Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ድርጅቱ ለኢሳት ራድዮ እና ቴሌቭዥን ዛሬ ሰኔ 5፣2009 ዓም በላከው ዜና ላይ መለቀቁን ለማወቅ ተችሏል።ከእዚህ በተጨማሪ ድርጅቱ በሰሜን ጎንደር የተለያዩ ቦታዎች በስርዓቱ ወታደራዊ ኃይል ላይ ጥቃት መፈፀሙን እና ከስልሳ በላይ እስረኞችን ማስለቀቁን ገልጦ ነበር።ይህ በእንዲህ እንዳለ ከሕወሓት በኩል የአርበኞች ግንቦት 7 ታጣቂዎች በፈቃዳቸው ወደ መንግስት እጃቸውን ሰጡ የሚል ዜናም የተለቀቀው ባሳለፍነው ሳምንት ውስጥ ነበር።
በሌላ በኩል የመንግስት የአርበኞች ግንቦት 7 ታጣቂዎች እጃቸውን ሰጡ የሚለው ዜና ድርጅቱ ጥቃት የመፈፀሙ አፀፋ ፕሮፓጋንዳ ሆኖ መቅረቡ በትክክልም አንድ አይነት ግጭት መኖሩን አመላካች ነው የሚሉ ብዙዎች ናቸው።የአርበኞች ግንቦት 7 ሊቀመንበር ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ ላለፉት ሁለት የሳምንታት መጨረሻዎች በሰሜን አሜሪካ እና ካናዳ በተዘጋጁ ሕዝባዊ ስብሰባዎች ላይ ንግግር ማድረጋቸው ሲታወቅ በያዝነው ሳምንት ቅዳሜ ሰኔ 10 ኦስሎ ኖርዌይ፣ ሰኔ 11 ደግሞ በስዊዘርላን ተመሳሳይ ሕዝባዊ ስብሰባዎች ላይ እንደሚገኙ ከድርጅቱ የወጡ ዘገባዎች ጠቁመዋል።
ኣዲስ ኣበባ፣ 21 ታሕሳስ፣ 2012 (ኤፍ ቢ ሲ)ኣብ ምምሕዳር ከተማ ሞጣ ኣብ ልዕሊ ቤተ እምነታት ምስ ዝበፅሐ መጥቃዕቲ ተተሓሒዙ ዝተፈላለዩ ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ውዒሎም።
ኣብ ክልል ኣምሓራ ምብራቓዊ ዞባ ጎጃም ምምሕዳር ከተማ ሞጣ፥ ኣብ ልዕሊ መስጊዳት፣ ኣበያተ ክርስትያንን ሹቓትን መጣቐዕቲ ምፍፃሙን ናውቲ ከምዝተሰረቑን ይፍለጥ።
ብመሰረት እዚ፥ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ፖሊስ ምምሕዳር ከተማ ሞጣ፣ ሓላፊ ምክልኻል ገበን ፖሊስ፣ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ሚሊሻን ሓላፊ ቁፅፅር ምውፋር ሚሊሻን ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ውዒሎም።
እቶም ተጠርጠርቲ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ዝወዓሉ፥ ኣብቲ እዋን ግቡእ ኣዋፊሮም ሂቦም ናይ ምክልኻል ስራሕቲ ምስራሕ እናኸኣሉ ሓላፍነቶም ብኣግባቡ ብዘይምውፀኦም ዝተጠርጠሩ ምዃኖም ኣብመድ ፀብፂቡ።
ምስቲ ፍፃመ ተተሓሒዙ 33 ተጠርጠርቲ ኣብ ቆፀሮ ዝርከቡ እንትኾኑ፥ 35 ተጠርጠርቲ ድማ ተታሒዞም ምፅራይ እናተገበረሎም ከምዝኾነን ብዋሕስ ከምዝተለቐቑን ተገሊፁ።
ብፎኵስን ከቢድን ቆሲሎም ኣብ ሆስፒታል ተዓቝቦም ካብ ዝነበሩ ልዕሊ 200 ሰባት፣ እቶም ፍርቆም ህይወቶም ከምዝሓለፈ ዘረጋገጹ ሓካይም እቲ ሆስፒታል፣ እዚ ድማ ንቁጽሪ ናይቶም በቲ መጥቃዕቲ ዝተቀትሉ ሰባት ልዕሊ 300 ከምዘዕረጎ ኣረዲኦም።
እዚ ኣብ ታሪኽ እታ ሃገር ዝኸበደ ምዃኑ ዝተነግረሉ ሽበራዊ መጥቃዕቲ፣ ኣብ ዓባይ ናይ ጽዕነት መኪና ነታጕ ብምጽዋድ ኣብ ማእከል ዕሙር ናይ ዕዳጋ ከባቢ’ዩ ተፈጺሙ።
ኣህጉራዊ ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ -ፊፋ ብ19 ታሕሳስ ኣብ ዝዘርግሖ ሓድሽ ጸብጻብ ብቕዓት ሃገራውያን ጋንታት፣ ኤርትራ ምስተን ናይ መወዳእታ ሓሙሽተ ሃገራት ተሰሪዓ።
ጅቡቲ ብብቕዓት ተጻወታ፣ ዝተሓተ ደረጃ ሒዛ ኣብ መወዳእታ ማለት መበል 202 ክትስራዕ እንከላ፣ ኣብ መበል 196 ደረጃ ተቐሚጣ ዘላ ኤርትራ ድማ ንደቡብ ሱዳን ተኸቲላ ምስተን ሓሙሽተ ዝተሓተ ብቕዓት ኩዕሶ እግሪ ዘለወን ሃገራት ተሰሪዓ።
ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ፣ በታ ኣብ ደረጃ 195 ተሰሪዓ ዘላ ሶማል ተበሊጻ ምስ ዝተሓታ ሓሙሽተ ዝተመደበት፣ ኣብ ኡጋንዳ ዝተኻየደ ግጥማት ሴካፋ ዳርጋ ብምሉኦም ተጻወታ ፖለቲካዊ ዑቕባ ንምሕታት ምትራፎም ዓቢ ጽልዋ የሕዲሩ ክኸውን ከምዝክእል ይትንተን።
The Leader of Change PM Abiy in World Media Coverage | የለውጥ መሪው ጠቅላይ ሚ/ር ዶ/ር አብይ አህመድ-በዓለም አቀፉ ዘ ኢኮኖሚስት መፅሄት እይታ – መጽሔት
የዶሮ ኮላገን ዋና ተጨማሪ የሕዋስ ማትሪክስ ፕሮቲን ነው ፡፡ የእነዚህ ባዮአክቲቭ ውህዶች ፀረ-ብግነት እና ፀረ-ኦክሳይድ መገለጫዎች ሊሆኑ በሚችሉበት ሁኔታ ፣ በቆዳ በሽታ ተከላካይ ፣ ፀረ-ኦክሳይድ እና የመራባት ውጤቶች ምክንያት በቆዳ ፋብሮብላስትስ ላይ ምክንያት ኮላገንን ያገኙትን peptides እና peptide- ሀብታም collagen hydrolysates ለቆዳ ጤንነት የመጠቀም ፍላጎት እየጨመረ መጥቷል ፡፡ ሆኖም ሁሉም hydrolysates ጠቃሚ ውጤቶችን ለማስፈፀም እኩል ውጤታማ አይደሉም ፡፡ ስለሆነም የእንደዚህ ዓይነቶቹ ዝግጅቶች የሕክምና ተግባራዊነትን የሚያሻሽሉ ምክንያቶችን ለመለየት ተጨማሪ ምርምር ያስፈልጋል ፡፡ ከተለዩ የ peptide መገለጫዎች ጋር በርካታ የተለያዩ ኮላገን ሃይድሮላይዜሶችን ለማመንጨት የተለያዩ ኢንዛይማዊ ሁኔታዎችን ተጠቅመናል ፡፡ ለሃይድሮይዛስ ከአንድ ኤንዛይም ይልቅ ሁለቱን መጠቀሙ ባዮአክቲቭ ባህሪዎች ላይ መሻሻል የሚያስከትለውን ዝቅተኛ ሞለኪውላዊ ክብደት peptides በብዛት እንደሚፈጥር ተገንዝበናል ፡፡ እነዚህን የውሃ ሃይድሮላይዜሶች በሰው ልጅ የቆዳ ፈሳሽ ፋይብሮብላስት ላይ መፈተሽ በእብጠት ለውጦች ፣ በኦክሳይድ ጭንቀት ፣ በአይነት I collagen ውህደት እና በተንቀሳቃሽ ስልክ ስርጭት ላይ ልዩ ልዩ እርምጃዎችን አሳይቷል ፡፡ የእኛ ግኝቶች እንደሚያመለክቱት የተለያዩ የኢንዛይምቲክ ሁኔታዎች በሃይድሮላይዜስ የ peptide መገለጫ ላይ ተጽዕኖ ያሳድራሉ እንዲሁም ባዮሎጂያዊ እንቅስቃሴዎቻቸውን እና በተፈጥሮ ፋይብሮብላስተሮች ላይ ሊሆኑ የሚችሉ የመከላከያ ምላሾችን በልዩነት ያስተካክላሉ ፡፡
የኮላገን ዓይነት II ትክክለኛ መጠን እንደ ተጠቃሚው ዕድሜ ፣ ጤና እና ሌሎች በርካታ ሁኔታዎች ባሉ በርካታ ነገሮች ላይ የተመሠረተ ነው። የዶሮ ኮሌጅ በተጨማሪም የ cartilage ን እንደገና ለመገንባት የሚረዱትን የ chondroitin እና glucosamine ኬሚካሎችን ይ containsል ፡፡
ከኢትዮጵያ ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች መሠረታዊ ዓላማዎች ውስጥ አንዱ የሆነው በሕግ የበላይነት ላይ የተመሠረተ አንድ የፖለቲካ ማህበረሰብ በጋራ የመገንባት ዓላማ ከግብ የሚደርሰው የግለሰብና የቡድን መሠረታዊ መብቶችና ነፃነቶች መከበራቸው ሲረጋገጥ ነው።በተለይ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በሀገራችን በተለያዩ አካባቢዎች አቅደው ግጭቶችን በመቀስቀስ ለዜጎች ሞት፣ መፈናቀል፣ ከፍተኛ የንብረት ጉዳት እና የሰብዓዊ መብት ጥሰት እያደረሱ የሚገኙ አካላትን የሕግ የበላይነትና የህዝባችንን ደኅንነት ለማረጋገጥ ሲባል ኮሚሽኑ ጠንከር ያለ ህጋዊ እርምጃ በመውሰድ እነዚህን መብቶችና ነፃነቶች በማስከበርና በማክበር ድርሻውን ይወጣል።
ኮሚሽኑ የህግ የበላይነትን ለማስከበር ወንጀል ከመፈፀሙ በፊት በጥናትና ምርምር፣ ከአዝማሚያ ትንተና እና ከህዝብ አስተያየት በመነሳት ሊፈፀሙ የሚችሉ ወንጀሎችን በማምከን የቅድመ መከላከል ስራ ይሰራል። ከዚህ አልፎ ወንጀል ከተፈፀመ የወንጀል ድርጊቱን በማጣራት ማስረጃ በማሰባሰብ በጥፋተኞች ላይ ህጋዊ እርምጃ እንዲወሰድ ከአቃቤ ህግ አካላት ጋር በመተባበር እስከ መጨረሻው ጉዳዩን በመከታተል ፍርድ እንዲሰጥ ያደርጋል።
በህዝባችን ትግልና ግፊት የመጣው ለውጥ ሀገራችንን ወደ ዲሞክራሲያዊ ሥርዓት የሚያሸጋግር ፣ለሀገራችን ዘላቂ ብልጽግና መሠረት የሚጥል ፣የዜጎች መሠረታዊ ሰብዓዊ መብቶች እንዲከበሩ እና ህዝባችን በኮሚሽኑ ላይ የሚያነሳቸውን ቅሬታዎች ለመፍታት የማይቋረጥ ቋሚ የአሰራር ሥርዓትና የአደረጃጀት ለውጥ በማድረግ ላይ እንገኛለን።
በሙስና ወንጀል ተከሰው በፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት 15ኛ ወንጀል ችሎት አራት ዓመታት ከስምንት ወራት ፅኑ እስራትና 60,000 ብር የገንዘብ ቅጣት የተወሰነባቸው ዶ/ር ፍቅሩ ማሩ በይግባኝ ሰሚው ችሎት በነፃ የተሰናበቱ ቢሆንም፣ የሰበር ሰሚ ችሎት የይግባኝ ሰሚ ችሎቱን ውሳኔውን ውድቅ በማድረግ የከፍተኛውን ፍርድ ቤት ውሳኔ አፀናው፡፡
ዶ/ር ፍቅሩ ለእስራትና ለገንዘብ ቅጣት የዳረጋቸውን ወንጀል ፈጽመዋል የተባለው ጥቅምት 12 ቀን 2003 ዓ.ም. የጉምሩክ ሥነ ሥርዓት ያልተፈጸመባቸውንና ገደብና ቁጥጥር የሚደረግባቸውን 32 ዓይነት የተለያዩ የሕክምና መገልገያ መሣሪያዎችን በቦሌ አውሮፕላን ማረፊያ ወደ ኢትዮጵያ ከማስገባታቸው ጋር በተያያዘ መሆኑን የቅጣት ውሳኔው ያስረዳል፡፡ በሕገወጥ መንገድ ገብተዋል የተባሉት የሕክምና አገልግሎት መሣሪያዎች አምስት በመቶ ቀረጥና ታክስ ተከፍሎባቸው ወደመጡበት አገር (ስዊድን) እንዲመለሱ፣ ኅዳር 1 ቀን 2003 ዓ.ም. ተወስኖና ታግ ተለጥፎባቸው ቤልት ውስጥ ገብተው እንደነበርም ውሳኔው ያብራራል፡፡ ነገር ግን ዶ/ር ፍቅሩ የሕክምና መገልገያ መሣሪያዎቹ ወደመጡበት አገር ሳይመለሱ ደብቀው ሲያስገቡ በመያዛቸው፣ የጉምሩክ አዋጅ ቁጥር 622/2001 አንቀጽ 91(1)ን (አዋጁ አሁን ተለውጧል) በመተላለፋቸው የወንጀል ክስ ተመሥርቶባቸው እንደነበርም በውሳኔው አስታውሷል፡፡
ተከሳሹ የተመሠረተባቸው ክስ ክርክር ተጠናቆና ለፍርድ ተቀጥሮ በነበረበት ወቅት፣ ያለበቂ ምክንያት በወቅቱ በኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ዋና ዳይሬክተርና ምክትል ዳይሬክተር አማካይነት ክሱ እንዲቋረጥ መደረጉንም አክሏል፡፡
የፌዴራል የሥነ ምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን ዓቃቤ ሕግ (አሁን ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ) በከባድ የሙስና ወንጀል ክስ የተጠረጠሩትን የቀድሞ የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ዋና ዳይሬክተር፣ ምክትል ዋና ዳይሬክተርና ነጋዴዎችን ጨምሮ በርካታ ሰዎችን ባሰረበት በ2005 ዓ.ም. ግንቦት ወር ዶ/ር ፍቅሩ ማሩም ተካተው መታሰራቸው ይታወሳል፡፡ ለአራት ዓመታት ያህል በተደረገ ክርክር የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 15ኛ ወንጀል ችሎት እሳቸው የተካተቱበት የክስ መዝገብ ተከሳሾች ‹‹ተከላከሉ›› ሲባሉ ዶ/ር ፍቅሩ የመከላከያ ምስክር እንደሌላቸው በመናገራቸው፣ በወቅቱ በሕመም ምክንያት ተኝተው በነበሩበት ጥቁር አንበሳ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታል ችሎቱ ተገኝቶ የጥፋተኝነት ውሳኔ አንብቦላቸው መመለሱ ይታወሳል፡፡ ዶ/ር ፍቅሩ ጥፋተኛ በመባላቸው ፍርድ ቤቱ በአራት ዓመት ከስምንት ወራት ፅኑ እስራትና 60,000 ብር የገንዘብ ቅጣት እንዲቀጡ ፍርድ ሰጥቶ ነበር፡፡
ቅጣቱን የተቃወሙት ዶ/ር ፍቅሩ ለፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ይግባኝ አቅርበው ነበር፡፡ ይግባኝ ሰሚ ችሎቱ የቀረበለትን ይግባኝ ተቀብሎ የግራ ቀኙን ማከራከሩን ሰነዶች ያሳያሉ፡፡ ዓቃቤ ሕግ ባቀረበው አንደኛ ምስክር የዶ/ር ፍቅሩ ክስ በባለሥልጣኑ ኃላፊዎች እንዲቋረጥ የተደረገው ያለበቂ ምክንያት መሆኑንና ክሱ ሊነሳ እንደማይገባ ለባለሥልጣኑ ዋና ዳይሬክተር ማስረዳቱን መስክሮለት እንደነበር ማስረዳቱን ውሳኔው ይገልጻል፡፡ ሁለተኛው የዓቃቤ ሕግ ምስክር ደግሞ የስሚ ስሚ ምስክር መሆኑ ገልጾ፣ ዶ/ር ፍቅሩ የባለሥልጣኑ ዋናና ምክትል ዳይሬክተር ለነበሩት ለእያንዳንዳቸው 200,000 ብር ጉቦ እንደሰጡ እንደነገሩት ገልጾ ለፍርድ ቤቱ እንዳስረዳለትና እንደመሰከረለት መግለጹን ውሳኔው ያብራራል፡፡ ነገር ግን ይግባኝ ሰሚው ችሎት ከወንጀል ባህሪ አንፃር ዶ/ር ፍቅሩ ጉቦ ሰጥቻለሁ ብለው ለምስክሩ ይነግራሉ ማለት አጠራጣሪ መሆኑንና ‹‹ክሱም መነሳት የለበትም ብዬ ለዋና ዳይሬክተሩ ነግሬያቸዋለሁ›› ያለው ምስክርም ‹‹የክሱን መነሳት ይደግፋል ከሚባለው በስተቀር፣ ክሱ ባልተገባና ሕገወጥ በሆነ መንገድ ተነስቷል ብሎ ሊመሰክር አይችልም›› በማለት የሥር ፍርድ ቤትን ውሳኔ በመሻር፣ ዶ/ር ፍቅሩ በነፃ እንዲሰናበቱ ውሳኔ መስጠቱን የሰበር ሰሚው ውሳኔ ያሳያል፡፡
የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የሰጠው ውሳኔ ቅሬታ ያሳደረበት ዓቃቤ ሕግ፣ መሠረታዊ የሕግ ስህተት መፈጸሙን በመዘርዘር ለሰበር ሰሚ ችሎት አቤቱታውን አስገብቶ ነበር፡፡ ሰበር ሰሚው ችሎት፣ ‹‹ዶ/ር ፍቅሩ የተከሰሱበት የሕግ አንቀጽ ጥፋተኛ ሊያስብላቸው ይገባል ወይስ አይገባም?›› የሚለውን የክርክሩን መሠረታዊ ጭብጥ ዓይቶ ምላሽ መስጠት አስፈላጊ መሆኑን በማመኑ፣ በሥር ፍርድ ቤት የተሰሙት ምስክሮች ቃል ይዘትን መመልከት አስፈላጊ መሆኑን ገልጿል፡፡
ሰበር ሰሚው ችሎት የምስክሮቹን ቃል ሲመረምር አንደኛ የዓቃቤ ሕግ ምስክር በወቅቱ የባለሥልጣኑ የዓቃቤ ሕግ ዘርፍ ኃላፊ መሆኑን አስረድቶ በሰጠው ምስክርነት እንደገለጸው፣ ዶ/ር ፍቅሩ ከስዊድን ይዘዋቸው ስለመጡት 32 ዓይነት የሕክምና መሣሪያዎች በሚመለከት አስረድተዋል፡፡ ሁለተኛው ምስክርም ከላይ የተዘረዘረውን ዶ/ር ፍቅሩ ነገሩኝ ያለውን ጉቦ ስለመስጠታቸው የሰማውን መመስከሩን ሰበር ሰሚ ችሎቱ በዝርዝር አስቀምጧል፡፡ በመሆኑም ምስክሮቹ በሰጡት የምስክርነት ቃል ማረጋገጥ የሚቻለው የዓቃቤ ሕግ አንደኛ ምስክር የሰጠው የቃል ምስክርነትና የሰነድ ማስረጃ የተረጋገጠ ፍሬ ነገር መሆኑን ችሎቱ ገልጿል፡፡
ሁለተኛ ምስክርም ለቀድሞ የባለሥልጣኑ ከፍተኛ ኃላፊዎች ለእያንዳንዳቸው 200,000 ብር ጉቦ መስጠቱን መመስከሩ፣ ዶ/ር ፍቅሩ የጥቅም ግንኙነት እንደነበራቸው የሚያረጋግጥ መሆኑን አክሏል፡፡ በሌላ በኩል በወንጀል ሕግ አንቀጽ 403 እንደተደነገገው ተቃራኒ ማስረጃ ካልቀረበ በስተቀር (ዶ/ር ፍቅሩ መከላከያ ምስክር የለኝም ማለታቸውን ያስታውሷል) የሙስና ወንጀሎች የተፈጸሙት የማይገባ ጥቅም ለማግኘት፣ ለሌላ ሰው ጥቅም ለማስገኘትና ለመጉዳት መሆኑ በዝርዝር ተገልጾ መደንገጉን ችሎቱ አስታውሷል፡፡ ዶ/ር ፍቅሩ ከቀድሞ የባለሥልጣኑ ኃላፊዎች ጋር የጥቅም ግንኙነት እንዳለና እንደሌለ የማስረዳት ኃላፊነት የነበረባቸው ቢሆንም፣ ‹‹መከላከያ ምስክር የለኝም›› ብለው ማለፋቸው ከቀረበባቸው ክስ በነፃ ለመሰናበት የሚያስችላቸው የሕግ ምክንያት እንደሌለ ገልጿል፡፡ በመሆኑም ጠቅላይ ፍርድ ቤት ጉዳዩን ከሕጉ አግባብነት ጋር ማየት ሲገባው ‹‹ከተጠሪ ባለሥልጣናት ጋር የጥቅም ግንኙነት እንዳለው አልተረጋገጠም›› በማለት በነፃ እንዲሰናበቱ የወሰነው ውሳኔ፣ መሠረታዊ የሕግ ስህተት መፈጸም መሆኑን አስረድቷል፡፡ በመሆኑም ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰጠውን ‹‹በነፃ ይሰናበቱ›› ውሳኔ በመሻር የሥር ፍርድ ቤት የሰጠውን የአራት ዓመታት ከስምንት ወራት ፅኑ እስራትና የ60,000 ብር የገንዘብ ቅጣት አፅንቷል፡፡
የአዲስ አበባ መለስ ዜናዊ የስራ አመራር ኢንስቲትዩት የ2012 በጀት ዓመት የ1ኛውን ሩብ ዓመት ሪፖርት ገምግሟል፡፡ በሪፖርቱ በሩብ ዓመቱ የተከናወኑ ተግባራት ቀርበው ሰፊ ውይይት ተደርጎባቸዋል፡፡ በጥንካሬ የታዩ ተግባራትን የበለጠ በማጠናከር ክፍተት የታየባቸውን ደግሞ ፈጥኖ በማስተካከል የተሻለ ስራ መስራት እንደሚገባ ሪፖርቱን ያቀረቡት የዕቅድ በጀት ክትትልና ግምገማ ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ ጌታቸው ደሳለኝ ተናግረዋል፡
በሌላ በኩል ተቋሙ የያዘውን ዕቅድ በማሳካት ለከተማችን ብሎም ለሀገራችን ዕድገት የበኩላችንን አሻራ ማሳረፍ ይኖርብናል ሲሉ የኢንስቲትዩቱ ዋና ዳይሬክተር አቶ ሀረጋሞ ሃማሞ ገልፀዋል፡፡ ይህን ለማድረግ ደግሞ ሁላችንም ለሰላም ዘብ በመቆም ለውጡን ማስቀጠል ስንችል ነው ያሉት ዋና ዳይሬክተሩ በተለይ በማህበራዊ ሚዲያ የሚሰራጩ አገር አፍራሽ የሀሰት መልዕክቶችን ከማስፋፋትና ከመከተል በመቆጠብ ኢትዮጵያን ከጥፋት መታደግ የዜግነት ግዴታችን ሊሆን ይገባል ሲሉ በአፅንኦት አስገንዝበዋል፡፡
ፍርድ ቤት የበደል ስር የሚቆረጥበት ፤ ተበዳይ የሚካስበት፤ አጥፊ የሚቀጣበትና መንግስት ከህግ በታች መሆኑ የሚረጋገጥበት መድረክ ነው፡፡ ፍርድ ቤት ፍትህ ከረቂቅነት ከፍ ብላ የምትታይ ፣ የምትሰማ እና የምትዳሰስ ህልው መሆኗ የሚታወቅበት አደባባይ ነው፡፡ ፍርድ ቤት የሰለጠነ ህዝብ የኔ የሚለውን ህግ የሚያስከብርበት መሳሪያ ነው፡፡ ህይወቱ ፣ ንብረቱና የኔ የሚላቸው እሴቶቹ ሁሉ ጥበቃ ያላቸው ስለመሆኑ የሚተማመንበት ዋሱ ነው ፍርድ ቤት፡፡ የምትታሰረው ፣ የምትፈታው፣ ከአታላዮች ገንዘብህን የምታስመልስው፣ ስሜ አስጠላኝ ልቀይር ፣ ትዳር ከበደኝ ልፋታ ካልክ መሄጃህ ፍርድ ቤት ነው፡፡ ሞት የሚፈርደብህ፣ ቀሪ ዘመንህን በአንድ የተከለለ የቆርቆሮ ግቢ ውስጥ…
ለፍርድ ቤቶች በሚቀርቡ ክርክሮች ላይ የንብረትን ትክክለኛ የዋጋ ግምት ማወቅ የግድ አስፈላጊ የሚሆንባቸው ጊዜያቶች አሉ፡፡ ለመሆኑ የንብረት የዋጋ ግምት ማወቅ ለምን ያስፈልጋል? የንብረት የዋጋ ግምት ተገምቶ እንዲቀርብ የሚጠይቁ ሕጎች የትኞቹ ናቸው? የንብረት የዋጋ ግምት የመገመት ኃላፊነት በሕግ የተሰጠው ለማን ነው? በአሠራር ደረጃ የንብረት የዋጋ ግምት በማን እና እንዴት እየተገመተ ይገኛል? የንብረት ዋጋ ግምትን አስመልክቶ የሚታዩ ችግሮች ምንድን ናቸው? የንብረት የዋጋ ግምት ሲሰራ በመሠረታዊነት ሊካተቱ የሚገባቸው ነጥቦችስ ምንድን ናቸው? የሚሉና ሌሎች ተያያዥ ነጥቦች በዚህ ፅሁፍ በጥቂቱ እንዳስሳለን፡፡ የንብረት የዋጋ ግምት ማወቅ ለምን ይጠቅማል? የንብረት የዋጋ ግምት…
መሬት ካለው ተፈጥሮዋዊ ባሕርይም ሆነ ግዙፍነት የተነሳ በሃገራችን ፖለቲካል ኢኮኖሚ ማዕከል ሆኖ እስካሁን ዘልቋል፡፡ በተለይም አብዛኛው ሕዝብ በእርሻ የሚተዳደር ባለበት ሃገር የመሬት ጉዳይ የኢኮኖሚያዊ መሣሪያ ብቻ ሳይሆን ፖለቲካዊ የሆነ ጠቀሜታ አለው፡፡ የሃገሪቱን የመሬት ስሪት (land tenure) ወደ ኋላ መለስ ብለን ስንመለከተው በእያንዳንዱ ሥርዓት የተለየ ባሕርይ ይዞ እናገኘዋለን፡፡ በ1966 ዓ.ም በፊት የነበረው የመሬት ስሪት የራሱ ሆነ ባሕርይ የነበረው ሲሆን “የርስት ጉልት” ግንኙነትን ያማከለ ነበር፡፡ መሬት በአብዘኛው የቤተ ክርስቲያን ይዞታ፣ የርስት ጉልት ይዞታ በሚል የተከፋፈለ ነው፡፡ ይህ የመሬት ስሪት በሃገሪቱ አብዛኛውን ክፍል በሚሸፍነው እና መተዳደሪያ መሬት ያለውን…
Pingback: ሰበር አስዛኝ ዜና !!! ከወደ ደቡብ አፍሪካ !! ታላቁ አፍሪካዊ መሪ ክቡር ኒሰን ማዴላ ከዚህ አለም በሞት ተለዩን | Ethio Andinet ኢትዮ አንድነት
ዓለም ውስጥ ቀይ መጨመር፣ የሰው ልጅ በቀለም ኮዶች ደረጃ የተቀመጠ ማህበራዊ ቅደም ተከተል ፈጥሯል - ጎልድዶች ከፍተኛ ፣ ቀዮቹ ደግሞ ዝቅተኛው ናቸው ፡፡ ጎልድ ሶሳይቲ እጅግ የላቀ የማሰብ ችሎታ ያላቸው የሰው ልጆች መሪዎች ናቸው ፡፡
ዝርዝሮች: የወርቅ ምልክት ፒን 43.5 ሚሜ ስፋት ፣ 14.9 ሚሜ ቁመት እና 2.8 ሚሜ ውፍረት አለው ፡፡ የጎልድ ሶሳይቲ ብሩክ ክብደቱ 4.9 ግራም ነው ፡፡ የፒን ጀርባው በሰሪዎቻችን ምልክት እና በቅጂ መብት የተለጠፈ እና የታተመ ነው ፡፡ የኒኬል የታሸገ ሚስማር ጀርባ ያካትታል።
ዓለማችን በበርካታ ተቃራኒ ነገሮች የተሞላች ናት የተቃራኒዎች መኖር ደግሞ ለዓለም መገኛ ምንጭና የህልውና እስትንፋስ መሆናቸውን ይናገራሉ፤ ሄራክሊተስና ተከታዮቹ፡፡ ጨለማና ብርሃን ፣ጥላቻና ፍቅር ፣ግራና ቀኝ፣ ውሸትና እውነት፣ መሃይምና ምሁር፣ ድህነትና ሃብት፣ ረሃብና ጥጋብ፣ ንፉግነትና ቸርነት፣ ጭካኔና ርህራሄ፣ ፍርሃትና ድፍረት የመሳሰሉት ጥንድ ቃላት በተቃራኒነት ይታወቃሉ፡፡ ምንም እንኳን የአንዱ ጥንድ ቃል የተቃርኖ ሁኔታ ከሌላው በእጅጉ የሚለያይ ቢሆንም ከጥንዶቹ አንዱ ሁልጊዜ በክፉ ሌላው ደግሞ በበጎ ክፍል መመደባቸው የማይቀር ነው፡፡ በዚህም መሰረት ጨለማ፣ ግራ፣ ጥላቻ፣ ድህነት፣ ረሃብ፣ ፍርሃት፣ ንፉግነትና ጭካኔ በመጥፎ እንዲሁም ብርሃን፣ ፍቅር፣ እውነት፣ ሃብት፣ ቀኝ፣ ድፍረት፣ ቸርነትና ርህራሄ ደግሞ በጥሩ ምድብ መካተታቸው ነው፡፡
ነገር ግን ጥላቻ፣ ውሸት፣ ፍርሃት፣ ንፉግነትና ጭካኔ “ሁልጊዜ መጥፎ ናቸው” ብሎ በርግጠኝነት መናገር ይቻል ይሆን? በሌላ በኩል ደግሞ ብርሃን፣ ፍቅር፣ እውነት፣ ድፍረት፣ ቸርነትና ርህራሄ ሁልጊዜ ጥሩ ድርጊቶች ናቸው ብሎ ለመናገርስ የሚደፍር ይኖር ይሆን? በርግጥ ፍጹማውያን (objectivist) ፈላስፎች ይህን በርግጠኝነት ለማለት ይደፍራሉ፤ ምክንያቱም በእነርሱ እምነት አንድ የስነ ምግባር ጽንሰ ሃሳብ ወይም ድርጊት ጥሩ ከተባለ በየትኛውም ዘመን በማንኛውም ቦታ ጥሩ ነው፤ እንዲሁም መጥፎ ከተባለ ምንም ጊዜ የትም ቦታ መጥፎ ነውና፡፡ ለምሳሌ የውሻና የአሳማ ሥጋ መመገብ ነውር ከሆነ በማንኛውም ዘመን በየትኛውም ሀገር ባህል ነውር ነው ማለት ነው፡፡
ይሁንና በሌላ ጎራ የሚገኙ አንጻራውያን (relativist) ፈላስፎች ደግሞ አንድ ድርጊት በተመሳሳይ ጊዜ ጥሩ ወይም መጥፎ ሊሆን ይችላል፤ ስለሆነም አንድን የስነ ምግባር ጽንሰ ሃሳብ ወይም ድርጊት አብነት አንስቶ ጥሩ ወይም መጥፎ ብሎ ከመበየን በፊት ደርጊቱ በየትኛው ዘመን፣ በማን ባህል፣ በማን ሃይማኖት በአጠቃላይ ከምን አንጻር የሚለውን ነገር ማጥናት ያስፈልጋል ሲሉ ማሳመኛ ያቀርባሉ፡፡ ለምሳሌ “አንድ ወንድ ባል ለአንድ ሴት ሚስት ወይም አንድ ሴት ሚስት ለአንድ ወንድ ባል” (monogamy) ብቻ ትክክለኛ የጋብቻ ፍልስፍና እንደሆነ በርካቶች የሚግባቡበት ጽንሰ ሃሳብ ነው፡፡
በተቃራኒው አንድ ወንድ ባል ለአንድ ወይም ከዚያ በላይ ሴት ሚስቶች (polygamy) የጋብቻ ፍልስፍና የሚፈቅዱና የሚያራምዱ በርካታ ባህሎችና ሃይማኖቶችም መኖራቸውም እሙን ነው፡፡ ታዲያ ትክክለኛው የጋብቻ ስነ ምግባር የትኛው ነው? ለምን? ከማን አንጻር? ከዚህም ባሻገር ለብርሃን መኖር ጨለማ፣ ለእውነት መኖር ውሸት መኖራቸው የግድ አስፈላጊ እንደሆነ ሁሉ በተቃራኒዎች ውስጥ የሚገኙ የመጥፎ ነገሮች መኖርም በራሱ አስፈላጊ መጥፎነት (necessary evil) ነው በሚል የሚከራከሩም አሉ፡፡ ለምሳሌ “ክፉ ጎረቤት እቃ ያስገዛል” እና “ምቀኛ አታሳጣኝ” የሚሉት የአማርኛ ምሳሌያዊ አነጋገሮች የክፉ ሰዎች በእኛ ዙሪያ መኖር ምን ያህል አስፈላጊና ለትጋታችን መነሻ መሆን እንደሚችል የሚያሳይ ነው ይላሉ፡፡
ፍልስፍና በፍጹማውያንንና በአንጻራውያን እይታ ዘርፈ ብዙ ሃሳቦችን የሚያስተናግድ እንደመሆኑ መጠን ውስብስብ ከሆኑ የስነ ምግባር ፍልስፍና ንድፈ ሃሳቦች (moral theories) ጀምሮ በማህበራዊ፣ በምጣኔ ሃብታዊ፣ በሳይንስና በአካባቢያዊ አስተዳደር ውስጥ የሚነሱ አወዛጋቢ የስነ ምግባር አጀንዳዎችን (controversial moral issues) በጥልቀት መርምሮ አንድ አመክኗዊ አቋም ላይ እስከ መድረስ ይዘልቃል፡፡ ይህ የስነ ምግባር አቀራረብ ተግባራዊ ስነ ምግባር (applied ethics) ይባላል፡፡ ተግባራዊ ስነ ምግባር ለሙያዊ የስነ ምግባር (professional ethics) ብሎም በአገር አቀፍ ደረጃ ለሚወጡ ህጎችና ደንቦች (legal codes) መንገድ ቀዳጅ ነው፡፡ የዚህ ጽሁፍ ዋና ዓላማ በማህበረሰቡ ውስጥ በስፋት ተቀባይነት ያገኙና ትክክለኛ ናቸው ተብለው የሚታሰቡ የተግባራዊና የሙያዊ ስነ ምግባር ጽንሰ ሃሳቦች ነገር ግን ጥልቅ ምርምርን የሚሹ አስተሳሰቦች በፍልስፍና መነጽር ሲቃኙ ምን አይነት ስህተት እንዳለባቸው ማሳየት ነው፡፡ በዚህ ረገድ በቀዳሚነት የምናነሳው የሰው ልጅ በእንስሳት፣ በእጽዋት፣ በመሬት፣ በከባቢ አየርና በሌሎች ረቂቅና ግዙፍ ፍጥረታት ላይ ስለሚፈጽመው የስነምግባራዊ ግድፈት የሚያትተውን አካባቢያዊ ስነ ምግባር (environmental ethics) ነው፡፡
በነባሩ የሃይማኖትና የፍልስፍና የሥነ ምግባር አስተምህሮ ስነ ምግባር በዋነኝነት የሰው ልጆች ብቻ መገለጫ ነው፡፡ ይህም ማለት አንድን ድርጊት ጥሩ ወይም መጥፎ ብለን ለመገምገም የምንችለው ድርጊቱ በሰው ልጆች፣ ለሰው ልጆች ወይም የሰው ልጆች ላይ ብቻ የሚፈጸም ከሆነ ነው፡፡ ለምሳሌ አንድ ሰው ሌላን ሰው በጭካኔ ሲደበድብ ብንመለከት ደብዳቢው ግለሰብ ሥነ ምግባር የጎደለው ሰው ነው እንላለን፡፡ ነገር ግን አንድ ሰው አንድ ውሻን ደብድቦ ሲገድለው ብንመለከት ገዳዩ ስነ ምግባር የጎደለው ሰው ተብሎ አይታሰብም፤ ምክንያቱም እንስሳት እንደ ሰው ልጆች የሞራል አቋም የላቸውምና፡፡ ነገር ግን በዘመናችን የተነሱ የአካባቢ ፍልስፍና ሊቃውንት (environmental philosophers) ስነ ምግባር ለሰው ልጆች ብቻ የሚሰጥ ጽንሰ ሃሳብ ሳይሆን በአጠቃላይ ለፕላኔታችን ለመሬት፣ ለእንስሳት፣ ለእጽዋት እንዲሁም በምድራችን ላይ ለሚገኙ ሌሎች ህይወት ያላቸውና ህይወት ለሌላቸው ነገሮች ሁሉ የሚተገበር ሃሳብ መሆኑን አስረግጠው ይናገራሉ፡፡
ነባሮቹ የሃይማኖትና የፍልስፍና የሥነ ምግባር ሊቃውንት (ethicists) “ስነ ምግባር የሰው ልጆች ብቻ መገለጫ ነው” የሚል ስህተት የፈጸሙት ስለ ተፈጥሮ የነበራቸው አመለካከት ጠባብና የተሳሳተ ስለነበረ ነው ይለናል፤ ኖርዌጅያኑ የአካባቢ ፈላስፋ አረን ኒአስ፡፡ ኒአስ በአስራ ዘጠኝ ሰባዎቹ “ተፈጥሮ ለራሷ” (Deep ecology) በመባል የሚታወቀውን የአካባቢ እንክብካቤ ንቅናቄን ሲመሰርት በተፈጥሮ የሚገኙ ነገሮች ሁሉ የተፈጠሩበት ዓላማ የሰውን ልጅ ፍላጎት ለማርካት ነው በሚል እምነት ላይ የተመሰረተውን የ“ተፈጥሮን ለሰው ልጅ” (Shallow ecology) አስተምህሮ ይቃወማል፡፡ የ “ተፈጥሮን ለሰው ልጅ” አስተምህሮ ከአንድ አምላክ አማኞች ማለትም ከአይሁድ፣ ከክርስትናና ከእስልምና ሃይማኖት የስነ-ፍጥረት አስተምህሮት ጋር የሚመሳሰል ሲሆን ይህም ሰው ፍላጎቱን ለማርካት ደን ቢመነጥር፣ እንስሳትን አርዶ ቢመገብ ወይም አካባቢን ቢበክል ከስነ ምግባር ውጪ እንደሆነ አይቆጠርም የሚል አንድምታ ያለው ነው፡፡
የ“ተፈጥሮ ለራሷ” ፍልስፍና በዓለማችን ላይ የሚገኙ ህይወት ያላቸውና የሌላቸው ነገሮች ሁሉ የተፈጠሩበት የራሳቸው የሆነ ዓላማ አላቸው እንጂ የሰው ልጅ ፍላጎትን ለማሟላት አይደለም፤ ስለሆነም ለሰው ልጅ ፍላጎት በሚል በተፈጥሮ ላይ የሚደርስ ማንኛውም ዓይነት ብዝበዛ ከተሳሳተ “ሰው ተኮር” (anthropocentric) ምልከታ የመነጨና ከስነ ምግባር ያፈነገጠ ይላሉ፤ ኒአስና ተከታዮቹ፡፡ “ሰው ተኮር ያልሆነ” (non-anthropocentric) የአካባቢ ስነ ምግባር ፍልስፍና አራማጆች የአካባቢ ተቆርቋሪዎች፣ የእንስሳት መብት ተሟጋቾች እና የመሳሰሉትን መለያዎችን አንግበው መንግስታዊ ያልሆኑ ማህበራትን በመመስረት ለአካባቢ ስነ ምግባር መጠበቅ የድርሻቸውን በመወጣት ላይ ይገኛሉ፡፡ በኢትዮጵያም ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የእንስሳት ህክምና ትምህርት ቤት ጋር በመተባበር በልዩ ልዩ ክልሎች በአህዮች ደህንነት ዙሪያ በመስራት ላይ የሚገኘው “The Donkey Sanctuary” የተባለውና መቀመጫውን በእንግሊዝ ሃገር ያደረገው ዓለም አቀፍ የበጎ አድራጎት ድርጅት በሀገራችን የእንስሳት መብት ተሟጋችነት በቀዳሚነት የሚጠቀስ ነው፡፡ በእንስሳት መብት ተሟጋቾች እምነት እንስሳት እንደ ሰው የደስታ፣ የሃዘንና የስቃይ ስሜት እንዲሁም የራሳቸው የተፈጠሩበት ዓላማ ያላቸው በመሆኑ ሰው እንደ እቃ ሊቆጥራቸውና ያለአግባቡ ተገልግሎ ሊጥላቸው አይገባም ይላሉ፡፡ ለምሳሌ በኢትዮጵያ ውስጥ በአህዮችና ጋሪ ፈረሶች ላይ የሚፈጸመውን ኢ-ስነምግባራዊ ብዝበዛ ለማስቆም በጎ ፈቃደኞቹ እንስሳቱ በጉብዝናቸው ወቅት ካቅማቸው በላይ እንዳይሰሩ፣ በህመማቸው ተገቢውን ህክምና እንዲያገኙ ጥረት መደረግ አለበት ይላሉ፡፡
ከእንስሳት መብት ባሻገር ስለ ተፈጥሯዊ አካባቢ ብክለትና መቆርቆዝ፣ እንዲሁም በዚህም ሳቢያ በሰው ልጆችና በሌሎች ፍጥረታት ላይ እየደረሰ ስለሚገኘው ጉዳት የስነምግባር ተጠያቂነትም ድምጻቸውን ያሰማሉ፤ የአካባቢ ስነምግባር ፈላስፎች፡፡ በሉላዊ የካርቦን-ዳይኦክሳይድ ልቀት መጠን ማሻቀብ ሳቢያ በፕላኔታችን በምድርና በከባቢ አየሯ ላይ እየተፈጠረ ላለው የሙቀት መጨመር፣ የበረዶ መቅለጥ፣ የአካባቢ ብክለት፣ የመሬት መራቆትና ድርቅ የመሳሰሉት ዓለም አቀፍ ቀውሶች ሰለባ እየሆነ ያለው በጠቅላላው የዓለም ህዝብ ነው፡፡ በርግጥ የቀውሱ ምክንያት የሆኑት አካላት በሰው ተኮር አካባቢያዊ ፍልስፍና ተገፍተው በኢንዱስትሪው ዘርፍ ዓለምን እየመሩ ያሉት ጥቂት የዓለማችን ሃገራት ናቸው፡፡ ይሁንና የችግሩ ሰለባዎች በኢንዱስትሪው ዓለምን እየመሩ የሚገኙ ሃገሮች ብቻ ሳይሆኑ ምንም ያላጠፉ በማደግ ላይ ያሉት ሀገሮችም ጭምር ናቸው፡፡ ይህም ከስነ ምግባር መርሆዎች አንጻር ኢፍትሃዊ ነው፡፡
በመሆኑም ለካርቦን-ዳይኦክሳይድ ልቀት መጠንም ለየሃገሮቹ ውሱን ኮታ ሊሰጥና የበለጸጉት በካይ ሃገሮች ያለኃጢአታቸው የቀውሱ ሰለባ ለሆኑ ደሃ ሃገሮች ካሳ ሊከፍሉ ይገባል የሚል አቋም ይዘውም ይንቀሳቀሳሉ፡፡ የቀድሞው የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚንስቴር መለስ ዜናዊ በተለያዩ ዓለም አቀፍ የአካባቢ ጉባዔዎችና አህጉራዊ መድረኮች ላይ በተደጋጋሚ ያነሱት የነበረው ቀጣይነት ያለው ልማት (sustainable Development) ስትራተጂና አፍሪካውያንን ወክለው ያቀረቡት የአየር ብክለት ካሳ ጥያቄ በዚህ የስነ ምግባር ፍልስፍና አራማጆች ጎራ ሊያስመድባቸው እንደሚችል የአረንጓዴው ኢኮኖሚ ሊቅ ሚካኤል ስትሬት (Michael Street) በድረ ገጹ ዘግቧል፡፡ ስነ ምግባር የግለሰቦችን የዕለት ተዕለት ተግባቦታዊ ምልልስ ስኬታማ ከማድረግ ጀምሮ ወንጀል እንዳይስፋፋ፣ ማህበረሰብ እንደ ማህበረሰብ፣ ሀገር እንደ ሀገር እንዲቀጥል፣ ከዚህም አልፎ የአንድ ሃገር ህዝቦች ከሌላው ጋር መግባባት እንዲችሉና በአጠቃላይ በዓለም ህዝብ ዘንድ መከባበር፣ ሰላምና ፍቅር እንዲኖር የማድረግ አቅም ያለው የፍልስፍና ጥናት ነው፡፡
በዓለም አቀፍ ደረጃ በአንድ ሀገር ልማት ላይ ስነ ምግባር ስለሚኖረው አወንታዊ ወይም አሉታዊ ተጽዕኖ የልማት ስነ ምግባር (Developmental Ethics) ባለሙያዎች ያስተምራሉ፡፡ እንደ ፕሮፌሰር ራሞሴ ያሉ የድህረ ቅኝ ግዛት አፍሪካውያን ፈላስፎች፤ የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ በተለይም ያደጉት ወይም የልዕለ ኃያላን ሀገሮች መንግስታት በስነ ምግባር መዝቀጥ በማደግ ላይ ለሚገኙት ሀገሮች የእድገት እንቅፋት መሆናቸውን አበክረው ይናገራሉ፡፡ ይህም በጦር መሳሪያ ሽያጭ፣ በኒውክለር ኃይል አጠቃቀም፣ በዓለም አቀፍ የልማት ብድርና እርዳታ አሰጣጥ ዙሪያ በልዕለ ኃያላን ሀገሮች መንግስታትና እንደ (IMF, World Bank) ባሉ ዓለም አቀፍ የገንዘብ ተቋማት አማካኝነት የሚፈጸም የስነ ምግባር ችግር ነው፡፡ ለምሳሌ በሶሪያ ለሁለት ዓመታት የዘለቀውን የበሽር አላሳድ መንግስትና የተቃዋሚዎቹን የእርስ በርስ ጦርነትን ለማብቃት የዓለም አቀፉን ማህበረሰብ አወንታዊ ጣልቃ ገብነት ሩሲያ አጥብቃ መቃወሟ ከጦር መሳሪያ ሽያጭ ገቢዋ ጋር የሚያያዝ ሳይሆን እንደማይቀር የፖለቲካ ተንታኞች ያስረዳሉ፡፡ በሌላ በኩል “በዓለም አቀፉ ማህበረሰብና” በኢራን መንግስት መካከል የተፈጠረው ከኒውክለር ኃይል ማብላላት ጋር የተገናኘው ፖለቲካዊ ውጥረት አንዱ መነሻ የስነ ምግባር አጀንዳ መሆኑ የሚያጠያይቅ አይደለም፡፡
ምንም እንኳን እንደ አሜሪካና ሩሲያ ያሉ የኒውክለር ባለቤቶች ከኒውክለር የጸዳች ሰላማዊ ዓለም የመፍጠር ፍላጎት እንዳላቸው በተደጋጋሚ ሲናገሩ ቢደመጡም ራሳቸው የኒውክለር ጦር መሳሪያዎችን ሳያስወግዱ ሌሎች የማብላላት ፕሮግራማቸውን እንዲያቋርጡ መወትወታቸው ሁኔታውን ከፖለቲካ ወደ ስነምግባር ምህዳር አምጥቶታል፡፡ በኢራንና በዓለም አቀፉ ማህበረሰብ መካከል የተፈጠረው ፍጥጫ የዚህ እውነታ አንዱ ነጸብራቅ ነው፡፡ በተጨማሪም ኢትዮጵያ በአባይ ወንዝ ላይ ልትሰራ ላሰበችው ግድብና የኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫ ፕሮጀክት ግንባታ ከዓለም አቀፍ የገንዘብ ተቋማት ብድር ጠይቃ መከልከሏ የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ በስነ ምግባር መዝቀጥ በታዳጊ ሃገሮች እድገት ላይ ምን ያህል ጫና እንደሚያሳርፍ በግልጽ ማሳየት የሚችል ሌላው ሃቅ ነው፡፡
በአጠቃላይ በፖለቲካ፣ በጋዜጠኝነት፣ በህክምና፣ በንግድ፣ ሌሎች ሙያዎች ውስጥ አከራካሪ የሆኑ በርካታ የስነ ምግባር አጀንዳዎች አሉ፡፡ እነዚህ ጉዳዮች ደግሞ ከአድራጊው፣ ከአስደራጊው፣ ከአደራራጊው፣ ከማህበረሰቡ ባህላዊ እሴትና ከህግ እይታ አንጻር ትክክል ወይም ስህተት ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ ለምሳሌ በህክምና ሙያ ውስጥ በተደጋጋሚ የሚነሱ የውርጃና የምህረት ግድያን (euthanasia) የመሳሰሉ አወዛጋቢ የስነ ምግባር ጥያቄዎች ለአንዱ ትክክል ሲሆኑ ለሌላው ደግሞ ስህተት ናቸው፡፡ በመሆኑም ግለሰቦች የሰዎችን ድርጊት ጥሩ ወይም መጥፎ ብለው ከመፈረጃቸው በፊት እንዲሁም የስነ ምግባር ደንብ አርቃቂዎችና ህግ አውጪዎች ድንጋጌዎቻቸውን ከማወጃቸው በፊት፤ ወይም ሀገሮች በሌላው ሃገር ላይ ጣታቸውን ከማንሳታቸው በፊት በሰነዱ ላይ የተፈቀዱትን ወይም የተከለከሉትን ድርጊቶች በልዩ ልዩ የስነ ምግባር ፍልስፍና መነጽሮች መቃኘታቸውንና ፍትሃዊ መሆናቸውን ማረጋገጥ ይኖርባቸዋል፡፡
የአዲስ አበባና አከባቢው ማስተር ፕላን ለምን ተቃውሞ ተነሳበት/በዛበት? መልሱስ ምን ይሆን? የትኛውም መሰረተ ልማት የሚሰራውው ለህዝባዊ ጥቅምና ለጋራ እድገት መሆኑ ማንንም አያከራክርም። መንግስትም በየሰዓቱና በየዓይነት የተለያዩ የልማት አውታሮች በየግዜው እንደየአስፈላጊነቱና ዓቅሙ የፈቀደ መልኩ እየቀረፀ ለተግባራዊነቱ ይንቀሳቀሳል።(ብዙዎቹ በተያዘላቸው ዓመት ባያልቁና የተወሰኑትን ደግሞ በወሬ ብቻ ይፋ ሆነው የዉሃ ሽታ ሆነው ቢቀሩም)
ከንግዲህ "መንግስት ማለት ህዝብ ነው" ልልልየሚለው ቀልድ ትርጉም የሚኖረው አይሆንም፡፡ ህዝብ ማለት መንግስት እንደማለት ከሆነማ ህዝቡ ተረገጠ ስንል መንግስት ተረገጠ እያልን ነዋ። ህዝብ መንግስት የሚሆነው በፍፁም/ሙሉእነት ያለው ዴሞክራስያዊ ስርዓት ብቻ ነው። ይህ ደግሞ የትም የለም። በዴሞክራሲ ስርዓት ብዙሓን ሐሰባቸው ህግ ይሆናል። ብዙሓኑን አምነው ይቀበሉታል፡ ለጥቂቶቹ ያስተዳድራሉ። አሁን እንዲህ የሚባል ነገር የለም። ጥቂቶቹ በአምሳያቸው ምክር ቤቱ ይሚሉታል፡፡ ካንድ ወንዝ የተቀዱ በመሆናቸው የሀሳብ ፍጭት የለም። ጥቂቶቹ ህግ ያወጣሉ፡ ግብር ይጥላሉ፡ አሁንም ግብር ይጨምራሉ፡ ብዙሓኑን አያዳምጡም።
ኢትዮጵያ እየሆነ ያለው ይህ ነው። ጥቂቶቹ ልማት ፈልገዋል። እነሱ የሚፈልጉት ልማቱን ብቻ ነው። የሚያሳስባቸው ልማቱን እንጂ የህዝቡ መብትና ፍላጎት ኣይደለም። ስለዚህም ከልማቱ በቀር ሌላ ነገር መስምያ የላቸውም። የሚከተሉት ስርዓትም (የትም ሀገር ባይኖርም) ልማታዊ ዴሞክራሲ ነው። (እውነት ቢሆን እንዴት ደስ ይላል፡ ከአሜሪካም የሚበልጥ! ባንዴ ልማትና ዴሚክራሲ የያዘ ነው)
ታድያ ምን ይሁን። ልማቱ መብት ረገጣ ይዞልን መጣ!!! በልማት ስም ማን ያልተረገጠ? ማንም ከነእንትና በቀር!!!! የአሁኑ ማስተር ፕላን ራሱ የዚህ አምሳል ነው። ለማን ነው የሚሰራው? ለህዝቡ ከሆነ በቃ ህዝቡ ተቃውሞታል፡የሚያስፈልገውን ራሱ ያውቃል ካላወቀም ልናሳውቀው ይገባናል፡፡ ኖ በቃ ብያቸዋሎህ! ይጠቅማቹዋል! እኛ አውቀንላሁዋል" ብሎ ነገር አይጠቅምም። እስከ ዛሬ መንግስት ለሚሰራቸው የትኞቹ ስራው ህዝብን አማክሮ ወደስራ ገብቶ አያውቅም። አይፈልግምም፡፡ ለዚህም መሬት የህዝብና የመንግስት ነው እያለ በልማት ስም ህዝቡ/ገበሬው ከለም መሬቱ ሲያባርር የሚሰጣቸው ካሳ እዚህ ግባ የማይባልለት አናሳ መሆኑ ሁሌም ይታወቃል። በአንፃ በዚህ የአርሶ አደሩ መበሳበስ ለልማት ግንባታ የሚከማቸው ሰፊ መሬት መንግስት በሊዝ ሽንሽኖ በቢልዪን ብር ለግልሀብታሞች ያስረክባል፡ ያገዝማል።የተቃውሞው መንስኤም አንዱ ይህ ነው። ማነኛውም ህዝቡ በብርቱ ከተቃወመበት ልማትም ይሁን ሌላ መቀጠል የለበትም። ህዝቡ አልፈለገምና። በዚህና ሌሎች መሰሎች ህዝቡና መንግስት ሆድና ጀርባ ከሆኑ ሰነባብቷል፡ ያው መንግስት100% መረጣቹን ብሎ ቢያሽፍም። በዚህ ሁኔታ ማስተር ፕላኑ ወደ ተግባር ከመገባቱ በፊት ህዝባችንን ስለጠቀሜታው የማሳመን የቤት ስራ ይጠብቀናል። ወናው ነገሩ ህዝቡን መሳመን መቻል ነው። ይህ ካልቻልክ ሀይል መጠቀሙ እጅጉን አደገኛ ስለሆነ አያስፈልግም። አድበስብሶ መሄድም ሌላ በሽታ ነው። ለእፍኝ የማይሞሉ ጥቂት ስግብግብና ራስወዳድ ባለሀብቶች የዘርመነር ትውልዳቸው ተደራረቢ ቤት ማስገንብያ ተብሎ ብዙሓኑን ማፈናቀል፡ ከይዞታ ያለበቂ ዋስትና ማባረር፡ መሬት መውረር ይቁም።ኢትዮጵያም ሆነ አዲስ አባባ የሁላችን ዜጎች እንጂ የማንን የግል ወሮ በሎች አይደለችም፡፡ ለሁላችን ትሁና፡ ሁላችንን በቅንነት እንስራባት። መታሰብ ያለበትም ሁሌ ለሀብት ብቻ ሳይሆን ለሁሉም ዜጋ መሆን ይኖርበታል። እውነት ከሆነ ማንንም ኢትዮጵያዊ ሀብታም ይሁን ድሀ በተወለደበት አከባቢ ነብሱን የሚያሳርፍባት/የሚተኛባት መጠልያ ቤት ትንሽየ መሬት ያስፈልገዋል፡ በተፈጥርዊ ህግም ይገበዋል። ይህች ቤት ከፈለገ በድንጋይ፡ ከፈለገ በሲሚንቶ ኮንክሪት፡ በቆርቆሮ፡ እንጨት ቢሰራት የአቅሙን ነው ይስራ፡ ቤት/መጠልያ ከመሰረታዊ ፍላጎት አንዱ ነው፡፡ ይህንን ደግሞ መንፈግ የለብንም። ነገር ግን ምድር ላይ ያለው እውነታ አጠቃላይ ካለው ዓለማዊ የካፒታሊዝም(ርእሰ ማልነት) ድድብና መርህና ስግብግብነት የተነሳ ፡ መተሳሰብባ ሰብአዊነትም የሌለና የጠፋ በመሆኑ የተነሳ መሬቱ በተለይም እራቱ የማይበላ ዜጋ የሚበዛባት ኢትዮጵያ የጥቂቶች ማፈንጫና መዘነጫ ስትሆን የብዙዎቹ እሱር ቤትና ገሀነም መሆንዎ አልቀረም። ይህ ሀጢአት አዲስ አበበ ጎልቶ ይታያል። ማንንም አዲስ አበባ ተወልዶ ያደገ(እሱ ብቻ አይደለም ማንንም ኢትዮጵያዊም ጭምር እንጂ) ነዋሪነቱን የተረጋገጠ እዚሁ አዲስ አበባ የግል ቤቱን ገንብቶ መኖር መብቱ ቢሆንም በትንሹ 70,000 ብርና ከዚያ በላይ የሌለው ከሆነ ግን እዚሁ አዲስ አበባ የመኖር መብቱ ዝግ/ክልክል ነው። ተፈጥራዊ መበት መንፈግ ማለት ይህ ነው፡፡ የመናገር መብት ምናምን ኣትበሉን ነው በቃ መልእክቱ። ብንናገርስ መች ሰማቹን፡ አረ እንዳው ልታስሩን አይደል።
በልማት ስም የሰፊው ህ አዳሪ እንዳደረጋቹት(ከዚህ ይሰውረን) በየቤቱ ይቁጠረው፥ ስንቱን ልጅ እንደተራበ፡ መማርስ እንደተሳነው፥ ስንቱ መንግስት ሰራተኛ እንዳዘነ የህ ብሎ የረገመም ነው፥ ብዙ ኣልቅሷል፡ ተርቧል፡ ተስፋ ቆርጦ ተሰዷል፡ .....
አማራጮች ሁሉ ሲታዩ ሀገሪቱ በጠቃላይ ገዢው ፓርቲ ገሀነም ያደረጋት ስለሆነ ስራው ትቶ የሚወዳት እናት ሀገሩና ህዝቡብ ጥሎ ለስደት የሞት ተጋድሎ ግጥሞ ጎረፈ፡ በበረሀው የሰው ሴጣኖች ሰይፍ ተበላ፡ ከአራብ ሀብታም ፎቆች እንደ ቁልቁል ተወርወረ፡ በቤንዚን ተቃጠለ.....
ይህ ሁሉ እያለ ህዝቡን እየተቃወመው ልማት ብሎ ዲንኩር እብደት ነው። ማንንም ልማት አይጠላም፡ ግን ስለልማቱ ካልገባው፡ እውቀትይ ከሌለውና ጎጂ መስሎ ከታየው ይህንን እይታ የመቀየር ስራ የገዢው አካል ስራና ኋላፊነት ነው፡፡ ማስረዳትም ሆነ መሳመን ካልቻለ እነ ስለማውቀው ብሎ ኣስገዳድነት ደርግነት ነው።
ለመሆኑስ ልማቱ የት ነው ያለው? ፡ ማነው የለማውስ? 96ሚልዮን ህዝብ የሚኖርባት ሀገር ለብዙሃን ማእከል ያላደረገ የግለስዎች እድገት ነው። የወሬው የማይታይ አስማተኛው የልማት እድገቱ የልማት ሰራዊት ሰራዊት ልማት ልማታዊ መንግስት ልማታዊ ሚድያ ልማታዊ ዴሞክራሲ አረንጓደ ልማት ልማት ልማት ልማት....ስልችት ኣሉን። አሁን የሚፈለገው ልማታዊ ቃላት ቃላት መደርደር ወይንም እፍኝ የማይሞሉ ሞኖፖሎል ማልማት ሳይሆን የአብዝሀን ዜጎች ልማትና የገራ ተጠቃሚነትን ማረጋገጥ መቻል ነው። አሁን የምንፈልገው ተተነቻቹ የውሸት ልማት ልማት የሚሉ ቃላት ሳይሆን ተቆርሶ የሚጎረስ ዳቦ ነው፡፡
ከልማት ይልቅ ቅድምያ ዜጎች ተዋደውና ተሳስበው ተከባብረው በፍቅር የሚኖሩባት የፍቅር የሰላም የብዙሐን ሀገር እንመስርት ለወገን የሚያስብና የሚሆን ዜጋ እንቅረፅ
ህዝባዊነት የሌለው ልማት መናዱ አይቀርም። እነ ሶርያ፡ የመን፡ ኢራቅ፡ ሊብያ፡ ሶማሌ....እያየን ነው፡፡ መሰረተ ልማቶች በሰዓታት እየተናዱ ይፈራርሳሉ፡ ለምን ጦርነት? ትርምስ? ሽብር? ለምን? አሁንም አሁንም በድጋሚ የማበክረው ምክሬ ነው
ልማት እያልክ በልማት ስም የህዝቡን መብት÷ መርገጥ፡ የግለስዎች መብት መርገጥ፥ ግብር መጫን ፥ብዙ ዓይነት ግብር( VAT, service charge, GERD,....ልማት ማህበራት)
የአምቦ፡ ሀራማያ፡ወለጋና ጎንደር አከባቢዎች የተከሰቱት ያሉት ነውጦች የቀልድ ሳይሆኑ የማንቅያ ደወል፡ ቢጫ ካርዶች ዝም ተብለው የሚታለፉ አይደሉም። ህጎችና ደንቦች፡ አዋጆን በወረቀት እንጂ መሬት ላይ ወርደው እየተተገበሩ ባለመሆናቸው ሰሚ በመጥፋቱና መልካም መስተዳድር ድራሸአባሩ በመጥፋቱ በመሆኑ መንግስትና መንግስታዊ አሰራሩ ለዚህ ሁሉ ተጠያቂው ነው፡
2. የትግሉ ራእይና ግቡ ተለይቶ ያልተጠና፡ ለማስተር ፕላን ተቃውሞ የሚመስል ግን ከዛም ባሻገር የሆነና የመጪው ነገር ያልገመተ ስለሆነ ብዙም ኣላማው ኣይታወቅም
EBC News: ህብረተሰቡ ለታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴግድብ ግንባታ በቦታው ተገኝቶ መጎብኘቱ የሰራተኛውን የስራ ተነሳሽነትና የይቻላል መንፈስ ያጠናከራል « IRROB.ORG
Home » News » Charity » EBC News: ህብረተሰቡ ለታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴግድብ ግንባታ በቦታው ተገኝቶ መጎብኘቱ የሰራተኛውን የስራ ተነሳሽነትና የይቻላል መንፈስ ያጠናከራል
“ቀዳማዊ እመቤት” “ያስገነቡትን” ት/ቤቶች ለማስመረቅ እና ለገዳ ማዕከል ግንባታ የመሰረት ድንጋይ ለማስቀመጥ ደቡብ ኦሮሚያ (ቦረና እና ምዕራብ ጉጂ ዞኖች) አንገታቸው ላይ የኦነግ ባንዲራ እና የኦሮሞ የነፃነት ትግል ተምሣሌት ቀለማት (አረንጏዴና ቀይ) ያሉትንጨሌ በአንገታቸው አጥልቀው በቦረና ሴቶች አለባበስ ወግ መምጣቸው ባያስመሰግናቸውም ጥሩና ይበል የሚያሰኝ ነው:: ልማትንና ባህልን እብድ ካልሆነ የሚጠላ የለምና::
ሆኖም “የቀዳማዊቷ እመቤትን” ፕሮጄክቶች በሚመለከት ግልፅኝነትና ተጠያቂነት (transparency & accountability) የሚባሉ ቃላት ሲታዩ ቀላል ነገር ግን እጅግ ከባድ መርሆዎችን (principles) ተከትሎ መሥራት ወደፊት ለሚደርስ ተጠያቂነት ያድናል::
እነዚህን “የቀዳማዊት እመቤት” ፕሮጄክቶች በሚመለከት ግልፅ መሆን ያለባቸውን አካሄዶችና አሰራሮች በሚገባ መጠየቅና ምላሽ ማግኘት የግድ ይላል:: አጥጋቢ ምላሽ ከሌለ ኇላ ላይ ተጠያቂነት አይቀሬ ነው:: ከብዙ በጥቂቱ መጠየቅ ያለብን 10 ዋና ዋና ጉዳዮችን እስቲ አንድ በአንድ እንመልከት:-
1. የገንዘቡ ምንጭና የተገኘበት ሂደት ግልፅ መሆን አለበት:: ምንጩ ያልታወቀ ንብረት ይዞ መገኘት በሕግ እንደሚያስጠይቅ በአዋጅ ቁጥር 657/2002 (Proclamation No. 657/2009
2. የገንዘቡ ምንጭ ቢታወቅ እንኳን ገንዘቡ የተገኘበት ሂደት ከጥቅም ግጭት ነፃ (free from conflict of interest) መሄኑን ማረጋገጥ ግድ ይላል:: ገንዘቡ የተገኘው አምጪዎቹ ባላቸው የመንግሥት ሥልጣን ምክንያትና ተሰሚነት ከሆነ ገንዘቡ በቀጥታ ወደ መንግሥት ካዝና ገብቶ ባለው መንግሥታዊ አሰራር ሥራ ላይ መዋል አለበት::
3. “የቀዳማዊ እመቤቷ” ፕሮጄቶች የሚተገበሩት ራሱን በቻለ ድርጅት ከሆነ ይህ አስፈፃሚ ድርጅት አስፈላገውን ህጋዊ ሂደቶችን አሟልቶ ለምሳሌ እንደ አንድ መንግሥታዊ ያልሆነ ድርጅት (መ.ያ.ድ) ተመዝግቦ ህግና ሥርዓትን ተከትሎ የፕሮጀክቶቹን ፕሮፖዛል ጉዳዩ ለሚመለከታቸው የክልል ቢሮዎች አቅርቦ ከፀደቀ በኇላ እንደ ማንኛውም መ.ያ.ድ ፕሮጄክቶቹን በሚደረሰው የሥምምነት ውል (project implementation agreement) መሰረት ማከናወን ይኖርበታል:: ለምሣሌ በኢትዮጵያ ውስጥ እንደ Clinton Foundation, Carter Center; Melinda & Gates Foundation and thousands of Civil Societies and Charities (including NGOs) በዚህ መልኩ እየተንቀሳቀሱ ይገኛሉ::
4. “በቀዳማዊት እመቤት” የተገኘው ገንዘብ በተለያዩ የሃገሪቱ ክፍሎች በምን ዓይነት መመዘኛዎች ወይም ቀመር (criteria) ተከፋፈለ? የሚለው ጥያቄም ተገቢ ምላሽ ያስፈልገዋል:: ለምሣሌ የፌዴራል መንግሥቱ ለክልሎች “ድጎማ” (መደጎም ያለበት ፌዴራል መንግሥቱ ቢሆንም because in principle to be a State in Federal Arrangement each State should be financially independent ማለትም እያንዳንዱ ክልል: ክልል ለመሆን የግድ በበጀት ራሱን መቻል አለበት በመርህ ደረጃ) ሲያከፋፍል የህዝብ ብዛት (population size about 60%), የሚያስገባው ገቢ (revenue generation capacity, about 25%) እና የእድገት (የኇላቀርነት) ደረጃው (level development/underdevelopment level, about 25%) የመሳሰሉትን ታሳቢ ያደርጋል:: በዚህ መሰረት ኦሮሚያ: አማራ: ሶማሌ: ትግራይ: የደ/ብ/ብ/ሕ: ሲዳማ: አፋር: ቤኒ-ሻንጉል ጉሙዝ: ጋምቤላና ሐረሪ ክልሎችና አዲስ አበባ እና የድሬ ዳዋ (የድሬዳዋ ጉዳይ ምንም እንኳን ኢ-መንግሥታዊ ቢሆንም) ከተማ አስተዳደሮች በየቅደም ተከተላቸው ግልፅ በሆነ መንገድ ከፕሮጄክቶቹ የሚያገኙት ድርሻ መታወቅ አለበት::
5. እስካሁን በሚስተዋሉት የፕሮጄህቶቹ አሰራር መሰረት የፕሮጄቶቹ የግንባታ ሥራዎች የሚከናወኑት በግለሰብ ወይም ሃላፊነታቸው የተወሰነ የግል ድርጅቶች የግንባታ ተቋራጮች ነው:: እነዚህ ተቋራጭ ድርጅቶች በምን ሂደት ውስጥ አልፈው ተመረጡ? ለምሣሌ ግልፅና ከአድልዖ ነፃ የሆነ ትክክለኛ የጨረታ አሰራር መኖሩን የሚያመለክት ማስረጃ አለ? ብሎ መጠየቅ ያስፈልጋል::
6. እስካሁን እንደሚታየው “በቀዳማዊት እመቤቷ” በብዛት የሚተገበሩት የት/ቤቶች ግንባታ ፕሮጄክቶች ናቸው:: እስካሁን ባልሳሳት ከአስር ያላነሱ ት/ቤቶች ተገንብተው “በቀዳማዊ እመቤቷ” ተመርቀዋል:: በፕሮጄክት ዝግጅት (project preparation including problem and need assessments, feasibility study, etc) ወቅት መታየት ያለባቸው አስፈላጊ ጥናቶች/ዳሰሳዎች (studies/assessments) ምን ያህል በጥልቀት ታይተዋል? ይህ ተደርጎ ከሆነስ እንዴት አብዛኛዎቹ ፕሮጄክቶች የት/ቤቶች ግንባታ ሊሆኑ ቻሉ? በተለይ ብዙዎቹ በቆላማው አካባቢዎች (ለምሣሌ ሶማሌ: አፋር: በደ/ብ/ብ/ሕ ክልል ደቡብ ኦሞ ዞን እና ደቡብና ደቡብ ምሥራቅ ኦሮሚያ የሚገኙ አርብቶ አደሮች ዛሬም ትልቁ ችግራችን ብለው የሚያነሱት በአንደኛ ሁለተኛና ሦስተኛ ደረጃ የሚጠይቁት የሰውና የእንሰሳት መጠጥ ውሃን ነው:: ይባስ ብለው ሰሞኑን “ቀዳማዊቷ እመቤት” በውሃና የግጦሽ ችግር ለሚሰቃየው የቦረና ዞን ሕዝብ “ለእናንተ የሚያስፈልገው ውሃ ሳይሆን የገዳ ማዕከል ነው” በማለት ለማዕከሉ ግንባታ የመሠረት ድንጋይ አኑረዋል:: Is it really the pressing and priority need of drought affected Borana people?
7. ፕሮጄቶቹ እውን በገለልተኛ ባለሙያዎች እና ኦዲተሮች (external evaluators and auditors) እየተገመገሙ ነው? ብሎ መጠየም ግድ ይላል:: ይህ ዓይነቱ አካሄድ በማንኛውን የፕሮጄክት አሰራር የተለመደና ግዴታም ነው:: ምንም እንኳን ውሥጣዊ ግምገማ: ክትትል እና ውሥጣዊ ኦዲት (internal monitoring & evaluation as well as internal audit) ቢኖሩም በገለልተኛ አካል ግምገማና ኦዲት ማድረግ አስፈላጊ ብቻ ሳይሆኑ ግዴታም ናቸው::
8. በፕሮጄክቶቹ ግምገማ ወቅት አንዱ መታየትና መጠየቅ ያለበት “የቀዳማዊቷ እመቤት” የፕሮጄት አሰራር ምን ያህል አሳታፊ (participatory approach in project cycle management) ነው የሚሉ ቁልፍ ጥያቄዎችም መነሳታቸው የግድ ነው:: የፕሮጄክቶቹ ባለድርሻ አካላት አሳታፊነት (participation of project stakeholders) ከፕሮጄክቶቹ ቀረፃ (project preparation) ጀምሮ በፕሮጄክት ትግበራ (project implementation): ክትትል (project monitoring) እና ግምገማ (project evaluation) ጊዜ መኖሩንበትክክል ማረጋገጥ ያስፈልጋል:: በተለይ ተጠቃሚው ህብረተሰብ ለፕሮጄክቱ ምን አስተዋፅኦ (ሃሳብ በመስጠት ወይም በዓይነት ወይም በገንዘብ ድጋፍ) አደረገ? በተለይ የእኔነት ስሜት እንዲሰማው (feeling of sense of ownership)?
9. በገለልተኛ ግምገማ ወቅት ሌላው በሚገባ መታየት ያለበት የፕሮጄክቶቹ ግንባታና ሥራ ካለቀ በኇላ ቀጣይ የዘላቂነት (sustainability)ጉዳይ ነው:: ምክንያቱም ግንባታው በጥሩ ሁኔታ ቢጠናቀቅ እንኳን ተጠቃሚው ሕብረተብ በቀጣይነት ካልተጠቀመ የሃብት ብክነትን መፍጠሩ አይቀሬ ነው:: “ቀዳማዊ እመቤቷ” ፕሮጄክቶቹን ተረክቦ ከሚያስተዳድረው አካል/አካላት ጋር ምን አይነት ውል አደረጉ (handing over agreement) በተለይ ቀጣይነትን/ዘላቂነትን ለማረጋገጥ (to ensure sustainability of the project impact/s)?
10. “የቀዳማዊቷ ፕሮጄቶች” አዋጪነት (cost effectiveness) ከኦዲት ባለፈ በገለልተኛ አካል በሚገባ መገምገም አለበት:: ለፕሮጄክቶቹ የፈሰሰው ሃብት (ገንዘብ: የሰው ሃይል: ማቴሪያልና ጊዜ) ፕሮጄቶቹ የሚሰጡት ጥቅምና ፋይዳ በትክክል መነፃፀርና መታየት አለባቸው:: ጥቅሙና ፍይዳው ለፕሮጄክቱ ከፈሰሰው ሃብት ካነሰ ተጠያቂነትን ይዞ መምጣቱ የግድ ነው::
ከላይ ከተገለፁት 10 ዋና ዋና ነጥቦች በተጨማሪ ብዙ ጉዳዮችን ማንሳት ቢቻልም ለጊዜው ለነዚህ 10 ጉዳዮች/ጥያቄዎች ብቻ እንኳን በቂ ምላሽ ካገኘን ለተቀሩት ይቅርታ ልናድርግላቸው እንችን ይሆናል:: ይዋል ይደር እንጂ በውዴታም ሆነ በግዴታ “ቀዳማዊ እመቤቷ” እና ባላቸው (ጠቅላይ ሚኒስቴሩ) በነዚህ ጉዳዮች ላይ ለምርመራ (investigation) እንደሚቀርቡ አውቀው ከአሁኑ እንዲዘጋጁ እመክራለሁ::
በብራስልስ ቀናት ያስቆጠረው ከፍተኛ ጥበቃና ቁጥጥር በቀጠለበት የቤልጅየም አቃብያነ ሕግ በያዙት የጸረ-ሽብር ዘመቻ በዛሬው እለት አምስት ተጨማሪ ተጠርጣሪዎችን በቁጥጥር ስር አዋሉ።
በዋና ከተማይቱ ብራስልስ ቀናት ያስቆጠረው ከፍተኛ ጥበቃና ቁጥጥር በቀጠለበት የቤልጅየም አቃብያነ ሕግ በያዙት የጸረ-ሽብር ዘመቻ በዛሬው እለት አምስት ተጨማሪ ተጠርጣሪዎችን በቁጥጥር ስር አዋሉ። እርምጃው እስካሁን የተያዙትን የሽብር ተጠርጣሪዎች ቁጥርም 21 አድርሶታል።
አቃብያነ ሕጉ ዛሬ ይፋ እንዳደረጉት ፖሊስ በብራስልስ ባካሄዳቸው 22 አሰሳዎች 16 የሽብር ተጠርጣሪዎች መያዛቸውን በፓሪሱ የሽብር ጥቃት ዋናው ተጠርጣሪ ሳልህ አብደልሰላም አሁንም ግን ያለበት አልታወቀም።
ዋናው ተጠርጣሪ ሳልህ አብደልሰላም ባለፈው ሕዳር 4 ቀን ጽንፈኛው እስላማዊው ቡድን አሸባሪዎች ፓሪስ ላይ ከ130 በላይ ሰዎች የተገደሉበትንና ብዙዎችን ያቆሰሉበትን የተቀነባበረ የሽብር ጥቃት ካደረሱ ጥቂት ሰዓታት በኃላ ድንበር ተሻግሮ ወደ ቤልጂየም መግባቱ ይታመናል። ዝርዝሩን ከድምጽ ፋይሉ ያዳምጡ።
ካብ ስሳታን ክሳብ ሰብዓታት ቀዳማይ ጉጅለ፣ካብ ምጅማር ቴስዓታት ክሳብ መዛዘሚ ቴስዓታት ካልኣይ ጉጅለ፣እቲ ሳልሳይ ድማ ካብ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ጀሚሩ ኣብ ዘሎ ጊዜ ብሰለስተ እግሪ ናብ ኢትዮዽያ ዝኣተው ኣባላት ህዝባዊ ኣገልግሎት ይልግሱ ኣለው ኣብ ኢትዮዽያ።
ብሓፈሽኡ ልዕሊ 3,100 ኣባላት ፒስ ኮር ኣብ‘ዘን ዝሓለፋ ሓምሳ ዓመታት ከምዘገልገሉ ዝገልፁ ሚስተር ግሬግ ኣንግል፣ኣብ‘ዚ እዋን‘ዚ 181 ኣባላት ፒስ ኮር ኣብ ኢትዮዽያ ክልላት ትግራይ፣ኣምሓራ፣ኦሮምያን ህዝብታት ደቡብን ይሰርሑ‘ለው ኢሎም።ኣብ ዘፈራት ጥዕና ብፍላይ HIV/AIDS፣ ዕቀባን ክንክንን ሃብቲ ተፈጥሮን ትምህርትን ዝነጣጠፉሉ ስራሕቲ‘ዮም።
ኣባላት ፒስ ኮር ናብ ሓደ ከባቢ ክምደቡ ምስ‘ቲ ህዝቢ ንክተሓዋወሱን ንክተኣማመኑን ጊዜ ከምዘድሊ፣ብክልቲኦም ወገናት፣በቲ ተቀባሊ ኣባላትና ዝኾነ ህዝቢ ኢትዮዽያን ኣባላትና ኣባላት ፒስ ኮርን ሓያል ዓቅሊን ምርድዳእን ዝሓትት‘ዩ ኢሎምና።ዳይረክተር ኣሜሪካውያን ፕሮግራም ኣሜኢካውያን ፒስ ኮር ኢትዮዽያ ግሬግ አንግል ጋሻና ስለዝኾኑ ክብረት ይሃበልና።
DataNumen File Splitter ን ው የበለጠ ትላልቅ ፋይሎችዎን ለመከፋፈል እና ለመቀላቀል መሳሪያ። እንዲሁም ፋይሎችን ማወዳደር እና ለፋይሎች ቼኩን ማስላት ይችላል።
ኣብ ኢትዮጵያ ክሊ ኦሮምያ፣ኣሰንዳቦ ኣብ ዝተባሃለት ከተማን ከባቢኣን ክሳብ ትማሊ ሰንበት 52 ኣብያተ-ክርስትያናት ከምዝተባርዑ መሰኻኽር ንቪኦኤ ገሊፆም።ብርክት ዝበሉ ሰባት ናብ ጂማ ይሃድሙ ከምዘለው'ውን እቲ ዜና ይሕብር።
እቶም ምንጭታት ከምዝገለፅዎ፣ኣብ ኣሰንዳቦን ኦሞ ናዳን ኣብ ዝተባሃሉ ከባቢታት ኣብያተ-ክርስትያናት ተባሪዖም‘ለው፣ኣብ‘ቲ ከባቢ ይሰርሑ ዝነበሩ ኣባላት ዎርልድ ቪዥን‘ውን ካብ መጥቃዕቲ ገለ ሙስሊማውያን ከምዝሃደሙን ንብረቶም ኣብ ትሕቲ ፖሊስ ከምዝርከብን ተፈሊጡ‘ሎ።
ፌደራላዊ ፖሊስን ሰራዊት ምክልኻልን ነቲ ቅልውላው ንምቁፅፃር ይሰርሑ ከምዘለው‘ውን እቶም ምንጭታት ይገልፁ።ካብ ምምሕዳር‘ቲ ዞባን ካብ እስላማዊ ጉዳያት‘ቲ ዞባን ብዛዕባ‘ዚ ዜና‘ዚ ሓበሬታ ንምርካብ ተፈቲኑ ከምዘይሰለጦ መለስካቸው ኣምሃ ዝላኣኾ ሪፖርት ገሊፁ።
ድርሰት: ተመስገን አፈወርቅ Story Development: ቴዎድሮስ ለገሰ ብዙ አዘጋጆች: ቴዎድሮስ ለገሰ ብዙ እና ተመስገን አፈወርቅ ፕሮዳክሽን: መላ ፕሮዳክሽን በ ሆሊላንድ ፒክቸርስ እና በ መላ ፕሮዳክሽን የቀረበ የሰንሰለትን ተከታታይ...
መንግስት ኢኮኖሚው ላይ ሊደርስ የሚችለውን ጉዳት ለመቀነስ ዝግጅት እያደረግኩ ነው ብሏል፡፡ ከ 3 ሺህ 5 መቶ በላይ ሰዎች በጃፓን በኮሮና ቫይረስ ተጠቅተዋል፡፡ 85 ያህሉ ደግሞ ህይወታቸው አልፏል፡፡
አንድ ሺህ ያህሉ ተጠቂዎች በመዲናዋ ቶኪዮ የተገኙ ሲሆን የተጠቂዎች ቁጥር በአስደንጋጭ ሁኔታ እየጨመረ ነው ተብሏል፡፡ ዮሚዩሪ የተባለው የሀገሪቱ ሚዲያ ጠቅላይ ሚኒስትር ሺንዞ አቤ ዛሬ የአስአኳይ ጊዜ አዋጁን ይገልፃሉ ያለ ሲሆን ኪዮዶ የተባለው ሌላኛው ሚዲያ ደግሞ ዕሮብ ይታወጃል ብሏል፡፡
ኢትዮጵያ የስልጣኔ ቅርሶችን ብቻ ሳይሆን የዘመናዊ ስልጣኔ አርአያ ፋናዎችንም የያዘች አገር ናት፡፡ ስኬታማ የህክምና ትምህርትና የሀኪሞች የላቀ ብቃት አንዱ የስልጣኔ አርአያ ነው፡፡
የኢትዮጵያ የህክምና ዘርፍ፣ “ጥሩ መነሻ መሰረት ከተገኘ፣ በዩኒቨርስቲ ትምህርት አማካኝነት፣ እጅግ የላቀ የሙያ ብቃትን መገንባት እንደሚቻል” በተጨባጭ የሚያሳይ ድንቅ ታሪክ አለው፡፡ ‹‹A›› የደረደሩ፣ ‹‹4›› የደፈኑ ተማሪዎች ናቸው - ወደ ህክምና ዩኒቨርስቲ የመግባትና የመማር እድል የነበራቸው፡፡ ይሄ ጥሩ መሰረት (base) ነው፡፡ ለምን በሉ፡፡
ሁለተኛ ነገር፣ ጥሩ መሳሪያ ይታጠቃል:: ከመሰረታዊ እውቀት ጋር፣ ውጤታማ የማወቅ አቅምን ያጐለብታል - ጐበዝ ተማሪ፡፡ እጅግ የሰላ የአስተዋይነት አቅምን፣ ወይም ደግሞ፣ እጅግ ተግቶ የማጥናት የታታሪነት (የዲሲፒሊን) ፅናትን ይገነባል፡፡
የእውቀት ይዘትና የማወቅ አቅም እርስበርስ እየተመጋገቡ ነው የሚጐብቱት፤ የሚራቀቁት:: በአእምሮ እና በሙያ መበልፀግ እንዲህ ነው:: የእውቀት ግንባታና የማወቅ አቅም ግንባታ ለየብቻቸው ከተነጣጠሉ ግን፣ እርስ በርስ ተያይዘው ይመክናሉ፡፡ እስከዛሬ ብዙ መክኗል:: የትምህርት ፍኖተ ካርታ ተብሎ የተዘጋጀው እቅድ ደግሞ፣ የእስከዛሬውን ጥፋት ያባብሳል:: ለምን?
ፍኖተ ካርታው፣ የእውቀት ይዘትን በማናናቅ ላይ የሚያጠነጥን እቅድ ነው:: ከማሻሻል ይልቅ፣ የህፃናትን የአእምሮ ብልጽግና በእንጭጩ የሚያመክን፣ ከቀድሞው የባሰ አጥፊ እቅድ መምጣቱ ያሳዝናል፡፡ ሳይሮጡ የሩጫ ክህሎት አይዳብርም፡፡ ያለ እውቀት፣ የማወቅ አቅም አይታነፅም፡፡ አንዱ ከሌላው ከተገነጠለ፣ ሁለቱም እየጠወለጉ ይከስማሉ፡፡ ስራ እና መሳሪያ፣ እውቀትና ሃሳብ ሲቀናጁ ነው ሁለቱም ህይወት የሚኖራቸው፡፡ ተደጋግፈው የሚለመልሙት፡፡
እንዲህ እርስበርስ የሚዳመሩ መሰረታዊ የእውቀት ይዘቶችና የማወቅ አቅሞች በቅጡ ተቀናብረው ሲዋቀሩ፣ አስተማማኝ መሠረትና ብርቱ መንደርደሪያ ይሆናሉ:: ከሌሎች የሙያ መስኮች ይልቅ፣ በሃኪሞች ዘንድ ከፍ ያለ የሙያ ብቃት ጐልቶ የሚታይበት ሚስጥር ይሄው ነው:: በህክምና ትምህርት አማካኝነት እጅግ የላቀ ብቃትን ለመገንባት የተቻለው ከስር በተገነባ ጠንካራ መሠረት መነሻነት ነው፡፡
በጠንካራ መሠረት ላይ፣ የህክምና ትምህርት ጥራት፣ የመምህራኑ ብቃት፣ የተማሪዎቹ ጥረት ተደማምሮ፣ አኩሪ ውጤት ተገኝቷል፡፡ ዓለማቀፍ የሙያ ደረጃዎችን የሚያሟሉ ድንቅ ሀኪሞች ተፈጥረዋል - በኢትዮጵያ፡፡ ከስር፣ ጥሩ መሰረት ይዘው የመጡ ተማሪዎች ወደ ህክምና ትምህርት የሚገቡ መሆናቸው ነው - ዋናው ሚስጥር፡፡
በተቃራኒው፣ ገና ከስር፣ አንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ውስጥ፣ የእውቀት ዘር እንዲጠፋ ዘመቻ ከጀመርንስ? “ሞጋች አስተሳሰብ ይቅደም!” በሚል ፈሊጥ ሳቢያ፣ እውቀትን በሚያናንቅ “የትምህርት ፍኖተ ካርታ” አማካኝነት ተማሪዎች እውቀት አልባ እንዲሆኑ ካሰናከልናቸውስ? ወይም ለጐበዝ ተማሪዎች ቅድሚያ የሚሰጠውን ምልመላ ሸርሽረን የኮታ ምደባ ካነገስንስ? ወይም የህክምና የትምህርት ይዘትን የሚያሳሳ፣ የትምህርት አቀራረብን የሚበጣጥስ የትምህርት ዘዴ ከደረብንበትስ? ወይም “የትምህርት ፈተና አሉታዊ ነው፤ ለጐበዞች ያዳላል” በሚል የተሳከረ ፈሊጥ ሳቢያ፣ የመምህራንን ብቃትና የተማሪዎችን ጥረት የሚያንኳስስ ክፉ ቅኝት ካመጣንስ? አንዱን ወይም ሌላውን ካበላሸን፣ ይህንን ወይም ያኛውን ቀሽም ስህተት ከሰራን፣ ወይም ክፉ ጥፋት ከፈፀምን ነገሩ ሁሉ መና ይቀራል፡፡
ደግነቱ፤ ከማበላሸት ይልቅ፣ ለእውቀትና ለችሎታ፣ ለህይወትና ለጤና፣ ለብቃትና ለጥረት የምንሰጠውን ክብር ከፍ ማድረግ እንችላለን፡፡ ቢያንስ ቢያንስ፣ ክብር ከመንፈግና ከመሸርሸር ከተቆጠብን፣ የህክምና ትምህርትና ብቁ ሃኪሞች፣ ወደፊትም፣ የዘመናዊ ስልጣኔ ጭላንጭልና አርአያ ይሆኑልናል፡፡
በእርግጥ የኢትዮጵያ የህክምና ትምህርት፣ እንከን የማይነካካው፣ የፀዳና የጠራ “ምናባዊ ምድረ ስልጣኔ” ሆኗል ማለት አይደለም:: በየጊዜው የሚጨመሩ ችግሮችን ትተን፣ ነባሮቹን እንኳ ብናይ፣ እጅግ “ብዙ ይቀረዋል” ልንል እንችላለን፡፡
የመማሪያ መፃሕፍት፣ የአዳዲስ ጥናቶች መረጃና ጆርናሎች፣ የቴክኖሎጂና የህክምና መሳሪያዎች፣ የመምህራን ቁጥርና የሙያ ዘርፍ ውስንነት፣ ገና ከጅምሩም የኤሌመንተሪና የሃይስኩል ትምህርት መዳከም ጥቂቶቹ ነባር ችግሮች ናቸው፡፡
እንዲያም ሆኖ፣ በድህነትና በኋላቀርነት ውስጥም ሆኖ፣ ወደ ስልጣኔ የመራመድ እድል እንዳለ፣ በፍጥነት መገስገስም እንደሚቻል በአርአያነት ያሳየናል - የአገራችን የህክምና ትምህርት ስኬታማ ገጽታ፡፡
የህክምናው ዘርፍ፣ ለበርካታ ዓመታት፣ ብቁ ሀኪሞችን አስመርቋል፡፡ በአገር ውስጥም፣ በውጭ አገራትም፣ ከአፍሪካ እስከ አሜሪካ ድረስ፣ በላቀ ብቃት የሚሰሩ የጤና ባለሙያዎችን አፍርቷል፡፡ የጠንካራ መሰረት ጥቅምን አጉልቶ አሳይቷል፡፡
ብቁ ሃኪሞች ደግሞ፣ ለዘወትር የጤና ችግር ብቻ ሳይሆን፣ ለፈታኝ የወረርሽኝ ጊዜም፣ ነፍስ አድን ናቸው፡፡ አሁን፣ ፈታኝ ጊዜ ከፊት ለፊት ተደቅኗል፡፡ ሃኪሞች፣ የብቃታቸውን ያህል እንዲበረቱ እንመኝላቸው፡፡
ሃኪሞች፣ በተለይ ወረርሽኝን ለመከላከልና ለመቋቋም፣ ስራቸውን በብዛትና በጥራት፣ በትጋትና በጥንቃቄ እንዲሰሩ ከፈለግን፣ አመቺ ሜዳ መፍጠር የግድ ነው፡፡ ወረርሽኝን ለማሸነፍ፤ ለዘለቄታውም ጤንነትን ለማስፋት የሚረዱ፣ ጊዜያዊና ቋሚ የአሰራር ስርዓቶችን ማሰናዳት ያስፈልጋል፡፡ ይሄን ኃላፊነት፣ በደፈናው በሃኪሞች ላይ መጫን ግን ስህተት ነው፡፡
አዎ፤ ወረርሽኝን ለመከላከልና ለመቋቋም የሚታለሙ አቅጣጫዎች፣ የሚዘጋጁ እቅዶች፣ የሚዋቀሩ ተቋማትና የሚከናወኑ ተግባራት ሁሉ፤ በህክምናና በጤና ባለሙያዎች ዙሪያ የሚያጠነጥኑ ናቸው:: ነገር ግን፣ ሃኪሞች ሁሉ ሆስፒታል እንዲገነቡ፣ አምቡላንስ እንዲፈበርኩ፣ የፋይናንስና የበጀት ቀመር እንዲሰሩ መጠበቅ፣ ስህተት ነው፡፡
አዎ፤ በሀኪሞች እውቀትና ምክር ላይ የተመሰረተ መሆን ይገባዋል - የአሰራር ስርዓቱ:: በተለይ ደግሞ፤ ወረርሽኝ ላይ ባተኮረ የጤና ዘርፍ የሰለጠኑ፣ ያጠኑ፣ ምርምር ያካሄዱና የሰሩ የጤና ባለሙያዎች፣ ከፍ ያለ ድርሻ አላቸው፡፡ ይሄ አንድ እውነት ነው፡፡
ነገር ግን፤ ልብ ልንለው የሚገባ ሌላ እውነት አለ፡፡ ለሰፊ እና ለውስብስብ የወረርሽኝ ፈተና የሚመጥን፤ በቂ አቅምና ልምድ፣ እንኳን በኢትዮጵያ፣ በአውሮፓ አገራትም በብዛት አልታየም፡፡ ሁለቱንም እውነታዎች አጣምሮ መያዝ ያስፈልጋል፡፡
በአንድ በኩል፤ በተላላፊ በሽታና በወረርሽኝ ዙሪያ የተማሩና የተመራመሩ ባለሙያዎች፣ ትክክለኛ፣ የሚያዋጣና የሚያዛልቅ የአሰራር ስርዓትን በማሰናዳት በኩል ወሳኝ ድርሻ አላቸው፡፡ ይህ ስንል ግን፤ “የወረርሽኙን ነገር በናንተ ላይ ጥለነዋል” የምንልበት፣ በቂ የሙያ ብቃቶችን ያሟላ ተቋም አለ ማለት አይደለም፡፡
የህክምና ብቃት፣ ወይም የወረርሽኝ ተመራማሪ ብቃት ማለት፣ ተቋማትን የማዋቀርና የሥራ አስኪያጅነት ብቃት እንደማለት ቆጥረን፣ ሁሉንም ኃላፊነት በሃኪሞች ላይ አልያም በወረርሽኝ ተመራማሪዎች ላይ ከጫንን፣ ትልቅ አላዋቂነት ነው፡፡ ጊዜያዊና ቋሚ የአሰራር ስርዓቶችን የመፍጠርና የመዘርጋት ብቃትም፤ ልዩ ብቃት ነው፡፡ ሁሉንም ነገር ያጣጣመና ያዋሃደ ትክክለኛ አላማን በጽናት ይዞ ለስኬት የማራመድ የአመራር ብቃት ከጤና ሙያ ውጭ፣ ብዙ የሙያ አይነቶችን እንደሚፈልግም መዘንጋት የለብንም፡፡
የወረርሽኙን ፈተና የሚመጥንና የአገርን አቅም ያገናዘበ፣ ውጤታማ እና የተሳለጠ የአሰራር ሰርዓትን በፍጥነት እያስፋፉ መዘርጋትና ማጠናከር፤ እጅግ ከባድ ስራ ነው፡፡ ዋና ዋናዎቹን የስራ ዘርፎች አቀናጅቶ ማስፈፀም፣ እያንዳንዱን ዝርዝር ስራ ለመከታተልና ለመቆጣጠር የሚችል መዋቅርን መምራትም፣ ፈታኝ ስራ ነው፡፡ ምን ለማለት ፈልጌ ነው?
የተላላፊ በሽታዎች ስርጭትን በሚመለከት፣… የወረርሽኝ አጥኚ ባለሙያዎች፣ ሰፊና ጥልቅ እውቀት፣ እንዲሁም የሰላ ክህሎት ይኖራቸዋል:: የተላላፊ በሽታ ህመምተኞችን ወደ ጤንነት በመመለስ በኩል ደግሞ፤ የጠቅላላና የስፔሻላይዜሽን መስክ ሃኪሞች፣ በእውቀትና በክህሎት እንደየዘርፋቸው የላቀ ደረጃ ይኖራቸዋል፡፡ ይሄ አንድ የማነፃፀሪያ ምሳሌ ነው፡፡
ከዚህ ጐን ለጐን፣ ከውጭ አገራት ጊዜያዊ ድጋፍ የማግኘት ጥበብም፣ ቀላል ብቃት አይደለም፡፡ በዚያ ላይ፣ ከአንዳንድ የአገር ውስጥ ተቋማት፣ የልምድና የሙያ እገዛ ማግኘት ይቻላል፡፡
በዚህ በኩል፣ የኢትዮጵያ አየር መንገድ፤ በርካታዎቹን የስኬት መሰረቶችና የስልጣኔ ገጽታዎችን በብቃት የሚያሟላ ቀዳሚው ድንቅ አርአያ፣ መማሪያና አጋዥ ተቋም ነው፡፡
በኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሃይማኖት በርካታ መንፈሳዊ በዓላት አሉ፡፡ እነዚህም በዓላት በየሀገሩ፣ በየወገኑ፣ በየአብያተ ክርስቲያናቱ ሥርዓት መሠረት ይከበራሉ፡፡ ለምሳሌም በዓለ ልደት፣ በዓለ ጥምቀት፣ በዓለ ሆሳዕና ወዘተ በተለያየ ቀን፣ በተለያየ ሥርዓት፣ በተለያየም የባህል ዐውድ ውስጥ ይከበራሉ፡፡ የግብጹን ከኢትዮጵያ፣ የሶርያውን ከአርመን የሚለየው ብዙ ሥርዓት ሊኖር ይችላል፡፡ ይሁን እንጂ የበዓሉን ማእከልና ዓላማ ግን አንድ ነው እርሱም የበዓሉ ባለቤት ኢየሱስ ክርስቶስ ማመስገን ነው፡፡ አብያተ ክርስቲያናት ክርስቶስን በበዓሉ በመስበክ፣ በማክበር፣ በበዓሉም መባረክን በመፈለግ በኩል አንድ ዓይነት መንፈሳዊ ዓላማ ስላላቸው የአንድ ቤተ ክርስቲያን ቤተሰብ መሆናቸውን ይመሰከራሉ፡፡ በዓላት የሚከበሩበት የባህል ዐውድ ግን ከበዓሉ ዓላማ በላይ ከዋለ፣ በበዓሉ ዕለት ከሚነበበው ወንጌል፣ ከሚነገረው ተኣምር፣ ከሚሰበከው ስብከት በላይ በዓሉን ለማድመቅ ተብለው የገቡ በየጊዜው የዳበሩና እየተጨመሩ ያሉ አላባዎች ከገነኑ፤ የበዓሉም ዓላማ የበዓሉን የአከባባር መንገድና ጌጣጌጦች ማንገሥ ላይ ካተኮረ በተለያዩ አብያተ ክርስቲያናት ያለውን የበዓል መንፈስ እጅግ እያራራቀው፣ ሌላው ቀርቶ በአንዲት ቤተ ክርስቲያን ውስጥ እንኳን በዓሉ ልዩ ልዩ ባህል ባላቸው ማህበረሰቦች መካከል መራራቅን ሊያስከትል ይችላል፡፡
ለምሳሌ በዓለ ጥምቀት ሲከበር በየባሕረ ጥምቀቱ በየጊዜው የሚጨመሩ ማድመቂያ ነገሮች የበዓሉን አክባሪዎች ትኩረት ወደሚከብረው ሳይሆን ወደ ማክበሪያው መንገድ እየሳበው ይመስላል፡፡ በየባሕረ ጥምቀቱ ደምቀው የሚከናወኑ የቁማር ጨዋታዎች፣ በየድንኳኑ ያሉ የንግድ ትርዒቶች፣ በየምእመኑ የሚደረገው የባህል ልብስ ትዕይንት፣ ከአርሞሪካው ጭፈራ እስከ ምንጃሩ ረገጣ የሚከናወነው ትርዒት ሁሉ ለበዓሉ አክባሪ ግርዶሽ ሆኖ ወደ ዋናው ዓላማ እንዳያተኩር እንቅፋት እየሆኑት ነው፡፡
ባህል መጠበቅ ማክበር መልካም ቢሆንም ምእመናን ከቤታቸው ገና ሲወጡ የክርስቶስን ጥምቀትና በጥምቀቱም የደመሰሰልንን ዕዳና የሰጠንን ጸጋ ሳይሆን ከላይ የተጠቀሱትንና ያልተጠቀሱትን ልዩ ልዩ ክዋኔዎች በዓይነ ኅሊናቸው አዝለው ለመውጣት የሚፈተኑበት ሁኔታ እየተፈጠረ ነው፡፡ ከዝማሬው፣ ከእልልታው ይልቅ በየጥጋጥጉ በሚገኙ ማረፊያ መጠጥ ቤቶች ጎራ ብሎ ቢራና ድራፍት እየጠጡ ስለፖለቲካው፣ ስለኢኮኖሚው፣ ስለኑሮ ውጣ ውረድ ሁሉ ሲያወጉ መቆየት በስፋት እየተለመደ ነው፡፡ ይህም እንደ ባህል ሆኖ ከበዓሉ የጎንዮሸ በስፋት በቅሏል፡፡ መንፈሳዊ በዓላትን በወጉ አክብሮ በመብላት በመጠጣት የበለጠ በዓሉን መዝከር ያለና የነበረ ነው፡፡ ነገር ግን በዓል ማክበር ቁማሩ፣ ቢራና ድራፍቱ፣ የኮረዶች መሽኮርመም የጎረምሶች ማሽኮርመም ወዘተ እየሆነ ከቀጠለ ሃይማኖታዊው በዓል ሥጋዊ መልኩ ጎልቶ መንፈሳዊ ዓለሙ ደብዝዞ ወደ መጥፋት ይሸጋገራል፡፡
በዓሉ የንግድ ትርዒት መጥሪያ እየሆነ መምጣቱ በበዓሉ አደባባይና ዐውድ ከእምነቱ ውጪ የሆኑ ወገኖች ጭምር የሚሳተፉበት ክፍተኛ የንግድ ክንውን ይታያል፡፡ አሁን አሁን በዓሉ መንፈሳዊውን ነገር በማጉላት ከሌላ እምነት የመጡ ወገኖችን እንኳን ሊሰብክና ሊያስተምር በሚችል መንገድ እየተካሄደ አይደለም፡፡ ስለዚህ ብዙዎች ነግደው አትርፈው ለመሄድ በጉጉት የሚጠብቁት በዓል እንጂ በምናንጸባርቀው መንፈሳዊ ትዕይንት ተገርመው ‹‹ምን ማለት ነው?›› ብለው እንዲጠይቁን የሚያደርግ አይደለም፡፡
ካህናቱና መዘምራን የበዓሉን ዓላማ ማእከል አድርገው አገልግሎታቸውን መፈጸማቸው እነሱን ተከትሎ ምእመናን ሁሉ አሜን እንዲሉ በማሰብ ነው፡፡ ነገር ግን የካህናቱ ሽብሸባ የመዘምራኑ እልልታ ተቀባይና አጃቢ እያጣ ምእመናን በሌላ የባህል ድንኳኖች ውስጥ ገብተው መለያየቱ ከሰፋ የቤተ ክርስቲያን በዓላት የካህናትና የሰንበት ተማሪዎች ብቻ ሆነው ሊንሳፈፉ ይችላሉ፡፡
ከዚህ በተጨማሪም የባህል ፈጠራ ማስፋፋቱ በየአህጉራቱ ልዩ ልዩ መልክ እየያዘ ስለመጣ የትኩረት ማእከሉ ባህል በሆነ መጠን በመንፈሳዊው በዓል ማእከልነት አንድነታችንን ማጽናት እንቸገራለን፡፡ በመላው ምእመናን መካከል አንድ መንፈስ ይዞ ክርስቶስን በማሰብ መመላለስ ይቀራል፡፡
በበዓለ ጥምቀት ብቻ ሳይሆን በሌሎች መንፈሳዊ በዓላት ከቤተ ክርስቲያናዊ ሥርዓቱ ይልቅ በቤት ውስጥ መስተንግዶ፣ በዳቦው በቅርጫው በዶሮ ገበያው ወዘተ ነፍሳት ተይዘው በዓሉ ገብቶ እስኪወጣ የበዓሉን ባለቤት በወጉ ሳያስቡ የሚያልፍባቸው በርካቶች ሆነዋል፡፡ ቅዳሴው፣ ማኅሌቱ፣ ጸሎቱ…ወዘተ የጥቂቶች ብቻ እየሆነ እየቀረ ነው፡፡
በዓላችንን የሚመሩት ሚዲያዎች እንጂ ቤተ ክርስቲያን መሆኗ እየቀረ ነው፡፡ ሚዲያዎች ደግሞ ባህላዊ ይዞታዎች ላይ፣ ንግድ ትርዒትና ባዛሮች፣ የሙዚቃ ድግሶች ላይ፣ በዓሉን ተከትለው በሚዘጋጁ የመንግሥትና መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች በሚያዘጋጇቸው ልዩ ልዩ ክዋኔዎች ላይ አተኩረው ነው፡፡ ስለዚህ በዓላችን በአዲስና በነባር የባህል እሴቶች እየተደፈቀ ነው፤ ከቀደመው በባሰ መልኩ የመንፈሳዊው በዓል ዓላማና ተግባር ተሳታፊዎች ጥቂት ምእመናን እንዲሆኑ እያስገደደ ነው፡፡ በዓላችን እየመራ ካልሄደ ባህል የሚመራው ከሆነ ሃይማኖታዊ መልኩ ይጠፋል፡፡
በመሆኑም እኛ ክርስቲያኖች ሌሎችም ወገኖች እስከሚታዘቡት ድረስ ሥጋዊ መልኮቻቸው እየጎሉ የመጡትን የበዓላት አከባበራችን ወደ ቀደመ ክብርና ለዛቸው መመለስ የዘመናችን አገልጋይ ካህናት ኃላፊነት ይሆናል፡፡ ሊቃውንቱ በበዓላቱ መድረኮች ሁሉ ከዚህ አንጻር ምክርና ተግሳጽ መስጠት ይጠበቅባቸዋል፡፡ ምእመናንም የሊቃውንቱን ምክር ሰምተው ነገሮቻቸው ሁሉ የበዓሉን መንፈሳዊ ዓላማ የሚያንጸባርቁ እንዲሆኑ መትጋት ይገባቸዋል፡፡
“አብን ከአመሰራረቱ ጀምሮ የሚታውቀ፣ እንቅስቃሴው በሙሉ በመረጃ የተደገፈ፣ መረጃውም ማስረጃውም እጅ ላይ ያለ የሞተው ትህነግ የእጅ ስራ መሆኑንን ይፋ ማድረጊያው ወቅት ቀርቧል” በሚል የሚናገሩ የአማራ ብልጽግና ሰዎች ” ለጊዜው ማወቅ የሚገባቸው አውቀዋል” ሲሉ አብን የምርጫ ስጋት እንዳልሆነ ይናገራሉ። ከአብን ወገን የሆኑት ደግሞ ” አብን የአማራ ልብ ነው” ሲሉ ቢያንስ የአማራ ክልልን ለመግዛት እርግጠኛ ሆነው እየሰሩ መሆናቸውን በኩራት ያስተጋባሉ። ሁሉንም ወገን የሚያውቁ ደግሞ ነባር ኢህአዴጎችና ኢህአዴግ ያስለጠናቸው ጨዋታውን እየመሩት እንደሆነ ይነገራሉ። ጨውታው አብን “ስውሩ ትህነግ” በሚሉና አብን ” የአማራው ልብ” በሚሉት መካከል ይመስላል።
የኢትዮ 12 ሪፖርተር ይህን የዘገበው ምርጫው ከመካሄዱ በፊት ረብሻ ይነሳል ወይስ አይነሳም በሚለው ጉዳይ በቅርቡ አዲስ አበባ ሄደው ከነበሩ የዓለም አቀፍ የሚዲያ ሰዎችን በጠየቀበት ወቅት ካገኘው መረጃ በመነሳት ሲሆን፣ የምርጫው የጸጥታ ጉዳይ ላይ ያለው ስጋትና ቅድመ ትንተና ለጊዜው በማቆየት የአብንና የአማራ ብልጽግናን አጀንዳ ቅድሚያ ሰጥቷል። ይሁን እንጂ የአማራ ክልል ሰፊ ዘማቻና የቀደሙ ጠባሳዎቹን ለማሻር ትኩረቱን ሰጥቶ በህብረት በሚሰራበት ወቅት ፓርቲውን ለመሸርሸር እየሰሩ መኖራቸውን፣ ዋልታ ረገጥ ሆነው የሚንቀሳቀሱትን ማየታቸው እንዳሳሰባቸው በርካቶች ይገልጻሉ።
ከሁለቱም ወገን እንዳልሆኑ የሚናገሩ እንደሚሉት የአማራ ክልል ብርቅ ልጆቹን በሴራ ካጣ በሁዋላ በአቶ ተመስገን አመራር ተረጋግቶ ባለበት ወቅት፣ ያለበትን የወሰንና የማንነት ጥያቄ ምላሽ ሰጥቶ በሚሰራበት በዚህ ጊዜ በገሃድ አንድነት መፍጥርን እንጂ በጓሮ የሚደረግ ትንቅንቅ በወጉ ያረጋውን ጉዳይ የመበጥበጥ ያህል ነው። ከዛም በላይ ወቅትን ባለማገናዘብ የሚከናወን ተግባር ሆኖ ሊቀለበስ የማይችል ስህተት ሊያስከትል እንደሚችል ይናገራሉ። እነዚህ ወገኖች አብንና አማራ ብልጽግና ሆነው በድብቅ የሚሰሩ ሊጠነቀቁ እንደሚገባ ይመክራሉ።
ሰሞኑንን ኢትዮጵያ ከነበሩና ፈቃድ ከተከለከሉ ኢትዮጵያ ላይ የዘመቱ የውጭ አገር ሚዲያዎች ጋር አዲስ አበባ ተገናኝተው ሲያወጉ የነበሩት የአብን ዋና መሪና የህዝብ ግንኙነት ሃላፊ በቀጣዩ ምርጫ ቢያንስ አማራ ክልል ላይ እንደሚያሸንፉ እርግጠኛ ሆነው እንደገለጹላቸው ኢትዮ12 ሰምታለች። ሚዲያዎቹ ፈቃድ ስላላገኙ የማይታተም ወይም ስም ተጠቅሶ የማይወጣ በሆነው መረጃ እንደተናገሩት አብን በገዢው የአማራ ብልጽግና ፓርቲ ውስጥ እጁ ስር ሰዶ ስለገባ አማራ ክልልን እንደሚያሸንፍ በርግጠኛነት መስክረውላቸዋል።
አብን በገዥው ፓርቲ ብቻ ሳይሆን በባልደራስና በአዜማ ፓርቲዎች ውስጥ በሚገባ እጁን እንዳስገባና አስፈላጊ በሚሆንበት ወቅት ከየአቅጣጫው የሚያገኘውን ድምጽ አዳምሮ ምኞቱን አማራ ክልልን ከመረከብ በላይም ሊያደርገው እንደሚችል ጠቅሷል። ሁሉንም መረጃ ያካፈሉን እንዳሉት በኢትዮጵያ በተቀናቃኝ ፓርቲነት ከተመዘገቡት ውስጥ አብዝቶ ኤንባሲዎችን የሚገናኝና ድርጅት ቢኖር አብን ነው። አብን ለበርካታ ኤንባሲዎች ቀጣዩ የአማራ ክልል መሪ እንደሚሆን በፍጹም እምነት እየተናገረ ነው።
ሪፖርተራችን ያናገራቸው የአማራ ክልል ብልጽግና አመራር ” አብን ወዳጅ የሆኑ እገራት ኤምባሲዎች ዘንድ ሁሉ ሄዶ የሚሰጠውን ማብራሪያ እናውቃለን” ሲሉ ነው አስተያየታቸውን የሚጀመሩት። ሲቀጥሉ ደግሞ አብን ድርጅታቸው ብልጽግና ውስጥ እጁን ማስገባት ብቻ ሳይሆን አስተዳደር ክልሉን እንዲወስድ ተደርጎ ወደ ምርጫ ቢገባ የት አካባቢ ድምጽ እንደሚያገኝ ስለሚታወቅ የአማራ ብልጽግና አመራር ሆኖ እንዲህ ያለ ቁማር ውስጥ የሚገባ አለ ብለው እንደማያምኑ ያስረዳሉ። ያም ሆኖ ግን ስውር ነገር እንደሌለ ሲናገሩ በፍጹም እምነት ነው።
አብን ” የአማራ ልብ ነኝ” በሚል የሚያቀርበውን የዕርዳታ ፕሮፖዛል እንደሚያውቁ የጠቀሱት እኚሁ አስተያየት ሰጪ፣ እሳቸው እስከሚያዉቁት ድረስ አብን በረከት ስምዖን ከቋቋመው ቀን ጀመሮ እስካሁን ድረስ ማንነቱን የሚያሳይ መረጃና ማስረጃ አለ። በህዝብ ደረጃም ቢሆን ማወቅ የሚገባቸው እንዲያውቁት በመደረጉ ቀጣዩን ስራ እንደሚያቀለው አስታውቀዋል።
ወቅቱ ባለመሆኑ ስም ጠቅሶ መናገር እንደማይቻል የገለጹት የአማራ ብልጽግና አመራር ” አብን ያልሞተው ትህነግ እንደሆነ ህዝብ ጸሃይ እየሞቀ ያየዋል” ሲሉ ገልጸዋል። እሳቸው እንደዚህ አቃለው ቢያወሩም አብን ጠንካራ አቋም ላይ እንደሚገኝ የሚያምኑ አሉ። በወሎ፣ጎጃምና አገው ጥቂት አካባቢዎች ውስን ቦታ አብን ድምጽ እንደሚያገኝ የሚገምቱት እነዚህ ወገኖች የውስጥ ለውስጥ ስርሰራውን አጥብቀው ይኮንናሉ።
ስጋርታቸው የሚያስቀምጡ ወገኖች እንደሚሉት ከሆነ የአማራ ህዝብ ከመቼውም በላይ ጠንካራ ፓርቲና አደረጃጀት በሚያሻው በአሁኑ ወቅት የውስጥ ለውስጥ ግዝገዛው ክልሉን መሪ አልባ እንዳያደርገው ነው የሚፈሩት። እነ ዶክተር አምባቸውን የመሰሉ መሪዎችን የከሰረው የአማራ ክልል ከሃዘኑ አገግሞ አሁን ተረጋግቶ ወደ ልማት በገባበት ወቅት ላይ እንደገና የማተራመስና ይህንን በቁጭት የተነሳ ድርጅት አፍርስው ከአጋር ድርጅቶቹ እንዳይለዩት ፍርሃቻ ያላቸው አካላት ህዝብ በተለይም ልሂቃኑ ጥንቃቄን እንዲሰብኩ ይጠይቃሉ።
አብን ተቀማጭነታቸው አዲስ አበባ የሆኑ ኤምባሲዎችን በቀጣዩ ምርጫ እንደሚያሸንፍ መግለጽ ብቻ ሳይሆን ድጋፍም እየጠየቀ ነው። የመረጃው ምንጭ እንዳሉት ከሆነ አብን በአማራ ክልል መቶ ከመቶ ስልጣን እንደሚይዝ በማስረዳት ላይ መሆኑ ብቻ ሳይሆን ድምጽ አጣለሁ ብሎ በሚሰጋባቸው አካባቢዎች ሁሉ የአዜማንና ድምጽ ለመውሰድ በድርጅቱ ውስጥ በበቂ ሁኔታ እጁን ማስገባቱ ሲነገር ይህ ለሶስተኛ ጊዜ ነው።
አብን በኦፊሳል ከባልደራስና መኢአድ ጋር ለመቀላቀል ንግግር ላይ መሆናቸው ቢነገርም ከዘገየ የተጀመረ በመሆኑ ህጉ ይህንን እንደማይፈቅድ የሚያውቁ እየገለጹ ነው። ያም ሆኖ ከምርጫ በሁዋላ ድምጽን ይዘው ጥምረት የመፍጠር አጋጣሚ ሊኖር እንደሚችል ይታመናል።
ራሱን ከትህነግ ማዕቀፍ ውስጥ ያወጣውና አቶ ደመቀ የሚመሩት የአማራ ብልጽግና ፓርቲ ዛሬ ላይ አቋሙ የፈረጠመ በመሆኑ፣ በአገራዊው ብልጽግና ፓርቲ ውስጥም መሰረቱ የጎላ በመሆኑ ፓርቲውን ውስጥ ውስጡ የመሸርሸር ስራ አደጋ ሊያስከትል የሚሰጉ መኖራቸውን በመጥቀስ ሪፖርተራችን ያናገራቸው የድርጅቱ አንድ አመራር ” ስጋት የለብንም። ሁሉንም በትዕግስት ማየት ነው። አገርን የሚመራ ፓርቲ መሆኑ መዘንጋት አግባብ አይሆንም” በማለት ጥቅልል ምልሻ ከሰጡ በሁዋላ ” መናበቡ በሚዲያዎችና ስልጣን በተከለከሉ አክቲቪስቶች እንዲሁም ነባር ኢህአዴጎች ተሰባስበው የሚያልሙት ነው። ሁሉም ይታወቃል” በሚል ዘግተውታል።
በኢትዮጵያ ፖለቲካ ትህነግ ከተመታ በሁዋላ አዳዲስ አሰላልፈፎች ብቅ እያሉ ነው። ከተመታው ትህነግ ጋር ድርድር እንዲደረግ የሚጠይቁ፣ ጥንት ኢህአዴግ ” ሌላ” ብሎ ያባረራቸው፣ ትህነግ ” ቆሻሻ ልክስክስ” ብሎ ወህኒ የወረወራቸውና እነዚሁ ወገኖች ቀደም ሲል ያስለተኗቸው፣ ዛሬ ደግሞ የሚደጉሟቸው ሚዲያዎች ናቸው አብረው የመጡት። አብን ከእነዚህ ሃይላት ጋር በቀጥታ ተባባሪ ይሁን አይሁን ስም ጠቅሶ የሚናገር ባይኖርም፣ አብን አብራቸው ለመስራት ሂደት ከጀመረው ባልደራስ ምክትል ሊቀመንበር የሆኑት አቶ ኤርሚያስ የ360 ሚዲያ መስራችና አንዱ ባለቤት መሆናቸው ይታወቃል።
ርዕዮትን 360 በጥምረት ተናበው የሚሰሩ ሲሆን ምርጫው ላይ ከወዲሁ ” ኦርቶዶክስ ለህልውናዋ ትነሳ” በሚል ዘመቻ ለመጀመር እቅድ ነድፈው በመስራት ላይ መሆናቸውን በመረጃ ቲቪ በኩል አስታውቀዋል። የአማራ ብልጽግና ሃላፊ እነዚህን ለመንካት ይሁን ለሌላ ሚዲያዎች አብረው በመናበብ እንደሚሰሩ አመላክተዋል። የተባረሩ የቀድሞ ኢህአዴጎች እንደ አቶ ታምራት ላይኔ አይነቶቹ ከመሰለቾቻቸው ጋር ህብረት መፈጸማቸው እንደተደረሰበት፣ ከቀድሞ ኦህዴድ ከፍተኛ አመራሮች ወገን ግን ምላሽ እንዳጡ ጠቁመዋል።
በካናዳ የሚኖርና ቀደም ሲል የአብን አባል ሆኖ ተመልምሎ እንደነበር የሚናገር እንዳለው በሂደት ድርጅቱን ሳቀውና አፈጣጠሩ ሲገባው እራሱን አግልሏል። የአብን አባል ሲሆን ሌሎች አባላትን በተቀጽላ ስም ያውቃቸው እንደነበር፣ በቡድን የማህበራዊ ገጽ አምድ ስልጠና ይወስድ እንደነበርና “ላይሊበላ የአገው ነው” የሚል ትምህርት ሲሰጥ ግራ መጋባቱን፣ ይህ ሲሆን ለበለጠ ትምህርት በሚል እጅግ ታዋቂ የሆነ ኤማህበራዊ ሚድያ ጸሃፊና አንቂ እንዲያስረዳው ከተደረገ በሁዋላ ድርጅቱን በራሱ ፈቃድ ተሰናብቷል። ከዛ በሁዋላ የነበረውን ኔት ዎርክ ተጠቅሞ ባደረገው ክትትል በርካታ መረጃዎች በማግኘቱ አዝኖ መቀመጡን አስታውቋል።
(ከኦሮሞ ፌዴራላዊ ኮንግረስ (ኦፌከ) የተሰጠ መግለጫ) ከሁለት የፖለቲካ ድርጅቶች፤ የኦሮሞ ፌዴራሊስት ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ (ኦፌዲን) እና ከኦሮሞ ሕዝብ ኮንግረስ (ኦሕኮ) ውህደት ሐምሌ 22/2004 የተመሠረተው ፓርቲያችን፤ የኦሮሞ ፌዴራላዊ ኮንግረስ (ኦፌኮ)፤ በአገራችን ውስጥ በተካሄዱት ምርጫዎች […]
ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አሕመድ ዛሬ ይፋ እንዳደረጉት ለትግራይ የአስቸኳይ ጊዜ ግብረሃይል መሪነት ጄነራል ዮሐንስ ገብረ መስቀል መሾማቸውን አስታውቀዋል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንዳሉት ዛሬ ከክልሉ የአስቸኳይ ጊዜ ግበረሃይልና አስተዳደር ጋር ውይይት ተደርጓል። በውይይቱ ላይ […]
በአዲስ አበባ የሚንቀሳቀሱ ሆቴሎች በአገሪቱ በተከሰተው ሕዝባዊ ተቃውሞ ምክንያት በታወጀው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ይህንን ተከትሎ አገሮች ባወጡት የጉዞ ክልከላና ማስጠንቀቂያ ሳቢያ በዚህ በጀት ዓመት የመጀመሪያው ሩብ ዓመት ብቻ የ380 ሚሊዮን ብር ኪሳራ እንዳጋጠማቸው አስታወቁ፡፡
በአዲስ አበባ ከሚገኙ 150 ሆቴሎች ውስጥ 105ቱ የሚወከሉበት የአዲስ አበባ ሆቴሎች ባለንብረቶች የዘርፍ ማኅበር ኃላፊዎች፣ ሚያዝያ 11 ቀን 2009 ዓ.ም. በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ወቅት ይፋ እንዳደረጉት በአገሪቱ የተከሰተውን ግጭት ተከትሎ የታወጀው አስቸኳይ ጊዜ አዋጅና አገሮች ያወጧቸው የጉዞ ክልከላዎች ባደረሱት ጫና ምክንያት ሆቴሎች ከዚህ ቀደም የነበራቸውን የ67 በመቶ የክፍል ተከራዮች ቁጥር በአማካይ በ20.5 በመቶ እንዲቀንስባቸው ምክንያት ሆነዋል፡፡
ይህንን በማስመልከት ሆቴሎቹ ለባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር አጥንተው አቅርበው እንደነበር የገለጹት፣ የማኅበሩ ፕሬዚዳንት አቶ ቢኒያም ብሥራት ናቸው፡፡ የጁፒተር ኢንርናሽናል ሆቴል ሥራ አስኪያጅ የሆኑት አቶ ቢኒያም እንዳብራሩት ከሆነ፣ በሆቴል ዘርፉ ብቻም ሳይሆን በኢኮኖሚው ውስጥ በተለያዩ የኢንቨስትመንት መስኮች ላይ የደረሰውን ጉዳት ሁሉም እንደሚገነዘበው ጠቅሰው፣ በቱሪዝም መስክ የደረሰውን ጉዳት ያባባሰው ግን አገሮች ዜጎቻቸው ወደ ኢትዮጵያ እንዳይጓዙ የሚከለክሉና የሚያስጠነቅቁ ማሳሰቢያዎችን ማውጣታቸው ነው፡፡
በዚህ ምክንያት ከመጀመሪያው ሩብ ዓመት ጀምሮ አሁንም ድረስ የሆቴሎች ደንበኞች ቁጥር በቀነሰበት አሐዝ መጠን ላይ እንደሚገኝ የገለጹት አቶ ቢኒያም፣ ባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር የደረሰውን ጉዳት አሳውቁኝ ባለው መሠረት በወቅቱ እንዲያውቀው መደረጉን ጠቅሰዋል፡፡ ይሁንና የደረሰውን ጉዳት በራሱ ለማጣራት በመፈለጉ እስካሁንም ድረስ ለቀረበው ጉዳት ምላሽ እንዳልተሰጠበት አስታውቀዋል፡፡
ሆቴሎች ደርሶብናል ያሉትን ኪሳራ ለማካካስ መንግሥት ማድረግ ይገባዋል ያሏቸውን ጥያቄዎችም ይፋ አድርገዋል፡፡ በዚህ በጀት ዓመት መክፈል የሚጠበቅባቸውን የንግድ ትርፍ ግብር እንዲነሳላቸው ማድረግ አንደኛው አማራጭ እንደሆነ የገለጹት አቶ ቢኒያም፣ ከዚህ ባሻገር አብዛኞቹ ሆቴሎች ያለባቸውን የባንክ ዕዳ ከነወለዱ የመክፈያ ጊዜ በአንድ ዓመት እንዲራዘምላቸው ማድረግም ሌላኛው አማራጭ ተደርጓል፡፡ ወይም ደግሞ የደረሰውን ኪሳራ የሚያካክስ ገንዘብ እንዲሰጣቸው ማድረግ ለመንግሥት የቀረቡ የኪሳራ ማካካሻ መፍትሔዎች ቢሆኑም እስካሁን የመንግሥት ምላሽ ይጠናል የሚል እንደሆነ ተገልጿል፡፡
በሌላ በኩል በአገሪቱ የሆቴል ኢንዱስትሪ ውስጥ የሚታየውን የሠለጠነ የሰው ኃይል እጥረት ለማቃለል የሆቴል ባለሙያዎች ማሠልጠኛ አካዴሚ ለመመሥረት ዝግጅት እየተደረገ እንደሚገኝ አቶ ቢኒያምና ሌሎች የማኅበሩ ኃላፊዎች አስታውቀዋል፡፡ የአካዴሚው አጠቃላይ ሁኔታ በመጪው ነሐሴ ወር ይፋ እንደሚደረግ የጠቀሱት ኃላፊዎቹ፣ ይህም የማኅበሩን 20ኛ ዓመት የምሥረታ በዓል በማስታከክ እንደሆነ ተናግረዋል፡፡ ሆቴሎች በሰው ኃይል እጥረት ሳቢያ እርስ በርስ ከመነጣጠቅ ባሻገር፣ ልዩ ልዩ የምርት ግብዓቶችን የማግኘት ችግር እያጋጠማቸው እንደሚገኙም የማኅበሩ ምክትል ሰብሳቢና የኢንተርኮንቲኔንታል አዲስ ሥራ አስኪያጅ አቶ ዜናዊ መስፍን ገልጸዋል፡፡
ከ20 ዓመት በፊት በ15 ሆቴሎች የተመሠረተው ማኅበር ቀደምት ስያሜው የአዲስ አበባ ሆቴሎችና ሬስቶራንቶች አሠሪዎች ማኅበር እንደነበር ሲጠቀስ ሆኖም በየጊዜው በከተማው ውስጥ እየታየ ካለው ለውጥና ሆቴሎችም ከሚገኙበት ዕድገት አኳያ ለብቻቸው በመውጣት የአሁኑን ማኅበር ለመመሥረት እንዳበቃቸው ጠቅሰዋል፡፡
እንደ አቶ ቢኒያም ትንታኔ ባለፉት ስምንትና ዘጠኝ ዓመታት ውስጥ በየወሩ አንድ ሆቴል እየተገነባ መቆየቱን፣ በመጪዎቹ ሦስት ዓመታት ውስጥም በየሦስት ወሩ ሁለት ሆቴሎች እየተገነቡ እንደሚገኙ ለማወቅ ተችሏል፡፡ በአገሪቱ በግንባታ ሒደት ላይ የሚገኙ ከ100 ያላነሱ ሆቴሎች እንደሚገኙ የጠቀሱት አቶ ቢኒያም ከእነዚህ ውስጥ እስከ 25 በመቶ የሚገመቱት ዓለም አቀፍ ብራንድ ያላቸው የውጭ ሆቴሎች እንደሆኑ አስታውቀዋል፡፡
የአዲስ አበባ ሆቴል ባለንብረቶች ማኅበር ባለፈው ዓመት ማሳተም የጀመረውን የአዲስ አበባ ቱሪዝምና ሆቴሎችን የሚያስተዋውቅ መጽሔት ሁለተኛ ዕትም ይፋ አድርጓል፡፡ በእንግሊዝኛ ቋንቋ ሙሉ በሙሉ በአገር ውስጥ ባለሙዎች ተሰናድቶ፣ ዓለም አቀፍ ደረጃውን ጠብቆ የሚታተመው ‹‹አዲስ አበባ ቱሪዝም ጋይድ 2017›› የተሰኘው መጽሔት፣ በአገር ውስጥ ለሚገኙ ኤምባሲዎችና ቆንፅላዎች፣ ለተባበሩት መንግሥታት ኤጀንሲዎች፣ እንዲሁም ማኅበሩ በሚሳተፍባቸው ዓለም አቀፍ ንግድ ትርዒቶችና የንግድ ለንግድ መድረኮች እንደሚያሠራጨው ታውቋል፡፡
ከኬንያ ታስረው አገር ቤት መግባታቸው ቀደም ሲል ይፋ የሆነው ኢንጂነር መስፍን አበበ ከቃሊቲ እስር ቤት ደብዳቤ አሰራጭተዋል። ኢንጂነሩ የኦነግ ወታደር በመሆናቸው የእድሜ ልክ ተፈርዶባቸው 11 ዓመት ታስረዋል። ከቃሊቲ ወኅኒ በጻፉት ደብዳቤ በኦነግ ሥም ታስረው እስካሁን ያልፈቱ 49 ሰዎችን ስም በመዘርዘር ትኩረት እንዲያገኙ ይፋ አድርገዋል።
” ከላይ የተዘረዘሩት የኦሮሞ እስረኛ በአካል እና በሥም ብቻ የምናውቃቸው መሆናቸውን ማስገንዘብ እወዳለሁ።” የሚል ማሳሰቢያ ያለበትን በእጅ የተጻፈ ደብዳቤ ያተመው አቶ ጃዋር መሐመድ በፌስ ቡክ ገጹ ላይ ነው።
ልዕሊ 200 ካብ ባሕሪ ሚዲተራንያን ዝደሓኑ ስደተኛታት፥ ትማሊ ሰንበት ኢጣልያ ኣትዮም። እቶም 62 ቆልዑት ዝርከብዎም ስደተኛታት ብሰለስተ ናይ ጎማታት ጀላቡ ጌሮም ካብ ሊብያ ከምዝተበገሱ`ዩ ዝእመን። ናይ ጀርመን ምክትታል ባሕሪ ዝተባህለ ገባሪ-ሰናይ ትካል ካብ ዝሓለፈ ረቡዕ ጀሚሩ ብዘካየዶ ስርሒት ህይወት ኣድሕን ምድሓኖም’ውን ይገልጽ።
ንሕርሻዊ ስራሕቲ ብምባል ካብ ኢትዮጵያ ናብ ሱዳን ብዘይሕጋዊ መንገዲ ዶብ ዝሰግሩ ዜጋታት ብሕጋዊ መስርሕ ንምእታው ዝዓለመ ብምትሕብባር ዩኒቨርስቲ መቐለን ዩኒቨርስቲ ገዳሪፍ ሱዳን ዝተዳለወ መድረኽ ኣብ ከተማ መቐለ ተኻይዱ።
ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ካብ ክልላት ትግራይን ኣምሓራን ብኣማኢት አሸሓት ዝቑፀሩ ዜጋታት ንሕርሻዊ ስራሕቲ ብዝብል ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ ዶብ ኢትዮጵያ ተሳጊሮም ናብ ሱዳን ይኸዱ ኣለዉ።
በዚ ድማ እዞም ዜጋታት ኣብ ኢድ ደላሎ ብምውዳቕ ምግልታዕ ይበፅሖም እዩ። ነዚ ንምትራፍ መንግስታት ክልትኤን ሃገራት ኣብዚ ጉዳይ ሕጊ ንምውፃእ ኣብ ዝገብርዎ ዘለው ፃዕሪ እታዎት ዝኸውን መድረኽ ምኽክር ብምትሕብባር ዩኒቨርስቲታት መቐለን ገዳሪፍን (ሱዳን) ኣብ ከተማ መቐለ ዋዕላ ተኻይዱ።
ንሶም ብተወሳኺ እዚ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት ንምክልኻል ኣብ ዝግበር ፃዕሪ ምሁራን ዘካይድዎም መፅናዕትታት ንመንግስቲ ብምቕራብ ለውጢ ኣብ ምምፃእ ሓጋዚ እዩ ኢሎም።
ኣብቲ ዘተ ተወከልቲ መንግስቲ ሱዳንን ምሁራንን ዝተሳተፉ ክኾኑ ከለው ካብ ኢትዮጵያ ድማ ተወከልቲ መንግስቲን ካብ ዩኒቨርስቲታት መቐለ፣ ባህር ዳርን ጎንደርን ዝመጹ ምሁራን’ውን ተሳተፍቲ ኔሮም።
ኣብቲ መድረኽ ፅሑፍ ካብ ዘቕረቡ ዳይሬክተር ኢንስቲትዩት መፅናዕቲ ስነ ህዝቢ ዩኒቨርስቲ መቐለ ዶክተር ክንፈ ኣብርሃ ኣብ ዝሓለፉ 10 ዓመታት ካብ ኢትዮጵያ ልዕሊ 1.5 ሚሊዮን ዜጋታት ብዘይሕጋዊ መንገዲ ካብ ሃገር ምውፀኦም ተዛሪቦም ካብዚኦም እቶም ልዕሊ 30 ሚእታዊት ካብ ትግራይ ዝተሰደዱ ምኻኖም ዩኒቨርስቲኦም ዘካየዶ መፅናዕቲ ጠቒሶም ተዛሪቦም። በዚ ስደት ልዕሊ 1.1 ቢሊዮን ዶላር ዘይሕጋውያን ደላሎ ከምዝወሰዱ በቲ መፅናዕቲ ተረኺቡ ኢሎም።
ናይ ጉልበት ስራሕ ንምስራሕ ብዝብል ካብ ኢትዮጵያ ናብ ሱዳን ብዘይሕጋዊ መንገዲ ዝሰግሩ ዜጋታት ብብዝሒ ኣለዉ ዝበሉ ዶክተር ክንፈ እዚ ዝኸውን ዘሎ ነዞም ዜጋታት ዘተኣናግድ ሕጊ ስለ ዘየሎ እዩ ኢሎም።
ብተመሳሳሊ መድረኽ ኣብ ካርቱም፣ ገዳሪፍን ባህርዳርን ተኻይዱ ከምዝነበረ ተሓቢሩ። ምክትል ፕረዚደንት ዩኒቨርስቲ ገዳሪፍ ኢብራሂም ዓብደልሰላም ከምዚ ዓይነት መድረኽ ንክልቲኤን ሃገራት ዓብዪ ኣበርክቶ ኣለዎ ክብሉ ገሊፆም።
እንደሚታወቀው 6ኛው ዙር የትግራይ ክልል ምክር ቤት አባላት ምርጫ ኮቪድ 19ን እየተከላከልን በሕገ መንግስቱ መሰረት እንድሚካሄድ የትግራይ ክልል ምክር ቤት ውሳኔ ማስተላለፉ፣ በውሳኔው መሰረት የህግ ማእቀፎች አፅድቆና ኮሚሽን አቋቁሞ ወደ ተግባራዊ እንቅስቃሴ ተገብቷል። የምርጫው የሚወዳደሩ የፖለቲካ ድርጅቶችም የምረጡን ቅስቀሳ ጀምረዋል።
ይሁን እንጂ ጠላቶቻችን የትግራይ ክልል ምርጫ ተራዝመዋል የሚል በማህበራዊ ሚድያ የተሰራጨው ወሬ ከእውነት የራቀና የትግራይ ህዝብ ለማደናገር ሆን ተብሎ የተደረገ መሆኑን የትግራይ ክልል ምክር ቤት አስታወቀ፡፡
ዓፄ ሱስኒዩስ በዙፋን ስማቸው "መልአክ ሰገድ" ተብለው ሲታወቁ በ1572 ተወልደው በ1632 (እ.ኤ.አ)አርፈዋል። ከ1606–1632 እ.ኤ.አ. የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት የነበሩ ሲሆን፣ አባታቸው የአፄ ልብነ ድንግል የልጅ ልጅ የሆኑት አቤቶ ፋሲለደስ እና ልጃቸው ደግሞ ዓፄ ፋሲለደስ ነበሩ። እናታቸው ወይዘሮ ሐመልማለ-ወርቅ የተሰኙ የጎጃም አስተዳዳሪ ልጅ ነበሩ።
በሱሰንዮስ ዘመን የነበረው የጀስዩት ሚስዩን አልሜዳ ሱሰንዩስ "ረጅም፣ ወንዳወንድ፣ ትላልቅ አይኖች ያሉት፣ አፍንጫው ቀጥ ያለና ጢሙም በጥንቃቄ የተከረከመ ነው" ካለ በኋላ አለባበሱን ሲገልፅ " [በጊዜው የአውሮጳውያን ፋሽን የነበረውን አይነት] እስከ ጉልበቱ የሚደርስ ከደማቅ ቀይ ሐር የተሰራ በፍታ በስስ ጥብቅ ያለ ሱሪ እና በትላልቅ ወርቅ ያጌጠ ቀበቶ ለብሶ ከላዩ ላይ በተለያየ ቅርጻቅርጽ ያጌጠ ካባ ይደርባል። "[1]
ሱሰኒዩስ የተወለደው የአህመድ ግራኝ ሰራዊት ከተሸነፈ በኋላ ሲሆን በዚህ ጊዜ የህዝብ ንቅናቄ ይታይ ነበር። የሱሰኒዮስ ዜና መዋዕል እንደሚያትተው በህፃንነቱ ከአባቱ ጋር ጎጃም ውስጥ ይኖሩበት የነበረው ከተማ በአንድ ተንቀሳቃሽ የኦሮሞ ቡድን ስር ወደቀ ፤ አባቱና ቀሪው የከተማው ሰው ሲገደል እሱ ግን ለአንድ አመት ከግማሽ በምርኮ ከኦሮሞው ቡድን መሪ ጋር ተቀመጠ። ከዚያ በኋላ የኦሮሞው ቡድን በዳሞት ከደጅ አዝማች አስቦ ጋር ጦርነት ለመግጠም ሞክሮ በመሸነፉ ወደአካባቢው ዋሻወች በመግባት ለመሸሸግ ሞከረ። የደጃአዝማች አስቦ ሰራዊት የተሸሸጉትን ቡድኖች አባላት እዋሻው ድረስ በመግባት ከነመሪያቸው በሰንሰለት አሰሩዋቸውና "ህጻኑን ሱሰኒዮስ ካመጣችሁ ትለቀቃላችሁ ካላመጣችሁ ግን ትገደላላችሁ" አላቸው። ሱሰኒዮስ በዚህ መንገድ ሲለቀቅ፣ ደጃች አስቦ ህጻኑን መንገዱ ለተባለ የአቤቶ ፋሲለደስ ወዳጅ በአደራ ሰጡት። መንገዱም የንግስት አድማስ ሞገሴ (የአፄ ሰርፀ ድንግል እናት) ቤተኛ ስለነበር ህጻኑ ከንግስቲቱ ዘንድ አደገ ። [2]
በ1590ወቹ የአፄ ሰርፀ ድንግል ልጆች እድሜያቸው ገና ጨቅላ ስለነበር ፣ አጼው ፣ የወንድማቸውን ልጅ ዘድንግልን ለተተኪ ንጉስነት አጭተውት ነበር። ንግስት ማርያም ሰናና የወቅቱ መሳፍንት (ለምሳሌ ራስ አትናቲወስ) የ 7 ዓመት ህጻን የነበረው የሰርፀ ድንግል ልጅ ያዕቆብ እንዲነገስ የአባቱን ሃሳብ አስቀየሩ። ህጻኑም የነገሰበት ጊዜ ከ1597 እስከ 1603 ነበር። በዚህ ጊዜ የርስ በርስ ጦርነት እንዳይነሳ ለህጻኑ ስልጣን ተቀናቃኝ ሊሆን ይችላል የተባለውና በህዝቡ ዘንድ ተወዳጅነት ያተረፈውን ዘድንግልን በግዞት ወደ ጣና ሃይቅ እንዲባረር አደረጉ። ሱሰኒዮስም ከዘድንግል ጋር አብሮ ከማደጉ በተጨማሪ ይዋደዱ ስለነበር ( እንዲሁም ልክ እንደ ዘድንግል ለያዕቆብ ስልጣን አስጊ ሆነ ስለተገኘ) በማምለጥ በጎጃምና ሸዋ ገዳማት እንዲሁም በኋላ ከተንቀሳቃሽ ኦሮሞወች ጋር ኑሮውን አደረገ። አብረውት ከነበሩት ኦሮሞወች ሠራዊት በመመልመል ሸዋ ውስጥ በተለይ ይፋትን፣ መርሃ ቤቴንና ቢዛሞን በጦርነት ተቆጣጠረ።
ወጣቱ ንጉስ ያዕቆብ የጊዜው መኳንንቶች ስልጣን ያለገደብ መሆኑን በመቃወም ስልጣናቸው እንዲገደብ በመሞከሩና በእድሜው ምክናያት በሱ ቦታ ሆኖ አገሪቱን የሚያስተዳድረውን ራስ አትናቲወስን ስልጣን መጋፋት ሲጀምር ከዘመኑ ባለስልጣኖች ጋር ጥል ገባ። በዚህ ጊዜ መኳንንቶቹ "ሃይማኖት የለሽ አረመኔ" እና "ጠንቋይ" ነው የሚል የፈጠራ ወሬ በንጉሱ ላይ በመንዛት በግዞት ከስልጣን እንዲባረርና በእንራያ በስደት እንዲኖር አደረጉት። አጼ ዘድንግልን በ 1603 የጉራጌው ራስዘስላሴ አቀነባባሪነት ንጉሰ ነገስት አደረጉት። ዘድንግል፣ ምንም እንኳ አይምሮው ብሩህ የነበረ መሪ ቢሆንም ወደ ካቶሊክ ሃይማኖት በማዘንበሉ ምክንያት አመጽና ጦርነት ተነስቶበት በ1604 በላባርት ጦርነት ሞተ።
ዘድንግል ባለፈ ጊዜ ሱሰኒዮስ በምስራቅ ጎጃም በምተገኘው ጥንታዊቷ መርጡለማሪያም ቤ/ክርስቲያን የዙፋን አክሊል ደፋ (ህዳር 1604 እ.ኤ.አ)። ነገር ግን ራስ ዘስላሴና አንዳንድ መኳንንት ቀደምት የተባረረውን ንጉስ ያዕቆብን በመደገፍ አቋም ያዙ፣ እንዲሁም መልሰው አነገሱት ። በአንድ አገር ሁለት አጼ መኖር ስለማይችል፣ ሱሰኒዮስ፣ ራስዘስላሴን ጦርነት ገጥሞ ከማረካቸው በኋላ አጼ ያዕቆብን በ1607 ደቡብ ጎጃም ውስጥ የጎል ጦርነት ተብሎ በሚታወቀው ገጥሞ አሸነፈው። ከዚህ ጦርነት በኋላ ሱሰኒዮስ ብቸኛው የአገሪቱ መሪ ሆነ።