پرونده میدان علیخانی

پرونده میدان علیخانی پرونده رسیدگی به موضوع درگیری تظاهرات‌کنندگان و نیروهای حکومتی در میدان علیخانی در شهر اصفهان در جریان خیزش ۱۴۰۴ ایران است. به گفته مقامات حکومتی در جریان این درگیری ۴ تن از نیروهای بسیج و فراجا کشته شدند.
در پی این واقعه، پرونده قضایی تشکیل و ۵۹ نفر از شهروندان اصفهان دستگیر شدند و ۱۲ نفر از بازداشت‌شدگان به اعدام محکوم شدند. حکم ۲ تن از متهمان در ۲۸ تیر ۱۴۰۵ و حکم ۲ تن دیگر در ۶ مرداد ۱۴۰۵ به اجرا درآمد.


پیش‌زمینه
پروندهٔ میدان علیخانی بعد از کشته شدن چهار عضو بسیج و یگان ویژه به نام‌های حسین رمضانی، محمد همتی، سیدعلی خشوعی و ولی‌الله صفری تشکیل شد که در مرحله نخست ۵۹ نفر بازداشت شدند و ۲۳ نفر از بازداشت‌شدگان، با وجود آنکه گفته می‌شود نقشی در این واقعه نداشتند، به حبس‌های پنج تا ۱۰ سال محکوم شده‌اند. در میان ۱۲ محکوم این پرونده، امیرحسین صفری، ۲۷ سال دارد و شروین باقریان، عرفان اسفندیاری و ابوالفضل ابراهیمی با حدود ۱۸ سال سن، جوان‌ترین متهمان این پرونده هستند. بر اساس گزارش نهادهای حقوق بشری، جلسات رسیدگی در سه جلسه حدود یک‌ساعته برگزار شد.
به گزارش رسانه‌های وابسته به حکومت معترضان با «انواع سلاح گرم، چاقو، قمه، قداره و کوکتل موتولوف اقدام به تخریب مراکز عمومی کرده، و پیکر مأموران نیروی انتظامی را آتش زده، روی زمین کشیده و آن را قطعه‌قطعه کرده» و ویدیوی ضبط شده را برای «شبکه‌های معاند» ارسال کردند. خبرگزاری فارس ادعا می‌کند که معترضان در ناآرامی‌های دی‌ماه با تفنگ وینچستر، کلت و کلاشینکف به سمت نیروهای پلیس در خیابان‌ها و معابر شلیک کردند در حالی‌که مأموران اسلحه جنگی به همراه نداشتند.
ایرنا ادعا کرد که مأموران هنگام مواجهه با «انبوه اغتشاشگران مسلح»، بر اثر اصابت گلوله و ضربات «انواع آلات قتاله» کشته شدند. اما فارس محل کشته شدن این چهار مأمور را «میدان علیخانی» یا «محله شهید علیخانی» اصفهان معرفی کرد و مدعی شد آنان پس از محاصره شدن با چوب، چماق، چاقو، قمه و میله، هدف حمله قرار گرفتند.


گاه‌شمار


۲۸ تیرماه ۱۴۰۵
عرفان اسفندیاری (۱۰ مهر ۱۳۷۵ – ۲۸ تیر ۱۴۰۵) شهروند ایرانی و گل‌محمد محمدی (۱۳۸۱ – ۲۸ تیر ۱۴۰۵) تبعه افغانستانی، معترضان دستگیر شده در دی‌ماه بودند که در سحرگاه یک‌شنبه ۲۸ تیر ۱۴۰۵ اعدام شدند. حکم اعدام این دو به صورت مخفیانه در زندان مرکزی اصفهان (دستگرد) اعدام شدند.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، دوشنبه ۲۹ تیر، پستی از مسیح علینژاد دربارهٔ اعدام عرفان اسفندیاری، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه، را در شبکه اجتماعی تروث سوشال بازنشر کرد.
به گفته ایران اینترنشنال، مأموران در همان روز نخست بازداشت، دو انگشت گل‌محمد محمدی را شکستند. به گفته این منبع، او در طول ماه نخست بازداشت به‌طور مستمر شکنجه می‌شد و مأموران هر روز چند بار، او را با شلاق می‌زدند. در ماه‌های پس از بازداشت، بستگان گل‌محمد محمدی برای انتخاب وکیل مستقل با موانع امنیتی و قضایی روبه‌رو بودند و در پیگیری وضعیت او نیز از سوی نهادهای امنیتی به بازداشت تهدید شدند. مقام‌های جمهوری اسلامی پس از اجرای حکم، پیکر گل‌محمد محمدی را بدون برگزاری مراسم عمومی در روستای رحمت‌آباد، از توابع شهرستان تیران و کرون در استان اصفهان، به خاک سپردند.
عرفان اسفندیاری در بویین میاندشت، در خارج از شهر اصفهان، به خاک سپرده شد.


۶ مرداد ۱۴۰۵
بامداد سه‌شنبه ۶ مرداد ۱۴۰۵ حکم اعدام ابوالفضل سپاهی بادجانی و امیرحسین صفری حسین‌آبادی، دو معترض بازداشت شده در اعتراضات دی‌ماه در اصفهان، اجرا شد. رسانه وابسته به قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده است که ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری با اتهام‌هایی از جمله «عضویت در گروه‌های باغی علیه امنیت ملی»، «محاربه»، «افساد فی‌الارض»، «تخریب و آتش‌زدن اموال عمومی» و مشارکت در کشته شدن چهار مأمور نیروی انتظامی به اعدام محکوم شده بودند.
ساعتی قبل از این اعدام‌ها، گزارش‌هایی از میدان علیخانی اصفهان مخابره شده بود مبنی بر این که مأموران در حال برپا کردن داربست برای اعدام هستند و به خانواده چند نفر از متهمان این پرونده هم برای «دیدار آخر» با آنها تماس گرفته شده است. دوشنبه شب همچنین گزارش‌هایی از تلاش برای تجمع در این میدان و «برخورد» مأموران با تجمع‌کنندگان در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد.
در پی انتشار تصاویر از برپایی چوبه دار در میدان علیخانی اصفهان و بالا گرفتن احتمال اعدام جوانان محکوم به اعدام شده در این پرونده، شمار قابل‌توجهی از شهروندان اصفهانی در این میدان به خیابان رفته‌اند. یک منبع مطلع همان زمان و پیش از آغاز سرکوب به ایران‌وایر گفته بود: «جمعیت بالاست» و «مردم زیادند». در همین حین، تصاویر و ویدیوهایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که نشان از انداختن نور لیزر سبز رنگ روی معترضان داشت.
علیرضا و ابوالفضل سپاهی، که پسرعمو هستند، روز ۲۰ دی ماه «به شکل خشن و در جریان تیراندازی» دستگیر شده و در بازجویی‌ها و اعترافاتی که تلویزیون ایران از متهمان منتشر کرده، از برخی متهمان خواسته می‌شود دست‌داشتن علیرضا سپاهی در قتل مأموران را تأیید کنند. در روایت‌های رسمی از این مأموران با عنوان «حافظ امنیت» و «پلیس» نام برده شده و گفته شده آن‌ها «به شکل فجیعی با چاقو و سنگ کشته و به آتش کشیده شده‌اند.»
تصاویر دوربین‌های شهری که در گزارش‌های رسانه‌های ایران منتشر شده، لحظه آتش زدن چند موتورسیکلت را نشان می‌دهد. با این حال، به دلیل تاریکی شب و پوشیده بودن چهره افراد حاضر در صحنه، نزدیکان متهمان می‌گویند فرزندانشان در ویدیوهای دوربین‌های مداربسته قابل شناسایی نیستند.
جمهوری اسلامی مدعی است چهار نیرویش در این محدوده در شامگاه هجدهم دی۱۴۰۴ توسط معترضان «با طناب به تابلو بسته شده»، «عریان» شده و «پس از زخمی کردن با سنگ»، «زنده زنده» سوزانده شده‌اند.
حکم علیرضا سپاهی به دلیل سکته کردن قبل از اجرای حکم، به تعویق انداخته شد. او به بیمارستان الزهرا منتقل شد و سپس به زندان دستگرد اصفهان برگردانده شد.


فهرست متهمان

متهمان زیر در فهرست اعدام قرار دارند:

علیرضا رئیسی (متولد ۱۳۸۳) به دوبار اعدام
قائم حسینی (متولد ۱۳۸۴) به دوبار اعدام
علیرضا سپاهی (متولد ۱۳۸۰) به چهار بار اعدام (خبرگزاری «هرانا» از سکته قلبی وی پیش از اجرای حکم اعدام خبر داد. وی پس از سکته به بیمارستان دولتی «الزهرا» اصفهان منتقل و پس از یک روز به زندان دستگرد بازگردانده شد).
سایر متهمان زیر هرکدام به یکبار اعدام محکوم شده‌اند:

متهمان اعدام شده:


تحلیل
پرونده به شعبه اول دادگاه انقلاب اصفهان به ریاست محمد براتی درچه و محمد توکلی سپرده شده است، همان شعبه پرونده خانه اصفهان در سال ۱۴۰۱ که به اعدام مجید کاظمی، صالح میرهاشمی و سعید یعقوبی انجامید و با انتقاد گسترده سازمان‌های حقوق بشری به دلیل نقض استانداردهای دادرسی عادلانه روبه‌رو شد.
به گزارش بی‌بی‌سی فارسی، متهمان بسیار جوان هستند «و زیر شکنجه به حضور در صحنه قتل اقرار کرده‌اند.» به گفته او منابع نزدیک به تعدادی از خانواده‌های این متهمان، نهادهای امنیتی را متهم کرده‌اند که «در مواردی متهمان پیش از اعتراف با شوکر و چهاربار اعدام مصنوعی شکنجه شده‌اند.»
قوه قضائیه ایران معمولاً ادعای شکنجه یا بدرفتاری با زندانیان و اعتراف اجباری را تکذیب می‌کند با این حال گزارش نهادهای حقوق بشری بین‌المللی، روایت شاهدان عینی حاکی از اعمال فراگیر این روش‌ها در متهمان پرونده‌های سیاسی و امنیتی است. حتی در مواردی معدود همچون پرونده متهمان به کشتن دانشمندان هسته‌ای ایران، نهادهای امنیتی به بی‌پایه بودن اتهامات به تعداد زیادی از متهمان این پرونده اذعان کردند.
به گفته برخی از وکیلان رسیدگی به این پرونده و پرونده‌های مشابه آن در شرایط جنگی نیز از نظر این حقوقدان دلیل دیگری بر «نقض اصول بیطرفی» و «شرایط غیر استاندارد از نظر رعایت اصول اولیه دادرسی عادلانه» است از جمله نبود حق دسترسی به وکیل انتخابی بازداشت شدگان و اخذ اعترافات اجباری از آنها می‌تواند دستاویز صدور حکم اعدام گروهی باشد. حسین رئیسی این پرونده را نشانه‌ای از «چالش اقتدار حکومت و تلاش برای نشان دادن شو و جو اقتدارگرایی امنیتی» می‌داند.


جستارهای وابسته
پرونده خانه اصفهان
کشتار ۱۴۰۴ اصفهان و نجف‌آباد
اعدام‌ها در ایران در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران


منابع