پیش‌نویس:امیل بوترو

امیل ماری اتین بوترو (Émile Marie Étienne Boutroux؛ ۲۸ ژوئیهٔ ۱۸۴۵ – ۲۲ نوامبر ۱۹۲۱) فیلسوف، مورخ فلسفه و استاد دانشگاه فرانسوی بود که از برجسته‌ترین نمایندگان مکتب معنویت‌گرایی (Spiritualism) در فلسفهٔ فرانسه در اواخر سدهٔ نوزدهم و آغاز سدهٔ بیستم به شمار می‌رود.

شهرت بوترو بیش از هر چیز به دلیل دفاع از نظریهٔ «امکان یا عدم ضرورت قوانین طبیعت» (Contingence des lois de la nature) است؛ نظریه‌ای که در برابر جبرگرایی علمی و طبیعت‌گرایی مکانیکی عصر خود قرار داشت. بوترو کوشید نشان دهد که قوانین طبیعت ضرورت منطقی یا متافیزیکی ندارند، بلکه بیانگر نظم‌هایی تجربی‌اند که امکان تحول و خلاقیت را در جهان نفی نمی‌کنند. این دیدگاه راه را برای احیای مباحث متافیزیکی در فلسفهٔ فرانسه هموار ساخت و بر اندیشمندانی همچون آنری برگسون و گاستون باشلار تأثیر گذاشت.

بوترو در سراسر زندگی علمی خود در پی آشتی دادن فلسفه، علم و دین بود. برخلاف بسیاری از متفکران هم‌عصرش، وی علم جدید را انکار نمی‌کرد، بلکه معتقد بود که یافته‌های علوم طبیعی به‌تنهایی نمی‌توانند دربارهٔ آزادی، اخلاق، آگاهی و امر الهی داوری نهایی کنند. از این‌رو آثار او جایگاه ویژه‌ای در تاریخ فلسفهٔ علم، فلسفهٔ دین و تاریخ اندیشهٔ فرانسه یافته‌اند.

 زندگی‌نامه 
امیل بوترو در ۲۸ ژوئیهٔ ۱۸۴۵ در شهر مونتروژ، در نزدیکی پاریس، زاده شد. تحصیلات متوسطهٔ خود را در دبیرستان ناپلئون (که بعدها به دبیرستان آنری چهارم تغییر نام یافت) گذراند و از همان دوران استعداد چشمگیری در فلسفه و ادبیات از خود نشان داد. در سال ۱۸۶۵ وارد مدرسهٔ عالی نرمال (École Normale Supérieure) شد که مهم‌ترین مرکز تربیت استادان و پژوهشگران علوم انسانی فرانسه بود. پس از پایان تحصیل، برای تکمیل مطالعات فلسفی راهی دانشگاه هایدلبرگ آلمان شد. اقامت او در آلمان تأثیر عمیقی بر شکل‌گیری اندیشه‌اش گذاشت؛ زیرا در آنجا با فلسفهٔ کلاسیک آلمان، به‌ویژه آثار کانت، فیشته و لایبنیتس، و نیز با فضای علمی و تجربی دانشگاه‌های آلمان آشنا شد. همین تجربه موجب شد که بعدها بتواند میان سنت فلسفی فرانسه و فلسفهٔ آلمانی پیوندی خلاق برقرار کند. بوترو در سال ۱۸۷۴ از رسالهٔ دکترای خود با عنوان «امکان (عدم ضرورت) قوانین طبیعت» (De la contingence des lois de la nature) دفاع کرد. این رساله مهم‌ترین اثر فلسفی او به شمار می‌آید و شهرت علمی وی را رقم زد. وی در این اثر استدلال کرد که قوانین طبیعی برخلاف تصور رایج، ضرورت منطقی یا مطلق ندارند، بلکه محصول تجربه‌اند و از این‌رو امکان ظهور پدیده‌های نو، آزادی و خلاقیت در جهان محفوظ می‌ماند. این دیدگاه نقدی جدی بر جبرگرایی مکانیکی حاکم بر علوم طبیعی سدهٔ نوزدهم بود.

بوترو سراسر عمر خود را به تعلیم فلسفه و علوم گذراند. او عقیده داشت ما امور را برحسب خواهش‌ها و نیازمندی‌های خود سیر می‌دهیم که معلوم نیست مطابق با حقیقت باشد.

 فعالیت دانشگاهی 
بوترو پس از اخذ درجهٔ دکتری، تدریس فلسفه را در دبیرستان شهر کان آغاز کرد و سپس به دانشگاه مونپلیه و دانشگاه نانسی رفت. در سال ۱۸۷۷ به مدرسهٔ عالی نرمال بازگشت و به‌عنوان استاد تاریخ فلسفه منصوب شد. در سال ۱۸۸۸ نیز کرسی تاریخ فلسفهٔ جدید دانشگاه سوربن را بر عهده گرفت؛ کرسی‌ای که یکی از معتبرترین جایگاه‌های فلسفی فرانسه محسوب می‌شد.

از زندگانی اش جز تعلیم فلسفه و تصنیف کتب وقایع نقل‌کردنی نیست. بوترو استاد آنری برگسون بوده است.

او در طول بیش از سه دهه تدریس، نسل تازه‌ای از فیلسوفان فرانسوی را تربیت کرد. بوترو بنیان‌گذار مکتب مستقلی نبود، اما نفوذ آموزشی و فکری او در شکل‌گیری فضای فلسفی فرانسه بسیار گسترده بود. بسیاری از پژوهشگران او را حلقهٔ واسط میان معنویت‌گرایی قرن نوزدهم و فلسفهٔ نوگرای فرانسه در قرن بیستم می‌دانند.

بوترو در سال ۱۸۹۸ به عضویت فرهنگستان علوم اخلاقی و سیاسی فرانسه درآمد و در سال ۱۹۰۲ به ریاست بنیاد تیه (Fondation Thiers) منصوب شد. در ۱۹۱۲ نیز به عضویت فرهنگستان فرانسه (Académie française) انتخاب شد که یکی از عالی‌ترین افتخارات علمی و فرهنگی این کشور به شمار می‌رود. وی تا پایان عمر از شخصیت‌های برجستهٔ حیات فکری فرانسه باقی ماند.

 منابع بخش نخست 

 Didier Gil, Boutroux, Émile (1845–1921), Routledge Encyclopedia of Philosophy.
 Académie française, Émile Boutroux (زندگی‌نامه و آثار).
 Bibliothèque nationale de France (BnF), Notice de personne: Émile Boutroux.
 H. W. C., "Emile Boutroux", Nature, Vol. 108 (1921).

:رده:زادگان ۱۸۴۵ (میلادی)
:رده:درگذشتگان ۱۹۲۱ (میلادی)
:رده:نویسندگان مرد سده ۱۹ (میلادی) اهل فرانسه
:رده:فیلسوفان سده ۱۹ (میلادی) اهل فرانسه
:رده:نویسندگان مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل فرانسه
:رده:فیلسوفان سده ۲۰ (میلادی) اهل فرانسه
:رده:استادان دانشگاه پاریس
:رده:مدفونان در گورستان مونپارناس
:رده:فرانسوی‌های عضو کلیسای کاتولیک روم
:رده:دور از وطن‌های اهل فرانسه در آلمان
:رده:تاریخ‌نگاران فلسفه اهل فرانسه
:رده:نویسندگان مرد غیرداستانی اهل فرانسه
:رده:دانش‌آموختگان دانشگاه روپرشت-کارلز هایدلبرگ
:رده:اعضای فرهنگستان فرانسه
:رده:اهالی مونتروژ
:رده:دانش‌آموختگان مدرسه عالی نرمال