Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የሙዚቃችን ታሪክ ውስጥ እንደገለፅኩትም በኋላ የክብር ዘበኛ ሙዚቀኛ ክፍል ተረከበው። የፖሊስ ሠራዊት ከክብር ዘበኛ ሠራዊት ሰለጠነ። የጦር ሠራዊትም ሰለጠነ። ከጣሊያን ወረራ ጋር በተያያዘ ስለሃገርና ስለአንድነት ለማስተማርና የሕዝቡን ወኔ ለማነቃቃት ሲባል ለሃገር ፍቅር ቴያትር መሠረት የሆነው እንቅስቃሴም እንዲሁ በግብታዊነት የተጀመረ ነው። የኢትዮጵያ ሙዚቃ በዩኒቨርሲቲ ተጠንቶ፣ ተመክሮበት፣ የባህሉ ይህን መስመር መያዝ አለበት፣ ከውጪ የምንወስደው ሙዚቃ ደግሞ በዚህ መልክ መራመድ አለበት ተብሎ የተጀመረ አይደለም። ራፕ መጣ፣ ሬጌ መጣ፣ ቱዊስት መጣ፣ ምን መጣ እያልን ከዚህ ነው የምንኮርጀው። ክላሲካል ሙዚቃ አላችሁ ወይ ቢባል የለንም፣ የጃዝ ሙዚቃ አላችሁ ብንባል የለንም። አሁን ለምሣሌ በኢንተርናሽናል ደረጃ ኢኮኖሚስት ከሆንክ የትም አገር ኢኮኖሚስት ትሆናለህ ትምህርቱን ካገኘህ። የኢትዮጵያን ሙዚቃ ግን ሌላ ቦታ ወስዶ ማሰለፍ አይቻልም። ምክንያቱም በትምህርት የተደገፈ አይደለም። በባህል ሙዚቃ ረገድ የእኔ ትግል የነበረው ብሔራዊ ሙዚቃ ነው። ከየብሔረሰቡ የተውጣጣ የኢትዮጵያን ብሔረሰቦች ሙዚቃ በደንብ ለማንፀባረቅ የሚችል። ያ እንግዲህ ከአንድ መቶ ሃያ በላይ በሆኑ ሰዎች የሚቀናበር ነው። ለዶክተር ኃይሌም ያቀረብኩት ጥናት የኢትዮጵያ ሕዝብ ስንባል ብዙ ነን፡፡ በሰሜንም በምስራቅም፣ በደቡብም በምእራብም ያለው ይቀናበርና ይዋሃዳል። ከዚያ በላይ ደግሞ ብሔራዊ ኦርኬስትራ – ዳንሱን፣ አፈ ታሪኩን፣ ዜማውን፣ ሙዚቃውን፣ የበለፀገውን ይዞና በየአይነቱ ሆኖ በትምህርት እያደስነው ኢትዮጵያን የሚወክል የሚያኮራ ሆኖ ይቋቋማል። አሁን የምናቀርበው ለአዲስ አበባ ጠጋ ያሉትን ዶርዜን፣ ጋምጎፋን፣ ጉራጌን፣ ኦሮሞን፣ እንደዚህ ብቻ ነው እንጂ ወደ ውስጥ አልገባንም። በአፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመን የጋምቤላ ሙዚቀኞችን ለመጀመሪያ ጊዜ ያመጣሁ እኔ ነኝ። የኮንሶንም። ግን ያ ህልሜ ሳይሳካና ተግባራዊ ሳይሆን ቀረ።
አሁን ሙዚቀኞቻችን እዚህ ሃገር ሲመጡ አበሻው ተከትሏቸው ባይመጣ ብዙዎቹ ሥራም አያገኙ ነበር። ቋንቋ አይችሉ፣ ትምህርቱም የላቸው። አሁን እንዲችው ሠርጓን፣ ድግሷን፣ … ምናምኗን እየሠሩ ነው መኖር የቻሉት። እንጂ በመደበኛው የሙዚቃ ዓለም [Main stream] ውስጥ የኢትዮጵያ ሙዚቃ ዘሩም የለም። ለምሣሌ ምዕራብ አፍሪካ፣ ደቡብ አፍሪካ በጣም ፖፑላር ነው። የእነ ኬንያን፣ የጋናን፣ የደቡብ አፍሪቃን ሙዚቃ አሜሪካ ውስጥ እንደ ራሳቸው ሙዚቃ ነው የሚሰሙት። ዓለም አቀፋዊ ባህሪይ [International touch] ያለው ነው። እኔ ይህንን በሃቅ ነው የምናገረው። በእውነቱ ሊታሰብበት ይገባል።
እኔ በሕይወቴ ብዙውን ጊዜ ብቸኛ ነኝ። አዲስ አበባ እያለሁ ቤቴ ውስጥ የራሴን ድባብ [Atmosphere] ፈጥሬ ነበር የምኖረው። የመቃብር ቦታ አለው፣ ቤተክርስቲያን አለው፣ አንዳንዱ ክፍል። ካሜሪካ የወሰድኳቸው አንዳንድ መብራቶች አሉ። ልክ የሆነ ገጠር ውስጥ የገባህ ነው የሚመስልህ። እዛ ውስጥ ቁጭ ብዬ አንዳንድ ሃሳቦች ይመጡልኛል። እነዛን እመዘግብና ለዘፈን የሚሆኑ አሉ፣ በግጥም መልክ የሚቀመጡ አሉ። አንዳንዴ ቴያትር ቤት ስሠራ “ያዝ” እለዋለሁ ክራሩን ወይ መሰንቆውን። ከዚያ ቅኝቱን አስይዤው እኔ በፉጨት የምፈልገውን ነገር አስረዳዋለሁ። ዋናው ምንድን ነው ሙዚቃ አእምሯችን ውስጥ ነው ያለው። በኢትዮጵያ አንድ የሌለው ግንዛቤ ፉጨትን ወይም ድምፅን እንደሙዚቃ መሣሪያ አናየውም። የሙዚቃ ምሁራንና ሳይንቲስቶች እንደሚሉት በጣም ፍሌክሲቭል የሆነና ማንኛውም የሙዚቃ መሣሪያ የማይተካው ሙዚቃ ድምፃችን ውስጥ ነው ያለው። ይሄ እኛ በእጃችን የፈጠርነው መሣሪያ ከእኛ ቀጥሎ ነው የሚመጣው። እና እዚህም አገር እነ ኧርሳ ኪት [Eartha Kitt] በእኔ አይነት ስልት ነው እያፏጩ፣ እያዜሙ ዜማ የሚያስጠኑት። ኢትዮጵያ ውስጥ ግን ይሄንን እንደ ሙዚቃ መሣሪያ ስለማያዩት በግማሽ ደረጃ ነው በሙዚቃ መሣሪያ የሚፅፉት። እና ለሙዚቀኞች አስረዳቸዋለሁ። ቆንጆ የሆነ ዜማ ይወጣል። እና እንቆራጠጣለሁ፣ አንዳንድ ጊዜም ዜማው አልመጣ ሲል በቃ እየተንጎራደድኩ እሠራለሁ።
በእውነቱ እኔ በጣም ነው የተደነቅኩት ሰዎችን የማሰታወስ፣ የማመስገን ባህል በመጀመሩ፡፡ ያን ጊዜ በእውነቱ ከልብ ነው የመረቅኩት፡፡ በግል ደግሞ ለዚህ ታስቤ በመመረጤ ታላቅ ደስታ ነው የተሰማኝ፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ በተለይ እንደነ ኢዩኤል ዮሐንስ ያሉት በርካታ ሙያተኞች ለዚህ ዕድል ሳይበቁ በማለፋቸው በጣም ነው የማዝነው፡፡ እኛን ሁሉ ያስተማሩን እነ ሳህሌ ደጋጎ፣ ምትክ የማይገኝላቸው እነ ጥላሁን ገሠሠና ሌሎችም መሸለማቸው ደስ የሚያሰኝ ነው፡፡ በእውነቱ እኔም በተሸለምኩበት ወቅት እነ ጌታቸው ደባልቄ እና ወጣቶችም መሸለማቸው ትልቅ ሥራ ነው፡፡
መቆሙ የሚያሳስብ ጉዳይ ነው። እዚህ አገር ኤሚ አዋርድ፣ ቶኒ አዋርድ፣ አካዳሚ አዋርድ፣ ምን የሚባሉትን ግለሰቦች ናቸው ያቋቋሟቸው። እና መንግሥትም ሆነ አቅም ያላቸው ግለሰቦች እንዲህ ያለውን ጥረት መደገፍ አለባቸው። በመሠረቱ የኢትዮጵያ ሙዚቀኞች እኮ ጠንካራ ሕግ ባለበት አገር ቢሆኑ ኖሮ የኢትዮጵያ መንግሥት በአራትና በአምስት ቢሊዮን ብር ዕዳ በተጠየቀ ነበር። ከቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዘመነ መንግሥት ጀምሮ ሥራቸውን በሬዲዮና በቴሌቪዥን በነፃ ነው ሲጠቀሙበት የኖሩት። እዚህ አገር ቤተክርስቲያን እንኳ ገዝቶ ነው። እንዲህ ባለ ምዕራፍ ሶሥት ቁጥር አራት ወይም በማርቆስ ወንጌል ላይ ተመሥርተህ ሃይማኖታዊ የሆነ ድርሰት [Composition] ፃፍልኝ ይልሃል። በሚሊዮን በሚቆጠር ነው የሚከፍሉት። እነሱም በዚያው ደረጃ ነው የሚያገኙበት። እና የኢትዮጵያ መንግሥት ዓለም አይኑን በገለጠበት ጊዜ ሃምሳና መቶ ሺህ ብር በየዓመቱ ሽልማት ለመስጠት አንድ ሚሊዮን ማውጣት ማለት አሥር ሳንቲም ከማውጣት እኩል ነው – በመንግሥት ደረጃ። እና እንደው ይህንን መልዕክት ዛሬ ገና ማስተላለፌ ነው። ባጋጣሚ የሚደርሳቸው ከሆነ የኢትዮጵያ መንግሥት ትልቅ ዕዳ አለበት። የኢትዮጵያ ሙዚቀኞችና ሌሎችም ባለሙያዎች ከዚያም በላይ ይገባቸዋል። ሽልማትና ምስጋና ደግሞ የሰለጠነ ሕዝብ ባህል ነው።
በኢትዮጵያ ኤምባሲ በአደራ ተቀምጠው የነበሩት የሙዚየሙ ቁሳቁሶች ቺካጎ ለሚገኘው የኢትዮጵያ ማህበረሰብ ማዕከል ተሰጥተዋል። የአቶ ተስፋዬ ሥራ የሆነው “የኢትዮጵያ ሙዚቃ ታሪክ” በ2005 ዓ.ም. በአሜሪካ የታተመ ሲሆን በአሁኑ ወቅት ደግሞ በሻማ መፅሐፍ አሳታሚ አማካይነት በሃገር ውስጥ ለህትመት በመዘጋጄት ላይ ነው።
ሌላ አስተያየት ሰጭ ደግሞ ሕወሓት ያዋቀራቸው ተቋማትና በሃገሪቱ የዘራቸው ሀሰተኛ ታሪኮች ካልጠፉ በስተቀር ፓርቲው ተሰርዟል ማለት አይቻልም ሲሉ ተናግረዋል።ሕወሃት በአመጽ መሳተፉን ማረጋገጡን የጠቀሰው የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ፣ የፓርቲውን ሕጋዊ ሰውነት መሰረዙን በዚህ ሳምንት ሰኞ ባወጣው መግለጫ ነበር ያሳወቀው።
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ የሕዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ(ሕወሓት)ን ሕጋዊ ሰውነት» መሰረዙ ለሌሎች በሃገሪቱ ለሚንቀሳቀሱ አክራሪና በብሔር የሚነግዱ ለሚባሉ የፖለቲካ ድርጅቶች ትምህርት ይሰጣል ሲሉ ዶቼቬለ አስተያየታቸውን የጠየቃቸው አንዱ ምሁር አስታወቁ።ሌላ አስተያየት ሰጭ ደግሞ ሕወሓት ያዋቀራቸው ተቋማትና በሃገሪቱ የዘራቸው ሀሰተኛ ታሪኮች ካልጠፉ በስተቀር ፓርቲው ተሰርዟል ማለት አይቻልም ሲሉ ተናግረዋል።ሕወሃት በአመጽ መሳተፉን ማረጋገጡን የጠቀሰው የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ፣ የፓርቲውን ሕጋዊ ሰውነት መሰረዙን በዚህ ሳምንት ሰኞ ባወጣው መግለጫ ነበር ያሳወቀው።አለምነው መኮንን ከባህርዳር ተከታዩን ዘገባ አጠናቅሯል።
አዲሱ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በመስከረም ወር ሥራ እንዲጀምር ይጠበቅበታል። ነባሩ ምክር ቤት ደግሞ የራሱን ዕድሜ ማራዘም አይፈቀድለትም። እንዲያውም የኢትዮጵያ በጀት ዓመት መዝጊያ ሰኔ 30 በመሆኑ ከሐምሌ 1 በኋላ ፓርላማው ሕጋዊ አይደለም እያሉ ‘አሁንም ቢሆን ምርጫው ዘግይቷል’ የሚል መከራከሪያ የሚያቀርቡ ሰዎች አሉ።
ውድብ መግብን ሕርሻን ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣብ ደቡባዊ ሶማል ዝተራእየ ዓጸቦ ኣብቂዑ`ሎ፡ እንተኾነ ሚልዮናት ሰባት ገና ኣብ ሰብኣዊ ቕልውላው`ዮም ዘለዉ ይብል።
ከድጋፍና ተቃውሞ ባሻገር ሁላችንም የኢህአዴግ መንግስት የሚመራበትን መርህና መመሪያ በጥንቃቄ ማጤንና ማወቅ ይኖርብናል። ተወደደም-ተጠላ ሀገሪቱን እያስተዳደረ ያለው ኢህአዴግ ነው። በመሆኑም፣ ደጋፊዎች እና ተቃዋሚዎች በስልጣን ላይ ያለውን መንግስት ባህሪ ማወቅ አለባቸው። ምክንያቱም፣ አላዋቂ ደጋፊ መንግስትን ለውድቀት ይዳርጋል። አላዋቂ ተቃዋሚ ደግሞ የለውጥ እንቅፋት ይሆናል። ስለዚህ፣ ሁላችንም “የተወሰነም ቢሆን ዴሞክራሲያዊ ለመሆን ጥረት ሲያደርግ የነበረው የኢህአዴግ መንግስት ለምን ተመልሶ አምባገነን ሆነ?” ብለን መጠየቅ አለብን።
በእርግጥ “እንዴ…ለመሆኑ የኢህአዴግ መንግስት ዴሞክራሲያዊ ለመሆን ሞክሮ ያውቃል እንዴ?” የሚል ጥያቄ ሊነሳ ይችላል። “ለሰይጣንም ቢሆን የድርሻውን መስጠት ጥሩ ነው” ይባላል። የኢህአዴግ መንግስትም ቢያንስ በ1987 ዓ.ም ባፀደቀው ሕገ-መንግስት እና በ1997ቱ ምርጫ (እስከ ምርጫው ዕለት ማታ ድረስ) ዴሞክራሲያዊ ለመሆን ጥረት ማድረጉ ሊታወስ ይገባል። ይሁን እንጂ፣ ከ1997 ዓ.ም በፊት “ሕገ-መንግስቱ ይከበር!” ሲል የነበረው የኢህአዴግ መንግስት በቀጣይ አስር አመታት ግን ሕገ-መንግስቱን የሚጥሰው እሱ ራሱ ሆነ።
የኢህአዴግ መንግስት በ2002ቱ ምርጫ 99.6%፣ በ2007ቱ ደግሞ 100% “አሸነፍኩ” ብሎ ተሳልቋል። ይህ “የይስሙላ ምርጫ” ግን በዴሞክራሲ መቃብር ላይ የበቀለ አረም ነው። የኢህአዴግ መንግስት፤ በፀረ-ሽብር ሕጉ ተቃዋሚ የፖለቲካ ድርጅቶችን፣ በሚዲያና የመረጃ ነፃነት ሕጉ ነፃና ገለልተኛ ሚዲያዎችን፣ እንዲሁም በበጎ አድራጎት ድርጅቶች ማቋቋሚያ አዋጅ የሲቪል ማህበራትን አጥፍቷቸዋል።
የኢህአዴግ መንግስት ከላይ የተጠቀሱትን የዴሞክራሲ ተቋማት ከማጥፋቱ በተጨማሪ፣ የተለየ ሃሳብና አመለካከት ያላቸውን የራሱን አመራሮች “በሃይማኖት አክራሪነት፣ ብሔርተኝነት ወይም ትምክህተኝነት” እየፈረጀ የተወሰኑትን ለእስርና ስደት ሲዳርጋቸው፣ የተቀሩት ደግሞ ሃሳባቸውን ከመግለፅ እንዲቆጠቡ አድርጓቸዋል። በአጠቃላይ፣ በአንድ ሀገር ውስጥ ጠንካራ ተቃዋሚ የፓለቲካ ድርጅቶች፣ ነፃና ገለልተኛ ሚዲያ እና የሲቭል ማህበራት ከሌሉ፣ እንዲሁም ገዢው ፓርቲ የተለየ ሃሳብና አመለካከት የማስተናገድ ባህል ከሌለው ሕገ-መንግስታዊ ዴሞክራሲ (Constitutional Democracy) አብቅቶለታል።
በአጠቃላይ በ1997ቱ ምርጫ ዋዜማ የታየው የዴሞክራሲ ቅፅበት ከአስር አመት በኋላ ሙሉ በሙሉ በአምባገነናዊ ፅልመት ተውጧል። በተለይ የፀረ-ሽብር ሕጉ ከወጣበት ግዜ ጀምሮ በሕገ-መንግስቱ ምዕራፍ ሦስት ስር የተዘረዘሩት አብዛኞቹ መሰረታዊ መብቶችና ነፃነቶች ተጥሰዋል። በተደጋጋሚ ጥሰት ከተፈፀመባቸው ውስጥ በሕገ-መንግስቱ አንቀፅ፡- 14፥ 15፥ 16፥ 17፥ 18፥ 19፥ 20፥ 21፥ 25፥ 26፥ 27፥ እና 28 ላይ የተደነገጉት ሰብዓዊ መብቶች፣ እንዲሁም በአንቀፅ፡- 29፥ 30፥ 31፥ 37፥ 38፥ 40 እና 44 ላይ የተደነገጉት ዴሞክራሲያዊ መብቶች በዋናነት የሚጠቀሱ ናቸው።
በመሰረቱ የኢሀአዴግ መንግስት እንደ መንግስት የተቋቋመው እነዚህን ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ለማክበርና ለማስከበር ነበር። ይሁን እንጂ፣ እነዚህን መብቶች በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ የሚጥሰው የኢህአዴግ መንግስት ራሱ ነው። ታዲያ፣ በሕገ-መንግስቱ ዋስትና የተሰጣቸው ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች በተደጋጋሚ የሚጣሱበት ምክንያት ምንድነው? የኢህአዴግ መንግስት ለምን የዜጎችን ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ማክበርና ማስከበር እንደተሳነው ለማወቅ በፅሁፌ መግቢያ ላይ እንደገለፅኩት መንግስታዊ ስርዓቱ የሚመራበትን መርህና መመሪያ በጥሞና ማጤን ያስፈልጋል።
ማንኛውም ሰው በራሱ አመለካከት ትክክል የመሰለውን ነገር ያደርጋል። ከፍተኛ የመንግስት አመራሮች ግን ከግል አመለካከታቸው ባለፈ ሥራና ተግባራቸው የሚመራበት ፖሊሲ፥ መርህና መመሪያ አላቸው። ለእነዚህ ደግሞ ዋና መሰረታቸው ሀገሪቱ የምትተዳደርበት ሕገ-መንግስት ነው። ምክንያቱም፣ የመንግስት ፖለቲካዊና አስተዳደራዊ እንቅስቃሴዎች በሙሉ በሕገ-መንግስቱ መሰረታዊ መርሆች ላይ የተመሰረቱ ናቸው።
በእርግጥ አምባገነናዊም ሆኑ ዴሞክራሲያዊ መንግስታት በሕገ-መንግስታቸው ውስጥ፤ የሕዝብ ሉዓላዊነት፣ የሕግ-የበላይነት፣ የመንግስት ግልፅነትና ተጠያቂነት፣ የዜጎች መብትና ነፃነት፣…ወዘተ የሚሉ መሰረታዊ መርሆች አሏቸው። ነገር ግን፣ በተለይ አምባገነን መንግስታት ሕገ-መንግስታዊ ስርዓቱን ለማረጋገጥ በሚል ሰበብ የዜጎችን መብትና ነፃነት ሲጥሱ ይስተዋላል። ከዚህ አንፃር፣ የኢህአዴግ መንግስት ባለፉት አስር አመታት ሀገሪቷንና ሕዝቡን ሲያስተዳድር የነበረው የዜጎችን መሰረታዊ መብቶችና ነፃነቶች የሚገድቡ አዋጆች፥ ደንቦችና መመሪያዎች በማውጣትና ተግባራዊ በማድረግ ነው።
ባለፉት አስር አመታት የታየው የኢህአዴግ መንግስት አስተዳደር ከሕገ-መንግስቱ መሰረታዊ መርሆች ተፃራሪ እንደሆነ በእርግጠኝነት መናገር ይቻላል። ለምሳሌ፣ በሕገ-መንግስቱ አንቀፅ፡- 12 መሰረት “የመንግስት አሰራር ግልፅነትና ተጠያቂነት አለ” እንዳይባል ባለፉት አስር አመታት ሙስና እና ብልሹ አሰራር ምን ያህል እንደተንሰራፋ መንግስት ራሱ ጠንቅቆ ያውቃል። በአንቀፅ፡-11 መሰረት “መንግስት በሃይማኖት ጉዳይ ውስጥ ጣልቃ አይገባም” እንዳይባል በቅርቡ በእስልምና ሃይማኖት መሪዎች ላይ የተፈፀመውን ግፍና በደል መጥቀስ ብቻ በቂ ነው። እንደ ማዕከላዊና ቅሊንጦ ባሉ እስር ቤቶች በፖለቲካ መሪዎች፣ ጋዜጠኞች፣ ጦማሪያን፣ የመብት ተሟጋቾች፣…ወዘተ ላይ የሚፈፀመውን የስቃይ ምርመራና እንግልት የሚያውቅ በአንቀፅ፡-10 መሰረት “የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች” በጭራሽ እንዳልተከበረ ይመሰክራል። በመጨረሻም፣ ማንኛውም ዓይነት ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ በፀረ-ሽብር አዋጁ እየተዳኘ ባለበት ሁኔታ በአንቀፅ፡-9 መሰረት “የሕገ-መንግስቱ የበላይነት ተረጋግጧል” ሊባል አይቻልም።
ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ የኢህአዴግ መንግስት ከሕገ-መንግስቱ አምስት (5) መሰረታዊ መርሆች ውስጥ አራቱን ተግባራዊ እያደረገ እንዳልሆነ ተመልክተናል። ይሁን እንጂ፣ በሕገ-መንግስቱ አንቀፅ፡-8 ላይ የተጠቀሰውን “የሕዝብ ሉዓላዊነት” መርህ ግን በአግባቡ ተግባራዊ ለማድረግ ጥረት ሲያደርግ ይስተዋላል። በእርግጥ በኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት አንቀፅ 8 መሰረት “የሕዝብ ሉዓላዊነት” የሚለው የሕዝብን የስልጣን የበላይነት አያሳይም። ከዚያ ይልቅ፣ በንዑስ አንቀፅ 8(1) ላይ እንደተገለፀው፣ “የሕዝብ ሉዓላዊነት” የሚለው መሰረታዊ መርህ፤ “የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች የኢትዮጲያ ሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት ናቸው” በሚል ተገልጿል። ቀጥሎ ባለው ንዑስ አንቀፅ 8(2) ደግሞ ሕገ-መንግስቱ (የብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች) ሉዓላዊነት መገለጫ” እንደሆነ ይገልፃል።
በሕገ-መንግስቱ መሰረት “የሕዝብ ሉዓላዊነት” የሚለው መርህ በተግባር “የብሔር ሉዓላዊነት” ነው። ምክንያቱም፣ የኢትዮጲያ ሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቶች “የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች” እንጂ የሀገሪቱ ዜጎች አይደሉም። በእርግጥ ይህ መርህ ከተቀሩት የሕገ-መንግስቱ መሰረታዊ መርሆች ጋር ይጋጫል። በመሆኑም፣ ባለፉት አሰር አመታት ከሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብት፣ ከመንግስት አሰራርና ተጠያቂነት፣ ከሕገ-መንግስቱ የበላይነት አንፃር ለተፈጠሩ ፖለቲካዊና አስተዳደራዊ ችግሮች ዋና መነሻ ምክኒያት ነው።
ከዚህ በተጨማሪ፣ ከላይ የተጠቀሰው መርህ በሕገ-መንግስቱ ከተጠቀሱት መሰረታዊ መብቶችና ነፃነቶች ጋር ይጣረሳል። በዚህ ምክንያት፣ መንግስት ይህን መርህ ለመከተል ጥረት ባደረገ ቁጥር የዜጎችን ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብት ይጥሳል። በአጠቃላይ፣ በ1997ቱ ምርጫ ዋዜማ ዴሞክራሲ እንደ ተወርዋሪ ኮኮብ ለቅፅበት ታይቶ እንዲጠፋነና በምትኩ አምባገነናዊ ፅልመት የሰፈነው የኢህአዴግ መንግስት ከሌሎች የዴሞክራሲ መርሆች ይልቅ ይሄን መርህ ተግባራዊ ለማድረግ በመሞከሩ ምክንያት ነው።
ለዚህ ደግሞ ሁለት መሰረታዊ ምክንያቶችን መጥቀስ ይቻላል። እነሱም፣ አንደኛ፡- “የሕዝብ ሉዓላዊነት” የሚለው መርህ በተሳሳተ እሳቤ ላይ የተመሰረተ መሆኑ እና ሁለተኛ፡- ፖለቲካዊ ስርዓቱ በዚህ የተሳሳተ መርህ ላይ የተመሰረተ መሆኑ ናቸው። በሚቀጥለው ክፍል “የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት ብሔር ወይስ ግለሰብ?” በሚል የኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት አንቀፅ 8 የተመሰረተበትን የተሳሳተ እሳቤ በዝርዝር እንመለከታለን።
የበላይ ፍርድ ቤት ሁሉንም አካባቢያዊ የፍርድ ሂደቶችን, እንደ ሲቪል, የወንጀል, የቤተሰብ ፍርድ ቤት, ፕሮቶት, ግብር, የንብረት ተወካይ-ተከራይ, አነስተኛ አቤቱታዎች እና ትራፊክ ጨምሮ ሁሉንም ይዳስሳል. ከፍተኛው ፍርድ ቤት ማህበረሰቡን ለማገልገል እዚህ ላይ ይገኛል, እና በብሔራዊ ካፒታል ውስጥ ለህዝብ አገልግሎት ለማሻሻል በርካታ እርምጃዎች እና የትብብር ፕሮጀክቶች በመካሄድ ላይ ናቸው.
የከፍተኛው ፍ / ቤት ሹም ሁሉንም ዳኝነት የሌላቸውን የፍርድ ቤት ሠራተኛዎችን ፣ የአስተዳደራዊ ተግባሮቹን እና በእለት ተዕለት የእለት ተዕለት ሥራዎችን ያስተዳድራል ፡፡ በፍርድ ቤቱ አቃቢ ስልጣን ስር ያሉት ክፍፍሎች የሲቪል ክፍል ፣ የወንጀል ክፍል ፣ የሙከራ ክፍል ፣ የቤት ውስጥ ብጥብጥ ክፍል ፣ ባለብዙ በር ክርክር መፍቻ ክፍል ፣ ልዩ የኦፕሬሽን ክፍል ፣ የቤተሰብ ፍርድ ቤት ፣ የወንጀል ሰለባዎች ካሳ ፕሮግራም እና የዋና ኦዲተር ጽ / ቤት ፡፡ የፍርድ ቤቱ ሹም የአስተዳደራዊ ተግባሮች ሁሉንም የፍርድ ቤት መዝገቦችን እና ማስረጃዎችን መጠበቅ እና መጠበቅ ፣ የፍትህ ያልሆኑ ሠራተኞችን መቆጣጠር ፣ ጉዳዮችን ቀጠሮ ማስያዝ እና የቀን መቁጠሪያዎች ማዘጋጀት ፣ የፍርድ ቤት ክፍሎችን ለዳኞች መስጠትን ፣ የፍርድ ሂደትን ማስተዳደር ፣ ሁሉንም የፍርድ ሂደት ማካሄድ እና ተገቢውን ማድረግ ይገኙበታል ፡፡ ሁሉንም የፍርድ ቤት ስራዎች እና ሀብቶች ውጤታማነት ለማሳደግ ማሻሻያዎች።
፬- በምድር ላይ ካሉ ክርስቲያን ነን ከሚሉ አካሎች ተለይታ “የናንተ ክርስትና ልክ አይደለም፣ ክርስቶስ በናንተ ዘንድ የለም፣ ክርስቶስ እዚህ አለና የናንተን ተታችሁ ኑ” የሚል መመጻደቅ ያልታየባት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ብቻ ናት። በክርስቶስ እናምናለን የሚሉትን “የናንተ እምነት ልክ አይደለም” በማለት ምእመናቸውን በማስኮብለል ወይም ሌሎች ክርስቲያን ነን በሚሉ ድርጅቶች ውስጥ ሰርጎ ገቦችን በመትከል የሌሎችን ማህበሮች ለማፍረስ ተነስታ የማታውቅ፥ በበር እንጂ በመስኮት የማትገባ [ዮሐ ፲፡፩-2]የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ብቻ ናት።
፭- የጣሊያን ቅኝ ገዢ መንግሥት ኢትዮጵያውያንን ቅኝ ለመግዛት፣ ኢትዮጵያንም ለመውረስና ኃይማኖቷን ለመቀየር በመጣ ጊዜ ሁለቱንም ጊዜ በምህላና በጸሎት በእግዚአብሔር ኃይል ድል የነሳች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፮- ምእራባውያን የተስማሙበትን የሊግ ኦፍ ኔሽንስ ሕግ ጥሰው ከጣሊያን ጋር በመዶለት ኢትዮጵያን ቅኝ ለማስገዛት የሚስጢር ውላቸውን በፈጸሙ ጊዜ፣ በከበቧትም ጊዜ፥ ጸሎቷንና ምህላዋን ሰምቶ እግዚአብሔር የተበቀለላት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት። ኢትዮጵያን ቅኝ ለማስገዛት ሲዶሉቱ በቅጽበት ቅኝ ገዢ በነሱ ላይ መጣባቸው። በዚህም ምክንያት የሁለተኛው ዓለም ጦርነት ተነሳ። በጦርነቱም ምእራባውያን ወደሙ፣ ድህነትም አጠቃቸው። ቅኝ መግዛትም ተሳናቸው። በዚህም ምክንያት የምእራባውያን የቀጥታ ቅኝ አገዛዝ አከተመ። የአፍሪካና የእስያ ሰዎች ከአስደንጋጩ መከራ ከቅኝ ግዛት ነጻ ወጡ።
፯- ጌታችን መድኃኔታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በመጨረሻው ቀን ንግሥተ ዓዜብ በክፉው ትውልድ ላይ ትፈርዳለች አለ። [ማቴ ፲፪፣ ፵፪] የሳባ ንግሥትን ንግሥተ ዓዜብ ብሎ ጠራት። ለምን? በምድር ላይ ከኢየሩሳሌም ደቡብ የምትገኝ አገር ከኬንያ በቀር ኢትዮጵያ ብቻ ናት። ኬንያም የኢትዮጵያ አካል ነበረች። በንግሥቷ የመሰላት ያልተቋረጠ መስዋእትን ለረጂም ዘመናት ያቀረበችለት እነሆ የመድኃኔታችን ቃል ምስክር የሆነላት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፰- የሰሎሞንን ጥበብ ሰምታ ልትፈትነው የሄድችው የሳባ ንግሥት ለኢየሩሳሌም ሌላ ደቡብ የለምና ከኢትዮጵያ ተነስታ ነው። ጠቢቡ ሰሎሞንም በመሓልየ መሓልይ “ስድሳ ንግሥታት፣ ሰማንያም ቁባቶች፡ ቁጥር የሌላቸው ቆነጃጅት አሉ። ርግቤ መደምደሚያየም አንዲት ናት።” ብሎ በደቡቧ ንግሥት ስዕል በትንቢት የመሰከረላት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፱- ነቢዩ ዳዊትም “ኢትዮጵያ እጆቿን ወደ እግዚአብሔር ትዘረጋለች” ብሎ በትንቢት የመሰከረላት የኢትዮጵያ ኃይማኖት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት። የኛን “ክርስትና ተቀበሉ” እያሉ በመጨረሻው ዘመን የሚመጡ አሳቾች ይህ ትንቢት ለኛ ነው እያሉ እንዳያታልሉ ንጉሡ ዳዊት ዐረፍተ ነገሩን የጀመረው መኳንንት ከግብጽ ይመጣሉ በሚል ጠቋሚ ምልክት በመሆኑ ትንቢቱ ስለ ኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ብቻ መሆኑን ያረጋግጣል።
፲- እንደገናም ነቢዩ ዳዊት በመዝሙር ፸፱ “ከግብጽ የወይን ግንድ አመጣህ፥ አህዛብን አባረርህ፥ እሷንም ተከልህ። በፊቷም መንገድን ጠረግህ፥ ሥሮቿንም ተከልህ፥ ምድርንም ሞላች። ጥላዋ ተራሮችን ከደነ፣ ጫፎቿም እንደ እግዚአብሔር ዝግባ ሆኑ። ቅርንጫፎቿንም እስከ ባህር፥ ቡቃያዋንም እስከ ወንዙ ዘረጋች። አጥሯን ለምን አፈረስህ? መንገድ አላፊም ሁሉ ይበላታል። የበረሃ እርያ አረከሳት። የዱር አውሬም ተሰማራባት። የሃያላን አምላክ ሆይ እባክህ ተመለስ። ከሰማይ ተመልከት፥ እይም፥ ይህችንም የወይን ግንድ ይቅር በላት። በሰው ልጅ ለአንተ ያጸናኻትን ቀኝህ የተከላትን አጽንተህ አነሣሣት። በእሳት ተቃጥላለች፣ ተነቅላማለች ከፊትህ ተግሳጽም የተነሳ ይጠፋሉ። … ፊትህንም አብራ እኛም እንድናለን።” ብሎ በትንቢት ለአሁኑ ዘመን የተማጸነላት ቅድስት ቤተክርስቲያን የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፲፩- “ገና ሌሊት ሳለ ትነሣለች ለቤትዋም ሰዎች ምግባቸውን ትሰጣለች። መብራትዋ በሌሊት አይጠፋም” ተብሎ በመጽሐፈ ምሳሌ እንደተጻፈላት በዓለም ላይ ካሉ እኛም አለን ከሚሉት ሁሉ ተለይታ በሌሊት መስዋእትን የምታቀርብ፣ መብራትዋ በሌሊት የማይጠፋ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፲፪- ትርንጎዎች መዓዛን ሰጡ፤ መልካሞች ፍሬዎች ሁሉ፥ አሮጌው ከአዲሱ ጋር፥ በደጃችን አሉ፤ ውዴ ሆይ፥ ሁሉን ለአንተ ጠበቅሁልህ። ተብሎ እንደተጻፈ ብሉይ ኪዳንና አዲስ ኪዳንን በየዘመናቸው አሟልታ ከሁሉም ተለይታ በመከር የታጨደ የተሟላና ያልጎደለ መጽሐፍ ቅዱስን ይዛ የቆየች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ብቻ ናት።
፲፫- “ለእናትዋ አንዲት ናት ለወለደቻትም የተመረጠች ናት” ተብሎ እንደተጻፈ፥ ከንግሥታት፣ ከእቁባቶችና ከቆነጃጅት ተለይታ በእግዚአብሔር የተመረጠችና የታመነች፣ እግዚአብሔር ጽላቱን ያስቀመጠባት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ብቻ ናት።
፲፬- በምድር ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ የመዝሙር ኖታዎችን (ምዕራባውያን የሙዚቃ ኖታ የሚሉት) ያቀረበች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት። የምእራባውያን የሙዚቃ ኖታ የቀረበው ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን አቅርቦት አምስት መቶ አመት በኋላ ነበር። የኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን የአፍሪካ ሰዎች የራሳችን የሆነ ኖታ አለን ብለው ሊመኩ የሚችሉት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን በእግዚአብሔር ቸርነት ባቀረበችው ኖታ ብቻ ነው።
፲፭- በተፈጥሮ የሚታዩ የፍጥረታት፣ የእንስሳት፣ የአእዋፍ፣ የአትክልቶች፣ የዛፎች፣ የአፈር፣ የድንጋይ የግዑዛን ሁሉ ቀለማትን የተፈጥሮ ቀለማቸው ሳይዛባ ንጥረ ነገሮችን፣ አበቦችንና ቅጠላ ቅጠሎችን በመቀመም በቀለማት፣ በቅብ እና በሰዕል ማስፈር ብዙ ጥበብን ይጠይቃል። እንዲህ አይነቱን የስዕል ጥበብ በእግዚአብሔር ቸርነት ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለአፍሪካም ያበረከተች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፲፮- ስነ ጽሁፍ፣ ቃል አገባብ፣ ትረካ፣ የታሪክ ምዝገባ፣ የታሪክ ቅርስ አያያዝ፣ ግጥም፣ ጥልቀትና ምጥቀት ያላቸው ቅኔዎችን በእግዚአብሔር ቸርነት ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለአፍሪካም ሆነ ለዓለም ያበረከተች፣ ኢትዮጵያውያን ብቻ ሳይሆኑ አፍሪካውያንም በስነጽሁፍ ስልጣኔ ሊመኩባት የሚችሉ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ብቻ ናት።
፲፱- ኢትዮጵያውያን በየትኛውም ቦታ ሄደው በበጎ ስነምግባር እንዲታወቁ ያደረጋቸውን ግብረ ገብነት በእግዚአብሔር ቸርነት ያነጸች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፳- ከዓለማት ሁሉ ቀድማ የሚያስደንቅ የህንጻ ኪነ ጥበብን (አርኪቴክቸርን) ከሚያስደንቅ ምህንድስና አዋህዳ በአፍሪካ ብቻ ሳይሆን በዓለም የሚያስደንቁ ህንጻዎችን በእግዚአብሔር ቸርነት የገነባች፥ አፍሪካውያንም ሊመኩባት የሚችሉ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ብቻ ናት።
፳፩- ኢትዮጵያውያን የሚታወቁበትን ልዩ አለባበስ፣ ያለባበስ ስርዓት፣ የልብስ አዘገጃጀት በእግዚአብሔር ቸርነት አዘጋጅታ ያቀረበች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፳፫- ለረጂም ዘመናት ኢትዮጵያውያንን ማንበብ፣ መጻፍ፣ የቀን ቆጠራ፣ የዘመናት ቆጠራ፣ ሒሳብ፣ ሙያ፣ ግብረ ገብነት፣ ምስጋና፣ ቅዳሴ ወዘተ ያስተማረች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፳፬- ለረጂም ዘመናት ምርታማነትን ከልምላሜ ጋር ጠብቃ ያቆየች አሁንም ኢትዮጵያንም ጨምሮ ዓለም በዘመናዊ ጥፋት ልምላሜዋ ሲጠወልግ ልምላሜን ከትህትና ጋር ጠብቃ ያቆየች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፳፭- ለኢትዮጵያውያን ብቻ ሳይሆን ለአፍሪካ ሰዎችም በጠቅላላ ከውጭ ሰዎች መሳለቂያነት የሚያወጣቸውን ሊመኩበት የሚችሉ የፊደልን ስልጣኔ በእግዚአብሔር ቸርነት ያበረከተች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፳፮- አሁን ዓለም ማድነቅ የጀመረውን በዘመን ቆጠራ የእህል ዘርን በእርሻ የማፈራረቅ ጥበብን በእግዚአብሔር ቸርነት ያበረከተች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
፳፯- አሁን በዓለም አካባቢ እስልምና ከየመን አበረከተ እየተባሉ የሚነገርላቸው ቅመማና ሌሎች ብዙ ጥበቦችን ያበረከተቻቸው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ስትሆን ተራኪዎች እስልምና አበረከተ የሚሉት ዐረቦች የመንን ከኢትዮጵያ በመውሰድ ክርስትናን አጥፍተው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያንን አስተዋጽኦ የራሳቸው አስመስለው በማቅረባቸው ነው።
፳፰- የሃገር ፍቅር ጸንቶ የሚኖረው በእግዚአብሔር ፍቅር መሆኑን በማስተማር በእግዚአብሔር ፍቅር አገርን ጠብቃ ለረጅም ጊዜ ያቆየች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ናት።
በዓለም ሌሎች ያበረከቷቸው የማህበረሰብ ስልጣኔዎች ለሰው ክብር የቀረቡ ሲሆኑ ከላይ የተጠቀሱትን ሌሎችንም ያልተጠቀሱ ማህበራዊ ስልጣኔዎች የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ያበረከተችው ለእግዚአብሔር ክብር ነው።
ወበሳድስ ፡ ሱባዔ ፡ በዓመት ፡ ኃምሱ ፡ ሎቱ ፡ ነበረ ፡ አብራም ፡ በሌሊት ፡ በሠርቀ ፡ ወርኅ ፡ ሳብዕ ፡ ከመ ፡ ያበይን ፡ ከዋክብተ ፡ እምሰርክ ፡ እሰከ ፡ ነግህ ፡ ከመ ፡ ይርአይ ፡ ምንተ ፡ ግብረ ፡ ዓመት ፡ በዝናማት ፡ ወሀሎ ፡ ውእቱ ፡ ባሕቲቱ ፡ ይነብር ፡ ወይቤይን ፡ ወመጽአ ፡ ውስተ ፡ ልቡ ፡ ቃል ፡ ወይቤ ፡ ኵሉ ፡ ተአምረ ፡ ከዋክብት ፡ ወተአምሪሃ ፡ ለወርኅ ፡ ወለፀሐይ ፡ ኵሉ ፡ በእደ ፡ እግዚአብሔር ፡፡ ለምንተ ፡ አነ ፡ እትኃሠሠ [sic!] ፡ ለእመ ፡ ፈቀደ ፡ ያዘንም ፡ ነግሀ ፡ ወሰርከ ፡ ወእመ ፡ ፈቀደ ፡ ኢያወርድ ፡ ወኵሉ ፡ ውስተ ፡ እዴሁ ፡፡ ወጸለየ ፡ በዛቲ ፡ ሌሊት ፡ ወይቤ ፡ አምላኪየ ፡ አምላኪየ ፡ አምላክ ፡ ልዑል ፡ አንተ ፡ ባሕቲትከ ፡ ሊተ ፡ አምላክ ፡ ወአንተ ፡ ኵሎ ፡ ፈጠርከ ፡ ወግብረ ፡ እደዊከ ፡ ኵሉ ፡ ኮነ ፡ ወሀለወ ፡ ወኪያከ ፡ ወመለኮትከ ፡ ኀረይኩ ፡፡ አድኅነኒ ፡ እምእደ ፡ መናፍስት ፡ እኩያን ፡ እለ ፡ ይሴለጡ ፡ ውስተ ፡ ኅሊና ፡ ልበ ፡ ሰብእ ፡ ወኢያስሕቱኒ ፡ እምድኅሬከ ፡ አምላኪየ ፡ ወትረስየኒ ፡ ኪያየ ፡ ወዘርእየ ፡ አንተ ፡ ለዓለም ፡፡ ወኢንስሐት ፡ እምይእዜ ፡ ወእስከ ፡ ለዓለም ፡፡
የኢትዮጵያ የጤና መድህን ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር ወ/ሮ ፍሬህይወት አበበ በክልላዊ ኮንፈረንሱ ላይ እንደተናገሩት፣ በ2003 ዓ.ም በ13 ወረዳዎች የተጀመረው የማህበረሰብ አቀፍ የጤና መድህን አገራዊ ትግበራ በአሁኑ ወቅት 770 ወረዳዎች ላይ የደረሰ ሲሆን፣ ከ32 ሚሊዮን በላይ ዜጎችም በጤና መድህኑ ታቅፈዋል፡፡
የኢትዮጵያ ጤና መድህን ኤጀንሲ ከኤጀንሲው ቅርንጫፍ ፅ/ቤት ስራ አስኪያጆች፣ ከክልል ማህበረሰብ አቀፍ ጤና መድህን አስተባባሪዎች ፣ ከክትትልና ግምገማ ባለሞያዎች፣ ከአጋር አካላት ከመጡ ባለሙያዎች፣ እንዲሁም ከጤና ሚኒስቴር ፣ከኢትዮጵያ መድሀኒት ቁጥጥር ባለስልጣንና ከመደሀኒት ፈንድ ተወካዮች በተገኙበት ከጥቅምት 3 – 5 በአዳማ ከተማ ሲካሄድ የቆየው የበጀት ዓመቱ ሩብ ዓመት ስራ አፈፃፀም ግምገማ ውጤታማ ሆኖ ተጠናቋል።
የኢትዮጵያ የጤና መድህን ኤጀንሲ አመራሮች እና ባለሙያዎች በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦች ክልላዊ መንግስት የጨንቻ ወረዳን የማህበረሰብ አቀፍ የጤና መድህን የስራ እንቅስቃሴ ጎበኙ፡፡
በኤጀንሲው ምክትል ዋና ዳይሬክተር አቶ አለሙ አኖ የተመራው ቡድን ባደረገው የመስክ ጉብኝት የወረዳው የማህበረሰብ አቀፍ የጤና መድህን ትግበራ አበረታች መሆኑን ተመልክቷል፡፡
የማህበረሰብ አቀፍ የጤና መድህን ስርዓት (ማዐጤመ) በከተማና በገጠር መደበኛ ባልሆነው የኢኮኖሚ ዘርፍ ተሰማርቶ የሚገኘውን የህብረተሰብ ክፍል ተጠቃሚ የሚያደርግ ሥርዓት ነው፡፡ ይህ የጤና መድህን ዓይነት በ2003 ዓ.ም በ13 ወረዳዎች በሙከራ ደረጃ በትግራይ፣ በአማራ፣ በኦሮሚያ እና በደቡብ ብ/ብ/ህዝቦች ክልሎች ተጀምሮ ከሙከራ ወረዳዎች የተገኘውን ልምድ በመቀመር ከ2006 ዓ.ም ጀምሮ እንዲስፋፋ ተደርጓል፡፡
የጤና መድህን ጽንሰ ሀሳብና የሀገራት ተሞክሮ ፣ የማህበረሰብ አቀፍ ጤና መድህን በኢትዮጵያ ያለበት ደረጃ እና ጤና መድህንን በሀገራችን ተደራሽ ለማድረግ ከሚድያ አካላት ምን ይጠበቃል በሚሉ ርእሶች ዙሪያ በድሬደዋ፣ በሀረሪ እና በሱማሌ ክልል ለሚገኙ የሚድያ አካላት ለሁለት ቀናት የቆየ ስልጠና በሀረር ከተማ ተሰጠ፡፡
የማህበረሰብ አቀፍ የጤና መድህን ስርዓት (ማዐጤመ) በከተማና በገጠር መደበኛ ባልሆነው የኢኮኖሚ ዘርፍ ተሰማርቶ የሚገኘውን የህብረተሰብ ክፍል ተጠቃሚ የሚያደርግ ሥርዓት ነው፡፡ ይህ የጤና መድህን ዓይነት በ2003 ዓ.ም በ13 ወረዳዎች በሙከራ ደረጃ በትግራይ፣ በአማራ፣ ኦሮሚያ እና ደቡብ ብ/ብ/ህዝቦች ክልሎች ተጀምሮ ከሙከራ ወረዳዎች የተገኘውን ልምድ በመቀመር ከ2006 ዓ.ም ጀምሮ እንዲስፋፋ ተደርጓል፡፡
የኢትዮጵያ ጤና መድህን ኤጅንሲ በቀጣይ አምስት አመት ሊመራበት ባዘጋጀዉ ረቂቅ ስትራቴጂክ እቅድ ላይ የክልል ጤና ቢሮ የማህበረሰብ አቀፍ ጤና መድህን አስተባባሪዎች፣ ከኢትዮጵያ የጤና መድህን ኤጀንሲ ጋር የሚሰሩ አጋር አካላት እንዲሁም የኤጀንሲዉ ቅርንጫፍ ጽ/ቤት ስራ አስኪያጆች ጋር በአዳማ ከተማ ውይይት አካሂዷል፡፡
የኢትዮጵያ ጤና መድህን ኤጀንሲ ቅድሜ የካቲት 9 በተቋሙ የመሰብሰቢያ አዳራሽ ለጋዜጠኞች በሰጠው መግለጫ ላይ እንዳስታወቀው ህብረተሰቡ የማህበረሰብ አቀፍ ጤና መድህን አገልግሎት ተጠቃሚ እንዲሆን የመገናኛ ብዙሀን ህብረተሰቡ አገልግሎቱ ያለውን ጠቀሜታ እንዲረዳ ግንዛቤ የማስጨበጥ ስራውን በስፋት በመስራት የበኩላቸውን ድርሻ እንዲወጡ ጠይቋል ፡፡
የኢትዮጵያ የጤና መድህን ኤጀንሲ ዋናው መስሪያ ቤት ሀላፊዎችና የሚመለከታቸው ባለሞያዎች የኤጀንሲው ቅርንጫፍ ጽ/ቤት ስራ አስኪያጆች የክልል ጤና ቢሮ አሰተባባሪዎች የዞንና የወረዳ ማህበረሰብ አቀፍ ጤና መድህን አስተባባሪዎች እንዲሁም ከክሊንተን ሄልዝ ኢኒሸቲቭ የተውጣጡ ባለሞያዎችን ያሳተፈ በዘጠኝ ቡድን በመደራጀት ከታህሳስ 27/2011 ጀምሮ በአራቱ ክልሎች የሚገኙ የጤና መድህን ዝግጅት ስራዎችን ለመደገፍ እንደሚንቀሳቀስ ታውቋል፡፡
እቲ ዝሓለፈ ሕጊ ብድጋፍ ብሕታዊያን ትካላት አብ አፍሪቃ ንዘሎ ሕጽረት አገግሎት ኤሌትሪክ ንምቅራፍን ን50 ሚሊዮን ህዝቢ ንመጀምርያ ጊዜ አገልግሎት ኤሌትሪክ፣ 20 ሽሕ ሜጋዋት ከመንጭውን ከቅርብን ትጽቢት ተጌርሉ’ሎ። አብዚ እዋን’ዚ ልዕሊ 600 ሚልዮን ኣፍሪቃዊያን አገልግሎት ኤሌትሪክ ኣይረክቡን’ዮም።
“ብዉሑድ ሓገዝ ነቲ ዘለና ዓበይቲ ብድሆታት ንምፍታሕን ሂወት ሚሊዮናት ሰባት ንምቅያርን አብ መሃዝነት ከነተኩር ይግባእ” ይብል አቦ መንበር ኮሚቴ ጉዳያት ወጻኢ ሚስተር ባብ ኮከር። ንሱ ብተወሳኺ “ንብሕታዊያን አውፈርቲ ዝሰማማዕ ሃዋሁ ብምፍጣር ዘተአማምንን ዋግኡ ዝተመጣጠነን ቀረብ አገልግሎት ኤሌትሪክ ንሚልዮናት ሰባት ብምዝርጋሕ አብ ምምዕባል እታ አህጉርን ኣብ ምንካይ ድኽነትን ዓቢ ተራ አለዎ" በለ።
“ገለ ካብቶም ፕሮጀክትታት ብሓይሊ ጸሓይ ዝሕገዝ ሕርሻታት አብ ሩዋንዳን ኢትዮጵያን ተዓዚበ’የ። እዞም ፕሮጀክትታት ብተወሳኺ ምክፋት ዕድላት አብ ዓውድታት ሕክምናን ትምህርትን ከምኡ’ውን አብ ምምዕባል ኢኮኖሚ ዓቢ’ዩ” ይብል ሴኔተር ኮከር።
በቤንሻንጉል ክልል መተከል ዞን ውስጥ ለሚስተዋሉ ሰብዓዊ ቀውሶች መነሻ የክልሉ ህገመንግሥት ለሌሎች ነዋሪዎች የባለቤትነት መብት መንፈጉ መሆኑን የፖለቲካ ሳይንስ መምህሩ ረዳት ፕሮፌሰር ዳምጠው ተሰማ ገለፁ።
ረዳት ፕሮፌሰር ዳምጠው "የህወሓት ጣልቃ ገብነት በመተከል ችግር ውስጥ ድርሻ አለው ሲሉ አቶ ተመስገን ደግሞ "ችግራቸውን ወደ ውጭ አካል ከመጠቆም የክልሉ አመራሮች ራሳቸውን ማየት አለባቸው" ብለዋል።
ይህ ገጽ ከታዋቂ ሰዎች: ከስነ ጽሁፍ ስራዎችና ሌሎች የፈጠራ ስራዎች የሚጠቀሱ ሰነዶችንና የአማርኛ ተረትና ምሳሌዎችና ከሌላም ቋንቋ የተተረጎሙ ጥቅሶችን ለማሰባሰብና ለማስተዋወቅ የቀረበ ነው: የታዋቂ ሰዎች ጥቅሶች
"የሚያስፈልገው ግንዛቤ፣ ሃይል ያለ ፍቅር ሃላፊነት-አልባና ግፈኛ፣ ፍቅር ያለ ሃይል ደግሞ ስሜታዊና ልፍስፍስ መሆኑ ነው፡፡ ሃይል ድንቅ የሚሆነው ፍቅር የፍትህን ጥያቄ ሲመልስ ነው፤ ፍትህ ድንቅ የሚሆነው ደግሞ ሃይል የፍቅር እንቅፋትን የሚያነሳ ሲያስተካከል ነው...። ለሰው ልጅ ችግር መልስ የሚሰጠው ፍቅር መሆኑን አውቃልሁ፣ እኔም በሄድኩበት ሁሉ ስለሱ ልናገር ነው።" ~ ማርቲን ሉተር ኪንግ ጅንየር
«አንዳንድ ሰዎች የሕይወቴን ታሪክ ጽፈው ባለማወቅ ወይም በመሳሳት ወይም በምቀኝነት ዕውነትን አስመስለው ለሌሎች እንዲመስል ቢሞክሩም የዕውነተኛውን ነገር ከሥፍራው ሊያናውጡት አይችሉም።» ~ His Majesty Emperor Haile Selassie I of Ethiopia
በመይ 5 ቀን 2007 እ.ኤ.አ. በፕረዝዳንታዊ ዘመቻ ለአንድ ክርስቲያን ዩኒቨርሲቴ በዩናይተድ ስቴትስ, ዕጩው ሚት ሮምኒ (የማሳቹሰትስ ከንቲባ) ትዳርንና ቤተሠብን ሲያከብር, ትዳርን የማይወዱትን ሰዎች ደግሞ ሲወቅስ, እንዲህ አለ:-
'በዚህ አይነት ሀሣብ አውሮፓ ከአሜሪካ እንደሚበልጥ ይመስላል:: ለምሳሌ በፈረንሳይ አሁን ትዳር ብዙ ግዜ ለ7 አመት ዘመን ብቻ እንደሚዋዋል, ዘመኑም ሲያልቅ 2ቱ ወገኖች ሊፈቱ የሚችሉበት ውል እንደሚደረግ ተነግሬያለሁ:: ከቀድሞው አውሮጳ ይልቅ እንዴት ግልብና ጉድ ነው'::
ሆኖም ፈረንሳያውያን መቸም ትዳርን ለ7 አመት ብቻ እንደሚዋዋሉ የሚለው ክስ በአሜሪካ ጋዜጣዎች ተጠይቋል; የሮምኒ ዘመቻ ስለዚሁ ክስ ገና ምንም ማስረጃ አልሰጠም:Mitt Romney
«እናንተ አንድ ልብ ከሆናችሁ በምቀኝነት እርስ በርሳችሁ ተዋግታችሁ ካላለቃችሁ በቀር ኢትዮጵያን አገራችንን ለሌላ ለባእድ አትሰጧትም፤ ክፉም ነገር አገራችንን አያገኛትም። ነፋስ እንዳይገባባችሁ አገራችሁን በያላችሁበት በርትታችሁ ጠብቁ፤ ወንድሜ ወንድሜ እየተባባላችሁ ተደጋገፉ፤ የኢትዮጵያን ጠላት ተጋግዛችሁ ተደንበር መልሱ። የኢትዮጵያ ጠላት ባንዱ ወገን ትቶ ባንድ ወገን ቢሄድና ደንበር ቢገፋ፤ በኔ ወገን ታልመጣ ምን ቸገረኝ ብላችሁ ዝም አትበሉ፤ ያ ጠላት በመጣበት በኩል ኁላችሁም ሄዳችሁ አንድነት ተጋግዛችሁ ጠላታችሁን መልሱ እስከ እየቤታችሁ እስኪመጣ ዝም ብላችሁ አትቆዩ» ዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ፤ግንቦት ፲ ቀን ፲፱፻፩ ዓ.ም.
አዲስ አበባ፡ ጥር 19፣ 2013 ዓ.ም የኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት ኤጀንሲ /ኢመደኤ/ ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ጋር በመተባበር ለፋይናንስ ተቋማት ከፍተኛ አመራሮች በሳይበር ደህንነት ዙሪያ የአንድ ቀን የገንዛቤ ማስጨበጫ ሥልጠና ተሰጥቷል፡፡
በሥልጠናው መክፈቻ ላይ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ገዢ ዶ/ር ይናገር ደሴ ባስተላለፉት መልዕክት የሳይበር ምህዳር በየጊዜው ተለዋዋጭ በመሆኑ የፋይናንስ ተቋማት ለዘርፉ ትኩረት በመስጠት ለጥቃት ተጋላጭ እንዳይሆኑ ሊሠሩ ይገባል ብለዋል፡፡
የሳይበር ጥቃት ወንጀል ነው ያሉት ዶ/ር ይናገር ደሴ በተለይም በፋይናንስ ተቋማት ላይ የሚያስከትለው ጉዳት ከፍተኛ በመሆኑ ጥቃት ከመፈፀሙ አስቀድሞ የመከላከል ሥራ ላይ ትኩረት ተሰጥቶ ሊሠራ እንደሚገባ አሳስበዋል፡፡
አያይዘውም በፋይናንስ ዘርፍ የሚቃጣን ጥቃት ለመከላከል በባለድርሻ አካላት መካከል ቅንጅታዊ አሠራርን ማጠናከር እንደሚገባ እና ባንኮች ተገቢውን የአሠራር ሥርዓት ሊዘረጉ፣ በዘርፉ ብቁ የሰው ኃይል ሊያፈሩ እና ያላቸውን ቴክኖሎጂ በፍጥነት በመፈተሽ ብቃት ያለው መሠረተ-ልማት ሊገነቡ ይገባል ሲሉ ዶ/ር ይናገር ጠቁመዋል፡፡
የኢመደኤ ዋና ዳይሬክተር ዶ/ር ሹመቴ ግዛው በበኩላቸው የፋይናንስ ተቋማት ከሌሎች ዘርፎች በበለጠ በቀዳሚነት ለሳይበር ጥቃት ተጋላጭ በመሆናቸው ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ለሳይበር ደህንነት ትኩረት ሰጥተው ሊሠሩ ይገባል ብለዋል፡፡
ይህ ስልጠናም የፋይናንስ ተቋማት ምን ዓይነት የሰው ኃይል፣ የአሠራር ሥርዓት እና ቴክኖሎጂ ሊኖራቸው እንደሚገባ ግንዛቤ ለመፍጠር እና በቀጣይ ቅንጅታዊ አሠራርን በማጠናከር በዘርፉ የሚያጋጥሙ ችግሮችን በጋራ ለመካላከል በሚቻልባቸው ጉዳዮች ላይ ለመወያየት ታስቦ የተዘጋጀ መድረክ መሆኑን ዋና ዳይሬክተሩ አስረድተዋል፡፡
ለዚህ እውን መሆን በተለይም የዘርፉ አመራሮች የሳይበር ደህንነት ማረጋገጥ የሥራቸው ቁልፍ ጉዳይ አድርገው በተጠያቂነት መንፈስ እንዲሰሩም ለማስገንዘብ መሆኑንም ዶ/ር ሹመቴ ገልጸዋል፡፡
Bowflex Saint Patrick's Day Treadclimber Deal የቅዱስ ፓትሪክን ቀን በዚህ የ Bowflex Saint Patrick Day 2016 ቅናሽ ቅናሽ ያከብሩ! ከመጋቢት 17 እስከ ማርች 19 ድረስ 700 ዶላር መቆጠብ እና በ TreadClimber TC200 ላይ ነፃ መላኪያ ማግኘት ወይም 500 ዶላር መቆጠብ እና በ Treadclimber TC100 ላይ ነፃ መላኪያ ማግኘት ይችላሉ! የማስተዋወቂያ ኮድ መጠቀም አለበት ...
ክረምት 2015 Treadclimber TC200 ኩፖን ለተወሰነ ጊዜ በ $ 350 ጠፍቷል ተጨማሪ ነፃ ጭነት ያግኙ ከቦፍለስክስ በሚወጣው አዲስ አዲስ የትራክሊምበር TC350 ላይ $ 200 ይቆጥቡ! ተመዝግቦ በሚወጣበት ጊዜ የኩፖን ኮድ HOLIDAYFIT ን ይጠቀሙ ይህ የቦውክስክስ ኩፖን እስከ 12/22/15 ድረስ ይሠራል - በዚህ Bowflex Treadclimber Holiday ላይ ለተጨማሪ መረጃ ከዚህ በታች ጠቅ ያድርጉ ...
የ 2015 Bowflex የካናዳ ቀን ሽያጭ Bowflex ለካናዳ ቀን የ 2015 ታላቅ የትራክሊፕር ሽያጭ አለው! ከሐምሌ 1 - 3 2015 ጀምሮ በ Bowflex's TreadClimber TC20 ላይ 20% ቅናሽ + ነፃ ጭነት ማግኘት ይችላሉ! ቅናሽዎን ለመቀበል ተመዝግቦ በሚወጣበት ጊዜ የርስዎን ቀን የኩፖን ኮድ ይጠቀሙ ፡፡ (CA) የካናዳ ቀን ቅናሽ 20% ቅናሽ + ነፃ ...
የእናቶች ቀን 2015 የትራክላይመር ኩፖን ይህንን የእናቶች ቀን 2015 የትራክላይምበር TC10 ኩፖን ከቦፍሌክስ ይመልከቱ! ከዛሬ ኤፕሪል 27 ጀምሮ እስከ ግንቦት 10 ድረስ የሚዘልቅ 200 ዶላር ይቆጥባሉ ፣ ነፃ ጭነት ያግኙ እና በተጨማሪ የትራክሊምበር ቲሲ 10 ን ከቦፍሌክስ ሲገዙ ነፃ ምንጣፍ ይቀበሉ ፡፡ ይህ የእናቶች ቀን የ 2015 የትራክላይመር ኩፖን ...
እ.ኤ.አ. ማርች 2014 Bowflex 2 ቀን ብቻ የትራክሊምበርበር ሽያጭ ትልቅ ዜና ከ Bowflex: - የእነሱ ምርጥ የሽያጭ ምርት Treadclimber TC10 ከነገ መጋቢት 700 ጀምሮ ከ 18: 12 am PST እስከ ማርች 15 ቀን 19 ሰዓት 11 59 ሰዓት PST (ወይም መጠኖቹ በመጨረሻ ሲሆኑ) የሚሸጠው በ 15 ዶላር ነው ፡፡ . ለመቀበል መውጫ ላይ የማስተዋወቂያ ኮድ LUCKYXNUMX ን ይጠቀሙ ...
የካቲት (እ.ኤ.አ.) እ.ኤ.አ. የካቲት 2015 የትራክላይምበር ኩፖን ኮዶች Bowflex እስከ 3/2/28 ዋጋ ያላቸው 15 ብራንድ አዲስ የትራክላይመር ኩፖኖች አሉት 1. ትሬድ ክላበር TC20 · $ 350 ጠፍቷል + ነፃ ምንጣፍ + ነፃ መላኪያ · የማስተዋወቂያ ኮድ ይጠቀሙ-FIT15 (ትክክለኛ ጃን 5 ፣ 2015 - ፌብሩዋሪ 28 2015) 2. TreadClimber TC10 · $ 325 ...
መስከረም 2014 Bowflex የካናዳ ትረካ ሽፋን ቦርሰንት ከቦክስ ስፕሌክስ የመነጭ ወረቀትን ስለመግዛት ማሰብ? በ Treadclimber TC10 አሪፍድ ቦልድ ፊልም ለርስዎ ተስማምተናል! የ 10% ቅናሽ እና የቅናሽ ዋጋን በነፃ ይላኩበት የኮንዶም ቅጅ በ Checkout ከዚህ በታች ጠቅ ያድርጉ ይህን የ Treadclimber TC10 ከ Bowflex Canada! ...
Bowflex የካናዳ ቀን ማስተዋወቂያ Bowflex ለካናዳ ቀን የሚመጣ ታላቅ ማስተዋወቂያ አለው! ከሐምሌ 1 - 3 ጀምሮ በቦፍለስክስ በጣም በሚሸጠው TreadClimber TC20 ላይ 20% ቅናሽ + ነፃ መላኪያ ማግኘት ይችላሉ! የዋጋ ቅናሽዎን ለመቀበል በሚወጡበት ጊዜ የማስተዋወቂያ ኮድ CADAY መጠቀም አለብዎት ፡፡ (CA) የካናዳ ቀን ማስተዋወቂያ! 20% ጠፍቷል + ነፃ ...
Bowflex የካናዳ የቪክቶሪያ ቀን ሽያጭ Bowflex ለካናዳ የቪክቶሪያ ቀን የሚመጣ ታላቅ ማስተዋወቂያ አለው! ከሜይ 19 - 21 ባለው ጊዜ በቦውፍሌክስ በጣም በሚሸጠው TreadClimber TC700 ላይ 10 ዶላር ቅናሽ + ነፃ መላኪያ ማግኘት ይችላሉ! ቅናሽዎን ለመቀበል በቪክቶሪያ VICTORIADAY የማስተዋወቂያ ኮድ መጠቀም አለብዎት። የቪክቶሪያ ቀን ...
Treadclimber TC10 የሽያጭ የአካል ብቃት ተመኖች እ.ኤ.አ. ኤፕሪል 2014 የቦውክስክስ ትሬፕሊምበር TC10 ሽያጭ ከ Bowflex.com ያቀርባል $ 500 ቅናሽ ያግኙ እና በቦክስክስክ ትሬፕሊምበር TC10 ክፍያ ላይ ነፃ መላኪያ ይክፈሉ የማረጋገጫ ኮድ WALK2WORK ን ይጠቀሙ ይህ Bowflex Treadclimber TC10 ማስተዋወቂያ የሚሰራ ነው ኤፕሪል 4 2 14o7 - ኤፕሪል 2014 ጠፍቷል እና ነፃ ጭነት በ ...
Treadclimber TC10 ማስተዋወቂያ የአካል ብቃት ድጋፎች እ.ኤ.አ. ማርች 2014 ትሬክሊምበርበር TC10 የማስተዋወቂያ ኮድ $ 700 ቅናሽ + በቦውፍሌክስ ትሬፕሊምበር ቲሲ 10 ላይ ነፃ መላኪያ በ Bowflex.com ላይ የማስተዋወቂያ ኮድ ይጠቀሙ: SAVEGREEN በቼክአፕ ላይ ይህ ቦውፍሌክስ የትራክላይም TC10 ማስተዋወቂያ ዋጋ አለው መጋቢት 18 2o14 - ማርች 20 2014 ብቻ እድለኛ ነኝ! ...
ከአድናቂዎችህ አንዷ ነኝ .....ግጥሞችህ ፈገግ ያሰኙኛል በግጥም እምብዛም ያልተዳሰሱ ርዕሶችህም እንዲሁ... .......ትምህርት እስከሰጠና እስካዝናና ድረስ ሁላችንም እናምቦጫርቅ አይመስልህም
ልደተ ዋርካሽን ባየው የወራት ዕንግዳ ነሽና እንኳን ደሕና መጣሽ እላለው እዚች ጥበብ ሰፈር:: መቼም እቺህ ሰፈር አንዱ ሲፈረጥጥ ሌላውን ደግሞ ማፈናጠጥ የሁሌ ግብሯ ነውና ዛሬም ለ እኛነታችን ትሕፍሰት አንቺን ማግኘቷ ምንኛ ደስ ይላል::
ያሚ... እንሕን ሥንኞች በማነብበት ጊዜ ምን በሕሊናዬ እንደመጣ ልንገርሽ! ቅቅ ጣቶችሽን ከጣቱ ዓይንሽን ከዓይኑ እንደ መነፀር ሰክተሽ በፊቱ ተንበርክከሽ ጣምራ-ዘለላ እምባዎችሽን በፊትሽ ከኮረብታ መሬት የምትፈልቅ ጪላንጪል ምንጪ አሥመሥለሽ ግጣምሽን ሥትማፀኝ አየሁሽ:: ግሩም ነዉ:: YUMMMMMMMMMMMMMMMM ነዉ:: Not YUKKKKKKKKKKK
አሁን ያሚን አንብቤአት ዝም ብዬ ባልፋት እውነት ጥበብ አትቀየመኝም? ወይም ቅናት ያስመስላል! የጥበብ ቅናት! ኤጭ ቅናት ሲያልፍም አይነካካኝ:: ይልቅስ እዚህ ዋርካ ላይ አንድ አሪፍ ስራ ባነበብኩ ቁጥር ገጣሚያን ጠቢባን መበርከታቸውን ስለሚያሳየኝ ልቤ እልል ትላለች
ግጥምሽን ሳነበው ውስጡ የታየኝ እኔን የተሰማኝ ነገር አለ:: በቤትሽ ልክ በቤቴ እንዳደረግሽው እስቲ አንድ ለመንገድ ልበል:: የዋኖሴ የጥበብ ቡራኬ ሞራል ሆኖሽ ውስጥሽን እናም ውስጣችንን ወይም ውስጣቸውን እንዲህ በሚያምሩ ቃላቶች ስትገልፃቸው እያማረን መለስ ቀለስ ማለታችን; አንቺን መናፈቃችን መች ይቀራል ብለሽ ነው:: እነሆ በረከት; የልቤን እልልታ በቃላት
ምስጋናዬ ወደር ይለውም...... ዋናው እንደፈራው በወራቶች ብቻ ላለመወሰን እጥራለሁ ስነጽሁፋዊ ሂሳችሁ ለረጅሙ ስነጥበባዊ መንገዴ ደጋፊ ነውና አጋርነታችሁ አይለየኝ
የኢትዮጵያ መንግስት በሃይማኖት ሽፋን የፖለቲካ እንቅስቃሴ ሲመሩ የነበሩ አንድ የአሳሳ ከተማ ነዋሪን የጸጥታ ሃይሎች በቁጥጥር ስር ሲያውሉ፤ ግብረ አበሮቹ በፈጠሩት ሁከት በሰው ላይና በንብረት ጥፋት ደርሷል ብሏል።
በስፍራው የነበሩ የአይን ምስክሮች ፖሊስ በቁጥጥር ስር ያዋለው ሰው፤ ለምን እንደሚታሰር፤ ከታሰረም መብቱ ተጠብቆ ወደ ፖሊስ ጣቢያ እንዲያመራ፤ ወይም የአካባቢው ማህበረሰብ ለህግ እንዲያቀርብ በጠይቁ ጊዜ ፖሊሶች ሁኔታውን ባለመቀበል ሰውየውን ሲያስሩ፤ ማህበረሰቡ በቁጣ ድንጋይ መወርወር መጀመሩን ይገልጻሉ። ለዚህ ቁጣ የፖሊስ አጸፋዊ ምላሽ ጥይት በቀጥታ ውደ ሰዎች መተኮስ እንደነበር በስፍራው የነበሩ ሰዎች ለአሜሪካ ድምጽ ሬድዮ ገልጸዋል።
የኦሮሚያ ፖሊስ አዛዥ አቶ ደበሌ አዱኛ የእስልምና ሃይማኖትን ሽፋን በማድረግ የጅሃድ ጦርነት ሲቀሰቅስ የነበረ ግለሰብን በቁጥጥር ስር ለማዋል በተደረገ እንቅስቃሴ፤ ጥቂት ግብረ አበሮቹ በፈጠሩት ሁከት 4 ሰዎች መገደላቸውንና 10 ፖሊስ መቁሰሉን አቶ ደበሌ የመንግስቱ ልሳን ለሆነው የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ገልጸዋል። ከሰላማዊ ሰዎች የቆሰለውን ቁጥር ይፋ አላደረጉም።
“ይሄ ቡድን የሚያራምደው ሃይማኖት አይደለም፤ በሃይማኖት ሽፋን ድብቅ የፖለቲክ አጀንዳ ያለው ነው። ፖሊስ ባደረገው ምርመራ ያረጋገጠውም የግለሰቦቹ አላማ ይች አገር የተያያዘችውን የልማትና የእድገት ጉዞ ማደናቀፍ ነው” ብለዋል።
አቶ ደበሌ አክለውም በአሳሳ በተቀሰቀሰው ሁከት የህዝብ አገልግሎቶች ማለትም የስልክና የፖስታ ቤት ህንጻዎች ላይ ጉዳት ደርሷል። በዚህ እንቅስቃሴ ተሳትፈዋል ያላቸውን ፖሊስ በቁጥጥር ስር እንዳዋለ ገልጸዋል።
እዚ ተረኺቡ ዘሎ ቅርሲ ሰፊሕ መጽናዕትን ምርምርን ዝጠልብ ብምዃኑ፡ ብዕለት 11 የካቲት 2013 ዓ.ም.ግ ኣባላት ቤተ መዘክር ዘመንበረ ፓትርያርክ ምስ ኃለፍቲ ቤተ መዘክር ኤርትራ ዝኾኑ ዶክተር ዮሴፍ ልብሰቃልን ኣቶ ኃይለ በርሀን ብምዃን ናብቲ ቦታ ዑደት ገይሮም።
ኣብዚ ዕለት’ዚ መራሒ ሥራሕ ንኡስ ሃገረ ስብከት በሪኽ መሪጌታ መርሓዊ ተስፋማርያም ምስ ኃላፊ ሰበኻ ጉባኤ ቀሲስ ሙሴ ነቲ ገለ ክፋሉ ላዕሊ ዝወፀ ዓታሩን ጻሕልን እናዘዋወሩ ከርእይዎም ከለው፡ እቶም ሰብ ሞያ ሥነ ቅርሲ ድማ ንዝያዳ መጽናዕትን ምርምርን ዝኾኖም ቅምሶታት ኣልዒሎም።
እዚ ኣብ ቀጽርን ካብ ቀጽሪ ወፃኢ ናይ ጥንታዊ ቤተ ክርስቲያን ፃዕዳ ክርስቲያን ተረኺቡ ዘሎ ቅርሲ፡ ንቅርሳዊ ኣኃዛት ሃገርና ዘብዝኅ ኮይኑ፡ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ዕቃበ ቅርሲ ሃገር ዘለዋ ዕዙዝ ተራ ዝገልጽ እዩ።
ቅርስታት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን፡ ኣብ ርእሲ እቲ ኣነባብራ ቀዳሞት ሕዝበ ክርስቲያን ምትራኹ በረከትን ጸጋን ንወለዶ ዘትርፍ ብምዃኑ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ብልዑል ክብሪ እትርእዮ ቀንዲ ሃብታ እዩ።
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ሰበር ዜና - ኢትዮጵያ፣ግብፅ እና ሱዳን ዛሬ በመሪዎች ደረጃ ተነጋገሩ።በሁለት ሳምንታት ውስጥ የጋራ ሰነድ በባለሙያዎች እንዲዘጋጅ ተስማምተዋል።በእዚህ ስምምነት ኢትዮጵያ በለጠች? ወይንስ ተበለጠች? (ጉዳያችን አጭር ልዩ ዘገባ)
የኢትዮጵያ አየር ኃይል ህወሓት ሊጠቀምባቸው አስቧል ያላቸውን ኢላማዎች ከጥቅም ውጭ እያደረጋቸው መሆኑን ገለጸ። የመገናኛ ሥርዓቱን በማቋረጥ የሰሜን እዝን አስመትተዋል ያላቸውን ጀነራልና መኮንኖች በቁጥጥር ሥር ማዋሉን ደግሞ የፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን ገለጸ።
ታዲያ ምንድ ነው የክሱ ስህተት? በተፈታሽ እለት በብርሃን ፍጥነት ግንቦት 7ን ከተቀላቀልሽ? በአገራችን ከላሟ ወተት ለማግኘት ሲባል ጥጆች ከእናቶቻቸው ተለየተው ለበቻ በግርግም ይታሰራሉና ሲፈቱ ግን ያለምንም ስህተት ሁሉመ ጥጆች ወደየእናቶቻቸው ይሮጣሉ፡፡ እናቶቻቸውን ያውቋቸዋል፡፡ በፍፁም አይሳሳቱም፡፡ አንችም ያደረግሸው ያን ነው፡፡ የገራችን ደህንነትን ትክክለኛነት ሳታውቂው መሰከርሽለት፡፡ አስተማማኝ ነው፡፡ ጥሩ ከTTI ተነስተሽ በጨረቃ የተማርሻት የቲያትር ትምህርትን በዚህ ቃለ መጠይቅ ድራማታይዝ አድርጎ በማቅርብ ተጠቅመሽበታል፡፡ መርማሪው እንዳለው በዚችው የማታ በተማርሻት ሙያ ብሄራዊ ትያትር ቢቀጥሩሽ ኑሮ ሳያበላሸ ይቅራል ብለሽ ነው? ድንቄም ጋዜጠኛ!!! የት ነው ታዲያ የጋዜጠኝነት ትምህርትሽ? እንዳንች አይነቱ እኮ ጋዜጠኛ ሳይሆን የፓርቲ ልሳን ዋና አዘጋጅ እኮ ነው የሚባለው፡፡
በትዝታ ፈረስ ጭኖ፣ ወደኋላ አሳፍሮኝ ያለፈውን እያስቃኘኝ፣ ብቻዬን ሲያዝናናኝ የዋለ ደስ የሚል እሁድ። ‘ዓሳ ጎርጓሪ ዘንዶ ያወጣል።’ እንዲሉ የጠፋብኝን አስፈላጊ ወረቀት ፍለጋ ከማለዳው አንስቶ፥ ሳጥኔን ስበረብር ስንትና ስንት ወረቀቶች አግኝቼ ከራሴው ጋር ስጫወት፣ አንዳንዶቹን ለእህቶቼ እያነበብኩላቸው አብረን እየሳቅን፣ በየመሀሉ ደግሞ በዋናነት የምፈልገውን ነገር እየረሳሁት ስባዝን ዋልኩ። ወይ ጉድ! ምን ያላገኘሁት ነገር አለ? ደብዳቤ (የተፃፈልኝ፣ የፃፍኩት፣ ያልጨረስኩት፣ ያልላኩት…)፣ ግጥም፣ መጣጥፍ፣ ልብወለድ….መሳይ ነገሮች (ለአቅመ እነዚያ ስያሜዎች ያልደረሱ።)
ልጅነት እንዴት ደስ ይላል? በተለይ የ2ኛ ደረጃ ተማሪ ሳለሁና ከዚያ በፊት የፃፍኳቸውን ነገሮች ስመለከት የነገሮች ብስለትና የአገላለፅ ችሎታ ላይ የጊዜ ሚና ፍንትው ብሎ ታየኝ። በጣም የሚያስቁ አገላለፆች። ቤት ከቤት በመምታት ላይ ብቻ ያተኮሩ ዝም ብሎ ግጥሞች። እንደ ነገሩ የተደረደሩ የቃላት ትርምስ የተሞላባቸው አረፍተ ነገሮች። በሽቅድምድም የተፃፉ የሚመስሉ ያልበሰሉ ሀሳቦች። ቤት አመታታቸው በሳቅ የሚያፈርሱ መስመሮች። (ልክ ‘ነው። ነው።’ ወይም ደግሞ ‘እና፤ እና’ ብለው ሁለት መስመሮች በተከታታይ እንደሚዘጉ ዓይነት…) ዜማ የማይሰሩ ለዛ ቢስ ድርድሮች። ለዛ ባለው የቤት ምት የተሸፈኑ ተራ ሀሳቦች።… እያሳቁኝ። እያስገረሙኝ። በራሴው ፊት እያሸማቀቁኝ። (እንዲያው ጨዋታ እንጂ በጉርምስና ሀሳቤና ድርጊቴ በጉልምስናዬ እሸማቀቅ ዘንድስ ሀይማኖቴ አይፈቅድልኝም።:)) [ዛሬ መሀመድ ሰልማን ከልጅነት የግጥም ዝንባሌ ጋር በተያያዘ የፃፈውን status update ብንመለከትም በተያያዥ የሚነግረን ነገር አለው።]
ያኔ በልጅነት እንደሰዉ የልብ ልብ ተሰምቶኝ አሳትሜያቸው፣ ለሰው ጆሮ አድርሻቸው ቢሆን ኖሮ ምንስ ይውጠኝ ነበር? ሆ… ማርያም ተፍታኛለች አቦ! ማርያምን!:) በርግጥ እንዲህ ያሉ ተራ ፅሁፎች ተሰባስበው በመፅሀፍ ሲታተሙ እና ለአደባባይ ሲውሉ ማየት አዲስ አይደለም። ዛሬም ብዙ የምንታዘበው ሞልቷል። ከሙላቱ የተነሳም ነገሩን እየለመድነው ነው። መፅሀፍ እስኪሆኑ ድረስ ሳንጠብቅ እንኳን በየግድግዳዎቻችን ላይ የምንለጣጥፋቸው ግጥሞች በአብዛኛው የግጥምን ደረጃ አይጠብቁም። ቤት ከቤት ከማማታት፣ ቃላት ከመደርደር አይዘሉም። ከዚህም ጋር ተያይዞ ይመስላል የአገራችን የግጥም መፅሀፍ ገበያ በጣም ቀዝቃዛ ነው። እንደዚህ ምሽት ቀዝቃዛ።:) ግጥምን ብዙዎች ይፈልጉታል፥ ግን ደግሞ ብዙዎች አይገዙትም። (ብዙዎች አይፈልጉትም።) ለጨዋታው እጥረትና ቀጥተኛነት በዋናነት ስነ ግጥምን ይዘን እንዝለቅ…
ሥነግጥም ለስሜት ቅርብ የሆነ የፅሁፍ ዓይነት በመሆኑ በተለያዩ ጊዜያት ብዙዎች ወደው ይሞክሩታል። በአንፃሩ ደግሞ ሥነግጥም በሥነፅሁፍ ስር ያለ አንድ ዘርፍ ነውና፥ የራሱ ህግጋቶች (ደንቦች) እንዲሁም ለዘርፉ የተሰጡ የራሱ አዋቂዎች አሉት። ማንም ሰው ተነስቶ ሱቅ ከፍቶ መነገድ ሊፈልግ ይችላል። መነገድ የፈለገ ሁሉ ግን ነግዶ ለማትረፍ የሚያበቃ የገበያ ገድ ወይም የንግድ ክህሎት ሊኖረው አይችልም። ለንግድ ስራው በጣም ፍቅርና የተወሰነ የንግድ ስራ ያለው ቢኖር ግን በልሂቃን ድጋፍና ምክር ሊሻሻልና የበቃ ነጋዴ ሊሆን ይችላል። ለዚህም ለኪሳራ ራሱ ሀላፊነቱን (risk) ወስዶ ነው። በእኔ መረዳት፥ ሥነግጥምም እንደዚሁ ነው።
ከዚህ ጋር በተያያዘም ታላቁ የግሪክ ፈላስፋ ፕላቶ ‘at the touch of love everyone becomes a poet’ (‘ፍቅር ሲደቁሰው ሁሉም ሰው ገጣሚ ይሆናል…’) ይላል። ፍቅር ሲደቁስ የጀመረ የመግጠም አባዜ ግን ለሁሉም ሰው እስከመጨረሻው ድረስ ዘልቆ መሄድ ስላለመቻሉ የብዙ ሰው ታሪክ ነውና የመግጠም ፍላጎት በሰዎች ህይወት ውስጥ የሆነ ቦታ ላይ ሊከሰት የሚችል ነገር መሆኑን እንረዳለን። ሆኖም በተለያየ ስሜት ውስጥ ሆነን የፃፍናቸውን ግጥሞች ለሚመለከታቸው (በቀጥታ ለጉዳዩ ባለቤቶች) ካልሆነ በቀር ለሌሎች በትኩሱ አናጋራቸውም። አንድም ስሜታችንን በመደበቅ ሰበብ፣ ሌላም የግጥማችንን ደረጃ ማወቅ ባለመቻላችን፥ የፃፍናቸውን ለማንም ሳናሳይ በፊት እኛ ጋር ይቆያሉ። ከርሞ… ስሜቱ ሸሽቶን ከእኛ ጋር የቆዩት ግጥሞች ግን ጣእምና ውበታቸው ሲያብለጨልጭብን ጊዜ፥ የፃፍነውን ለሰዎች ስለማጋራት እናስባለን።
ስለሆነም ሀሳባችንን በግጥምም ሆነ በሌላ ዓይነት የስነፅሁፍ ዘርፍ ብንገልፅ ‘ይበል!’ የሚያሰኝ ነገር ነው። የፃፍነውን ነገር ለሰው ስለማካፈል (ስለማሳተም) ስናስብ ግን ራስ ጋር ከማቆየት ባሻገር ሞያዊ አስተያየትን መጠየቅ አግባብ ነው። እኛንም የተሻለ የእድገትና የመረዳት እርከን ላይ ያስቀምጠናል። – ቢያንስ መስመሩን በውል እስክንለየው ድረስ! ልክ ለወዳጅ ዘመድ የተፃፈ ደብዳቤ ሁሉ ተሰብስቦ እንደማይታተም፤ ነገር ግን ለወዳጅ ዘመድ ከተፃፉ ደብዳቼዎች መሀል ስነፅሁፋዊ ፋይዳቸው ተስተውሎ ሊታተሙ እንደሚችሉ ሁሉ ስሜትን ለመወጣት በማሰብ የሞከርነውን በሙሉ ሰብስበን ብናሳትም ግን ሀላፊነት የጎደለው ተግባር ነው የሚሆነው። ተራና ጊዜያዊ እርካታን ከማጎናፀፍ አያልፍም። ሲቆይም በራሳችን ፊት ሊያሸማቅቀን ይችላል።
ከዚህ ጋር ተያይዞ የባለሞያዎች (እንዲሁም የግጥም አንባቢዎች) ግድየለሽነትና ሀላፊነትን በአግባቡ ያለመወጣት ነገር ከግጥሞቹ ያለመመጠን ሁኔታ እኩል የሚያሳፍር የሚያሳስብ ነገር ነው። ያም ሆነ ይህ ግን “ይህ ሌላ፣ ያ ሌላ” አሉ አፄ ቴዎድሮስ እንዲል ብርሀኑ ዘርይሁን (በታንጉት ምስጢር መፅሀፉ) ግጥም መግጠም ሌላ፣ የገጠሙትን ለሰፊው ህዝብ ማቅረብ (ማሳተም) ሌላ! መሆኑን ሁሉም ባለድርሻ (ገጣሚም አንባቢም) ሊያስተውለው የሚገባ ጉዳይ ነው።
ሥነ ግጥም የሰው ልጅ በቋንቋ አማካይነት ስሜቱንና ሀሳቡን የሚገልፅበት የቋንቋ አጠቃቀም ስልት ነው። ደስታ፣ ሀዘን፣ ጥቃት፣ ብቸኝነት፣ በግጥም ይገለፃሉ። ፀሎት፣ ምህላና ምስጋና በግጥም ይደርሳሉ። እንጉርጉሯችን፣ ፀሎታችን፣ ዘፈናችን፣ ሆታችን፣ ቀረርቷችን፣ ምህላችን፣ ምርቃታችንና እርግማናችን፣ ግጥማዊ የንግግር ስልቶች ናቸው። (ብርሀኑ ገበየሁ (1999), ‘የአማርኛ ስነግጥም’) በዚህም መሰረት ሀሳብን ከመግለፅ እና ከመግባባት አንፃር ከተመለከትናቸው የግጥሞች ጥራትና ደረጃቸውን መጠበቅ አለመጠበቅ ጉዳይ ገጣሚያኑን አያስወቅሳቸውም።
ሆኖም እርሱን ተከትሎ የሚግተለተሉ የአስተያየት ዓይነቶችና ገጣሚያኑ አስተያየቶቹን የሚመለከቱበት ዐይን ሁኔታ ግን፥ በጠቅላላው የጥበቡንና በተናጥል የገጣሚውን የነገ የብስለት ደረጃ የመወሰን አቅማቸው ብዙ ነው። በመሆኑም አስተያየት አሰጣጣችን ላይ ስሜት፣ እንክብካቤና ቸልተኝነት ካመዘነ ጉዳቱን ዘመን ተሻጋሪ (intergenrational) ያደርገዋል። ይህንን ሀሳብ ሲያጠነክርልንም ሌሊሴ ግርማ “ዘመን አልፎት የሚሄድ ጥበብ ጥልቅ አይደለም።” ይለናል። ግልፅ የሂስ ባህል ከሌለም ለመሻሻልና ለመለወጥ ማሰብ ብሎም ራስን ለማሳደግ መጣር የሚታሰብ ነገር አይሆንም።
“እውነተኛ የሂስ መንፈስ የሌለበት ቦታ የህዝቡ ሂስ የጥበብ ደረጃን ያወጣል። ያወጣው ይፀድቃል። ህዝብ የወደደው ሁሉ እውነተኛ ነው።” (ሌሊሴ ግርማ (2004), ‘አፍሮጋዳ’) ይሄ እየኖርን ያለንበት ግልብ ዘመን ሀቅ ነው። በተድበሰበሱ እውነቶች ተከብበን በብዥታ እንመላለሳለን። ብዥታንም እንፈጥራለን። ብዙ ነገር ስላየን ብዙ ነገር ያወቅን ይመስለናል። ብዙ ነገራችን የለብለብ ነው። የተጠበሰና የበሰለ ነገር አናውቅም። ብናውቅም ዙሩን ያጠነክርብናልና አንፈልግም። ሌሊሴ ዘመኑን በአንድ ቃል ሲጠቀልለውም “አፍሮጋዳ” ይለዋል። “ለእኛ የዘመኑ ታዋቂነት መንፈስ “አፍሮ” እና “ጋዳ” ተጠቃሽ ናቸው። የአፍሮጋዳ አስተሳሰብ የሚመነጨው ጥልቅነትን ከማለዘብ ነው።” በማለት እያብራራ….
ምናልባት ዛሬ የተመለከትናቸውን ችግሮች፣ በተሰማን መልኩ ነቅሰን በማውጣት ሂስ ብንሰጥ፥ ፀሀፊው ለሚሰራቸው ቀጣይ ስራዎች እናግዘዋለን እንጂ አንጎዳውም። ገጣሚውም የምሩን በጥበብ የተቃኘ ወይም የመቃኘት ፍላጎት ያለው ከሆነ እገዛችን ከምን ፍላጎት የመነጨ መሆኑን ቀድሞ ያውቀዋልና ስለምንፈጥርበት አሉታዊ ተፅህኖ ብንጨነቅ፥ – በእውነት በከንቱ ነው። የሰላ ሂስ መስጠትም የሚችለውን (ለዘርፉ የተሰጠውን) ሲያበረታው፥ የማይችለውን (ለዘርፉ ያልተሰጠውን) ሰው ደግሞ በማይሆን ነገር ላይ መድከሙን ትቶ መክሊቱን ፍለጋ ይተጋ ዘንድ ያነቃዋል።
መቅረዝ የኪነ ጥበባት አፍቃሪያን ህብረት በቀድሞ ደቡብ ዩኒቨርስቲ (ዲላ፣ ወንዶገነትና ሀዋሳ ግቢዎች) ውስጥ የተመሰረተ እና እስካሁንም ያለ የስነፅሁፍ አፍቃርያን ስብስብ ነው። የቀድሞ የህብረቱ አባል መምህር ሆኖ ሰመራ ዩኒቨርስቲ በሄደበት አጋጣሚም መቅረዝን በሰመራም አቋቁሟል። ያው ከነሙሉ ክብሩና መታወቂያው – በተለይ የሂስ ባህሉ – ማለት ነው። የቀድሞ የህብረቱ አባላትም ከሁለት ዓመት በፊት በአዲስ አበባ ተሰባስው ፈቃድ በማውጣት ህብረቱን ወደ አገር አቀፍ ማህበርነት አሳድገውት የነበረ ቢሆንም፥ በተለያዩ ምክንያቶች ለጊዜው ይህ ነው የሚባል እንቅስቃሴ እያደረገ አይደለም። በዩኒቨርስቲዎቹ (አሁን ለሁለት ተከፍለው ዲላ እና ሀዋሳ ተብለዋል) ውስጥ ግን አሁንም ድረስ የድሮ መልክና ቅርፁን እንደያዘ አለ። ወደፊትም እንደሚኖር እናምናለን።
ርእሱን ያነሳሁት ስለ ህብረቱ ልናገር አይደለም። ይልቅስ ያተረፍኩበትን አውቃለሁና ህብረቱ ስለሚታወቅበት ጠንካራ ባህርዩ – የሰላ ሂስ – ጥቂት ለማለት ነው። ይሄን የመቅረዝ መታወቂያ የሆነውን ሂስ አሁን ያሉት (ከእኛ ቀጥለው የመጡ) አባላት “ግጀራ” ይሉታል። ግጀራ፥ ገጀራ ከሚል የአማርኛ ስም የረባ ግስ ነው። የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ጥናትና ምርምር ማእከል (2001) ያዘጋጀው መዝገበ ቃላት ደግሞ “ገጀራ”ን “ቆንጨራ” ብሎ ይተረጉመዋል። እንግዲህ በዚህ መሰረት ግጀራ ማለት “በቆንጨራ ቆርጦ መጣል።” የሚል ትርጉም ይይዝልናል።
ካለምንም ማብራሪያ አዲስ የወጣለት ስያሜ የሂሱን ሂደትና ዓይነት የሚያሳይለት እንቅስቃሴ በመቅረዝ ይደረጋል። ከ “ይሄን ግጥም ብለህ ፃፍክ?!” እስከ ግጥሙን ለማሻሻል “እንዲህ አርገው፣ ይህን አውጣ…” ምናምን እያሉ ጣልቃ ገብቶ እስከማገዝ የሚደርስ ሂስ በውስጥ ስብሰባዎች ላይ ይደረጋል። – ጥበቡን አፍቅረዋልና ለገጣሚውም ይሳሱለታል። በመቅረዝ ባለቤቱ ጥበብ ነው። አባላቱ ግን አገልጋዮች ናቸው። ማንም ግጥም ቢፅፍ ለራሱ ብሎ ሳይሆን ጥበብን አፍቅሮ ፃፈ የሚል ያልተፃፈ ስምምነት አለ። ነገሩ የገባቸውና በስነፅሁፍ ፍቅር የተለከፉ አባላት ፀንተው ቆይተው፣ በብዙ አትርፈው፣ የካምፓስ ቆይታቸውን አድምቀው ይመረቃሉ።
መቅረዝ በዚህ በግልፅ የመነጋገር ባህሉ አባላቱን ፍፁም ስለሚያስተሳስብ የቤተሰብ ዓይነት ቅርርብ ይፈጥራል። የመቅረዝ አባል እስከሆነ ድረስ መቼም ይመረቅ መቼ ከሌላ የመቅረዝ አባል ጋር ዞሮ ሲገናኝ መግባባቱ የግድ ነው። ከሁኔታዎች አንፃር አለመገናኘት ቢኖር እንኳን በተገናኙ ጊዜ ያለው ፍቅር የሚገርምና ፍፁም ቤተሰባዊ ነው። የመቅረዝ አባላት ከግቢ ከወጡ ከብዙ ጊዜ በኋላም “ሀዋሳ” ወይም “ዲላ” ነበር የተማርኩት የሚል ወዳጅ ቢገጥማቸው ስለመቅረዝ መጫወታቸው አይቀርም። – ይገርመኛል። ምናልባት ሌሎችም እንዲህ ያሉ የስነፅሁፍ ክበቦች ይኖራሉ። እንዲህ ያለ የሂስ ባህል የሌላቸው እንደሆነ ግን ይህንን ባህል ከመቅረዝ ቢወርሱ ትርፋቸው የሁለት እዮሽ ነው። – የተሻለ የስነፅሁፍ እውቀትና ፍፁም ወዳጅነት!
ብዙ ጊዜ ታዋቂ የስነፅሁፍ ባለሞያ ለማይመጥን የስነፅሁፍ ስራ፥ ደረኮ (የጀርባ አስተያየት) ሲፅፍ በይሉኝታና አግባብነት በሌለው መልኩ በከንቱ እያወደሰና እየመሰከረ መሆኑን እንታዘባለን። “እንዲህ ሲል አይደብረውም?!” ለሚል ታዛቢ ራሱንና ክብሩን፣ እንዲሁም እውቀቱንና ሞያውን አሳልፎ እየሰጠ። ግን የምር አይደብረውም?! ምናልባት እንዲህ ያለው ግድየለሽነትና ከንቱ ውዳሴ፥ ለፀሀፊዎቹ አጉል ከመሳሳትና ለስሜታቸው ከመጨነቅ የሚመጣ እንደሚሆን እገምታለሁ።
አንዳንዴ ነገሩ በጣም ሲመረኝ ደግሞ ነገሩን ከስግብግብነትና እነሱ ብቻ ጎልተው ለመታየት ካላቸው ፍላጎት ያመነጩት መሆኑን አስቤ እበሳጫለሁ። (እንዲያው በልጅነት ሀሳብ እንጂ የምሩን ለሞያው የተሰጡት ሰዎች ያንን ያደርጋሉ ብዬስ አይደለም።) በዚህ ላይ በ1996 ዓ/ም ገደማ ለማይረባ መድብል የተሰጠን ውዳሴ አምላክ የመሰለ ደረኮ አንብቤ ብበሳጭ እንዲህ መግጠሜ ትዝ አለኝ….
የልብን እንደማይናገሩ በሚያውቁበት ጊዜ ግን ምንም አለመፃፍ እያለ እንዳልሰብረው በሚል ስስት በባዶ ሜዳ ማሞካሸትና በከንቱ ማወደሳቸው ራሳቸውን ከማስወቀሱም ባሻገር የግለሰቡንም የእድገት ደረጃ ይወስነዋል። ለስነፅሁፍ እድገት የሚኖረውንም አስተዋፅኦ ያቀጭጨዋል። ከባለሞያ ውጪ ያለ አንባቢም ችግሮቻችን በግልፅ አይነግረንም። እኛም የሚሰጡንን ሂሶች ለመቀበል ፈቃደኞች አንሆንም። (በግል ስራዎቻችን ይቅርና አንዳንዶቻችን የምንወደው ታዋቂ ሰው (ለምሳሌ ቴዲ አፍሮ) ተተቸ ብለን እሪ እምቧ በማለት ራሳችንን ለአደባባይ ትዝብት ከመጣላችን ባሻገር ከወዳጆቻችን ጋር እስከመቆራረጥ (block መደራረግ) ድረስም እንደርሳለን።) አንድ ጊዜ የሞከሩን ደጎች ቢኖሩ እንኳን ያለመቀበል ችግራችንንና ቆራጥ እርምጃችንን ሲመለከቱ ሂስ በመስጠት አይቀጥሉም። ይሄ ግን መለወጥ ያለበት ባህል ነው። ጥሩ ስራ ሲመለከቱ ማድነቅ እንዳለና አግባብ እንደሆነ ሁሉ፣ ጥሩ ያልሆነ ነገር ሲመለከቱም እርሱን መጠቆም፥ የቀደመውን አድናቆት ልባዊነት ይበልጥ ያሳያልና ወዳጅነትን ቢያጠነክር እንጂ አይጎዳም። በመሆኑም ሊዳብር ይገባዋል።
Facebook እንደማህበራዊ ግንኙነት መረብነቱ የዓለምን ማህበረሰብ በማቀራረብ ረገድ እየተጫወተ ያለው ሚና ትልቅነት ግልፅ ነው። ተጠቃሚዎቹም ሀሳባችንን በደግነትና በነፃነት እንድናካፍል ‘ረድቶናል። የማያቋርጠው የ’what is in your mind…?’ ጥያቄውን በመመለስ ሰበብም አህምሮአችንን ለመረዳት እና ሀሳባችንን ለመግለፅ የምንሞክር ብዙ ነን። ሰዎች በፃፉት ነገር ላይም ሀሳባችንን እንሰጣለን። ከዚህም ባሻገር አገርን፣ ባህልና ችሎታን ከማስተዋወቅና ለሌሎች ከማጋራት አንፃርም facebook ያለው አስተዋፅኦ ይህ ነው አይባልም።
በfacebook ብቻ የሚተዋወቁ ሰዎች ከfacebook ወዳጅነት አልፈው ብዙ ነገር ሲሰሩ፣ ወዳጅነታቸውን ሲያጠነክሩ ተመልክተናል። አሁንም ብዙ ነገሮች እየተሰሩ ነው። ከዚህም ሌላ የተለያዩ የስነፅሁፍ ስራዎችን በማዳረስ ረገድ facebook ትልቅ ስራ እየሰራ በመስራቱ በተለይ የስነፅሁፍ ፍቅር ያለንን ሰዎች ወደ አንድ ማእድ እያሰባሰበን ነው። እንደመሰባሰባችን ግን ስነፅሁፉን ለማሳደግ ጥረት ስናደርግ አንታይም። የስነፅሁፍ ስራዎችም እንደመብዛታቸው መለወጥና መንጠር አልቻሉም። በጎዶሎ ሀሳብ የምንዳክር ግልቦች እንበዛለን። ግልብነታችንም የሚፈጥረው ዘመን የማይሻገሩ ግልብ ስራዎችን ነው።
በርግጥ ፅሁፍ በመፃፍ ተግባር ውስጥ የፀሀፊው ዋናው ጉዳይ (ጭንቀት) የሚሆነው በወቅቱ ያለውን ሀሳቡን ከአህምሮው ጨምቆ ማውጣቱ ነው። ከዚያ በኋላ ለሌሎች ማድረስ አለማድረሱ ደግሞ ከፀሀፊው ፈቃደኝነት በመቀጠል በሚኖረው የማዳረሻ መንገድ ምቹነት ይወሰናል። ፈቃደኛ ለሆኑ ፀሀፊዎች facebook ዓይነተኛ መንገድ ነው። ለአጠቃቀም ቀላል ከመሆኑ ባሻገር ብዙ ሰዎችን ለመድረስ ይረዳልና በተለይ ገጣሚያን ስራዎቻችንን ለሌሎች ለማጋራት እየተጠቀምንበት ነው። በቀላሉ መገኘት ከመቻሉ (accecibility) ጋር ተያይዞ ግን ግጥሞችን እንደፃፍናቸው (እንደወረዱ) እንድናጋራ ስለሚያረገን ቢያንስ እኛ ጋር ቆይተው እንዲበስሉ አንፈቅድላቸውም።
ከዚህም ሌላ ግጥሞቻችንን ስንለጥፋቸው የሚኖሩ አስተያየቶችም አንዳንዶቻችንን ወደኋላ ስለሚጎትቱን፥ ሁሉን ነገር ግጥም የማድረግና በግጥም የመግለፅ አባዜ ውስጥ እንወድቃለን። በመሀሉም መብሰልና መለወጥ ይጠፋል። ግልብ ሆነን ላይ ላዩን እንኖራለን። አካባቢያችንንም በአግባቡ እንዳንመለከትና ነገሮችን እንዳንመረምር እንጋረዳለን። በዚህም መሀል የምንፅፈው አብዛኛው ነገር ከአፍላፊ የማይተናነስ ግልብ ነው። ዝም ብሎ ቤት ለመምታት ብቻ እንፅፋለን። ለዚህም አፀፋው ከወዳጆቻችን በደግነት የሚቸሩን ልብን የሚያቀልጡ የአድናቆትና የውዳሴ ቃላቶች ብቻ መሆኑ ነገሩን ይበልጥ አሳሳቢ ያደርገዋል።
በርግጥ ፀሀፊው ነፃነቱን ተጠቅሞ የፃፈውን አንባቢውም ነፃነቱን ተጠቅሞ ባተረፈበት ልክ ቢያመሰግን፣ ቢያወድስና አስተያየቱን ቢሰጥ አግባብ ነው። ፀሀፊዎቹ የሚሰጠውን አስተያየት የሚመለከቱበት ዐይን ግን የራሳቸውን ብሎም የስነፅሁፍን እድገት ይወስነዋል። አንባቢውም ቢሆን በግልፅ የሚመለከተው ችግር እያለ፣ እየጎረበጠውና ቅር እያለው….ባለበት ሁኔታ ላይ ችግሩን ደፍሮ መጠቆም ባይችል እንኳን፥ ዝም ብሎ በከንቱ ቢያወድስ የተሻለ ማደግ የሚችል ወዳጁን ያቀጭጨዋልና ይሄ ባህል ሊለወጥ ይገባዋል። ቢያንስ የአድናቆት መጠናችንን ከግጥሙ የልቀት ሁኔታ ጋር አጣጥመን ከፍ ዝቅ ብናረገው ገጣሚውም ግጥሙን በተመለከተ፥ ‘ወተት ነጭ፣ ጨለማ ጥቁር’ ሳይባል በራሱ የሚረዳው ነገር ይኖራል። ልክ ባህርይውን በደንብ የምናውቅለት የቅርብ ወዳጃችን ዝም ስንል ምን ማለታችን፣ ለአድናቆት ቃላት ጠፍቶን ስንንተባተብ ምን ማለታችን እንደሚገባው ሁሉ፥ በfacebook ግጥሞቻችን ላይም ያንን የመግባባት ደረጃ እና ስምምነት መፍጠር ብንችል የግልብ ዘመን ግጥሞቻችን በተሻለ የግልብነት ይዞታ ላይ እንዲገኙ ይረዳናል።
በተለይ ራሳችን ግጥም የምንሞክር ሰዎች ለሌሎች አስተያየት ስንሰጥ በሀላፊነት ሊሆን ይገባዋል። እርስ በርሳችን ብንተራረም (በአደባባይ ቢከብደን በውስጠ ሳጥን (inbox) ስነፅሁፍን ከማሳደግ በተጨማሪ ጥቅሙ ለራሳችን ነው። ማንኛውም ዓይነት ሂሶች ሲደርሱንም ከልብ አመስግነን በመቀበል ቆም ብለን ማሰብ ብንለምድ ለስነፅሁፍ እድገት ብሎም ለግል ስብእናችን ይረዳናልና ቢንለማመደው መልካም ነው ብዬ አምናለሁ። በዚህም የዘመንን ግልብነት መለወጥ ባይቻለን እንኳን ከህሊና ወቀሳ እንድናለን።
እውነትም አሳ ጎርጓሪ እንኳን እቃክ የጠፋ አንተ ብታተራምስ እንዲህ በቁምነገር እያዋዛክ ታጫውተናለህ ግን እንዴት አሳምረከ ጻፍከው ጃል?ልልክ ብዬ ውይ ደሞ አጉል ውዳሴ ይለኛል አሁን ተናግሮ ብዬ ግን ደሞ እሱን ምተችበት ምን አቅም አለኝ እውነቴነ ነው ወድጄዋለው አልኩ!!
አንጀቴን ነው ያራስከው፡፡ በጥቂት ሂስ ብትንትኑ ከሚወጣ የአድናቆት ቅርፊት ድርርቦሽ ውስጥ ላለነው ፣ መልእክትህ የብረት ጡጫ ነው፡፡ ታዲያ በነካ እጅህ የሌላውን ግጥምን ታከው ስለሚፃፉ የጨረቃ ግጥሞች /ተለጣፊ ግጥሞች/ ሃሳብህን ብታካፍለን…?
ጆ አሪፍ ምልከታ ነው በአጓጉል አድናቆት ገበያላይ ወጥተው የውሃ ላይ ኩበት ከመሆን ያድናል ዞር ብሎ የጫሩትን መገምገም ማስገምገም ትችትን መቀበል እያደር የበሰለ ሥነ-ጽሁፍ እንዲወጣው ይረዳል እና ይበል የሚያሰኝ ነው፡፡
ሁለገቧ የሥነጽሁፍ ባለሙያ አዜብ ወርቁ ተዋናይ ናት፤ ደራሲ ናት፤ ተርጓሚም ናት፤ የሬዲዮ ፕሮግራም አዘጋጅም ነበረች፡፡ አሁን ደግሞ አርትስ ቲቪን በዳይሬክተርነት እየመራች ትገኛለች፡፡ የጀመረችውን ከዳር ለማድረስ በትጋትና ታታሪነት ትሰራለች፡፡ "የምሰራው የተሻለና ከፍ የሚያደርገኝን ነው፤ ዝቅ ያለ ነገር አልወድድም" ትላለች፡፡ ከሳምንት በፊት ከአዲስ አድማስ አምደኛው ደረጀ በላይነህ ጋር ያደረገችው ማራኪ ቃለ ምልልስ የመጀመሪያ ክፍል ለአንባቢያን ደርሶ ነበር፡፡ ዛሬ ደግሞ ቀጣዩን ክፍል እንዲህ አቅርበነዋል፡፡ የመጀመሪያውን ክፍል ያላነበባችሁ ከዚህኛው ብትጀምሩም ችግር የለውም፤ ሁለቱም በየራሳቸው ሙሉ ናቸው፡፡ ለየብቻ ሊነበቡ ይችላሉ፡፡ ቃለ ምልልሱን እነሆ፡-
“ስምንቱ ሴቶች”ን ስፅፍ፣ ስተረጉም፣ ብዙ ነገሮችን ወደዚህ ሀገር፣ ወደዚህ ዘመን፣ ወደዚህ ባህል ማምጣት ነበረብኝና ያንን በመሥራት ውስጥ እጄን አፍታትቻለሁ፣ ልምድ አዳብሬያለሁ፡፡ በዚህ ቴአትር አዘጋጅ፣ ፕሮዲዩሰር፣ ተርጓሚ/ፀሐፊ የሚለውን ሙያዊ ማዕረግ እንዲሰጡኝ አስገድጃለሁ፡፡ ከዚያ በፊት ግን የማፈርና የመሸማቀቅ ነገር ነበር፡፡ አንዳንድ ሰዎችም “እርሷ ደግሞ ከመቼ ጀምሮ ነው ተርጓሚ የሆነችው” ብለው ነበር፡፡ እኔ የተረጐምኩት የማይመስላቸው፤ ባለቤቴ እንደተረጐመልኝ የሚያስቡ እስከ ቅርብ ጊዜ ነበሩ፡፡ ባሌ’ኮ አማርኛ አይጽፍም፡፡ ያው “ሴቶች አይችሉም፤ ወንዶች ናቸው” ከሚል እሳቤም የሚመጣ ነው፡፡ የሆኖ ሆኖ፤ “ስምንቱ ሴቶች”ን ራሴን “ፀሐፊ ነኝ” ብዬ ለመውጣት አቅም አድርጌዋለሁ:: በዚያ ውስጥ በድፍረት አልፌያለሁ፡፡ ተቀባይነትን ወደ ማግኘት አምርቻለሁ፡፡ በዚያው አዘጋጅም ሆንኩ፡፡ ቀጥዬ “የሚስት ያለህ” የተሰኘውን ቴአትር አዘጋጃለሁ ብዬ ተዋንያንን ስጠራ፣ “አዜብ ከመቼ ጀምሮ ነው አዘጋጅ የሆነችው?” አላሉኝም፤ ምክንያቱም በቀደመው ሥራዬ አስመስክሬያለሁ፡፡ መጀመሪያ በራስ ማመን ይቀድማል፡፡ ሰዎች ባንተ ሲያምኑ፣ አንተም ከዚያ ደረጃ ላለመውረድ ትበረታለህ፡፡ ሰዎች ተቀብለውኛል፤ አምነውኛል፤ ከዚህ የወረደ ነገር ብሠራ በኔ ያላቸው እምነት ይሸረሸራል - ብለህ ስለምትፈራ፣ አንተም ከፍ ከፍ እያልክ መሄድን ትለምዳለህ፡፡ ገደቡንም ትሠብራለህ፡፡
የ“ገመና” ተከታታይ የቴሌቪዥን ድራማ - አንድን የጀመረው አዱኒስ ነበር፡፡ ቁጥር ሁለት ላይ አራት ወይም አምስት ደራሲዎች ነበሩ፡፡ እነ ተስፋዬ ገብረማርያም፣ ፍቅሩ ካሣና ሌሎችም የነበሩ መሠለኝ፡፡ በቡድን ነበር የሚጽፉት፡፡ እኔ ወደ “ገመና” ስመጣ ጥላሁን ታፈረ የድራማው አዘጋጅ ነበር:: ብዙ ጊዜ ስክሪፕት እንደሚዘገይበት ይነግረኝ ነበር፡፡ በጥድፍያ ነበር የሚሰራው:: ከስር ከስር መጻፍ ከባድ ነው፡፡ ይህንን ሲነግረኝ “እኔ ልጻፍ?” ብዬ ጠየቅሁት:: ጥላሁን ታፈረን በዚህ በጣም ነው የማመሰግነው፡፡ በሰዎች ላይ እምነት አለው፤የሚመዝንህ በሥራህ ነው፡፡ ስለዚህ ወዲያው “ጻፊ” አለኝ፡፡ ድራማው ክፍል 44 ደርሶ ነበረ፡፡ እሺ አልኩና ከዩቲዩብ አውርጄ ሙሉውን አየሁት:: ከዚያም ስፔክ ስክሪፕት የሚባል አይነት ጻፍኩ፡፡ ሙከራ አይነት ነገር ነው፡፡ መቼቱን እንደያዘ - ገፀባህርያቱን መሠረት እንዳደረገ… ሁለት ክፍል ጻፍኩኝ፡፡ ክፍል 45 እና 46 ይመስለኛል፡፡ ያንን ለጥላሁን አሳየሁትና ወደደው፡፡ ከዚያ እርሱ ለእቁባይ “አዜብ እየጻፈች ነው” ብሎ ነገረው፡፡ ዕቁባይም፤ “አዜብ መተርጐም እንጂ ከመቼ ወዲህ ነው መጻፍ የጀመረችው?” ማለቱን ሰማሁ:: አልፈረድኩበትም፡፡ እኔም ብሆን የምለው ይህንኑ ነው፡፡ ጥላሁን “አይ እጽፋለሁ” ብላ ጽፋለች፤ የጻፈችውን ታሳይሃለች አለው:: እኔና እቁባይ አልተገናኘንም፡፡ ጥላሁን ስክሪፕቱን ሰጠውና ወደደው፡፡ “ይኸው ራሱ ይቀረጽና፣ ይቀጥል!” ተባለ፡፡ በዚህ ዓይነት አጋጣሚ ወደ ገመና ተከታታይ የቲቪ ድራማ ገባሁ፡፡ ይሁን እንጂ የዚያን ጊዜ “የሚስት ያለህ” ቴአትርን እየሠራን፣ ክልል ላይ ደግሞ በየዩኒቨርስቲዎች እናሳይ ስለነበር ጊዜ ያጥረኛል ብዬ ሰጋሁ፡፡ ሐሙስ ሐሙስ ብሔራዊ ቴአትር እናሳይና ዐርብ እንወጣለን፤ ተመልሰን እሮብ እንመጣለን፡፡
“ገመና ሁለት”ን ወደ ሃያ ክፍል የጻፍኩት መንገድ ላይ ነው፤ አንዳንዴ ሆቴል ውስጥ፣ ሌላ ጊዜም ከመድረክ ጀርባ እጽፍ ነበር፡፡ መዝናናት የሚባል ነገር አልነበረም፡፡ በዚያ ላይ ሰውየውን አጉል አደርገዋለሁ የሚል ስጋት ነበረብኝ፡፡ በእውነቱ ለኔ በጣም ከባድ ጊዜ ነበር፡፡ ነገር ግን በዚያ በከባድ ጊዜ ውስጥ ተከታታይ የቴሌቪዥን ድራማ መጻፍን ተማርኩኝ፡፡ በዚያውም እንዴት ነው የሚጻፈው እያልኩ፤ እያነበብኩ፣ እየሠራሁ፣ ዕውቀት ቀሰምኩ፡፡ ብዙ ጊዜ፤ “እቁባይ ከፍሎ አስተማረኝ” እላለሁ፡፡ በየኢፒሶዱ ይከፈለኛል፤ በዚያ ላይ ደግሞ ለመሥራት ስል ተገድጄ እያነበብኩ ተምሬያለሁ፡፡ ሁልጊዜ የምሠራው ነገር የተሻለና ከፍ የሚያደርገኝን ነው፤ ዝቅ ያለ ነገር አልወድድም፡፡ እኔን ብቻ ሳልሆን ሌሎች ሴቶችንም አስባለሁ:: ሴት ስትሆን ሰብሮ ለመውጣት ብዙ ይጠበቅብሃል፡፡ በጥርጣሬ ትታያለህ፡፡ ድሮስ የሴት ነገር! ይባላል - እናም በመከራ ያገኘሁት ዕድል ስለሆነ፣ ከሠራሁኝ አይቀር በ-ጣ-ም መስራት አለብኝ ብዬ አምናለሁ:: እኔ በመሥራቴ ምክንያት ተመልካቹ የሚያገኘው ነገር መጉደል የለበትም፡፡ ወይ እተወዋለሁ እንጂ! እርግጥ አልተወውም፤ እሞታታለሁ እንጂ! (ሣቅ)
“እረኛው ሃኪም” በሚል ወደተረጐመሽው የፕሮፌሰር ምትኩ በላቸው ግለ-ታሪክ መጽሐፍ እንምጣ፡፡ የታሪኩ ፍሰት ጥሩ ነው:: በቋንቋ አጠቃቀምም ቢሆን ግሩም ነው:: በተለይ መልክአ ምድራዊ ገለጻውን ሳነብ “አዜብ ናት ወይስ ደራሲው?” ብያለሁ:: ለመሆኑ መጽሐፉን ለመተርጐም ያነሳሳሽ ምንድነው?
ፕሮፌሰር ምትኩ በላቸውን በወዳጅነት በፊትም አውቃቸው ነበር፡፡ ሞሮኳዊት ባለቤታቸው ሊሴ ገብረማርያም የSpeech therapy መምህርት ነበረች፡፡ እርሷ በመጣችበት ጊዜ እርሳቸውም መጥተው ነበር፡፡ እኔም በወቅቱ ሊሴ ገብረማርያም ትወና አስተምር ነበርና እዚያ ተዋወቅን:: ከእርሳቸው ጋር በተደጋጋሚ የመገናኘት ዕድሉ ነበረኝ፡፡ በዚያ አጋጣሚ ሰውየው ጨጓራ ላይ የሚታሠረውን ቀለበት የፈለሰፉት ናቸው ሲባል በጣም ያስገርመኝ ነበር፡፡ እና አልፎ አልፎ አወራቸዋለሁ:: አንድ ጊዜ አልያንስ ኢትዮ ፍራንሲስ “የሃሳብ ምሽት” የሚል ፕሮግራም ጀምሮ ነበር፡፡ ውይይቱ በሃሳብ ላይ የሚደረግ ነበር፡፡ እዚያ ላይ ተጋባዥ ሆነው፤ የሕይወት ታሪኬን ፅፌአለሁ ብለው ስለ መጽሐፉ አወሩ፡፡ ሃሳብ ራሱ መከበር አለበት በሚለው ውይይት፤ሃሳቸውን ያቀረቡበት መንገድ ሳበኝ፡፡ ያኔ “የደራው ጨዋታ” የሬዲዮ ፕሮግራም ላይ እሠራ ስለነበር እዚያ ያየሁትንና የሰማሁትን ሬዲዮ ላይ አቀረብኩት፡፡ እሳቸው የዚያን ዕለት ለኔና ለባለቤቴ መጽሐፍ ፈርመው ሰጥተውን ነበር፡፡ መጽሐፉን አነበብኩትና በጣም ወደድኩት፡፡ እሳቸውንም የበለጠ አወቅኋቸው፡፡ ከዚያም አስተማሪ ይሆናል ብዬ “የደራው ጨዋታ” ላይ ቃለ መጠይቅ እንዲደረግላቸው ፈለግሁና ደረጀ ኃይሌን፤“ደሬ ሰውየው በጣም ግሩም ናቸው፤ ቃለ ምልልስ ብታደርጋቸው” ስለው፣ “መጽሐፉን ያነበብሺው አንቺ ነሽ፤ እኔ ፈረንሳይኛ አላነብብም፤ አላነበብኩትም፤ አንቺ ራስሽ ጠይቂያቸው” አለኝ፡፡ በጣም ፈራሁ፡፡ ከደረጀ ኃይሌ ጋር እየሠራህ “ቃለ መጠይቅ አድርጌ መጣሁ” ማለት ትንሽ ይከብዳል፡፡ የሆነ ጊዜ ካልሰበርከው ነገሮች Intimidate ያደርጉሃል፤ ያስፈራሩሃል:: እስከ ዛሬም እየፈራሁ፣ እየሰበርኩ ነው የወጣሁት ስለው፣ ደሬ አበረታታኝ፡፡ “አንቺ ካልጠየቅሻቸው ማን ይጠይቃቸዋል፤ ካልሆነ እኔ ኤዲት አደርገዋለሁ” አለኝ፡፡ “እሺ” ብዬ ቃለ መጠይቅ አደረኩላቸው:: ያ ቃለ መጠይቅ #የደራው ጨዋታ; ላይ ተላለፈ፡፡ አድማጮች በጣም ወደዱት:: ብዙ አስተያየቶች መጡ፡፡ ብዙዎቹ “አዜብ እባክሽ ቃለ መጠይቃቸውን ስንሰማ በጣም ወደድነው፤ ይህ መጽሐፍ በአማርኛ ቢተረጐም ለኢትዮጵያውያን በተለይ ለወጣቶች ብዙ ነገር ያስተምራል፡፡ እባክሽ ተርጉሚው!” አሉኝ፡፡ ፕሮፌሰሩም ይህ መጽሐፍ ቢተረጐም ጥሩ ነው አሉኝ፡፡ ከዚያም “አዜብ ብትተረጉመው” የሚል ነገር መጣ፡፡ አንብቤ የተረዳሁበትን መንገድ ስለወደዱት ፕሮፌሰሩ፤ “ደስ ይለኛል ተርጉሚው” አሉኝና ሥራው ተጀመረ፡፡ መጽሐፉን ከፈረንሳይኛ ወደ አማርኛ ቋንቋ መለስኩት፡፡ ከዚያ ታተመ፤ ይኸው እናንተ እጅ ገባ፡፡ ሂደቱ ይሄው ነው፡፡
በጣም ብዙ ነገር አለው፡፡ ምክንያቱም ፕሮፌሰር ምትኩ በላቸው የስነ ጽሑፍ ሰው አይደሉም፤ ሐኪም ናቸው፡፡ ጽፈውም አያውቁም፡፡ እና እርሳቸው የተነሱት ግለ-ታሪካቸውን ለመጻፍ ነው፡፡ ለመጻፍ የተነሱበትም ምክንያት፣ የእርሳቸውን “ከየት ነው የመጡት?” የሚለውን ጥያቄ መመለስን ግብ አድርገው ነው፡፡ የውጭው አንባቢ፣ ስለ ኢትዮጵያ ምንም አያውቅም:: ዓላማቸው ኢትዮጵያ የት እንደምትገኝ፣ ምን ምን እንዳላት፤ ስለ ተፈጥሮ ሀብቷ፣ ባህልና ታሪኳ መረጃ ለሌለው ሕዝብ ለመንገር ለማስተዋወቅ ነው፡፡ በመጽሐፉ እንደገለፁት፤ ዋና መነሻቸው የልጅ ልጃቸው ጥያቄ ነው፡፡ የልጅ ልጃቸው ቤልጂየማዊ ነው፡፡ ስለ እርሳቸውና ስለ መጡበት ወገንና ሀገር ምንም አያውቅም:: “ይሄ ልጅ እኔ ባልፍ ከመጣሁበት ታሪክ ጋር ምንም ዓይነት ግንኙነት አይኖረውም:: እርሱ የመጣበትን የዘር ግንድም ማወቅ አለበት:: ስለዚህ መዳፍ አለብኝ” ብለው ተነሱ፡፡ በተጨማሪም ሙያቸውን ለሕክምና ባለሞያዎች ለማካፈልና ዕውቀት ለማውረስ ከመሻትም ነው መጽሐፉን ያዘጋጁት፡፡
ከስነጽሑፍ አንጻር ሲታይ፣ በፈረንሳይኛ የተጻፈው ከአማርኛው ጋር የሚወዳደር አይደለም፡፡ የእርሳቸው ዓላማ እንደነገርኩህ፤ የሞያ ልምድን ማካፈል ስለነበር ስነጽሑፋዊ ቅርፁን ትኩረት የሰጡት አይመስለኝም:: በፈረንሳይኛ የመጽሐፉን የአርትኦት ስራ የሠራው ሰው ስለ ኢትዮጵያ ዕውቀት ያለው አይደለም:: ሆኖም በዚያ ዐውድ ቆንጆ ተደርጐ ተሠርቷል፡፡ ወደ አማርኛ ስንመልሰው ግን ለኢትዮጵያውያን አንባቢዎች አላስፈላጊ የሆኑ ወይም ለኢትዮጵያውያን መንገር ለቀባሪ ማርዳት ያህል የሆኑ ነገሮች አሉት:: ለምሳሌ ኢትዮጵያ በዓመት አስራ ሦስት ወራት አላት፣ ብለህ ለእኛ ሀገር አንባቢ መጻፍ ማሠልቸት ነው፡፡ ኢትዮጵያ የራሷ የሆነ ፊደል እንዳላት መግለጽም ለዚያ ሀገር እንጂ ለዚህ ሀገር ብዙም አስፈላጊ ነው ብዬ አላምንም፡፡ እዚያ ላለው አንባቢና ለልጅ ልጃቸው አስፈላጊ ሊሆን ይችላል፡፡
በተረፈ ደግሞ እሳቸው ሊገልፁበት የፈለጉበትን መንገድ መረዳትና ቃል በቃል ከማስቀመጥ ይልቅ በጥሩ ስነጽሑፋዊ ውበት ማቅረብ፣ የራሱንም የተርጓሚውን ቸርነትና ለዛ ማግኘት ያስፈልገዋል፡፡ እኔም እንደዚያ አድርጌያለሁ፡፡ በመጽሐፉ ውስጥ በኢትዮጵያ ጉልህ ስፍራ የሚሰጣቸው ሁነቶች አሉ፡፡ ለምሣሌ የ1953 ዓ.ም መፈንቅለ መንግሥት ሙከራ ወይም አንዳንዶች “የታህሳስ ግርግር የሚሉትን መጥቀስ ይቻላል፡፡ እሳቸው ከሀገር ርቀው ስለኖሩ፣ በቅርበትና በጥልቀት ላያውቁ ይችላሉ፡፡ የጻፉትም የዚያን ጊዜ የሰሙትንና ያዩትን ነው፡፡ ስለዚህ አንዳንድ ነገሮች ይዛቡ ይሆናል፡፡ እኔ ደግሞ በደራው ጨዋታ ፕሮግራም ላይ ስንሰራ ታሪክ እንፈትሽና እንመረምር ስለነበር፣ ያለኝን እውቀት የመጽሐፉን ክፍሎች ቅርጽ ለማስያዝ ተጠቅሜበታለሁ፡፡ ያን በማድረጌ እሳቸውም ደስተኛ ናቸው፡፡ በተቻለ አቅም አንባቢው ሽርፍራፊ ታሪክና ሁነት እንዳይገጥመው፤ አንድም ነገር እንዳይጐድልበት ለማድረግ ጥሬአለሁ፡፡ ተፈጥሮን የሚገልፁበትን መንገድ፣ የባህላችንን መስመርና ሁኔታ ኢትዮጵያዊ በሆነ ለዛና ቃና እንዲያምርም፣ ሣይጋነንና የርሳቸውም ሳይጐድል፣ የራሴን አሻራ ለመጨመር በጥንቃቄ ሠርቻለሁ የሚል እምነት አለኝ፡፡ ለአንባቢያን የወጣውም በዚያ ሁኔታ ነው፡፡ ከዚህ መጽሐፍ በፊት ቴአትር ተርጉሜ፣ በመጽሐፍ ወጥቶ ያውቃል፡፡ የሕፃናትም መጻሕፍት ጽፌያለሁ፣ ግን በመጽሐፍ ትርጉም ደረጃ “እረኛው ሐኪም” የተባለው የፕሮፌሰር ምትኩ በላቸው ግለ ታሪክ የመጀመሪያዬ ነው፡፡ በአንባቢዎች ዘንድም ጥሩ ተቀባይነትን አግኝቷል፡፡
አንድ ሰሞን እንደ ሀኪም ሊያደርገኝ ዳድቶኝ ነበር፡፡ የሕክምና ቃላትንና የሕክምና ሞያ ስልቶችን ለማጥናት ጊዜ ወስጄ ጥረት አድርጌያለሁ፡፡ ግን በጣም ከባድ ነው፡፡ አንዳንዶቹ ቃላት አይተረጐሙም፤ ስለዚህ በእንቅስቃሴና በድርጊት ውስጥ ባሉ ሂደቶች ነበር የምረዳቸው፡፡ ቋንቋው ፈረንሳይኛ ይሆንና ኢትዮጵያ ውስጥም ያው ቃል በእንግሊዝኛ ተወስዶ ይጠቀሙበታል፡፡ ስለዚህ እንግሊዝኛውን ደግሞ ምን እንደሆነ በሂደት (Process) መግለጽ ይገባኝ ነበር፤ በጨጓራ ውስጥ እንዲህ አድርጐ፣ በዚህ አልፎ እንዲህ አሥሮ ምናምን እያልኩ:: ለምሳሌ በውጭ ሀገር የሕክምና ቃላትን (Terms) ብዙ ሰው ሊያውቃቸው ይችላል፡፡ ያንን ልታስረዳ አይገባህም፡፡ ወደ እዚህ ግን ስትመጣ፣ በአማርኛ ማስረዳት አለብህ፤ ያ ማስረዳት ደግሞ አሠልቺ መሆን የለበትም:: እነዚያን ለማስረዳት የምትጠቀምበት መተንተኛ መጽሐፍ ውስጥ የምታገኘው አይደለም፡፡ እኔ ከፕሮፌሰሩና ኢትዮጵያ ውስጥ ከሚገኙ ጉዳዩ የሚመለከታቸው ሐኪሞች ጋር በመነጋገርና በማውራት ነው ለማስረዳት የሞከርኩት፡፡ እንዳይሰለች ማድረግ ደግሞ ፈታኝ ነበር፡፡ እውነት ለመናገር ስለ ሕክምና - ስለ የውስጥ አካላችን በ-ጣ-ም የተማርኩበት ስራ ነው፡፡ እኔ እንግዲህ የሕክምና ሞያ በዘሬም የለምና እንደ አዲስ ተማሪ ብዙ ተምሬበታለሁ:: በምችለው ልክ አንባቢያን መረጃው ሳይጐድልባቸው ማወቅ የሚገባቸውን እንዲያውቁ ጥሬያለሁ፡፡ በተለይ የሕክምና ተማሪዎች እንዲያውቁት፣ በርካታ የውስጥ ደዌ ስፔሻሊስቶችን አናግር ነበር፡፡ በመጨረሻም ለአንድ ሃኪም ገምግመው ብዬ ረቂቁን ሰጥቼው ነበር፡፡ ፕሮፌሰር ምትኩም ጋ በጣም እደውል ነበር፤ የኢትዮጵያ ሀኪም ደግሞ እንዴት ያየዋል በሚል እጠያይቃለሁ:: ትልቅ የሕክምና መዝገበ ቃላትም ገዝቼ አስመጥቼ ከፈረንሳይኛ እንግሊዝኛ እጠቀም ነበር፡፡ ከእንግሊዝኛው አነብብና ደግሞ ከሀኪሞች ጋር እያወራሁ ለመተንተን እሞክራለሁ፡፡ ይሄ ክፍል እጅግ አድካሚ ስለነበር፤ ዘልዬው ከሔድኩ በኋላ መጨረሻ ላይ በጥንቃቄ የሠራሁት ምዕራፍ ነው፡፡ ይሁንና ጐደሎ እንዳይሆን የሚቻለኝን ሁሉ አድርጌ የተሻለ ነገር ያቀረብኩ ይመስለኛል:: ሰዎችም የተሻለ ነገር ያገኙበታል ብዬ አምናለሁ፡፡ ምናልባት ጥቃቅን ጉድለቶች ቢኖሩ፣ ቀጣይ እትሞች ላይ እያረምን መሄድ እንዳለብን አምናለሁ፡፡ ስነጽሑፍን አንተም ታውቀዋለህ፤ ፈትሞ አያልቅም፤ ሁሌም የሚጠራ፤ የሚታረምና እየተዋበ የሚሄድ ነው፡፡ አሁንም ሳነብበው “ይቺ ነገር” እያልኩ ቅር የሚለኝ ነገር አላጣም፡፡ መጽሐፍም እንደ ቴአትር የማሻሻል፣ ይበልጥ የማስዋብ ዕድሎች አሉት፡፡ ሙከራዬ ይቀጥላል፡፡
‹ድኻ ወርቅ አይግዛ ከገዛም ይጥፋበት› ይላሉ የምንዳዬ እናት አባዬ፡፡ ‹ምነው አባዬ ድኻ በመከራ የገዛውን ወርቅ እንዴት ይጥፋበት ይላሉ› ብለን ሞገትናቸው፡፡ ‹እይውልህ እኛ ሠፈር አራት ኪሎ አዲሴ የሚሏት አንዲት ጎረቤታችን ነበረች፡፡ ቁርስ፣ ምሳና እራት የተዘበራረቁባት፡፡ ለነገሩ ላለው ነው እንጂ ለሌለው ሰው ምግብ ስሙ ያው ምግብ ብቻ ነው፡፡ ምግብ - ቁርስ፣ ምሳ እራት የሚሆነው በሰዓቱ ስታገኘው ነው፡፡ በሰዓቱ ካላገኘኸው ያው ምግብ ብቻ ነው፡፡ ከድንጋይ ትፈልቅቀው፣ ከሳጥን ትስረቀው ሳናውቅ አንድ ቀን በድንገት አራት ኪሎ ወርቅ ቤት ሄዳ ወርቅ ገዛች ተብሎ ተወራ፡፡ የቡና ሴቶች ‹ግማሽ ግራም ወርቅ ገዝታ በከረጢት ቋጥራ አስቀመጠችው› ብለው ያሽሟጥጧታል፡፡
የገዛች ለት ምሽት እኛ ቤት ቡና ተጠርታ መጣችልህ፡፡ ሴቱ ሁሉ ግጥም ብሏል፡፡ ተርብ ተርቦቹ ደግሞ የዛን ቀን አንድም ሳይቀሩ ተለቃቅመው መጥተውልሃል፡፡ ገና ወደቤት ስትገባ ከሁላችን ለይታ ‹ወይዘሮ የወርቅ ውኃ ደኅና አመሹ› አትልልህም፡፡ አሁን በእርሷ ቤት ወርቅ መግዛቷን ልትነግረን እኮ ነው፡፡ ተያየንና ‹ኡኡቴ› ብልን ዝም አልን፡፡ ገና ከጠፈር ወንበሩ ላይ ሳትደላደል ‹እኔኮ በዚህ ዘመን ድኻ እንዴት ይኖራል፤ እኛስ እሺ› ብላ አረፈችው፡፡ ‹እናንተ እነማን ናችሁ› አለቻት እቴኑ በዓይኗ ቂጥ እያየቻት፡፡ ከምንም ሳትቆጥራት ‹ኧረ እንዴው ተውኝማ፣ ወርቅ እንደዚህ ሰማይ ይንካ› አለች ቆሎውን እየዘገነች፡፡ ‹እኛ ወርቅ ዘመን እንጂ ወርቅ ምን ያደርግልናል› አሏት እማማ ትጓደድ፡፡ ላምሮት ተናደደችና ‹ምን ዳር ዳር ትያለሽ፣ ወርቅ ገዝተሻል› አለችና አፈረጠችው፡፡ ሴቱ ሁሉ አንድ ጊዜ ቤቱን በሁካታ ሞላው፡፡ መቼም እርሷ አፍርጠው ናት፡፡
‹ዛሬ በዋለው የዓለም ገበያ› ይላል ራዲዮኑ፡፡ እርሷ እዚያው እንደተለጠፈች ናት፡፡ እዚህ አራት ኪሎ ያለው የጉልት ገበያ የሚናፍቃት ሴትዮ የዓለም ገበያ ምን ሊያደርግላት ነው ብለን ሳቅን፡፡ ለወትሮው በዱቤ የሰጧት እንዳያንቋት ገበ ድርሽ አትልም ነበር ነበር፡፡ እንዲያውም እማማ ትጓደድ ‹አዲሴኮ ገበያ ብቻ ሳይሆን ገበያው የሚባል ሰውም ትፈራለች› እያሉ ይተርቧት ነበር፡፡ ራዲዮው ‹ዛሬ በዓለም ገበያ ወርቅ በካራት ይህን ያህል ተሽጧል› ሲል ‹እንዴው በደኅና ጊዜ ባልገዛ ይቆጨኝ ነበር፡፡ ለካስ ሰው ልጁን ወርቁ፣ ወርቂቱ፣ ወርቄ፣ ወርቅ አገኘሁ፣ ወርቅ አለማሁ፣ ጥሩ ወርቅ፣ አመለ ወርቅ እያለ የሚጠራው ወርቅ እየተወደደበት ነው› አለችና የግራ እጅ መዳፏን በቀኝ አራት ጣቶቿ ደበደበችው፡፡
ከዚያ በኋላ አዲሴን ማን ይቻላት፡፡ ከሱቅ በዱቤ ዕቃ ስትወስድ እንደ ድሮው መለመን፣ መለማመጥ ቀረ፡፡ ‹ማነህ ባለ ሱቅ፣ እስኪ አንድ አምስት ኪሎ ስኳር አምጣ› ትለዋለች፡፡ ‹እንዴ እማማ አዲሴ፣ በኋላ ባይከፍሉኝስ፤ ያለፈውን በመከራ አይደል እንዴ የከፈሉኝ› ሲሏት ‹ያለፈው አለፈ፣ በቃ እናንተ ሰው ይቀየራል ብላችሁ አታስቡም፤ አምጣ ባክህ፣ ቢበዛ ወርቄን ሽጬ እከፍልሃለሁ› ትላቸዋለች፡፡ ኧረ እንዲያውም አንድ ቀን አንድ ቄስ በዚያ ሲያልፉ ጠራቻቸውና ‹ዛሬ ሲያቃዠኝ አድሯል ይርጩኝ› ትላቸዋለች፡፡ ‹የክርስትና ስምሽ ማነው› ይሏታል ‹እኅተ ወርቅ› ትላቸዋለች፡፡ ቄሱ ደንግጠው ‹እኅተ ማርያም› ማለትዎ ነው› ይሏታል፡፡ ቀኝ እጇን ወደ ጎን እያውለበለበች ‹እርሱ የነዛ የነዛ ስም ነው› አለቻቸው፡፡ ‹ታድያ እኅተ ወርቅ፣ አይ፣ ያልተማረ ሰው ሰጥቶዎት እንዳይሆን› ይላሉ ያልገባቸው ቄስ፡፡ ‹ይኼው ነው አባቴ፣ካልተረዱት ይተውት› አለቻቸው፡፡
ድሮ አዲሴ ቀበሌ መሄድ አትወድም ነበር፡፡ ‹እነርሱ መዋጮ ብቻ ነው ሥራቸው› ትላለች፡፡ ወርቅ በገዛች ሰሞን ‹ምነው ስብሰባ በተጠራ፣ ልክ ልካቸውን ነበር የምነግራቸው› ማለት አበዛች፡፡ በልኳ ለብሳ የማታውቅ ሴትዮ ድንገት ተነሥታ ልክ ልክ ነጋሪ ሆችልህ፡፡ የስብሰባው አጀንዳ ‹ሴቶች በልማት ይሳተፉ› የሚል ነው፡፡ አዲሴ ተነሣችና ‹ለሴቶች ዕድገት ወሳኙ ወርቅ ነው፡፡ እኛ ሴቶች ከወንዶች እኩል እንድንሆን ወርቅ ያስፈልገናል› ስትል አንዷ ‹ታዲያ እንደ መሠረት ደፋር አትሮጭም፣ ማን ከለከለሽ› ብላ አሳቀችባት፡፡ ‹የሴቶችን ችግር ለመፍታት ስብሰባ ሳይሆን ሴቶች ወርቅ የሚገዙበት መንገድ መመቻቸት አለበት› ብላ ስትቀመጥ ሰብሳቢዋ ምናልባት መልስ ቢሰጡ ብላ ነው መሰለኝ ለወይዘሮ ወርቅ ያንጥፉ ዕድል ሰጠቻቸው፡፡ ሊያነጥፉላት ነው፡፡
‹ድኻ ወርቅ አይግዛ፣ ከገዛም ይጥፋበት› ትል ነበር አያቴ፡፡ ወ/ሮ አዲሴ ትናንት ግማሽ ግራም ወርቅ ስለገዛሽ ወሬሽ ሁሉ ምነው ወርቅ ብቻ ሆነሳ› ሲሉ ሁሉም የኮረኮሩት ያህል በሳቅ ፈነዳ፡፡ ‹ባለፈው እዚህ ሠፈራችን ያለ ጎረምሳ መጽሐፍ አሳተመ ተብሎ ደስ አለን፡፡ ምንም ቢሆን ያሳደግነው ልጅ ነው ብለን፡፡ እሱ ግን ፊደል የፈጠረ እንጂ መጽሐፍ ያሳተመ አልመሰለውም፡፡ ቡና ልንጠጣ ቤታቸው ስንሄድ የዛሬው የቡና ቁርስ የኔ ግጥም ነው ብሎ ግጥም ሊያነብልን ጀመረ፡፡ ምነው ሸዋ! ሐዲስ ዓለማየሁም እንዲህ አላደረጉ፡፡ ደግሞኮ
የሁሉ እኩል ሀገር አራት ኪሎ ነሽ› ብሎ እንደመግጠም ‹አራት ኪሎ ኪሎ፣ የድንጋይ አሎሎ› ብሎ አሎሎ የሚያህል ግጥም የጻፈን ልጅ ልምድ አካፍላቸው ማለት በአሎሎ ደብድባቸው እንደ ማለት ነው፡፡› ሳቅና ጭብጨባ አጀባቸው፡፡ ድኻ ወርቅ አያግኝ ማለት ይኼ ነው፡፡ አሁን እኛን የቸገረን እንዲህ እንደ አዲሴ የሚባርቅባቸው ድኾች ናቸው፡፡ ሥልጣን አይቶ ለማያውቀው ሥልጣን ትሰጡትና ይባርቅበታል፡፡ የቢሮውን መኪና በሠፈራችን እያፈጠነ ካላሳየን ሞቶ ይገኛል፡፡ በታክሲ ሲሰቃይ ለከረመ ሰው ቪ ኤይት መኪና መስጠት በውኃ ጥም ለከረመ ሰው ቅቤ አቅልጦ እንደማጠጣት ነው፡፡ ሁለቱም ጤና አይሆናቸውም፡፡ አበሉ፣ ስብሰባው፣ ግብዣው፣ ፊርማው፣ ብርቅ ይሆንበታል፡፡ ቀበሌውና ክፍለ ከተማው የግል ንብረቱ ይመስለዋል፡፡ እኛም አሽከሮቹ እንመስለዋለን፡፡ የተሾመ ሰሞን ብርቅ ስለሚሆንበት ያገኘውን ገንዘብና መሬት ይጠበጥበዋል፡፡ ያልራሰ መሬት ማለትኮ ነው፡፡ ምን ውኃ ይመጥነዋል፡፡ ‹አይቶ አያውቅ ዳቦ ፍሪዳው ነው› ይባላል፡፡ አንድ ስብሰባ ላይ አንዲት እንግሊዝኛ የሰማ ዕለት እኛን ሰብስቦ እርሷን ካልተናገረ ይሞታል፡፡ ውጭ ሀገር ሄዶ አንዲት ነገር ካየ፣ ብርቅ ስለምትሆንበት ‹ቻይና ሳለሁ፣ ኮርያ ሳለሁ› እያለ መከራ ያሳየናል፡፡ ድኻ ወርቅ አይግዛ የተባለውኮ ለዚህ ነው፡፡