پیش‌نویس:میراث صنعتی ایران

میراث صنعتی ایران به مجموعه‌ای از بناها، تأسیسات، زیرساخت‌ها و آثار تاریخی گفته می‌شود که با شکل‌گیری و گسترش صنعت در ایران، به‌ویژه از اواخر دوره قاجار تا سده بیستم میلادی، پدید آمده‌اند. این میراث شامل کارخانه‌ها، کارگاه‌ها، خطوط راه‌آهن، تأسیسات نفتی، آسیاب‌ها، کوره‌ها، و دیگر سازه‌های مرتبط با تولید و حمل‌ونقل صنعتی است.

میراث صنعتی ایران بخشی از تاریخ تحول اقتصادی، شهری و معماری کشور به‌شمار می‌رود و پژوهشگران آن را یکی از جنبه‌های کمتر شناخته‌شده میراث فرهنگی معاصر ایران دانسته‌اند. در سال‌های اخیر، توجه به شناسایی، ثبت و حفاظت از این آثار افزایش یافته و برخی از آن‌ها در فهرست آثار ملی یا در فهرست‌های پیشنهادی ثبت جهانی قرار گرفته‌اند.

 پیشینه 
گسترش میراث صنعتی ایران با ورود فناوری‌های نوین، توسعه صنایع نساجی، استخراج نفت، حمل‌ونقل ریلی و شکل‌گیری کارخانه‌های مدرن در شهرهایی مانند اصفهان، یزد، کرمان، تبریز و مناطق نفت‌ خیز جنوب همراه بود. بسیاری از این بناها در دوره پهلوی اول و دوم ساخته شدند و نقش مهمی در نوسازی اقتصادی و شهری ایران داشتند.

 نمونه‌های شاخص 
از نمونه‌های شناخته‌شده میراث صنعتی ایران می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

راه‌آهن سراسری ایران، که در سال ۱۴۰۰ خورشیدی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.

میراث صنعتی نساجی در فلات مرکزی ایران، که در فهرست آزمایشی یونسکو قرار دارد.

آثار صنعتی ثبت‌شده در استان آذربایجان شرقی.

میل آجرپزی دباغ در خرم‌آباد، به‌عنوان یکی از آثار ثبت‌شده میراث صنعتی.

برخی تأسیسات و چاه‌های قدیمی نفت که در زمره میراث صنعتی ایران بررسی می‌شوند.

 دلیل اهمیت 
میراث صنعتی ایران از چند جهت اهمیت دارد:

تاریخی: بازتاب‌دهنده روند صنعتی‌شدن ایران است.

معماری: بسیاری از این آثار دارای ارزش‌های مهندسی و طراحی هستند.

فرهنگی: بخشی از حافظه جمعی شهرها و جوامع محلی را تشکیل می‌دهند.

پژوهشی و گردشگری: ظرفیت بالایی برای مطالعات میراث، موزه‌سازی و گردشگری صنعتی دارند.

 چالش‌ها 
بخش زیادی از میراث صنعتی ایران با چالش‌هایی مانند:

فرسودگی

تغییر کاربری نامناسب

تخریب

نبود حفاظت کافی

کمبود آگاهی عمومی

مواجه است.

 جستارهای وابسته 
راه‌آهن سراسری ایران

میراث جهانی در ایران

میراث صنعتی

معماری صنعتی

تاریخ صنعت در ایران