Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ባሳለፍነው 2012ዓ.ም. ማጠናቀቂያ ላይ የኢትዮጵያ ሚኒስትሮች ምክር ቤት፣ የኢትዮጵያ መገናኛ ብዙሃን ፖሊሲ በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ ፀድቆ በስራ ላይ እንዲውል ወስኗል። የመገናኛ ብዙሃን ሲመራበት የቆየው ህግ ማሻሻያ ፀድቆ እንዲወጣ በሚጠበቅበት ወቅት ቀድሞ የወጣው የሚዲያ ፖሊሲ ለምን አስፈለገ? ፖሊሲው እየተሻሻለ ላለው የሚዲያ ህግና ዘርፈ ብዙ ችግሮች ላሉበት የኢትዮጵያ ሚዲያስ የሚጨምረው ነገር አለ ወይ? ፓሊሲውን አዘጋጅቶ ያቀረበውን የብሮድካስት ባለስልጣንና፣ የሚዲያ ባለሙያዎችን አነጋግረናል ።
ባሳለፍነው ነሐሴ ወር መጨረሻ ላይ ፀድቆ በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ ስራ ላይ የዋለው የመገናኛ ብዙሃን ፓሊሲ መንግስት በሚዲያው ዙሪያ ህግ የሚያወጣበትን አቅጣጫ የሚጠቁምና ወደፊት ዘርፉ ሊደርስበት የሚገባውን ደረጃ የሚጠቁም መሆኑን ፖሊሲውን ያዘጋጀው የብሮድካስት ባለስልጣን አስታውቋል።
በቀጣይ የሀገሪቱን የሚዲያ ሁኔታ የሚመራው ፓሊሲ ከህትመትና ከብሮድካት ሚዲያ በተጨማሪ ከዚህ ቀደም በመገናኛ ብዙሃን ህጎች ላይ ያልነበሩትን በበይነ መረብ አማካኝነት የሚሰራጭ የኦንላይን ሚዲያንና እና የማህበራዊ ሚዲያን እንደ መገናኛ ብዙሃን ዘርፍ አካቷል፡፡ ይህም በቀጣይ ፀድቆ ይወጣል ተብሎ ለሚጠበቀው አስገዳጅ የሚዲያ ህግ መስመር የሚጠርግ መሆኑን የብሮድካስት ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ጌታቸው ድንቁ ያስረዳሉ።
በቀጣይ ይወጣል ተብሎ የሚጠበቅው የሚዲያ ህጉ ማሻሻያ ሲወጣም የብሮድካስት ባለስልጣን መስሪያ ቤት ስያሜውንና የስራ ሀላፊነቱን ቀይሮ የመንገናኛ ብዙሀን ባለስልጣን እንደሚባልም ዶክተር ጌታቸው ለአሜሪካ ድምፅ ተናግረዋል።
እስካሁን የመገናኛ ብዙሃን የሚመራበት ፖሊሲ አለመኖሩ ዘርፉን ለብዙ ችግሮች ዳርጎታል የሚሉት ዶክተር ጌታቸው የፖሊስው መኖር ቀጥሎ ለሚወጡት ህጎችና መመሪያዎች መሰርት ሆኖ ተግዳሮቶችን መፍታት ያስችላል ይላሉ።
በፖሊሲው ዙሪያ አስተያየታቸውን እንዲሰጡን የጠየቅናቸው በአዲስ አበባ ዩንቨርስቲ የጋዜጠኝነትና ኮሚዩኒኬሽን ትምህርት ቤት ሀላፊ የሆኑት መኩሪያ መካሻ በበኩላቸው ፓሊሲው የሚዲያ ህጉ ፀድቆ ከመውጣቱ በፊት ስራ ላይ መዋሉ እየተሻሻለ ላለው ህግ ግብዓት ይሆናል ይላሉ።
በኢትዮጵያ እስካሁን የሚወጡት የሚዲያ ህጎች በምን መሰረት ላይ ተመስርተው እንደሚወጡ አይታወቅም ነበር የሚለው ደግሞ በሪፖርተር ጋዜጣ ለበካታ አመታት ጋዜጠኛ ሆኖ ያገለገለው ዩሀንስ አምበር ነው። ዩሀንስ በኢትዮጵያ እስከዛሬ የሚዲያ ፖሊሲ አለመኖሩ ዘፍሩን ጎድቶታል ብሎ ያምናል።
አዲሱ የሚዲያ ፓሊሲ በማህበራዊ ሚዲያ የተሰራጩ የወንጀል ድርጊቶችንመመርመርና ተጠያቂ ማድረግ በጣም አስቸጋሪ ሆኖ መቆየቱን ጠቅሶ የኢትዮጵያ የበይነ መረብ መገናኛ ብዙሃን ወይም ኦላይን ሚዲያ አገልግሎት ሰጪዎች ገቢ በሚያስገኝ ስራ ላይ ከተሰማሩ በንግድ ቢሮና በታክስ ባለስልጣን መመዝገብ እንዳለባቸው፣በመገናኛ ብዙሃን ሬጉላቶሪ አካል ምዝገባና ፈቃድ ማግኘት እንደሚኖርባቸውም አቅጣጫ አስቀምጧል፡፡
ይህ አንድ እርምጃ ነው የሚሉት የሚዲያ ባለሙያ አቶ መኩሪያ በኢተርኔት የሚሰራጩ መረጃዎችን ለመቆጣጠር ግን የተለያዩ ዘርፎች በቅንጅት መስራትን ይጠይቃል ይላሉ።
አዲሱ የሚዲያ ፖሊሲ የመገናኛ ብዙሃን ባለቤትነትን ለኢትዮጵያውያን ብቻ ይሰጥ የነበርው ህግ ተሻሽሎ ትውልደ ኢትዮጵያውያንም በመገናኛ ብዙሃን ዘርፍ ላይ እንዲሳተፉ ሊደረግ እንደሚገባ ይጠቅሳል። ይህ በተለይ ዘርፉን በኢኮኖሚ ለማሳደግ ትልቅ ሚና እንዳለው ዶክተር ጌታቸው ይጠቅሳሉ።
ለአመታት የኢትዮጵያ ሚዲያን ፈተና በሙያው የተጋፈጠው ዩሀንስም የሚዲያ ፓሊሲውም ሆነ የህግ ማሻሻያ አዋጁ ብቻውን ትርጉም እንደማይኖረውና የመረጃ መብትን የመሳሰሉ ሌሎች አብረው መታየት ያለባቸው የህግ ማዕቀፎችም ጎን ለጎን ሊሰራባቸው እንደሚገባ ያሳስባል።
ከሚዲያው ፖሊሲ ቀጥሎ ይወጣል ተብሎ የሚጠበቀው የተሻሻለው የሚዲያ ህግ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ቶሎ ሊያያቸው ሲገባቸው ከዘገዩት ህጎች አንዱ ነው። ምክር ቤቱ በአዲሱ አመት ከእረፍት ሲመለስ፣ ከቀረበለት ወራትን ያስቆጠረውን የሚዲያ ህግ፣ ፖሊሲው ያስቀመጣቸውን አቅጣጫዎች አካቶ ያፀድቃል ተብሎ ይጠበቃል።
ታክስ ይሠውራሉ፣ ህገ ወጥ ደረሰኞችን ይጠቀማሉ፣ ያትማሉ ያላቸውን 166 ድርጅቶች የገቢዎች ሚኒስቴር በይፋ አስታወቀ። የገቢዎች ሚኒስትር ወይዘሮ አዳነች አቤቤ ታክስ የሚሰውሩ፣ ህገ ወጥ ደረሰኞችን የሚጠቀሙና የሚያትሙ 166 ድርጅቶች መለየታቸውን ዛሬ በሰጡት መግለጫ ይፋ አድርገዋል፡፡
ሕቶ ሰላምን ኲናትን ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ድሕሪ ናጽነት ኣብ ምዕራፍ 15፡-ክእለ ዚከኣል ዚነበረ ኲናት ይግለጽ። እዛ ምዕራፍ’ዚኣ ነቶም፡ ቅድምን ድሕርን እቲ ኲናት፡ ኣብቲ ብመሰረት መግዛእታዊ ውዕላት ዚተሓንጸጸ ዶብ ብምስምማዕ ነባሪ ሰላም ንምርግጋጽ ዘኽእሉ ዚነበሩ ብዙሓት ዚባኸኑ ዕድላት፡ ተዘኻኽር። ኣስዒባ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ሰብ-ኪዳን-ነበር ናብ ዘየድሊ ኲናት ገጹ ዚኸይድ ዚነበረ ሸታሕታሕ፣ ነቲ ሰብኣዊ ትራጀዲ ናይቶም ጥርዝያታት፣ ነቲ ኣመዓባብላን ዕንወትን ናይቲ ኲናት፣ ነቲ ተጻብኦታት ንምቍራጽ ዚተኻየደ ኣህጕራዊ ጻዕርታት፣ ትዝርዝር።
እዛ ምዕራፍ’ዚኣ ንዛንታ ምብትታን ናይቲ ብውጡር ታሪኽ ናይ ወራር፡ ኲናትን ግጭትን ዚልለ፣ ጥንታዊ፡ ኵሉ-ተንከፍን ግድላውን፣ ሓሓሊፉ በቲ ኣብ ወሰናስን ናይቲ ናይ ሓባር ዶብ ዚተዘርግሐ፡ ዚተወሳሰበ ሓባራዊ ነገዳውን ባህላውን ምትእስሳር ዚጽሎ፣ ብናይ ቀረባ ሓባራዊ ቍጠባውን ስትራተጅያውን ረብሓታት ዚተኣሳሰር፣ ዝምድና ተዘንቱ። ብተወሳኺ፡ እቶም ብዙሓት ኣዕኑድ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ከም ውሻላት ናይ ነባሪ ፖለቲካዊ ምትሕግጋዝ፡ ደረኽቲ ቍጠባዊ ውህደትን መልሕቕ ዞባዊ ሰላምን ጸጥታን፡ ንምግልጋል ዘለዎም ተኽእሎ ተረጋግጽ።
ትኩረት አትሌቶች! ዘ የስፖርት ክስተቶች እየጠበቁ ነበር እነሱ ቀድሞውኑ የሚከበሩበት ቀን ለ 2021. ቀድሞ ይይዛቸዋል? አዎን ፣ በስፖርት እና ጀብዱ የተሞላ ዓመት እየመጣ ነው! በቀን መቁጠሪያው ላይ አዲሱን ፕሮቶኮላቸውን እና ቀንን ያቋቋሙትን የዝግጅቶች ዝርዝር ይመልከቱ ፡፡
የበረዶ መንሸራተት ወይም የበረዶ መንሸራተት ጨዋታ አይደለም። እነዚህ ጥሩ ዝግጅቶችን እና ሁኔታዎችን የሚጠይቁ ጽንፈኛ ስፖርቶች ናቸው ፡፡ በጣም አስፈላጊው ነገር የተወሰኑትን ጨምሮ በሚለብሱት መሳሪያ ውስጥ ምርጥ ጥራትን ያካትቱ ማግኔቲክ መነጽሮች.
አድናቂዎች የእነሱን ያዘጋጃሉ የበረዶ መንሸራተት መነጽሮች ሙሉ በሙሉ ለመደሰት የበረዶ ሸርተቴ ወቅት እዚህ ጠቅ ያድርጉ እና በአውሮፓ ውስጥ በጣም አስገራሚ ትራኮች እነማን እንደሆኑ ያግኙ! ከመካከላቸው የትኛው የእርስዎ ተወዳጅ እንደሆነ አስቀድመው ያውቃሉ?
ሁለቱም ሙያዊም ሆኑ ጀማሪ የበረዶ መንሸራተቻዎች የዓይኖቻቸውን እይታ በሸርተቴ መነጽር መከላከል አለባቸው ያለ ጥርጥር ለእዚህ ወቅት የራስዎን ማደስ ጊዜው አሁን ነው ፡፡ ንባብን ይቀጥሉ እና ምርጡን መልበስ የሚያስገኘውን ጥቅም ያግኙ የበረዶ መንሸራተቻ መነጽሮች 20-21!
እርስዎ የሚወዱት የበረዶ ቦታ የትኛው እንደሚሆን ቀድሞውኑ እርግጠኛ ነዎት? ወይም በምንመክራቸው እነዚህ ሁሉ ታላላቅ ሰዎች ላይ ለምን አትሞክሩም? አጀንዳውን ያውጡ እና ወደ በረዶ የሚጓዙበትን ቦታ ያቅዱ ፡፡ በሺዎች የሚቆጠሩ ጀብዱዎች ፣ መዝለሎች ፣ ፓይዎቶች እና የዘር ሐረጎች በፔነሱላ በተለያዩ ጣቢያዎች ውስጥ እርስዎን ይጠብቁዎታል። እና የበረዶ ሸርተቴ ጭምብልዎን ይዘው መምጣትዎን አይርሱ!
የ የበረዶ ሸርተቴ ወቅት 2020/2021 ሊጀመር ነው! በደህና ዳግም መክፈት እንዲችሉ የበረዶ ሸርተቴ መዝናኛዎች ለሳምንታት አንድ የተወሰነ ፕሮቶኮል እያዘጋጁ ቆይተዋል ... እና የእርስዎ የበረዶ መነጽሮች በዚህ አመት ተላላፊ በሽታ የመያዝ አደጋን ለመቀነስ አስፈላጊ አካል ይሆናሉ ፡፡
አሁንም በክረምቱ ስፖርቶች ውስጥ ለመጀመር እያሰቡ ከሆነ ፣ የት እንደሚጀመር ሲመርጡ ምርጫዎችዎን ለመገምገም ጊዜው አልረፈደም ፣ የትኛው ሞዱል እንደሚስማማዎት ይምረጡ እና የመጀመሪያውን መግዛት ካለብዎ ይገንዘቡ ፡፡ ስኪ ብርጭቆዎች ወይም የእርስዎ የበረዶ መነጽሮች.ስለ ሁለቱም ስፖርቶች ትንሽ ተጨማሪ እዚህ ያግኙ!
El ፍሪራይድ የሚለው ሞዳል ነው እንዳይንሸራተቱ በፍፁም ከፒስቲን ዝርያ ፣ በደናግል በረዶ ላይ ፣ በጥሩ የበረዶ መነጽሮች፣ በመንገዳችን ላይ የሚመጡትን ዐለቶች እና መሰናክሎች ሁሉ በማስወገድ ፡፡ በአሁኑ ጊዜ በተነዱ መንገዶች ላይ ፍሪዴይድ የበረዶ መንሸራተቻ ሙከራዎች እና ውድድሮች አሉ።
ወደ ዓለም እየገቡ ከሆነ የበረዶ መንሸራተት, ወይም ያንተን አሮጌ መተካት ትፈልጋለህ የበረዶ መነጽሮች ለተመረጡት ፣ ለተመቻቹ እና ለተከላካይዎ እርስዎ የመረጡት ትክክለኛ ቀመር ስላለን ነው ከሁሉም ምርጥ የሕይወትዎ የበረዶ መንሸራተት መነጽሮች! የበለጠ ማወቅ ይፈልጋሉ? የአንተን በ 3 ደረጃዎች ምረጥ!
በበረዶው ውስጥ ከባድ ስፖርቶችን በሚለማመዱበት ጊዜ ጥሩ የበረዶ ሸርተቴ ጭምብሎችን መልበስ አስፈላጊ ነው በበረዶ መንሸራተት ጊዜ የተፈጥሮ አደጋዎችን ለማሸነፍ ዝግጁ እንደሆኑ ይሰማዎታል? በጣም ጥሩውን ከእርስዎ ጋር መውሰዱን የሚያደንቁባቸውን 5 በጣም ወሳኝ ጊዜዎችን ይወቁ የበረዶ መነጽሮች!
ይያዙ የበረዶ መንሸራተቻ መነጽሮች ይህንን ስፖርት በማንኛውም መልኩ በምንለማመድበት ጊዜ አስፈላጊ ነው ፡፡ ምን እንደሆኑ አስቀድመው ያውቃሉ? ላ የበረዶ መንሸራተቻ ሞደሎች? በበረዶ ላይ የሚንሸራተቱባቸውን ምርጥ ሁነታዎች ለማግኘት ያንብቡ እና ለምን ሁል ጊዜ ጥሩዎችን ለምን መጠቀም እንዳለብዎ ያግኙ የበረዶ መንሸራተቻ መነጽሮች መከላከያ!
ኣብቲ ትማሊ ሰንበት 21 መስከረም፣ ኣብ ስቶኮልም ኣብ ዝርከብ ኣቢኤፍ ኣዳራሽ ናይ ሰልፊ ደሞክራት ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ዝተኻየደ ፍሉይ ዝኽሪ፣ ኤርትራውያንን ወጻእተኛታትን ጋዜጠኛታት፣ ፖለቲከኛታት፣ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ካልኦት ዑዱማትን ዝርከብዎም ኣስታት ሓደ ሚእቲ ሰባት ከምዝተሳተፉ ወኪል ሬድዮ ኤረና ካብ ከተማ ስቶኮልም ሓቢሩ።
ኣብቲ ብመንእሰይ ቫንሳ በርሀን ኣምባሳደራት One Day Seyoum ን ዝተወሃሃደ መደብ፣ ኣደመንበር ናይዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰፍሊ ሶሻል ደሞክትራትስ ነበረ ሞና ሳህሊን፣ ኣብ ዝሃበቶ ናይ ድጋፍን መተባብዕን ቃል፣ ኣብ መንጎ ዓመጽንትን ተዓመጽትን ዘሎ ናይ እሱራት ኩነታት ምስ ናይ ኔልሰን ማንዴላ ብምዝማድ ከምዝገለጸት’ውን እቲ ካብ ዝቶኮልም ዝተላእከልና ሓበሬታ ኣመልኪቱ።
ሓብቱ ነቲ ን13 ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከብ ብሰኣላይ ተጋዳላይ ዝፍለጥ ስዮም ጸሃየ፣ ዮርዳኖስ ጸሃየ’ውን ንኣተዓባብይኡን ድሕረ ባይትኡን ብዝምልከት ገለ ክፋል ታሪኽ ሓዋ ከተካፍል እንከላ፣ ብርጋዴር ጀነራል ተኸስተ ሃይለ’ውን ብወገኑ፣ ኣብቲ ኣጋጣሚ ተረኺቡ፣ ምስ ጋዜጠኛ ስዮም ጸሃየ ዝነበሮ ሌላን፣ ስዩም ካብቶም ካልኦት ኣብቲ ዓውዱ ዝነበሩ ተጋደልቲ ሓሳቡ ብናጽነት ናይ ምግላጽ ትብዓት ዝነበሮ ምንባሩን ምስክርነቱ ሂቡ።
ተጠባዊት ሰብኣዊ መሰላት ሜሮን እስቲፋኖስ ንህሉው ኩነታት ኤርትራን እሱራትን ብዝምልከት ንዕዱማት መግለጺ ድሕሪ ምቕራባ ከኣ፣ ወኪል ኣምነስት ኢንተርናሽናል ኣብ ሽወደን ኣንድርያ ቦዲኩዩል፣ እቲ ኣህጉራዊ ትካል ኣብ ኩነታት ኤርትራ ንዘካየዶ ጻዕርታትን ጠቒሳ።
ኣባል ማእከልይ ሽማግለ ህዝባዊ ግንባር ዝነበረ መሓመድ ብርሃን ብላታ ከኣ፣ ፍትሒ ስኢኖም ንዘለዉ ወገናትና ፍትሒ ዝረኽብሉ መንገዲ ንምርግጋጽ እንከኦን ወሳንን ጥርናፈ ጥራይ ምዃኑ ኣዘኻኪሩ።
ደቂ ንጋዜጠኛ ስዮም ጸሃየ’ውን ኣብቲ ኣጋጣሚ ናይ ክብሪ ዕዱማት ኮይነን ክርከባ መደብ ተታሒዙ እኳ እንተነበረ፣ ብሰንኪ ናይ መገሻ ምድንጓይ ክሰለጥ ከምዘይክኣለ ወኪል ሬድዮ ኤረና ሓቢሩ።
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ቀይዲ ዝነበረ ሽወደናዊ ጋዜጠኛ ማርቲን ሽብየ’ውን ብተወሳኺ ብምኽንያት ዝኽሪ ጸሊም ታሪኽ ኣብ ኤርትራ 18 መስከረምን ንዋንደይ ስዮም ዘለዎ ደገፍን ዝገልጽ መልእኽቲ ሰዲዱ።
መብዛሕቶም ስደተኛታት ቀልጢፎም ስራሕ ክጅምሩ ይደልዩ። ኣብ ሆላንድ ሓድሽ ሂወት ንምህናጽ ስራሕ ኣገዳሲ ስጉምቲ እዩ። ሰሪሕካ ክትኣቱ ኮለኻ ጽቡቕ ይስመዓካ ከምኡ ድማ ርእስኻ ትኽእል ኣለኻ። ስጋብ ቛንቛ ነዘርላንድስ ኣጸቢቖም ዝመልክዎ ንመብዛሕቶም ስደተኛታት ስራሕ ክረኽቡ ኣጸጋሚ እዩ። ስጋብ ስራሕ ትረክብ ኣብ ሆላንድ ካብ መንግስቲ ገንዘባዊ መንበሪ ገንዘብ ይወሃበካ። ኣብዚ ገጽ እዚ ብዛዕባ እዚ ብመንግስቲ ንመንበሪ ዝወሃብ ገንዘባዊ ሓገዝ፡ ስራሕ ምርካብ ከምኡውን ቀረጽ እቶት ክንገልጽ ኢና።
ኣብ ከባቢኻን ትቕመጠሉ ቦታን እንታይ ተኽእሎታት ከምዘሎ ኣብ ምምሕዳርካ ሕተት። ናይ ስራሕ ደለልቲ ቤት-ጽሕፈታት መብዛሕቱ ግዜ ንግዜኡ ስራሕ ይረኽባልካ። ናይ ግብረሰናይ ማሕበራት ከም ማሕበር ተሓጋገዝቲ ስደተኛታት፡ UAF፡ ተውህቦ ስደተኛት ሁብ (Refugee Talent Hub) ውን ሳሕቲ ስራሕ ንምርካብ ክሕግዛ ይኽእላ።
ኣብ ናይ ስራሕ ደላሎ ቤት-ጽሕፈታት ምስ ትጸሓፍ ናትካ መንፈዓት ኣርኢ። እቶም ናይ ስራሕ ደላሎ ቤት-ጽሕፈታት ቅድሚ ንዓኻ ምስ ወሃቢ ስራሕ ምልላዮም ንዓኻ ክኣምኑኻ ኣለዎም።
ናይ ወለንተኛ ሰራሕተኛ ኩን። በዚ መንገዲ ናይ ስራሕ ተሞክሮ ተጥሪ፡ ቛንቛ ነዘርላንድስ ተመሓይሽ፡ ምስ ሰባት ሌላ ተጥሪ፡ ቁም ነገር ከም ዝገበርካ ድማ ይስመዓካ ከምኡውን ንከስርሑካ ዝኽእሉ ወሃብቲ ስራሕ ጻዕረኛ ከም ምዃንካ ኣርኢ። ማሕበር ተሓጋገዝቲ ስደተኛታት ውን ቀጻሊ ወለንተኛታት ይደልዩ እዮም።
እንተሰሪሕካ ዋላ ውን ካብ መንግስቲ ንመንበሪ ገንዘባዊ ሓገዝ ትወስድ እንተኾንካ ቀረጽ ክትከፍል ናይ ግድን እዩ። መብዛሕቱ ግዜ እቲ ወሃብ ስራሕ እዩ እቲ ቀረጽ ዘመሓላልፎ፡ ወይ ድማ ምምሕዳር መንበሪ ገንዘባዊ ሓገዝ ትወስድ እንተኾንካ።
ሓደ ግዜ ኣብ ዓመት ክፍሊ ቀረጽ መንግስቲ ኩሉ ሓበሬታ ብዛዕባ እቶትካ ዲጂታል ስደደልና ክብሉኻ ይኽእሉ።እዚ ድማ ምምልካት ይበሃል። ካብ ክፍሊ ቀረጽ መንግስቲ ብዛዕባ ምልክታ መልእኽቲ እንተዳኣመጺካ እቲ ዝተባህለካ ክትገብር ኣለካ። ሽዑ ክፍሊ ቀረጽ መንግስቲ እኹል ቀረጽ ከፊልካ እንተኾንካ ሕሳብ ይገብር። ወይ ድማ ምናልባሽ ዝያዳ ቀረጽ ክፈል ትበሃል ወይውን ገንዘብ ይምለሰካ። እቲ ምልክታ ናይ ቀረጽ ጽቡቕ ከምዝመላእካዮ ንምርግጋጽ ካብ ክፍሊ ቀረጽ ናይ መንግስቲ ሓገዝ ክትረክብ ትኽእል። ሓገዝ ንምርካብ ናብ ክፍሊ ቀረጽ መንግስቲ ደዊልካ ቆጸራ ትገብር፡ ቁጽሪ ተለፎን 0800-0543።
ዝያዳ ናይ እቶት ቀረጽ ተኸፊልልካ እንተዳኣኮይኑ፡ ንኣብነት ገለ ክፋል ናይቲ ዓመት ኣብ መዕቆቢ ስደተኛታት ጸኒሕካ እንተኾነ M-ዝምላእ ቀጥዒ ተጠቒምካ ገንዘብ ክምለሰልካ ይኽእል። ኣብዚ ከተስተውዕሎ ዘለካ ግን እቲ ምምሕዳር ነዚ ካብ ክፍሊ ቀረጽ ዝምለሰካ ገንዘብ ከም እቶት ክሪኦ ይኽእል እዩ። ምምሕዳር ነዚ ካብ ክፍሊ ቀረጽ መንግስቲ ዝተዋህበካ ገንዘብ ካብቲ ዝወሃበካ መንበሪ ገንዘባዊ ሓገዝ የግድሎ። ስለዚ ቅድሚ M-ዝምላእ ቀጥዒ ምምላእካ መጀመርያ ምምሕዳር ነዚ ካብ ክፍሊ ቀረጽ መንግስቲ ዝወሃብ/ዝምለስ ገንዘብ ብኸመይ ከምዝሪኦ ሕተት።
ኣብ መዕቆቢ ስደተኛታት ኣብ ዘለኻሉ እዋን ካብ COA ኣብ ሰሙን ንመግብን ክዳንን ዝኸውን ገንዘብ ይወሃበካ። ናይ ዑቕባ መስርሕካ ካብ ሹዱሽተ ወርሒ ንላዕሊ ዝጸንሕ እንተኾነ ሽዑ ደሞዝ ዘለዎ ስራሕ ወይ ድማ ናይ ገዛእ ርእስኻ ትካል ኣቚምካ እቶት ከተእቱ ትኽእል። እዚ እንተነውሐ 24 ሰሙናት ኣብ ዓመት ይፍቀድ። እቲ ወሃቢ ስራሕካ ናይ ስራሕ ፍቓድ ክሓትት ኣለዎ Tewerkstellingsvergunning (TWV)። እቶት ምስትረክብ አቲ ንመንበሪ ዝወሃበካ ገንዘብ (ብከፊል) ይጎድል። ኣብ ናይ ዑቕባ መስርሕ ዘሎ ግዜ ናይ ወለንተኛ ስራሕ (ብዘይ ደሞዝ) ክትሰርሕ ግን ፍቑድ እዩ።
ስራሕ ዘይብልካ ምስትኸውን ወይውን እቶትካ ውሑድ እንተኾነ ገለ ካብቲ ዘሎ ኣገልግሎታት ክትጥቀም ትኽእል። ነዚ ኣገልግሎት ንኽትጥቀም ግን መብዛሕቱ ግዜ ናይ ዜጋ መለለይ ቁጽሪ (BSN) ከምኡውን ዲኺደይ (DigiD) የድልየካ። ሓበሬታ ብዛዕባ ዲኺደይ (DigiD) ኣብ ብዛዕባ መንበሪ-ቤት ዘሎ ገጽ ተመልከት
መብዛሕቱ ግዜ ማሕበር ተሓጋገዝቲ ስደተኛታት ቅድሚ ምግዓዝካ ነዚ ንምሕታት ይሕግዘካ። ገንዘባዊ ሓገዝ ንመንበሪ ወርሓዊ ካብ ናይ ሆላንድ መንግስቲ ዝወሃበካ ገንዘብ እዩ። እዚ ዉሑድ ገንዘብ ኮይኑ በዚ ኩሉ ወጻኢታትካ ክትሽፍን ኣለካ። ንመፈረሺ መንበሪ-ቤትካ ዝኸውን ካብ ምምሕዳር ገንዘብ እንተዳኣ ተለቂሕካ ምምሕዳር ነዚ ለቃሕ ንምምላስ ንዝተወሰነ ግዜ ወርሓዊ ካብቲ ዝህበካ ገንዘባዊ ሓገዝ የግዱለልካ። ብጀካ እዚ ገለ ምምሕዳራት ነዚ ዝህባኻ መንበሪ ገንዘባዊ ሓገዝ ሰሪሕካ ክትፈድየን ይደልያ። ንኣብነት ናይ ወለንተኛ ስራሕ ከምኡውን ወይድማ ናይ ነዘርላንድስ ቛንቛ ትምህርቲ ትከታተል ከምዘለኻ መረጋገጺ።
እቶትካ ትሑት እንተኾነ መብዛሕቱ ግዜ መሰል ናይ ገንዘባዊ ሓገዛት ኣለካ። እዚ ማለት መንግስቲ ሆላንድ ነቲ ዘለካ ናይ ገዛ ክራይን ናይ ጥዕና መድሕን ወጻኢታት ንምኽፋል ይሕግዘካ ማለት እዩ። ብዝሒ ናይ ገዛ ክራይን ናይ ጥዕና መድሕንን ገንዘባዊ ሓገዝ ኣብ ናትካ ናይ ውልቂ ኩነታትን ብዝሒ እቶትካን ዝተሞርኮሰ እዩ። ኣብ መዕቆቢ ስደተኛታት ኮለኻ ፡ ቅድሚ ገዛኻ ምሓዝካ ኮዋ (COA) ናይ ገዛ ክራይን ናይ ጥዕና መድሕን ሓገዝን ይሓተልካ። ነዚ ንምግባር ግን ኮዋ (COA) ቅዳሕ ናይ ዝፈረምካሉ ናይ ገዛ ክራይ ውዕል ይደሊ። ስለዚ እዚ ዝተፈረመ ቅዳሕ ናይ ገዛ ክራይ ውዕል ነቲ ተሓጋጋዚኻ ናይ ኮዋ (COA) ክትህቦ ኣለካ።
ክፍሊ ቀረጽ መንግስቲ ነዚ ገንዘባዊ ሓገዝ ወርሓዊ ኣቐዲሙ እዩ ዝኸፍለካ። እቲ ዓመት ምስ ተወደአ ክፍሊ ቀረጽ መንግስቲ እቲ ዝተዋህበካ ወርሓዊ ገንዘባዊ ሓገዝ ቅኑዕ ምንባሩ ውይ ዘይምንባሩ ሕሳብ ይገብር። ንኣብነት ኣብ ፍርቂ ናይቲ ዓመት ዝያዳ ደሞዝ ዘለዎ ስራሕ እንተጀመርካ ኣብ መጨረሽታ ናይቲ ዓመት ክፋል ናይቲ ወርሓዊ ዝተዋህበካ ገንዘባዊ ሓገዝ ምለሶ ክትበሃል ይከኣል። ምቅይያር ናይ እቶትካ ኩሉ ግዜ ኣብ ግዜኡ ንክፍሊ ቀረጽ መንግስቲ ሓብር። ዝያዳ ሓበሬታ ብዛዕባ ገንዘባዊ ሓገዝ ብነዘርላንድስ
ባጀታዊ ገንዘባዊ ሓገዝ ናይ ቆልዑ (KGB) ወርሓዊ ገንዘባዊ ሓገዝ ንስድራቤታት ኮይኑ ኣብ ልዕሊ እቲ ገንዘባዊ ሓገዝ ናይ ቆልዑ ዝወሃብ እዩ። አዚ ሓገዝ እዚ ንትሑት እቶት ዘለዎም ስድራቤታት ኮይኑ ብክፍሊ ቀረጽ መንግስቲ ይኽፈል። ገንዘባዊ ሓገዝ ናይ ቆልዑ ዝወሃበካ እንተዳኣኮይኑ ከምኡውን ድሕሪ ኣብ ምምሕዳር መንበሪ-ቤት ምስተዋሃበካ ናይ ገዛ-ክራይን ናይ ጥዕና መድሕንን ገንዘባዊ ሓገዝ እንተዳኣ ተዋሂብካ ሽዑ ከይሓተትካ ባዕሎም ባጀታዊ ገንዘባዊ ሓገዝ ናይ ቆልዑ ክህቡኻ እዮም። በዓልቲ ቤትካ ወይ በዓል ቤትኪ ኣብ ወጻኢ ድዩ ዘሎ/ዘላ? ከምኡ እንተኾነ በዓልቲ ቤትካ ወይ በዓል ቤትኪ ኣብ ሆላንድ ምስመጸ (ት) ብዛዕባ ባጀታዊ ገንዘባዊ ሓገዝ ናይ ቆልዑ ዝምልከት ጸገማት ክስዕብ ይኽእል። ነዚ ንምክልኻል እንታይ ክትገብር ከምዘለካ ንማሕበር ተሓጋገዝቲ ስደተኛታት ሕተት። ዝያዳ ሓበሬታ ብዛዕባ ባጀታዊ ናይ ቆልዑ ገንዘባዊ ሓገዝ።
ትሰርሕ ወይ ድማ ናይ ምስ ሕብረተሰብ ምውህሃድ ትምህርቲ ትከታተል እንተኾንካ ሞ ደቕኻ ድማ ጌና ናብ መቐጸልታ ቤት-ትምህርቲ (ማእከላይን ላዕለዋይን ደረጃ ትምህርቲ) ዘይከዱ እንተኾነ ሽዑ ደቕካ ናብ መውዓሊ ህጻናት ወይ ድማ ናብ መጽንሒ ህጻናት ድሕሪ ናይ ትምህርቲ ሰዓታት (BSO) ክኸዱ ይኽእሉ። ነዚ መውዓሊ ወይ መጽንሒ ህጻናት ዘሎ ወጻኢታት ንምኽፋል ንመንግስቲ ሆላንድ ብኸፊል ገንዘባዊ ሓገዝ ክህበካ ክትሓቶ ትኽእል። እዚ ገንዘባዊ ሓገዝ ናይ መውዓሊ ህጻናት ይበሃል። ኣስተውዕል! በዓል ቤትካ/በዓል ቤትኪ ኣብ ሆላንድ (ጌና) ዘይቅመጥ እንተኾነ መብዛሕትኡ ግዜ መሰል ናይ መውዓሊ ህጻናት ገንዘባዊ ሓገዝ የብልካን። ኣብ መወዳእታ ብዙሕ ገንዘብ ምለስ ምእንቲ ከይትበሃል ኣቐዲምካ ንማሕበር ተሓጋገዝቲ ስደተኛታት ወይ ድማ ክፍሊ ቀረጽ መንግስቲ ሓቲትካ ኣረጋግጽ። ዛያዳ ሓበሬታ ብዛዕባ ባጀታዊ ናይ ቆልዑ ገንዘባዊ ሓገዝ ብነዘርላንድስ።
ኣብ ብጣዕሚ ብዙሓት ምምሕዳራት ንዉሑድ እቶት ዘለወን ስድራቤታት ንምንባር ዘድሊ ነገራት (መግቢ)ዝዕድላ ማሕበራት ኣለዋ። እዚ ድማ ናይ መግቢ-ባንክ ይበሃል። (voedselbank) ናይ ማሕበር ተሓጋገዝቲ ስደተኛታት ተሓጋጋዚኻ እዚ ሓገዝ ይግበኣካ እንተኾነ ክርእየልካ ይኽእል ከምኡውን ነዚ ኣብ ምሕታት ክሕግዘካ ይኽእል። ኣብ ዝተፈላለዩ ምምሕዳራት ዝተፈላለዩ ንትሑት እቶት ዘለዎም ስድራቤታትን ውልቀሰባትን ተባሂሉ ዝወሃብ ኣገልግሎት ክህሉ ይኽእል። ንኣብነት ዘይተጸበኻዮም ወጻኢታት ምስዘጋጥሙኻ ዝወሃብ ህጹጽ ሓገዝ፡ ወይ ድማ ክፍሊት ናይ ስፖርት ክለብ ናይ ውላድካ ትኸፍለልካ ማሕበር። ብዛዕባ እዚ ንምምሕዳር ወይድማ ንተሓጋገዝቲ ናይ ማሕበር ተሓጋገዝቲ ስደተኛታት ሕተት።
የጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ አስተዳደር “በፖለቲካ ምኅዳሩ፣ አሣታፊነት ይጎድለዋል” ሲሉ ምጣኔ ኃብቱን በማነቃቃትና በፕሮጀክት አፈፃፀም ያሳየውን እርምጃ አድንቀዋል።
ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ብዘይዝኾነ ይኹን ቅድመ ኩነት ኣብ መንፈሳዊ መንበሮም ተመሊሶም ነቲ ንሶም ዘንበርዎ ውግዘት ከልዕልዎ፥ ቡራኬን ፍትሓትን ክህቡ ኣህጉረ ስብከታት ሰሜን ኣሜሪካ፥ ኤውሮጳን ማእከላይ ምብራቕን ጸዊዑ።
መንበረ ጵጵስና ኣህጉረ ስብከታት ኣብ መግለጺኡ፣ እግዚኣብሔር ንኣቡነ ዲዮስቆሮስ ዘለዓልማዊ ዕረፍቲ ንስድራ ቤቶም ድማ ምጽንናዕ ክህቦም ንጽሊ ድሕሪ ምባል፣ ሕጋዊ ፓትርያርክ ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ ኣቡነ እንጦንዮስ ካብ መንፈሳዊ መንበሮም ብዘይ ሕጊ ካብ ዝእለዩ ንደሓር፥ ኣብ ደምበ ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ ሰላም ከምዘይተረኽበ ኣዘኻኺሩ።
ንሕጊ ቤተ ክርስቲያን ግሂስካ ዝተገብረ ዓመጽ ዘኸተሎ ሃስያን ዝሰዓበ ቅልውላውን ድማ ንህላዌ ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ ኣናዊጽዋ ከምዘሎ ብምትሕስሳብ፣ ከም ውጽኢቱ፥ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ክልተ ተኸፊላ፥ ሕጋዊ (ፓትርያርክ) መራሒ ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ ተሓይሮም፥ ቤተክርስቲያን ተዋሕዶ ኣድማሳዊ ተነጽሎ ኣጋጢምዋ፥ ብዙሓት ዓገብ ዝበሉ ኣመንትን ውሉደ ክህነትን ተኣሲሮም: መስጎግቲ በጺሕዎም: ኣብታ ዘፍቅርዋ ቤተ ክርስቲያን እናገልገሉ ብሰላም ክነብሩ ስለዘይከኣሉ ናብ ስደት ኣምሪሖም ምህላዎም’ውን ጠቒሱ።
እቲ መግለጺ ብተወሳኺ፣ ዝተገብረ ጌጋ ኣብ ክንዲ ምእራም፥ ንጌጋ ካልእ ተወሳኺ ጌጋ ስለ ዝተደረቦ፥ እቲ ጉዳይ እምብዛ ሳዕሪሩ ብጓል-መገዲ ዘይሕጋዊ ፓትርያርክ ምምራጾም ብምዝክኻር፣ ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ምስ ፈረሰ፥ ብቅዱስ ፓትርያርክ እንጦንዮስ ኣብ ልዕሊ እቶም ብዘይ ሕጊ “ፓትርያርክ” ተባሂሎም ዝመጹ ኣቡን ዲዮስቆሮስን፥ ኣብ ልዕሊ ኩሎም ጳጳሳትን ብስም ስላሴ ዝተነብረ ውግዘት ከይተላዕለ ከኣ ሞት ኣቡነ ድዮስቆሮስ ምርካቡ ኣረዲኦም።
እቶም ብሕይወት ዘለዉ ኣቦታት ኣብ ልዕሊኦም ተነቢሩ ዘሎ ውግዘት ከይተላዕለ ብኸምኡ ኣገባብ ድዮም ክሓልፉ፧ ዚብል ሕቶ ንኹልና ኣፍሪሁናን ኣሰኪፉናን ዘሎ ጉዳይ’ዩ ድሕሪ ምባል ከኣ፣ “ቀዳማይ ጌጋ ስሕታን፥ ካልኣይ ጌጋ ግን ዕብዳን።” ከም ዝበሃል፡ እዚ ሓደገኛ ፍጻሜ እዚ ንኸይድገም፥ መንበረ ጵጵስና ኣህጉረ ስብከታት ናብ ዝምልከቶም ኩሎም፥ ነዘን ዝስዕባ ትሽዓተ ለበዋን ምሕጽንታ ኣቕሪቡ።
2. ሕጋዊ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ብሕይወት እናሃለዉ፥ ንሞት ኣቡን ዲዮስቆሮስ ምኽንያት ተጠቒሞም፥ “ዓቃቢ መንበር” ብዝብል ጉልባብ ኣብ መንበር እቶም ብሕጊ ዝተቐብኡ ፓትርያርክ ዝኾነ ሰብ ከይሽየም
3. መንግስቲ ንቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ ካብ ማሕዩር ክፈትሖም። ኣቦታት ቤተክርስቲያን ንዕርቂ ኣብ ዝብገስሉ እዋን ካብ ዝኾነ መንግስታዊ ተጽዕኖ ሓራ ኮይኖም ክንቀሳቐሱን ስራሖም ከካይዱን። ብተወሳኺ እውን ኣብያተ ጽሕፈት ኤምባሲታትን ቆንስላትን ፥ ካብ ጉዳይ ቤተ ክርስቲያን ኢዶም ክስሕቡ
4. ኤርትራዊት ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ ካብ ኣሓት ኣብያተ ክርስቲያናት ተነጺላ ንሓዋሩ ሓዲግ ከይትተርፍ፣ ፓትርያርክ ቅዱስ ኣቡነ እንጠንዮስ ብሕይወት ከለዉ ፍታሕ ክግበር ኩሎም ጳጳሳት ብዕቱብ ክሰርሕሉ
7. ምእመናን ቤተ ክርስቲያን፥ እዚ ብስም ስላሴ ዝተነብረ ውግዘት ጥሒስካ ዝኽየድ መንገዲ ፍዳኡ ኣብ ሕይወትናን ደቅናን ንሪኦ ስለዘሎና፡ እዚ ወሪዱና ዘሎ መከራ ካባናን ካብ መሬታናን ክርሕቕ፥ እጃምኩም ከተበርክቱ
8. ኤርትራዊት ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ ኣባል ኣድማሳዊ ሕብረት ኣብያተ ክርስቲያናት ስለ ዝኾነት፥ እዚ ውግዘትን ተነጽሎን ተላዒሉ፥ ኣብ ንቡር ንምምላሱ ዝከኣሎ ጻዕሪ ከበርክት
9. ኣብ ስደት ዘሎና ውሉደክህነትን ምእመናን ሓድነትናን እምነትናን ዓቂብና ንግህሰተ ሕጊ ቤተክርስቲያንና ሓቢርና ዓገብ ክንብል ብጸሎት ድማ ናብ ኣምላኽ እንቐርበሉ እዋን ሕጂ ብምዃኑ፥ ሓላፍነትና ክንፍጽም ንጽውዕ።
መንበረ ጵጵስና ኣህጉረ ስብከታት ኣብ መደምደምታ፣ ካብዚ ወጻኢ፥ ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ጥሒሱ፥ ብስም ስላሴ ዝተነብረ ውግዘት ረጊጹ፥ “ብህርፋን-ሽመት” ዳግም ንቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ መራሒ ክኸውን ዝህቅን ሰብ እንተሎ፥ ካብ ሕሉፍ ጌጋ ዘይመሃር፥ ሓድነት ቤተ ክርስቲያንን ሃገርን ዘይዓጦ ረሲዕ’ዩ ብምባል፣ ንኸምዚ ዝበለ ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ ክበታትን ዝዓለመ ሰብ ወይ ኣካል ድማ ፥ ምእመናን ቤተ ክርስቲያን፥ ህዝቢ ኤርተራ ይኹን ማሕበረ ሰብ ዓለም ከም ዘይቅበሎ ይሕብር።
እዚ ባይቶ ነቲ ንሸሞንተ ዓመታት ዝጸንዐ እገዳ ንተወሳኺ ሓደ ዓመት ክናዋሕ ዝዝስን ዘሎ፣ ንጸብጻብ ተቖጻጻሪት ጉጅለን ኮሚተ እገዳ ኤርትራን ሶማልን ንምስማዕ ብ14 ሕዳር ድሕሪ ድሕሪ ዘካየዶ ዘካየዶ ኣኼባ’ዩ።
ተቖጻጻሪ ጉጅለ ኣብ ጸብጻቡ፣ መንግስቲ ኤርትራ ንኣልሸባብ ይድግፍ ከምዘሎ ዘረጋግጽ መርትዖ ክርከብ ከምዘይክኣለ እኳ እንተደምደመ፣ ንተቓወምቲ ኢትዮጵያን ጅቡትን የዕጥቕ ከምዘሎ ግና ኣረጋጊጹ።
ብዘይካ’ዚ እቲ ጉጅለ፣ ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ኩባንያታት ሩስያ፣ ኢጣልያን ቸክ ሪፖብሊክን ነቲ ብባይቶ ጸጥታ ዝተነብረ እገዳ ብምጥቃስ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ወትሃደራዊ ምትሕግጋዝ ይገብራ ምህላወን ኣነጺሩ።
ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት መንግስቲ ኤርትራ ኣልሸባብ ምስ ዝርከቦም ዝተፈላለዩ ጉጅለታት ሶማል ይተሓባበር’ዩ ብዝብል ክሲ ኣብ 2009 ማዕቀብ ክገብረሉ እንከሎ፣ ኣብ 2011 ድማ ምስ ጅቡቲ ብዝተሓሓዝ ካልእ ጉዳይ ተወሳኺ እገዳ ከምዘንበረ ኣይርሳዕን።
እንተኾነ፣ እቲ መንግስቲ ምስ ኣባላት ኮሚተ እገዳንን ተቖጻጻሪት ጉጅለን ምትሕብባር ብምሕንጋዱ ኣብ ካልኦት ጎረባብቲ ሃገራት’ውን ኣሉታዊ ምትእትታው ብምህላዉን ተወሳኺ ምጽራይ ክሳብ ዝካየድ እቲ እገዳ ንተወሳኺ ሓደ ዓመት ክናዋሕ ከምዝኽእል ዝተፈላለዩ ወገናት ግምታቶም ክቡ ጸኒሖም’ዮም።
የቡድኑ ዋና አሰልጣኝ ፈረንሣዊው Herve Renard በ 2012 ዛምቢያን ለሻምፒዮናነት ያደረሱ ሲሆን ዘንድሮ ዝሆኖቹ ካሸነፉ ሁለት ያፍሪካ ብሄራዊ ቲሞችን ለዋንጫ በማብቃት የመጀመሪያው ይሆናሉ።
የአጥፍቶ ጠፊ የቦምብ ጥቃቱ የተፈፀመው የሀገሪቱ ጦር ዋና አዛዥ አካባቢው ሰላም መሆኑን በመጥቀስ ተፈናቅለው የነበሩ ሰዎች ወደ ቤታቸው እንዲመለሱ መጠየቃቸውን ተከትሎ በሰዓታት ልዩነት ውስጥ ነው።
በአዲስ አበባ እግር ኳስ ፌሬደሬሽን አዘጋጅነት በየአመቱ ከሚደረጉ ውድድሮች መካከል የአዲስ አበባ ከተማ ዋንጫ (ሲቲ ካፕ) የእጣ ማውጣት ስነስርዓት ነገ ረፋድ በኢትዮጵያ ሆቴል ይከናወናል፡፡
በ1998 ዓም መዘጋጀት የጀመረው የሲቲ ካፕ ውድድር ዘንድሮ ለ12ኛ ጊዜ የሚደርግ ሲሆን ስምንት ክለቦች ይሳተፉበታል፡፡ ከመስከረም 27 እስከ ጥቅምት 12 ድረስ በሚደረገው ውድድር በሊጉ ላይ ከሚሳተፉ አምስት የአዲስ አበባ ክለቦች በተጨማሪ አንድ የከፍተኛ ሊግ ክለብ እና ሁለት ተጋባዥ ክለቦች እንደሚሳተፉ ተረጋግጧል፡፡ በውድድሩ ላይ የአምናው አሸናፊ ኢትዮ ኤሌክትሪክ፣ ደደቢት፣ ቅዱስ ጊዮርጊስ፣ ኢትዮጵያ ቡና፣ መከላከያ እና አዲስ አበባ ከተማ የመዲናዋ ክለቦች ሲሆኑ አዳማ ከተማ እና ጅማ አባ ጅፋር በተጋባዥነት እንደሚወዳደሩ ተገልፃል፡፡
ነገ ረፋድ 2 ሰዓት በኢትዮጵያ ሆቴል የእጣ ማውጣት ስነስርዓት እና ለክለቦች የውድድር የደምብ ገለፃ እንደሚደረግ ፌደሬሽኑ ለሚዲያዎች በላከው መግለጫ ሲያስታውቅ ከአንዳድ ክለቦች ጋር የነበሩ ውዝግቦችንም መፍታቱ እና ችግሮችን ተነጋግረው የመፍትሄ ሃሳብ ማስቀመጣቸውን ገልጸዋል፡፡
ሄሮዶቶስ (470 ዓክልበ. ግድም) በተለይ ስለ ማሳጌታያውያን አኗኗርና አገር መግለጫ ጻፈ (1.201-1216)። አገራቸው በአራክስስ ወንዝ ስሜንና በካስፒያን ባሕር ምሥራቅ እንደ ተገኘ መሠከረ። አራክስስ ግን ከካስፒያን ምዕራብ ስለሚገኝ፣ ከ«ያክሳርትስ ወንዝ» ወይም አሁን ሲር ዳርያ ወንዝ በላይ በአሁኑ ካዛክስታን እንደ ኖሩ ይታመናል። በግሪክና ሮማዊ ጸሓፍት ዘንድ፣ የማሣጌታያውያን ጎረቤቶች በስሜን «አስፓሲዮይ» ወይም አሽቫካ፣ በምዕራብ እስኩቴስና ዳሃይ፣ በምሥራቅ ኢሠዶናውያን (ምናልባት ከቻይና መዝገቦች የታወቀው ዉሱን ብሔር) እና በደቡብ ሶግዲያ (ኾራሳን) ነበሩ።
በአውሮፓ ከተገኙት ጌታያውያን ጋር ዝምድና እንደ ነበራቸው ይታመናል። የራባኑስ ማውሩስ 10ኛው ክፍለ ዘመን ዓም መጽሐፍ «ዴ ኡኒቬርሶ» (ስለ ዓለሙ) እንዲህ ይላል፦ «ማሣጌታያውያን በመነሻቸው ከእስኩቴስ ብሔር ናቸው፤ ማሣጌታይ የተባሉት ከባድ ወይም ብርቱ ጌታያውያን ለማለት ነው።» እንዲሁም በጥንታዊ ኢራናዊ ቋንቋዎች እንደ አቨስትኛ የ«ማሣ» ትርጉም «ብርቱ፣ ከባድ፣ ታላቅ» ነው። በተጨማሪ ከካስፒያን ባሕር ስሜን «ጢውሣጌታያውያን»፣ በጥቁር ባህርም ላይ በቱራስ አካባቢ «ቱራጌታያውያን» ተገኙ።
የፋርስ ንጉሥ ቂሮስ በ538 ዓክልበ. ከማሳጌታውያን ንግሥት ቶሚሪስ ጋር በጦርነት ሲታገል መገደሉን ሄሮዶቶስ ይለናል። ዮርዳኔስ (543 ዓ.ም.) እንደሚጨምር፣ ከዚሁ ድል በኋላ ቶሚሪስ ብዙ ሀብት በምርኮ ወስዳ ወደ አውሮጳ ባልካኖች ተዛወሩ፤ በዚያ «ቶሚስ» ከተማ (የአሁን ኮንስታንጻ፣ ሮሜኒያ) በጥቁር ባሕር ላይ ሠሩ፣ ከጎታውያን ጋራ አንድ እንደ ነበሩ ይላል።
አሚያኑስ ማርክያኑስ (370 ዓ.ም.) እንዳለው፣ ቀድሞ ማሳጌታያውያን የነበሩት ነገዶች በኋላ አላኖች ሆነው ነበር። ፕሮኮፒዮስ ደግሞ (543 ዓ.ም.) እንደሚለን ሁኖች ከነዚህ ማሳጌታውያን መጥተው ነበር።
ዮሐንስ አቨንቲኑስ (16ኛው ክፍለ ዘመን) የጻፈው፣ የጀርመን መጀመርያ ንጉሥ ቱዊስኮን የአራምን ልጆች ሞሶሕንና ጌቴርን ወደ እስኩቴስ ልኮ ልጆቻቸው ማሣጌታያውያን ከስሞቻቸው ተባሉ። ይህ ዛሬ እንደ ትክክለኛ ታሪክ አይቆጠረም።
ብፍላይ ኣብ ኬንያ፣ እቲ ሕማም ከየስፋሕፍሕ ኣዝዩ ተሰጊኡ ኣብ ዘለወሉ ግዜ፣ ካብታ ሃገር ናብተን ሕማም ኤቦላ ተራእዩለን ዘሎ ሰለስተ ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪቃ ዝግበር ናይ መጎዓዝያ መገሻታት ክስረዝ ወሲና ኣላ።
ኢትዮጵያ’ውን ምስፍሕፋሕ ሕማም ኤቦላ ከየጋጥም ካብ ምስጋእ፣ ምልክታት እቲ ሕማም ንዝተራእዮም ሰባት ጥራይ ዝከታተል ሆስፒታል ኣዳልያ ከምዘላ ክትገልጽ እንከላ፣ ናይ መጓዓዝያ በረራታት ክሳብ ምስራዝ ዝበጽሕ ስግኣት ከምዘይብላ ግና ኣፍሊጣ።
ኤርትራ ብወገና፣ ንምልክታት እቲ ሕማም ትከታተሎ ከምዘላ ብምጥቃስ፣ ዝኾነ ምልክታት ናይዚ ሕማም ዝተራእዮ ሰብ እንተሎ ብዝቀልጠፈ ናብ ዝቀረቦ ሕክምና ከመልክት ተላብያ።
ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ብፍላይ ኣብ ጊኒ፣ ሰኔጋል፣ ናይጀርያን ላይበርያን ኣስታት ሓደ ሽሕ ሰብ ቀቲሉ ዝርከብ ሕማም ኤቦላ ብዝበኣሰ ከይላባዕ ኣህጉራዊ ጻዕርታት ይካየድ ኣሎ።
ለመለም ኤርትሩኵ ንብርፍክ ናይ መታን ጝን። ኒ ናይ እንግጋዅ ኣዳም ላሪ ሻኽጋዅ ጝን። ኤሪውድ ንሽቓ ኣኾ መንደርታዅ ኪዳኹዲሉ ኪደጋዅዲትሉ ፍሪርዶ ናይ ሻጋዅ ጝን። ዪና ወረባ ድጝም ጃበርልድ ዋስናኹዲ ነበብድናኹድትል ሑር ሰጝረት ደገምሰኵ። ቦጎስ ይስትሮ ሽግስሩ ሰግረት፣ ኣውቶኖም ምሕደራ እርጝረትላ ክቱBኣን ገሪውሊ ኤርሰኵ። ጥልያና ዕምጭድ ደንቢ ዪነውረባ ቦጎስ ንርሱሕ ለወትሶ፣ ሰንሕት ይስትቲ። ንኪ ኮዶ ህግደፍ ሕክም ዳለትሊ ዪና ዋንትነስ ከሓድኖር መታን ዓንሰባ ያኹ ምሕደሪል ቀረኑዅላ። ጀብሄት ታሕሪር 01 መስከረምሲ 1961ድ ስላሕ ንርጉድና ኣባይ ከደኑዅሲ ዳገንዶ ከውታት ና ምራድድ መንደርትድኖኽር መቕርሕድኖኽር ከደምድኖኽር እስታት እርጉዅ። እርጋዅ እስታት ሓረጥሱ ሓረጥሱ ንኪ ዪና ጀበረት ደንብኽር ላ ግርዋ ምራድድር ቀልብድር ምንደርትናኽር ኣኽኖ ከብትኒዅን። ዪና ኮሊ ኣኽርን ዪና ከው ባራ ዪነድ ገፍርድር እምንድክ ሰሀርዳኹ ጨነትኒል ጋእ ዪሮ ህንበቲ። ኒን ለውትስሮ ናጝር መስከረም ፊና መልእጋዅ ህንበኩላ። ኣኻዅድ ጋብድ ምልሰጝኒ ዪና ናይሲ ተከውኑ ኤሪው ሙሩቑዲ ገባይልዲ ኣኽኖ ላሕመድ ለመለም ዪኖ ህንበኩና። ኒል ሰይፍስረሪ ፋርዕ እክባ ሙርቛ ብሊንድሪ ሆደ ኔስ የቲ። እና ደኮው 23 ኤመታተል ቋልነን ናትክ ላገሽ መቕርሕድር ናይድር ላሕመድር ክሲሳዅ ጉግ እዳኖ እላ። እና ደኮው ኤመታተል እን ጂባ ኒገሽ ኤወት ዓረጉ ፈርነዲን፣ ንኪ ናውክ ዪና ኣባይሲ ኤለለኑዅን። ኒን ኒቱ ኮዶ ዓቕታዅ ኣኽላ። እክብኻ ላሕምደድ ከደምድኖ፣ ከውታትኻ ና ናይ መታን ፈሀምድ ለመለም ይድኖ ወንቀርሳኹ ውክት ግን። ብሊና ወረቢኹራ ንህንባኹልክ ንኪ ኣምበታዅ ደበልቶ እክብሶ ሓሪቶይሲ ኮድጚሮ ኒዋጅብ ግን። እና ክድመት ኒንኻ ድገስኽር እኽርስከውድር ሃይማንትድር ሲርጚ ኒውክ ሙርቛ ብሊኒዅራ ሕሽምድር ክብርድር ሆደ ዪኖ ጉኖ፣ ፊና ብርፍ መስከረም ጝን።
ብመሰረት ሓበሬታ ሱና እቲ ምዕጻው ኸም አካል ናይቲ ኣንጻር ዘይሕጋዊያን ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰባት ኣብ ግዝኣታት ሰሜን ኩርዳፍን ከሰላን ዝተአወጀ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ህጹጽ ጊዜ አዋጅ ፕረዚደንት ዑመር ኣል በሸር ምዃኑ'ዩ።
እቲ ኣዋጅ አካል’ቲ ኣብ ዳርፉር፡ ብሉ ናይልን ዝተጀመረ አንጻር ዘይሕጋዊያን ኣሰጋገርቲ ሰባት ዝካየድ ዕጥቂ ምፍታሕ’ዩ ክብል'ውን እቲ ኣገልግሎት ዜና ይሕብር።
12 እርሱም፦ በእውነት እኔ ከአንተ ጋር እሆናለሁ እኔም እንደ ላክሁህ ምልክትህ ይህ ነው ሕዝቡን ከግብፅ ባወጣህ ጊዜ በዚህ ተራራ ላይ ለእግዚአብሔር ትገዛላችሁ አለ።
የዮሐንስ ወንጌል 16፥33 በእኔ ሳላችሁ ሰላም እንዲሆንላችሁ ይህን ተናግሬአችኋለሁ። በዓለም ሳላችሁ መከራ አለባችሁ፤ ነገር ግን አይዞአችሁ፤ እኔ ዓለምን አሸንፌዋለሁ።
አሁን ያለንበት ጊዜ የሚያስፈራ ቢሆንም፤ እንደ ሁልጊዜውም ዓይኖቻችን በጌታ ላይ ናቸው። ነብዩ ኤርምያስ ይህ ስለገባው የደህንነቱን ተስፋ በእግዚአብሔር ላይ አደርጎት ነበር።
(አዲስ ሚዲያ)ዛሬ ነሐሴ 28 ቀን 2008 ዓ.ም. አዲስ አበባ አቃቂ በሚገኘው ቂሊንጦ ወህኒ ቤት በደረሰ የእሳት ቃጠሎ ከ25 ያላነሱ እስረኞች መሞታቸው ተጠቆመ፡፡ በጥበቃ ላይ የነበሩ ወታደሮችም ከእሳቱ ለማለጥ የሞከሩ እስረኞች ላይ ሲተኩሱ እንደነበር ምንጮች አረጋግጠዋል፡፡
ከቃጠሎው በፊት በነበረው ተኩስ ምን ያህል እስረኞች ላይ ጉዳት እንደደረሰ እስካሁን ማረጋገጥ ባይቻልም፤ በነጋታው ጠዋት በነበረው የእሳት አደጋ ከ25 ያላነሱ ሰዎች መሞታቸውን ከቅዱስ ጳውሎስ፣ ሜክሲኮ በሚገኘው ፖሊስ ፣ ጥሩነሽ ቤጂንግ እና የካቲት 12 ሆስፒታል ምንጮች ለማወቅ ተችሏል፡፡ በቃጠሎው ጉዳት የደረሰባቸውና በህይወት የተረፉትም አብዛኞቹ ፖሊስ ሆስፒታልና የካቲት 12 ሆስፒታል በጥበቃ ስር ሆነው ህክምና እየተደረገላቸው እንደሚገኝ ተጠቁሟል፡፡
በወህኒ ቤቱ ታስረው ከሚገኙት መካከል ስመጥር እና ህዝባዊ ተቀባይነት ያላቸው በርካታ የፖለቲካ እስረኞች ያሉበት ሲሆን በተለይም፤ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች፣ ፖለቲከኞች፣ የመብት አራማጆች እና ጋዜጠኞች እንደሚገኙበት ይታወቃል፡፡
በያዝነው 2008 ዓ.ም. ብቻ ከአዲስ አበባ አቃቂ ከሚገኘው ቂሊንጦ ወህኒ ቤት በተጨማሪ በርካታ የፖለቲካ እስረኞች የሚገኙባቸው ጎንደር፣ አምቦና ደብረ ታቦር ወህኒ ቤት በተመሳሳይ መልኩ የእሳት አደጋ ሰለባ መሆናቸው አይዘነጋም፡፡ በነበሩ አደጋዎች መንስኤ እና ጉዳትን በተመለከተ የሚመለከተው የመንግሥት አካልም ከመግለፅ መቆጠቡ ይታወቃል፡፡
በተለይ የአቃቂ ቂሊንጦውን እሳት ቃጠሎ ተከትሎ በርካታ የታሳሪ ቤተሰቦች፣ ወዳጆች እና ደጋፊዎች ስጋት እንዳደረባቸው በተለያየ መድረክ ከመግለፅ በተጨማሪ በአዲስ አበባና አጎራባች አካባቢ ያሉ ሰዎች የቤተሰቦቻቸውን ደህንነት ለማጣራት ሙከራ ቢያደርጉም በወህኒ ቤቱ አስተዳደር እንዳልተፈቀደ ተረጋግጧል፡፡ በወህኒ ቤቱ የታሰሩ ቤተሰቦቻቸውን ለመጠየቅ ከተለያዩ የክልል ከተሞች የመጡ ሰዎችም ወደ እስር ቤቱ ግቢም ሆነ ከግቢ ውጭ በቅርብ ርቀት እንዳይጠጉ በመከልከላቸው ወደየመጡበት መመለሳቸውን ምንጮች አረጋግጠዋል፡፡
በአደጋው የደረሰውን ጉዳትና ምክንያት በተመለከተ የወህኒ ቤቱ አስተዳደርም ሆነ መንግሥት እስካሁን የሰጡት መረጃ የለም፡፡ ይሁን እንጂ የተለያዩ ሰዎች አደጋው በመንግሥት ሆን ተብሎ የተቀነባበረና የፖለቲካ እስረኞችን ለመጉዳት የታሰበ የገዥው ስርዓት የተለመደ ስልት እንደሆነ የሚገልፁ ቢኖሩም፤ ስለ አደጋውና አጠቃላይ መረጃ ከገለልተኛ አካልም ሆነ ከመንግሥት ለማወቅ አልተቻለም፡፡
ካርቱም የሚገኝው የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፑብሊክ ኤምባሲና የገዳሪፍ ቆንስላ ጽህፈት ቤት ከሱዳን የስደተኞች ኮሚሽንና ከመንግስታቱ የፍልሰተኞች ድርጅት (IOM) ጋር በመተባበር ስደተኞቹ ወደ ሃገራቸው እንዲመለሱ ማድረጋቸውን የአትዮጵያ መገናኛ ብዙሃን ዘግበዋል።
እቲ ባይቶ ንፈደራላዊ ቆንስል’ታ ሃገር ኣብ ዘመሓላለፎ ዉሳኔ፤ ዋሕዚ ኤርትራውያን ናብ ስዊዘርላንድ ደው ክብል፤ ንኩነታት ኤርትራ ብቐረባ ምክትታል ክጥዕም ምስ መንግስቲ ኤርትራ ዘሎ ፖለቲካዊ ዝምድና ክሕይል ከምዘለዎ ኣፍሊጡ።
ኣብ ሱዳን ዝርከብ ኣምባሳደር ስዊዘርላንድ ተንቀሳቓሲ ኣምባሳደር ኣብ ኤርትራ ኮይኑ ኣብ ዘገልግለሉ ዘሎ ኣብዚ ሕጂ እዋን ዓመታዊ 6 ግዜ ናብ ኤርትራ ብምምልላስ እዩ ዲፕሎማስያዊ ጉዳያቱ ዘሰላስል ዘሎ።
ቁጽሪ ኣብ ስዊዘርላንድ ዝርከቡ ኤርትራውያን ናብ 32 ሽሕ ተጸጊዑ ከምዘሎ ዝገምገመ ባይቶ’ታ ሃገር ምሕያል ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ምስ መንግስቲ ኤርትራ፤ ንኩነታት’ቶም ድሮ ቀዋሚን ግዚያዊን ዑቕባ ተዋሂቡዎም ዘሎ ስደተኛታት ምክትታል ጥራይ ዘይኮነ፤ ናብ ሃገሮም ዝምለሱሉ ኩነታት ንምስላጥ እውን ንኩነታት ኤርትራ ብቐረባ ምክትታል ኣገዳሲ ምኻኑ እዩ ባይቶ ስዊዘርላንድ ነዚ ዉሳኔ ዘሕልፍ ዘሎ።
ተንቀሳቓሲ ኣምባሳደር ስዊዘርላንድ ኣብ ኤርትራ ምስ ላዕለዎት ሰበስልጣን ኤርትራ ኣብ ዝራኸበሉ እዋን ንዋሕዚ ስደት ኤርትራውያንን ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራን ዝኣመሰሉ ዛዕባታት ኣልዒሉ ከምዝዝቲ፤ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ስዊዘርላንድ ብሓሙስ 15 መጋቢት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ የመልክት።
እቲ መንግስቲ፣ ኣብታ ሃገር ንዝነብሩ ስደተኛታት ደጊሞም ክመዝገቡን ናይ ምጽራይ መስርሕን ዘካይድ ዘሎ፣ ሰበ ስልጣን እቲ መንግስቲ ምስ ጉዳይ ምዝገባ ብዝሒ ስደተኛታት ብዝተሓሓዝ ብልሽውና ከምዝፈጸሙ ኣብ ዝግለጸሉ ዘሎ እዋን’ዩ።
ምስ ጉዳይ ስደተኛታት ምትሕሓዝ ዝጸንሖም ኣርባዕተ ሰበ ስልጣን ኡጋንዳ ካብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣትሒዞም ድሮ ካብ መዝነቶም ከምዝተኣልዩ ዝሓበረ ቢቢሲ ብወገኑ መርመራ ይካየደሎም ከምዘሎ ኣመልኪቱ።
ኣብቲ ናይ ብልሽውና መስርሕ ኣባላት ላዕለዎት ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ተሳቲፎም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ኣብ ዝንገረሉ ዘሎ፣ መንግስቲ ኡጋንዳ የጻርዮ ከምዘሎ ይገልጽ።
ብዘይካ’ዚ ምስ ስደተኛታት ኣብ ዝተሓሓዝ ጉዳይ ዝሰርሑ ሰበ ስልጣን እቲ መንግስቲ፣ ንናይ ስደተኛታት መንበሪ ፍቓድን ካልእ ሰነዳትን ክሸጡ ከምዝጸንሑ ምስዚ ተኣሳሲሩ ይግለጽ ኣሎ።
ኣብ ኡጋንዳ ዝነብሩ ሓያሎ ኤርትራውያን ስደተኛታት’ውን ብኸምዚ ኣገባብ መንበሪ ፍቓድ ሒዞም ስለዘለዉ፣ እዚ ተጀሚሩ ዘሎ ምጽራይን ዳግመ ምዝገባን ሻቕሎት ፈጢርሎም ከምዘሎ ምንጭታት ኤረና ካብ ካምፓላ ይጠቕሱ።
ሰበ ስልጣን ጀርመን ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ምግታእ ስደተኛታት ዘተኮረ ምስ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘካይድዎ ዘለው ዝርርብ፣ ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ኢምግሬሽን ሱዳን’ውን ተራኾቦም።
ብሓላፊ ፖሊስ ሱዳን ሌተናንት ጀነራል ሓሽም ዑስማን ኣል ሑሰን ዝምራሕ ወኪል መንግስቲ ሱዳን፣ ብቀዳም 15 ጥቅምቲ ኣብ ጀርመን ከተማ በርሊን ናይ ስራሕ ምብጻሕ ብምፍጻም፣ ዋሕዚ ስደተኛታት ዝግተኣሉ ኣገባባት ብዝምልከት ምስ ሰበ ስልጣን እታ ሃገር ከምዝተዘራረበ ሱዳን ትሪቡን ሓቢሩ።
ጀርመን እትርከበን ሓያሎ ሃገራት ኤውሮጳ፣ ዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ምስታ ቀንዲ ስደተኛታት ከም ኣውራ መንገዲ ዝጥቀሙላ ሱዳን ኣብ ስትራቴጅያዊ ስምምዕ ምብጻሕ ኣገዳሲ ምዃኑ’የን ዝኣምና።
ብመሰረት ዘካይድኦ ዘለዋ ዝተፈላለየ ስምምዓት፣ መንግስቲ ሱዳን ሚልዮናት ኤውሮ ሓገዝ ክግበረሉ እንከሎ፣ እቲ መንግስቲ ከኣ ከም ውጽኢቱ ናብ ሃገራት ኤውሮጳ ንምስጋር ዝሓለኑዮም ዝበሎም ኣሽሓት ኤርትራውያን ኣብ ምቕያድ ተጸሚዱ ኣሎ።
ሰበ ስልጣን ጀርመን ምስ ወኪል መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ተመሳሳሊ ዛዕባ ንምዝርራብ ብዘቕረብዎ ዕድመ መሰረት፣ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ሓላፊ ፖለቲካዊ ጉዳያት ህግደፍ ኣቶ የማነ ገብርኣብን ዝሓለፈ ወርሒ ኣብታ ሃገር ዑደት ከምዘካየዱ ይዝከር።
ቻንስለር ጀርመን ኣንገላ መርከብ ብዛዕባ ዋሕዚ ስደተኛታትን ንምግትኡ ዘሎ ተኽእሎን ብዝምልከት ንምዝርራብ’ውን ዝሓለፈ ቅንያት ኣብ ኢትዮጵያ፣ ማሊን ኒጀርን ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ፈጺማ’ያ።
የተቋቋመበት 2006, Henንዘን ሃይቴ-ሊድ Co., ltd በቻይና ውስጥ ከፍተኛ ትልቅ መጠን ያለው የ LED ማሳያ አምራች ነው. ከ ጋር 10000 ስኩዌር ማምረቻ አካባቢ እና 15 በራስ-ሰር የማምረቻ መሳሪያዎች መስመሮች, በሙያዊ አስተዳደርችን እንኮራለን, አር&መ, ምርትና ጠንካራ የአገልግሎት ቡድን. እንደ ኃይለኛ የቴክኖሎጂ ኢንተርፕራይዝ, Hyte-Led እንደ ኒኪ ካሉ የዓለም ታዋቂ ሰዎች ጋር የረጅም ጊዜ አጋርነት መሥርቷል, ዛፍ, ኤፒስቲር እና ኦቶቶቴክ ኮርፖሬሽን,ቀልጣፋ የሀብት መጋራት ዘመናዊውን ድርጅት ሙሉ በሙሉ ይወክላል, በጥሩ ሁኔታ የሚደረግ ተሳትፎ & እና ከፍተኛ ብቃት ያለው አሰራር. የስፖርት ስታዲየምን ማሳያዎችን ጨምሮ ባለፉት ዓመታት በርካታ የ LED ማሳያ ምርቶችን ገንብተናል, የንግድ ማስታወቂያ ማሳያዎች, ቋሚ ማሳያዎች, ለቤት ውስጥ እና ለቤት አጠቃቀም የኪራይ ማሳያዎች እና የመሳሰሉት…
የአየር ጸባይ ለውጥ ያመጣው የተዘበራረቀ የአየር ንብረት የአፍሪካ አርሶ አደሮችላይ እየተጋረጠባቸው ነው፡፡ አንዳንድ ጊዜ የዝናቡ ወቅት ዘግይቶ ይመጣል፣ ሌላ ጊዜ ቶሎ ያቆማል፡፡ አንዳንድ ጊዜ ዝናቡ ዘግይቶና ኃይለኛ ሆኖ በመምጣት ጎርፍ ይፈጥራል፡፡ ሌላ ጊዜ ጭራሽ ሳይዘንብ በመቅረት ድርቅ ያመጣል፡፡ በእንደዚህ አይነት የአየር
ንብረት መለዋወጥ የተነሳ አርሶ አደሮችየትኛውን ሰብል እንደሚያመርቱ፣ ማሳቸውን መቼ እንደሚያዘጋጁ፣ መቼ መዝራት እንዳለባቸው እና ሌሎችንም የግብርና ሥራዎች ለማቀድ ይቸገራሉ፡፡
በአየር ንብረት መለዋወጥ የመጣባቸውን ችግር ለመቋቋም አርሶ አደሮችብዙ ነገሮችን እየሞከሩ ነው፡፡ አዳዲስ ዓይነት ሰብሎችን እያበቀሉ ነው፣ ድርቅን የመቋቋም ችሎታ ያላቸው ዘሮችን እየሞከሩ ነው፣ ሌሎች የግብርና አሠራሮችንም እየቀየሩ ነው፡፡
በኢትዮጵያ 45% የሚሆነው ኢኮኖሚ በግብርና ላይ የተመሰረት ነው፡፡ የብዙ ሰዎች ምጣኔ ሃብት እና ትዳር በአየር ንብረት በተለይም በዝናብ ላይ ጥገኛ ነው፡፡ የአየሩ ንብረቱ በሃገሪቱ የተለያዩ ክፍሎች፣ በተለይ በቆላና በደጋ፣ የተለያየ ነው፡፡ በኢትዮጵያ ደጋማ ቦታዎች ላይ አየሩ ቀዝቀስ ያለ ሆኖ ለግብርና የሚመች በቂ ዝናብ አለው፡፡
ደግሞ ከሰኔ እስከ መስከረም ይቆያል፡፡ በቆላማ ቦታዎች ያለው የአየር ሁኔታ ከደጋው በጣም የሚሞቅ እና ደረቅ ነው፡፡ በሃገሪቱ ዙርያ ያለው የግብርና አሠራር እንደ አየሩ ሁኔታ ይለያያል፡፡
ይህ ሰክሪፕት የኢትዮጵ የደጋ አርሶ አደሮችየአየር ጸባይ ለውጥ ምን እደረጋቸው እንደሆነ የተናገሩትን ያካትታል፡፡ ገበሬዎቹ ከአየር ጸባይ ለውጥ ጋር የተያያዙ ችግሮችን እና ከሁኔታው ጋር ለመጣጣም ምን ዓይነት ሥራዎችን
የኢትዮጵያን የደጋ አርሶ አደሮችየሚያሳስቧቸው ትልቆቹ ጉዳዮች የዝናብ ወቅት እና መጠን መቀያየር እና እየሞቀ የመጣው የአየር ሁኔታ ነው፡፡ ምን እንደያሚበቅሉ ለመወሰን ከመቸገራው በተጨማሪ ምርትም እየቀነሰባቸው ነው፡፡ የአየር ጸባይ ለውጥ እንደ ደን መመንጠር እና የአካባቢ መራቆት የመሳሰሉ መሬት ላይ ጫና ከሚያሳድሩ
የሚቋቋሙ ሰብሎችን እንዲጠቀሙ፣ ቶሎ የሚደርሱ ሰብሎን እንዲዘሩ እና የከብት እና የዶሮ እርባታ የመሳሰሉ ሥራዎችን እንዲያጎለብቱ በመምከር የአየር ጸባይ ለውጥን ለመቋቋም እንዲችሉ የኤክስቴንሽን ወኪሎች እና የመንግስት ፕሮግራሞች እየሠሩ ነው፡፡ ገበሬዎችም እነዚህን አሠራሮች በመቀበል ውጤት እያገኙ ነው፡፡
ይህ ስክሪፕት ሦስት አሠራሮችን ያስተዋውቃል፣ ወደ ዝርዝር ማብራርያ ግን አይገባም፡፡ አርሶ አደሮችከነዚህ አሠራሮች አንዱን ወይም ሁለቱን እንዲጠቀሙበት ይህንን ፕሮግራም ለራሳችሁ ዝርዝር ጨምሩበት – ለምሳሌ ዶሮ ማርባት፣ ለተለመዱ የምግብ ሰብሎች ድርቅ የሚቋቋም የዘር ዓይነት መጠቀም ወይም ዛፍ መትከል፡፡ በጣም ብዙ መረጃ በመጠቅጠቅ አድማጮቻችሁ ለማስታወስ የሚያስቸግራቸው ፕሮግራም እንዳይሆንባቸው ተጠንቀቁ፡፡ ይህንን ፕሮግም አስከትላችሁም እነዚህን አሠራሮች እንዴት ባካባቢው መገተግበር እንደሚቻል መናገር ከሚችል ኤክስፐርት ጋር በስልክ ዝርዝር ውይይት ማድረግ ትችላላችሁ፡፡
በዚህ ጉደይ ላይ አድማጮቻችሁ ስልክ በመደውል ወይም የጽሑፍ መልዕክት በመላክ የአየር ጸባይ ለውጥን እና እሱን ለመቋቋም ምን እያደረጉ እንደሆነ የራሳቸውን ተሞክሮ እንዲካፍሏችሁ ጋብዙ፡፡ ከምትጠይቋቸው ጥያቄዎች ውስጥ የሚከተሉትን መጨመር ትችላላችሁ፡-
ይህ ስክሪፕት በትክክለኛ ቃለ መጠይቆች ላይ ተመስርቶ የተዘጋጀ ነው፡፡ በአካባቢያችሁ ያሉ አርሶ አደሮችላይ የአየር ጸባይ ለውጥ ምን ተጽእኖ እንዳሳደረባቸው ፕሮግራም ለማዘጋጀት ይህን ስክሪፕት ሃሳብ ለማግኘት ልትጠቀሙበት ትችላላችሁ፡፡ ወይም ተናጋሪዎችን በድምጽ ተዋንያንን ወክላችሁ ይህንን ስክሪፕት በመደበኛ የአርሶ አደር ፕሮግርማችሁ ላይ ልታዘጋጁት ትችላላችሁ፡፡ እንዲህ ካደረጋችሁ የፕሮግራማችሁ መጀመርያ ላይ ድምጾቹ የተዋንያን
ይህ ፕሮግራም በዓመቱ በማንኛውም ጊዜ ሊተላለፍ ቢችልም አርሶ አደሮችለሚቀጥለው የሰብል ወቅት የትኘውን ሰብል ለመዝራት፣ መሬታቸውን እንዴት ማዘጋጃት እንዳለባቸው እና ሌሎችም መከተል ስላባቸው
የአየር ጸባይ ለውጥ በዓለም ዙርያ የአየር ንብረትን እየለወጠው ነው፡፡ የሞቃት ቀኖች ቁጥር እየጨመረ ነው፤ ከባድ የዝናብ ኩነቶችም ካለፉት አሥርት ዓመታት በተለየ እየተደጋገሙ ነው፡፡ በኢትዮጵያና በሌሎችም የአፍሪካ ሃገሮች አርሶ አደሮችእየተቸገሩ ነው፡፡ ዛሬ የአየር ጸባይ ለውጥ ጋር ከፊት ሆነው እየታገሉ ያሉ አርሶ አደርዎችን ትሰማላችሁ፡፡ እነዚህ ሰዎች እያጋጠሟቸው ስላሉ ችግሮች እና ከሁኔታው ጋር ለመለማመድ ምን እያደረጉ እንደሆን
ኢትዮጵያ ሁለት የአየር ጸባይ ክልልሎች ያሏት ሲሆን አንደኛው የኢትዮጵያ ደጋማ ቦታዎች እየተባለ የሚጠራው ማአከላዊ ፕላቶ ሲሆን ሁለተኛው እሱን ከቦ የሚገኘው ቆላማ ሥፍራ ነው፡፡ ደጋማ ቦታዎች ቀዝቀዝ ሉ ሲሆን ቆላማ ቦታዎች በጣም ሞቃት እና ደረቅ ናቸው፡፡ ነገር ግን በኢትዮጵያ ደጋማ ቦታዎች ላይም ያለው የአየር ሁኔታ እየተለወጠ ነው፡፡ አርሶ አደሮችበተራራማ መሬቶች ላይ እያጋጠሟቸው ካሉ ችግሮች በተጨማሪ ከዚህ የአየር ለውጥ ጋር ለመለማመድ እየተቸገሩ ነው፡፡ ዛሬ ከአየር ጸባይ ለውጡ ጋር ለመለማመድ ምን እደረጉ እንደሆን ከአንዳንድ የደጋ አርሶ አደሮች ጋር እንነጋራለን፡፡
ከጥቂት ወራ በፊት ከአዲስ አበባ ተነስቼ 60ኪሜ ወደ ምዕራብ ወደ ሞግሌ ተራራ ተጉዤ ነበር፡፡ ከአየር ጸባይ ለውጥ ጋር ፊት ለፊት እየታገሉ ካሉ አርሶ አደሮች ጋር ተነጋግሬ ያዘጋጅሁትን የጉዞ ማስታወሻ ይሄው ይዤላችሁ ቀርቢያለሁ፡፡
በሞግሌ ተራራ ዙርያ ያለው አካባቢ ተራቁቷል፡፡ ተራራው እና ዙርያውን ያለው አካባቢ በደን የተሸፈነ እና የብዙ እንስሳት መኖርያ የነበረ ነው፡፡ አሁን ግን ተራራው ተራቁቷል፣ ደኑም ተመንጥሯል፡፡ ከዚህም በላይ የአየሩ ሁኔታ ከደጋማነት ወደ ቆላማነት እየተቀየረ ነው፡፡
ጸሃይዋ አናት ሳትደርስ የእግር ጎዞ ጀምሪያለሁ፡፡ በመንገዴ የማገኛቸው አርሶ አደሮች በቡድን ሆነው የማረስ ሥራ ላይ ተጠምደዋል፡፡ አንዳንዶቹ አርሶ አደሮቹ እንዳይደክሞ ለማበረታታት የአካባቢውን ዘፈኖች ይዘፍኑላቸዋል፡፡ በሚቀጥሉት ሁለት ሳምንታት ውስጥ መዝራት ይጀምራሉ፡፡ ረጅም የግር ጉዞ ካደረኩኝ በኋላ አያኖ መገርሳ የተባሉ ያካባቢው አርሶ አደር አገኘሁ፡፡
አያኖ መገርሳ ስንዴ ለመዝራት እያረሱ ነው፡፡ ሰብሎች እያፈራረቁ ስለሚዘሩ አሁን የስንዴ ተራ ነው፡፡ ማሳውን ማረስ አረም ለመቆጣጠርም ይጠቅማቸዋል፡፡ የደከማቸው ቢመስሉም በሰላምታ ተቀብለውን በሬዎቹን ለልጃቸው ለቱሉ አሳልፈው ሰጡ፡፡ የዛፍ ጥላ ስር ቁጭ ብለን ዘር ከመዝራት በፊት ስላለባቸው ሥራዎች እንዲህ ነገሩን፡፡
ዋናው ዝናብ በሰኔ ይጀምራል፣ ግን ቀኑ ሊለያይ ይችላል፡፡ በቅርብ ዓመት ዝናቡ ቆይቶ ይጀምርና ቶሎ ሊያቆም ይችላል፡፡ ኤክስቴንሽን ባለሙያዎች የአየር ጸባይ ለውጥ ዝናቡን እንደሚያዘበራርቀው ነግረውናል፡፡
እንዴ ምን ጥያቄ አለው! ጫካውም የተፈጥሮ ሃብቱም እየተመነጠረ፣ እየተራቆተ ስለሆነ አስቸጋሪውን የአየር ንብረት ለመቋቋም እያስቸገረ ነው፡፡ የአፈራችን ለምነት ቀንሷል፡፡ ከፍያለ ምርት ለማግኘት ግብዓት መጨመር እና ምርት ዘር መጠቀም አለብን፡፡ የውሃ ችግርም አለ፡፡ እሱም በአየር ጸባይ መለወጥ የተነሳ ይመስለኛል፡፡
አዎ፡፡ የኤክስቴንሽን ሠራተኞች መሬታችንን በእርከን እንድንጠብቅ መክረውናል፡፡ ድርቅ የሚቋቋሙ ዘሮችንም እየሰጡን ነው፡፡ አሁን ደና ነን፡፡ የነገን ወይም የዛሬ ዓመት የሚኖረውን የአየር ንብረት ግን ሁልጊዜም ባለው የአየር ጸባይ ለውጥ የተነሳ መተንበይ ከባድ ነው፡፡
የዝናቡን ወቅት መናገር አይቻልም፡፡ አንዳንዴ ዝናቡ ይቆማል ወይም በበልግ ሳይዘንብ ይቀራል፡፡ (የአርታኢው ማስታወሻ፡- ይህ አጭር የዝናብ ወቅት ከመጋቢት እስከ ግንቦት ይቆያል፡፡) አሁን አሁን የአየሩ ሁኔታ ነው ዋናው ችግራችን፡፡ በደረቁ ጊዜ ከብቶቻችን የሚግጡት ሳር ስለማያገኙ ከብቶቻችንን ለመሸጥ እንገደዳለን፡፡
ሁለተኛ የቆምኩት ጌጤ ቶሎሳ ቤት ላይ ነበር፡፡ የቤታቸው ውስጡ እንደማንኛውም አርሶ አደር ቤት ነው፡፡ ብዙ ባህላዊ እቃዎች ግድግዳው ላይ ተሰቅለዋል፡፡ የጭቃ መደብ ላይ ተቀምጠን ምሳ በላን፣ ቡናም ተፈልቶልን ጠጣን፡፡ ግድግዳው ላይ ብዙ የሚያማምሩ ነገሮች አሉ – ልብሶች፣ የእርሻ መሣርያዎች፣ ጌጦችና መሰል ነገሮች፡፡ በእሳቸው የግብርና ሥራ ላይ የአየር ጸባይ ለውጥ ያመጣው ተጽእኖ ምን እንደነበር ጌጤን ጠየኳቸው፡፡
ከባድ እየሆነ የመጣው የአየር ጸባይ ለውጥ ያስጨነቃቸው ይመስላሉ፡፡ በዚህ ጉዳይ ለመናር ሲቸገሩ በግልጽ ያስታውቃሉ፡፡ አሁን ያላቸው ምርት ጥሩ እንደሆነ ጠየኳቸው፡፡
አዎ፣ የራሳችንን ዘር ዘርተን ከምናገኘው የተሻለ ምርት አለን፡፡ አሁን የቸገረን ዝናቡ ከጊዜ ጊዜ መለያየቱ ነው፡፡ ከባድ ዝናብና ጎርፍ ሊኖር ይችላል፡፡ ዝናቡ አስቀድሞም በጊዜ ሊቆም ይችላል፡፡
የዝናቡ ወቅት አጭር እየሆነ ነው፡፡ ከአሥር አሥራ አምስት ዓመት በፊት በጣም ዝናብ ነበር፤ አሁን ግን ከቀን ቀን እየተቀየረ ነው፡፡ ስንዴያችን ቢያንስ የሦስት ወር ዝናብ ይፈልጋል፡፡ ለከብቶቻችንም በጣም አስፈላጊ ነው፡፡
እንድንጠቀም ሲመክሩን ቆይተዋል፡፡ አሁን የእርሻ መሬታችንን ከኣፈር መሸርሸር ለመጠበቅ እርከን እየሠራን ነው፡፡ አትክልትም እየተከልን ነው – ቶሎ ይደርሳሉ፣ ብዙ እርጥበትም አይፈልጉም፡፡
የአየር ጸባይ ለውጥ ለኢትዮጵያ አርሶ አደሮች አስቸጋሪ ጉዳይ ነው፡፡ ወደሚቀጥለው አርሶ አደር ልውሰዳችሁ፡፡ ባዮ ዳባ 72 ዓመታቸው ሲሆን ሙሉ ዕድሜያቸውን እዚህ ስለኖሩ አሁን ያለውን የአየር ሁኔታ ካለፉት አሥርት ዓመታት ጋር ከነበረው የአየር ሁኔታ ጋር ለማነጻጸር ብቁ ናቸው፡፡ ስንዴ ይዘራሉ፣ ከብትም ያረባሉ፡፡
ባዩ ዳባ በእርሻቸው ማሃል ላይ ቆመዋል፡፡ ባለቤታቸው ብርቄ እንደ ጥቅል ጎመን እና ድንች ያሉ የጓሮ አትክልቶች ያበቅላሉ፡፡ ለአትክልታቸው እና ለቤት ፍጆታ የሚሆን ውሃ የሚያገኙበት አነስተኛ የውሃ ጉድጓድ ቆፍረዋል፡፡ ራሴን አስተዋውቄ መነጋር ጀመርን፡፡ አሮጌ ባርኔጣ አድርገዋል፡፡ የደከማቸው ይመስላሉ፡፡
በዚህ ወቅት እኛ በጣም ሥራ ይበዛብናል፡፡ እንደምታየው የቅድመ-ዘር እና የዘር ሥራዎችን እየሠራን ነው፡፡ አሁን ዝናቡ ደና ይመስላል፣ የዛሬ ወር ግን ምን እንደሚመስል መገመት አይቻልም፡፡ አየሩ በጣም ተለዋዋጭ ነው፡፡ መሬታችንን እያዘጋጀን ነው፣ ግብዓትም እንጠቀማን፡፡
ግብርና በያመቱ በጣም አስቸጋሪ እየሆነ ነው፡፡ ከአሥራምናምን ዓመት በፊት ግብዓትም ምርት ዘርም አንጠቀምም ነበር፡፡ በዚያን ጊዜ አየሩ የታወቀ የደጋ አየር ነበር፡፡ ስለዚህ የራሳችንን ዘር ተጠቅመን ብዛትና ጥራት ያለው ምርት እናገኝ ነበር፡፡
አየሩ እየተለዋወጠ ሲሄድ ግን የግብርና ሥራችንን ለመጠበቅ የተሻሻሉ የግብርና አሠራሮችን መጠቀም ግድ ሆኗል፡፡ ባካባቢያችን ያለን ዘር እንደ ምርጡ ዘር ድርቅ አይቋቋምም፡፡ አኗኗራችንም እንደ አየሩ እየተለወጠ ነው፡፡ የተሻሻለ ቴክኖሎጂ ብንጠቀም ምርታችንን እጥፍ ያደርግልናል፡፡
አርሶ አደሩ መልስ ለማግኘት ወደኔ እየተመለከቱ እንደሆነ ገባኝ፡፡ በነዚህ ጉዳዮች ላይ ባለሙያ መስያቸዋለሁ፡፡ የአየር ጸባይ ለውጥ በሕይወታቸው ላይ በቀጥታ ያመጣው ለውጥ ምን እንደሆነ ጠየኳቸው፡፡
ለውጦቹ የሚገርሙ ናቸው፡፡ የመሬታችን ለምነት ሁልጊዜ እየቀነሰ ነው፡፡ አየሩ እየሞቀ ነው፡፡ በአየር ጸባይ ለውጥ የተነሳ ይመስለኛል፡፡ ትክክል አይደለሁም? ነገ፣ ዛሬ ከሰዓት በኋላም ቢሆን አየሩ ምን እንደሚሆን መገመት አልችልም፡፡ አየሩ በየወቅቱ ምን እንደሚመስል በጊዜ ገምተን እናቅድ ነበር፡፡ አሁን ግን የኤክስቴንሽን ሠራተኛውን ምክር ብቻ እንቀበላለን፡፡
የኛ ግብርና በዝናብ እና በሌሎች የግብርና ሁኔታዎች ላይ ጥገኛ ነው፡፡ በተፈጥሮ ላይ እንጂ በመስኖ ላይ የተመሰረተ ሥራ አይደለም፡፡ የአየር ጸባይ ለውጥ የአካባቢያችንን ተፈጥሮ ሕይወታችንንም እየቀየረው ነው፡፡
የእርሻ መሬታችን የተለየ ነበር፡፡ ከሃያ ከሰላሳ ዓመት በፊት የእርሻ መሬታችን ሰፊ ነበር፣ ባካባቢው ያለው ሰውም ትንሽ ነበር፡፡ መንደራችን አጠገብ የዱር እንስሳት ማየት ቀላል ነበር፡፡ የደጋ አየር ነበር፡፡ አየሩ በሙሉ ተቀይሯል፡፡ ደጋው አገራችን አሁን እንደ ቆላ እየሆነ ነው፡፡ ስለዚህ የግብርና ስራችንም አብሮ ተቀይሯል፡፡ ይህ ቦታ ለብዙ ሰብሎች ተስማሚ ነበር፡፡
አሁን አሁን መንግስት ድርቅና በሽታ የሚቋቋሙ ዘሮችን እያቀረበልን ነው፡፡ ምርጥ ዘር እና የተባይ ቁጥጥር እንድንጠቀም እያበረታቱን ነው፡፡ እርከን እየሠራን ዛፍም እየተከልን ነው፡፡ የደን መልሶ ማልማት ሥራችን የመንደራችንን ተፈጥሮ እንድንጠብቅ እበረታታን ነው፡፡ ደን መልሶ በማልማት እንዲያገግሙ የተደረጉ ቦታዎች ላይ የምንጭ ውሃ እያገኘን ነው፡፡
የዝናቡ ወቅት መቸ እንደሚጀምር አይታወቅም ወይም ዘግቶ ይመጣል፡፡ በዚህ የተነሳ የስንዴ ምርታችን በቀጥታ ተጎድቷል፡፡ ለከብቶቻችንም በቂ ሳር ወይም መኖ አላገኘንም፣ ስለዚህ ባለሙያዎቹ የከብቶቻችንን ቁጥር እንድንቀንስ መክረውናል፡፡ ከብቶቻችን እንዲግጡ እየፈቀድንላቸው አይደለም፡፡ አሁን የፋብሪካ ተረፈ ምርት እየገዛን እና ካለችን ትንሽ መሬት ላይ የሚበቅለውን ሳር እያበላን በሬዎችን እያደለብን ነው፡፡
አሁን መንግስት ድርቅና በሽታ የሚቋቋሙ እና ከፍተኛ ምርት የሚሰጡ ምርጥ ዘሮችን እንድንጠቀም እያበረታታን ነው፡፡ የራሳችንን ዘር ስንጠቀም ከነበረው ካለፉት ጥቂት ዓመታት ምርታችን አሁን በእጥፍ አድጓል፡፡
አሁን የየሺ ቤኛ ማድቤት ውስጥ ገብቻለሁ፡፡ ለልጆቻቸው ዳቦ እየጋገሩ ነው፡፡ ማድቤቱ በጢስ ሞልቷል፡፡ ሦስት ልጆቻቸው ዳቦ ለመቀበል እናታቸውን ከበዋል፡፡ በደቂቃዎች ውስጥ ጋግረው እንደሚጨርሱ ነገሩኝ፡፡
ከ15 ደቂቃ በኋላ ትኩስ ዳቦ ቀመስኩኝ፡፡ ልጆቹ ዳቦ ስጭን እያሉ እሳቸው ለማቀዝቀዝ እየሞከሩ ነው፡፡ መጀመርያ ዳቦዉን ለልጆቻቸው ቆራረሱ፡፡ እም! የሚጣፍጥ ዳቦ ነው! ለቤት ፍጆታ ብለው ስንዴ ያበቅሉ እንደሆን ጠየኳቸው፡፡
ዱሮ የራሳችንን ዘር ተጠቅመን ለቤት ፍጆታ ብቻ እናመርት ነበር፡፡ አሁን ነገሮች ተለውጠዋል፡፡ ለልጆቻችን የሚሆኑ ነገሮችን ለመግዛት የሚሆን ገንዘብ ለማግኘት ምርጥ ዘር ያስፈልገናል፡፡ እነዚህ ምርጥ ዘሮች ከፍተኛ ምርት ለማግኘት በጣም አስፈላጊ ናቸው፡፡ ትርፍ ምርት ካለን ገበያ ወስደን እንሸጣለን፡፡
እንደሁኔታው ነው፡፡ ብዙ ጊዜ በሳምንት ሁለት ጊዜ እጋግራለሁ፡፡ ባለቤቴ ከቤት የምንፈልገውን ልብስም ሆነ ሌላ መግዣ ገንዘብ ለማግኘት ስንዴውን ወደ ገበያ ይወስደዋል፡፡
ከአየር ጸባይ ለውጥ ጋር ተያይዞ ብዙ ችግሮች እያጋጠሙን ነው፡፡ ለከብቶቻችንም ለኛም ውሃ ችግር አለ፡፡ እንደሚገባኝ የአየር ለውጥ ተጽእኖ ነው፡፡ ሁለቱም የዝናብ ወቅቶች ለመገመት አስቸግረዋል፡፡ ከሦስት ዓመት በፊት የበልግ ጊዜ ምንም ዝናብ አልነበረም፡፡
በየሺ ልጆች መሀል ቆሚያለሁ፡፡ ስማቸው ደያሳ እና መቲ ይባላሉ፡፡ ደያሳ ዘጠኝ ዓመቱ ነው፡፡ እናቱ ዳቦ እስኪሰጡት ሲጠብቅ እናቱ ዳቦውን ከየት እንደሚያመጡት ጠየኩት፡፡
የአየር ጸባይ ለውጥ በግብርና ሥራ ላይ ቀጥተኛ ተጽእኖ አለው፡፡ አየሩ ሞቃት እና ከባድ እየሆነ ነው፡፡ የብዙ አርሶ አደሮችን ሕይወት እየቀየረ ነው፡፡ በሰብል ምርት እና ከብት እርባታ ላይ አሉታዊ ተጽእኖ አለው፡፡
በዚህ አካባቢ ግብርና በዝናብ ላይ ጥገኛ ነበር፡፡ አርሶ አደሮችም ኑሯቸው በሰብል ምርት ላይ የተመሰረተ ነበር፡፡ አሁን ግን በአየር ጸባይ ለውጥ የተነሳ ሕይወታቸው እየተቀየረ ነው፡፡ ሰብል ብቻ ማምረት አይችሉም፡፡ የምግብ ዋስትናቸውን ማረጋገጥ ካለባቸው እንደ ከብት ማድለብ እና ዶሮ ማርባት የመሳሰሉ ሌሎች እድሎችን እንዲፈልጉ ተፈጥሮ አስገድዳቸዋለች፡፡
አንዴ ወደነዚህ ዓይነት ሥራዎች መዞር ተስፋ ሰጭ እና ጠቃሚ ነው፡፡ ዱሮ በዝናብ ላይ ብቻ ጥገኛ ነበሩ፡፡ ዝናብ ካልመጣ ችግር ላይ ነበሩ፡፡ ሌላ እንጀራ አልነበራቸውም፡፡
መንግስት “የአየር ጸባይ ለውጥን የሚቋቋም አረንጓዴ ልማት መገንባት” የሚል መፈክር ያለው ትልቅ ስትራቴጂ አለው፡፡ እርከን መሥራት እና ደንን መልሶ ማልማት የዚህ ስትራቴጂ አካሎች ናቸው፡፡ ስለዚህ በየወረዳው ያሉ የኤክስቴንሽን ሠራተኞች አርሶ አደሮች እርከን እንዲሠሩ እና ደን መልሰው እንዲያለሙ እየመከሩ ነው፡፡ በጥቂት ወረዳዎች አበረታች ውጤቶችን አይተናል፡፡ ዋናው ውጤት አንዳንድ የተራቆቱ ቦታዎች እያገገሙ መሆናቸው ነው፡፡ ይህ አሠራር አካባቢውን መልሶ በደን ይሸፍናል ብየ ተስፋ አደርጋለሁ፡፡
የኢትዮጵያ የደጋ አርሶ አደሮች ዋና ችግር የዝናቡ ሁኔታ መለዋወጥ እና አየሩ በጣም ሞቃት እየሆነ መምጣት ነው፡፡ ምን እንደያሚበቅሉ ለመወሰን ከመቸገራው በተጨማሪ ምርትም እየቀነሰባቸው ነው፡፡ የአየር ጸባይ ለውጥ እንደ ደን መመንጠር እና የአካባቢ መራቆት የመሳሰሉ መሬት ላይ ጫና ከሚያሳድሩ ችግሮች ጋር ሆኖ የአርሶ አደሮችን የመቋቋም አቅም እየቀነሰው ነው፡፡ አርሶ አደሮች ግብዓቶችን እንዲጠቀሙ፣ ዛፍ እንዲተክሉ፣ ድርቅ
እርባታ የመሳሰሉ ሥራዎን እንዲያጎለብቱ በመምከር የአየር ጸባይ ለውጥን ለመቋቋም እንዲችሉ የኤክስቴንሽን ወኪሎች እና የመንግስት ፕሮግራሞች እየሠሩ ነው፡፡ አርሶ አደሮችም እነዚህን አሠራሮች በመቀበል ውጤት እያገኙ ነው፡፡
አርሶ አደሮች በመንግስት እርዳታ በመታገዝ የቻሏቸውን እርምጃዎች እየወሰዱ ነው፡፡ እነዚህን አሉታዊ ተጽእኖዎች ለመጋፈጥ ሁሉም አብሮ መሥራት እንዳለበት እናውቃለን፡፡ በዚህም በቀጣይ እስከምንገናኝ በደህና ቆዩን ብለን እንሰናበታለን፡፡
ከሚከተሉት ሰዎች ጋር የተደረጉ ቃለ መጠይቆች፡- አያኖ መገርሳ፣ አርሶ አደር፣ ሚያዚያ 18፣ 2006 ጌጤ ቶሎሳ፣ አርሶ አደር፣ ሚያዚያ 18፣ 2006 ባዩ ዳባ፣ አርሶ አደር፣ ሚያዚያ 19፣ 2006
9 July በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም ሐምሌ 2 ቀን ማለት ነው።
ከምዛ ሎማዕንቲ ቅድሚ 81 ዓመት ፋሽሽት ወራሪ ኢጣልያ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ከባቢኡን ንልዕሊ 30 ሽሕ ንፁሃን ሰባት ብግፍዒ ዝተጨፍጨፍሉ መንግስቲ ኢጣልያ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ካሕሳ ክኸፍል ዝብል ሓዊሱ ዝተፈላለዩ ጭርሖታት ዝሓዙ ኣብ ብርክት ዝበሉ ከተማታት ሰላማዊ ሰልፍታት ይካየዱ ክብሉ ኣተሓባበርቲ ናይቶም ሰፍልታት ሓቢሮም።
መንግስታዊ ማዕኸናት ዜና ከም ዝፀብፀብኦ ብፍላይ ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ዝተኸብረ በዓል ኣቦ መንበር ህውሓትን ምኽትል ርእሰ ምምሕዳር ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ኣብ ኣዳራሽ ሓውልቲ ሰማእታት ኣብ ዘስምዕዎ መደረ መበል 43 በዓል ምስረታ ዝኽበር ዘሎ እቲ ውድብ ንባዕሉ ብዕሙቐት እናገምገመ ኣብ ዝርከበሉ እዋን ክብሉ ገሊፆም።
ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ገለ ከባቢታት እታ ሃገር ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ትግራይ ሓዊሱ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ሰባት ብሄራዊ መንነት መሰረት ዝገበረ መጥቓዕቲ ምውጋዝ ጥራሕ ዘይኮነ እዞም ወገናት ካሕሳ ዝረኽብሉ መንገዲ ይስረሓሉ ኣሎ ኢሎም ። ዘጥፍኡ እውን ብሕጊ ክሕተቱ ምስ ፌደራል መንግስቲ ሓቢርና ክንሰርሕ ኢና ኢሎም።
ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ይኽሰቱ ዘለው ናይ ህውከትን ዕግርግርን ምንቅስቓሳትን ዝበልዎም ንምቁፅፃር ዝተኣወጀ ህፁፅ ኣዋጅ ግዜ ንምትግባር ምርብራብ ክግብር እዩ ኢሎም።
ኣብቲ ስነ ስርዓት ላዕለዎት መራሕቲ እቲ ውድብን መንግስትን፣ስድራ ሰማእታትን ካልኦት ዕዱማት ኣጋይሽን ተረኺቦም ከምዝነበሩን ኣብ ሓውልቲ ሕቋፍ ዕንበባ ከምዝተነብረን’ዉን ተሓቢሩ’ሎ።
የደቡብ ክልል ከቅርብ ግዜ ወዲህ ከክልል አደረጃጀት ጥያቄዎች ጋር በተያያዘ እየታመሰበት ያለውን ሁኔታ የፈጠሩ ብዙ ውስብስብና ስር-ነቀል ችግሮች ቢኖሩትም በአጠቃላይ በመርህ ላይ የተመሰረተ ፍትሀዊ የስልጣን ክፍፍልና የሀብት አጠቃቀም ያለመኖር ችግሮች ሲሆኑ የሚከተሉት ከችግሩ መሰረታዊ ምንጮች ዋና ዋናዎቹ ናቸው::
በክልሉ አስተዳደራዊ መዋቅር (ዞን፣ ወረዳ፣ ከተማ አስተዳደር፣ ልዮ ወረዳ) ሲሰራ ተገልጋዩ ማህበረሰብ በቅርበት አገልግሎት እንዲያገኝ በሚያስችል መልኩ ሳይሆን ቀጥታ ከበጀት ጋር መያያዙ የጊዜ ጉዳይ እንጂ አሁን ክልሉን የገጠመው ችግር እንደሚገጥመው ሳይታለም የተፈታ ነበር፡፡ ዛሬ የመዋቅር ጥያቄ እየተነሳባቸው ያሉ የክልሉ የተለያዩ አካባቢዎች ዋነኛ መንስኤው የተሻለ በጀት ተጠቃሚነትን ታሳቢ ያደረገ ነው፡፡ በወረዳና በልዩ ወረዳ መሀከል የበጀት ልዩነት መኖሩ፣ በወረዳና በከተማ አስተዳደር መሀከል የበጀት ተመሳሳይነት መኖሩ ጥሩ ማሳያ ነው፡፡
ለዚህ ችግር ሌላው ጥሩ ማሳያው ለምሳሌ የከፋ ዞን ጨና ወረዳን የወሰድን እንደሆነ በመዋቅር ጥያቄ ምክንያት ከአመት በፊት የአንድ ብሄር ተወላጆችን በትውልድ መንደር ለያይቶ ለመፈነቃቀል፣ ለመገዳደል እና ትዳር እስከማፍረስ የደረሰ ግጭት መከሰቱ፤ ችግሩም የተፈታበት መንገድ የቀደመውን ወረዳ ለሁለት ከፍሎ አዲስ ወረዳና አዲስ የከተማ አስተዳደር በመመስረት ነበር:: “The Torn apart region” በሚል ርዕስ አንድ አሜሪካዊት የፌደራሊዝም ተመራማሪ የጻፈችው ጥናታዊ ጽሑፍ ከላይ የተጠቀሰውን ችግር በሚገባ ያብራራል፡፡
ክልሉ ከአመሰራረቱ ጀምሮ በክልሉ ብሄረሰቦች እና አስተዳደራዊ መዋቅሮች መካከል ኢፍትሀዊ የፖለቲካ ውክልና እና የልማት ተጠቃሚነት መንገሱ ዛሬ ለተፈጠረው ችግር ሌላኛው ምክንያት ነው፡፡ ለማሳያነት ባለፉት 27 ዓመታት ውስጥ ክልሉን ከመሩ 5 የክልሉ ርዕሰ መስተዳድሮች ውስጥ አራቱ የሲዳማ ብሄር ተወላጆች መሆናቸው የአንድ ብሄር የበላይነት የነገሰበት (Sidama hegemony) ክልል እንዲሆን አድርጎታል፡፡
የልማት ኢፍትሀዊነትን ማሳያ እንደምሳሌ ከወሰድን ሀዋሳ ከተማን ብቻ የሚረዱ ወደ 159 መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች መኖራቸው ሌላው ክልሉ ውስጥ ያለውን ኢፍትሃዊነት አንጸባራቂ ነው፡፡ ወርቅ፣ የጫካ ቡና፣ ማር እና ልዩ ልዩ የሰብልና የእንስሳት ተዋጽኦ ምርቶች በከፍተኛ ሁኔታ የሚመረትባቸው የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ አካባቢዎችን ምን ያህል በልማት ወደኋላ የቀሩ እንደሆኑ ማየቱ ተጨማሪ የኢፍትሃዊነት ማመሳከሪያ ነው፡፡ ደቡብ ምዕራብ ማለትም ቤንች፣ ከፋና ሸካን ዞኖች ሁሉንም ወረዳዎች ለምርምር ስራ እየወጣሁ የማየት እድሉ ስለገጠመኝ እማኝ የአይን ምስክር ነኝ፡፡ አካባቢው ላይ የተገነቡ አብዛኞቹ የአፈር ጥርጊያ መንገዶች፣ ትምህርት ቤቶችና የጤና ኬላዎች በብዛት በደርግ ዘመን የተሰሩ ናቸው፡፡ ድልድይ የሌላቸው ብዙ ወንዞች የአካባቢውን መረሳት ተጨማሪ አሳባቂዎች ናቸው::
ክልሉን በበላይነት ለአመታት ያስተዳደረው ድርጅት (ደኢህዴን) ደቡብን እንደ ክልል የጋራ የሆነ የኢኮኖሚ ማህበረሰብ መፍጠር የሚያስችል የመሰረተ ልማት ትስስር (infrastructural integration) የሌለው እና የጋራ የሆነ የፖለቲካ አጀንዳ (common political interest) ያለው ማህበረሰብ መፍጠር ባለመቻሉ ዛሬ ለመፍረክረክ ቢንደረደር ብዙም አስደናቂ አይሆንም፡፡ ለዚህ ጥሩ ማሳያ ሊሆን የሚችለው ከአመት በፊት ኦሮሚያ ክልል ውስጥ በነበረው ተከታታይ የፖለቲካ ተቃውሞ እንቅስቃሴ መንገድ በተዘጋ ቁጥር ከክልሉ መዲና (ሀዋሳ) ርቀው የተቀመጡ የተለያዩ ዞኖች አመራሮች ወደ ሀዋሳ ሲጓዙ መንገድ ላይ የመታገት እና ከህዝቤ እንደራሴነት ስራቸውም የመስተጓጎል ችግር ይገጥማቸው እንደነበር የአደባባይ ሚስጢር ነው፡፡
የክልሉ መቀመጫ የሆነችው ሀዋሳ ከተማ ለክልል መዲናነት የተመረጠችበት እና የከተማዋ የአስተዳደራዊ ሁኔታ የሁሉም የክልሉ ብሔረሰቦች የጋራ መኖሪያ እንደመሆንዋ የነዋሪዎችዋን በእኩልነት ላይ የተመሰረተ ፍትሀዊ ተጠቃሚነትና አስተዳደራዊ ተሳታፊነት ያረጋገጠ ሕጋዊ ማዕቀፍ (Legal framework) ሳይበጅለት ለዋና ከተማነት መመረጧ እና ክልሉ የመፍረስ አደጋ ቢያጋጥመው የከተማዋ እጣ ፈንታ ምን ሊሆን ይችላል የሚለው ጥያቄ በሕግ አግባብ የሚፈታበት ህጋዊ ማዕቀፍ ሳይኖር እያንዳንዱ ዞን እና ልዩ ወረዳዎች ከበጀታቸው በየአመቱ ለሀዋሳ ከተማ 20% በጀት እንዲቆርጡ መገደዳቸው ሌላው የክልሉን ችግር ማሳያ ነበር፡፡
በተጨማሪም ፌደራል መንግስት ለክልሉ ከሚመድበው በጀት ላይ እስከ (20%?) ለክልል ማዕከል ተብሎ በክልሉ ይመደባል፡፡ እናም ዛሬ የሲዳማ የክልል ጥያቄ ገፍቶ ሲመጣ ሌሎችም የየራሳችንን ክልል እንመሰርታለን ብለው እንቅስቃሴ ማድረጋቸው አንድም ሀዋሳ ከተማ ላይ ያደረጉትን ኢንቨስትመንት እንደ ከሰረ ኢንቨስትመንት ቆጥረውት በቁጭት እያዩት ስለሆነ፤ ሲቀጥልም ነገ በጋራ የሚያሳድጉት አዲስ የክልል ከተማ ተመሳሳይ ኪሳራና ቁጭት እንዳያስከትልባቸው በመስጋትም ጭምር ነው፡፡
ክልሉ ከጅምሩ ጀምሮ በዋናነት የሲዳማ እና የወላይታ ፖለቲከኞች የትብብር ሳይሆን የፉክክር መድረክ መተወኛ መሆኑ እና ዛሬም ከለውጡ በኋላ የሁለቱ ፉክክር ማየሉ ክልሉ እንዲፈርስ ሌላኛው ገፊ ምክንያት ነበር፡፡ ሌሎቹ የክልሉ ብሄረሰቦች የተገፉና የተረሱ መሆናቸው (neglected counterparts) ከበፊትም ጀምሮ የባይተዋርነት ስሜት እንዲሰማቸውና የራሳቸውን አስተዳደር ስለመመስረት እያለሙ እንዲኖሩ አድርጓቸው ከርሟል፡፡
(ጌታሁን ካሳ በቴፒ ዩኒቨርሲቲ በተፈጥሮ ሀብት ኢኮኖሚክስ ረዳትፕሮፌሰር ሲሆኑ በወቅታዊ ሀገራዊ ጉዳዮች ላይ በማህበራዊ ሚዲያ ሀሳባቸውን በማካፈል ይታወቃሉ::)
ሎሚ ሓሙስ 17 መጋቢት 2011 ‘ውን ንሳልሳይ ተኸታታሊ መዓልቲ ስሩዕ ኣኼባ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ከተም ኣዲስ ኣበባ ቀጺሉ ውዒሉ ኣሎ።
ኣብ’ዚ ናይ ሎሚ መዓልቲ ኣኼባ፣ ኣባላት ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ነቲ ብኣባላት ፖለቲካዊ ሽማግለ ኮሚሽን ኣብ ምድላዉ፣ ነዊሕ ግዜን ጻዕርን ዘካየድሉ ፣ ሰነድ ንድፊ ሕገ ህንጻ መሰጋገሪ ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ኢዩ ተኻቲዖምሉ። እዚ ንድፊ ሰነድ እዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ ብምዃኑ መጠን ትሕዝትኡ ሰፊሕ፡ ትርጉሙ ‘ውን ዓሚቕ ስለዝነበረ ነዊሕ ክትዓት ተጌርሉ። ከም ‘ውን እዚ ካልአይ ስሩዕ አኼባ ነቲ ንድፊ ሕገ ህንጻ መሰጋገሪ ሃገራዊ ባይቶ ብዙሕ ርእይቶታትን መአረምታትን ኣስፊርሉ፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ድሕሪ ዘድሊ ምትዕርራይን መወሰኽታን ምግባር ንቲ ሰነድ ኣጽዲቑ የሕሊፍዎ፡፡
እዚ ሳልሳይ ማዓልቲ አኼባ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ብዓወት ተዛዚሙ፣ ጽባሕ ካብ ንግሆ ጀሚሩ ምሉእ መዓልቲ ክሳብ ምሸት እቲ አኼባ ክቕጽል ምዃኑ ነዘኻኽር።
በጊዜ ወሰን ውስጥ ያልተሠፈረ የሕይወት ልክና ወግ የለንም፡፡ በጊዜ ቀመር ውስጥ ያልተጓዘ ቀን ልናሳልፍ አንችልም፡፡ በጊዜ ሀሳብ ውስጥ ያልተፈተነ ፍልስፍናም የለንም፡፡ ከሁሉም ከሁሉም፤ ጊዜያችንን ያልተረከ፣ ጊዜያችንን ያልመሰለ ጥበባዊ ሥራ ሊኖረን አይችልም፡፡ የጥበብ መሥፈሪያው ‘ዘመን’ ነው። ‘ዘመን’ ፍልስፍናው ነው፡፡ ‘ዘመን’ መታያ ጌጡ ነው፡፡ ‘ዘመን’ አንድምታው ነው፡፡ ዘመን የሰጠው ወይም ጊዜ የማይሽረው ጥበብ፤ “እንደ ወይን እየጣፈጠ የሚሄድ” የሚባል ዓይነቱ ነው፡፡ የጠንካራ ጥበባዊ ሥራ ቀዳሚ መለኪያው የተፈጠረበትን ዘመን ተሻግሮ፤ ከነተጽዕኖው እመክረሙ ወይም እመሸጋገሩ ላይ ነው፡፡ የጥበብ ሥራ እና ባለ ጊዜዎቹ ጠቢባን በዘመን ሥፍር ውስጥ የሄዱበት መንገድ አጎዳኝቷቸው፤ የተጠቀሙት ዘይቤ አመሳስሏቸው፣ በጊዜያቸው “ፋሽን” ተለይተው፤ በጊዜ ሥፍር ውስጥ ሥም አግኝተው “የእከሌ ዘመን ሥራዎች” ተብለው በዘመን ተለይተው ይጠራሉ፡፡
ጊዜ ተለክቶ ወይም ተሠፍሮ እንዲታወቅ፤ ‘አንድ’ ተብሎ የሚቆጠር የዙር መጀመሪያ ያስፈልግ ነበርና፤ የሰው ልጅ ቀናትን ሊቆጥር፣ ዘመንን ሊሠፍር ሞከረ፡፡ የሚያመርተውን፣ የሚሸጠውን ሌላ ሌላውን በተለያዩ መለኪያዎችና ሚዛኖች እንደለካው ሁሉ፤ ጊዜንም ሊለካ የተለያዩ ዐዕዋድን ለመፍጠር ዘመናት የፈጀ ጥረት አደረገ፡፡ ሌትና ቀን በብርሃንና በጨለማ መለያየታቸው ብቻ በቂ መሠፈሪያ ሆኖ አላገኘውም፡፡ የክረምትና በጋ መፈራረቅ እንደ አንድ የዘመን መሥፈሪያ ብቻውን ምሉዕ ሊሆንለት አልቻለም፡፡ እነዚህን የተፈጥሮ ክስተቶችና ዑደቶች እንደ ጊዜ መሥፈሪያ አምኖ አልተቀመጠም፡፡ የጊዜን አዕዋድ በረጅም ምርምር፣ እስከ ሥነ-ከዋክብት በደረሰ ጥበብ ፈተሸ መረመረ። ከዚህ ሁሉ በኋላ፤ የዘመን ውል የታሰረበትን “የዑደት አንደኛ ቀን” ወሰነ። ቁጥር “አንድ” ብሎ የሚነሳበት አንዳች መነሻ አሐዝ እንደሚያስፈልገው ሁሉ፤ ዘመንም “አንደኛ ቀን” ብሎ የሚቆጥረው መነሻ የግድ ያስፈልገው ነበር፡፡
ለኢትዮጵያውያን የዘመንን መቀየር አብሳሪው ዐውደ-ዓመት ዕንቁጣጣሽ፤ የቀኖች ሁሉ ደማቁ፣ የደስታ ቀኖች ሁሉ ታላቁ ሆኖ፤ የዘመን ሽግግር “አንደኛ ቀን” ሆነ፡፡ የሰው ልጅ የዘመን ሽግግር ፍላጎት፣ የሰለቸን የማደስ ሰበብ፣ እና ተፈጥሯዊ ሂደት፤ “ዐውደ-ዓመት” ነው፡፡ ይሁን እንጂ፤ ‘ዘመን’ ዕለቱ ስለተቆጠረ ብቻ አይሻገርም፡፡ 365 ቀናት በውስጡ ስላለፉ ብቻ ‘ዘመን’ አይቀየርም፡፡ ዘመኑ ዕለቱን ጠብቆ ሲቀየር “የዙር ዑደቱን መሠረት አድርጎ በቀመር ተቀየረ” ይባል ይሆናል እንጂ፤ በሰው ሀሳብ ውስጥ ያለው የዘመን ዑደት ሽግግር አደረገ ለማለት ግን ሌላ አጽዳቂ ይፈልጋል፡፡ ዘመን መቀየሩን ለሰው አእምሮ የሚያበስረው የተፈጥሮና የባሕል አጀብ በሌለበት፤ “አዲስ” የተባለው ቀን ብቻውን “አንደኛ ቀን” ሆኖ አይደምቅም፡፡ ይህንን ዕለት የሚያስናፍቅ ሽር-ጉድ፣ ይህንን ቀን “ደረሰ”… “ደረሰ”… የሚያሰኝ የሚያውድ መዓዛ፣ የሚደልቅ ከበሮ፣ “ቀን ተቆጠረ 365 ዕለት ሞላ” ከሚለው ስሌት ጋር፤ ስሌቱን “እውነት ነው” ብሎ የሚያረጋግጥ የተፈጥሮ አጽድቆት ይፈልጋል፡፡ ዐደይ ብቅ የምትለው እዚህ ጋር ነው፡፡ የመስከረም ፀሐይ መውጣት የሰበሰበው የሰው ትርምስ፣ ለበዓል ዝግጅት፣ የሚትጎለጎለው ጭስ፤ የተፈጥሮንና የሰውን የሀሳብ ስሌት ስምምነት ያመለክታል፡፡
እንደ “ዕንቁጣጣሽ” በተፈጥሮ ምስክርነት ዐውደ ዓመት መሆኑን ያስመሰከረ የዘመን መለወጫ ዕለት በዓለም የተለያዩ አቆጣጠሮች ውስጥ መኖሩ ያጠራጥራል፡፡ ‘ዐደይ’ በበጋም በክረምትም ያልታየ የጠፋ ሥሯ ብቅ የሚለው በዚህ ጊዜ ነው፡፡ ‘የመስቀል ወፍ’ የላባውን ጌጥ አድምቆ ለመውጣት ከዚህ ጊዜ ውጪ የሚጠብቀው ሌላ ጊዜ ያለው አይመስልም፡፡
ተፈጥሮ በውበት ራሷን አሽሞንሙና ይህንን ሁሉ ትንገረን እንጂ፤ የዚህን ዕለት ብስራት ለመንገር ግን ከልጃገረዶቹ ፈጥኖ ማልዶ የሚነሳ ማንም የለም፡፡ “ተፈጥሮም ተናገረች”… “ይኸው ውጡና ተመልከቱ”… ብለው ከግጫው፣ ከዐደዩ በእቅፋቸው ይዘው፤ “ከዚህ ጊዜ በላይ የዜማ ጊዜ የለም” ያሉ ይመስል፤ “አበባ አላያችሁም ወይ?”፣ “ውጡ… ዐይናችሁን ግለጡ፣ ዘመን ተለውጧል..” የሚለውን ብስራት በውብ ዜማ ይነግሩናል፡፡ ምናልባት፤ በዘመን ለውጥ አዲስ ተስፋ እንዲታየን ማድረግ የሚችለው፣ የልጃገረዶቹ ዜማ ባይኖር ኖሮ፤ ዓመት በተቀየረ ቁጥር የዕድሜያችን መክነፍ፣ ከተሠፈረልን የዕድሜ መቅኑን፣ የቀረን ጥቂት መሆኑ እየታየን፤ የዐውደ ዓመት እንጉርጉሯችን፤
የባሕላችንን ወግ ጥቂት ከመረመርነው፤ ወላጆች፣ ልጃገረዶች ልጆቻቸውን ካለምንም ምክንያት በየሰዉ ደጃፍ እየቆሙ እንዲታዩ፣ በዚህ ዕለት የፈቀዱበት ምክንያት ምን ይሆን? ብለን እንድንጠይቅ የሚያስገድድ ትልቅ ሀሳብ ወደ አእምሯችን ይመጣል፡፡ አንዳች መንፈሳዊ ወይም ባሕላዊ ስምምነት ይህንን ፈቃድ እንዲሰጡ ካላስገደዳቸው በስተቀር፤ ልጆቻቸውን በየመንደሩ እንዲዞሩ ሊፈቅዱ አይችሉም፡፡ አለቃ ነቢየ ልዑል ዮሐንስ፤ “የታሪከ-ነገሥትን” እና “የክብረ ነገሥትን” የታሪክ ጭብጥ ይዘው ስለ ልጃገረዶቹ ጨዋታ ምክንያት ሲያብራሩ፤
“ንግሥቲቱ ሳባ ወደ ንጉስ ሰሎሞን ዘንድ ስትሄድ፤ አምስት መቶ ደናግል ተከትለዋት ነበር።” ይላሉ። “የእልፍኝ አሽከሮቹም እነርሱው (ልጃገረዶቹ) ሲሆኑ፤ የአበባው (የዕንቁጣጣሽ) አሰጣጡም በእነዚሁ ልጃገረዶች ለንግስቲቱ ክብር የተደረገ ነው፡፡” ሲሉ ያመሰጥሩታል፡፡
በመሆኑም ዛሬ ልጃገረዶቹ፣ በየሀገሩ በተለይም በሰሜናዊው የኢትዮጵያ ባሕል ውስጥ ዐደይ አበባ ቀጥፈው እንግጫ ነቅለው፣ በተለያዩ ጌጣጌጦች ተሸልመው፣ በየዓመቱ የሚቀርቡት፤ ይህንን የሳባ ዘመን ‘ሥርዓተ-ደናግል’ ወግ አድርገው ነው ማለት ነው፤ እንደ ሊቁ አተራረክ፡፡
ዕንቁጣጣሽ የሚለው የበዓሉ ሥያሜም፣ ልጆቹ ከሚይዙት “ዕንቁጣጣሽ” ወይም “ግጫ” ከተሰኘው ሣር የወጣ ሥያሜ ነው፡፡ አለቃ ነቢየ ልዑል ዮሐንስ፤ በብርሃንና ሰላም ጋዜጣ ላይ በወጣው ቀደም ሲል በተጠቀሰው ጽሑፋቸው፤ ስለ ልጃገረዶቹ ጨዋታ ሰበብና ስለ ዕንቁጣጣሽ ትርጉም በሰጡት ትንታኔ ላይ እስከ ዛሬ የሚታመንበትን “ዕንቁጣጣሽ” የሚለውን ቃል ተለምዷዊ ትርጓሜ ጠንከር አድርገው ይሞግታሉ፡፡
“አንዳንድ ሰዎች እንደሚሉት፤ ‘ዕንቁጣጣሽ’ ማለት፤ ንግሥተ-ሳባ ወደ ኢየሩሳሌም በሄደች ጊዜ ሰሎሞን ‘ለችግርሽ’ ወይም ‘ለጣጣሽ ይሁንሽ’ ብሎ ዕንቁ ስለሰጣት በጊዜ ብዛት ‘ዕንቁ-ጣጣሽ’ ወደሚል ሥያሜ እንዲመጣ ሆኗል ወይም ‘ዕንቁጣጣሽ’ ተብሏል፤ ይላሉ፡፡ ይህም ግን አከራካሪ ሆኗል፡፡ ምክንያቱም፤ ሰሎሞን የሚናገረው በዕብራይስጥ፣ ሳባ ወይም ንግሥተ-አዜብ የምትናገረው ደግሞ በሳባ ቋንቋ በመሆኑ፤ ‘ዕንቁ’ የሚባለው ቃል በዕብራይስጥ ቢኖርም፤ ‘ጣጣሽ’ የሚለው ቃል ግን በአማርኛ እንጂ በሌላ ስለሌለ ነገሩን ልክ ሊያደርገው የሚችል አይመስልም፤” ይላሉ፡፡
የምክንያታቸው ሚዛን የሚያጋድለው “ዕንቁጣጣሽ” የሚለው ሥያሜ፣ ልጃገረዶቹ ከሚይዙት “ዕንቁጣጣሽ” ከተሰኘው ቄጠማ መሰል ሣር መገኘቱን ወደ ማጽናቱ ይመስላል፡፡ ይህንን ቄጠማ በየሰዉ ደጃፍ እየቆሙ መስጠታቸውና ዕንቁጣጣሽ ማለታቸው፤ ትልቅ ሃይማኖታዊ መሠረት ያለው ሲሆን፤ በኖኅ ርግብ አምሳያ እንዲታሰቡ አድርጓቸዋል፡፡ የያዙት መልዕክት “የደስታ ብስራት” መሆኑ፣ ለኖኅ የጥፋትን ውሃ መጉደል ካበሰረችው ርግብ ጋር ተምሳሌታዊ ትስስር እንዳለው የሚተርኩ የሊቃውንት ትርጓሜዎችም አሉ፡፡ ልጃገረዶቹ ይህንን የመሰለ ታላቅ ሃይማኖታዊ ተምሳሌት ወክለው መቆማቸውን አወቁትም አላወቁትም፤ የሥርዓተ ባሕሉን ተምሳሌታዊ ወግ የሚተነትነው የሊቃውንቱ ተዋስዖ ግን፤ ይህንን እና ሌሎች ብዙ ሃይማኖታዊነታቸው የሚያመዝኑ አንድምታዎችን ያስቀምጡላቸዋል፡፡
በዓለም በሰው ልጅ የሕይወት ትርጉም ውስጥ ትልቅ ቦታ የሚይዝ ተናፋቂ የስምምነት ሥርዓት ነው። አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ፣ በመጽሐፈ ሰዋስው ወግስ ወመዝገበ ቃላት ሐዲስ ላይ ስለ በዓል ምንነት ሲተረጉሙት፤ በዓል ማለት፡-
“የደስታ ቀን፣የእረፍት ቀን፣ ባመት፣ በወር፣ በሳምንት፣ የሚከበር፤ ያለፈን ነገር የሚያስቡበት ተዝካር፣ሕዝብ የበዓሉን ምሥጢር እያሰበ ደስ ብሎት እና ለብሶ የሚዘፍንበት፣ የሚዘምርበት፣ ዕልል የሚልበት፣ ሽብሸባ፣ ጭብጨባ፣ ቀኒጽ ነፈርግጽ የሚያደርግበት ሲያረግድ እስክስታ ሲያወርድ በአንገቱ የሚቀጭበት እንደ ጥጃ የሚፈነጭበት ነው፡፡”
ሲሉ ገልጸውታል፡፡ በትርጓሜው ውስጥ ያሉት የደስታ ስሜት ገላጭ ድርጊቶች፤ በዓል ለልጆች ብቻ ሳይሆን በዕድሜ ለገፉትም ቢሆን ትልቅ የስሜት መነቃቃት የሚፈጥር መሆኑን የሚያስረዳ ነው፡፡
ሪቻርድ ኤም. ዶርሰን የተባለው ሊቅ “Folk lore and Folklife: An Introduction” በሚለው መጽሐፉ ላይ እንደሚገልፀው፤ “የበዓላት የመጀመሪያ ሚና ለቡድኖች ህልውና ወሳኝ የሆነ አጋጣሚ ማመቻቸት እና የቡድኖችን መልካም ግንኙነት መፍጠር ነው፡፡” ይላል፡፡ በከረምንበት የገጠሩ ኢትዮጵያ ባሕል ውስጥ፤ በግል ሥራ ምክንያት እርሻው፣ ጉልጓሎው፣ አረሙ… አራርቋቸው የከረሙትን የገበሬ ቤተሰቦች የሚያገናኛቸው የበዓላት ቀናት ጨዋታዎች ናቸው፡፡ የበዓላት ቀናት በየቤቱ የሚመጡት ልጃገረዶችም ለየገበሬው ቤተሰብ የሚሰጡት ትርጉም፤ የማደግ፣ የመድረስ፣ በትዳር ለመተሳሰር የሚሆን የቤተሰብ ዐይንንና ቀልብን የማግኘት፣ በቆየው ባሕል የመጣውን “የ ልጅህን ለልጄ” የዕይታ እርግጠኝነት የሚገኝበት፣ መልካም የግንኙነት አጋጣሚን ሁሉ በአንድነት የያዘ ነው፡፡ ልጃገረዶቹ በየቤቱ መዞራቸው ይሄንንና ይሄንን የመሳሰሉ ሌሎች በማኅበረሰብ ሳይንስ ሊቃውንት ሊተነተኑ የሚችሉ ብዙ ትርጓሜዎችን የያዙ ሲሆኑ፤ የጨዋታዎቻቸው ግጥማዊ ይዘት ደግሞ ይበልጥ ብዙ ሊባልበት የሚገባ ነገር ነው፡፡
ብላቴን ጌታ ማኅተመ ሥላሴ ወልደ መስቀል፣ “ባለን እንወቅበት” በሚለው ጽሑፋዊ ሥራቸው፤ “በየአደባባዩና በየመስኩ ለበዓላቱ የሆኑት ዘፈኖች የግጥም ምሥጢር ጊዜውን የሚከተል ነው” ይሉና፤ “ለምሳሌ፤ ‘መስከረም’ ምድር በልምላሜ የምትታይበትና በአበባ የምትሸፈንበት ወቅት በመሆኑ ለዕንቁጣጣሽ የሚደረገው ዘፈን፤ ልምላሜን በሚያደንቁ ቃላት የተመሠረተ ነው፡፡” ይላሉ።
በ1986 ዓ.ም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ፣ በኢትዮጵያ ቋንቋዎችና ሥነ-ጽሑፍ ትምህርት ክፍል በለምለም በቀለ የተሠራ የመጀመሪያ ዲግሪ ማሟያ ጽሑፍ እንደሚያመለክተው፤ ይህ የልጃገረዶች ጨዋታ በቀላሉ የማይታዩ ታላላቅ የዘመን ሀሳቦችን፣ የተፈጥሮ ለውጥ ብሥራትን የያዘ ዜማ ነው፡፡ ዛሬ ላይ ሆነን ስንሰማው፣ በአሁኑ ሥርዓተ ማኅበራችን ወግ ውስጥ የቀሩ ወይም የማናውቃቸውን፤ ነገር ግን የቀደመውን ሥሪት የሚያሳዩ ትረካዎችን ሁሉ የያዙ ቃላትም አሉት፡፡
የባሪያና የጌታ ሥርዓቱ የቆየ ልማድ በነበረበት ጊዜ ይባል የነበረና ዛሬም ከዜማው ተቆርጦ ያልወጣ የጨዋታው ግጥም አንድ ክፍል ነው፡፡ በቀደመው ጊዜ ልጃገረዶቹ በሚጨፍሩባቸው ቤቶች ውስጥ ያሉት ሰዎች፤ ‘የጌታ ዘር’ ሆኑም አልሆኑም ልጆቹ ግን በትህትና “ዝም ብዬ አልመጣሁም፣ ለአሽከር ነግሬ፣ እርስዎ (ክቡርነትዎ) እንዳሉም ጠይቄ ነው” ይላሉ፡፡ ለምለም በቀለ ስለዚህ ወግ ሲያብራሩ፤ “በዛሬው ጊዜ ይህ ዓይነቱ ሥርዓት (የባሪያ እና የጌታ ወግ ማለታቸው ነው፤) ስለሌለ ዜማው አይሰራም ወይም ዋጋ የለውም ማለት አይደለም፡፡ ትልቅ የፈቃድ ሥርዓት የሚያስተምር፣ የወላጆችን ከብር የሚገልጽ ትሁት፣ ግብረ-ገባዊ ዋጋው ከፍ ያለ ግጥም ነው፤” በማለት በጊዜና በሥርዓት ለውጥ ምክንያት ሊለወጥ እንደማይገባ፤ ሮበርት ጆርጅ `Reactions and Games` በተሰኘው ታዋቂ ድርሳኑ ያሠፈረውን አስተምህሮ መሠረት አድርገው ያስረዳሉ፡፡
ይሁን እንጂ፤ በሁሉም ትውፊታዊ ጨዋታዎችና የሀገረ-ሰብዕ ጨዋታዎች ላይ የሚታየው፤ ከአንድ ሀሳብ ወደ ሌላው ሀሳብ የሚደረገው የግጥም ሽግግር ያልተያያዘ ወይም ወጥነት የሌለው የመምሰል ባህርይ በዚህ በአበባየሽ ወይ ጨዋታዎችም ውስጥ ሊታይ ይችላል፡፡ ሆኖም ግን የሀሳብ መሠረቱን ይዘን ከሄድን አንድ የዐውድ ትርጓሜ ላይ ማረፋችን አይቀርም፡፡
ልጃገረዲቱ ለጓደኞቿ ይህን ስትል፤ “ጎጆ አልወጣሁም፣ ባል አላገባሁም፤” ማለቷ ነው፡፡ የታጨች እንደሆነ ጨዋታው ስለማይኖር፣ ልጅቱ ገና ልጃገረድ ሆና ያልታጨች ናት ማለት ነው፡፡ የልጃገረዶቹ አጨዋወትና አሰላለፍ እንደሚያስረዳን፤ ከ12 ዓመት በላይ (በአብዛኛው ከ12-18 ዓመት) በሆኑት ልጃገረዶችና ከ12 ዓመት በታች በሆኑት (ከ8-12 ዓመት) ልጃገረዶች መካከል ለሁለት ተከፍለው የሚያደርጉት ‘ድራማዊ’ ሕብረ-ዝማሬ ነው። ከ12 ዓመት በላይ ያሉት (ለመታጨት የደረሱት) “ባልንጀሮቼ ቁሙ በተራ” ብለው በማዘዝ፤ ከ8-12 ላሉት፣ ላልታጩትና የሴት ወግ ላላደረሱት ልጃገረዶች ጥሪ ያደርጋሉ፡፡ “ለምለም” እያሉ የሚቀበሉት እነዚህ ከ8-12 ዓመት ዕድሜ ላይ ያሉት ያልታጩት (የወር አበባ ያላዩት) ልጃገረዶች ናቸው ማለት ነው፡፡
አጥኚዋ ለምለም በቀለ እዚህ ግጥም ላይ ሲደርሱ፤ እንድናስተውላቸው የሚፈልጓቸውን መጠይቆች ያነሳሉ፡፡ ከላይ “ቁሙ በተራ…ቤት እስክሠራ” ያለችው ልጃገረድ፤ ቀጥሎም ጓደኞቿ ምንም ሲጠይቋት ሳንሰማ፤ “ቤት ቀርቶ አጥር እንኳን እንደሌላት” ትናገራለች፡፡ አጥኚዋ በጥናታቸው፣ እዚህ አካባቢ አንድ የቀረ ግጥም እንዳለ ይጠረጥራሉ፡፡ ወይም “አንድ የጎደለ ግጥም እንዳለ ጠርጥሩ፤” ይሉናል፡፡ ምናልባትም በዘመናት ብዛት በዝንጋዔ የጠፋ፣አንድ ስንኝ ወይም ሙሉ ቤት ሊኖር ይችላል፡፡ ባልንጀሮች፤ “ቤት የለሽም ወይ” ሳይሏት በምን ምክንያት “እንኳን ቤት እና የለኝም አጥር ልትል ትችላለች?” የሚለውን ምክንያት በማስገባት ይሞግታሉ።
በ“ፎክ” ልማዳዊ ጨዋታዎች ውስጥ የዚህ አጥኚዋ የፈለጉት ዓይነት ወጥነት ብዙም ሊጠበቅ አይችል ይሆናል፡፡ አጥኚዋ እንዳሉት፣ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፍ፣ የመረሳት አጋጣሚ እንዳለው የሚታመን ቢሆንም፤ እንደ አበባየሽ ወይ ባሉ ትውፊታዊ ጨዋታዎች ውስጥ ወጥነት የማይጠየቅበት የግጥም አካሄድ ሊኖር እንደሚችል መረዳት መልካም ነው፡፡ አለዚያም፤ አጥኚዋ በዕማሬያዊ ፍቺ ሀሳቡን ለማስታረቅ፣ ቀጥለን በምንገልፀው መልኩ እንዳደረጉት ያለ የትርጉም ሀሰሳ በማደረግ፤ ሀሳቡን የተሟላ ማድረግ ይቻል ይሆናል፡፡
“እንኳን ቤት እና የለኝም አጥር” ስትል፤ “እንኳን ባል እና እጮኛም የለኝ” ማለቷ ነው፡፡ ቀጠል አድርጋ ደግሞ “እደጅ አድራለሁ ኮከብ ስቆጥር” ትላለች። እማሬያዊ ፍቺው፤ “ማደሪያ ቤት ስለሌለኝ እደጅ ቁጭ ብዬ ሰማይ ላይ ፈሰው የሚታዩትን ቁጥር ስፍር የሌላቸው ከዋክብት ስቆጥር ሌሊቱን እገፋዋለሁ ማለቷ ነው፡፡” ልንል እንችላለን፡፡ አቀራረቧ ግን ምፀታዊ ገለፃ የተላበሰ ነው፡፡ “ኮከቦችን ቆጥሮ ለመጨረስ መሞከር እንደ ሞኝ የሚያስቆጥር ነው፡፡ እኔም ማደሪያ የሌለኝ ሥራ ፈት በመሆኔ፣ እንደ ሞኝ ደጅ ተቀምጬ ኮከብ ላይ አፍጥጬ አድራለሁ ማለቷ ይሆን?” ያሰኛል፡፡ በሌላ ጠንካራ አንድምታ ካየነው ግን “ኮከብ” ከዕጣ ፈንታ ጋር ይተረጎማል፡፡ “ይህችም ልጅ ኮከብ ቆጣሪ እንደሚባሉት አዋቂዎች የወደፊት ዕጣዋን ለመተንበይ እየጣረች ይሆን?…ብንልም ያስኬዳል፡፡
እንዴ?...ቀደም ሲል “እንኳን ቤት እና አጥርም የለኝ” ስትል ቆይታ፤ “ኮከብ ቆጥሬ ስገባ ቤቴ” እያለች ግጥሙን ስትቀጥል ምን ማለቷ ነው ማለታችን አይቀርም፡፡ “ይቺ ልጅ ያጣችው በርግጥ ማደሪያ ቤት አይደለም፡፡ ምክንያቱም የእንጀራ እናቷ ቤት አለ፡፡ ግን በተለመደው ብሂል፣ የእናት ያልሆነ ቤት እንደ ራስ ቤት ስለማይታይ፤ የእንጀራ እናቷን ቤት “ቤቴ” ባትለው ነው፡፡ “እንዲያውም ውጪ በማደሯ ትቆጣታለች፤” ብለን ከላይ የሰጠነውን ፍቺ፣ ልክ ነው እንድንል ያደርገናል፡፡
“አበባም አለ”፣ “አበባየሽ ወይ”፣ “ለምለም” የሚሉትን ቃላት በተደጋጋሚ ስንሰማ፤ ወቅቱ ምድር የምታጌጥበት ልምላሜና የአበባ ምንጣፍ መሆኑን እንድናስብ ያደርገናል፡፡ “ውድር” ማለት ጢሻ ማለት ነው፡፡
እንዲህ እንዲህ እያለ “አበባየሽ ወይ” የተባለው ጨዋታ በርካታ እማሬያዊና ፍካሬያዊ ትርጓሜዎች ይወጡታል፡፡ የአበባየሽ ወይ የልጃገረዶች ጨዋታ፣ትልቅ ድራማዊ አቀራረብ ያለው ሙዚቃ ነው፡፡ በዘመናት ለውጥ ዛሬ ላይ ደርሶ እንኳን፤ ካለ እርሱ አዲስ ዓመት አይደምቅም፡፡ ለታደሉት ሀገራት የሀገረ-ሰብዕ የባሕል ጨዋታዎች ራሳቸውን ችለው፣ ያለምንም መሸራረፍ እንዲሸጋገሩ፣ጥበባዊ ደረጃቸውን በጠበቀ መልኩ ተሠርተው፣ በወግ ጠባቂ ተቋሞቻቸው በኩል በክብር ይቀመጣሉ፡፡ የዘመኑ የቀረጻ ቴክኒዮሎጂ ምስጋና ይድረሰውና፤ የምሥራቅ አውሮፓ “ማዙርካ” ባህላዊ ጨዋታዎችና “ፖሎኔዞች” እንዲሁም የአውሮፓና አሜሪካ “ክሪስማስ ካሮሎች” ልክና ሥርዓቱን በሚያውቁ ባለሙዎችና ኦርኬስትራዎች ዋጋ እንዲኖራቸው ተደርገው ዳግም ይሠራሉ፣ በጥራትም ይቀረጻሉ፡፡
ጠንካራ ተከታይ አላገኙም እንጂ፤ ጋሽ አውላቸው ደጀኔ፣ በ1960ዎቹ መጀመሪያ እነ ጠለላ ከበደን፣ ፍቅርተ ደሳለኝን፣ አልማዝ ኃይሌንና ሌሎቹን የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ቴአትር ቤት ድምፃውያንንና ተዋንያንን ይዘው አበባየሽ ወይን ድንቅ አድርገው ከውነው፣ በኢትዮጵያ ሬዲዮ አስቀርጸውት ነበር፡፡ ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴም ይኸንኑ ጨዋታ፣ በየዓመቱ በቴአትር ቤቱ ተዋንያትና ድምጻውያት ሲቀርብ፤ በአድናቆት ያዩ እንደነበር የእነ ሰሎሞን ተሰማንና የጳውሎስ ኞኞን የጊዜውን የጋዜጣ ጽሑፎች ዋቤ ማድረግ ይቻላል። በዚህ የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ቴአትር ቤት የአበባየሽ ወይ ጨዋታ ውስጥ ዛሬ ዛሬ እየታወቀ ያለውን የላስታ አካባቢውንና የትግራዩን ‘የአሸንድያ’ እና ‘የአሸንዳዬ’ ጨዋታ እንደ ማሳረጊያ “ቲም” መርጠው “አይ ወለቤ” በሚለው የጨዋታው መደምደሚያ ላይ ውብ ቦታ ሰጥተው ከውነውታል፡፡ ኋላ ላይ ደግሞ የኦርኬስትራ ኢትዮጵያ የሀገረሰብ ጨዋታ ሙዚቀኞችም ይህንኑ የአበባየሽ ወይ ጨዋታ ወጉን ጠንቅቀው በእነ ፀሐይ እንዳለ ድምጻዊትነት ያቀርቡት ነበር፡፡ በ1970ዎቹ እና 80ዎቹም አንዳንድ ድምጻውያን ጥቂት የፈጠራ ሥራዎችንና ድራማዊ አቀራረቦችን አክለው፤ አበባየሽ ወይን ለትውልድ ለማስተላለፍ ሞክረው ነበር፡፡ በዚህ ጥረታቸው አስቴር አወቀን (“ካቡ” በተሰኘው አልበሟ ውስጥ በተካተተው የአበባየሽ ወይ ጨዋታዋ፤) እና ሰሎሞን ደነቀን (“ስርቅታዬ” በተሰኘው ዜማው “ሆያሆዬን” በወንዶች ድምጽ እና ‘አበባየሽ ወይን’ ደግሞ በብርቱካን ዱባለ ድምጽ እንዲቀነቀን በማድረግ፤) አለማንሳት ውለታቸውን እንደ መዘንጋት ይቆጠራል፡፡ አለመታደል ሆኖ ብዙኃን መገናኛው በእጁ የሚገኘውን ይህንን የቴአትር ቤቶቹን ተዋንያንንና ድምፃውያን ያቀረቡትን ሥራ አያስደምጡንም እንጂ ለዛና አቀራረቡን የዘመናችን ልጃገረዶች ደህና አድርገው ሊያጠኑት ይችሉ ነበር፡፡
የዛሬ ልጃገረዶች ያበላሽዋቸው ወይም አለወጋቸው ያቀረቧቸው የአበባየሽ ወይ ጨዋታዎች ላይ በየጊዜው ትችቶች ይቀርባሉ፡፡ “ቃላት ተገደፉ”፣ “የአቀራረብ ወጎቹ ተቆነጻጸሉ” ወ.ዘ.ተ. የሚሉት ትችቶች በዘመናችን ልጃገረዶች ላይ ብቻ መቅረባቸው፤ የትችቶቹን ቀስቶች ከእውነተኛው ኢላማ ውጪ ያደርጋቸዋል፡፡ እውነት ለመናገር የትውፊት ግድፈቶቹ፣ የልጃገረዶቹ የብቻ ጥፋቶች አይደሉም፡፡ በአብዛኛው እናቶች፣ ለልጆቻቸው ትክክለኛውን ክዋኔ የሚያስተምሩበት አጋጣሚ ባለማግኘታቸው፣ ወይም የአነዋወር ወጋችን ፍፁም እየተቀየረ በመምጣቱ፣ እንዲህ ያሉ ትውፊታዊ ሥርዓቶች የሚሸጋገሩባቸው የትውልድ ወግ፣ የቅብብል ድልድዮች በመፍረሳቸው የተከሰተ በመሆኑ፤ ልጃገረዶቹ ባላዩትና ባልሰሙት ነገር ሊወቀሱ፣ “ወግ አልጠነቀቃችሁም” ሊባሉ ሁኔታው አይፈቅድም። ይህንን ወግ፣ ይህንን ሥርዓትና ትውፊት ለማሳየት ትልቁ ኃላፊነት የብዙኃን መገናኛዎቹና የወግ ጠባቂ የባሕል ተቋማቱ (የቴአትር ቤቶቹ)፣ በተለይም የሬዲዮና የቴሌቪዥኑ ነው፡፡ ብዙኃን መገናኛው፣ የሥነ-ጥበብ ተቋማቱ፣ የባሕል ተቆርቋሪዎች፣ ድምፃውያንና ወላጆች እንደ ኃላፊነት ደረጃቸው ሊንከባከቡት፣ ልክ እና መልኩ ሲሸራረፍም ቆጣ በማለት ሊጠብቁት የሚገባ ትልቅ ማኅበረሰብዓዊ ወግ ነው፡፡
ሾቡ ኮምዩን ኣብ ማእከላይ ደቡብ ስኮነ ጥቓ ዓበይቲ ከተማታት ማልመን ሉንድን ትርከብ። እቲ ኮምዩን ኣብ ስኮነ እቲ ዝሰፍሐ እዩ፡ ብዘይካ ከተማ ሾቡ ድማ ካልኦት ገጠራት ይጥርንፍ። እተን ገጠራት ንጡፋት ኣብ ልዕሊ ምዃነን ቀረብ ናይ ኣገልግሎት፡ ዱኳናትን ንጥፈታትን ኣለወን።
ከተማ ሾቡ ብዙሓት ዱኳናትን ሰፊሕ ቀረብ ኣገልግሎትን ኣለዋ። እቲ ኣብ ነፍስ ወከፍ ዓመት ኣብ ሓምለ ዝካየድ ናይ ሾቡ ዕዳጋ ሓደ ካብቶም ኣብ ሽወደን ዝተፈልጠን ዝጠንተወን እዩ።
ኣብ ሾቡ ኣብ ዓዲግካ ይኹን ተኻሪኻ ኣብ ኣፓርትማ፡ ሪጋ ገዛውቲ ወይ ቪላ ክትቅመጥ ይከኣል። ገዛውቲ ዘካርዩ ናይቲ ኮምዩን ብሕታውያንን ኣካረይቲ ኣለዉ። ብዛዕባ ዝርዝር ኣባይቲ ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን መርበብ ሓበሬታ ተመልከት። ብሕታውያን ኣካረይቲ ነኣሽቱ ገዛውቲ እውን የካርዩ እዮም። ብዛዕባ ገዛውቲ ኣብ ብሎከት (ኣብ ኢንተርነት) ወይ ካልእ ናይ ገዛውቲ መርበባት ረአ።
ኣብቲ ኮምዩን ብዙሓት ንጡፋት ማሕበራት ኣለዋ። ኣብቲ ናይ ማሕበር ደብተር ኣብቲ መርበብ ብዛዕባ ፍሉይ ዓይነት ስፖርት ክትደሊ ትኽእል። ኣብቲ ኮምዩን ናይ ሽወደን ቤትክርስትያን እታ ዝዓበየት ማሕበር እያ። ኣብተን ኣብ ጥቓ ሾቡ ዚርከባ ከም ሉንድን ማልመን ዝኣመሰላ ከተማታት እተፈላለያ ናይ ሃይማኖታት ማሕበራት ኣለዋ።
ኣብቲ ኮምዩን ብዙሓት ዕዳጋታትን ግሮሰሪታትን ከምኡውን ባራትን ቤትንባብን ፋርማሲን ሲነማን መሐምበስን ኣሎ። ኣብቲ ገጠራት ከይተረፈ ድኳናት ኣሎ፡ ኣብ ብለንታርፕን ሎቨስታድን ቮልሾ ድማ ቤትንባብ ከይተረፈ ኣሎ። ሜዳ ኵዕሶ ኣብ ፈቐዳኡ ኣብቲ ኮምዩን ኣሎ። ካብ 13-20 ዓመት ንዝዕድመኦም መንእሰያት ዚኸውን ናቨት እተባህለ ናይ ባሃሊ ኣደራሽ ኣሎ። ኣብ ብለንታርፕን ሎቨስታድን ቮልሾን ን13-20 ዝዕድመኦም መንእሰያት ዚኸውን መዘናግዒ ኣሎ።