Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ረቂቅ አዋጁ የተፈጻሚነት ወሰንን በሚገልጸው አንቀጽ አዋጁ አገራዊና ክልላዊ የከተማ ልማት ፕላን፣ የከተማ አቀፍ ፕላንና ስኬች ፕላን ዓይነቶች ዝግጅትና ትግበራ የተፈጻሚነት ወሰን በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 52(1) በግልጽ ለፌዴራል መንግሥት ያልተሰጠ ሥልጣን፣ ወይም ለፌዴራል መንግሥትና ለክልል መንግሥታት በጋራ ያልተሰጠ ሥልጣን በክልል መንግሥት ሥልጣን ሥር ይወድቃል ከሚለው ድንጋጌ ጋር እንደማይጣጣም ቋሚ ኮሚቴው በውሳኔ ሐሳቡ አስታውቋል፡፡
በተጨማሪም ረቂቅ አዋጁ የሚኒስትሮች ምክር ቤት አዋጁን ለማስፈጸም ደንብ የማውጣት ሥልጣን እንደሚኖረው፣ የከተማ ልማትና ኮንስትራክሽን ሚኒስቴር ደግሞ መመርያ እንደሚያወጣ፣ እንዲሁም የወጡ ደንቦችና መመርያዎች በሁሉም ክልሎች መፈጸማቸውን ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ እንደሚከታተልና ጉድለቶች ካሉም ተገቢውን ማስተካከያ እንደሚያደርግ መቀመጡ አግባብ አለመሆኑን በውሳኔ ሐሳቡ ገልጿል፡፡ ምክንያቱም አዋጁ ቢፀድቅ የሚተገበረው በክልሎች ሆኖ እያለ ይህን የፌዴራል መንግሥት ተቋም ተፈጻሚነቱን እንዲከታተልና በጉድለቶች እርምት እንዲያደርግም ሥልጣን መስጠት፣ ከክልሎች ሥልጣንና ተግባር ጋር የማይጣጣም ሆነ እንዳገኘው በውሳኔ ሐሳቡ አትቷል፡፡
ይሁን እንጂ ረቂቅ አዋጁ ፋይዳ እንዳለው፣ ይኼውም የአንድ አገር የከተማ ዕድገት ትክክለኛ በሆነ መንገድ ለመምራትና ከአገራዊ የከተማ ልማት ፕላን አንስቶ፣ በየተዋረዱ እስከ የገጠር ልማት ማዕከላት ድረስ የተቀናጀና የሚመጋገብ የፕላን ሥርዓት ለማበጀት መሆኑ ተገቢ እንደሚያደርገው ገልጿል፡፡
በመሆኑም ረቂቅ አዋጁን በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 55(6) ላይ በተደነገገው መሠረት፣ አንድ የኢኮኖሚ ማኅበረሰብን ለመፍጠር ሲባል በፌዴራል መንግሥት ሕግ እንዲወጣላቸው የሚያስገድዱ ለመሆናቸው የታመነባቸው የፍተሐ ብሔር ሕጎች መካከል የሚካተት መሆን አለመሆኑ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት የውሳኔ ሐሳቡን አቅርቧል፡፡
በፌዴራል ምክር ቤቱ እንዲወሰን ረቂቅ አዋጁ በፌዴሬሽን ምክር ቤት አስፈላጊውን የሕግ ሒደት ጨርሶ ወደ ፓርላማው ተመልሶ እንዲመጣ፣ ለዚህም ሲባል ፓርላማው ረቂቅ አዋጁን ወደ ፌዴሬሽን ምክር ቤት እንዲመራው ቋሚ ኮሚቴው የውሳኔ ሐሳቡን አቅርቧል፡፡
በውሳኔ ሐሳቡ ላይ አንድ የፓርላማው አባል ጥያቄ አንስተዋል፡፡ ይኸውም ቋሚ ኮሚቴው ከሕጉ አርቃቂዎች ጋር በተወያየበት ወቅት ረቂቁ ሕገ መንግሥቱን የሚጥስ ነው የሚለውን የኮሚቴው ጭብጥ አስመልክቶ የሰጡት ማብራሪያ፣ እንዲሁም የሚኒስትሮች ምክር ቤት በረቂቅ ደረጃ አፅድቆ ለፓርላማ ሲመራው ስለተገለጸው መጣረስ ግንዛቤ አልነበረውም ወይ የሚል ነበር፡፡ ቋሚ ኮሚቴው ለቀረበው ጥያቄ ምላሽ ከመነሻ ማብራሪያ ለመስጠት ጠይቀው የተፈቀደላቸው የመንግሥት ረዳት ተጠሪ ሚኒስትር ዴኤታው አቶ አማኑኤል አብረሃም፣ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ይህንን አዋጅ ፓርላማው ማፅደቅ የሚችለው የፌዴሬሽን ምክር ቤቱን ይሁንታ አግኝቶ መሆን እንዳለበት ግንዛቤ እንደነበረው፣ የሚኒስትሮች ምክር ቤት በቀጥታ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት መምራት ስለማይችል ለፓርላማው መምራቱን ተናግረዋል፡፡
ሪፖርተር ያነጋገራቸው የሕግ ባለሙያዎች ግን አቶ አማኑአል በሰጡት ማብራሪያ አይስማሙም፡፡ የሚኒስትሮች ምክር ቤት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ ረቂቅ አዋጁ በፌዴሬሽን ምክር ቤት እንዲያልፍ ማድረግ እንደሚችል ይገልጻሉ፡፡ ቋሚ ኮሜቴው ለቀረበው ጥያቄ በሰጠው ምላሽ የሕግ ሰነዱን ያረቀቁት ባለሙያዎች ፓርላማው በራሱ መንገድ ሊያፀድቀው ይችላል የሚል ምላሽ እንደሰጡ፣ ምክንያታቸውም በሥራ ላይ የሚገኘው የከተማ ፕላን አዋጅ ቁጥር 574/2000 የፀደቀው በፓርላማው መሆኑን እንዳስረዱ ገልጿል፡፡ ቋሚ ኮሚቴው ይህንን መነሻ በማድረግ ሥራ ላይ የሚገኘው አዋጅ በፀደቀበት ወቅት የተያዘውን ቃለ ጉባዔ መመርመሩን፣ በወቅቱም ተመሳሳይ ክርክር እንደነበር፣ ነገር ግን ወደ ፌዴሬሽን ምክር ቤት ሳይመራና ይሁንታውን ሳያገኝ መፅደቁን አብራርተዋል፡፡
ፓርላማው ቋሚ ኮሚቴው ያቀረበውን የውሳኔ ሐሳብ በአንድ ድምፀ ተአቅቦ በአብላጫ ድምፅ በማፅደቅ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት መርቶታል፡፡ ይህ ረቂቅ አዋጅ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ይሁንታ አግኝቶ ፓርላማው የሚያፀድቀው ከሆነ፣ የኦሮሚያ ክልል ከሁለት ዓመት በፊት በገጠመው የሕዝብ ተቃውሞ ምክንያት ውድቅ ያደረገው የአዲስ አበባና የፊንፊኔ ዙሪያ የኦሮሚያ ላይ ዞን የተቀናጀ ማስተር ፕላን በድጋሚ እንዲያንሰራራ፣ አልያም እንደ አዲስ ልዩ ዞኑ ሊያዘጋጀው የሚችለው ፕላን ከፀደቀው የአዲስ አበባ ማስተር ፕላን ግን የተቀናጀና ተመጋጋቢ እንዲሆን ያደርገዋል፡፡
በሐሙሱ የፓርላማው ስብሰባ በርካታ የኦሕዴድ አባላት ሳይገኙ መቅረታቸው ከዚህ ጋር ግንኙነት ይኖረው ይሆን የሚል ጥርጣሬ ይጭራል፡፡ ይህንኑ አስመልክቶ ሪፖርተር ያነጋገራቸው የዕለቱን ስብሰባ የመሩት ምክትል አፈ ጉባዔ ወይዘሮ ሽታዬ ምናለ ግን፣ በዕለቱ የተገኙት የፓርላማ አባላት ቁጥር ማነስ ከምንም ነገር ጋር እንደማይገናኝ ገልጸዋል፡፡
በርካታ የፓርላማው አባላት ለመስክ ሥራ በመውጣታቸው ሊገኙ አለመቻላቸውን፣ የአንድ ቋሚ ኮሚቴ 21 አባላት በመስክ ሥራ ላይ እንደሚገኙ፣ ሌሎች ከ50 በላይ የሚሆኑ አባላት ደግሞ በአፋር ክልል በተዘጋጀ አንድ ኮንፈረንስ ላይ ለመሳተፍ በመሄዳቸው የተፈጠረ መሳሳት መሆኑን ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡
ሦስተኛ ዓመት የሥራ ዘመኑ ላይ የሚገኘው የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት 547 መቀመጫዎችን ኢሕአዴግና አጋሮቹ መቶ በመቶ የተቆጣጠሩት ሲሆን ከእነዚህም ወንበሮች መካከል ኦሕዴድ 178፣ ብአዴን 138፣ እንዲሁም ዴኢሕዴን 123 ወንበሮችን በመያዝ ከአንደኛ እስከ ሦስተኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
ቻይናውያን አንድ ጠቃሚ ምሳሌ ይወዳሉ እና jiǔ የሚለው ቃል ሁሉንም የአልኮል መጠጦች ይሸፍናል። የቻይንኛ ጣፋጭ ቃል ከ ቃየንባኒ ከሚለው ቃል ጋር ፡፡ በተለምዶ አንድ ብርጭቆውን በአንዱ ማንጠልጠያ ውስጥ ማፍሰስ ይጠበቃል ፡፡
የቻይና ባለሞያ ኤፒኮክ ቅይኒት የ Fiberglass Gaskets አምራቾች እና አቅራቢዎች የፋብሪካ ኤፒክ ህንቲን የ Fiberglass Gaskets በአለም ገበያ ዝቅተኛ ዋጋ
በክረምቱ መካከል በበጋው ወቅት የበሰለ ቤርያዎችን ለመቅመስ ትፈልጋላችሁ ክረምቱን ለክረምት ለማዘጋጀት በቀዝቃዛ ፍራፍሬ ውስጥ የሚገኙትን ጠቃሚ ንጥረኖች ሁሉ በጠቅላላ ዓመቱን ሙሉ ልዩ ጣዕምና መዓዛ ይደሰቱበታል
በተራቀቁ ላቦራቶሪዎች የሚሰጡ የሙከራ አገልግሎቶች በጣም የተለመዱት ሚና በኢንዱስትሪ ደረጃዎች መሠረት ምርቶችን እና አገልግሎቶችን መስጠት ነው ፡፡ የምርት ሙከራዎች ፣ ሸማቾች ራሳቸው
solasolv ለመርከቦች ፣ የዘይት ማሰሪያ ፣ ክሬን ካቢኔቶች ፣ የማውጫ ቁልፎች የማያስፈልጉባቸው መስኮቶች (ስፖንሶላቭ) ዘላቂ ማጣበቂያ / ቀለም ያለው የመስታወት ፊልም ይሰጣል ፡፡
የኢትዮጵያ ዜጎች ለማኅበራዊ ፍትህ ፓርቲ (ኢዜማ) በአዲስ አበባ ከተማ በስፋት ሲከናወኑ ነበሩ ባላቸው የመሬት ወረራ እና የጋራ መኖሪያ ቤቶች (ኮንዶሚኒየም) ህገ ወጥ ዕደላን በተመለከተ …. ሰኞ ነሐሴ 25 ቀን 2012 ይፋ የዳሰሳ ጥናት ይፋ አድርጓል።
ለመገናኛ ብዙሃን የተሰራጨው ይህ ጥናት፤ በአዲስ አበባ ከተማ ውስጥ በሕገ ወጥ መንገድ የሚደረጉ የመሬት ወረራዎች እና ከህግ አግባብ ውጪ የሚደረጉ የጋራ መኖሪያ ቤት እደላዎች እንዳሉ ፓርቲው በማስረጃ ማረጋገጡን አትቷል።
በአስራ ሶስት ገጾች የተዘጋጀው ይህ ጥናት ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ በከተማይቱ “ታይቶ በማይታወቅ መጠን እና ስፋት ግልጽ የሆነ የመሬት ወረራ እና ሕገ ወጥ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ዕደላ ተደርጓል” ሲል ወንጅሏል።
ጥናቱ ሕገ ወጥ የመሬት ወረራ ተደርጎባቸዋል የተባሉ እና በአዲስ አበባ የተለያዩ ክፍለ ከተሞች ያሉ ዘጠኝ አካባቢዎችን ሁኔታ በማሳያነት ጠቅሶ ዝርዝር ሁኔታቸውን አስቀምጧል።
“ሕገ ወጥ የመሬት ወረራ ተግባር በሃገራችን አዲስ ያልሆነ እና በተለያዩ ጊዜዎች እና አካባቢዎች ትልቅ ችግር ሆኖ የቆየ ቢሆንም በአዲስ አበባ ከተማ ግን በዚህ ደረጃ እና ፍጥነት የተስፋፋበት ጊዜ አልነበረም”
“ሕገ ወጥ የመሬት ወረራ ተግባር በሃገራችን አዲስ ያልሆነ እና በተለያዩ ጊዜዎች እና አካባቢዎች ትልቅ ችግር ሆኖ የቆየ ቢሆንም በአዲስ አበባ ከተማ ግን በዚህ ደረጃ እና ፍጥነት የተስፋፋበት ጊዜ አልነበረም” ያለው ኢዜማ፤ “የመሬት ወረራው በብዙ የከተማው አካባቢዎች እና ሰፋፊ መሬቶችን ዒላማ ያደረገ፤ በተናጥል የሚደረግ ሳይሆን በተቀናጀ መልኩ የሚፈፀም” መሆኑን በጥናት ማረጋገጡን ገልጿል።
“[የመሬት] ወረራው የከተሞችን አረንጓዴ ቦታዎች፣ የወንዝ ዳርቻዎች እንዲሁም ለመሰረተ ልማት አውታር ዝርጋታ በፕላን የተከለሉ ቦታዎችን ያካተተ በመሆኑ የጉዳቱን መጠን ከፍተኛ አድርጎታል” ብሏል የፓርቲው ጥናት።
በመሬት ወረራው ላይ ግንባር ቀደም ተሳታፊ የነበሩት ግለሰቦች “ቦታዎቹ ከዚህ ቀደም የቤተሰቦቻችን መሬቶች ናቸው እና በቂ ካሳ ሳይከፈለን ከቦታችን ተነስተናል” የሚሉ ግለሰቦች መሆናቸውን ያመለከተው የኢዜማ ጥናት፤ የየአካባቢዎቹ የመንግስት ኃላፊዎችም ለድርጊቱ ድጋፍ በመስጠት መሳተፋቸውን ጠቁሟል።
“ይህ በጠራራ ጸሀይ በተደራጀ መልኩ የተፈፀመው የመሬት ወረራ፤ በመንግሥት ሥልጣን ላይ ያሉ አመራሮችና የፍትህ አካላት ተጠሪዎች ከፍተኛ እገዛ የተደረገበት ብቻ ሳይሆን እነዚህ አካላት የጉዳዩ ዋና ተዋንያን ነበሩ” የሚለው የኢዜማ ጥናት አመራሮቹ “በተለያየ መልኩ ሊጠቅሟቸው ለሚፈልጉ ግለሰቦች፣ ቡድኖች እና አደረጃጀቶች መሬቱን ወረው እንዲይዙ አመቻችተዋል።
የመንግሥትን ሥልጣን ለሕገ ወጥ ተግባር ከለላ እና ሽፋን እንዲሆን አድርገዋል። ከዚህም ባስ ሲል ከግለሰቦች ጋር በመመሳጠር እራሳቸው ወረራ ፈፅመዋል” ሲል ወንጅሏል።
የከተማይቱ ባለስልጣናት ይህን መሰል ድርጊት በጋራ መኖሪያ ቤቶች ዕደላም መስተዋሉን ፓርቲው በጥናቱ ገልጿል። “የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ኢ-ፍትሐዊ በሆነ መልኩ ፈጽሞ የኮንዶሚኒየም ቤቶች ለማይገባቸው ግለሰቦችና ቡድኖች ቤት የማስተላለፍ ተግባር እንደፈፀመና እየፈጸመ መሆኑን አረጋግጠናል” ያለው ጥናቱ ለዚህም ከሁለት ሳምንት በፊት ከስልጣናቸው የተነሱትን ምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ እና ካቢኔያቸውን በስም ሳይጠቅስ በደፈናው ተጠያቂ አድርጓል።
“የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የጋራ መኖሪያ ቤቶችን ለማስተላለፍ የወጣውን መመሪያ በመቀየር በግለሰብ ትዕዛዝ ቤቶች በሕገ ወጥ መንገድ ከታለመላቸው ዓላማ ውጪ እንዲሰጡ ምቹ ሁኔታን መፍጠሩ በጥናቱ ተረጋግጧል” ብሏል ኢዜማ።
“ቤቶችን እንደፈለጉ ያድሉ ነበር” በሚል በጥናቱ የተከሰሱት የአዲስ አበባ ከፍተኛ አመራሮች፤ ይህንን ድርጊታቸውን የፈጸሙት “ኢፍትሐዊ ሕጎችን እና መመሪያዎችን በማውጣት እና ሕጋዊ ባልሆነ መንገድ ሕጎችን እና ደንቦችን በማሻሻል” እንደሆነ ተመልክቷል። ጥናቱ በ2011 እና 2012 የወጡ፤ ለከንቲባው እና ካቢኔው “ልዩ ሥልጣን” ሰጥተዋል የተባሉ መመሪያዎች በጥናቱ በማጣቀሻነት አቅርቧል።
የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር በየካቲት 2011 ዓ. ም ለ51 ሺህ ገደማ ተመዝጋቢዎች የጋራ መኖሪያ ቤቶች ለማደል ዕጣ ማውጣቱን ያስታወሰው የኢዜማ ጥናት፤ በወቅቱ ቃል ከተገባው በተቃራኒ ከዕድለኞቹ ውጭ ያሉ ግለሰቦች ቤቶቹ መከፋፈላቸውን አትቷል።
ቤቶቹ “ውስጥ ለውስጥ ታድለዋል” የሚለው ጥናቱ በዚህም ተጠቃሚ የሆኑት “የራሳቸው ድርጅት አባላት፣ ሹማምንቶች፣ የማይታወቁ ግለሰቦች እና ቡድኖች” መሆናቸውን አብራርቷል።
ከአዲስ አበባ ወሰን ውጪ ተገንብተዋል በሚል ሲያወዛግቡ የቆዩት የኮየ ፈጬ እና ሌሎች የኮንዶሚኒየም “ሳይቶች” ጉዳይም በኢዜማ ጥናት ተዳስሷል። በእነዚህ አካባቢዎች ለተገነቡ ኮንዶሚኒየሞች የተከናወነው”የዕጣ አወጣጥ እና አጠቃቀም ከመመሪያ ጀምሮ ችግር ያለበት መሆኑ ግንዛቤ መያዝ ተችሏል” ሲል ፓርቲው በጥናቱ አስፍሯል።
“የአስተዳደሩ ቤቶች ልማት ቢሮ፤ የጋራ መኖሪያ እና የንግድ ቤቶችን ለተጠቃሚዎች ለማስተላለፍ ወጥቶ የጸደቀውን መመሪያ ቁጥር 3/2011፣ ሰኔ 2011 ዓ.ም እና ከመመሪያው ቀድሞ የካቲት 27 ቀን 2011 ዓ.ም ዕጣው ለሕዝብ የተገለፀውን ተግባር ላይ ሳይውል ቆይቶ፤ ከዕጣ አወጣጡ በኋላ የወጣውን የአዲስ አበባ ከተማ ግብርና ማስፈጸሚያ ከላይ በተጠቀሰው መመሪያ ተክተው መሥራታቸው ሕግን የጣሰ ነው” ብሏል ጥናቱ።
ኢዜማ “በሕገ ወጥ መንገድ እየተካሄደ ነው” ያለው የጋራ መኖሪያ ቤቶች ዕደላ እስካለፈው ሰኔ ወር አጋማሽ ድረስ መቀጠሉን በጥናቱ ጠቁሟል። በአዲስ አበባ ባሉ ቢሮዎች የሚያገለግሉ የኦሮሚያ ክልል የመንግስት ሠራተኞች በሺህዎች የሚቆጠሩ ቤቶችን ለማግኘት ተመዝግበው በሰኔ ወር የድልደላ ዕጣ እንደወጣላቸው ጥናቱ በማሳያነት ጠቅሷል።
“ሁሉም ሠራተኞች የኮንዶሚኒየም ብሎክ ቁጥር እና የቤቱን ቁጥር በስማቸው ተረጋግጦ የተሰጣቸው ሲሆን፣ በተሰጣቸው የቤት ቁጥር የነዋሪነት መታወቂያ የተዘጋጀላቸው መሆኑን ለማወቅ ችለናል፡፡
ይህን ለማስፈጸም በኦሮሚያ ክልል ጽሕፈት ቤት በኩል ኮሚቴ ተቋቁሞ ኮንዶሚኒየም ቤቶች በሚገኙባቸው ክፍለ ከተሞች በሚገኙ ወረዳዎች መታወቂያ የተሠራላቸው መሆኑን ከአካባቢው ነዋሪዎች መረጃዎች ተገኝተዋል” ሲል የኢዜማ ጥናት አትቷል።
ከኦሮሚያ ክልል መንግስት ሰራተኞች በተጨማሪ “የልማት ተነሺ አርሶ አደሮች፣ ልጅ እና የልጅ ልጅ” በሚል ለተመዘገቡ ግለሰቦች፤ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ሕንጻዎች ውስጥ ያሉ የንግድ ቤቶች እንደታደላቸው ተጨባጭ ማስረጃዎች መገኘታቸውን ጥናቱ ገልጿል። እነዚህ የኮንዶሚኒየም የንግድ ቤቶች በእግር ኳስ ደጋፊነት ስም ለተሰባሰቡ ማኅበራት በተመሳሳይ ሁኔታ መከፋፈላቸውንም ጥናቱ ጠቁሟል።
ኢዜማ በጋራ መኖሪያ ቤቶች ዕደላም ሆነ በመሬት ወረራ ታይተዋል ያላቸው “ሕገ ወጥ ተግባሮች” ተጽዕኗቸው “ዛሬን የሚሻገር ለነገም የሚተርፍ ነው” ሲል በጥናቱ አሳስቧል። ድርጊቱ “የኅብረተሰቡን ቀጣይ ህግን የማክበር ባሕሪ በከፍተኛ ደረጃ የሚጎዳ በመሆኑ ጥፋቱ የከፋ ነው” ሲልም አጽንኦት ሰጥቷል።
“ሀገር እና ሕዝብ የሰጣቸውን አደራ ችላ በማለት ሥልጣናቸውን ለሕገ ወጥ ተግባር እየተጠቀሙ ያሉ የከተማው የመንግሥት ኃላፊዎች ሕጋዊ ተጠያቂነታቸው አይቀሬ ነው” ሲል የተነበየው ኢዜማ፤ በተመሳሳይ ተግባራት የተሳተፉ ደላሎች፣ ሕገ ወጥ መሬት ተቀባዮች ገዢዎችም ሆኑ ሻጮች ከተመሳሳይ እርምጃ እንደማያመልጡ አስጠንቅቋል።
ኢዜማ፤ ስልጣን ላይ ያለው መንግስት በጥናቱ የተገኙት ውጤቶች እና ድምዳሜዎችን ተመልክቶ የሕግ የበላይነትን እንዲያስከብር በጥናቱ ጠይቋል። “በወንጀል ጭምር መጠየቅ ያለባቸውን የመንግስት ኃላፊዎች እንዳሉ” እናምናለን ያለው ተቃዋሚ ፓርቲው፤ የመንግስት ህግ የማስከበር እርምጃ እነርሱንም ጭምር ያካተተ መሆን እንዳለበት አሳስቧል።
“እስከዛሬ በነበረው ሥርዓት እንደሚደረገው በሥልጣናቸው ያለአግባብ የተጠቀሙ እና ሥልጣናቸውን ለግል ጥቅማቸው ወይም የፖለቲካ ትርፍ ለማግኘት የተጠቀሙ ባለሥልጣናት ከቦታቸው ገለል በመደረግ ወደሌላ ሥልጣን የሚዛወሩበት ሳይሆን ላደረሱት ጉዳትና ለፈፀሙት ወንጀል በሕግ አግባብ የሚጠየቁበት ሥርዓት ሊበጅ ይገባል” ብሏል ኢዜማ።
ባለስልጣናቱን ተጠያቂ በማድረግ ቀዳሚ ሚና ያላቸው “የፍትህ ተቋማት ናቸው” የሚል እምነቱን በጥናቱ ያንጸባረቀው ኢዜማ፤ በጥናቱ የደረሰባቸውን ወንጀሎች እና ሥልጣንን ያለአግባብ መጠቀም ማስረጃዎች ለሚመለከታቸው አካላት ለማስገባት ማቀዱን ጠቁሟል።
በዚህም መሰረት ፓርቲው በማስረጃዎች የተደገፈ “የወንጀል ይጣራልኝ” አቤቱታ ለጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ፣ ለፌደራል ሥነ ምግባር እና ፀረ-ሙስና ኮሚሽን እና ለፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን እንደሚያስገባ አስታውቋል። (ኢትዮጵያ ኢንሳይደር – ተስፋአለም ወልደየስ)
የኦሮሞ ዴሞክራቲክ ፓርቲ ባለፉት ሁለት ቀናት ሲያካሂድ በቆየው ስብሰባ አሁን የደረስንበትን የትግል ምዕራፍ እና በፓርቲው ውስጥ የሚስተዋሉ ጥንካሬዎችና ጉድለቶችን በጥልቀት በመገምገም የፓርቲው ውስጣዊ ክፍተቶችን ለመቅረፍና በቀጣይ ጊዜ የሚደረገውን ትግል ስኬታማ ለማድረግ የሚያግዙ አቅጣጫዎችን በማስቀመጥ ስብሰባውን አጠናቋል፡፡
ሰሞኑን የድርጅታችን ሊቀመንበር ክቡር ዶ/ር አብይ አህመድ የዓለም የሰላም ኖቤል ሽልማትን ማሸነፋቸውን ተከትሎ መላው የኦሮሞ ሕዝብና የአገራችን ሕዝቦች ያሳዩትን ድጋፍና የደስታ መግለጫ ፓርቲያችን በልዩ አድናቆት ይመለከተዋል፡፡ ይህ አለም አቀፍ ሽልማትም የድርጅቱ አመራርና የሕዝባችን የትግል ውጤት እንደሆነም ያምናል፡፡ በጋራ በምናስመዘግባቸው የድል ምዕራፎች በዚህ መልኩ የሚታዩ ድጋፎችና የደስታ መግለጫዎችም ለፓርቲው ቀጣይ የትግል አቅም እንዲሆን ይሰራል፡፡
ትላንት እንደ ፓርቲ ታግለን ድል እያስመዘገብን ዛሬ የደረስነው ከኦሮሞ ሕዝብና ከኢትዮጵያ ሕዝቦች ጋር በመሆን ነው፡፡ አሁንም የኦሮሞ ሕዝብና የኢትዮጵያ ሕዝቦችን ይዘን በድል እንደምንሻገር ጥርጥር የለንም፡፡ የፓርቲያችንን የትግል እርምጃዎች እየቆጠሩ የሚያኮርፉና ስጋት የሚገባቸው ኃይሎች በሕዝቡ ውስጥ ብዥታን የሚፈጥሩ መረጃዎችን በማሰራጨት ላይ ይገኛሉ፡፡ እኛ ደግሞ ባካበትነው የትግል ባህል ሕዝባችንን ይዘን የነሱን የውሸት ፕሮፖጋንዳና የማፍረስ ህልማቸውን የምናመክን መሆናችንን እንገልጻለን፡፡
ኦዲፒ ሕዝብ ውስጥ ተወልዶ ያደገ የትግል ፓርቲ ነው፡፡ በትግል ጉዞው ውስጥ በሕዝቡ ጥያቄና ፍላጎት ላይ በመመስረት ራሱን በማየትና በመገንባት ዛሬ ላይ ደርሷል፡፡ ፓርቲው ሰሞኑን ባካሄደው ስብሰባው ከከፍተኛ አመራሩ ጀምሮ በየደረጃው ባለ መዋቅር ላይ የአመለካከት አንድነት ጉድለትን ከመሰረቱ በመቅረፍ የሕዝቡን ጥያቄ በተሟላ ሁኔታ እየመለሰ መሄድ አሁን የደረስንበት የትግል ምዕራፍ የሚፈልገው መሆኑ ላይ ስምምነት ተደርሷል፡፡
እንደ ፓርቲና እንደ መንግስት የሚሰጥን ተልዕኮ በተቆርቋሪነትና በሕዝብ ወገንተኝነት መወጣትና በተጠያቂነት መንፈስ መንቀሳቀስን በተመለከተ ክፍተት እንዳለ ተመልክቷል፡፡ በመሆኑም ከከፍተኛ አመራሩ ጀምሮ እስከ ታች ድረስ በአመለካከትና በተግባር አንድነት እንዲሁም በተጠያቂነት መንፈስ የሕዝባችንን ጥያቄና ፍላጎት መመለስ ወሳኝ መሆኑ ላይ ከመግባባት ተደርሷል፡፡ የውስጠ ፓርቲ የአመለካከትና የተግባር አንድነትን በማጠናከር እስካሁን ምላሽ የተሰጠባቸው የኦሮሞ ሕዝብ ጥያቄዎችን እንደ መነሻ፣ምላሽ ያላገኙትን ደግሞ በተለየ ሁኔታ በመመልከት በአጭር ጊዜ ውስጥ ተቆጥረው ምላሽ እንዲያገኙ እንደሚታገል አቅጣጫ አስቀምጧል፡፡
ብዙ ብሄር ብሄረሰቦች፣ብዙ ቋንቋና ባህሎች በሚገኙበት አገር ውስጥ የፌዴራሊዝም ስርዓት አማራጭ የሌለው ስርዓት ነው፡፡ ይህ ስርዓት የብዝሃነትን ውበት በመንከባከብ የአገራችንና የሕዝባችን የጋራ ባህሎች መገንባትን የምናረጋግጥበት ወሳኝ መሳሪያ ነው፡፡ ስለሆነም የኦሮሞ ዴሞክራቲክ ፓርቲ ትክክለኛና እውነተኛ የብዝሃነት ፌዴራሊዝም ስርዓትን በኢትዮጵያ ተግባራዊ በማድረግ የአገራችንን ሕዝቦች እኩልነትና ነጻነት ለማረጋገጥ የማያወላዳ አቋም እንዳለው በድጋሚ ያረጋግጣል፡፡
ይሁን እንጂ ባለፉት ጊዜያት በአፈጻጸም የታዩ ተግባራት የፌዴራሊዝም ስርዓትን የአስተዳደር ባህልና እሴትን የሚቃረኑ ብዙ ተግባራት ሲፈጸሙ ቆይተዋል፡፡ በግምገማ መድረካችን እንዳየነው ባለፉት ጊዜያት የተደረጉ ጥናቶች እንደሚያሳዩት የኢትዮጵያ ፌዴራሊዝም ሁሉንም ሕዝቦች በፍትሃዊነት እንደማያሳትፍ እውነተኛ ዴሞክራሲ በውስጡ ያልተረጋገጠ እንደሆነ ያሳያሉ፡፡
ከዚህም ሌላ የሕዝቡ ጥቅሞችና ፍላጎቶች የመንግስትን ስልጣን እጃቸው ባስገቡት ጥቂቶች ሲጋጥ እንደነበረ ይታወቃል፡፡ የኦሮሞ ዴሞክራቲክ ፓርቲ እነዚህ ድክመቶች ታርመው እውነተኛ የብዝሃነት ፌዴራሊዝም ስርዓት መሬት እንዲይዝ የጀመረውን ትግል በማስቀጠል ብሄር ብሄረሰቦችና ሕዝቦች በነጻነት፣በእኩልነት፣በወንድማማችነትና በብልፅግና የሚኖሩባትን አገር ለመገንባት ጠንክሮ እንደሚሰራ ይገልጻል፡፡
በሌላ በኩል ትላንት ትክክለኛው የፌዴራሊዝም ስርዓት መሬት እንዳይይዝ ሕዝቡን የማይወክሉ ጥቂት ቡድኖች በያዙት የመንግስት ስልጣን ሕገመንግስቱንና የፌዴራሊዝም ስርዓቱን ሲጥሱ የነበሩ ቡድኖች ዛሬ ራሳቸውን ለሕገመንገስቱ የቆሙና የፌዴራሊዝም ስርዓት ጠበቃ እንደሆኑ አድርገው በሕዝቡ ውስጥ ብዥታን ለመፍጠር የሚነዙት የውሸት ፕሮፖጋንዳ ተቀባይነት የሌለው መሆኑን ኦዲፒ ለማስገንዘብ ይወዳል፡፡
የኢህአዴግ ዉስጣዊ ሪፎርም የፓርቲዉን የትግል አካሄድ፤ የህብረተሰቡን ጥያቄና ፍላጎት መሰረት ያደረገ ነዉ፡፡ ይህም በሐዋሳ ከተማ በተደረገዉ የፓርቲዉ 11ኛ መደበኛ ጉባዔ ላይ በምሁራን ተጠንቶ እንዲቀርብና ዉሳኔ እንዲያገኝ አቅጣጫ የተሰጠበት ነዉ፡፡ የህዝቡ ጥያቄና የፓርቲዉ ዉስጣዊ ዉሳኔዎች በጥቅሉ ሲታይ ፓርቲዉ በአደረጃጀቱ ፤ በዴሞክራሲዊነቱና፤ በአሳታፊነቱ እራሱን እንዲያይ የተሻለ ዕድል የፈጠረ ነዉ፡፡
የተደረገዉ ጥናትም የኢህአዴግ አመሰራረት ዴሞክራሲያዊና አቃፊ ያልሆነ፤ የሀገር ግንባታ አቅምን የሚሸረሽር ፣ ገሚሱን የሀገሪቱ ህዝቦች ወደ ጎን በመተዉ በጥቂት ቡድኖች የሚወሰን መሆኑ ተለይቷል፡፡
የኢህአዴግ አወቃቀር ሲመራበት የነበረዉ አብዮታዊ ዴሞክራሲ የህዝብን ዉሳኔ ሰጪነት የሚገድብ ስለሆነ ለደረስንበት የትግል መድረክ የሚመጥን አይደለም፡፡ ባለፉት ጊዜያት የነበረዉን የዝርፊያ መዋቅር ፤ የሰብዓዊ መብት ጥሰት ፤ ፀረ ዴሞክራሲያዊ ድርጊቶች ሲፈፀሙበት የነበረዉን መዋቅር በማፈራረስ፤ ዴሞክራሲና ነፃነት የሰፈነባትና የበለፀገች ሀገር ለመገንባት በኢህአዴግ አወቃቀር ላይ ሪፎርም ማድረግ ወሳኝ ጉዳይ መሆኑን ኦዲፒ ያምናል፡፡
በብዙ ጉድለቶች የታጠረዉ የኢህአዴግ አወቃቀር የኦሮሞንና የአገራችን ህዝቦችን ጥያቄና ፍላጎት ለመመለስ ያልተመቻቸ መሆኑን የኦዲፒ ማዕከላዊ ኮሚቴ ተንትኖ ተግባብቶበታል፡፡
በዚሁ መሰረት ኢህአዴግን በማደስ፤ በዘመነ አሰራርና ስርአት የሚመራ ፓርቲ በመፍጠር፤ የአብዮታዊ ዴሞክራሲ ፅንሰ ሐሳብን በማስወገድ በመደመር ፅንሰ ሀሳብ ለመተካት ውይይት እየተደረገ መሆኑ የታወቃል፡፡
የመደመር ፅንሰ ሀሳብ ያለፉትን ስኬቶች ይበልጥ በማጎልበት የሚታዩትን ጉድለቶች ከመሰረቱ በመፍታት የአዲሱን ትዉልድ መብትና ጥቅም የሚያረጋግጥ መሆኑን ኦዲፒ ያምናል፡፡
በዚሁ መሰረት የኢህአዴግ ሪፎርም ጉዳይ እዉነተኛ የፌደራሊዝም ስርዓት ዴሞክራሲዊ ብሄርተኝነትና ሀገራዊ አንድነት ሚዛኑን ጠብቆ ብዝሀነት የሰፈነባትና የበለፀገች ሀገር በመገንባት የህዝብን ጥቅምና ፍላጎት ለማስጠበቅ የተመረጠ ዘዴ መሆኑን በማመን ለስኬታማነቱ ለመስራት ወስኗል፡፡
በመጨረሻም የደረስንበት የትግል ምዕራፍ የተወሳሰበ ቢሆንም የፓርቲዉን ዉስጣዊ ድክመት በመቅረፍ ሰፊዉን ህዝብ ከጎኑ በማሰለፍ ከፊት ለፊቱ የሚጠብቀዉን ፈተና በማሸነፍ አዲስ ታሪክ እንዲመዘገብ ለማድረግ የጀመረዉ ትግል ተጠናክሮ የሚቀጥል መሆኑን አዲፒ የገልፃል፡፡
በኦዲፒ ስወሰኑ የነበሩ ዉሳኔዎችና ሲቀመጡ የነበሩ አቅጣጫዎች ህዝባችንን ድል እያጎናፀፉ ለዚህ ምእራፍ አድርሰዉናል፡፡ አሁን የተቀመጡ አቅጣጫዎችም ህዝባችን በመስዋዕትነት የተጎናፀፋቸዉን ድሎች ጠብቆ እንዲያቆያቸዉና ተጨማሪ ድሎችን የሚያጎናፅፉት መሆኑን ተረድቶ ለአፈጻጸማቸዉ በጋራ መረባረብ ይጠበቅበታል፡፡ ትውልድ አያሌ መስዋዕትነት የከፈለበት የሕዝባችን ጥያቄዎች በሙሉ ምላሽ እንዲያገኙ ከምንጊዜዉም በበለጠ የሚታገል መሆኑን ኦዲፒ በድጋሚ ያረጋግጣል፡፡
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ሰማያዊ ፓርቲን ጨምሮ የ9ኙ ፓርቲዎች ትብብር የመጀመሪያ ዙር ህዝባዊ ትግል ፕሮግራሙን ይፋ አደረገ የ24 ሰዓት (የአዳር) የተቃውሞ ሰልፍ ተጠርቷል
ከኤርትራ ጋር የተጀመረው አዲስ ወዳጅነት ዘላቂ የሀገር ጥቅምን ታሳቢ ያደረገና ከመሪዎቹ መልካም ፈቃድ ይልቅ በህግና በተቋማት የታገዘ መሆን አለበት ብለው ያምናሉ። ጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ ለአፍሪቃ ቀንድ የሚተርፍ አዲስ የለውጥ አጀንዳ ይዘው በመምጣታቸው እድናቆት አላቸው፣ እስከ ቅርብ ጊዜ የመንግስታቱ ድርጅት መልዕክተኛ፣ ከዚያ በፊት ለረጅም ዓመታት የውጪ ጉዳይ ሚንስትር ዴዔታ የነበሩት አንጋፋው ዲፕሎማት ተቀዳ አለሙ። የዓረብ ሀገራቱን በጥንቃቄ መያዝም ልብ ሊባል የሚገባ ነው ሲሉ ያስረዳሉ። በቅርቡ CRDC ለተባለ ሀገር በቀል የምርምር ማዕከል ካቀረቡት ዘለግ ያለ ፅሁፍ አንኳሩን ቻላቸው ታደሰ አሰናድቶታል።
የቀድሞው ውጭ ጉዳይ ሚንስትር ደዔታ እና እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ደሞ በተመድ ጸጥታው ምክር ቤት የኢትዮጵያ ቋሚ መልዕክተኛ የነበሩት ዶክተር ተቀዳ አለሙ Centre for Dialogue, Research and Cooperation በተባለ ሀገር በቀል የፖሊሲ የምርምር ማዕከል ላይ ሰሞኑን ባስነበቡት ዘለግ ያለ መጣጥፍ በኢትዮጵያ ብሄራዊ ደኅንነት ላይ የተደቀኑ አዳዲስ ስጋቶች ምን እንደሆኑ፣ የውጭ እና ብሄራዊ ደኅነነት ፖሊሲዋም ምን መምሰል እንዳለበት በስፋት ዳሰዋል፡፡ በጠቅላላው ኢትዮጵያ በአፍሪካ ቀንድ ቀጠና እና በዐረቢያ ባሕረ ሰላጤ ወይም ቀይ ባሕር አካባቢ ልትከተለው ስለሚገባት አዲስ የውጭ ጉዳይና ብሄራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ላይ ነው ትልቅ ትኩረት ያደረጉት፡፡
እስከ ጠቅላይ ሚንስትር መለስ ዜናዊ ህልፈት ድረስ መንግስት ወጥ የሆነ እና በኢኮኖሚና ጸጥታ ረገድ የሀገሪቱን ብሄራዊ ጥቅም ያስጠበቀ የውጭ ፖሊሲ ሲከተል እንደነበር ይጠቅሳሉ- ተቀዳ፡፡ መለስ የነደፉት የ2002ቱ የውጭ ጉዳይ እና ብሄራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ዋና መሠረቱ ያደረገው በተለይ ድህነትን መቅረፍ ላይ እንደነበር በማስታወስም ይህም ትክክለኛ እና ወደፊትም መቀጠል ያለበት እንደሆነ ያሰምሩበታል፡፡ በተግባር ግን መንግሥት ድህነትን ሳይቀርፍ መቅረቱ ሀገሪቱን ወደ መቀመቅ አፋፍ እንደገፋት፣ በውጭ ፖሊሲው አተገባበር ላይም አሉታዊ ጫና እንዳሳደረ ግን ጠቅሰዋል፡፡
ተቀዳ ብዙ ጠቃሚ ነጥቦችን አንስተዋል፡፡ አሁን እየታዘቡት ያለውን እና ወደፊትም መሆን ያለበትን ለማመላከት ሞክረዋል፡፡ አንጋፋ ዲፕሎማት እንደመሆናቸው አገላለጻቸው ጥንቃቄ ቢታይበትም የዐቢይ መንግሥት በተግባር እየተከተለው ያለው የውጭና ብሄራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ግልጽነት የሌለው መሆኑ እና የሀገሪቱ ውስጣዊ ሁኔታም በጣም እንደሚያሳስባቸው አልሸሸጉም፡፡ ለዚህም ይመስላል ለመጣጥፋቸው “የወቅቱ የኢትዮጵያ ውጭ ጉዳይ ፖሊሲ አጣብቂኝ- ፍኖተ ካርታ ፍለጋ” የሚል ርዕስ የሰጡት፡፡
ከነባሩ የውጭ ፖሊሲ ወደፊትም መቀጠል ያለባቸው አንኳር መርሆዎች እና ብሄራዊ ጥቅሞች እንዳሉ የሚገልጹት ተቀዳ ለምን ክለሳ ሊደረግበት እንደሚገባ ምክንያታቸውን ዘርዝረዋል፡፡ በምዕራቡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ዘረኝነት፣ ቀኝ አክራሪነት እና ሕዝበኝነት እየተስፋፋ መምጣቱን እና ፖሊሲው በ2002 ሲነደፍ በዐለም ዐቀፉ የፖለቲካ ሥርዓት ላይ የነበረው አመኔታ እየጠፋ መምጣቱ፣ ያኔ ታሳቢ የተደረገው ግሎባላይዜሽን አሁን ጥያቄ ውስጥ መግባቱ ወዘተ ለክለሳው በቂ ምክንያት መሆናቸውን ያነሳሉ፡፡ በተለይ በቀይ ባሕር አካባቢ በመካከለኛ ደረጃ ያሉ ሃያላን ሀገሮች ሃላፊነት በጎደለው መልኩ የመን ላይ ጉልበታቸውን መጠቀማቸው ለአፍሪካ ቀንድ እና ለኢትዮጵያ የማስጠንቀቂያ ደወል ነው በማለት በምሳሌነት ይጠቅሱታል፡፡ ሱማሊያም ላይ ተመሳሳይ ሁኔታ ይታያል፡፡
በርግጥ የኢትዮ-ኤርትራ ስምምነትን ተከትሎ የአፍሪካ ቀንድ ቀጠና በሥር ነቀል የለውጥ ሂደት ውስጥ እያለፈ መሆኑ አሌ የሚባል አይደለም፡፡ ኤርትራ ከጅቡቲ እና ሱማሊያ ጋር ያላት ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ተሻሽሏል ወይም መሻሻል ጀምሯል፡፡ የኢኮኖሚ ትብብር እና ውህደት ተስፋዎች ለምልመዋል የሚሉ ወገኖች አሉ፡፡ ይሄ ጠቅላይ ሚንስትሩን የሚያስመሰግን ጅምር የዲፕሎማሲ ስኬት ነው፡፡
በተለይ ኤርትራን በተመለከተ ሰላም ስምምነቱን አድንቀው ቀደም ሲል ጠቅላይ ሚንስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ ሰላም ለመፍጠር ሲለማመጡ የኤርትራ መንግሥት ለቁብ ያልቆጠረው ትኩረቱ ከመልዕክቱ ይልቅ ከመልዕክተኛው ማለትም ሥልጣን በያዘው አካል ላይ በመሆኑ ሊሆን እንደሚችል ግምታቸውን አስቀምጠዋል፡፡ ዐቢይ ስልጣን ከያዙ በኋላ ግን ድንበሩ ሳይካለል ግንኙነቱ መሻሻሉ ወትሮውንስ ድንበሩ ነበር ወይ ዋና የችግሩ ምንጭ? የሚል ጥያቄ ያስነሳል ሲሉ ትዝብታቸውን ይገልጻሉ፡፡ አሁንም ግንኙነቱ በተቋማዊ፣ ሕጋዊ ማዕቀፍ እና በግልጽ ፍኖተ ካርታ ከመከናወን ይልቅ በመሪዎቹ የግል ግንኙነት እና መልካም ፍቃድ ላይ ብቻ መንጠልጠሉ መስተካከል እንዳለበት ጠቁመዋል፡፡
አሁን በቀጠናው ሀገሮች አወንታዊ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ተፈጠረ ማለት ግን ሀገሮች በነባራዊ ሁኔታው ረክተው ይቀመጣሉ ማለት አይደለም፡፡ ለየራሳቸው ምን ዐይነት የላቁ ብሄራዊ ጥቅሞችን እናግኝ? እያሉ ውስጥ ለውስጥ ሥራቸውን ይሰራሉ እንጅ… ሀገሮች ደሞ ሙሉ በሙሉ ተመሳሳይ የሆኑ ብሄራዊ ጥቅሞች ሊኖሯቸው አይችልም፡፡ ጥቅሞቻቸውን የሚያስከብሩበት መንገድም ይለያያል፡፡ እንዲህ ያለው ነገር እንደሆነ ትናንትም ያለ እና ወደፊትም የሚኖር የሀገራት የዐለም ዐቀፍ ግንኙነት መለያ ባህሪ መሆኑ የታወቀ ነው፡፡ እናም ከኤርትራ ጋር ዕርቅ ቢፈጠርም የኢትዮጵያን መሠረታዊ ብሄራዊ ጥቅሞች እና ዝርዝር አተገባበራቸውን መለየት ግን ጥልቅ ትንተና እና ጥንቃቄ የሚጠይቅ ስራ መሆኑ አይቀርም፡፡
ባጭሩ አሁን ያለው ነባራዊ ሁኔታ የዐቢይን መንግሥት ተምኔታዊ እሳቤ እንዲይዝ ሊያደርገው አይገባም፡፡ ከኤርትራ ጋር ልቅ ግንኙነት ካሁን በፊት ያስከተለው መዘዝ መረሳት የለበትም፡፡ ቀጠናውም ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ ከሃያላን ሀገራት እና ከባሕረ ሰላጤው ቱጃር ሀገሮች ጅኦፖለቲካዊ ሽኩቻ ጋር በጥብቅ እየተቆራኘ ስለመጣ ነባራዊው ሁኔታ ነገ ተነገ ወዲያ ምን መልክ እንደሚይዝ ፈጽሞ ርግጠኛ መሆን አስቸጋሪ ነው የሚሆነው፡፡
ተቀዳ ወደፊት ኢትዮጵያ ለአፍሪካ ቀንድ ቀጠና ምን ዐይነት የውጭ ፖሊሲ መከተል እንዳለባት እና ለምን ጉዳዮች ትኩረት መስጠት እንዳለባት አንዳንድ ሃሳቦቻቸውን አጋርተዋል፡፡ በተለይ አጽንዖት የሰጡት ግን ፖሊሲው በፍጹም የዐረቢያ ባህረ ሰላጤን ጅኦፖለቲካዊ ሁኔታ መዘንጋት እንደሌለበት ነው፡፡ በተቀዳ ዕምነት አሁን በሱማሊያ እና ቀይ ባህር አካባቢ ያሉት ተለዋዋጭ ጅኦፖለቲካዊ ክስተቶች ለኢትዮጵያ ብሄራዊ ደኅንነት ስጋት የሚደቅኑ ናቸው፡፡
እናም አዲሶቹ የውጭ ፖሊሲው ነዳፊዎች ኢትዮጵያ ከቀይ ባሕር ማዶ ካሉት ሀገሮች ጋር በጋራ ጥቅም እና መከባበር ላይ የተመሠረተ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ እንዲኖራት ወገባቸውን ጠበቅ አድርገው ካልሰሩ ግን በጣም ትልቅ ስህተት ይፈጽማሉ ሲሉ ነው የሚያስጠነቅቁት፡፡ በቀጠናው እጃቸውን የሚያስገቡ ሀገሮችም ከኢትዮጵያ ጋር መልካም ዲፕልማሲያዊ ግንኙነት ከፈለጉ በቀጠናው ያላቸው እንቅስቃሴ ወታደራዊ ወይም ጸጥታ ነክ መሆን አለመሆኑን ሊያሳውቋት ሃላፊነት እንዳለባቸው ያሰምሩበታል፡፡ ፖለቲካዊ እና ርዕዮተ ዐለማዊ ግቦችን ያዘለ የውጭ ፖሊሲ የሚያራምዱ ሀገሮችን አካሄድ ኢትዮጵያ ላለመከተል መጠንቀቅ አለባት ሲሉ በአጽንዖት ይመክራሉ፡፡ ተቀዳ ሀገሮቹን በስም ባይጠቅሱም የዐቢይ መንግሥት ከተባበሩት ዐረብ ኢምሬቶች እና ሳዑዲ ጋር ያለውን ግንኙነት ለማመልከት እንደሆነ ግን መናገር ይቻላል፡፡
ተቀዳ ግን ሀገሪቱ ውስጣዊ አንድነቷን እና ጥንካሬዋን ካጎለበተች የዐረቢያ ባህረ ሰላጤው ቱጃሮች የምር ይወስዷታል ባይ ናቸው፡፡ ውስጣዊ አንድነት እና ጥንካሬን ለማጎልበት ደሞ ባሁኑ ጊዜ በፌደራል መንግሥቱ እና በአንዳንድ ክልሎች መካከል ያለውን አለመግባባት ባስቸኳይ መፍታት ጊዜ ሊሰጠው እንደማይገባ ነው በአጽንዖት የሚመክሩት፡፡ በሕዝቦች መካከል ክፍፍል ለመፍጠር የሚፈልጉ የውጭ ሃይሎችን ከሩቁ እጃቸውን ማሳጠር እንደሚያስፈልግም ያሳስባሉ፡፡ እንዳሁን ቀደሙ ሁሉ ሀገራዊ ህልውናን ማረጋገጥ በተለይም ውስጣዊ አንድነትን ማጠናከር ወደፊትም የውጭ ጉዳይና ብሄራዊ ደኅንነት ፖሊሲው ቀዳሚ ትኩረት ሆኖ መቀጠል አለበት ባይ ናቸው፡፡ በዲፕሎማቱ ዕመነት ኢትዮጵያ አሁን በአርበኝነት ስሜት የተቃኘ የውጭ ፖሊሲ ያሰፈልጋታል፡፡
የሀገሪቱ ውስጣዊ አንድነት እና ሰላም ግን ገና ብዙ ፈተናዎች እንዳሉበት መናገር የሚቻል ይመስለናል፡፡ ካለፉት ጥቂት ወራት ወዲህ ብሄርተኝነት እየተካረረ ነው የሄደው፡፡ ሀገሪቱ በግጭት ሳቢያ በሀገር ውስጥ ተፈናቃዮች ብዛት ከዐለም ቀዳሚ መሆኗን ወዳጅም ጠላትም የሚያውቀው፣ ጸሃይ የሞቀው ሃቅ ሆኗል፡፡ በተለይ ማነነትን መሠረት ያደረጉ ግጭቶች ደሞ ውስጣዊ ተጋላጭነትን በመጨመር ለውጭ ሃይሎች መግቢያ ቀዳዳ ሊከፍቱ ይችላሉ፡፡ በመላ ሀገሪቱ የሕግ የበላይነት እየተሸረሸረ ነው የሄደው፤ እንደ ትግራይ ያሉት ክልላዊ መንግሥታትም ለፌደራሉ መንግሥት ያለመታዘዝ አዝማሚያ እስከማሳየት ደርሰዋል፡፡ ከውስጥም በውጭም ከአፍሪካ በጥንካሬው የሚታወቀው ማዕከላዊ ሀገረ መንግሥት እየተዳከመ ይሆን? የሚል ጥርጣሬ አዘል ጥያቄም ይነሳል፡፡ እነዚህ ድክመቶች አድፍጠው የሚጠብቁ ሃይሎች አይኖሩም ማለት አይቻላም፡፡ ውስጣዊ አለመረጋጋቱ በውጭ ኢንቨስትመንት ፍሰት ላይ የሚኖረው ተጽዕኖም ቀላል አይሆንም፡፡
ነባሩ የውጭ ፖሊሲ ውስጣዊ አደጋ ብሎ ያስቀመጣቸው ድህነት እና የዲሞክራሲ ዕጦት ናቸው፡፡ ዐቢይ አሁን በዲሞክራሲው አንዳንድ ጅምሮች ቢያሳዩም የድህነትና ሥራ አጥነት ቅነሳው ግን ገና ሁነኛ ፍኖተ ካርታ አልወጣለትም፡፡
አንጋፋው ዲፕሎማት ይችን መጣጥፍ ከጻፉ ከቀናት በኋላ ጠቅላይ ሚንስትር ዐቢይ ከአማራ እና ትግራይ ክልል ርዕሰ መስተዳድሮች ጋር በመሆን ከኤርትራ ጋር የሚያገናኘውን የኦምሃጀር-ሁመራ መንገድ ከፍተዋል፡፡ ከሕወሃት አመራሮች ጋር ቂም ያላቸው የኤርትራው ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂም በስነ ሥርዓቱ ተገኘተዋል፡፡ በተለይ የቃላት ጦርነት ሲለዋወጡ የከረሙት የሁለቱ ክልሎች ርዕሰ መስተዳድሮች ፊት ለፊት መገናኘታቸው ምናልባት አደጋ እያንዣበበት ላለው የሀገሪቱ ውስጣዊ አንድነት እና ሰላም ተስፋ ሰጭ ጅምር ሊሆን ይችላል የሚል ግምት ማሳደሩ አልቀረም፡፡
እየተፈጠረ ባለው የዐለም ሃያላን በተለይም የቻይና እና አሜሪካ ፉክክር ውስጥ ኢትዮጵያ ብሄራዊ ጥቅሞቿን ለማስጠበቅ ከሁሉም ጋር ግንኙነቷን መቀጠል እንዳለባት አጽንዖት ሰጥተውታል- ዲፕሎማቱ፡፡ በአፍሪካ ቀንድ እና በዐረቢያ ቀጠና ያለው አሰላለፍ ለሃያላኑ ሀገሮች ፉክክር በር እንዳይከፍት መጠንቀቅ እንዳለባትም እንዲሁ… እንዲያውም ለዐመታት የምትታወቅበትን የገለልተኛነት ፖሊሲ ፈጽሞ ማጣት የለባትም ባይ ናቸው፡፡ ገለልተኛነቷ እንደተጠበቀ ሆኖ ግን እንዳሁን ቀደሙ ከነባራዊ ሁኔታዎች ጋር የሚጣጣም ተለዋዋጭ ወይም በእንግሊዝኛው pragmatic የሚባለውን አካሄድ መከተል ጊዜው የሚጠይቀው እንደሆነም ይጠቁማሉ፡፡
ባሁኑ ጊዜ ዐለማቀፋዊ ክስተቶች በአፍሪካ አህጉር ላይ ስጋት ደቅኗል፤ ወደፊትም እየባሰበተ ሊሄድ ይችላል፡፡ እናም አፍሪካ የተባበረ ድምጽ እንዲኖራት ኢትዮጵያ ቀዳሚውን ሚና መጫወት እንዳለባት እና ይህም ብሄራዊ ጥቅሟ እንደሆነ ያብራራሉ፡፡ በቀጠናው በምታደርገው እንቅስቃሴም የአፍሪካ ኅብረትን ማግለል ስህተት መሆኑንም ያነሳሉ፡፡ እዚህ ላይ መንግሥት ከኤርትራ ጋር ስምምነት ሲደርስ አፍሪካ ኅብረትን አግልሎ የባህረ ሰላጤውን ሀገሮች እንደ አደራዳሪ መጠቀሙ ለተቀዳ እንዳልተዋጠላቸው መታዘብ ይቻላል፡፡ በርግጥም የሁለቱ ቱጃር ሀገሮች ሚና በትክክል ምን እንደሆነ፣ ከሁለቱ ድሃ ሀገሮች የሚፈልጉትስ ምን እንደሆነ እሰካሁን ግልጽ አልሆነም፡፡
የአዲሱ የውጭ ፖሊሲ አካሄድ ነባሩን ፖሊሲ ለነደፉት ሰዎች ጥላቻ በማሳየት ላይ መመስረት እንደሌለበትም ጠቅለል ያለ ምክራቸውን አስፍረዋል፡፡ ተቀዳ ይህን ሲሉ መለስ ዜናዊ የነደፉት የውጭ ፖሊሲ ብዙ ስኬቶችን ስላስገኘ በደፈናው እሳቸውን ተጠያቂ ከማድረግ እና ከማጣጣል መቆጠብ ያስፈልጋል ለማለት የፈለጉ ይመስላል፡፡ በዝርዝር ባያብራሩትም ነባሩ ፖሊሲ ኢትዮጵያን ከሱማሊያ ሽብርተኞች ሰለጠበቃት ወደፊትም ያንኑ ጥሩ ጎኑን ወደ ጎን መግፋት አይገባም ሲሉ ይከራከራሉ፡፡
ባጠቃላይ ከምንጊዜው በተለየ ሀገሪቱ ግልጽ እና ጥርት ያለ የውጭ እና ብሄራዊ ደኅንነት ፖሊሲ መርሆዎችን የምትፈልግበት ወቅት አሁን መሆኑን ጠቅለል አድርገው አስቀምጠውበታል- ተቀዳ፡፡ ይህን ሲሉ የዐቢይ መንግሥት ከነባር የዲፕሎማሲ መርሆዎች ይልቅ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቶቹን ቢያንስ ላሁኑ በዘፈቀደ እያካሄደ መሆኑን በገደምዳሜ ለመግለጽ መፈለጋቸው እንደሆነ መናገር አያዳግትም፡፡
የዋዜማ አስተያየት- በርግጥም ዐቢይ የሚከተሉት የውጭ እና ብሄራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ምን ዐይነት መርሆዎች እና ቅርጽ እንዳለው አሁን አፍን ሞልቶ መናገር የሚቻል አይደለም፡፡ ያልጠራ የውጭ ፖሊሲና ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ደሞ ሌሎች ሀገሮች ኢትዮጵያ ለዘመናት ስትከተላቸው የነበሩትን ብሄራዊ ጥቅሞቿን እና የዲፕሎማሲ መርሆዎቿን የዐቢይ መንግሥት ትቷቸዋል ወይም ቀይሯቸዋል የሚል የተሳሳተ እሳቤ ሊፈጥር ይችላል፡፡ እዚህ ላይ “የተሳሳተ ዕሳቤ” ያልንበት ምክንያት የዐቢይ መንግሥት የውጭ ፖሊሲውን መሠረታዊ መነሻዎች፣ ነባር ብሄራዊ ጥቅሞችን እና ገዥ መርሆዎችን ወደፊትም ሊቀይር አይችልም ከሚል ዕምነት በመነሳት ነው፡፡ ተጨማሪ የድምፅ ዘገባ ከታች ይመልከቱ
አምባሳደር ክሪስቶፈር እስቲቨንስ እና ሌሎች ሦስት አሜሪካውያን ዲፕሎማቶች በቤንጋዚ ሊብያ የተገደሉት፣ የቀድሞዋ የዩናይትድ ስቴትስ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሂለሪ ክሊንተን በነበሩበት ጊዜ መሆኑ ይታወቃል።
የመርማሪው ኮሚቴ ሥራ ፖለቲካዊ አንደምታ እንዳለው ግልጥ ነው። ሊቀ-መንበሩ ቴሪ ጎዲ (Trey Gowdy) በእረጅሙ የመግቢያ ንግግራቸው ላይ እንዳስቀመጡት፣ ይህ ምርመራ ከነዚህ ቀደሞቹ የተለየና ከፍተኛ ግምት የሚሰጠው ነው ብለዋል።
ሊቀ-መንበሩ፣ እአአ ባለፈው መጋቢት ወር 2015 ዓ.ም. ይፋ የወጣውንና ለወራት ያህል ያወያየውን የክሊንተንን የኢሜል ውዝግብ አብረው ጠቅሰውታል። በዚህም፣ ክሊንተን በውጩ ጉዳይ ሚኒስትርነታቸው ወቅት የግል የኢሜይል ማደራጃ (private email server) ኰምፒውተር ተጠቅመዋል ነው የተባለው።
በዓል ጸጋ ዕድመ ፓትርያርክ ኤርትራ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ብዘይሕጋዊ ኣገባብ 12 ዓመታት ዝኣኽል ብዘይ ዝኾነ ይኹን ክስን ፍርድን ኣብ ማእሰርቲ ይርከቡ። ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ባዕሎ ዝሃብዎ ቃል ምስክርነት ዘይሰምዖ ኤርትራዊ ዜጋ ኣሎ ክበሃል ዘይክኣል ኣብ ልዕሊ’ዞም ኣቦ ዝፍጸም ዘሎ ግፍዕታት ርእዩይ፡ ፍሉጥን ኮይኑ ኣሎ።
ብዕለት 3 ነሓሰ 2019 ኣብ ከተማ ስቶክሆልም ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ንቶም ኣብ ላምፐዱሳ ሂወቶም ዝጠፍኡ 369 መንእሰያት ፍትሓት ተግይርሎም፡ ቀጺሉ ነዞም ክቡር ኣቦ ፓትርያርክ ኤርትራ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ንዝምካርን ዝተኻየደ ናይ ክብሪ ዝኽሮም ፡ ብቀሺ ዮናስ ወልደሩፋኤል ዝተነበበ ታሪኽ ሂወቶምን፡ ተጋድሎ መንፈሳዊ ተልእኾኦም ብሰፊሕ ዝገልጽ ነበረ።
ሎሚ ከኣ ኣብ ሃገር ሰሜን ኣመሪካ ከተማ ዋሽንግቶን ንዕለት 8 ሕዳር 2019 ንዝኽሪ ኣቦና ፓትርያርክ ኤርትራ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ምድላዋት ይግበር ከም ዘሎ ኣብ መራኸቢ ብዙሓት ሓበሬታ ተዘርጊሑ ይርከብ።
በመንግሥት የልማት ድርጅቶች ይዞታና አስተዳደር ኤጀንሲ ሥር ካሉ የልማት ደርጅቶች መካከል በትራንስፖርትና ሎጀስቲክስ ዘርፍ የተሰማራው የኢትዮጵያ አየር መንገድ ግሩፕ የ2013 በጀት የመጀመሪያ አጋማሽ ዓመት ዕቅድ አፈጻጸም የካቲት 8 ቀን 2013 ዓ.ም በኤጀንሲው መሰብሰቢያ አዳራሽ በተካሔደ ስብሰባ ተገመገመ፡፡
የግምገማ መድረኩን የመሩት የገንዘብ ሚኒስትር ዴኤታ ክቡር ደ/ር እዮብ ተካልኝ ሲሆኑ፣ የኤጀንሲው ዋና ዳይሬክተር ክቡር አቶ ሀብታሙ ኃ/ሚካኤል፣ምክትል ዋና ዳይሬክተሮችና ጉዳዩ የሚመለከታቸው የሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱና የኤጀንሲው የሥራ ኃላፊዎች፣የአየር መንገድ ግሩፕ ቦርድና የማኔጅመንት አባላት ተገኝተዋል፡፡
የኢትዮጵያ አየር መንገድ ግሩፕ በበጀት ዓመቱ አጋማሽ አብዛኛዎቹን ዕቅዶች በተሻለ መልኩ ያከናወነ ሲሆን፣ በትራንስፖርት ዘርፍ ላይ ተጽዕኖ የፈጠረውን ኮቪድ-19 ተጽዕኖ ተቋቁሞ በተለይ በካርጎ ትራንስፖት እና በመልዕክት አገልግሎት በዓለም አቀፍና በአህጉራዊ የምዘና መስፈርቶች መሰረት ጥሩ አፈጻጸም ማስመዝገቡ ተገልጿል፡፡
በአጋማሽ ዓመቱ ዕቅዱን ማሳካት የቻለውም ወጪውን በከፍተኛ ደረጃ ቀንሶ ከካርጎ ትራንስፖት፣ ከመንገደኞች እና ከኤርፖርቶች አገልግሎት እንደሆነ በግምገማው ተገልጿል፡፡
በዓለም አቀፍ ደረጃ ኮቪድ-19 በአየር መንገዶች መንገደኞችን የማጓጓዝ አገልግሎት ላይ ጫና አሳድሯል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ መንገደኞች የሚጓዙባቸው ርቀቶችም እንዲቀንሱ አድርጓል፡፡ በመሆኑም ይህ በገቢያቸው ላይም ጫና አሳድሯል፡፡ ነገር ግን የኢትዮጵያ አየር መንገድ ግሩፕ እነዚህን ጫናዎች መቋቋም የሚያስችሉ ዕቅዶችን በማዘጋጀት ተግባራዊ አድርጓል፡፡ ወጪ ቆጣቢ አሰራርንም በመከተል ገቢውን ማሳደግ ችሏል፡፡
በግምገማው ማጠቃለያ ላይ ክቡር ዶ/ር እዮብ ተካልኝ የአየር መንገድ ግሩፑ በአቬሽን ኢንዱስትሪው ላይ ኮቪድ-19 ያስከተለውን ከፍተኛ ጫና ተቋቁሞ በዓለም አቀፍ ደረጃ ስኬታማ መሆን መቻሉ የሀገር ኩራት መሆኑን ገልጸዋል፡፡
ወደፊት ሁኔታው እየተሻሻለ ሲመጣም በገበያው ውስጥ የያዘውን የተወዳዳሪነት ብቃት ጠብቆ መቆየት እንዲችል በየጊዜው ሁኔታዎችን እየገመገመና አዋጭ ስልቶችን እየቀየሰ መሄድ እንደሚኖርበት አስገንዝበዋል፡፡ በግማሽ ዓመቱ ለተገኘውም ስኬት የቦርድና የማኔጅመንት አመራሮችን እና መላውን የአየር መንገድ ግሩፑን ሠራተኞች አመስግነዋል፡፡
በዓለማችን ዙሪያ የሚገኙ ወጣት የእግር ኳስ ተጫዋቾች፣ ጀግና የሚሏቸው ኮከብ ተጫዋቾች የደረሱበት ትልቅ ደረጃ የመድረስ ተስፋ ሰንቀው ወደ አውሮፓ በመጓዝ እንደ ባርሴሎና ላሉ ታዋቂ ቡድኖች ለመጫወት ይፈልጋሉ። በዚህ ረገድ፣ አብዛኞቹ ከአፍሪካ የሆኑ ፍልሰተኞች የመጀመሪያውን ዕርምጃ ወስደዋል። በአንድ አዛኝ አሰልጣኝ ዕርዳታ አማካይነትም አፍሪካውያኑ ወጣቶች በስፔኑ ሊግ ውስጥ ቡድን መሥርተዋል።
1፤2፤ አንተ ልጅህም የልጅ ልጅህም በዕድሜአችሁ ሁሉ ልትወርሱአት በምትገቡባት ምድር ታደርጉአት ዘንድ፥ አምላክህን እግዚአብሔርን ፈርተህ እኔ ለአንተ ያዘዝሁትን ሥርዓቱንና ትእዛዙን ሁሉ ትጠብቅ ዘንድ፥ ዕድሜህም ይረዝም ዘንድ፥ አምላካችሁ እግዚአብሔር እንዳስተምራችሁ ያዘዛት ትእዛዝና ሥርዓት ፍርድም ይህች ናት።
3፤ እንግዲህ፥ እስራኤል ሆይ፥ ስማ፤ መልካምም እንዲሆንልህ፥ የአባቶችህም አምላክ እግዚአብሔር እንደ ተናገረ ወተትና ማር በምታፈስሰው ምድር እጅግ እንድትበዛ፥ ታደርጋት ዘንድ ጠብቅ።
10፤ አምላክህ እግዚአብሔር ለአንተ ሊሰጣት ለአባቶችህ ለአብርሃምና ለይስሐቅ ለያዕቆብም ወደ ማለላቸው ምድር ባገባህ ጊዜ፤ ያልሠራሃቸውንም ታላቅና መልካም ከተሞች፥
14፤15፤ በመካከልህ ያለው አምላክህ እግዚአብሔር ቀናተኛ አምላክ ነውና የአምላክህ የእግዚአብሔር ቍጣ እንዳይነድድብህ ከምድርም ፊት እንዳያጠፋህ፥ በዙሪያችሁ ያሉት አሕዛብ የሚያመልኩአቸውን ሌሎችን አማልክት አትከተሉ።
18፤19፤ መልካምም ይሆንልህ ዘንድ፥ እግዚአብሔርም ለአባቶችህ ወደ ማለላቸው ወደ መልካሚቱ ምድር ገብተህ እርስዋን ትወርስ ዘንድ፥ እግዚአብሔርም እንደ ተናገረ ጠላቶችህን ሁሉ ከፊትህ ያወጣልህ ዘንድ፥ በእግዚአብሔር ፊት ቅኑንና መልካሙን አድርግ።
24፤ እንደ ዛሬም በሕይወት እንዲያኖረን፥ ሁልጊዜም መልካም እንዲሆንልን፥ አምላካችንን እግዚአብሔርን እንፈራ ዘንድ፥ ይህችንም ሥርዓት ሁሉ እናደርግ ዘንድ እግዚአብሔር አዘዘን።
በጦርነት ቅኝ ያልገዟትን አገር፤ የልጆቿን አእምሮና የአኗኗር ዘዬ እራሳቸው በሚጠሉት አሉታዊ ገጽታቸው ሳይታክቱ በመቅረጽ ኢትዮጵያን ቅኝ ያደረጓት መሰለኝ። ዘመቻው ከተጀመረ ቆይቷል። መቶ ዓመት ገደማ ይሆናል። የዘመቱብንም ብቻቸውን አይደለም። በዜግነት የእኛ ወገን የሆኑም አሉበት። ያሉበትም፣ አንዳንዴ ባለማወቅ፤ አንዳንዴ በጎ ፈቃድ ከማጣትና የራሳቸውን ፊደል የቀመሰ ብርቱ ዜጋ በማራቅ፤ አንዳንዴ ደግሞ ሀገርንና ልብን ለእንግዶች በርግዶ በመክፈት ይመስላል።
“ዘመናዊ” ትምህርትና “ዘመናዊ” ሥልጣኔ የሚል ስም ይዘው በመሪዎቻችን ፈቃድ (በመጀመሪያ በቅንና እና ዓለም ከደረሰበት ልድረስ በሚል ጉጉት) ወደ ሀገራችን የገቡት እንግዶች በተአምራውያኑ ስልክ፣
መኪና፣ ፊልም፣ ሬዲዮ ወዘተ. ላይ ላዩን እያማለሉና እያስደመሙ፤ ልጁን በከረሜላ አዋቂውን በ“ፈረንጅ አረቄ” እያሳሳቁ በየጉያቸው ግን ቀስ በቀስ፣ ጊዜ ወስዶ ሰብእናችንን የሚሸረሽር ምስጢር ወሽቀው የነበር-የነበር ከመሰለኝ ሰንብቷል። ይህ ወደፊት በጥልቅ ምርምር ፍርጥርጥ ተደርጎ መነገር ያለበት ነው። ታድያ፣ እኒህ እንግዶቻችን፣ ጠቃሚ የቁሳዊ ሥልጣኔ ምርታቸውን ውጤት ትንሽ-ትንሽ እያላሱንና እያለማመዱን ሱስ አስያዙን። ይህ ምርት የሚመረትበትን መንገድ ግን “ዘመናዊ” በተባሉት ትምህርት ቤቶች ውስጥ ሊያስተምሩን ያንን ያህል አልተጉም። ለዚህም በቂ ምክንያት አላቸው። በቁሳዊ ልማት ተራምደዋል፣ ተራቅቀዋል የሚባሉ ሀገሮች ዓቢይ ዓላማ በእውቀታቸው የሚያመርቷቸውን ምርቶች የሚሸጡባቸው ገበያዎችን በዓለም ላይ ማበራከት እና የዜጎቻቸውን፣ የከበርቴዎቻቸውን፣ የጠቢቦቻቸውን እና የሀገራቸውን ዘላቂ ምቾት መጠበቅ እና የበላይነታቸውን ማረጋገጥ ነው። ስለዚህ፣ እኛ እንደ እነርሱ እንድናውቅ ባይተጉ አይገርምም። የሚገርመው ልባቸው እስኪወልቅ እኛ እንደ እነርሱ አዋቂና አምራች እንድንሆን ቢተጉ ነበር።
ለእኛ ሊተጉልን የሚችሉት ቀደምት አባቶቻችን ነበሩ። ነገር ግን፣ እነርሱም ቢሆኑ፣ ከዚህ “ዘመናዊ” ከሚባል ትምህርት እና ሥልጣኔ ቁልፍ ምስጢሮች ጋር አይተዋወቁም። የቻሉትን ያህል ጥንቃቄ እያደረጉ፣ በዘዴ ጭምር ሊተዋወቋቸው ስለፈለጉ ነበር መጀመሪያ ላይ “ቤት ለእምቦሳ!” ብለው በእንግድነት ያስገቧቸው።
ከእንግዶቻቸው ጋር መኖር፣ መላመድ፣ መተዋወቅ እና መንቃት እንደ ጀመሩ አረማመዳቸውን ያጤነ ጠላት “ይህቺ ባቄላ ካደረች …” ብሎ ይመስላል ለሁለተኛ ጊዜ ወረራቸው። መንቃት የጀመሩትን ዜጎቻቸውንም በላባቸው። መንግሥት እንደገና ከቆመም በኋላ የመልሶ መቋቋሙ ስራ ዘርፈ ብዙ ችግሮች ስለነበሩበት በግምት ከ10-15 ዓመታት ብዙ የውጭና የውስጥ ሽኩቻና ትርምስ የነበረበት ጊዜ ይመስላል።
ይህ ጊዜ ለእንግዶቹ የተመቸ ሳይነብር አልቀረም። በ1940ዎቹ መገባደጃ ላይ ግን የእንግዶቹን አዲስ ገጽታ እና እቅድ አጢኖ ማሰብ ተጀምሮ ነበር ማለት ይቻላል። አቶ ሃዲስ ዓለማየሁ፣ “ትምህርትና የተማሪ ቤት ትርጉም” የሚል መጽሐፍ በ1948 አሳትመው ነበር። በዚህ ጽሑፍ ውስጥ ስላሉት
በአንድ ዓረፍተ ነገር ደፍረህ ፍንጭ ስጥ ብባል “የሀገራችንን ትምህርት ከሀገራችን እውቀት ጠቃሚውን፤ ከዘመናዊው ትምህርትም በጎ-በጎውን ወስደን እናዘጋጅ!” የሚል ነበር
እላለሁ። መንግስቱ ለማ፣ በእንግሊዝ ሀገር የነበረ ተማሪም፣ በ1940ዎቹ “The Best System of Ideas” በሚል ጽሑፍ እውጭ ሀገር ለትምህርት የተላኩ ኢትዮጵያውያን ለሀገራቸው እድገት የሚበጀውን ሁሉ እያሰቡ እንዲማሩ አምርሮ የተናገረው ከአቶ ሃዲስ ሃሳብ ጋር የሚሰናኝ ነበር (እኔ
ካገኘኋቸው ዋናዎቹ እነዚህ ናቸው። ሌሎችም ይኖሩ ይሆናል)። ይሁን እንጂ የተማሩትን ኢትዮጵያውያን እጁን ዘርግቶ፣ ልቡን ከፍቶ ተቀብሎ ከእነርሱና ከሀገር-በቀል እውቀትና ልምድ ባለቤቶች ጋር በትጋት እየመከረ የሚያስተዳድር መንግስት በሀገራችን ባለመነበሩ እንግዶቹ እግራቸውን እንደልባቸው ዘርግተው ስራቸውን ቀጠሉ፤ የበላይነታቸውን ለማረጋገጥም በተለያየ መንገድ ተጉ።
የ1953ቱን “ግርግር” ተከትሎም አንድ እድል ተከስቶ ነበር። የተከሰተው ግን በአደባባይ ሳይሆን በ“ጓዳ” ነበር (በወቅቱ፣ ጽሑፉ ይፋ አልሆነም ነበር ለማለት ነው)። አቶ ሃዲስ ዓለማየሁ፣ የሀገራችን ትምህርት፣ እድገት እና አስተዳደር ሊይዝ ይገባል ያሉትን መንገድ የሚገልጽ ጽሑፍ ለንጉሡ አቅርበው ነበር። “ኢትዮጵያ ምን ዓይነት አስተዳደር ያስፈልጋታል?” በሚል ርእስ በ1966 ያሳተሙት ከሞላ
“አርሴ እና ማንቼ፣ ባርሴ እና ማድሬ የሽማግሌውን፣ የአሮጊቱን፣ የወጣቱን፣ የልጁን፣ የባለሥልጣናቱን፣ የ“ምሁሩን”፣ የነጋዴውን፣ የጄኔራልና-የወታደሩን ወዘተ. ቀልብ ባንዴ ስበው የሀገር መነጋገሪያ ርእስ ጭምር ሆኑ። የወጣቶቻችን መቧቀሻ፣ በጩቤ መዋጊያ ሲሆኑ ደግሞ
የመስረግ እድል እያሰፋ ሄደ። ከ1966ቱ አብዮት ጋር ተያይዞ የመጣው ርእዮተ ዓለምም አዳዲስ እንግዶችን ጨመረ እንጂ የእኛን ባህልና እውቀት አጢኖ፣ ለእኛ የሚበጀንን አላስተማረም። የሌሎች ሀገሮችን ልምድ በቅሽምና እየበቀነነ (እየቀዳ) ሳለ የፊተኞቹ እንግዶች ስማቸውን ለውጠው “ዲሞክራሲ” እና “ግሎባላይዜሽን” በሚባሉት ፊታውራሪነት ሌሎች ለቁጥር ከሚያታክቱ እንግዶች ጋር ከመንበሩ አነሱት፡፡
አዳዲስ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚ እና የማኅበራዊ ለውጦች አስፈላጊነት ይወሳ ጀመር። ስለትምህርትም ብዙ ተወስቷል። ይሄ የተለመደም፣ ሀገርኛውን እውቀትና ልምድ ያስተዋለም ስላልነበረ አያስገርምም። የሚያስገርመው ሌላው-ሌላው ክስተት ነው።
ልቅ የ“አክሽን” የሚባሉ የተኩስና የሽብር (የቫዮለንስ) ፊልሞች በየቪዲዮው ቤት ለኪራይ ተሰለፉ። ልቅ የወሲብ ቪዲዮዎች ሳንቲም ይዞ ለሄደ ሁለት እግርና እጅ ላለው ሰው ሁሉ በየመንደሩ ይታዩ ጀመር። መጽሔቶች ወሲብ በወሲብ ሆኑ። አርሴ እና ማንቼ፣ ባርሴ እና ማድሬ የሽማግሌውን፣ የአሮጊቱን፣
የወጣቱን፣ የልጁን፣ የባለሥልጣናቱን፣ የ“ምሁሩን”፣ የነጋዴውን፣ የጄኔራልና- የወታደሩን ወዘተ. ቀልብ ባንዴ ስበው የሀገር መነጋገሪያ ርእስ ጭምር ሆኑ። የወጣቶቻችን መቧቀሻ፣ በጩቤ መዋጊያ ሲሆኑ ደግሞ ያልታሰበ ስራ ለፌደራል ሰጡ።
ኤፍኤሞች ፈሉ። “ለጋ” ሊባሉ የሚችሉ፣ እንጀራ ፈላጊ፣ የዋሃን ወጣቶች ለወላጆቻቸው ልጅ ስለመውለድ፣ ስለማሳደግ፣ እርሻ ስለማረስ፣ ምርት ስለመሰብሰብ፣ ስለ ባህልና ስነምግባር ወዘተ. ለማስተማር ሰፊ እድል ተቀዳጁ። በተወሰነ ሰዓት ላይ ደወል በመደወል ስርጭታቸው በሚደርስበት ቦታ ያሉት ጫት ቃሚዎች ሁሉ ዱዓውን ባንድ ላይ እንዲጀምሩ በማድረግ የፈጠራ ችሎታቸውን ያሳዩም ነበሩ። በእኛው የብዙኃን መገናኛ፤ በተለይ-በተለይ በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን፤ በከንቱ ምኞት የሚያስጋልቡ አደንዛዥ ፊልሞች በብዛት ይሰራጩ ጀመር። በወቅቱ፣ “እምዬ ‘ROOTS’ በነዚህ መሀከል እንዲሰለፍ የኢትዮጵያ አየር መንገድባያደርግ ኖሮ ‘ምን ይውጠን፣ የት እንገባ፣ በምናባታችን እንዝናና ነበር!’ ያልን ብዙ ነበርን”። ይህ ወረራ በእቅድ የታወጀ ክተት ይመስላል። ዘመቻው ግን በአደባባይ አልታወጀም። አይታወጅ እንጂ የአፈጻጸሙ “ስኬት” ግን ፈጣንና “አይጣል!” የሚያሰኝ ነበር። በይፋ ባይታወጅም አፈጻጸሙ መጀመሪያ ላይ በኢሚግሬሽን፣ ከዚያ በውልና ማስረጃ፣ በቅርቡ ደግሞ በቫት የታዩትን ይመስላል። ከሶስቱ የሚለየው ትኩረቱ ሀገር ማዳበር ላይ ሳይሆን ሀገር ማክሳት ላይ መሆኑ ነው። ታድያ ከዚህ በላይ የተጻፈውን ሰምተው፣ አባቶቻችን “እኛ በታንክና በመርዝ ጢስ ግፊት ተቀበሉ! ስንባል በቆራጥ ትግል አንቀበልም!!!!! ያልነውን ቅኝ- ግዛትነት፤ እናንተ እቤታችሁ ድረስ በፈቃዳችሁ ካስገባችኋቸው ሬድዮዎችና ቴሌቪዥኖች ተቀብላችኋል!!!!” ቢሉን መልሳችን ምን ይሆናል?
ፕሬዝዳንት ሳህለወርቅ የአፍሪካዊያን ሴቶች ቁጥር ግን እጅግ አነስተኛ በሆነበት በዚህ ዝርዝር ውስጥ ሲካተቱ ከ2018 በኋላ ይህ ለሁለተኛ ጊዜ ነው፡፡ ፕሬዝደንቷ ባሳለፍነው ዓመት ዝርዝር ውስጥ የ97ኛ ደረጃ የተሰጣቸው ሲሆን በተጠናቀቀው ዓመት አራት ደረጃ አሻሽለው 93ኛ ሆነዋል፡
ለማኅበረሰባቸው እና ለሴቶች ከፍ ያለ አስተዋጽኦ አበርክተዋል ሲል ከ100 ሐገሮች ከተውጣጡ ተወዳዳሪዎች ጋር አነጻጽሮ “የ2019 ሲ.ኤን.ኤን. የዓመቱ ጀግና” ሲል ቀዳሚውን ደረጃ በመስጠት እውቅና እና ሽልማት ለፍሬወይኑ መብራህቱ ሰጥጧታል፡፡
በ2019 ዓ.ም እ.አ.አ. በተካሄደው “World Athletics Award“ ጀግናዋ የኢትዮጵያ አትሌት ደራርቱ ቱሉ “Woman of The Year“ ወይም “የዓመቱ ምርጥ ሴት” የሚለውን ሽልማት ተሸልማለች፡፡
ለመጀመሪያ ጊዜ ‹የኢትዮጵያ የኪነጥበብ ክብር እና ማስታወሻ ሽልማት› ስነስርዓት በአትላንታ ተካሂዷል፡፡ ሽልማቱም የተካሄደው በ36ኛው የሰሜን አሜሪካ የኢትዮጵያ ስፖርት ፌደሬሽን (ESFNA – Ethiopian sport federation in north america) ባዘጋጀው ፌስቲቫል ላይ ነው፡፡ የሽልማት ስነስርዓቱም የተካሄደው ከኢትዮጵያ ነፃ ፕሬስ ጋዜጠኞች ማህበር (Ethiopian Free Press Journalists Association) ጋር በመተባበር ነው፡፡
የአብረሃም በላይነህ ‹እቴ አባይ› የተሰኘው ጥዑም ዜማ፤ በአፍሪካ ደረጃ በተካሄደው የ6ኛው አፍሪማ የሙዚቃ ሽልማት ላይም ‹ምርጥ አፍሪካዊ የባህል ዘፋኝ› (Best African Traditional Artist) በሚል ዘርፍ በማሸነፍ የራሱንና የሃገሩን ስም በአፍሪካ ደረጃ እንዲጠራ አድርጓል፡፡
በ2019 ዓ.ም. እ.አ.አ. ላይ በተካሄደው miss progress international 2019 የቁንጅና ውድድር ላይ፤ ኢትዮጵያን ወክላ በውድድሩ ላይ የተሳተፈችው ወይዘሪት ቕሳነት ሞላ “ምርጥ የባህል አለባበስ” (best national costume) በሚለው ዘርፍ አንደኛ ወጥታ ተሸልማለች፡፡ ቕሳነት በውድድሩ ላይ የለበሰችው የአርሲ-ኦሮሞ ባህላዊ የሴቶች አለባበስን የነበረ ሲሆን፤ ይህም ባህላዊ አለባበስ ከመላው ዓለም ከመጡ ቆነጃጅት ተሸላ እንድትሸለም አስችሏታል፡፡
በ2019 ዓ.ም. እ.አ.አ. የኢትዮጵያውያን ብሎም የአፍሪካውያን ኩራት የሆነው ‹የኢትዮጵያ አየር መንገድ› እና ዋና ኃላፊው አቶ ተወልደ ገብረማርያም የተለያዩ ሽልማትን በመቀበል የደመቁበት ዓመት ነበር፡፡
March 25, 2019 ላይ በተካሄደው ‹የአፍሪካ የዓመቱ ሻምፒዮን› (African Champion of the year) በተሰኘው ሽልማት ላይ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ለ7ኛ ተከታታይ ዓመት ተሸላሚ ሆኗል፡፡ ይህም በአፍሪካ ውስጥ የኢትዮጵያ አየር መንገድን ዋነኛው እና ምርጥ የስራ አፈፃፀም የሚታይበት ተቋም ለመሆኑ ዋነኛ ማስረጃ ነው፡፡
CAPA Global Aviation በሚያካሂደው ዓመታዊው የተቋማት ኃላፊዎች ሽልማት ላይ፤ አቶ ተወልደ ገብረማርያም ‹የዓመቱ ምርት የአየር መንገድ ኃላፊ› ተብለው ሊሸለሙ በቅተዋል፡፡
አቀፍ የአየር መንገዶች ህብረት የሆነው Skytrax በ2019, June 19 ላይ በፓሪስ ከተማ ባካሄደው የሽልማት ስነስርዓት ‹የአፍሪካ ምርጡ አየር መንገድ› በመባል ለ3ኛ ተከታታይ ጊዜ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ተሸላሚ ሆኗል፡፡
ባለቅኔና ፀሃፊ-ተውኔት ለምን ሲሳይ እና የዞን 9 ብሎገር ሆኖ በመፃፍ የሚታወቀው በፍቃዱ ኃይሉ ‹international writer of courage› ወይም በአማርኛው ‹አለማቀፍ ደፋር ፀሃፊ› ብለን ልንጠራው በምንችለው የሽልማት ስነስርዓት ላይ የ2019 Pen Pinter Prize ን በጋራ ሊያሸንፉ ችለዋል፡፡
“የኢትዮ-ጃዝ አባት” ተብለው የሚጠሩት ሙላቱ አስታጥቄ ባሰለፍነው ዓመት ነበር፤ ለኪነጥበብ ባበረከቱት አስተዋፅኦ Order of Arts and Letters የተሰኘ ሽልማትን ከፈረንሳይ መንግስት ለመቀበል የቻሉት፡፡
ካርቱም (ጥር 5 ቀን 2013 ዓ.ም.):የሱዳን የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር እና የብሔራዊ ድንበር ኮሚሽን እ.ኤ.አ. በጃንዋሪ 13 ቀን 2021 ተቀማጭነታቸው በሱዳን ለሆኑ ዲፕሎማቲክ ሚሽኖች፣ ቆንስላዎች እና የዓለምአቀፍ ድርጅቶች ተወካዮች ባዘጋጁት የገለጻ መድረክ ላይ በሱዳን የኢ.ፌ.ድ.ሪ አምባሳደር ክቡር ይበልጣል አዕምሮ በኢትዮጵያ እና ሱዳን መካከል ያለው የድንበር ጉዳይ ባሉ የሁለትዮሽ ስምምነቶች እና የጋራ የድንበር መድረኮች አማካኝነት በሰላማዊ መንገድ መፈታት እንዳለባቸው አሳሰቡ።
ምንም እንኳ የጋራ ልዩ ኮሚቴው ሁለቱን ሀገሮች የሚያስማማ የመፍትሔ ሃሳብ ለማቅረብ ስምንት ዙር ስብሰባዎችን ቢያካሂድም ኃላፊነቱን ገና እንዳላጠናቀቀ ጠቁመዋል።
በተጨማሪም አምባሳደር ይበልጣል አዕምሮ የኢትዮጵያ-ሱዳን ድንበር የጋራ ልዩ ኮሚቴ ስራ ባልተጠናቀቀበት ሁኔታ እና የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት በጥቅምት ወር መጨረሻ ህግ ለማስከበር ወደ ትግራይ ክልል ያደረገውን ስምሪት እንደ መልካም አጋጣሚ መጠቀሙን እንስተዋል።
በዚህ መሰረት የሱዳን ሰራዊት ወደ ኢትዮጵያ ግዛት ዘልቆ በመግባት ንብረት ከመዝረፉ፣ ወታደራዊ እና የእርሻ ካምፖችን ከማቃጠሉ ባሻገር በኢትዮጵያውያን ላይ እስራት፣ ጥቃት እና ግድያ መፈጸሙ እንዲሁም በሺ የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያንን ማፈናቀሉን ጠቅሰዋል። ይኸውም የ1972 የማስታወሻ ልውውጥን በግልጽ የጣሰ ተግባር መሆኑን አስረድተዋል።
አምባሳደሩ አክለውም በሁለቱ እህትማማች ሀገራት ጸንቶ ከቆየው አጋርነት እና ትብብር መንፈስ በተቃረነ መልኩ አጋጣሚውን በመጠቀም የኢትዮጵያ ብሔራዊ መከላከያ ሰራዊት ለቋቸው የወጣ ካምፖችን መቆጣጠሩን ገልጸዋል።አምባሳደሩ በተጨማሪም ሱዳን በችግር ውስጥ በነበረችበት ጊዜ ሁሉ ኢትዮጵያ ከሱዳን ህዝብ ጎን መቆሟን አውስተው፣ ኢትዮጵያ በውስጥ ጉዳይዋ በተጠመደችበት ወቅት ከሱዳን ሰራዊት የደረሰባት ጥቃት የሚገባት እንዳልነበረ ገልጸዋል።
አምባሳደሩ በገለጻቸው አክለውም የማስተካከያ እርምጃ በፍጥነት ካልተወሰደ፣ ታይቶ የማይታወቀው የሱዳን ሰራዊት ተግባር የሁለቱን ሀገራት ግንኙነት ብሎም የጋራ ድንበሩን ዳግም የማካለሉን ስራ የሚያወሳስብ እና ለሁለቱ ሀገራት ህዝቦች እንዲሁም ለቀጠናው ከፍ ያለ አሉታዊ ተጽዕኖ የሚኖረው መሆኑን አንስተዋል።በመጨረሻም ክቡር አምባሳደሩ የኢትዮጵያ እና ሱዳን የድንበር ልዩነቱን ሁለቱ ሀገራት በገቧቸው ስምምነቶች እና ባሉ የጋራ የድንበር መድረኮች መሰረት በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት ኢትዮጵያ ቁርጠኛ መሆኗን አረጋግጠዋል።
አንደኛ፣ የሱዳን ሰራዊት ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የፈጸመውን ወረራ በመቀልበስ በ1972ቱ የማስታወሻ ልውውጥ በተቀመጠው መሰረት ወደ ቅድመ-ኖቬምበር 2020 (እ.ኤ.አ.) እንዲመለስ፣
ሁለተኛ፣ ወደ ድንበር ዳግም ማካለል ከመገባቱ በፊት የጋራ ልዩ ኮሚቴው በ1972 የማስታወሻ ልውውጥ መሰረት ከዳግሊሽ ተራራ በስተሰሜን ከሰፈራ እና እርሻ መሬት ጋር በተያያዘ የተፈጠሩ ችግሮችን ለመፍታት ሁለቱን ሀገራት የሚያስማማ የመፍትሔ ሃሳብ የማቅረብ ስራውን እንዲያጠናቅቅ፣
ሶስተኛ፣ የጋራ ድንበሩን ዳግም ለማካለል ሁለቱ ሀገራት ያቋቋሟቸው የጋራ የድንበር ኮሚሽን፣ የጋራ የቴክኒክ የድንበር ኮሚቴ፣ እና የጋራ ልዩ ኮሚቴ ኃላፊነታቸውን እንዲወጡ እና ስራቸውን እንዲያጠናቅቁ ማድረግ ተገቢ እንደሆነ አጽንኦት ሰጥተዋል።
እኛ የቻይና ትልቁ የሙያ አምራች እና የጨመረው ተሽከርካሪ ፋብሪካ ነን ፡፡ መቀመጥ ሲችሉ ለምን ይራመዳሉ? ተጠቀም ማበረታቻ ተሽከርካሪ የመንገድ ምልክት ማድረጊያ ማሽንን ያገናኛል ፣ የሥራው ውጤታማነት 2-3 ጊዜ ይሻሻላል ፡፡
እኛ ቅድመ-ምልክት ማድረጊያ ማሽኖች እኛ የቻይና ትልቁ ባለሙያ አምራች እና ፋብሪካ ነን ፡፡ LXD ቅድመ-ምልክት ማድረጊያ ማሽን በመንገድ ምልክት ግንባታ ግንባታ ውስጥ ረዳት ማሽን ነው ፡፡ የተሳሳተ ምልክት ላለማድረግ በግንባታው መስፈርቶች መሠረት ቅድመ-ምልክት ማድረጉን በነፃነት ምልክት ማድረግ ይችላል ፡፡ እንዲሁም በተናጥል 1-3 መስመሮችን ማከናወን ይችላል ፣ ይህም የግንባታ ውጤታማነትን በእጅጉ ያሻሽላል።
እኛ የቻይና ትልቁ የሙያዊ አምራች እና የፕሪሚንግ ማሽኖች ፋብሪካ ነን ፡፡ LXD-II ፕሪሚንግ ማሽን ለመንገድ ምልክት ማድረጊያ ኮንስትራክሽን ረዳት መሳሪያ ነው.በነዳጅ ሞተር እና በአውቶማቲክ አየር መጭመቂያ የታጠቀ ሲሆን ከፍተኛ ብቃት ፣ ጉልበት ቆጣቢ ፣ ቀላል አሠራር ፣ ቀላል የጥገና እና ረጅም የአገልግሎት ሕይወት አለው ፡፡
እኛ ከፍተኛ ግፊት ያለው የመንገድ ላይ ወለል ላይ የሚነፉ ማሽኖች እኛ የቻይና ትልቁ ባለሙያ አምራች እና ፋብሪካ ነን ፡፡ LXD-II የመንገድ ላይ ላዩን የሚነፋ ማሽን ለመንገድ መስመር ምልክት ማድረጊያ ግንባታ ረዳት መሳሪያዎች ሲሆን በዋናነት የመንገድ ላይ ምልክት ከመደረጉ በፊት የመንገዱን ወለል ጠረግ ያደርግ ነበር ፡፡
እኛ ከፍተኛ ግፊት ያለው የመንገድ ወለል ጠራጊ የቻይና ትልቁ ባለሙያ አምራች እና ፋብሪካ ነን ፡፡ የመንገድ ላይ ምልክት ማድረጊያ ረዳት መሳሪያዎች - የመንገድ ላይ ከፍተኛ ግፊት ጠራዥ በዋነኝነት የሚያገለግለው የደም መፍሰሱን ሲሚንቶ ፣ ጭቃ ፣ ቆርቆሮ እና የቅዝቃዛ ቀለም ምልክት ማድረጊያ መስመርን ለማፅዳት ነው ፡፡ እንደ የመንገድ ወለል ሁኔታ ሊስተካከል የሚችል የጥንካሬ ተቆጣጣሪ አለው ፡፡
እኛ የቻይና ትልቁ የሙያ አምራች እና ከፍተኛ ግፊት የመንገድ ወለል ጠራጊ ማሽኖች እየነዱ ፋብሪካ ነን ፡፡ ከመንገዱ ወለል ላይ የሚወጣውን እየደማ ያለውን ሲሚንቶ ፣ ጭቃ ፣ ፈጣን አፈር ለማፅዳት ያገለግላል ፡፡ በተጨማሪም የመንገዱን ወለል ቆሻሻ እና አቧራ ሊነፋ ይችላል ፡፡ የሥራ ቅልጥፍናን የማሻሻል ጥቅሞች አሉት እንዲሁም የሠራተኛውን ኃይል ይቆጥባል ፡፡
እቲ ኣብ መንጎ ሚኒስተር ዑስማን ሳልሕን ስዑዳዊ መዘንኡ ፋይሰል ቢን ፋርሓንን፣ ብ26 ጥሪ ኣብ ሪያድ ዝተኻየደ ዘተ፣ ክልቲኤን ሃገራት ኣቐዲመን ንዝበጽሐኦ ስምምዓት ንምግምጋምን፣ ዝምድንአን ብዝያዳ ንምሕያልን ዝዓለመ ምንባሩ እቲ ማዕከን ዜና ጠቒሱ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ስዑዲ ዓረብ፣ ብ15 ታሕሳስ 2020፣ ኣብ ኤርትራ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ብምክያድ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ከምዝተመያየጠ ኣይርሳዕን።
“አዲስ አበባን ማስፋፋት ከኦሮሚያ ክልል የመሬት ይዞታን ወደ ከተማይቱ በሚያስገባ መንገድ መሆን የለበትም” ብለው ተቃውሟቸውን ማሰማት እንደ ጀመሩ ለአሜሪካ ድምጽ የተናገሩ የክልሉ ነዋሪዎች አስታውቀዋል።
ዝሓለፈ ወርሒ ናይ መወዳእታ በቲ ሕማም ተታሒዛ ዝነበረት 21 መዓልታት ዝዕድሚኣ ህጻን፣ ኣብ ማእከል ክንክን ኮናክሪ ሕክምና ድሕሪ ምርካባ ካብቲ ህማም ምድሓና ይፍለጥ።
ሴራልዮን፣ ጊኒን ላይቤርያን ብኢቦላ ካብ ዝተለከማ ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪቃ ምንባረን ዝዝከር’ዩ። ሴራልዮን ቀዲማ፣ ጊኒ ድማ ሎሚ ካብ’ቲ ሕማም ናጻ ኮይነን ኣለዋ።
ጄቲቪ አፋላጊ የመስቀል በዓል ልዩ ሰርፕራይዝ ከ27 አመታት አለመተዋወቅ በኋላ አባትና እና ልጅ ጄቲቪ አፋላጊ በምን አዲስ #Jtv_Ethiopia #ኢትዮጵያዊነት_መልካምነት...
ምንም የተለዬ ሃሳብ ሳልይዝ የእንግዶችን ሃሳብ ለማዳመጥ ፈልጌ ነበር ይሄን ሊንክ የከፈትኩት ፤ ጋባዡ ወይም ኣዘጋጁ ግን ገና ዉይይቱ ሳይጀምር የራሱን ስለ ልደቱ ያለዉን ኣስተያዬት በተንዛዛ መልክ ማውራት ጀመረ፥ የውነት ነጻ ዉይይት ኣይመስለም፥፥ የተፈለገው የሰወችን ነጻ ኣስተያየት ማሰማት ነው ወይስ የ ልደቱን የ ፖለቲካ ሰብነት በተራ ፕሮፖጋንዳ ለመገንባት ነው፧
አንዳንድ የእርጎ ዝንቦችን አታዳምቸጧው። የስደት ኑሮ ልጅ ምስሳደግ ናላቸው አዙሯቸው የአይምሮ መቃወስ የገጠማቸው ናቸው። ከፌስቡክ አብደው ሸሽተው እዚህ አስተያየት ሰጪ ለመሆን ይሞክራሉ። ወፈፌ። አቅምሽን እወቂ።
ብርሃኑ የኢሳያስን ፍየል ጠባቂ ሆኖ የፍየሎች 1ኛ ጉባኤ አዘጋጀ። ልደቱ ፅናቱ ግን ወይ ፍንክች! ወንዳታ። ውርደት ለእርጎ ዝንቦች። አቅምሽን እወቂ። ያለዚያ ታብጃለሽ።
“ልሙጥ ባንድራ መያዝ ይቻላል፡፡ልሙጧን ኢትዮጵያ ግን እውን ማድረግ በፍጹም አይቻልም፡፡ምክንያቱም ኢትዮጵያ የብዙ ብሄር ብሄረሰቦች ሀገር እንጂ የጥቂት የቀድሞ ስርዓት ናፋቂዎች ሀገር አይደለችም፡፡
ኮንዶሚንየም እስኪደርሳችሁ የኢዮብን ትዕግስት ባስናቀ ሁኔታ ላለፉት አስር ዓመታት እየጠበቃችሁ ያለበት ሁኔታ እንዳለ ይታወቃል፡፡ ገዢዎቻችሁም የናንተን ለከት የለሽ ትዕግስት አድንቀው ሕልማችሁን እውን ለማድረግ ተኝተው እንደማያውቁ እየነገሩ ሲደልሏችሁ እንደኖሩም ይታወቃል፡፡ አልፎ ተርፎም ‹‹የትም ዓለም ለዜጎቹ ቤት የሠራ መንግሥት የለም›› ሲሉ የሚታበዩባችሁ ባለሥልጣናት እንዳሉም ደርሰንበታል፡፡ ጌታዬ! ለመሆኑ እስከመቼ ነው በዚህ ሁኔታ ለመታገስ የወሰኑት? ሌላ 25 ዓመት? በዕድሜዎ ላይ ሌላ 25 ዓመት ሲጨምሩ እኮ ምናልባትም የኮንዶሚንየሙ መሠረት ሳይቀበር እርስዎ ሊቀበሩ ይችላሉ፡፡ የሆነ ነገር ማድረግ ያለብዎ አይመስልዎትም?
የኢህአዴግ ባለሥልጣናት ‹‹የቤት ባለቤት ልናደርግዎ ተቃርበናል›› ሲሉ ምን ማለታቸው ይመስልዎታል? ከርስዎ ባላውቅም፣ እንደኔ ትርጓሜ ግን ‹‹እርስዎ ተገዢ፣ እኛ ገዢ ሆነን አብረን ለዘላለሙ እናዝግም›› ማለታቸው ይመስለኛል፡፡
ለመሆኑ ይህንን ደረቅ ተስፋ ነጋ ጠባ የሚመግቧችሁ ገዢዎቻችሁ የኔ የሚሉት ቤት አላቸውን? ይህ ጥሩ ጥያቄ ነው፡፡ እውነቱን ለመናገር ገዢዎቻችን ቤትስ አልነበራቸውም፡፡ ላለፉት 25 ዓመታት የኪራይ ቤቶች አስተዳደር በቸርነቱ በለገሳቸው መለስተኛ ቪላ ቤቶች ዉስጥ ሲጉላሉ ነው የኖሩት፡፡ በስማቸው አንድም ጎጆ ኖሯቸው አያውቁም፡፡ በቤተዘመዶቻቸው እንጂ!
‹‹አሁንስ?›› አትሉኝም፡፡ አሁንማ በስማቸው ቤት እየገነቡ ነው፡፡ ‹‹እየገነቡ ነው›› አልኳችሁ? ይቅርታ አድርጉልኝ! ‹‹ገንብተው ጨርሰዋል›› ለማለት ፈልጌ ነው፡፡ ታዲያ ቤት ቢሏችሁ ቤት ነው እንዴ? ፈረንጆቹ ‹‹ማንሽን›› የሚሉት አይነት ነው፡፡ እንዲህ ዓይነት ትልቅ ቤት እኛ አገር ገና ስም አልወጣለትም፡፡ ለመግባባት እንዲያመቸን ግን ‹‹ማንሽን›› የሚለውን የፈረንጅ ቃል ‹‹የሚያምነሸንሽ- የሚያንፈላስስ-ቤተ ንጉሥ›› ብለን እንፈታዋለን፡፡ ወደ ታች አንድ ወለል የሚጠልቅ፣ ወደ ላይ 2 ወለል የሚመዘዝ፣ ሳሎኑ እንደ እስስት ከአየር ንብረት ጋር የሚለዋወጥ- ሲበርድ የሚያሞቅ፣ ሲሞቅ የሚያበርድ ‹‹ኤ.ሲ›› የተገጠመለት ቄንጠኛ መኖሪያ ነው፡፡
ለመሆኑ ሳሎን በስንት እንደሚከፈል ታውቃላችሁ? በአንድ ካላችሁ ተሳስታችኋል፡፡ ሳሎን በሦስት ነው የሚከፈለው፡፡ ባሕላዊ ሳሎን፣ ዘመናዊ ሳሎን፣ እና እንግዳ መቀበያ ሳሎን፡፡
ባህላዊ ሳሎን ማለት ከገጠር የመጣ እንግዳ እንደለብ የሚጋልብበት፣ ጫማ ቢያወልቅም ባያወልቅም ግድ የማይልበት፣ ስኒ ተደርድሮ ቡና የሚፈላበት፣ ቃና ቲቪና ሕብረትርዒት የሚከፈትበት፣ ጮክ ብሎ መሳቅና መንጫጫት የሚቻልበት ቦታ ነው፡፡
ዘመናዊ ሳሎን ሲባል ደግሞ ከግድግዳ ይልቅ መስታወት የሚበዛበት፣ የመጋረጃው ዋጋ ከመስታወቱ ዋጋ የሚበልጥበት፣ አጫጭርና ቄንጠኛ ከሰው ቆዳ የተሠሩ የሚመስሉ የሌዘር ሶፋዎች የሚደረደሩበት፣ የራሱ የመመገቢያ ማማ (Dinning) የተበጀለት፣ 60 ኢንችና ከዚያ በላይ የሆነ፣ ከወረቀት የቀጠነ ‹‹ፍላት ስክሪን›› ቲቪ የሚሰቀልበትና ዲኤስቲቪ የሚከፈትበት ቤት ነው፡፡
ሦስተኛውና የመጨረሻው የሳሎን አይነት በተለምዶ የ‹‹እንግዳ መቀበያ ሳሎን›› በሚል የሚታወቅ ሲሆን ብዙዉን ጊዜ ከውጭ አገር የሚመጡ እንግዶችን ለአጭር ጊዜ ተቀብሎ ለማስተናገድ፣ የቢዝነስ ጨዋታ ለማውጋት፣ ወደ ሰገነት የሚያይ ባልኮኒ ያለው፣ ውስኪ የሚደረደርበት ትንሽ የሳሎን ዉስጥ ባር ‘MINI-BAR’ ያለው የሳሎን ዓይነት ነው፡፡
ታዲያ እነዚህ ለሩብ ዓመታት እኛን በመርገጥ የተዳከሙ የኢህአዴግ ጡረተኛ ባለሥልጣናት ከላይ ከተዘረዘሩት የሳሎን አይነቶች የቱን ያስገነቡ ይመስላችኋል? አልተሳሳታችሁም! ሦስቱንም ነው ያስገነቡት፡፡ ባስገነቡት መኖርያ ዉስጥ ሦስቱም የሳሎን ዘሮች ተቆልለዋል፡፡ በአሉላ ጫካ- በ‹‹ጋራ ጉሪ›› ኮረብታ ሰሞኑን ተገንብተው ያተጠናቀቀቱት መምነሽነሻዎች ሦስቱንም የሳሎን ዓይነቶች አካተው የያዙ እንደሆነ ለመመልከት ችያለሁ፡፡ ቻል ያርጉት ጌታው! እርስዎም እኮ ከነርሱ መታጠቢያ ቤት ያልተናነሰ ስቱዲዮ ኮንዶሚንየም ሊደርስዎ ይችላል፡፡ ማን ያውቃል!
ማድቤት በስንት ይከፈላል? በአንድ ካላችሁ ተሳስታችኋል፡፡ ማድቤት በሁለት ነው የሚከፈለው፡፡ ዘመናዊና ባህላዊ፡፡ ዘመናዊ ማድቤት ፒዛ መጋገሪያ ማሽን የተገጠመለት፣ ኬክ መጋገሪያ ማሽን የተበጀለት፣ የቡና ማፍያ ማሽን የተገጠመለት፣ አሳ፣ ስጋና አትክልትን ለረዥም ጊዜ ማቆየት የሚችሉ ማቀዝቀዣዎች (deep freezer) ያለው፣ እንዲሁም መለስተኛ መመገቢያ ጠረጴዛ የሚዘረጋበት ሲሆን ለሽንኩርት መክተፊያ በእብነበረድ የተሠራ ዝርግ ጠረጴዛ ከነሲንኩ በማድቤቱ መሐል ለመሐል ሰንጥቆ የሚያልፍበት የማድቤት ዓይነት (Modern Kitchen) በመባል ይታወቃል፡፡
ባህላዊ ማድቤት የሚባለው ደግሞ የሞሶብ እንጀራ የሚቀመጥበት፣ እንጀራ መጋገሪያ ምጣድ የሚለኮስበት፣ የሀበሻ ወግ አይቅርብኝ የሚባልበት በመክተፊያና በቢላዋ የተሞላ ነው፡፡ Traditional Kitchen ይባላል፡፡
ላለፉት 25 ዓመታት ደከመን ሰለቸን ሳይሉ የገዙን መሳፍንት የቱን የማድቤት አይነት አስገነቡ ይበሉኛ! ሁለቱንም፡፡ የሚገርመው አሁን ቤቱን ገንብተው ባጠናቀቁበት ወቅት ሁለት ማድቤት እንደሚያንሳቸው በመግለጻቸው ሦስተኛ ማድቤት አዋቅረዋል፡፡ ይህ ዋናው የቤታቸው ፕላን ላይ ያልነበረ አዲስ የፕላን ለውጥ እንደሆነ ምንጮቼ ገልጸውልኛል፡፡ ሐሳቡ የመነጨው እንጀራ መጋገሪያው ከባህላዊ ማድቤት ተነጥሎ መገንባት አለበት ከሚል ቅዱስ ሐሳብ ሲሆን ሐሳቡን ያቀረቡት ደግሞ አስር አመታትን ደከመኝ ሰለቸኝ ሳይሉ እስክንሰለቻቸው ድረስ በፕሬዚዳንትነት ያገለገሉን መቶ አለቃ ግርማ ወልደጊዮርጊስ እንደሆኑ ሰምቻለሁ፡፡ ከዚህም የተነሳ ዋናው ቪላ ውስጥ ከሚኖሩት አንድ ዘመናዊና አንድ ባሕላዊ ማድቤቶች በተጨማሪ ሶስተኛ ማድቤቶች በሸክላ ብቻ እየተሰሩ እንደሆነ ተመልክቻለሁ፡፡ ይህ ማድቤት ከጎኑ 4 ክፍሎች ተጨምረውበት ለጊዜው ‹‹የቤተሰብ ሰርቪስ ቤት›› የሚል ታፔላ ተለጥፎበታል፡፡ ከትናንት በስቲያ ስፍራው ተገኝቼ ለማየት እንደቻልኩት ይህ ሸክላ ቤት ወደ ቢጫ የሚያደላ ቀለም እየተቀባ ነበረ፡፡
የ‹‹ድሀ ድሀ›› የሚል አጥንት ድረስ የሚሰማ ስም የሰጧችሁ ባለሥልጣናት ገንብተው እየጨረሱት ያለው ቤት አምስት ሜትር የሚረዝም የራሱ የመብረቅ መከላከያ ተገጥሞለት ከወደላይ ሊመጣ የሚችለውንም ቁጣ ለመመከት በተጠንቀቅ የቆመ ይመስላል። 4 ሰዎችን በአንድ ጊዜ ይዞ የሚምዘገዘግ የራሱ አሳንሰርም አለው። በእንጨትና በአሉሚነም የተንቆጠቆጠው ውድ የመስኮት ፍሬምም ለተመልካች ያሳሳል። ይህን በአካል ተገኝቼ ያረጋገጥኩትን ነገር ስጽፍላችሁ ከብዕሬ ቀለም በላይ የእምባ ዛላዎቼ ብራናዬን እያረጠቡት መሆኑን እንድታውቁልኝ እሻለሁ፡፡
ይህ ትግርኛ ተናጋሪ በሆኑ ደርጎች እየተመራ ወደ ኅብረ ብሔራዊ ጨቋኝ ግንባር የተለወጠው ፓርቲ በዚህ አስቸጋሪ ወቅት እንዴት ወደ ቅንጦት ዓለም ለመሸጋገር ወሰነ ብሎ መጠየቅ ያባት ነው፡፡ 13 ሚሊዮን ዜጋ በተራበበት፣ 77 ቢሊዮን ብር በባከነበትና የኮንዶሚኒየም ሕንጻዎች እንደጉም በበነኑበት በዚህ ወቅት የነዚህ ቅንጡ ቤቶች ዜና ወደ ማኅበራዊ ሚዲያ እንዳይዛመት ብዙ ተሞክሯል፡፡
ቤቶቹ የሚገኙበት አካባቢ ማንኛውም ፀጉረ ልዉጥ ዝር እንዳይልና ቤቶቹ በሞባይል ፎቶ እንዳይነሱ 13 ለሚሆኑ የቤቱ ጠባቂዎች ጥብቅ መመሪያ ተላልፎ ነበር፡፡ ሆኖም ዘመነ ፌስቡክን መቆጣጠር ምንትስን እንደመቆጣጠር ቀላል አልሆነም፡፡
ለማንኛውም! መሬቱ 10 ሚሊዮን፣ ግንባታው 15 ሚሊዮን፣ የማጠናቀቂያ ወጪው 18 ሚሊዮን በድምሩ ወደ 40 ሚሊዮን ብር የሚጠጋ ግምት የሚሰጠው ይህ የኢህአዴግ መሳፍንት መምነሽነሻ ‹‹ማንሽን›› ለ6 ሹማምንት የተበረከተ የፓርቲው ስጦታ ነው፡፡ ስጦታው ለምንድነው ካላችሁኝ- ስጦታው እኔና እናንተን በታማኝነትና በቅንነት ሰጥ ለጥ አድርገው ላለፉት 25 ዓመታት ስለገዙን የተበረከተላቸው ሽልማት ነው እላችኋለሁ፡፡ በቅርቡም ለሌሎች ተጨማሪ 6 ባለሥልጣናት ይኸው ስጦታ ሊበረክትላቸው የአፈር ምርመራ ለማካሄድ ምክክር ተጀምሯል፡፡
የግንባታውን አግባብነትና የሚያስወጣውን ወጪ በተመለከተ ከዚህ በፊት በተለያዩ ሚዲያዎች የተዘገበ በመሆኑ እኔ አሁን የምለው የለኝም፡፡ በወቅቱ ሸገር ሬዲዮ የሚመለከታቸውን ባለሥልጣን በማናገር የቤቶቹን ግምት ወደ 25 ሚሊዮን ብር ዝቅ ቢያደርገውም ይህ ግማሽ ዋጋ እንጂ ሙሉ ዋጋው እንዳልሆነ በድህነቴ ልምልላችሁ እችላለሁ፡፡ አንዱ ቤት አሁን በተጠናቀቀበት ሁኔታ ስንት ያወጣል ያላችሁኝ እንደሆን ከ40 ሚሊዮን ብር የማያንስ ግምት እንዳለው ልነግራችሁ እችላለሁ፡፡
ስለምን ታደርቀናለህ? የባለሥልጣኖቻችን ቤቶች ግንባታስ ለኛ ምናችን ነው? እንደምትሉኝ እገምታለሁ፡፡ በኔ እምነት ግን ማወቅ አይከፋም አላለሁ፡፡ ቤቶቹ የደረሱበትን ደረጃና እንዴት እየተፋጠኑ እንደሆነ ብገልጽላችሁ ቢያንስ የኮንዶሚንየም ተስፋችሁን ያለመልመዋል የሚል እሳቤ አለኝ፡፡ ይህንንም ለናንተ በማሰብና በቅንነት ያደረኩት እንደሆነ ልብ እንድትሉልኝ እሻለሁ፡፡
ለማንኛውም አንድ እዚህ ግባ የማይባል ኮንዶሚንየም ለመገንባት ድፍን አስር ዓመት አይወስድም፡፡ ያውም የሚፈርስና የሚያፈስ ኮንዶሚንየም፡፡ አሃ! ይኸው አየና! ስድስት ዉስብስብና ቅንጡ ቤተመንግሥት ለመገንባት የፈጀው ጊዜ 9 ወራት ብቻ እንደሆነ አየና፡፡ ዋናው ከልብ ማልቀስ ነው፡፡
በነገራችሁ ላይ ቤቶቹ ለነዚህ ባለሥልጣናት የሚበረከቱት እንደኪራይ ቤት ቪላ ኖረው ኖረው ከዕለታት አንድ ቀን እንዲለቁት እንዳይመስላችሁ፡፡ እነዚህ ቤቶች ከኢህአዴግ የተበረከቱ ‹‹የዘላለሜ ነሽ›› ስጦዎች ናቸው፡፡ እንኳን ኖረው- ሞተውም የነርሱ ነው፡፡ ለቤተሰቦቻቸው አውርሰውት ሊያሸልቡ መብታቸው ነው፡፡ ይገባቸዋል! እኛን የመሰለ አስቸጋሪ ሕዝብ ሳይሰለቹ ለሩብ ምዕተ ዓመት ያቀኑ እነርሱ አይደሉምን?
ልክ ልክህን ልንገርህ፡፡ በቤት ኪራይ መሰቃየትህ የሚያበቃበት ጊዜ አልተቃረበም፡፡ ነጻነትህ በእጅግ ነው፡፡ የምትሰሩትን ቤት አቁማቹህ የኛን ቤት አጠናቁልን በል፡፡ ዝም ካልካቸው ያፈርሱሀል፡፡ ባለኝ መረጃ መሰረት መስተዳደሩ በሚቀጥሉት ሁለት ዓመታት የአዲስ አበባን አንድ ሦስተኛ ነባር ሰፈሮች ለማፍረስ ምስጢራዊ እቅድ ይዟል፡፡
የዚህ የመፍረስ ጭንቅ ከሚያሰቃያቸው ዜጎች መካከል ግንባር ቀደሞቹ የየካ ተራራ ቀደምት ነዋሪዎች ናቸው፡፡ እነዚህ በክፉ ጊዜ እንደ ሽፍታ ተራራ ዉስጥ መሽገው የኖሩ ዜጎች በባለሥልጣናቱ ወደዚህ ጋራጉሪ አሉላ ጫካ መጠጋት ፍርሃት ለቆባቸዋል፡፡ ፍርሃታቸው ምክንያት አለው፡፡
ለጊዜው ባለሥልጣናቱ የተገነቡት ቤተመንግሥቶች ቁጥር 6 ብቻ ነው፡፡ ቴኒስና የዋና ቦታዎችን ጨምሮ የተመደበላቸው የቦታ ስፋት ደግሞ 22ሺ ካሬ ብቻ ነው፡፡ የባለሥልጣናቱ ፍላጎት ደግሞ በዚህ የሚቆም አይደለም፡፡ ይለጠጣል፡፡ ግቢያቸው ዉስጥ ‹‹ሜክሲኮ አደባባይ›› ካልተሰራልን ሊሉ ይችላሉ፡፡ በዚህን ጊዜ የሚፈናቀሉት የቅርብ ጎረቤት የሆኑት የ ‹‹ጋራጉሪ›› ነዋሪዎች ናቸው፡፡ የባለሥልጣናቱ ፍላጎት ምን ማቆሚያ አለው ብላችሁ ነው!
ለምሳሌ ቤቱ ይለገሳቸዋል ተብለው ከሚገመቱት ጄኔራሉ ሳሞራ ዩኑስ አንዱ ናቸው፡፡ ጄኔራል ፕሮፌሰር ሳሞራ፡፡ እሳቸው ደግሞ ጥሎባቸው ጎልፍ ይወዳሉ፡፡ እንዴት አንድ ታጋይ ጎልፍ ሊያፈቅር እንደቻለ ግልፅ ባይሆንም በቀን ዉስጥ ጎልፍ ሳይጫወቱ ከዋሉ እንቅልፍ አይወስዳቸውም ይላሉ፡፡ ለዚያም ነው ዉሎና አዳራቸው ጎልፍ ክለብ የሆነው፡፡ እኚህ የአገር ባለ ውለታ የሆኑ ጄኔራል አሉላ ኮረብታ ላይ በተገነባላቸው ቪላ ዉስጥ ጎልፍ መጫወቻ ይሠራልኝ ካሉ የጋራጉሪ ነዋሪዎች ጉድ ፈላባቸው ማለትም አይደል?
ከሁሉም የሚያሰጋው ደግሞ አሁን ከተገነቡት 6 የጡረተኛ ቤተ መንግሥቶች ሌላ ተጨማሪ 6 ቤቶች ሊገነቡ በጀት ተበጅቶ ማለቁ ነው፡፡ የሕዝብ ሮሮን ለማስቀረት ነገሩ በምስጢር እንዲያዝ ተብሏል፡፡ ከ22ሺ ካሬ ሜትር ቦታ የተረፈው ደግሞ 6 ቤቶችን የሚያሰራ አይደለም፡፡ ስለዚህ የጋራ ጉሪ ነዋሪዎች ተጠጋጉ መባላቸው የማይቀር ነው፡፡ ምን እንደሚሻላቸው እንጃ! ከአጋም የተጠጋ ቁልቋል ነበር ተረቱ…
የኮንዶሚንየም ተመዝጋቢ ጆሮ ይደፈንና ስድስቱ ቤተ መንግሥታት የማጠናቀቂያ ሥራቸው የሚያስገርም ነው፡፡ በዉድ የእንጨት ቅብ አሉሚነም አጊጠው፣ የመብረቅ መከላከያ ቀስት ተወድሮላቸው፣ 10ሺ ሊትር የሚይዝ ታንከር ተሰቅሎባቸው፣ በአሁኑ ሰዓት የቤት ዉስጥ ዕቃዎቻቸው ከቱርክና ከጣሊያን እየተጫኑላቸው መሆኑን ሰምቻለሁ። ወደ ቤቶቹ የሚወስደውም ጊዜያዊ ጥርጊያ መንገድ ጥቂት ሚሊዮን ብር ፈሶበት ከሰሞኑ መሠራቱንም ለጉድ በተሰራው ዐይኔ ተመልክቻለሁ፡፡ ጥርጊያ መንገዱ እንዳይናድ የሚያደርግ 150 ሜትር ኮንክሪት ፣ ሰባት ሜትር ከፍታ ያለው ዉድ የኮንክሪት ሙሊት (shear Wall) የተካሄደ ሲሆን የዚህ ወጪ በትንሹ አስራ ሦስት የኮንዶሚንየም ብሎኮችን ገንብቶ እንደሚጨርስ ተረድቻለሁ፡፡
የ6ቱ ቤቶች ግንባታ ሙሉ በሙሉ በተክለብርሃን አምባዬ የተጠናቀቀ መሆኑ እንዳለ ሆኖ በቀን በሁለት ፈረቃ በሚውሉበት የሴት ሠራተኞች ጉልበትም የቤቶቹ ሁሉም ክፍሎች ወለል እየጸዳ እንደሚገኝም ተመልክቻለሁ፡፡ የሚገርመው በቦታው በማንኛውም ሰዓት የሚያልፍ ሰው ቤቶቹ በብዙ ሴቶች ርብርብ እየፀዱ መሆናቸውን መመልከቱ ልዩ ትንግርት ላይኾንበት አይችልም፡፡
አንዳንድ የአካባቢው ሀብታሞች ነገሩ ግራ አጋብቷቸው ፎቶ ለማንሳት በመሞከራቸው ከጥበቃዎች ጋር እንካሰላንቲያ ዉስጥ መግባታቸው ተነግሮኛል፡፡ ይህ ጽዳት ላለፉት 2 ወራት የቀጠለ ተግባር እንደኾነም ተነግሮኛል።
ወደ ቤቶቹ የሚያስገባው መንገድ ተራራማ በመሆኑ ለአስፋልት ግንባታ እጅግ አስቸጋሪ መሆኑ ይታወቃል፡፡ ኾኖም ጀግናው የመከላከያ ኢንጂነሪንግ እንዲገነባው ስምምነት ተደርጓል መባሉን ሰምቻለሁ፡፡ ምክንያቱ ደግሞ አፋር ክልል ወደ ዳሎል የሚወስደውን አስቸጋሪ አስፋልት አስቸጋሪውን የአየር ንብረት ተቋቁሞ የሠራው የመከላከያ ኢንጂነሪንግ በመሆኑ ነው ተብሏል፡፡
መኖርያ ቤቶቹ ለየትኞቹ ባለሥልጣናት ነው የሚታደሉት የሚለውን መልስ ለማግኘት ባደረኩት ያላሰለሰ ጥረት ብዙም የሚያስመካ መረጃ ባላገኝም፥ ከሁለት ሳምንታት በፊት ለዓይን ያዝ ሲያደርግ ከታች በስም የተዘረዘሩት ባለሥልጣናት ቤቶቹን ለመጎብኘት በሁለት ዙር መጥጠው እንደነበር አንድ ትልቅ ሰው ሹክ ብለውኛል፡፡ የመጡት ሁሉ የቤቶቹ ባለቤት ናቸው ማለት እንዳልኾነ ማሳሰብ እሻለሁ፡፡
እዚ ጽሑፍ ብዛዕባ ስነ ኣእምራዊ ሕማቕ ምህላው እዩ። ስነ-ኣእምሮኣዊ ሕማቕ ምህላው ብሰንኪ ዝኾነ ዘጋጠመካ ነገራት ክኸውን ይኽእል፡ ንኣብነት ጎነጽ ወይ ጾታዊ ዓመጽ ። ብዛዕባ ገለ ነገራት ትሻቐል ስለ ዘሎኻ ሕማቕ ክትህሉ ትኽእል ኢኻ፣ ንኣብነት ብዛዕባ ስድራ ወይ ብዛዕባ ኵነታት መጻኢ ግዜ።
እቲ ልክዕ ምኽንያቱ ከይተረድእካ'ውን ሕማቕ ኽስምዓካ ይኽእል እዩ። ሽሕ’ዃ እንታይ ምዃኑ እንተ ዘይፈለጥካዮ፡ ሓደ ሓደ ግዜ ገለ ምኽንያት ኣለዎ። ገለ ሰባት ድማ ካብ ካልኦት ንላዕሊ ብቐሊሉ ክሻቐሉ ወይ ክጉህዩ ይኽእሉ እዮም።
ንኣብነት ርእስኻ ከሕመካ ወይ ከብድኻ ከሕመካ ይኽእል። ንኽትዛነን ጽቡቕ ክትድቅስን የጸግመካ። ካብ ንቡር ንላዕሊ ክትጠሚ ወይ ከይትጠሚ ትኽእል። ምናልባት ብቐሊሉ ትሓዝንን ትበክን። ክትሓርቕን ናይ ኣተኵሮ ጸገም ከጋጥመካን እውን ልሙድ ተርእዮ አዩ።
ዋላ'ውን እቲ ዘጋጠመካ ሕማቕ ወይ ሓደገኛ ነገር ቅድሚ ነዊሕ ግዜ ይኹን፡ ከምዚ ክስምዓካ ይኽእል እዩ። ሽዑ ምናልባት ሕማቕ ክስምዓካ ዘይንቡር ኮይኑ ክስምዓካ ይኽእል ። ግን ዘይንብር ወይ ዘይልሙድ ተርእዮ ኣይኮነን ።
ምስ ዓርክኻ ወይ ሓደ ትኣምኖ ዓቢ ሰብ ብዛዕባ ከመይ ከም ዘሎኻ ክትዛራብ ፈትን። ብድሕሪኡ መብዛሕትኡ ግዜ ይሕሸካ እዩ። ኣዚዮም ከበድቲ ስምዒታት፡ ንኣብነት ክነብር ሓይሊ የብለይን ዝብል ስሚዒት እንተ ዝስምዓካ ኮይኑ ንሓደ ሰብ ክትነግሮ ኣገዳሲ እዩ።
ሓደ ሓደ ግዜ ምስ ዘይትፈልጦ ሰብን ከይተረኣኣኻን ክትዛረብ ዝቐለለ እዩ። ሕማቕ እንተ ኣለኻ ዄንካ፡ኣብዚ ናይቶም ብተሌፎን ክትራኸቦም፡ ብተሌፎንን ኮምፕዩተር ከተዘራርቦምን (chatt) ኢ-መይል ክትሰደሎምን ትኽእል ዝርዝር ናይ ቦታታት ኣሎ (ብሽወደንኛ ኣብ UMO.se)።
ጽብቕ ምግቢ ተመገብ። ዝተፈላለየ ዓይነታት ምግቢ ብዙሕ ፉሩታታትን ኣሕምልትን ምምጋብ ጽብቕ እዩ። እንተ ኽኢልካ መዓልታዊ ቍርሲ፡ ምሳሕ፡ ድራርን ኣብ ሞንጎ ጠዓሞትን ብላዕ።
ሓደሓደ ግዜ ብውልቅኻ ንኽሕሸካ ገለ ምፍታን ቀሊል ክኸውን ይኽእል እዩ ። ሓደሓደ ግዜ ግና ዝኸበደ ክኸውን ይኽእል፡ ንኣብነት ኣዝዩ ከቢድ ነገር ምስ ዘጋጥመካ።
@Oromia: የኦሮሞ ሕዝብ እትብት የተቀበረበት መሬት ከጎንደር - ሜሮዌ የሚደርስ ነው ተባለ። ይህ ማለት ታላቋ ኦሮሚያ ከኤርትራ በስተደቡብ ያለውን ያጠቃልላል። Say No to Amharic
ህወሓት ወደ ስልጣን አንዲመለስ አንፈልጋለን ! የአደገት ወሬ አየሰማን አገራችን አንድታድግ ማድረግ አንችላለን:; "ኤርትራ" ለአደገታችን እንቅፋት ነች ! በሩቁ አንያዛት!
ሁሉም ኢትዮጵያዊ፤ ብሔሩ፥ማንነቱና ቋንቋው ተከብሮለት፥ በኢትዮጵያ ውስጥ በፈለገበት ቦታ በእኩልነት ያለክልል ለመኖርና ለመሥራት መብት ሊናረው ይገባል። መፍትሔው ይሄ ነው።
ሲዳማዎች ሌሎች ብሄሮችን “ከመሬታችን ላይ ውጡ” ማለታቸው ትክክል ነው ከተባለ: ጋላ መሬታችንን እንዲለቅ ማስገደዳችን ትክክል ነው;; ጋላ የከሸፈ ነው ስንል በምክንያት ነው!
@zeHabesha: ጉድ ፈላ ዘሀበሻ ለካስ ይህን ያውቅ ኖሯል። ሁላችንም (አገው ወይም ሌላ ሳንል) በአማራነታችን እንቆጠር እያለ ሲያግባባ የነበረው። ይመጣ ያለውን ስለአወቀ ቶሎ ለማምለጥ?
መሪው ራሱን ከህዝቡ ከፍ አድርጎ የማያይ ከሆነ መፈራራትም ሆነ መነዘነጣጠል አይኖርም። ህዝብም መሪውን የራሱ አድርጎ ከልቡ ይቀበላል። የኤርትራ ህዝብ ለኢሳያስ ነፍሱን ይሰጣል::
ከትናንት ቅዳሜ ጀምሮ አዲሱ መጽሃፌ በኢትዮጵያ እና በኤርትራ ገበያ ላይ ውሎአል። በኢትዮጵያ አዲስ አበባ አታሚው፥ አሳታሚው እና አከፋፋዩ ማንኩሳ አሳታሚ ሲሆን፥ በአስመራ አውገት እና ጋለ
ኢትዮጵያና ቤኒን ባዶ ለባዶ በተለያዩበት የአዲስ አበባው ግጥሚያ፥ እንግዳው ቡድን በመከላከል ጀምሮ በመከላከል ጨርሷል። ከመቼውም በበለጠ እንቅስቃሴ ያደረገው የኢትዮጵያ ቡድን ከአራት ያላነሱ ግቦች ስቷል።
አዲስ አበባ፣ ግንቦት 17፣ 2012 ደቡብ አፍሪካ የጣለችውን የእንቅስቃሴ እቀባ የማቅለል ሂደቷን ወደ ሶስተኛ ደረጃ ከፍ አደረገች:: ፕሬዚዳንት ሲሪል ራማፎሳ…
አዲስ አበባ፣ መጋቢት 15፣ 2012 በኬንያ በዓለም አቀፍ ተቋሞች የሚሰሩ ኢትዮጵያውያን ለህዳሴ ግድብ ግንባታ ያላቸውን ድጋፍ ገለፁ:: በናይሮቢ በተባበሩት መንግስታትና…
መንግስቲ ፈረንሳ፣ ካብ ኢጣልያ ንዝውሕዙ ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝገትአ ውሳኔ ከሕልፍ ሓለዋ ዶባት እታ ሃገር ኣብቭ ዘቕረቦ ጸብጻብ ምግላጹ ማዕከናት ዜና ፈረንሳ ሓቢረን።
ኣብቲ ትማሊ ዳርጋ ኣብ ኩለን መደበራት ሬድዮን ቴሌቪዥንን ከምኡ’ውን ጋዜጣታት ብሓፈሻ ማዕከናት ዜና ፈረንሳ ክቐርብ ዝወዓለ ጸብጻባት፣ ብኢጣልያ ኣቢሎም ናብ ፈረንሳ ናይ ዝኣትዉ ዘለዉ ቁጽሪ ስደተኛታት ብዝተዓጻጸፈ ይንህር ብምህላዉ ንሰበ ስልጣን ናይቶም ኣብ ዶባ ፈረንሳን ኢጣልያን ተዋፊሮም ዘለዉ ፖሊስ ዘለዎም ሻቕሎት ብጉድ ገሊጾም ኣለዉ።
ኣብ ዝሓለፋ ክልተ ኣዋርሕ ማለትን ግንቦትን ሰነን ብድምር ኣስታት 1200 ኤርትራውያን ብኢጣልያ ኣቢሎም ናብ ፈረንሳ ከምዝኣተዉ ዝሓበረ እቲ ጸብጻብ፣ ኣብ ወርሒ ሓምለ ግና ኣብ ሓደ ወርሒ ጥራይ ናብ ልዕሊ 2 ሽሕ ከምዝዓረገ’ውን ጠቒሱ።
ኣብቲ ምስ ኢጣልያ ዘዳውብ ቦታትት ዝተዋፈሩ ፖሊስ ፈረንሳ፣ ብዘይካ’ዞም ኣትዮም ዘለዉ ኣሽሓት ኤርትራውያን ኣስታት ሽዱሽተ ሽሕ ዝኾኑ’ውን ናብ ኢጣልያ ከምዝመለሱ’ዮም ዝገልጹ።
ዳርጋ ብሙሉኦም እቶም ኤርትራውያን ኢና እናበሉ ብኢጣልያ ናብ ፈረንሳ ዝኣትዉ ዘለዉ ስደተኛታት ድማ ዝኾነ መረጋገጺ ሰነድ ይኹን መንነት ወርቐት ዘይብሎም ስለዝኾኑ ንፖሊስ ፈረንሳ ዝያዳ ሻቕሎት ፈጢሩሎም ከምዘሎ ናብ ሚኒስተሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ጥርዓን ኣቕሪቦም።
ዜጋታት ኢትዮጵያ እትርከበን ጎረባብቲ ሃገራት’ውን ብስም ኤርትራውያን ዑቕባ ንምሕታት ናብ ሃገራት ኤውሮጳ ከምዝውሕዙ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ነቲ ፖሊስ ፈረንሳ ጠቒስዎ ዘሎ ቁጽሪ ኣዛይድዎ ከምዝኽእል ይግመት።
መንግስቲ ፈረንሳ ብዛዕባ ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታትን ኣብ ፖሊስ ፈጢርዎ ንዘሎ ሻቕሎትን ኣብ ዝሃቦ ምላሽ በንጻሩ፣ እቶም ስደተኛታት ብመንገዲ ካሌ ናብ ብሪጣንያ ንምስጋር ዝሕልኑ’ዮም ብምባል ኣብ ፈረንሳ ከምዘይነብሩ ገሊጹ።
እንተኾነ፣ ዳይረክተር ክፍሊ ስደተኛታት ፈረንሳ ክሪስቶፍ ሃሪሶን ንማዕከናት ዜና ፈረንሳ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፣ ቁጽሪ ኤርትራውያን ስደተኛታት ካብ ዝኮነ ይኹን እዋን ንላዕሊ ዛይዱ ምህላዉ ኣረጋጊጹ። እቲ ናህሪ ደው ዝብል ከምዘይመስል’ውን ኣተንቢሁ።
ሕሉፍ የማናዊ መርገጺ ዘለዎም ኣባላት ባይቶ ፈረንሳ፣ ስደተኛታት ናብታ ሃገር ንኸይኣትዉ ንምግታእ፣ ከም ናጻ ሕክምናን መጓዓዝያን፣ ስራሕ ንዘይብሎም ዝወሃብ ወርሒ ክፍሊትን ዝኣመሰለ ረብሓታት ማሕበራዊ ድሕነት ንስደተኛታት ዝኽልክል ሓዲሽ ሕጊ ክንደፍ ዝብል ሓሳብ የቕርቡ ኣለዉ።
በፈረንጆች አቆጣጠር በሚያዚያ ወር 2017 ዓ.ም ይህንን አርዕስት በሚመለከት ሰፋ ያለ ሀተታ እንደሰጠሁ ይታወቃል። በዚያ ጽሁፌ ላይ ለማመልከት እንደሞከርኩት ፖለቲካ የግዴታ ሳይንሳዊ በሆነ መልክ መታየት እንዳለበትና ከፍተኛ ግንዛቤን ወይም ደግሞ ጭንቅላትን ማስጨነቅ እንደሚያስፈልግ ነው። በዚያን ጊዜና በየጊዜው የምጽፋቸው ጽሁፎች የቱን ያህል ግንዛቤ ውስጥ ይግቡ አይግቡ አላውቅም።
አብዛኛዎቻችን የአገራችን የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊና የባህል ሁኔታ አስመልክተን ለአንባቢያን ሀተታዎች በምናቀርብበት ጊዜ ለማለት የምንፈልገው ነገር እንዳለ መገንዘብ ይቻላል። ይሁንና ግን ለማስተላለፍ የምንፈልገው መልዕክት ወይም ሀተታ የቱን ያህል ተጨባጩን የአገራችንን ሁኔታና፣ የተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎችንና እንዲሁም በስልጣን ላይ ያሉ ኃይሎችን የህሊና አወቃቀር ያንፀባርቅ አያንፀባርቅ መገመት የሚቻለው እያንዳንዱ ግለሰብ የሚከተለውን የአፃፃፍ ስልት በሚገባ የተረዳን እንደሆንና፣ እኛም አንባቢዎች ስለሳይንሱ ግንዛቤ ያለን ከሆነ ብቻ ነው። እንደሚታወቀው በሳይንስ ዓለም ውስጥ አንድን በምድር የሚታይ ተጨባጭ ሁኔታና የፖለቲካና የኢኮኖሚ ኃይል አሰላለፍ መመርመሪያ ዘዴ ስላለ ይህንን ለያይተን ማወቅ እስካልቻልን ድረስ ማንኛውም በጥሩ እንግሊዘኛም ሆነ በአማርኛ የሚጻፉና የምናነባቸው ጽሁፎች ዕውነት ሊመስሉን ይችላሉ። በጽሁፍ ላይ የሚቀርቡ ሀተታዎች በዐይናችን እንደምናያቸውና በእጃን እንደምንዳስሳቸው ዕቃዎች ስላይደሉና፣ የአንድን አገር ተጨባጭ ሁኔታና የታሪክ ሂደት ለማሳየት ተብለው ስለሚቀርቡ የማሳሳት ኃይላቸውም ከፍ ያለ ሊሆን ይችላል። ስለሆነም የያንዳንዳችን የጽሁፍ ስልት ሳይንሳዊ የአሰራር ዘዴን ይከተል አይከተል መገመት የሚችለው በጣም ጥቂቱ ብቻ ነው። በሌላ ወገን ግን አንድ ጸሀፊ በተለይም የህብረተሰብን ችግር ወይም ጥያቄ አንስቶ አንድ ጽሁፍ ለአንባቢያን ሲያቀርብ አንድ የሚመራበት የአሰራር ስልትና ሳይንሳዊ ዘዴ እንዲሁም ፍልስፍናዊ መሰረት መኖር አለበት። እንዲያው ለመጻፍ ብቻ ተብሎ የሚጻፍና ለአንባቢያን የሚቀርብ ሀተታ በተለይም የታዳጊውን ትውልድ ጭንቅላት ለመቅረጽ አለመቻሉ ብቻ ሳይሆን ከፍተኛ ውዥንብር ውስጥ ይከተዋል። የህብርተሰቡንም ችግር በቅጡ ስለማይረዳ መፍትሄም ለመፈለግና ተግባራዊ ለማድረግ ግራ ይጋባል።
ከዚህ ስንነሳ ባለፉት 26 ዓመታት በተለያዩ ድህረ-ገጾችም ሆነ መጽሄቶች ላይ ለአንባቢያን የቀረቡትን ጽሁፎች ወይም ሀተታዎች ጠጋ ብሎ ለተመለከተ እጅግ አወዛጋቢ ሁኔታዎች ውስጥ የከተቱና ከሳይንስና ከፍልስፍና አንጻር ለመገመት ወይም ለመመዘን የሚያስቸግሩ ለመሆናቸው የሚያጠራጥር አይደለም። በአገራችን ታሪክ ውስጥ በተለይም የህብረተሰብ ታሪክን(Social History) ከሳይንስና ከፍልስፍና አንፃር የመመርመር ልምዱ ስለሌለና፣ የሚጻፉትም ጽሁፎች „ከታሪክ አንፃር“ ብቻ በመሆናቸው አብዛኛውን ጊዜ ህዝባችን የተጓዘበትን የውጣ ውረድ ጉዞ፣ ከተፈጥሮ ጋር የነበረውን ግኑኝነትና፣ እርስ በርሱም ያደርግ የነበረውን በተለያየ መልክ የሚገለጸውን ግኑኝነት ለመረዳት አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ወድቀናል። በመሆኑም በተለያየ የታሪክ ወቅት ከልምድ አንፃር የዳበረውን የማሰብ ኃይል ወይም ደግሞ እንደባህል በሚወሰድ ልማዳዊ አሰራር የተነሳ ሊዳብር ያልቻለውን የማሰብ ኃይልና ለዕድገት ወይም ለስልጣኔ እንቅፋት የሆነውን የአሰራር ስልት ከሳይንስ አንፃር ከመመርመር ይልቅ በስሜት ብቻ በመመራት ለመተርጎም በመብቃታችን ህዝባችንን ነፃ ለማውጣት እያልን የምናካሂደው የፖለቲካ ትግል ከጥራት ይልቅ ወደ ንትርክ እንድናመራ አድርጎናል። ህዝባችን ርስ በርሱ እንዲጠራጥር ከማድረጋችን አልፈን ኑሮው ሁሉ የባሰውን እንዲመሰቃቀልበት ለማድረግ በቅተናል። ለምን እንደሚኖር? ለምን እንደተፈጠረ? ምን ምን ነገሮችን መስራት እንዳለበት? የኑሮስ ትርጉሙ ምን እንደሆነና ወዴትስ እንደሚያመራ? እንዳያውቅ አድርገነዋል።