Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ከአንዳንድ ሰዎች ጋራ የሆነ ቀጠሮ ያላችሁ ይመስላችኋል። ቀኑና ሰዓቱ የማይታወቅ ቀጠሮ። ሰሎሞን ዴሬሳ ለእኔ ከእዚያ ብጤ ሰዎች ቁንጮው ነበር። ባገኘው የምነግረው የሆነ ልዩ ነገር ኖሮኝ፣ አለያም እርሱ ብቻ የሚመልሰው ጥያቄ ገጥሞኝ አይደለም። ብቻ እንዲሁ በድጋሚ የማየው የማገኘው ይመስለኝ ነበር። ደሞ ኮ ያልተቆረጠ ቀጠሮም ሰጥቶን ነበር። “ተጨማሪ ጥያቄ ካለ፣ ለብስለት መገኘት ዋዜማ እንቃጠርና…” ብሎ ነበር የ“ዘበት እልፊቱ”ን መግቢያ ሲያሳርግ። ከዚህ ወዲያ የገጣሚ ቀጠሮ ከየት ይመጣል?! ለብስለት መገኝት ዋዜማ! ሰሎሞን መብሰሉ አሌ አይባልም። ምናልባት እኔ ከመብሰል ዋዜማ ሳልደርስ ቀርቼ ይሆን ያልተገናኘነው? ምናልባት። ወይስ ቀጠሮው የአካል አልነበረም? ምናልባት።
እጅግ ከሚመስጡኝ የሰሎሞን ንሸጣዎች አንዱ በዕድሜና በሕይወት መካከል ያለውን ግንኙንት የሚጠይቅበት ነው። አንድ ዕድሜ እና አንድ ሕይወት አቻ ናቸውን የሚል ሐሰሳ ይመስላል። ዘበት እልፊቱ ውስጥ ካልተሳሳትኩ ሁለት ጊዜ አንስቶታል።
አንድ ዕድሜ ለአንድ ሕይወት ይበቃል ወይ ማለትን ምን አመጣው? የሚል የሰሎሞን ብጤ “ተንኮለኛ ወለጌ” መሆን አለበት። በሰሎሞን ግጥሞች ውስጥ የምመለከታት ሕይወት “ለጊዜያዊ ትግል ስፍራንን የመመጠን” ትግል አድርጌ ነው፤ እርሱው ራሱ በ“ልጅነት” “እሽቅድምድም” (መግቢያ) ውስጥ ስለግጥም ቅርጽ እንደሚለው።
“ህጻን ለቲንስ እጁ እንኳ መጠለያ የማትሆን፣ ቡችላ ገፍቶ የሚጥላት፤ ካፊያ አጥቦ የሚወስዳትን ቤት ካልቦካ ጭቃ የሚሰራው ለጊዜያዊ ትግሉ ስፍራን ለመመጠን ሳይሆን አይቀርም።” (ልጅነት)
ሰሎሞን የሕይወትን እና የግጥምን ተፈጥሮ ተቀራራቢ አድርጎ የሚመለከት ይመስላል። ለምሳሌ በዚሁ የ“ልጅነት” መግቢያው ላይ ሕይወት እና ግጥምን ተለዋዋጭ ቃላት አድርጎ የተጠቀመበትን አንድ ቁልፍ ኅይለ ቃል መጥቀስ ይቻላል። “ህይወት (ግጥም) እንዳንዳንድ ጥያቄ በየትውልዱ ብቻ ሳይሆን በየተወላጁ ተመላላሽ ናት” ይላል።
ሰሎሞን፣ ስለግጥም ቅርጽ ሲከራከር ቄንጠኛ የብስክሌት አንዳድን በምሳሌነት ባመጣበት መንገድ፣ ሕይወትም እንደዚያው በራሷ ግብ ሆና “ለውበቷ” የሚጨነቁላት ነገር ሆና ትታየው ይሆን? ይመስለኛል። ወይም፣ እኔ ሕይወትን እንዲዚያ እንደመለከታት ጋብዞኛል። የተቀበልኩት ግብዣ ነው።
ከግጥሞች ተነስቶ የሰሎሞንን ሕይወትና አስተሳሰብ እረዳለሁ ብሎ ማሰብ ወደ ስሕተት ሊመራ እንደሚችል የመጽሐፎቹን መግቢያዎች ያነበበ ሁሉ የሚገነዘበው ነው። የእኔም ሙክራ በሰሎሞን ግጥሞች ውስጥ የራሴን ሐሰሳ ማድረግ እንጂ ደራሲውን መበየን አይደለም። ለዚያውም መሞቱን ስሰማ በጫጫርኩት በዚህ የስንብት ማስታወሻ።
ሰሎሞን የሚጋብዛቸው ጥያቄዎች ማለቂያ የላቸውም። በሐሳብ ለመወሰድ አንድ ሐረግ ወይም ስንኝ ለሚበቃቸው ብጤዎቼ፣ ሰሎሞን ከገጣሚነቱ ባልተናነሰ፣ በራሱ ቋንቋ፣ ነሻጭነቱ የትም የማይገኝ ነው። አንድ የግሌና የቅርቤን ምሳሌ ልስጥ። “ዘበት እልፊቱ ወለሎታት” ምስጋና ባቀረበበት “እጅ መንሻ”ው ላይ ልጁን ሲያመሰግናት “በባእድ አገር ላሳድጋት ስፍጨረጨር ላሳደገችኝ ልጄ፥ ለገላኔ ዴሬሳ” ይልላታል። ዕጹብ እንጂ ምን ይባላል?! ልጅ ሲያሳድጉ አብሮ የማደግ ውለታን አስታውሶ መኖር ድንቅ ነው። እኔም እንዳቅሜ ልጄን በየቀኑ ሳገኛት በልቤ ይህን ምስጋና ሳልሰጣት የዘለልኩበት ቀን የለም፤ ዕድሜ ለሶሎሞን።
በቀረውስ፤ በሰሎሞን ዴሬሳ አገላለጽ “ጊዜን ላንዳፍታ ቆም ማድረግን፥ ለማስተዋል፥ ለመሳቅ፥ ለመተከዝ ፋታ ማግኘትን የማይመኝ ማን አለ? አንዲት ደቂቃ ባታልፍኮ ዘላለም ትሆናለች።”
ቀድሞውንም የመሐመድ ሁሴን አላሙዲ ጉዳይ " ሆድ ይፍጀው" የሆነባቸው በርካቶች ነበሩ። አንዳንዶች በግብር በሚያዩዋቸው ጉዳዮች ሳቢያ ሃብታቸውን ይጠራጠሩ ነበር። ሪፖርተር...
ሓዲሽ ሓበሪታ ኣብ ምሉእ ሰምየንን ኣመርካን ከነዳን ታሓድሶ ተ.ሓ.ኤ ብህዝባውነታ ትልለ ኣብ ትሕቲ ዝብል ጭርሖ ገደይም ተቓለስታ እታ ንኹሉ እዝቢ ኤርትራ ብዘይ ኣፋላላይ ዝጸወዓት ቀዳመይቲ ጥይት ዝተኮሰት ብጅግና ሓምድ እድሪስ ዓወተ ኹሉ ዝሳዓቦ መጸዋዕታ’ ህዝብና ካብ ናብ ብሙሉኡ መርሓባ ኢሉ ስለ ተቐበሎ ተ.ሓ.ኤ ብህዝባዊ ተሳትፎን ህዝባዊ ቃልስን ስለ ዝመርሔት ብምዕባሌኣ ኣዋዳድባኣን ኩሉ ብደርባዊ ምስሉ ሓቚፋ ማሕበር ሰርሕተኛ ማሕበር ሓረስታይ ማሕበር ተማህራይ ማሕበር ደቀንስትዮ ወዘተ… ከም ፍረ መሪሕ ታራ ቃልሳ ናይ ናጻ ምውጻእ ከተማታት ተሰነይ ፥ወቑርደት፥ መንደፈራ ፥ እምኒ ሓጀር፥ ጎሊጅ፥ዓዲ ዃላ ፥ዕዲ፥ ጢዖ፥ ከምኡ ውን ስርሒት ጀጋኑ ፍዳኢን ፥ ካብ ሺኦል ማእሰርቲ ሰንበል ኣስመራን ዓድዃላን ዘውጸኤት ውድብ ተ. ሓ . ኤ ገደይም ተቃለስታ ንታሪኽና ኣሻሓት ብጾትና ዝኸፈልናሉ ኣብ ውሽጢ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ጀብሃ) ተወዲብና ክንቓለስ ውደባና ከነስፋሕፍሕ ብሙዕት ተላዒልና ከም ዘለና ብዕሊ ነፍልጥ።
ከም ተግባራዊ ናይዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቐሰ ብዕለት 23/8/2015 ኣብ ዞባታት ሰምየን ኣመርካን ከነዳን እንርከብ ገደይም ተቃለስቲ ምስልና ምስሊ ኤርትራዊ ስእሊ ዘለዎ ደቂ ከብሳን መታሕትን ኩሎም ካድራታት ተ.ሓ.ኤ ብተኩኖለጂ መራኸቢ መስመር ከፊትና ዕውት ሰሚናር ኣካይድና። ንመጻኢ ኣብ ማእከላዊ ቦታ ዝገበረ ዕቢ ሰምናር ብኣካል ክንገብር ተስማሚዕና።
በዚ ኣጋታሚ ንኹሉ ጅጋኑ ኣባላት ተሓኤ ነበር ሰራሕቲ ቕያ ታሪኽና ክጭወ ብሉጻት ኣሻሓት ዝኸፈልናሉ ዓይንና ኣይ ንትዓመት ታሪኽና ክዝመት ኣብ ትሕቲ ዝብል ጭርሖ ብሓደ ተኣኪብና ህዝብና ነድሕን ዝብል መጸዋዕታ ነቕርብ።
ዛሬ ከተደረጉ የ15ኛ ሳምንት ኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ሀዋሳ ላይ ፋሲል ከተማን ያስተናገደው ሀዋሳ ከተማ ከመመራት ተነስቶ 3-2 አሸንፎ የመጀመሪያውን ዙር በድል ዘግቷል።
ባለሜዳዎቹ ባለፈው አስከፊ ሽንፈት ካስተናገዱበት ጨዋታ የስድስት ተጫዋቾች ለውጥ በማድረግ ሀብቴ ከድር፣ዳንኤል ደርቤ፣ አሰጨናቂ ሉቃስ፣መስፍን ታፈሰ፣ዘላለም ኢሳያስ እና ሄኖክ ደልቢን ወደ ቋሚ አሰላለፍ ይዞ ወደ ሜዳ ሲገቡ። ፋሲሎች ከቅዱስ ጊዮርጊስ ጋር ነጥብ በተጋሩበት ጨዋታ የሁለት ተጫዋቾች ለውጥ አድርገዋል ሰይድ ሀሰን።፣ሀብታሙ ተከስተን ወደ ቋሚ መልሰዋል።
ከጨዋታው መጀመር አስቀድሞ የእለቱ አራተኛ ረዳት ፌደራል ዳኛ አዳነ ወርቁ የዳኝነት ሙያ ባልተላበሰ ባህሪይ የመገናኛ ብዙሀን ጋር ሰጣ ገባ ውስጥጠ የገቡ ሲሆን። ለመገናኛ ብዙሀን አንፈቅድም በማለት ወደ ሜዳ እንዳንገባ የከለከሉን ቢሆንም ከብዙ ጭቅጭቆች በኋላ በስተመጨረሻ ፈቅደዋል።
በኢንተርናሽናል አርቢትር በአምላክ ተሰማ ያለምንም እንከን የተመራው ይህ ጨዋታ ሁለቱም ቡድኖች ኳስ ተቆጣጥረው የሚጫወቱ ቡድኖች አኳያ ፈጣን እና ቶሎ ቶሎ ወደ በመድረስ በርካታ ሙከራዎችን አድርገዋል። በተለይ በመጀመሪያዎቹ 20 ደቂቃዎች ፍፁም የበላይነት የነበራቸው አፄዎቹ ኳስ እና መረብን ለማገናኘት አራት ደቂቃዎ ብቻ ፈጅቶባቸዋል። ጥሩ የሚባል የኳስ ቅብብል ላይ የተመሰረተችውን ኳስ በዛብህ መለዮ ብቻውን ለነበረው ኢዙ አዙካ አቀብሎት አመቻችቶ ካቆመ በኋላ ከሳጥን ውጭ አክርሮ መትቶ ግብ አድርጎ ፋሲልን ቀዳሚ አርጓል።
የግራ አጥቂያቸው ስፍን ታፈሰ በተሰለፈበት የግራ መስመር አቅጣጫ በማጋድል ወደ ግብ ለመድረስ የሞከሩት ሀይቆቾ። በፈጣን ቅብብል በፍጥነት ፋሲል ግብ ክልል ላይ የተገኙት መስፍን ታፈሰ ሳጥን ውስጥ ብቻውን ይዞ የገባው ኳስ አገባው ሲባል ወደ ውጭ ልኳታል። በድጋሚ ዳንኤል ደርቤ ከርቀት አክርሮ መትቶ ግብ ጠባቂው ሚካኤል ሳማኪ እንደምንም ተወርውሮ ያወጣበት አስደንጋጭ ሙከራ ነበረች።
የሀብቴ ከድርን በዛሬ ጨዋታ ድክመት በሚገባ የተረዳው ሱራፌል ዳኛቸው በተደጋጋሚ ከርቀት አክርሮ በመምታት ግብ ጠባቂውን ፈታ ሲነሳው ተስተውሏል። በዚህም 15ኛው ደቂቃ ላይ ሱራፌል ዳኛቸው ከመሀል ሜዳ አክርሮ በመምታት የሀብቴ ከድር ጥሩ ያልሆነው አቋቋም ግብ እንዲያስተናግድ አድርጎ መሪነቱን ወደ ሁለት ከፍ አድርጓል።
ከዝች ግብ መቆጠር በኋላ የሀዋሳ ከተማ ደጋፊዎች በአሰልጣኝ አዲሴ ካሳ ላይ ከፍተኛ ተቃውሞ ሲያደርሱ የተሰተዋለ ሲሆን። አሰልጣኙ በምላሹ ወደ ደጋፊው በመዞር ኮፍያቸውን በማውለቅ ለደጋፊው ያላቸውን ክብር ገልፀዋል።
ብልጫቸውን በሚገባ ሲጠቀሙ የነበሩት ፋሲሎች ሙጂብ ቃሲም ወደ ሳጥኑ መረት ለመሬት ያቀበላትን ኳስ ኢዙ ወደ ግብ ቢሞክረውም ሀብቴ ከድር በእግሩ ተንሸራቶ ሲመልስበት። መልስ የሰጡት ሀዋሳ ከተማዎች መስፍን ታፈሰ ያቀበለውን ኳስ ዳንኤል ደርቤ ሲሞክር ሳማኪ ያለቀላት ኳስ አድኖበታል። ከዝች ሙከራ በኋላ ሱራፌል ግብ ካገባበት ተመሳሳይ ቦታ ላይ ሙከራ አድርጎ ለጥቂት በአግዳሚው የወጣችው አስደንጋጭ ነበረች።
የነበራቸውን ፈጣን አጨዋወት ቀስጠበቀስ እየተቀዛቀዙ የመጡት ፋሲሎች በተጋጣሚያቸው ፍፁም ብልጫ ተወስዶባቸው በርካታ ግቦች እንዲያስተናግዱ አድርጓቸዋል። 20ኛው ደቂቃ የፊት አጥቂው ብሩክ በየነ ግብ አስቆጥሮ የሀዋሳን ተስፋው ማለምለም ሲችል።ከሶስት ደቂቃዎች በኋላ ባለሜዳዎቹ በሄኖክ ደልቢ አማካኝነት አቻ መሆን ችለዋል።
የመጀመሪያ አጋማሽ ሳይጠናቀቅ የነበራቸውን ጫና በመጠቀም መሪ ለመሆን ሲታትሩ የነበሩት ሀይቆች። 34ኛው ደቂቃ ዘላለም ኢሳያስ ከማእዘን ያሻገረውን ኳስ ተስፋየ መላኩ በግንባሩ ሲገጭ በድጋሚ መስፍን ታፈሰም በግንባሩ ገጭቶ ግብ በማድረግ ሀዋሳን መሪ አድርጓል። ግቧ ከተቆጠረች በኋላ ተጫዋቾች ወደ አሰልጣኝ አዲሴ ካሳ በመሄድ ደስታቸውን በመግለፅ ተቃውሞ በርትቶባቸው የነበሩት አሰልጣኙ ተጫዋቾቹ ከጎናቸው መሆናቸውን አሳይተዋል።
ተመጣጣኝ የሚመሰል የነበረው የመጀመሪያው አጋማሽ ቀስ በቀስ እንግዳዎቹ ብልጫን በመውሰድ ጫና ፈጥረው ሲጫወቱ። የመሀል ሜዳዎቹ በዛብህ መለዮ፣ሱራፌል ዳኛቸው፣ሀብታሙ ተከስተ ጥምረት በዚህ አጋማሽ አስደናቂ ነበር። 51ኛው ደቂቃ መስፍን ታፈሰ ከግራ መስመር ያሻገረለትን ብሩክ በየነ በግንባሩ ቢገጨውም ወደ ላይ ወጥታበታለች። 57ኛው ደቂቃ ሙጂብ ቃሲም ከፍ አድርጎ የሰጠውን ኳስ በዛብህ መለዮ የሀዋሳ ተከላካዮችን መዘናጋት ሳይጠቀምበት ቀርቶ በግንባሩ ገጭቶ ወደ ውጭ የወጣቸው በሁለቱም ቡድኖቹ በኩል የሚጠቀሱ ጥሩ ሙከራዎች ነበሩ። በጨዋታው መሀል እሰጣ የብሩክ በየነ እና ሚካኤል ሳማኪ እሰጣገባ ተከትሎ የፋሲል ከተማ ቡድን መሪ ሀብታሙ ዘዋለ እየተበደልን ነው በማለት ከአራተኛው ደኛ ላይ ቁጣቸውን ገልፀዋል።
64ኛው ደቂቃ ተቀይሮ የገባው አለምብርሀን ይግዛው ከመአዘን አከባቢ ያሻገረውን ሙጂብ ቃሲም በግሩም ሁኔታ ዘሎ በግንባሩ ቢገጨውም በአግዳሚው ወጥታበታለች። ጫናዎችን በማበርታት ግቦችን ሲያነፈንፉ የነበሩት ፋሲሎች ሙጂብ ቃሲም ማእከል አድርጋ የተነሳችው ኳስ ያገኘው ሱራፌል ዳኛቸው ከርቀት አክርሮ መትቶ ለጥቂት ሀብቴ ከድር በጣቶቹ ነክቶ ያወጣበት አቻ የምታደርጋቸው አጋጣሚ ነበረች።
በቀሪዎቹ ደቂቃዎች በብሩክ በየነ እና መስፍን ታፈሰ ወደ ፊት ሲያደርጉት ከነበረው አስፈሪ አካሄድ ውጪ ምንም የግብ አጋጣሚዎችን አልፈጠሩም። ጨዋታው ተጨማሪ ግቦች ሳያስተናግድ በመጀመሪያው አጋማሽ በተቆጠሩ ግቦች ሀዋሳ ከተማዎች 3-2 አሸንፈው ወጥተዋል። ከጨዋታው መጠናቀቅ በኋላ በደጋፊወች መካከል ግጭት ቢፈጠርም ወደ ከፋ ደረጃ ከመሄዱ በፊት የፀጥታ ሀይሉ በቁጥጥር አውለውታል።
Tigr 31ድኅርዙይ ሽዑ ዓርቢ ናይ ሰንበት ምድላው ስለ ዝነበረ እታ ሰንበት እቲኣ ድማ ኽብርቲ በዓል ስለ ዝነበረት እቶም ሬሳታት ኣብ መስቀል ምእንቲ ኸይሓድሩ መምሕዂልቶም ሰሰቢሮም ንኸውርድዎም መራሕቲ ኣይሁድ ንጲላጦስ ለመንዎ።
በቶታል ካፍ ቻምፒየንስ ሊግ የምድብ አምስተኛ ጨዋታዎች ከአርብ ጀምሮ መደረግ ሲጀምሩ በምድብ ሶስት የሚገኘው የኢትዮጵያው ቅዱስ ጊዮርጊስ የወቅቱ የአፍሪካ ቻምፒዮኑን ማሜሎዲ ሰንዳውንስ አዲስ አበባ ስታዲየም ላይ ቅዳሜ 10 ላይ ያስተናግዳል፡፡ ጨዋታው በሱፐርስፖርት 4 እና ቤን ስፖርትስ 5 የቀጥታ የስርጭት ሽፋን የሚያገኝ ሲሆን ሁለቱም ክለቦች በእኩል ነጥብ ላይ ተገኝተው ተፋጠዋል፡፡
የ2016 የካፍ ግሎ ሽልማት የአፍሪካ የአመቱ ምርጥ አሰልጣኝ ዘርፍ ያሸነፉት ፒትሶ ሞሲማኔ ስለጨዋታው፣ ስለዝግጅት፣ ጉዳት እና ተያያዥ ጉዳዮች ላይ ለጋዜጠኞች ዛሬ አዲስ አበባ ስታዲየም ላይ ሰጥተዋል፡፡
“ዝናቡን እንደምክንያት ማቅረብ አልፈልግም፡፡ ዝናቡ የሚዘንበው ለእኛም ለቅዱስ ጊዮርጊስም ነው፡፡ በዚህ ላይ ሰበብ መደርደር አይገባም፡፡ ሐሙስ በትምህርት ቤት ሜዳ (የአሜሪካን ትምህርት ቤት ሜዳ) ነበር ልምምዳችንን የሰራነው፡፡ የእግርኳስ ተጫዋቾች በየትኛውም የአየር ሁኔታ መጫወት መቻል አለበት፡፡ ዝናቡ ለሁለቱም ክለቦች ነው የሚዘንበው ስለዚህም የመጫወቻ ሜዳውም እንደዛው፡፡ ከዚህ በላይ መሻሻል ይችላል ግን እኛ ምንም ማድረግ አንችልም፡፡”
“ካፍ ሜዳው ጥሩ አይደለም ካለ እኛን እዚ ለምን ያመጣናል ወይም እኛን ወደ ሌላ የመጫወቻ ሜዳ መውሰድ ነበረባቸው፡፡ ስለሜዳው ማውራት አንፈልግም ስለጨዋታው ነው ማውራት የምንፈልገው፡፡”
“ሁለት ወይም ሶስት የሚሆኑ ተጫዋቾች አብረውን አይደሉም (ካማ ቢሊያት እና ሪካርዶ ናሲሜንቶን ጨምሮ)፡፡ ነገር ግን 11 ጤነኛ ቋሚ ተሰላፊዎች አሉን፡፡ ካማ ቢሊያትም በጉዳት አብሮን እዚህ አይገኝም፡፡ እግርኳስ ስፖርት ነው ተጫዋቾች ይጎዳሉ፡፡ ቡድኑ ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ ይኖረዋል፡፡ ተፅዕኖው ምን ያህል ነው የሚለውን ላናውቅ እንችላለን፡፡ ቱኒዝ ላይ ከኤስፔራንስ ጋር ስንጫወት የተጎዱት ተጫዋቾች አልነበሩም፡፡ ይህ ሰበብ አይሆንም፡፡”
“ወደ ቱኒዝ ተጉዘን ከኤስፔራንስ ላይ ያሳካነው አንድ ነጥብ ለእኛ በጣም ወሳኝ ነበር፡፡ ቱኒዝ ለማሸነፍ ከሚከብዱ ቦታዎች መካከል ነች ጊዮርጊስ ደግሞ የመጨረሻ ጨዋታውን ቱኒዝ ነው የሚያደርገው፡፡ በጣም ከባድ ጨዋታ እንደሚሆን አልጠራጠርም ቢሆንም የማሸነፍ ጫናው ቅዱስ ጊዮርጊስ ላይ ነው ያለው፡፡ ምክንያቱም በደረጃ ሰንጠረዡ ከእኛ በታች ናቸው፡፡ ስለዚህም ጨዋታው የግድ ማሸነፍ ስላለባቸው ጫናው እነርሱ ላይ ነው፡፡ ምንአልባትም እኛ ላይ ጫናው ቀለለ ነው ምክንያቱም ካላሸነፉን በደረጃ ሰንጠረዡ ላይ ያለንበት ላይ ነው የምንረጋው፡፡”
“ለቡድኑ ወሳኝ ተጫዋች ነው፡፡ ልምድ ያለው፣ ከሃገሩ ውጪ የተጫወተ እና ግብ አስቆጣሪ ተጫዋች ነው፡፡ ስለዚህም ሳላዲን እኛ ልንጠንቀቀው ያስፈልጋል፡፡ ሁሌም በጥንቃቄ ልንመለከተው ይገባል፡፡ ሰባት ግቦችን አስቆጥሯል ከሰንዳውንስ እና ከኤስፔራንስ ጋር ግን ግብ አላስቆጠረም ነገርግን ጥሩ ተጫዋች ስለሆነ እናከብረዋለን፡፡”
ጀነራሉ ምሁር ናቸው፡፡ የተማረው ወታደራዊ ሳይንስ ብቻ አይደለም፡፡ የመጀምሪያ ዲግሪያቸው ህግ (LLB) ነው:: ድንቅ ውጤት በማምጣት የተመረቁ ናቸው፡፡ ሁለተኛ ዲግሪያቸውን የሰሩት በአመራር ሳይንስ ላይ ነው፡፡ በሰራባቸው ቦታዎች ሁሉ ውጤታማ ናቸው ምክንያቱም የሚሰጡት አመራር ተለምዶአዊ ሳይሆን በእውቀት ላይ የተመሰረተ ነው፡፡
ሁሌ ወጣት ነው ምክንያቱም ስፖርት መስራት ባህሉ ነው፡፡ በመሆኑም እርጅና የሚባል ነገር አይነካውም፡፡ ጀነራሉ አይፈራም፣ ቤቱ ለሁሉም ክፍት ነው፣ ግልፅ ነው፣ ተናግሮ ያሳምናል፣ ለሱ ሁሉም እኩል ናቸው (ትልቅ፣ ትንሽ፣ ሀብታም፣ ደሃ፣ የተማረ፣ ያልተማረ፣ ነጋዴ፣ አ/አደር ወዘተ)፡፡ ከዚህም የተነሳ ማንም ሰው ይወደዋል፡፡ አሁን በተፈጠረው ጉዳይ ብቻ ሳይሆን ከጥንትም ጀምሮ ነው የሚወደደውና የሚደነቀው፡፡ የጎለ-ኦዳ፣ ቡርቃ፣ በደኖ፣ መዩ፣ የባሌና የጅማ ወረዳዎች ወዘተ ነዋሪዎች ምስክር ናቸው፡፡
ከዚህም የተነሳ ባለፉት ዓመታት የሚፈሩም አልጠፉም፡፡ ያለ እድሜው በጡረታ አገለሉት፡፡ ሌተናል ጀነራል ባጫ ደበሌ ገና ብዙ ይሰራል፡፡ አገር ወዳድ የሆናችሁ ሁሉ እናበረታታው፤ እንደግፈው፣ ሞራል እንስጠው።
ኢትዮጵያ ብዙ ጀግኖች አሏት! በዚህ አጋጣሚ፣ በቅርብ ግዜ ከዶክተር አብይ የናት አገር ጥሪ የተቀበሉ ጀግኖች ሌ/ጀኔራል አበባው ታደሰ እና ሌ/ጀኔራል ባጫ ደበሌ አገራችሁን ስለምታገለግሉ በጣም እናመሰግናችኋለን! እግዚአብሔር ይባርካችሁ!
ZhongShan የፓናል ብርሃን 48W እጅግ በጣም ቀጭ ያለ የፓነል ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የፓናል ብርሃን 48W እጅግ በጣም ቀጭ ያለ የፓነል ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የፓናል ብርሃን 48W እጅግ በጣም ቀጭ ያለ የፓነል ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
መለስ ዜናዊ ብሕማም ምኽንያት ብ20 ነሓሰ 2012 ካብዚ ዓለም ብሞት ከም ዝተፈልየ ብማዕከናት ዜና ኢትዮጵያ ምስ ተፈነወ ዝተሰምዓና ስንባደን ሓዘንን ክንገልጾ ቃላት እሓጽረና።
ሞት ባህርያዊ እዩ። ንዘልኣለም ዘዘክር ህያዉ ታሪኽ ሰሪሕካ ምሕላፍ ግን ከም ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዝኣመሰሉ ዉሑዳት ብርቂ ሰባት ጥራይ ዝረኽብዎ ጸጋ ዘልኣለም እዩ። ይኹን እምበር፡ ክቡር ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ፡ ከም ኩሉ ፍጡር ወዲ ኣዳም ካብ ሕማምን ሞትን ሓራ ክኸዉን ዘይክእል’ኳ እንተነበረ፡ ብመንጽር’ቲ ዝነበሮ ንነዊሕ ዝጠመተ ራእይ ብዙሕ ከበርክተሉ ኣብ ዝኽእል ዕድመ ብምኹላፉ፡ ኢትዮጵያ ጥራይ ዘይኮነት ኣፍሪቃ ብዓባያ’ዉን ዓቢ ናይ ለዉጢ ሃዋርያኣ ስኢና ኢያ።
ርእያቶ ዘይትፈልጥ ባና ልምዓትን ደሞክራሲን ንኽትርኢ ዘብቅዐ ከምኡ’ዉን ንራኢታቱ ናብ ግብሪ ናይ ምትርጓም ዓቕሚ ዝዉንን መንግስቲ ብምህናጽ፡ ኢትዮጵያን ኢትዮጵያውነትን ኣብ ዓለማዊ መድረኻት በሪኾም ከም ዝረኣዩ ኣብ ምግባር ዝተዓወተ ኣብነታዊ ኣፍሪቃዊ መራሒ ምንባሩ ግብሪ ዝምስክሮ ሓቂ ኢዩ።
ኢትዮጵያውያን ድኻታት ዝተወፈየን ቅዋማዊ ስርዓት ንኽትከል ሳላ ዝጸዓረ፡ እነሆ ሎሚ ንትልምታቱ ኣብ መፈጸምትኡ ዘብጽሕ ዘተኣማምን ተካኢ ወለዶ መሪሕነት ተፈጢሩ ንኢትዮጵያ ኣብ ምምራሕ ይርከብ ኣሎ።
ዝተማጐተን ኢትዮጵያ ብዘይ ኣፍደገ ባሕሪ ክትነብር ከም እትኽእል ንህዝብታት ኢትዮጵያ ዝመሃረን ተባዕ መራሒ እዩ ነይሩ። ዘረባ ሃፋፊ ቀለም ተራፊ ከም ዝበሃል ቀዳማይ ሚኒስተር መለስን ንሱ ዝመርሖ ህወሓት/ኢህወደግን ብዘረባ ዘይኮነ መጻኢ ወለዶታት ክልቲአን ሃገራት ኣንቢቦም ዝዉከሱዎም መጽሓፍቲ ብምጽሓፍ እዮም ንሕጋዉነትን ፍትሓውነትን ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ መስኪሮም። ክቡር ቀዳማይ ሚኒስተርን ኢህወደግን ኣብቲ ህዝቢ ኤርትራ ብዘይ ደጋፊ ንበይኑ ደዉ ኢሉሉ ኣብ ዝነበረ እዋን ኣብ ጎኑ ብምዃን ናይ ታሪኽ ወገንነቶም ኣመስኪሮም እዮም። በዚ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ንዘልኣለም ኣብ ታሪኽ ክዝክሮም ክነብር’ዩ።
ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊን ብሱል መሪሕነቱን ግን ኣብ ቀዳማይ ታሪኽ እንዝክሮ ዉዕለት ጥራይ ኣይኮነን ፈጺሙ። ሕጂ’ዉን ንኣሕዋት ኤርትራውያን ኣብ መሬቱ ብምእንጋድ ታሪኽ ይደግም ኣሎ። ካብ ቅድሚ ዓሰርተ ዓመታት ጀሚሩ ኢትዮጵያ መዕቈቢት ዓሰርተታት ኣሽሓት ኤርትራውያን ስደተኛታት ኮይና ኣላ። እቲ ብሰንኪ ምልካዊ ኣገዛዝኣ ኣብ ሃገሩ ኣስተርሕዩ ክነብር ዘይተዓደለ ህዝቢ ኤርትራ ሃጽ ኢሉ ዝስደደለን ሃገራት ብዙሓት እኳ እንተኾና ኣብ ሃገሩ ዘየስተማቕሮ ናጽነት ዘስተማቕረላን ኣብ ካልኦት ጎረባብቲ ሃገራት ዘይረኽቦ ክንክን ዝረኽበላን ሃገር ግን ኢትዮጵያ ኢያ።
እዚ ክንብል ከለና እቲ ብቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዝተጀመረ ኣብ ሓባራዊ ረብሓ ዝተመርኮሰ ሰናይ ጉርብትና ክልቲኡ ህዝብታት ናብ ዝነበሮ ናይ ምምላስ ጻዕሪ ስልጣን ተረኪቡ ዘሎ ሓድሽ መሪሕነት ክቕጽሎ ምዃኑ ጥርጥር የብልናን። እቲ ምንታይ፡ ራእይ ክቡር ቀዳማይ ሚኒስተር ራእይ ኢህወደግን ራእይ መላእ ህዝብታት ኢትዮጵያን ስለዝኾነ።
ንሕና ስምረት መንእሰያት ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር ብወገንና፡ በቲ ክቡር ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊን እቲ ንሱ ዚመርሖ ፓርትን መንግስትን ዝተለምዎ ናይ ልምዓትን ሰላምን ምዕባለን መደባት ከም ኤርትራውያን ተረባሕትን ሰብ-ብርክን ምዃንና ስለ እንኣምን ንምዕዋቱ ክንሰርሕ ኢና። ኣብ መንጎ ክልቲኡ ህዝብታት እተፈጥረ ዘይተደልየ ግርጭት ናብ ንቡር ናይ ልምዓትን ምትሕግጋዝን ኩነት ንምምላስ ድማ እጃምና ከም እነበርክት ቃል ንኣቱ።
በዚ ኣጋጣሚ’ዚ፡ ስምረት መንእሰያት ኤርትራ ንድሕነት ሃገር ዝተሰመዓና መሪር ሓዘን ንገልጽ፡፡ ንኽቡር ቀዳማይ ሚኒስተር ዘልኣለማዊ ዕረፍቲ ከምኡውን ንስድራቤቶም፡ ንህዝቢ ኢትዮጵያን ፈተውትን ጽንዓት ይሃብኩም እናበልና ናይ ሓዘን ተኻፈልቲ ምዃንና ንገልጽ።
ናዓኻ ንኣብ ገዛ ምስ ህጻን ትውዕል ርሑው መዋእለ ህጻናት ዝበሃል ኣሎ። ከም ወላዲ ኩሉ ሳዕ ምስ ውላድካ ኮንካ ሓላፍነት ትስከም፡ ካልኦት ስድራቤታትን ህጻናትንንኽትራኸብ ግን ጽቡቕ መገዲ`ዩ፡ እቶም ህጻናት ብሓባር ክጻወቱ ካኣ ጽቡቕ ኣጋጣሚ`ዩ። ብናጻ ኮይኑ ኣቐዲምካ ምምልካት`ውን ኣየድልዮን`ዩ።
ኣብ ምምሕዳር ከባቢ ሉማ ሓደ መሓዛ ስድራቤት (vänfamilj) ክትረክብ ተኽእሎ ኣሎ። መሓዛ ስድራቤት ዝበሃሉ ውልቀሰባት ኮይኖም ኣብ ናጻ ግዝየኦም ኣብ ቋንቋ ይኹን ሕብረተሰብ ሽወደን ዘድልየካ ኣፍልጦ ክትረክብ ይሕግዙኻ፡ ከምኡ ውን ገለ እዋናት ቡን ወይ ካሊእ ማሕበራዊ ንጥፈታት ምሳኻ ይካፈሉ። ምስ መሓዛ ስድራቤት ክትራኸብ ድሌት እንተ ዳኣ ኣለካ ንናይ መደብ ምትካል እግሪ ተሓጋገዚኻ ክተሓባበረካ ሕተቶ።
ክብረአብ ከ3 አመት ሴት እና የወራት እድሜ ካለው ወንድ ልጁ ጋር በተኛበት በተነሳው የእሳት ቃጠሎ ነበር ህይወቱ ያለፈችው፡፡ በአደጋው የክብረአብ ሁለቱም ልጆቹ ህይወት ጭምር ሲያልፍ ባለቤቱ ከእሳት አዳገው ተርፋለች፡፡
የክብረአብ እና ልጆቹ አስከሬን በአሁኑ ሰአት ለምርመራ በሆስፒታል የሚገኝ ሲሆን በአካባቢው የተቃጠለው የክብረአብ መኖርያ ቤት ብቻ እንደሆነና ፖሊስ የአደጋውን መንስኤ በማጣራት ላይ እንደሚገኝ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል፡፡ የቀብር ስነስርአቱም ነገ ይፈፀማል ተብሎ ይጠበቃል፡፡
ክብረአብ ዳዊት በሀዋሳ ከተማ ከ2007 ጀምሮ በተጠባባቂ ግብ ጠባቂነት እየተጫወተ የነበረ ሲሆን በ2007 በማርያኖ ባሬቶ በሚመራው የኢትዮጵያ ከ23 አመት በታች ብሄራዊ ቡድን ተካትቶ ሱዳንን በገጠመው ቡድን ቋሚ ተሰላፊ ነበር፡፡
ሶከር ኢትዮጵያ በክብረአብ እና ልጆቹ ድንገተኛ እና ልብ የሚሰብር እረፍት የተረሰማትን ጥልቅ ሀዘን እየገለፀች ለቤተሰቦቹ ፣ ለወዳጅ ዘመዶ እንዲሁም ለስፖርት ቤተሰቡ መጽናናትን ትመኛለች፡፡
የኢትዮጵያው ጠቅላይ ሚንስትር አብይ አሕመድ ባለፈው ሳምንት መገባደጂያ በሀገሪቱ ያሉ የተቃዋሚ ድርጅቶች መሪዎችን ወደ ጽ/ቤታቸው ጋብዘው በልዩ-ልዩ ወቅታዊ ርዕሰ-ጉዳዮች ዙሪያ አወያይተዋል።
በኢትዮጵያ መፈጠር ስላለበት እርቀ ሰላም ለሁለት ቀናት የመከረው የሃይማኖት ተቋማት ጉባዔ የተነሱ ሃሳቦችን ለመንግሥት ለማቅረብ በመስማማት ዛሬ ማምሻውን ተጠናቋል።
የተነሱት ሃሳቦች ፋይዳ በመንግሥት ከተያዘው የለውጥ አጀንዳ ጋር የሚመጋገብ ነው ሲሉ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ደመቀ መኮንን በጉባዔው ማጠቃለያ ላይ ተናግረዋል።
አባዊርቱ ሰላምታየ ይድረስህ። አንተ ብል አትቀየምም ብዬ አስባለሁ። ጽሑፍህን ሁልጊዜ እከታተላለሁ። አንድ የሥርዓተ ነጥብ አጠቃቀምህን ላስታውስህ እልና እዘነጋዋለሁ። አሁን ግን ሳልረሳ እዚች ላይ ላስታውስህ ወደድኩ።
(ይህን አስተያየት በሣተናው ድረገጽ (https://www.satenaw.com/amharic/archives/66419) ላይ በወጣው መጣጥፍህ ሥር ላስቀምጥ ነበር - ግን በዛ አለብኝና ሌላም ሐሳብ ተወነጋግሮ ገባብኝና ለብቻው ላክሁት። ምንም ማድረግ አልቻልኩም።)
ይህን የምለው መምህር ስለሆንኩ ነው። ነጥቦች ሁሉ አጠቃቀማቸው ይለያያል። ምንም እንኳን በትርጉም ረገድ በአንተው አጠቃቀም ውስጥ ይህ ነው ተብሎ ሊጠቀስ የሚችል ልዩነት ባይኖርም በደንቡ መሠረት መጓዙ ጥሩ ነው። የሚከተሉትን ምሳሌዎች ከየነጥቦቹ ላስቀምጥ፡-
ነጠላ ሠረዝ (፣)፡- “ሐጎስ፣ ደስታ፣ ሻመና፣ ገመቹና ዘበርጋ ጓደኞቼ ናቸው።” (ይህ ነጥብ እንደ “እና” ሊያገለግለን የሚችል ጠቃሚ ነጥብ ነው። በዚህ ምሳሌ መሠረት በሥርዓተ ነጥቡ ምክንያት የሰውዬው ጓደኞች ቁጥር ሊያንስና ሊበዛ ይችላል። ለአብነት - “ሐጎስ ደስታ፣ ሻመና ገመቹና ዘበርጋ ጓደኞቼ ናቸው” - ቢል የጓደኞቹ ብዛት ከአምስት ወደ ሦስት ወረዱ)። በሌላም በኩል ራሳቸውን ያልቻሉ ሐረጋትን ከዋናው ዐረፍተ ነገር ያያይዝልናል። ምሳሌ፡- “ወንድሜ አባዊርቱ ጧት ከተገናኘን ጀምሮ ስለየግል ጉዳያችን ስንጫወት፣ ስንወያይ፣ ስንመካከርና ስላገራችን የጋራ ችግርም መላ ስንፈልግ ዋልን። …” እንደገናም የሚዘረዘሩ ነገሮችን ለመዘርዘር ይህን ነጥብ እንጠቀማለን፡- ለምሳሌ - “በአቶ ኑራዲስ የሸቀጣ ሸቀጦች መደብር ውስጥ መጥረጊያ፣ ባልዲ፣ ሣሙና፣ ኦሞ፣ የጥርስ ብሩሽና የመሳሰለው ይገኛል።”
ድርብ ሠረዝ (፤)፡- ጥገኛ ዐረፍተ ነገሮችን እንለይበታለን። ለምሳሌ፡- “ጓደኛየ አባዊርቱና እኔ ከተገናኘን ጀምሮ ብዙ ተጫወትን፤ በጠቃሚ ሃሳቦች ዙሪያም ተወያየን፤ በብዙ ነገሮች ተግባባን፤ አሁን ግን ምሽቱ ስለተቃረበ ወደየቤታችን እንሂድና ዐረፍ እንበል።”
“ሰርፀ ለምትባለው ካንተ ልጀምር እስቲ።(፤፤) ይሄን “ጉድህን” አየሁት።(፤፤) ያንተም ጥርጣሬ በዛ።(፤፤) የንግድ ባንኩን ሆነ መሰል ተቁዋማት ተጠሪነታቸው ለ PEHAA ነው።(፤፤) አቢይ በቀጥታ አይሾሙም - እንደገባኝ።(፤፤) ያ ከሆነ ደሞ ሹዋሚው በየነ ገ/መስቀል ሊሆን ነው።(፤፤) የአቢይን ስብእና ብሎም ኢንቴሌክት ያየ (ለኔ ይታየኛል) አቢይ አህመድ እ(አ)ንዲህ ወርዶ በጎጥ ይቀጥራል ልትለኝ ነው ሃላፊነቱ እንኩዋ ቢሆን? የቅዋሜም ወግ እያጣ መጣ እኮ! (፤፤) ይልቅ መፍትሄ የምትላቸውን አንድ ሁለት እያልክ አቅርብ።(፤፤) ለአገር ብዙ ትጠቅማለህ እንደዛ ሲሆን።(፤፤)”
በተረፈ ጥረትህን እንደማደንቅ በዚህ አጋጣሚ መጥቀስ እፈልጋለሁ። ይሁንና የአገራችን ችግር አንተ ቀለል አድርገህ ለማየት እንደምትሞክረው እንዳልሆነ ላስታውስህ እወዳለሁ። እንደዚያ በሆነ በማን ዕድላችን! ሆኖም ጥሩ መመኘት ጥሩ ነውና እንደምኞትህ ያድርግልን። አንድ ጸሎት ደግሞ አለኝ - እንደታዘብኩህ ለአገርህ ያለህ ፍቅር በጣም ከፍተኛ ነው። ያንና ያንን ለማሰባሰብ ያለህንም ፍላጎት እረዳለሁ። በዚህ መሐል ግን በዚህ የበሸቀጠ የጎሠኝነት አዙሪታዊ ልክፍት እንዳትመረዝብኝ በሚል ሰው ከማጣት አንጻር ለራሴ እሰጋለሁ። ሰው እያጣን ነውና አይፈረድብኝም። ይሄ ዘረኝነት የሚሉት ጣጣ ሰዎችን ባስቀመጥናቸው እንዳናገኛቸው እያደረገን ነውና በበኩሌ በጋራ ሀብትነት የፈረጅኩትን ሰው ባጣ ልቤ ይሰበራል ብዬ እፈራለሁ።
ሁሉም በየፊናው የዘሩን ትልም እያነፈነፈ ከሄደ አገራችን የእሪያዎች መፈንጪያ ሆና መቅረቷ ነውና ወደሚያለያየው ሣይሆን ወደሚያገናኘው የወል መድረክ መምጣት አለብን። ሰዎች ተሳሳቱ ብለንም መሳሳት የለብንም። ቢቻለን ያለመሳሳት መለኪያዎች ብንሆን እኛም አገራችንም ትጠቀማለች። የኛ የምንላቸው ሰዎች ቢሳሳቱ እንኳ ልንመልሳቸው ይገባል እንጂ፤ እነሱን ለመሸፈን ብዙ ርቀት መጓዙ ለነሱም ለኛም አይጠቅምም። ይሄን “ትንሽ ሥጋ እንደመርፌ ትወጋ” የሚባልን ያረጀ ያፈጀ አባባል ከማደስ ይልቅ በሰው ልጆች የጋራ ማንነት ብናምን ይበልጥ እንጠቀማለን።
ሥጋቶችን ደግሞ መቀበል ተገቢ ነው። እርግጥ ነው - ሥጋቶችን የምናይበት መነጽር ሊለያይ ይችላል። ይህም ያለ ነው። መነጽሩ ሲለያይ ደግሞ ክብደት ቅለቱም እንዲሁ ይለያያል። ይሄ “የኔ” እና “የነሱ” የሚል ፍረጃ ደግሞ በአስቸኳይ መቅረት አለበት። የኔ የምለው ሲሳሳትና የነሱ የምለው ሲሳሳት የሚኖረኝ ፍርድና አስተያየት የሚለያይ ከሆነ መሠረታዊ ችግር አለብኝ ማለት ነውና ራሴን መፈተሽ ይኖርብኛል። ስለዚህ ሰዎች እኛ ከምናውቀው እውነታ በብዙ ተለዩ ብለን ወቀሳችንን ከመሸከም አቅማቸው በላይ ብናዥጎደጉድባቸው ይበልጥ እንቃቃርና ክፍተታችን ይጨምራል። ያኔ በእልህ እየተጎዳዳን እንሄድና ማንም አያተርፍም። እልህ መጥፎ በሽታ ነው።
ወንድሜ አባዊርቱ አሁን የወቀስካቸውን ሰዎች ሥጋት እንደነሱ ሆነህ እነሱ የጠቀሷቸውን ሥጋቶች ብትመረምር አንተ የያዝከውን አቋም እንደምትመረምር አልጠራጠርም። ይሄን አማራ፣ ኦሮሞ፣ ትግሬ፣ … የምንለውን ሰውኛ ክፍፍል እንተወው። ስለኢትዮጵያችን ያለውን ወቅታዊ ሁኔታ ግን ከምንም ዐይነት የዘር መነጽር ውጪ እንመልከት። በአማራው አካባቢ እየተሠራ ያለውን ተደጋጋሚውን የደን ቃጠሎ ጨምረህ፣ የቱሪስት መዳረሻ ሥፍራዎችን ሆን ተብሎ በዕቅድ የማጥፋት ተግባር (መናፈሻውም ሆነ ሌሎቹ የቱሪስት መስህቦች ለሁሉም ኢትዮጵያዊ እንደማይጠቅሙ ሁሉ)፣ ጣናን በአረም የማስወረር ሥውር ተንኮል፣ በየአካባቢው የሚጠመደውን ፈንጂና የፈንጂውን ፍንዳታ ከዚያም በበላይ አካል የሚሰጠውን እጅግ አሣፋሪ ሰበብ፣ አማርኛ ተናጋሪን ከፌዴራልና ከአዲስ አበባ መስተዳድር ዋና ዋና የሥራ ኃላፊነቶች የማባረርና በሌሎች ወንድምና እኅቶቹ አላግባብ የመተካት ዕኩይ ድርጊት፣ ከአዲስ አበባ አካባቢዎች ተበድሮ ተለቅቶ በችግር እየተቆራመደ ከሠራው መኖሪያ ቤቱ የሚፈናቀለውን ዜጋ፣ ብቻ … ሁሉንምና በአብዛኛው የዚህችን ያለፈች ዓመት የዶ/ር አቢይ የሥልጣን ዘመን እንቅስቃሴዎች ሁሉ ዓይናችንን ጨፍነን በጥሞና እናጢን። ብዙ እጅግ ብዙ እፎይታ ያላገኘነውን ያህል በዚያው መጠን እጅግ ብዙ አሳሳቢ ነገሮች ተከስተዋል - በጤናማ ሕሊና የነገሮችን አካሄድ ካየን። በምንም ምክንያት ይሁን እነዚህን ነገሮች ለማየት አለመሞከር ወይም አለመፈለግ በኔ ዕይታ የሁለት መነጽሮች ጌታ የሚያስብል ይመስለኛል። አንድ እውነት ደግሞ ከየትኛውም አቅጣጫ ቢታይ አይለወጥም - ተመልካቹ ማየት የማይፈልገውን ላለማየት በይሁንታ ዓይኑን ካልጨፈነ በስተቀር። ከበደ ሲያጠፋ እኔ በይሉኝታ ወይም በዘር ጥልፍልግፍ ተሽመድምጄ ዝም ብልና፤ ደቻሳ ሲያጠፋ ትንታግ ምላሴን የምዘረጋ ከሆነ ከንቱ ነኝ - እንደሰውም ልቆጠር አይገባኝም። ከእንስሳዊ የደምና አጥንት አነፍናፊነት በሽታም አልወጣሁም። ሐጎስ ሲያጠፋ ፍትዊ የሐጎስን ስህተት ለመናገር አንደበቱ ከተሳሰረ ሰው ለመሆን ብዙ ይቀረዋል። ፈይሣ ሲያጠፋ ሌሊሣ ፊቱን አዙሮ ያላዬ ቢመስል ድመትና ውሻ በፍትሕ አሰጣጥ ያስከነዱታል። ነገሮችን ከዚህ አኳያም ብናያቸውና ራሳችንን ብናስተካክል የዛሬና የነገ ኢትዮጵያችን ወግ ደርሷት እንዳደጉትና እንደበለጸጉት አገሮች ትሆናለች። በብዙ ችግሮች እየተገረፍን ያለን የአንዲት አገር ዜጎች፤ የአገር ውስጥ ምንደኞችና ውድቀታችንን የሚመኙ የውጭ ኃይሎች ባዘጋጁልን ወጥመድ ዘው ብለን እየገባን በረባ ባልረባው ልክ እንደታሪካዊ ባላንጣዎች ስንወዛገብና ስንጨራረስ ሌላው ዓለም ቀድሞን ሄደ። እኛ ግን ሆዳችንንም መሙላት አቅቶን በጥቂት አልቅቶችና ነቀዞች ተወርረን በራብና በበሽታ ማለቅ የዘላለም ፍርዳችን ሆኖ ቀረ። በአንድ ወር ደሞዙ አፍሪካን የሚጎበኝ አፍሪካዊ ምሁር መኖሩን እንደማንሰማ ሁሉ፤ በአንድ ወር ደሞዙ ቤት ኪራዩንና ሆዱን መሸፈን አቅቶት በረንዳ የሚያድር የኮሌጅ ምሩቅ የምታስተናግድ ጉደኛ አገር ሊኖረን የቻለው ጠባያችን በመክፋቱ፣ ቢሮክራሲያችን በሙስናና በዘረኝነት በመከርፋቱ፣ እንዲሁም በእውቀትና በጥበብ እየጫጫን በመሄዳችን ምክንያት ነው - ሌላ አይደለም፤ እርግማንም አይደለም።
ለጥቂት ነገር ተነስቼ ብዙ ዘበዘብኩ። በአባዊርቱ መጣጥፍ ሥር እንደአስተያየት ላስቀምጥ ነበር ከፍ ሲል ስለ ሥርዓተ ነጥቦቹ ያነሳሁትን ጉዳይ። አሁንማ ርዕስ ልስጠውና ራሱን ችሎ ይውጣልኝ እንጂ። አባዊርቱ በርታልኝ፤ እኔንም ተረዳኝ። ያለን ምድራዊ ጊዜ በጣም አጭር ነው - እንኳንስ ተጣልተን ተፋቅረንም በሆነልን። እንማማር፣ እንመካከርምና በተቻለን ራሳችንን ሰውተንም ቢሆን የተፈጠርንባትን ምድር ከተደገሰላት ሊቀርም ላይቀርም የሚችል የሞት ድግስ ለማትረፍ የበኩላችንን እንሞክር። ጥረት አነሰ አደገ አይባልም። አንድ ወንዝ የሚሞላው ከየምንጩና መጋቢው በሚገኝ ውኃ ነውና ራሳችንን ሳንንቅ የተቻለንን ሁሉ አሁን እየቻልን እናድርግ። ሩዋንዳን ያየ በዘረኝነት እሳት አይጫወትም። አንተም ባለህ መንገድ ሁሉ ወንድሞቻችንን ምከራቸው። የሚያዩት ሁሉ፣ የሚጨብጡት ሁሉ፣ የሚሆኑት ሁሉ፣ … ዘላቂነት የለውም። እኔ ከኮሌጅ ተመርቄ ሥራ እንደያዝኩ የሱዳንን በትረ መንግሥት በመፈንቅለ መንግሥት የጨበጠው አልበሽር እንኳን ጊዜውን ጠብቆ ሰሞኑን ውርደትን ተከናነበ (ሥልጣን እንደያዘ አላንዳች ሥጋት አዲስ አበባ ላይ ይደረግ ወደነበረው የአፍሪካ መሪዎች ስብሰባ መምጣቱ ብዙዎቻችንን አስደንቆን ስለነበር ያንን ወቅት አልረሳውም)። ለማንኛውም ዓለም እንዲህ ናት። ያዝኳት ስትላት ትለቅሃለች፤ አሞቀችኝ ከማለትህ በብርድ ታንቀጠቅጥሃለች። ከሁሉም ለሁሉም የሚበጀው ታዲያ ምክንያታዊነት መሆንና ሰብአዊነት መላበስ መሆኑን ልብ ማለት ይገባል። ሰላም።
(ይህን ጽሑፍ ከትናንት ወዲያ ቅዳሜ ጽፌ ልልክ ስል ኔትወርክ ጠፋ። ዛሬ ሰኞ ነው - 7/8/2011 ዓ.ም.። ሌሊት ድረገፆችን ስቃኝ በአባዊርቱና በነሠርፀ መካከል “ጦርነቱ” ተፋፍሞ መቀጠሉን ከተለጠፉ መጣጥፎች ተረዳሁ - አነበብኳቸውም - እንደመዝናኛ። አጭር ቃል መናገር ፈለግሁ አሁን ታዲያ። የለውጡን ኃይል ገመና ለመሸፈን የዓለማችን የጨርቅ ጣቃዎች ሁሉ በአንድነት ተሰባስበው ካባና ቀሚስ ቢሰፉ አንዱንም ሊሸፍኑ አይቻላቸውም። ገሃድ የወጣውን የለውጡን ኃይል የአካሄድ ችግር ለማድበስበስና ነውሮችን በምክንያት ለመጀቦን ቢፈለግ ከትዝብት በስተቀር ትርፍ የለውም። ስለዚህ ሰዎች በከንቱ ባይደክሙ የሚል የራሴ እምነት አለኝ። መሆን ያለበት ከመሆን ላይዘል አንዱ ሌላውን በነገርና በአሽሙር መጎሰሙ ምንም ፋይዳ የለውም። “እከሌ ስለእከሌ እንዲህ አለ” ከሚል ከንቱ ውዳሤ በስተቀር በዚህ ጭቅጭቅ የሚያተርፍ የለም። ያደለው ውስጠኛ ዓይኑን ከፍቶ ግራ ቀኙን ቢመለከት መልካም በሆነና ለችግሮቻችን መፍትሔ ለማግኘት ግማሽ ያህል መንገድ በተጓዝን። በዘርም ይሁን በአመለካከት ተቧድኖ ወርቃማ ጊዜን ማባከን ዕድሜን መጨረስ ይመስለኛል - ልክ እንደኔ።) This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
ደብረብርሃን ዩኒቨርሲቲ በደብረብርሃን ከተማና አካባቢው ከሚገኙ የኢንዱስትሪ ባለቤቶች እና ከባለድርሻ አካላት ጋር የካቲት 11 ቀን 2012 ዓ.ም ውይይት አካሄደ፡፡ የዩኒቨርሲቲው ፕሬዚዳንት ንጉስ ታደሰ (ዶ/ር) በመክፈቻ ንግግራቸው ወቅት እንደገለጹት
በዩኒቨርሲቲውና በኢንዱስትሪው መካከል ያለውን ግንኙነት የበለጠ አጠናክሮ በጋራ መስራትና የተሻለ ውጤት ማምጣት ከውይይቱ የሚጠበቅ ተግባር ነው ብለዋል፡፡ በደብረብርሃንና አካባቢው በርካታ ኢንዱስትሪዎች መምጣታቸውን መንግስት ታሳቢ አድርጎ ዩኒቨርሲቲው ከቀጣይ ዓመት ጀምሮ አፕላይድ ዩኒቨርሲቲ እንዲሆን አቅጣጫ ተቀምጧል ብለዋል፡፡ ተማሪዎች በኢንዱስትሪው ውስጥ በቂ የተግባር ልምምድ እንዲያደርጉ ያስችላል ሲሉ ተናግረዋል፡፡
ለኢንዱስትሪው የሚያስፈልጉ ቴክኖሎጂዎችን የማሻሻል፣ የመፍጠርና የማሳደግ ስራን አጠናክሮ በመስራት ዩኒቨርሲቲውና ኢንዱስትሪው በጋራ ተሳስረው የመሀል አገሩን አጠቃላይ የሰው ሀይል ፍላጎት ማሟላት ይጠበቅባቸዋል ነው ያሉት፡፡ የኢንዱስትሪዎች መምጣት ለአካባቢው ህብረተሰብ ፀጋ እንጂ እዳ እንዳይሆኑ በበላይነት የሚመራው የዞኑ ኢንቨስትመንት ቢሮ ሀላፊነቱን በሚገባ ሊወጣ ይገባል ሲሉ ፕሬዚዳንቱ ተናግረዋል፡፡
በዩኒቨርሲቲው ኢንዱስትሪ ትስስር ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር በሆኑት ረ/ፕ ሰለሞን መንግስቴ የኢንዱስትሪ ትስስር ፅንስ ሀሳብና ጠቀሜታው የሚል የመነሻ ጹሑፍ ቀርቧል፡፡ እንዱስትሪዎችና ዩኒቨርሲቲው በሚፈጥሩት የጋራ ትስስር ያሉ መልካም ዕድሎች፣ የሚያጋጥሙ ተግዳሮቶች እና የሚያስገኙትን ጥቅም በዝርዝር በመነሻ ጹሑፍ ውስጥ ለማሳየት ሞክረዋል፡፡ በጋራ ምርምር ማድረግ፣ ስልጠና መስጠት፣ ማማከር፣ አዳዲስ በሚከፈቱ የትምህርት ካሪኩለም ላይ ተሳትፎ በማድረግ፣ ለተማሪዎች የተግባር ልምምድ በመስጠት፣ ኢንዱስትሪው የሚፈልገውን የሰው ሀይል ለማሟላት ወሳኝ የትምህርት ዓይነቶች በመቅረፅ እና የጋራ ቤተ-ሙከራ በማቋቋም ዩኒቨርሲቲውና ኢንዱስትሪዎቹ በቅንጅት መስራት እንደሚችሉ አመላክተዋል፡፡ ሌላኛው አቅራቢ አቶ ጌታቸው ንጋቱ የክልል አካባቢ ጥበቃና እንክብካቤ ባለስልጣን ተወካይ በደብረ ብርሃንና አካባቢው ያሉ ፋብሪካዎች የቆሻሻ አወጋገድና በህብረተሰቡ ላይ ያስከተሉትን ተዕፅኖ የዳሰሰ ጥናታዊ ጹሑፍ አቅርበዋል፡፡
በሀገራችን ከኢንዱስትሪ መስፋፋት ጋር ተያይዞ የአካባቢ ብክለት ለመከላከል አዋጅ ቁጥር 299/1995 በፌደራል ደረጃ እና 181/2003 በከልል ደረጃ ወጥተው ስራ ላይ መዋላቸውን ተገልጿል፡፡ እነዚህ አዋጆች ኢንዱስትሪው ዘላቂ በሆነ መንገድ ከአካባቢውና ከማህበረሰቡ ጋር ተጣጥሞ እንዲሄድ የሚያስችሉ ናቸው ብለዋል፡፡ ይሁን እንጂ የፋብሪካ ባለቤቶች ህጉን ተግባራዊ እያደረጉት እንዳልሆነ አቶ ጌታቸው ተናግረዋል፡፡ በመቀጠልም በቀረቡት ሁለት የመነሻ ፁሑፎች ላይ በርካታ ጥያቄዎችና አስተያየቶች ከተሳታፊዎቹ በኩል ተነስተው ከመድረኩ ማብራሪያና ምላሽ እንደተሰጠባቸው ለማወቅ ተችሏል፡፡
በመጨረሻም የደ/ብ/ዩ የጥናትና ምርምር ማህ/አገ/ም/ፕሬዚዳንት አልማዝ አፈራ (ዶ/ር) የማጠቃለያ ሀሳብ ሰጥተዋል፡፡ የዩኒቨርሲቲው ኢንዱስትሪ ትስስር ዳይሬክቶሬት ከተቋቋመበት ጊዜ ጀምሮ መልካም የሚባሉ ስራዎችን እየሰራ እንደሚገኝም ተናግረዋል፡፡ አክለውም ምንም እንኳን ስራው በሚጠበቅበት ደረጃ ያደገ ባይሆንም ጅምሮቹ አበረታችና ተስፋ ሰጪ ናቸው ብለዋል፡፡ ፋብሪካዎች በራቸውን ክፍት አድርገው በጋራ ለመስራት ፍቃደኛ ያለመሆን አዝማሚያዎች ይስተዋላሉ ብለዋል፡፡ የዩኒቨርሲቲው መምህራንና ተመራማሪዎች እውቀታቸውን የሚያበለፅጉበት እና የኢንዱስትሪዎችም ችግር በምርምር እንዲፈቱ ተቀራርበን መስራት ይጠበቅብናል ሲሉ ጥሪ አቅርበዋል፡፡
ከደቡብ ክልል ቤንች ሸኮ ዞን ጉራ ፈርዳ ወረዳ በማንነታቸው ምክንያት ጥቃት ደርሶባቸው ከመኖሪያቸው መፈናቀላቸውን የሚናገሩ በትምሕርት ቤት ውስጥ ተጠልለው የሚገኙ ተፈናቃዮች፤ ከጥቃት ነፃ ስለመሆናቸው ዋስትና እንደሌላቸው ገለፁ።
የደቡብ ክልል ሰላምና ፀጥታ ቢሮ ፤ ለደረሰው ጥቃት ተጠርጣሪ ናቸው ያላቸውን 54 ግለሰቦችን በቁጥጥር ስር ማዋሉን ገልፆ፤ የተገደሉ ሰዎች ደግሞ 31 መሆናቸው በሁለም የፀጥታ አካላት የተጣራ መሆኑን አስታውቋል።
የፕሬዝዳንት ኦማር ጌሌን መንግስት በመቃወም አደባባይ የወጡ ጅቡቲያውያን በመንግስቱ ወታደሮች በኃይል እንዲበተኑ ከተደረጉበትና ታዋቂ የተቃዋሚ መሪዎችን ጨምሮ በርካቶች ለእስር ከተዳረጉበት ያለፈው የካቲት 11 አንስቶ ኅዝባዊ የተቃውሞ እንቅስቃሴዎች ባያቋጡም፤ የዜጎች በነፃ የመሰብሰብና የመቃወም መብት አሁንም እንደተገደበ ነው።
”ተቃዋሚዎች እየተዋከቡና የመንግስቱ የኃይል መዳፍ እያረፈባቸው ባሉበት፤” ምርጫው ነፃና ሚዛናዊ ይሆናል፤ ብሎ እንደማያምን ዓለም አቀፉ የሰብዓዊ መብቶች ድርጅት Human Rights Watch አስታውቋል።
ምርጫው በሚካሄድበት በዛሬው ዕለት በሰላማዊ መንገድ ለመቃወም አደባባይ የወጡ ሰልፈኞች በሰዓታት ውስጥ በፖሊስ አስለቃሽ ጭስ ከተፈቀደላቸው ኅዝባዊ እንቅስቃሴ መበተናቸውም ተዘግቧል።
እንደ ወያኔ አባባል ፡ የሚሊኒየም ግድብንና ሌሎች የልማት ፕሮጀክቶችን እየጠቀስክ ፡ ግብጽ ኢትዮጵያን ማዳከም ስለምትፈልግ ፡ ኤርትራን እንደ የስትራቴጅው የጦር ቀስት ( spear head) አድርገህ ታቀርባታለህ ። ኤርትራ መጠቀሚያ እንደሆነች በማስመሰል ፥ የሌሎችን አጀንዳ ነው የምታስፈጽመው እያልክ ዉሸት ታሰራጫለህ ። በዚህ አካባቢ በሱዳን ፥ በኢትዮጵያ ፡ በሌሎችም የተለያዩ ቦታዎች እንዲህ አይነቱ ዉሸት ቅሌቱ ብቻ ሳይሆን ፡ የስርጭቱ ሁኔታም አስገራሚ ነው
ክቡር ፕረዚደንት እንኳን ወደ ኣዲሱ 2018 ዓም ኣሸጋገረን። ባለፈው ሳምንት የኣልጀዚራ ቴሌቪዥን ጣቢያ፡ በታንኮችና በኣውሮፕላኖች የታጀበ የግብጽና የኢማራት ሰራዊት በሳዋ መስፈራቸውን ኣስተጋብቶ ነበር። ይህ ኣሉባልታ ካለ ምንም ማጣራት እንዳለ በሌሎች የዓለም መገናኛ ብዙሃን ተደጋግሟል። የዚህ ኣሉባልታ መንስኤና ዓላማ ምንድንነው? የተለመደው የኣልጀዚራ የማጠልሸት ዘመቻ ኣካል ነው ወይንስ ሌሎች ቅርንጫፎች ኣሉት?
ይህን ወሬ ከኣቡዳቢ ስመለስ ኣውሮፕላን ላይ ነው መጀመርያ የሰማሁት። ኣሁን ወደ ዋና ይዘቱ ሳትገባ ምንድንነው ካልከኝ የ 2018 ጆክ ወይም ቀልድ ነው የምለው። በዋናው ይዘት ላይ ብዙ ኣርእስቶችን በማዛመድ ልነናገርበት እንችላለን። ይህ ማለት ደግሞ ምንድንነው ዓላማው? የግዜው ኣጋጣሚስ እንዴት ሊገለጽ ይችላል? ከሌሎች በዚህ በቀጠናችን ወይንም ኣጎራባቾቻችን ከምንለው ኣካባቢ ጋር ምን ትስስር ኣለው? ብዙ ጥያቄዎችን በማንሳት መናገር ይቻላል። መጀመርያ ነገር ኣዲስ ኣርእስት ኣይደለም። ከግዜ ጋር ኣስቀድመው ኣሰራጭተዋቸው ለነበሩት ሃሰቶች ዘንቢል ወይ መቋጠርያ ነው።
በዚሁ ማለቂያ በሌለው ዘንቢል የማይሰብሰብ ነገር የለም። ኣብነት በማንሳት ብዙ መጥቀስ የሚቻል ቢሆንም እንኳን እንደነዚህ ዓይነቶቹ ሃሰቶች መዘዛቸውንና እድገታቸውን ስትመለከት ለኔ የጾረና ሁኔታ ነው ትዝ የሚለኝ። በጾሮና ከጥቃቱ በፊት የወያኔ ካድሬዎች ወታደሮቻቸውን “በግንባሩ ውስጥ ግብጻውያን ወታደሮች ኣሉ” ብለው ነግረዋቸው ነበር። ይህ በተለያዩ የዜና ማሰራጫዎችና በተለይዩ መንገዶች ይሰራጭ ነበር። እንዲህ ዓይነት ተረት-ተረት መናገር ግን ምን ቁምነገር ኣለው? በዚህ ኣካባቢ ስለ ግብጽ ያለው ኣመለካከት ኣሉታዊ ነው። በተለይ ወያኔ ይህን ለምን ሊጠቀምበት ይችላል የሚለው ሌላ ትልቅ ኣርእስት ነው። ነገ-ርግን ወደ እንደዚህ ዓይነት ጉዳዮች ተመልሰህ ከተመለከትክ፡ እንዲህ ዓይነት የፈጠራ ወሬ ሰምቶና ኣምኖ ወደ ጦርነቱ በመግባት ገብቶ፡ የረገፈው ሰው፡ የተከፈለው ዋጋና ኪሳራ፡ በጣም ኣሳዛኝ ነው።
እንዲህ ዓይነቱን ሃሰት ምን ልታመሃኝበት ትችላለህ? ዓላማ ካለው እንዲህና እንዲህ ብለህ መናገር ትችል ይሆናል። “ግብጽ በኤርትራ ኣለች፡” “ግብጽ በኤርትራ ወታደሮች ኣሏት”፡ “የጦር መሳርያ ኣለ”፡ “ሚሳይሎች ኣሉ”፡ የማይነገር ኣሉባልታ የለም። ይህ ትናንት ኣልጀዚራ ያመጣው፡ ምናልባት ከዘንቢሉ ውስጥ እፍኝ ብቻ ነው ብለህ መናገር ይቻላል። ከዚያ በኋላ ተጋግሎ የነበረው በተለይ ሱዳንን ወጥመድ ውስጥ ለማስገባት “በደቡብ ባረንቱ በመቶዎች የሚቆጠሩ የግብጽ ወታደሮች ኣሉ” እየተባለ ሲካሄድ የነበረውም ሌላ ኣሉባልታ ነው። ይህ ኣሉባልታ ከታመኑ ምንጮች ያገኘነው እየተባለ ነበር የሚሰራጨው። የሱዳንና የወያኔ የስለላና የጸጥታ ኣካላት በከሰላ ተሰበሰበው፡ “ግብጽ የት ነው ያለችው? ምን እያደረገች ነው?” ብለው ገመገሙ ተባለ። ይህ ግን መጨረሻ ላይ ምንድን ነው ካልከኝ መፈብረክ ነው፡ ማለት የሃሰት ማምረቻ ፋብሪካ ነው።
ከዚህ በኋላ “ይህን ያክል ወታደሮች ኣሉ” በማለት ትዋሻለህ። ያሰራጩት ሃሰት እንዲታመን ለማድረግ ደግሞ የቦታና የሰዎችን ስም ትጠቅሳለህ ማለት ነው። ለኣብነት እነዚህ በደቡብ ባረንቱ ኣሉ የተባሉትን የሚያስተባብር ተኽለ ማንጁስ የሚባል ጀነራል ኣለ ተብሎ ሪፖርቱ ላይ ተጻፈ። ለኣንድ የማያውቅ ወይንም የዋህ ሰው እንደዚህ ዓይነት ሃሰት መናገር ምንድንነው ፋይዳው? የሚያስገርመው ግን ለተራ ወይንም ለማያውቅ ሰው ብቻ ሳይሆን ውሳኔ ለሚወስዱ ተቋማት ወይንም ባለስልጣናት እንዲህ ዓይነት የሃሰት መረጃ፡ ወዴት ያመራቸዋል? ይህ የሳዋ ጉዳይ የቀለለው ነው። በኣገላለጽ ይህን ሳዝጅ ወይንም ደንቆሮ ጆክ ልትለው ትችላለህ። ምክንያቱም በፍጥነት የሚጋለጥ ወይንም እርቃኑን የሚቀር ሃሰት ከሆነ ቀላል ነው ማለት ነው። ስለዚህ ሃሰት ማሰራጨት ቢፈለግም እንኳን ግዜ የሚወስድ ሰዉን ትንሽ የሚያዘገየው፡ ምናልባትም እውነት ይሆን እንዴ በማለት የሚያጠራጥረውና፡ ትንሽ ሚዛን ኣለው የሚያስብል መሆን ኣለበት። ኣሁን እየቀለለና እየቀለለ መምጣቱ፡ የፈብራኪዎቹ ቅሌትን ነው የሚያሳየው ።
እንዲህ ዓይነት ሃሰት ሲፈበርኩ ትንሽ ፍንጭ ማለት ሰሚውን ለማሳሳት ወይንም ለማደናገር የሚችሉበትን መንገድ ለምን ኣያፈላልጉም? ይህን ሃሰት ያስተጋባው ኣልጀዚራ ብዙ ሰው ነው የሚያውቀው። ኣልጀዚራ ግን የመተግበርያ መሳርያ ነው። ማን ይደጉመዋል፡ ማን ያዘዋል፡ ማን ያሰራዋል ብዙ ኣርእስቶች ኣሉ። ከዚያ በኋላ የሚመጣው ግን እንዲህ ዓይነቱን ወሬ እንዴት ነው ያሰራጨው? ምክንያቱስ? የኣልጀዚራ ማእከል በኣዲስኣበባ ሲመሰረት፡ የኣልጀዚራ የቴሌቪዥን ጣቢያን ፕሮግራሞች ሳይሆን በኤርትራ ላይ ኣነጣጥረው ለሚካሄዱ የተለያዩ ሌሎች ኣጀንዳዎች ማስተባበርያ መድረክ ተብሎ ነው ጽህፈትቤት የተመሰረተው። ልክ እንደ ኣንድ ትልቅ ፍጻሜ ደግሞ “ኣልጀዚራ በኣዲስኣበባ ተመሰረተ ተብሎ” ብዙ ዳንኪራዎች ተረገጡለት። በተለያዩ ጽሁፎችና በጋዜጦችም ጭምር ተነገረለት። ማን ነው የሚያካሂደው? እንዴት ኣድርገውስ ነው የሚያካሂዱት ብዙ ወሬዎች ነበረው። ለማንኛውም በኤርትራ ላይ ያነጣጠረን የተለያየ ጠብኣጫሪነት የሚያስተባብርና ለዚሁ የፕሮፓጋንዳ ድጋፍ የሚሰጥ ተቋም ተመሰረተ።
ኣሁን ይህ የሳዋው ኣሉባልታ እዚያ ነው የተፈበረከው። ኣቀራረቡንና ቃላቱን እንዲሁም የሃሰቱን ይዘት እንዲታመን ታደገዋለህ ማለት ነው። እነዚህ ሰዎች ግን ማርስ ላይ ነው የሚኖሩት እንዴ? የሚያስብል ነው። የሚገርመው ከዚያ በኋላ ሃሰቱ ረዥም ሳይጓዝ ተጋለጠ። ሲ. ቲ. ጂ. ኤን. የሚባል ኣንድ የቻይና የቴሌቪዥን ጣቢያ ኣለ። ይህ የሃሰት ወሬ ሲስተጋባ ደግሞ በካይሮ የሚገኘው የሲ. ቲ. ጂ. ኤን. ኮርስፐንደንት ኣልጀዚራ ስላሰራጨው ወሬ ኣዋቂ ነው ተብሎ ንግግር እንዲያደርግ ተጋበዘ። በንግግሩ ላይ ደግሞ፡ የሳዋ ደሴት ኢማራት እንዳሉባት ነው የማውቀው፡ ግብጻውያን እንዳሉባትና እንደሌሉባት ግን ኣረጋግጨ ኣላውቅም ኣላቸው። ኣሁን ሃሰቱን ገምተው። ይህን ሰው ሳዋ የምትባል ደሴት ኣለችን? የትኛው ባህር ላይስ ትገኛለች? ብለህ ብትጠይቀው ምንድን ነው የሚለው? ያውም በኣንድ ትልቅ የቴሌቪዥን ጣቢያ ነው እየተናገረ ያለው። ከዚያ በኋላ ይህን ጉዳይ ያልተናገረበት የለም። የ ኣር. ቲ. ቴሌቪዥን ጣቢያ ተናገረበት፡ ሌሎች ታላላቅ የቴሌቪዥን ጣቢያዎችም “ኣልጀዚራ ያሰራጨው” እያሉ ኣመጡት። መለስ ብለህ ስትመለከተው ምናልባት በኋላ ላይ በሌሎች ኣርእስቶች ላይ እንነጋገርበታለን፡ ዞሮ ዞሮ ግን ከሁሉም በፊት ይህ የወያኔ ቅሌት መገለጫ ነው። ከሁሉም በላይ ደግሞ ወያኔን የሚያሰሩት ወገኖች ቅሌት ነው፡ ፡ ወያኔ ኣሽከር ነው፡ የኣሰሪዎቹ ሎሌ ማለት ነው።
ካልሆነ ወያኔ የራሱ ኣጀንዳ ኣለው፡ የራሱ እቅድ ኣለው ፡ ሊመታው የፈለገው ግብ ኣለው ብለህ መናገር ይህንን ቡድን ኣካብዶ ማየትና የራሱ ያልሆነ ያለ ዓቅሙ ስም መስጠት ነው የሚሆነው። ይህ ቀደም ሲል በጾሮና ላይ ሲነገር ከነበረው ጀምሮ፡ ”የለም እምባሶይራ ላይ በእንዲህ ኣልቲትዩድ የሚሰራ የእስራኤል የሳርቬላንስ ጣቢያ ኣለ። በዳህላክ እስራኤልና ኢራን ጣቢያዎች ኣሏቸው” ሲባል የነበረው የባዮቹን ቅሌት ያጋለጠ ነው። ምናልባት ሃሰት ቀኑ ሲደርስ ይቀልላል ይበንናል ለማለት ትችላለህ። ይህ የመጨረሻው ማለት የሳዋው ኣሉባልታ ከሁሉም የቀለለ ነው። እዚያ ያለው ሰውስ ምን ይላል? ትንሽ እውቀት ሊኖርህ ይገባል። በዋናነትሳ እነዚያ የግብጽ ወታደሮች ከዚያ በኋላ ምንድን ነው የሚያደርጉት? ሰውን መጠየቅ ኣትችልም እንዴ? ? ከሳዋ ተነስተው የት ነው የሚሄዱት? ለማን ነው ስጋት የሚሆኑት? ግብጻውያን በርግጥ በሱዳን ላይ የነጣጠረ እቅድ ካላቸው ማለት ሴራም ይሁን ሌላ ሃሳብ ያላቸው ከሆነ በሰሜን በኩል ግብጽን ከሱዳን ጋር የሚያዋስነው ድንበር ኣይሰፋም እንዴ ኣይቀርብም እንዴ? ለምን ከሳዋ? ወይንም ለምን ከኤርትራ? ለምን ከባረንቱ? ለምን ከሃይኮታ?
ለምን በጸሮና በኩል ? ማንን ለማስፈራራት ነው ? ወያኔን ? የእዉነቱን ለመናገር ወሬው የገለባን ያክል የቀለለ ነው ። ስለዚህ ለምን ዓላማ ነው ብለህ መናገር መቻል አለብህ ። ዓላማው በዋነኝነት አቅጣጫ ለማስቀየር የሚደረግ የእዉር ድንብር ፍርጠጣ ነው ። ይህ ደግሞ የፍጻሜዎችን አቅጣጫ ለማስቀየር ነው ። ወያኔና የወያኔ ጌቶች ያሉበት ሁኔታ ፡ ምናልባት ወደ ኋላ ላይ ተመልሰን እንናገርበታለን ፡ በጭንቀት ላይ ጭንቀት እየተፈጠረ በሄደ መጠን ፡ ከዚህ ጭንቀት እንዴት ታመልጣለህ ከሚል እሳቤ የሚመነጭ ነው ። ወደ ኋላ ላይ የወያኔና የኢትዮጵያን ወቅታዊ ሁኔታዎች በተመለከተ እንናገርበታለን ። ዓላማው ግን የእዉር ድንብር ወደ ፊት ፍርጠጣ በዋነኝነት ደግሞ አቅጣጫ ለማስቀየር የሚደረግ ነው ። እንዲህ ዓይነቱን ነገር ደግሞ ከወያኔና ከአሰሪዎቹ ባሻገር ሌሎች ብዙዎች ይፈልጉታል ። ወያኔን የሚያሰሩት ብዙዎች ናቸው ። ባለፉት ሁለት ዓመታት በወያኔና ባሰሪዎቹ የታየው የሞራል ዉድቀት ይበልጥ ገሃድ እየሆነ ፡ ችግሩ እየተወሳሰበ መምጣቱ ኣስጨንቋቸዋል። ፡ በአንድ በኩል ፡ ባለፉት 25 ዓመታት በኤርትራ ላይ የተካሄደው ጠብ አጫሪነት አልሰራም ። የዚህ ህዝብና የዚህ አገር ሃይል ማለትም የኤርትራ ፡ ሁሉንም ጠብ አጫሪነቶች መክቶ ተሻግሮታል ። ስለዚህ ሁለት የተቃረኑ ሁኔታዎች ነው የታዩት ።
ይህ ደግሞ በዚህ አካባቢ አጀንዳቸውን ያስፈጽምላቸው ዘንድ ተንከባክበው ሲያሰሩት የነበረው የወያኔ ሃይል እየተዳከመ ፡ እየተመናመነ ፡ እየተበታተነ ፡ መጥፎ ሊባል የሚችል ሁኔታ ላይ ሲወድቅ ፡ በተቃራኒው በጠብ አጫሪነታቸው ፡ ሊያዳክሙትና ሊያኮላሹት ያሰቡት ሃይል ግን እንደፍላጎታቸው አልተዳከመም ። ይህ ሁኔታ ከፍተኛ የሆነ ጭንቀት ነው የፈጠረው ። ስለዚህ በዜና ፡ በስነ አእምሮ ፡ በተለያየ መንገድ የተደረገው ቀጣይ የሆነ ጠብ አጫሪነት ስላልሰራ ፡ አሁን መጨረሻ ላይ ደግሞ እንደ ምክንያት ወይም እንደ ሰበብ የግብጽ ስም ተነሳ ። በነበረው ኣሉባልታ ላይ የግብጹን ሁኔታ ስታክልበት ደግሞ ርእሰ ጉዳዩን ይበልጥ ታገዝፈዋለህ ተብሎ የታሰበ ነው። “ግብጽ ጾሮና ላይ ሰፍራለች፥ ግብጽ ባረንቱ ላይ ሰፍራለች ፡ ግብጽ ሃይኮታ ላይ ሰፍራለች ፡ ግብጽ ሳዋ ላይ ሰፍራለች እያልክ ደግሞ ትዋሻለህ ማለት ነው ። ዋነኛ መልእክቱ ያነጣጠረው ወደ ሱዳን ነው ።
ምክንያቱም የግብጽ ኤርትራ ላይ መገኘት ወይም መስፈር ለሱዳን ስጋትን የሚፈጥር ነው ። ስለዚህ ሱዳን ዉስጥ በሚገኙ ልዩ ጥቅመኞችና በወያኔ መካከል ( ከርእሰ ጉዳዩ ለመዉጣት አልፈልግም እንጂ ) በርካታ የሚያነጋግሩ ነጥቦች አሉ ። ምናልባት ቀኑ ሲደርስ ይጠቀስ ይሆናል ። ይህ ህብረት ( እኔ እንኳ እንዲህ ዓይነቱን ህብረት፡ ያልተቀደሰ ኪዳን ነው የምለው) ልዩ ጥቅመኞችና የሱዳንን ህዝብ ሊያሳስቱና አስፈላጊ ወዳልሆነ ችግር ዉስጥ ሊዘፍቁ የሚፈልጉ ፡ በወያኔ በኩል ደግሞ ፡ ሱዳንን ወደነሱ ጎራ አስገብቶ አሰሪዎቻቸው ሲያደርጉት እንደቆዩት ማለት ነው – ኪዳኑን – ጸረ -ኤርትራ ፡ ጸረ ግብጽ ፡ ጸረ የአካባቢው የተለያዩ ሃይሎች እንዲሆን አድርገህ ለማነሳሳት ትችላለህ ። ስለዚህ እንዲህ ዓይነቱ ወሬ ሲነሳ ፡ ወዴት አቅጣጫ ተጓዘ ወይንም ደግሞ እድገቱ ወዴት ነው ካልን ፡ ዓላማው ሱዳንን ከኤርትራ ጋር ቀጥታዊ ወደ ሆነ ግጭት ለማስገባት ነው ። ወደ እንዲህ ዓይነቱ ግጭት ለማስገባት ደግሞ ፡ ሱዳን ይህንን ዉሸት አምኖ ፡ ወይም እንዲያምነው ፈልጎ ፡ የድንበር መዝጋት ፡ በድንበሩ አካባቢ የተለያዩ እንቅስቃሴዎችን ማካሄድ ኣለበት ማለት ነው ። በመጨረሻ ያለኝ መረጃ እንደሚያመለከተው – ይህ ወሬ ሲቀጣጠል ፡ ባለፈው ሳምንት ወያኔ በሱዳን መሬት በከሰላ ደቡብ (ዉላያት ፧?) ሰራዊት ለማስፈር ፡ ወያኔና ሱዳን ስምምነት አድርገዋል። የሚሰፍረው ሰራዊት መጠን ምን ያህል ነው ፥ ምናልባት ዝርዝሩ የሚመለከታቸው አካላት ጋር ይኖራል ።
ለሚሰፍረው ሰራዊት ቀለብ የሚሸፍነው ወይም የሚከፍለው ደግሞ የሱዳን መንግስት ነው ተብሏል ። ይህ ትንታኔ ሳይሆን የተጨበጠ መረጃ ነው ። እንዴት ነው የሚተገበረው ? መጨረሻ ላይስ ምንድን ነው ያሚያደርገው ? የግብጽ ሰራዊት ከሳዋ ተነስቶ ሱዳንን ሲያጠቃ ፡ ከአካባቢው – የወያኔ ሰራዊት ይሰፍርበታል ከተባለበት አካባቢ ማለት ነው – ከዚያ ተነስቶ እንዲዋጋ ማለት ነው ። እንዲህ ዓይነቱ ተረት ተረት ፡ እንዲህ አይነቱ የወሬ ፍብረካ ዓላማው አቅጣጫ ለማስቀየር ፡ ግጭት ለመፍጠር ፡ ጠብ አጫሪነትን ለመፍጠር ነው ፡፡ ከዚያ በኋላ ደግሞ የተፈጠረዉን ግጭት ራስህ መልሰህ ታስዳድርዋለህ ማለት ነው ። ዘ ኤንድ ጃስቲፋይስ ዘ ሚንስ ። ይህ ማለት የፈለግከው ግጭት ሲፈጠር መጨረሻ ላይ ራስህ ታስተዳድረዋለህ ማለት ነው ። ይህ ደግሞ ወደፊት የሚደረግ የእዉር የድንብር ፍርጠጣና ፡ መሰረታዊ የሆኑ ጥያቄዎችን በመሸፋፈን ‘ ርእሰ ጉዳዩን ከአቅጣጫው ያወጠዋል ማለት ነው ። በርካታ ምሳሌዎችን ጠቅሰን መናገር እንችላለን ። ይህ ደግሞ ለኔ ሁልግዜም አእምሮ ዉስጥ ብልጭ የሚለውን የኮሊን ፓወልን ዉሸት የሚያስታውስ ነው ።
ኮሊን ፓወል በጸጥታው ምክር ቤት ፡ እነሆ ኢራቅ ውስጥ እልቂት አስከታዩ የጦር መሳርያ ኣለ ፡ እነሆ እንዲህ ዓይነት ነገር እያለ ፡ በኢራቅ ላይ ሊፈጽሙት ያሰቡትን የማጥቃት እርምጃ ምክንያታዊ ለማድረግ ፡ ዉሸት ፈበረከ ። የጸጥታው ምክር ቤት ላይ ደረትህን ነፍተህ ሰዉ አመነም አላመነም ያንዲት ታላቅ አገር የመከላከያ ሚኒስትር ሊያዉም ደግሞ ምን የመሰለ ዝና ያለው ሰው ፡ እንዲህ አይነቱን ዉሸት ፈብርኮ በኢራቅ ላይ ወረራ ተፈጸመ ። ኢራቅ በአሁኑ ወቅት የት ነው ያለችው ? በኢራቅ ላይ ለተፈጸመው ዉድመት መንስኤው እንዲህ አይነቱ ዉሸት እንደሆነ ይህ የኢራቁ ኣንድ ተጠቃሽ ምስሌ ነው ። በሌሎች የተለያዩ ቦታዎችም ምሳሌዎችን መጥቀስ ይቻላል ። ይህንን እንደ ኣብነት ወስደን ከተመለከትነው ፡ ይህ አሁን እይተካሄደ ያለው የወደፊት የእዉር ድንብር ፍርጠጣ ሌላ ቴንሽን ወይም ዉጥረት መፍጠር ኣለብን ተብሎ፡ ለማቀጣጠልና ለመፈርጠጥ እንዲቻል የቤት ዉስጥ ወይም የአገር ዉስጥ ችግርን መፍታት ባልተቻለ ግዜ ፡ ትኩረትን ወደ ዉጭ ለማዞር የታቀደ ነው ። የኤርትራና የግብጽ ግንኙነት ምንድን ነው ? ኤርትራና ግብጽ እንዴት አድርገው ተስማምተው እንዲህ አይነት ነገር ለማድረግ ይወስናሉ ? እነኚያ ተንታኞች ፡ አዋቂዎች ሊቃዉንቶች የሚባሉት ፡ ኤርትራና ግብጽ አጀንዳ አላቸው እያሉ የሚያነሱት ብዙ ብዙ ነጥብ አለ ።
እንደ ወያኔ አባባል ፡ የሚሊኒየም ግድብንና ሌሎች የልማት ፕሮጀክቶችን እየጠቀስክ ፡ ግብጽ ኢትዮጵያን ማዳከም ስለምትፈልግ ፡ ኤርትራን እንደ የስትራቴጅው የጦር ቀስት ( spear head) አድርገህ ታቀርባታለህ ። ኤርትራ መጠቀሚያ እንደሆነች በማስመሰል ፥ የሌሎችን አጀንዳ ነው የምታስፈጽመው እያልክ ዉሸት ታሰራጫለህ ። በዚህ አካባቢ በሱዳን ፥ በኢትዮጵያ ፡ በሌሎችም የተለያዩ ቦታዎች እንዲህ አይነቱ ዉሸት ቅሌቱ ብቻ ሳይሆን ፡ የስርጭቱ ሁኔታም አስገራሚ ነው ። ምክንያቱም ፡ አሁን ካለው የቴክኖሎጂ እድገት ጋር የሚዲያ ስፋትና ተደራራቢነት ፡ ዉሸት አሰራጭተህ ለማሳመን ይቻላል የሚል ፍልስፍና አለ ። በተለያዩ የመረጃ ማእከሎች ፡ ዜና በተደጋጋሚ ስታሰራጭ ፡ ወሳኝ የሚባሉ ሃላፊዎች ወይም ደግሞ ተቋማት ፡ ሰበብ ለመፍጠር እንደ ምክንያት ሊጠቀሙበት ይችሉ ይሆናል ። አምነዉም ሆነ ፡ ምናልባት ሊሆን ይችላል በማለትም ይሁን ዉሳኔ በመዉሰድ ገደል ዉስጥ ይገባሉ ።
ከዚያ በኋላ ትርምሱን ታስተዳድርዋለህ ማለት ነው ። ይህ ሁሉ የተናገርንበት ምክንያት ምንድነው ? እንዴት አድርገህ ነው የምታሰራጨው ? እንዴትስ አድርገህ ነው የምታሳምነው ? መጨረሻ ላይ ልትመታው የፈለከው ግብስ ? ያው ይህ የጠቀስኩት ነው ። ሰራዊት የት ነው የምታሰማራው ? ከየት የመጣ ሰራዊት ነው ? ምንድን ነው የሚያደርገው ? የወያኔ ሰራዊት ከሰላ ዉስጥ ወይም ደግሞ ደቡብ ከሰላ ዉስጥ ተሰማርቶ ወይንም መሽጎ ምንድን ነው የሚያደርገው ? ‘መረዊ’ ዉስጥ በሚገኘው የአየር ሃይል ሰፈር የወያኔ አየር ሃይል እንቅስቃሴ ታየ ፡ ፡ እንዲህ ሆነ እንዲያ ተደረገ እየተባለ ይናፈሳል። . . . የወያኔ ጨዋታ አብቅቶለታል ። ግዜ ሊሸምት ይችል ይሆናል ። ቀጣይ የሆነው እንክብካቤም ይቀጥል ይሆናል ።
የተለያዩ ሁኔታዎችም እንደዚሁ ሊባል ይቻላል ። ነገር ግን ፡ 25 ዓመታት ይበቃል ። ግዜው ደርሷል ። የአለም ሁኔታ እየተቀያየረ ነው ። በዚህ ቀጠና ፡ በዚህ አዋሳኝ አካባቢ ያለው ሁኔታ እየተቀያየረ ነው ። የእውር ድንብር ፍርጠጣ ፡ ወይም ደግሞ በፕሮግራም የሚደረግ ፍርጠጣ ፡ ርእሰ ጉዳዮችን ለማዳፈን መሞከርና አቅጣጫቸውን ለማስቀየር መኳተን አይቻልም ። እንዲህ አይነቱን ርካሽ ጨዋታና እንደገለባ የቀለለ ዉሸት እያስተጋባህ መቀጠል አይቻልም ። የአልጀዚራ ጡሩምባ መንፋትም ቢሆን የሚያመጣው ለዉጥ የለም ። ለኢትዮጵያ ፡ ለሱዳንና ለግብጽ ህዝቦች መተላለፍ ያለበት መልእክትም ይበቃል የሚባልበት ግዜ ነው ።
እንዲህ መሰሉን ዉሽት በየቀኑ እየፈበረክ ፡ የአድማጭን ደሮ ማደንቆርና ፡ የሰዉን አስተሳሰብ ለማስቀየር መሞከር ግዜው አብቅቷል ። እኛ ምን እናደርጋለን ? ምንስ እናስባለን ? ምንስ እንላለን ? አልጀዚራ ወሬዉን ካሰራጨበት ግዜ ጀምረን ኣልተዘናጋንም። ጉዳዩ ቀናት በልቶ ይነፍሳል። እንደ ዱቄት ያልቃል። ግን ምንድን ነው ሁኔታው በመገባ መታወቅ ኣለበት። ያልሰማው መስማት መቻል ኣለበት። ከሁሉም በፊት እንዲህ ዓይነት ደንቆሮ ሃሰት ኣሰራጭተህ፡ ልትመታው የፈለግከው ግብ የሚያስከትለውን መዘዝ ሳትገመግምና ለማን እንደምታስተላልፈው፡ እንዴት እንደምታስተላልፈው ሳታውቅ መንጎድ? በእውነቱ ይህ የወያኔን ጭንቀትና ቅሌት የሚያረጋግጥ ነው። ምናልበት ሱዳን ውስጥ ይህን ጉዳይ ሊጠቀሙበት የሚፈልጉ ልዩ ጥቅም ፈላጊዎች ሊኖሩ ይችሉ ይሆናል። ይህ ኣሁን መልሶ መላልሶ እንዲህ ቢሆን፡ የለም! ድንበር ተዘጋ፡ ድንበር ተከፈተ፡ ይህን ያክል ላንድክሩዘር ኣለፉ፡ ይህን ያህል ላንድክሩዘር በዚህ ሄዱ፡ እንትን የጫኑ ወዘተ… እንዲህ የመሳሰለ ገጽታ በጋዜጣ ታወጣለህ። ይህ የሱዳንን ህዝብ ጥቅም የሚወክል ኣይደለም።
በማንኛውም መንገድ ከሱዳን ህዝብ ጋር የሚያገናኝ ጉዳይ የለውም። ኣስቀድሜ እንደጠቀስኩት ሁከት በመፍጠር ሁከቱን ለማስተዳደር ያለመ ስለሆነ፡ ንቁበት፡ ዓይናችሁን ክፈቱ፡ ጆሯችሁን ኮርኩሩት፡ በደንብ ኣዳምጡ፡ በቀጠናችን እንዲህ ዓይነት ጨዋታዎች መምጣት የለባቸውም። እንዲህ ዓይነት ቀልድ ወይንም ፌዝ በማንኛውም ሁኔታ ስር ማንኛውንም ሰው ማሳሳት የለበትም። ኤርትራ ውስጥ ሆነን ምን እናደርጋለን – ቁጭ ብለን ፊልሙን እንመለከታዋለን ። ስታር ዎርስ በለው ፋንታዚያ – የሆነው ይሁን – ፊልም ነው ። ሰው በእንዲህ ዓይነቱ ዉሸት የተሰላቸ በመሆኑ ፡ ሌላ ስራ ብታፈላልጉ ይሻላል ። ባለፉት 25 ዓመታት ያስከተላችሁትን ኪስራ አቋርጡት ። የእዉነቱን ለመናገር ሱዳን ዉስጥ የሚገኙት ልዩ ጥቅመኞች ደግሞ ፡ ወያኔን ወይም የኢትዮጵያን ህዝብ ወደዉት አይደለም ። ኤርትራና ኢትዮጵያ ከተስማሙ ፡ በዚህ አካባቢ ተኝተን ማደር አንችልም የሚል ስጋት ስላለባቸው ነው ።
ከዚህ በፊት ከነበረው የቀድሞው ስርዓት ጀምሮ የነበረ አስተሳሰብ ነው ። ከ1991 በኋላ ሁኔታዎች ሲቀየሩ ፡ ሁኔታው በአዋሳኙ አካባቢዎች የተሻለ እድል ፈጥሮ ነበር ። ኤርትራና ኢትዮጵያ ተባብረው በዚህ ቀጠና ፡ አመርቂ ፡ አዎንታዊና ገንቢ አስተዋጽኦ ያደርጋሉ ይባል በነበረበት ወቅት የፈጠረው ስጋት ተቀጥያ ነው ፡፡ “እነዚህ የሱዳንን ህዝብ የማይወክሉ ፡ አናሳዎች የምላቸዉና ከወያኔ ጋር ተመሳጥረው የሚሰሩ ጥቅም አሳዳጆች ፡ ‘ በቃችሁ ! በኤርትራና በሱዳን ህዝቦች መካከል እንዲህ መሰሉን ትርምስና የድንበር ግጭት ለመፍጠር የሚደረገው ሙከራ ትርጉም ስለሌለው ፡ እጃችሁን ሰብስቡ ። እኛም ቢሆን ወደ እንዲህ አይነቱ አዙሪት ዉስጥ ለመግባት ዝግጁ አይደለንም ።” የሚለዉ መልእክት ነው መተላለፍ ያለበት ። ይህ ነው በተደጋጋሚ መነሳት አለበት የምንለው ርእሰ ጉዳይ ። ከኛ የዉስጥ ጉዳይ ጋር አያይዘን መመልከት እንችላለን ። ከጎረቤቶቻችን ጋር ካለን ግንኙነት ጋርም እንዲሁ አያይዘን እንድንመለከተው እድል ይከፍትልናል ። ከዚህ ሁሉ ቅሌትና ጭንቀት ጋር . . በህዝቦች መካከል ጦርነት ቀስቅሰህና ትርምስን ፈጥረህ ፡ ተመልሰህ ይህንኑ ለማስተዳደር የሚደረግ ሙከራ .. . ምን ማለት ነው? ይበቃናል ። የእዉነቱን ለመናገር ፡ በእንዲህ አይነት መልኩ 25 ዓመታት ተከስሯል ። ስለዚህ ከኣጠቃላይ ኪሳራዉና ክህዝቦች ኪሳራ ብዙ ነገሮችን ስለተማርን ፡ በኔ በኩል ” ከዚህ በኋላ ይበቃችኋል ” ማለት ነው የምፈልገው ።
እሺ ወደ ቀጣዩ ጥያቄ እንሸጋገር ክቡር ፕረዘደንት ፡ – በእርግጥ ጥያቄው አሁን ሲገልጹት ከነበሩት ነገር ጋር የተያያዘ ነው ፡ ባለፈው ወር ቱርክ በሶማልያ ካላት ወታደራዊ ህልዉና በተጨማሪ በሱዳንም የጦር ሰፈር የማቋቋም እቅድ እንዳላት በዜና አዉታሮች ተገልጾ ነበር ። የአፍሪካ ቀንድ በሃያላን አገሮችና በመካከለኛው ምስራቅ አገሮች ጂኦ-ፖለቲካዊ ስትራቴጂ ጫና ስር ያለና ከርሱ ጋ የተሳሰረ ነው የሚሉ ትንታኔዎችም ስላሉ በኛ በኩል ይህንን ሁኔታ እንዴት እንመለከተዋለን ? የዚህ አካባቢን ዳይናሚካዊ ግንኙነት ከዚህ በፊትም በከፊል ገልጸዉት የነበረ ቢሆንም – በጉዳዩ ላይ የኤርትራ ህዝብ አቋም ምን ይመስላል ?
ሁል ግዜም ቢሆን እንዲህ ዓይነቶችን ጉዳዮች ፡ ከአጠቃላይ ይዘቱ ወጣ አድርገህ መመልከት አለብህ ። ማለትም አጠቃላይ ይዘቱ ጋር ደምረህ መመልከት አለብህ ። ቀዝቃዛው ጦርነት ሲጠናቀቅ ባለፉት 25 ዓመታት ብቸኛ ኢኮኖሚያዊ ስርዓት ይፈጠራል ሲባል ፡ በቀጠናችን የታዩ ለውጦች አሉ ። ካሳዛኞቹ ለውጦች ዉስጥ አንዱ የሶማሊያ ሁኔታ ነው ። በተለያዩ አጋጣሚዎች ሲጠቀስ እንደነበረው ፡ የዉጭ ጉዳይ ፖሊሲያችን ራሱን የቻለ ደንብና መመሪያዎች አሉት ። በምን ዓይነት ግንዛቤ ላይ የተመሰረተ ነው ብለህ ከጠየቅክ በአንድ አዋሳኝ አካባቢ የሆነ ክፍተት ሲፈጠር ፡ ያለመረጋጋቱ መንስኤ የፈጠረው ክፍተት ነው ። የነዚህ አገሮች ወይም የየአገራቱ መንግስታት ከነባራዊው መስመራቸው ሲወጡ ክፍተት ይፈጠራል ። ይህ ክፍትተ ደግሞ ላለመረጋጋቱ መንስኤ ይሆናል ። በ1991 ወይም ደግሞ በ80ዎቹ መጨረሻ ላይ ቀዝቃዛው ጦርነት ሲጠናቀቅ ፡ ከአፍጋኒስታን እስከ ሶቭየት ህብረት መበታተን ድረስ – በዚህ ቀጠናችን ወይም ደግሞ አዋሳኛችን በምንለው አካባቢ ምን ተፈጠረ ? የአፍጋኒስታኑን ልናስታዉሰው እንችላለን ።
ኣፍጋኒስታን ከኛ በጣም የራቀና፥ ኣዋሳኞቻችን ከምንላቸው ኣገሮች ውጭ ቢሆንም እንኳን ፡ እስካሁን ድረስ ክፍተት ኣለ። በኣፍጋኒስታን ያለውን ሁኔታ የማያውቀው ሰው የለም። ችግሩ በምን ምክንያት ተፈጠረ” ለምንስ እስካሁን ድረስ ቀጠለ ካልን ፡ በኣካባቢው ያለው ጫና ሊታየን ይችላል። የኢራቅ ችግርም ትልቅ ክፍተተ ነው። ስለ ዒራቅ ብዙ ሊነገር ወይም ሊተነተን ይችላል። ይህ ትናንት የተፈጠረው የኣይሲስ ሁኔታን ጨምረህ የተለያዩ የኣሸባሪዎች ክስተቶች ጋር ተደምሮ በኣካባቢው ያለው ውጥረት መያዣ መጨበጫ የለውም። ስምንት ዓመት የፈጀው የኢራንና የዒራቅ ጦርነት፡ ሳዳም ሁሴን ኩዌትን ለመውረር ያሳየው ኣጉራ ዘለልነትና መዘዙ ቀደም ብዩ የጠቀስኩት እነ ኮሊን ፓወል በዒራቅ የጀመሩት ወረራና በኣገሪቱ የደረሰው ውድመት ብቻ ሳይሆን በዒራቅ የተፈጠረው ክፍተትም ቀላል ኣይደለም። የሶሪያንም ሁኔታ እያየነው ነው። በሊባኖስ ያለው ክፍተትም የተለየ ኣይደለም። በመጨረሻ ሁሉንም ሁኔታዎች ጠቅለል ባለ ሁኔታ ማየት ይቻላል። ይህ በቀጠናውም ሆነ በኣዋሳኙ ኣገሮች ሰላም እንዳይሰፍን ምን ጫና ፈጥሯል። ኣንድ በኣንድ ደማምረህ ለማየት ይቻላል።
በሊቢያ የተፈጠረው ሁኔታ ትናንት የተደረገ ነው ብለን ለመናገር እንችላለን። ኣስቀድሞ ግን የሶማሊያ ህልውና ያከተመበት ሁኔታ ኣለ። ቀደም ሲል ከቀረበው ጥያቄ ጋር የሚያያዝ ሃሰትን ፈብርከህ ውሳኔ የመስጠት ሁኔታ ታይቷል። በ2009 ዓ/ም በተባበሩት መንግስታት የጸጥታው ምክር ቤት በኤርትራ ላይ የማዕቀብ ውሳኔ ሲሰጥ ቀደም ሲል ሲነገር የነበረው “ኤርትራ ሁለት ሺ ወታደሮቿን ወደ ሶማሊያ ልካለች፡” “ኤርትራ እንዲህ ኣድርጋለች፡” እየተባለ ስለ ሶማሊያ በክሊንተንና በቡሽ ኣስተዳደር ባለስልጣኖች ሲነገርና ሲፈበረክ የነበረው ውሸት ትዝታው ከኣምሯችን የሚጠፋ ኣይደለም። ሶማሊያ የኣፍሪካው ቀንድ ኣገር ናት።
በጣም እስትራቴጅካዊና ጂኦ-ፖለቲካዊ ኣስፈላጊነት ያላት ኣገር ናት። ህዝቧ የሚያኮራና በዚህ ቀጠና ከፍተኛና ገንቢ ኣስተዋጽኦ ማድረግ የሚችል ህዝብ ነው። ሆኖም ግን ሶማሊያ ባለፈው ሩብ ዘመን ህልውና ኣልነበራትም፡ እንደ ኣገርም የለችም። ያ ሁሉ ሰፊ መሬት የኣልሸባብም ይሁን የሌሎች ኣሸባሪ ቡድኖች መፈልፈያ ሆነ። የወያኔ ጌቶችና ወያኔ ለ25 ዓመታት “ሶማሊያ መበታተን ኣለባት።” እያሉ የሰሩበት ሁኔታ ትራጂዲ ነው ሊባል ይችላል። የሶማሊያ ህዝብ በ1960 ዓመተ ምህረት ነጻነቱን ሲጎናጸፍ ሰሜንና ደቡብ ተብለው ተከፋፍለው የጣልያንና የእንግሊዝ ሶማሊላንድ ይባሉ እንዳልነበሩ ሁሉ በገዛ ፍቃዳቸው ተዋህደው ኣንድነት ፈጠሩ። ይህ ሁኔታ በኣፍሪካ ክፍለ ኣህጉር ልዩ ክስተት ነው። ከዚህም ባሻገር ወደ ኦጋዴን ፥ ጅቡቲ፥ ሰሜንና፥ ምስራቅ ኬንያ፡ ለመያዝ ሃሳብ ነበራቸው። ያም ሆኖ ግን የሶማሊያ ኣገራዊነትና ጀግንነት ከፍተኛ ደረጃ ላይ በመድረሱ ለቀጠናችን ኣብነት ሆኗል ብለህ መናገር ይቻላል። ኣገሪቱን የመገንባት ጉዞ ሲጀመር የመጀመሪያው ውህደት ሲፈጸም የተወሰደው እርምጃ ጎሰኝነትን ማጥፋት ነበር። ይህም እንደ ኣንድ ትምህርት ሰጪ ተኣምራታዊ እርምጃ ታየ። ሶማሊያ ከኣዋሳኞቻችን ኣገሮች እንደ እንድ ጠንካራ ኣገር ነበረች። ይህችን ኣገር ኣዳክመህ ለመበታተን እንዲያመች የጦር ኣበጋዞች ተፈጠሩ። የሶማሊያ ህዝብ ደካማ ጎን ነው የሚባለውን የጎሰኘነትና የጎጠንነት ጉዳይ ተጠቅመው ህብረተሰቡን እርስ በርሱ እንዲፋጠጥ ወይም ቨርቲካል ፖላራይዜሽን ፈጥረህ እርስ በርሱ እንዲዋጋ ለማድረግ ተሰራበት። የጎጠኝነትና የጎሰኝነት ወኪሎች ነን የሚሉ የጦር ኣበጋዞች ከበላይ ሆነው እንዲያስተዳድሩ ሁኔታዎች ተፈጠሩላቸው። የእርስ በርስ ጦርነት ውስጥ እንዲገቡም ኣደረጉ። ከዚያ በኋላ እነዚሁ ሃያልን የሚባሉት ኣድፍራሾች ሶማሊያ ህልውናዋ የሚያከትምበትን ሴራ ሸረቡ። በ2002 ዓ/ም የኣሜሪካ የኣገር ደህንነት መስሪያ ቤት ሰነዶች ወይም ናሽናል ሴኩሪቲ እስትራቴጂ፡ የቀጠናው ሃያላን ወይም መልህቆች መፈጠር እንዳለባቸው ያሳያል ። ይህም ኢትዮጵያ የኣፍሪካው ቀንድ መልህቅ ወይም ፖሊስ መሆን ኣለባት ፡ ይልና የኣካባቢው ኣውራ ትሆንና ሌሎችን በስሯ ታስተዳድራለች የሚል ነው። ከኣንድ ጎራ ዓለማዊ ኢኮኖሚያው ስርዓት መፈጠር ጋር ሶማሊያ እንደ ታርጌት ተወሰደች ማለት ነው። ለመልህቅነት የተበረጡት በዋናነት ወያኔ እንዲሁም በዚህ ኣካባቢ ያሉ ደካማ ስርኣቶች ናቸው። በኬንያና በጅቡቲ ያለውም ሁኔታ ከዚህ ጋር ተያይዞ ነው የሚታየው። ገዢዎቹ የሶሚሊያ ህልውና ለኣገራዊ ደህንነታችን ስጋት ነው የሚል ፐርሰፕሽን ስለ ፈጠሩ ነው። ከውጭ የመጣውን ኣጀንዳ በዚህ በኣፍሪካው ቀንድ ኣካባቢ በውክልና የሚያስተናግደው ወያኔ ወይም የጌቶቹን ኣጀንዳ በተግባር ላይ የሚያውል ስርዓት መፈጠር ኣለበት ተባለ። ስለ ኤርትራ መናገር እንችላለን፡ ስለራሳችን ከመናገራችን ይልቅ ኣርእስቱ የሶማሊያ ስለሆነ በዚሁ እንቀጥል። ሶማሊያ ባለፉት 25 ዓመታት ሉኣላዊነቷ ተበርዞ ኣንድነቷና ውህደቷ ኣንዳልነበረ ሆነ። ህዝቧ እርስ በርሱ እንዲናቆር ተደረገ። በኣሁኑ ጊዜ በሃገሪቱ የተንሰራፋውን ኣልሸባብንና የባህር ላይ ሽፍቶችን መመከት ይችል የነበረው ጠንካራ የመከላከያና የጸጥታ ሃይል እንዲፈርስ ተደረገ። በኣፍሪካው ቀንድ ሃያል የኣየር ሃይል የነበረው የሶማሊያ ነው፡ ኣሁን ግን እንደሌለ ሆኗል። የሶማሊያ ህልውና ኣከተመ። ዚያድ ባሬ በነበሩበት ወይም በመጨረሻ ዘመናቸው ኣልኢቲሃድ ነበረ። ይህ በእስልምና ስም ይደረግ የነበረው ኣክራሪነት ወይም የኣሸባሪ ስርዓት መገልገያ ነው የነበረው። የሶማሊያ ህልውና እንዲያከትም ምክንያት መፍጠር ተፈለገ። የወያኔ ወረራ ካለ የጸጥታው ምክር ቤት ፍቃድና ውክልና ከወያኔ ጌቶች በተሰጠ ትእዛዝ የተፈጸመ ነው። ሶስቱም የኣሜሪካ ኣስተዳደሮች ማለትም ከክሊንተን ወደ ቡሽ ከዚያም እስከ ኦባማ ይህንን ጉዳይ እምነታቸው ኣድርገው ይጓዙ ስለነበርና ጌቶቻቸውም ሆኑ ታዛዞቻቸው ይህንኑ መርሃ ግብር ለመተግበር እቅድ ስለነበራቸው የሶማሊያን እንደ ኣገር ህልውና ማክተም ወይም መደምሰስ ምክንያት ማድረግ ነበረባቸው። ይህን ኣሁን ኣልሸባብ ብለው ዘወትር የሚናገሩበት ድርጅት ማን ነው የሚደግፈው? ማን ነው ገንዘብ የሚሰጠው? ሎጀስቲክ የሚቸረው ማን ነው? ብለን መጠየቅ እንችላለን። የቱርክ ጣልቃ ገብነት በሶማሊያ ለምን ኣስፈለገ፥ ቱርኮች ኣሸባሪነትን ቦታው ላይ ሄደን እንዋጋለን ሊሉ ይችሉ ይሆናል ። ኣልሸባብና ሌሎች ኣሸባሪ ድርጅቶችን ለመዋጋት ብለህ ወደ ሶማሊያ መጓዝ? ኣንዲህ ኣይነት ቀልድ ማንን ለማደናገር ይችላል?
ሶማልያ እንደ ኣዲስ መገንባት ወይንም ሪኮንስቲትዩት መሆን ኣለባት። ሶማልያን ለመበታተን፡ ከካርታ ለማጥፋት… የሚደረጉ ኣጀንዳዎች በሙሉ በዚህ ኣካባቢ መዘዝ ኣላቸው። መዘዞቹ ደግሞ የዚህ ኣካባቢ ኣለመረጋጋት ነው የሚሆነው። ሶማልያን በታትነህ በጎሳዎችና በጎጥ ከፋፍለህ የጦር ኣበጋዞች የውጊያ ቦታ ወይንም ጫካ እንድትሆን ማድረግ፡ ተቋማትንና ኢኮኖሚውን ኣውድመህ ኣልሸባብን እዋጋለሁ የምትል ከሆነ፡ ትልቅ ስህተት ነው። ይህን ከሶማልያውያን በላይ ሊሰራው የሚችል የለም። ሶማልያ ወደ ቀድሞ ነባራዊ ሁኔታዋ ተመልሳ፡ የራሷን መንግስት ስትመሰርት የራሷን ተቋማት ስትገነባና ስትጠናከር ብቻ ነው ይህን መዋጋት የሚቻለው። በኣፍሪካው ቀንድ ሊመጣ በሚችለው መረጋጋት ኣስተዋጽኦ እንዲኖረው ከተፈለገ፡ ሶማላውያን እሴቶቻቸውን፡ ኣገራቸውንና ሉኣላዊነታቸውን ኣረጋግጠው፡ ተቋማታቸውን ፈጥረው ይህን ችግር ራሳቸው መቃወም ብቻ ነው ያለባቸው። በሶማልያ ህዝብና መንግስት ምትክ የመጣ ቢመጣ ይህን ተግባራዊ ሊያደርግ ኣይችልም።… ወያኔ እዛ ገብቶ ምን ኣደረገ? ኣልሸባብን ኣጠፋ? ማንን ተዋግቶ ኣጸዳ ? የኣፍሪካ ህብረት ሰራዊት እዚያ ኣለ ሲባል በመስማት ጆሯችን ደነቆረ። ኣልሸባብን ኣጠፉውን? የዚህን ኣካባቢ መረጋጋት የሚያደፈርሰውን ተቃውሞ ደመሰሱትን? እዚያ የማይገቡ ኣገሮች የሉም። ጂቡቲ ገብታለች፡ ኡጋንዳ ገብታለች፡ ኬንያም ገብታለች።
ዋናው ነገር ፡ ጨዋታውን ለማያውቅ የሚያውቅ ይመስለው ይሆናል። በዋናነት ሁኔታው ኣሁን ባለበት መቀጠል መቻል ኣለበት ባዮች ናቸው። ግዜ እየወሰደ ሲሄድ ሆምጥጦ ሊስተካከል ከማይችልበት ደረጃ ይደርስና፡ ከዚያ በኋላ ቀውሱንና፡ ሁከቱን እንደ ፈለግከው ልታስተዳድረው ትችላለህ የሚል ኣካሄድ ነው በተግባር እያየነው ያለነው። “በኣሁኑ ግዜ ሶማልያ ውስጥ ሽብርተኝነት ኣለ፡ ሁከት ኣለ፡ ሶማልያ ያለመረጋጋት ጠንቅ ናት” ብለው የሚናገሩት፡ አለመረጋጋቱን የሚፈጥሩት ወገኖች ናቸው። የመጀመርያ ተጠያቂዎች ደግሞ እነሱው ናቸው። ሶማላውያን ከፈለጉ በኮንፈደሬሽን ኣልያም በፈደሬሽን መንግስት እንዲኖራቸው ከሻቱ ጉዳዩ የራሳቸው የሶማሊያዉያን ጉዳይ ወይም ምርጫ ነው። የሶማልያ ህዝብ መንግስት ቢመሰርት ኖሮ ፡ በባህር ላይ ሽፍትነት ኣልያም በሽብርተኝነት፡ ለዚህ ኣካባቢ ያለመረጋጋት ጠንቅ እየሆኑ ባሉት የተለያዩ ተጽእኖዎች፡ በህንዳዊ ውቅያኖስ፡ በኣፍሪካው ቀንድ፡ በኤደን ባህረ-ሰላጤ፡ በየመን እያየነው ባለነው ሁከት፡ በመካከለኛው ምስራቅ ባለው በጠቅላላው እየታየ ባለው ሁከት በርግጥ የራሱ የሆነ ኣዎንታዊ ኣስተዋጽኦ ማድረግ በቻለ ነበር ። የሶማልያን ህዝብ በታትነህ ለማዳከም የሚቀርበው ቀላሉ ምክንያት አሁን እየታየ እንዳለው”ሽብርተኝነት” የሚል ነው።
ቱርክ ምን ለማድረግ ነው እዚያ የገባችው ? በእውነቱ ኣንድ የዋህ ወይንም የማያውቅ ጠያቂ ብዙ መጠየቅ ይችላል። የማያውቅ ሊናገር ይችላል። እዚህ ኣካባቢ ኣውራ ነን ወይንም ኣውራ እንሆናለን ከሚሉት ሃይሎች ኣንዷ ቱርክ ነች። ኣንዴ ኣውሮጳ ህብረት ውስጥ በመግባት ትልቅ ቦታ ለመያዝ ትፈልጋለች፡ የኔቶ ኣባል መሆኗ ደግሞ ትልቅ የመጫወቻ ካርታ ሆኖላታል። ስርዓቱ የሙስሊም ብራዘር-ሁድ ካርታን ይዞ ነው በዚህ ኣካባቢ መንቀሳቀስ የሚፈልገው። ኣስቀድሞ የግብጽ ተጠቅሶ ነበር። “በዚህ ኣካባቢ ግብጽ መኖር የለባትም ፡ ግብጽ እንደ የቀጠናው ሃይል ሆና መኖር የለባትም” ከሚሉት መካከል ኣንዱ የቱርክ ተከታታይ ስርዓት ነው። ይህ የኣሁኑ የሶማልያ ጣልቃገብነት ማማሃኛ የሚባለው፡ በዋናነት ወደ ቀጠናው ደቡባዊ ጫፍ በመሄድ፡ እዚያ ሁኔታውን እንዳለ ማስቀጠል ነው። በዚህም በኣካባቢው ያለህን ተጽእኖ እንዲያሻቅብ ታደርጋለህ ማለት ነው። ከወያኔ ጋር፡ በሱዳን ካለው ስርዓት ጋር ፡ ከተለያዩ ቱርክ ልታደርገው ከምትፈልጋቸው ጋር፡ ምንድን ናቸው ዓላማዎቹ? በሶማልያ ውስጥ ባለው ሽብርተኝነት ላይ ያነጣጠረ ነው ወይንስ የሶማልያን ህዝብ ለመተካት? ምን ለማድረግ ነው እዚያ የገባው? በማን ውክልና? እዚያ የኣፍሪካ ህብረት ወይም የተባበሩት መንግስታት ህልዉና አለ ብለን ልንናገር እንችላለን ። ይህ ግን የተለየ ኣርእስት ነው። በምን ዓይነት መንገድ ቱርክ በሶማልያ ሰራዊት ልታሰፍር ትችላለች? ሞቃድሾ ውስጥ ካለው መንግስት ጋር ተስማምተን ነው ያደረግነው ማለት ይችሉ ይሆናል ። ነገር ግን ይህም ቢሆን በርካታ አንኳር ጥያቄዎችን የሚያጭር ነው።
ቱርክም ትሁን ሌሎች በዚህ አካባቢና ቀጠና ሃያላን ነን የሚሉ ወምም ደግሞ ለመሆን የሚፈልጉ አገሮች ባለፉው ሩብ ዘመን የተፈጠረዉን የተወሳሰበ ሁኔታና ትርምስ ይበልጥ ከማሳደግ በስተቀር ፡ ለትርምሱ መፍትሔ ያስገኘ ሃይል የለም ። በሱማሊያም ይሁን በደቡብ ሱዳን ያለው ሁኔታ በኢትዮጵያም ይሁን በየመን እየተመለከትነው ያለነው እዉነታ ፡ በሌሎችም አካባቢዎች እንዲሁ ከአፍጋኒስታን ጀምሮ እስከ ኢራቅ ሶርያና ሊባኖስ ያሉ ሁኔታዎች የትርምሱ እድሜ እንዲራዘም ፡ ይበልጥ እንዲወሳሰብ እንዳደረገው እያየነው ያለነው ነገር ነው ። ስቃዩና ነዉጡ ይበልጥ እንዲባባስ ለማድረግ ፡ ከዉጭ የተጫነዉን የተለያየ አጀንዳ ወይም ደግሞ ከሩቅ የዉጭ አካባቢዎች የሚመጣዉን አጀንዳ አንድ ፥ ሁለት ፥ ሶስት ብለን አንድባንድ መዘርዘር እንችላለን ። በነዚህ አገር ዉስጥ ካለው የአገር ዉስጥ ችግር ሌላ ፡ የቀጠናው ሃያላን ነን በሚሉ ወገኖች ከሚወሳሰቡ ችግሮች መካከል የቱርኩ አንዱ መታያ ወይም ምሳሌ ነው ። ይህንን ሁኔታ ሊጠቀሙበት የሚፈልጉ አለማቀፋዊ ነን የሚሉ የዉጭ ሃይሎችም እየተከተሉት ያለዉ አካሄድም እንደዚሁ ፡ የሁሉንም ስሞች መጥቀስ እንችላለን ።
በዚህ ጉዳይ ላይ ያለን ፖሊሲ የማይቀየር ነው ። በኛ ስሜታዊ አስተያየት ሳይሆን የሶማሊያ ህዝብ እፎይ ብሎ እንዲያድር ከተፈለገ ፡ ከረሃብና ከድህነት ማጥ ዉስጥ ወጥቶ ወደ ልማት ጎደና እንዲቀላቀል ከተፈለገ ፡ ከሁሉም በፊት የነጻነቱና የሉዓላዊነቱ ባለቤት መሆን አለበት ። የራሱ የሆነ መንግስት ሊኖረው ይገባል ። በመጨረሻም የራሱ የሆነ የጸጥታ ተቋማትን ሊፈጥር ይገባል ። እሱን ወክለን የሶማሊያን ህዝብ ልናስተዳድረው እንችላለን ፥ የአገሪቱን ጸጥታ ልናስከብር እንችላለን ፡ ልማትን ልናመጣለት እንችላለን” የሚል የፖለቲካ ትንታኔ ኣይሰራም። ፡ ባለፉት 25 ዓመታት ምንድን ነው የተመለከትነው ? በአሁኑ ወቅት የቱርክ ወደዚያ መግባትስ ምን ሊባል ይችላል ? ብለህ ማንኛዉንም የዋህ ሰው ልትጠይቅ ትችላለህ ። እንዲህ መሰሉ ችግር ምናልባት ከሌሎች ርእሰ ጉዳዮች ጋር ሊነገርበት ይችላል ። አንኳሩ ርእሰ ነገር ፡ ያለፉት 25 ዓመታት የሶማሊያ ሁኔታ ነው ። ሶማሊያ ወዴት እየተጓዘች ነው ?በእዉነቱ ሶማሊያ የዚህ አዋሳኝ አካባቢ አካል ሆና ገንቢ አስተዋጽኦ እንድታበረክት ከተፈለገ ፡ ነጻነቷ ሊረጋገጥላት ይገባል ። ድጋፍ ማድረግ የፈለገ ሊደግፍ ይችላል ። በዚህ በኩል ምንም ችግር የለም ። ከሁሉም በፊት ግን ፡ አሸባሪነት አለ ፥ አልቃዒዳ አለ ፥ አልሸባብ አለ ፡ ሌሎችም የተለያዩ የባህር ላይ ሽፍቶች አሉ ፥ እነርሱን ለማጥፋት ወዘተ እየተባለ የተለያዩ ምክንያቶችን በማስተጋባት ፡ በአገሪቱ የባሕር ጠረፍ ላይ የሰፈሩ ሃይሎች ማለቂያ የላቸዉም ። የባህር ላይ ሽፍትነትን እንዋጋለን ተብሎ ምክንያት ይፈጠራል ። ይህ አካባቢ የተለያዩ ሃያላን ነን የሚሉ የቀጠናም ሆነ የአለም አገሮች መናኻርያ ነው የሆነው ። ስታምፒት ማለት ነው ። ይህ አካባቢ ሰላም እንዲያገኝ ከተፈለገ ፡ ከሁሉም በፊት የአካባቢው ህዝቦች ምን ማድረግ አለባቸው ? ምን ይሻለናል ፥ ምንስ ያዋጣናል ? በራሳችን አቅም ማድረግ የምንችለዉን ፡እናደርጋለን ። ከአቅማችን በላይ ከሆነና ፡ እንዲረዱን ከፈለግን ደግሞ በጋራ ሆነን ፡ ሊረዱን የሚችሉትን ‘ አግዙን” እንላለን ። ከዚህ ዉጭ ግን በተወካዮቻቸው ፡ ወይም በሚያገለግሏቸው ሃይሎች በኩል ይህን አካባቢ ለመቆጣጠር መሞከር ፡ ዉጤቱ ባለፉት 25 ዓመታት በሶማልያ እንዳየነው በእጅጉ አሰቃቂ ሁኔታ ነው የሚያስከትለው። ሌሎች አስቀድመን የተናገርንባቸው “ግብጽ ሳዋ ላይ ሰፍራለች “ የሚለውና ሌሎች ኣሉባልታዎች ፡ የወያኔን ክስረትና በኢትዮጵያ የመጨረሻ መድረክ ላይ መገኘቱን የሚያመላክት ነው ። የሶማሊያ ህዝብ ከ19ኛዉና 20ኛው ክፍለዘመን ፡ እስካሁኑ የ21ኛው ክፍለዘመን ፡ እንደዚህ አዋሳኝ አካባቢ ወሳኝ ሃይል መጠን ሃላፊነቱን እሱ ራሱ ተሸክሞ ፡ ተዋናይ ሊሆን ይገባል ። ቱርክ እዚያ ሶማልያ ውስጥ መገኘቷ ምንም የሚፈይደው ነገር የለም ። በቦታው መገኘቷም አስፈላጊነት የለዉም ። የወያኔን አይተነዋል ። በዚያ ቦታ ላይ የሚገኙ የአፍሪካም የአለም የሚባሉ የተለያዩ ሃይሎች ምን ፈየዱ ? ምንድን ነው የሚፈይዱት ነገር ? ምናልባት ኬንያ ፥ ወያኔና ጅቡቲ፡ ሁኔታው ባለበት መቀጠሉ በርካታ ትርፍ የሚያስገኝላቸው ሊመስላቸው ይችላል ። ግን በማን ዋጋ ? ወይም በማን ጭዳነት ? በሶማሊያ ህዝብ ዋጋ ይሆን ዘንድ ሊፈቀድ አይገባዉም ። የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ሆነ የጸጥታው ምክርቤት በእርግጥም ካሉ ፡ እነዚህን ባለፉት 25 ዓመታት በዚህ አካባቢ የታዩ ላለመረጋጋት ጠንቅ የሆኑ ክፍተቶችንና የሶማሊያን ጉዳይ ሃቀኛ መፍትሔ ሊደረጉለት ይገባል በማለት ሁሉንም በዚህ አካባቢ አደፍራሽ ሚና ያላቸዉን ወገኖች እጃቸዉን እንዲሰበስቡ ሊነግሯቸው ይገባል ፡ እኛም ከዚህ ዉጭ የምናስተላለፈው ሌላ ጥሪ የለንም ።
መጀመርያ ይህ ነገር እውነት ነው ኣይደለም ኣረጋግጠን ነው መናገር ያለብን ። የሱዳን መንግስት እንደ ማንኛውም ኣገር ከቱርክ ጋር የፈለገውን ሉኣላዊ ግኑኝነት ሊመሰርት ይችላል። ወታደራዊ ካምፕ መፍቀድ ከፈለገም ሊፈቅድ ይችላል። መጨረሻ ላይ ግን ለምን በስዋኪን የሚለው ጥያቄ ነው የሚመጣው። የግዜ ተዛማጅነቱ ቀላል ሊመስል ይችል ይሆናል። መጨረሻ ላይ ግን ይህ እርምጃ መስፋፋት ማለት ነው። የኣካባቢ ኣውራ ነን ወይንም ኣውራ እንሆናለን የሚሉ ኣገሮች፡ ኣብዛኛውን ግዜ በራሳቸው የውስጥ ዓቅም ኣይደሉም የሚሄዱት። ኣስቀድሜ እንዳልኩት ካርታዎችን ይዘው፡ ሃያላን ከሚባሉት የዓለም ሃይሎች ጋር ተስማምተው ተጽእኖዎቻቸውን ለማስፋት ከሚሞክሩት ኣገሮች ኣንዷ ቱርክ ናት። ይህ የሶማልያው ሁኔታ በእጅጉ መጠኑን የጣሰ ነው ልንለው እንችላለን። ምክንያቱም የመልክኣ-ምድራዊውን ርቀት ግምት ውስጥ ካስገባኸው፡ የሶማልያ ጉዳይ ቱርክን በምን ሊመለከታት ወይ ተጽእኖ ሊያደርግባት ይችላል? ምናልባት በዒራቅና በሶርያ ያለው ሁኔታ በቀጥታ የኩርዲስታን ጉዳይ ስላለ፡ የቱርክን ኣገራዊ ደህንነት ሊነካ ይችላልና እዚህ ልትገባ ትችላለች ሊባል ይቻላል። ሆኖም ግን ቱርክ ሶማልያ ውስጥ ምን የሚያስገባ ምክንያት ኣላት? ሶማልያ ውስጥ ኩርድ ኣሉ እንዴ? ለምንድን ነውስ በሱዳን፡ በሊብያ፡ በኢትዮጵያ ጣልቃ መግባት የምትፈልገው? እኔ እዚያ ውስጥ ለመግባት ኣልፈልግም። ግን ምንድን ነው ዓላማው? ብዙ ፈላስፎች ኣሉ። የቱርክን ግዛት ወይንም የኦቶማንን ኢምፓየር ለማስመለስ ነው የሚሉ። ይህ የህጻናት ትንታኔ ነው የምለው እኔ። ኣሁን ባለንበት የ 21ኛው ክፍለዘመን፡ ለምንድንነው በሶማልያ በሱዳንና በተለያዩ ኣካባቢዎች ወታደራዊ ህልውናዋን ለማስፋፋት የምትፈልገው? በዜና ከተስተጋባው ሌላ በእርግጠኝነት በስዋኪን ወታደራዊ ካምፕ የማቋቋም ዓላማ ስላለ ነውን? የቀይበህር ተነቃፊነትንና ሌሎች የተለያዩ ለውጦችን ግምት ውስጥ በማስገባት እንዲህ ዓይነቱን ህላዌ እንዴት ኣድርገህ ልታያይዘው ትችላለህ? ትንታኔን ወደ ጎን በመተው በጭብጦች ላይ ለመነጋገር እንድትችል፡ የስምምነቱ ይዘት ከግዜ ጋር የምናየው ስለሆነ፡ ኣሁን ባለኝ ግንዛቤ ግን፡ ከህዝባዊ ግኑኝነት ፍጆታ የሚወጣ ነው ኣልልም። ከዚያ ባሻገር የሚሄድ ከሆነ ግን፡ በእውነት ታላልቅ የጥያቄ ምልክቶችን የሚያነሳሳ ነው። ግብጽና ሱዳን ስላልተስማሙ፡ ቱርክ ከሱዳን ጎን ሆና ወደ ግብጽ ምን ዓይነት መልእክት ለማስተላለፍ እየፈለገች ነው? ብዙ የተንታኞች ንግግር ልትሰማ ትችላለህ። ኣንድ ሴናርዮ ወስደህ፡ ቱርክ በስዋኪን ግዙፍ ወታደራዊ ካምፕ ኣቋቋመች በሚባልበት ግዜ፡ የዚያ በስፍራው የሚሰፍረው ሰራዊት ተልእኮ ምንድን ነው? ቀይባህርንና የቀይባህርን መረጋጋት ለማረጋገጥ፡ የኣካባቢው ህዝቦች ተስማምተው በህብረት ለጋራ ደህንነታቸው እንዲተጋገዙ ለማስቻል ኣስተዋጽኦ ታደርጋለችን? ዓላማዎቹ ኣንድ በኣንድ መታወቅ ኣለባቸው። ኣሁን ግዜውን ቀድመህ በጥድፊያ ልትናገርበት የሚቻል ኣይደለም። ደግሞም ተቀባይነት የለውም። ለህዝባዊ ግኑኝነት ዓላማዎች ተብሎ ቢደረግም፡ ለእንዲህ ዓይነቱ ህላዌ ማማኻኛ የሚሆን ኣይደለም።
ምንልባት ስለ ቱርክ ብቻ ነው እየተናገርን ያለነው። ከማን ጋር በየትኛው ኣካባቢ ምን እያደረገች ነው ብዙ ጭብጦችና መረጃዎች ኣሉ። ኣዛምደህ ከተመለከተከው፡ በእውነት ይህ የእንደዚህ ዓይነቱ ውሳኔዎች ጠባሳ ለዘለቄታው ምን ሊሆን እንደሚችል ብዙ መናገር ይቻላል። በኛ ተሞክሮ ዓሰብ፡ ምጽዋ፡ ዳህላክና በተለያዩ ኣካባቢዎች እንዲሁም በቀይባህር ያሉት የተለያዩ እንቅስቃሴዎች፡ ለጋራ ጥቅሞች የጋራ ስጋት ስለሆነ በዋናነት ደግሞ የዚህ ኣካባቢ የተለያዩ ሃይሎች ተባብረው ሰላምና መረጋጋትን ለማስፈን የተስማሙበትን ነገር፡ በማንኛውም ሁኔታ ስር የጥያቄ ምልክት ኣታስቀምጥበትም። በተደጋጋሚ በዳህላክ እስራኤልና ኢራን ኣሉ፡ የእስራኤል ግዙፍ የሳይቬርላንስ ጣቢያ ኣለ፡ ለእንዲህ ዓይነት ዓላማ የተቋቋመ ነው…የሚሉና እንዲህ የመሳሰሉ ለፕሮፓጋንዳ ፍጆታዎች የሚለቀቁ ፊኛዎች ወዴት ለመድረስ ነው? እነዚህን ትማርባቸዋለህ ግን የተፈበረኩ ናቸው። ይህንን ባዮቹ ወይም ይህን ተናጋሪዎቹ ምን ዓይነት መልእክት ነው ለማስተላለፍ የሚፈልጉት? ባብ-ኣልመንደብ፡ ስዊስ፡ ቀይባህር እንደ የዓለምኣቀፍ የውሃ መተላለፍያ መስመሮች ወይም መንገዶች መጠን ኣስፈላጊነታቸው ምንድንነው? እዝያ በመምጣት ማተራመስ የሚፈለገው ለምንድንነው? የዚህን ኣካባቢ ሰላምና መረጋጋት ለማደፍረስ መፈለግስ? በእንዲህ ዓይነቱ ግዙፍ ገጽታ፡ በእርግጥ ቱርክ ተስማምታ በስዋኪን ለመስፈር ፈልጋ ከሆነ፡ ተንታኞች፡ ሊቃውንት፡ ኣዋቂዎች፡ ተመራማሪዎች የሚባሉት የሚናገሩት ንግግር ብዙ ነው።
ስለዚህ፡ ከሁሉም ኣስቀድመን ማስረጃዎችን መሰብሰብ ኣለብን። ማስረጃዎች ብቻም ሳይሆን፡ በተጨባጭ የነዚህ እንዲህ ዓይነት እርምጃ የሚወስዱት ሃይሎች ቱርክም ጭምር፡ ዓላማቸው መታወቅ ኣለበት። የገዛ ራሳችንን ብሄራዊ ደህንነትና ሉኣላዊነት ብቻ ሳይሆን የዛሬውን የነገውንና የከነገ ወዲያው የጋራ ጥቅሞቻችን ላይ ምን ዓይነት ተጽእኖ ይኖረዋል? ባለፉት 25 ዓመታት ብዙ ነገሮች ነው የተማርነው። የኤርትራ ህዝብ ሊቀበለው ኣይችልም። ስለዚህ እንዲህ ዓይነቶቹን ሁኔታዎች ስንመለከት ተጣድፈን ወደ ድምዳሜ ከመዝለላችን በፊት በደንብ ልንከታተላቸው ይገባናል። ይህ ስለ ሳዋ ጉዳይ ሲነገር የሰነበተው ፡ የቱርክ ፕረዚደንት ወደ ሱዳን መጥተው ስዋኪንን ተመልከቱት። እዚያ ወታደራዊ ካምፕ ሊያቋቋሙ ነው፡ የሚሉት ዜናዎች፡ ለህዝባዊ ግኑኝነት ፍጆታ ብቻ ነው ሊሆን የሚችለው፡ በእንዲህ ዓይነት መልኩ ብንገነዘበው ይሻላል። ምክንያቱም ልናገዝፈው ከሞከርን ባልተጨበጠ ነገር ላይ ልንናገርና ልናርገበግበው ነው ማለት ነው። ኣሉባልታ በሚያሰራጩ ወገኖች ገበታ ተጋብዘን ማጨብጨብ ስለማይገባን ቆጠብ ብለን መከታተል ብቻ ነው የሚያስፈልገን። ባጠቃላይ ግን፡ የዚህ ወቅታዊ እንቅስቃሴ ተጨባጭ ኣብነት ማጣቀስ ከተፈለገ የሶማልያ ሁኔታ ኣለልን። ከወያኔ ጋር የሚሰሩ ሌሎች ተዋናዮችም ኣሉ። ባለፉት 25 ዓመታት የደለበ በውጭ ፖሊሲዎቻችን ላይ፡ ያሳለፍናቸው ተሞክሮዎች ያሳዩን ብዙ ጭብጦች ኣሉ። ከዚያ እንማራለን። በቀዝቃዛው ጦርነት ግዜ የነበሩት ሁኔታዎችን ኣንድ በኣንድ በመገምገም ማንበብ መቻል ኣለብን። እነዚያ ዓለምኣቀፋዊ ይሁኑ ቀጠናዊ የኣገር ውስጥ ተዋናዮች ፡ የነዚህ ሶስቱ መስፈርቶች የተዋናይነት ሂደት በቀጠናችን ውስጥ ምን ይመስላል? የመጨረሻው ዓላማችን ከጎረቤቶቻችንና ኣዋሳኞቻችን ጋር መረጋጋት፡ ሰላም ጸጥታና ትብብር ከሆነ፡ ከባለፈው በተማርነው ተሞክሮ፡ ለወደፊት መደገም የለበትም፡ ወደ ተሻለ የሚወስደን መንገድና ሁኔታ ብቻ መምጣት ስላለበት በዚያው መጠን ይህንን በዚህ ኣካባቢ የሚደረገውን የቱርክና የሌሎች እንቅስቃሴን እየተከታተልን ልንመዝነው ይገባል። ለመፈተሻ ለማደናገርያ፡ ለማወኪያ የሚነግሩ ወሬዎችና ለህዝባዊ ግኑኝነት ፍጆታ ሲባል የሚደረጉ ንግግሮችን ጠንቀቅ ብለን ለናስተውላቸው የሚገባን ጉዳዮች ናቸው። የምናናንቀው ኣልያም ‘ኣይደለም’ ብለን ወደ ጎን የምንገፋው ሳይሆን በግዙፍ የውጭ ፖሊሲ ውስጥ ከኣዋሳኞቻችን ጋር ኣዛምደን ልናየው የሚገባ ጥያቄ ነው። ቱርክን ምን ልታደርጉ ነው ወደዚያ እየመጣችሁ ያላችሁት? ብለን ልንጠይቃቸውም ይገባናል። ትንሽ እንዲገባን ብትነግሩብም ጥሩ ነው። የለም ኣንነግርም የምትሉ ከሆነ ደግሞ የራሳችሁ ጉዳይ ነው ግን ፍቃዳችሁ ከሆነ ንገሩን እንላቸዋለን።
እሺ ክቡር ፕረዚደንት፡ ወደ ኢትዮጵያ ሁኔታ እንሻገር። የኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ቀውስ ኣዘቅት ውስጥ ነው ያለው። በክልሎች መካከል በቀጣይ የሚከሰቱ ግጭቶች ኣሉ። በመንግስት ላይ ያነጣጠሩ ታላላቅ ህዝባዊ ተቃውሞዎችም ኣሉ። የኢህኣዴግ ኣባል በሚባሉት ድርጅቶች መካከልም ኣለመግባባት ኣለ። የኢትዮጵያ ሁኔታ ወዴት እያመራ ነው?