Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ሰዎች እያወሩ ሲያልፉ አያለሁ... ሰዎች ተቃቅፈው ያዘግማሉ። ደማቅ በሆነ ፍቅር ተያይዘው ይከንፋሉ። እኔም ብቻዬን እራመዳለሁ። ከንዴቴ ስበርድ ወደ ቤት መመለስ እንዳለብኝ እያሰብኩ ነበር።
ተመልሻለሁ... ነገር ግን አንዳች የሚያስጨንቅ ነገር ሰፈረብኝ.. ፊቴን ደጋግሜ አሻለሁ። ክፍሌ ውስጥ ከወዲያ ወዲህ ለመንቀሳቀስ እሞክራለሁ። ሁሉም ነገር ይጠፋኛል....
ከዚያች ቀን ጀምሮ ህይወቴ ውሉ እንደጠፋበት ልቃቂት ተወሳሰበ። መዓልት በእኔ ጨለመ። ስቃዬ ኑረቴ ላይ ነገሰ። ምቄ ብዝቶ ሰው ሁሉ ተጠየፈኝ። አንዳች መጥፎ ነገር ወረረኝ። የሚሳፍር ክስተት ሰርክ በህይወቴ ተከሰተ።
ሁሉም ነገር ተመሰቃቀለ... የቁም ቅዠት ... ከሞት የከፋ አሳፋሪ ክስተት በእኔ ተላገደ... ህመም ይሁን ልክፍት... ነገርየው ታጣ. .. ሰይጣን ይሁን አምላክ... ከማን እንደመጣ አልታወቀም...
በቁሜ ብዥ ይልብኛል። እነዚያ የምወዳቸው የብርሃን ዘሃዎች እየጠፉ... እየጠፉ... መጡ... ከዋክብት አያበሩም... ጨረቃ ተደብቃለች... ፅልመት በወረሰው ዓለም እንዳክራለን...እዳክራለሁ
ደጋግሜ ህልም አያለሁ። አንዳች ጥቁር ነገር ከኋላዬ እያባረረኝ ምናምን። አንዳንዴ ከገደል ለመውጣት ስለፋ እነቃና ላብ ያሰምጠኛል ...አይኖቼ በርበሬ ይመስላሉ። አካሌ ይዝላል።
ጠንካራ ሽታ ሰፈሩን መበከል ከጀመረ ሰነባበተ። አፍንጫን የሚሰነጥቅ ከባድ ሽታ፣ አላፊ አግዳሚውን የሚያስነጥስ፣ ሳል የሚለቅ ከባድ ሽታ መጣ። የዚህ ሽታ ምንጭ ማን እንደሆነ ለጊዜው ባይታወቅም፣ ሰፈሩ ገምቶ አላሳልፍ አለ። ያለፈው ሰው ሁሉ ይተፋል። አንዳንዴ “ምንድነው የሚሸተው” እየተባባሉ ይጠያየቃሉ። ለስራ ለሊት የሚነሳ አባቴ፤ “አቤት ግማት” እያለ ሃክታውን ማፍረጥ ከጀመረ ሰነባብቷል። ይሄ ነገር ለእኔ አዲስ ነበር። ምክንያቱም ይሄ ሽታ የሚሉት ነገር ለእኔ በፍፁም የሚሸት አልነበረም። ታዲያ ሁሉም በዚህ ባልታወቅ ሽታ ሲበከሉ አይ ነበር። ሁሉም ትፋታቸውን ጥለው ሲሄዱ እሰማ ነበር። እዛች ትንሽ ክፍሌ ውስጥ ቁጭ ብዬ ሁሉንም ነገር እከታተላለሁ።
ሁሉም ነገሮች ትናንት በሚመስል ግራጫ ኩነት የተድበሰበሱ ህመሞች ነበሩ። ሰው ሁሉ በዚያ ሽታ ተበከለ። ብዙዎች ግራ ገባቸው። እዚህ መንደር ውስጥ እንዲህ የሚገማ ነገር ከየት መጣ? እያሉ እርስ በእርሱ ይተያያሉ። አንዳንዴ ከመንደሩ ፊት የነበረውን ቱቦ እያሳበቡ፣ እዚያ ላይ ሽታውን ማላከክ ጀመሩ።
ታዲያ በዚህ ሁናቴ ውስጥ ሆኜ እኔም ግራ መጋባት ጀመርኩ። ይሄ ሽታ የሚሉት ነገር ከእኔ አካል ይሆን የሚመጣው ስል እራሴን ጠረጠርኩ። ልብሴን አገላብጬ ማሽተት ጀመርኩ። አንሶላዬን፣ ብርድልብሴን ሁሉ አውጥቼ አጠብኩ። አፍንጫዬ ወደ ገላዬ ማነፍነፍ ጀመረ። ታዲያ ምንም ሊሸተኝ አልቻለም። አንዳንዴ የእጣን ሽታ ውል ይልብኛል። ከየት እንደመጣ የማላውቀው የእጣን ሽታ ያውደኛል። ታድያ ስለዚህ ሽታ እያሰብኩ እግረ መንገዴን ቀጠልኩ።
በአጠገቤ የሚያልፉት ሰዎች አፍንጫቸውን ሲይዙ አየሁ። አንዳንዶች ያስነጥሳሉ። አንዳንዶች እያሳሉ ያልፋሉ። አንዳንዱ ደሞ “እፍፍፍፍፍፍ” እያለ ይሄዳል። ይኼኔ ጥርጣሬዬ ልክ እንደሆነ አወቅኩ። ይሄ አፍንጫ የሚሰብር ሽታ ከእኔ አካል እንደሚወጣ ገባኝ። ከእኔው አካል ነበር ይኼ አፍንጫ የሚሰብር ግማት የሚወጣው። እራሴን ተጠየፍኩ። እቤቴ እስክገባ ድረስ ጨነቀኝ። ክፍሌ ውስጥ መሽጌ እስክቀመጥ ድረስ ጠበበኝ። አንድ ሽማግሌ አጠገቤ ደርሶ አክታዉን ተፍቶ አለፈ። ተመልሼ እኔን እንዴት ሊሸተኝ አይችልም ስል እራሴን እጠይቃለሁ። ምናልባት አፍንጫዬ አንድ ችግር ይኖርበት ይሆናል እንጂ ሽታው በሄድኩበት ሁሉ እኔን መከተሉን አልተወም። በአጠገቤ የሚያልፉ አንዳንድ ሰዎች፤ “ሽንት ቤት አለ እንዴ እዚህ?” ይላሉ። የሽንት ቤት ጠረን ነው እኔ ጋ ያለው ብዬ አሰብኩ።
ቀናት ያልፋሉ። ከቤት መውጣት አቆምኩ። ከማንኛውም ሰው ጋር መገናኘት አልቻልኩም። ሽታዬ አጠገቤ ሰው የሚያስቆም አይደለም። ማንም ሰው ያን አፍንጫ የሚቆርጥ ሽታ ችሎ አጠገቤ አይቆምም። ይባስ ብሎ ከእሩቅ መሽተት ጀመረ። የሆዴ ህመም ብሶ ከፍተኛ የጩኸት ድምፅ ያሰማል። ፊንጢጣዬ አካባቢ የሚጮህ ነገር ነበር። ፈስ እየወጣ መሆኑ ባይታወቀኝም፣ይሄ አፍንጫ የሚቆርጥ ሽታ ከፊንጢጣዬ ውስጥ እንደሚወጣ ገባኝ። ሌሊት ሌሊት በጣም ያልበኛል። ይሄ ላብ የሚሸት ስለሚመስለኝ ቶሎ ቶሎ መታጠብ፣ ሽቶ መቀባት ጀመርሁ። ይሄም መፍትሔ ሊሆን አልቻለም።
ሽታው ከቤታችን ፊት ለፊት ያሉት ሱቆች ውስጥ ይገባል። እኔም የሚያስል ሰው ስሰማ መሸማቀቅ ጀመርኩኝ። አባቴ መሳደቡን ቀጥሏል። እርግማኔ ነው እንዲህ እንድትሸት ያደረግህ አለኝ። እንዲህ ያለኝ ዕለት አምርሬ አለቀስኩ። ስቃዬን እያየ በእርግማኑ የሚኮራ አባት መስሎ ታየኝ። የማላውቃት እናቴን ናፈቅሁ። ሰርክ ማልቀስ ሆነ ስራዬ። የሰፈሩ ሰው ሁሉ ሽታው የሚወጣ ከእኔ እንደሆነ አወቀ። ተሸማቀቅኹ፤ ተሳቀቅኹ.. ትልቅ ፍራቻ ልቤ ላይ ነገሰ። መኖር አስጠላኝ። እራሴን ለማጥፋት አሰብኩ። በገመድ እራሴን ልሰቅል የቤታችን አጥር ላይ የተቋጠረውን ገመድ ፈትቼ ወደ ክፍሌ ገባሁ። ከዚህ ሽታ ጋር ከመኖር ሞት ሰላማዊ መፍትሄ እንደሆነ ማሰብ ጀመርኩ። ግን ቅዋዉን አጣሁ። አቅሙ ከዳኝ። ምናልባት ሊጠፋስ ቢችል ህይወት መክኖ.. ያለ ምንም ስራ ተራ ሆኜ ሞቼ መረሳቴን እያሰብኩ፣ ሞት አማራጭ እንዳልሆነ ደጋግሜ ለራሴ መንገር ቀጠልኩ። ገመዱን ይዤ አሰላስላለሁ። ህይወቴን ለማትረፍ ያለኝን አማራጭ አያለሁ...
ገመዱን አልጋዬ ስር ደብቄ ምናልባት ሽታው እያደር ሊቀንስ... እና ሊጠፋ ይችላል የሚል ተስፋ አደረብኝ። ህይወት ያጓጓችኝ ይመስላል። ሁለተኛ እድል ፈለግሁ። ድጋሜ መኖር፣ ድጋሜ ህይወት አዲስ ሆነች።
አንድ ቀን ሁሉንም ነገር ልነግረው አሰብኩ - ለአባቴ። ሳሎን ቁጭ ብሎ ቴሌቭዥን ያያል። ፊት ለፊቱ ቁጭ አልኩ። ለአፍታ ዝም አልኩኝ። ጥቁር መልኩ ወዝቷል። የግንባሩ መስመሮች ደምቀው ታዩኝ። የሸሚዙን እጅጌ ወደ ላይ ሰብስቦ፣ ክሳዱን አቁሟል። አይኑ እንደ በርበሬ ቀልቷል። አይኖቹ አተኩረው እያዩኝ ለምን ፊቱ እንደተቀመጥኩ የሚጠይቁ ይመስላሉ።
“እኔ እኮ ይሄ ሽታ የምትለው ነገር አይሸተኝም... እናንተን የሚሸታችሁ ነገር ፍፁም ለእኔ አይሸትም። ምናልባት ሆስፒታል ሄጄ ብታየው መፍትሄ ሊኖረው ይችላል፤ ሳንቲም ስጠኝና..."
ውጪ እየወጣሁ ሰዎችን መጠየቅ ጀመርኩ። የማላውቃቸውን ሰዎች ሳይቀር ምን ምን እንደሚሸታቸው እጠይቃለሁ። ዝም ብለውኝ አፍንጫቸውን እየነካኩ ያልፋሉ። አንዳንዶች እየሳቁ “የሽታውን ታሪክ እናውቀዋለን” ይሉኛል። እኔ ምንም እንደማይሸተኝ ምዬ ተገዝቼ እነግራቸዋለሁ። ይስቃሉ። ሲስቁ ይበልጥ እናደዳለሁ።
“ዞር በል ወደዚያ ግማታም” ይሉኛል። ዐይኔ በእንባ ተሞልቶ “አይሸተኝም እኮ” እላቸዋለሁ። እየሳቁ ያልፋሉ። ልቤ ቆስሎ ወደ እዚያች በኣቴ ገብቼ እደበቃለሁ። እንዲህ አይነት ነገር በእኔ መድረሱ እያስከፋኝ ተጠቅልዬ እተኛለሁ። እንቅልፌ ባለ ብዙ ህልም ነው። ብዙ ጊዜ የምነቃው ሰውነቴ ሁሉ በላብ እርሶ ነው። በዚህ መሃል የአባቴን ትፋት እሰማለሁ። “አቤት ግማት” ይሉት ቋንቋው ልቤን ይረብሻል።
ሰዎች ሁሉ ስለዚህ ሽታ በሹክሹክታ ማውራት ጀመሩ። ሩቅ ዘመዶቼ ሳይቀሩ፣ ይሄን ሰምተው እኔን ለመጠየቅ ወደ ቤት ጎረፉ። ተሸማቀቅሁ። ፊቴ በሃፍረት ቀላ። የአዕምሮ ሀኪም ሊያየኝ እንደሚገባ ነገሩኝ። ይሄን ያለችው የአጎቴ ሚስት ናት።
አምኑኤል ሆስፒታል አስገቡኝ። የማየውን ሰው ሁሉ ስለዚያ ሽታ እጠይቃለሁ። “አይሸተኝም” እያልኩ እንዲያምኑኝ እለማመጣለሁ። ብዙዎች አፍንጫቸውን እየነካኩ በዝምታ ያልፋሉ። ታዲያ በዚህ ጊዜ እንባ ጉንጮቼን ያርሳል።
“ሸቷቸው ነው የተፉት ተመልከቱ" እያልኩ አለቅሳለሁ። የሆስፒታሉ ዘበኛ አጠገባቸው እንዳልደርስ አስጠንቀውኛል። እንደ ህፃን እያለቀስኩ ከታማሚዎች ጋር እቀላቀላለሁ።
እነሱም “እፍፍ” እያሉ ይርቁኛል። ይኼኔ አንዳች የመጨነቅ ስሜት ይጠናብኛል። ሁሌ የሚገርመኝ የሃኪሜ ነገር ነው። አፍንጫውን ሳይነካ በፈገግታ ተቀብሎ ይጠይቀኛል።
ነርሶች መጥተው መርፌ ይወጉኛል። ወደ ጥልቅ እንቅልፍ እገባለሁ። አዲስ ህልም ይታኛል። አዲስ ተስፋ ይታየኛል። ስነቃ ከመዳን የነገ ተስፋ ጋር ሆኜ ነው። ስነቃ ሽታው እንዲጠፋ እየተመኘሁ ነው። ስነቃ ልቤ በሃዘን ተጎሳቅሎ ነው። ስነቃ አንድን ሰው የማቀፍ ጉጉት አድሮብኝ ነው።
አዎ! አንድ ሰው የማቀፍ... አንድ ሰው የማፍቀር ጉጉት... ከሰው ታዛ የመከለል ጉጉት ... ከሰው ጋር ብቻ... ከሰው ጋር... ነገን መናፈቅ... በነገ ውስጥ የመዳን ተስፋ... የመዳን ጉጉት...
እጅግ በጣም ብዙ የመሰረተ ልማት ጉድለት እና ፈጣን የህዝብ ቁጥር እድገት በምስራቅ አፍሪካ የኮቭ19 አከባቢ መስፋፋቱን ቀጥሏል ፡፡ ከፍተኛ ችሎታ ላላቸው የምህንድስና ድርጅቶች ፣ ለግንባታ አስተዳደር እና ለማሽነሪ መሳሪያዎች ከፍተኛ ፍላጎት በአፍሪካ እየጨመረ ገበያ ውስጥ ይገኛል ፡፡
ወደ ምስራቅ አፍሪካ ኮንስትራክሽን በደስታ ለመቀበልዎ በጣም ደስ ብሎናል ቨርቹዋል ከገዢው ጋር ሐሙስ 4 ማርች 2021 (እ.አ.አ.) ከጠዋቱ 09 ሰዓት በኋላ ጋር ይተዋወቁ ፡፡ በዚህ ዓመት የንግድ ድርጅቶች አውታረ መረባቸውን እንዲያሰፉ እና በኢትዮጵያ-ታንዛኒያ እና ኬንያ አዳዲስ ዕድሎችን እንዲያፈሩ ፈለግን ፡፡
የዚህ ዓመት ትኩረታችን ኩባንያዎች አውታረመረባቸውን እንዲያራዝፉ እና ከፍተኛ የእድገት እምቅ ባለባቸው በኢትዮጵያ-ታንዛኒያ እና ኬንያ አዳዲስ ዕድሎችን እንዲፈጥሩ መፍቀድ ነው ፡፡
አፍሪካ ቢዝነስ ቬንቸር በዝግጅቱ ወቅት ባለሀብቶችን ፋይናንስ ከሚሹ የአገር ውስጥ ፕሮጀክት ባለቤቶች ጋር ያገናኛል ፡፡ አሁን ካለው አውታረ መረብዎ ባሻገር ይሂዱ እና ዓለም አቀፍ ባለሀብቶችን ወደ ፕሮጀክትዎ ያቅርቡ ፡፡
በቅርቡ ከዚህ ዓለም በሞት የተለዩትን፥ በዚህ በዩናይትድ ስቴትስ የሚገኘው እውቁ የህክምና ተቋም Mayo ክሊኒክ የሳምባ በሽታዎች ሃኪምና ተመራማሪ የነበሩትን ፕሮፌሰር በቀለ አፈሳን ህይወትና ሥራዎች ለማስታወስ የተሰናዳ ቅንብር ነው።
ለየት ያለ የልጅነት ጊዜና ጠባይ፤ የላቀ የአእምሮ ብቃትና ኋላም በጉልምስና እድሜ ለተሰማሩበት ሞያ የተሰጠ ስብዕና የሞያ ሃጋሮቻቸውና የቅርብ ወዳጆቻቸው የፕሮፌሰር በቀለን ህይወት በሚያስታውሱባቸው ወጎች ጎልተው ይሰማሉ።
ዋሕዚ ኤርትራውያን ናብ ስደት ገኒንሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ኣዘዝቲ ፖሊስን ኣመሓደርትን ንኡስ ዞባታት ናይ ዞባ ደቡብ፣ ምስ ዓበይቲ ዓድን ወከልቲ ንኡሳን ዞባታትን ርክባት የካይዱ ምህላዎም ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
እቶም ምንጭታት ኣብ ዝልኣኽዎ ሓበሬታ፣ ኣዘዝቲ ፖሊስ ንኡስ ዞባታት መንደፈራ፣ ዓዲ ዃላ፣ ዓዲ ቀይሕን ሰንዓፈን ዓበይቲ ዓዲ ብምእካብ፣ መንእሰያት ናብ ኢትዮጵያ ዝውሕዙ ዘለዉ ብናይ ጸላእቲ ፕሮፖጋንዳን ውዲትን ድሕሪ ምባል፣ እቲ ናይ ስደት መስርሕ ብኣፍልጦ ወለድን ደቂ ዓድን ይካየድ ከምዘሎ ወቒሶም።
ዋሕዚ መንእሰያት ስደት ንምግትኡን ንምክልኻሉን ዓበይቲ ዓድን ወከልቲ ንኡሳን ዞባታትን ምስ ነበርቲ ዓድታት ብምትሕብባር ኣብ ጎኒ መንግስቲ ደው ክብሉ’ውን እቶም ኣዘዝቲ ጸዊዖም።
እቲ ምክልኻል ገበን ብዝብል ኣርእስቲ ኣብ ንኡሳን ዞባታት ናይ ዞባ ደቡብ ዝካየድ ዘሎ ርክብን ኣስተምህሮን ምስ ዓበይቲ ዓዲን ወከልቲ ንኡሳን ዞባታትን፣ ብዘይካ ኣብ ዋሕዚ ስደት፣ ጉዳይ በብእዋኑ ዝጠፍአ ዘሎ ብመንግስቲ ዝተዓደለ ብረታት ብዝምልከት’ውን ከምዝተላዕለ እቶም ነዚ ሓበሬታ’ዚ ዝልኣኹ ምንጭታት ብተወሳኺ ጠቒሶም።
ነገሮች እንደ ድሮ አይቀጥሉም። የብሄር ብሄረሰቦች መብት የሚፃረሩ ቡድንተኝነት፣ መርህና ፕሮግራምን መሰረት ያላደረገ መተዛዘል፣ አለመተጋገል፣ በጥርጣሬ መተያየት፣ ለመነጋገርና ዝግጁ አለመሆን መደገም እንደሌለባቸዉ ፤እንዲሁም ለአንድ ፖለቲካዊ ፕሮግራም፣ ለአንድ ህዝብና ሀገር የቆመ ድርጅቶች እንደ ቀድሞ ተግባብተው ለመስራት ወስነዋል፤ ከዚህ ሌላ አማርጭም እንደሌለ ተግባብተዋል።
በዚ የቀዉስናቭ ያለመረጋጋት ወቅት ከወደ ኢህአዴግ ምክርቤት ጥሩ ዉይይት እየተደረገ መሆኑ ልነግራቹህ እፈልጋለሁ። ቆፍጠን መረር ያሉ ዉሳኔዎች እየተላለፉ ይገኛሉ። በሚከተሉት ከፍተኛ ተግባራዊ ለዉጥ ያመጣሉ በተባሉ ዙርያዎች ዉሳኔዎች እየተላለፉ ናቸው። እርግጠኛ መሆን የሚቻለው አንድ ነገር ብቻ ነው፤ የማይግባባው ኢህአዴግ ከዚህ በኃላ አይኖርም። በዚህ ክፍተት ምክንያት ሲፈነጭ የነበረው የዉስጥም የዉጭም ሃይል ቦታ እንደማያገኝ ልገልፅላቹህ እወዳለሁ።
1,የተፈናቀሉ ዜጎች በቂ ካሳ ተከልልዋቸው ወደ ቦታቸው እንዲመለሱ። በአጣሪ ኮሚሽን የሚጣሩ ነገሮች ተጣርተው በዚህ የማፈናቀል ወልጀሎች ተሳታፊ የነበሩ ባለስልጣኖች በህግ ተጠያቂ እንዲሆኑ። ይህም ከፍተኛ አመራሮችንም ጭምር ያካትታል።
2, በአራቱም የኢህአዴግ አባላት ተከስቶ የነበረው መጠራጠርና ኩርፍያ ከምን እንደመነጨ፣ ምን ጉዳት እንዳስከተለ በዝርዝር ካየ በኃላ ድፍረት የተሞላባቸው የመፍትሔ አቅጣጫዎች አስቀምጦ ሁሉም የግንባሩ አባላት ሙሉ ለሙሉ ተስማምተዉበታል። በድርጅቶቹ የሚታየው ብሄርን ማእከል ያደረገ የጎራ መደበላለቅ እና የሰልፍ መዛባት ባስቸዃይ ለማረምም ተስማምተዋል። ይህ እንዲፈጠር ያደረጉ ባለስልጣናትና መደበኛና ኢመደበኛ የሆኑ አፈ ቀላጤዎቻቸው እንዲታረሙና ተጠያቂ እንዲሆኑ መግባባት ተደርሶበታል።
3, በየቦታው ብልጭ ድርግም እያለ ያለው አለመረጋጋት መነሻው ዉስብስብ ቢሆንም በኢህአዴግ የአላማ አንድነት መላላት የተፈጠረ በመሆኑ ቁጥር ሁለት ባስቸዃይ ተግባራዊ ሲሆን የመንግስትና የህዝብ ትኩረት ወደ ልማት የሚዞርበት ስትራቴጂ ይነደፋል። ኢትዮጵያ ከሁከት ቀጠና ወደ ልማት አዉድማ መቀየር ዋናው የሁሉም ፖለቲካዊ እንቅስቃሴዎች እምብርት መሆን አለበት በሚለው ኢህአዴግ መግባባት ላይ ደርሷል።
4, የፌዴራል መንግስት በሙስና ላይ ጀምሮት በሁከት ምክንያት ተስተጏጉሎ የነበረው ፀረ ሙስና ትግል በስፋትና በጥልቀት በቅርቡ ይቀጣጠላል። ሙሰና ያለ ምንም ሃፍረትና ድምበር ለመታገል የጋራ አቛም ተይዞበታል። በየቦታው በተፈጠረው ሁከት ምክንያት መታሰር የሚገባቸው ጉምቱ ሙሰኞች በዚህኛው ዙር ገቢ እንደሚሆኑና ለዚህም የድርጅቶቹ አመራሮች ሙሉ ትብብር እንደሚያደርጉ ተስማምቷል።
ማጠቃለያ፥ ነገሮች እንደ ድሮ አይቀጥሉም። የብሄር ብሄረሰቦች መብት የሚፃረሩ ቡድንተኝነት፣ መርህና ፕሮግራምን መሰረት ያላደረገ መተዛዘል፣ አለመተጋገል፣ በጥርጣሬ መተያየት፣ ለመነጋገርና ዝግጁ አለመሆን መደገም እንደሌለባቸዉ ፤እንዲሁም ለአንድ ፖለቲካዊ ፕሮግራም፣ ለአንድ ህዝብና ሀገር የቆመ ድርጅቶች እንደ ቀድሞ ተግባብተው ለመስራት ወስነዋል፤ ከዚህ ሌላ አማርጭም እንደሌለ ተግባብተዋል።
ዉይይቱ በሌሎች አጀንዳዎች በስፋት ቀጥልዋል። የኢትዮጵያ ፖለቲካ ከዚህ ስብሰባ በኃላ የ ፖለቲካ ሰልፉ ግልፅ ሆኖ እንዲወጣ ያደርጋል ብቻ ሳይሆን ከዉስጥ መደበኛና ኢመደበኛ ኪራይ ሰብሳቢዎች፣ ከግብፅና ከሻዕብያ ተላላኪ አምስተኛ ረድፈኞች እንዲሁም ከነብሰ በላ ባለስልጣኖች ሊራገፍ የሚችልበት፣ በዚህም ህዝቡ የሚደመጥበት፣ ሰላማችን የማይናጋበት፣ ብሄር ብሄረሰቦች የማይጠራጠሩበት ሀገር የመሆን እድል የሚሰጡ ዉሳኔዎች እየተላለፉ ናቸው።
ዝግጅት ክፍሉ- ይህ ጽሁፍ የተበተነው በማህበራዊ ገጽ ነው። ከአቶ ሰማኽኝ የፌስ ቡክ ገጽ ላይ አግኝተን ለጥፈነዋል። ጽሁፉ ከፍተኛ ጉዳዮችን ያካተታና በታላላቅ መረጃዎች የታጨቀ በመሆኑም ከመረጃነት ከመሆኑ አንጻር ቢስተናገደም፣ እዚህ ላይ እስካተምነበት ድረስ በሚታወቁ የድርጅት ደረ ገጾች ላይ እንዳልታየ ለመግለጽ እንወዳለን።
....“መግፋት ስላልቻሉ እንጂ ጠንካራ ኢትዮጵያን ላለማየት የማያቋርጥ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ያላቸው ሰዎች ናቸው፤ አይበትኑንም የሚባለው ነገር አይደለም በሀገር ደረጃ በግለሰብ...
ወጣቱ የሰሜን ኮሪያ ፕሬዚዳንት ኪም ጆንግ ኧን አጎታቸውንና በሰሜን ኮሪያ የሥልጣን እርከን ሁለተኛ የነበሩትን ጃንግ ሶንግ-ታዬክ አስገደሉ፡፡ ግድያውን በተመለከተ የተለያዩ አስተያየቶች እየተሰጡ ቢሆንም የመንግሥት ሚዲያ እንዳለው ከሆነ አጎትየው ጃንግ “መንግሥት ለመገልበጥ ሙከራ በማድረግ አስጸያፊ ወንጀል ሰርተዋል” ብሏል፡፡
ሰሜን ኮሪያን ለረጅም ዓመታት ሲመሩ የነበሩትንና ሥልጣናቸውን ከመጀመሪያው የሰሜን ኮሪያ ፕሬዚዳንት ኪም ኤል ሱንግ የተረከቡት ኪም ጆንግ ኢል ባልተጠበቀ ፍጥነት ሲሞቱ ወጣቱ ኪም ጆንግ ኧን ሥልጣን መንበር ላይ ተቆናጠጡ፡፡ በወቅቱ በሃያዎቹ መጨረሻ ዕድሜ ላይ የሚገኙት ኧን ከልምድ ማነስ ችግር ውስጥ እንዳይገቡ በማሰብ አባታቸው ኪም ጆንግ ኢል አስቀድመው ከጎናቸው የሚሆኑ ሞግዚትና አለማማጅ አዘጋጅተው ነበር፡፡
ኪም ጆንግ ኢል የጤናቸው ሁኔታ እየተቃወሰ መምጣቱን በአብዛኛው ይፋ ሆኖ ባይታወቅም ለእርሳቸው ግን የተሰወረ ባለመሆኑ የሥልጣኑን መንበር ሲያዘጋጁና ሲመቻቹ ከአንድ ዓመት በላይ አልፏቸዋል፡፡ በመንግሥት ውስጥ ያለውን አመራርና አሠራር እንዲያስተምሯቸው አጎት ጃንግ ሶንግ-ታዬክ ተመደቡ፡፡ ኪም ጆንግ ኢል ከሞቱም በኋላ ልጃቸው ኪም ጆንግ ኧን በፕሬዚዳንትነት ሥልጣኑን ቢረከቡም ወሳኝ የሆነው የአገሪቱ ሥልጣንና አስተዳደር በሞግዚታቸው አጎት ጃንግ የተያዘ ነበር፡፡ ሰሞኑን ከሥልጣን እስኪወገዱ ድረስ አጎት ጃንግ ከታላቁ መሪ ወሳኝ ፖሊሲ አማካሪነት በተጨማሪ የብሔራዊ መከላከያ ኮሚሽን ምክትል ሊቀመንበር ነበሩ፡፡
የአጎት ጃንግ ወንጀል ይፋ ከሆነ በኋላ በድንገት ከፖሊት ቢሮ ስብሰባ ላይ በወታደሮች እንዲወገዱ ተደረገ፡፡ ከዚያም ወደ ወታደራዊ ፍርድቤት እንዲቀርቡ በመደረግ በሞት እንዲቀጡ ተወሰነባቸው፡፡ የሞት ቅጣቱ ከተፈጸመ በኋላ የሰሜን ኮሪያ ዜና አገልግሎት አጎት ጃንግ “አሳፋሪና አጸያፊ ህይወት ሲመሩ” የነበሩ መሆናቸውን በመግለጽ ረጅም ዘገባ አወጣ፡፡ “ስኳሮቻቸው” ምን እንደነበሩ በዝርዝርም ተነገረባቸው፡፡ ገንዘብ አባካኝ፣ አደንዛዥ ዕጽ ተጠቃሚ፣ ለህክምና ወደ ውጭ አገር ተልከው በርካታ ገንዘብ ያባክኑ፣ ቁማርተኛ፣ ሴት አውል (ሴሰኛ)፣ ሙሰኛ፣ … ፡፡ ወዲያውም በሰሜን ኮሪያ ታሪክ ተፈጽሞ በማያውቅ መልኩ በይፋ ከፖሊት ቢሮ በወታደር ታጅበው ዘብጥያ ወረዱ፤ ከማንኛውም መንግሥታዊ ሥልጣናቸውም ተገፈፈ፡፡ ሰሜን ኮሪያ ከዚህ በፊት እንዲህ አይነት “የማጽዳት ሥራ” አካሂዳ ታውቃለች ነገር ግን በዚህ መልኩ በይፋ ተደርጎ አያውቅም፡፡
የክሱ መዝገብም ዳጎስ እንዲል መንግሥት ለመገልበጥ የሞከሩ የሚል ተጨመረበት፡፡ ባስቸኳይ የጦር ፍርድቤት ተወስደው ሞት ተበየነባቸው፡፡ ተገደሉ፤ የኮሪያ ዜናም ሃተታውን አወጣ፤ ከዚያም አልፎ በፊት በሞግዚትነት ከሚረዷቸው ኧን ጋር የተነሱት ፎቶዎች በሙሉ የአጎት ጃንግ ምስል በፎቶ ማረሚያ ጥበብ እንዲወገድ ተደረገ፡፡ አጎት ጃንግ ከሰሜን ኮሪያ ታሪክ፣ አመራር፣ ህይወት፣ … ተሰረዙ፡፡ ማንነታቸውም ጭምር ተወገደ፡፡ ግን ይህ ሁሉ ለምን መደረግ አስፈለገው? ታላቁ መሪ ኧን ለምን በሞግዚትና አጎታቸው ላይ ይህንን ዓይነት አሰቃቂ ፍርድ ፈረዱ?
ሞግዚቶች ብዙውን ጊዜ ሥራቸው ሲጠናቀቅ ይወገዳሉ፡፡ ወጣቱ ኧን ወደ ሥልጣን መንበር ሲመጡ ብዙ ልምድ ስላልነበራቸው በአጎት ጃንግ ትዕዛዝና አመራር ነበር በርካታ ጉዳዮችን ሲፈጽሙ የቆዩት፡፡ አሁን ግን ሰላሳዎቹን ደፍነዋል በሚባበት ወቅት ላይ ስለሚገኙ የአመራር ብቃታቸውንም ሆነ በግላቸው የሚወስኑ መሆናቸውን ለማሳይት ይፈልጋሉ፡፡ ከዚህም በላይ በፊት እንደ አለቃ ይህንን አድርግ ይህንን አታድርግ ሲሏቸው የነበሩትን ሰው ማስወገድ ቀዳሚ ተግባራቸው መሆን አለበት፡፡ ተፈሪ ለመሆን ይህንን ማድረግ የግድ ሆኖባቸዋል፡፡ የዚያኑ ያክልም ይኸው ድርጊት በሌላ አቅጣጫ ኧን ራሳቸውን መቆጣጠር የማይችሉና አሁንም ብስለት የሌላቸው አድርጎ ሊያስገምታቸው ይችላል፡፡
ኧን የተከፈለው ተከፍሎ የራሳቸውን የአገዛዝ መስመር ለመጀመር ፈልገዋል፡፡ የበፊቱ ፕሬዚዳንት ኪም ጆንግ ኢል ከአባታቸው ኪም ኤል ሱንግ ሥልጣን በተረከቡ ጊዜ በአገሪቱ ላይ ረሃብ በመንገሡ ሥልጣን ለመረከብ ብዙም ፈቃደኛ አልነበሩም፡፡ የወደፊቱን አስተዳደራቸውን ለመገንባትም የግድ የአባታቸውን ባለሟሎች በሥልጣናቸው ማካተት ነበረባቸው፡፡ በአንጻሩ ኪም ጆንግ ኧን እንዳባታቸው ሥልጣኑን ላለመረከብ የፈለጉ አይመስሉም፡፡ በሥልጣን መንበር ላይ ከተቀመጡበት ጊዜ ጀምሮ በሚዲያ ላይ በደጋጋሚ በመቅረብ የተለያዩ የልማት ሃሳቦችን በማቅረብ ሲታዩ ከርመዋል፡፡ በመሆኑም አሁን አዲስና የራሳቸው የሆነ ሥርዓት ለመገንባት በሚያደርጉት ጥረት የቀድሞ ባለሥልጣናትን ማስወገድ መፈለጋቸው እሙን ነው፡፡ አጎት ጃንግ ዓይነት መጠጥ ያሉ ባለሥልጣናትን ለማስወገድ በሚደረገው እርምጃ ተቃውሞ ሊኖር እንደሚችል ስለሚገመት አስቀድሞ ትልቁን ግንድ መገርሰስ ለሌሎቹ የሚሰጠው ትምህርት አለ፡፡ ለዚህም ነው በአጎት ጃንግ ላይ የተወሰደው እርምጃ በይፋ እንዲታይ የተደረገውም ለዚህ ነው፡፡
በኮሪያ አመራር ውስጥ ያሉ አዛውንት አመራሮችን ሰጥ ለጥ ብለው እንዲገዙ ለማድረግ ነው፡፡ እንደሚታወቀው ሰሜን ኮሪያ በርካታ በዕድሜ የገፉ አመራሮች በሥልጣን ላይ የሚገኙ በመሆናቸው አዲሱንና ወጣቱን መሪ ለመታዘዝ ያላቸው ተነሳሽነት ዝቅተኛ እንደሚሆን ግልጽ ነው፡፡ በመሆኑም ሁሉንም ታዛዥ እንዲሆኑና ለኧን ሥልጣናቸውን በሙላት እንደለማመዱ ለማድረግ አዛውንቶቹን አመራሮች ማስደንገጥ የግድ ይላል፡፡ በሰሜን ኮሪያ ሁለተኛ በነበሩት አጎት ጃንግ ላይ እንዲህ ዓይነት እርምጃ ከተወሰደ ሌሎች ለመገዛት መዘጋጀት አለባቸው አለበለዚያ የአጎት ጃንግ ዕጣ የእነርሱም ይሆናል፡፡
አፋኝ ሥርዓት በሕዝባቸው ላይ የደነገጉ አገዛዞች ተመሳሳይ አካሄዶችን እንደሚከተሉ በሙያው ላይ ጥናት ያደረጉ ምሁራን ይናገራሉ፡፡ ህወሃት/ኢህአዴግ በሚገዛት ኢትዮጵያም በተመሳሳይ የሥጋ ዝምድና ያላገደው መበላላት ሲካሄድ ቆይቷል፡፡ የማርክሲስት ሌኒንስት ሊግ ትግራይ (ማሌሊት) ፈጣሪ የነበሩትና ሞት የቀደማቸው አቶ መለስም ኮሚኒስት እንደመሆናቸው በተቀናቃኞቻቸውና በወደፊት ባላንጣዎቻቸው ላይ ተመሳሳይ እርምጃ ሲወስዱ ቆተዋል፡፡(ዜናውን ከተለያዩ የዜና አውታሮች የተጠናቀረ)
ሚዲያውና የፖለቲካ ተቃውሞዎች የተገናኙበት ነጥብ ከጥቂት ቀናት በፊት በአዲስ አበባ በተደረገው የአፍሪካ ሚዲያ መሪዎች ፎረም የኢትዮጵያ ሚዲያ ችግር አጀንዳ ባልሆነባቸው...
ከዕለት ተዕለት ግላዊ የኑሮ ግብ ግብ አለፍ ብሎ ለህዝብ ነፃነት፣ የህይወት ለውጥ፣ መከራ ቅለት ሊታገሉ መነሳት ራመድ ያለ ማንነትን ይጠይቃል፡፡ ታግሎ ማሸነፍ ደግሞ የበለጠ ብርታት ይጠይቃል፡፡ ጀነራል ፃድቃን ገ/ተንሳይ የልጅነት ዘመናቸውን በጫካ የገፉ በመሆናቸው እንዲህ ካሉት ወገን ለመመደብ የሚችሉ ናቸው፡፡ ለህዝብ ነፃነት የልጅነት ጊዜን ሰውቶ በረሃ መገኘት ከበድ ያለ ስብዕና አካል ቢሆንም በረሃ መውረዱ፣ ጠመንጃ ዘቅዝቆ አቀበት ቁልቁለቱን መሮጡ በራሱ ውጤት ስላልሆነ በቂ ነገር አይደለምና ውጤቱ በምክንያት መመርመር አለበት፡፡
በረሃ የወረደ ሁሉ፤ ነፍጥ አንስቶ ባሩድ ያቦነነ ባጠቃላይ፤ “ታግየ ነፃ አወጣኋችሁ” ባይ ውለታ አስቆጣሪ በነሲብ፤ “ዘር አዝርቴ ሞቶ አቆማችሁ” ባይ ሃረግ መዛዥ በሞላ “ከተዋጋ ዘንዳ እንደፈለገ ይሁን፣ ያሻውን ያጥፋ፤ ጥፋትም በጥፋት ላይ ይደራርብ” የሚባልበት ዘመን ከነበረም አልፏል፡፡ ያለንበት ጊዜ የምክንያታዊነት እንጂ የግዝት ዘመን አይደለም፡፡ ስለዚህ፣ ድርጊቱ ተመርምሮ መጠየቅ ያለበት ሁሉ በህግም፣ በህሊናም ይጠየቃል፡፡ በአንድ ወቅት ደደቢት በረሃ ወይ ደንቆሮ ዋሻ መገኘት የተጠያቂነት ድነሽነት (Immunity) አይደለምና ጀ/ል ፃድቃን እና ጓዶቻቸው ላጠፉትም ሆነ በጥፋታቸው ላይ እየደራረቡት ላለው ከቀደመው የባሰ ጥፋታቸው መጠየቅ አለባቸው፡፡
ደርግን መጣል የህግ ሁሉ ፍፃሜ፣ የትክክለኝነት ሁሉ ዳርቻ የሚመስላቸው ህወሃቶች በኢትዮጵያ ህዝብ ዘንድ ያላቸው ግምት ራሳቸው ለራሳቸው ካላቸው ሚዛን ጋር በእጅጉ ይራራቃል፡፡ እነሱ ራሳቸውን የኢትዮጵያ መድህን፣ ምትክ አልቦ ክስተት፣ መታደስ እንጅ መቀየር የሌለባቸው ምጡቃን አድርገው ሲያስቡ የኢትዮጵያ ህዝብ ደግሞ ለእነሱ ብቻ የሚታያቸውን ፍፅምናቸውን መሬት ላይ ፈልጎ ከማጣቱ የተነሳ ነገራቸው ሁሉ ታክቶታል፡፡ እነሱ የትም እንደ ማይሄዱ በቀጥታም በተዘዋዋሪም ተናግረዋል፤ አለፍ ሲልም ጠመንጃቸው በትከሻቸው ነው፡፡ ህዝቡም መሄጃ ስለሌለው እንዳለ አለ፡፡ ህዝቡ በህወሃት/ኢህአዴግ ለሃገር የመቆም ልዕልና ላይ ተስፋ ከቆረጠባቸው ምክንያቶች አንዱ ትልቋን ሃገር ወደብ አልቦ ለማድረግ የሮጠበት የእብድ እሩጫ ነው፡፡ ወደብን ያክል ወሳኝ ነገር እንደ መርገም ‘ነገ ዛሬ ሳትሉ ከእጄ ላይ ውሰዱልኝ’ የሚል “አዋቂ” ከህወሃት ውጭ፣ ከአቶ መለስ ሌላ ከየት ምድር ተፈልጎ ይገኛል? ጄሌ ካድሬዎቹ ተናግረው የማይጠግቡለት የአቶ መለስ “እውቀት ጢቅነት” ኢትዮጵያን ለባህር እጅግ ቀርባ ወደብ አልቦ የሆነች የመጀመሪያዋ የጉድ ሃገር አድርጓታል፡፡
የዓለማችን ወደብ አልባ ሃገራት (ለምሳሌ ቻድ፣ ዩጋንዳ፣ ፓራጓይ፣ ሞንጎሊያ) ወደብ ወደማጣቱ ችግር የከተታቸው የሃገራቸው ጅኦ-ግራፊያዊ አቀማመጥ ከባህር እጅግ ርቀው ከመገኘታቸው የተነሳ ይህን እድል የሚነፍጋቸው በመሆኑ እንጅ “ነፃ አውጭዎቻቸው” ከወደዱት ጋር ፍቅር ለማፅናት በገፀ-በረከትነት ስላስረከቡባቸው አይደለም፡፡ እንደውም የእውነት የህዝብ መንግስት ያላቸው ሃገራት ድንበራቸው ለባህር ቅርብ ሳይሆን እንኳን እንደምንም ብለው ለባህር በር ባለቤትነት የሚያበቃ ኮሪደር ባለቤቶች ይሆናሉ (ለምሳሌ ኮንጎ)፡፡ የጉድ ሃገራችንን ብናይ ግን ለግመል ውሃ መጎንጫነት በታጨው አሰብ ወደብ በኩል ከባህር ያላት ርቀት አዲስ አበባ ከቢሾፍቱ (ደብረ ዘይት) የሚርቀውን ያህል ነው፡፡ ስለ ወደብ ጉዳይ ጮኽው የማይደክማቸው ዶ/ር ያቆብ ኃ/ማርያም እንደውም ርቀቱን ‘የእግር መንገድ ያህል የቀረበ’ ይሉታል፡፡
የአሰብን ወደብ ለሃገራችን አስቀርቶም የጠናባቸውን የኤርትራ ፍቅርም አለማጣት ይቻል እንደነበር ለማሰብ ፅኑ ፍቅሩ የፈቀደላቸው ያልመሰለኝ አቶ መለስ እና ጓዶቻቸው ወደብ አስረክበው ያመጡብን ፈተና ከዚህ በመለስ የሚሉት እንዳልሆነ ከነባራዊው ህይወታችን በተጨማሪ የዶ/ር ያቆብ ኃ/ማርያምን “አሰብ የማናት?” የሚል መፅሃፍ ማንበብ ነው፡፡ የትልቁን ጉዳት ጥቂት ገፅታ ለማንሳት ያህል ወደብ የሌለው ሃገር ለዓለም አቀፉ ንግድ ያለው ቅርበት በሰው እጅ ነው፡፡ በተለይ እንደ እኛ መርፌ ምላጭ ሳይቀር ከውጭ ለሚያስመጣ ድሃ ሃገር ሁለመናውን የሚያስገባው የሚያስወጣው በሰው ደጅ ነውና ጥብቅ ሚስጥራዊነት የሚሻው የፀጥታም እና የደህንነት ጉዳዮቹ ሁሉ አደባባይ የተሰጡ ናቸው፡፡ ልመና አኮፋዳ ይዘን፣ የሰው ደጅ ላይ ቆመን የምናገኘው የእርዳታ እህል ርሃብ ለሚቆላቸው ወገኖቻችን በጊዜ እንዲደርስ የራስ የሆነ ወደብ ይመረጣል፡፡ እንደ መድኃኒት ነፍስ አድን፣ እንደ ነዳጅ አጣዳፊ የሆኑ ፍጆታዎች እንደልብ ይመላለሱ ዘንድ ማን እንደራስ ወደብ! መንግስት ባለወደቡን ሃገር ካስቀየመ የአስመጭ ነጋዴዎች ንብረት ወደብ ላይ ቀልጦ ሊቀር የሚችልበት አጋጣሚ ይኖራል (በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት የብዙ ነጋዴ ወገኖቻችን ንብረት ቀልጦ እንደቀረ ይነገራል)፡፡
ከሁሉ በላይ ለወደብ ኪራይ የሚወጣ ገንዘብ እኛን ጎስቋሎችን ቀርቶ የባለፀጋ ሃገሮችን ወገብም የሚቆርጥ ነው፡፡ አወቅኩ ባዮቹ መለስ ዜናዊ እና ጓደኞቹ እንደሚያስቡት ወደብ ገንዘብ ስላለ ብቻ እንደ በቆሎ እና ገብስ በደረሱበት የሚያፍሱት ወይ ደግሞ ከሆነ ዘመን በኋላ ትዝ ሲል ሄደው ‘አሁን የወደብ ባለቤት መሆን አለብኝ’ ብለው አፈፍ የሚያደርጉት ጥይት እንደመግዛት ያለ ርካሽ ነገር አይደለም፡፡ ረብጣ ገንዘብ ተከፍሎም እንኳን በዲፕሎማሲው መስክ ባለወደብ ሃገራትን ማባበልን፣ መለማመጥን ይጠይቃል፡፡ ያለአባት በሆነ ሁኔታ ደረጃችንን አውርዶ ጅቡቲን የሚያለማምጠን ይሄው ነው፡፡ ወደብ ማግኘት ቀላል እንደሆነ ሲናገር የነበረውን መለስ ዜናዊን ላሙ ኮሪደርን ለመገንባት ዙሪያ ጥምጥም ያባዝነው የነበረው ወደብ እሱ ከጫካ እንደመጣ እንዳሰበው በዋዛ የሚገኝ ነገር ባለመሆኑ ነው፡፡ የሰራውን የሚያውቀው ህወሃት/ኢህአዴግ ለወደብ ኪራይ ስንት እንደሚከፍል በግልፅ ተናግሮ ባያውቅም አመታዊ ወጭው እጅን በአፍ የሚያስጭን እንደሆነ (ወደ ስድስት ቢሊዮን ዶላር በላይ እንደሆነ ይገመታል) ማንም አይጠፋውም፡፡ ይህን ለወደብ የምናወጣውን ወጭ በየትኛው የወጭ ንግድ ምርታችን በምናገኘው ዶላር እንደምናካክሰው ወደባችንን መርቆ ያስረከበውን አካል የሚያስጨንቅም አይመስለኝ፡፡
ህወሃት ከጫካው ድል መልስ ኤርትራን ካላስገነጠለ እንቅልፍ በአይኑ እንደማይዞር ‘ኤርትራን እንደመንግስት እወቁልኝ’ ከሚለው ጭቅጨቃው የተረዱት የወቅቱ የአሜሪካ ፕሬዚደንት ጂሚ ካርተርም ሆኑ የአፍሪካ ጉዳይ አማካሪያቸው ኽርማን ኮህን ‘እባካችሁ ሃገሪቱን ወደብ አልባ የማድረጉን ነገር ደጋግማችሁ አስቡት’ ብለዋቸው እንደ ነበር ወቅቱን አስመልክቶ የተፃፉ መዛግብትም ያልሞቱት ኽርማን ኮህንም ምስክር ናቸው፡፡ የራሳቸው የኢኮኖሚክስ ህግ ያላቸው አቶ መለስ በዚህ ጉዳይ ላይ የነበራቸው መልስ ‘ወደብ ያለመኖር በአንድ ሃገር የኢኮኖሚ እድገት ላይ ይህ ነው የሚባል ተፅዕኖ የለውም’ የሚል እብሪት አይኑን የጨፈነው ነበር፡፡ እሺ የኢኮኖሚው ይቅርና በሃገር ደህንነት ላይ ያለው ተፅዕኖስ ምንድን ነው ተብሎ ታስቦ ይሆን?
በወቅቱ ይህን ጥያቄ ለመጠየቅ ዛሬ መልሰው ልብ የሚያደርቅ ክርክር እያመጡ ካሉት ከጄነራል ፃድቃን እና ከሜ/ጄነራል አበበ ተ/ኃይማኖት (ጆቤ) የሚቀድም ሰው መኖር አልነበረበትም፡፡ እውነታው ግን እነዚህ ዛሬ ሆድ ሲያውቅ በሆነ ሁኔታ ደርሰው ለወደብ ደረት ደቂ የሆኑ ሰዎችም ከአቶ መለስ የተለየ ነገር እንደሌላቸው ነው፡፡ ነበረን ቢሉ እንኳን ዛሬ ላይ ይሄን ቢያወሩ ማሞ ቂሎን ካልሆነ ማንንም ሊያሳምኑ አይችሉም፡፡ አቶ መለስ በዚህም አያበቁም የአሰብን ጉዳይ የሚያነሳ ሰው ‘የሃገር ሉአላዊነት የማይገባው ተስፋፊ ነውና ብቻውን እንደሚያወራ ይቆጠራል’ ይሉ ነበር፡፡
እውነት ለመናገር አቶ መለስም ሆኑ ጓዶቻቸው ወደቡን መርቀው ያስረከቡት ጆቤ በቅርቡ (ለእኔ ቀልድ በመሰለኝ ሁኔታ) እንዳሉት የወደብ ጥቅም እጅግም ስለማይገባቸው ሳይሆን እንዲገባቸው ስላልፈለጉ ነው፡፡ ከህዎሃቶች ብዙ አደናጋሪ ባህሪያት በጣም የሚገርመኝ መልሰው መላልሰው ራሳቸውን ብቻ ማዳመጥ የሚወዱበት ይሉኝታ የራቀው ልማድ ነው፡፡ እነሱ የፈለጉት፣ እንዲሆን የወደዱት ነገር ሁሉ ለሌላው ሰውም ትርጉም የሚሰጥ/መስጠት የሚገባው እውነት እንደሆነ ያስባሉ፡፡ ያሰቡትን አስተሳሰብ ስሁትት እየተነገራቸውም ጆሮው ላይ ሄድፎን ሰክቶ እንደሚዘል ዲጄ በዛው ሙዚቃ ይደንሳሉ እንጂ የሰውም ሃሳብ ለመስማት ጆሯቸውን ሳያዘነብሉ ጎልማሶቹ አረጁ፤ ያረጁት ባሰባቸው፡፡ ይሄ አንድም ለእውቀት ርቆ መቆም ሁለትም ሰው ንቀት ሶስትም “መተኮስ ደጉ” ያመጣው ማናለብኝነት ነው፡፡
ሰሞኑን ጄ/ፃድቃን ፍፁም ብርሃነ ከተባለ ጋዜጠኛ ጋር በነበራቸው ቆይታ ሃገራችን በቀይ ባህር አካባቢ የነበራትን ህልውና መልሳ ማምጣት አለባት ብለዋል፡፡ ቀጥተኛ፣ ቅን እና የሰውን ግንዛቤ ዝቅ ባላደረገ መንገድ መልስ እንደሚሰጡኝ ተስፋ በማድረግ በዚህ ንግግራቸው ዙሪያ እና አጋጣሚውን በመጠቀም ስለ በእርሳቸው እና የ1993 ስንጥቃት ጓዶቻቸው ዙሪያ ያሉኝን አንዳንድ ጥያቄዎች ላንሳ፡፡
የመጀመሪያው ጥያቄየ እናት ድርጅትዎ ህወሃት ኤርትራን ነፃ ማውጣትን ከትግል ግቦቹ እንደ አንዱ አድርጎ አንግቦ አስራ ሰባት አመት ተዋግቶ፣ ኤርትራ ቀይ ባህርንም ጠቅልላ ነፃ ሃገር ከሆነች ሃያ ስድስት ክረምት እና በጋ ካለፈ በኋላ ዛሬ ብድግ አድርጎ በቀይ ባህር ላይ የኢትዮጵያን ጠንካራ ህልውና ያስመኘዎት ምን ጥብቅ ጉዳይ ቢገጥምዎ ነው?
ሁለተኛ ቀይ ባህር የሚገኘው ኤርትራን አልፎ እንደሆነ መቼም አያጡትም፡፡ እናት ፓርቲዎ ህወሃት የኤርትራን ሉዓላዊነት መንካት ቀድሞ የሚያጣላው ከእኔው ጋር ነው እያለ ሲያስፈራራ እንደኖረም ለእርስዎ አይነገርም፡፡ ከሌላ ጥቃት የሚጠብቀውን የኤርትራን ሉአላዊነት ራሱ አይነካውምና ኤርትራን ሳይነኩ በቀይ ባህርን ዙሪያ የኢትዮያን ጠንካራ ህልውና መመስረቱ እንዴት ይሆናል ብለው አሰቡ?
ሶስተኛ የኤርትራ ግዛት እንዳልሆነ በደንብ የሚታወቀውን፣ በደርግ ዘመንም በኤርትራ ውስጥ ሳይሆን በራሱ ራስ ገዝ በሆነ አስተዳደር ሲተዳደር የነበረውን አሰብ ወደብ ያለበትን ክልል የኤርትራ ነው ብሎ የመስጠቱ፣ ቀይ ባህርም ሆነ ኤርትራ የኢትዮጵያ ግዛት ሆነው አይውቁም የሚለው ህወሃት አካል የነበሩ እንደመሆንዎ መጠን ዛሬ በጣም ከረፈደ በኋላ ቀይ ባህርን ለኢትዮጵያ ለመመኘት ሌላው ቢቀር ከሞራል አንፃር ተገቢው ሰው ነኝ፤ የኢትዮጵያ ህዝብም ንግግሬን ይቀበልና ያምነኛ ከዚህ ሃሳብ ጎን ቆሞም ለስምረቱ ይሰራል ብለው ያስባሉ?
አራተኛኤርትራ ከተገነጠለች ብዙ አመታትን ማስቆጠሯ ከፊትዎ የተሰዎረ ነገር አይደለም፡፡ ሃገሪቱ የምትገኝበት ጅኦፖለቲካዊ አቀማመጥ ደግሞ በከፍተኛ ሁኔታ የአረብ ሃገራትተን ቀልብ የሚስብ ከመሆኑም በላይ ከቅርብ አመታት ወዲህ ደግሞ ኢራን፣ ሳውዲ፣ የተባበሩት አረብ ኢሜሬትስ እና ኳታር የበላይ ተቆጣጣሪነታቸውን ለማስረገጥ የሚሻኮቱበት ቀጠና እንደሆነም አይጠፋዎትም፡፡ ኤርትራ ከአመት በፊት አሰብን ለተባበሩት አረብ ኢሜሬትስ እና ለሳኡዲ በኪራይ እንደሰጠች ባለማወቅም አልጠረጥርዎትም፡፡ ከነዚህ ሃገራት አንፃራዊ ባለጠግነት፣ ሃያልነት እና የረዥም ዘመን ቀይ ባህርን ከኢትዮጵያ ነጥቆ የአረብ ሃይቅ የማድረግ ምኞት አኳያ እርስዎ የሚናገሩለት የኢትዮጵያ በቀይ ባህር አካባቢ ተመልሶ የመጠናከር ህልም እንዴት ስኬታማ ይሆናል ብለው ነው ይህን ሃሳብ ያመጡት?
አምስተኛ የሚያወሩለት የሃገራችን ተመልሶ በቀይባህር አካባቢ የመጠናከር ጉዳይ የሚከናወነው ለኤርትራ ጥብቅና በመቆም ይታወቅ በነበረው፣ ከሻዕብያ ጋር ለነፍስ እየተፈላለግኩ ነው እያለ ሳይቀር የኤርትራን የነፃነት ቀን ደግሶ በሚያከብረው፣ የወደብ አልቦነት ችግሩን ሁሉ በፈጠረው፣ በታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ኢትዮጵያን ከቀይ ባህር ዳርቻ እንድታፈገፍግና የአለም አቀፍ ፖለቲካዊ ተፈላጊነቷ እንዲሞት ያደረገው የእርስዎ ፓርቲ ህወሃት/ኢህአዴግ መሪነት ነው ወይስ በሌላ መንገድ? በህወሃት አጋፋሪነት ከሆነ የባድመውን መጨረሻ ያየው የኢትዮጵያ ህዝብ አሁንም ተመልሶ እንደዚህ አይነት ነገር ውስጥ የሚማገድ ነው ብለው ያስባሉ?
በመጨረሻም ከላይ ካሉት ጥያቄዎቼ ለየት ያለ ነገር ላንሳ፡፡ እንደሚታወቀው ህወሃት/ ኢህአዴግ የምር የተጣላቸውን የቀድሞ ጓዶቹን ምን እንደሚያደርግ ከታምራት ላይኔ እስከ መላኩ ፋንታ፤ ከአቶ አንዳርጋቼው ፅጌ እስከ አቶ ኦኬሎ አኳይ ድረስ የደረሰባቸውን የምናውቀው ነው፡፡ እርስዎ እና የህወሃት ስንጥቃት ጓዶችዎ ግን ከህወሃት ጋር ከፉ የሚመስል ጠብ ተጣልታችሁም በሃገራችሁ እንደፈለጋችሁ እንድትወጡ እንድትገቡ እርስዎማ ጭራሽ ነግደው እንዲያተርፉ ሆነዋል፡፡ ይህ ሊሆን የቻለው ለምን ይመስልዎታል? ለእርስዎ እና ለሜ/ጀነራል አበበ ተ/ሃይማኖት በተለይ የተደረገው የህወሃት ተፃራሪን የመታገስ ያልተለመደ ባህሪ ለአቶ አንዳርጋቸው ፅጌ (ያለበት እንኳን በውል ለማይታወቀው) እና ሌሎች የኢህአዴግ የቀድሞ ጓዶች የአሁን ፀበኞች ሲደገም ያልታየው እንዴት ነው? ይህን የምጠይቀው ለናንተ የዘነበው የህወሃት/ኢህአዴግ የምህረት ዝናብ ለሌሎች ወገኖችም እንዲያካፋ ከመመኘት በተነሳ ነው፡፡
በመጨረሻም በሰሞኑ ንግግርዎትን በተመለከተ በእርስዎ በኩል ያትን ነገሮች ጥያቄዎቼን ተንተርሰው ያስነብቡናል ብየ ተስፋ በማድረግ በራሴ በኩል የሚታዩኝን ነገሮች አንስቼ ላብቃ፡፡ እርስዎና ጓዶችዎ ሌላውን ለጊዜው እንተወውና ቢያንስ ኢትዮጵያን በታሪኳ አይታው በማታውቀው መንገድ የባህር በር አልባ ሃገር በማድረጉ ጉልህ ስህተት የታሪክ ተወቃሽ የሚያደርግ ስራ መስራታችሁ ጥሬ ሃቅ ነው፡፡ ስህተት ማንም ይሳሳታል፡፡ እንዲህ እንደ ነጭ ፈረስ የጎላ ስህተት ግን እንደ እናንተ ፓርቲ በብልህነቱ ብዛት ደርግን መጣሉን መሽቶ እስኪነጋ ከሚተርክ፣ሁሉን አወቅ ነኝ ከሚል አካል የሚጠበቅ አይደለምና ለይቅርታ ይቸግራል፡፡ ይቅርታ መጣም አልመጣ ስህተትን ማመንም አንድ ነገር ቢሆንም ስህተትን ለማመን እና ለማረም እሩብ ምዕተ አመት መጠበቅም እንዲሁ የቅንነት አይደለምና ተቀባይነቱ የማይታሰብ ነው፡፡ በተለይ አሁን በሚያነሱት ጉዳይና ባነሱበት የጊዜ ሁኔታ የሃሳቡን ቅንነት ለመቀበል ይቸግራል፡፡ ያጠፋሰው (ያውም እንዲህ ከይቅርታ በላይ የሆነ ጥፋት) ያጠፋው ጥፋት ከይቅርታም፣ ከእርምትም ድንበር አልፎ እንደማይሆን ከሆነ በኋላ እንዲህ እንደ እርስዎ ተዝናንቶ መናገር ሰው ንቀት ይመስላል፤ ለሽንገላ እና ለበጣም ይቀርባል እንጅ ምንም ትርፍ የለውም፡፡ የኢትዮጵያ ህዝብ የወደቡ ነገር ከሆዱ ያልወጣ፣ መቼም ቀብሮት የማይገባው ጉዳይ ቢሆንም በእርስዎ እና በጓዶችዎ አንደበት እና አሳሳቢነት ያውም ከዚህ ረዥም ዘመን በኋላ ስለወደብ መስማት ግን ጅል ተደርጎ እንደተቆጠረ ከማሰብ የዘለለ ስሜት አይሰጠውም፡፡ ለእርምትም ፣ለይቅርታም፣ለመደመጥም ፣ ለመታመንም እንደ እርስዎ ፓርቲና ጓዶች ረዥም ዘመን እና ሰፊ እድል የተሰጠው የለም፡፡ ግን ያንን አልተጠቀማችሁበትም፡፡ አሁን በተለይ ይሄን ጉዳይ በተመለከተ የሚያምርባችሁ ዝምታ ነው!
ያለፉት ሁለት ሳምንታት አውቀውና ኾንም ብለው ወንድን በቁሙ እንዲሁም ባሕርይውና ጠባዩ፣ ስልጣንና ስርዓቱ ላይ ግልጽ የኾነ ጥቃት የሚፈጽሙትንና ይኸው ዓላማ ኖሯቸው ነገር ግን በሕቡዕ(በድብቅ) የሚንቀሳቀሱትን በቅደም ተከተል አይተናል።
“ትውልዱ (ወንዱ) የእነዚህ ጉዳት ለምን ይሸውደዋል?” ብትሉ እነዚህ አካላት የወንዱ የቅርብ ሰዎች ናቸውና ነው(ወላጆች፣ መምሕራን፣ ጓደኞች፣ የኃይማኖት አባቶች… የመሳሰሉት)።
ብዙውን ጊዜ ደፋር፣ ጉልበተኛ፣ እልኸኛ፣ ዐዲስ ነገር የሚሞክርን ልጅ በቅርብ እርቀት ከመጠበቅ ይልቅ ከአደጋ ነጻ፣ ከጥል ነጻ፣ ከሽንፈት ነጻ(ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ሁሉም አሸናፊ ነው የሚል የሰነፎች ፉከራ አልበዛባችሁም)፣ ከሐዘንም ነጻ የኾነ ከባቢ ይፈልጉላቸዋል።
ልጆቻችን በእኛ ሥር እያሉ ደስታውንም ሐዘኑንም፣ ሰላሙንም ጸቡንም፣ ድርድሩንም ድብድቡንም ማወቅ አለባቸው። አለበለዚያ ግን ከእኛ እርቀው መኖር ሲጀምሩ ሐዘኑን አይደለም የደስታውን ቅጥ እንኳ አያውቁትም፣ በጸብ ውስጥ አይደለም በሰላሙም መኖር ያቅታቸዋል፣ መደባደቡን ተዉት በአንድ ኃሳብ መስማማት ይሳናቸዋል።
እነዚህ ወላጆች ልጆቻቸውን ሲያሳድጉ፣ ሲያስተምሩና ሲያሰለጥኑ ምስኪን አድርገው ያሳድጓቸዋል። ወንዶቹም ልጆች ምስኪንነት በዓለማዊው ስርዓት ደንበኛ፣ ግብረ ገብ እንደኾነ በመንፈሳዊውም ዓለምም ጽድቅን እንደሚያስገኝ እየተነገራቸው ያድጋሉ ይኼንንም ያምናሉ እውነታው ግን የዚህ ተቃራኒ ይኾናል።
፪፥፩ እንደወላጆቹ ሁሉ በየዋህነት የኋላውን ጥፋት ባለማየትና ባለማወቅ ወንዶቹን እንደ ሴቶቹ እንዲቀመጡ፣ እንዲጫወቱ፣ እንዲያጠኑ ይወስናሉ ያስገድዷቸዋልም። ይኽም የወንዶቹ ተፈጥሮኣዊ አቅማቸው፣ ዝንባሌያቸው እና ስጦታቸው በሴቶቹ አንጻር እንዲቃኝና እንዲኮስስም ይኾናል።
፪፥፪ ኛው አኹን ላይ በከተማ በተለይም በግል ትምሕርት ቤቶች ላይ በሰፊው እያየነው የመጣው የመጀመሪያ ደረጃ ትምሕርት ቤት መምሕራን በአብዛኛዎቹ አንዳንዴም ኹሉም ሴቶች መኾናቸው ነው።
ይኼስ እንደምን ትውልዱን ወንዱን ይጎዳል ቢሉ፦ ሴቶቹ መምሕራን ተማሪዎችን አወዳድረው አሸናፊዎችን ለይተው ሲያበቁ መልሰው ደግሞ “ኹላችሁም አሸናፊዎች ናችሁ” ይሏቸዋል። በእነርሱ ዘንድ ውድድር፣ ፉክክር፣ መጣጣል፣ አሸንፎም መውጣት ከሌላው ተለይቶ ከፍም ማለት “ተሸናፊዎችን የሚበድል፣ የሚያሳዝንም፣ ሲኾን ጤናማም ያልኾነ” ነው
ምሳሌ፦ አንድ ጊዜ ከልጆቼ ጋር ኾኜ ለልጆች በተዘጋጀ ትርዒት ላይ ልንታደም ኼድን። በትርዒቱ መካከል ወላጆች የሚወዳደሩበት ሰዓት ደረሰና ልጆቼ መድረክ ላይ ካልወጣህ አሉኝ። እኔም ወጣሁ፤ ሌላም አንድ አባት ወጣ። ከእናቶችም ሁለት ወጡ። ውድድሩን ስንጨርስ በማያሻማ ኹኔታ አባቶች አሸነፍን መድረክ መሪዋም ይኽንኑ መስክራ ስታበቃ መልሳ ደግሞ “ሁለቱም አሸናፊዎች(አባቶችም እናቶችም) ናቸው” “ሁለቱም ይሸለማሉ” አለች።
ይኽ መንገድ ሴቶችን ቢጠቅም(መጥቀሙን እጠራጠራለሁ) ወንዶችን ግን የመወዳደር፣ የማሸነፍ ወኔያቸውን ይሰልባል። ወንዶች የማደግ፣ የመለወጥ፣ ኃላፊነት የመውሰድ እና ሌሎችም ተፈጥሮኣዊ ጸጋቸውን በፉክክር ያበለጽጋሉ። ነገር ግን የተሳታፊዎችን ሞራል ለመጠበቅ ተብሎ ኹለም ሰው “አሸናፊ”፣ ኹሉም ሰው “ጎበዝ”፣ ኹሉም ሰው “ስኬታማ” ሲባል ወንዳወንድ ወኔያቸውን አውቀውትም ይኹን ሳያውቁት ይሰልባቸዋል።
ይህ በእንዲህ እያለ ታዲያ በሰውነት ውስጥ ካለው ተፈጥሮኣዊ ከኾነው ንጥረ ነገር(hormone) የተነሳ ወንዶች ልጆቻችን ኃይለኛ፣ ደፋር፣ ጉልበተኛ ቢኾኑ ሊሸማቀቁበት አይገባም።
ይልቁንስ ይኼን ኃይለኝነታውን፣ ድፍረታቸውን፣ ጉልበታቸውን የት፣ መቼ፣ ማን ላይ እና እንዴት መጠቀም እንደሚገባቸው ማስተማርና አርኣያ የሚኾናቸውም አባት እንዳያጡ ማድረግ ነው።
አለበለዚያ ግን ዛሬ ኃይለኝነቱን፣ ድፍረቱን እና ጉልበተኝነቱን ካንቋሸሽንባቸው ነገ ስንፈልግባቸው የማናገኝባቸው አልጫዎች መኾናቸው አይቀሬ ነው። እንዴት ቢሉ እኛ ወላጆቻችው ጸጋቸውን “አርክሰንባቸዋልና” እነርሱ ራሳቸው እየናቁት፣ እየተጠየፉት፣ እየራቁትም ይኼዳሉ።
የዚኽ ውጤት ምን እንደሚኾን ታውቃላችሁ? ኾዱ ከሞላ፣ ፍላጎቱ ከተሳካ ስለሀገር፣ ስለወገን፣ ስለትውልድ፣ ስለኃይማኖት፣ ስለትዳሩ(ስለሚስቱ) የማይገደው ስሜታዊ፣ አልጫ፣ ምስኪን ወንድ ነው።
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: Meles vs David Cameron - አቶ መለስ መለያየትን ሰበኩን ዴቪድ ካሜሮን አንድነትን ሰበኩ '' የዛሬው መከራከርያ ነጥቤ ለምን 4 ሚልዮን የሚሆን የስኮትላንድ ሕዝብ ብቻ ድምፅ እንዲሰጥ ተደርጎ 63 ሚልዮን የሚሆነው የመላዋ እንግሊዝ ሕዝብ እንዲቸገር ይደረጋል?'' ዴቪድ ካሜሮን ... ''ኢትዮጵያውያን ስለ ኤርትራ አይመለከታቸውም'' ኢትዮጵያን እየመሩ መለያየት የሰበኩን አቶ መለስ ዜናዊ።
Meles vs David Cameron - አቶ መለስ መለያየትን ሰበኩን ዴቪድ ካሜሮን አንድነትን ሰበኩ '' የዛሬው መከራከርያ ነጥቤ ለምን 4 ሚልዮን የሚሆን የስኮትላንድ ሕዝብ ብቻ ድምፅ እንዲሰጥ ተደርጎ 63 ሚልዮን የሚሆነው የመላዋ እንግሊዝ ሕዝብ እንዲቸገር ይደረጋል?'' ዴቪድ ካሜሮን ... ''ኢትዮጵያውያን ስለ ኤርትራ አይመለከታቸውም'' ኢትዮጵያን እየመሩ መለያየት የሰበኩን አቶ መለስ ዜናዊ።
አዲስ አበባ፣ነሐሴ 6፣ 2012በመላው ሀገሪቱ የተከናወነው የሁለተኛው የአረንጓዴ አሻራ ችግኝ ተከላ መርሃ ግብር ከታሰበለት ጊዜ አንድ ወር ቀድሞ መጠናቀቁን ጠቅላይ…
አዲስ አበባ፣ነሐሴ1፣ 2012 የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በቤይሩት የሚገኙ ኢትዮጵያዊያን ድጋፍ እንዲያገኙ እየሰራሁ ነው አለ:: በሊባኖስ በደረሰዉ ፍንዳታ የ1 ኢትዮጵያዊ ህይወት…
ሰብዓዊ መብት የምናከብረውና የምናስከብረው ለማንም ብለን ሳይሆን ለህዝባችንና ለፍትህ ስንል አሉ የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ ወ/ሮ አዳነች አቤቤ:: “ሰብዓዊ መብት…
በኢትዮጵያ የኮሮናቫይረስ መመርመሪያ ማዕከላት ቁጥር 46 ደረሰ፡፡የጤና ሚኒስቴር በፌስቡክ ገጹ እንዳስታወቀዉ የኮሮና ቫይረስ ኢትዮጵያ መግባቱ ሲረጋገጥ ምንም ዓይነት የመመርመሪያ ማዕከል…
አዲስ አበባ፣ ግንቦት 25፣ 2012 ለኮሮና ቫይረስ መከላከል ድጋፍ የሚውል ከ500 ሺህ በላይ ማስክና የገንዘብ ድጋፍ ተበረከተ። በኢትዮጵያ የቻይና አምባሳደር…
አዲስ አበባ ፣ ግንቦት 19 ፣ 2012ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ የኳታር መንግስት ለኢትዮጵያ የሕክምና ቁሳቁሶችን ድጋፍ በማድረጉ አመሰገኑ:: “የኳታር መንግሥት…
አስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ምክንያት በማድረግ በትግራይ ክልል እየተፈፀመ ያለዉ ግፍ እንዲቆም ህጋዊ መፍትሄ እንደሚያስፈልገዉ የትግራይ ብልፅግና ፓርቲ ለአርትስ ቲቪ ገለፀ ፡፡
አዲስ አበባ፣ ግንቦት 17፣ 2012 አስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ምክንያት በማድረግ በትግራይ ክልል እየተፈፀመ ያለዉ ግፍ እንዲቆም ህጋዊ መፍትሄ እንደሚያስፈልገዉ የትግራይ…
በሰብዓዊ መብቶች አያያዝ ላይ የአሜሪካ መንግሥት ድምፁን የሚያሰማው ምንንም ለመንቀፍ ወይንም ለማሳነስ አይደለም ሲሉ በአዲስ አበባ የሚገኘው፣ የዩናይትድ ስቴትስ ኢምባሲ ቃል አቀባይ ተናገሩ፡፡
ዓመት መጸ ዝኽሪ መዓልቲ ነጻነት ኣብ እነብዕለሉ፡ ዝሓለፍናዮ ጒዕዞ እንዳገምገምና፡ ንመጻኢ እንታይ ክጽበየና ኢዩ ዘይኮነስ፡ ሕጂ እንታይ ክንዓምም ይግብኣና...
ንሳ ምስ ኮሎኔል ሙሉ ወልደገብሪኤል ዝርከቦም ካልኦት ከባቢ 50 ላዕለዎት ሓለፍትን ተራ ሰራሕተኛታትን፣ ዝተኸሰሱሉ ጉዳይ፣ ልዕሊ 2.5 ቢልዮን ብር ብምጥፍፋእ ምዃኑ ካብታ ሃገር ዝተፈነወ ዜና ኣመልኪቱ።
ምስቲ ትካል ክሰርሓ ኩንትራት ዝወሰዳ ንኣሽቱ ናይ ውልቂ ትካላት እውን ንጹር መስርሕ ዘይተኸተለ ሕርያ ስለዝተኻየደለን ሓደ ካብቲ ንኢንጅኔር ኣዜብን መሳርሕታን ቀሪቡሎም ዘሎ ክስታት እዩ።
ኣቦ ወንበር ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዘይድ ኣል ሑሰይን ካብ ከተማ ጀኔቫ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ እቲ ኣብ ልዕሊ ተወላዶ ኦሮምያን ኣምሓራን ናይ ኢትዮጵያ ጠያይት ብምትኳስ ሞት ልዕሊ 90 ሰባት ዘስዓበ ኣካል ዝምርምር ኣህጉራዊ ጉጅለ ናብታ ሃገር ብምእታው መርመራ ከካይድ ጠሊቡ።
ንሱ ብረቡዕ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ቤት ጽሕፈቱ ምስ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ይዘራረብ ከምዘሎ ድሕሪ ምጥቃስ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንዞባታት ኣምሓራን ኦሮምያን ንኣህጉራውያን ተዓዘብቲ ክፉት ብምግባር ክተሓባበር፣ ከምኡ’ውን ኣብቲ ሰላማዊ ሰልፊ ዝተቐየዱ ሰላማውያን ሰባት ብቕጽበት ናጻ ክወጹ ጸዊዑ።
ወሃብ ቃል ጌታቸው ረዳ ትማሊ ሓሙስ ምስ ኣልጀዚራ ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብድሕነት ዜጋታቱ ቀዳማይ ሓላፍነት ዝወስድ ኣካል ብምዃኑ፣ ናይ ደገ ተዓዛቢ ጉጅለ ከምዘየድልዮ ገሊጹ።
ንሱ ብተወሳኺ፣ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኢትዮጵያ ስለዘሎ፣ ሓድሽ ጉጅለ ምልኣኽ ኣገዳስነት ከምዘይብሉ ሓቢሩ። ሓይልታት ጸጥታ ኣብቲ ሰላማዊ ሰልፊ ጎነጽ ኣካዪዶም እንተኾይኖም መንግስቲ ናይ ገዛእ ርእሱ መርመራ ከካዪድ ምዃኑ’ውን ኣቶ ጌታቸው ረዳ ገሊጹ።
እንተኾነ ካብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዘይድ ኣል ሑሰይን ኣብ ቃሉ፣ ኣብ ወርሒ ጥሪ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰላማዊ ሰልፊ ዘካይዱ ዝነበሩ ሰባት ድሕሪ ምቕታሉ ዝጀመረ ዝርርብ ኣብ መንጎ ቤት ጽሕፈቱን ሰበስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያን ክሳብ ሕጂ ፍረ ከምዘይተረኽቦ ይገልጽ።
ግሉጽን ናጻን መርመራ ተኻዪዱ፣ ናይቲ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊያን ሰባት ዝወረደ ግፍዒ ሓላፍነት ዝስከመሉ ኣካል ክሳብ ዘይተረኽበ፣ ቤት ጽሕፈት ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጻዕርታቱ ክቕጽል ምዃኑ’ውን ኣፍሊጡ።
መንግሥት በተለያዩ ጉዳዮች ላይ ይወስናል፡፡ ከብሔራዊ ጉዳዮች ጀምሮ በአኅጉራዊና በዓለም አቀፋዊ ጉዳዮች በርካታ ውሳኔዎች ላይ ይደርሳል፡፡ ሁሉም ውሳኔዎች የሕዝብን መብትና ጥቅም፣ የአገርን ክብርና ብሔራዊ ደኅንነት ማስጠበቅ ይኖርባቸዋል፡፡ ውሳኔዎች እነዚህን መሠረታዊ ፍላጎቶች መነሻ አድርገው ሲተላለፉ፣ በዜጎች ዘንድ ይሁንታና ከበሬታ ያገኛሉ፡፡ አንዳንድ ጊዜ በአስገዳጅ ሁኔታ ውስጥ ተሁኖ ውሳኔ ላይ ሲደረስ ደግሞ፣ በተቻለ መጠን ጉዳት እንዳይኖር ጥንቃቄ ያስፈልጋል፡፡ ይህ ጥንቃቄ ሊኖር የሚችለው ግን ግልጽነትና ተጠያቂነት በሰፈነበት ሥርዓት ውስጥ ነው፡፡ መንግሥትን የሚመራው አካል (አስፈጻሚ) የሕዝብ ውክልና ባለው ፓርላማ አማካይነት ተጠያቂነት እንዳለበት ሲረጋገጥ የዘፈቀደ ውሳኔዎች አይኖሩም፡፡ ሕዝብ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ስለውሳኔዎች ትክክለኛነትና ፍትሐዊነት ጥያቄ ሲያነሳ አጥጋቢ ምላሽ መስጠት የሚቻለው፣ የአስፈጻሚው አካል እንቅስቃሴ ተጠያቂነት ሲኖርበት ነው፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ የመንግሥት አሠራር ለሕዝብ ግልጽ ባለመሆኑና ተጠያቂነት ባለመኖሩ በርካታ ችግሮች አጋጥመዋል፡፡ ሕዝብ ጥያቄ ሲያቀርብ በአግባቡ ምላሽ የሚሰጥ ስለሌለ ችግሮች እየተደራረቡ ቀውስ መፍጠራቸው ይታወቃል፡፡ ከምክንያታዊነት ይልቅ ግብታዊነትና ስሜታዊነት እየበረቱ መደማመጥ ጠፍቶ፣ የኢትዮጵያ ህልውና አጣብቂኝ ውስጥ ነው የከረመው፡፡
ከቅርብ ጊዜ ወዲህ አንፃራዊ ሰላም ሰፍኖ ለብሔራዊ መግባባት የሚረዱ ዕርምጃዎች እየተወሰዱ ነው፡፡ በብዙ ሺሕ የሚቆጠሩ ዜጎች ከእስር እየተፈቱ ነው፡፡ በአገር መሪ ደረጃ ከሕዝብ ጋር የቀጥታ ውይይቶች እየተደረጉ ነው፡፡ እነዚህ ውይይቶች ከተለያዩ የፖለቲካ ፓርቲዎችና ድርጅቶች ጋርም እንደሚካሄዱ ይጠበቃል፡፡ ቢያንስ የተለያዩ ሐሳቦች የሚንሸራሸሩበት ዓውድ ለመፍጠር የሚያስችሉ በጎ ጅምሮች እየታዩ ነው፡፡ ገና የሚታዩ ነገር ግን በሒደት ሊከናወኑ የሚችሉ በርካታ ገንቢ ጉዳዮች እንደሚኖሩም ይታሰባል፡፡ መንግሥት በአንድ ልብና ሐሳብ በጅምሮች ላይ ጠንክሮ ከገፋ፣ ለነገዋ ኢትዮጵያ የሚሆን መሠረት ለመጣል ይቻላል፡፡ በዚህ መሀል ደግሞ አልፎ አልፎ ስህተቶች ቢፈጠሩ እንኳን፣ ለብሔራዊ መግባባት ሲባል በመተራረም አብሮ ለመሥራት መደጋገፍ ተገቢ ነው፡፡ ይህ ሲባል ግን አንዳንድ የሚተላለፉ ውሳኔዎች አሉታዊ መልዕክት እንዳያስተላልፉ መጠንቀቅ ያሻል፡፡ በፖለቲካ ምክንያት የታሰሩ ሰዎች ክሳቸው ሲቋረጥ ወይም በይቅርታ ሲፈቱ አንድምታው ግልጽ ነው፡፡ በሙስና ተጠርጥረው የታሰሩ ሰዎች በዚህ መንገድ ሲስተናገዱ ደግሞ ውዥንብር ይፈጠራል፡፡ ይኼንን ውዥንብር የማጥራት ኃላፊነት የመንግሥት ነው፡፡ ሁኔታው በዚህ ሲቀጥል ጥያቄው እየጨመረ ስለሚመጣ ምክንያዊ ሆኖ ምላሽ ለመስጠት መዘጋጀት ተገቢ ነው፡፡ የመንግሥት ምላሽም ተቋማዊ እንዲሆን አገር በሲስተም እንድትመራ መደረግ አለበት፡፡
የመንግሥት ውሳኔዎች ላይ ሕዝብ በተለያዩ መንገዶች ጥያቄ የሚያቀርበው ቀደም ሲል ለመግለጽ እንደተሞከረው ግልጽነት ሲጠፋ ነው፡፡ ከዚህ ቀደም በተደጋጋሚ እንዳልነው የመንግሥት አሳታፊነት በጣም ከመጥበቡ የተነሳ፣ የአገሪቱን ውሎና አዳር ለማወቅ ሕዝብ ባዕድ ነበር፡፡ በዚህም ምክንያት በሕዝብና በመንግሥት መካከል ከፍተኛ መቃቃር ተፈጥሯል፡፡ ይህ መቃቃር ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ ለቅራኔ በር ከፍቷል፡፡ የቅራኔው ከመጠን በላይ መጦዝ ደግሞ መንግሥት በሕዝብ ዘንድ የነበረውን እንጥፍጣፊ አመኔታ የበለጠ አጥፍቶታል፡፡ በዚህም ሳቢያ አገሪቱ ላለፉት ሦስት ዓመታት ያህል በነውጥ ውስጥ ከርማለች፡፡ መንግሥት ይኼንን ነባራዊ እውነታ ከግምት ውስጥ በማስገባት፣ በዚህ ወቅት እየወሰዳቸው ያሉ ዕርምጃዎችን በየቀኑ መመርመር አለበት፡፡ በየመሥሪያ ቤቱም ሆነ በአገር ደረጃ የሚተላለፉ ውሳኔዎች በማስተዋልና በጥንቃቄ መተላለፍ አለባቸው፡፡ ሕዝብን የሚያግባቡና ለብሔራዊ አንድነት የሚረዱ ጉዳዮች ይሁንታ ሲሰጣቸው፣ በሌላ በኩል ደግሞ ግር የሚያሰኙ ውሳኔዎች ደግሞ ለምን የሚል ጥያቄ ማስነሳታቸው የግድ ነው፡፡ ምክንያታዊ ሆኖ የማስረዳት ኃላፊነት የመንግሥት መሆኑን መዘንጋት አይገባም፡፡ ለዚህም ተቋማዊ አሠራር ያስፈልጋል፡፡
ሰሞኑን በፖለቲካ ምክንያት ታስረው ከተፈቱት ውስጥ በሙስና ተጠርጥረው የታሰሩ በርካታ ግለሰቦች ተፈተዋል፡፡ ፀረ ሙስና ትግሉ በጥናትና በረቀቀ ሥልት የሚመራ ከሆነ ከመነሻው ተጠርጣሪዎች ሲያዙም ሆነ ሲከሰሱ ሒደቱ ግልጽ ይሆናል፡፡ ነገር ግን በዘመቻ የሚከናወን ሲሆን ደግሞ ንፁኃን ጭምር ተጎጂ እንደሚሆኑ የታወቀ ነው፡፡ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ክስ ሲመሠርት ሥራውን በአግባቡ አከናውኖ ካልሆነ ተጠያቂነቱ የመንግሥት ነው፡፡ በዚህ ሒደት ግን በአገር ላይ ከፍተኛ የሆነ ጉዳት ደርሶ በሚዲያ ጭምር ብዙ መግለጫዎች ከተሰሙ በኋላ፣ መንግሥት የተጠርጣሪዎችን ክስ ሲያቋርጥ መሥፈርቱ ምን እንደሆነ ለሕዝብ ግልጽ መደረግ አለበት፡፡ ክስ ተቋረጠ ማለትስ ካሁን በኋላ ‹የውሾን ነገር ያነሳ ውሾ ይሁን› ነው? ወይስ የተዘረፈ የአገር ሀብት ለማስመለስና አጥፊዎችን ለመቅጣት ሌላ ዝግጅት ይደረጋል? ይኼንን በአግባቡ መመለስ ካልተቻለ፣ ነገና ተነገ ወዲያ ከተማ ውስጥ ኪስ ሲያወልቁ የነበሩ ወይም በገጠር በረት ሰብረው የዘረፉ፣ ወይም በተለያዩ ደረቅ ወንጀሎች የተከሰሱና የተፈረደባቸው ‹ከልጅ ልጅ ቢለዩ ዓመትም አይቆዩ› እያሉ አቤት ማለታቸው አይቀርም፡፡ ከመንግሥት የሚሰጠው ምላሽና የሕዝብ አስተያየት በግልጽ ቢደመጥ ከመላምት ይገላግላል፡፡
መላምት ሲባል በሕዝብ አዕምሮ ውስጥ የሚጉላሉ የተለያዩ በጥያቄ የተሞሉ አስተያየቶችን ነው፡፡ መንግሥት በሙስና ምክንያት የታሰሩ ሰዎችን ሲፈታ የተፅዕኖው መበርታት አስገድዶት ነው ወይ የሚል መላምት አለ፡፡ ይኼውም በሙስና ተጠርጥረው ከተያዙ ሰዎች ውስጥም ከፖለቲካ ጋር ስማቸው የሚነሳ ስላለ ነው? ወይስ የቤተሰቦች አቤቱታ የፈጠረው ጫና ነው? በሌላ በኩል ከመነሻው የክሱ አመሠራረት በራሱ ችግር አለበት? ወይስ ታሳሪዎቹ ከመልካም አጋጣሚ ጋር ተገናኙ? ካልሆነም የመንግሥት ውሳኔ እስረኞችን በሙሉ ፈቶ እፎይ ለማለት ያሰበ ነው? ይህ እንዳይባል ደግሞ ከእስረኞች መካከል አሁንም ያልተፈቱ ስላሉ እኛስ የሚል አቤቱታ እየቀረበ ነው፡፡ እንግዲህ እነዚህ አስተያየቶች በመላምት የታጀቡ ስለሆኑ፣ መላምቱ ደግሞ ለምናነሳው ጉዳይ ምላሽ ስለሌለው የመንግሥት ማብራሪያ ይጠበቃል፡፡ በዚህ ጊዜ እንዲህ ዓይነት ጥያቄ ማንሳቱ ለምን ይጠቅማል የሚል አስተያየት ካለም፣ ወደፊት ችግሮች እንዳይፈጠሩና ከወዲሁ ለመተራረም ስለሚጠቅም ነው፡፡ በአንድ ወቅት መስመሩን የሳተ ጉዳይ አሁን ማስተካከያ ካልተደረገለት ስህተትን ለመድገም ይዳርጋል፡፡ በጨዋ አነጋገር ‹አንድ ጊዜ ለመቁረጥ ሰባት ጊዜ ለካ› ማለት ነው፡፡
በአጠቃላይ መሳሳት ችግር የለውም፡፡ ስህተት የሚኖረውም የሚሠራ ሰው ዘንድ ብቻ ነው፡፡ ዋናው ቁምነገር ግን ስህተትን ላለመድገም መጠንቀቅ ነው፡፡ ኢትዮጵያ እጅግ በጣም በርካታ ችግሮች ያሉባት አገር ብትሆንም፣ በምንም ዓይነት መመዘኛ ከችግሮቿ ይልቅ ተስፋዎቿ ይበልጣሉ፡፡ ከ100 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላት ይህች ታሪካዊት አገር ከ70 በመቶ በላይ ወጣት ባለቤት ናት፡፡ ይህ ወጣት ትውልድ በትምህርት ገበታ ላይ ይገኛል፡፡ የነገዋ ኢትዮጵያ ተስፋ የሆነው ወጣት ትውልድ በጠቃሚ መንገድ የሚኮተኮተው ለግልጽነትና ለተጠያቂነት ትልቅ ሥፍራ ሲሰጥ ነው፡፡ ወጣቱ ትውልድ ምክንያታዊ ሆኖ ለቁምነገር እንዲበቃ ከኋላ ቀር አመለካከቶች መራቅ አለበት፡፡ ስሜታዊነትና ግብታዊነት ከተፀናወተው አስተሳሰብ ፀድቶ ለማኅበራዊ ፍትሕ ዘብ መቆም መቻል ይገባዋል፡፡ በሕግ የበላይነት ሥር የምትመሠረት ዴሞክራሲያዊት አገር ለመገንባት የሚቻለው፣ ፍትሕዊነት ኢፍትሐዊነትን ሰያሸንፍ ብቻ ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ ከመንግሥት ጀምሮ ሁሉም የኅብረተሰብ ክፍሎች ኃላፊነታቸውን መወጣት አለባቸው፡፡ አገር በሲስተም (ሥርዓት) እንድትመራ እንጂ፣ በግለሰቦች ላይ የተንጠለጠለች እንዳትሆን መሠረት ይጣል፡፡ ለዚህም የሁሉም ዜጎች ዕገዛ ያስፈልጋል፡፡ ይህ ምኞት የሚሳካው ግን መንግሥት ውሳኔዎቹ ምክንያታዊ እንዲሆኑ ሲተጋ ብቻ ነው!
የጌዴኦ ብሔር የዘመን መለወጫ በዓል ‘ደራሮ’ በርካታ ታዳሚዎች በተገኙበት በዲላ ከተማ ስታዲየም በድምቀት ተከብሯል፡፡ በዓሉ የመኸር ምርት ከተሰበሰበ በኋላ የሚከበር የምስጋና በዓል ነው፡፡
በዲላ ከተማ በመገኘት ከህብረተሰቡ ጋር የደራሮ በዓልን ያከበረው አርቲስትና አክቲቪስት ታማኝ በየነ ኢትዮጵያውያን “ከተባበርን ማንኛውንም አይነት ችግር መሻገር እንችላለን” ሲል ተናግሯል፡፡
አርቲስት ታማኝ በየነ የሚመራው “ግሎባል አሊያንስ ፎር ኢትዮጵያ” ከሁለት ዓመታት በፊት ከኦሮሚያ ክልል በተለይ ከምዕራብ ጉጂ ዞን የተፈናቀሉ የጌዴኦ ተወላጆችን መልሶ ለማቋቋም በተደረገው ጥረት የገንዘብ ድጋፍ ማድረጉ ይታወሳል፡፡ ተቋሙ ላበረከተው አስተዋጽኦ ከህብረተሰቡና ከመንግስት ምስጋና ተችሮታል፡፡
አርቲስት ታማኝ ዛሬ ዲላ ላይ ባደረገው ንግግር የጌዴኦ ተፈናቃዮችን ለመርዳት ለቀረበው ጥሪ በመላው ዓለም ያሉ ኢትዮጵያዊያን አስደናቂ ምላሽ መስጠታቸውን በማስታወስ በዜጎች ትብብር የበርካቶችን ህይወት ወደ ቀድሞው ለመመለስ መቻሉን ተናግሯል።
በበዓሉ ላይ በክብር እንግድነት የተገኙት የደቡብ ክልል ምክትል ርእሰ መስተዳድር አቶ እርስቱ ይርዳ ፣ የኢፌዲሪ ባህልና ቱሪዝም ሚንስትር ዶክተር ሂሩት ካሳው እና የጌዴኦ ዞን ዋና አስተዳዳሪ አቶ ሺፈራው ቦጋለም የተለያዩ መልዕክቶችን አስተላልፈዋል፡፡
ባለፈው አመት ኮቪድ-19 ይዞት በመጣው መዘዝ ምክንያት ብዙዎች ከቤታቸው ሆነው ስራዎችን እንዲያካሂዱ ተገደው ነበር፡፡ በዚህም የተነሳ ከስራ ጋር የተያያዙ የመረጃ ልውውጦችን ለማካሄድ አንደ መደበኛ ስልክ፣ የቪዲዮ ኮንፈረንስ እና ሌሎች የመገናኛ ቴክኖሎጂዎች በተደጋጋሚ ጥቅም ላይ ውለዋል፡፡ ታዲያ በዚህ የግንኙነት ሂደት ውስጥ ብዙዎች ሲቸገሩበት የነበረው ጉዳይ ባሉበት አካባቢ በሚሰሙ አላስፈላጊ ድምፆች ወይም (noises) የስልክ ግንኙነታቸው ተደጋግሞ መቋረጡ ነው፡፡ ይህ ሁኔታ ብዙዎቻችን መደበኛ ስልክ በምንጠቀምበት ወቅትም በተደጋጋሚ የሚያጋጥመን ችግር ሲሆን አዲሱ መተግበሪያም ቀላል መፍትሄን ያበጀ ይመስላል፡፡
the Krisp noise cancelling app በሚል የተሰየመው ይህ መተግበሪያ በመላው አለም ከሚገኙ ቴሌኮሚዩተሮች ጋር በጋራ ለመስራት በመቻሉ በቤታቸው ሆነው የሚሰሩ ሰዎች በመተግበሪያው የጠራ የድምፅ ሲስተም ወይም (crystal-clear audio) አማካኝነት ቤቶቻቸውን ፀጥ ወዳለ የመሰብሰቢያ አዳራሽ ለመቀየር ያስችላቸዋል፡፡ መተግበሪያው ከ800 በላይ በሚሆኑ አንደ ዙም፣ ስካይፒ እና ሚት ባሉ የመገናኛ መተግበሪያዎች ላይ መጠቀም የሚቻል ሲሆን በስልክ ንግግር ወቅት ከሁለቱም አካላት የሚሰሙ አዋኪ ድምፆችን ለይቶ ለማስወገድም የሚያስችል ነው፡፡
ይህ መተግበሪያ አላስፈላጊ ድምፆችን አጣርቶ ለማስወገድ የሚችለው በተገጠመለት ጥልቅ የነርቭ አውታረመረብ ወይም (Deep Neural Network) አማካኝነት ሲሆን ይህም በሰው ሰራሽ አስተውሎት ስርዓት ውስጥ ውስብስብ ከሚባሉት ቴክኖሎጂዎች አንዱ ነው፡፡ መተግበሪያውን የሰሩት ባለሙያዎች እንደሚያስረዱት አዲሱ መተግበሪያ ከሌሎች ተመሳሳይ ምርቶች የሚለይበት ዋና ምክንያት ከሚጠቀመው ውስብስብ የሰው ሰራሽ አስተውሎት ስርዓት በተጨማሪ 20 ሺህ ድምፆችን እና 50 ሺ ተናጋሪዎችን በአንድ ጊዜ ለመለየት በመቻሉ ነው ይላሉ፡፡ ይህ ደግሞ እስካሁን ከተሰሩት አላስፈላጊ ድምፅ ማስወገጃ (noise cancelling) ስርዓቶች በቀዳሚነት አንዲቀመጥ ያስቸላዋል፡፡
የመተግበሪያው የአሰራር ሂደት ለተጠቃሚዎች ብዙ አማራጮችን እንዲያገኙ የሚስችላቸው ሲሆን ከግላዊ ጥበቃ ጋር በተያያዘም ምንም አይነት ክፍትት እንዳይኖርበት ተደርጎ መሰራቱን ባለሙያዎች ይገልፃሉ፡፡
ከድርጅቱ አባላት የምናቀርበው ጥያቄ አንድ ብቻ ነው- አስተዋፅ to ለማድረግ ከፍተኛ ቁርጠኝነት ደም፣ በተለይ ወደ እርስዎ ዘወር ስንል (የደም እጥረት ሲኖር ፣ በተለይም በደምዎ አይነት) ፡፡
ኢትዮጵያዊቷ ቤተ ክርስቲያን የተዘፈቀችባቸው ድብልቅልቅ አስተምህሮዎች ዕለት ዕለት እየተበራከቱ፣ መልኳ ተዝጐርጕሮ አሳሳች ከሆነ ከራረመ። ለሕዝበ ክርስቲያኑ በአብዛኛው የሚቀርብለት፣ ራስን ያለ መጠን በማግነን መለኮት-አከል ለመሆን መንጠራራትን እና ምኞትን ያለ ቅጥ ማሳደድን የሚፈቅድ፣ ራስ መር ትምህርት ነው። ከዚህም በላይ የስሕተቶቹ ሁሉ መነሻና መውደቂያ የክርስቶስ ማንነት ነው፤ ለነገሩማ በታሪክ ውስጥ የተነሡ ዋና ዋና አሳቾች ዋናው ችግራቸው የክርስቶስ ማንነት ነው። በእኛም ዘመን የነጻነቱ ዘመን እንዲህ ዐይነቶቹ መርዛማ ትምህርቶች በዘመናዊው ቴክኖሎጂ ተጭነው፣ በጓዳችንና በአደባባያችን ያለ ከልካይ እንዲጋልቡ ፈቅዶ፣ የነጻነት መዘዝን አስከትሎብናል። ማንም ምንም ቢያስተምር መድረክ ያገኛል! አማኞችም ቢሆኑ በወንጌል ስም የሚቀርብላቸውን መርዛማ ሥራ ሥር ሁሉ ከመጉረስ ወደ ኋላ አለማለታቸው ክፉኛ ያስደነግጣል።
ይህንን ዐይነቱን ትምህርት በኤልሻዳይ እና በEBS ቴሌቭዥን ማሠራጫዎች እና በሌሎችም መስኮች ከሚነዙት “አስተማሪዎች” አንዱ ኀይሉ ዮሐንስ ነው። ከግለ ሰቡ አስተምህሮዎች መካከል “እኛ እና አብ አንድ ነን”፣ እንዲሁም እኛና እግዚአብሔር “አንዳችም ልዩነት የሌለን፣ ሙሉ በሙሉ አንድ ዐይነት ነን (We are exactly like God.)” የሚለው፣ እንዲሁም በክርስቶስ ማንነት ላይ ያለው መሳከር የዚህ ጽሑፍ ዋና አትኵሮት ይሆናል።[1]
ይህ ጽሑፍ በይፋ ከመለቀቁ ከአንድ ሳምንት በፊት በቀጥታ ለኀይሉ ዮሐንስ እንዲደርሰው በማድረግ ፊት ለፊት ለመገናኘት ቀጠሮ ተይዞ ነበር። እርሱም፣ በጽሑፉ ውስጥ “የእርሱ ናቸው” ተብለው የተጠቀሱት ሐሳቦች በትክክልም የእርሱ መሆናቸውን፣ ያልተናገራቸው ነገሮች አለመጠቀሳቸውን በማረጋገጥ፣ ትክክል ቢሆኑም ባይሆኑም ለትምህርቶቹ ኀላፊነት እንደሚወስድ ለዚህ ጸሓፊ በስልክ ነግሮታል። ፊት ለፊት የመገናኘቱን ቀጠሮ ግን ሰርዞ ሌሎች ቀጠሮዎችን ለማበጀት ቢሞከርም፣ ሳይሆንለት ወደ አሜሪካ ተመልሷል። የሆኖ ሆኖ፣ የክርስቶስን ወንጌል የማጣመምና የብዙዎችን ሕይወት የማናጋት ኀላፊነት እንደሚታሰበው ቀላል አይደለም። ጕዳዩ ከዚያም ያልፍና እውነትን ለመቀበል ባለመፈለግ በእግዚአብሔር እውነት ላይ ከማመፅ ጋር ይያያዛል። አንድ አስተምህሮ ወይም ድርጊት ስሕተት መሆኑ እየታወቀ “ካፈርኩ አይመልሰኝ” በማለት፣ በዚያው መንገድ መቀጠል ዐመፃ ነውና!
ኀይሉ ዮሐንስ በኤልሻዳይ ቴሌቭዥን ኔትወርክ በኩል፣ ከተሾመ ዳምጠው (መጋቢ) ጋር ያደረገውን ሙግት ተመልክቼዋለሁ። ሙግቱ በመጋቢ ተሾመ ጠያቂነት መካሄዱ፣ ለእውነት ቃል የሚቈረቈሩ ሰዎች መኖራቸውን የሚያሳይና ተስፋ የሚሰጥ ድርጊት ነው። የኤልሻዳይ ቴሌቭዥንም ለሙግቱ መድረክ በማመቻቸቱና ዝግጅቱንም በቀጥታ በማስተላለፉ ሊመሰገን ይገባል። ከዚህ በመቀጠል፣ የቴሌቭዥን ጣቢያው የኀይሉ ዮሐንስ ዝግጅቶች እንዳይተላለፉ ማገዱ ይበል የሚያሰኝ ውሳኔ ነው፤ ከተገቢው ጊዜ እጅግ የዘገየ ቢሆንም። ከአሁን በኋላም ጣቢያው ለእግዚአብሔር ቃልና ለጤናማው አስተምህሮ ያለውን ከበሬታ በዚህ መልክ እየቃኘ፣ ጕዞውን እንደሚቀጥል የዚህ ጸሓፊ እምነት ነው!
ኀይሉ ዮሐንስ፣ “እኔና አብ አንድ ነን” ስለ ማለቱ በመጋቢ ተሾመ ጥያቄ ሲቀርብለት፣ “እኔና እግዚአብሔር አንድ ነን” እንጂ፣ “እኔና አብ አንድ ነን” በማለት እንዳልተናገረ ለማስተባበል ቢሞክርም፣ መጋቢው የቪዲዮ ማስረጃውን በማቅረቡ ኀይሉ ዮሐንስ እውነታውን ለመቀበል ተገድዷል። በቅርቡ በEBS ቴሌቭዥን በኩል ስለ ብልጽግና ባቀረበው ዝግጅትም፣ ይህንን የዮሐንስ 10፥30 ጥቅስ ከዘፍጥረት 1፥26 እና ከፊልጵስዩስ 2፥6 ጋር አጣምሮ ጥቅሶቹ በሙሉ ሰዎችን እንደሚመለከቱ ሲያስተምር ነበር። በኀይሉ ዮሐንስ ማብራሪያ መሠረት፣ “We are exactly like God.” [እኛ ከእግዚአብሔር ጋር ሙሉ በሙሉ አንድ ዐይነት ነን]። ይህንንም እንደሚከተለው ያብራራዋል። “እኔና እግዚአብሔር አንድ ነን” በማለት ይጀምርና፣ እግዚአብሔር “‘ሰውን በመልካችንና በአምሳላችን እንፍጠር’ ማለቱ ሙሉ በሙሉ እግዚአብሔርን እንድንመስል ያደርገናል” ይላል። ከዚያም ትምህርቱን በስፋት ወደ መተንተኑ ይገባል።
ኢየሱስ ክርስቶስ፣ “አብን አሳየን” የሚል ጥያቄ ሲቀርብለት፣ “እኔን ያየ አብን አይቷል” በማለት የመለሰበትን ዮሐንስ 14፥8ን የትምህርቱ ዋነኛ ዐምድ አድርጎ የሚወስደው ኀይሉ፣ ይህ አገላለጽ የኢየሱስን መለኮትነት የሚገልጽ ስላልሆነ አማኞች ሁሉ እንደዚህ ማለት እንደሚችሉ ያስተምራል። ተከታዮቹንም ይህንኑ መፈክር (ድጋም) በማስደገም፣ “ኮንፌስ” ሲያስደርጋቸው ታይቷል። ኀይሉ ዮሐንስ፣ “በእኔ አመለካከት ኢየሱስ የእግዚአብሔር ልጅ ነው፤ የእግዚአብሔር ልጅ ደግሞ ሰው ነው። … ታላቅ ወንድማችን እንደዚያ ካለ፣ እኛም እንደዚያ ማለት እንችላለን” በማለት ጨምሮ ያስረዳል።
የኢየሱስን የእግዚአብሔር ልጅነት የኢየሱስ ሰው-ነት ማስረጃ አድርጎ ያቀረበው ኀይሉ ዮሐንስ፣ ወዲያው ማርሽ ይቀይርና የኢየሱስ የእግዚአብሔር ልጅነት፣ የኢየሱስ መለኮነት ማስረጃ መሆኑን ታሳቢ በማድረግ ራሱንና ተከታዮቹን ከመለኮትነት ጋር ማስተካከሉን ይቀጥላል። “የልጁን መልክ እንድንመስል ወሰነን፤ በግማሽ አይደለም። 99 በመቶ አይደለም። መቶ በመቶ ነው። … ኢየሱስ ክርስቶስ አባቱን የሚመስል ከሆነ፣ የኢየሱስ ክርስቶስ አባት ደግሞ የእኛም አባት ከሆነ፣ አባታችንን እንደምንመስል ምንም ጥያቄ የለኝም” በማለት።
እኛ እግዚአብሔርን የምንመስለው “ሙሉ በሙሉ” መሆኑንና እቅጩን ከእግዚአብሔር ጋር አንድ መሆናችንን የሚያስተምረው ኀይሉ ዮሐንስ፣ በ2ኛ ጴጥሮስ 1፥4 ላይ ተመሥርቶ የሚከተለውን ሐተታ ያስከትላል። “ተወልደናል ብለን የምናስብ ከሆነ፣ … የመለኮት ባሕርይ ተካፋይ ሆነናል፤ partakers of the divine nature የሚለው ሐሳብ፣ ‘የተወሰነውን ተካፈልንʼ ለማለት ሳይሆን፣ ‘ሙሉ በሙሉ የእግዚአብሔር ባሕርይ ተላለፈብንʼ” ማለት መሆኑን ያስረዳል።
“ከእግዚአብሔር ባሕርይ አንዳንዶቹን ነው የተካፈልኩት” ማለትንም ግለ ሰቡ በአጽንኦት ይቃወማል። የዚህንም ምክንያት ሲያስረዳ፣ “እርሱ ብዙ ነገር ያፋልስብኛል። የተወሰነ ነገር ብቻ ከተካፈልን፣ መወለድ የሚባለው ነገር እውነት አይደለም። [አሊያ] እግዚአብሔር አልወለደንም። … ከተወለድኩ፣ የተወሰነ ባሕርይ omit [አጉድዬ] እወለዳለሁ የሚል እምነት የለኝም። … ሙሉ በሙሉ የእግዚአብሔርን ባሕርይ ተካፍያለሁ ብዬ ነው የማምነው። ያ እንደ እግዚአብሔር ያደርገኛል። … ‘የመለኮታዊ ባሕርይ ተካፋይʼ የሚለውን ቃል፣ ‘በከፊል ተካፈልህʼ አይልም መጽሐፍ ቅዱስ። ሙሉ በሙሉ ነው የተካፈልሁት። … ያልተካፈልሁት ባሕርይ የለም። … እኔና አባቴ ተመሳሳይ ዝርያ ነው ያለን።” ከዚህም የተነሣ፣ “እግዚአብሔር ያለውን አለኝ፤ ከእርሱ በመወለዴ የእግዚአብሔር ባሕርይ በውስጤ አለ። መለኮታዊ ባሕርይን ተካፍያለሁ። ከተካፈልኩት ባሕርይ የተነሣ፣ እኔ እንደ አባቴ ነኝ። እኔና አብ አንድ ነን።” ሲል አቋሙን በግልጽ ያስቀምጣል።
በተጨማሪም፣ የእግዚአብሔር ልጅ መሆናችን ከእግዚአብሔር ጋር አንድ ምድብ ውስጥ እንደሚከትተን፣ ከእግዚአብሔር ጋር አንድ መደብ እንደሚያደርገን ያስተምራል። “ሰው በእግዚአብሔር class [ምድብ] የሚኖር ነው። … ሰው በመልአክ class [ምድብ] አይደለም የሚኖረው። በመልአክ class [ምድብ] የማይኖርባቸው ሁለት ፋክተሮች [ምክንያቶች] አሉ። አንደኛ፣ ዝርያው፣ ዐይነቱ ራሱ አንድ አይደለም። ሰው ሰው ነው፤ መልአክ መልአክ ነው። ሁለተኛ፣ አኗኗራችንም አንድ ዐይነት አይደለም። የተፈጠርንበትም ዐላማ አንድ አይደለም። ሰው ግን በእግዚአብሔር class [ምድብ] ውስጥ ይኖራል። ማለቴ ምን ማለት ነው? ሰውና እግዚአብሔር የሚያመሳስላቸው ነገር ስላለ ነው። … [ምድቡን] አንድ ያደረገው፣ ሰው ከእግዚአብሔር የተገኘ ስለሆነ ነው። ሰው ከእግዚአብሔር ስለ ወጣ፣ ሰው የእግዚአብሔር ልጅ ስለሆነ፣ አባትና ልጅ አንድ ቤት ውስጥ የሚኖሩ አባትና ልጅ ስለሆኑ፣ ‘ሰው በእግዚአብሔር [ምድብ] ይኖራልʼ ያልሁበት point [ነጥብ] አንዱ ይሄ ነው። ... ‘እኔ በአባቴ class [ምድብ] እኖራለሁʼ ብል ከአባቴ በወረስሁት ባሕርይ የተነሣ ነው።” ካለ በኋላ “የወጣነው ከእርሱ [ከእግዚአብሔር] ነው” በማለት ከአፈጣጠራችን በመነሣት የእግዚአብሔር አቻ ያደርገናል።
ኀይሉ ዮሐንስ ይህን ካስረዳ በኋላም፣ “እግዚአብሔር እንደሚያዝዝ ማዘዝ እንችላለን። እግዚአብሔር የሚያውቀውን የማወቅ potential [ዕምቅ ዐቅም] አለን” ሲል ያክልበታል። የእግዚአብሔር ዝርያ እንደ ሆንን እና የእግዚአብሔር DNA [ዝርያ] በውስጣችን መኖሩን ያስገነዝባል። እግዚአብሔርን የሚመስለው መንፈሳችን (እውነተኛ ማንነታችን) በሥጋ የተገደበ ከመሆኑ በቀር፣ ያልተገደበ ሥልጣን ስላለን እግዚአብሔር በማንነት፣ በሥልጣንና በዕውቀት እኩያችን መሆኑን ያስተምራል። “Divine Order” በተሰኘው ስብከቱም፣ አዳም እግዚአብሔር የሚያውቀውን ያውቅ እንደ ነበር ከማስረዳት ይጀምርና፣ “የእግዚአብሔር ልጅ የሆነ ሰው ለዕውቀቱ ገደብ የለውም” ወደ ማለት ይንደረደራል። “መለኮታዊ ባሕርይ እንዲያው ተሰጠን” ሲልም ይነግረናል። እንዲህ እንዲህ እያለ እያንዳንዳችን ዕጩ አምላክ (potential God) መሆናችንን “ያበስራል”።
ይህ የኀይሉ ዮሐንስ የዘወትር አስተምህሮ ነው። “Christological Concept” በሚለው ስብከቱም፣ “አዳምን ያየ እግዚአብሔርን አየ” ሲል ይፋ አድርጓል፤ ምክንያቱም፣ አዳምም እንደ ኢየሱስ የእግዚአብሔር ልጅ ነውና! ሐዋርያው ጳውሎስ፣ “[ኢየሱስ] የማይታይ አምላክ ምሳሌ ነው” ማለቱ (ቆላ. 1፥15)፣ ሁላችንንም የማይታየው አምላክ ምሳሌ እንደሚያደርገን ኀይሉ ዮሐንስ ያስተምራል። የዕብራውያን ጸሓፊም፣ ኢየሱስ የእግዚአብሔር “የክብሩ መንጸባረቅና የባሕርዩ ምሳሌ” መሆኑን መናገሩም ከዚሁ ጋር እንደሚሄድ ግለ ሰቡ ገልጿል (1፥3)። በመሆኑም፣ አማኞች ሁሉ የእግዚአብሔር ክብር መንጸባረቅና የባሕርዩ ምሳሌ ነን! በብሉይ ኪዳንም፣ “እግዚአብሔር በአማልክት መካከል ቆመ” (መዝ. 82፥1) በሚል የተነገረው ስለ ሰዎች ነው፤ በኀይሉ ዮሐንስ አስተምህሮ መሠረት። “እግዚአብሔር በአማልክት ጉባኤ ቆመ የሚለው፣ ከእግዚአብሔር በተወለዱ፣ የእግዚአብሔር ባሕርይ ያለባቸውን የእግዚአብሔርን ልጆች ለማለት ነውና።”
እንደ ኀይሉ ዮሐንስ አስተምህሮ ከሆነ፣ ኢየሱስ ክርስቶስ “ወልድ” የሆነው ከድንግል ማርያም ሲወለድ ብቻ ነው። ከዚያ በፊት ወልድ አልነበረም፤ አባት እንጂ። “ሰውን ከማዳን አንጻር ወልድ ሆነ።” አዲስ ኪዳን ስለ ኢየሱስ ጌትነት ቢናገርም፣ “ጌታ” የሚለው ሐሳብ የሚያሳየው፣ እግዚአብሔር ሰዎችን ከፈጠረ በኋላ፣ “ምድርን … ግዙአትም፤ የባሕርን ዓሦችና የሰማይን ወፎች፣ በምድር ላይ የሚንቀሳቀሱትንም ሁሉ ግዙአቸው” በማለት ካስተላለፈላቸው ሐሳብ ጋር አንድ ነው (ዘፍ. 1፥28)። ስለዚህም፣ “ኢየሱስ ጌታ የተባለው፣ በዘፍጥረት 1 ‘ግዙ ሲል ባረካቸውʼ በሚለው መሠረት ነው። ‘ጌታʼ ‘ንጉሥʼ የሚለውን ሐሳብ ካያችሁ፣ እርሱ ስለ ሰው ነው የሚያወራው” ሲል ያስተምራል። ስለዚህም አዳምና ሔዋን ምድርን እንዲገዙ የተቀበሉት እና እኛም ዛሬ በፍጥረት ላይ ያለን ሥልጣን ከኢየሱስ ጌትነት ጋር አንድ ነው።
ኀይሉ ዮሐንስ፣ “The Concept of Trinity” በሚለው ስብከቱም፣ አብ፣ ወልድና መንፈስ ቅዱስ አባቶቻችን መሆናቸውን ይናገርና፣ ኢየሱስ ወልድ የሆነው ሰው ሆኖ ሲመጣ መሆኑን ያጸናል። ኢየሱስ የእግዚአብሔር ልጅ ለመባሉ ትርጕም ሲያስቀምጥም፣ “የእግዚአብሔር ልጅ ማለት በሥጋ ውስጥ የሚኖር ጻድቅ ማለት ነው። [ኢየሱስ] ከድንግል ማርያም በተወለደ ጊዜ፣ ‘የእግዚአብሔር ልጅʼ ወደሚባል ማንነት ወረደ” ይላል። ከዚያም ስለ ሥላሴ አስተምህሮ ሲናገር፣ “የሥላሴ ምስጢር ብሎ ነገር የለም” ሲል ይደመድማል። (እግዚአብሔርን ዐውቆ እንደ ጨረሰ ሁሉ!) ነገረ ክርስቶስ (Christology)፣ ሥርዐት የያዘ ትምህርት ሆኖ በነገረ መለኮት ትምህርት ቤቶች በጥልቀት መሰጠቱንም ይቃወማል፤ “እንዴት አንድ subject [የትምህርት ዐይነት] ይወጣለታል ይሄ?” በማለት።
ኢየሱስ አብን መተረኩን መጽሐፍ ቅዱስ ይናገራል (ዮሐ. 1፥18)። በኀይሉ ዮሐንስ አመለካከት፣ “አብን መተረክ ማለት ሰዎች [ምንጫቸውን] እንዲያውቁ ነው። [ምክንያቱም]፣ እግዚአብሔር ተተረከ አልተተረከ ምን ያደርግለታል?” በዚህ አካሄድ እግዚአብሔር፣ “ይህን የሚያደርገውም፣ ሰዎች ዐውቀው እንዲገዙለት” አይደለም። በመሆኑም፣ “አብ የሚለው ሐሳብ በተጠቀሰ ጊዜ ሁሉ እግዚአብሔር ማንነቱን ለመግለጥና ማንነቱ እንዲታወቅለት ሳይሆን ዐላማው፣ [ሰዎች] ምንጫቸውን እንዲያገኙ፣ ወላጅ አባታቸውን እንዲያውቁና ተመልሰው ወደ አባታቸው ቤት እንዲሰበሰቡ ነው” በማለት ያብራራል። በመጨረሻም፣ “የመጀመሪያው ወደ አባቱ የተመለሰ ሰው ኢየሱስ ክርስቶስ ነው” በማለት ይገልጻል።
ኀይሉ ዮሐንስ “Jesus, the Center of the Bible” በሚለው ስብከቱ ደግሞ፣ ጌታችን “መጻሕፍት ሁሉ ስለ እኔ ይናገራሉ” ማለቱን ያወሳና “መጻሕፍት ሁሉ ስለ ኢየሱስ የሚናገሩ ከሆነ፣ መጻሕፍት ሁሉ ስለ እኔና ስለ እናንተ ይናገራሉ። ምክንያቱም ኢየሱስ ክርስቶስ የሰው ልጅ ነውና” ሲል ከኢየሱስ ጋር አንድ አግዳሚ ላይ ያስቀምጠናል። በግለ ሰቡ አመለካከት፣ “የኢየሱስ ሕይወትና የሰው ልጅ ሕይወት የሚነጣጠል አይደለም፤ ለዚያ ነው ‘የሰው ልጅʼ ብሎ ራሱን የጠራው።” ጌታ ኢየሱስ “ሥልጣን ሁሉ በሰማይና በምድር ተሰጠኝ” (ማቴ. 28፥18) በማለት የገለጸው ሥልጣን፣ “ለሰው የተሰጠው ሥልጣን ነው። የቤተ ክርስቲያን ሥልጣን ነው።” ስለዚህም፣ “ከአሁን በኋላ ስለ እግዚአብሔር ሳይሆን፣ ስብከታችን የሰው ልጅ ስለሆነው ስለ ኢየሱስ ክርስቶስና ስለ ቤተ ክርስቲያን ነው” በማለት ኀይሉ ዮሐንስ የስብከቱን ዐላማ ያስቀምጣል። ኢየሱስን የምንወድ ከሆነም፣ የተነገረውን ቃል ትርጓሜ ሳንመራመር በዚህ መልኩ እንድንቀበል ያበረታታል።
ኀይሉ ዮሐንስ ይህን ሁሉ ካለ በኋላ፣ “ከእግዚአብሔር ጋር እኩል ነን ማለቴ አይደለም” በማለት “እግዚአብሔርን እንሆናለን” አለማለቱን ለማስረዳት ይጥራል። ነገር ግን “Exactly like God” ከሆንን፣ የእግዚአብሔርን ባሕርይ “አንዳችም ሳይቀር፣ ሙሉ በሙሉ” ከተካፈልን፣ እንደ ኢየሱስ “ጌታ እና ንጉሥ” መሆናችን ከተነገረን፣ “መደባችን ከእግዚአብሔር ጋር አንድ መሆኑን” ከተረዳን፣ “እኔና አብ አንድ ነን” ብለን እንድናውጅ ከተበረታታን፣ “እንደ እግዚአብሔር ማዘዝና እንደ እግዚአብሔር ማወቅ እንደምንችል” እንዲሁም ለዕውቀታችን “ገደብ እንደሌለው” ከተረጋገጠልን በኋላ፣ “ከእግዚአብሔር ጋር እኩል አይደለንም” የሚለው መከላከያ ምን ትርጕም ይኖረዋል?
ከዚህ በመቀጠል፣ ኀይሉ ዮሐንስ አስተምህሮውን የመሠረተባቸውን ጥቅሶች እና ምንባቦች ትክክለኛ ትርጓሜ እንቃኛለን። በመጀመሪያ፣ በእግዚአብሔር መልክና ምሳሌ ስለ መፈጠራችን (ዘፍ. 1፥26) እና የእግዚአብሔርን ባሕርይ ተካፋይ ስለ መሆናችን (2ጴጥ. 1፥4) እንወያያለን። ከዚያም፣ የኢየሱስን የእግዚአብሔር ልጅነት የተለያዩ ገጽታዎች ተመልክተን፣ በኢየሱስ እና በእኛ የእግዚአብሔር ልጅነት መካከል ያለውን ልዩነትና አንድነት እናጤናለን።
እግዚአብሔር ሰውን የፈጠረው በራሱ መልክና ምሳሌ መሆኑ እውነት ነው። እግዚአብሔር፣ “ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር” ማለቱና “እግዚአብሔርም ሰውን በመልኩ ፈጠረ፤ በእግዚአብሔር መልክ ፈጠረው፤ ወንድና ሴት አድርጎ ፈጠራቸው” መባሉ ለዚህ ነው (ዘፍ. 1፥26-27)። የዘፍጥረት መጽሐፍ ስለ አዳም አፈጣጠር በሌላ ስፍራ ሲናገር፣ “ምሳሌ” የሚለውን ቃል ብቻ ይጠቀማል፤ “እግዚአብሔር አዳምን በፈጠረ ቀን በእግዚአብሔር ምሳሌ አደረገው” (5፥1)። አዳምም ከልጆቹ መካከል አንዱን የወለደው “በምሳሌው እንደ መልኩ” ነው (ዘፍ. 5፥3)።
ሰው በኀጢአት ከወደቀም በኋላ “የእግዚአብሔር መልክና ምሳሌ” መሆኑ አልቀረም። ስለዚህም፣ “የሰውን ደም የሚያፈስስ ሁሉ ደሙ ይፈስሳል፤ ሰውን በእግዚአብሔር መልክ ፈጥሮታልና” የሚል ማስጠንቀቂያ ተሰጥቷል (ዘፍ. 9፥6)። “በእርሱም [በአንደበታችን] እንደ እግዚአብሔር ምሳሌ የተፈጠሩትን ሰዎች እንረግማለን” የተባለውም ከውድቀት ከስንትና ስንት ዘመን በኋላ ነው (ያዕ. 3፥9)። የመካከለኛው ምሥራቅ ሌሎች ሃይማኖቶችም ይህንኑ መሳይ ግንዛቤ ነበራቸው። ሐዋርያው ጳውሎስ ለአሕዛብ ሲሰብክ፣ “ከባለቅኔዎቹ አንዳንዶቹ ደግሞ ‘እኛ ዘመዶቹ ነንና’ ብለው እንደ ተናገሩ፣ ‘በእርሱ ሕያዋን ነንና እንንቀሳቀሳለን እንኖርማለን’” በማለት የጠቀሰው ይህንን ነው (የሐዋ. 17፥28)።[2]
“መልክ” የሚለው ቃል በዕብራይስጡ “ጼሌም צֶלֶם” ሲሆን፣ ትርጕሙም ጥላ፣ ሥዕል፣ ምስል ማለት ነው።[3] ይህ ቃል በተለይ የጣዖት ምስሎችን ለማሳየት ሲውል፣[4] በብሉይ ኪዳን ውስጥ ለ17 ጊዜአት ያህል ጥቅም ላይ ውሏል። (እነዚህም ዘፍ. 1፥26፡27፤ 5፥3፤ 9፥6፤ ዘኁ. 33፥52፤ 1ሳሙ. 6፥5፡11፤ 2ነገ. 11፥18፤ 2ዜና 23፥17፤ መዝ. 39፥6፤ 73፥20፤ ሕዝ. 7፥20፤ 16፥17፤ 23፥14፤ አሞጽ 5፥26 ናቸው።) ቃሉ ከሞራላዊ፣ ከሥነ ምግባራዊ፣ ከአካላዊ ወይም ከባሕርያዊ ምስስል የትኛውን እንደሚያሳይ እርጠግኛ መሆን ባይቻልም፣[5] ጥቅም ላይ የዋለባቸውን ቦታዎች በማጤን፣ “ሙሉ በሙሉ አንድ ዐይነት” መሆንን እንደማያመለክት ግን መረዳት አይከብድም።
ለምሳሌ፣ ፍልስጥኤማውያን የማረኩትን የቃል ኪዳን ታቦት ሲመልሱ፣ በእባጭ እና በአይጥ “ምሳሌ” የተሠሩ ወርቆችንም በእጅ መንሻነት አምጥተው ነበር (1ሳሙ. 6፥5፡11)። የወርቅ አይጦቹና እባጮቹ ከእውነተኞቹ አይጦችና እባጮች ጋር የሚመሳሰሉባቸውም የሚለያዩባቸውም ነገሮች አሉ። ቅርጻቸው ቢመሳሰልም፣ እውነተኞቹ አይጦችና እባጮች ከሥጋና ከደም፣ እነዚያኞቹ ደግሞ ከወርቅ የተሠሩ ናቸው። እውነተኞቹ አይጦች ሕይወት ሲኖራቸው፣ እነዚያኞቹ የላቸውም።
መዝሙረኛው ደግሞ፣ “ሰው እንደ ጥላ ይመላለሳል” ለማለት ይህንኑ ቃል ተጠቅሟል (39፥6)፤ “ጥላና አካል ሙሉ በሙሉ አንድ ዐይነት ናቸው፤ ልዩነት የላቸውም” ብሎ የሚከራከር ይኖር ይሆን? “በቀይ ቀለምም የተሣለችውን የከለዳውያንን ሥዕል፣ በናስ ላይም የተሣሉትን ሰዎች አየች” (ሕዝ. 23፥14)። እዚህም ጋ በእውነተኞቹ ሰዎችና በምስላቸው (በሥዕላቸው) መካከል ልዩነት ሊኖር መቻሉ ግልጽ ነው። “መሠዊያዎቹንና ምስሎቹን አደቀቁ” (2ነገ. 11፥18)፤ “የርኩሰታቸውንም ምስሎች አደረጉባት” (ሕዝ. 7፥20)፤ “ከሰጠሁሽም ከወርቄና ከብሬ የተሠራውን የክብርሽን ዕቃ ወስደሽ የወንድ ምስሎች ለራስሽ አድርገሻል” (ሕዝ. 6፥17)። “ጼሌም” የሚለው የዕብራይስጥ ቃል የሚገኝባቸው እነዚህ ጥቅሶች እንደሚያሳዩን፣ በወርጅናሌውና በቅጅው (በምስሉ) መካከል የአንዳንድ ገጽታዎች ምስስል ቢኖርም፣ በሌሎች ገጽታዎች በኩል ደግሞ ልዩነት አለ። “መልክ” የሚለው ቃል “ሙሉ በሙሉ አንድ ዐይነት” መሆንን በጭራሽ አያሳይም።
በዘፍጥረት 1 ውስጥ “ምሳሌ” ተብሎ የተተረጐመው፣ “ዴሙት דּמוּת” የተሰኘ የዕብራይስጥ ቃልም ከዚሁ ጋር አብሮ ይሄዳል። “ዴሙት” አምሳያ፣ እንደ፣ አርአያ (model)፣ ቅርጽ የሚሉ ትርጓሜዎች አሉት።[6] ይህም ቃል በዕብራይስጡ መጽሐፍ ቅዱስ ጥቅም ላይ የዋለባቸው 25 ስፍራዎች የሚከተሉት ናቸው፤ ዘፍ. 1፥26፤ 5፥1፡3፤ 2ነገ. 16፥10፤ 2ዜና 4፥3፤ መዝ. 58፥4፤ ኢሳ. 13፥4፤ 40፥18፤ ሕዝ. 1፥5፡10፡13፡16፡22፡26፡28፤ 8፥2፤ 10፥1፡10፡21፡22፤ ዳን. 10፥16። በእነዚህ ጥቅሶች ውስጥ ግን፣ “አንዳችም ልዩነት የሌለው” እና/ወይም “ሙሉ በሙሉ አንድ ዐይነት” የሚል ትርጕም ሲሰጥ አንድም ጊዜ አናገኝም።
እንዲያውም ብዙውን ጊዜ ዴሙት የሚለው ቃል ጥቅም ላይ የሚውለው የማይመሳሰሉ ነገሮችን በመጠቀም ንጽጽርን ለመፍጠር ነው፤ ለምሳሌ የሰዎችን ክፋት እና የእባብ መርዝን (መዝ. 58፥4)፤ የእግዚአብሔር ሰራዊት መሰባሰብን እና የብዙ ሕዝብ ድምፅን (ኢሳ. 13፥4)፤ የእግዚአብሔር መልአክን እና የሰው ልጅን (ዳን. 10፥16)። ነቢዩ ሕዝቅኤል ደግሞ ሰማያዊውን ራእይ በምድራዊ ነገሮች ለመመሰል ቃሉን በተደጋጋሚ ተጠቅሞበታል (ሕዝ. 1፥5፡10፡13፡16፡22፡26፡28፤ 8፥2፤ 10፥1፡10፡21፡22)።[7] የሚነጻጸሩት ነገሮች የሚመሳሰሉባቸው ነገሮች ሊኖሩ ይችላሉ፤ ነገር ግን “በሁሉም ነገር አንድ ዐይነት” መሆንን የሚደግፍ ቃል አይደለም።
ለምሳሌ፣ የአዳም ሦስተኛ ልጅ (ሴት) ከአዳም ጋር ይመሳሰላል (ዘፍ. 5፥3)፤ ምናልባት የልጅየው የአፍንጫ ቅርጽ፣ የዐይኑና የጠጕሩ ቀለም፣ ቁመቱ፣ … ከአባቱ ጋር ይመሳሰል ይሆናል፤ ወይም የጠባይ መመሳሰል አላቸው።[8] አዳምና ልጁ በሆኑ ነገሮቻቸው ይመሳሰላሉ፤ በሆኑ ነገሮቻቸው ደግሞ ይለያያሉ። “በዐሥራ ሁለትም በሬዎች ምስል ላይ ተቀምጦ ነበር” (2ዜና 4፥4)፤ መቼም በእውነተኛ በሬ እና ከናስ በተሠራ ምስለ በሬ መካከል ልዩነት መኖሩ የሚጠፋው ሰው አይኖርም። “ቊጣቸው እንደ እባብ መርዝ ነው” (መዝ. 58፥4)። የሰዎቹ ክፋት እንደ እባብ ሰዎችን ቢመርዝም፣ የእባብ መርዝ የተሠራበት ቊስ የሰዎቹ ቊጣ ከተሠራበት “ቊስ” ጋር አንድ ዐይነት እንዳልሆነ ማንም አይስተውም። ይህ ቃል ጥቅም ላይ ከዋለባቸው ቦታዎች አንዱ፣ “እንግዲህ እግዚአብሔርን በማን ትመስሉታላችሁ? ወይስ በምን ምሳሌ ታስተያዩታላችሁ?” ይላል (ኢሳ. 40፥18)። የዚህ ጥያቄ ምላሹ አሉታዊ ነው፤ በማንም አንመስለውም! ስለዚህ “ምሳሌ” የሚለውም ቃል “ሙሉ በሙሉ በሁሉም ነገር አንድ ዐይነት” ማለት አይደለም፤ መሳይነትን ብቻ ነው የሚያሳየው።
እንዲያውም ጼሌም እና ዴሙት የሚሉት ቃላት በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ከዘፍጥረት 1፥26 ውጭ አብረው ውለው አያውቁም። ተወራራሽ ትርጕም ስላላቸው፣ አንዳቸውን በሌላኛቸው ምትክ መጠቀምም ይቻላል፤ ከዚህም የተነሣ “ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር” ከተባለ በኋላ፣ የሚቀጥለው ቊጥር “ሰውን በመልኩ ፈጠረ” ብቻ ነው የሚለን (ዘፍ. 1፥26 እና 27)።
ኀይሉ ዮሐንስና መሰሎቹ፣ የእግዚአብሔርን መንፈስነት ከተናገሩ በኋላ፣ “ሰው በሥጋ ውስጥ የሚኖር መንፈስ ነው” በማለት ያክሉበታል። ከዚያም በእግዚአብሔር አምሳልና መልክ የተፈጠረው የሰው ማንነት መንፈስ መሆኑን፣ እንዲሁም ሰው እና እግዚአብሔር በመንፈስነታቸው አቻ መሆናቸውን ሊያስረዱ ይጥራሉ። መጽሐፍ ቅዱስ ግን የሰው መንፈስ ብቻ በእግዚአብሔር አምሳል እንደ ተፈጠረ አያስተምርም። ሰው ሰው የሚሆነው ከነሁለንተናው (ሥጋ፣ ነፍስ፣ መንፈስ) ነውና።
በእግዚአብሔር መልክና አምሳል የተፈጠረው መንፈሳችን ብቻ ከሆነ፣ “በእግዚአብሔር መልክ ከፈጠራቸው በኋላ ወንድና ሴት አደረጋቸው” መባል ነበረበት። መጽሐፍ ቅዱስ ግን፣ “በእግዚአብሔር መልክ ፈጠረው፤ ወንድና ሴት አድርጎ ፈጠራቸው” ነው የሚለው (ዘፍ. 1፥26-27)። “ወንድ የእግዚአብሔር ምሳሌና ክብር” መሆኑ መነገሩም ከዚሁ ጋር ሊወሰድ ይችላል (1ቆሮ. 11፥7)። “የሰው መንፈስ ጾታ አለው” ካላልን በቀር።
“እግዚአብሔር አምላክም ሰውን ከምድር ዐፈር አበጀው፤ በአፍንጫውም የሕይወት እስትንፋስ እፍ አለበት፤ ሰውም ሕያው ነፍስ ያለው ሆነ” የተባለው የአዳምን የአፈጣጠር ቅደም ተከተል ይናገራል (ዘፍ. 2፥7)። ከዐፈር የተበጀው ቊሳዊ አካላችን የማንነታችን አንዱ ክፍል መሆኑን ከዚህ አገላለጽ እንገነዘባለን። “አቤቱ አንተ አባታችን ነህ፤ እኛ ጭቃ ነን፤ አንተም ሠሪያችን ነህ፤ ሁላችንም የእጅህ ሥራ ነን” (ኢሳ. 64፥8) መባሉም ከዚህ ሐሳብ ጋር ዝምድና እንጂ ጠብ የለውም።
በተጨማሪም እግዚአብሔር፣ “ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር” ያለው፣ የሰውን ሥጋ ከዐፈር ከፈጠረ በኋላ ለመሆኑ አንዳችም ማስረጃ የለም። ኢ-ቊሳዊ አካላችን (መንፈሳችን ወይም ነፍሳችን) ብቻ ተነጥሎ በእግዚአብሔር መልክ አልተፈጠረም፤ ሰው ያለ ሥጋው (ያለ ቊሳዊ አካሉ) ሙሉ አይደለምና። በእግዚአብሔር አምሳል የተፈጠረው ሙሉው ሰው እንጂ መንፈሱ ብቻ አይደለም! እግዚአብሔር ሥጋዊ አካል ባይኖረውም፣ ሥጋዊ አካላችን የእግዚአብሔርን ባሕርይ የሚገልጥበት የራሱ መንገድ ይኖረዋል። (ለምሳሌ ማየት፣ መስማት፣ መናገር በሥጋዊ አካላችን የሚፈጸሙ ናቸው፤ እግዚአብሔርም ደግሞ ማየት፣ መስማት፣ መናገር ይችላል!)[9]
በእግዚአብሔር መልክ የተፈጠረው መንፈሳችን ብቻ ላለመሆኑ፣ የሰውን አሟሟት በአስረጅነት ማቅረብ ይቻላል። ሰዎች መግደል የሚችሉት ሥጋን ነው፤ ነፍስን/መንፈስን መግደል አይችሉም። ጌታችን፣ “ሥጋን የሚገድሉትን ነፍስን ግን መግደል የማይቻላቸውን አትፍሩ፤ ይልቅስ ነፍስንም ሥጋንም በገሃነም ሊያጠፋ የሚቻለውን ፍሩ” ብሏልና (ማቴ. 10፥28)። በሌላ በኩል ደግሞ እግዚአብሔር፣ “የሰውን ደም የሚያፈስስ ሁሉ ደሙ ይፈስሳል፤ ሰውን በእግዚአብሔር መልክ ፈጥሮታልና” የሚል ማስጠንቀቂያ ሰጥቷል (ዘፍ. 9፥6)። ሰዎች ሥጋን ብቻ መግደል (ደምን ማፍሰስ ብቻ) መቻላቸው ከታወቀ፣ የሰውን ደም በእግዚአብሔር መልክ ከተፈጠረ “ነገር” ጋር ምን አገናኘው ታዲያ? ምክንያቱ ግልጽ ነው፤ በእግዚአብሔር መልክ መፈጠራችን ሁለንተናችንን እንጂ መንፈሳችንን ብቻ የሚመለከት አይደለም! ሰው በአካል ተፈጥሮአል፤ ይህም አካል የመለኮት፣ የእግዚአብሔር ክብር ተንጸባርቆበታል።
ሰው በእግዚአብሔር መልክ የተፈጠረው ሁለንተናው ነውና (ይህ ሲባል ግን አምላክ እንደኛ ቊሳዊ አካል አለው ማለት እንዳልሆነ ልብ ይሏል!) ኀጢአት ሁለንተናውን ነው ያናጋው። ሰው በኀጢአት ሲወድቅ፣ ንጹሕ የነበረው ሥጋውም ሆነ መንፈሱ ቆሸሸ። በመንፈሱም በሥጋውም ሞት መጣበት። የእግዚአብሔር መልክና አምሳል ከሰው ላይ ባይጠፋም፣ የተበረዘ፣ የተከለሰ፣ የተበላሸ ነገር መኖሩ እውነት ነው። የሰው ሥጋዊም መንፈሳዊም ንጽሕና ረከሰ። ሥጋዊም ሆነ መንፈሳዊ ልብሱ ወልቆ ተራቆተ። ኢየሱስ ክርስቶስም የመጣው በውድቀት ጊዜ የተበላሸውን የሰው ልጅ ሁለንተና ሊያድስ እንጂ መንፈሳችንን ብቻ ሊፈውስ አይደለም፤ የሥጋችንም ቤዛ እርሱ ነው (ሮሜ 8፥23)! ስለዚህም ልጁን ለመምሰል የሚታደሰው ይኸው ሁለንተናዊ ማንነታችን ነው። እኛ ሥጋና መንፈስ (ነፍስና መንፈስ ወይም ኢ-ቊሳዊው በአንድ ላይ) ነን። እስከ ሞትም፣ ከትንሣኤ በኋላም ይህ አንድነት ይቀጥላል።
ኀይሉ ዮሐንስ “እኛና አብ አንድ ነን” ለማለት፣ በአብ ምሳሌ መፈጠራችንን በዋቢነት ይጠራል። ይህ ግን ትክክል አይደለም። የምንባብ ክፍሉ አብን ነጥሎ አይናገርም። “ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር” የሚለው ዕቅድ፣ በእግዚአብሔር አካላት መካከል የተደረገ ምክክር ነው። የተፈጠርነው በአርአያ ሥላሴ ነው።
ሰው በአርአያ ሥላሴ መፈጠሩን ቅዱሱ መጽሐፍ ሲናገር፣ ሰዎች በእግዚአብሔር መልክ የመፈጠራቸው አንዱ ማሳያ እርስ በርስ መዋደድ እና እርስ በርስ መያያዝ ያለባቸው መሆኑ ነው። ግለኛነት የእግዚአብሔር መልክ አይደለም። “እኛ” የሚል አምላክ ፈጥሮናልና፣ እኛም “እኛ” ባዮች መሆን ይጠበቅብናል። እግዚአብሔር አንድን ሰው ከመፍጠር ይልቅ ሁለት ሰዎችን የፈጠረው ለዚህ ነው። ከእኔነት ይልቅ እኛነት ተፈጥሯዊ ባሕርያችን ነው። የማኅበራዊ ሳይንስ ባለሞያዎች፣ ማኅበራዊ ፍጥረት መሆናችንን በማተታቸው አልተሳሳቱም። በአርአያ ሥላሴ መፈጠር ትርጕሙ ይህ ሊሆን ይችላል።[10]
ሰው በእግዚአብሔር መልክ መፈጠሩ፣ ከተቀሩት እንስሳት የበላይ መሆኑንም ያሳያል። ሰው እግዚአብሔርን ወክሎ፣ ፍጥረትን ይገዛል፤ በዚህም እግዚአብሔርን ይገልጣል። “ሰው በእግዚአብሔር መልክ ተፈጠረ ማለት፣ ሰው እግዚአብሔርን ይመስላል እንዲሁም እግዚአብሔርን ይወክላል ማለት ነው።”[11] ምክንያቱም እግዚአብሔር፣ “ሰውን በመልካችን እንፍጠር” ካለ በኋላ፣ ሰው እግዚአብሔርን ወክሎ ፍጥረትን መግዛት እንዳለበት ያብራራልና፤ “ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር፤ የባሕር ዓሦችንና የሰማይ ወፎችን፣ እንስሳትንና ምድርን ሁሉ፣ በምድር የሚንቀሳቀሱትንም ሁሉ ይግዙ …” (ዘፍ. 1፥26-28)። መዝሙረኛውም፣ “ታስበው ዘንድ ሰው ምንድን ነው? ትጐበኘው ዘንድ የሰው ልጅ ምንድን ነው? ከመላእክት እጅግ ጥቂት አሳነስኸው፤ በክብርና በምስጋና ዘውድ ከለልኸው። በእጆችህም ሥራ ሁሉ ላይ ሾምኸው፤ ሁሉን ከእግሩ በታች አስገዛህለት” ሲል ዘምሯል (መዝ. 8፥4-6)።
ከእነዚህም በተጨማሪ በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ “ምሳሌ” እና “መልክ” ምን ማለት እንደ ሆነ ለመረዳት የተለያዩ ጥረቶች ተደርገዋል። መልክና ምሳሌ፣ ሰው እግዚአብሔርን እንዲያውቅ አእምሮአዊነትን እንደ ታደለ፣ መልካምንና ክፉን መምረጥ እንዲችል ነጻ ፈቃድ እንደ ተሰጠው፣ ከበታቹ ያሉ ፍጥረታትን ለማስተዳደር የሚያስፈልገውን ኀይል እንደ ታጠቀ፣ የሚያሳዩ ቃላት ስለ መሆናቸው ግንዛቤ ተወስዷል።[12] በተጨማሪም፣ ሰው ሥነ ምግባራዊ ተፈጥሮ ያለው መሆኑን ሊያስረዱም ይችላሉ።
መልክ እና ምሳሌ፣ አዳም ሲፈጠር የነበረውን ወርጅናሌ ንጽሕናም ያሳያሉ። እግዚአብሔር ሰዎችን ከፈጠረ በኋላ፣ ይህ “እጅግ መልካም ነበረ” ማለቱ (ዘፍ. 1፥31) እና “እግዚአብሔር ሰዎችን ቅኖች አድርጎ እንደ ሠራቸው” መነገሩ (መክ. 7፥29) ለዚህ ምስክር ነው፤ ይህም የእግዚአብሔርን ሞራላዊ መልክ ያሳያል።[13] በእርግጥ፣ የመልክና የአምሳል ትርጓሜዎችን በእነዚህ ብቻ ገድቦ ማስቀመጥ አግባብነት ላይኖረው እንደሚችል እዚህ ጋ መስተዋል አለበት።
ከዚህ ውጭ ግን ሰውና እግዚአብሔር አንዳችም ልዩነት የሌላቸው ተመሳሳዮች መሆናቸውን መጽሐፍ ቅዱስ አያስተምርም። የሚመሳሰሉባቸው ገጽታዎች የመኖራቸውን ያህል፣ በጭራሽ የማይመሳሰሉባቸው ገጽታዎችም ሞልተዋል። ሰው ከእግዚአብሔር መውጣቱንም ሆነ ሰው ከእግዚአብሔር መወለዱን የዘፍጥረቱ ታሪክ በየትኛውም ስፍራ አይነግረንም። ሰውና እግዚአብሔርም አንድ አይደሉም። ሰው ሰው ነው፤ እግዚአብሔር ደግሞ መለኮት!
እግዚአብሔር ፈጣሪ ነው፤ ሲፈጥር ከምንም (“እም ኀበ አልቦ” ex nihilo) ነው የፈጠረው (ዘፍ. 1፥1)። እኛ ፍጡራን ነን፤ አንድን ነገር ከምንም (something from nothing) ልንፈጥር አይቻለንም። ከዳንንም በኋላ አዲስ ፍጥረት እንጂ አዲስ ፈጣሪ አልሆንንም (2ቆሮ. 5፥17)።
እርሱ “እግዚአብሔር አምላክ” ነው (ዘፍ. 2፥4፡5፡7፡8፡9፡16፡18፡19፡21)፤ እኛ ደግሞ ሰዎች ነን (ዘፍ. 1፥26-27፤ 2፥7-8)። ሰው ሰው ነው፤ እግዚአብሔርም መለኮት። መደባችን ይለያያል።