Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ትውስታና ተስፋ ያለው ምድራ ፍጡር ሰው ብቻ ነው፡፡ ስለዚህ ታሪክና ዕቅድ አለው፡፡ የሰው ልጅ ጥንታዊ ጥያቄ የሚባለው ‹ከየት መጣሁ› የሚለው ጥያቄ ነው፡፡ ሰዎች ስለ ትናንት ለማወቅ ጉጉታቸው የጨመረውና ትናንታቸውን መፈልፈል የፈለጉት ይሄንን ጥያቄ ለመመለስ ነበር፡፡ ታሪክ ያለው የሰው ልጅ ብቻ ስለሆነ፡፡
የታሪክ አንዱ ጠባዩ ድርጊቱ የተጠናቀቀ፣ ጣጣው ያላለቀ መሆኑ ነው፡፡ የታሪክ ሂደት ከጊዜ ጋር የተሠናሰለ በመሆኑ ድጊቱ ተከናውኖ ይጠናቀቃል፡፡ የድርጊቱ ተጽዕኖ ግን ሺ ዓመታትን እስከመሻገር ይደርሳል፡፡ ተጽዕኖው እንዳይቋረጥ የሚያደርጉት ሁለት ነገሮች ናቸው፡፡ የመጀመሪያው አዳዲስ መረጃዎችና ማስረጃዎች ስለሚገኙ የነበረውን ትረካ ይቀይሩታል፤ ሁለተኛ ደግሞ ቀድሞ ለተደረገ ድርጊት አዳዲስ ምልከታዎችና ትርጉሞች ይሰጡታል፡፡ ‹ለምን እንዲህ ሆነ? እንዲህ መሆን አልነበረበትም፤ እንዲህ ቢሆን ጥሩ ነበር› የሚሉ አእላፍ ጥያቄዎች ይነሣሉ፡፡
"The fierce urgency of now” በ1963 በአሜሪካ የሰብአዊ መብቶችን መከበር በተመለከተ ማርቲን ሉተር ኪንግ ያነሣው ሐሳብ ነበር፡፡ ነገሮችን ይዋሉ ይደሩ ሳይሉ አሁን የማደረግ አንገብጋቢነት፡፡ ይቆይ ይሰንብት አንበል፤ የመሥሪያ ቀን ዛሬ ነው፡፡ እኛ የዛሬ እንጂ የነገ አይደለንም፡፡ እኛ ‹ነገ› ስንል የምናስረዝመው የብዙዎችን ስቃይና መከራ ነው፡፡ ዛሬ መሥራት ያለብንን ባለመሥራታችን የሚጎዱት አያሌ ናቸው፡፡ ስለዚህም ‹አሁኑኑ እንሥራ›፡፡ ነገሮችን አሁን የማድረግ አንገብጋቢነት፡፡
‹ምነው ተንቀዠቀዥክ›፣ ‹አትቸኩል ይደርሳል›፣ ‹ምን ያጣድፍሃል›፣ ‹ተረጋጋ ጎበዝ›፣ የሚሉ ምላሾች በየቢሮ እንሰማለን፡፡ ‹እየተመላለስክ ጠይቅ›፣ ‹ከጥቂት ቀናት በኋላ ብቅ በል› እንባላለን፡፡ ዛሬን ለመቅጠሪያ እንጂ ለመሥሪያ የማይጠቀሙ ሰዎች አሉ፡፡ ሥራን ወደ ነገ ማሸሽ ማለት ወርቅን ጥልቀቱን በማታውቀው ጉድጓድ ውስጥ እንደ ማስቀመጥ ነው፡፡
ሰሞኑን Demilitarizing the Mind የተሰኘ መጽሐፍ እያነበብኩ ነበር፡፡ ሰባት የተለያዩ መጣጥፎች የቀረቡበትና አሌክስ ዲ. ዋል (Alex de Waal) የተባለ አርታዒ ያሰናዳው ነው፡፡ አእምሮን ከተዋጊነት ማፋታት ነው ሐሳቡ፡፡ ብዙ ጊዜ ተዋጊ ኃይሎችን ትጥቅ ስለማስፈታትና ከወታደራዊ እንቅስቃሴ ነጻ የሆነ ቀጣና(DMZ) ስለመመሥረት ሲነገርና ቡድኖች ሲስማሙ እንሰማለን፡፡ በሀገራችንም አዲሱን ለውጥ ተከትሎ አያሌ በትጥቅ ትግል ላይ የነበሩ ቡድኖች ትጥቅ ፈትተዋል፡፡
አዲስ አበባ፣ ታህሳስ 21፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) የሪፐብሊካን ጥበቃ ሀይል ከእዞች እና ከሌሎች የሠራዊቱ አሀዶች ጋር በመጣመር በህግ ማስከበር ዘመቻው የፈጸመው ግዳጅ ውጤታማ እንደነበር የሀይሉ ዋና አዛዥ ሜጀር ጄኔራል ብርሀኑ በቀለ አስታወቁ፡፡
አዲቀይህ አካባቢ በነበረው ፈታኝ ግዳጅ የሪፐብሊካን ጥበቃ ሀይሉ የኮማንዶ ዩኒት በጁንታው ጀርባ በኩል ምሽግ ሰብሮ በመግባት የፈጸመው ጀብዱ ለወገን አኩሪ ነበር ያሉ ሲሆን እስከ መቐለ በነበረው ተልዕኮም ውጤታማ ግዳጅ መፈጸሙን አስረድተዋል ፡፡
ሜጀር ጄኔራል ብርሀኑ በምዕራቡ ግንባርም ከሁመራ እስከ ዳንሻ የሚሸሸውን የጁንታ ተዋጊ የማገትና የመቆጣጠር ስራ መሰራቱን በመግለፅ በአሁኑ ወቅትም የተንጠባጠበውን የህወሓት ታጣቂ በማደን ላይ ይገኛል ብለዋል ፡፡
የሪፐብሊካን ጥበቃ ሀይሉ ከህግ ማስከበር ዘመቻው በተጓዳኝ በምዕራብ ወለጋ እና በመተከል ሽፍቶችን የመደምሰስ ተልዕኮውን በተሳካ መንገድ በመፈጸም ላይ እንደሚገኝ ተናግረዋል ፡፡
የተካሄደው የህግ ማስከበርና የህልውና ዘመቻው ፍትሀዊ ስለነበረ እግረኛው፣ ሜካናይዝዱ፣ ልዩ ሀይሉ፣ አየር ሀይሉ እና ሌሎች የጸጥታ አካላት በጥምረትና በቁርጠኝነት እንዲሁም በብልሀት የጦር አመራር የተፈጸመ ዘመቻ በመሆኑ የኢትዮጵያን ህዝብ ያኮራ ተግባር ተፈጽሟል ብለዋል ሜጀር ጄኔራል ብርሀኑ።
የሲቪል ክፍል ሻንጋይ ኮንስትራክሽን ኢንጂነሪንግ እና ኮንስትራክሽን ግሩፕ Co. ሠሪ ነው, Ltd. ዋናው ድልድይ መሠረቱ ክፍል ያካትታል, ሶስት ማዕዘን አካባቢ, ዋና span ቅስት ድልድይ እና ዋና ድልድይ ከጀልባው. ውጫዊ ተያይዟል የእግረኛ, ለጉብኝት መንገዶችን, ፀረ-ግጭት ግድግዳ, ማግለል ጋር.
ምስ ክለብ ኮፊዲስ ንክልተ ናይ ቅድድም ወቕቲ ክስለፍ ውዕሉ ኣሐዲሱ ዘሎ ናትናኤል፣ ብቕዓቱ ብኸምዚ ዘለዎ እንተቐጺሉ፣ ኣብ ዝመጽእ ዓመት ኣብ ዙር ፈረንሳ ክሳተፍ ትጽቢት ኣሎ።
ይህ ማሽን ከ7-7 ሚ.ሜ ስፋት ያለው የመለጠጥ ቀበቶ በሁለቱም ጎኖች ላይ ባለው የፊት ጭንብል ባዶ በአልትራሳውንድ ማስገቢያ መደረግ አለበት ፡፡ የፊት ጭንብል ባዶውን በሚያንቀሳቅሰው ቀበቶ ላይ አንድ ላይ ለማስቀመጥ 1 ከዋኝ ብቻ ያስፈልጋል እና የተጠናቀቀው የፊት ጭምብል በራስ-ሰር በማሽኑ ይደረጋል። በአሮጌው ዘይቤ ጭምብል ማሽን መሰረታዊ መርህ ላይ ይህ ማሽን ይበልጥ የተረጋጋ እና ከፍተኛ ውጤት ያለው እና ለጆሮ-loop የማዞሪያ መንገዱን ቀይሮታል።
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን LWW-1 LED flood flood አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን LWW-1 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን LWW-1 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን LWW-1 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
በቻይና እና በጃፓን መካከል የዲያኦዩ (ወይም በሌላ ስሙ ሰንካኩ) ደሴት ባለቤትነት ይገባኛል ሲያይል፣ በቻይና ባለፈው ሳምንት መጨረሻ ላይ ከ80 በላይ በሚሆኑ ከተሞች መጠነ ሰፊ ፀረ-ጃፓን ሰልፎች ተካሂደዋልል፡፡ አንዳንዶቹ ሰልፎች ወደብጥብጥ ተሸጋግረዋል፤ ነውጠኞቹ በጃፓን ስታይል የተሰሩ ምግብ ቤቶችን፣ የመገበያያ አዳራሾችን እና ሱቆችን አጥቅተዋል፣ እንዲያውም አንዳንዶቹ የጃፓን መኪናዎችን ለማቃጠል ሞክረዋል፡፡ የመስመር ላይ...
ሒቢስከስ የቻይና እና አፍሪካ ግንኙነትን በተመለከተ ነገረ ውይይቶችን በመስመር ላይ ለማስተጋባት የተፈጠረ ‘የዓለም ድምጾች’ (Global Voices) ፕሮጀክት ነው፡፡ በተለይም ደግሞ በሁለቱም ክልሎች ያሉ ጦማሪዎች እና ከዚያም ውጪ ያሉትን የጋራ ውይይትን ለማበረታታት ይሠራል፡፡
የቻይና ትኩረት በአፍሪካ ላይ በከፍተኛ ፍጥነት የጨመረው ባለፉት ጥቂት ዓመታት ሲሆን አሁን አገሪቱን የአፍሪካ ትልቋ የንግድ ሸሪክ አድርጓታል፡፡ “በቻይና እና አፍሪካ መካከል የተደረገው የንግድ ልውውጥ ባለፉት 5 የ2012 ወሮች ውስጥ የዓመት ለዓመት ንፅፅሩ በ22 በመቶ ሲያድግ መጠኑ 80.5 ቢሊዮን ዶላር ደርሷል ” በማለት የቻይና የንግድ ሚኒስቴርን ጠቅሶ ማይክ ኪንግ ጽፏል፡፡
የዚህ ፕሮጀክት አካል እንደመሆኑ፣ በቻይና-አፍሪካ ግንኙነት ላይ ያተኮሩ ጦማሮችን እና የማሕበራዊ መገናኛ ብዙሐን ትኩረቶችን በመደበኛነት እንዘግባለን፡፡ ዛሬም፣ ቻይና በአፍሪካ፤ እውነተኛው ታሪክ የሚለውን በዲቦራ ብሮቲጋም (የThe Dragon's Gift: The Real Story of China in Africa ድራሲ) የተጻፈውን ጦማር እናስነብባችኋለን፡፡
እ.ኤ.አ. በ1996 በቤጂንግ በተካሄደው የቻይና-አፍሪካ የትብብር መድረክ ላይ የተለጠፈ ባነር፡፡ ምስሉ የተለቀቀው በCreative Commons (CC BY-SA 2.0) stephenrwalli በተሰኘ የFlickr ተጠቃሚ ስም ነው
Professor and Director, ጆን ሆፕኪንስ ዩኒቨርስቲ፣ የዓለም አቀፍ የልማት ፕሮግራም ፕሮፌሰር እና ዳይሬክተር ናቸው፤ በተጨማሪም የ IFPRI መራኄ ተመራማሪ ፌሎው፣ እና የ The Dragon's Gift: The Real Story of China in Africa (Oxford U. Press, 2009, 2011) ደራሲም ናቸው፡፡ የቻይና ምሁር ሲሆኑ፣ መጀመሪያ ወደ አፍሪካ የመጡት እ.ኤ.አ. በ1983 ለምርምር ሲሆን፣ ምርምራቸውን እስካሁን ገፍተውበታል፡፡
ቻይና በአፍሪካ፤ እውነተኛው ታሪክ የዳንዌይ አርአያ ሠራተኛ ሽልማት 2012 አሸናፊ ነው፤ ዳንዌይ ስለቻይና የተመረጡ ልዩ የድረአምባ፣ ጦማር እና የመስመር ላይ የመረጃ ምንጮች ዝርዝር ነው፡፡
ቻይና በአፍሪካን በተመለከተ የመጀመሪያ ደረጃ የመስክ ጥናት የሚያደርጉ ተማሪዎች ቁጥር እያደገ ነው፡፡ በቅርቡ ያነበብኩት አንድ የአርወን ሁግንቦሽ ኤም.ኤ. (በሊደን ተቋም) ጥናት ርዕሱ “Made-in-China: Chinese as a commodity and a socioeconomic resource in Chinese language schools in Zambia” የሚል ሲሆን፣ ሊያነቡት የሚገባ ሆኖ አግኝቸዋለሁ፡፡
አርወን ብዙ ወራት ያጠፋው በዛምቢያ የቻይና ቋንቋ ትምህርት ቤት “የተማሪዎችን/ተሳታፊዎችን አስተያየት” ሲያጠና ነው፡፡ (ትምህርት ቤቱ የኮንፉሺየሽ ተቋም እና ለትርፍ ያልተቋቋመ የቻይንኛ ቋንቋ ትምህርት ቤት አለው፡፡) አርወን አብረውት ለተለያየ ዓላማ እና ተስፋ ውስጥ ቻይኒኛ ያጠኑ ተማሪዎችን ሪፖርት አይቷል፡፡
የአርወን ትንታኔ እንደሚያስረዳው፣ ዛምቢያዎች ቻይኒኛ የሚያጠኑት አርቀው በማሰብ ነው፡፡ አንዳንዶች የሥራ አድማሳቸውን እንደሚያሰፋላቸው ያስባሉ፤ ነገር ግን አርወን በጽሑፉ እንዲህ ይላል፡ “የቻይና ኩባንያዎች በቻይና የሰለጠኑ ተቀጣሪዎችን ይፈልጋሉ፡፡” አርወን ከሚችለው ቻይኒኛ የተሸለ የሚናገሩ ብዙ አፍሪካውያን ሳይኖሩ አይቀሩም፡፡ አሁን ኢትዮጵያ ነው ያለሁት፤ በኢትዮጵያ ያሉ የቻይና ኩባንያዎች ኢትዮጵያውያን ባለሙያዎችን በከፍተኛ የአስተዳደር ኃላፊነት ሳይቀር ሲቀጥሩ ማየቴ አስገራሚ ምሳሌ ነው፡፡ የአንድ አምራች ድርጅት የምርት ኃላፊ ኢትዮጵያዊ ነው፤ ቻይናዊው/ዋ የፋብሪካው ባለቤት በሶማሊያ፣ ሱዳን፣ ማሊ እና ሌሎች በርካታ የአፍሪካ አገራት ፋብሪካዎች ስላሉዋቸው፣ ኢትዮጵያዊው ኃላፊ የኢትዮጵያውን ፋብሪካ በራሱ ያስተዳድራል፡፡
የቻይና ነጋዴዎች በአፍሪካ ገበያ ውስጥ ዘልቆ መግባት በአፍሪካ-ቻይና ግንኙነት ላይ አላስፈላጊ አሻራ ያሳርፋል፡፡ ይህ ቪዲዮ የሚያሳየው የአፍሪካ ነጋዴዎች የቻይናን ፉክክር ፍራቻ፣ በቅርቡ በናይሮቢ ያደረጉትን ተቃውሞ ነው፡፡ ሸማቾች በጥቅሉ በርካሽ ዋጋ ሸቀጦች መቅረቡን በፀጋ ይቀበሉታል፤ ነገር ግን የርቃሽ ሸቀጦችን አነስተኛ ጥራት በየቂዜው ማማረራቸውም አልቀረም፡፡
በበጎ ጎኑ ስንመለከተው ደግሞ፤ በፓይራሚዱ መቀመጫ ላይ ያሉ አፍሪካውያንን ርካሾቹ የቻይና ተንቀሳቃሽ ስልኮች ባልተጠበቀ ቁጥር ተጠቃሚ አድርገዋቸዋል፡፡ በተቃራኒው፣ የመድሃኒት አምራቾች — የተለመደ ክስተት ነው — በሽታን ሲያባብሱ ወይም ከሞት ሳያድኑ ይቀራሉ፡፡ ይህ ሁሉንም የቻይና መድሃኒቶችን እምነት በማሳጣት የመድሃኒቶች የውጭ ገበያቸው ላይ ትልቅ ተጽዕኖ ያሳርፋል፡፡ በእርግጥ እነዚህ ሁሉ ሸቀጦች በቻይኖቹ ሻጭነት ገበያ መውጣት አይጠበቅባቸውም፤ ቀደም ሲል እንደጠቀስኩት፣ በሺዎች የሚቆጠሩ የአፍሪካ ነጋዴዎች የቻይና ከተሞችን እየጎበኙ እና ከቻይና ወደአገራቸው ሸቀጦችን በመላክ ሥራ ላይ ተሰማርተዋል፡፡
ባለፈው ሳምንት፣ አዲሱ የመሬት ማትሪክስ “የመሬት መቀራመት” የመረጃ ቋት በትልቁ የዓለም ባንክ የመሬት አውደጉባኤ ላይ ታይቶ ነበር፡፡ የመሬት ማትሪክሱ ፕሮጀክት “የአውሮፓ ምርምር ማዕከልን እና በዓለም ዙሪያ የሚገኙ 40 የሲቪል ማሕበራትና ተመራማሪዎች ቡድንን ዓለም አቀፍ ትብብር” ነው፡፡ በጥናቱ፣ ጠንካራ አዘገጃጀት እና መካተት ስላለባቸው ፕሮጀክቶች በጣም ቀጥተኛ መመዘኛ አላቸው፡፡ በተግባር ግን፣ የገዛ መመዘኛቸውን በተደጋጋሚ ሲጥሱት ታይተዋል፤ ቢያንስ በአፍሪካ ያሉ የቻይና “ፕሮጀክቶችን” በተመለከተ፡፡
በእስያ፣ በተለይም በካምቦዲያ እና በሌኦስ ብዙ የቻይኖች መሬት ኢንቨስትመንት እንዳለ ይገባኛል፡፡ የእስያውን ጉዳይ አላውቅም፤ የመረጃ ቋቱ ይፋ ሲወጣ ግን፣ የቻይና-አፍሪካን ጉዳይ ተመልከቼዋለሁ፡፡ እንደምትገምቱት “ሁለገብ” ዝርዝሮችን ብቻ ለጥሬ ሐቅ ማመሳከሪያነት ያስቀምጣል (ይህም ምናልባት ሌላ መንግስታዊ ያልሆነ ድርጅት አጠራጣሪ መረጃ አውጥቶ ከሆነ ለማመሳከር ብቻ ይበጃል)፡፡ እኔ በጣም ፈልጌ የነበረው “ዞምቢዎቹን የቻይና ፕሮጀክቶች” ጉዳይ በመረጃ ቋታቸው ውስጥ እርግጡን ለማየት ነበር፡፡ (ያለቁ ፕሮጀክቶች፣ ወይም ለእነርሱ መኖራቸው እንኳን የማይታወቁትን ፕሮጀክቶችን ጉዳይ ማለቴ ነው) ይህን ምሳሌ ተመልከቱ:
(1) ZTE በዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኦቭ ኮንጎ፣ 2.8 ሚሊዮን ሄክታር የፓልም ዘይት ፕሮጀክት አለው፡፡ ፕሮጀክቱ ተወርቶ ያውቃል ነገር ግን አልተጠናቀቀም፣ መሬት አልተሰጠውም፣ 100,000 ሄክታር ይፈጃል ቢባልም ጫፉም አልደረሰ፤ እናም ለዓመታት ሰጥሞ ቀርቷል፡፡
(2) ABSA Biofuels በኢትዮጵያ 30,200 ሄክታር አለው. ቀልድ? ይህ የጥምረት ፕሮጀክት የቻይኖች አይደለም፣ ነገር ግን የደቡብ አፍሪካዊ – ቻይናዊ – ኢትዮጵያዊ ፕሮጀክት ነው፡፡ በ2008ቱ የመረጃ ቋት ውስጥም “በቅድመ-ተከላ” ደረጃ ያለ ተብሎ ተመዝግቧል፡፡ እስካሁን አልተጀመረም፡፡
(5) በዝምባብዌ 101,170 ሄክታር የበቆሎ ፕሮጀክት አለ፡፡ ስለዚህ ጉዳይ ተቆጥሮ የማያልቅ ጊዜ ጽፌያለሁ፡፡ በዝምባብዌ መንግስት ለቻይና የኮንስትራክሽን ኩባንያ የተሰጠ ውል ነው፣ የቻይና ኢንቨስትመንት አይደለም፡፡ አልተከፈላቸውም፡፡ ወደአገራቸው ገብተዋል፡፡ መሬቱ ለምቶ አልበቃውም፡፡ የፔቲ ያለህ፣ ይሄ የሆነው ከአሥር ዓመት በፊት ነው፤ እ.ኤ.አ. በ2003.
የኬታ ጽሑፍ ብዙ ጥሩ ነጥቦችን ያነሳል፡፡ ምርምር አዘል ሪፖርት በአፍሪካ እጅግ ፈታኝ የሆነ መንገድ ከፊቱ ይደቀንበታል፤ እናም በማይቻለው ጎዳና ላይ ብዙ ደፋር እርምጃዎችን መውሰዱን መጥቀስ ይቻላል፡፡
“ለምን ይህ አስጨናቂ መገናኛ ብዙሐንን የማፈን እርምጃ አስፈለገ?” ሲል ይጠይቃል፡፡ ኬታ የሚመልሰው “ምዕራባውያንን በ2009 የበለጠው የቻይና-አፍሪካ የንግድ ሸሪክነት”ን እንደሰበብ በማስቀመጥ ነው፡፡
ለነዚህ ጉዳዮች ግንኙነት ምሳሌ ኬታ የሚያቀርበው፣ “በ2005 እና በ2009 መካከል የቻይና እና ሩዋንዳ የንግድ ግንኙነት በ5 እጥፍ አድጓል፡፡ በተመሳሳይ ጊዜ፣ የሩዋንዳ መንግስት ሐያሲ ፕሬሶችን ማፈንና ከፍተኛ የተቃዋሚ ድረአምባዎችን የማገድ ሥራ ሰርቷል፡፡”
ኬታ ጥሩ ነጥብ ያነሳው እያደገ ባለ የንግድ ግንኙነት “ቻይና ሐያሲ ፕሬሶችን ለማፈን እና ቴክኒካል ድጋፍ በመስጠት ሁለቱም ኒዮ ኮሎኒያሊስት እያሉ በሚጠሩት ሰበብ ተሳስረዋል፡፡
የአፍሪካ ሪፖረተሮች እንደ ዢኖዋ ሪፖርተሮች እንዲሆኑ በማሰልጠን ፈንታ፣ የቻይናውያን ዓላማ በምዕራባውያን” ስለቻይና በአፍሪካ ኢንቨስትመንት የሚወራውን አሉታዊ ዜና የሚያስተባብል ስልጠና እና ማሕበራዊ ግንኙነት ላይ ማተኮር ይዘዋል፡፡
የዘመናዊው ቻይና-አፍሪካ ግንኙነት የተመሰረተው እ.ኤ.አ. በ1950ዎቹ፣ ቻይና ከአልጄሪያ፣ ግብጽ፣ ጊኒ፣ ሶማሊያ፣ ሞሮኮ እና ሱዳን ጋር የጋራ ስምምነት ስትፈርም ነው፡፡ በርግጥ፣ ጥንታዊው የቻይና-አፍሪካ ግንኙነት ከክ.ል.በ. 202 እስከ 220 ድረስ ወደኋላ የዘለቀ ነው፡፡ በአርኪዮሎጂስቶች ቁፋሮ በሞቃዲሾ፣ ሶማሊያ እና ኪላዊ፣ ታንዛኒያ ጥንታዊ የቻይና ሳንቲሞች ተገኝተዋል፡፡
የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ እየሩሳሌምን በእስራኤል ዋና ከተማነት እዉቅና መስጠታቸዉን በማውገዝ በአብዛኛው የዓለም ክፍል ዛሬ የተቃውሞ ሰልፎች ተካሄዱ። ከፍልስጤም...
ህንድ ወይም ህንደኬ (ሂንዲ፦ भारत) በይፋ የህንድ ሪፐብሊክ (ሂንዲ፦ भारतीय गणराज्य) በደቡብ እስያ ውስጥ የምትገኝ ሀገር ናት። በመሬት ስፋት ከዓለም ፯ኛው ትልቅ እና በሕዝብ ብዛት ደግሞ ፪ኛው ትልቅ ሀገር ናት። ህንድ ከዚሁ በተረፈ በፊልም ኢንዱስትሪ የምትታወቅ አገር ናት። የፊልማቸው መጠሪያ ቦሊዉድ (Bollywood) ተብሎ ይታወቃል።
ኮሮናቫይረስ በዓለም ጤና ድርጅት ረቡዕ በይፋ “ወረርሽኝ” የሚል ስያሜ የተሰጠው ሲሆን በአልበርታ አጠቃላይ የተረጋገጡ ጉዳዮች ቁጥር ወደ 19 ከፍ ማለቱን የክልሉ ከፍተኛ ዶክተር ገለጹ። ዋና የጤና መኮንን ዶ/ር ዲና ሂንሻው በአልበርታ አምስት አዲስ የተገኙ ሲሆን ከዚህ ሦስቱ በካልጋሪ ዞን መሆኑን አስታወቁ። ዶ/ር ሂንሻው በበኩላቸው የበሽታው መስፋፋት በአልበርታ እና በዓለም ዙሪያ እንደሚቀጥል ጠቁሟል። የበሽታ...
በ 50ዎቹ ዕድሜ የምትገኝ በአልበርታ ካልጋሪ ነዋሪ የሆነች ሴት በአዲሱ የ “ኮሮናቫይረስ” የመጀመሪያ ተጋላጭ ሁኔታ ላይ መሆንዋን የተገለጸ ዛሬ ሐሙስ ከስዓት ነበር። ሴትየዋ በካሊፎርኒያ ግራንድ ልዕልት መርከብ Grand Princess cruise ship ላይ ሳለች ኮቪድ -19ን (COVID-19) እንደያዛት ይታመናል። የክልሉ ዋና የጤና መኮንን እንዳስትወቁት ፣ ሴትየዋ በየካቲት (የካቲት) 21 ላይ ወደ ካልጋሪ ...
ዶክተር ላሽቴው ወደ ካልጋሪ ከተንቀሳቀሱ በኋላ በካልጋሪ እና በትውልድ አገሩ ኢትዮጵያ መካከል ሰፊ የሳይንስ ፣ የትምህርት ፣ የባህል እና የሰብአዊ ግንኙነትን እድገት ማጎልበት ችለዋል ፡፡ በካልጋሪ ዩኒቨርሲቲ በሚገኘው ላቦራቶሪ ውስጥ ከ 60 በላይ ተማሪዎችን ያስመረጠ የወደፊት ተመራማሪዎችን ተፅእኖ በማምጣት ረገድ ወሳኝ ሚና ተጫውቷል ፡፡ የህብረተሰቡ ተሳትፎ የኢትዮ Communityያ ማህበረሰብ ማህበር መስራች ፣...
ለሁለት አመት የተሰጠው ማስጠንቀቂያ 3 ወር ብቻ ቀርቶታል ። በመመሪያው መሰረት የካልጋሪ ቤቶች ከፊታችን June 1, 2020 ጀምሮ በኢንስፔክተሮች ይፈተሻሉ። ከ90% በላይ ቤቶች ችግር አለባቸው ። መረጃው በተለይ የቤት ባለቤቶችን የሚመለከት ቢሆንም ቤት አሻሻጮችም ሆኑ ኮንትራክተሮች ሊከተሉት የሚገባ መመሪያ ነው ።ላልሰማ በማሰማት መልክቱን እናዳርስ ።በቪዲዮው እንደተገለጸው ማሕበረሰቡን በግዜው መረጃን ለማግኘት ምን...
ኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኙ Bank Transfer መስመር ላይ ቁማር ይህን በየጊዜው የዘመነ ዝርዝር አማካኝነት በቀላሉ አንድ እምነት የሚጣልበት የቁማር ማግኘት ይችላሉ!
ኣብ ኢትዮጵያ ቁጽሪ ደለይቲ ረድኤት ብ2.2 ሚልዮም ምውሳኹን ነዚ ምላሽ ንምሃብ ምስ መንግስቲ ይሰርሑ ምህላዎም ናይ ሕቡራት ሃገራት ኣተሓባባሪ ሰብኣዊ ረድኤት ኣፍሊጡ።
እቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ ተገሊጹ ዝነበረ አሃዝ ኣብ እዋን ጸደይ ዝህልው ዝናብ ኣብ ግምት ዘእተወ ከምዝነበረ እንተኾነ ግን እቲ ዝናብ ብዘይምምጽኡ ቁጽሪ ተሓገዝቲ ምውሳኹ ተገሊጹ’ሎ።
የሦሥቱ ተቃዋሚ ፓርቲዎች አመራር አባላት እነ አቶ ዳንኤል ሺበሺ አቃቤ ህግ ከመረጃና ደህንነት አገኘሁት ባለው ማስረጃ ላይ ያላቸውን አስተያየት ለፍርድ ቤት በጽሁፍ አስረከቡ።
የሚሊዮን ሹርቤ ጉዳይ ወደ ውዝግብ አምርቷል። ኢሳቶች ከዚህ ውዝግብ ብዙ ይማራሉ ብለን ተስፋ እናደርጋለን። በውጭ ያሉ ኢትዮጵያውያንም ሆኑ የኢሳት ሰዎች የተሰደዱ ጋዜጠኞችን ስለ መርዳት ሲያወሩ እየሰማን ብንቆይም ጠብ ያለ ነገር ሳይኖር ጊዜያት አልፈዋል። ከወሬ ያለፈ ምንም ነገር እንዳልተደረገ የሚያጋልጠው ትልቅ ነገር የሚሊዮን ሹርቤን መሞት ተከትሎ የመጣው ጉዳይ ነው። የሚሊዮን መሞት ሲሰማና ጓደኞቹ አስከሬን መላኪያ አጣን ብለው ችግራቸውን ሲያሰሙ ኢሳት ላይ ሲወራ የነበረው ነገር እንደገና አንሰራራና ‘ገንዘብ የማሰባሰብ ዘመቻ’ እንደ አዲስ ሩጫ ታየበት። እዚህ ላይ የኢሳት ቋሚ ችግርም አብሮ መታየት ጀመረ።
ኢሳት ማንም ሊክደው የማይችል ነገር ቢኖር ችግሮች ያሉበት መሆኑና በውስጡ መመካከር የሚባል ነገር አለመኖሩ ነው። አንድ ግለሰብ ስሜቱ በነዳው (በመራው) አቅጣጫ ይሄዳል ያወራል፣ ሌሎች አያርሙትም አይተቹትም እነሱም በራሳቸው ስሜት ይነዳሉ።
ከኢሳት ችግሮች አንዱ አንዳንድ ግለሰቦች ሚዲያውን ራሳቸውን የሚያስተዋውቁበት መድረክ አድርገውት መታየታቸው ነው። አንዳንድ ሰዎች ራሳቸውን ከፍ ለማድረግ፣ ራሳቸውን ታላቅ አስመስሎ ለማቅረብ፣ ራሳቸውን የሰብዓዊነት ዓምድ አድርገው ለማቅረብ ሲሞክሩ ይታያል። እነዚህ ሰዎች ይህን ባህሪያቸውን ይዘው ወደ ኢሳት ከተፍ የሚሉት ‘ትኩረት የሚስብ’ ነገር ሲመጣ ነው። በኢትዮጵያውያን ላይ ችግር ሲደርስ እነዚህ ጥቂት ግለሰቦች ድራማቸውን ይዘው ወደ ኢሳት ይመጣሉ። ከዚያም ቢያንስ ለሳምንትና ለሁለት ሳምንት እዚያው ይከርማሉ። ይህ የመንቀዥቀዥ ፖለቲካ ብቻ እንጅ ምንም ቁም ነገር የለውም። የመንቀዥቀዥ ፖለቲካ ከሚሊዮን አስከሬን ጋር በተያያዘ ችግር ፈጥሮ ታይቷል። የመንቀዥቀዥ ፖለቲካ ይሉኝታ የለውም። ካልተወገደ እንዲህ በሰዎች ችግር ሲነግድ ይከርማል። መንቀዥቀዥ ማመዛዘንን ይነሳል። የመንቀዥቀዥ ፖለቲካ የጭቃ ውስጥ እሾኽ-የውሃ ስር ድንጋይ ነውና ሳይታይና ሳይታሰብ ብዙ አደጋ ያደርሳል። ብዙ ኢትዮጵያውያን የሚሊዮንን ቤተሰቦች ለመርዳት ብለው ይሁን ለማጽናናት በማሰብ ያዋጡት ገንዘብ ሜዳ ላይ የቀረው ገዥው ቡድን የሌላውን ወገን ፕሮፓጋንዳን ለመከላከል ሲል ጣልቃ በመግባቱ ብቻ ሳይሆን የጊዜውን ሁኔታና በዚህ ቤተሰብ ላይ ያጋጠመውን ችግር ችላ ያለ የመንቀዥቀዥና ራስን የማስተዋወቅ ዘመቻ በመካሄዱም ጭምር መሆኑ መካድ የለበትም። የብዙ በውጭ ያሉ ሰዎች ደግነት በጭቃ ውስጥ እሾኾች ተሰናክሏል። በመሰናከልም አልተገታም። የሚሊዮንን ቤተሰቦችና ወዳጆች አደጋ ውስጥ በመክተትና እነሱን በማጥላላት መካከል ዥዋ ዥዌ ጨዋታም እየታየ ነው።
ለሁሉም የሚሊዮንን ቤተሰቦች ተወት ማድረግ ተገቢ ነው። እናንተ አሜሪካ ውስጥ አንድ ነጭ “ችምፕ” ወይም “ኤፕ” ሲላችሁ ዝም ብላችሁ ወይም ያልሰማችሁ መስላችሁ ለመጓዝ እንደምትወስኑት ሁሉ የሚሊዮን ቤተሰቦችም ሆኑ ሌላው ኢትዮጵያዊ ዝም የሚልበት ነገር ሊኖር እንደሚችል ግምት ውስጥ ማስገባት ተገቢ ነው። በአሜሪካ ጎዳናዎች ላይ ጥቁሩ ‘ጦጣ’ ‘ችንፓንዚ’ የብሎ በጥይት በተደጋጋሚ ድፍት ብሎ ሲቀር ‘እዚህና እዚያ’ ከመሆን ብላችሁ በማመዛዘን ቻል አድርጋችሁ በጥንቃቄ እንደምትኖሩትን ለጥቃቄ ስትሉ አደጋውን ብቻ ሳይሆን አደጋውን ተከትሎ የሚመጣውን ሕዝባዊ ተቃውሞ ለዜና እንኳ እንደማታቀርቡ ሁሉ፣ ከዚህም አልፋችሁ አሜሪካ የሕግና የሰላም አገር ብላችሁ እንደምትሰብኩት ሁሉ የሚሊዮን ወዳጅና ዘመዶች ‘ለመኖር ሲሉ’ ይሁን ‘አምነውበት’ የሚናገሩትን ነገር ማክበር አለባችሁ።
ከዚህ በኋላም መረዳት ያላለባቸው ሰዎችን ለመርዳት ስትፈልጉ ‘ከበሮውን’ አስቀድማችሁ ባትደልቁት ጥሩ ነው። የብዙ ደጋግ ወገኖችን መነሳሳት ለጥቂት ራስ ወዳድ ሰዎች ማስተዋወቂያነት ለማዋል ሲባል በሚደረግ የሚዲያ ላይ ግርግር ከንቱ ሆኖ እንዲቀር አታድርጉት።
ችግር ደርሶባችሁ ወይም ከችግር ለማምለጥ የተሰደዳችሁና በውጭ የምትኖሩ ወገኖች መለስ ብላችሁ አስቡ። ደንዳና አትሁኑ። እናንተ የሸሻችሁትን ችግር አገር ቤት ያሉ ሰዎች የናንተን ፕሮፓጋንዳ ለማሟሟቅ ሲሉ ገብተው ይዳክሩበት ዘንድ መገፋፋት አይገባችሁም። ሰው ችግር ውስጥ እንዳይወድቅ ማሰብም ተገቢ ነው።
እርግጥ ነው የተሰደደ ሁሉ ችግር ደርሶበት ወይም ችግር አንዣብቦበት ከአገሩ የወጣ አይደለም። ጥቂት የማይባሉ ወገኖቻችን ከአፍርካዊ ድሎትና ምቾት አሜሪካዊ ድህነት ይሻላል ብለው የተጓዙና ለዜግነታቸው ምንም ግድ የሌላቸው ሰዎች መሆናቸውን ልንክድ አይገባም። በሕክምና ሙያ በዶክተርነት ተመርቆ፣ የወቅቱ ገዥ ቡድን ከፍተኛ ደጋፊና የነቃ የፓርቲ አባል በመሆኑ የተቸረውን ወደ አሜሪካ የሚወስድ የትምህርት ዕድል ካገኘ በኋላ አሜሪካ ቀርቶ አንድ ካምፓኒ ውስጥ በተራ ስራተኛነት የተቀጠረውን ጓደኛየን እኔ እንምደማድስታውሰው ሌሎች ኢትዮጵያውያንም የሚያስታውሷቸው ብዙ ወገኖች አሉ።
እናም የኢሳት ችግር የሚፈጠረው እነዚህ ሁለት ቡድኖች (ለምቾት የተሰደዱትና ከመከራ ለማዳን የተሰደዱት) ተቀላቅለው ‘አባረሩን’ እያሉ ሲያማርሩ ነው። ችግር የሚፈጠረው ይህ ቅልቅል በደፈናው ‘አገሬ’ እያለ ሲቆዝም ነው። ኢሳት ላይ በድፍረት ‘ዜግነታችንን ብንቀይር ችግር የለውም፣ የወረቀት ጉዳይ ብቻ ነው’ እያሉ የሚያወሩ ሰዎች ናቸው ተመልሰው ለኢትዮጵያና ለኢትዮጵያውያን አሳቢና ተቋርቋሪ መስለው የሚታዩት። እነዚህ ሰዎች ናቸው በአገሩ የሚኖረውን ዜጋ ሊተቹና ሊወቅሱ የሚሞክሩት።
ስለ አለም ዳቻሳ፣ በሳዑዲ ስለተበደሉ ኢትዮጵያውያን፣ ኬንያ ስለገቡ ጋዜጠኞች ወዘተ ብዙ ተወራ እንጅ ብዙ አልተደረገም። ዶላር ወደ ብር መንዝሮ በማውራት ትንሹን ነገር ትልቅ ለማስመሰል ከመሞከር በሚሊዮን የሚቆጠር ኢትዮጵያዊ እና ‘ኢትዮጵያዊ’ ስደተኛ በውጭ እያለ የቁንጣ ቁንጦ መዋጫ ብቻ ለምን ይደረጋል ብሎ ራስን መጠየቅ ተገቢ ነው።
የዓመቱ ትልቅ ሰው ሲመረጥ በድምጽ ሰጭነት የተሳተፈው በ3000 (ሶስት ሽህ) አካባቢ የሚቆጠር ሰው ነው። ከአገር ውስጥ የታሰሩ ሰዎች ብቻ ለምርጫ ቀረቡ ሲባል ከውጭ ደግሞ የኢሳት አክተሮች ብቻ ናቸው ለውድድር የታጩት። አንዳርጋቸው ባይታሰር ኖሮ ‘ትልቅ ሰው ፈኒ’ ፕሮግራም ሆኖ ይቀር ነበረ። ይህ የሚያሳየው የተሳትፎውን ደካማነት ብቻ ሳይሆን የጥምረት ችግር መኖሩን ነው። ዳያስፖራው በጉጅሌ ተቦዳድኖ እያለና ይህን መከፋፈል ወደ አንድነት ማምጣት ሳይቻል የትልቅነት ውድድር በራሱ የመንቀዥቀዥ ፖለቲካ ጨዋታ ነው። ከዚህ ‘የመጎጃጀል’ ክፉ ጠኔ ራሱን ነጻ አውጥቶ ሕብረት ያልፈጠረ ዳያስፖራ ‘ለሐምበርበር ፖለቲካ’ እንጅ ለኢትዮጵያ አይበጅም። እናም በሚሊዮን ሹርቤ ጉዳይ ላይ የታየውን ነገር በዚህ መልኩ ማጠቃለል ይቻላል። ነው። ‘ቀኝህ ስትሰጥ ግራህ አትይ’ የሚለውን ጥበበኛ ቃል በፖለቲካዊ ትርጉሙ ገልብጦ ማየት ተገቢ ነው።
አገራችን ኢትዮጵያ እሷን የወደዱ መስለው ጥቅማቸውን በሚያሳድዱ ግለሰቦችባ ቡድኖች መወጣጠሯ መቆም አለበት። ‘የሐምበርገር ፖለቲካ’ እና ‘የአምባሻ ፖለቲካ’ ውዝግብ ብዙ ቁም ነገር እየጨፈላለቀ ነው። ይህ ግርግር ለሐምበርገር ወዳጆችና ለአምባሻ አፍቃሪዎች ብቻ የሚጠቅም መንቀዥቀዥ ነው። ለኢትዮጵያና ለኢትዮጵያውያን ምንም የሚጠቅመው ነገር የለም። ይህ መቆም ያለበት ጉዳይ ነው።
የዓድዋ ድል መታሰቢያ በዓል ዘንድሮ ለ124ኛ ጊዜ ይከበራል። ስለድሉና ጦርነቱ በርካታ የታሪክ ተመራማሪዎችና የጥበብ ሰዎች ብዙ ብለውለታል። የዓድዋ ድል ዓለም የመሰከረለት፣ ለአፍሪካ ነጻነት አብነት የሆነ፣ የኢትዮጵያውያን ብሔራዊ ኩራት ነው። የዚህ ጽሑፍ ዋና ዓላማ የተነገረውን ለመድገም፣ ወይም በታሪክ ጥናት ውስጥ አዲስ ግኝትና ንባብ ለማስተዋወቅ አይደለም፡፡ ከዓድዋ ድል ባሻገር ያሉ ቅድመ ዓድዋ፣ በጦርነቱ ወቅትና ድህረ-ዓድዋ እስከ ዘመናችን ድረስ ያሉ የአገራዊ አንድነት፣ የያኔው የኢትዮጵያዊ አልሸነፍ ባይነት ስነ-ልቡናዎችን እና ከትውልድ ወደትውልድ ሊተላለፉ የሚገባቸውን የድል ሰንሰለት ወይም ድሮችን መመልከት ነው።
ስለ ቅድመ ዓድዋ ስናስብ ሦስት መሠረታዊ ነገሮችን መመልከት ያስፈልጋል። እነሱም አገራዊ፣ አካባቢያዊ (የአፍሪካዊያን ገጠመኝ)፣ እና ዓለም አቀፋዊ (የአውሮፓውያን ትኩረት እና ፍላጎቶች በአፍሪካ) የሚሉት ናቸው። እነዚህን ሦስቱን ጉዳዮች መመርመር የዘመኑን መንፈስ ለመፈተሽ ይረዳናል። የዓድዋን ድል ሙሉ ይዘት ለመገንዘብ የሚያስችሉን ቁልፍ መረጃዎች የሚገኙትም እነዚህ ሦስቱን የትኩረት ምሕዋሮች ይዘን ስንመረምር ነው። እያንዳንዳቸውን በየተራ በአጭሩ እንመልከት።
ሀ/ ዓለም አቀፋዊ ሁኔታ፡– ዓለም አቀፋዊ ሁኔታ የሚለው በዋናነት በቅኝ ግዛት ተቀዳሚ ተሳትፎ የነበራቸውን አውሮፓውያን ሁኔታ የሚመለከት ነው። ይህም አውሮፓውያን በአፍሪካ የነበራቸውን ተግባራዊ ተሳትፎ፣ ፖለቲካዊ ኢኮኖሚያዊ ዕይታና ምኞት እንዲሁም ፍልስፍናዊ አስተሳሰቦችን የሚመለከት ነው። በኢኮኖሚያዊ ሁናቴ አፍሪካውያን በአውሮፓውያን በኩል እጅግ በጣም ኋላ ቀሮችና ያልሰለጠኑ ተደርገው ተስለዋል። በዚህም የሃይማኖት ሚሺነሪዎቻቸውን እና ሰላዮቻቸውን በመላክ የአፍሪካውያንን ስነ-ልቡና ለመስለብ ሙከራ ተደርጓል። ከዚህ የከፋው ደግሞ ፈላስፎቻቸው ስለአፍሪካውያን የነበራቸው አመለካከት ነው። እንደ ካንት እና ሄግል ያሉ ጫና ፈጣሪ ፈላስፎች አፍሪካውያን ለዓለም ታሪክ ምንም ዓይነት አስተዋጾ ያላደረጉ በጫካ ውስጥ የሚኖሩና የሥልጣኔ ጮራ ያልዳሰሳቸው አድርገው ስለዋቸዋል። በዚህም ምክንያት ቀደም ሲል በባሪያ ንግድ፣ ኋላ ደግሞ በቅኝ ግዛት አፍሪካውያንን መቆጣጠር ቀላል እንደሆነ አውሮፓውያን አምነዋል። ከኢኮኖሚ አንጻር ደግሞ የአፍሪካ ተፈጥሮ ሃብት ለአውሮፓውያን የኢንዱስትሪ እድገት አማራጭ የሌለው ግብዓት ነበር። እነዚህ እሳቤዎችና ምኞቶች በይፋ በበርሊን ኮንፈረንስ ህጋዊ ሆነው አፍሪካን ለመቀራመት፣ እንደ እቃ ለመከፋፈል እንደ ቅድመ-ሁኔታ አገልግለዋል።
ለ/ አካባቢያዊ ሁኔታ፡– ለዚህ የአውሮፓውያን አመለካከትና ተግባራዊ እርምጃ የአፍሪካውያን ምላሽ ምን ነበር? በቅኝ ግዛት ዋዜማ የአፍሪካውያንን ሁኔታ ስንመለከት አብዛኛዎቹ በውድም ሆነ በግድ “የማይቀረው” ቅኝ ግዛት ሰለባ ሆነው ነበር። አውሮፓውያን በሃይማኖት ሚሺነሪዎቻቸው እና “በልማት ልዑኮቻቸው” አማካኝነት የአፍሪካውያንን ልቡና ሸርሽረውት ስለነበር፤ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ በኃይል ለመቆጣጠር አልከበዳቸውም። ምክንያቱም ሁሉም በሚባል ደረጃ አፍሪካውያን ለቅኝ ግዛት በሮቻቸው ዝግ አልነበሩም። እያንዳንዳቸው ያደረጓቸውን የአልሸነፍ ባይነት ትግሎች ዋጋ ማሳጣት ሳይሆን፤ መጨረሻ ላይ ግን ሁሉም በቅኝ ግዛት ሥር መሆናቸው የሚጠበቅ ሐቅ ነበር። የራስ ቤት አጥር ምንም እንኳ በቂ ነው ተብሎ ቢታሰብም፤ የጎረቤት አጥር ሲፈርስ ጠንካራው የራስ ቤት ቅጥር በራሱ ጠላትን የመቋቋም አቅሙን እንደሚያጣ እሙን ነው። የአፍሪካውያን የመወረር ሁኔታ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ለኢትዮጵያ ሳይተርፋት አልቀረም። በቀጥታ ካየነው አንዳንዶቹ ጎረቤት አገራት ከቅኝ ገዥዎቻቸው ጋር በማበር እና በመመሳጠር፤ ሌሎቹ የቅኝ ግዛት ኃይሎች ከኢትዮጵያ ጋር ነበራቸው ብለው በገመቱት ግንኙነት አንድምታ ኢትዮጵያን ለመውጋት ሲሰለፉ ነበር። ምናልባትም ማንም አፍሪካዊ ከቅኝ ግዛት እጣ-ፈንታ ሊያመልጥ አይችልም የሚል አስተሳሰብ የዘመኑ ገዥ መንፈስ ነበር ማለት ይቻላል።
በተዘዋዋሪ ደግሞ የያኔዋ ኢትዮጵያ የነበራትን ድንበር በግልጽ ለማስቀመጥ እንደ ፈተና የሆነባት፤ ቀደምት አፍሪካውያን የየራሳቸው ጥንታዊ ድንበር አለመያዛቸው ነው። በዚህም ኢትዮጵያ “ከኢትዮጵያ ውጭ” ካሉ ቅኝ ግዛቶች ጋር የተዋዋለቻቸው የድንበር ውሎች አልፎ አልፎ በቅኝ ገዥዎች መልካም ፈቃድ ላይ የተመሠረቱ እንዲሆኑ ተገድዳለች፡፡ በዚህም የውጫሌው ውል፣ በሶማሌ በኩል ከእንግሊዝ ጋር ያደረገቻቸው ውሎች፣ እንዲሁም ከፈረንሳይ ጋር በጅቡቲ በኩል የተደረጉ ውሎች አወዛጋቢ ነበሩ። በተለይ የውጫሌ ውልና የመረብ-ምላሽ ጉዳይ እስከዘመናችን ድረስ አወዛጋቢ ሆኖ ብዙ ዋጋ ያስከፈለን ነው።
የነዚህ አካባቢያዊና ዓለማቀፋዊ ሁኔታዎች ድምር ውጤት፤ ኢትዮጵያ ለምታደርገው ከቅኝ ግዛት የመከላከል ጦርነት ከአፍሪካ በኩል በመተባበር ከጎኗ የሚቆም ማጣቷ፤ እና በአውሮፓውያን በኩልም ሰሚ መንግሥት አለማግኘቷ ነበር። በዚህም ኢትዮጵያውያን ‘ብቻችንን ቀረን’ ብለው ከመበርገግ ይልቅ በራሳቸው ኃይል እንዲተማመኑ ያደረጋቸው ጉዳይ ከላይ ካየነው ጋር ይስማማል። አሁን ውጊያቸው ከውጭ ቅኝ ገዢ ጋር ብቻ ሳይሆን ከራሳቸው ጎረቤቶችም ጋር ጭምር ሆነ። የነበረው አካባቢያዊ አጣብቂኝ እንዲህ የሚታይ ነው። በእርግጥ በአፍሪካውያን ሙሉ በሙሉ ተስፋ እንዳንቆርጥ የሚያደርገን የታሪክ እውነታ፤ ኢትዮጵያን እንደ አብነት በማየት በዓድዋ ድል ተምሳሌትነት የራሳቸውን የነጻነት ትግል መጀመራቸው፣ ‘ኢትዮጵያኒዝም’ እንደ አንድ የእንቅስቃሴ መልዕክት መደረጉ ነው።
ሐ/አገራዊ፡– የኢትዮጵያ የውስጥ ጉዳዮች ኢትዮጵያውያን አገራቸውን የሚመለከቱባቸው መነጽሮችና ነገሥታቱ ይህንን አገራዊ ስሜት ለማስተናገድ የሚወስዱት ቁርጠኝነት ናቸው። የዓድዋው ድል መነሻውን የሚያገኘው ከዚህ የአገር ህዝቦች ስሜትና ከነገሥታቱ ምላሽ ነው። የኢትዮጵያ ሀገረ-መንግሥት ትርጓሜዎችና አረዳዶች ላይ የተለያዩ ክርክሮች አሉ። በዋናነት የኢትዮጵያ ታሪካዊ ድንበር የቱጋ ነው? አሁን ኢትዮጵያ ተብላ በምትጠራው አገር ያሉ ህዝቦችስ በርግጥ የኢትዮጵያ ታሪካዊ አካላት ነበሩ ወይ? የሚሉ ክርክሮች ይነሳሉ። እንደዚህ ዓይነት ክርክሮች ምናልባትም “መንግሥት” እና “አገር” የሚሉትን ጽንሰ-ሐሳቦች የምንተረጉምባቸው አስተሳሰባዊ መሠረቶችን በመፈተሽ የጋራ ስምምነት ላይ ለመድረስ ያስችሉናል። በርግጥ የዘመናችንን የመንግሥትና የአገር ምንነት ትርጓሜ ይዘን ከሄድን አከራካሪ ነው። በጥንታዊው የኢትዮጵያ ታሪክና አተራረክ ካየነው ግን ኢትዮጵያ አሁን ከምናውቃት የሰፋች፣ ኢትዮጵያውያን ደግሞ አሁን ባለው የኢትዮጵያ ካርታ ክበብ ውጭ ያሉትንም ህዝቦች የሚያካትት እንደሆነ የታሪክ መዛግብቶች ያመላክታሉ። ለዚህ እንደ ምሳሌ የተክለጻድቅ መኩሪያ አተያይ እንደሚከተለው ቀርቧል።
“…የጥንት ጽሐፊዎች ግብጾችም፣ እስራኤሎችም ግሪኮችም ግማሾቹ የኩሽ አገር የቀሩት ኢትዮጵያ እያሉ ሲጠሩን አሁን ባለንበት የፖለቲካና ያገር ክፍል የምንገኘውን ኢትዮጵያኖች ብቻ አይደለም [።] ነገር ግን ከዛሬው ቱኒዚና ማሮክ ከሊብያና ግብጽ ከፍልስጥኤም ወደ ደቡብ በኤርትራ ባህር ግራና ቀኝ እስከ ህንድ ውቅያኖስ ጠረፍ ድረስ ያለውን የዛሬውን የዓረብንም የሱዳንንም በመካከል የሚገኘውን ያሁኑን የኛንም አገር አንዳንድ ጊዜ እየለዩ ብዙ ጊዜ እየደባለቁ ነው።
ይህም እንደ ሙሉ ስህተት እንዳይቆጠር በዙሪያችን ከሚገኙት ከነዚህ ህዝቦች ጋር ዘራችን ልማዳችን ቋንቋችን ከሥር ከመሠረቱ እየተገናኘ ተደባልቆ በመኖሩ ነው፤ ደግሞም ረኃብ በተነሳ ጊዜ አንደኛው ነገድ ተሰዶ ወደ አንደኛው ነገድ አገር ሄዶ ይደባለቃል። (፲፱፻፶፩፣ ገጽ ፲፬)”
እንደዚህ መሰሎቹ ትርክቶች በሁሉም ዘንድ ተቀባይነት ላይኖራቸው ይችላል። ነገር ግን እንዲሁ አገራዊ አንድነት ለማምጣት የተነገሩ የስሜት ሐተታዎች ናቸው ለማለትም አያስደፍርም። ቀድሞ በነበሩ የማዕከላዊ መንግሥታት ኢ-ፍትሃዊነትና የነገሥታቱ ባለሟሎች በፈጸሟቸው ስህተቶች ተገፋፍቶ ተቃራኒውን ትርክት መፍጠርም የራሱ የሆነ እንከን አለው። ይህም የዛሬዋን ኢትዮጵያ የጋራ አድርገን እንዳንቀበል፤ ይባስ ብሎም የድህረ ቅኝ ግዛትና የአውሮፓውያንን አገረ-መንግሥት ትርጓሜ በመያዝ እያንዳንዳችን አገር ወደ መመስረት የሚወስደን መንገድ ሊያደርግብን ይችላል። የጥንታዊቷን ኢትዮጵያ ስናስብ ማዕከሏ ከአክሱም ወደ ላሊበላ፣ ከላሊበላ ወደ ሸዋ፣ ከሸዋ ወደ ጎንደር፣ ከጎንደር ወደ የጁ፣ ከበጌምድር ወደ ትግራይ እንዲሁም ተመልሶ ወደ ሸዋ እየተዘዋወረ የማስገበር አቅምና የትኩረት አቅጣጫው እየተቀያየረ የኖረ “ልል” ድንበር የነበረው እንደሆነ መረዳት ይቻላል።
ከዚህ ልል ድንበር በመነጨም ኢትዮጵያ እንደ ሃገር በህዝቦቿ ልቡናና ህሊና ሰፊ መሬት ያላት፣ አንዳንዴም በሃይማኖታዊ አመለካከትና ባህላዊ እሳቤዎች የተመረጠች “ቅድስት” አገር፣ መሬቷም የአያት ቅድመ አያት መንፈስ የረበበባት በሚለው ብያኔ ከማንኛውም የውጭ ወራሪ መጠበቅ ያለባት እንደሆነች ይታመን ነበር። በዚህ አረዳድ በማንኛውም የኢትዮጵያ ክፍል ጠላት የሚባል ወራሪ ቢመጣ በዚያ አካባቢ (ጠረፍ) ያሉ ህዝቦች በቅድምና ለአካባቢው ዘብ በመቆም ለአገራቸው ያላቸውን ጥብቅና ይገልጻሉ። ስለዚህ ጉዳይ ግርማቸው ተክለሃዋርያት “አርአያ” በተሰኘ ታሪካዊ ልቦለድ ሥራቸው ሲያትቱ “ኢትዮጵያ ተጠብቃ የኖረችው በማዕከላዊው መንግሥት ምሉዕ በኩለሄ የሆነ ጠንካራ ጡንቻ ሳይሆን እያንዳንዱ ህዝብ አካባቢውን ነቅቶ በመጠብቅ ዘብ በመቆሙ ነው” ይሉናል።
ምናልባትም የታሪክ ድርሳኖቻችን የተሟሉ ባይሆኑ ነው እንጅ እንደ ራስ አሉላ ያሉ ለአካባቢያቸው ዘብ የቆሙ ጄኔራሎች በሁሉም የኢትዮጵያ ድንበሮች እንደሚኖሩ አያጠራጥርም። የአገርን ህልውና በአጠቃላይ የሚገዳደር እንደፋሺስት ጣልያን፣ የኦቶማን ቱርክ፣ ግብጽ፣ የሱዳን ማሕዲስትና የሶማሊያ ወረራ መሰል ኃይል ሲመጣ ደግሞ ከሁሉም ቦታ ‘ሆ’ ብሎ ተጠራርቶ በመዝመት ለነገሥታቱ ያለውን ታማኝነትና ለሃገሩ ያለውን ፍቅር ይገልጻል። እንደ ሰቨን ሩቢንሰን አገላለጽ ደግሞ ኢትዮጵያውያን ምንም እንኳ እርስበርሳቸው የፖለቲካ ሽኩቻ ወይም ለንጉሶቻቸው ጥላቻ ቢኖራቸውም የአገርን ህልውና ጥያቄ ውስጥ የሚከት ችግር ሲገጥማቸው ግን የውስጥ ችግራቸውን በይደር አቆይተው ተስማምተው አብረው ይዘምታሉ።
ሌላው የህዝብ ለህዝብ ሰንሰለቱን የሚያጠናክረው ደግሞ ኢትዮጵያውያን በተለያየ መልኩ የፈጠሩት ትስስር ነው። በንግድ፣ በስደት፣ በሥራ ምክንያት፣ በጦርነት ወዘተ የፈጠሩት መዋሃድና ዝምድና አገራዊ አንድነቱን በማጠንከር፣ ከሩቅ ያለውን ወገኑ ሲቸገር እንደራሱ ችግር በመቁጠር የደረስኩልህ ወገናዊ ቁርጠኝነቱን ያሳያል። በርግጥም የኢትዮጵያውያን ሁኔታ ሲታይ ይህንን ስብጥር ያመላክታል። በዚያ ላይ አንድ ማኅበረሰብ ከአካባቢው በተለያየ ምክንያት ርቆ ወደ ሌላ አካባቢ በሚጓዝበት ወቅት ከነባሩ ማኅበረሰብ ጋር ተስማምቶ የመኖር ልምድ እንዳለው በዘመነ መሳፍንት ኢትዮጵያን የጎበኘው ‘ዲ አባዴ’ ትዝብቱን አስቀምጧል። ይህ መዋሃድ እና መዋለድ አገራዊ አንድነቱ እንዲጠነክር በማድረግ ትልቁን ድርሻ ሲወስድ እንደ ሌቪን ያሉት ተመራማሪዎች ደግሞ የኢትዮጵያውያን ብዝሃ ባሕል ከአንድ የባሕል ግንድ የመነጨ ወይም ወደ “አንድ ኢትዮጵያዊ ባህል” (የትኛው ባህል ነው ኢትዮጵያዊ? የሚለውን ለክርክር ትተን) ያደገ እንደሆነ መላ ምታቸውን ያስቀምጣሉ።
ይህንን ዲስኩርና ህዝባዊ ስሜት ነገሥታቱ በተለያየ መልኩ ይጠቀሙበታል። አንዳንዴም ለዚች የተመረጠች አገር “ከእግዚአብሔር የተላክሁ ንጉሥ”፣ “ትንቢት የተነገረለት ንጉሥ”፣ “ሁሉም በሙሉ ልብ ሊገዛለት የሚገባ ቅቡዕ ሥዩመ እግዚአብሔር” የሚሉት አገላለጾች ለጭቆና ተግባር ጥቅም ላይ ውለዋል የሚሉ በርካታ ናቸው። የንጉሡን ማንነት የማይቀበሉ አሜን ብለው ላለመገዛት በሚያደርጉት ተቃውሞ በርካታ የውስጥ ጦርነቶችና ህዝቡን የማስገበር ዘመቻዎች ተካሂደዋል።
እንዲህ ዓይነቶቹን የውስጥ ተቃርኖ ጉዳዮች ለፖለቲካ ታሪክ ጸሐፊዎች በመተው ከተነሳንበት ርእሰ-ጉዳይ አንጻር እንመልከተው፡፡ ነገሥታቱ የአገሪቱን አንድነትና ሉዓላዊነት ለማስከበር በወሰዱት የዲፕሎማሲ እንዲሁም የኃይል ምላሽ ህዝቡን ለማነቃቃት ተጠቅመውበታል። በዘመቻ አዋጆቻቸው ሳይቀር “አገር የሚወር፣ ሃይማኖት የሚለውጥ፣ ማንነት የሚያጠፋ ጠላት መጣብህ፤ ህዝቤ ሆይ ካሁን በፊት አልበደልሁም፣ አንተም አላስከፋኸኝም፣ አሁንም ከጎኔ ሁን” እያሉ በማራራትም፣ በማነቃቃትም፣ በማስፈራራትም ህዝቡን ሲቀሰቅሱ ይስተዋላል።
ከላይ እንዳየነው ከህዝቡ ቁርጠኝነትና አገራዊ ስሜት በተጨማሪ በዘመነ ቅኝ ግዛት የነበሩት ነገሥታት ያሳዩት ቁርጠኝነት ዓድዋ ጦርነት ላይ ለተስተዋለው ድል መሠረት ነው። የመጀመሪያው የአጼ ቴዎድሮስ አልበገር ባይነትና የአርቆ አስተዋይነት አስተዋጾ ማንኛውንም የኃይልም ሆነ የተንኮል ቅኝ ግዛት ሙከራዎችን አክሽፏል። አጼ ዮሐንስም ራሳቸውን አሳልፈው እስከ መስጠት የሚያደርስ አርአያነትን ወስደዋል። አጼ ምኒልክም እሰከ ጦር ሜዳ ድረስ ከነባለቤታቸው ከወታደሩ ጋር በመዝመት ለአገር የሚከፈል መስዋዕትን አሳይተዋል።
የአገራዊን የውስጥ ጉዳይ ስናጠቃልለው የአልደፈር ባይነት ስነ ልቡና፣ አልሸነፍ ባይነት፣ ጀግንነትና የአገር ወዳድነት ስሜት ያስተሳሰራቸው የኢትዮጵያ ህዝቦችና ጠንካራ ታሪካዊ ተጠያቂነትን ያነገቡ ነገሥታት፤ ኢትዮጵያን ከማንኛውም የውጭ ወራሪ ታድገዋታል ማለት ይቻላል። ይህም ሆኖ ብዙ መስዋዕት ከመክፈል፣ ለተወሰነ ጊዜም ቢሆን በውጭ ወራሪ ከመገዛት፣ እንዲሁም ከክፍፍል አልዳንም።
በዚህ ረገድ በበርሊን ኮንፈረንስ ባጸደቁት መሠረት አፍሪካን የመከፋፈልና የመቀራመት ውላቸውን የሚቃወም ነገር ሲገጥማቸው ከምኒልክ ጋር በመተባበር የኢትዮጵያን አቤቱታ ጆሮ አልሰጡትም። የራሳቸው ፍላጎት ስለነበራቸውም ከተለያዩ የኢትዮጵያ ነገሥታትና መሳፍንቶች ጋር በመስማማት፣ አሻጥር በመስራት ኢትዮጵያ እንድትዳከም ይጥሩ ነበር። ‘አፍሪካዊ አገርና ህዝብ ሆኖ ከቅኝ ግዛት ነጻ መሆንን’ መቀበል በራሱ ከአውሮፓውያን እሳቤ ጋር ስለሚፃረር ጣልያን ያካሄደችውን ወረራ አውሮፓውያን በይፋ አልተቃወሙትም። ይህም ወደማይቀረው ጦርነት መንደርደሪያ ሆነ።
ቅድመ-ዓድዋ ጦርነት በእነዚህ አገራዊ፣ አካባቢያዊና ዓለማቀፋዊ እውነቶች የተቃኘ ነው። ባንድ በኩል ኢትዮጵያ በነበራት የራሷ ትርክት በማንም ስር የማትንበረከክና ለማንም የማትገዛ እንደሆነች ይታሰብ ነበር። በሌላ በኩል ደግሞ ለዚህ የውስጥ ስሜት ትርጉም የማይሰጡ፣ እንዳንዴም ከዓላማው ተቃራኒ የቆሙ ውጫዊ ሁኔታዎች ነበሩ። ስለዚህ ጦርነቱ በርግጥም ከጣልያን ጋር ብቻ አልነበረም። ከኢትዮጵያ በኩል ደግሞ ድጋፍ ሊያደርግላት የፈቀደ ማንም ውጫዊ ኃይል አልነበረም። የያኔዋን ኢትዮጵያ እንደግለሰብ ብናስባት የሕልውና ተግዳሮት (Existential Threat) የተጋረጠባት በአውላላ ሜዳ ላይ ብቻዋን የቀረች፣ ከራሷ ኃይል (“ከፈጣሪ በቀር”) ውጭ ምንም ረዳት የሌላት ሆና ትታየናለች። ያላት ብቸኛ አማራጭ ወይ እጅን አጣጥፎ መቀመጥና ለሚመጣው ሰባሪ፣ ዋጭ ሰልቃጭ አውሬ ሰለባ መሆን፤ ወይ ደግሞ ኃይል በፈቀደ የውስጥን ጉልበት አሟጦ በመጠቀም ራስን ነጻ ማውጣት። ኢትዮጵያም ሁለተኛውን መንገድ በመከተል ወደማይቀረው ጦርነት አዘገመች።
ዓድዋ የአንድ ቀን ውጊያ እንዳልሆነ እሙን ነው። የራሱ የሆኑ የቅርብ ርቀት መንሰኤዎችና ገፋኤ-ኃይላት ነበሩት። በዓድዋ ዋዜማ የተካሄዱት ጦርነቶች የውስጥና የውጭ ተብለው ሊከፈሉ ይችላሉ። በውስጥ በኩል በቀጥታ የዮሐንስና የምኒልክ ሽኩቻ አለ። በንግሥና ጉዳይ የራሳቸውን ችግር በሙሉ ያልፈቱት የሸዋው ንጉሥ ምኒልክና የኢትዮጵያው ንጉሠ-ነገሥት ዮሐንስ ያልፈቷቸው የቤት ሥራዎች ነበሩ።
የምኒልክ ከዮሐንስ ጋር በሙሉ ልብ አለማስማማት ለጣሊያን ቀዳዳ ከፍቷል። ጣሊያኖች በየት በኩል ኢትዮጵያን እንውረር እያሉ በሚዘጋጁበት ወቅት የአጼ ዮሐንስ ወደ መተማ መዝመትና በዚያው መሞት ትልቅ ዕድል ፈጠረላቸው። በውጭ በኩል ደግሞ ምንም እንኳን አጼ ዮሐንስ የእንግሊዞች ወዳጅ ሆነው ከማሕዲስት ሱዳን ጋር ያጋጫቸውን የ“ሒወትን ውል” ቢዋዋሉም፤ እንግሊዞች በበኩላቸው የንጉሡን ወዳጅነት ችላ በማለት ከጣልያን ጋር በአሻጥር በመዋዋል ጣልያን ምጽዋ ላይ እጇን እንድታስገባ ተባበሯት።
በዚህ ግራ የተጋቡት ዮሐንስ ከእንግሊዝ መንግሥት ማብራሪያ ጠየቁ። ከጣሊያን መንግሥት ጋር ወዳጅ ለነበሩት ምኒልክ ደግሞ የጣልያንን ጉዳይ እንዲያጣሩ ትዕዝዝ ሰጡ። በሁለቱም በኩል አጥጋቢ መልስ ሊመጣ አልቻለም። እንዲያውም የጣልያኑ መንግሥት ባለሟል አድሚራል ካይሚ “ምጽዋ የገባነው በኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ፈቃድ ነው የሚል የቅጥፈት መልስ ሰጠ” ይሉናል ጳውሎስ ኞኞ። ባንድ በኩል በዚህ ማጭበርበሪያ፣ በሌላ በኩል ደግሞ ከማህዲስቶች ልንከላከልላችሁ ነው በሚል ማዘናጊያ፤ ጣልያኖች ቀስ እያሉ በግለሰብ ስም ከተገዛ የባህር ዳርቻ ቦታ፣ ከምጽዋ ወደ ሰሐጢ እና ወደ መረብ-ምላሽ ግዛት መስፋፋት ጀመሩ። የወቅቱ የመረብ-ምላሽ ገዥ ራስ አሉላ ከጣልያኖች ጋር ሽኩቻ ውስጥ ገቡ። በዶጋሊ ላይ በተካሄደ ጦርነትም ጣልያንን አሸነፉ።
በተደጋጋሚ ጦርነቶች ራስ አሉላ ድል ቢቀናቸውም ጣልያኖች ቀስ በቀስ በሰሜን ኢትዮጵያ ምድር የተደላደለ ቦታ መያዛቸው አልቀረም። ለዚህ ደግሞ የራስ አሉላ ከመረብ-ምላሽ ገዥነታቸው በንጉሠ ነገሥቱ መነሳታቸው ምቹ መደላድልን ፈጥሮላቸዋል። ይህም ብቻ ሳይሆን ሹም ሽር አድርገው ከአስመራ የተመለሱት አጼ ዮሐንስ ወደ መተማ ዘምተው መሞታቸው ሲሰማ ለጣልያን ሰርግና ምላሽ ሆነ። በዚህ ጊዜ
“አጤ ዮሐንስ መተማ ዘምተው መሞታቸው እንደተሰማም በ1882 ዓ.ም. ኢጣልያኖች መረብ-ምላሽ ቅኝ ግዛታቸውን ኤርትራ ብለው ሰየሙት” (ጳውሎስ ኞኞ፣ 2009 ገጽ 138) ።
ቀደም ሲል በአጼ ዮሐንስ ቅሬታ የነበራቸው የአካባቢው ባላባቶች፣ ኋላ ላይ ደግሞ ዮሐንስ በመሞታቸው ራስ መንገሻ እንዳይነግሱ የፈሩ መሳፍንቶች ከጣልያን ጋር ስምምነት ማድረጋቸው አልቀረም። በዚህም ምክንያት ጣልያን በአካባቢው ከባድ ፈተና ሳይገጥማት ቀረ።
ከዚህ ሁሉ የከፋው ደግሞ ከምኒልክ ጋር በውጫሌ ያደረጉት ውል ነው። ይህ ውል በአንድ በኩል የጣልያንን ግዛት የሚያጸና ሲሆን በሌላ በኩል ደግሞ በጣልያን መሰሪነት የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት ጥያቄ ውስጥ የሚከት ነበር።
አጼ ዮሐንስ እንደሞቱ ንጉስ ምኒልክ ከጣልያን ጋር ያላቸውን ወዳጅነት ተገን በማድረግ በ1881 ዓ.ም. ከጣልያን ጋር የጥድፊያ ውል ተዋዋሉ። ይህንን ውል አለመፈረም እየቻሉ ወይም ማስተካከል እየተቻለ ምኒልክ ለምን ችላ አሉት? ምናልባትም ባልተረጋጋ ስሜት ውስጥ ስለነበሩ ወይም ስለተታለሉ። ምኒልክ ውሉን በሦስት ዝብርቅርቅ ስሜቶች ውስጥ ሆነው እንደተዋዋሉት ተክለጻድቅ መኩሪያ ያስቀምጣሉ።
በዮሐንስ መሞት የደስታ እና የሃዘን ስሜት፤ በሌላ በኩል ደግሞ የጣልያን አሻጥር፣ የራስ መንገሻ ወደ ሥልጣን የመምጣት አዝማሚያ ወደ ንጉሠ ነገሥትነት የሚያደርጉትን ጉዞ እንዳያደናቅፍባቸው በስጋት ውስጥ ሆነው ነው የፈረሙት። በዚህም ውሉ በጣልያን በኩል በተንኮል የተቃኘ ሲሆን (ከሮማ የተረቀቀ)፤ በምኒልክ በኩል ደግሞ በተረጋጋ ህሊና ያልተደረገ ነበር ማለት ይቻላል። ለዚህም ነው ኋላ ላይ ምኒልክ ውሉን ለማፍረስና ለጦርነት ምክንያት የሆናቸው።
“ንጉሥ ምኒልክ ባንድ በኩል የውጭ ተጽዕኖና ወረራ በሰሜን እና በምሥራቅ ኢትዮጵያ በሚያንዣብብበት፡ በሌላ ወገን በአፄ የሐንስ ሞት ምክንያት በየክልሉ የሚገኙት መሣፍንት የራሳቸውን አደላድለው ለመያዝ በሚራኮቱበት ወቅት በመሆኑ፡ እነዚህ አስቸጋሪ ሁኔታዎች አስገድደዋቸው ለጊዜው ውሉን እያንገራገሩ ለመፈረም በቁ። በእርግጥም ሕሊናቸው ፈቅዶና ሙሉ እምነት አድርገው አለመፈረማቸውን ሊያረጋግጥ የሚችለው፡ የኋላ ኋላ ውሉን መሠረዛቸውና እንዲያውም የኢትዮጵያ የግዛት ክልል ከምጥዋ አልፎ ሕንድ ውቅያኖስ መድረሱን ማሳወቃቸው ነው” (ተክለጻድቅ 1983፣ ገጽ 46)
የዚህ ውል ሁለት ቁልፍ ጉዳዮች አንደኛው በ3ኛው አንቀጽ የተቀመጠው ጣልያን የወረረችውን መሬት “ህጋዊ” የሚያደርግ ሲሆን፤ ሌላኛው በ17ኛው አንቀጽ የተቀመጠው ጉራማይሌ ሐሳብ በአማርኛው እንደየአስፈላጊነቱ “የወዳጅ ጣልያንን” እርዳታ የሚያሳየው በጣልያንኛው ደግሞ “ጣልያንን የኢትዮጵያ የበላይ” አድርጎ የሚያስቀምጠውና፤ ኢትዮጵያ ከማንኛውም የውጭ አገራት ጋር በምታደርገው ግንኙነት በጣልያን መልካም ፈቃድ ማድረግ እንዳለባት የሚያስገድደው ነው። ዞሮ ዞሮ በዚህ ውል ጣልያን የበላይነቱን ወስዳ ነበር፤ ኢትዮጵያም ውሉን እንድታፈርስ እና ወደ ጦርነት እንድትገባ ተገዳለች።
አከራካሪው የውጫሌ ውል በጣልያንና በኢትዮጵያ መካከል ይፋዊ ጥል ፈጠረ። ከዚህ በተጨማሪ ጣልያን በ3ኛው አንቀጽ ከተቀመጠው ድንበር በማለፍ መላውን ትግራይ ወረረ። ምኒልክ በዲፕሎማሲ ለመፍታት ወደ ዓለም መንግሥታት አቤቱታቸውን ቢያስገቡም ሰሚ አላገኙም። ከላይ እንዳየነው ኢትዮጵያ ብቻዋን ቀረች። ያለው ብቸኛ አማራጭ በጦርነት ድል ማድረግ ነው። ምኒልክ ይፋዊ የክተት የጦር አዋጅ አስነገሩ። ሙሉ ቃሉ በተለያዩ የታሪክ መጻሕፍት ውስጥ ስለሚገኝ። ከሞላ ጎደል የሚከተለው ነው።
እግዚአብሔር በቸርነቱ እስካሁን ጠላት አጥፍቶ፣ አገሬን ጠብቆ አኖረኝ። እኔም እስካሁን በእግዚአብሔር ቸርነት ገዛሁ። እንግዲህ ብሞትም ሞት የሁሉም ነውና ስለኔ ሞት ኣላዝንም። ደግሞም እግዚአብሔር አሳፍሮኝ አያውቅም። እንግዲህም ያሳፍረኛል ብየ አልጠራጠርም።
አሁንም አገር የሚያጠፋ፥ ሃይማኖት የሚለውጥ ጠላት እግዚአብሔር የወሰነልንን ባህር አልፎ መጥቷል። እኔም ያገሬን ከብት ማለቅ የሰውንም መድከም ዐይቸ እስካሁን ዝም ብለው ደግሞ እያለፈ እንደ ፍልፈል መሬት ይቆፍር ዠመር።
አሁን ግን በእግዚአብሔር ረዳትነት አገሬን አሳልፌ አልሰጠውም። ያገሬ ሰው! ካሁን ቀደም የበደልኹህ አይመስለኝም። አንተም እስካሁን አላስቀየምኸኝም። ስለዚህ ጉልበት ያለህ በጉልበትህ እርዳኝ። ጉልበት የሌለህ ለሚስትህ፥ ለሃይማኖትህ፥ ለሀገርህና ለታሪክህ ስትል በጸሎትህ እርዳኝ። ወስልተህ የቀረህ ግን ኋላ ትጣላኛለህ፣ አልተውህም! ማርያምን! ለዚህ አማላጅ የለኝም! ዘመቻዬም በጥቅምት ነውና የሸዋ ሰው እስከ ጥቅምት እኩሌታ ድረስ ወረይሉ ከተህ ላግኝህ።
በምኒልክ የክተት አዋጅ ውስጥ በርካታ ቁም ነገሮችን ማየት እንችላለን። አንደኛው ጥሪያቸው እከሌ ከእከሌ ሳይል በጥቅሉ “የአገሬ ሰው” በሚል የተላለፈ ነው። ሁለተኛው ወታደር ወይም ነፍጠኛ ብቻ አልተጠራም። ጉልበት ያለው በጉልበቱ፣ ጉልበት የሌለው በጸሎቱ፣ በእዝነቱ፣ በምኞቱ እንዲረዳ ነው። ዋናው ቁም ነገር ደግሞ “በሚስትና በርስት ቀልድ የለም” እንዲሉ “ለሚስትህ፥ ለሃይማኖትህ፥ ለሀገርህና ለታሪክህ” የሚለው ሐረግ ነው። ምንም እንኳ ለሃይማኖትህ የሚለው ሐሳብ በዚያን ዘመን የነበረው ትርጓሜ የትኛውን ሃይማኖት እንደሚመለከት የታወቀ ቢሆንም ለሃገርህና ለታሪክህ ስትል የሚለው አጽንኦት ግን የማንነትን ጉዳይ የሚመለከት ነው። በመጪው ትውልድ ዘንድ የተገዥነት ታሪክ እንዳይዘገብብህ፣ የተሸናፊነት ታሪክ እንዳይጻፍብህ ተነስ የሚል ነው። ሌላውና የሚገርመው ነገር ደግሞ “ወስልተህ የቀረህ ግን ኋላ ትጣላኛለህ፣ አልተውህም!” የሚለው ‘ማስፈራሪያ’ መሳይ የትንቢት ቃል ነው። ባንድ በኩል እንደ ንጉሥ ተፈሪነታቸውን በመጠቀም ወላዋዮችን ያስፈራሩበት ነው። በሌላ በኩል ደግሞ የአሸናፊነት ስነ-ልቡናና ትንቢትም ጭምር ነው። እንደሚያሸንፉ እርግጠኛ በመሆን ከድል በኋላ በአገር ጉዳይ ላይ ያልተሳተፉትን እንደሚቀጡ ያመላከቱበት ነው።
የህዝቡም ምላሽ ከአቅራቢያው ከሚገኘው የትግራይ ህዝብ ማንም በወታደራዊ ሥርዓት ሳያደራጀው በቻለው አቅም ሲዋጋ ከረመ። ለምሳሌ ጣልያን በመቐለ አካባቢ ጠንካራ ምሽግ በሰራበት ወቅት የአካባቢው ህዝብ ያሳየውን ምላሽ ጳውሎስ ኞኞ እንዲህ በማለት ይገልጹታል።
ከመላው ኢትዮጵያ የተውጣጣ ዘማች ሴት፣ ህጻን፣ አዋቂ፣ አካል ጉዳተኛ ሳይቀር እንደዘመተ በርካቶች መስክረዋል። ካፒቴን ሞልቴዶ የተባለን የዘመኑ የጣልያን ጋዜጠኛና መድፈኛ ቃል ጳውሎስ ኞኞ እንደሚከተለው ጠቅሰውታል።
እንደዚህ ዓይነቶቹ ህዝባዊ ተሳትፎዎች የጦርነቱን ዘመን ህዝባዊ ትዕይንት፣ አጠቃላይ ክስተት (Phenomena) የሚያሳዩ ናቸው። እነዚህ እንደወረደ የህዝቡን ምላሽ የሚያሳዩ ሲሆኑ ወደ እውናዊ ጦርነት ሲገባስ የወታደሩ ሥርዓትና ስሪት እንዴት ነበር? የሚለውን መመልከት ያስፈልጋል።
አንዳንዶቹ የኢትዮጵያ ሠራዊት ኋላ ቀር በሆነ መንገድ እንጨቱን ድንጋዩን፣ ጦሩን አንስቶ እንደተዋጋ ሊስሉት ይችላሉ። ነገር ግን እውነታው ከዚህ የተለየ ነበር። በታሪክ ጸሐፊዎችም በያኔው የንጉሡ ጸሓፌ ትዛዝ የነበሩት ገብረሥላሴም የተመሠከረው የጦርነት ስትራተጂ የተወጣለት ነበር።
ሦስት ጊዜ ተዋግቶ ጣልያንን በአላጄ፣ በመቐለና በዓድዋ ድል የነሳው የኢትዮጵያ ሠራዊት ዘመናዊ የሚባለውን የጣሊያን ጦር ያሸነፈው በብዛት ብቻ ሳይሆን በታክቲክም ጭምር ነው።
አላጄ ላይ የመሸገውን ጣልያን ያባረረው የኢትዮጵያ ጦር፤ መቐለ ላይ ከባድ ፈተና ገጥሞት ነበር። አራት አጥር ያለውን ምሽግ (ግንብ፣ የብርጭቆ ስባሪ፣ እሾሃማ ሽቦ፣ ሹል እንጨቶች) (ጳውሎስ ኞኞ፣ ገጽ 175) ለመቆጣጠር እጅግ ከባድ ነበር። በእቴጌ ጣይቱ ምክርና በሠራዊቱ ምክር ሰሚነት የጣሊያኖችን የውሀ ምንጭ በመዝጋት ሊያሸንፉ ችለዋል። የጦርነት ብልሃት ይህ ነው። ከባዱን ነገር በቀላል ዘዴ ማሸነፍ እንደሚቻል የታየበት ተምሳሌታዊ ሁኔታ ነው።
ወደ ዓድዋ በቀረቡ ጊዜ ደግሞ የኢትዮጵያ ሠራዊት ‘ሆ’ ብሎ ጣልያኖችን ለመዋጋት ፍላጎት ቢያሳይም በጉድባ ውስጥ መድፎችን ደግኖ ስትራተጂያዊ ቦታ ይዞ ይጠባበቅ እንደነበረ መጀመሪያ ራስ ስብሐትና ደጃች ሐጎስ ከጣልያን ሰፈር ገስግሰው በመምጣት ለንጉሡ ምስጢር አካፈሉ። ጣልያን
“ካቡንም እርዱንም አጠንክሮ፤ ቦታ ቦታውንም ለመድፍ አልቦት ተቀምጧል። ወደዚያ ብንሄድ ባንድ ጊዜ ብዙ ሰራዊት ያልቅብናል። ይልቁን ከኋላ ዙረን (ቆረጣ) የስልክ ሽቦውን እና የስንቅ መስመሩን እንያዝ። በርሃብ ይሸነፍልናል” (ገብረሥላሴ፣ 2008 ገጽ 197)
የሚል ምክር ሰጡ። ንጉሡም በይሁንታ ተቀበሏቸው። ከዚያም በመቀጠል በጣልያን አድፋጭነት የተናደደው የኢትዮጵያ ሠራዊት መኳንቶቹ ጋር መክሮ ገፍቶ ሊወጋው ከወሰነ በኋላ ራስ መንገሻ በፈረስ ጋልበው፣ ከሠራዊታቸው ጋር ተሰልፈው መጥተው ወሳኔውን እንደሰሙ
“አንድ ነገር ልናገር ይፈቀድልኝ ብሎ ወደ ንጉሡ ቀርቦ ‘እንደ ተርታ ነገር ካልሆነ ስፍራ ሄደን ይህን ሁሉ ልናስፈጀው ነውን አጼ ዮሐንስ መተማ ሄደው ከዚያ እንኳ ያን ሁሉ ሠራዊት አስፈጁ እኛም ከካብ ውስጥ ሄደን ይህን ሁሉ ሠራዊት አናስፈጅም” አለ። አጼ ምኒልክም ይህን ምክር ሰምተው “እንግዲህ ከሰፈሬ መጥቶ ተኩስ ካልዠመረ፣ ባይኔ ካላየሁት ተሰልፌ አልወጣም ብለው እንደ ትንቢት ተናገሩ።” (ገብረሥላሴ፣ 2008 ገጽ 199) ።
በጦርነት ወቅት ትልቁ ስኬት የጦር መሳሪያ ኃይል ወይም የወታደር ጀግንነት እንዲሁም የአልሸነፍ ባይነት ወኔ ነው። ከዚህ ባሻገር ደግሞ መረጃን፣ ስትራቴጂን፣ የጠላትን ሁኔታ መገንዘብና ምክርን መስማት አስፈላጊ እንደሆነ እነዚህ ማሳያዎች ናቸው። ምኒልክ የነራስ ስብሐት፣ ደጃች ሓጎስን እና ራስ መንገሻን ምክር መስማታቸው ለድል እንዲበቁ ትልቁን ድርሻ ይይዛል፡፡ ቢያንስ ብዙ የሰው ሕይወት መስዋዕት ከማድረግ ታድጓቸዋል። የነባሻይ አውዓሎምና መሰል አርበኞች ሚናም የዚሁ አካል ነው። ስለዚህ የኢትዮጵያ ሠራዊት ወኔንና አልሸነፍ ባይነት ስነ-ልቡናን ብቻ ሳይሆን፤ ወታደራዊ ብልሃትና ስልትንም ዘመኑ በሚመጥነው ደረጃ ተጠቅሞበታል።
ከአሰላለፍ ጋር በተያያዘም ሥርዓት ባለው መልኩ ሁሉም ቦታ ቦታውን ይዞ ለውጊያ እንደተዘጋጀ ጳውሎስ ኞኞ በገጽ 204 ላይ፣ ጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ ደግሞ ገጽ 198 አስቀምጠውታል። ጳውሎስ ኞኞ የሠራዊቱን አሰላለፍ ግልጽ በሆኑ ቃላት እንዲህ ያስቀምጡታል።
“በኢትዮጵያውያን በኩል የኢጣልያ መንቀሳቀስ ወሬ እንደተሰማ ራስ መኮንን የሐረርጌን ጦር እየመሩ ገስግሰው ዓድዋ ከተማን ያዙ። ራስ ሚካኤል የወሎን ሠራዊት አስከትለው ሰላዶ [ሶሎዳ] የሚባለውን ተራራ ያዙ። በንጉሥ ተክለ ሃይማኖት የሚመራው የጎጃም ጦር ፊት ለፊት ወደ ኢጣልያኖች ምሽግ አመራ። ራስ መንገሻ፥ አዲ አቡን ላይ የትግራይን ሠራዊት አሰለፉ። አጤ ምኒሊክ፥ እቴጌ ጣይቱ፥ ራስ ወሌና ዋግሹም ጓንጉል በስተኋላ ደጀን ሆኑ። የኦሮሞ ፈረሰኞች 13 ኪሎ ሜትር ያህል ከሚርቅ ቦታ ሁሉ ያሉትን የውሃ ምንጮች እየፈለጉ ከበው ያዙ”
ከዚህ በተጨማሪ አዝማሪዎች፣ ሴቶች፣ ህጻናት፣ ቄሶች እና ሽማግሌዎች የየራሳቸውን ድርሻ ወስደዋል። ሌላው የሚደነቀው ደግሞ የኢትዮጵያውያን መሣሪያ አጠቃቀም ብልሃት ነው። የጀኔራል ባራቴሪ ዓይን እማኝነት ለዚሁ በቂ ማስረጃ ነው። ከምርኮ ተለቆ አገሩ ከገባ በኋላ ለጋዜጠኞች የሰጠውን ቃል ጳውሎስ ኞኞ ሲያስነብቡን
“እኛ የሰለጠነው ዓለም ሥልጡን ወታደሮች ምንም አያውቁም ከሚባሉት ኢትዮጵያውያን የምንማረው ትምህርት አለ። አበሾች ለባሩድና ለጥይት ይሳሳሉ። የሚገድሉ ካልሆነ በስተቀር አይተኩሱም። ለዚያውም ቢሆን አስርና 15 ያርድ ያህል ቀርበው ባንድ ጥይት ደራርበው መግደል ይፈልጋሉ። ያለዚያ ተደበላልቀው በጎራዴ መምታት ይመርጣሉ እንጂ ጥይት ማበላሸት አይወዱም። ይህም በማስጮህ ብቻ ጥይት ለሚያባክነው ለሰለጠነው ወታደር ጥሩ ትምህርት ነው”
ምእመናን በሃይማኖት የጸኑ፣ በምግባር የቀኑ ይሆኑ ዘንድ በሞራል ሊገነቡ ይገባል፡፡ እንደዚህ ሲባል ግን በእውነት ላይ የተመሰረተ ምስጋና፤ ሞራላቸውን ይገነባል ለማለት እንጂ ባልሰሩት ይመስገኑ ማለት አይሆንም፡፡ የማይገባ ምስጋና ስድብ ነው፡፡ የሚገባ ምስጋና ግን ትልቅ ሽልማት ነው፡፡ ስለሆነም ቅዱስ ጳውሎስ በሚገባ ተጠቅሞታል፡፡
‹‹ርቱዕ ናእኩቶ ለእግዚአብሔር በኵሉ በእንቲአክሙ አኃዊነ በከመ ይደልዎ፤ እስመ ዐብየት ሃይማኖትክሙ ወፈድፈደት ተፋቅሮትክሙ ምስለ ኵሉ ቢጽክሙ ከመንሕነኒ ንትመካሕ ብክሙ በቤተክርስቲያኑ ለእግዚአብሔር በእንተ ሃይማኖትክሙ፣ ወትዕግሥትክሙ፣ በሕማምክሙ፣ ወምንዳቤክሙ፣ ዘትትኤገሡ፡፡ ወንድሞቻችን ስለ እናንተ ዘወትር እግዚአብሔርን ልናመሰግነው ይገባል፤ እንደሚገባው ሃይማኖታችሁ ሰፍታለችና፤ ከባልንጀራችሁ ሁሉ ጋር ፍቅራችሁም በዝታለች፡፡ እኛም በእናንተ እንመካ ዘንድ በእግዚአብሔር ቤተክርስቲያን ውስጥ ስለ ሃይማኖታችሁ፣ ስለ ትዕግስታችሁ፣ ታግሳችሁ፣ በምትቀበሉት መከራ፡፡›› 2ኛ፡ተሰ፡1፡3-4፡፡
‹‹ወንድሞቻችን እኛስ ዘወትር እግዚአብሔርን ልናመሰግነው ይገባል፤ እግዚአብሔር ስለወደዳችሁ ስለ እናንተ የሕይወት ባለቤት እግዚአብሔር ይቅር ብሎ መርጦአችኋልና፤ በመንፈስ በመቀደስና በእውነተኛ ሃይማኖት፡፡›› 2ኛ፡ ተሰ፡1347፡፡
‹‹ሙኑ ተስፋነ ወፍሥሐነ ወአክሊለ ምክሕነ አኮኑ አንትሙ በቅድመ እግዚእነ ኢየሱስ ክርስቶስ በምጽአቱ፡፡ እስመ አንትሙ ክብርነ ወፍሥሐነ፡፡ አለኝታችን ማነው? ደስታችንስ? የመመኪያችን ዘውድስ እናንተ አደደላችሁምን? በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ፊት በሚመጣበት ጊዜ፣ ክብራችን ደስታችን እናንተ ናችሁና፡፡››
1ኛ፡ተሰ፡2፡19-20፡፡ ወዘተ… ሲሆኑ ይህን መነሻ በማድረግ የአዲስ አበባ ሀገረ ስብከት አገልግሎትን በተመለከተ ለሁሉም ገዳማትና አድባራት በሕጉና በደንቡ እንዲያገለግሉ መመሪያ በማስተላለፍ የአድባራትና ገዳማት ካህናት የአጥቢያው ምእመናን በአቅራቢያቸው ዘመኑ የሚፈቅደውን ሙሉ አገልግሎት ማግኘት እንዲችሉ ብዙ ሥራዎች ተሰርተዋል በመሰራትመ ላይ ይገኛሉ፡፡
ለአድባራትና ገዳማት አስተዳዳሪዎች የአቅም ግንባታ ሥልጠና በመሥጠት ማለትም ሁሉንም የቤተክርስቲያን አገልጋዮች እንደ ቃለ ዓዋዲው መመሪያ መሠረት ለተገልጋዩ ማኅበረ ሰብ/ምእመን በእኩል ዓይን በማየት ከአድልዎ ነፃ የሆነ ፍትሕ እንዲያሰፍኑ የግንዛቤ ማስጨበጫ ትምህርት በስርጸት ተገንዝበው እንዲተገብሩ በማድረግ፡፡
ለካህናቱም እነዲሁ በተመሳሳይ ሁኔታ የግንዛቤ ማስጨበጫ ትምህርት ተሰጥቶ እነሱም ደግሞ ለንሥሐ ልጆቻቸው ቢቻል በየ15 ቀናት ካልተቻለ በወር አንድ ጊዜ ንሥሐ ልጆቻቸው እየሰበሰቡ እንዲያስተምሯቸውና እንዲመክሯቸው መመሪያን ከመስጠት በሻገር አፈጻጸሙን እየተከታተለና እየገመገመ የአገልግሎት አሰጣጡ ሥርአት ዘመኑ በሚፈቅደው መልኩ እንዲሆንና
በየአድባራቱና ገዳማቱ ከሌሎች ተመሳሳይ መመሪያ ኃላፊዎች ጋር በመተባበር የአገልግሎትሥራቸውን/ አገልግሎታቸውን በመገምገም የጎደለውን እንዲሟላ፤ የጠመመውን እንዲቃና እና ምእመናን ከእናት ቤተ ክርስቲያናቸው ማግኘት የሚገባቸውን መንፈሳዊና ማህበራዊ አገልግሎት ማግኘት እንዲችሉ ሀገረ ስብከቱ እስከ አጥቢያ ድረስ ባሉ የቤተ ክርስቲያኒቱ አገልግሎት መስጫ ተቅዋማት ምእመናን የተሟላ አገልግሎት እንዲያገኙ በመስራት ላይ ነው፡፡
የአሁኑ ሥፍራ: ቤት » ማሳያ ክፍል » የወጪ ዝርዝር » የብረት ሰራተኛ እና ኖትቸር » የሉህ የብረት መከለያ መሣሪያ ፣ ከቻይና አምራቾች ለሽያጭ የሚቀርብ QF28Y-6 × 250 የሃይድሮሊክ ኖት ማሽን
ቫይታሚኖች ሰውነታችንን ዕድገት ተፋጠነ ለማደስረግ፣ ከበሽታ ለመከላከል፣ ከውጥረት እና ተያያዥ ችግሮች ሰውታችንን ለመጠበቅ የህዋሳቶቻችንን የመከፋፈልና መራባት...
ካብ 75 ሺሕ ክሳብ 100 ሽሕ ዝኸውን ሰብ ክንስእን ንኽእል ኢና-ዘሕዝን`ዩ ዝበለ ፕረዚደንት ትራምፕ ዝሓለፈ ሰሙን ግን ክሳብ 70 ሺሕ ክንበጽሕ ንኽእል ኢና እዩ ኢሉ ኔሩ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ ሚንስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ማይክ ፖምፒዮ፥ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ላቦራቶሪ ሁሃን ቻይና ከምዝተበገሰ ብዙሕ መረዳእታ ኣሎ ኢሉ። እቲ ቫይረስ ኮነ ተባሂሉ ድዩ ወይስ ሃንደበት ተዘርጊሑ ብዛዕባ ዝብል ግን ኣይተዛረበን።
ሰበ-ስልጣን ስለያ ኣሜሪካ ፥ እቲ ቫይረስ ኣብ ላቦራቶሪ ቻይና ዝተፈጥረ ድዩ ወይስ ካብ ኣራዊት ዝመጸ ዝብል የጻርዩ ከምዘለዉ ዝሓለፈ ሰሙን ሓቢሮም ኔሮም`ዮም።
ሚንስትር ማይክ ፖምፒዮ ናይ ኣሜሪካ ኮነ ናይ ዓለም ሳይንቲስታት ነቲ ላቦራቶሪ ክበጽሑ ቻይና ኣየፍቀደትን ከምኡ`ውን ናይቲ ናይ መጀምርያ ቫይረስ ኣሰር ክህቡና ኣይክእሉን ይብል ።
ከኢ/ር ስመኘው ግድያ ጋር በተያያዘ የተለያዩ ግምቶች እየተሰጡ ነው። ከግድያው ጋር ተያይዞ ብዙ አጠራጣሪ ነገሮች ተከስተዋል። በተለይ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ “ልፍዓተይ ተስፋ” እና “Tsion Berhanu” የተባሉት ግለሰቦች የሚያወጧቸው መረጃዎች የብዙዎችን ትኩረት ስቧል። በመጀመሪያ “ልፍዓተይ ተስፋ” የተባለው ግለሰብ ምንም ነገር በሌለበት “የኢ/ር ስመኘው ድህንነት ያሰጋኛል” የሚል ጠቋሚ መረጃ ማውጣቱ ይታወሳል። ከአምስት ቀናት በኋላ ኢ/ር ስመኘው በጥይት … Continue reading በኢ/ር ስመኘው ግድያ እጁ አለበት የተባለው ግለሰብ “ኢህአዴግን ለመታደግ ማንንም ለመግደል ዝግጁ መሆኑን” ሲገልፅ የሚያሳይ ቪዲዮ →
ህዝቢ ኤርትራ ምእንቲ ሃገሩን ህዝቡን ኢሉ፣ ብሓድነት ንዓመታት ድሕሪ ምቅላሱ፣ ክንደይ ቀያሕትን ጸለምትን ኣወፍዩ ክንሱ፣ ሃገሩ ሓንትን፣ ብልጽግትን፣ ደሞክራስያዊትን ሃገር፣ ክትኮነሉ እዩ ዝነበረ ትምኒቱ። ባዓል እከይ ግብሪ ኣብ ውሽጡ ሰሊኾም ብምእታው ፣ንህዝቢ ኤርትራ እታ እንኮ ሓድነቱ ክዘርግዎ፣ ዘይፈንቀልዎ እምኒ የሎን። ሰለዚ ነዚ ኣብ ሃገርና ቢኢድ ዋኒኑ፣ ኣብ ኮረሻ ስልጣን ኮፍ ኢሉ ዘሎ ስርዓት ፣እንታይነቱ ክፈልጦ ህዝቢ ኤርትራ ግዜ ወሲዱሉ እዩ፣ ሎሚ ግን ኣታሓሕዙን ተግባራትን፣ ህግደፍ ከም ጻሓይ በርቂ ኣናበርሄ ሰለ ዝመጸ፣ ብሕለፊ እቶም ኣባላቱ ኢና ባሃልቲ፣ ኣፎም ብጭቅ ኣይበል እምበር፣እምንቶም እናጎደለ፣ እቲ ዘወፍዮዎን ዝኸፍልዎን ዝነበሩ ገንዘብ፣ እናዛሕተለ፣ድሕሪ ምኻድ፣ ህግደፋውያን ነዚ ተረዲኦም፣ ካልእ ገንዘብ ዝእትውሉ ምንጪ ሃሰስ ክብል ጀመሩ። ንሱ ኻኣ ህዝቢ ብብዝሒ ዝርከበሉ፣ ከም ሃይማኖታት ፣ ስፖርት፣ ዝኣመሰሉ ኣብ ውሽጢ ኣቲኻ ከፋፊልካ፣ እቲ ዝተረኽበ ገንዘብ፣ ከመይ ገርካ ኣብ ቆፎ ህግደፍ ብተዛዋወሪ መንገዲ ትእትዎ፣ ዝብል ሜላ ሒዞም ፣ ኣብ ምድንጋር ተዋፈሮም ኣለው ። ህግደፋውያን፣ ብኻላይ መንገዲ፣ ብዝላዓለ ፍርሓት ንስልጣኖም ንምሕላው እውን እዩ፣ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስክዎ እቲ እምነት እናጎደለ፣ ኣኸባታት ህግደፍ ህዝቢ እናዋሓደ፣ ሕሜታ በብኹርንዑ እናዛየደ፣ ድሕሪ ምዕዛቦም፣ ሓደ ማዓልቲ ገዲፉና፣ ናብ ተቃውሞ ደንበ ንኸይጽንበር፣ ዓቢ ስጋኣት ስለ ዝሕደሩ፣ ናይ ግድን እዩ፣ ንህዝቢ መጻወድያ ከዳልወሉ፣ ንህዝቢ በታቲንካ፣ ኣብ ሞንጎ ህዝቢ ምትእምማናት ኣጥፊእካ፣ ድሕረይ ሳዕሪ ኣይትብቆላ ዝዓይነቱ፣ ብዓሌትን፣ ብኣውራጃን፣ ብሃይማኖትን፣ ከፋፊልካ ስረሔይ ኢሉ ። እታ እንኮ መናዊሒት ስልጣኑ በዛ መንገዲ ኢዚ ምስ ዝኽተል ጥራይ እዩ።
ሓደ ነገር ከጻውተኩም፣ ኣብ ናይ ኤንባሲ ህግደፍ ፣ኣብ ከተማ ሮሞ ዓዲ ጣልያን ዝተገብረ፣ እቲ ዝሓበረኒ ሰብ፣ ሎሚ ኣብ ቤትጽሕፈት ኤንባሲ የሎን፣ ድሮ ኣብ ደንበ ፍትሒ ተጸንቢሩ ይርከብ። ብ 2001 ኣብ ቤትጽሕፈት ኤንባሲ ከተማ ሮማ፣ ኣብ ዝነበርኩሉ፣ ሓደ ወኪል ናይ ህግደፍ ካብ ኤርትራ መጺኡ፣ ኣኸባ ይገብረልና፣ ድሕሪ ነዊሕ ዘረባ፣ ከምዚ እንዳበለ፣ ኣብዚ ገዛ ብዓሌትን፣ ብሃይማኖትን፣ ካብ ትፋላለዩ ግዜ በሊዕኩም ኣለኹም ፣ ምስ በለና፣ ኣብኡ ዝነበርና ኩሉና ካብ ኤንባስና ኣትሒዝና፣ ኣቶኪርና ጠመትናዮ፣ ነንሕድሕድና እውን ተጣማሚትና ፣ ገረምና እውን ፣ ካብ ኩሉ ዝገርመካ መን ኣበይ ዓዱ ተሓታቲንና ኣይንፈልጥን፣ ብኣስማትና ግን ኣስላማይን ክርስትያንና ከም ምኻና ንፍለጥ። ግርም እዩ ዘብለካ በለኒ፣ ብድሕሪኡ ነንሕድሕድና፣ ኣብ ውሽጥና ፍርሓት ኣሕዲሩልና። ነዚኣ ተኩሲልና ከደ ፣ ስለዚ ህግደፍ ብዝያዳ ድሕሪ 2001 እዩ እዚ ደይመደይ ኢሉ ክዋፈረሉ ዝጀመረ በለኒ። ስለዚ ኣብሞንጎ ሃይማኖትን ምንቅስቃስን ኣቲኻ ፣ ንሃይማኖታት ኣብ ውሽጢ ከፋፊልካ፣ ነቶም ሕይል ዝበሉ ዲያቆናት ዲዮም ኣቅሽሽቲ፣ ኣስማቶም ኣና ጸለምካ (መናፍቃት) እዮም ወዘተ–እናበለ፣ ንዓመታት ክሰርሓሉ ጸኒሑን፣ ኣሎን ፣ ብኻል መንገዲ እውን፣ ስፖርት ተባሂሉ ካብ ኮንስላዊት ቤተጽሕፈት መምርሒ ተዋሂቡ፣ ኩዑሶ ተጀሚሩ ነይሩ ፣ ካብ ቡዙሓት ከተማታት ጀርመን ናይ ውድድር ኩዑሶ ብምእንጋድ፣ ካብ ኤርትራ ናይ ስፖርት ሚኒስተር ዝመጸሉ፣ ዓቢ በዓል ኣብ ከተማ ሮተንቦርግ ኣውራጃ ባደንቩተንበርግ ሃገረ ጀርመን፣ ተገይሩ፣ እዚ እውን ገንዘብ ምኽዕበቲ ንህግደፍ እዩ ነይሩ። ካብቲ ባዓል እቶት ዝተረኽበ፣ ኣዳለውቲ ናይቲ ባዓል ቀንዲ ህግደፋውይን ዝነበሩ፣ ኣብ ምጥፈፋእ ገንዘብ ስለ ዝተዋፈሩ፣ ኣብ ነንሕድሕዶም ምርድዳእ ስለ ዘይተረኽበ፣ ናብቲ ዝላኣኾም ኮንስላዊ ቤት ጽሕፈት ፍራንክፎርት ተኻሲሶም ከዱ። ድሕሪኡ ናይ ስፖርት ነገር ክቅጽል ኣይካኣለን። እዚ ጉሉጽነት ዝጎደሎ ኣሳራርሓ ኣብ ትሕቲ ቤተ ክርስትያን ብሕልፊ ኣብ ምእመናን ተዋህዶ ብስልያ ህግደፍ ከም ዝዋፈር ኣብ ውሽጢ ሃገር ጥራይ ዘይኮነ፣ ኣብ ስደት እውን ዑሱባት ኣዋፊሩ፣ ካዝና ቤተክርስትያን ኣብ ኽንዲ መማዕበልን፣ መዕበይን፣ ቤተክርስትያን ዝኾውን፣ ንቆፎ ህግደፍ ንምምላእ እዩ ዕላምኡ።እዚ ኻኣ ብሽፍን ሽፍንፍን ህዝቢ ዘየሳተፎ ውልቃውያን ዑሱባት ህግደፍ ጥራይ ዝቃጻጸርዎ፣ ካልእ ምእመናታት
ዘይምልኮቶም ገንዘብ ቤተክርስትያን ኣበይ ኣትዩ ዘይፍልጡ፣ ንነዊሕ ዓመታት ከዳናግሩ ጸኒሖምን፣ ኣለውን። “ቆልዓን ከልብን ከይጸዋዕካዮም ይመጹ ከምዝባሃል“ እቲ ደም ንጹሃት ኤርትራውያን ከምዘይለቆም ዘይፈልጡ፣ ገሊኦም ሳናቲም ንምምእራር ዝጎዩ፣ ገለ ኻኣ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስክዎ ጭው ዝበሉ ናይ ህግደፍ መሳርሒ፣ ናበይ ከም ዝኽዱ ዘይፈልጡ፣ ነተን መረባዓት ዝሰርሕወን ኣብ ኤርትራ፣ ብሕልሚ ምሸት ሎሚስ ህግደፍ ቀንጢጥወን ኢሎም፣ ኣብ ሞንጎ ድቃሶም ሰንቢዶም ዝትስኡ፣ ድቃስ ለይቲ ዘይብሎም ሓሻኻ ዝሕዝኑ፣ ሎሚ ሃገሮምን፣ ሃይማኖቶም፣ ክሸጡ ክትሪኢ ከለኻ፣ መስደመም ኢልካ ኢኻ ሱቅ ትብል። ቤተክርስትያን ተዋህዶ ኣብ ባድንቩተንበርግ ጀርመን፣ ኣጃማምርኡ ሕጽር ኣቢለ ክገልጾ ክፍትን እየ፣ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስክዎ ኮንስላዊ ቤት ጽሕፈት፣ ሓንቲ ዘዋሪት ጽሑፍ ንኣባላቱ ህግደፍ ድሕሪ ምስዳድ፣ ስቱትጋርድ ኻኣ ነዚ ከም ስራሕ ሒዛቶ ክትዋፈር ጀመረት። ቤተክርስትያን ነቅውም ብዝብል ሃታሃታ ዝታሓወሶ ክቆውም ተገብረ፣ ሓደ ክልተ፣ ኣብ ህግደፍ ኣባል ዘይነበሩ፣ ነታ ዝፈትውዋ ሃይማኖቶም ሃይማኖት ተዋህዶ ቤተክርስትያን፣ ብቅንዕና መሲልዎም ክሕወስዎ ጀመሩ፣ ከም ኣብነት ሓደ ሎሚ ብሂወቱ ዘሎ ኣባል ህግደፍ ዘይነበረ፣ሽማግለ ናይ ቤተክርስትያን ክኸውን ኢሎም ዕድመ ላኣኹሉ፣ ኣብቲ ዝበልዎ ኣኸባ ድሕሪ ምክፋል፣ ሓንቲ ማዓልቲ ድሕሪ ምዕዛብ፣ ኩሎም እቶም ቀራናት ናይ ህግደፍ ኮይኖም ምስ ጸንሕዎ፣ ካላኣይ ማዓልቲ ኣይተመልሶምን።ዝኾነ ኾይኑ እቲ ቤተክርስትያን ቆመ፣ ብድሕሪዚ ቀሺ ኣሎ ፣ ቀሺ ዘርኦም ኣብርሃ ፣ኣብ ከተማ ኡሉም ምስ ተባህለ፣ን ቀሺ ዘርኦም ኣብርሃ ድሕሪ ምውካሶም ተቀበሎ። ቀሺ ዘርኦም ኣብ ከተማ ኡሉም ኣብ ዝነበረሉ፣ ተቀባልነት ስለ ዘይነበሮ፣ ማለት ስለ ዝተነጽገ፣ ኣብ ከተማ ኡሉም ፣ካብ ከተማ ኡሉም ወጻእን ዝነበሩ ደለይቲ ፍትሒ፣ ላዕልን ታሕትን ኢሎም ፣ በዞም ሰባት እዚኣቶም፣ ብምትሕብባር። ተቀባልነት ክረክብ ኸኣለ። ስድርኡ ኣብ ኤርትራ ስለዘላዉ፣ ከምጽእሉ ይተሓባበርዎ ነይሮም እዮም፣ ግን ስራሕ ይጀምር እንበር፣ ክነምጻኣሉ ኢና እውን ተባሂሉ ነይሩ እዩ። ኮይኑ ግን፣ ዕድለ ናይ
ቀሽነት ምስ ተሳማመዔ ስቱትጋርድ ቀየረ። ኣብቲ ቤተክርስትያን ቀሺ ኾይኑ ምግልጋል ጀመረ። ድሕሪኡ ቀሺ ዘርኦም ኣብርሃ ግልብጥ ኢሉ፣ ቀንዲ ኣገልጋሊ ናይ ህግደፍ ክኸውን መረጸ። ንመንእሰያትና ወረቀት ኣምጹኡ ካብ ኤርትራ እናበለ፣ ከሽግሮም ጸኒሑን፣ ኣሎን። እዚ ሽፍንፍን ኣሳራርሓ ህግደፍ ምስ ግዜ እናበርሄ ምስ መጸ። ኣብ ምሉእ ዓለምና ኣብ ውሽጢ ቤተክርስትያን ተዋህዶ ከዳናግሩ ዝጽንሑ፣ ሎሚ ፣ ኣቀሽቲ ህግደፍ እና ተባረሩ እዮም ዝርከቡ ዘለው። ከም ኣብነት ኣብ ቱቢንገንን ከባቢኣን ዝርከቡ ፣ ሓያላት መንእሰያት ድያቆንትን ኣቀሽሽትን፣ እቲ ንህግደፍ ዝምውሉዎ፣ ዝጸንሑ ባዓል ቀሺ ዘሮኦም ኣብርሃ ዘለውዎም ገለ ዕድመ ዝደፍኡ ኤርትራውያንን፣ ካብቲ ዝቅድሱሉ ዝነበሩ ቤተክርስትያን ተባረሩ፣ እቲ ቀንዲ ጠንቒ ንነዊሕ ግዜ ዘይምርድዳእ ዘኸተለ ኾይኑ፣ ንሕና ብፓትርያርክ ቁዱስ ኣንጦንየስ ኣብ ቅዳሴና ክንዝክሮም ኣሎና፣ መንእስያት ክብሉ ከለው። ክምኡ ውን እዚ ኩሉ ዝኣቱ ገንዘብ፣ ኣብይ ከም ዝኸይድ እንፈልጦ ነገር የሎን። ስለዚ መዕለቢ ገንዘብ ቤተክርስትያንና ኣፍሉጡና፣ ኣብ ዝብል ክርክር ነበረ ፣ እዚ ብቁዕ መልሲ ስለ ዘይረኸቡ፣መንእሰያትና ውሳኔ ክውስኑ ተገደድ።ስለዚ ህግደፋውያን ውሱን ግዜ ተዋሂብዎም ካብቲ ዝነበርዎ ቤተክርስርትያን ኣቁሑቶም ጠርኒፎም ድሕሪ ምውጻእ፣ ንብረቶም ከም ጸናጽል፣ ዝኣመሰለ ኮበሮ ታሓንጊጦም፣ ኣብ ፎቆዶ ቤተክርስትያን ይኹሕኩሑ ይውዕሉ ኣለዉ። መግለጺኦም ሎሚ ኣቅሽሽቲን ዲያቆናትን ህግደፍ፣ ኣብ ሰበኽ ሳግም እዮም ተቀይሮም ኣለው። ገለ ሰባት እዚ ሰባይ እንታይ ወረድዎ ፣ ብዛዕማ ሃይማኖትና ተዋህዶ ሃለውለው ዝብል ትብሉ ኣይትስኣኑን፣ እዚኦም ከምዚ ዝብሉ ነቲ ስሮዓት ህግደፍ ኣገልገልቲ ኢና ባሃልቲ፣ ህግደፍ ግን ከም ዘለው ዘይፈልጦም፣ ክብሉ ምኻኖም ርዱእ እዩ። እወ ኣነ ብወላዲየይን፣ ብወላዲተይን ፣ ካተሊካዊ እየ፣ ግን ካተሊካዊ ሃይማኖት ኣብ ኤርትራ ጥራይ ምህላዋ ኣይኮነን ዘገድሰኒ። ዘገድሰኒ ኤርትራ እያ፣ ኤርትራ ማለት ካኣ፣ እቲ መሰረት ናይ ህዝብና ባህሊ ልምንዲ ሃይማኖት ዘለዎን፣ ኩለን እተን ኩቡራት ሃይማኖትናን ኣብ ኤርትራ ክህልዋ እዩ ዘገድሰኒ፣ ማለት ምስልምና ሃይማኖት፣ ሃይማኖት ተዋህዶ፣ሃይማኖት
በተገልጋዩ በቀጥታ የሚከፈል በጤና ኢንሹራንስ አማካኝነት ወይም በኤምባሲ ስፖንሰርነት ሊከፍል ይችላል ስለእያንዳንዱ የአከፋፈል ዝርዝር አይነት ከታች ያለውን መረጃ ማየት ይችላሉ
ይህ ግምታዊ ወጪ የሚሰጠውን ህክምና እና አገልግሎቶች የሚያጠቃልል ሲሆን በግምት ውስጥ ከሚካተተው ውጪ ተጨማሪ ህክምና ቢያስፈልግዎ የአከፋፈል ሁኔታውንም እንደአስፈላጊነቱ ማስተካከል ይኖርብዎታል
በዋናነት በሀገሪቱ የመገበያያ ገንዘብ‹ ታይ ባህት› መክፈል የሚችሉ ሲሆን ያንን ማድረግ ካልተቻለ እንደአስፈላጊነቱ ሌሎች ምንዛሪዎችን በመጠቀም ክፍያውን መፈጸም ይችላሉ
በሚከተሉት አለም አቀፍ የክፍያ መረቦች መክፈል ይቻላል፡-ቪዛ ካርድ ማስተር ካርድ አሜሪካን ኤክስፕረስ ዲነርስ ክለብ ኢንተርናሽናል ጄሲቢ እንዲሁም ቻይና ዩኒየን ፔይ
የታይላንድ ያልሆነ ወይም ከላይ የተገለጹትን ሲስተሞች የማይጠቀም ዴቢት ካርድ ለበለጠ መረጃ በሀገርዎ የሚገኙትን ሪፈራል ቢሮ የጉዞ አስተባባሪዎን ወይም ሆስፒታላችንን ያነጋግሩ
ቬጂታኒ ሆስፒታል ከኢንሹራንስ ድርጅትዎ ጋር ውል ካለው የአከፋፈል ሁኔታው በስምምነቱ ላይ እንዳለው የሚፈጸም ሲሆን ይህ ካልሆነ ግን ለህክምናዎ ወጪ በቀጥታ ይከፍሉና የኢንሹራንስ ድርጅትዎ ብሩን እንዲመልስልዎት አስፈላጊው መረጃ ይዘጋጅሎታል
የጥቅል አገልግሎቶችን እንዲሁም ፕሮሞሽኖችን በተመለከተ ይህን አገልግሎት ማግኘት የሚችሉት ክፍያቸውን በቀጥታ(ታካሚው) ለሚከፍሉ ታካሚዎች ብቻ መሆኑን እናሳውቃለን
በ1973 ዓ.ም. በፈረንሳይ አካባቢ የተወለደው አርቲስቱ፤ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርቱን በብሔራዊ ኢትዮጵያ፣ ሁለተኛ ደረጃን በተፈሪ መኰንን እንዲሁም ከእንጦጦ ቴክኒክ ኮሌጅ በቲያትር ዲፕሎማውን አግኝቷል፡፡ ..ገመና ቁ.2.. ላይ ዶ/ር ምስክርን ሆኖ የሚጫወተው አርቲስቱ፤ ከጋዜጠኛ ሰላም ገረመው ጋር አጭር ቆይታ አድርጓል፡፡
|ህይወት´ ፊልም ላይ በዳይ አፍቃሪ የነበረና ይቅርታን የሚጠይቅ፣ ..የአውሬው እርግቦች.. ላይ መቶ አለቃ ሆኖ በሶማሌ ጦርነት ከቤተሰቡ የተለያየ እና እህቱን የሚያፈቅር ወታደር፣ ..እቴጌ.. ላይ ሞኝና በራሱ ያልቆመ አፍቃሪ፣ ..ትስስር.. ላይ የታሪክ መምህር፣ ..ማክቤል.. ላይ ንፁህ አፍቃሪ፣ ..የታፈነ ፍቅር.. ላይ አጭበርባሪ ..ተስፈኞቹ.. ላይ ለኢትዮጵያ የሚቆረቆር ከሙስና የዳ ሠራተኛ፣ ..ሰውየው.. ላይ ዱርዬ የሀብታም ሹፌር፣ ..ባቢሎን በሳሎን.. ቲያትር ላይ ቦዘኔ አፍቃሪ፣ ..ገመና ቁጥር 2.. ላይ ዶ/ር ምስክር ነው ዳንኤል ማለት፡፡ የሚገርመኝ ..ባቢሎንን.. ስሠራ ጥሩ ያልሆነ ገ ባህሪ ወክዬ ስለምጫወት ተመልካቹ መጣ ደሞ እንደሚለኝ አውቃለሁ፡፡
ከመምጣቱ ጋር ተያይዞ አገራት ከቴክኖሎጂው ጋር አብረው በመራመድ በራሳቸው ፊደል ለመጻፍ የሚችሉበትን የኮምፒዩተር ሶፍትዌር ማበጀት ከጀመሩ ቆየት ብለዋል፡፡ በአገራችንም እንደ ..ፓወር ግዕዝ.. እና ቪዥዋል ግዕዝ.. ያሉ የአማርኛ መጻፊያ ሶፍትዌሮች ተሰርተው በስፋት ጥቅም ላይ የዋሉ ሲሆን የአገርኛ ቁጥሮች መጻፊያ እና የቃላት ወይም የፊደላት መጠን ማስተካከያዎችም አሉ፡፡ በቃላት አጻጻፍ ዙሪያ የሚታዩ የፊደላት ግድፈቶችን ለማስተካከል የሚያግዘን የቃላት ማረሚያ ግን ይጐድለናል፡፡
SMS አገልግሎት ሰጪ- ፈረሱ ለመሳቅ የራሱን ብብት መኮርኮር ግድ ሆነበት፡፡ በSMS መልዕክት ለልማት አዋጣ፣ ለማይደርስ ሎተሪ አስበላ፣ . . . ለተመራቂ ተማሪዎች አድናቆትህን በመልዕክት ግለጽ ሲባል ራሱን ኮረኮረ. . . ለካ ፈረስ ሲኮረኮር ይፈረጥጣል እንጂ አይስቅም፡፡ . . . የስልክ ካርድ የሚሸጥለት ቴሌ. . . መልዕክት የሚልከው ለቴሌ፡፡ ፈረሱ ያለቀሰው የመብራት ኃይል ባለሥልጣን በስልኩ ቴክስት ሜሴጅ ልኮለት ሲያነብ ነው፡፡ ..የመብራት አቅርቦትን የኃይል እጥረት ወዳለባቸው ቦታዎች ለማድረግ ከመብራት ካርዷ በመቀነስ እርዳታ ይለግሱ.. የሚል መልዕክት፡፡ እንደተጠየቀው መብራቱን ለእርዳታ ልኮ በጨለማ እየተንሰቀሰቀ ተቀመጠ፡፡
በለንደን ኧሊንግ በተባለው አካባቢ የተጀመረው ነውጠኛ ሁከት (riot) ፤ ቅዳሜና እሁድ ተባብሶ ሰኞ እለት የከተማዋ ስምንት አካባቢዎችን አዳርሷል፡፡ ሰፈር ውስጥ ያገኙትን መኪና እየከሰከሱና እሳት እየለቀቁበት፤ ያጋጠማቸውን የንግድ ሱቅ ሰብረው እየገቡ ይዘርፋሉ - አይፎንና ብላክቤሪ ሞባይል ስልኮችን፤ ስኔከር ጫማና መነፅር፤ ሻምፑ እና መጠጥ ሳይቀር... ያገኙትን ከዘረፉ በኋላ ያጋዩታል፡፡
በግሪን ማውንት ፊልም ፕሮዳክሽን የቀረበውና ሰፊ ፊልም ፕሮዳክሽን የሰራው ..ያንቺው ሌባ.. ፊልም ሰኞ ማምሻውን በሐርመኒ ሆቴል ይመረቃል፡፡ ኤሪክ ጀንሰን እና ለምለም መኮንን በፕሮድዩሰርነት ያሠሩት ፊልም ደራሲና አዘጋጅ በላይ ጌታነህ ነው፡፡ በፊልሙ አርቲስት ነፃነት ወርቅነህ፣ ሰይፈ አርአያ፣ ሳሃር አብዱልከሪም፣ ሰሎሞን ገብሬና ሌሎችም ተውነውበታል፡፡ የ108 ደቂቃ ርዝመት ያለው ፊልሙ በአምስት ወራት እንደተጠናቀቀ ማወቅ ተችሏል፡፡ ..ያንቺው ሌባ.. ከሰኞው ምርቃት ለላ ነገ በአዲስ አበባና በክልሎች ይመረቃል፡፡
ቶቶት የባህል ምግብ አዳራሽ የቡሄ በአልን ባህልን በጠበቀ መልኩ እንደሚያከብር አስታወቀ፡፡ በዓሉ ወግና ልማድ ጠብቆ ለትውልድ እንዲተላለፍ የበኩላችንን እናደርጋለን ያለው ቶቶት፤ የቡሄ አጨፋፈር ትርዒት የሚያቀርብ ሲሆን የሙልሙል ገፀ በረከትም ነሐሴ 13 ቀን 2003 ዓ.ም. እንዳዘጋጀ ገልጿል፡፡ በዝግጅቱ ታዋቂ አርቲስቶች፣ ደራስያን፣ አትሌቶችና ሌሎች ታዋቂ ሰዎች ይገኛሉ ተብሏል፡፡
በደሳለኝ ስዩም የተዘጋጀው ..የጠረፍ ህልሞች.. ልቦለድ መሐፍ ታትሞ ሰሞኑን ለንባብ በቃ፡፡ 184 ገፆች ያሉት መሐፍ በ25 ብር ለገበያ የቀረበ ሲሆን በሦስት ሺህ ቅጂ የታተመው መሐፍ በረከትነቱን ለፀሐፊ ተውኔት ጌትነት እንየው አድርጓል፡፡ አዘጋጁ ካሁን ቀደም ..ደም የተፋ ብእር.. የሚል የግጥም መሐፍ ያሳተመ ሲሆን ባሁኑ ወቅት በአውራምባ ታይምስ ጋዜጣ ላይ በአምደኝነት ይታወቃል፡፡በአካሉ ቢረዳ የተዘጋጁ ሁለት የትርጉም መፃህፍት ሰሞኑን ለንባብ በቅተዋል፡፡
በጥናት የተመረኮዘ የሬዲዮ ድራማዎችን በማዘጋጀት የሚታወቀው ፖፕሌሽን ሚዲያ ሴንተር ..ሥነ ሁፍ ለማህበራዊ ለውጥና እድገት የፖፕሌሽን ሚዲያ ሴንተር ልምድ.. የሚል መሐፍ አዘጋጅቶ ያሳተመ ሲሆን ይሄንኑ መሐፍ በመጪው ሐሙስ ይመረቃል፡፡ በግዮን ሆቴል አዋሽ አዳራሽ በሚካሄደው የምረቃና የማስተዋወቂያ መርሃ ግብር ካሁን በፊት በተለያዩ መድበሎች ሥራዎቻቸውን ያሳተመላቸው 32 አንጋፋና ወጣት ደራስያን እንዲሁም ሌሎች እንግዶች ይገኛሉ፡፡
በኢትዮጵያ፣ በእስራኤልና በአሜሪካ የሚኖሩ አድናቂዎቹና ወዳጆቹ ድምፃዊ ይርጋ ዱባለን የሚዘክር ኪነጥበባዊ ዝግጅት በጐንደር ከተማ ሊያቀርቡ ነው፡፡ በሚቀጥለው ሳምንት በከተማይቱ በሚቀርበው ዝግጅት የአርቲስቱ መገልገያ ቁሳቁሶች በአዲሱ ራስ ሚካኤል ስሁል ቤተመዘክር የሚቀርቡ ሲሆን ለዚህም የይርጋ ቤተሰቦች እና የጐንደር ከተማ ባህልና ቱሪዝም ህፈት ቤት ፈቃደኛ እንደሆኑ ታውቋል፡፡ በተጨማሪም ዘንድሮ ከዚህ ዓለም በሞት የተለየውን ከያኒ አስመልክቶ ጥናታዊ ሁፍ፣ የፓናል ውይይትና የቅኔ ውድድር ይካሄዳል፡፡ ድምፃዊው በህይወት ሳለ የከተማዋ የደን መመናመን አሳስቦት ያቀነቀነውን ..ጐንደር እሹሩሩ.. የተሰኘ ዜማን ምክንያት በማድረግ የችግኝ ተከላ ይኖራል ተብሏል፡፡
ተረኽቦታት ክንመዝንን ካብቲ ሚዛን መርገጽ ክንወስድን እንከለና ጉዳያትን ተረኽቦታትን ኢና ነወዳድር። ኣብ መስርሕ እቲ ምምዛን ኣብ ግጉይ መደምደምታ ምእንቲ ከይንወድቕ ከኣ ክንጥንቀቕን ንጉዳያት ብብዙሕ መልከዓት ክንርእን ይግበኣና። እቲ ኣብ ከምዚ ኩነታት ነዘውትሮ ጥንቃቐ ከኣ ሓደ ጫፍ ጥራይ ሒዝካ ብዘይምኻድ እዩ ዝግለጽ። ሓደ ጫፍ ጥራይ ሒዝና እንተከይድና ግና ሓደጋ ምኽታሉ ዘይተርፍ እዩ። ካብቲ ከጋጥም ዝኽእል ሓደጋ ምስቲ እቲ ካልእ ጫፍ ሒዙ ዝጐትት ኣካል ናይ ሓባር ረብሓን ሸቶን እንዳሃለወካ ሓቢርካ ናይ ዘይምስራሕ ህልኽ ከስዕብ ይኽእል። ናይ ከምዚ ዓይነት ሓደጋ ጠንቂ ዝኸውን ካብ ናትካ ንዝተፈልየ ናይ ካለኦት ሓሳብ ቦታ ብዘይህብ “እታ ሓቅን ቅንዕትን ምሳይ ጥራይ እያ ዘላ” ዝብል ጸቢብ ተረድኦ እዩ። እዚ ካብ ንኡስ ማሕበራዊ ርክባት ጀሚርካ ክሳብ ዓበይቲ ፖለቲካዊ ኣጀንዳታት ዘጋጥም ዘሎን ኣብ ተመኩርና ኣብ ብዙሕ መድረኻት ዝረኣናዮን ዋጋ ዝኸፈልናሉን እዩ።
ኣብቲ ጫፋት ምጉታት ከኸትል ዝኽእል ፍልልያት ዘስዕብ ምውድዳር፡ ናይ ቀደምን ናይ ሎምን፡ ዓብይን ንኡስን፡ ገዲምን ሓድሽን፡ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን፡ ሃይማኖታዊ እምነተይ እምነትካ፡ ቋንቋይን ቋንቋኻን፡ ከባብየይን ከባቢኻን፡ ተወጻዕን ወጻዕን……. ወዘተ፡ እንዳበልና ክንዝርዝር ንኽእል። ብዓብይኡ ከኣ ረብሓይዶ ረብሓኻ ዘንቅዶ ናይ ኣተሓሳስባ ውድድርን ምጉታትን ኣሎ። እዚ ምጉታት ኣብ ውሱን ኩርናዕ ዝድረት ዘይኮነ ሃገር ምስ ሃገር እውን ዝሕምስ ዘሎ እዩ። ኣብዞም ዝበልናዮም ውድድራት ከካብቲ ንጉዳያት እንመዝነሉ ኩርነዓት ዝነቅል፡ ሓላፍነታውያን እንተኮይና ክዕረቕ ዝኽእል፡ እንተ ጸቢብናን ሰሲዕናን ግና ናብ ዝበለሐ ጐንጽን ዕንወትን ዝወስድ ፍልልይ ክፈጥር ይኽእል። ናይዚ ኣብነት ንምርካብ ርሑቕ ከይከድና ናብ ህልዊ ኩነታት ዞባና ምቕላብ ጥራይ እኹል እዩ። ሃገርና ከኣ ናይዚ ዘሻቕል ተርእዮ ሞዴል እያ። እስኪ ሓደ ሰብ ብዛዕባ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ጉዳያት ዘድሊ ልቦናን ምስትብሃልን ከረድእ እንከሎ ዝለገሶ ምዕዶ ንጥቀስ። ሓንቲ ካብተን 0-9 ዘለዋ መቑጸርታት ኣብ ወረቐት ተጻሒፋ ነይራ። ነዛ ቁጽሪ እቲ ሓደ ሰብ ካብ ናይታ ተጻሒፉዋ ዝነበረ ኣተሓሕዛኡ ነቒሉ እዚኣ “ቁጽሪ 6 እያ” ኢልዋ። እቲ ሓደ ከኣ ካብቲ ናቱ ፍሉይ ኣተሓሕዛ ናይታ ወረቐት ነቒሉ፡ የለን “የለን ቁጽሪ 9 እያ” ኢልዋ። በዚ ክስሓሓቡ ዝተዓዘበ ሳልሳይ ኣካል ከኣ እቲ ፍልልይ ካብ ኣተሓሕዛ ናይታ ዝተጻሕፋ ወረቐት እዩ እምበር ክልቴኹም ቅኑዓት ኣለኹም በሎም። እታ ሓቂ ምስ ክልቲኦም እምበር ምስ ሓዲኦም ጥራይ ከም ዘይነበረት ኣረድኦም እሞ ካብ ምስሕሓብ ደሓኑ ይበሃል።
ኣብዚ ዘለናዮ እዋን ብፍላይ ከኣ ኣብ ከም ሃገርና ዝኣመሰላ ህዝብን መንግስትን ምውድዳር ዝተለመደ እዩ። ከምቲ ግቡእ ህዝቢ፡ ህዝቢ እዩ። መንግስቲ ከኣ ብፈቓድ ህዝቢ ዝድይብን ዝወርድን ካብ ህዝቢ ዝወጽእ ማዕረ ህዝቢ ናይ ምውድዳር መሰልን ደረጃን ዘየብሉ ትካል እዩ። እዚ ኣብ ንቡር ኩነታት ዝምድና ህዝብን መንግስትን ዝርአ እዩ። ኣብ ብዙሓት ብፍላይ ከምዚ ኣብ ሃገርና ዘሎ ኢደወነናዊ ጉጅለ ህግዲፍ ግና ካብ ህዝቢ ተፈልዮም፡ ጠጠው ዝብልሉ ሕገመንግስታዊ ባይታ ስለ ዘየብሎም፡ ዘይናቱ ክነሶም ምስቲ ህዝቢ ተላሒጎም “ሓደ ኢና” ክብሉ ይፍትኑ። “ንሓና ሃገር ንሕና ህዝቢ” ዝብል ናይ ህግዲፍ ናይ ሓሶት መዝሙር’ኳ ናይዚ መርኣያ እዩ። እዚ ኣበሃህላ ብመንጽር’ቲ ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ህግደፍ ዘሎ ዝምድና ፈጺሙ ግጉይ እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ ውግእ ትግራይ ኢዱ ኣእትዩ ራስያታት ይፍጽም ከም ዘሎ ብሰፊሑ ናይ ዝተፈላለዩ ማዕከናት ዜና መዛረቢ ኣጀንዳ ኮይኑ ዘሎ እዩ። ብዙሓት ተጋሩ “ህዝቢ ኤርትራ ወሪሩና” ክብሉ ይስምዑ እዮም። ሓያሎ ኤርትራውያን ከኣ ምናልባት ስም ህግደፍ ብሕማቕ ክለዓል እንከሎ ንህዝቢ ኤርትራ እውን ይልክሞ እዩ ዝብል ብዝመስል ነቲ ጉጅለ ናይ ምክልኻል ዝንባለ የርእዩ። እምበኣር ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ እዩ ንጉዳያት ኣብ ክንዲ ሓደ ጫፍ ምጉታት፡ ኣመዛዚንካ ምርኣይ ዘድሊ። ጉጅለ ህግደፍሲ ንህዝቢ ኤርትራ ኣይኮነንዶ ኣብዚ ዶብ ሰጊርካ ዝፍጸም ምጥፍፋእን ሓጥያትን ኣብ ገዛእ ጉዳዩ እውን ህዝቢ ዝውክለሉ መርተዖ የብሉን። እዚ ነቶም ህግደፍ በዲሉና ዝብሉ ወገናት’ውን ብሩህ ስለ ዝኾነ ምእንቲ ርትዓውነቶም ንህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ሓጥያት ከውጽእዎ ይግበኦም። እቲ ጉጅለ ግና መተሓጥይቲ ምእንቲ ክረክብ ህዝቢ ክሕመ እንከሎ ከጽቅጥ ናይ ግድን እዩ።
“ሰራዊት ኤርትራ ናይ ህግዲፍ ድዩ ናይ ህዝቢ?” ዝብል እውን ምስቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ኢድ ኣእታውነትን ዝርያን ተተሓሒዙ፡ ኣብዚ እዋንዚ ኣዛራቢ ኮይኑ ዘሎ እዩ። ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ካብ ኣብራኽ ህዝቢ ኤርትራ ዝወጸ፡ ረብሓኡ ካብ ረብሓ ህዝቡ ዘይፍለን ኣብ መጻኢት ኤርትራ ናይ ምትህድዳእ፡ ሓለዋን ምክልኻል ረብሓ ህዝብን ግደ ዝጽበዮ ስለ ዝኾነ ሰራዊት ኤርትራ ዘይበሃል ኣይኮነን። እንተኾነ በቲ ህዝቢ ኤርትራ ዘይፈልጦን ሕገመንግስታዊ ውክልና ዘይሃቦን ጉጅለ ህግድፍ ዝምረሓሉ ሕቡእ ፖሊሲ፡ ዝስልጥን፡ ዝዕጠቕን ተኣዚዙ ዝዋጋእን ምዃኑ ከኣ ህዝባውነት ከም ዘስእኖ ምዝንጋዕ ኣየድልን። ብመንጽር’ዚ እዚ ሰራዊት ናይ ብሓቂ ወዲ ህዝቢ ምዃኑ ንምርግጋጽ፡ ብዛዕባቲ ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቡ ዘውርዶ ዘሎ በደል ቃሉ ከስምዕን ግብራዊ ስጉምቲ ክወስድን ይግበኦ። ኮታ ካብ ጉጅለ ህግደፍ ህዝቢ ኤርትራ ከም ዝቐርቦ ከርኢ ይግበኦ። እቲ ኢሳያስ ዝንየተሉ ሓይልን ዓቕምን ናቱ ናይቲ ሰራዊት ሓይሊ ስለ ዝኾነ “ ኣንጻር ህግደፍ ዘይለዓል ካብ እገለ ስለ ዝሰጋእኩ እየ” ኢሉ ዝሃድመሉ ምኽንያት ቅቡል ኣይኮነን። ካብዚ ሓሊፉ ንቀጻልነት እቲ ጉጅለ ክብል ንብረት ዝራሲ፡ መሰላት ዝግህስን ተኲሱ ህዝቡ ዝቐትልን እንተኾይኑ፡ ግና “ናይ ህግዲፍ ዘይኮነስ ናይ ህዝቢ እዩ” ክትብሎ ኣጸጋሚ እዩ። በዚ ኮነ በቲ ኣብዝን ካለኦት ተሃወስቲ ጉዳያትን ኣብ ክንዲ ሓደ ጫፍ ምጉታት ምምዝዛን ኣገዳሲ እዩ።
የክርስቶስ ተቃዋሚ እና ታላቁ መከራ ከመምጣቱ በፊት መነጠቅን የሚቃወሙ ሁሉ በታችኛው የሕግ አዋጅ እና የፍርድ አዋጅ እንዳላቸው አውቃለሁ። አንድ ሰው እንደዚህ ያለ አዋጅ ካለው በተፈጥሮው የተሳሳተ ድምዳሜ ላይ የሚጥል ሲሆን ለዚያም ነው እንደዚህ ያሉት ሰዎች እኛ ዳግም የተወለድነው የዳኑ ክርስቲያኖች የታላቁ መከራ አካል መሆን አለብን ብለው የሚያምኑት ፡፡
አንድን ሰው ለ “ቅድመ-ታራ” ማተም ብልሹ እና የሐሰት ንግግሮች ናቸው ፡፡ ምክንያቱም አንድን ሰው በክፍል ውስጥ ማስቀመጥ ከቻሉ ‹እሱ እንደዚህ ነው› የሚል ቴምብር አስቀምጠዋል ፡፡
ይህ መደረግ ያለበት ብዙውን ጊዜ እራሳቸውን በራሳቸው የተሾሙ አስተማሪዎች በሆኑት እና የራሳቸውን ትምህርቶች ከማብሰል ይልቅ ሌሎችንም ከተለያዩ “ጎሳዎች” ጋር በሚወነጅሉት ነው ፡፡
እና እንደዛም ብዙ ሰዎች ነው ፣ ስለዚህ ስለዚህ ዳርቢ ሰምተው አያውቁም ፣ ግን ትንሽ ምስጢራዊ ይሆን ዘንድ በሐሰት እና በማታለል ንግግሮች አማካኝነት በአንድ ነገር ላይ ማህተም ማድረግ ከቻሉ ታዲያ በሰዎች ውስጥ አለመተማመን እና ግራ መጋባት ያገኛሉ ፡፡ ያኔ መጽሐፍ ቅዱስ በትክክል የሚናገረውን ማየት ይረሳሉ ከዛም ውጭም ሆነ ውጭ አያውቁም ፡፡
በሁሉም መናፍቃን ዘንድ ያለው ሁኔታ ይህ ነው ፡፡ ግራ መጋባት ለመዝራት ትኩረቱን ከእውነት ማዞር ይፈልጋሉ ፡፡ እናም ይህንን ግራ መጋባት ለመዝራት አንዱ መንገድ ከዚህ በፊት ባላሰብኳቸው ነገሮች ላይ ስሞችን እና ስያሜዎችን ማውጣት ነው ፡፡
መጽሐፍ ቅዱሳዊ መነጠቅን የሚቃወሙ የራሳቸውን የሐሰት እና ግራ የሚያጋባ አስተምህሮ ለማቀናጀት ብዙ የተለያዩ የመጽሐፍ ቅዱስ ቃላትን ከዐውደ-ጽሑፉ ማውጣት እና ፍጹም የተለየ ነገር እንዲናገር ማዋሃድ አለባቸው ፡፡ ቪፕስ ፣ “መጽሐፍ ቅዱሳዊ” “አመክንዮአዊ” ዶክትሪን የሚመስል ነገር ሰብስበዋል ፣ ግን በእውነቱ መናፍቅ ነው!
አንድ ሰው እንደዚህ ያለ አዋጅ ካለው በተፈጥሮው የተሳሳተ ድምዳሜ ላይ የሚጥል ሲሆን ለዚያም ነው እንደዚህ ያሉት ሰዎች እኛ ዳግም የተወለድነው የዳኑ ክርስቲያኖች የታላቁ መከራ አካል መሆን አለብን ብለው የሚያምኑት ፡፡ ስለዚህ የዳኑት በታላቁ መከራ ውስጥ እንደሚፈረድባቸው ያምናሉ!
እንዲህ ሕዝብን የሚያከብር መሪ ነበረን ይሉናል፣ቱልቱላ ሁላ ጉራ ብቻ።የብሔርም የእምነትም የሰብኣዊነትንም ወንጀል እስከ ጥጉ ተግብረው ላይነሱ እስከነ ቅራቅንቦኣቸው ወድመዋል፣ይባስ ለነዝህ ሙታን የሚያሸረግድ የቆመ በድን ዘፋኝ ተብዬ የፖለትካ ቁማርተኛ ሰው መኖሩ የባሰ ውርደት ነው።
ባሕር ዳር፡ ጥር 19/2013 ዓ.ም (አብመድ) በሀገር አቀፍ ደረጃ አስራ ሁለት አይነት በሽታ መከላከያ ክትባት በጤና ተቋማት ለህጻናት እየተሰጠ ነው፡፡ በባሕርዳር ከተማ አስተዳደር አባይ ጤና ጣቢያ ልጇን ለማስከተብ የተገኙት ወይዘሮ ጥሩጌጥ ወንድዬ ልጃቸውን ወቅቱን ጠብቀው እንደሚያስከትቡ ገልፀዋል፡፡ “ልጄን የማስከትበው ጤነኛ እንድትሆንና በእኔም ሆነ በህጻኗ ህይወት ላይ እንቅፋት እንዳይፈጠር በማሰብ ነው” ብለዋል፡፡ ወላጆች ልጆቻቸውን በክትባት ወቅቱን ሳያቆራርጡ ማስከተብ እንዳለባቸውም ተናግረዋል፡፡
ሌላዋ በጤና ተቋሙ ያገኘነናቸው ወይዘሮ ደጅይጥኑ በበኩላቸው በጤና ተቋሙ የክትባት አገልግሎት አሰጣጡ መልካም ነው ብለዋል፡፡ የመኖሪያ አካባቢያቸውን ቢቀይሩም በልጃቸው የክትባት ክትትል ላይ የገጠማቸው ችግር አለመኖሩን ነግረውናል፡፡ ልጆቻቸው ጤነኛ እንዲሆኑ የጤና ባለሙያዎችን ምክር ተግባራዊ እንደሚያርጉም ገልፀዋል፡፡
በባሕር ዳር ከተማ አስተዳደር ጤና መምሪያ የአባይ ጤና ጣቢያ የክትባት ክፍል አስተባባሪ አቶ ሙሐመድ ተፈራ በጤና ጣቢያው ከጠይማ ቀበሌ በተጨማሪ ከዘንዘልማና ከወረብ ቀበሌ የሚመጡ እናቶች ይስተናገዳሉ ብለዋል፡፡
የባሕር ዳር ከተማ አስተዳደር ጤና መምሪያ ከመድኃኒት አቅርቦት ኤጀንሲው ጋር በመተባበር መድኃኒት በወቅቱ ስለሚያደርሰን ክትባቱ ያለምንም መቆራረጥ እንደሚሰጥ ተናግረዋል፡፡
በጤና ጣቢያው 10 ያህል ክትባቶች ይሰጣሉ፤ ዘወትር ሰኞ እና ሐሙስ የሳንባ ነቀርሳ፣ የኩፍኝና የልጅነት ልምሻ በሽታ መከላከያ ክትባት ይሰጣል፤ ቀሪዎቹ ማክሰኞ፣ረቡዕና አርብ እንደሚሰጡ ነግረውናል፡፡ ከአዲስ ዓለም ሆስፒታል ጋርም በትብብር እንደሚሰሩ አስተባባሪው አብራርተዋል፡፡
በአማራ ክልል ጤና ጥበቃ ቢሮ የክትባት ፕሮግራም አስተባባሪ አቶ ወርቅነህ ማሞ ክትባት በሀገርም ሆነ በክልል ደረጃ መስጠት ከተጀመረ ከ 40 ዓመት በላይ አስቆጥሯል ብለዋል፡፡
ክትባት በሀገር ደረጃ ሲጀመር ስድስት ያህል ተላላፊ በሽታዎችን ለመከላከል ቢጀመርም በአሁኑ ሰዓት የማህጸን በር ካንሰርን ጨምሮ 12 ያህል በሽታዎችን የሚከላከሉ ክትባቶች በሁሉም የጤና ተቋማትና በክትባት መስጫ ጣቢያዎች እየተሰጠ ነው ብለዋል፡፡
ሁሉም ክትባቶች አስከ አምስት ዓመት ድረስ ላሉ ሁሉም ሕጻናት ይሰጣል፤ የማህጸን በር ካንሰር ክትባት ደግሞ ከዘጠኝ ዓመት ጀምሮ ላሉ ልጃገረዶች ይሰጣል ብለዋል፡፡
መድኃኒቱን በአግባቡ ለማሰራጨት የመድኃኒት አቅራቢ ኤጀንሲ በየወሩ ለወረዳዎች እንዲያደርስ ውል ወስዷል፤ ከወረዳ በታች ደግሞ ጤና ጥበቃ ጽሕፈት ቤት ተደራሽ ያደርጋል ብለዋል አቶ ወርቅነህ፡፡ ሀገር አቀፍ ችግር ካላጋጠመ በስተቀር እስካሁን የመድኃኒት እጥረት ገጥሞን አያውቅም ብለዋል፡፡
የማኅበረሰቡ የግንዛቤ ማነስ፣ ትኩረት አለመስጠት እንዲሁም የቦታ ርቀት መኖር በክትባት አሰጣጡ ላይ የሚያግጥሙ ችግሮች መሆናቸውን አንስተዋል፡፡ ህጻናትን በአግባቡ የማስከተብ ልምድ ማኅበረሰቡ ሊያዳብር ይገባልም ብለዋል፡፡