علی‌اصغر جمالی

بندانگشتی|طرح‌ریزی عملیات فتح‌المبین با حضور جمالی (لباس تیره) روبروی نقشه|چپ|300x300پیکسل
علی‌اصغر جمالی سرتیپ ارتش جمهوری اسلامی ایران بود که از سال ۱۳۶۰ تا سال ۱۳۶۸ و با درجهٔ سرهنگی، به‌عنوان جانشین فرمانده نیروی زمینی ارتش فعالیت می‌کرد. در فروردین ۱۳۶۵ و در جریان بحران فرماندهی که به‌دلیل استعفای سرهنگ علی صیاد شیرازی به وجود آمد، جمالی به عنوان فرمانده نیروی زمینی ارتش تعیین شد اما وی آنقدر از پذیرش فرماندهی خودداری کرد تا این که سرهنگ حسین حسنی سعدی به فرماندهی منصوب شد.

علی‌اصغر جمالی یکی از افسران زبدهٔ ایرانی بود که به‌عنوان عضو یگان حافظ صلح سازمان ملل متحد در آتش‌بسِ جنگ ویتنام، به سرپرستی سرهنگ دوم ولی‌الله فلاحی، در سال ۱۳۵۱ به ویتنام اعزام شد. او پس از بازگشت از ویتنام، در دورهٔ فرماندهی و ستاد تحت مدیریت آموزشیِ سرهنگ فلاحی وارد شد و از همکاران فلاحی محسوب می‌شد.

 در کردستان 
جمالی در سال ۱۳۵۹ در استان کردستان حضور داشت. سرگرد صیاد شیرازی که به‌همراه پاسدار رحیم صفوی فرمانده سپاه پاسداران استان توانسته بودند شهر سنندج را آزاد کنند، اقدام به تأسیس ستاد مشترک عملیاتی ارتش و سپاه در سنندج کردند. جمالی که در این هنگام درجهٔ سرهنگ دوم داشت، به ریاست ستاد انتخاب شد و با موافقت فلاحی فرمانده نیروی زمینی ارتش، از مرکز توپخانه به ستاد مذکور منتقل شد. این ستاد بلافاصله قرارگاه غرب نزاجا را که از زمان انقلاب ۱۳۵۷ غیرفعال شده بود، فعال کرد و سپس تحت فرماندهی قرارگاه درآمد. جمالی سپس به معاونت لشکر ۲۸ پیاده کردستان منصوب شد. وی در تابستان ۱۳۶۰ به فرماندهی لشکر منصوب شده بود و در همین ایام، هدف عملیات ترور در اتاق جلسات ستاد لشکر قرار گرفت و دچار خونریزی شدید از ناحیهٔ کلیه‌ها شد. رئیس ستاد لشکر نیز در این حادثه دچار خونریزی مغزی شده و پیش از رسیدن به بیمارستان، کشته شد. تصور اولیه بر این بود که جمالی کشته شده است و سرهنگ دوم احمد ترکان جایگزین او شد.

با سقوط هواپیمای حامل فرماندهان ارشد نظامی در ۷ مهر ۱۳۶۰ که فلاحی نیز جزو کشته‌شدگان این سانحه بود، قاسمعلی ظهیرنژاد به ریاست ستاد مشترک، و علی صیاد شیرازی به فرماندهی نیروی زمینی منصوب شدند. انتصاب صیاد شیرازی با مخالفت برخی از فرماندهان نیروی زمینی روبرو شد. این افسران حاضر به تبعیت از فرماندهی صیاد شیرازی نبوده و درخواست انتقال به ستاد مشترک یا وزارت دفاع، و برخی نیز درخواست بازنشستگی دادند. علی‌مردان خزاعی جانشین فرمانده نیروی زمینی، به محض انتصاب صیاد شیرازی، از حضور در ستاد نیروی زمینی خودداری کرد. اولین انتصاب صیاد در جایگاه فرماندهی، تعیین علی‌اصغر جمالی به جانشینی خود بود در حالی که وی به‌شدت مجروح بود.

 بحران فرماندهی 
در ابتدای سال ۱۳۶۵، اختلاف نظر بین سپاه پاسداران با نیروی زمینی ارتش در جلسات شور ستادی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا (نهاد عالی مدیریت جنگ) بر سر علت ناکامی‌های سال گذشته به اوج رسید و این در حالی بود که ستاد مشترک ارتش در هیچ یک از جلسات شرکت داده نمی‌شد و از مدیریت جنگ کنار گذاشته شده بود. محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران، در ۱۰ فروردین ۱۳۶۵، درخواست در اختیار گرفتن فرماندهی عالی جنگ و قرار گرفتن نیروی زمینی ارتش تحت امر خودش را به اکبر هاشمی رفسنجانی فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا ارائه کرد. پیشنهاد رضایی به تصویب رفسنجانی رسید. در ۲۴ فروردین، محسن رضایی به‌عنوان جانشین فرماندهی قرارگاه منصوب شده و صیاد شیرازی معاون اول محسن رضایی تعیین گردید. صیاد در اعتراض به این انتصابات، در ۲۵ فروردین از فرماندهی نیروی زمینی استعفا داد. از صیاد خواسته شده بود که تا زمان تعیین فرمانده جدید نیرو، صرفاً به مدیریت امور ستادی و یگان‌های غیرعملیاتی نیروی زمینی پرداخته و مدیریت نیروی زمینی در جبهه‌ها را بر عهدهٔ جمالی جانشین فرماندهی نیرو بگذارد.

به دستور رفسنجانی، موضوع استعفای صیاد سربسته ماند و اختیارات فرماندهی نیروی زمینی به علی‌اصغر جمالی واگذار شد اما جمالی این تصمیم را نپذیرفت و همان روز از سمت خود استعفا داد. محسن رضایی تلاش کرد که طی صحبت با جمالی، وی را به پذیرش مسئولیت نیروی زمینی متقاعد کند ولی کارساز نشد. رضایی سپس تعدادی از معاونان نیروی زمینی به همراه جمالی را به دفتر خود دعوت کرده و ضمن انتقاد از نحوهٔ مدیریت صیاد، تصویب ساختار جدید قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا را به اطلاع آنان رسانده و خواستار تبعیت آنان از تصمیمات جدید شد. اما جمالی طی تماس با رفسنجانی، مخالفت خود با قرار گرفتن نیروی زمینی تحت فرماندهی محسن رضایی را اعلام کرد و برای بار دوم استعفا داد. رفسنجانی ضمن رد استعفای جمالی، در ۸ اردیبهشت به سرهنگ حسین حسنی سعدی معاون آموزشی، سرهنگ سید علی‌اکبر موسوی قویدل معاون اطلاعات و عملیات، و سرهنگ عبدالحسین مفید مدیر اطلاعات معاونت عملیات و اطلاعات نزاجا، دستور داد که برای افزایش اعتماد به نفس جمالی، مسئولیت جدید جمالی را طی نامه‌ای کتبی مورد تأیید قرار دهند. تأیید فرماندهی یک شخص توسط زیردستان او، در تاریخ ارتش بی‌سابقه بود و برای نخستین بار انجام شد.

در آن روزها، علت شکست‌های متعدد در خطوط دفاعی غرب کشور و شناسایی مقصران احتمالی، محل کشمکش جدی بود. محسن رضایی اصرار داشت که صیاد شیرازی و همکارانش مسبب این وضعیت هستند. در ۱۳ اردیبهشت، یک هیئت قضایی به سرپرستی علی رازینی رئیس سازمان قضایی نیروهای مسلح و مصطفی پورمحمدی دادستان انقلاب ارتش وارد قرارگاه منطقه‌ای غرب نزاجا در کرمانشاه شد. عبدالحسین مفید به تشریح اقدامات نیروی زمینی برای هیئت قضایی پرداخته و به منظور حفظ روحیهٔ ارتش، از آنان خواست که ابتدا توجیه عملیاتی شده و سپس بازرسی از خطوط پدافندی را انجام دهند تا قضاوت عادلانه‌ای داشته باشند. با این حال، حضور هیئت قضایی موجب تضعیف فرماندهان نیروی زمینی شده بود. جمالی که امکان ادامهٔ کار با این حجم بدبینی به ارتش را غیرممکن می‌دید، در ۱۰ خرداد برای سومین بار استعفا داد که باز هم مورد مخالفت رفسنجانی قرار گرفت. سرانجام طی جلسه‌ای بین جمالی با رازینی و حسن روحانی رئیس ستاد مرکزی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا، مقرر شد که در هر عملیات، فرمانده واحد باید خاطیان را ظرف پنج روز معرفی کند و اگر چنین نکرد، آنگاه دادستانی نیروهای مسلح وارد عمل شود. بدین ترتیب جمالی در جایگاه جانشین فرمانده نزاجا به فعالیت خود ادامه داد. صیاد با حکم فرمانده کل قوا در ۲۳ تیر به عضویت در شورای عالی دفاع درآمده و پس از مدتی، حسنی سعدی به فرماندهی نیروی زمینی منصوب گردید.

 پس از جنگ 
علی‌اصغر جمالی پس از پایان جنگ، نشان فتح دریافت کرده و به درجهٔ سرتیپی ارتقا یافت. در پاییز ۱۳۶۹، مدت کوتاهی فرمانده دانشکده فرماندهی و ستاد مشترک ارتش بود و در سال ۱۳۷۱ نیز به‌عنوان نخستین رئیس دانشگاه علوم استراتژیک منصوب شد. آخرین سمت‌های جمالی، مشاور عالی رئیس ستاد مشترک ارتش و عضویت در گروه مشاوران نظامی فرمانده کل قوا بود.

 کتاب‌شناسی 
 
 

 پانویس 

 منابع 

 
 
 
 
 
 

 برای مطالعه بیشتر 

 
 

رده:افسران نیروی زمینی شاهنشاهی ایران
رده:اهالی فسا
رده:پرسنل ارتش جمهوری اسلامی ایران در جنگ ایران و عراق
رده:دانش‌آموختگان دانشکده افسری
رده:دانش‌آموختگان دافوس
رده:دریافت‌کنندگان نشان فتح
رده:سرتیپ‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران