Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
“ተወልጄ ያደግሁት አሰላ ከተማ ነው። ኦርቶዶክስ በመሆኔና ቤተክርስቲያን ታግዛለህ ተብዬ ነው ተደጋጋሚ በተጠና ሁኔታ ጥቃት የሚፈፀብኝ። ጥቃት አድራሾቹ ከገጠር በመኪና ተጭነው የመጡ ናቸው። የአካባቢው ኅብረተሰብ ቃጠሎውን ሊያጠፋ ሲል ፖሊስ ነው ‘ወደ እሳቱ መጠጋት አይቻልም’ እያለ የከለከለው። ፖሊስ እና የአካባቢው አስተዳደር ተባባሪ ነበር። የቀበሌው ሊቀመንበር ዋና ተሳታፊ ነበር። በመኪና ተጭነው የመጡትን አቅጣጫ አሳይቶ፣ መለስ ብሎ ልብስ ቀይሮ ነበር ወደ ሕዝቡ የተቀላቀለው። ግልጽ ትብብር ነው ያደረገው። አሁን ታስሯል መሰለኝ። ይሄ ፋብሪካ ውድመት ሲፈፀምበት አሁን ለ2ኛ ጊዜ ነው። ጥቅምት 12/2012ም አቃጥለውብኝ እንደገና በብድር ነው ሥራ አስጀምሬው የነበረው” – መስፍን ጥበቡ፣ ንብረት የወደመባቸው
የእንጨት ፋብሪካው ለ40 ሰዎች ቋሚ እና ለ60 ሰዎች ጊዜያዊ ሥራ የፈጠረ ነበር። መስፍን አሁንም ስጋት እንዳለባቸውና ቤታቸው እንደማያድሩ ገልጸዋል። መኖሪያ ቤታቸውም በዕለቱ ተዘርፏል።
በምዕራብ አርሲ ዞን ገደብ አሳሳ በሰዎች እና ንብረት ላይ ጥቃት ከደረሰባቸው ሥፍራዎች አንዱ ሲሆን፣ በ11 ወረዳዎች ጥቃት ተፈፅሟል። በአሳሳ ከተማ ብቻ 3 ወንዶች እና አንዲት ሴት፣ በድምሩ በ4 ሰዎች ላይ አሰቃቂ ግድያ ተፈፅሟል። ግድያው አንገት በማረድ፣ ሰውነት በመቆራረጥ፣ በስለት ደጋግሞ በመውጋት እና በጥይት የተፈፀመ ነው። በአሳሳ ከተማ የተገደሉ ሰዎች ዝረዝር፦
ከእነዚህ መካከል በከተማዋ ተወልደው ያደጉት የ87 ዓመት አዛውንቱ ተፈሪ በላይነህ እና ባለቤታቸው ስንቅነሽ ገብረየሱስ በቤታቸው ተቀጥቅጠው የተገደሉ ሲሆን፣ የድርጊቱ ፈፃሚዎች አስክሬናቸውን በመቆራረጥ መንገድ ላይ ጎትተዋል። አስክሬናቸው የተነሳውም ከሰዓታት በኋላ የመከላከያ ኃይል መድረሱን ተከትሎ ነበር።
በገደብ አሳሳ ሰኔ 23 ቀን 2012 ወጣቶች ፖሊስ ጣቢያ በር ጎማ ሲያቃጥሉ ፖሊስ በዝምታ ይመለከት እንደነበር ተጎጂዎች ተናግረዋል። በዚህም ጥቃቱ የአካባቢው አስተዳደር እና ፖሊስ ይሁንታ ያለበት ነበር ሲሉ ገልጸዋል። ጥቃት የደረሰባቸው ሥም ዝርዝር ተይዞ “ነፍጠኞች” (በተለይ ክርስቲያኖች) ላይ ነበር።
በከተማዋ ዝርፊያ እና ቤት ቃጠሎም ተፈፅሟል። ቤተክርስቲያንን በመርዳት የሚታወቁ ሰዎች ዋና ዒላማ ነበሩ – ተጎጂዎች እንደሚሉት። ጥቃት አድራሾቹ ከገጠር እንዲመጡ የተደረጉም ይገኙበታል። በአሳሳ የተፈፀመው ጥቃት የጀመረው ጠዋት 12፡00 ሰኔ 23 ቀን 2012 ነበር።
በጥቃቱ ማግስት ከ300 በላይ ከጥቃቱ የተረፉ ሰዎች በአሳሳ ገብርኤል ቤተክርስቲያን ተጠልለው ነበር። አሁን ላይ ከአካባቢው በመልቀቅና ከወዳጅ በመጠጋት ብዙዎች ከመጠለያ ወጥተው ቁጥራቸው ቀንሷል – የደብሩ አስተዳዳሪ እንደተናገሩት። በቤተክርስቲያን የተጠለሉትም እስካሁን ጥቃት ይደርስብናል የሚል ስጋት አላቸው።
ሮቤ ከተማ በሰዎች ላይ ጉዳት አልደረሰም። ሆኖም፣ አንድ መኖሪያ ቤት እና 3 ንግድ ቤቶች ተቃጥለዋል። ንግድ ቤቶቹ ጥቅምት 12 ቀን 2012 በተነሳው አመፅም ተቃጥለው ነበር። በጥቅምቱ ጥቃት ወቅት ንብረታቸው የወደመውና ተጎጂዎች ሆነው ሳለ እስካሁንም ያለፍርድ የታሰሩ እንዳሉ ሚሚያ ባልቻ የተባሉ የጉዳቱ ሰለባ ገልጸዋል።
“ኦርቶዶክስ ክርስቲያን ስለሆንሁ ብቻ ሁለት ጊዜ ቤቴ ተቃጥሏል። ቤተክርስቲያን ታሰራለህ ተብሎ የታሰረም አለ። ጥቅምት የታሰሩ እስካሁን አልተፈቱም። በዚያ ወገን ደግሞ ‘ቤታችሁን ያቃጠልነው እኛ ነን’ እያሉን እስካሁን ያልተጠየቁ አሉ። ምን እየተሠራ እንደሆን አይገባኝም። ይሄው 7 ልጆችን ይዤ በችግር ላይ አለሁ። አሁንም መቼ እንደሚጎዱን አላውቅም። ስጋት ላይ ነን” – ሚሚያ ባልቻ፣ ንብረት የወደመባቸውና ተካ አስፋው የተባሉ ባለቤታቸው የታሰሩባቸው።
ሮቤ ከተማ ጥቅምት ላይ ከተፈፀመው ጥቃት አንፃር ሲታይ የአርቲስት ሀጫሉ ሁንዴሳ ግድያን ተከትሎ የተፈፀመው ጥቃት ቀላል የሚባል እንልሆነ ነዋሪዎቹ ገልጸዋል። ከዚህ በፊት ጥቅምት 13 እና 14/2012 በሮቤ እና ዲንሾ ከተሞች አምስት ሰዎች ተገድለው እንደነበርም ያስታውሳሉ። እነዚህም፦
በባሌ ዞን ጎባ ከተማ በሰው ሕይወት ላይ የደረሰ ጉዳት የለም። ሆኖም፣ በከተማዋ ታዋቂ የሆነው “ይልማ ሆቴል” በቃጠሎ ወድሟል። የሆቴሉ ባለቤት የሆኑት አቶ ተስፋዬ ይልማ እንዳሉት “ይልማ ሆቴል” 33 ቋሚ ሠራተኞች ነበሩት። ሠራተኞቹ ለጊዜው መሰናበታቸውን ተናግረዋል። ሆቴሉ ከ1950ዎቹ ጀምሮ አግልግሎት የሰጠ ነበር። መልሶ ሥራ ለማስጀመር ከ10 ሚሊዮን ብር በላይ ይጠይቃል ብለዋል – ተስፋዬ።
“ጥቃቱ ሲፈጸም ፖሊስ መቆጣጠር ይችል ነበር፤ መከላከልም ይችል ነበር። የባሌ ዞን ፖሊስ መምሪያኮ እዚሁ ከተማችን ውስጥ ነው ያለው። ሆኖም፣ ፖሊስ ምንም አላደረገም። ይሄ በጣም ያሳዝነኛል” – ተስፋዬ ይልማ
በባሌ ዞን ከፍተኛ ጉዳት ከደረሰባቸው አካባቢዎች ዋነኛው አጋርፋ ወረዳ አምቤቱ ቀበሌ ይገኝበታል። ከጉዳቱ ተርፈው በአጋርፋ ግብርና ቴክኒክና ኮሌጅ ት/ቤት ተጠልለው የሚገኙ ሰዎች በርካታ ናቸው። ተጎጂዎቹ እንደሚሉት የተፈናቃዮች ቁጥር 1253 ሲሆን፣ የአጋርፋ ወረዳ ብልፅግና ፓርቲ ኃላፊ ሽመልስ ቶሎሳ በበኩላቸው ተፈናቃዮች 1144 ናቸው ብለዋል።
በአጋርፋ አምቤቱ ቀበሌ 5 ሰዎች በአሰቃቂ ሁኔታ ተገድለዋል። መኖሪያ ቤቶች፣ ወፍጮ ቤቶች፣ ሞተር ብስክሌቶችና ሌሎች ንብረቶች ተቃጥለዋል። የንብረት ዝርፊያ ተፈጽሟል።
እንደተነገረኝ ‘አስቻለው አባቡን አንገቱን አርደው፣ ዓይኑን አውጥተው አቃጥለውታል። ኃይሌ ጌታቸው አንገቱን አርደው ገድለው ጥለውት አስክሬኑን አላስነሳም፣ እዚህ አትቀብሩም በሚል ከልክለው አካሉን አውሬ በልቶት መከላከያ ከደረሰ በኋላ የተቆራረጠ አካል ተሰብስቦ በ3ኛ ቀኑ ነው የተቀበረው። አስፈራ ትርፌ እና ሰለሞንም በተመሳሳይ ታርደው የተገደሉ ናቸው።’
ዝበዝሕ ኤርትራዊ፡ እቲ ብጉልባብ ሕጊ ንምኽባር ብተግባር ግን ሕጊ ንምቅባርን መሰል ካልኦት ብሓይሊ ንምጉዕጻጽን፡ ብ4 ሕዳር 2020 ብመራሒ ሰልፊ ብልጽግና ኣቢዪ ኣሕመድን ሽርክነት መላኺ ኢሳያስን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዝተኣወጀ ኩናት፡ ህዝቢ ኤርትራ ብዙሕ ክሳራን ዕንወትን ከምዘየጋጠሞ ይመስሎ ይኸውን። እንተኾነ ህዝቢ ኤርትራ’ውን ንብዙሕ ምኽንያት ብዝርአን ብዘይርአን፡ በቲ ኣብ ክልል ትግራይ ዝተኣወጀ ኩናት፡ ኣብ ታሪኹ ጸሊምን ዘሕዝንን ዘሕፍርን ነጥቢ ገዲፉ ኢዩ። መንቀሊ ናይ ኩሉ ውርደትን ሕሰምን ህዝቢ ኤርትራ ድማ፡ እቲ ልዕሊ 50 ዓመታት ስልጣን ሒዙ፡ ነቶም ምእንቲ መሰልን ክብረትን ሃገሮምን ህዝቦምን ክብርቲ ህይወቶም ከወፍዩ በረኻ ዝወጹ ንጹሃት ኤርትራውያን እናቀንጸለን ኣብ ማእሰርቲ እናኣማሰነን ዝሰወደን ገና ንህዚ ኤርትራ ዝረግጽ ዘሎን ውልቀመላኺ ኢሳያስን ኣብ ዙርያኡ ዘለዉ ሒደት ጠላማትን ኢዩ።
ነቲ ንነዊሕ ዓመታት ካብ ዝባኑ ምውራድ ዝኣበየ ሕዱር ሕማም ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ሓምለ 2018 መላኺ ኢሳያስ ምስ ኣቢዪ ኣሕመድ ፈሪመዮ ዝበሎ ናይ ሕሶትን ህዝቢ ኤርትር ዘይፈልጦን ስምምዕ ሰላም’ዩ ካልእ መንደዓት ተደሪብዎ። ኣቢዪ ኣሕመድ ዋላ’ኳ ኣብ 2019 ከም ተሓላቂ ሰላም ተባሂሉ ሽልማት ኖቤል እንተረኸበን ብዙሕ ተስፋ ተዋሂብዎ እንተነበረን፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያን ጎረባብቲ ሃገራትን፡ ዝፍጽሞን ዝኽተሎን ዘሎ እከይ ተግባራት ግን ኣብ ኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ገበን ኩናትን ብምጽናት ዓሌትን ቀሪቡ ክናዘዝን ክቅጻዕን’ዩ ዝግብኦ። መላኺ ኢሳያስ ድማ ቀንዲ ሃንዳስን ኣማኻርን ናይቲ ኣቢዪ ኣሕመድ ዝፍጽሞ ዘሎ ዕንደራ ኩናት ስለዝኾነ፡ ካብ ተሓታትነት ዘምልጥ ኣይኮነን።
ኤርትራውያን፡ ናጽነትና ንምርግጋጽ ኣንጻር ባዕዳዊ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ን30 ዓመታት ዕጥቃዊ ቃልሲ ኣካይድናን ክቡር መስዋእቲ ከፊልናን ደሚናን ኢና። ድሕሪ 1991 ድማ፡ ኩሉ ዓቅምናን ኣድህቦናን ነቲ ብሰንኪ ኩናት ዝዓነወ ቁጠባና ምሕዋይ፡ ሰላምን ልዕልና ሕግን ምንጋስን ዲሞክራሲ ምውሓስን ኢዩ ነይሩ። እንተኾነ ህዝቢ ኤርትራ ዕድለኛ ስለዘይኮነን ብዘይ ኩናትን ዕግርግርን ክነብር ዘይክእል ስርዓት ስለዝተሰከመን፡ ክሳብ ለይቲ ሎሚ ብዶብ እናተመኽነየ ምስ ኩለን ጎረባብትና ሃገራት ኣብ ዝተኻየደ ኩናት፡ ደቑ ኣብ ባርዕ ሓዊ ካብ ምጥባስ፡ ቁጣባኡ ካብ ምዕናውን ናብ ስደት ካብ ምብትታንን ኣየቋረጸን።
እቲ ካብ ኩሉ ዝኸፍአ ፍጻመ ድማ እቲ ማእከላይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንህዝቢ ትግራይ ብሓይሊ ንምምብርካኽ ብ4 ሕዳር 2020 ዝኣወጆ ኩናት፡ ጉጅለ ህግደፍ ነቲ ምስ መራሕቲ ወያነ ዝጸንሖ ዝኽሓነ ጽልኢ ሕነ ንምፍዳይ ኣብ ጎድኒ ኣቢዪ ኣሕመድ ተሰሊፉ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዘይምልከቶ ጉዳይ ምጥባሱ ኢዩ። ህዝቢ ትግራይ ኣብ መሬቱ ኮይኑ ኣንጻር ዓመጽን ንመሰሉን ክምክት እንከሎ፡ ምኽኑይን ፍትሓውን ኢዩ። መላኺ ኢሳያስ ንመዓንጣ ዘይቆጸሩ መንእሰያትና ኣብ ዘይመሬቶምን ጉዳዮምን ድራር ዓረር ክገብሮም እንከሎ ግን፡ ኣዝዩ ዘሕዝንን ይቅረ ዘይብሃሎ ገበንን ኢዩ። ወዮ ድኣ ኤርትራውያን ዘይተገንዘብናዮን ዘይነቃሕናሉን ስቕታ ስለዝመረጽናን እምበር፡ መላኺ ኢሳያስ ነቲ ኣብ 2018 ብወግዒ ብዝርድኣና ቋንቋና ገይሩ “ኣብ ዝኾነ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኣእዳውና ኣጣሚርና ኣይንዕዘብን ኢና” ዝበለና ሕልሚ ኢዩ ብዋጋ ህይወትና ዝትግብር ዘሎ። እቲ ንስልጣን ኢሳያስን ኣቢዪ ኣሕመድን ኣብ ጎቦታት ትግራይ ሃሊቑ ዘሎ ኤርትራዊ ኣበየናይ መዝገብ ታሪኽን ዝኽርን’ዩ ክሰፍር? ስድራቤቶም’ከ ካብ መቕዘፍቲ ደቆም እንታይ ዓስብን ሞሳን ክረኽቡ ኢዮም?
ውልቐ መላኺ ኢሳያስን ካብቲ ኩናት ረብሓ ዘለዎም ሒደት ጎሓላሉን፡ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ መሬት ትግራይ ኣትዩ ኣብ ትሕቲ’ቶም ትማሊ ዝዋጉኡዎን ህዝቢ ኤርትራ ዝሓርዱን ዝነበሩ ወተሃደራት ኢትዮጵያ እናተማህዘዘ፡ ኣብ መሬት ትግራይ ሰላማውያን ሰባት ከጋፍዕ፡ ንብረት ህዝቢ ክዘምትን ከዕኑን ስለዝተራእየ፡ ከም ዕሱብን ወራርን ሰራዊት ተቆጺሩን፡ ብህዝቢ ትግራይ ተፈንፊኑን ተኻዒቡን። ህግደፍ፡ ኣብ ልኡላዊ መሬትና ባዕዳውን ነፍጠኛን ሰራዊት ኢትዮጵያ ምስ ብረቱን ኣጽዋሩን ኣትዩ ብኩሊት ኣንጻር ህዝቢ ትግራይ ክወግእን ክቀትልን ተፈቂዱሉ። ህዝቢ ኤርትራ ብሕማምን ብጥሜትን እናተሳቀየ እንከሎ ኣብ ኩናት ትግራይ ዝተወግኡ ወተሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ትካላት ጥዕናና ክሕከሙን ኣዴታትና ረሳሕን ብደም ዝጨቐወን ክዳውንቶም ክሓጽባን መግቢ ክሰርሓሎምን ተኣዚዘን። ህዝቢ ኤርትራ ድማ ኣይ-ብኢዱ ኣይ-ብእግሩ፡ ብሰንኪ’ቲ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ትግራይ ዝፍጸሞ ዘሎ ግፍዒታትን ዝምታን ብቀሊሉ ዘይምሖን ንወለዶታት ዝጸንሕን ሰራውር ቂምታን ጽልእን ተተኺሉ። ዘኹርዕን ውርዙይን ባህሊ ህዝቢ ኤርትራ ተበኪሉ። እንተኾነ ህዝቢ ትግራይ፡ እቲ ብጉጅለ ህግደፍ ኣብ ልዕሊኡ ዝፍጸም ዘሎ ገበን ንህዝቢ ኤርትራ ብቀጥታ ከምዘይምልከትን ህግደፍን ንህዝቢ ኤርትራ ከምዘውክሎን ክግንዘቦ ይግባእ።
ብሰንኪ’ቲ ኣብ ክልል ትግራይ ዝተወልዐ ኩናት፡ እቶም ብጨካን ምሕደራ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ሃገሮም ብሰላም ክነብሩ ዘይክኣሉ ኣስታት 100 ሽሕ ኣብ መዓስከራት ስደተኛታት ትግራይ ዝነበሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ብዘይ ኣላዪ፡ መግቢ ዝስተ ማይ፡ ሕክምና፡ መጓዓዝያን ኣብ መንጎ ክልተ ሓዊ ተቀርቂሮም ንሞት፡ መውጋእቲ፡ ስርቂ፡ ማህረምቲ፡ ስነኣእምሮኣዊ ጭንቀትን ኮይኖም፡ ሓይሊ ዝረኸቡ እግሮም ናብ ዝመርሖም ተበታቲኖምን ሕሙማትን ቆልዓ ሰበይትን ድማ ኣብ ሰጣሕ ጎልጎል ተሪፎም። ጉጅለ ህግደፍ ብወገኑ ናብቲ መዓስከራት ሰራዊቱ ብምእታው ብዙሓት ኤርትራውያን ስደተኛታት ጨውዩን ኣጋፊዑን። መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣህጉራዊ ውዕላትን ስምምዓትን ስደተኛታት ሸለል ብምባል ድሕነትን መሰልን ኤርትራውያን ስደተኛታት ክጣበቕን ክሕሉን ኣይክኣለን። ብፍላጥ ከምዝሳቀዩን ከምዝበታተኑ ገይሩዎም። መንግስቲ ኣቢዪ ኣሕመድ፡ ነቶም ካብ ከባቢ ኩናት ሃዲሞም ናብ ኣዲስ ኣበባን ጎንደርን ዝሃደሙ ኣማኢት ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ብሓይልን ብዘይ ድሌቶምን ኣናኣጋፍዐ ናብ ዞባ ውግእን ዝኾነ መሳለጥያ ዘይብሉን ቦታ መሊስዎም። እዚ ዘይሓዊ ኣረሜናዊ ተግባር እዚ፡ ነታ ብምእንጋድ ስደተኛታትን ምኽባር ኣህጉራዊ ሕግታትን ሰብኣዊ መሰላትን ጽቡቕ ስምን ዝናን ኣለኒ ኢላ ብኣፋ ትምካሕ ኢትዮጵያ ዘቃልዕ ጥራይ ዘይኮነ ብሕጊ ዘሕትት ኢዩ።
ጉጅለ ህግደፍ ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ንምግታእ ተባሂሉ ዝኾነ ቀረብን መሳለጥያን ከየዳለወ ንህዝቢ ኤርትራ ን9 ኣዋርሕ ኣብ ቤቱ ክዕጾን ሰሪሑ ድራር ዕለቱ ከይምእርር ስለዝተኸልከለን፡ ብሕማምን ጥሜትን ከምዝሳቐ ኮይኑ። ብኣንጻር’ቲ ጉጅለ ህግደፍ፡ ኮሮና ቫይረስ ንምቁጽጻር ሓይሊ ዕማም መስሪተ ዝብሎን ኣብ ኤርትራ ብሕማም ኮሮና ሰብ ኣይሞተን ኢሉ ክጀሃረሉ ዝጸንሐን፡ ነቲ ህጹጽ ዘይኮነ ቀዳምነት፡ ዓሰርተታት ኣሽሓት መንእሰያት ብዘይ መከላኸሊ ኮሮና ቫይረስ ኣብ ሳዋ ኣኪብካ ምዕላምን ምምሃርን ኣየቋረጸን። ሕማም ኮሮና ቫይረስ ኣብ መደበር ተዓሊም ሳዋ ንኸይኣቱ ቃል ኣትዩልና ኢዩ ከምዝተባህለ ያኢ፡ ኣብ ቅድሚ ኣቢዪ ኣሕመድን መላኺ ኢሳያስን ብዘይ ናይ ኣፍን ኣፍንጫን መሸፈኒ ወተሃደራዊ ሰልፊ ከርእዩን ተዓዚብና።
ኣብ ኩናት ክልል ትግራይ፡ ዓሰደርተታት ኣሽሓት ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ገጠራትን መደበራት ጥዕናን ስለዝተዘርኡን ስለዝተሓከሙን ከምኡ’ውን ምስ ሰራዊት ኤርትራ ሓቢሮም ኣብ ኩናትን ዝምታን ስለዝተዋፈሩን፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኤርትራ ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ኣዝዩ ተላቢዑን ሞት ኣስዒቡን ኣሎ። እዚ ድማ፡ ልኡላውነት ኤርትራ ምድፋር ጥራይ ዘይኮነ ንህዝቢ ኤርትራ ንምጽትን ንምስቃይን ብጉጅለ ህግደፍ ዝተራእየ ተወሳኺ ሓላፍነት ዝጎደሎ ሸለልትነትን ዝስርሓሉ ዘሎ ስዉር ተንኮልን ኢዩ። ኣብ ኤርትራ ንለበዳ ኮሮና ቫይረስ ዝቆጻጸር እኹልን ብቁዕን መሳለጥያ መድሃኒትን ትሕተ ቅርጽን ስለዘየለ ኣብ ህዝብና ክወርድ ዝኽእል ሃስያ ክሳብ ክንደይ ከቢድ ከምዝኸውን ንምግማቱ ኣየጸግምን። ጠንቂ ናይዚ ብገበን ዘሕትት ምልባዕን ስቃይን ድማ ጉጅለ ህግደፍ’ዩ።
በዚ ኣጋጣሚ ኣብ ወጻኢ እንርከብ ኤርትራውያን፡ ነቲ ኣብ ኤርትራ ብናህሪ ዝላባዕ ዘሎ ኮሮና ቫይረስን ኣብ ቤቱ ተኾርምዩ ዝሳቀ ዘሎን ህዝብና ንምርዳእ፡ ጉጅለ ህግደፍ ሰብኣዊ ረድኤትን ግዳማዊ ሓገዛትን ንኽኣቱ ምቹእ ባይታ ክፈጥርን ክሓትትን ከምኡ’እውን ማሕለኻታት ናይ ሓዋላ ገንዘብ መስርሕ ክኣልን ጎስጓስ ከነካይድ ይግባእ። ብዓቢኡ ግን እቲ ካብ ዓለም ነጺሉ ንህዝብና ዝቀጽዕን ንብረቱ ዝዘምትን ብሓዊ ዝጻወትን ዘሎ ኣረሜናዊ ጉጅለ ህግደፍ ኣብዚ ሓድሽ ዓመት ከብቖዕ ንጽዓር።
ቀዳምነታት ህዝቢ ኤርትራ ምህናጽ ዲሞክራሲ፡ ቁጠባዊ ዕብየት ምስፍሕፋሕ ማሕበራዊ ኣገልግሎትን እምበር ናብ ዘይምልከተና ናይ ካልኦት ሃገራት ጉዳይ ጣልቃ ምእታውን ህይወት ዜጋታትና ምቕዛፍ ቁጠባን ምዕናው ስምና ምብላል ኣይኮነን። ጉጅለ ህግደፍ ካብ ኩናትን ዕንደራን ኢትዮጵያ ሓሊፊ ሕጂ እውን ኣብቲ ሱዳንን ኢትዮጵያን ወሊዐንኦ ዘለዋ ኩናት ግዳይ ከምዝገብረና ዘጠራጥር ኣይኮነን። እቲ ሓውናን ኣማኢት ኣሽሓት ዜጋታትና ተዓቑቦሙሉ ዘለዉ ህዝቢ ሱዳን ከናቁተናን፡ እቲ ረጽሚ ካልኦት ሃገራት ክሕወስኦን ዝገደደ ቅልውላው ከምዝፍጠር ፍሉጥ’ዩ። ህዝቢ ኤርትራ ሞት ብሞቱ ኣብ መሬትካ ምሟት ሽም ኣለዎ። ናብ ዘይመሬትካን ዘይምልከተካን ከም ዕሱብ ሰራዊት ንስልጣንን ረብሓን ኢሳያስን መሰልቱን ከተርብሕ ደቕኻ ክትግብርን ክትስንክልን ኣይግባእን። ህዝብን ሰራዊትን ኤርትራ ክሳብ መኣስ ኣእዳውካ ኣጣሚርካ ኣብ ገዛኻ ተዓጺኻ ዒሕ ምባልን ሻቅሎትን? ብዘይካ ንመላኺ ኢሳያስ ኣሲርካ ኣብ ፍርዲ ምምቅራብን ወናኒ ዕድልካ ምዃንን ካልእ መፍትሒ የለን። ይኣክል ሓዘን፡ ይኣክል ማእሰርቲ፡ ይኣክል ጥሜት፡ ይኣክል ውርደት። ኣብ ትግራይ እዉጅ ኩናት ይካየድ ኣሎ፡፡ ኣብ ኤርትራ ግን ዓለም ዘይትፈልጦን ንህዝቢ ኤርትራ ዓፊንካን ካብቲ ናይ ትግራይ ዝኸፍአ ብሕቡእን ብሰላሕታን ብኩናት፡ ብጥሜት ብምሕያር ህይወት ሰብ ይሃልቕ ኣሎ።
ሽዋ በኢትዮጵያ ገጸ ምድር መሃል ላይ የሚገኝ ታሪካዊ ሥፍራ ነው። ለብዙ መቶ ዓመታት በሉዐላዊነት በራሱ መሪዎች ሲተዳደር የኖረ የኢትዮጵያ አካል ሲሆን፣ ርዕሰ ከተማው እስከ ፲፰፻፹፱ ዓ/ም በሰሜን ሸዋ ውስጥ በየጊዜው በተለያዩ ሥፍራዎች ሲፈራረቅ ቆይቶ ባለፉት መቶ በላይ ዓመታት ግን አዲስ አበባ ሆናለች። ደብረ ብርሃን፤ አንኮበር፤ አንጾኪያ፤ ልቼ እና እንጦጦ በተለያዩ ጊዜያት የሸዋ ርዕሰ ከተማዎች ነበሩ። የሸዋ ገጸ ምድር እምብርት ባሁኗ ኢትዮጵያ መሃል የሚገኙት ተራራዎች ናቸው። በአህመድ ግራኝ ወረራ ጊዜ የባሌ ክፍለ ሀገር ከተወሰደ በኋላ የሸዋ ድንበር የኢትዮጵያ የደቡብ-ምሥራቅ ድንበር ነበር። የግዛቱ ተራራማነት የተፈጥሮ መከላከያ በመሆን ከውጭ ወረራ ለመላ አገሪቱ ደጀን የነበረና በፍትህ የአስተዳደር ዝናውም ለሌላ የኢትዮጵያ ዜጋዎች መጠጊያና መሸሸጊያም ነበር። አንዳንዴም በወራሪ ሕዝቦች ምክንያት ከቀሪው የኢትዮጵያ ግዛቶች ተግንጥሎም አብዛኛው የሰሜን ሸዋ ግዛቶች፣ ማለትም ሰላሌ(ግራሪያ)፤መርሃቤቴ፤ ደራ፤ መንዝ፤ ተጉለት፤ ይፋት፤ ምንጃር እና ቡልጋ ሕዝብ ክርስቲያን አማራ እና ኦሮሞዎች ናቸው። ደቡብ እና ምሥራቅ ሸዋ ግን አብዛኛው የኦሮሞ ብሔር እና የእስላም ኃይማኖት ተከታዮች ናቸው። በሰሜን ሸዋ ብዙ ታሪካዊ አብያተ ክርሲያናት እና ገዳማት ይገኛሉ። ከነዚህም በዋናነት የሚጠቀሰው፣ አቡነ ተክለ ኃይማኖት በሰላሌ ወረዳ የመሠረቱት ታዋቂው የደብረ ሊባኖስ ገዳም ይገኙበታል።
ሸዋ ለመጀመሪያ ጊዜ በታሪክ የተመዘገበችው በ896 እ.ኤ.አ. በተመሠረተውና ዋና ከተማውን ወለላ (Walalah)ላይ አድርጎ በነበረው የእስላም ግዛት ውስጥ ነው በማለት በኢትዮጵያ ታሪክ ዘጋቢዎች ይታመናል። ከነዚህም አንድ፣ ስለ ኢትዮጵያ ብዙ ትምህርታዊ መጽሐፍትን የደረሰው ሀንቲንግፎርድ (G.B.W. Huntingford) ነው። ይህ ግዛት ወደ ፲፪፻፸፮ ዓ/ም በይፋቱ ሱልጣን ሥር ተጠቃለለ። በቅርብ ጊዜ በፈረንሳይ የሥነ-ቅርስ ባለሙያዎች ጥናት መሠረት ሦስት ቦታዎች የሸዋ እስላማዊ ንጉዛት(በዘውድ የሚተዳደር ግዛት) የከተማ ማእከላት ናቸው ተብለው ተገምተዋል።
አጼ ይኩኖ አምላክ የዘመኑን የዛግዌ ስርወ መንግሥት በመቃወም ሲነሱ ከክርስቲያን አማራዎች አገር ከሸዋ እንደተነሱ እና ቀድሞውንም የአክሱም ነገሥታት በጉዲት መነሳት ሥልጣናቸውን ሲለቁ ከዛች ንግሥት በመሸሽ ተከታዮቻቸውንና ቤተ ሰባቸውን ደብቀው የኖሩት በዚሁ በሸዋ ውስጥ ነበር። እንዲሁም ክብረ ነገሥት (አንቀጽ 39) እንደሚለው፣ ሸዋ የአጼ ቀዳማዊ ምኒልክ ክፍላገር ሆኖ ነበር። ሆኖም አንዳንድ ዘመናዊ ሊቃውንት የዳሞትና የአክሱም መንግሥታት ሥልጣን እስከ ሸዋ ድረስ ወደ ደቡብ እንዳልተዘረጋ የሚል ጥርጣሬ አለባቸው።
በ፲፮ኛው መቶ ክፍለ ዘመን መላው ክርስቲያን ኢትዮጵያ በአህመድ ግራኝ ሠራዊት (አዳል) በተወረረ ጊዜ ሸዋ ተመልሶ የእስላም አገር ሆነ። ከዚያ ጊዜ ጀምሮ እስከ ፲፰ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ድረስ የሸዋ ታሪክ እምብዛም ባይዘገብም አጼ ልብነ ድንግል እና ልጆቻቸው በወረራ ጊዜያት ሸዋን መሸሻቸው አድርገውት እንደነበር ተጽፏል።
የሸዋ ነገሥታት ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግሥት በይኵኖአምላክ ጊዜ ከደብረ ሊባኖስ ወደ ሐይቅ በመጡት በአባ ተክለሃይማኖት እገዛ እንደተመሠረተ ይታመናል። የአኵስም ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግሥት በዮዲት ጕዲት ተንኮታኩቶ ወደመጥፋት ደርሶ ነበረ። የዮዲት ጕዲት ጦር በሸዋ ጭፍሮች ከተሸነፈ ወዲህም ሰሎሞናዊው ሥርወ መንግሥት አላንሰራራም ነበር። ይኵኖአምላክም ከንግሥናው በፊት በይፋት፣ በመርሐ ቤቴ፣ በተጕለትና በመንዝ ኖሯል። ከይኵኖአምላክም ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግሥት ውስጥ 99 ሀገራትን (በሓውርት) ያስገበረው ዓምደ ጽዮን ደማቅ ታሪክ ካላቸው ነገሥታት መሃል አንዱ ነው። ከግራኝ ይማም አሕመድ በኋላ ጎንደር መናገሻ ከመሆኗ ጋራ ተያይዞ የሸዋ ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግሥት ለጎንደሩ ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግሥት መሠረት ሆኗል። ከዚያም በኋላ በ17ኛው ክ/ዘመን ነጋሢ ይፋት አካባቢ ያለውን ቦታ ይቆጣጠር ጀመር። በይፋዊ ታሪክ፣ የነጋሢ አባት ልብሰ ቃል (በመንዝ የአጋንቻ ጌታ) በአጼ ልብነ ድንግል ታናሽ ልጅ በያዕቆብ በኩል የሚመጣ በአባት በኩል የዘር ሐረግ ያለው ነው ይላል። ይህም ማለት ከሰለሞን ስርወ መንግስት ጋር የተያያዘ ነው ማለት ነው። በዚህ መሰረት የጎንደር ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግሥት ከሸዋ ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግሥት በኋላ የመጣና ያበበ ነው ማለት ይቻላል።
የሸዋ መሪዎች ማዕረጋቸው ደግሞ በሸዋ ብቻ የሚገኘው መርዕድ አዝማች ነበር። የነጋሢ ልጁ ስብስትያኖስ የመጀመሪያው መርዕድ አዝማች ነበር። ተከታታይ መሪዎች ይሄንን ማዕረግ ሲጠቀሙበት ቆይተው የመርዕድ አዝማች ወሰን ሰገድ ልጅ ሣህለ ሥላሴ በአባታቸው ወንበር ሲቀመጡ ንጉሠ ሸዋ ተባሉ። ከሳቸውም በኋላ ልጃቸው ንጉሥ ኃይለ መለኮት ለስምንት ዓመታት ነግሠው ጥቅምት ፴ ቀን ፲፰፻፵፮ ዓ/ም ሲያርፉ ልጃቸው አቤቶ ምኒልክ ገና ሕጻን ነበሩ። ወዲያው በዓፄ ቴዎድሮስ ተማርከው መቅደላ ከኖሩ በኋላ አምልጠው ሸዋ ሲገቡ በአባታቸው ወንበር ንጉሠ ሸዋ ተብለው ነገሡ።ከርሳቸው በኋላ ቀዳማዊ ግርማዊ ኃይለ ሥላሴ የሸዋ ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግሥት የመጨረሻው ንጉሥ ናቸው። በ፲፱፻፳፫ ዓ/ም የንጉሠ ነገሥትነቱ በትረ ሥልጣን ወደ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሲዘዋወር፤ አልጋ ወራሽነቱን እና የጥንቱን የሸዋ መሳፍንት ማዕርግ ለልጃቸው አስፋ ወሰን ሰጥተዋቸው ልዑል መርዕድ አዝማች አስፋ ወሰን ተባሉ።
በተለምዶ የሸዋ አማርኛ የሚባለው ርቱዕ አማርኛ ነው። አሁን ላይ በመላው የኢትዮጵያ ክፍላተ ሀገራት ቅቡልነት አግኝቷል። ለአማርኛ መዝገበ ቃላት መዳበርም የሸዋ ሊቃውንት የማይተካ ድርሻ አበርክተዋል።
በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ የቆየ ታሪክ ካላቸው አካባቢዎች አንዱ የሰሜን ሸዋ ዞን ነው፡፡ ፲፭ሺ ፱፻ ነጥብ ፺፯ ካሬ ኪሎ ሜትር ስፋት ያለው የሰሜን ሸዋ ዞን በሁለት የከተማ አስተዳደሮችና በሃያ ሁለት ወረዳዎች ተከፋፍሎ ፪ ነጥብ ፫ ሚሊዮን ህዝብ የሚኖርበት ሲሆን ውርጭ፣ ቆላ፣ ደጋና ወይና ደጋ የአየር ንብረቶችን አካቶ ይዟል። አዋሳኞቹም በምዕራብ፣ በደቡብ ምዕራብ፣ በደቡብና ደቡብ ምስራቅ ኦሮሚያ ክልል፣ በሰሜን ምስራቅ አፋር፣ በሰሜን ደቡብ ወሎና ኦሮሚያ ዞኖች ናቸው።
ዞኑ ከቅድመ ታሪክ ጀምሮ እስከ ታሪክ ዘመን ያሉ አሻራዎች የሚገኙበት ስለመሆኑ የሥነ ቅርስ ግኝቶች ይጠቁማሉ። ከ፲፪፻፸ ዓ/ም እስከ ፲፭፻፳፯ ዓ/ም ድረስ «የሰሎሞን ስርወ መንግሥት» የመራሄ መንግሥቱ ዋና ማዕከል እንደነበረም የተለያዩ የታሪክ ምንጮች ይገልፃሉ። የሰሜን ሸዋ ምሥራቃዊ ክፍል ከ፰፻፸፪ ዓ/ም ጀምሮ ዋነኛው የእስልምና ስርወ መንግሥት መቀመጫ ከመሆኑ ባሻገር ከ፲፪ኛው እስከ ፲፮ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ድረስ የይፋት ስርወ መንግሥት የማዕከላዊ መንግሥቱ ተቀናቃኝ ኃይል እስከመሆን ደርሶ ነበር። በመጨረሻም ከሌሎች ታሪካዊ ሁኔታዎች ጋር ተደማምሮ በ፲፮ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የእስልምናው ኃይል በግራኝ አህመድ መሪነት በማየሉና በማሸነፉ ማዕከላዊ መንግሥቱ ከሸዋ ወደ ጎንደር ለመዛወር ተገዷል።
በ፲፮፻፺፮ ዓ/ም በመንዝ የተንቀሳቀሰው የሸዋ ስርወ መንግሥት እንደገና ማዕከላዊ መንግሥቱ ወደ ሸዋ በመመለሱ በዘመናዊ ታሪካችን ላይ ጉልህ አስተዋጽኦ አበርክቷል። በእነዚህ የታሪክ ሂደቶችም ሰሜን ሸዋ የበርካታ ጥንታዊ የታሪክና የባህል ነፀብራቅ የሆኑ አሻራዎች ባለቤት ሊሆን ችሏል።
አንጎለላ - ከደብረ ብርሃን ከተማ በስተ ምዕራብ አሥር ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የምትገኘውና ሸዋን ከ ፲፰፻፭ ዓ/ም እስከ ፲፰፻፵ ዓ/ም ባስተዳደሩት ንጉሥ ሣህለ ሥላሴ የተመሠረተችው የዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ የትውልድ ቦታ።
የቁንዲ ከተማ - ረጅሙን የዞኑን ተራራ ተንተርሳ የምትገኘው የቁንዲ ከተማ ሌላዋ ታሪካዊ ቦታ ናት። ከተማዋ የተመሰረተችው በመርዕድ አዝማች ወሰን ሰገድ ነው። ከአንኮበር አሥር ኪሎ ሜትር ሲቀር በምትገኘው ቁንዲ የሚገኘው ቤተ መንግሥት በግንብ የተከበበ እንደነበረ በዙሪያው የሚታየው ፍርስራሽ ያረጋግጣል። የቁንዲ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያንም የዚያን ዘመን የእደ ጥበብ ውጤት ያንፀባርቃል።
አልዩ አምባ - የአንኮበር ታሪክ ሲዘከር የስምጥ ሸለቆ አካል የሆነችው የአልዩ አምባ ከተማና የአብዱል ረሱል የእስልምና መቃብር ሥፍራ አብረው የሚጠቀሱ ናቸው። አልዩ አምባ ከአንኮበር ከተማ አሥራ ሁለት ኪሎ ሜትር ያህል ቁልቁል ሲወረድ ትገኛለች። አልዩ አምባ እንደ ሐረር በግንብ የተከበበች ስትሆን በምስራቅ፣ በደቡብና በምዕራብ በሮች አሏት። ከመካከለኛው ዘመን ጀምሮ እስከ ፳ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ድረስ በኢትዮጵያ ታሪክ ጥንታዊ ከሚባሉት የቀረጥ ኬላዎችና የንግድ ማዕከል አንደኛዋ ነበረች። የፈረንሲስ ዲፕሎማት ሮቺ ሄሪኮርት እንደፃፈው ከ፲፭፻ እስከ ፲፯፻ የሚጠጉ ግመሎች የአገር ውስጥ ምርት ወደውጭ ያጓጉዙባት ነበር። በ፲፰፻፴፬ ዓ/ም እና ፲፰፻፴፭ ዓ.ም በአገራችን መጀመሪያ የሆነው የቀረጥ ውል የተፈረመው በአልዩ አምባ ገበያ መሠረት ነው። በከተማዋ ከፐርሽያ (ኢራን) ፣ ከህንድና ከአረብ አገሮች የሚመጡ በርካታ የውጭ አገር ዜጎች ይኖሩባት እንደነበርም ጎብኝዎች ጽፈውላታል። በዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ ዘመን የቀረጥ መሥሪያ ቤት ሲከፈት በአልዩ አምባ የጉምሩክ ጽሕፈት ቤት ሥራውን እንዲጀምር ተደርጎ ነበር። ስልክም ወደ ኢትዮጵያ እንደገባ ከእንጦጦ እስከ አልዩ አምባ ድረስ መስመር ተዘርግቶለት ነበር። አልዩ አምባ የተዳከመችው የባቡር ሐዲድ በከተማዋ ማለፍ ባለመቻሉና ወደ ድሬ ዳዋ በመዛወሩ መሆኑ ይነገራል። ዛሬ የአልዩ አምባ ገበያ አብዛኛዎቹን አርጎባዎች ይዞ የአፋርንና አማራ ብሔረሰቦችን ያገናኛል።
ሳላይሽ የጦር መሳሪያ ግምጃ ቤት - (ኮረማሽ ከደብረ ብርሃን ወደ አዲስ አበባ ዋናውን መንገድ ተከትሎ አምሣ አራት ኪሎ ሜትር ከተጓዙ በኋላ ሐሙስ ገበያ ላይ ወደግራ በመታጠፍ አሥራ ሦሥት ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የኮረማሽ ከተማ ይገኛል። የዳግማዊ ምኒልክ የመሳሪያ ግምጃ ቤቶች፣ አሰራራቸው የዕንቁላል ቅርጽ የሆነ አስራ አራት ሕንጻዎች አሉ። ቤቶቹ ከአድዋ ድል ማግስት ለጦር መሣሪያ ማከማቻነት ተብለው የተሰሩ ሲሆን የቦታው የተፈጥሮ አቀማመጥ የጐብኝን ቀልብ ይስባል። የጦር መሣሪያ ግምጃ ቤቶቹ ቀደም ሲልም ለአፈንጋጭ ባለሥልጣናት እስር ቤት በመሆን አገልግለዋል። ከእስረኞቹ መካከልም ልጅ ኢያሱ ይጠቀሳሉ።
የአቡኑ ከተማ ሰላ ድንጋይ - ከደብረ ብርሃን በስተሰሜን ሰባ ሁለት ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ትገኛለች። ለሠላሳ ስምንት ዓመታት የኢትዮጵያ ፓትሪያርክ የነበሩት ግብፃዊው አቡነ ማቴዎስ መንበረ ጵጵስናቸው በዚችው በሰላ ድንጋይ ነበር። በ፲፰፻፸፭ ዓ/ም እሳቸው ያሠሩት የሰላ ድንጋይ ማርቆስ ቤተ ክርስቲያን በመብረቅ አደጋ ቢፈርስም እንደገና በ፲፱፻ ዓ/ም በዳግማዊ ምኒልክ ልዩ ትዕዛዝ ተሠርቶ ምኒልክ ባሉበት በአቡኑ ተባርኳል። የቤተክርስቲያኑ ሕንፃ የውስጥ አሠራር ውበት ዓይንን የሚማርክና የዘመኑን የሕንፃ ሥራ ልዩ ችሎታ የሚመሰከር ነው። በውስጡም ከግብጽ የመጣውን የአቡነ ማቴዎስ መቀመጫ ጨምሮ በርካታ የታሪክና የባህል ቅርሶች ይገኙበታል።
ሰላ ድንጋይ የንጉሥ ሣህለ ሥላሴ የትውልድ ሥፍራም ናት። በእናታቸው በወይዘሮ ዘነበወርቅ እንደተሰራችና በስማቸውም የምትጠራው ሰገነት ከተሰራች ብዙ ዘመናት አስቆጥራለች። ሰላ ድንጋይ የአብዛኛዎቹ የሸዋ ነገሥታት ሚስቶችና እቁባቶች መቀመጫ ስለነበረች የወይዘሮዎች ከተማ በመባልም ትታወቃለች።
ባልጭ አማኑኤል ቤተ ክርስቲያን - የሚገኘው ከደብረ ብርሃን ፪፻፷ ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በምንጃር ሸንኮራ ወረዳ ባልጭ ከተማ ነው። ቤተ ክርስቲያኑ የተመሠረተው በ፲፮ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በዓፄ ገላውዲዎስ ሲሆን ዳግማዊ ምኒልክ በ፲፰፻፸ዎቹ አሳድሰውታል።
በቅድስቱ ግድግዳ ላይ የተሳሉት ጥንታዊ የፈትል ስእሎች ከመንፈሳዊ መግለጫነት ባሻገር ደጃዝማች ምኒሊክ በልጅነታቸው በዓፄ ቴዎድሮስ ሲማረኩ፣ በ፲፰፻፶፯ ዓ.ም ከመቅደላ ሲያመልጡና በኋላም በፍቼ ከተማ ከዓፄ ዮሐንስ ጋር ያካሄዱትን ስምምነት የሚገልጹ ናቸው። በመካነ ፈውስነቱ በአገራችን ስሙ እየገነነ የመጣው የሸንኮራ ዮሐንስ ፀበልም የሚገኘው ከባልጭ ከተማ የአሥራ አምስት ደቂቃ የእግር ጉዞ በኋላ ነው። ፀበሉ ቀደም ሲል በሽተኞችን ያድን እንደነበር ይነገር እንጅ ቀሳውስትና የፀበሉ አስተዳዳሪዎች ግን ከ፲፱፻፶፯ ዓ.ም ጀምሮ ዝናው እንደታወቀ ይናገራሉ። ፀበሉ የሚገኝበት አካባቢ ዳገታማና ቁልቁለት በመሆኑ ከአዲሱ ዩሐንስ ቤተ ክርስቲያን ሕንፃ አጠገብ ሆኖ ሲመለከቱት የአካባቢውን አስደናቂ መልክአ ምድራዊ አቀማመጥና በተፈጥሮ ውበት የታደለውን የመስህብ ሥፍራ ማየት ያስደስታል።
ወፍ ዋሻ ደን - በሰሜን ሸዋ ከሚገኙ የተፈጥሮ መስህብ ስፍራዎች መካከል የወፍ ዋሻ ደን አንዱ ነው። ደኑ አምስት ወረዳዎችን፡- ጣርማበር፣ ቀወትን፣ አንኮበርን፣ ላሎማማንና ጌራቀያን የሚያካልል ሲሆን አሥራ ሰባት ሺህ ሄክታር የሚጠጋ የቆዳ ስፋት አለው። ደኑ ጎሽ ሜዳ፣ ወፍ ዋሻና ጓሳ በተባሉ የጉብኝት ሥፍራዎች የተከፋፈለ ነው።
የጣርማ በር ዋሻ - ሰው ሰራሽ የሆነው የጣርማ በር ዋሻ የወፍ ዋሻ ደን አካል ነው። ከ፲፱፻፳፱ ዓ/ም እስከ ፲፱፻፴፪ ዓ/ም ባሉት ዓመታት በኢጣልያኖች የተሠሩት የጣርማ በር ዋሻዎች ሶስት ሲሆኑ ትልቁ የ ፮፻፵፪ ሜትር ርዝመት አለው። የአገራችን ረጅሙ የመሬት ውስጥ መንገድ ከመሆኑም በተጨማሪ ሰሜን ኢትዮጵያን ከደቡብ ጋር የሚያገናኝ ዋና ጐዳና ነው።
የጐዜ መስጊድ - ከደብረ ብርሃን ከተማ ፺፫ ኪሎ ሜትር ርቃ ከምትገኘው የሸዋሮቢት ከተማ በስተ ምዕራብ ላይ ይገኛል። የጐዜ መስጊድ በ፲፭ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የይፋት ስርወ መንግሥት ከፍተኛ ደረጃ በደረሰበት ዘመን ከተሠሩት አርባ መስጊዶች ውስጥ አንዱና የመጨረሻው መሆኑ ይነገራል። ከ፭፻ ዓመታት በላይ እድሜ እንዳለው የሚነገርለት ይህ መስጊድ አሠራሩ አራት ማዕዘን ሲሆን ግድግዳውና ጣራው ባልተጠረቡ ድንጋዮች የተገነባ ነው። የድንጋዩን ክዳን የተሸከሙት አራት አግዳሚ የጣውላ ወራጆች ሲሆኑ ምሰሶዎቹ አራት ናቸው። መስጊዱ የአርጐባ መንደሮች በስተግርጌው አድርጎ ከኮረብታ ላይ ይገኛል። በዙሪያው ጥንታዊ የመቃበር ሥፍራ፣ የድሮ ነዋሪዎች የውሃ ማጠራቀሚያ ጉድጓዶች እንዲሁም በውስጥ የቆዩ የሃይማኖቱ መሪዎች አራት ጦሮች አሉ። ቀደም ሲል በመስጊዱ ዙሪያ የአርጐባ ማኅበረሰብ አባላት ይኖሩ የነበረ ሲሆን አሁን ግን ኮረብታውን ለቀው ከግርጌው መንደራቸውን መሥርተው ይኖራሉ። ይሁን እንጅ ዛሬም ቢሆን መስጊዱ ዋነኛ የእምነት ቦታቸው ነው። በታላቁ ስምጥ ሸለቆ ውስጥ የሚገኘው ይህ መስጊድ የአርጐባን ብሔረሰብና በአካባቢ ያለውን ውብ የተፈጥሮ መስህብ በስተግርጌው አድርጎ ሲታይ ዓይንን ይማርካል።
የሙሽራ ድንጋዮች - በተለምዶ የሙሽራ ድንጋዮች በመባል የሚታወቁት ትክል ድንጋዮች ከአጣዬ ከተማ በምዕራብ በኩል ፳፩ ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ልዩ ሥፍራው ገድሎ ሜዳ ተብሎ በሚጠራው አካባቢ ይገኛሉ። ገድሎ ሜዳ ደጃዝማች ምኒልክ በ ፲፰፻፶፯ ዓ.ም ከመቅደላ እስር ቤት አምልጠው ሲሄዱ በምትካቸው በዓጼ ቴዎድሮስ ተሹመው ከነበሩት አቶ በዛብህ ጋር ጦርነት ያደረጉበት ሥፍራ ነው። ጦርነቱም በዓፄ ምኒልክ አሸናፊነት ተጠናቋል።
“ሙሽራ ድንጋዮች” በገድሎ ሜዳ ምዕራባዊ ዳርቻ ላይ የሚገኙ የሰው ቅርጽ ያላቸው ትክል ድንጋዮች ናቸው። ትክል ድንጋዮቹ ቆመውና ካሉበት ሳይነሱ የሚገኙ ፳፩፣ በሥፍራው ወድቀው የሚገኙ ፪፣ ከሥፍራው ተነስተው ገበሬዎች ለእርሻ ድንበር መለያ የተጠቀሙባቸው ፵፬ ናቸው። የሙሽራ ድንጋዮች ስያሜቸውን ያገኙበት በአንድ ወቅት በመንገድ ላይ እያሉ ሙሽሮችና ሠርገኞች ባደረጉት ከልክ ያለፈ ጭፈራ እግዚአብሔርን በማሳዘናቸው ተረግመው ወደ ቤታቸው ሳይመለሱ ወደ ድንጋይነት ተቀይረው በዚያው እንደቀሩ ይነገራል።
የሙሽራ ድንጋዮች ታሪካዊ አመጣጥ ከላይ በተገለጸው አኳኋን የተለየ ጥንታዊ ሰዎች ለአንድ ዓላማ ያቆሟቸው ትክል ድንጋዮች ናቸው ተብሎ ይታመናል። ምናልባትም ከአክሱም ዘመን በፊት ጀምሮ ሲያያዝ የመጣ የእደ ጥበብ ውጤት እንደሆነ ይገመታል። የሙሽራ ድንጋዮች በአብዛኛው ከደቡብ ኢትዮጵያ የጥያ ትክል ድንጋዮች ጋር ተመሳሳይነት አላቸው። እነዚህ ምስጢርን ያዘሉ የታሪካችን አሻራዎች ለጥናትና ምርምር የሚጋብዙና ለተመልካች ደግሞ የሚያዝናኑ ናቸው።
ጠንካራ ነኝ ማለቱ ለበጎ ያልሆነው ህወሃት የማዕከላዊ መንግስቱን መዘወሩን ካቆመ ወዲህ የመጣው የዶክተር አብይ መንግስት የተረከባት ኢትዮጵያ በጉያ በጀርባዋ፣ በእጅ በእግሯ፣በአፍ በሆዷ ውስብስብ ችግር አዝላ የምትጎተት ነች፡፡ይህ ችግር በድንገት በመጣው የዶ/ር አብይ መንግስት ቀርቶ በማኛውም እኔ ነኝ ባይ የምድር ጠቢብብ በአንድ አመት ውስጥ ሊፈታ አይችልም፡፡ ዶ/ር አብይን እንደ መልስ ሳጥን ቆጥሮ ሁሉን በአንድ ቀን ፍታ የሚል ጤነኛ ኢትዮጵያዊም የለም፡፡
ሆኖም ከችግሩ ውስብስብነት እና ውዝፍነት የተነሳም ሆነ ከእርሳቸው ሰዋዊ ድክመት የተነሳ ችግር መፍታት ቢያቅታቸው እንኳን እሳቸው የሚያመጡት ተጨማሪ ችግር እንዳይኖር ለሚሰሩት ስራ ሁሉ ተጠያቂነት ሊኖራቸው ግድ ነው፡፡በመንግስታቸው አሰራር ላይ ጥያቄ የሚያነሳው ኢትዮጵያዊ ሁሉ አላማው እሳቸውን ማጣጣል፣ የጀመሩትን ጉዞ ማጨናገፍ፣ ይበጃል ብለው እየሰሩ ያለውን ነገር ዋጋ ለማሳጣት ሊሆን አይችልም፡፡ይልቅስ ሃገራችን በጣም አሳሳቢ ችግር ውስጥ እንደመሆኗ መንግስታቸው በችግሩ አሳሳቢነት መጠን ያልተራመደ የሚመስለው ዜጋ ሊተቻቸው ይችላል፡፡
ይህ አይነቱ ትችት የእሳቸውን ልፋት ገደል ለመክተት የተደረገ ክፉ ነገር አይደለም፡፡ እሳቸው ግን የሚቀርብባቸውን ትችት በበጎ ጎኑ የሚረዱት አልመሰለኝም፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በትናንቱ የፓርላማ ውሏቸው ካሳዩት ሁኔታ የተረዳሁት የሃሳብ ልዩነትን እና የመንግስት ተጠያቂነትን እምብዛም እንደማይፈልጉ ብቻ ሳይሆን ስሜታዊ ብስጭት ውስጥ ሊከታቸው እንደሚፈትናቸው ነው፡፡የእርሳቸው ስሜታዊ መሆን ደግሞ የሚያጠፋው ብዙ ነው፡፡
ወጣት መሪ መሆናቸው፣ ሃገሪቱ ራስ አዟሪ ውስብስብ ችግር ውስጥ በተዘፈቀችበት ጊዜ ወደስልጣን መምጣታቸው ተደማምሮ ብስጭታቸውን ሊያብሰው ይችላል፡፡ ሆኖም መንግስትነት ሆደ-ሰፊነት መሆኑን ማሰቡ ለእራሳቸውም ለሃገራችንም በጎ ውጤት ይኖረዋል፡፡በግሌ ዶ/ር አብይ ውስብስብ ችግር ያዘለችውን ሃገር ሊመሩ መንበር ከጨበጡ ወዲህ ኢህአዴግ ውስጥም ኢትዮጵያ ትታየኛለች፡፡ ህወሃት መራሹን ኢህአዴግ በምጠረጥርበት ሃገር የማፍረስ ሴራ የዶ/ር አብይን ኢህአዴግ አልጠራጠውም፡፡ ዶ/ር አብይ “በኢትዮጵያ ህልውና ላይ አንደራደርም” ሲሉ እኔም ስለምሳሳላት ኢትዮጵያ እኔ በሚሰማኝ መጠን እየተሰማቸው እንደሚያወሩ አምናለሁ፡፡ ህወሃት ኢትዮጵያ እንዳትፈርስ ሲል ግን ስልጣኑን አጥብቆ እያሰረ እንደሆነ ብቻ እረዳ ነበር! ስለዚህ እኔን ጨምሮ እያንዳንዱ ኢትዮጵያን የሚወድ ዜጋ ከዶ/ር አብይ ጋር የሚያስማማው አንድ ጉዳይ አለ-የኢትዮጵያ ህልውና!በዚህ መሰረታዊ ነገር የተስማማን ሁሉ ግን ዶ/ር አብይ ኢትዮጵያን ለማዳን እርሳቸው ትክክል ነው ብለው አምነውበት በሚሄዱበት አካሄድ ሁሉ እንስማማለን ማለት አይደለም፡፡ ይህ መሰረታዊ አንድነት ሳይረሳ ጥፋት የጠፋ ሲመስለው የተቸ ቢያንስ ኢትዮጵያን በማለቱ ላይ ያለው ተመሳሳይ ምኞት ተረስቶ ለጥፋት የቆመ፣ መተቸት ብቻ የሚያስደስተው፣ የአሉባታ ሱስ ብቻ የሚያናገረው ተደርጎ በመንግስት ዘንድ የሚታሰብ ከሆነ ቀጣዩ ትዕይንት ጋዜጠኛን እና ተችን እያሳደዱ ማሰር ነው የሚሆነው፡፡
ጠ/ሚ አብይ በሰሞኑ የፓርላማ ውሏቸው ከተነሱ ጥያቄዎች ውስጥ ገሚሶቹ ስሜታዊ አድርገዋቸው ተችዎችን “እኛ የያዝነው እውነት ነውና ማሸነፋችን አይቀርም፤ እናንተ ግን እግዚአብሄር ይፍረድባችሁ” እስከማለት አድርሷቸዋል፡፡ ይህን ንግግራቸውን ስሰማ ዶ/ር አብይ ለትችት ያላቸውን ስስ ስሜት በደንብ ተረድቻለሁ፤ ብዙ ነገርም ወደ ህሊናየ መጥቷል-ጭንቀት ጭምር! ዶ/ር አብይ የእግዚአብሄር ፍርድ እንዲያገኛቸው ለፈጣሪ አሳልፈው የሰጧቸው ሚዲያዎች በውጭ ሃገር የሚገኙ፣ በዩቱብ የሚሰራጩ እንደሆኑ አብረው ገልፀዋል፡፡ “ባህር ማዶ ስላላችሁ እኔ ምንም ላደርጋችሁ አልችልም” ሲሉም አክለዋል፡፡ አብይ በተችዎቻቸው ላይ የመለኮት ፍርድ እንድትመጣ የፈለጉት እነዚህ ሚዲያዎች ከእርሳቸው ግዛት ውጭ ስለሆኑም ጭምር ነው፡፡ይህ ንግግራቸው እና ብስጭታቸው ሚዲያዎቹ በአብይ ግዛት ቢሆኑስ ኖሮ ማስባሉ አይቀርም፡፡ ከዚህ መረዳት የሚቻለው ነገር በዶ/ር አብይ ግዛት ሆኖ መንግስታቸውን መተቸት እምብዛም እድሜ ያለው ፈለግ ላይሆን እንደሚችል ነው፡፡ጠ/ሚው እያደር ስሜታዊነት እየታየባቸው መምጣቱ ሁለት አደጋ አዝሎ ይታየኛል፡፡
አንደኛው የአምባገነንነት ዋዜማ ሁለተኛው በዶ/ር አብይ ዘንድ እየተተከለ የመጣ የተጠልቻለሁ ስጋት፡፡ ሁለቱም አሳሳቢ ናቸው፡፡ አብይ ወደ አምባገነንነት እያዘነበሉ ከሄዱ የኢትዮጵያ ህዝብ ደግሞ አምባገነንነትን የመሸከም ትዕግስቱ ስለተመናመነ ሃገርን ክፉ ችግር ውስጥ የሚከት፣ የመንን እና ሶሪያን የሚመስል የመንግስት እና የህዝብ አምባጓሮ ሊመጣ ይችላል፡፡ አብይ የተቻቸው ሁሉ የጠላቸው አድርገው የማሰባቸው ሁለተኛው ችግር ሰውየው የስነልቦና መረጋጋት እንዳይኖራቸውና የሃገሪቱን ችግር ሰከን ባለ ልቦና እንዳይፈቱ ያደርጋል፣ ለህዝብ የመስራት ተነሳሽነታቸውንም ይቀንሳል፣ በስነልቦና አለመረጋጋት እና ግራ መጋባት ውስጥም ሊከታቸው ይችላል፡፡ ይህም ሃገሪቱን ወደ ቀውስ ሊመራ የሚችል ነገር ነው፡፡ ይህ ደግሞ አሳሳቢ ነው፡፡በበኩሌ በብዙ ችግር ተቀስፋ የተያዘቸው ሃገሬ በከፍተኛ ጥንቃቄ መያዝ ያለባት ተሰባሪ እቃ እየመሰለችኝ ከመጣች ዋል አደር ብያለሁ፡፡አሁን የቀድሞዋ የምትባለው ይጎዝላቪያ ከመፈራረሷ አንድ አመት በፊት የመፍረስ ምልክት ያልነበረባት መሆኗን የሰማሁ ነኝና “እንዴትም አድርገን ብንይዛት ኢትዮጵያ አትፈራርስም” ከሚሉት ወገን አይደለሁም፡፡ ይልቅስ “ከአያያዝ ይቀደዳል” ባይ ነኝ! በተለይ የዘር ፖለቲካ የበላት ሃገር አትፈርስም ብሎ ከመተማመን ይልቅ ተቃራኒውን አስቦ አያያዙ ላይ ጠንክሮ መስራቱ የበለጠ ትርጉም ይሰጠኛል፡፡ አያያዙን ማሳመሩ የሁላችንም ሃላፊነት ቢሆንም መንግስትን የሚዘውሩት ዶ/ር አብይ ፖለቲካዊ እና ስነልቦናዊ አቋቋም ደግሞ ይበልጥ አስፈላጊ ይመስለኛል፡፡
አብይ በቋፍ ያለችውን ሃገሬን በመሃል እጃቸው ይዘው የቆሙ ሰው ይመስሉኛል፤ ሃገርን ያህክል ውድ ነገር እጃቸው ላይ ያስቀመጥንባቸውን ሰው በከንቱ ሊያስመርር ትችት ይዞ የሚመጣ አለመኖሩን ቢረዱ መልካም ነው፡፡ እንዲህ ያለ ሰው አይጠፋም ከተባለም ነገሩን ንቆ የተሻለ ነገር ወደመስራቱ ማዘንበሉ ይመረጣል፡፡ የጠሚው ስነ-ልቦናዊ ብርታት፣ የአስተሳሰብ ከፍታ፣ እንደሚያወሩት የይቅርታ ሰውነት፣ በሌላው ጫማ ገብቶ የማሰብ ነገር፣ ፖለቲካዊ ግንዛቤ እና ቁርጠኝነት፣ አለማዳላት፣ የሚናገሩትን ሆኖ መገኘት በሃገሬ ፖለቲካዊ እጣ ፋንታ ላይ የማይተካ ሚና ያለው እንደሆነ አስባለሁ፡፡ የተሳሳቱ ሲመስለኝ አካሄዳቸውን ብተችም ያሉበትን አስቸጋሪ ሁኔታም እረዳለሁ፡፡
በአንፃሩ ያሉበት አስቸጋሪ ሁኔታ የማይከለክላቸው ሊያደርጉ ሲገባ ያላደረጉት፣ አለማድረግ ሲገባቸው ያደረጉት ነገር እንዳለም ይሰማኛል፡፡ ባፈው አንድ አመት የኦሮሞ ብሄርተኞች በሚዲያቸውም ሆነ በጠመንጃቸው ያጠፉትን ጥፋት ሃይ አለማለታቸው ሊያደርጉ ሲገባ ያላደረጉት ነገር ነው ብየ አስባለሁ፡፡ የሚመሩት ፓርቲ ኦዴፓ ካድሬዎች የምስኪኖችን ቤት ያውም በክረምት እያፈረሱ ማባረራቸው እና እሳቸውም አልሰማሁም ማለታቸው ባያደርጉት ምንም የማይጎዳቸው ግን ወገባቸውን ታጥቀው የሰሩት ጥፋት ይመስለኛል፡፡ ይህን ከባድ ጥፋት በሪፖርታቸው በአብዛኛው ሳይነኩት ከነኩትም አድበስብሰውት አልፈዋል፡፡በሰፊው እያነጋጋረ ያለው የኦሮሞ ባለስልጣናት በርከት ብሎ መሾምን በተመለከተ ሳይጠየቁ ራሳቸው አንስተውት “ኦሮሞ ያለአግባብ፣ በማይገባው ሁኔታ ስልጣን ይዞ ከሆነ ከእኔ ጀምሮ ተጠያቂ እንደረግ” ብለዋል፡፡ መልሳቸው ሁለት ትርጉም አለው፡፡
አንደኛው ኦሮሞ በዛ ብሎ ተሹሞ ከሆነም የሚገባውን ቦታ ነው የያዘው አይነት ሲሆን ሁለተኛው ኦሮሞ በዝቷል እየተባለ የሚባለው ነገር ከነአካቴው ውሸት ነው የሚል አንድምታ አለው፡፡ አባባላቸው ኦሮሞ ብዙ ሆኖ መሾሙ ያለ አግባብ አይደለም ሲለሚገባው ነው የሚል ከሆነ የህወሃትን መጨረሻ እንዲያስቡ ከመምከር ውጭ ምንም የሚባል ነገር የለም፡፡ ኦሮሞ ስልጣን ላይ በርከት ብሎ ተሹሟል የሚለው ነገር እውነት አይደለም የሚሉ ከሆነም በንግድ ባንክ የተሰገሰጉት፣ በኢትዮጵያ ጉምሩክ ባለስልጣን ላይ የበዙት፣ በውትድርናው መስክም ቢሆን በስመ ምክትል ኢታማጆር ሹምነት ይዝ መምሪያዎችን ሁሉ ለጠቅልሎ መያዙን አየር ሃይሉን፣ የመከላከያ ሚኒስትርነቱን፣ የሃገር ውስጥ ደህንነቱን፣ የጠቅላይ አቃቤህግነቱን ኦሮሞ የያዘ መሆኑ እየታወቀ ይህ ምንም ችግር የለውም ብየ ስናገር መታመንን አገኛለሁ ብለው ከሆነ ይህ ከህዝብ የሚያርቅ እንጅ የሚያቀርብ ነገር አይደለም፡፡ ከሁሉም በላይ የአዲስ አበባ ከንቲባ የሆኑትን አቶ ታከለ ዑማን የሾሙበት መንገድ ኦሮሞን ያለ አግባብ የመሾሙ ምልክት አይደለም ተብሎ ከሆነ የነገውን መፍራት ሊኖርብን ነው፡፡ በመንግስታዊ መዋቅሩ ላይ የኦሮሞ ባለስልጣናት በርከት ብለው ከመታየታቸው ባሻገር በመደበኛው የመንግስት መዋቅር ላይ ምንም ስልጣን የሌላቸው እንደ ጃዋር ያሉ ኦሮሞዎች ሁሉን ማድረግ እንደሚችሉ የሚናገሩት፣ የባሰባቸው ደግሞ በቪዲዮ ምስላቸውን እያሳዩ የሰው ህይወት እንሚያጠፉ የሚዝቱት እና ደግሞ ምንም የማይደረጉት፣ወደ ሃያ የሚጠጉ በንኮችን የዘረፈው የኦሮሞ ድርጅት ምንም አለመባሉ ኦሮሞ ያለ አግባብ መብት እያገኘ ስላልሆነ ከሆነ ትርጉሙ ምን ሊሆን ይችላል? የህገ-መንግስት መሻሻልን በተመለከተ የተነሳውን ጥያቄ የመለሱበት መንገድ አንድም ቅንነት በጎደለው ሁለትም የችግሩን አንገብጋቢነት በማይመጥን መልኩ የተመለሰ ሆኖ አግኝቸዋለሁ፡፡
ጠ/ሚ አብይ መልሳቸውን የጀመሩት “ህገ-መንግስቱ አይወክለንም የሚሉ ሰዎች ህገ-መንግስቱ ከሚሰጣቸው መብት መጠቀማቸውን አልተውም” በሚል ንግግር ነው፡፡ በመጀመሪያ ህገ-መንግስትም ሆነ ሌላ ህግ እንዲቀየርለት የሚጠይቅ አካል ጥያቄው ተሰምቶ ህጉ እስኪቀየር ድረስ ባለው ህግ የመገዛት ግዴታ አለበት፡፡ የማይፈልጉትን ህገ-መንግስት አክብረው መብቱንም የሚጠቀሙ ግዴታውንም የሚያደርጉ ሰዎች ሊመሰገኑ እንጅ ሊወቀሱ አይገባም፡፡ አብይም መብትን ይጠቀማሉ ብለው ከሰሷቸው እንጅ ጠያቂዎቹ ህገመንግስቱ የጣለባቸውን ግዴታም እየተወጡ ነው፡፡ ሁለተኛው እና ዋናው ነገር ህገመንግስቱ እንዲቀየር የሚጠይቁ ሰዎች ህገ-መንግሰቱ ሲረቀቅ አብረው ያላረቀቁ፣ ባልተስማሙበት ህግ እንዲገዙ የተፈረደባቸው የዘር ፖለቲካው ባይትዋሮች ናቸው፡፡ እነዚህ አካላት አብይ እንደሚያስቡት የአማራ ክልል ነዋሪዎች ብቻ አይደሉም፡፡ ይልቅስ ከአማራ ክልል ህዝብ በተጨማሪ ህገ-መንግስቱ የማያውቃቸው የኢትዮጵያ የከተማ ነዋሪዎች በአብዛኛው፣ ከሁለት እና በላይ ብሄሮች የሚወለዱ ሰዎች በአጠቃላይ ናቸው፡፡ እነዚህ ሰዎች ባልተስማሙበት ህግ ይገዙ ዘንድ የሚጣልባቸው ዕዳ ከየት እንደመጣ ህገ-‘መንግስቱ ጫፉ አይነካ’ የሚሉ አካላት እንዲያስረዷቸው ሁኔታዎችን ማመቻቸት የአብይ መንግስት ሃላፊነት ነው፡፡ በተረፈ ‘ህገ-መንግስቱ እኔን እና ቤቴን ስለሚያረካ አናንተ እና ቤታችሁ እኛ ባወጣነው ህገ-መንግስት ትገዙ ዘንድ የተገባ ነው’ የሚሉ አካላትን እና ከህገ-መንግስቱ አንቀፆች ውስጥ በአንዱ ንዑስ አንቀፅ ውስጥ እንኳን ፍላጎታቸውን እንዳያካትቱ የተፈረደባቸውን ዜጎች እኩል “ዋልታ ረገጥ” ብሎ መሰየም ቅንነት አይደለም፤ሚዛንንም ሰባራ ያደርጋል፡፡
ከሰሞኑ የሞት አጀብ አስከትሎ የመጣውን ፖለቲካዊ ቀውስ አስመልክቶ የተነሳውን ጥያቄ ሲመልሱ ጠ/ሚው ስሜታዊነታቸው በርትቶ፣ እርግማናቸው በዝቶ አንድ ወገንን መልኣክ ሌላውን ሰይጣን የማድረግ መዛመም ታይቶባቸዋል፡፡ ወደ መልዓክት ወገን ሊያስጠጓቸው የከጀላቸውን፣ በስም የጠሯቸውን ሟቾች (ዶ/ር አምባቸው እና ጀነራል ሰዓረን) የገደለውን አካል እስከመግደል ያደረሰውን ምክንያት ሁሉ በፓርላማ ውሏቸው እንዲነግሩን አይጠበቅባቸውም፡፡ ሆኖም ቢያንስ ገዳዮቹን ለዚህ እርምጃ ያበቃቸው አብይ የሚሉት ክፋት፣ እርኩስነት፣ ፍልቅልቅ ሰው ላይ የመጨከን እርኩሰት፣ ያጎረሰ እጅን የመንከስ ውለታ ቢስነት ብቻ እንደማይሆን አውቆ ላልተኛ ሁሉ የሚሰወር ነገር አይደለም፡፡ በአዴፓ መሪዎች መሃል ለተከሰተው መጋደል የፌደራል መንግስቱ እጅ የለበትም ማለትም የኢህአዴግን የፓርቲ ባህል አለማወቅ ነው፡፡
በተለይ አሁን አዴፓ ሆኛለሁ ያለው ብአዴን ለንጉስ የማጎንበስን የረዥም ዘመን ታሪክን ለሚያውቅ የገዳይ እውነት አብይ ከሚሉት እጅግ የተለየ ሌላ ሊሆን እንሚችል፤ ፅድቃቸው በፌደራል መንግስት በጣም የተወራላቸው ሟቾችም መታዘዛቸው ፅድቅ ሆኖ የተቆጠረላቸው ሊሆኑ እንደሚችሉ መጠርጠር አይከፋም፡፡ በተረፈ ገዳይ ተብሎ የተብጠለጠለው ቡድንም የራሱ ቤተሰብ፣ደጋፊ ያለው ለሃገርም ይበጃል ያለውን ሊሰራ የሞከረ በመሆኑ ቢያንስ ቀብሩ መዘገብ እንደነበረበት ለፍቅር እና ይቅርታ ሰባኪው ጠ/ሚ አብይ ማሳሰብ እወዳለሁ፡፡በአንፃሩ በዓብይ መንግስት ድርጎ የሚሰፈርላቸው የሃገር ውስጥ ሚዲያዎችም ሆኑ የአብይ መንግስት ፍቅር ያነሆለላቸው ወዶ ገባ የባሕር ማዶ ሚዲያዎች አስር ሰኮንድ ወስደው አብይ አምርረው የጠሏቸውን የብርጋዴር ጀነራል አሳምነው ፅጌን ቀብር መዘገብ አልፈለጉም፡፡ ይህ የመረረ ጥላቻ አብይንም ሆነ ለአብይ መንግስት የሚያሸበሽቡ ሚዲያዎችን ትዝብት ላይ የሚጥል ብቻ ሳይሆን በፖለቲካዊ ድራማው ላይ ግድያውን የጀመረው ማን ነው? በዚህ ውስጥ የፌደራሉ መንግስት እጅስ የለበትም ወይ?የሚለውን ጥያቄ ያጠናክራል፡፡
ኡጋንዳ ውስጥ ዲቫ ታክሲ የተባለው የታክሲ አገልግሎት፣ ሴት ነጂዎችን ብቻ እንደሚቀጥር ታውቋል። እንዲህ ዓይነቱን የታክሲ አገልግሎት ያፈለቁት፣ የኮሮናቫይረስ መዛመት ሲጀመር፣ የሎጂስቲክስ ሥራቸውን ያጡ ሴት መሆናቸው ታውቋል።
ኦሮሚያ ኢንተርናሽናል ባንክ አ.ማ በአዋጅ ቁጥር 97/90 እና 216/1992 በተሰጠው ሥልጣን መሠረት በዋስትና የያዘውን ንብረት በግልጽ ሐራጅ ባሉበት ይሸጣል፡፡
2. ተጫራቾች የጨረታውን መነሻ ዋጋ 25% የጨረታ ማስከበሪያ ቦንድ በባንክ ክፍያ ማዘዣ ሲ.ፒ.ኦ አሰርተው ከጨረታው ቀን በፊት ማስያዝ ወይም ጨረታው በሚካሄድበት ዕለት ይዘው መቅረብ ይኖርባቸዋል፡፡
3. ጨረታው በሰንጠረዡ ላይ በተጠቀሰው ቀንና ሰዓት ባለዕዳዎቹ ወይም ሕጋዊ ወኪሎቻቸው፣ ተጫራቾች ወይም ሕጋዊ ወኪሎቻቸውና ታዛቢዎች በተገኙበት ከተ.ቁ 1 እስከ ተ.ቁ 3 ኦሮሚያ ኢንተርናሽናል ባንክ አራዳ ቅርንጫፍ (አዳማ ከተማ) እና ተ.ቁ. 4 ኦሮሚያ ኢንተርናሽናል ባንክ ከታ ቡራዩ ቅርንጫፍ ውስጥ ይካሄዳል፡፡
8. ለተጨማሪ መረጃ በስልክ ቁጥር 011- 557 -2107/011-558-6497 ዋና መ/ቤት ወይም ለተ.ቁ. 1 እስከ 3 በ0221119316/17/18 አራዳ ቅርንጫፍ እና ለተ.ቁ. 4 በ011 273 5205 እህል በረንዳ ቅርንጫፍ ደውለው መጠየቅ ይቻላል፡፡
አርማወር ሀንሰን የምርምር ተቋም ክፍት የሥራ ቦታ ማስታወቂያ አርማወር ሐንስን የምርምር ተቋም (አህሪ) በጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ሥር የሚተዳደር የምርምር ተቋም ሲሆን ከዚህ በታች በተገለፁት ክፍት የሥራ መደቦች ላይ የውስጥ ሰራተኞችን በቋሚ ቅጥር ማሰራት ይፈልጋል፡፡ ብዛት 1 ደረጃ IX ደመወዝ በJEG የደመወዝ ስኬል መሰረት የትምህርት አይነት የመጀመሪ ድግሪ በህግ ዝቅተኛ ተፈላጊ የትምህርት ደረጃና የስራ ልምድ 0 ዓመት የስራ ልምድ
የሜሪላንድ ግዛት ዋናው አውራፖሊስ በካቼፕባክ የባህር ወሽመጥ አካባቢ የሚገኝ ውብ የታሪካዊ ወደብ ነው. አውራፖሊስ ከዋሽንግተን ዲሲ የጎብ ቀን ጉዞ ነው. በኦ. አርንድንድ ካውንቲ, ከዋሽንግተን 32 ማይሎች እና ከባልቲሞር ውስጠኛው የ Inner Harbor 26 ማይልስ ውስጥ ይገኛል. አንድ ካርታ ይመልከቱ. በራስ የመተዳደር ደንብ መግለጫ የሜሪላንድ ተወካዮች ቤቶችን ጨምሮ በዩናይትድ ስቴትስ ከሚገኘው ከማንኛውም የከተማ ቦታዎች የበለጠ የ 18 ኛው ክፍለ-ዘመን ሕንፃ ይመሰክራል.
የአናፖሊስ ከተማ ዶክ - በአናፖሊስ ከተማ ዶክ ተጓዙ እና ውብ አካባቢዎችን ይዝናኑ. የአናፖሊስ የውሃ ዳርቻዎች በአካባቢው የሚገኙ ጀልባዎች "ኢጌ አሌይ" በመባል ይታወቃሉ. ለአብዛኛው ጎብኚዎች ለአናፖሊስ ዋና ዋና መስህብ ይህ ነው - ገበያ መውጣትን, መመገብ እና መርከቦችን ለመጠበቅ.
የአሜሪካ የውሃ አካዳሚ - 121 Blake Road, Annapolis, MD (410) 293-8687. በአሜምል-ለፍ ቪችዎች መጎብኘት ማዕከል ውስጥ ጉብኝት ማድረግ ይችላሉ. ዋና ዋናዎቹ የሻርክ ሙቀት ሙዚየም, የፕላስቲክ, የሄንዶን ሐይንት, የጆን ፖል ጆንስ እና የቲሙም ቅርፅ ያካትታሉ.
አናፖሊስ የባህር ጉዞዎች በቼስፒኬይ የባህር ወሽመጥ ላይ ጉብኝትን ያዙ. የአንድ ወይም የሁለት-ሰዓት ሽርሽር, ግማሽ ወይም ሙሉ ቀን የመርከብ ጉዞ, ወይም በተለያዩ የጀልባ ጉዞዎች ላይ ከአንድ በላይ ቀናት ጉዞ ያድርጉ.
የአፖታሊስ ማራቶሪ ሙዚየም - 723 ሁለተኛ መንገድ, ኢስትፖርት, አናፖሊስ, ኤምዲኤ (410) 295-0104. ሙዝየም የአናፖሊስ እና የቼሳፒክ ባህር የባህር ቅርስ በዊንዶው ኤግዚቢሽንና በቀጥታ ስርጭት መዝናኛዎች ላይ ይመረምራል. በአካባቢው በቀሪው የኦይስተር ማሸጊያ ፋብሪካ ውስጥ የሚኖረውን የ Bay Experience Center (የቤሪስ ኤክስፐርት) እና የባህር ምግብ አምራች (ኢንዱስትሪ) ልምድ ይማሩ.
በጀልባ በጀልባ ወደ ጫማ ወደ ቶፕ ሾው ሻሎ ጫፍ ላይ ለመድረስ የ 1.5 ማይል ጉዞ አድርግ. የመጨረሻውን የተቆረጠውን የዊንድፒል ፋው ቤት መጀመሪያ በተሰኘው በቼስፕታ ቤይ ላይ ይጎብኙ.
Chesapeake Children's Museum - 25 Silopanna Road, Annapolis, MD (410) 990-1993. በእጅ የተሠራው ሙዚየም ከባህር የተመሰረተ ከባሕር ኑሮ, "ሊደረስ የሚችል" የኤሊ ጫፍ, የቤሪ ኤሊዎች የሸክላ ስብርባሪዎች እና ሌሎች የአገሬው ተወላጅ ዝርያዎችን ያካትታል. የበረዶ ፍጆታ ሲፈቀድ በፓርኩ ክሪክ በሚገኙ የቧንቧ መስመሮች በጫካዎች ውስጥ ተፈጥሮን ይራመዱ.
የገበያ ቤት - 25 Market Place, Annapolis, MD. ከ 1788 ገበያ ቤት በ City Dock ክፍት የሆነ ሰፋ ያለ ምግቦችን, ከእንቁላ ኬኮች አንስቶ እስከ ፔድ እና ጣፋጭ ምግብ ድረስ ጣፋጭ ምግብ በጣሊያን ጣፋጭ ምግብ ይቀርባል.
ዊሊያም ፓካ ሃውስ ኤንድ አትክልት - 186 ፕሪስት ጆርጅ ጎጆ, አናፖሊስ, MD (410) 990-4538. የነፃነት እና አብዮታዊነት ዘመን የሜሪላንድ ግዛት ጸሐፊ ​​የሆነውን የዊልያም ፓካን የተመለሰውን ቤትን ጎብኝ. የተጎበኙ ቱሪስቶች አሉ እናም ውብ የአትክልት ቦታ ለሠብረኞች እና ሌሎች ልዩ ዝግጅቶች ሊከራዩ ይችላሉ.
ሙዚየሙ በቅርብ ጊዜ በሜሪላንድ ዋና ከተማ የአፍሪካን አሜሪካን አርኪኦሎጂን የአርኪዎሎጂን ጥናት የሚያካሂድ የአናፖሊስ የውስጥ ትርዒት ​​(ኤንአፖሊስ) ምሳላዎችን በማስፋፋት የተለጠፈ ነበር.
የሜሪላንድ ግዛት ቤት - 100 የአገሌግልት አዴር, አናፖሊስ, ኤምዲኤ (410) 974-3400. የሜሪላንድ ግዛት ምክር ቤት አሁንም በሕግ አውጪነት ጥቅም ላይ ይውላል. በ 1960 የተከበረው ብሔራዊ ታሪካዊ ታሪካዊ ጠቋሚ ተብሎ የተሰየመ ነው. የሜሪላንድ ግዛት ምክር ቤት የሜሪላንድ ጠቅላላ ጉባዔዎችን, ዲፕሎማት መስሪያቤቱ እና የሴኔቱ ፕሬዚዳንት, የሜሪላንድ አገረ ገዢ እና የሎተሪ ገዢዎች ያገለግላሉ. የስቴቱ ቤት ጎብኝዎች ማዕከል በየቀኑ ክፍት ነው, የተመራው ጉብኝት በ 11 00 am እና 3:00 pm ነው
ብሔራዊ የመርከብ አዳራሽ ስፖርተኞች - 67-69 ፕሪንስ ጆርጅ ሴንት ጆንሲፖስ, ኤም.ዲ. (877) 295-3022. ይህ ቤተ-መዘክር, በግንቦት 2006 ብቻ የተከፈተ ሲሆን የባህር ጉዞውን ታሪክ እና በባህላችን ላይ የሚያመጣውን ተጽእኖ በማንሳፈፍ ለመጫወት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያደረጉትን ያከብራል.
ቻርለ ካርውል ሃውስ 107 ዱክ ኦስት ጎስትሪት ስትሪት, አናፖሊስ, MD (410) 269-1737. ይህ ብሔራዊ የታሪክ ምልክት በ 1706 በአዮአሊፖስ ውስጥ በቆየችው የሜሪላንድ ዋና አማካሪ የቻርለስ ካሮል ቤት ነው. ቅዳሜና እሁድ - ሰኔ - ጥቅምት. ጉብኝቶች በመጠየቅ ይገኛሉ.
Kunta Kinte-Alex Haley Memorial - Annapolis City Dock. በአሌፓሊስ ከተማ ከተማ ውስጥ የሚገኘው ይህ መታሰቢያ በአሌክሳሌ ሄሌይ የአፍሪካ ዘመድ ኪቲስት ኩንትን ወደ አዲሱ ዓለም እንደገባ ያከብራል. የመታሰቢያው በዓል "Roots" የተባለውን መጽሐፍ ጸሐፊ አሌክስ ሄሊን ከተለያዩ ጎሳዎች የተገኙ ሦስት ልጆችን እያነበብን የሚያሳይ ሐውልት ነው.
ሃም ሞንሃውሃውስ ሃውስ - 19 ሜሪላንድ ጎዳና አናፖሊስ, MD (410) 263-4683. የእንግሊዛዊው የሕንፃ ሹም የሆነው ዊሊያም ባከላንድ የተገነባው የአንጎላ ፓፒላድ ክሪስ 1774 በ 18 ኛው መቶ ዘመን ከተሠሩ ምርጥ የጌጣጌጥ እና የስነ ጥበባት ምርቶች አንዱ አድርጎ ያቀርባል. ልጆች የቅኝ ገዥ ኩሽና እና የአትክልት ቦታን ይደሰታሉ, እንዲሁም በሜሪላንድ ውስጥ በወርቃማው ዘመን አፖስቶሊስ ውስጥ ስለኖሩ ወንዶች, ሴቶች እና ልጆች ይማራሉ.
አናፖሊስ ብዙ የተለያዩ ምግብ ቤቶችን ያቀርባል. አብዛኛው ሰው አናሳፕስ የባህር ወሽተ ምጥንትን የእንፋሳ ክቦች እና የዓይን ጥብሶችን ለመብላት አናፖሊስን ይጎበኛሉ. አንዳንዶቹ የአናፖሊስ ተወዳጆች የሚከተሉትን ያካትታሉ:
በአናፖሊስ ተጨማሪ ምግብ ቤቶችን ለማግኘት አናፖሊስ እና አን አረንንድ ካውንቲ ጉባኤ እና ጎብኝዎች ቢሮን ይደውሉ ወይም በስልክ ቁጥር (888) 302-2852 ይደውሉ.
በተለያዩ የኢትዮጵያ አንገብጋቢ ጉዳዮች ላይ ሁሉ የሚደረገው ውይይትና ክርክር እንደተጠናቀቀ ተቆትሮ የአማራና የኦሮሞ ጎሠኛነት ትልቁ አንገብጋቢ ጉዳይ እየሆነ ነው፤ (ስለኢትዮጵያ ለማያውቅ ሰው በኢትዮጵያ ውስጥ ከጠሩና ከጸዱ አማራና ኦሮሞዎች በቀር በአገሪቱ ውስጥ ሌላ ሰው ያለ አይመስልም!) ጎሠኛነት ጉዳያችን ያልሆነው ኢትዮጵያውያን የዳር ተመልካች መሆኑ እየሰለቸን ነው፤ ምንም እንኳን አማራና ኦሮሞ የተባሎት ጎሣዎች በብዛት ከሁሉም ቢበልጡም ከሰማንያ በላይ የሚሆኑ ጎሣዎች እንደሌሉና በኢትዮጵያ ጉዳይ ላይ ቃል እንደሌላቸው ተደርጎ የሚጎነጎነው የሚስዮናውያንና የስለላ ድርጅቶች ታሪክ ለኢትዮጵያውያን ባዕድ ነው፡፡
ሌላው የሚያስደንቀውና ዓይን ያወጣው ነገር እነዚህ ኢትዮጵያን በጠዋቱ ለመቃረጥ እየተነታረኩ ያሉ በአማራና በኦሮሞ ጎሣዎች ስም መድረኩን የያዙት ሰዎች በውጭ አገር የሚኖሩ፣ እነሱ ሌሎች መንግሥታትን የሙጢኝ ብለው ከወላጆቻቸው ባህልና ታሪክ ጋር ማንም ዓይነት ግንኙነት የሌላቸው፣ ልጆቻቸውም ከኢትዮጵያ ጋር ምንም ዓይነት ግንኙነት የሌላቸው የውጭ አገር ሰዎች ናቸው፤ የሚናገሩትና የሚሰብኩት ግን በኢትዮጵያ ውስጥ ላለነው፣ አገራችን ያፈራችውን ግፍና መከራ እየተቀበልን ለምንኖረው የነሱ ንትርክ፣ ውይይትና ክርክር ትርጉም የለውም፤ እዚያው በያገራቸው እየተነታረኩ ዕድሜያቸውን ጨርሰው መቀበሪያ ይፈልጉ፤ ሲመች ኢትዮጵያውያን ናቸው፤ ሳይመች የሌሎች አገሮች ዜጎች ናቸው፤ ሲመች የአንዱ ጎሣ አባል ናቸው፣ ሳይመች ሌላ ናቸው፤ እነሱ በምጽዋት እየኖሩ እዚህ በአገሩ ጦሙን እያደረ ስቃዩን የሚበላውን በጎሠኛነት መርዝ ናላውን ሊያዞሩት ይጥራሉ፡፡
የኢትዮጵያን ሕዝብ በጎሣ ለያይተው የሞተ ታሪክ እያስነሡ ከአሥራ አምስት ሺህና ከሃያ ሺህ ኪሎ ሜትር ርቀት አዛኝ ቅቤ አንጓች እየሆኑ ተነሥ-አለንልህ! እያሉ በአጉል ቀረርቶ ጉሮሮአቸው እስቲነቃ የሚጮሁ ሰዎች ቆም ብለው ቢያስቡ እኛና እነሱ ያለንበትን የአካል ርቀት ብቻ ሳይሆን በአስተሳሰበም በመንፈስም እጅግ መራራቃችንን በመገንዘብ አደብ መግዛት ይችሉ ነበሩ፤ የሥልጣን ጥም ያቅበዘበዛቸው ሰዎች የሚያስነሡት አቧራ በኢትዮጵያ የዘለቄታ መሠረታዊ ጉዳዮች ለመነጋገር እንዳይችሉ፣ እንዳይደማመጡና እንዳይተያዩ እያደረገ ነው፡፡
አገር-ቤት ያለነውን አላዋቂ ሞኞች ለማሳመን ስደተኞች በየቀኑ አዳዲስ ነገሮችን እያለሙ ያድራሉ፤ እኛ የምንኖረውን እንንገራችሁ ይሉናል፤ እኛ የምናስበውን እንምራችሁ ይሉናል፤ እኛ የሚሰማንን እንግለጽላችሁ ይሉናል፤ በአጭሩ እኛን የእነሱ አሻንጉሊቶች አድርገውናል፤ የእኛን መታፈን ከእነሱ ስድነት ጋር እያወዳደሩ፣ የእኛን የኑሮ ደሀነት ከእነሱ ምቾት ጋር እያስተያዩ፣ የእነሱን ቀረርቶ ከእኛ ዋይታ ጋር እያመዛዘኑ ያላግጡብናል፤ ይመጻደቁብናል፤ በስደት ቅዠት ያገኙትን ማንነት በእኛ ላይ ሊጭኑ ይዳዳቸዋል፡፡
ወላጆቹም እሱም የተወለደበትን አገር ትቶ በሰው አገር ስደተኛ የሆነ፣ የራሱን አገር መንግሥት መመሥረት አቀቶት የሌላ አገር መንግሥትን የሙጢኝ ያለ፣ ማንነቱን ለምቾትና ለሆዱ የለወጠ፣ የተወለደበትንና ያደገበትን ሃይማኖት በብስኩትና በሻይ የቀየረ፣ተጨንቆና ተጠቦ በማሰብ ከውስጡ ከራሱ ምንም ሳይወጣው ሌሎች ያሸከሙትን ጭነት ብቻ እያሳየ ተምሬለሁ የሚል፣ የመድረሻ-ቢስነቱ እውነት የፈጠረበትን የመንፈስ ክሳት በጭነቱ ለማድለብ በከንቱ የሚጥርና የሚሻክራን ስደት ለማለስለስ በሚያዳልጥ መንገድ ላይ መገላበጡ አያስደንቅም፤ እያዳለጠው ሲንከባለል የተነሣበትን ሲረሳና ታሪኩን ሲስት ሌሎች እሱ የካዳቸው ወንድሞቹና እኅቶቹ ከፊቱ በኩራት ቆመው የገባህበት ማጥ ውስጥ አንገባም ይሉታል፡፡
የአሊን፣ የጎበናን፣ የባልቻን፣ የሀብተ ጊዮርጊስን፣… ወገንነት ክዶና ንቆ ራቁቱን የቆመ፣ እንደእንስሳት ትውልድ ከዜሮ ለመጀመር በደመ-ነፍስ የሚንቀሳቀስ! ድንቁርናን እውቀት እያስመሰለ ሞኞችን የሚያታልል፣ ወዳጅ-ዘመድን ከጠላት ለመለየት የሚያስችለውን የተፈጥሮ ችሎታ የተነፈገ፣ አባቱን ሲወድ እናቱን የሚጠላ፣ እናቱን ሲወድ አባቱን የሚጠላ፣ ከወንድሙና ከእኅቱ ጋር የማይዛመድ ባሕር ላይ እንደወደቀ ቅጠል የነፋስ መጫወቻ ሆኖ የሚያሳዝን የማይታዘንለት ፍጡር፣ በጥገኛነት የገባበትን ማኅበረሰብ ማሰልቸቱ የማይገባው የኋሊት እየገሰገሰ ከፊት ቀድሞ ለመገኘት የሚመን የምኞት እስረኛ ነው፡፡
አሜሪካ፣ አውሮፓ፣ አውስትራልያ በጥገኛነት ታዝሎ፣ ከኢትዮጵያ ተገንጥሎ ከኢትዮጵያ ስለመገንጠል ይለፈልፋል! ተገንጥሎ የወጣ ከምን ይገነጠላል? ልዩ የነጻነት ታሪክ ባስተላለፉለት አባቶቹና እናቶቹ እየኮራ፣ በጎደለው እያፈረ፣ የአምባ-ገነኖችን ዱላ እየተቋቋመ በአገሩ ህልውና የወደፊት ተስፋውን እየወደቀና እየተነሣ የሚገነባው ኢትዮጵያዊ በፍርፋሪ የጠገቡ ጥገኞችን የሰለለ ጥሪ አዳምጦ የአባቶቹን ቤት አያፈርስም፤ አሳዳሪዎች ሲያኮርፉና ፍርፋሪው ሲቀንስ፣ ጊዜ ሲከፋና ጥቃት ሲደራረብ የወገን ድምጽ ይናፍቃል፤ ኩራት ራት የሚሆንበት ዘመን ይናፍቃል፡፡
18 ዓመት ምስ መላእካ ወይ ዕድሜኻ ከም ካብ 18 ዓመት ንላዕሊ እንተ ተመዝጊቡ፡ ደጊም ከም ቈልዓ ኣይትሕሰብን ኢኻ። እዚ በጽሒ ኴንካ ይብሃል። ንስኻ ከም ሓታት ዕቝባ በጽሒ ምስ ኮንካ እንታይ ከም ዘጋጥም ኣብዚ ከተንብብ ትኽእል ኢኻ።
ቤት ጽሕፈት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ካብዚ ግዜ እዚ ንደሓር ንቍጠባኻን መንበሪኻን ዚምልከት ሓላፍነት የብሎምን። ካብዚ ግዜ እዚ ንደሓር ናይ ግዝያዊ መጕዚ መሰል የብልካን።
ቅድሚ ናይ ዕቝባ ሕቶኻ መልሲ ምርካብካ በጽሒ እንተ ኣኺልካ፡ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ናትካ ሓላፍነት ይወስዱ። በጽሒ ምስ ኣኸልካ እንታይ ከም ዘጋጥም ሓበሬታ ንምርካብ ኣብ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ናብ ሓደ ናይ 18 ዓመት ዝርርብ ክትጽዋዕ ኢኻ። ብዓል መዚ ኢሚግረሽን እቲ ናትካ ምዓልታዊ ክፍሊት ከመይ ከም ዝኸውን እውን ክሕብሩኻ እዮም።
ኣብ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ዘሎ ጕዳይካ ብመሰረት እቶም ንዓበይቲ ሓተቲ ዕቝባ ዚምልከት ሕግታት ክተሓዝ እዩ። ምስ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ርክብ ምግባር ባዕልኻ ሓልፍነት ትወስድ።
ወዲ 18 ዓመት ምስ ኮንካ እንታይ ከም ዘጋጥም ኣብ ናይ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን መርበብ ሓበሬታ ብዝያዳ ኣንብብ። እቲ ሓበሬታ ብሽወደንኛን እንግሊዝኛን እዩ ዘሎ።
ምናልባት ኣብቲ ኮሙን ኣብ ሓደ ናይ ባዕልኻ መንበሪ (EBO) ክትጸንሕ ዕድል ይህልወካ ይኸውን። እንተ ዘኮነ ናይ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን መንበሪ ገዛውቲ ክትግዕዝ ኣለካ። ሽዑ ኣበየነይቲ ኮሙን ክትነብር ከም ዝኾንካ ክትመርጽ ኣይትኽእልን ኢኻ። እንተ ተኻኢሉ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ኣብ ጥቓ እቲ ትነብረሉ ሓደ መንበሪ ክረኽቡልካ ክፍትኑ እዮም። ሓደ ሓደ ኮሙናት መንበሪ ኣዳልየን ነቶም ልዕሊ 18 ዓመት መንእሰያት ኣብኡ ምንባር ክቕጽሉ የፍቅዳሎም እየን። ቤት ጽሕፈት ማሕበራዊ ኣገልግሎት እውን ፍሉይ ምኽንያት ኣሎ ኢሎም እንተ ገምጊሞም ኣብኡ ናይ ቀጻሊ መንበሪ ዕድል ክህቡኻ ይኽእሉ እዮም።
18 ዓመት ምስ መላእካ ወይ ዕድሜኻ ከም ካብ 18 ዓመት ንላዕሊ እንተ ተመዝጊቡ፡ ናይ ሓለዋ ጥዕናን ክንክን ሕማምን ሕግታት ይልወጡ እዮም። ኣባጽሕ ሓተትቲ ዕቝባ ናይ ክጸንሕ ዘይክእል ክንክን ሕማም፡ ሕክምና ሕርሲ፡ሕክምና ኣብ እዋን ምንጻል ጥንሲ፡ ምኽሪ ብዛዕባ ምክልካል ጥንሲ ከምኡ'ውን ሕክምና ብመሰረት ሕጊ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ጥራይ እዩ መሰል ዘለዎም።
ጋር ነፃ መላኪያ የ HGH በታይላንድ ውስጥ ለ መርፌ መርፌዎች በምናስቀምጠው በቀዝቃዛው ሳጥን ውስጥ የሰው እድገት ሆርሞን BD ማይክሮ-ጥራት Ultra 8mm x 0,25mm ወይም ትክክለኛ መጠን ያለው ማንኛውም ሌላ አምራች (29-መለኪያ, 30-መለኪያ ፣ ወይም የ 31-መለኪያ)
አዲስ አበባ፣ ጥር 14 ፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ) የኢትዮጵያ ፕሮፌሰሮች ምክር ቤት 2ኛ መደበኛ ጉባኤ “ምሁራኖቻችን ለሳይንስና ከፍተኛ ትምህርት ግቦች” በሚል መሪ ቃል እየተካሄደ ነው፡፡
የሳይንስና ከፍተኛ ትምህርት ሚኒስትር ዲኤታ ፕሮፌሰር አፈወርቅ ካሱ በመክፈቻ ስነ ስርዓቱ ላይ ባደረጉት ንግግር ኢትዮጵያን ወደ ሚፈለገው ደረጃ ለማድረስ የኢትዮጵያውያን ሙሉ ፕሮፌሰሮች ድርሻና ኃላፊነት ከፍተኛ ነው ብለዋል፡፡
“ባለንበት ቦታና ደረጃ ላይ ሆነን ተሰናስለን ከሰራን ሀገሪቱን ወደምትፈልገው የእድገት ደረጃ እናደርሳለን˝ ያሉት ሚኒስትር ዲኤታው እናንተ የኢትዮጵያ ልማትና ብልፅግና ግቦች ስኬት የጀርባ አጥንት ናችሁ” ሲሉ ገልፀዋል፡፡
ዝግጅቱ በአዲስ አበባ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ዩኒቨርሲቲ ግቢ የችግኝ እንክብካቤ በማድረግ የተጀመረ ሲሆን የዩኒቨርሲቲውን ላቦራቶሪዎች፣ ሰርቶ ማሳያዎችና የልህቀት ማዕከላትን ይጎበኛሉ ተብሏል።
በነገው ዕለትም በሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ የትኩረት መስኮች እና ከኢትዮጵያ ፕሮፌሰሮች ምክር ቤት በሚጠበቁ ድጋፎች ላይ ውይይት እንደሚካሄድ ከሚኒስቴሩ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል።
ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ምክር ቤቱን ሲመሰርት ዋና ዓላማው ኢትዮጵያውያን ባለሙሉ ፕሮፌሰር ምሁራን ከሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ጋር በመቀናጀት የሳይንስ፣ ከፍተኛ ትምህርትና ስልጠና ዘርፍ ግቦችን ለማሳካትና በሀገር ልማት አስተዋጽኦ የሚያደርጉበትን መንገድ ለመፍጠር ነው ተብሏል።ከፌስቡክ ገፃችን በተጨማሪ ወቅታዊ፣ ትኩስ እና የተሟሉ መረጃዎችን ለማግኘት፡-
በምሥራቃዊ ኮንጎ ዲሞክራሲያዊት ሪፖብሊክ ያለው ሁከት የኢቦላ በሽታ ወረርሽኝን ለመቆጣጠር የተያዘውን ጥረት እያደናቀፈ መሆኑን የዓለም የጤና ድርጅት አስታወቀ፡፡
ኢቦላ እስካሁን በአካባቢው ከአንድ መቶ ሃምሳ በላይ ሰዎች ገድሏል። የዓለም የጤና ድርጅቱ ቃል አቀባይ ታሪክ ዣሳሬቪች በሰጡት ቃል በጣም ከባድ ሁኔታ ነው ይሄ ከመጀመሪያው አንስተን የፈራነው ነገር ነው የፀጥታ ሁኔታው ሙሉ በሙሉ ሥራችንን ለማከናወን የማንችልበት ደረጃ ላይ ደርሷል ብለዋል።
በኮንጎ ሰሜናዊ ኪቩ ክፍለ ሃገር የኢቦላ ወረርሽኝ የተቀሰቀሰው ብዛት ያላቸው ታጣቂ ቡድኖች የሚንቀሳቀሱበት ሲሆን የዕርዳት ሰራተኞች ወርሽኙ ከጀመረበት ከሃምሌ ወር ወዲህ በተደጋጋሚ ሥራቸውን እንዲያቆሙ ወይም ዝግ እንዲያደርጉ ሲገደዱ ቆይተዋል፡፡
ምዕራፍ 12፡- ኤርትራ - መርኣያ ትስፉው መጻኢ ኣፍሪቃ፧ ነቲ ታሪኻዊ መግዛእታውን ሃገራውን ትረኻታት፡ ብሓደ መዳይ፡ ነቲ ወግዓውን ተቓዋምን ኣረኣእያታት ኣብ ውሽጢ ቀጽሪ’ቲ ሃገራዊ ትረኻ ድማ፡ በቲ ካልእ፡ ተነጻጽር። ነቲ እተን ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ዚፈሸላሉ ምጕንጻፍ ደሞክራስያዊ ምዕባለን ራህዋን፡ ናጻ ኤርትራ ኪትዕወተሉ ኢያ፡ ዚብል ዚነበረ ትስፉውነት ናይ ከም በዓል ዓብዱልራሕማን ባቡ ዚኣመሰሉ ተደናገጽቲ ተዓዘብቲ፡ ተመክሮ ኤርትራ ከረጋግጾ ከም ዘይከኣለ ትምጕት። እታ ምዕራፍ፡ መንግስቲ ኤርትራ፡ ነቲ ንትስፉውነት ናይ በዓል ባቡ ዘበገሰ ገስጋሲ ዕላማታት ናይቲ ብረታዊ ቃልስን ብጹእ ሃረርታን ፍጹም ተወፋይነትን ናይቶም ተጋደልቲ ሓርነትን፡ ኪትግብር ከም ዘይከኣለ ተረድእ። ብተወሳኺ፡ ብጠንቂ’ቲ ምጥፋእ ሕጋውነት ናይቲ ስርዓት ኰነ መሰረታዊ ጠለባት ህዝቢ ከማልእ ይዅን ንረብሓ ህዝቢ ከሰርሕ ዘይምኽኣሉ ኣጋጢሙዎ ዘሎ ቅልውላዋት፣ ኤርትራ መርኣያ ትስፉው መጻኢ ኣፍሪቃ እትውክል ዘይኰነስ፣ ሕማቕ ኣብነት መላኺ ጠባያት ርዒማ ዘላ ሃገር ምዃና፡ ትእመን።
በጠቅላይ ሚኒስትሩ የተመራው የፌደራሉ መንግሥት ከፍተኛ ልዑካን ቡድን ተልዕኮ በኦሮምያና በሶማሌ ክልሎች አዋሣኝ ወረዳዎች ላይ ለተከሰቱ ግጭቶችና ለተከተለውም ቀውስ ዘላቂ መፍትኄ ማስገኘት እንደሆነ ተገልጿል።
* ጃዋር መሐመድ እንደጀመረው የዋኤልን መንገድ ተከትሎ ቢሆን ኑሮ ዛሬ ሀውልት አፍርሱ የሚለው ጃዋር ጎንደር ውስጥ ሀውል ይጠረብለት ነበር፣ ከዋኤል ያላነሰ አለም አቀፍዊ እውቅና አያጣም ነበር፣ ነበር ባይሰበር….
[ጁን 8, 2010] ዋኤል ጎኒም (ዕድሜ 28) እንደወትሮው ዜናዋችን ለመቃረም፣ ከዘመድና ወዳጅ ጋር ለመወያየት ዱባይ ከሚገኝው መኖሪያ ቤቱ ተቀምጦ በፌስቡክ መስኮት ወደ ትውልድ ሀገሩ ግብጽ ዘለቀ፣ በዛን እለት ያነበበው ዜና እና የተመለከተው ፎቶ ስሜቱን አወከው፣ እረፍት ነሳው፣ ዜናው አሌክሳንድሪያ ውስጥ በሙባረክ የጸጥታ ሀይሎች በግፍ ስለተገደለው ካሊድ ሰይድ (እድሜ 28) ነበር፣ ሶሻል ሚዲያ ላይ ሲዘዋወር የነበረው የካሊድ አስከሬን በዐይን ለማየት ይከብዳል፣
“በዛ አሰቃቂ የካሊድ ፎቶ ውስጥ እራሴን አየሁት፣ በካሊድ ቦታ እኔም ልሆን እችል ነበር ብዬ አሰብኩ” ይላል ዋኤል በዛች ቅጽፈት የተሰማውን ስሜት ሲገልጽ፣ ከቁጭትና ንዴት ባለፈ አንድ ነገር ማድረግ እንዳለበት አሰበ፣ ጊዜ ሳያጠፋ ማንነቱን ደብቆ “We are all Khaled Said/ሁላችንም ካሊድ ሰይድ ነን” የሚል የፌስቡክ ገጽ ከፈተ፣
ገጹ በተከፈተ ሁለት ሰዓት ውስጥ 300 ሰዋች ተቀላቀሉት፣ ከሁለት ወር በኃላ የአባላቱ ብዛት ወደ 250,000 ሲያድግ አብዮቱ ዋዜማ ላይ የአባላቱ ብዛት 3 ሚሊየን ደርሶ ነበር፣ ገጹ ከአረቡ አለም ብዙ ተከታይ ያለው ገጽ ሁኖ ተመዘገበ፣ የአባላቱ ቁጥር ከፍ እያለ ሲመጣ ዋኤል ሙሉ ሰዐቱን ሰጥቶ አብዮቱን በከፍተኛ ሀላፊነት ይከካውና ያቦካው ገባ፣ ሀሳብ ያለው ይሳተፋል፣ ቀሪው አስተያየት ይሰጣል፣ የሰማው ላልሰማው ያጋራል፣ “ፌስቡክ ላይ ለሆነው ሁሉ ስሙን ጠርተን ጀግና ነህ የምንለው ሰው የለንም፣ ሁሉም ጀግና ነውና” ይላል ዋኤል የሁሉንም አስተዋጾ ዋጋ እንደነበረው ለመግለጽ፣ “የግብጽ አብዮት የተጻፈው ልክ እንደ ዊኪፒዲያ ነው፣ ሁሉም አዋጥቷል፣ ያዋጣው ሰው ስም አይታወቅም” ነው የሚለው፣
የግብጽ አብዮት ፎስቡክ ላይ እየጋመ ባለበት ወቅት ቱኒዚያ የተነሳው ህዝባዊ ማዕበል በ28 ቀን ውስጥ የቤን አሊን መንግስት ጠራርጎ ወሰደው፣ ከተፎው ዋኤል “ቱኒዚያ ውስጥ የሆነው ግብጽ ውስጥ የማይሆንበት ምን ምክንያት አለ?” የሚል ወሳኝ ጥያቄ ይዞ ብቅ አለ፣ የህዝቡ ምላሽ አዋንታዊ ሆነ፣ “እናድርገው! የፈራ ይመለስ!” ባይ ሆነ፣ ዋኤል ጊዜ ሳያጠፍ የሰልፍ አስተባባሪዋችን በሚስጥር እየተገናኝ ሰልፋ የሚከናወንበትን መንገድ ይገልጽ ገባ፣ ጃንዋሪ 25, 2011 የጣሂር አደባባይ በወጣቶች ተጥለቀለቀ፣ የሙባረክ ምጥ “ሀ” ብሎ ጀመረ፣
ጃንዋሪ 27 ዋኤል የተሳተፈበት ሀገር አቀፍ ሰልፍ ተደረገ፣ ውጥረት የበዛበት የሙባረክ መንግስት አራት የሚሆኑ የኢንተርኔት ማስተላለፉያ መስመሮችን ዘጋ፣ በዛኑ ቀን የጸጥታ ሀይሎች ዋኤልን አፍነው ወደ አልታወቀ ቦታ ወሰዱት፣ የልጁ መታፈን ወጣቶቹን አስቆጣ፣ መሰወሩን የአለም አቀፍ ሚዲያዋች ተቀባበሉት፣ ጎግል መግለጫ አወጣ፣ የሰባዊ መብት ድርጅቶች ተንጫጩ፣ አላየሁም ዐይኔን ግንባር ያርገው ሲል የነበረው የሙባረክ መንግስት ጫና ሲበዛበት (ከ11 ቀን በኃላ) ይሄውላችሁ ብሎ ለቤተሰቡ አስረከበው፣
የዋኤል ከእስር የወጣው አሞቱን እምርሮ ነበር፣ ከእስር በወጣበት ቀን Dream TV ጋር ባደረገው ቆይታ የሙባረክን መንግስት “ቆሻሻ ነው፣ ቆሻሻ ደግሞ ትጠርጎ መጣል አለበት” ሲል ቆምጨጭ ያለ አስተያቱን ሰጠ፣ አስከትሎም በዚህ ትግል ውስጥ መሞት ለሱ ክብር እንደሆነ በመግለጽ ከትግሉ ወደ ኃላ እንደማይል አስረግጦ ተናገረ፣
የሙባረክ መንግስት ስንብት እርግጥ እየሆነ ሲመጣ (ፌብሩዋሪ 9) እስከ ዛሬ የምትጠቀስለት አንድ ወሳኝ መልዕክት ጣሂር አደባባይ ለተሰበሰቡት አብዮተኞች አስተላለፈ፣
ይህን ንግግር ባደረገ ሁለተኛው ቀን የሙባረክ መንግስት ስልጣን ለቆ ወታደራዊው ምክር ቤት ሀገሪቱን ማስተዳደር ጀመረ፣ አንድ ላይ የሚያጨበጭበው፣ በአንድ ላይ የሚጮህው፣ አንባገነኑን ስርዕት ያራደው ማህበራዊው ሚዲያው በለውጡ ማግስት መሰንጠቅ ጀመረ፣ ቆየት ብሎ ተተረተረ፣
ይህ ዋኤል የጠበቀውና የተዘጋጀበት ጉዳይ አልነበረም፣ “ህዝብን ከጭቆና ቀንበር ለማላቀቅ የሚያስፈልግህ ኢንተርኔት ነው የምል ሰው ነበርኩ፣ ተሳስቼ ነበር/ I once said If you want to liberat a society all you need is the internet, I was wrong” ይላል ወቅቱን ሲያስታውስ፣
ከሙባረክ ፈርጣማ ክንድ ያላቀቃት ማህበራዊ ሚዲያ ግብጽን ሊያጠፍት እንደሆነ ግልጽ እየሆነ መጣ፣ ስድስት ነገሮች ናቸው የሆኑት ይላል የአብዮቱ ወላጅ አባት ዋኤል ጎኒም፣
[3] ፌስቡከኛው የራሱን ድምጽ የሚያስተጋባለት ጎጆ (echo chamber) ፈጠረ፣ የተለየ ሀሳብ ያለው ሰው በብሎክ ያሰናብተው፣ ባለመከተል (unfollow) ይርቀው ጀመር
[4] ውይይትና ክርክር ወደ ስድብና ዘለፍ ተለወጡ [5] አዲስ ማስረጃ በቀረበለት ጉዳይ ላይ ጭምር ሀሳብ መቀየር፣ አቋምን መከለስ ከባድ ሆነ፣ ግትርነት ጌጥ ሆነ
ከላይ በተጠቀሰው መንገድ ስርዐት አልበኛ የሆነው ማህበራዊ ሚዲያ በዲሞክራሲያዊ ምርጫ ስልጣን የተረከበውን መሐመድ ሙርሲን ጁላይ 3, 2013 ከወንበሩ ከነበለው፣ “የዛን እለት ተስፋ ቆርጪ ከማህበራዊ ሚዲያው ራሴን አገለልኩ” ይላል ዋኤል፣ ፖለቲካውን ለፖለቲከኞች ትቶ፣ ጨርቁን ከጣለው ማህበራዊ ሚዲያ ራሱን አግሎ ከስር የምገልጻቸውን ከወነ፣
ዋኤል ከእድሜው በላይ ያነበበ፣ ከሁለት ትልልቅ ዮኒቨርስቲዋች ሁለት ዲግሪዋች በከፍተኛ ማዕረግ የወሰደ ባለ ብሩህ አዕምሮ ወጣት ነው፣ የመጀመሪያው ዲግሪ በኮንፒዮተር ሳይንስ መሆኑና ጎግል ውስጥ መስራቱ ማህበራዊ ሚዲያውን በስፍትና በተገቢው መንገድ እንዲጠቀምበት ሳይረዳው አልቀረም፣
ዋኤል በግብጽ አብዮት ከነበረው ትጽህኖ አንጻር የፕሬዝዳንትነት ወንበር ቢያጣ ጠቅላይነቱን የሚከለክለው አልነበረውም፣ ልጁ ቀልቡን የገዛ፣ በጭብጨባ ያልሰከረ፣ ሰክኖ የተወለደ ሆኖ ኑሮ ይህን ጥያቄ ሲቀርብለት እኔ ለፖለቲካ አልተፈጠርኩም፣ ስልጣንም አልፈልግም፣ ቀጥተኛ የፖለቲካ ተሳትፎ ሳላደርግ ሀገሬን በምችለው ሁሉ እረዳለው እያለ መልስ ይሰጥ ነበር፣ አብዮቱን በከፍተኛ ሀላፊነት ከመምራቱ በበለጠ ከአብዮቱ በኃላ ባሳየው ስክነት እና አርቆ አሳቢነት አለም አደነቀው፣
በ2011 ለሰላም ኖቤል ሽልማት እጩ ሁኖ ቀረበ፣ ኒው ዮርክ ታይምስ የአለማችን 100 ተጽኖ ፈጣሪ ሰዋች መዝገብ ላይ ስሙን ከተበለት፣ “Arabian Business” የሚሰኝ ደረጃ አውጪ “የ2013 ተጽኖ ፈጣሪ አረብ” ብዬ ሰይሜሀለው ብሎታል፣ የአለም ኢኮኖሚክ ፎረም የ2012 “Young Global leader” አለው፣ በጆን ኤፍ ኬኔዲ መታሰቢያ የሚሰጠው “Profile in Courage Award” ይገባሀል ተባለ፣ ሽልማቱን የወሰደው የJFK ሴት ልጅ እጅ ነው፣ ሀርቫርድ ዮኒቨርስቲ ደረቱን በሜዳሊያ ካሸበረቀለት በኋላ የዮኒቨርስቲው ማህበረሰብ (senior fellow) አድርጌ ሹሜሀለው አለው፣ TEDTalks ተናጋሪ ነው፣ በትልልቅ ዮኒቨርስቲዋች እየተጋበዘ “ቃል አውጣ” የሚባል ሰው ሆነ፣
ዋኤል በበኩሉ “Revolution 2.0: The power of people is greater than the people in power ” በሚል ርዕስ አብዮቱን የሚያትት መጸሐፍ አሳተመ፣ ከመጸሐፍ ሽያጭ የተገኝውን 2.5 ሚሊየን ዶላር ለበጎ አድራጎት ድርጅት ለገሰ፣ “Tahrir Academy” የሚሰኝ ማሰልጠኛ ከፍቶ ጥልቅ አሳቢዋችን የወደፊት መሪዋችን እያሰለጠነ ነው፣
በእርግጥ የጸረ ወያኔ ትግል በተፈለገው መንገድ ቢጻፍ ጃዋር መሐመድን ሳይጠቅስ አያልፍም፣ የልጁን አስተዋጾ ማኮስመን ትዝብ ላይ ይጥላል እንጂ ሀቁን አይቀይረውም፣ ኦሮሞ የኢትዮጵያ ግንድ ነው ብዮ ስለማስብ ጃዋር ለኢትዮጵያ አልታገለም ለማለት እቸገራለሁ፣
ጃዋር የገዛ ራሱን ቁርጭምጭሚት በጥይት የነደለው ከድህረ ወያኔ በኃላ ነው፣ ራሱን መግዛት አቃተው፣ ጭብጨባ አሰከረው፣ በዋኤል ልሳን “ፖለቲካ የኔ አይደለም፣ ሀገሪቷ እንድትረጋጋ የበኩሌን ካበረከትኩ በኃላ ማስተማር ነው የምፈልገው፣ የኔ ስራ የወደፊት መሪዋችን ማብቃት ነው” ሲል ቆየ፣ ብዙም ሳይቆይ “ኦፌኮ” ነኝ ብሎ መጣ፣ የዛን ቀን ጃዋር መሐመድ የግብጹን ዋኤል ጎኒምን እንደማይሆን ተረጋገጠ፣
ጃዋር መሐመድ የዋኤልን መንገድ ተከትሎ ቢሆን ኑሮ ዛሬ ሀውልት አፍርሱ የሚለው ጃዋር ጎንደር ውስጥ ሀውል ይጠረብለት ነበር፣ ከዋኤል ያላነሰ አለም አቀፍዊ እውቅና አያጣም ነበር፣ ነበር ባይሰበር፣
ጃዋር መሐመድ የፖለቲካ ድርጅት አባል መሆኑ ትልቅ ስህተት እንደሆነ የገባው ይመስለኛል፣ እንደ እግር እሳት እንደሚያቃጥለው አልጠራጠርም፣ የድርጅት አባል መሆኑ በኦሮሞ ማህበረሰብ ውስጥ ያለውን ተጽኖውን ቀነሰበት እንጂ አልጨመረለትም፣ ፖለቲካውም የተሳካለት አይመስልም፣ ጃዋት ከሁለት ያጣ ቁማርተኛ ነው፣ የቆሰለ አውሬ ነው፣ ተስፍ የቆረጠ ፍጡር ነው፣ የቆሰለ አውሬ፣ ተስፋ የቆረጠ ፍጡር ደግሞ ሰማይ ቢከነበል፣ ምድር ብትጠቀለል ደንታው አይደለም፣ እንጠንቀቀው!
በአዲስ አበባ የተወሰኑ አካባቢዎች ላይ ወቅታዊ ሁኔታን ተገን በማድረግ የመሬት ወረራዎች እየታዩ መሆኑን ከተማ አስተዳደሩ አስታውቋል። በተለይም በቅርብ ጊዜያት በተለያዩ ክፍለ ከተሞች የመሬት ወረራው ታይቷል ነው ያለው። የከተማ አስተዳደሩም ህገወጥ ይዞታዎችን እያፈረሰ ሲሆን በቀጣይም እርምጃውን አጠናክሮ እንደሚቀጥል ነው አስተዳደሩ የገለፀው።
ወቅታዊ ሁኔታ ተገን በማድረግ የሚደረጉ የመሬት ወረራዎችን ከማፍረስ በተጨማሪ ፈፃሚዎችና ተባባሪዎችን በህግ የሚጠይቅ መሆኑን ለማሳወቅ እንወዳለን ብሏል። በተለይም በቅርብ ጊዜያት በተለያዩ ክፍለ ከተሞች የመሬት ወረራው ታይቷል ነው ያለው። የከተማ አስተዳደሩም ህገወጥ ይዞታዎችን እያፈረሰ ሲሆን በቀጣይም እርምጃውን አጠናክሮ እንደሚቀጥል ነው አስተዳደሩ የገለፀው።
ወደ ውጭ አገር በአውሮፕላን ሲጎበኙ አንድ ሰው በአውሮፕላን ማረፊያ ውስጥ ባሕሎችን ማለፍ እንዳለበት የተለመደ እውቀት ነው ፡፡ ኔዘርላንድስን የሚጎበኙ ሰዎች ለምሳሌ የ S Sልፍል አውሮፕላን ማረፊያ ወይም የኢንvenቨን አውሮፕላን ማረፊያዎች ማለፍ አለባቸው ፡፡ ብዙውን ጊዜ የተጓ passengersች ሻንጣዎች የተከለከሉ ምርቶችን ይዘዋል ፣ ስለሆነም ሆን ብለው ወደ ኔዘርላንድ ይገባሉ ወይም ባለማወቅ ወይም ባለማወቅ ምክንያት። ምክንያቱ ምንም ይሁን ምን የእነዚህ እርምጃዎች የሚያስከትሏቸው መዘዞች ከባድ ሊሆኑ ይችላሉ ፡፡ በኔዘርላንድስ መንግስት ለጉምሩክ ልዩ ስልጣን የወንጀል ወይም የአስተዳደራዊ ቅጣቶችን በራሱ ለማቅረብ እነዚህ ኃይሎች በአልጄኔ Douanewet (አጠቃላይ የጉምሩክ ሕግ) ውስጥ ተቀምጠዋል ፡፡ በተለይም የትኞቹ ማዕቀቦች አሉ እና እነዚህ ማዕቀቦች ምን ያህል ከባድ ሊሆኑ ይችላሉ? እዚህ ያንብቡት!
የደች የወንጀል ሕግ በአጠቃላይ የመሬትን ግዛት መርህ ያውቃል። የደች የወንጀል ሕግ ሕጉ በኔዘርላንድስ ውስጥ ማንኛውንም የወንጀል ጥፋት ለሚፈጽም ለማንኛውም ሰው እንደሚሠራ የሚገልጽ አንቀጽ ይ containsል። ይህ ማለት ጥፋቱን የፈፀመው ግለሰብ ዜግነት ወይም የሚኖርበት አገር ወሳኝ መሥፈርቶች አይደሉም ማለት ነው ፡፡ የአልጄን Douanewet በተመሳሳይ መርህ ላይ የተመሠረተ እና በኔዘርላንድስ ክልል ለሚከሰቱት ለየት ያሉ የጉምሩክ ሁኔታዎች ላይ ተፈፃሚነት ይኖረዋል ፡፡ አልጀነነ Douanewet የተወሰኑ ህጎችን የማይሰጥ ከሆነ ፣ አንድ ሰው የደች የወንጀል ሕግ (‹Wboboek van Strafrecht ') እና አጠቃላይ የአስተዳደር ህግ (« አልጀነኔ ዌት Bestuursrecht »ወይም« Awb ») አጠቃላይ ድንጋጌዎች ላይ መተማመን ይችላል ፡፡ በአልጀኒን Douanewet ውስጥ በወንጀል ማዕቀቦች ላይ አፅን isት ይሰጣል ፡፡ በተጨማሪም ፣ የተለያዩ የቅጣት ዓይነቶች ሊጣሉባቸው በሚችሉባቸው ሁኔታዎች ውስጥ ልዩነት አለ ፡፡
የአስተዳደራዊ ቅጣቱ ሊጣል ይችላል-ዕቃዎቹ ለጉምሩክ በማይቀርቡበት ጊዜ አንድ ሰው በፍቃዱ ውሎች የማይገዛ ከሆነ ፣ በማጠራቀሚያው ቦታ ላይ ዕቃ በማይኖርበት ጊዜ ፣ ​​ወደ አውሮፓ ህብረት ያመጣቸው ዕቃዎች የጉምሩክ አሠራሮችን ለማጠናቀቅ የሚያስፈልጉበት ሥርዓቶች ካልሆኑ ፡፡ ተሰብስበው እቃዎቹ በወቅቱ የጉምሩክ መድረሻ ካልተቀበሉ ፡፡ የአስተዳደራዊ ቅጣቱ እስከ + - ዩሮ 300 ፣ - ፣ ወይም በሌሎች ጉዳዮች ላይ ከሚፈጽሙት ከፍተኛው 100% ቁመት ሊደርስ ይችላል።
የተከለከሉ ዕቃዎች ወደ ኔዘርላንድ ሲገቡ አውሮፕላን ማረፊያ በመጣስ የወንጀል ቅጣት ይቀጣል የሚል ይሆናል ፡፡ ለምሳሌ ዕቃዎች ወደ ኔዘርላንድስ ሲገቡ በሕግ መሠረት ከውጭ ለማስመጣት የማይችሉት ወይም በስህተት የተላለፈ የወንጀል ቅጣት ሊጣል ይችላል ፡፡ ከነዚህ የወንጀል ድርጊቶች ምሳሌዎች በስተቀር ፣ አልጄምነ ዱኔኔክ ሌሎች በርካታ የወንጀል ድርጊቶችን ይገልጻል ፡፡ የወንጀል ቅጣቱ በመደበኛነት ከፍተኛው ከፍታ እስከ 8,200 ዩሮ ወይም ከጉልበት የሚወጣው የግዴታ መጠን ከፍ ሊል ይችላል ፡፡ ሆን ተብሎ በተከናወነ ድርጊት ፣ በአልጄነኔ Douanewet ስር ያለው ከፍተኛው ቅናሽ ወደ 82,000 ዩሮ ወይም ከፍታው ከተለቀቀባቸው የሥራ ግዴታዎች ቁመት ከፍ ሊል ይችላል። በአንዳንድ አጋጣሚዎች አልጄን Douanewet የእስር ቅጣት ይሰጣል ፡፡ እንደዚያ ከሆነ ድርጊቶቹ ወይም ችላቶቹ እንደ ወንጀል ሊታዩ ይችላሉ። የአልጄምኔ Douanewet እስራት እስራት እስኪያደርግ ድረስ ቅጣትን ብቻ ካደረገ ድርጊቶቹ ወይም መተላለፊያው እንደ ወንጀል ሊታዩ ይችላሉ ፡፡ በአልጄኔ Douanewet ውስጥ የተካተተው ከፍተኛ የእስር ቅጣት የስድስት ዓመት እስራት ነው ፡፡ የተከለከሉ ዕቃዎች ወደ ኔዘርላንድስ ሲገቡ ቅጣቱ የአራት ዓመት እስራት ይሆናል ፡፡ በዚህ ሁኔታ መቀጮ ከፍተኛው 20,500 XNUMX ዩሮ ሊኖረው ይችላል ፡፡
የአስተዳደር ሂደትየአስተዳደራዊ አሠራሩ ከወንጀል አሠራሩ ይለያል ፡፡ እንደ ድርጊቱ ክብደት ላይ በመመርኮዝ የአስተዳደር አሠራሩ ሂደት ቀላል ወይም የበለጠ የተወሳሰበ ሊሆን ይችላል ፡፡ ከ 340 ዩሮ በታች የሆነ ቅጣት የሚጣልባቸው ድርጊቶች ካሉ - አሰራሩ ብዙውን ጊዜ ቀላል ይሆናል። አስተዳደራዊ ቅጣቱ ሊጣልበት የሚችል ወንጀል ከተመለከተ ይህ ለሚመለከተው ሰው ይነገራቸዋል ፡፡ ማሳሰቢያው ግኝቶቹን ይ containsል። ቅጣቱ ከ 340 ዩሮ ከፍ ሊል የሚችልባቸው ድርጊቶች ካሉ - የበለጠ ዝርዝር አሰራር መከተል ያስፈልጋል። በመጀመሪያ የአስተዳደራዊ ቅጣውን የማስፈፀም ፍላጎት በጽሑፍ የሰፈረው ማስታወቂያ ማግኘት አለበት ፡፡ ይህ ቅጣቱን የመቃወም እድል ይሰጠዋል / ይሰጠዋል ፡፡ ከዚያ በኋላ መቀጮ ይቀጣል ወይም አይሰጥ ውሳኔ (በ 13 ሳምንታት ውስጥ) ይወሰናል ፡፡ በኔዘርላንድስ አንድ ሰው ውሳኔውን ከተሰጠ በኋላ በስድስት ሳምንት ጊዜ ውስጥ በአስተዳደር አካል (ተቆጣጣሪው) ውሳኔ መቃወም ይችላል ፡፡ ውሳኔው በስድስት ሳምንታት ጊዜ ውስጥ እንደገና ይወሰዳል። ከዚያ በኋላ ውሳኔውን ወደ ፍርድ ቤት መውሰድም ይቻላል ፡፡
የወንጀል አሠራርየወንጀል ጥፋተኛ ሆኖ ሲገኝ የወንጀል ማዘዣ በሚሰጥበት መሠረት ኦፊሴላዊ ሪፖርት ይደረጋል ፡፡ የወንጀለኛ መቅጫ ትእዛዝ ከ 2,000 ዩሮ በላይ በሆነ ጊዜ በሚሰጥበት ጊዜ ተጠርጣሪው መጀመሪያ መሰማት አለበት ፡፡ የወንጀለኛ መቅጫ ትእዛዝ ቅጂ ለተጠርጣሪው ይሰጣል ፡፡ ተቆጣጣሪው ወይም የተሾመ ባለሥልጣን ቅጣቱ መከፈል ያለበትበትን ጊዜ ይወስናል ፡፡ የተጠርጣሪው የቅጣት ማዘዣ ቅጅ ከተቀበለ ከአስራ አራት ቀናት በኋላ ቅጣቱ እንደገና ሊገኝ ይችላል ፡፡ ተጠርጣሪው በወንጀለኛ መቅጫ ትዕዛዙ ካልተስማሙ በሁለት ሳምንት ጊዜ ውስጥ በደች የህዝብ አቃቤ ህግ የወንጀለኛ መቅጫ ትዕዛዙን መቃወም ይችላል ፡፡ ይህ የወንጀል ትዕዛዙ እንደገና ሊሰረዝ ፣ ሊቀየር ወይም አንድ ሰው ወደ ፍርድ ቤት ሊጠራ ይችላል ፡፡ ከዚያ ፍርድ ቤቱ ምን እንደሚሆን ይወስናል ፡፡ በጣም ከባድ በሆኑ ጉዳዮች ላይ ፣ በቀደመው አንቀፅ የመጀመሪያ ዓረፍተ ነገር ላይ እንደተጠቀሰው ኦፊሴላዊ ሪፖርቱ በመጀመሪያ ለሕዝብ አቃቤ መላክ አለበት ፣ ከዚያም ጉዳዩን ማን ሊያስተናግደው ይችላል ፡፡ ከዚያ በኋላ የመንግሥት ዐቃቤ ሕግ ጉዳዩን ወደ ተቆጣጣሪው ለመውሰድ መወሰን ይችላል ፡፡ የወንጀለኛ መቅጫ ትዕዛዙ ካልተከፈለ የእስር ቅጣት ሊከተል ይችላል ፡፡
የቅጣቱ መመሪያዎች በአልጄኔ Douanewet ውስጥ ተካተዋል። የቅጣቱ ልዩ ቁመት የሚወሰነው በተቆጣጣሪው ወይም በተሰየመ ባለስልጣኑ ወይም በሕዝብ አቃቤ ህጉ (የኋለኛውን በወንጀል ድርጊት ብቻ) ነው ፣ እና በወንጀለኛ መቅጫ ቅደም ተከተል (ስቶባክቺኪንግ) ወይም በአስተዳደራዊ ውሳኔ (ስረዛኪንግ) ውስጥ ይቀመጣል። ) ቀደም ሲል እንደተገለፀው አንድ ሰው በአስተዳደራዊው አካል የአስተዳደራዊ ውሳኔን ('bezwaar maken') ላይ ተቃውሞ ሊያነሳ ይችላል ወይም አንድ ሰው በሕዝባዊ ዐቃቤ ህጉ ላይ የወንጀል ትዕዛዙን መቃወም ይችላል ፡፡ ከዚህ የመጨረሻ ተቃውሞ በኋላ ፍርድ ቤቱ በጉዳዩ ላይ ፍርድን ያስተላልፋል ፡፡
የወንጀለኛ መቅጫ ትዕዛዙ ወይም የአስተዳደራዊ ውሳኔው አስፈላጊውን መረጃ በወረቀት ላይ ለማስቀመጥ የተወሰኑ የሥርዓት / የአስተዳደር ስራዎች ስለሚወስድ አብዛኛውን ጊዜ የወንጀል ትዕዛዙ ወይም የአስተዳደራዊ ውሳኔው ይከሰታል። የሆነ ሆኖ ፣ በደች ሕግ (በተለይም የደች የወንጀል ሕግ) በሁኔታዎች መሠረት ወዲያውኑ የቅጣት ትዕዛዞችን መከፈል የሚችል መቻል የሆነ የታወቀ ክስተት ነው ፡፡ ጥሩ ምሳሌ የሚሆነው በደች ክብረ በዓላት ላይ አደንዛዥ ዕፅ ባለበት ሁኔታ የቅጣት ትዕዛዞችን ቀጥተኛ ክፍያ ነው። ሆኖም ግን ይህ በጭራሽ አይመከርም ፣ ምክንያቱም መቀጮዎችን ወዲያውኑ መክፈል የጥፋተኝነት ማረጋገጫ ስለሚሆን ፣ እንደ የወንጀል መዝገብ ያሉ በርካታ መዘዞችን ያስከትላል። ሆኖም በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ መቀጮውን ለመክፈል ወይም ለመቃወም ይመከራል ፡፡ ቅጣቱን ገና ለማስከፈል ብዙ ማሳሰቢያዎች ከተሰጠ በኋላ አንድ ሰው ብዙውን ጊዜ መጠኑን ለማውጣት በ bailiff እገዛ ይደውላል። ይህ ውጤታማ ሆኖ በማይገኝበት ጊዜ የእስር ቅጣት ሊከተል ይችላል ፡፡
ግንቦት 10፤2012-በሆንግ ኮንግ የሚገኙ የአሜሪካ ጋዜጠኞች ስራ ላይ ቻይና ጣልቃ እየገባች ነው ሲሉ ማይክ ፖምፒዮ ሀገሪቱን አስጠነቀቁ – ብስራት ሬድዮ 101.1FM| Bisrat 101.1FM
የዩናይትድ ስቴትስ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ዋና ፀሀፊ ማይክ ፖምፒዮ በሆንግ ኮንግ በስራ ላይ የሚገኙ የአሜሪካ ጋዜጠኞች ስራቸውን እንዳይተገብሩ ፤ ቻይና የማስፈራራት ተግባር እየፈፀመች እንደምትገኝ ተናግረዋል፡፡
ቤጂንግ በራስ ገዝ አስተዳደሯ ሆንግ ኮንግ ላይ የምታሳድረው ጫና አሜሪካ በግዛቲቷ ወቅታዊ ሁኔታ ላይ በምታደርገው ግምገማ ላይ ጫና እያሳደረ ስለመሆኑ ገልፀው ፤ ከዚህ ድርጊቷ ትታቀብ ዘንድ አሳስበዋል፡፡
ዋና ፀሀፊው ፖምፒዮ “እነዚህ ጋዜጠኞች ነፃ የሚዲያ አባላት ናቸው ፣ የቻይና ህብረተሰብንና ዓለምን የሚጠቅም ዘገባን የሚጠቁሙ እንጂ የፕሮፓጋንዳ ማስፈፀሚያ አለመሆናቸው ሊታወቅ ይገባል” ሲሉ ሀሳባቸውን ሰጥተዋል፡፡
Previous postግንቦት 10፤2012-በደቡብ ጎንደር አስተዳደር ዞን ጉና በጌምድር ወረዳ በረዶ ቀላቅሎ በጣለ ዝናብ የወረዳው የህዝብ መሰብሰቢያ አዳራሽ ላይ ጉዳት ደረሰ
ስደተኛነት በበዛበት በዚህ ወቅት ቤተክርስቲያን ከምድራቸው ማለትም በአገሮች መካከል በሚነሳ ግጭት፤ በዘር ማጥፋት፤ በሃይማኖት እና በፖለቲካ ምክንያት በሚደረግ ጭፍጨፋ እንዲሁም በተፈጥሮ አደጋ ምክንያት ወደ ነዘርላንድ የገቡ ስደተኞችን በሚያስፈልጋቸው ሁሉ በመድረስ የወንጌል ባላደራነታችንን እንወጣለን። አገልግሎታችን ለስደተኞች የክርስቶስን ወንጌልን በፍቅር ማድረስ ነው።
ኣብ ቤን መስከረም ሆስፒታል ላዕለዋይ መራሒ ሕክምናዊ ዋኒን ዶ/ር ኪዳኑ እስጢፋኖስ ዝኾነ ይኹን ማእኸል ሕክምና ንምኽፋት ሰለስተ መመዘኒ ረቑሓትት ኣለዉ። ሕክምና መውሀቢ ዝኸውን እኹል ህንፃ፣እቲ ትካል ክህቦ ዝግባእ ግልጋሎት፣ ከምኡ’ውን ሰብ ሞያ ሕይሊ ሰብን ሕክምንዊ ናውትን እዩ ይብሉ።
ብመሰረት እዚ ዛጊድ ኣብ ከተማ መቐለ ብተግባር ግልጋሎት ምሃብ ዝጀመሩ ክልተ ሆስፒታላትን 20 ላዕለዎት ክሊኒካትን ኣለዉ። ብተወሳኺ ኣብ ቀረባ እውን ናብ ሆስፒታል ብርኪ ዝዓብዩ ማእኸላት ሕክምና ኣለዉ።
ቤን መስከረም ልዕል ዝበሉ ሕክምናዊ ምርመራ ሓውሱ ግልጋሎት ምርመራ ካንሰር፣ ቅፅበታዊ ድኻም ልቢ፣ ሕፈስ፣ መኻንነት ከምኡ ድማ መጥባሕትን ሕክምና ስንን ካልኦትን ይህብ።
ዶ/ር ሓደ ካብቶም ኣብ ኢትዮዽያ ዘለዉ ውሱናት ሰብ ሞያ ላዕለዎት መጥባሕቲ እንትኾኑ ኣብ ትግራይ ካልኣይ ሰብ ዘይብሎም ብሕታዊ ባዓል ሞያ እዮም። ብፍላይ ፈጋር ክንፈርን ታሕናግን፣ ብተፈጥርኡ ዝጎደለ ኣካል ወይ ዝተጨምደደ ምዕራይ ዘካተተ ሕክምና ይህቡ።
PosiGen በአሜሪካ የፀሃይ ማከራየት ኩባንያ ሲሆን ዝቅተኛ እስከ መካከለኛ ገቢ ያላቸው የቤት ባለቤቶችን የሚያገለግል ነው. PosiGen በሎይዚያና, ኮነቲከት እና ኒው ጀርሲ ደንበኞችን በንጽሕና ኃይል ለማመንጨት በሚያደርጉት ወጪ የኃይል ፍጆታ ቆጣቢ ሁኔታዎችን በማጣመር.
በሶላር የሚንቀሳቀስ ኢንዱስትሪ በከፍተኛ-ገቢ ዝቅተኛ ገቢ ያላቸውን አሜሪካዊያንን ከንጹህ የኃይል አብዮት የሚያወጣው ከፍተኛ ገቢ ባላቸው ደንበኞች ላይ ነው. የ PosiGen የንግድ ሞዴል በእነዚህ ቸልተኛ ደንበኞች ላይ ያተኩራል.
ማህበራዊ እና አካባቢያዊ ተፅእኖ- PosiGen ከ 11 ሺ በላይ ኃይል ያላቸው የካርቦን አቅም ያላቸው ከ 63 ሜጋ ዋት የሚመነጨው የፀሐይ ኃይል ስርዓቶች ናቸው. ከነዚህም ውስጥ 73 በመቶው ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው ቤቶች ላይ ይገኛሉ. ደንበኞች በአማካኝ $ 528 በየዓመቱ ያስቀምጣሉ.
ከድንጋይ ከሰል ኃይል ኃይል ጋር ተመጣጣኝ በሆነ የሎግጎን ግዛት በሉዊዚያና ውስጥ እንደታየው በኤሌክትሪክ ኃይል ዋጋ የሚወጣበት ገበያ ውስጥ ትርፍ የሚያስገኝ ንግድ መፍጠር ይቻላል.
ከዊግጎን ጋር የተገናኘው የሜክኪንስ ልምድ በንጹህ ኃይል ኃይል አብዮት ውስጥ ዝቅተኛ ገቢ ያላቸውን ተጠቃሚዎችን እንዴት ማካተት እንዳለባቸው በሚኒሶታ እና መካከለኛ ምዕራብ ስላስገነዘበን.
ሰሞኑን ከአንድ ወዳጄ ጋር ስለ ፖለቲካዊ ባህል ስንጨዋወት አባባሉ አስደነገጠኝ። እንዲህ አለ፡- “ኢትዮጵያ ምን የፖለቲካ ባህል አላትና ነው ስለ ፖለቲካ ባህላችን የምታወራው?” አለኝ። ሁኔታው ባያስከፋኝም አስደመመኝ። ጉዳዩን እንዳሰላስለውም ገፋፋኝ። የፖለቲካ ባህል ባላደገባት ሃገራችን ይህ ጉዳይ መነሳቱ አላስከፋኝም። ለአንድ ኢትዮጵያ ውስጥ ለሚኖር ሰው “የፖለቲካ ባህል” የሚለውን ጽንሰ ሃሳብ በጥሬው መረዳት ያስቸግረዋል። ብርቅርቅነት ያለው ቃል በመሆኑ ነው በቀጥታ የማይጨበጠው። የፖለቲካ ባህል ከፖለቲካ ድርጊቶች (manners) የሠፋ ነው። ኢትዮጵያ በረዥም ዕድሜዋ ባህር የሆነ አዝጋሚ ለውጥ ተመልክታለች። ዳሩ ግን ከንጉሣውያኑ ልማዳዊ የፖለቲካ ባህል ገና አልተላቀቀችም። ከኢትዮጵያ አብዮት ጋር አዲስ ፖለቲካዊ ባህል ብልጭ ያለ ቢሆንም በሚገባ አልፈረጠመም። አሳታፊ ፖለቲካዊ ባህል (participatory political culture) ሆኖም አልዘለቀም።
ከኢትዮጵያ አብዮት ጋር ድንገት ደራሽ የሆነው ደርግ መሠረታዊ የመሬት ስሪት ለውጥ አድርጓል። አንዳንድ አብዮታውያንም ብዙዎች ለዘመናት የታገሉለትን መሬት “የህዝብ” ሃብት አድርጓል ብለው አምነዋል። በትክክለኛ ትርጉሙ ከተመለከትነው ግን አዋጁ መሬትን የህዝብ ሳይሆን የመንግሥት ነበር ያደረገው። ሕዝብም አልን መንግሥት ርምጃው ግን ሥር-ነቀል ነበር። በዚሁ ርምጃም አያሌ ተራማጅ ወገኖች የታገሉለት የዘመናት ጥያቄ መልስ በማግኘቱ በጥቂቱም ቢሆን የሃገሪቱ ፖለቲካ ነጽሮታዊ አቅጣጫን (paradigm shift) ይዟል። በወቅቱም እንደ ኢሕአፓ ያሉ ድርጅቶች ዋነኛ የመታገያ አጀንዳቸውን እንዲያጡ አድርጓል ተብሏል። ክፍሉ ታደሰ እንደከተበው የዚህ አዋጅ መውጣት በግራ ዘመሙ የፖለቲካ ጎራ ላይ ፈተናዎችን ደቅኗል። በገጠሪቱ ኢትዮጵያ የመደብ ቅራኔውንና የትግሉን ግለት አብርዶ እንዲደበዝዝ ወይም እንዲድበሰበስ አድርጓል።
በ1957 ዓ.ም. ፊት ለፊት የቀረበው የተማሪዎች ጥያቄና ዋነኛ አጀንዳ “መሬት ላራሹ” ነበር። ከ10 ዓመታት የትግል ውጣ ውረድ በኋላ ግን በዘመነ ደርግ ተግባራዊ ሆነ። የካቲት 25 ቀን፣ 1967 ዓ.ም. የመሬት አዋጅ ሲታወጅና በዚያ አስገምጋሚ ድምጹ አሰፋ ይርጉ በሬድዮ ሲያውጀው ገበሬውም፣ ባለመሬቱም ደንግጠው ነበር። እኔ እንኳ እንደማስታውሰው በወቅቱ በጅማ ዞን ሰፊ የቡና መሬት የነበራቸው ዳምጠው አዱኛ የተባሉ ከበርቴ በድንጋጤ ልባቸው ቆሞ ቤተሰባቸው በሃዘን ሲዋጥ፤ ገበሬዎች ግን ጮቤ ይረግጡ እንደነበር እስካሁን እንደ መድረክ ቴያትር ሆኖ ይታየኛል። ከዚሁ አዋጅ ጋር የንጉሡ ዋነኛ የፖለቲካ ሥርዓት አልጋና-ሸንኮር የሆነው መሬት ሲወረስ ሥርዓቱ አከተመ። አፈር ገፊውን እንደ መዥገር ተጣብቆ ደሙን ይመጠው የነበረው የመሬት ሥሪትና ሙግት እስከ ወዲያኛው ፋይሉ ተዘጋ።