Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ውሸት ገበር ስሌለው ንፋሱ ራሱ ነገ ይገልጠዋል። ለዚህ ያደሩ የ እብለት አጋፋሪዎችም በቁማቸው እዬሞቱ ሲኖሩ የሚታዩ ይሆናል። ሌላው ግን ህወሃት ሊመጠባህ ነውና ለውጡ ደግፍ ግን የማያዋጣ መንግድ ነው። 100 ሺህ ህዝብ ለተፈናቀለ፤ ቅርሱ ለተቃጠለ፤ 44ሺህ ልጆቹ ከትምህርት ገባት ለተገለሉ፤ በሺህ የሚቆጠሩ የዩንቨርስቲ ተማሪዎች ለተጉላሉ ዛሩ ደግሞ ጭፍጨፋ ለሚካሄደብት ህዝብ ለውጥ ሳይሆን ምጽዕት ነው። ውስጡም እሾሕ ነው። ስለዚህ ባለን አቅም ሁሉ ተቋቁመን ስሜን ጠል ፖለቲካን መልክ ለማስያዝ እንተጋለን። የ ኢንፈሬሪቲ ኮንፕሌክሱ ምንጩ ያነ ነውና።
አሁን እዬጨፈጨፈ ያለው ዓለምን እያወናበደ ያለው ኦህዴድ ነው። ተደማጩ እሱ እንጂ ህወሃት አይደለም። ስለዚህ አጥብቀን እንሞግተዋለን ኦዴፓ ኦህዴድን፤ በሃሳብም እንፋለመዋለን። ምርኮኛው አቶ አባ ዱላ ገመዳን እና ጄ/ ብርኃኑ ጁላ፤ አቶ ዳውድ ኢብሳ፤ አቶ ሌንጮ ለታ በጃዋራዊው መርህ ይምራኝ ያለ መቀጠል ይችላል።
ስለሆነም የኦሮሞ የመስፋፋት ሂደት በአጭሩ እንዲቀጭም እንተጋለን። ምክንያቱም አማራ ሰፊ ህዝብ ስለሆነ ነው ሊጨርሱት ያልቻሉት ትንንሾችን በቀላሉ መዋጥ ይቻላቸዋል ልክ እንደ ጌዴኦ። ይህን ደግሞ ደቡብ ላይ እዬሰሩበት ነው። ሱማሌ ላይም ሰርተውበታል። ግማሽ ሚሊዮን ህዝብ ነቅለው ወደ አዲስ አባባ ሲያመጡ ከክልሉ ከባህሉ፤ ከሥነ ልቦናው፤ ከወጉ እና ከልማዱ ለማውጣት ነውና። ስለዚህ በቃን የኦነግ የመስፋፋት ስካር እንላለን!
አይዞን እንበርታ። ተስፋ ፊት ለፊት አለ። ለፊት ለፊቱ ተስፋ ግን ጽናት፤ ብርታት፤ ጥንካሬ፤ አንድነት ያስፈልጋናል። አማራነት ግማድ ነው። ግማድ ግን ጽናት ኃይል እና ድህነት ነው። ኢትዮጵያም በግርዶሽ ህምም ያልወደዷት፤ ያላቀረቧት አቀረብናት፤ ያላሰቡላት አሰብንላት የሚሏትን አራግፋ እራሷን ነጻ ታወጣለች እንደ ቀደመው። ምክንያቱም ኢትዮጵያዊነት ከመፈጠሩ በፊት ፈተናን አሸንፎ የተፈጠረ ሚስጢር ነውና። በ አማራ ላይ የባጀውን እሰቡት? ያነን መርምሩት? ያነን አጥኑት? ከህግ በላይ ሆኖ እንክብካቤ ሚደረግለትን የ ኦነግን መንፈስ እዬት፤ መርምሩት አስተውሉት? ዕውነትን ከቦታው ነጥሮ ታገኙታለችሁ።
የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ጸሃፊ አንቶኒዮ ጉቴሬዥ በኢትዮጵያ ስለሚፈጸሙ ማህበረሰብ ተኮር ሁከቶችና በሲቪሎች ላይ የሚፈጸሙ ጥቃቶች በቅርብ ቀናት እየወጡ ያሉት ሪፖርቶች በጥልቅ እንዳሳሰቧቸው አስታወቁ።
በጥቃቶቹ ብዛት ያላቸው ሰላማዊ ሰዎች መገደላቸውን ዋና ፀሃፊው ትናንት ባወጡት መግለጫ ጠቅሰው ለተገደሉት ሰዎች ቤተሰቦች ጥልቅ ሃዘኔን እገልጻለሁ ብለዋል። የጥቃቱ አድራሾች ለፍርድ እንዲቀርቡም ዋና ፀሃፊው ጨምረው አሳስበዋል።
አስከትለውም ሁሉም የሚመለከታቸው ወገኖች በአስቸኳይ ውጥረቱን የሚያረግቡ ርምጃዎች እንዲወስዱ እና ያሉ ተግዳሮቶች አሳታፊ እና ሰላማዊ በሆነ ንግግር መፍትሄ እንዲፈለግላቸው የተመዱ ዋና ፀሃፊ ተማጽነዋል።
የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሣይንስና የባህል ድርጅት - ዩኔስኮ ሎሬአል ከሚባል ዓለምአቀፍ የውበትና የሠውነት ጥራት መጠበቂያ አቅርቦቶች አምራች ቡድን ጋር በየዓመቱ የሚያካሂደው ሴቶች በሣይንስ ሽልማት ኢትዮጵያዊቱ ዶ/ር ሰገነት ቀለሙ አሸናፊ ሆኑ፡፡
ዶ/ር ሰገነት ከትናንት በስተያ (ረቡዕ) ፈረንሣይ ዋና ከተማ ፓሪስ ላይ በተካሄደው የዓለምአቀፍ ሽልማት ሥነ-ሥርዓት ላይ ለዘንድሮው16ኛው የዩኔስኮ እና ሎሬአል ሽልማት በአሸናፊነት ከቀረቡት መካከል አንዷ ናቸው፡፡
ዶ/ር ሰገነት እና የምርምር ቡድናቸው ኮሎምቢያ ሳሉ ከአፍሪካ የተወሰደ ብራኪያርያ የሚባል የሰርዶ ዘር የሆነና ለከብቶች መኖነት የሚውል ሣር በሽታንና የተፈጥሮ መለዋወጥን መቋቋም በሚችልበት ሁኔታ አሻሽለውታል፡፡
ዛሬ ይህ የሣር ዓይነት በመላው ዓለም ተስፋፍቶ እንደሚገኝና ጥቅሙም የበረከተ ወተት በመስጠት፣ የስጋ ምርትን በማብዛት እጅግ የበዛ መሆኑን ዶ/ር ሰገነት አብራርተዋል፡፡
ዶ/ር ሰገነት በከትናንት በስተያው አምስት ሴት ሣይንቲስቶች የተሸለሙበት የሎሬአል-ዩኔስኮ ሽልማት የመቶ ሺህ ዶላር ሥጦታ በግል የሚያስገኝላቸው ሲሆን ስማቸው የተቀረፀበት የብር ዋንጫም ተሰጥቷቸዋል፡፡
ጎጃም - ፍኖተሰላም ተወልደው ያደጉ፣ ትምህርታቸውንም ፍኖተሰላም፣ ደብረማርቆስ፣ አዲስ አበባና ሃሮማያ፣ በውጭም ሜክሲኮና ዩናይትድ ስቴትስ የተከታተሉ ሲሆኑ በአሜካና በአፍሪካ ሃገሮች ለብዙ ዓመታት ሠርተዋል፡፡
ሳራ ማርጎሊስ እናቴ ናት ፡፡ እሷ እ.ኤ.አ.በ 2012 ካንሰር ታመመች ፣ ኑኒ ሆችኪንስ ሊምፎማ ፡፡ በሕክምናዎ ወቅት የካንሰር ሕመምተኞች የሚቀበሉትን የደም መጠን መጠን ተመልክተናል ፡፡
ከእርሷ ጋር በአጥንት መቅኒ ልገሳ ወቅት እኛ ለሌላ ደረጃ ተጋለጥን - በእውነቱ እያንዳንዱ ቤተሰብ የፕሌትሌት እና የደም መጠን ለጋሾችን እንዲያደራጅ በእውነት እንጠይቃለን ፡፡ ምክንያቱም ይህን የሚያደርግ ነጠላ ለጋሽ ካለ የፕሌትሌት መጠን የተሻለ ነው ፡፡
ያኔ በአጠቃላይ በእስራኤል ውስጥ እጅግ በጣም ብዙ የደም አቅርቦት እጥረትን አገኘን ፣ በተለይም በበጋ - ሰዎች ለመለገስ በስራ ቦታዎች ስለሌሉ ፣ ሰዎች በገበያ ማዕከሎች ውስጥ ስለሚራመዱ ግን ከልጆቹ ጋር ስለሆኑ እና ደም መስጠታቸውን አያቆሙም ፡፡
በ 2014 የበጋ ወቅት እኔ በ 32 ክብረ በዓል አከበርኩና በቴል ሃሾመር በሚገኘው ማገን ዳዊት የደም ባንክ ውስጥ የደም ልገሳን አደራጅቻለሁ (ይህም በቴል ሃሾመር የተለየ የደም ባንክ ይሆናል እንዲሁም የተለያዩ የደም ሥርዓቶች አሉ ፣ የሆስፒታሎች እና የኤም.ዲ.ኤ.) ፡፡
ከዚያ የደም ልገሳው በጌትሪያ ውስጥ በ 32 = ልብ ምልክት የተደረገባ ሲሆን ልገሳው የመጡ ሁሉ የልብ ቅርፅ ያላቸው ቾፕረሮችን እና ጥሩ ቁርስ ተቀብለዋል ፡፡ በእርግጥ ብዙዎቹ ለጋሾች ለእኔ ሊለግሱ የመጡ እናቴ እና ጓደኞቼ ነበሩ ፡፡
ከአንድ ወር ባልሞላ ጊዜ ውስጥ እናቴ በሚያሳዝን ሁኔታ እናቴ በፕሌትሌት መጠን (በአንዱ የደም ክፍል ውስጥ) በሚከሰት ያልተለመደ የአለርጂ ችግር ሞተች - በ 3-4 ሰዓታት ውስጥ የስርዓት አለመሳካት እና ከእኛ ጋር አልነበረችም ፡፡
ከዚያ ጊዜ ጀምሮ በየዓመቱ ደምን ለእርሷ እንከፍላለን። ምክንያቱም የእርምጃዎ and እና የማህበረሰቡ አካል ነች። እናም አንድ አዎንታዊ ነገር ለማምጣት ፈልገን ነበር ፣
ከአንድ ዓመት በፊት ፣ በችሎታ ቦታ ላይ በቴል ሃሽመር ብቻ እናስቀምጣለን እና ወደ 30 ለጋሾች ደርሰናል (ከሚመጡት ከ 40-50 ውጭ ግን ሁሉም ሰው አስተዋፅ contribute ማበርከት እንደማይችል ተገንዝበናል)።
እኔ ከሜዳ አልመጣም ፣ እኔ በምንም ዓይነት ጠማማ ነኝ ፡፡ የገባሁት በእናቴ እና ወደዚህ ዓለም ስለተጋለጥኩ ነው ፡፡ ስለዚህ በየዓመቱ ሰኔ ውስጥ መለጠፍ ፣ ዝግጅትን መክፈት ፣ ስርጭቶችን መላክ እና የቻልኩትን ያህል ብዙ ሰዎችን ተስፋ ማድረግ እጀምራለሁ ፡፡ እናም የዚህ አመት ግብ ለጋሾች የሚመጡ ብዙ ሰዎችን ለማምጣት በመገናኛ ብዙሃን በኩል መጋለጥን ከፍ ማድረግ ነው።
በበሽታው መያዛችንን ለማወቅ የፒ.ሲ.አር. ምርመራ እናደርጋለን እንዲሁም ፀረ እንግዳ አካላት እንዳለን ለማወቅ በበሽታው ከተያዙ ቢያንስ ከ 10 ቀናት በኋላ የሴሮሎጂ ምርመራ እናደርጋለን ... https://www.vidal.fr/actualites/24747-c ... aires.html ቫይረሱን ለመቋቋም የሰውነት በሽታ የመከላከል ስርዓት እስኪነሳ እና እስኪሮጥ ድረስ የተወሰነ ጊዜ ይወስዳል ፡፡ ስለዚህ በክትባቱ በፊት ወይም በክትባቱ ወቅት በበሽታው ከተያዙ አሁንም በሽታውን መያዙ የተለመደ ነው ፡፡
ዚንትሮፕ እንዲህ ጽፏል ቫይረሱን ለመቋቋም የሰውነት በሽታ የመከላከል ስርዓት እስኪነሳ እና እስኪሮጥ ድረስ የተወሰነ ጊዜ ይወስዳል ፡፡ ስለዚህ በክትባቱ በፊት ወይም በክትባቱ ወቅት በበሽታው ከተያዙ አሁንም በሽታውን መያዙ የተለመደ ነው ፡፡
የማወራውን ጥያቄ በጭራሽ አትመልስም የክትባት ሙከራ ምላሽ ሰጪነት... ስለዚህ ቀጣይ! (ቀጥሎ የዳክዬዎች መልስ ነው ፣ በ 2021 አንድ ለመሆን ወሰንኩ ...)
ክትባቱ ምርመራዎቹ አዎንታዊ እንዲሆኑ ጠየቅኩ... በባዮሎጂ መሰረታዊ (ክትባቱ = ፀረ ሰውነት) እና ፀረ አካላትን በሚመረምር ምርመራ እንደ ጉዳዩ ለእኔ ይመስላል ...
ክሪስቶፈር እንዲህ ሲል ጽፏል- ክትባቱ ምርመራዎቹ አዎንታዊ እንዲሆኑ ጠየቅኩ... በባዮሎጂ መሰረታዊ (ክትባቱ = ፀረ ሰውነት) እና ፀረ አካላትን በሚመረምር ምርመራ እንደ ጉዳዩ ለእኔ ይመስላል ...
ተመሳሳይ እና ምናልባትም የበለጠ ውጤታማ ነው ምክንያቱም በቫይረሱ ​​ፋንታ ፋንታ የበሽታ መከላከያዎችን የሚያስከትለው የቫይረሱ ባህሪ ፕሮቲን ብቻ ነው ፡፡ ለረጅም ጊዜ ተፅእኖዎች በቂ እይታ በቂ አይደለም https://www.infectiologie.com/UserFiles ... ec2020.pdf
የትራንስፓራንስ ሳንቴ ጣቢያ እና ዩሮፎርዶክስ የሚከተሉትን መረጃዎች እንድናገኝ ያስችሉናል SPILF በ 1,7 እና 5 መካከል ከጊልያድ 2020 € ን ጨምሮ ከመድኃኒት አምራች ኩባንያዎች 100 ሚሊዮን ዩሮ (እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. እ.ኤ.አ. በመስከረም 000 ቀን 2012 የተሻሻለው ቁጥር) ተቀበለ ፡፡ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ወደ ላይ የወጡት ፡፡
“ሁሉም ከአንዳንድ የመድኃኒት አምራች ኢንዱስትሪዎች ጋር ካለው የፍላጎት አገናኞች የበለጠ” አላቸው ፣ እሁድ ማርቲን ዎንነር ፣ ምክትል እና የሥነ-አእምሮ ባለሙያ ፣ “SPILF” ከ 800.000 ሺሕ ዩሮ በላይ ከብዙ ሺህ ዓመታት በላይ ከመድኃኒት አምራች ኢንዱስትሪ መቀበሉን አስታወቁ ፡፡ የጊልያድ "
SPILF - ሶሺየት ደ ፓቶሎጊ ኢንፌክቲየስ ዴ ላንጉ ፍራንሴስ - እ.ኤ.አ. በ 2006 (በላቦራቶሪዎች አቦት ፣ ባየር ፣ ፋርማ ፣ ብሪስቶል ማየርስ-ስኩቢብ ፣ ቼሮን ፈረንሳይ ፣ ግላሾስሚት ክላይን ፣ ሜርክ ሻቻር እና ዶህሜ ፣ ፕፊዘር ፣ ሮቼ ፣ ሳኖፊ አቨንቲስ) Sanofi pastur MSD ፣ Wyeth Pharmaceuticals France) ይህም ከ IDSA የአሜሪካን ማጣቀሻዎች የተቆራረጠ እና ለጥፍ ነው። እነዚህ ጊዜው ያለፈበት በመሆኑ በአሜሪካ ውስጥ ውድቅ ተደርገዋል ፡፡ የ 2006 ስምምነት (በሀገሪቱ ውስጥ ምርመራዎች እና ህክምናዎች እንዳይቀጥሉ የተጫነበትን ሁኔታ ለመከላከል በፈረንሣይ ውስጥ እንዲሁ በፕሮፌሰር ዳንኤል ክሪስማን በ CNR - Center National de Référence des Borrelia de Strasbourg የተመራው ጉባኤ) እንዲሁ ውድቅ መደረግ አለበት ፡፡ እና እየባሰ አይሄድም ፡፡
ኤሪትራዊው ፍልሰተኛ የሞተው በስህተት በተተኮሰበት ጥይት ሲሆን፤ የተኩሱ ዒላማ ግን፣ አንድ የእሥራኤል ወታደር በመግደሉንና ሌሎች 10 ሰዎችን አቁስሎ በአቶቡስ ያመለጠ ተጠርጣሪን ለመግደል ያነጣጠረ እንደነበር ታውቋል።
ተቋሙ ለጎልድ ማኅበረሰብ አባላት ከፍተኛ ትምህርት ቤት ነው ቀይ መጨመር ተከታታይ በፒርስ ብራውን ፡፡ የሃውስ ማርስ ኢንስቲትዩት ሪንግ የቤት ማርስ የተኩላ ራስ ምልክት ያሳያል ፡፡ የቤት ውስጥ ማርስ አባላት ከሌሎች ተማሪዎች ጋር በሚደረገው ጦርነት ጨዋታ ጠበኛ ጠበኞች በመሆናቸው ይታወቃሉ ፡፡ በቀለበት ጎኖቹ ላይ ያሉት የንድፍ አካላት በጥንታዊ የሮማውያን ሌጌን ወታደሮች በጋሻ አርማዎች ተነሳስተዋል ፡፡
ዝርዝሮች: የተኩላ ራስ ቀለበት ከላይ እስከ ታች 13.7 ሚ.ሜ ፣ በቤቱ ማርስ ምልክት በኩል 15 ሚሊ ሜትር ስፋት እና ከባንዱ ጀርባ ደግሞ 4 ሚ.ሜ ስፋት አለው ፡፡ ከቤቱ ማርስ ፊርማ በስተጀርባ ያለው ቦታ ክብደቱን ለመቀነስ በከፊል የተቀረጸ ነው ፡፡ ቀለበቱ በ 15.5 ኪ.ሜ ወርቅ በግምት 10 ግራም እና በ 17.8 ኪ.ሜ ወርቅ 14 ግራም ይመዝናል ፡፡ ክብደት በመጠን ይለያያል ፡፡ የባንዱ ውስጠኛው በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት እና በብረት ይዘቱ ታትሟል ፡፡
የአንድነት ፓርቲ የሕዝብ ግንኙነት ክፍል ሃላፊና የሚሊዮኖች ግብረ ኃይል ሰብሳቢ የነበሩት፣ አቶ ሃብታሙ አያሌው በጸና መታመማቸዉንና ዛሬ በሆስፒታል መዋላቸዉን ለማረጋገጥ ችለናል።
የማእከላዊ እሥር ቤት ብዙ ቶርቸር የሚደረግበት እስር ቤት እንደሆነ ይታወቃል። አቶ ሃብታሙ አያሌው ከብሎገር አብርሃ ደሳታ፣ ዳን ኤል ሺበሺና የዚዋስ አሰፋ ጋር ሐመሌ 1 ቀን የታሰሩ ሲሆን፣ ፖሊስ «መረጃ ለማሰባሰብ ጊዜ ይሰጠኝ» በሚል አራት ጊዜ ለሃያ ስምንት ፣ ሃያ ስምንት ቀናት መጠየቁ መዘገቡ ይታወሳል። በፍርድ ቤቱ የተቀመጡ ዳኞችም፣ ፖሊሲ ምንም አይነት መረጃ ሳያቀርብ፣ የእነ ሃብታሙን የዋስትና መብት በመከልከልና በወህኒ እንዲቆዩ በመፍቀድ፣ ሕግን የሚያስፈጽሙ ሳይሆን ፣ ለሕጉ ዉጭ በቀጥታ የፖሊስን መመሪያ የሚይሳተናግዱ መሆናቸዉን አሳይተዋል።
አቶ ሃብታሙ በአገራችን ፖለቲክ ትግል በዘመናችን የተነሱ አንጋፋ ፖለቲከኛ እንደሆኑ ይነገርላቸዋል። ገዢው ፓርቲ በርሳቸው ላይ ኢሰብአዎና ኢፍትሃዊ ግፍ መፈጸሙ በካላላቸው ላይ ጉዳይና ሕመም ቢያስከትለም፣ በመንፈሳቸው ግን ከመቼዉም ጊዜ በላይ ጠንካራ መሆናቸውን ለማወቅ ችለናል።
ዶ/ር ከላሊ ኣድሃና ናይ ዓለም-ለኸ ማሕበረሰብ ኣስትሮኖሚ ወይ ሳይንስ ህዋ ዳይረክተር ቤት ፅሕፈት ጨንፈር ቀርኒ ኣፍሪካ እዮም። ብተወሳኺ ኣቦ መንበር ቦርድ ናይ ኢትዮጵያ ማሕበረሰብ ሳይንስ ህዋ እዮም።ዶ/ር ከላሊ ብዛዕባ ንጥፈታት እቶም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ኣካላትን ናብዚ ናብ ዩናይትድ ስቴትስ ዝመፅሉ ተልእኾን መብርሂ ሂቦምና ኣለው።ዝርዝሩ ይስምዑ።
ሃይለማሪያም በማን ሊተካ ይችላል? ሃይለማሪያም ደሳለኝ ከአሻንጉሊትነት ወንበሩ እንደሚለቅ በርካታ ጠቋሚ መረጃዎች አሉ። ዛሬ ኢኮኖሚስት መጽሄትም በዘገባው ላይ ይሄንኑ አስፍሯል ደብረጺዎን,ለማ መገርሳ, ደመቀ መኮንን? – Kichuu
HomeAmharicሃይለማሪያም በማን ሊተካ ይችላል? ሃይለማሪያም ደሳለኝ ከአሻንጉሊትነት ወንበሩ እንደሚለቅ በርካታ ጠቋሚ መረጃዎች አሉ። ዛሬ ኢኮኖሚስት መጽሄትም በዘገባው ላይ ይሄንኑ አስፍሯል ደብረጺዎን,ለማ መገርሳ, ደመቀ መኮንን?
ሃይለማሪያም በማን ሊተካ ይችላል? ሃይለማሪያም ደሳለኝ ከአሻንጉሊትነት ወንበሩ እንደሚለቅ በርካታ ጠቋሚ መረጃዎች አሉ። ዛሬ ኢኮኖሚስት መጽሄትም በዘገባው ላይ ይሄንኑ አስፍሯል። ትልቁ የህወሃቶች ምጥ በማን እንተካው መሆኑ ይሰማል። እንግዲህ በራሳቸው ህገ መንግስት መሰረት የገዢው ፓርቲ መሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ይሆናል። ሃይለማሪም ሲቀንስ የሚቀሩት እጩዎች በወሲብ ቅሌት የተጠመደው ደብረጺዎን ከህወሃት፣ ደመቀ መኮንን ከብአዴን እንዲሁም ለማ መገርሳ ከኦህዴድ ይሆናሉ ማለት ነው።
ደብረጺዎን በህወሃት መሪነቱ የመቀጠሉ ጉዳይ ዜሮ መሆኑ ውስጣዋቂዎች ይናገራሉ። የህወሃቶች ታማኝ ተላላኪ የሆነው ደመቀ መኮንን እንኳን በአገር አቀፍ ደረጃ በብአዴኖች ውስጥ ተቀባይነት የሌለው መሆኑ ያደባባይ ሚስጥር ነው። በህዝብ ዘንድ ከፍተኛ ተቀባይነት ያገኘው እንዲሁም ኢትዮጵያዊነትን፣ አንድነትና ሰብአዊነትን አስቀድሞ ብቅ ያለውን አቶ ለማ መገርሳን ጠቅላይ ሚኒስትር ማድረግ ችግር ይፈጥራል ብለው ህወሃቶች እንቅልፍ አጥተዋል።
ይሁንና አገሪቷን ከአንዣበበባት ከፍተኛ አደጋ ለመታደግ በህዝብ ዘንድ ተቀባይነትና ተሰሚነት ያለው መሪ ወደ እውነትኛ የሽግግር ዘመን እንዲመራ ማድረግ አማራጭ የለውም።
ካለው ውስን አማራጭ አንጻር አቶ ለማ መገርሳ የኢህአዴግ ሊቀመንበርና ጠቅላይ ሚኒስቴር የመሆን እድሉ ከፍተኛ ነው። እውነተኛ የመለወጥ ፍላጎት ካለ ለለውጥ ለተዘጋጀ መሪ መንገዱን መልቀቅ ወሳኝ ነው።
ወያኔ ጨንቆታልና ሥልጣኑ ላይ ለመቆየት በኦሮሞ ወይም በአማራ ስም ለመነገድ እና የኦፒድኦ ወይም የለማ ደጋፊዎችን ለማስደሰት ማስቀመጥ ይችላል። ነገር ግን ጉሊቻ ቢለዋወጥ ወጥ አያጣፍጥም እንደሚባለዉ ከመሆን ሌላ ፋይዳ የለዉም። የሕዝቡ ጥያቄ የሥርዓት ለዉጥ ነዉ እንጂ የእሕአደጎች ሹምሽር ወይም መለዋወጥ አይደለምና። ጀኖቹ ቄሮዎች ያሉትን እናስዉስ ከሆነ፧ እንኳን ለማን ቀርቶ በቀለ ገርባን ከእስር ፈተው እዚያ ቢያስቀምጡ አይሆንም ነዉ ያሉት። ስለዚህ እንደ ኃይለሥላሤ ጀኔራል አብይ አበበን ሹሞ አይሆንም ሲባል ገና ሥራ እንኳን ሳይጀምር ወዲያው እንዳልካቸዉን እንደ ሾመው እና የእንዳልቸዉ ካብኔ ፋታ ፋታ እያለ ምንም ሳይለውጥ ከጥቂት ወራት በኋላ እንደ አበቃለት ከመሆን ሌላ ለውጥ አያመጣም መፍትሔ አይሆንም።
300 በላይ የመንግሥት የሥራ ኀላፊዎች በቅጣት ሃብታቸውን እንዲያስመዘግቡ መደረጉን የፌደራል የሥነ ምግባር እና ጸረ ሙስና ኮሚሽን ገለጸ። | Satenaw Ethiopian News/Breaking NewsSatenaw Ethiopian News/Breaking News
ባሕር ዳር: የካቲት12/2013 ዓ.ም (አብመድ) የተቋማት የሥነ ምግባር መከታተያ ክፍሎች የ2013 በጀት ዓመት የመጀመሪያ ግማሽ ዓመት የዕቅድ አፈጻጸም ግምገማ በባሕር ዳር እየተካሄደ ነው።
በፌደራል የሥነ ምግባር እና ጸረ ሙስና ኮሚሽን የሙስና መከላከል ዳይሬክተር አክሊሉ ሙሉጌታ እንዳሉት የፌደራል ተቋማት፣ የአዲስ አበባ እና ድሬዳዋ ከተማ አስተዳደሮች በበጀት ዓመቱ እንዲሰሯቸው ከተቀመጡ 9 ነጥቦች ውስጥ የሀብት ምዝገባ በዋናነት ትኩረት የተሰጠበት ጉዳይ ነበር። በዚህም ከ537 ተቋማት 354ቱ ሙሉ በሙሉ የሃብት ምዝገባ ሥራ ማከናወናቸውን ነግረውናል። የተወሰኑ ተቋማት እስከ 99 በመቶ የሃብት ምዝገባ ሥራ አከናውነዋል ብለዋል።
በፌደራል እና በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የሚገኙ ተቋማት ደግሞ የተሻለ አፈጻጸም ማሳየታቸውን ገልጸዋል፡፡ በዩኒቨርሲቲዎች ከሃብት ምዝገባ ጋር በተያያዘ ችግሮች መኖራቸውን አቶ አክሊሉ አንስተዋል።
የመጀመሪያ ዙር ምዝገባ ባለፈው ወር መጨረሻ መጠናቀቁን የገለጹት ዳይሬክተሩ በአስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ካሉ ተቋማት ውጭ ያሉ ተቋማት በአስገዳጅነት በቅጣት እንዲያስመዘግቡ ይደረጋል ብለዋል፡፡
በተቀመጠው የቅጣት ጊዜ ሃብታቸውን ያላስመዘገቡትን ደግሞ ለፖሊስ እና ለጠቅላይ አቃቢ ሕግ ሪፖርት በማድረግ በሕግ ተጠያቂ ይሆናሉ፤ ያላስመዘገቡበት ምክንያትም ለምርመራ ሥራ ይውላል ነው ያሉት፡፡
ማንኛውም ሰው የሚፈልገውን ተሿሚ እና የመንግሥት ሠራተኛ ሃብት የማወቅ መብት እንዳለው ነግረውናል፡፡ ስለ ግለሰቡ የሚያውቀውን መረጃ ለመስጠት የሚያስችል ሥርዓት ተዘርግቷል፡፡ ግለሰቡ ያጋለጠው መረጃ ትክክል ከሆነ ደግሞ ከተገኘው ሃብት ላይ 25 በመቶ ለጥቆማ አቅራቢው ግለሰብ እንደሚሰጥና የሕግ ከለላ እንደሚደረግ ዳይሬክተሩ ገልጸዋል፡፡
በተሻሻለው አዋጅም ከዚህ በፊት ተጠሪነታቸው ለተቋማት ኀላፊዎች የነበሩ የስነ ምግባር መከታተያ ክፍሎች ለሥነ ምግባር እና ጸረ ሙስና ኮሚሽን እንዲሆን ተደርጓል።
በተሻሻለው የሃብት ማሳወቅ እና ምዝገባ መመሪያ፣ በተሻሻለው የኮሚሽኑ ማቋቋሚያ አዋጅ፣ በአሠራር ስርዓት ጥናት አተገባበር እና በአስቸኳይ የሙስና መከላከልና አተገባበር ላይ ገለጻ ተደርጓል።
ከፍተኛ የመለጠጥ ጉልበት ድጋፍ ሰጪ ተከላካይ ይግዙ የአርትራይተስ ቁስልን ይንከባከቡ የጉልበት ጉርድ እና ሞቅ ያለ - ነፃ ጭነት እና ግብር የለም | WoopShop®
ከፍተኛ የመለጠጥ ጉልበት ድጋፍ ሰጪ ተከላካይ የአርትራይተስ ቁስልን ይከላከላል የጉልበት ጉበት እና ሞቅ ያለ - L / 1 ቁራጭ ጥቁር ወደኋላ እንደተመለሰ እና ልክ እንደ ክምችት ከተጫነ በኋላ ወዲያውኑ ይጭናል ፡፡
የ Bluetooth አዝራር የማይመለከቱ ከሆነ፣ የእርስዎ መሳሪያ ድራይቨር ለማዘመን ይሞክሩ። እንዴት እንደሆነ እነሆ፦ ይሂዱ ወደ ጀምር፣ ያስገቡ የመሳሪያ አስተዳዳሪ፣ ከውጤቶች ዝርዝር ላይ ይምረጡት፣ እና በመቀጠል፣ በዚህ ውስጥ የመሳሪያ አስተዳዳሪ፣ የእርስዎን መሳሪያ ያለበትን ቦታ ለይተው ያግኙ፣ ቀኝ ጠቅ ያድርጉ (ወይም ተጭነው ይያዙ)፣ በመቀጠል ይህን ይምረጡ የድራይቨር ሶፍትዌርን አዘምን። ይምረጡ ለዘመነ የድራይቨር ሶፍትዌር በራስሰር ፈልግ፣ በመቀጠል የተቀሩትን የቅደም ተከተል እርምጃዎች ይከተሉ።
Bluetooth ከበራ፣ እና ድራይቨሩ የዘመነ ከሆነ፣ ሆኖም ግን የእርስዎ መሳሪያ አሁንም ድረስ የማይሰራ ከሆነ፣ መሳሪያውን ለማስወገድ እና እንደገና ሊያጣምሩት ይሞክሩ። እንዴት እንደሆነ እነሆ፦ ይሂዱ ወደ ጀምር፣ ያስገቡ መሳሪያዎች፣ ይምረጡ Bluetooth፣ መሳሪያውን ይምረጡ፣ ይምረጡ መሳሪያ ያስወግዱ፣ እና በመቀጠል እንደገና ለማጣመር ይሞክሩ።
በ Bluetooth-የነቃ ኦዲዮ መሳሪያ እንደበራ እና ሊገኝ የሚችል መሆኑን ያረጋግጡ። ይህን እንዴት እንደሚያደርጉ ከመሳሪያ ወደ መሳሪያ ይለያያል፣ ስለዚህ ከእርስዎ መሳሪያ ጋር የሚመጣውን መረጃ በመፈተሽ ወይም ወደ አምራቹ የድርጣቢያ በመሄድ ያረጋግጡ።
ሊያሳዩት የሚፈልጉት ማሳያ Miracast ን እንደሚደግፍ እና እንደበራ ያረጋግጡ። ይህ የማይሰራ ከሆነ ወደ HDMI ወደብ ሊሰካ የሚችል (አንዳንድ ጊዜ “dongle” በመባል የሚታወቅ) የ Miracast ኃይል መመጠኛ ያስፈልግዎታል።
የእርስዎ Windows መሳሪያ WiGig ን የሚደግፍ መሆኑን እና መብራቱን ያረጋግጡ። የእርስዎ ፒሲ WiGig የሚደግፍ ከሆነ፣ የ WiGig አዝራርን በሚከተለው ውስጥ ይመልከታሉ የክንውን አውዶች > የአይሮፕላን ሁነታ።
በአንድ ትልቅ ከተማ ውስጥ በየቀኑ የሚደክምዎት እየደከመዎት ከሆነ በሕይወትዎ ውስጥ እስካሉ ድረስ ለሚያስታውሱት እውነተኛ የጫካ ጀብዱ ለምን እራስዎን አያደክሙም ፡፡ ይህ ልዩ ጫካ ሌላ ቦታ የማያገ someቸው አስገራሚ የዝንጀሮ ዝርያዎች የሚገኙበት ቦታ ስለሆነ ማምጣትዎን ያረጋግጡ […]
አዲስ ተረት የግብፅ መክተቻዎች አምስት መንኮራኩሮች አሉት ፣ ከሃያ የክፍያ መስመሮች ጋር ፡፡ ፕራግማዊ አጨዋወት በቅጽበት ያለምንም ማውረድ በእውነተኛ ገንዘብ በመስመር ላይ መጫወት ከሚችለው ጥንታዊ የግብፅ ጭብጥ ጋር ይህን ቪዲዮ የቁማር ማሽን ኃይል ይሰጣል ፡፡ TopGame ሶፍትዌር የቁማር ምርጫን ፣ የጉርሻ ጨዋታን ፣ ነፃ ሽክርክሮችን እና […] ን የሚያሳየውን ይህን 3-ል በይነመረብ የቁማር ማሽን ይቆጣጠራል ፡፡
የአላዲን ውድ ሀብት ማሽን ማሽን ክለሳ ፕራጊካዊ አጨዋወት የመስመር ላይ ካሲኖ ጨዋታዎች በጣም የታወቀ የሶፍትዌር አቅራቢ ላይሆን ይችላል ፣ ግን ይህ ገንቢ እንደ አላዲን ሃብት ያሉ አንዳንድ አዝናኝ እና ጠቃሚ የሆኑ የቁማር ርዕሶችን ፈጠረ ፡፡ በዚህ ጨዋታ ተጨዋቾች አላዲን የተባለውን የጄኒ መብራትን ለመፈለግ ለማገዝ በሚያስደንቅ ሁኔታ ጉዞ ያደርጋሉ ፡፡ ጨዋታው […]
የፍራንክንስሎት ጭራቅ በ 3 ዲ መክፈቻዎች ዘውግ የበላይነታቸውን መቀጠል ፣ ለ Betsoft የቅርብ ጊዜ ልቀት ፣ የፍራንክንስሎት ጭራቅ የቁማር ማሽን ይዘጋጁ! ይህ ጨዋታ አስገራሚውን የ 4 የወቅቶች መከታተያ ነው ፣ ለፍቅራዊ የሳይንስ ፍራቻ ዘውግ ፣ ለሃሎዊን ቦታዎች በመስመር ላይ ለሚፈልጉ ሰዎች ፣ ወይም ከዓለም ክፍል ጋር ታላቅ ቦታን ለሚወዱ ብቻ [[]
አልኬሞር ታወር በ ‹Betsoft› ደረጃ-ዕድገት-አልባ የ3-ልኬት መክተቻዎች ነው ፡፡ እሱ 5 መንኮራኩሮችን እና 243 የክፍያ መስመሮችን ያሳያል። በዚህ ጨዋታ ላይ በጣም ከሚያስደስተኝ ነገሮች አንዱ በግራፊክ የበለፀጉ ቦታዎች ይልቅ እንደ አኒሜሽን ፊልም መጫወት ነው ፡፡ ጨዋታው በአስማት አስማት ፣ ከፍ ባሉ ግንቦች ፣ በሁሉም ውስጥ በሚመጡት የመጀመሪያ ደረጃ አስማት የተሞላ ነው [[]
በ Betsoft ከሚገኙት ገንቢዎች የ 5 × 3 ሪል የተዋቀረ ማስገቢያ ሲሆን ተጫዋቾቹ በመሠረቱ የጨዋታ ዙር ውስጥ የሚገነባውን ተስፋ የሚሰጥ እና በጥሩ ጨዋታ ብቻ የጨዋታ ጨዋታ እና ነፃ የሚሾር ጉርሻ ያለው ነው ፡፡ በዚህ መክፈቻ ላይ በየትኛውም ቦታ ባህላዊ ምልክቶች የሉም ፣ ይልቁንስ […]
እውነታዎች እና አኃዞች የተረጋገጠ የክፍያ መቶኛ - ይህ የማወቅ ጉጉት ያለው የማሺን የቁማር ጨዋታ እንደማንኛውም ሌሎች BetSoft ጌም የተቀየሰ ማስገቢያ ይህን ጨዋታ ሲጫወቱ የማሸነፍ እድሎችዎን በሕይወትዎ የሚያቆዩትን አማካይ አማካይ የክፍያ መቶኛ አግኝቷል ፡፡ የካስማ ደረጃዎች - በጨዋታ በጀትዎ ውስጥ ይህንን የቁማር ጨዋታ ለመጫወት ችግር የለብዎትም […]
ለከበሩ እንቁዎች ማዕድን ማውጣት ለኦንላይን ቦታዎች ገንቢዎች የተለመደ ጭብጥ ነው እናም ከዚህ በፊት ብዙዎችን ገምግመናል - የእኛን አምስት ምርጥ እዚህ ይመልከቱ ፡፡ ተጨማሪ የወርቅ Diggin 'ወደ ዝርዝሩ የሚጨምር አንድ ተጨማሪ ነው እናም በዚህ ጊዜ የማዕድን ክበቡን የሚቀላቀሉት Betsoft ነው ፡፡ ይህ ከ […] ጋር በጣም ከፍተኛ ጥራት ያለው ማስገቢያ ነው
ጥሩ ልጃገረድ መጥፎ ልጃገረድ ማስገቢያ በ Betsoft ንፁህ 3-ል የቪዲዮ መክፈቻ ነው። ለየት የሚያደርገው ተለዋዋጭነትን በጥሩ ሁኔታ ፣ በመጥፎ ሁኔታ ወይም በሁለቱም እንዲጫወቱ የሚያስችልዎ ተለዋዋጭነት የመቆጣጠሪያ ባህሪ ነው ፡፡ ይህ ከ 97.8% RTP ጋር በጣም ልቅ ከሆኑ የቁማር ማሽኖች አንዱ ነው። የእኛን ነፃ የቁማር ማሽኖች ክፍልን በነፃ Betsoft ቦታዎች ይመልከቱ ፡፡ የዱር አዎ […]
አዝናኝ እና በጣም አዝናኝ የቁማር ማሽኖችን ለመጫወት ሲመጣ አዝናኙን የዶሮ ጫወታ እንዴት እንደሚጫወት የ Funky Chicken ማስገቢያ ከእነሱ ምርጥ ጋር እዚያ አለ! ይህ በሚጫወትበት ጊዜ ከ WGS በጣም ትልቅ የመክፈያ የቁማር ጨዋታ ነው ፣ በ [the]
አማንዳ ፓንዳ የ 5 ሪል ፣ 25 መስመር ማስገቢያ ነፃ የማሽከርከሪያ ባህሪ እና ልዩ የምስጢር ክፍል ጉርሻ ባህሪ ነው ፡፡ ሶስት ወይም ከዚያ በላይ የመበተን ምልክቶች የአማንዳ ፓንዳ ነፃ ጨዋታዎች ባህሪን ያስነሳሉ ፡፡ ከተነሳ በኋላ ማያ ገጹ ወደ ነፃ የጨዋታ ምርጫ ባህሪ ይሸጋገራል። ተጫዋቹ 8 ሊመረጡ የሚችሉ ዕቃዎች ይኖሩታል ፣ እያንዳንዱ ምርጫ ይገለጣል […]
ከጊዜ ወደ ጊዜ እዚህ ስለ Gaming ዝመናዎች እዚህ በ Gaming-fans.com ላይ ማህበረሰቡን ማዘመን እፈልጋለሁ። እንደማንኛውም የይዘት ፈጣሪ ፣ እኔ ይዘትን በቋሚነት ለማሰራጨት እየሞከርኩ በቡድን ውስጥ ይዘትን እገነባለሁ ፣ ነገር ግን ጥቅል ላይ ስወጣ የተሻለ ከመንገዱ እንደሚወጡ አውቃለሁ ፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ለ Star Wars ጋላክሲ የጀግኖች ወቅታዊ ዝመናዎች አሁን እንደ ቀድሞው ሁኔታ ነው ፡፡ በቅርቡ እየሠራሁበት ያለሁት ይኸው ነው-
በሞድ መመሪያዎች ላይ ዝመናዎች - SWGoH እየተሻሻለ እና አዳዲስ ገጸ-ባህሪያትን ሲጨምር የቆየ ገጸ-ባህሪይ ጥቅም ላይ የሚውልበት እና በጨዋታ ውስጥ መስተጋብር የሚፈጥርበት መንገድ ትንሽ ሊለወጥ ይችላል። እምብዛም ግዙፍ ለውጥ ባይሆንም አብዛኛውን ጊዜ አነስተኛ ለውጥ ቢሆንም እነዚህ የቁምፊ መስተጋብሮች የሞድሶቹን ትኩረት ሊነኩ ይችላሉ ፡፡ እዚህ የአርሞር እና አዲሱ የማንዳሎሪያን መለያ እዚህ ጋር በጥር ውስጥ ፣ በዚያን ማንዳሎሪያን መለያ ሁሉንም ገጸ-ባህሪያትን በግል ለመከለስ እና ሁሉንም ለማዘመን ጊዜ ወስጃለሁ ፡፡ በተጨማሪም ፣ ጨዋታዎን ለማሻሻል የሚረዱ አንዳንድ ሁኔታዊ ሞድ ስትራቴጂዎችን ለማካተት ቀስ ብዬ በሌሎች አንጃዎች በኩል መንገዴን እየሰራሁ እና ሌሎች ቁልፍ ቁምፊዎችን በመገምገም ላይ ነኝ ፡፡
የመሪነት የጦር መርማሪዎች - በቅርቡ የጊልድ ለውጥ አምጥቻለሁ እናም ይህን በማድረጌ እርስዎን እንድረዳዎ የሚረዳዎ አዲስ አዲስ መረጃን ከፍቷል ፡፡ በክልል ውጊያዎች ውስጥ በተሻለ ሁኔታ ለማከናወን ለሚፈልጉ ለብርሃን ጎን ጂኦኖሲስ ቲቢ በርካታ የደረጃ 3 & 4 መመሪያዎችን አክያለሁ ፡፡ በሚቀጥሉት ወሮች ውስጥ ብዙ ይመጣሉ እና አንዳንድ ዝመናዎች ይደረጋሉ ፣ ግን ገና ያልተሸፈኑ በርካታ ተልዕኮዎችን አክያለሁ እናም በዚህ እብድ ከባድ የጨዋታ ጨዋታ ውስጥ የሁሉም ደረጃዎች ተጫዋቾችን ለመርዳት አንዳንድ ተጨማሪ የፈጠራ ችሎታ ያላቸውን የጄዲ ቡድን ኮምፖች አካትቻለሁ ፡፡
ምንም እንኳን ከላይ ከተጠቀሰው ጋር መታከሉ የተረጋገጠ ቢሆንም ፣ ይህ እ.ኤ.አ. በጥር 2021 እየሠራሁት ካለው አንድ የተወሰነ ክፍል ነው - እርስዎ እንደሚደሰቱ ተስፋ አደርጋለሁ!
ራሴን የማህበራዊ ሚዲያ ፊታውራሪ አድርጌ የሾምኩ ቢሆንም እንደ ብዙ የመስኩ ሰዎች ወድጄ የተቀበልኩትን ሃላፊነት በደንታቢስነት ልጠቀምበት ፈልጌ አላውቅም። ከዚህ በታች የማሰፍረውንም የሽግግር ምክርቤት ሃሳብ ተጨንቄበት፣ በአቅሜ አስቤበት፣ አልቅሼበት ነው።
– የዶክተር አቢይ የአዲስ አበባ ወሰን ኮሚቴ አመሠራረት ተስፋ አስቆርጦኛል። ዝም ልል ፣ እሾህን በእሾህ ነውም አልመረጥኩም። ሃገሬን ካንዣበበባት የዘረኝነት ደባ ልታደጋት ቆረጥኩ። ዋጋ እንዳለውና ሊያስከፍለኝ እንደሚችል እገምታለሁ ። በወርሃ መስከረም ሃገሬን ከብዙ ዓመታት በኋላ ሳይ አልቅሻለሁ።
በመለየቴ ይሰማኝ የነበረው ጉዳት የበለጠ የተሰማኝ ሄጄ በዓይኔ ያጣሁትን ሳይ ነው። ሃገሬ ትመቻለች። የግል ጣጣዬን ጨርሼ ልኖርባትም እፈልጋለሁ። በአመት አንዴ ለእረፍት ሲሄዱ የሚቋደሱትን የሃገራችንን ፀጋ ላለማጣት መንግስትን ላለመንቀፍ የሚጠነቀቁ ወዳጆቼና ጓደኞቼ ጥቂት አይደሉም። የትዬለሌ ናቸው። ያ የነሱ ስሜት አይፈታተነኝም ማለት አይደለም። በሰላም ሃገሬ መኖር ብችል ወይም እንደልቤ ገብቼ ብወጣ ደስ ይለኛል። ለዚህ የሚከፈለው ግን ነፃነት ከሆነ፣ ዋጋው በጣም ከባድ መስሎ ተሰምቶኛል። ስለሆነም መናገርን መርጫለሁ።
ቲም ለማ ኢትዮጵያውያንን በአንድነት ወደ ዴሞክራሲያዊ ተስፋ ከማሸጋገር ይልቅ ራሱን የኦሮሞ የበላይነት ማስፈኛ ማእከል ወደመሆን ስላዘቀጠ፣ በምትኩ ጠቅላይ ሚኒስትሩንና ምክትላቸውን የሚረዳ የሽግግር ምክርቤት እንዲመሠረት ጥሪ ማድረግ መጀመራችን ይታወቃል። ሆኖም ይህ የሽግግር ምክርቤት ከየትና እንዴት እንደሚመሠረት ሃሳብ መለዋወጥ አልጀመርንም።
ባለፉት 11 ወራት የሃገሪቷን አንድነት ጠብቆ ካቆዩትና የለውጡን ሂደት ካስቀጠሉት ተቋማት መሃል የጠቅላይ ሚኒስትሩ ፅህፈትቤት ዋነኛው ነው። ይህም ሲባል ሥልጣኑ ብቻውን ሳይሆን፣ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ሰብእናና ተወዳጅነት ራሱ ለውጡን ከተቀናቃኝ ሃይሎች እየጠበቀ እንዲቀጥል ረድቷል ። ሆኖም ዶክተር አቢይ በሚመሩት የኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ አመራር ውስጥ የሚካሄደው ጠባብ ብሄርተኛ ስሌትና በአዲስ አበባ ባለቤትነት ዙሪያ ፓርቲያቸው የወሰደው የወራሪ አቋም፣ በለውጡ ዙሪያ የተሰባሰበውን ተስፈኛ ህዝብ እጅግ ያስደነገጠ ሆኗል ።
በእኔ አስተያየት፣ ራሱን ላከሰመ የኢህአዴግ አመራር የሃገሪቱ እጣ የሚተውበት ምንም ምክንያት የለም። ኢህዘዴግ፣ በተሰጠው እድል ባለፉት 11 ወራት ራሱን ከመጠላለፍ አውጥቶ ሃገራዊ አመራር ለመስጠት ባለመቻሉ ከዚህ ነጥብ በኋላ መዘናጋት ኢትዮጵያችንን መበደል ይሆናል ብዬ እፈራለሁ።
በብርሃን ፍጥነት እያሽቆለቆለ የመጣውን የጠቅላይ ሚኒስትሩን ተቀባይነት ለመታደግና፣ ሃገራችንን ከቀውስ ለመከላከል ከሽግግር መንግስት የተሻለ መሳሪያ ዛሬ በእጃችን የለም ። የሽግግር መንግስቱ፣ የሽግግር ምክርቤት በማቋቋም መጀመር ይችላል። የሽግግር ምክርቤቱም ከተደራጁ ተቋማት በዴሞክራሲያዊ መንገድ የተመረጠ ሊሆን ይገባል። ህዝቡ በነፃነት በየአካባቢው ካሉት ተቋማቱ የተሻለ ሃገራዊ ርእይ አላቸው የሚላቸውን ወኪሎች መላክ ይችላል። ለምሳሌ ከባንኮች ሠራተኞች ፣ ከአየር መንገድ ፣ ከመብራት ሃይል፣ ከቴሌ፣ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ፣ ከክልል ዩኒቨርሲቲዎች፣ ከአቃቂ ሠራተኞች፣ ከሰበታ ሠራተኞች፣ ከኤፈርት ሠራተኞች፣ ከድሬዳዋ ሠራተኞች፣ ከመንግስት ሠራተኞች፣ ከአዲስአበባ ነዋሪዎች ከየወረዳው፣ ከክልል ከተሞች ነዋሪዎች፣ ከአራቱ ወታደራዊ እዞች፣ ከኢትዮጵያ መምህራን፣ ከኢትዮጵያ መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች፣ ከነጋዴዎች ምክርቤቶች፣ ከቀድሞ የፖለቲካ እስረኞች ፣ ከጋዜጠኞች ማህበር፣ ከ10 ሺህ በላይ ነዋሪዎች ካላቸው የዳያስፖራ ከተሞች፣ ከተደራጁ የፖለቲካ ፓርቲዎች ፣ ከክልል ምክርቤቶች ተወካዮች፣ ከሃገርአቀፍ የሴቶችና የወጣቶች ማህበራት ተወካዮች፣ እና ከሌሎችም የተደራጁ ተቋማት የተላኩ የህዝብ ወኪሎች የሚመሠርቱት የሽግግር ምክርቤት አሁን ሃገራችን ከገባችበት የፖለቲካ ቅርቃር እንድትወጣ ይረዳት ይመስለኛል። በወይዘሪት ብርቱካን ሚደቅሳ የሚመራው የምርጫ ቦርድ እነዚህ ምርጫዎች ተገቢውን ውክልና ያገኙ መሆናቸውን ማረጋገጥና በቀናት ውስጥ መጠናቀቃቸውን መከታተል ሚና ሊጫወት ይችላል።
የሽግግር ምክርቤቱ ከራሱም ውስጥ ሆነ ከውጪው የፖለቲካ አመራር ብቃቱ፣ ብስለቱና ተቀባይነቱ አላቸው የሚላቸውን ከ9 እስከ 15 ዜጎች ያሉበትን የጠቅላይ ሚኒስትሩንና ምክትላቸውን የሚያማክርና በሥራቸው የሚያግዝ እንደ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ወይም የፖለቲካ ኮሚቴ ሆኖ የሚሠራ ከፍተኛ አካል ሊመሠርት ይችላል። ይህ የሽግግር ምክርቤት ሽግግሩን የሚረዱ ህጎች የማውጣት መብት ስላለው፣ በኢህአዴግ ካድሬዎች የተሞላው የተወካዮች ምክርቤት የተሰኘው አካል ቦታውን ለሽግግር ምክርቤቱ እንዲለቅ ማድረግ ይቻላል።
የሽግግር ምክርቤቱ ቢበዛ የሦስት ዓመታት እድሜ ያለው ሆኖ፣ ፓርላማን ተክቶ ሙሉ የህግ አውጪ ሥራዎችን የሚሠራ ሳይሆን፣ ሽግግሩን የሚመለከቱ ጉዳዮች ላይ ብቻ የሚያተኩርና ሃገሪቱን ወደ ዴሞክራሲያዊ ተስፋ የሚያሸጋግሩ ጉዳዮች ላይ ብቻ ራሱን አቅቦ እንዲሰራ ማድረግ ይቻላል። ሊሠራ ከሚችላቸውም አንኳር ሥራዎች መሃል፣
4ኛ) ሃገሪቱን ለህገመንግስታዊ መሻሻል ማዘጋጀት፣ ሰፊ ህገመንግስታዊ ክርክሮች እንዲደረጉ በማመቻቸት፣ ህገመንግስታዊ ማሻሻያ ጉባኤ እንዲጠራና የተሻሻለው ህገመንግስት እንዲፀድቅ ማመቻቸት፣
5ኛ) በተሻሻለው ህገመንግስት መሠረትም ሃገርአቀፍ ምርጫዎች ፍትሃዊና ርቱእ በሆነ መንገድ መካሄዳቸውን በማረጋገጥ ለተመረጡት ህዝባዊ መማክርት ሸንጎ አስረክቦ የሽግግር ምክርቤቱን ማፍረስ ተግባራቱ ሊሆኑ ይችላሉ ብዬ አስባለሁ።
ጠቅላይ ሚኒስትር አብይን ቢያስፈልግ ከፍተኛ የፖለቲካ አመራር ሊሰጡ የሚችሉበት የሽግግር ምክርቤቱ ፕሬዚደንት ሆነው ወይም ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው መቀጠል ከፈለጉም የሚኒስትሮች ምክርቤቱን የሚመራ የቴክኖክራት ሥልጣን ይዘው መቀጠል ይችሉ ይመስለኛል። በግሌ ለ11 ወራት ከታዘብኩት፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ አሁን የያዙትን ጠቅላይ ሚኒስትርነት ይዘው በመቀጠል የሚኒስቴሮች ምክርቤትን ሲመሩ፣ የፖለቲካ አመራሩን ለምክርቤቱ ፕሬዚዳንት ማስተላለፍ የተሻለው አማራጭ ይመስለኛል።
አሁን በምክትል ጠቅላይ ሚኒስትርነት በማገልገል ላይ ያሉት አቶ ደመቀ መኮንን ፕሬዚዳንት ሆነው ምክርቤቱን ሲመሩ፣ ከህወሓት አንድ ሰው (ለምሳሌ ዶ/ር አርከበ ወይም ወይዘሪት ሞንጆሪኖ ሊሆኑ ይችላሉ) የምክትል ጠቅላይ ሚኒስትርነቱን ቦታ ሊሞሉ ይችሉ ይመስለኛል ። በዚህ መልክ ብንሄድበት ሃገራችንን የተሻለ ተስፋ ማስጨበጥ እንችላለን ብዬ አስባለሁ።
ብዙ እቃዎችን ስንገዛ አብሮ የሚሰጠን የመመሪያ ደብተር ወይም ማንዋል አለ። ይህ ማኑዋል የገዛነው እቃ እንዴት እንደሚሰራ፤ እንዴት እንደሚገጣጠም፤ እንዴት እንደሚለወጥ፤ ችግር ካለ ማንን እንደምናማክር፤ ሌሎች ብዙ ስለ እቃችን ጠቃሚ እውነታዎችን የሚይዝ ደብተር ነው። ብዙዎቻችን ግን ይህንን ማኑዋል ጊዜ ወስደን አናነበውም። ማኑዋሉን ሳያነብ የገዛውን እቃ ለመገጣጥም የሚሞክር ሰው ምናልባት ሊወስድበት ከሚገባው ጊዜ እጥፍና እጥፍ ይወስድበታል። በግምት ደግሞ ደጋግሞ እየሞከረ ብዙ መንገድ ከሄደ በኋላ ነው ቢሳካለት እንኳን የሚሳካለት። ከብዙ ስህተቶችና መሰላቸት በኋላ ። እንደውም አሁን ጊዜው የረቀቀ ሰልሆነ ሌሎች ሰዎች ሲያረጉ የተቀረጹትን በመመልከት እኛም እንደዛው በአቋራጭ ሲያደርጉ ያየነውን ለመድከም እንሞክራለን፤ ጉዳት ላይኖረው ይችል ይሆናል። እርግጠኛ የምንሆነው ግን የእቃው አምራች የሚሰጠን የመመሪያ ደብተር እውነተኛውና ጠቃሚውን መረጃ መያዙ ነው። እቃው እንዴት እደሚሰራ ሳያውቁ ለመስራት መሞከሩ ግን ትንሽ አይከብድም? ብዙ የቴክኖሎጂ ኩባንያዎች ከደንበኞቻቸው ከሚቀርቡላቸው ጥያቄዎች ውስጥ ብዛት ያለው ቁጥር የመመሪያ ደብተሩን ወይም Manual Instruction ካለማንበብ የመነጨም እንደሆነ ይናገራሉ።
ለነገሩ ማውራት የፈለግኩት ስለ እቃ ማኑዋል አይደለም። በህይወታችን የምንፈጽማቸው አንዳንድ ስህተቶች፤ ነገሮች እንዴት እንደሚሰሩ ከማወቃችን በፊት በድፍረት ስለምንገባባቸው ቢሆንስ? ተፈጥሮዋዊ ነገሮችም የመመሪያ ደብተር ወይም ማኑዋል ቢኖራቸውስ? በህይወታችን የሚያስፈልጉን ማኑዋሎች እንደ እቃው የመመሪያ ቅጽ በአጠረ በተመጠነ ደብተር የሰፈሩ አይደሉም፤ ግን የምር ከፈለግናቸው በዙሪያችን ግልጽ በሆነ መልኩ ይገኛሉ።
ለምሳሌ ቤተሰብ እንዴት እንደሚመሰረት ከምዋወቃችን በፊት በጭፍን የምንመሰርተው ቤተሰብ የእኛን ብቻም ሳይሆን ያለፈቃዳቸው ይህችን አለም እንዲቀላቀሉ ያመጣናቸውን ልጆች ጭምር በእጅጉ ይጎዳል። ለዚህም እኮ ነው አንዳንዶቻችን ከሁለት ሶስቴ በላይ በትዳርና በጓደኘነት ቆይተንም አልሰምር የሚለን። የትዳርና የጓደኝነትን ማኑዋል ሳናውቀው በግምት እየሞከርን ስለሆነ። እንደው ጓደኝነትና ትዳርን ለምሳሌለነት ተጠቀምኩት እንጂ፤ ብዙ በግምት የምንሞክራቸው ነገሮች አሉ። በግምት መሞከሩ ክፋት ላይኖረው ይችላል፤ ከምንፈልገው ቦታ ለመድረስ ግን እጅግ የረዘመው መንገድ ነው።
ለሁላችንም ተመሳሳይ መመሪያ ይኖረናል ብዬ አላምንም። ነገር ግን አንድን ነገር ከማድረጋችን በፊት የምንፈልገው ውጤት ምን እንደሆነና፤ ያንን ውጤት ለማምጣት ምን ማድረግ እንዳለብን ማወቁ ግድ ይለናል፤ ይህ እኮ ነው የመምሪያ ቅጽ ወይም Manual Instruction የምንለው፤ ወደ ፈልገንበት መንገድ የሚያደርሰን የእውቀት መመሪያ ። የትኛውም ስኬት የራሱ የሆነ ማኑዋል አለው፤ ስኬታችን ጋር በአጭሩ ሊያደርሰን የሚችል ረቂቅ መመሪያ ። ጊዜ ወስደን ይህንን መመሪያ እና መንገድ ካላጤንነው፤ በአጭሩ ልንፈታው የምንችለውን ነገር የዘመናት ትግል እንደርገዋለን።
-ሰላም ያለው ኑሮ? ሰላም ያለው ኑሮ ከሆነ፤ የሰላም ማኑዋል ምን ይላል? የእውነተኛ ሰላምን ትርጉምና ለእኛ የሚሰጠንን ግላዊ ስሜት ሳናውቅ በግምት መሞከሩ ጊዜ ማጥፋት አይሆንም?
-ፍቅር? ፍቅር ከሆነ የፍቅር ማኑዋል ምን ይላል? ለእኛ ፍቅር ማለት ምን ማለት ነው? ኤሪክ ፍሮም የተባለ ጸሃፊ “የፍቅር ጥበብ” “The art of loving” ላይ በጠቀሰው ነገር ጽሁፌን ላጠናቅቅ። “ማፍቀር ጥበብ ነው፤ እውቀትን፤ ሙከራንና ልምድን የሚጠይቅ።”
ይህ እንግዲህ በጥቂቱ ጸሃፊው የፍቅርን ማኑዋል ሲያቀምሰን ነው። ለማንኛውም በህይወታችን ደግመን ደጋግመን እየሞከርነው የከሸፈብን ነገር ካለ እረፍት ወስደን ማኑዋሉን እንፈልግ። ምናልባት እጅግ አጭር የሆነ የስኬት መንገድ ሊኖረው ይችላል። እየሞከርነው ያለው በተሳሳተ መልኩ ስለሆነ ይሆናል አልሳካ የሚለን። በማወቅ የምንሰራው በግምት ከምንሰራው እጅጉን የተሻለ እና ጥራት ያለው ነው። መሞከር በህይወታችን ወሳኙ ነገር ቢሆንም፤ አውቆ መሞከሩ ግን ብልህነት ነው። ማኑዋሉን ገለብ ገለብ ማረጉ አይከፋም ለማለት ያህል ነው!!!
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ክልል ኦሮምያ፣ ምዕራብ ኣርሲ ዳግም ዝተወልዐ ናዕብን ግጭትን ናብ ምብራቕ ሃረርጌን ካልእ ከባቢታትን እቲ ዞባ ተጎሃሂርሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ካብ 12 ሕዳር ኣትሒዙ ኣብቲ ግጭት ናይ ዝሞተ ሰባት ልዕሊ 200 ከምዝበጽሐ ሁማን ራይትስ ዎች ኣፍሊጡ።
እቲ ኣህጉራዊ ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት፣ በብእዋኑ ክእክቦ ካብ ዝጸንሐ ሓበሬታ ምርኩስ ብምግባር’ዩ ኣብዚ ኣብ ኢትዮጵያ ተጎሃሂሩ ዘሎ ግጭት ናይ ዝሞቱ ሰባት ልዕሊ 200 ከምዝበጽሐ ዝሕብር ዘሎ።
ኣብቲ ኣብ ምዕራብ ኣርሲ ዳግም ዝተወልዐ ግጭት ሸውዓተ ኣባላት ፖሊስ ዝርከብዎም ሰባት ከምዝሞቱ ሚኒስተር ዜና ኢትዮጵያ ኣቶ ጌታቸው ረዳ ብወግዒ ምሕባሩ ይፍለጥ።
እቲ ግጭት ካብ ከባቢ ናብ ከባቢ እናልሐመ ይኸይድ ምህላዉ’ውን ቁጽሪ ግዳያትን ብዝሒ ዓንዩ ናይ ዘሎ ንብረትን እናዛየደ ይኸይድ ምህላዉ ዝተፈላለዩ ምንጭታት ኢትዮጵያ የመልክቱ።
ኣብ ሃረርጌን ድሬዳዋን ኣብዚ ክልተ መዓልታት ዝተጎሃሃረ ግጭት’ውን ንመጓዓዝያ ናይቲ ከባቢን ካልእ መንግስታዊ ንጥፈታትን ከምዘሰናኸለ’ውን እቶም ምንጭታት ይጠቕሱ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ፣ ብዛዕባ’ዚ ኩነታት ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ መንግስቲ ኣብ ልዕሊ’ቶም ነዚ ብህዝቢ ዝተወልዐ ግጭት ኣብ ምጉህሃር ኢዶም ዝሕውሱ ዘለዉ ዝተፈላለዩ ሓይልታት ዘየዳግም ስጉምቲ ክንወስድ ኢና ክብል ገሊጹ።
በአገር ውስጥ በተፈጠረ የጥጥ እጥረትና እየጨመረ በመጣው የአገር ውስጥ የጨርቃ ጨርቅ ፋብሪካዎች ፍላጎት ምክንያት፣ በ2002 ዓ.ም. መንግሥት የጥጥ ምርት ወደ ውጭ እንዳይላክ አግዶ ነበር። የኢትዮጵያ ጥጥ አምራቾችና መዳመጫዎች ማኅበር ምክትል ፕሬዚዳንት አቶ ሐዲሽ ግርማይ ለሪፖርተር እንደተናገሩት፣ የአገር ውስጥ ጥጥ አምራቾች ለውጭ ገበያ እንዳያቀርቡ ለስድስት ዓመታት ያህል በመከልከላቸው ጥጥን የማምረት ተነሳሽነት እየተቀዛቀዘ በመሄዱ አገራዊ የጥጥ ምርት እያሽቆለቆለ ሄዷል።
ጥጥ በአፋር፣ በአማራ፣ በትግራይ፣ በጋምቤላ፣ በቤንሻንጉል ጉምዝ፣ በኦሮሚያና በሶማሌ ክልሎች ይመረታል። ከስድስት ዓመት በፊት እስከ 100,000 ቶን የተዳመጠ ጥጥ ይመረት የነበረ ቢሆንም፣ ምርቱ እየቀነሰ መጥቶ 30,000 ቶን ድረስ ወርዶ እንደነበር አቶ ሐዲሽ አስረድተዋል።
ከኢንዱስትሪ ሚኒስቴር የተገኘው መረጃ እንደሚያሳየው፣ የጥጥ ምርት ፍላጎት (የጨርቃ ጨርቅና ባህላዊ ሸማኔዎችን ጨምሮ) 70,000 ቶን ይገመታል። በጥጥ ኤክስፖርት ላይ የተጣለው ማዕቀብ ከሁለት ዓመት በፊት በመነሳቱ ተዳክሞ የነበረው የጥጥ አምራቾች ተነሳሽነት እየተነቃቃ መሆኑን የገለጹት አቶ ሐዲሽ፣ ዓመታዊ የጥጥ ምርት ከ30,000 እስከ 40,000 ቶን ወደ 60,000 ቶን ማደጉን ጠቁመዋል።
በዚህ ዓመት ከ100,000 ቶን በላይ የተዳመጠ ጥጥ ይመረታል ተብሎ እንደሚጠበቅ የገለጹት አቶ ሐዲሽ፣ የአገር ውስጥ ፍላጎት በማሟላት ለውጭ ገበያ ማቅረብ እንደሚቻል ገልጸዋል። ‹‹የጥጥ ምርት ለአገርና ለውጭ ገበያ ማቅረብ በመፍቀዱ፣ በርካታ ባለሀብቶች ወደ ጥጥ ምርት እየገቡ ነው። ነባር አምራቾችም እርሻቸውን እያሰፉ ስለሆነ ምርቱ በመጠን ካለፈው ዓመት ጀምሮ እየጨመረ ነው፤›› ያሉት አቶ ሐዲሽ፣ የጥጥ ምርት ዘርፉ በተለያዩ ችግሮች የተበተበ እንደሆነ ተናግረዋል።
በዘርፉ ከሚነሱ ችግሮች መካከል በአገር ውስጥ ያሉ የጥጥ መዳመጫዎች ውስን መሆንና አብዛኛዎቹ ዕድሜ የተጫናቸው መሆናቸው ነው። ካሉት 20 የጥጥ መዳመጫዎች አብዛኛዎቹ ዕድሜያቸው ከ50 ዓመት በላይ በመሆኑ፣ ማሽኖቻቸው እንዳረጁባቸው ገልጸዋል። ‹‹ይህም በሚያመርቱት የተዳመጠ ጥጥ ላይ የጥራት ችግር ይፈጥራል። ከፍተኛ ጥራት ያለው ምርት ለማምረት በጥጥ እርሻዎች አቅራቢያ ዘመናዊ የጥጥ መዳመጫዎች መገንባት ያስፈልጋል፤›› ያሉት አቶ ሐዲሽ፣ ጥጥ አምራቾችና የጥጥ መዳመጫ ፋብሪካዎች ከፍተኛ የፋይናንስ ችግር እንዳለባቸው አስረድተዋል። የመሬት፣ የባንክ ብድር፣ የኬሚካልና የዘር አቅርቦት ችግሮች ዘርፉን እየተፈታተኑ መሆናቸውን ገልጸዋል።
የአገር ውስጥ ጨርቃ ጨርቅ ፋብሪካዎች በገጠሟቸው ችግሮች በዱቤ ለወሰዱት የጥጥ ምርት ክፍያ ሳይፈጽሙ በመቅረታቸው፣ ጥጥ አምራቾችን ለከፍተኛ የፋይናንስ ቀውስ እንደዳረጓቸው ተናግረዋል። ‹‹የተዘጉት የቱርክ ጨርቃ ጨርቅ ፋብሪካዎች የብዙ ጥጥ አምራቾችን ገንዘብ በቼክ ይዘው ነው የሄዱት፤›› ብለዋል።
የጥጥ ዘርፍ የአገር ውስጥ የጨርቃ ጨርቅ ፋብሪካዎችን ፍላጎት አርክቶ ለውጭ ገበያ ማቅረብ ሲቻል ዘርፉን አንቆ የያዙትን የዘር፣ የኬሚካል፣ የቴክኖሎጂ የግብዓት፣ የባንክ የብድር፣ የመሬትና የመሠረተ ልማት ችግሮች በዝርዝር ተጠንተው ለሚኒስቴሩ መቅረባቸውን ማኅበሩ ገልጾ፣ በአምባቸው መኮንን (ዶ/ር) የሚመራው አዲሱ የኢንዱስትሪ ሚኒስቴር አመራር ጥናቱን በአጽንኦት ተመልክቶ የመፍትሔ ዕርምጃዎች እንዲወስድ ጠይቋል።
‹‹ዘርፉ የአደረጃጀት ችግር አለበት። እንደ ግብዓትና ፋይናንስ ያሉ የፖሊሲ ጉዳዮች በኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ሥር ሲሆኑ፣ የቴክኖሎጂ ጉዳዮች ደግሞ የሚታዩት በግብርናና በእንስሳት ሀብት ሚኒስቴር ነው። የጥጥ ጉዳይ የሚመለከታቸው የተለያዩ መሥሪያ ቤቶች መሆናቸው በራሱ አንድ ችግር ነው፤›› ያሉት አቶ ሐዲሽ፣ ማኅበሩ የመፍትሔ ሐሳቦችን በጥናቱ አካቶ ለኢንዱስትሪ ሚኒስቴር እንዳቀረበ ገልጸዋል።
የኒን ሰሚርን ኣብ ሓደ ክፍሊ ዝምሃሩ መሓዙት እዮም። ገለ ዘገርም ነገር ኣጋጢሙዎም እዩ። ትማሊ ሓደ መንኮርኩር ጠፈር ኣብቲ ጀርዲን ናቶም ዓሊቡ። እቲ መንኮርኩር ጠፈር ብጥርሙዝ ዝተሰርሐ ኩዕሶ እዩ ዝመስል ኔሩ። ሄንን ድሙን ካብቲ መንኮርኩር ናብ ደገ ወጺኦም። ስለምንታይ ከምዝመጹ ኣይነገሩዎምን። ሄን ሰላማውያን ከምዝኾኑ ጥራይ እዩ ነጊሩዎም። ካብ ካልእ ፕላኔት ከምዝመጽኡ እውን ሓቢሩዎም እዩ። ካብ ሓንቲ ኣብ ዙርያ ሓንቲ ቀያሕ ጸሓይ ዝዞራ ፕላኔታት ከምዝመጹ እውን ነጊሩዎም ኔሩ። እታ ጸሓይ ፕሮክሲማ ሴንታውሪ ትብሃል። እቲ ዘገርም ነገር ሄን ብቋንቋኦም ክዛረብ ምኽኣሉ እዩ። ብኸመይ ሄን ብቋንቋ ናይ በዓል የኒን ሰሚርን ክዛረብ ክኢሉ?
ሎሚ ሄን ነቲ ብጥርሙዝ ዝተሰርሐ ኩዕሶ ዝመስል መንኮርኩር ጠፈር የዕሪ ኣሎ። የኒን ሰሚርን ነቲ ሓመድ ብምኩዓት ከምዝፎክስን ከምዝልስልስን ጌሮሞ ኣለዉ። ሎሚ ደስ ዘብል ብሩህ መዓልቲ እዩ። ጽድያ እዩ። ጽድያ ብሞንጎ ክራማትን ሓጋይን ይርከብ። ኣግራብ ቆጽሊ ከብቁሉ ጀሚሮም ኣለዉ። ገለ ዕምበባታት እውን ይረአ ኣሎ። ዘርኢ ንምዝራእ እዋኑ ኣኺሉ እዩ።
-ዓተር ኣብ ኖርወይ ክቦቁል ኣይክእልን እዩ። ዓተር ብዙሕ ምውቕ ዝበለ ኩነታት ኣየርን ብዙሕ ማይን የድልዮ እዩ። ናብ ህንዲ ፣ ፓኪስታን ወይ ሃገራት የዕራብ ናብ ዝርከቡዎ ማእኸላይ ምብራቕ ኪዱ። ወይ ድማ ካብ ዱካን ግዝኡ።
-ኣይፋሉን ኢሉ ሄን። ዓደስ ቅድሚ ዓሰርተ ሽሕ ዓመት ጀሚሩ እዩ ክዝራእ ተጀሚሩ። ግን ኣብ ኖርወይ ከይኮነስ ኣብ ቱርክን ኣብ ካልኦት ካብ ኖርወይ ንላዕሊ ውዕይ ዝበላ ሃገራት እዩ ዝቦቁል።
-ካብ ሓርጭ እዩ ተዳልዩ። ሓርጭ ድማ ካብ ስርናይ እዩ ዝዳሎ፣ ስርናይ ድማ ዘርኢ እዩ። ገዓት ካብ እኽሊ እዩ ዝዳሎ። ካዕካዕ ዘርኢ እዩ። ፉል ከማን ዘርኢ እዩ። ካሮቲ፣ ሜለ፣ ኣራንሺ
-ኣይኮነን። ኣትኽልቲ ዘርኢ ዘዳልዉ መታን ብዙሕ ሓድሽ ተኽሊ ክቦቁል እዩ። ኣብ ውሽጢ እቲ ዘርኢ ሓደ ውላድ ተኽሊ ኣሎ። ካብቲ ዘረኢ ድማ ሓድሽ ተኽሊ ክወጽእ ይኽእል። ዕምበባታት ክቅምስሉን ክሞቱን ይኽእሉ። ዘርኢ ግን ከይሞተ ብምጽናሕ ሓድሽ ዕምበባ ከምዝቦቁል ይገብር።
ካሮቲ፣ ዓተርን ባልደንጓን ዘርኦም። ነቲ ዘርኢ ኣብ ውሽጢ ሓመድ ቀሚሮም ብላዕሊ ሓመድ ከዲኖሞ። ማይ ኣምጺኦም ብላዕሊ ኣፍሲሶምሉ። ሄን ነቲ መንኮርኩር ጠፈር የዕሪዩዎ። ሓደ ዕንዝራ ናብ ሓደ ስነ ኣንበሳ ዝብሃል ብጫ ዕምበባ ዓሊቡ። ድሙኸ እንታይ ጌሩ? ድሙ ወላ ሓደ ኣይተዛረበን። ስቕ ኢሉ እዩ ደው ኢሉ። ድሙ ገለ ነገር ኣብቲ ሓመድ ቀቢሩ። -ዓቢ ፍረ ድዮ ቀቢሩ? እንታይ እዩ ኣብኡ ዘሪኡ? ኢላ የኒ ቀስ ኢላ። -ፉል ዶ ይመስል ሓቀይ- ርኤ ክልተ ፍረ ፉል ዚሓቆፈ ዘይተቀርፈ ፉል ድዩ?
-ስጋ ኣብ ኣካላትኩም ጭዋዳ ከምዚህልወኩም እዩ ዝገብር ኢሉ ሄን። እቲ ኣብቲ ስጋ ዝርከብ ፕሮቲን ጭዋዳ ከምዚህልወኩም ይገብር። ተኾነ ግን ባልደንጓ፣ ዓተርን ዓደስን እውን ጭዋዳ ከምዝህልወኩም ዚገብር ፕሮቲን የዳሉ እዩ።
-ባክተሪያ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ደቂቕ ፍጥረት እዩ። ራይዞቢየም ባክቴሪያ። ኣብ ውሽጢ ሰራውር ናይ ተኽሊ ዓተር ዝርከቡ ንኣሽቱ ከበብቲ ነገራት እዩ ዝነብር። እዚኦም ባክተሪያታት ነቲ ኣብ ኣየር ዝርከብ ናይትሮጂን ዝተባህለ ጋዝ ይምገቡዎ። ብኸምዚ ድማ ኣብ ውሽጢ እቲ ተኽሊ ናይትሮጂን ይህሉ። እቲ ተኽሊ ክቦቁል መታን ናይትሮጂን የድልዮ እዩ። ፕሮቲን ከዳሉ መታን ናይትሮጂን የድልዮ እዩ። ብኸምዚ ድማ ባልደንጉዋን ዓተርን ብዙሕ ፕሮቲን ይህልዎ። ከም ዓስቢ ድማ እቶም ባክተሪያታት ኣብቲ ተኽሊ ብምንባር ካብቲ ተኽሊ ይበልዑ። እዚ ማለት ድማ ንምንባር እቲ ሓደ ነቲ ሓደ የድልዮ ማለት እዩ። ክልቲኡ ተረባሒ እዩ። እቲ ተኽልን እቶም ባክተሪያታትን ብተኻዋንነንት እዮም ዝነብሩ።
ብድሕሪኡ ናብቲ መንኮርኩር ጠፈር ተመሊሱ ኸይዱ ከዕሪ ጀምሩ። የኒን ሰሚርን ተጣማሚቶም። -ኣበይ እዩ ክኸውን ዝኽእል? ኣብ መሬት ወይስ ኣብታ ሄንን ድሙን ዝነብሩዋ ሞሎ ትብሃል ፕላኔት? ወይስ የላግጽ እዩ ኔሩ?
የ “ኮቪድ -19” ድንገተኛ ሁኔታ አዲስ ኢኮኖሚያዊ እና ማህበራዊ ጂኦግራፊን ከዓለም አቀፍ ገደቦች ጋር ገል hasል ፡፡ የዓለም የንግድ ትርዒት ​​የቀን መቁጠሪያ ሙሉ በሙሉ ተሻሽሎ ብዙ ክስተቶች ተሰርዘዋል ወይም ተላልፈዋል ፡፡ EIMA ኢንተርናሽናል የቦሎኛ ኤግዚቢሽንን እስከ የካቲት 2021 ድረስ በማዛወር እና ለኖቬምበር 2020 የዝግጅቱ አስፈላጊ እና ዝርዝር ዲጂታል እይታን በማቀድ የጊዜ ሰሌዳውን መከለስ ነበረበት ፡፡
ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት ለዲሞክራሲያዊ ማህብረሰብ መፈጠር የመሰረት ድንጋይ ነው፡፡ ይህ መብት በጣም ረጅም ጊዜ ያስቆጥረ የሰው ልጅ መብት ሲሆን በዘመናት መካከል በፈላጭቆራጭ ነገስታት እና መሪዎች ጫና ተደርጎበታል፡፡ ለአብነት ያህልም በጥንታዊ ባቢሎናዊያን የልዩነት ሃሳብ (being dissenter) መያዝ ወደ እቶን እሳት ያስጨምር እንደነበር ከመጽሃፈ ዳንኤል ምዕራፍ 3 ንባብ መረዳት እንችላለን፡፡
ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት የፍልስፍና መሰረቱ ከጥንት ግሪካዊያን ስልጣኔ ጋር አብሮ ይነሳል፡፡ በተለየም የዴሞክራሲ ታሪካዊ ከተማ በሆነችው አቴንስ የመናገር ነጻነት ዋጋ ህይዎትን እስከወዲያኛው ሊያስነጥቅ የሚችል ነገር ነበር፡፡ በዚህ ረገድ የሶቀራጥስ የፍርድ ችሎት ለዘመናት እንደ የመናገር ነጻነት ጥሰት ተደርጎ በድርሳናት ይወሳል፡፡ (አርሊን ሳክሶንሃውስ፡2006፡102)
በአውሮፓዊያን የዕውቀት ስልጣኔ (enlightenment period) ጫፍ በነካበት ወቅት የመናገር ነጻነት አምባገነን መንግስታትን በሃሳብ ለመሞገት የሚስችል መሳሪያ ነበር፡፡ ለምሳሌ:- ባሮን ሞንተስኩ የተባለ የፈረንሳይ ፈላስፋ የመንግስት ስልጣን ሕግ አውጪ፣ ሕግ አስፍፃሚ እና ሕግ ተርጓሚ ተብሎ መከፈል እንዳለበት በጹሁፍ እና በቃል በማስተማሩ የማታ ማታ ሃሳቡ ተቀባይነት ሊያገኝ ችሏል፡፡ በኋላም እኤአ ከ 1789_1799 ዓ.ም በነበረው የፈረንሳይ አቢዮት የመናገር መብት የሰው ልጆች ትልቁ ነጻነት እንደነበር ታሪክ መዝግቦታል፡፡ በታላቋ ብሪታኒያ እና አሜሪካም የመናገር ነጻነት የሊብራል የፖለቲካ አስተሳሰብ እና ዴሞክራሲ እንዲያብብ በማስቻል ረገድ ከፍተኛ ሚና ተጫውቷል፡፡ በተለይም እነዚህ አገራት ጆን ሚልተን፣ ጆን ስቱዋርት ሚልን ጨምሮ ጀምስ ማዲሰንን የመሰሉ ሃሳብን በነጻነት የመናገር መብት ተሟጋቾችን አፍርተዋል፡፡
ልክ እንደ ዘመነ ሶክራጥስ ሁሉ ዛሬም ሃሳብን በነጻ መግለጽ እንደ ጅማል ካሾጊ ህይዎትን እስክ ወዲያኛው ሊያስከፍል ይችላል፡፡ በአምባገነኖች ግፊት አገር እስጥሎ ስደተኛ ያደርጋል፤ ለእስር ብሎም ለተለያዩ እንግልቶች ይዳርጋል፡፡
ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት ሲባል ግለሰቦች ሃሳባችውን መግለጽ፣ መረጃ ማግኘት፣ መጠየቅ እንዲሁም ለሌሎች የማካፈል መብትን ጨምሮ በፈለጉት መንገድ ማለትም በጽሁፍ፣ በንግግር፣ በምልክት፤ በኢንተርኔት ወይም በሌላ መንገድ በመጠቀም መልዕክት የማስተላልፍ መብት ነው፡፡
የዚህ ጹሁፍ አላማ በኢትዮጵያ በኢንተርኔት ሃሳብን በነጻ ስለመግልጽ መብት ምንነት፣ ገደቡ እንዲሁም በአሁኑ ወቅት ከዚሁ መብት አተገባበር ጋር በተያያዘ በተግባር ስልሚታዩ ችግሮች በጥቂቱ መዳሰስ ይሆናል፡፡
ምንም እንኳን በኢንተርኔት ሃሳብን በነጻ የመግልጽ መብት ከኢንተርኔት ቴክኖሎጂና መረጃ መረብ ጋር አብሮ የሚነሳ ቢሆንም ፤ ስለ አንኳር የመገናኛ ብዙሃን ዘዴዎች (mainstream mass media) ያሉ አስተሳሰቦች፣ ትርክቶች እና ክርክሮች ኢንተርኔትን በመጠቀም ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት ላይም ተፈጻሚ ይሆናል፡፡ በንድፈ ሃሳብ ደረጃ ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት ለምን አስፈለገ ለሚለው ፍልስፍናዊ ጥያቄ አራት የሚደርሱ ምክንያቶች ይጠቀሳሉ፡፡ (ኤሪክ ባርኔይት፡2017፡6)
አንደኛ ሃሳብን በነጻ የመግልጽ መብት በሃሳብ ገበያ ውስጥ እውነት እንዲወጣ (discovery of truth) ያደርጋል፡፡ ይህም ግልጽ ውይይት ማድረግ ሃሳቦች እንዲንሸራሸሩ ከማስቻሉ በተጨማሪ እውነትን እንድንፈልግ ያደርጋል፡፡ ታዋቂው ፈላስፍ ጆን ስትዋርት ሚል እንደሚለው ከሆነ እውነት ለማህበረሰብ እድገትና ለውጥ በጣም አስፈላጊ እና ጠቃሚ ነገር ነው፡፡ ይህ አስተሳሰብም በአሜሪካ የሕግ ስርዓት ከፍተኛ ቦታ ይስጠዋል ፡፡ በተለይም በሃሳብ ገበያ እውነት ነጥሮ ይወጣል የሚለው (marketplace of ideas’) አስተሳሰብ ነው፡፡ እኤአ በ1919 የአሜሪካ ጠቅላይ ፍ/ቤት ዳኛ ኦሊቨር ሆልምስ በአብራሃምስ እና ዩናይትድ ስቴትስ መካከል በነበረው ክርክር እውነት በሚጋጩ ሃሳቦች መካከል በሃሳብ ገበያ ውስጥ ነጥሮ የሚወጣ እሳቤ እንደሆነ በፍርድ መዝገቡ አስፍሯል፡፡ ሆኖም ግን ይህ አመክንዮ ዘረኝነትን መሰረት አድርጎ በሚነሳ የጥላቻ ንግግር እንዲሁም ለግብረ ገብነት (morality) ተቃራኒ በሆኑ ንግግሮች ላይ ተግባራዊ አይደረግም፡፡
ሁለተኛ ሃሳብን በነጻ መግለጽ የግልሰቦችን የራስ ፍላጎት ያጎለብታል፡፡ ይህም የሚሆነው አንድ ሰው ከውስጥ የታመቀ እና ራሱን የቻል ነገር ለሌሎች አውጥቶ በማከፈሉ በጣም ንቁ ተሳታፊ ብሎም በአስተሳሰብ የበለጸጉ ግለሰቦች ከመፍጠሩ ባሻገር ሰፊውን የማህብረሰብ ክፍል እንደሚጠቅም መገንዘብ ይቻላል፡፡ (ቶም ካምቤል፡1994፡34)
ሦስተኛ ሃሳብን በነጻ መግለጽ ዜጎች በዴሞክራሲያዊ ሂደት ውስጥ እንዲሳተፋ ያደርጋል፡፡ ይህ አስተሳሰብም በጣም ተቀባይነት ያገኘ ሀሳብን በነጻ የመግልጽ መብት መጠበቅ ምክንያት (justification) ነው፡፡ (አሌክስአንድር ማይክልጆን ፡1948፡26)
የመጨረሻው ምክንያት ደግሞ መንግስትን በአሰራሩ እንድንተቸው በማስቻሉ ነው፡፡ በዚህም ምክንያት የመንግስትን አሉታዊ ጎኖች እያነሳን ነቅሰን በማሳየት በመጠራጠር ጭምር እንድንሄድ በማስቻሉ ነው፡፡ (ፍሬድሪክ ሸኧር፡1982፡85)
አለም ወደ አንድ መንደር መምጣቷን ተከትሎ፤ ኢንተርኔት የመናገር ነጻነትን አውድ ያሰፋ ብሎም የቅየረ መሆኑን እየተመለከትን ነው፡፡ (አንድሪው ፑዲፋአት፡2016፡17)ኢንተርኔት የሰው ልጆችን አኗኗር በእጅጉ ቀይሯል ከእልት ተዕልት ግብይት እስከ ማህበራዊ ሚዲያ፤ከኤሌክትሮኒክ መልእክት እስከ ተንቀሳቃሽ የስልክ አገልግሎት ብቻ ነገሮች ሁሉ በኢንተርኔት የሚዘወሩበት (Internet of things) ሁኔታ ላይ ነን፡፡ (ጎርደን ግርሃም፡1999፡23)
በኢትዮጵያ በኢንተርኔት ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት በህገ መንግስቱ አንቀጽ 29 (2) የሕግ መሰረት ያለው ሲሆን የመብቱ ባለቤትም ኢንተርኔትን በመጠቀም ሃሳብን መግለጽ፣ መረጃ የመጠየቅ፣ የመቀበል እና የማጋራት መብቶች አሉት፡፡ ይህ ህገ መንግስታዊ ድንጋጌ ከዓለምአቀፉ የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ቃልኪዳን (ICCPR) አንቀጽ 19 ጋር ተመሳሳይ በሚባል መልኩ መብቱን ደንግጓል፡፡ በኢንተርኔት ሃሳብን በነጻ የመግልጽ መብት ሁለት ገጽታዎች አሉት፡፡ የመጀመሪያው ግለሰባዊ (individual dimension) ሲሆን ይህም ማነኛውም ሰው ሃሳቡን የመናገር፣ የመጻፍ እንዲሁም ለሌሎች ማጋራት መብት ሲኖረው ፤ ሁለተኛው ደግሞ ቡድናዊ (collective dimension) ገጽታ ሲሆን ማነኛውም ሰው ከሌሎች ጋር በመሆን ሃሳብ መቀያየር፣ መለዋወጥ እንዲሁም መረጃ ከሌሎች ሰዎች መቀበል የሚችልበት አግባብ ነው፡፡ (የላቲን አሜሪካ አገራት የሰብዓዊ መብት ፍ/ቤት በ Compulsory Membership in an Association Prescribed by Law for the Practice of Journalism ምክረሃሳብ፡1985፡ከ30-32 ይመለከቷል፡፡ )
የመናገር መብት ለአገር ዴሞክራሲያዊ ግንባታ መሰረት ሊሆን የሚችል ሰፊ መብት ነው፡፡ አንዳንድ ጸሃፍት ይህንን መብት የዴሞክራሲ ኦክስጂን ነው ይሉታል፡፡ የተ.መ.ድ ሰብዓዊ መብት ኮሚቴ በጠቅላላ አስተያየት ቁ.34 በአንቀጽ 11/12 ላይ ሃሳብን በነጻ የመግልጽ መብት በጣም ሰፊ መብት እንደሆነና በውስጡም ብዙ ጉዳዮችን ሊይዝ እንደሚችል አመልክቷል፡፡ እነዚህም፦
ታዲያ ማንም ሰው እነዚህን መብቶች በሚጠቀምበት ጊዜ አብረው ሊወሰዱ የሚገባችው ገደቦችና ግዴታዎችን ማክበር ይጠበቅበታል፡፡ ይህ መብት ለግለሰቦች ብቻ ሳይሆን ለመገናኛ ብዙሃን ጨምር ተሰጥቷል፡፡ በተለይም በመገናኛ ብዙሃን አዋጅ ቁ.590/2000 አንቀጽ 4 መሰረት የብዙሃን መገናኛ ተቋማት ሃሳብን በነጻ የመግልጽ መብት እንዳላቸው በግልጽ ይናገራል፡፡
ሃሳብን በነጻ የመግልጽ መብት በህገ መንግስቱ እና በአዋጁ ብቻ ተወስኖ የሚቀር መብት ሳይሆን ኢትዮጵያ ተቀብላ ባጸደቀቻችው ዓለም አቀፍና አህጉራዊ ሰምምነቶች ጭምር እውቅና ያገኘ መብት ነው፡፡ ለምሳሌ፦የሁሉንአቀፍ የሰብዓዊ መብቶች መግልጫ (Universal Declaration of Human Rights/UDHR/ እና የሲቪልና ፖለቲካዊ መብቶች ዓለምአቀፍ ቃልኪዳን (International Covenant on Civil and Political Rights-ICCPR) የወል አንቀጽ 19 እንዲሁም የአፍሪካ የሰዎችና ህዝቦች መብት ቻርተር (African Charter on Human and Peoples’ Right-ACHPR አንቀጽ 9 ተጠቃሽ ናቸው፡፡ ህገ መንግስቱም ይህንን ታሳቢ ባደረገ መልኩ ሃሳብን በነጻ የመግልጽ መብት ከዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ሕግጋት ጋር ተቃኝቶና ተጣጥሞ መተርጎም እንዳለበት በአንቀጽ 13 ላይ በግልጽ አመልክቷል፡፡
ሲጠቃለልም በኢንተርኔት ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት የመረጃ መረብን በመጠቀም ሃሳብን በጽሁፍ፣ በምልክትና በምስል መግልጽ፤መረጃ መቀበል ብሎም ማጋራትን ይይዛል፡፡
የተ.መ.ድ የሰብዓዊ መብት ካውንስል እኤአ በ2012ዓ.ም ባወጣው ፈር-ቀዳጅ የውሳኔ ሃሳብ መሰረት አገራት ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብትን በተመለከተ ያለኢንተርኔት (offline) እንዲሁም በኢንተርኔት (online) ላይ የማክበር፣ የማስጠበቅ እና የማሟላት ግዴታ አለባቸው፡፡
በዓለምአቀፍ ሰብዓዊ መብት ሕግ አስተምህሮ አገራት ሰብዓዊ መብቶችን በተመለከተ ሦስት ግዴታ ይጣልባቸዋል፡፡ (Asbjorn Eide:1987:67)እነዚህም፦ የማክበር (respect)፣ የማስጠበቅ (protect) እና የማሟላት (fulfill) ግዴታ ናቸው፡፡ የማክበር ግዴታ ሲባል የመንግስት አካላት (ሕግ አውጪው፣ አስፈጻሚውና ተርጓሚው) ሃሳብን በነጻ የመገለጽ መብትን ከመጣስ መቆጠብ አለባቸው፡፡ ለምሳሌ፦መንግስት ሃሳብን በነጻ መግለጽን ለማፈን በሚል ኢንተርኔትን ከመዝጋት ( Internet Shutdown) ወይም በይነ መረቦችን (websites) ከማፈን መቆጥብ አለበት፡፡
የመጠበቅ ግዴታ ሲባል መንግስት የመብቱን ባለቤቶች ከሦስተኛ ወገኖች ወይም መንግስታዊ ካልሆኑ አካላት ጥቃት/ጉዳት መጠበቅ ማለት ነው፡፡ ለምሳሌ፦ምንም እንኳን እኛ አገር የግል ኢንተርኔት አገልግሎት አቅራቢዎች (Internet Service Providers) በስፋት ባይኖሩም፤ እነዚህ አካላት የተጠቃሚዎችን መብት በመተላልፍ አቅርቦታቸውን ቢያቋርጡ ወይም ቢገድቡ መንግስት እንዲህ አይነት ጉዳዮችን እየተከታተለ መብቶች እንዲጠበቁ ማድረግ አለበት፡፡
የማሟላት ግዴታ ደግሞ መንግስት አወንታዊ እርምጃዎች (positive measures) እንዲወስድ የሚያድርግ ሲሆን በተለይም በኢንተርኔት ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት ጋር በተያያዘም መንግስት ነጻ የኢንተርኔት አገልግሎት እንዲኖር መንገዶችን ማመቻችት እንዲሁም የቴሌኮሚኒኬሽን ግብዓቶች እንዲሟሉ እርምጃ መውሰድ ይጠበቅበታል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም መንግስት ብዝሃነት በኢንትርኔት ላይ እንዲሰፍን የተለያዩ ሃሳቦች (diversity of views) እንዲንሸራሸሩ መስራት አለበት፡፡
ይህ በእንዲህ እንዳለ ምንም እንኳን መንግስት በዋናነት ሰብዓዊ መብቶችን በሚመለከት ከላይ ወደ ታች አላፊነት (vertical obligations) ቢኖሩበትም ፤ መንግስታዊ ያልሆኑ አካልትም የጎዮሽ አላፊነት (horizontal obligations) አለባቸው፡፡ የተ.መ.ድ ሰብዓዊ መብት ኮሚቴ በጠቅላላ አስተያየት ቁ.31 አንቀጽ 8 ላይ መንግስታዊ ያልሆኑ አካላት ( non-State actors) ማለትም ድንበር ተሻጋሪ ኩባያዎች (Transnational Companies)፣ በይነ መንግስታዊ ዓለምአቀፍ ድርጅቶች (Intergovernmental Organizations) ፣ መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች (NGOs)፣ የሲቪክ ማህበራት (CSOs) እና ግልሰቦች ሰብዓዊ መብቶችን ማክበርና መጠበቅ አለባቸው፡፡ በእርግጥ ሁሉንአቀፍ የሰብዓዊ መብቶች መግልጫ (UDHR) መንግስታዊ ያልሆኑ አካላት ሰብዓዊ መብቶችን በሚመለከት የጎንዮሽ ግዴታ እንዳለባችው በአንቀጽ 30 አመላክቷል፡፡
እኤአ በ2017 ዓ.ም የወቅቱ የተ.መ.ድ ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መበት ልዩ ጸሀፊ ( the UN Special Rapporteur on Freedom of Expression )፡ ዳቪድ ኬየ በሪፖርቱ እንደገለጸው ከሆነ በኢንተርኔት ሃሳብን ከመግለጽ መብት ጋር በተያያዘ የሚታወቁ መንግስታዊ ያልሆኑ አካላት እንደ—የግል ቴሌኮም አቅራቢዎች፣ የኢንተርኔት አስተላላፊ ድርጀቶች ( Internet Exchange Points)፣ የኢንተርኔት ትስስር ይዘት አስተላላፊዎች ( Content Delivery Networks)፣ ኢንተርኔት አገልግሎት አቅራቢዎች (Internet Service providers)፣ የኢንተርኔት አከፋፋዮች ( Internet Intermediaries)፣ የፍለጋ ኦፕሬተሮች (search engines)፣ የጡመራ አገልግሎት ሰጪዎች (blogging services)፣ የማህበራዊ ሚዲያ ተቋማት (social media platforms)፣ የኢንተርኔት ተጠቃሚዎች (online community) እና የግል ተቋማት (private contractors) ናቸው፡፡ ለምሳሌ፦ኢትዮጵያ ውስጥ የመብት ቡድኖች እንደሚከሱት ከሆነ አንድ ዜድ ቲ ኢ የተባለ የቻይና የቴሌኮም አቅራቢ ኩባንያ (ZTE Corporation) ለኢትዮ ቴሌኮም የደንበኞች ቁጥጥር በሚል ለስለላ (intrusive surveillance) አገልግሎት የሚሆን ዳታቤዝ (database) እንደተከለለት ይታወሳል፡፡
ታዲያ እንደዚህ አይነት መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች የመናገር ነጻነትን ሲጋፋ በምን የሕግ ማዕቅፍ ይግዛሉ የሚል ጥያቄ ይነሳል፡፡ በዚህ ረገድ እኤአ በ2008ዓ.ም የተ.መ.ድ ልዩ ወኪል ጆን ሩጊ ያወጣቸው አሳማኝ መርሆዎች (John Ruggie Principles) ተጠቃሽ ናቸው፡፡ በዚህም መሰረት መንግስታዊ ያልሆኑ አካላት ሥራቸውን በሚያከናወኑበት ወቅት ሰብዓዊ መብቶችን የማክበር፣ ከጉዳት የመጠበቅ እና ለደረሱ ጥሰቶች ካሳ የመክፍል አላፊነት አለባቸው፡፡ እንዲሁም ኩባንያዎች በሚሰጡት አገልግሎት ምክንያት የሰብዓዊ መብት ጥሰት በሚያደርሱብት ጊዜ የኩባንያ ማህበራዊ አላፊነት (Corporate Social Responsibility) እንደተጠበቀ ሆኖ ቅን አካሄድ (due diligence) በመከተል ጥሰቶችን መለየት፣ መከላከል፣ መካስ ብሎም ተጠያቂ መሆንን ይጨምራል፡፡
ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት በዓለምአቀፍ ሰብዓዊ መብት ሕግ ግንዛቤ መሰረት ምንም እንኳ በውስጡ በርካታ መብቶችን ቢይዝም ፍጹም የሚባል መብት (absolute right) ግን አይደለም፡፡ ይህ ማለት መብቱ በመንግስት ሊገደብ ወይም ሊወሰን ይችላል፡፡ ለምሳሌ፦በኢትዮጵያ ህገ መንግስት አንቀጽ 29 (6) ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት ሊገደብ እንደሚችልና ተገቢ ወሰኖች እንደሚደረጉበት እንዲህ በማለት ይደነግጋል፦
እነዚህ መብቶች ገደብ ሊጣልባቸው የሚችለው የሃሳብና መረጃ የማግኘት ነጻነት በአስተሳሰባዊ ይዘቱና ሊያስከትለው በሚችለው አስተሳሰባዊ ውጤት ሊገታ አይገባውም በሚል መርህ ላይ ተመስርተው በሚወጡ ህጎች ብቻ ይሆናል ፡፡ የወጣቶችን ደህንነት፣ የሰው ክብርና መልካም ስም ለመጠበቅ ሲባል ሕጋዊ ገደቦች በእነዚህ መብቶች ላይ ሊደነገጉ ይችላል፡፡ የጦርነት ቅስቀሳዎች እንዲሁም ሰብዓዊ ክብርን የሚነኩ የአደባባይ መግለጫዎች በሕግ የሚከለከሉ ይሆናል፡፡
በእርግጥ ይህ ህገ መንግስታዊ ገደብ በመጠኑም ቢሆን ከዓለም አቀፍ ሰብዓዊ መብት ስምምነቶች (ለምሳሌ፦የሲቪልና ፖለቲካዊ መብቶች ዓለምአቀፍ ቃልኪዳን አንቀጽ 19 (3)) የሚመሳሰል ነገር አለው፡፡ ዳሩግን አንዳንድ ገደቦች በጣም ጥቅልና በዓለምአቀፍ የሰብዓዊ መብት ሕግ ተቀባይነት የሌላቸው መስፍርቶች አሉ፡፡ ለምሳሌ፦ ሰብዓዊ ክብርን የሚነኩ የአደባባይ መግለጫዎች የሚለው ተጠቃሽ ነው፡፡
ታዲያ በኢንተርኔት ሃሳብን በነጻ የመግልጽ መብት ላይ የሚወሰዱ ገደቦች አራት የሚደርሱ ቅድመ ሁኔታዎች (quadruple tests) መከተል አለባቸው፡፡ እነዚህም፦ህጋዊነት (Legality) ፣ ቅቡል ዓላማ መኖር (Legitimacy)፣ አስፈላጊነት (Necessity ) እና ተመጣጣኝነት (Proportionality)ናቸው፡፡
ህጋዊነት (legality) ፦ይህ መርህ ማነኛውም ገደብ በሕግ መገለጽ (prescribed by law/provided by law) አለበት ይላል፡፡ እንደ የተ.መ.ድ ሰብዓዊ መብት ኮሚቴ ጠቅላላ አስተያያት አንቀጽ 24/25 ከሆነ __ሕግ ማለት በግልጽ የወጣ እንዲሁም ለዜጎች በግልጽ ተደራሽ መሆን አለበት ይላል፡፡ በዚህ ረገድ አሻሚና ጥቅል ህጎች የህጋዊነት መርህን አያሟሉም፡፡ ለምሳሌ፦በኢትዮጵያ ከአመት በፊት በወርሃ የካቲት ታውጆ የነበረው አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የህጋዊነት መርሆን አያሟላም፡፡ ለምን ቢባል የአዋጁ ድምጽ ቆጠራ በጣም አሻሚ እና የተጭበረበረ በመሆኑ ነው፡፡ እንዲሁም በአገር ደህንነት ሽፋን ለመንግስት ኢንተርኔትን ጨምሮ የሞባይል ዴታ እንዲቆልፍ ትልቅ ስልጣን ስለሚሰጥም ጭምር ነው ፡፡
እንዲሁም ከህጉ ተደራሽነትና ግልጽኝነት በተጨማሪ ስልገደቡ ትክክለኛነት በቂ፣ አፍጣኝ እና አስተማማኝ የፍ/ቤት ትችት ሊኖር ይገባል፡፡ (የጆሃንስበርግ መርሆዎች አንቀጽ 1 ይመለከቷል፡፡ )
ቅቡል ዓላማ መኖር (Legitimacy) ፦ ይህ መርህ ደግሞ ገደብ የሚወሰደው በግልጽ ህጉ ሊያሳካ የሚችላቸው ዓላማዎችን አስቀድሞ በማመላከት ነው፡፡ የሲቪልና ፖለቲካዊ መብቶች ዓለምአቀፍ ቃልኪዳን አንቀጽ 19 (3) (ሀ)ና (ለ) ላይ ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት በሚከተሉት ቅቡል ምክንያቶች ይገደባል፡፡ አንድም የሌሎችን መብት ለመጠበቅ ሲባል (ለምሳሌ፦በምርጫ ወቅት የመራጮችን መብት ለመጠበቅ ሲባል)፤ሁለትም የሌሎችን መልካም ስምና ዝና ለመጠበቅ ብሎም ብሄራዊ ደህንነት፣ የመንግስት ስርዓት ለማስጠበቅ (public order)፣ የህብረተሰብ ጤና ለማስከበር እና ግብረ ገብነትን ለመጠበቅ ሊሆን ይችላል፡፡ የኢትዮጵያ ህገ መንግስት በአንጻሩ የወጣቶችን ደህንነት ( the well-being of the youth) እንዲሁም የሰውን ክብር የሚነኩ (expression of opinion intended to injure human dignity) የሚሉና በዓለምአቀፍ የሰብዓዊ መብት ሕግ ተቀባይነት የሌላቸው ምክንያቶችን አስቀምጧል፡፡
አስፈላጊነት (Necessity) ፦ የሚወሰዱ ገድቦች እጅግ አስፈላጊ (necessary) መሆን አለበት፡፡ ይህም ማለትም የሚወሰደው የመብት ገደብ እርምጃ አንገብጋቢ ማህበራዊ ጉዳዮች (pressing public or social need) ጋር መጣጣም አለበት፡፡ (የSiracusa Principles 1984, መርህ 10 ይመለከቷል፡፡ ) ይህንንም ጉዳይ እኤአ በ2014ዓ.ም የአፍሪካ የሰብዓዊና ህዝቦች መብት ፍ/ቤት በኢሳ ኮናቴ እና የቡርኪናፋሶ (የውሳኔ አንቀጽ 132) መንግስት መካከል በነበረው ክርክር ላይ የመናገር መብት እጅግ አስፈላጊ በሆኑ ምክንያቶች ሊገደብ እንደሚችልና የመብቱን ዋና ዓላማ ማክሸፍ ( necessity measures may not vilify the very purpose of the right) እንደሌለበት ውሳኔ ሰጥቷል፡፡ (በተጨማሪም Media Rights Agenda and Others v. Nigeria, ACmHPR 1998 69 ይመልከቱ፡፡ )
በኢትዮጵያ በአሁን ወቅት በኢንተርኔት ሃሳብን በነጻ ከመግልጽ ጋር በተያያዝ በርካታ ችግሮች በባለመብቶች (right holders) እና በመንግስት ሲፈጽሙ ይስታዋላል፡፡ ቁጥራዊ መረጃዎችንም ብንመለከት በኢትዮጵያ ከአጠቃላዩ የህዝብ ብዛት አንጻር ያለው የኢንተርኔት ተጠቃሚ በጣም ትንሽ ነው፡፡ ኢትዮ ቴሌኮም በህዳር 2011ዓ.ም ባወጣው መረጃ በኢትዮጵያ ወደ 17,870,000 ሚሊየን ህዝብ ይህም ከአጠቃላይ ህዝብ ውስጥ 16.4 ፐርሰንት ገደማ የሚሆነው የህብረተሰብ ክፍል የኢንተርኔት ተጠቃሚ እንደሆነ ነው፡፡ ከዚህ ውስጥ ፌስቡክ ( Facebook) የተባለውን ማህበራዊ ድህረ ገጽን የሚጠቀሙ ወደ 4,500,000 ሚሊየን ገዳማ ይጠጋል፡፡ እንዲያውም ኢትዮጵያ ውስጥ “ኢንተርኔት ማለት ፌስቡክ ማለት ነው”የሚለውን ትርክት ቁጥራዊ መረጃዎች ውድቅ ያደርጉታል፡፡
ሆኖም ግን ኢትዮጵያ ውስጥ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ እየታየ ላለው ፖለቲካዊ ለውጥ ፌስቡክ የተባለው ማህበራዊ ሚዲያ የቀዳሚነቱን ስፍራ ይይዛል፡፡ ታዲያ በጎ ነገር እንዳመጣው ሁሉ በኢንተርኔት ሃሳብን መግለጽ የሚከተሉትን ተግዳሮቶች ይዞ ብቅ ብሏል፡፡ እነዚህም፦ የሃሰት ወሬዎች (Fake News)፣ የጥላቻ ንግግር (Hate Speech)፣ የኢንተርኔት መዘጋት (Internet Shutdown )፣ የሰንደቅ አላማ ትእይንት ፍክክር (vying for Flag parade) እና በታሪክ አተራረክ ላይ ያሉ አለመግባባቶች (historical facts denials)ተጠቃሽ ናቸው፡፡
የሃሰት ወሬዎች በአገራችን ከባድ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ቀውስ እያስከተሉ ይገኛሉ፡፡ ይባስ በሎም ግለሰቦች በቁጣ ተነሳስተው ወደ ደቦ ፍርድ (mob justice) የሚያመሩበት አጋጣሚ አለ፡፡ በተለምዶው የሃሰት ወሬዎች (Fake news/Disinformation) የሚባሉት ያልተረጋገጡ፣ ወደ አልተፈለገ መንገድ የሚመሩ ሃሰት የሆኑ ዜናዎችን ለማለት ነው፡፡ በእርግጥ የትኛው የሃሰት ወሬ የትኛው ትክክለኛ ወሬ ነው ለማለት በጣም አስቸጋሪ (subjective) ቢሆንም ወሬው የመነጨበትን ጉዳይ ከሌሎች የዜና አውታሮች ወይም ምንጮች በማረጋገጥ መለየት ይቻላል፡፡ በቅርቡ እንኳን በፌስቡክ በተሰራጨ የተሳሳተ መረጃ በመነሳሳት በኦሮሚያ ክልል ሻሽመኔ ከተማ እንዲሁም አማራ ክልል አዲስ አለም ከተማ በሃሰት ወሬዎች የተመሩ ወጣቶች በንጽሃን ዜጎች ላይ አሰቃቂ ግድያ አድርሰዋል፡፡
እኤአ በ2017ዓ.ም የተ.መ.ድ ሃሳብን በነጻ የመግልጽ መብት ልዩ ጽሃፊ ከአፍሪካ፣ አሜሪካ እና የአውሮፓ የደህንነትና ትብብር ማህበር ልዩ ጽሃፊዎች ጋር በጥምረት ባወጡት ሃሳብን በነጻ ስለመግለጽ እና የሃሰት ወሬዎች መግለጫ (Joint Declaration on Freedom of Expression and Fake News) ላይ እንደጠቆሙት አገራት የሃሰት ወሬዎች እንዲዛመቱ ማበረታታት፣ መደገፍ ወይም ማስተዋወቅ የለባቸውም፡፡ ስልሆነም አንድን መረጃ እንደ ወረደ ከምንቀበለው ቢያንስ በተመሳሳይ ጉዳይ ሌሎች አካላት ያሉትን ነገሮች ብናጤን የሃሰት ወሬዎችን መግታት ይቻላል፡፡
የጥላቻ ንግግር (hate speech) ሲባል አንድን ሰው ወይም ቡድን በጎሳው (ethnicity)፣ በሃማኖቱ ወይም ጾታው እንዲገለል የሚያደርጉ ንግግሮች ናቸው፡፡ የጥላቻ ንግግሮች በዋናነት መገለጫቸው የሚከተለው ነው፡፡ አንደኛ ግለሰቦችን ወይም ቡድኖችን ካላይ በተቀመጡት መስፈርቶች በማድረግ መሳዳብ ( Insult) ወይም ማዋረድ (humiliate)ነው፡፡ ሁለተኛ ግለሰቦችን ወይም ቡድኖችን በማንነታችው፣ ሃይማኖታችው እና ጾታችው ምክያት ከማህበረ ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች እንዳይሳተፋ ማቀብን (boycott) የሚያበረታቱ ንግግሮች ሊሆን ይችላል፡፡ እንዲሁም ግለሰቦችንና ቡድኖችን ከላይ በተመለከቱት ምክንያቶች መግለል (discrimination) እንዲደርስ የሚያበረታቱ ንግግሮች ናቸው፡፡ ( Iginio Gagliardone & et al, UNESCO, 2015 ይመለከቷል፡፡ )
የጥላቻ ንግግር ከአናዳጅ/አስቀያሚ ንግግር (offensive speech) እንዲሁም አደገኛ ንግግር ( dangerous speech) ይለያል፡፡ በተለይም አናዳጅ ንግግር የሚባለው አንድን ግለሰብ ወይም ቡድን ከላይ በተመለከቱ መስፈርቶች መሰረት በማድረግ ነውር የሆኑ ቃላቶችን (derogatory terms) ወይም የዳቦ ስሞችን እየሰጡ ማስቀየም ነው፡፡ በአንጻሩ ደግሞ አደገኛ ንግግር የሚባለው አንድን ግለሰብ ወይም ቡድን በማንነቱ፣ ሃይማኖቱ ወይም ጾታው ምክንያት በማድረግ መጠነ ሰፊ (widespread) ጥቃት እንዲደርስበት ጥሪ የሚያደርግ ንግግር ነው፡፡ አደገኛ ንግግሮች በግለሰቦች ወይም ቡድኖች ላይ ከላይ በተቀመጡት ምክንያቶች መሰረት በማድረግ ዘረፋ (looting)፣ ብጥብጥ (riot)፣ መፈናቀል (displacement) ወይም ግድያ እንዲደርስባቸው ጥሪ ያደርጋል፡፡
ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በአገራችን የጥላቻ ንግግሮችን በብዛት መስማት የተለመደ ቢሆንም፤ እኤአ በ2016ዓ.ም የአኮክስፎርድና አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲዎች መቻቻል (Mechachal) በተሰኘ ፕሮጅክት ባጠኑት ጥናት ኢትዮጵያ ውስጥ በጥናቱ ናሙና ከተውሰዱት መካከል ኢንተርኔትን በመጠቀም 0.4 ፐርሰንት የሚደርሱ ንግግሮች የጥላቻ ንግግሮች ሲሆኑ አደግኛ ንግግሮች ደግሞ ወድ 0.3 ፐርሰንት ይይዛሉ፡፡ (ለዝርዝር ጉዳዮችና ምሳሌዎች የጥናቱን ግኝት እዚህ ተመልከቱ፡፡ )
በዓለምአቀፋ የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ቃልኪድን አንቀጽ 20 (2) ላይ ብሄርን፣ ዘርን ወይም ሃይማኖትን መሰረት ያደረጉ የጥላቻና አደገኛ ንግግሮች በሕግ ጭምር መከልከል እንዳለባቸው ያስቀምጣል፡፡ ይህንን መሰረት በማድረግም የኢትዮጵያ መንግስት የጥላቻና አደገኛ ንግግሮች ሕግ ለማውጣት በዝግጅት ላይ ይገኛል፡፡ የተ.መ.ድ ሰብዓዊ መብት ኮሚቴ በጠቅላላ አስተያየቱ ቁ.34 የመጨረሻ አንቀጽ እንዳመለከተው በሕግ መከልከል ያለባቸው በቃልኪዳኑ አንቀጽ 20 (2) በተመለከቱ ጉዳዮች ብቻ ሲሆን በሌሎች ጉዳዮች ግን በዚህ ጽሁፍ ክፍል አራት በተብራራው አራትዮሽ መስፈርት (quadruple tests) መሆን እንዳለበት ኮሚቴው ጠቁሟል፡፡
ኢትዮጵያ ውስጥ ከ2009 እስክ 2011ዓ.ም ባላው ጊዜ ውስጥ ቢያንስ ከስድስት ጊዜ በላይ ኢንተርኔት ተዝግቷል፡፡ በዚህ ሳቢያም የሚሊዮኖችን በኢንተርኔት ሃሳብን የመግለጽ መብት በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ያፈነበትን ሁኔታ እናገኛለን፡፡ የዘረፉ ጠበብት እንደሚሉት የኢንተርኔት መዘጋት (Internet shutdown/blackout) ማለት ሆነ ተብሎ የኢንተርኔት እና ሌሎች የኤሌክትሮኒክ መገናኛ ዘዴዎችን ለተወሰኑ የህብረተሰብ ክፍሎች ወይም አካባቢዎች አገልግሎታቸው ተደራሽ እንዳይሆን (inaccessible) ወይም ግልጋሎት እንዳይሰጡ (unusable) ማዳረግ ነው፡፡
አገራት ኢንተርኔትን በሚከተሉት ምክንያቶች ሊዘጉ ይችላሉ፡፡ አንደኛ የፈተና ኩረጃን (exam cheating) ለማስቀረት በፈተና ወቅት ሊወሰድ ይችላል፡፡ ለምሳሌ፦ኢትዮጵያ ውስጥ በሰኔ ወር 2008ዓ.ም ከዩኒቨርሲቲ መግቢያ ፈተና በማህበራዊ ሚዲያዎች መለቀቅ ጋር በተያያዘ ኢንተርኔት ተዘግቶ እንደነበር ይታውሳል፡፡ ሁለተኛው ደግሞ ከአገር ጸጥታ ጋር በተያያዘ በአስቸኳይ ጊዜ ወቅት የኢንተርኔት አገልግሎት ሊቋረጥ ይችላል፡፡ በአገራችን ከአመት በፊት በወርሃ የካቲት ታውጆ በነበረው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ወቅት የኢንተርኔት አግልግሎት ተቋርጦ እንደነበር ይታወሳል፡፡ ሦስተኛው ምክንያት ደግሞ ህዝባዊ እምቢተኝነትን ለመቆጣጠር ( quelling sparking protests) ኢንተርኔት ሊዘጋ ይችላል፡፡ በኢትዮጵያ በአለፉት ጥቂት አመታት መደበኛ የብዙሃን መገናኛ ዘዴዎች በመንግስት ጫና እና ቁጥጥር ስር በመሆናችው ግለሰቦች የማህበራዊ ሚዲያን እንድ ትልቅና ዋነኛ አማራጭ በመውሰድ የሃሳብ ማንሸራሸሪያ መድረኮች ሲሆኑ፤ይህንን ተከትሎም ወጣቶች ያላችውን ቁጣ በተለያየ አደረጃጀት ማለትም__ቄሮ (ኦሮሞ)፣ ፋኖ (አማራ)፣ ዘርማ (ጉራጌ)፣ ዱኮ ሂና (አፋር) ወዘተ በሚሉ ስሞች መንግስት ላይ ጫና አሳድረዋል፡፡ ታዲያ እነዚህን አመጾች ለመቆጣጠር መንግስት ከወሰዳቸው እርምጃዎች ውስጥ አንዱ የኢንተርኔት መዝጋት ነበር፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ኢንተርኔት ምርጫን ልመቆጣጠር (managing elections) ሊዚጋ ይችላል፡፡ እንዲሁም ኢንተርኔት በመካላከያ ሃይሎች የሚቀርቡ የሥራ ማቆም አድማን ለመቆጣጠር (containing defense forces strike) ሲባል ሊዘጋ ይችላል፡፡
በኢትዮጵያ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የሚደግፉትን የፖለቲካ ቡድን አርማ ወይም ሰንደቅ አላማ በመያዝ ትዕንት ማድረገ የተለመደ ተግባር እየሆነ ነው፡፡ ሰንደቅ አላማ ማውለብለብ ወይም መስቀል (flag waving/hoisting) አንዱ ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት መገለጫ ነው፡፡ በኢንተርኔትም በተለይ በማህበራዊ ሚዲያም ጭምር የሚደግፋትን ቡድን ሰንደቅ አላማ ማግዘፍ፣ ማግነን ብሎም ለሌሎች ሰዎች ማጋራት በስፋት ይስተዋላል፡፡ ታዲያ የኔ ብቻ ነው ትክክል፣ የሌላውን ሰንደቅ አውርዶ መስቅል እንዲሁም በሌሎች ሰዎች ንብረትና መብት ላይ ጣልቃ እየገቡ ሰንደቅ አላማ መስቀል ተገቢ አይደለም፡፡ ስለሆነም ወዳልተፈለገ ፉክክር ሳይገባ በሰልጠነ መንግድ መብታችንን መጠቀም የመብቱን ዓላማ ማሳካት ተገቢ ነው፡፡
በታሪካዊ እወነታዎች ላይ በሚሰጡ አሉታዊ አስተያየቶች ከባድ ውዝግቦች ሲነሱ ይስተዋላል፡፡ በቅርቡም CNN የተባለ የቴሌቪዥን ተቋም ስል አይሁዶች በናዚዎች መጨፍጨፍ ክህደትና ጸረ ሴማዊነት (holocaust denials and anti-Semitism) በአውሮፓ በሚል ሰፊ ምርመራዊ ዘገባ አውጥቶ ነበር፡፡ በዚህ ዳሰሳ መሰረትም 34 ፐርሰንት የሚሆኑ አውሮፓዊያን ስለአይሁዶች ጭፍጨፋ እንደማያውቁ አመልክቷል፡፡ በርካታ የአውሮፓ አገራትም የአይሁዶችን ጭፍጭፋ መካድን በሕግ እንደሚያስቀጣ ደንግገዋል፡፡
ምንምእንኳ በኢትዮጵያ በታሪካዊ እውነቶች ላይ አለመግባባት ጉዳይ ብዙ ያልተለመደ ቢሆንም፣ ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ ግን አንዳንድ ምልክቶች እየታዩ ነው፡፡ በእርግጥ ኢትዮጵያ ውስጥ የታሪክ አራዳዳችን በጣም የተራራቅ አንዳንዴም ጫፍ የረገጠ ነው፡፡ ለምሳሌ፦የአድዋ ድልን መካድ እንዲሁም የንጉስ ምኒልክን ሚና ማናናቅ ተጠቃሽ ነው፡፡ ይህንን በተመለከተም ሕግ የለንም፡፡
የተ.መ.ድ ሰብዓዊ መብት ኮሚቴ በጠቅላላ አስተያየቱ ቁ.34 አንቀጽ 49 ላይ በታሪክ እውነታዎች ክህድትን የሚቀጡ ሕግጋት በተለይም አንደን ቡድን እንዲጠቃ ወይም እንዲገለል እስካላደረገ ድረስ ሃሳብን በነጻ ከመግለጽ መብት ጋር እንደሚጣረሱ አስቀምጧል፡፡ (በጉዳዩ ላይ የሰብዓዊ መብት ኮሚቴ በጠቅላላ ውሳኔ ቁ.550/93 በፋውሪስን እና ፈረንሳይ ይመለከቷል፡፡ )
በኢንተርኔት ሃሳብን በነጻ የመግለጽ መብት ሲባል ኢንተርኔትን በመጠቀም ግለሰቦች ሃሳባችውን መግለጽ፣ መረጃ ማግኘት፣ መጠየቅ እንዲሁም ለሌሎች የማካፈል መብት ነው፡፡ በኢትዮጵያ በኢንተርኔት ሃሳብን የመግለጽ መብት የሚከተሉትን ተግዳሮቶች ይስተዋሉበታል፡፡ እነዚህም፦ የሃሰት ወሬዎች (Fake News)፣ የጥላቻ ንግግር (Hate Speech)፣ የኢንተርኔት መዘጋት (Internet Shutdown )፣ የሰንደቅ አላማ ትእይንት ፍክክር (vying for Flag parade) እና በታሪክ አተራረክ ላይ ያሉ አለመግባባቶች (historical facts denials)ተጠቃሽ ናቸው፡፡
በአጠቃላይ ከላይ ያሉትን ችግሮች ለመቀነስ የሚከተሉትን ምክረ ሃሳቦች አጋራለሁ፡፡ አንደኛ የሃሰት ወሬዎችን ለመከላከል ዜጎች በማነኛውም ጊዜ በጣም ንቁ በመሆን የዜናውን ምንጭ ብሎም ይዘት ማረጋገጥ ይጠበቅባቸዋል፡፡ እንዲህም ምንጊዜም ቢሆን አላፊነት ከራስ ስለሚጀምር አንድ ወሬ ሳይረጋገጥ ከማውራት በፊት ራስን መቆጠብ (self-regulation) መልካም ነው፡፡ ሁለተኛ መንግስታዊ ባልሆኑ ቡድኖች (non-State actors) መሪነት ሃሳብን በነጻ ከመግለጽ ጋር ተያይዘው ለሚደርሱ ችግሮች (በተለይ የስንደቅ አላማ ትዕይንት ፍክክር እንዲሁም የደቦ ፍርድ)፤ የሚመለከታቸው ቡድኖች ወይም ፖለቲካ ፓርቲዎች አላፊነት እንደሚያስከትል በማወቅ የሌሎችን ግለሰቦች መብት እንዲጠበቅ መስራት አለባችው፡፡ ሦስተኛ ከኢንተርኔት መዘጋት ጋር በተገናኘ መንግስት በተቻል መጠን የዜጎች በኢንተርኔት የመናገር ነጻነት እንዳይጣስ ጥንቃቄ ማድረግ እንዲሁም የመዝጋት እርምጃ ከመወሰዱ በፊት መብቱ የሚገደብባቸውን አራት መስፈርቶች መሟላታቸውን ማረጋገጥ ይኖርበታል፡፡ በመጨረሻም ከጥላቻ ንግግሮች ጋር በተያያዘ መንግስት ሕግ ሲያወጣ የዓለም አቀፋን የሲቪል እና የፖልቲካ መብቶች ቃልኪዳን አንቀጽ 19 (3) እና 20 መሰረት በማድረግ እና የንግግሮችን ዓይነት በባህሪ (አስነዋሪ/offensive፣ የጥላቻ/hate እና አደገኛ/dangerous) ለይቶ በመክፈል የመናገር መብትን በማይገድብ መልኩ ሕግ ቢረቀቅ መልካም ነው፡፡
መኽሰብ ደበሳይ፡ በዚ ናይ ትማሊ ዓወት ተደሪኹ፡ 3 ማልያታት፡ ማለት ማልያ ዕውት ሓፈሻዊ ናይ ግዜ ውድድር፡ ማልያ ዕዉት ናይ ነጥቢ (ቅጽበታዊ) ውድድርን ማልያ ኣንበሳ ዓቐብን፡ ክለብስ በቒዑ ኣሎ።
ምክትል ፕረዚደንት ነበርን ኣብዚ ግዜዚ ድማ ንፕረዚደንት ኣመሪካ ነጥቢ ከምዝረኸበ ዝተገልጸሉን ጆ ባይደንን ሕጽይቲ ምክትል ፕረዚደንት ካማላ ሃሪስን ንኣሜሪካውያን ኣብ ሓድነት ዘተኮረ ናይ ዓወት መደረ ኣስሚዖም።
6 February በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ጥር 29 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) ጥር 28 ቀን ላይ ነው።
የኤሌክትሪክ መዶሻ ቢት በአየር ግፊት መዶሻ ዘዴ ከተያያዘ የደህንነት ክላች ጋር የኤሌክትሪክ የማሽከርከሪያ መዶሻ መሰርሰሪያ አንድ ዓይነት ነው ፡፡ እንደ ኮንክሪት ፣ ጡብ ፣ ድንጋይ ፣ ወዘተ ባሉ ጠንካራ ቁሳቁሶች ላይ ከ6-100 ሚሊ ሜትር ቀዳዳዎችን በከፍተኛ ብቃት መክፈት ይችላል ፡፡
1. ጥሩ አስደንጋጭ የመምጠጥ ስርዓት-ኦፕሬተርን ምቾት እንዲሰማው እና ድካምን እንዲያቃልል ሊያደርግ ይችላል ፡፡ ይህንን ለማሳካት መንገዱ በ "ንዝረት ቁጥጥር ስርዓት" በኩል ነው; ለስላሳ የጎማ እጀታ የመያዝ ምቾት ለመጨመር ጥቅም ላይ ይውላል ፡፡
2. ትክክለኛ የፍጥነት መቆጣጠሪያ ማብሪያ / ማጥፊያ / ማብሪያ / ማጥፊያ በትንሹ ሲነካው የማሽከርከሪያው ፍጥነት አነስተኛ ነው ፣ ይህም ማሽኑ በተቀላጠፈ እንዲወጣ ሊረዳው ይችላል (ለምሳሌ ፣ እንደ ሰድሮች ባሉ ለስላሳ ወለል ላይ ማውጣት ፣ ይህም ቢትን ብቻ መከላከል አይችልም ፡፡ ከመንሸራተት ፣ ግን ቁፋሮው እንዳይሰነጠቅ ይከላከላል ከፍተኛ የሥራ ፍጥነት ውጤታማነትን ለማረጋገጥ በተለመደው አሠራር ውስጥ ጥቅም ላይ ሊውል ይችላል ፡፡
3. የተረጋጋ እና አስተማማኝ የደህንነት ክላች: - እንዲሁ ክላቹን የሚገድብ ክላች በመባል የሚታወቅ ፣ በአጠቃቀሙ ሂደት ውስጥ የቁፋሮ ብረትን በመጣበቅ የሚፈጠረውን ከፍተኛ የማሽከርከሪያ ኃይልን ሊያስወግድ ይችላል ፣ ይህም ለተጠቃሚዎች የደህንነት ጥበቃ ዓይነት ነው ፡፡ ይህ ባህርይ የማርሽ አሃዱን እና ሞተሩን እንዳይደናቀፍ ይከላከላል ፡፡
4. ሁሉን አቀፍ የሞተር መከላከያ መሣሪያ-በጥቅም ላይ ፣ የጥራጥሬ ጠንካራ ነገሮች ወደ ማሽኑ መግባታቸው አይቀሬ ነው (በተለይም በማሽኑ ላይ ወደ ላይ ለመቆፈር ፣ ለምሳሌ እንደ ግድግዳው አናት ላይ ቁፋሮ ማድረግ) ፡፡ ሞተሩ የተወሰነ መከላከያ ከሌለው በከፍተኛ ፍጥነት ማሽከርከር በጠንካራ ነገሮች መቧጠጥ ወይም መቧጠጥ ቀላል ነው ፣ ይህም በመጨረሻ ወደ ሞተር ውድቀት ይመራል ፡፡
5. ወደ ፊት እና ወደ ፊት ተግባር: - መዶሻውን በሰፊው ጥቅም ላይ እንዲውል ሊያደርግ ይችላል ፣ እና የእውነቱ ቅፅ በዋነኛነት የካርቦን ብሩሽ ቦታን በመለወጥ ወይም በማስተካከል ይገነዘባል። በአጠቃላይ ፣ ትላልቅ የምርት ስም መሣሪያዎች (ካርቦን ብሩሽ) (የሚሽከረከር ብሩሽ መያዣ) አቀማመጥን ያስተካክላሉ ፣ ይህም አመቻችቶ የመጠቀም ጥቅሞች አሉት ፣ ተጓatorችን ለመጠበቅ እና የሞተርን የአገልግሎት እድሜ ለማራዘም ብልጭታዎችን ውጤታማ በሆነ መንገድ ማፈን ፡፡
ጠመዝማዛ መሰርሰሪያ በጣም በሰፊው ጥቅም ላይ የዋለው ቀዳዳ ማቀነባበሪያ መሳሪያ ነው ፡፡ በአጠቃላይ ዲያሜትሩ ከ 0.25 ሚሜ እስከ 80 ሚሜ ነው ፡፡ የመጠምዘዣው ጠመዝማዛ አንግል በዋናነት ብዙውን ጊዜ በ 25 ° እና በ 32 ° መካከል ባለው የጠርዝ መሰንጠቂያ አንግል ፣ ቢላዋ ጥንካሬ እና ቺፕ ማስወገጃ አፈፃፀም ላይ ተጽዕኖ ያሳድራል ፡፡
1. በአጠቃላይ ጥቁር መሰርሰሪያ ብረት ብረትን ለመቦርቦር የሚያገለግል ሲሆን የቁፋሮው ቢት ቁሳቁስ ከፍተኛ ፍጥነት ያለው ብረት ነው ፡፡ በአጠቃላይ የብረት ቁሳቁሶች ላይ ቁፋሮ (ቅይጥ ብረት ፣ ብረት ያልሆነ ብረት ፣ ብረት ፣ ብረት ፣ ብረት ያልሆነ ብረት) ከብረት ሥራ መሰርሰሪያ ቢት ጋር አብሮ ጥቅም ላይ ይውላል ፡፡ ሆኖም በብረት ቁሳቁሶች ላይ ለመቆፈር ትኩረት መሰጠት አለበት ፣ እና የማሽከርከር ፍጥነቱ በጣም ከፍተኛ መሆን የለበትም ፣ ይህም የቁፋሮውን ጠርዝ በቀላሉ ሊያቃጥል ይችላል።
አሁን በመሳሪያ ብረት እና በሌሎች ቁሳቁሶች የተሠሩ እና በሙቀት ሕክምና የተጠናከሩ ብርቅዬ ጠንካራ የብረት ፊልም የተለበጠ ጥቂት ወርቅ አለ ፡፡ ጫፉ በሁለቱም በኩል በእኩል ማዕዘናት መሬት ላይ ሲሆን በጥቂቱ ወደኋላ በማዞር የሹል ጫፍን ይፈጥራል ፡፡ በሙቀት ሕክምና የተጠናከረ ብረት ፣ ብረት እና አልሙኒየም የለም ፡፡ አልሙኒየሙ በቆፍሮው ላይ ተጣብቆ ለመቆየት ቀላል ሲሆን በቁፋሮው ወቅት በሳሙና ውሃ መቀባት ያስፈልጋል ፡፡
የኮንክሪት ቁሳቁሶች እና የድንጋይ ቁሶች ውስጥ ቁፋሮ ፣ ከድንጋይ መሰርሰሪያ ቢት ጋር ተደምሮ ፣ የውጤት መሰርሰሪያ አጠቃቀም በአጠቃላይ የሲሚንቶ ካርቦይድ ነው ፡፡ ተራ ቤት ፣ በሲሚንቶው ግድግዳ ላይ አይቆፍሩ ፣ ተራውን የ 10 ሚሜ ዝርዝር መግለጫ የኤሌክትሪክ እጅን መቆፈሪያ ይጠቀሙ ፡፡
3. እንጨት ቆፍረው ፡፡ በእንጨት ቁሳቁሶች ላይ ሲቆፍሩ ፣ ከእንጨት ሥራ ቢት አጠቃቀም ጋር ተደምረው ፣ የእንጨት ሥራ ቢት ከፍተኛ መጠን ያለው የመቁረጥ መጠን አላቸው ፣ እናም የመቁረጫ መሣሪያዎች ጥንካሬ ከፍተኛ መሆን አይፈለግም ፡፡ የመቁረጫ መሣሪያ ቁሳቁሶች በአጠቃላይ ከፍተኛ ፍጥነት ያለው ብረት ናቸው ፡፡ በቢቱ ጫፍ መሃል ላይ አንድ ትንሽ ጫፍ አለ ፣ እና በሁለቱም በኩል ያሉት ማዕዘኖች በአንጻራዊነት ትልቅ ናቸው ፣ ያለ አንግል እንኳን ፡፡ ለጥሩ ማስተካከያ ቦታ። እንደ እውነቱ ከሆነ የብረት መቆፈሪያ እንዲሁ እንጨት መቆፈር ይችላል ፡፡ ምክንያቱም እንጨቱ ለማሞቅ ቀላል ስለሆነ እና ቺፖቹ ለመውጣት ቀላል ስላልሆኑ የማሽከርከሪያውን ፍጥነት መቀነስ እና ቺፖችን ለማስወገድ ብዙ ጊዜ መውጣት አስፈላጊ ነው ፡፡
4. የሴራሚክ ሰድላ መሰርሰሪያ ቢራቢሮ በሴራሚክ ሰድላ እና በመስታወት ላይ ከፍ ያለ ጥንካሬ ቀዳዳዎችን ለመቆፈር ይጠቅማል ፡፡ የተንግስተን ካርቦን ቅይጥ እንደ መሣሪያ ቁሳቁስ ሆኖ ያገለግላል። በከፍተኛ ጥንካሬ እና ደካማ ጥንካሬ ምክንያት ለዝቅተኛ ፍጥነት እና ተጽዕኖ-አልባ ጥቅም ትኩረት ሊሰጠው ይገባል ፡፡
የጠፍጣፋው መሰንጠቂያ ክፍል አካፋ ቅርጽ ያለው ፣ ቀለል ያለ መዋቅር እና አነስተኛ የማኑፋክቸሪንግ ዋጋ ያለው ነው ፡፡ የመቁረጥ ፈሳሽ በቀላሉ ወደ ቀዳዳው ይገባል ፣ ግን የመቁረጥ እና ቺፕ የማስወገዱ አፈፃፀም ደካማ ነው ፡፡ ሁለት ዓይነቶች ጠፍጣፋ ልምዶች አሉ-አጠቃላይ እና ተሰብስቧል ፡፡ መሠረታዊው ዓይነት በዋነኝነት ከ 0.03-0.5 ሚሜ የሆነ ዲያሜትር ያላቸው ማይክሮፕሮሰሮችን ለመቆፈር ያገለግላል ፡፡ የተሰበሰበው ጠፍጣፋ መሰርሰሪያ ምላጭ ሊተካ የሚችል ሲሆን በውስጡም ሊቀዘቅዝ ይችላል ፡፡ በዋናነት ከ25-500 ሚሊ ሜትር የሆነ ዲያሜትር ያላቸው ትላልቅ ቀዳዳዎችን ለመቆፈር ያገለግላል ፡፡
ጥልቅ የጉድጓድ ቁፋሮ ብዙውን ጊዜ የጉድጓዱ ጥልቀት እስከ ቀዳዳው ዲያሜትር ጥምርታቸው ከ 6. የበለጠ የሚበዛባቸው ቀዳዳዎችን ለማሽከርከር መሳሪያ ነው ፡፡ ብዙ ጊዜ ጥቅም ላይ የሚውሉት የጠመንጃ መሰርሰሪያ ፣ የ BTA ጥልቅ ጉድጓድ ቁፋሮ ፣ የጄት መሰርሰሪያ ፣ የዲኤፍ ጥልቅ ጉድጓድ ቁፋሮ ፣ ወዘተ. በጥልቅ ቀዳዳ ማቀነባበሪያ ውስጥ ፡፡
ሪመሪው 3-4 ጥርሶች አሉት ፣ እና ጥንካሬው ከመጠምዘዣ ልምምድ የተሻለ ነው። አሁን ያለውን ቀዳዳ ለማስፋት እና የማሽኑን ትክክለኛነት እና ማጠናቀቅን ለማሻሻል ጥቅም ላይ ይውላል ፡፡
የማዕከሉ መሰርሰሪያ የማዕድን ጉድጓድ ማዕከላዊ ክፍልን ለመቆፈር ያገለግላል ፡፡ እሱ በእውነቱ በመጠምዘዣ መሰርሰሪያ እና በአነስተኛ የሄሊክስ አንግል ስፖት ፊትለፊት የተዋቀረ ስለሆነ የውህደት ማእከል መሰርሰሪያ ተብሎም ይጠራል ፡፡
የግንባታ መሰርሰሪያ የኤሌክትሪክ መዶሻ መሰርሰሪያ እና የሲሚንቶ መሰርሰሪያ አጠቃላይ ስም ነው ፡፡ ለሲሚንቶ ፣ ለግድግዳ እና ለሌሎች የመስሪያ ዕቃዎች ክፍት ነው ፡፡ አጠቃላዩ ገጽታ ቀጥ ያለ እጀታ ሲሆን ጭንቅላቱ ከቅይጥ መቁረጫ ጭንቅላቱ ጋር ተጣብቋል። ቢላዋ ክፍት የለውም ፡፡ ክፍተቶች ብቻ.
ሁለት ዓይነት የእንጨት ሥራ ቁፋሮዎች አሉ ፡፡ አንደኛው የእንጨት ሥራ ጠመዝማዛ መሰርሰሪያ ነው ፡፡ ሌላው የእንጨት ሥራ ጠፍጣፋ መሰርሰሪያ ነው ፡፡ የእንጨት ሥራ ጠመዝማዛ መሰርሰሪያ በአጠቃላይ የእንጨት ሥራ መሰርሰሪያ ተብሎ ይጠራል ፣ በጭንቅላቱ ውስጥ 3 እሾህ እና በመሃል መሃል አንድ ረዥም መርፌ አለው ፡፡ ሁለቱም ወገኖች ከመቁረጥ ጠርዝ ጋር ትንሽ አጭር ናቸው ፡፡ ቢላዋ መክፈቻ አለው ፡፡ የእንጨት ሥራ ጠፍጣፋ መሰርሰሪያ ራስ ጠፍጣፋ ነው ፡፡ በመሃል ላይ አንድ ትንሽ ቀዳዳ አለ ፡፡ አናት እንደ መርፌ ነው ፡፡ የመቁረጫ ጠርዝ የለም ፡፡ (በእውነቱ ፣ ቢላዋው ጠፍጣፋው ጭንቅላቱ በሁለት ጫፎች ላይ ነው ፣ በንፅፅር ቅርፅ ያለው ክፍት ነው ፡፡) መደበኛ እና ባለ ስድስት ጎን ሁለት ዓይነት ዘንጎች አሉ ፡፡