Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
እንግዲህ እዚህ ላይ ነበር ግራ መጋባት የተፈጠረው። እንደሚታወቀው የራሱ የቅንጅት አፈጣጣር እንደሚያረጋግጠው ከረዢም ጊዜ በቲዎሪና በመሰረታዊ የአገሪቱ ጥያቄዎች ላይ፣ ማለትም የብሄራዊ ነፃነት ጉዳይና የውጭ ኃይሎች በአገራችን ላይ ያላቸውን ጣልቃ ገብነት፣ የመንግስትን የመጨቆኛ መኪና ጉዳይ፣ አገዛዙ እስከዚያ ጊዜ ድረስ የተከተለውን የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲና፣ በዚህም አማካይነት በህዝቡ ላይ የደረሰውን ድህነት፣ ከዚህም በመነሳት አገዛዙ አገራችንና ህዝባችንን ሊጠቅም የሚችል ሰፋ ያለ የኢኮኖሚ ግንባታ ለማካሄድ ያለመቻል፣ በግሎባላይዜሽን ስም የመጣውን የባህል እሴት መከስከስና የአገራችን አቅጣጫ ደብዛው መጥፋት፣ ወዘተ…፣ እነዚህን የመሳሰሉትን የአገር ጥያቄዎች በማንሳትና በመከራከር የተመሰረተ ሳይሆን፣ የጊዜው ሁኔታ አስገድዶት በአስቸኳይ የተቋቋመ „የፓርቲዎች“ ትብብር ነበር ማለት ይቻላል። አመሰራረቱና የምርጫው ተሳትፎ የአገሪቱን የፖለቲካ ሁኔታ የሚያንፀባርቅ ነው። ቅንጅት የፖለቲካው ክፍተትና የአገራችን የተዳከመ የኢኮኖሚና የባህል መከስከስና የምሁር ክፍተት ውጤት እንጂ ከረዢም ጊዜ አንፃር ብሄራዊ ነፃነትን፣ እኩልነትን፣ ዲሞክራሲያዊ መብቶችን፣ የአገር ዕድገትን፣ የውጭ ኃይሎች ጣልቃ ገብነትን በመቃወም፣ ወዘተ… አጀንዳው አድርጎ ሲታገል የነበረ የፓርቲዎች ስብስብ አልነበረም። አብዛኛው በሊበራል ዲሞክራሲ፣ በነጻ ገበያና በውጭ ኃይሎች የሚተማመን እንጂ በኢትዮጵያ ህዝብ የሚተማመንና ለአገራችን ዕውነተኛ ነፃነት የቆመ የሚያስመስለው ብዙም ነገር አልነበረም። በተለይም ደግሞ ከዚህና ከዚያኛው ብሄረ-ሰቦች የተውጣጡ ግለሰቦች አጀንዳቸው እንዴት አድርገን ስልጣን ይዘን የራሳችንን አጀንዳ ተግባራዊ እናደርጋለን ብለው ሲንቀሳቀሱ የነበሩ ስለነበር አካሄዳቸው የሚያመረቃና፣ ለአንድነትና ለሰፊ የኢኮኖሚ ግንባታ የሚያመች አልነበረም። የአገራችንን የተወሳሰቡ ችግሮች ስትራቴጂያዊ በሆነ መንገድ ለመፍታት የማያመቹ እንቅስቃሴዎች ነበር፤ ናቸውም። ስለሆነም ከሰኔው ጭፍጨፋ በኋላ አንዳንድ የቅንጅት መሪዎች ህዝቡ ያገኘውን ድል እንዴት አድርገን ልናጎናጽፈው እንችላለን ብሎ መሯሯጥ ሳይሆን በውጭ ኃይሎች በመተማመንና፣ በተለይም እንደነ ቲም ክላርክ ከመሰለው የኢንግሊዛዊውና ሌላ ተግባር ከነበረው ጋር በማበርና በሱ ላይ በመተማመን በህዳር ወር ሊጠራ የታቀደውን ሰላማዊ ሰልፍና የቤት ውስጥ አድማ እንዲከሽፍ ተደረገ። በመለሰ ዜናዊና በውጭ ኃይሎች ሸዋጅነት፣ በተለይም አንዳንድ የቅንጅት መሪዎች በውጭ ኃይሎች ላይ ሙሉ ዕምነት ስለነበራቸው፣ የዚህ ዐይነቱ የተቀነባበረ ሽወዳ ሰለባ በመሆን ሰፊው ህዝባችን ድሉን እንዲነጠቅ ተደረገ።
ከዚህ ዐይነቱ ግልጽ ያልሆነና አወዛጋቤ አካሄድ በአሸናፊነት የወጣው ወያኔና መለሰ ዜናዊ ብቻ ናቸው። ከእንግዲህ ወዲያ ትምህርት መቅሰም አለብን በማለት ሁሉን ነገር እያጠበቡና፣ በተለይም በወጣቱ ላይ በመዝመት የህዝባችን ሞራል እንዲሰበር ሆነ። ብዙ ወጣት አመልጣለሁ ሲል ተቀነጠሰ። የፖለቲካውና የኢኮኖሚው ሁኔታ እየተበላሸ መጣ። ወያኔ ከእንግዲህ ወዲያ ኃይሌን መነጠቅ የለብኝም፤ የሚጋፈጠኝም ኃይል መኖር የለበትም በማለት በኢኮኖሚው ላይም ዘመቻ ማድረግ ጀመረ። ይቀናቀኑኛል የሚላቸውን ታታሪ መለስተኛ ከበርቴዎች በጊዜው ቀረጥ አልከፈላችሁም በማለትና፣ ክፍያ(Share) ሽጡልኝ በማለት ከኢኮኖሚ ውስጥ እንዲወጡ አደረጋቸው። ራሱ ብቸኛው ተዋናይ ወደ መሆን አመራ። በኤፈርት ስር ብዙ የኢኮኖሚ ሴከተሮችን ማጠቃለልና ማስፋፋት ተያያዘው።
በቅንጅት መሪዎች ዘንድ ይህ ሁሉ ስህተት ለምን ተሰራ? ከላይ እንዳልኩት ቅንጅትም ሆነ የተለያዩ ድርጅቶች የረዢም ጊዜ የአደረጃጀት ልምድ የሚጎዳለቸው ብቻ ሳይሆን፣ የአገሪቱንና የዓለምን ሁኔታ ሊመረምሩበት የሚያስችላቸው የጠራ ቲዎሪና የአሰራር ስልት ዘዴ የነበራቸው አልነበሩም። በዚህም ምክንያት የተነደፈው ፕሮግራም ኢትዮጵያን እንደ ህብረተሰብና እንደ ህብረ-ብሄር(Nation-State) እንደትገነባ የሚያስችላት አልነበረም። ይህም ማለት እያንዳንዱ ድርጅት ከፍተኛ የሆነ ምሁራዊ ክፍተት ነበረው። አቋሙ በገበያ ኢኮኖሚና በሊበራል ዲሞክራሲ ዙሪያ የሚሽከረከር እንጂ ሰፋ ያለና ከረዢም ጊዜ አንፃር የተተለመ ብሄራዊ አጀንዳ አልነበረም። ከዚህም በላይ ደግሞ እያንዳንዱ ፓርቲ የዓለምን ኢኮኖሚና ፖለቲካ በየዋህነት መነፅር ነበር የሚመለከተው። ጊዜው የግሎባላይዜሽን ዘመን ነው እየተባለ የሚሰበክበት ጊዜ ስለነበር ሁሉም ሀገር ወደ ገበያ ኢኮኖሚና ወደ ሊበራል ዲሞክራሲ የሚያመራ ነው ተብሎ ነበር ግንዛቤ ውስጥ የተገባው። የነፉኩያማ ወይም የኒዎ ኮንሰርቫቲቦች ዕቅድ ተግባራዊ የሚሆንበትና፣ ዘመኑ የአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝም ነው ተብሎ የተደመደመበት ወቅት ነበር። ስለዚህም የቅንጅት መሪዎች አመለካከት ከዚህ ዐይነቱ የአሜሪካን የግሎባል ስትራቴጂ አመለካከት ውጭ አልነበረም ማለት ይቻላል። አጀንዳቸው ሙሉ በሙሉ የኢትዮጵያን ብሄራዊ ነፃነት የሚያስከብርና አገራችንን በጠንካራ የኢኮኖሚ መሰረት ላይ እንድትቆም የሚያደርግ አልነበረም። የቅንጅት መሪዎች ብቻ ሳይሆኑ ወጣቱም፣ በተለይም ደግሞ የኢትዮጵያን ህዝብ አጀንዳና ህልም ተግባራዊ ለማድረግ ሳይሆን የአሜሪካንን ዕቅድ ተግባራዊ ለማድረግ እዚህና እዚያ አለሁ፣ አለሁ የሚለው ጊዜ ያመጣለት ኃይል የሚጠባበቀውና የሚመኘው ይህንንም ያህል ዕውነተኛና ዲሞክራሲያዊት፣ እንዲሁም ራሷን የቻለች ኢትዮጵያን ማየት ሳይሆን፣ የኢትዮጵያን ዕድል ከአሜሪካን የጂኦ ፖለቲካል ጥቅም ጋር በማገናኘት ነበር። ይህ ተራ ውንጀላ ሳይሆን፣ የሚሰጠው ሀታት፣ ተጨባጩ ሁኔታና የትግሉ ስትራቴጅ የሚያረጋግጠው ጉዳይ ነው። ስለሆነም ትክክለኛ ስትራቴጂ የሌለውና ምክር ለመቀበል የማይፈልገው አዲስ ኃይል የግንቦት ሰባት የምርጫን ውጤት እንዲከሽፍ አደረገ። ህዝባችን ልዩ ዐይነት ሰቆቃ ውስጥ እንዲገባ የበኩሉን አስተዋጽዖ አበረከተ። ይህ ዐይነቱ የቅንጅት መሪዎች የሰሩት ስትራቴጂያዊ ስህተት ባለፉታ ስምንት ዐመታት እየተደጋገመ ይሰራል። በአገር ቤት ውስጥ እንቀሳቀሳለን የሚሉ ተቃዋሚ ድርጅቶችና፣ በውጭ እንቀሳቀሳለሁ የሚለው የተወሰነው ኃይል የአገዛዙን ባህርይና ከውጭ ኃይሎች ጋር በመቆላለፍ በአገሪቱ ላይ የሚያደርሱትን አገር አፍራሽና ህዝብ በታኝ ፖሊሲ ለመረዳት በፍጹም ዝግጁ አይደሉም። እንዲያው ብቻ በነፃነትና በዲሞክራሲ ስም እዚህና እዚያ በመንቀሳቀስና የማይሆን ገለጻ በመስጠት በብዙ መቶ ሺህ የሚቆጠር ኢትዮጵያዊ ዕውነቱን እንዳይረዳ መንገዱን ሁሉ ዘግተዋል። ዛሬ በኢትዮጵያ ምድር የኢትዮጵያን ህዝብ የሚውክል መንግስት የለም። በአሜሪካንና በእንግሊዝ የሚደገፍ ማፊያዊ መንግስት ነት ያለው። ዕውነተኛ የኢኮኖሚ ዕድገትን የሚፃረር፣ ለብሄራዊ ነፃነታችን ጠንቅ የሆነ፣ የህዝባችንን በሰላምና ተቻችሎ መኖር የማይፈልግ፣ በአጭሩ የውጭ ኃይሎች ተጠሪ መንግስት ነው ያለው። ዛሬ ግንዛቤ ውስጥ መገባት ያለበት ጉዳይ ይህ ሀቅና፣ በዐይናችን የምናየው የአገራችን የተወሳሰበና የመበታተን ሁኔታ ነው። ከዚህ ስንነሳ ምን መደረግ አለበት በሚለው ላይ እንወያይ።
6.0 ምን መደረግ አለበት ! ዛሬ በአገራችንንም ሆነ በአካባቢው ያለውን፣ ከግብጽ እስከ ቱኔዚያና ሊቢያ እንዲሁም ሶሪያና ሊባኖን፣ በተጨማሪም በአንዳንድ የአፍሪካ አገሮች ያለውን አስቸጋሪ የአገዛዝ ሁኔታና የፖለቲካ ቀውስ ስንመለከት፣ እኛ ብቻ ሳንሆን ብዙ ህዝቦች ግራ እንደተጋቡ እንመለከታለን። በተለያዩ አገሮች በአንድ በኩል ኤሊት በሚባለው፣ በሌላ ወገን ደግሞ ሰፊው ህዝብ በሚባለው መሀከል የዓላማና የፍላጎት ስምምነት ስለሌለ ትግሉ እጅግ አስቸጋሪ እየሆነ መጥቷል። በየአገሮች በኤሊቱ ዘንድ ያለው አለመግባባትና በአንድ የጋራ ግምባርና አጀንዳ ስር ተሰልፎ ለህዝብ አመራር ለመስጠት ያለመቻል አገሮችን እያተራመሰ ነው። በዚህ ዐይነቱ ትርምስ ውስጥ፣ አሜሪካ በተጠሪዎቹ አማካይነት፣ ማለትም በዓለም የገንዘብ ድርጅትና በዓለም ባንክ አማካይነት፣ አሁን ደግሞ አፍሪኮም የሚባለውን እጅግ አደገኛና ወራሪ ጦር በማቋቋም፣ የአውሮፓው አንድነትም እንደዚሁ ተዋናይ በመሆን በኤሊቱ ላይ ግፊት እያደረጉና፣ ይህንን ካልተቀበልክና ተግባራዊ ካላደረግህ በማለት ትልቅ ውዥንብር እየፈጠሩ ነው። በዚህም ምክንያት በየአገሮች ውስጥ ያለው ኤሊት በውዥንበር ዓለም ውስጥ የሚገኝ ሆኗል። አንዳንድ ኤክስፐርቶች እንደሚሉት ከሆነ የግልባል ካፒታሊስት ኢኮኖሚ በፈጠረው አንድ ዐይነት አመለካከት ብዙ አገሮች ውዥንብር ውስጥ ወድቀዋል። በራሳቸው ጥረት መስራት የሚችሉትን እንዳይሰሩ ታግደዋል። በዚህም ምክንያት የፖለቲካው መድረክ ችግር ፈቺ መሆኑ ቀርቶ ሁኔታዎችን እያበላሸና፣ በተለይም ደግሞ ለአክራሪዎች አመቺ ሁኔታን እንደፈጠረ ይናገራሉ። በዚህም ምክንያት ብዙ አገሮች፣ ኢትዮጵያችንንም ጨምሮ እንደ አገር ነፃ ሆነው የመኖር ዕድላቸው እያከተመ የመጣ ነው የሚሉ አሉ። ኢትዮጵያና ከላይ የተዘረዘሩት ሌሎች አገሮች የፈራረሱ መንግስታት(failed states) ነው የሚያሰኛቸው ብዙ ነገሮች እንዳሉ ያረጋግጣሉ። በተለይም ከስምንት ወር በፊት የዓለም የኢኮኖሚ ፎረም ያወጣቸው አስራሁለት ምሶሶዎች(pillars) የሚባሉ ለአንድ አገር እንደ አገር ለመኖርና ሙሉ በሙሉ ለመንቀሳቀስ የሚያስችላቸው መሳሪያዎች በእነዚህ አገሮች አንዳቸውም የተሟሉ ስላልሆነ አገርነት የሚያሰኛቸው ምንም ነገር የለም በማለት ያለውን ህብረተሰብአዊ ትርምስና የህዝቦች ሞራላ መከስከስ ያሳያሉ።
ወደ አገራችን ስንመጣ፣ በእኔ ዕምነት፣ አብዮቱ ከከሸፈም በኋላና፣ ወያኔ ስልጣን ከያዘ ጀምሮ በቲዎሪ፣ በሳይንስና በተለይም ደግሞ የአገርን የወደፊት ዕድል በሚመለከት ምንም የተሰራ ስራ የለም ብል ተራ የስም ማጥፋት ሆኖ እንደማይወሰድብኝ ተስፋ አደርጋለሁ። ከዚህ ስነሳ እያንዳንዱ ድርጅትም ሆነ ስለ ኢትዮጵያ ያገባኛል የሚል ሁሉ አንዳንድ አነስተኛ መግለጫዎች ከመስጠቱ በስተቀር ለአገር ነፃነትና ክብር ከሚደረግ ስትራቴጂያዊ ትግል አንፃር ሲታይ ሁሉንም ሊያሰባስብ የሚችል ሰፋ ያለ ፕሮግራም አዘል ሀተታ ሲያቀርብ አይታይም። በተለይም በድርጅት መልክ ተደራጅተናል የሚሉና በብዙ መቶ ሺህ የሚቆጠር ገንዘብ ከዚህም ከዚያም የሚሰበስቡና የሚያሰባሰቡ የሰፊውን ህዝብ አስተሳሰብ ሊሰበስብና ስትራቴጂያዊ አመለካከት እንዲኖረው የሚሰጡት ትምህርት አዘል ትንተና እዚህ ግባ የሚባል አይደለም። ቢኖር እንኳ አመርቂ አይደለም። አብዛኛው ገለጻ ወያኔን ከመውንጀል የሚያልፍ አይደለም። በየቦታው የሚደረጉ የአዳራሽ ስብሰባዎች በጥቃቅን ነገር ላይ ከመወያየትና እኛም ተደራጅተናል ከማለት በስተቀርና ድምጽን ከማሰማት ባሻገር፣ የአገራችን ሁኔታ በአንዳች ነገር ቢለወጥ እንኳ እንዴት አድርገው መቆጣጠር እንደሚችሉና፣ አፍጠው አግጠው ያሉት ችግሮች ደረጃ በደረጃ እንዴት መቀረፍ እንዳለባቸው መንገዱን ሲያሳዩ አይታይም።
ይህ ብቻ አይደለም የፓርቲዎችና የድርጅቶች ጋጋታ ሁላችንንም ግራ እያጋበ የመጣ ነው። አንደኛው ከሌላው የሚለይበት ምክንያትና ነጥብ ወይም አጀንዳ በፍጹም አይታወቅም። ሁሉም ለመድበለ-ፓርቲ፣ ለሊበራል ዲሞክራሲና ለነፃ ገበያ የሚታገል መሆኑን ነው የሚያበስርልን። በሌላ ወገን ደግሞ እነዚህ ነጥቦች በሁሉም አቅጣጫ በደቀቀ አገር፣ ኢኮኖሚው እጁና እግሩ በማይታወቅበት አገር፣ አገሪቱ አሁንም በግሎባላይዜሽን በምትደቅበት ወቅት፣ አገዛዙ በውጭ ኃይል ተደግፎ ህዝባችንን መላወሻና መተንፈሻ ባሳጣበት ወቅት፣ ባህላዊ ውድቀት አፍጦ አግጦ በሚታይበት አገር፣ ባጭሩ ብዙ ነገሮች በተመሰቃቀሉበት አገር እንዴት ተግባራዊ እንደሚያደርጉ ሲያስረዱን አይታይም፤ አይሰማም። ይህ አንደኛው ሲሆን፣ በተለይም በአሁኑ ወቅት ህዝባችን በከፍተኛ ደረጃ መንፈሱ በተዳከመበትና ነፃነቱን በተነጠቀበት ወቅት የብዙ ድርጅቶች ጋጋታና ሽኩቻ ወዴት እንደሚያደርሰን ግልጽ አይደለም። በእኔ ዕምነት የብዙ ድርጅቶች እዚህና እዚያ መቋቋም ዕውነተኛ ነፃነትን ከመሻትና ከራስ ጋር ከማዋሃድ፣ እንዲሁም ለአገር ብሄራዊ ነፃነት ከመቆርቆርና የተከበረች አገር ከመገንባት ጋር የተያያዘ አይደለም። በዚህም ምክንያት የፓርቲዎች ጋጋታና በየቦታው ሰዎችን መመልመል፣ አንደኛው ሌላውን ከመጥላት ወይም ከመናቅ፣ አብሮ ለመስራት ካለመፈለግ ጋር የተያያዘ ነው ብል የምሳሳት አይመስለኝም። ዕውነተኛ ነፃነትን ከመሻት የተነሳ በብሄረተኝነት ስሜት ከልብ የተቋቋሙ ድርጅቶች አይደሉም የምናየው።
ከዚህ ስነሳ ተቃዋሚ ነኝ ወይም ፓርቲና እንቅስቃሴ አለኝ በሚለው ኢትዮጵያዊ ኃይል ዘንድ ከፍተኛ የሆነ የቲዎሪ ክፍተት፣ ግልጽ ያልሆነ ያሰራር ዘዴና የዓላማ ግልጽነት አለመኖር በደንብ ይታያል። አብዛኛዎቹ ድርጅቶች ወይም የፖለቲካ እንቅስቃሴዎች ስልጣንን ተረክቦ አገርን ለማስተዳደር ከፍተኛ ኃላፊነት ብቻ ሳይሆን የተወሳሰበ ዕውቀት እንደሚያስፈልግ የተረዱ አይመስልም። በተለይም እንደ ኢትዮጵያ ያለ በብዙ ችግሮች የተተበተበ አገርና፣ በክንውን ላይ የነበረ የህብረ-ብሄር ግንባታ ተቀልብሶ ክልላዊ ስሜት እንዲዳብር በተደረገበት አገር፣ እንዲሁም የብሄረተኝነት ስሜት እንዲሟጠጥ በተደረገበት ሁኔታ ውስጥ፣ በምን ዐይነት ሳይንስና ቲዎሪ ብንመራ ነው አገራችንን በጠንካራ መሰረት ላይ መገንባት የምንችለው? የሚለው ከባድ ጥያቄ ለውይይት ቀርቦ ክርክር ሲደረግበት አይታይም። አብዛኛው ድርጅት የተያያዘው አሁንም እንዴት አድርጌ ፕሪንሲፕልና ዕምነት የሌላቸውን ሰዎች አሰባስቤ ነው ስልጣን መያዝ እችላለሁ የሚለው ነው የሚያሳስበው። የብዙ ፓርቲዎች መፈጠርና ወዲህና ወዲያ መሯሯጥ በብዙዎቻችን ዘንድ፣ በተለይም ከፊዩዳል የጥርጣሬ አመለካከት ባልተላቀቅን ሰዎች ዘንድ አለመተማመን እንዲፈጠር አድርጓል። ነገሮችን በጥቁርና በነጭ መሀከል እየከፋፈሉ፣ ወይም ይህንን ድርጅት ደግፍ ካለበለዚያም ወደጠላት ወገን ነው የምትሰለፈው ዐይነት አባባል ተስፋፍቷል። ካለኝ የፀና ዕምነት ስነሳና ከፖለቲካ ተመልካችና ተንታኝ አመለካከቴ ይህ ዐይነት አካሄድ ለማንም የሚበጅ አይደለም። ኃይል የሚጨርስና የተቆጠበ ሪሶርስን የሚያባክን ነው። የኛ መሻኮት፣ በጥርጣሬ ዐይን መተያየትና በአንድ የጠራ አጀንዳ አካባቢ ለመሰለፍ ያለመቻል የመጨረሻ መጨረሻ የኢትዮጵያን ህዝብ ሀሞት ከማፍሰስ ባሻገር፣ የኢትዮጵያን ዕድገት የሚጠሉትን ያስደስታል፣ የዛሬውን አመፀኛ አገዛዝ ለጊዜውም ቢሆን ይጠቅማል፤ ዕድሜውንም ያረዝማል።
ከአንዳንድ አገሮች ታሪክ የምንማረው ቁም ነገር አለ። በ17ኛውና በ18ኛው ክፍለ-ዘመን እንግሊዝና ፈረንሳይ በዕድገት ቀድመው በሄዱበት ዘመን ጀርመን እንደ ህብረ-ብሄር የተቋቋመች አለነበረችም። በክፍፍሉና ባለመግባባት የተነሳ ጀርመን በተለያዩ ኃይሎች፣ በስዊድን፣ በዴንማርክ፣ በፈረንሳይ፣ በአውስትሪያና በሌሎችም አገሮች ጦርነት እየተከፈተባት ትጠቃ ነበር። ይህንን የተመለከቱ ምሁራን ነገሩ በዚህ መቀጠል እንደሌለበት ይመለከታሉ። ለዚህ ሁሉ ችግር ስር የሰደደው ኋላ ቀር የሆነው ፊዩዳላዊ አመለካከት እንደሆነ ይገነዘባሉ። የመሬት ከበርቴውና አሪስቶክራሲው ለውጥን ባለመፈለግ ለጀርመን ወደ ኋላ መቅረት ተጠያቄዎች እንደሆኑ ይረዳሉ። በዚህ ላይ ደግሞ ህዝቡ የተማረ ስላልነበር ዝም ብሎ የሚገዛ ነበር። ይህ ሁኔታና የትናንሽ መንግስታት አስተሳሰብ ለጀርመን መጠቃት ዋናው ምክንያት እንደሆነ ይደርሱበታል። ስለሆነም ይህ ሁኔታ የግዴታ መለወጥ እንዳለበት፣ ለዚህ ደግሞ ለስልጣኔ የሚጠቅምና ጀርመንን በአጭር ጊዜ ውስጥ ከኋላ-ቀርነት ሊያወጣት የሚችል ዘዴ ይፈልጋሉ። የተለያዩ አገሮችን ስልጣኔም እየተዘዋወሩ በማየትና በማጥናት ለጀርመን የሚያዋጣውን መንገድ ይቀይሳሉ። የስልጣኔው መንገድ በዕውቀት መታጠቅ እንደሆነና፣ ጀርመንን የአሳቢዎችና የገጣሚዎች እንዲሁም የፈጣሪዎች አገር ማድረግ ብቻ ፍቱኑ መንገድ እንደሆነ ይደርሱበታል። በዚህ ላይ ርብርቦሽ ያደርጋሉ። ሰፋ ያለ ምሁራዊ እንቅስቃሴ ለማድረግ ዝግጅት ያደርጋሉ። የገዢው መደብና የተወሰነው የህብረተሰብ ክፍል እንዲነቁና ብሄራዊ ስሜት እንዲኖራቸው ቲያትር፣ ግጥም፣ ሊትሬቸርና ልዩ ልዩ ውብ ስራዎችን ያስፋፋሉ። በተስፋፋና በዘመናዊ ዕድገት አማካይነት ብቻ ጀርመንን ካለችበት ሁኔታ አውጥቶ ታላቅ አገር ማድረግ እንደሚቻል ያመለክታሉ። ለዚህ ደግሞ የግዴታ በማኑፋክቱር ላይ የተመሰረተ በሰፊው የሚዘረጋ የኢንዱስትሪ አብዮት መካሄድ እንዳለበት ያስረዳሉ። ይህ ዐይነቱ የኢንዱስትሪ ተከላ መሰበጣጠርና በሁሉም አካባቢ መዘርጋት እንዳለበት ቅስቀሳ ያደርጋሉ። እንግሊዝና ፈረንሳይ ሄደው የእነሱን ዕድገት የተመለከቱት አንዳንድ ምሁራን በተለይም እንግሊዝ የተጓዘችበትን መንገድ መከተል እንደሌለባቸው ግልጽ ይሆንላቸዋል። ምክንያቱም በኢንዱስትሪ አብዮት የተነሳ ከገጠሩ ከፍተኛ የህዝብ መፈናቀልና ወደ ከተማዎች፣ በተለይም ወደ ለንደን የተሰደደው እጅግ አስቀያሚ በሆነ መልክ መኖሩን ሲመለከቱ ይህ ዐይነቱን ንጹህ በነፃ ንግድና በሊበራሊዝም ለይ የተመረኮዘ የዕድገት መንገድ ጀርመን መከተል እንደሌለባት በግልጽ ያመለክታሉ። ስለዚህም የተሰበጣጠረ(decentralization)፣ ጥበባዊ የሆነና ሰብአዊነትን የተላበሰ የኢንዱስትሪ አብዮት ማካሄድ እንደሚያስፈልግ በግልጽ ያብራራሉ። ለዚህ ቁልፉ ደግሞ በየበታው የኢንጂነሪንግ ትምህርት ቤቶች መክፈትና፣ ይህም ከሰው ፍላጎትና ከአገር ግንባታ ጋር መያያዝ እንዳለበት ያሳያሉ። የባህል ለውጥ እንዲመጣ ደግሞ የግዴታ ውብ ውብ ከተማዎችና መንደሮች መገንባትና፣ እነዚህም በባቡር ሃዲድ መያያዝ እንዳለባቸው ግልጽ ይሆንላቸዋል። ምክንያቱም ቀላል ነው። ውብ ውብ ከተማዎች ሲሰሩ፣ ቲያትር ቤቶችና መጻህፍት ቤቶች ሲቋቋሙ፣ በተጨማሪም ለሰፊው ህዝብ ዕውቀት እንዲዳረስና የማታ የህዝብ ትምህርት ቤቶች ሲቋቋሙ ህዝቡ ማሰብ ይጀምራል፤ የመፍጠር ኃይሉም ያድጋል። ርስ በርስ መናቆሩን ትቶ እንደ አንድ ህዝብ ይነሳል። በዕውቀት አማካይነት ራሱን በማግኘት ከሌላውም ጋር ተስማምቶ መኖር ይችላል። ባጭሩ የጀርመኑ መንገድ ዕውነተኛው የህዳሴ(Renaissance) መንገድ ነው። ሁለንታዊ ነው። ስር ነቀልና በአንድ አካባቢ ብቻ ያተኮረ የዕድገት ፈለግ አልነበረም። ይህንን ዐይነቱንም ሆነ ጃፓን የተከተለችውን የዕድገት ፈለግ ለመከተል የሚቀጥሉት ዝርዝር ነጥቦች እንደመመሪያ መወሰድ አለባቸው።
6.1 የብሄረተኝነት ወይም የብሄራዊ ስሜት ጉዳይ- ለጀርመንም ሆነ ለጃፓን እንዲሁም ለተቀሩት የኢንዱስትሪ አገሮች በአፍላው ወቅት የግዴታ የብሄራዊ ስሜት ማደግ ለዕድገት አስፈላጊውና መሰረተ-ሃሳብ እንደሆነ የተደረሰበት ጉዳይ ነው። በተለይም ወደ ኋላ የቀሩት ጀርመንና ጃፓን ሲጀምሩ፣ ካሉበት ሁኔታ ለመነሳትና ራሳችውን ለማስከበር የግዴታ በብሄራዊ ስሜት ማዳበር አለብን ብለው በማመን ነው የአገራቸውን ግንባታ የጀመሩት። ብሄራዊ ስሜት የሌለው እንደሚናቅና፣ ለስራም የማይዘጋጅና ዲሲፕሊንም ስለማይኖረው ብሄራዊ ስሜትን ማሳደግ እጅግ አስፈላጊ መሆኑ የተደረሰበትና ወደ ተግባርም ሲመነዘር ጥሩ ውጤት ያመጣ ነው። የእያንዳንዱ አገር ምሁርና ህዝብ በመጀመሪያ ደረጃ በራሱ በመተማመን መታገልና ቆንጆ አገር መገንባት አለበት። የአንድ አገር ኤሊት የሌላ አገር ጠበቃ መሆን የለበትም፤ ወይም ደግሞ ነፃ አውጣኝ እያለ መለማመጥ የለበትም። በተለይም የሬናሳንስ መሰረታዊ ሃሳብ ይህንን ራስን ዝቅ አድርጎ መመልከትን ይቃወማል። በራስ ላይ የሚተማመንና ያወቀ ግለሰብኝነት የሬናሳንስ ቁልፍ ሃሳቦች ናቸው። ኤሊቱና ህዝብ እጅ ለእጅ ተያይዘው የሚታገሉበት መድረክ ሲፈጠርና መተማመን ሲጎለምስ አንድን ነፃና ዲሞክራሲያዊ አገር ለመገንባት መንገዱ ሁሉ ይቀላል።
ከዚህ ስንነሳ በተለይም ዛሬ በአገርቤት ውስጥም ሆነ በውጭ ዓለም በሚኖረው ኢትዮጵያዊ ኤሊት ዘንድ ያለው የብሄረተኝነት አመለካከት በሳይንስና በጥበብ ላይ የተመረኮዘ አይደለም። በራስ ዕምነትና በጠቅላላው ኢትዮጵያዊ የመንፈስ ኃይልና ተባብሮ በመነሳት አንድ የጠነከረ አገር መገንባት ያስፈልጋል በሚለው የፀና አስተሳሰብ ላይ የተገነባ የትግል አካሄድ አይደለም ያለው። አብዛኛው ኢትዮጵያን ነፃ አወጣለሁ ብሎ እዚህና እዚያ የሚንቀሳቀሰው ተቃዋሚ ነኝ የሚለው ኃይል በራሱና በኢትዮጵያ ህዝብ ላይ የሚተመማን አይደለም። አሁንም እንደትላንትናው በውጭው ኃይሎች የሚተማመንና የዓለምን የፖለቲካና የኢኮኖሚ አወቃቀር በሚገባ የተገነዘበ አይመስልም። አንዳንዱ ባለው ተደማጭነትና ያለውን ደካማና ዕውቀተ-አልባ ሁኔታ በመገንዘብ የወደፊቱን የኢትዮጵያ የፖለቲካ ሁኔታ የኢትዮጵያ ህዝብ በሚመኘውና ሰላምንና ብልጽግናን በሚያመጣ መልክ ማዘጋጀት ሳይሆን፣ ለውጭ ኃይሎች የሚያመችና አገራችንም የውጭ ኃይሎች ተቀጥያ በመሆን ዘለዓለማዊ ውዝግብ የሚፈጠርባት የሚያደርግ አደገኛ አካሄድ ነው። ይህም ማለት ብሄራዊ ባህርይ የጎደለውና በራስና በሰፊው ህዝብ ላይ ዕምነት ያልተጣለበትና የማይጣልበት ፖለቲካ የመጨረሻ መጨረሻ የኢትዮያን ህዝብ የሳይንስና የቴክኖሎጂ ባለቤት በፍጹም ሊያደርገው አይችልም። ከድህነትም የሚያላቅቀው ሊሆን አይችልም። ስለሆነም በብሄራዊ ነፃነት ላይ ትክክለኛ አመለካከት እስከሌለ ድረስ ለነፃና ለብሄራዊ ኢኮኖሚ ግንባታ የሚደረገው ትግል ከፍተኛ ፈተና ውስጥ ይወድቃል። ዕውነተኛ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ለመገንባትና ህዝባችንም ተቻችሎ እንዲኖር ለማድረግ በፍጹም አይቻልም ማለት ነው።
6.2 የስምምነት(Harmony) ጉዳይ- ለአንድ አገር ፈጣን ዕድገት በተለይም ኤሊት ነኝ በሚለው ዘንድ ብሄራዊ ስምምነትና የብሄራዊ አጀንዳ መኖር አለባቸው። እያንዳንዱ ኤሊት ባይ ነኝ የራሱን ስሜትና ፍላጎት የማያስቀድም መሆን አለበት። ስምምነትን ለመፍጠርና በጋራ ለመስራት የሚችል መሆን አለበት። በዚህና በዚያ እያለ ቡድናዊ ስሜት በመፍጠር ህዝብን የሚበጠብጥ መሆን የለበትም። የከፋፍለህ ግዛ ፖሊሲ የሚከተል መሆን የለበትም። ለእንደዚህ ዐይነቱ ስምምነትን የሚያደፈርስ አካሄድ ዋናው ምክንያት በበቂው ዕውቀት አለመቅሰም ወይም አለመኖር ነው። ለምሳሌ በ18ኛውና በ19ኛው ክፍለ- ዘመን የተነሱትን የጀርመን ምሁራንና የጃፓኑን የሜጂ ዲናስቲ አካሄድ ላጠና በመሀከላቸው በሁሉም ዘንድ ተመጣጣኝ ዕውቀት ስለነበረና የሚፈልጉትን ያውቁ ስለነበር ምንም የሚያሻክራቸው ነገር አልነበረም። አንደኛው ሌላውን በማክበርና በመከባበር በስምምነትና ለአንድ ዓላማ ይሰሩ ነበር። ይኸውም የተከበረና ጠንካራ አገር መገንባት። ስለዚህም በተለይም አሁን በአለንበት በተወሳሰበና ዕውነቱን ከውሸት መለየት በማይቻልበት ዓለም ውስጥ የነገሮችን ሂደት በቅጡ ለመረዳት የሚያስችል ሳይንሳዊ ዕውቀት መሻት እጅግ አስፈላጊ ነው። ኒዎ-ሊበራሊዝምና ኒዎ-ክላሲካል አመለካከቶች፣ ወይም የሊበራል ዲሞክራሲ አመለካከት የተወሳሰበውን የዓለምንና የአገራችንን ሁኔታ በበቂው እንድንገነዘብ የሚያስችሉን የቲዎሪ መሳሪያዎች እንዳይደሉ መረዳት እጅግ ያስፈልጋል።
ከዚህ ስንነሳ በእኛ በኢትዮጵያኖች ዘንድ ያለው የተለያየ አመለካከትና የዕውቀት መሰረት ለወደፊቱ ለምንገነባት አዲሲቱ ኢትዮጵያ ትልቅ እንቅፋት እንደሚሆን ከአሁኑ መተንበይ ይቻላል። በተለይም የየካቲቱ አብዮት ከከሸፈ በኋላና የነፃ ገበያና የሊበራል ዲሞክራሲ አመለካከት ቦታውን ከተኩት ወዲህ ተቃዋሚ ነኝ በሚለውና በምሁሩ ዘንድ የአገራችንን የወደፊቱን ዕድል በሚመለከት ረገድ ምንም ዐይነት የሚያመረቃ ክርክር ሲካሄድ አይታይም። በሁሉም ዘንድ አንድ ዐይነት ድምፅን ያለማሰማት ስምምነት ያለ ይመስላል። ይኸውም የአገራችን የተወሳሰበ ችግር መፍትሄው በሊበራል ዲሞክራሲና በነፃ ገበያ ተራ የፎርሙላ ሊፈቱ ይችላሉ የሚለው ተራ ግንዛቤና ዕምነት ነው። ይህ ዐይነቱ ቀላል መፍትሄ በራሱ ለማያቋርጥ ህብረተሰብአዊ ቀውስ ዋና ምክንያት በመሆን በአንድ በኩል ስልጣን በጨበጠው ኤሊት ዘንድ መወዛገብን ሲያስከትል፣ በሌላ ወገን ደግሞ በህዝቡና በፖለቲካ ኤሊቱ ዘንድ ከፍተኛ ቅራኔ እንደሚፈጠር ከአሁኑ መተንበይ ይቻላል። ምክንያቱም ለዕውነተኛ ነፃነትና ዲሞክራሲ የታገለው ህዝብ ፍላጎቱና ምኞቱ በነፃ ገበያና በሊበራል ዲሞክራሲ ተጨናግፎበት ሲቀር የግዴታ በፖለቲካ ኤሊቱ ላይ ጫና ስለሚያደርግበት ነው። ስለሆነም ህዝባችንና ኤሊቱ ሌላ ህብረተሰብአዊ ትርምስ ውስጥ እንዳይገቡ ከተፈለገ የነቁ ኃይሎች ከዚህ ዐይነቱ የአጭር ጉዞ አመለካከት በመላቀቅ ለዕውነተኛ ዕድገትና ህዝቡን ለሚያሳትፍ ዲሞክራሲያዊ መብቶች በመታገል የትግሉን ፈር መልክ ማሲያዝ አለባቸው።
6.3 የፓለቲካ ኢንጂነሪንግ ጉዳይ- እንደሚታወቀው በአንድ አገር ውስጥ የሚኖር የተለያየ አመለካከት ያለውና፣ የብሄረ-ሰብ አመለካከትን የሙጥኝ ብሎ ወደ ፊት በሚጓዝበት አገር እንዴት አድርጎ ጥበባዊና በዕውቀት ላይ የተመሰረተ ፖለቲካ መንደፍና መከተል አለብኝ የሚለው ወሳኝ ሚናን ይጫወታል። በተለይም እንደኛ በአለው አገር ውስጥ በፍልስፍና ላይ የተመሰረተ ፖለቲካ በማይታወቅበትና፣ የፖለቲካ ጥያቄ ከስልጣን መያዝ ጋር በሚጣመርበት ሁኔታ ውስጥ ተግባራዊ መሆን ያለበት ፖለቲካ አስቸጋሪ ነው። በዚህ መሰረታዊ ጥያቄ ላይ በግልጽ መነጋገር የሚያስፈልግ ይመስለኛል። የጠራ በሳይንስና በምሁራዊ አመለካከት ላይ የተገነባ የፖለቲካ ቲዎሪ እስከሌለ ድረስ አንድን አገርና ህዝብን ማደራጀት እጅግ አስቸጋሪ ነው። እንደሚታወቀው ፖለቲካ በመሸንገልና በማታለል ላይ የሚሆን ነገር ሳይሆን ብስለትንና አርቆ አስተዋይነትን የሚጠይቅ ነው። በሎጂክና በዲያሌክቲክ መሳሪያ እየተነተነ የሚቀርብ መሆን አለበት። ማንኛውም ታጋይ ነኝ ባይ ፖለቲካ ቁልፍና ወሳኝ መሆኑን በመረዳት በመጀመሪያ ደረጃ ከፍልስፍና ጋር ማገናኘት አለበት። ፖለቲካ ይህንንም ያንንም እያግበሰበሱ ለማበጥ ሳይሆን ዕውነተኛ ነፃነት የሚገኝበት መንገድ መሆኑን መረዳት ያስፈልጋል። ለዚህ ደግሞ በእያንዳንዱ ነጥብ ላይ በግልጽ መነጋገር ያስፈልጋል። ፖለቲካ የአገር መገንቢያ ትልቅ ፕሮጀክት መሆኑን በመረዳት፣ የፖለቲካ ሰላም ሲሰፍን ብቻ የዕድገቱም መንገድ ቀና እንደሚሆን መገንዘብ ያስፈልጋል። ውስጣዊ ሰላም በሌለበትና የተስተካከለ ዕድገት በማይታይበት አገር ሁኔታው ለበጥባጮች ያመቻሉ።
ከዚህ ስንነሳ እያንዳንዱ በአገር ፖለቲካ ውስጥ እሳተፈላሁ የሚል የዓለም አቀፍን ፖለቲካ የተረዳ መሆን አለበት። በዓለም አቀፍ ፖለቲካ ውስጥ በሁለት አገሮች መሀከል ወንድማማችነት የለም። እያንዳንዱ አገር ለራሱ ጥቅም ብሎ ነው የሚታገለው። በተለይም በአሁኑ ወቅት ደካማ አገሮችን በተለያዩ የንግድና የሚሊተሪ ስምምነቶች እያሰሩ ወደ ኋላ እንዲቀሩ በሚደረግበትና ውዥንብር በሚነዛበት ዓለም፣ የዓለምን ሁኔታና፣ ፖለቲካንና የተዋናዮችን ምንነት መረዳት ያስፈልጋል። ሳይኮሎጂካቸውን ማንበብ ያስፈልጋል። የብዙ አገር መሪዎች በተለይም የየአገራቸውን ጥቅም ሳይሆን የትላልቅ ኢንዱስትሪዎችንና የፊናንስ ተቋሞችን ጥቅም አስጠባቂ በመሆናቸው በሁለት አገሮች መሀከል፣ ወይም ደግሞ በጋራ ገበያ አገሮችና በደካማ አገሮች መሀከል የሚደረገው ውይይትና ስምምነት ደካማ አገሮችን የሚጎዳ ሆኗል። ትግሉ ደካማ አገሮችን ዘለዓለማዊ ሎሌ ንዲሆኑና ዝም ብለው ካለምንም ክርክር እንዲቀበሉ የሚያደርግ አካሄድ ነው። በተወሳሰቡ ስምምነቶች በማሰር ዕውነተኛ ነፃነትን ማሳጣት ነው። በዚህም አማካይነት አንድ ወጥ የሆነ የዓለም መንግስት በመፍጠር የደካማ አገሮችን ብሄራዊ ነፃነት ለዘለዓለም መንጠቅና ዕድላቸውንም ራሳቸው እንዳይወስኑ ማድረግ ነው።
6.4 ህብረ-ብሄርንና ብሄራዊ ኢኮኖሚን የመገንባት ጉዳይ- እያንዳንዱ አገር እንደ ህብረ-ብሄር መታየት አለበት። ይህ ማለት ግን እያንዳንዱ ብሄረ-ሰብ ተጨፍልቆ ይታይ ማለት አይደለም። በሌላው ወገን ግን የእያንዳንዱ ብሄረሰብ አካል ገለሰብ መሆኑንና በመጀመሪያ ደረጃ ግለሰባዊ ነፃነትን መቀዳጀት እንዳለበት መገንዘብ አለበት። እያንዳንዱ ግለሰብ የራሱ የሆነ ውስጣዊ ነጻነት ሲሰማው ብቻ ነው ራሱን ማወቅ የሚችለውና ከሌላው ጋር እጅ ለእጅ ተያይዞ አገር መገንባት የሚችለው። በአንፃሩ በብሄረ-ሰብ ስሜት የሚለከፍ በጠባብ ስሜት በመወጠር ዕውነተኛ ነፃነትን መቀዳጀት አይችልም። በጠባብ ዓለም ውስጥ እንደሚኖርና ዕውነተኛ የስልጣኔ ብርሃንን እንደማያይ ሰው ነው። ስለዚህም እያንዳንዱ ግለሰብ ሰፋ ባለ አገር ውስጥ ነው ማንነቱን ሊገልጽና የስልጣኔ ባለቤት ሊሆን እንደሚችል መገንዘብ አለበት።
ከዚህ ስንነሳ የግዴታ ማንኛውም ድርጅት ለብሄራዊ ኢኮኖሚ መታገል አለበት። ይህም ማለት ደግሞ በዓለም አቀፍ የሚደገፈውን የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲ መቃወምም መሆኑን መገንዘብ ያሻል። ማንኛውም አገር በዓለም አቀፍ ኢንስቲቱሽኖች በመደገፍ ዕውነተኛ ብሄራዊና ጠንካራ በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ ኢኮኖሚ ሊገነባ አይችልም። ስለዚህም እያንዳንዱ ለኢትዮጵያ እታገላለሁ የሚል ድርጅት በብሄራዊ ኢኮኖሚ ላይ ግልጽ አመለካከትና ዓላማ እንዲኖረው ያስፈልጋል። ዕውነተኛ በማኑፋክቱር ላየ የተመሰረተና ሰፊ የአገር ውስጥ ገበያ ብቻ ነው ምርታማነትን ሊያሳድግና ግለሰባዊ ነፃነትን ሊያቀዳጅ የሚችለው። በሌላ ወገን ግን ደግሞ ግለሰባዊ ጥቅምና ህብረተሰባዊ ፍላጎቶች መደጋገፍ አለባቸው። የተወሰኑ ሰዎች መበልጸግ ብቻ የአንድን አገር ዕድገት ሊያፋጥንና ዕውነተኛ ነፃነት ሊያመጣ አይችልም። ስለሆነም ለዕውነተኛ ብሄራዊ ኢኮኖሚ ግንባታ የግዴታ ሁለ-ገብ አመለካከትና እንቅስቃሴ ያስፈልጋል።ተከታታይነት እንዲኖረው ያስፈልጋል። ለዕውነተኛና ብሂራዊ ኢኮኖሚ ግንባታ ቁልፉ ዕውቀት፣ ሳይንስና ቴክኖሎጂዎች መሆናቸውን መረዳት ያስፈልጋል። ፈጠራና(Innovation) አዳዲስ ቴክኖሎጂዎችን እየተከሉ ምርታማነትን ማሳደግ በማይቻልበት አገር ስለ ኢኮኖሚ ዕድገትና ስለብሄራዊ ኢኮኖሚ ማውራት በፍጹም አይቻልም።
6.5 የምንነሳበት ወይም የመለኪያችን(Benchmark) መሰረት- የምርጫ 1997 ዓ.ም ከመጀመሩ ቀደሞ ብሎ አዲስ አበባና ውጭ አገር የሚናፈስ አንድ ነገር ነበር። ይኸውም ኢትዮጵያን ከኬንያ ጋር ማወዳደርና፣ ኬንያ የደረሰችበት የዕድገት ደረጃ ላይ ለመድረስ ኢትዮጵያ በዚያን ጊዜ በነበራት የኢኮኖሚ ሁኔታ 40 ዐመት እንደሚያስፈልጋት ነበር የሚወራው። አሁን ደግሞ የሚናፈሰው ጋናን ለመሆን ነው። የጋና ዲሞክራሲ፣ የጋና የኢኮኖሚ ዕድገት፣ ወዘተ…፣ እየተባለ ነው የሚናፈሰው። ይህንን ዐይነቱን መለኪያ የሚያነሱ ሰዎች ለምን ሌላ አገርን ወስደው ከዚያ በመነሳት፣ ኢትዮጵያም ከተወሰኑ ዐመታት በኋላ እዚያ መድረስ አለባት፣ እዚያ ለመድረስ ደግሞ ከመጀመሪያውኑ መወሰድ ያለባቸው እርምጃዎች እነዚህ እነዚህ ነገሮች ናቸው በማለት ለማስረዳት እንደማይሞክሩ ነው። የጋናንም ሆነ የኬንያን ዲሞክራሲና የኢኮኖሚ ዕድገት ስንመለከት ሁለቱም አገሮች ነፃ ኢኮኖሚ የላቸውም። ጥሬ-ሀብታቸውም በውጭ ኩባንያዎች ቁጥጥር ስር ያሉ ናቸው። የኬንያ ገበሬ መርዝ እየተነሰነሰበት አበባና ሻይ ለዓለም ገበያ የሚያመርትና የሚያቀርብ ነው። የጋና ህዝብ የወርቁ ተጠቃሚ አይደለም። አሁን ደግሞ ተገኝቷል የተባለው ዘይትና እየተቆፈረ የሚወጣው በእርግጥ ለትክክለኛ የኢኮኖሚ ዕድገት ይውል አይውል እንደሆን፣ ሰፊው የጋና ህዝብም አዲስ ተስፋ ይጎናጸፍ አይጎናጸፍ ከአሁኑ በትክክል መናገር አይቻልም። አንድ በእርግጠኝነት መናገር የሚቻለው ሁለቱም አገሮች ከዓለም አቀፍ የገንዘብ ድርጅትና ከዓለም ባንክ የኢኮኖሚ ፖሊሲ እስካለተላቀቁ ድረስና ሁለገብ የሆነ ሳይንሳዊ የኢኮኖሚ ፖሊሲ እስካልተከተሉና ተግባራዊ እስካላደረጉ ድረስ በምንም ዐይነት የተስተካከለ የኢኮኖሚ ዕድገት ሊያመጡ አይችሉም።
ከዚህ ስንነሳ ኢትዮጵያ ኬንያንና ጋናን እንደ ቤንች ማርክ የምትወስድበት ምንም ምክንያት የላትም። ኢትዮጵያ እንደሞዴል አድርጋ ልትወስዳቸው የምትችላቸው የተለያዩ የምዕራብ አውሮፓ አገሮች አሉ። ስዊዘር ላንድን፣ አውስትሪያን፣ ስዊድንና ሌሎች ምዕራብ አውሮፓ አገሮችን እንደሞዴል መውሰድ ትችላለች። ጥያቄው ይህንን ወይም ያኛውን አገር እንደ ሞዴል ወይም እንደ ቤንች ማርክ የመውሰዱ ብቻ ሳይሆን፣ እነዚህ አገሮች ምን ዐይነት የኢኮኖሚ ፖሊሲና የህብረተሰብ ግንባታ መንገድ ቢቀይሱ ነው እዚህ ደረጃ ሊደርሱ የቻሉት? ብሎ መጠየቅና ማጥናት ያስፈልጋል። ላይ የጠቅስኳቸውን የምራብ አውሮፓ አገሮች ሁኔታ ስመለከትና የተከተሉትን የኢኮኖሚ ሞዴል ካለብዙም መጨነቅ ስመለከት ተግባራዊ ያደረጉት የኢኮኖሚ ፖሊሲ ከእነ ዓለም የገንዘብ ድርጅትና የዓለም ባንክ የኒዎ-ሊበራል ፖሊሲ ጋር በፍጹም የሚጣጣም አይደለም። የእነሱ የዕድገት ደረጃ ብቻ ሳይሆን ጠቅላላው የካፒታሊስት አገሮችና፣ እንዲሁም ጃፓንና ደቡብ ኮሪያ የተከተሉት ሁለ-ገብና በከፍተኛ ንቃተ-ህሊና ላይ የተመሰረተ የኢኮኖሚ ፖሊሲ እንጂ ተራ የገበያ ኢኮኖሚ ፖሊሲ እንዳልሆነ በሺህ የሚቆጠሩ የኢኮኖሚ ታሪክ መጽሀፎች ያረጋግጣሉ። ስለሆነም መምረጥ የሚኖርብንና እንደመነሻ መውሰድ ያለብን፣ ለመድረስ የምንፈለገው ቦታ ዓላማችንን ከፍ ስናደርግ ብቻ ነው። እዚህ ላይ ጥያቄ የቤንች ማርክ ጉዳይ ብቻ ሳይሆን ውስጣዊ ፍላጎትም እንዲኖር ያስፈልጋል። በሌላ ወገን ግን ቤንች ማርኩን ዝቅ አድርጎ የሚንቀሳቀስ ህበረተሰብና ኤሊት ቁም ነገርና ታሪካዊ ስራዎች በፍጹም ሊሰሩ አይችሉም።
6.6 ሰፋ ያለ ምሁራዊ እንቅስቃሴ የመፍጠር ጉዳይ– በብዙ የሶስተኛው ዓለም አገሮች በተለይም በአፍሪካ ውስጥ ያለው ችግር ሰፋ ያለና የተገለጸለት፣ እንዲሁም በሁሉም አቅጣጫ የሚንቀሳቀስ ምሁራዊ እንቅስቃሴ ያለመኖር ችግር ነው። በዚህም ምክንያት በተለያዩ አገሮች በዕድገት ስም የሚካሄደውን ዘረፋና የዓለም አቀፍ ድርጅቶች የሚባሉት በየአገሩ እየገቡ የሚያካሂዱትን ድህነትን ፈልፋይና የህዝብን ኑሮ የሚያመሰቃቅል የኢኮኖሚ ፖሊሲ የሚቃወም ባለመኖሩ የአፍሪካ ህዝብና የአገራችንም ጭምር በከፍተኛ ሰቆቃ ውስጥ እንዲወድቁና መሰረታዊ መብታቸው እንዲነፈግ ሆኗል። የየአገሩ መንግስታት የዓለም አቀፍ ድርጅቶችን ፖሊሲና የዓለም ኮሙኒቲ የሚባለውን ግፊት ከመቀበል በስተቀር የህዝቦቻቸውን መብት ሲያስጠብቁ አይታይም።
እንደሚታውቀው በታሪክ ውስጥ ሰፋ ያለ ምሁራዊ እንቅስቃሴ ለስልጣኔ ዋናው በር ቀዳጅ ነው። በተለይም ከአውሮፓው የሬናስን እንቅስቃሴ የምንማረው በጊዜው እንደዚያ ዐይነት ሰፋ ያለ በሁሉም መልክ የሚገለጽ ምሁራዊ እንቅስቃሴ ባይኖር ኖሮ የአውሮፓ ህዝብ ኑሮ ለብዙ ዘመናት ጨልሞ ይቆይ፣ ወይም ደግሞ እንደብዙ የሶስተኛው ዓለም አገሮች የተዝረከረከ ኑሮ ይኖር ነበር። ስለሆነም አገራችን ውስጥ መሰረታዊ ለውጥ ለማምጣት የምንፈልግ ከሆነ በተለይም የነቃና ኃላፊነት የሚሰማው ከማንም ድርጅት ጋር ያልተሳሰረ ሰፋ ያለ ምሁራዊ እንቅስቃሴ ማካሄድ ያስፈልጋል። በተለይም በዛሬው የኢትዮጵያችን ሁኔታ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በደንብ ባልተደራጁበትና በሚንገዳገዱበት ወቅት የነቃ ኩሙኒቲ መመስረቱ እጅግ አስፈላጊ ነው።
የዛሬው የኢትዮጵያችንና የሌሎችም አፍሪካ አገሮች ህልውናና እንደ አገር የመኖር ጉዳይ እጅግ አሳሳቢ ሁኔታ ውስጥ ወድቋል። ኢትዮጵያችንና የተቀሩት የአፍሪካ አገሮች በግሎባላይዜሽን ከመታሸታቸው የተነሳ ባህላቸው፣ ኢኮኖሚያቸው፣ የማህበራዊ ኑሮ ሁኔታቸው፣ የህብረተሰብአዊ አወቃቀርና የፖለቲካው ሁኔታ፣ እንዲሁም አጠቃላዩ ህብረተሰብአዊ እሴት ተበላሽቷል፤ ተዘበራርቋል። አብዛኛዎች የአፍሪካ አገሮች ነፃና የራሳቸው ህልውና እንዳላቸው የማይቆጠሩበት ደረጃ ወድቀዋል። ግሎባላይዜሽን ባስፋፋው አንድ ዐይነት የኒዎ-ሊበራል አመለካከት አብዛኛው ህዝብ ወደ ነጋዴነትና ወደ ሽፍጠኝነት ተሰማርቷል። የኒዎ-ሊበራል አመለካከትንና የነፃ ንግድን የማይቀበል ልክ እንደ አውሮፓው የጨለማ የካቶሊክ ሃይማኖት የአንድ አስተሳሰብ ዘመን በዓለም አቀፍ ደረጃ በማስፋፋትና በመስበክ፣ ይህንን አደገኛና ጨለማን የሚያመጣ ርዕዮተ-ዓለም የሚቃወሙ ምሁራን ክትትል ይደረግባቸዋል። ስልካቸውና ኢሜይላቸውም ይጠለፍባቸዋል። የመንግስት ጠላት እየተባሉ በጥርጣሬ ይታያሉ። እንዲሰቃዩም ይደረጋል፤ ወይም ተደማጭነት እንዳይኖራቸው ተንኮል ይሸረባል። ሁሉም ነገሮች ስታንደርዳይዝድ መሆን አለባቸው በሚል አጉል አካሄድ፣ ምናልባትም አንድ ቀን እኛም ራሳችን ነጭ እንድንሆን የምንገደድበት ጊዜ ሊመጣ ይችላል። ሰውነታችን ነጭ፣ ጸጉራችን ብሎንድ፣ ዐይናችን ደግሞ ሰማያዊ እንዲሆኑ የምንገደድበት ቀን መምጣቱ የማይቀር ነው። ማጋነን አይሁንብኝና ሁሉም ነገር ወደዚያ የሚያመራ ነው የሚመስለው። በሌላ አነጋገር እያንዳንዱ አገር የራሱን ታሪክ፣ ባህልና የአኗኗር ስልትና የኢኮኖሚ አወቃቀር እንደፈለገውና ለህዝቡ በሚያመች መንገድ መቀየስና ማዘጋጅት የለበትም። በዚህ ዐይነቱ አንድ ዐይነት አመለካከትና የግሎባል ኢኮኖሚ ግፊት የተነሳ ልክ አውሮፓ ውስጥ በነዳንቴ ዘመን የነበረው ዐይነት የአመለካከት መዘበራረቅ፣ በተለያየ ቋንቋ መናገርና አለመግባባት፣ ህብረተሰብአዊ እሴትንና የተፈጥሮን ህግ የሚጥስና የሚቀናቀን የፆታ ግኑኝነት ማስፋፋት፣ የወንበዴዎች መጠናከርና ወደ ማፍያነት ማምራት፣ እንዲሁም መንግስታት የአገሮቻቸው አለኝታ ከመሆን ይልቅ ወደ ማፍያ ተግባርነት መለወጥና አገርን እየሸጡ እንዲዘረፍ ማድረግ፣ ለአቅመ-አዳም ያልደረሱ ሴቶች ጥቂት ገንዘብ እናገኛለን እያሉ ራሳቸውን መሸጥ፣ ወዘተ…፣ እነዚህ ሁሉ ከግሎባላይዜሽንና ከኒዎ-ሊበራል ርዕዮተ-ዓለም ጋር የተያያዙ ናቸው። ስለሆነም ከእንደዚህ ዐይነቱ ቅጥ ያጣ ሁኔታ ለመውጣትና ለመላቀቅ፣ እንዲሁም ደግሞ ዕውነተኛ ነፃነትን ለመቀዳጀት የገበያ ኢኮኖሚና የሊበራል ዲሞክራሲ አስተሳሰብ እንደ ፍቱን መሳሪያ ሊያገለግሉ በፉጹም አይችሉም። እነ ዳንቴ፣ እነ ፔትራርካና እነ ዳንቪንቺና ሌሎችም የሬናሳንስ ምሁሮች እንዳደረጉት ኢትዮጵያችንም ሁለ-ገብ የባህል እንቅስቃሴና ዕውነተኛ የመንፈስ ተሃድሶ ያስፈልጋታል። በዚህ አማካይነት ብቻ እንደ አገርና እንደ ህብረተሰብ መኖርና መገንባት ትችላለች። ከዚህ ውጭ የሚታሰብ የአገራችንን ችግር የባሰውኑ የሚያራዝምና ስር እንዲሰድ የሚያደርግ ብቻ ነው። ስለሆነም በተለይም ወጣቱ ትውልድ በአዲስ አስተሳሰብ በመነሳትና በመታጠቅ ለአዲሲቱና ለነገይቱ ኢትዮጵያ መታገል አለበት።
6.7 የባህልን መሰረተ-ሃሳብ የመረዳት አስፈላጊነት- አብዛኛውን ጊዜ ስለ ባህል በሚወራበት ጊዜ ኢትዮጵያ ጥንታዊ ባህል ያላት አገር ነች እየተባለ ነው። ኢትዮጵያ ብቻ ሳትሆን ጥንታዊ የመንግስት አደረጃጀት ያላቸው አገሮች በሙሉ የተለያዩ ባህሎች ነበራቸው። ባህል የአንድ ህዝብ የዕድገቱ መግለጫ ነው። እንደ ማህበረሰብ ከተደራጀ ጀምሮ አውቆም ሆነ ሳያውቅ የፈጠረው ነው። ባህል በፊደልና በቋንቋ የሚገለጽ ሲሆን፣ በጠቅላላው በአኗኗር ስልትም ይገለጻል። አንድ ህዝብ ወይም ማሀበረሰብ ራሱን ለማሸነፍ ሲል ከተፈጥሮ ጋር የሚያደርገው ግኑኝነትና የተፈጥሮን ሀብት መጠቀም ራሱ ባህላዊ ክንውን ነው። ባህል በመሰረቱ አንድ ቦታ ላይ ቆሞ የሚቀር አይደለም። እንደ ህብረተሰብ ዕድገት ውስጣዊ ኃይሉም ያድጋል። አንድ ማህበረሰብ በምርት ኃይሎች ዕድገት የአመራረት ስልቱንና አኗኗሩን ሲለውጥ ባህሉም ይቀየራል። የማሰብ ኃይሉ ይዳብራል። በጥልቀትና በሰፊው እያሰበ ሲሄድ ተፈጥሮ የምትለግሰውን ከመጠቀም አልፎ አዳዲስ ነገሮችን በመፍጠር የበለጠ ውብ ውብ ስራዎችን መስራት ይጀምራል። ተፈጥሮን ዝም ብሎ የሚያዛባ መሆኑ ቀርቶ የተፈጥሮን ህግ በመረዳት ለተፈጥሮ የበለጠ ውብት በመስጠት በሱና በተፈጥሮ መሀከል ሚዛናዊ ግኑኝነት እንዲፈጠር ያደርጋል። ይህ በራሱ ጥረት የሚያደርገው ለውጥ ሲሆን በንግድ አማካይነት ከውጭ ዓለም ጋር ግኑኝነት ሲፈጥር ባህሉ እየተለወጠ ወይም እየተበላሸ ሊመጣ ይችላል።
በመሰረቱ ባህል በሚታዩና በማይታዩ ነገሮች የሚገለጽ ነው። እነዚህ መንፈሳዊና ማቴሪያላዊ ናቸው።ዕውነተኛ ባህላዊ ምጥቀት ሊኖር የሚችለው እያንዳንዱ ግለሰብ መንፈሳዊ ጥራትና ጥንካሬም ሲኖረው ነው። በዚህ አማካይነት እየረቀቀ ማሰብ ሲጀምር መንፈሳዊና ማቴሪያላዊ ነገሮችን በማጣመር ህብረተሰብአዊ ሚዛን እንዲኖር ያደርጋል። በማቴሪያል የሚገለጸው ባህላዊ ዕድገት ደግሞ በቆንጆ ከተማዎች ግንባታ፣ በአዳዲስ መሳሪያዎች ፈጠራና ወደ ሌላ የዕድገት ደረጃ መድረስ የሚገለጽ ነው። ራሱ የባቡር ሃዲድና ባቡር ስራ ከፍተኛ የባህል እንቅስቃሴ ውጤቶች ናቸው። በአውሮፓ የህብረተሰብ ዕድገት ታሪክ ውስጥ የምንረዳው ከማቴሪያል ዕድገት በፊት የመንፈሳዊ እንቅስቃሴ ነበር። ሳይንስ፣ ሊትሬቸር፣ አርኪተክቸር፣ ክላሲካል ሙዚቃና ሌሎች የማይዳሰሱ ነገሮች የዳበሩት በመጀመሪያ የመንፈሳዊ ብስለትና እንቅስቃሴ በመቅደሙ ብቻ ነው።
በታሪክ ውስጥ በብዙ አገሮች እንደተረጋገጠው ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲወርድ ሲዋረዱ የመጡ ባህሎች ለአንድ ህበረተሰብ ዕድገት ጠንቅ ሊሆኑ እንደሚችሉም ነው። የአንድን ህዝብ የማሰብ ኃይል በማፈን አዳዲስ መሳሪያዎች እንዳይፈጥርና ኑሮውን እንዳያሻሽል ያግዱታል። አንድ ህዝብ ተፈጥሮን ከመቆጣጠር ይልቅ የተፈጥሮ አደጋ ሰለባ በመሆን ዘለዓለሙን እየተሰቃየ እንዲኖር ይገደዳል። ይህ አንደኛው ሲሆን፣ ባህል በስነ-ምግባርነትና በሞራል፣ በዲሲፕሊን፣ በአሰራር ዘዴ፣ በአነጋገር ስልትና ሌላውን በማክበር፣ በአለመዋሸትና ለሀቅ መቆም፣ ኃላፊነትን መቀበልና አርቆ በማሰብ፣ ሎጂካዊ አስተሳሰብና በትንተናዊ በተወሳሰቡ የአተናትንና የአገላለጽ ዘዴዎች፣ወዘተ…፣ የሚገለጽ ነው። እነዚህ ነገሮች የሚጎድሉት ትውልድ ወይም ህዝብ በምንም ዐይነት ዕውነተኛ ነፃነትን ሊቀዳጅ አይችልም፤ የተከበረች አገርም በፍጹም መገንባት አይችልም። ከዚህ ስንነሳ የአንድ አገር ዕድገትና ብሄራዊ ክብር መጠበቅ በተለይም በማይታየው ባህል የሚወሰን ነው። በታሪክ እንደተረጋገጠው ለአንድ አገር ውድቀት ዋናው ምክንያት የባህል ውድቀት በሚከሰትበት ጊዜ ነው። እንደዚህ ዐይነቱ የባህል መከስከስ በግሪክ ከክርስቶስ ልደት በፊት በ4ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ ላይ ሶፊስቲያዊ አስተሳሰብ በተስፋፋበት ወቅት ስልጣኔው መውደቅ የቻለበት ዘመን ነበር። የሮማውያንም አገዛዝ ሊወድቅ የቻለው በሞራል መበላሸትና በማበጥ ነው። በእንደዚህ ዐይነቱ የሞራል መበላሸት ወቅት ውስጥ የአገዛዞችም ፖለቲካ ወደ ጦርነትና ወደ ዘረፋ፣ እንዲሁም አገሮችን ወደ ማፈራረስ ያመራል።
ወደ አገራችን ስንመጣ በአንድ በኩል የፊዩዳሉን ወደ ኋላ የሚጎትት አስተሳሰብና የተፈጥሮን ሚዛን የሚያናጋ የአሰራርና የአኗኗር ስልት የሚጋፋ አዲስ ባህል መዳበር ባለመቻሉ፣ በሌላ ወገን ደግሞ ደግሞ እጀግ የተዘበራረቀ የካፒታሊዝም አጉል ባህል በመስፋፋቱ፣ አሁን ደግሞ በግሎባላይዜሽን ስም ሁሉ ነገር አቅድ ባጣበት ወቅት የሰፊውን ህዝብ መንፈስ ሊያድስ የሚችል ባህል ማዳበር የማይቻልበት ሁኔታ ተፈጥሯል ማለት ይቻላል። በዚህም ምክንያት ሁለት የተበላሹ ነገሮች ሲጣመሩ በተራው ህዝብና በተፈጥሮ ላይ ዘመቻ እንዲካሄድባቸው እየተደረገ ነው። ስለሆነም የባህል ተሃድሶና እየመላለሱ ጥያቄዎችን የማቅረቡና የመጠየቁ ጉዳይ ለችግራችን ዐይነተኛ መፍትሄ እንደሚሆኑ መረዳት ያስፈልጋል።
6.8 የድርጅትና የኢንስቲቶሽኖችን አስፈላጊነት የመረዳት ጉዳይ- የአንድ አገር ዕድገት ሊፋጠንና መልክ ሊይዝ የሚችለው ሁሉም በየፊናው ሲደራጅና፣ ይሁንና ደግሞ አገርን በጋራ የመገንባት ኃላፊነትን እንደመሰረታዊ ሃሳብ ወይም መነሻ አድርጎ ሲወስድ ብቻ ነው። ድርጅት ስራዎችን ማቀላጠፊያ ዘዴ ነው። ኃይልን መሰብሰቢያና በተወሰነ የአሰራር ዘዴ ለተወሰነ ግብ መንቀሳቀሺያ መሰላል ነው። ማንኛውም ድርጅት በተለይም ደግሞ አገርን የሚመለከት ነገር ሊሰራ የሚችለው በዲሲፕሊን የታነጸና ኃላፊነት የሚሰማው ድርጀት በየቦታው ሲኖር ብቻ ነው። ድርጅትና ኢንስቲቱሽኖች የሰውንና በተፈጥሮ ውስጥ ያሉ ሀብቶችን ማንቀሳቀሻ መሳሪያዎች ናቸው። አንድ አገር የተለያዩ ድርጅቶችና ኢንስቲቱሽኖች ከሌሏት ዕውነተኛውን ዕድገት ልትጎናጸፍ አትችልም። ከዚህ ስንነሳ በአገራችንም ሆነ በብዙ የአፍሪካ አገሮች ያለውን ሁኔታ ስንመለከት ዘመናዊና ኃላፊነት የሚሰማቸው ኢንስቲቱሽኖችና ድርጅቶች በየቦታው ስላልተተከሉ ሀብትንና በየቦታው ስራ-አጥቶ ወይም ፈቶ የተቀመጠውን ሰፊ ህዝብ ማንቀሳቀስ አልተቻለም። በደንብ ያልተደራጁ ድርጅቶችና ኢንስቲቱሽኖች አለመኖር እንደሚታውቀው ለድህነት አንደኛው ምክንት ነው።
በአገራችንም ሆነ በሌሎች የአፍሪካ አገሮች ያለው ችግር ድርጅትንና ኢንስቲቱሽኖችን የመመስረት ባህል አለመኖርና፤ ወይም አስፈላጊነታቸውn ያለመረዳት ነው። ከዚህ ስንነሳ ለአገር እንታገላለን የሚሉትን የተለያዩ ተቃዋሚ ኃይሎችን ሁኔታ ስንመለከት በቂና ብቃት ያለው ድርጅት ለመመስረትና ሪሶርስ ለማንቀሳቀስ ችግር እንደ አለባቸው መገንዘብ እንችላለን። ሌላው ቢቀር እንኳ እዚህ ውጭ አገር ስንትና ስንት ዕውቀት በተትረፈረበት አገር መደራጀትና ትክክለኛ ዕውቀት መገብየት የማንችልበት ደረጃ ደርሰናል። መንቀሳቀስና ኃላፊነታችንንም ልንወጣ የምንችለው ባለንበት አገር የራሳችን ኢንስቲቱሽኖች ሲኖሩንና በሚገባ ስንደራጅ ብቻ ነው። በኢንስቲቱሽን አማካይነት ብዙ ዕውቀትና ኢንፎርሜሽን መሰብሰብ እንችላለን። ሌላውንም ማስተማር እንችላለን። በዚህ ረገድ ብቻ ነው ታሪካዊ ኃላፊነታችንን መወጣት የምንችለው። ስላዳመጣችሁኝ በጣም አመሰግናለሁ።
ካብ ሊብያን ንዝብገሱ ንስብገሱ ስደተኛታት፣ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ካብ ዘጋጥም ሓደጋታት ምጥሓል ኣብ ምድሓን እትዋፈር መርከብ፣ ብ4 ነሓሰ ካብ ወደባዊት ከተማ ማርሰይት ተበጊሳ።
እታ ብትካል ግብረሰናይ SOS Mediterranee እትውነን፣ “ኦሻን ቫይኪንግ” ዝተሰምየት መርከብ፣ ነታ ካብ ዝሓለፈ ዕእመት ኣትሒዛ፣ ናብ ኢጣልያ ከይትጽጋዕ ተኣጊዳ ዝጸንሐት መርከብ ኣኳርየስ ብምትካእ፣ ኣብ ምድሓን ስደተኛታት ክትነጥፍ’ያ።
ብስድራ 94 እትፍለጥ ኣብ መወዳእታ 2018 ብዓብድሰላም ዚተበገሰት እያ። ናይ ኩሎም ግዳያት ወይ ህሉዋት ዚተፈልጠ የሎን። ናይ ኩሎም ስድራቤት ዝረኸብዎ ሓበሬታ የሎን።
ኣብ ጉዳይ መስርሕ ሰላም ኢትዮጵያን ኤርትራ ኣመራርሓ ህወሓት ነቲ ሰላም ይደልይዎ ድዮም ዝብል ጥርጣረ ኣብ መራሕቲ መንግስቲ ኤርትራ ነይሩ፤ ኮይኑ ግና ብኣካል ተራኺብና ምርድዳእ ምስገበርና ንሰላም ዘለና ልዑል ድልየት ኣረጋጊፆም ኣለው ክብሉ ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ትግራይን ኣቦ መንበር ህወሓት ዶክተር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ኣፍሊጦም።
ዶክተር ደብረፅዮን ንእዋናዊ ጉዳይ ብዝምልከት ኣብ ዝብሃብዎ መግለፂ ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ “ዘለና ዕድል ተኸባቢርና ብሓባር ምንባር ወይ ምብትታን” ኢሎም ንዝተዛረብዎ እወን መብርሂ ሂቦም ኣለዉ።
በ 24 ሰዓት አገልግሎት ፣ በ 10 × 24 በኤግዚቢሽኑ ብቸኛ ስርጭት ክፍል ፣ በ 105 ድንበር ተሻጋሪ ኢ-ኮሜርስ አጠቃላይ የፈተና መስኮች እና 6 ድንበር ድንበር የኢ-ንግድ መድረክ መድረክ አገናኞች በተመሳሳይ ጊዜ ተጀምረዋል… ፣ ሰኔ ፣ የአንድ ዓመት መጀመሪያ ላይ ምልክት በማድረግ ላይ ...
የቻይናን የማስመጣትና ወደ ውጪ የመላክ ትር alsoት እ.ኤ.አ. በ 1957 የጸደይ ወቅት እ.ኤ.አ. በገንዘባዊ ተገንብቶ በየዓመቱ በፀደይ እና በመኸር በ Guangzhou ውስጥ ይካሄዳል ፡፡ ረጅሙ ታሪክ ፣ ከፍተኛው ፣ ትልቁ ፣ የታላቁ ዓለም አቀፍ የንግድ ትር eventት ነው ፡፡ ሚዛን ፣ በጣም የተሟላ የሸቀጣ ሸቀጥ ድመት…
እ.ኤ.አ. ከ 2020 ጀምሮ የኮርና ቫይረስ የሳምባ ምች ወረርሽኝ በመላው አገሪቱ ተከስቷል ፡፡ ይህ ወረርሽኝ ፈጣን ስርጭት ፣ ሰፊ እና ትልቅ ጉዳት አለው ፡፡ የቻይናውያን ቤት በቤት ውስጥ የሚቆይ እና ወደ ውጭ ለመሄድ የማይፈቅድለት ነው ፡፡ እኛም ለአንድ ወር ያህል የራሳችንን ስራ በቤት ውስጥ እንሰራለን ፡፡ ደህንነትን እና ወረርሽኙን ለማረጋገጥ…
የዓለም ንግድ ቡድን የንግድ ሥራ ችሎታን እና ደረጃን ለማጎልበት የሥራ ሀሳቦችን ለማስፋት ፣ የሥራ ዘዴዎችን ለማሻሻል እና የሥራ ቅልጥፍናን ለማሳደግ እንዲሁም የድርጅት ባህል ግንባታ እንዲጠናክር ፣ በቡድኑ ውስጥ ያለውን ግንኙነትና ትብብርን ለማጎልበት ዋና ሥራ አስኪያጁ አሚ ኢንተርን መርተዋል ፡፡ ..
ከየካቲት ወር ጀምሮ በካይሮ እንደሚገኙ ለዶይቸ ቬለ የተናገሩት ፍስሃ ብራሳ የተባሉት ሌላ ተገን ጠያቂ ለUNHCR ቃሉ እንደሰጠ እና ልስ በመጠባበቅ ላይ መሆኑን ይናገራል። በኢትዮጵያ ከእስር ከተለቀቁ እና በኦሮሚያ ተቃዉሞ ከተጀመረም በኋላም በደህንነት ሰዎች ብዙ ማስፈራሪያዎች እንደደረሱባቸውስደርስብኝ ነበር ይላሉ። መስርያቤቱ ላለፉት ጥቅት ወራቶች በኢትዮጵያ የምከሰተዉን በዘገባ መስማት ከጀመሩ በኋላ የተወሰኑ ሰዎችን ለቃለ መጠይቅ መጥራት መጀመራቹዉን ጠቅሰዋል።
ግን አሁንም ቀጥለዋል ያሉትን ችግር እንድህ ያብራራሉ፣ « አንድ የኦሮሞ ተወላጅ ችግሩን ለመናገር ወደ UNHCR ቢሄድም በዚያ ብርድ እገረፈው ወረፋ ቢጠብቅም፣ ተራዉ ስለማይደርሰው ተመልሶ ይገባል ማለት ነዉ። ይህ UNHCR ችግር እንዳለበት ያሳያል። ብዙ ሰዎች ተቸግረዋል። እናቶች እና ትልቅ ችግር ያለባቸዉ ሰዎች ችግራቸዉን የሚያቀርቡበት መንገድ የለም፣ በፍጹም ትኩረት አይሰጡም። ከደህንነት ሸሽቶ የመጣዉን ሰዉ የሚያስቀምጡበት ቦታ የለም፣ ሶስተኛ አገር ለማፈላለግም ተነሳሽነት የላቸዉም። በጣም ደካማ አሰራር ስላለ፣ እግዚአብሄ ይጠብቀኝ ብሎ መኖር ብቻ ነዉ።»
«አሁን እየመዘገብን ያለነዉ ብዙ ቁጥር ያላቸዉ ስድተኞችን ነዉ። ማመልከቻ የሚያዝገቡ ስደተኞች ቁጥር ከባለፈዉ ዓመት ጀምሮ እየጨመረ ነዉ። በዚህ ሁኔታ ዉስጥም ሆነን ከማመልከቻ ማስገባት እስከ የስደተኝነት ሁኔታ ማረጋገጫ ድረስ የነበረዉ የመጠበቂያ ግዜ ከ 28 ወር ወደ 16 መቀነስ ችለናል። እዉነት ነዉ መጀመርያ ላይ አካሄዴ ዘገምተኛ ነበር። ምክንያቱም ብዙ አመልካቾች ስለነበሩና ይህን ስራ የሚሰሩ ሰዎችን ለመቅጠር የበጀት ችግር ነበረን።»
ከስርያውያን እና ከሱዳናውያን ቀጥሎ ከኢትዮጵያ የሚመጡ ስድተኞች ሶስተኛ ደረጃ እንደ ያዙ ታርቅ ተናግረው ከ67 ከመቶ በላይ የሚሆኑ ከኦሮሚያ ክልል እንደሚመጡም ለዶይቸ ቬለ ይናገራሉ። ከጥቅምት ወር መጨረሻ ጀምሮ UNHCR ከኢትዮጵያ የመጡትን 11, 685 ሰዎችን እንደመዘገበ ተናግሮ ይህም ከባለፉት ዓመት ጋር ካወዳደርነዉ በሁሉት እጅ መጨመሩን ገልጾዋል።
ሁለት የጣሊያን ዜጎች በምሥራቃዊ ዴሞክራቲክ ሪፑብሊክ ኮንጎ ግዛት ውስጥ መገደላቸውን የጣሊያን የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር አመለከተ። የአውሮጳ ሕብረት ኮሚሽን ቃል አቀባይ ናቢላ ማስራሊ ሕብረቱ ጉዳዩን በቅርበት እየተከታተለ መሆኑን ለሕብረቱ የውጭ ጉዳይ ኃላፊዎች ዛሬ ተናግረዋል።
ከሚቀጥለው ሳምንት መጀመሪያ አንስቶ የኮቪድ 19 መከላከያ ክትባት በተወሰኑ የአፍሪቃ ሃገራት መከፋፈል እንደሚጀምር የአፍሪቃ የበሽታዎች መቆጣጠሪያ እና መከላከያ ምዕከል በምህጻሩ CDC አስታወቀ። የድርጅቱ ሃላፊ ጆን ንኬንጋሶንግ እንዳሉት አስታራዜኒካ የተባለው ክትባት 20 ለሚሆኑ ሃገራት ይከፋፈላል።
ብናታቶም ባህግን ድሌትን፡ እወ እዚ ህዝቢ ፈተና ኣይፈልየሉን፤ እንተ እዚ ታሪኽ ዘይፈልየሉ ህዝቢ እንሆ ኣብ ካልእ ምዕራፍ ታሪኽ ይፍተን ኣሎ። እዚ ህዝቢ፡ ሓደ ሻብ ጥራሕ ኣይኰነን ሰለስተ ኣርባዕተ ሻብ ሸምቦባ መዓት እንትወርዶ፡ ብመስተንክራዊ ጽንዓት፣ ብልሓትን ሕራነን ዝምክት ህዝቢ ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኰነን።
ትማሊ ‘ይሄ ሁሉ መአትና ውርዴት የሚመጣብን ከዚህ ችጋራም ክልል ነው’ ኢሎም ክንደየናይ ከም ዝፍንፍኑዎ ኣፎም መሊኦም ክዛረቡ እንከለው፡ ባሕሪ ኣንጺፎም ነቲ ዓሳ ከጽምዱ ይደልዩ ነይሮም። እቲ ባሕሪ ግን ውቅያኖስ ኰይኑ ኣስሚጡዎም። እዚ ህዝቢ፡ ብደብዳብ ነፈርቲ እንትቕተልን ብጥምየት ተሓሊጉ ክሞት እንትፍረድን፡ መሊሱ ዝንድር፣ ዝግብልን ዝሕይልን ኰይኑ ኣይግዛእን ኢሉዎም እዩ።
ክሳድ ተጋደልቲ ተቘሪጹ፣ ኣደታት ብሬሳ ደቀን ክዕልላ ተገይሩ፣ ነፍሰ ጹር ኣደ ንቝልቝል ኣፋ ተደፊኣ፣ ህጻን ኣብ ልዕሊ ሬሳ ኣድኡ ማንታ ንብዓት ከውሕጅ ተፈሪዱ፣ ህዝቢ ቃልሱ ማይ ክዓኵት፣ ክምብርከኽ፣ ተስፋ ቘሪጹ ክመናመን እኳ እንተፈተኑ፡ ኣብ መዓልቲ ንለይቲ ጨቢጡ ዝሓድር . . . ብሓዊ ዝሳገር ኣሽሓት ውፉያት ዝፈጥር ህዝቢ ኰይኑ ርእዮምዎ እዮም።
‘ሁሉም ነገር ወደ ጦር ግንባር’ ኢሎም ፈኪሮም ህድሙኡ ኣቃጺሎም፣ ጥሪቱ ሓሪዶም በሊዖም፣ ኣንሽቱ ዓሚጾም፣ ውላዱ ቀቲሎም፣ ስግኡ ንኣሞራ ደርብዮም ክኽየዱ ጠጒጐም ዝመጽኡ ኵሎም፡ ኣብታ ዝረገጹዋ መሬት ብመስተንክር ዝምክቶም ህዝቢ እንድዩ? ብልሒ ግፍዕን ጭካነን እናውረድሉ፡ የሻል ዘበሎም ህዝቢ፡ መወዳእትኡ ዕረ እናጥዓሞም’ውን እንተዀነ ‘ኣንታ እዚ ህዝቢ መን’ዩ?’ ኣቢሉዎም እይ ድዩ? እሞ እማ፡ ህዝቢ ትግራይ ከምቲ ንሳቶም ዝብሉዎ፡ ታሪኹ ታሪክ ድኽነትን ድሕረትን ዘይኰነ ሲ፡ ታሪኽ ስልጣን ዓርሰ ምሕደራን እዩ።
ትግራዋይ ዓዱን ፍጥረቱን እምኒ እዩ እንትብሉዎ፡ ንእምኒ ናብ ማይን ፍረን ለዊጡ ንርእሱ ክኢሉ ነቲ ጎዶ ከብዶም ክመልኣሎም ምስ ጀመረ፣ ካብ ባዶ ተላዒሉ ብናብርኡ ሕሽ ክብል ምስ ርአዩዎ፣ ዓደይ ክብረተይ ኢሉ ንትግራይ ልዕሊ ነፍሱ ከፍቅራ ምስ ጀመረ፣ ሓመድ ልሒሱ ዝለዓል ህዝቢ ምዃኑ ከመስክር ምስ ክኣለ፣ ቅንጣብ ጨርቂ ደርብዩ ጽቡቕ ክኽደንን ከጋይጽን ብምኽኣሉ፡ ክምንዛዕ፣ ክርገጽን ክርሸንን ተፈሪዱዎ።
ሰላሳ ዓመት ኣብ ዘይመልእ ግዜ፡ ሓደ ኣይኰነን ሰለስተ ኣርባዕተ ኰይኖም ኣስናኖም ከም ካራ ስሒሎም፣ ነቲ ነዳፍ ኣእዳዎም ብረት ኣጨቢጦም፡ በቲ ንሕሉፍ 30 ዓመታት ንቡር ጫማ ዝሓረሞ ኣእጋሮም ክረግጹዎ፣ ታሪኹን ሃይማኖቱን ከጥፍኡ፣ ንዓመታት ጽዒሩ ግዒሩ ዘፍረዮ ጥሪትን ንብረትን ከዕንዉ፣ ከም ህዝቢ ከጽንቱዎ መጺኦም።
እዞም ኣብ ህዝቢ ትግራይ ብመስዋእቱን ብደሙን ኣተርኪሱ ክትጥጥዕ ዝገበራ፡ ሃገረይ ኢሉ ዝኣመናን ዝተኸላን ኢትዮጵያን፡ ዓስቢ ቃልስኻን ወጽዓን እምባን መጸግዕን ትዅንካ ኢሉ ሃገር ዝገበራ ኤርትራን ዝተተኽሉ ስርዓታት፡ ዳግም ንህዝቢ ትግራይ ከድክሙን ክሓይኩን፤ ሰባት ቐቲሎም፣ ኣመዛቢሎም፣ ንብረት ዘሪፎም፣ ደቂ ኣነስትዮ ዓሚጾም፣ ህጻናት ቀቲሎም፣ መራሕቲ ሃይማኖት ረሺኖም፣ ቅናት ናይ ትማሊ ታሪኽ ጅግንነቱ ዝዀኑ መሬት ሞጊታ ዘይትስዕሮም ስየታታ ብግፍዒ ቀንጺሎም፣ ኣብያተ እምነት ኣዕኒዎም፣ ታሪኻውን ሃይማኖታውን ሰነዳት ዘሚቶምን ኣቃጺሎም፣ ብሓፈሻ ህዝቢ ከም ጠለ በጊዕ ሓሪዶም እዮም፤ ይቕጽሉ ክዓ ኣለው።
እዞም ካብ ሰብ ዘይተፈጥሩ ኣራዊት ዝመስሉ ሰራዊት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ነዚ ህዝቢ ብደዉ መልክዕ ግሃነም ኣርእዮሙዎ፣ ግብሪ ሰይጣን ክንዕቕ ገይሮምዎ፣ መንእሰይና ረሺኖም ሰጢሖሙዎ፤ ብዓጸበ ቀለለ ሓደን ክልተን እናበሉ እውን ይቐትሉዎ ኣለው።
እዚ ኣይኣክልን ኢሎም ዳርጋ 80 ሚኢታዊ ህዝቢ ብጥምየት ከብዱ ተሓሊጉ፣ መዓንጥኡ ተጣቢቑ ክምወት ስለ ዝደልዩ፡ ነታ ዝርካቡ እናመንጠሉ ፎቖዶ በረኻ እናበተነኑን መውደልደሊ ኣናጹን ሸረሪትን ዝነበረ ዑና ገዝኦም እናመልኡ፡ ረዲኤት ማሕበረሰብ ዓለም ከይረክብ’ውን ብኽሳዱ ሓኒቖም ሒዞሙዎ ኣለው።
ግንከ፡ ዝርዕድን ዝብተኽን ሓቦ ህዝቢ ትግራይ ወይከ! መን ምዃንና ረሲዖምዎ እምበር፡ በዚ ዝስኰን ስነ ልቦናዊ ድልውነት ዘይብሉ ትግራዋይ፡ ንነፍሲ ወከፍ ክፋእ ተግባሮም እናጸብጸበ፡ ዚያዳ ይትርንዕ፣ ይግብል፣ ይሕይል ኣሎ። ናይ ግዜ ጕዳይ እምበር፡ ኣብ ውሽጢ እዚ ስቅያት ዝበዝሖ ኵነታት ኰይኑ ብናጽነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ትግራይ ዝኣመነ ኵሉ ወርቂ ኰይኑ ክሓልፍ እዩ፤ ጫፍ ክብረት ክዓ ክጭብጣ እዩ፤ ንሶም መሊሶም ክሓፍሩን ርእሶም ከድንኑን እዮም።
ስለ ዝዀነ ድማ ቃልስና፡ እታ ወሳኒት ታባ እምነት ዓይነ ብርኪ ህዝብና ገይርና፡ ቤዛ ህዝቢ ንቃለስ፣ ንሰዋእ፣ ኣሽሓት ትንፋስ እንትሓልፍ እታ ሓንቲ ትንፋስና ብኣሽሓት ከም እትባዛሕ ኣሚንና ንናጻን ክብርትን ትግራይ ንጋደል!
ሓቦ እንተውሒዱና፡ ርሑቕ ኣይኰነን ቅድሚ እዘን ሰለስተ ዓሰርተ ዓመታት ዝነበረ ታሪኽ ኣደታትና፣ ኣቦታትናን ኣሓትናን ንዘክር። መን ይሓስቦ? ደቂ ኣንስትዮና እኮ ንቓልሲ ህዝቢ ትግራይ ንክውፈያ ዝሓዝኦ ድቂ እንከይተረፈ ሰዲደን እየን፣ ኣደታትና ብኽንደይ ዒሕታን ላሕታን ዝወለድኦም ደቀን ‘ግንባርካ ንጥይት’ ኢለን መሪቐን ልኢኸን እየን። መናእሰይና
ሎሚ እውን ካብ ጸሓይ ዝደመቐ ታሪኽ ብደምና፣ ኣዕጽምትናን ህይወትናን ክንስንድ ይግባእ። ደጊምና ግን ኣይንጋገን፤ ናይዚ እዋን ዓጽምን ስጋን ንትግራይን ትግራዋይን ጥራሕ ዝኽፈል ክዀን ኣለዎ። ቀተልትና፡ ይፍጽሙዎ ብዘለዉ ኣረሜናዊ ተግባራት ንግዝኡ ዝሓዘንና፣ ዝተሰበርና፣ ዝጠፋእና ክመስሎም ይኽእል። ግን ከ ኣይሓይኵናን!
ተጋሩ፡ ከም ሰብና ዝጠሚ ከብዲ፣ ዝደክም ብርኪ፣ ዝጕሂ ልቢ፣ ዝናወጽ ሕሊና ኣለና። እንተዀነ እቲ ዝሓርር ዘሎ መዓንጣና ሽመል ኰይኑ ሓሊኹ ኣየውድቐናን፣ እቲ ዝደክም ብርክና ጠስሚ ኰይኑ ኣይመክኽን፣ እቲ ዝጕሂ ልብና ክዓ ቅስሙ ምቕሳኑ ኣይተርፎን። ዓርሰ እምነትና፣ እምቢ ብሃላይነትና እዩ ካብ ምንጋጋ እዞም ኣራዊት ዘናግፈና።
ሰላም ማከኸን ሚድያ ትግሓት Tghat ብፍላይድማ ሙሁር ሊቀሊቃውንቲ ትግራይ መንእሰይ ሓውና አሰናዳኢ Tghat ዝኾንካ ገብረክርስቶሰ ገብረሰላሴ በቲሉኡል ሳይንሳዊ ፍጠልጠትካ ጌይርካ ንቃልሲ ህልውናን ሓራ ምሰረታ ሀገረትግራይ አብይ እጃም አብምፍፃም እትርከብ ሙራውን ትግራዋይነት ሓላፍነትንካን ግቡእኻን አብምፍፃም እትረክብ ዝለአለ ምግና ከምኡውን ክብሪ ንአኻ አብነታዊ መንአሰይ ወድና ሓውና ኢኻሞ እንኻዕ ጓናአይኮንካ እንኻዕ ናይና ኾንካ we proud of and thank you
የንባብ ሰዓት: 5 ደቂቃዎች የመጨረሻ-እስከ-መጨረሻ ትንታኔዎች ቆንጆ ሪፖርቶች እና ግራፊክስ ብቻ አይደሉም። ከመጀመሪያው የመዳሰሻ ነጥብ እስከ መደበኛ ግዥዎች ድረስ የእያንዳንዱን ደንበኛ ዱካ ዱካ የመከታተል ችሎታ ንግዶች ውጤታማ ያልሆኑ እና ከመጠን በላይ ዋጋ ያላቸውን የማስታወቂያ ሰርጦች ዋጋ እንዲቀንሱ ፣ የ ROI ን እንዲጨምሩ እና የመስመር ላይ መገኘታቸው ከመስመር ውጭ ሽያጮች ላይ ምን ተጽዕኖ እንደሚያሳድር ሊረዳ ይችላል ፡፡ ከፍተኛ ጥራት ያለው ትንታኔ ንግዶች ስኬታማ እና ትርፋማ እንዲሆኑ የሚረዳ መሆኑን የ OWOX BI ተንታኞች አምስት የጉዳይ ጥናቶችን ሰብስበዋል ፡፡ የመስመር ላይ መዋጮዎችን ለመገምገም የመጨረሻ-ወደ-መጨረሻ ትንታኔዎችን በመጠቀም ሁኔታውን። ሀ
የንባብ ሰዓት: 10 ደቂቃዎች ሲሞ አሃቫ በመረጃ ጥራት እና በኮሙዩኒኬሽን መዋቅሮች ላይ የማይመች እይታ በ Go ትንታኔዎች ውስጥ መላውን አዳራሽ አሻሽሏል! ኮንፈረንስ በሲአይኤስ ክልል ውስጥ የማርቴክ መሪ የሆኑት ኦዎኤክስ እውቀታቸውን እና ሀሳቦቻቸውን ለማካፈል በሺዎች የሚቆጠሩ ባለሙያዎችን ወደዚህ ስብሰባ አቀባበል አደረጉ ፡፡ የ “OWOX BI” ቡድን በሲሞ አሃቫ የቀረበው ፅንሰ-ሀሳብ እንዲያስቡበት ይፈልጋል ፣ ይህም በእርግጠኝነት ንግድዎን ለማሳደግ የሚያስችል አቅም አለው ፡፡ የድርጅቱ የመረጃ እና ጥራት ጥራት ዘ
የዚምባብዌ ሪፐብሊክ ከዚህ በፊት የሮዴዢያ ሪፐብሊክ በመባል የምትታወቅ ስትሆን፣ በደቡብ አፍሪካ የምትገኝ ወደብ-የለሽ ሀገር ናት። ዚምባብዌ ደቡብ አፍሪካ ፣ ቦትስዋና ፣ ዛምቢያ እና ሞዛምቢክን ትዋሰናለች። የዚምባብዌ ስም የመጣው ከ«ድዚምባ ድዜማᎆ» ሲሆን በሾና ቋንቋ «የድንጋይ ቤቶች» ማለት ነው።
የድንጋይ ዘመን አዳኞች በቦታው ከአምስት ሺህ ዓመታት በፊት እንደነበሩ የሚጠቁም ብዙ መረጃ አለ። እነዚህ ሰዎች ከዛሬው ኮይሳን ብሔር ጋር የሚዛመዱ ሲሆን በባንቱ ብሔር ተተክተዋል። ህይወታቸውን የሚያሳዩ ሥዕሎች በዚምባብዌ ባሉ በመቶዎች የሚቆጠሩ ዋሻዎች ይገኛሉ። በብረት ዘመን የነበሩ የባንቱ ቋንቋ የሚናገሩ ሰዎች ወደ አካባቢው ከ2 ሺህ ዓመታት በፊት ፈልሰት ጀመሩ። ዛሬ የሀገሩን አራት አምስተኛ ሕዝብ ብዛት የሚሆኑት የሾና ሰዎች የዘር-ሐረጋቸው ወደ ጥንታዊው ሰዎች ያመለክታል። የታላቅ ዚምባብዌ ፍርስራሾች በመካከለኛው ዘመናት የባንቱ ስልጣኔ እንደ ነበረ ያመለክታሉ። ወደ 10ኛው ክፍለ-ዘመን አካባቢ ከሙስሊም ነጋዴዎች ጋር በኢንዲያን ባህር ላይ ንግድ ተጀመረ። ይህም ታላቅ ዚምባብዌ በ11ኛው ክፍለ-ዘመን አንድትሻሻል ረድቷል። ወርቅ ፣ የዝሆን ጥርስ እና መዳብ ይሸጡ ነበር።
በ1881 ዓ.ም. ብሪታኒያዊው ሴሲል ሮድስ ከንዴቤሌ ንጎሥ ሎቤንጉላ የማዕደን ማውጣት ፈቃድ አገኘ። ሴሲል ሮድስ በሊምፖፖ ወንዝና ታንጋኒካ ሐይቅ መካከል ያለውን ቦታ (ዛምቤዚያ ብሎ ሰይሞት) ተመሳሳይ ፈቃድ እንዲሰጡ አበረታቷል። ይህም ቦታው በብሪታኒያ ቅኝ-እንዲገዛ መንገድ ከፍቷል። በ1887 ዓ.ም.፣ የብሪታኒያ ደቡብ አፍሪካ ኮባኒያ የዛምቤዚያን ስም ወደ ሮዴዢያ (ለሴሲል ሮድስ) ለወጠ። ከዛም በ1891 ዓ.ም. ከዛምቤዚ በታች ያለው ቦታ 'ደቡባዊ ሮዴዢያ ተብሎ' በኩባኒያው ተሰየመ። ደቡባዊ ሮዴዢያ ወደፊት ዚምባብዌ ሆነ። ከዛምቤዚ በላይ ያለው ክልል ሰሜናዊው ሮዴዢያ ከተባለ በኋላ አሁን ዛምቢያ ነው።
የንዴቤሌና ሾና ሕዝቦች የሮድስ አመራር ቢቃወሙም አልተሳካም ነበር። ከዛም ነጮች በስፍራው በብዛት ሰፈሩ። ነጮችን የሚጠቅምም የቦታ ክፍፍል ተጀመረ። የዚምባብዌ የቦታ ውዝግብ እስከዛሬ ድረስ ይቀጥላል።
ደቡባዊ ሮዴዢያ እራሱን የሚያስተዳድር የብሪታኒያ ግዛት በ1916 ዓ.ም. ሆነ። በ1945 ዓ.ም. ብሪታኒያ ሁለቱን ሮዴዢያዎች ከኒያሳላንድ (አሁን ማላዊ) ጋር አገናኝታ በአንድላይ የሮዴዢና ኒያሳላንድ ፌዴሬሽን ተባሉ። ረብሻና የአፍሪካዊ ሰሜት ብሪታኒያ ፌዴሬሽኑን በ1956 ዓ.ም. እንድታፈርስ አደረጉ። በ1958 ዓ.ም. ኢያን ስሚዝ ከብሪታኒያ ነጻነት አወጀ። ከዛም በ1962 ዓ.ም. ደቡባዊ ሮዴዢያ የሮዴዢያ ሪፐብሊክ ሆነች።
የብሪታኒያ መንግሥት ከስሚዝ አመራር ጋር በ1966 እና 1968 እ.ኤ.አ. ያደረገው ንግግሮች ስኬታዊ ስላልነበሩ ዩናይትድ ኔሽንስን በሮዴዢያ ላይ የኢኮኖሚ ማዕቀብ እንዲጣልባት ጠየቀች። የስሚዝ አመራር የሪፕብሊክ መንግሥት መሆኑን በ1970 እ.ኤ.አ. ቢያስታወቅም እውቅና የሰጠው ሀገር ግን የደቡብ አፍሪካ መንግሥት ብቻ ነበር።
የደፈጣ ተዋጊዎች ነጮችን ማጥቃት ጀመሩ። የስሚዝ አመራር በሮበርት ሙጋቤ ከሚመራው የዚምባብዌ አፍሪካዊ ብሔራዊ ሕብረት እና በጆሱዋ ንኮሞ ከሚመራው የዚምባብዌ አፍሪካዊ ሕዝብ ሕብረት ጋር የድርድር ንግግሮችን ጀመረ። በማርች 1978 እ.ኤ.አ. የስሚዝ አመራር ሊወድቅ ሲደርስ በሊቀ ጳጳስ አቤል ሙዞርዋ በሚመሩ ሶስት ጥቁር መሪዎች ጋር የነጭ ዜጎች ደህንነት እንዲጠበቅ ስምምነት ፈረመ።
ሃገራት ኤውሮጳ ንኤርትራውያን ብፍሉይ ዝህብኦም ዘለዋ ፖለቲካዊ ዑቕባ ደው ከብልኦ መንግስቲ ኤርትራ ጻውዒት የቕርብ ከምዘሎ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ገሊጹ።
እቲ ሚኒስተር ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ኢጣልያ ኣብ ዝጸንሓሉ ከኣ፣ ጠንቂ ዋሕዚ ኤርትራውያን ናብ ስደት ኣብ ኤርትራ ዘሎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ዘይኮነ፣ ሃገራት ኤውሮጳ ንኤርትራውያን ፖለቲካዊ ዑቕባ ክወሃብ ሒዘንዎ ዘለዋ ፖሊስ’ዩ ክብል ሓቢሩ።
ኣቐዲሙ ምስ ሃገራት ኤውሮጳ ኣብ ካርቱም ዝተበጽሐ ስምምዕ ዝኾነ ጽልዋ ከምዘይብሉ ዝሓበረ ሚኒስተር ዑስማን፣ ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ይቕጽል ከምዘሎ’ውን ተኣሚኑ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ንዋሕዚ ኤርትራውያን ናብ ስደት ንሓያሎ ዓመታት ክኽህዶ እኳ እንተጸንሐ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ብሰንኪ ውዲት ሲኣይኤን፣ ንኤርትራውያን ብፍሉይ ፖለቲካዊ ዑቕባ ዝህብ ፖሊስን፣ ኤርትራውያን ብብዝሒ ይስደዱ ከምዘለዉ ብወግዒ ክዛረበሉ ይስማዕ ኣሎ።
ኣስታት 5.5 ሚልዮን ዝግመት ብዝሒ ህዝቢ ዘለዋ ኤርትራ፣ ነተን ዝተዓጻጸፈ ብዝሒ ህዝቢ ዘለወን ሃገራት በሊጻ፣ ዜጋታተን ብብዝሒ ናብ ስደት ካብ ዘምርሑ ዘለዋ ሃገራት ዓለም ተባሂላ ኣብ ቅድሚት ከምእትስራዕ ኣህጉራውያን ጸብጻባት የረድኡ።
ሃገራት ዓለም፣ ጠንቂ ስደት ኤርትራውያ ናይ ግዜ ገደብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ደረቱ ዝሓለፎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን ምዃኑ ብምእማን፣ ኤርትራውያን ፖለቲካዊ ዑቕባ ክወሃቦም ከምዝወሰና ዝፍለጥ’ዩ።
3ኛ. የድንበር ክለላው ከግንቦት 2002 ዓ.ም. (May 2010) በኋላ እንደሚደረግና ከዚህም ጋር አያይዞ ወያኔ-ኢህአዲግ ያለፉት የኢትዮጵያ መንግሥታት አምነው የተቀበሉት የድንበር ክልል እንዳለ አስምስሎ ለማቅረብም ጥረት አድርጎ ነበር፡፡ በመሆኑም፣ ወያኔ-ኢህአዲግ አሁን የሚያካሂደው “የድንበር-ክለላ ሂደት” ዳግም ድንበርን የመከለል ተግባር (re-demarcation) እንደሆነ መግለጹ ለመግለጽ ሞክረዋል፡፡ ይህ ማደናገሪያና ተራ ልፈፋ፤ የኢትዮጵያን ህዝብ ለማወናበድና ግዛቱን በጫካ ውሎችና ስምምነቶች አማካይነት አሳልፎ ከመስጠት የዘለለ ኢምንት እውነታ የለውም፡፡ ይሄንን በተመለከተም ያጠኑት ሊቃውንትንና በግዛቱ ላይ የሚኖሩትን ዜጎች ምስክርነት ሊያገኝ
4. አሁን የወያኔ-ኢህአዲግ መንግሥት በመጋቢት 22/2006 ዓ.ም ገደማ March 30, 2014 ለሱዳን ለመስጠት ቅድመ-ዝግጅቱን አጠናቋል፡፡ ለኢትዮጵያ ህዝብ ከፍተኛ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ ምንም አይነት ግልጽነትና ተጠያቂነትን መርሆው ያላደረገው የወያኔ-ኢህአዲግ መንግሥት ግን አንዳችም መረጃ የኢትዮጵያ ህዝብ እንዳያገኝ የተለመደ አፈናውን ገፍቶበታል፡፡ በመሆኑም፣ በእልፍ-አዕላፍ ድንበር ጠባቂ ኢትዮጵያዊያን ደምና አጥንት ተጠብቆ የኖረውን ዳር ድንበር፣ ወያኔ በተለመደ “የደጃዝማቾች ፈረስ መጠጫና ጉግዝ መጫወቻ ነው” በሚል ንፍገት አሳልፎ ለሱዳን ሊሰጠው ተዘጋጅቷል፡፡ ይህ የምዕራብና የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ሰፊ ውሃ-ገብና ለም ሉዓላዊ መሬት፣ የታሪክ ማስረጃዎችንና የኢትዮጵያውያንን መስዋዕትነት በማናናቅ ለባዕዳን ሊሠጥ አይችልም፡፡
የካርልስሩሄ ልዩ የመረጃ ማዕከል FIZ (Fachinformationszentrum) በኢነርጂ መስክ ውስጥ በርካታ መረጃዎችን እና በተለያዩ ቅጾች (ህትመት ፣ በይነመረብ ወይም ሌላ ሚዲያ) ሲያቀርብ ቆይቷል ፡፡ እንደዚሁ እሱ አዲሱን ሲዲ-ሮም “ኢነርጂ ውጤታማነት” አሳትሞ ሀይልን ስለመቆጣጠር እንዲሁም በሃይል መስክ የተለያዩ መረጃዎችን ይሰጣል ፡፡
ሲዲ-ሮም በ 68 ዩሮ ዋጋ (ለፖስታ ከ 3 ዩሮ ሲደመር) ይገኛል። FIZ በተጨማሪ በሚከተሉት ርዕሶች ላይ ሌሎች ሲዲ-ሮሞችን ያቀርባል-የጂኦተርማል ኃይል ፣ የፀሐይ ኃይል ፣ የንፋስ ኃይል ፣ የነዳጅ ሴሎች ፣ የሙቀት ፓምፖች ፣ የፎቶቮልቲክስ እና የቅሪተ አካል ነዳጆች ፡፡
ኵላትና ናብ ሕብረት እምነት፡ ናብ ፍልጠት ወዲ ኣምላኽ፡ ናብ እኹል ሰብኣይ፡ ናብ ልክዕ ምልኣት ብጽሕና ክርስቶስ ክሳዕ እንበጽሕ፡ እቶም ቅዱሳን ነቲ ግብሪ ኣገልግሎት ንምህናጽ ስጋ ክርስቶስ ምሉኣት ምእንቲ ኪዀኑ ኢሉ፡ ንሱ ገሊኦም ሃዋርያት ገሊኦም ድማ ነብያት፡ ገሊኦም ከኣ ወንጌላውያን፡ ገሊኦምውን ጓሶትን መምህራንን ኪዀኑ ሃበ።
ድሕሪ ሕጂ ንሕና በቲ ኻብቲ ብምጥባር ሰብን ንምፍሓስ ስሕተት ዚኸውን ተንኰልን ዚመጽእ ናይ ትምህርቲ ዅሉ ንፋስ ንየው ነጀው እንድፋእን እንኽብከብን ቈልዑ ምእንቲ ኸይንኸውንሲ፡
ብዘሎ እቲ ስጋ ብደገፍ እቲ መመላገቢኡ እናተታሓሐዘን እናተኣሳሰረን፡ ብመጠን እቲ ነንኽፍሉ እተመደበሉ ግብሪ ብፍቕሪ ምእንቲ ኺህነጽሲ፡ ካብ ክርስቶስ እዩ ምዕባይ ዚረክብ።
ሰሞኑን የሆነ የቤተሰብ 'get together' አይነት ነገር ላይ ተከስቼ ነበር .... እና ሰዎች ሰብሰብ ያሉበት ቦታ መገኘትና ሰዎችን ዝም ብሎ መታዘብ ደስ ከሚለኝ ነገር አንዱ ነው ..... ..... የኢቲቪ ደሞ ቢዮንሴ ዝግጅትዋን አቅርባ የሄደች ሰሞን የስዋኑ ነገር እያቀረበ እንዲሁ ህዝቡን ናላውን ሲያዞረው ነበር የከረመው .... እና ቲቪው ድምጹ ጠፍቶ ምስሉ ብቻ ይታያል ..... ትልልቅ ሰዎች ... ልጆች ... ወጣቶች .... ሀብታም ..... ድሀ .. ምናምኑም ...... ሰብሰብ ብሎ የተገኘበት አይነት scene ነው ..... እና ያው ስለቢዮንሴ ... ምናምን ተነስቶ አንድዋ ዘመዳችን - ትልቅ ሴት ናት ..... የቤተክርስትያን አዘውታሪ ምናምን ነገር .....
'ይቺ ያገር መዋረጃ ..... እስዋማ ምን ታድርግ ... የኛዎቹ ናቸው እንጂ ........ ጳጳሱን አነጋገረች ሲባል? ..... እንዴ? .... እስቲ ምን ስለሆነች? ...... ጉድ እኮ ነው ..... ' እያለች ተብከነከነች ..... 'እንዴ እስቲ አሁን ጳጳስ በጁ ይጨብጣል? መስቀል ያሳልማል እንጂ? ' ...... ጉድ ....... አንድ ወደ ግራቸው የተቀመጡ ትልቅ ሰውዬ
ናፍቆት wrote: ሰሞኑን የሆነ የቤተሰብ 'get together' አይነት ነገር ላይ ተከስቼ ነበር .... እና ሰዎች ሰብሰብ ያሉበት ቦታ መገኘትና ሰዎችን ዝም ብሎ መታዘብ ደስ ከሚለኝ ነገር አንዱ ነው ..... ..... የኢቲቪ ደሞ ቢዮንሴ ዝግጅትዋን አቅርባ የሄደች ሰሞን የስዋኑ ነገር እያቀረበ እንዲሁ ህዝቡን ናላውን ሲያዞረው ነበር የከረመው .... እና ቲቪው ድምጹ ጠፍቶ ምስሉ ብቻ ይታያል ..... ትልልቅ ሰዎች ... ልጆች ... ወጣቶች .... ሀብታም ..... ድሀ .. ምናምኑም ...... ሰብሰብ ብሎ የተገኘበት አይነት scene ነው ..... እና ያው ስለቢዮንሴ ... ምናምን ተነስቶ አንድዋ ዘመዳችን - ትልቅ ሴት ናት ..... የቤተክርስትያን አዘውታሪ ምናምን ነገር .....
አንድ የሆነ ነገር ጀምሬ በቃ .... ብጭርቅ ነገር ብያለሁ .... ጊዜም የለኝ ... እንደዛም ሆኖ ግን ያሁኑ ቅዳሜ ጠዋት ሳምንታዊ እቃ ግዢ እኔ ማድረግ ነበረብኝ .... ብዙ ጊዜ ባልሄድም ገበያ ያለውን ትእይንት ማየት ደሞ ስለሚያዝናናኝ ደስ እያለኝ ነበር የሄድኩት ....
እዚህ እቃ የምንገዛቸው ሰዎች አሉ .... ገበያ ነገር .... ቆየት ያልን ደንበኞች ነን (ከነቤተሰብ) ..... የባለቤትዋ ሴት ልጅ እዚያው እያየናት ያደገች አለች .... ቀይ ቆንጅዬ ነገር .... አሁን እቃ መመዘን ጀምራለች ... ከሱቃቸው ፊት ለፊት ተኮልኩለው ጸሃይ ሲጠጡ የሚውሉ ገጠሬ ልጆች አሉ ... ተሸካሚዎች ...እቃውን ገዛዝቼ ጨረስኩ.... መልስ የሰጠችኝ ብር ድፍን ነበር ...
'ቆምጬ! ' አለችና ተጣራች .... ከተኮለኮሉት ልጆች ሶስቱ ብድግ ብለው እየተጋፉ መጡ ... ጥቁር ሉጫ ጸጉሩ ግንባሩ ላይ ድፍት ያለውን .. በግምት 14 / 15 አመት የሚሆነውን ጥቁር ግን ደሞ ጥርት ያለ ፊት ያለውን ልጅ መረጥኩ .... ለወትሮው ጸጉረ ሉጫ ወንድ አልወድም ... ልጁ አፍንጫው ስልክክ ብሎ ቅንድቡ እንደመግጠም ያለ ... ደስ ይላል ... እቃውን ለመሰብሰብና ለመሸከም ጎንበስ ብሎ መሰብሰብ ጀመረ ....
'ለምንድነው ግን ቆምጬ የምትልዋቸው? ... ለምን በስማቸው አትጠሩዋቸውም? .. እዚሁ ነው የሚውሉት ... ስማቸውን አትጠይቁአቸውም? ' አልኩኝ ... ከምሬ ነበር .... ልጅትዋ እንደመቀለድ አለች
'እ? ቆምጬ ብሎ ጫላ? በይ እነጫላ እንዳይሰሙሽ' አልኩአት ... ይሄኔ ልጁ ካጎነበሰበት ቀና አለና ፈገግ አለ ... የጥርሱ ተስተካክሎ ግጥም ማለት እና ንጣት ከዛ ከጥቁረቱ ጋር ... አቤ...ት ...
አትንኩት እቃውን ተሸክሞ አብረን ሄድን ... መኪናው ላይ እቃውን ጫነና ራቅ ብሎ አቀርቅሮ ቆመ ... አንጀት የሚበላ ነገር አለው ... በስሙ ስጠራው እንደመደንገጥ ብሎ ጠጋ አለኝና እንደማፈር ብሎ እጅ እጄን አየኝ ... ለከተማው አዲስ ይመስላል ... ጉዳያችንን ጨረስን። አትንኩት ራመድ ራመድ እያለ ወደገበያው ተመለሰ ... ሌላኛዋ የኔ ብጤ እንዳታመልጠው ... መኪናዬን ወዲያው አላስነሳሁም ... ዝም ብዬ ቆሜ አትንኩትን ባይኔ ሸኘሁት ... ከሁአላ አንገቱ ላይ ደሞ ድፍት ያለውን ያ ጥቁር ሉጫ ጸጉሩን ... ለእድሜውም ሆነ ለቁመቱ ካቅሙ በላይ የሚመስለውን አንገቱ ላይ ተሸብሽቦም እንደገናም ወረድ ያለውን አረንጓዴ ሻርፑን ... ውሃ ከነካው የሰነበተውን ጥቁር ሰማያዊ አጭር ቁምጣውን ... አመዳም ጥቁር እግሩን .... አካሄዱን ብዙም ምቹ ያላደረገለትን በረባርሶ ጫማውን ... ... አየሁለት .... ካይኔ ጠፋ ... አሁንም ትንሽ ቆም አልኩኝ ...
አትንኩትን አላዋራሁትም ... ታሪኩን ብሰማ ባይኔ ካየሁት የባሰ አሳዛኝ ነገር ልሰማ እችላለሁ ብዬ ፈራሁ መሰለኝ .... ለገጠሬ ልጆች ያለኝ ስሜት ለየት ያለ ነው .... ከቆማጣው ከቆራጣው... ካይነስውሩ ከሽማግሌው ካሮጊቱ ... ይሄ ድህነት አጠናግሮ ያለመልኩ መልክ ከሰጠው ምናምንቴ ሁሉ .... ከገጠር መጥተው እዚህ ከተማ የሚንከራተቱት ልጆች .... የሆነ በቃ ... ውስጤ ርብሽ ነገር ....
አሁን አሁን እዚህ አዲሳባ የገጠር ልጆች በብዛት በየመንገኩ ይታያሉ ... ሲለምኑ ... ሲሸከሙ ... ሲንከራተቱ ... ምን እንደሆነ ሊገባኝ አልቻለም። ከገጠር ወዳዲሳባ የህዝቡ ፍልሰት በጣም የጨመረ ይመስለኛል .. ያስፈራል::
ትናንት እሁድ ደሞ በኢቲቪ ስለ ምግብ ዋስትና በቀረበ ፕሮግራም ላይ .... ገጠሪቱ ኢትዮጵያ ውስጥ ባሁኑ ሰአት ብዙ ... በጣም ብዙ ወጣቶች ስራ ያጡ እና የማይማሩም እንዳሉ ... እርሻም ማረስ ያልቻሉ ... መሬት የሌላቸው .... ያገሪቱ ያሁኑ ፖሊሲም አንዱ ችግር ፈጣሪ እንደሆነ (ባሁኑ ወቅት መሬት አይሸነሸንም? ምናምን ነገር? ) ... ተባለ። ብዙ የአትንኩት ዘመዶችና ጓደኞች ታዩኝ እንደገና .... አዲሳባ በየመንገዱ ላይ ..... እንደገና ሲፈሱ አልታየህም?
ትዝታ - አንድ ጊዜ ወደ ላንጋኖ እንሄዳለን .... መሃል መንገድ ላይ ድንገት መንገድ ላይ ተበላሽታ የማታውቅ መኪና ተፍ ተፍ ብላ ቀጥ አለች ... ቆምንና ኮፈኑን ከፍተን ቼክ ማድረግ ጀመርን .... ከየት መጣ ሳንል አንድ ትንሽዬ ልጅ (7 / 8 አመት) ብቅ አለ ... የከብት መጠበቂያ ጅራፍ ነገር ይዞ .. ትዝ ይለኛል .. አንዱ አይኑ ላይ ወደ ሶስት ሌላኛው ላይ ሁለት ዝንቦች ይጫወታሉ ..... መኪናውን ስናይ የሆነ ቺንጋ ይሁን ምናምን ... ብቻ ጫፉ ተቆርጦ መቀጠል ነበረበት ... የሚገርመው ስንት ኮተት የተጫነበት መኪና ምላጭ ወይም መቀስ የለውም .... ኡ...ይ ምላጭ ነገር ያስፈልገናል ተባለ .... አታምነኝም ... ትንሹ ልጅ እኔ አለኝ ... ብሎ ተቀዶ ከተሰፋ ኪሱ ውስጥ ምላጭ ሰጠን ... አላመንኩም ....
(ይህንን ስጽፍ መጀመሪያ ታይፕ ስጠፈጥፍ ውዬ .... ዋርካ 'time out' ብሎ ሲያጠፋብኝ እንዴት ቅጥል እንዳደረገኝ ... ከዛ ምን ትዝ አለኝ አንድ ጊዜ አንድ ሰው እዚሁ ላይ የሆነ ሳይት ጠቁሞኝ ነበር .... በዛ ተጠቅመሽ ታይፕ አድርገሽ ከዛ ኮፒ አድርጊ ብሎኝ .... ከዛ እዚሁ ፎረም ላይ ወደሁአላ ዞሬ ዞሬ አግኝቼው በሱ ነው የጻፍኩት ... ሳይቱን የሰጠኝ ትምህርት የሚባል ጸሃፊ ነበር .... thanks ብያለሁ )
ናፍቆትዬ! እግዚአብሄርን ዛሬ መጦብሻል! እንዴት ነች ለመሆኑ? ጠፍተሽ ጠፍተሽ በጣም ደስ የሚል ጽሁፍ ይዘሽ ብቅ አልሽልን! አትንኩት እና ሌላኛው ትንሽ ልጅ (ወደ ላንጋኖ ስቴዱ ያገኛችሁት) በቃ መጠው ፊቴ ላይ የቆሙ እስኪመስለኝ ነው ባይምሮየ የተሳሉት!!! ድሮ ልጅ እያለሁ የነበሩት ጓደኞቸ (እኔን ጨምሮ) ነው ትዝ ያለኝ:: አትንኩት የለበሰው (አንቺ ሻርፕ ያልሽው) ፎጣ እኛ አካባቢ "ጎጃም አዘነ" ይባላል:: ባይገርምሽ ገና ሀይ ስኩል እያለሁ ከ10 አመት በፊት የገዛሁት ጎጃም አዘነ አሁንም ድረስ አለኝ:: አዲስ አበባ ስገባም ይዤው ነበር አመሪካ ስመጣም አምጥቸዋለሁ:: ጭራሽ ፍንክች ይል መሰለሽ? ዛሬም አዲስ ነው! በጣም እወደዋለሁ:: ድሮ በዛ ዝናብ ከብት ለመሰብሰብ ስወጣ ለብሼው የምወጣው ትዝ ይለኛል:: አትንኩትን አይተሽ እንግዲህ ድሮ እኔ ምን እመስል እንደነበር አስቢው: ቁርጥ እሱን (ላልጠቁር እና ጥርሴ እንደሱ ላያምር ይችላል...........የጸጉራችን ሉጫነት: አመዳምነታችን እና ቁምጣችን ግን አንድ ነው):: እኔ እምለው: ለምንድን ነው ግን ብዙ የገጠር ሰዎች (በተለይ እኛ አካባቢ) ጸጉራችን ሉጫ የሚሆነው? ናፍቆት: ሉጫ ጸጉር ካልወደድሽ እንግዲህ ከወደ ናይጀሪያ ጥበሺ ቅቅቅቅቅቅ
ከታሪኩ ልመለስ እና ነገሩ እጅግ ያሳዝናል!!! እኔ ተወልጀ ባደግሁበት እንኳን ስንቶቹ መሰሉሽ ተቸግረው የሚኖሩት:: ትምህርት ለመማር አቅሙ የላቸውም:: ያም ሁኖ እየተራቡ እንኳን ከ20KM የሚበልጥ በእግራቸው እየተጓዙ የሚማሩ አሉ:: የኔም ብዙ የቅርብ ዘመዶች አሉኝ:: በተለይ አሁን አሁን ምንም ችግሩ እየከፋ ቢሄድም እኛ የምንበላው ይቅር እያሉ ወላጆች ከየት እና የት ገጠር ራሱ ልጃቸውን ያስተምራሉ:: ግን አሁንም ቢሆን ከህዝቡ ብዛት አንጻር የሚማሩት ቁጥር ኢምንት ነው:: ናፍቆት ወደድሽም ጠላሽም ለችግሩ መንስኤ የመንግስት እጅ አለበት!!! ብዙ ብዙ መስራት ይጠበቅበታል!!!!!!! እኔ እውነት እልሻለሁ ለራሴ ሀብታም ለመሆን አስቤ አላውቅም:: ግን ሀብታም ሁኜ ቢያንስ የተወሰኑትን ብረዳ የሁልጊዜም ምኞቴ ነው!!!!!!!! እግዚአብሄር እንዲያሳካልኝ ጸሎቴ ነው! በገጠሪቱ ኢትዮጵያ ድህነት ምን ያህል እንደተስፋፋ ለመንገር ይከብደኛል! and yet ያ የገጠር ሂወቴ ይናፍቀኛል!!!
ናይጄሪያ ላልከው .... አንድ ጊዜ የገጠመኝን ባወራልህ በሳቅ ፍርስ ነበር የምትለው ... ግን ጉዳዩ ትንሽ 'up close and personal' አይነት ስለሆነ ... እዚህ ላይ ብለቀልቀው ትንሽ የወጣ ነገር ይሆንብኛል ....
ለማንኛውም ሰሞኑን በቲቪ አየሁት ሰውየውን:: ያለው እውነቱን ነበር ..... በጣም አሪፍ ትልቅ ቦታ ተሰጥቶታል ... የሚለው ልክ እንዳንተ ነው ... አገሩ ውስጥ ኢንቨስት አርጎ ድሀውንም ለመጥቀም ... ምናምን ነገር .... ልቤን በወሬው ቢያወልቀውም እውነቱን ስለሆነ ደስ ብሎኛል ሳየው:: ላንተም ያንን እመኛለሁ::
እዚህ ዋርካ ላይ የምጽፈው ዘና ነገር ስል ነው:: እና ሙዚቃ አለ ሁሌ .... Celine Dion በቅርብ የለቀቀችውን 'taking chances' የተሰኘውን አዲስ አልበሟን እየሰማሁላት ነው .... በዚህ ስራዋ ብዙዎች በደንብ ድምጽዋ አልወጣም .. ምናልባትም እየደከመች እንደሆነ የታየበት ስራው ነው ብለው ቢያጣጥሏትም ..... 'Eyes on Me' የሚለውን ሙዚቃዋን እየሰማሁት ነው ... እና በጣም ወድጄዋለሁ ..... በዚህ ሙዚቃ ላይ የተወሰነ ቦታ ላይ ድምጽዋ የሻኪራን ይመስላል ልበል? ጋብዤሀለሁ:: I really adore her. ከምር::
የ"ጎጃም አዘነ" ስም አወጣጥ ምንም የማውቀው የለም:: ነገር ግን አንዳንዶች እንደቀልድ እያደረጉ ሲናገሩ የሰማሁት ብርድ ልብስም ተወዶ: ጋቢም ማሰራቱ ከብዶ ሰዉ የሚለብሰው ባጣበት ጊዜ ስለመጣ ነው ይላሉ:: "ጎጃም አዘነ" ሲያስፈልግ ቀን እንደ ጋቢ: ሲያስፈልግ ማታ እንደ ብርድ ልብስ ይለበሳል:: በዚያ ላይ ሲያጥቡት በቀላሉ ይጸዳል: ሲደርቅም አፍታ አይቆይ:: ብቻ ምናለፋሽ እውነትም ጎጃም አዝኖ (ጸልዮ) ያመጣው ነገር ሳይሆን አይቀርም::
እንግዲህ ሙሉ ለሙሉ አንቺ እንደገለጽሽው ልጅ ላልሆን እችላለሁ:: ነገር ግን.........እንጨት ለቅሜ: ከብት, በግ, ፍየል ሰብስቤ: ቁምጣ እና ጎጃም አዘነ ለብሸ ነው ያደግሁት:: እኔ ያደግሁት በጣም ትንሽ የሆነች የገጠር ከተማ ውስጥ ነው:: እኔ ተወልጀ 2 አመት እስኪሆነኝ ድረስ ወላጆቼ ዋናው ገጠር ውስጥ በግብርና ይተዳደሩ ነበር:: ልክ እኔ 2 አመት ሲሞላኝ ነው አሉ ወደዚያች ትንሽየ የገጠር ከተማ ገብተው ንግድ የጀመሩት:: ከወፍጮ ተነሱና ወደ እህል ንግድ ብሎም ወደ መኪና አድገዋል:: አዲስ አበባም ይመላለሱ ነበር (አሁን እንዲያውም ግማሹ ቤተሰብ አዲስ አበባ ነው):: ነገር ግን ቤተሰቦቸ በጣም ስትሪክት ስለሆኑ አስተዳደጌ እዛው እንደዋናው ገጠር ነው (በርግጥ ሰፈሯ ብዙ ነጋዴ ይኑርባት እንጅ አካባቢው በጠቅላላ/10 ደቂቃም ሳትጓዥ ገጠር ነው):: አሁንም እንቆቅልሽ የሚሆንብኝ ነገር እርሻ ባይኖረንም ከብቶች: በጎች እና ፍየሎች ነበሩን:: ምንም ጥቅም አይሰጡም....እነንና ወንድሞቸን ማልፋት ብቻ!!! ከወፍጮ ቤት ጎን ቤት ተሰርቶላቸው እዛ ያድራሉ:: ጥዋት ጥዋት እየተነሳሁ ከብቶችን ለረኛው አስረክባለሁ: በግና ፍየሎችን ደሞ ዝም ብየ እለቃቸዋለሁ:: ማታ ማታ ደግሞ ከብቶችን ከረኛው እቀበላለሁ: በግና ፍየሎችን ደሞ ከዋሉበት ሁሉ ፈልጌ እሰበስባለሁ:: አንዳንዴ ደሞ የከብቶች እረኛ ሊለቅ ይችላል (የኛን ብቻ ሳይሆን የብዙ ሰው ነው የሚጠብቀው) እና ያኔ ሰው ሁሉ በየተራ ሲጠብቅ የኛን ተራ እሸፍናለሁ......ጫካ ለጫካ እሾህ እየወጋኝ ስዞርልሽ እውላለሁ ማለት ነው:: ከሁሉም የሚያስመርረኝ ከብቶችም ሆኑ ፍየሎች እና በጎች ሲጠፉ መፈለግ ነው! አንዳንዴ እስከ እኩለ ሌሊትም መፈለግ አለ:: በዛ ላይ ጠፍተው ጅብ በልቷቸው ያገኘናቸውም አሉ:: የእንጨት ለቀማውን ነገርማ ተይው!!! በክረምቱ (ትምህርቱ ሲዘጋ) ሁሌ እንጨት ለቀማ እንሄዳለን (ባል ካልሆነ በስተቀር):: ከዛ ዝናብ ሲያዘራን ውለን አንገታችን እስኪቀላ ተሸክመን እንመጣለን:: ደግነቱ እንጨት ለቀማውን ቶሎ ተውሁት:: ልክ 6ኛ ክፍል ሚኒስትሪን ተፈትኜ 3 ቀን እንደለቀምሁ እንጨቱን ከራሴ ላይ አውርጀ ስገባ አባቴ ከአዲስ አበባ መጦ አገኘሁት:: ከዛ የት ሂደህ ነው ሲለኝ እንጨት ለቀማ አልሁት:: ከዛ እናቴን ተቆጣትና ሁለተኛ እንጨት ለቀማ እንዳትልኪው አላት:: ከዛች ቀን በኋላ እንጨት አለቀምሁም...........ከብት ስብሰባው ግን 12ኛ ክፍልን እስከምጨርስ አልቀረልኝም:: እንጨት ለቀማውን ባርፍም በጣም ደባሪው የወፍጮ ቤት ስራ አልቀረልኝም (እየመዘኑ ሂሳብ መቀበሉ):: እሁድ እና ቅዳሜ ደሞ መጋዝን እህል መግዛት::....................በስማም ምን ሁኜ ነው ግን ይሄን ሁሉ ታሪኬን የምዘረዘው:: Anyway, እና ናፍቆት ኢምፕረስ ለማድረግ ሳይሆን እንደዚህ ነው ያደግሁት ስለሽ ነው:: ቁምጣ 10ኛ ክፍል እስከምደርስ ለብሻለሁ: ጎጃም አዘነው ግን አሁንም አብሮኝ አለ:: እርሻ ባልችልም ከከብት ጋር ነው ያደግሁት:: ግን ያ ሂወቴ በጣም ይናፍቀኛል!!!!!!!!!!!!!!!!!! አሁን እንኳን የኔ ታናናሾች እንጨት አይለቅሙም: ከብት አይሰበስቡም:: በጎችን እንኳን ማታ ማታ ፈልገው ወደማደሪያቸው ያስገባሉ:: በጣም የሚገርሜኝ ግን ምንም ጥቅማቸው አይታየኝም ልጆችን ከማልፋት በስተቀር:: በግ ወይ ፍየል ሲታረድ እንኳን ተገዝቶ ነው እንጅ ከቤት አይታረድም:: ከብቶችም ቢሆኑ ከ ሁለቱ ወይም ሶስቱ በስተቀር ሌሎች ወተት አይሰጡም:: መተዳደሪያም አይደሉም:: በቃ ልማድ ልበለው? ወላጆቸ ገበሬዎች ስለነበሩ የከተማውም የገተሩም ኑሮ እንዳይቀርባቸው ነው::
ትዝ ብለውህ አልሽኝ? በጣም ነው እንጅ የሚናፍቁኝ!!! ሀብታም አልሆንም እንጅ ሀብታም ብሆንማ ገንዘቡን ለኔ አልፈልገውም:: ከምር! ለራሴ የምፈልገውን አልጣ እንጅ ትርፍ አልፈልግም.................ቁጠባ ትዝ ብሎኝ አያውቅም!!! ሌላው ይቅርና የቅርብ ድሀ ዘመዶቸን መርዳት ብችል በጣም ደስ ይለኛል.........ሁሌም የምመኘው እሱን ነው!!!!!!!
ለማንኛውም ሰሞኑን በቲቪ አየሁት ሰውየውን :: ያለው እውነቱን ነበር ..... በጣም አሪፍ ትልቅ ቦታ ተሰጥቶታል ... የሚለው ልክ እንዳንተ ነው ... አገሩ ውስጥ ኢንቨስት አርጎ ድሀውንም ለመጥቀም ... ምናምን ነገር .... ልቤን በወሬው ቢያወልቀውም እውነቱን ስለሆነ ደስ ብሎኛል ሳየው :: ላንተም ያንን እመኛለሁ ::
ናፍቆት: ለምኞትሽ አመሰግናለሁ!!! ሰውየውም እግዜር ይስጠው!!! እኔ እንኳን ትግስት ኑሮኝ 35 አመት ይቅርና ካሁን በኋላ 1 አመትም እዚህ የምቆይ አይመስለኝም:: ሀገሬ በጣም ናፍቆኛል!!! እዚህ ሀገር በመኖሬ ደስተኛ አይደለሁም:: በቶሎ ወደ ሀገሬ መመለስ ነው የምፈልገው!!! እንዲያውም ብትችይ ስራ ብታፈላልጊልኝ ደስ ይለኛል..........ሪዚሜዬን በፕሪቬት እልክልሻለሁ :lol: ስራ የምታገኝልኝ ከሆነ................
..... 'Eyes on Me' የሚለውን ሙዚቃዋን እየሰማሁት ነው ... እና በጣም ወድጄዋለሁ ..... በዚህ ሙዚቃ ላይ የተወሰነ ቦታ ላይ ድምጽዋ የሻኪራን ይመስላል ልበል ? ጋብዤሀለሁ :: I really adore her. ከምር ::
ዛሬም ለግብዣሽ አመሰግናለሁ! ግን የእንግሊዘኛ ዘፈን እንዳመልወድ ታውቂያለሽ አይደል? ጭራሽ አይገባኝም! እንኳን ሲዘፍኑ ሲያወሩም በመከራ ነው የምሰማቸው:: ከከብት ጋር አድጌ የነሱን አክሰንት እድሰማ አጠብቂ.........እንግሊዘኛ ዜሮ ነኝ!!!!
ልንገርህማ - አንድ ዘመድ አለችን አሁን አንተ ያለህበት ሀገር - ያገባች - እና ባልየው እንዳንተ ገጠር ያደገ ነው ... እና ለረፍት ምናምን እዚህ ሲመጡ ባልዋ በጣም የሚፈልገው ገጠር ሄዶ ሳር ላይ ተኝቶ ጸሀይ ሲከካው መዋልን ነው .... ወይም ከብቶቹን ማየት ... ጎረቤት ምናምን ሰብስቦ ዝም ብሎ ማዋራት ... ስለ ከብቱ ስለ አገሩ ... ምናምን ... ነገር ... እና እዛም ሲሆን በጣም የሚናፍቀው ይሄ እንደሆነ ደጋግሞ ይናገራል - ልክ እንዳንተው - እና እኛ እዚህ ዘመዳችንን በቅጡ ማግኘትና አብሮ መጫወት ወይም መዞር እንደልብ አንችልም - ምክንያቱም ተነስቶ ገጠር ሲሄድ አብራ ተንጠልጥላ መሄድ ስላለባት ... and you know how husbands are.
እና ብዙ ጊዜ ሳስብ የገጠር ልጆች ከከተሜው የበለጠ ካገራቸው ጋር ያላቸው 'attachment' ጠበቅ እና ጠለቅ ያለ ይመስለኛል:: ይሄ ደሞ ቆንጆ 'originality' አይመስልህም? ከተሜው በተለይ አዲሳበባውያንን ያው ታውቃለህ አይደል? ... አዋዋሉ - አለባበሱ - አወራሩ - አበላሉ - ...... ምናምን ...... እና ብዙው ነገር የተደበላለቀ እና .... like .... some sort of originality የሌለው አይነት ነገር ነው .... እና ውጪ ሲሄድም ያን ያህል 'home sickness' እንደገጠሬው የሚጠነክርበት አይመስለኝም ... ካልተሳስትኩ ..... እና ምን ልልህ ነውማ ..... ገጠሬዎች ያንን unique feeling የበለጠ enjoy የሚያደርጉት ይመስለኛል - ናፍቆቱ ቢከብድም .... You are lucky!
'Edna Mall' የሚባል አዲስ እንትን ተከፍቷል እዚህ - ቦሌ ቴሌ መድሀኒአለም አካባቢ .... ሰምተህ ይሆናል ... ሶስት ዘመናዊ ሲኒማ ቤቶች አሉት .... ሌሎችም ብዙ ነገሮች ... ፊልም ቤቱ በጣም በቅርብ የወጡ ፊልሞችን እንደሚያቀርብ ተገልጿል - መግቢያ ዋጋው 40 ብር ነው (እስኪለመድ ለጊዜው በኪሳራ ለመስራት) ....... እና ቅዳሜ ለማየት ብዬ ፊልም ገብቼ ነበር .... ቅዳሜ ማለት 1 Dec. 2007 ነበር አይደል? ከሶስቱ ፊልሞች ያንዱን Release Date ልንገርህ? 30 November 2007. አዲስ ፊልም ቶሎ ልናይ ነው ... አይጥምም?
ልበልህማ .... እነዚህ ያፍሪካ መሪዎች አንዳንዴ ድንቅ አይሉህም? ሰሞኑን አንዱ ጋዜጣ ላይ ያነበብኩትንና ሳልወድ ያሳቀኝን ላጫውትህማ - ስልጣንን የሙጥኝ ያሉትን የ ዚምባብዌው ፕሬዚዳንት ሮበርት ሙጋቤን አንዱ ጋዜጠኛ አንድ ጥያቄ አቅርቦላቸው ነበር:
ናፍቆት: ቤትሽን እኮ የኔና አንች ብቻ መጫወቻ አደረግነው:: ቶሎ ቶሎ አለመምጣትሽ ይመስለኛል ሰውን አንብቦ ብቻ ውልቅ እንዲል የሚያደርገው:: ከቻልሽ ቶሎ ቶሎ ብቅ በይማ!
የአፍሪካ መሪዎችን ነገር ተይኝ! ከአባቱ የወረሳቸው ከብቶች መሰሉት እንዴ ሙጋቤ የዝንባቡዌን ህዝብ እስከሂወቱ ፍጻሜ መግዛት የሚፈልገው? So amazing! እኔም ራሴ ወደሀገሬ ለመመለስ በጣም እጓጓና የመሪዎቹን ነገር ሳስታውሰው ዝግንን ያደርገኛል (የምርጫው ጊዜ አዲስ አበባ ስለነበርሁ እስከ ጃኑዋሪ 2006 ያለውን ሁሉ ሂደት አውቀዋለሁ):: ያም ሁኖ ግን ከሌላው ኢትዮጵያዊ እኔ የተለየሁ አይደለሁም እና ወደ ሀገሬ መመለስን ሁሌም እናፍቃለሁ!!! Seriously, ጥሩ ስራ የምታገኝልኝ ከሆነ ለመምጣት አንድ ቀን አላድርም!!! ዋናው ፎሩም ላይ በስንት ቀን አንዴ እየመጣሽ ሳይ የዋርካ ፕራይቬት mailbox ቸክ የምታደርጊ ስላልመሰለኝ ነው እንጅ ረዙሜየንማ እልክልሻለሁ..........check it out ከምር! ብቻ ከዚህ ደባሪ አገር ገላግይኝ!!!
ሌላ ደሞ ስለምን ነበር ልመልስልሽ የነበረው?.........አዎ! ስለ ፊልም:: ለፊልም አፍቃሪዎች በጣም ጥሩ ነው አዳዲስ ፊልሞችን የሚያሳይ ቤት መከፈቱ (ግን 40 ብር አልበዛም?.......ደሞ እኮ እስኪለመድ በኪሳራ ለመስራት አልሽኝ..........ከሰዉ አቅም ጋር ውድ መሰለኝ):: እኔ እንኳን ያው እንደዘፈኑ ፊልሙም ላይ እስከዚህም ነኝ:: ስራየ ብየ ፊልም አላይም:: እንዳጋጣሚ ሰዎች ከፍተው እያዩ ከደረስሁ ወይም አስገድደው ከወሰዱኝ አያለሁ:: እስካሁን ያየኋቸው ፊልሞች በግምት ከ25 አይበልጡም:: እዚህ ከመጣሁ ፊልም ቤት የሄድሁት 3 ቀን ነው::
ይልቅ ከሁለት ቀን በፊት አይቸው በጣም የወደድሁትን ፊልም ልንገርሽ (ግን እንዳትስቂብኝ የድሮ ፊልም ነው):: የአውሮፓ እግር ኳስ ለማየት የሆነ ኬብል ሰርቪስ ሰብስክራይብ አድርጌያለሁ:: እግረመንገዱን ብዙ ቻናሎች አሉት.........እንዲሁም on demand የሚል ፌቸር አለው (በፈለግሽው ጊዜ የፈለግሽውን ፊልም የምታይበት):: እና አብሮኝ ያለው ጓደኛየ ብዙ ጊዜ ያያል........አዳዲስ ፖስት የተደረጉትን ደሞ በየቀኑ ይከታተላል:: ከዛ እሁድ እለት ይሄንን ፊልም ማየት አለብህ ብሎ በግድ እንዳየው ያዘኝ:: አይርሁትና በጣም ተደሰትሁ!!! እስከዛሬ ካየኋቸው ሁሉ ፊልሞች በጣም ወደድሁት!!! የፊልሙ ርዕስ "The gods must be crazy" ይሰኛል:: በጣም ከመውደዴ የተነሳ ስለፊልሙ እና ስለ አክተሩ ኢንተርኔት ላይ ፈልጌ ትንሽ ነገር አነበብሁ:: በጣም ነው የሳበኝ!!! ሌሎች ፓርቶችም እንዳሉት ስላነበብሁ ፈልጌ ማየቴ አይቀርም:: ፊልሙ የተሰራው ልክ በኔ እድሜ (1980/81) ነው ግን ስሙንም ሰምቸው አላውቅም ነበር:: ጓደናዬ ግን ገና ኢለመንታሪ ሲማር እንዳየው ነው የነገረኝ::
እስቲ አንችን ደሞ በጣም ያስደሰተሽን ፊልም ንገሪኝና ጋብዥኝ.................የፊልሙን ግብዣ በደስታ ነው የምቀበለው! ብዙ ፍቅር ባይኖረኝም እንደዘፈኑ ግን አልጠላውም (ለነገሩ ዘፈናቸውም አይስበኝም እንጅ አልጠላውም, ከጥቁሮቹ ቅብጥርጥር በስተቀር-which I hate too much)::
የክልሉ ፕሬዚዳንት ኡሞድ ኡጁሉና ምክትላቸውን ጨምሮ ሌሎች የክልሉ መንግሥት ከፍተኛ አመራሮች ላይ የመግደል ሙከራው የተካሄደው በጋምቤላ ጆር ዞን አኙዋ ወረዳ ውስጥ ከኅብረተሰቡ ጋር በመወያየት ላይ እያሉ ነው ብለዋል የፖሊስ ምክትል ኮሚሽነሩ ቱት ኮር።
"ካለፉት ጥቂት ዓመታት ወዲህ የሰብአዊ መብቶች አያይዝ እያሽቆለቆለ በመሄዱ ምክንያት የተፈጠሩ ችግሮች ለሀገሪቱ ደኅንነትና ህልውናም ጭምር አስጊ ደረጃ ላይ ደርሰዋል" ሲል ሰመጉ አስታውቋል።