شرف الدین مظفر

شرف‌الدین مظفر (درگذشتهٔ ۱۳ ذی‌القعده ۷۱۳ هجری قمری / ۱ مارس ۱۳۱۴ میلادی)، امیر خراسانی‌تبار، حاکم میبد، دیوان‌سالار دورهٔ ایلخانان مغول و نیای بزرگ و پایه‌گذار خاندانی است که بعدها توسط فرزندش، امیر مبارزالدین محمد، به عنوان سلسلهٔ پادشاهی «آل مظفر» (مظفریان) بر بخش‌های وسیعی از ایران (شامل یزد، کرمان، فارس و اصفهان) حاکم شدند.موسوی بجنوردی، کاظم (۱۳۶۸). *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*، جلد ۲. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مقالهٔ «آل مظفر»، ص. ۴۷۰.

وی در دوران حاکمیت ایلخانان، به‌ویژه در زمان غازان‌خان و اولجایتو، از امیران و مقربان برجستهٔ دربار بود و توانست با ایجاد امنیت در راه‌های تجاری و سرکوب راهزنان، قدرت و نفوذ خاندان خود را در نواحی مرکزی ایران تثبیت کند.Roemer, H. R. (1986). "The Jalayirids, Muzaffarids and Sarbadars". In Lockhart, Laurence; Jackson, Peter (eds.). *The Cambridge History of Iran, Volume 6: The Timurid and Safavid Periods*. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 11–14.
 تبار و خاستگاه 
شرف‌الدین مظفر فرزند منصور و نوهٔ غیاث‌الدین حاجی خراسانی بود. بر اساس منابع تاریخی همچون تاریخ آل مظفر اثر محمود کتبی، اجداد وی اصالتاً از اعرابی بودند که در سده‌های نخستین اسلامی به خراسان مهاجرت کرده و در ولایت خواف ساکن شده بودند.کتبی، محمود (۱۳۶۴). *تاریخ آل مظفر*. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: انتشارات امیرکبیر، ص. ۴. در جریان یورش مغول‌ها به خراسان، غیاث‌الدین حاجی و خانواده‌اش از خواف به یزد مهاجرت کردند و در دربار اتابکان یزد پناه گرفتند. شرف‌الدین مظفر توانست در تشکیلات اتابکان یزد و سپس دربار مغولان رشد کند.همان، ص. ۵.

 حاکمیت میبد و ورود به دربار ایلخانان 
شرف‌الدین مظفر در دوران جوانی تحت حمایت اتابک یوسف‌شاه (حاکم وقت اتابکان یزد) پرورش یافت. اتابک یوسف‌شاه که به استعداد او پی برده بود، مقام «راهداری» (تأمین امنیت راه‌ها) و حاکمیت ولایت‌های میبد، ندوشن و بخش‌هایی از قهستان را به وی سپرد.دهخدا، علی‌اکبر. *لغت‌نامه*، مدخل «شرف‌الدین مظفر». مظفر در این سمت مأموریت یافت تا با راهزنان و غارتگرانی که از سوی کوهبنانِ کرمان و سایر نواحی کویری به یزد و مسیرهای تجاری می‌تاختند (از جمله گروه‌های یاغی مغول موسوم به نگودری‌ها) مقابله کند. او با موفقیت کامل امنیت را به راه‌های تجاری بازگرداند و نام خود را به عنوان حاکمی مقتدر و نظم‌دهنده مطرح ساخت.موسوی بجنوردی، کاظم. *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*، ج ۲، ص. ۴۷۰.

با گذشت زمان، اتابک یوسف‌شاه در برابر اولجایتو (ایلخان مغول) دست به شورش و نافرمانی زد که با شکست مواجه شد و به سیستان گریخت. در این مقطع حساس سیاسی، شرف‌الدین مظفر با درک زوال قدرت اتابکان یزد، از او جدا شد و مستقیماً به خدمت دربار ایلخانان درآمد. وی در دستگاه سلطان محمد خدابنده (اولجایتو) به مراتب عالی نظامی و دیوانی دست یافت. اولجایتو رسماً حاکمیت میبد و منصب راهداری مسیرهای حساس مرکزی را به نام او تأیید کرد.Roemer, H. R. (1986). *The Cambridge History of Iran, Volume 6*, p. 12.

 اقدامات عمرانی 
شرف‌الدین مظفر علاوه بر نظامی‌گری، به توسعهٔ زیرساخت‌ها و امور فرهنگی نیز اهتمام ویژه‌ای داشت. مهم‌ترین یادگار عمرانی او بنای مدرسه‌ای در میبد به نام «مدرسه مظفریه» (مدرسه عتیق) است. هنگامی که وی به دستور اولجایتو برای سرکوب یاغیان عازم ولایت شبانکاره و فارس بود و در آن لشکرکشی پیروزی چشمگیری به دست آورد، استادان و معمارانی را به میبد فرستاد تا این مدرسه را بنا کنند. او همچنین شبکه‌های آبرسانی (قنات) میبد را توسعه داد، نهری را در میان مدرسه جاری ساخت، باغی در پشت آن احداث کرد و موقوفات بسیاری را برای نگهداری این نهاد علمی تعیین نمود که موجب رونق علمی میبد در آن روزگار شد.جعفری، جعفر بن محمد بن حسن (۱۳۳۸). *تاریخ یزد*. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، صص. ۸۲-۹۴.

 خانواده، مرگ و جانشینی 
شرف‌الدین مظفر در سال ۷۰۰ هجری قمری ازدواج کرد. حاصل این ازدواج پسری بود که او را «محمد» نامیدند؛ کسی که بعدها با نام امیر مبارزالدین محمد، پایه‌گذار واقعی و نخستین پادشاه سلسله آل مظفر شد.کتبی، محمود. *تاریخ آل مظفر*، ص. ۱۱.

شرف الدین مظفر پس از سال‌ها خدمت در دیوان ایلخانی، سرانجام در ۱۳ ذی‌القعده ۷۱۳ هجری قمری (برابر با ۱ مارس ۱۳۱۴ میلادی) در پی یک دوره بیماری درگذشت. پیکر او را به میبد منتقل کرده و در همان مدرسه مظفریه که خود بنا کرده بود به خاک سپردند.موسوی بجنوردی، کاظم. *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*، ج ۲، ص. ۴۷۰.

پس از مرگ وی، دشمنان سیاسی‌اش در دربار ایلخانی (احتمالاً با نقش‌آفرینی و همراهی خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی)املاک، مناصب و اقطاعات او را به نفع دیوان مصادره کردند و فرزند سیزده‌سالهٔ او، مبارزالدین محمد، از حقوق پدر محروم گشت. با این حال، امیر مبارزالدین خود را به دربار اولجایتو رساند و با دادخواهی توانست مناصب پدر، از جمله حاکمیت میبد را پس بگیرد. او با تکیه بر میراث و جایگاهی که پدرش شرف‌الدین مظفر در منطقه ایجاد کرده بود، با فروپاشی دولت ایلخانی، استقلال یافت و حکومت «آل مظفر» را پایه‌گذاری کرد.Roemer, H. R. (1986). *The Cambridge History of Iran, Volume 6*, pp. 13-14.

 پانویس و منابع 

 کتبی، محمود (۱۳۶۴). *تاریخ آل مظفر*. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
 موسوی بجنوردی، کاظم (۱۳۶۸). *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*، جلد ۲. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
 جعفری، جعفر بن محمد بن حسن (۱۳۳۸). *تاریخ یزد*. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
 دهخدا، علی‌اکبر. *لغت‌نامه دهخدا*، چاپ دانشگاه تهران.
 Roemer, H. R. (1986). "The Jalayirids, Muzaffarids and Sarbadars". In Lockhart, Laurence; Jackson, Peter (eds.). *The Cambridge History of Iran, Volume 6: The Timurid and Safavid Periods*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-20094-6.