شاه سلطان

جلال‌الدین شاه سلطان مظفری، از امیران، فرماندهان نظامی و دیوان‌سالاران برجستهٔ سلسلهٔ آل مظفر در سدهٔ هشتم هجری قمری بود. وی خواهرزاده و همچنین داماد امیر مبارزالدین محمد (بنیان‌گذار دودمان مظفریان) بود و در رویدادهای نظامی و تحولات سیاسی این دوره، از جمله فتح و دفاع از شیراز و به‌ویژه در کودتای خانوادگی سال ۷۶۰ هجری که به برکناری و نابینایی امیر مبارزالدین انجامید، نقشی محوری ایفا کرد.غنی، قاسم (۱۳۲۱). *تاریخ عصر حافظ (بحث در آثار و افکار و احوال حافظ)*، جلد اول. تهران: کتابفروشی زوار، ص. ۱۰۶.

 تبار و جایگاه خانوادگی 
شاه سلطان از اعضای ارشد و تأثیرگذار خاندان مظفری به شمار می‌رفت. مادر وی خواهر امیر مبارزالدین محمد بود؛ علاوه بر این پیوند خونی نزدیک، شاه سلطان با یکی از دختران دایی خود (امیر مبارزالدین) ازدواج کرد و بدین ترتیب داماد شخص اول سلسلهٔ آل مظفر نیز گردید. این پیوند دوگانه سبب شد تا وی در ساختار قدرت مظفریان جایگاهی ویژه و استراتژیک یافته و همواره به عنوان یکی از معتمدان و سرداران ارشد نظامی به حکومت ولایات مهم و فرماندهی نبردها گماشته شود.کتبی، محمود (۱۳۶۴). *تاریخ آل مظفر*. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: انتشارات امیرکبیر، ص. ۴۶ و ۷۹.

 نقش‌آفرینی در رویدادهای نظامی 
شاه سلطان در تثبیت قدرت آل مظفر در نواحی جنوبی و مرکزی ایران و سرکوب بازماندگان سلسلهٔ آل اینجو نقش پررنگی داشت. در جریان کشمکش‌های میان آل مظفر و شیخ جمال‌الدین ابواسحاق اینجو (حاکم پیشین فارس)، پس از آنکه شیراز در سال ۷۵۴ هجری قمری به دست مظفریان تسخیر شد، بازماندگان و هواداران ابواسحاق با همراهی امرای محلی شول و لر دست به مقاومت زدند.موسوی بجنوردی، کاظم (۱۳۶۸). *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*، جلد ۲. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مقالهٔ «آل مظفر».

هنگامی که «آی تیمور»، سپهسالار وفادار به شیخ ابواسحاق، با لشکری از شول‌ها و لرها از طریق دروازهٔ کازرون به شیراز یورش برد، شاه سلطان که از سوی مظفریان فرماندهی مدافعان شهر را بر عهده داشت، به مقابله با آنان شتافت. او با درایت نظامی توانست تا زمان رسیدن نیروهای کمکی به فرماندهی جلال‌الدین شاه شجاع (فرزند امیر مبارزالدین)، در برابر مهاجمان پایداری کند که سرانجام با کشته شدن آی تیمور، شهر راهبردی شیراز برای مظفریان حفظ شد.ستوده، حسینقلی (۱۳۴۶). *تاریخ آل مظفر*، جلد ۱. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ص. ۸۲.
علاوه بر این، شاه سلطان در محاصره و تسخیر قلعهٔ مستحکم «فهندژ» (در نزدیکی شیراز) نیز نقش دیپلماتیک و نظامی ایفا کرد و با واداشتن «مجدالدین سربندی» (کوتوال قلعه) به تسلیم، آن دژ را بدون خون‌ریزی گسترده به قلمرو شاه شجاع افزود. در برهه‌هایی از زمان، حکومت ولایت اصفهان نیز از سوی امیر مبارزالدین به او تفویض شده بود.خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین (۱۳۶۲). *تاریخ حبیب السیر*. به کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: انتشارات خیام، ج ۳، ص. ۲۹۳.

 توطئه علیه امیر مبارزالدین 
مهم‌ترین و مشهورترین رویداد در حیات سیاسی شاه سلطان، نقش طراحانه و کلیدی او در کودتای خانوادگی علیه امیر مبارزالدین محمد است. امیر مبارزالدین پادشاهی به شدت تندخو، متعصب و خشن بود که در اِعمال مجازاتِ اطرافیان هیچ‌گونه درنگی نمی‌کرد (به گونه‌ای که در تاریخ ادبیات و دیوان حافظ به طعنه «محتسب» نامیده شده است).Roemer, H. R. (1986). "The Jalayirids, Muzaffarids and Sarbadars". In Lockhart, Laurence; Jackson, Peter (eds.). *The Cambridge History of Iran, Volume 6: The Timurid and Safavid Periods*. Cambridge: Cambridge University Press. p. 15.

در سال ۷۶۰ هجری قمری (۱۳۵۸ میلادی)، هنگامی که سپاه مظفری پس از یک لشکرکشی موفق از آذربایجان و تبریز به سمت اصفهان بازمی‌گشت، امیر مبارزالدین در پی بدگمانی‌هایی، بر دو پسر خود (شاه شجاع و شاه محمود) و خواهرزاده‌اش شاه سلطان به شدت خشم گرفت. یکی از دلایل اصلی خشم امیر نسبت به شاه سلطان، سعایت و پرونده‌سازیِ خواجه ابونصر فتح‌الله برهان‌الدین (وزیر دیوان) بود که شاه سلطان را به اختلاس و تصرف غیرقانونیِ هفتصد تومان از عواید و خراج اصفهان متهم کرده بود.غنی، قاسم. *تاریخ عصر حافظ*، ج ۱، ص. ۱۵۸.

امیر مبارزالدین با صراحت و لحنی تهدیدآمیز اعلام کرد که به محض ورود به اصفهان، دو فرزند خود را کور کرده و شاه سلطان را به قتل خواهد رساند. از آنجا که وعده‌های خشونت‌بارِ امیر مبارزالدین همواره عملی می‌شد، این سه تن برای حفظ جان خویش پیش‌دستی کردند. سحرگاهی در اصفهان، شاه سلطان با همراهی و طراحی قبلیِ شاه شجاع و شاه محمود، به چادر امیر مبارزالدین یورش برده و او را غافلگیرانه دستگیر کردند. آنان وی را در قلعه طبره اصفهان محبوس ساخته و سپس برای جلوگیری از بازگشت وی به قدرت، چشمانش را میل کشیدند (نابینا کردند) و شاه شجاع رسماً بر تخت سلطنت نشست.کتبی، محمود. *تاریخ آل مظفر*، ص. ۸۱-۸۲.

 انتقام و سرانجام 
پس از موفقیت کودتا و به قدرت رسیدن جلال‌الدین شاه شجاع، پایه‌های حکومت بر مبنای تسامح بیشتر (نسبت به دوران امیر مبارزالدین) بنا نهاده شد. در این میان، شاه سلطان که جان خود را به دلیل اتهامات وزیر دربار در خطر دیده بود، فرصت یافت تا از بانیِ این بدگمانی‌ها انتقام بگیرد.
به دستور شاه شجاع، خواجه برهان‌الدین (وزیر) دستگیر شد و اندکی بعد در همان سال ۷۶۰ هجری قمری، به دست شخص شاه سلطان به قتل رسید تا کینهٔ وی از اتهام اختلاس پایان پذیرد.خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین. *تاریخ حبیب السیر*، ج ۳، ص. ۲۹۳.

اگرچه از جزئیات سال‌های پایانی عمر و تاریخ دقیق درگذشت شاه سلطان در منابع دست‌اول تاریخی اطلاعات مستقلی به جای نمانده است، اما نام وی همواره در تاریخ‌نگاری سدهٔ هشتم به عنوان یکی از استوانه‌های وفادار به شاه شجاع و از مهره‌های کلیدی در گذارِ سلسلهٔ آل مظفر از یک حکومت به شدت خشن و متعصب به دورانی نسبتاً باثبات‌تر و فرهنگی‌تر یاد شده است.

 پانویس و منابع 

 کتبی، محمود (۱۳۶۴). *تاریخ آل مظفر*. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
 خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین (۱۳۶۲). *تاریخ حبیب السیر*. به کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: انتشارات خیام.
 غنی، قاسم (۱۳۲۱). *تاریخ عصر حافظ (بحث در آثار و افکار و احوال حافظ)*. ج ۱: تاریخ عصر حافظ یا تاریخ فارس و مضافات و ایالات مجاوره در قرن هشتم. تهران: کتابفروشی زوار.
 ستوده، حسینقلی (۱۳۴۶). *تاریخ آل مظفر* (۲ جلد). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
 Roemer, H. R. (1986). "The Jalayirids, Muzaffarids and Sarbadars". In Lockhart, Laurence; Jackson, Peter (eds.). *The Cambridge History of Iran, Volume 6: The Timurid and Safavid Periods*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-20094-6.