آتش‌باز ولی

آتش‌باز ولی یا یوسف بن عزالدین (درگذشتهٔ ۱۲۸۵ میلادی، قرامان)، آشپز مولانا جلال‌الدین محمد بلخی و از شخصیت‌های برجستهٔ طریقت مولویه بود.Rachel Laudan, Refined Cuisine or Plain Cooking? Morality in the Kitchen در سدهٔ سیزدهم میلادی، آرامگاهی به نام او در قونیه ساخته شد. همچنین، از او به‌عنوان نخستین آشپز شناخته‌شده در تاریخ یاد می‌شود که آرامگاهی از آجرهای سرخ به نامش بنا شده است.Somat (Simat) erkânı «Tabhı şîrîn ola, Hak berekâtın vere, dem-i Hazret-i Mevlânâ,9 sırr-ı Ateş-bâzı Velî Hû diyelim"

 زندگی 
آتش‌باز ولی از معاصران مولانا بود. نام اصلی او شمس‌الدین یوسف و نام پدرش عزالدین بود، اما به لقب آتش‌باز ولی شهرت یافت. بنا بر روایات، او همراه با کاروان بهاءالدین ولد و خانواده‌اش به قونیه آمد و در خانقاه بزرگ شد. واژهٔ «آتش‌باز» به معنای «کسی که با آتش بازی می‌کند» است. آتش‌باز ولی در میان مولانا و پیروان طریقت مولویه جایگاهی ممتاز داشت. در سنت مولویه، مقام آتش‌باز جایگاهی تربیتی و آموزشی به‌شمار می‌رود و به پرورش و تعلیم سالکان اختصاص دارد.

دربارهٔ آتش‌باز ولی حکایت‌ها و کرامات فراوانی نقل شده است. یکی از مشهورترین این روایت‌ها چنین است: روزی در آشپزخانهٔ خانقاه، برای پخت غذا هیزمی باقی نمانده بود. آتش‌باز ولی که آشپز خانقاه بود، این موضوع را به مولانا اطلاع داد. مولانا به او گفت: «اگر هیزمی نمانده است، پاهایت را زیر دیگ بگذار و غذا را با آن‌ها بپز». آتش‌باز ولی فرمان او را بی‌درنگ اجرا کرد. به آشپزخانه رفت، پاهای خود را زیر دیگ نهاد و از نوک انگشتانش آتشی برخاست که با آن غذا پخته شد. از آنجا که در میان مشایخ صوفیه آشکار ساختن کرامت پسندیده شمرده نمی‌شد، مولانا او را از تکرار این کار بازداشت. بر پایهٔ این روایت، از آن پس وی به لقب آتش‌باز شهرت یافت.Ç. Ü Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 14, Sayı 2, 2005, s. 281-198, Divan Şairlerinin Gözüyle Mevlevi Mekanları

 آرامگاه او 
آرامگاه آتش‌باز ولی در حدود چهار کیلومتری غرب شهر قونیه، در بخش بالادست محلهٔ هاوزان، در مسیر جادهٔ ینی مرام و در جنوب‌شرقی بیمارستان آموزشی و پژوهشی قونیه قرار دارد. این آرامگاه از نظر معماری در شمار گنبدمقبره‌های کلاسیک سلجوقی است. بنا دارای بدنه‌ای هشت‌ضلعی از سنگِ تراش‌خورده و گنبدی هرمی‌شکل و هشت‌ضلعی از آجر است. آرامگاه دو طبقه دارد؛ طبقهٔ زیرین محل دفن و طبقهٔ فوقانی محل عبادت است.Hakkı Önkal, Konya'da Ateşbaz-ı Veli Türbesi بر کتیبهٔ کوچکی که بر فراز پنجرهٔ سمت قبلهٔ آرامگاه نصب شده، چنین آمده است: «این آرامگاه از آنِ مرحوم، سعید، شهید، خورشیدِ دین و ملت، یوسف فرزند عزالدین است. وی در میانهٔ ماه رجب سال ۶۸۴ هجری درگذشت. خداوند او را بیامرزد».Dr. Burhanettin Güneş, Mezar Anıtlarının Tarihlendirilmesi İle İlgili Değerlendirme

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 آرامگاه آتش‌باز ولی
رده:درگذشتگان ۱۲۵۸ (میلادی)
رده:مولوی