جنگ ایران و کوشان (۱۳۰-۱۴۰)

جنگ ایران و کوشان احتمالا اولین یا دومین جنگی بود که میان کوشانیان به رهبری کانیشکا و اشکانیان به رهبری بلاش سوم رخ داده است. گفته می‌شود که شاه اشکانی به کانیشکا یکم حمله کرد، اما در نبرد شکست خورد.

پیش‌زمینه
در سال ۱۹ پس از میلاد، گندوفارس، ساتراپ اشکانی در زرنگ/سکستان (سیستان)، از اشکانیان اعلام استقلال کرد و پادشاهی هندوپارتی را بنیان گذاشت. اما پس از مرگ او هندوپارت به تدریج تضعیف شد. قبایل یوئه‌چی که بعدها شاهنشاهی کوشانی را تشکیل دادند، به رهبری کوجولا کادفیسس از باختر به سمت جنوب حرکت کردند و بخش بزرگی از سرزمین‌های هندوپارتی را تصرف کردند، سپس با اشکانیان همسایه شدند.

لشکرکشی
یک متن بودایی که در سال ۴۷۰ میلادی با عنوان فو فازانگ یین‌یوان ژوان (چینی: 付法藏因緣傳، «تاریخ جانشینان بودا») به زبان چینی ترجمه شد، و در بخش «روایت‌های تاریخی» تری‌پیتکه با شمارهٔ ۲۰۵۸ قرار دارد، تنها منبعی است که این درگیری را تأیید می‌کند. همچنین ممکن است کوشانیان پیش‌تر و هم‌زمان با لشکرکشی تراژان به ایران در سال ۱۱۵ میلادی، جنگ دیگری با اشکانیان داشته باشند..

این متن جنگی میان کانیشکا یکم و شاه اشکانیِ شرق را روایت می‌کند که نام او در متن اصلی ذکر نشده است، اما پژوهشگران بعدی او را بلاش سوم دانسته‌اند. با آغاز جنگ، شاه اشکانی با سپاهی متشکل از کمانداران سوار، سربازان زره‌پوش، کمانداران پیاده و نیزه‌داران به شاهنشاهی کوشانی حمله کرد. به نظر می‌رسد این رویداد در میانهٔ سدهٔ دوم میلادی رخ داده باشد. احتمال دارد اشکانیان در پی بازپس‌گیری سرزمین‌هایی بوده باشند که پیش‌تر به دست کوشانیان فتح شده بود.

کانیشکا در پاسخ، ضدحمله‌ای را آغاز کرد که به نبردی سخت و خونین انجامید. متن یادشده از رقم آشکارا اغراق‌آمیزِ ۹۰۰٬۰۰۰ کشتهٔ اشکانی سخن می‌گوید و آن را «کشتار» توصیف می‌کند. همچنین ذکر شده است که دو طرف به‌طور پیوسته به یکدیگر حمله می‌کردند تا سرانجام کانیشکا به پیروزی رسید. این روایت تأکید می‌کند که اقدامات کانیشکا در نتیجهٔ سنگدلی و سرسختی شاه اشکانی بوده است.

 پیامدها 
کانیشکا پیروز شد، اما با مشاهدهٔ رنج‌ها و ویرانی‌های ناشی از جنگ، دچار پشیمانی گردید و تصمیم گرفت از رهبران دینی راهنمایی بخواهد.

پس از آن، کانیشکا تصمیم گرفت دومین لشکرکشی خود را علیه چین آغاز کند. این لشکرکشی موفقیت‌آمیز بود و چینی‌ها شکست خوردند. در نتیجه، کانیشکا یکم استان‌های کاشغر، یارکند و ختن را از امپراتوری هان به قلمرو خود ضمیمه کرد. پس از این فتوحات، امپراتوری او از آسیای مرکزی تا مرکز هند گسترده شد و مناطقی چون گندهارا، کشمیر و ناحیهٔ پامیر را دربر می‌گرفت.

References

Category:Wars involving the Kushan Empire
Category:Wars involving the Parthian Empire
Category:130s conflicts
Category:Kanishka