Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በዚህች ሀገር ታሪክ ውስጥ ዑቃቤ እየሆኑ በየዘመናቱ የሚመጡ ሕዝቦች አሉ፡፡ ከግራኝ አሕመድ ጦርነት በኋላ ፖርቱጋሎች መጥተው ነበር፡፡ በሀገሪቱ በነበሩ የፖለቲካ እና የሃይማኖት ብጥብጦች ውስጥ እጃቸውን ነክረው፣ በሌላም በኩል ቤተ ክርስቲያን እና ድልድይ ሠርተው ሄደዋል፡፡ በእነርሱ ዘመን የተሠሩ ድልድዮች ከሦስት መቶ ዓመታት በላይ ተሻግረው ዛሬም ለታሪክ ተቀምጠዋል፡፡
ከፖርቱጋሎች ጋር ተዋልደው የቀሩ አያሌ ኢትዮጵያውያንም አሉ፡፡ በምዕራቡ የጎንደር ክፍል ራሳቸውን የፖርቹጋል ዝርያ አድርገው የሚቆጥሩ ኢትዮጵያውያን መኖራቸውን ሰምቻለሁ፡፡
በዐፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመን መጀመርያ ላይ ኢትዮጰያ ፈረንሳይ ፈረንሳይ ትሸት ነበር፡፡ በኋላ ደግሞ አሜሪካኖች የሀገሪቱ ውቃቤዎች ሆኑ፡፡ አሥመራ ላይ ቃኘው ጣቢያን ተክለው ፖለቲካውንም ወታደራዊው ተቋሙንም የበላይ ጠባቂነት ተሾሙበት፡፡
የ1966 አብዮት ደግሞ ኩባ እና ራሽያ የሚባሉ የበላይ ጠባቂዎችን ይዞ መጣ፡፡ ኩባዎች ኢትዮጵያን ተምነሸነሹባት፤ ኢትዮጵያውያንም ኩባ ሄደው ኖሩ፤ ተማሩ፡፡ እነ ፊደል ካስትሮን የአያቶቻችን ያህል አወቅናቸው፡፡ የአራት ሰዓታት ንግግራቸውንም የቅዳሴ ያህል ቆመን አዳመጠን፡፡ ኩባ ከቆዳ ስፋቷ በላይ በኛ ልብ ውስጥ ቦታ አገኘች፡፡
ኢትዮጵያ የሶቪየት አንዷ ክፍለ ሀገር እስክትመስል ድረስ የሶቭየቶች መንፈስ ወረረን፡፡ በወታደር ቤት የነበሩት ቁምጣዎችም ብሬዥኔቭ ተባሉ፡፡ ሥነ ጽሑፋችንም ከግእዝ ወጥቶ ወደ ራሽያ አቀና፡፡ እንደ ሰው በምድር እንደ ዓሳ በባሕር፣ የምንጮች መፍለቂያ ተራሮች ናቸው፤ ልጅነት፣ የሚባሉ መጻሕፍትን ኩራዝ አከፋፈለን፡፡ እነ ማክሲም ጎርኪይን ከነሐዲስ ዓለማየሁ በላይ አደነቅናቸው፡፡ እነ ቀስተ ደመና መጽሔቶችን አነበብን፡፡ የሞስኮ ራዲዮም አዳመጥን፡፡ ሌኒን የሚባል ሰው በአካል ባናገኘውም በመንፈስ ከኛ ጋር ለአሥራ ሰባት ዓመት ኖረ፡፡
ነገሩ ቻይኖች ወደ ኢትዮጵያ ሲመጡ ይህ የመጀመርያቸው አይደለም፡፡ እኛም ስንጓዝ እነርሱም ሲመጡ መክረማችንን የሚያስረዱ ድርሳናት አሉ፡፡ ፒንግ የተባለው የቻይና ንጉሥ ነግሦ በነበረ ጊዜ (ከ1 እስከ 6 ዓም) አውራሪሶች በምሥራቅ አፍሪካ ከሚገኝ «አግአዚ» ከሚባል ሀገር ይገቡ እንደነበር የሚገልጡ የቻይና መዛግብት አሉ፡፡ ይህ አግአዚ የተባለው ሀገርም ኢትዮጵያ ሳትሆን እንደማትቀር ይታመናል፡፡
በታግ ሥርወ መንግሥት ጊዜ (618 - 907 ዓም) ቻይና ከኢትዮጵያ ጋር የንግድ ግንኙነት ነበራት፡፡ በዚያም ባሮችን፣ ዝሆኖችን፣ አውራሪሶችን፣ የከበሩ ድንጋዮችን እና ሌሎችንም ታስገባ ነበር፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ በአርኬዎሎጂ የተገኙ የቻይና ሳንቲሞች የዚህ የንግድ ግንኙነት ውጤቶች መሆናቸው ይታመናል፡፡
በዘመናዊው ታሪካችንም በሊግ ኦፍ ኔሽንስ ውስጥ ኢጣልያን ኢትዮጵያን መውረሯን ከተቃወሙት አምስት ሀገሮች አንዷ ቻይና ነበረች፡፡ ሁለቱ ሀገሮች የመጀመርያውን የዲፕሎማሲ ግንኙነት የጀመሩት እኤአ በዲሴምበር 1 ቀን 1970 ዓም ነበር፡፡
ኢትዮጵያውያን ቻይናን የሚያውቋት በብዙ ጠባይዋ ነው፡፡ አብዛኞቹ የመርካቶ ሰዎች የቻይኖች ደንበኞች ናቸው፡፡ ሁለመናችን ከቻይና ሆኗል የሚመጣው፡፡ እንዲያውም ባለፈው ጊዜ የቤተ ክርስቲያን ሥዕሎችም ቻይና ተመርተው እንደሚገቡ ሰምቻለሁ፡፡ ነገ ንዋያተ ቅድሳትም ከቻይና ማስመጣታችን የማይቀር ነው ማለት ነው፡፡
የቻይና ዕቃዎች ርካሾች ናቸው፡፡ አንድ ጊዜ ለገሐር ላይ አንድ የቻይና ሙሉ ልብስ በአሥራ አምስት ብር ሲሸጥ አይቻለሁ፡፡ እውነት ስላልመሰለኝ ጠጋ ብዬ አየሁት ልብስ ነው፡፡ ታድያ አንዱ ተረበኛ «ለመሆኑ ይታጠባል?» ብሎ ጠየቀ፡፡ ሻጩ ምን እንዳለው ታውቃላችሁ «በአሥራ አምስት ብር የሚታጠብ ሱፍ ያምርሃል? ባክህ ዩዝ ኤንድ ስሮው ነው»፡፡
ይህን ስሰማ አንድ የድሮ ቀልድ ትዝ አለኝ በድሮ ዘመን መንግሥት የመምህራን እጥረት ስለነበረበት አሥራ ሁለተኛ ክፍል ያጠናቀቁትን መጠነኛ ሥልጠና ሰጥቶ ያሠማራ ነበር አሉ፡፡ እነዚህም «የድጎማ መምህራን» ይባሉ ነበር፡፡ ደሞዛቸውም መቶ ሰማንያ አምስት ብር ነበር ይባላል፡፡ ታድያ አንዱ የድጎማ መምህር የእንግሊዝኛ ክፍል ውስጥ ገብቶ ክኖው፣ ክናይፍ፣ ክኖውሌጅ፣ እያለ ያስተምራል፡፡ እንዳጋጣሚ በዚያ ጊዜ ተቆጣጣሪ ይገባና የሚያስተምረውን ይሰማዋል፡፡ በኋላ ታድያ ቢሮው ጠርቶ «እንዴት ክናይፍ፣ ክኖው፣ ክኖውሌጅ እያልክ ታስተምራለህ?» ይለዋል፡፡ ያ የድጎማ መምህርም «ታድያ በ185 ብር ደሞዝ ናይፍ፣ ኖው፣ ኖውሌጅ እያልኩ እንዳስተምርልህ ትፈልጋለህ?» አለው አሉ፡፡ በአሥራ አምስት ብር የሚታጠብ ሱፍ ትፈልጋለህ» ያለውን እንዳትረሱ፡፡
ሌላኛው ቀበል አድርጎ «በተለይ ዝናብ ከመጣ ከቤትህ መውጣት የለብህም፡፡ ውጭ ከሆንክም ሮጠህ አንድ ቤት መግባት አለብህ፡፡ ያለበለዚያ ዝናቡ ልበሱን አጥቦ ይወስደውና ራቁትህን ትቀራለህ» አለና ሁኔታውን አሟሟቀው፡፡ «ኖ ኖ ኖ እንደርሱ አይደለም» አለ ደግሞ ሌላው፡፡ «ዝናብ ከመታህማ ራስህን ታጣዋለህ፤ ምክንያቱም የልብሱ ቀለም ይቀየርና ሌላ ልብስ ነው የሚሆነው፡፡»
ቻይና ለአፍሪካ እና ለአሜሪካ ገበያ የምትሠራው ይለያያል፡፡ አሜሪካኖችም ቢሆኑ በቻይና ምርቶች ላይ የተንጠለጠሉ ናቸው፡፡ እዚያ ግን ደረጃቸውን እና ጥራታቸውን የጠበቁ የቻይና ምርቶችን ነው የምታ ገኙት፡፡ አንድ ቻይና የሚገኝ ወዳጄ እንዳለው ቻይና አንድን ምርት በምን ያህል ጥራት ልስራልህ? ብሎ አይጠይቅም፡፡ በምን ያህል ወጭ ልሥራልህ? እንጂ፡፡ አንድን የጫማ ዓይነት መልኩ እና ቅርጹ ተመሳሳይ ሆኖ የመቶም የአንድም ብር አድርጎ ማምረት ይቻላል፡፡ በቻይና፡፡
ቻይኖች መንገድ ሲሠሩ አንድ መንደር ይደርሳሉ፡፡ የመንደሩ ሰዎች ይጠመቁበት የነበረው ጠበል በመንገዱ ሥራ ምክንያት ይቋረጥባቸዋል፡፡ ታድያ መንደርተኞቹ አንድ ሆነው ቻይኖቹ ጋ ይሄዳሉ፡፡ «ጠበላችን እንዲቋረጥ አድርጋችሁታል» ይሏቸዋል ቻይኖቹን፡፡ «ችግር የለም» አሉ ቻይኖቹ፡፡ «ሳምፕሉን ስጡን እና አምርተን እናመጣላችኋለን»
አንዳንድ ነጋዴዎች የአሜሪካን ወይንም የአውሮፓን ሞዴል ይገዙና ወደ ቻይና ይሮጣሉ፡፡ እዚያም በአነስተኛ ዋጋ እና በመናኛ ጥራት ያስመርቱታል፡፡ ከዚያም ለእነርሱ በመቶ ፐርሰንት ትርፍ፣ ለእኛ ደግሞ በርካሽ ይሸጡልናል፡፡
ቻይኖች ጠንካራ ሠራተኞች መሆናቸውን አበሻ በሙሉ መስክሮላቸዋል፡፡ ሥራ አይንቁም፣ በሥራም አያለግሙም፡፡ እንዲያውም «በሥራ መለገምን ኢትዮጵያ መጥተን ነው የተማርነው» ይላሉ አሉ፡፡ እነርሱ የሠሩትን የመንገድ ዳር ብረት አበሻ ነቅሎ ሲወስድባቸው «እነዚህ ሰዎች ሌላ ሀገር አላቸው ወይ?» ብለው የጠየቁትም ወደው አይደለም፡፡
የቻይኖች የሀገር ፍቅር በመፈክር እና ባንዴራ በመልበስ ብቻ የሚገለጥ አይደለም፡፡ ለሀገራቸው የማይሆኑላት ነገር የለም፡፡ አሜሪካ ያሉ ቻይኖች አንድ የሚጠረጠሩበት ነገር ማንኛውንም ለሀገራቸው የሚጠቅም ዕውቀት እና ቴክኖሎጂ ወደ ቻይና በማሸጋገራቸው ነው፡፡ ለቻይኖች ቻይናም ተወለዱ አሜሪካ ሀገራቸው ቻይና ናት፡፡ እንኳን በቀላሉ የሚገኘውን ዕውቀት እና ቴክኖሎጂ ቀርቶ በድብቅ እና በስለላ የሚገኘውን ወታደራዊ ምሥጢር እንኳን እየፈለፈሉ ወደ ሀገራቸው ይልካሉ ተብለው ይታማሉ፡፡ ይህንን ያህል የሀገራቸው ፍቅር ዘልቆ የገባቸው ቻይኖች እኛን «ሌላ ሀገር አላቸው ወይ?» ብለው ቢጠይቁ አይፈረድባቸውም፡፡
ቻይኖች ያኙትን ሁሉ የሚበሉ ናቸው እየተባለ ተመርጦ በሚበላበት በሐበሻ ምድር ይታማሉ፡፡ ታድያ 1.5 ቢሊዮን ሕዝብ ያገኘውን ካልበላ እንዴት ሆኖ ሊኖር ኖሯል? ገበሬው ቻይኖች መንገድ ከሚሠሩበት ቦታ አጠገብ ነበር አሉ ቤቱ፡፡ ለመኪኖቻቸው እና ለራሳቸው የሚሆን ውኃ የሚያመላል ስላቸው አህያ ይፈልጉና ቻይኖቹ ያነጋግሩታል፡፡ ሰውዬውም በዋጋ ይስማማል፡፡ «ነገር በአህያዬ ፋንታ እኔ ነኝ ውኃውን የማመላልሰው» ብሎ ታድያ በየቀኑ ውኃ የሚያመላልሰው ራሱ ነበረ፡፡ ቻይኖቹ ገረማቸውና ጠየቁት፡፡ «አንተ ከምታመላልስ ለምን አህያህን አታከራየንም?» ሰውዬውም መለሰ «አህያዬ እንደወጣች ባትመለስስ?» ቻይና ያገኘውን ነው የሚበላው ሲባል ሰምቶ ነዋ፡፡
ቻይኖችን እንደ ሌሎች የውጭ ዜጎች በውድ እና በተለዩ የሥራ ቦታዎች ላይ አታዩዋቸውም፡፡ ከትናንሽ እስከ ግዙፍ ሥራዎች ላይ ተሠማርተዋል፡፡ ከከተማ እስከ ገጠር ገብተዋል፡፡ እንዲያውም አንድ ቦታ የሰማሁት ቀልድ አለ፡፡ አንድ የገጠር መንገድ ቻይኖች ያሸንፉና ሠርተው ያስረክባሉ፡፡ እነርሱ ፕሮጀክቱን በጨረሱ ዓመት ባልሞላ ጊዜ ውስጥ በመንደሩ የሚወለዱት ሁሉ ዓይናቸው ሞጭሟጮች ቁመታቸው አጫጭሮች ሆኑ አሉ፡፡ ደግሞ የሚገርመው የአብዛኞቹ ልጆች ስሞች «ቻይና» ነው የሚባለው፡፡
እና በዚህ የተነሣ ቻይኖች ኮንትራት በወሰዱባቸው የመንገድ ፕሮጀክቶች ዳር እና ዳር ያሉ መንደሮች ወንዶቹ እርሻ እና ከብት ጥበቃ መሄድ እያቆሙ ነው ይባላል፡፡ አንድ አባ ወራ ሲወጣ አንድ ቻይና እየገባ ተቸግረው ነው አሉ፡፡
ቻይኖች ማኅበራውያን ናቸው፡፡ ለጠጥ ያለ ሆቴል፣ ቀብረር ያለ ቡና ቤት አታገኟቸውም፡፡ ጠጅ ቤት፣ አረቂ ቤት፣ ሥጋ ቤት፣ ሽሮ ቤት፣ እማማ ቤት፣ ብትገቡ ቢያንስ አንድ ቻይና አታጡም፡፡ እያቃጠ ላቸውም ሆነ እያንገበገባቸው ከቃርያ እና ሚጥሚጣ ጋር ሲታገሉ ታገኟቸዋላችሁ፡፡ ድሬዳዋ በሄድኩ ጊዜ ቻይኖች መንገድ ዳር አንጥፈው ጫት ሲቅሙ አይቼ ገርሞኝ ነበር፡፡
ኢትዮጵያውያን ሌሎችን ማስመጥ የምንችል ሕዝቦች መሆችንን ያየሁት በቻይኖች ነው፡፡ ቻይና አሜሪካ መጥቶ ራሱንም ባሕሉንም ጠብቆ ይኖራል፡፡ አንድ ቻይና ዛሬ ከታየ ከዓመት በኋላ «ቻይና ታውን» ይመሠረታል ተብሎ የሚነገርላቸው ቻይኖች ኢትዮጵያ ውስጥ ግን ሰምጠው ቀርተዋል፡፡
ኢትዮጵያ ውስጥ የሚዘፈንለት፣ የሚለፈፍለት እና ቅኔ የሚወርድለት ዓባይ ካይሮ ላይ ስታዩት ያናድዳችኋል፡፡ ማንም እንደ ፈለገ በየመንደሩ ሲጎትተው ታያላችሁ፡፡ አንዱ ከብት ያጠጣበታል፤ አንዱ ይዋኝበታል፣ አንዱ ልብስ ያጥበበታል፣ አንዱ ቆሻሻ ይደፋበታል፣ አንዱ መንገድ ያጥብበታል፣ አንዱ ጀልባ ይቀዝፍበታል፡፡ ጎጥ ለጎጥ፣ መንደር ለመንደር፣ ቱቦ ለቱቦ፣ ስርቻ ለስርቻ ያንከራትቱታል፡፡
ቻይናም ኢትዮጵያ እንዲሁ ነው የሆነው፡፡ አረቂ ጠጭ፣ ጫት ቃሚ፣ ጥሬ ሥጋ ቆራጭ ሆኖ ቀርቷል ቻይና፡፡ ካዛንቺስ እና ቺቺንያ ያመሻል ቻይና፡፡ «ከተቀላቀልክ ማን ይለይሃል» አለ የወሎ ገበሬ እውነቱንኮ ነው፡፡ መንገድ የሚሠራ ቻይና አህያውን ይገጭበታል፡፡ ገበሬው ዘራፍ ብሎ አንገቱን ይጨመድዳል፡፡ «ክፈል» ይላል ገበሬው፡፡ ቻይና ሆዬ «ገንዘብ አልያዝኩም ካምፕ እንሂድና ልስጥህ» ይላል፡፡ «አይሆንም» አለ ገበሬ፡፡ «እዚያ ከዘመዶችህ ጋር ከተቀላቀልክ ማን ይለይሃል? ሁልህም ተመሳሳይ ነህ» አለ አሉ፡፡ ቻይና ተቀላቅሏል፡፡
የዓለምን ኢኮኖሚ እያስጠነገሩ፣ ለአሜሪካ እያበደሩ፣ የትም ፍጭው ዱቄቱን አምጭው በሚለው የዲፕሎማሲ መርሐቸው እየተመሩ ቻይኖች አዲሶቹ ወዳጆቻችን ናቸው፡፡ ቢያንስ ሌላ የሚተካቸው እስኪመጣ ድረስ፡፡ ይቺን ፎርጅድ ምርታቸውን ቢተውን ግን እንዴት በወደድናቸው ነበር፡፡
ቻይናዎች ለእኛ ለዘመኑ ወጣት ትውልድ ርካሽ ብልጭልጭ ፋሽኖችን ኮስሞቲኮችንና አልባሳትንና ሌሎችንም ነገሮች በገፍ ላኩልን እኛም ሳንመርጥ እያግበሰበስን አስገባን፡፡ዛሬ በየአደባባዩ በየመንገዱና በየሱቁ ለአይን የሚታክቱና የሚያማልሉ ርካሽ ብልጭልጭ ፋሽኖችን ኮስሞቲኮችንና አልባሳት ነገሮችን በገፍ እናያል፡፡ወጣቱ ትውልድ በተለይም ሴቱ በዚህ ደንዝዞና ማሎ ሲደናበርና በየካፊቴሪያውና በየመዝናኛው በእነዚህ ፋሽኖች አማካኝነት እየተኳኳለ እየተሸቀረቀረ ውድ ጊዜውን በከንቱ እያባከነና ሌላውንም እንዲሁ በተመሳሳይ እንዲያባክን እያዘናጋ ስለሆነ የስራ ፍቅርና የታታሪነት ባህል እየጠፋ ስለመጣ እነዘሆ ዛሬ ቻይና ሀገራችንን እንድትወረው ሆነ፡፡አዎ ልክነው ቻይናዎች እኛን ኢትዮጵያኖችን ሌላ ሀገር አላቸዎይ ያሉት፡፡ትክክል ብለዋል አዎ ዛሬ ትውልዱ ሁሉ በየራሱ ጠባብና እረስ ወዳድ በሆነ መንገድ በራሱ አለም ከመክነፍ ውጪ ለሀገሬ ለወገኔ ብሎ በጋራ ስለጋራ መፃኢ ህይወት ጉዳይና አጀንዳ ማሰብና መጨነቅ ቀርቷል፡፡ጠቀም ያለ ትርፍ እስካስገኘ ድረስ ዛሬ ነጋዴው ከቻይና የሚያስመጣው ጥራቱን ያልጠበቀ ጋርቤጅ ውዳቂ ምርት ጭምርም ቢሆን ሀገርንና ወገንን ይጥቀም ይጉዳ ግድ አይሰጠውም፡፡ዛሬ እኛ ብዙሀኑ ኢትዮጵያውያን ከምንጊዜውም በላይ እንደ ሀገር እንደ ህዝብና እንደ ዜጋ በንቃት በቀናኢኒነትና በፍቅር ለሀገርና ለወገን በዘላቂነት በሚጠቅም መልኩ ማሰብ አቁመን በደመ-ነፍስ የምንንቀሳቀስ ፍጡራን ሆነናል፡፡በምክንያታዊነትና በእውነት የምንመራ ህዝቦችና ዜጎች መሆናችንን አቁመን በስሜታዊነት በውዥንብርና በሀሰት የምንመራና የቻይናና የሌላም ሀገር ርካሽ ሸቀጥ አግበስባሽና ማራገፊያ ሆነናል፡፡ለዘላቂ ሀገራዊና ህዝባዊ ጥቅም ከመሯሯጥና ከመታገል ይልቅ በራስ ወዳድነትና ስግብግነት ስሜት በጊዚያዊ ብልጭልጭ ነገር በቀላሉ የምንማልልና የምንታለል ሆነናል፡፡እጅግ የሚገርመው ነገርና መረዳት ያለብን ደግሞ ጥቂት የማይባሉ ከቻይና የሚመጡ እቃዎች የሚሰሩባቸው ጥሬ እቃዎች አካባቢን የሚበክሉና እጅግ አደገኛ የሆኑ መርዛማ ነገሮች ጭምር መሆናቸው ነው፡፡ለምሳሌ ብዙ የጫማ መረገጫ ዋና ሶል የሬንጅነት ፀባይ ካላቸውና መወገድ ካለባቸው ጥሬ እቃዎች እየተሰራ እየተላከ ነው፡፡እጅግ በጣም በማይታመን ዋጋ እየተሸጠልን ያለውም አንዱ ምክንያት በተዘዋሪ መወገድ ያለበትን ዝቃጭና በካይ ማቴሪያሎችን ቻይና በተዘዋዋሪ ወደ መጠቀሚያ ምርትነት በመቀየር ዳምፕ በማድረግ እኛን የቆሻሻ ማስወገጃና ማጠራቀሚያና ቅርጫት ጭምር እያደረገችን ነው ማለት ነው፡፡አዎ ልክነው ይህንን ነገር ሁሉ የማይረባና እጅግ ጎጂ የሆነ ነገር ጭምር አሜን ብለን ሳንመረምርና ሳንመርጥ ዝም ብለን ስናስመጣና ስንቀበል ኢትዮጵያውያን ሌላ ሀገር አላቸዎይ ያስብላል፡፡ለዚህ ደግሞ ጥቂት የማይባሉ ስግብግብና ራስ ወዳድ የሀገራችን ነጋዴዎች ተጠያቂዎች ናቸው፡፡በወገናቸውና በሀገራቸው ጉድለት ስቃይና ጉዳት ከልክ መጠን ያለፈ ትርፍ ለማግበስበስ ሲሉ ሀገራቸውን ጭምር ከመሸጥ ወደኋላ የማይሉ በታሪክ ተጠያቂዎች ናቸው፡፡ለዚህ አይነት ከፍተኛ ሃላፊነት የጎደለው የሀገርና የህዝብ ጥፋትና ጉዳት ደግሞ ስልጣን ላይ ያለው መንግስት ጭመር በዋናነት ተጠያቂ ነው፡፡ምክንያቱም እራሱ መንግስትም ጭምር በዋናነት እሁን ቢዝነስና ንግድ ውስጥ በስፋትና በጥልቀት እጁን አስገብቷልና፡፡የሀገሪቱ አንጡራ ነፁህ ጥሬ ሀብትና የግብርና ወጤቶች የህዝብ ጉሮሮ እየተዘጋና ህዝብ እየተራበና እየተቸገረ ኤክስፖርት መር በሚል ጭፍንና መሰሪ የሆነ ስግብግብ አስተሳሰብ ብቻ በመመራት የጥቂት ግለሰቦችን ኪስ ለመሙላትና ለማጎልበት ሲባል ተግባራዊ እየተደረገ ነው፡፡በምትኩና ደግሞ ለብዙሀኑ ለኢትዮጵያ ህዝብ የሚቀርብለት ከውጪ የሚገባ ምርት በተቃራኒው ጥራቱን ያልጠበቀና እጅግ ጎጂና አደገኛ የሆነ ምርት ነው፡፡እንግዲህ በአንድ ድንጋይ ሁለት ወፍ ማለት ይህ ነው፡፡ህዝብንና ዜጋን በዚህ አይነት አደገኛ ሁኔታ እየጎዱ እንግዲህ ምን አይነት ልማት ነው ትርጉም ያለው ልማት የሚሆነው፡፡በአጠቃላይ ሀገሪቷ በዋናነት ትክክለኛ ማህበረሰባዊ ልማት እድገትና ስልጣኔ የሚካሄድባት ሳትሆን በተቃራኒው በነፃ-ገበያ ሽፋን ጥቂቶችን በሚጠቅም መልክ በዋናነት ተራ የውንብድናና የዝርፊያ ባህሪ ያለው የማፍያ ስራ አይነት የቢዝነስ እንቅስቃሴ የሚካሄድባት አውድማ ነው እየሆነች ያለችው፡፡
ለዚህ ነገር ደግሞ ዋናው ችግሩ የቻይናዎቹ ወይንም የህንዶቹ አይደለም በዋናነት የእኛው የራሳችን ነው፡፡ችግሩ ደግሞ በቻይናዎቹ እንደተባለው ኢትዮጵያኖች ሌላ ሀገር አላቸዎይ ከተባለው መሰረታዊ ጥልቅ እውነታ ባለው አነጋገር የሚገለፅ ነው፡፡ቻይናዎቹ ይህንን አሉ ተባለ እንጂ አንዳንድ ቀናኢ ኢትዮጵያንም የሀገሪቱና የትውልዱ አጠቃላይ መፃኢ ሁኔታ በጣም ያሳሰባቸው ደግሞ ሁኔታዎች በዚህ ከቀጠሉ ይህ ትውልድ ይህቺን ሀገር እንደ ሀገር በቀጣይነት ለመረከብ ለማስተዳደርና ለማስቀጠል ስለማይችል ሀገሪቷን ቻይናውያን ቢረከቧት ይሻላል በማለት ተናግረዋል፡፡አሜሪካኖችም መጡ ፈረንሳዮችም መጡ ራሽያውያንም መጡ ቻይናውያንም መጡ ወይንም ሌላ ሁሉም በቅድሚያ በዋናነት የሚያስጠብቀው የራሱን አላማና ጥቅም ብቻ ነው፡፡እኛ ኢትዮጵያውያን ግን ይህንን ሀገራዊ የሆነ የዜግነት ግዴታችንን እንደ ሌሎቹ ለመወጣት አቅቶናል፡፡ሌሎች የኋላ ቀርነት ችግሮቻችን እንዳሉ ሆነው ለዚህ አሳፋሪና አሳዛኝ ክስተት ደግሞ አንዱ ዋነኛ መሰረታዊ ምክንያት ስልጣን ላይ ያለው አገዛዝ የራሱን ድብቅና ጠባብ የሆነ ስልጣኑንና ጥቅሙና ለማስጠበቅ ሲል ላለፉት 20 ዓመታትና አሁንም እየተከተለው ያለው የከፋፍለህ ግዛው መሰሪ አካሄድ የፈጠረው አጠቃላይ የመግባባት የመተሳሰብ የአንድነትና የብሄራዊ ስሜትና መንፈስ መላሸቅና መመናመን ውጤት ነው፡፡ነገር ግን ፍላጎቱ ማስተዋሉና ቁርጠኝነቱ ካለን ግን ቢረፍድም ቅሉ ገና አልመሸምና ዛሬም ይህንን ስሜትና መንፈስ በስተመጨረሻ ሳይሞት የሀገራችንና የራሳችንን መፃኢ እድል መታደግ እንችላለን፡፡
የሆድ የሆዳችንን፣ ብሶት ብሶታችንን በጨዋታ በጨዋታ ስትገልጠው አቤት ደስ ሲል፣ እያረርክ መሳቅ በችግርህ መቀለድ ደስ ይላል፣ ይህቺን ጽሑፍ ደግሞ ቻይናዎች ቢያነቧት ወይ ባስተርጓሚ ቢሰሟት ደግሞ አንጀታችን ፓልም ዘይት በጠጣ ነበር፡፡
የዛሬ ጽሁፍህ ተመችቶኛል ከታሪክ አወቃቀሩ ጭምር፡በተለይ ደግሞ ያሳረግክበት አባባል ወድጄዋለሁ ፡፡እኔ ግን ግራ እየገባኝ ያለው የሴቱ ነገር ነው ከዘር ሁሉ ድብልቅ ዘር ምርጥ ነው ቢባልም ዝም ብሎ አይነት በመሆን ግን አይደለም እኔም ሴት ብሆንም በአሁን ጊዜ ባሉት ጥቂት በማይባሉ ሴቶች ባህሪ በጣም ነዉ የምሸመመው በይበልጥ አስተሳሰባቸውና ንግግራቸው እስከ ድርጊታቻው ተመመሳሳይ መሆኑና ምክንያታዊነትም ሆነ ግላዊ አስተሳሰብ የማይታይባቸው በህብረተሰብ ጫና ስር የወደቁ መሆናቸው ያያሳስበኛል፡፡ብሎግህ በይበልጥ ሶሻላይዜሽን ላይ ስለሚያተኩር ይሄኛውን ፅሁፍህን ብታሰፋው ጥሩ ይመስለኛል አመሰግናለሁ፡፡
ይህ እኮ ግልጽ ነው ለህዝቡ የቆመ መንግስት ቢኖር ኖሮ ህዝቡን አሳምኖ አስተባብሮ አደጋግፎ ጠንካራ ታታሪና ልክ እንደ ቻይኖቹ ለሃገራቸው ሟች ያደርግ ነበረ:: ነገር ግን የስልጣንን ወንበር ልክ በስፌት መኪና እነደተሰፉበት ተወዝተው በ20 ዓመት ግዛት ለቻይና ቅኝ ግዛት ዳረጉን:: የቻይና እናት ያደረገችውን ኮንጎ ጫማ በልታ ነው ልጇን ዛሬ ጠንካራ ያደረገችው::
በዘላቂነት በሚጠቅም መልኩ ማሰብ አቁመን በደመ-ነፍስ የምንንቀሳቀስ ፍጡራን ሆነናል፡፡በምክንያታዊነትና በእውነት የምንመራ ህዝቦችና ዜጎች መሆናችንን አቁመን በስሜታዊነት በውዥንብርና በሀሰት የምንመራና የቻይናና የሌላም ሀገር ርካሽ ሸቀጥ አግበስባሽና ማራገፊያ ሆነናል፡፡
በ2016ቱ የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝደንታዊ ምርጫ ሬፖብሊካን ፓርቲ ወክለው የሚወዳደሩትን እጩ ዶናልድ ትራፕ ለመምረጥ ፓርቲው ሃገራዊ ጉባኤውን ዛሬ በክሊቭላንድ ኦሃዮ ይከፍታል። ጉባኤው እአአ ከሃምሌ 18-21 የሚካሄድ ሲሆን ተቃዋሚዎችና ፖሊሶች በሳምንቱ ፍጥጫ ቦታ ቦታቸውን ይዘዋል።
ማሌዥያ ለሪል እስቴት ባለሀብቶች በደቡብ ምስራቅ እስያ በጣም ከውጭ ወዳጆች መካከል አን countries ነች። እዚህ ፣ ወደየትኛውም ዓይነት የንብረት አይነቶች አይነት መዳረሻ አለዎት እናም እንደ ባዕድ እንኳን መሬት መግዛት ይችላሉ ፡፡
በጃፓን ንብረትን መግዛት በእውነቱ የ “ኢን investmentስትሜንት” ዓይነት ነው ፣ ግን በእውነቱ በቃላቱ የገንዘብ ስሜት ብቻ አይደለም። ንብረት በባለቤትነትዎ በማህበራዊ ፣ በስነ-ልቦና እና በባህላዊ መንገድ በሕይወትዎ ላይ ተጽዕኖ ይኖረዋል ፡፡
ነዋሪ ያልሆኑ ሰዎች ቋሚ የመኖሪያ ፈቃድ ለማግኘት የማመልከቻ ቅጽ ማቅረብ አለባቸው እና እነሱ እና ቤተሰቦቻቸው በገንዘብ እራሳቸውን እንደቻሉ እና በቀጣይነት በቆጵሮስ ለ 5 ዓመታት ያህል መቆየት አለባቸው ፡፡
በውጭ የምንኖር ኢትዮጵያውያን በአብዛኛው ጊዜ ስለ ሀገር ጉዳይ ከመወያየት ተቆጥበን አናውቅም:: አልፎ አልፎም መከራከራችን አይቀርም:: በሃሳብ ልንለያይም እንችላለን:: በሃሳብ መለያየት ክፋት የለውም። በሃሳብ መለያየታችን ለዲሞክራሲ ግንባታ የበኩላችንን ከማድረግ ሊያግደን አይገባም:: አብረን ከመስራትም ሊያግደን አይገባም::
ዛሬ ነገ ሳንል ተግባራዊ እንቅስቃሴ በማድረግ በሀገራችን ኢትዮጵያ የተጀመረውን የለውጥ ጉዞ ማገዝ ኢትዮጵያዊ ኃላፊነታችንና ግዴታችን ነው:: ተግባር ከብዙ ቃል በላይ ይናገራል ይባላልና እራሳችንን በተግባር የምንፈትሽበት ጊዜ ነው:: ሀገራችን ከአምባገነናዊ ሥርዓት ተላቃ በሽግግር ላይ ያለች እንደመሆኗ መጠን ከምንም ጊዜ በላይ የልጆቿ እገዛ ያስፈልጋታል።
በሀገራችን የተከሰተው ለውጥ ስር ነቀልና ዘላቂ እንዲሆን ከምንም በላይ የተቋማት ግንባታ ያስፈልጋል:: ሲቪክ ማህበራት፤ ነፃ የሚዲያ ተቋማት፤ ከፖለቲካ ፓርቲ ተፅእኖ የተላቀቀ ሲቪል ሰርቪስ እና ሌሎችም ለዲሞክራሲያዊ ሥርዓት አስፈላጊ የሆኑ ግብዓቶች በሙሉ እንዲሟሉ ዲያስፖራው በብዙ መልኩ እገዛ ማድረግ ይችላል። ይህ ተግባራዊ እንዲሆን ሁሉም በሆደ ሰፊነትና ይቅር ባይነት መንፈስ ሊነሳሳና ነገ የተሻለ ቀን እንዲሆን ሊሰራ ይገባል። ትናንት አብረን ስላልሰራን ነገም አብረን መስራት አንችልም የሚል አመለካከት ጊዜው ያለፈበትና ያረጀ ነው። በፖለቲካው ዓለም ዘላለማዊ ወዳጅ ወይም ዘላለማዊ ጠላት የለም ይባላል። ሁሉም በህሊናው ልክ ነው የሚለውን ነገር ለማሳካት ነው የሚሰራው። በዚህ ሂደት ውስጥ ደግሞ ለድርድር የማይቀርቡ ነገሮች እንደሚኖሩት ሁሉ የጋራ የሚያደርጉን ብዙ ነገሮች አሉ። ኢትዮጵያ የሁላችን ነች። ኢትዮጵያ የጋራችን ነች። ከአንድ ቤተሰብ የተፈጠሩ ግለሰቦች በእናታቸው አይደራደሩም። ወፈርችም ቀጠነች፤ አጠርችም ረዘመች፤ ደሃም ሆነች ሀብታም፤ እናት ሁሌም እናት ነች። ኢትዮጵያም ኢትዮጵያ ናት።
ኢትዮጵያውያን ዲያስፖራዎችን አንድ የሚያደርገን ከምንም በላይ ኢትዮጵያዊነት ነው። ሀገራችን በበጎ እንጂ በክፉ ስሟ አንዲነሳ አንፈልግም። ወደድንም ጠላን ሀገራችን ሀገራችን ነች። የሀገራችን በኢኮኖሚ ወደ ኋላ መቅረት ጠንክረን በህብረት ያለመስራታችን ውጤት ነው። ለዚህም የነበሩት ስርዓቶች ተፅዕኖ ያደረጉብን መሆኑ የማይካድ ሲሆን በአሁኑ ሰዓት ያገኘነውን መልካም አጋጣሚ በመጠቀም ሀገራችንን ልናግዛትና የበኩላችንን ልናደርግላት ይገባል፣ ይቻላልም። ላለፉት አያሌ አመታት በዓለም ዙሪያ የተበተኑት ኢትዮጵያውያን በየሀገሮቹ ካሉት ኤምባሲዎች ጋር ያላቸው ግንኙነት እጅግ በጣም አናሳ ነበር። በዚህም ምክንያት በዲያስፖራውና በኤምባሲዎች መካከል ያለው ግንኙነት ጥርጣሬ የበዛበትና ብዙ ወደፊት መሄድ የማይችል ነበረ። ይህ የቆየና ስር የሰደደ አመለካከት ከጊዜው ጋር ሊለወጥ ይገባል። መጥፎ ነገሮችን እንደምናወግዝ ሁሉ በጎ ነገሮችን ደግሞ ማወደስና ማበረታታት ይገባል። ኢትዮጵያዊ አብሮ መብላት እንጂ አብሮ መስራት አይችልም የሚለውን የቆየ አባባል ማክሸፍ ይገባል። በልዩነት ላይ ተስማምቶ አብሮ መስራት እንደሚቻል በተግባር በማሳየት የተለወጥን ሰዎች መሆናችንን ማሳየት አለብን። ጊዜው ሲደርስ ዜጎች ከኤምባሲዎቻቸው ጋር መልካም ግንኙነት ፈጥረው ብዙ ለሃገር የሚበጅ ስራ መስራት ይቻላሉ። ያኔ ሁሉም ይሆናል። እስከዚያው ግን ዲያስፖራው በግሉና በተደራጀ መልኩ ብዙ ነገሮችን ማከናወን ይችላል።
1. የውይይት መድረኮችን፣ ኮንፈራንሶችን፣ ልዩ ልዩ ዐውደ ጥናቶችን በማዘጋጀት ህዝባችን የተገኙትን ለውጦች እውቀቱን፣ ገንዘቡን፣ ጊዜውን በመስጠት በተግባር ማገዝ እንዲችል ማበረታታት።
እነዚህንና ሌሎች ተግባራትን በተደራጅ መልኩ በማከናወን ሀገራዊ ግዴታን በመወጣት ከህሊና ወቀሳም መዳን ይቻላል። ከምንም በላይ ግን ለዲሞክራሲያዊ ተቋማት ግንባታ ዲያስፖራው ከፍተኛ እገዛ ማድረግ ይችላል ። ይጠበቅበታልም።
በሀገራችን የተከሰተውን ለውጥ ተከትሎ ብዙ በሬ ወለደ ዜናዎች በሶሻል ሚዲያ ውጤቶች በተለይም በፌስ ቡክና ዩ ቲዩብ ( Facebook and You tube) በብዛት ተሰራጭተው እናያለን። እነዚህ የበሬ ወለደ ዜናዎች ብዙሃን ወገኖቻችንን ሊያሳስቱና ሊያስጨንቁ ይችላሉ። ህዝባችን የውሸት ዜናዎችን አጥብቆ መታገል ይገባዋል። ከምንም በፊት ለነዚህ የውሸት ዜናዎች ቦታ ባለመስጠት፤ አስፈላጊ ከሆነም የውሸት ዜናዎቹ በሚለቀቁበት ጊዜ የወሬዎቹን ምንጭ በመጠየቅ ብዙ ጥፋት ሳያስከትሉ ሊያስቆማቸው ይገባል።
1. የፖለቲካ ለውጡን ለማወክ የሚደረግ ጥረት፥ በሀገራችን የተከሰተው ለውጥ ደጋፊ እንዳለው ሁሉ ተቃዋሚም አለው። ይህ ደግሞ በለውጥ ሂደት ውስጥ ብዙ ጊዜ የሚከሰት ነው። የፖለቲካና የኢኮኖሚ ጥቅማቸው የሚነካባቸው ግለሰቦችና ድርጅቶች በተቻላቸው መጠን የለውጥ ሂደቱን ከማወክ አይቆጠቡም። ለዚህም የተቻላቸውን ያህል በማድረግ ለወጡ እንዳይሳካና ህዝቡ በለውጡ ላይ ጥርጣሬ እንዲኖረው ለማድረግ ብዙ ጥረት ያደርጋሉ። ለውጡ እንዲቀለበስ ሌት ተቀን ተግተው ከመስራት አይቆጠቡም። እኩይ አላማቸውን ለማሳካት ብዙ ገንዘብ በማውጣት የተቻላቸውን ሁሉ ያደርጋሉ። ይህ የውንብድና ሥራ ብዙም ስለማያስኬድ በዚህ ተልካሻ ተግባር ላይ የሚሳተፉ ግለሰቦችና ድርጅቶች ሌሎች ለውጥ የማደናቀፍ ተግባራት ላይ ከመሳተፍ አይቆጠቡም። ህዝባችን በሀገራችን ለተከሰተው ለውጥ ዘብ በመሆን ለውጡን እንደ ዓይኑ ብሌን ሊጠብቀው ይገባል።
2. የገንዘብ ፍቅር፤ በገንዘብ ፍቅር የተለከፈ ሰው ለገንዘብ ሲል ብዙ አሳፋሪ ተግባራት ሊፈጽም ይችላል። በተለይ ከዩ ቲዩብ (You Tube) ለምትገኝ ጥቃቅን ጥቅማጥቅም ኃላፊነት የጎደላቸውና ምንጭ አልባ የውሸት ዜናዎች ሲለጥፉ እያየን ነው። በእንደዚህ አይነቱ ተልካሻ ተግባራት ላይ የሚሳተፉ ሰዎች ብዙውን ጊዜ የሚያሳስባቸው ምን ያህል ሰው የለጠፉትን ቪዲዮ እንዳየው ማወቅ በቻ ነው። ይህ ተግባር አሳፋሪ ነው። ሊታረምም ይገባል። ህዝባችንም አጥብቆ ሊታገለው ይገባል።
3. የ15 ደቂቃ ታዋቂነት መሻት (15 minutes social media fame) ፤ የተለያዩ የውሸት ዜናዎችን በተለይ በፌስ ቡክ ላይ በመለጠፍ ለሚያገኙት ላይክ ( like ) ብቻ የሚጨነቁና ያም ታዋቂነት የሚያፈራላቸው የሚመስላቸወ ሰዎች አሉ። ይህ አይነቱ ተግባር በአብዛኛው በፌስ ቡክና ትዊተር ሲከሰት ይስተዋላል። ህዝባችን የዜናዎችን ምንጭ የመጠየቅ ባህል ሊያዳበር ይገባል። ሁሌም ሳናታክት ዜናው እንዴትና ከማን እንደመጣ መጠየቅ አለብን።
4. በየዋህነት የተነገረውን ሁሉ ማሰራጨት፤ ከዘመዴ፣ ከጓደኛዬ፣ ከውስጥ አዋቂ ምንጭ ያገኘሁት ነው በሚል የፈጠራና የውሸት ዜናዎች ሲሰራጩ ይታያል። አልፎ አልፎ የምናያቸው የውሸት ዜናዎች በየዋህነት የሚሰራጩ ናቸው። ጥንቃቄ ማድረግ ይገባል። በተለይ ከውስጥ አዋቂ ምንጭ እንዳገኘሁት የምትለዋ ሊሰመርባት ይገባል። ግልፅ መሆን ያለበት ሁላችንም የውስጥ አዋቂ ምንጭ ሊኖረን አይችልም። 100 ሚሊዮን ህዝበ ባለባት ሀገር ላይ 100 ሚሊዮን የውስጥ አዋቂ ምንጭ እንደመጥቀስ ነው። ጎበዝ ጦር ከፈታው ወሬ የፈታው ይሉ የለ አበው። ጠንቀቅ ማለት ይገባል። መጠየቅ፤ ተጨማሪ ምርምር ( research )ማድረግ ይገባል።
ኢትዮጵያዊነት ፍቅር ፤ ኢትዮጵያዊነት መቻቻል ፤ ኢትዮጵያዊነት መከባበር ፤ ኢትዮጵያዊነት መንፈስ፤ ኢትዮጵያዊነት ፀጋ ፤ ኢትዮጵያዊነት የታላቅነት ምሳሌ ፤ ኢትዮጵያዊነት ብዙሃንነት ፤ ኢትዮጵያዊነት ህብረት ፤ ኢትዮጵያዊነት የአኩሪ ታሪክ ባለቤትነትን ያካተተ ውስጡ ትልቅ ሚስጥር ያለው ነው፥፥ እነዚህንና ሌሎችን ኢትዮጵያዊ እሴቶች መሠረት በማድረግ በሀገራችን ኢትዮጵያ የተጀመረውን የለውጥ ጉዞ ተግባራዊ በሆነ መልኩ ማገዝ ከያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ የሚጠበቅ ነው፥፥
በአለም ዙሪያ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያኖች ለሀገራችው ያላቸው ፍቅር በጣም የሚያኮራ ነው። ብዙዎቹ ሀገር ቤት በነበረው የፖለቲካ ሁኔታ የተነሳ ለአያሌ ዓመታት በየሀገሮቹ በሚገኙ ኤምባሲዎች በራፍ ላይ በመገኘት ቅሬታቸውን ሲያሰሙ የቆዩ ሲሆን አብዛኞቹም ኤምባሲዎቹ የነሱ አይመስሏቸውም ነበር። የዶ/ር አቢይ አህመድን ወደ ስልጣን መምጣት ተከትሎ ይህ አመለካከት የተቀየረ ይመስላል። ህዝባችን የተገኙትን ለውጦች እውቀቱን፣ ገንዘቡን፣ ጊዜውን በመስጠት በተግባር ማገዝ ይጠበቅበታል፥፥ ጊዜው የመደመር፣ የይቀርታ ፤ የመቻቻልና በሀገራችን የተጀመረውን የለውጥ ጉዞ በጋራ በመሆን የምንንከባከብበትና ለዘላቂ የዲሞከራሲያዊ ሦርዓት ግንባታ በጋራ የምንሰራበት እንደመሆኑ መጠን ሁሉም ዜጋ የበኩሉን የማድረግ ግዴታ አለበት። በብዙ ሀገራት ተግባራዊ እንቅስቃሴዎችም እንደተጀመሩ ማየት ይቻላል። ይህ ተግባራዊ እንቀስቃሴ ዘላቂና ውጤታማ እንዲሆን ከመቼውም ጊዜ በበለጠ በመደራጀትና በታቀደ መልኩ መስራት ጠቀሜታው የበዛ ነው። መነጋገር ፣ መደራጀትና በእቅድ መስራት ከተቻለ ብዙ ማከናወን የሚያስችል አቅም ሊኖረን ይችላል፥፥ በጋራ በመሆንና በእቅድ መስራት ከቻልን ትኩረታችን አስፈላጊ በሆኑ ነገሮች ላይ ይሆናል፥፥ ሁላችንም ተመሳሳይ ስራ ላይ ከማተኮር በተለያየ ተግባራት ላይ በመሳተፍ ሀገራችንን ሁለገብ በሆነ መልኩ ማገዝ እንቸላለን፥፥ ለሁላችንም የሚሆን የሀገር ግንባታ ሥራ አለ፥፥ ሁላችንም የሀገራችን አምባሳደሮች መሆናችንንም መዘንጋት የለብንም፥፥ አጋጣሚዎችን በመጠቀም ወደ ሀገራችን ኢንቬትመንት እንዲገባ የበኩላችንን ድርሻ የመወጣት ኢትዮጵያዊ ኃላፊነትም አለብን፥፥
ከላይ የተጠቀሱትንና መሰል ጥያቄዎችን በመመለስ የተደራጀ፣ ዘለቄታ ያለወና ብዙሃንን ማሳተፍ የሚችል ተግባራዊ ስራዎቸን መስራት እንችላለን፥፥ ስለ ሀገር መነጋገርና በጋራ መስራት ለሁላችንም ይበጃል፥፥ በሀገራችን ጉዳይ ሁላችንም የሚያገባንን ያህል ሀገራቸንን በተደራጀ መልኩ ማገዝ ብንችል ወጤቱ ሁላችንንም የሚያኮራና ከዘመን ዘመን የሚሸጋገር ሊሆን ይቸላል፥፥ ለመጪው ትውልድም የተሻለ ነገር አስተምረን ማለፍ እንቸላለን፥፥ በተደራጀና ሁሉን ባሳተፈ መልኩ መስራት ከቻልን ሀገራችንን በሁሉ መልኩ ልናግዛት እንችላለን፥፥ ይህንን ተግባራዊ የማድረጊያው ጊዜ ደግሞ አሁንና አሁን ብቻ ነው፥፥
እቲ ሓለቓ ፖሊስ፣ ኣብ መስከረም 2016፣ ኤርትራውያን ናብ ዝነበርዎ ባር ድሕሪ ምእታው፣ ንኹሎም ብጉስጢን እናሃረሞም፣ ናይ ጸጥታ መቖጻጸሪ ተተካል ካሜራ’ዩ ሰኒድዎ።
እቲ ክሱስ፣ ብ16 መስከረም ኣብ ቤት ፍርዲ ኣብ ዝቐረበሉ፣ እቲ ዝፈጸሞ ተግባር፣ ካብ ሓደ፣ ኣብ ደሞክራስያዊት ሃገር፣ ስርዓትን ሕግን ከኽብር ዝተመዘዘ ሰብ ዘይትጽበዮ ኣነዋሪ ተግባር ክብል፣ ዳኛ ነቒፍዎ።
እንተኾነ ንሱ፣ “እቶም ኤርትራውያን ክሃርሙኒ ምስ ጀመሩ’የ፣ ግብረ መልሲ ጀሚረ” ኢሉ ክምጉት እኳ እንተፈተነ፣ ዝተቐርጸ ቪድዮ ከምዘርእዮ ግና፣ ናብቲ ባር ኣትዩ ድሕሪ 12 ሰኮንድታት ጥራይ’ዩ ብጉስጢ ክተሃራረም ጀሚሩ።
የታሊባን ተዋጊዎች ማዕከላዊ አፍጋኒስታን ውስጥ በሚገኝ ወታደራዊ የጦር ካምፕ ውስጥ ከባድ የአጥፍቶ ጠፊ የቦምብ ፍንዳታና የጠመንጃ ጥቃቶችን አካሂደው 18 የደኅንት አባሎች መቁሰላቸው ተገለፀ።
የክፍለ ሀገሩ ጤና ጥበቃ ባለሥልጣንት ለቪኦኤ በሰጡት መግለጫ፣ አምቡላንሶች በጥቃቱ የሞቱትን 18 አስከሬኖች ጨምሮ ወደ 50 ያህል ቁስለኞችን ወደ አካባቢው ጤና ጣቢያ ማመላለሳቸውን ተናግረዋል።
የእጅ እና የግርግዳ ሰዓት ላይ ፎቶ አሰርታችሁ ስጦታ መስጠት ለምትፈልጉ ለፍቅረኛችሁ ለምርቃት ለልደት ለሰርግ ለጋብቻ በዓል ለራሳችሁ ለማሰራት ይደውሉልን Join the telegram Fam
በ251********* 4 በ 1 የጁስ, የሸንኩርት, የስጋ, የቡና እና የተለያዩ ቅመማትን የሚፈጭ በ አንድ ጥቅል ላጠቃቀም ምቹ እና ቀላል ብዛት ለሚፈልጉ ደምበኞቻችን ዋጋ አስተያየት እናደርጋለን ኣድራሻ:- ቦሌ መድሃኒኣለም ከ ሸገር ሃውስ አጠገብ ቦን ኣዲስ ፊትለፊት ያለው ኣዲሱ ህንፃ 1ኛ ፎቅ ከነፃ ትራንስፖርት ጋር በቤትዎ ሆነዉ ይዘዙን ።
ኢትዮጵያ ውስጥ የተገኘው ወደ አራት ሚሊየን ዓመት የሚጠጋ ዕድሜ ያለው የሰው መሰልና የጦጣ መሰል ድብልቅ የሆኑ መገለጫዎች ይሉት ቅሪተ-አካል የዛሬ አርባ አምስት ዓመት አፋር ውስጥ የተገኘችው የሉሲ ወይም አውስትራሎፔቲከስ አፋሬንሲስ ቀጥተኛ ቅድመ-ትውልድ ሊሆን እንደሚችል ተገልጿል።
ይህ የ3.8 ሚሊየን ዓመት ዕድሜ ያለው ቅሪተ-አካል የ4.2 ሚሊየን ዓመት ዕድሜ ያስቆጠረውንና ከሰው ዝርያ ጋር ግንኙነት አለው የሚባለውን የቀደመውን አውስትራሎፒቴከስ አናሜንሲስ በተሻለ ሁኔታ ለማጥናትና ለመረዳት ዕድል የሚከፍት መሆኑ በሳይቲስቶቹ ተነግሯል።
አጥኚዎቹ የቅሪተ-አካል ባለሙያዎች ኤም.አር.ዲ. ብለው የጠሩት የአሁኑ ግኝት የወጣው ቀድሞ የሉሲ አፅሞች ከተገኙበት የአፋር አካባቢ ሃምሣ አምስት ኪሎሜትር ርቀት ላይ የተገኘው የዛሬ ሦስት ዓመት አካባቢ መሆኑ ተገልጿል።
* ሱሌማን በሽምግልና ዘመኑ እንኳ ኦነግና ወያኔ በወጣትነቱ የጫኑትን የፕሮፓጋንዳ ጭነት ለመመርመር የሚያስችል ጥሞና ማግኘት አልቻለም። ሁላችንን ወክሎ በተሰየመበት ወንበር ላይ ተቀምጦ ጭምትነት መለያ ባሕሪው የሆነውን የአምባሳደርነት ካባ አውልቆ የአንድ ወገን የፈጠራ ታሪክ ቱቦ ሆኖ አረፈው። የጥላቻ ብሔርተኛ ስትሆን ስነ ምግባር፣ ሞያ፣ ኅሊናና ሃይማኖት አይገቱህም…!
ሱሌማን ደደፎ በወዶ ገብነት የወያኔ አገልጋይ የሆነው ወያኔ ሻዕብያን ተከትሎ አዲስ አበባ ሳይገባ ገና ጫካ ሳለ ከ1983 ዓ.ም. በፊት ነበር። ቦረና ተወልዶ ያደገው ሱሌማን ደደፎ ወያኔ ትግራይን ከኢትዮጵያ ለመገንጠል ይታገል በነበረበት ወቅት ትግራይ ምድር ደጋ ተምቤን በሚባል ወረዳ ሀገረ ሰላም ተብሎ በሚጠራ ገጠር ውስጥ ይገኝ በነበረ የወያኔ ሬዲዮ ጣቢያ በአማርኛ ቋንቋ የፕሮፓጋንዳ ቅስቀሳ ያካሂድ ነበር። በሳምንት ሶስት ጊዜ ይተላለፍ በነበረው የአማርኛ ፕሮግራም “እናት አገር ወይም ሞት” ብሎ ሕይዎቱን ሰጥቶ የአገሩን አንድነት ለማስጠበቅና ገንጣዮችን ለመደምሰስ የዘመተው የኢትዮጵያ ጦር ወያኔንና ሻዕብያን እንዳይወጋ ይቀሰቅስ ነበር። ለተገንጣዮች ይህን ሲያደርግ የነበረው ሱሌማን ዛሬ ዳግማዊ ምኒልክን የአገር ዳር ድንበር የሸረሸሩ ጦሰኛ አድርጎ ሊያቀርባቸው ሲነሳ ትንሽ እንኳ አይሰቀጥጠውም።
የኢትዮጵያ ጦር ተገንጣዮችን እንዳይወጋ ለቀሰቀሰበት ውለታው ወያኔ ሻዕብያን ተከትሎ አዲስ አበባ እንደገባ ሱሌማንን በአገዛዙ ሚዲያዎች በጋዘጠኛነት እንዲሰራ መደበው። ሱሌማን ወያኔ የሰጠውን ኃላፊነት በትንሽ ጊዜ ውስጥ በትጋት በመወጣቱ ብዙ ሳይቆይ “የኢትዮጵያ ሬዲዮ የፕሮግራሞች ኃላፊ” ተደርጎ በበረከት ስምዖን ሹመት ተሰጠው። በዚህ ኃላፊነቱ ላይ እንዳለ አለቃው እና የፕሬስ መምሪያ ኃላፊ የነበረው የሻዕብያው ሰላይ ተስፋዬ ገብረ አብ ስላልወደደው ከድርጅቱ አባረረው። ከዚህ በኋላ ተስፋዬ ባባረረው በሳምንቱ በምልጃ ወደ ሬድዮ ፋና ተመድቦ መስራት ጀመረ። በዚህ መልክ በፕሮፓጋንዳ ሰራተኛነት ሲሰራ ቆይቶ ኦሮምያ ወደሚባለዉ “ክልላዊ መንግሥት” ዝውውር አድርጎ የሕዝብ ግንኙነት ኃላፊ ሆኖ ተሾመ። ከምርጫ 97 ማግስት ደግሞ በናይጀሪያ የኢትዮጵያ አምባሰደር ሆኖ ተሾመ። ከዚያም ወደ ጅቡቲ ተዛውሮ አምባሳደር ሆኖ ነበር።
ዐቢይ አሕመድ ጠቅላይ ሚኒስትር እንደሆነ ከወሰዳቸው ተቀዳሚ እርምጃዎች ውስጥ በወያኔዎች ተይዘው የነበሩትን ቁልፍ ቁልፍ ቦታዎች በኦሕዴድ ሰዎች ማስያዝ ነበር። በዚህ መሰረት በወያኔው ስዩም መስፍን ተይዞ የነበረውን በቻይና የኢትዮጵያ አምባሳደርነት ቦታ ለኦሕዴዱ ሱሌማን ደደፎ ተሰጠ።
ይህ በሆነ በሳምንቱ ሱሌማን በቻይና የኢትዮጵያ አምባሳደር ሆኖ የተመደበበትን የአንድ ወር እንኳን ደመወዝ ሳይበላ ድርጅቱ ኦሕዴድ በጡረታ ማስወገዱን ቃል አቀባይ የነበረው አዲሱ አረጋ በሰበር ዜና ነገረን። በእርግጥ አዲሱ አረጋ በሰበር ዜና የነገረን የሱሌማንን ከድርጅቱ መወገድ ብቻ አልነበረም። በዐቢይ አሕመድ ሊቀመንበርነት ይመራ የነበረው ኦሕዴድ ከዛሬ ሁለት ዓመት በፊት ከድርጅቱ በጥሮታ ማሰናበቱን በሰበር ዜና የነገረን ወያኔን ለ27 ዓመታት ሲያገለግሉ የነበሩ 17 የኦሕዴድ ከፍተኛ ባለስልጣናትን ነበር። ከነዚህ ኦሕዴድ በጥሮታ ካሰናበታቸው 17ቱ የኦሕዴድ ከፍተኛ ሹማምንት መካከል ከሱሌማን ደደፎ በተጨማሪ እነ አባዱላ ገመዳና ግርማ ብሩም ይገኙበታል።
ስዩም መስፍንን ተክቶ በቻይና የኢትዮጵያ አምባሳደር ሆኖ በተሾመ በሳምንቱ ከድርጅቱ በጥሮታ የተባረረው ነባሩ የኦሕደድ አመራር ሱሌማን ደደፎ በጥሮታ ከተሰነበተበት አንድ ወር እንኳን ሳይቆይ የቤት ልጅ ስለሆነ በጓሮ በር ተመልሶ በተባበሩት አረብ ኤምሬትስ የኢትዮጵያ ባለሙሉ ስልጣን አምባሳደር ሆኖ በዐቢይ አሕመድ እንደገና ተሾመ።
ሱሌማን ደደፎ ከላይ በቀረበው አኳኋን ለበርካታ አመታት የኢትዮጵያ አምባሳደር ሆኖ በተለያዩ አገራት እየተዘዋወረ ብዙ የአለም አገራትን ታሪክ የማየት እድል ቢገጥመውም ተሞክሮና ልምድ ሊያገኘው የሚገባው እውቀት ግን የፕሮፓጋንዳ ሰራተኛ በነበረበት ወቅት የተጫነውን የውሸት ክምር እንዲያራግፍ ሊያግዘው አልቻለም። ሱሌማን በሽምግልና ዘመኑ እንኳ ኦነግና ወያኔ በወጣትነቱ የጫኑትን የፕሮፓጋንዳ ጭነት ለመመርመር የሚያስችል ጥሞና ማግኘት አልቻለም። ሁላችንን ወክሎ በተሰየመበት ወንበር ላይ ተቀምጦ ጭምትነት መለያ ባሕሪው የሆነውን የአምባሳደርነት ካባ አውልቆ የአንድ ወገን የፈጠራ ታሪክ ቱቦ ሆኖ አረፈው። የጥላቻ ብሔርተኛ ስትሆን ስነ ምግባር፣ ሞያ፣ ኅሊናና ሃይማኖት አይገቱህም።
በጥላቻ አእምሮው የዞረ ብሔርተኛ ዘመን ቢቀየር፣ አለም ቢያልፍ ባሕሪውን ሊቀይር አይችልም። ብሔርተኛ የፈለገው ቢሰለጥን፤ በየትኛውም የኃላፊነት ደረጃ ይሰየም ሕልሙ በጥላቻ ከጎለመሰበት መንደር አያልፍም። በጥላቻ ያበደ ብሔርተኛ ህግጋትን ያከብራሉ፣ መብት ይጠብቃሉ፣ ለሞያ ተገዢ ይሆናሉ ተብሎ አይታሰብም። በጥላቻ ያበደ ብሔርተኛ ጥላቻውን እንዳያራምድ የሚያደርግ አለማዊ ሕግ ቢኖር እንኳን የበለጠ መጥላት እንዲችል አድርጎ ይቀይረዋል።
የሮበርት ኢ.ሊ. ሐውልት ይፍረስ መባሉን ተከትሎ የዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ሐውልትም እንዲፈርስ ኦነጋውያን ለጀመሩት የጥላቻ ዘመቻ “የሮበርት ኢ.ሊ. ሐውልት ሲፈርስ ኢትዮጵያ ውስጥ ሐውልት መፍረስ ካለበት ከአንድ ሚሊዮን በላይ ባሮች የተፈነገሉበት የአባ ጅፋር ቤተ መንግሥት ነው!” በሚል ርዕስ የጻፍሁትን መልስ ያነበበው ሱሌማን ደደፎም በሁላችን ስም አምባሳደር መሆኑ ሳያስጨንቀው ኦነጋውያን የከፈቱትን የጥላቻ ዘመቻ በይፋ የተቀላቀለው “ድመት መንኩሳ አመሏን አትረሳ” እንዲሉ የጥላቻ ብሔርተኛ ስለሆነ የተሸለመው ኃላፊነት ከጎለመሰበት የጥላቻ ፖለቲካ ስለማይበልጥበት ነው።
ኦነጋውያን ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክን የጭካኔ ቁንጮ፣ ጥቁር እባብ፣ የዱር አውሬ እና የአፍሪካ ሂትለር አድርገው የፈጠሩትን ታሪክ ሳይመረምሩ ሲደግሙ የሚውሉት እየጋቱ ያሳደጉትና ለማሰብ ፍቃደኛ ያልሆነው “የቁቤ ትውልድ” የሚሉት ብቻ ሳይሆን ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ እንደገና አንድ ያደረጓትን አገር ወክለው አምባሳደር የሆኑና ጥርሳቸውን የጨረሱ አዛውት ኦሕዴዶች ጭምር መሆናቸው ኦሕደድና ኦነግ ምንና ምን እንደሆኑ በግልጽ የሚያሳይ ይመስለኛል።
ወጣቶቹም ሆነ አዛውንቶቹ የጥላቻ ደቀመዝሙራን የሚያውቁት የተጫኑትን የዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ፈጸሙት ተብሎ የተነገራቸውን የፈጠራ ‹ጭካኔ› እንጂ ዳግማዊ ምኒልክ በአዋጅ ያስቀሩትን ‹አባቶቼ› የሚሏቸው አባዱላዎች ለዘመናት ሲፈጽሙ የኖሩትን የዘግናኝ ግፍና ጭካኔ ታሪክ ባለቤት መኾናቸውን ከቶ አያውቁም።
የሩቁን ዘመን የዐይን ምስክሩን የአባ ባሕረይ ‘ዜናሁ ለጋላ’ን፣ በተመሳሳይ ዘመን የተጻፈውን የዐፄ ሠርፀ ድንግል ዜና መዋዕል፣ ፖርቱጋላዊው የዐይን ምስክር ማኑኤል አልሜዳህ እየተዘዋወረ ከጎበኘ በኋላ በጉዞ ማስታወሻው ያሰፈረውን እና የግራኝ አሕመድ ወረራ ማብቂያ አካባቢ ወደ ኢትዮጵያ የመጣው የፖርቱጋል አምባሳደር ጆን ቤርሙዴዝ በዐይኑ አይቶ በመዘገበው ታሪክ ውስጥ የምናገኘው የኦሮሞ አባ ዱላዎች፣ አባ ገዳዎች እና ሉባዎች ያደረሱትን ሰብዓዊ ጥፋትና ቁሳዊ ውድመት ለጊዜው አቆይተን፣ የቅርቡን ዳግማዊ ምኒልክ በአዋጅ ያስቀሩትን የአባ ዱላዎች ግፍና ጭካኔ፣ የእጅና የጡት ቆረጣ፣ የንጹሐንን ዐይን እንደ ሙጀሌ እያወጡ እና ብልትና እግር እየቆረጡ ይዝናኑ የነበሩበትን የጭካኔ ታሪክ ብቻ ወስደን ሐውልት በመገንባት ለግፉአን መታሰቢያ እናቁም ቢባል የሐውልቱ ብዛት ከኢትዮጵያ የቆዳ ስፋት ይተርፋል።
“ተው ማነህ ተው ማነህ የተኛ ሰው አለ ትቀሰቅሳለህ” የሚል የኢትዮጵያ ብኂል አለ። እነ ተስፋዬ ገብረ አብ የጫኗቸውን ጭነት እንደ እውቀት ተቀብለው ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክን የጭካኔ ቁንጮ አድርገው የሚያቀርቡ ግብዞች አባቶቻችን በሚሏቸው ጦረኛ አባ ዱላዎችና አባ ገዳዎች ተነግሮ የማያልቅ ግፍና መከራ የተፈጸመበት በጣም ከፍተኛ ሕዝብ አለና ተዉ የተኛ ሰው አትቀስቅሱ፤ ያ ቢነሳ ደግ አይደል እንላለን! የነ ተስፋዬን ፈጠራ እያመነዠኩ ጭፍጨፋ የሚል ጸብ አጫሪነት እየደጋገሙ ሲጭሩ የሚውሉ ግብዞች ‹አባ ገዳዎች ለተፈጸመው ጭካኔ ሁሉ መታሰቢያ ይቁም› የሚል የእውነተኛ ተበዳዮች ሀገራዊ እንቅስቃሴ እንዲፈጠር እየሰሩ መኾኑን ልብ ያሉት አይመስልም።
ተስፋዬ ገብረ አብ ፈልስሞ እንካችሁ ያላቸውን ሸቀጥ ሳይመረምሩ ተቀብለው የአኖሌ ትርክትን እንደ ጭፍጨፋ ታሪክ ለሚቆጥሩ ትላልቅ ሕጻናት፣ አባቶቻችን ከሚሏቸው አባገዳዎች መካከል አንዱ የኾነው የጎማው አባ ገዳ፣ የሰዎችን እጅና እግር ሲቆርጥ፣ አንፍጫ ሲፎንን እና ዘግናኝ የጭካኔ ተግባሮችን ሲፈጽም መኖሩን ያውቁ ዘንድ ታሪኩን እነሆ ጋብዣቸዋለሁ። ባለታሪኩ አባ ዱላ የጎማ ገዢ የነበረ ሲኾን ስሙ አባ ዱላ አባ ረቡ ይባላል። የአባ ረቡ ግዛት ጎማ “5ቱ የጊቤ አካባቢ ግዛቶች” ከሚባሉት መካከል አንዱ ነበር። የጎማው አባ ዱላ አባ ረቡ ከታች የቀረበውን ጭካኔ ሲፈጽም የኖረው ዳግማዊ ምኒልክ ሳይወለዱ በአያታቸው በንጉሥ ሣህለ ሥላሴ ዘመን ነበር።
የአባ ረቡን ጭካኔ በጉዞ ማስታወሻቸው ከመዘገቡ የምዕራብ ሀገር ተጓዦች መካከል እግሊዛዊው ሻለቃ ኮርንዋሊስ ሐሪስ አንዱ ነው። ሻለቃ ሐሪስ እ.ኤ.አ. 1840ዎቹ መጀመሪያ አካባቢ ወደ ኢትዮጵያ የመጣው ከሸዋው ንጉሥ ከሣህለ ሥላሴ ጋር የንግድና የወዳጅነት ስምምነት ለመፈራረም በእንግሊዝ መንግሥት የተላከውን ልዑክ እየመራ ነበር። ሻለቃ ሐሪስ ጎማን ጨምሮ በደቡቡ የኢትዮጵያ ክፍል ያደረገውን ጉብኝት ጨርሶ ወደ አገሩ ከተመለሰ በኋላ እ.ኤ.አ. በ1844 ዓ.ም. በሦስት ቅጽ ባሳተመው «The Highlands of Ethiopia» መጽሐፉ ሦስተኛው ቅጽ፣ ገጽ 60 ላይ ስለ ኦሮሞው የጎማ ገዢ ስለ አባ ዱላ አባ ረቡ የጭካኔ ተግባር የሚከተለውን ጽፏል፡-
ሻለቃ ሐሪስ በዚህ ምስክርነቱ አባ ረቡ የሚፈጽመው ጭካኔ ለማሰብ የሚከብድ ዘግናኝ መኾኑን ነግሮናል። የሰዎችን እጅ፣ አፍንጫና ጆሮ እየቆረጠ፣ ዐይናቸውን በጋለ ብረት እያፈረጠ የሚዝናና sadist እንደኾነ ምስክርነቱን ሰጥቷል። የአባ ረቡ ጭካኔ በዚህ አያበቃም። እጃቸውን የቆረጣቸውን፣ አፍንጫቸውን የፎነናቸውን እና ጆሯቸውን የጎመዳቸውን፣ ዐይናቸውን በጋለ ብረት ያፈረጣቸውን ሰዎች ‘እኔን ያየህ ተቀጣ’ የሚል መልዕክት ‹ተጽፎባቸው› በገበያ መሀል ያሳልፋቸዋል። ወረራ ፈጽሞ በምርኮ የያዛቸውን ምስኪኖች ደግሞ መቶ መቶውን እያቆራኘ አንገታቸው ላይ ድንጋይ ያስርባቸውና ዳባ ተብሎ ወደሚጠራው ጥቅል ወንዝ ከተራራ ላይ ይወረመራሉ።
በጎማ ይፈጸም የነበረው ይህ ጭካኔ የቆመው ለዐፄ ምኒልክ የገበረው የጎማው የመጨረሻው ጨካኝ ገዢ አባ ቦካ በአዋጅ እንዲተው ከተገደደ በኋላ ነው። እንዲህ ዓይነቱ በዘመኑ የዐይን ምስክር የተመዘገበ በአባ ዱላዎች ሲፈጸም የነበውን የሰዎችን እጅ፣ አፍንጫ እና ጆሮ መቁረጥ፣ ዐይናቸውን በጋለ ብረት እያፈረጡ ማውጣትና መቶ መቶ እያደረጉ ከተራራ ላይ ድንጋይ አሸክሞ ወደ ወንዝ እየጣሉ በጭካኔ ይዝናኑ የነበሩ ጨፍጫፊዎች ልጆች ሰውና ርስት የገበሩ ተበዳዮች ዝምታ በጅቷቸው ይህን የመሰለውን ግፍና ጭካኔ በአዋጅ ያስቀሩትን ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክን በተጫኑት የፈጠራ ታሪክ እየተመሩ ጨፍጫፊ ሊያደርጓቸው ይቃጣቸዋል።
ባጭሩ ኢትዮጵያ ውስጥ በተለይም ኦሮሞ በብዛት በሚኖርበት አካባቢ ተመዝግቦ የምናገኘው በሰላማዊ ሰዎች ላይ የተፈጸመው የጭካኔ ታሪክ ቢኖሮ ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ የፈጸሙትን የጭካኔ ታሪክ ሳይሆን ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ በአዋጅ ያስቀሩትን የአባ ዱላዎች ጡት የመቁረጥ፣ ዐይን የማፍረጥ፣ አፍንጫ የመፎነንና እጅ የማሳጠር ሥርዓትና ወግ ታሪክ ብቻ ነው። ሳይመረምሩ እንደወረደ የሰለቀጡትን የተስፋዬ ገብረ አብን ፈጠራ እውቀት በማሳከል ዳግማዊ ምኒልክን የጭካኔ መለኪያ ባሮሜትር አድርገው በጩኸትና ለማሳመር በሚሞክሩት የተስፋዬ ገብረ አብ የአእምሮ ፈጠራ ሲያቀርቡ የሚውሉት ኦነጋውያን ኢትዮጵያ ውስጥ የተፈጸመ በማስረጃ ሊቀርብ የሚችል ግፍ ቢኖር ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ያስቀሩት የአባ ረቡ አይነት የኦሮሞ አባ ዱላዎች ያካሄዱት ጭፍጨፋ፣ ዘግናኝ ጭካኔ፣ ገዳ በሚባለው ሥርዓታቸው እየተመሩ በንጹሐን ላይ ሲፈጽሙ የኖሩትን የአረመኔ ተግባር እንጂ የአኖሌ ትርክት አይነት የዐፄ ምኒልክ ታሪክ በዘመኑ በተመዘገበ የታሪክ ማስረጃ ሊያቀርቡ እንደማይችሉ ስለሚያውቁ ነው።
ሱሌማን ብሔርተኛነት በሚሰጠው ድፍረት እየተመራ ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ የዓባይ ውኃ እንዳይገደብ ለእንግሊዞች እንደፈረሙ፤ ከሱዳን ጋርም የሚያናቁረን የድንበር ጉዳይ የዳግማዊ ምኒልክ ጦስ እንደሆነ ጽፏል። ሱሌማን የሚያውቀው ያገኘውን ጸረ ዐፄ ምኒልክ የሆነ የፈጠራ ታሪክ ሁሉ ሳይመረምር ስለሆነ ይህን ያህል ትላልቅ ክሶች ሲያቀርብ ኃላፊነት እንደሚሰማው ሰው ተጠያቂነት ቢመጣብኝ ላቀርበው የምችለው ማስረጃ ያስፈልገኛል ብሎ ትንሽ እንኳን ለመመርመር አልሞከረም። ለመሆኑ ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ አባይን በሚመለከት ከእንግሊዝ ጋር ሱሌማን እንደነገረን ምንም አይነት ግድብ እንዳይሰራ ተፈራርመዋልን? ከሱዳን ጋርስ ተናቆርንበት ያለው የድንበር ጉዳይ በዐፄ ምኒልክ የተፈጠረ ነውን? እስኪ ዶሴው ይውጣና ይመርመር።
ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ከእንግሊዝ ጋር እ.ኤ.አ. በ1902 ዓ.ም. የአባይን ወንዝና የጣናን ሐይቅ እንዲሁም የኢትዮጵያና ሱዳንን ድንበር አስመልክተው የተፈራረሙት ስምምነት አምስት አንቀጽ ያለው ነው። የመጀመሪያው አንቀጽ በኢትዮጵያና ሱዳን መካከል ያለውን ድንበር በሚመለከት ሲሆን ስምምነቱ እንደሚከተለው ነው፤
“በሱዳንና በኢትዮጵያ መካከል ያለውን ድንበር ሁለቱ መንግሥታት ወደው ከዚህ የውል ደብዳቤ ጋራ ካሉት ሁለት ካርታዎች ላይ በቀይ ቀለም ተመልክቷል። ይህም የተመለከተው ከኮር ኦምሀጀር አንስቶ ገላባት ድረስ፤ ከገላባት እስከ ነጭ ዓባይ፣ ባሮ ወንዝ፣ ፒቦር ወንዝ፣ አኮቦ ወንዝ እስከ በሚሌ ድረስ፤ ከመሊሌ አንስቶ እስከ 6ኛው ማዕረግ (ዲግሪ)ና ከ35ኛው ማዕረግ(ዲግሪ) መገናኛ ድረስ ነው።”
ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ የተስማሙት ይህን የኢትዮጵያና የሱዳን ድንበር ይዘን ወደ መሬት ስንወርድ በዛሬዋ ኢትዮጵያ የሄደብን እንጂ እሳቸው ለሱዳን የሰጡት መሬት የለም። ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ባደረጉት ስምምነት መሰረት ዛሬ ኤርትራ የሆነው ኦምሃጀርና ዛሬ የሱዳን አካል የሆነው ገላባት የኢትዮጵያ ነበር። ወደ ደቡቡ ክፍል ስንሄድም ድንበራችን ዛሬ ደቡብ ሱዳን ውስጥ የሚገኙት ቲቦርና መሊሌ የሚባሉት ወንዞች ነበሩ። ባጭሩ ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ከእንግሊዝ ጋር እ.ኤ.አ. በ1902 ዓ.ም. ባደረጉት ስምምነት የኢትዮጵያ ድንበር አድርገው የተፈራረሟቸው ወንዞችና ወረዳዎች የዛሬዋ ኢትዮጵያ ውስጥ ሳይሆን ሱዳን ውስጥ ነው ያሉት። ይህ የሚያሳየው ዳግማዊ ምኒልክ በስምምነታቸው ለኢትዮጵያ ያደረጉት መሬት ዛሬ የኢትዮጵያ ክፍል አለመሆኑን እንጂ የኢትዮጵያን መሬት አሳልፈው በመስጠት ዛሬ ጦስ ለተባለው ነገር ምክንያት አለመሆናቸውን ነው። በሌላ አነጋገር ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ የኢትዮጵያ አድርገውት ሱሌማን ባለሥልጣን የነበረበት የወያኔ አግዛዝ ለሱዳን የሰጠው እንጂ ዳግማዊ ምኒልክ ለሱዳን የሰጡት የኢትዮጵያ መሬት እንደሌለ ስምምነቱ ይነግረናል።
ዳግማዊ ምኒልክ የዓባይን ወንዝ አስመልክቶ የተፈራረሙት የስምምነት ሶስተኛው አንቀጽ የዛሬዎቹ ለመፈረም ቀርቶ አጀንዳ ለማድረግ የማይደፍሩት የሚያስደንቅ ስምምነት ነው። የስምምነቱ ሶስተኛው አንቀጽ እንዲህ ይነበባል፤
“ጃንሆይ ዳግማዊ ምኒልክ ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ ከጥቁር ዓባይና ከባሕር ጣና፤ ከሶባት ወንዝ ወደ ነጭ ዓባይ የሚወርደውን ውኃ ከእንግሊዝ መንግሥት ጋር አስቀደሞ ሳይስማሙ ወንዙን ከዳር እስከ ዳር የሚደፍን ሥራ እንዳይሰሩ፤ ወይም ወንዝ የሚደፍን ሥራ ለማሰራት ለማንም ፍቃድ እንዳይሰጡ በዚህ ውል አድርገዋል።”
ከዚህ የስምምነት አንቀጽ መረዳት እንደሚቻለው ጃንሆን ዳግማዊ ምኒልክ ከእንግሊዝ መንግሥት ጋር የተዋዋሉት ከእንግሊዝ መንግሥት ጋር ሳይስማሙ ዓባይን ሙሉ በሙሉ የሚያስቆም ስራ እንዳይሰሩ እንጂ ዓባይን እንዳይገድቡ ያደረጉት ስምምነት የለም። በስምምነቱ መሰረት ጃንሆን ዳግማዊ ምኒልክ ዓባይን ሙሉ በሙሉ እስካላቆሙ ድረስ ወንዙን ከእንግሊዝም ጋር ሳይስማሙ መገደብ ይችላሉ። በስምምነቱ የተከለከለው ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ከእንግሊዝ ጋር ሳይስማሙ ወንዙን ሙሉ በሙሉ የሚያስቆም ስራ እንዳይሰሩ ብቻ ነው። በሌላ አነጋገር በስምምነቱ መሰረት ጃንሆይ ዳግማዊ ምኒልክ 99% የሚሆነውን የዓባይን ውኃ የማንንም ስምምነት ሳይጠይቁ መገደብ ይችላሉ። ይህን አይነት ስምምነት የተስማሙትን ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ነው እንግዲህ ሱሌማን ደደፎ ሲባል የሰማውን ሳያጣራ እየደገመ ምኒልክ በዓባይ ላይ ምንም አይነት ግድብ እንዳይሰራ ተስማምተዋል የሚለን።
ዛሬ ዳግማዊ ምኒልክን የሚወቅሱት ባለጌዜዎች ግን እንኳን 99% የሚሆነውን የወንዙን ውኃ ማንንም ሳያስፈቅዱ ሊገድቡ ቀርቶ የኢትዮጵያ ድርሻ የሆነውን ማለትም 85% የሚሆነውን የዓባይን ውኃ እንኳ ኢትዮጵያ ይገባታል ብለው ደፍረው የመደራደሪያ ነጥብ አድርገው ማቅረብ የማይችሉ ዞምቢዎች ናቸው።
ዳግማዊ ምኒልክ ያልፈረሙትን እንደፈረሙ አድርጎ ሲወቅስ የሚውለው ሱሌማን እስቲ የሚወክለው አገዛዝ ሞራሉና ወኔው ካለው ዳግማዊ ምኒልክ እ.ኤ.አ. በ1902 ስለ ዓባይ ወንዝ ከእንግሊዝ ጋር የተስማሙትን ስምምነት ዛሬ በመድገም ኢትዮጵያ ማንንም ሳታስፈቅድና ከማንም ጋር ሳትስማማ ወንዙን ሙሉ በሙሉ እስካላቆመች ድረስ ማለትም 99% የሚሆነውን የዓባይን ውኃ መገደብ እንችላለን ይበሉና እንያቸው እስቲ? ጉብዝና የሚባለው በዚያ ዘመን የነበሩት ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ 99% የሚሆነውን የዓባይ ውኃ ማንንም ያሳስፈቅዱ እደሚገድቡ የተስማሙትን ስምምነት ዛሬ መድገም እንጂ ኦነግና ወያኔ አምርረው በሚጠሏቸው ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ላይ ያመረቱን ፈጠራ ታሪክ ሳይመረምሩና ሳያጣሩ መድገም አይደለም። ሱሌማንም ጎበዝ ከሆነ ሲባል የሰማውን ሳያጣራ ከመድገም የያዘውን ቁልፍ የአምባሳደርነት ስልጣን ተጠቅሞ ዳግማዊ ምኒልክ የተፈራረሙት ስምምነት የዓባይን ውኃ ሙሉ በሙሉ ለመገደብ ሲያስቡ ካልሆነ በስተቀር እስከ 99% የሚሆነውን የወንዙን ውኃ ለመገደብ የማንንም ፍቃድ ለመጠየቅ እንዳልተፈራረሙ ለአረብ አገራት ያስረዳ።
∧ከላይ የታተሙት ዶሴዎች እንግሊዛዊው ሻለቃ ሐሪስ በኢትዮጵያ የነበረውን ጉብኝት አጠናቅቆ ወደ አገሩ ከተመለሰ በኋላ እ.ኤ.አ. በ1844 ዓ.ም. ባሳተመ መጽሐፉ የመዘገበው ኢትዮጵያ ውስጥ ሲፈጸም የነበረው የጉማ ንጉሥ ዘግናኝ ግፍና ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ በአዋጅ የቀረው በአባ ገዳዎች ይፈጸም የነበረው ጭፍጨፋ፣ እጅና ጡት የመቁረጥ፣ ዐይን ማፍረጥ፣ አፍንጫ መፎነንና ዘግናኝ ታሪክ ነው የሚያሳይ ሲሆን የተቀሩት ገጾች ደግሞ ዳግማዊ ምኒልክ ባልዋሉት የሚወቀሱበት እ.ኤ.አ. በ1902 ዓ.ም. ከእንግሊዝ ጋር የአባይን ወንዝና የጣናን ሐይቅ እንዲሁም የኢትዮጵያና ሱዳንን ድንበር አስመልክተው የተፈራረሙት ስምምነት አንቀጾችን የያዙ ናቸው።
እዚ ሕጂ እንፍሎሞ ዘለና ኤርትራ ሲምፖዝዩም 2019፡- ለውጥን ደሞክራስያዊ ስግግርን ድማ፡ መቐጸልታ ናይቲ ዓሚ ታሕሳስ ዚተኻየደ ኤርትራ ሲምፖዝዩም 2018፡- ኣድላዪነት ሓባራዊ ስራሕ ኢዩ። እዚ መጋባእያ’ዚ፡ ዝርርብና ኣብ ገለ ካብቶም ዓሚ ዝዘተናሎም ኣገደስቲ እዋናዊ ጕዳያት ብምርምርን ዘተን ዝያዳ ብምዕማቝ፡ ብዛዕባ ሃለዋት ሃገርናን ህዝብናን ሓባራዊ መረዳእታና ንምዕባይ፣ ብዛዕባ መጻኢ ሃገርና ሓባራዊ ራእይ ንምዅስኳስ፣ ኣብ ሃገርና ለውጥን ደሞክራስያዊ ስግግርን ንምድራኽ ክንገብሮ ዝግባኣና ምድላው ንምቅልጣፍ፣ ንኸገልግል ዚተሓለነ ኢዩ።
ኣብዚ ከስምረሉ ዝደሊ ሓደ መጐታዊ ሓቂ ኣሎ። ኣብ ታሪኽ ደቂሰብ ለውጢ ቀዋሚ ተርእዮ ኢዩ። ኣብ ኤርትራ ለውጢ ግድነት ኪመጽእ ኢዩ። ብርግጽ፡ መወዳእታ ናይቲ ዓመጸኛ ስርዓትን ሕማቕ ምሕደራን ይቐርብ ኣሎ። ንድለዮ ኣይንድለዮ፡ ንደግፎ ኣይንደግፎ ብዘየገድስ፣ ለውጢ ኪመጽእ ኢዩ። ውልቃዊ ኣመለኻኽታና ከም ተነጣጠፍቲ (activists) ይዅን ተዓዘብቲ ነቲ መስርሕ ብፍጹም ኣይጸልዎን ኢዩ። እቲ ዘገድስ፡ ውልቃዊ ኰነ ሓባራዊ ጽምዶናን ተግባርናን ኢዩ፤ ማለት፡ ኣብ ጽምዶ ንእቶ ዶ ኣይንእቶ፧ ኣብ ጽምዶ ኣብ እንኣትወሉ ኸ እቲ ኣከያይዳናን ስራሕናን ነቲ መስርሕ ለውጢ ዘሳልጥ ዲዩ ወይስ ዘጐናድብ፧ እቲ ምርጫ ንነፍሲ ወከፍና ዚግደፍ ውሳኔ ኢዩ። ኰይኑ ግን፡ ኣብ ጽምዶ ምእታው፡ ኣብ መስርሕ ለውጥን ደሞክራስያዊ ስግግርን ሃገርና ሃናጺ ኣበርክቶ ንምግባር ክንቅረብ ንዓወት ቃልስና ኣዝዩ ኣገዳሲ እመስለኒ።
ሎሚ ሓያሎ ኣብ ዳያስፖራ እንነብር፡ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባት፡ በርጌሳዊ ማሕበራት ወይ ጕጅለታት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት እንነጥፍ ኤርትራውያን ኣብዚ ኣብ ለውጥን ደሞክራስያዊ ስግግርን ዚዝቲ ሲምፖዝዩም’ዚ ንምስታፍ ተኣኪብና ኣለና። እቲ ቀንዲ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ቅድሜና ተገቲሩ ዘሎ ሕቶ ንሕና ኤርትራውያን ተነጣጠፍቲ፡ ነቲ ኣብታ ፍትውቲ ሃገርና ለውጢ ንምምጻእ ዚካየድ ጻዕሪ ክንምልእ፡ ርጉእ ደሞክራስያዊ ስግግር ንምርግጋጽ ኣወንታዊ ኣበርክቶ ክንገብር፡ ድሉዋት ዲና፧ ዚብል ኢዩ። ኣብ መወዳእታ ትንታኔ፡ መጻኢ ዕድል ኤርትራ ኣብ ኢድ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ከነረጋግጽ ኣሎና። ከም ሓደ ኣገዳሲ ክፋል ሕብረተሰብ ኤርትራ ድማ፡ ንሕና ነበርቲ ዳያስፖራ ኣብቲ መስርሓት ለውጥን ደሞክራስያዊ ስግግርን ኣቀላጣፍን ደጋፍን ተራ ክንጻወት ንኽእል ኢና።
ኵሉ ኣሃዛዊ ጭብጥታትን ሓባሪታት ልምዓትን፡ ሃገራዊ ቍጠባና ኣብዘን ዚሓለፋ ዕስራ ዓመታት ብቐጻሊ ምንቍልቋል ተረሚሱ፡ ሎሚ ባይታ ዘቢጡ፣ ህዝብና ኣብ ዓዘቕቲ ጃምላዊ ድኽነት ተሸሚሙ፣ መሰረታዊ ጠላባት መነባብሮ ከይተረፈ ተነፊጉ፡ ብክቱር ስእነትን ሓሳረ-መከራን ይሳቐ ከም ዘሎ የመልክት። እኩይ መራሒ፡ ሓሳድ ስርዓት፡ ብልሹው ኣከያይዳ ንተኽእሎ ቍጠባዊ ዕቤትን ልምዓትን ሃገርና ኣባኺኑ። ኤርትራዊ ግዳይ ውርደት፡ ስደትን ስቓይን ኰይኑ።
ብዚተረፈ፡ እቲ ህርኩትን ጻዕረኛን ህዝብና፡ ግቡእ ዕድል ትምህርትን ስራሕን ረኺቡ፣ ዘመናዊ ስነፍልጠትን ስነኪነትን ቀሲሙ፣ ነቲ ብርኩት ባህርያዊ ጸጋታት መሬትን ባሕርን ሃገርና ኣማዕቢሉ፣ ሎሚ፡ ከም መብዛሕትኡ ህዝቢ ዓለም፡ ኣፍራዪ ዓቕሙ ኣኻዕቢቱ፡ ኣብ ገዛእ ሃገሩ ከቢሩ ኪነብር፡ ንቡር ህይወት ኪመርሕ፡ ራህዋ ከስተማቕር ምኸኣለ ነይሩ።
እታ ካልኣይቲ ፓነል ብዛዕባ ምብርባር ቍጠባ ኤርትራ፡ ቍጠባዊ ሜላ ኣሰጋጋሪ መድረኽ፡ ተራ ቀጥታዊ ግዳማዊ ወፍሪ ኣብ ልምዓት፡ ከም መበገሲ ናይ ክፉት ዘተ ዘገልግል ርእይቶታትን ትንታኔታትን ከተቕርበልና ተዳልያ ኣላ።
ኣብ ሃገርና እቲ ውድዓዊ ኵነታት ንለውጢ ብሱል ኣሎ። እቲ በብግዜኡ ብኣረሜናዊ ስጕምትታት እናተጨፍለቐ ምዕባሌኡ ኪጐናደብ ዚጸንሐ ባዕላዊ ኵነታት’ውን እናበሰለ ኪመጽእ ጸኒሑ። ብስለት ናይቲ ውድዓውን ባዕላውን ኵነታት ኣብ ዚመዓራረየሉ ህሞት ድማ፡ እቲ ለውጢ ናይ ግድን ኪመጽእ ኢዩ። ፈተንቲ ብድሆታት ከም ዘጋጥሙ ግን ኪዝንጋዕ የብሉን። ስርዓት ምቕያር ከቢድ ዕማም ኢዩ፣ ብፍላይ ንከምዚ ናትና ዚኣመሰለ ዝሩግ፡ ብልሹውን ጥፉሽን ስርዓት። ብሓፈሽኡ፡ ንዚተበላሸወ ካብ ምዕራይ ‘ሀ’ ኢልካ ካብ ባዶ ምጅማር ኣጸቢቑ ይቐልል። ዋላ እቲ ዚበለጸ ፖለቲካዊ ስርዓት እንተ ሃነጽካ’ውን፡ ብግብሪ ዚሰርሕ ተሓታቲ መንግስቲ ምቛም ኣዙ ጥንቁቕ ኣተሓሕዛን ብርቱዕ ጻዕርን ዘድሊዮ፡ ብኣዝዩ ዚተሓላለኸ ጽንኩር መስርሕ ዚሓልፍ፡ ዓቢ ዕማም ኢዩ።
ኣብ መወዳእታ ትንታኔ፡ ሰብ’ዩ ወሳኒ፤ ቅኑዕ፡ ውፉይ፡ ፍትሓዊ ሰብ። ንሓደ ኣብ ኵሉ ጽፍሕታቱ፡ ካብቲ ዚለዓለ ክሳብ’ቲ ዚተሓተ፡ ብብልሽውናን ብድዐን ዚተበከለ ስርዓት ቀይርካ ብሓደ ኣድማዕን ስሉጥን መሳርሒ ናይ ፍትሒ፡ ልምዓትን ራህዋን ምትካእ፣ ብውሑዱ፡ ሓደ ሓያል ሕመረት ናይ ቅኑዕ፡ ብቑዕ፡ ውፉይ፡ ስጡም መሪሕነት ምውዳድ ይሓትት። ብርግጽ፡ ውሁድ ኣሰራርሓ ናይ ሓደ ተሪር ውሽጣዊ ሓድነትን ሰፊሕ ህዝባዊ ተቐባልነትን ዘለዎ፣ ካብ ፍጹም ቅንዕናን ተወፋይነትን ዚምንጩ ሓይልን ፍናናዊ ስልጣንን ዚውንን ጕጅለ መራሕቲ ይጠልብ። ብተወሳኺ፡ ተሓታቲ፡ ትርግታ ልቢ ህዝቡ ዚሰምዕን ግሉጽን ምሕደራን ብመሰረት መምዘኒ ብቕዓት ዚሰርሕ ሓቀኛ፡ ጽፉፍ፡ ዘይሻራዊ ሲቪላዊ ኣገግሎትን ምህናጽ የድሊ።
እምበኣርከስ፡ ለውጢ ኣብ ሃገርና ናብ ሓደ ኣብ ልዕልና ሕጊ ዚኣምን፡ ፍትሒ ዘመሓድር፡ ንልምዓት ዚሰርሕ፡ ራህዋን ቅሳነትን ዘስፍን ሓቀኛ ደሞክራስያዊ ስርዓት መታን ከምርሕ እንታይ ኪግበር ይግባእ፧ ተራና ኸ እንታይ ይኸውን፧
ፖለቲካዊ ተናጥፎ ወይ ምንቅስቓስ ኣብ ዳይስፖራ ነቲ ጨፍላቒ ባህርይ ናይቲ ምልካዊ ስርዓት ኣብ ምቅላዕ፣ ኣፍልጦ ኣህጕራዊ ኮም ብዛዕባ ወጽዓ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ምዕባይ፣ ንቕሓትን ጽምዶን ብዙሓት ዜጋታት ኣብ ምብርባር፣ ዚምጐስ ኣበርክቶ ገይሩ ኢዩ። ይዅን’ምበር፡ እቲ ብቐጻሊ ዚኽሰት ምምቕቓል ወይ ስእነት ስኒት መሳርዕ፡ ምፍንጫል፡ ሓድሕዳዊ ቍርቍስ፡ እምንቶ ኣብ ግዳማዊ ጸግዒ፡ ስልኳ ሃሱሳት፡ ወዘተ.፣ ምሕዝነት ናይ ቃልሲ ኣላሕሊሑ፡ ብልሒ ፖለቲካዊ ተቓውሞኡ ኣጕዲሙ፡ ኣድማዕነት ጻዕርታቱ ከም ዘጐናደበ ዚከሓድ ኣይኰነን። ውጽኢቱ ድማ፡ ኣብ ክባዊ ፖለቲካ ናይ ዕንክሊል ጋም-ማን ምባል ኰይኑ።
ምልካዊ ስርዓት፡ ንተቓውሞ ብምሕንኳል ኰነ ንናይ ጥምረት ጻዕርታቱ ብምዕንቃፍ ዕምሪ ስልጣኑ ንምንዋሕ፣ ኣብ ወጻኢ፡ ከምቲ ኣብ ውሽጢ ዚገብሮ፡ ሰፊሕ መርበብ ስለያን ሓበሬታን ዘርጊሑ ምምቕቓልን ዘይስኒትን ዚዘርእ ሸርሕታት ከም ዘሰላስል ስዉር ኣይኰነን። ንሱን ተጻባእቲ ናይ ናጻ ልዑላዊት ሃገረ ኤርትራን፡ ኤርትራዊ ሃገራውነት ንምብላል፣ ነቲ ሃገራዊ ምንቅስቓስ ንምድኻም፣ ተስፋ ህዝብና ኣብ ናይ ጽባሕ ኤርትራ ንምብናን፣ ኣብ መሳርዕ ተቓውሞ ብስም "ደለይቲ ፍትሒ" ብዚተጸፍዩ ሃሱሳት ኰነ ዚተፈላለዩ ዓይነት ሕብርታት ዚለበሱ ጕጅላዊ ባእታታት፡ ብስዉርን ብግሁድን ዚፍጸም ቀጻሊ ስሩዕ ዘመተ ናይ ዘለፋ፡ ትምዩን ወረ፡ ጠቐነ፡ ጸለመ ኰነ ታህዲድ ከም ዘካይዱ ናይ ኣደባባይ ምስጢር ኢዩ።
ይዅን’ምበር፡ ንሕና ብምሉእና፡ ከም ውፉያት ተነጣጠፍትን ሃገራውያን ውልቀሰባትን መጠን፡ ምስቶም ብመደብ ንድሕሪት ኪጐቱና ዚሕልኑ ተጻባእትን ሃሱሳትን ኣብ ምቍያቝ ወይ ምቍርቛስ ግዜን ዓቕምን ከነባኽን ኣይግባእን። በቲ ኣፍራሲ ዘመተታቶም ካብ ስርሕና ኰነ ዕላማና ክንጐናደብ የብልናን። ከምኡ እንተገይርና’ሞ፡ ኣብቲ መጻወድያኦም ንኣቱ ኣለና ማለት ጥራይ ዘይኰነስ፣ እንተላይ ገስጋስና ከደናጕዩ ወይ ከመዛብሉ ነፍቅደሎም ኣለና ማለት ኢዩ። ኣብ ክንድኡ፡ እቲ ሃገራዊ ምንቅስቓስ ኣብቶም ሃገራዊ ኣገዳስነት ዘለዎም ጕዳያት ኰነ በብግዜኡ ዚቕልቀሉ ፍጻሜታት ቅኑዕ መኣዝን ዘትሕዝ መግለጺታት ከቕርብ ይግባእ።
ብተወሳኺ፡ መራሕትን ወከልትን ኮማት፡ ተነጣጠፍትን ግዱሳት ውልቀሰባትን ኣርኣያ ናይ ኣወንታዊ ኣብነታት ኪዀኑ ይግባእ። ንሕና፡ ንረብሓ ሃገርን ህዝብን ዚከላኸልን ዚጣበቕን ኣረኣእያ ዘነጽር፣ ንቕድሚት ዚጥምት ስትራተጅያዊ ኣጠማምታ ዘዋድድ፣ ኣወንታዊ፡ ሃናጺ፡ ተስፋ ዘስንቕ መልእኽቲ ዘመሓላልፍ ግብራዊ ስራሓት ከነሰላስል ሓላፍነት ኣለና። ሎሚ ካብ ዚዀነ ዚሓለፈ እዋን ንላዕሊ፡ ቃልስና ብዝያዳ ከነሐይል የድሊ።
እታ ራብዓይቲ ፓነል ብዛዕባ እዋናዊ ሃለዋትን መጻኢ ኣንፈትን ፖለቲካዊ ተናጥፎ ኣብ ዳያስፖራ፡ ከም መበገሲ ናይ ክፉት ዘተ ዘገልግል ርእይቶታትን ትንታኔታትን ከተቕርበልና ኢያ።
ሓደ ካብቲ መሰረታዊ ዕላማታት ናይ ከምዚ ዓይነት ሲምፖዝዩም፣ ብዛዕባ ታሪኻዊ ኣመዓባብላ፡ ህሉው ኵነታት፡ እዋናዊ ሃለዋት ሃገርናን ህዝብናን ሓባራዊ ፍልጠትን መረዳእታን ምዕባይ፣ ብዛዕባ ናይ ጽባሕ ኤርትራ ሓባራዊ ራእይ ምዅስኳስ፣ ነቲ ሓባራዊ ራእይ ክዉን ንምግባር ዘገልግል ስትራተጂ ምድህሳስ፣ ብመሰረት’ቲ ዚወጽእ ስትራተጂ፡ ዘዐውት መደብ ሓንጺጽካ ኣብ ናይ ሓባር ቃልሲ ምጽማድ ኢዩ።
እታ ሓሙሸይትን ናይ መወዳእታን ፓነል ብዛዕባ ምዅስኳስ ሓባራዊ ራእይ ንለውጥን ደሞክራስያዊ ስግግርን፡ ከም መበገሲ ናይ ክፉት ዘተ ዘገልግል ርእይቶታትን ትንታኔታትን ከተቕርበልና ኢያ።
እዚ ኣብዚ ወሳኒ ህሞት ታሪኽ ሃገርናን ሃለዋት ህዝብናን ኣብ ትሕቲ ለውጥን ደሞክራስያዊ ስግግርን ዚብል ኣርእስቲ ዚሰላሰል ዘሎ ኣገዳሲ ሲምፖዝዩም’ዚ፣ ብዛዕባ ሃለዋት ሃገርናን ህዝብናን ሓባራዊ መረዳእታና ዘዐቢ፣ ብዛዕባ’ታ ናይ ጽባሕ ኤርትራ ሓባራዊ ራእይ ዚዅስኵስ፣ ነቲ ኣብ ሃገርና ለውጢ ንምቅልጣፍ ኰነ ምዕሩይ ደሞክራስያዊ ስግግር ንምድራኽ ክንገብሮ ዝግባኣና ምድላው ብዘነጽር ውጽኢት ኪዛዘም ተስፋ እገብር።
ዛጎል ዜና -በሄዱባቸው ተቋማትና የአስተዳደር ከባቢዎች ማጽዳት ይወዳሉ። በቅርብ የሚያውቋቸው እንደሚመሰክሩት፣ እሳቸው በመሯቸው ተቋማትና ከተማ አስተዳደር አገልግሎታቸውን ያዩ እንደሚሉት ከንቲባ አዳነች የተርመጠመጠ ነገር አይወዱም። አዲስ አበባን እንዲመሩ ከኢንጂነር ታከለ ኡማ ሲረከቡ ውስብስብ ችግር እንደሚያጋጥማቸው ቢገመትም በኖረው ባህሪያቸው ይወጡታል የሚል እምነት ከፓርቲያቸው ብቻ ሳይሆን በበርካቶች ዘንድ ነበር።
ከመከረኛው የጎሳ እሳቤ ጋር ተዳምሮ ነጻነት የሌለውና ብዙ ፍላጎት የምንገዋለልባት አዲሰ አበባ ነገሯን ሁሉ ከሽንፍላ ጋር የሚያያዙ እንደሚሉት ታከለ ታከለ ኡማ በርካታ ለውጥ ያስመዘግባሉ ተብሎ ቢጠበቅም በነበራቸው ቆይታ ጥርስ ውስጥ ከመግባት የዘለለ የመሰረታዊ ለውጥ ፍንጭ አላሳዩም ተብለዋል። እንደውም ሃሜቱ በዝቶባቸው ነው ከስፍራው የተነሱት። “ይህንን የቆሸሸና ሽንፍላ የሆነ አስተዳደር ማን ይምራው” የሚለው ጉዳይ አገሪቱን እየመራ ላለው ብልጽግና ፈተና ነበር። በመጨረሻ አዳነች ተገኙ። አዳነች ገና አዲስ አበባን እንዲመሩ ሲሾሙ ” በዚህ አይቀጥልም” ሲሉ ዙሪያውን አስጠንተው የማቅኛ እርምጃ እንደሚወስዱ ቃል ገቡ። ሹመታቸውን የተቃወመም አልነበረም።
የተጀመሩ ፕሮጀክቶችን ከመከታተል፣ የውስጥ አደረጃጀትን ከማስተካከል ጀምሮ ሰፊ ስራ እየሰሩ ያሉት ምክትል ከንቲባ አዳች አዲስ አበባን ከ1997 ጀምሮ ታከለ ኡማ እስከለቀቁበት ድረስ እንዴት እንዳለፈች በባለሙያዎች የሚመራ ግብረሃይል አቋቁመው አስጠኑ። አስመረመሩ። አስፈተሹ።
ይህንኑ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ከመሬት ወረራና ባለቤት አልባ ህንጻዎች፣ እንዲሁም ኮንዶሚኒየምና የቀበሌ ቢቶች ዙሪያ የተደረገ የማጣራት ውጤት ዛሬ ይፋ አድርገዋል። ከንቲባዋ ይፋ ያደረጉት ሪፖርት እጅግ ማንም ያልደፈረውና የተድበሰበሰ በመሆኑ ሪፖርታቸው አስገራሚ፣ አስደንጋጭ፣ እንዲሁም ጥናቱ እንዲጠና በግል የወሰዱት አቋም ” አዳነች ከዛስ” የሚያሰኝ ሆኗል።
ዛሬ መግለጫ የሰጡት ከንቲባዋ እንዳሉትና በሰነዱ እንደቀረበው ጥናቱ ከ1997 እስከ 2012 ያሉ ህገ ወጥነ ተግባራትን ነቅሶና ለይቶ በየፈርጁ ያካተተ ነው። በመሬት ዘርፊያ፣ በኮንዶሚኒየም ቤቶች እደላ፣ ስርቆት፣ ዝርፊያ፣ ባለቤት አባል ስለሆኑ ህንጻዎች፣ መኖሪያ ኮንዶሚኒየም በህገወጥ ወስደው ጥለው ስለጠፉና በቀበሌ ቤቶች ዙሪያ በዝርዝር የተሰሩ ሸፍጥና ድራምዎችን ” ጉድ በል አዲስ አበቤ” እንዲሉ ይፋ አድርገዋል። ጥናቱ ማለባበስ አይሰራም አይነት ይመስላል።
በዚሁ መሰረት ጥናቱ አዲስ አበባ በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ ከ13 ሚሊዮን ካሬ ሜትር በላይ መሬት በወረራ ተዘርፋለች። ይህ ለወትሮ በድብቅ የሚሰማ፣ መረጃና ማስረጃ በአግባቡ የማይቀርብበትን ሃሜትብ ገሃድ ያደረጉት ከንቲባዋ የሚያስተዳድሯት አዲስ አበባ 332 ባለቤት አልባ ህንጻዎች ቆመውባታል።
32 ሺህ የኮንዶሚኒየም መኖሪያ ቤቶች እጣ ሳይወጣላቸው ተያዘዋል። ያለ እጣ ባለቤት የሆኑት ግለሰቦች ህጋዊ ካርታና ሰነድ ተዘጋጅቶላቸዋል። 15 ሺህ 891 የኮንዶሚኒየም ቤቶች ሰው ይኖርባቸዋል። ግን ሰነድ አልባ ናቸው። የወይዘሮ አዳነች አቤቤ መግለጫ ጥናቱ እያጣቀሰ እንዳለው 4530 ኮንዶሚኒየም ቤቶች በአንድ ወቅት ነዋሪዎች ነበሩባቸው። ይሁን እንጂ ዛሬ ነዋሪዎቹ ለቀዋቸው ጠፍተዋል።
በኮንዶሚኔየም ቤቶች ዙሪያ ያለውን አስገራሚ ድራማ በገሃድ ለሚመሩት ህዝብ ይፋ ያደርጉት ከንቲባዋ ጥናቱን አጣቅሰው እንዳሉት 424 የኮንዶሚኔየም ቤቶች ሰብረው በገቡ ህገወጦች ተያዘዋል። ወደ ቀበሌ ሲወርድ 7723 ቤቶች ማስረጃ የላቸውም።
የቀበሌ መኖሪያና ንግድ ቤቶች ላይ በተደረገው የማጥራት ስራ ደግሞ በሁሉም ክፍለ ከተሞችና ወረዳዎች 138,652 ቤቶች በጥናት እንዲለዩ ተደርጎ 10,565 በህገወጥ መንገድ የተያዙ የቀበሌ መኖሪያ ቤቶች መገኘታቸውን በከንቲባዋ መግለጫ ቀርቧል።
የጥናቱ ውጤቱ በዝርዝር ሲታይ 7,723 መኖርያ ቤቶች ውል በሌላቸው ህገወጥ ነዋሪዎች የተያዙ፣ 265 ቤቶች በሶስተኛ ወገን የተያዙ፣ 1,164 ቤቶች ኮንዶሚኒየም በደረሳቸው ግለሰቦች እንደተያዙ፣ 1,243 መኖሪያ ቤቶች ታሽገው የተቀመጡ፣ 234 የጠፉ ቤቶች፣ 180 ቤቶች አድራሻቸው የማይታወቅ፤ 54 ቤቶች ግን በምን ምክንያት እንደፈረሱ በጥናቱ መለየት ያልተቻሉ መሆናቸውን የጥናቱን ግኝት ተንተርሰው መግለጫ የሰጡት የከተማዋ ምክትል ከንቲባ ወ/ሮ አዳነች አቤቤ ተናግረዋል፡፡
537 በህገወጥ መንገድ ወደ ግል ቤትነት የዞሩ የቀበሌ ቤቶች መኖራቸውን ያመለከቱት ምክትል ከንቲባዋ፣ 4,076 በህገወጥ መንገድ የተያዙ የቀበሌ የንግድ ቤቶች መገኘታቸውንም ወ/ሮ አዳነች የጥናቱን ግኝትን ዋቢ አድርገው ገልጸዋል፡፡
265 የቀበሌ ቢቶች ለ3ኛ ወገን ተላልፈዋል።1243 ቤቶች የራስቸው ቤት ወይም ኮንዶሚኒየም ባላቸው ነዋሪዎች የተያዙ ናቸው። 1243 የቀበለኤ ቤቶች በተለያዩ ምክንያቶች የታሸጉ ሲሆኑ 180 ጠፍተው የነበሩ የቀበሌ ቤቶች ሊገኙ እንደቻሉ ከመግለጫቸው ለመረዳት ተችሏል።
የአዲስ አበባ ተባባሪያችን እንዳለው ከንቲባዋ አዲስ አበባን በተረከቡ አጭር ጊዜ ውስጥ ለሚመሩት ሕዝብ እንዲህ ያለ ግልጽ መረጃ ባለተለመደ መልኩ ማቅረባቸው በይፋ ምስጋና ሊያስቸራቸው ይገባል። ይህ አቋም መግለጫውን ሲሰሙ ከነበሩ የተደመተ ሲሆን፣ ከዚህ ሪፖርት በሁዋላ ምን የማስተካከያ እርምጃ ይወሰድ ይሆን? የሚለውም በተመሳሳይ ተሰምቷል። ታከለ ኡማ አዲስ አበባን ከለቀቁ በሁዋላ የሪፖርተር ጋዜጣን አቋምና ደረጃ ጥያቄ ውስጥ ባስገባ መልኩ የማስተባበያ ቃለ ምልልስ እንዳዘጋጀላቸው ይታወሳል።
በዚህ ድህረ ገፀፅ ላይ በጣም ደስ በምል መልኩ የተቀረጡ ሁለት ቪድዮዎች በኧሌ ቋንቋ የተዜጋጁ ስላሉ ማውረድና መስማት እንድሁም ማየት ይችላሉ።ደግሞም የወረዳችን ም/ቤት ይህንን ሁለት ቪድዮዎችና ለሎችችንም እንድንጠቀም ፍቃድ ስለሰጡን በጣም እናመሰግናለን።
ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሣለኝ ለኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኤጀንሲ በሰጡት መግለጫ ላይ የመኢአድ ዋና ፀሐፊ የአቶ አዳነ ጥላሁን እና የመድረክ የወቅቱ ሊቀመንበር ፕሮፌሰር በየነ ጴጥሮስ በቪኦኤ የሰጡት ምላሽ፡፡
"ኦርቶዶክሳዊ መዝሙር የቱ ነው?" በሚል ርእስ ከማኅበረ ቅዱስ ያሬድ ዘጎንደር ድረ ገጽ ያገኝነውን ጽሁፍ ከአንዳንድ የምስል ወድምፅ ማስረጃዎች ጋር በማዋሃድ አቅርበነዋል መልካም ንባብ።
ጥንታውያን ኦሪየንታል ኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት በመባል የሚጠሩት ኢትዮጵያ፣ ግብፅ፣ ሶርያ፣ አርመንና ሕንድ በእምነታቸው (የተዋሕዶን ትምህርተ ሃይማኖት በመጠበቃቸው) አንድ ቢሆኑም በሥርዓተ መዝሙር (ማለትም በመዝሙር ዜማና አቀራረብ) ግን በመጠኑ ይለያያሉ፡፡ ለምሳሴ ግብፃውያን የዜማ መሣሪያዎቻቸው ሁለት ብቻ ናቸው፡፡ ነገር ግን ከቅዳሴ በፊትና በኋላ በመዘመራችን፣ ሌሊት ማኀሌት በመቆማችን፤ ሥርዓታችን ተመሳሳይ ነው፡፡ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን መዝሙራትን “ኣርቶዶክሳዊ” ነው የምትለው ትምህርተ ሃይማኖትዋን፣ ሥርዓትዋን፣ ታሪኳንና ትውፊትዋን ሲጠብቅ ብቻ ነው፡፡ ለምሳሌ በግብፃውያን ሥርዓት ከዜማቸውና ከመዝሙር መሣሪያዎቻቸው ውጭ መዘመር አይፈቀድም፡፡
በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያንም አንድ መዝሙር ኦርቶዶክሳዊ ነው፣ የቤተ ክርስቲያን ነው: ሊባል የሚችለው በትምህርተ ሃይማኖትዋ፣ በሥርዓትዋ፣ በትውፊትዋ መሠረት፣ የቤተ ክርስቲያናችንን ትምህርተ ሃይማኖት፣ ሥርዓት እና ትውፊት የጠበቀ ሲሆን በጉባዔው ሆነ በግል የምንዘምረው፣ አልያም ደግሞ በካሴት አስቀርፀን የምናሳትመው መዝሙር አዕማደ ምሥጢራትን፣ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያንን፣ ታሪከ ቤተ ክርስቲያንንና ሥርዓትዋን መጠበቅ አለበት፡፡ ለምሳሌ መዝሙሩ “ድንጋዩን ፈንቅሎ ክርስቶስ ተነሥቷል” የሚል ስንኝ ቢኖረው ከቤተ ክርስቲያን ትምህርት የወጣ ይሆናል፡፡ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሙስና መቃብርን አጥፍቶ የተነሣው መግነዝ ፍቱልኝ መቃብር ክፈቱልኝ ሳይል እንጂ መቃብሩን ፈንቅሎ መግነዙን ፈትቶ አልነበረምና፡፡ የማቴዎስ ወንጌል ምዕራፍ 28 በማለዳ የወጣው የእግዚአብሔር መልአክ በመቃብሩ ደጃፍ ላይ የነበረውን ድንጋይ አንከባልሎ እንደተቀመጠበት ይነግረናል፡፡ በእኩለ ሌሊት ድንጋዩን ያንከባለለው መልአኩ እንጂ ጌታችን የተነሣው በታተመው መቃብር ነወ፡፡
ወይም ደግሞ፡- ‹‹በሥላሴ አርአያ የተፈጠረ ሰው እንደ ዱር አበባ ረግፎ ቀሪ ነው›› የሚል ግጥም ቢኖር የዚህ ግጥም መልእከት ከምሥጢረ ትንሣኤ ሙታን ጋር የሚቃረን ይሆናል፡፡ የሰው ልጅ ፈርሶ በስብሶ፣ እንደ ዱር አበባ ወድቆ የሚቀር ሳይሆን በዳግም ምጽዓት እንደገና ታድሶ የሚነሣ ነው፡፡ ይህ ለእንስሳት ሊቀጸል እንጂ ለሰው ልጁ ሊነገር አይገባውም፡፡ ቤተ ክርስቲያናችን ልዑል እግዚአብሔርን፣ ቅዱሳንን፣ ንዋያተ ቅድሳትን፣ ወዘተ የምትጠራበት፤ እምነቷንና ፍቅርዋን የሚገልጹ ቃላት አሏት፡፡ እነዚህ ቃላት ዘመን ወለዶች ሳይሆኑ ከጥንት ጀምሮ ቅዱሳን አበው ልመናቸውን፣ ምልጃቸውን፣ ምሥጋናቸውን ያቀረቡባቸው፣ ልጆቻቸውን ያስተማሩባቸው፣ አንድ ገጽ ጽሑፍ ሊገልጣቸው የማይችላቸውን ምሥጢራት በአንድ ቃል የገለጡባቸው ናቸው፡፡ የምንዘምራቸው መዝሙሮች እነዚህን ዕንቁ የሆኑ ቃላት ማፋለስ የለባቸውም፡፡ ምክንያቱም መልእክቱን ያዛባዋልና፡፡
ለምሳሌ አንድ መዝሙር “ኢየሱስ ጓዴ ነው” የሚል ቃል ሊጠቀም አይችልም፡፡ ይህንን ቃል የተጠቀመ አባት በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ የለም፡፡ ቃሉ የጌታችንን ክብር የሚያሳንስ ነውና፡፡ ቤተ ክርስቲያን ጌታችንን አምላክ፣ አምላከ አማልክት፣ የጌቶች ጌታ፣ የንጉሦች ንጉሥ፣ መድኃኒተ ዓለም፣ ወዘተ… እያለች ትጠራዋለች እንጂ እንደ ሥራ ባልደረባ “ጓዴ” ብላ አትጠራውም፡፡
በአንዳንድ መዝሙራት ላይ ደግሞ ሕዝቡን የበለጠ ለመሳብ ወይንም አንድን ነገር የበለጠ ለመግለጥ እየተባለ ያልተደረገ እንደተደረገ ሆኖ የሚቀርብበት አጋጣሚም አለ፡፡ ለምሳሌ ጌታችን “ከአጥንቱ አንድም አይሠበርም” (ዘጸ.12÷46) የሚለው ቃል ይፈፀም ዘንድ አጥንቱ አልተሠበረም፡፡ ነገር ግን በአንዳንድ የስቅለት መዝሙራት ላይ “አጥንቱ እስኪሠበር ተገረፈ” የሚል ሐረግ ይገኛል፡፡ ይህ ግን ከቅዱሳት መጽሐፍት ትምህርት የወጣ ነው፡፡ ስለ እመቤታችን ሐዘን በሚዘመሩ መዝሙራትም ላይ “በመስቀሉ ሥር ስትወድቅ ስትነሣ እያለቀሰች ያዙኝ ልቀቁኝ እያለች” በሚል አኳኋን ይቀርባል፡፡ ነገር ግን እመቤታችን አስቀድሞ ስምዖን፡፡ ‹‹በነፍስሺ ሰይፍ ያልፋል›› (ሉቃ.2÷35) በማለት ነግሮአት ስለነበር መከራውን ታውቃለች፡፡ ሐዘንዋ ተስፋ የመቁረጥ ሳይሆን የእናትነት ፍቅርዋን የሚገልጥ ነው፡፡ ስለዚህ የምንዘምረው መዝሙር የቤተ ክርስቲያንን ትምህርተ ሃይማኖት፣ ሥርዓትና ትውፊት የጠበቀ መሆኑን ማረጋገጥ አለብን፡፡ ይህንንም ለማወቅ በሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን፣ በእምነታቸው በተመሠከረላቸው አባቶችና መምህራን ማሳረም፣ የቤተ ክርስቲያንን ትምህርት ጠንቅቶ መማር፣ መጻሕፍት ቅዱሳትን ማንበብና በእግዚአብሔር ቤት ዘወትር መኖር ዋና መፍትሔዎቹ ናቸው፡፡ የዘማሪት ማርታን ስርዓት የጠበቀ መዝሙርና የተረጋጋ አዘማመርን ከዚህ በታች ይመልከቱ።
ዜማው ያሬዳዊ ሲሆን:- ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ላለፉት 13ዐዐ ዓመታት ያህል ለልዑል እግዚአብሔር ምሥጋናዋን ታቀርብ የነበረበት ዜማ የቅዱስ ያሬድ ዜማ ነው፡፡ በዚህ ዜማ ተጠቅመው አያሌ ቅዱሳን ምሥጋናቸው በልዑል እግዚአብሔር ፊት ቀርቦላቸዋል፡፡ ክብረ ቅዱሳንንና፣ ርስት መንግስተ ሰማያትን ወርሰዋል፡፡ በየጊዜው የተነሡ የቤተ ክርስቲያናችን አበው (እነ አባ ጊዮርጊስ፣ እነ አባ ዘድንግል) ሰዓታትን፣ ማኀሌተ ጽጌን፣ ሰቆቃወ ድንግልን በዚሁ በያሬድ ዜማ ዘመሩት እንጂ ሌላ ዜማ ለመፍጠር አልፈለጉም፡፡ እግዚአብሔር የዘረጋው መንገድ እያለ ለምን ሌላ መንገድ ይፍጠሩ! አሁንም ሆነ ለወደፊት ቅድስት ቤተ ክርስቲያናችን እግዚአብሔር በቅዱስ ያሬድ አማካኝነት የሰጣትን ይህንን ዜማ እንደምትጠቀምበት ቅዱስ ሲኖዶስ ለሰ/ት/ቤቶች ማ/መምሪያ ባወጣው ደንብ ምዕ.5/26/1/ሀ ላይ ደንግጓል፡፡ አጽንቷል፡፡ በመሆኑም ኦርቶዶክሳውያን ሁሉ የምንዘምረው መዝሙር ይህን ዜማ የጠበቀ መሆን አለበት፡፡ ምክንያቱም፣ ዜማው እግዚአብሔር ወዶ ፈቅዶ የሰጠን እንጂ ቅዱስ ያሬድ በጥበቡ የተፈላስፎ፣ ተራቅቆ፣ ያመጣው አይደለም፡፡ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን እንድንጠቀምበት፤አባታችን እግዚአብሔርንም እድናመሰግንበት ጠብቃ ያቆየችን ወስናም የሰጠችን ነውና፡፡ የዜማው ሥርዓት፣ ባሕልና የመሣሪያዎቹ ትርጉም ፍፁም ኦርቶዶክሳዊ መልእክት ያለው ነውና፡፡
አንዳንድ ዘማሪያን የመናፍቃኑን ዜማ ስለሚወዱት በግድ ዜማውን እየጐተቱ በከበሮ በማጀብ ያሬዳዊ ለማድረግ ይጥራሉ፡፡ ነገር ግን ያሬዳዊ ዜማ ማለት የተጐተተ ዜማ ማለት አይደለም፡፡ ይህ ሁሉንም ላለመልቀቅ የሚደረግ ጥረት ካልሆነ በቀር የራሳችን አለን፡፡ የራሳችን እያለንም ወደ ጐረቤት መጓዝ አያስፈልግም፡፡ ክርስቲያን የሆንነው በቅድስት ቤተ ክርስቲያን እምነትና ሥርዓት መሠረት ተጠምቀን ነው፡፡ ክርስቲያን ለመሆን ወደ ቤተ ክርስቲያን የመጣነው ሕግዋን ሥርዓትዋን አክብረን እግዚአብሔር ለቤተ ክርስቲያን የሰጠውን ጸጋና በረከት ለማግኘት እንጂ እምነት፣ ሥርዓትና ሕግ ለዋጮች ለመሆን አይደለም፡፡ ስለዚህም ቀድመን የመጣንበትን ምክንያት አንርሳ፡፡ እኛ የምኖረው እግዚአብሔርን በቤተ ክርስቲያን ሕግና ሥርዓት መሠረት እያገለገልን እንጂ በቤተ ክርስቲያንና በክርስትና ሽፋን የገዛ ፍላጐታችን እያሟላን መሆን የለበትም፡፡ የራሳችን ዜማ ፈጥረን ከካሴቱ ሽፋን ላይ የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያንን ዜማና ሥርዓት የጠበቀ ስላልነው ብቻ ኦርቶዶክሳዊ መዝሙር መሆን አይችልም፡፡
ለማናቸውም ነገር መነሻና መግቢያ ሊኖረው ያስፈልጋል፡፡ ስለሆነም በርእሰ ነገራችን ባሕረ አድማስ ክልል የብዙ ቃላት መሣፈሪያ የሆነ መርከብ አነጋገር ከመመለሻችን አስቀድሞ ለዚህ ጥልቅና ስፉሕ ለሆነው ርእሳችን መርሕ (ትርጓሜ) ልንሰጠው የተገባ ነው፡፡ እንዲህም ከሆነ መዝሙር ምንድን ነው; የሚለውን መጠይቅ ለርእሰ ነገራችን ሐተታዊ ፍሬ ነገር መነሻ በማድረግ መሠረታዊ ትምህርታችንን እንጀምራለን፡፡ መዝሙር የባሕርይ አምላክ ልዑል እግዚአበሔር በሰማይና በምድር የሚመሰገንበት ዐቢይ የጸሎት ክፍል የሆነ ጣዕመ ዜማ ነው፡፡ እግዚአብሔርን አመስግኑ፣ መዝሙር መልካም ነውና ለአምላካችን መዝሙር ያማረ ነውና እነዚህን ቃላት (መዝ.146:1፡፡ ዘጸ.15:1-22፡፡ ኢሳ.61-5፡፡ ራእ.15:1፡፡ ራእ.5፤6-14፡፡ መዝ.65:1-5) መመልከት ስለ መዝሙር ያስረዳል፡፡
ከዚህም ጋር መዝሙር ማለት ምን ማለት ነው; ያልን እንደሆነ መዝሙር: ዘመረ: አመሰገነ ካለው የግእዝ ቃል የወጣ ሲሆን ቀጥተኛ ትርጉሙም ምስጋና: ልመና ወይም መማጸን :ማራራት: ማስደሰት$ መደሰት፣ ማዜም: ማለት ነው፡፡ ከዚሁም ሌላ እግዚአብሔርን በእጽፍ ድርብ ማመስገን ማለት ነው፡፡ በመሆኑም የእግዚአብሔር ቃል #ኑ በእግዚአብሔር ደስ ይበለን፡፡ ለአምላክ ለመድኃኒታችን እልል እንበል፡፡ በምሥጋና ወደፊቱ እንድረስ፡፡ በዝማሬም ለእርሱ እልል እንበል፡፡ እግዚአብሔር ታላቅ አምላክ ነውና ይለናል፡፡ (መዝ.32:1-5፡፡ መዝ.149:1፡፡ መዝ.150:1-6፡፡ መዝ.80:1-3፡፡ ማቴ.26:30፡፡ ማር.14:26፡፡ የሐዋ.16:25፡፡ ቆሳ.3:16-25፡፡ ራእ.14:1-3፡፡ ማቴ.21:9፡፡ ማር.11:9፡፡ ሉቃ.19:36፡38፡፡) መዝሙር ማዜም ማለት ነው ስንልም ዜማ ማለት ራሱ በቀጥታ ሲፈታ ስልት ያለው ጩኸት (ድምፅ ማሰማት) ማለት ነው፡፡ ይሁን እንጂ ዜማ የምስጋና ብቻ ሳይሆን የሐዘን: የልቅሶ: የቀረርቶ: የሽለላ: የፉከራና የደስታ ሁሉ ስሜት መግለጫ ድምፅ ነው (ኢሳ.6:1-5፡፡ ማቴ.26:30) ፡፡ ከዚህ ላይ ግን ዜማ ባልን ጊዜ የቤተ ክርስቲያናችንን የምስጋና መዝሙር ድምፅ ማለታችን ነው፡፡ ለምን ቢሉ ዜማ ራሱን የቻለ ጥሬ ቃል (ነባር) ቢሆንም ዘመረ: አመሰገነ: አዜመ ካለው ቃል ጋር በጠባይና በግብር ይመሣሠላልና ነው፡፡
የዜማ ምልክቶች:- የያሬድ ዜማ በቂና ጥሩ ጥሩ ምሳሌ ያላቸው ብዙ ምልክቶች ያሉት ቢሆንም ለአብነት ያህል ግን ስምንቱን ዐበይት ምልክቶች እናያለን፡፡ እነዚህም ዜማውን ለሚማር ደቀ መዝሙርና ለሚዘምረው ሁሉ በምልክትነት ሲያገለግሉ ምሳሌያቸውንና ምሥጢራቸው ግን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዕለተ ዓርብ ስለኛ የተቀበለውን መከራ የሚያስታውሱ ናቸው፡፡ እነዚህም የኋላ ሊቃውንት ከጨመ…ቸው ከድርስና ከአንብር በስተቀር ዋና ዋናዎቹ የቅ/ያሬድ ምልክቶች ብቻ ሲዘረዘሩ ይህንን ይመስላሉ፡፡
ቅንዓት ደግሞ በቅንዓተ አይሁድ ለመገደሉ፣ ምልክትና ማስታወሻዎች ሲሆኑ ስምንት መሆናቸውም ስምንቱም ማኀበረ አይሁድ ተባብረውና መክረው በብዙ ስቃይ ጌታን ለመገደላቸው ምሣሌ ነው፡፡
በኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያናችን የማኀበር ጸሎት ሲደርስ በጣዕመ ዜማ ወይም በመዝሙር ማመስገንና መጸለይ የተለመደና የተወደደ ሥርዓት ነው፡፡ ይህ ሁሉ ሲከናወን ለምሥጋናውና ለጸሎቱ ማጐልመሻ ሆነው የሚቀርቡትን ንዋየ ቅድሳትና የጸሎቱ ቅደም ተከተል ሁሉ በቂ ምክንያትና ምሳሌ ያለው ሆኖ መገኘቱ እኛን የኦርቶደክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ልጆች በጣም ያኮራናል፡፡ ይህንንም ለመረዳት በጸሎተ ማኀሌት ማለት የምስጋና መዝሙር በሚቆምበት ጊዜ የሚፈጸመውን ከልብ መመልከትና ማገናዘብ ይገባናል፡፡
ሐ. መዝሙር ለመማሪያና ለማስተማሪያ ወይም ልብን ለማነፅና ነፍስን ለማስደሰት (መንፈስን ለማደስ)፣ ለምክር፣ ለተግሣጽና ደግሞም ለመጽናትና ለማጽናናት እጅግ አድርጎ ይጠቅማል፡፡ መዝሙር ወይም ዜማ የተጀመረው በአራቱ ሰማያት ማለት በሰማያዊት ኢየሩሳሌም በኢዮር፣ በራማና በኤረር ያሉ መላእክት እግዚአብሔር ፈጣሪያቸውን ያለ ዕረፍት ሲያመሰግኑት ነው፡፡ ይህንንም ሲያረጋግጥ ነቢዩ ኢሳይያስ ‹‹እግዚአብሔርን በረጅምና ከፍ ባለ ዙፋን ላይ ተቀምጦ አየሁት፡፡የልብሱም ዘርፍ መቅደሱን ሞልቶት ነበር፡፡ ሱራፌልም በእርሱ ዙሪያ ቆመው ነበር፡፡ እያንዳንዱም ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር ሰማይና ምድር ሁሉ ከክብሩ ተሞልቷል እያሉ ይጮኹ ይዘምሩ ነበር፡፡ የመድረኩም መሠረት ከጯኺው ድምፅ የተነሣ ተናወጠ፣ ቤቱንም ጪስ ሞላው።›› ይላል (ኢሳ.6፤1-5፡፡ ራእ.4:11)፡፡ ይህም በኪሩቤልና በሱራፌል ማለት በመላእክት የተጀመረው ጣዕመ ዜማ (መዝሙር) በእነሱ አሰሚነት ለሰው ልጆችም ታድሏል፡፡ ይህም ይታወቅ ዘንድ ሊቀ ነቢያት ሙሴ በሥልጣነ እግዚአብሔር እስራኤልን ከግብፅ የባርነት አገዛዝ ነፃ ባወጣበት ጊዜ ባሕረ ኤርትራን ከፍሎ በደረቅ ምድር ሲያሻግራቸው ሙሴና ተከታዮቹ በተለይም እኀቱ ማርያምና እርሱ እግዚአብሔርን በከበሮ ድምፅ እየታጀቡ በጣዕመ ዜማ አመስግነዋል፡፡ የመዝሙርም በይፋ መጀመር የታወቀው በዚሁ ጊዜ ነው (ዘጸ.15:22)፡፡ ደግሞም ወንጌላዊው ቅ/ዮሐንስ ባየው ራእይ. (14:1-6) ከምድር የተዋጁት አንድ መቶ አርባ አራት ሺህ ወገኖች ማንም ያልዘመረውንና ሊዘምረውም የማይችል ጣዕመ ዜማ ልዩ የሆነ አዲስ መዝሙርን በመድኃኒታችን ዙፋን ፊት በኪሩቤልና በሱራፌል መካከል እንደዘመሩ ይገልጻል፡፡ የመላእክት ጣዕመ ዝማሬ ለሰው ልጆች የታደለ ስለሆነም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያናችን ዘወትር ፈጣሪዋን ታመሰግንበታለች፡፡ ይህም መዝሙራችን እስከ አሁን በዓለም ተወዳዳሪ አልተገኘለትም፡፡ የተገኘውም በኢትዮጵያዊው ቅዱስ ያሬድ አማካይነት ነው፡፡ እኛም አሁን የምንዘምረው መዝሙር የቅ/ያሬድ ዜማ ነው፡፡ የያሬድ የመጀመሪያ ዜማም አርያም ይባላል፡፡ አርያም ማለትም ልዑል፣ ከፍተኛ ማለት ነው፡፡ ቅ/ያሬድ የዜማ መጀመሪያውን አርያም ብሎ የሰየመው በሰማይ ካሉ መላእክት ሰምቶ መዝሙር ስለጀመረ ነው፡፡ ይህም ‹‹ቀዳሚ ዜማ ተሰምዓ በሰማይ›› እያለ ይሄድ እንደነበረ ሊቃውንት ይተርካሉ፡፡
ይህ ታላቅ ሊቅ በመንፈሳዊ ተመስጦ ሰማየ ሰማያት ተነጥቆ ከመላእክት ያገኘው ዜማ ዓይነቱ ሦስት ነው፡፡ እነዚህም ግእዝ፣ ዕዝል፣ አራራይ ይባላሉ፡፡ እነዚህ ሦስቱ የዜማ ስልቶችም ምሣሌና ትርጉም አላቸው፡፡ ይኸውም ግእዝ ማለት ርቱዕ ነው፡፡ ‹‹አብ ርቱዕ ሎቱ ነአኵቶ›› ማለት ‹‹ክብር ምሥጋና ለእርሱ ይሁን›› ነው፡፡ ዕዝል ጽኑዕ ማለት ነው፡፡ እግዚአብሔር ወልድ ጽኑዕ መከራ ተቀብሎ አዳምን እንዳዳነው ለማመልከት ነው፡፡ አራራይ ማለትም ጥዑም ማለት ነው፡፡ ጥዑም ሀብተመንፈስ ቅዱስን እንደተጐናጸፍን ለማስረዳት ነው፡፡ ይህም ቢሆን ታዲያ ተገነጣጥለው አይቀሩም፡፡ ግእዝ ከተሠኘው ዜማ ዕዝልና አራራይ ይወጣሉ፡፡ ይህም በአሐዱ አብ ዜማ ይታወቃል፡፡ ምሥጢሩ ከአብ እምቅድመ ዓለም ወልድ ለመወለዱ መንፈስ ቅዱስ ለመሥረፁ ምሳሌ ነው፡፡ ከዚህም ጋር የንባቡና የድምፁ ቃና አንድ መሆን የሥላሴን አንድነት ሲያስረዳ የዜማው ሦስት ዓይነት መሆን ደግሞ የሦስትነታቸው ምሳሌ ነው፡፡
የፕሬን ብሬን (sheet) ብስክሌት (ስፖንጅ) ብረታ ብረት ማሸጊያ (ማሸጊያ) ተግባራትን ለመፈፀም በማጣበቅ የሸንጣራ ብረት ማጎልበት (ማሸጊያ) ተግባራትን ለማከናወን ነው
"የፕሬን ብሬክ (ፕሬንሪን) ብሬክ (ማሽን) ለማጣጠፍ የኬብል ማሸጊያ መሳሪያዎች (ማሸጊያ መሳሪያዎች) ነው. በተገቢው ሹል እና በሞት መካከል ያለውን የስራ ክፍል በመክተት አስቀድሞ የተወሰነ የታጠፈ ቅርፅ ነው. "
ማጠፍ በአብዛኛው የተለበጠ የሸክላ ስራዎች በሚታዩ ነገሮች ውስጥ ቀጥ ያለ ዘንግ ላይ የ V ቅርጽ, የዩ-ቅርፅ ወይም የቻኒ ቅርፅን የሚያበስል የማምረቻ ሂደት ነው. በብዛት ጥቅም ላይ የዋሉ መሳሪያዎች ሳጥን እና ፓን ብሬክስ, የብሬክ ማተሚያዎች እና ሌሎች ልዩ ማሽኖችን ያካትታሉ. እንደነዚህ ዓይነት የተሰሩ የተለመዱ ምርቶች እንደ ኤሌክትሪክ ምሰሶዎች እና አራት ማዕዘን ቅርጽ ያለው የመሥራት ስራ የመሳሰሉ ሣጥኖች ናቸው.
በእጅ ሲጠቀሙ የማጣቀሚያው ስፋቶችን እና አንግሎችን በእጅ እራስዎ ለማመቻቸት በእጅ የጎን ማቆሚያ ብሬክስ ያስፈልጋሉ. በእጅ የሙቀት መጫኛ (ብሬክ) በተጨማሪ ሙዳይ, ደጋፊዎች, እና የሚጣበቅ ጠርሙዝ ይዟል. የሥራው ተካፋዮችም ቤዚንና የጋዝ ግፊትን ያካትታል.
በእጅ የሚሰራ ብሬክስ ከሌሎቹ የጭነት ማራገሚያ ዓይነቶች በበለጠ በጣም የተወሳሰበ ስለሆነ ስለዚህ የመስተዋወቂያ መጠን እና የማጠቂያ ማዕዘኖችን ካረጋገጡ በኋላ በጅምላ ማምረቻዎችን ለመስራት. አንድ የቡድን ምርትን ሲጨርሱ, ቀጣይነት ላለው ምርት የመዞር መጠን እና የማጠፍ አንግሎችን ያስተካክሉ.
በሃይል ማቀነባበሪያ, የሃይድሮሊክ የፕሬን ብሬክ ወደ ተጣቃፊ ማመቻቻ ማሽኖች ብሬክ ብሬክ, ጅብድ የጭነት ብሬክ, እና የኤሌክትሪክ ሃይድሮሊክ ማመቻቻ ማቆሚያ ማርሽ.
የሃይድሮሊክ ህዝባዊ ፍሬን ደጋፊዎችን, የመስተንግዶ እና የመጋገሪያ ጠረጴዛዎችን ይዟል. የልምምድ ስራው በአርሶአደሮች እና በተገጠመለት የመጋቢ ሰሌዳ ላይ ይቀርባል. መሰረታዊው ከመጋገሪያው ሳጥኑ ጋር በመያዣ ተያይዟል, እሱም በሼል, በቢንዲ እና በንጣፍ ቅርጽ የተሰራ ነው. ቱቦው በሼል መቀመጫ ውስጥ ተቀምጦ ሲገኝ የሽፋኑ የላይኛው ክፍል ሽፋኑ የተሸፈነ ነው.
የሲኤንሲ ማተሚያ ብሬክ (የመንኮራኩር ማቆም) ብሬን (ሽክርክሪት) እና የኋላ መለኪያን በመቆጣጠር የመወዛወን ተግባር ለመፈጸም አንድ አይነት የጭስ ፌስ ብረት ነው.
የሲሲሲ ማራገቢያ ብሬን ሲጠቀሙ, ለእያንዳንዱ እርምጃ ደግሞ ለመጠባበቅ እና ለመደመር የሚያስፈልገውን የሥራ ክፍል ቁጥር ብቻ ማስገባት ያስፈልግዎታል, የሲኤንሲ ማተሚያ ብሬክ በአጫራቹ ላይ በተቀመጡት ደረጃዎች መሠረት ማጠናቀቅ ይጀምራል.
የተራቀቀ የሲኤንሲ ማገናኛ ብሬክ በዋነኛነት የሃይድሮ ኤሌክትሪክ ኃይል ሰርቪስ ሲስተም ይጠቀማል እና የዝንች-ቁጥጥ መቆጣጠሪያን ለማዘጋጀት ገመድ ያስተካክላል. ከፍተኛ የመቆጣጠሪያ ትክክለኝነት, እንዲሁም የመተላለፊያ ትክክለኛነት እና የመለኪያነት ትክክለኝነትን ያስተካክላል.
የሲኤንሲ ማተሚያ ብሬክ (ኦፕሬቲንግ) ብሬክ / ብስክሌት ሊሠራ ይችላል, ሁለቱም ከረዥም ጊዜ የጭነት ብሬክ እና በተለመደው የፕሬስ ብሬክ በማጣበቅ ስራዎች ላይ የሚታዩትን ረዥም ሻንጣዎች ሊገጣጠሙ ይችላሉ, ይህ ደግሞ የ "ብሬን ብሬክ" አጠቃቀም ብቻ ሳይሆን የኃይል ፍጆታን ይቀንሳል.
ኣብ ኤርትራ ሕማም ዓሶ ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ ለውጢ የርእይ ምህላው ብፍላይ ድሕሪ ኣብ 1998 ዓ.ም ዝተራእየ መጠነ ሰፊሕ ለበዳ፡ መልከፍትን ሞትን እቲ ሕማም ኣብ መላእ እታ ሃገር ብ90ሚእታዊት ከምዝነከየ ኣብ ኤርትራ ሓላፊ ምኽልኻል ዓሶ አቶ ሰላም ምሕረት ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊጹ።
በበይነመረብ – የእኛን አዲሱን የበይነመረብ መመዝገቢያ ሂደት እንዲጠቀሙ እናበረታታዎታለን። በእርስዎ ስም እና በሚሠራ የኢሜይል አድራሻ ተጠቅመው የራስዎትን መለያ መፍጠር ይኖርብዎታል። መለያ ከፈጠሩ እና የበይነመረብ መመዝገቢያ ሂደት አሟልተው ካጠናቀቁ በኋላ፣ መረጃ ለእርስዎ ለመስጠት ወይም ቀጠሮ ለማስያዝ በተቻለ ፍጥነት የሆነ ሰው እርስዎን አግኝቶ ያነጋግርዎታል። የእኛ የበይነመረብ መመዝገቢያ በማናቸውም ጊዜ ሊገኝ ይችላል፣ ሆኖም ግን የሆነ ሰው ክትትል የሚያደርገው በመደበኛ የሥራ ሰዓታት ብቻ ነው።
በ ፋክስ ወይም በኢሜይል – ለእንባ ጥበቃ አገልግሎቶች ጥያቄ ማቅረብ ቅጽን ያውርዱ እና የተሞላውን ቅጽ በፋክስ፣ በፖስታ ወይም ኢሜይል ወደ OEO ይላኩት (መላኪያ አድራሻው በቅጹ ላይ ታትሟል። ፋክስ፦ 1-844-886-5196.
በርቀት ትምህርት ጊዜ ትምህርት ቤቶች የቀሪ መዝገብ እየያዙ ነው፡፡ ምንም እንኳን በቀጥታ ስርጭት የተሰጠ ክፍለ-ጊዜ ባይሆንም፣ ልጅዎ በርቀት ትምህርት አሰጣት ቢሳተፍ ትምህርት ቤቱ አያውቅም ብለው ካሰቡ ትምህርት ቤቱን ያነጋግሩ። ከ COVID ጋር በተገናኙ ችግሮች ምክንያት ልጅዎ መማር ሳይችል ቢቀር፣ ከትምህርት ገበታው ለመቅረቱ ፈቃድ ለመጠየቅ ትምህርት ቤቱን ያነጋግሩ።
እታ ብዕብየታ ራብዓይ ደረጃ ትሰራዕ ከተማ ሁስተን ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት ብዘጋጠመ ህቦብላን ምዕልቕላቕ ውሕጂን ሽዱሽተ ሰባት ክሞቱ ከለው ኣስታት 30,000 ድማ ካብ መንበሪኦም ተመዛቢሎም ኣብ ግዚያዊ መዕቖቢ ይርከቡ።
በዓመቱ መግቢያ ላይ መስከረም 3 ቀን 2004 ዓ.ም በሽብርተኝነት ተጠርጥረው በመያዝ ክስ በተመሰረተባቸው በእነ አንዷለም አራጌ ላይ ሰሙኑን ፍርድ ቤት የጥፋተኝነት ውሳኔ ማስተላለፉን ተከትሎ የ”አንድነት” አመራሮች ከትናንት በስቲያ በፅ/ቤታቸው ለጋዜጠኞች የሰጡትን መግለጫና ለቀረቡላቸው ጥያቄዎች የሰጡትን መልሶች እንደሚከተለው አቅርበነዋል፡፡
ትላንት (ረቡዕ ማለት ነው) የተሠጠው የፍርድ ውሳኔ በሀገራችን ያለው የፍርድ ሒደት ገለልተኛ አለመሆኑን አስመስክሯል፡፡ ፍ/ቤቱ፤ አቃቤ ህግ የቅጣት ማክበጃ እንዲያቀርብ በቂ ጊዜ ከሠጠው በኋላ ተከሳሾች ግን ሀሳባቸውን የመግለፅና ለህዝብ የመደመጥ መብታቸውን ተነፍገዋል፡፡ ይኼንንም ተከትሎ ዛሬ (ሃሙስ ማለት ነው) ተከሳሾቹ መብታቸውን በመጠየቃቸው ድብደባ እንደተፈፀመባቸውና ቀድመው ከነበሩበት ቦታ ተነስተው ወደ ጨለማ ቤት የመሔድ እጣ እንደደረሳቸው ሰምተናል፡፡
ሐምሌ 6 የሚሠጠው የቅጣት ውሳኔ ምንም ይሁን ምን ለፓርቲያችን ትርጉም የለውም፡፡ ዋናው ትርጉም የነበረው ጉዳይ እነዚህ ሠዎች ጥፋተኞች ናቸው ወይስ አይደሉም የሚለውን መወሠን ነበር፡፡ እነዚህ ንፁህ ሠላማዊ ታጋዮች ጥፋተኛ ናቸው የሚል እምነት አልነበረንም፤ የለንም፡፡ ተከሳሾቹ ወደ ፍርድ ቤት በሚሔዱበት ጊዜ ላለመከራከር ወስነው ነበር፡፡ ፓርቲያችን ለህግ ካለው ክብርና አመኔታ አንፃር የፍርድ ሒደቱን መሞገት ስለነበረብን፣ በማግባባት ወደ ክርክሩ እንዲገቡ ግፊት አድርገናል፤ ያደረግነውም ነገር ተሳክቶልናል፡፡ ብትከራከሩ ኖሮ እኮ የተሻለ ውጤት ታገኙ ነበር የሚል ሃሳብ ላላቸው ሰዎች ተከራክረን ለማሳየት ተጠቅመንበታል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስቴር መለስ ዜናዊ ከፍርድ ሂደት በፊት ተከሳሾቹን በአደባባይ ወንጀለኞች ብለዋቸው ነበር፡፡ ፍ/ቤትም እሳቸው ያሉትን ነው በፅሁፍ ያረጋገጠው፡፡ ይሔ ደግሞ አስፈፃሚውን አካል ሊቆጣጠር የሚችል የፍርድ ስርአት እንደሌለን በቂ ማረጋገጫ ነው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ወንጀለኞች ያሏቸውን ተከሳሾች፤ ነፃ ናቸው የሚል ፍ/ቤት ቤት ብናገኝ ኖሮ ጮቤ በረገጥን ነበር፡፡ ይሔ ግን ሳይሆንልን ቀርቷል፡፡ በዚህ ፍርድ ሒደት ውስጥ የሚያሳዝነው ነገር፣ አንድ ቀን እንኳ አብረው ሻይ ጠጥተው የማያውቁ፣ የማይተዋወቁ ሠዎች በጋራ፤ አንድ ላይ በማበርና በመስማማት በሚል ጥፋተኞች ተብለው እስከ እድሜ ልክ የሚደርስ ቅጣት የሚወሰንባቸው መሆኑ ነው፡፡
ይሔንን ዝርዝር የህጉን ሒደት በመጨረሻ ላይ ታሪክም የሚመዘግበው ሲሆን “አንድነት” በቂ ትኩረት ሰጥቶ የኢትዮጵያ ህዝብ በሙሉ ጉዳዩን በቅጡ እንዲረዳው ያደርጋል፡፡ ሌላው የተረዳነው ነገር ፍ/ቤቱም ያረጋገጠልን፣ ክሱ ከአሸባሪነት ጋር የተያያዘ እንዳልነበረ ነው፡፡
ይልቁኑም የአረብ አገራትና የሰሜን አፍሪካ የህዝብ ንቅናቄዎች ወደ ኢትዮጵያ እንዳይመጡ ለመከላከል የተመሰረተ ክስ ነው፡፡ ትንተናውም የሚያሳየን ይሔንን ነው፤ ስለዚህ እዚህ አገር ውስጥ ስለ አረብ አገሮች ህዝባዊ እንቅስቃሴ መወያየትና መነጋገር ወንጀል መሆኑን አረጋግጠንበታል፡፡