سلطان ابواسحاق

سلطان ابواسحاق مظفری (درگذشتهٔ رجب ۷۹۵ هجری قمری / مه ۱۳۹۳ میلادی)، از حاکمان محلی و شاهزادگان دودمان آل مظفر در اواخر سدهٔ هشتم هجری قمری بود. وی فرزند سلطان اویس و نوهٔ جلال‌الدین شاه شجاع (نامدارترین پادشاه سلسلهٔ مظفری) بود. ابواسحاق در دوران پرالتهاب پس از مرگ شاه شجاع و در کوران جنگ‌های داخلی جانشینی، حاکمیت ولایت سیرجان در ایالت کرمان را بر عهده داشت.ستوده، حسینقلی (۱۳۴۶). *تاریخ آل مظفر*، جلد اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ص. ۱۷۸.

شهرت تاریخی سلطان ابواسحاق بیش از آنکه برخاسته از فتوحات نظامی یا تدابیر دیوانی باشد، مرهون حضور او در واقعهٔ انقراض این سلسله و پاسخ شجاعانه و جسورانه‌اش به امیر تیمور گورکانی است که در تاریخ‌نگاری ایران به عنوان نمادی از روحیهٔ سرکش و تسلیم‌ناپذیر خاندان مظفری حتی در آستانهٔ مرگ ثبت شده است.باستانی پاریزی، محمدابراهیم (۱۳۴۸). «به عبرت نظر کن به آل مظفر». *مجله یغما*، شماره ۲۵۴، ص. ۳۴۰.

 تبار و پیشینه 
سلطان ابواسحاق در دودمانی متولد شد که پس از فروپاشی ایلخانان مغول، بر بخش‌های مرکزی و جنوبی ایران (شامل فارس، کرمان، یزد و اصفهان) استیلا یافته بود. پدر وی، سلطان اویس مظفری، از پسران ارشد شاه شجاع بود که در زمان حیات پدر درگذشت (به روایتی، بر اثر بدگمانی به دستور خود شاه شجاع مسموم شد).کتبی، محمود (۱۳۶۴). *تاریخ آل مظفر*. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: انتشارات امیرکبیر، ص. ۱۰۵.

با مرگ شاه شجاع در سال ۷۸۶ هجری قمری، قلمرو مظفریان به دلیل فقدان جانشینی بلامنازع و بلندپروازی‌های شاهزادگان، به سرعت دچار ازهم‌گسیختگی شد. در جریان این هرج‌ومرج و تجزیهٔ قدرت، ولایت سیرجان به سلطان ابواسحاق رسید و او توانست برای مدتی به عنوان یک حاکم محلی در این دژ مستحکم موقعیت خود را حفظ کند.اقبال آشتیانی، عباس (۱۳۸۹). *تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری*. تهران: انتشارات نامک، ص. ۴۶۸.

 نقش‌آفرینی در جنگ‌های داخلی 
در اواخر سال ۷۸۹ هجری قمری، هنگامی که تیمور لنگ برای نخستین بار به فارس لشکر کشید، مجاهدالدین سلطان زین‌العابدین (حاکم شیراز و جانشین رسمی شاه شجاع) توان رویارویی در خود ندید و شیراز را رها کرد. در این مقطع، سایر شاهزادگان مظفری از جمله سلطان ابواسحاق، با درک قدرت بلامنازع سپاه تیموری، به اردوی وی در شیراز شتافته و اظهار تبعیت کردند. تیمور که در این مرحله سیاست تضعیف و تجزیهٔ قدرت‌های محلی را دنبال می‌کرد، قلمرو آل مظفر را میان آنان تقسیم نمود و حاکمیت ابواسحاق بر سیرجان را رسماً تأیید کرد.یزدی، شرف‌الدین علی (۱۳۸۷). *ظفرنامه تیموری*. به تصحیح سید سعید میرمحمدصادق و عبدالحسین نوایی. تهران: انتشارات مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی، ص. ۳۲۴-۳۲۵.

با بازگشت موقت تیمور به سمرقند در اواخر همان سال، شاهزادگان مظفری پیمان‌های خود را شکستند و منازعات خونین خانوادگی از سر گرفته شد. در این کشمکش‌ها، سلطان ابواسحاق به ائتلاف شاه یحیی (حاکم شیراز و یزد) پیوست. در ۷ جمادی‌الاول ۷۹۲ هجری قمری، نبرد سختی میان ائتلاف شاه یحیی و ابواسحاق با نیروهای عمادالدین سلطان احمد و سلطان بایزید مظفری درگرفت. این جنگ با شکست سنگین شاه یحیی پایان یافت؛ سلطان ابواسحاق به دژ سیرجان پناه برد، اما پس از مدتی محاصره ناچار به تسلیم شد و به اسارت درآمد. چندی بعد، سلطان احمد از تقصیر او گذشت و وی را مجدداً به حکومت سیرجان منصوب کرد.ستوده، حسینقلی. *تاریخ آل مظفر*، ج ۱، ص. ۱۹۴-۱۹۶.

 یورش دوم تیمور و واقعهٔ قالی 
پایان کار سلطان ابواسحاق و سراسر دودمان مظفری با بازگشت دوبارهٔ تیمور به ایران در سال ۷۹۵ هجری قمری (۱۳۹۳ میلادی) رقم خورد. در این سال، شاه منصور مظفری (که تمامی ولایات فارس را یکپارچه کرده بود) در نبردی نابرابر با سپاهیان تیمور کشته شد. پس از کشته شدن شاه منصور، تیمور که طعم تلخ مبارزه با این خاندان را چشیده بود، دستور داد تمامی شاهزادگان مظفری از سراسر قلمرو احضار و خلع‌سلاح شوند.اقبال آشتیانی، عباس. *تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری*، ص. ۴۷۲.

بر اساس متون تاریخی معتبر، تیمور که از سلاطین مظفری در هراس بود، به دنبال بهانه‌ای برای حذف فیزیکی آنان می‌گشت. در ضیافتی که به مناسبت پیروزی برگزار شد، تیمور شاهزادگان مظفری را گرد هم آورد و دستور داد تا همگی در کنار یکدیگر بر روی یک قالی بنشینند. سپس با نگاهی طعنه‌آمیز به سابقهٔ طولانیِ برادرکشی‌ها و جنگ‌های داخلی آنان پرسید:

> «آیا شما هیچ‌گاه این‌گونه بر یک قالی نشسته‌اید؟»

در این مجلس که سکوتِ ناشی از وحشت بر آن حاکم بود، سلطان ابواسحاق با جسارت و بدون پرده‌پوشی پاسخی تاریخی داد:

> «اگر ما یک بار بر یک قالی کنار هم می‌نشستیم، تو را کِی در ایران، مدخل بود؟!»ستوده، حسینقلی. *تاریخ آل مظفر*، ج ۱، ص. ۲۱۲. 

(یعنی: اگر ما با یکدیگر اتحاد داشتیم و بر سر تصاحب قدرت نمی‌جنگیدیم، تو هرگز فرصت و توان نفوذ به خاک ایران را پیدا نمی‌کردی).

 قتل‌عام و فرجام کار 
پاسخ صریح و غرورآمیز ابواسحاق، بیم تیمور را از بقای این خاندان به یقین تبدیل کرد. تیمور دریافت که شکست نظامی و اسارت نیز نتوانسته است روحیهٔ استیلاجویی و کبر این خاندان را در هم بشکند. علاوه بر این، در همان مجلس تیمور از حرکات سر و دست شاهزادگان، اشاراتی مبنی بر هماهنگی پنهانی برای شورش یا قتل خود تعبیر کرد. در نتیجه، بی‌درنگ از مجلس برخاست و فرمان قتل‌عام تمامی بازماندگان آل مظفر را صادر نمود.کتبی، محمود. *تاریخ آل مظفر*، ص. ۱۲۸.

به دستور تیمور، سلطان ابواسحاق به همراه دیگر شاهزادگان ارشد (از جمله عمادالدین سلطان احمد، شاه یحیی و سلطان بایزید) در ماه رجب سال ۷۹۵ هجری قمری در روستای مهیار در نزدیکی قمشه (شهرضای کنونی در استان اصفهان) گردن زده شدند. فرستادگان تیمور حتی به کودکانی از این خاندان که در سایر شهرها بودند نیز رحم نکرده و همه را به قتل رساندند تا از هرگونه ادعای جانشینی در آینده جلوگیری شود. با کشته شدن ابواسحاق و خویشاوندانش، سلسلهٔ آل مظفر پس از دهه‌ها فرمانروایی بر پهنهٔ وسیعی از ایران، برای همیشه منقرض گردید.اقبال آشتیانی، عباس. *تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری*، ص. ۴۷۳.

 پانویس و منابع 
 ستوده، حسینقلی (۱۳۴۶). *تاریخ آل مظفر* (جلد اول). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
 کتبی، محمود (۱۳۶۴). *تاریخ آل مظفر*. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
 اقبال آشتیانی، عباس (۱۳۸۹). *تاریخ مغول و اوایل ایام تیموری*. تهران: انتشارات نامک.
 یزدی، شرف‌الدین علی (۱۳۸۷). *ظفرنامه تیموری*. به تصحیح سید سعید میرمحمدصادق و عبدالحسین نوایی. تهران: انتشارات مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی.
 باستانی پاریزی، محمدابراهیم (۱۳۴۸). «به عبرت نظر کن به آل مظفر». *مجله یغما*، شماره ۲۵۴، صص. ۳۳۸–۳۴۵.

رده:آل مظفر