Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ስለ ሕንጻዎቹ ታሪክ የሚያወጋው የመጀመሪያው ጽሑፍ መረጃ በ15ኛው ክፍለ ዘመን አካባቢ በተጻፈው “ገድለ ላሊበላ” ነው። ይህም ገድል ከአፄ ላሊበላ ሞት ሁለት መቶ አመታት በኋላ እንደተጻፈ ሲገመት የገድሉም ጸሐፊ የላሊበላን ቤተክርስቲያናት ሲያደንቅ እንዲህ ይላል፣
“ወዳጆቼ ሆይ! ተመልከቱ እንጂ። ይህ ሰው በእጆቹ የተገለጹለት እነዚህ ግንቦች በየትም በሌሎች ሀገሮች አልተሰሩም። ስለ እነዚህ አብያተ ክርስቲያናት አሠራር በምን ቃል ልንነገራችሁ እንችላለን? የቅጽራቸውንም ሥራ እንኳ መናገር አንችልም። የውስጡንስ ተዉት ታይቶ አይጠገብም፣ አድንቆና አወድሶም ለመጨረስ አይቻልም። በላሊበላ እጅ የተሠራ ይህ ድንቅ ሥራ በሥጋዊ ሰው የሚቻል አይደለም። በሰማይን ከዋክብት መቁጠርን የቻለ፣ በላሊበላ እጅ የተሰራውን መናገር ይችላል። እናም ለማየት የሚፈልግ ካለ ይመልከት። በላሊበላ እጅ የተሠሩትን የአብያተ ክርስቲያኖቹን ሕንጻዎች ይምጣና በዓይኖቹ ይመልከት!”
(ርእዩኬ ኦ ፍቁራንየ ዘከመዝ ብእሴ ዘበእዴሁ ተከሥታ እሎን ህንጻ ማኀፈድ ዘኢተገብረ ዘከማሆን በኀበ ካልኣን በሓውርት። በአይ ልሳን ንክል ነጊረ ግብረቶን ለእሎን አብያተ ክርስቲያናት። ወግብረተ ቅጽሮንሂ ኢንክል ነጊረ ኅድጉሰ ዘእንተ ውስጦን ዘርእየሂ ኢይጽግብ በነጽሮ ወበአንክሮኒ ኢይክል ፈጽሞ። እስመ መንክር ተገብረ በላዕለ እደ ላሊበላ ዘኢይትከሀሎ ለሥጋዊ ከመ ይኈልቆሙ ለከዋክብተ ሰማይ ይኆልቆሙ ለመንክራትኒ ዘተገብራ በእደ ላሊበላ። ወለእመሰ ቦ ዘይፈቅድ ከመ ይርአይ ግብረ ሕንጻሆን ለአብያተ ክርስቲያናት ዘተገበረ በእደ ላሊበላ። ይምጻእ ወይርእይ በአዕይንቲሁ።)
ከአንድ መቶ አመታት ያህል በኋላም በ1520ዎቹ ፍራሲስኮ አልቫሬዝ የተሰኘ ካህን ከፖርቱጋል መልእክት ለማድረስ መጥቶ ለስድስት አመታት ኢትዮጵያ ውስጥ ተቀምጦ ነበር። በዚህም ወቅት የላሊበላን ውቅር ቤተክርስቲያናት ለመጎብኘት እድል አግኝቶ እያንዳንዱን ሕንጻ ከገለጸ በኋላ በመደነቅ እንዲህ ብሏል፣
“ስለነዚህ ሕንጻዎች ከዚህ በላይ መጻፍ አልችልም። ምክንያቱም ከዚህ በላይ ብጽፍ የሚያምኑኝ አይመስለኝም። እስካሁን የጻፍኩትንም እውነት አይደለም ይሉኛል ብዬ እፈራለሁ። እኔ ግን በኀያሉ እግዚአብሔር እምላለሁ የጻፍኩት ሁሉ እውነት ነው! እውነታው እንዲያውም ከዚህም ከጻፍኩት እጅግ የበለጠ ነው። ውሸታም እንዳይሉኝ ግን ትቼዋለሁ።”
ይህንንም አድናቆቱን በ1532 ዓ.ም በመጽሐፍ መልክ አሳትሞት የውጪው ዓለም ላሊበላን እንዲያውቅ አድርጓል። ስለ ላሊበላ ሕንጻዎች በጽሑፍ ለመጀመሪያ ጊዜ ለመግለጽ የሞከረው የውጭ ሐገር ተጓዥ አልቫሬዝ ነበር። የአልቫሬዝ ገለጻ ምናልባትም ላሊበላ ከኢማም አሕመድ ኢብን ኢብራሂም (ግራኝ አሕመድ) ዘመን በፊት ምን ይመስል እንደነበር በመጠኑ ይገልጽልናል።
አልቫሬዝ ላሊበላን ከጎበኘ ከ10 አመታት በኋላ ኢማም አሕመድ በላሊበላ አካባቢ ሰፍሮ እንደነበረ ይነገራል። ኢማም አሕመድ ንዋየ ቅድሳቱንና ንብረቶቹን ከመውሰድ ውጭ እንደሌሎቹ ቤተክርስቲያናት ላሊበላን ለማቃጠል እና ለማውደም እንዳልሞከረ አንዳንድ ምንጮች ይጠቁማሉ። በቤተ ክርስቲያናቱ አሰራር ኢማም አሕመድም ተደምሞ የነበረ ይመስላል።
በድጋሚ በ18ኛው ክፍለ ዘመን ከመጡ ጎብኚዎች ጀምሮም ብዙዎች ለላሊበላ አድናቆታቸውን በተለያየ ጊዜ ጽፈዋል። ነገር ግን በአፄ ላሊበላ ዘመን የነበሩ ምስክሮች የጻፉት ታሪክም ሆነ ስለ አሰራሩ የሚነግሩን መረጃዎች እጅግ ጥቂት ናቸው። በመሆኑም የተለያዩ አጥኚዎች ምሁራዊ መላምታቸውን በየጊዜው ሲሰጡን ከርመዋል።
በሀገራችንም ሆነ በሌላው ዓለም ክፍል ከተሰሩት ውቅር ሕንጻዎች አንዳንዶቹ ከዚህ በፊት በተፈጥሮ ከተበጁ ዋሻዎች ላይ የተመሰረቱ ናቸው። ከዋሻውም በመነሳት የተለመደውን የሕንጻ አሰራር አስመስሎ ድንጋዩን በመፈልፈል የሚሰሩ ናቸው። አንዳንዶቹ ግን አንድ ሙሉ ትልቅ ቋጥኝ ድንጋይን በመፈልፈል ከመሬት በታች ወይም ከተራራ በጎን በኩል ተፈልፍለው ይሰራሉ።
የላሊበላ ቤተክርስቲያናት ከመሬት በታች ወይም ጎን ተፈልፍለው ከሚሰሩት አይነቶች መካከል የሚመደቡ ናቸው። ይህም የሚሰራው እንደተለመደው የሕንጻ አሰራር ከመሰረቱ ተጀምሮ ወደላይ የሚቆለል ሳይሆን ከጣራው ተነስቶ ወደ ታች የሚፈለፈል ነው። ይህም አይነት አሰራር ከሕንጻ ስራ ይልቅ ቅርጻ ቅርጽ ከመቅረጽ ጋር ይነጻጸራል። የቅርጻቅርጽ አሰራርን ዝነኛው የመሀከለኛው ዘመን ቀራጭ ሚኻኤል አንጀሎ ሲገልጸው “እያንዳንዱ ድፍን ድንጋይ ውስጥ ቅርጽ አለ … የቀራጩም ስራ ይህንን ቅርጽ ከታፈነበት ድንጋይ ነጻ ማውጣት ነው” በማለት ነበር።
“በላሊበላ እጅ እኒህ አብያተ ክርስቲያናት ከምድር ልብ ወጥተው የሚሠሩበት ጊዜ ደረሰ … ምድርን ከፈጠረ ጀምሮ ተሠውሮ የነበረውን ሕንጻ እንዲገልጥ እግዚአብሔር ወዷልና።”
“ገብረ መስቀልም (ላሊበላ) ልዩ ልዩ የሆኑ የብረት መሣሪያዎችን አሠራ። ለመጥረብም የተሠራ አለ። ለመፈንቀልም የተበጀ ብረት አለ። ለመፈልፈልም የተሠራ አለ። እነዚህን ቋጥኝ ድንጊያ የመቅደስ ሕንጻ የሚፈጸምባቸውን አሠራ። ገብረ መስቀልም ከዚያን ጊዜ ወዲህ ምድራዊ ሐሳብን፣ ሚስቱንም ደስ ለማሰኘት ፈቃድ ቢሆንም አላሰበም። ሁሉንም በሙሉ መንፈስ ስለ እነዚህ አብያተ ክርስቲያናት አሰበ እንጂ።”
የላሊበላ ገድል እንደሚያሳየው ሕንፃዎቹ በተለያዩ የእጅ መሳሪያዎች (የብረት መጥረቢያ፣ መፈንቀያ፣ መፈልፈያ) እንደተሰሩ ይገልጻል። አጼ ላሊበላም እራሱ ሥራውን ይከታተል እንደነበረ ይናገራል።
በሀገራችን የድንጋይ ፍልፍል ሕንጻዎች ታሪክ ላሊበላ የመጀመሪያው አይደለም። በተለይም በትግራይ አካባቢ ከላሊበላ በፊት የተሠሩ በርካታ ውቅር ቤተክርስቲያኖች ይገኛሉ። ታዲያ ላሊበላን ከሌሎቹ የሚለየው ምንድን ነው? የላሊበላ ውቅር ቤተክርስቲያናት በተለይ የሚታወቁት በአንድ አካባቢ እና ተቀራራቢ ጊዜ ከአስር የሚበልጡ ፍልፍል ሕንጻዎች በመሠራታቸው ነው። እንዲሁም ደግሞ ከሌሎቹ በተለየ ጥበብ የፈሰሰባቸው ስለሆነ ነው … የአሰራሩ ጥራት፣ የሕንጻዎቹ ግዝፈት፣ እንዲሁም የጌጥ አወጣጣቸው ብስለት ነው። ከቀራጮቹ ችሎታም በተጨማሪ ይህንን ማድረግ የቻሉት የላስታ አካባቢ ድንጋይ ለሥራው ተባብሯቸው ይመስላል።
“በላስታ አካባቢ የተሰሩት ውቅር ቤተክርስትያናት በትግራይ ከተሰሩት ጓደኞቻቸው እጅግ ይለያሉ። በትግራይ የሚሰሩት hard sandstone ከተባለ በአካባቢው የሚገኝ ድንጋይ ሲሆን በላስታ የሚገኘው ድንጋይ ደግሞ ለስለስ የሚል volcanic tuff ነው። በትግራይ የሚገኘው ድንጋይ ለመቅረጽ ትንሽ ጠንከር ያለ ስለሆነ ብዙ ጌጦችን ለማውጣት እንዲሁም መስኮቶችን በትክክል ለማውጣት ስለማይመች፣ መስኮቶቹን በእንጨት ለመስራት ይገደዳሉ። በላስታ የሚገኘው የድንጋይ አይነት ግን ለስላሳና ለመቅረጽ የሚመች በመሆኑ ለተለያዩ ጌጦችና ቅርጾች የተመቸ ነበር። በአንጻሩ በትግራይ ያሉት ውቅር ቤተክርስቲያናት በድንጋያቸው ጥንካሬ የተነሳ ቅርጻቸውን በሚገባ ጠብቀው ለመቆየት ሲችሉ፣ በላስታ የሚገኙት ግን በውጭው አየር ዝናብና ንፋስ ለመበላሸት የተጋለጡ ናቸው።”
አንድ ሕንጻን ከድንጋይ ፈልፍሎ ማውጣት እጅግ ከባድ ስራ እንደሆነ ግልጽ ነው። እንኳንስ አስር ትላልቅ ቤተክርስቲያናት ይቅርና አንድን ሙቀጫ ከድንጋይ ፈልፍሎ ማውጣት ምን ያህል እንደሚከብድ የሞከረው ያውቀዋል። ታዲያ አባቶቻችን ይህንን እልህ አስጨራሽ ሥራ ለመስራት ምን አነሳሳቸው ብለን መጠየቃችን አይቀርም። ስለምን ከመሬት በታች? ስለምን ከአንድ ድንጋይ? ሕንጻ በድንጋይ አነባብሮ መገንባት አይቀልም ነበር?
አንድም ሕንጻዎቹን ዘላለማዊ ለማድረግ መፈለግ ይመስለኛል። ይህም በመጠኑ የተሳካ ይመስላል። ከብዙ መቶ አመታት በኋላ እኛም የእጅ ስራቸውን ለማድነቅ እነሱም የኛን ዘመን ሰው ለማስደመም በቅተዋል።
በሌላ በኩል ደግሞ አስደናቂ ነገር በመስራት ለአምላካቸው ክብር፣ ታላቅነትን ለማሳየት ሊሆን ይችላል። ሰዎች እምነታቸውን ለአምላካቸው ለማሳየት የማይቻለውን አድርገው፣ የማይሞከረውን ሞክረው ይሰራሉ። ይህም አንድም ለቀጣዩ አለም ክብርን ለመሰብሰብ አንድም ደግሞ ለራሳቸው ውስጣዊ ደስታ እና ለአምላካቸው ክብር የሚያደርጉት ነው። ላሊበላና የጊዜው የሕንጻ ጥበበኞች እምነታቸው ጠንካራ መንፈሳቸው ገራራ እንደሆነ ከስራቸው ለማየት እንችላለን።
አንድም ደግሞ ከመሬት በታች ቤተክርስቲያኖችን መስራት ከጠላት እይታ ለመሸሸግ ሊሆን ይችላል። ከመሬት በላይ ከተሰራ ማንኛውም ህንጻ ይልቅ ከመሬት በታች የሆነውን ጦረኛ ቢመጣ በቀላሉ እንደማያገኘው አስበው ይሆን? በጊዜው ጦርነቶች የተፋፋሙበት ዘመን እንደመሆኑ፣ ቤተክርስቲያናቱን ከእይታ ውጪ የማድረግን አስፈላጊነት አስበው እንደሆነ እገምታለሁ።
እስከዛሬ የላሊበላን ውቅር ቤተክርስቲያናት ማን እንደሰራቸው በመገመት በተለያዩ ጊዜያት ብዙ መላምቶች ተሰጥተዋል። እስቲ ያለንን የጽሑፍ መረጃ ከኋላ ወደፊት እንይ።
“ሕዝቡን ሁሉ ወደ እርሱ እንዲሰበሰቡ አዘዛቸው። በተሰበሰቡም ጊዜ በአብያተ ክርስቲያናቱ ሕንጻ ሥራ የምትረዱኝ ሁላችሁም የምትቀበሉትን ደሞዛችሁን ተናገሩ አላቸው፣ እግዚአብሔር እንድሠራ አዞኛልና። እናንተም በአንደበታችሁ ደመወዛችሁን እንዴት እንደምትቀበሉ ተናገሩ። በጠራቢነትም ሥራ የሚረዳ፣ ጥራቢውንም በማውጣት የሚረዳ ሁላችሁም በአንደበታችሁ ተናገሩ። እንደ አላችሁኝ እሰጣችኋለሁና። ያለ ፈቃዳችን አስገደደን እንዳትሉኝ። በአጉረመረማችሁ ጊዜ ድካማችሁ ብላሽ እንዳይሆን።
“ሁላቸውም ልባቸው እንዳሳሰባቸው ነገሩት። እሱም ስጦታቸውን ሳያጓድል እንዳሉት ሰጣቸው። የአብያተ ክርስቲያናቱን ሕንጻ ሥራ ከጀመረ ጊዜ ጀምሮ እስከ ፈጸመ ድረስ ለሚፈለፍልም ሆነ ለሚጠርብ የቤተ ክርስቲያኑን ጥራቢ ለሚያወጣም ሆነ ደሞዛቸውን በጊዜው ይሠጣቸው ነበር።”
“የእነዚህ ቤተክርስቲያኖች ሥራ ሃያ አራት አመታት ፈጅቷል ይህም ተጽፎ ይገኛል ብለው ነግረውኛል እናም የተሰራው በግብጾች እንደሆነም። ግብጾች ማለታቸውም ነጮች ማለታቸው ነው። ኢትዮጵያዊ ወሬ ነጋሪዎቼ ራሳቸው ይህንን አስደናቂ የጥበብ ስራ በዚህ ጥራት መስራት እንደማይችሉ ጠንቅቀው ያውቁታል።”
ምናልባትም አልቫሬዝ አንድ አፍሪካዊ ሕዝብ ይህንን መስራት ችሏል ብሎ ማመን የፈለገ አይመስልም። እንኳንና እሱ፣ የሀገራችንም ሰዎች በጊዜው ማመን ስላቃታቸው የጥበቡን ባለቤትነት ለግብጾች ያስታቀፏቸው ይመስላል።
በ19ኛው ክፍለ ዘመን የመጡት ተጓዦች (Gehrard Rohlfs፣ Raffray እና Simon) ሥራው ሙሉ ለሙሉ በውጭ ሀገር ሰዎች እንደተሰራ ማመናቸውን ጽፈዋል። የሀገሬው ሰው በምንም መንገድ ይህንን አይነት ሥራ መሥራት የሚችል ጥበብ እንዳላካበተ አምነው ተቀብለዋል።
አልቫሬዝ ‘ሀያ አራት አመታት ፈጅቷል ይህም ተጽፎ ይገኛል’ ብሎ የገለጸልን ጽሑፍ እስካሁን አልተገኘም። ምናልባትም በዘመን ሂደት ከጠፉት ብራናዎች መካከል አንዱ ሊሆን ይችላል።
ይሁን እንጂ ከአልቫሬዝ ጽሑፍ 400 አመታት በኋላ በ1951 ዓ. ም ተጽፎ የታተመው “ዜና ላል ይበላል” የተባለው መጽሐፍ የተለያዩ የጽሑፍ መረጃዎችና አፈ ታሪኮችን ሲጠቅስ ፍንጭ ይሰጣል። ደራሲው ደጃዝማች ብርሃነመስቀል ደስታ የተጠቀሙት የጽሑፍ መረጃዎች ግን እስካሁን ስላልተገኙ ስለ መረጃው እውነትነት ማረጋገጫ አላገኘንም። መጽሐፉ የላሊበላ ሕንጻዎች በማን እንደተሰሩ ሲገልጽ እንዲህ ይላል፣
“[ላልይበላ] በነገሠ በ10 አመቱ መራ ከተባለው አጠገብ የነበረውን ቤተ መንግሥት ወደ ሌላ ለማዛወር አስቦ ቀይት ከተባለችው ባላባት ከሚዳቋ ገደል በላይ ከመካልት በመለስ ከጉሮ በታች ከገጠርጌ አፋፍ በላይ ያለውን ቦታ በአርባ ጊደር ገዝቶ ቤተ መንግሥቱን መካነ ልዕልት ብሎ እሰየመው ቦታ ላይ ሠራና በዚያው አቅራቢያ ታላላቅ ቋጥኝ ደንጊያዎች መኖራቸውን ስላረጋገጠ በግዛቱ የሚገኙትን ዜጋዎቹን አዞ ሕንጻ ቤት ክርስቲያኖቹን ማነጽ ጀመረ።
የሥራው መሪ ምንም ራሱ ቢሆን በዘመኑ የነበሩ ዜጎቹ ሁሉ ጥበብ ተገልጾላቸው በፈቃደ እግዚአብሔር እየተረዱ ሥራውን እያፋጠኑ ይሠሩ ነበር። እርሱም የሥራ መሪነቱ ብቻ ሳይሆን እንደ ሕዝቡ ሁሉ በጉልበቱ ይሰራ ስለነበር … ጥንታዊው ጽሑፍ ሥራው 23 አመት እንደፈጀበት ሲናገር የቦታውም ስም ለተወለደበት ስፍራ መታሰቢያ ይሆን ዘንድ ሮሐ አለው ይላል።”
ይህም ጽሑፍ ሥራው ስለፈጀው ጊዜ አልቫሬዝ ከጻፈው ጋር ተቀራራቢ የጊዜ መስፈሪያ ተጠቅሟል። ስለ መሬቱ ስሪትም ሌላ ቦታ ያልተገኙ መረጃዎችን አካቷል። ነገር ግን ደጃዝማች ብርሃነመስቀል ይህንን መረጃ ከየት እንዳገኙት የሚገልጽ ነገር የለም። “ጥንታዊው ጽሑፍ” ብለው የጠቀሱትም በየት እንዳለ እስካሁን አይታወቅም።
በሌላ በኩል በ1960ዎቹ አባ ገብረመስቀል ተስፋዬ የተሰኙ የላስታ ገነተ ማሪያም ቤተ ክርስቲያን አለቃ ከዋሻ አግኝቼ ተርጉሜዋለሁ ብለው ‘ዜና ላሊበላ’ የተባለ ጽሑፍ ለቀዳማዊ ኀይለሥላሴ ዩኒቨርሲቲ አቅርበው ነበር። ኦሪጅናሌው ግዕዝ ጽሑፍ እስካሁን ባለመገኘቱ ትክክለኛ መረጃነቱን ማረጋገጥ ባይቻልም አባ ገብረመስቀል ያቀረቡት የአማርኛ ዜና መዋዕል እንዲህ ይላል፤
“ከመንግስቱ ሕዝብ መካከል የሕንጻ ሥራ የሚችሉትን ጠበብት መረጠ አንድ መቶ ጠበብት አገኘ። ሕንጻውንም ለማነጽ መሳሪያ፣ የአፈሩ መዛቂያ አካፋ፣ መጥረቢያ፣ መዶሻ፣ መቆርቆሪያ፣ የሕንጻው ማለስለሻ ምሳር መሮ ተርዳ፣ መሰላል ሠረገላ ከብረታ ብረት አሰራ አዘጋጀ። የአስሩን ቤተመቅደስ ሥራ ወርዱን ቁመቱን ጐኑን ወለሉን ለክቶ ሥራውን ጀመረ። በመጀመሪያ ቅጽሩን ለየ ከዚህ ቀጥሎ መስኮቱን ደጃፉን ለየ …”
እስከ 1950ዎቹ ድረስ በውጭው አለም እንዲሁም በአንዳንድ ኢትዮጵያውያን የላሊበላ ሕንጻዎች በውጭ ሃገር ሰዎች የመሰራቱ ታሪክ ለረጅም ጊዜ ታምኖ ቆይቶ ነበር። ነገር ግን ሀገር ውስጥ የተገኙት ጽሑፎች በሀገሬው እንደተሰሩ ደጋግመው ይናገራሉ። የውጭ ሀገር አጥኚዎችም በ1960ዎቹ ከብዙ ጥናት በኋላ በሀገር በቀል ጥበበኞች ሊሰሩ እንደሚችሉ ተናግረዋል።
ይህም ከላሊበላ በፊት የተሰሩ እንደሆነ የሚታመኑ ከአንድ ድንጋይ የተፈለፈሉ ውቅር ቤተክርስቲያኖች በላስታ አካባቢ እንዲሁም በሌሎች የሰሜን ኢትዮጵያ ክፍሎች (ለምሳሌ ገርአልታ) በመገኘታቸው ነው። ይህ የውቅር ሕንጻ ጥበብ ለብዙ መቶ አመታት ከላሊበላ በፊት ሲሰራበት የኖረ በመሆኑ፣ ጥበቡ ከየትም ሳይሆን አገር በቀል ለመሆኑ ምስክርነታቸውን ሰጥተዋል።
የላሊበላ ሕንጻዎችን በቅርበት ስናያቸው ብዙ የሥነሕንጻ ባህሪዮቹ ከአክሱም ጀምሮ ሲጠቀሙበት እንደነበረ፣ እያንዳንዱ የህንጻውን ክፍሎች፣ ከጌጥ አወጣጥና የክፍሎች አወቃቀርን ጨምሮ ለረጅም ጊዜ በኢትዮጵያ ውስጥ ሲሰራባቸው የኖረ ጥበብ እንደሆነ እናያለን። ቀድሞ ከነበሩት የሕንጻ ስራ ጥበቦች በተጨማሪ አንዳንድ አዳዲስ ጥበቦች በላሊበላ ስለሚታዩ ምናልባትም አንዳንድ የውጭ ሃገር ሰዎች በስራው ተሳታፊ ሆነው ሊሆኑ እንደሚችሉ መላምቱን ክፍት እተወዋለሁ።
ላሊበላ በአለማችን ከአንድ ድንጋይ ተፈልፍለው ከተሰሩት ህንጻዎች የመጀመሪያውም የመጨረሻውም አይደለም። በግብጽ ምድር ከላሊበላ ሕንጻዎች ሶስት ሺህ አመታት በፊት ንግሥት ሐትሸፕሱት ታላቅ ተራራ አስፈልፍላ ቤተ መቃበሯን አሰርታ ነበር። ከሷም በኋላ ብዙ ኀያላን ለራሳቸውም ሆነ ለሚያምኑበት ታላቅ አምላክ ተራራ ገምሰው ቋጥኝ ደርምሰው ሕንጻዎችን አሰርተዋል።
ለምሳሌ በህንድ አገር የሚገኘውን ከአለማችን ትልቁን ውቅር የቡድሂስት ቤተ መቅደስ (Khailasa Temple) እንዲሁም በሀገረ ጆርዳን የሚገኘውን ካዝነህ ቤተ መቅደስን (Al–Khazneh Temple) መጥቀስ ይቻላል።
በኢትዮጵያም ከአክሱም ጊዜ ጀምሮ ህንጻዎችን ከአንድ ድንጋይ ፈልፍሎ መስራት የተለመደ ጥበብ ነበር። ላሊበላ ግን አስደናቂ የጥበብ እመርታ አሳይቶናል። በውቅር ሕንጻ ሥራ ጥበብ ብዙ እርምጃዎች ወደፊት መራመድ እንደሚቻል ያሳየበት ምርጥ የጥበብ ሥራ ነው።
የቶሮንቶ ዩኒቨርሲቲ በቅርቡ ጥናት እንዳደረገው፣ በኢትዮጵያ የውቅር ቤተክርስቲያናት ሥራ አሁንም አልቆመም። ባለፉት አስርት አመታት ሰዎች እንደ አቅማቸው አሁንም መሮ እና ዶማ ይዘው ተራራ እየፈለፈሉ ቤተክርስቲያኖች በመስራት የእምነታቸውን ጥንካሬ ለማሳየት ይጥራሉ። እነዚህ አዳዲስ ቤተ ክርስቲያናትም በቅርቡ እየተገኙ እንደሆነ ዩኒቨርሲቲው አሳውቋል።
ባሁኑ ወቅት በትግራይ ክልል የዉኃና አፈር ጥበቃ (Water and Soil Conservation, ማይን ሓመድን ዕቀባ) ተግባራት የሚከናወኑበት ግዜ ነው። ህዝብ ስራው ትቶ ተገዶ በፕሮግራሙ ይሳተፋል። ለፖለቲካ ሲባል ህዝብ በፍላጎቱ ተሳተፈ ተብሎ ሪፖርት ይቀርባል። እውነታው ግን ሌላ ነው። በየዓመቱ ህዝብ ሳያምንበት ተገዶ ይሰራል። በግዜው ያልሰራ እስከ ሦስት መቶ (300) ብር ተቀጥቶ ይሰራል። በዚሁ ምክንያት ብዙ ሌሎች የግል ሥራዎች ይቆማሉ። ዜጎች ብዙ ኪሳራ ይደርስባቸዋል።
የዉኃና አፈር ጥበቃ ሥራ የጉልበት ስራ ነው። መስራት የሚችል ይሰራል፣ ወይ እንዲሰራ ይገደዳል። በአፅቢ ወንበርታ ወረዳ ጣብያ ሩባ ፈለግ ግን ለየት ያለ ጉዳይ ተከስቷል። የዓፅቢ ወንበርታ ህዝብ በህወሓት የትጥቅ ትግል ወቅት ንቁ ተሳታፊ የመኖሩ ያህል ባከባቢው ብዙ አካል ጉዳተኞች (የቀድሞ ታጋዮች) አሉ። በጉልበት ስራ መሰማራት አይችሉም። ምክንያቱም አካላቸው ጎድሏል። እናም በጡረታ ገንዘብ በገጠር ህይወት ነው የሚኖሩ። የአካል ጉዳተኞች መሆናቸው ታውቆ ላለፉት ሃያ ሦስት (23) ዓመታት በዉሃና አፈር ጥበቃ ሥራ ተሳትፈው አያውቁም። ምክንያቱም አካላዊ ቁመናቸው አይፈቅድላቸውም፤ ግማሾቹ ዓይናቸው የጠፋ ግማሾቹ እግራቸው የተቆረጠ ወዘተ ናቸው።
አሁን ግን ለመጀመርያ ግዜ በተለየ ሁኔታ አካላቸው የጎደሉ የቀድሞ የህወሓት ታጋዮች በዉኃና አፈር ጥበቃ ፕሮግራሙ እንዲሳተፉ በመንግስት አካላት እየተገደዱ ይገኛሉ። ለምን አሁን እነሱን ማስገደድ ተጀመረ? የአፅቢ ወንበርታ ህዝብ በመልካም አስተዳደር እጦት ምክንያት በመንግስት አካላት ላይ ተቃውሞ አስነስቶ ነበረ። ህወሓቶች የቀድሞ ታጋዮቹ ዒላማ አድርገው በዉኃና አፈር ጥበቃ እንዲሳተፉ ያስገደዱበት ምክንያትም ህዝብ ፀረመንግስት ሲነሳ የቀድሞ ታጋዮቹ ከመንግስት ጎን ከመሰለፍ ይልቅ የህዝቡን ጥያቄ በመደገፋቸው ነው። ታጋዮቹ ዓፈና በዝቷል፤ ለዚህ አይደለም መስዋእት የከፈልነው፣ ፍትሕ ጠፍቷል ወዘተ የሚሉ ጥያቄዎች በማንሳታቸው ነው።
አሁን የድሮ ታጋዮቹ በግዝያቸው በፕሮግራሙ ባለመሳተፋቸው የገንዘብ ቅጣት ተጥሎባቸው ለብቻቸው እንዲሳተፉ ይደረጋል። የገንዘብ ቅጣቱ እስከ ሦስት መቶ ብር ይደርሳል። ሦስት መቶ ብር ደግሞ መክፈል አይችሉም፤ ግድቡም መገደብ አይችሉም። ምክንያቱም ታጋዮቹ የሚተዳደሩት በጥሮታ ገንዘብ ነው። የጥሮታ ገንዘቡ ደግሞ ከሦስት መቶ ብር በላይ አይደለም። ታድያ ሦስት መቶ ብር (የጥሮታ) ለመንግስት ከፍለው በምን ሊተዳደሩ? ምን በልተው ሊገድቡ? በግድቡ ለመሳተፍም ይከብዳቸዋል። ምክንያቱም ግድብ የጉልበት ስራ ስለሆነ። አካላቸው አይፈቅድላቸውም፤ ምክንያቱም አካል ጉዳተኞች ናቸው።
በዚሁ ምክንያት በአፅቢ ወንበርታ ወረዳ ሩባፈለግ ጣብያ ከባድ ዉጥረት ነግሷል። በጣብያው (ንኡስ ወረዳ) እስካሁን ድረስ 963 ዜጎች በፕሮግራሙ ባለመሳተፋቸው ምክንያት ክስ ተመስርቶባቸዋል። ክስ ከተመሰረተባቸው ዜጎች ከ100-150 የሚደርሱ ሰዎች ተቀጥተዋል። ሌሎችም ቅጣታቸው እየተጠባበቁ ነው። የአከባቢው ህዝብ የካቲት 13, 2006 ዓም ይህ የመንግስት ካድሬዎች ተግባር በመቃወም “ሰሚ የለም ወይ?!” በማለት በጭኾት ተቃውሞውን አሰምቶ ነበረ።
የቀድሞ ታጋዮቹ ግን መንግስትን ክፉኛ እየወቀሱ ነው። አካላቸው በመጉደሉ ምክንያት ምንም ዓይነት የጉልበት ስራ መስራት የማይችሉ የመንግስት ተግባር ስለተቃወሙ ብቻ አሁን በፕሮግራሙ እንዲሳተፉ እየተገደዱ ካሉ የቀድሞ የህወሓት ታጋዮች መካከል ስማቸው እንዲጠቀስ ፍቃደኛ ከሆኑ (1) ሃምሳአለቃ ሃይለማርያም ገብረእግዚኣብሄር፣ (2) ሃምሳአለቃ አታኽልቲ ገብረኪሮስና (3) አስራአለቃ ወልዴብርሃ ገብረመድህን ይገኙባቸዋል። እነዚህ ሰዎች ደርግ ከወደቀ ከ1983 ዓም ጀምሮ በደረሰባቸው ጉዳት ምክንያት በምንም ዓይነት የመንግስት የጉልበት ስራ ተሳትፈው አያውቁም። አሁን መቃወም በመጀመራቸው ግን እየተገደዱ ይገኛሉ። አሁንም ቢሆን በጉልበት ሊገድቡ እንደማይችሉ የታወቀ ነው። የመንግስት ጥረት ግን ታጋዮቹ መንግስትን መቃወም እንደማያዋጣቸው ተገንዝበው ተቃውሞአቸውን እንዲያቆሙ ለማስገደድ ብቻ ነው። መንግስትን ከደገፉ ግን ነፃ ይሆናሉ። አይገደዱም። እንዲህ ነው የህወሓት ተቃውሞን የማፈን ስትራተጂ።
ቀደም ሲል የህወሓት ካድሬነታቸው በማቆማቸው ምክንያት መሳርያቸውን (ጠመንጃቸውን) በመንግስት አካላት ተነጥቀዋል። በአካላዊ ጉዳት ምክንያት ከህወሓት ዉትድርና ቢወጡም ጠመንጃቸው ግን ይዘውት ነበር የሚኖሩ። ጠመንጃቸው ይፈልጉታል። ምክንያቱም (አንድ) ራሳቸው የሚከላከሉበት ነው። ለብዙ ዓምታት ከነሱ ጋር የኖረ ስለሆነ ማንነታቸው አድርገውታል። እናም ጠመንጃቸውን ሲነጠቁ insecurity ይሰማቸዋል። ትልቅ የሞራል ውድቀት ይሰማቸዋል። የሞራል ኪሳራ ይደርስባቸዋል። ህወሓትም ይህን ያውቃል። እናም ነጠቃቸው። (ሁለት) ጠመንጃቸው በትንንሽ ከተሞች የሚገኙ ሃብታም የህወሓት ካድሬዎች የቤት ዘበኞች በመሆን ስራ የሚያገኙበት ነው። ጠመንጃ ከሌላቸው በዘበኝነት የመቀጠር ዕድል አያገኙም። ስለዚህ ስራ እንዳያገኙ ስለተፈለገ ነው። ስራ ካላገኙ በመንግስት ጥገኛ ይሆናሉ። ጥገኛ ከሆኑ ደግሞ መንግስትን ይደግፋሉ እንጂ አይቃወሙም። መንግስትን ካልተቃወሙ ደግሞ ህወሓት የፈለገውን ዓፈና የማድረስ መብት አገኘ ማለት ነው። ስለዚህ የዚህ ሁሉ ዓላማ ተቃውሞውን በማዳከም ህዝብን መጨቆን የሚቻልበት መንገድ ማመቻቸት ነው።
በብዙ የትግራይ አከባቢዎች የዉኃና አፈር ጥበቃ ፕሮግራም እየተሰራበት ያለ ሲሆን ባከባቢው ተገኝቶ በፕሮግራሙ ያልተሳተፈ ገበሬ መሬቱ እየተነጠቀ ይገኛል (እንደ ቅጣት መሆኑ ነው)። ነገሩ እንዲህ ነው። የህወሓት ካድሬዎች ማዳበርያ ለመሸጥ ሲባል ገበሬውን በአስገዳጅ እንዲገዛ ያደርጋሉ። ማዳበርያ ካልገዛ ይታሰራል፣ የመንግስት አገልግሎት አያገኝም፣ መሬቱም ይነጠቃል። ገብሬውም እነዚህ ሁሉ ቅጣቶች መሸከም ስለማይችል የማዳበርያ ዕዳ ይገባል። ማዳበርያውን ለመግዛት ገንዘብ ከተለያየ ተቋማት ይበደራል። ብድሩ ለመመለስ በከተሞች አከባቢ ወይ ሌላ ራቅ ያለ ቦታ በመሄድ ተጨማሪ ስራ ይፈልጋል። ዕዳውን ለመክፈል ስራ ፍለጋ ከቀዩ ይርቃል። ካድሬዎች ደግሞ “ባከባቢው እያለማ አይደለም” በሚል ምክንያት መሬቱ ተወስዶ ለሌላ ካድሬ ይሰጣል። ገበሬው ለዘላለሙ ከቀዩ ይፈናቀላል። ምክንያቱም መሬት የመንግስት ነው። መሬት የኔ ነው ብሎ ፍርድቤት ሂዶ መከራከር አይችልም። ሁሉም ነገር በሕግ ሳይሆን በመመርያ ነው የሚሰራው። እናም ህዝብ ችግር ላይ ወድቋል።
የታጋዮቹ ጉዳይ ግን አሳሳቢ ነው። ታጋዮቹ አካላቸው ጎድሏል። እኛን ከጨቋኞች ነፃ ለማስወጣት ሲሉ መስዋእት ከፈሉ። ለኛ ሲሉ አካላቸው ጎደለ። አሁን መስራት አይችሉም። መቃወምም እንዳይችሉ እየተደረጉ ነው። እነሱ የቤት ስራቸው ጨርሰዋል። ለኛ ሲሉ አካላቸው የጎደሉ ወገኖች አሁን እኛ ልንተባበራቸው ይገባል። እኛ ልንታገልላቸው ይገባል። እኛ ነፃ ልናወጣቸው ይገባል። ምክንያቱም እነሱ ዓቅሙ የላቸውም፤ እንደ ድሮ ሩጠው ጫካ መግባት አይችሉም። ከዚሁ ዓፋኝ ስርዓት እንገላግላቸው።
የኦነግ ወይም የግንቦት ሰባት አባል ናቸው በሚል የሽብር ክስ ቀርቦባቸው በእስር ላይ የሚገኙ ተከሳሾች ከሌሎቹ ተነጥለው ከእስር አለመፈታታቸው እንዳስከፋቸው ከእስረኛ ቤተሰቦች የተወሰኑት ለአሜሪካ ድምፅ ተናግረዋል።
ቁጥራቸው በርከት ያለ በሽብር ወንጀል የተከሰሱ ደንበኞች ያሏቸው “አራት” ጠበቆች በበኩላቸው የኢትዮጵያ መንግሥት የገባውን እስረኞች የመፍታት ቃል እንዲያከበር ጠይቀዋል። በአንድ ዓይነት ክስና በተመሳሳይ የክስ መዘገብ የተከሰሱ እስረኞችን ሕገ መንግሥቱን ተከትሎ ከእስር እንዲለቃቸው ለጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ ጽሕፈት ቤት አቤቱታ ማቅረባቸውን ለአሜሪካ ድምፅ ተናግረዋል።
ማስተዋል ግዛቸው በሽብር ወንጀል ተከሶ በእስር ላይ የሚገኘው ወጣት ዮናስ ጋሻው እህት ናት። “ወንድሜ ነው። የእናቴ ልጅ። አብረን እየሄደን ነበር ሳሪስ አካባቢ የታሰረው” ትላለች በታኅሣሥ ወር 2008 ዓ.ም የታሰረበትን ሁኔታ አስታውሳ ።
በእስር ላይ እያለ በደረሰበት ድብደባና ማሰቃየት አንድ እግሩ መጎዳቱን ትናገራለች። በሁለት እግሮቹ ለመራመድ ስለማይችል የሚታገዝበት የብረት መራመጃ እደሚያስፈልገውም ገልፃለች። አያይዛም“የተሟላ ምግብ አያገኝም፣ ሕክምና ተከልክሏል፣ መታጠቢያ ቤት ብቻውን መንቀሳቀስ አይችልም። እኔ ለማን አቤት እንደምልና የት ሄጄ እንደማመለክትም ግራ ገብቶኛ” ትላለች።
መንግሥት እስረኞችን እንደሚፈታ ከገለፀ በኋላ ወንድሟ ይፈታል ብላ በጉጉት ብትጠብቅም ሌሎች እስረኞች ሲፈቱ የእርሱ አለመፈታተ ግራ እንዳጋባት ትገልፃለች። “ከዛ ውስጥ በሕይወት ወጥቶ ሕክምና እንዲያገኝ ብቻ ነው የምለምነው” ስትል ማስተዋል ተማፅኖዋን ለመንግሥት ታቀርባለች።
አቶ ሲያምር ጌቴ በእስር ላይ የሚገኘው መቶ አለቃ ማስረሻ ሰጤ የአክስት ልጅ እንደሆነ ገልፆልኛል። መንግሥት በሽብር ወንጀል የተከሰሱ የፖለቲካ እስረኞችን መፍታት ሲጀምርና በመቶ አለቃ ማስረሻ መዝገብ የተከሰሱ ተከሳሾች ሲለቀቁ የእርሱ ዘመድም ከእስር ይለቀቃል የሚል ተስፋ እንደነበረው ይናገራል።
“ነገር ግን ደካማ እናትና አባቱን ጨመሮ ቤተሰቦቹ እንደጠበቁት ሳይፈታ ሲቀር ለሚመለከታቸው የመንግሥት አካላት በሙሉ አመልክተናል። እስካሁን ግን ምንም ምላሽ አላገኘንም ”ይላል።
አቶ ፍትሕዓለው ተሰማ በእስር ላይ የሚገኘው የሌላኛው እስረኛ አቶ አስቻለው ደሴ የአክስት ልጅ ነው እርሱም እንደሌሎቹ እስረኛ ቤተሰቦች የዘመዱን የመፈታት ዜና በተስፋ ሲጠባበቅ እንደነበር ይናገራል። “በተለይ በእስር ላይ እያለ በደረሰበት ከፍተኛ ድብደባ ምክኒያት ብልቱ ላይ አደጋ ደርሶበታል። በእስር ላይ እያለ ሕክምና አላገኘም። ሌሎቹ አብረውት የተከሰሱት ከእስር ሲፈቱ እርሱም ተለቆ ሕክምና ያገኛል የሚል እምነት ነበረን አሁንም የምንጠብቀው ይህንኑ ነው” ብሏል።
ሌላው በእስር ላይ የሚገኘውና አባቱ አቶ አስማማው ዋለልኝ ከእስር ይለቀቃል የሚል ተስፋ የነበራቸው እስረኛ አቶ ፍቅረማሪያም አስማማው ነው። ፍቅረማሪያም የሰማያዊው ፓርቲ አባል የነበረና “ግንቦት ሰባትን ሊቀላቀል ነበር” በሚል የታሰረ ነው። ከእርሱ ጋራ በተመሳሳይ ክስ ቀርቦባቸው የነበሩ ሌሎች ተከሳሾች ከእስር ተለቀዋል።
አባቱ አቶ አስማማው የልጃቸውን የፍርድ ሂደት በትኩረት መከታተላቸውን ገልፀው የቀረበበት ማስረጃ ስለሌ መጀመሪያ ሊታሰር አይገባውም ነበር በሚል ይከራከራሉ። ከታሰረም በኋላ ደግሞ ፍርድ ቤቱ በሰጠው ውሳኔ መሰረት ከእስር ሊፈታ ሲገባው እስካሁን መቆየቱ እንዳሳዘናቸው ይገልፃሉ። “ለሌላው ሰው የተሰጠ መብት ለእኔም ልጅ ይሰጠው” ሲሉ ይጠይቃሉ።
ኢሕአዴግ በሀገሪቱ የተፈጠረውን ቀውስ ለማርገብ በሚል ከታኅሣሥ አጋማሽ ጀምሮ ለ18 ቀናት የሥራ አስፈፃሚ ውይይት ካካሄደ በኋላ ፖለቲከኞችና ሌሎች ሰዎችን ለመፍታት መወሰኑን በቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማሪያም ደሳለኝ አማካኝነት ካስታወቀ አምስት ወራት ተቆጥሯል።
የፓርቲውና የመንግሥቱን ውሳኔ ተከትሎ መግለጫ የሰጡት የቀድሞው የፌደራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ አቶ ጌታቸው አምባዬ የማጣራት ሥራውን ጨርሰው እስረኞችን የመፍታቱን ሂደት በሁለት ወራት ውስጥ እንደሚያጠናቅቁ ተናግረው ነበር።
የኢትዮጵያ መንግሥትም ኾነ ገዢው ፓርቲ ኢሕአዴግ ከዚህ ቀደም የኅሊናና የፖለቲካ እስረኞች በሀገሪቱ እንደሌሉ በመግለፅ ሲያስተባብል ቢቆይም ውሳኔው በተላለፈበት በዚህ አምስት ወራት ጊዜ ውስጥ በምሕረት፣ በይቅርታ፣ ክሳቸውን በማቋረጥና በአመክሮ ታዋቂ ጋዜጠኞችን፣ ፖለቲከኞችን ጨምሮ በሺዎች የሚቆጠሩ እስረኞች ከእስር እየለቀቀ ይገኛል። እስረኞቹ ከእስር የሚለቀቁት በተለያየ ጊዜ በመሆኑ እስካሁን ምን ያህል ቁጥር ያላቸው እስረኞች እንደተፈቱ በቁጥር አይታወቅም።
ያነጋገርናቸው ጠበቆች እንደሚሉት እስካሁን የቱንም ያህል ቢፈቱም አሁንም ቁጥራቸው የበዛ እስረኞች ከእስር እንዳልተለቀቁ ይናገራሉ። “ከእስር የመፈታት መብት ለሁሉም እኩል ሊሰጥ ይገባል በሚል” ደንበኞቻቸውን ወክለው ለፍርድ ቤትና ለጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ አቤቱታ ካቀረቡት መካከል አቶ አለልኝ መኮንን አንዱ ናቸው።
አቶ አለልኝ እስካሁን ሁለት መቶ የሚሆኑ በሽብር የተከሰሱ እስረኞችን ወክለው ፍርድ ቤት ይቀርቡ እንደነበር ገልፀው ከእነዚህ ውስጥ ሥልሳ አምስት እስረኞች ከተፈቱት ተነጥለው እስር ቤት እንደቀሩ ይናገራሉ። ይህ ደግሞ በሕገመንግስቱ፣ በይቅርታና በምሕረትረት ዐዋጁ መሰረት ተገቢ አለመሆኑን ጠቅሰው አቤቱታ ማቅረባቸውን ይናገራሉ።
አቤቱታቸውን ለጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ በጋራ ያቀረቡት ጠበቆች አቶ አለልኝ ምሕረቱን ጨምሮ አቶ ወንድሙ ኢብሳ፣ አቶ ሄኖክ አክሊሊና አቶ አዲሱ ጌታነህ የተባሉ በአጠቃላይ አራት ጠበቆች ናቸው።
ሌላው ጠበቃ አቶ አዲሱ ጌታነህ በወንጀል ሕጉ መሰረት በአንድ ዓይነት ወንጀልና በአንድ መዝገብ የተከሰሱ ተከሳሾች የአንደኛው ክስ ሲቋረጥ የሁሉም አብሮ ሊቋረጥ እንደሚገባ ጠቅሰው “ሕገመንግሥቱም ሰዎች ሁሉ እኩል ናቸው በሚለው መሰረት ለአንደኛው የተለየ መብት ተሰጥቶ ለሌላኛው ደግሞ የሚከለከልበት ሁኔታ ስለሌለ፣ መንግሥትም የሀገሪቱን ሰላምና መረጋጋት ለመጠበቅ በሚል ከገባው ቃል ጋራ የሚቃረን ስለሆነ፣መንግሥትም ቃሉን ያክብር ሕጉንም ያስከበር በሚል አዲሱን ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ቀርበን አነጋግረናቸዋል።” ብለዋል።
በሌላ በኩል ይህ ዘገባ እስከተጠናቀረበት ድረስ እስረኞች ከእስር እየተለቀቁ ሲሆን ቤተሰብና ጠበቆቻቸው ግን አሁንም በብዛት ይቀራሉ ሲሉ አቤቱታ ማቅረባቸውንቀጥለዋል። በሌላ በኩል በሸብር ወንጀል ተከሶ ከአምስት ቀናት በፊት ከእስር የተለቀቀ አቶ ቶሎሳ በዳዳ “ በየ እስር ቤቶቹ በጣም ብዙ እስረኞች ይገኛሉ።” ሲል ለአሜሪካድምፅ ተናግሯ።
በቅርቡ የተሾሙት የየፌዴራል ጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ አቶ ብርሃኑ ጸጋዬ መንግሥት እስረኞቹ በተመለከተ የሚሰጠውን ውሳኔ በተመለከተ ምላሽ እንዲሰጡን የእጅ ስልካቸው ላይተደጋጋሚ ሙከራ አድርገን ስልካቸው ስለማይነሳ ልናገኛቸው አልቻልም። ምላሻቸውን እንዳገኘን ይዘን እንመለሳለን።
የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ለደቡብ ሱዳን ስደተኞች ምግብ፣ ውኃና የጤና አገልግሎት ለማድረስ ያቀረበውን የዕርዳታ ጥያቄ ከ1 ቢልዮን ሁለት መቶ ሚሊየን ዶላር ወደ አንድ ቢልዮን 400 ሚሊየን ዶላር ከፍ አደረገ፡፡
እጅግ የመረረ ግጭትና እየተባላሸ የመጣው የሰዉ ሕይወት ሁኔታ ደቡብ ሱዳናዊያንን ታይቶ በማይታወቅ ቁጥር ለመፈናቀልና ለስደት እየዳረገ መሆኑን የመንግሥታቱ ድርጅት የስደተኞች ጉዳዮች ከፍተኛ ኮሚሽነር ፊሊፖ ግራንዲ አስታውቀዋል፡፡
በከፍተኛ ፍጥነት እየጨመረ በመምጣቱ መጠን ከዓለም አቻ እንደሌለው በተነገረው መፈናቀልና ፍልሰት የደቡብ ሱዳን ስደተኞች ቁጥር ከ 1 ሚልዮን ስምንት መቶ ሺህ በላይ መሆኑንና ከመካከላቸውም አንድ ሚሊየን የሚሆኑት ሕፃናት መሆናቸውን ከፍተኛ ኮሚሽነሩ ተቋም ዛሬ ባወጣው መግለጫ አመልክቷል፡፡
ደቡብ ሱዳናዊያኑ እየተሰደዱ ያሉት ወደ ሁሉም ጎረቤት ሃገሮች፤ ማለትም ወደ ዩጋንዳ፣ ሱዳን፣ ኢትዮጵያ፣ ኬንያ፣ ኮንጎና ሴንትር አፍሪክ መሆኑን ኮሚሽነሩ አስታውቋል፡፡
በሃገር ውስጥም በርስ በርሱ ቁርቁስ ምክንያት 1 ነጥብ ስምንት ሚሊየን ደቡብ ሱዳናዊያን እየተፈናቀሉ ቀዬዎቻቸውን እየጣሉ መሸሻቸውን የኮሚሽነሩ መግለጫ ገልጿል፡፡
የዓለምአቀፍ ድጋፍ ጥያቄው እንደቀጠለ ቢሆንም ሃገሪቱ ውስጥ እርዳታ ለማድረስ እየተረባረቡ ያሉት የሕፃናቱ መርጃ - ዩኒሴፍ፣ የስደተኞች ጉዳዮች ተቋሙ ዩኤንኤችሲአር እና ምግብ አቅራቢው ዳብልዩ ኤፍ ፒ የሚፈለገው ገንዘብ በሚገባው መጠን አለመገኘቱን እያስታወቁ ናቸው፡፡
ብዛዕባ`ቲ ንናይጀርያ ዘናውጻ ዘሎ ኣድማታት ንመጀመርያ ግዜ ነታ ሃገር መደረ ዘስምዐ ቡሓሪ፡ እቶም ተቓውሞ ዘካይዱ ዘለዉ ሰልፈኛታት መሳርሒ ናይቶም ንናይጀርያ ናብ ዓዘቕቲ ሕንፍሽፍሽ ኣእትዮም ንደሞክራሲኣ ከበላሽዉ ዝሰርሑ ከይትኾኑ ዝብል መጸዋዕታ ኣሕሊፉ። ይኹን`ምበር ፕረዚደንት ቡሓሪ፡ ብዛዕባቶም ፖሊስ ናብ ሰለማውያን ሰልፈኛታት ተኩሶም ብውሕዱ 12 ሰባት ዝቐተልሉ ኩነታት ኣየልዓለን።
ኩባ ወደ አሜሪካ ተጓዦች ዘግይቶ እንደገና እየከፈተ ነው. ከአምስት አሥርተ ዓመታት በላይ ለአሜሪካ ዜጎች ተዘግተዋል. ነገር ግን በኦባማ አስተዳደር የተጣለው እገዳ በመነሳት ሁለቱ ሀገራት ለረጅም ጊዜ ግንኙነታቸውን መቋረጥ ጀምረዋል. አሁን ብዙ ሰዎች የካሪቢያንን አገር ለመጎብኘት እና ለማን ሊያቀርበው እንደሚገባ ለመማር በጣም ይፈልጋሉ. ከእነዚህ ውስጥ አዲስ ፓስፖርታቸውን ለመጨመር እየፈለጉ ያሉ ጀብደኛ መንገደኞች ናቸው.
እግሮቻቸውን ለማንሳት የሚፈልጉ እና አንዳንድ አስደናቂ እይታዎችን ለማየት ወደ ፒኮ ቱርኪኖ እግር ኮረብት መጓዝ የዶክተሩ ትዕዛዝ ሊሆን ይችላል. ይህ ተራራ በደሴቲቱ ውስጥ የከፍታ ቦታ ሲሆን 6476 ጫማ ወደ አየር ይደርሳል. በሁለቱም መስመሮች በኩል ወደ ሁለቱ መስመሮች ይከተላል, ሁለቱም ሁለንተናዊ ብቃት እና እንደ መራመድ የሚፈልጉትን ያህል ፍጥነት ለመጨረስ ከ2-3 ቀን ይወስዳሉ. በዓመቱ ውስጥ በማንኛውም ጊዜ ላይ ተራራውን መውጣት ይቻላል, ነገር ግን ምርጥ ልምዶች, በበጋው ወራት በጥቅምት እና ግንቦት መካከል መጓዝ የተሻለ ነው.
ኩባ በውቅያኖስ ላይ ለሚመጡ እድሎች በሰፊው የታወቀች አይደለችም ነገር ግን አሁንም ድረስ ለመያዝ ብዙ ጥሩ ሞገዶች አሉ. በጣም ዘመናዊ የማረፊያ ተሞክሮዎች በአገሪቱ ምስራቃዊ የባህር ወለል ባህር ውስጥ ይገኛሉ, ሀሩካዊ ዝቅተኛ ቦታዎች ደግሞ ከነሐሴ እስከ ኖቬምበር አጋማሽ ላይ መልካም ሽፋኖችን ይፈጥራሉ.
ከዚያ በኋላ ከዲሴምበር እስከ መጋቢት በሰሜኑ በስተሰሜን የሚገኙ ምርጥ ሁኔታዎችን ማግኘት ይቻላል. በኩባ የውኃ ላይ ወሽመጥ አሁንም በአንጻራዊ ሁኔታ ሲታይ ትንሽ ቢሆንም እያደገ ነው. ብዙ ተጓዦች ሲጎበኙ ብዙ እድሎችን ያጋጥምዎታል.
ይህ ሀገር በተፈጥሯዊ ውበታዊ ገፅታ ላይ የሚያቀርበውን ሁሉንም ነገር ለመመርመር ብቻ ሳይሆን በአካባቢው ነዋሪዎች ጋር ለመገናኘትም ጥሩ መንገድ ነው. የካናዳ የጉዞ ኩባንያን ጌው ኦክስ ጎብኚዎች ተሳታፊዎች በሃቫና የሚጀምሩት እና የሚጨርሱትን አንድ ትልቅ ዙር እንዲጓዙ የሚፈቅድ የ 8 ቀናት ዕቅድ አውጥቷል, ነገር ግን በጉዞ ላይ እንደ ላ ፓላ, ቪያሌስ እና ሶሶ በመሳሰሉ ቦታዎች ይጎበኛሉ.
ኩባን ለመንሳፈፍ ጥሩ ቦታ በመሆኗ የታወቀ ነው. እንደ እውነቱ ከሆነ, ሊታወቁ የሚችሉ ረዥም የዓለማችን ረዣዥም የባህር ዳርቻዎችን የሚያቀርቡ ብዙ ቦታዎች አሉ. የተሟላ ጀማሪ ይሁን ወይም ልምድ ያለው የቡድን ተካፋይ ይሁን በውሀው ውስጥ በሚገኙ ውቅያኖስ ውስጥ ብዙ የሚወደዱ ነገሮችን ያገኛሉ. በጣም የተሻሉ ቦታዎች የሚገኙት የሰሜኑና የደቡ የባህር ዳርቻዎች, የባህር ህይወት ብርቱ, ደማቅ እና የተበታተነ ነው.
በውቅያኖሱ ውቅያኖስ ላይ ለመጓዝ ለሚመርጡ ሰዎች በኩባ ውስጥ የቡና ማጥለያ መስመሮች ናቸው. ይህ ተጓዦች እጅግ በጣም ያልተወሳሰበውን የሰው ልጅ የማያስታውሰውን የደቡባዊውን የደቡባዊውን የያርዲ ደ ደ ሬኒን ጨምሮ እጅግ በጣም አስደናቂ የሆነውን የጀርዱ ዴ ሬ ሬናን ጨምሮ እጅግ በጣም ጥሩውን የአርሶ አሪፍ ስርዓት በአርአያነት ለመመርመር እድሉ ይሰጣቸዋል. ነገር ግን ወደ ውኃ ጠልቀህ ለመሄድ ከፈለግህ በቅድሚያ ጥሩ ዕቅድ ማውጣት አለብህ.
የዩኔስኮ የዓለማችን ቅርስ በመሆኗ በ 2001 የተወከለው ዝነኛው ፓርኬ ናሽናል አሌሃንድሮ ዴ ሃምቦልት ለዱር አኗኗር አፍቃሪዎች እውነተኛ ገነት ነው. በኩባ ውስጥ ብቻ የሚገኙት 16 ዝርያዎች ብቻ ሳይሆኑ በቀቀኖች, በሃሚንግበርድ, በእንግሊዛዎች እና በአብዛኛው የኩባኖስ ሶሎኖዶን የተገኙ ናቸው. በደን የተሸፈነ እና ብዙ ወንዞችን የሚያስተካክለው ይህ ፓርክ ደሴቲቱ በደሴቲቱ ውስጥ በጣም የተራቀቀ ቦታ ሆናለች. ይህ ማለት እርስዎ ለመጎብኘት ከፈለጉ በደንብ ልብስ መልበስ እና ብዙ ውሃ ይዘው መውጣት ማለት ነው.
ኩባ በስፔን ለመጀመሪያ ጊዜ በ 16 ኛው መቶ ዘመን የደረሰችበት ጊዜ ነበር. በአሁኑ ጊዜ ይህ የባሕር ላይ ወግ አሁንም ይቀጥላል, ሌላው ቀርቶ ግዙፍ የሽርሽር መርከቦች በሀገሪቱ ወደብ ወደብ በሚያደርጓቸው ወደቦች ይመለሳሉ.
ነገር ግን በጣም አስደሳች ለሆነ መርከብ ልምድ በመፍጠር, እነዚያን ግዙፍ መርከቦች ከጀልባዎች ወይም ከመርከብ ማእከሎች አኳያ በጀልባ ሆነው በጀልባ ይተው. ከዚያ በኋላ የኩባ የባህር ዳርቻን ጨምሮ - ከአሳማች የባህር ወለል በስተቀር - እንዲሁም እንደ የአገሪቱ ክፍል ተደርገው የሚታዩትን በርካታ ትናንሽ ደሴቶች ይፈትሹ. ወይም, የመርከቡን ዝርዝር ለሌላ ሰው ለመተው ከመረጡ ይህንን ጉዞ ከ Intrepid Travel ይያዙ እና በባህር ውስጥ 9 ቀን በባህር ውስጥ ይለፉ.
እነዚህ በኩባ ውስጥ ለሚኖሩ ለሽያጭ አጋጣሚዎች ጥቂት ምሳሌዎች ናቸው. ብዙ የካሪቢያን መዳረሻዎች እንደሚኖሩ ሁሉ የውሃ ስፖርቶችም በከፍተኛ ሁኔታ አፅንኦት አላቸው, ግን ለሁሉም ሰው የሆነ ነገር አለ.
ወንዶችም ሆኑ ሴቶች የተዋበና የተስተካከለ ቆዳ እንዲኖራቸዉ ይፈልጋሉ ፣ ለዚህ ነዉ ቫዝሊን ለወንዶች የቆዳ ውበት አጠባበቅ ልዩ ትኩረት የሚሰጠዉ፡፡ በጸሀይ ቃጠሎ፣ በጉዳት፣ ወይም በብጉርና በመሳሰሉ ነገሮች ምክንያት ወንዶች ጥቋቁር የቆዳ ላይ ነጠብጣቦችና የተዥጎረጎረ የቆዳ ቀለም ይበዛባቸዋል፡፡ቆዳን በመንከባከብ ረገድ ባላቸው ደካማ ልምድና በዕድሜ መጨመር ምክንያት ወንዶች አስቀያሚ የፊት ገፅታን ለመለወጥ ይቸገራሉ፡፡ ይሁንና በ Vaseline MEN በመታገዝ በእርግጠኝነት ጥቋቁር ነጥብጣቦችንና ቡራቡሬ የቆዳ ቀለሞችን ከቆዳ ላይ ማስወገድ ወይም መቀነስ እንችላለን፡፡
በተለያዩ ምክንያቶች ቆዳ ላይ ጥቋቁር ነጥብጣቦች ሊወጡ ይችላሉ፡፡ አንዱና ዋነኛው ችግር የፀሃይ ቃጠሎ ነው፡፡ አትዮጵያ ዉስጥ ሲኖሩ ደግሞ አብዛኛዉን ጊዜ ከቤት ውጪ ጸሐይ ላይ ማሳለፍ የተለመደ ነዉ፡፡ ምንም እንኳ የጸሐይን ሙቀት ቢወዱትም የፀሃይ ብርሃን አደገኛ ጨረሮች ቆዳዎ ዉስጥ ዘልቀው የመግባት ሃይል ያላቸውና ከፍተኛ ጉዳት የሚያደርሱ ጨረሮች ናቸው ፡፡ ሰዉነታችን ይህን የቆዳ ጉዳት ለመከላከል ሜላኒን የተሰኘዉን (ለቆዳ ቀለም የሚሰጥ) ንጥረ ነገር ያመርታል ፡፡ በዚህም የተነሳ ጥቋቁር ነጠብጣቦች ቆዳ ላይ መውጣት ይጀምራሉ፡፡ ይህ ክስተት ጠቆር ባለ ቆዳ ላይ ይበልጥ ይጎላል፡፡
በጉዳት ምክንያት የተከሰቱ ጠባሳዎችና በፈረጡ ብጉሮች ፣ እንዲሁም ቆዳ ውስጥ በበቀሉ ፀጉሮች የተነሳ ቆዳ ላይ ጥቋቁር ምልክቶችና ነጠብጣቦች ሊወጡ ይችላሉ፡፡ በዚህ የተነሳ ሁሉም ነገር ያበቃለት ሊመስልዎ ይችላል፡፡ ይሁንና ጤነኛ ቆዳ እንዲኖርዎ ለማድረግ አሁንም ዕድሉ አለዎት፡፡
እንደ አካልዎ ሁሉ የሰውነትዎ ቆዳም ርጥበቱ እንዲጠበቅለት ይፈልጋል፡፡ ውሃ በመጠጣት የሰውነትን የውሃ ፍላጎት ከማሟላት በተጨማሪ ቆዳ በሎሽኖች አማካይነት ርጥበቱ የተጠበቀ መሆን አለበት፡፡ ቆዳን የሚያለሰልሱ፣ ጥቋቁር ነጠብጣቦችን የሚቀንሱና ዥጉርጉር የቆዳን ቀለም የሚያስተካክሉ የቆዳ መንከባከቢያ ምርቶችን ተጠቅመው የፊትዎንና የመላ ሰውነትዎን ርጥበት በመጠበቅ የቆዳ ድርቀትን ይከላከሉ፡፡
ትኩስ ፍራፍሬና አትክልቶች የሰውነት ህዋሳትን ደህንነት በመጠበቅ ጉዳትን የመከላከል አቅማቸውን ሲያጎለብቱ፣ የዶሮ ስጋና አሳ የመሳሰሉ በፕሮቲን የበለፀጉ ምግቦች ደግሞ ቆዳን ዳግም ወደውበቱና ጤናማ ድምቀቱ በመመለስ ረገድ ትልቅ ጠቀሜታ አላቸው፡፡
የህክምና ባለሞያዎች በቀን ከስድስት እስከ ስምንት ብርጭቆ ዉሃ መጠጣት የሰውነትዎ ርጥበት እንዲጠበቅና መርዛማ ንጥረ ነገሮችን ከሰውነትዎ እንዲወገዱ ለማድረግ ያግዛል ሲሉ ይመክሩዎታል፡፡ ይህን ያህል ውሃ መጠጣት እንደሚበዛብዎ ያስቡ ይሆናል፡፡ ይሁንና ከምግብ በፊትና በኋላ አንድ አንድ ብርጭቆ ውሃ ቢጠጡ ራት ሰዓት ላይ ሲደርሱ በቀን ስድስት ብርጭቆ ውሃ ለመጠጣት ቻሉ ማለት ነው፡፡ በቂ ውሃ መጠጣት በድርቀት የተጎዳን ቆዳ ለመታደግም ሁነኛ ጠቀሜታ አለው፡፡
በቀዝቃዛ ወራት ቆዳ ተፈጥሯዊ እርጥበቱን በፍጥነት ያጣል፡፡ ይህ ደግሞ ቆዳዎን ከጉዳት የሚጠብቀውን የላይኛውን የቆዳ ሽፋን ለጉዳት ይዳርጋል፡፡ በዚህ ወቅት የወትሮውን የቆዳዎን ልስላሴና ምቾት ለመጠበቅ ከሌላው ጊዜ በበለጠ ሎሽን መጠቀም ሊያስፈልግዎት ይችላል፡፡ ቦርሳዎ ውስጥ ሎሽን በመያዝ፤ በስራ ቦታዎም መሳቢያ ውስጥ ሎሽንዎን በማስቀመጥ እንዲሁም ሰዎነትዎን ከታጠቡ በኋላና ከመተኛትዎ በፊት ሎሽን በመጠቀም ቆዳዎን በአስፈለገዎ ጊዜ ለመታደግና ፈጣን እፎይታን ለማግኘት ይችላሉ፡፡ ሎሽንን አዘወትሮ በቋሚነት በመጠቀም በቀዝቃዛ ወራት የሚያጡትን የቆዳ ርጥበት መተካት ይችላሉ፡፡
እነዚህን ቀላል፣ ግን ደግሞ ዉጤታማ ጥቆማዎችን በዕለት ተዕለት አኗኗርዎ ጥቅም ላይ ማዋል ከቻሉ ሁላችንም እንዲኖረን የምንፈልገውንና ሴቶችም ሊያዩት የሚወዱትን አይነት መልክ ዳግም የራስዎ ለማድረግ ትክክለኛውን መንገድ ተያይዘውታል ማለት ነው፡፡
ትናንት በወላይታ ሶዶ ከተማ የተካሄደውና በሀገሪቱ የተለያዩ ሚዲያዎች የተዘገበው ሰላማዊ ሰልፍ ከወትሮው የተለየ ስጋት የሚያጭር አንደምታ የተስተዋለበት ነበር:: በርግጥ ሰላማዊ ሰልፉ ሌሎች አካባቢዎች ላይ እንደታየው የማንነትና የክልል ራስን በራስ የማስተዳደር ህገመንግስታዊ ጥያቄዎች: ፍትሀዊ የኢኮኖሚ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች: እንዲሁም በፌዴራል መንግስቱ በኩል የሚደረጉ የልማት ድጎማዎች ከበቂ በታች መሆንና በሀዋሳና ሌሎች የሀገሪቱ ከተሞች በብሔሩ ተወላጆች ላይ ያነጣጠሩ ብሔር ተኮር ጥቃቶችን ለመከላከል በፌዴራል መንግስቱ በኩል የተደረገው ህገመንግስታዊ ከለላ በቂ ያልሆነና የዘገየ መሆኑን ያወገዙ መልዕክቶችን ያዘለ እንደነበር ሰላማዊ ሰልፉን በተመለከተ የወጡ የሚዲያ ዘገባዎች ያጠቁማሉ::
የደቡብ ብሔራዊ ክልል የመፈራረስ አደጋ ከተጋረጠበት በኋላ ከሲዳማ ዞን ቀጥሎ የዞኑ ምክር ቤት በሙሉ ድምፅ ወስኖ የክልልነት ጥያቄ ያቀረበበት አንዱ ዞን ይኸው የወላይታ ዞን ነበር:: እንደ ታሪክ አዋቂዎች ትንተናም የሀገሩ ገዥ ከነበሩት ከንጉስ ጦና ዘመን በፊት ጀምሮ የራስ ገዝ አስተዳደር የነበረውና በስልጣኔም ቀደምት ከነበሩ ሀገራትና ከአፄ ሚኒሊክ ዘመን ጀምሮ ደግሞ በኢትዮጵያ ታሪክ ትርክት ጉልህ ድርሻ ካላቸው የሀገራችን ክፍሎች አንዱ እንደሆነ ይጠቀሳል:: ሆኖም የዚህች መጣጥፌ አትኩሮት ይህ ጉዳይ አይደለም: ይልቁንም እግረ መንገዴን የወላይታ ህዝብ ምን ያህል የሰለጠነና በሰላማዊ መንገድ የማንነት: የዴሞክራሲና የመልካም አስተዳደር ጥያቄዎቹን ማንሳት የሚችልና ከጥንታዊ ስልጣኔው ባሻገር ዘመኑ ከደረሰበት የአስተሳሰብ ስልጣኔ ጋር እራሱን አብሮ ማራመድ የቻለና በሰላማዊ አካሄድ የሚያምን መሆኑን ሳላደንቅ ማለፍ ስላልቻልኩ ነው:: ወደፊት እድሉን ሳገኝም የዚህን የጀግኖች ሀገር ህዝብ የኑሮ ዘይቤና ባህላዊ እሴቶች በጥቂቱም ቢሆን ለመረዳት የሚያስችለኝን ጉብኝት ባደርግ ደስ ይለኛል::
ወደ ዋናው ጉዳዬ ስመለስ ታዲያ የሀገራትን የመከላከያ አቅም በየአመቱ ከሚመዝነው ግሎባል ፋየር ፓወር (Global Fire Power) የ2019 የፈረንጆች አመት ዘገባ ማየት እንደሚቻለው በአሁን ወቅት የኢትዮጵያ የመከላከያ ሰራዊት ብዛት (in active service) 140,000 ሲሆን ከዚህም ውስጥ ወደ 5,000 የሚደርሰው የአየር ሀይል አባላት ሲሆኑ የተቀረው 135,000 የምድር ጦር አባላት እንደሆኑ ይገመታል:: ይህ ተጠባባቂ የጦሩን አባላት (reserve army personnel) ሳይጨምር መሆኑ ነው እንግዲህ:: በዚህ ሰላማዊ ሰልፍ እንደተሳተፉ የሚነገረው ወደ 35,000 የሚደርሰውና በህጋዊ ማህበር የተደራጀው በክብር ተቀናሽ የመከላከያ ሰራዊት አባል ቁጥር ታዲያ አሁን ያለውን የሀገሪቱን ጠቅላላ የመከላከያ ሰራዊት 1/4ኛ (25%) መሆኑ ነው:: ይህ እጅግ ትልቅ ቁጥር ነው:: ይህ ማለት የኬንያ እና የካሜሩን ጦር አንድ ላይ ተደምሮ ወይንም የቱኒዝያ አጠቃላይ ጦር ሀይል ብዛት ማለት ነው::
ታዲያ አንዳንድ መረጃዎች እንደሚያሳዩት ይህ ተቀናሽ የሰራዊቱ ጦር “የተዋደቅንላት ኢትዮጵያ አልተከላከለችልንም” የሚል ጠንከር ያለ የተቃውሞ ጭብጥ ያለው ቅሬታ አዘል እሮሮ ይዞ ነው ሰላማዊ ሰልፍ የወጣው:: ከዚህ የሰራዊቱ አባላት ቅነሳ ጋር በተያያዘና በሶዶው ሰላማዊ ሰልፍ ከተራ ወታደር እስከ የከፍተኛ ማዕረግ አዛዥና በርካታ የልዩ ኮማንዶ (special operations force) አባላትን ጭምር ያካተተ የሁለት ወይም ሶስት ሀገራት የጦር ሀይል ቁጥር የማይተናነስ ቁጥር ያለው በተለያዩ የጦር ሀይሉ ክፍሎች ውስጥ ከፍተኛ ስልጠና የወሰደና በተለያየ አውደ ውጊያ ከፍተኛ ልምድ የቀሰመ 35,000 የሚሆን ተቀናሽ የሰራዊቱ አባል ከነሙሉ ወታደራዊ መለዮው ሰላማዊ ሰልፍ መውጣቱ ምን አይነት ሀገራዊ አንደምታ አለው የሚለውን ለማየት ነው ዋናው ትኩረቴ:: ወደ ዝርዝሩ ከመግባቴ በፊት ግን እነዚህ ተቀናሽ የመከላከያ ሰራዊት አባላት ከነሙሉ መለዮአቸው የዞኑ ህዝብ የፖለቲካ ጥያቄዎች በተነሱበት ሰላማዊ ሰልፍ ላይ መገኘቱ አግባብ አይመስለኝም:: ይልቁንም ተቃውሟቸውን ራሱን በቻለ ሌላ መድረክ ማሰማት ነበረባቸው:: ቀጥሎ ከታች ጉዳዩን በዝርዝር ለማየት እንሞክር::
የኢትዮጵያን የምድር ጦር ብቃትን በተመለከተ በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ወቅት አንድ የአሜሪካ ጦር ሀይል አድሚራል (በአለም ትልቁና የመጨረሻው የጦር መሪ ማዕረግ ነው) ሲገልፁት “በአለም ምርጥ ከሚባሉት የምድር ጦሮች አንዱ ነው (Ethiopia’s ground forces are one of the best ground forces in the World)” ብለው መግለፃቸው ትዝ ይለኛል:: ይህ ማለት በአጭሩ ሀገሪቱ በአለም አቀፍ ደረጃ “Elite” ሊባል የሚችል የምድር ጦር ነው ያላት ማለት ነው:: ይህ አይነቱ ብቃት ደግሞ የውግያ ዝግጁነት (combat readiness): የሎጂስቲክስ ማኔጅመንት: ታክቲካል የበላይነት (tactical superiority): እና የጦር ሜዳ ውጤታማነትን (battle effectiveness) ጨምሮ በሌሎች በውግያ ልምድ (through battle hardeness) የሚመጡ ብቃቶች ብቻ ናቸው::
እንደዚህ አይነት የውጊያ ዲሲፕሊን ያለው ሰራዊት መገንባት ደግሞ እጅግ ፈታኝና በአብዛኛው የአለም ሀገራት ዘንድ ሊታሰብ እንኳ የማይችል (near impossible) ነገር ነው:: ታዲያ እንዲህ አይነት ብቃት ያለው ጦር እንደዋዛ አሰናብተህ ሌላ የተሻለም ባይሆን እንኳ ተመሳሳይ ብቃት ያለው ጦር ለመገንባት ምናልባትም በአስርት የሚቆጠሩ አመታትና እጅግ ብዙ የሀገር ሀብት ይፈልጋል (It simply costs a furtune) በተለይም እንደ ኢትዮጵያ በለች የደሀ ደሀ ሀገር:: ከዚህ በተጨማሪስ ይህን ያህል ቁጥር ያለውና ከፍተኛ ስልጠናና የውጊያ ልምድ ያለው ከአንድ አካባቢ ብቻ የተውጣጣ ሀይል ለሀገር ሉዓላዊነትና ለህዝብ ደህንነት ከከፈለው ውድ ዋጋ አንፃር ወደ ህብረተሰቡን ሲቀላቀል የተረጋጋ ህይወት የሚመራበት መንገድ ተመቻችቶለት ነው ወይ የተሰናበተው? ከሆነስ ከዚህ ተቀናሽ የሰራዊቱ አካል “የተዋደቅንላት ኢትዮጵያ አልተከላከለችልንም” የሚል እሮሮ ለምን ይሰማል? ከአንድ አከባቢ ተወላጆችስ ይህን ያህል ጦር ማሰናበት በቀጣይነት ለሀገሪቱ ዘላቂ መረጋጋትና ደህንነት አደጋ አይደቅንም ወይ? (የተረጋጋ የፖለቲካ ስርዓት በሌለበት ሁኔታና የጥቁር ገበያን የጦር መሳሪያ ሽያጭ መንግስት መቆጣጠር ባልቻለበት ሁኔታ):: ከነዚህ ነባራዊና ገሀዳዊ እውነታዎች አንፃር የሀገሪቱ ጦር ሀይል እያደረገ ያለው “ሪፎርምስ” ከፖለቲካዊ አካሄዱ የፀዳና ተቋማዊ ይዘት ብቻ ያለው ነውን?
ለ.) ለፖለቲካ ጥያቄዎች ፖለቲካዊ መልስ ከመስጠት ይልቅ 35,000 ተቀናሽ የጦር ሀይል አባላት የያዘን አካባቢስ ሀገሪቱን ወደ ማይፈለግ መስመር ውስጥ ሊከት ወደሚችል ጥግ መግፋት ምን ያህል በሳል ፖለቲካዊ አካሄድ ነው?
ኢትዮጵያ አሁን ካለንበት ክፉ የታሪክ አጋጣሚም እንበል እውነታ አንፃር ሀገሪቱ ስትከተለው የቆየችው የተሳሳተ የፖለቲካ መስመር በፈጠረው ቀውስ የተነሳ ከጫፍ እስከ ጫፍ ስር የሰደደ የብሔር ፅንፈኝነትና የፖለቲካ ዋልታ ረገጥነት የሚታይበት ወቅት ላይ ነች:: ይህም ሁኔታ በታሪካችን ከመቼውም በላይ የሀገሪቱን ደህንነት አደጋ ያጠላበትና የመፈራረስ ስጋት የደቀነበት ሆኗል:: ይህ ገሀዳዊ እውነታ የሚንፀባረቅበት የፖለቲካ ክፍተት ባለበት ሁኔታ ታዲያ መሰረታዊ ህገመንግስታዊ አካሄዶችን ተከትሎ ለፖለቲካዊ እና የፍትህ ጥያቄዎች ፈጣንና አግባብ ያላቸው ህገመንግስታዊ ሂደቶችን (due constitutional processes) ጠብቆ ለህዝብ ጥያቄ መልስ መስጠት ችላ እየተባለ የተለመደው የዉሱን የፖለቲካ ቡድኖችን የበላይነት የማረጋገጥ እሩጫ ቅድሚያ የተሰጠው ጉዳይ ይመስላል::
የፖለታካ የማንነት ጥያቄዎች በየትኛውም የሀገሪቱ ክፍሎች እንደሚነሱ ተመሳሳይ ጥያቄዎች አግባብነት ባለው ህገመንግስታዊ አካሄድ ተገቢው የፖለቲካ ምላሽ የሚሰጠው ጉዳይ ነው:: ሆኖም ግን እንደ ህዝብ የኢኮኖሚና የፖለቲካ ተጨቋኝነት ብሶት ትርክት የበላይነቱን በያዘበት እንዲሁም ከሁሉም በላይ ደግሞ በብሔሩ ተወላጆች ላይ በተለያዩ አካባቢዎች በተቃጡ ብሔር ተኮር ጥቃት አደጋዎች በፌዴራሉም ሆነ በክልሉ መንግስት በቂና ፈጣን ህገመንግስታዊ ከለላ አልተሰጠም የሚል እሮሮ ባለበት ሁኔታ ይህን ያክል የሰራዊት አባል ያለምንም አማራጭ የማህበራዊ ዋስትና ሽፋን ማሰናበት በተለይም ሀገሪቱ ከምን ግዜውም በላይ በብሔር ፅንፈኝነት እየተናጠች ባለችበት ወቅት ለሰደድ እሳት ማገዶ ከማቀበል አይተናነስም:: ምናልባት በሀገሪቱ የሚቀጥለውን “የነፃ አውጪ ጦር” ቀጠና እንደመፍጠር ነው:: የደቡቡንም የሀገሪቱ ክፍል በቀጣይነት እንደቀደመው የሰሜኑ ክፍል የጦርነት አውድማ ሊያደርገው የሚችል አደገኛ ቅድመ ሁኔታ (dangerous presidence) እንዳይፈጥር እሰጋለው::
አሁን ባለበት ሁኔታ የወላይታው የፖለቲካ ቀውስ ሳይፈነዳ መክሸፍ ያለበት አደገኛ ቀጣይ የግዜ ቦንብ (the next time bomb to be defused) ይመስላል:: በዚህ ረገድ የጠ/ሚ አብይ አህመድ አስተዳደር የቀደሙ ስህተቶችን በማረም የህዝብ ጥያቄዎችን በአፋጣኝ ለመመለስ በመንቀሳቀስ በጥንቃቄ ሊይዘው የሚገባው ጉዳይ ነው:: የወላይታ ህዝብም ሆነ ይህ ተቀናሽ የመከላከያ ሀይል እስካሁን ያሳየው ታላቅ ትእግስትን የተላበሰ ሰላማዊ አካሄድ ኢትዮጵያዊ ክብር የሚቸረው ቢሆንም እስከ መቼ በዚህ ትዕግስት የተሞላበትና የሰለጠነ አካሄድ ይቀጥላል የሚለው እርግጠኛ መልስ ሊገኝለት የማይችል ጥያቄ ነው::
9. የስራ ክፍሉን የስራ አፈፃፀም ይከታተላል፣ ይገመግማል፣ ከቡዱኖች ሪፖርት ይቀበላል ፣ ግብረ መልስ ይሰጣል፣ የስራ አፈጻጸም ሪፖርት አዘጋጅቶ በወቅቱ ለሚመለከታቸው አካላት ያቀርባል፣
እና የተገመገመ ሪፖርት ለምድቡ ኃላፊ ያቀርባል፣ ከልዩ ልዩ ወንጀል ጉዳዮች ዳይሬክቶሬት ጋር በሚኖረው የክትትል እና ድጋፍ ስራ ግንኙነት ላይ የቅርንጫፍ ጽ/ቤቱ የጉዳይ ሰው ይሆናል፡፡
3. ከልዩ ልዩ መሥሪያ ቤቶች እና የተቋሙ የስራ ክፍሎች ወደ ቅርንጫፍ ጽ/ቤቱ ደብዳቤዎች ሲደርሱ የደብዳቤዎቹ አድራሻ ለቅርንጫፍ ጽ/ቤቱ መሆኑን አረጋግጦ፣ የተጠቀሱ አባሪዎች ካሉ በትክክል ተያይዘው መላካቸውን አጣርቶ ፈርሞ መቀበል እንዳመጣጣቸው እየመረመረ ወደሚመለከተው ክፍል/ኃላፊ ይመራል፣
4. ከቅርንጫፍ ጽ/ቤቱ ወጪ የሚደረጉ የጽሑፍ መልእክቶችና ደብዳቤዎች ስልጣን በተሰጠው ኃላፊ/ባለሙያ የተፈረሙ መሆናቸውን፣ እንደዚሁም መሟላታቸውን እያረጋገጠ ማህተም ያደርጋል፡
6. የቅርንጫፍ ጽ/ቤቱን የፍትሐብሔር አፈጻጸም ሪፖርት ያዘጋጃል፣ ለቅርንጫፍ ጽ/ቤቱ ኃላፊ ያቀርባል፣ ከዳይሬክቶሬቱ ጋር በፍትሐብሔር ፍትህ አስተዳደር ጉዳይ ዙሪያ ለሚኖር የክትትል እና ድጋፍ ስራ የጉዳይ ሰው (focal person) በመሆን ያገለግላል፡፡
በጽ/ቤቱ በሴቶችና ህጻናት ላይ የሚፈጸሙ የወንጀል ጉዳዮችን የሚያጣራ እና ተገቢውን ህጋዊ ውሳኔ የሚሰጥ፣ በፍርድ ቤት ክሶችን በማቅረብ ተገቢው ህጋዊ ውሳኔ እንዲሰጥ የሚያደርግ እንዲሁም ስነልቦናዊ ድጋፍን የሚሰጥ ዐቃብያነ ሕግን እና የስነልቦና ባለሞያን የያዘ ቡድን ነው፡፡ ቡድኑ የሚያከናውናቸው ተግባራት፡-
3. በህፃናት ላይ የሚፈፀሙና ከሴቶች ጾታዊ ጥቃት ጋር የተያያዙ ወንጀሎች የመረጃ ስርዓት መሰረት መረጃ ይይዛል፣ ይተነትናል፣ ዝርዝር የአፈጻጸም ሪፖርት ለጽ/ቤቱ ኃላፊ እና በሴቶች እና ህጻናት ላይ የመፈጸሙ ወንጀል ጉዳዮች ዐቃቤ ሕግ ዳይሬክቶሬት ያቀርባል፣
የአስተዳደርና ፋይናንስ ጉዳዮች ቡድን በቅርንጫፍ ጽ/ቤት የሚገኙ የሰው ሀይል፣ የፋይናንስ፣ የግዥ፣ የንብረት አስተዳደርና ጠቅላላ አገልግሎት ለመስጠት እንዲችል ታሳቢ በማድረግ የተደራጀ ቡድን ነው፡፡
• የቋሚና የአላቂ ዕቃዎች መዝገብ እንዲያዝ ያደረጋል የዕቃዎች ገቢ ወጪና ዝውውር በዓይነት በስም በመጠንና በዋጋ ተለይተው መመዝገባቸውን ይቆጣጠራል፣ የክምችት ዕቃዎችን ከወጪ ቀሪ ተቀናንሶ እንዲያዝ በማድረግ የዕቃዎችን የክምችት መጠን ይከታተላል፣ ይቆጣጠራል፡፡
• የሰው ሀይል ፍላጎት በመለየት እንዲሟላ ለዐቃብያነ ሕግ አስተዳዳር ዋና ጉባኤ ፅ/ቤት እና ለሰው ሀብት ስራ አመራር ዳይሬክቶሬት ጥያቄ ያቀርባል፣ ሂደቱን ይከታተላል፣
የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት መድረክ በአባይ ወንዝ ላይ የሚሠራውን ግድብ በፅንሰ-ሃሣብ ደረጃ ቢቀበለውም አገራዊ መግባባት መቅደም አለበት ይላል፡፡
ይህንን መግለጫ ለአሜሪካ ድምፅ ራዲዮ ያብራሩት የመድረኩ የወቅቱ ሊቀመንበር አቶ ገብሩ አሥራት የአባይ ግንባታ በፀጥታም፣ በኢኮኖሚም፣ በልማትም፣ በዲፕሎማሲም ዳራው በጣም ከፍተኛ መሆኑን ገልፀው የዜጎች ከማንኛውም ጊዜ በላይ መተባበር እንደሚያስፈልግ አሳስበዋል፡፡
አቶ ገብሩ በመቀጠል "አባይ ብቻ ሣይሆን በሃገሪቱ ሊሠሩ የሚችሉ ትላልቅ ነገሮች ሲኖሩ የምልዐተ-ሕዝቡ ትብብር፣ አንድ መሆን፣ በጋራ መቆም ያስፈልጋል" ብለዋል፡፡ "በኢሕአዴግም በኩል መሠረታዊ ለውጦች አስፈላጊ ናቸው" ሲሉ መክረዋል፡፡
Normal Soundless Cracking Agent Archive - Soundless መስበር ወኪል | ሰፊ ስሚንቶ | የፀጥታ ሮክ የማፈንዳት | ሰፊ የሲሚንቶ | የማፍረስ ወኪል | ያልሆነ የሚፈነዳ የማፍረስ ወኪሎች
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ይሄው ስንት ዓመታት አለሁኝ ሰግቼ፣ በገዛ አገሬ ላይ አገር ተቀምቼ (የግጥም ምሽት ቪድዮ)
ለ6ኛ ጊዜ የተካሄደው የ..ቢግ ብራዘርስ አፍሪካ.. አብሮ የመኖር ውድድር ባለፈው ሳምንት ሲጠናቀቅ የናይጀሪያዋ ኬረንና የዚምባቡዌዋ ዌንደል አሸናፊ ሆነው እያንዳንዳቸው 200ሺ ዶላር ተሸለሙ፡፡ ለ91 ቀናት በዘለቀው አብሮ የመኖር ውድድር ኢትዮጵያዊቷ ሃና መኩሪያ እስከ መጨረሻው ሳምንት በመዝለቅ ከሰባቱ ዕጩዎች ተርታ ከመግባቷም በላይ…
የኢትዮጵያ ሴት ደራስያን ማህበር ነገ ጧት በብሔራዊ ትያትር ስቱዲዮ አዳራሽ የአመራር አባላት እንደሚመርጥ አሳወቀ፡፡ በደራሲ የምወድሽ በቀለ ፕሬዚዳንትነት የሚመራው የአሁኑ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ አመራር ለሁለተኛ ጊዜ መወዳደር እንደሚችልና የተጓደሉ አመራሮችን ለመምረጥም መታቀዱን ከማህበሩ የተገኘው መግለጫ ያስረዳል፡፡ ከምርጫው ሌላ መደበኛ የኪነጥበብ…
በደራሲና ጋዜጠኛ ሰሎሞን ሹምዬ ተፎ የተዘጋጀው ..የተሳሳተ ጥሪ.. ፊልም ከነሀሴ 7 ጀምሮ ለሕዝብ መቅረብ የሚጀምር ሲሆን ፊልሙ ነሀሴ 9 ቀን በብሔራዊ ትያትር ቤት እንደሚመረቅ ገበያኑ ኢንተርቴይመንት አስታወቀ፡፡ የ105 ደቂቃ ርዝመት ያለው ፊልም፤ ሰኞ ነሀሴ 9 ከቀኑ 11 ሲመረቅ የመግቢያ ትኬት…
በቀድሞው ..የአዲስ ነገር.. ጋዜጠኛ መሐመድ ሰልማን የቀረቡ ልዩ ልዩ ወጎችና የጉዞ ማስታወሻዎችን የያዘ መጽሐፍ በቀጣዩ ሳምንት ለንባብ ይበቃል፡፡ ..ፒያሳ፣ ማሕሙድ ጋ ጠብቂኝ.. የሚል ርዕስ የተሰጠው ይህ መጽሕፍ በአመዛኙ በቀድሞው አዲስ ነገር ጋዜጣ ላይ ቀርበው በስፋት የተነበቡ ወጎችና የጉዞ ማስታወሻዎችን ከአዳዲስ…
በጋዜጠኛ ተስፋዬ ሽመልስ የተዘጋጀው ..ሰማያዊ ዐይን.. የተሰኘው ትያትር መታየት የጀመረበትን አንደኛ ዓመት በማስመልከት ነገ ከሰዓት በኋላ ክብረ በዓል እንደሚኖር አዘጋጁ ለአዲስ አድማስ ገልል፡፡ በቅርቡ የአዲስ አበባ ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ባዘጋጀው ውድድር ትያትሩ የተሸለመ ሲሆን ክብረ በዓሉ ይህንኑ በማስመልከት ጭምር እንደተዘጋጀ…
..መሰረታዊ ሳይንስ.. ለገበያ ቀረበደራሲ እና የወግ ፀሐፊ መስፍን ኃብተማርያም ..ብልጧ ዝንጀሮ.. የሚል አዲስ የሕፃናት መሐፍ ለንባብ አብቅቷል፡፡ በጀርባ በኩል The Rich Man and The Singer የሚል ሌሎች የሕፃናት ታሪኮችን የያዘው መሐፍ ዋጋ 22 ብር ነው፡፡ በአማርኛው 27 በእንግሊዝኛውም የእነዚሁኑ ትርጉም…
የብራንደን ሳንደርሰን ስራዎች ኢላንሪስ, የተሳሳተ, ዋርከር, የ “Stormlight” መዝገብ ቤት፣ እና ነጭ አሸዋ ሁሉም ኮስሜሬ ተብሎ በሚጠራው ተመሳሳይ አጽናፈ ሰማይ ውስጥ ናቸው። ይህ የላፔል ዘይቤ ፒን ለዚያ አጽናፈ ሰማይ ምልክት ነው።
ዝርዝሮች: የኮስሜር ፒን ከተለየ አጨራረስ ጋር ብርን የሚሸጥ ሲሆን 26.3 ሚሊ ሜትር ርዝመት ፣ በሰፊው ቦታ 26.3 ሚ.ሜ እና ውፍረት 2 ሚሜ ነው ፡፡ ፒን 6 ግራም ይመዝናል ፡፡ አንድ የብር ቀለም ያለው ፒን ጀርባን ያካትታል። የኮስሜር ፒን ጀርባ በእኛ ሰሪዎች ምልክት ፣ በቅጂ መብት እና በብረት ይዘቱ ተለጥፎ የታተመ ነው ፡፡
24 "የማይዝግ የብረት ሰንሰለት - $ 69.00 ዶላር 18 "ስተርሊንግ ሲልቨር ኬብል ሰንሰለት ($ 11) - $ 69.00 ዶላር 20 "ስተርሊንግ ሲልቨር ሣጥን ሰንሰለት (25 ዶላር) - $ 69.00 ዶላር
ክቮት በሚወደው የውበት ክሩ ላይ “The Sir of Savien Traliard” ን በመጫወት ታላንት ቧንቧዎቹን ያገኛል የነፋሱ ስም. በ አነሳሽነት በ ኪንግኪለር ዜና መዋዕል ተከታታይ በፓትሪክ ሮዝፉስ.
ዝርዝሮች: የሉቱ አንጠልጣይ ጠንካራ ስሪል ብር እና 41.7 ሚሜ ርዝመት ፣ በሰፊው 10.6 ሚሜ እና በጣም 5.5 ሚ.ሜ. የሉቱ ክብደት 4.8 ግራም ነው ፡፡ የሉቱ ጀርባ በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት እና በስትሪም ታተመ ፡፡
ሰንሰለት አማራጮች: 24 "ረጅም አይዝጌ ብረት ከርብ ሰንሰለት ፣ 18" ግሩም የብር ገመድ ሰንሰለት (ተጨማሪ $ 11.00) ፣ ወይም የ 20 “ረጅም 1.2 ሚሜ ብር ብር ሳጥን ሰንሰለት (ተጨማሪ $ 25.00). ተጨማሪ ሰንሰለቶች በእኛ ላይ ይገኛሉ መለዋወጫዎች ገጽ.
“ኪንግኪለር ዜና መዋዕል” ፣ “የነፋሱ ስም” ፣ “የጥበበኛው ሰው ፍርሃት” ፣ “ኢዮሊያን” ፣ “ክዎቴ” እና “ሌይ ወይም ሰር ሳቪየን ትረሊያርድ” የፓትሪክ ሮዝፉስ ሲ / ኦ ሳንፎርድ ጄ ግሪንበርገር ተባባሪዎች የንግድ ምልክቶች ናቸው ፡፡ መብቱ በህግ የተጠበቀ ነው.
በአንድ ካምፓኒ ሰራተኛ ‘ኤ’ ወደ ቅርብ ኃላፊው በመሄድ የእለት ሥራ እንዲሰጠው ጠየቀ፡፡የቀርብ ኃላፊውም ሰራተኛውን ወደ ወንዝ ወሰደና “በል ይሄን ወንዝ ተሻግረህ ማዶ ልይህ” አለው፡፡ ሰራተኛ ‘ኤ’ ሥራውን በሚገባ ካጠናቀቀ በኋላ ሥራውን መጨረሱን ለኃላፊው ሪፖርት ባደረገ ጊዜ ኃላፊው በፈገግታ ሁኖ “ጥሩ ሥራ ሠርተሀል” ሲል መለሰለት፡፡
በማግስቱ ‘ቢ’ የተባለ ሰራተኛ ለዛው የሥራ ኃለፊ የእለቱን ሥራ እንዲሰጠው ጠየቀ፡፡ ኃላፊው ለሰራተኛ ‘ኤ’ የሰጠውን ተመሳሳይ ሥራ እንዲሰራ ሰጠው፡፡ሰራተኛ ‘ቢ’ ስራውን ለመከወን ወደ ወንዙ ጫፍ ሲደርስ ሰራተኛ ‘ሲ’ ወንዙን ለመሻግር ጥረት ሲያደርግ ተመለከተውና ተመሳሳይ ሥራ እንደተሰጣቸው ተገነዘበ፡፡ በዚህ ጊዜ ሰራተኛ ‘ቢ’የ’ራሱን መሻገር ብቻ ሳይሆን ሰራተኛ ‘ሲ’ እንዲሻገር እርዳታ አደረገለት፡፡ ሰራተኛ ‘ቢ’ የሥራውን ውጤት ለኃላፊው ሪፖርት ባደረገ ጊዜ ኃላፊው እንደተለመደው ፈገግታ እያሳየው “በጣም ጥሩ ሥራ” ሲል የሙገሳ መልስ ሰጠው፡፡ በቀጣዩ ቀን ሰራተኛ ‘ኪው’ ለዛው የሥራ ኃላፊ የዕለቱን ሥራ ይሰጠው ዘንድ ጠየቀ፡፡ የበፊቶቹ የሠሩትን ተመሳሳይ ሥራ እንዲሰራ ተነገረው፡፡ ሰራተኛ ‘ኪው’ ሥራውን ከመሥራቱ በፊት ቅድመ ዝግጅት አደረገ፡፡ በቅድመ ዝግጅት እንቅስቃሴውም ሰራተኛ ‘ኤ’፣’ቢ’ና ‘ሲ’ ሥራውን ቀደም ብለው እንደሰሩት ተገነዘበ፡፡ እነሱን በማናግርም ሥራውን በምን አኳኋን እንደሰሩት መረጃ ወሰደ፡፡ መረጃውን ካገኘ በኋላ ቁጭ ብሎ ወንዙን ለመሻገር የሚያስችሉ የአሰራር ደንቦችን ለየ፡፡ አያይዞም ወንዙን በመሻገር ሂደት በተግባር የሚከሰቱ ስህተቶችን ለይቶ በማስቀመጥ በቀላል ጥረት ወንዙን መሻገር የሚያስችሉ ስልቶችን ጨምሮ በመጠቆም እንዲሁም አተገባበሩን የሚገልጽ ሰነድ በማዘጋጀት ለኃላፊው ዝርዝር ሪፖርቱን ከማሰልጠኛ ሰነዱ ጋር አቀረበ፡፡ የቅርብ ኃላፊው በጣም ተሰድቶ “እጅግ በጣም ጥሩ ሥራ ሰርተሀል” አለው፡፡ በማግስቱ ሰራተኛ ‘ኦ’ የእለቱን ሥራ እንዲሰጠው ያንኑ የሥራ ኃለፊ በጠየቀ ጊዜ እንደበፊቶቹ ሰራተኞች ተመሳሳይ ሥራ ተሰጠው፡፡ ሰራተኛ ‘ኦ’ ቀዳሚው ሥራው ያደረገው ሰራተኛ ‘ኪው’ ያዘጋጀውን ሰነድ ያሰራር ማኑዋል ማጥናት ነበር፡፡ ከጥናቱ የተረዳውም ካምፓኒው ይሄን ሥራ ለመስራት ከፍተኛ መጠን ያለው ገንዘብ እያወጣ እንደሆነ ተረዳ፡፡ በመሆኑም ወንዙን ከመሻገሩ በፊት ፋታ ወስዶ ማሰብ ጀመረ፡፡ ድልድይ መስራት አዋጭ እንደሆነ ስላመነበት የድልድዩን ዲዛይን በመስራት ወደ ኃላፊው ይዞ በመቅረብ ከዚህ በኋላ ይሄን ተግባር ለአንድም ሰራተኛ መመደብ አይጠበቅብህም ሲል አሰረዳው፡፡ ኃለፊውም “ላቅ ያለ ስራ ስለሰራህ ኮርቸብሃለሁ” በማለት የተሰማውን ደስታ ገለጸለት፡፡
ከዚህ ታሪክ በመነሳት በሰራተኛ ‘ኤ’፣ ‘ቢ’ ፣ ‘ኪው’ና ‘ኦ’ ምን ልዩነት አለ ብለን ስንጠይቅ ባብዛኛው የምናገኘው ምላሽ በመስሪያ ቤትም ሆነ በቤታችን የኛ ሥራ ብለን ከልለን ባስቀመጥነው የመታጠር(የመወሰን) ሁኔታ እንዳለ ያችን ከተወጣንም ከእኛ ተጨማሪ ምንም እንደማይጠበቅ ቆጥረን ኃላፊነትን በመወጣት ስሜት ደስተኞች እንደምንሆን ነው፡፡
እራሳችንን ከሰራተኛ ‘ቢ’ ጋር ብናወዳድረው ሌሎቹ ችግራቸው አንዲፈታ ማገዝ መቻል የእራስንም ክህሎት እንደሚያሻሽል እንገነዘባለን፡፡ “ለማስተማር ተማር ለመማር አስተምር” እንደሚባው ማለት ነው፡፡ ሰራተኛ ‘ኪው’ ከታዘዘው አንድ እርማጃ ከፍ ብሎ በመሄድ የስልጠና ሰነዶችን በማዘጋጀቱ ለሌሎች ሠራተኞች የዕውቀት መሠረት ጣለ፡፡ በዚህም በቡድኑ ውስጥ ክህሎትን ለማሸጋገር ከፍተኛ ሚና ተጫወተ፡፡
የላቀ ሥራ የሰራው ሰራተኛ ‘ኦ’ ደግሞ የስራውን አተገባበር አላስፈላጊነት በማሳየት ዘላቂ መፍትሄ አስቀመጠለት፡፡ ስለሆነም ሰራተኛ ቢ፣ኪውና ኦ እንደ አንድ ግለሰብ የሚጠበቅባቸው(ከታዘዙት) የላቀ አበርክቶ እንዳደረጉ ያስገነዝበናል፡፡ ለአንድ ሰራተኛ ወሳኝ የሆነውን የእራስ ተነሳሽነት የሚባለውን ባህሪ አዳብረዋል፡፡ በሁሉም ስፍራ፤ በማንኛውም ሁኔታ የእራስ ተነሳሽነት ያለው ለስኬት አንደሚበቃ እሙን ነው፡፡ ይሄን ባህሪ ለመላበስ ደግሞ ከተለመደው አስተሳሰብ መውጣትን ይጠይቃል፡፡
ሀዋሳ ከተማ ከአሰልጣኝ ውበቱ አባተ ጋር ከተለያየ በኋላ ከ2011 ጀምሮ ሲያሰለጥኑ የቆዩት አሰልጣኙ አዲሴ ካሳ እያስመዘገቡ ባሉት ደካማ ውጤት ከቡድኑ ጋር ሊለያዩ እንደሚችሉ ከታማኝ ምንጮች ያገኘናቸው መረጃዎች ያመላክታሉ። በሌሎች አስልጣኞች የማይዘወተረው በወጣቶች እምነት ጥለው ከታች በማሳደግ ዋናው ቡድን ላይ የሚጠቀሙት አሰልጣኙ ቀጣይ እጣ ፈንታቸው ምን ይሆን የሚለው ተጠባቂ ሲያደረገው። የቀድሞ የክለቡ ተጫዋች የነበረው የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን አሰልጣኝ ሙልጌታ ምህረት ከቡድኑ ጋር ስሙ እየተያያዘ ይገኛል።
ኣብቲ ምዕልቕላቕ ውሕጂ ዘጋጠመሉ ማሕበረሰብ ከም ምቁራጽ መንገድታትን መዕቖሪ ማይን ምብታን ጥሪትን ንብማይ ዝመሓላለፉ ሕማማት ዝአመሰሉ ነባሪ ጸገማት ይቓልዑ ምህላዎም’ውን ተገሊጹ’ሎ።
ፍሪዶም ሃውስ (Freedom House) ዝተብሃለ ትካል ኣብ ዘውፅኦ ዓመታዊ ፀብፃብ ጋዜጠኛታት ኣብ ዙሪያ ዓለም ካብ ውልቀ መለኽቲ መንግስታት፣ ኣሸበርቲን ወነንቲ ማዕኸናይ ዜናን ሓዊሱ ደረት የጋጥሞም ኣሎ ኢሉ።
"ፍሪላንስ ጋዜጠኛን መምህር ኢንግሊዝኛ ካልኣይ ብርክን ዝበነረት ሪኢዮት ኣለሙ ኣብ 2012 ኣ/ፈ ብናይ ኢትዮጵያ ሕጊ ፀረ ሽብር ምስተፈረዳ ተኣሲራ ትርከብ።ምስ ስርሖም ብዝተኣሳሰረ ኣብ ማእሰርቲ ካብ መንጎ ዝርከቡ 18 ጋዜጠኛታት ሓንቲ እያ፤እዚ ድማ ኢትዮጵያ ንጋዜጠኛታት ብምእሳር ኣብታ ኣህጉር ዝዓበየት ይገብራ።"
ሪኢዮት ንፖሊስታት መንግስቲ ዝነቅፍ ፅሑፍ ብምፅሓፋ ኣብ ሰነ 2011 ኣ/ፈ ተኣሲራ ምስ ሽብር ብዝተኣሳሰረ ኽሲ 14 ዓመታት ተፈሪዱዋ ከምዝነበረን ይግባይ ብምባላ ናብ ሓሙሽተ ዓመት ማእሰርቲ ከምዝወረደን ወሲኾም ሓቢሮም። እቲ ኽሲ ንኽስረዝ ዘቕረበቶ ይግባይ ተነፂጉ ኣብ ማእሰርቲ ከምእትርከብ ብምግላፅ ሓሳብ ብምግላፃ ጥራሕ ንዝተኣሰረት ሪኢዮት መንግስቲ ክፈትሓ ንፅውዕ ኣለና፤ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንፀረ ሽብር ሕጊ ሓሳብካ ናይ ምግላፅ ነፃነት ንምድራት ከም መሳርሒ ካብ ምጥቓም ክቑጠብ እውን ንፅውዕ ኣለና ኢሎም ኣቐባሊ ቃል ጄፍ ራትካ።
ቅድሚ ክልተ ዓመት ይኣኽለኒ ክብሉ ከለው ካብ ኢህወዴግ ዘይምስንባቶም ዘጣዕስ ኣይኮነን፣ኣብ‘ዘን ዝተጠቅሳ ዓመታት ኣዝዮም ገዘፍቲ ፕሮጀክታት ተጀሚሮም‘ዮም‘ውን ኢሎም ኣቶ ፍስሃ።
የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ለማ መገርሳና የኢፌዴሪ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዶክተር ወርቅነህ ገበየሁ ከኦነግ ጋር ለመወያየት ወደ ኤርትራ አቅንተዋል፡፡ – Kichuu
HomeAmharicየኦሮሚያ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ለማ መገርሳና የኢፌዴሪ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዶክተር ወርቅነህ ገበየሁ ከኦነግ ጋር ለመወያየት ወደ ኤርትራ አቅንተዋል፡፡
በትግራይ ክልል የሰብዓዊ እርዳታ እየቀረበ እንዳልሆነ ተደርጎ የሚናፈሰው ወሬም ከእውነት የራቀ ነው አሉ የትግራይ ጊዜያዊ አስተዳደር ዋና ስራ አስፈፃሚ ዶ/ር ሙሉ ነጋ።
የፌዴራል መንግሥት በክልሉ የተጠናከረ ሰብአዊ ድጋፍ እያደረገ ነው ሲሉ ተናግረዋል። “ድጋፉ እየቀረበ አይደለም” በሚል ሃሰተኛ መረጃ የሚያናፍሱ አካላት የፖለቲካ ትርፍ በመፈለግ የሚፈጽሙት ድርጊት ነው ሲሉም ገልፀዋል።
በክልሉ የመብራት፣ የውሃ እና የባንክ አገልግሎቶች በበርካታ አካባቢዎች መጀመራቸውን አንስተው፤ አገልግሎት ባልተጀመረባቸው አንዳንድ አካባቢዎች ደመወዝ ላልተከፈላቸው የመንግስት ሰራተኞች እንዲከፈላቸው እየተሰራ ነው ብለዋል።
ሥራ አስፈጻሚው ዶክተር ሙሉ ነጋ በተለይ ከአዲስ ዘመን ጋዜጣ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ፣ የትግራይ ሕዝብ ካለበት የባሰ ሰብዓዊ ችግር ውስጥ እንዳይገባ የፌደራል መንግሥቱ በከፍተኛ ትኩረትና ቁርጠኝነት አጋርነቱን እያሳየ መሆኑን የትግራይ ክልል ጊዜያዊ አስተዳደር ዋና ሥራ አስፈጻሚ ገለጹ። እስከ አሁን ባለው ሁኔታ 2 ነጥብ 5 ሚሊየን የሚደርስ ሕዝብ እርዳታ እንደሚፈልግ መገመቱን ጠቁመዋል።
ጁንታው በስልጣን ላይ በነበረባቸው ወቅቶች በክልሉ ቁጥራቸው ከፍ ያለ የህብረተሰብ ክፍሎች በሴፍቲኔት እየታገዙ ይኖሩ ነበር። አሁን ደግም በሕግ ማስከበር ዘመቻው ምክንያት ከቀያቸው የተፈናቀሉ ዜጎች ተጨማሪ ድጋፍ ፈላጊ መሆናቸውን አመልክተዋል።
የኤሌክትሪክ፤ የቴሌኮምና ባንክ አገልግሎቶች ተቋርጦ በመቆየቱ ምክንያት ከዚህ ቀደም ድጋፍ የማይፈልጉ ሁሉ አሁን ድጋፍ ፈላጊ ሆነዋል፤ የፌደራል መንግሥቱ ይህንን ሁኔታ ከግምት በማስገባት ህብረተሰቡ የተባባሰ ችግር ውስጥ እንዳይገባ በከፍተኛ ቁርጠኝነት እየሰራና እያገዘ መሆኑን አስታውቀዋል።
እንደ ዶክተር ሙሉ ገለጻ ከዚህ ቀደም በክልሉ የነበረው የኢኮኖሚ እድገት ጥሩ ቢሆን ኖሮ ለጥቂት ጊዜያት እንኳን ይህንን ችግር ማለፍ ይቻል ነበር፤ ሆኖም ክልሉ ቀድሞም የተጎዳ ስለነበር እንደዚህ ዓይነት ችግር ሲጨመርበት ከፍተኛ የሰብዓዊ ድጋፍ ፍላጎት ተከስቷል ብለዋል።
ጁንታው ቡድን ጦርነት የለኮሰበት ወቅት አርሶ አደሩ የዘራውን ምርት በሚሰበስብበት ጊዜ መሆኑ ችግሩን በከፍተኛ ሁኔታ እንዳባባሰው የተናገሩት ዶክተር ሙሉ፣ በዚህም በክልሉ የተሰበሰበ ምርት የለም፤ የእርዳታና የድጋፍ ፍላጎቱም ይህንን ሁሉ ከግምት ያስገባ ስለመሆኑም ጠቁመዋል።
“አሁን እንደ መጀመሪያ ገንዘብ ያለውም ሰው እርዳታ ማግኘት ይፈልጋል፤ ሆኖም ባንኮች ወደ ስራ እየገቡ በመሆኑ ህብረተሰቡ ገንዘብ ማውጣት ከጀመረ የተረጂው ቁጥር ይቀንሳል። እስከ አሁን ባለው ሁኔታ ግን 2 ነጥብ 5 ሚሊዮን የሚደርስ ሕዝብ እርዳታ እንደሚፈልግ ይገመታል፤ እዚህ ላይ ግን ቁጥሩ ከዚህም ሊጨምር ይችላል” ብለዋል።
በሌላ በኩል በትግራይ ክልል የተካሄደውን የህግ ማስከበር ዘመቻ ተከትሎ በመቀሌ ከተማ ድገፍ ለሚሹ ወገኖች ድጋፍ የአስቸኳይ ጊዜ የምግብ ርዳታ እየተደረገ መሆኑ ተገለጸ።
በትግራይ ክልል ጊዚያዊ አስተዳደር የመቀሌ ከተማ ከንቲባ አቶ አታኽልቲ ሃይለስላሴ ለኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት እንደገለጹት፤ በከተማዋ ለሚኖሩና ከተለያዩ አካባቢዎች ተፈናቅለው ለመጡ 379 ሺህ አቅመ ደካሞችና አረጋዊያን ድጋፍ ለማድረግ የሚያስችል ዝግጅት ተጠናቆ ርዳታ እየቀረበ ይገኛል።
ባይደንን ምምሕዳሩን ኣብ ምኽፋት ኣብያተ ትምህርቲ ጸቕጢ ክመጾም ቀንዩ`ሎ- ሓንቲ መዓልቲ ኣብ ሰሙን ናብ ቤት ትምህርቲ ምኻድ ተኸፊቱ`ዶ ክብሃል ይክኣል ዝብል ካብ ሕቶታት ሓደ ኔሩ።
መደብ ፍሉይ ድሌት ዝተፈላለዩ ኣካላዊ፣ ስነ-ኣእምሮኣውን ማሕበራውን ፀገማት ዘለዎም ብርክት ዝበሉ ክፋል ሕብረተሰብና ፀገማቶም ኣብ ምፍታሕን ብሉፅ ተሞኩሮኦም ናብ ህዝቢ ብምግዋሕ እጃሙ እናተፃወተ ዝርከብ ሰሙናዊ መደብ ቴሌቪዥን ትግራይ እዩ። እዚ መደብ ብዘቕርቦም ዛዕባታት ዛጊድ ቀልቢ ሕብረተ ሰብ ዝስሓበ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ብመንግስቲ ክፍትሑ ዘይክኣሉ ብርክት ዝበሉ ማሕበራዊ ፀገማት እውን ፈቲሑን እናፈትሐን ዘሎ እዩ፡፡
ትኹረት እዚ መደብ ብተፎጥረኣውን ሰብ ሰራሕን ሓደጋታት ኣካላውን ስነኣእምሮኣውን ጉድኣት ዝበፅሖም ብርክት ዝበሉ ወገናት ኣብ ክንዲ ብፍሉይ ምድጋፍን ምትብባዕን መግለላይ ብዝኾነ ኣተሓሳስባ ኣንታ ዕቡድ፣ ፈዛዝ፣ ደደብ፣ ፀማም፣ ዕዉር፣ ሓንካስ ወዘተ እናበልካ ሽማት ብምውፃእ ትሕቲ ሰብ ኮይኖም ኣብ ገዛ ተዓፅዮም መዋእል ሂወቶም ክደፍኡ ይግበሩ ንዘለዉ ምሕጋዝ እዩ። እዚ ድማ በቢ ውሻጥኡ ዘለዉ ከምዚኦም ዝበሉ ወገናት ናብ መድረኽ ክመፁ ብምግባር ናይ ተፀባይነት ኣተሓሳስባ ክስበርን ናይ መልመዓይነት ኣተሓሳስባ ክነግስን ብምስግጋር ሸኽሚ መንግስትን ሕብረተሰብን ብምቅላል ይትግበር። ኣብ ሕብረተሰብና ዓብዪ ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ ብምምፃእ ሰብ ፍሉይ ድሌትውን ከም ሃገሮም ኣብ ልምዓት ዓዶም ብንጥፈት ብምስታፍ ዓርሶምን ሕብረተሰቦምን ክልውጡ ከምዝኽእሉ ንምርኣይ ዘኽእል መደብ ኮይኑ ብዝግባእ ተሓሲቡሉ ዝተጀመረ እዩ።
ብምዃኑ ድማ እዚ መደብ ኣብ ቴሌቪዥን ትግራይ ን2 ዓመት ዝኣክል ናብ ሕብረተሰብ ብምግዋሕ ብርክት ዝበሉ ዓወታት ሓፊሱ እዩ። ንምጥቃስ ዝኣክል ድማር ውፅኢት መደብና እንትንርኢ ንቕሓተ ሕሊና ሕብረተሰብና ንኽዓቢ እጃሙ ብምፅዋቱ ንብዙሕ ዓማውቲ ተሓቢኦም ኣብ ገዛ ተዓፅዮም ዝነበሩ ወገናትና ናብ ሚድያን ሕብረተሰብን ንምውፃእ ዘለዎም ድሌት እናዓበየ መፅዩ፣ ብኣካላዊ ጉድኣቶም ከይተሰናኸሉ ዝገርሙ መረኣያ ዝኾኑ ስራሕቶም ናብ ሚድያ ብምቕራብና እቲ ምንም ኣካላዊ ፀገም ዘይብሉ ሰብ ሕልንኡ ብምውቃስ “ንክትሰርሕ እንተወሲንካ ዘይከኣል የለን ኩሉ ነገር ይከኣል እዩ!!” ዝብል ኣተሓሳስባ ክሰርፅ ገይሩ እዩ፣ ናይ ብርክት ዝበሉ ሰብ ፍሉይ ድሌት ወገናትን ቤተሰቦምን ኢኮኖሚያዊ ፀገሞም ክፍታሕን ስነ-ልቦናዊ ስብእነኦም ክምለስን ገይሩ እዩ፣ ኣብ መንጎ ህዝቢታት ትግራይን ኤርትራን ናይ ምትሕግጋዝን ምትሕልላይን መንፈስ ንኽዓቢ ውን እዚ መደብ ናይ ባዕሉ እጃም ኣበርኪቱ እዩ። ብመዳይ ገንዘብ ዛጊድ ልዕሊ 15 ሚልዮን ብር ናብ ዝምልከቶም ወገናት ክበፅሕ ኣኽኢሉ እዩ- መደብና መደብ ሰብ ፍሉይ ድሌት።
የቼልሲ ተጫዋቾች የቅድመ ውድድር ዘመን ዝግጅት ጉዟቸውን በዚህ ሳምንትም ቀጥለው በሻውሊን መነኩሴ እገዛ ከዚህ ቀደም በእግርኳስ ላይ ያልተለመደ የልምምድ ጊዜ አሳልፈዋል።ሰማያዊዎቹ በአሁኑ ጊዜ የእሲያ ጉዟቸው አንዱ አካል በሆነው እና ከአርሰናልና ባየር ሙኒክ ጋር በተጫወቱበት ሲንጋፖር ይገኛሉ። በእቅዳቸው መሰረት ከባየር ሙኒክ ጋር ያደረጉትን ጨዋታ 3ለ2 በሆነ ውጤት የተሸነፉት ቼልሲዎች በኩንጉፉ ማርሻልአርት ባለሙያው የቡድሃ መነኩሴ አለማማጅነት በተለይም ለተከላካዩ ጋሪ ካሂል ከባድ የሆነ ልምምድ ሰርተዋል።
የመኃል ተከላካዩ እንግሊዛዊው ጋሪ ካሂል የማርሻል አርቱ እንቅስቃሴ በሆነው እና ሁለት ጡቦችን በሁለት እጆች እንዲሁም በራስ ቅል ላይ ደግሞ በውሃ የተሞላ ክፍት ሳህን አድርጎ “ሆርስ ስታንድ” የተሰኘውን አቋቋም ለመስራት ሲቸገር ታይቷል።
ይህ ብቻም ሳይሆን ተከላካዩ በጨርቅ የታሰሩ ጡቦችን በእንጨት ላይ በመጠምጠም የእጅ ጥንካሬን ለመስራት የሚደረገውን ልምምድ ለማከናወን በእጅጉ የተቸገረ ተጫዋች ሆኗል።
የሰማያዊዎቹ ቁጥር 1 ግብ ጠባቂ የሆነው ኮርትዋ በኩንጉፉ እንቅስቃሴ መሰረታዊ የሆነውን በጣት የመቆም አቋቋምን ለመስራት ያደረገው ሙከራም በቡድን አጋሮቹ ዘንድ ፈገግተን ጭሯል። በአንፃራዊነት የተሰጡትን የኩንጉፉ ልምምዶች በተገቢው በመስራት ተወዳዳሪ ያልነበረው ስፔናዊው ተከላካይ አሎንሶ ነበር።
ኢትዮጵያ እና ሱዳን የጋራ የድንበር ጥበቃ ሰራዊት ለመመስረት እንደተስማሙ ሱዳን ትሪቢዮን ዘግቧል። ስምምነቱ የተደረገው የወታደራዊ ቴክኒክ ኮሚቴ ስብሰባ በተጠናቀቀበት ወቅት ሲሆን ፤ የሱዳኑ መከላከያ ሚኒስተር አብዱል ራሂም መሃመድ ሁሴን እና የኢትዮጵያው መከላከያ ሚኒስተር ሲራጂ ፈርጌሳ ስምመነቱን ፈርመዋል።
በአመራር ደረጃ በሁለቱ ሃገሮች የሚደረጉ መደበኛ ስብሰባዎች ላው ያለ የጋራ መተማመን ፈጥረዋል ሲሉ የሱዳኑ መከላከያ ሚኒስተር ተናግረዋል። የትብብሩ ደረጃ የጋራ የድንበር ሰራዊት የመፍጠር እና የጋራ ስልጠና መስጠት ደረጃ ላይ መድረሱንም የሱዳኑ መከላክያ ሚኒስተር ጨምረው ገልጸዋል።
አብዱል ራሂም መሃመድ ሁሴን እና ሲራጂ ፈርጌሳ የስብሰባውን ቃለ-ጉባዔውን ፈርመዋል። ስምምነቱ የጋራ የድንበር ሰራዊት ምስረታን፤ የሰላም ጥበቃን ፤ የመረጃ ልውውጥን እና “ህገ-ወጥ” ያሏቸውን ቁጥጥር ማድረግን እንደሚጨምር የሱዳን ትሪቢዮን ዘገባ አመልክቷል።
ወያኔ መራሹ የኢትዮጵያ መንግስት በቅርቡ ለሱዳን መሬት እንደሰጠ በአካባቢው የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን አንድነት ለፍትህ እና ለዲሞክራሱ ባዘጋጀው ስብሰባ ላይ ተሰጡ የተባሉትን ቦታዎች በመዘርዘር ምስክርነት እንደሰጡ የሚታወስ ነው።
( እነሱም ይላሉ ) ፡ - « ጌታችን ሆይ ! ቅኑን መንገድ ከመራኸን በኋላ ልቦቻችንን አታዘምብልብን ፡ ፡ ከአንተ ዘንድ የኾነን ችሮታም ለኛ ስጠን ፡ ፡ አንተ በጣም ለጋስ ነህና ፡ ፡ »
ሰማያትንና ምድርን በእወነት ፈጠረ ፡ ፡ ሌሊትን በቀን ላይ ይጠቀልላል ፡ ፡ ቀንንም በሌሊት ላይ ይጠቀልላል ፤ ፀሐይንና ጨረቃንም ገራ ፡ ፡ ሁሉም ለተወሰነ ጊዜ ይሮጣሉ ፡ ፡ ንቁ ! እርሱ አሸናፊው መሓሪው ነው ፡ ፡
አጠቃላይ እይታ ፈጣን ዝርዝሮች የዕድሜ ቡድን-ጎልማሳ ፣ ጎልማሶች ቁሳቁስ-የማይክሮፋይበር የጨርቅ ንድፍ-የታተመ ዘይቤ-ተራ ዓይነት የእጅ ፎጣ ፣ የፊት ፎጣ ፣ የፀጉር ፎጣ ፣ የመታጠቢያ ቤት TOWEL ቴክኒኮች-የተጠለፈ አጠቃቀም: የቤት ባህሪ: ፈጣን-ደረቅ ቦታ የመነሻ ቦታ-የቻይና የሞዴል ቁጥር : T-02 የምርት ስም: የጨርቅ ማጠቢያ ቀለም: ቡናማ ቁልፍ ቃል: ፈጣን ማድረቂያ ፎጣ ጥቅም: ለአካባቢ ተስማሚ ለስላሳ ምቹ ጥራት: ከፍተኛ ጥራት ያለው አገልግሎት: የኦሪጂናል ዕቃ አምራች የኦዲኤም አርማ: ማተሚያ አርማ የእርሳስ ጊዜ: ...
እርግጥ ነው አሁን ያለንበት የኮሮና ቫይርስ ወረርሽኝ ወቅት እጅግ ፈታኝ፣ ፈጣን አስተዳደራዊ ውሳኔ ለመስጠት የሚከብድበት የቱ ትክክል የቱ ስህተት እንደሆነ ለማመዛዘን የሚቸግር ጊዜ ነው፡፡ በተለይም በወረርሽኙ ምክንያት የሰዎች ህይወት አደጋ ላይ መውደቁ ሲታይ አሳሳቢና አስጨናቂ ነው፡፡
በዛው መጠን ደግሞ በማዕበሉ ወቅትም ቢሆን ህዝብና የመንግስት አስተዳደር ይቀጥላል፡፡ ፍርድ ቤቶች ደግሞ እጅግ በጣም አስፈላጊና ወሳኝ የህዝብ አገልግሎት ሰጪ አካላት መሆናቸው ሳይታለም የተፈታ ሐቅ ነው፡፡ ፍ/ቤቶች ከሶስቱ የመንግስት አካላት (the three organs of Government/state) አንደኛው ቅርንጫፍ/አካል ናቸው፡፡ ሌሎቹ የመንግስት አካላት(አስፈፃሚውና ህግ አውጪው) ሥራቸውን እያስኬዱ ነው፡፡ ፍርድ ቤቶችም በወረርሽኙ ምክንያት የሰውን ህይወት ለአደጋ በማያጋልጥና በጥንቃቄ ሥራቸውን የሚያስኬዱበት መንገድ ሊፈተሸ ይገባል ፡፡
በጣም የሚያስደነግጠው ደግሞ የዓለም ጤና ድርጅት ‹‹ የኮሮና ቫይረስ ለማጥፋት በርካታ ዓመታት ሊወስድ ይችላል ፡፡ የሚጠፋበት ጊዜ ቅርብ አይደለም እንደውም እንደ ኤች.አይ.ቪ ላይጠፋ ይችላል›› የሚል መግለጫን አውጥቷል፡፡
ስለዚህ ፍርድ ቤቶችም ሆኑ ሌሎች ወሳኝ አገልግሎት ሰጪ አካላት በቀጣይ ከቫይረሱ ጋር በጥንቃቄ ህይወት የሚቀጥልበትን መንገድ ሊያስቡበት ግድ ይላቸዋል ማለት ነው፡፡ እጅን አጣጥፎ ‹‹ጥሩ ቀን ቶሎ ና›› እያሉ ብቻ መጠበቅ አያስኬድም አያዋጣም፡፡
እጅግ ብዙ የህግ ክፍተት ላለባት፣ ህግን ለማስከበር የአሠራር ማነቆዎች በሞሉበት፣ የፍትህ ጥማት ላለባት ሀገር መንግስትም እነዚህን ጎዶሎዎች ለመሙላት ደፋ ቀና በሚልበት በዚህ ወሳኝ ወቅት የፍ/ቤቶች ሚናና አገልግሎት እንደ ህዝብ ከመቀጠል አለመቀጠል ከመኖርና አለመኖር ጋር እጅጉን የተቆራኘ ነው ፡፡
እስቲ አስቡት በእጁ የፍርድ ቤት ውሳኔ አንከርፍፎ ግን ውሳኔውን ማስፈፀም ባለመቻሉ ቤተሰቡ በችግሩ ምክንያት ሊበተን መሆኑን ሲነገርህ፤ ሠራተኛ ደመወዙን ተከልክሎ ወይም ከሥራው ተሰናብቶ ክስ አቅርቦ መብቱን ሊያስከበር ሲያስብ አሁን መዝገብ መክፈት አትችልም ጠብቅ ተብሎ ሲመለስ፤ በጥሩ የሥራ ግንኙነት ወቅት ወይም በደህና ጊዜ ገንዘቡን አበድሮ ዛሬ የሚበላ የሚቀመስ ሲያጣ የአገልግሎቱን ወይም ያበደረውን ገንዘብ እንዲሰጠው ሲጠይቅ በብልጣብልጥ/ክፉ ባላጋራው ገንዘቡን የተከለከለ ግለሰብ ለጊዜው ክስ መስርተህ መዘግብ ከፍተህ መጠየቅ አትችልም ሲባል፤ ቤቱን፣ይዞታውን ወይም መሬቱን የተነጠቀ ዜጋ ሜዳ ላይ ወድቂያለሁ ብሎ ሲያማክር አሁን ክስ ማቅረብ አትችልም መጠበቅ አለብህ የሚል መልስ ሲሰጠው፤ እነዚህ ዜጎች ከኢኮኖሚ ጉዳታቸው ባሻገር ውስጣቸው የሚሰማቸውን የተስፋ ማጣት ስነ-ልቦና ማየት ይሰቀጥጣል፡፡ እንዲሁም አሁን ያለው የኢንቨስትመንት፣ የንግድና የኢኮኖሚው እንቅስቃሴ በቫይረሱ ወረርሽኝ ምክንያት በእጅጉ እንደተጎዳ ግልፅ ነው፡፡ በዚህ ጉዳት ላይ የአንዳንድ ተንኮለኛ ግለሰቦች/ድርጅቶች የተዛባ የንግድና ኢኮኖሚ እንቅስቃሴያቸው ተጨምሮበት በፍርድ ቤቶች የህግ ማስከበር ሂደት ሃይ ካልተባሉ በእንቅርት ላይ ጆሮ ገድፍ ነው የሚሆነው እንዴት ሊዘለቅ ነው ምን ልንሆን ነው ያስብላል ብዙ ጥያቄም ያጭራል፡፡ የህግ የበላይነትም በእጅጉ ጥያቄ ምልክት ውስጥ ይገባል፡፡
WHO ቫይረሱ ከእኛ ጋር ለዘላለም ሊቆይ ይችላል የሚል መግለጫ ከሰጠ መቼም ቫይረሱ እስኪጠፋ ፍርድ ቤቶቻችን ተዘግተው ይቆያሉ ብሎ ማሰብ አስቸጋሪ ነው፡፡ በሆነ መንገድ የፍትህ መርከቧ ጉዞዋን መቀጠል አለባት፡፡ የጤና ባለሙያዎች ምክራቸው ወሳኝ መሆኑ እንደተጠበቀ ሆኖ እንዲሁም የፍ/ቤት ኃላፊዎች የመፍትሔ ሀሳብ እንዳላቸውና እየተዘጋጁበት እንደሆነ ባምንም ፍ/ቤቶች በቀጣይ በከፍተኛ ጥንቃቄ እንዴት ሥራቸውን ማስቀጠል ይችላሉ የሚለውን በተመለከተ እንደ አንድ ቅን ዜጋና የህግ ባለሙያ እይታ ተከታዩን የመፍትሔ አቅጣጫዎች ማሳየትና ሀሳቤን መግለፅ እፈልጋለሁ፡-
ፍርድ ቤቶች ተዘግተው ይቆዩ ተብሎ የተወሰነበት ዋናው ምክንያት በሺዎች የሚቆጠሩ ባለጉዳዮች በአንድ ጊዜ የሚሰተናገዱበት የሚጨናነቅና ንክኪ የሚበዛበት ቦታ ስለሆኑና ይህም ለቫይረሱ መሰራጨት ምክንያት ይሆናል ከሚል ግንዛቤ ነው፡፡ ትክክልም ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ በፍርድ ቤቶች እና በእያንዳንዱ ችሎት በቀን የሚስተናገደውን የመዝገብ ብዛት መቀነስ አንዱ መፍትሔ ሊሆን ይችላል፡፡
ቀድሞም ቢሆን ፍርድ ቤቶቻችን(በተለይ ፌዴራል ፍ/ቤቶች) ከፍተኛ የሆነ የሥራ ጫና እንዲሁም ከፍተኛ የመዝገብ ፍሰት እንዳለበቻው የታወቀ ነው፡፡ የፌዴራል ፍ/ቤቶች እስከ ግንቦት 30 ቀን 2012 ዓ.ም ድረስ በከፊል ዝግ ሆነው እንደሚቆዩ የተወሰነ ሲሆን፣ የወደፊቱን ማንም እርግጠኛ አይደለም ሆኖም ሰኔ 01 ቀን 2012 ዓ.ም ፍርድ ቤቶቹ ተከፍተው አገልግሎት መስጠት ይጀምራሉ ተብሎ ቢገመት እንኳን ከተዘጉ ሦስት ወራት ቆይታ በኃላ በድጋሚ ሲከፈቱ የሚኖረውን የመዝገብ ፍሰት እና አዲስ የሚከፈተው መዝገብ ብዛት ሲታሰብ ይጨንቃል ጎርፍ ነው የሚሆነው፡፡ይህም ሊታሰበብበት ይገባል፣ ምናልባትም ለተወሰነ ጊዜ በፊደል ቅደምተከተል መዝገብ መክፈቻ ቀን በመለየት ፍሰቱን መቀነስ ያስፈልግ ይሆናል፡፡ የቀድሞውን የመዝገብ ፍሰት ስንመለከት እንደኔ እይታ በአንድ ችሎት በቀን ከ15-20 የሚሆን መዝገብ ያስተናግዳል፡፡ ከዛም በላይ ቁጥር ያለው መዝገብ የሚያስተናግዱ ችሎቶች ይኖራሉ፡፡ በአንድ ችሎት በቀን በአማካይ 20 መዝገብ ይስተናገድ ነበር ብለን እንያዝ፡፡ በተለመደው አሠራር ከሳሽ ተከሳሽ ኖሮት ጠበቃ ካለና ባለጉዳዩም አብሮት ካለ በአንድ መዝገብ በአማካይ አራት ሰው ይመጣል ብለን ብንገምት፣ በአንድ ችሎት በቀን 80 ሰውይመጣ/ይስተናገድ ነበር ማለት ነው፡፡ በአንድ ምድብ ላይ 20 ችሎቶች ቢኖሩ ደግሞ በአንድ ምድብ በአንድ ቀን ብቻ (80*20) 1600 ሰው ይስተናገድ ነበር ማለት ነው:: ይህም ስሌት መደበኛ ቀጠሮ ያለውን ባለጉዳይ ብቻ እንጂ አዲስ መዝገብ ሊከፍት የሚመጣውን፣ ከመደበኛ ቀጠሮ ውጪ አቤቱታ ሊያስገባ የሚመጣውን፣ጉዳይ አስፈፃሚውን እንዲሁም የራሱ ጉዳይ ሳይኖረው የቤተሰቡን ወይም የወዳጁን ጉዳይ ለመታዘብ፣ ለትምህርት ወይም በሌላ ምክንያት ወደ ፍ/ቤት የሚመጣውን ሰው ሳንቆጥር ነው፡፡ ይህን ቁጥር በእጅጉ በሚቀንስ መልኩ መዝገቦች እንዲቀጠሩ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ ለምሳሌ በአንድ ችሎት በቀን ቢበዛ ከአሥር ያልበለጠ መዝገብ መቅጠር ፡፡ ይህም ብዛት ያላቸውን ምስክር፣ በአንድ መዝገብ ቁጥራቸው ከፍ ያለ ባለጉዳይ ያላቸውን መዘገቦችን ከግንዛቤ በማስገባት ጭምር ማለት ነው፡፡ የምርመራ ቀንና የአቤቱታ ቀን ተብለው የሚቀነሱ የሥራ ቀናት ሲታሰቡ በፍ/ቤት የሚሠራው የመዝገብ ብዛት እጅጉን የተገደበና ተገልጋዩን ላያረካ ይችላል ሆኖም ይህንን የዳኞችና የረዳት ዳኞች ቁጥር በመጨመር ከተቻለም የሥራ ሰዓትን በማራዘም ማካካስ ይቻል ይሆናል፡፡
መዝገቦችን በሰዓት ለያይቶ መቅጠር፡፡ ይህ አሠራር በአጠቃላይ ለፍትህ አሰጣቱ እጅግ ወሳኝ የሆነና ቀድሞም ቢሆን በአግባቡ ሊሠራበት ይገባ የነበረና ለመተግበርም ብዙም አስቸጋሪ ባይሆንም እምብዛም ትኩረት ሳይሰጠው በጥቂቱ እየተጀመረ ብቻ የሚተው ከጥቂት ችሎቶች በስተቀር ሲተገበር የማይታይ ጉዳይ ነው፡፡ በቅርብ ጊዜ case flow management በተመለከተ ችሎቶች በሰዓት እንዲቀጥሩ መመሪያ እየተዘጋጀ እንደሆነ የተነገረ ቢሆንም ተግባራዊነቱ ያን ያህል ነው፡፡ በዚህ ረገድ ባለጉዳዮችና ጠበቆች የራሳችን ችግር እንዳለብን እሙን ነው፡፡ ነገር ግን ቅድሚያ ዳኞች ችሎቱን በአግባቡ መምራት(Manage ማድረግ) አለባቸው፡፡ በሀገሪቷ ትልቁ ፍ/ቤት ከጠዋቱ 2፡30 ላይ ድረስ ተብለህ ተቀጥረህ ቀኑን ሙሉ ልትውልም ትችላለህ፡፡ ዳኞች ችሎት ከመግባታቸው በፊት በፅ/ቤቶቻቸው እየሠሩ እንደሆነ እውነት ነው፡፡ ነገር ግን ባለጉዳዩን የሚያስተናግዱበት ልከኛ ሰዓት ማሳወቁና በተባለው ሰዓትም ማስተናገዱ ግድ ይላል፡፡ በተለያዩ ምክንያቶች ይህን ችግር ለመቅረፍ አልተቻለም፡፡ የፍ/ቤቶቻችን Achilles Heel ሆኖ ቆይቷል፡፡ አሁን ግን በዚህ ወቅት በጣም ወሳኝ የሆነ መፍትሔ በመሆኑ በቁርጠኝነት መተግበር ያለበት ጉዳይ ነው፡፡ ለምሳሌ ከላይ በተራ ቁጥር 1.1 ላይ የተገለፀውን ስሌት ይዘን በአንድ ችሎት በቀን 10 መዝገብ የሚስተናገድ ቢሆን በሦስት፣አራት፣አምስት ሰዓት ጠዋት እንዲሁም 8፣9 እና 10 ሰዓት ከቀጥር በኃላ እየተባለ በሰዓት ከፋፍሎ ቢቀጠር በየሰዓቱ 1.66 መዝገብ ብቻ ይስተናገዳል ማለት ነው፣ የባለጉዳይ ፍሰቱንም በዛው መጠን እጅግ ይቀንሰዋል፡፡
ቀድሞ ውሳኔ አግኝተው የይግባኝ እግድ የሌለባቸውን ወይም የመጨረሻ ፍርድ ያገኘቱን ለአፈፃፀም የደረሱ ጉዳዮችን፣ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳዮች፣ የቤተሰብ ጉዳዮች(የህፃናትና ባልና ሚስት)፣ የመሳሰሉ ብዙም ውስብስብነት የሌላቸውንና ቅድሚያ መፍተሔ ሰጥቶ መሸኘት የሚቻሉ ጉዳዮችን ለይቶ በተቻለ መጠን ቅድሚያ ሰጥቶ መፍትሔ መስጠት፡፡
እንደጉዳዩ ክብደትና አስፈላጊነት በቅድሚያ የሚስተናገደው እንደተጠበቀ ሆኖ ሲንከበላሉና ውሳኔ ሳይሰጣቸው የቆዩ(Backlogs) መዝገቦችን በቅድሚያ መፍትሔ ለመስጠት መሞከር፡፡
ከላይ በዝርዝር የተጠቀሱት ሁኔታዎች በየደረጃው ባሉ ፍ/ቤቶች፣ በየምድብ ችሎቱ እና በየችሎቱ ነባራዊ ሁኔታና የሚያስተናግደው የጉዳይ ዓይነት አንፃር እየታየ ተግባራዊ ለማድረግ በቁርጠኝነት መንቀሳቀስ፡፡
2.1. አብዛኞቻችን የፍርድ ቤቶች ጥበትና የኮሪደራቸው መጨናነቅ ያሳስበናል፡፡ ነገር ግን ጉዳዩ በደንብ ከታሰበበት አሁን ባለው ሁኔታ አብዛኞቹ የፌዴራል ፍ/ቤቶች ሰፋፊ ግቢ ያላቸው በመሆኑ በአሁኑ ወቅት ባለጉዳዮቻቸውን እያስተናገዱ ከሚገኙት ተቋማት ለምሳሌ ከሰነዶች ምዝገባና ማረጋገጫ ፅ/ቤቶች፣ ከገቢዎች ፅ/ቤት፣ ከወረዳ ፅ/ቤቶች እንዲሁም ከአብዛኞቹ መንግስታዊ ቦታዎች በተሻለ ባለጉዳዮችን እርቀታቸውን በጠበቀ መልኩ ለማስተናገድ አመቺ ቦታ አላቸው ወይም ሁኔታዎችንም መፍጠር ይቻላል ብዬ አምናለሁ፡፡ ለምሳሌ በፍ/ቤቶች ግቢ ውስጥ ከዝናብና ከፀሐይ የሚከላከሉ መጠለያ ተሰርቶ ወይም ካልተቻለም በአራቱም አቅጣጫ ክፍት የሆኑ ጥሩ ዳስ/ድንኳን በመጣል ባለጉዳዮች በዳኞች እስኪጠሩና ተራቸው እስኪደርስ ድረስ የፍ/ቤቱ ህንፃ ውስጥ ወይም ዳኛ ፅ/ቤት መግባት ሳያስፈልጋቸው ርቀታቸውን ጠብቀው ዘርዘር ብለው የሚጠብቁበት ቦታ ማዘጋጀት ይቻላል፡፡ ለምሳሌ የፌ/መ/ደ/ፍ/ቤት ምድብ ችሎቶች ብንመለከት የቂርቆስ ምድብ፣ ልደታ፣ የካ ፣ን/ስ/ላፍቶ እና አቃቂ/ቃ ምድብ ችሎቶች እንዲሁም ፌ/ከፍተኛ ፍ/ቤት ልደታ ዋናው ግቢ፣ ፌ/ጠቅላይ ፍ/ቤት ግቢ ጊዜያዊ መጠለያዎችን መሥሪያ ቦታዎች አሏቸው ወይም ደግሞ ቀድሞም የተሠሩ መጠለያዎች አሏቸው፡፡ በእነዚህ መጠለያዎች ውስጥ ባለጉዳዮች ርቀታቸውን ጠብቀው ወደ ህንፃ ወይም ዳኞች ፅ/ቤት መግባት ሳይጠበቅባቸው ተራቸው እስኪድርስ የሚቆዩበት ማረፊያ ቦታቸው ማድረግ ይቻላል፡፡ በዚህም ተገቢው ርቀት በጠበቀ መልኩ ባለጉዳይ ማስተናገድ ይቻላል፡፡
2.2. የባለጉዳይ ስምና መዝገብ ቁጥር የያዘ የቀጠሮ እና ተራ ማሳወቂያ(print) ከሳምንት በፊት በደህና የማስታወቂያ ቦርድ ላይ ከፍ/ቤት ቅጥር ግቢ ወይም ህንፃ ውጪ እንዲለጠፍ ማድረግና ይህንንም የተራ ማሳወቂያ ግልባጭ ለፍ/ቤቱ ጥበቃ ወይም ሠራተኛ መስጠት፡፡
2.3. መጨናነቅን ለመቀነስ ከቀጠሮ ሰዓታቸው አንድ ሰዓት ወይም 30 ደቂቃ አስቀድመው የሚመጡ ባለጉዳዮችን ወደ ፍ/ቤት ቅጥር ግቢ አለማስገባትና ሰዓታቸውን እንዲጠብቁ ማሳወቅ፡፡ ለዚህም ለፍ/ቤቶች ጥበቃ ተገቢውን መመሪያ መስጠትና የጥበቃ አካሉም በአግባቡ ስለመፈፀሙ ክትትል ማድረግ፡፡
2.4. ችግሩ እስኪቀረፍ ድረስ በፍ/ቤት ቀጠሮ ያለውን ባለጉዳይ ብቻ ማስተናገድ፡፡ ለዚህም አፈፃፀም ጠበቆች ተገቢውን ውክልና እና ጥብቅና ፍቃዳቸውን፣ ባለጉዳዮች መታወቂያቸውን፣ ምስክሮች መታወቂያቸውንና መጥሪያ እንዲይዙ አስቀድሞ ማሳወቅና ማስጠንቀቅ፡፡ ባለጉዳይ ለማጀብ፣ እንዲሁ ለመታዘብ፣ ለትምህርት ወይም ለሌላ ምክንያት የሚመጣን ሰው ወቅቱ እንደማይፈቅድና ቦታ እንደሌለ ማሳወቅና መመለስ፡፡
2.5. አዛውንት፣ ህፃናት፣ አካል ጉዳተኞች እና በልዩ ልዩ ምክንያት ቅድሚያ ሊሰጣቸው የሚገባቸውን ዜጎችን ቀድሞ በመለየትና በማወቅ ቅድሚያ ሰጥቶ ማስተናገድ፡፡
3.1. ይሄ እጅግ በጣም በጣም ወሳኝ ነጥብ ነው፡፡ ቀድመን ጠንክረን ሰርተንበት በሰፊው ተዘጋጅተንበት ቢሆን ኖሮ በዚህ ፈታኝና አካላዊ ቅርርብ በማይፈለግበት ወቅት ቴክኖሎጂውን ተጠቅመን በተወሰነ መልኩም ቢሆን ሥውን ማስኬድ እንችል ነበር ወይ ብዬ እፀፀታለሁ፡፡ በጣም በጣም ወደኃላ ቀርተናል፡፡ ደግነቱ አሁንም አልረፈደም፡፡ It is never too late እንደሚለው ፈረንጅ፡፡ ቴክኖሎጂን መጠቀም አሁን ላለንበት ችግር ብቻ ሳይሆን ከጊዜው ጋር ለመጓዝ ወደፊትም ቢሆን ክፍተት ያለበትን ሕግ በማሻሻል ህብረተሰቡን ከቴክኖሎጂ ጋር በማላመድና በመተግበር ጉዳዮችን መፈጸም መቻል አለብን፡፡ በዚህ ረገድም በእጅጉ ፈጥነን መራመድ አለብን፡፡ በእርግጥ በፌ/ፍ/ቤት ካለተሳሳትኩ ከ1998/99 ጀምሮ ያዝ ለቀቅ ወጣ ገባ እያለም ቢሆን ፕላዝማ፣ ተችስክሪን፣ ስካኒንግ፣ ኤሌክትሮኒክ ፋይሊንግ፣ 992፣ የመሳሰሉ ቴክኖሎጂዎች ሲተገበሩ ቆይተዋል፣ በተለይ በፌ/ጠ/ፍ/ቤት ደረጃ በጥሩ ሁኔታ ጥቅም ላይ ሲውሉ ይስተዋላል፡፡ እነዚህ ልምዶች ለአሁኑ አስቸጋሪ ወቅት ጥሩ ተሞክሮ ይሆናሉ ባይ ነኝ፡፡ ነገር ግን በዚሁ ወቅት ፍርድ ቤቶቻችን የአይቲ ባለሙያዎችንና ሶፍት ዌር አበልፃጊ ባለሙያዎችን የቀኝ እጅ በማድረግ የጉዳዮች ፍሰት በቴክኖሎጂዎች በታገዘና ደህንነቱ በተጠበቀ መልኩ በሁሉም ችሎቶች በአስቸኳይ ሊተገብሩት የሚገባ ጉዳይ ነው፡፡ እንዴት? ለሚለው ለመነሻ ያህል ከዚህ በታች በተገለፀው መልኩ ብንሞክረውስ?