Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በ "ኤስኤስኤኤስኤስ" ("SSSS") ላይ የተለጠፉ ናቸው ብለው የሚያምኑ ሰዎች ቅሬታቸውን በአሳታሚው የ DHS ዕቅዶች ሪተርን (DHS TRIP) በኩል መላክ ይችላሉ. በዚህ የምርመራ ሂደት, ተጓዦች ፋይሎቻቸውን ከየአገር ውስጥ ደህንነት እና የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ክፍል ይጠይቁ. ጥያቄን ካስገቡ በኋላ ተጓዦች የመቆጣጠሪያ ቁጥጥር ይሰጣቸዋል, ይህም ሁለተኛው የማጣሪያ ዝርዝር ለማድረግ ዕድል እንዲቀንስ ሊያግዛቸው ይችላል. ጥያቄው ከተጠናቀቀ በኋላ በመጨረሻ የመጨረሻ ውሳኔ ይለቀቃል.
ምንም እንኳን ማንም ሰው በ "SSSS" ዝርዝር ውስጥ ለመግባት የማይፈልግ ቢሆንም, ተጓዦች በእርግጠኝነት እነርሱ እራሳቸውን መቆጣጠር እንዲችሉ እርምጃዎችን መውሰድ ይችላሉ.
የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትረምፕ የካናዳው ጠቅላይ ሚኒስትር ጀስቲን ትሩዶ እና የሜክሲኮው ፕሬዘዳንት ኤንሪኬ ቴኛ ኒኤቶ “ናፍታ” በመባል የሚታወቀውን የሰሜን አሜሪካ ነፃ የንግድ ሥምምነት የሚተካ አዲስ ሥምምነት ዛሬ ተፈራርመዋል።
ምስጢረ ስጋዌ ( Incarnation) እዚ ምስጢር እዚ ብዛዕባ ናይቲ ካብ ኣካላት ስላሴ ሓደ ዝኾነ ኢየሱስ ክርስቶስ ንሰባት ዘድሓነሉ ምስጢር ዝምህር ትምህርቲ እዩ …….
ቃል ኪዳን ቃል ኪዳን ካብቲ እግዚኣብሄር ሰብኣይን ሰበይትን ዚፈጠረሉ ጊዜያት ሒዙ እተተኽለ ስርዓት ኣ ምላኽ እዩ ። ኣምላኽ ብዚዕባ ስርዓት ቃል ኪዳን ክንክተሎን ፣ ክንገብሮን ዘሎና ኵሉ ኣብ ቃ ሉ መምርሒታት ሂቡና እዩ።………
ኢብራሒምም ለአባቱ ለአዘር «ጣዖታትን አማልክት አድርገህ ትይዛለህን እኔ፤ አንተንም ሕዝቦችህንም በግልጽ መሳሳት ውስጥ ኾናችሁ አያችኋለሁ» ባለ ጊዜ (አስታውስ)
ፀሐይንም ጮራዋን ዘርግታ ባየ ጊዜ፡- «ይህ ጌታዬ ነው፡፡ ይህ በጣም ትልቅ ነው» አለ፡፡ በገባችም ጊዜ፡- «ወገኖቼ ሆይ! እኔ ከምታጋሩት ሁሉ ንጹሕ ነኝ» አለ፡፡
ወገኖቹም ተከራከሩት፡፡ «በአላህ (አንድነት) በእርግጥ የመራኝ ሲኾን ትከራከሩኛላችሁን በእርሱም የምታጋሩትን ነገር አልፈራም፡፡ ግን ጌታዬ ነገርን ቢሻ (ያገኘኛል)፡፡ ጌታዬም ነገሩን ሁሉ ዕውቀቱ ሰፋ፡፡ አትገነዘቡምን» አላቸው፡፡
«በእናንተ ላይ በእርሱ ማስረጃን ያላወረደበትን እናንተ ማጋራታችሁን የማትፈሩ ስትኾኑ የምታጋሩትን (ጣዖታት) እንዴት እፈራለሁ! የምታውቁም ብትኾኑ ከሁለቱ ክፍሎች በጸጥታ ይበልጥ ተገቢው ማንኛው ነው» (አለ)፡፡
[ህዳር 08 ቀን 2009 ዓ.ም ካዛንቺስ በሚገኘው ሮሚና ባርና ሬስቶራንት ውስጥ ከዳንኤል ሺበሺ ጋር ቁጭ ብለን ይህቺን የጉዞ ማስታወሻ ከትቤ post በማደርግበት ቅጽበት (አመሻሽ 12:00 ሰዓት ገደማ) ላይ ሳለሁ ነበር ቁጥራቸው በበዙ የደህንነት ሀይሎች በመጀመሪያ የተያዝኩት። ወዲያው፣ ይህቺን ስልኬንም አንዱ ደህንነት እንደጩሉሌ በፍጥነት ሞጭልፎ ወሰዳት። እጄንም አጠንክሮ ያዘኝ። ….ለካ ስልኬ ይህንን ጽሁፍ ለ9 ወራት ግድም ይዞት ኖሮ፣ ዛሬ በስልኬ መጠቀም እንደጀመርኩ post አድርጎታል። ይህ ጽሑፍ ፌስ ቡኬ ላይ መለጠፉንም የቪኦኤዋ ጋዜጠኛ ጽዮን ግርማ ነበር አሁን ደውላ የነገረችኝ። እንግዲህ የተያዝኩት የምወደው ሙያዬን (መጻፍ) እየሰራሁ ሳለ ነበር። …እንግዲህ አብረን እናንብብ! ትውስታ ነውና ሌላ ምን እላለሁ …]
ማክሰኞ ህዳር 6 ቀን 2009 ዓ.ም ከቀትር በኋላ ዝዋይ ከተማ ደረስኩ። ዓላማዬም ዝዋይ እስር ቤት በግፍ እስር ላይ የሚገኙ የቀድሞ የስራ ባልደረቦቼን ጋዜጠኛ ውብሸት ታዬንና ተመስገን ደሳለኝን ለመጠየቅ ነበር።
በዝዋይ አቧራ በጥልቀት እየታደስኩም ከቀኑ 8፡00 ሰዓት ላይ ዝዋይ እስር ቤት ደረስኩ። ከእስር ቤቱ ጎን ዘመናዊ የሚመስል ሰፊ እስር ቤት ተገብንቶ በመጠናቀቅ ላይ ይገኛል። ማን ይገባበት ይሆን?! የዛሬ አሳሪ ወይስ ታሳሪ? …
መዝጋቢው ፖሊስም መዝግቦ ጨረሰ። አንድ መሳሪያ የታጠቀ ፖሊስ መጣና የሚጠሩትን እስረኞች (በእነሱ አጠራር ታራሚ) ስሞች ከሰማ በኋላ ቀና ብሎ አፍጥጦ ተመልከተኝ።
ሁለተኛውን ፍተሻም አልፌ ውብሸትን አስጠራሁት። ከ15 ደቂቃ በኋላ ውብሸት መጣ። በእንጨት አጥር ላይ አልፈን ተቃቅፈን ሰላም ተባባልን። አንድ ፖሊስ ከእሱ ጀርባ ሁለት ፖሊሶች ከእኔ ጎን ቆመው ጆሯቸውን ቀስረው የምንነጋገረውን በጥልቅ ተሃድሷዊ ዝምታ ያዳምጣሉ። ሁነቱ ምቾት አይሰጥም፤ ትከሻን ይከብዳል። እኔና ውቤ ተነቃቅተን ፈገግ አልን።
በ30 ደቂቃ ውስጥ ያወጋነውም ሰለእሱ ጤንነት፣ ሰለእስሩ ርዝማኔ፣ ስለባለቤቱና ልጁ ሁኔታ፣ አብረን ስለሰራናቸው ባልደረቦች፣ ሰለበፍቃዱ ሃይሉ ዳግም እስር፣ ስለጋዜጠኛ ጌታቸው ሽፈራው ክስ፣ ስለጌታቸው ወርቁ ፍርድ …ስለኢትዮጵያ ጋዜጠኝነትና ጋዜጠኞች ያላባራ ፈተና፣ ስለተመስገን ጤንነት፣ ሰለራሱና ስለተመስገን መጽሃፎች፣ ስለእኔና አምሳሉ ገ/ኪዳን ክስና የክስ ሂደት …ወዘተ ነበር። በዝርዘር የልብ የልብን፣ የናፍቆትን ለመጨዋወት ጊዜውና ቦታውም አይፈቅድ ነገር። ….
አንደኛው ፖሊስም “በቃችሁ” አለን። የቀድሞ የስራ ባልደረባዬንና ስለጋዜጠኝነት ተግባራዊ ትምህርት እውቀት ካስቀሰሙኝ የሀገሬ ጋዜጠኞች መካከል አንዱ የሆነውን ውብሸት ታዬን አቅፌ “አይዞን በርታ። ቀን ያልፋል። …ተሜንም በጣም ሰላም በልልኝ። እንደናፈቀኝም ንገርልኝ።” ብየው በተደበላለቀ ስሜት ተለየሁት። ተመስገንና ውብሸት አሁን አንድ ክፍል ውስጥ ታስረው ይገኛሉ።
የእስር ቤቱ መውጫ በር ላይ ያስቀመጥኩትን እቃ ስወስድ “ተመስገንን መጠየቅ አትችልም” ያለኝ ፖሊስ መሳሪያውን እንደያዘ አገኘሁት። ውስጤን ሲከነክነኝ ነበረና “ተመስገንን መጠየቅ የምችለው መቼ ነው?” ስል ጠየሁት። በድርጊቱ የተረበሸ ይመስላል።
ተገርሜ “እርግጠኛ ናችሁ? ዛሬ እዚሁ ዝዋይ አድሬ ነገ ልጠይቀው እችላለሁ?” ብዬ የተሰበሰቡትን ፖሊሶች ጠየኳቸው። “አዎን። ከጥዋቱ 2፡30 በኋላ ና” ሲሉ መለሱልኝ።
በዝዋይ አቧራ በጥልቀት እየታደስኩ ከቀኑ 10፡15 ስዓት ላይ ወደዝዋይ ሃይቅ በማምራት በጉዞ ሳቢያ ከነጋ ምግብ አልበላሁምና የሃይቁን አሳዎች በንዴት ፈጀኋቸው…lol
በነጋታውም ካረፍኩበት የአልጋ ክፍል በጥዋት ወጥቼ፣ ለሁለቱም ቁርስ ይሆናል በሚል የጾምና የፍስክ ምግቦችን ከሆቴል አሰርቼ በጋሪ ወደእስር ቤቱ አመራሁ። በተባልኩት መሰረት ተመስገንን አስመዝቤ ተፈትሼና የያዝኩትንም አስትፈሼ ገባሁ።
አንዱ መጣና ” አዎ ተመስገንን መጠየቅ አትችልም። እሱ በቤተሰቦቹ ብቻ ነው የሚጠየቀው። ውብሸትም አጥፍቶ ከተቀጣ በኋላ ነው አሁን መጠየቅ የጀመረው። አሁን እያጠፋ ያለው ተመስገን ነው። ቅጣት አለበት።”
በድርጊታቸው አዝኜና ተናድጄ ስለነበረ በዝምታ ተውጩ ፊት ለፊቴ ያለውን የእስር ቤት ቅጥር ግቢ አይ ጀመር። ውብሸት የውሃ ሽታ ሆነ። 30 ደቂቃ አለፈ፤ አልመጣም።
አንድ ፖሊስ ከፊቴ ሶስቱ ደግሞ ከጀርባዬ ነበሩ። አንዱ ወደእኔ ቀርቦ “ሰላም ነህ” አለኝ። “ሰላም” ብዬ ፊት ለፊቴን ማየት ጀመርኩ። ከጀርባዬ ሆነው በለሆሳሳ ይነጋገራሉ።
“ተመስገንን መጠየቅ አትችልም ውብሸትን እንጂ” ብለው ሲያደርቁኝ ወደነበሩት ሽማግል ፖሊስ በዝምታ ፊቴን አዞርኩ። አንገታቸውን አቀርቅረዋል። ለሁሉም (በተለይ) ለሽማግሌው ፖሊስ መናገር ያለብኝን ተናግሬ በቆሙበት በመካከላቸው አልፌ ትቻቸው ወጣሁ። ግን አይገባቸውም። ለአይኔም አስጠሉኝ፣ አነሱብኝ። የህጻን ልጅ ጨዋታ የሚጫወቱ መሰለኝ። ድራማቸውም አሳፋሪ ሆነ! ሰው ከመሆን ክቡር ደረጃም ወረዱብኝ!
“አድርጉ!” የሚባሉትን ብቻ የሚያደርጉ የሰው ሮቦቶችም መሰሉኝ ብዙዎቹ። “The walking Dead” የተሰኘው ተከታታይ ፊልም አስታወሱኝ እነኚህ ህሊናቸውን ለአገዛዙ ቀመር የሰጡ ፖሊሶች። እንደሰውም አንዘኩላቸው። የተሻለ ህይወትን ኖረው ቢሆን እንኳ አንድ ነገር ነበር።
…በር ላይ ሞባይሌንና ቦርሳዬን ተቀብዬ የእስር ቤቱን ቅጥር ግቢ ለቀኩኝ። ሶስቱ ፖሊሶች በቅርብ ርቀት ወደእኔ አቅጣጫ እየመጡ ነበር። ዳግም ዞር ብዬ ሳላያቸው ጋሪ ተሳፈርኩ። የያዝኩትንም ምግብ ለአንዷ ተሳፋሪ ሰጠኋት። ለካስ ዩኒፎርሟን ቀይራ ከስራ የምትወጣ ሴት ፖሊስ ነበረች። ልብስ ቀይራ ነበረና የእስር ቤቱን አሰራር ብልሹነት ነገረችኝ። ስትወርድም “ለህሊናችሁ ኑሩ፣ ከፍርሃትም ውጡ!” አልኳት።
ሞጆ ከተማን አለፍ እንዳልን ስንሄድም ሆነ ስንመለስ በፖሊሶች ጥብቅ ፍተሻ አለ። ተበርብረን ተፈትሸናል። ኪሴ ስገባ ግን መታወቂያዬን ጣትሁት። ትዝ ሲለኝ፣ ፖሊሶቹ ጋር ቀርቷል።
…ዞሮ ዞሮ ብዙ ነገር ሳስብ ኢትዮጵያኖች በብዙ ነገር ወደኋላ ቀርተናል፤ እየቀረንም ነውና የምንሻቸው ነገሮች እውን እንዲሆኑ ዘወትር ተስፋ ሳንቆርጥ መታገል እንደሚገባን እምነቴ ነው! አሊያ መከራችን ይረዝማል!
አዘጋጆቹ በዚህ ጊዜ በመስፍን ታፈሰ እና ጓዶቹ (MTA) የሕግ ቢሮ በአሶሲየትነት በመስራት ላይ የሚገኙ ሲሆኑ ይህን ስራ አዘጋጆቹ በግላቸው የሰሩት እና የሚሰሩበትን ተቋም ያካተተ ወይም የሚወክል አይደለም። ይህ ማውጫ የሚያገለግለው ለትምህርት እና ለመረጃ ምንጭነት ብቻ ነው። በዚህ ማውጫ ዝግጅት ላይ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ያዘጋጀው ከ ቅጽ 1 እስከ 16 ማውጫን በመጠቀም የቀሩትን ቅጾች አጠቃለን አዘጋጅተናል።
አዘጋጆቹ ይህን ማውጫ በሚያዘጋጁበት ጊዜ በውስጡ ያሉትን መረጃዎች እውነታነት ለማረጋገጥ አስፈላጊውን ጥረት አድርገዋል፡፡ ይህ ማውጫ ሲዘጋጅም ትክክለኛ መረጃ እንዲይዝ በማሰብ ነው፡፡ ሆኖም ግን በዚህ ማውጫ ላይ ሊኖሩ በሚችሉ ስህተቶች፣ ግድፈቶች፣ ጉድለቶች እንዲሁም አለመስማማቶች ሊከሰቱ ለሚችሉ ጉዳቶችም ሆነ ኪሳራ አዘጋጆቹ ምንም አይነት ኃላፊነት እንደማይወስዱ ያሳውቃሉ።
ይህ ማውጫ በዋነኛነት የመረጃ ምንጭ እንዲሆን እና ለሕግ ማህበረሰቡ ቀላል እና ፈጣን ማጣቀሻ እንዲሆን የተዘጋጀ ቢሆንም ቀጥታ የባለሞያ ምክር ወይም ድጋፍ አይተካም። ይህን አይነት አገልግሎት ከተፈለገ ከባለሞያ መጠየቅ አለበት፡፡
ዘሄግ (14 dec. 17) ዛሬ ዲሴምበር 15 ቀን 2017 ከቀትር በኋላ በሆላንድ ዘሄግ ከተማ የዋለው ችሎት በመቶ አለቃ በእሸቱ አለሙ አቃቤ ህግ ባቀረበባቸው የጦር ወንጀል ክስ እድሜልክ እስራት በይኖባቸዋል። በተጠቀሳባቸው ክስ በሙሉ ጥፋተኛ ተብለዋል። ከሁለተኛው አለም ጦርነት በህዋላ እንዲህ አይነት ፍርድ በሆላንድ ሃገር ሲሰጥ የመጀመርያው መሆኑን አቃቤ ህግ ተናግረዋል። በሃገሪቱ ህግ የእድሜ ልክ እስራት አመክሮ የለውም።
“የሀገራችን ህዝቦች በሰውነታቸው ብቻ ተከብረውና በዜግነታቸው የሚገባቸውን መብትና ግዴታ እያሟሉ የሚኖሩባት እንጂ በጎሳ ፖለቲካ ተተብትበው የሀገራችን ህገ መንግስትና አንድነታችንን እንዲፈታተኑት...
አዲስ አበባ፣ ታህሳስ 23፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) የአዲግራት ዩኒቨርስቲ ተማሪዎች በመቐለ ዩኒቨርስቲ ታህሳስ 30 እና ጥር 1 ቀን ሪፖርት አድርገው ትምህርት እንዲጀምሩ ተወስኗል፡፡
በኢትዮጵያ በአሁኑ በኢትዮጵያ ግዜ የተፈጠረው ችግር መነሻው የዴሞክራሲ ዕጦት ብሏል የዓረና ለልአላዊነትና ዴሞክራሲ ፓርቲ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ያወጣው መግለጫ። ኮሚቴው ያካሄደው ስብሰባ አስመልክቶ መግለጫ አውጥቷል::
በመግለጫው የመገንጠልና ሃገር የመበታተን ጉዳይ እንደ ዋና የመፍትሄ አጀንዳ አድርጓል። እየተንቀሳቀሱ ያሉት ህዝቡ ወደ ባሰ ችግር የሚከት ነውና ሊያቆሙ ይገባል ብልዋል።
እንዲሁም አሁን በኢትዮጵያ የተፈጠረው ችግር የብሄር ብሔረሰቦች ጥያቄ ጎልቶ በመውጣቱ ነው በማለት የብሄር ብሔረሰቦች መብት ለመጨፍለቅ የሚደረገው እንቅስቅሴ እንታገላቸዋለን በማለት ገልጸዋል።
ከ6 ወራት በፊት በመኪና /ባጃጅ/ አደጋ የተነሳ በእግሬ ላይ መጠነኛ ጉዳት ከደረሰ ወዲህ ብሎጌን update አላደረግኩም፡፡ አሁን አገግሜያለው፡፡ ለጠየቃችሁኝ ሁሉ ምስጋናዬ ይድረስ፡፡
ከ6 ወራት ቆይታ በኋላ በዚህ ብሎግ ከሚዳሰሱ ጉዳዮች ትንሽ ወጣ ባለ ርዕስ ላይ የውይይት በር ለመክፈት ሀሳብ አለኝ፡፡ ለውይይት የመረጥኩት ርዕስ ክሪሚናሊስቲክ ወይም ደግሞ ሁላችንም በምናውቀው ቃል ፎረንሲክ ሳይንስ ነው፡፡ የዛሬው ጽሑፍ አጠቃላይ ስለ ሳይንሱ እና ለፍትሕ ስርዓቱ በሚያበረክተው አስተዋጽኦ ዙሪያ ያጠነጥናል፡፡ መልካም ንባብ!
እ.ኤ.አ. በ1248 ቻይና ውስጥ በሩዝ ማሳ ውስጥ ይሰሩ ከነበሩ ሰራተኞች መካከል አንደኛው በስሎት ተወግቶ ተገደለ፡፡ የገዳዩን ማንነት ለማወቅ ሁሉም የማሳው ሰራተኞች ለስራ የተሰጣቸውን ማጭድ እንዲያመጡ ተደርጎ በረድፍ ተደረደሩ፡፡ ከተደረደሩት መካከል አንደኛዋን ማጭድ ዝንቦች ወረሯት፡፡ በዚህን ጊዜ ገዳዩ ወዲያውኑ ተናዘዘ፡፡ ዝንቦቹ ያረፉት ደም የነካው ማጭድ ላይ ነበር፡፡ (Bertino, 2012) በዚሁ ዓመት እዛው ቻይና ውስጥ የህክምና ዕውቀትን ለህግ ጉዳዮች ተፈጻሚ የሚያደርግ የመጀመሪያው መጽሐፍ ተጻፈ፡፡ የመጽሐፉ ርዕስ በቻይንኛ Xi Yuan Ji Lu በእንግሊዝኛ ትርጉሙ The Washing Away of Wrongs and Collected Cases of Injustice Rectified በሚል የሚታወቅ ሲሆን ጸሐፊው ሰንግ ትዙ (Sung Tz’u) ይባላል፡፡ ‘የማጭዱ ገዳይ’ ታሪክ በመጽሐፉ ውስጥ ከተዘገቡት ፎረንሲክ ጠቀስ ታሪኮች መካከል አንደኛው ነው፡፡ (Siegel & Mirakovits, 2010) ይህ መጽሐፍ በፎረንሲክ ሳይንስ ዕድገት ውስጥ የመጀመሪያው የተሟላ የፎረንሲክ ሳይንስ ማኑዋል /manual/ እንደሆነ ይነገርለታል፡፡ (Stefoff, 2011)
ክሪሚናሊስቲክስ የፎረንሲክ ሳይንስን ለወንጀል ጉዳዮች ተፈጻሚ የሚያደርግ ሳይንስ ነው፡፡ ቃሉ አንዳንዴ ከcriminology ጋር ይምታታል፡፡ ይሁን እንጂ criminology ወንጀል እና የወንጀል ባህርያትን የሚያጠና ማህበራዊ ሳይንስ እንደመሆኑ ሁለቱ ለየቅል ናቸው፡፡ (Fisher, Tilstone, & Woytowicz, 2009)
ለመሆኑ ፎረንሲክ ሳይንስ ምንድነው? ፎረንሲክ የሚለውን ቃል ብዙዎቻችን ሰምተነው እናውቃለን፡፡ ትክክለኛ ትርጓሜውን በተመለከተ ግን በብዙዎቻችን መረዳት ያለ አይመስልም፡፡ ለአንዳንዶች ፎረንሲክ ሳይንስ ሲባል የረቀቀና ጥቂት በሙያው የተካኑ ፖሊሶች ብቻ የሚረዱትና የሚጠቀሙበት ፖሊሳዊ ሳይንስ ነው፡፡ ይሁን እንጂ የፎረንሲክ ሳይንቲስት ለመሆን ፖሊስ ወይም መርማሪ መሆን አይጠይቅም፡፡ እንዲያውም ሳይንሱ በእግሩ እንዲቆም ያደረጉት የዘርፉ ፈር-ቀዳጆች አብዛኛዎቹ በፖሊስነት ሞያ ውስጥ አላለፉም፡፡
ፎረንሲክ ሳይንስ በአጭር አነጋገር ሳይንሳዊ ዘዴ በመጠቀም ከህግ አፈጻጸም የሚነጩ ጉዳዮችን ወይም ችግሮችን የሚፈታ ሳይንስ ማለት ነው፡፡ ሰፋ ባለ ትርጓሜው ለፍትሕ ስርዓት አገልግሎት የሚውል ማንኛውም ሳይንስ ሁሉ የፎረንሲክ ሳይንስ ነው፡፡ (Houck & Siegel, 2015) ከተፈጻሚነት አድማሱ አንጻር ሳይንሱ ለወንጀል ብቻ ሳይሆን ለፍትሐብሔር ጉዳዮችም ተግባር ላይ ይውላል፡፡ ሆኖም ሳይንሱ በጣም ጎልቶ የሚታየው ከወንጀል ምርመራ ጋር በተያያዘ ነው፡፡ ከዚህ አንጻር ካየነው በክሪሚናሊስቲክስ እና ፎረንሲክ ሳይንስ መካከል የረባ ልዩነት የለም፡፡ እንዲያውም ለአንዳንዶች ሁለቱም ተመሳሳይ ስያሜዎች ናቸው፡፡ (Stefoff, 2011)
‘fornesic’ የሚለው ቃል የመጣው forum ከሚል የላቲን ቃል ሲሆን ትርጉም ህዝባዊ ወይም የህዝብ ማለት ነው፡፡ በጥንታዊ ሮማ ሴኔቱ በፎረም /ህዝብ በሚሰበሰብበት ቦታ/ እየተገናኘ በፖለቲካና በፖሊሲ ጉዳዮች ላይ ክርክር /debate/ ያካሂድ ነበር፡፡ አሁን ድረስ በተለይ በአሜሪካ በህዝባዊ ክርክር /debate/ የሚወዳደሩ ተከራካሪ ቡድኖች /teams/ “forensics.” እየተባሉ ነው የሚጠሩት፡፡ (Houck,, 2007)
በነገራችን ላይ የመጀመሪያው የፎረንሲክ የሬሳ ምርመራ የተካሄደው እዛው ሮማ ውስጥ ነው፡፡ ጁሊየስ ቄሳር በጠላቶቹ 23 ጊዜ ተወግቶ ሲገደል አንቲሺየስ የተባለ ሐኪም የሬ ምርመራ ካደረገ በኋላ ቄሳርን ለሞት ያበቃችው የትኛዋ እንደሆነች ለመለየት ችሏል፡፡ (Evans, 2004) በፈረሲክ ሳይንስ ስር የሚታቀፉ ዘርፎች በጣም በርካታ ናቸው፡፡ ከእነዚህ መካከል ዋና የሚባሉት እንደሚከተለው ይዘረዘራሉ፡፡
ይህ በተከታታይ የሚቀርበ በቭድዮ አይነት ተዘጋጅቶና በአማርኛ ተተርጉሞ የቀረበ ፕሮግራም ነው በዚህ ፕሮግራም እንዳንሰራቸው የተከለከሉ ነገሮች(ከአላህ ሌላ በሆነ ነገር መማል ) በሚል ርእስ በአጭሩና በአድስ መልክ በፅሑፍ አፍሪካ ቲቪ አዘጋጀነት የቀረበ ትምህርት ነው ክፍል አርባ ሶስት.
በዚህ ፕሮግራም ሸክ እብራህም ስራጅ እኔ ጋር አትደነቁምን ?! በሚል ርዕስ ያቀረበው ፕሮግራም ነው በዚህ ፕሮግራም ሰለ መሃላ ያብራራበት ፕሮግራም ነው በዚህ ፕሮግርም በዉሸት በአላህ ስም መማል በጣም የተከለከለ ነው ስለዚህ በዉሸት በተከበረው አላህ ስም መማል የለብንም በማለት ምክሩ ለግሷል እንዲሁም በአላህ በስተቀር በሌላ መማል የለብንም ::
የሄንን ሙሃዳራ ስለ ሺርክና የሺርክ አደጋዎች የሚገልፅ ሙሃዳራ ነው ከ አላህ በስተቀር ሌላ ነገር የተገዛ ሁሉም ስራ ያበላሸዋል እና ከ አላህ ሌላ ከማጋራት መጠንቀቅ አለብን ::
ከአንድ ወር በላይ በመቀሌ ከተማ ስብሰባ ላይ የሰነበተው የህወሓት አመራር ካወጣው መግለጫ እንደተረዳነው፣ “በሥልጣን የባለጉትን አስወግደንና ጥልቅ ተሃድሶ አድርገን በአዲስ መንፈስ ስብሰባችን አጠቃለናል” ይላል።
የተባለው እድሳት ሃቀኛ ይሁን አይሁን ለማወቅ የፖለቲካ ምርምር የሚያሻው አይመስለንም። ከአመራር በጡረታ የተገለሉ ሁሉ የታደሙበት ስብሰባ፣ ዓላማው በኢትዮጵያ ሕዝብ ላይ ሤራ ለመሸረብ የተደረገ ቅድመ-ዝግጅት ነበር። አንዱን የሥልጣንና የሀብት ተቀናቃኝ ቡድንን አግልሎ ሌላውን ለማጠናከርና ሕዝብን ለማደናገር የተዶለተ ስብሰባ መሆኑን የውጤቱም ሆነ የተሰብሳቢዎች ዓይነት በግልጽ ያሳያል።
ይህ ስብሰባ “በሙስና ተበክለናል”፣ “አንዱ ለሌላው አልታዘዝ ብሏል” በሚል ድርጅታቸውን የበለጠ አጠናክረውና የኤኮኖሚና የፖለቲካ ተቀናቃኞቻቸውን ከሥልጣን ለማስወገድ ሲካሄድ የከረመ ሽኩቻ እንጂ የሀገራችንን ችግር ለመፍታትና ዴሞክራሲያዊ አቅጣጫ ለማሳየት የተደረገ ሰብሰባ አልነበረም። ዕውነት የተሃድሶ ስብሰባ ቢሆን ኖሮ፣ በአገሪቱ ውስጥ ያለውን የዴሞክራሲ እጦት የመነጋገሪያ አጀንዳ አድርጎ የመፍትሄ ሀሳብ ማመንጨት አስፈላጊ በሆነ ነበር። ጣራ የነካውን የኤኮኖሚ ችግርም አስመልክቶ በሰፊው ተወያይቶ መፍትሄ ቢሻ ኖሮ እውነትም አገዛዙ አስፈላጊና ዕውነተኛ ተሃድሶ ተመኝቶ ነው በተባለ ነበር።
ከኤኮኖሚው ቀውስ በተጨማሪም ህወሓት ባመጣው የጎሣ ፖለቲካ ምክንያት የተከሰተውን የሕዝብ ግጭት በሰፊው ተነጋግሮ መፍትሄ መስጠት ከአንድ ገዥ ፓርቲ የሚጠበቅም ነበር። ይሁን እንጂ አገዛዙ ራሱ እየተነኮሰ የተከሰተ ግጭት ስለሆነ ስብሰባውን ተከትሎ የወጣው መግለጫ ላይ አንድም የሕዝብን ብሶት ያካተተ ጉዳይ አለመኖሩን ለሚረዳ ሰው የጎሣ ግጭቱን የሥልጣን ማራዘሚያ መፍትሄ አድርጎ የያዘው መሆኑን ለመገንዘብ አያዳግትም።
አሁን በሁሉም የአገሪቱ ክፍሎች እየተቀጣጠለ ስላለው ፀረ-አገዛዙ እንቅስቃሴ አንድም ነጥብ አንስቶ ለመወያት አለመሞከሩ የሚያመላከተውም እራሱን የበለጠ አጠናክሮ የሕዝቡን ጥያቄ በኃይል ለማዳፈን ያለውን ዕቅድ ከግምት ውስጥ ማስገባትን ነው። ለነገሩ እንዲያው እናንሳው ብለን እንጂ ሀወሓት ሕዝባዊ ጥያቄዎችን አንስቶ መፍትሄ ማፈላለግ ባህሪው የማይፈቅድለትና ምላሽም የማይጠበቅ መሆኑን ጠንቅቀን እንረዳለን። አባይ ወልዱን አወርዶ በደብረጽዮን መተካት ተሃድሶ አይደለም። አዜብ ከሥራ አስፈጻሚነት ወረደች አልወረደች ህወሓትን ዴሞክራሲያዊ አያደርገውም። ተጠቃሾቹ ምንጊዜም ከአንድ ወንዝ የተቀዱ፣ በፀረ-ዴሞክራሲያዊ ዋንጫ በጋራ ሲጠጡ የኖሩ ፀረ-ሕዝቦች ናቸውና! የሕዝብ ወገን ሆነው አያውቁም፣ ሊሆኑም ከቶውኑም አይቻላቸውም።
በተለያዩ የመገናኛ ብዙኃን እንደሚናኘው፣ ደብረጽዮን ከአባይ ወልዱ ይሻላል የሚለው አባባል እንደፈረስ ለሚጋልቧቸው ተከታዮቻቸው ለአንድ ሰሞን የመነጋገሪያ አጀንዳ የሚውል የፕሮፖጋንዳ ፍጆታ እንጂ ዕውነተኛውን ሁኔታ አያመላክትም። የህወሓት አመራር ከስብሰባ በወጣ በሳምንቱ፣ በአዲግራትና በመቀሌ ዩኒቨርስቲዎች በአማርኛና ኦሮሞኛ ተናጋሪ ተማሪዎች ላይ የግድያና የድብደባ ወንጀል ሲፈጸም አንድም እርምጃ አለመውሰዱ፣ “መታደስ” ሳይሆን ያው የተጠናወተው የዘረኝነት አባዜ ያለቀቀው መሆኑን በግልጽ የሚያሳይ ነው። በዚህ ረገድ የጎሰኛው ሥርዓት ሆን ብሎ እየፈጸመው ያለውን ወንጀል የትግራይ ምሁራንና የአገር ሽማግሌዎች ድርጊቱን በማውገዝ ተግባራዊ ምላሽ እንዲሰጡ ይጠበቃል። በሌላ በኩል አገዛዙ በጎንደር፣ በወልድያ፣ በደብረማርቆስና በአምቦ ዩኒቨርሲቲዎች በሰላማዊ መንገድ የዴሞክራሲ ጥያቄ ባነሱ ተማሪዎች ላይ የጭካኔ ብትሩን ሲያሳርፍ ማየት የዘረኝነት ቋቱ ሞልቶ እየፈሰሰ መሆኑን በግልጽ አመላካች ነው።
የኢትዮጵያ ተማሪዎች ለዴሞክራሲና ለእኩልነት በተደረገው ትግል ውስጥ ከፍተኛ አስተዋጽዖ አድርገዋል። የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ተማሪዎች የሰፊው ሕዝብ መብቶች እንዲከበሩና ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት እንዲመሠረት ታግለዋል፣ ከፍተኛውን የሕይወት ዋጋም ከፍለዋል። በአሁኑ ሰዓት በተለያዩ ከፍተኛ የትምህርት ተቋሞች የምትገኙ ተማሪዎች ሀገሪቷን ተረካቢዎች በመሆናችሁ፣ ራሱን ለሕዝብ አሳልፎ ከሰጠው ከዚያ ትውልድ በመማር የሕዝብ ጥያቄዎችን አጉልቶ በማንሳት በኅብረት እንድትታገሉ ይጠበቅባችኋል። የህወሓትን የዘር ፖለቲካ ሰብራችሁ በመውጣት በሀገራችን ሰላምና ዴሞክራሲን ለማስፈን በሚደረገው ትግል እንደቀድሞ ተማሪዎች በኅብረት ቆማችሁ መታገል ይገባችኋል። ዘረኝነት መርዝ ነው። እናንተ አገር ተረካቢዎች ዘርኝነትን በመቃወም ለሕዝብና ለሀገር አንድነት ልትታገሉ ይገባል እንላለን። በአንዳንድ ከፍተኛ የትምህርት ተቋሞች ያላችሁ ተማሪዎች የምታሳዩትን ከዘር የፀዳ እንቅስቃሴ ኢሕአፓ (አንድነት) እጅግ ያደንቃል፣ ከልብም ይደግፋል። ኢሕአፓ (አንድነት) በዚህ አቋማችሁም ተጠናክራችሁ እንድትቀጥሉ እያሳሰበ የሚቻለውን ድጋፍ ሁሉ ለማድረግ ዝግጁ መሆኑንም ሊያረጋግጥላችሁ ይወዳል።
እንዳለፉት ዓመታት የህወሓት ሕዝብን በኃይል ረግጦ ለመግዛት መሞከር የሕዝብን አልገዛም ባይነት አጠናክሮ ትግሉን እንዲያፋፍም ያደርገዋል እንጂ የአፈና ሥርዓቱን በሕዝብ ላይ ጭኖ ለመቀጠል የማያስችለው መሆኑን ሊረዳው ይገባል። ሕዝባችን መብቱን እንዲጎናጸፍ የችግሩ ምንጭ የሆነውን አምባገነንና አፋኝ አገዛዝ በጋራ መታገል የግድ ነው። ስለሆነም ተቃዋሚዎች ይህን መሠረቱ የተናጋውን ህወሓት-መራሹን አገዛዝ በአንድ ላይ ተባብረን አገራችንንና ሕዝባችንን ማዳን ወቅቱ የሚጠይቀው ነው። በሀገራችን ላይ የተደቀነውን አደጋ ማስወገድ የግድ ነውና ብሄራዊ አንድነትን ያማከለ የትግል ግንባር መፍጠር ይዋል ይደር የሚባል አይደለምና በተባበረ ክንድና በተቀናጀ ትግል ኢትዮጵያን እንታደጋት! በዚህ ረገድ ኢሕአፓ (አንድነት) ከአሁን በፊትም ደጋግሞ እንደገለጸው አሁንም የድርሻውን ለማበርከት ዝግጁ መሆኑን በድጋሚ ያረጋግጣል።
እቲ ህጻን ክልተ መዕበይቲ ምስ ዚህልዉዎ ክልቲኣቶም ኪፍርሙ ይግባእ። ካባታቶም እቲ ሓደ ጥራይ ምስ ዚፍርም፡ እቲ ዝፈረመ ነቲ ሓደ ፍቓደኛ ምዃኑ ንምርግጋጽ ብፖስታ ክሕብሮ ይግባእ።
እቲ ስራሕ ምእንቲ ኪሰልጥ፡ እቲ ናይ ምግዓዝ ሓበሬታ ብ ኢ-ሽንስት ይኹን፡ እቲ ፍቓደኛነት ምሕታት እውን ብኢ-ሸንስት ይኹን። ነቲ ሓደ መዕበዪ ነቲ ናይ ምግዓዝ ተግባር ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ መዓልታት ንኸጽድቖ ንምሕባር ኣይትረስዕ።
እቲ 16 ዓመት ዝመልአ ህጻን ናይ ባዕሉ ናይ ምግዓዝ ሓበሬታ ከቕርብ ይኽእል። ከምዚ ኪብሃል ከሎ፡ እቲ ህጻን ዕድመኡ ኣብ መንጎ 16-18 ዓመት ምስ ዚኸውን እቲ ህጻን ባዕሉ ወይ እቶም ዘዕብዩዎ ኣብቲ ሓበሬታ ኪፍርሙ ይኽእሉ።
ደቡብ አፍሪቃ፣ ደርበን ውስጥ፣ በባዕዳን ላይ በተመሠሰረተ ጥላቻ (xenphobia) ስድስት ኢትዮጵያውያን ላይ አሰቃቂ ግድያ ተፈጽሞባቸዋል። ከሚፈጸመው ዝርፊያና ድብደባ ሌላ፣ ቤንዚን ተርከፍክፎባቸው ከነ ሕይወታቸው የየተቃጠሉም አሉ። ፕሪቶሪያ ከሚገኘው የኢትዮጵያ ኤምበሲ ወደ ደርባን የሄዱ ባለሥልጣናት መኖራቸውም ተገልጧል።
የኢትዮጵያዉያኑ ጉዳይ ፍርድ ቤት የቀረበዉ ባለፈዉ ዓርብ ሲሆን የኢሪንጋ ፍርድ ዉሳኔም ያልጠበቁት መሆኑን በእምቤያ ግዛት የኢንተርኔት ጋዜጠኛ ወይም ጦማሪ የሆነዉ ፍራይደይ ሲምባያ ለቪኦኤ ገልጿል።
የታንዛንያ ፍርድ ቤት በህገ ወጥ መንገድ ወደ ሃገሬ ገብተዋል ያላቸዉ በ83 ኢትዮጵያ ፍልሰተኞች ላይ በእያንዳንዳቸዉን 3 ዓመት እስራት ወይም ወይም በአንድ ሚሊዮን ተኩል የታንዛንያ ሺሊንግ (የአስር ሺህ የኢትዮጵያ ብር) ቅጣት በየነ።
ፍለሰተኞቹን ሲያጓጉ የተያዙ ሁለት የታንዛንያ ዜጎችም እያንዳንዳቸዉ በ5 ዓመት እሥራት ወይም አንድ ሚሊዮን ተኩል የታንዛንያ ሺሊንግ እንዲቀጡ ፍርድ ቤቱ በይኖአል።
የአሜርካ ድምጽ ዉሳኔ የተላለፈባቸዉን የኢትዮጵያ ዜጎችን ጉዳይ በማስመልከት ናይሮቢ በኬንያ የሚገኘዉን የኢትዮጵያን ኤምባሲ ለማነጋገር ያረገዉ ሙከራ አልተሳካም።
በ2016 እኤአ ሰኔ ወር ላይ በተዘጋጀ ሪፖርት ኢትዮጵያ ከጠቅላላ ምርት 52% ለብድር ክፍያ እና ዋስትና የሚውል ሲሆን ከእዚህ ውስጥ 30% ለውጭ ብድር ዕዳ የሚከፈል ነው (ካፒታል ጋዜጣ፣ጥቅምት 17፣2016) የአሁኑ የኢትዮጵያ የውጭ ዕዳ በ2014 =16.59 ቢልዮን ዶላር ሲሆን በአንድ ዓመት ውስጥ በ2015=19.04 ቢልዮን ዶላር (ከ400 ቢልዮን ብር በላይ) ደርሷል (CIA world fact book report)
እኤአ 2016 ሲጠናቀቅ ደግሞ ከ21 ቢልዮን ዶላር በላይ እንደሚሆን በእዚህ ዓመት የሰማናቸውን የብድር ስምምነቶች ደምረን ማወቅ እንችላለን።በአንፃሩ የኢትዮጵያ ገንዘብ ንፁህ ወርቅ ሳይቀር (ባለፈው ሳምንት ህንድ ኒው ዴሊ የተያዘውን ወርቅ ጨምሮ) በባለስልጣናት እና ዘመዶቻቸው እየተመዘበረ ነው።
ከእዚህ በታች የምታዩት ህንፃ አዲስ አበባ ከንግድ ሥራ ኮሌጅ ዝቅ ብሎ የሚገኘው የፀረ ሙስና ኮሚሽን ህንፃ ነው።አሁን መስርያ ቤቱ ጥርሱ ወልቆ ስለ ሙስና ማስተማር እንጂ መክሰስ አትችልም ተብሎ ተቀምጧል።አቶ ኃይለ ማርያም አንድ ሰሞን ስለ ሙስና ፉከራ ነገር ሲያሰሙ ነበር።ዛሬ አቶ ደብረ ፅዮን ባልተስተካከለ አማርኛ ስለ ጥልቅ ተሃድሶ እያሉ ኢትዮጵያ በአራቱም አቅጣጫ ስትዘረፍ ዜማ እያወጡላት ነው። የኢትዮጵያ የውጭ ዕዳ በታሪክ ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ ጨምሮ ብዙዎች ባለስልጣናት በውጭ ሃገራት በሚልዮን ዶላር እያጋበሱ ነው።የባለስልጣናት ልጆች ከኢትዮጵያ በሚላክ የውጭ ምንዛሪ በሚል ቅለድ ውጭ ሀገር ይኖራሉ፣ይነግዳሉ።ኢትዮጵያ ግን በዕዳ ተዘፍቃ፣ተቆጣጣሪ የሌለባቸው የዘመኑ ባለስልጣናት ይንደላቀቃሉ ሲፈልጉ ከመኪና መኪና ያማርጣሉ።
የኢትዮጵያ ውጭ ዕዳ ለትውልድ በሚተርፍ መልኩ እየጨመረ ነው።አሁን ዝርፍያው በኮማንድ ፖስቱ ደረጃ ተደራጅቶ ወደ እያንዳንዱ ሰው ቤት እየወረደ ነው።የኢትዮጵያውያን ቤት ልክ ደርግ በ1960ዎቹ መጨረሻ እንደሚያደረገው ቤት በማንኛውም ጊዜ ይበረበራል። ፈታሹ ያገኘውን ዕቃ የመውሰድ መብት አለው።ብዙዎች ጥሬ ገንዘብ ሳይቀር ከቤታቸው በኮማንድ ፖስቱ ተዘርፎባቸዋል። የሚጠፋው የሰው ሕይወት እና የታሰረው ወጣት ቁጥር የትዬለሌ ነው።ይህ ሁሉ ሆኖ የኢትዮጵያ ንግድ ሚዛን ተዛብቶ ቀውስ ተባብሷል።ኩባንያዎች ሰራተኞች እያባረሩ ነው። ለስርዓቱ ቅርብ የሆኑት እንደ ተክለ ብርሃን አምባዬ ኮንስትራክሽን ሳይቀሩ 400 ሰራተኛ የቀነሱት በቅርቡ ነው። ቱሪዝም በአስደንጋጭ ደረጃ ቀንሷል።
የቡና አቅርቦት ለአንድ ዓመት ያህል በኦሮምያ በተነሳ ሕዝባዊ ማዕበል ቀንሷል።በርካታ ኩባንያዎች ኢትዮጵያን እየለቀቁ እየሄዱ ነው።በሰሜናዊ የኢትዮጵያ ክፍል ጦርነት መከፈቱ ከተነገረ ሰነበተ።ይህ ማለት ሕወሓት የመከላከያ እና ደህንነት በጀት የበለጠ ያወጣል ማለት ነው።ይህ በደከመው የኢትዮጵያ ምጣኔ ሀብት ላይ ድህነቱ እና የዋጋ ንረቱን ያብሰዋል።ለእዚህ ሁሉ ቀውስ መነሻው የሕወሓት የስልጣን ጥማት አለመርካት ነው።ኢትዮጵያን አጥፍቶ መጥፋት የሚለው የሕወሓት መንገድ አደገኛ ነው። የኢትዮጵያ ሕዝብ በጎሳ እና መንደር መከፋፈል ትቶ ለኢትዮጵያ በአንድ ልብ መነሳት ያለበት ጊዜ አሁን ነው።ኢትዮጵያን እንደ ሀገር ለማስቀጠል እና ከአጥፍቶ ጠፊ ለመታደግ የእያንዳንዱ ሰው ኃላፊነት ነው።
ትናንት በዛሬ: ዛሬ በነገ እየተተካ ህይወት በማያቋርጥ የጊዜ ቅብብሎሽ ሲፈስ ያለፈው በትዝታ የሚታወስ የወደፊቱ ደግሞ በተስፋ የሚናፈቅ ይሆናል:: ጊዜ ጊዜን ሲተካ: ዕድሜ እየገፋ ሲሄድ: የጥንት የጠዋቱን ነገር ማሰብ: ያሳለፉትን ህይወት በትዝታ መኖር ይመጣል:: የወጣትነት ዘመን ትውስታ የጭንቀት ማስተንፈሻ: የእንቅልፍ ማጣት ችግር መከላከያ ክኒን ሆኖ ያገለግላል::
ፎጋሪ የምባል ባልሆንም ወጣት እያለሁ ሰው አስቀይሜ አውቃለሁ:: ከመልኳ በላይ ቁመናዋ የሚያምር አንድ የትምህርት ቤታችንን ልጅ መቸም አልረሳትም:: ጥሎብኝ ከመልክ በላይ ቁመና ልቤን ተርከክ ያደርገዋል:: የዚች ደግሞ የሚገርም ነው:: መቀመጫም መልክ አለውሳ! “መቀመጫዋ ነፍስ አለው” ነው የሚባለው! ከእለታት በአንዲት ቀን ይህች ውብ ልጃገረድ በፈጣን እርምጃ ወደ ት/ቤት ስትገሰግስ ድምጼን አጥፍቸ ከኋላዋ እየተከተልኋት ነበር:: ሳይረፍድባት ለመድረስ ትጣደፍ ስለነበረ ለማንም ለምንም ትኩረት አልነበራትም:: የመቀመጫዋን እንቅስቃሴ ተከትሎ ልቤ ከፍ ዝቅ እያለ ቢያስቸግረኝ ጉሮሮየን አሟሸሁና ድምጼን ከፍ አድርጌ “ጓሮሽ ይደላል!” አልኋት:: አፌን በቆረጠው ኖሮ! ከዚያ በኋላ ለዐይን እንኳ ተከለከልኩ:: መቀመጫዋን ወደአጥሩ ታዞርና እንደተዋጊ በሬ በግንባሯ አጮልቃ እያየች እስካልፍ ቆማ ትጠብቃለች እንጅ እኔን ከኋላ ማስከተል ቀረ:: ምን ዋጋ አለው! አሁንማ ላልቶ: ሟሙቶ ይሆናል::
ችግሬን የምታውቅ የሰፈሬ ልጅ “ስንት ቆንጆ በሞላበት ሀገር ተቀምጠህ ሌላ ሴት አልታይህ ማለቱ የሚገርም ነው:: አልቆረብህባት! ሴት እኮ እሷ ብቻ አይደለችም: ዐይንህን ግለጥ” እያለች ደጋግማ መክራኛለች:: ያልገባት ነገር ለልጅቷ ያለኝ ስሜት የተለየ መሆኑን ነው:: ደግሞስ ሴቱ ሁሉ አንድ ነው እንዴ? “እሷም ሴት እኔም ሴት” የሚሉ ሴቶች ይገርሙኛል:: የፈለጋችሁትን በሉ እንጅ ሴትም ሆነ ሴትነት አንድ አይደለም: በፍጹም:: ሴትነት ስል የሙያ ወይም ሴታዊ አካል ለማለት ነው:: የሴት አካል ራሱ እንደ ጣት አሻራ በመልክም በጣዕምም የተለያየ ነው:: እ. . .ህ እውነቴን ነው!
አንድ ጊዜ አንድ የሰፈራችን ግድንግድ ሰው ከርሱ ጋር ስትነጻጸር እንጥል ከምታህል ልጅ ጋር ወደአልጋ ክፍል ገብቶ ሲወጣ አየሁት:: በጣም ገርሞኝ “እንዲያው እንዴት አድርገህ ነው­- – -? ልጅቷ ራሷ እኮ ደህና የወንድ አካል አታክልም” ብየ ተገርሜ ጠየኩት:: የበለጠ የተገረምሁት በሰጠኝ መልስ ነበር:: “ሞኝ ነህ” አለኝ እየሳቀ:: “እንዴት?” አልሁት ግንባሬን ከስክሼ:: “ሴትና ሹራብ እኮ አንድ ነው: ማለት ፍሪ ሳይዝ” ሆ – ሆይ! አያናድድም?
የወንድ አካልም እንዲሁ በቅርጽም: በመጠንም ይሁን ሙቀት በማስተላለፍ ጸጋ ይለያያል:: በዚህ ጉዳይ ላይ አንድ የማውቃት ሴት የነገረችኝን ታሪክ አስታውሳለሁ:: ሴትዮዋ እንዳለችኝ እንደአባት ሆኖ ያሳደጋት ታላቅ ወንድሟ ለሆነ ሰው ድሯት ነበር:: “ሳላለቅስ ያደርሁበት ቀን አልነበረም” ትላለች:: እንደነገረችኝ ሰውየው ከአቅሟ በላይ ነበር:: ችግሩን ፍርጥርጥ አድርጎ መናገር ባልተለመደበት በገጠሩ ባህል በእንዲህ አይነት ሁኔታ የሚደርሰው ጉዳት ቀላል አይደለም:: በነጋ በጠባ እየሮጠች ከጎረቤት ብትሄድም እጇን ይዘው መልሰው ለዚያው ለምትሸሸው ሰው እያስረከቧት ስለተቸገረች የምታደርገው ብታጣ ጥርሷን ነክሳ እህ ብላ ችላ መኖር ትቀጥላለች:: ችግሯን ማንም አላወቀላትም: እርሷስ ብትሆን ምን ብላ ትናገር! “እንዲያው ምን ሆንሁ ብለሽ ነው?” ሲሏት “ምንም አልሆንሁም” ትላለች:: “መታሽ—አልመታኝም:: ሰደበሽ—አልሰደበኝም” እና ምን ልሁን ነው የምትይው ብለው ወስደው መልሰው ለዚያው ለምትጠላው ሰው ይሰጧታል:: አንድ ቀን ግን ስቃዩ በቃሽ ያላት አምላክ መልካም አጋጣሚ ፈጠረላት:: በደብሩ የአመት በዐል ከነባሏ ትጠራና ወደ ታላቅ ወንድሟ ቤት ትመጣለች:: አመሻሽ ላይ ቤተዘመዱ በምድጃ ዙሪያ ተቀምጠው ጠላ እየጠጡ እየተጫወቱ ነበር:: የያኔዋ ወጣት ባለታሪክ ከወንድሟ ጎን ጉልበቱን አቅፋ ተቀምጣ ከዚህ ሰው የሚገላግላትን መላ ታወጣ ታወርድ: ነገር ታላምጥ ይዛለች:: ባልዮው ደግሞ በማዶ በኩል በትይዩ ተቀምጦ ጠላውን እየከለበሰ: ንፍሮውን እየቃመ: ዘና ብሎ ወሬውን ይሰልቃል:: ጨዋታውና እሳቱ ያሞቀው የወይዘሮዋ ባል ቀስ በቀስ አካሉ እየተፍታታ ሲሄድ የወንድ አካሉ ከቁምጣው ያፈተልክና ልክ እንደቀትር እባብ እየተሳበ ወደታች ወርዶ ከአመዱ ላይ መንከባለል ይይዛል (የውስጥ ሱሪ የሚባል እኮ ገጠር የለም):: ወጣቷ ወይዘሮ ያንን “ባህር አንጀቴ ላይ ተኝቶ እንዳልጮህ ድምጼን ይሰልበዋል” የምትለው የወንድ አካል ከጎሬው ጠቅሎ መውጣቱን እንዳረጋገጠች ዕድሏን ለመሞከር ፈለገች:: የሆነ ነገር ልታዋራው የፈለገች አስመስላ በሹክሹክታ “አያ ጋሸ” ብላ ወንድሟን ጎሰም ታደርግና ትኩረቱን ስታገኝ በአይኗ ወደባሏ ጉያ ታመለክተዋለች:: ወንድሟ ያየውን ማመን ያቅተዋል:: በተደጋጋሚ እየተጣላች ከቤት ትወጣ እንደነበር ቢሰማም በቤተሰብ ናፍቆትና በልጅነት መንፈስ የምታደርገው እንጅ እንዲህ የከፋ ነጋር ያጋጥማታል ብሎ አስቦ አያውቅም ነበር:: “እግዚኦ ያንተ ያለህ! እህቴን እንዴት ገድያታለሁ!” ብሎ ደጋግሞ አማትቦ “በል በቃህ ሂድ:: የስካሁኑ ይበቃሀል” ብሎ ባሏን ሸኝቶ ተጎጅዋን ሀራ አወጣት::
የዚች ሴት ታሪክ ቀላል የማይባል ትምህርት ሰጥቶኛል:: አንዲት ሴት ከባሏ አልመጥን አለች ተብላ ስትወነጀል ስሰማ አንደኛ ተከራካሪ ሆኘ እቀርባለሁ:: “አትብይ ቢላት ነው እንጅ ያን የመሰለ የሞላ ቤት ትቸ እሄዳለሁ ብላ የምትገለገል መሆን ነበረባት! ከአልጋ ሲሉት ከአመድ ማለት እኮ እንዲህ ነው:: መቸም እንደድሀ ጥጋብ የሚነፋው የለም!” ሲባል ከሰማሁ “ከአቅሟ በላይ ሆኖስ እንደሆነ” ብየ ቱግ እላለሁ::
ከዚህ የከፋ ታሪክ ደግሞ ከወደደቡብም ሰምቻለሁ:: የሰውየው አካል ከመርዘሙ የተነሳ ልክ እንደዝናር ሁለት ዙር ነው አሉ ይታጠቀው የነበረው:: ወገቡን ባላስተውልም ሰውየውን በአካል አይቸዋለሁ:: ከረንቡላ መጫወቻ ያለው ቡናቤት ነበረው:: ሚስት አግብቶ ልጆች ወልዷል:: የግብረስጋ ግንኙነት በሚያደርግበት ጊዜ ከልኩ እንዳያልፍ በወንድ አካሉ ላይ የሚያጠልቀው ቀለበት ነበረው ይባላል:: ከሚስቱ ጋር ከተጣላ የሚቀጣት በግብረስጋ ግንኙነት ጊዜ ቀለበቱን በማውለቅ ነበር አሉ:: እንዲያ ባደረገ ቀን ለሁለት ሳምንት ያህል ሽንቷ ጠብ ባለ ቁጥር በስቃይ አገር ይያዝልኝ እያለች ትጮህ እንደነበር ሲወራ ሰምቻለሁ:: ሰውየውም እኮ ባይታደል ነው! ቢቸግረው ሜዳ ወርዶ ከአህያና ከፈረስ ጋር መዋል ይጀምራል:: በኋላ ላይ ግን እነሱም ነቄ አሉ:: እና ገና ከሩቅ ሲያዩት ጆሯቸውን ቀጥ አድርገው ሲያጠኑት ይቆዩና በኋለኞቻቸውም በፊተኞቻቸውም እግሮቻቸው መሬቱን ደጋግመው ደብድበው ጭራቸውን ነስንሰው እያናፉ ወንዝ ነሽ ገደል ነሽ ሳይሉ እግራቸው ወደአመራቸው ጋልበው ይሰወራሉ እየተባለ እንደቀልድ ሲወራ ሰምቸ ጉድ ብያለሁ:: ይህን የሰማ ጓደኛየ ያንን የደቡብ ሰው መሆን እንዴት እንደተመኘ አትጠይቁኝ! “አብደሀል እንዴ!” ስለው “ያበድህስ አንተ! በሳቀች: ባነጠሰች እና ባሳላት ቁጥር ፍትልክ እያለች የምትወጣ የዶሮ ዕቃ በመያዜ እንዴት እንደምሳቀቅ ምን ብየ ብነግርህ ይገባሀል!” አለና አፌን አስያዘው:: በሴቶች ዘንድ ያለውን የሴትነት ልዩነት በተመለከተ የበለጠ ለተማረ ለተመራመረ ትቸዋለሁ::
እና እንዳልሁት መሳደብ: መፎገርም ሆነ መሸርደድ ላይ አክቲቭ አይደለሁም:: ጨዋታ ግን እወዳለሁ:: ሚስጥር ጠባቂና ጥንቁቅ ነኝ:: ለዚያም ይመስለኛል ሌላውም እንደኔ አልሆነም በሚል ያመንሁት ሰው ሲከዳኝ ወይም ጎድቶኛል ብየ ካሰብሁ መጥፎ ሰው የምሆነው:: መጥፎ ተሰርቶብኛል ብየ ካሰብሁ ለስላሳው ማንነቴ ይጠፋና ልክ እንደተፈታች ሴት ወትዋች ሆኘ አርፋለሁ:: ስህተቴን ባውቀውም ልታረም ግን አልቻልሁም: አይገርምም! ባለቤቴ በሆነ ጉዳይ ሰው ሲነቀፍ ወይም ሲወነጀል ስትሰማ “አትፍረዱበት ምን ያድርግ! ፈጠረበት!” የምትለው ነገር አላት:: እኔም አይቶ እንዳላየ ሰምቶ እንዳልሰማ መሆን: መታገስ እንዳልችል አደረገኝ: ፈጠረብኝ:: ምናልባት የስነልቦና ድጋፍ ያስፈልገኝ ይሆናል::
የስነልቦናን ጉዳይ ሳነሳ የሳይኮሎጅ መምህሬ ትዝ ይሉኛል:: መምህራችን የሰውን ዐይን ደፍረው ትኩር ብለው ማየት የሚከብዳቸው ዐይናፋር ሰው ነበሩ:: እንዴት የሳይኮሎጅ መምህር እንደሆኑ ሳስበው ይገርመኛል:: ሳይኮሎጅ ማለት የሰውን ገጽ አይቶ: የአካላዊ እንቅስቃሴን ቃኝቶ የውስጥ ስሜትን ማንበብ የሚያስችል የትምህርት ዘርፍ አይደለም እንዴ! ያም ሆነ ይህ ከትምህርቱ በላይ የመምህሩ አቀራረብና ሁኔታ ትኩረታችንን ይስበው ነበር:: ጊዜው በደርግ ጊዜ ነው:: መምህሩ ባኅል በማህበራዊና በኢኮኖሚያዊ ዕድገት ላይ የሚኖረውን ተፅዕኖ በምሳሌ እያስረዱን ነበር:: ከፊት የተቀመጠችውን አጎጠጎጤ ወደደረታቸው አስጠግተው ይዘው “አሁን ይህችን እህቴን አቀፍኋት:: ተመልከቱ እሷም አፈረች እኔም አፈርሁ” ሲሉ ልጅቱ ከት ከት ከት ብላ ትስቅ ጀመር:: መምህሩ ለእንደዚህ አይነቱ ነገር ትዕግስት አልነበራቸውም:: በንዴት “ግን ይህች እህቴ ለምዳለች መሰል…”ብለው ንግግራቸውን ሳይቋጩ ክፍሉ በሳቅ ተሞላ:: መምህሩ በንዴት ክፍሉን ጥለው እብስ አሉ:: ከጥቂት ደቂቃ በኋላ ተመልሰው ሲመጡ ምንም እንዳልተሰማን ለመሆን ሞከርን:: ቁምነገር እያስተማሩን እያለ መሳቃችን በጣም አበሳጭቷቸዋል:: እናም ስህተታችንን በምክንያት ሊያስረዱን ፈለጉ:: “አያችሁ ወጣቶች! አሁን ይህን አስከፊ ምላሴን እንዲህ አድርጌ ባወጣው አትስቁም” አሉ ምላሳቸውን በሹፈት መልክ አውጥተው እያሳዩን:: ከዚያም ቀጠሉና እጃቸውን ወደጉያቸው እየላኩ “የወዛደሩን አባት ባወጣው ግን – – -” ሲሉ ክፍሉ እንደገና በሁካታ ደፈረሰ:: መምህር እንደለመዱት ከክፍሉ በረው ወጡ:: ከዚያ በኋላ ተመልሰው የመጡት ከሁለት ቀን በኋላ በነበረው ክፍለጊዜ ነበር:: ወደክፍል ሲገቡ ከወትሮው በተለየ ኩስትርትር ብለው ነበር:: ያም ሆኖ እዚያም እዚያም እንደፈንድሻ ቱፍ ቱፍ የሚለውን ሳቅ ማስቆም ቀላል አልነበረም:: መምህራችን ግምባራቸውን እንደቋጠሩ “ብዙሀኑ ፈገግ ብሏል: አንዳንዱ ይገለፍጣል!” አሉ:: የሳይኮሎጅ የትምህርት ክፍለጊዜ ከምንም በላይ የምንናፍቀው መዝናኛችን ነበር::
ፊደል!በማንኛውም መመዘኛ ፃዲቅ!!!!የድሆች አቅም!!!!የድሆች ውበት!!!!!! በማንኛውም መመዘኛ ከፊትለፊቱ በየተራ ከተሰለፉ ጠላቶች በእጅጉ የላቀ የሞራል ልዕልና የነበረው ተፋላሚ!ተፉልሞም ድል ነሺ!!!!!ምሽቱን አዋዜ የመሳ-የለሹን ፊደል ተሰምቶ የማይጠገብ ታሪክ ይዞ ይቀርባል!!!!ርእሱም “ፊደል ዕውንትም ቃል ነበር!”
ይመስላል? በሚለው ላይ በሽግግሩ ወቅትና ከዚያ በኋላ እስከ 1993 የተሃድሶ ንቅናቄ ድረስ የኦህዴድ እና የኢህአዴግ ከፍተኛ አመራር የነበሩት ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ ከአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ ጋር ቆይታ አድርገዋል፡፡ይመስላል? በሚለው ላይ በሽግግሩ ወቅትና ከዚያበኋላ እስከ 1993 የተሃድሶ ንቅናቄ ድረስ የኦህዴድእና የኢህአዴግ ከፍተኛ አመራር የነበሩት ዶ/ር ነጋሶ
መስሪያ ቤቶችና ተቋማት፣ መጀመሪያ ስራቸውን ለማሻሻል የስራ እቅድ ያዘጋጃሉ፡፡ ከዚያም በየጊዜው መሰረት አፈፃፀሙ ይገመገማል፡፡ እኔ የነበርኩ ጊዜ፣ የየዞኖች የስራ አፈፃፀም በየወሩ ይገመገም ነበር፡፡ የክልል ደግሞ በ6 ወር ይገመገም ነበር፡፡ በዓመት አንድ ጊዜ ደግሞ፣ የየድርጅቶቹ ስራ አስፈፃሚ፣ በኢህአዴግ ጽ/ቤት ይገናኝና ጠንካራ ግምገማ ይካሄዳል፡፡
በአብዛኛው የስራዎች አፈፃፀም፣ ጥንካሬና ድክመት ነው የሚገመገመው፡፡ ይህ የስራ አፈፃፀም ግምገማ ይባላል፡፡ የስራ ግምገማ ከተካሄደ በኋላ፤ የፈፃሚ አካላት ግምገማ ይደረጋል፡፡ የፈፃሚው አካል (የሚኒስቴር መስሪያ ቤቶችና የክልል ቢሮዎች ወዘተ …) በስራው ጥንካሬና ድክመቶች ላይ ሚናው እንዴት ነበር? የሚለው ይገመገማል፡፡
ይህ ካለቀ በኋላ ተቋማትን የሚመሩ ኃላፊዎችና አባላት በግለሰብ ደረጃ ይገመገማሉ፡፡ በጥንካሬ ውስጥ አስተዋፅኦቸው ምን ነበረ? በድክመቱ ላይስ? የሚለው ለየብቻ በነጥብ ተለይቶ ይቀመጣል። ይህ ከተደረገ በኋላ ሰውየው (ተገምጋሚው)፣ የራሱን ሃሳብ እንዲሰጥ ይደረጋል፡፡ ሌሎችም ሃሳብ ይሰጣሉ። የሰውየው ጥንካሬ የሚያመዝን ከሆነ፣ በጥሩ የስራ አፈፃፀም እውቅና ይሰጠዋል፡፡ ደካማ ከነበረ ደግሞ፣ ለምንድን ነው የደከመው? የሚል ጥያቄ ይቀርባል። ግለሰቡ (ተገምጋሚው)፣ በዚህ ላይም አስተያየት ይሰጣል፡፡ ለምን ይሄን መፈፀም አቃተህ ተብሎ ሲጠየቅ፣ ስራ ስለሚበዛብኝ፣ መሳሪያዎች ስላጣሁ፣ መኪኖችን ስላጣሁ፣ ገንዘብ ስላጣሁ እና መሰል ምክንያቶችን ብዙውን ጊዜ ይዘረዝራል፡፡
ገምጋሚው አካል፣ ይሄን ምክንያት አልቀበልም፣ ያንን እቀበላለሁ ይላል፡፡ ለመሆኑ ለስራው ከልብህ እምነት ነበረህ ወይ? በስራው ታምንበት ነበር ወይ? ያ ከሆነ እንዴት መፈፀም አቃተህ? የሚሉ ጥያቄዎች ይሰነዝራሉ፡፡ አንዳንዱ፣ የምትሉትን አልቀበልም ይላል፡፡ አንዳንዱ ደግሞ አምኖ ይቀበላል፡፡ ግለሰቡ የግምገማውን ነጥቦች ከተቀበለ እንዲያሻሽል ተነግሮት ይታለፋል፡፡ ካልተቀበለ ግን፣ “ይሄ ሰውዬ በስራ አያምንም፤ በስራው የማያምነው ደግሞ በድርጅቱ ስለማያምን ነው” ተብሎ ይደመደማል። ከዚያም እንደጥፋቱ አይነት ወደ ቅጣት ይገባል፡፡
ገንዘብ ሰርቆ ከሆነ፣ ስራ በጣም አባላሽቶ ከሆነ፤ በሰው ላይ ጉዳት አድርሶ ከሆነ፣ እስከመባረር እና እስከ መታሰር የሚደርሱ እርምጃዎች ይወሰዳሉ። ለምሳሌ ኦህዴድ እኔም በነበርኩበት በ1989 ዓ.ም፤ በጠንካራ ግምገማ፣ የአርሶ አድር ካድሬዎችን ጨምሮ፣ ወደ 10ሺህ የሚጠጉ አባላትን አባረናል፡፡ እነዚህን ስናባርር መጨረሻ ላይ የቀረው መሃከለኛ ካድሬ 300 ብቻ ነው፡፡ 180 የሚጠጉት ደግሞ ወደ ፍርድ ቤት እንዲቀርቡ እና እንዲታሰሩ መደረጋቸውን አስታውሳለሁ፡፡ እነዚህ ሰው የገደሉ፣ ገንዘብ የሰረቁ፣ ሙስና የታየባቸው ናቸው፡፡ ከዚያ በኋላ በነበረ ሌላ ግምገማ፣ አቶ ኩማ ደመቅሳ ከኦሮሚያ ክልል ፕሬዚዳንትነት ወርዶ ነበር፡፡
አዎ! እነ ነጋሶን አልታገልክም ተብሎ በሚገባ ተገምግሞ ነበር፡፡ በደከሙት አመራሮች ላይ፣ በብርቱ አልታገልክም ተብሎ በ1993 ተገምግሞ ነበር፡፡ በ1989ኙ ግምገማ ከከፍተኛ አመራር እንዲወርዱ ከተደረጉት እነ ጫላ ሆርዶፋ ነበሩበት። በኋላ እንዴት እንደሆነ አላውቅም፤ ያኔ ተባረው የነበሩ ሰዎች ተመልሰው ተመልክተናል፡፡
አዎ! በጣም ጠንካራ ነበሩ፡፡ በኦህዴድ ውስጥ ጠንካራ ግምገማ ይካሄድ ነበር፡፡ የሌሎች እህት ድርጅቶች ሁኔታ አላውቅም ነበር፡፡ በወቅቱም የግምገማ ውጤታቸው አንሰማም ነበር፡፡ ለምን የእህት ድርጅቶች የግምገማ ውጤት አይነገረንም የሚል ጥያቄ በአንዳንድ የኦህዴድ አባላት ይነሳ ነበር። ግን የኦህዴድ ግምገማ ጠንካራ እንደነበር ጥርጥር የለውም፡፡ ያለ ስስት 300 ካድሬ እስኪቀሩ ከ10 ሺህ በላይ ካድሬዎችንና አባላትን ማሰናበት መቻሉ ማሳያ ነው፡፡
አራቱም ድርጅቶች በተናጠል ግምገማ ሲያካሂዱ፣ ከዋናው የኢህአዴግ ጽ/ቤት የሚላኩ ታዛቢዎች ነበሩ፡፡ የስብሰባው አካሄድ እንዴት ነበር የሚለውን ለማየት ነው፡፡ በ1989 በነበረው ጠንካራ ግምገማ፣ እኔ እስከማስታውሰው እነ ተወልደ፣ አለምሰገድ በኦህዴድ ግምገማ ላይ ይገኙ ነበር፡፡ አቶ ሰለሞን ተስፋዬ ደግሞ፣ ሁል ጊዜ እንደ ረዳት ተደርጎ ወደ‘ኛ ስብሰባዎች ከኢህአዴግ ጽ/ቤት ይላክ ነበር፡፡ ወደ ሌሎቹ እህት ድርጅቶችም በተመሳሳይ ከዋናው ጽ/ቤት ሰዎች ይላኩ ነበር፡፡
ወርሃዊ እና በየ3 ወሩ የሚደረጉ ግምገማዎችን ግን ራሳችን ነበር የምናካሂደው፡፡ ሰው አይላክም ነበር፡፡ በድርጅት ተግባራዊ ግምገማ ውስጥ የሚዲያ ጉዳይም አለ፡፡ የሚዲያውን አመራሮች ግምገማ በየ2 ሳምንቱ እኔ ነበርኩ የምመራው፡፡ አመራሮቻቸውን ወደ ጽ/ቤት እየጠራሁ ጠንከር ያለ ግምገማ እናካሂድ ነበር፡፡ አልማዝ መኮ ደግሞ የኦህዴድ አባላት በፓርላማውና በዩኒቨርሲቲ ያሉትን ትከታተል ነበር። ጠንካራ ግምገማዎች ነበር የሚካሄዱት፡፡
በኢህአዴግ የጽ/ቤት ኃላፊዎች በረከት፣ አለምሰገድ እና ተወልደ ነበሩ፡፡ ይመስለኛል በረከት የሁሉንም ድርጅቶች የድርጅታዊ ስራ ይከታተል ነበር፡፡ አለም ሰገድ ደግሞ የፕሮፓጋንዳውን ዘርፍ ይከታተል ነበር፡፡ ተወልደ ደግሞ ሁለቱን ይቆጣጠር ነበር፡፡ ከነዚህ ሰዎች ስር፣ የተለያዩ ጠንካራ ካድሬ የሚባሉ ነበሩ፣ በትግሉ ውስጥ የቆዩ ሰዎች ስለነበሩ የድርጅቱ ግምገማ እንዴት እንደሚካሄድ ያውቃሉ፡፡
መድረክ አይመሩም፡፡ ግን ሃሳብ ይሰጡ ነበር። አቅጣጫም ያስይዙ ነበር፡፡ የነዚህ ሰዎች ሚና፣ የታዛቢነት ነበር ማለት ይቻላል፡፡ በውሳኔዎች አይሳተፉም፡፡ መጨረሻ ላይ በግምገማው ላይ የራሳቸውን አስተያየት ያቀርባሉ፡፡ ለኢህአዴግ ጽ/ቤት ያቀርባሉ፡፡ የኢህአዴግ ጽ/ቤት ደግሞ ወደ ስራ አስፈፃሚው ያቀርባል፡፡ በወቅቱ የስራ አስፈፃሚው ሊቀ መንበር አቶ መለስ ነበር፤ ፀሐፊው ደግሞ አቶ በረከት ስምዖን ነበር፡፡
በአጠቃላይ፣ ከአራቱም ድርጀቶች የተወከልን አምስት አምስት ሰዎች ነበርን – በስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ፡፡ በየድርጅቶቻችን የተገመገምን ቢሆንም፣ በዚህ የስራ አስፈጻሚ ግምገማ ላይ በድጋሚ ለግምገማ እንቀመጣለን። 20ዎቻችን እኩል ነበር ድምፃችን የሚሰማው። በወቅቱ በኦህዴድ በኩል እኔን ጨምሮ ኩማ ደመቅሳ፣ አሊ አብዶ፣ ዮናታን ዱቢሳ ነበር፡፡
ድምፃችን የሁላችንም እኩል ነበር፡፡ አጨቃጫቂ ጉዳይ ካለ፣ ውሳኔ ለሌላ ጊዜ እናስተላልፍ ነበር። አንዳንዴ ደግሞ አጨቃጫቂ ቢሆንም በድምፅ ብልጫ እንወስናለን፡፡ ለምሳሌ በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ጊዜ ውሳኔ ሲተላለፍ፣ አቶ መለስና ዶ/ር ካሱ ብቻ ነበሩ በልዩነት የወጡት፡፡ ከሁለቱ በስተቀር፣ ሌሎቻችን (18) በአንድ ድምፅ ነበር በጦርነቱ ጉዳይ ውሳኔ ያሳለፍነው። ብዙ ሰው በወቅቱ አቶ መለስ ሁሉንም ነገር የሚወስን ይመስለዋል፡፡ ግን አይደለም። መለስ ራሱ በግምገማ ትችት ይደርስበት ነበር። በድርጅት ጉዳይ በተደጋጋሚ ተተችቷል። በእርግጥ፣ የመንግስት ስራን አቶ መለስ እንዴት ይመራ እንደነበር ግምገማ አይደረግም ነበር፡፡ በወቅቱ ይሄ ጉዳይ አጨቃጫቂ ነበር፡፡ ለመጀመሪያ ጊዜ ከኤርትራ ጦርነት ጋር ተያይዞ ነው፣ አጠቃላይ የመንግስት ስራ ይገምገም ተብሎ
የተወሰነው፡፡ በዚህ ጊዜ፣ አቶ መለስ ሌላ አጀንዳ ይዘው ብቅ አሉ፡፡ እኛ ግምገማ እናደርጋለን ብለን ስንቀመጥ፣ አቶ መለስ እነሱ የድርጅቱን የወደፊት አቅጣጫ የምታሳይ ናት በማለት “ቦናፓርቲዝም” በሚል ርዕሰ የተፃፈ ሰነድ ይዘው መጡ፡፡ የወደፊት አቅጣጫችን ምን እንደሚሆን ከወሰን በኋላ ግምገማ እናካሂዳለን አሉ፡፡ ይሄ ነበር በወቅቱ አጨቃጫቂ የነበረው፡፡ እኔ ከድርጅቱ ከወጣሁ በኋላ እንዴት እንደሚደረግ መረጃው የለኝም፡፡
አሁን የ15 ዓመት የኢህአዴግ የስራ አፈፃፀም ግምገማ እየተደረገ መሆኑና ድርጅቱና መንግስት በጥልቅ ተሃድሶ ላይ መሆናቸው እየተገለፀ ነው፡፡ ከነበረዎት ልምድ በመነሳት፣ ግምገማው ውጤታማ ይሆናል ብለው ይጠብቁ ይሆን?
ግምገማው ትክክለኛ ከሆነ መልካም ነው። ይመስለኛል የስራ ግምገማ ከተደረገ በኋላ፤ የግለሰቦች አስተዋፅኦ ጥንካሬና ድክመት ይገመገማል። እንደማስታውሰው በስራ ድክመት ከድርጅት የሚባረር አልነበረም፡፡ ለመባረር ዋናው ምክንያት፣ የአመለካከት ግምገማ ነው፡፡ በስራ ግምገማ ደካማ ውጤት ያገኘ ግለሰብና ከስራ ቦታው ወደ ሌላ ቦታ እንዲዛወር፣ ከስልጣን ዝቅ እንዲል ይደረጋል፡፡ ለምሳሌ አቶ ሙክታር ከድር እና ወ/ሮ አስቴር ማሞ ከስልጣን ወርደዋል ተብሏል፡፡ ግን በዞኖች ግምገማ ላይ መድረክ ሲመሩ ታይቷል፡፡ ይሄን ስመለከት፣ እነዚህ ሰዎች በግምገማ የተገኘባቸው ጥፋት፣ የስራ ድክመት ብቻ ነው? የሚል ጥያቄ አጭሮብኛል፡፡ ነገር ግን በስራ ድክመቱ የተነሳ‘ኮ ግጭት ተፈጥሯል ተብሏል፡፡ የሰው ህይወትና ንብረት ጠፍቷል ተብሏል፡፡ ይሄ ጥያቄ አጭሮብኛል፡፡ ግን እንዳልኩት የስራ ድክመት አያስቀጣም፡፡
የአሰራርና የአመለካከት ግምገማ ተካሂዶ፣ “የተቃዋሚ አመለካከት አለው፤ በዚህ ነው ስራውን መስራት ያልቻለው” ተብሎ ከተገመገመና ጥፋቱ አስከፊ ከሆነ የሚወሰዱት እርምጀዎች፣ ከማሰር፣ ከማባረር እና ከቦታ ቦታ ማዘዋወር የትኛው እንደሚሆን፣ በቀጣይ የምናየው ይሆናል፡፡ እርምጃ እወስዳለሁ ብሏል፡፡ ቀድሞ በነበረው አሰራር ግን፣ እርምጃ ሳይወሰድ ቀድሞ አይነገርም ነበር፡፡ የሆነ ሆኖ፣ ግምገማው ምናልባት ስራቸውን ለማሻሻል ይጠቅማቸው ይሆናል፡፡
ህዝቡ ያቀርባቸው ብዙ የኢኮኖሚና ማህበራዊ ጥያቄዎች እንዳሉ ሁሉ፣ የፖለቲካና የዲሞክራሲ ጥያቄዎችም አሉ፡፡ እኔ የምፈራው የኢኮኖሚና የማህበራዊ ጉዳዮችን ብቻ ለማሻሻል ጥረት አድርገው፤ በሚዲያና በዲሞክራሲ ረገድ፣ በተለይ ሰፊው ህዝብ የሚሳተፍበት መድረክ ሳይከፍቱ እንዳያልፉት ጥርጣሬ አለኝ፡፡ በነዚህ ጉዳዮች ላይ፤ ብዙ ሲናገሩ አይደመጡም፡፡ የሰብአዊ መብት አያያዝና የዲሞክራሲ ጉዳይ ካልተሳሻሻለ፣ የኢኮኖሚና ማህበራዊ መስኩን ማስተካከል፣ ብቻውን ውጤት ላያመጣ ይችላልና ቢያስቡበት ጥሩ ነው፡፡
እኔ ትንሽ የተስፋ ፍንጭ ያየሁት፣ የምርጫ ስርአቱ ላይ ማሻሻያ ይደረጋል የተባለው ላይ ነው። ይሄ ደግሞ ህገ መንግስት ማሻሻልን ይጠይቃል። ያንን ያደርጋሉ አያደርጉም የሚለው ለወደፊት የሚታይ ነው፡፡ በሚዲያ በኩል ደግሞ፣ ሬዲዮ ፋና ውይይት ማዘጋጀቱ መልካም ነው፡፡ ነገር ግን በመንግስት ሚዲያ ላይ አንቀፅ 29 እየተሰራበት ነው ወይ የሚለውን ማየት አለብን፡፡
በ ከፋኝ የዐማራ ንቅናቄ ሥር የሚንቀሳቀሱ ታጋዮች ከወያኔ ሠራዊት ጋር ትንቅንቅ ላይ መሆናቸው ተሰምቷል፡፡ ዛሬ ኅዳር 18 ቀን 2009 ዓ.ም. የደረሱ መረጃዎች እንደሚያመለክቱት የዐማራ ታጋዮች በወያኔ ሠራዊት ላይ ድል እየተቀዳጁ ነው፤ በሳምንቱ በነበሩ ከፍተኛ የጦር ሜዳ ውሎዎች ከአገዛዙ በኩል የተገደሉ ወታደሮች ወደ መቶ የሚጠጉ ሲሆን እስካሁን ባለው መረጃ አራት የዐማራ ወጣቶች ሰማዕት ሆነዋል፡፡ የዐማራ ተወላጅ የመከላከያ ሠራዊት አባላት ከነሙሉ ትጥቃቸው የከፋኝ እንቅስቃሴን እየተቀላቀሉ እንደሆንም ሰምተናል፡፡ በአካባቢው የመገናኛ ዘዴዎች በመዘጋታቸው ምክንያት የዛሬውን ዝርዝር መረጃ ማግኘት አልተቻለም፡፡
የወልቃይት የአማራ ማንነት ጥያቄን በተገቢው መንገድ አለመመለስና ይልቁንም በህዝብ ላይ ግድያ እና እስራትን መከፈት ተከትሎ እጅጉን የተከፉት የአማራ ገበሬዎች፣ወጣቶችና የመንግስት ሰራተኞች በየ አካባቢው ጫካ እየገቡ ነው።ከፋኝ ደግሞ ጠንካራ እና አይገበሬ ናቸው።
በሁሉም አካባቢ ያሉ የአማራ ገበሬዎች የትግሉ ተሳታፊ እንዲሆኑም ጥሪ አቅርበዋል።ህወሃት እንጅ እኛ ጦርነትን አልመረጥነውም ነበር ሲሉም ተናግረዋል።እንግዲህ ምን ጭንቅ…..
በኢትዮጵያ ታሪክ ታይቶ በማይታወቅ ሁኔታ የተፈጠረውን ቀውስ ባለው የሕግ አግባብ መፍታት እንደማይቻል አምኖ መንግሥት ከመስከረም 28 ቀን 2009 ዓ.ም. ጀምሮ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ማወጁ፣ ተገቢና የሚስማማበት ዕርምጃ መሆኑን የኢትዮጵያውያን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኢዴፓ) ገለጸ፡፡ ነገር ግን በአገሪቱ ዘላቂ መፍትሔ የሚመጣው፣ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ፣ በወታደራዊ ጣልቃ ገብነት፣ በጥልቅ መታደስና ካቢኔ በመቀየር ሳይሆን ሕዝቡ ላቀረባቸው ጥያቄዎች ተገቢ ምላሽ በመስጠት በመሆኑ፣ ይኼንን ተግባራዊ ሳያደርግ አዋጁ እንዳይነሳ ኢዴፓ አሳስቧል፡፡
የኢዴፓ መሥራችና ማዕከላዊ ኮሚቴ አባል አቶ ልደቱ አያሌው ኅዳር 15 ቀን 2009 ዓ.ም. በቅሎ ቤት በሚገኘው የፓርቲው ጽሕፈት ቤት ከፓርቲው አመራሮች በጋራ በመሆን በሰጡት መግለጫ እንዳስረዱት፣ መንግሥት ሕዝቡ ያቀረበውን የዴሞክራሲ፣ የሰብዓዊና ኢኮኖሚያዊ፣ በእኩልነት የመልማትና ፍትሕ የማግኘት ጥያቄዎች ምላሽ መስጠት እንዳለበት መንግሥት በተደጋጋሚ መናገሩን፣ የአገሪቱ ርዕሰ ብሔርም በ2009 ዓ.ም. የፓርላማ መክፈቻ ንግግር ባደረጉበት ወቅት ማረጋገጣቸውን አስታውሰዋል፡፡ ከተቃዋሚ ፓርቲዎች ጋር ለመደራደር፣ ሕዝቡን በስፋት ለማወያየትና ፖሊሲዎችንም እስከማሻሻል የሚደርሱ ዴሞክራሲያዊ እንቅስቃሴዎችን ለማድረግ ጭምር ቃል የተገባ ቢሆንም፣ እስካሁን ምንም አለመደረጉን አቶ ልደቱ አስረድተዋል፡፡ በመሆኑም በተለይ ሕዝቡ ያነሳቸውን የመብት ጥያቄዎች ምላሽ ሳያገኙ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ቢነሳ፣ አገሪቱን ሊገታ ወደማይችል ችግር ውስጥ ሊያስገባ እንደሚችል ሥጋታቸውን ተናግረዋል፡፡
የሕዝቡ ፍላጎት ኢሕአዴግ ታድሶና ካቢኔውን እንደገና አዋቅሮ አቅሙን በማጠናከር እንዲመራው ሳይሆን፣ ላቀረባቸው ጥያቄዎች በዓይን የሚታይ ተግባራዊ ዕርምጃ በመውሰድ ለውጥ እንዲያመጣለት መሆኑንም አክለዋል፡፡ ኢሕአዴግ አሁን የያዘውን የመታደስና ካቢኔውን የማስተካከል ለውጥም ጎን ለጎን ማስኬድ እንደሚችልም ጠቁመዋል፡፡
የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ያስገኘውን ጊዜያዊ መረጋጋት ተጠቅሞ ወደ ትክክለኛ የፖለቲካ መፍትሔ መግባት የመጨረሻው አማራጭ መሆኑን የተናገሩት አቶ ልደቱ፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ ለዳያስፖራውና በዲፕሎማቲክ ማኅበረሰቡ እንዳስረዱት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን በቅርቡ የሚነሳ ከሆነ፣ አገሪቱን ሌሎች የጎረቤት አገሮች ወደገቡበት ቀውስ ሊያስገባ ስለሚችል ትኩረት ሰጥቶ ማሰብ አስፈላጊ መሆኑን አስረድተዋል፡፡
ኢዴፓ ሰባተኛ ጠቅላላ ጉባዔውን ማካሄድ የነበረበት መስከረም 26 ቀን 2009 ዓ.ም. ቢሆንም፣ አባላቱን ለመጥራትም ሆነ ጋዜጣዊ መግለጫ ለመስጠት ባለመቻሉ፣ በፓርቲው መተዳደሪያ ደንብ መሠረት ለስድስት ወራት እንዲራዘም ማድረጉን ገልጿል፡፡
የፓርቲው ማዕከላዊ ኮሚቴና የጉባዔው አዘጋጅ ኮሚቴ አባል አቶ ግዛቸው አንማው እንዳስረዱት፣ ጠቅላላ ጉባዔውን ማራዘም የተፈለገው ፓርቲውን ወደ አንድ የላቀ የጥንካሬ ደረጃ ለማሸጋገር ነው፡፡
የጉዳዩ ዋና ባለቤት የሆነው ሕዝብ፣ በተለይም ወጣቱ ትውልድ ያለ ድርጅታዊ አመራር የሚያካሂደው ትግል የትም እንደማያደርሰው ተገንዝቦ በተቃዋሚ ፓርቲዎች ዙሪያ በመሰባሰብና አስፈላጊውን ተሳትፎ በማድረግ፣ የሕዝቡን ትግል በአግባቡ የሚያስተባብርና የሚመራ ጠንካራ ተቃዋሚ ፓርቲ የመፍጠር ኃላፊነት እንዳለበት ገልጸዋል፡፡ ኃላፊነቱ የመንግሥትም ጭምር መሆኑን አቶ ግዛቸው ጠቁመዋል፡፡ ተቃዋሚ ፓርቲዎችም ውስጣዊ ድክመታቸውን በመገምገም፣ ጥራት ባለው ሐሳብና ድርጅታዊ መዋቅር ራሳቸውን በማጠናከርና እርስ በርስ መጠላለፍና መናቆርን ትተው ኅብረትና ውኅደት መፍጠር እንዳለባቸውም አክለዋል፡፡
ፓርቲዎቹ አሁን ባሉበት ደካማ ድርጅታዊ አቅም (ኢዴፓን ጨምሮ) በገዥው ፓርቲ ኢሕአዴግ ላይ ትርጉም ያለው ተፅዕኖ መፍጠርም ሆነ የሕዝብን ትግል በአግባቡ መምራት እንደማይችሉ የገለጹት አቶ ግዛቸው፣ ለራሳቸው መጠናከር ቅድሚያ በመስጠት ተግተው መሥራት እንዳለባቸውም አስረድተዋል፡፡ አጀንዳው ዕውን እንዲሆን ኢዴፓ ከፍተኛ ትኩረት ሰጥቶ እንደሚሠራ የተናገሩት አቶ ግዛቸው፣ ‹‹አስፈላጊ ሆኖ ከተገኘ የፓርቲው ፕሮግራምና መተዳደርያ ደንብን ከማሻሻል ጀምሮ የፓርቲውን ስያሜ እስከመቀየርና የተናጠል ህልውናውን እስከማክሰም የሚደርስ ዕርምጃ በመውሰድ፣ አንድ ጠንካራ ፓርቲ በአገሪቱ የሚፈጠርበትን ሁኔታ ለማመቻቸት ዝግጁ ነው፤›› ብለዋል፡፡
አቶ ልደቱ በበኩላቸው ጨምረው እንደተናገሩት የአገሪቱ ምሁራን ዳር ላይ ቆመው ከመታዘብና ከመተቸት ይልቅ፣ በሚያምኑባቸው ፓርቲዎች ዙሪያ ተሰባስበው ትግሉን በዕውቀታቸውና በገንዘባቸው የማጠናከር ሚና ሊጫወቱ ይገባል፡፡ ባለሀብቶችም ያለፖለቲካ መረጋጋት ያፈሩት ሀብትና ንብረት ዋስትና እንደሌለውና በአገር ላይ ሠርቶ መኖር እንደማይቻል በመረዳት፣ ሕጋዊና ሰላማዊ ትግሉን በሚችሉት ሁሉ በመርዳትና በማጠናከር ኃላፊነታቸውን እንዲወጡ ጥሪ አቅርበዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ የተፈጠረው የፖለቲካ ቀውስ ረግቦ ሕዝብ የሥልጣን ባለቤት የሚሆንበት እውነተኛ የብዙኃን ፓርቲ ሥርዓት አገር ለማድረግ፣ ኢዴፓ ተስፋ እንዳለው አቶ ልደቱ ተናግረዋል፡፡
የአገሪቱ የፖለቲካ ባህል ጽንፈኝነት የተጠናወተው በመሆኑ ከጽንፈኝነት ውጪ አማራጮችን ማየት እንደማይፈልግ የገለጹት አቶ ልደቱ፣ በተለይ ባለፉት ሁለት ዓመታት በአገሪቱ የተከሰተው የፖለቲካ ቀውስ የመጣው በግራና በቀኝ ያለው የፖለቲካ ኃይል ጽንፈኛ በመሆኑ እንደሆነ ተናግረዋል፡፡
የኢትዮጵያ ዕጣ ፈንታ በአንድ ፓርቲ እንደማይፈታ የተናገሩት አቶ ልደቱ፣ በሚቀጥለው ዓመት በሚደረገው አካባቢያዊ ምርጫና ከሦስት ዓመታት በኋላ በሚደረገው አገራዊ ምርጫ፣ ፓርቲዎች ከወዲሁ ጠንክረው በመሥራትና ብቁ ተወዳዳሪ በመሆን የመድበለ ፓርቲ ሥርዓቱን ማጠናከር ተገቢ መሆኑን ጠቁመዋል፡፡
የፖለቲካ ምኅዳሩ እጅግ በሚገርም ሁኔታ እየጠበበ መሆኑን ገዥው ፓርቲ ተገንዝቦ ካላስተካከለና ሁኔታዎችን ካላመቻቸ መጪው ጊዜ አስፈሪና ወደማያስፈልግ ሁኔታ ሊያመራ ስለሚችል መንግሥት ሁኔታዎችን በመመርመር፣ በማጥናትና በቀጣይ ሊከሰቱ የሚችሉ ነገሮችን አውቆ ብሔራዊ መግባባትን መፍጠር እንዳለበትም አቶ ልደቱ አሳስበዋል፡፡ ለነፃ፣ ዴሞክራሲያዊና ፍትሐዊ ምርጫ አስፈላጊ ነገሮችን ሁሉ ማመቻቸት እንዳለበትም አክለዋል፡፡ ‹‹የችግሩ ፈጣሪ እኔ ነኝ፣ የመፍትሔውም ሰጪ እኔ ነኝ፤›› ማለት ለኢሕአዴግ አያዛልቅም ብለዋል፡፡
የ1987 ሕገ መንግሥት ይዞት ከመጣው ሥር-ነቀል ለውጥ አንዱ በአሃዳዊ አገዛዝ ሥር ስትባትት ለኖረችው ሃገራችን፣ ፀጉረ ልውጥ አስተዳደራዊ መዋቅርን ማስተዋወቅ ነበር፡፡ ይህ ዘርን ማዕከል ያደረገ ፌደራላዊ አወቃቀር /Ethnic federalism/ የታነጸበት ሕገ-መንግስት፣ ከምዕራባውያን ባለ ብዝሃ ባህል ዲሞክራሲያዊ ፌደራሊዝም ይልቅ ለቀድሞው ሶቭየት ኅብረት የሶሻሊስት ሕገ-መንግሥት በእጅጉ የቀረበ ነው፡፡ ለዚህም ዋቢ ማጣቀሻ ይሆን ዘንድ ሕገ-መንግሥቱ በተደላደለባቸው አንጓ ጭብጦች ላይ የትኩረት አቅጣጫን ማሳረፍ በቂ ይሆናል፡፡
ፌደራላዊ አወቃቀር በአንዲት ሉአላዊ ሀገር ላይ ሲዘረጋ፣ ሁለት ተጻራሪ ጽንፎችን ከቁጥር ጥፎ ነው፡፡ አንደኛው የሕዝቦች የእርስ በእርስ ግንኙነትን የበለጠ የተሳለጠ ለማድረግ በሚል እሳቤ /coming together/ ቅቡልነትን የሚያገኝ ሲሆን ሌላኛው ሀገርን ከመበታተን ለማትረፍና የሕዝቦችን የእርስ በእርስ ትስስር በአዲስ አተያይ ለመቀየድ ታሳቢ ተደርጎ የሚተገበር /holding together/ ፌደራላዊ አወቃቀር ነው፡፡ ቀዳሚው ለምዕራባውያን፣ የኋለኛው ደግሞ የሀገራችንን ፌደራላዊ አወቃቀር በግብር እንደሚመስል በዘርፉ የተሰማሩ ልሂቃን ያስረዳሉ፡፡
የፌደራል ስርዓቱ መሬት ወርዶ በተግባር ላይ ከዋለበት ከ1987 ዓ.ም ጀምሮ ብሥራትም ሆነ ፈተናን ይዞ መምጣቱ አልቀረም፡፡ በታሪክ ሂደት ውስጥ ማንነታቸው በፈጠረባቸው ልዩነት የተነሳ ወደ ዳር ተገፍተው የኖሩ ሕዝቦች ራሳቸውን በራሳቸው የሚያስተዳድሩበት የቋንቋ ነፃነት/lingustic Autonomy/ ማጎናጸፉ እንደ ብሥራት የሚቆጠር ቢሆንም፣ ከዚሁ ጎን ለጎን ፌደራላዊ አወቃቀሩ ላይ ታሳቢ መደረግ የሚገባቸው ነባራዊ ኹነቶች ቸል በመባላቸው የተነሳ ህልውናችንን አደጋ ላይ ከሚጥሉ ተግዳሮቶች ጋር ፊት ለፊት እየተላተምን እንገኛለን፡፡
በፌደራላዊው ሥርዓት ዝርጋታ ወቅት መልከአ ምድራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ስነልቦናዊ ዝምድናዎች ፊት ተነስተው ቋንቋ ብቻ ነው እንደ ዋንኛ አማራጭ የተወሰደው፡፡ በእዚህም የተነሳ በሀገራዊ ብሔርተኝነት ኪሳራ ክልላዊ ማንነት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጎመራ ሊሄድ ችሏል፡፡
በስታሊን አፍላቂነት ለፍሬ በቅቶ የነበረው የቀድሞ ሶቪየት ኅብረት ሕገ-መንግሥት የታነጸበት ስነልቦናዊ ቅኝት የእኛው ሕገ-መንግሥት ተጋርቶታል ከሚያስብለው አንዱ የብሔር ብሔረሰቦችን የአርስ በእርስ ግንኙት የሚመረምርበት የታሪክ መነጽር በአንድነት መግጠሙ ነው፡፡ ሕገ-መንግስታችን እንደ ስታሊኑ የሶቪዬት ኅብረት ሕገ-መንግስት የሚንደረደርበት ታሪካዊ ዳራ ሀገራችን ኢትዮጵያ የብሔረሰቦች እስር ቤት እንደነበረች በማብሰር ነው፡፡ ይህም መንደርደሪያ ሉዓላዊ ስልጣንን ለብሔረሰቦች ጠቅልሎ በማሸከም ይደመደማል፡፡ አንቀጽ ስምንት፣ ንኡስ አንቀጽ አንድ ላይ፣ ይህንን ስልጣን በግልጽ ሰፍሮ እናገኘዋለን፡-
ከግል መብት ይልቅ ለቡድን መብት የይለፍ ፍቃድ የሚሰጡ አንቀጾች በሕገ-መንግስቱ ውስጥ መመልከት ብርቅ አይደለም፡፡ የቡድን መብት በግል መብት መቃብር ላይ አበባ ያኖራል፡፡ “እንኳን የበቀልኩበት ዘር ጦቢያም ትጠበኛለች” ለሚል ተሟጓች ዜጋ፣ ሕገ-መንግስቱ ፊት አይሰጥም፡፡ ከእዚህም በተጨማሪ በሜትሮፖሊቲያን ከተሞች ውስጥ ለሚኖሩ ሁለትና ሶስት ብሔር ላላቸው ዜጎች የሚተወው ኩርማን ሥፍራ ማግኘት የሚታሰብ አይሆንም፡፡ የብሔር ማንነት ከሁሉም ማንነት ልቆ ሕገ-መንግሥቱን ተዋርሶታል፡፡
በሀገራችን የብሔረሰብ ነፃነት ጥያቄ ገዥ ሆኖ ብቅ ያለው በ 1960ዎች የተማሪዎች እንቅስቃሴ እንደነበር ከታሪክ ድርሳናት እንረዳለን፡፡ የተማሪዎች እንቅስቃሴ የፈጠረው መነቃቃት ብረት አንስተው ወደሚታገሉ ሽምቅ ተዋጊዎች ተጋብቶ፣ በሒደት አጠቃላይ ፖለቲካዊ ቁመናቸው በእዚሁ ረግረግ ውስጥ ተውጦ ሊቀር ችሏል፡፡ ገዢውን የፖለቲካ ፓርቲ ጨምሮ በተቃዋሚነት የሚሰለፉት የፖለቲካ ፓርቲዎች ቀድመው የሚያነሱት አጀንዳ ከብሔር ማንነት ጋር የተቆራኙ ርዕሰ ጉዳዮችን እንደሆነ ከአደባባይ የተሰወረ ሀቅ አይደለም፡፡
በታሪክ ሂደት ውስጥ የተከሰተ የሰዎች ማኅበረሰብ ነው፡፡ አንድ ብሔር በመጀመሪያ ደረጃ የሚለየው ባሉት የወል ቁሳዊ የኑሮ ሁኔታዎች ነው፡፡ በአንድ መልክ አምድራዊ ክልል ውስጥ መኖር፣ በኢኮኖሚያዊ ግንኙነቶች መተሳሰር፣ በአንድ ቋንቋ መጠቀም፣ በጋራ ታሪካዊ ሒደት ውስጥ የወል ሥነ-ልቦናዊ ገጽታዎችና ባህላዊ አመለካከቶች መከሰት የብሔር መሠረቶች ናቸው፡፡
በአሁኗ ኢትዮጵያ በአንድ ክልል ውስጥ የተሰባሰቡትን ሕዝቦች በታሪክ፣ በስነ-ልቦና፣ በመልከአ ምድራዊ ኩታ-ገጠምነትና በኢኮኖሚያዊ ትስስር መለኪያ ከገመገምናቸው ከላይ ከሰፈረው የብሔር መለኪያ ምንአልባትም አንዱን ብቻ ነው ሊያሟሉልን የሚችሉት፡፡ ለአብነት ያህል በአማርኛ ቋንቋ ተናጋሪነቱ፣ በአማራ ክልል ሥር የተቀነበበው ሕዝብን እንመልከት፡- ታሪክ እንደሚነግረን ከሆነ የሸዋ አማራ ከወሎ አማራ ወይም ከጎንደር አማራ ይልቅ ከሸዋ ኦሮሞ ጋር የተሳሰረ ስነ-ልቦና ነበረው፡፡ አጤ ምኒሊክ ሀገር ለማቅናት ወደ ደቡብ ሲዘምቱ፣ የጎንደርና የወሎ ባላባቶች አጤው እንደወጡ እንዲቀሩ የሚመኙትን ያህል፣ ሀገር በማቅናቱ ሂደት ላይ ከአጤው ጎን በመሰለፍ ግምባር ቀደም ተሳታፊዎቹ የሸዋ ኦሮሞዎች ነበሩ፡፡
የሸዋ አማራና የሸዋ ኦሮሞ በስነ-ልቦና፣ በታሪክ፣ በመልክአ ምድራዊ ኩታ-ገጠምነትና በኢኮኖሚዊ ነባራዊ ሁኔታዎች ሲመዘኑ እጅግ የተዋሀዱ ሕዝቦች ናቸው፡፡ የሸዋ አማርኛ ተናጋሪ ከጎንደር አማርኛ ተናጋሪ ጋር በአንድ ክልል ውስጥ ሊካተት የቻለው ከመለኪያዎቹ መካከል በቋንቋ ማንነት ብቻ ነው፡፡ የቋንቋ ማንነት ደግሞ መገለጫው ዘውግ /ethnicity/ አንጂ ብሔር እንዳልሆነ የስነ-ማኅበረሰብና ፖለቲካ ልሂቃን ያብራራሉ፡፡
የሶሻሊስት ርዕዮተ ዓለም የእኛ የእትዮጵያዊያን መገለጫ ከሆነ ግማሽ ክፍል ዘመን ደፈነ፡፡ ከ1960 መባቻ እስከ ቆምንበት ዘመን የርዕዮተ ዓለሙ ተጽእኖው በተለያየ ቅርጽ ሲደባብሰን ኖሯል። አምባገነናዊው የደርግ አገዛዝ አፈር ከለበሰበት 1983 ዓም አንስቶ የርዕዮተ ዓለሙ ቅርጽና ይዘት መልኩን እየቀያየረ፣ የፖለቲካ አገዛዙን እንደተጣባው ቀጥሏል። ለእዚህም ማሳያ አንዱ ገዢው ፓርቲ የሚመራበት ከማርክሲዝም ሌኒንዝም የተዋሰው አብዮታዊ ዲሞክራሲ መርህ ዋቢ ምስክር ይሆናል፡፡
አብዮታዊ ዲሞክራሲ ለመጀመሪያ ጊዜ ለዓለም ሕዝብ የተበሰረው በ1917 በራሺያ ቦልሺቪክ አብዮት ወቅት ኢቪስቲያ በሚባል ተነባቢ ጋዜጣ ላይ ነበር። ይህ ርዕዮተ ዓለማዊ ቅኝት ከካፒታሊዝም ወደ እውነተኛ ሶሻሊዝማዊ ስርዓት ለመሸጋገር በእነ ሌኒን አታጋይ ፓርቲ /ቫንጋርድ ፓርቲ/ አማካኝነት እንደ ብቸኛ አማራጭ የተወሰደ መርህ ነበር። ርዕዮተ ዓለማዊው ቅኝቱ፣ ከ1983 መንግሥት ለውጥ በኋላ በሀገራችን ፖለቲካዊ ምህዳር ላይ የፊት አውራሪነት ሚና እየተጫወተ ይገኛል፡፡
ከ1983 የመንግሥት ለውጥ ማግስት ዋንኛ ጥያቄ ሆኖ ብቅ ያለው፣ ለሀገራችን ኢትዮጵያ ምን አይነት ዲሞክራሲያዊ ሥርዓት ይመጥናታል የሚል አጀንዳ ነበር፡፡ ከ 80% በላይ በግብርና በሚተዳደር ሕዝብ ላይ የምዕራባውያንን የሊብራል ዲሞክራሲ የሚሸከም ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ንጣፍ ማግኘት የሚታሰብ እንዳልሆነ የታወቀ ነው። ስለዚህ የሀገሪቱን ነባራዊ ሁኔታዎች ከግምት ውስጥ ያካተተ፣ ኢትዮጵያዊ ዲሞክራሲ ይዘርጋ የሚል ውይይት ለሥርዓቱ ቅርበት ካላቸው ምሁራን ጋር ይደረግ ጀመረ፡፡
ይህም ውይይት ውሎ አድሮ በሶስተኛው ሞገድ /ሰርድ ዌቭ/ መጽሐፍ የሚታወቁት ጉምቱ ልሂቅ ፕሮፌሰር ሀንቲንገተን አማካሪነት አብዮታዊ ዲሞክራሲ ከኢትዮጵያ ምድር ላይ ሊተከል ችሏል። የኢትዮጵያ አብዮታዊ ዲሞክራሲ ከራሽያው አብዮታዊ ዲሞክራሲ የሚለይበት ዋንኛ ጠባይ አንዱ መድብለ ፓርቲን በሕገ-መንግሥት ላይ በይፋ መፍቀዱ ነው፡፡ ይህ አይነት አንቀጽ በቀድሞ ሶቪየት ኅብረት ሕገ-መንግሥት ላይ አልተካተተም ፡፡
የአብዮታዊ ዲሞክራሲው ዋንኛ አስኳል መርህ የዲሞክራሲያዊ ማዕከላዊነት ነው። በመርሁ መሠረት የፓርቲው ላዕላይ ምክር ቤት የሚያወጣው ማንኛውም ውሳኔ እስከ ታች ቀበሌ አመራር ድረስ ተፈጻሚ ሊሆን ይገባል። እዚህ ጋ ነው የክልሎች ሥልጣንና የፓርቲ ስልጣን መደበላለቅ የሚመጣው።
ሕገ-መንግሥቱ የሰጣቸውን ሥልጣን ለሚሻማ ፖለቲካዊ አሰራር ተገዢ እንዲሆኑ የዲሞክራሲያዊ ማዕከላዊነት መርህ ግድ ይላል። በእዚህም ምክንያት የፓርቲ ርዕዮት ዓለምና ሕገ-መንግሥታዊ አሠራር የሚለይበት ቀጭን ድንበር ውሉ እየጠፋ፣ የክልሎችን ራስን በራስ የማስተዳደር ሥልጣን ከፈተና ላይ ሲጥለው በተለያዩ አጋጣሚዎች ይስተዋላል፡፡
የ1987 ሕገ መንግሥት የወለዳቸው የተወካዮች እና የፌደሬሽን ምክር ቤቶች ሕግ የማውጣት ሥልጣን ለየቅል ነው፡፡ በሕገ-መንግሥቱ መሠረት፣ የሕግ አውጪነት ሥልጣንን በበላይነት ጠቅልሎ የያዘው የተወካዮች ምክር ቤት ብቻ ሲሆን የፌደሬሽን ምክር ቤት በሕግ አውጪነት ሥራ ውስጥ የሚሳተፍበት አሠራር የለም፡፡ ይህ አሰራር ፌደራላዊ ሥርዓትን በሚከተሉ ምዕራባውያን ሀገራት ላይ ልዩ ገጽታ ነው ያለው፡፡ ለአብነት ያህል የአሜሪካን ሕገ-መንግሥት ብንወስድ፣ የፌደሬሽን ምክር ቤቱ /ሴኔቱ/ ከተወካዮች ምክር ቤት/ኮንግረስ/ ጋር በሕግ አውጪነት ረገድ ያለው ሚና እኩል ነው። የፕሬዝዳንቱን ቪቶ ፓወር/ውሳኔን የማጠፍ ስልጣን/ እንዳይጠቀም ሁለቱም ምክር ቤቶች ከ 2/3 ድምጽ በላይ ወስነው ካሳለፉት ፕሬዝዳንቱ ውሳኔውን የመሻር ስልጣኑ ያከትማል። ስለዚህ ሴኔቱ የአግድሞሽ የቁጥጥር ሥልጣን/checks and balance/ ላይ ያለው ተሳትፎ ልክ እንደ ኮንግረሱ መሳ ለመሳ በሆነ ረድፍ ነው የሚቀመጠው፡፡
የእኛ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ግን ሕገ-መንግስትን ከመተርጎምና በክልሎች መካከል የሚፈጠር ግጭትን ከመፍታት በዘለለ ልክ እንደ አሜሪካው ሴኔት የቁጥጥር ሥልጣን ውስጥ ንቁ ተሳትፎ ማድረግ አይችልም፡፡ አንቀጽ 48 እንዲህ ይላል፡-
በአጠቃላይ ፌደራላዊው ሥርዓት በመርህ ደረጃ ሊከልሳቸው የሚገቡ በርካታ ኹነቶች እንዳሉት እሙን ነው፡፡ በተለይ የርእዮተ ዓለምን ጣልቃ ገብነት የሚሸብቡ አንቀጾችን በሕገ-መንግስቱ ላይ በሪፈረንደም ወይም ከዜሮ ድምር የፖለቲካ ስሌት ነጻ በሆነ ውይይት አማካኝነት በማካተት፣ ራስን በራስ የማስተዳደሩ ሥልጣን የበለጠ ጥርስ እንዲኖረው ማድረግ ከገዢው ሥርዓት የሚጠበቅ ቁርጠኝነት ይሆናል፡፡
በየቀኑ በርካታ መልዕክቶችን ከተለያዩ ሰዎች እቀበላለሁ፤ በቅርብ የደረሱኝን ሁለት መልዕክቶች ግን መቼም የምረሳቸው አይመስለኝም፡፡ የዐማራ ሕዝብ ነጻነቱን እስኪጎናጸፍ አርፌ እንዳልቀመጥ ያስገድዱኛል፡፡ የዐማራን ሕዝብ ትግል በምችለው አቅም ሁልጊዜም እንድደግፍ የምጠቀምበት ዘዴ የተለያየ ነው፡፡
ለምሳሌ አንደኛውን ልንገራችሁ፤ በ2008 ዓ.ም. በዓመያ የዐማሮች አገር እንዳለ ወድሞ በዐይኔ በብሌኑ ያየሁት ዕለት የተሰማኝ ስሜት እስከመቃብር አብሮኝ እንደሚዘልቅ ጥርጥር የለውም፡፡ ቤቶችና የእህል ማስቀመጫ ጎተራዎች በእሳት ወድመው ቦሎቄው ተደፍቶ አየሁት፡፡ ከተደፋው ቦሎቄ ዘገንኩና በቦርሳየ ውስጥ ከተትኩት፡፡ ያን ቦሎቄ ከልብስ ሻንጣየ ጋር አደረግኩት፡፡ የትም አገር ስሄድ ከልብሴ በስር ከዓመያ ያመጣሁት ቦሎቄ አለ፡፡ አውሮፓ ያላችሁ ሰዎች ብትጠይቁኝ በማንኛውም ሰዐት ያን ቦሎቄ አሳያችኋለሁ፡፡ ሁልጊዜ ልብስ ስለብስ ሻንጣየን ስከፍት ያን ቦሎቄ አገኛለሁ፤ ወዲያውኑ እነኚያ ሀብት ንብረታቸው የወደመባቸው የዓመያ ዐማሮች ከፊቴ ላይ ይሳላሉ፡፡ ስለዚህ የዓመያ ዐማሮችን ሁናቴ ልርሳ ብል እንኳ አልችልም፤ ያለኝ አማራጭ የዐማራ ሕዝብ ስቃይ የማያስደስታት አገር እስክትገነባ በምችለው ሁሉ ተግቼ መታገል ነው፡፡
ወደ ቀደመው ነገር ልመልሳችሁ፡፡ አንዲት ልጅ ከሳውድ አረቢያ ደወለችልኝ፡፡ ከማውራቷ በፊት ታለቅሳች፡፡ አታውቀኝ አላውቃት፤ እንዳላረጋጋት የምታለቅስበትን ጉዳይ ማወቅ አልቻልኩም፡፡ እንደምንም በእንባ እየተናነቀች ‹‹ዐማራ ግን ምንድን ነው ወንጀሉ? ለምንድን ነው እንዲህ በየቦታው እንድንገደል የተፈረደው? ዕውነት ፈጣሪ አለ?›› ከምትናገረው ይልቅ ልቅሦዋ የበለጠ ልብ ይሰብራል፡፡ የማደርገው ነገር ቢኖር ማድመጥ ብቻ ነበር፡፡
በዚህ ሳምንት መጀመሪያ ከባሕር ዳር ዩንቨርሲቲ አንድ ጦማር ደረሰኝ፤ መልዕክቱ ባጭሩ ‹‹ተመራቂ ተማሪ ነኝ፡፡ በነሐሴ በነበረው የዐማራ ተጋድሎ ከፊቴ ብዙ እንቡጥ ሕጻናት ሲቀጠፉ አይቻለሁ፤ ጓደኞቼ እና አብሮ አደጎቼ ተገድለውብኛል፤ በዚህ ዓመት የሚመረቁ የዲፓርትመንት ጓደኞቼ በወያኔ ጥይት ተገድለው ከእኔ ጋር ክፍል አልገቡም፡፡ የኔ ቤተሰቦች በወታደር ተከበው በየቀኑ በመታገል ላይ ናቸው፤ በርካታ ወጣቶች በእስር ቤት እየተሰቃዩ ነው፡፡ መመረቄን የሚጠብቁ ድሃ ቤተሰቦች እንዳሉኝ አውቃለሁ፤ ግን የታሠሩ፣ የተገደሉና እየተሰቃዩ ያሉ ወንድሞቼን ሳስብ የመማር ፍላጎቴ ተዘጋ፤ ምን እንደማደርግ ብቻ ነው ቀንና ሌሊት የማስበው…›› የሚል ነው፡፡
የዚህ ወንድማችን ጥያቄ የሁሉም የዐማራ ተማሪዎች ጥያቄ ነው፡፡ የዐማራ ተማሪዎች ጥያቄ እንደ 66ቱ ‹‹መሬት ላራሹ›› የሚል እንዳልሆነ ሁላችንም እናውቃለን፡፡ በሕግ፣ በፖለቲካል ሳይንስ፣ በአስተዳደርና በመሳሰሉት ትምህርቶች ‹‹ሁሉም ሰዎች ከሕግ ፊት እኩል ናቸው›› እያለ መምህሩ ሲያስተምር ‹‹ዐማራው ግን በትግሬ መረገጡን›› አይታችኋል፡፡ በሕይወት መኖር የተፈጥሮ መብት መሆኑን ለሚነግራችሁ መምህር ‹‹በአጋዚ ወታደር የተገደለውን ወንድምህን ሕልሟ በአጪር ስለተቀጨችው እህትህ›› ማሰብ አለብህ፤ ቡሬ በአንድ የትግሬ ሆቴል ውስጥ አስከሬናቸው ተጠራቅሞ ስለተገኙት ወጣቶች፣ በድፍን ጎንደርና ጎጃም የአጋዚ ጥይት ግንባራቸውን የተባሉ ዐማሮች በዐይነ ኅሊናህ ይምጣ፡፡ ‹‹ያለፍርድ ቤት ትዕዛዝ ማንም ሰው አይታሰርም›› ሲልህ እናቷን መቅበር ያልተፈቀደላት ልጇን የትም የጣሉባትን ቀለብ ስዩም፣ ስለእነ ንግሥት ይርጋ፣ ኮሎኔል ደመቀ ዘውዱ፣ አታላይ ዛፌ፣ ጌታቸው አደመ፣ አንዷለም አራጌ፣ አንገው ሰጠኝ፣ እስክንድር ነጋ፣ ተመስገን ደሳለኝ፣ ጌታቸው ሽፈራው… በብር ሸለቆ ስለታጎሩት የዐማራ ወጣቶች አስብ፡፡ ስለ ሰብዐዊ መብትህ ሲነገርህ ዲሑማናይዝ የሆነውን አባትህን አስታውስ፡፡ በበርሃ እየተዋደቁ ያሉት ወንድሞቻችን ለምን እንደሆነ ሊገባን ይገባል፡፡
ከቦታ ቦታ የመንቀሳቀስ መብት አለ ሲሉህ ከመቶ ሺህ በላይ በየአገሩ የተፈናቀሉ ዐማሮችን ጉዳይ አንሳ፡፡ ማንነት የሚወሰነው በራስ መሆኑን በቀቀኑ መምህር ሲያነብ በወልቃይትና በራያ ‹‹ትግሬነት በግዴታ የተለጠፈባቸውን›› ዐማሮች ሥቃይ ትዝ ይበልህ፡፡
ስለፍትሀዊ የሀብት ክፍፍል ስትነገር በሕወሓት የተሸጠችው አገርህን እስብ፡፡ ያኔ ዐማራነት ያለበትን ትክክለኛ ምስል ታያለህ፡፡ የእኔ የቤት ሥራ ምንድን ነው? ብለህ ራስህን ጠይቅ፡፡ ያኔ መማር ለዐማራ ወጣቶች ምንም እንደማይፈይድ ትገነዘባለች፡፡
ባለፈው ዓመት የተመረቁ የዐማራ ወጣቶች የትኛው ፋብሪካ ተቀጠሩ? ሰንቶች ሥራ ያዙ? ትምህርት ቤት የተመረቁ ዐማሮች ምንድን ነው ተስፋቸው? የትኛው የሥራ እድል ተመቻችቷል? ስንቶች ዩንቨርሲቲ ተመርቀው በአርብ አገር የማዕድ ቤት ሠራተኛና የግመል ጠበቂ ሆኑ? ስንቶቹ ሲሰደዱ በግብጽና በሊቪያ በርሃዎች ቀሩ? ስንቶቹ በሜድትራኒያንና ቀይ ባሕሮች የዓሣ ነባሪ ቀለቭ ሆኑ? ስንቶች ዐማራ በመሆናቸው ምክንያት በወያኔ ተገደሉ? የዐማራ ሕዝብ ስቃይ ምን ያክል ነው? መጨረሻውስ መቼ ነው? ይህን ይስቃይ ማን ያስወግደዋል?
እነዚህ ጥያቄዎች ደጋግመን ማሰብ አለብን፤ የቤት ሥራችን ይህ ነው፡፡ በወረቀት የሚሠራ አይደለም፡፡ በብዕር ሳይሆን በደም የሚጻፍ ነው የእኛ የቤት ሥራ፡፡ ጀግና ይወለዳል፤ ጀግና ይፈጠራል፡፡ የዐማራን ሕዝብ ነጻነት ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ለማረጋገጥ የዚህ ትውልድ የቤት ሥራ ነው፡፡ ሁሉም የዐማራ ወጣት፣ በዩንቨርሲቲም በኮሌጅም፣ በመሰናዶም፣ በሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤትም ያሉ ተማሪዎች የቤት ሥራ ይህ ነው፡፡ የቤት ሥራ በአንድ ሳምንት አያልቅም፡፡ የጊዜው እርዝመት በትውልዱ ቁርጠኛነት ይወሰናል፡፡ 42 ኪሎ ሜትርን የፈጠነ በ2፡00 ሲጨርሰው የዘገየ ደግሞ ሳምንት ሊፈጅነት ይችላል፡፡ እጣ ፈንታችን በጠላቶቻችን የሚወሰንና እነሱ ሲፈልጉ የሚያስሩን፣ ሲፈልጉ የሚገድሉን፣ ሲፈልጉ የሚያሳድዱንና በሉ ያሉንን የሚያናግሩን ከሆነ እንዳለን አንቆጠርም፡፡ አሁን ያለንበት ሁኔታ ይህ ነው፡፡ ከዚህ የሰው በታች (ዲሂውማናይዚንግ) ከሚያደርግ አስከፊ ሕይወት ነጻ መውጣት አለብን፤ ሌላ ምርጫ የለንም፡፡
የእኛ አባቶች ማንን ወለዱ? እሳት እሳትን ወይም አመድን ይወልዳል፡፡ እኛስ? የእሳት ልጅ እሳት ወይስ አመድ? የዐማራ ነበልባል ወጣት እንደብረት ቀልጦም የሚጠነክር ወይስ እንደ እንጨት ነዶ የሚያምድ? የቤት ሥራ ነው፡፡ በግል ከተሠራ ሁሉም ተማሪ እኩል ማርክ አያገኝም፡፡ እኩል ማርክ የምናገኘው በቡድን የቤት ሥራውን ስንሠራ ብቻ ነው፡፡ የቤት ሥራው የቡድን ነው፡፡ ቡድኑ ደግሞ ለሁለት ወይም ለሦስት ሰዎች አይደለም፤ 40 ሚሊዮኑ የዐማራ ሕዝብ የጋራ የቤት ሥራ ነው፡፡
* ሶስት አመት ያለ ደመወዝ አሰሯት፣የመብት አስከባሪ ተገኘና ተከፈላት ይህች የምትመለከቷት እህት ከሶስት አመት በፊት ያኔ ” ህጋዊ” በተባለው የኮንትራት ሰራተኞች ወደ ሳውዲ ከጡት እድሜያቸው ለስራ ካልደረሱት መካከል አንዷ ናት ። ለስራ በተሰማራችበት የምስራቅ ሳውዲ አንድ ትንሽ መንደር ከሳውዲ አሰሪዎቿ ጋር ለሶስት አመታት ከሰራች በኋላ አሰሪዎቿ ደመዎዝ ሳይሰጡ ወደ ሀገር ለመላክ ወደ ጊዜያዊ መጠለያ እስር ቤት ያስገቧታል ። ደማም ውስጥ ባረፈችበት ማቆያ እስር ቤት በተመሳሳይ ሁኔታ በኮንትራት መጥተው ወደ ሀገር ለመግባት የቆረጡ እህቶችን ታገኝና እያነባች የደረሰባትን ድካምና ለአመታት የሰራችበትን ደመወዝዋን አለመቀበሏን ላገኘቻቸው ሀበሻ እሀቶቿ ታጫውታቸዋለች ። ይህን አሳዛኝ ታሪኳን የሰሙት እህቶች መረጃውን ተቀባብለው “በዜጎች ጉዳይ ያገባኛል ” ለሚሉ ወገኖች የደረሰባትን በደል ያደርሱታል …
መረጃው በምስራቅ ሳውዲ በደመማም ለሚገኘው አዲስ ተቋቋሚ የኮሚኒቲ አባላት ደርሶ ክትትሉ ተጀመረ ። ብርቱዎቹ አዳዲስ ተመራጭ የኮሚኒቲ አመራሮች ጉዳዩን ይዘው ወደ ሳውዲ መንግስት በማቅረባቸ ው አሰሪው በፖሊስ ተጠርቶ ያልተከፈላትን ደመዟን ሙሉ በሙሉ እንድ ትረከብ ተደረገ …እነሆ በልጅነት ጉልበቷ በላቧ የሰራችው ገንዘቧን ተቀብላለች ፣ የለፋችበት የሶስት አመት ደመወዝ ገንዘቧን መረከቧልን እነሆ በደስታ እየተፍለቀለቀች ትናገራለች ! …ደስ ሲል
አዎ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው እህቶች በተመሳሳይ ሁኔታ የሰሩበትን ደመወዛቸውን መነጠቁ ሳያንስ ግፍ እየተፈጸመባቸው ተሸፋፍኖ ወደ ሀገር ለመሸኘታቸው ምስክሮች አለን ! ይህ የሆነበት ዋና ምክንያት የሳውዲ አሰሪዎች ከህግ በላይ ሆነው ፣ ለዝርፊያ ህጉ የሚፈቅድላ ቸው ሆኖ ሳይሆን የዜጎችን ጉዳት ወደ ሚመለከተው የሳውዲ አካላት አድርሶ መብታቸውን የሚያስከብርልን የመንግስትና የማህበረሰብ ተወካይ በማጣታችን ብቻ ነው ! ይህን የምለው እንደ እድል ሆኖ ጉዳያቸው ተይዞና ክትትል ተደርጎላቸው የለፉ የደከሙበትን ፣ የተጎዱ የተበደሉበትን ጉዳይ ፍትህ አግኝተው የጉልበት ፣ የላብ ድካም ውጤት ደመወዝና የበደላቸውን ዋጋ ተከፍሏቸው ወደ ሀገር የተሸኙትን ጥቂቶች አውቃለሁና ነው !
የመብት ጥበቃ ጉድለት በሁሉም አረብ ሀገራት በሚባል ደረጃ ይስተዋላል። ጉዳዩ በአብዛኛው የመብት ረገጣ በመሆኑ ተመሳሳይ ነው። ከግማሽ ሚሊዮን የማያንሱ ኢትዮጵያውያን የኮንትራት ሰራተኞች ” በኮንትራት ስራ” ስም በተሰደዱባት ሳውዲ አረቢያ ከሌሎች ሀገራት የበለጠና የከፋ መጠነ ሰፊ ችግር መኖሩ ደግሞ እውነት ነው ። ችግሩን በሳውዲና በቀሩት አረብ ሀገራት ያሉ ኢንባሲና ቆንሰላ መ/ቤቶች አብጠርጥረው ያውቁታል ። ዳሩ ግን እየሰሩ ያለው መሆን ያለበትንና የሚጠበቀውን ያህል አይደለም ፣ በዚህ ጉዳይ ዙሪያ የሚሞግተኝ ካለ ከጥላቻ ለጸዳው ውይይት ሁሌም ዝግጁ ነኝ ! መረጃ ማስረጃ እያቀረብን መነጋገር እንችላለን …
ወደ መብት ማስጠበቁ መክሸፍ ስናመራ በእርግጥ ለክሽፈቱ አስተዋጽኦ ወደ ሳውዲም ሆነ ወደ ቀሩት ሀገራት የሚላኩት ዲፕሎ ማቶች ዲፕሎማሲያዊ ልምድ አለያም ጉዳይን የማስፈጸምና የመም ራት አቅሙ ያላቸው አለመሆኑ እንደሆነ በርካታ ማሳያዎችን ማሳዬት ይቸላል ። ሌላው ሁሉ ቀርቶ እነሱ አቅምና ባጀቱ ቢያንሳቸው በመብት ማስከበሩ ክሽፈት የተጎዳው ፣ በሚሰራው ልቡ የሚደማውን ዜጋ ማስ ተባበር ቢችሉ ነዋሪው ገንዘብ አዋጥቶ ጠበቃ እስከመቅጠር ቀናኢነት ለመሆኑ ከጥያቄ አይገባም ። ከነዋሪው ባለፈ ሰፋ ባለና በተደራጀ መን ገድ ችግሩን ለመቅረፍ በየሀገሩ ያሉትን ኮሚኒቲ ማህበራት በማደራጀ ትና በማቀናጀት ጠቃሚ ስራ መስራት ይችሉ ነበር ። እያወቁ አጥፊዎ ች ናቸውና ይህን ግን አያደትጉትም ።
ከተባበሩት ኢምሬት እስከ ኩዌት ፣ ከኳታር እስከ ባህሬን ከሳውዲና ሊባኖስ ኢንባሲና ቆንስሎች የሚከተሉት የፖለቲካ ድርጅትን በውስጠ ታዋቂነት ያማከለ አዲስ የኮሚኒቲ አወቃቀር ደግሞ እንደ መፍትሔ ቢጀመርም ወደ ለየለት አዘቀት ከመወርወር አላዳነንም ። ነባርና መጠነኛ እርዳታ ያደርጉ የነበሩ ማህበራትን በማፈራረስ በአዲስ መልክ የሚመሰርቷቸው ማህበራት ለነዋሪው የሚፈይዱት ነገር የለም ። የማህበራቱ አደረጃጀት ለሰብአዊ እርዳታ ሳይሆን ለፖለቲካ ፍጆታ እና ለገንዘብ መሰብሰቢያ በመሆኑ ሰው ወደ ተቋማቱ መቅረብ አይሻም ፣ በዚህ ምክንያት ከድጡ ወደ ማጡ እያደርን ለመዘፈቃችን ሁነኛ ምክንያት ነው !
ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ዜጎች በሚኖሩበት በዋና ከተማዋ ሪያድ ኢንባሲው በፈለገው መንገድ ማደራጀት ያልቻለው ኮሚኒቲ ከፈራረሰና ድብዛው ከጠፋ አመታት ተቆጥሯል። በጅዳም ኮሚኒቲው በተፈለገው ድርጅት ቀመስ አወቃቀር በጣም ጥቂት ነጻ የተባሉ ተመራጮች ቢገ ቡበትም ድምጽ የላቸውምና ኮሚኒቱው የሚተነፍሰው በቆንስሉ ፖለቲ ከኞችና በተሰገሰጉት የድርጅት ጉዳይ ፈጻሚዎች ሳንባ ሆኗል ። ኮሚኒ ቲው ከቆንስሉ መሳ ለመሳ የዜጎችን መብት ማስከበሩ ቀርቶ ከ3000 በላይ ታዳጊዎች የሚማሩበት በሀገር ወዳድ ዜጎች የተመሰረተው የትምህርት ማዕከል እያደር አደጋ የሚሰማበት ተስፋ አስቆራጭ ማዕከል ሆኖብናል ። ወደ ኩዌት ብንዘልቅ የምናገኘው እውነት ተመሳሳይ ነው ! ኢንባሲው ኮሚኒቲውን አደራጅቶ የዜጎችን መብት ለማስከበር ተስኖት ዜጎች ለመብት ረገጣ ተጋልጠዋል
ከሁሉም የሚያሳዝነው በተጠቀሱት ሀገራት የሚገኙ አንዳንድ ኢትዮጵያውያን ” የዜጎች መብት ይከበር ፣ ለተገፋው ዜጋ ዋስ ጠበቃ ሁኑለት! ” ብለን ስንጠይቅ እንደ ተቃዋሚ ያዩናል ። የተበዳይ ዜጎችን ሮሮ ስናሰማ ” ድብቅ አላማ አላቸው!” እያሉ የዜጎችን ድምጽ ለማፈን ያሻቸውን ተቃዋሚ ስም እየለጠፉ ያሸማቅቁናል ። ይህ ግን መፍትሔ አይደለምና ችግሩ እያደር ተባብሷል ! የአረብ ሀገራት ያሉ ኢንባሲና ቆንስሎች ድክመት መጠነ ሰፊ ነው ፣ የውጭ ጉዳይ መስሪያ ቤትና ማዕከላዊው መንግስት ምድር ላይ ያለ እውነቱን አምኖ በመቀበል ማሻሻል አልቻለም! የሳውዲም ሆነ የአረብ ሀገር ስደተኞችን የጎዳን የመብት አስከባሪ ማጣት እንጅ የአረቦች ከፍተው አይደለም ፣ አረቦች ግፍ ፈጽመው ለህግ የበላይ ሆነው አይደለም ፣ ድክመቱ የእኛ ተቆርቋ ሪና መብት አስከባሪ ማጣት ነው ፣ ደረቅ እውነቱ ይህ ነው !
በየትኛውም የአረብ ሀገር የመብት አስከባሪ ማጣት እንጅ የጎዳን አረቦች ከፍተው ፣ ግፍ ፈጽመው ለህግ የበላይ ሆነው አይደለም ለሚለው የምታዩት የተገፊዋ እህት የተቀማችውን የአመታት ደመወዝ መቀበሏ እንደ ትኩስ ማስረጃ ውሰዱት ። ይህ ቅንጫቢ መረጃ በምስራቅ ሳውዲ በደማም ከሳምንታት በፊት የሆነ ነው ፣ ለስኬት የበቃውም በዜጎች ጠቋሚነትና በኮሚኒቲ መብት ማስከበር ትጋት የታከለበት ክትትል ነበር፣ እናም ይህች አንድ ፍሬ እህት የሰራችበትን ደመወዝ መቀበሏ ለአባባሌ ሁነኛ ምስክር ነው ! በዚህ አጋጣሚ ጉዳዩን ተከታትለው ጥቆማውን ላቀረቡት ወገኖችና ላስፈጸሙ ለደማ ም ኮሚኒቲ አመራሮች የላቀ ምስጋናዬን ማቅረብ እወዳለሁ !
ስታቀርበው ያቀርብኃል። ስታርቀው ያርቅኃል። ስታከብረው ያከብርኃል። ስታቃለው – ይነፍግኃል። መርህ ኑሮን ሲያስተዳድር፤ መኖርን ልብን ይመራል። ህሊናን ደግሞ ሚዛን። ጤነኛ መንፈስን ደግሞ የመኖር ሉዑል – ፍቅራዊነት። በመኖር ውስጥ ሰብዕናን ማክበር የመሰለ ምራቁን የዋጠ የርትህ አመክንዮ የለም።
ያ …“ባዶ“ … ሳይመክን ዳግም መጣብኝ።ስለሆነም አጥንቴን ርህራሄ ባልሰራለት ፋስተርትሮት በምልሰት በቁስለት ሰቀቀን –በመጎዳትትህትና ልቃኘው ወደድኩኝ። ባይደገም ምንኛመልካም በሆነ ነበር። ግንስ ሆነ። እይተናነቀኝልሂድበት …
ቀኑ ዕለተ ቅዳሜ ነበር ኢትዮዽውያን በወገናቸው የሰብዕዊ መብት አያያዝ ጉዳይ የሚመክሩበት ብሩክ ማዕልት። እኔም ወገኖቼ ስለ እኛነታችን በወልዮሽ ወደ እምንታደምበት ስብሰባ ለመገኘት ወስኜ ስለነበር ቀደም ብዬ ተገኘሁ። ከ 100 እስከ 120 የምንሆን ታዳሚዎች ነበርን። በአጋጣሚ ወንድሜ ስላልተመቸው እንጂ አብዛኛውን ጊዜ ከወንድሜ ጋር ነበር ዘና እያልን ረጅሙን መንገድ መጪ የምንለው። ወይንም ከቤተሰብ ከአንዱ ጋር። እንደ ዛሬው ውርጭ ሳይደቃኝ። ያን ቀን ግን ጉዞው በተማላ ነበር። ሁሎችም አልቻሉም ነበር። የሆነ ሆኖ ክቡር እንግዳችን መጡ። ከመቀመጫችን ተነስተን በአክብሮት ተቀበልናቸው። ለእኔ በግሌ አጋይሥት- ዓለሙ ሥላሴ በአካል የተገኙ ነበር የመሰለኝ። ሳያቸው እጅግ ደስ አለኝ። የለበስኩት በነጭና በቡኒ የተሠራ የወላይታ ብሄረሰብ ባህላዊ ልብስ ሥለ-ነበር የሳቸውም ልብ እንዳአቀረበኝ አስተውዬበታለሁ። የነበርነው ሴቶች ጥቂቶች ከመሆናችን በላይ ኢትዮጵያዊነት ጠረን ያለው ባህላዊ ልብስ የለበስኩ እኔ ብቻ ነበርኩኝ።
የክብር እንግዳችን የተከበሩ ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያም ነበሩ። ያን ጊዜ የኢሰመጉ ሊቀመንበር ነበሩ። የምናውቅ ቀደም ብለን ብናውቅም፤ እንደ አሁኑ የትግራይ ነፃ አውጪ ድርጅት ገመናው አደባባይ ያልወጣ ስለነበር፤ በኢትዮጵያ የደረሰውን የሰባዕዊ መብት ረገጣ ሲገልጡ ታዳሚው በተመስጦ ያዳምጥ ነበር ። የነበረው ጸጥታ ወፍ ለቅማ ትወጣ ነበር። በዚህ ማህል ነው ደፍረስ የሚያደርግ ነገር ፕሮፌሰሩ የቀላቀሉት። አይቼ ሳልጠግባቸው፤ አዳምጬም ሳልጠግባቸው፤ ከአንድ ታላቅ ሙህርና የሀገር ሃብት፤ ለዛውም ሰውን ማዕከሉ አድርጎ መከራን ለመቀበል ከወሰነ፤ እኔ በግሌ እንደ ቅዱስ ሐዋርያ ከቆጠርኩት ዕውቀት – ጠገብ፤ ልምድ – ጠገብ የድርጊት አባወራ፤ ዱብ ዕዳ ነበር የሆነብኝ። እንዴት እንዳገናኙት አላውቅም። በኋላ ላይ ስንሰማ ሌላ ቦታ ሃሳቡን አንስተው የመይሳው ልጅ መልስ እንደሰጠችበት ሰማን። ከሰነዘሩት በትንሹ „አንድ ጠብራራ ጎንደሬ ተማሪ ነበረኝ። ጎንደሬዎችን ታውቋቸው ዬለ፤ ጉረኞች በሌላቸው ላይ የሚኮፈሱ … ባዶዎች፤ ቀጠሉ … ቀጠሉ … ትምህርቱን ለመቀጠል ከእኔ የሚፈልገው የምስክርነት መረጃ ነበር። መረጃውን ሰጠሁት። ካሰበው የትምህርት እርከንም ተሳክቶለት ደረሰ።“ ወዘተ … ዞር ብዬ ተመለከትኩ። አድማጬ ከስሜታቸው ጋር ምን ያህል እንደተጋባ ማረጋገጥ ነበረብኝ። የተናጋሪው የደም ትርታን አድማጩ አልሸመተውም ነበር። በተቀራኒው ከእኔ በባሰ ሁኔታ ገጻቸው ደምኗል። ያው ከስብሰባ ስንወጣ ዝም ብለን አንወጣም። በወገን ህዝባዊ ስብሰባ አይዋ ባይታዋርነት ስላልነበረ፤ የምርጥ ዜግነት ባለ ልዩ ባልድርሻነት ጭምምታውም ስላልነበር ቤተኝነታችን እኩል ነበርና የተለመደውን አድርሰን በፍቅር ተለያዬን።
ጉዞዬን በሙሉ ሲገልጡ የነበራቸው የሰውነታቸው እንቅስቃሴ፤ የድምጽ ምቱ፤ እዬተመላለሰ አወከኝ። የዕውነት ውስጤ ተቆርጦ እንደ ሰነበተ ጎመን ጥውልግ ነበር። በሳቸው ጻዕዳ መንፈስ ውስጥ እኔ ባይታዋር ነኝና። እንዳይደረስ የለም ቤት ስደርስ ወንድሜ ቡናው አፍልቶ እንዳስቀመጠው በረንዳ ላይ ለሽ ብሏል። የእንቅልፍ ዲታ ነው። የደላህ ብዬ ቀስቅሼ ትንሽ ከተጫወትን በኋላ እሱ ወደ ቤቱ በሰላም ሄደ። ድፍርስ ስሜት ይዞ ቢሾፍር ዕዳ ነበረው። የጎንደር ነገር አይሆንለትም። ጎንደር ለእሱ ሊቀ – ንግሥቱ ናትና። መልስ አለመስጠቴን ካወቀ ፍጥጫውን ማን ችሎት። ብቻ ዋጥ አደረኳት እንደ ካፌኖል። ምኔ ሞኝ …
በማግስቱ ስብሰባ ያልተገኙ ጎንደሬዎች በስልክ አጣደፋኝ። „ለምን ከዚያው ላይ መልስ አልሰጠሻቸውም ነበር?“ „ሪፖርቱን ልትሰሪው ነው?“ አዎን። „ምን ብለሽ?“ የአዳመጥኩትን ሳይሆን ያዬሁትን። ልንግባባ አልቻልነም። ምክንያቱም የተሳታፊዎችን ተሳትፎ መግለፁ ነፃነት ለራበው ምልዐት የወገን ተስፋ ነው፤ ሌላው ደግሞ የድርጅቴን ክብር መጠበቅ ነበረብኝ። ስለ እኔ ምሥክርነት የሰጡት አለቆቼንም በምንም ነገርና ሁኔታ አለማሳዘን፤ ከልጅነት እስከ እውቀት ስለ እኔ ምስክርነት ለሰጠ አካል አለማሰፈር እጅግ የማከብረው መርሄ ነው። ከሁሉ በላይ ጎንደር ለግራጫ ጸጉር ልዩ አክብሮት ስላለው „መንገድ ስታቋርጡ ታላቆችን አስቀድሙ“ እዬተባልን ነው ያደግነው፤ በተጨማሪም ልቤን የሸለምኩት ሙያዬ፤ ያደኩበትን ማህበረሰብ ጨዋ ሥነ – ምግባርና የኢትዮጵን ተስፋ መተላለፍን አልፈቀድኩትም ነበር። እንጂ የሳቸው ንግግር እዛው አዳራሽ የሚቀር፤ የእኔ ግን ዓለም የሚያዳምጠው ነበር። ዘገባዎቼ ደግሞ ጉልበታም ናቸው። መንፈስን የመግዛት አቅሙም እንዲሁ። አዬር ላይ ሞገዱ ስብርብር የማድረግ አቅም ነበረው። ግን እኔ ህመሜን ተጋፍቼ፤ ትእግስትን ከእዮብ ሸምቼ፤ የኢሰመጉን ዓላማ ያከበረ ዘገባ አቀረብኩ። ክቡርነታቸውንም የቀደሰ። እግዚአብሄር ይመስገን፤ እንዲሁም „በመርህ ይከበር“ የአንድነት ፓርቲ ችግር ውስጥ የፊት ለፊት ተሟጋች ነበርኩ። ከቂመኞች ማህበር ያልዘነቀኝ አምላክ አሁንም ይመስገን።
አሁን ወደ ቀደመው እንደ አቨው … አንድ ሰውን ማዕከሉ ያደረገ የሰብዕዊ መብት ተቋም መሥራችና ተሟጋች ከሀገሩ ልጆች ውስጥ በልቦናው የተፋቀ ማህበረሰብ መኖሩን ለሚያገናዝብ ማንኛውም ፍጡር፤ ይህን ወጣገብ ዕይታ ቢያደምጥ፤ ህዝበ ውሳኔው ከባድ ይሆን ነበር። ይህ የሃቅ ማህደር ጎንደሬ መሆን ሳይሆን እንደ ሰው ማሰብን የሚጠይቅ ጉዳይ ነው። የተከበሩት ፕሮፌሰር መስፍን በደንበሩ ጉዳይ ላይ ያላቸው ዬተባደግ ዕይታም ጎንደርን በመንፈስ ከማግለል የመጣ ነው። ሚስጢሩ ይሄነው፤ የፋሲል ፈረሱ ስናር ሱዳን ላይ ይታሰር እንደነበር ሊቀ – ሊቃውንቱ ዝክረ ታሪካችን አስተምረውናል። አሁን ሰሞኑን በጻፋት ጹሑፍ ብስጭታቸውም የተፋቀው ዕውነት በድርጊት ከብሮ አደባባይ በመዋሉ ነው። በአጋጣሚ እዬጠበቀ የጎንደር ጥላቻ ዕምቅ ገመናን እንዲህ ይዘረግፋል። የእሚወራጬ መንፈሶች ፉጭትም ይሄው ነው።
መረጃ አጉል ቦታና ጊዜ መፍሰስ ስላልነበረበት ጠብቄው ቆዬሁ። አሁን ግን የህልውና ህይወታዊ ታሪክ ስለሆነ ይገለጥ መዝገቡ – ይነበብ ተብሎ ተፈቀደለት። „ባዶ“ እራሱን አባዛቱ ክራሞትሽን ላግኘው ብሎ እንዲህ ከች ሲል፤ ከምሸከመው በላይ ነው። የሆነ ሆኖ በሁለት ነገር መንፈሴ እረክቷል። የመጀመሪያው ለተከበሩ ፕ / መስፍን ወልደማርያም ወርኃ መስከረም ሲያብት በ2015 አሜሪካ አቀባበል ያደረገላቸው ጎንደሬ በመሆኑ፤ „የጎንደሬን ባዶነት፤ በባዶው መንጠባረሩን፤ በሌለው መኮፈሱን“ ዕድሉን አግኝተው ማጣጣም ይችሉ ዘንድ እግዚአብሄር ስለፈቀደ፤ ሁለተኛው ደግሞ በህይወት እያሉ ያ በያጋጣሚው ምክንያት እዬቆፈሩ ሥሙን እያነሱ ከሚያጣጥሉት፤ ከሚያብጠለጥሉት፤ መንፈሳቸው አብዝቶ ከሚጸዬፈው ቀዬ የአማራ ተጋድሎ ገኖና ደምቆ በብሌናቸው ማዬት እንዲችሉ መገደዳቸው። ከዚህ በላይ ለእኔ የመዳህኒተዓለም ታምር የለም። ልዑሌ ተመስገን።
የቀድሞው የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ጉባዔ በቅንፍ ጎንደርን ያገለለ፤ ጎንደሬነትን የተጸዬፈ፤ ጎንደሬነትን ያጣጣለ። ከዓናቱ በተበላሸ ምናብ ውስጥ ጎንደር ላይ ይፈጸም የነበረው የሰባዕዊ መብት ረገጣ ሁነኛ መንፈስ አልነበረውም። „ዬኢትዮጵያ“ በሚለውም አስኳል ውስጥም ጎንደር ያልነበረበት ነበር። ይህ አግላይነት የተጠናወተው መንፈስ ውክልና በሚያገኝበት ቦታ ላይ ሁሉ፤ የእሳቸው መንፈስ ባረፈበት አዳዲስ ተቋማት፤ ሆነ የፖለቲካ ድርጅት ውስጥ ጎንደር ስርዝ ነው። መንፈሳቸው በምንም ሁኔታ ከጎንደር ቅዱስ መንፈስ ጋር አይታረቅም። መቸውንም። ጎንደርን ሲያነሱ እንደምን እንዳገፈገፋቸው ላይ እኒህ ሰው መድፍ ከእጃቸው ቢገባ ምን ሊያደርጉ እንደሚችሉ … ብቻ ከመራራ ያለፈ ጎምዛዛ ነው።