاده=1.15|کریت در میان سنگ‌های حلقوی، نقاشی تاریخی اثر آرنو کاریمو در دهه ۱۹۲۰.
ریش‌سفیدان خاندان‌ها، سرپرستان خانواده‌ها یا حتی تمامی مردان بالغ می‌توانستند در کریت شرکت کنند. در برخی فرهنگ‌ها، زنانی که از سن باروری گذشته بودند نیز می‌توانستند در کریت پذیرفته شوند. اگر حضور نمایندگان تمامی خاندان‌ها مهم بود (مثلاً برای دستیابی به توافقی فراگیر در کل جامعه) و مرد بالغی در دسترس یا زنده نبود، یک زن (ترجیحاً مسن و مورد احترام) می‌توانست نماینده خانواده‌اش باشد. در جوامع مادرسالار، معمولاً زنان مسن شورای مشورتی را تشکیل می‌دادند. در جوامع قبیله‌ای به ندرت طبقه حاکمی وجود داشت که قدرت اجتماعی بسیار بیشتری نسبت به دیگران داشته باشد و بتواند قوانین و تصمیمات را دیکته کند. حتی رئیس قبیله نیز اغلب قدرت خود را از شورا می‌گرفت و مقید به سنت‌ها و قوانین وضع‌شده توسط شورا بود. جوامع با رشد و توسعه خود، اغلب به سمت توزیع سلسله‌مراتبی‌تر قدرت و حتی حکومت استبدادی (اقتدارگرایی) پیش رفته‌اند. با این حال، ماهیتِ کریت در جلسات دادرسی حتی در دوران استبداد نیز حفظ شد و به همین دلیل امروزه به آن‌ها کریت می‌گویند. (نگاه کنید به تینگزروت). شورا همچنین می‌توانست به عنوان مشاورِ حاکمان عمل کند، اما اغلب جای خود را به مشاوران فردی می‌دادند که لزوماً با یکدیگر مشورت نمی‌کردند یا نماینده همه‌جانبه مردم نبودند.

مکان‌های برگزاری کریت (Käräjäpaikat) اغلب مکان‌های خاصی بوده‌اند. آن‌ها در مکان‌هایی مانند خانه‌های مخصوص کریت، چادرهای کریت، مکان‌های طبیعی برجسته یا نزدیک گورستان‌ها و عبادتگاه‌ها برگزار می‌شدند. این مکان‌ها اغلب مقدس و مصون از تعرض تلقی می‌شدند. این امر احتمالاً صداقت شرکت‌کنندگان را افزایش می‌داد. در محل کریت باید حقیقت گفته می‌شد، زیرا در غیر این صورت ارواح نیز خشمگین می‌شدند. توافقات و سوگندهایی که در این مکان‌ها یاد می‌شد نیز از اعتبار ویژه‌ای برخوردار بودند.

برای تصمیم‌گیری در مورد امور مشترک استان‌های استونی در عصر آهن، کریت‌هایی (در استونیایی: kärajad) برگزار می‌شد. در رویدادنامه لیوونی هنری از کریتِ استان اوگاندی (Ugandi) در اوتپا و کارایاتِ استان هاریوما (Harjumaa) در رایککولا نام برده شده است. برخلاف کریت‌های مردمی که همه مردان آزاد در آن شرکت می‌کردند، در این کریت‌ها رهبران قصبه‌ها حضور داشتند.

 کریت در فولکلور فنلاندی 
طبق فولکلور (فرهنگ عامه) فنلاند، از بسیاری از تپه‌ها و صخره‌ها برای برگزاری کریت استفاده می‌شده است. فولکلور همچنین با مواردی چون سنگ‌های کریت (که گفته می‌شود روی آن‌ها می‌نشستند)، کاج‌های کریت (که زیر آن‌ها می‌نشستند) و خانه‌های کریت (که حداقل از قرون وسطی تا به امروز، و شاید پیش از آن، وجود داشته‌اند) آشناست. کلمه کریت با بسیاری از نام‌های جغرافیایی و نام‌های خانوادگی گره خورده است. 

مردی از اهالی تاواستیا به نام میِلی‌والتا (Mielivalta) نیز با مراحل باستانیِ نهاد کریت مرتبط است که طبق اسناد قرن چهاردهم، به عنوان قاضی در کریتِ لوایروی (Levajärvi) حضور داشته است. این نام به معنای فردی با اراده قوی است و ممکن است به فعالیت او در کریت مربوط باشد. امروزه نیز کلمه mielivalta (به معنای خودکامگی/استبداد) با سیستم قضایی مرتبط است، اما معنای آن تغییر کرده است.

همچنین اوکو (خدای برتر) در ابرها کریت برگزار می‌کرده است که در آن‌ها درباره آب‌وهوای آینده مشورت می‌شد یا تصمیمات اشتباهِ دادگاه‌های زمینی لغو می‌گردید. فرض بر این است (هرچند بیشتر به صورت تئوری) که در کریت‌های تعیین‌کننده آب‌وهوا، خدایان حامیِ معیشت‌های مختلف حضور داشتند و تلاش می‌کردند بهترین شرایط آب‌وهوایی را برای حرفه خود به دست آورند. به عنوان مثال، آهتی (خدای آب) سعی می‌کرد هوای مناسبی برای ماهیگیری تضمین کند، توئولتار (الهه باد) بادهای مناسب را برای دریانوردان می‌خواست، ارواح جنگل و اِمو (مادر حیوانات) بهترین هوا را برای شکار می‌طلبیدند، در حالی که نماینده کشاورزی (شاید خود اوکو) از هوای مناسب برای کشاورزی حمایت می‌کرد. علاوه بر این، ممکن بود نهادهای دیگری با منافع بیگانه برای انسان‌ها نیز در آنجا حضور داشته باشند. بنابراین، شرایط آب‌وهوایی همیشه می‌توانست عادلانه توجیه شود. اگر هوا به ضرر شخص بود، فقط به این معنا بود که نوبت شخص دیگری است تا از هوا بهره‌مند شود.

 کریت‌های حوزه قضایی 
بندانگشتی|ایستاده=1.15|کریت در سالمی در سال ۱۹۳۵. قاضی: هانس سالوهیمو.
دادگاه حوزه قضایی (Kihlakunnanoikeus) یک دادگاه در سطح محلی بود که نقش همه‌جانبه‌ای در تنظیم تناقضات موجود در جامعه داشت. تنظیم روابط بین حاکمیت (نماینده پادشاه) و رعایا، روابط متقابل رعایا، بررسی و بازرسی‌های مربوط به زندگی اقتصادی، و همچنین بررسی و مجازات جرایم کیفری همگی زیر چترِ صلاحیت قضایی دادگاه حوزه قرار می‌گرفتند.

دادگاه‌های حوزه قضایی در گذشته تنها در زمان‌های خاصی از سال تشکیل جلسه می‌دادند. به این دوره‌های دادرسی، کریت گفته می‌شد. طبق ماده ۱ از فصل دوم آیین دادرسی در قانون سال ۱۷۳۴، کریت در دادگاه حوزه باید سه بار در سال برگزار می‌شد: در زمستان بین روز سنت کنوت (۱۳ ژانویه) و ماه آوریل؛ دوم در اوایل تابستان بین واپو (Vappu) و یوهانوس (Juhannus)؛ و سوم در پاییز بین اوایل سپتامبر و اواخر نوامبر. برای مناطقی که نیازی به این تعداد کریت احساس نمی‌شد، امکان اعمال استثنائاتی وجود داشت.آیین دادرسی قانون ۱۷۳۴، فصول ۲ و ۴ علاوه بر این، قاضی حوزه در صورت لزوم می‌توانست دستور برگزاری کریت‌های فوق‌العاده (välikäräjät) را در سایر زمان‌های سال صادر کند.آیین دادرسی، فصل ۴ با آغاز کریت، خطبه کریت خوانده می‌شد و "صلحِ کریت" (käräjärauha) اعلام می‌گردید.

قاضی حوزه به عنوان رئیس کریت عمل می‌کرد. شناخت محلی در کریت توسط اعضای هیئت منصفه (lay judges) که تعدادشان در ابتدا ۱۲ نفر بود، نمایندگی می‌شد. این تعداد در قرن هفدهم کاهش یافت و قانون عمومی سال ۱۷۳۴ به دادگاه حوزه اجازه داد تا با حداقل ۷ عضو هیئت منصفه فعالیت کند. حضور وکلا در دادگاه حوزه از قرن هفدهم آغاز شد و استفاده از آن‌ها در قرن هجدهم رواج یافت.

مقررات مربوط به زمان برگزاری کریت‌ها تا دهه ۱۹۷۰ همچنان در قانون وجود داشت. با این حال، در آن زمان تنها دو کریت در سال برگزار می‌شد: کریت زمستانی بین ۷ ژانویه تا ۲۰ ژوئن، و کریت پاییزی بین ۲۰ اوت تا ۲۰ دسامبر.قانون اصلاح آیین دادرسی (459/1970) از ابتدای سال ۱۹۸۱، فعالیت دادگاه‌های حوزه در فنلاند به حالت تمام‌سال تغییر یافت و به همین دلیل کلمه کریت از استفاده رسمی خارج شد، مگر به عنوان پیشوند کلمات مرکب: محدوده فعالیت دادگاه حوزه «کریتت‌کونتا» (käräjäkunta) نامیده شد.قانون اصلاح آیین دادرسی (396/1980) در دهه ۱۹۷۰ نیز عنوان شغلی «قاضی کریت» (käräjätuomari) در دادگاه‌های حوزه معرفی شد. هنگامی که دادگاه‌های بدوی در سال ۱۹۹۳ یکپارچه شدند، دادگاه‌های جایگزینی که به جای دادگاه‌های حوزه و دادگاه‌های شهری (raastuvanoikeus) لغو شده تأسیس گردیدند، نام دادگاه کریت (käräjäoikeus) را به خود گرفتند.

 کریت‌های باستانی 
 کریت لویمو: در پورتا (Portaas) یا روستای همسایه آن، اویوینن (Ojoinen) برگزار می‌شد.
 کریت پورتای هاوهو: حداقل در دوران قرون وسطی در هاوهو برگزار می‌شد.
 کریت توئولوس: در روستاهای مرکزی و قدیمیِ کنار جاده‌های اصلی در توئولوس برگزار می‌شد.

 جستارهای وابسته 
 کریت قصبه (Pitäjänkäräjät)
 تینگ
 نظام قضایی زئیر (Xeer - در سومالی)

 منابع 

رده:سیستم حقوقی فنلاند
رده:تاریخ حقوق فنلاند
رده:تاریخ فنلاند