انار بجستان

انار بجستان یکی از محصولات کشاورزی معروف و باکیفیت شهرستان بجستان در استان خراسان رضوی است. این محصول به دلیل طعم مطلوب، ماندگاری بالا، درشتی دانه‌ها و کیفیت استثنایی، شهرت ملی و بین‌المللی دارد و به عنوان یکی از مهم‌ترین سوغات و محصولات صادراتی این منطقه شناخته می‌شود.Bajestan: the land of red rubies, Tehran Times بجستان به دلیل وجود باغات انار، مزارع زعفران و کوه‌های مرمر قرمز، به «سرزمین یاقوت‌های سرخ» (Land of Red Rubies) معروف شده است.

 زمین‌شناسی و اقلیم 
منطقه بجستان با آب و هوای گرم و خشک و خاک‌های آهکی و حاصلخیز، شرایط ایده‌آلی برای کشت انار فراهم کرده است. ارتفاع این منطقه حدود ۱۲۵۰ متر از سطح دریاست و اقلیم آن به عنوان اقلیم استپی و نیمه‌خشک طبقه‌بندی می‌شود، وجود اختلاف دمای روز و شب در فصل رسیدن میوه، باعث افزایش کیفیت و شیرینی انار این منطقه شده استAssessing a multi-method approach for dryland soil salinization with respect to climate change and global warming – The example of the Bajestan region (NE Iran), Ecological Indicators, Volume 154, October 2023Impact of Vegetation Cover on Soil Carbon Storage and CO2 Fixation in Long-Term Land Uses in Bajestan، نشریه پژوهش‌های خاک و گیاه، دانشگاه ارومیه

خاک منطقه بجستان از نظر عناصر نیتروژن، کلسیم و منیزیم غنی است. پژوهش‌ها نشان داده است که لایه‌های سطحی خاک در باغات انار بجستان، بالاترین میزان ذخیره کربن آلی خاک را دارند که نشان‌دهنده کیفیت بالای خاک این منطقه است.Relationship of Soil Properties with Yield and Morphological Parameters of Pistachio in Geomorphic Surfaces of Bajestan Playa, Northeastern Iran, Journal of Agricultural Science and Technology

 تاریخچه و پیشینه 
پیشینهٔ شهرت انار بجستان به دوران حکومت تیمور گورکانی بازمی‌گردد. او در کتاب خاطرات خود، «منم تیمور جهانگشای»، به صراحت از کیفیت استثنایی این محصول یاد کرده و نوشته است که پس از چشیدن انار بجستان، از تخریب آن صرف‌نظر کرده است.کتاب «منم تیمور جهانگشای» (یادداشت‌های تیمور گورکانی)

همچنین در کتاب «جغرافیای گناباد» نوشته حسین پورابراهیم، از انار بجستان به عنوان محصولی با سابقه بسیار دیرین و با کیفیت عالی یاد شده است.پورابراهیم، حسین. جغرافیای گناباد، ص ۳۳–۳۴. بجستان در دوران قاجار از نظر تجارت و بازرگانی از اهمیت بالایی برخوردار بود و شبکه گسترده راه‌ها و کاروانسراهای متعدد در مسیر این منطقه، نشان‌دهنده رونق تجارت در این ناحیه استبجستان، شهر کاروانسراها و پناه کاروانیان خسته در خراسان رضوی، خبرگزاری ایرنا فهرست آثار ملی شهرستان بجستان، ویکی‌پدیا

 انواع و ارقام 
ارقام عمده انار در بجستان عبارتند از:
 انار بجستانی (رقم اصلی و معروف)
 شیشه‌کپ (با هسته نرم)
 ملس (با طعم شیرین و ملسی)
 پیش‌رس (رسیدن زودهنگام)
 خزر (با دانه‌های درشت)

رقم «بجستانی» (Bajestani) به عنوان یکی از ارقام مهم تجاری انار ایران شناخته شده است و در پژوهش‌های علمی مختلف مورد بررسی قرار گرفته است.Total anthocyanin, flavonoid, polyphenol and tannin contents of seven pomegranate cultivars grown in Iran, PubMed

 ویژگی‌ها و کیفیت 
انار بجستان دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی است که آن را از سایر انارهای کشور متمایز می‌کند:
 طعم عالی و متعادل (ترکیب مناسب شیرینی و ترشی)انار بجستان؛ شیرینی تولید برای کشاورز، خبرگزاری مهر
 ماندگاری بالا در انبار (تا چند ماه بدون کاهش کیفیت)تولید انار در بجستان خراسان رضوی، خبرگزاری ایرنا
 نرمی هسته (قابل خوردن بودن کامل هسته)
 درشتی دانه‌ها (اندازه بزرگ و ظاهر جذاب)
 رنگ قرمز یاقوتی و پوست نازک
 تولید به صورت ارگانیک و بدون استفاده از آفت‌کش‌ها و کودهای شیمیایی

 ارزش غذایی و خواص سلامتی 
انار بجستان مانند سایر انارها سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها ، ویتامین‌ها و مواد معدنی است. پژوهش‌های علمی نشان داده است که رقم «بجستانی» دارای سطوح بالایی از تانن، ترکیبات فنولی و فعالیت آنتی‌اکسیدانی است.Total anthocyanin, flavonoid, polyphenol and tannin contents of seven pomegranate cultivars grown in Iran, PubMed آب انار حاوی آنتی‌اکسیدان‌ها و ویتامین‌های گروه B است که فواید مختلف سلامتی را به همراه دارد.

بر اساس تحقیقات انجام‌شده، کوددهی با آهن و روی در باغات انار بجستان می‌تواند میزان آنتوسیانین (رنگدانه قرمز انار)، قند و اسیدیته میوه را افزایش داده و طعم آن را بهبود بخشد

 اهمیت اقتصادی 
شهرستان بجستان با ۱۱۰۰ هکتار سطح زیر کشت باغات انار، یکی از قطب‌های اصلی تولید این محصول در استان خراسان رضوی و کشور است.فیلم برداشت انار در «بجستان» خراسان رضوی، خبرگزاری ایرنا سالانه به‌طور متوسط حدود ۱۷ هزار تن انار از باغات این شهرستان برداشت می‌شود. پیش‌بینی می‌شود که این میزان در برخی سال‌ها به ۲۱ هزار تن نیز برسد.انار بجستان؛ شیرینی تولید برای کشاورز، سودآوری برای دلال، خبرگزاری مهر

بخش کشاورزی بجستان دارای ۶ هزار و ۷۰۰ بهره‌بردار است که از این تعداد، یک هزار و ۸۰۰ نفر در کشت و تولید انار اشتغال دارند. انار بجستان از نظر وزن ۵۰ درصد و از نظر ارزش ۲۰ درصد از مجموع صادرات سالانه این شهرستان را به خود اختصاص می‌دهد.

 صادرات و بازارهای هدف 
به دلیل کیفیت بالای این محصول، بخش قابل‌توجهی از انار بجستان به کشورهای مختلف صادر می‌شود. از جمله بازارهای هدف صادرات انار ایران می‌توان به کشورهای روسیه، عراق، ارمنستان، آلمان، سوئیس، کره جنوبی، ترکمنستان، سوئد، فرانسه، جمهوری آذربایجان و کشورهای حوزه خلیج فارس از جمله قطر، کویت و امارات متحده عربی اشاره کرد.برداشت انار در منطقه «باغ‌نو» بجستان، خبرگزاری ایسنا

 جشنواره ملی انار و گردشگری 
همه‌ساله جشنواره ملی انار در شهرستان بجستان برگزار می‌شود. این جشنواره که با عنوان «یاقوت سرخ» نیز شناخته می‌شود، فرصتی برای معرفی توانمندی‌های کشاورزی، فرهنگی و گردشگری این منطقه است.برگزاری چهارهمین جشنواره انار در بجستان، خبرگزاری صداوسیما در حاشیه این جشنواره، نمایشگاه‌های صنایع‌دستی، غذاهای محلی و محصولات کشاورزی برگزار می‌شود

جشنواره انار بجستان در تقویم رویدادهای گردشگری جمهوری اسلامی ایران به ثبت رسیده است. در سال‌های اخیر، بیش از ۳۰۰ گردشگر از باغات انار بجستان دیدن کرده‌اند و حضور تورهای گردشگری در زمان برگزاری جشنواره افزایش یافته است.برداشت سه برابری انار در بجستان، خبرگزاری صداوسیما

 پژوهش‌های علمی 
انار بجستان و رقم «بجستانی» موضوع پژوهش‌های علمی متعددی در سطح ملی و بین‌المللی بوده است:
 پژوهشی در دانشگاه فردوسی مشهد، شش رقم انار ایرانی از جمله 'Bajestani' را از نظر ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی و ترکیبات فنولی مقایسه کرده است.Comparison of some Physicochemical Characteristics and Polyphenolic Content in Six Pomegranate Cultivars, Journal of Horticultural Science
 مطالعه‌ای در نشریه PubMed، سطوح بالای تانن، ترکیبات فنولی و فعالیت آنتی‌اکسیدانی را در آب انار رقم 'Bajestan' نشان داده است.
 تحقیقی در مورد بهبود بذرهای بی‌رنگ انار با استفاده از کودهای آهن و روی در شهرستان بجستان انجام شده است.
 پژوهشگران بین‌المللی نیز در مقاله‌ای در ژورنال Ecological Indicators، منطقه بجستان را به عنوان مطالعه موردی برای بررسی شوری خاک در مناطق خشک مورد بررسی قرار داده‌اند.Assessing a multi-method approach for dryland soil salinization – The example of the Bajestan region, Ecological Indicators

 جستارهای وابسته 
 بجستان
 شهرستان بجستان
 انار
 خراسان رضوی
 کشاورزی در ایران

 منابع 

رده:انارها