پونه‌سای انبوه‌بموئی

پونه‌سای انبوه‌بموئی (نام علمی: Nepeta glomerulosa subsp. stapfiana) یک زیرگونه از گیاه پونه‌سای انبوه (Nepeta glomerulosa) است که به سردهٔ پونه‌سا و تیرهٔ نعناعیان تعلق دارد. این آرایهٔ گیاه‌شناسی یک گیاه علفی، پایا و بومی انحصاری مناطق غربی ایران است.

 تاریخچه و نام‌گذاری 
این گیاه در ابتدا بر اساس یادداشت‌های علمی یوزف بورنمولر و توسط گیاه‌شناس اتریشی، کارل هاینتز رشینگر در سال ۱۹۵۲ تحت عنوان گونهٔ مستقل Nepeta stapfiana توصیف شد. سپس در سال ۱۹۸۲ میلادی، رشینگر در جلد ۱۵۰ کتاب مرجع Flora Iranica (صفحه ۱۶۷)، جایگاه آرایه‌شناختی آن را تغییر داد و به عنوان زیرگونه‌ای از پونه‌سای انبوه بازثبت کرد. صفت نام علمی آن (stapfiana) به افتخار گیاه‌شناس اتریشی، اتو اشتاپف انتخاب شده است. پسوند عامیانهٔ «بموئی» نیز به زیستگاه نمونۀ تیپ آن در رشته‌کوه بمو اشاره دارد.

 توزیع جغرافیایی 
پونه‌سای انبوه‌بموئی یک گیاه بومی انحصاری (Endemic) ایران است. بر خلاف زیرگونهٔ کرمانی که در شرق و مرکز ایران می‌روید، پراکندگی زیرگونهٔ بِمویی منحصر به مناطق کوهستانی نواحی غربی ایران (به‌ویژه ارتفاعات استان‌های فارس، کرمانشاه و ایلام) است و این دو زیرگونه هیچ تداخل جغرافیایی با یکدیگر ندارند.

 ویژگی‌ها و اسانس 
این زیرگونه بر اساس طول کاسه گل و برگه (براکته) از گونه مادری متمایز می‌شود. بر اساس پژوهش‌های فیتوشیمیایی، ترکیبات اصلی اسانس اندام‌های هوایی پونه‌سای انبوه‌بموئی با واریته‌های دیگر متفاوت است؛ در حالی که در گونه اصلی ترکیب ۱و۸-سینئول غالب است، در زیرگونهٔ بِمویی ترکیب **کاریوفیلن اکساید** (Caryophyllene oxide) با غلظتی بین ۲۴ تا ۳۲ درصد، ترکیب پیشتاز و اصلی اسانس را تشکیل می‌دهد که خواص ضدقارچی و ضدباکتریایی برجسته‌ای دارد.

 منابع 

رده:پونه‌سا
رده:گیاهان بومی ایران