وجه التزامی در زبان فرانسوی

وجه التزامی در زبان فرانسوی (به فرانسوی: «Subjonctif») یکی از وجه‌های دستوری مهم در زبان فرانسوی است که برای بیان حالت‌هایی مانند خواسته، تردید، احساس، ضرورت، قضاوت، احتمال، آرزو و موقعیت‌هایی که واقعیت آن‌ها قطعی نیست به کار می‌رود. برخلاف وجه اخباری که معمولاً برای بیان واقعیت‌ها و اطلاعات قطعی استفاده می‌شود، وجه التزامی بیشتر به دیدگاه، نگرش یا ارزیابی گوینده نسبت به یک رویداد مربوط است.

وجه التزامی یکی از ویژگی‌های مهم نظام فعلی زبان فرانسوی است و در بسیاری از ساختارهای رسمی، ادبی و نوشتاری کاربرد دارد. اگرچه در زبان گفتاری معاصر برخی کاربردهای آن کاهش یافته است، همچنان بخش مهمی از دستور زبان معیار فرانسوی محسوب می‌شود.Grevisse, Maurice. Le Bon Usage. Bruxelles: De Boeck.

 تعریف 

در دستور زبان، وجه التزامی ساختاری فعلی است که برای بیان رویدادهایی استفاده می‌شود که گوینده آن‌ها را به صورت قطعی واقعیت‌یافته معرفی نمی‌کند.

نمونه:

 «Je pense qu’il vient.»

در این جمله، گوینده وقوع عمل را به عنوان یک واقعیت بیان می‌کند.

اما:

 «Je veux qu’il vienne.»

در این جمله، آمدن شخص یک خواسته یا انتظار است و از وجه التزامی استفاده شده است.

نمونه‌های دیگر:

 «Il faut que tu travailles.»
 «Je souhaite qu’elle réussisse.»
 «Bien qu’il soit fatigué, il continue.»

 پیشینهٔ تاریخی 

وجه التزامی فرانسوی ریشه در زبان لاتین دارد. در زبان لاتین، وجه التزامی یکی از بخش‌های اصلی نظام صرف فعل بود و برای بیان امکان، خواسته، هدف و موقعیت‌های غیرواقعی استفاده می‌شد.

در روند تحول زبان‌های رومی، بسیاری از ویژگی‌های وجه التزامی لاتین حفظ شدند. زبان فرانسوی نیز این ساختار را ادامه داد، هرچند برخی شکل‌های تاریخی آن ساده‌تر شدند.

بسیاری از کاربردهای امروزی وجه التزامی فرانسوی از ساختارهای لاتینی مربوط به بیان اراده، احساس و شک به وجود آمده‌اند.Riegel, Martin. Grammaire méthodique du français. Paris: Presses Universitaires de France.

 ساخت وجه التزامی حال 

رایج‌ترین نوع وجه التزامی در زبان فرانسوی، وجه التزامی حال است.

این ساختار معمولاً از بن سوم شخص جمع در زمان حال ساخته می‌شود و پایانه‌های ویژه‌ای دریافت می‌کند.

پایانه‌های رایج:

 «-e»
 «-es»
 «-e»
 «-ions»
 «-iez»
 «-ent»

نمونه با فعل «parler»:

 «que je parle»
 «que tu parles»
 «qu’il parle»
 «que nous parlions»
 «que vous parliez»
 «qu’ils parlent»

نمونه با فعل «finir»:

 «que je finisse»
 «que tu finisses»
 «qu’elle finisse»
 «que nous finissions»
 «qu’ils finissent»

 افعال بی‌قاعده در وجه التزامی 

برخی افعال فرانسوی در وجه التزامی دارای شکل‌های ویژه هستند و از قواعد معمول پیروی نمی‌کنند.

نمونه‌های مهم:

فعل «être»:

 «que je sois»
 «que tu sois»
 «qu’il soit»
 «que nous soyons»
 «que vous soyez»
 «qu’ils soient»

فعل «avoir»:

 «que j’aie»
 «que tu aies»
 «qu’il ait»
 «que nous ayons»
 «que vous ayez»
 «qu’ils aient»

افعال دیگر:

 «faire» → «que je fasse»
 «aller» → «que j’aille»
 «venir» → «que je vienne»
 «pouvoir» → «que je puisse»

این افعال از پرکاربردترین نمونه‌ها در زبان فرانسوی هستند.

 کاربرد پس از افعال اراده و خواسته 

یکی از مهم‌ترین کاربردهای وجه التزامی پس از افعالی است که خواسته، تمایل یا دستور را بیان می‌کنند.

نمونه‌ها:

 «Je veux que tu viennes.»
 «Elle souhaite que nous réussissions.»
 «Ils demandent que vous soyez présents.»
 «Je préfère qu’il parte.»

در این ساختارها، عمل مورد نظر هنوز تحقق نیافته و تنها به صورت خواسته یا انتظار مطرح می‌شود.

 کاربرد پس از احساسات 

وجه التزامی پس از عباراتی که احساس یا واکنش عاطفی را نشان می‌دهند نیز به کار می‌رود.

نمونه‌ها:

 «Je suis heureux que tu sois ici.»
 «Elle est triste qu’il parte.»
 «Nous sommes contents que vous veniez.»

در این موارد، تمرکز جمله بر احساس گوینده نسبت به یک رویداد است.

 کاربرد پس از ضرورت و الزام 

یکی از رایج‌ترین کاربردهای وجه التزامی پس از ساختارهایی است که ضرورت یا اجبار را بیان می‌کنند.

نمونه‌ها:

 «Il faut que tu travailles.»
 «Il est nécessaire que nous partions.»
 «Il est important qu’elle comprenne.»

در این جمله‌ها، وجه التزامی نشان می‌دهد که رویداد هنوز انجام نشده و به عنوان یک ضرورت مطرح شده است.

 کاربرد پس از شک و عدم قطعیت 

وجه التزامی برای بیان شک، تردید یا نبود اطمینان نیز استفاده می‌شود.

نمونه‌ها:

 «Je doute qu’il vienne.»
 «Je ne crois pas qu’il soit prêt.»
 «Il est possible qu’elle arrive.»

اما هنگامی که گوینده اطمینان دارد، معمولاً از وجه اخباری استفاده می‌شود.

نمونه:

 «Je crois qu’il vient.»

 کاربرد پس از حروف ربط 

برخی حروف ربط در زبان فرانسوی معمولاً با وجه التزامی همراه می‌شوند.

نمونه‌ها:

 «bien que»
 «pour que»
 «afin que»
 «avant que»
 «quoique»

نمونه‌ها:

 «Bien qu’il soit malade, il travaille.»
 «Je parle lentement pour que tu comprennes.»
 «Avant qu’il arrive, nous partirons.»

 تفاوت وجه التزامی و وجه اخباری 

تفاوت اصلی میان این دو وجه در میزان قطعیت رویداد است.

وجه اخباری:

 «Je sais qu’il vient.»

یعنی گوینده آمدن او را واقعیت می‌داند.

وجه التزامی:

 «Je veux qu’il vienne.»

یعنی آمدن او هنوز تحقق نیافته و تنها یک خواسته است.

نمونه‌های دیگر:

 «Je pense qu’il est là.»
 «Je doute qu’il soit là.»

 وجه التزامی گذشته 

زبان فرانسوی علاوه بر وجه التزامی حال، دارای وجه التزامی گذشته نیز هست.

این ساختار از وجه التزامی فعل کمکی «avoir» یا «être» و اسم مفعول ساخته می‌شود.

نمونه‌ها:

 «Je suis content que tu aies réussi.»
 «Je regrette qu’il soit parti.»
 «Nous sommes heureux que vous soyez venus.»

این زمان برای اشاره به رویدادی استفاده می‌شود که پیش از زمان جملهٔ اصلی رخ داده است.

 وجه التزامی در زبان گفتاری 

در زبان گفتاری فرانسوی، برخی کاربردهای وجه التزامی کاهش یافته‌اند، اما در ساختارهای مهم همچنان بسیار رایج هستند.

نمونه‌های روزمره:

 «Il faut que tu viennes.»
 «Je veux que tu fasses ça.»
 «Je ne pense pas qu’il soit prêt.»

این ساختارها حتی در گفتار غیررسمی نیز استفاده می‌شوند.

 وجه التزامی در ادبیات فرانسه 

در آثار ادبی فرانسوی، وجه التزامی برای بیان احساسات، تردیدها، آرزوها و موقعیت‌های ذهنی اهمیت زیادی دارد.

نمونه‌ها:

 «Qu’il vive heureux.»
 «Je voudrais qu’il revienne.»
 «Bien qu’elle soit jeune, elle est sage.»

نویسندگان از این وجه برای ایجاد تفاوت میان واقعیت و تصور استفاده کرده‌اند.

 دشواری‌های یادگیری 

وجه التزامی یکی از بخش‌های دشوار برای زبان‌آموزان فرانسوی است.

مهم‌ترین مشکلات عبارت‌اند از:

 تشخیص زمان استفاده از وجه التزامی
 یادگیری افعال بی‌قاعده
 تفاوت میان شک و واقعیت
 تشخیص ساختارهای همراه با «que»

نمونه‌های تمرینی:

 «Il faut que je fasse.»
 «Je veux que tu viennes.»
 «Je doute qu’il sache.»

 اهمیت زبان‌شناختی 

وجه التزامی یکی از عناصر مهم نظام معنایی و دستوری زبان فرانسوی است. این وجه نشان می‌دهد که زبان تنها برای بیان واقعیت‌های خارجی به کار نمی‌رود، بلکه برای بیان نگرش، احساس، خواسته و ارزیابی ذهنی گوینده نیز استفاده می‌شود.

مطالعهٔ وجه التزامی در حوزه‌های زبان‌شناسی، صرف، دستور زبان و آموزش زبان اهمیت فراوان دارد و یکی از موضوعات اصلی پژوهش دربارهٔ زبان‌های رومی محسوب می‌شود.

 جستارهای وابسته 

 زبان فرانسوی
 فعل
 دستور زبان
 زبان لاتین
 زبان‌شناسی

 منابع 

 فرهنگستان زبان فرانسه

 مرکز ملی منابع متنی و واژگانی فرانسه

 لاروس، مدخل وجه التزامی

 دانشنامهٔ بریتانیکا، زبان فرانسوی

 دانشنامهٔ فرانسوی دربارهٔ وجه التزامی

 درگاه آموزش زبان فرانسه
رده:دستور زبان
رده:دستور زبان فرانسوی