Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
አለቃ ያሬድ የጨረቃን ብርሃን በየሰዓቱ ለክተው የብርሃንዋን መጠን በሠንጠረዥ አቅርበዋል፡፡ የኢትዮጵያ ሊቃውንት እንዲህ የብርሃንን መጠን እስከ መለካት ደርሰው ነበር ማለት ነው፡፡
የአለቃ ያሬድ መጽሐፍ በፀሐይና በጨረቃ ብቻ አያቆምም፡፡ ወደ ከዋክብትም አልፎ የከዋክብትን ዓይነትና የአወጣጣቸውን ሁኔታ ከነ ስማቸው ይተነትናል፡፡ በየአንዳንዱ ወር የሚወጡ አሥራ ሁለት ከዋክብት መኖራቸውን፣ በእነርሱ ሥር የሚወጡ 28 ንኡሳን ከዋክብት መኖራቸውን ያትታሉ፡፡
አለቃ ከከዋክብት ወደ ነፋሳትም ይወርዳሉ፡፡ እንደ ሔኖክ አሥራ ሁለት ነፋሳት የሚነፍሱባቸው አሥራ ሁለት መስኮቶች መኖራቸውን ያትቱና እያንዳንዱ ነፋስ መቼ እንደሚወጣና ምን ይዞ እንደሚወጣም ይነግሩናል፡፡ ያንንም በሥዕል አሳይተዋል፡፡
የአለቃ ያሬድ መጽሐፍ እጅግ ጥልቅ ከሆነው ዕውቀታቸው የተቀዳ በመሆኑ ለእርሳቸው ትንሽ ለእኛ ግን ብዙ ነው፡፡ በተለይም ሐሳቡን በካርታ፣ በሥዕልና በሠንጠረዥ ለማስረዳት ያደረጉት ጥረት የሚመሰገን ነው፡፡
የዘጠና ዓመቱ አረጋዊ ሊቅ ወደ እግዚአብሔር ሳይሄዱ ቀድመን በተለይም በዚህ በዘመን አቆጣጠር ጉዳይ የሚነሡ ጥያቄዎችን በቀጥታ የሚመልሱበት፣ ሕዝቡም ጥያቄ የሚያቀርብበት መድረክ ቢፈጠር፤ ያም መድረክ በቪዲዮ ተቀርፆ አለቃን ከነ ሁለመናቸው እንድናስቀራቸው ቢደረግ መልካም ነው፡፡
እንዲህ ያሉ ሊቃውንትን ማጣት አንድ ቤተ መጻሕፍት እንደ ማጣት ነውና በተለይም ልጃቸው ሔኖክ ያሬድ አለቃ ነገ ተጠርተው ሲሄዱ ነፍሳቸው ከእግዚአብሔር ጋር እንደምትሆን ሁሉ ዕውቀታቸው ከኛ ጋር እንዲቀር የሚችለውን ሁሉ እንዲያደርግ አደራ እንላለን፡፡
መጽሐፉ ባለፈው ረቡዕ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በኢትዮጵያ ጥናትና ምርምር ተቋም በመኰንን አዳራሽ፣ ትናንትና ደግሞ ራሳቸው አለቃ ለሃያ ስድስት ዓመታት ባስተማሩበትና አሁንም በማስተማር ላይ በሚገኙበት የካፑቺን ፍራንሲስካን የፍልስፍናና የነገረ መለኰት ተቋም ተመርቋል፡፡ እግረ መንገዳችንንም በተቋሙ ያገለገሉበትን የብር ኢዮቤልዩ አክብረናል፡፡
አለቃ ያሬድ ልዑል እግዚአብሔር ስሙ ይክበር ይመስገንና ዛሬም በመልካም ጤንነት ላይ ይገኛሉ፡፡ ከእኔ ከወጣቱ በላይ እጅግ ጠንካራ ሁነውም ይታያሉ፡፡ ነገር ግን ትንሽ የመስማት ችግር እየገጠማቸው ይመስላል፡፡ ምንም እንኳ እኛ አንድ ሺህ ጥያቄዎች ጥያቄዎች ቢኖሩንና እርሳቸውም አንድ ሚሊየን መልሶች ቢኖሯቸውም እንኳ ይህ የመደማመጥ ችግር ዕንቅፋት እንዳይሆንብን እሰጋለሁ፡፡ በመሆኑም ችግሩ ሳይባባስ ገንዘብ አሰባስበን "hearing aid" እንዲያገኙ የምናደርግበት መንገድ ቢመቻች ተገቢ ይመስለኛል፡፡
"የአለቃ ያሬድ መጽሐፍ እጅግ ጥልቅ ከሆነው ዕውቀታቸው የተቀዳ በመሆኑ ለእርሳቸው ትንሽ ለእኛ ግን ብዙ ነው፡፡" አገላለጽህን ወድጀዋለሁ፡፡ ዳኒ አንተ ሁሌም ታላቃችን ነህ፡፡
ዲ/ን ዳንኤል አለቃ ያሬድን በ አካል እንደምታገኛቸዉ አስባለሁ እባክህ ባገኘሀቸዉ ጊዜ ‹‹ ለእርስዎ ምስጋና ይድረስዎትና የሀገራችንን አቆጣጠር በየቤታችን ለመማር በቃን እጅግ ጥልቅ ከሆነዉ የአባቶቻችን እዉቀትም ለመቋደስ አስቻሉን›› በልልኝ
ዳኒ ቢያንስ በየጊዜያቱ የሚከወኑትን ሥራዎች በዚህ መድረክህ እያወጣህ እንድናውቅ ስላደረከን በጣም እናመሰግናለን፡፡ በኢትዮጵያችን ከአምስተኛው እና ስድስተኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ መፀኀፍት ይጻፋሉ፣ ምስጋና ይድረሳቸውና፣ አባቶቻችንና እናቶቻችን እውቀታቸውን በተለያዩ መጻኀፍት ይጽፋሉ አንተን ጨምሮ ማለት ነው፡፡ እኛም ያቅማችንን እናነብ ነበር፡፡ ነገር ግን አሁን አሁን መጽኀፍትን ጎንበስ ብሎ ከማንበብ ይልቅ እይታን እየመረጥን ከኢንተርኔት የሚገኙ ጽሑፎች በተለይም እጅግ የበዙ ጡመራዎች ባለችን ጊዜ እናነባለን የሚጠቅመውንም የሚጎዳውንም አይናችን እስኪቀላ ማፍጠጥ ምርጫችን ሆኗል፡፡ ስለዚህ የታተሙትን ጽኁፎች ለማንበብ ወኔውን ከየት እናምጣው ? እርግጠኛ ነኝ ይህ የኔ ብቻ ችግር አይደለም፡፡
ይገርማል ዳኒ መታኸንኮ!፣ ከተሳለ አእምሮ በሰላ ብዕር!! የኔ ቢጤ አላዋቂ ቢሆን "ያለውን የወረወረ ፈሪ አይባልም" ባለ ነበር፡፡አንተ ሁሌም መምህር ነህ ዳኒ ፡፡
ወደ እግዚአብሔር ሳይሄዱ ቀድመን በተለይም በዚህ በዘመን አቆጣጠር ጉዳይ የሚነሡ ጥያቄዎችን በቀጥታ የሚመልሱበት፣ ሕዝቡም ጥያቄ የሚያቀርብበት መድረክ ቢፈጠር፤ ያም መድረክ በቪዲዮ ተቀርፆ አለቃን ከነ ሁለመናቸው እንድናስቀራቸው ቢደረግ መልካም ነው፡፡
ዘፈንና ፖለቲካ እንዳይፈቱ ሆነው የተገመዱ ናቸው - በአገራችን፡፡ ሲመስለኝ፣ ሲመስለኝ፤ በአሁኑ ሰዓት ኢትዮጵያ ውስጥ ላለው ፖለቲካዊ አለመረጋጋትና ምስቅልቅል “ዘፈን” ትልቅ ድርሻ ነው ያለው። እንደምታውቁት፣ ለለውጡም የነበረው አስተዋጽኦ ጉልህ ነበር፡፡
ልጨምርበት፡- በብልጽግና እና በኦነግ፤ ብሎም በሌሎቹ የፖለቲካ ፓርቲዎች መካከል ያሉትን የአመለካከት ልዩነቶች የሚያጦዙት፤ ሌሎች ጉዳዮች እንደተጠበቁ ሆነው፤ ዘፈኖች (ዘፋኞች)ም ናቸው፡፡ በ”መደመር” እና “ባለመደመር” መካከል ያለውን መገፋፋትም በሉት መጓተት - እንዲሁ ጎራ ለይተው “ጃስ!” የሚሉትም እነዚሁ የኪነጥበብ ሥራዎችና የዘርፉ ሰዎች ናቸው ባይ ነኝ፡፡ ከለውጡ ወዲህ ራሱ እጅግ በጣም ብዙ አዳዲስ “የትግል” ዘፈኖች ለምሳሌ፣ የኦሮምኛ፤ ተመርተው በቴሌቪዥን፣ በቪዲዮ፣ በዩቲዩብ ወዘተ አማካኝነት ለህዝብ ፍጆታ ቀርበዋል፡፡ የአብዛኛው ለማለት መረጃ ቢያጥረኝም፣ የብዙዎች ዘፈኖች ጭብጥ ነባር ተብለው በሚታውቁት የኦሮሞ ትግል ርዕሰ ጉዳዮች ዙሪያ የሚያቀነቅኑ ናቸው፡፡ ጥቂት የማይባሉት የቁጭትና ደም የመመለስ ጥሪዎችም አሉባቸው፡፡ ምን ያህሉ ጽንፍ የረገጡ (ለክሊፕ ጠመንጃ የጨበጡ) ስለመሆናቸው ባላውቅም፤ ታሪክን ታክከው ሙግት በሚካሄድባቸው ርዕሶች ላይ የተሰሩ ለመሆናቸውን ግን እርግጠኛ ነኝ። ከድርድርና ከምክክር ይልቅ ጦርነትን፣ ከመደገፍ ይልቅ መቃወምን ማቀንቀን እንደ ጀግና የሚያስቆጥር ብቻ ሳይሆን ብዙ ላይክና ቪውም የሚያስገኝ በመሆኑም ሳይሆን አይቀርም ያልኳችሁ አይነት ዘፈኖች የበረከቱት፡፡ የሌሎቹም ብሔሮች፣ ብሔረሰቦች የትግል ዘፈኖች ቢፈተሹ ይፋ ያልተነገሩ አዋጆች ይኖርባቸዋል፡፡ በፌዴራል ደረጃ፣ የባህል ሚ/ር፣ በክልል ደረጃ የባህል ቢሮዎች እንዲሁም ሙዚቃ የሚመለከታቸው ሌሎች ጽ/ቤቶችና ማህበራት በጉዳዩ ላይ ጥናት ቢያካሄዱበት ጥሩ ይሆናል እላለሁ፡፡
ዘፈን፣ ለማመን ከምንፈልገው በላይ የሰዎችን አመለካከት ለመቃኘት ከፍተኛ ጉልበት ያለው የኪነጥበብ ዘርፍ ነው - ብዙዎቻችሁ ከኔ ጋር እንደምትስማሙት። በዘፈን ምን የማይባል ነገር አለ? በዘፈን ታሪክ ይነገራል - ታሪኩ ትክክል ይሁንም አይሁንም! በጥሩ መልኩ፣ ባህልም ይስተጋባበታል፣ ለልማትም ጥሪ ይደረግበታል፡፡ ያልተጠቀምንበት ሀብት መሆኑ ይሰማኛል፤ በበኩሌ፡፡
ትዝ ይለኛል፤ አሊ ብራ በ1968 እድገት በህብረት ዘመቻ ላይ በነበርኩበት ወቅት - #እሹሩሩሩ ያ ብርቱካኔዎ፣ ደማ ዋለላ ቤን ሲፉዴን ገላ!”ን እና ሌሎች ኦሮምኛ ዘፈኖችን እንደለቀቀ - ትልቅ የባህል አብዮት ተነስቶ ነበር፡፡ በወቅቱ፣ ቋንቋውን የማያውቁ ኢትዮጵያውያን ሳይቀሩ፤ ዳር ከዳር፤ ዜማውን አጥንተው አብረውት ዘፍነዋል - ጨፍረውበታል፡፡ በዚህም ምርጥ ዜማዎችን ያሰማን (የያኔው ወጣት፣ የዛሬው አንጋፋ አርቲስት) - በዜማና በግጥሞቹ ብርታት ህዝቦችን አስተዋውቋል፡፡ ልጨምርበትና፣ አሊ ብራ አንዴ ስለ ማንነቱ፣ አንዴ ስለ ትምህርት፣ አንዴ ስለ ፍቅርና ውበት እየዘፈነ፣ ሙዚቃ ሊኖራት የሚገባትን ከፍታ ያመላከተ ጀግና ነው፡፡ ለዚህ ብቃቱ፤ ባለበት ባርኔጣዬን ከፍ አደርግለታለሁ! የአሊ ዘፈኖች ሲነሱ፤ ሁሌም ወደ አይምሮዬ የሚመጣው ኢብራሂም ሀጅ አሊ ነው - አብሮ አደጉ የሆነው ጋዜጠኛው ሙዚቀኛ። ስለ ሥራዎቹ ሲያወራ ያፈዛል!
ወደ ተነሳሁበት ስመለስ፤ ያለፉት አራት አመታት፤ በተለይም የአሁኑ ዘመን፤ ሁኔታ አስደንጋጭ ነው፡፡ ዘፈኖች በአብዛኛው ፖለቲካ ላይ ብቻ ያተኮሩ ናቸው፡፡ ደራሲዎቹም ሆኑ ዘፋኞቹ በአያሌው ወጣቶች በመሆናቸው ደግሞ በአይምሮአቸው የተጫነውን ፍቅርም ሆነ ጥላቻ የሚያቀነቅኑት በእልህ ነው። “አንድ ኢትዮጵያ” የሚሉትም ሆነ “አገሬ ጨቁናኛለች” የሚሉ ዘፋኞች፣ ፍሬ ነገሮችን ከማስጨበጥ ይልቅ ወደ ብሽሽቁ ያደላ ነው አካሄዳቸው፡፡ አንደኛው የሌላውን ብሶት ወይም መልዕክት “እህ!” ብሎ አያዳምጥም፡፡ እንዲሁ፣ ማዶ ለማዶ ሆኖ በመጯጯህ ነው አመታት ያለፉት፡፡ ዘፈኖቻችን ቁርጥ እኛኑ ነው የሚመስሉት፤ መቼም! እኔ የምለው፤ ፖለቲካን ግብ ነው ብሎ ያሳሳተን ማነው?
የዘፈን ቃላት ላይም ትንሽ ለማለት ያህል - ለብዙ አመታት ምንነታቸው በውል ያልታወቀ ቃላት የዘፈን ማጣፈጫ፣ ቡድን ማጠናከሪያ፣ ቅራኔ ማክረሪያ ሆነው አገልግለዋል፡፡ ዛሬም አየር ላይ ናቸው፡፡ ሞተራቸው ወርዶ መፈታታትና መጠራረግ ከሚያስፈልጋቸው ቃላት መካከል “ነፍጠኛ”፣ “ጠላት፣ ”ባዕድ፣ “ባንዳ” እና የመሳሰሉት ይገኙበታል፡፡ ግጥሞቹ በአንድ ወቅት የሆነ ቡድን ላይ ተነጣጥረው የተዘፈኑ፣ በሌላ ጊዜ ልክ እንደ ጠመንጃ ሌላን ቡድን ለማጥቃት የሚተኮሱ ናቸው፡፡ በቃላቱ ዙሪያ የጋራ መግባባት ላይ ለመድረስ አይቻልም፡፡ እንኳን በህዝቡ ዘንድ አንድ አይነት ፍቺ ሊኖራቸው ቀርቶ ዘፈኑን የገጠመው ሰውና ዘፋኙ እንኳ የሚረዱበት መንገድ የተለያየ ሊሆን ይችላል፡፡
የዘፈን ተደራሽነት ስፋት ሲታሰብ፣ ዘፋኞች ላይ ትኩረት ማድረግ፤ ግጥም ደራሲዎችን ሰብስቦ ማነጋገር፣ ማስተማር፤ እንዲሁም፣ ሀላፊነት እንዲሰማቸው (እንዲወስዱ) ማድረግም ይገባ (ነበር)ል ያሰኛል፡፡ አንዳንዴ ሳስብ፤ አገራችን በዘፋኞች ምላስ ጫፍ ላይ ተንጠልጥላ ያለች ሁሉ ይመስለኛል። በሬዲዮና በቴሌቪዥን፣ እንዲሁም፣ ፌስቡክን ይዞ በበርካታ ሶሻል ሚዲያ አማካኝነት የሚያጋጥሙን የሀሳብ ግጭቶች፤ “ዘይትና ውሃ” የሆኑ አመለካከቶች፤ በግጥም መልክ ቀርበው፣ በዜማ ተውበው አድማጭ ተመልካችን “ሸፍት ሸፍት አለኝ” ሲያሰኙ ነው ውለው የሚያድሩት፡፡ ደግነቱ፣ ወጣቱ እንዳይሰማማ፤ የጎሪጥ እንዲተያይ፤ ሙላቱን ሳይሆን ጉድለቱን እንዲያጠና ሆኖ የተሰራ በመሆኑ፤ ሁሉም በራሱ ቋንቋ ዘፈኖቹን በተረዳበት መንገድ ይረገረጋል እንጂ ጣት ቀስሮ፤ “ምን አልክ አንተ!?” አይባባልም። አንዱ የሌላውን የሚሰማ ቢሆን ኖሮማ ካለንበት ሁኔታም የከፋ ችግር ውስጥ ልንወድቅ እንችል ነበር - ብዬ አስባለሁ። ጎበዝ፤ ያጋልኩትን ላብርድ፡፡ በቀጣይ አንቀጾች ደግሞ ገራገሩን እያነሳሳሁ፣ ዘፈን በታሪካችን ውስጥ ያለውን ሥፍራ ላስታውሳችሁ፡፡
በአድዋ ጦርነት ወቅት ዘፈኖች - ቀረርቶና ሽለላ፣ ጌረርሳ (ኦሮምኛ)) እንደ ልዩ ትጥቅ ማገልገላቸው ይታወቃል፡፡ ያኔ ወጣት ወደ ጦርነት የሚሄደው “ለአቅመ ጦርነት ደርሻለሁና አዝምቱኝ” ብሎ ወላጆቹንና አዝማቾችን ለምኖ ነበር፡፡ ወጣቱ፣ ከአገር በፊት ልሙት ብሎ ወደ ዳር ድንበር የሚገሰግሰው በውዴታ ብቻ ሳይሆን በልመናም ነበር ማለቴ ነው፡፡ እስቲ ይህቺን ግጥም አጣጥሙልኝ፡-
ግንድን የሚያያይዝ - ጭራሮ ነውና! …" ኧ ተተተተተ! ማለት አሁን ነው! ያስብላል አይደል? ቀጣዩን ደሞ ተመልከቱልኝ! “ትጥቅ የለኝም ብሎ መቅረት የለም፤ ትጥቅማ ጣሊያኖቹ ይዘው (ልን) መጥተዋል!” ነው መልዕክቱ፡፡
በቀዳማዊ ኃይለሥላሤ ጊዜም ቀስቃሽ ዘፈኖች ነበሩ፡፡ እነ ጥላሁን ገሠሠ፣ እነ አለማየሁ እሸቴ፤ ለምሳሌ፤ በእነ መንግሥቱ ነዋይ የመፈንቅለ መንግሥት ሙከራ ሰሞን፤ እንትን ብለው የዘፈኑት ፖለቲካ ነው ተብሎ (ወይም ስለነበረ) ታሰሩ፤ ተቀጡበት ሲባልም ሰምተናል፤ አንብበናልም፡፡ እንዲህ እንደ አሁኑ፣ ፍጥጥ ግጥጥ ያሉ ባይሆኑም የብሶት መግለጫ ዘፈኖች ነበሩ ማለቴ ነው፡፡ አይ ጊዜ! አንዳንዶቹኮ፣ “ፖለቲካ” የተባሉት ቅኔ አዋቂ - ወርቅ አቅላጭ፣ ውስጠ ወይራ ፈላጭ ተፈልጎ የሚያጎላቸው ናቸው እንጂ ግልጽ የነበሩ አይደሉም፡፡ “ኡ ኡታ አያስከፋም፣ ሲለዩ ተዋዶ … ከዚህ የበለጠ ከየት ይምጣ መርዶ?” በሾርኔ የሠራዊቱን ብሶት እንዲገልጥ ታስቦ የተዘፈነ ነበር የሚሉን ውስጥ አዋቂዎች ናቸው፡፡ (እህህህህህ!)
አንድም ንጉሥ የለም - እሱን የሚደርሰው!” ልብ አላችሁልኝ? እንዲህም በማሰኘት ነው ጃንሆይ፤ የንጉሦች ንጉሥ (ንጉሠ ነገሥት) መሆናቸውን ሲያስጠኑን የኖሩት - በመዝሙር ክፍለ ጊዜ ሳይቀር፡፡
አሁን ደግሞ ፈገግ የምትሉበትን ልንገራችሁ፡፡ ጃንሆይ ከስልጣን ወርደው እያለ፤ ነገር ግን የደርግ መንግሥት በኦፊሴል ሳይተካ፤ ድምጻዊ አያሌው መስፍን ያወጣው “ጉንፋን” የሚል፤ ለውጥ አቀጣጣይ፤ ዘፈን ነበር፡፡ እነሆ ግጥሙ፡-
ሊለቀኝ ነው መሰል? ዘንድሮ እንደዋዛ! …" በመሃከል ያሉ ስንኞች፤ ወደ ፈረንጅ አገር ገንዘብ አከማችቶ፣ ሊሸሽ ሲል ተያዘ … (ንንንንንቶ) ምናምን ብሎ ያጋልጣቸውና፤ ዘፈኑን እንዲህ ብሎ ይዘጋል፡-
ይህን ተናግሬ ምን ተረፍኩ እኔማ?” (ሃ! ሃ! ሃ!) አያሌው ይህን ዘፈን ሲለቅ፤ ወደ ደርግነት ያልተቀየረው ሰራዊት፣ ጃንሆይን “አንቱ” እያለ ነበር የሚያነጋግራቸው፡፡ ለውጡ ግን የማይቀር መሆኑ ያስታውቅ ነበር፡፡ ለዚህ ነው “አይመልስህ እንጂ …!” ያለው፤ አራዳው አያሌው - “ጃንሆይ ድንገት ወደ ስልጣናቸው ይመለሱ ይሆን?; ብሎ ፈርቶ! ፍጥነቱን ግን አያችሁልኝ አይደል? ይኸው ዘፋኝ፣ ቀደም ሲል ለ80ኛ ዓመት ልደታቸው የለቀቀው ዘፈን ነበረው፤ እንዲህ የሚል፡-
እናከብራለን አብረን ሆነን!” ትዝብቴ ይህ ነው፡- ዘፋኝ ሁሉ በፈለገው ጊዜ የፈለገውን ይላል - ተጠያቂነት የለበትም፡፡ በአድማጭ ዘንድ የሚፈጠረው ስሜት ግን አገዳዳይ ሊሆን ይችላል፡፡ እንድታውቁልኝ የምፈልገው፤ አላማዬ ግለሰብ ዘፋኞችን ነጥሎ መውቀስ አይደለም፡፡ ላድርገው ብልስ አያሌው በአገር ጉዳይ ምኑ ይወቀሳል?
ደርግ ዙፋኑን ከተቆናጠጠ በኋላ ስለነበሩ ዘፈኖችማ ስንቱ ይወራል? የደርግ በካሪ መፈክር የነበረው “ኢትዮጵያ ትቅደም!” ፈጣን ተቀባይነትን ያገኘው በዜማ ተከሽኖ በመሰራጨቱ መሆኑ ለከረረ ክርክር የሚበቃ “ሀቅ” አይሆንም ብዬ አምናለሁ፡፡
“ኢትዮጵያ ትቅደም!” ትልቅ የምስራች ነጋሪ፣ ትልቅ ተስፋ ሰጪ አዋጅ ነበር። ይታያችሁ፤ ደም ሳይፈስ እንከኖቿ ወድመው፣ ዜጎች በቀና መንፈስ ተጋግዘው ኢትዮጵያችን ስትቀድም፡፡ ይህን ዘፈን ሲሰማ የወጣቶች ልብ በደስታ ይንዷዷ ነበር - የኔን ጨምሮ፡፡ ያኔ “ኢትዮጵያ” ነበር ያለችው - ከነችግሮቿ፡፡ በብሔር፣ ብሔረሰብና ህዝብ ተለይታ አትጠራም ነበር፡፡
አለፍ፣ አለፍ ልበልና … ከዚያ ደግሞ፣ የእድገት በህብረት የእውቀትና የሥራ ዘመቻ ሰሞን (መሰለኝ) “ተነሳ ተራመድ!” መጣ - ለአገራችን ልማት የተሟላ ፕሮፖዛል የያዘው መዝሙር (ሀሁ - ኢትዮጵያ ትቅደም)! የአዝማቹ ግጥሞች መልዕክት፡- “እኛ ተነስተን ከተራመድንና ክንዳችንን ካበረታን፣ ለአገራችን ብልጽግናን እናስገኛለን፤ ለወገናችንም መከታ እንሆናለን” የሚል ነው፡፡ እኔ የምለው? “ብልጽግና” ከ45 ዓመታት በፊት፣ የደርግም ህልም ነበር ማለት ነው! መቼ ይሆን፤ ይሄ “ህልም!” እውን የሚሆነው? ለማንኛውም እነሆ ግጥሙ፡-
… አብዮቱ “ያለምንም ደም” ብሎ ቢጀምርም - አገሪቱ ደም በደም ለመሆን ውላ አላደረችም፡፡ ለስልጣን የሚደረግ ፉክክር ብዙ ጭንቅላቶቸን አጋጨ፣ አፈጣፈጠ፡፡ መንግሥትን በሚደግፉና መንግሥትን በሚቃወሙ ቡድኖች መካከል መታኮስ መጣ፡፡ ለአገራችን ፖለቲካ እንግዳ የነበሩት ፓርቲዎች (ኢሕአፓ፣ ሰደድ፣ መኢሶን፣ ኢጭአት፣ ወዝ ሊግ፣ ምናምን) እርስበርሳቸው ተነቃቀፉ፣ ተጨፋጨፉ። አገርም በውጪ ወራሪ ተወጋችና ደማች። … “ወራሪን እንደግፍ? ወይስ የአገርን ሉዓላዊነት እናስቀደም?” በሚሉ ጥያቄዎች ዙሪያ ሳይስማሙ ቀርተው የተገዳደሉ ፓርቲዎችም ነበሩ፡፡ እዚህ ላይ፣ አሁን ያሉ ነገሮች ያኔም እንደነበሩ ልብ ይሏል። “የጠላትህ ጠላት ወዳጅህ ነው” ብለው ለጊዜው ህብረት ፈጥረው የነበሩ ቡድኖች የጋራ ጠላት ወደሚሉት ኃይል አቅጣጫ አብረው ሲጓዙ ስትራቴጂያዊ ወዳጅ ብለው ያሰቡት “ትንሹ ጠላት” ከመንገድ ያስቀራቸውም አሉ፡፡ … በዚያው የታሪክ ወቅት፣ አካባቢያቸውን ነጻ ለማውጣት የሚዋጉ ሀይሎችም ነበሩ - የትግራይ ህዝቦች ነፃነት ግንባር፣ የኤርትራ ህዝቦች ነፃ አውጪ ግንባር፣ የምዕራብ ሶማሌ (ሶማሊ አቦ) ነፃ አውጪ (ነበር መሰለኝ) … እያለ ይቀጥላል፡፡ ታዲያ፤ ሁሉም ፓርቲዎች፣ ነፃ አውጪዎች የየራሳቸውን ህዝብ መቀስቀሻ፣ አባሎቻቸውን ማጀገኛ ዘፈኖች ነበሯቸው፡፡ ትዝ ይለኛል፤ በ1970 ሶማሌ አቦ የሚባለው ቡድን የሬዲዮ ጣቢያ ከፍቶ ያስተላልፍ በነበረ ጊዜ - አንድ በጥገኝነት አብሮን ይኖር የነበረ ሰው (የአማርኛ አቻ ትርጉሙ - “አርነት ሆይ ወተት ነሽ - ያለ ጠመንጃ አያገኙሽ;)፡-
የሚል የኦሮምኛ ዘፈን ሲሰማ እንዴት፣ እንዴት ያደርገው እንደነበር መቼም አልረሳም፡፡ በርከክ ይልና ብትሩን፤ ሲለው ወደኔ፣ ሲለው ወደ ሰማይ ደግኖ በምናቡ ይተኩስ ነበር፡፡ በቃ እንደዚያ ነው የሚያደርገው፤ ስሜት ቀስቃሽ ዘፈን። ጭንቅላቱን ለአንድ ሀሳብ (ፓርቲ አላማ) ያስገዛ ሰው፤ እሱን የሚወክሉትን ዘፈኖች ሲሰማ አበረታች ዕፅ የወሰደ ያህል መነቃቃቱ፣ በስሜት መንሳፈፉ፣ መጦዙ አይቀርም፡፡
ልቀጥል፡፡ ትግራይን ነፃ ለማውጣት ተጋድሎ ያደረጉት ወጣቶችም እጅግ ብዙ የቅስቀሳ ዘፈኖች እንደነበሯቸው እናስታውሳለን፡፡ እነ ብአዴን - ም ገበሬውን አንደርድረው ወደ ጫካ የሚያስገቡበት ድራማዊ ዘፈኖች ነበሯቸው፡፡ ኢህአዴግ አዲስ አበባ ከገባ በኋላ ራሱ ሰምተን የወደድናቸው ብዙ የድል ዝማሬዎች ነበሩ፡፡ ለምሳሌ፣ አቶ ህላዌ ዮሴፍ ግጥሙን የፃፉት ይህ የሚያባባ ዘፈን አይረሳም፡-
ታጋይ የህዝብ ልጅ - በደሙ፣ በላቡ ደማቅ ታሪክ ፃፈ!” … በበኩሌ፣ መዝሙሩን እነዚያ የወጣትነት ዘመናቸውን በረሃ አሳልፈው የመጡ የፓርቲ ከያኒያን፤ ጎፈሬያቸውን ችቦ አስመስለው፣ ቁምጣ፣ ሸበጥና ሽርጣቸውን “መለያ እንዳደረጉ” ሲዘምሩት፣ እንባዬ በጉንጬ ላይ ኮለል ብሎ ነበር የወረደው፡፡ “ይኸኔ በየጉድባው የወደቁ ጓዶቻቸውን ያስቡ ይሆናል” ብዬ ነው ራሴ በፈጠርኩት ሀሳብ ለእንባ የበቃሁት፡፡ አቤት የባከኑ ዜማዎች ብዛታቸው! በማን ይሆን፤ መቼ ይሆን፤ ሪሳይክል የሚደረጉት?
“ወደ ገደለው” ልመለስ፡- ግድ የላችሁም፣ ዘፈኖቻችን ይፈተሹ፡፡ እንግዲህ ሁሉም አገር የራሱ ፖለቲካዊ ባህሉን የሚያራምድበት መንገድ ይኖረዋል አይደል? በኛ አገር ዘፈን ከባድ (ጅምላ ጨራሽ) መሳሪያ ነውና ነው ይፈተሽ - ከተቻለ አንዳንዱም ይምከን - እላለሁ፡፡ በድጋሚ እላችኌለሁ፡- ዘፈን የሰዎችን አመለካከት ለመቃኘት ከፍተኛ ጉልበት አለው፡፡ ባለፈው ስርዓት ላይ ካነጣጠሩ የትግል ዘፈኖች የተወሰኑትን አንዴ አናስብ እስቲ፡- ፋሲል ደሞዝ ከጎንደር “አረሱት!” እያለ በአንድ ፊት አንጀት የሚያርስ፣ በሌላ ፊት አንጀት የሚጠብስ የእንጉርጉሮ ጥይት ተኝቶ እነ እንትና ላይ እያርከፈከፈ አማራውን በስሜት ሲንጠው፤ ወዲህ መሀል፣ መሃሉን ቴዲ አፍሮ “አዲስ ንጉሥ እንጂ ለውጥ መቼ መጣ?” እያለ ከልጅ እስከ አዋቂ (የማንነት ጥያቄን ድንበር ጥሶ) አስተቃቅፎ ያስጮኽ ነበር፡፡ ቆፍጣናው ሃጫሉ ሁንዴሳም በቋንቋው “… ጂራ ጂራ፣ ጂራ; (አለን - ግን አለን አንባልም፣ ለስሙ ነው ያለነው እንደ ማለት) አፉን ከድኖ ሲያንጎራጉር እንዳልቆየ … በህይወቱ ቆርጦ፣ ሚሊኒየም አዳራሽ መድረክ ላይ ወጥቶ (የመንግሥት ሹማምንት የፊት ወንበር ይዘው እያዩ፣ እየሰሙት) ከዳር እስከ ዳር እየተውረገረገ፤ እንጣጥ ብሎ እየዘለለ፤ ቤት ሳይሆን ቤተ መንግሥትን በሚመቱ ግጥሞቹ ታዳሚውን በደስታ አስፈነደቀ (መድረኩን የጦር ሜዳ አድርጎ ለውጡን በጥበብ ሲመሩ የነበሩ ሀይሎችን) አስደነገጠ፡፡ ይህን ልብ ያለ በዘፈን አይቀልድም! ዘፈን ውስጥ አገርን የሚበትን ወይም አንድ የሚያደርግ አቅም አለ፡፡ ዘፋኝም አንድ ሰው አይደለም - ከብዙ ሚሊዮኖች ጋር መዛመድ የሚችል፤ ሚሊዮኖችን በፉጨት ሊያዘምት፣ ከዘመቻ ሊያስመልስ የሚችል ነው፡፡ ስለዚህ፣ ዘፈኖቻችን ይፈተሹ፣ የዘፈን ገጣሚዎችና ዘፋኞቻችንም ለውይይት ይጠሩ በማለት ሀሳቤን እቋጫለሁ፡፡ የዘፈን ምርጫ አለኝ - የጥላሁን ገሠሠ፡-
ሴራሮክ ኩባንያ በቻሚየን ቻይና ከ 8 ዓመታት በላይ ተቋቁሟል ፡፡ ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ፈጠራ ፣ ጥራት እና አገልግሎት ለተገልጋዮች የሴራሚክ እና ገንፎ ምርቶችን እና ዲዛይኖችን ዲዛይን እናቀርባለን ፡፡ ከዓመታት ልማት በኋላ ፣ እኛ
ዜዴድ Wu ከንግድ እንግሊዝኛ ሜንዲን ከተመረቀ በኋላ በ 18 ኛው ክፍለ ጊዜ በ Xiamen Minmetals Group ውስጥ ሲሠራ ቆይቷል ፣ ይህ ኩባንያ በመንግስት የተያዘ ሲሆን ሚስተር ዚየርድ ችሎቱን ለመመርመር ትልቅ መድረክ ይሰጣል ፡፡ ዜድድ ላለፉት 18 ዓመታት የግንባታ ቁሳቁሶችን እና ወደ ውጭ የመላክ ጉዳዮችን በጥልቀት የተማረ ሲሆን ይህም ለተገነባው ተጨማሪ ንጣፍ ሥራ ጠንካራ መሠረት ጥሏል ፡፡
እንዲሁም እ.ኤ.አ. በ 2002 በውጭ ሀገር ለኳታር ለ 2 ዓመታት የቆየ ሲሆን እዚያም በሙስሊም ባህል ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ አሳድሯል ፡፡ ከ 2005 እ.ኤ.አ. ዜዴድ በጡብ ንግድ ውስጥ በእግር መቆየት ችሏል ፣ ይህ ለእሱ በእውነት የተመደብ መንገድ ነው ፡፡ የሩሲሊክ ሰቆች ማዕከል ጂጂጂንግ የትውልድ አገሩ እንደመሆኑ መጠን በሴራሚክ ንጣፎች አካባቢ እያደገ እና ከዘመዶች የተገኙ ሀብቶች ሁሉ አዲሱን ሥራውን በፍጥነት እንዲያድጉ ያደርጉታል ፡፡ ስለዚህ በ 2012 ውስጥ ሴራሮክ ተፈጥሮአዊ ውጤት ነው ፡፡
የ Cerarock የምርት አውታረመረብ ለደንበኞቻችን በሮች በር ላይ የቅርብ ጊዜ አዝማሚያዎችን እና ፈጠራን ያመጣል። የእኛ ሰፋ ያለ አቅም ወደ ሰፊ ምርጫ እና አፋጣኝ ስርጭት ይተረጎማል። በሴራሮክ ፣ ደንበኞች ፈጣን ወደ ልዩ እና በብዙ ሁኔታዎች የመጀመሪያ-ወደ ገበያ ምርቶች ፈጣን መዳረሻ አላቸው ፡፡ የመጨረሻዎቹን ቀለሞች ፣ ማጠናቀቂያዎችን እና ሸካራማዎችን እናቀርባለን ፣ የመቁረጫ እና የምስክር ወረቀት ቁርጥራጮችን የሚያስተካክሉ ሰፋፊ ስብስቦችን እናቀርባለን።
ሴራሮክ ለእያንዳንዱ ደንበኛ የምንልከውን ዋጋ ከፍ ለማድረግ ቆርጦ ተነስቷል ፡፡ ምርጥ ምርቶችን በጥሩ ዋጋ ለማቅረብ ሲባል የሴራሮክ ቡድን በቋሚነት እያደገ ነው ፣ ማጣመር እና ማጣራት ፡፡
በ CERAROCK QC ቡድን በጥልቀት ካልተመረመረ ምንም ሸቀጦች ለደንበኞቻችን የሚላኩ አይደሉም ፤ የምርት እና የጥራት ቁጥጥር አሠራርን ለመማር አውደ ጥናት አውጭ ሳይኖር በቀጥታ ከደንበኞች ጋር በቀጥታ የሚገናኝ የለም ፡፡ “ስሜ የእኔ ዋስትና ነው”
በህይወት ላይ አርኪና ተቀባይነት ያለውን ነገር ለማድረግ ብዙ ቀላልና ከባድ ነገሮች ሂሳብ ውስጥ ይገባሉ፡፡ ታዲያ እንዳው አልፎ አልፎ እኔ ማነኝ? የማደርጋቸውን ነገሮች የምጠቀምበት ስልት ምን ይመስላል? ምን እያደረኩ ነው? ብለው እራስዎን ጠይቀው ያውቃሉ? ማን ነዎት? የዚህ አርዕስት አላማ እርስዎ ሰው እንደመሆንዎ መጠን በነገሮች ላይ ያለዎት አስተሳሰብና ድርጊት ምን እንደሆነ መርምረው እራስዎ እንዲደርሱበት ፍንጭ ለማሳየት ነው፡፡ እርስዎ በራስዎ ማንነትዎን በሚያስቡትና በሚያደርጉት ነገር መሰረት በማድረግ ማን እንደሆኑ በራስዎ እራስዎን እንዲጠይቁ ታስቦ ነው፡፡ እነዚህ አስተሳሰቦችና ድርጊቶች ህይወት ላይ ከፍተኛ ቁርኝት ስላለቸው ከታች የተጠቀሱትን ነጥቦች ሲያነቡ አረፍ እያሉ እንዲያስቡበት እጠይቃለሁ፡፡
የተጠቀሱት ነጥቦች ቀላልና በቀላሉ የሚታለፉ ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ ዋናው ቁምነገር ግን ቀላሎቹ ነገሮች በሚከሰቱ ጊዜ በትክክልና በተገቢው ካልተደረጉ በቂ ልምምድ ስለማይኖር ከፍ ያለ ቁምነገር ለማድረግ ያዳግታል፡፡ አንዳድ ሰዎች ከበሉና ከጠጡ፣ ስራም እንደነገሩ ሰርተው ከተመልሱ፣ ከዛም ባገኟት ገንዘብ ለምግብ፣ ለልብስ፣ ለቤተሰብ፣ ለቤትና ለመሳሰሉት ከበቃቸው ህይዎት ከዛ በልይ መሆኗን ይዘነጋሉ፡፡ ለማለት የፈለኩት ታስቦበትም ይሁን ባጋጣሚ የሰው ልጅ በተቻለ መጠን ህይወት ውስጥ በሚከሰቱ ነገሮች ላይ ተገቢውን ውሳኔ መወሰንና ማድረግ አለበት፡፡ አይ ይቺማ ምን አላት ብሎ ማለፍና መናቅም እንደ እጅ መስጠት ሊቆጠር ይችላል፡፡ እርስዎም እንደሚያውቁት ሰው ፍጹም አይደለም፡፡ ሆኖም ደግሞ ከዚህ በታች የተጠቀሱት ነጥቦች በተቃራኒው ከተደረጉ ቢያንስ ህይወት እንዲጥምና እርካታ እንዲኖረው አስተዋጽኦ ያደርጋሉ፡፡
ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ኣንጻር ህዝቢ ትግራይ ኣብ ዝኸፈቶ ኵናት፣ “ኢሳይያስ’ውን ሰራዊት ንምስዳድ ይዳሎ ኣሎ። ሕጂ ኸ ወዲ መን’ዩ ክመውት? ክንደይ ስድራቤታት ከ ክዝኽትማ’የን? ዝብል ስክፍታት፣ ኣብ መላእ ሃገራት ሰፊንሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ህግደፍ ብወገኑ፣ “ወያነ ናይ መወዳእታ ምስ ተጸርገት፣ ንሓያሎ ዓመታት ተኣሲሮም ዝጸንሑ ኤርትራውያን ክፍትሑ’ዮም” ዝብል ወረ ይነዝሕ ከምዘሎ እቶም ነዚ ሓበሬታ ዝልኣኹ ምንጭታት ኣመልኪቶም።
እቲ ስርዓት፣ ኣብ መስከረም 2001 ዝኣሰሮም ሰበ ስልጣናቱ ነበርን ጋዜጠኛታት ናብ ብሕቲ ጋዜጣን፣ ናብ ቤት ፍርዲ እኳ እንተዘየቕረቦም፣ ብካድራቱ ኣቢሉ ምስ ወያነ ብምትሕብባሮም’ዩ ዝኸሶም።
ብደም ህዝቢ ምጽዋት ዝለመደ ስርዓት፣ ሕጂ’ውን ደም ህዝቢ ክኽዑ ይዳሎ ኣሎ ዝበሉ ሓያሎ ኤርትራውያን ወገናት ድማ፣ ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ተኣዊጁ ዘሎ ኵናት ኮኒኖም።
ሓያሎ ኤርትራውያን ፖለቲካውን ውድባት፣ ምንቅስቓሳትን ማሕበራትን በብወገንን፣ ነቲ ዝተኣወጀ ኵናት ብምኹናን፣ ህዝቢ ኤርትራ፣ ነዚ ብደም ደቁ ዝጻወት ስርዓት ከይእዘዝ ለበዋታት የሕልፉ ኣለዉ።
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ኣንጻር ህዝቢ ትግራይ ተወሊዑ ዘሎ ኵናት፣ ኣብ መወዳእትኡ ብፖለቲካዊ ዘተ ምፍትሑ ንዘይተርፎ፣ ህዝቢ ንምህላቕን ብደም ደቁ ንምጽዋትን ዝግበር ናይ ትዕቢት ፕሮፖጋንዳታትን ዘመተን ደው ክብል’ውን ኤርትራውያን ጻውዒት የቕርቡ ኣለዉ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ኣብ ክልል ትግራይ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ውግእ፣ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዓወታት ከምዝተጎናጸፈ ክገልጽ እንከሎ፣ መንግስቲ ትግራይ ብወገኑ፣ ሓይልታት ጸጥትኡ፣ ኩሉ’ቲ ዘድሊ ኣጽዋር ዓጢዑ፣ ንናይ ውሽጥን ናይ ግዳም ሓይልታት ንምምካት ኣብ ዘተኣማምን ደረጃ ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
ተፋንዮም ዝነበሩ ሰለስተ ጀነራላት ናብ ስራሕ ክምለሱ ጻውዒት ዘቕረበ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ፣ ሓይልታት ጸጥታ ህወሓት፣ ካብ ኤርትራ ወራር ንዝተፈነዎም ንምምሳል፣ ንገለ ኣባላት ሓይልታቶም ናይ ኤርትራ ወትሃደራዊ ክዳን የልብስዎም ኣለዉ ክብል ገሊጹ።
ኵናት ትግራይን ፈደራላዊ መንግስትን፣ ብፖለቲካዊ ዘተ ጥራይ ክፍታሕ ከምዝኽእል ዝምጉቱ ሓያሎ ኢትይጵያን ምሁራት ብወገኖም፣ ፈደራላዊ መንግስቲ፣ ንውሽጣዊ ጉዳይ፣ ውልቃዊ ፖለቲካዊ ረብሓታት ንዘለዎም ናይ ግዳም ሓይልታት ኣሕሊፉ ምሃቡ ነቒፎም።
ኣብ ዶባ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዓስኪረን ዝነበራ ገለ ኣሃዱታት ፈደራላዊ መንግስቲ፣ ናብ ኤርትራ ክሰግራ ከምዝተኣዘዛ፣ ፕረዚደንት ክልል ትግራይ ዶ/ር ደብረጽዮን ኣብ ዘሕለፎ መልእኽቲ ገሊጹ ኣሎ።
መቸም መንግስቲ ኤርትራ ኣብ’ዛ ኲናት ክኣትወልኩም ኢኹም ትጽልዩ ዘለኹም። መንግስትና ኲናት ተዝደሊ ነይሩ ቀደም’ዩ ክገብሮ ነይርዎ። ሕጅስ ብዓርሶም ኢዮም ክጠፍኡ።
የታሪክ ግዴታ ሆኖ የሰው ልጅ እንደማህበረሰብ ከተደራጀና፣ ስልጣንና ሀብት በጥቂት ሰዎች ቁጥጥር ስር መውደቅ ከጀመረ ወዲህ የአንድ ህዝብ ዕድልና የወደፊት ጉዞው፣ ታሪክ የመስራትና ያለመስራት ችሎታው በመጀመሪያ ደረጃ ሊወሰን የሚችለው ስልጣንን በቁጥጥራቸው ውስጥ ባስቀመጡ ጥቂት ሰዎች አማካይነት ነው። በታሪክ ውስጥ አንድ ህዝብ ከአንድ አገዛዝ ቁጥጥር ውጭ በሆነ መንገድ የራሱን ህይወት በነፃ ያደራጀበትና ታሪክ የሰራበት በተለይም ቀደም ብለው በነበሩ ስርዓቶች ውስጥ አልነበረም።
እንደሚታወቀው የአንድ አገዛዝ ምንነት የሚታወቀው ታሪክ ለመስራት ባለው ችሎታና አገርን ጥበባዊ በሆነ መልክ በማስተዳደር ረገድ ነው። አንድ አገዛዝ ታሪክን እንዲሰራ ከፈለገ ደግሞ ንቃተ-ህሊናው በጣም ወሳኝ ነው። በታሪክ ውስጥ በአንድ ማህበረሰብ ውስጥ ስልጣን ላይ ባጋጣሚም ሆነ በጉልበት ቁጥጥ ያሉ ኃይሎች ታሪካዊ ኃላፊነታቸውን ለመረዳት ብዙ ዐመታት ይፈጅባችዋል። ከዚህ በላይ ይልቅ ከውስጥና ከውጭ የሚመጣ ግፊት ለአንድ አገዛዝ አስተሳሰቡን መለወጥና ታሪክ ለመስራት መቻል ወሳኝ ሚናን እንደሚጫወቱ የተረጋገጠ ነው። ይህንንም አጋጣሚ የሚጠቀምና ታሪካዊ ስራ ለመስራት የሚችል ኃይል ደግሞ ከንቃተ-ህሊና ባሻገር ውስጣዊ ፍላጎት(Will) እንዲኖረው ያስፈልጋል። ስልጣን ላይ የተቀመጠው እንዲያው ስልጣን ላይ ለመቀመጥ ብቻ እንዳልሆነ የሚገነዘብና የተገነዘበ ኃይል መሆን አለበት። በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠር ህዝብና በተከታታይ የሚመጡትንም ትውልዶች ዕድል በሱ እጅ እንደወደቀ የሚያውቅ መሆን አለበት። ባጭሩ የታሪክ ኃላፊነት ያለበትና የተገነዘበ መሆን አለበት።
እንደሚታወቀው አገራችን የብዙ ሺህ ዐመታት ታሪክ እንዳላት ይነገራል። እጅግ ግሩም ግሩም የሆኑ ለጽሁፍና ለቋንቋ የሚያገለግሉም ፊደላት አላት።ግሩም ግሩም ባህሎችም አሏት። ይሁንና ግን ከዚህ የረዥም ጊዜ ታሪኳና ባህሏ ጋር የሚመጣጠን ስራና ህዝቡን የሚያስተሳስር ታሪካዊ ስራ ብዙም አለተሰራም። በራሳቸን ውስጣዊ ድክመት፣ በንቃተ-ህሊና ማነስ፣ በምርት-ኃይሎች አለማደግና በንግድ እንቅስቃሴ አለማበብ ምክንያትና፣ ከውጭው ዓለም ደግሞ ተገልለን በመኖራችን አዲስ ምሁራዊ ኃይል በማዳበር ታሪክን መስራትና ለስልጣኔ የሚያገለግል ባህላዊ ለውጥ ማምጣት አልቻልንም። በዚህም ምክንያት የተነሳ እስከ 1966 ዓ.ም ድረስ የኢትዮጵያ ህዝብ ኑሮ የሚያመረቃ አልነበረም። በከፍተኛ የፊዩዳል ኑርሞችና እጅግ ተዝረክርኮ በገባ የካፒታሊዝም የፍጆታ አጠቃቀም በመተብተቡ የኑሮው ሁኔታ በጣም ወደ ኋላ የቀረ ነበር ማለት ይቻላል። በመሆኑም የየካቲቱ አብዮት ማንም ሳያዘጋጀውና ሳያስበው ሰተት ብሎ መጣ። ባለፉት 40 ዐመታት ደግሞ ህዝባችን የዚህ አብዮት አሉታዊ ውጤት ሰለባ በመሆን በተለያዩ የገዢ መደቦች ስቃዩን እያየ እንዲኖር ተፈርዶበታል። በተለይም 22 ዓመት ያህል ስልጣንን በተቆናጠጠ፣ አጀንዳው ብሄራዊ ባልሆነ፣ አገርን የሚሸነሽንና ለውጭ ከበርቴዎች በርካሽ ሳንቲም የሚቸበችብ፣ ልጆቻችንን ለአረብ ቱጃሮች እንደ ዕቃ በሚሸጥ፣ ዛሬን ብቻ የሚኖር በሚመስለውና የታሪክን ሚና በማይረዳና ባልተረዳ እጅግ አደገኛ ኃይል እየተሰቃየች ነው። የዛሬው የወያኔ አገዛዝ በማወቅም ሆነ ባለማወቅ ለብዙ መቶ ዐመታት እንኳ ዝቀን ዝቀን ልንጨርሰው የማንችለውን የቤት ስራ ሰጥቶናል፤ እየሰጠንም ነው። በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥና በማንኛውም የአገዛዘ ዘመን ባልተለመደ መልክ በጣም አስቀያሚ ስራዎችን እየሰራ ነው። ይህንን ካልኩ በኋላ ሶስት የታሪክ የስትራቴጂክ ስህተቶች ወይም ዕድልን ያለመጠቀም ችግርነት ያመጣውን መዘዝ በሚለው ላይ በሰፊው ልሄድበት እወዳላሁ።
2.0 የመጀመሪያው ስትራቴጄክ ስህተት- እንደሚታወቀው የዛሬው የአገራችን ችግር ትላንት ወይም ዛሬ የተፈጠረ አይደለም። ባለማወቅ ቀደም ብሎ በተለይም በአፄ ኃይለስላሴ የአገዛዝ ዘመን የተፈጠረ ነው። በዚህ ላይ ብቻ የማተኩረው ከአፄ ኃይለስላሴ በፊት የነበሩትን የድሮዎችን የአገዛዝ ዘመን በአለማወቅም ሆነ ከውጭው ዓለም ጋር በነበራቸው የተራራቀ ወይም አልቦ ግኑኝነት ለመሰራት ያልቻሉትን ስራዎች ከቁጥር ውስጥ ባለማስገባት ነው።እዚህ ላይ ግንዛቤ ውስጥ እንዲገባልኝ፣ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ኢትዮጵያን ዘመናዊ ለማድረግ አፄ ቴዎድሮስና አፄ ምኒልክ ከፍተኛ ትግልና አስተዋፆ አድርገዋል። ይሁንና ግን የቆሙበት ስርዓትና ህብረተሰብአዊ ድጋፍ ማጣት፣ በተለይም ደግሞ የሁለቱን መሪዎች አስተሳሰብ ተገንዝቦ ከእነሱ ጋር የሚጓዝ ምሁራዊ ወይም የኤሊት ኃይል ባለመኖሩ በዕቅዳቸው ብዙም ሊገፉበት አልቻሉም። ከዚህ ስነሳ ከአፄ ኃይለስላሴ የአገዛዝ ዘመን በፊት መጠቀም ይገባን የነበሩ ዕድሎችን እዚህ ላይ መዘርዘሩ አሁን ለምናደርገው ትግል ይህን ያህልም ሊጠቅመን አይችልም። ታሪካችን ውስብስብና አስቸጋሪም ስለነበር ለአሁኑ ትውልድ በቀላል ቋንቋና የአሰራር ስልት ለማስረዳት ትንሽ ያስቸግራል። ስለዚህም በተለይም አፄ ኃይለስላሴና አገዛዛቸው ጣሊያን ከተባረረ በኋላ ለመጠቀም ያልቻሉትን አመቺ ዕድልና ስትራቴጂያዊ ስህተተቶች መዘርዘሩ እጅግ አስፈላጊ ነው ብዬ እገምታለሁ።
እንደሚታውቀው ጣሊያን ለሁለተኛ ጊዜ ኢትዮጵያን ሲወር በብዙ መቶ ሺህ ህዝብና ቆራጥ አገር ወዳዶችና የተማረ ኃይል ቢገድልም፣ ከዚያ ባሻገር ከተማዎች ገንብቷል። የአገዛዝ ዘመኔን ለማርዘምና ለማጠናከር እችላለሁ በሚል አስተሳሰብ ኢንዱስትሪዎችን፣ሆስፒታሎችንና የአስተዳደር መዋቅሮችን ዘርግቷል። ጣሊያን በአምስት ዐመት የወረራ ዘመኑ ከጥፋት ባሻገር ፊዩዳሊዝምን እንዳለ አንኮታክቶታል። የስርዓቱን መሰረት አናግቶታል። አፄ ኃይለስላሴ በድል አድራጊነት ስልጣን እንደገና ሲጨብጡ ይህንን ጣሊያን የወሰደውን ርምጃ ተጠቅመው በስረዓቱ ላይ ቢያንስ ለካፒታሊዝም ዕድገት ሊጠቅም የሚችል ፖሊሲ ተግባራዊ ከማድረግ ይልቅ ፊዩዳሊዝምን እንደገና ከሞተበት እንዲያንሰራራ አደረጉ። በዚህም ምክንያት በድሮው የኢኮኖሚና የህብረተሰብ(Economic and Social Status) ደረጃ ብቻ ተደስቶ ሊኖር የሚፈልግ የመሬት ባለቤትና የአስተዳደር ኃላፊ በማድረግ የአገራችንን ዕድገት ሊቀናቀን የሚችል ኃይል ብቅ እንዲል አደረጉ። በታሪክ ውስጥ እንደታየው እንደዚህ ዐይነት ስርዓቶች አንድ ጊዜ ስር ከሰደዱ ሀብትን የሚቆጣጠሩና ስልጣን የጨበጡ ጥቅሜ ይነካል በማለት ህብረተሰብአዊ ለውጥ እንደማይፈልጉና፣ የሚመጣም በተቻላቸው መንገድ ሁሉ መሰናክል እንደሚፈጥሩ ነው። በመሆኑም በተለያዩ የክፍለ-ሀገር ከተማዎች ኢንስቲቱሽናዊ ሪፎርም አድርጎ ኃላፊነትን ሊወስድ ወይም ሊቀበል የሚችል አዲስ ታታሪ ኃይል ከማፍራት ይልቅ የክፍለ-ሀገር፣ የአውራጃና የወረዳ አስተዳደሮችን ላልተማሩ ሰዎች ኃላፊነት በመስጠት፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበረሰብአዊ፣ ፖለቲካዊና ባህላዊ ንቃተ-ህሊና እንዳይዳብር አደረጉ። ለውጥም እንዳይኖር በሩን ዘጉ። በዚህም ምክንያት አብዮቱ እስከፈነዳ ድረስ የኢትዮጵያ ህዝብ እጅግ ወደ ኋላ በቀሩ የፊዩዳል ኢንስቲቱሽኖች ታስሮ ነበር። እንደሰው ልጅ ማድረግ የሚገባውን ሁሉ እንዳያደርግ ታግዶ ነበር። የእደ- ጥበብ ስራን፣ ኢንዱስትሪንና ንግድን እንዳያዳብር መንገዱ ሁሉ ተዘግተውበት ነበር። የአንድ ሰውም ልጅ ሆነ የአንድ አገር ህዝብ ዕድል ከዚያ አልፎ ሊሄድ እንዳማይችልና በእንደዚህ ዐይነት አኗኗር መኖር ተፈጥሮአዊ መሆኑን አድርጎ ተቀብሎት ነበር። ይህ ዐይነቱ አመለካከት የቱን ያህል ለለውጥ አስቸጋሪ መሆኑን መገንዘቡ ከባድ አይደለም።
2.1 ወደ ኢኮኖሚው ጉዳይም ስንመጣ፣ አፄ ኃይለስላሴ ስልጣናቸው ላይ እንደገና ከተመለሱ ጀምሮ የተከተሉት የኢኮኖሚ ፖሊስ በመሰረቱ ወደ ውስጥ የምርት ኃይሎችን ሊያሳድግ፣ አዳዲስና ውስጠ-ኃይላቸው ከፍተኛ የሆኑ የህብረተሰብ ኃይሎች ብቅ እንዲሉ የሚያስችል ፓሊሲ አልነበረም። በመጀመሪያ በራሳቸውና በአገዛዙ አርቆ ያለማሰብ የተነሳ ለአዲስ ከበርቴያዊ ኃይል ብቅ ማለት ሊያገለግል የሚችለውን ኢንዱስትሪ እንግሊዝ እየነቃቀለች እንድትወስድ አደረጉ፤ ወይንም ደግሞ ካለምንም መከላከል ዝም ብለው አዩ። እዚህ ላይ አንድ የማይካድ ነገር አለ። ይኸውም እንግሊዝ ብልጣብልጥና የኢትዮጵያን በኢንዱስትሪ ማደግ የማትፈልግ ስለነበረች ውስጥ ያለውን ኢንስቲቱሽናዊ ድክመትና የንቃተ-ህሊና ማነስ መኖሩን ተገንዝባ ሁኔታውን በመጠቀም የኢንዱስትሪ ሀብቶችንና የመገናኛ መስመሮችን እየነቃቀለች ለመውሰድ ቻለች። ከዚህ ባሻገር በህዝቡ ያለማወቅ የተነሳ የጠላት ንብረት ነው እየተባለ ብዙ ሀብት ሊወድም ችሏል። የቀሩትን ንብረቶች መንከባከብ አልተቻለም። ጣሊያን በአምስት ዐመታት ውስጥ የገነባቸውን ከተማዎች ማስፋፋትና ውበት እየሰጡ የህዝቡን አስተሳሰብ ለመስብሰብ እንዲቻል አፄ ኃይለስላሴ በነበራቸው ውስጣዊ የማሰብ ኃይል ድካም የተነሳ ምንም ያደረጉት ነገር የለም። በየክፍለ-ሀገር ከተማዎችም ዘመናዊ አስተዳደር ስላልነበሩ ጣሊያን የሰራቸው እንደ ጅማ የመሰሉ ከተማዎች እንዳይሰፉና እንክብካቤ እንዳይሰጣቸው ተደረጉ። በአንፃሩ የጨአት መቃሚያ ቢቶች፣ ሻይ ቤቶች፣ የሴተኛ አዳሪዎች መደብርና ሱቅ በደረቴ ተስፋፉ። ይህ አንደኛው ጉዳይ ነው።
በከ1950ዎቹ መጀመሪያ ጀምሮ በአገራችን ምድር የተተከለው የምትክ ኢንዱስትሪ(Importsubstitution Industrialization) ተከላ የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ በአዲስ መልክ ሊያሳድግ የሚችል ኢንዱስትሪ አወቃቀር አልነበረም። ውስጠ-ኃይሉ በጣም ደካማ የሆነ የኢንዱስትሪ ተከላ ስለነበር፣ በተለይም አዲስ የፍጆታ አጠቃቀምን እንድንለምድና የአቀባባይ ከበርቴ ብቅ እንዲል ከማድረጉ ባሻገር ለአዲስ ዕድገት፣ ለሰፊ የውስጥ ገበያና ለስራ-ክፍፍል መዳበር የሚያመች አልነበረም። የዚህ ዐይነቱ ኢኮኖሚያዊ አወቃቀር ተፈጥሮአዊ ውስጣዊ ድክመት(Structural Weakness) ስለነበረው የአገራችንን አጠቃላይ የኢኮኖሚ አወቃቀር ሊለውጠው(Transform) አልቻለም። የገበያ ኢኮኖሚው በሰፊው እንዲዘረጋና አዳዲስና ውስጠ-ኃይላቸው ከፍ ያሉ የህብረተሰብ ኃይሎች ብቅ እንዲሉ የሚያግዝ አልነበረም። የውስጥ ገበያ በጠንካራ የኢንዱስትሪና ሰፋ ባለ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ላይ ከመገንባት ይልቅ እዚህና እዚያ፣ እዚያው በዚያው የሚንቀሳቀሱና ደካማ በሆኑ ትናንሽ የንግድ እንቅስቃሴዎች ላይ በበመርኮዙ ህዝባዊ መተሳሰር እንዳይኖር አገደ። ይህ በራሱ ደግሞ ከተማዎችና መንደሮች ዘመናዊ በሆነ መልክ እንዳይገነቡ፣ ፈጣንና ዘመናዊ የመገናኛና የመመላለሻ መንገዶች እንዳይዘረጉ አደረገ። ደካማ የሆነው የኢንዱስትሪ መስክና የተሰበጣጠረ የንግድ እንቅስቃሴ፣ እንዲሁም የተንሰራፋው የፊዩዳል ወይም ከእጅ ወደ አፍ የአስተራረስ ዘዴ የህብረተሰብአችንን ሂደት ሊወስን ችሏል ማለት ይቻላል። በዚህ መልክ ደግሞ አዲስና ብሩህ የሆነ የምሁር እንቅስቃሴ ብቅ ሊልና ሊዳብር አይችልም። አዲስ የከበርቴ መደብም ብቅ ማለት አይችልም። ስለሆነም የአረጀውንና ወደኋላ ጎታች የሆነውን ስርዓት ሰፋ ባለ ሳይንሳዊ የምሁር መሳሪያ ሊዋጋና ለሰፊው ህዝብ ተስፋ ሊሰጥ የሚችል ኃይል ብቅ ሊል አልቻለም። አገዛዙንና የቆመበትን የኢኮኖሚና የማህበራዊ ስርዓት ጥበባዊ በሆነ መልክ ሊያጋልጥ የሚችል ኃይል አልነበረም።
ወደ ዝርዝር ጉዳዮች ስንመጣ ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት ማብቃት በኋላ የዓለም ገበያና የዓለም ፖለቲካ በአዲስ መልክ የሚዋቀሩበት ዘመን ነበር። ኢኮኖሚያቸው የፈራረሰው የምዕራብ አውሮፓ አገሮች ኢኮኖሚያቸውን እንደገና መልሰው ለመገንባት የሚጣደፉበት ጊዜ ነበር። የኮሪያ ጦርነት ተደምሮና የጃፓንና፣ በኋላ ደግሞ የደቡብ ኮሪያ ከጦርነቱ በኋላ ደፍ ደፍ ማለት በተለይም እንደ ኢትዮጵያ ለመሰሉ አገሮች በጣም ጥሩ አጋጣሚ ነበር። እንደሚታወቀው አፄ ኃይለስላሴ በአፍሪካ ብቻ ሳይሆን በዓለም ላይም ተቀባይነትና ግርማ ሞገስ የነበራቸው መሪ ነበሩ። በአገራችንም ውስጥ እንደ እግዚአብሄር የሚፈሩና የሚከበሩ ነበሩ። በሌላ አነጋገር በታሪካችን ውስጥ ከፍተኛ የርዕዮተ-ዓለምና የፖለቲካ ሊጂቲሜሲ ነበራቸው። ይህንን በህዝብ ዘንድና በዓለም አቀፍ ደረጃ የነበራቸውን ተቀባይነትና ዝና ወደ ኢኮኖሚያዊ፣ ባህላዊና ማህበራዊ ግንባታ ሊመነዝሩት አልቻሉም። ኢትዮጵያን የሳይንስና የቴክኖሎጂ ባለቤት በማድረግ ራሷን የቻለች አገር እንድትሆን የወሰዱት የፖሊሲ እርምጃ እዚህ ግባ የሚባል አልነበረም።
ይህ በእንደዚህ እንዳለ አፄ ኃይለስላሴ ከ1953 ዓ.ም የመንግስት ግልበጣ ሙከራ የቀሰሙት ምንም ትምህርት አልነበረም። ስርዓቱንና አስተሳሰባቸውን ሊለውጡ የተዘጋጁ አልነበሩም። ሌላ አደጋ እንደሚመጣ የታያቸው ምክር ሲያቀርቡላቸውና በአዲስ ፕላን ሲቀርቧቸው፣ ይጠና፣ ግፉበት፣ ምከሩበትና እርምጃ እንወሰድ ከማለት ይልቅ ስልጣናቸውን የተቀናቀኗቸው ይመስል ሃሳብ ያቀረቡላቸውን ምኒስተሮች ከነበሩበት ስልጣን እንዲለቁ በማድረግ፣ ወይም ደግሞ ይህን ያህልም ተግባሩ ጎልቶ በማይታይ ምኒስተር ቦታ ላይ በማስቀመጥ ሀሞታቸው አንዲፈስ ያደርጉ ነበር ። አፄ ኃይለስላሴ በዚህ ዐይነት የተሳሳተ የፖለቲካ አስተሳሰብ ለብዙ መቶ ዐመታት ስልጣናቸው ላይ ብቸኛው ንጉስ ሆነው ለዘለዓለም እየተወደሱ የሚኖሩ መስሏቸው ነበር። በዚህም የተነሳ እንኳ ለሰፊው የኢትዮጵያ ህዝብ ቀርቶ ለቤተሰቦቻቸው የሚያስቡ አልነበሩም። „እኔም ሰው ነኝ ልሞት እችላለሁ“ ብለው ቀደም ብለው ተተኪያቸውን ሊያዘጋጁ አልቻሉም። በተከተሉትም እጅግ አደገኛ ፖለቲካ በአካባቢያቸው ብቻ ሳይሆን በጠቅላላው የአገሪቱ ውስጥ ከፍተኛ የፖለቲካ ክፍተት ጥለው ለመሄድ በቅተዋል። ስልጣን ሊረከብና አገራችንን ካለምንም ውዝግብ ሊያስተዳድር የሚችል ህብረተሰብአዊ ኃይል ሳያዘጋጁ ጥለው አልፈዋል።
2.2 ፖለቲካዊ ስህተት– ይህ ብቻ አይደለም፤ አንድ ህብረተሰብ እንዴት እንደሚገነባ፣ እንደሚተሳሰርና፣ አንድ ህዝብ በአንድ ኃይልና በአንድነት እንዴት መነሳት እንደሚችል ከግንዛቤ ውስጥ ያላስገቡ መሪ አገራችንን ከብዙ አቅጣጫ አጋልጠው ሄደዋል። በዕውቀት ላይ ያልተመሰረተው ፖለቲካቸውና ሳይንሰ-አልባ የኢኮኖሚ ፖሊሲያቸው ለተለያዩ ብሄራዊ አንድነታችንን ለሚቀናቀኑ ኃይሎች ቀዳዳ በርና መደራጃ መንገድ ሳያውቁት አዘጋጅተው ሰጥተውል። ከውጭ እየገቡ ብሄራዊ ነፃነታችንን የሚቀናቀኑ ኃይሎች እነዚህን ብሄራዊ አንድነታችንን የሚቀናቀኑ የውስጥ ኃይሎች፣ የውስጥ ለውስጥ እንዲያደራጁና በአገሪቱ ላይ አደጋ እንዲያደርሱ ሁኔታውን አመቻችተዋል። በኢኮኖሚው ድክመትና ብሄራዊ ባህርይ እጦት ምክንያት የተነሳ፣ በጊዜው የሰፈነውን የጭቆና አስተዳደር ተገን በማድረግ እዚህና እዚያ በብሄረሰብ ደረጃ የሚንቀሳቀሱ፣ ብሄረሰባችንን ነፃ እናወጣለን የሚሉ እንደ አሸን እንዲፈልቁ አደረጉ። የኤርትራን ሁኔታና ጥያቄ በስነስርዓትና ፖለቲካዊ በሆነ መልክ መፍታት ሲገባቸው፣ አሻጥርንና የከፋፍለህ ግዛ ፖሊሲን የተካኑት መሪ ሁኔታውንና ሰቆቃውን ረገብ ከማድረግ እንዲባባስ አደረጉት። ከውጭና ከውስጥ የሚሸረበውን በአገራችን ላይ የሚያንዣብበውን አደገኛ ሁኔታ ባለመመልከታቸው አገራችንም ሆነ የእሳቸው አገዛዝ አደጋ ላይ ወደቁ።
ከዚህም በላይ አፄ ኃይለስላሴ፣ አሪስቶክራሲውና ቢሮክራሲው፣ እንዲሁም የተወሰነው የተማረው ወይም ኤሊት የሚባለው ኃይል የዓለምን ፖለቲካ በየዋህነት መነፅር ነበር የተመለከቱት። በአገሮች መሀከል ፉክክርነት እንጂ ወዳጅነት ሊኖር እንደማይችል የተገነዘቡ አልነበሩም። በተለይም ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ ብቅ ያለው አዲስ ዓለም አቀፋዊ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የሚሊታሪ አሰላለፍና ኃይል በኢኮኖሚያቸው ወደ ኋላ በቀሩና ህብረተሰብአዊ መተሳሰር በሌላባቸው አገሮች አመቺ እንዳልነበር ግንዛቤ ውስጥ የተገባ አልነበረም። በዚህም ምክንያት ከአሜሪካንና ከተቀረው የምዕራቡ ኢምፔሪያሊስት አገር ጋር መወዳጀትና የተፈጥሮ ጓደኛ ማድረግ የቱን ያህል የራሱ መዘዝና መርዝ ይዞ እንደሚመጣ ጥናትና ጥንቃቄ አይደረገም ነበር። በዚህም ምክንያት ለአሜሪካንና ለተቀሩት የምዕራብ ኤምባሲዎች የተሰጠው ጋሻ መሬት የሚያክል የአምባሰደሮች መስሪያ ቤት አገራችንን ወደ ቅኝ-ግዛት አስተዳደር ደረጃ ለውጧታል ማለት ይቻላል። በየትኛውም አገር የማይታይ አጉል ለጋሽነትና የዋህነት ከውስጥ የአገራችንን ብሄራዊ ነፃነት ለሚቀናቀኑ ኃይሎች ማደራጃም እንደሚጠቅምም የተገነዘበ አልነበረም።
ይህንና ዘመናዊው የመንግስት ቢሮክራሲ፣ የሚሊታሪና የፀጥታው አወቃቀር በአሜሪካንና በተቀሩት የምዕራብ መንግስታት ተፅዕኖና ቁጥጥር ስር መውደቁ አንድ መንግስት ለአገርና ለህዝብ መስራት የሚገባውን ሚና እንዳይሰራ ሊታገድ በቅቷል። ከአውሮፓ የህብረተሰብ ታሪክም ሆነ ከጃፓንና ከደቡብ ከኮሪያ የምንማረው ነገር አንድ መንግስት በስነስርዓትና ለውጭ ኃይሎች መግቢያ ቀዳዳ እንዳይኖረው ሆኖ ከተደራጀ ለኢኮኖሚና ለህብረተሰብ ዕድገት አመቺ ሁኔታን እንደሚፈጥር ነው። በታቃራኒው የመንግስቱን መኪና ለኢምፔሪያሊስት ኃይሎች ክፍት የሚያደርግ ደግሞ መደላደልና ታሪካዊ ስራ መስራትን ሳይሆን ከአጭር ጊዜም ሆነ ከረዢም ጊዜ አንፃር ህብረተሰብአዊ ትርምስ ጥሎ እንደሚሄድ ነው የሚታወቀው። ስለዚህም አፄ ኃይለስላሴና ቢሮክራሲው ብሄረተኝነትና ንቃተ-ህሊና የጎደለው ፖለቲካ መከተላቸው ለሻቢያ፣ ለወያኔና ለሌሎች ፀረ-ኢትዮጵያ ኃይሎች መኮትኮቻና መደራጀት አመቺ ሁኔታ ፈጥሮላቸዋል። እነዚህ ፀረ-ዲሞክራሲ፣ ፀረ-ስልጣኔ፣ ፀረ-ህዝብና ፀረ ኢትዮጵያ ኃይሎች ከአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝምና ከተቀረው የምዕራቡ የካፒታሊስት ዓለም ድጋፍ ባያገኙ ኖሮ ብቻቸውን ሊደራጁና ኢትዮጵያን ሊቀናቀኑና አደጋ ውስጥ ሊጥሏት ባልቻሉ ነበር።
ስለሆነም ከላይ የዘረዘርኳቸውን መሰረተ-ሃሳቦች በአፄ ኃይለስላሴ ዘመን የተሰሩ ትልቆቹ የስትራቴጂክ ስህተቶችና የታሪክ ወንጀሎች ብዬ ጠራቸዋለሁ። ምክንያቱም አንድ መሪና አገዛዝ ለራሱና በራሱ ብቻ ተከልሎ ስለማይኖር የአንድን ህብረተሰብ አወቃቀር በየጊዜው መመርመር ስለአለበት ነው። የጎደለው እንዲሻሻል፣ የተሰበረው በየጊዜው እንዲጠገን ወይም ደግሞ በአዲስ እንዲለወጥ ማድረግ የአንድ አገዛዝና የፖለቲካ መሪ ታሪካዊና ሞራላዊ ግዴታ ነው። ፖለቲካን በቅጡ የማይረዳ፣ የሚነግሩትን የማይሰማ፣ የነገሮችን ሂደት ለመከታተል ብቃት የሌለው መሪ የመጨረሻ መጨረሻ በአገር ላይ ጉዳት አድርሶ ነው የሚሄደው። እንደዚህ ዐይነቱ የተበላሸ የፖለቲካ አካሄድ ወይም ግንዛቤ የጎደለው ፖለቲካ በተለያዩ አገሮች በተለያየ መልኩ በመካሄዱ ብዙ አገሮችን ውድቀት ውስጥ ከቶአቸዋል። እንዲንኮታኮቱና ተመልሰውም እንዳይንሰራሩ አድርጓቸውል። ከውድቀትና ከመከስከስ ተመልሰው ሊያንሰራሩና በሁለት እግራቸው ቆመው ሊሄዱ የሚችሉ አገሮች ከፍተኛ የሆነ የአደረጃጀት ባህልና ልምድ ያላቸው አገሮች ብቻ ናቸው። ለዚህ ምሳሌ ልትሆን የምትችለው ድሮ ምዕራብ ጀርመን እየተባለች ትጠራ የነበረችው አገር ነች። በሁለተኛው ዓለም ጦርነት የደረሰባትን ውርጅብኝና የቦምብ ናዳ ያፈራረሰውን ከተማዎቿንና ኢኮኖሚዋን በአስራ አምስት ዐመታት መልሳ በመገንባት ዛሬ የምናየው ደረጃ ለመድረስ ችላለች። በተቃራኒው ግን እንደኛ ያሉ አገሮችና ህብረተሰቦች እንደዚህ ዐይነት ውርጅብኝ ቢወርድባቸው ኖር በሁለትና በሶስት መቶ ዐመታት እንኳ ተመልሰው ማንሰራራት አይችሉም።
3.0 በአብዮቱ ወቅት የተፈጸመ የፖለቲካ ስትራቴጄያዊ ስህተት- ሁለተኛው ትልቁ ስትራቴጂያዊ ስህተት የምለው የ1966 ዓ.ም የየካቲቱን አብዮት የመንከባከብና በጥንቃቄ የመምራት ላይ የተደረገው ስህተት ነው። እንደሚታወቀው የየካቲቱ አብዮት ቀድሞ የተዘጋጀና ታስቦ የመጣ አይደለም። ጊዜውና ሁኔታው የፈጠረው ነው። የህዝባችን ሰቆቃ፣ መበደልና በኑሮ መሰቃየት የተነሳ የተፈጠረ ነው። እዚህና እዚያ በሚካሄዱ ወይም ደግሞ በከፍተኛ ድርጅታዊና ምሁራዊ ድጋፍ ተመርኮዞ ወይም ተደግፎ አይደለም የየካቲቱ አብዮት ሊፈነዳ የቻለው። የየካቲቱ አብዮት የአገዛዙን ደካማና ብቃት ማነስ ያጋለጠ ነው። አገዛዙ የቱን ያህል በደካማ መሰረት ላይ የቆመ መሆኑንና ዝም ብል በመመጻደቅ ብቻ የሚገዛ እንደነበር ያጋለጠ ነው። እንደዚህ ዐይነት በግብታዊ መልክ የሚንቀሳቀስን ህዝባዊ ኃይል ሊቋቋም ያልቻለ መንግስትና ምንም ዐይነት ስትራቴጂያዊ ዓላማ ባልነበረው አገዛዝ ነበር አገራችን አርባ ዐመት ያህል የተረገጠችው።
ስለሆነም የየካቲቱ አብዮት ሲፈነዳ ግራ ያልተጋባ አልነበረም። የፖለቲካውን ክፍተት ሊያሟላና ነገሮች ከቁጥጥር ውስጥ ከመውጣታቸው በፊት መስመር ሊያሲዝ የሚችል የተደራጀ ህብረተሰብአዊ ኃይል አልነበረም። ስለሆነም የየካቲቱ አብዮት የታሪክ ግዴታ ቢሆንም፣ በሌላ ወገን ደግሞ በነበረው ህብረተሰብአዊ ድክመት የተነሳ ለአደጋ የተጋለጠ ነበር። ይሁንና ግን፣ በመጀመሪያዎቹ ሁለት ዐመታት፣ በተለይም በመጀመሪያው ዐመት የኢትዮጵያ ህዝብ ብዙ ነገሮችን በጉግት ይጠባበቅ ነበር። በመሆኑም በህዝብና በምሁሩ ግፊት የተወሰዱት የመሬት ሪፎርም፣ የፊናንስ፣ የኢንሹራንስና ትላልቅ የንግድ ተቋሞች በመንግስት ቁጥጥር ስር መዋልና አንዳንድ ትላልቅ ኢንዱስትሪዎችም መወረስ ለለውጡ አስፈላጊ ነበሩ። እንደሚታወቀው እነዚህ ተቋሞች 90 በመቶ በሚሆነው የኢትዮጵያ ህዝብ ላይ ምንም ዐይነት የጎላ አዎንታዊ ሚና አለነበራቸውም። ለሰፊው ህዝብ የስራ መስክ የሚከፍቱና ገቢ የሚያስገኙለት የኢኮኖሚ ተቋሞች አልነበሩም። ስለዚህም በነሱ መወረስ የተነሳ ቅሬታ የገባው ወይም እርምጃውን ትክክል አይደለም ብሎ ዘመቻ ያካሂድ የነበረ በጊዜው የሰፈነውንና የነበረውን የኢትዮጵያን ህዝብ የኑሮ ሁኔታ የተገነዘበ አልነበረም ከማለት በስተቀር ብዙም ማብራሪያ መስጠት የሚያስፈልግ አይመስለኝም። በሌላ ወገን እርምጃዎች ሲወሰዱ በቂ ጥናት ተወስዷል ወይ አልተወሰደም በሚለው ላይ መነጋገር ይቻላል። ይህም ቢሆን ከጊዜውና ከነበረው የኃይል አሰላለፍ አኳያ ብዙም ማብራራት አይቻልም። አንዳንድ ስህተቶች ቢሰሩም በእንደዚህ ዐይነቱ ውዝግብና ሳይታሰብ በመጣ ሁኔታ ውስጥ ስህተቶች መሰራታቸው አይቀርም። በተለይም ደግሞ ወደ ኋላ ዞር ብለን የኢትዮጵያን ህዝብ የኑሮ ሁኔታ በምንመረምርበት ጊዜ ስለእርምጃዎች በበቂ ጥናት መወሰድና አለመወሰድ በቂ ግንዛቤ ልናገኝ እንችላለን። ቁም ነገሩና የሚያከራክረን ጉዳይ ይህ አይደለም።
የሚያከራክረን ጉዳይ እነዚህ እርምጃዎችና አንዳንድ ዲሞክራሲያዊ ጥያቄዎች ተግባራዊ መሆን ሲጀምሩ እነዚህን እየተንከባከበ ተግባራዊ ሊያደርግ የሚችል ኃይል ነበር ወይ? በዚህ መሰረታዊ ጉዳይ ላይ ነው መወያየት ያለብን። በእኔ ዕምነትና ጥናት በጊዜው የተወሰዱትን ዲሞክራሲያዊ ሪፎርሞች ቀስ በቀስ ተግባራዊ ሊያደርግ የሚችል በቂ ኃይል ነበር። በጊዜው የነበረው ችግር ችሎታና በቂ ዕውቀት ያላቸው ሰዎች እጥረት የመኖሩ ጉዳይ ሳይሆን፣ አብዛኛው ተራማጅ ነኝ የሚለውን ኃይል በአንድ ፕሮግራም ክልል ስር ለማሰለፍ ያለመቻልና በአንዳንድ ድርጅቶች ዘንድ ፍላጎት ያለመኖር ነበር። እያንዳንዱ ድርጅት ኢትዮጵያን የተገነዘበው የብዙ ሚሊዮን ህዝብ አገርና የተለያየ አስተሳሰብ ያላቸው በደንብ ያልተደራጁ ድርጅቶች አገር አድርጎ አልነበረም የቆጠረው። በተለይም የአብዛኛው ታጋይ ነኝ ባይ ድርጅት ዓላማ ስልጣን ላይ እንዴት ብዬ ቁጥጥ እላለሁ ከማለት በሻገር ማሰብ የሚችል አልነበረም። ስለሆነም እንዴት አድርጌ በአንድ ጊዜ ይህንንም ያንንም አግበስብሼ ስልጣን ላይ እወጣለሁ ነበር ህልሙና ሩጫው። ህልሙና ትግሉ ሰፊውን ህዝብ በስነስርዓት ማንቃትና የነገሮችን ሂደት ተገንዝቦ እጅ ለእጅ ተያይዞ አገር መገንባት አልነበረም። ስለሆነም በከፍተኛ ደረጃ በስልጣን በመታወሩ የተነሳ አንዳንድ ድርጅቶች የነሱን አካሄድና ዓላማ የሚቃወም በሙሉ እንደጠላት የሚፈረጅበትና ክትትል የሚደረግበት ነበር። ይህ ጉዳይ በጠቅላላው ተራማጅ ነኝ በሚለው ውስጥ ትልቅ መፈራራትን አስከተለ። መጠራጠርን አመጣ። በሌላ ወገን ደግሞ ይህ ዐይነቱ የልጆች ጨዎታ የኢትዮጵያን አንድነትና ብሄራዊ ነፃነት፣ እንዲሁም ማደግ ለሚቀናቀኑ ኃይሎች አመቺ ሁኔታ ፈጠረላቸው። ከዚህ በሻገር በስንት ጥረት እዚህና እዚያ የተቋቋሙትና የተደራጁት ህዝባዊ ድርጅቶች፣ ማለትም የሰራተኛው የሙያ ማህበር፣ የቀበሌ ማህበራት፣ የገበሬው ማህበር፣ የሴቶችና የወጣቶች ድርጅቶች ለአንድ ዓላማ እንዲሰለፉ ከማድረግ ይልቅ እያንዳንዱ ተራማጅ ነኝ የሚል ድርጅት የራሱ ተቀጢያ ለማድረግ መሯሯጥ ያዘ። በመሰረቱ እነዚህ ድርጅቶች ለሲቭል ማህበረሰብ፣ ብሎም ቀስ በቀስ ቢሮክራሲውን ሊተኩ የሚችሉ ነበሩ። ይሁንና ግና ርቆ ማሰብ የተሳነው በተራማጅ ስም ይምል የነበረው የህብረተሰብ ክፍል ድርጅቶችን ለመጥመድ ባለው ፍላጎትና ሽቅድምድሞሽ የተነሳ ድርጅቶችንንም ሆነ ሰፊውን ህዝብ ትልቅ ውዥንብር ውስጥ ከተታቸው። የመጨረሻ መጨረሻ እነዚህ ድርጅቶች በደርግ ቁጥጥር ስር እየወደቁ ሲመጡ ዲሞክራሲያዊና ህዝባዊ ባህርያቸውን በማጣት በነፃ ሊንቀሳቀሱ የማይችሉ ሆኑ። የአብዮቱ ድሎች በዚህ መልክ በራሱ ተራማጅ ነኝ በሚለው ስትራቴጂያዊ የፖለቲካ ስህትተ የተነሳ ተቀለበሱ፤ ወይም ደግሞ ተግባራቸው ሙሉ በሙሉ እንዲቀየር በማድረግ አንዳንዶቹ ወደ መጨቆኛ መሳሪያነት ተለወጡ።
በአብዮቱ ወቅት የነበረው ትልቁ ችግር በአብዮቱ ውስጥ ይሳተፍ የነበረውና በድርጅት ደረጃ የተደራጀው ይምል ይግዝ የነበረው በማርክሲዝም ስለነበር ነው። ስለሆነም ቢያንስ ልዩነቶችን ለማሳየት በተለያዩ የፖሊሲ ነክ ነገሮች ላይ በሰፊው የክርክር መድረክ ከመክፈት ይልቅ በማንም አገር ታሪክ ውስጥ በማይታወቅ መልኩ ጠበንጃ ቀስሮ መግደልና መገዳደል ሆነ። በዚህ መልክ ይህ ትልቅ ቲዎሪና ከስሙ በስተቀር ለብዙ ሰዎችም ግልጽ ያልሆነና ለመጠናትና ለመተንተን ዕድል ያላገኘ በአብዛኛው ህዝብ ዘንድ፣ በተለይም አብዮቱን አጥብቆ በሚጠላው ግንዛቤ ውስጥ የተወሰደውና አጉል ዘመቻም ማካሄድ የተጀመረው ማርክሲዝምንና ሶሻሊዝምን ከአመጽ ጋር በማማያዝ ነበር። በእርግጥም አንድ ህዝብ ከሰላምና ከእረፍት፣ እንዲሁም እጅ ለእጅ ተያይዞ አገርን በጋራ ከመገንባት ይልቅ እንደዚህ ዐይነቱ ትርምስ ሲፈጠርና ወንድም ወንድሙን ሲገድል ሲያይ የግዴታ ሶሻሊዝምንና ማርክሲዝምን ከአመጽና ከፀረ-ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ጋር ማያያዙ የማይቀር ነው። ይህ ሁኔታ ደግሞ በተለይም የካፒታሊዝምን ዕድገት ከአመጽ ጋር ሳይሆን እንዲያው በጭፍኑ ከሰላም ጋር የሚያያይዙና ካለህብረተሰብአዊ ውዝግብ በፈቃድና በመምረጥ የተዘጋጀና የተገኘ ስርዓት አድርገው ለሚቆጥሩ በማርክሲዝም ላይ በቀላሉ ዘመቻ ለመክፈት ጥሩ አጋጣሚ እንደሚሆንላቸው የተገነዘበ አልነበረም። እዚህ ላይ ለማለት የምፈልገው፣ ከብዙ አቅጣጫ ሳይጠናና በአንዳንድ ድርጅቶች ውስጥ ሰፊ ክርክር ሳይደረግበት ወደ ጠብመንጃ ትግል ማምራት የቱን ያህል በማናውቀው ነገር ላይ ጥላቻን ለማሳደር እንዳስቻለን ነው። ይህም በመሆኑ አብዮቱ ከከሸፈ በኋላ በማርክሲዝም ስም ሲምልና ሲገዘት የነበረው ከዚያ በኋላ ስሙን እንኳ ለመጥራት እንድትልቅ ወንጀል አድርጎ ነው የቆጠረው። ሀፍረት ውስጥ መግባት ነው የጀመረው። „በዚህ ረገድና በዚህ ምክንያት ነው ስህተት ሊፈጠር የቻለው“ ብሎ ስህተቱን ሊያስረዳና አዲስ የትግል ፋና ሊቀድ አልቻልም። ይህንን እዚህ ላይ የማትተው የማርክሲዝም ናፍቆት ስላለኝ፣ ወይም ደግሞ አሁንም ቢሆን የህብረተሰባችንን ችግር ሊፈታ የሚችለው ብቸኛውና አማራጭ የሌለው ቲዎሪ ማርክሲዝም ነው ብዬ ስለማምን ሳይሆን፣ የተወሰኑ ኃይሎች በደንብ ሳያገናዝቡ የወሰዱት የአመጽ ርምጃ በማናውቀው ቲዎሪና አዲስ የህብረተሰብ ስርዓት ለመግንባት ያስችላል በተባለው ላይ እንደገና ተመልሰን የጭፍን ጥላቻ ማሳደራችንን ለማሳየት ብቻ ነው። ያም ሆነ ይህ በማርክሲዝምና በሶሻሊዝም ስም የተደረገው ግፍና መገዳደል አማራጭ እንዳይኖረን አድርጎናል። ምክንያቱም እስከዛሬም ድረስ የምናውቀው ሁለት ነገሮች ብቻ ስለሆኑ ነው። ሶሻሊዝም ወይም የገበያ ኢኮኖሚ። ይህ ዐይነቱ የግራው ፖለቲካዊ የስትራቴጂ ስህተት እስከዛሬ ድረስ ልንወጣ የማንችለው ትልቅ ውዥንብር ውስጥና የጨለማ ሁኔታ ውስጥ ሊከተን ችሏል። ለአገራችን ዕድገት የሚያመች ሌላ አማራጭ ሳይንስና ቲዎሪ እንዳንፈልግ አግዶናል።
ከዚህ ስንነሳ ሌላው ትላቁ የፖለቲካ ስህትተት፣ በዚህ ወይም በዚያ መስመር የተሰለፈው ተራማጅ ነኝ የሚለው ኃይል በጊዜው አገራችን የቱን ያህል በጠላት የተከበበችና ለጠላት ኢላማ ያመቸች መሆኑን የተገነዘበ አልነበረም። የኢትዮጵያን መዳከም በመገንዘብ በ1967 ዓ.ም ሻቢያ ጦርነቱን ያፋፋመበት ጊዜ ነበር። ሶማሊያ ደግሞ በተለይም የምስራቁን ክፍል ለመውረርና የታላቅ ሶማሊያ ህልሟን ተግብራዊ አደርጋለሁ ብላ የምትዘጋጅበት ወቅት ነበር። ሱዳን፣ ግብፅና የተቀሩት አረብ አገሮች በሙሉ የሚጠባበቁት የኢትዮጵያን መዳከምና መበታተን ነበር። በዚህ ላይ ደግሞ ሳያስበው ከቁጥጥሩ ስር የወጣችበት የመሰለውና ብሄረተኝነትን አጥብቆ የሚጠላው የአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝምና ግብረ-አበሮቹ ሁሉ የሚያስከትሉትን አደጋ ተራማጅ ነኝ የሚለው ኃይል በደንብ የተገነዘበ አልነበረም። ይህንን ሁሉ ግንዛቤ ውስጥ ሳያስገባ ነው ስልጣን ወይም ሞት ብሎ በመነሳት በኢትዮጵያ ህዝብ ላይ አጠቃላይ ጦርነት ያወጀው። ጦርነቱ እንደሚባለው የኢትዮጵያን ህዝብ ነፃ ለማውጣት የሚካሄድ ትግል አልነበረም። በግራም መጣ በቀኝ በኩል ጦርነቱ በመጀመሪያ ደረጃ ደርግን ለመጣል የሚደረግ ትግል ሳይሆን በተጨባጭ የሚመስለው ኢትዮጵያን ለመበታተን ነበር። ከዚህ ውጭ ማሰብ ስህተት ነው።
በዚህ ዐይነቱ ስትራቴጂያዊ ስህተት ኢትዮጵያችንን አደጋ ላይ መጣሏ ብቻ ሳይሆን በሁለትና በሶስት ትውልድ ሊተካ የማይችል ምሁራዊና የለውጥ ፈላጊ ኃይል እንዲወድም ተደረገ። ይህ ብቻ ሳይሆን ሳያውቀው የዚህና የዚያ ድርጅት አባል የሆነ ሁሉ በዚህኛው ወይም በዚያኛው ክንፍ ህይወቱ እንዲቀነጠስ ሆኗል። ልጆቻቸው የዚኽኛው ወይም የዚያኛው ድርጅት ካድሬዎች የነበሩ በመጠርጠርም እነሱም የጥይት ሰለባ ሊሆኑ በቁ። አንዳንድ ቤተሰቦች አስር የሚቆጠሩ እንዳሉ የጥይት ራት ሆነዋል። የሚወዷትን ኑሮና ህይወት ሳያውቁት ልጆቻቸው የዚህኛው ወይም የዚያኛው ደርጅት ካድሬ በመሆናቸው ህይወታቸው እንዲቀነጠስ ሆኗል። በህይወት የተረፉት ደግሞ በውድ ልጆቻቸው መሞት የተነሳ በሀዘን እንዲሰቃዩ ሆነዋል። ከዚህም በሻገር አንደኛው ተራማጅ ነኝ የሚል ድርጅት ሌላውን ያሳድድ ነበር። አንዱ ሌላውን ይገድል ነበር። ይገዳደሉ ነበር። በዚህም ይደሰቱ ነበር። በዚህ ዐይነቱ የመገዳደል ስልት እንደሚባለው ኢትዮጵያችን ብርቅ ልጆቿን ነው ያጣችው። ይህ የተራማጆች ርስ በርስ መተላለቅ ደግሞ ስልጣንና ፓለቲካን ምን እንደሆን መገንዘብ ለማይችለውና የአገር አስተዳደር ብቃት በሌለው እጅ ስር እንዲወድቅና አብዮቱ ከሸፈ ከተባለበት ጊዜ ጀምሮ የኢትዮጵያን ዕድል ወሳኝ ሆነ። ደርግ የሚባለው ከሚሊታሪው የተውጣጣው ኃይል ሳያውቀው በአብዮቱ ውስጥ ሰተት ብሎ በመግባቱ ጥቂት ጉዞ ከተንገዳገደ በኋላ ራሱ ደግሞ በተቀሩት ተራማጆች ነን በሚሉት ላይ ጥይቱን ሰነዘረባቸው። ካለምንም ምህረት ቀነጠሳቸው። ስልጣን ለእኔ ብቻ ነው የሚገባው በማለት ብቻውን በመንገዳገድና ያልተማረ ካድሬ በመሰብሰብ አገር ማመስ ጀመረ። ሁሉም ነገር ወደጦር ሜዳ ብሎ አወጀ። ፉከራና ቀረርቶ ሆነ። ከእንግዲህ ወዲያ ማንም ሊቀናቀነኝ የሚችል ኃይል የለም በማለት መዝናናት ጀመረ። አገር ታመሰች።
በዚህ ሁሉ አርቆ ያለማሰብ የትግል ስልት ማነው ተጠቃሚው? የኢትዮጵያ ጠላቶች ካልሆኑ በስተቀር፣ ተራማጁም ሆነ ራሱ በተራማጆች ስም የሚመጻደቀው ደርግና ካድሬዎች ተጠቃሚ ሊሆኑ አልቻሉም። የነፃ አውጭ ድርጅቶች ነን የሚሉትም ኢትዮጵያን በመበታተንና በማዳከም መጠቀም ችለናል የሚሉ ከሆነ በጣም ስህተተኞች ናቸው። እንደምናየው ነፃ ወጣሁ ያለችው ኤርትሪያ ዛሬ ህዝቧ፣ በተለይም ወጣቱ እጅግ አሰቃቂ በሆነ ሁኔታ ውስጥ የሚኖርባት አገር ነች። ህዝቡና በተለይም ወጣቱ ህይወቱ ከጦርነትና ከመበርገግ ጋር ብቻ የተያያዘ እንዲሆን የተረገመ ሆኗል። ነፃነት የሚለው ትልቅ ግዙፍ ፅንሰ-ሃሳብ አንድ ህዝብና ታዳጊ ትውልድ የመፍጠር ችሎታውን እየተጠቀመ አዲስ ህይወት የሚገነባበት ሳይሆን ወደ ጨለማነትና ወደ ዘለዓለማዊ ጦርነት የተቀየረበትን ሁኔታ እንመለከታለን። ራሷም ሶማሊያ እንኳ ተጠቃሚ አልሆነችም። የራሷ የመሪዎቿ አርቆ አለማሰብና የድንቁርና ፖለቲካ፣ እንዲሁም የኢምፔሪያሊስቶች አሻጥር ሰለባ ነው የሆነችው። ምናልባት ሱዳንና ግብፅም ተጠቃሚዎች ሆነናል ብለው ገምተው ይሆናል። እነሱም ቢሆን ስህተተኞች ናቸው። እንደምናየው ሱዳን ለሁለት ተከፍላለች። የሁለቱም ሱዳኖች ተቻችሎ መኖር በፀና መሰረት ላይ የቆመ አይደለም። በምዕራቡ ዓለም በአንድ በኩልና በቻይና በሌላ ወገን በሚደረገው ፍጥጫና የጥሬ-ሀብት ቅርምት እሽቅድምድሞሽ እንደገና ጦርነት የሚነሳበት ሁኔታ ሊመጣ ይችላል። በሁለቱም ሱዳን አገዛዞች ውስጥ ጠንካራና የሰለጠነ የሲቭል ህብረተሰብ አካል ባለመኖሩና፣ በሰለጠነ ባህል የሚገለጽ እንቅሳቃሴ ስለማይታይ ሁለቱም ወደ መፈረካከስ ሊያመሩ ይችላሉ። የግብጽም ሁኔታ ዛሬ እንደምናየው ነው። በሚሊታሪዊና በአክራሪው የእስላም እንቅስቃሴ መሀከል መፋጠጡና መገዳደሉ ይቀጥላል። ያም ሆነ ይህ ተባለ እነዚህ በአንድ ወቅት ሲመጻደቁ የነበሩ የአካባቢ አገሮች በውስጥ በነበራቸው የአስተዳደር ድክመትና አርቆ ያለማሰብ ምክንያት ራሳቸው ተመለሰው ራሳቸውን እያፈራረሱ ነው። የዚህ ሁሉ ችግር የፖለቲካን ግንዛቤ ካለመረዳት የተነሳ ነው። በሰፊ ምሁራዊ መሰረት ላይና በሰፊ ኢኮኖሚ ላይ ያልተገነባ ህብረተሰብ የኋላ ኋላ መፈራረሱ የማይቀር ነው። ይህም የሚያረጋግጠው የፖለቲካ አሻጥርና የከፋፍለህ ግዛ ፖሊሲ የፖለቲካ ስልት ከሆኑ ለአገር ዕድገት እንደማይበጁ ነው። የዚህ ሁሉ ችግር ደግሞ ሰፋ ያለና ጥልቀት ያለው እንዲሁም በሰፊ ምሁራዊ መሰረት ላይ ያልተገነባ ዕውቀት ያለመኖር ችግር ነው። የዚህ ሁሉ ችግር አንድ አገርና ህብረተሰብ እንዴት መመስረትና ከውስጥም ሆነ ከውጭ በሰላም ሳይረበሽ ሊጓዝ ይችላል የሚለው ስትራቴጂያዊ የፖለቲካ አስተሳሰብ ጭንቅላት ውስጥ ካለመቋጠር ወይም ግንዛቤ ውስጥ ካለማስገባት የሚከሰት ነው።
በአገራችን ድክመት የተጠቀሙት አሜሪካና የምዕራቡ ዓለም ብቻ ናቸው። እንደሚታወቀው እነዚህ ኃይሎች የዓለምን ዕድል እኛው ብቻ ነን ወሳኝ ብለው ያስቀመጡና በዚህም ሎጂክ የሚንቀሳቀሱም ናቸው። ስለሆነም ከነሱ ቁጥጥር ውጭ እያንዳንዱ አገር የራሱን ዕድል በራሱ ጥረት መወሰን የለበትም። የፈለገውን ህብረተሰብ በሚፈልገው መልክ ማደራጀት የለበትም። በመሆኑም በራሱ ጥረት ተነሳስቶ ታሪክ ሰራለሁ የሚል ህዝብ ሁሉ በእንጭጩ መቀጨት አለበት። ጠንካራ ኢኮኖሚና ህብረ-ብሄር መገንባት የለበትም። የኢንዱስትሪ አብዮት ማካሄድ የለበትም። እንደ ማህበረሰብ፣ ህብረተሰብና ታሪክን እየሰራ አዳዲስ ባህልን እያደራጀ መኖር የለበትም። ይህ ዐይነቱ አካሄድም ቢሆን የአጭር ጊዜ አመለካከትና ዕቅድ እንጂ ከረጅም ጊዜ አንፃር ሲታይ ብዙም የሚያስኬድ አይደለም። ለትርፍና ለኃያልነት ብቻ ተብሎ የሚካሄድ ደካማ አገሮችን ማፈራረስ ወይም በራስ ቁጥጥር ስር ማድረግ የመጨረሻ መጨረሻ በራስ ላይ ጥይት እንደመቀሰር ይቆጠራል። የዓለምን ሰላም ያናጋል። ኃይል እንዲያልቅ ያደርጋል። ጦርነት እዚህና እዚያ ሲፋፋም የዓለም ፖለቲካ ብቻ ሳይሆን የዓለም ኢኮኖሚም ይናጋል። አምራቾች ምርቶቻቸውን የማይሸጡበት ሁኔታ ይፈጠራል። እንደሚታወቀው ካፒታሊዝም የጥሬ ሀብት ብቻ ሳይሆን ሰፊ ገበያም ያስፈልገዋል። በተትረፈረፈ መልክ የሚመረተውን ምርቱን ሌላ አገር ለመሸጥ በሌላው አገርም የመግዛት ኃይል መኖርና ማደግ አለበት። ይህንን ለማድረግ ደግሞ የግዴታ እያንዳንዱ አገር የራሱን ኢኮኖሚና የውስጥ ገበያውን ለማሳደግ ዕድል ማግኘት አለበት። ከተማዎች መገንባት አለበት። ህዝቡን ሊያገናኙ የሚችሉ ልዩ ልዩ የመመላለሻና የመገናኛ መስመሮች መዘርጋት አለባቸው። የህዝቡ ምርታማናት ማደግ በአዳዲስ ቴክኖሎጂዎች የሚደገፍና ለውስጥ ገበያ የሚውል መሆን አለበት። በተለያዩ የኢኮኖሚ መስኮች መሀከል መተሳሰርና የንግድ ልውውጥ መኖር አለበት። በዚህ መልክ የአንድ አገር ኢኮኖሚ ወደ ውስጥ ሲያድግና ሲስፋፋ፣ አዳዲስ የፍጆታ አጠቃቀምን የሚለምደው የህብረተሰብ ክፍል የወጭ ምርቶችን እየገዛ ለመጠቀም ፍላጎቱ ያድጋል። ይህ ሁኔታ ለዓለም ገበያ ማበብና በአገሮች መሀከል የንግድ ልውውጥ እንዲኖር ያመቻል። በአንፃሩ ግን አንድ አገር ወደ ጦርነት እንዲያመራ የሚደረግ ከሆነ ሰፋ ያለ ገበያ የመፍጠርና የምርት ኃይሎችን የማሳደግ ችሎታ ሊኖረው አይችልም። ስለሆነም በካፒታሊስት አገሮች የሶስተኛውን ዓለም አገሮች ለማዳከም የሚደረገው አጉል ተንኮልና የከፋፍለህ ግዛ ፖለቲካ አጭር እግር እንዳለው ሰው ነው። ብዙም መጓዝ የማይችል ከአጭር ስሌት አንፃር የተነደፈና የታሰበ የዓለምን ደህንነት የሚያናውጽ አቅድ የሌለው ፖለቲካ ነው። በተጨማሪም ዛሬ ኢምፔሪያሊስት ነኝ እያለ የሚመጻደቅ ኃይል ነገ ሊወድቅ ይችላል። ይህ ጉዳይ በታሪክ ውስጥ በተደጋጋሚ ታይቷል። ፐርሺያ፣ ግሪክና የሮማውያን ኢምፓየሮች በጥጋብና በመመጻደቅ ነው የተንኮታኮቱት። ከዚህ ዕድል የሚያመልጥ አንድም ኃያል መንግስት በፍጹም ሊኖር አይችልም። እያበጠ ሲሄድ በጥጋቡ ይፈነዳል።
ያም ሆነ ይህ የየካቲቱ አብዮት ድሎች በተግባር መመንዘር ያልቻሉትና ህዝባችንና የተቀረው ዲሞክራሲያዊ ኃይል በሰላምና በአድነት ተነስተው ለጋራ ዓላማ መታገል ያልቻሉት በራሳችን አርቆ አለማሰብ የተነሳ ነው። የዛሬውን ብቻ በማየታችን ነው። ነገ በአገራችን ላይ ሊመጣ የሚችለውን አደጋ ከሁሉም አንፃር ባለመመልከታችን አገራችንን ማጋለጥ ችለናል። ሲነገረንና ስንመከር ባለመስማታችን የታሪክ ወንጀለኞች ልንሆን በቅተናል። በበቂው ያለተማረውንና የዋሁን ህዝባችንን ለጠላት አጋልጠነዋል። ከባርነት ነፃ ወጣሁ ብሎ ደስ ማለት ከጀመረው በኋላ እንደገና ወደ ባርነት እንዲመለስ አድርገነዋል። ከፊዩዳሊዝም በባሰ ሁኔታ ውስጥ እንዲውድቅና የውስጥና የውጭ ኃይሎች ሰለባ እንዲሆን ሳናውቀው አስተዋፅዖ ለማድረግ በቅተናል። በዚህ ዐይነቱ የትርምስ ሁኔታና በደርግ የአገዛዝና አርቆ ያለማሰብ ድክመት የተነሳና፣ በተለይም ከውጭ እየተደገፈ በመጣ ኃይል የኢትዮጵያ ህዝብ አዲስ የጨለማ ምዕራፍ ስር ሊወድቅ ችሏል። ይኸኛው ዘመን ከ1983 ዓ.ም ጀምሮ ያለውን ጊዜ የሚያካትት ነው። የወያኔ አገዛዝ ዘመን እለዋለሁ።
4.0 ወደ ሌላው የሶስተኛው ስትራቴጅ ስህተት ሀተታ ውስጥ ከመግባቴ በፊት ወያኔ ስልጣን እንደያዘ ሰሞን የተሰሩ ስህተቶችን ለመጥቀስ እወዳለሁ። እንደሚታወቀው ወያኔ ወይም የትግሬ ነፃ አውጭ ድርጅት ነኝ የሚለው በራሱ ኃይልና ጥንካሬ እየታገለ የመጣ ሳይሆን ከውስጥና ከውጭ የተደራጀለትን ሁኔታና ተገን በመጠቀም ነው ስልጣን ላይ ሊወጣ የቻለው። ከውስጥ በደርግ አገዛዝ የስለላ መዋቅር የሰለጠኑና ለአሜሪካን የሚሰልሉ የወታደሩን ድርጅት እንደበጣጠሱና ወያኔ በአሜሪካን ድጋፍ ስልጣን እንዲይዝ ሁኔታውን እንዳመቻቹ ይታወቃል። እዚህ ላይ ነው በኋላ ተቃዋሚ ነኝ ብሎ የተነሳውና ለኢትዮጵያ አንድነት እታገላለሁ ብሎ እዚህና እዚያ ሲሯሯጥ የነበረው የሰራው ስትራቴጂያዊ ስህተት። ምክንያቱም የወያኔን ስልጣን መያዝ የአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝምና የተቀረው የካፒታሊስት አገር ስትራቴጂ አድርጎ መቀበልና መረዳት አልቻለም። ሌላው ቢያስረዳውም የሚቀበል አይደለም። ምክንያቱም አሜሪካንና ሌሎችን የካፒታሊስት አገሮችን እንደቅዱስ ነው የሚያያቸው። በፍጹም ወንጀልና አሻጥር የማይሰሩና፣ በዚህ ዓለምም ላይ ተልኮአቸው ለዓለም ህዝብ ሁሉ ሰላምንና ብልጽግናን ለማምጣት የሚታገሉና በእግዚአብሄርም የተላኩ አድርጎ ነው ስለሚቆጥራቸው።
እንደሚታወቀው በአብዮቱ ወቅት የኢትዮጵያ ህዝብ ብሄራዊ ስሜትን እየተጎናጸፈና በአንድነት አዲሲቱን ኢትዮጵያ ለመገንባት የሚመኝበትና የሚታገልበት ወቅት ነበር። በኮሙኒዝም ስምና በአብዮት ስም አገሮችን የሚያምታታው የአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝም ይህንን እያደገ የመጣውን ብሄራዊ ስሜት ስር ከመስደዱ በፊት በእንጭጩ መቅጨት ነበረበት። ስለሆነም አብዮቱን የሚጠሉትንም ሆነ ለብሄረ-ሰብአችን መብት እንታገላለን የሚሉትን ፀረ-ኢትዮጵያ ኃይሎች በሙሉ ማስታጠቅ ነበረበት። በሃሳብና በገንዘብ መርዳት ነበረበት። ጊዜው ደግሞ ለአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝም የሚያመች ነበር። በተለይም ትንሽ የተደራጀና አስተማማኝ፣ እንዲሁም የሱን ስትራቴጂያዊ ዓላማ ሊያሟላ የሚችለው በሀገር አቀፍ ደረጃ የተደራጀ ሳይሆን፣ በሃይማኖት ወይም በብሄረ-ሰብ ስም ብቻ የተደራጀ በቀላሉ ሊታዘዝለትና ከውስጥ ህብረተሰብአዊ ውዝግብ በመፍጠር ህዝቡ እንዲበታተን የሚያደርግ መሆን አለበት። ይህ ጉዳይ ቀደም ብሎ በእነ ሄኔሪ ኪሲንገር የተጠነሰሰና የታቀደ ዓላማ ነበር። በተለይም የረዥም ጊዜ ታሪክና የህዝብ ብዛት ያላቸውን እንደ ኢትዮጵያ የመሳሰሉትን አገሮች፣ አይ በብሄረ-ሰብ ስም ርስ በርስ እንዲናቆሩ ማድረግ፣ ካሊያም የሃማኖት ውዝግብ እንዲፈጠርና አለመረጋጋት እንዲኖር ማድረግ ነው። በዚህ መልክ እንደ ኢትዮጵያ የመሳሰሉ አገሮች በትርምስ ሲወጠሩ ለኢኮኖሚ ዕድገትና ለባህላዊ ለውጥ ፋታ አያገኙም። በተለይም መለሰ ዜናዊ በእንግሊዞች የሰለጠነና በኋላ ደግሞ ከእነ ፓውል ሂንዝ ከሲ አይ ኤው ሰው ጋር የጠበቀ ግኑኝነት ነበረው። ከእነሙዘቬኒና ከእነ ካጋሜ ጋር ተደምሮ መለስ ዜናዊ አዲሱ ወጣትና ተስፋ የሚጣልበት ዲሞክራሲያዊ ኃይል ተብሎ አሜሪካን የሚኮራበት ሰው ነበር። ከዚህ ስንነሳ ወያኔን በተለያዩ ምክንያቶች አጥብቆ የሚጠላው ኃይል ይህንን የአሜሪካኖችን በውስጥ ኃይል ተጠቅሞ ሀገርን የመበታተን ወይም ደግሞ በዘለዓለማዊ ትርምስ ውስጥ እንዲኖር የማድረግ ፖለቲካ በማጥናትና በመገንዘብ እንዴት አድርገን ብንደራጅ ነው ከዚህ ዐይነቱ አደገኛ ሁኔታ ውስጥ ለመውጣት እንችላለን ብሎ ልዩ ዐይነት የትግል ፈለግ ለመከተል የተዘጋጀ አልነበረም። ነገሩም በፍጹም የገባው አይመስልም። ብቻ በአንድ በኩል ወያኔን በጭፍን እየጠላ፣ በሌላ ወገን ደግሞ ራሱ የነፃ ገበያና የሊበራል ዲሞክራሲ አራማጅ ነኝ ማለት ጀመረ። ይህ ዐይነቱ ጥራት የጎደለው የፓለቲካ የትግል ዘዴ እስከዛሬ ድረስ ተቆራኝቶን እንዳለ ነው።
ያም ሆነ ይህ ወያኔ ስልጣን ሲጨብጥ የራሱ የሆነ ኢትዮጵያን የሚያስተዳድርበት አጀንዳ አልነበረውም። ከመጀመሪያውኑ ቆያለሁም ብሎ ያሰበ አልነበረም። ይሁንና ግን በአሜሪካኖችና በኢንግሊዝ የተዘጋጀለትን የክልልና የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲ ቀስ በቀስ ተግባራዊ ማድረግ ሲጀምር ሁኔታዎች ለሱ እያመቹ እንደሚመጡ ግልጽ ነበር። በተለይም የክልልን ፖሊሲ በማወጅና ተግባራዊ በማድረግ ስልጣኑን ለማራዝም፣ አንደኛውን ከሌላው ብሄረ-ሰብ ጋራ እያጣላሁ እኖራለሁ ብሎ በመገመት፣ በአንድ በኩል በማወቅ፣ በሌላ ወገን ደግሞ ባለማወቅ የእሳት ረመጥ ውስጥ እንዲወድቅ ተደረገ። ከህዝቡ ጋር መጣላቱ ብቻ ሳይሆን ዛሬ እንደምናየው ሁሉ ነገር ከቁጥጥሩ ስር እየወጣበት መጣ። የህዝቡ ርስ በርሱ መናቆር፣ አለመተማመንና አለመግባባት፣ በተለይም የሃይማኖት ጠያቄ ከፖለቲካ ጥያቄ ጋር መዛመዱና መባዛቱ፣ በዚህም መልክ በጠቅላላው ህዝብ ዘንድ መተረማመስ መፈጠር ለአገዛዙ መዳለደል የሚያመች ነበር የመሰለው። ይሁንና ግን ራሱ በማወቅም ሆነ ባለማወቅ የሚፈጥራቸው ህብረተሰብአዊ ቅራኔዎች ለአጭር ጊዜ ካልሆነ በስተቀር ከረዢም ጊዜ አንፃር ሊጠቅሙት እንደማይችሉ ሊገነዘብ የሚፈልግ አልነበረም፤ አይደለምም። መለሰ ዜናዊና ሌሎች ወያኔዎች ፖለቲካን የተረዱት እንደ ቁማር ጨዎታና እንደዱርዬዎች ሽወዳ እንጂ አገርን ማስተዳደሪያ ጥበባዊ መሳሪያ አድርገው አይደለም። በዚህም የተነሳ የኢኮኖሚና የማህበረሰብአዊ እንዲሁም ሌሎች ችግሮች እየተደራረቡ ሲሄዱ ይህንን መመለስ የማይችል መንግስት ውጥረት ውስጥ ይገባል፤ ገብቷልም። በራሱ ውስጥም ራሱን የቻለ ቅራኔ በመፍጠር ወደ አለመተማመን ያመራል፤ አምርቷልም። በመጨረሻም ከውስጥና ከውጭ በሚደርስበት ግፊት የመገርሰሱ ጉዳይ የጊዜ እንጂ የማይቀር የታሪክ ግዴታ ነው።
ይህ ዐይነቱ የፖለቲካ አካሄድ ከምን የመነጨ ነው? ሴኔካ የሚባለው ታላቁ የሮማውያን ፈላስፋና ፖለቲከኛ ማንኛውም በፖለቲካና በስነ-ምግባር ላይ የሚሰራ ስህተት በሙሉ የፊዚክስን፣ በተለይም ደግሞ የተፈጥሮን ህግ ባለማወቅ ምክንያት የሚከሰት ነው ይላል። በታሪካችን ውስጥ እስካሁን ድረስ የተሰሩት ስህተቶች በሙሉ የተፈጥሮንና የህብረተሰብን ህግ ካለማወቅ የተነሳ ነው። በተለይም አንዳንድ በጥራዝ ነጥቅነት የማርክሲዝምን ካባ ያጠለቁ ምሁራን ነን ባዮች የሚሰሩት ወንጀል አንድን ህብረተሰብ በተጨቋኝና በጨቋኝ መሀከል ክፍፍል በማድረግና፣ ጨቋኝ የሚባለው ሲወገድ፣ ኃይሉ ሲዳከምና ሲጠፋ ጭቁን የሚባለው የህብረተሰብ ክፍል ዕውነተኛ ነፃነትን የሚቀዳጅ ይመስላቸዋል። ማንኛውም ህብረተስብአዊ ለውጥና የነፃነት ትግል በእንደዚህ ዐይነቱ ሼማ የሚስራ አይደለም። እያንዳንዱ ህብረተሰብ ለማደግም ሆነ በዚያው ቀጭጮ ለመኖረና ጭቆናን እግዚአብሄር ያመጣው ጉድ ነው ብሎ ለመቀበል ህብረተሰቡ ያለፈበት የተለያየ የዕድገት ደረጃዎች፣ በውስጥ በግለሰቦች ደረጃ ራስን ለማሸነፍ የሚደረግ ትግል፣ የምርት ኃይሎችንና ስልጣንን የሚቆጣጠሩ ኃይሎች ያላቸው ታራካዊና ምሁራዊ ንቃተ-ህሊና፣ አንድ አገር ከውጭ ዓለም ጋር ያላት ግኑኝነት፣ ወዘተ…፣ እነዚህ ሁሉ በአንድ ህዝብና በአመራሩ ላይ ከፍተኛ ሚናን ይጫወታሉ። የንቃተ-ህሊናውን የዕድገት ደረጃ ይወስናሉ። አንድ አገዛዝና ህብረተሰብ ፈልገው ጨቋኝና ተጨቋኝ ሊሆኑና ህብረተሰብአቸውም በዚያው የቀጨጨ ዕድገት ተረግመው እንዲኖሩ ከመጀመሪያውኑ የሚያቅዱትና የሚፈልጉት ነገር አይደለም። የገዢ ኃይሎችም ከመጀመሪያውኑ የእኩልነትና የስልጣኔ ጠንቅ ሊሆኑ አይችሉም። እነሱም የህብረተሰቡ ውጤቶች ስለሆኑ ማሰብ የሚችሉት ህብረተሰቡ በአዘጋጀላቸው የማሰብ ሁኔታ ብቻ ነው። በዓለም የስልጣኔ ታሪክ ውስጥ ለስልጣኔና ለሳይንስ አጥብቀው የታጋሉትን ታሪክ ስንመለከት በአቦሰጡኝ የተፈጠሩ ወይም ያንን ዕውቀት የተቀዳጁ ሳይሆን አመቺ ሁኔታ ስለአጋጠማቸው ነው። በተጨማሪም የነሱ ታታሪነትና ለአዲስ ነገር ጉጉ መሆን፣ እንዲሁም ተፈጥሮ የሰጣቸውን ነገሮችን በቀላሉ የመረዳት ኃይል እነዚህ ሁሉ ተደምረው የስልጣኔ አፍላቂዎችና የዕድገት ፈለግ ቀዳጆች ሆኑ። ወደ አገራችን ስንመጣ አገራችን በብዙ ነገሮች የታደለች አለነበረችም። በተለይም የፊዩዳሉ ስርዓት ለረዢም ጊዜ ተንሰራፍቶ መቅረቱና፣ ከውጭም እሱን የሚጋፋ ሌላ ዕውቀት በጊዜው መግባት ስላልቻለ የገዢዎችና የህዝቡ የማሰብ ኃይል ውስን ሆኖ ቀረ። ዕድገት የሚባለው ነገር ታፈነ። የህዝቡ ኑሮ አሰልቺ ሆነ።
ይህ አንደኛው ሲሆን፣ በሌላ ወገን ደግሞ የማንኛውምም አገር ዕድገት እንደባዮሎጂካል ክንውን ነው። ከአንድ ቦታ በመነሳት ይስፋፋል፤ያድጋል። አንደኛው ከሌላው የተሻልኩ ነኝ የሚለው የብሄረ-ሰብ የገዢ መደብም ሆነ የህብረተሰብ ኃይል በዚያው ክልል ውስጥ የግዛት መድረኩን ያስፋፋል። በዚህ መልክ በአገራችንም ብቻ ሳይሆን በተለያዩ አገሮች የተለያዩ ህብረተሰቦች ጠመዝማዛ ጉዞ በማለፍ አነሰም በዛም አገር የሚባል ነገር መስርተዋል። በታሪክ ውስጥ አመጽ አንድን ህብረተሰብ ለማዋቀርም ሆነ ወይም እንደ አገር ለመገንባት ወሳኝ ሚናን ተጫውቷል። እንደዚህ ዐይነቱ ድርጊት በኛ አገር ብቻ የተወሰነ ሳይሆን በምዕራብ አውሮፓ ውስጥም ተካሂዷል። ከኛ ይልቅ በምዕራብ አውሮፓ ህብረ-ብሄርን ለመመስረት የተደረገው ትግልና ጦርነት እጂግ አሰቃቂ እንደሆነ የታወቀ ነው። የመቶ ዐመታት ጦርነት፣ የሰላሳ ዐመታት ጦርነት፣ የሰባት ዐመት ጦርነት፣ በየአገሮች ውስጥ ደግሞ ለዕድገትና ስልጣኔ ሽንጣቸውን ገትረው በሚታገሉት ምሁራን ላይ ይደርስ የነበረው ግፍና ግድያ፣ ሴቶችን እንደልዩ ፍጡር መመልከትና ማቃጠል፣ እንደዚሁም በየአገሮች ውስጥ የተካሄዱት የርስ በርስ ጦርነቶችን ስንመለከት ስልጣንን ከማጠናከርና አገርን ከማስፋፋት ጋር የተያያዙ ናቸው። ወደ ኢትዮጵያ ስንመጣ በጊዜው የነበረው ተራማጅ ነኝ የሚለው ኃይል ኢትዮጵያን የብሄረ-ሰብ እስር ቤት አድርጎ ሲቆጥርና በዚህም መሰረት ላይ ትግል አራምዳልሁ ብሎ ሲነሳ ከሌሎች አገሮች ታሪክ ያልተማረው ብዙ ነገሮች አሉ። ይህንን የተመለከተውና ሁኔታውን ያነበበው የህብረተሰብን አስቸጋሪ ጉዞ በደንብ ካለማጥናቱ የተነሳ ነው። በትንሽ ዕውቀት ብቻ ለመረዳት በመፈለጉና በመቻኮሉ ነው።
በመሆኑም ወያኔ የኢትዮጵያን የህብረተሰብ አወቃቀር በሳይንሱ መነጽር በደንብ ለማየት ባለመቻሉ የተነሳና፣ ጊዜ የመጣለት ስለመሰለው ለከፋፍለህ ግዛ የሚያመቸውን፣ የክልል ፖሊሲ ግን ደግሞ ዕውነተኛ ነፃነትን የማያጎናጽፍና ከአጭር ጊዜም ሆነ ከረዢም ጊዜ አንፃር ህብረተሰብአዊ ትርምስን የሚያስከትል አጉል ፖሊሲ መከተል ጀመረ። ተግባራዊ አደረገ። በዚህም የተነሳ የየብሄረ-ሰቡ አመለካከት ጠባብ እንዲሆን አደረገ። ከመፈቃቀርና በጋራ ተነሳስቶ ዲሞክራሲያዊ አገር ከመገንባት ይልቅ ኢትዮጵያ የሚለውን ጽንሰ-ሃሳብ ከጠላትነትና ከጨለማነት ጋር በማያያዝ፣ በተለይም ተጨቁነናል የሚሉ የብሄረ-ሰቦች ተወካዮች ወይም ኤሊቶች ነን የሚሉ በኢትዮጵያ፣ በአማራና በቋንቋው ላይ ትልቅ ዘመቻ አካሄዱ። በተለይም እንደዚህ እያሉ ይሰድቡሃል፣ ይንቁሃል እየተባለ የውስጥ ለውስጥ የተስፋፋው አጉል ዘመቻ፣ ከተለያዩ ብሄረ-ሰቦች ለተውጣጣው የብሄረ-ሰብ ኤሊት ነኝ ባይ በዝቅተኛ ስሜትነት በመወጠር በአማርኛ ቋንቋ ላይ፣ በአማራና በጉራጌ ብሄረ-ሰብ ላይ፣ እንዲሁም ደግሞ በኢትዮጵያችን ላይ ዘመቻ ማካሄድ ጀመረ። ይህ ብሄራዊ ስሜት የሌለውና አገርና ህብረተሰብ ምን ማለት እንደሆነ ያልገባው፣ ከዚህም ሆነ ከዚያኛው ብሄረሰብ የተውጣጣው አዲሱ ኤሊትና፣ የተወሰነውም የአማራ ኤሊት ከወያኔ ጋር በማበር በኢትዮጵያ ላይ ዘመቻ ማካሄድ ጀመሩ። በዝቅተኛ ስሜት በመወጠርና ለፈረንጅ በመስገድ አገርን አፍራሽ ፖሊስ ተግባራዊ በማድረግ እንደ ኮሞዲቲ ገበያ የመሳሰሉትን የኢትዮጵያን ገበሬ ወደ ባርነት የሚለውጠውን ተግባራዊ ማድረግ ጀመሩ። ይህ አልበቃ ብሎአቸው በብዙ ሺህ የሚቆጠር ንጽህ ህዝብ ገደሉ። ቤተክርስቲያን አቃጠሉ። የተወሰነው ቀዬውን እየለቀቀ እንዲሄድ አደረጉ። በዚህም የተነሳ ህብረተሰባዊ ትርምስ ተፈጠረ። ይህ ዐይነቱ የውዝግብ ፖሊሲ ወያኔ ያወጣው ብቻ ሳይሆን በእንግሊዝ፣ በአሜሪካንና በተቀረው የምዕራቡ ዓለም የተደገፈና፣ በተለይም በእንግሊዝና በአሜሪካን አገሮችን የማዳከም ስትራቴጂ የወጣ ነው። ከዚህ ውጭ ማሰብ ትልቅ የፖለቲካ ስህተት ነው። ያም ሆነ ይህ ወያኔ በድንቁርናው የተነሳ የኢትዮጵያ ህዝብ አካል አይደለሁም ብሎ በመመጻደቅና የፈረንጅን ቡራኬ ያገኘ መስሎት በአገራችን ላይ ትልቅና በቀላሉ ሊፋቅ የማይችል የስትራቴጂ ስህተት ሰራ። ኢትዮጵያን እንደ ህብረ-ብሄርና እንደ አገር እንዳትገነባና እያንዳንዱም ዜጋ ዕውነተኛ ነፃነቱን እንዳይቀዳጅ ትልቅ መሰናክል ፈጠረ።
የክልል ፖሊሲ ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ ሊሆን የሚችለው ወያኔ ልዩ ዐይነት የኢኮኖሚም ፖሊሲ ሲከተል ብቻ ነው። ይህም ፖሊሲ በራሱ የፈለቀ ሳይሆን በውጭ ኃይሎች የተቀነባበረና ዕውነተኛ ህብረተሰብአዊ ሀብት እንዳይፈጠር የሚያደርግ የተቅዋም ፖሊሲ(Structural Adjustment Program) ተብሎ የሚጠራ ህብረተሰብን የሚበታትን አደገኛ ፍልስፍና ነው። እንደሚታወቀው ወያኔ ስልጣን ላይ ከመውጣቱ በፊት ያራምድ የነበረው የአልባኒያው ዐይነት የሶሻሊስትን ፕሮግራም ነበረ ተግባራዊ አደርጋለሁ የሚለው። በአሜሪካኖችና በእንግሊዞች ድጋፍ ስልጣን ሊጭብጥ ሲል ከቀረቡለት ቅድመ-ሁኔታዎች ውስጥ አንዱ የኒዎ-ሊበራልን የኢኮኖሚ አጀንዳ ተግባራዊ ማድረግ ነው። ጠቅላላውን ኢኮኖሚ በነፃ ገበያ ስልት ማዋቀር ነው።
በ1984 ዓ.ም ይህንን የነፃ ኢኮኖሚ አጀንዳ ቀስ በቀስ ተግባራዊ ሲያደርግ በተለይም ስትራቴጂክ የሆኑ ቁልፍ ቁልፍ የኢኮኖሚ መስኮችን ኤፈርት በሚባለው ቁጥጥር ስር ማዋል ቻለ። የመንግስት ሀብቶች ወደ ግል ሲዛወሩ በአብዛኛው ተጠቃሚዎች በአመራር ላይ ያሉ የወያኔ ሰዎችና ኤፈርትን የሚቆጣጣሩ ከፓርቲው ጋር የተቆላለፉ ግለሰቦች ናቸው። በዚህም መልክ በአጭር ጊዜ ውስጥ ጥቂት ሰዎች ሀብታም መሆን ሲጀምሩ፣ የአገሪቱ ገበያ ደግሞ ከውጭ ለሚመጣ ዕቃ ማራገፊያ ሆነ። በዚያው መጠንም ከምርት ጋር ያልተያያዙና ሀብት የማይፈጥሩ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴዎች እየተስፋፉ ሄዱ። በእርሻው መስክ ደግሞ የአበባ ተከላና ወደ ውጭ የሚላኩ የእርሻ ውጤቶች በመመረት የአገሪቱ ኢኮኖሚ ፈሩን እየለቀቀ መጣ። በሌላ ወገን ደግሞ ከረዢም ጊዜ አንጻር ታላቋን ትግሬ እገነባለሁ የሚለው የወያኔ አገዛዝ ከሌሎች ክፍለ-ሀገሮች መሬት በመንጠቅ ግዛቱን በማስፋፈት ኢኮኖሚያዊ መሰረቱን ለማስፋፋት ተያያዘ። በዚህ መልክ እየሰፋ የመጣውን የትግሬ ግዛት በኢንዱስትሪ ለማጥለቅለቅ ሲጣደፍ፣ ሌሎች ክልሎች ደግሞ እንዲቀጭጩ ሁኔታውን ማበላሸት ጀመረ። በወያኔ ዕቅድ መሰረት ሌሎች ክፍለ-ሀገሮች ወይም ክልሎች ጥሬ አምራችና አቅራቢ ብቻ ሆነው መቅረት አለባቸው። በዚህ ዐይነት የድንቁርናና የህብረተሰብን ህግ በሚጥስ ፖሊሲው በትግሬም ሆነ በተቀረው የኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ የገበያ ወይም የካፒታሊዝም ስርዓት እንዳያድግ አደረገ። የሃሳብ መቀጨጭ እንዲስፋፋ አመቻቸ። እንደሚታወቀው ካፒታሊዝም ሊያድግ የሚችለው በሰፊ ምሁራዊ እንቅስቃሴ ወይም ደግሞ ብሄራዊ ባህርይ ባለው ብሄርተኛ ኃይል ብቻ ነው። የካፒታሊዝም ዕድገት ከዕውነተኛ ሳይንስና ከቴክኖሎጂ ፈጠራ ጋር የተያያዘ መሆን አለበት። ለዚህ ደግሞ ሰፋ ያለ የህብረተሰብ ኃይልን ያካተተ መሆን አለበት። ከዚህም በላይ ካፒታሊዝም ሊያድግና ሊስፋፋ የሚችለው በአንድ ክልል ብቻ ሲገደብ ሳይሆን ሰፋ ያለ መድረክ ሲነጠፍለት ብቻ ነው። የወያኔው የትግሬን ክልል ብቻ የማልማት ስትራቴጂ በአንድ በብረት በታጠረ ትንሽ ቤት ነክ ነገር እንዳይወጣ እዚያ በዚያው ብቻ እየተሽከረከረ እንደሚኖር እንስሳ ዐይነት አካሄድ ነው። የማያፈናፍንና ለዕድገት የማያመች አጉል የብልጣ ብልጦች አስተሳሰብ ነው።
ያም ሆነ ይህ ወያኔ በአቶ መለስ ግንባር ቀደምትነትና ከውጭ ኃይሎች ጋር በመመሳጠር ፖሊሲ እያወጡ ተግባራዊ ማድረግ ለጊዜው የጠቀመው ቢመስለውም አገሪቱን ትርምስ ውስጥ የሚከታትን ሁኔታ ነው ያዘጋጀው። የአገሪቱ ገበያ ከውጭ በሚመጣ ተመሳሳይ ምርት ክፍት በመሆኑ በተለይም የጨርቃ ጨርቅና የቆዳ እንዲሁም የጫማ ፋብሪካዎች እንዲዳከሙ ሆነዋል። በአገሪቱ ገበያ ላይ በጠቀሜታ(Second Hand Goods) ላይ የዋሉ ዕቃዎችና ልብሶች በመራገፋቸው የገበያው ኢኮኖሚ ስርዓት እንዲያጣ ተደረገ ። የህዝቡ የመግዛት ኃይልም በጣም የተዳከመ በመሆኑ እነዚህን በሽታን ሊያመጡ የሚችሉ የሰከንድ ሃንድ ዕቃዎችን እየገዛ እንዲጠቀም ተገደደ። በኢኮኖሚው ፖሊሲው ምክንያት ህብረተስብአዊ ሀብት ለመፍጠር ባለመቻሉ ሰፊው ህዝብ ወደ ድህነት እንዲገፈተር አደረገ። ሌሎችን በመጋፋቱ የስራ መስክ እንዳይከፈትና ለስራ ፈላጊው የስራ ዕድል እንዳያገኝ በማድረግ ገበያው እንዲጠብ አደረገ። ገበያውን በአንድ አቅጣጫ ብቻ እንዲያመራ በማድረግና ውድድር እንዳይኖር መንገዱን በመዝጋቱ ከፍተኛ የኑሮ ውድነት እንዲፈጠር ለማድረግ በቃ። በደንብ የተጠና አጠቃላይና ሁለ-ገብ ፖሊሲ ስለሌለው በአገሪቱ ውስጥ ያልተስተካከለ ዕድገት እንዲታይ ማድረግ ቻለ። በዚህም ምክንያት በአብዛኛው የአገሪቱ ክፍለ-ሀገሮች ውስጥ ድህነት ተስፋፋ። ሰፊው ህዝብ በኑሮ ውድነት የተነሳ በድብቅ ረሃብ እንዲኖር ተገደደ። ባጭሩ በአወቅሁኝ ባይነትና በከፍተኛ እልክ በሚያካሂደው የተዘበራረቀ ፖሊሲ ህዝቡ ወዴት እንደሚያመራ ግራ ገብቶታል። የኑሮ ትርጉም ጠፍቶታል። ከዚህ ጋር ተደምሮ ለውጭ ከበርቴዎች በመዋዕለ-ነዋይ ስም የሚሰጠው ሰፋፊ መሬት መፈናቀልንና ህብረተሰብአዊ እሴትን እየገፈፈ ነው። ወያኔ የተፈጥሮንና የህብረተሰብን ህግ ባለመረዳቱና ለመረዳትም ስለማይፈልግ ለራሱም ሆነ ለተቀረው የኢትዮጵያ ህዝብ የማያመች አገር ጥሎ የሚሄድ አገዛዝ ሆኗል። ፓለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ባህላዊ፣ ማህበረሰብአዊ፣ ርዕዮተ-ዓለማዊ፣ የሃይማኖትና የአካባቢ ቀውስ በመፍጠር ኢትዮጵያ እንደ ህብረ-ብሄር እንዳትኖር እያደረገ ነው። በዚህም ተግባሩም ያራመደውና የሚያራምደው ፖሊሲ የውጭ ኃይሎችን የሚጥቅምና አገራችንን የሚያዳክም፣ የህዝባችንን ሞራል የሚሰብር መሆኑን በፍጹም የተገነዘበ አይመስልም። በዚህ ዐይነቱ ወንጀለኛ የስትራቴጂ ስህተት አገሪቱን መቀመቅ ውስጥ በመክተቱ በታሪክ እየተወቀሰ ይኖራል። ይህ ድርጊቱ ቆሜለታለሁ ለሚለው የትግሬ ብሄረ-ሰብም በፍጹም የሚበጅ አይደለም።
4.1 አዲስ ህብረተሰብአዊ ክስትተ- በአዲሱ የገበያ ወይም የተቅዋም ማስተካከያ(Structrural Adjustment Program) ፖሊሲ አማካይነት በአገሪቱ ውስጥ ከወያኔ በሻገርና ሌሎች የአገራችንን ህልውና የሚቀናቀኑ፣ ለዕድገትም የማያመቹ ኃይሎች በአለፉት 20 ዐመታት ቁልፍ ቁልፍ ቦታዎችን በመያዝ የአገራችንን የህብረተሰብ ዕድገት በከፍተኛ ደረጃ እያዛነፉ ነው። የሪል ስቴት ግንባታ መጧጧፍ፣ የኮሞዲቲ ገበያ መከፈት፣ አዳዲስ ባንኮችና የኢንሹራንስ ኩባንያዎች መቋቋም፣ የሆቴል ቤቶች እዚህና እዚያ መሰራት፣ እንዲሁም መንግስት ነኝ የሚለው አካል የዓለም አቀፍ ንግድ ድርጅት ለመሆን ያስገባው ማመልከቻ፣ ወዘተ…፣ ግሎባላይዜሽን አገሮችን ከማሰስና ጥቂቱን የህብረተሰብ ክፍል ከመጥቀምና አበዛኛውን ደግሞ ከማድኸየት ጋር የተያያዘ ነው። በዚህ ረገድ አዲስ ራሱን ከህበረተሰቡ አግሎ የሚኖር፣ አዲስ የፍጆታ አጠቃቀም የለመደና የአገር ሀብት የሚያወድም የህብረተሰብ ከፍል አስቸጋሪ ሁኔታ እየፈጠረ ነው። ይህ ከገዢው መደብ ጋር የተቆላለፈ አዲሱ አቀባባይ ከበርቴ ይበልጥ የተሳሰረው ከውጭ የአማካሪ ድርጅቶች(Consulting firms) ጋር በመሆኑ አገሪቱን ለአደጋ አጋልጧታል። ምክንያቱም የኮንሰልቲንግ ኩባንያዎች ዋና ዓላማ በእየአንዳንዱ አገር ውስጥ የተስተካከለ ዕድገት ማምጣት ሳይሆን ለእንደዚህ ላለው ራሱን አግልሎ ለሚኖር የህብረተሰብ ክፍል የማይሆን ምክር በመሰጠት ትርፍ ሊገኝ የሚችልበት መስክ እንዲያድግና በተለያየ መልክ ወደ ውጭ ሊወጣ የሚችልበትን ዘዴ ማዘጋጀት ነው። በዚህም የተነሳ ይህ ዐይነቱ በአገራችን ውስጥ ብቅ ያለው አዲሱ መጤ የህብረተሰብ ክፍል ከውጭ የኮንሰልቲንግ ኩባንያዎችና አማካሪዎች ጋር መተሳሰሩ በአገራችን ውስጥ ዘላቂና ተከታታይነት ያለው፣ እንዲሁም ሰፊውን ህዝብ የሚጠቅም ኢኮኖሚያዊ ዕድገት እንዳይመጣ አግዷል። በተለይም ባለፉት አስራ- አምስት ዐመታት ይህና አየር በአየር የሚባለው የማጭበርበሪያ ዘዴ መስፋፋትና የመሬት ቅሚያ የአገሪቱን የኢኮኖሚ በከፈተኛ ደረጃ እንዲናጋ አድርጓል። የኢኮኖሚን ዕድገት ህግ የሚጥስ ተግባር በመስፋፋቱ በሀብታምና በደሃ መሃከል ያለው ልዩነት ከምን ጊዜውም በላይ ሰፍቷል። ከዚህም ባሻገር ይህ አዲስ የህበረተሰብ ክፍል በተለይም ከውጭ መንግስታት ጋርና አጎአ( African Growth & Opportunity Act)(AGO) ከሚባለው አዲሱ አሜሪካኖች የአፍሪካን የኢኮኖሚ ዕድገት የሚያዛንፉበት ስትራቴጂ ጋር መቆላለፉና የፕላንቴሽን ኢኮኖሚ እንዲስፋፋ በሩን በመክፈቱ ወደፊት ለሚከሰት አዲስ ሁኔታ ከአሁኑ መሰናክል ፈጥሯል።
4.2 የባህል መከስከስ ሁኔታ- ከዚህ ስንነሳ ይህ አዲሱ የህብረተሰብ ክፍልና በጠቅላላው በነፃ ገበያ ስም በአገራችን ምድር ተግባራዊ የሆነው የኢኮኖሚ ፖሊሲ ህብረተሰብአዊ መዘበራረቅን ነው ያስከተለው። የህብረተሰቡ እሴት እንዲወድቅ ነው ያደረገው። የወጣት ሴቶች ወደ ሴተኛ አዳሪነት መሰማራት፣ የኤድስ በሽታ መስፋፋት፣ መንግስት ራሱ ኤጀንሲ ከፍቶ ወጣትና ያልተማሩ ሴቶችን ለአረብ አገሮች መሸጥ፣ በየከተማዎች ውስጥ፣ በተለይም በአዲስ አበባ ልክ እንደ ሻይ ቤትና እንደ ሆቴል ቤቶች የጨአት መቃሚያ ቤቶች መክፈትና ይህንን እንደሙያ አድርጎ መውሰድ፣ ሰፋ ያለ የሙያና የስራ መስክ ባለመከፈቱ ወጣቱ ባልባሌ ቦታ እንዲውል መገደዱ፣ ከዚህ በፊት ታይቶ የማይታወቅ የወሲብ ግኑኝነት መፈጠሩና ወጣቱን እንዲበላሽ መደረጉ፣ በተለይም ደግሞ የተራድዖ ድርጅቶች የሚባሉት እዚህና እዚያ ቢሮ ከፍተው የአገራችንን ወጣት ማበላሸትና ለህዝባችን እሴት ተቀናቃኝ መሆን፣ ይህ ሁሉ የሚያሳየው አገሪቱ የቱን ያህል የባህል ውድቀት ላይ እንደምትገኝ ነው። እንደሚታወቀው ለጥሩና ለተስተካከለ የኢኮኖሚ ዕድገት ያልተረበሸና አገር ወዳድነትን የተላበሰ እሴት እንዲኖር ያስፈልጋል። የአንድ አገር ባህል መኮትኮትና ማደግ የአንድ ህዝብ አለኝታ ብቻ ሳይሆን፣ ጠንካራ ባህል ያለው አገርና ህዝብ ከውጭ በሚመጣ ርካሽ ባህል በቀላሉ አይጠቃም። ከዚህ ስንነሳ ከ 22 ዐመት ጀምሮ በወያኔ በማወቅም ሆነ ባለማወቅ የተካሄደው አገርን የማበላሸት ዘዬ ጠቅላላውን የህብረተሰብ ክፍል፣ በተለይም ደግሞ የእናቶቻችንና የአባቶቻችንን መንፈስ እያናወጠው ነው።
5.0 የንቦት 1997 ዓ.ም ምርጫ- ሌላው የስትራቴጂ ስህተት የምለው የግንቦት ሰባቱን የ1997 ዓ.ም የምርጫ ድል ለመጠቀም ያለመቻል ነው። እንደሚታወቀው የግንቦት ሰባቱ ምርጫ የተካሄደው ወያኔ፣ በተለይም መለስ ዜናዊ በአንድ በኩል ህዝባዊ ሌጂቲሜሲ አገኛለሁ ብሎ በማሰቡ ሲሆን፣ በሌላ ወገን ደግሞ ለዓለም ኮሙኒቲው ለሚባለው ለመመጻደቅ ያህል ዲሞክራሲያዊ ምርጫ ማካሄድ ችለናል ለማለት የተደረገ ምርጫ ነው። የግንቦቱ ሰባት ምርጫ እንዲካሄድ የተደረገው መለስ ዜናዊና ወያኔ ፈልገውትና ዲሞክራቶች ስለነበሩ፣ ወይም የአገራችንን የተወሰሳሰበ ችግር በዲሞክራሲያዊ መንገድ ለመፍታት ዝግጁ ስለነበሩ አይደለም። ያም ሆነ ይህ ከምርጫው አንድ ሳምንትና በምርጫው ወቅት የኢትዮጵያ ህዝብ ከማን ጋር እንደቆመ በገሃድ ያሳየበት ነበር። በብዙ ሚሊዮን በመቆጠር በሰላማዊው ሰልፍም ላይ ሆነ በምርጫው ላይ በዲሲፕሊን በመካፈል በአንድ በኩል ብሶቱን፣ በሌላ ወገን ደግሞ በቃህ፣ ከእንግዲህ ወዲያ ሀገር ማመስ የለብህም በማለት ለቅንጅትና ለህብረት ድምጹን የሰጠበትና ወያኔም ሀፍረቱን እንዲከናነብ ያደረገበት ወቅት ነበር። የምርጫው ውጤትና የህዝቡ ስሜት ለወያኔም ሆነ ለቅንጅትና ለህብረት ከመቅጽበት የመጣባቸው ነገር ነበር። ወያኔ ማሸነፍ እችላለሁ ብሎ ተዝናንቶ ይጠባበቅ ነበር፤ ቅንጅት ደግሞ ቢያንስ ብዙ መቀመጫ ሊያገኝ እንደሚችል መገመት የሚቻልበት የምርጫ ወቅት ነበር። ይሁንና ቅንጅት ባልጠበቀው ሁኔታ ወያኔን በብዙ ሚሊዮን ድምጽ አሸነፈው። ከ90 በመቶ በላይ የሚሆነው ህዝብ ከሱ ጋር መሆኑን አረጋገጠለት። የኢትዮጵያ ህዝብ ወያኔን እንደማይፈልገው አረጋገጠ።