پیش‌نویس:میکروسمنت

میکروسمنتنوعی پوشش تزئینی نازک بر پایه مواد معدنی و چسباننده‌های سیمانی است که معمولاً با پلیمرها، سنگ‌دانه‌های بسیار ریز، افزودنی‌های اصلاح‌کننده و رنگ‌دانه‌ها ترکیب می‌شود. این پوشش به‌صورت چند لایه و غالباً با ماله روی سطوح افقی یا عمودی اجرا می‌شود و می‌تواند سطحی پیوسته، بدون بندهای مشابه بند کاشی و با ظاهر سیمانی ایجاد کند.

ضخامت نهایی بسیاری از میکروسمنت حدود ۲ تا ۳ میلی‌متر است؛ با این حال، مقدار دقیق آن به نوع محصول، تعداد لایه‌ها، وضعیت زیرکار، اندازه سنگ‌دانه‌ها و کاربرد سطح بستگی دارد.

میکروسمنت را نباید با بتن سازه‌ای، بتن صیقلی، ملات سیمانی معمولی یا کف‌پوش رزینی یکسان دانست. این ماده یک پوشش نهایی کم‌ضخامت است و در بیشتر کاربردها نقش سازه‌ای ندارد. عملکرد آن نیز تنها به پودر یا خمیر میکروسمنت وابسته نیست؛ بلکه آماده‌سازی زیرکار، پرایمر، لایه‌های پایه و نهایی، شبکه تقویتی در صورت نیاز، روش اجرا و پوشش محافظ همگی بخشی از سامانه نهایی به‌شمار می‌روند.

 نام‌شناسی 
واژه «میکروسمنت» از عبارت انگلیسی microcement گرفته شده است. در فارسی شکل‌های «میکروسمنت» و «میکرو سمنت» به‌کار می‌روند.

 تعریف و ماهیت فنی 
میکروسمنت پوششی است که با هدف ایجاد یک لایه نهایی تزئینی و نسبتاً مقاوم روی زیرکار اجرا می‌شود. این پوشش برخلاف بتن معمولی در ضخامت‌های چند سانتی‌متری ریخته نمی‌شود و معمولاً فاقد سنگ‌دانه‌های درشت است. اندازه ریز سنگ‌دانه‌ها و وجود اصلاح‌کننده‌های پلیمری امکان می‌دهد ملات در لایه‌های نازک اجرا شود و به سطح زیرین بچسبد.

برخی میکروسمنت ها به‌صورت دو جزئی عرضه می‌شوند. در این محصولات، جزء نخست معمولاً پودر حاوی چسباننده هیدرولیکی، پرکننده‌های معدنی، سنگ‌دانه‌های ریز، افزودنی‌ها و گاهی رنگ‌دانه است و جزء دوم می‌تواند رزین یا پلیمر مایع پایه‌آب باشد. در برخی محصولات، پلیمر به‌صورت پودر بازپخش‌شونده در مخلوط خشک قرار دارد و محصول تنها با آب مخلوط می‌شود. محصولات آماده مصرف نیز وجود دارند که ساختار آن‌ها ممکن است با سیمانی سنتی متفاوت باشد.

بنابراین «میکروسمنت» یک فرمول واحد و استاندارد جهانی نیست، بلکه عنوانی عمومی برای گروهی از پوشش‌های نازک تزئینی است. نسبت سیمان، نوع پلیمر، دانه‌بندی، افزودنی‌ها، تعداد لایه‌ها، نوع پرایمر و پوشش نهایی میان تولیدکنندگان متفاوت است. در نتیجه، مقاومت سایشی، جذب آب، انعطاف‌پذیری، زمان کارپذیری و محدودیت‌های کاربرد هر سامانه باید جداگانه بررسی شود.

 پیشینه 
استفاده از اندودهای آهکی و سیمانی برای ایجاد سطوح پیوسته سابقه‌ای طولانی در معماری دارد. اندودهای آهکی، استاکو، ملات‌های صیقلی، تادلاکت و پوشش‌های مشابه در دوره‌های مختلف برای محافظت و تزئین دیوارها به‌کار رفته‌اند. توسعه پلیمرهای مصنوعی و افزودنی‌های شیمیایی در سده بیستم امکان اصلاح ملات‌های سیمانی و افزایش چسبندگی، کارپذیری، نگهداری آب و مقاومت آن‌ها را فراهم کرد.

میکروسمنت امروزی را می‌توان بخشی از خانواده ملات‌ها و پوشش‌های سیمانی اصلاح‌شده با پلیمر دانست. گسترش این پوشش با افزایش تقاضا برای سطوح یکپارچه، بازسازی بدون تخریب گسترده و سبک‌های معماری مینیمال و صنعتی همراه بوده است. با این حال، تعیین یک تاریخ یا مخترع واحد برای میکروسمنت دشوار است؛ زیرا محصولات مشابه تحت نام‌های مختلف و توسط تولیدکنندگان متعدد توسعه یافته‌اند.

 مواد تشکیل‌دهنده 
ترکیب دقیق میکروسمنت بسته به تولیدکننده و نوع محصول متفاوت است، اما بسیاری از میکروسمنت ها از گروه‌های زیر تشکیل می‌شوند:

 چسباننده‌های هیدرولیکی 
چسباننده هیدرولیکی ماده‌ای است که در واکنش با آب سخت می‌شود. سیمان پرتلند سفید یا خاکستری از متداول‌ترین چسباننده‌ها در پوشش‌های میکروسمنت است. سیمان سفید امکان ساخت رنگ‌های روشن‌تر و کنترل بهتر رنگ نهایی را فراهم می‌کند، در حالی که سیمان خاکستری می‌تواند برای ایجاد رنگ‌ها و جلوه‌های تیره‌تر یا صنعتی به‌کار رود.

در برخی فرمول‌ها ممکن است از سیمان‌های ویژه، مواد پوزولانی، ترکیبات کلسیم آلومینات، آهک یا چسباننده‌های معدنی دیگر نیز استفاده شود. نوع چسباننده بر زمان گیرش، تغییر رنگ، مقاومت اولیه، جمع‌شدگی و سازگاری با پلیمر اثر دارد.

 سنگ‌دانه‌ها و پرکننده‌های معدنی 
سنگ‌دانه‌های مورد استفاده در میکروسمنت بسیار ریزتر از سنگ‌دانه‌های بتن معمولی‌اند. پودرهای سیلیسی، کربنات کلسیم، کوارتز، پودر سنگ و سایر پرکننده‌های معدنی می‌توانند در فرمول به‌کار روند.

دانه‌بندی بر بافت سطح و ضخامت قابل اجرای هر لایه اثر می‌گذارد. محصولات پایه معمولاً دانه‌بندی درشت‌تری نسبت به لایه‌های نهایی دارند. لایه پایه برای تسطیح، پوشاندن شبکه تقویتی و ایجاد بدنه مناسب استفاده می‌شود؛ در حالی که لایه نهایی با دانه‌بندی ریزتر، ظاهر نرم‌تر و جزئیات ظریف‌تری ایجاد می‌کند.

 پلیمرها 
پلیمرها برای اصلاح رفتار ملات سیمانی به‌کار می‌روند. پلیمر می‌تواند به‌صورت مایع یا پودر بازپخش‌شونده در سامانه حضور داشته باشد. رزین‌های اکریلیک، کوپلیمرهای وینیل استات و اتیلن و دیگر پلیمرهای سازگار با سیمان از جمله مواد احتمالی‌اند.

نقش پلیمر بسته به فرمول می‌تواند شامل افزایش چسبندگی، کاهش نفوذپذیری، بهبود انعطاف‌پذیری نسبی، افزایش مقاومت سایشی و اصلاح کارپذیری باشد. وجود پلیمر به معنی انعطاف‌پذیر شدن کامل پوشش یا حذف خطر ترک نیست. میکروسمنت همچنان پوششی نازک است و حرکات زیرکار، ترک‌های فعال و تغییر شکل‌های سازه‌ای ممکن است به سطح منتقل شوند.

 افزودنی‌های شیمیایی 
افزودنی‌های شیمیایی برای کنترل ویژگی‌های ملات در حالت تازه یا سخت‌شده استفاده می‌شوند. از جمله این مواد می‌توان به نگهدارنده‌های آب، اصلاح‌کننده‌های رئولوژی، روان‌کننده‌ها، ضدکف‌ها، دیرگیرکننده‌ها، زودگیرکننده‌ها، مواد آب‌گریز و عوامل بهبوددهنده چسبندگی اشاره کرد.

اترهای سلولزی می‌توانند به نگهداری آب و کنترل غلظت کمک کنند. مواد ضدکف برای کاهش حباب‌های ناخواسته و برخی افزودنی‌ها برای بهبود پخش رنگ‌دانه یا کنترل زمان باز ملات استفاده می‌شوند. مقدار و نوع این مواد معمولاً بخشی از دانش فنی تولیدکننده است.

 رنگ‌دانه‌ها 
رنگ میکروسمنت ممکن است از رنگ طبیعی سیمان و پرکننده‌ها حاصل شود یا با افزودن رنگ‌دانه تغییر کند. رنگ‌دانه‌های معدنی، به‌ویژه اکسیدهای آهن، به دلیل پایداری نسبی در محیط قلیایی سیمان رایج‌اند. رنگ‌دانه‌های سفید، سیاه، قرمز، زرد، قهوه‌ای، سبز و آبی امکان تولید طیف گسترده‌ای از رنگ‌ها را فراهم می‌کنند.

رنگ نهایی فقط به مقدار رنگ‌دانه وابسته نیست. رنگ سیمان، نوع پرکننده، نسبت آب یا رزین، روش ماله‌کشی، تعداد لایه‌ها، میزان ساب و نوع پوشش محافظ می‌توانند ظاهر نهایی را تغییر دهند. به همین دلیل، ساخت نمونه پیش از اجرای اصلی اهمیت دارد.

 الیاف و شبکه تقویتی 
برخی محصولات حاوی الیاف ریز هستند. همچنین در بسیاری از میکروسمنت ها، شبکه فایبرگلاس مقاوم در برابر محیط قلیایی در لایه پایه قرار داده می‌شود. شبکه می‌تواند به توزیع تنش‌های موضعی و کاهش احتمال نمایان شدن برخی ترک‌های غیرفعال کمک کند.

شبکه تقویتی جایگزین اصلاح زیرکار یا تعمیر ترک فعال نیست. اگر بستر ناپایدار باشد، نشست کند، انبساط و انقباض شدید داشته باشد یا در محل درز سازه‌ای حرکت رخ دهد، افزودن شبکه به‌تنهایی مانع آسیب نخواهد شد.

 پرایمرها 
پرایمر میان زیرکار و لایه میکروسمنت قرار می‌گیرد. نوع پرایمر بر اساس میزان جذب، جنس و وضعیت سطح انتخاب می‌شود. برای سطوح متخلخل ممکن است از پرایمر نفوذی استفاده شود و برای سطوح غیرجاذب مانند برخی کاشی‌ها، سنگ‌های متراکم یا پوشش‌های قدیمی، پرایمر چسباننده یا دارای سنگ‌دانه مناسب‌تر باشد.

کارکرد پرایمر می‌تواند شامل کنترل جذب آب، تثبیت گردوغبار، افزایش چسبندگی و ایجاد سطح یکنواخت باشد. انتخاب نادرست پرایمر ممکن است باعث خشک شدن سریع لایه، کاهش چسبندگی یا ایجاد تفاوت در ظاهر شود.

 پوشش محافظ 
میکروسمنت سیمانی پس از سخت‌شدن دارای تخلخل است. در بسیاری از لایه بندی های میکروسمنت، یک لایه آستر محافظ و سپس سیلر یا لاک نهایی اجرا می‌شود تا مقاومت سطح در برابر آب، لکه، سایش و مواد پاک‌کننده افزایش یابد. تولیدکنندگان ممکن است از پوشش‌های پلی‌یورتان پایه‌آب یا حلال، اکریلیک، اپوکسی یا مصالح دیگر استفاده کنند.

در نتیجه، عبارت «میکروسمنت ضدآب» باید با دقت به‌کار رود. بعضی تولیدکنندگان محصولات خود را پیش از اجرای سیلر نیز آب‌بند معرفی می‌کنند، اما در بسیاری از میکروسمنت های رایج، مقاومت نهایی در برابر نفوذ آب و لکه به پوشش محافظ وابسته است. یکی از تولیدکنندگان نیز تصریح می‌کند که میکروسمنت متخلخل است و برای محافظت در برابر آلودگی و آب باید با لاک یا سیلر پوشانده شود.

 ساختار سامانه میکروسمنت 
یک سامانه متداول میکروسمنت ممکن است شامل مراحل زیر باشد:

بررسی و آماده‌سازی زیرکار؛

تعمیر نواقص، ترک‌های غیرفعال و نقاط سست؛

تمیز کردن گردوغبار، چربی و آلودگی؛

اجرای پرایمر مناسب؛

نصب شبکه تقویتی در صورت نیاز؛

اجرای یک یا چند لایه میکروسمنت پایه؛

ساب میان لایه‌ها؛

اجرای یک یا چند لایه میکروسمنت نهایی؛

پاک‌سازی و آماده‌سازی سطح؛

اجرای آستر یا پرایمر محافظ؛

اجرای یک یا چند دست سیلر یا لاک نهایی.

همه ی میکروسمنت ها دقیقاً از این ساختار پیروی نمی‌کنند. برخی محصولات تک‌جزئی، دوجزئی، آماده مصرف یا دارای لایه‌های تخصصی برای کف، دیوار، فضای خارجی یا محیط مرطوب‌اند. حذف یا جایگزینی اجزای یک سامانه با محصولی از تولیدکننده دیگر ممکن است سازگاری شیمیایی و عملکرد پیش‌بینی‌شده را تغییر دهد.

 آماده‌سازی زیرکار 
آماده‌سازی زیرکار یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت اجرای میکروسمنت است. سطح باید پایدار، تمیز، نسبتاً هموار و عاری از چربی، گردوغبار، رنگ پوسته‌شده، نمک، روغن قالب و مواد جداکننده باشد.

ناهمواری شدید را نباید با افزایش بی‌رویه ضخامت میکروسمنت جبران کرد. برای اصلاح اختلاف سطح زیاد معمولاً باید از ملات ترمیمی، اندود تسطیح یا ترکیب مناسب دیگری استفاده شود. میکروسمنت لایه نهایی است و استفاده از آن به‌عنوان ملات پرکننده ضخیم می‌تواند جمع‌شدگی و ترک را افزایش دهد.

رطوبت زیرکار نیز باید بررسی شود. رطوبت صعودی، نشتی پنهان یا فشار بخار می‌تواند موجب تغییر رنگ، سفیدک، تاول یا جداشدگی پوشش شود. سیلر سطحی جایگزین آب‌بندی سازه‌ای در سمت مثبت یا منفی فشار آب نیست.

 اجرا روی بتن و ملات سیمانی 
بتن و ملات سیمانی باید به اندازه کافی عمل‌آوری شده، پایدار و عاری از شیره سطحی یا بخش‌های ضعیف باشند. ترک‌ها باید از نظر فعال یا غیرفعال بودن بررسی شوند. ترک فعال معمولاً نیازمند راهکار سازه‌ای یا جزئیات انعطاف‌پذیر است و پوشاندن مستقیم آن می‌تواند باعث بازتاب ترک در پوشش شود.

 اجرا روی کاشی و سرامیک 
یکی از کاربردهای میکروسمنت، بازپوشانی برخی سطوح کاشی‌کاری‌شده بدون تخریب کامل است. این قابلیت در بازسازی اهمیت دارد و برخی میکروسمنت های تجاری امکان اجرا روی سرامیک را ذکر کرده‌اند.

پیش از اجرا باید از چسبندگی کاشی‌ها اطمینان حاصل شود. قطعات لق باید برداشته یا تثبیت شوند. چربی، جرم و مواد شوینده باید پاک شوند و بندها معمولاً نیازمند تسطیح‌اند تا الگوی آن‌ها پس از پایان کار نمایان نشود. سپس پرایمر مناسب سطح غیرجاذب و لایه‌های پایه اجرا می‌شوند.

 اجرا روی گچ و صفحات گچی 
اجرای میکروسمنت روی گچ، گچ‌برگ یا صفحات مشابه ممکن است، مشروط به آنکه سطح خشک، محکم، ثابت و به‌درستی درزگیری شده باشد. محل اتصال صفحات و پیچ‌ها نقاط حساس‌اند. در محیط‌های مرطوب نیز خود صفحه و ساختار زیرین باید برای آن محیط مناسب باشند.

 اجرا روی چوب و صفحات چوبی 
چوب و صفحات چوبی بر اثر تغییر رطوبت و دما دچار انبساط و انقباض می‌شوند. بعضی شرکت های تولید کننده اجرای میکروسمنت روی چوب یا تخته‌های مهندسی‌شده را مجاز می‌دانند، اما این کاربرد نیازمند محدودیت‌های دقیق، زیرسازی پایدار و آماده‌سازی ویژه است. اجرای مستقیم روی چوب متحرک یا نامناسب می‌تواند خطر ترک و جداشدگی را افزایش دهد.

 اجرا روی فلز 
فلز با سیمان از نظر جذب، انبساط حرارتی و خوردگی رفتار متفاوتی دارد. اجرای میکروسمنت روی فلز تنها با آماده‌سازی، پرایمر و سامانه‌ای که سازگاری آن توسط تولیدکننده تأیید شده باشد توصیه می‌شود. زنگ‌زدگی یا حرکت ورق می‌تواند پوشش را آسیب بزند.

 روش اجرا 
میکروسمنت معمولاً با ماله فولادی، پلاستیکی یا لاستیکی و در لایه‌های نازک اجرا می‌شود. ابزار، زاویه ماله، فشار دست، زمان ماله‌کشی و جهت حرکت بر طرح نهایی اثر می‌گذارند. به همین دلیل، دو اجرا با یک رنگ و یک محصول ممکن است ظاهر یکسانی نداشته باشند.

در میکروسمنت های دوجزئی، ابتدا رزین یا جزء مایع با رنگ‌دانه مخلوط می‌شود و سپس پودر به‌تدریج افزوده می‌شود. اختلاط باید با دور مناسب انجام شود تا ملات یکنواخت و بدون کلوخه باشد. نسبت اجزا، زمان اختلاط و مدت استفاده از ملات باید مطابق برگه فنی محصول باشد.

لایه پایه معمولاً برای ایجاد بدنه، پوشاندن شبکه و یکنواخت کردن سطح استفاده می‌شود. پس از خشک‌شدن هر لایه ممکن است ساب سبک انجام شود. لایه‌های نهایی نازک‌ترند و شکل حرکت ماله در آن‌ها بیشتر دیده می‌شود. ساب بیش از حد می‌تواند سطح را بسوزاند، رنگ را تغییر دهد یا بخش‌هایی از لایه زیرین را آشکار کند.

زمان خشک‌شدن میان لایه‌ها ثابت نیست و به دما، رطوبت نسبی، تهویه، ضخامت، جذب زیرکار و نوع محصول بستگی دارد. اجرای لایه بعدی پیش از خشک‌شدن کافی ممکن است رطوبت را محبوس کند؛ تأخیر بیش از حد یا آلودگی سطح نیز می‌تواند چسبندگی میان‌لایه‌ای را کاهش دهد.

 ویژگی‌های ظاهری 

 سطح پیوسته 
میکروسمنت می‌تواند سطحی بصری و نسبتاً پیوسته ایجاد کند. نبود بندهای منظم کاشی باعث می‌شود سطح یکدست‌تر به نظر برسد. با این حال، اصطلاح «بدون درز» به معنی حذف همه درزهای فنی ساختمان نیست. درزهای سازه‌ای، انبساطی و حرکتی باید مطابق طراحی حفظ یا با جزئیات مناسب منتقل شوند.

 تنوع بافت 
بافت نهایی می‌تواند صاف، ابری، ماله‌ای، نیمه‌زبر، زبر یا دارای نقش‌های تزئینی باشد. دانه‌بندی، ابزار، روش اجرا و میزان ساب، شدت بافت را تعیین می‌کنند. در سطوح دست‌اجرا، تفاوت‌های جزئی، سایه‌روشن و رد کنترل‌شده ماله بخشی از ماهیت ظاهری پوشش است.

 تنوع رنگ 
میکروسمنت در طیف گسترده‌ای از رنگ‌ها تولید می‌شود. رنگ‌های خاکستری، سفید، کرم، بژ، قهوه‌ای و رنگ‌های خاکی به دلیل شباهت به سیمان، سنگ و خاک رایج‌اند، اما امکان تولید رنگ‌های پررنگ‌تر نیز وجود دارد.

تفاوت جزئی میان نمونه کوچک و سطح نهایی محتمل است. نور محیط، نوع لاک، میزان براقیت و وسعت سطح بر ادراک رنگ اثر می‌گذارند. پوشش‌های براق معمولاً رنگ را عمیق‌تر و اشباع‌تر نشان می‌دهند، در حالی که پوشش مات ظاهر طبیعی‌تر و پراکنده‌تری ایجاد می‌کند.

 ویژگی‌های عملکردی 

 ضخامت و وزن 
ضخامت کم یکی از ویژگی‌های شناخته‌شده میکروسمنت است. بسیاری از محصولات در مجموع در حدود ۲ تا ۳ میلی‌متر اجرا می‌شوند. این ضخامت در بازسازی می‌تواند از افزایش زیاد تراز کف یا نیاز به تخریب کامل پوشش قدیمی جلوگیری کند.

وزن کم پوشش به معنی امکان اجرا روی هر سطح بدون بررسی نیست. ظرفیت و پایداری زیرکار، چسبندگی پوشش قبلی، رطوبت و حرکت اجزای ساختمان همچنان باید ارزیابی شوند.

 چسبندگی 
پلیمرها و پرایمرها می‌توانند چسبندگی میکروسمنت را به انواع زیرکار افزایش دهند. با این حال، چسبندگی نهایی به آماده‌سازی سطح، استحکام لایه زیرین، رطوبت، آلودگی و سازگاری اجزا وابسته است. اگر میکروسمنت به رنگ یا کاشی ضعیف چسبیده باشد، جداشدن همان لایه زیرین می‌تواند کل سامانه را جدا کند.

 مقاومت مکانیکی 
مقاومت فشاری، خمشی، سایشی و ضربه‌ای میان محصولات متفاوت است. میکروسمنت کف معمولاً باید در برابر رفت‌وآمد و سایش عملکرد بیشتری نسبت به محصول دیواری داشته باشد. لاک نهایی نیز در مقاومت سطحی نقش مهمی دارد.

میکروسمنت را نباید ماده‌ای تخریب‌ناپذیر دانست. کشیدن اجسام سنگین، ضربه اجسام تیز، شن زیر پایه مبلمان و استفاده از شوینده نامناسب می‌تواند سطح را خراش دهد. در محیط‌های پرتردد باید محصول، بافت و پوشش محافظ متناسب انتخاب شوند.

 مقاومت در برابر آب 
در محیط‌های مرطوب باید میان «تحمل تماس سطحی با آب»، «مقاومت در برابر نفوذ آب» و «آب‌بندی سازه‌ای» تمایز گذاشت. میکروسمنت دارای سیلر مناسب می‌تواند برای دیوار و کف حمام، دوش یا برخی سطوح مرطوب استفاده شود؛ اما جزئیات گوشه‌ها، کف‌شورها، لوله‌ها و درزها اهمیت زیادی دارند.

در استخر یا مخازن آب، فشار هیدرواستاتیک، مواد شیمیایی، تغییر دما و غوطه‌وری دائمی شرایط سخت‌تری ایجاد می‌کنند. تنها محصولاتی باید در این کاربرد استفاده شوند که تولیدکننده صراحتاً استفاده غوطه‌ور را مجاز دانسته و جزئیات کامل آب‌بندی را ارائه کرده باشد.

 لغزندگی 
لغزندگی به زبری سطح، نوع لاک، وجود آب یا چربی و روش نگهداری وابسته است. سطح بسیار صاف و براق ممکن است در حالت خیس لغزنده‌تر باشد. برای حمام، فضای بیرونی، پله و محیط تجاری باید از بافت یا پوشش دارای مقاومت لغزشی مناسب استفاده شود. ادعای «ضدلغزش» باید بر اساس آزمون محصول و شرایط کاربرد تفسیر شود.

 مقاومت در برابر نور و شرایط جوی 
برای نمای خارجی و فضای باز، مقاومت در برابر پرتو فرابنفش، چرخه‌های گرما و سرما، یخ‌زدگی، بارندگی و آلودگی اهمیت دارد. همه محصولات داخلی برای فضای خارجی مناسب نیستند. برخی رزین‌ها یا لاک‌ها ممکن است زیر نور خورشید زرد شوند یا تغییر رنگ دهند.

در کاربرد خارجی باید سامانه‌ای انتخاب شود که تولیدکننده آن را برای فضای باز تأیید کرده باشد. شیب‌بندی، آبچکان، جلوگیری از آب ماندگار و طراحی صحیح درزها نیز بر دوام پوشش اثر دارند.

 کاربردها 

 کف 
میکروسمنت برای کف خانه، فروشگاه، دفتر، رستوران و برخی فضاهای عمومی استفاده می‌شود. پیوستگی بصری و امکان اجرا روی بعضی کف‌های موجود از دلایل انتخاب آن است. در کف، مقاومت زیرکار، تختی سطح، میزان رفت‌وآمد و نوع پوشش محافظ اهمیت بیشتری نسبت به دیوار دارد.

 دیوار 
دیوارهای داخلی از متداول‌ترین محل‌های استفاده‌اند. میکروسمنت می‌تواند در پذیرایی، اتاق، راهرو، فضای تجاری و دیوار شاخص به‌کار رود. چون فشار مکانیکی دیوار معمولاً کمتر است، امکان استفاده از بافت‌های ظریف‌تر وجود دارد.

 حمام و سرویس بهداشتی 
سطوح پیوسته و نبود بندهای متعدد باعث شده میکروسمنت در طراحی حمام و سرویس بهداشتی مورد توجه قرار گیرد. اجرای صحیح آب‌بندی زیرین، شیب کف، جزئیات کنج‌ها و سیلر ضروری است. آب نباید برای مدت طولانی در نقاط بدون شیب باقی بماند.

 آشپزخانه 
کاربردهای آشپزخانه شامل کف، دیوار بین کابینت‌ها و گاهی صفحه کار است. سطح صفحه کار با حرارت، چربی، مواد اسیدی، ضربه و لکه تماس بیشتری دارد؛ بنابراین هر محصول دیواری یا کفی الزاماً برای کانتر مناسب نیست.

 پله 
اجرای یکپارچه روی کف و پیشانی پله می‌تواند ظاهر پیوسته ایجاد کند. لبه پله در معرض ضربه و سایش متمرکز است و ممکن است به تقویت یا جزئیات ویژه نیاز داشته باشد. مقاومت لغزشی نیز باید در نظر گرفته شود.

 مبلمان و عناصر معماری 
برخی میکروسمنت ها روی میز، نیمکت، شلف، گلدان، حجم‌های دکوراتیو و اجزای ساخته‌شده از صفحات مهندسی‌شده اجرا می‌شوند. حرکت اتصالات و انعطاف بدنه می‌تواند باعث ترک شود؛ بنابراین زیرسازی باید صلب و پایدار باشد.

 نما و فضای خارجی 
میکروسمنت‌های مخصوص فضای خارجی می‌توانند روی برخی نماها، تراس‌ها، بالکن‌ها و دیوارهای محوطه اجرا شوند. محصول باید با اقلیم، تابش خورشید و چرخه‌های دمایی سازگار باشد. استفاده از محصول داخلی در نمای بیرونی بدون تأیید فنی ممکن است موجب تغییر رنگ، ترک یا جداشدگی شود.

 بازسازی 
ضخامت کم و امکان اجرا روی برخی پوشش‌های موجود، میکروسمنت را به گزینه‌ای برای بازسازی تبدیل کرده است.

با وجود این، «بازسازی بدون تخریب» به معنی حذف کامل عملیات آماده‌سازی نیست. قطعات لق، لایه‌های ضعیف، رطوبت، اختلاف سطح و ترک‌ها باید پیش از اجرا اصلاح شوند.

 مزایا 
مزایای احتمالی میکروسمنت، در صورت انتخاب و اجرای صحیح سامانه، عبارت‌اند از:

ایجاد ظاهر پیوسته و کاهش خطوط بند؛

ضخامت و وزن نسبتاً کم؛

امکان استفاده روی سطوح افقی و عمودی؛

تنوع رنگ، بافت و میزان براقیت؛

امکان بازپوشانی بعضی سطوح موجود؛

کاهش بخشی از نخاله در برخی پروژه‌های بازسازی؛

قابلیت ایجاد ظاهر دست‌ساز و غیرتکراری؛

امکان استفاده در سبک‌های مینیمال، صنعتی و معاصر؛

قابلیت امتداد بصری پوشش از کف به دیوار یا پله؛

امکان ترمیم موضعی در برخی شرایط.

این مزایا مطلق نیستند. کیفیت زیرکار، محصول، اجرا و نگهداری تعیین می‌کند که هر مزیت تا چه اندازه در عمل حاصل شود.

 محدودیت‌ها و معایب 

 حساسیت به زیرکار 
میکروسمنت بسیار نازک است و رفتار زیرکار را دنبال می‌کند. ترک، حرکت، رطوبت یا جداشدگی بستر ممکن است در پوشش نهایی ظاهر شود. این پوشش نمی‌تواند نقص‌های سازه‌ای را برطرف کند.

 وابستگی به مهارت اجرا 
ظاهر میکروسمنت تا حد زیادی به مهارت مجری وابسته است. فشار و زاویه ماله، زمان‌بندی، ساب و اختلاط بر بافت و رنگ اثر می‌گذارند. اجرای ناهماهنگ می‌تواند لکه، خطوط تیره، اختلاف رنگ یا ناهمواری ایجاد کند.

 امکان خراش و سایش 
لاک یا سیلر سطح ممکن است خراشیده شود و پس از مدتی به بازسازی نیاز داشته باشد. میزان دوام به نوع مصرف و محصول بستگی دارد. قرار دادن پد زیر مبلمان و جلوگیری از ورود شن می‌تواند سایش را کاهش دهد.

 تفاوت رنگ 
میکروسمنت محصولی دست‌اجراست و یکنواختی کامل رنگ صنعتی همیشه قابل دستیابی نیست. اختلاف میان بچ‌های تولید، نسبت اختلاط، رطوبت، ساب یا فشار ماله می‌تواند تفاوت ایجاد کند.

 دشواری ترمیم نامرئی 
ترمیم موضعی امکان‌پذیر است، اما تطبیق کامل رنگ و بافت بخش ترمیم‌شده با سطح قدیمی دشوار است. گاهی برای رسیدن به ظاهر هماهنگ‌تر لازم است یک محدوده کامل تا محل شکست طبیعی دوباره پوشانده شود.

 نیاز به نگهداری پوشش محافظ 
سیلر نهایی ممکن است با گذشت زمان فرسوده شود. در محیط پرتردد یا مرطوب، بازبینی و تجدید دوره‌ای پوشش محافظ می‌تواند لازم باشد. فاصله تجدید به نوع محصول و شدت استفاده بستگی دارد.

 هزینه نیروی متخصص 
هرچند ضخامت پوشش کم است، اجرای آن شامل مراحل متعدد، زمان خشک‌شدن، ساب و اعمال پوشش محافظ است. در نتیجه، هزینه اجرا لزوماً از کاشی، رنگ یا ملات‌های معمولی کمتر نیست.

 ترک‌خوردگی 
ترک‌خوردگی از مهم‌ترین نگرانی‌های مرتبط با پوشش‌های سیمانی نازک است. دلایل احتمالی عبارت‌اند از:

ترک فعال یا سازه‌ای در زیرکار؛

نشست ساختمان؛

حرکت صفحات یا اتصالات؛

حذف یا پوشاندن نادرست درز حرکتی؛

ضخامت بیش از مقدار توصیه‌شده؛

نسبت اختلاط نادرست؛

خشک‌شدن سریع؛

اجرای لایه بعدی در زمان نامناسب؛

زیرکار ضعیف یا آلوده؛

تغییرات شدید دما و رطوبت؛

ناسازگاری میان اجزای سامانه.

برخی تولیدکنندگان در معرفی تجاری محصولات خود، مقاومت زیاد در برابر ترک یا حتی ترک‌نخوردن را ذکر می‌کنند؛ با این حال، هیچ پوشش نازکی نمی‌تواند حرکت نامحدود زیرکار را بدون آسیب تحمل کند. ارزیابی ترک و حفظ درزهای سازه‌ای برای کاهش خطر ضروری است.

 آب‌بندی و محیط‌های مرطوب 
برای کاربرد میکروسمنت در حمام، دوش، استخر یا فضای خارجی باید چهار لایه عملکردی از یکدیگر تفکیک شوند:

سازه یا بستر پایدار؛

سامانه آب‌بندی اصلی؛

پوشش تزئینی میکروسمنت؛

لایه محافظ سطحی.

در بعضی محصولات ممکن است دو یا چند عملکرد در یک لایه ترکیب شده باشد، اما نباید بدون مستندات فنی فرض کرد که خود میکروسمنت جایگزین غشای آب‌بندی است. در محل کف‌شور، کنج، عبور لوله و اتصال کف و دیوار، جزئیات انعطاف‌پذیر اهمیت بیشتری دارند.

مواد شوینده اسیدی، سفیدکننده غلیظ، رسوب‌برها و حلال‌ها می‌توانند به سیلر آسیب بزنند. مواد شیمیایی استخر نیز باید با سامانه نهایی سازگار باشند.

 نگهداری و پاک‌سازی 
برای پاک‌سازی روزمره معمولاً آب و شوینده با پی‌اچ خنثی توصیه می‌شود. استفاده از ابزار ساینده، برس فلزی، اسید و حلال قوی ممکن است سطح یا لاک را تخریب کند.

مایعات رنگی، روغن، قهوه، چای و مواد اسیدی بهتر است سریع پاک شوند. مقاومت در برابر لکه به نوع سیلر و زمان تماس ماده بستگی دارد. در کف، استفاده از پادری و پد زیر پایه مبلمان به کاهش خراش کمک می‌کند.

تجدید پوشش محافظ باید مطابق وضعیت سطح انجام شود. کاهش براقیت، افزایش جذب آب، دشوار شدن پاک‌سازی یا ایجاد خراش‌های متعدد می‌تواند نشانه نیاز به بازبینی باشد.

 ترمیم 
روش ترمیم به نوع آسیب بستگی دارد. خراش سطحی ممکن است با ساب بسیار سبک و تجدید پوشش محافظ اصلاح شود. آسیب عمیق‌تر نیازمند برداشتن بخش سست، اجرای دوباره لایه‌ها و بازسازی سیلر است.

پیش از ترمیم ترک باید علت آن مشخص شود. پر کردن ظاهری ترک فعال بدون رفع حرکت زیرکار معمولاً راه‌حل پایدار نیست. در ترمیم موضعی نیز تفاوت رنگ و بافت ممکن است باقی بماند.

 تفاوت با مواد مشابه 

 بتن صیقلی 
بتن صیقلی معمولاً یک دال یا لایه بتنی با ضخامت بیشتر است که پس از سخت‌شدن با ماشین و لقمه‌های ساینده ساب و صیقل داده می‌شود. سنگ‌دانه‌های بتن ممکن است در سطح آشکار شوند. میکروسمنت پوششی نازک است که با ماله اجرا می‌شود و نقش دال سازه‌ای ندارد.

 بتن ماله‌ای 
بتن ماله‌ای یا پرداخت‌شده سطح خود بتن تازه است و معمولاً به دال بتنی وابسته است. میکروسمنت می‌تواند پس از ساخت بنا و روی زیرکارهای مختلف اجرا شود.

 ملات سیمانی معمولی 
ملات معمولی عموماً ضخیم‌تر، دارای دانه‌بندی متفاوت و فاقد برخی اصلاح‌کننده‌های پلیمری میکروسمنت است. اجرای ملات معمولی در ضخامت بسیار کم ممکن است چسبندگی یا دوام لازم را ایجاد نکند.

 اپوکسی 
اپوکسی یک سامانه رزینی گرماسخت است و ساختار سیمانی ندارد. کف اپوکسی می‌تواند سطح بسیار یکنواخت، براق و مقاوم شیمیایی ایجاد کند. میکروسمنت ظاهر معدنی و ماله‌ای دارد و معمولاً با یک سیلر رزینی محافظت می‌شود. رفتار در برابر رطوبت زیرکار، پرتو فرابنفش، خراش و حرارت در این دو سامانه متفاوت است.

 رزین پلی‌یورتان 
پلی‌یورتان ممکن است به‌عنوان کف‌پوش رزینی مستقل یا پوشش نهایی میکروسمنت استفاده شود. لاک پلی‌یورتان نقش محافظ دارد و با بدنه سیمانی میکروسمنت یکسان نیست.

 گچ تزئینی و ونیزی 
اندود ونیزی معمولاً بر پایه آهک، پودر سنگ یا رزین است و بیشتر روی دیوار استفاده می‌شود. ظاهر آن می‌تواند صیقلی و شبیه سنگ مرمر باشد. میکروسمنت معمولاً ظاهر سیمانی‌تر دارد و در انواع مناسب برای کف نیز عرضه می‌شود.

 تادلاکت 
تادلاکت اندودی آهکی با ریشه در معماری مراکش است که با روش خاصی صیقل و با صابون فرآوری می‌شود. ترکیب و روش سخت‌شدن آن با میکروسمنت پلیمری سیمانی متفاوت است.

 کاشی و سرامیک 
کاشی از قطعات مجزا تشکیل می‌شود و معمولاً دارای بند است. میکروسمنت در محل اجرا و به‌شکل سطح پیوسته ساخته می‌شود. کاشی کارخانه‌ای از نظر رنگ و ابعاد یکنواخت‌تر است، در حالی که میکروسمنت ظاهر دست‌ساز و متغیرتری دارد. تعمیر، زیرسازی و رفتار در برابر ضربه نیز متفاوت است.

 کنترل کیفیت 
کنترل کیفیت میکروسمنت می‌تواند شامل بررسی موارد زیر باشد:

سلامت و رطوبت زیرکار؛

مقاومت چسبندگی کششی؛

یکنواختی ضخامت؛

نسبت اختلاط؛

شرایط دما و رطوبت هنگام اجرا؛

زمان میان لایه‌ها؛

مقاومت سایشی؛

جذب آب و مقاومت لکه‌ای؛

مقاومت لغزشی؛

سازگاری سیلر؛

ثبات رنگ در برابر نور؛

مقاومت در برابر چرخه یخ‌زدگی در محصولات خارجی.

ویژگی‌های فنی باید بر اساس روش آزمون مشخص گزارش شوند. عبارت‌هایی مانند «مقاومت بالا»، «کاملاً ضدآب» یا «ضدخش» بدون ارائه روش آزمون، ضخامت نمونه و شرایط آزمایش قابل مقایسه نیستند.

 اثرات زیست‌محیطی و ایمنی 
اثرات زیست‌محیطی میکروسمنت به نوع سیمان، پلیمر، حلال، بسته‌بندی، عمر مفید و امکان بازپوشانی سطح بستگی دارد. ضخامت کم ممکن است مصرف ماده و نخاله بازسازی را کاهش دهد، اما سیمان و رزین‌های پلیمری هر دو دارای اثرات زیست‌محیطی‌اند.

در محصولات پایه‌آب معمولاً انتشار ترکیبات آلی فرّار می‌تواند کمتر از محصولات حلالی باشد، ولی مقدار واقعی باید از برگه ایمنی و گزارش آزمون همان محصول استخراج شود. اصطلاح‌هایی مانند «طبیعی»، «سبز» و «سازگار با محیط زیست» بدون ارزیابی چرخه عمر یا داده قابل سنجش کافی نیستند.

پودر سیمانی می‌تواند موجب گردوغبار و تحریک پوست، چشم یا دستگاه تنفسی شود. سیمان خیس خاصیت قلیایی دارد. هنگام اختلاط و ساب باید از تجهیزات حفاظت فردی، تهویه و روش‌های کنترل گردوغبار استفاده شود. لاک‌های حلالی نیز ممکن است قابل اشتعال یا دارای بخارات زیان‌آور باشند.

 سامانه‌ها و نام‌های تجاری 
میکروسمنت توسط تولیدکنندگان مختلف و با فرمول‌ها و نام‌های تجاری متفاوت عرضه می‌شود. از نمونه‌های شناخته‌شده در بازار بین‌المللی می‌توان به سامانه‌های شرکت اسپانیایی Topciment، محصول Microtopping شرکت ایتالیایی Ideal Work، محصولات CimentArt و سامانه‌های Forcrete اشاره کرد.

این نام‌ها نماینده همه تولیدکنندگان نیستند و ذکر آن‌ها به معنای ارزیابی یا برتری فنی نیست؛ زیرا مشخصات هر سامانه، محدوده کاربرد و روش آزمون آن متفاوت است.

در ایران نیز میکروسمنت توسط مجموعه‌های مختلف تولید یا عرضه می‌شود. در گزارشی درباره محصولات شرکت‌های دانش‌بنیان، از عرضه یک پوشش تزئینی پایه‌سیمانی با نام تجاری «میکروسمنت سمیک» یاد شده است.

اطلاعات مربوط به ویژگی، کیفیت یا گستره بازار هر نام تجاری باید با منابع مستقل و آزمون‌های قابل مقایسه بررسی شود. وبگاه تولیدکنندگان برای شناخت دستورالعمل و مشخصات اعلام‌شده همان محصول مفید است، اما منبع مستقل برای اثبات برتری تجاری محسوب نمی‌شود.

 انتخاب سامانه مناسب 
در انتخاب میکروسمنت باید به این عوامل توجه شود:

افقی یا عمودی بودن سطح؛

داخلی یا خارجی بودن محیط؛

میزان رفت‌وآمد؛

تماس دائم یا موقت با آب؛

مقاومت شیمیایی مورد نیاز؛

جنس و حرکت زیرکار؛

شرایط آب‌وهوایی؛

رنگ و بافت مطلوب؛

میزان لغزندگی مجاز؛

امکان تعمیر و نگهداری؛

دسترسی به مجری آموزش‌دیده؛

وجود برگه فنی و ایمنی؛

نتایج آزمون‌های مرتبط؛

سازگاری همه اجزای سامانه.

انتخاب فقط بر اساس نمونه رنگ یا قیمت ممکن است کافی نباشد. برای پروژه‌های بزرگ یا حساس بهتر است نمونه واقعی در محل اجرا شود و پس از خشک‌شدن کامل و اعمال سیلر ارزیابی گردد.

 طول عمر 
برای میکروسمنت نمی‌توان یک طول عمر ثابت تعیین کرد. نوع زیرکار، کیفیت محصول، مهارت اجرا، شدت مصرف، شرایط محیطی و نگهداری بر دوام اثر می‌گذارند. بدنه سیمانی ممکن است برای مدت طولانی باقی بماند، اما پوشش محافظ سطحی زودتر فرسوده شود و نیازمند تجدید باشد.

در محیط مسکونی کم‌رفت‌وآمد، شرایط با فروشگاه، رستوران یا فضای خارجی متفاوت است. اعلام ضمانت یا عمر مفید باید با شرایط دقیق نگهداری، محدودیت‌های استفاده و مسئولیت زیرکار همراه باشد.

 جایگاه در معماری 
میکروسمنت به دلیل ایجاد سطوح پیوسته و رنگ‌های خنثی در معماری مینیمال، صنعتی، مدرن و سبک‌هایی که بر بافت مواد تأکید می‌کنند به‌کار می‌رود. ظاهر نهایی آن میان سطح خام سیمانی و یک پوشش کنترل‌شده تزئینی قرار می‌گیرد.

ماهیّت دست‌اجرا باعث می‌شود هر سطح دارای تفاوت‌های جزئی باشد. این تفاوت برای برخی طراحان بخشی از ارزش بصری ماده است، اما برای پروژه‌هایی که یکنواختی صنعتی کامل می‌خواهند ممکن است محدودیت محسوب شود.

 جستارهای وابسته 
سیمان

بتن

ملات

بتن صیقلی

کف‌پوش

پلیمر

رنگ‌دانه

پلی‌یورتان

رزین اپوکسی

اندود گچ

معماری داخلی

 منابع 

 پیوند به بیرون