لرزه گیر مکانیکی

جایگزین=لرزه گیر تک فنره|بندانگشتی|لرزه گیر مکانیکی
لرزه‌گیر مکانیکی یا ارتعاش‌گیر مکانیکی به مجموعه‌ای از تجهیزات و سامانه‌ها گفته می‌شود که برای کاهش انتقال ارتعاش، ضربه و نویز مکانیکی میان اجزای یک دستگاه، میان دستگاه و سازه، یا در مسیر خطوط لوله و تأسیسات به‌کار می‌روند. 

این تجهیزات در صنایع گوناگون از جمله تأسیسات ساختمان، سامانه‌های لوله‌کشی، ماشین‌آلات صنعتی، تجهیزات دوار، خودرو، راه‌آهن و دیگر حوزه‌های مهندسی کاربرد دارند.

لرزه‌گیرهای مکانیکی معمولاً با ایجاد انعطاف‌پذیری کنترل‌شده، جذب بخشی از انرژی ارتعاشی، یا جداسازی دینامیکی، دامنه ارتعاشات را کاهش می‌دهند و از انتقال آن‌ها به اجزای مجاور جلوگیری می‌کنند. استفاده از این تجهیزات می‌تواند باعث افزایش عمر مفید دستگاه‌ها، کاهش خستگی مکانیکی، کاهش صدا و بهبود عملکرد سامانه‌ها شود.

 تعریف و کارکرد 
در مهندسی مکانیک، ارتعاش زمانی رخ می‌دهد که یک سامانه پیرامون وضعیت تعادل خود دچار نوسان شود. اگر این نوسانات کنترل نشوند، ممکن است باعث فرسودگی، شل شدن اتصالات، ترک‌های ناشی از خستگی، اختلال در عملکرد و افزایش نویز شوند. لرزه‌گیر مکانیکی برای مقابله با این پدیده معمولاً از چند روش اصلی استفاده می‌کند: کاهش انتقال نیرو بین منبع ارتعاش و گیرنده، جذب و اتلاف بخشی از انرژی نوسانی، جبران جابه‌جایی نسبی ناشی از انبساط حرارتی یا حرکت عملکردی، و کاهش ضربه در بارهای ناگهانی.

کارایی یک لرزه‌گیر به عواملی مانند سختی، جرم، ضریب میرایی، فرکانس تحریک و شرایط نصب وابسته است.

انواع لرزه‌گیرهای مکانیکی بسته به نوع عملکرد، جنس، محل استفاده و میزان بارگذاری به چند گروه تقسیم می‌شوند.

 لرزه‌گیرهای الاستومری 
این نوع لرزه‌گیرها از مواد انعطاف‌پذیر مانند لاستیک طبیعی، نئوپرن یا دیگر مواد الاستومری ساخته می‌شوند و در کاربردهای عمومی، به‌ویژه در تأسیسات و ماشین‌آلات سبک تا متوسط، کاربرد فراوان دارند. از ویژگی‌های اصلی آن‌ها می‌توان به سادگی ساخت، هزینه کمتر و توانایی مناسب در کاهش ارتعاشات با فرکانس متوسط و بالا اشاره کرد.

 لرزه‌گیرهای فنری 
لرزه‌گیرهای فنری معمولاً برای بارهای بیشتر یا شرایطی که ایزولاسیون مؤثرتر در فرکانس‌های پایین‌تر مورد نیاز است به‌کار می‌روند. این تجهیزات می‌توانند به‌تنهایی یا همراه با اجزای میرایی استفاده شوند. در سامانه‌های تأسیساتی، زیر تجهیزات مکانیکی و در برخی ماشین‌آلات صنعتی، استفاده از تکیه‌گاه‌های فنری رایج است.

 لرزه‌گیرهای فلزی 
در برخی سامانه‌ها، به‌ویژه خطوط لوله، اگزوزها و مسیرهای انتقال سیال یا گاز، از اجزای فلزی انعطاف‌پذیر مانند خرطومی‌های فلزی و اتصال‌های انبساطی برای کاهش انتقال ارتعاش و جبران حرکت استفاده می‌شود. این نوع تجهیزات در برابر دما و فشار بالا مزیت دارند، هرچند انتخاب آن‌ها باید با توجه به شرایط کاری انجام شود.

 لرزه‌گیرهای هیدرولیکی و ویژه 
در برخی کاربردهای تخصصی، از سامانه‌های هیدرولیکی، پنوماتیکی یا ترکیبی برای کنترل دقیق‌تر ارتعاش و ضربه استفاده می‌شود. این تجهیزات معمولاً در مواردی به‌کار می‌روند که پاسخ دینامیکی دقیق‌تری مورد نیاز باشد.

 کاربرد لرزه گیر مکانیکی 
لرزه‌گیرهای مکانیکی در حوزه‌های گوناگونی استفاده می‌شوند. در تأسیسات ساختمانی برای نصب پمپ‌ها، چیلرها، هواسازها، فن‌ها و خطوط لوله به‌کار می‌روند. در ماشین‌آلات صنعتی برای کاهش ارتعاش موتور، کمپرسور، ژنراتور و تجهیزات دوار استفاده می‌شوند. در صنعت خودرو و حمل‌ونقل نیز در سامانه‌های تعلیق، پایه‌موتور و اجزای انتقال نیرو نقش دارند. همچنین در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی برای جذب ارتعاش و جبران حرکت در خطوط لوله و تجهیزات فرایندی از آن‌ها استفاده می‌شود. در تجهیزات دقیق و آزمایشگاهی نیز این سامانه‌ها برای جلوگیری از اثر ارتعاش محیط بر اندازه‌گیری یا عملکرد دستگاه اهمیت دارند.

 معیارهای انتخاب لرزه گیر 
انتخاب لرزه‌گیر مکانیکی معمولاً بر پایه مجموعه‌ای از پارامترهای فنی انجام می‌شود. از جمله این پارامترها می‌توان به وزن و نحوه توزیع بار، فرکانس کاری و فرکانس تحریک، میزان جابه‌جایی مجاز، شرایط محیطی مانند دما و خوردگی، و الزامات ایمنی و دوام اشاره کرد. در مهندسی ارتعاش معمولاً تلاش می‌شود فرکانس طبیعی سامانه ایزوله‌شده به‌گونه‌ای انتخاب شود که از محدوده تحریک اصلی فاصله داشته باشد، زیرا نزدیکی این دو می‌تواند موجب تشدید و افزایش دامنه ارتعاش شود.

 ملاحظات طراحی و نصب 
کارایی لرزه‌گیر مکانیکی فقط به خود قطعه وابسته نیست، بلکه نحوه نصب و هماهنگی آن با کل سامانه نیز اهمیت زیادی دارد. نصب نامناسب ممکن است باعث اتصال صلب ناخواسته، کاهش اثربخشی ایزولاسیون یا تمرکز تنش شود. در سامانه‌های لوله‌کشی نیز باید هم‌زمان به مهار، تکیه‌گاه، انبساط حرارتی و ارتعاشات ناشی از جریان توجه شود. در بسیاری از راهنماهای فنی تأکید شده است که انتخاب و نصب تجهیزات کنترل ارتعاش باید با در نظر گرفتن شرایط واقعی بهره‌برداری و مشخصات فنی سامانه انجام شود.

 تفاوت با جداساز لرزه‌ای سازه 
لرزه‌گیر مکانیکی با جداساز لرزه‌ای سازه که در مهندسی زلزله برای کاهش انتقال نیروهای زلزله به ساختمان به‌کار می‌رود، یکسان نیست. هرچند هر دو بر پایه کاهش انتقال حرکت یا ارتعاش عمل می‌کنند، در کاربرد رایج مهندسی مکانیک، اصطلاح لرزه‌گیر معمولاً به کنترل ارتعاش تجهیزات، ماشین‌آلات، تأسیسات یا خطوط لوله اشاره دارد، نه سامانه‌های جداسازی لرزه‌ای ساختمان.