Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ዘበገስካዮ ዕላማን ትጽቢት ህዝብኻን ይሰማማዕ እዩ። ሕሉፍ ተሞክሮኻን ሕጽረታቱንዉን ኣይትዝንግዖን ኢኻ። ኣብ ቅድሚት ተጸፍዩ ዘሎ መንደላይዉን ካብ ክሻፋኻ ዝስወር ኣይመስለንን። ዝጫጭሖም ኣትማንዉን ኣብትሽትሽካ ከምዘለዉ ኣሚንካ ትድህለል ኣይመስለንን ። ከምዚ ሕጂ ኣልዒልካዮ ዘሎኻ ተባዕ ሕቶ ዘልዓሉ ምእንቲ ህዝቢ ዝተጣበቑ መራሕትኻዮም ንሸዉዓተ (7) ዓመታት ኣብ ትሕቲ ጉድጓድ ዝሳቐዩ ዘለዉን፤ ብሕማም ማሲኖም ናይ ሞት ሓደጋ ዘንጸላልዎም ዘሎን።
ኣብ ጽባሕ ዝኽሪ ሰማእታት ኤርትራ ብ21 ሰነ ንግዱድ ስጓ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብመንግስቲ ምስሪ ብምቅዋም ኣብ ለንደን ኣብ ፊት ኤምባሲ ምስሪ ምዉቕ ዝበለ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ኣብ ዝተኻየደሉ ግዜ ሓደ ሕርኽርኽ ዘብል ዘይወሓጥ ትዕዝብቲ ተዓዚበ።
ህዝብና ኣብ ታሪኹ ኣጋጢምዎ ዘይፈልጥ ኩሉ መባእታዊ ሰብኣዊ መሰላቱ ተኸልኪሉ፡ ብዘይ ክስን ፍርድን ንዓመታት ምሕያር፡: ስደት: ምብትታን ስድራቤታት: ግዱድ ገደብ ኣልቦ ውትህድርናን ድኽነትን ኮይኑ። “ሕጊ ጎደለ ድኻ ተበደለ” ከምዝብሃል፡ ኣብ ኤርትራ ልዕልና ሕጊ ስለዝጠፍአ: ኣብ ክንዲ ፍትሒ፡ ጉቦ: ሰበይ ሰብካ: ምጥልላምን ብኣቋራጭ ምህብታምን ሱር ሰዲዱን ተለሚዱን። ብሰሪ ዘይዓግብ ሸውሃት ስልጣንን ምልካዊ ኣገዛዝኣን ጉጅለ ህግደፍ ድማ፡ ጽቡቕ ስምን መልክዕን ህዝቢ ኤርትራ ተደዊኑ ብስደተኛን ጸረ ሰላምን ተቐይሩ።
እቲ ብዘይ ኩናት ክነብር ዘይክእል ጉጅለ ህግደፍ፡ እዚ ሕጂ ኣብ ኢትዮጵያ ተወሊዑ ዘሎ ኩናት ካብ ቀደም ክሓልሞ ስለዝጸንሐ፡ ድሌቱ ንኽልተ ኣሕዋት ኣህዛብ ኣናቑቱ ስልጣኑ ከደልድል’ዩ። ህዝቢ ኤርትራ ግን ምረትን ሳዕቤንን ኩናት ልዕሊ ካልእ ሃገር ስለዝፈልጥ፡ ካብ ዝኾነ ናይ ጎረቤት ሃገር ዘይምርግጋእ ክሳራ እምበር ዝኸስቦ ጉዳይ የለን። ጉጅለ ህግደፍ ድማ ፖለቲካዊ ኣጃንዳኡ ንምዕዋት፡ ነቲ ኣብ ጎረቤት ሃገር ኢትዮጵያ ተወሊሉ ዘሎ መጋርያ ሓዊ ዘይምልከተና ክንሱ ብሓይሊ ክንጥበስን ጽልኢ ክንፈጥርን ይግድደና ኣሎ።
ኤርትራውያን፡ እዚ ኣብ መንጎ ብዓቢዪ ኣሕመድ ዝምራሕ ሰልፊ ብልጽግናን ክልል ትግራይን ንኣዋርሕ ክጓሃሃር ዝጸንሐ ምትፍናን ናብ ደም ምፍሳስን ዕንወትን ዓሪጉ ዘሎ ኩናት፡ ብብዙሕ መንገዲ ስለዝትንክፈናን ሃፈጽታኡ ስለዝሽልብበናን፡ ክንጽይኖን ክንቃወሞን እምበር ብዝኾነ መንገዲ ጸግዒ ክንወስድ ግቡእ ኣይኮነን። ከምቲ ቀዳሞት ወለድና ዝምስልዎ፡ ኣብ መንጎ ኣሕዋት ንዝፍጠር ባእሲ ወይ ዘይምቅድዳው ሓሲኻ ኣሕዋት ትዓርቕ እምበር ሓሲኻ ኣሕዋት ኣይተባእስን ኢኻ። ኤርትራውያን ኣብ ጎረቤትና ዕግርግርን ሞትን እንከሎ ንሕና ብሰላም ደቂስና ክንሓድርን ቀሲንና ክንነብርን ኣይንኽእልን ኢና።
ኣብዚ እዋን’ዚ ብፍላይ ብሰንኪ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ሃገሮም ምንባር ዝሰኣኑ ኣስታት 200 ሽሕ ኤርትራውያን ኣብ መዓስከራት ስደተኛታትን ከተማታትን ኢትዮጵያ ስለዝነብሩ፡ ዘይምርግጋእ ኢትዮጵያ ንዜጋታትና ናብ ዝገደደ ስግኣት ድሕነት፡ ጥሜትን ሕማምን ከምዘቃልዖም ፍሉጥ ኢዩ። ነቶም ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ትግራይ ኣብ ዞባ ውግእ ዘለዉ ዓሰርተታት ኣሽሓት ኤርትራውያን ስደተኛታት ድማ፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን መንግስቲ ኢትዮጵያን ድሕነቶም ክሕሎን ዘድልዮም ቀረብ ክማልኣሎምን ሞራላውን ሕጋውን ሓላፍነት ክወስዱ ይግባእ።
ጉጅለ ህግደፍ ምስ መቀናቅንቱ መራሕቲ ወያነ ኣብ ውድድር ስልጣን ምስኣተወ፡ ኣብ 1998 ብሰበብ ዶብ ዝወልዖ ትርጉም ዘይነበሮ ኩናት፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣስታት 25 ሽሕ ምሩጻት ደቁ ከሲሩ፡ ልዕሊ ፍርቂ ሚልዮን ሰባት ካብ መነባብሮኦም ተመዛቢሎም፡ ብቢልዮናት ዶላር ዝግመት ንብረት ዓንዩን ልኡላዊ መሬቱ ተመንጢሉን ኢዩ። ጉጅለ ህግደፍ ከምቲ ዝሓለሞ ንመራሕቲ ወያነ ብሓይሊ ስለዘየበሎም ድማ፡ ን20 ዓመታት “መሬትና ብወያነ ተጎቢጡ ኣሎ” ብምባል ንህዝቢ ኤርትራ ብኣይሰላም ኣይኩናት ጅሆ ሒዝዎን ንቡር ሃገራዊ መደባቱ ከየሰላስል ሓሪምዎን።
መራሒ ጉጅለ ህግደፍ መላኺ ኢሳያስ፡ ካብ ሓምለ 2018 ጀሚሩ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዓቢዪ ኣሕመድ፡ ዘይሕጋዊ ስምምዓት ድሕሪ ምፍራሙ፡ “ኣይከሰርናን፡ ዝጠፍኣና የለን፡ ምስ ኢትዮጵያ ጸገም ዶብ የብልናን” ብምባል ንመስዋእቲ ህዝቢ ኤርትራ ዘቋሽሽን ንልኡላውነትና ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘእቱን ናይ ጥልመት መደረታት ኣስሚዑን ኣንጻር ክልል ትግራይ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ክካየድ ተንኮል ክኣልም ጸኒሑን። ብ3 ጥቅምቲ 2020 ድማ እቲ መላኺ ኢሳያስ ብድሕሪ መጋረጃ ክጥጅኦ ዝጸንሐ፡ ኣብ መንጎ ክልተ ሓራምዝ ክንዖ ዝጸንሐ ምትፍናን ሃልሃልታ ሓዊ ተፊኡ። እዚ ኣብ ኢትዮጵያ ተሳዊሩ ዘሎ ኩናት ድማ ጽምኢ ስልጣን ንምርዋይ እምበር ሓልዮት ሃገርን ሰላምን ከምዘይኮነ ርዱእ ኢዩ።
እዚ ንህዝቢ ትግራይ ብሓይሊ ብረት ንምጭፍላቕ ብትእዛዝ ዓቢዪ ኣሕመድ ዝካየድ ዘሎ ኩናት ድማ፡ ኣብ መወዳእታኡ ህይወት ሰብ ምስተቀዝፈ፡ ንብረት ምስዓነወ፡ ሃብቲ ምስባኸነን ኣብ ልቢ ህዝቢ ጽልእን ቅርሕንትን ምስዘርአን ብዘተ ክምዝፍታሕ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ኩናት ይዕበ ይንኣስ ጠንቂ ድኽነትን ድሕረትን ከምዝኾነ ፍሉጥ’ኳ እንተኾነ፡ ብኣፎም ሓለይቲ ህዝቢ ኢና ዝብሉ ብተግባር ግን ሓይሊ ብረት ዝኣምኑ መላኺ ኢሳያስን ዓቢዪ ኣሕመድን ንስልጣኖም ክብሉ ወሊዖሞ ዘለዉ ኩናትን ንሱ ዘስዕቦ ሰብኣዊ ህልቂትን ብገበን ዘሕትቶም ኢዩ። ብቀንዱ ናይ መላኺ ኢሳያስን ካብ ተቀባሊ ስልማት ሰላም ናብ ቀታሊ ሰብ ተቀይሩ ዘሎ ዓቢዪ ኣሕመድን ወሽለኽለኽን ሸረኽረኽን፡ ነዊሕ ዘይከይድን ብስልጣን ምስተባእሱ ከብድን ሕቆን ከምዝኾኑን ሕሉፍ ታሪኽ መላኺ ኢሳያስ ኣረጋጊጽዎ ኢዩ።
መላኺ ኢሳያስ፡ ብዘይካ ንተቀናቀንቱ ቀንጺሉን ኣዳኺሙን ጥሙሕ ስልጣኑ ምርዋይ ካልእ ሕልሚ ስለዘይብሉ፡ ኣብ ጉዕዞ ታሪኹ ሰብ እናበልዐን እናቀተለን’ዩ ገቢሉን ዕድመ ረኺቡን። ህግደፍ ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ጥራይ፡ ብዘይካ’ቲ ኣብ ሃገራት ሱዳን፡ የመን፡ ጅቡቲ፡ ኢትዮጵያ፡ ሶማልን ዞባ ዓበይቲ ቃላያትን ዝኣተዎ ውራራትን ኣብ ዘይምልከቶ ዝፈጸሞ ጣልቃ ምእታውን፡ ኣብ 1981 ምስ ወያነ ተመሓዝዩ ንኣሕዋቱ ተጋደልቲ ተጋድሎ ሓርነት ኣጥፊኡ፡፡ ኣብ 1994 ድማ ኣብ ውድባት ኢትዮጵያ ሓዊ ብምስዋር ምስ ወያነ ኮይኑ ንውድብ ኦሮሞ ደምሲሱ፡፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ድማ እቲ ወትሩ ከም ነፋሓይቶ ሕብሩ ዝቀያይር ጉጅለ ህግደፍ፡ ምስ ዓቢዪ ኣሕመድ ተሻሪኹ ንውድብ ህውሓት ክድምስስ ተዋፊሩ ኣሎ። መላኺ ኢሳያስ ዕድመ እንተሂብዎ፡ ሓንቲ መዓልቲ ኣንጻር’ዚ ሕግብግብ ዝብሎ ዘሎ ዓቢዪ ኣሕመድ ምስ ካልእ ሓይሊ ኮይኑ ተንኮል ከምዝኣልመሉን ከምዝጻብኦን ናይ ግዜ ሕቶ ኢዩ።
ዓቢዪ ኣሕመድ ብሓገዝ መላኺ ኢሳያስ፡ ነዚ ኣብ ልዕሊ ክልል ትግራይ ከፊትዎ ዘሎ ዓንዳሪ ኩናት ብዓወት እንተድኣ ፈጺምዎ፡ መላኺ ኢሳያስ ነቲ ህዝቢ ኤርትራ ንምትላል “መሬትና ብወያነ ተጎቢጡ ኣሎ” እናበለ ንመጎልበቢ ኣበራቱ ዝጥቀመሉ መመኽነይታ ምስተወድኦን እንታይ ሓድሽ ነገር ከምዘምጽእ ኣቀዲምካ ንምግማት የጸግም ይኸውን። እንተኾነ፡ መላኺ ኢሳያስ “ጉዳይ ኢትዮጵያ ጉዳይና ስለዝኾነ ኣእዳውና ኣጣሚርና ኣይንዕዘብን ኢና” ስለዝበለን ጉዳይ ኢትዮጵያ ልዕሊ ጉዳይ ህዝቢ ኤርትራ ከምዘገድሶ ደጋጊሙ ገሊጹልና ኢዩ፡፡
ዓቢዪ ኣሕመድ ብወገኑ፡ ሕልሚ ዓባይ ኢትዮጵያ ንምትግባር “ዓሰብ ምስ ኢሱ ክንማቀል ኢና” ኢሉ ሓቀኛ ዕላማኡ ምግሃዱን ናይ ዋዛ ዘረባ ኣይኮነን። መላኺ ኢሳያስ፡ መራሕቲ ወያነ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጠንቂ ሰላምን ምትሕግጋዝን ከምዝኾኑ ምኽሳሱን ድሕሪ ምድምሳስ ወያነ፡ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ካብ ምትሕጋዝ ዝሓልፍ ውህደት የድልየና ኣሎ ስለዝበለን፡ ልኡላውነትን ኤርትራ ኣሕሊፉ ከምዝህብን ህዝቢ ኤርትራ ሃገር ኣልቦ ጽግዕተኛ ከምዝኸውንን ፍሉጥ ኢዩ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ኣንጭዋ ዘይትበትኮ ተንኮላት ዓቢዪ ኣሕመድን መላኺ ኢሳያስን ዘይፈልጥ ኤርትራዊ ዘሎ ኣይመስለንን። ክልቲኦም ሃረፍቲ ስልጣንን ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚ ከምዝደርጉሕዎ፡ ብስም ዞባዊ ምትሕግጋዝን ምኽባር ምኽባር ጸጥታን፡ ንህዝቦም ኣድክዮምን ሃብቲ ዘሚቶምን ዕሱባትን ከደምትን ናይ ግዳም ሓይልታት ከምዝኾኑ ፈሊጥና ኣለና። ኣብ ነሓሰን መስከረምን 2018፡ መላኺ ኢሳያስን ዓቢዪ ኣሕመድን ናብ ስዑድያ ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ቱስቱስ ኢሎም ኣብ ብርኪ ነጋውስ ሰጊዶም ዝተቀበልዎ ገንዘብን ወርቂ ሰንሰለትን ጭቡጥ ኣብነት’ዩ።
ኣብ ከምዚ ኣዝዩ ተኣፋፊ ኩነታት፡ ኤርትራውያን ከም ናጻ ሃገርን ህዝብን ክንቅጽል እንተደሊና፡ ብዝቀልጠፈ ክንምልሶ ዝግብኣናን ክንወስዶ ዘለናን ዕማም ኣብ ቅድሜና ተገቲሩ ኣሎ። ኣብ ወጻኢ ዘለና ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ንኹን ኣብ ትሕቲ ምልኪ ጉጅለ ህግደፍ ዘሎ ህዝብና፡ ክሳብ ኣብ ትሕቲ ባዕዳዊ መግዛእቲ ንኣቱን ሃገር ኣልቦን ንኸውንን እንተተጸቢና፡ መጻኢ ወለዶ ዝኸፍሎ ዕዳን ንገድፍ ኣለና ማለት’ዩ። ወትሩ ብዛዕባ ኣብ መዳጎኒ መዓስከር ንዓመታት ዝሳቐ፡ ኣብ ስደት ዝዋረድ፡ ብጥሜት ዝልምን፡ ብሕማም ዝተደነሱን ካብ ሕልሙ ዝተጎናደበ ህዝብና ክርህዎን እታ ኣብ ክሳዱ ኣትያ ዘላ ሰንሰለት ህግደፍ ክንበትከሉ ብሓባር ንስራሕ። ካብ ወረጃ ዘረባን ኣዋጃትን ሓሊፍና፡ ቀዳማይ ተጠቃሚ ናይ ኩናት፡ ዘይምርግጋእን ምዝራግ ሓድነትን ጉጅለ ህግደፍ ስለዝኾነ ማዕረ’ቲ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ስልጣን ንኽጸንሕ ዝፍሕሶ ተንኮላት ክንሰርሕ ኣለና። ግዜ ኣንጻር ረብሓና ይቅድመና ኣሎ። ሃገርና ብፍልልያትና ተኸባቢርና ቀዳምነታትና ንምዕዋት ክንሰርሕ ትሓተና ኣላ።
ኣብ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ን ሰልፊ ዲሞክራትስ ወኪሉ ዝተወዳደረ ጆ ባይደን መበል 46 ፕረዚደንት ኮይኑ ከምእተመርጸ ዓበይቲ ማዕከናት ዜና ዓለም የቃልሓ ኣለዋ።
“ወትሩ ብዛዕባ ኣብ መዳጎኒ መዓስከር ንዓመታት ዝሳቐ፡ ኣብ ስደት ዝዋረድ፡ ብጥሜት ዝልምን፡ ብሕማም ዝተደነሱን ካብ ሕልሙ ዝተጎናደበ ህዝብና ክርህዎን እታ ኣብ ክሳዱ ኣትያ ዘላ ሰንሰለት ህግደፍ ክንበትከሉ ብሓባር ንስራሕ።”
ዝኾነ ፥ ውድብ ይኹን ወይ’ውን ማሕበራዊ ጉጂለ ፥ ዓቅሙን ዓቀኑን ብዘይግድስ ፥ ንበይኑ ፥ ኣብ ኤሪትራ እቲ ዝድለ ዘሎ ዓይነት ለውጢ ከምጽእ ይኽእል እየ እልካ ምስሓብ ፥ ነብስኻ ምቅሻሽ እዩ ።
“ህወሓቶች ፀአዳ ማሽላ የላኩዋቸው በርካታ የትግራይ ወጣቶች በህይወት አልተመለሱም …!!!“ (አቶ ግርማይ ሀደራ የኢዲዩ ነባር ታጋይ) | EthioReference >
ህወሓቶች ፀአዳ ማሽላ የላኩዋቸው በርካታ የትግራይ ወጣቶች በህይወት አልተመለሱም የኢዲዩ ነባር ታጋይ አቶ ግርማይ ሀደራ አመለከቱ። ባላባቶችንና ታሪክ አዋቂዎችን ልቅም አድርገው አድነው ማጥፋታቸውን አስታወቁ።
አቶ ግርማይ ሀደራ በተለይ ለአዲስ ዘመን ጋዜጣ እንዳስታወቁት ፣ ህውሃቶች ፀአዳ ማሽላ የሚሉት ቦታ አላቸው ፤ ትርጉሙ ነጭ ማሽላ እንደማለት ነው። አበርጌሌ አካባቢ የሚገኘው ነው ፣ በትግሉ ወቅት ወደዛ አካባቢ የላኳቻ በርካታ የትግራይ ወጣቶች በህይወት አልተመለሱም።
ከትግሉ ወቅት ጀምሮ በፖለቲካ አመለካከቱ ያልተመቻቸውን ታጋዮች ከደርግ ጋር ተገናኝተዋል ፣ከነራስ መነገሻ ስዩም ጋር ታሪካዊ ፍቅር አላቸው ወዘተ በሚል ፀአዳ ማሽላ በመላክ ገድለው እዛው ይቀብሯቸው እንደነበር አመልክተዋል።
ቡድኑ ገና ከፍጥረቱ ጀምሮ ጥንታዊነትን፣ አባታዊነትን እና ታሪካዊነትን የማይፈልግ መሆኑን የጠቆሙት አቶ ግርማይ ፣ የድሮ አባቶች ባይማሩም በተፈጥሯቸው የአዕምሮ እድገታቸው እና ስለሀገር አንድነት ያላቸው ግንዛቤ ከፍተኛ እንደነበር አስታውሰዋል።
ህወሓቶች እነሱ በሚቃኙት መንገድ ዝምብሎ የሚጓዝ አዲስ ትውልድ ለመፍጠር ሲሉ የቀደመውን ታሪክ እና ተጨባጭ ሁኔታ የሚያውቁ እንዲሁም ያለፉ መንግስታት የሰሩትን ቀን እና ሰዓት እንኳን ሳያዛቡ የሚናገሩ አባቶችን ማጥፋት እንዳለባቸው ወስነው መንቀሳቀሳቸውን ጠቁመዋል።
በዚህም ባላባቶች እና ታሪክ አዋቂዎችን ልቅም አድርገው አድነው እንዳጠፏቸው ፣ በዚህ ምክንያትም ከዚያ በኋላ የመጣው የትግራይ ወጣት ትውልድ ስለትግራይ ትክክለኛ እውቀት እንዳይኖረው ማድረጋቸውን አመልክተዋል።
ትውልዱ ትክክለኛዋን ትግራይ ከቀደመው ታሪክ እንዳያውቅ አድርገውታል ያሉት አቶ ግርማይ፣ ከዛ ይልቅ ትግራይ ታምረኛ ህዝብ ፤ ከሌላው የኢትዮጵያ ህዝብ ጋር አብሮ መኖር የማይፈልግ ፣እንዲሁም ሁሉን አዛዥ ሆኖ የሚኖር አድርገው በተሳሳተ የታሪክ ትርክት እንደቀረጹት አስታውቀዋል።
“በአንጻሩ የኢትዮጵያ ታሪክ ሲነሳ ”ሀ‘ ብሎ የሚጀምረው ከትግራይ ነው። የአክሱም ስርወ መንግስት፤ ንግስተ ሳባ እንዲሁም የየሃ ጥንታዊ ታሪኮች የሚነሱት ከትግራይ ነው። ታሪኩ እስከ ጎንደር እና ላሊበላ እንዲሁም ሸዋ ጋር ይተሳሰራል። በስነጽሁፉም ሆነ በስነ ህንጻ ጥበብ ሙያ እና ዕውቀት የነበራቸው ሰዎች ነበሩ። ቀይባህር እና ላሊበላ እንዲሁም ጣና ውስጥ ዋሻ ፈልፍለው የሚሄዱ አባቶች ነበሩን” ብለዋል።
ይህን ታሪክ ግን ወጣቱ ትውልድ እንዳያውቅ እና አንድነቱን እንዳያጠናክር ህወሓቶች በትግራይ የሚገኙ ታሪክ አዋቂዎችን እና ባላባቶችን አድነው ሲያጠፉ ኖረዋል። ወጣቱንም በእነሱ ትርክት ለመያዝ ታሪክና ታሪክ አዋቂዎችን ማጥፋት ላይ ተጠምደው እንደነበር አመልክተዋል።
“እነሱ እኮ በትግል ላይ ባሉበት ወቅት ስልጣን ከያዝን ግብር አትከፍሉም እያሉ ህዝቡን ሲዋሹት ነበር። ኋላ ስልጣን ሲይዙ ግብሩ እንደማይቀር ያወቀው ህዝብ ከሃዲነታቸውን የበለጠ አወቀው። ግብር ለአንድ ሀገር የገቢ ምንጭ መሆኑን እያወቁ ለአላማቸው ማሳኪያ እንዲሆን ግን የፖለቲካ መጠቀሚያቸው አድርገውታል”ብለዋል።
ህወሓቶች የሚያምኑት በመግደል እና በማግለል ነው። ስልጣን ላይ እያሉም ህዝቡን ጠርተው ስብሰባ ያደርጉና የፈለጋችሁትን ተናገሩ ይላሉ። አንድ ሰው ደግሞ ዳር ተቀምጦ ማሳሰቢያ የሚሰጠውን እና ይህን አስተካክሉ የሚለውን እየለየ ይጽፋል። በስብሰባዎች የሚናገሩ የትግራይ ልጆች በቀጣዮቹ ቀናት ተገድለው ይገኙ እንደነበር አመልክተዋል።
በኢኮኖሚውም ቢሆን በህዝቡ ስም የኤፈርት ድርጅቶችን አቋቁመው ለግል ጥቅማቸው እና ለቤተሰባቸው ኑሮ ማደላደያ ሲዘርፉ እና ሲያከማቹ መኖራቸውን አመልክተው፣ አርሶ አደሩ ግን በባሰ ድህነት ሲሰቃይ መቆየቱን አስታውቀዋል።
አርሶ አደሩን ካለው ላይም የስጦታ ቀን በማለት ካለው ከብቶች ላይ በግዴታ እንዲለግስ ሲያደርጉት ቆይተዋል። ካልሰጠ ደግሞ የሚደርስበትን በደል ያውቃልና ይሰጣል። ለእርሻው የሚሆን ማዳበሪያ ወስዶ እህሉ ባይበቅልለት እንኳን ካልከፈለ በሬውን ከመንገድ ወስዶ ስለሚያስቀርባቸው ለቀጣዩ እርሻ በሬውን እንዳያጣ ተበድሮም ቢሆን ብድሩን እንዲከፍል ያስጨንቁት እንደነበር ጠቁመዋል።
የትግራይ እናትም ልጆቿን በደረቷ አቅፋ እና በጀርባዋ አዝላ ድንጋይ ስትሸከም እንዲሁም አፈር ስተቧጥጥ ትውላለች። እናቶች ከሰሩ በኋላ ምግብ ይሰፈርላቸዋል። ይህም ምግብ ለስራ አሊያም ሴፍቲኔት ብለው ሰይመውታል። የህወሓት አመራሮች ግን ግማሽ ኢትዮጵያን ሊያለማ የሚችለ ሃብት የያዙ ትላልቅ የኤፈርት ድርጅቶችን ሃብት እየተቀራመቱ ኑሯቸውን ያደላደሉ ነበር ብለዋል።
በመንፈስ አነሳሽነት ሆቢት ና እንዲያጠልቁ ጌታ የ JRR Tolkien የማይሞት ስራዎች ፣ የባዳሊ የጌጣጌጥ አርቲስቶች የጉምሩክ ሰርተር ድዋርቨን ሪን ሪንግን ፈጥረዋል ፡፡ ሰርጥ የዱዋርቭስ ቅዱስ ሯዝ ፊደል ነው ፡፡ የሰርተር ምሳሌዎች በመካከለኛው ምድር ዙሪያ Th እንደ ትሮር ካርታ እና የባሊን መቃብር ባሉ ዕቃዎች ላይ ይገኛሉ ፡፡
ዝርዝሮች: ድዋርቨን ሩን ሪንግ ጠንካራ ስሪንግ ብር ሲሆን ከ 6.8 ሚሊ ሜትር በላይ እስከ ታች እና 1.6 ሚ.ሜ ውፍረት አለው ፡፡ ቀለበቱ በግምት 6.5 ግራም ይመዝናል - ክብደት በመጠን ይለያያል ፡፡ የባንዱ ውስጠኛው በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት እና በብረት ይዘቱ ታትሟል ፡፡
ጽሑፍ: ቃላትዎ ፣ ሩጫዎችዎ ወይም ሀረጎችዎ ደዋርዊሽ አንገተርስ ሞሪያ በመጠቀም ቀለበትዎ ላይ ይቀረፃሉ runes ፣ የሰርጡ ወጣት ቅርፅ ፊደል ሰርቢት ሩኔስ ድምፃዊ ናቸው ፣ ማለትም እያንዳንዱ ሮኔ ከድምፅ ጋር የተቆራኘ ነው ፡፡ ለሰርብ ፊደላትን ለማስገባት እባክዎ ከዚህ በታች ያለውን የፊደል ቁልፍ ይጠቀሙ ቀለበትዎ ላይ እንዲታዩ እንደሚፈልጉት ሩጫዎች በትክክል ፡፡ እባክዎን ለእያንዳንዱ ሩጫ ፊደሎችን በኮማ (፣) ይለዩ እና ኮከብ (*) ን ይጠቀሙ አንድ ነጠላ ስፓጋር ነጥብ ወይም ባለ ሁለት ነጥብ (:) ድርብ ስፓከር ነጥብ እንደሚፈልጉ ለማሳየት ፡፡ በቃላት መካከል ስፖከር ነጥቦችን የማይፈልጉ ከሆነ እያንዳንዱን ሩማን በኮማ ይለያሉ ፡፡
መጠኖች ሰርዐቱ የሩኒ ቀለበት በአሜሪካ መጠኖች ከ 4 እስከ 17 ፣ በአጠቃላይ ፣ ግማሽ እና ሩብ መጠኖች ይገኛል ፡፡ መጠኖች ከ 13 1/2 (13.5) እስከ 17 ተጨማሪ $ 15.00 ናቸው። የእርስዎ ቀለበት መጠን እያንዳንዱ ቀለበት ሊይዘው የሚችለውን የሩጫ ብዛት ይገድባል ፡፡ በመጠንዎ ላይ ሊመሳሰሉ ለሚችሉት ከፍተኛው የሩጫዎች እና የአስፓጋ ነጥበቶች ብዛት ከዚህ በታች ያለውን ሰንጠረዥ ይመልከቱ።
ፕሮዳክሽን: እኛ ለትእዛዝ የተሰራ ኩባንያ ነን ፡፡ እቃዎ በክምችት ውስጥ ከሌለ ትዕዛዝዎ ከ 5 እስከ 10 የሥራ ቀናት ውስጥ ይጭናል። ለ COVID-19 ጥንቃቄዎች ውስን ባልሆኑ ሠራተኞች ምክንያት የምርት ጊዜያችን ከተለመደው የበለጠ ረዘም ሊሆን ይችላል.
“መካከለኛው-ምድር” ፣ “ሆብቢት” እና “የምልክቶች ጌታ” እና በውስጣቸው ያሉት ዕቃዎች እና ቁምፊዎች እና ቦታዎች ለባዳሊ ጌጣጌጥ ፈቃድ የተሰጠው የመካከለኛው ዓለም ኢንተርፕራይዞች የሳውል ዛንትዝ ኩባንያ ዲ / የንግድ ምልክቶች ናቸው ፡፡ መብቱ በህግ የተጠበቀ ነው.
ይህ በሚያምር ሁኔታ የተሠራ ነው ፣ ወንድሜ ይወደዋል እና ጽሑፉን ማበጀት በመቻሌ በጣም ተደስቻለሁ። እንዲሁም በፍጥነት በፍጥነት ደርሷል። እኔ ከጥቂት ዓመታት በፊት ኔንያ ገዝቼ ከዚያ ጋር በነፋስ ስለተነፋብኝ የደነዘዘ ቀለበት ስፈልግ እዚህ መግዛቱ ግልፅ ምርጫ ነበር !!
የሃይማኖት በdhaadhaa ገዳይ የሆነውን ደግነት ወርቁን ከተጠያቂነት ለማስመለጥ ወይም የፍርድ ውሳኔውን ለማዛባት አንድ የብልፅግና ካድሬ ከታች የሚታየውን ፍፁም አደናጋሪ የሆነ የድጋፍ ደብዳቤ አሁን ለጥፎወል።
ደብዳቤው የተፃፈው በጋሙ ጎፋ ዞን ባለስልጣን ሲሆን የሃይማኖት ገዳይ የሆነው ደግነት ወርቁ ፍቱን የሆነ የኤድስ መድሃኒት የሰራ መሆኑንና ለዚህ ተግባሩም ድጋፍ እንዲደረግለት ይጠይቃል።
ተመልከቱ፣ ደግነት ወርቁ ከኤድስ ይፈውሳል የተባለውን መድሃኒት የቀመመው በ2009 አመተ ምህረት ነው። እውን ነፍሰገዳዩ ሰው ያን መድሃኒት ሰርቶ ከሆነ እስከዛሬ እንዴት ለአለም ሳይገለፅ ቆየ?
በጥቁር አንበሳ ሆስፒታ ልዩ ጤና ኮሌጅ የሁለተኛ ድግሪ ተማሪ የሆነችው ሀይማኖት በዳዳን የገደለው ግለሰብ በቁጥጥር ስር መዋሉን የአዲስ አበባ ፖሊስ ኮሚሽን ገለጸ፡፡ ወጣት ሀይማኖት ግንቦት 17 ቀን 2012 ዓ/ም በኮሌጁ አስተዳደር ህንፃ ላይ በሚገኘው የላቦራቶሪ ቤተ-ሙከራ ክፍል ለምርምር በገባችበት ሁኔታ መገደሏ በኮሚሽኑ የወንጀልና ትራፊክ አደጋ ምርመራ ዘርፍ ገልጿል፡፡
ግለሰቡ ወንጀሉን ፈፅሞ ቢሰወርም የሠው መግደል ወንጀል ምርመራ ዳይሬክቶሬት ከብሔራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት እና ከኮሚሽኑ የወንጀል ክትትልና ኦፕሬሽን ዳይሬክቶሬት ጋር በመቀናጀት ባደረገው ክትትል ወንጀሉን በፈፀመ በአንድ ቀን ተኩል ጊዜ ውስጥ ተጠርጣውን መያዙን የሰው መግደል ምርመራ ዲቪዚዮን ኃላፊ ም/ኢ/ር መንግስቱ ታደሰ ገልፀዋል፡፡
ግለሰቡ የምርመር ስራ አለኝ በማለት በተለያዩ ቀናት ወደ ጥቁር አንበሳ ሆስፒታል የጤና ኮሌጅ ይመላለስ እንደነበር ገልጾ ሟችን ከዚህ ቀደም ፈፅሞ እንደማያውቃት ክፍሉ ውስጥ ብቻዋን መሆኗን በማረጋገጥ አስፈራርቶ ገንዘብና ንብረት ለመውሰድ ሲሞክር ግብግብ ተፈጥሮ ሟችን መግደሉን አስረድቷል፡፡
በኮቪድ ወረርሽኝ ምክንያት ባንክ ቤት መግባት እንደማይፈልግ በመግለጽ እና የባጃጅ አሽከርካሪ የሆነውን አቶ እንዳለማው ታረቀኝን በማግባባት በሟቿ ስም የተዘጋጀውን የአምስት ሺህ ብር ቼክ ኢንዶርስ በማድረግ ገንዘቡን አቃቂ ቃሊቲ አካባቢ ከሚገኘው አዋሽ ባንክ ካቻማ ቅርንጫፍ ወጪ አድርጎ መውሰዱን ም/ኢ/ር/ መንግስቱ ጨምረው ገልፀዋል፡፡
የኮቪድ ወረርሽኝን ምክንያት በማድረግ በሆስፒታሉ ፍተሻው መላላቱ ግለሰቡ ቢላውን ይዞ እንዲገባ እንዳስቻለው እና በተለይ በሆስፒታሉ ለደህንነት ተብለው የተገጠሙ ካሜራዎች በአግባቡ የማይሰሩ መሆኑን ለወንጀሉ መፈፀም ምክንያት እንደሆኑ ከኃላፊው ገለፃ መረዳት ተችሏል፡፡
ለስራው ውጤታማነት ብሔራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት፣ የሟች ቤተሰቦች፣ የኮሚሽኑ ከፍተኛ አመራሮችና አባላት የድርሻቸውን በመወጣታቸው ግለሰቡን በአጭር ጊዜ መያዝ እንደተቻለ ም/ኢ/ር መንግስቱ ተናግረው ትብብር ላደረጉ አካላት ምስጋናቸውን አቅርበዋል፡፡ በከተማችን በተለያየ ጊዜ መሰል የነፍስ ግድያ ወንጀሎች ቢፈፀሙም ኮሚሽኑ ከህዝብ ጋር በመቀናጀት ባደረገው ብርቱ ክትትል ወንጀል ፈፃሚዎቹ መያዛቸውን በማስታወስ በወጣቷ ላይ የተፈፀመውን የግድያ ወንጀል በማጣራት በቀጣይ ውጤቱን ለህዝብ ይፋ እንደሚያደርግ ኮሚሽኑ ገልጿል፡፡
በርካታ ሴቶች በክብር ማስጠበቅ ሰበብ በገዛ ቤተሰባቸው በሚገደሉባት ኢራን አሁን አሁን ህዝቡ “በቃ” ማለት ጀምሯል:: የኢራን ፕሬዚዳንት ሐሰን ሮሃኒ ይህ በሀገሪቱ በልማድ የኖረ የክብር ግድያ ብሎ ነገር በሕግ ሊታገድ ይገባል ብለዋል:: እስከዚያው የአዳጊዋ ወጣት የሮሚና አሽራፊ እና በመላ ዓለም በእንዲህ ያለ ግፍ ህይወታቸውን ያጡ ሴቶች ደም ስለ ፍትሕ ይጮሃል::
በአመርካ ሚኒያ ፖሊስ እየሆነ ያለውን እያያችሁት ነው። ነጩ ጥቁሩን በመግደሉ የተቀሰቀሰው የሕዝብ ቁጣ ከዕለት ወደ ዕለት እያየለ መጥቷል ። እንቅስቃሴዎች ታግደዋል። የንብረት ቃጠሎና ውድመት እየደረሰ ነው። ከፕረዚዳንቱ ጀምሮ የነጩን ገዳይ ድርጊት በእጅጉ እየኮነኑ ነው።
የኦሮሚያ ግን የተለየ ነው። ገድለው ወይም እስገድለው ሲያበቁ በድንገት ሞተች ይሉናል። የእሬቻውን አሰቃቂ ድርጊት ያስታውሱናል። አረመነነታቸውን ደግመው ተደጋግመው ያረጋግጡልናል። እጅግ የሚያመው ደግሞ ይህንን አስከፊ ድርጊታቸውን ለመሸፈን የለመደባቸውን የበሬ ወለደ ወሬ መቀባበላቸው ነው። ሃይማኖት በdhaadhaaን ገዳይ ለመደበቅ እየሄዱበት ያለው ርቀት አሳፋሪ ነው። በእውነት የአንድ ሀገር ዜጎች ነን? ያስብላል። የሌሎቹ ዝምታም ድርጊቱን እንደመደገፍ ይቆጠራል። እነዚያ ሴት ሚኒስትሮች ከወደት ናቸው? ያ ሁሉ የሚዲያ ጋጋታና የአዞ እንባ ከወደት ነው ያለው?
በዉሸት ድራማ ከደምቢዶሎ ዩኒቨርሲቲ ተጠለፉ ለተባሉት ልጃገረዶች አመቱን ሙሉ ስትጮሁ ለነበራችው የመንግስት አፈቀላጤዎች፣ የሰብዓዊ መብት ተሟጋቾች ፣ ስለ ሴቶች መብት እንታገላለን የምትሉ ፌምኒስቶች ፣ አርቲስቶች እንዲሁም የኢትዮጵያዊነት ጭንብል ያጠለቃችው ዘረኞች የዚህችን ሚስኪን እህታችን አሰቃቂ ሞት አልሰማችሁም?
አዎ አልሰማችውም። ለወደፊትም አትሰሙትም። የእናንተ ሥራ ያልተፃፈውን ማንበብ ነው። በገሃዱ አፍንጫችው ሥር እየተፈፀመ ያለው ሐቅ አይታያችውም። ለነገሩ የውሸት ድራማ እስክርፕት እየተለማመዳችው ሊሆን ይችላል። ጊዜያችውን ሐሰት በመፈበረክ ስለሚታጠፉ ለእውነት ቦታ ሊኖራችው አይችልም ። ለተንኮል የተፈጠረ ጭንቅላት ለሥራ ቦታ የለውም ይባል የለ?
ሰው በመግደል አስክሬን ለጅብ የወረወሩ ጅቦች የነገሱባት ሀገረ ኦሮሚያ እንደት ነሽ ብዬ ጥያቄ አላበዛብሽም። እንደት እየኖርሽ እንደሆነ ፣ በምን ሰቆቃ ውስጥ እንዳለሽ በዓይኔ በብረቱ እያየሁ አልጠይቅሽም። ባልና ምስት አንድ ላይ ሲገዱሉ፣ የልጆች አናት የሆነችውን ሴት ገበረ በገዛ ማሳዋ ውስጥ ከልጆቿ ፊት ጥይት አርከፍክፈውባት ሲገድሉ፤ባዶ እጁን ከቁጥጥራቸው ሥር ያሉትን ወጣቶች ከእሥር ቤት አስወጥተው ሲረሽኑ……ከፀሐይ በታች ያለ የጭካኔ ወንጀል ሁሉ ስፈፀምብሽ እየሰማሁ ውሎ አዳርሽን መጠየቅ አልሻም።
ልጆችሽ ከየዩኒቨርሲቲው ተለቅመው ሲታሰሩ፣ ሲሰወሩና ሲረሸኑ የያዘው ዝምታሽ ዛሬም ድረስ መኖሩ ለምንድነው? አመሪካ ላይ እየተካሄደ ያለው ተቃውሞ እኮ በሥሜ ጥቁርነት ነው። ያንቺ እኮ እያለቁ ያሉት የአብራክ ክፋይዎችሽ ናቸው። ከሟህፀንሽ የወጡ እንቦቀቅላዎች በየመንገዱ ሲወድቁ እንደት አስቻለሽ? የልጆችሽ ደም ከየጥሻው ይጮሃል። የፍልቅልቋና ብርቱዋ ሃይማኖት በdhaadhaa ደም ከፊንፊኔ ይጣራል።
ሀገረ ኦሮሚያ ይህንን ግን ልብ ብለሻል? በዚህ ምድር ላይ ከቅኝ ገዥዋ ሀገር ጋር ሀገር የመሠረተች ኦሮሚያ ብቻ ናት። የቅኝ ገዥዋን ሐውልት አንጋጣ እየተመለከተች “ስለ ተቆረጡ ጡቶትሽ፤ ስለ ተቆረጡ እጅችሽ እንደ ጎርፍ ስለፈሰሰው ደምሽ አታውሪ” የተባለች አገር ኦሮሚያ ብቻ ናት። እምብርቷ የሆነችን ፊንፊኔን ስም ቀይረው ሲጠሩ ያለ አንዳች ጥያቄ አቤት ያለች ኦሮሚያ ብቻ ናት። ልጆቿ በአፍ መፍቻ ቋንቋቸው ሲነጋገሩ ከውጭ የመጡባት እንግዶች የሚገላምጡባት አገር እናት አገሬ ኦሮሚያ ብቻ ናት። የለም እናት አገሬ ልጆችሽ በአውሬ እየተበሉብሽ ነው፤ ትዕግስት ይብቃሽ፤ ልጆችሽ እንዲሰሙ ሕመምሽን አሰሚ እንጂ።
በመላው ኦሮምያ የተቀነባበረ ግድያ ከተጀመረ ሰንበተበት ብሏል። ያሁኑ ጭራሽ ከእስር ቤት እያወጡ መረሸን ፣ሃገሪቱ አለኝ ከምትለው ትልቅ ሆስፒታል ውስጥ ጭምር ሳይቀር አሰቃቂ ግድያ እየተፈፀመ ይገኛል ።
ይሄ ባለበት ሁኔታ ሃገር ሰላም ነው ማለት የለየለት ቅዠት ነው። አሊያም ኦሮሞንና ኦሮሚያን አይመለከትም ማለት ነው። መንግስት ባለበት ሃገርና በሚያስተዳድረው ማረምያ ቤትና ሆስፒታል እየገባ እየገደለ ለአውሬ የሚሰጥ አረመኔ ማን ያሰማራው ገዳይ ነው? በተቃዋሚ ወይም አማፂ እንዳይላከክ በመንግስ ወታደርና ፌደራል ፖሊስ በሚጠብቀው የመንግስት ተቋም እንደልቡ እየገባ አረመኔያዊ ድርጊት ፈፃሚውና ከጀርባ እረጅም እጅ ያለው ማነው? ወይስ ፍቃድ ያለው ገዳይ ተቋቁሟል?
ለማንኛውም እራስን መከላከል ተፈጥሯዊ መብት ነው። አሁን መሬት ላይ ባለው ተጨባጭ ሁነታ እራስን መከላከል ፍቱን መፍትሔ አይሆንም። ዘላቂ መፍትሔ የሚሆነው መለያየትና መለያየት ብቻ ነው።
እስኪ ልብ በሉና አስቡ።በምዕራቡ ዓለም ነጮች ጥቁሮችን በድለዋል፤ የዘር መድሎ አድርገዋል። እዚያው በምዕራቡ ዓለም ነጮች ለጥቁር መብትም አምፀው ታስረዋል። አብረው ነቅለው ሰልፍ ወጥተው ጮኸዋል። የነጭ ሚዲያዎችም ያለ አድሎ ኢቨንቶችን ዘግበዋል። በኢትዮጵያ ታሪክ ይህ ሆኖ ያውቃል? አማራ ድንገት ተሳስቶ ለመብታቸው ከሚያምፁ ሕዝቦች ጋር ተሰልፎ ታይቶ ያውቃል?
በፍፁም! በኛ ዕድሜ ታይቶ የምንጠቅሰው የለም። በቡድንም ሆነ በግለሰብ ሲሰለፍብን እንጂ ሲሰለፍልን አይተን አናውቅም። ከዚህ የምንረዳው መለያየቱ የተሻለ ምርጫ መሆኑን ነው። ምርጫ ብቻ ሳይሆን ዘላቂና ብቸኛው መፍትሔ መለያየትና መለያየት ብቻ ነው። ከሚመስሉን ጋር ሌላ ሀገር መመስርት። ያም ካልተሳካ የራስን ሀገር መመስረት። ፈቃድ ተሰጥቷቸው ከሚገድሉን አረመነዎች እስከወድያኛው መለያየት ።
በዚህም ውስጥ «ባሕል» የኅብረተሠቡ ቋንቋ፣ ሥነ ጥበብ፣ ሥነ ጽሑፍ፣ ሙዚቃ፣ ጭፈራ፣ ሃይማኖት፣ ቴክኖሎጂ፣ አበሳሰል፣ አለባበስ፣ ስነ ሕንጻ፣ ሕግ፣ አስተያየት፣ ፍልስፍና፣ አፈ ታሪክ እና ብዙ ሌሎች ረገዶች ያጠቅልላል።
የ«R» መነሻ ከቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት «ሬስ» እንደ ሆነ ይታስባል። በዚህ ጽሕፈት ፊደሉ የራስ ስዕል መስለ። ለዚህ ተመሳሳይ የግብጽ ሀይሮግሊፍ ነበር። ቅርጹ ከዚያ በፊንቄ (ከነዓን) ሰዎች ተለማ፣ ከዚህም በግሪክ አልፋቤት "ሮ" (Ρ ρ) ደረሰ።
ከ400 ዓክልበ. ግድም ጀምሮ በአንዳንድ ምዕራባዊ ግሪክ አልፋቤት እንዲሁም በላቲን አልፋቤት ይህ ምልክት ከነጅራቱ ጋራ እንደ ዛሬው «R» ሊጻፍ ጀመረ። ስለሆነም ከዘመናት በሗላ በ50 ዓም. አካባቢ፣ የ/ፕ/ ቅርጽ ከቀድሞው «𐌐» ወደ «P» (የቀድሞ /ር/ በመምሰል) ተቀየረ።
ኤርትራውያን ዝርከብዎም ኣሽሓት ስደተኛታት ናብ ብሪጣንያ ንምስጋር ተኣኻኺቦምሉ ዘለዉ ካሌ ካብ ሎሚ ዓርቢ 26 ለካቲት 2016 ኣትሒዙ ክዓኑ ቤት ፍርዲ ፈረንሳ ወኒኑ።
እቲ ቤት ፍርዲ ነቲ ኩነታት ድሕሪ ምግምጋም ከኣ እቲ ኣስታት ሓሙሽተ ሽሕ ስደተኛታት ተኣኻኪቦምሉ ዘለው ብጣሻ ዝፍለጥ ካሌ ክዓኑ ትማሊ ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ውሳኔኡ ሂቡ።
በዚ መሰረት፣ ኣብ ካሌ ተኣኻኺቦም ዘለዉ ዜጋታት ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሱዳን፣ ሶርያን ኣፍጋኒስታንን ዝርከብዎም ኣሽሓት ስደተኛታት ካብ ሎሚ ኣትሒዞም ብወለንትኦም ክለቁ ትእዛዝ ተዋሂብዎም ኣሎ።
ምርጫ አሁን ያለውን የጊዜ ሠሌዳ ጠብቆ መካሄድ አለበት የሚሉ እና አይደለም ምርጫው መዘግየት አለበት፡፡ የሚሉ የተለያዩ ግለሰቦች እና የቡድን ወኪሎች ሙግት ላይ ይገኛሉ፡፡ በግሌ ምርጫ “በተቻለ መጠን” የጊዜ ሠሌዳውን ጠብቆ መካሄድ አበለበት ብዬ አምናለሁ፡፡ ይህን የምልበትን ምክንያት በዝርዝር አቀርባለሁ፡፡ ይህ ማለት ግን ምርጫው በጊዜ ሠሌዳው ካልተካሄደ አገር ትፈረሳለች ከሚሉት ወገን አይደለሁም፡፡
ምርጫው በሕግ በተደነገገው መሰረት በመጪው ሁለት ሺ አስራ ሁለት ግንቦት ውር ላይ መካሄድ አለበት፡፡ ሕገ መከበር አለበት በሚል ጉንጭ አልፋ ክርክር ለሚከራከሩ መልሱ አጭር ነው፡፡ በአምስት ዓመት መካሄድ የነበረበት ምርጫ ሲራዛም ይህ የመጀመሪያው አይደለም፡፡ የአዲስ አበባ ምርጫ በቅንጅት ማሸነፍ ምክንያት ለሁለት ዓመት ተገፍቶ፤ ከአካባቢ ምርጫዎች ጋር እንዲደረግ መደረጉ አንዱ ሲሆን፣ አሁንም መደረግ ካለበት ጊዜ ለተጨማሪ አንድ ዓመት እንዲራዘም ተደርጓል፡፡ በቀጣይ አራት ወር ጊዜም ሊካሄድ አይችለም፡፡ በድጋሚ የመራዘም ዕድሉ ከፍተኛ ነው፡፡ በእኔ እምነት መራዘምም አለበት፡፡ ሰለዚህ ምርጫ በጊዜ ሠሌዳ መሰረት ባለመካሄዱ የሚፈጠር አገር የሚፈርስ ችግር የለም፡፡ ችግሩ ባልተመረጡ ሰዎች መገዛት ነው- እንችለዋለን፡፡ በተጭበረበረ ምርጫ መገዛት እና ሳይመረጡ መግዛት ያው አንድ ዓይነት ነው፡፡
ባለፉት ዓመታት (ምን አልባትም አንድነት ፓርቲ የሚሊዮኖች ድምፅ ለነፃነት!! በሚል ዘመቻ ከጀመረበት ጊዜ ጀምሮ) የተካሄዱት ሕዝባዊ እንቅስቃሴዎች ዋናው ጉዳይ የነበረው “ያልተመረጠ መንግሰት አይገዛንም” በሚል ነው፡፡ ግፍ፣ ጭቆና በቃን፤ ወያኔ ይወደም (ዳውን፣ ዳውን ወያኔ)፣ ወዘተ በሚል የተደረጉት እንቅስቃሴዎች ሕዝቡ የሥልጣን ባለቤት የመሆን ጥያቄ ነው፡፡ በ2004 መጀመሪያ ጀምሮ የታወጀው የሊዝ ዓዋጅ እና እርሱን ተከትሎ የመጣው የመሬት ወረራ ያንገሸገሸው ሕዝብ ድምፁን ያሰማው በመረጥኩት መንግሰት መተዳደር እፈልጋለሁ በሚል ነበር፡፡ ሰለዚህ ሕዝብ መሪውን መምረጥ እና መሾም ሲፈልግ መሻር ይፈልጋል ማለት ነው፡፡ የሕዝብ መሪውን የመምረጥ ፍላጎት በጥያቄ ውስጥ ካላስገባን ምርጫ ይራዘምን ምን አመጣው?
ምርጫ የዜጎች መብት ሲሆን ዜጋ የሚፈልገውን እናውቃለን የሚሉ የፖለቲካ ፓርቲዎች በተደራጀ መልኩ ደግሞ አማራጭ ሃሳባቸውን ማቅረብ በፈቃደኝነት የወሰዱት ሃላፊነታቸው ነው፡፡ ይህም ሃላፊነት በዜጎች ይሁንታ ብቻ የሚገኝ ነው፡፡ የያዙት ሃሣብ የፈለገ ምርጥ እና ጥልቅ ቢሆን ሕዝብ ይሁን ብሎ የሥልጣን መንበር ካልሰጠ መተግበር አይቻልም፡፡ (ኢህአዴግ ባለፉት 27 ዓመታት ብቸኛውም መንገዴ የሚለው የተሳሳተ መንገድ ነው፡፡)
የዜጎችን መብት ተረድተናል ያሉ ተፎካካሪዎች የሚዳኙበትን ሕግና ደንብ በአግባቡ አዘጋጅቶ ጫወታውን የሚመራወው አካል ደግሞ የምርጫ አስፈፃሚው አካል ሲሆን በምርጫ አስፈፃሚ ቅር የተሰኘ ደግሞ አቤት የሚልበት ነፃ ፍርድ ቤት የግድ ይላል፡፡ እነዚህ አካላት የምርጫ ቦርድ እና ነፃ ፍርድ ቤት መኖር ወሳኝ የምርጫ ግብዓቶች ናቸው፡፡
ምርጫ ይራዘም የሚሉ ሰዎች ፍርድ ቤቱ ጠንካራ/ገለልተኛ ስለአልሆነ በምርጫ ወቅት በሚፈጠሩ ችግሮች ፍትሓዊ ውሳኔ አይገኝም የሚለው አንዱ መከራከሪያቸው ነው፡፡ ፍርድ ቤቱን ገለልተኛ ለማድረግ ከዛሬ ጀምሮ ስንት ጊዜ እንደሚፈጅ ግን በግልፅ አይናገሩም፡፡ ይባስ ብሎ ግን ይኽው ፍርድ ቤት ሙሰኞችን እና ሌሎች ወንጀለኞችን በአፋጣኝ ለፍርድ ያቅርብ ይላሉ፡፡ በእኔ አምነት ፍርድ ቤት ገለልተኛ መሆን አስፈላጊ መሆኑ ይገባኛል፡፡ ነገር ግን ይህ ሥራ በአንድ የምርጫ ዘመን የሚጠናቀቅ አይደለም፡፡ ሰለዚህ መንግሰት በፍርድ ቤቶች ጉዳይ ጣልቃ እንደማይገባ ማረጋገጥ በራሱ ፍርድ ቤቶችን አንድ ደረጃ ከፍ የሚያደርጋቸው ሲሆን የመዓዛ አሸናፊ የመሰሉ ሰዎች በቦታው መሾም ከተራ ጣልቃ ገብነት ይጠብቀዋል ብዬ አምናለሁ፡፡ በተቻለ መጠን የፍርድ ቤቱን ጫናም ለመቀነስ ተፉካካሪዎች በጨዋነት ለመጫወት መወሰን ይገባናል ብዬ አምናለሁ፡፡ በዚህ ሁኔታ ባለው ፍርድ ቤት ምርጫ ማካሄድ የምንችልበት ጊዚያው አውድ መፍጠር ይቻላል፡፡ የሚል ጽኑ እምነት አለኝ፡፡
ሌላው የምርጫ ቦርድ ጉዳይ ነው፡፡ ምርጫ ቦርደ ለሆዳቸው ያደሩ የምርጫ ቦርድ አባላትና ሠራተኞች በሰፈሩበት ሁኔታ ምን እንደሚሆን ያልረሳነው የቅርብ ጊዜ ትዝታችን ነው፡፡ አሁን በምርጫ ቦርድ የተጀመረውን ለውጥ በአፋጣኝ ወደ መሬት አውርዶ ተግባራዊ ለማድረግ ምን ያህል ጊዜ ይፈጃል? የሚሊዮን ብር ጥያቄ ነው፡፡ በእኔ እምነት በአርባ ሺዎች የሚቆጠሩ ምርጫ አስፈፃሚዎችን ለማዘጋጀት የሚፈጀውን ጊዜ ማስላት እና ይህን በቴክኖሎጂ ማገዝ ወሳኝ ጉዳይ ነው፡፡ የምርጫ አስፈሚዎች ሥልጠና በሶስት ወር የሚጠናቀቅ ነው፡፡ የምርጫ አስፈፃሚዎች አሁን ከዩኒቨርሲቲ የተመረቁ ተማሪዎችን በገለልተኝነት ማሳተፍ በተመረጡ ሰማኒያ ጣቢያዎች አምስት መቶ ምርጫ አስፈፃሚዎች ማዘጋጀት ለምን እንደ ችግር እንደሚታይ አይገባኝም? ይህ ችግር የሚሆነው አሰመራጮቹን ግልፅ ላልሆነ ተልዕኮ ለማስልጠን ሲፈለግ ብቻ ነው፡፡ ከዚህ ቀደም እንደሚደረገው ገለልተኛ መስለው ገዢውን ፓርቲ የሚያስመርጡ ሴረኞችን ለመመደብ፣ ይህን የሚያሟሉትን ሆድ አደሮች ለመምረጥ የሚደረግ ሽፍጥ ሥራውን ያከብደዋል፡፡
ምርጫ ቦርድ በቀረው ጊዜ ይህን ለማድረግ ያስቸግረኛል በሚል ተጨማሪ ጊዜ የሚጠይቅ ከሆነ ያለ በቂ አጫውች ጫወታ መጀመር ሰለሌለበት ምርጫው ሊራዝም ቢችል በግሌ ምንም ግድ አይሰጠኝም፡፡ ምርጫ ቦርድ ይህን ማድረግ የማይችልባቸውን ምክንያቶች በዝርዝ ማቅረብ ይኖርበታል ብዬ አምናለሁ፡፡
ተፉካካሪ ፓርቲዎች ለምርጫ እራሳቸውን ብቁ አድርገው እስኪዘጋጁ ምርጫ ይራዘም የሚል አስቂኝ ምክንያት የሚቀርብ አይመስለኝም፡፡ ሃሣብ ያለው ለሕዝብ ለማቅረብ በቂ ጊዜ አለው፡፡ ሃሣብ ለሌው ደግሞ የፈለገ ቢራዘም በቂ አይሆንም፡፡ አሁን እንደ አዲስ ተነስቶ አገር መምራት ሰለማይቻል ሃሳብ አለን የሚሉ ሁለትም ይሁኑ ሶሰት ሲወዳደሩ በውድድሩ ውስጥ በመሳተፍ ልምድ መቅስም የተሻለው አማራጭ ነው፡፡ የተፉካካሪዎች አለመዘጋጀት ለምርጫ ለማራዘም ምክንያት ሊሆን አይችልም፡፡
ከምርጫ በኋላ የሚከሰቱ ግጭቶችን በመፍራት ምርጫ ይራዘም የሚሉ ቅን ዜጎች እንዳሉም አምናለሁ፡፡ አነዚህ ቅን ዜጎች ምርጫ በማራዘም ግጭት ማስወገድ እንደማይቻል አለመረዳታቸው ነው፡፡ የግጭት ምንጮች ተፉካካሪ ፓርቲዎች እራሳቸው ናቸው፡፡ እነዚህ ተፉካካሪ ፓርቲዎች ወደ ግጭት ላለመግባት ቁርጠኛ ውሳኔ በሕዝብ ፊት እንዲገቡ ለማስገደድ ምን ያህል ጊዜ በቂ ነው? የሚለው ጥያቄ መመለስ አለበት፡፡ ሚዲያዎች ሲቪል ማህበራት ይህን በማድረግ ዙሪያ ከፍተኛ ሚና መጫወት ይኖርባቸዋል፡፡ ሕዝቡ ለምርጫ ውጤት እንዲገዛ፣ ተፉካካሪዎች ከምርጫ በኋላ ለሚያደርጉት ጥሪ ጆሮ እንዳይሰጥ ማስተማር ይኖርባቸዋል፡፡ ሕዝብ በዚህ ደረጃ ከነቃ ማንም ለጊዚያዊ ድል ሕዝብ ወደ ሞት የሚጠራ ብጥብጥ አይከተልም፡፡ ሙከራና ፉከራ ብቻ ይሆናል፡፡
መንግስት በጀመረው መስመር ቁርጠኛ ከሆነ እና ሁሉም የመንግሰት መዋቅሮች ማንኛውንም ሠላማዊ የፖለቲካ እንቅስቃሴ እንዳይገድቡ መመሪያ የሚሰጥ እና ይህ መመሪያ በሚጥሱ የመንግሰት መዋቅሮች ላይ የማያዳግም እርምጃ ወስዶ ለሕዝብ ይፋ ማድረግ ከጀመረ በሠላማዊ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ሕዝብ የፈለገውን መርጦ ወደ መንበር ያመጣል በዚህ ጊዜ ተፉካካሪዎች ሁሉ አሸናፊ ይሆናሉ፡፡ አሁን በየቦታው የሚታዩት ግጭቶች ጊዚያዊና የታፈኑ ዜጎችና ቡድኖች ከአፈና አገዛዝ ሲወጡ ሊከሰት የሚችል ክስተት ነው ብዬ አምናለሁ፡፡ መንግሰት በመዋቅሮቹ ቁርጥና እርምጃ ውስዶ ሠላማዊ ድባብ ማረጋገጥ የማይችል ከሆነ ምርጫ ማካሄድ አለመቻል ብቻ ሳይሆን ይህን ለማድረግ ምን ያህል እንደሚበቃው ማስላትም ሰለማይቻል እንደ ደርግ በጊዚያዊ መንግሰት ስም ለረጅም ዓመት መቆየቱ አይቀሬ ነው፡፡ ይህ የባስ አታምጣ የሚያሰኝ ነው፡፡
በአገራችን ጥንቅቅ ያለ እንከን የለሽ ምርጫ ማካሄድ ላይቻል ቢችልም፡፡ በወሳኝ መልኩ ሕዝብ ለሥልጣን ባለቤት የሚያደረግ (የመረጠው ብቻ በየደረጃው ባለ መዋቅር ሃላፊ የሚሆንበት) ሥርዓት መዘርጋት ይቻላል፡፡ አሁን ባለው ሁኔታ ምርጫ ለማራዘም በቂ ምክንያቶች አሉ ብዬ አላምንም፡፡ ምርጫ ቦርድ ይህን ሁኔታ ገምግሞ በመረጃ አስደግፉ ከሚሰጠው ምክንት ውጭ በሰበብ ምርጫ ማራዘም ሌሎች ብዙ ንትሮኮች ከማምጣት ባለፈ ሕዝብ የመረጠው አካል እንዳያስተዳድረው ማድረግ ነው፡፡ ሰለዚህ ምርጫ በአፋጣኝ እላለሁ ……
የግብርና ምርትና ምርታማነትን ለማሳደግ ሳይንሳዊ ጥናቶች ወሳኝነት አላቸው። እንደየ አካባቢው አፈር እና አየር ንብረት ተስማሚ የሚሆኑ ምርጥ ዘሮችን በምርምር አግኝቶ ገበሬወች ማከፋፈል አስፈላጊ ነው። በዚህም ምክንያት የኢትዮጵያ ፌደራል መንግስት ብዙ ወጭ በማውጣት በተለያዮ የአገሪቱ ክፍሎች የግብርና ምርምር ተቋማትን ገንብቷል።
የኢትዮጵያ ግብርናና ትራንስፎርሜሽን ዓመታዊ ሪፖርት እንደሚያሳየው በአጠቃላይ 17 የግብርና ምርምር ተቋማት አሉ። አማራ ክልል ግን አንድ ምርምር ተቋም ብቻ ነው ያለው። አማራ ክልል በጤፍ፣በስንዴ፣በበቆሎ እና በተለያዮ የግብርና ምርቶች ታዋቂ ነው። ይህን ክልል በምርምር ማገዝ ሲገባ አንድ የግብርና ምርምር ተቋም ብቻ በቂ አይድለም።
ኢትዮጵያ በመሬት አቀማመጥ፣በአየር ንብረት፣በአፈር አይነት ,”ethiopia land of extremes” የምትባል ሀገር ናት። በጣም ቀጥቃዛ ፣ተራራማ ከሆነ አንድ የአማራ አካባቢ ተነስተህ ኪሜ ስትጏዝ በጣም ሞቃት ወደሆነ በረሃ ትደርሳለህ። ለዛም ነው በየአካባቢው የግብርና ምርምር ተቋም መከፈት ያለበት። ቀጥሎ እንደምትመለከቱት አብዛኛዎቹ የምርምር ተቋማት ከአዲስ አበባ በመቶ ኪሎ ሜትር ራዲየስ ወደ ኦሮሚያ ክልል ብቻ ነው የተገነቡት።
“ዛሬ በየቦታው የሞትና የመፈናቀል ዜና እየሰማችሁ ይሆናል። ሊታደስ እየፈረሰ ያለ ቤት ፍርስራሽ ስለሚበዛው በአከባቢው አቧራና የሚያውክ ነገር መኖሩ አይቀርም። እናንተ ግን ማወቅ ያለባችሁ ይህ እድሳት ተጠናቆ ውብ የሆነ ቤትና ውብ የሆነች ኢትዮጵያን የሚናስረክባችሁ መሆኑን ነው”
ይሄን ያለው ዶ/ር አብይ ነው። የሚሞቱትንና የሚፈናቀሉትን እንደ “ፍርስራሽ” ማስመሰሉ አልተመቸኝም። ሆኖም ግን ያለዉን በተግባር የሚያሳየን ከሆነ እሰየው ነው። ግን ይሄ ንግግሩ ከንግግር ያለፈ ይሆናል ብዬ አላስብም። በአንድ ትልቅ ዋና ምክንያት።
ዶ/ር አብይ እነዚህ ምስጦች ላይ ሳያነጣጥር፣ እንዴት አድርጎ ዜጎች በሁሉም የአገሪቷ ክፍለ በሰላም የሚኖሩባትን ዉብ ኢትዮጵያ እንደሚያስረከብን አላውቅም። እስክ አሁን ባለው ሁኔታ እነዚህን ምስጦችን ለማስወገድ፣ የዶ/ር አብይ አስተዳደር መሰረታዊ የሆኑ ለውጦችን ሊያሳይ እንደሚችል የሚያሳይ ምልክት አላየሁም። አዎን የአስተዳደር፣ የማንነትና የአከላለል ወሰኖችን የሚመለከት ኮሚሽን ተቋቁሟል።፡ሆኖም ይህ ኮሚሽን ሕገ መንግስቱን የሚያሻሻል ሳይሆን ለዜግነት ቦታ በማይሰጠው ሕገ መንግስት ላይ መሰረት በማድረግ አንዳንድ የአከላለል ማሻሻያዎችን ሊያደርጉ ይችላሉ። እንደዚያም ሆኖም አሁንም አከላለሉ የዘር ሆኖ ነው የሚቀጥለው። ያ ብቻ አይደለም፣ ኮሚሽኑ የሚያቀርበው ሪፖርት፣ የፌዴሬሽን ምክር ቤት በሚባለው ጸረ-ሕዝብና ጸረ-ዲሞክራሲያዊ አካል በኩል ነው የሚፈጸመው።
ብዙ ጊዜ በተለያዩ ጦማሮች እንደጠቀስኩት፣ አሁን ያለው ዘርን መሰረት ያደረገው ሕግ መንግስት ካልተሻሻለ፣ አሁን ያለው የጎሳ አወቃቀር ፈርሶ፣ ለአስተዳደር አመች የሆኑ፣ ዘርና ጎሳ ላይ ያላተኮሩ፣ ማንም ኢትዮጵያዊ ዘሩ፣ ሃይማኖቱ ሳይጠየቅ በሰላም መኖር፣ መማር፣ መነገድ፣ ኢንቨስት ማድረግ፣ ፣ መምረጥ፣ መመረጥ የሚችልበት ፌዴራል መስተዳድሮች እንዲፈጠሩና ዘር ክፖለቲካና ከአስተዳደር ከሕገ መንግስቱ እንዲወጣ ካልተደረገ ዉቢቷን ኢትዮጵያ አናያትም።
የፈረሰውን ወይንም ሊፈርስ ያለውን ማደስ የተቀደሰ ተግባር ነው። ግን ለቤቱ መፈራራስ ምክንያት የሆነውን ሳይነኩ እድሳቱ ላይ ላዩ ከሆነ ግን እድሳቱ የዉሸት ነው።
የግንቦት ሰባት ከፍተኛ አመራር የሆኑት አቶ ኤፍሬም ማዴቦ በትዊተር ገጻቸው በአርበኛ መሳፍንት ዙሪያ የጻፊትን ተከትሎ የተለያዩ አስተያየቶች እየተሰጡ ነው። ከተሰጡት አስተያየቶች መካከል ጦማሪ ሙሉነህ እዬኤል የሰጠው አስተያየት ይገኝበታል። “ተበዳዩን ከበዳዩ፤ ገዳዩን ከነፍሱ ተሟጋች እንዴት መለየት ተሳንዎት? የቆሰቆስከውን ሙቀው! ” በሚል ርእስ ጦማቲ ሙሉነህ ለአቶ ኤፍሬም ማዴቦ በጻፈው ግልጽ ደብዳቤ፣ አርበኛ መሳፍንት ተነጋረ የተባለውን ቆርጦ በማዳመጥ አስተያየት ከመስጠት ሙሉዉን ንግግር አቶ እፍሬም እንዲያዳምጡ በመጋበዝ ፣ ስለ አርበኛ መስፍንት ታሪክ በዝርዝር አስቀምጧል።
አቶ ሙሉነህ ” እንደ አይናችን ብሌን የምናየውን ለነፃነታችን፣ አሁን እርስዎም ለሚያጣጥሙት ነፃነት ባህር ማዶ እየተንፈላሰሰ ሳይሆን መሬታችን ላይ ከባዱን ትግል ተጋፍጦ ድል የነሳውን ጀግና መሳፍንትን ለመተቸት አንድም ይከብድዎታል ወዲያም ሲል እኛን ያነሳሳብዎታልና ይቅርብዎ። እግዜር ልቦናዎን ቀና ካስመለከትዎ ማስተካከያ ያድርጉ” ሲል አቶ ኤፍሪም ይቅርታ እንዲሉ ጠይቋል።
አቶ ኤፍሬም ድርጅታችው በይፋና በአደባባይ በዘር ከተደራጁ ከኦሮሞ ዴሞክራቲክ ግንባር፣ ከአፋርና ከሲዳማ ድርጅቶች፣ ከደሚት ጋር አብሮ እየሰራ፣ የኦሮሞ፣ የሲዳማና የአፋር ፣ የትግሬ ብሄረተኝነት ሳይቃወም፣ እንደዉም እየደገፈ፣ በአማራ ስር መደራጀቱን ሲያወግዝ እንደነበረ የሚታወቅ ነው።
አቶ ኤፍሬም የግንቦት ሰባት ከፍተኛ የስራ አመራር ናቸው። በቲውተር ገፃቸው የጣፉት ጉዳይ እውን የሳቸው ይሆን ብየ ገባሁና አረጋገጥኩ። የሰነዘሩት አስተያየት የመልስ ምት የሚያሻው ነው።
መጀመርያ ስለ ጀግናው መሳፍንት በቅጡ አለማወቅዎት ያሳብቅብዎታል። ይህ ጀግና የላመ በልቶ የሞቀ ቤት እያደረ ወይም የከተሜ ኑሮ እየኖረ ሳይሆን ትክክለኛውን የአርበኝነት መራር ትግል የተጋተረና ያሸነፈ ነው!
ጀግናው መሳፍንት ከ20ኛው እድሜው ጀምሮ እዚህ ድረስ በትግል የዘለቀ ነው። ገና በሰባዎቹ ድፍን የቆላ ወገራ ህዝብ ተሃትን ሲጋተራት መሳፍንትም በኮበሌነቱ ሲታገል በጠላት እጅ ወድቆ ለሶስት አመታት በሽራሮ የመሬት ውስጥ እስር ቤት ስቃይ አይቷል። ከእስር አምልጦ ከወጣ ጀምሮም ዱር ቤቴ ብሎ ወያኔን ሲታገላት ኖሯል። በቅንጅት ጊዜ ሰላማዊ ምርጫ ይደረግ ሲባል ስመ ጥሩው መሴ በአካባቢው ምርጫ አሸንፎ ነበር። ኮሮጆ ሲገለበጥ የህዝብ ድምፅ ሳይከበር ሲቀር መልሶ በርሃ ገብቶ እስካሁኑ ጊዜ በትግል ባጅቷል። ይህን ተጋድሎ ማን አለፈበት? ይህንን ጀግና ለመተቸትስ ማንኛው የከተሜ “ታጋይ” ይቻለው ይሆን?
ስለ ጀግናው መሳፍንት በቀላሉ ዘርዝሬ አልዘልቀውም። ወደ እርሶ ጎልዳፋ መልእክት ልመለስ። “ትግሬ ይውጣ” አለ ነው ትችትዎ። ለማን አዛኝ የቅቤ አንጓች ለመሆን ነው ይህን አጣመው ያቀረቡት? ለመሆኑ የትኞቹ ትግሬዎች ይውጡ እንዳለ ሙሉ መልእክቱን ሰምተው ይሆን? ወይ አልሰሙም ወይም እንዳሰሙ ሆነዋል፤ ካልሆነም ገዳይ ትግሬም አይነካ ባይ ነዎት መሰል።
እግዜር ምክር ይለግስዎና ጋሸ መሳፍንት የተናገረውን ሙሉ መልእክት ደግመው ሰምተው ማስተካከያ ይስጡ። እኔ ምልዎት ግን በአማራው ሕዝብ ጉዳይ ድርጅትዎን ጥያቄ ውስጥ የሚያስገባ አስተያየት በመስጠት የሚተካከልዎት ያለ አልመሰለኝም። ምናልባት ወቅት እየጠበቁ ጠቅ ከሚያደርጉ እንደ ተከዜ ማዶ ሰዎች በግላጭ ልክ ልካችንን ይንገሩንና እኛም ግር ሳይለን በመደብ እናስቀምጥዎታለን። ነገርን ነገር ያነሳዋልና የእርስዎ ድርጅት ሰዎች እንደዛሬው አያድርገውና ጀግናው መሳፍንት የከራረመበትን የውጊያ ጎራ የእኛ ነው እየተባለ ሲዘገብ እኛም በውስጥ የምትሰሙ መስሎን ተዉ እውነቱን እናውቀዋለን ብለናችሁ ነበር። የጋዜጠኛ ሲሳይ አጌናን አባባል ተውሰንም “የማናውቀውን እንድናምናቹህ የምናውቀውን አትዋሹን” ብለን ነበር። ከጋዜጠኛ መሳይ ጋር ጋሽ መሳፍንት በኢሳት ባደረገው ቃለ ምልልስ ስንለው የከረምነውን ሃቅ በአራት ነጥብ ደምድሞታል።
አቶ ኤፍሬም ለኤርትራ እና ለትግራይ ሕዝብ የሚያሳዩትን ተቆርቋሪነት ለአማራው እንዲያሳዩ መለመን ባያስፈልገንም ዝም ይበሉ። በነገርዎ ላይ እኔም ኢትዮጵያውያን በሙሉ በዜግነታቸው እኩል የሚተዳደሩባት የተከበረች ሃገር እንድትኖረን እጅጉን እመኛለሁ የወጣትነት እድሜየን በዛ መስመር እያሳለፍኩ ነው። ነገር ግን ከግራም ከቀኝም አማራን የጦስ ዶሮ የማድረግ ግልፅና ድብቅ ሴራ ልታገስ አልችልም።
ጋሽ መሳፍንት ወልቃይት ተወስዶበታል። ጠገዴ በርሃ ወርዶ ማረስ አይችልም። ሁመራ በወያኔ ሰፋሪዎች ተሞልታለች። ጠለምት እስከ ዋልድባ ገዳም ጭምር በወያኔ እብሪት ተወሮበታል። ቀን ይውጣልን ብለውም ይሁን በሌላ ስራ ምክንያት ጎንደርን ሃገር አድርገው የሚኖሩ ብዙ የኤርትራም የትግራይም ትግሬዎች ነበሩ አሉ። ታድያማ የወያኔ አለቅላቂ “የነበረው” ብአዴንን እያሽከረከሩ ህዝባችንን እጅግ ለከፋ ግፍ የዳረጉት ጉያችን ስር ያደጉ ትግሬዎች ናቸው። ስም ልጥራልዎት? እነ በረከት ስምኦን፣ እነ ካሳ ተክለብርሃን እያልኩ ልቆጥር አሰብኩና ከቀበሌ እስከ ክልል ያሉትን ቆጥሮ መዝለቅ አይቻልም። ከሸቀጣ ሸቀጥ እስከ ጅምላ አከፋፋይ፣ ከትላልቅ የኮንስትራክሽን ተቋራጭ እስከ አስተዳደር ጭምር ትግሬዎች የአማራን ክልል ሰንገው ይዘውታል።
የወልቃይትን ጉዳይ በብአዴን ስብሰባ ማንሳት እንዴት ሃጢያት እንደነበር የፖርቲው መሪዎች አሁን እየተናዘዙ ንስሃ እየገቡበት ነው። በአማራው ክልል ውስጥ ምን ያክሉ ቦታ በትግሬዎች ተሞልቶ እንደነበር የአዴፓ ወዳጅ ካለዎት ይጠይቁ።
እናማ ጀግናው መሳፍንት ለእነዚህ ጡት ነካሾች፣ ውለታ ቢሶች፣ ጀርባ ወጊዎች ግልፅ ምርጫ አቅርቦላቸዋል። ወያኔነትን ከመረጡ ተከዜን ይሻገሩ እንጅ ጉያችን ውስጥ ሆነው እየገደሉ እያስገደሉ መኖር አይቻልም። ጋሽ መሳፍንት የተናገረው እርስዎ መስማት ያልፈለጉት ለንፁህ ወንድም የትግራይ ህዝብ የተላለፈ መልእክት ግን አለ። ጋሽ መሳፍንት ሲጠቅስ ከትግራይ ህዝብ ችግር የለንም ወንድማማች ነን በመልካም ጉርብትና እንኖራለን ብሏል። ባጭሩ የጋሽ መሳፍንት መልእክት ለተስፋፊው ወያኔና ለግብረ አበሮቹ ነው። ጀግናው መሳፍንት አክሎ የተናገረው ከኢትዮጵያ ህዝብ ተዘርፎ ትግራይ ውስጥ ስለተከማቹት ፋብሪካዎችና ንብረት ነው። ወደ ህዝብ ይመለሱ ማለቱን እርስዎ አይደግፉም? እንዴት ነው ሁመራን የህወሃት የእርሻ ተቋም ድርጅት እየዘረፈ ይቀጥል የምንለው? ለመሆኑ የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ በሞኖፖሊ የተቆጣጠሩት የህወሃት ድርጅቶች አይነኩ ባይ ነዎት እንዴ አቶ ኤፍሬም?
መደምደሚያ):- አቶ ኤፍሬም አጋጣሚ ያገኙ ሲመስልዎት አማራን ወጋ አደርጋለሁ ብለው ካሰቡ በግልዎም ሆነ በታቀፉበትም ድርጅት ኪሳራ እንጅ ትርፍ አያመጣም። እንደ አይናችን ብሌን የምናየውን ለነፃነታችን፣ አሁን እርስዎም ለሚያጣጥሙት ነፃነት ባህር ማዶ እየተንፈላሰሰ ሳይሆን መሬታችን ላይ ከባዱን ትግል ተጋፍጦ ድል የነሳውን ጀግና መሳፍንትን ለመተቸት አንድም ይከብድዎታል ወዲያም ሲል እኛን ያነሳሳብዎታልና ይቅርብዎ። እግዜር ልቦናዎን ቀና ካስመለከትዎ ማስተካከያ ያድርጉ።
አርበኞች ግንቦት 7 ሊቀመንበር የሆኑትና የምጣኔ ሀብት ባለሙያው ፕ/ር. ብርሃኑ ነጋን በጽህፈት ቤታቸው አግኝተናቸው በወቅታዊ የሀገሪቱ ጉዳዮች ላይ ቆይታ አድርገናል።
ፕሮፌ. ብርሃኑ ነጋ ፡ አንዳርጋቸው የተያዘ ጊዜ ኒው ዮርክ ነበርኩ። እንደተያዘ እዚያው የመን እያለ ነው የሰማሁት፤ በተያዘ በግማሽ ወይንም በአንድ ሰዓት አብረው ሲበሩ ከነበሩ ሰዎች ውስጥ ነው የሰማሁት። እዚያ ያሉ እኛን የሚያውቁ ሰዎች እንደዚህ አይነት ነገር አለ ተከታተሉ ብለው የነገሩን ያኔ ነው።
በዚያ በኩል እንደሚሄድም አላውቅም ነበር፤ በሌላ በኩል እንደሚሄድ ነበር የማውቀው። ያው መጀመሪያ ላይ ትደነግጣለህ። የመጀመሪያ ሥራህ የሚሆነው ወደ ኢትዮጵያ እንዳይሄድ ወይንም ችግር እንዳይደርስበት ማድረግ የሚቻለውን ለማድረግ ለተለያዩ መንግሥታት፣ አቅም ላላቸው ሰዎች፣ መንገርና አንድ ነገር እንዲያደርጉ መሞከር ነበር።
ፕሮፌ. ብርሃኑ ነጋ፡ ከአንዳርጋቸው ጋር ለረዥም ጊዜ ነው የምንተዋወቀው። ብዙ አውርተናል። ምን እንደሚፈልግ አውቃለሁ። እኔም ምን እንደምፈልግ ያውቃል። ሲታሰር የተወሰነ የድርጀቱን ሥራ ኃላፊነት እርሱ ስለነበር የወሰደው ኢትዮጵያ መምጣቱን ካወቅሁ ጊዜ ጀምሮ ለእኔ ግልፅ የሆነልኝ በምንም አይነት እንደማይፈቱት፣ እንደማይገድሉትም አውቅ ነበር።
ጥያቄው ያለው እንዴት ታግለን ቶሎ ይህንን ነገር እናሳጥራለን የሚል ነው። ከዛ በኋላ ብዙ ጊዜ አልፈጀብኝም ሥራዬን ሁሉ ትቼ እርሱ የጀመራቸውን ሥራዎች ወደ መቀጠል ነው የገባሁት። በእንዲህ አይነት የትግል ወቅት አንዳርጋቸው ሲታሰር ምን ይፈልጋል? ማንም ሰው ቢለኝ፤ የታገለለትን አላማ ከዳር እንድናደርስለት ነው እንጂ የሚፈልገው ሌላ ለግሉ እንዲህ አይነት ነገር ይደርስብኛል የሚል የስሜት ስብራት ውስጥ እንደማይገባ አውቅ ስለነበር፤ ያለኝን ጠቅላለ ጉልበቴን ያዋልኩት እንዴት አድርገን ይህንን ትግል በቶሎ ገፍተን እርሱንና በየቦታው የሚታሰሩትን ጓዶቻችንን ነፃ እናወጣለን ወደ ሚለው ነው።
ከዚያ ባሻገር ግን የታገልንለትን አላማ፣ ኢትዮጵያን ዲሞክራሲያዊ የማድረግ አላማ፣ ከዳር እንዴት እናደርሳለን የሚለው ነው፤ ከዚያ ውጪ ሌላ አልነበረም። ከመጀመሪያው አንድ ቀን ሁለት ቀን ውጪ ጠንካራ የሆነ የስሜት መዋዠቅ ውስጥ መግባት አይገባም ብዬ ነው ለራሴ የነገርኩት።
አሁን ሥራው ይህንን ነገር ከዳር ማድረስ ነው። በእንዲህ አይነት ትግል ውስጥ ችግሮች ይፈጠራሉ፤ ግን እያንዳንዱ ችግር ላይ ከፍተኛ የሆነ የስሜት መዋዠቅ ካስቀመጥክ ሥራ አትሰራም። ሁሉን ነገር ዘግቼ ይህንን ነገር እንዴት ከዳር እናደረሳለን የሚለው ላይ ነው ጊዜዬን ያጠፋሁት።
ፕሮፌ. ብርሃኑ ነጋ- አንዱ ትልቁ ጥያቄ ኢህአዴግን የምናየው የድሮው ኢህአዴግና የአሁኑ ኢህአዴግ አንድ ነው፤ ወይንስ ቢያንስ ያንን ለውጥ ካመጡ ሰዎች በኋላ በመሰረታዊ መልኩ ለውጥ አድርጓል የሚለውን መመለስ አለብህ።
የትግል ለውጥ ስትራቴጂ ለውጥ ስናደርግ የወሰንነው ይህንን ለውጥ ለማምጣት የመጡት ሰዎችን፤ በእንዲህ አይነት የተቃውሞ ፖለቲካ ውስጥ ስትሆን አንዱ ሥራህ የመንግሥት ስልጣንን በያዘው ኃይል ውስጥ ያለውን ነገር ማጥናት ነው።
ስለዚህ በኢህአዴግ ውስጥ የሚደረጉትን ለውጦች እንከታተል ነበር፤ እና አንዱ ትልቁ ጥያቄ የነበረው እነ ዐቢይ ሲመጡ ኢህአዴግን በአዲስ መልኩ ለማስቀጠል የመጡ ሰዎች ናቸው ወይንስ እውነተኛ ለውጥ ፈልገው የመጡ ናቸው የሚለውን መመለስ ነበር። እነዚህ ሰዎች ዝም ብሎ በፊት የወያኔ ሥርዓት ይከተል የነበረውን ነገር ለማስቀጠል የሚያስቡ ሰዎች እንዳልሆኑ ስንረዳ ብዙ ጊዜ አልወሰደብንም።
ምክንያቱም በከፊል የመጡትም በህዝብ ትግል ነው። ሀያ ምናምን ዓመት ያልተቋረጠ ትግል ሲካሄድበት የነበረው ከዛም ሦስት ዓመት ደግሞ ያላቋረጠና የተጋጋለ ሰፊ የህዝብ ትግል ሲካሄድበት የነበረው ነው። ኢህአዴግ በነበረበት ሊቀጥል እንደማይችል ግልፅ የሆነበት ጊዜ ነው። በዚያን ጊዜ የመጡት እነዚህ ሰዎች ኢህአዴግን ሸውደን ሌላ አዲስ መልክ አምጥተን እናስቀጥል ብለው የሚያምኑ ሳይሆኑ በርግጥም የበፊቱ ሥርዓት ተሸንፎ የመጡ ናቸው።
ይህንን አንዴ ከወሰንክ በኋላ፣ ተጋግዘህ ያንን ሥርዓት ለማቆም ትሞክራለህ እንጂ በፊት የነበሩት ሰዎች እንዲህ ነበሩና በመሳሪያ ልቀጥል የምትለው ነገር አይደለም። እኛ በምንም አይነት፣ መቼም ቢሆን የመሳሪያ ትግልን እንደጥሩ ነገር አድርገን ገብተንበት አናውቅም። ምርጫ አጥተን የገባንበት ነው። ያን አላስፈላጊ የሚያደርግ ነገር ሲፈጠር ደቂቃም አልፈጀብንም። ተመልሰን ወደ እውተኛ ሰላማዊ እንቅስቃሴ፣ ወደ እውነተኛ ዲሞክራሲያዊ መንገድ መሄድ የተሻለ ነው ብለን ነው የገባንበት።
በኢህአዴግ ውስጥ ወጥ ነው ማለት ባይቻልም ለውጡን ይዘው የመጡት ኃይሎች በርግጥም ዲሞክራሲያዊ ሥርዓት የሚፈልጉ መሆናቸውን እናምናለን። ያንን ሥርዓት ለማምጣት ከእነርሱ ጋር አብረን እንሰራለን፤ ከዚያ በኋላ ኢህአዴግ ካሸነፈ፤ እኛ እኮ በፊትም ኢህአዴግ ለምን አሸነፈ አይደለም፤ የሕዝብ ፍላጎት የህዝብ ፈቃድ አግኝቶ ያሸንፍ ነው የምንለው።
ማንም የህዝብ ፍቃድ አግኝቶ ያሸንፍ የህዝብ መብት ይከበር፣ ሰብዓዊ መብቶች ይከበሩ። የህግ ልዕልና ይኑር። እነኚህ ናቸው ጥያቄዎቹ። ማን ስልጣን ያዘ አይደለም። ዋናው ጥያቄ በምን መልክ ስልጣን ይያዛል? የህዝብ ፈቃድ አግኝቶ ነወይ? ህዝብ በፈለገ ጊዜ ሊያወርደው የሚችል ነወይ? ከዛ በተጨማሪ ደግሞ እውነተኛ ነፃ የሆኑ ተቋማት አሉ ወይ? ፍርድ ቤቱ በነፃነት ይሰራል ወይ? ጦር ኃይሉ በርግጥም ህብረተሰቡን የሚጠብቅ ነው ወይስ የአንድ ፓርቲ መሳሪያ? የምርጫ ተቋሞቹ እርግጥም ነፃና የህዝብ ፍላጎት የሚንፀባረቅባቸው ምርጫዎች ለማድረግ ፈቃደኞች ናቸው? እነዚህ ናቸው ጥያቄዎቹ። ያንን ለማድረግ ፍላጎት ያለው አካል እስከመጣ ድረስ እኛ ምንም ችግር የለብንም።
ፕሮፌ. ብርሃኑ ነጋ፡ ይኼ አዲሱ የለውጥ ኃይል ከነበረው የወጣ ነው ብለህ ብታስብ፣ ፕሮፓጋንዳውን ምናምኑን ትተህ የተረከበው ኢኮኖሚ ደንበኛ የዝርፊያ ሥርዓት የሽፍታ ኢኮኖሚ ሥርዓት ነበር። ዝም ብለህ ያገኘኸውን ዘርፈህ የምትሄድበት። የነበሩትን ፕሮጀክቶች ይካሄዱ የነበሩትን እንዳለ ብታይ ከዝርፊያ ጋር የተያያዙ ናቸው።
የአዲስ አበባ ቀላል ባቡር ምናምን ብለህ አንድ ጤነኛ ሰውና ስለከተማ ትራንስፖርት የሚያውቅ ሰው እንዲህ አይነት የከተማ ትራንስፖርት፣ በዚህን ያህል ወጪ አውጥቶ አይተክልም ነበር። በጣም ቀላል የሆኑ፣ በቀላሉ የከተማዋን የትራንስፖርት ችግሮች የሚፈቱ፣ እንደዚህ ከተማዋን ለሁለት ከፍለህ አስቀያሚ ሳታደርገው ልትፈታ የምትችልባቸው መንገዶች ነበሩ።
ፕሮጀክቶቹ በአንድ መልኩ ወይም በሌላ ለመስረቂያ ተብለው የተዘረጉ ናቸው። ለዚህ ነው ማለቅ ያልቻሉት። ለዚህ ነው ከአስር ከሃያ እጥፍ በላይ ወጪ የሚያስወጡት። እነኚህ ሁሉ የሆኑት ደግሞ በሕዝብ ስም በሚገኝ ብድር ነው። ይህ ሁሉ ብድር ሀገሪቱ ላይ ተከምሮ ወደ ሰላሳ ቢሊየን ዶላር ብድር ያለባት ሀገር ነች።
ይህ የሆነው ያ ሁሉ ብድር ከተሰረዘ በኋላ፣ በተለይ ከምርጫ 97 በኋላ የመጣ ይህንን የዘረፋ ሥርዓት ለማቆየት የተዘረጋ ሥርዓት ነው። ይኼ ነገር መጥቶ መጥቶ በተወሰነ ደረጃ ኢኮኖሚውን ዝም ብሎ ያራግበዋል። ምክንያቱም ዝም ብሎ ገንዘብ ኢኮኖሚ ውስጥ ስላለ። በኋላ ላይ ግን ተንገራግጮ መቆሙና ችግር ውስጥ መጣሉ የማይቀር ነው። እና በዚህ ምክንያት ይህንን ሥርዓት የተረከቡት ሰዎች በጣም ከባድ የሆነ ችግር ይገጥማቸዋል። አንደኛው እዳውን መክፈሉ፤ ሁለተኛ በአጠቃላይ የንግድ ሥራን በሚመለከት ያለው ባህል ተበላሽቷል። ሁሉም በስርቆት በማጭበርበር በምናምን አገኛለሁ ብሎ የሚያስብ የኢኮኖሚ ክላስ ነው የተፈጠረው።
ሀብታም የሚባሉትን፣ በአጭር ጊዜ ቢሊየነር ሚሊየነር ሆኑ የሚባሉትን፣ አይነት ግለሰቦችን ብታይ ቁጭ ብለው አስበው ምን ያዋጣል ለህብረተሰቡ የተሻለ እቃ እንዴት እናቅርብ በማለት አይደለም። ወይ መሬት ዘርፈው፣ ወይ ከባንክ ገንዘብ ተበድረው ያገኙት ነው። በዚያ አይነት መሰረት ላይ የቆመ ኢኮኖሚ ሁል ጊዜ ችግር ይገጥመዋል። ይህንን ሁሉ መቀየር በማክሮ ኢኮኖሚ ደረጃ ያሉብህን ችግሮች መፍታት ብቻ ሳይሆን የንግድ አመለካከቱን ባህሉን ራሱ መቀየር በጣም ሰፊ ሥራ የሚጠይቅ ነገር ነው።
ይህንን ለማስተካከል ግን በመጀመሪያ የፖለቲካው ሥርዓቱ መስተካከል አለበት። ከዚያም ባሻገር ግን ሰላምና መረጋጋቱ ወዲያውኑ መምጣት አለበት። ይህንን የፖለቲካ ነገር ሳታስተካክል የኢኮኖሚውን ነገር ማስተካከል ከባድ ነው። ለዚህ ነው ቅድሚያ የፖለቲካ ማስተካከያዎች መወሰድ ያለባቸው እንጂ፤ ቶሎ ብሎ የእነዚህን የኢኮኖሚ ችግሮች አንድ በአንድ መመልከት ግዴታ ነው። መንግሥትም ይኼን ይገነዘባል ብዬ አስባለሁ። የለውጥ ኃይልም ስለሆነ ከሌሎችም ሀገሮች በተወሰነ መልኩ እዳውን ለመቀነስ ትብብር ያገኛል ብዬ አስባለሁ። ምንም እንኳ ፖለቲካውን የመፍታት እርምጃ መውሰድ ቀዳሚ ቢሆንም የኢኮኖሚውንም ችግር ለመፍታት በአንድ ላይ እርምጃ መወሰድ አለበት።
ፕሮፌ. ብርሃኑ፡ እስካሁን አልተመለሱም። ይኼ ለውጥ ስለእኔ አይደለም። 100 ሚሊየን ህዝብ የሚበላው ያጣ ያለበት ሀገር አሁን የእኔን ንብረት መለሱ አትመለሱ በጣም ትልቅ ነገር አይደለም።
ፕሮፌ. ብርሃኑ፡ የደህንነት፣ ሰላም የማረጋጋት፣ ባለፈው27 ዓመት የተፈጠረው የክልል አደረጃጀት። የክልል አደረጃጀቱ ደግሞ ዝም ብሎ በዘር ላይ፣ በደም ቆጠራ ላይ መመስረቱ ብቻ አይደለም። በዚያ ላይ የተመሰረተው አከላለል የራሱ ጦር ያለው አገር ነው። አሁን እነዚህ ክልሎች የምትላቸው የራሳቸው ሀያ ሺህ፣ ሰላሳ ሺህ. . . ጦር አላቸው የሚባል ነው።
በአንድ ሀገር ውስጥ እስከ አፍንጫቸው የታጠቁ ክልሎች ሊኖሩ አይገባም። በአንድ ሀገር እንደዚህ አይነት ኃይል ሊኖር የሚገባው የመንግሥት መከላከያ ነው። ለሁሉም እኩል የሆነ፣ ሁሉንም በጋራ የሚያገለግል፣ የሁላችንንም ደህንነት የሚጠብቅ ኃይል። አሁን ግን በሁሉም ክልሎች ያሉ ኃይሎች አሉ።
እነዚህን ሁሉ እንዴት አድርጎ በአንድ ሀገራዊ የመከላከያ እዝ ስር ታደርጋቸዋለህ? በየአካባቢው ከብሔር ጋር በተያያዘ የተነሱ ግጭቶችን እንዴት ታስቆማቸዋለህ? እንደ አገር ወይ ከዚህ ችግር ወጥተን እንበለፅጋለን። ወይ እንደሃገር እንፈርሳለን። የተወሰነ ቡድን አልፎለት፣ ሌላው የማያልፍለት አገር ሊኖረን አይችልም።
ሁላችንም ተሰባስበን የምንኖርባት፣ የሁላችንም መብት የተከበረባት፣ የሁላችንም ባህል የሚከበርባት፣ የሁሉም ቋንቋ የሚከበርባት የተረጋጋች ሀገር መፍጠር በጣም ከባዱ ከእነ ዶ/ር አብይ ብቻ ሳይሆን ሁላችንም ይሄንን ዲሞክራሲያዊ ስርዓት በመገንባት ሂደት ላይ የሚገጥመን ችግር ነው።
ነገር ግን በደንብ መነጋገር ከቻልን በማስፈራራት ሳይሆን ቁጭ ብለው እየተነጋገሩ ህብረተሰቡ ያሉትን አማራጮች እየሰማ የምንነጋገርበት አይነት የፖለቲካ ምህዳር መፍጠር ከቻልን፣ የፖለቲካ ድርጅቶች በምን አይነት የፖለቲካ ሂደት ፖለቲካቸውን እንደሚያስተዋውቁ በደንብ ከተስማሙና ሁሉም ለዚያ ታማኝ ከሆኑ የምንወጣው ችግር ነው። የሚያቅተን አይደለም። አሁን ብዙ ችግር ያለ ይመስላል። ነገር ግን እነዚህን መሰረታዊ ነገሮች ማስተካከል ከቻልን ወደዚያ እንሄዳለን። ግን ትልቁ ተግዳሮት አሁን ያለው ግን ይኼ ነው። ፖለቲካውን ማረጋጋት፣ ፖለቲካውን ወደ ሰለጠነ ፖለቲካ መውሰድ ትልቁ ተግዳሮት ነው የሚመስለኝ።
ቢቢሲ አማርኛ፦ አሁን ያለው የሀገሪቷ ነባራዊ ሁኔታ አንተ ስትሄድ ከነበረው በበለጠ የብሔርተኝነት ስሜት ናኝቶ በኦሮሚያና በአማራ ክልል አንዳንድ ቦታዎች ተቃውሞ ሲገጥማችሁ እያየን ነው። እንዲህ ባለው ሁኔታ የድጋፍ መሰረታችን የት ነው የምትሉት?
ፕሮፌ. ብርሃኑ፦ ሁለት ነገር ማንሳት እፈልጋለሁ። አንደኛ ለእኛ የሚያሳስበን ነገር ምን ያህል የፖለቲካ ድጋፍ የት እናገኛለን የሚለው አይደለም። ትልቁ የሚያሳስበው ጥያቄ ይህችን አገር እውነተኛ ዴሞክራሲያዊ አገር ማድረግ ላይ ነው። ትልቁ ጉልበታችንን የምናፈስበት ጉዳይ እሱ ነው። ሁለተኛ አንድ ነገር እውነታ ሆኗል ማለት አይቀየርም ማለት አይደለም። ኢትዮጵያ እኮ ደሃ ሀገር ነች። ይሄ እውነታ ሁሌም ደሃ አገር ያደርጋታል ማለት አይደለም።
የተለያዩ ፖሊሲዎችንም ያረቀቅነው ይህንን እውነታ ለመቀየር ነው። የኢትዮጵያም የፖለቲካ እውነታ በአብዛኛው ለ27 ዓመት ይሰማው የነበረ ፕሮፓጋንዳ ምክንያት ብሔር ብሔረሰቦች ስሜት ውስጥ ገብተዋል ከሆነ አንደኛ ቁጥሩ ላይ መስማማት አንችልም። ምክንያቱም በተጨባጭ የምናውቀው ነገር የለም። ምን ያህሉ ሰው በዜግነት ፖለቲካ ያምናል? ምን ያህሉስ በብሔር? የሚለው ሁኔታ ላይ በተጨባጭ የተሰራም ሆነ የተሰበሰበ ጥናት የለም።
በአብዛኛው ልኂቅ በብሔር ፖለቲካ ውስጥ እንደተዘፈቀ ግልፅ ነው። ህብረተሰቡ ገብቷል ወይ? የሚለው አጠራጣሪ ነው። ሁለተኛ ብዙ ሰው ዘንግቶታል እንጂ በአንድም ሆነ በሌላ መንገድ ኢትዮጵያ ማህበረሰቧ የተደባለቀ ነው። ንፁህና ያልተቀላቀለ ማህበረሰብ ለማግኘት አዳጋች ነው። ሦስትና አራት ትውልድ ብንቆጥር ሁላችንም ከተለያየ ብሔር ጋር የተደባለቅን ነን። እሱ ቀርቶ በአንድ ትውልድ እንኳን አባት አንድ ብሔር እናት ሌላ ብሔር ሆና የተወለደው በትክክለኛ መንገድ ቢቆጠር ከማንኛውም ከአንድ ብሔር ነኝ ከሚለው የሚበልጥ ይመስለኛል።
ይሄ ሁሉ ከዚህ የብሔር ፖለቲካና ከመጣው ግጭት መውጣት የሚፈልግ የማህበረሰብ አካል ነው። እኛ የምንለው አንደኛ እነዚህ ሃሳቦች በነፃነት የሚገለፁበት፣ ህብረተሰቡ ከስሜት ወጥቶ ለአገራችን፣ ለህዝባችን፣ ለራሳችን የሚጠቅመን የቱ ነው ብሎ በደንብ ማሰብ በሚጀምርበት ጊዜ እነኚህ ነገሮች ይቀየራሉ። የፖለቲካ ስሜት የማይቀየር በድንጋይ ላይ የታተመ ነገር አይደለም። ሁልጊዜም ይቀያየራል።
ከአርባ አመት በፊት ሁላችንም ሶሻሊስቶች ነበርን። የሶሻሊዝም ርዕዮተ ዓለም በተግባር ሲታይ ምን እንደሆነ ካየ በኋላ ነው ሰው ሁሉ የሚያዋጣ አለመሆኑን ተረድቶ የተቀለበሰው።
ከ27 ዓመት በፊት ይሄ የዘር ፖለቲካ ሲመጣ፤ ብሔር ብሔረሰቦች በሰላም የሚኖሩበት ብልፅግና ያለበት ሁሉም እኩል የሚሆንበት ተብሎ ነበር። አሁን ስናየው ግን ሰላምና እኩልነት የሌለበት፣ ብሔርና ብሔረሰቦች ራሳቸውን ማስተዳደር ያልቻሉበት፣ የውሸት እንደሆነ ማህበረሰቡ ተገንዝቦታል።
አሁን እንግዲህ መጪውን ጊዜ ሰው ቁጭ ብሎ ማሰብ የሚጀምርበት ጊዜ ነው። በነፃነት ማሰብ፣ መወያየትና ሃሳቦቹን ለህብረተሰቡ ማቅረብ ከቻልን እኔ ብዙሃኑ ኢትዮጵያዊያን በዜግነት ላይ የተመሰረተ ፖለቲካ ይመርጣሉ ብዬ አስባለሁ። ስለዚህ አያስፈራኝም!
ስለዚህ ትልቁ ነገር እኛ እንደ ፓርቲ ምን ያህል ድምፅ እናገኛለን፣ የቱጋ እናሸንፋለን የሚለው አይደለም፤ ጥሩ የፖለቲካ ምህዳር ተፈጥሮ ሁሉም ሃሳቦች በነፃ የሚንሸራሸሩበት፤ በውሸት ስሜት ህብረተሰብን ማነሳሳት የሚቀርበት ሁኔታ እንዲፈጠር እንፈልጋለን።
ስሜት፣ መገፋፋትና ዘላቂ ጥቅምህን ማወቅ የተለያዩ ነገሮች ናቸው። ቀስ ብለው ሰዎች መወያየት ሲጀምሩም ነው ለእኔ፣ ለቤተሰቤ የሚበጀኝ፤ ዘላቂ ጥቅሜ ምንድን ነው? ብለው ማሰብ የሚችሉት። በዚያ ጉዳይ ላይ የዜግነት ፖለቲካ ከምንም ነገር በላይ ለዚች ሀገር ዘላቂ ሰላምና ብልፅግና መሰረት እንደሆነ ጥያቄ የለንም። ለዚሀም ነው ዛሬ ባይሆን መቼም ወደፊትም የዜግነት ፖለቲካ የበላይነት ጥያቄ ውስጥ የማናስገባው።
ፕሮፌ. ብርሃኑ፡ ኤርትራ በነበርንበት ጊዜ ከኦሮሞ ነጻነት ግንባር አመራር ጋር ተገናኝተን አናውቅም። ከኦሮሞ ነጻነት ግንባር አባላት ጋር [ማለትም] ከተራ አባላት ጋር በአንድ ወይም በሌላ ምክንያት ከተለያዩ ሰዎች ጋር እንገናኛለን። ከኦሮሞ ነጻነት ግንባር የመጡ ብዙ የኦሮሞ ተወላጅ አባሎች ነበሩን፤ አሉን።
ከብሔር ውጪ የሆነ ለሁሉም ኢትዮጵያዊ ክፍት የሆነ ድርጅት ስለሆነ ከየትም አማራም፣ ትግሬም፣ ኦሮሞም የሚገባበት ድርጅት ነው። ብዙም ችግር ስላልነበረ ብዙ የኦሮሞ ነጻነት ግንባር ታጋዮች የነበሩ አባሎች ነበሩን። እኛም ጋር አባል ሳይሆኑ ኤርትራ ውስጥ ይኖሩ የነበሩ ብዙ የኦሮሞ ወገኖቻችን ጋር በጓደኝነት፣ በወዳጅነት ስንሠራ ነበር።
ከኦነግ ከወጡት ከእነ ከማል ገልቹ፣ ኮለኔል አበበ ጋር ብዙ ጉዳዮች ላይ አብረን እንወያያለን። ለሀገራችን የሚሻለው ምንድን ነው? የሚሉ ነገሮች ላይ እንወያያለን። እንደ ድርጅት ከዚህ በፊት ጀምሮና እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስም ከሌሎች የኦሮሞ ድርጅቶች ጋር አብረን እንሠራ ነበር። ከኦሮሞ ዲሞክራቲክ ፍሮንት ጋር በጋራ የኢትዮጵያ ሀገራዊ ንቅናቄ የሚል ፈጥረን ስንንቀሳቀስ ነበር። ከነከማል ገልቹ ጋርም ተመሳሳይ ነበር።
ስለዚህ ለእኛ ኦሮሞ ሆነ፣ ትግሬ ሆነ፣ አማራ ሆነ፣ ሁሉም ኢትዮጵያዊ ነው። እንደ ድርጅት የሀገሪቱን አንድነትና ለሁሉም ሕዝቦቿ እኩል የሆነች ሀገር እንድትሆን የሚፈልግ ማንኛውም ኢትዮጵያዊ ጋር አብረን እንሰራለን። አሁንም የኦሮሞ ወገኖቻችን ድርጅታችን ውስጥ አባል ናቸው።
አሁን ካለው በአቶ ዳውድ ኢብሳ ከሚመራው ኦነግ ጋር ኤርትራ ከገባን ሳይሆን ከሰባት፣ ስምንት ዓመት በፊት እንዴት በጋራ አብሮ እንደሚሠራ ውይይት ነበረን። ከዚያ በኋላ እዛም ውስጥ ችግሮች ነበሩ። እኛ ከበፊትም የነበረን ግልጽ የሆነ አንድ አቋም ነው። ለአገር አንድነት ቅድሚያ መስጠት አለብን። እንደ ሀገር አንድ ካልሆንን በጋራ ፖለቲካ መሥራት አንችልም የሚል አቋም ነው። ከማንኛውም ድርጅት ጋር ስንሠራ የምንለው በኢትዮጵያ ሀገራዊ አንድነት ታምናለህ? በዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ታምናለህ? ነው። ከዚያ በኋላ ሌላውን ውይይት ማድረግ፤ መደራደርም እንችላለን።
ለመጨረሻ ጊዜ አቶ ዳውድን ያገኘሁት ወደ ኤርትራ ለአንድ ጉዳይ ስመለስ ኤርፖርት ውስጥ ነው። ሰላም እንባባላለን። እዚህም ተገናኝተናል። በፖለቲካ ፓርቲ ድርጅቶች ውይይት ውስጥ ገንቢ የሆነ ውይይት እናደርጋለን ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ። ይቺ አገር የጋራችን ነች። ለሁላችንም የምትሆን ሀገር መፍጠር ነው። የተሻለ ሀሳብ አለን የሚሉ ሀሳባቸውን ለማኅበረሰቡ አቅርበው በዚያ በሚደረግ ውይይት ሕዝብ የመረጠውን መቀበል ግዴታችን ነው።
ሁላችንም መረዳት ያለብን በአንድ ሀገር ውስጥ ሦስት ወይም አራት የታጠቁ ኃይሎች ሊኖሩ አይችሉም። ፖለቲካ እንደዛ ሊሆን አይችልም። በሰላማዊ መንገድ ፖለቲካችንን እንሠራለን ብለን ካሰብን፤ ሁላችንም መሳሪያ አውርደን እንገባለን ነው ያልነው። ስለዚህ አውርደን በሰላማዊ መንገድ ፖለቲካው ውስጥ ገብተን ለሀገራችን ይበጃል የምንለውን ለኅብረተሰቡ አቅርበን ሕዝቡ የሚወስነውን መቀበል ነው።
ፕሮፌ. ብርሀኑ፡ እሳቸው ፕሬዘዳንት ናቸው። እኔ አንድ ታጋይ ነኝ። ስለዚህ ምን ግንኙነት ይኖረናል? አንዳንድ ጊዜ እንገናኛለን። በሀገርና በአካባቢ ጉዳይ እናወራለን። ግን ከእሳቸው በታች ያሉ በእኛ ሥራ ዙሪያ አብረናቸው የምንሠራ ሌሎች ሰዎች አሉ። ፕሬዘዳንቱ ፕሬዘዳንት ናቸው፤ በየጊዜው እየሄድኩ እሳቸውን የማገኝበት ሁኔታ የለም።
ፕሮፌ. ብርሀኑ፡ በጣም አያለሁ። የጀመርነው፣ በጣም ብዙ ሰው የሞተበት፣ የተጎዳበት፣ ይቺን ሀገር ዴሞክራሲያዊ የማድረግ ነገር በደንብ መሰረት ከያዘ በኋላ ለረዥም ጊዜ ፖለቲካ ውስጥ የመቆየት ፍላጎት የለኝም። በ94 [በአውሮፓውያኑ] ስመጣም ፖለቲካ ውስጥ ልገባ አልነበረም። አስተምር ነበር። በኢኮኖሚው ዙሪያ እሳተፍ ነበር። ጋዜጦች ላይ እጽፍ ነበር። የኢኮኖሚ ባለሙያዎች ማኅበር ውስጥ እሠራ ነበር። ፖለቲካ የሚባል ነገር ውስጥ ተመልሼ እገባለሁ አላልኩም።
በልጅነቴ ኢሕአፓ ውስጥ ከገባሁ በኋላ ተመልሼ [ፖለቲካ ውስጥ] እገባለሁ ብዬ አላሰብኩም ነበር። በአንድ መልኩ ወይም በሌላ ፖለቲካ ውስጥ መልሶ ያስገባኝ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ውስጥ ለተማሪዎች ስለ አካዳሚክ ነጻነት ንግግር ካደረግን በኋላ ከፕሮፌሰር መስፍን ጋር ስንታሰር ነው። እንዲህ አይነት ሥርዓት ካለ፣ ነጻነት ከሌለ፣ በነጻነት መነጋገር ካልተቻለ ሌሎች የሚሠሩ ሥራዎችም የውሸት ይሆናሉ።
አካዳሚሽያን [ትምህርታዊ ጉዳዮች ላይ የሚያተኩር ባለሙያ] ነኝ፣ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ውስጥ አስተምራለሁ ብለህ ነጻነት ከሌለህ፣ የምታስተምረውን ነገር በነጻነት ማስተማር ካልቻልክ፤ የምታስተምረው በተወሰነ ደረጃ የውሸት ነው የሚሆነው። የፖለቲካ ሥርዓቱ ለፖለቲካ ስልጣን ሳይሆን ለዕለት ተዕለት ሥራዎች እንኳ በእኩልነት ላይ የተመሰረተ አይደለም።
ባለፈው 27 ዓመት ውስጥ ነጋዴ ብትሆን የሚያሳብድ ነው የሚመስለኝ። ንግድ ማለት የውድድር ቦታ ከሆነ፤ የኢኮኖሚው ሥርዓት ሙሉ በሙሉ በአድልዎ ላይ የተመሰረተ ከሆነ ምንም ልትነግድ አትችልም። አንተንም ከፀባይህ አውጥተው እንደነሱ አጭበርባሪ ሆነህ የምትኖርበት ሁኔታ ነው የሚፈጠረው።
እንደ አንድ እውነተኛ ዜጋ ለመኖር የፖለቲካ ምህዳሩ ነጻነትህን የሚያከብር፣ በማኅበረሰቡ ውስጥ ሀሳብህን በነጻነት መግለጽ መቻልህ፣ በምትሠራው ሥራ ጣልቃ የማይገባ መሆኑ አስፈላጊ ነው። ከብዙ ሰዎች ጋር የምለየው በዚህ ነው። እነሱ ይሄ ፖለቲካ ውስጥ መግባት ነው የሚመስላቸው። እኔ ፖለቲካ ውስጥ መግባት አልለውም። ይሄ መሰረታዊ የሆነ ዜግነትህን ማስከበር ነው።
ኢትዮጵያዊ ነኝ ካልኩ እንደ ኢትዮጵያዊ ይገባኛል የምለው መሰረታዊ ነጻነት አለ። ያንን ካላገኘሁ ኢትዮጵያዊ አይደለሁም። ከዚህ ጠፍቼ፤ ከዚህ ሸሽቼ አሜሪካና አውሮፓ የምኖር ጊዜ ያለኝ ነጻነት ሀገሬ ውስጥ ካለው ነጻነት የበለጠ ከሆነ እውነተኛ ዜጋ አይደለሁም። ፖለቲካ ውስጥ ያስገባኝ ይሄ ነው።
እስር ቤት ከገባን በኋላ በጣም ብዙ ኦሮሞ ወገኖቻችን ታስረው ሳይ ሀገሪቱ ወደ ምን አይነት አደጋ ውስጥ እየገባች እንደሆነ ነው ያየሁት። አሁንም ለእኔ ፖለቲካ ማለት እነዚህን መሰረታዊ የሆኑ የዜግነት መብቶች ማስከበር፤ ሁሉም የሀገሩ ባለቤት የሚሆንበት ድባብ መፍጠር ነው። ይሄ የምርጫ ጉዳይ ሳይሆን ግዴታችን ነው።
ያንን ማድረግ ካልቻልክ፤ የዜግነት መብትህን እየወረወርክ ነው። ይህንን በፍጹም ማንኛውም ዜጋ ማድረግ የለበትም ብዬ አምናለሁ። ለእኔ ፖለቲካ የሚያያዘው ከዚህ ጋር ነው። ከዚያ በኋላ ያለው ምርጫ ምናምን አድካሚውና በፍጹም የማይረባው የፖለቲካ ክፍል ነው። ዋናው ሥራ ካደረስኩ በኋላ ለጡረታም ደርሻለሁ፤ ትንሽ የማርፍበት ጊዜ ነው።
ጠቅላይ ሚንስትር ዶ/ር ዐቢይ ስልጣን ከያዙ ጀምሮ በኢትዮጵያ የተስፋ ጎህ ቀዷል። አዲሱም አመራር አበራታች ጥረት እያደረገ ነው። ያም ሆኖ ግን በአገሪቱ በጎሳ ክልል መካከል እየተፈጠረ ያለው ችግር ሁሉንም የአገሪቱን ክፍል እያዳራሰ ነው። በጎሳ መካከል የሚፈጠረው ችግር የአገሪቱን ዜጎች በእጂጉ የሚያሳስብ ጉዳይ ሆኗል። በኢትዮጵያ ወደ 2.5 ሚሊዮን የሚጠጋ ህዝብ በአገሩ ውስጥ ተፈናቅሏል። በራሱ አገር በኢትዮጵያ ውስጥ ስደተኛ ሆኗል። ብዙዎች በዚህ ግጭት ሞተዋል። ብዙዎች የመከራ ኑሮ እየገፋ ነው። ንጹህ ዜጋ በህዝብ ተከቦ በቪድዮ እየተቀረጸ ሲገደልና ሲሰቀል እስከማየት ደርሰናል። የጎሳ ፖለቲካ ዜጎችን እየበላ እያደገና አገር ለማጥፋት እየተዘጋጀ ነው።
የዚህ የአገራችን ችግር ስረ-መሰረቱ ህውሃት-ኢህአዴግ በኢትዮጵያ ላይ የፈጠረው፣ ሆን ተብሎ የተተከለ፣ ስርዓታዊና ህገ መንግሥታዊ መሰረት ያለዉ የጎሳ ወይም የዘር መድሎ ፖሊሲ ነው። ኢትዮጵያ ከገባችበት የፖለቲካ አዘቅት የምትወጣዉ ይህን የጎሳ ፖለቲካና በቋንቋ ላይ የተመሰረተ ከፋፍይና አድሏዊ አከላለል አስወግዳ፣ በምትኩም የዜግነት ፖለቲካና ሁሉንም በዕኩልነት የሚዳኝበት የህግ የበላይነት ስትመሰርትና በተግባር ስታዉል ብቻ ነው። ይህም ሲባል የጎሳ አደረጃጀት በኢትዮጵያ ያመጣዉ ቀዉስ በተግባርና በተጨባጭ ስለታየ ነዉ። በአለማችን የመጨረሻ ድሃ ከሚባሉት አገሮች መካካል ያለችዉ ኢትዮጵያ፣ በሰላምና በአንድናቷ እንድትኖር፣ ብዙ ጊዜ በማይሰጠዉና ቀስፎ ከያዛት ድህነት ላይ ታተኩር ዘንድ፣ ይህን የጎሳ ፖለቲካና ግጭት ከስር መሰረቱ ማስወገድ ለጠቅላይ ሚንስትር ዶ/ር ዐቢይ አስተዳደርና ለኢትዮጵያ ህዝብ የመጀመሪያዉ ስራ ሊሆን ይገባል። አገሪቱ በአንድነቷ እንድትቀጠልና የህዝብ እርስ በዕርስ ጦርነት እንዳይነሳ፣ በሩዋንዳ ያየነዉ በኢትዮጵያ እንዳይደገም፣ ከዚህ የበለጠ ቅድሚያ የሚሰጠዉ ጉዳይ የለም። በዶ/ር ዐቢይ የሚመራዉ የለዉጥ ሃይልም፣ በቅርብ ጊዜ ታሪክ ባልታየ ደረጃ፣ ከፍተኛ የህዝብ ተቀባይነትና ተወዳጅነት ስላለዉ፣ ይህንም የጎሳ ፖለቲካ ለማስወገድ ግንባር ቀደም ሚና ሊኖረዉ ይገባል። ይህንም ለማድረግ የኢትዮጵያ የህዝብ ድጋፍ አለዉ።
በአንድ ወቅት የተባይ ማጥፊያ ነዉ፣ ለችግርም መፍትሄ ነው ተብሎ በመንግስት መመሪያ የተረጨ ኬሚካል ምድሩንና አየሩን ከመረዘዉ፣ ዉሃዉን ከበከለው፣ ጠቃሚ ተክሎችን የሚያጠፋ ከሆነ፣ መንግስት ምን ማድረግ አለበት? መጀመሪያ መደረግ ያለበት፣ ይህን መርዘኛ ኬሚካል በጥቅም ላይ እንዳይዉል በአዋጅ ወይንም በህግ ማገድ ነው። ቀጥሎ መደረግ ያለበት፣ ምንም እንኳ ስራዉ አዳጋች ቢሆንም፣ ጤናማ አገርና ህዝብ እንዲኖር ሲባል፣ የተበከለዉን አካባቢ በተለያዩ በተፈተኑ ዘዴወች ማጽዳትና አካባቢዉን ወደ ጤናማ ይዞታዉ መመለስ ነው። ከዚህ ሌላ አማራጭ የለም፣ ምክንያቱም ምድራችን አንድ ብቻ ናትና።
የአሁኑ የኢትዮጵያ ሁኔታ በዚህ ይመሰላል። ህዉሃት ወደስልጣን ሲወጣ፣ ከኦነግ ጋር በመሆን ኢትዮጵያን በጎሳ የሚከፋፍለዉን ህገ መንግስትና የጎሳ አከላለል አዉጥተው የአገሪቱ መታዳደሪያ አደረጉ። በዚህም መሰረት ለሃያ ሰባት ዓመታት በአገሪቱ ዉስጥ ጥላቻ ተነዛ። በአሜሪካ ፎርቹን 500 ተብለዉ ከሚታውቁት ኢኮኖሚዉን ከሚመሩት ታላላቆቹ ድርጂቶች፣ ወደ ግማሽ የሚጠጉት የተመሰረቱት ከዉጭ በመጡ ሰዎች ወይንም በእነርሱ ልጆች ነው። አገሩ ፈጠራንና ስራን እንጂ ጎሳን ወይንም የመጡበትን አገር ባለማየቱ ነዉ ሃያል ሆኖ የቀጠለዉ። ኢትዮጵያ ዉስጥ ግን ዜጎች ከአንድ ክልል ሄደዉ በሌላ ክልል እንዳይሰሩ ተደረገ። ኢትዮጵያዊያን በተሰደዱባቸዉና ወላጆቻቸዉ ባልገነቧቸዉ ምዕራባዊያን አገሮች ለፖለቲካ ስልጣን በሚወዳደሩበት ዘመን፣ የአንድ ጥቁር ኬኒያዊ ልጅ የአሜሪካ ፕሬዘደንት ሲሆን አይተን፣ ኢትዮጵያዊያን ግን በአገራቸዉ ከቦታ ቦታ ተንቀሳቅሰዉ የመሥራት ተፈጥሯዊ መብታቸው ተነፈገ። ከወሊሶ ሂዶ ወልቂጤ ወይንም ከወልቂጤ ሂዶ ወሊሶ ስራ ማግኘት ጭራሽ የማይታሰብ ሆነ፡፡ ክፍፍሉ በሁሉም ዘርፍ ሆኖ በቤተሰብ ደረጃ ደረሰ። የባህልን ትሥሥር በማወቅ ከሌላ አካባቢ ከመጡ ወገኖቻቸው ጋር ለመተዋወቅ ሊረዱ የሚገባቸዉ የከፍተኛ ትምርት ቤቶች ሳይቀር የጎሳ ክፍፍል ማሰልጠኛና የጠብ ሜዳዎች ሆኑ። የተማሪዎች ማደሪያ አመዳደብና፣ የተማሪዎች ማህበር አደረጃጀት ሳይቅር በጎሳ የተከፋፈለ ሆነ።
የመንግስት ሰራተኞች በተወለዱበት አካባቢ እንዲወሰኑ ተደረገ። ይህም የሃሳብ ብዝሃነት እንዳይኖርና፣ አዲስና የተሻለ ሃሳብ በስራ ላይ እንዳይዉል አደረገ። ዜጎች ከሌላዉ የአገሪቱ ክፍል ከመጣዉ ወገናቸዉ ጋር እንዳይተዋወቁ ሆን ተብሎ መጋረጃ ተደረገባቸዉ። የመንግስትም ዋናዉ ስራ ህዝብን በጎሳ መለያየትና ማጠር ሆነ። በተጨማሪም ዜጎች የተለየና አማራጭ ሃስብ ማመንጨት እንዳይችሉ የሚያደነዝዝ የህዉሃት ፖለቲካ ሰበካ ተደረገባቸው። ዜጎች ዕውነተኛ መረጃ አያገኙም፣ የተነገራቸውን ብቻ መቀበልና የታዘዙትን መከተል ባህላቸው እንዲሆን ተደረገ። አዲስ በሬ ወለደ ታሪክ በመፍጠር፣ አንዱ በሌላው ላይ ጥላቻና ጥርጣሬ እንዲኖረው ተደረገ። ለዚህ የትግራዩን የመምህር ገበረኪዳን ደስታን ታሪክ ትንተና ማየት ይበቃል።
በአጭሩ ኢትዮጵያ የብሔረሰቦች እስር ቤት ናት በማለት እንቅስቃሴያቸውን የጀመሩት የስድሳወቹ የተማሪ ፖለቲከኞችና ህዉሃት፣ የአሁኗን ኢትዮጵያ ጎሳዎች በየጉሪያቸው ተከፋፍለው የታሰሩባት ወህኒ ቤት አደረጓት። አሁን በኢትዮጵያ የምናየው የጎሳ ግጭት የዚህ የኢሃዲግ የመንግሥት ህገ-መንግስታዊ ከፋፋይ ሥርዓት ውጤት ነዉ። በወያኔ በተደረገዉ የረጂም ጊዜ አዕምሮ አጠባ (brain wash) የተነሳ ወይንም በፍርሃት፣ ብዙዎች ይህን አፍጥጦ የመጣ ሃቅ መረዳት እየቸገራቸዉ ነው። ይህ አስከፊ የዜጎች ዕርስ በዕርስ መገዳደል መቆም አለበት። ብዙ ሰዉ በግልጽ ያልተገነዘበዉ ነገር ቢኖር፣ ህዉሃት ይህን ስርዓት የፈጠረዉ፣ ህዝቡን በጎሳ ከፋፍሎና ደካማ አሻንጉሊት የጎሳ መሪዎችን በማስቀመጥ፣ የአገሪቱን ሃብትና መሬት ለመዝረፍና ለመሸጥ መሆኑን ነው። ከኢኮኖሚያዊ ምክንያቱ በተጨማሪ፣ በህይወት ለመኖር ስንል፣ ይህ የሚያጫርሰን የጎሳ ክፍፍል አስተዳደር መቅረት አለበት። ለዚህም የሚከተሉት ዝርዝር አሳማኝ ምክንያቶች አሉ።
በማናዉቀዉ ፅንሰ-ሃሳብ እየተጋደልን ነው፤ በኢትዮጵያ ህገ መንግሥት ብሔር ብሄረሰቦች ህዝብ የሚለው ፅንሰ-ሃሳብና ትርጉሙ በውል ተለይቶ አይታውቅም፡፡ ፅንሰ-ሃሳቡም ለኢትዮጵያ አግባብ የለውም፡፡ ብሔር ብሔረሰብና ህዝቦች የሚለው ምን ለማለት እንደሆነ ለብዙው ኢትዮጵያዊ ቀርቶ ህግ አውጭ ነን ብለዉ ፓርላማ ዉስጥ የሚቀመጡት፣ ህግ አስፈጻሚ ነን የሚሉት ባለስልጣናት፣ የቃላቱን ወይንም ጽንሰ ሃሳቦቹን ትርጉም አያውቋቸውም። ስለዚህ ማነው ብሔር፣ ማነው ብሔረሰብ፣ ማነው ህዝብ የሚለው በትክክል አይታወቅም። ስለዚህ ኢትዮጵያዊያን ትርጉሙ ባልገባን ባዕድ ቃላት እርስ በዕርስ ተከፋፍለን እየተጋደልን ነው። ይህ በብሔር ብሔረሰብ ህዝብ የሚለው ከስታሊን ዘመን ፖለቲከኞች፣ አገራቸዉን ባግባቡ ያላወቁ በአስራ ዘጠኝ ስድሳዎቹ ወጣት የተማሪ ፖለቲከኞች የተኮረጀና ለእኛ አገር ፍፁም አግባብነት የሌለው ባዕድ ነገር ነው እያጋደለን ያለዉ።
ያልነበረንና የማይኖርን ወሰን ለመፍጠር ሲባል ህዝብን ማጋደል፤ እነዚህ ብሔር ብሔረሰብ ህዝብ ተብለው በቋንቋ የተከፋፈሉ ክልሎች መካከል የማያሻማና ግልፅ ወሰንና የመለያ መስመር ለማድረግ የማይቻል ነዉ። የጎሳ የሃሳብ መስመሩ ያለው በወያኔ-ኢሃዲግ ፖለቲከኞች አዕምሮ እንጂ፣ በህዝቡና በመሬት ላይ የለም። ይህን በወያኔዎች የቅዠት ምናብ ያለ የጎሳ የሃሳብ መስመር በህዝቡ ወስጥ ለማስመር ሲባል ህዝብ ወደማይቆም ብጥብጥና ግጭት እየገባ ነው። ለምሳሌ የኦሮሞ ክልል አልቆ የጉራጌ ዞን የሚጀምረው በትክክል ድንበሩ ወይንም መስመሩ የት ላይ ነው? በመካከል ሁለቱንም ቋንቋ የሚናገሩ የተሳሰሩ ዜጎች የሉም ወይ? በሱማሌና ኦሮሞ፣ በአማራና ትግሬ፣ እንዲሁም በሌሎችም መካካል ህዝቡን የጎሳ ፖለቲከኞች እንደፈለጉት መከፋፈል ባለመቻሉ ግጭቱ ይቅጥላል። የግጭቱ ምክንያት የማይለያይንና የተወሃደን ህዝብ ለመለያየት በሚደረግ ዋጋቢስ ትግል ነው።
የትኛዉ ቦታ ነው ለማን የሚሰጠው፣ በምንስ መሰረት? በደም ወይም DNA ምርመራ ነው? በሚናገረው ቋንቋ ነው? በህዝብ ብዛት ነዉ? በታሪካዊ ይዞታ ነው? ያስ ከሆነ ወደኋላ እስከመቼ ያለዉን ታሪክ ነዉ የምናየዉ? ቦታዉ በተሰየመበት ቋንቋ ነው? ለምሳሌ አሁን የቅማንት ነዉ፣ የአማራ ነው እየተባሉ ሰዎች የሚሞቱባቸው ቀበሌዎች ጉባይ፣ ሌንጫ፣ መቃ ይባላሉ። በቦታ ስም ካየን ኦሮምኛ ይመስላሉ። የቦታ ስም የተሰየመበትን ቋንቋ ካየን አንዳንድ የኦሮሞ የጎሳ ፖለቲከኞች ቅኝ ገዥ ናቸዉ የሚሏቸዉ፣ እቴጌ ጣይቱ ብጡል አዲስ አበባን የቆረቆሩት፣ የኦሮሞዉ የራስ ጉግሳ የልጅ ልጅ ልጅ ሲሆኑ፣ ባለቤታቸዉ አጼ ሚኒሊክ ከጣያሊያኖች ጋር ታሪካዊዉን ዉለታ የተፈራረሙበት ቦታ ደግሞ ከጢጣ አልፎ መርሳ ሳንደርስ ዉጫሌ ላይ ነዉ። ትንሽ ኦሮምኛ ለሚችል ሰዉ እንዲህ ያሉ የቦታ ስሞች በተለያዩ በሰሜኑ የአገራችን ክፍሎች መኖራቸዉን ሲሰማ፣ ምንም እንኳ ታሪክ ባያዉቅ፣ እንዴት ነዉ “የመቶ ዓመትን ታሪክ” ተብሎ የተነገረዉን ተቀብሎ የሚነዳዉ? በሌላ በኩል ደግሞ አዲስ አበባ የኦሮም ብቻ ናት ሌላው መጤ ነው የሚሉት ጎሰኖች በ1450 አካባቢ በዚያዉ በአዲስ አበባ አካባቢ ጥንታዊ የኢትዮጵያ ከተማ እንደነበር ያለዉን የአርኪዮሎጂ መረጃ ማየት አይፈልጉም። የጎሳ ፖለቲከኞች ይህን ትሥሥራችንን የሚያሳየዉን ሃቅ ግን መመርመርና ማጥናት አይፈልጉም። የተነገራቸዉን “የመቶ ዓመት ታሪክ” ይዘዉ ያላዝናሉ እንጂ።
ሁሉም የጎሳ ፖሊቲከኞች አንድ ትልቁንና የሚያግባባቸዉን ካርታ በመያዝ፣ ታላቋን ኢትዮጵያን የራሳቸዉ በማድረግ ፋንታ፣ የግላቸዉን ትንንሽን የሚያጋጩ ካርታዎችን በኪሳቸዉ ይዘዉ ንግስናቸዉን እየጠበቁ ነው። ግጭቱ በቋንቋ ተለያይቶ ብቻ ሳይሆን በመንደርም እየሆነና የማይቆም ነው። በደቡብ አካባቢ የማይቆም የሚመስል የክልል፣ የወረዳና የራስ አስተዳደር ጥያቄ እየተነሳ ነዉ። ምንድን ነዉ መመዘኛዉ? ኢትዮጵያ የጎሳ ፖለቲካ መሞከሪያ ቤተ-ሙከራ (laboratory) ሆናለች። በድንቁርና ሙከራዉን በሚያክሂዱ “ተመራማሪወች” የቤተ-ሙከራዉ መሳሪያወችና እቃዎች እየተቃጣጠሉ ነው። አሁን የምንፈራዉ አጠቃላይ ቤተ ሙከራው እንዳይቃጠልና እንዳይወድም ነዉ። በዚህ በክልል ድንበር የተነሳ እስከአሁን ያለቁት ወገኖቻችን፣ የተፈናቀሉት ዜጎች በቂ ትምህርት አይሰጠንሞይ? መቼ ነዉ የራሳችን ጉዶች የፈጠሩት መከራ የሚበቃን? ኢትዮጵያዊያን ምን አደነዘዘን?
አንድ ክልል ለተወሰኑ የህብረተሰብ አካል ሲሰጥ፣ በሌላ አባባል ሌላው የህብረተሰብ ክፍል የዚያ አካል አይደለም ማለት ነው። ይህም “የኔ የብቻዬ ነው” ለማለት ነዉ። የአማራ ክልል ለአማራ ነው ማለት፣ በሌላ አባባል፣ የትግሬው አይደለም፣ የኦሮሞው አይደለም፣ የጉራጌው አይደለም ማለት ነዉ። ስለዚህ አከላለሉ፣ የአንተ ነው ተብሎ ለአንድ ጎሳ ሲሰጥ፣ ሌላውን በዚህ ቦታ አያገባህም፣ ይህ አካባቢ የኔ እንጂ የአንተ አይደለም ማለት ሲሆን፣ ህገ-መንግስታዊ የሆነ ፍፁም አግላይ የሆነ፡ አሰራር ነው። በየትም አለም ዜጎቹን እንዲህ የሚያገልና የሚከፋፍል ህግ የለም። ለምሳሌ በህንድ በማንነት ፖለቲካ አደረጃጅት አገር አፍራሽ መሆኑን የተረዳው የህንድ የመጨረሻዉ ፍርድ ቤት፣ የማንነት ፖለቲካ እንቅስቃሴ ህገ ወጥ እንደሆነ በይኗል፣ አግዷል። የጎሳ አከላለል፣ የኢትዮጵያ ህዝብ የዉጭ ጠላት ቢመጣበት እንኳ ተግባብቶና ተባብሮ አገሩን መከላከል እንዳይችልና፣ ኢትዮጵያን ለማጥፋት የተሸረበ ስልታዊ (strategic) ደባ ነው።
የቡድን ጥያቄ የዜጋን መብት በማክበር ይፈታል። የጎሳ ፖለቲካ፣ ግለሰቦች የሃሳብ የበላይነት ማግኘት ሲያቅታቸው፣ ወደ ስልጣን ለመዉጣት የሚጠቀሙበት አቋራጭ መንገድ ነው። የግለሰብ መሰርታዊ መብቱ ከተከበረ፣ ያማይከበር የቡድን መብት የለም። በየትኛዉም የአገሪቱ ክፍሎች፣ በክልል ወይም ጎሳ ሳይወሰን፣ ዜጎች በአፍ መፍቻ በቋንቋቸው መማር፣ በቋንቋቸው መጠቀም፣ መዳኘት፣ የመስራት፣ ሃብት የማፍራት፣ መሪያቸዉን የመመረጥ፣ ሃሳብቸዉን የመግለጽና የመደራጀት መብታቸው ያለምንም ገደብ ሊከበርላቸው ይገባል። ይህን ለማደረግ የግድ የጎሳ አደረጃጀት ወይም ክልል አያስፈልግም። ለአንዱ መብት ለመታገል፣ የዚያ ሰዉ ጎሳ አባል መሆን አያስፈልግም፣ ዜጋ መሆን ብቻ ይበቃል። ጎንደር ዉስጥ ያለ አንድ ኦሮምኛ ተናገሪ፣ የምችለው ቋንቋ ኦሮምኛ ብቻ ነዉ፣ በኦሮምኛ ልዳኝ ይገባኛል ካለ፣ አስተርጓሚ ሊመደብለት ይገባል። ይህን ለማደረግ የግድ የጎሳ ክልል አያስፈልግም። ይህ በየትኛዉም የገራችን ክፍል የዜጎች ሁሉ መብት ሊሆን ይገባል።
በጎሳ ግጭት የማይነካና የማይጎዳ ክልል ወይንም የህበረተሰብ ክፍል አይኖርም። ባለፉት ሦስት ዓመታት ብቻ ያየነው ይህን ነዉ። የጎሳ ፖለቲካ መሃንዲስ ነን የሚሉት ግለሰቦች፣ ሌላዉ መጤ፣ ሰፋሪ፣ ቤት የለሽ፣ ነዉ እናባርረዋለን፣ የሚሉት ሳይቀር ራሳቸዉ ባጠመዱት ወጥመድ እየገቡ ነው። ኦሮሞ ከሶማሊ፣ጉጂ ከጌዶ፣ ቤኒሻንጉ ከኦሮም፣ ኦሮሞ ከአማራ፣ ሲዳማ ከወላይታ፣ አማራ ከቅማንት፣ አማራ ከትግሬ፣ ብዙ ቦታ ማቆሚያው የማይታወቅ ግጭት ተነስቷል። ይህ ችግር ወደ እኔ አይመጣም ብሎ ተዝናንቶ የሚቀመጥ የህብረተሰብ ክፍል የለም። በዚህ ከቀጠለ የጊዜ ጉዳይ ሆኖ እንጂ ሁሉንም ያዳርሳል። ስለዚህ ይህ ሁኔታ አንዱ ወገን አባራሪ ሆኖ ሌላው ተባራሪ፣ አንዱ አገር ሲመሰርት ሌላዉ አገር የሚፈርስበት ከስተት አይደለም፣ የዕርስ በዕርስ መተላላቅ እንጅ። አንዱ ወገን ሲጠቃ ሌላዉም አልሞት ባይ ተጋዳይ ሆኖ ራሱን ያዘጋጃል፣ በምላሹም ጥፋት ያደርሳል። እየገደለ ይሞታል። በነሩዋንዳ፣ የመን፣ ሶሪያ የደረሰው እልቂት በኛ ላይ ካልደረሰ አንማርም ብሎ እልቂትን መጋበዝ ከድንቁርናም አልፎ ደደብነት ነው።
በጎሳ ስም ማጥፋት እንጂ ተጠያቂ ጎሳ አይኖርም። በጎሳ ፖለቲካ መሪወች በጎሳ ስም በግለሰብ ላይ ጥፋት ይፈጸማሉ እንጂ ተጠያቂ የሚሆን ወይንም ሃላፊነት የሚወስድ ጎሳ ወይም ቡድን ግን አይኖርም፣ ሊኖርም አይገባም። በህግ አግባብ በማይጠየቅ ቡድን ስም፣ ግለሰቦች ወንጀል የሚፈጽሙበት አሰራር ነዉ። ግለሰቦች በቡድን ስም ሃይል የሚያገኙበት ነገር ግን ጥፋቱን በህግ ወደማይጠየቅ ጎሳ የሚያላክኩበት፣ በወንጀላቸዉ ሲጠየቁም ጎሳችን ወደሚሉት ቡድን ሂደዉ የሚደበቁበት ሀገወጥነት ነዉ።
የጎሳ አከላለሉ፣ አሁን እንዳለ እንዲቀጥል ቢደረግ እንኳ፣ አገሪቱን ወደ ኢኮኖሚያዊ አዘቅጠት ከዚያም ወደ ማህበራዊ ቀውስ ይወስዳታል። በየትም አገር ለዕድገት አስፈላጊ የሆኑ መሰረታዊ ነገሮች አሉ። አንዱና የመጀመሪያው የህግ የበላይነት ነው። ሌላው የንብረት ባለቤትነት መብት ሲሆን፣ ስራን፣ ችሎታን፣ ፈጠራንና፣ ተወዳዳሪነትንና የሚያበረታታ ነጻ ገበያ ነው። ይህም የሰዉን ሃብት በነጻነት ማንቀሳቀስ ይጨምራል። እዲሁም እነዚህን በስርዓትና በህግ የሚያስከበር ህጋዊ ተቋማት ሊኖሩ ይገባል። ማንም አካባቢ ሆነ ግለሰብ በራሱ ብቻ ምሉዕ እይደለም። አንዳችን ለአንዳችን እናስፈልጋለን። ነገር ግን ማንም ቢሆን ያለውን ሀብትና ዕዉቀት አውጥቶ ወይንም ሙያውን ተጠቅሞና ተቀናጅቶ ለመሥራት የህይወትና የንብረት ዋስትና ያስፈልገዋል።
በአሁኑ የኢትዮጵያ ሁኔታ ሰዎች ካደጉበት አካባቢ በግፍ እየተባረሩ፣ ምን አይነት ሰዉ ነው ህይወቱን ለአደጋ እየሰጠ አገርን አልምቶ ራሱንም የሚጠቅመው? ከምንም በላይ ከግዚአብሄር ቀጥሎ ሃይል ያለውን የሰው አዕምሮ አልምቶና እንደተፈላጊነቱ አዘዋዉሮ መጠቅም ካልተቻለ፣ ከድህነት መዉጣት አይቻልም። አደጉ የሚባሉት የአለማችን አገሮች እዚህ የደረሱት በቆዳ ስፋታቸው አይደለም፣ በተፈጥሮ ሃብታቸዉም አይደለም፣ የሰው ሃብታቸዉን አልምተው አስተምረዉና ይበልጥ ምርታማና ዉጤታማ በሚሆነብት ቦታ አሰማርተዉ፣ ያለዉን የማምረትና የመፍጠር ችሎታ በመጠቀማቸዉ እንጂ። የምጣኔ ሃብት እድገት ምንጩ ከሰዉ ልጅ አዕምሮ ነው። ትርጉም ያለዉ የኢኮኖሚ ለውጥ ያመጣዉ ፈጠራ innovation ነዉ። ለዚህም አሜርካንን፣ ጀርመንን፣ ጃፓንንና ቻይናን የመሳሰሉትን አገሮች ማየት ይበቃል።
ዜጎች ለዓመታት ለፍተው ላባቸዉን አንጠፍጥፈው ያፈሩትን ንብረት በሚቀሙበት አገር፣ ንብረታቸው በጎሰኞች በሚቃጠልበት አገር፣ የውጭ አገር ባለሃብት ቀርቶ፣ ኢትዮጵያዊያን ያላቸውን ሀብት ያሸሹ እንደሁ እንጂ በልማት ላይ አያውሉትም። ምንም እንኳ እንድ አንዶች ቢኖሩም፣ ያገኙትን የተፈጥሮ ሃብት አራቁተውና በክለዉ፣ የኢትዮጵያን ባንኮች ዕዳ ላይ ጥለው፣ ዘርፈው ለመውጣት ካልሆነ፣ በአገሪቱ ሰላም ተማምነው ያላቸዉን ሃብት አፍስሠዉ ዘላቂ ልማት አያመጡም። ዘመናዊ ቴክኖሎጂ የሰዉን ልጅ ስራ እየተሻማ ባለበት ዘመን፣ በተራ ጉልበት ስራ ላይ በሚመሰረቱ የቻይና ፋብሪካዎችም ላይ መተማመንም አይቻልም። በቴክኖልጂ (robotics, 3D printing, artificial inteligence) ምርታማነታቸዉን ሲያሳድጉና በጥቂት ሰዎች ብቻ ማምረት ሲችሉ፣ ስራዉን ወደ አገራቸዉ ይመልሱታልና። በህዝብ ልማትና ምርታማነት ላይ ያልተመረኮዘ ዕድገት ዘላቂነት የለዉም፡፡ ወያኔ የፈጠረዉ የጎሳ ሥርዓት፣ ሰው በችሎታውና ዕውቀቱ ወይም የሥራ አፈፃፀሙ የሚለካበት ሳይሆን በጎሳ ፖለቲካ ታማኝነቱ ነዉ። ይህም ወጣቱን በአቋራጭ ሀገወጥ ሃብት ፈላጊ እንጂ የዕዉቀት ፍላጎት እንዳይኖረው አድርጓል፡፡
አንዲት አዋሳ ተወልዳ ያደገች ወጣት የዩኒቨርሲቲ ትምህርቷን አጠናቃ ሥራ እያፈለገች ያጋጠማትን የገለፀችው ልብ የሚነካ ነበር። አንድ አጎቷን ይህን ጠየቀቸው። አጎቴ፣ እኛ ምንድን ነን? አጎቷም ምን ማለትሽ ነው ይላታል፡ እሷም ዘራችን ምንድን ነው? አለች፣ አጎቷም በመገረም ዘሯ የተቀላቀለ መሆኑንና በቀላሉ ኢትዮጵያዊ መሆናቸዉን አብራራላት። እሷ ግን ሥራ ለማግኘት ዘር ይመረጣል። የተወለድኩት እዚህ፡ ነው። ነገር ግን አንቺ የዚህ ክልል ዘር አይደለሽም እያሉ ስራ ሊቀጥሩኝ አልቻሉም ብላ ወጣቷ በሃዘን ተናገረች። ከአገራችን በድህነት ወደኋላ ከመቅረት በተጨማሪ፡ ህውሃቶች ህዝቡን በጎሳ ከፋፍለው በፈጠሩት ስርዓት ሰው የሙያ ችሎተው ሳይሆን ዘሩ ታይቶ ሥራ የሚቀጠርበት አገር ሁኗል። በዚህ ሁኔታ ያደገ ወጣት ለአገሩ ምን አይነት በጎ አመለካከት ሊኖረዉ ይችላል?
አገራችን ያላትን የሰው ሃይል ማልማት እትችልም። ያላትንም የለማ ህዝብ በሚያስፈልግበት ቦታ መጠቀም አልቻለችም። ወደ 105 ሚሊዮን የሚጠጋ ህዝብ ያላትና 80 በመቶ ወጣት በሆነበት አገር፣ ወጣቱን በሥራ ማሰማራት ዋነኛ ጉዳይ መሆን ሲገባው፣ በጎሳ ፖለቲካ ላይ በማተኮረ ሰውን ሠርቶ እንዳይበላ ማድረግ በወገን ላይ የሚፈፀም ወንጀል ነው። በአንድ አካባቢ ሰልጥነው የተቀመጡ ሥራ አጥ ወጣቶች ሲኖሩ በሌላ አካባቢ ደግሞ ህዝቡ ባለሙያ አጥቶ በችግር ይሰቃያል። ይህም የጎሳ ፖለቲካ ያመጠው ጣጣ ነው።አገራችን ካለባት አጠቃላይ ድህነት በከፋ የገጠሩ አካባቢ ከፍተኛ የተማረ የሰው ሃይል እጥረትና ችግር አለበት። በከተማዎች አካባቢ የተጠራቀመው የሰው ሃይል ራቅ ወዳለዉ የአገሪቱ ገጠር ክፍል ሄደ፡እንዳይሠራ፣ እንዳያለማ፣ የሰዉ ህይወት እንዳያድንና፣ አገሩንም እንዳያዉቅ፣ ይህ የጎሳ ክፍፍል መስናክል ሆኗል። በአገሪቱ ገበሬው ያመረተውን ምርት በማዕከላዊ ገበያ መሸጥ ባለመቻሉና የስርጭት ችግር በመኖሩ ነው በአገራችን የምግብ እህል እጥረት የሚፈጠረው ተብሎ፣ የገበያ ልውውጥ ማዕከል (የኢትዮጵያ ምርት ገበያ) ያቋቋመዉ መንግሥት፣ ለዕድገት ፍጹም አስፈላጊ የሆኑትን የተማሩ ወጣቶች ግን ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ቦታ ሄደው መሥራት እንዳይችሉ አድርጓል።
የጎሳ ፖለቲካና ግጭትና ዘረኛ ቅስቀሳ በህዝብ መካከል የሚይረሳ የታሪክ ጠባሳ ጥሎ ያልፋል። ይህም ለወደፊት የአገሪቱን አንድነት አደጋ ላይ ይጥላል። የዘሬ ጥፋት የነገ ታሪካዊ ችግር ይሆናል።
ዘመኑ ከአንድ ክፍለ ዓለም ሌላው ክፍለ ዓለም መረጃ በቅፅበት የሚደርሰበት፣ የአገር ድንበሮች የሰውን እንቅስቃሴ የማይገድቡበት ዘመን ነው። የተፈጥሮ ሃብትም ቢሆን የልዩነትና የግጭት ምንጭ መሆን የለበትም። እያንዳንዱ አካባቢ የራሱ የሆነ የተፈጥሮ ሃብት አለው። አንዱ ነዳጅ፡ ሲኖረው ሌላው እብነበረድ ሊኖረው ይችላል፣ አንዱ ደግሞ ለም የእርሻ መሬት ሊኖረው ይችላል፤ ሌላዉ ሲሚንቶን ማምረት የሚያስችል ሃብት ሲኖረዉ፣ ሌላዉ የዉሃ ሃብት ይኖረዋል። ስለዚህ ሁሉም ዋጋ አለው ሁሉም ለአገራችንና ለህዝባችን ያስፈልጋል። ዘመኑ በጎሳ ታጥሮ የምንኖርበት አይደለም። የሚያዋጣዉና ሃይል የሚኖረን የጎሳን አጥር አስወግደን ስንተባበርና ሁላችንም በችሎታችን ስናበረክት ነው።