پیش‌نویس:اصلاحات زوهر

تیکونی هازوهر (عبری: תיקוני הזוהר؛ آوانویسی: Tiqqunē ha-Zohar؛ به‌معنای لفظی «اصلاحات زوهر») که با نام تیکونیم (תקונים) نیز شناخته می‌شود، یکی از متون اصلی کابالا و بخشی جداگانه از کتاب زوهر است. زوهر اثری مهم از سدهٔ سیزدهم در کابالا است و تیکونی هازوهر در سده چهاردهم میلادی تألیف شده است. این اثر از هفتاد گفتار و تفسیر میدراشی دربارهٔ نخستین واژهٔ تورات، یعنی «در آغاز»، تشکیل شده و به جریان اصلی کابالا تعلق دارد. موضوع آن اصلاح و تقویت شخینا یا مَلخوت، و از این راه فراخواندن رستگاری و پایان‌دادن به تبعید است؛ نام «اصلاحات زوهر» نیز از همین موضوع گرفته شده است.

نخستین چاپ کتاب در منتووا در سال عبری ۵۳۱۸ (۱۵۵۸) منتشر شد. چاپ‌های دیگری در قسطنطنیه در سال‌های ۱۷۱۹ و ۱۷۴۰ انتشار یافتند و ارجاعات جدید عموماً از صفحه‌بندی چاپ ۱۷۴۰ پیروی می‌کنند.

 کتاب و ساختار آن 

بدنهٔ تیکونی هازوهر از هفتاد گفتار بر پایهٔ شیوهٔ کابالایی تشکیل شده است که بنا بر سنت، بیشتر آن‌ها به ربی شمعون بار یوحای و همراهانش نسبت داده می‌شوند. این گفتارها عموماً به نخستین آیهٔ سفر پیدایش می‌پردازند و نزدیک به هفتاد ترکیب و تفسیر متفاوت از واژهٔ عبری «בראשית» ارائه می‌کنند؛ برای نمونه «ברית אש» (بریت اِش، «پیمان آتش») و «בית ראש» (بِیت روش).

زبان بیشتر کتاب آرامی است، اما در آن آیات فراوانی از تورات، انبیا و مکتوبات برای توضیح گفتارها نقل شده است.

کتاب دو مقدمه دارد. مقدمهٔ نخست، در صفحات ۱الف تا ۱۶ب، چگونگی شکل‌گیری کتاب را پس از آن روایت می‌کند که شمعون بار یوحای و پسرش ربی العازار از رومیان گریختند و در غاری پنهان شدند. در این مقدمه همچنین ده سفیروت بر پایهٔ رنگ‌هایشان شرح داده می‌شوند، از مرتبهٔ بلند صدیقیم سخن می‌رود، توضیحاتی دربارهٔ هفتاد تیکون ارائه می‌شود و یازده تیکون اضافی نیز نقل می‌گردد. مطالب دیگری دربارهٔ مفاهیم کتاب نیز با دعاهایی درآمیخته‌اند.

در روایت مقدمه، شمعون همراه پسرش العازار از حکومت روم پنهان شد، زیرا حکومت روم پس از آنکه او از آن انتقاد کرده بود، قصد کشتنش را داشت. آن دو به‌تنهایی در غاری در «מדברא דלוד» (مَدمِبرا دِلود، «بیابان لُد») پنهان شدند. برای آنان معجزه‌ای رخ داد: درختی از خرنوب رویید و چشمه‌ای از آب جوشید.

مقدمهٔ دوم، در صفحات ۱۷الف تا ۱۷ب، روایتی مشابه از گریز به غار را دربردارد و پس از آن دعای پِتاح الیاهو آمده است. در این بخش، الیاهوی پیامبر در برابر شمعون بار یوحای و همراهانش سخن می‌گوید.

در زوهر حداش، پاراشای کی تاوو، صفحهٔ ۷۳الف، آمده است که چون هیچ‌کس از محل اختفای شمعون و پسرش آگاه نبود، «חבריא קדישא» (حَورایا قَدیشا، «یاران مقدس») پرسش‌های خود را به‌وسیلهٔ کبوتر برای او می‌فرستادند و او نیز پاسخ‌ها را با همان کبوتر بازمی‌گرداند. شمعون از اینکه کسی نبود تا اسرار تورات را برای یاران مقدس آشکار کند اندوهگین شد؛ ازاین‌رو، هنگامی که از غار بیرون آمد، آشکارکردن اسرار تورات را برای آنان آغاز کرد و بخشی از این اسرار در تیکونی هازوهر جای گرفت.

thumb|تیکونی هازوهر (سمت راست) به‌عنوان بخشی از چاپ اعراب‌گذاری‌شدهٔ زوهر همراه با تفسیر مِتوق می‌دواش

پِتاح الیاهو دعایی تأملی است که مبانی کابالا را بیان می‌کند: هَشِم یگانه و تقسیم‌ناپذیر، آفرینندهٔ همه‌چیز و فراتر از ادراک است، اما خود را از راه تورات و کابالا بر انسان آشکار می‌کند و جهان را به‌وسیلهٔ نظام‌هایی چون ده سفیروت اداره می‌کند. سفیروت با صورت انسانی مطابقت دارند، هرچند او خود نه بدن دارد و نه صورت.

الیاهو دعای خود را با خطاب به شمعون چنین به پایان می‌رساند: «برخیز، ربی شمعون، و بگذار سخنان نوآورانه به‌وسیلهٔ تو آشکار شوند؛ زیرا اینک اجازه داری اسرار پنهان را آشکار کنی. چنین اجازه‌ای برای آشکارکردن، تا امروز به هیچ انسانی داده نشده است.»

پِتاح الیاهو در نیایش روزانهٔ یهودیان سفاردی و در نیایش روزانه یا هفتگی برخی گروه‌های حسیدی جای دارد.

 زبان و پدیدآورندگی 

آرامی زوهری گویشی مصنوعی است که تا اندازهٔ زیادی بر آمیزه‌ای زبانی از آرامی یهودی بابلیِ تلمود بابلی و آرامی یهودی فلسطینیِ صورت‌بندی‌شده در تارگوم اونکلوس استوار است، اما دستور زبانی نادرست، واژگانی محدود و وام‌واژه‌هایی از زبان‌های هم‌عصرِ قرون وسطی در آن دیده می‌شود.

خود کتاب ادعا می‌کند که به‌دست تَنّا، شمعون بار یوحای، و پسرش العازار بن شمعون تألیف شده است. بر پایهٔ پژوهش، مؤلف تیکونی هازوهر با مؤلف زوهر متفاوت بوده و همچنین رَعیا مِهیمنا را نوشته است. نوشتهٔ این مؤلف ناشناس با تداعی‌گری فراوان، زبانی فقیرتر از زبان زوهر و خداشناسی‌ای مشخص می‌شود که در برخی جنبه‌ها با خداشناسی مؤلف زوهر تفاوت دارد.

بر اساس دیدگاه پژوهشی دیگری، کتاب را کابالیستی در سدهٔ چهاردهم با تقلید از سبک زوهر تألیف کرده است. کتاب افزوده‌هایی از کابالیست‌های متأخر نیز دارد. برای نمونه، شالوم بوزاگلو در تفسیر خود، Kisse Melekh، صفحهٔ ۱الف، توضیح می‌دهد که یکی از عبارات ندایی متن را اسحاق لوریا افزوده است.

کابالیست اورشلیمی دانیل فریش (۱۹۳۵–۲۰۰۵) ترجمه‌ای عبری و تفسیری بر تیکونی هازوهر و خود زوهر با عنوان Matok miDvash (מתוק מדבש) منتشر کرد. این اثر به زبان رایج عبری قرون وسطایی نوشته شده و زوهر را بر اساس کابالای لوریایی بازتفسیر می‌کند.

دیوید سولومون ترجمه‌ای دوزبانه و حاشیه‌نویسی‌شده به انگلیسی با عنوان Tiqqunei ha-Zohar Margalya فراهم کرده است که بنا بود تا سال ۲۰۲۴ از سوی Margalya Press منتشر شود. او متن کامل چاپ معتبر قسطنطنیهٔ ۱۷۴۰ را به‌صورت موازی، سطر به سطر و در قالبی شاعرانه ترجمه کرده است.

 شرح‌ها 

برای تیکونی هازوهر شرح‌ها و تفسیرهای متعددی نوشته شده است. از شرح‌های شناخته‌شده می‌توان به این آثار اشاره کرد:

 Or Yakar، نوشتهٔ موسی بن یعقوب کوردوورو
 Kisse Melekh، نوشتهٔ شالوم بوزاگلو
 Or Yisrael، نوشتهٔ ییسرائل هوپشتاین
 Biurei haGra on Tikunei Zohar، اثر هاگرا، منتشرشده در ویلنا در سال عبری ۵۶۲۷
 Chemdat Tzvi، نوشتهٔ تسوی هیرشِ زیدیچوف
 Be'er Yitzchak، نوشتهٔ ییتسحاک آیزیکِ پولوتسک
 Be'er Lechai Ro'i، نوشتهٔ تسوی هیرش شاپیرا از مونکاچ/دینوف
 Kegan haYarak، نوشتهٔ کالفا گِج
 Netzutzei Zohar، نوشتهٔ ربی رئوون مارگولیوت
 Metok Medvash، نوشتهٔ [[:en:David Meir Frisch|دیوید مئیر فریش]
 Sulam، نوشتهٔ یهودا اشلگ

 آداب مطالعه و تأثیرات 

در میان برخی یهودیان رسم است که تیکونی هازوهر را به‌ویژه در ماه ایلول و نیز در ده روز توبه مطالعه کنند. بر پایهٔ گفتهٔ کابالیست‌ها، از جمله آریزال، و بسیاری از کتاب‌های حسیدی، این کتاب روح انسان را اصلاح و بدن و جان او را پاک می‌کند. ازاین‌رو، مطابق سنت، در این روزها که «ימי תשובה» (یِمِی تشووا، «روزهای توبه یا نزدیک‌شدن به خدا») نامیده می‌شوند، اصلاح اعمال تأثیر بیشتری دارد.

در برخی چاپ‌ها، کتاب برای مطالعه در چهل روز، از شب روش‌خودشِ ایلول تا یوم‌کیپور، تقسیم شده است، اما این تقسیم‌بندی الزامی نیست. در جوامع حسیدی و، در دوره‌های متأخر، در جوامع دیگر، رسم بوده است که فهرستی از ستایش‌های مربوط به این رسم را منتشر کنند و آن فهرست یا خود کتاب را در شب روش‌خودش ایلول توزیع کنند.

یکی از تأثیرات ویژهٔ تیکونی هازوهر آن است که تیکون شمارهٔ ۲۱ در Likutei Moharan، بخش دوم، شمارهٔ ۸، و دیگر آثار نحمانِ برسلوف در بحث از «سرودی که در آینده بیدار خواهد شد» در هنگام رستگاری نهایی و پایان تبعید، مورد استناد قرار گرفته است: «سرود ساده، دوگانه، سه‌گانه و چهارگانه ... Y YK YKW YKWK». در این عبارت برای پاسداشت قداست نام چهارحرفی خدا، حرف K به‌جای H قرار گرفته است.

ییسرائل دوو اودسر و نا نَخ‌ها نام و سرود «نا نَخ نَخما نَخمان (مِاومان)» را جلوه‌ای از همین سرود دانسته‌اند.
 شخصیت‌های یادشده در کتاب 

از دیگر شخصیت‌هایی که در تیکونی هازوهر از آنان یاد شده است، الیاهوی پیامبر است که بنا بر روایت کتاب، روزی دو بار نزد شمعون بار یوحای و یارانش می‌آمد، اسرار تورات را با آنان مطالعه می‌کرد و رازهای آن را برایشان آشکار می‌ساخت. موسی نیز با لقب רַעְיָא מְהֵימְנָא (رَعیا مِهیمنا، «شبان وفادار») در کتاب ظاهر می‌شود. همچنین از ارواح صدیقیم سخن رفته است که بنا بر کتاب، از باغ عدن می‌آمدند تا اسرار تورات را برای شمعون و یارانش آشکار کنند.

 دیدگاه‌های دیگر دربارهٔ پدیدآورندگی 

همانند خود زوهر، دربارهٔ هویت مؤلف تیکونی هازوهر نیز اختلاف‌نظر وجود دارد. بر پایهٔ دیدگاه سنتی، این کتاب را ربی شمعون بار یوحای، که در سرزمین اسرائیل در سدهٔ دوم میلادی می‌زیست، تألیف کرده است. بر اساس این انتساب، کابالای یهودی سنتی بسیار کهن به‌شمار می‌آید.

ربی ییتسحاق آیزیک یحیئلِ کومرنا دربارهٔ ویراستار کتاب تیکونیم می‌نویسد:

«در پایان روزگار رَبّانانِ سبورایی و آغاز روزگار گائونیم، مرد مقدسی بود که روح موسی ربینو حقیقتاً در او قرار داشت... همهٔ حَورایای شمعون بار یوحای و یارانش بر او آشکار شدند... او کتاب رَعیا مِهیمنا را تألیف کرد... و کتاب تیکونیم را نیز سامان داد... و چندین مطلب از زوهر و نیز سخنان و نوآوری‌های خود را به آن افزود.»

میان رَعیا مِهیمنا و تیکونی هازوهر شباهت‌های زبانی، مفهومی و منطقی فراوانی وجود دارد.

برخی معتقدند که کتاب تنها در اواخر سدهٔ سیزدهم، بیش از هزار سال بعد، به‌دست کابالیست سفاردی، ربی موسی بن شم‌طوو دِ لئون، تألیف شده است. ربی یعقوب اِمدن در کتاب Mitpaḥat Sefarim از این دیدگاه حمایت کرده است.

پروفسور افرایم گوتلیب چند نوشتهٔ عبری دیگر را نیز شناسایی کرد که به باور او تألیف همان کابالیست ناشناسی بودند که تیکونی هازوهر و رَعیا مِهیمنا را نوشته بود.

پژوهشگر دینی یوسف روزنبویم در سال ۲۰۲۵ مقاله‌ای با عنوان «לאתחדשא על ידא דמשה» منتشر کرد. او مدعی است یافته‌های تازه‌ای ارائه کرده که نشان می‌دهند ربی موسی دِ لئون هم تیکونی هازوهر و هم رَعیا مِهیمنا را تألیف کرده است. او به عبارت رَعیا مِهیمنا، «דעתידא כולי האי לאתחדשא על ידא דמשה»، استناد می‌کند، تاریخ درگذشت موسی دِ لئون را اندکی دیرتر از تاریخ پذیرفته‌شده می‌داند و شواهدی عرضه می‌کند که بنا بر آن‌ها تیکونی هازوهر در سال عبری ۵۰۶۶، برابر با ۱۳۰۶ میلادی، تألیف شده است.

آرامیِ تیکونی هازوهر با آرامی تلمود تفاوت دارد و سبک آن نیز با زبان خود زوهر یکسان نیست.

 ترجمه‌ها و شرح‌های معاصر 

امروزه چندین ترجمه و شرح برای تیکونی هازوهر و خود زوهر وجود دارد. یکی از مشهورترین آن‌ها מתוק מדבש، نوشتهٔ کابالیست اورشلیمی ربی دانیل فریش، از رهبران یشیوات شَعَر هَشاماییم و از شاگردان برجستهٔ آدمور ربی آهارون راتا، است. این اثر در مجموعه‌ای چندجلدی منتشر شده و ترجمه در زیر متن اصلی زوهر قرار گرفته است. زبان آن عامیانه‌تر است و مطالب را با توضیحاتی ساده‌شده دربارهٔ کابالا عرضه می‌کند تا کتاب برای عموم خوانندگان دسترس‌پذیر شود.

شرح رایج دیگری با عنوان מלאכת הסולם بر تیکونی هازوهر را کابالیست ربی مردخای شاینبرگر نوشته است.

در تقسیم‌بندی موجود در برخی چاپ‌ها، مقدار مطالعه برای روزهای مختلف یکسان نیست؛ در بعضی روزها بخش کوتاهی و در برخی روزها بخش بلندتری خوانده می‌شود. این تقسیم‌بندی الزام‌آور نیست. بنا بر این رسم، مطالعه در روش‌خودشِ ایلول آغاز می‌شود و هفتاد تیکون تا یوم‌کیپور به پایان می‌رسد.

 چاپ‌های کتاب 

thumb|صفحهٔ عنوان تیکونی هازوهر در چاپ مانتوا، سال عبری ۵۳۱۸

کتاب نخستین بار در منتووا در سال عبری ۵۳۱۸ (۱۵۵۸) به چاپ رسید. چاپ دوم در قسطنطنیه در سال عبری ۵۴۷۹، برابر با ۱۷۱۹، به‌دست ربی حاییم آلفانداری دوم منتشر شد. او کتاب را بر پایهٔ نسخه‌های خطی ربی حاییم ویتال، که مطالب آن‌ها را از استادش آریزال دریافت کرده بود، تصحیح کرد. خاخام‌های مصر این نسخه‌ها را در اختیار او گذاشتند و خانه‌ای را که ربی حاییم ویتال در مصر در آن سکونت داشت، برای او گشودند.

این چاپ برخلاف چاپ نخست مانتوا، از سانسوری که در آن چاپ رواج یافته بود برکنار بود. این موضوع در تأییدیه‌های خاخام‌های قسطنطنیه، از جمله ربی یهودا روزانیس و ربی شموئل هَلِوی، بر چاپ سوم کتاب که آن نیز در قسطنطنیه و در سال عبری ۵۵۰۰، برابر با ۱۷۴۰، منتشر شد، بیان شده است.

 منابع 

پانویس در: Rabbi Yitsḥaḳ Ginzburg، The mystery of marriage: how to find true love and happiness in married life، ۱۹۹۹، ص. ۴۶۶.

Gershom Gerhard Scholem، Major trends in Jewish mysticism، Schocken Books، ۱۹۹۵، صص. ۱۶۳ به بعد، OCLC 949119809، [(http://worldcat.org/oclc/949119809) مدخل ورلدکت]، [(https://search.worldcat.org/oclc/949119809) شناسهٔ OCLC].

Lily Kahn، Jewish languages in historical perspective، BRILL، ۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۱۸، شابک 978-90-04-37658-8، OCLC 1241800125، [(http://worldcat.org/oclc/1241800125) مدخل ورلدکت]، [(https://search.worldcat.org/oclc/1241800125) شناسهٔ OCLC].

تلمود بابلی، رسالهٔ شَبّات، ۳۳ب.

ربی یعقوب اِمدن، מטפחת ספרים، بخش نخست، فصل ششم.

«[(https://www.academy.ac.il/Shop/Entry.aspx?nodeId=993&entryId=20918) הכתבים העבריים של בעל תקוני זהר ורעיא מהימנא]»، وبگاه فرهنگستان ملی علوم اسرائیل.

یوسف روزنبویم، «[(https://www.academia.edu/143704730/%D7%9C%D7%90%D7%AA%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%90_%D7%A2%D7%9C_%D7%99%D7%93%D7%90_%D7%93%D7%9E%D7%A9%D7%94) לאתחדשא על ידא דמשה]»، ۲۰۲۵.

بنا بر شهادت ربی حاییم آلفانداری در مقدمهٔ چاپ قسطنطنیهٔ تیکونی هازوهر.

بخش بزرگی از اطلاعات مربوط به محتوا و بخش‌های زوهر در جزوهٔ عبری Ohr haZohar ‏(אור הזוהר)، نوشتهٔ ربی یهودا شالوم گروس، آمده است. این اثر را Mifal Zohar HaOlami در رامات بیت شمش، اسرائیل، در سال عبری ۵۷۶۱ (۲۰۰۱ میلادی) منتشر کرد و نسخه‌ای از آن در [(http://israel613.com/HA-ZOHAR/OR_HAZOHAR_2.htm) Israel613.com] در دسترس بود؛ تاریخ دسترسی: ۱ مارس ۲۰۱۲. در نسخهٔ چاپی و الکترونیکی کتاب صراحتاً اجازه داده شده است که هر کس خواهان چاپ بندهایی از کتاب یا تمام آن، به هر زبان و در هر کشور، برای گسترش تورات و ترس از آسمان در جهان و بیدارکردن دل‌های برادران بنی‌اسرائیل به تشووای کامل باشد، آن را چاپ کند.

برای نمونه، سازمان העולמי הזוהר מפעל، Mif‘al Zohar ha‘Olami («کارخانهٔ جهانی زوهر»)، [(http://www.ha-zohar.info/) نسخه‌هایی را توزیع می‌کند]، به‌ویژه پیش از ماه ایلول.

تیکون شمارهٔ ۲۱، ص. ۵۱ب. 

 برای مطالعهٔ بیشتر 

 ביטי רואי، אהבת השכינה: מיסטיקה ופואטיקה בתיקוני הזוהר، رامات‌گان: انتشارات دانشگاه بار-ایلان، ۵۷۷۷.
 יהודה ליבס، «[(https://liebes.huji.ac.il/files/mahpekha.pdf) הזוהר והתיקונים – מרנסאנס למהפכה]»، در: חידושי זוהר: מחקרים חדשים בספרות הזוהר، دانشگاه تل‌آویو، ۵۷۶۷.

 پیوند به بیرون 

 متن آرامی و ترجمه‌های عبری 

 [(http://www.hebrew.grimoar.cz/zohar/tikune_zohar.htm) متن کامل آرامی در یک صفحه، بدون نشانه‌های واکه، همراه با شماره‌های دَف و شکست سطر] در hebrew.grimoar.cz؛
 [(https://web.archive.org/web/20181215100913/http://ha-zohar.com/Tikonim/) بخش‌بندی تیکونی هازوهر همراه با ترجمهٔ عبری]، نسخهٔ بایگانی‌شدهٔ ha-zohar.com؛ [(http://ha-zohar.com/Tikonim/) نشانی اصلی] که از ژانویهٔ ۲۰۲۲ برخط نبود؛ بایگانی‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۸.
 [(https://web.archive.org/web/20110815130448/http://www.ha-zohar.net/BOOKS/ZOHAR_LHK_MACHULAK/ZOHAR_LHK_MACHULAK-1-YEAR_ELUL_TIKKUNIM.PDF) متن کامل تیکونیم و ترجمهٔ عبری در یک پرونده، تقسیم‌شده برای مطالعه در ماه ایلول]؛ نسخهٔ بایگانی‌شده از ha-zohar.com، بایگانی‌شده در ۱۵ اوت ۲۰۱۱؛ بازیابی‌شده در ۱ مارس ۲۰۱۲.
 [(https://web.archive.org/web/20180703235601/http://www.ateret4u.com/online/f_01153.html) تیکونی هازوهر به تفکیک فصل یا به‌صورت متن کامل، همراه با واکه‌گذاری و ارجاعات]؛ نسخهٔ بایگانی‌شده از ateret4u.com.
 [(https://dailyzohar.com/wp-content/uploads/2017/09/ZOHAR_TIKKUNE_ZOHAR_2z-1.pdf) پروندهٔ PDF تیکونی هازوهر] در Daily Zohar؛ [(https://dailyzohar.com/zohar-text-downloads/) نمایش پیمایشی PDF].
 [(https://drive.google.com/file/d/0BwRFZRSGYc-3V2JKZzNrSzRlQUk/view?usp=drivesdk&resourcekey=0-f4hHDsXJGcKC8qv6figgNA) متن کامل آرامی زوهری تیکونی هازوهر]، همراه با مقدمه‌ها؛ بدون حق تکثیر؛ از Daily Zohar و Mifal haZohar HaOlami.
 [(https://drive.google.com/file/d/1J0YgOlqATWW0aeDVOpg8xTF_msYfvWfm/view?usp=sharing) Tikunei Ha Zohar Tikune70]، متن ناقص عبری و آرامی زوهری.
 [(https://web.archive.org/web/20090206010433/http://ha-zohar.net/#zohar.pdf) زوهر اعراب‌گذاری و تصحیح‌شده، همراه با تیکونی زوهر و زوهر حداش]؛ نسخهٔ بایگانی‌شده از ha-zohar.net.
 [(https://web.archive.org/web/20160720200250/http://hazohar.net/) نسخهٔ بایگانی‌شدهٔ وبگاه הזוהר].
 [(http://ha-zohar.com/Tikonim) تیکونی هازوهر بخش‌بندی‌شده، همراه با ترجمهٔ عبری] در ha-zohar.com.

 تصویر چاپ‌های تاریخی 

 [(http://aleph.nli.org.il/nnl/dig/books/bk001758797.html#.DjVu) تیکونی هازوهر، قسطنطنیه، ۱۷۴۰]، مخزن کتاب‌های دیجیتال JNUL، با قالب DjVu.
 [(https://www.hebrewbooks.org/39654#.PDF) تیکونی هازوهر، قسطنطنیه، ۱۷۱۹]، پروندهٔ PDF.
 [(https://www.hebrewbooks.org/44506#.PDF) تیکونی هازوهر، مانتوا، ۱۵۵۸]، پروندهٔ PDF.

 شرح‌های کلاسیک 

 [(http://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=20445) تیکونی هازوهر همراه با شرح Kisse Melekh]، نوشتهٔ ربی شالوم بوزاگلو، شاگرد حاییم ویتال، در HebrewBooks.org.
 [(https://www.hasulam.co.il/kabbalah/50476/) Ma'alot haSulam]، نوشتهٔ ربی یهودا تسوی براندواین، جلد ۲۲، از مقدمه تا تیکون ۱۱.
 [(https://web.archive.org/web/20120330211128/http://www.hasulam.co.il/index2.php?id=2477&lang=HEB) تیکونی هازوهر همراه با شرح HaSulam]، نسخهٔ بایگانی‌شده.
 [(http://hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=20445) تیکونی هازوهر همراه با تفسیر כיסא מלך].

 منابع مطالعاتی 

 [(http://dailyzohar.com) مطالعهٔ روزانهٔ زوهر و تیکونی زوهر]، همراه با متن و فایل صوتی.
 [(http://www.yeshiva.org.il/midrash/Shiur.asp?id=3939) قوانین ماه ایلول] در Yeshiva.org.il.

 ترجمه‌های انگلیسی 

 [(https://margalya.com/pages/tz) ترجمهٔ کامل دوزبانهٔ انگلیسی]، در دست انتشار از Margalya Press.
 [(https://www.amazon.com/Sefer-Tiqqunei-HaZohar-English-Translation/dp/1798741164/) بخش نخست ترجمهٔ انگلیسی Sefer Tiqqunei HaZohar].
 [(https://www.amazon.com/Sefer-Tiqqunei-HaZohar-English-Translation/dp/1093532637/) بخش دوم ترجمهٔ انگلیسی Sefer Tiqqunei HaZohar].
 [(https://www.amazon.com/Sefer-Tiqqunei-HaZohar-English-Translation/dp/1093758155/) بخش سوم ترجمهٔ انگلیسی Sefer Tiqqunei HaZohar].
 [(https://www.ha-zohar.info/?p=21331) ترجمهٔ ناقص انگلیسی تیکونی زوهر]، شامل مقدمه و تیکون‌های ۱ تا ۱۷.
 متن آرامی و ترجمه‌های عبری 

 [(http://www.hebrew.grimoar.cz/zohar/tikune_zohar.htm) متن کامل آرامی در یک صفحه، بدون نشانه‌های واکه، همراه با شماره‌های دَف و شکست سطر] در hebrew.grimoar.cz؛ حجم تقریبی ۸۰۸ کیلوبایت.
 [(https://dailyzohar.com/wp-content/uploads/2017/09/ZOHAR_TIKKUNE_ZOHAR_2z-1.pdf) پروندهٔ PDF تیکونی هازوهر] در Daily Zohar؛ [(https://dailyzohar.com/zohar-text-downloads/) نمایش پیمایشی PDF].

 شرح‌های کلاسیک 

 [(https://www.hasulam.co.il/kabbalah/50476/) Ma'alot haSulam]، نوشتهٔ ربی یهودا تسوی براندواین، جلد ۲۲، از مقدمه تا تیکون ۱۱.
:رده:ادبیات آخرالزمانی
:رده:متون کابالا