پونه‌سای سبلانی

پونه‌سای سبلانی یا در طب سنتی به طور خلاصه پونه‌سا ، نام یک گونه از سردهٔ پونه‌سا و خانوادهٔ نعناعیان است. این گیاه یک گونهٔ علفی، چندساله (پایا) و به‌شدت معطر است که از گیاهان دارویی بومی و باارزش ایران به شمار می‌رود.

 تاریخچه و نام‌گذاری 
این گونه گیاهی برای اولین بار در سال ۱۸۶۰ میلادی توسط گیاه‌شناس سوئیسی پیر ادموند بوآسیه و گیاه‌شناس آلمانی الکساندر فون بوهسه شناسایی و نام‌گذاری شد. صفت گونه‌ای آن یعنی menthoides در اصطلاحات زیست‌شناسی به معنای «شبیه به نعنا» است که به عطر و طعم خاص برگ‌های آن اشاره دارد.

 توزیع جغرافیایی 
پونه‌سای سبلانی گیاهی بومی ایران و مناطق همجوار در قفقاز (مانند جمهوری آذربایجان) است. همان‌طور که از نام فارسی آن پیداست، این گیاه رویشگاه‌های بسیار وسیعی در دامنه‌ها، ییلاقات و ارتفاعات رشته‌کوه سبلان (به‌ویژه در شهرستان مشکین‌شهر استان اردبیل) دارد. علاوه بر سبلان، پراکنش این گیاه در دامنه‌های البرز و مناطقی از خراسان و آذربایجان نیز گزارش شده است.

 ویژگی‌ها و کاربردها 
این گیاه دارای ساقه‌های چهارگوش متقابل، کرک‌دار و ایستاده با ارتفاعی بین ۳۰ تا ۸۰ سانتی‌متر است. گل‌های آن به صورت خوشه‌های سنبله‌ای متراکم و چرخه مانند به رنگ‌های ارغوانی، یاسی یا بنفش تیره در اوایل تابستان ظاهر می‌شوند. بر اساس پژوهش‌های فیتوشیمیایی، اسانس سرشاخه‌های گل‌دار پونه‌سای سبلانی سرشار از ترکیبات دارویی باارزشی نظیر **نپتالاکتون** (Nepetalactone) و **۱و۸-سینئول** است که خواص قوی ضدالتهابی، ضد درد و آرام‌بخشی دارند و دمنوش آن در طب بومی برای درمان سرماخوردگی و مشکلات گوارشی استفاده می‌شود.

 منابع 

رده:پونه‌سا
رده:گیاهان بومی ایران
رده:گیاهان بومی قفقاز