مقبره آرشاکونی - پیش‌نویس کاربر Luckie Luke

مقبره و بازیلیکای پادشاهان ارشاکید (ارمنی: Արշակունիների դամբարան آرامگاه پادشاهان آرشاکونی (همچنین آرامگاه پادشاهان آرشاکونی یا آرامگاه آرشاکونی) یک مجموعه بنای یادبود است که در امتداد تنگه‌ای مشرف به رودخانه آمبرد قرار دارد و در مرکز روستای آغتسک در استان آراگاتسوتن ارمنستان واقع شده است. این مکان بیشتر به خاطر مقبره‌ای که زمانی بقایای پادشاهان مسیحی و بت‌پرست سلسله آرشاکونی ارمنستان را در خود جای داده بود، شناخته می‌شود. تقریباً صد متر در شمال مجموعه کلیسا و آرامگاه، زیارتگاهی قرار دارد که در کنار مسیری منتهی به تنگه پایین قرار دارد، جایی که غارهای زیادی وجود دارد که قدمت آنها به قرن‌های ۱۶ تا ۱۸ میلادی برمی‌گردد. برخی از غارها دارای در هستند و در این دوره‌ها به عنوان پناهگاهی در برابر تهاجمات مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

 تاریخچه 
بر اساس کتاب «تاریخ حماسی» نوشتهٔ مورخ قرن پنجم، پاوستوس بوزاند (که با نام فاوست بیزانسی نیز شناخته می‌شود)، او روایت می‌کند که شاپور دوم، پادشاه بزرگ ایران، پس از بازپس‌گیری ارمنستان و اشغال آنی-کاماخ، گنجینه‌ها و مقبره‌های پادشاهان آرشاکونی ارمنی را در آنجا کشف کرد. او به سربازان خود دستور داد تا بقایای سلطنتی را نبش قبر کنند و با انجام این کار، مقبره‌های اجدادی آرشاکونی را که در آنی-کاماخ قرار داشتند، ویران کردند. با این حال، مقبرهٔ پادشاه ساناتروک به دلیل ساختار عظیم، نفوذناپذیر و هوشمندانه‌اش از این غارت و تخریب در امان ماند.

سپس غنایم و بقایای نبش قبر شده پادشاهان دیگر در مسیر ایران حمل می‌شد، با این باور که سرزمینی که استخوان‌های پادشاهان در آن دفن شده بود، شهرت، ثروت و قدرت آنها را افزایش می‌دهد. شاه شاپور دوم می‌خواست روحیه ارمنی‌ها را نیز تضعیف کند. واساک مامیکونیان، اسپاراپت ارمنی، در اواسط قرن چهارم تقریباً ۶۰۰۰۰ سرباز را گرد هم آورد و ایرانیان را در منطقه آیرارات شکست داد و گنجینه‌ها و استخوان‌های پادشاهان ارمنی را پس گرفت. او بقایای سلطنتی را به زوراپ (آغتسک امروزی) آورد و در آنجا به زودی آنها را در یک آرامگاه تازه ساخته شده دوباره دفن کرد و پادشاهان مسیحی را از پادشاهان بت‌پرست جدا کرد.

در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم، کلیسایی در مجاورت این مکان ساخته شد و مقبره‌های زوراپ تا اوایل قرن پنجم و تا زمان پایان سلسله اشکانی همچنان مورد استفاده قرار می‌گرفتند. به گفته مورخ موسس خورناتسی در کتاب «تاریخ ارمنستان»، پس از زلزله‌ها و تهاجم‌های بعدی در زوراپ، تصمیمی مبنی بر انتقال مجدد بقایای سلطنتی به مکانی امن‌تر در واغارشاپات (که با نام اچمیادزین نیز شناخته می‌شود) در ارمنستان گرفته شد.

متن زیر این رویداد را در گزیده‌ای از کتاب «تاریخ‌های حماسی» نوشتهٔ پاوستوس بوزاند در قرن پنجم شرح می‌دهد:

 معماری 
 مقبره 
مقبره‌ای که زمانی حاوی استخوان‌های پادشاهان اشکانی بود، در اواسط تا اواخر قرن چهارم ساخته شد. اتاقک کم‌طاق، پلانی نیم‌صلیبی دارد و طاقچه‌های مستطیلی شکل برای نگهداری استخوان‌ها در مرکز سازه، در شمال و جنوب، جایی که بقایای سلطنتی قرار داده شده بود، قرار دارد. بالای هر طاقچه یک طاق باز وجود دارد و در جلوی تالار کوچک در انتهای شرقی مقبره، یک محراب نیم‌دایره‌ای قرار دارد. تنها مقدار کمی نور از طریق ورودی منفرد در انتهای غربی، از بیرون به داخل مقبره می‌تابید. درست آن سوی دری که به بیرون منتهی می‌شود، ایوان کوچکی با پله‌های سنگی وجود دارد که به سطح زمین منتهی می‌شود. برخی از تزئینات برجسته بیرونی از صحنه‌های شکار هنوز هم ممکن است به‌طور کمرنگی در اطراف ورودی، روی نعل درگاه و ستون‌های نیمه‌گرد دیده شود. بیشتر حکاکی‌ها در طول سال‌ها از بین رفته‌اند. در زمان ساخت، سازه دو طبقه ارتفاع داشت (اتاقک پایینی در زیر زمین ساخته شده بود) اما اکنون فقط اتاقک پایینی باقی مانده است.

هر جعبهٔ استودان از سنگ ساخته شده و با نقش برجسته‌هایی تزئین شده است که دو صحنهٔ جداگانه را به تصویر می‌کشند. در یکی (شمال)، داستان کتاب مقدس دانیال در لانهٔ شیرها و نقشی از قوچ‌ها به تصویر کشیده شده است، در حالی که در دیگری (جنوب) تصاویری از یک قهرمان اسطوره‌ای در کنار تصاویر طالع‌بینی پرندگان، یک گوساله در میان تاک انگور، یک صلیب درون یک دایره با دو پرنده نشسته بر روی آن و یک شکارچی با دو سگ که در حال حمله به یک گراز وحشی هستند، وجود دارد. طبق افسانه‌ها، استودانی که نقش برجستهٔ کتاب مقدس را داشت، استخوان‌های پادشاهان مسیحی را در خود جای داده بود، در حالی که آن که نقش برجستهٔ قهرمان اسطوره‌ای را داشت، استخوان‌های پادشاهان بت‌پرست را در خود جای داده بود.

 باسیلیکا 
یک کلیسای جامع مربوط به اواخر قرن چهارم تا اوایل قرن پنجم میلادی، در مجاورت انتهای شمالی مقبره قرار دارد. این کلیسا با یک شبستان مرکزی با چهار ستون ساخته شده است که آن را از راهروهای دو طرف جدا می‌کند. درست در جلوی شبستان، یک محراب نیم‌دایره‌ای با یک اتاق مطالعه یا «نمازخانه» در کنار آن قرار دارد. امروزه فقط دیوارهای پایینی به همراه برخی از سنگ‌های بزرگتر که برخی از آنها دارای نقش برجسته‌هایی بر روی سطوح خود هستند، پابرجا مانده‌اند. در طول قرن نوزدهم، کلیسا تا حدی بازسازی شد.

 نگارخانه 

 کتابشناسی 
 
 
 

 پیوند به بیرون 

 Armenianmonuments.org: Aghtsk Tombs
 ==bzz0000/ Armenica.org: Basilica and the Arshakid Kings Mausoleum
 TravelArmenia.com: Arshakid Dynasty Tomb
 Pavstos Buzand’s Epic Histories (Online)