Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የቀድሞው የቅዱስ ጊዮርጊስ አጥቂ በአሰልጣኝነት ዘመናቸው በኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ክለቦች ከ1990ዎቹ መጀመርያ አንስቶ እየሰሩ ይገኛሉ፡፡ ትራንስ ኢትዮጵያ ፣ ባንኮች (ንግድ ባንክ) ፣ ኢትዮጵያ መድን ፣ ኢትዮጵያ ቡና ፣ ደደቢት ፣ መከላከያ እና ጅማ አባ ቡና እንዲሁም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድንን አሰልጥነዋል፡፡ በውድድር አመቱ አጋማሽ ወደ ጅማ አባ ቡና አምርተው ክለቡ መሻሻል እንዲያሳይ ቢረዱትም ክለቡን ከመውረድ ሳይታደጉት ቀርተዋል፡፡
OMG!! ይህንን ፅሁፍ ያቀረብክልን ዳንኤል መስፍን በጣም ያሳዝናል የጅማ አባ ቡና ከሙስናና ከውጤት ማስቀየር ጋር በተያያዘ ጉዳይ ያቀረበው ክስ ውጤቱ በፌዴሬሽኑ በኩል በይፋ ሳይገለጽ ከጋዜጠኝነት ስነምግባር ውጪ ”አሰልጣኝ ገብረመድህን ኃይሌ በውድድር አመቱ አጋማሽ ወደ ጅማ አባ ቡና አምርተው ክለቡ መሻሻል እንዲያሳይ ቢረዱትም ክለቡን ከመውረድ ሳይታደጉት ቀርተዋል” የሚል ወሬ ለህዝብ ማቅረብህ ለመሆኑ ማስረጃህ ምንድነው??ማስረጃህ ፌዴሬሽኑ ከሆነም የሙያህ ስነምግባር ስለሚያስገድድህ ለምን የፍትህ ያለ እያለ እያዘነ ለሚገኘው ህዝብ ውሳኔውን በይፋ አትገልጽም ??
ናይ ሎሚ ዓመት፡ ዓለማዊ መዓልቲ መግቢ፡ ‘ንቐጻልነት ውሑስ መኣዛዊ መግቢ፣ ብሓባር ንስራሕ!’ ኣብ ትሕቲ ዝብል መሪሕ ቴማ ተዘኪሩ ይውዕል ኣሎ። ሕሉፍ ታሪኽ ዓለምና ከም ዘነጽሮ፡ ነፍሲ-ወከፍ ዓመት ናይ ገዛእ ርእሳ ብድሆታትን ዕድላትን ሒዛ እያ ትመጽእ። ዓመተ 2020 ድማ ንዓለም ብለበዳ ኮቪድ-19 ብምንዋጽ ትሓልፍ ኣላ። ኣብ ርእሲ`ዚ፡ ብፍላይ እዚ ሃገርና እትርከቦ ዞባ፡ ብተኸታታሊ ለበዳታት ኣንበጣን ካልኦት ባልዓትን ከምኡ`ውን ርኡይ ምምዝባል ክሊማን ዝናብን ተበዲሁ ይርከብ።
ነዚ ዕላማ ንምውቃዕ ድማ መንግስቲ፣ ኣብ ሕርሻዊ ምርምር፣ ንጥፈታት ኤክስተንሽን፣ ምውዳድ ቀረባት መኻዕበቲ እቶትን ትራክተራትን፣ ሕርሻዊ ቁጽጽርን ምኽርን ከምኡ’ውን ስልጠናታትን ትምህርትን ልዑል ትኹረት ብምግባር፣ ንሓረስቶት ዓቢ ደገፍ ኣብ ምሃብ ይርከብ።
ሃገርና ኣብቲ ብዋሕዲ ዝናብ ዝሳቐ ክፋል ዓለምና ስለ እትርከብ፣ ምዕቃብ ሓመድን ማይን ከምኡ`ውን ምስራሕ ከዘንቲ ማያት፣ ቀዳምነትን ማእከልን ኩሉ ዓይነት ሕርሻዊ ንጥፈታት ሃገርና ኰይኑ ይቕጽል ኣሎ። በዚ መሰረት፣ ካብ ጽባሕ ናጽነት ጀሚሩ፣ ናብ ኣስታት ሓደ ሽሕ ዝገማገሙ ንኣሽቱ፣ ማእከሎትን ስትራተጅያውያንን ዲጋታት ኣብ መላእ ሃገር ብምስራሕ፣ ካብ ዝናብ ዝሰረቱ ሕርሻ ናብ መስኖኣዊ ልምዓት ኣብ ምስግጋር ንርከብ። ዛጊት ድማ ልዕሊ 60 ሽሕ ሄክታር መሬት ብእተፈላለየ ዓይነታት ጽፍሓዊ፣ ነግሓዊን ጸቕጣውን መስኖ ይለምዕ ኣሎ።
እዚ ዓይነት ስግግር ድማ ኣብ ዘቤታዊ ቀረብ ኣሕምልትን ፍረታትን ከምኡ’ውን ቀረብ መግቢ እንስሳ ርኡይ ለውጢ ኣምጺኡ ይርከብ። ማዕረ-ማዕረ`ዚ ድማ ኣብ ልምዓት ምሩጽ ዘራእቲ፣ ምርባሕ እንስሳን ምኽዕባት ውጽኢት እንስሳን ዋላ’ኳ ዘገምታዊ ይኹን ኣተባባዒ ውጽኢት ይርከቦ ኣሎ።
ሚኒስትሪ ሕርሻ ካብ ቀረባ ዓመታት ጀሚሩ ዘተኣታተዎ ንኡስ፣ ውሁድ ስድራቤታዊ መደብ ሕርሻ፣ ስድራቤታት ገጠር ንሓድሕደን ብምድግጋፍን ብምውህሃድን፣ ኣብ ሓጺር እዋን ቀረብ መኣዛዊ መግብታትን ኩሉ ዓይነት ሕርሻዊ ፍርያትን ንምውሓስ ዝዓለመ እዩ። እዚ ኹሉ ውሁድ ንጥፈታት እምበኣር፣ ኪንዮ ምርግጋጽ ዘቤታዊ ውሕስነት መኣዛዊ መግቢ፣ ንሰደድ ዓሊሙ ንኽትግበር፣ ናብ መጠነ ንኡስን ማእከላይን ንግዳዊ ሕርሻ ንኽሰጋገር፣ ንጹር ስትራተጂ ወጺኡዎ ብንጥፈት ይስርሓሉ ኣሎ።
ኣብዚ ኣብ ስግኣት ሕማም ኮቪድ-19 እንርከበሉ እዋን፣ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኩሉ ጥንቃቐታት ኣብ ግምት ዘእተወ ሕርሻዊ ንጥፈታት ክቕጽል ካብ ፈለማ ሓቢሩ እዩ። በዚ መሰረት፣ ካብ መኸተ ወራራትን ለበዳታትን ኣንበጣ ኣትሒዝካ፣ ክሳዕ ምድንፋዕ ሕርሻዊ ምህርቲ ኣዝዮም ሰፋሕቲ ልምዓታዊ መደባት ይሳለጡ ኣለዉ። ሳላ’ዚ ውሁድ ንጥፈታት ኩሉ ቀጸላ ሕብረተሰብን ዝምልከተን ኣካላት መንግስትን ድማ ነዚ ከቢድ እዋን ብጽንዓት ንሰግሮ ኣሎና።
ብመሰረት ጸብጻባት ውድብ መግብን ሕርሻን፣ ኣብዚ እዋን ኣስታት 690 ሚልዮን ካብ ህዝቢ ዓለም ኣብ ጥሜት ይርከብ። ለበዳ ኮቪድ-19 ድማ ነዚ ቑጽሪ ብልዕሊ 132 ሚልዮን ከዕብዮ ከም ዝኽእል ይግመት።
ኣብዚ ዓለም፣ ብቑጠባን ጥዕናን ሕልፊ ኻልእ እዋን ትፍተነሉ ዘላ እዋን፣ እናተደጋገፍካ ደኣ’ምበር፣ ተነጻጺልካ ምኻድ ከም ዘየዋጽእ ርዱእ ኰይኑ ኣሎ። ብፍላይ ኣብ ጽላት ሕርሻ፣ ህዝቢ፣ ቀረብ መኣዛዊ መግቢ ተዋሒስሉ፣ ጥዕናኡን ተጻዋርነቱን ንኸዕቢ፣ ሓረስቶት ልዕሊ ዝዀነ እዋን ኩለንተናዊ ደገፍ ከም ዘድልዮም ብሩህ ኰይኑ ይርከብ።
ዓለማዊ መዓልቲ መግቢ እምበኣር፣ ንስለ ልሙድ ዓመታዊ ዝኽሪ ጥራይ ዘይኰነ፣ ኣገዳስነት ናይቲ ዓንዲ ሕቖን መሰረትን መብዛሕትኦም ህዝብታት ዓለም ዝዀነ ጽላት ሕርሻ፣ ዝያዳ ዝጐልሓሉ ኣጋጣሚ እዩ።
ኣብ ኤርትራ ዘለዋ 7ተ ኮለጃት በብዓመቱ ኸባቢ 5ተ ሺሕ ተማህሮ ከምዝቕበላ፡ ቁጽሪ ደቀንስትዮ ንምትብባዕ ኣብ መቐበሊ ነጥቢ ሓለፋ ከምዝግበር፡ ኣስመራ ዩኒቨርሲቲ ክፍሊ ሕግን ጥዕና ሳይንስን ሒዛ ከምዘላን ንሓዋሩ ቤት ትምህርቲ ድሕረ-ምረቓ ክትከውን ተሓሲቡ ከምዘሎን ዶር ታደሰ ገሊጹ`ሎ።
ይህ ክትባት በኤች አይ ቪ ተጋላጭ በሆኑ አካላት ላይ ተግባራዊ እንደሚደረግ እና በአይጦች፣ አሳማች እንዲሁም ጦጣዎች ላይ በተደረገ ሙከራ በሽታ የመከላከያ አቅምን ማሳደጉን ተመራማሪዎች አስታውቀዋል።
ተመራማሪዎች ስለ ኤች አይ ቪ ቫይረስ ቅርፅ ያላቸውን እውቀት በመጠቀም ባልተለመደ ሁኔታ በቫይረሱ የሚጠቃ ስፍራ ላይ ትኩረት በማድረግ ጠንካራ እና አቅም ያለው ክትባት መፍጠራቸውን አስታውቀዋል።
በሰብዓዊ መብት ኮሚሽንና በአስቸኳይ አዋጁ አስፈጻሚዎች መካከል አለመግባባት ተፈጠረ! እረ! ወዴት? ወዴት? ኢትዮጵያ | THE ETHIOPIA OBSERVATORY (TEO)
የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ለማስፈጸም ከተቋቋመው የሚኒስትሮች ኮሚቴና በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ከተቋቋመው መርማሪ ቦርድ ጋር፣ የሰብዓዊ መብት አያያዝን በተመለከተ አለመግባባት መፈጠሩ ታወቀ።
አለመግባባት የተፈጠረው የኮሮና ወረርሽኝን ለመከላከልና ለመቆጣጠር በወጣው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ፣ እንዲሁም በአዋጁ ማስፈጸሚያ ደንብ የተወሰኑ አንቀጾች ላይ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ማሻሻያ እንዲደረግ ጥያቄ በማቅረቡ ነው። በተወሰኑ አንቀጾች ላይ ማሻሻያ እንዲደረግ ከቀረበው ምክረ ሐሳብ በተጨማሪ፣ ከአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ አፈጻጸም ጋር ተያይዞ ሊታረሙ ይገባቸዋል የሚላቸውን ኢሰብዓዊ አያያዞች የተመለከቱ መግለጫዎችን ኮሚሽኑ በተደጋጋሚ እያወጣ መሆኑ፣ በሚኒስትሮች ኮሚቴ ውስጥ የሚሳተፉ የመንግሥት ባለሥልጣናት አስከፍቷል።
አዋጁን የማስፈጸም ኃላፊነት ከተሰጣቸው ባለሥልጣናት በተጨማሪ፣ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ አፈጻጸምን በተለይም ኢሰብዓዊ አያያዞችን ለማስቀረት ትኩረት በማድረግ እንዲከታተል በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የተቋቋመው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መርማሪ ቦርድም፣ በኮሚሽኑ ላይ ቅሬታውን እያሰማ ነው።
የመርማሪ ቦርዱ ቅሬታ መሠረቱ ከሚኒስትሮቹ ጋር ተመሳሳይ ቢሆንም፣ ከአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አፈጻጸም ጋር በተገናኘ የሚነሱ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን የመከታተል ሥልጣን የመርማሪ ቦርዱ፣ እንጂ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን አይደለም ሲል የሕግ ጥያቄ አንስቷል።
የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁና የማስፈጸሚያ ደንቡ የተወሰኑ አንቀጾች በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ወቅትም ቢሆንም መከበር የሚገባቸውን ሰብዓዊ መብቶች የሚጥሱ በመሆናቸው፣ ሊሻሻሉ ይገባል ብሎ ሚያዚያ 26 ቀን 2012 ዓ.ም. ለመንግሥት ባቀረበው ምክረ ሐሳብ ላይ የሚኒስትሮች ኮሚቴ አባልና ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጓ ወ/ሮ አዳነች አቤቤ ምላሽ የሰጡበት ደብዳቤ ሰሞኑን ለኮሚሽኑ መላካቸው ታውቋል።
የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን በሕጎቹ ላይ ካቀረባቸው የማሻሻያ ጥያቄዎች (ምክረ ሐሳቦች) መካከል አንዱ የሕጋዊነት መርህ (Principle of Legality) የተመለከተ ነው። ‹‹ማንኛውም አገር በአስቸኳይ ጊዜ ሁኔታ ውስጥም ቢሆን የመንግሥት በሕግ የበላይነትና (Rule of Law) እና በሕጋዊ ሥርዓት የመተዳደር ግዴታ ቀሪ አይሆንም፤›› ሲል ኮሚሽኑ ያሳስባል።
‹‹የሕጋዊነት መርህ ሌላው መገለጫ በማናቸውም ጊዜ የነፃ ዳኝነት ሥርዓት የተጠበቀ መሆን ነው፤›› የሚለው ኮሚሽኑ፣ አገር በአስቸኳይ ጊዜ ሁኔታ ውስጥ ለመቆየት ብትገደድ መንግሥት በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መሠረት የተቀመጠውን ገደብ አለመጣሱንና የማይታገዱ መብቶች መከበራቸውን ለማረጋገጥ፣ በነፃ ፍርድ ቤት የመዳኘትና ይኼንኑም የማረጋገጫ ሕጋዊ ሥነ ሥርዓቶች (Judicial and Procedural Remedies) አስፈላጊነት ሊቋረጥ ወይም ሊገደብ እንደማይገባ ያስረዳል።
ከዚህ በመነሳት የሚኒስትሮች ምክር ቤት ባወጣው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ማስፈጸሚያ ደንብ በአንቀጽ ስድስት ሥር ስለዳኝነት፣ የጊዜ ቀጠሮ፣ ፍርድ ቤት የመቅረቢያ ጊዜና የፍትሐ ብሔር ጉዳዮችን በተመለከተ ያስቀመጠው ገደብና ሌሎች ጉዳዮች ከአስቸኳይ ጊዜ ሁኔታው ዓላማ አንፃር እጅግ አስፈላጊነቱን በመመርመር፣ ከሕገ መንግሥቱና ከዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ግዴታዎች ጋር ተጣጥሞ ሊቀረፅ ይገባል ሲል ምክረ ሐሳቡን ለመንግሥት አቅርቧል።
ኮሚሽኑ እንዲሻሻሉ ካለቸው የአዋጁ ማስፈጸሚያ ደንብ አንቀጾች መካከል በአንቀጽ 6 የተዘረዘሩት ድንጋጌዎች ይገኛሉ። ከነዚህም መካከል ‹‹የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕጉ እና ሌሎች አዋጆች ላይ የተመለከቱ የወንጀል ሥነ ሥርዓት ድንጋጌዎች ተፈጻሚነታቸው ታግዷል” የሚለው የደንቡ አንቀጽ 6(1) ድንጋጌ አንዱ ነው።
ኮሚሽኑ ይህንን ድንጋጌ አስመልክቶ ባቀረበው ምክረ ሐሳብ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ወቅት ቢሆንም ማንኛውም ሰው የፍትሐ ብሔር የውል ግዴታን ባለመፈጸም ምክንያት ያለመታሰር መብት ሊገደብ እንደማይገባ እንዲሁም ለሰብዓዊ መብቶች ልዩ ትኩረት ማድረግና የደንቡን መተላለፍ ጨምሮ ሁሉንም ጥፋቶች የማጣራትና በሕግ ተጠያቂነት ማረጋገጥ ሊቋረጥ የማይገባ ተግባርና ኃላፊነት መሆኑን ለመንግስት አመልክቷል።
በማከልም የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ማስፈጸሚያ ደንብ አንቀጽ 6 ስር ስለ ዳኝነት፣ የጊዜ ቀጠሮ፣ ፍርድ ቤት የመቅረቢያ ጊዜና የፍትሐ ብሔር ጉዳዮችን በተመለከተ ያስቀመጠው ገደብ እና ሌሎች ጉዳዮች ከአስቸኳይ ጊዜ ሁኔታው ዓላማ አንጻር እጅግ አስፈላጊነቱን በመመርመር ከሕገ መንግሥቱና የዓለም ዓቀፍ የሰብዓዊ መብት ግዴታዎች ጋር በተጣጣመ መልኩ ሊቀረጽ ይገባል ብሏል።
ሌላው ድንጋጌ በአንቀጽ 6(3) የተቀመጠው ነው ይኼውም፣ ‹‹በፌዴራልና በክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሠረት የክልልና የፌዴራል ፍርድ ቤቶች የፍትሐ ብሔር ጉዳዮችን በከፊልም ሆነ ሙሉ ለሙሉ ማስተናገድ ሊያቆሙ ይችላሉ፤›› የሚል ነው።
ኮሚሽኑ እንዲሻሻሉ ብሎ ካቀረባቸው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ድንጋጌዎች በተጨማሪም ሕግ አስከባሪዎች ፈጽመዋል ያላቸውን ጥሰቶች የተመለከቱ መግለጫዎችን እያወጣ ይገኛል። ከነዚህም መካከል በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ የፊት መሸፈኛ ጭንብሎች የሚደረግባቸው ተብለው በአስገዳጅነት ከተዘረዘሩ አካባቢዎች ውጪ የፊት መሸፈኛ አላደረጉም በማለት የሚፈጽሟቸው የዘፈቀደ እስሮች በአስቸኳይ እንዲቆም በማሳሳብ በቅርቡ ያወጣው በመግለጫ ይገኝበታል።
ፓርላማው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ አፈጻጸምን እንዲከታተል ያቋቋመው መርማሪ ቦርድ ግንቦት 6 ቀን 2012 ዓ.ም. ባካሄደው ስብሰባ፣ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ አስፈጻሚ የሆነውን የሚኒስትሮች ኮሚቴ የአንድ ወር የሥራ አፈጻጸም ገምግሞ የነበረ ሲሆን፣ በዚህም ወቅት ኮሚቴው ያከናወናቸውን ተግባራት ከሞላ ጎደል አወድሶ ነበር።
ቦርዱ ባካሄደው በዚህ ስብሰባ ላይ ሊታረሙ ይገባቸዋል ተብለው ከተነሱ ጉዳዮች አንዱ፣ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን የሚያወጣቸው መግለጫዎችና ምክረ ሐሳቦች ሰፊ ትኩረት የተሰጣቸው ነበሩ።
በዚህ ስብሰባ ላይ ኮሚሽኑን የተመለከተ ቅሬታ አስቀድመው ያቀረቡት፣ የቦርዱ ምክትል ሰብሳቢና የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሰላምና ዴሞክራሲ ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ሰብሳቢ አቶ ተስፋዬ ዳባ ናቸው። ‹‹ከኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን እየገጠመን ያለው መፈታተን በቀላሉ መታለፍ የለበትም። የሚኒስትሮች ምክር ቤት ያወጣውን ደንብ ኮሚሽኑ መተቸቱ በቀላል የሚታለፍ አይደለም፡፡ የሚኒስትሮች ኮሚቴ ይኼንን ጉዳይ በጥንቃቄ ማስተዋል አለበት፤›› ብለዋል።
መርማሪ ቦርዱ ከደረሱት 664 ጥቆማዎች ውስጥ 80 በመቶ የሚሆኑት መንግሥት አዋጁን እያስፈጸመ እንዳልሆነ የሚገልጹ ቅሬታዎች መሆናቸውን የተናገሩት አቶ ተስፋዬ ዳባ፣ ይህም የሰብዓዊ መብት ጥሰት አለመፈጸሙን እንደሚያሳይ ገልጸዋል። ከዚህ በተጨማሪ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ወቅት የሰብዓዊ መብት አያያዝን በተመለከተ ሥልጣን የተሰጠው ለመርማሪ ቦርዱ ሆኖ ሳለ፣ ኮሚሽኑ የሚያወጣቸው መግለጫዎች የቦርዱን ሥልጣን የሚጋፉ በመሆናቸው የምክር ቤቱ አፈ ጉባዔን ጨምሮ መንግሥት አቅጣጫ ሊሰጡበት እንደሚገባ አሳስበዋል።
ከኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን በኩል የመጡ መፈታተኖችን ቆም ብሎ ከጀርባው ምን እንደተፈለገ ማየት አስፈላጊ ነው ሲሉ፣ አቶ ተስፋዬ በውይይቱ ላይ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል። በዚህ ውይይት ላይ የተገኙት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ አስፈጻሚ የሚኒስትሮች ኮሚቴ አባላትም ክብደቱ ይለያይ እንጂ፣ ተመሳሳይ ቅሬታዎችን በሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ላይ አቅርበዋል።
ከእነዚህም መካከል የሚኒስትሮች ኮሚቴ አባልና የሰላም ሚኒስትሯ ወ/ሮ ሙፈሪያት ካሚል በሰጡት አስተያየት፣ ‹‹በሰብዓዊ መብት ኮሚሽንና በቅርቡ በሕዝብ ዕንባ ጠባቂ ተቋም የወጡ መግለጫዎች ያሳስባሉ፡፡ ለሰብዓዊ መብት የምንቆም ሁሉ ተግባራዊነቱን አጥብቀን መሻት አለብን፤›› ብለዋል።
የፀጥታ ኃይሉ ራሱን አደጋ ላይ ጥሎ የዜጎችን ደኅንነት ለመጠበቅ የሚያደርገው ርብርብ ተገቢው ሥፍራ ሊሰጠው ይገባል ያሉት ሚኒስትሯ፣ ‹‹የሁላችንም ዓላማ የዜጎችን መብት መጠበቅ ስለሆነ መግባባት አለብን፤›› ብለዋል።
ሌላዋ የሚኒስትሮች ኮሚቴ አባልና ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ወ/ሮ አዳነች አቤቤ በሰጡት አስተያየት ደግሞ ‹‹ኮሚሽኑ የሚያወጣቸው መግለጫዎች ተገቢነት የላቸውም። የመብት ጥሰት ገጥሟልና ዕርማት ይደረግበት ቢሆን ሥራው ስለሆነ ትክክል ነው፡፡ ነገር ግን ከመጀመርያው አንስቶ ሕጉን የመተቸትና የተወሰኑ አንቀጾች እንዲወጡ የሚጠይቁ ናቸው፤›› ብለዋል። መብቶች የተገደቡት ሕዝብን ለመጠበቅ እንጂ ሌላ ዓላማ እንደሌለው የገለጹት ሚኒስትሯ፣ ኮሚሽኑ ይኼንን የሚያደርገው ካለመረዳት ከሆነ መነጋገር እንደሚቻል ገልጸዋል።
የሚኒስትሮች ኮሚቴ ሰብሳቢ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ደመቀ መኮንን በበኩላቸው፣ አዋጁ በሕዝብ ላይ የተጫነ ዕዳ ሳይሆን ሕይወትን ለመታደግ የወጣ እንደሆነ በመጠቆም፣ ‹‹በሆነ አመለካከትና ፍላጎት ውስጥ ተሠልፈን የምንሳሳብበት ጉዳይ አይደለም፤›› ብለዋል፡፡
ጉዳዩን በተመለከተ ሪፖርተር ያነጋገራቸው የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽነር ዳንኤል በቀለ (ዶ/ር)፣ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ባወጣው አዋጅ ላይ ማስተካከያ እንዲደረግ ሐሳብ ሲቀርብ አይቻልም ማለት ትክክል አይደለም ብለዋል።
በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ አስፈላጊነትና በመሠረታዊ ድንጋጌዎቹ ላይ ኮሚሽኑ ልዩነት እንደሌለው፣ ነገር ግን የተወሰኑ አንቀጾች በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ወቅትም ቢሆን ሊገደቡ የማይገባቸው ስለሆነ ማሻሻያ እንዲደረግባቸው ኮሚሽኑ አስተያየት መስጠቱን አስረድተዋል።
ኮሚሽኑ ባቀረበው ምክረ ሐሳብ ላይ የሚኒስትሮች ኮሚቴ ልዩነት እንዳለው መገንዘባቸውን የገለጹት ኮሚሽነሩ ዳንኤል (ዶ/ር)፣ ይህም በደንቡ አተረጓጎም ላይ ካለው ልዩነት የመጣ ሊሆን እንደሚችል ግምታቸውን ተናግረዋል።
የሐሳብ ላይ ልዩነት ሊፈጠር እንደሚችልና ልዩነቱንም እንደ ተቃውሞ እንደማይወስዱት፣ ከበርካታ የመንግሥት ተቋማት አመራሮች ጋር ጥሩ ግንኙነት እንዳላቸውና ኮሚሽኑ የሚያቀርባቸውን ምክረ ሐሳቦችም አብዛኞቹ ተቀብለው ተግባራዊ እንደሚያደርጉ አመልክተዋል።
‹‹የእነሱ ዋና ግብና ዓላማ ለተፈጠረው ችግር ትኩረት መስጠት ይሆናል፡፡ ነገር ግን ሕይወት ለማዳን የሚወሰድ ዕርምጃ ሕይወት ማጥፋት የለበትም፤›› ያሉት ኮሚሽነሩ፣ ‹‹የሰብዓዊ መብት ጉዳይ ሰፊ ችግር አይደለም ተብሎ በመታለፉ ምክንያት ነው የተለማመድነው፡፡ ስለሆነም ለእኛ የአንድም ሰው ጉዳይ ቢሆን ያሳስበናል፤›› ብለዋል።
በዚህ ረገድ ያለውን ልዩነት ተነጋግሮ መፍታት እንደሚቻልና በመነጋገር ላይ መሆናቸውንም አስረድተዋል። በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ወቅት ሰብዓዊ መብቶች አለመጣሳቸውን የመከታተል ሥራ፣ የመርማሪ ቦርድ ሥልጣን እንደሆነ ተደርጎ የቀረበው አስተያየት ፍፁም ስህተት እንደሆነም ተከራክረዋል።
የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ሥራ የማይተካና በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ወቅት ደግሞ፣ ክትትሉ የበለጠ የሚፈለግበት ጊዜ መሆኑን ገልጸዋል። ከፍተኛ ባለሥልጣናት የሰጧቸው እነዚህ አስተያየቶች የኮሚሽኑን ቀጣይ ሥራ ይጎዱት እንደሆነ የተጠየቁት ኮሚሽነሩ፣ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ሥራ በየትኛውም አገር ስህተቶቹ ወይም ጥሰቶቹ ከሚመለከተው አስፈጻሚ መንግሥት ጋር የሚያቃርነው መሆኑን ተረድተው ኃላፊነቱን እንደተረከቡ ገልጸዋል።
በመሆኑም አሁን የተፈጠረው አለመግባባት ተፅዕኖ እንደማያሳድርባቸው የገለጹት ኮሚሽነር ዳንኤል (ዶ/ር)፣ ‹‹መስማት የሚፈልጉትን ሳይሆን መስማት የሚገባቸውን እናስረዳቸዋለን፤›› ብለዋል።
ዛሬ በአፍሪካ ከሚኖሩ 10 ሰዎች ሰባቱ ወጣት ናቸው። ለዚህ አዲስ ትውልድ በፍጥነት የስራ እድል መፍጠር አስፈላጊ መሆኑን ከተረዱና ስራ ከጀመሩት መካከል ናይጀሪያዊው ቢሊየነር ቶኒ አሉሜሉ ይገኙበታል።
የሀብታቸውን ለልጆቻቸው ከማውረስ ይልቅ፤ ተስፋፍቶ በተለያዩ ወጣቶች እጅ እንዲደርስ ስራ ጀምረዋል። በተለያዩ የአፍሪካ ሀገሮች አዳዲስ የንግድና የቴክኖሎጂ ስራዎችን ለሚፈጥሩና ለሚሰሩ አስር ሽህ ወጣቶች ለእያንዳንዳቸው 10ሽህ ዶላርስ እና ሙሉ የንግድ ስራ ስልጠና ይሰጣቸዋል፤ በቶኒ አሉሜሉ ፋውንዴሽን።
የኢትዮጵያ ተዋህዶ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን የአዲስ አበባ ሀገረ ስብከት የተለያዩ አካላት መስከረም 4/2012 ዓ.ም በአዲስ አበባ ከተማ ለማካሄድ የጠሩትን ሰላማዊ ሰልፍ ለሌላ ጊዜ ማስተላለፋቸውን አስተባባሪው ኮሚቴ አስታወቀ፡፡
በጥቅምት ወር 2009 ዓ.ም በጅማ ዩኒቨርሲቲ፣ የአዕምሮ ህክምና ክፍል ባልደረቦች፤ “የአዕምሮ ጤናን ቀን” ለማክበር ወዲያና ወዲህ ተፍ ተፍ ይላሉ። በስፍራው ጋዜጠኞች፣ የህሙማን ቤተሰቦች፣ ጥሪ የተደረገላቸው እንግዶች ተገኝተዋል፡፡ ይኸኔ ከፍተኛ ደረጃ የደረሰ ሽዞፈርኒያ የተባለው የአዕምሮ ሕመም ያለበት ሰው ዛፍ ላይ ወጥቶ ይቀመጣል፡፡ ሰዎች “ና ውረድ! ትወድቃለህ!” … እያሉ ቢያስፈራሩት፣ ቢጮኹበትም --- አልተሳካላቸውም፡፡ እንዲያውም ዛፉ ላይ ተደላድሎ ተቀመጠ፡፡
ይኼ ሲሆን ሲስተር ወርቅነሽ ተሰማ ዝግጅት ላይ ስለነበሩ፣ የተፈጠረውን አያውቁም ነበር፡፡ “ና ውረድ! ውረድ!” የሚለውን የሰዎች ጩኸት ሰምተው፣ ወደ ስፍራው ሲመጡ፣ የሚያውቁት ሽዞፈርኒያ የሚባለው የአዕምሮ ሕመምተኛ ያለበት ሰው፣ ዛፉ ላይ ወጥቶ ተቀምጧል፡፡ ተረጋግተው ወደ ዛፉ ስር በመሄድ፣ የሕመምተኛውን ስም ጠርተው፤ “እኔ ነኝ፣ ሲስተር ወርቅነሽ ነኝ… አሁን አንተ ከዛፉ ላይ ስትወርድ፣ አብረን የምንሰራው ሥራ ስላለ እንድታግዘኝ እፈልጋለሁ --- እኔ ስላለሁ ማም አይነካህም፤ ና ውረድ!” አሉት፡፡ ቀስ ብሎ ወረደ፡፡ “ሥራ እሰጥሃለሁ” ብለው ቃል በገቡለት መሰረት፣ለእንግዶች ወንበር እንዲያቀርብ ነገሩት። ሕመምተኛውም ለእንግዶች ወንበር ማቅረቡን ተያያዘው፡፡
“በዚህ የተነሳ ሰው ተገረመ” የሚሉት ሲስተር ወርቅነሽ፤ ”ነገር ግን ምንም የሚያስገርም ነገር የለውም” ይላሉ፡፡” “በእኛ ሙያ ይህን ነገር ቨርቫልስታሌሽን ይባላል፡፡ ምን ማለት ነው፤ በቃላት ሰውን ማረጋጋት- ይባላል፡፡ የንግግር ቅላፄያችን፣ ቀስ ባለና ፍቅርን ባከለና፣ ቀለል ባለ አማርኛ፣ በሚረዳው ቃል እንክብካቤ እንደሚያገኝ አሳይተንና ደህንነቱን ከጠበቅንለት፣ ሕመምተኛው ጐጂ አይደለም፡፡ 30 ዓመታት አብሬአቸው ሰርቻለሁ፤ አንድም ቀን አንድም ሕመምተኛ ያደረገኝ ነገር የለም፤ የአዕምሮ ሕሙማን የሚፈልጉትን ነገር ለይቻለሁ፡፡ ለአንድ ሰው የሚጥመው ነገር ስሙ ስለሆነ፣ ረጋ ብሎ ስሙን መጥራት፣ ረጋ ባለና ግልጽ በሆነ ድምጽ መጥራት፣ ቁጣን ያላማከለ፤ ምን እንደሚፈልግ ተረድቶ፣ የሚፈልገውን ማድረግ ነው” በማለት አስረድተዋል፤ ሲስተር ወርቅነሽ፡፡
ሲስተር ወርቅነሽ ተሰማ፤ በጅማ ዩኒቨርሲቲ የአዕምሮ ሕክምና ክፍል፣ መምህርትና ክሊኒካል ሐኪም በመሆን ለ30 ዓመታት አገልግለዋል፡፡ በጅማ ዩኒቨርሲቲ እርሻ ኮሌጅ ተገናኝተን ስናወራ፣ ስለ አዕምሮ ሕመም ያጫወቱኝ ነገር ጣመኝና፣ ስለ አዕምሮ ሕክምና እንዲነግሩኝ ጠየኳቸው፡፡ በደስታ አወጉኝ፡፡
“የአዕምሮ ሕመም እንደ ማንኛውም የአካል ሕመም ነው፡፡ ሆኖም ግን ምክንያቶቹ እጅግ በርካታ ናቸው። ከሕመሙ መንስኤ በርካታነት የተነሳ ይኼኛው መድኃኒት ያክመዋል ወይም ያድነዋል ተብሎ በእርግጠኝነት መናገር አይቻልም፡፡ ከአዕምሮ ሕመም መንስኤዎች አንዱ ዘረ መል ወይም ሄሬዲታሪ፣ ሶሻል ወይም ኢንቫይሮመንታል የሥነ ልቡና ጫና ናቸው። እነዚህ አንድ ላይ ሲደመሩና ሰውዬውን ተጋላጭ ሲያደርጉት፣ ታማሚው ለአዕምሮ ሕመም ይጋለጣል፡፡
“የአዕምሮ ሕመም ፆታ፣ ሃይማኖት፣ ጎሳ፣ ብሔር፣ አይለይም፡፡ ማንኛውም የኅብረተሰብ ክፍል ከፍተኛ ደረጃ (ሥልጣን) ላይ ያለ የተማረ፣ ያልተማረ፣ … በአዕምሮ ሕመም ሊጠቃ ይችላል፡፡ ዋናው ቁም ነገር፤ በአዕምሮ ሕመም የተያዘ ሰው፤ በሽታው እንዳለበት ሲታወቅ፣ በፍጥነት ወደ ሕክምና ተቋም - ክሊኒክ፣ ጤና ጣቢያ፣ ሆስፒታል መውሰድ በጣም ጠቃሚ ነው፡፡
“የአዕምሮ ሕመሞች በርካታ ሲሆኑ ከ400 በላይ ናቸው፡፡ ከቀላል እስከ ከባድ የአዕምሮ ሕመም አለ። ለምሳሌ፡- የጭንቀት የድብርት (ድባኔ)፣ በሱስ የሚመጣ፣ … የአዕምሮ ሕመሞችን፣ ከጭንቀት፣ ከድብርት፣ ከሱስ በማውጣት በቀላሉ ማከም ይቻል። ከፍተኛው የአዕምሮ አስተሳሰብ ክፍልን የሚይዝና ከዚህ ካለንበት የገሀዱ ዓለም የሚያወጣው ሕመም ሸዞፈርንያ (Schizophhrenia) የሚባለው ነው። ይህ ሕመም ያለባቸው ሰዎች፤ ሌሎች ሰዎች ማየት የማይችሉትን ሊያዩ፣ ሌሎች መስማት የማይችሉትን ሊሰሙ ይችላሉ፡፡ ሰዎች ሊገድሉኝ ይከታተሉኛል፣ … በማለት ያስባሉ፡፡ ይኼ በአስተሳሰባቸው ምክንያት የሚመጣ ችግር ነው፡፡
“የአዕምሮ ሕሙማን እዚህ ደረጃ ላይ ሲደርሱ፣ ለራሳቸውም ሆነ ለሌላው ሰው ያላቸው ግምታዊ እሳቤ ይቀየራል፡፡ እዚህ ደረጃ ላይ ሲደርሱ ሰዎች ይሸሿቸዋል፣ ያገሏቸዋል ወይም የተለየ ስያሜ ይሰጧቸዋል፡፡ እነዚህ ሰዎች ማግኘት ያለባቸውን ሕክምና፣ እንክብካቤ ወይም እርዳታና ምክር ሳያገኙ ይቀራሉ፡፡ ሕክምናና ድጋፍ ሳያገኙ ቀሩ ማለት ወደ ከፋ ወይም ወደ ተባባሰ ደረጃ ይደርሳሉ፡፡ በዚህ ጊዜ አክሞ ለማዳን ያስቸግራል፣ ይከብዳል፡፡ ቶሎ ወደ ሕክምና መምጣት ለእኛ አክሞ ለማዳን ይቀለናል፡፡
“ሽዞፈርኒያ የተባለው ከፍተኛ ደረጃ የደረሰ የአዕምሮ ሕመም ያለባቸው ሕሙማን፤ ከገሃዱ ዓለም ያፈነገጡ ስለሆነ ጤነኛ ሰዎች የማያደርጓቸውን ነገሮች ለምሳሌ ቆሻሻ መሰብሰብ፣ እርቃን መሄድ፣ ቆሻሻዎችን በላያቸው ላይ እንደኒሻን ደርድሮ ወይም ለብሶ መሄድ፣ አልባሌ ቦታ ላይ መተኛት፣ በጣም ሲከፋም ከቆሻሻ ገንዳ ውስጥ አውጥቶ መብላት ወዘተ… አፀያፊና ነውር የሆኑ ነገሮችን የሚያደርጉ ናቸው፡፡ የሚያገናዝበው የአዕምሯቸው ክፍል ስለተጎዳ፣ “ይኼ ይጎዳኛል፣ ይኼ ነውር ነው፣ ይኼ ቆሻሻ ነው” ማለት ባለመቻላቸው በጤነኛ ሰዎች የማይሰሩ፣ ወጣ ያሉ ነገሮች ይሰራሉ፡፡ እነዚህ በሽተኞች ሕመሙ እንደያዛቸው፣ አንድ ሦስተኛ (ከሦስት በሽተኞች አንዱ) ወደ ህክምና ማዕከል ቢመጡ ሊድኑ ይችላሉ፡፡ ሁሉም እንኳ ባይሆኑ አንድ ሦስተኞቹ፣ እዚያው ባለበት መቆጣጠር ይቻላል። ሰው ርኅራሄና ፍቅር ቢሳያቸው፣ እኔ ዘመዱ፣ ልጁ፣ ጎረቤቱ፣ … ብሆንስ…. ብሎ ካላሰበ፣ ግማሽ ራቁታችንን እንደመሄድ ነው፡፡
“የኅብረተሰባችንን አስተሳሰብ ያየን እንደሆን፣ ብዙ ጊዜ የአዕምሮ ሕመም የሚመጣው በልክፍት፣ በቡዳ ወይም በሰይጣን፣ … ስለሚባል የአዕምሮ ሕሙማን በፍጥት ወደ ህክምና ተቋም አይወሰዱም፡፡ ፀበል ወስደው፣ የአገረሰብ መድኃኒት አድርገውላቸው፣ … እንቢ ሲላቸው ነው፣ ወደ ሐኪም ቤት የሚመጡት፡፡ ያኔ ደግሞ በሽታው ስር ስለሰደደ ለማዳን ይከብደናል። እዚህ ላይ ባህላዊ ህክምና አያስፈልግም ማለቴ አይደለም፤ ባህላዊ ህክምናን ከሳይንሳዊ ህክምና ጋር ብናቀናጀው የተሻለ ያማረ ይሆናል፡፡
“ለአዕምሮ ህመም እንክብካቤና ፍቅር መስጠት፣ እነሱን ማገልገል፣ እንደ አንድ የአገር ዜጋ መገንዘብና ማሰብ ያስፈልጋል እላለሁ፡፡ በኢትዮጵያ 27 ሚሊዮን የአዕምሮ ሕሙማን አሉ፡፡ ይህ ማለት ደግሞ የህዝቡን ቁጥር አንድ አራተኛ ይዘዋል፡፡ የዓለም ጤና ድርጅት በ2010 በኢትዮጵያ ውስጥ ከአራት ሰዎች አንዱ የአዕምሮ ሕመም እንዳለበት ገልጿል፡፡ በዚህ ዓይነት በቅርበት ካሉን ወላጆቻችን፣ ከቤተሰቦቻችን ወይም ከወለድናቸው ልጆች መካከል አንዱ የአዕምሮ ሕመም ሊኖረው ይችላል፡፡ ስለዚህ ይኄ ጉዳይ የምንገፋው ወይም አላየሁም በማለት የምንክደው አይደለም። እራሱን እየገደለ የሚመጣ ሕመም ስለሆነ ከወዲሁ ትኩረት ተሰጥቶት እንዲሰራ አሳስባለሁ፡፡ በሁለተኛ ደረጃ መምከር የምፈልገው፣ ከዘር የሚወረስ የአዕምሮ ህመም ያለባቸው ሰዎች እንደ ሐሺሽ፣ ጫት፣ .. ያሉ ሱሶች ወደ ከፋ ደረጃ ያደርሳቸዋል፡፡ ስለዚህ ጉዳዩ የሚመለከታቸው የኅብረተሰብ ክፍሎች፣ የዓለም ጤና ድርጅት፣ የአገር ሽማግሌዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ ወላጆች፣ መንግሥታት በአጠቃይ ማኅበረሰቡ ለአዕምሮ ሕመም ትኩረት ይስጡ፡፡
“እኛ ስለምናሸሻቸው ይሸሹናል፤ ስለምንመታቸው ይመቱናል፣ ውሃ ስለምንደፋባቸው ቁጠኛ ይሆናሉ። ነገር ግን አቅርበናቸው፣ አጥበናቸው፣ ያለንን አሮጌ ልብስ አልብሰናቸው፤ በቀላል ቋንቋ ወይም ዝግ ባለ ፍቅር ባለው፣ በለሰለሰ ቃላት ብናናግራቸው፣ መልካም ሰዎች ናቸው፡፡
“የአዕምሮ ሕመም ከሚያደርሰው ጉዳት በላይ በእነሱ ላይ የሚደርሰው ጥቃት በእጥፍ የጎላ መሆኑን ጥናቶች ያመለክታሉ፡፡ እነሱ ከሚያደርሱት ጉዳት በላይ በእነሱ ላይ አካላዊ፣ ወሲባዊ፣ ሥነ ልቦናዊና ስሜታዊ ጥቃት ይደርስባቸዋል፡፡ ስለዚህ ሕሙማኑን ሳንክድ፣ የእኛ ዘመዶች መሆናቸውን አውቀን በማቅረብ ፍቅር ማሳየት፣ ተገቢ ያልሆኑ ስሞችን ያለመለጠፍ፣ (ይኼ ጦሽ ነው፣ የአዕምሮ ዘገምተኛ ነው፣ እብድ ነው፣) … በሚል ማግለልና መድልዎ ባንፈጽም፣ ጥሩ ውጤት እናመጣለን” በማለት ሲስተር ውርቅነሽ ፤ለኀብረተሰቡ መልዕክት አስተላልፈዋል፡፡
More in this category: « ጅማ ዩኒቨርሲቲ ከ1.3 ቢሊዮን ብር በላይ በሆነ ወጪ ያስገነባቸውን ማዕከላት ዛሬ ያስመርቃል	የጅማው “የአረጋውያንና ሕፃናት መርጃ” »
በመዝገብ ቁጥር 141352 ሁለተኛ ክስ ጋር በተያያዘ የተከሳሽነት ቃላቸውን የሰጡት የቀድሞ የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ዋና ዳይሬክተር አቶ መላኩ ፈንታ፣ ‹‹እስካሁን ባለው ዕድሜዬ ትልልቅ ሆቴሎች ተዝናንቼና ማሳጅ ወስጄ አላውቅም፤›› ሲሉ ለፍርድ ቤት ተናገሩ፡፡
አቶ መላኩ ለፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት 15ኛ ወንጀል ችሎት ይህን የተናገሩት፣ ከቀረጥ ነፃ የገቡ የኮንስትራክሽንና የሆቴል ዕቃዎች ላልተፈቀደና ተገቢ ላልሆነ አካል ጥቅም ላይ ውለዋል? ወይስ አልዋሉም? በሚለው ላይ በተለይ ከኢንተርኮንቲኔንታል ሆቴል ጋር በተያያዘ በተሰጠ ምስክርነት፣ ‹‹አቶ ስማቸው ከበደ ማሳጅና ጊፍት ካርድ እየሰጧቸው ይዝናኑ ነበር፤›› መባሉን በሚመለከት በሰጡት መልስ ነው፡፡
ከሆቴሉ የተባረሩ ሠራተኞች በእሳቸው ላይ የሰጡት ምስክርነት ሐሰተኛና ትክክል አለመሆኑን የተናገሩት አቶ መላኩ፣ እሳቸው በትልልቅ ሆቴሎች ይገኙ የነበረው ስብሰባ ለመክፈትና ለመዝጋት ብቻ እንደነበር አስታውሰዋል፡፡ በተቋማቸው ሥራ አስፈጻሚዎች የተገመገሙት ለደኅንነታቸው አሥጊ ሊሆን በሚችል አንድ ቦታ እንደሚያዘወትሩ እንደነበር የተናገሩት አቶ መላኩ፣ እሱም ቅዳሜና እሑድ ዕረፍት በሚኖራቸው ጊዜ ከጓደኞቻቸው ጋር የሚያዘወትሩበት ሰሜን ሆቴል አካባቢ በሚገኝ ሻንጋሪላ በሚባል አንድ ትንሽ ቤት ውስጥ መሆኑን አስረድተዋል፡፡ በሥራ ቦታቸው እንኳን ከሥራ ባልደረቦቻቸው ጋር ጊዜ አግኝተው ምሣ መብላት ስለማይችሉ ከክበብ እያስመጡ ቢሯቸው ውስጥ ይመገቡ እንደነበር ጠቁመው፣ ምስክሮቹ ግን ሐሰተኛ የሆነ ምስክርነት መስጠታቸውን ተናግረዋል፡፡
በ2002 ዓ.ም. ከቀረጥ ነፃ መብት ጋር በተገናኝ የተደረገው የማጣራት ሥራ የገቢ ዕቅድን ለማሟላትና የገቡ ዕቃዎች ለታለመላቸው ዓላማ መዋል አለመዋላቸውንም ለማጣራት እንደነበር አቶ መላኩ ገልጸዋል፡፡
በተደረገው ማጣራት ከፍተኛ ገንዘብ የተገኘው ለኮንስትራክሽን ከገቡ ብረት፣ ሲሚንቶና የተለያዩ ዕቃዎች እንደነበር የተናገሩት አቶ መላኩ፣ ከቀረጥ ነፃ የገቡት የኮንስትራክሽን ዕቃዎች ምን ያህሉ ለታለመላቸው ሥራ እንደዋሉና እንዳልዋሉ ለማወቅ የኢንጂነሪንግና ተያያዥ ዕውቀቶች ያላቸው ባለሙያዎች ስለሚያስፈልግ፣ መንግሥታዊ ድርጅት የሆነውን ሕንፃና ዲዛይን ድርጅትን መጠየቃቸውን አስረድተዋል፡፡ ሕንፃና ዲዛይን ድርጅት ሲጠየቅ በሚሊዮን የሚቆጠር ክፍያ በመጠየቁ ገንዘብና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስቴር በጀት እንዲመድብላቸው ሲጠየቅ ‹‹በጀት የለኝም›› በማለቱ፣ አቅጣጫቸውን ወደ ሆቴሎች ማዞራቸውን አስረድተዋል፡፡
የባለሥልጣኑ የዳሰሳ ቡድን አባላት ናሙና ሲወስዱ አንዳንዶቹ በነፃ የገቡ የሆቴል ዕቃዎች ተሰባብረው፣ አንዳንዶቹ መጋዘን ውስጥ ተቀምጠውና አንዳንዶቹ በሆቴሎቹ የሌሉ መሆናቸውን እንዳረጋገጡ አቶ መላኩ ገልጸዋል፡፡
የመሥሪያ ቤቱ የዳሰሳ ቡድን ያቀረበው ሪፖርት እንደሚያሳየው ከቀረጥ ነፃ የገቡ ዕዎች 95 በመቶ የሚሆኑት ሆቴሎች በተመሳሳይ ሁኔታ እንደተጠቀሙባቸው፣ በአንድ ላይ (በጥቅል) ዕርምጃ ቢወሰድ በፖለቲካው፣ በኢንቨስትመንቱና በታክስ መሠረቱ (ቤዝ) ላይ መናጋት ስለሚያመጣ መጀመሪያ ከሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት ጋር ለመነጋገር ውሳኔ ላይ መደረሱን ተናግረዋል፡፡
በመሆኑም ከአሠሪዎች ፌዴሬሽን፣ ከሆቴሎች ማኅበርና ከባለድርሻ አካላት ጋር ውይይት በማድረግ ኦዲት አስደርገው በፈቃደኝነት እንዲከፍሉ፣ የማይከፍሉ ከሆነ ዕርምጃ እንደሚወሰድ ተስማምተው መለያየታቸውንም አስረድተዋል፡፡ አብዛኛዎቹ ሆቴሎች ሲከፍሉ ባልከፈሉት ላይ ምርመራ መጀመራቸውን የጠቆሙት አቶ መላኩ፣ ኢንተርኮንቲኔንታል ሆቴል ከተወሰነበት ላይ አምስት ሚሊዮን ብር ከፍሎ ስለነበር እሱ ላይ ምርምራ አለመጀመሩን አስረድተዋል፡፡
ዓቃቤ ሕግ ምርመራ ቢጀምርም የቀረበለት መዝገብ በአዋጅ ቁጥር 622/2001 አንቀጽ 98 መሠረት ለሦስተኛ ወገን መተላለፉን ወይም ላልታለመለት ዓላማ የዋለ መሆኑን ማረጋገጥ እንዳልቻለ በመግለጽ መዝገቡን መዝጋቱን አቶ መላኩ ለፍርድ ቤቱ ተናግረዋል፡፡ እሳቸውም የሚያውቁት ይኼንኑ ብቻ መሆኑን አክለዋል፡፡
ነገር ግን በኢንተርኮንቲኔንታል ሆቴል ላይ ጉዳዩ ለእሳቸው ተመርቶ ‹‹ይታይላቸው›› ብለው እንደመሩ አቶ እሸቱ ወልደ ሰማያት (የቀድሞ የባለሥልጣኑ ዓቃቤ ሕግ ዋና ዳይሬክተር የነበሩ) የተባሉ የዓቃቤ ሕግ ምስክር፣ ሐሰተኛ ምስክርነት መስጠታቸውን ገልጸዋል፡፡ ምክንያቱም አድራሻ ተደርጎ ለእሳቸው የተጻፈላቸው ቢሆንም፣ የመሩት በወቅቱ የጽሕፈት ቤት ኃላፊ የነበሩት አቶ ዮሐንስ መለሰና አቶ ነብዩ ሳሙኤል መሆናቸውን አስረድተዋል፡፡ እነሱም ቢሆኑ የመሩት ‹‹በሕጉ መሠረት ይታይላቸው›› ብለው መሆኑን አክለዋል፡፡ ‹‹እኔ አልመራሁም፡፡ ግን እኔ እንደ መራሁ ተደርጎ የተሰጠውን የምስክርነት ቃል ፍርድ ቤቱ ሳያረጋግጥ ብይን ሰጥቶብኛል፡፡ ይኼ ትክክል አይደለም፤›› ብለዋል፡፡
ከኢንተርኮንትኔንታል ሆቴል ጋር በተያያዘ የተሰጠባቸው ብይን ትክክል አለመሆኑንና ሆቴሉም ‹‹የተጣለብኝ ግብር ትክክል አይደለም፤›› ብሎ ለከፍተኛ ግብር ከፋዮች ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤት አቤቱታ አቅርቦ እንደነበር አስታውሰው፣ ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ የመጀመሪያውም ሆነ ሁለተኛው ቆጠራ (ከቀረጥ ነፃ ገቢ የተባሉት ዕቃዎች ቆጠራ) ትክክል አለመሆኑን ገልጾ ውድቅ እንዳደረገውም ገልጸዋል፡፡ ምክንያቱ ደግሞ ወንጀል ስላልሆነ በአስተዳደር በኩል ማለቅ ስላለበት እንደሆነ አስረድተዋል፡፡ ከቀረጥ ነፃ የሚገቡ ዕቃዎች ጋር የሚገናኙ ነገሮች ወንጀል እንዳልሆኑና በአዋጅም ወንጀልነቱ ቀሪ እንደሆነ ፌዴሬሽን ምክር ቤትም ውሳኔ እንደሰጠበት አቶ መላኩ ተናግረው፣ የተከሳሽነት ቃላቸውን ሰጥተው ጨርሰዋል፡፡
Previous Post: ፖሊስ ሙሉ በሙሉ ማስረጃዎቹን ሰብስቦ ሳይጨርስ “በጥርጣሬ መነሻ አሰሬያለሁ” ማለቱን ጠበቆች ተቃወሙ፤ ከፍተኛ ባለስልጣን ማለት ሚኒስትር ማለት አይደለም
በሙስና ወንጀል ተጠርጥረው በቁጥጥር ስር የዋሉት ሙሉ በሙሉ መረጃ ተሰብስቦ ሳይሆን በጥርጣሬ እንደሆነ ጠቅሶ ፖሊስ ተጨማሪ የምርመራ ጊዜ እንዲሰጠው መጠየቁን...
ከ15 ወራት በፊት ሀረርም ድሬዳዋም ሆኜ ከተሞቹ አደጋ ላይ እንደሆኑ በፌቡ ደጋግሜ ስፅፍ ነበር። ሀረርን የቆሻሻ ክምር ውጧት ፣ ተረኞች ጡንቻቸውን መሀል አስፋልት ላይ የሚያሳዩበት ሆና፣ ድሬዳዋ ላይ “የመጤዎች ልቀቁ” ቀለም በየበሩ እየተቀባ የነበረበት ወቅት ላይ እዚያ ነበርኩ። ዛሬ ያዙኝ ልቀቁኝ እያሉ ለያዥ ለገራዥ ያስቸገሩቱ ባለ አዞ እምባዎች ያኔ አትዋሽ፣ አታካብድክ፣ መአት አትጥራ ሲሉኝ ነበር።
ከዛም በኋላ ቢሆን መከታተሌን አላቆምኩም። እስከ ሰሞኑ ድርጊት ድረስ በርካታ አሰቃቂ ድርጊቶች ተፈፅመዋል። ሰሞኑን የጃዋር- መራራው ኦፌኮ የዘንድሮውን ጥምቀት የደም ጎርፍ የሚናኝበት፣ ታላቅ ሀገራዊ ቀውስ የሚከሰትበት እንዲሆን ላንቃቸው እስኪሰነጠቅ የሚጮሁ የቀበሮ ባህታዊያኑን አሰልፎ ያላደረገው ጥረት የለም። አሳዛኝ ሁኔታዎች ቢፈጠሩም በዋናነት በፈጣሪ ምህረት ሲቀጥልም በህዝቡ አርቆ አስተዋይነትና ትግስት ሴራው ከሽፏል ባይ ነኝ፣ ከሽፏል ስል መክኗል እያልኩ አይደለም።
በተለይም የኦፌኮ አመራሮችን እና OMN ን ሀይ ባይ እንደሌላቸው ሳስብ የአደጋው ቀጣይነት እና አስከፊነት ፍንትው ብሎ ይታየኛል። የሁለቱን ሰሞኑን ስላነሳሁት ሌሎች የሚያሳስቡኝን አንድ 4 ነገሮች ላንሳ።
#ኡስታዝ አህመዲን ጀበል እንደነገሩንና እንዳስነበበቡን ከሀረሪ ክልል ፖሊስ ጋ እንደተገናኙ፣ ይፈጠራል ተብሎ በተፈራው ችግር ዙሪያ መፍትሄ አፈላላጊ ከነበሩት አካላት ውስጥ የኦርቶዶክስ እምነት ተወካዮች በመጨረሻው ስብሰባ እንዳልተገኙ እና ጭራሽ ስልኮቻቸውን እንደዘጉ፣ በአካባቢው ያሉ ፅንፈኞች ከአደጋ እንዲታቀቡ ለሳቸው እና ለጃዋር ተከታዮቻቸውን በማህበራዊ ሜዲያ እንዲያሳስቡ እንደተነገራቸው ገልፀውልናል።
#ይህ የሚያሳየን የክልሉ ፖሊስ የአካባቢውን ሰላም የማረጋገጥ አቅሙ ወይ ደካማ መሆኑን አሊያም ለአካባቢው ደህንነት መጠበቅ የተጠቀሱት ሰዎች “መልካም ፈቃድ” የግድ መሆኑን ነው። ሲጀመር ችግሩ በማን ተፈጠረና ነው ጃዋር ለመፍትሄው የታጨው? ይሄ ሰው በምንስ አግባብ ነው በሀረሪ ክልል የፀጥታ ጉዳይ እጁን እንዲያገባ የተፈቀደለት? ** በነገራችን ላይ ይህ የክልል ፖሊስ ላለፉት 29 አመታት አማርኛ ተናጋሪ በሆነው ሰፊ የማህበሰብ ክፍል ላይ ምን ምን በደሎችን ይፈፅም እንደነበረ አስፈላጊ ከሆነ መዘርዘር ይቻላል። ከለውጡ በኋላ ባለው ሁኔታ ደሞ የሀረሪ ፖሊስ የአካባቢውን ፅንፈኞች ምን ያህል እንደሚፈራቸው ባይኖቼ አይቻለሁ። መሳሪያውን አንከርፍፎ በባለ ሁለት ሞባይሎቹ፣ ባጎፈሩትና አይኖቻቸውን በሚያጉረጠርጡት ፅንፈኛ ጎረምሶች ፊት እንዴት እንደሚርድ እና እንደሚርበተበት ሀረርን ለቀናት የጎበኘ ሁሉ ምስክር መሆን ይችላል።
የፌደራል መንግስት ችግሩን በሚገባ ያውቀዋል። ሀማሬሳና ቀላድ/ክብሪት አምባ ያሉት በርካታ የመከላከያ ካምፖች ችግሩ ከተፈጠረበት ቦታ እጅግ በቅርበት ነው የሚገኙት። ችግሮቹን በዘላቂነት መፍታቱን ለጊዜው እንተወውና የተከሰቱት ችግሮች እንደሚደርሱ አስቀድሞ እየታወቀ እና በዋዜማው ትልልቅ ምልክቶች እየታዩ እንዴት መከላከያ እና ፌዴራል ፖሊስ ላይደርሱ ቻሉ? ክልሉ ስላልጠየቀም ሊሆን ይችላል! ማን ያውቃል የጃዋር ፈቃድ ያስፈልግም ይሆናል!
ኡስታዝ አህመዲን ጀበልን ከሚያደንቁ፣ ከሚያከብሩ፣ በታሰሩበት ጊዜም ካለማቋረጥ ድምፅ ከሆኑት ሰዎች አንዱ ነኝ። ግን ከፖሊስ አባሉ አገኘሁት የሚሉትን መረጃ ብቻ ይዞ ከኦርቶዶክስ እምነት ተወካዮች ሳያረጋግጡ ተወካዮቹን ለመፈረጅ መቻኮላቸው ለምን አስፈለገ? በእስልምና ተቋማት ላይ የተደረጉትን ጥቃቶች በፅንፈኞች እንደተፈፀሙ ገልፀው በአብያተክርስቲያናት ላይ የተፈፀሙትን ጥቃቶች “ፖለቲካዊ ጥቃቶች ናቸው” ሲሉ መፈረጃቸውን ከማከብራቸው ኡስታዝ ባልሰማው ትንሽ ይቀለኝ ነበር። ኦሮሚያ ውስጥ በበርካታ ካህናት ምእመናን እና አብያተክርስቲያናት ላይ የተፈፀመውን ግፍም ኡስታዝ እንዳላዩ አልፈውታል ። እንዲሁም ባንዲራዋን የያዙትን “የእምነትና የብሄረሰብ መብትን ያለመቀበል መብታቸው ነው” በማለት ያስተላለፉት መልክት ሌላው ልብ የሚሰብር ጉዳይ ነበር። ለዚች ሰንደቅ ፍቅር ያላቸው ዜጎች “የብሄር ወይም የእምነት ብዝሀነትን የማይቀበሉ ናቸው” የሚል ፍረጃ አደገኛ ነው። እቺን ባንዲራ እያውለበለቡ ለኡስታዝም ሆነ ለሙስሊሞቾ መብቶች መከበር ክርስቲያንና ሙስሊም ኢትዮጲያዊያን ባለም ዙሪያ ከፍተኛ ትግል ለአመታት ማድረጋቸው ሊሰመርበት ይገባል። ሀውልት በማፍረስ ዙሪያ፣ እንዲሁም ሙስሊሞች እና ንብረታቸው የጥቃት ሰለባ ሆነዋል ብለው በክርስቲያኖች ላይ የደረሰውንና በበርካታ ማስረጃዎች የተደገፈውን ሀቅ መግደፋቸውም እጅግ አሳዝኖኛል። ከየ ድርጊቱ በኋላ በብርሀን ፍጥነት ነፃ የምርመራ ሂደቶችን አቅጣጫ ለማስቀየር የሚደረጉ ንግግሮችና መግለጫዎች ሊታሰብባቸው ይገባል ባይ ነኝ። ገጀራና ዱላ ይዞ መንገድ ሊዘጋ ለወጣ የነውጠኛ መንጋ የማርያም መንገድ ማፈላለግ ከአንድ የተከበረ የሀይማኖት መምህር እና መሪ የሚጠበቅ አይደለም።
#አባ በንግግራቸው የተፈጠረውን እንዳልሰሙ ገልፀዋል። በበኩሌ ይህ አባባል አልተመቸኝም። በመላው ሀገሪቱ ያለውን የእምነቱን አባላት እና ተቋማት ደህንነት የመከታተል ሀላፊነት በዋነኝነት የቤተክህነት ነው። ቢያንስ ማህበረሰቡን ማረጋጋት፣ ድርጊቱ በገለልተኛ ወገን እንዲጣራ መወትወትና ምርመራውን በቅርብ ርቀት መከታተል የኢኦቤክ ግዴታና ሀላፊነት ይመስለኛል። ከዋናው ቤተክህነት ይልቅ አባ መቃሪዎስ የሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ፍፁም ሀላፊነት የተሞላበትና ሸፍጥ ያልታከለበት ነበር። ምንም እንኳን ኡስታዝ የኦርቶዶክስ ተወካዮች ራሳቸውን እንዳገለሉ ቢገልፁም ፖሊስ እንዴት ሊሰማቸው፣ ሊተባበራቸው እንዳልፈለገና ብሎም እንደተኮሰባቸው በግልፅ አማርኛ አብራርተውታል።
በመጨረሻም በሀረርና በድሬዳዋ ከተሞች እየተፈፀመ ያለው ግፍ በዚህ ከቀጠለ መዘዙ ሀገራዊ የሚሆንበት ጊዜ ሩቅ አይደለም። የሀረሪ ክልል መለያው ፀረ ክርስትናና ፀረ አማርኛ ተናጋሪ መሆኑ ላለፉት በርካታ አመታት በተግባር የተፈተሸ ነው። የሀረርን ተምሳሌታዊ እሴቶች ቅርጥፍ አድርጎ የበላው ክልሉን እያስተዳደረ/እያቆረቆዘ ያለው የሀረሪ ክልል መንግስት ራሱ ነው። የፍቅርና የመቻቻል ባህሏን በዙሪያው ከሚገኙ ፅንፈኞች ጋ በማበር ሲያደበዝዝ የነበረ አሁንም ለውጥ የሚባለው ሂደት ያልነካካው ይህ ክልላዊ መንግስት ነው። በመተቃቀፍ ያደግንባት፣ ምሳሌ ሆነን ሀገር እስኪመሰክርልን ድረስ የፍቅር ተምሳሌቶች የተባልንባት ሀረር ዛሬ ዘመን ያገነናቸው ባለሜንጫዎች የሚፈነጩባት ጥላቻ የሚዘራባትና የሚታጨድባት ከተማ ሆናለች። በርካቶች ተወልደው ያደጉባትን፣ ድረው የኳሉባትን ሀረር እየለቀቁ ነው። ሀረሬነት ሊያብብ ሊጎመራና እንደ ሀረግ ሊሰፋ ሲገባው ዘረኝነት ባንሰራፋው አረም ታንቆ እየጠወለገ ነው። መንግስት እንደ መንግስት የሀይማኖት መሪዎችም እንደ ሀይማኖት መሪዎች መሆን ካልቻሉ የማይቀለበሰው አደጋ ቅርብ ነው። የሚና መደበላለቅ ሀገር እያፈረሰ ነው። የፖለቲካ የሜዲያ ድርጅቶችና አክቲቪስት ተብየዎች ህጋዊ ልጓም ሊጠልቅላቸው ይገባል። ችግሮችን ማሳደር እንዲራቡ የመፍቀድ ያክል ነውና መንግስት ሀላፊነቱንና ግዴታውን ጊዜ ሳይወድ እንዲወጣ ሁላችንም ግፊት ማድረግ ይጠበቅብናል።
እንደሚታወቀው ማንኛውም ነባራዊ ሃይማኖት በራሱ ሕግና ሥርዓት የተወሰነና የተቀረጸ የአጻጽዋም ሥርዓትና ደንብ እንዳለውየታወቀ ቢሆንም አሁን እንዳለው የታወቀ ቢሆንም አሁን በዚህ የወንጌል መልእክት ለመገለጽና ለመንገር የምንፈልገው ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ስለምትፈጽመው ጾም ነው፡፡ ጾም በኦርቶዶስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ትምሕርትና ሕግ መሠረት በእግዚአሔር ዘንድ ከፍተኛ ጸጋን፣ክብርንና ዋጋን የሚያሰጥ ነው፡፡ጾምን መጾም እንደሚገባ መጽሐፍ ቅዱስ በብዙ ቦታ ያረጋግጠዋል፡፡የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን መምህራንም መጽሐፍ ቅዱስን መሠረት አድርገው መጾም አቻምና ሔዋን በገነት ሳሉ እንደተጀመረ ያስተምራሉ፡፡እግዚአብሔር ለአዳምና ለሔዋን ‘ይህንና ይህን ብሉ ያነን ግን አትብሉ‘ ብሎ ያዘዛቸው የጾምን መርህ ያመለክታል ይላሉ(ዘፍ።፪፤፩፮‑፩፰)፡፡
ጾምን በመጾም ሰማያዊ ክብርና ፀጋ እንደሚገኝ ብዙ የሚያከራክር ባይሆንም የዘመኑ ተከራካሪዎች ‘በሕግ የተወሰነ በጊዜም የተቆረጠ የጾም ጊዜ የለም’’ በማለት ይከራከራሉ፤‘ደግሞም ኢየሱስ ክርስቶስ ጾም እንድንጾም ያዘዘው ትዕዛዝ ስለሌለ ለመጾም አስፈላጊ በሆነ ጊዜ ጾምን መጾም ይቻላል፤ወሩን ወስኖ መጾም ግን አስፈላጊ አይደለም‘ እያሉም ይሟገታሉ፡፡
የጥንቱን እምነትናንና ሥረዓተ ሃይማኖትን የምትከተለው ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ግን በዘመነ ነብያት (በብሉይ ኪዳን ዘመን) ጊዜ የጾም ሰዓትና ወር በሕገ ነብያት ተወስኖ ሲሠራበት እንደነበረ ታረጋግጣለት፣ለአብነትም ያህል በነብዩ ዘካርያስ መጽሐፈ ትንቢት የአራተኛው ወር ጾም የአምስተኛው ወር ጾም።።።።።። ተብሎ የተመለከተው በዚያ ዘመንም በዕለትና ወር የተተመነ የጾም ጊዜ እንደነበረ ቤተክርስቲያን ታስገነዝባለች(ዘካርያስ፰፣፩፱)፡፡ ቅዱስ ሉቃስም በጻፈው ወንጌልም ያ ዕቡይ (ትዕቢተኛ) ፈሪሳዊው ሲጸልይ በየሳምንቱ ሁለት ጊዜ እጾማለሁ ማለቱ በየሳምንቱ ሳይቀር በሥርዓት በተወሰነ ቀን ጾም ይጾም እንደነበረ ቤተክርስቲያን ታስረዳለች(ሉቃ።፩፰፤፱‑፩፫)።
ስለዚህ በዚህ ነባር ሥርዓተ ሃይማኖተ መሠረት ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ሰባት አጽዋማት በቀኖና ማለት በሕገ ቤተክርስቲያን በተወሰነላቸው መሠረት እንዲጾሙ ወስናለች ፡፡ ከዚህም ሌላ ተከራካሪዎቹ እንደሚሉት ሳይሆን ደቀመዛሙርቱ እንዲጾሙ ማዘዙን ከቅዱስ ወንጌል መረዳት ይቻላል፡፡
ከዕለታት ባንዱ ቀን የዩሐንስ መጥምቅ ደቀመዛሙርት ብዙ ጊዜ እንደሚጾሙ በመጥቀስ ፈሪሳውያንና ጻፎቻቸው ወደ ጌታ ቀርበው የዩሐንስ ደቀመዛሙርት ስለምን ብዙ ይጾማሉ ጸሎትንም ስለምን ያደርጋሉ፤ደግሞም የፈሪሳውያን ደቀመዛሙርት ስለምን እንደዚሁ ያደርጋሉ፤ያንተ ደቀመዛሙርት ግን ይበላሉ ይጠጣሉም አሉት፡፡ኢየሱስም ሙሽራው ከእነሱ ጋራ ሳለ ሚዜዎችን ልታስጾሙ ትችላላችሁን ነገር ግን ወራት ይመጣል ሙሽራው ከነሱ ሲወሰድ ያን ጊዜ በዚያ ወራት ይጾማሉÈ አላቸው(ሉቃ።፭፤፫፫፡፫፮)
ቅዱስ ማቴዎስ በጻፈው ወንጌል ደግሞ እንዲህ ተብራርቷል፤Çሙሽራው ከእነርሱ (ከሚዜዎቹ) የሚወሰድበት ጊዜ ይመጣል በዚያን ጊዜም ይጦማሉ በማለት እንዳስረዳቸው እንገነዘባለን(ማቴ።፱፤፩፭)፡፡ ስለዚህ በሕገ ቤተክርስቲያን የተወሰኑትን ጾም የምንጾመው በዚህ ትዕዛዝ መሠረት ነው፡፡እንድንጾም መታዘዙ ግን ጸጋንና ክብርን ለመቀበል ነው፡፡ይልቁንም በጾምና በጸሎት ተወስኖ እግዚአብሔርን በመለመን ይቅርታና ምሕረትን ከእግዚአብሔር ማግኘት እንሚቻል መጽሐፍ ቅዱስ በብዙው ክፍል በግልጽ ያስረዳል፡፡ይህንንም ለአብነት ያህል ከዚህ በታች እንመለከታለን፡፡
ነቢዩ ሙሴ በእግዚአብሔር ትዕዛዝ ወደ ሲና ተራራ ወጥቶ በዚያ አርባ ቀንና አርባ ሌሊት ከጾመ በኋላ እግዚአብሔር ተገለጠለት፣ ከዚህም ተራራ ከእግዚአብሔር አሥርቱ ቃላት(አስሩ ትዕዛዛት)የተጻፈባቸውን ሁለት የቃል ኪዳን ጽላት ይዞ ተመለሰ(ዘፀ።፫፬፤፪፰፡፴)፡፡
ነቢዩ ሳሙኤል የእስራኤል ልጆች በምጽጳ ተሰብስበው በልቅሶና በጸሎት ጹመው ዋሉ፡፡ በዚህም ምክንያት መንፈሳዊ ኃይል ተሰጥቶአቸው ጠላቶቻቸውን ድል አረጉ (፩ኛ ሳሙ።፯፣፭፡፩፩)
ነቢዩ ኤልያስ ነብያተ (ካህናተ) ጻዖትን ስገድሎ አብርሃም የሰበካትን ሃይማኖት በንጉሡ በአክዓብ ፊት ካስከበረና እግዚአብሔርም የአማልክት አምላክ መሆኑን ለሕዝበ እስራኤል ካስረዳ በኋላ ከአክዓብና ከኤልዛቤል ፊር ሸሽቶ ወደ ምድረ ይሁዳ መጥቶ ደክሞት በአንዲት ክትክታ ዛፍ ስር አረፈ፡፡ ከዚህም እንዳለ አንቀላፋ፡፡ ወዲያውም የእግዚአብሔር መልአክ ምግብና ውሀ ይዞ ወደ ኤልያስ ቀረበና ቀስቅሶ እዲመገብ አደረገው፡፡ ኤልያስ ተመገበና ተመልሶ ተኛ፡መልአኩም እንደገና ቀሰቀሰውና እንዲመገብ ነገረው፡፡ኤልያስም ተመግቦ ለሁለተኛ ጊዜ ተመልሶ ተኛ፣መልአኩም ለሦስተኛ ጊዜ ኤልያስን ቀሰቀሰውና የምትሄድበት መንገድ ሩቅ ነውና ተነሥተህ ብላ አለው፡፡ኤልያስም ተነሥቶ በላ ጠጣም፡፡በዚያም ምግብ ኃይል ወደ ሚሄድበት ሩቅ መንገድ እስከ እግዚአብሔር ተራራ እስከ ኮሬብ ድረስ አርባ ቀንና አርባ ሌሊት ሄደ፡፡ ኤልያስ ይህን አርባ ቀን ሲጓዝ ጾሙን እየጾመ እንደሆነ ይነግረናል፡፡ ከዚያም ቀጥሎ በኮሬብ ተራራ አጠገብ ወደ ሚገኘው ወደ አንድ ዋሻ ገባ፡፡ኤልያስ በዚያ ዋሻ በጸሎት ላይ ሳለ እግዚአብሔትር ተገለጠለት፡፡ ወደ ሰማይ ከመወሰዱም በፊት በዚያ ዋሻ ሳለ ማድረግ የሚገባውን ሁሉ እንዲያደርግ እግዚአብሔር ለኤልያስ ነገረው(፩ኛመጽ።ነገሥት ፩፱፣፩፡፩፬)፡፡
እግዚአብሔት ለኤልያስ ሊገለጽለት የቻለው ኤልያስ በጾምና በጾለት ተወስኖ እግዚአብሔርን በመለመኑ ነው፡፡ነቢዩ ኤልያስ አርባ ቀንና አርባ ሌሊት ማንኛውም ምግብ ተከልክሎ በጾምና በሡባዔ ተወስኖ ከቆየ በኋላ እግዚአብሔር ኤልያስ ወደ ነበረበት መጥቶ ተገለጠለት፡፡ ይኸውም የጾምና የሡባዔ ውጤት መሆኑ ግልጽ ነው፡፡
ንግሥት አስቴር አስቴርና ሌሎቹ እስራኤላውያን በምርኮ በባቢሎን አገር በነበሩት ወቅት የንጉሡ የአርጤክሽ ሠራዊት ሙሉ አዛዥ የነበረው የሐመዳት ልጅ ሐማ ሕዝበ አይሁድን ከሞላው የንጉሡ ግዛት ሊያጠፋቸው ተነሣ፣ከዚያም በሐሰት ንጉሡን አሳምኖ አይሁድ በሙሉ ሐፃናቱን ሽማግሌዎቹ ሳይቀሩ እንዲገደሉና እንዲደመሰሱ በየአውራጃው አዋጅ ታወጀ፣ደብዳቤም ተሠራጨ፡፡ በዚህ ጊዜ አስቴርና አጎትዋ መርዶክዮስ እጅግ ተጨነቁ ፡፡ ያን ጊዜ አስቴር መርደክዮስ ጋር በመመካከር አይሁድ ወዳሉበት ሁሉ በመርዶክዮስ እጅ እንዲህ የሚል መልዕልት ላከች ፡፡ ለእኔ ጹሙልኝ እናንተም ሦስት ቀንና ሦስት ሌሊት ጹሙ አትብሉ አትጠጡም እኔና ደንገጡሮቼ (ሴት አችከሮቼ)ደግሞ እንዲሁ እንጾማለን።።። በማለት የአስቴር ወገኖች በሙሉ በጾም በጸሎት የሦስት ቀን ሡባዔ እንዲይዙ አደረገች ፡፡ በዚህ ምክንያት የአይሁድ ጠላት ሐማ ያሳወጀው የእልቂት አዋጅ ንግሥት አስቴር ከጾመችና ከጸለየች በኋላ ወደ ንጉሥ አርጤክሽ ቤተመንግስት ገብታ የሞቱን አወጅ አስለወጠች ፣ሕዝበ አይሁድንም ከእልቂትና ከድምሳሴ አዳነች፡፡በጾም ምክናያት እግዚአብሔር ለንግሥት አስቴር በንጉሡ ፊት ሞገስን እንድታገኝና የለመነችውን ሁሉ ንጉሡ እንዲፈጽምላት አደረገ(መጽ።አስ።፫፣፯)
የንግሥት አስቴርና የመላ ሕዝበ አይሁድ ጠላት የነበረው የሐመዳቱ ልጅ ሐማ ግን በቅናት መንፈስ ተነሣስቶ መርዶክዮስን በዕንጨት ሰቅሎ ለመግደል በተሠራው ረዥም የዕንጨት መስቀያ ራሱ እንደተሰቀለበት ንጉሥ አርጤክሽ ስላዘዘ ሐማ ተሰቅሎ ሞተ (መጽ።አስ።፯፣፩፡፲)፡፡
ነበዩ ዳንኤል ፡፡ዳንኤል እስራኤላውያን በባቢሎን አገር በምርኮና በስደት ከነበሩበት ነብያት አንዱ ነው፡፡እሱም እግዚአብሔር ሕዝቡን ይቅር እንዲል የስደቱ ዘመንም እግዚአብሔር እንዲያሳልፈው አዘውትሮ በጾም በጸሎት እግዚአብሔርን ይለምን ነበር፡፡ በዚያ ዘመን በፋርሱ ንጉሥ በቂሮስ ዘመነ መንግሥት በነገሠ በሦስተኛው ዓመት ነቢዩ ዳንኤል ስለራሱና ስለሕዝቡ ወደ እግዚአብሔር ለመለመን ሡባኤ መግባቱን እንዲህ እያለ ይተርክልናል፡፡ Çበዚያም ወራት እኔ ዳንኤል ሦስት ሳምንት ሙሉ ሳዝን ነበርሁ፡፡ማለፊያ እንጀራም አልበላሁም ሥጋና ጠጅም በአፌ አልገባም ሦስቱም ሳምንት እስኪፈጸም ድረስ ዘይት አልተቀባሁምÈ ይላል ታሪኩ፡፡(ዳን።፲፣፪፡፬)
ዳንኤል በዚሀ ዓይነት ጾምና ሡባኤ ተወስኖ ሶስት ሳምንት ሙሉ እግዚአብሔርነ ከለመነ በኋላ ወዲያው ቀደም ሲል በራእይ ተገልጾለት የነበረው ሰማያዊው መልዕክተኛ (መልአክ) በድጋሚ ወደ ዳንኤል መጥቶ ተገለጸለት ፡፡የተገለጸለትም መልአክ ገብርኤል እንደ ሆነ ቀደም ሲል በምዕራፍ ፱፣፪፪ ስንደተጻፈው ዳንኤል እንዲህ ብሎ ነበር፡፡ገናም በጸሎት ስናገር አስቀድሜ በራእይ አይቸው የነበረው ሰው ገብርኤል እነሆ እየበረረ መጣ፣በማታም መሥዋዕተ ጊዜ ዳሰሰኝ፣አስተማረኝ፤ተናገረኝም እንዲህም አለኝ ‘ዳንኤል ሆይ ጥበብንና ማሰተዋልን አሰጥህ ዘንድ አሁን መጥቻለሁ ፣አንተ እጅገ የተወደድህ ነህና በልመናህ መጀመሪያ ላይ ትዕዛዝ ወጥቶአል እኔም እነግርህ ዘንድ መጥቻለሁ ሲል ነግሮት የነበረው መልአክ በሡባኤው መፈጸሚያ እንደገና ተገልጾ ።።። ዳንኤል ሆይ አትፍራ ልብህ ያስተውል ዘንድ ሰውነጥም በአምላክህ ፊት ይዋረድ ዘንድ ካደረግህበት ከመጀመሪያው ቀን ጀምሮ ቃልህ(ጸሎት)ተሰምቶአል እኔም ስለ ቃልህ መጥቻለሁ ።።።ብሎ ነገረው፡፡ ከዚህም ወደፊት የሚሆነውንና የሚመጣውን ሁሉ ገለጸለት(ዳን።፲፣፩፡፩፯)፡፡
እንግዲህ ከዚህ በላይ እንዳየነው ዳንኤል ይህን የመሰለ እጅግ አስደናቂ ራእይ ሊገለጽለት የቻለው ሱባዔ ገብቶ(ይዞ)በጾምና በጸሎት ተወስኖ እግዚአብሔርን በመለመኑ ነው፡፡ እኛም የዳንኤልን ጾምና ሡባኤ እንደ ምሳሌ አድርገን በመጠቀም በልዩ ልዩ የምግብ ዓይነት ከበለጸገ ምግብ ተቆጥበን ሥጋንና ሥጋን የመሰለውን ምግበ ትተን ወይን ጠጅንና ጠጅን (አልኮልን)ከመጠጣት ተከልክለን በጾምና በሡባኤ ተወስነን ወደ አምላካችን እንጸልያለን አምላካችንም ጾማችንንና ጸሎታችንን ተቀብሎ ኃጢያታችንን ይቅር እንደሚለንና ምሕረቱንና ቸርነቱን እንደሚሰጠን ተስፋችን እውን ነው፡፡
የነነዌ ሰዎችም በዮናስ ስብከት ሦስት ቀን ሙሉ ከማንኛውም ምግብ ተከልክለው ሡባኤ ስለገቡ ታዞባቸው ከነበረው የእግዚአብሔር ቁጣና ድምሳሴ እንደ ዳኑ መጽሐፉ በሚገባ ያሰረዳናል(ትን።ዮናስ ፫፣፩፡፲)፡፡ ሆኖም መጾም በቀኖና(በሕግ)ከተወሰኑ ምግቦችና መጠጦች ብቻ ሳይሆን ከቁጣ ፣ከሐሜት፣ከጥል፣ከቅናት ፣ከዝሙት ፣ከስካር፣ክፉ ከመናገርና ክፉ ከማሰብ ከመሰለውም ሁሉ ልንጾም ይገባናል፡፡ ካለንም በነቢዩ በኢሳያስ እንደ ተለጸው (ኢሳ።፭፰፤፩፡፩፪) ልብስና ምግብ ለሌላቸው የሚለብሱትንና የሚበሉትን መስጠት የሚገባ ነው፡ የእግዚአብሔር ቸርነት የድንግል ማርያም አማላጅነት አይለየን፡፡ አሜን፡፡
“ሳይንስ ለልማት አስፈላጊ ውስጣዊ አንቀሳቃሽ ኃይል ነው ፣“ አዲስና ከፍተኛ የቴክኖሎጂ ኢንተርፕራይዝ ”የሚለው ቃል የሚያመለክተው የድርጅቱን ዋና ገለልተኛ የአዕምሯዊ ንብረት መብቶች በተከታታይ ምርምር እና ልማት እና በቴክኖሎጂ ግኝቶች መለወጥ እና በ“ አዲስ እና ከፍተኛ የቴክኖሎጂ መስክ ”በተደገፈ ለውጥ ነው ፡፡ ስቴቱ ” እና የንግድ ሥራዎችን ለማከናወን በዚህ መሠረት ፡፡ እሱ በእውቀት ላይ የተመሠረተ ፣ በቴክኖሎጂ ላይ የተመሠረተ ኢኮኖሚያዊ አካል ነው ”ብለዋል ፡፡
ይህ ለነፃ ፈጠራችን የአገሪቱ ከፍተኛ ዕውቅና እና ድጋፍ ነው፡፡ይህ ኩባንያችን ከፍተኛ ዕድገትና ጥሩ እምቅ ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ ያለው ድርጅት መሆኑን ያሳያል ፡፡
ፈጠራ ለኢንተርፕራይዞች ልማት መሠረታዊ አንቀሳቃሽ ኃይል ነው ፡፡ እኛ ገለልተኛ የፈጠራ እና ቀጣይነት ያለው ፈጠራን መንገድ እንከተላለን እና ለሳይንሳዊ እና ቴክኖሎጂ ፈጠራ እና ለከፍተኛ የቴክኖሎጂ ልማት ያለንን አቅም ያለማቋረጥ እናሻሽላለን ፡፡
ለወደፊቱ በቴክኖሎጂ ፈጠራ ላይ አጥብቀን ከመያዝ ባሻገር ለድርጅት ፈጠራም ትኩረት መስጠት አለብን ፡፡ የድርጅት ፈጠራ የድርጅት አስተዳደር አስፈላጊ አካል ነው የኩባንያውን የልማት አቅጣጫ ፣ መጠን እና ፍጥነት የሚወስን ቁልፍ ነገር ነው ፡፡ ከጠቅላላው የኩባንያ አስተዳደር እስከ የተወሰነ የንግድ ሥራ አሠራር ድረስ የድርጅቱ ፈጠራ በእያንዳንዱ ክፍል እና በእያንዳንዱ ዝርዝር ውስጥ ይሠራል ፡፡ የድርጅት ፈጠራ የድርጅታዊ ፈጠራን ፣ የቴክኖሎጅ ፈጠራን ፣ የአስተዳደር ፈጠራን ፣ የስትራቴጂክ ፈጠራን እና ሌሎች የችግሩን ገጽታዎች ያካተተ ሲሆን ሁሉም የችግሮች ገፅታዎች አንድ የተወሰነ የፈጠራ ሥራን ከግምት ውስጥ ለማስገባት የተገለሉ አይደሉም ፣ ግን የመላው ኢንተርፕራይዝ ዕድሜን ከግምት ውስጥ ያስገባ ነው ፣ ምክንያቱም እ.ኤ.አ. የሁሉም ገጽታዎች ፈጠራ በጥብቅ የተዛመደ ነው ፡፡
በኢትዮጵያ ሴቶች ፕሪምየር ሊግ አንደኛ ዲቪዚዮን 11ኛ ሳምንት ጨዋታ ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ከድሬዳዋ ከተማ ጋር ያለ ግብ አቻ በመለያየቱ ከተከታታይ ማሸነፍ በኃላ ለመጀመሪያ ጊዜ ነጥብ ጥሏል፡፡
ከጨዋታው አስቀድሞ በሴቶች እግር ኳስ ላይ እየሰራች የምትገኘው ትዕንግርት የሴቶች ስፖርት የአንደኛውን ዙር ምርጦች ላላቸው ለአሰልጣኝ ብርሀኑ ግዛው፣ ረሂማ ዘርጋው እና ለአረጋሽ ካልሳ የተዘጋጀላቸውን ሽልማት በአዘጋጁ ዳዊት ሀብቴ እና በተጋበዙ እንግዶች ተበርክቶላቸዋል። ብዙሀኑ ከጠበቀው ግምት አንፃር ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በተከታታይ ካሳዩት ውጤት መነሻነት በቀላሉ ያሸንፋሉ የሚል እምነት የነበራቸው ቢሆንም ፍፁም መሻሻል አሳይቶ የቀረበው ድሬዳዋ ከተማ ግን በሙሉ ዘጠና ደቂቃ የሚቀመስ አልነበረም። ግልፅ የጨዋታ የበላይነት ባልታየበት ጨዋታ ቡድኖቹ በተለያዩ መንገዶች የግብ እድሎችን ሲፈጥሩ ታይቷል። በተለይ የአሰልጣኝ ብዙአየው ጀምበሩ ድሬዳዋ ከተማ ረጃጅም ኳሶችን በቀኝ አልያም ወደ ፊት መስመር ለታደለች አብርሀም እና ትንቢት ሳሙኤል በማሻገር ከወትሮው መዳከም የታየበትን የባንክ የተከላካይ ክፍል ሲረብሹ ተስተውሏል፡፡
10ኛው ደቂቃ ላይ አረጋሽ ካልሳ ከቀኝ የማዕዘን ምት በቀጥታ ወደ ጎል መታው የግቡ ቋሚ ብረት የመለሰባት አጋጣሚ ንግድ ባንኮች በተጋጣሚያቸው ቢፈተኑም ሙከራን በማድረጉ ቀዳሚ ስለ መሆናቸው ማሳያ ነበር፡፡ በመስመር ባዘነበለው የንግድ ባንኮች የጨዋታ መንገድ በቀኝ መስመር ተከላካዩዋ ብዙነሽ ሲሳይ አማካኝነት ለማጥቃት ጥረት ቢያደርጉም የድሬዳዋ ተከላካዮች ጥንካሬ ከተጫዋቿ የሚነሱ ኳሶች ሎዛ አበራ እና ረሂማ ዘርጋው ጋር እንዳይደርሱ አድርጓል፡፡መነሳሳት እና ይበልጥ በረጃጅም ኳስ ቶሎ ቶሎ ወደ አጥቂ ክፍሉ ለማድረስ ሲታት የነበሩት ድሬዳዋ ከተማዎች ከቅጣት ምት ፀጋነሽ ወራና አክርራ መታ ምህረት ተሰማ እንደምንም ያዳነችባት ድሬዳዋዎች ላደረጉት ጥቃት ማሳያ ነበር ማለት ይቻላል፡፡አጋማሹ ሊጠናቀቅ ሁለት ደቂቃ ሲቀረው ሰናይት ቦጋለ ከርቀት መታ ሂሩት ደሴ የያዘችባት ሌላኛው የንግድ ባንኮች ሙከራ ነበረች፡፡
ከእረፍት መልስ በቀጠለው የሁለቱ ክለቦች ጨዋታ አሁንም ብርቱ ፉክክር የታየበት ሆኖ ተጉዟል፡፡በሚገባ በድሬዳዋ ሲፈተን የዋለው የአሰልጣኝ ብርሀኑ ግዛው ንግድ ባንክ ቡድን ክፍተት ባየባቸው ተጫዋቾች ምትክ ተጫዋቾችን ቀይሮ በማስገባት ክፍተቱን ለመድፈን ሲጥሩ የታዩ ቢሆንም ጠጣሩ የድሬዳዋ ከተማ የተከላካይ ክፍል ሚቀመስ አልነበረም፡፡ አጥቂዋ ትንቢት ሳሙኤል ባደረገችሁ አስቆጪ ሙከራ የቀጠለው ሁለተኛው አጋማሽ በተወሰነ መልኩ በሜዳ ላይ እንቅስቃሴ ንግድ ባንክ ተሽሎ ቢታይም የምስራቁ ክለብ በሙከራ ረገድ ብልጫ ነበራቸው። 59ኛው ደቂቃ በረጅሙ ከመሀል ሜዳ የተላከን ኳስ የንግድ ባንኳ ግብ ጠባቂ ምህረት ተሰማ ስህተት ታክሎበት ፀጋነሽ ወራና አግኝታ ብትመታውም ለጥቂት ወጥቶባታል፡፡ድሬዳዋ ከተማዎች በሌላ አጋጣሚ በማዕድን ሳህሉ አማካኝነት ለጎል ቢቀርቡም ወደ ግብነት መለወጥ ሳይችሉ ቀርተዋል፡፡ ጨዋታው ሊጠናወው አስር ደቂቃዎች ሲቀሩት ንግድ ባንኮች በተሻለ ማጥቃት በድሬዳዋ ላይ ጫና ቢያሳድሩም በመከላከል ጥሩ አደራደር የነበራቸው ድሬዳዋ ከተማዎች ግብ ሳይቆጠርባቸው በመውጣት በመጨረሻም ጨዋታው ያለ ጎል 0-0 ተጠናቋል፡፡ ንግድ ባንኮችም ከአስር ጨዋታዎች የድል ጉዞ በኃላ ለመጀመሪያ ጊዜ ማሸነፍ ሳይችሉ አቻ ወተዋል፡፡ ጨዋታው ተጠናቆ ወደ መልበሻ ክፍል ክለቦቹ ሲያመሩ የንግድ ባንኳ አጥቂ ሎዛ አበራ በሜዳ ላይ እያለች የገጠማት ጉዳት ህመሙ እየተሰማት ሲመጣ በእንባ በህክምና ባለሙያዎች ድጋፍ ስትወጣ ተመልክተናል፡፡
-በአዳማ ከተማ እየተካሄደ ያለው የሴቶች ፕሪምየር ሊግ ሁለተኛው ዙር ከጀመረ ዛሬ ስድስተኛ ቀኑ ላይ ደርሷል፡፡ረፋድ አራት ሰአት ላይ በተደረገው የሁለቱ ክለቦች ጨዋታ ላይ በሀዋሳ በአንደኛው ዙር የታየው እና ክለቦችም ሆኑ ዳኞች ወደ ሜዳ ሲገቡ በእግራቸው ኬሚካል እየረገጡ ወደ ሜዳ ሲገቡ የነበረበት መንገድ የኮቪድ 19 ቫይረስን ለመቀነስ እጅጉን የሚያስመሰግን ተግባር ቢሆንም ወደ ትሪቩን የሚገቡ ተመልካችም ሆኑ የውድድሩ አካል የሆኑት የቅድመ ጥንቃቄ የሙቀት መለኪያ የሚደረግላቸው ቢሆንም ከትሪቡኑ ውጪ ያሉ ተመልካቾች የኮቪድ ፕሮፖኮልን በጣሰ መልኩ ምርመራ ሳይደረግላቸው ወደ ስታዲየም ሲገቡ የታዩ ሲሆን ማስክም ሳያደርጉ ወደ ሜዳ መግባታቸው ሊታረም እና ሊስተካከል የሚገባው ጉዳይ መሆኑን ለመግለፅ እንወዳለን።
ንምክያድ ዝጠቅም ብቓልሲ ዝራጋገጽ ፍረን መበትን ምዃኑ ከብርህ ከሎ፡ክልቲኤን ኣምር እቲ ዝላዓለ ስነሓሳባዊ መስርሕን ከመይ ጌርካ ግብራዊ ትገብሮን ጉዕዞ ቃልስን ዝስዕቦ ህዝባዊ ምምዋልን’ዩ ዘመስክሮ ኢሉ
፩: ዘመድኩን በየቀኑ የተመለከትኩት ለሕሊና እስረኛው፣ ለባለማተቡ፣ ለሰላማዊ ታጋዩ እስክንድር ነጋ ሲጮህ ነው። እውነት ለመናገር የመምህር ዘመድኩንን ያህል ለዚህ “የአብይ አህመድ ግላዊ ቂም መወጣጫ” ለሆነው የፓለቲካ እስረኛ የጮኸ የለም። ይሄንን በድፍረት እመሰክራለሁ። ትላንት በእስክንድር የነገዱ ሰዎች አንድም ለእስሩ መረጃ ሲያቀብሉ፣ አሊያም እስክንድር ከኢትዮጵያ አይበልጥም እያሉ ሲያላግጡ፣ ወይም በዝምታ አገዛዙን ሲተባበሩ ባየንበት ጩኸቱ በየቀኑ ከአድማስ አድማስ የሚሰማው የዘመድኩን ነበር።
፪: መምህር ዘመድኩን ነውረኛው የአብይ አህመድ አቃቤ-ህግ ባለስልጣን (አቃቤ ህጉ ቴዲ አፍሮን ጨምሮ ሌሎች ላይ ስለፈፀመው ወንጀል ወደፊት በሰፊው እመለስበታለሁ) ከእነ እስክንድር ጋር በአካል እንኳን ተገናኝቶ የማያውቅ ግለሰብን በክስ ፋይል ውስጥ ሲያካትት መረጃውን በአደባባይ በማውጣት ያጋለጠ ነው። አገዛዙ የሚይዘው የሚጨብጠው ሲያጣ ግለሰቡን ያለፈው ሳምንት በዋስ ፈቶታል። ለዚህም ክሬዲቱን ሙሉ በሙሉ መውሰድ ያለበት መምህር ዘመድኩን በመሆኑ በአደባባይ ምስጋናዬን አድርሻለሁ።
፫: መምህር ዘመድኩን ሐይማኖታዊ ግዴታውን እየተወጣ መሆኑን ብገነዘብም በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ላይ የደረሰውን “ጄኖሳይድና ንብረት ውድመት” በቁጥር አንድ ያጋለጠ ነው። አንዳንዶች ከነአካቴው ሲደበቁ፣ ሌሎች አደጋውን ሲሸፋፍኑት፣ ደግሞ ሌሎች “ኦርቶዶክስ ከኢትዮጵያ አትበልጥም” ሲሉ ቁምስቅሉን ያየው፣ ለወገኖቹ አለንላችሁ በማለት በሚሊዮኖች አሰባስቦ የላከው መምህር ዘመድኩን በቀለ ነው።
፬: በኦሮሙማ የአማራ ህዝብ የዘር ማጥፋትና ማጥራት ስራ በታቀደ መንገድ ሲፈፀም እስከዛሬም ያለማቋረጥ እሪታውን እያሰማ ያለው መምህር ዘመድኩን ነው። በአማራ ላይ ለደረሰው ጄኖሳይድ መጮህ አማራ መሆን እንደማይጠይቅ ቋሚ ምስክር የሆነው መምህር ዘመድኩን በቀለ ነው።
፭: የአፋር ህዝብ በጐርፍ ሲጥለቀለቅና የድረሱልኝ ጥሪ ሲያሰማ ከቀዳሚ ደራሾቹ አንዱ መምህር ዘመድኩን በቀለ ነው። በዚህ ድርጊቱም ለወገን ለመድረስ መስፈርቱ ሰው መሆንና ኢትዮጵያዊነት እንጂ የሐይማኖት ልዩነት እንዳልሆነ የተግባር ምስክር ሆኗል።
ሲጠቃለል የዘመድኩንን ዩቲዩብ መከታተል ከጀመርኩ ጀምሮ የተመለከትኩት ለግፉአን ጠበቃ ሲቆም፣ ለአብይ አህመድ ህሊና እስረኞች ሲጮህ፣ ለእምነቱ ግዴታውን ሲወጣ፣ ስቃይና መከራ የደረሰባቸውን ሲያጽናና እና የክፉ ቀን ደራሽ ሲሆን ነው።
ይሄ ማለት ግን በሁሉም የዝግጅቶቹ ይዘትና አቀራረቦቹ እስማማለሁ ማለት አይደለም። አንዳንዴም የሚያቀርባቸው ምስጋናዎች( ለምሳሌ በአሜሪካን የኢትዮጵያ ኤምባሲ: የተጐነጐነው ሴራ አካል መሆኑን እገምታለሁ) ቢቀንሰው እመርጥ ነበር።
መሰንበቻውን የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ከአፍሪካ ኢኮኖሚ ኮሚሽን ጋር በመተባበር ለመጪዎቹ አሥር ዓመታት የቱሪዝም ኢንዱስትሪው የሚመራበትን ማስተር ፕላን ይፋ አድርጓል፡፡ ኢትዮጵያ ከአፍሪካ አምስት ቀዳሚ የቱሪስት መዳረሻዎች አንዷ እንድትሆን ለማድረግ ራዕይ ሰንቆ የተነሣው ሚኒስቴሩ ከ2006 ዓ.ም. ጀምሮ እንቅስቃሴ መጀመሩ ይታወሳል፡፡
ሐምሌ 23 ቀን 2006 ዓ.ም. በተካሄደው የግብዓት ማሰባሰቢያ የምክክር መድረክ ላይ እንደተወሳው ማስተር ፕላኑ የምሥራቅ አፍሪካ የልማት በይነ መንግሥታት (ኢጋድ) ካዘጋጀው የቱሪዝም መሥፈርት ማስተር ፕላን (2013 - 2023) ጋር በተመሳሳይ የሚሠራ ነው፡፡
ስትራቴጂካዊ ተግባራት ተብለው በ10 ዓይነቶች ለተዘረዘሩት እንደ መንደርደርያ የአገሪቱን ገጽታ፣ የቱሪዝሟን ጥንተ ታሪክ ባህላዊና ተፈጥሯዊ ቅርሶችን፣ የኦሊምፒክ በተለይም አትሌቲክሱን የሚመለከቱ መጣጥፎች የሰነዱ አካል ናቸው፡፡
በተለያዩ ከተሞች በድሬዳዋ፣ መቐለና አዲስ አበባ ከዞናዊ ባለድርሻ አካላት ጋር ምክክር መደረጉ፣ ረቂቅ ሰነዱም የተለያዩ ሒደቶችን አሳልፎ የመጨረሻው ደረጃ ላይ መድረሱ ያመለክታል፡፡
የመጀመሪያው ረቂቅ ከኅዳር 2006 ዓ.ም. እስከ መስከረም 2007 ዓ.ም. መከናወኑ በወሩም ለዐውደ ጥናት መቅረቡ፣ በተገኘው ግብዓት መሠረትም በጥቅምትና በኅዳር ሁለተኛው ረቂቅ መዘጋጀቱ፣ በማግስቱም በሁለተኛው ረቂቅ ላይ በቀረበ መግለጫና ውይይት መሠረት የመጨረሻው ሰነድ ኅዳር 5 ቀን 2007 ዓ.ም. መከናወኑ ተገልጿል፡፡
ከአንድ ዓመት ከዘጠኝ ወር በኋላ ሰነዱ ይፋ የሆነው በቅርቡ በኢሊሊ ሆቴል በተዘጋጀው መድረክ ነበር፡፡ የተለያዩ የምክክር መድረኮችን ያለፈው ሰነድ ልብ ያልተባሉ እንደ ክፍተት የሚቆጠሩ ነጥቦች እዚህ ላይ ይነሳሉ፡፡
ባለ 10 ዓመቱ ማስተር ፕላን የዘመን ማዕቀፍ ከ2015 እስከ 2025 እንደሆነ ያመለክታል፡፡ መነሻው ጃንዋሪ 2015 መድረሻው ዲሴምበር 2025 ከሆነ የዓመቱ ቁጥር 11 እንጂ 10 አይሆንም፡፡ የሰነዱ ቅድመ ዝግጅት ከኖቬምበር 2013 እስከ ኖቬምበር 2014 ዘልቋልና፡፡ መሆን የሚኖርበት 2015 – 2024 ወይም 2016 – 2025 ነው፡፡
የኢትዮጵያን ቱሪዝም የተሻለ ለማድረግ የተቀረፀው ማስተር ፕላን የመጨረሻ ምክክሩን በጥቅምት 2007 ሲያደርግ ሚኒስቴሩ በሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ዘመን የመጀመሪያ ዓመት (2008) ተግባራዊ ይደረጋል ማለቱ ይታወሳል፡፡ ማስተር ፕላኑ ይፋ የተደረገው ግን በዕቅዱ ሁለተኛ ዓመት ላይ ነው፡፡
በማስተር ፕላኑ ገጽ 16 ባለቀለም ፎቶ የሚያሳየው ሙክታር እድሪስ የተሰኘ አትሌት የኢትዮጵያን ሰንደቅ ዓላማ ይዞ ነው፡፡ የፎቶው መግለጫ ሙክታር ሐምሌ 7 ቀን 2004 ዓ.ም. በባርሴሎና በተካሄደው የዓለም ወጣቶች አትሌቲክስ ሻምፒዮና በ5000 ሜትር ማሸነፉን ያሳያል፡፡ ለዚህ ፎቶ መለጠፍ ምክንያቱ ግን ኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ በኦሊምፒክ ጨዋታዎች መሳተፍ የጀመረችበት እ.ኤ.አ. 1956ን ለማጀብ ነው፡፡
የአትሌቲክስ ሻምፒዮና ፎቶ እንዴት የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ፎቶን ይገልጻል? ከኢትዮጵያ አልፎ በጥቁር አፍሪካውያን ዘንድ በሮም ኦሊምፒክ (1960) የመጀመሪያው የኦሊምፒክ ባለወርቅ ለዚያውም በባዶ እግሩ ሮጦ ያሸነፈ፣ ከአራት ዓመት በኋላ በቶኪዮ የዓለምንና የኦሊምፒክ ክብረወሰኖች የሰባበረው አበበ ቢቂላ ፎቶግራፍ ጠፍቶ ነው? ለነገሩ መጣጥፉ አበበ ቢቂላ በቶኪዮ ‹‹የኦሊምፒክ ሪከርድ አሻሻለ›› ብቻ ነው ያለው፡፡ እንዴት ነው ነገሩ?
ሩጫ በኢትዮጵያ (Running in Ethiopia) የሚለው ንኡስ ምዕራፍ አገሪቱ በርካታ ሻምፒዮኖችን ከበኩሩ አበበ ቢቂላ ጀምሮ ማፍራቷን በመግለጽ ይጀምራል፡፡ መጣጥፉ ከአበበ ቢቂላ በቀጥታ የተሻገረው ወደ ኃይሌ ገብረሥላሴና ቀነኒሳ በቀለ፤ መሠረት ደፋርና ጥሩነሽ ዲባባ ነው፡፡ ምሰሶዎቹ አትሌቶች በሜልቦርን (እ.ኤ.አ. 1956) ፋና ወጊዎች መካከል ለስኬት የበቃው በሜክሲኮ ኦሊምፒክ (1968) በማራቶንና በ10ሺ ሜትር የወርቅና ብር ሜዳሊያ አሸናፊው ማሞ ወልዴ፣ በሞስኮ ኦሊምፒክ (1980) በ5ሺና 10ሺ የሁለት ወርቅ አሸናፊ በመሆን የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊና አፍሪካዊ የሆነው ‹‹ማርሽ ቀያሪው›› ምሩፅ ይፍጠር፣ የመጀመሪያዋ አፍሪካዊት በባርሴሎና ኦሊምፒክ (1992) 10ሺ ሜትር ባለወርቅ ኢትዮጵያዊት ደራርቱ ቱሉ፣ በአትላንታ ኦሊምፒክ (1996) የመጀመሪያዋ አፍሪካዊት የማራቶን ባለወርቋ ፋጡማ ሮባ ለምን ተረሱ?
ኢትዮጵያን ለቱሪስት መዳረሻነት ከሚያነቃቁት ነገሮች መካከል በዩኔስኮ (የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት የሳይንስና የባህል ድርጅት) በዓለም ቅርስነት የተመዘገቡት ባህላዊና ተፈጥሯዊ ቅርሶች ይጠቀሳሉ፡፡ ዘጠኝ በማስመዝገብ ከአፍሪካ ቀዳሚ ናት፡፡ የማስተር ፕላን ሰነዱ እነዚህን በአግባቡ ጠቅሷቸዋል፡፡ ጊዜያዊ መዝገብ (ሊስት) ውስጥ የተያዙ አምስት ቅርሶችም ተመልክተዋል፡፡ ለዚህም የረዳው የዩኔስኮ ድረ ገጽ መሆኑም አይሳትም፡፡
ከግዙፍ ቅርሶች ሌላ ረቂቅ/ኢንታንጀብል ባህላዊ ቅርሶች በሰው ልጅ ወካይ ቅርስነት በ2006 ዓ.ም. የተመዘገበው የመስቀል በዓል በሰነዱ ቢመለከትም፤ በ2008 ዓ.ም. ሁለተኛው ወካይ ቅርስ ሆኖ የተመዘገበው የሲዳማ ባህላዊ የዘመን መለወጫ ‹‹ፊቼ ጫምባላላ›› በሰነዱ አልተገለጸም፡፡ ሰነዱ ከዓመት በፊት መጠናቀቁ ቢታወቅም፣ ምናልባት ካልታተመ ማሻሻል አይቻልም ነበር?
እሱም ባይቻል? ጊዜያዊ መዝገብ ውስጥ ያሉት ለ2015 ፊቼ ጫምባላላ፣ ለ2016 የኦሮሞ ገዳ ሥርዓትና ኢሬቻ ተብሎ መጥቀስ ያልተቻለው ለምንድን ነው? በምክክሩ መድረክ ከቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን በተለይ ከዘርፉ ጋር የተያያዙ ባለሙያዎች አስተያየት እንዲሰጡበት ለምን አልተደረገም?
ኢትዮጵያ በዩኔስኮ ያስመዘገበቻቸው ዓይነተኛ ቅርሶች በሁለቱ ጎራ ብቻ የተመደቡ አይደሉም፡፡ የራሷ ፊደል፣ የራሷ አኀዝና ባለ 13 ወራት የዘመን አቆጣጠር ያላት ኢትዮጵያ መሆኗ በሰነዱ ለምን አልጎላም?
መጽሐፍ ቅዱስ ከተጻፈባቸውና ከተተረጐመባቸው ስድስት ቋንቋዎች አንዱ በሆነው በግእዝና በአማርኛ የተጻፉ ልዩ ልዩ ብራናዎች (ሰነዶች) መካከል 12ቱ በዩኔስኮ በዓለም ጽሑፍ ቅርስነት (Memory of the world Register) መመዝገባቸው እየታወቀ እንዴት የቱሪዝሙ ማስተር ፕላን ሳያካትተው ቀረ?
እነሱ ብቻም አይደሉም፤ የቀድሞው የመንግሥታት ማኅበር (ሊግ ኦፍ ኔሽንስ) ጥንታዊ ሰነዶች በዓለም ቅርስነት ሲመዘገቡ አንዱ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ (1923 - 1967) የፋሺስት ኢጣልያ የ1928 ዓ.ም. ወረራን በመቃወም በጄኔቭ ሸንጎ ፊት ያደረጉት ትንቢታዊና ታሪካዊ ንግግር ጽሑፍ ነበር፡፡ እንኳን ይሄ ሊካተት በብሔራዊ ቤተ መዛግብትና ቤተ መጻሕፍት ኤጀንሲ የሚታወቁት 12ቱ የሚያስታውስ ከአዘጋጆቹ አንድ እንኳ እንዴት ጠፋ?
ለዘመናት ሲባል የኖረው የ3,000 ዓመት ታሪክ እንዴት እልፍ ማለት አቃተው? ባለፉት አሠርታት በተደረጉ ጥናቶችና ይፋ በሆኑ አርኪዮሎጂያዊ ግኝቶች ጥንታዊው የኢትዮጵያ ዘመን ከ4,000 ዓመታት በላይ መሆኑን በየሃ፣ በመነበይቲ፣ በውቕሮ (ትግራይ) የተገኙት ቁሳዊ ሀብቶች ተረጋግጧል፡፡ ከይሓና ከአክሱም በፊት የደአማት ሥርወ መንግሥት እንደነበረስ ይህን የሚያመለክት አካል አልተገኘም ይሆን?
አብያተ ክርስቲያናት፣ ገዳማትና መስጊዶች (Timeless churches, Monasteries and Mosques) በተሰኘው ንኡስ ክፍሉም በላሊበላና በትግራይ የሚገኙት ውቅር አብያተ ክርስቲያናት ከ13ኛው ምታመት ጀምሮ እንደታነፁ ይገልጻል፡፡ የላሊበላው በ12ኛው ምታመት መገባደጃና በ13ኛው ምታመት በነገሠው ቅዱስ ላሊበላ መሠራቱ ይታወቃል፡፡ የታሪክ ሰነዶች እንደሚያሳዩት በትግራይ የሚገኙት ከ120 በላይ የሚቆጠሩት ውቅር አብያተ ክርስቲያናት ከአራተኛው ምታመት ጀምሮ በየምታመቱ መታነፃቸው ይወሳል፡፡
ከአዲስ አበባ ከተማ መስህቦች መካከል የቅርብ ዘመኑ ከ40 ዓመት በፊት በተደረገው የኢትዮ ሶማሊያ ጦርነት፣ እንደሰነዱ አገላለጽ በኦጋዴን ጦርነት የኢትዮጵያና ኩባ ወታደሮች መታሰቢያ የቆመው ትግላችን ሐውልት፣ ፎቶው ከነመግለጫው ታትሟል፡፡ ይሁን እንጂ በፀረ ቅኝ አገዛዝ ትግል የአውሮፓዊቷ ወራሪ ጣሊያንን በቅድሚያ ዓድዋ (1988 ዓ.ም.) ላይ ላንበረከኩት በኋላም በፋሺስት ጣሊያን ወረራ ጊዜ (1928-1933) ድል ለመቱት የኢትዮጵያ እርመኛ አርበኞች መታሰቢያ ከቆሙት ሐውልቶች አንዱን መጥቀስ ሳይቻል እንዴት ቀረ?
የኢትዮጵያ እግርኳስ ፌዴሬሽን የሴቶች ብሄራዊ ቡድን አሰልጣኝ አድርጎ መሰረት ማኔን የቀጠረው ከሳምንታት በፊት ነበር፡፡ አሰልጣኝ መሰረት ከድሬዳዋ ከተማ በዓመቱ መጨረሻ የተለያየች ሲሆን በመጪው መስከረም በዩጋንዳ አስተናጋጅነት በሚካሄደው የሴካፋ ሴቶች ዋንጫ ተሳታፊ የሚሆኑትን ሉሲዎቹን የምትመራ ይሆናል፡፡ አሰልጣኝ መሰረት ስለብሄራዊ ቡድኑ ዝግጅት፣ ሊመዘገብ ስለታሰበው ውጤት እና ሌሎች ተያያዥ ጉዳዮች ዙሪያ ከሶከር ኢትዮጵያ ጋር ድሬዳዋ ላይ አጠር ያለ ቆይታ አድርጋለች፡፡
ለአንድ ሳምንት በቀን ሁለቴ ጠንከር ያለ ልምምድ እንሰራለን፡፡ ተጫዋቾቹ ከዕረፍት ስለተመለሱ ፊትነሳቸውን ዳግም ማግኘት አለባቸው፡፡ ከአንድ ሳምንት በኃላ ወደ መደበኛ ልምምድ የምንገባ ይሆናል፡፡ ያለው ግዜ አጭር ስለሆነ የአቋም መለኪያ ጨዋታ ከሌላ ሃገር ጋር ማድረግ አስቸጋሪ ነው፡፡ ቢሆንም ወደ መደበኛ ልምምድ ከገባን በኃላ ሁለት የአቋም መለኪያ ጨዋታዎች ድሬዳዋ ከሚገኙ የወንድ ቡድኖች ጋር የምናደርግ ነው የሚሆነው፡፡ ለ31 ተጫዋቾች ነበር ጥሪ ያደረግነው፡፡ ከዚህ ውስጥ ቅድስት ቦጋለ እና ሃብታም እሸቱ በግል ጉዳይ ከብሄራዊ ቡድኑ ውጪ ናቸው፡፡ ከልምምድ ባሻገር እንደዕቅድ የያዝኩት ባለሙያዎችን እየጋበዝኩ በስነ-ልቦናም እንዲጠነክሩ አስበናል፡፡ በተረፈ የልጆቹ የመስራት ፍላጎት እና መነሳሳት ጥሩ ነው፡፡
የልጆቹ ከቡድኑ መለየት ሌሎች ተጫዋቾችን እንዲጠሩ በር አይከፍትም፡፡ ልምምድ ላይ አይተን ክፍተት ካለ በተጠባባቂነት የያዝናቸው ተጫዋቾች ስላሉ እነሱን የምንጠራ ይሆናል፡፡ 23 ልጆችን ብቻ ይዘን ወደ ውድድር መሄድ ስላለበን በሂደት ተጫዋቾች የሚቀነሱ ይሆናል፡፡
ውጤቶቹ እንደሚባሉት አስከፊ አይደሉም፡፡ ደክመን ሳይሆን በጥቃቅን ስህተት ነው ወደ አፍሪካ ዋንጫ ማለፍ የተሳነን፡፡ የፌድሬሽኑ ፕሬዝደንት (አቶ ጁነዲ ባሻ) ዛሬ ጠዋት ቁርስ ላይ ተገኝተው ለተጫዋቾቹ የተናገሩት ይህንን ነው፡፡ ውጤት የጠፋው በአንዳንድ ጥቃቅን ችግሮች ምክንያት እንጂ ስለማንችል አይደለም፡፡
የብሄራዊ ቡደን ተጫዋቾች ምርጫ ጥያቄን አስነስቷል፡፡ ‘መሰረት የወንዶች እግርኳስ ላይ ስትሰራ ስለነበር በየትኛው መስፈርት ለሴት ብሄራዊ ቡድን ተጫዋቾችን መረጠች’ የሚሉ ሃሳቦችም ይንሸራሸራሉ፡፡ ስለዚህ ሃሳብ ምን ትያለሽ?
ማንም ሰው የመሰለውን ነገር መናገር ይችላል፡፡ እሱ ባየበት መንገድ ነው ነገሮችን መረዳት የሚችለው፡፡ እኔ የልጆቹን ብቃት በደንብ አይቻለው፡፡ የደቡብ ምስራቅ ፕሪምየር ሊጉን ድሬዳዋ ስለነበርኩ የድሬዳዋ ከተማን ጨዋታዎች ተመልክቻለው፡፡ የወንዶች ፕሪምየር ሊግም ከሴቶች አስቀድሞ ስለተጠናቀቀ አዲስ አበባ ለስልጠና ስለተገኘው የሰሜን ማዕከላዊ ዞኑንም በቀን ሁለት እና ሶስት ጨዋታ ስለነበር ተመልክቻለው፡፡
በመጀመሪያ ደረጃ ፌድሬሽኑን ማመስገን እፈልጋለው፡፡ ፌድሬሽኑ እንደነዚህ ዓይነት ውድድሮች ላይ እንድንሳተፍ ስላደረገ ሊመሰገን ይገባል፡፡ ከ20 እና ከ17 ዓመት በታች ቡድኖች በውድድሮች እንዲገቡ ማድረጉ በጣም ጥሩ ነገር ነው፡፡ ሁልጊዜ ትችት አያስፈልግም፡፡ ሁልግዜ ትችት ለእግርኳሳችን የሚጠቅመው ምንድነው? መመስገን ያለበት መመስገን አለበት፡፡ በዚህ ስራ ላይ ሌላ ሰው ቢመረጥ አጋርነቴን ማሳየት አለብኝ፡፡ ፌድሬሽኑ ያስቀመጠልኝ ግብ አለ፡፡ ባያስቀምጥልኝም እንደባለሙያ ግብ ሊኖረኝ ይገባል፡፡ እኔ ብቻ ሳልሆን ተጫዋቾቼም ጨምሮ ግብ እንዲኖራቸው ተግሪያቸዋለው፡፡ ያው ግባችን ጥሩ ተፎካካሪ ሆነን ውጤት ለማምጣት ነው፡፡
ኣብ ዩናይትድ ስቴይትስ ክፍለ-ግዝአት ኖርዝ ካሮላይና ዩኒቨርስቲ ኖርዝ ካሮላይና ኣብ ቻፕል ሂል ናይ ሕግን መፅናዕቲ አፍሪቃን ፕሮፌሰር ዝኾኑ ዶ/ር በረኸት ሃብተስላሰ ምስ ሬድዮ ድምፂ ኣሜርካ ቓለ-መጠይቅ ጌሮም'ለው።
እቲ ምስ ዶ/ር በረኸት ሃብተስላሰ ዝተኻየደ ቃለ-መጠይቅ ብዛዕባ'ቲ ኣብ ቀረባ ዘውፅእዎ መፅሓፍን ብዛዕባ'ቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን አመልኪቶም ኣብ ቀረባ ዝተዛረብዎን ዝምልከት'ዩ።
የWindows Vista የቋንቋ ኢንተርፌስ ጥቅል (Language Interface Pack) በሰፊው የሚጠቀሙባቸውን አካባቢዎች በከፊል ተረጉሞ Windows Vistaን ያቀርባል።
ባህል ቁሳዊና መንፈሳዊ፣ ወይንም ተጨባጭና ረቂቅ በሚል ሁለት ጎራ ሲከፈል በእያንዳንዱ ጎራ ስር ያሉ መደቦች በአያሌው የሰፉ ናቸው። ከሰው ልጅ መፈጠርና የዘመናት እድገት ጋር በመቆራኘት የተከሰቱትንና በሂደት መልክ የያዙትን ተጨባጭና ረቂቅ እሴቶች ሁሉ የሚያጠቃልልም ነው። ባለብዙ ዘርፍ የሆነውን የረቂቅ ባህሉን አንድ አንድ አካል ማለትም ስነጥበባትንም የሚያቅፍ ነው። ባህል፣ የሰው ልጅ በራሱ ለራሱ የፈጠረው፣ በተወሰነ ማህበረ- ኢኮኖሚያዊ የእድገት ደረጃ የራሱ መገለጫና መለያ የሚያደርገው ነው። ባህል በገዢ ነባራዊ ሁኔታ ተፅእኖ የመዳበርና የመለወጥ ባህሪ ያለው በመሆኑ፣ በዚህ ሂደት ውስጥ ቀድሞ የነበሩት አላባውያን ከዘመን መጣጣም ተስኗቸው እየደበዘዙ መሄዳቸውና ከነአካቴው መጥፋታቸው እውነት ነው። የእነዚህ የአያት ቅድመ አያቶቻችን የሺዎች አመታት የህይወት ጭማቂዎች በዘመን ሲለወጡና ሲሻሩ ደብዛቸው እንዳይጠፋ ተንከባክቦና ሰንዶ ለተከታዩ ትውልድ ማስተላለፍ፣ እንዲሁም የተደረሰበትን ባህል ለሰው ልጅ በሚጠቅም መልኩ ማበልፀጉ፣ ለማህበራዊ ስልጣኔ ከሚኖረው ፋይዳ ባሻገር ኢኮኖሚያዊ ፋይዳው እጅጉን የጎላ ነው። የአንድ ማህበረ-ሰብ ባህል፣ ስነ-ጥበብና ኢኮኖሚ ሊነጣጠሉ የማይችሉ፣ በጠበቀ የግንኙነት ሰንሰለት የተቆራኙ ናቸው። ዋናውና መሰረቱ ኢኮኖሚ ሆኖ በባህል ላይ የሚያሳድረው ተፅእኖም ወሳኝ ነው። በአንጻሩም ባህል ኢኮኖሚውን መጋቢ ነው። የሁለቱ ተስተጋብሮ በማህበራዊ ህሊና ላይ የሚፈጥረው አዎንታዊና አሉታዊ ውጤት እንዳለ ሁኖ፣ በኢንዱስትሪ መስክ የሚያስገኘው አገራዊ ጠቀሜታ የትየለሌ መሆኑ በበለፀጉ አገሮች ምሳሌነት የሚረጋገጥ ነው።
“የባህሎች ጥንካሬና የፈጠራ ልማት በእግሩ የቆመና ቀጣይነት ባለው የባህል ኢንዱስትሪ መሰረት ላይ ያረፈ ነው” እንደሚባለው ሁሉ የባህል ኢንዱስትሪም በአኳያው ትልቅ ግምት የሚሰጠው የስራ መስክ በመፍጠርና ባህላዊ ምርቶችን በመፈብረክ በአንድ አገር ኢኮኖሚ ውስጥ ትርጉም ያለው ሚና ይጫወታል። እንዲህ አይነቱ ተስተጋብሮ ከአገራችን ተጨባጭ ሁኔታ አንጻር ሲታይ የመንግስትን ጣልቃ ገብነትና ድጋፍ የሚሻ ሁኖ ይገኛል። የተለያዩ አገሮችን ልምድ በማሳየት፣ ተሞክሮዎች ከአገራችን ነባራዊ ሁኔታ ጋር የሚሰምሩበትን አኳኋን ማመላከቱ ለፖሊሲ አውጪዎች ግብአት በመሆን ለአገራችን ባህል መበልፀግና ለዘርፉ ማህበረ-ኢኮኖሚያዊ መዳበር የበኩሉን ድርሻ እንደሚያበረክት ይታመናል።
በባህል ዘርፍ የመንግስት ሚና ምን ሊሆን እንደሚገባና እንደማይገባ የባህልና የፖለቲካ ሳይንስ ምሁራን በየጊዜው የተለያዩ አመለካከቶችን ያንፀባርቃሉ። አንዱ ወገን፣ ኢኮኖሚው ራሱ ባህሉን ስለሚመራ የመንግስት ጣልቃ መግባት በባህል ላይ ቁጥጥርን እንደሚፈጥር ያምናል። ሌላው ወገን ደግሞ መንግስት ማንኛውም የአገር ልማት እንደሚመለከተው ሁሉ፣ የባህል ነፃነት በተጠበቀበት አግባብ ለባህል ልማትም ተገቢ ሚና መጫወት እንዳለበት ይከራከራል። ዞሮ ዞሮ መጠኑ ይለያይ እንጂ የሁለተኛው ወገን ክርክር ሚዛን እየደፋ የተጻረሩ ማህበረ-ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ርዕይ በሚያራምዱ መንግስታት በተግባር ሲውል ይታያል።
መንግስት ባህልን በምን መልኩ ይደግፍ? አገራችን የነፃ ገበያ ኢኮኖሚን አቅጣጫ ተከትላ በመንደርደር ላይ የምትገኝ ናትና፤ የነፃ ገበያ ስርዓቱን በጽኑ መሰረት ላይ የገነቡ አገሮች መንግስታት ለባህል የሚሰጡትን የዳበረ የድጋፍ ተሞክሮ ማገናዘቡ ለወደፊቱ ትልማችን የሚያገለግለን ምላሽ ያበረክታል። ከዚህ አንፃር የአሜሪካ፣ የካናዳ፣ የቻይና፣ የአውስትራሊያ፣ እንዲሁም የአፍሪካ ናሙናዎች በቅደም ተከተል ይዳሰሳሉ።
በአሜሪካ፣ መንግስት ለፈጠራ ስራ ድጋፍ ማድረግ የጀመረው የኮፒ ራይት ስርዓትን በአገሪቷ ህገ-መንግስት እንዲደነገግ በማድረግ ነው። ይህም የተደረገው የፈጠራ ባለመብቶች ስራቸው የሚያስገኝላቸው ጥቅም እንዲከበርላቸው ዋስትና በመስጠት ለሀገር የሚጠቅም የፈጠራ ስራ እንዲያከናውኑ ለማበረታታት ነው። ይህ የቅጂ መብትን የማስከበር ጉዳይ የታለመው ሀሳብን ከመግለጽ ነፃነት ጋር ተቆራኝቶ የፈጠራ ስራ ባለ መብቶች ሀሳባቸውን የመግለጽ መብትን በብቃት እንዲያረጋግጡ ለማስቻል ነው።
ይሁንና የቅጂ መብትን ማስከበር ብቻውን ፈጠራን በማነቃቃት ረገድ ውጤታማ ሊሆን እንደማይችል ከጊዜ በኋላ ግንዛቤ አግኝቶ፣ በ20ኛው ክፍለ ዘመን ከቀረጥ መቀነስ ጋር የተያያዘ ተጨማሪ የገንዘብ ማበረታቻ ማድረጉ ፈጠራን እንደሚያጎለብት ታመነበት። በመሆኑም አትራፊ ላልሆኑ የባህልና የስነ-ጥበብ ተቋማት ገንዘብ ለሚለግሱ በጎ አድራጊዎች የቀረጥ ቅነሳ እንዲደረግላቸው ተወሰነ። በቀረጥ ቅነሳው አማካይነት ስነ ጥበብን የመደገፍ ሁኔታ እስከዛሬ የሚሰራበት ሆነ።
አሜሪካ በታላቅ ቀውስ (Great Depression) ውስጥ ገብታ በነበረችበት ወቅት መንግስት ሌላ የድጋፍ አማራጭ ተከትሎ ነበር። ባህልና ስነ ጥበብን ለማስፋፋት በገንዘብ ከመደጎም ይልቅ ስራ ያልነበራቸውን የስነ ጥበብ ሰዎች በቅጥር ወደ ስራ ለማሰማራት መዋቅር መስርቶ በርካታ ሰዎችን መንግስት በስራ ላይ ደልድሏል። ይህንንም ተግባር (በ1970 እ.ኤ.አ. ፌደራል የቅጥርና የስልጠና ማስፈጸሚያ የተሰኘ) ድንጋጌ በማውጣት አጠናክሮታል።
ከዚህም በኋላ ቢሆን መንግስት ባህልና ስነ ጥበብን መደገፍ አለበት በሚሉና መደገፍ የለበትም በሚሉ ፈላስፋዎች፣ የህግ ምሁራንና የፖለቲካ ንድፈ ሃሳባውያን መሀል ክርክሩ ተጋግሎ ነበር።
መንግስት ስነ ጥበብን በገንዘብ መደገፍ የለበትም የሚሉ ሃያሲያን፣ መንግስት ስነ ጥበብን ከመደጎሙ በፊትም ቢሆን ታላላቅ የስነ ጥበብ ስራዎች አብበው ነበርና ያለ መንግስት ድጋፍ ስነጥበብ ሊያድግ ይችላል የሚል መከራከሪያ ነበር ያነሱት።
ሌሎች ደግሞ ያለ መንግስት ድጋፍ ስነጥበብ ሊያድግ አይችልም በማለት አጥብቀው ተቃወሙ። የተቃዋሚዎች ሃሳብ አሸናፊነትን አግኝቶ በአሜሪካ ኮንግረስ ውሳኔ መሰረት በ1965 እ.ኤ.አ. ናሽናል ኢንዶውመንት ፎር ዘ አርትስ (ብሄራዊ ልጋሽ ለስነጥበባት) የተሰኘ የመንግስት ድጋፍ ሰጭ ድርጅት ተቋቁሞ እስከዛሬ ሊዘልቅ ቻለ።
የአሜሪካ ኮንግረስ ይህን ድርጅት ለመመስረት በወሰነበት ወቅት በነፃ የማሰብ፣ ሃሳብን በነፃ የመግለፅና በነፃነት የማጠየቅ ጉዳይ ላይ አፅንኦት አድርጎ ነው። ኮንግረሱ ድርጅቱ እንደ ባህል ጉዳይ ዋና ተጠሪ መታየት እንደሌለበትም አስምሮበታል።
የአሜሪካ ሴኔት ከዚሁ ጋር በማያያዝ ከስነ-ጥበብ ሰው ታላላቅ እሴቶች መሀከል አንዱ ህብረተ ሰቡ የራሱን ጠንካራና ደካማ ጎን ለይቶ የሚገነዘብበት የመመርመሪያ መስታዎት መሆኑን እውቅና በመስጠት፣ ስነ ጥበባዊ ስራ በደረጃው ላቅ ያለ መሆን እንደሚኖርበትም አስረግጠዋል።
በሌላ በኩል ደግሞ በተወካዮች ምክር ቤት ስብሰባ ላይ ስነ ጥበብ ራስን የመግለፅ ሙሉ ነፃነት የሚቀዳጀው ጥበብ ለግሉ ዘርፍ ሲተው ብቻ እንደሆነና፣ ፌደራል መንግስቱ ጥበብን በቀጥታ ከደገፈ በባህል ላይ ፖለቲካዊ ቁጥጥር ወደ ማድረግ እንደሚገፋፋው በመግለፅ ተቃውሞ ተነስቶ ነበር። ከነ አካቴውም የሀገሪቷ የበጀት አቅም ውስን በሆነበት ሁኔታ እንዲህ አይነቱ ልገሳ ቅንጦት እንደሆነና፣ ጥበብ የመንግስት ጉዳይም እንዳይደለ በ1981 እ.ኤ.አ. አበክረው የተከራከሩ የተወካዮች ምክር ቤት አባላት ነበሩ። በክርክሩ ሊያሸንፉ ግን አልቻሉም። ይህ መከራከሪያ ባህልና ስነ-ጥበብን ለመደገፍ ለማይሹ የአፍሪካ መንግሥታት እንደ ሰበብ ሲያገለግል ይስተዋላል።
በሮናልድ ሬጋን ዘመንም የአገሪቱ የአስተዳደርና የበጀት ዳይሬክተር የብሄራዊ ልጋሽ ለስነጥበባት በጀት 50 በመቶ ዝቅ እንዲል ሃሳብ አቅርቦ፣ እጅግ ከፍተኛ ተቃውሞ ደርሶበት ስለነበረ በ10 በመቶ እንዲወርድ ተደረገ። በ1995 እ.ኤ.አ. ደግሞ በ40 በመቶ ተቀንሷል። እንዲያም ሆኖ ድርጅቱ በአመዛኙ በዓመት 100 ሚሊዮን ዶላር ከመንግስት ድጎማ እያገኘ ሊቀጥል ችሏል።
የአሜሪካን ኮንግረስ ለዚህ ድርጅት ልዩ አስተዳደራዊ ጥበቃ እንዲደረግ በየጊዜው እየጠየቀ ነው። የፌደራል ቢሮክራሲው በአገሪቷ የባህል ፖሊሲ አማካይነት አሉታዊ ጫና እንዳያሳድር በውሳኔ አሰጣጥ ላይ ከመንግስት ውጪ ያሉ ሰዎች እንዲሳተፉ ይገፋፋል። ለዚህም ሲባል የስነ ጥበባት ብሄራዊ መማክርት እንዲቋቋም ተደርጓል። ከመንግስት የገንዘብ ድጋፍ የሚሻ ማንኛውም ሰው ወይም ድርጅት የሚያቀርበውን ፕሮፖዛል መርምሮ ለሊቀመንበሩ የውሳኔ ሀሳብ የሚያቀርበውም ይሄው መማክርት ነው።
የመማክርት አባላት የሚሆኑትም፣ የመንግስት አባላት ያልሆኑ፣ በስነ ጥበባት ዘርፍ የላቀ አበርክቶና አገልግሎት የሰጡ፣ በዘርፉ ሰፊ እውቀት ያካበቱ ወይንም በክህሎታቸው የታወቁ ወይንም ከፍተኛ ግንዛቤ ያላቸው የተከበሩ ሰዎች ናቸው።
የካናዳ መንግስት ከኮንፌዴሬሽን ጀምሮ ለስነ ጥበብ የገንዘብ ድጋፍ እንደሚያደርግ ጃክሌይ ሀርቤይ (2011) ያትታል። በተለይም በ1957 እ.ኤ.አ. የካናዳ የስነ ጥበባት መማክርትን በፌደራል ደረጃ በመመስረት የካናዳ ህዝብ የባህል ውጤቶች እንዲፈጠሩና የባህል ዘርፉ ተቀጣሪ ቁጥር እንዲያድግ ረድቷል። በ1990ዎቹ ከካናዳ አጠቃላይ የስራ ሃይል 3.1 በመቶ (447,400 ሰዎች) የባህል ዘርፍ ተቀጣሪዎች ነበሩ። በካናዳ የተለያዩ የመንግስት መዋቅር ደረጃ ማለትም በፌደራል፣ በክልላዊና በከተማ ደረጃ የባህልን ጉዳይ የሚያስተናግዱ መምሪያዎች የተቋቋሙ ሲሆን በተዋረድም የስነ ጥበብ ምክር ቤቶች ተደራጅተዋል። ለስነ ጥበባትና ለባህል ተቋማት የመንግስት ገንዘብ ድጎማ የሚደረገውም በነዚህ ሁለት አካላት ማለትም በመምሪያዎቹና በምክር ቤቶቹ አማካይነት ነው።
ከዚህም በተጨማሪ ከባህል ተቋማት ውጪ ባሉ እንደ የኢኮኖሚ ልማት መምሪያ፣ የቱሪዝምና የትምህርት ተቋማት አማካይነት የገንዘብ ድጎማ ከመደረጉ ባሻገር፣ በሎተሪ ገቢ እንዲደጎሙ ማድረግም ሌላው የድጋፍ ዓይነት ነው። የካናዳ የውጭ ጉዳይ መምሪያ የውጭ ንግድ ክፍልም የስነ ጥበብ ተቋሞች በውጭ አገር ስራቸውን እንዲያቀርቡ፣ እንዲያስተዋውቁና ገበያ እንዲያፈላልጉ የገንዘብ እርዳታ ያደርጋል።
የካናዳ የቅርስ መምሪያም የባህል ኢንዱስትሪ ልማት ፈንድ አቋቁሞ፣ በካናዳ ልማት ባንክ አማካይነት ለባህል ኢንዱስትሪ የብድር አገልግሎት ኢንዲሰጥ ያደርጋል። በፌደራል ደረጃ የካናዳ ፊልም ልማት ኮርፖሬሽን ተመስርቷል። የካናዳ መንግስት ባህልን የሚደግፍበት አንዱ መንገድ በቀረጥ ነው። ከውጭ የሚገቡ የባህልና ስነ ጥበብ መሳሪያዎችን ከታክስና ከቀረጥ ነፃ በማድረግ፣ እንዲሁም ለበጎ አድራጊ ለጋሾች የቀረጥ ቅነሳ በማድረግና ለፊልም ኢንቨስትመንት ከወለድ ነፃ ብድር በመስጠት ድጋፍ ያደርጋል።
በ1996-1997 እ.ኤ.አ. በካናዳ የነበሩት 602 ፕሮፌሽናል የትውን ጥበባት ኩባንያዎች ካስፈለጋቸው የገንዘብ መጠን 32 በመቶውን የሸፈነው መንግስት ነበር። ለርዕየ ጥበባትና ለእደ ጥበባት ዘርፍ ተቋማት በ1997-98 መንግስት 57 ሚሊዮን ዶላር ለግሷል።
በዚሁ ዓመት 2300 የሚሆኑ የቅርስ ተቋማት (ሙዚየም፣ ኤግዝቪሽን ማዕከል፣ የታሪክ ስፍራዎች፣ ጋለሪዎች፣ ቤተ-መዛግብት፣ ኦብዘርቫቶሪ፣ አኩዋሪየም፣ ዙዎች) ከሚንቀሳቀሱበት 1.1 ቢሊዮን ዶላር ውስጥ 62 በመቶው በመንግስት የተመደበ ነበር። በፊልም ዘርፍም ፌደራል መንግስቱ የካናዳ ብሔራዊ የፊልም ቦርድን መስርቶ በሱ አማካይነት ድጋፍ ያደርጋል።
የካናዳ የስነ ጥበባት መማክርት፣ ለስነ ጥበባት፣ ለፊልም ተቋማትና ለቪድዮ ገንዘብ ይለግሳል። ቴሌፊልም ካናዳ በሚያስተዳድረው የካናዳ ፊቸር ፊልም ፈንድ ለፊልም ድርሰት፣ ለፊልም ዝግጅት ግብይትና ማስታወቂያ ድጋፍ ይደርጋል።
በ2000 እ.ኤ.አ. የካናዳ ፊቸር ፊልም አሽቆልቁሎ በነበረበት ወቅት የፌደራሉ መንግስት አዲስ ፖሊሲ በመንደፍ የፌደራል የገንዘብ ድጋፍን በእጥፍ በማሳደግ በዓመት 1 ሚሊዮን ዶላር የነበረውን 100 ሚሊዮን ዶላር በማድረስ ከአደጋ አትርፎ ታላቅ እመርታ እንዲታይ አድርጓል። የክልል የስነ ጥበባት ምክር ቤትና ሌሎች የመንግስት አካላትም እንዲሁ ድጎማ ያደርጋሉ። የካናዳ ፌደራል መንግስት ለካናዳ የድምፅ ምዝገባ ልማት ፕሮግራም 10 ሚሊዮን ዶላር ዓመታዊ በጀት በመመደብ በብድርና በልገሳ የድምፅ ሪኮርዲንግ ኢንዱስትሪውን ያበረታታል። የገንዘብ ድጋፍን የሚያስተዳድሩለት የካናዳ ስነ ጥበባት መማክርት፣ የካናዳ ቅርስ መምሪያና የኢንዱስትሪ ህብረት ናቸው። በገንዘብ ብቻ ሳይሆን፣ ፌደራል መንግስቱ በ1971 እ.ኤ.አ. ባስተላለፈው የሬዲዮ ጣቢያዎች የዘፈን ኮታ መመሪያ፣ የሙዚቃ ኢንዱስትሪውን አነቃቅቷል። በካናዳ ያሉ ኤ.ኤምና ኤፍ.ኤም ሬዲዮ ጣቢያዎች በየሳምንቱ ከሚሰሙት ሙዚቃዎች ውስጥ ቢያንስ 35 በመቶ የካናዳ ሙዚቃዎች እንዲሆኑ መወሰኑ የስነ ጥበባት ኢንዱስትሪዎች የካናዳን ሙዚቃ ለማምረት ተበረታትተዋል።
የካናዳ መንግስት የመፃህፍት ህትመት ኢንዱስትሪ ልማት ፕሮግራም ነድፎ 30 ሚሊዮን ዶላር የአመት በጀት በመመደብ የካናዳውያን ደራሲዎች ሥራ ለአገር ውስጥና ለውጭ አገር አንባቢያን እንዲደርስ ያበረታታል። የፌደራል ቅርስ መምሪያና የካናዳ ሮያል ባንክም በቅንጅት ለመጽሐፍ አሳታሚዎች የብድር አገልግሎት ያበረክታሉ።
የፌደራል ስነ ጥበባት መማክርትና የአንዳንድ ክልሎች የስነ ጥበባት መማክርት እንዲሁ የገንዘብ እርዳታ ያደርጋሉ። ከዚህም የተነሳ አሳታሚዎች በሁለት ዓመት ውስጥ ከ1996-1997 እ.ኤ.አ. 10,500 መጻሕፍት በማሳተም 1.9 ቢሊዮን ዶላር አስገብተዋል። ማበረታቻው ከ1991- 1996 ባሉት ስድስት ዓመታት በየዓመቱ 20 በመቶ የህትመትና ሺያጭ እመርታ እንዲገኝም ረድቷል።
በ1999 እ.ኤ.አ የካናዳ መፅሔት ፈንድ አቋቁሞ ለሶስት ዓመት የሚደጉም 150 ሚሊዮን ዶላር መድቦ ነበር። 80 በመቶ የኤዲቶሪያል ይዘታቸው ካናዳዊ የሆኑ መፅሔቶች የዚህ ፈንድ ቀጥታ ተጠቃሚ ናቸው። አነስተኛ መፅሔቶችን ለማሳደግም በመስኩ ለሚደረጉ እንቅስቃሴዎችና ፕሮጀክቶች ድጋፍ ያደርጋል። የመጽሔቶችን ስርጭት ለማገዝ ደግሞ በፖስታ እንዲከፋፈሉ በማድረግ ወጪውን ይደጉማል። በተጨማሪም በመጽሔቶችና ጋዜጦች ላይ ለሚወጡ ማስታወቂያዎች ቀረጡን ይቀንሳል።
በ2000 እ.ኤ.አ. የካናዳ ፊቸር ፊልም አሽቆልቁሎ በነበረበት ወቅት የፌደራሉ መንግስት አዲስ ፖሊሲ በመንደፍ የፌደራል የገንዘብ ድጋፍን በእጥፍ በማሳደግ በዓመት 1 ሚሊዮን ዶላር የነበረውን 100 ሚሊዮን ዶላር በማድረስ ከአደጋ አትርፎ ታላቅ እመርታ እንዲታይ አድርጓል። የክልል የስነ ጥበባት ምክር ቤትና ሌሎች የመንግስት አካላትም እንዲሁ ድጎማ ያደርጋሉ።
የካናዳ ፌደራል መንግስት ለካናዳ የድምፅ ምዝገባ ልማት ፕሮግራም 10 ሚሊዮን ዶላር ዓመታዊ በጀት በመመደብ በብድርና በልገሳ የድምፅ ሪኮርዲንግ ኢንዱስትሪውን ያበረታታል። የገንዘብ ድጋፍን የሚያስተዳድሩለት የካናዳ ስነ ጥበባት መማክርት፣ የካናዳ ቅርስ መምሪያና የኢንዱስትሪ ህብረት ናቸው። በገንዘብ ብቻ ሳይሆን፣ ፌደራል መንግስቱ በ1971 እ.ኤ.አ. ባስተላለፈው የሬዲዮ ጣቢያዎች የዘፈን ኮታ መመሪያ፣ የሙዚቃ ኢንዱስትሪውን አነቃቅቷል። በካናዳ ያሉ ኤ.ኤምና ኤፍ.ኤም ሬዲዮ ጣቢያዎች በየሳምንቱ ከሚሰሙት ሙዚቃዎች ውስጥ ቢያንስ 35 በመቶ የካናዳ ሙዚቃዎች እንዲሆኑ መወሰኑ የስነ ጥበባት ኢንዱስትሪዎች የካናዳን ሙዚቃ ለማምረት ተበረታትተዋል።
የፌደራል ስነ ጥበባት መማክርትና የአንዳንድ ክልሎች የስነ ጥበባት መማክርት እንዲሁ የገንዘብ እርዳታ ያደርጋሉ። ከዚህም የተነሳ አሳታሚዎች በሁለት ዓመት ውስጥ ከ1996-1997 እ.ኤ.አ. 10,500 መጻሕፍት በማሳተም 1.9 ቢሊዮን ዶላር አስገብተዋል። ማበረታቻው ከ1991- 1996 ባሉት ስድስት ዓመታት በየዓመቱ 20 በመቶ የህትመትና ሺያጭ እመርታ እንዲገኝም ረድቷል። በ1999 እ.ኤ.አ የካናዳ መፅሔት ፈንድ አቋቁሞ ለሶስት ዓመት የሚደጉም 150 ሚሊዮን ዶላር መድቦ ነበር። 80 በመቶ የኤዲቶሪያል ይዘታቸው ካናዳዊ የሆኑ መፅሔቶች የዚህ ፈንድ ቀጥታ ተጠቃሚ ናቸው። አነስተኛ መፅሔቶችን ለማሳደግም በመስኩ ለሚደረጉ እንቅስቃሴዎችና ፕሮጀክቶች ድጋፍ ያደርጋል። የመጽሔቶችን ስርጭት ለማገዝ ደግሞ በፖስታ እንዲከፋፈሉ በማድረግ ወጪውን ይደጉማል። በተጨማሪም በመጽሔቶችና ጋዜጦች ላይ ለሚወጡ ማስታወቂያዎች ቀረጡን ይቀንሳል።
የብሔራዊና ክልሎች የስነ ጥበባት መማክርት፣ እንዲሁም የካናዳ ማህበራዊና ስነሰብ ጥናትና ምርምር ምክር ቤት፣ ለምሁራዊ ምርምርና ስነ ጽሑፍ መፅሔቶች (ጆርናሎች) ገንዘብ ይረዳሉ። በእንዲህ ዓይነት ድጋፍ ከ1996-97 እ.ኤ.አ. የመጽሔቶች ብዛት 1550 ደርሶ 539 ሚሊዮን ቅጅዎች ተሽጠዋል።
በማኦ ዘመን ማንኛውም የባህል ወጪ ይሸፈን የነበረው በመንግስት ብቻ ነበር። የዲንግ የኢኮኖሚ ሪፎርም ከታወጀ በኋላ ግን ጥበባትንና ባህልን የማራመዱ ሀላፊነት የመንግስት ብቻ መሆኑ ቀርቶ ከገበያ ኢኮኖሚ ጋር እንዲዋሃድ ተደርጓል። በመሆኑም ቀድሞ በባህል አብዮት ሳቢያ ጠብቦ የነበረው የፈጠራ ምህዳር ሊሰፋና ከ1970ዎቹ እስከ 1980ዎቹ አጋማሽ ባለው ጊዜ እጅግ በርካታ የስነ ጥበባት ውጤቶች ሊመረቱ ችለዋል። በአሁኑ ወቅት ባህልና ስነ ጥበባት በቻይና ውስጥ በከፍተኛ ደረጃ ከንግድ ጋር ተያይዘዋል። ቢሆንም መንግስት ከፍተኛ ወጪ ለሚጠይቁ ድራማዎች፣ ኦፔራዎች፣ ሙዚቃና ዳንሶች፣ እንዲሁም የተለያዩ የመዝናኛ ፕሮግራሞች ከፍተኛ በጀት በመመደብ እየደገፈው ይገኛል። ይህም ብሔራዊ ኩራትን በመንግስትም በህዝቡም ዘንድ አሳድሯል። የቻይና መንግስት በስነ ጥበባት ትምህርትና ስልጠና ዘርፍ የሚያከናውነውን ተግባር የሚወዳደረው አገር የለም። በአጠቃላይ በዓለም ላይ ያሉት የስነ ጥበባት ምርቶች ቢደመሩ ከቻይናዎቹ ጋር በቁጥር የሚስተካከሉ አይደሉም።