جاهای گردشگری استان اردبیل

استان اردبیل در شمال غربی ایران، با طبیعت کوهستانی سبلان و چشمه‌های آبگرم پرشمار، از مقصدهای گردشگری شمال غرب کشور است. بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌است. در این فهرست، مهم‌ترین جاهای دیدنی و جاذبه‌های گردشگری استان اردبیل به تفکیک دسته‌بندی شده‌اند. برخی از این جاها هنوز مقالهٔ جداگانه در ویکی‌پدیا ندارند.

 بناها و یادمان‌های تاریخی 
قلعه‌ها، کاخ‌ها، کاروانسراها، خانه‌های تاریخی، حمام‌ها، آب‌انبارها و محوطه‌های باستانی، بخش بزرگی از میراث دیدنی استان اردبیل را می‌سازند.

 قلعه‌ها و ارگ‌ها 
 دژ بویینی بوغون، دژ بوینی یوغون.
 قلعه ارشق، مربوط به دوره سلجوقیان - دوره ایلخانی.
 قلعه اولتان، دژی کهن است در شمال ایران نزدیک به شهر پارس‌آباد است.
 قلعه بربر، بقایای قلعه بربر.
 قلعه بوینی یوغون
 قلعه خسرو
 قلعه خشتی گیلوان
 قلعه دختر (بیله‌سوار)، قیز قلعه سی به فارسی «قلعه دختر.
 قلعه دیو، قلعهٔ دیو در شمال شرق مشگین‌شهر.
 قلعه قهقهه
 قلعه قیز یلی پاشالی
 نارین قلعه (اردبیل)، نارین قلعۀ اردبیل، قلعه‌ای مستحکم بوده‌ که درون و در کنار بالیقلی‌چای که در دورهٔ رضاشاه پهلوی در سال ۱۳۱۵ خورشیدی تخریب گردیده‌است.

 کاخ‌ها، عمارت‌ها و خانه‌های تاریخی 
 خانه آقازاده (اردبیل)
 خانه خادم باشی، مربوط به دوره قاجار.
 خانه خلیل‌زاده، مربوط به دوره قاجار.
 خانه رضازاده، مربوط به دوره قاجار.
 خانه سید هاشم ابراهیمی، مربوط به دوره زند.
 خانه شریعت (اردبیل)، مربوط به دوره قاجار.
 خانه صادقی اردبیل، خانهٔ تاریخی دورهٔ قاجار در محلهٔ اوچدکان.
 خانه مرحوم مروج (خلیل‌زاده)، مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی.
 خانه مشروطه (اردبیل)، خانه قاجاری اسماعیل بیگ متعلق به اسماعیل بیگ شیروانی کاردار فرهنگی سفیر روس و تاجر اهل اردبیل در جریان قحطی سال ۱۳۲۷ قمری که با محاصره….
 خانه مناف زاده، مربوط به دوره پهلوی اول.
 خانه میر فتاحی، مربوط به دوره قاجار.
 خانه میرکاظم خان صارمی، مربوط به دوره قاجار.
 خانه نوری زینال (خوئی)، مربوط به دوره قاجار.
 خانه وکیل‌الرعایا، منزل وکیل الرعایا مربوط به دوره قاجار.
 خانه چنذاب
 عمارت صارم السلطنه نمین، قدیمی به سبک معماری دورهٔ قاجاریه است و در سال ۱۲۴۰ هجری شمسی، توسط یک معمار روس ساخته شده‌است.

 کاروان‌سراها، بازارها و حمام‌ها 
 حمام باروق
 حمام درو
 حمام سنگی
 حمام سیدآباد، مربوط به دوره قاجار.
 حمام محمدیان
 حمام نصر، مربوط به دوره قاجار.
 کاروانسرای سنگی صائین، کاروانسرای شاه‌عباسی اردبیل و کاروانسرای شاه عباسی نیر نیز نامیده می‌شود مربوط به دوره صفوی.
 کاروانسرای قائلوبلاغ، مربوط به دوره صفوی.

 پل‌ها، آب‌انبارها و سازه‌های آبی 
 پل ابراهیم‌آباد، مربوط به دوره صفوی.
 پل فیروزآباد
 پل معلق شیشه‌ای هیر
 پل معلق مشگین‌شهر، به عنوان طولانی ترین و مرتفع‌ترین پل معلق کابلی خاورمیانه در ارتفاع ۸۰ متری رودخانه خیاوچایی و بر روی پارک جنگلی مشگین‌شهر احداث شده….
 پل معلق پیرتقی
 پل هفت‌چشمه، پل هفت چشمه مربوط به دوره صفوی.
 پل پنج چشمه (پل یعقوبیه)، مربوط به دوره صفوی.

 محوطه‌ها و یادمان‌های باستانی 
 تپه آق‌بلاق، تپه آق بلاق مربوط به هزاره اول قبل از میلاد - دوره اشکانیان.
 تپه اجاق داغی، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 تپه امامزاده چپقان
 تپه خرابه قدیرلو، مربوط به دوره اشکانیان.
 تپه خرمن یئری، مربوط به دوره اشکانیان.
 تپه خرمن‌یری، تپه خرمن یری خانقاه سفلی.
 تپه داش‌بلاغ، تپه داش بلاغ مربوط به دوره اشکانیان.
 تپه دمیرچی خرابه شمالی
 تپه سرخان تپه‌سی
 تپه سلاخ خانه (تپه قنبر)
 تپه شهریور، مربوط به دوره ساسانیان - دوره اشکانیان.
 تپه شورسو، مربوط به دوره اشکانیان.
 تپه عمارت
 تپه قلعه باشی آلوچ
 تپه قمچی، مربوط به دوره ساسانیان - دوره اشکانیان.
 تپه مسجد یری
 تپه معصوم‌آباد
 تپه منجیق چی
 تپه ننه کران، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 تپه نیار
 تپه هاساسان سفلی
 تپه کوراییم
 تپه گورستان خلیفه داود، تپه قبرستان خلیفه داود.
 سنگ‌نوشته ساسانی (مشگین‌شهر)، سنگ‌نوشته‌ای تاریخی در نزدیکی مشکین‌شهر است.
 شهر تپه سی
 شهر یری
 مجموعه بازار اردبیل، دوره سلجوقیان بنا شده.
 مجموعه گورستان و امامزاده، مجموعه قبرستان و امامزاده.
 محوطه ایلانلی داغ
 محوطه قارباسان، مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان.
 محوطه قارقابازاری، مربوط به دوره اشکانیان - دوره هخامنشی.
 محوطه قلعه‌تپه، محوّطهٔ قلعه تپه.
 محوطه کاروانسرای شاه عباسی
 محوطه گلی
 محوطه گلی بلاغ، مربوط به دوره اشکانیان.
 محوطه گورستان روستای آلیه

 دیگر بناهای تاریخی 
 آثار صخره‌ای ویند
 آرپا تپه‌سی، روستا در ایران است که.
 اردبیل، مرکز تاریخی آذربایجان پیش از مغول و زادگاه سلسله صفوی بر مسیر جادهٔ ابریشم.
 الیله
 برج شاطر، برج آرامگاهی برجای‌مانده از دورهٔ ایلخانی در روستای صومعه.
 بیله‌درق، روستایی ییلاقی در نزدیکی سرعین که در فصل‌های گرم پررونق می‌شود.
 تفرجگاه بولاغلار
 تولون (اردبیل)، روستایی مرزی در شهرستان گرمی هم‌مرز با جمهوری آذربایجان.
 خرمن تپه سی، مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان.
 خلخال (اردبیل)
 ده میرچی خرابه جنوبی
 شابیل
 شربت آلی جنوبی، مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان.
 شیروان دره‌سی
 عالی‌قاپو (اردبیل)، عالی‌قاپو نام محله، مسجد.
 قره‌یتاق
 قوتورسویی، چشمه آب گرم گوتول یکی از مشهورترین چشمه‌های واقع آب قوتورسویی در ردیف آب‌های معدنی سولفاته کلیسیک سدیک و گوگرد خیلی گرم است که آثار….
 مدرسه جعفری اسلامی اردبیل، مربوط به دوره قاجار.
 مشگین‌شهر
 نقوش صخره‌ای شیخ مدی
 نمین، نَمین منطقه ای کوهستانی در غرب رشته کوه‌های باغرو و در کرانه دریای مازندران، با ارتفاع ۱۷۰۰ متر از سطح دریا قرار دارد و دریای مازندران….
 پیکره سنگی بابا داوود عنبران
 کرین، گردو، گیلاس، آلبالو، آلو، زرد آلو و زعفران می‌باشد و کشت جو و گندم و عدس نسبت به سابق از رونق افتاده و مردم به جای آن به باغداری و….
 کزج، معماری خاص اماکن مسکونی، قرار گرفتن در کوهپایه، بهره‌مندی از طبیعت بکر و زیبا، جاری شدن رودخانه قزل اوزن درست از بین باغات روستا، قدمت….
 کهنه‌قلعه (مشگین‌شهر)، کهنه قالا نام قلعه باستانی در نزدیکی مشکین شهر است.
 کورائیم
 کول‌تپه شمالی، کول تپه شمالی مربوط به دوره اشکانیان - اوایل اسلام.
 گرده تپه، مربوط به عصر آهن.
 گیلوان
 یارقان باشی، مربوط به دوره اشکانیان.
 یاریم تپه سفلی، مربوط به عصر آهن - دوران دوره اشکانیان.

 بناهای مذهبی و زیارتگاه‌ها 
مسجدها، امامزاده‌ها، آرامگاه‌ها و دیگر بناهای مذهبی، از مهم‌ترین مقصدهای زیارتی و گردشگری استان اردبیل به‌شمار می‌روند.

 مسجدها 
 مسجد جامع نمین، مربوط به دوره قاجار.
 مسجد شیخ کلخوران
 مسجد عبدالله بن عمر
 مسجد علیاء حاج عبدالغنی رزاقی خم، سی مربوط به دوره قاجار.
 مسجد میرزا علی‌اکبر، علی اکبر مربوط به دوره قاجار.
 مسجدجامع گرمی، از بناهای مذهبی فرهنگی گرمی بوده که در سال‌های اخیر نوسازی شده است.

 امام‌زاده‌ها و زیارتگاه‌ها 
 امامزاده اوخلی بابا، مربوط به دوره ایلخانی - دوره صفوی.
 امامزاده بابا مقصود، مربوط به دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی.
 امامزاده سید ابراهیم لاهرود، زیارتگاهی از نوادگان امام موسی کاظم در مسیر گردشگری سبلان.
 امامزاده صدرالدین، مربوط به دوره صفوی.
 امامزاده فخرآباد، امامزاده فخر آباد مربوط به دوره قاجار.
 امامزاده گده کهریز

 آرامگاه‌ها و خانقاه‌ها 
 آرامگاه امامزاده جعفر، آرامگاه‌امامزاده جعفر.
 آرامگاه حاج میر صالح، مقبره حاج میر صالح.
 آرامگاه سید امین‌الدین جبراییل، آرامگاه پدر شیخ صفی‌الدین و جدّ سلاطین صفوی در روستای کلخوران.
 آرامگاه سید محمد قریشی، مربوط به دوره قاجار.
 آرامگاه شیخ حیدر، آرامگاه برج‌مانند شیخ حیدر، پدر شاه اسماعیل یکم، در مشگین‌شهر.
 آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی، مجموعهٔ آرامگاهی صفوی ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو و مدفن شاه اسماعیل یکم.
 آرامگاه شیخ کشف الدین انصاری
 آرامگاه پیربدرالدین، مقبره پیربدرالدین.

 گورستان‌های تاریخی 
 گورستان آغجران، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 گورستان آق گول، مربوط به عصر آهن ۱.
 گورستان ارجق، مربوط به عصر آهن.
 گورستان امین جان یری، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 گورستان انار، قبرستان انار.
 گورستان اوغری تپه، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 گورستان بابا حمزه
 گورستان برگ چای، مربوط به دوره اشکانیان.
 گورستان خالی دره
 گورستان خانقاه، مربوط به عصر مفرغ میانی - عصر آهن I و II - دوره اشکانیان.
 گورستان خلفلو
 گورستان دوز دره سی
 گورستان دولی خان اجاقی، مربوط به دوره اشکانیان.
 گورستان دیم سقرلو
 گورستان سر دره گرگ، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 گورستان سردی، مربوط به دوره اشکانیان.
 گورستان سیاه‌دره گندم‌کوه، گورستان سیاه دره گندم کوه مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 گورستان شهریور
 گورستان قاراکسک، مربوط به دوره اشکانیان.
 گورستان قارقابازاری، مربوط به دوره اشکانیان و دوره هخامنشی.
 گورستان قالا قاباغی، مربوط به دوره اشکانیان.
 گورستان قره داغ، مربوط به دوره اشکانیان.
 گورستان قره شیران، مربوط به دوره اشکانیان.
 گورستان قشلاق وزرق، مربوط به دوره اشکانیان.
 گورستان قوش قویان، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 گورستان پیرمحمد، قبرستان پیرمحمد.
 گورستان چای قوشان، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 گورستان کلش دره سی
 گورستان کلک لی، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 گورستان کهنه نودی، مربوط به دوره ایلخانی -تمیوری.
 گورستان کوجنق، مربوط به دوره اشکانیان.
 گورستان کودور قبری ۱، قبرستان کودور قبری ۱.
 گورستان کودور قبری ۲
 گورستان کورچمن، قبرستان کورچمن.
 گورستان کول گدیک، مربوط به عصر آهن.
 گورستان کوه قرمز، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 گورستان کچی بلاغی، مربوط به دوره اشکانیان.
 گورستان گامه دول، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.
 گورستان گوول، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد.

 دیگر اماکن مذهبی 
 جمعه‌مسجد، از کهن‌ترین مساجد منطقه با بنای دورهٔ سلجوقی.
 حسینیه مجتهد دلجو، مربوط به دوره قاجار.
 کلیسای مریم مقدس (اردبیل)، سال ۱۸۷۶ میلادی بنا شده‌است.

 جاذبه‌های طبیعی 
کوه‌ها، غارها، آبشارها، چشمه‌ها، دریاچه‌ها و مناطق حفاظت‌شده، چهره‌ای دیدنی از طبیعت استان اردبیل را به نمایش می‌گذارند.

 آبشارها 
 آبشار دیز
 آبشار سردابه
 آبشار شورشورنه
 آبشار شیروان‌دره
 آبشار نره‌گر، آبشاری در ارتفاعات خلخال در میان جنگل‌های انبوه گردو.
 آبشار گورگور آلوارس
 آبشار گورگور خیاوچای

 غارها 
 غار تاریخی لاهرود
 غار داشکسن
 غار هفت‌خانه
 غار یخگان خلخال، گندم آباد خلخال به عنوان اثر طبیعی ملی، طی مصوبه شماره ۲۲۵ شورای عالی حفاظت محیط زیست کشور در سال ۱۳۸۱ به وسعت ۱۱۰۰ متر در منتهی‌الیه….

 دریاچه‌ها، تالاب‌ها و سدها 
 تالاب توپراق کندی، تالابی مرزی نزدیک پارس‌آباد، زیستگاه هزاران پرندهٔ مهاجر.
 دریاچه سوها، دریاچه‌ای کوهستانی پرآب از چشمه‌ها در شهرستان نمین.
 دریاچه شورابیل، دریاچهٔ شور و تفرجگاه طبیعی درون شهر اردبیل.
 دریاچه طبیعی قالغانلو، قالغانلو زیباترین و کوچکترین دریاچه طبیعی شمالغرب ایران است.
 دریاچه نئور

 رودها، چشمه‌ها و آبگرم‌ها 
 آبگرم گیوی
 رودخانه قره‌سو (اردبیل)، قره‌سو بلندترین و پرآب‌ترین رود داخلی محسوب می‌شود.این رودخانه از ارتفاعات تالش در شرق اردبیل سرچشمه گرفته و در مسیر خود ضمن عبور از….
 چشمه آبشار سیبیه خانی، با نام‌های سفید آب و آق بلاغ هم شناخته می‌شود، با طول ۱۸۰ متر، لقب طولانی‌ترین آبشار «چشمه آبشار» ایران را به خود اختصاص داده است.

 کوه‌ها، دره‌ها و تنگه‌ها 
 دره تنگ (مشگین شهر)، منطقه فسیلی دره‌تنگ از آثار طبیعی مشگین‌شهر واقع.
 دره شیرنال دره سی
 سبلان، کوه سبلان با ۴۸۱۱ متر بلندی از سطح دریا، سومین کوه بلند ایران است بعد دماوند ۵۶۷۱ متری و علم کوه ۴۸۵۰ متری در شمال غرب کشور و و بین….
 قله آق‌داغ (خلخال)، قله آق داغ با ارتفاع ۳۳۰۹ متر و دومین قله مرتفع پس از کوهستان سبلان به شمار می رود.
 قله عجم
 کوهولی تپه

 جنگل‌ها، پارک‌ها و مناطق حفاظت‌شده 
 جنگل فندقلو، جنگلی در آغاز جنگل‌های هیرکانی با تله‌کابین حیران-فندقلو.
 منطقه شکارممنوع دربندمشکول
 منطقه نمونه گردشگری سبلان، منطقه گردشگری.
 منطقه گردشگری ازناو
 منطقه گردشگری کپز
 پناهگاه قارانلق کوهل، مربوط به دوره نوسنگی - دوره ساسانیان.

 دیگر جاذبه‌های طبیعی 
 ارس، اَرَس رودی پرآب و خروشان است که از کوه‌های بینگول در منطقهٔ آناتولی سرچشمه گرفته و پس از پیوستن رود آرپا، مرز مشترک ایران با نخجوان،….
 بالهارود، یا بلغارچای یا آدینه بازار، رودی مرزی میان ایران و جمهوری آذربایجان است.
 بالیقلوچای، اردبیل یا بالخلو یا بالیخلی در تلفظ محلی، از معدود رودخانه‌هایی است که از داخل شهر عبور می‌کند.
 خان بولاغی
 دودکش‌های جن، یا قیزیل قایا از پدیده‌های شگفت‌انگیز زمین‌شناختی.
 قزل‌اوزن، قِزِل‌اوزَن که از کوه‌های چهل چشمه میان سقز و دیواندره در استان کردستان سرچشمه گرفته و بعد از پیوستن رودهای شهرچایی و قرانقو چایی و….
 قولی داشی، ۳۸°۵۴′۴۲٫۵″ شمالی ۴۸°۱′۳۴٫۴۶″ شرقی کوه قولی داشی در منطقه به نام‌های مختلف قاراول داغی، قاراول داشی، قله قلی‌داش، قولی تاش، قولا داشی،….
 پیست اسکی آلوارس، پیست بزرگترین پیست اسکی ایران از نظر وسعت می‌باشد.
 پیست اسکی فندقلو، روی چمن جنگل فندقلوی نمین پیستی است که در منطقه‌ای کوهستانی.

 باغ‌ها 
باغ‌های تاریخی استان اردبیل نمونه‌هایی از هنر باغ‌سازی ایرانی هستند که شماری از آن‌ها شهرت ملی و جهانی دارند.

 بوستان جنگلی مشگین‌شهر، با وسعت ۳۰۰ هکتار در کناره غربی رودخانه خیاوچایی و به موازات آن در بالا دست رودخانه قرار دارد.
 بوستان‌تپه‌سی، بوستان تپه سی مربوط به دوره اشکانیان.
 دده باغ تپه سی، مربوط به عصر آهن.

 موزه‌ها 
موزه‌های استان اردبیل گنجینه‌ای از آثار تاریخی، مردم‌شناسی و هنری این خطه را در خود جای داده‌اند.

 موزه باستان شناسی اردبیل، موزهٔ تخصصی باستان‌شناسی با سکه‌های ساسانی و بیزانسی از طلا و نقره.
 موزه باستان شناسی مشگین شهر، از غنی‌ترین موزه‌های شمال‌غرب ایران با یافته‌های محوطهٔ شهریئری.
 موزه تاریخ طبیعی اردبیل، موزه .این موزه در سال ۱۳۸۱ و در فضایی با مساحت کل ۴۶۳۸ متر مربع احداث و افتتاح گردیده است.در این موزه گونه های حیوانی بصورت تاکسیدرمی….
 موزه تاریخ علوم اردبیل، موزهٔ تاریخ علم با هزاران کتاب و سند علمی قدیمی.
 موزه خلخال، موزه‌ای در حمام قاجاری نصر با آثار پیش از اسلام تا دوران اسلامی.
 موزه سنگ و کتابخانه تخصصی بقعه شیخ صفی اردبیلی، سنگ‌قبرهای شهدای جنگ چالدران و کتابخانهٔ تخصصی دوران صفوی.
 موزه شیخ صفی الدین اردبیلی، موزه به دسته بندی زیر تقسم می‌شود:.
 موزه صنایع دستی اردبیل
 موزه عمارت شهرداری اردبیل
 موزه مردم شناسی سرعین، موزه مردم‌شناسی سرعین با هدف شناسایی فرهنگ و پوشش و شغل منطقه در اسفند ماه ۱۴۰۲ افتتاح شد.
 موزه مردم‌شناسی اردبیل، حمام آقانقی را شخصی به نام ظهیرالاسلام در دوره ایلخانی بنا نمود و ۲۰۰ سال بعد بخش‌هایی به آن اضافه شد.
 موزه مفاخر اردبیل، شامل چهره های علمی و فرهنگی استان در حوزه دین و ترویج مذهب تشیع در قالب عکس، نقاشی و سوابق علمی و ادبی در خانه میر فتاحی راه اندازی شده.
 موزه چینی‌خانه

 روستاهای هدف گردشگری و مناطق نمونه 
روستاهای هدف گردشگری و مناطق نمونهٔ استان اردبیل با بافت سنتی، طبیعت و فرهنگ بومی خود، پذیرای گردشگران بسیاری هستند.

 اندبیل (خلخال)
 لرد (خلخال)

 جستارهای وابسته 
 استان اردبیل
 گردشگری در ایران
 فهرست آثار ملی استان اردبیل
 میراث جهانی یونسکو در ایران
 فهرست آثار ملی ایران

 منابع 

اردبیل
رده:جاذبه‌های گردشگری استان اردبیل
رده:گردشگری استان اردبیل