Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ሓፈሻዊ በዝሒ ህዝባ 685 ሽሕ ዝኾነ ኢዃተሪያል ግኒ ኣብ 1990ታት ኣ/ፈ ነዳዲ ክትረክብ እንተላ እታ ሃገር ካብ ዝደቀሰት ሃገር ናብ ናይ ነዳዲ ሃገር ንዝለኣለም ክትሰጋገር ኣኽኢሉዋ እዩ።
ብመሰረት ፀብፃብ ዓለምለኸ ትካል ገንዘብ ኣብ 1997 ኣ/ፈ ናይታ ሃገር ዓመታዊ ሓፈሻዊ እቶት ናብ 71 ምእታዊ ዓብዩ እዩ።ናይዚ ምንጪ ዳርጋ ብምልኡ ነዳዲ እዩ።ኣብ 2009 ኣ/ፈ እታ ሃገር ካብ መሸጣ ነዳዲ ሸሞንተ ቢሊዮን ዶላር ረኺባ እያ።
ኣብ ለንደን ዝመደብሩ ቻትሃም ሃውስ ሓላፊ ፕሮግራም ኣፍሪካ ኣሌክስ ቪነስ መብዛሕቲኦም መንግስታት ኣፍሪካ ንናይ ነዳዲ እቶት ኣብ ክንዲ ንልምዓት ንዓርሶም እዮም ዝበልዕዎ ይብሉ።
ኡጋንዳ ኣብ 2006 ኣ/ፈ ነዳዲ ብምርካባ ኣብ ዝቕፅሉ ሰለስተ ክሳብ ሓሙሽተ ዓመታት ፍሪያት ክትጅምር እያ።ካምፓላ ኣብዝመደብሩ ማእኸል መፅናዕቲ ቁጠባዊ ፖሊስ ላውረንስ ባተግካ እቲ ርኻቦት ነታ ሃገር ዝለዓለ ተስፍ ሂቡ እንተነበረ’ዃ ኣብ ከይዲ ኮንትራክት ግሉፅነት ዘይምህላው ግን ሕቶ ኽልዓል ጀሚሩ’ሎ ይብሉ።
ነዳዲ ዝረኸባ ሃገራት እቲ ቁጠባዊ ዕድል ከይባኽን ክሕልውኦ ኣለወን ይብሉ ሰራሕተኛ ግሎባል ዊትነስ ኦ’ዳነል። ኩባንያትታ ነዳዲ ኣብ ኢትዮጵያ፡ማዳጋስካርን ላይበሪያን ሓዊሱ ኣብ ምሉእ ኣፍሪካ ስርሒቶም ኣጠናኺሮም ቀፂሎም ኣለው።ናይ ግዜ እዋን እንተዘይኮይኑ ካሊእቲ ሃገር እውን ምስ ኣምረቲ ነዳዲ ሃገራት ብዘይብጥርጥር ክትፅንበር እያ።
ንግሆ ተንሲእና፡ ኣብ ናይ ቁርሲ ናይ ዕላል ግዜና፣ ንበዓልቲ-ቤተይ ከምዚ ክብል ሓተትክዋ፣ ካብዚ መጺኡ ዘሎ ናይ ኮሮና ቫይረስ ኩነት እንታይ ትመሃሪ ኢለ፧ ሓተትክዋ። ኣይደንጎየትን ድማ ገለ ሰለስተ ዝኾኑ ነገራት ዘርዘረትለይ። ኣነ ድማ ምልእ ኣቢለ፡ ገለ ሓሙሽተ ነገራት ወሰኽኩላ። ግና፣ ኮሮና ቫይረስ ፣ እንታይ ይምህረና፧
መቸም ዘሎናዮ እዋን ኣዝዩ ከቢድ እዩ። ከም ንቡር፡ ኣንጊህካ ትምህርቲ ኮነ ስራሕካ ዘይትገብረሉ፡ ምስ ብዙሕ ሰብ ዘይትራኸበሉ እዋን ኮይኑ ኣሎ። ኣብዚ ዘለናዮ ሃገር እዃ፣ ካብ ዝሓለፈ ዓርቢ፡ 13 ሚያዝያ 2020 ጀሚሩ፣ ህጹጽ እዋን ተኣዊጁ። ቤት ትምህርትታትን መዋእለ ህጻናት ተዓጺዩ፣ ንቡር ናብራ ድሮ ካልእ መልክዕ ሒዙ ኣሎ።
ብመጀመርታ ንነገራት ናብ ዘይተደለየ መልክዖም ከየትሓዝናን ከየመናፈስናን፣ ንዝወሃቡና ናይ ክኢላታት ሕክምና ምኽርታትን መምሪሒታትን ምክትታል ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። እግዚኣብሄር ኣምላኽና ኢዱ ክዝርግሕን ከድሕነናን ምጽላይ፣ ከምኡ ድማ ብመሰረት ቃሉ፡ እንታይ ይምህረና ይብለናን ምትዃር ምጽናዕ ኣገዳሲ እዩ። ብዛዕባ እዚ ዝምልከት ቅድሚ ገለ መዓልታት ዝጸሓፍክዎ ጽሑፍ ንምንባብ ኣብዚ ምጥዋቕ ይከኣል።
ብምኽንያት ኮሮና ቫይረስ፡ ኣብዚ እዋን ብዙሕ ምትእኽኻብ፡ ብሓባር ብብዝሒ ምዃን ተኣፋፍን ንምፍጣን እዚ ለበዳ ካብ ምዃኑ ዝተላዕለ ተኸልኪሉ ኣሎ። ብፍላይ ድማ ካብ 50 ሰባት ንላዕሊ ዝኾነ ዓይነት ምትእኽካብ ማለት፡ ናይ ቤተ ክርስትያን ሕብረትን መደባትን፡ መርዓ ምስ ደርዓ፡ ቀብሪ ኮነ ጥምቀታት ኮታስ ዝተፈላለዩ ናይ ስፖርት መደባት፡ ሲነማታት፡ ትርኢታት፡ ቤተ መዘከር፡ . . . ወዘተረፈ እቲ ዝርዝር ብዙሕ እዩ። ኮታ፡ ካባና ማንም ሰብ እዃ ሃንደበት ነገራት ብከምዚ ፍጥነት ከምዚ ክቕየሩ ይኽእሉ ኢሉ ዝሓሰበ የለን፡ ግና ኮይኑ ኣሎ።
ዳምዳም ምዕዳግ ሃለክቲ ነገራትን ምልዋጥ ናይ ስራሕ ሰዓታት ድማ ንሰባት፡ ብብርቱዕ ፍርሂ ኣሲሩ ሒዝዎም ይርከብ። እቲ ጽሑፍ ግና፡ ኣይትሰንብዱ፡ ግና ርኣዩ እዩ ዝብለና (ማቴ 24.6)።
ክሳብ እዛ ዘሎናያ ሰዓትን ደቒቕን ድማ፣ ብመሰረት World Meter ድማ፡ ኣብዛ ዝነብረላ ሃገር 1347 ሰባት በዚ ቫይረስ ክጥቕዑ እንከለዉ፡ 54 ሰባት ኣብ ሆስፒታል ተዓቑቦም ሓገዝ ይረኽቡ ኣለዉ፣ 3 ድማ ድሮ ህይወቶም በዚ ቫይረስ ሓሊፉ ኣሎ። ብደረጃ ዓለም ክርአ እንከሎ ድማ፡ ክሳብ እዛ ሒዝናያ ዘሎና ደቒቕ 179,103 ሰባት በዚ ቫይረስ ክጥቕዑ እንከለዉ፣ ድሮ ድማ ህይወት 7,155 ሰባት ወሲዱ ኣሎ። በዚ ቫይረስ ተለኺፎም ካብዝነበሩ ድማ ድማ ከባቢ 78,078 ጥዕንኦም ናብ ንቡር ተመሊሱ ሓዊዮም ኣለዉ። ከም ሃገር ብብዝሒ ካብ ዝተሃስያ ኣብ ቀዳምነት ዝስርዓ ድማ ቻይና፡ ኢጣልያ፡ ኢራን ይርከብአን።
ከም ክርስትያናት፡ ነዚ ኩነታት እንታይ ዓይነት ምላሽ ንህብ ንህሉን ኣሎናን፧ መልስና ምናልባት፣ ብእምነት እምበር ኣይትፍራህ እዩ ዝብል፣ ዝብል ክኸውን ይኻል እዩ። ኣብ ማእከል እዚ ማዕበልን ንፋስን ኮይንና ድማ ንጐይታ እንሓቶ ሕቶ ምናልባት፣ «ጐይታይ፣ በዚ ኩነታት እንታይ ክትምህረኒ ኢኻ ደሊኻ፧ ንዓይን ንህይወተይ’ከ ብኸመይ ይጸልዎን ይልውጦን ይኸውን፧» ዝብል ሕቶታት ክህልወና ተስፋ ይገብር። እዚ ሕቶታት ምሕታቱንን ብዛዕብኡ ምሕሳብን ግቡእ ይመልስኒ።
እዚ ናይ ኩሉ ዓለም ጸገም፡ መጀመርታ ዝመሃረና ነገር እንተሃልዩ፣ ደቂ ሰብ ማዕረ ክንደይ ድኹማት ምዃንና እዩ። እዛ ሓሳብ ኣብ ዝጽሕፈሉ ዘለኩ እዋን፡ 175,696 ሰባት በዚ ቫይረስ ክጥቕዑ እንከለዉ፣ ድሮ ድማ ህይወት 6,715 ሰባት ወሲዱ ኣሎ። ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ክፋል ዓለም ድማ ነዚ ለበዳ ንምክልኻል፡ ኩሉ ዝኽእሎ ዘበለ ይገብር ኣሎ።
እንተሓሲብናዮ እዃ፣ ሓደ ደቂቅ ተሃዋሲያን ከም ቫይረስ ዘመሰለ፡ ዋላ እዃ ካብ ኮሮና ቫይረስ ንላዕሊ ተላባዒ፣ ንህልውና ወዲ-ሰብ ኣብ ዓለም ካብ ተፈታተነ ደኣ፣ እንታይ እዩ እቲ ምስጢርን መልስን፧ እቲ መልሲ፡ እንድዒ፡ ወይ ንጹር ኣይኮነን፡ እዩ። ቅድሚ እዚ ናይ ሕጂ ኩነታት፡ ኣብ ዓለም ዘጋጠሙ ብዙሓት ለበዳታትን ጸገማትn ኣለዉ፣ ግና ወዲ-ሰብ ብቀሊሉ ስለ ዝርስዖምን ኣዝዩ ድኹምን ስለዝኾነ እዩ።
«ሰብሲ መዓልትታቱ ኸም ሳዕሪ እዩ፣ ከም ዕምባባ መሮር ይዕምብብ። ንፋስ [COVID-19] ኣብ ልዕሊኣ ይሐልፍ እሞ፣ ከቶ ኣይትርከብን እያ፣ ቦታኣውን ኣይፈልጣን እዩ።» መዝ 103፡15-16።
ደቂ-ሰብ ድኹማት ምዃንና ድማ፣ እዚ ኩነታት፡ ብኸመይ ንህይወትና ጸልይዎ ኣሎ፡ ምርዳእ ቀሊል እዩ። ምናልባት፡ ህይወትና ኣብዛ ምድሪ ንክትነብር ከም ትሑዝ ገይርናዮ ጸኒሕና ንኸውን። ግና ከምኡ ኣይኮነን። ነዚ ነገር ኣዘኻኺሩና ይኸውን ኢለ ድማ ይሓስብ። «ጥበበኛ ልቢ ምእንቲ ኽንረክብሲ መዓልትታትና ኽንቈጽር ምሃረና።» መዝ 90.12።
እዚ ቫይረስ’ዚ ዓሌት፡ ሕብሪ ቆርበት፡ ዶብ፡ ዜግነት ኮታ ምንም ነገር ኣይፈላልን እዩ። እዚ ሕማም ቻይናዊ ኣይኮነን። ዋላ እዃ ካብ ቻይና እንተትበገሰ። ኣብ ቻይና ኣሎ፣ ኣብ ኣፍጋኒስታን ኣሎ፡ ኣብ ኢትዮጲያ፡ ደቡብ ኮርያ፡ ኣውስትራሊያ፡ ግብጺ፡ ደንማርክ፡ ኖርወይ፡ ኣሜሪካ፡ ካናዳ፡ ኣርጀንቲና፡ ኮታ ዳርጋ ኣብ ከባቢ 162 ሃገራት ዓለም በጺሑ ኣሎ። ገና’ውን በዚ ቫይረስ ዘይተለክፋ፡ እንዳበጽሐን ይኸይድ ኣሎ።
ወድ-ሰብ፡ ሓደ ስድራ-ቤት እዩ። ብኣምሳለ ስላሴ፡ ዝተፈጥረ ክቡር ፍጥረት እዩ (ዘፍ 1.17)። ሕብሪ ቆርበትና፡ እንዛረቦ ቛንቛና፡ ላህጃታትናን ባህልናን እዃ እንተተፈላለየ፡ ኣብ ኣዒንቲ ቫይረሳትን ተላባዕትንሲ ፍልልይ የብልናን። ኣብ መከራናን ጸበባናን፡ ኣብቲ እንፈትዎም ሰባት ካባና ዝፍለይሉ እዋን፡ ኩላትና ማዕረ ኢና። ከም ሰባት ድኹማት ኢና፡ ግናኸ ወዲ ካልእ ዜጋ ሞይቱ ማለት፡ ወዲ-ኣዳም፡ ሞይቱ ማለት እዩ።
ኩሉ ነገር ክንቆጻጸር ኢና እንደሊ። ማለት ኩሉ ነገር ክንፈልጦምን ከምዝደለናዮም ክኾኑ ኢና እንደሊ። ናይ ገዛእ ርእስና፡ ወነንትን ወሰንትን፡ ዋላ ኣብ እዋን መከራ ክንከውን ኢና እንደሊ። እዚ እንነብሮ ዘሎና ድሕረ-ዘመናዊ ግዜ፡ ልዕሊ ማንም ግዜ፡ ዝበዝሐ ክፋል ህይወትናን መደባትናን ክንቆጻጸር ዕድል ዝሃበና ንመስል። ንኣብነት፡ ኣብ ገዛና ማዕጾ ብመቆጻጸሪ ርሑቕ ብካሜራ ንቆጻጸር፡ መኪናን ካብ ርሑቕ መን ቀሪብዋ ንፈልጥ፡ ብሓንቲ ምጥዋቕ ኣብ ባንክና ዘሎ ገንዘብ ንቆጻጸሮን ነንቀሳቅሶን፡ ጥዕናናን ናይ ምንቅስቃስ ኣካላት መደባትን ብሓደ ናይ ቴሌፎን መደብ ንቆጻጸር። ኮታ ብዙሕ ነገራት ንቆጻጸር ኣሎና።
ግና፣ እዚ ዓይነት ናይ ምቁጽጻር ስምዒት ግና ድሕሪ ናይ ኮሮና ቫይረስ ለበዳ፡ ሕልሚ ወይ ከም ዝሃፈፈ ጠሊ፡ ወይ’ውን ከም ነቲ ዝተቆጻጸርናዮ ዝመሰለና ከምዘይተቆጻጸርናዮ ገሊጹልና ኣሎ። ስለዚ፣ ኩሉ ይጓየይ ኣሎ፣ ቤት ትምህርቲ ንምዕጻው፡ ኣኼባታት ንምቁራጽን ኮታ፡ ነዚ ኩነታት ንምቁጽጻሩ ይፍተን ኣሎ። ግና ተቆጻጺሮሞ’ዶ፧
ንሕና’ኸ፧ ብጸረ-ነፍሳት ንምሕጻብን፡ ነቲ ናይ ምልባዑ ሓደጋ ከነጒድሎን ክንቆጻጸሮን ንፍትን ኣሎና። ምሕጻብን ምጥንቃቕን ኣዝዩ ኣገዳስን ዝድግፎን እዩ። መምርሒታት ናይ ክኢላታት ሕክምና’ውን ክንከታተል ኣሎና። ግና ነዚ ኩነታት ክንቆጻጸሮ ንኽእል’ዶ፧
እቲ ካልእ ኣብዚ እዋን ኣገዳሲ ኮይኑ ዘሎ፣ ማሕበራዊ ነገራት ምውጋድ (social distansing) ዝብል እዩ። ምኽንያቱ ድማ እቲ ቫይረስ ኣብ ምትእኽኻብ ዘለዎ ክላባዕ ስለዝኽእል እዩ። ልክዕ እዩ፡ ምእንቲ ዝበኣሰ ከይከውን፡ እሞ ድማ ናብ ካልኦት ሰባት ካብ ምሕላፉ ንምጥንቃቕ እዩ። እዚ ግና ብዙሕ ሰብ ካብ ማሕበራዊ ርክባትን ኣኼባታትን ክግለል ገይሩ ኣሎ።
እዚ ምግላል፡ ንሰባት ካብቲ ተሰከምቲ ቫይረስ ምዃኖም ብዝበኣሰ፡ ናይ ምንጻል ስነ-ኣእምሮኣዊ ስምዒት ከምዝስምዖም ገይሩ ኣሎ። ምኽንያቱ ምግላልን ምንጻልን ቀሊል ኣይኮነን፣ ከም ደቂ ሰብ ንሕብረትን ብሕብረትን እንነብር ፍጡራት ስለዝኾንና።
ስለዚ ብዙሓት፡ ነዚ ተነጽሎ ክገጥምዎ ተገዲዶም ኣለዉ። ኣብዚ ሓደ ትዝ ዝብለና ዛንታ ኣሎ፡ እቲ ጐይታ የሱስ ዝረኸቦ ለምጻም እዩ። እዚ ለምጻም፡ ንበይኑ ሰብ ዘይረኽቦ፡ ካብ ሕብረተሰብ ዝተነጸለ እዩ ነይሩ። ንበይኑ ክነብር ዝተገደደ ሰብ። ኣብ ጎደናታት ከተምኡ፡ ሸናዕ ኢሉ ክንቀሳቀስን ክዛወርን ዘይተፈቕደሉ። ሰባት እንተረኣይዎ ድማ፡ «ርኹስ! ርኹስ!» ኢሎም ዝጭርሕሉ። ኣብ ብሉይ ኪዳን ከምዚ ይብል፣
ኣብ እዋን ነውጽን ቀውስን፡ ግብረ-መልስኻ እንታይ ኮን ይኸውን ፧ ኣብ እዋን ቀውሲ (crisis)፡ ብፍርሂ ንክንድረኽን ቀሊል እዩ። እዚ ፍርሂ ድማ፡ ንኩለንትናን ክገዝኦ ኣዝዩ ቀሊል እዩ፣ ንኣብነት ሕጂ፣ ኣብ ሰሌዳ-መፋትሕ (keyboard) ናይ ኮምፒተረይ፡ ወይ ኣብዚ ዘስተንፍሶ ኣየር፡ ወይ ምስቶም ብኢደይ ሰላም ዝብሎም ሰባት ወይ’ውን ኣብ ኩሉ ነገር፡ ኮሮና ቫይረስ ይህሉ ይኸውን። ክለኽፈኒ ከኣ ይኽእል እዩ፣ ብምባል ብፍርሂ ትግዛእ ኢኻ። ፍርሂ ድማ ናይ ራዕድን ስንባደን (panicking) ይወስደካ። ርዒድካ’ዶ ኣሎኻ፧
ወይ ድማ፡ ኣብዚ እዋን ቀውሲ፡ ካልእ ካብዚ ዝጠቀስናዮ ብዝተፈለየ ግብረ-መልሲ ክንምልሰሉ ንኽእል ኢና – ብእምነት። እምነት፡ ኣብ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ እምበር፡ እምነት ኣብ ዘይፍለጥ ሃለንፍሽ ዝኮነ ጽውጽዋያዊ ነገራት ኣይኮነን። እምነት ኣይሓምምን እየ፣ ኣይመውትን እየ ማለት ኣይኮነን። እምነት፡ ኣብ ጐይታና፡ ኣብቲ ሕያዋይ ጓሳ፣ ጐይታ ትንሳኤን ሞትን፣ ህይወት ምስ ትርፉ ዝህብን ምእማን እዩ። ብርግጽ፣ ንሱ፡ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ጥራይ እዩ፡ ምሉእ ምቁጽጻር እዚ ኩነታት ዘለዎ። ንሱ፡ ጥራይ እዩ ኣብ ውሽጢ ማዕበላት፡ ጎደናታትን መገድታትን ክገብር ዝኽእል። ክንእመኖን ክንኣምኖን ዝጸውዓና፣ ክንኣምን እምበር ከይንፈርህ ዝደልየና፡ ንሱ ጐይታ እዩ።
ኣብ ማእከል እዚ ከቢድ ቀውሲ፡ ከም ውልቀ-ሰባት እንታይ ክንገብር ንኽእል፧ እንታይ ፍልልይ’ከ ክንፈጥር ንኽእል፧ ንኣሽቱን ዘይንጠቅም ኮይኑ ክስምዓና ይኽእል እዩ። ግና፡ ገለ ክንገብሮ እንኽእሎ ነገርስ ኣሎ። ናብቲ ሰማይን ምድርን ዝፈጠረ ኣምላኽናስ፡ ክንጽሊ፡ ከነእውን ክንጽውዖን ንኽእል ኢና።
ጸሎት፡ ምእንቲ መራሕትን ስልጣናትን ኣብ ሃገራትን ከተማታትን። ምእንቲ እቶም ኣብ ኩሉ ሆስፒታላትን ናይ ጥዕና ትካላትን ንሕሙማን ክኣልዩ ላዕሊ ታሕቲ ዝብሉ ዘለዉ። ንሰብኣይ፡ ሰበይቲ፡ ቆልዑን ኩሎም በዚ ኮሮና ቫይረስ ዝተለኽፉ ሰባት። ምእንቲ እቶም ኣብ ኣዝዩ ጽንኩር ኩነታት ብምኽንያት ኮሮና ቫይረስ ዘለዉ። ነቶም ብፍርሂ ተዋሒጦም ዘለዉ፡ ኣብ ከቢድ ሓደገኛ ቦታታትን ኩነታትን ዘለዉ። ንኩሎም ደቂ ኣዳም ብፍላይ ድማ ብዕድመ ኣረጋውያን። ጐይታ ንህዝቡ ክሕልዎን ክባልሆን። ጸሎት፡ ኣብ ልዕሊ ነፍሲ-ወከፍ ፍጡር ምሕረቱን ርህራሄኡን ክልእኽ ምእንቲ። ምእንቲ እተን ንጐይታ የሱስ ዘይፈልጣ ነፍሳት።
ጸሎት ፡ ምእንቲ ምጽኣት ጐይታ፣ ምኽንያቱ ናብቲ ዘዳለወልና ቦታ፡ ናብቲ ናይ ሓደስቲ ፍጥረትን ዘዳለዎልና ሃገርን ንምኻድ፣ ኣብኡ፡ ብዘይ ንብዓት፡ ሓዘንን ሞትን ንምንባር ምጽላይ።
“ኣምላኽ ከኣ ንብዘሎ ንብዓት ካብ ኣዒንቶም ኪደርዝ እዩ። እቲ ቐዳማይ ሐሊፉ እዩ እሞ፡ ድሕሪ ደጊም ሞት ኣይኪኸውንን፡ ድሕሪ ደጊምውን ሓዘን፡ ወይ ጫውጫው፡ ወይ ጻዕሪ ኣይኪኸውንን እዩ፡ ኪብል ከሎ ሰማዕኩ።” ራእ 21.4
ደቂ ሰብ፡ ኣብ ማእከል ቀውስን ነውጽን ብቀሊሉ መገዶም ክስሕቱ ይኽእሉ እዮም። ምኽንያቱ ሎሚ ክብሃል እንከሎ፣ መዓልታትና ብብዙሕ ነገራት፡ ሰባትን ብዝተፈላለዩ ፕሮጀክታት ዝተመልኣ፣ ብስራሕን ድሌታት ሃንቀውታና ዝተጸቕጸቃ፣ ብናይ ገዛን ናይ ዕረፍቲ ግዜን ዝተታሕዛ፣ ኣየናይ ገዲፍና ኣየናይ ንመርጽ ምፍላይ ዝሰኣንናለን፣ ቀንዲ ኣገዳሲ ነገር ካብ ህጹጽ ነገር ምፍላይ ዝተሳእነና እዩ። ኣብ ማእከል ናብራና ድማ፡ ገዛእ ርእስና ጠፊኣትና፡ ስኢንናያ ኣሎ።
ምናልባት እዚ ቀውሲ፡ ኣየናይ ነገር ከነቀድምን ነየናይ ዝያዳ ዋጋ ንከፍለሉ ከምዘሎና ዘዘኻኽረና ይመስል። ምናልባት፡ ኣብ መንጎ ትርጉም ኣልቦን ዝያዳ ትርጉም ዘለዎ፡ ክቡር ነገር ክንፈሉ ይድግፈና ይኸውን። ምናልባት፡ ኣብ ቅድሚ መስኮት ቴሌቪዥን ኮፍ ኢልካ ኩዕሶ ምርኣይ፡ ወይ ኣብ ኢንስታግራም እዚኣ ስእሊ ዘርጋሕኩ፡ ኣብ ፌይስ-ቡክ ከምዚ ተባህለ፡ ዘይኮነስ፣ ዝያዳ ህይወት እዚ’ዩ ኢልና፡ ትርጉም ህይወት እነናድየሉ ይግበረልና። ምናልባት፡ ኮሮና ቫይረስ እቲ ቀንዲ ነገር እንታይ ምዃኑ፡ ይምህረና ይህሉ።
ኣብዚ እቲ ቀንዲ ኣገዳሲ ነገር፣ ብዛዕባ ኮሮና ቫይረስ እንታይ ተስፋ ኣሎ ኣይኮነን ኣገዳሲ። ምኽንያቱ ጐይታ የሱስ ርኣዩ፡ ግና ኣይትሰንብዱ ኢሉና ኣሎ (ማቴ 24.6)። እቲ ምኽንያት ድማ ካብዚ ዝኸፍአ፡ ካልእ ብዙሕ መከራ ከምዝኸውን ስለዝነገረና። ብካልእ ድማ ሓደ ቫይረስ ምናልባት ህይወትና ኣብ ምድሪ ከሕጽሮ ይኽእል ይኸውን፡ እቲ ናይ ኩሉ ግዜ፡ ናይ ዘልኣለም ሞት’ከ፧
ዘርኢ ወዲ-ሰብ እዃ፡ ብካልእ ኣዝዩ ሓደገኛ ዝኾነ ለበዳ ተጠቂዑን ካብ መጀመርታ ክሳብ ሕጂ በዚ ለበዳ እንዳተሰቀየ እዃ እዩ ዝነብር ዘሎ። እዚ ለበዳ ድማ ሓጢኣት ይብሃል። እሞ፡ ካብዚ ለበዳ ንምድሓን እንታይ እዩ ተስፋኻ፧
ናይ መጽሓፍ ቅዱስና ታሪኽ ኩሉ፡ እግዚኣብሄር ኣምላኽና ናብዛ ብለበዳ ሓጢኣት ተላቢዓ ዘላ ዓለም፡ ወዱ ክርስቶስ እዩ ልኢኹልና። ክርስቶስ ድማ፡ ናብዛ ብለበዳ ሓጢኣት ዝሓመሙ ሰባት ዝመልእዋ ዓለምና መጺኡ፡ ኣብ መንጎና ተቀመጠ። መከላኸሊ ከሚካላት ኣይተጠቕመን፣ ዘስተንፈስናዮ ኣየር ኣስተንፊሱ፡ ዝበላዕናዮ መግቢ በሊዑ። ካብ ኩሉ ተነጺሉ ሞት፡ ሞተ። ካብ ኩሉ ሰብ ተፈልዩ፡ ተራሕረሐ። ኣቦይ ኣቦይ፡ ንምንታይ ሓደግካኒ ኢሉ ኣብ መስቀል ኮይኑ ጨርሐ።
እዚ ክርስቶስ’ዚ፣ ነዛ ብለበዳ ቫይረስ ናይ ሓጢኣት ዝተበከለትን ዝሓመመትን ዓለም፡ ናይ ዘልኣለም መድሃኒትን ፈውሲ ህይወትን ሂብዋ ኣሎ። እቲ ዝበሎ ቃሉ እሞ ንስምዓዮ፡ የሱስ ድማ ከምዚ ኢሉ መለሰላ፡
ሰናይ ሓወይ እግዚኣብሄር ይባርኽካ! ጊዘን ዓቅምን ዝሃበካ ኣምላኽ ስሙ ይባረኽ፡ ካብዚ በብእዋኑ ተቅርቦ ዘለኻ ሓጸርቲ ጽሑፋት እጥቀም ብምህላወይ ድማ ደስ ይብለኒ እዩ።
ታቸው ለገሰ የካቲት 2013 ዓ.ም. የታሪክ መበጣጠስ እንዳይኖር ማጋመዱየጀግኖችን የሃገር ፍቅር ከማንነታቸው ጋር ማዛመዱ፤አንድነቷን … በአለም አቀፍ መድረክ ማንነቷንለነጻነቷ ቀንአዊ … ለክብሯ ሟችነቷንለጥቁር ለነጩ …...
እጆቼን በሳሙና እታጠባለሁ፣ ርቀቴን እጠብቃለሁ ፣የጸረ-ኤች.አይ.ቪ ሀኪሜን በስልክ አማክራለሁ፡፡ ረጅሙን ጊዜዬን በቤቴ እንዳሳልፍ ሰዎች በሚበዙበት ቦታ አዘውትሬ እንዳልገኝ የጤና ተቋሜ የ6 ካልሆነም የ3 ወር የጸረ-ኤች.አይ.ቪ መድሀኒቴን በአግባቡ ያቅርብልኝ፡፡ በዚህም ኮሮናን እከላከላለሁ፡፡
አባ ማቴዎስ ዛሬ ስሜታቸው ድብልቅልቅ ብሎ ነው ከአልጋቸው የተነሱት፡፡ ሰሞኑን በጣም ደስ ብሏቸው ነበር የከረሙት፡፡ ሳራ (ያሳደጓት ልጃቸው) ከሁለት ቀን በኋላ ልታገባ ነው፡፡ በዛ ላይ እህቷ ርብቃ የዛኑ ቀን ቅዳሜ የኮሌጅ ትምህርቷን ትመረቃለች፡፡ ከምትማርበት ከተማ ወደነሱ የገጠር ከተማ ዛሬ እንደምትገባ ደውላ ነግራቸዋለች፡፡ ይሄ ብቻ ሳይሆን የ3 ወር ነፍሰጡር እንደሆነች በስልክ ለአባ ማቴዎስ አብስራቸዋለች፡፡ እሳቸው ግን በደስታ ይሁን በምን ባይታወቅም ስሜታቸው እርብሽብሽ ብሎባቸዋል፡፡ እናም ውጪ ሃገር ላለችው ለሦስተኛዋ ልጃቸው ለሮዛ ደውለው ጤንነቷን ካረጋገጡ በኋላ ቀለል አላቸውና ወደ ቤተክርስትያናቸው ተጓዙ፡፡
አባ ማቴዎስ ረጅም ቁመና ያላቸው፤ ቀጠን ያሉ፤ ቀይ፤ መልከመልካም አዛውንት ናቸው፡፡ ነጩ ጢማቸው ቀጥ ብሎ ወርዶ ሲታይ አገጫቸው ላይ የተተከለ ቄጠማ ይመስላል፡፡ ጥቁሩ ቀሚሳቸው ከትልቁ ያንገት መስቀላቸው ጋር ግርማ ሞገስ አጐናፅፎዋቸዋል፡፡ በባህሪያቸውም የተመሰገኑ ናቸው - አባ ማቴዎስ፡፡
ከሚያገለግሉባት ቤተክርስቲያን ከደረሱ በኋላ መጀመሪያ ፀሎት አደረሱና ሰውም ስላልነበር ቁጭ ብለው፣ ስለቅዳሜው ሰርግና ምርቃት እያሰቡ ፊታቸው በደስታ መፍካት ጀመረ፡፡ ሃሳባቸው በትዝታ ወደ ኋላ ተመለሰ፡፡ እዚህ ቤተክርስቲያን ስራ ከጀመሩ 32 አመት ያህል ሆኖአቸዋል፡፡ እስከመጀመሪያዎቹ ዘጠኝ አመታት ድረስ ህይወት ለሳቸው አሰልቺ ድግግሞሽ ነበር፡፡ ጧት ይመጣሉ፤ ይፀልያሉ፤ ቅዳሴ ካለ ይቀድሳሉ፤ አንዳንዴም ንስሃ ይቀበላሉ፡፡ እንደውም ንስሃ ሲቀበሉ ደስ ይላቸው ነበር፡፡ ልክ ሃኪም የህመምተኛውን ቁስል ወይም ስብራት ሰፍቶ፣ ሸፍኖ፣ አሽጐና አክሞ እንደሚልከው ሁሉ እሳቸውም በእግዚአብሔር ቃል ማደንዘዣ ወግተው ውስጡን አጥርተው ፈውሰው ይልኩታል፡፡
በዘጠነኛው አመት ላይ ነበር የህይወታቸውን አሰልቺ ድግግሞሽ የሚቀይር ክስተት የተፈጠረው፡፡ እንደተለመደው አንድ እሁድ ጠዋት ምእመናኑን እያስተማሩ አይናቸው አንዲት ጐስቋላ ሴት ላይ አረፈ፡፡ ሴትየዋ ፊቷ ላይ ጭንቀት ይነበብባት ነበር፡፡ አይኖቿ እንባ አዝለዋል፡፡ ከንፈሯ ይንቀጠቀጣል፡፡ አባ አፋቸው ቃላቱን ያውጣ እንጂ ሃሳባቸው በሙሉ እሷ ላይ ነበር፡፡ ግራ እንደተጋቡ እያስተማሩ ሳለ ተነስታ ተፈተለከችና ከቤተክርስትያኑ ወጣች፡፡ እሳቸውም ስለሷ እያሰቡ ትምህርታቸውን ጨርሰው ሰዎቹን ካሰናበቱ በኋላ፣ ወደ ውስጥ ሲገቡ ያቺ ሴትዮ ተቀምጣበት የነበረው ወንበር ስር አንድ ሻንጣ ተቀምጦ ይመለከታሉ፡፡ ቀረብ ብለው ሲያዩት አንዲት አራስ ህፃን ተቀምጣለች - ሻንጣው ውስጥ፡፡ በሚንቀጠቀጥ እጃቸው የሻንጣውን ዚፕ ወደ ታች ሲከፍቱት አይኖቻቸው ፍጥጥ ብለው ቀሩ፡፡ ሴትየዋ ጥላ የሄደችው አንድ ሳይሆን ሦስት ቀያይ የሚያምሩ መንታ ህፃናትን ነበር፡፡ ሦስቱም እንቅልፍ ወስዷቸዋል፡፡ ዚፑን ቀስ ብለው ወደ ላይ መለሱትና ታቅፈው ቤታቸው ይዘዋቸው ሄዱ፡፡
ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ነበር የአባ ማቲዎስ ህይወት የተቀየረው፡፡ ኦና ጐጆአቸው ህይወት ዘራባት፡፡ ቀዝቃዛ ህይወታቸው ሙቀት ሞላው፡፡ እነዚህን ሦስት መንታ ህፃናት ሳራ፣ ርብቃና ሮዛ ብለው ስም አወጡላቸው፡፡ ሴቶቹም እያደጉ ሲመጡ የመልካቸውና የባህሪያቸው መመሳሰል እየቀረ መጣ፡፡ ሳራ ብዙ ጊዜ ቤት የምትውል፣ ቤቷን የሙጥኝ ያለች ልጅ ሆነችና እዛው ከእሣቸው ጋር እዛች ትንሽ የገጠር ከተማ ቀረች፡፡ ብቃ ደሞ ትምህርቷን ጐበዝ ስለነበረች ከተማ ሄዳ ኮሌጅ መማር መረጠች፡፡ ሮዛ ውጪ ለመሄድ በጣም ትጓጓ ነበር፡፡ እንዳሰባቸውም አልቀረ፣ በወንድ ጓደኛዋ አማካኝነት በጋብቻ ወደ ውጪ ሀገር ሄደች፡፡
ይህንንም ያንንም አንድ ጥግ ላይ ቁጭ ብለው እያሰቡ፣ ወደ ንስሃ መቀበያው ሳጥን አንድ ሰው ሲገባ አዩና ተነስተው ወደዚያ ሄዱ፡፡ ያቺ ሳጥን ንስሃ የሚቀበሉባት ስትሆን ሰውየውን የማያሳይ፣ ድምጽ ብቻ መተላለፊያ ያላት ሳጥን ናት፡፡ እንደገቡ “እንዴት አደሩ አባቴ” አላቸው ጐርናና ድምጽ፡፡
“እንዴት አደርክ ልጄ” ብለው ሠላምታውን መለሱለት፡፡ “አባቴ ሃጢያቴን ለመናዘዝ ነው የመጣሁት፤ ስራዬ ከብዙ ሴቶች ጋራ ስለሚያገናኘኝ ለኔ ትልቅ ፈተና ነበር፤ ብዙውን ጊዜም ራሴን ጠብቄ ነበር፤ አሁን ግን ተሳሳትኩ፤ ከሚስቴ ውጪ ሌላ ሴት ጋር ሄድኩ” አላቸው፡፡
አባ ማቴዎስ ግርም የሚላቸው፣ ከሚቀበሉት ንስሃ የአብዛኛው ሠው ሃጢያት ዝሙት መሆኑ ነው፡፡ የሲኦል መግቢያ ቁልፍ የሠው ልጅ ብልቱ ላይ ሳይሆን አይቀርም ብለው ያስባሉ፡፡ ፀሃፊውን ባያስታውሱትም አንድ መጽሃፍ ላይ ያነበቡት ትዝ አላቸው፡፡ እግዚአብሔር አዳምን እንዲህ አለው “ጥሩም መጥፎም ዜና አለኝ” አዳምም፤ “ምንድን ናቸው?” አለው፡፡ “ጥሩው ዜና ጭንቅላት (ህሊና) እና ብልት ፈጥሬልሃለሁ፡፡” መጥፎው ዜና ደሞ ሁለቱንም በአንዴ መጠቀም አትችልም፤ አንዱ ሲሰራ አንዱ ስራውን ያቆማል፡፡ እንግዲህ ባንዱ ማንነቱ ሲመሽ ይተኛል፤ በሌላ ማንነቱ ሲነጋ ይፀጽተዋል፤ ወደ እሳቸውም ይመጣል፡፡ “ይገርማል!” አሉ አባ-ለራሳቸው፡፡
ሠውየው ንስሃውን ጨርሶ ሲወጣ፣ ሁለተኛው ሠውዬ ወደ ሳጥኗ ገባ፡፡ ትንሽ ፀጥ ብሎ ከቆየ በኋላ ሠላምታ እንኳን ሳይሠጣቸው በጭንቀት በተወጠረ ስሜት “አባቴ እኔ በጣም ሃጢያተኛ ነኝ፤ እግዜር እንዴት ብሎ ይቅር እንደሚለኝ አላውቅም” አለ፤ አባም “አይዞህ ልጄ በልብህ ከተፀፀትክና ከልብህ ካመንከው የማይሆን ነገር የለም” አሉት፡፡
“ከምኑ ጀምሬ እንደምነግርዎ አላውቅም፤ እናትና አባቴ እዚህ ቢኖሩም እኔ ከተማ እማር ነበር፤ እዛ እየኖርኩኝ ከአንዲት ወጣት ልጅ ጋር ተዋወቅሁ፤ ተቀራረብን፡፡ በጣም እንዋደድ ነበር፤ ከሷም ሌላ ሴት አላውቅም ነበር፤ በኋላ አንድ ሁለት አመት አብረን እንደቆየን ለእኔ ሳታሳውቀኝ ሌላ ሠው አግብታ ወደ ውጪ ሃገር ሄደች፡፡ ከዛ ጊዜ ጀምሮ ህይወቴ ተመሰቃቀለ፤ ተሠቃየሁኝ፤ በሙሉ እምነቴ ተደግፌያት ሳለ ስትሄድ ወደቅሁኝ፤ ራሴን ለማጥፋት ሁለት ጊዜ ሞክሬ ተረፍኩኝ፡፡”
“አቤት እንዴት ያለችው ጨካኝ ናት!” አሉ - ለራሳቸው፡፡ የማደጐ ልጆቻቸውን መልካምነትና ርህራሄ አሠቡናም ደስ አላቸው፡፡ ወዲያው ደሞ ፈገግታቸው ጠፍቶ ፀፀት ተሠማቸው፡፡ “አቤት እኛ!” አሉ፤ “አንዱ ለመደሠት አንዱ መውደቅ አለበት፤ በአንዱ ብልግና የኛ ጨዋነት ይገናል፤ እኛ እኮ እንገርማለን፤ ስናማርር ቆይተን ወድቆ በረንዳ የሚለምነውን ስናይ ተመስገን እንደዚህም መሆን አለ እንላለን፡፡
እኛ የምንጽናናው በሌላው ማጣት ነው፡፡ መጽሃፍ ቅዱስ ላይ ያ ሠውዬ ፀሎቱ ያልተሠማለት “ተመስገን በተለይም እንኳን እንደዚህ ቀራጭ አላደረግኸኝ” ስላለ አደል፡፡” ራሳቸውን ታዝበው ይቅር ይበለኝ አሉ፡፡
ልጁ መናዘዙን ቀጥሎዋል፤ “ከዛ ጊዜ ጀምሮ ሴቶቹ ላይ በቀል አደረብኝ፤ ጠላኋቸው እዚህ እዛ ማለት ጀመርኩኝ፤ ከጊዜ በኋላ ከአንዷ ጋር ተቀራረብን፤ የተወሠነ ጊዜ እንደቆየን እንድንጋባ ጠየቀችኝ፤ እኔም ልቤን ባልሠጣትምና ባላምናትም ቆንጆና ጥሩ ባህሪ ስለነበራት እሺ ብያት ቀን ቆርጠን ስንጠብቅ፣ በመሃል ውጪ ሃገር ያለችው የድሮዋ ፍቅረኛዬ አፈላልጋ በጓደኛዬ አማካኝነት በስልክ አገኘችኝና ከሠውየው ጋር ግንኙነት የጀመረችው ውጪ እንዲወስዳት ብላ እንደነበርና እዛም ሄዳ የህሊና እረፍት አጥታ ሆስፒታል መግባቷን ከኔ በላይ እንደተሠቃየች፤ አሁን ሠውዬውን ፈትታው ብቻዋን እንደምትኖር፣ ከኔም ጋር አብራ መኖር እንደምትፈልግ አልቅሣ ነገረችኝ፡፡
እኔም ድሮም በጣም እወዳት ስለነበር መጨከን አልቻልኩም፡፡ ከዚህ በፊትም ለበደልኳቸው ሠዎች በጣም ተጸጸትኩኝ፡፡ መረጋጋት አልቻልኩምና ወደ እርስዎ ጋ መጣሁ፡፡ አሁን ፕሮሠሡን ጨርሼ ነገ ጠዋት ወደሷ ልሄድ ነው፤ ግን ከሁሉ የተሠማኝ እዚህ ከተማ ያለችው ምስኪን ጓደኛዬን ዝም ብዬ ጥያት ልሄድ ስለሆነ ነው፤ እሷ ቅዳሜ ልታገባኝ እየተሠናዳች ነው፡፡ በዛ ላይ ከተማ ያለችው የኮሌጅ ፍቅረኛዬ ደውላልኝ የ3 ወር እርጉዝ መሆኗን አረዳችኝ፡፡ አባ እውነቴን ነው፤ እግዚአብሔር ምስክሬ ነው፤ ሦስቱም እህትማማቾች መሆናቸውን አላወቅሁም ነበር፡፡ የሚገርመው ደሞ …”
የፕሮግራም መግለጫ ወደ 98 ሚሊየን የሚጠጋ ሕዝብ ባላት ኢትዮጵያ አማርኛ ብሔራዊ የሥራ ቋንቋ ነው፡፡ በቅርብ የተካሄዱ የቅኝት ጥናቶች እንደሚያሳዩት አዋቂ በሚባለው የዕድሜ ክልል ውስጥ ካለው ሕዝቧ አንድ አምስተኛ የሚሆነው የአሜሪካ ድምፅ ራዲዮ ጣቢያን (የቪኦኤን) ሥርጭቶች ያዳምጣል፡፡ ይህ ቁጥር ቪኦኤ በዓለም ዙሪያ ከሚያሠራጭባቸው ቋንቋዎች ሁሉ ጋር ሲነፃፀር ግዙፍ ከሚባሉት የአድማጭ ብዛት አንዱ ነው፡፡ ቪኦኤ በየዕለቱ ከምሽቱ 3 ሰዓት ጀምሮ በአማርኛ፣ በአጭር ሞገድ 22፣ 25 እና 31 ሜትር ባንድ ከሚያሠራጨው የ60 ደቂቃ ዜና፣ አበይት ዜናዎች ትንታኔና ሌሎችም ወቅታዊ መረጃዎችን የያዙ ፕሮግራሞች በተጨማሪ ከሰኞ እስከ ዐርብ ከምሽቱ 1 ሰዓት እስከ 1 ሰዓት ተኩል በአማርኛ የሚተላለፍ የግማሽ ሰዓት ሥርጭት በ1431 መካከለኛ ሞገድ ላይ አለው፡፡ የቪኦኤ የአማርኛ ፕሮግራሞች በተጨማሪም በናይል ሳት ይተላለፋሉ፡፡ ሰኞ፡- ስፖርት፣ አፍሪካ ነክ ርዕሶች፣ ጤና ማክሰኞ፡- ሐኪሙን ይጠይቁ፣ ንግድ፣ ምጣኔ ኃብትና ግብርና ረቡዕ፡- ዴሞክራሲ በተግባር፣ ሴቶችና ቤተሰብ፣ አሜሪካና ሕዝቧ፣ ኢትዮጵያዊያን ባሜሪካ ሐሙስ፡- ባሕልና ማኅበረሰብ፣ ሕይወት በቀበሌ፣ የተፈጥሮ አካባቢ፣ ሣይንስና ሕይወት ዐርብ፡- እሰጥ አገባ፣ አፍሪካ በጋዜጦች፡ አጥቢያ ኮከብ (የማኅበረሰብ ጀግኖች) ቅዳሜ፡- ከዚህም ከዚያም፤ የሙዚቃ ቃና ዕሁድ፡- ራዲዮ መፅሔት፣ መስተዋት (የወጣቶች ፕሮግራም) - ሁለቱ ዝግጅቶች በየሣምንቱ ይፈራረቃሉ፡፡ ለሁሉም የዕድሜ ክልሎች የታሰቡት የሣምንቱ የመጨረሻ ቀናት ዝግጅቶቻችን የሃሣብ ማንሸራሸሪያ መድረኮችንና የመዝናኛ ቅንብሮችን ያካተቱ ናቸው፡፡ የአሜሪካ ድምፅ ራዲዮ ጣቢያ በአሜሪካ መንግሥት በጀት የሚንቀሣቀሱ ትክክለኛና ተዓማኒነት ያላቸውን ዜናዎች እንዲሁም ሰፋፊ ፕሮግራሞችን እያደራጀ በራዲዮ፣ በቴሌቪዥን፣ በሞባይል መሣሪያዎችና በኢንተርኔት በ45 የዓለማችን ቋንቋዎች የሚያሠራጭ ዋና መቀመጫው ዋሺንግተን ዲሲ የሆነ የዜና ተቋም ነው፡፡ ቪኦኤ በአማርኛ በሣምንት የዘጠኝ ሰዓት ተኩል ሥርጭት ያስተላልፋል፡፡
ኣብ ባይቶ ጸጥታ ንማዕቀብ ሱዳን ዝከታተል ጉጅለ ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፣ ኣብ ዳርፉር ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ዕጡቓት ሓይልታት፣ ምልሻታትን ሰራዊት መንግስቲን ሓሓሊፉ ግርጭታት ይረአ ከምዘሎ ድሕሪ ምግላጽ፣ ኣብ ልዕሊ ኣብ መዓስከራት ተዓቚቦም ዝርከቡ ተወላዶ ዳርፉር እውን ዝተፈላለየ ግፍዕታት ይወርድ ከምዘሎ ኣብሪሁ።
ዕጡቓት ሓይልታት ዳርፉር፣ ሓድሽ መንግስቲ ንምምስራት ንዝቐረበሎም ናይ ሰላም ጻውዒት፣ ምልሻ ጃንጃዊድ ኣብ ስልጣን ክሳብ ዘሎ ነቲ ናይ ሰላም ጻውዒት ክቕበሉዎ ከምዘይኮኑ ኣፍሊጦም እዮም።
ኣብ ደቡብ ሱዳን ክንቀሳቐሱ ዝጸንሑ ዕጡቓት ዳርፉር ብወገኖም፣ ካብ መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ዝረኽቡዎ ዝነበሩ ደገፍ ደው ስለዝበለ፣ ንጥፈታቶም ኣቋሪጾም ከምዘለዉ ይግለጽ።
በታደለች ኃ/ ሚካኤል የተጻፈው ‹ ዳኛው ማነው ?› መጽሐፍ ትኩረቱ የብርሃነ መስቀልንና የታደለችን ህይወት በኢሕአፓ ትግል ታሪክ ውስጥ ምን እንደነበር በዝርዝር የሚያስቃኝ ነው ፡፡
‹ማነው ዳኛው ?› የታደለች ኃይለ ሚካኤልንና መሰል የወቅቱ ወጣት የለወጥ ፈላጊዎችን ያለፍርድ ዓመታትን በእስር ያሳለፉበትንና እንደዘበት ወጥተው የቀሩበት ያንን ክፉ የመከራ ዘመን ያስታውሳል ፡፡
የአካዳሚክ ነጻነቱ ከደርግም ይሁን ከኢህአዴግ የተሻለ እንደነበረ የመሰከረችለ ያ ዘመን ኢህአፓ ወጣቱን ለትግል አነሳስቶ በመምራት የፈጠረው ተቀባይነትና ትግሉን በስልት ዳር ለማድረስ የገጠመውን ፈተና እናያለን ፡፡ የእርስ በእርስ መጠላለፍ ፣ ለህዝብ ልእልናና ለሀገር እድገት ቆሚያለው የሚሉ የለውጥ ኃይሎች የስልጣን ፈትጊያ ፣ ዙፋኑን የፈነገሉት ደርጎች በሥልጣን ሰክረው ህዝቡ ሲያደሙና ሲያስነቡ ዘመኑን በስቃይ ማሳለፋቸውን በምሬት እናነባለን ፡፡
በተለይ የብረሃነ መስቀል የመጨረሻ ሰዓትና በማእከላዊና በደርግ ጽህፈት ቤት የታጎሩ እሰረኞች ስቃይ እያነበብን እናነባለን ፣ እያነባን እናነባለን ፡፡ በእስር ላይ የሚደርስባቸው ስቃይ ፣ግርፋትና ርሃብ ራሳን በእስረኞች ቦታ ወይም አንድ ቤተሰብ እንደዚህ አይነት ተመሳሳይ ስቃይ አሳልፎ መሞቱን ማወቅ ያማል፣ የሐዘን ቁስልን ያመረቅዛል ፡፡
የታደለችና እናትና የአስር ሳንቲም ዳቦ በምሳ እቃ ይዘው ልጃቸውን ለመጠየቅ እስር ቤት ሲደርሱ የልጃቸውን ሞት ሲነገራቸው በድንጋጤ ራሳቸውን የሳቱት እናት የብዙ ኢትዮጵያዊያን እናቶች ሰቆቃና ጽናት ማሳያ ናቸው ፡፡
‹‹በዳኛው ማነው ›› መጽሐፍ በርካታ ጉዳዮችን አንስቶ መዳስ ቢቻልም ከዘመናችን ለለውጥ ከሚደረጉ ትግሎች አንጻር መታየት አለባቸው የምላቸውን የተወሰኑ ነጥቦችን ብቻ ልምዘዝ፡፡
የኢትዮጵያ የፖለቲካ አዙሪት ተመሳስሎ በዳኛው ማነው? እንደተገለጸው ሶሰት ዋና ዋና የተማሪዎች ጥያቄዎች ነበሩ ፡፡ ዴሞክራሲያዊ መብት፣መሬት ላራሹና የብሄር ጥያቄ ፡፡ የብሄር ጥያቄ በአብዛኛው ተማሪ የሚቀነቀን ባይሆንም ኋላ በአንዳንድ የተማሪ መሪዎች የማታገያ ስልት ሆኖ ቀርቧል ፡፡በእርግጥ በኤርትራ ተወላጆች የለውጥ ፈላጊ ወጣቶች ከቋንቋንና ከብሄር አንጻር ያላቸው አቋም የተለየ እንደነበር መገንዘብ ይቻላል ፡፡
በዳኛው ማነው ውስጥ ከብሄር ጥያቄ አንጻር ትግሉ ላይ ያሉ ወጣቶችን ስሜት ለመረዳት ጥረት ሳደረግ ከፍሉ ታደስ በ #ያ ትውልድ የብሄር ጥያቄን አስመልክቶ ያሰፈረው ይታወሰኛል ፡፡
“…የተማሪዎች ንቅንቃ ከተፈጠረ ከአስር አመት በላይ ቢሆነውም ፣ የብሄር ጥያቄ አደባባይ ሳይወጣ የቆየበት ምክንያትም ግልጽ ነበር ፡፡ በአፍሪካውያንና በኢትዮጵያዊያንኖች ጭምር አንድ ብሔረሰብ መብቱን ሊያስከብር ሲነሳ በጥላቻ ዓይን ይታያል ፡፡ ኢትዮጵያ የተለያየ ብሄርሰብ የሚኖርባት ሀገር መሆኗን መቀበል ጎሰኝነትትን ያበረታታል ብለው ስለሚገምቱ የተማሪ መሪ ጥያቄውን ሳያምኑበትና ሳይቀበሉት ኑረዋል ፡፡ ይህ ዝንባሌ የብሔረሰብን ጉዳይ ማንሳት አይፈልግ ከነበረው ከመንግስቱ ፖሊሲ ጋር የተጣጣመ ነበር ፡፡
በተማሪዎቹ አካባቢም ሆነ በሌላ አማርኛ ሌሎቹን ቋንቋዎች እየተካ መሄድ በሌሎች ብሔረሰቦችም እተናቁ መሄዳቸውን ማንሳት የሚሻ አልነበረም ፡፡ ኢትዮጵያ የክርስቲያን ደሴት ብቻ አይደለችም ብሎ የሚከራከርም አልነበረም ፡፡ “ገጽ 85
የብሄር ጥያቄ ማንሳቱ ከጥቅሙ ጉዳቱ ያመዝናል የሚልስጋት የነበራቸው ወጣቶችና የመንግሰት ኃይላት አሁን ያስከተለውን ፈተና ስናይ ትክክል ናቸው ያስብላል፡፡ ታደለች ኃ/ሚካኤል በመጽሀፏ እንዳለቸውም ይህ ‹‹የብሄር ጥያቄ ልሂቃን መሬት በመሸጥና በመለወጥ ዋንኛ የሀብት ማፍሬያ አድርገውታል›› ፡፡ለዚህ ኢትዮጵያ ያለችበት ሁኔታ ምስክ ነው ፡፡ በብሄር ጥያቄ ማነው እየተጠቀመ ያለው ?
በኃይለ ሥላሴ ጊዜ የነበሩ የለውጥ አቀንቃኞች የንጉሱ ስርዓት በቀላሉ ተገርስሶ ይወድቃል ብለው አልገመቱም ፡፡ ብርሃነ መስቀልና ኃይሌ ፊዳ አልጄሪያ ላይ ተገናኘተው ሲወያዩ ኃይሌ ፊዳ በኢትዮጵያ ለውጥ ለማምጣት ሃያ አመታትን እንደሚፈጅ ገምቶ ነበር ፡፡ ለውጡ ግን ብርሃነ መስቀልም ከገመተው በላይ ፈጥኖ እጃቸው ገባ ፡፡ በኋላ ሊያጡት ፡፡ የደርግ ወደ ሥልጣን መምጣት ያልተጠበቀ ነው ፡፡
ታደለች ያልተጠበቁ ለውጦችና የህዝብን ጥያቄ በወቅቱ ካለመመለስ የሚመነጭ ከመንግስታቱ ድንዛዜም ጭምር እንደሆነ በንጉሱ ስርዓት ምሳሌነት ትግልጽልናለች ፡፡ እንቢተኝነታቸውን በስድብና በእርግማን በማሳረግ ለማመዛዘን እንኳን ሳይችሉ ፍጻሚያቸው ይሆናል ፡፡የለውጡ ዘዋሪዎች ሳይለማመዱና ሳይዘጋጁ እጃቸው የገባውን መሪ ወዴት እንደሚዘውሩት ይቸግራቸዋል ፡፡
“ይህ ሁሉ ሲሆን ግን ንጉሳዊው አገዛዝ ጆሮ ዳባ ልበስ በማለት ‹‹ አገር ማለት ንጉሱ ነው ›› በሚል በፈላጭ ቆራጭነት መቀጠልን መረጠ፡፡ ‹ምን ይሆን ያደነዘዛቸው ?› እስኪባል አሳሳቢ ሆነ ፡፡
በኢትዮጵያ ለለውጥ የሚደረግ የትግል ታሪክ እንደሚያመለክተው አሸናፊው አይታይም ተሸናፊዎቹ ግን ኢትዮጵያዊያን ነን ፡፡ በጉዞ መደረሻው ላይ ሳንለያይ በአካሄዳችን ላይ በእኔ ይሻላል የአቋራጭ መንገድ ፍለጋ ጸብ እርስ በርሳችን ተላለቅን ፡፡ ማንም አላሸነፈም ፡፡ የተሸነፍንስ ሁላችን ፡፡ ባለችበት እየረገጠች ቀና ማለት የተሳናተስ ሀገራችን ፡፡ እስከመቼ ይሁን እንዲሁ የምንቀጥለው ‹‹ማነው ዳኛው ?› ጥያቄ የሚጭርብን ለመመለስ ግን የሚቸግረን ፡፡
እርስ በእርሳችን የተጨካከንን፣ የህግ ዳኝነቱ ቀርቶ የህሊና ዳኝነት ያለበገረን ፡፡ በኢትዮጵያ የትግል ታሪክ ሀገራችንን አንድ ጋት ፈቅ ያለደረጋት የመበላላት ትግል ፡፡ሀገርን ህዝብን ያልጠቀመ የኪሳራ እልቂት ፡፡ ተጸጽተን ላለመድገም ያልወሰንበት ተመሳሳይ የትግል አዙሪት ፡፡
በ‹‹ማነው ዳኛ ?››ያሉ የዘመኑ እውነተኛ ገጸባህሪያት በልዩነት ማመን እንደሚገባ የሚሰብኩ እንጂ በተግባር መሆን አቅቷቸው ተያይዘው የጠፉ ናቸው ፡፡ ኢህአፓ፣መኢሶን፣ ደርግና ሌሎች የፖለቲካ ድርጅት ውስጥ የነበሩ ብርሃነ መስቀል፣ ጌታቸው ማሩን ፣ ኃይሌ ፊዳን ፣ አጥናፉ አባተን ፣ ተፈሪ ባንቲንና ሌሎችንም የተለየ አመለካከታቸው ሳይከበር ተዛንፋቹሃል ተብለው ተቀጥፈው የተጣሉ ናቸው ፡፡ ካልተጠፋፋን በስተቀር ልዩነታችንን አክብረን ፣ መስመራችንን ጠብቀን እነሆ እከዛሬ መቀጠል ያለመቻላችን እዛው ተመሳሳይ አዙሪት ውስጥ መሆናችንን አመላካች ነው ፡፡
ታደለች የዘመኑን ፖለቲካዊ ክስተት እንደነበረበችበት ሁኔታና አቋም ያየችውንና የተረዳቸውን እንደወረደ ከፍ ዝቅ ሳይል ማቅረቧ እሷን፣ ብርሃነመስቀልና በዙሪያው የነበሩ የትግል ጓዶቹን እነተስፋዬ ደበሳይንና ጌታቸው ማሩን እንድናውቃቸው አድርጋናለች ፡፡
የታደለች ከስዊዘርላንድ ጀምሮ የረጅም ጊዜ ጓደኛዋና በኋላም የወንድሟ የጸጋ የትግል ጓድ የነበረው አክሊሉ መጨረሻው ምን ሆነ ? ብርሃነመስቀልና ታደለች ለትግል መርሃቤቴ በነበሩበት ጊዜ አብሯቸው የነበረውና እናቱንና እህቱን ያጣው ያ የጭቁን ጭቁን አርሶ አደር በልሁ ወልዴ የት ደርሶ ይሆን?(አይ በልሁ የእሱ ታሪክ ብቻውን መጽሐፍ ይወጣዋል ) ፣ ከብርሃነ መስቀል ጋር ከተማ ውስጥ አብሮት ሲንከራተት የነበረውን የጌታቸው ማሩ መጨረሻ ደራሲዋ ለምን አልቋጨችልንም ? ( በእርግጥ በራሱ በኢህአፓ በአሳዛኝ ሁኔታ መገደሉ ቢታወቅም) የእነዚህን ሰዎች መጨረሻ ብታካትትልን ሙሉ ያደርገው ነበር ፡፡
ዳኛው ማነው ? ያንን ዘመን በተመለከተ ካነበብናቸው መጽሐፍት በተለየ መልኩ የኢህአፓ መሪውን የብርሃነመስቀልን ታሪክ ሙሉ ያደርግልናል ፡፡ በትግል ጓዶቹ መካከል የነበረው ልዩነት በደንብ ፈርጦ ባይወጣም ሚዛናዊ በሆነ መልኩ ቀርቧል ፡፡ የታደለችና የብረሃነ የፍቅር ታሪክ ለመጽሐፉ ማጣፈጫ ቅመም ሆኖአል ፡፡ እንደ ተስፋዬ ደበሳይ የመሳሰሉ የኢህአፓ መሪዎች እንደ ሰው በቅርብ እንድናቃቸው አስችሎናል ፡፡
አሁን ያለው ወጣቱ ትውልድ ከዚያ ዘመን የትግል ስልት ብዙ የሚማረውን መጽሐፉ ይዟል ፡፡ ትግሉን በመድገም ሳይሆን በማረም ፣ የዚያ ዘመን ወጣት ያነሳውን ጥያቄ በአስተውሎት ምላሽ በመስጠትና በንቃት በማስተዋል አዲስ የብርሃን መንገድ መያዝ እንዳለበት ዳኛው ማነው? ያመላክተናል ፡፡
ጥቅምት 25፣ 2005 ሳኡዲ አረቢያ በሕገወጥ ስደተኞች ላይ እርምጃ መውሰድ ጀመረች፡፡ ሳኡዲአረቢያ 7 ሚሊዮን የሚሆኑ የውጭ ዜጋ ሠራተኞች እና ቤተሰቦቻቸውን አስጠልላለች ተብሎ ይታመናል፡፡
ሱዳን በይፋ የሱዳን ሪፑብሊክ (አረብኛ: السودان) ከአፍሪካ በስፋት ሦስተኛ ስትሆን በአህጉሪቱ ሰሜናዊ ምስራቅ ክልል ትገኛለች። ዋና ከተማዋ ካርቱም ነው። ከግብፅ ፣ ከቀይ ባሕር ፣ ከኤርትራ ፣ ከኢትዮጵያ ፣ ከደቡብ ሱዳን፣ ከመካከለኛው የአፍሪካ ሪፑብሊክ ፣ ከቻድ ፣ እና ከሊቢያ ጋር ድንበር ትካለላለች። የአባይ ወንዝ (ናይል) ሀገሪቱዋን ወደ ምሥራቅና ምዕራብ ይከፍላል። የአረብ ባህል ደንበኛ ሲሆን አብዛኛው ሕብዝ የእስልምና ዕምነት ተከታይ ነው።
ሱዳን ከግብፅ የተጣመረ ረዥም ታሪክ አላት። የመጀመሪያው የሱዳን እርስ በርስ ጦርነት ከ1955 እስከ 1972 እ.ኤ.አ. ከዚያም ሁለተኛው የሱዳን እርስ በርስ ጦርነት ከ1983 እስከ 2005 እ.ኤ.አ. ተከስቷል። በ1989 እ.ኤ.አ. በሰላማዊ መፈንቅለ መንግሥት ኦማር ሀሳን አህመድ አል-በሽር ሥልጣን ላይ የወጡ ሲሆን እራሳቸውን የሱዳን ፕሬዝዳንት ብለው ሾመዋል።[2] የእርስ በርስ ጦርነቱ በሰላም ውል የቆመ ሲሆን ይህ ውል ያኔ የሀገሪቱዋ ደቡባዊ ክፍል ለነበረው ቦታ ራስን የመምራት መብት ሰጥቷል። በጃኑዋሪ 2011 እ.ኤ.አ. በተካሄደው ውሳኔ ሕዝብ (referendum) መሠረት በሱዳን ፈቃድ ደቡብ ሱዳን ሐምሌ ፪ ቀን ፳፻፫ ዓ.ም. ሉዓላዊ ሀገር ሆነች።[3][4]
ዋና ከተማዋ ካርቱም የሱዳን የፖለቲካ፣ ባህል እና ንግድ ማዕከል ናት። የሀገሪቱዋ መንግሥት በይፋ ፌዴራላዊ ፕሬዝዳንታዊ ሪፐብሊክ ቢሆንም ስልጣን ላይ ያለው ብሔራዊ ኮንግረስ ፓርቲ (National Congress Party) በሁሉም የመንግሥት አካላት ላይ ባለው ጥብቅ ቁጥጥር ምክንያት በብዙ የዓለም አቀፉ ኅብረተሰብ ዘንድ መንግሥቱ አምባገነናዊ ተብሎ ይቆጠራል።[5]
የብሪታንያ ሕንድ ውቅያኖስ ግዛት / ሴይንት ህሊና፣ አሰንሽንና ትሪስተን ደ ኩና (እንግሊዝ) · ካናሪ ደሴቶች / ሴውታ / ሜሊያ (እስፓንያ) · ማዮት / ሬዩንዮን (ፈረንሣይ) ·
በመጀመሪያው ዙር እጅግ ተጋላጭ በመሆን በርካታ ግቦችን በማስተናገድ ነጥብ ይዘው ለመውጣት ሲቸገሩ የነበሩበት የተከላካይ ስፍራቸውን ለመጠገን ያሰቡት አሰልጣኝ ፀጋየ ኪዳነማርያም ዛሬ ሁለተኛውን የቀድሞ ወልዋሎ አዲግራት ዩንቨርሲቲ እና ጅማ አባጅፋር የተከላካይ ስፍራ ተጫዋቹን ቢኒያም ሲራጅ አስፈርሟል።
ኢትዮጵያ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ለኢንዳስትሪ ፓርኮች ግንባታ ትኩረት ሰጥታለች። 13 ፓርኮች ወደ ስራ ገብተዋል። በቀጣይ 20 ዓመታት በመላ ሀገሪቱ 107 ተጨማሪ ፓርኮችን ለመገንባት ውጥን መያዙን ሸገር ሰምቷል። መንግስት ግንባታ ላይ አተኩሯል። በስራ ላይ ካሉት ፓርኮች ምን ጠብ ያለ ነገር አለ? ሲል ንጋቱ ረጋሳ ጠይቋል።
ሴቶች በፖለቲካው ዘርፍ ያላቸው ተሳትፎ በእጅጉ አናሳ ነው። ለዚህ ደግሞ በርካታ ገፊ ምክንያቶች ቢኖሩም የራሳቸው የሴቶች ፍላጎትና ተነሳሽነት ማጣት ተጽዕኖው ቀላል እንዳልሆነ ብዙዎች ይስማማሉ። ቴድሮስ ብርሃኑ በዚህ ዙሪያ የሚከተለውን አሰናድቷል፡፡
በኢትዮጵያ ተጨማሪ 1,019 ሰዎች በኮሮና ቫይረስ ተያዙ፡፡ ባለፉት 24 ሰዓታት በተደረገ 6,6551 የላብራቶሪ ምርመራ 1,019 ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸውን የጤና ሚኒስቴር ተናግሯል፡፡ ባለፋት 24 ሰዓታት የ11 ሰዎች ሕይወት አልፏል፤አጠቃላይ የሟቾች ቁጥርን 2,365 አድርሶታል። በሌላ በኩል በትናንትናው ዕለት 122 ሰዎች ማገገማቸው የተነገረ ሲሆን ይህም ከበሽታው ያገገሙ ሰዎችን ቁጥር 134,858 አድርሶታል፡፡ በአጠቃላይ በኢትዮጵያ በኮሮና ቫይረስ የተያዙ ሰዎች ቁጥር ደግሞ 159,072 ደርሷል፡፡
በኢትዮጵያ ተጨማሪ 935 ሰዎች በኮሮና ቫይረስ ተያዙ፡፡ ባለፉት 24 ሰዓታት በተደረገ 6,659 የላብራቶሪ ምርመራ 935 ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸውን የጤና ሚኒስቴር ተናግሯል፡፡ ባለፋት 24 ሰዓታት የ19 ሰዎች ሕይወት አልፏል፤አጠቃላይ የሟቾች ቁጥርን 2,340 አድርሶታል። በሌላ በኩል በትናንትናው ዕለት 954 ሰዎች ማገገማቸው የተነገረ ሲሆን ይህም ከበሽታው ያገገሙ ሰዎችን ቁጥር 134,561 አድርሶታል፡፡ በአጠቃላይ በኢትዮጵያ በኮሮና ቫይረስ የተያዙ ሰዎች ቁጥር ደግሞ 157,047 ደርሷል፡፡
የካቲት 19፣ 2013/ማንን ምን እንጠይቅልዎ- የመንግስት ከፍተኛ የሥራ ሀላፊዎች ስለምን ማስክ አያደርጉም ለሚለው ጥያቄ የጤና ሚኒስቴር ሚኒስትር ዶ/ር ሊያ ታደሰ ምላሽ ሰጥተዋል
የድሬዳዋ ከተማ አስተዳደር ከበጀቱ ለትግራይ ክልል የ5 ሚሊዮን ብር ድጋፍ ማድረጉ ተሰማ፡፡ አስተዳደሩ ተጨማሪ ድጋፍ ለማድረግ ከተለያዩ የህብረተሰብ ክፍሎች ሀብት የማሰባሰብ ሥራ መጀመሩንም ተናግሯል፡፡ የከተማ አስተዳደሩ ድጋፍ ለማድረግ የወሰነው በትግራይ ክልል በተከናወነው የሕግ የማስከበር ዘመቻ የደረሰውን ውድመት ተከትሎ በአካባቢው የከፋ የሰብአዊ ጉዳት በመድረሱ እንደሆነ በፌስቡክ ሰሌዳው ጽፏል፡፡
የካቲት 19፣ 2013/ ለኢትዮጵያዊያን ብቻ ሳይሆን የጥቁር ሕዝብ ድል እንደሆነ የሚነገርለት አድዋ በዓሉ ትኩረት ተነፍጎት ቆይቶ ከጥቂት ዓመታት ወዲህ መነቃቃት እየታየበት ነው
ለኢትዮጵያዊያን ብቻ ሳይሆን የጥቁር ሕዝብ ድል እንደሆነ የሚነገርለት አድዋ በዓሉ ትኩረት ተነፍጎት ቆይቶ ከጥቂት ዓመታት ወዲህ መነቃቃት እየታየበት ነው፡፡ በዚህ ዓመት ደግሞ የየካቲት ወር ሙሉ ለአድዋ መዘከርያነት ተሰጥቶ በሁሉም ክልሎች እንዲከበር መደረጉ ህብረተሰቡ ስለ አድዋ የተሻለ ግንዛቤ እንዲኖረው አግዟል ብሏል የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር፡፡
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ የአውሮፓ ኅብረትና የጀርመን መንግሥት በጋራ ያበረከቱለትን 22 መኪኖች ተረከበ፡፡ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ሰብሳቢ ብርቱካን ሚደቅሳ በትላንትናው ዕለት ከአውሮፓ ሕብረትና ከጀርመን መንግሥት በጋራ ለቦርዱ የተበረከቱትን 22 መኪኖች ተረክበዋል። የቦርዱ ዋና ሰብሳቢ ብርቱካን ሚደቅሳ በተገኙበት የተፈጸመው ርክክብ 12 ሃርድ ቶፕ እና 10 ፒክ አፕ መኪኖችን ያካተተ ነው። ዋና ሰብሳቢዋ ቦርዱ የሎጀስቲክ እንቅስቃሴ ላይ ያለበትን ውስንነት ጠቅሰው፣ ለተደረገው ድጋፍ ምሥጋና አቅርበዋል። ቦርዱ በመንግሥትም ሆነ በአውሮፓ ሕብረት የሚደረጉለት ድጋፎች ለሥራው ውጤታማነት እንደሚያገዙትም ተናግረዋል።
የካቲት 19፣ 2013/ ኢትዮጵያ ያለችበት ነባራዊ ሁኔታ ከመቼውም ጊዜ የበለጠ የአምባሳደሮችና የዲፕሎማቶቿን ትጋትና ውጤታማነት የምትፈልግበት ነው ሲሉ ፕሬዝዳንት ሳህለወርቅ ዘውዴ ተናገሩ
ኢትዮጵያ ያለችበት ነባራዊ ሁኔታ ከመቼውም ጊዜ የበለጠ የአምባሳደሮችና የዲፕሎማቶቿን ትጋትና ውጤታማነት የምትፈልግበት ነው ሲሉ ፕሬዝዳንት ሳህለወርቅ ዘውዴ ተናገሩ፡፡
የደረጃዎች ኤጀንሲ ለሀገር ውስጥ የከረሜላ፣ ማስቲካ እና ቸኮሌት አምራቾች በምርት ጥራትና ደረጃ ላይ ያተኮረ የምክክር መድረክ አካሂዷል፡፡ አምራቾች ለምርቶቻቸው ጥራት እንዲጨነቁም አሳስቧል፡፡
ኣባላት ስድራቤት ንግስነት ስዑድ ዓረብን ካልኦት ስዑዳውያንን ነቲ ሓድሸ ወራሲ ዓራት ክኸውን ዝተመርጸ ኣሚር መሓመድ ቢን ሳልማን ትማሊ ሓሙስ ሰነ 22,2017 ዓ.ም ኣብ መካ ስዑድ ዓረብ ወግዓዊ ስነ-ስርዓት ኣቀባብላ ተገይሩሉ።
ብመሰረት እዚ ሓድሽ ሹመት ወራሲ ዓራት መሓመድ ቢን ሳልማን ንኣሚር መሓመድ ቢን ናይፍ ተኪእዎ ኣሎ። ወራሲ ዓራት ነበር መሓመድ ቢን ናይፍ ላዕለዋይ ሓላፊ ጸጥታ ስዑድ ዓረብ ብምዃን እታ ሃገር ኣብ ልዕሊ ዳዕሽ ኣልቓዒዳን ዝኣመሰሉ ጥሩፍ ጉጅለታትን ምስ ቐጠርን ኢራንን የመንን ኣብ ዝተፋጠጠትሉ እዋን’ዩ እዚ መሪሕነት ተቐቢሎም።
ምሻም ወራሲ ዓራት መሓመድ ቢን ሳልማን፥ ስዑድ ዓረብ ብፍላይ ምስ ሃገራት ቐጠርን ንዘለዋ ምትፍናን ከዕርጎ ከምዝኽእል’ዩ ተገሊጹ። ድሮ ኢራን ምሻም ሓድሽ ወራሲ ዓራት መሓመድ ቢን ሳልማን ኣብ ልዕሊ ኣሚር መሓመድ ቢን ናይፍ “ፈኲስ ዕልዋ” ተፈጺምዎ ክትብል ገሊጻቶ ኣላ።
ኣምባሳደር ኣመሪካ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብሓሙስ 14 ታሕሳስ ኣብ ዝሃበቶ ቃል፣ ኢራን ንዕጡቓት ሓይልታት ሑቲ ወተሃደራዊ ድጋፍ ምሃብ ክሳብ ዘየቋረጸት፣ ኣብ የመን ሰላም ክሰፍን ኣይክእልን’ዩ ክትብል እያ ወቒሳ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ነዚ ብዝምልከት ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፣ እቲ ክሲ መሰረት የብሉን ድሕሪ ምባል፣ ኣመሪካ ንእትፍጽሞ ዘላ ገበናት ኲናት ንምሽፋን ዝቐረበ ጸለመ’ዩ ክብል ነጺጉዎ።
ስዑዲ ዓረብን መሻርኽታን ኣብ ልዕሊ ሰላማዊ ህዝቢ የመን ትትኩሶ ዘላ ባለስቲክ ሚሳይላት ኣመሪካ ዝለገሰቶ’ዩ፣ ዝበለ ሚኒስተር መሓመድ ጃቫድ ዛሪፍ፣ ኢራን ንኣልሑቲ እትህቦ ዘላ ሓገዝ ኣብ ምምኻርን ስለያዊ ሓበሬታ ኣብ ምልውዋጥን እንተዘይኮይኑ፣ ዝኾነ ዓይነት ወተሃደራዊ ሎጂስቲክ ከምዘይሃበት ገሊጹ።
እስከ 1956 እኤአ በኮርያ ምድር የቆዩት የቃኘው ሻለቃ አባላት ከአፍሪካ የሄዱ ብቸኛ ወታደሮች ነበሩ፡፡ የአፍሪካውያንን ጀግንነት የሚጠራጠሩትና የቀለም በሽታ ያልለቀቃቸው የአውሮፓና የአሜሪካ ወታደሮች ሊያሳዩዋቸው የሞከሩትን ንቀት በየግንባሩ በጀግንነት ባስመዘገቡት ገድል አፋቸውን አስይዘው የክብር ሰላምታ እንዲያቀርቡላቸው አድርገዋል፡፡ በኮርያ ምድር ከዘመቱ ምድቦች ሁሉ የተሰጣቸውን ሁሉንም ግዳጅ በድል የተወጡት የኢትዮጵያ ወታደሮች ብቻ ነበሩ፡፡ 238 ግዳጅ ተሰጥቷቸው ሁሉንም በድል ነበር የደመደሙት፡፡ ከዚህ በፊት ጥቁር ሰው አይተው የማያውቁት የሰሜን ኮርያ ወታደሮች የኢትዮጵያውያንን የድል በትር ሲቀምሱት ‹ልዩ ፍጡራን ናቸው› እስከማለት ደርሰው ነበር፡፡ እልከኞች ናቸው፡፡ መማረክን አይቀበሉም፡፡ ያለ ድል ለመመለስ ፈጽሞ ፍላጎት የላቸውም፡፡ ኢትዮጵያ የሚለው ስም ከፍ ብሎ ማየት የዘወትር ሕልማቸው ነው - ቃኘው ማለት ይህ ነው በቃ› እንግሊዛዊው የጦርነት ታሪክ ጸሐፊ ጆን ኬጋን፡፡
አሁን ከሴኦል ወደ ቹንቾን ከተማ እየተጓዝን ነው፡፡ በትዝታ ደግሞ ወደ ኋላ እንሄዳለን፡፡ እኤአ በሰኔ 1951 ዓም የቃኘው ሻለቃ የመጀመሪያዎቹ ወታደሮች ከዚያ በፊት ኢትዮጵያውያን እምብዛም ስሙን ሰምተውት ወደማያውቁት የሩቅ ምሥራቅ ሀገር ተንቀሳቀሱ፡፡ በሰኔ ወር 1950 እኤአ የተጫረው የኮርያ ልሳነ ምድር ጦርነት ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ የመጀመሪያው ጦርነት ነበር፡፡ የሰሜን ኮርያው መሪ ኪም ኤል ሱንግ ደቡብ ኮርያን በመውረር የኮርያን ልሳነ ምድር አንድ የማድረግ ሕልሙን ሰሜን ኮርያ በነበረው የሶቪየት አምባሳደር በኩል ከፕሬዚዳንት ስታሊን ጋር መከረበት፡፡ በጉዳዩ የተስማማው ስታሊንና የታላቋ ቻይና መሪ የነበረው ማኦ ሴቱንግ ለኪም ኤል ሱንግ ቀኝ እጃቸውን ሰጡት፡፡ ሰሜን ኮርያም በሶቪየትና ቻይና እየተረዳች ደቡብ ኮርያን ወረረች፡፡
በኮርያ ዋና ከተማ ሶኡል፣ ናምዮንግ ዶንግ፣ ዮንግሳን-ጉ (29 Itaewon-ro, Namyeong-dong, Yongsan-gu, Seoul) በሚገኘው የጦርነት መታሰቢያ ሙዝየም ግድግዳዎች ላይ በኮርያ ጦርነት ወቅት ከመላው ዓለም ተሰባስበው ሲዋጉ የተሠዉ ወታደሮች ስም ዝርዝሮች ተጽፈዋል፡፡ በዚህ ዝርዝር ውስጥ ኢትዮጵያ 121 ወታደሮቿን መሠዋቷ ተገልጧል፡፡ ከሁሉም ሀገሮች ብዙ ወታደሮችን ያሰለፈችውና ብዙ ወታደሮቿንም ያጣችው አሜሪካ ናት፡፡ የአሜሪካ ወታደሮች ዝርዝር በየግዛታቸው ረዥሙን ግድግዳ በሁለት እጥፍ ሞልቶታል፡፡
ይህን ሙዝየም ስጎበኝ ሁለት ነገሮች በሐሳቤ ይመጡ ነበር፡፡ ኢትዮጵያ ሀገራችን በታሪኳ እጅግ ብዙ ጦርነቶችን አድርጋለች፡፡ በጦርነቱ ተጎድተናል፤ በጦርነቱም ተጠቅመናል፡፡ የሕይወት ጥፋት፣ የንብረት ጉዳት ደርሶብን፣ ማኅበራዊ ቀውሶችንም በተሸክመን የተጎዳነውን ያህል ሀገራችንን ከጠላት ጠብቀን በማወቆየታችን ነጻነት የሚያስገኘውን መንፈሳዊና ቁሳዊ ጥቅምም አግኝተናል፡፡ በነጻነታችን ላይ ቆመን ሌሎች ነጻ እንዲሆኑም ታግለናል፡፡ ጦርነቶቻችን የዛሬዋን ሀገራችንንና የዛሬዎቹን ሕዝቦቻችንን አሁን ባሉበት መልክ ሠርተዋቸዋል፡፡ ይህ ሁሉ ቢሆንም የኢትዮጵያን የጦርነት ታሪክ የሚያሳይ አንድም የጦርነት መታሰቢያ ሙዝየም ግን የለንም፡፡
የቼሮቄ ጎሳዎች በደቡብ ምሥራቅ አሜሪካ የነበሩ ጥንታውያን የአሜሪካ ሕዝቦች ናቸው፡፡ የቼሮቄ ወጣቶች ለዐቅመ አዳም መድረሳቸውን የሚገልጡበት አንድ ከባድ ፈተና አላቸው፡፡ ወጣቱን አባቱ ይዞት ሊመሻሽ ሲል ወደ ጫካ ይሄዳል፡፡ ዓይኑን በጨርቅ ይታሠራል፡፡ ምንም ነገር ለማየት አይችልም፡፡ ያንን ጨርቅም ከዓይኑ ላይ ለማንሣት አይፈቀድለትም፡፡ አንድ ቦታ ላይ ይቀመጣል፡፡ ከተቀመጠበት ቦታም መንቀሳቀስ አይፈቀድለትም፡፡ ጨለማው አልፎ ፀሐይ እስክትወጣ ድረስ በዚያ ጫካ ውስጥ ለብቻው አንድ ቦታ ተቀምጦ ማሳለፍና ‹ወንድነቱን› መፈተን አለበት፡፡ አካባቢው ጸጥ ያለ ነው፡፡ ከአራዊት ጩኸትና ኮሽታ በቀር ሌላ የለበትም፡፡ ሰውም በአካባቢው አይደርስም፡፡ ምግብና ውኃ የሚያቀብለውም የለም፡፡ የልብ ምቱን እያዳመጠ ሌሊቱን በጸጥታ ያሳልፈዋል፡፡ ይህን ሌሊት ያለ ችግር ለማሳለፍ የቻለ ወጣት ለዐቅመ አዳም ደረሰ ማለት ነው፡፡ እንዴት እንዳሳለፈውና ምን እንዳጋጠመው ከእርሱ በታች ላሉት ልጆች ለመናገር አይፈቀድለትም፡፡ እያንዳንዱ ወንድ የራሱን ማንነት በባህሉ መሠረት መፈተሽ አለበትና፡፡
በዚህ ሥርዓት መሠረት አንድ የቼሮቄ ወጣት በምሥራቅ ቴነሲና በሰሜን ካሮላይና ወደሚገኘው የቼሮቄ ደን ተወሰደ፡፡ ፀሐይ እየጠለቀች መሆኑን እያየ ነው የተጓዘው፡፡ አባቱ የዓይን ማሠሪያውን ጨርቅ ይዟል፡፡ ሌሎች ሸኚ የጎሳ አባላት ደግሞ ይከተሉታል፡፡ ጥቅጥቅ ያለውን ደን አቋርጠው ከዛፎቹ ርዝማኔ የተነሣ ፀሐይን ለማየት ወደማይቻልበት ሆድ ውስጥ ገቡ፡፡ ሌሊቱን የማሳለፊያው ቦታ ተመረጠ፡፡ ወጣቱም ዓይኑን በጨርቅ ታሠረ፡፡ ታዛቢዎችም ዓይኑ በሚገባ የታሠረ መሆኑን አረጋገጡ፡፡ ከዚያም አንድ ቦታ እንዲቀመጥ ተደረገ፡፡ በመጨረሻም ሁሉም ሰዎች ተራ በተራ እየተሰናበቱት አካባቢውን ለቅቀው ሄዱ፡፡ ኮቴያቸው እየራቀው እየራቀው ሲሄድ ይታወቀዋል፡፡
ዓለምለኸ ውድብ ጥዕና ብሰንኪ ኣብ ውሽጢ ገዛን ደገን ዘጋጥም ብከላ ኣየር ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት 600,000 ትሕቲ 15 ዓመት ህጻናት ይሞቱ ክብል ትማሊ ሶኑይ ኣብ ዘውጽኦ ሓድሽ ጸብጻብ የጠንቕቕ።
“ብከላ ኣየር ንሚልዮናት ዝቑጸሩ ህጻናት ብምብካል ህይወቶም የበላሽው ኣሎ” ክብሉ ሓላፊ ውድብ ጥዕና ዓለም ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ሓቢሮም።
ብመሰረት ሓበሬታ’ቲ ውድብ ካብ ነፍሲ ወከፍ 10 ሰብ 9 ሰብ ዝተበከለ ኣየር የተንፍስ፡ ብሰንኪ’ዚ ድማ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት 7 ሚልዮን ሰባት ብሰንኪ ምስ ብክለት ኣየር ዝተሓሓዝ ሕማማት ይሞቱ።
በኢትዮጵያ የመጀመሪያው የመጽሐፍ መደብር ድረ ገጽ፡፡ በቶሎሾፕ ለሽያጭ የቅርብ ጊዜ እና ምርጥ ደረጃ የተሰጣቸው መጻሕፍትን ይፈልጉ ፡፡ ከመላው ደራሲያን በመቶዎች የሚቆጠሩ ርዕሶች ይገኛሉ።
(Source: SBS) ኣቶ ሳልሕ ዮኑስን ኣቶ ዮሴፍ ገብረህይወትን ኣብ ፖለቲካ ከባቢ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ኣብ ናይ ኢትዮጵያን ኤርትራን ክጽሕፉን ክዛረቡን ዝጸንሑ ተንተንቲ እዮም። ኣብዚ ምስ ሬድዮ ኤስ ቢ ኤስ ገይረሞ ዘለዉ ጻንሒት፡ ጉዳይ ዶብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ኤርትራን ንኽፍታሕ ላዕሊ ታሕቲ ኣብ ዝበሃለሉ ዘሎ እዋን፡ ግብረ መልሲታት ህወሓት ን መንግስቲ ኤርትራን፡ ዝለዓሉ ዘለዉ ሕቶታት ህዝቢን ኣፈታትሖኦምን፡ መንነትን መሬትን ናይቲ ኣብ ዶብ ዝነብር ህዝቢታትን ካልእን ዘትዮም ኣለዉ።
ጥያቄ፥ «ዘፍጥረት» የሚለውን ቃል በመጽሐፍ ቅዱስ መዝገበ ቃላት ውስጥ ተመልከት። ስለ ጸሐፊው፥ ስለ ተጻፈበት ዓላማና ስለ መጽሐፉ አስተዋጽኦ ያገኘኸው ነገር ምንድን ነው?
ከብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ውስጥ ልናጠናቸውና ልንረዳቸው ከሚገቡን እጅግ ጠቃሚ መጻሕፍት አንዱ ዘፍጥረት ነው። ብዙ ክርስቲያኖች በዘፍጥረት ውስጥ የሚገኙትን ታሪኮች ቢያውቁም እንኳ አብዛኛዎቹን ጥልቅ ትምህርቶች ግን አያጠኗቸውም። የዚህ መጽሐፍ ዓላማ ዘፍጥረትን በጥልቀት ማጥናት ባይሆንም፥ በመጽሐፉ ውስጥ የምናገኛቸውንና የተተኮረባቸውን ዋና ዋና የሥነ- መለኮት ትምህርቶች ለመመልከት እንሞክራለን።
ለኦሪት ዘፍጥረት የተሰጠው ስም የመጣው ከግሪኩ መጽሐፍ ቅዱስ ነው፡፡ ዘፍጥረት የሚለው ቃል በመጽሐፉ የመጀመሪያ ሁለት ምዕራፎች ላይ እግዚአብሔር ነገሮችን ሁሉ ስለ መፍጠሩ በሚናገረው መሠረተ አሳብ ላይ ያተኩራል። እንደግሪኩ ስያሜ መጽሐፉ የሚያተኩረው በተለያዩ ነገሮች «አጀማመር» ላይ ነው።
በዘፍጥረት ውስጥ የቀረውን የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍላችንን ለመረዳት በጣም ጠቃሚ የሆኑ የብዙ ነገሮችን አጀማመር እንመለከታለን። ለምሳሌ፡- የፍጥረታትን አጀማመር እንመለከታለን። እግዚአብሔር ፈጣሪ ስለሆነ እርሱ የፍጥረታት ሁሉ ባለቤትና ተቆጣጣሪ ነው። በዘፍጥረት ውስጥ የወንድና የሴትን፥ የጋብቻን፥ የኃጢአትን፥ ስለ ኃጢአት የሚቀርብ መሥዋዕት፥ የተለያዩ ከተሞችን፥ የነፍስ ግድያን፥ የሥልጣኔ፥ የነገድና የጎሣዎችን፥ የተለያዩ ቋንቋዎችን አጀማመር፥ ወዘተ እናያለን። አብዛኛዎቹም በኦሪት ዘፍጥረት በመጀመሪያዎቹ 11 ምዕራፎች ውስጥ ይገኛሉ።
ከብሉይ ኪዳን ታሪክ አንጻር ስናየው ግን በጣም አስፈላጊ ክስተት የሆነው የእስራኤል ሕዝብ አጀማመር ነው። የኦሪት ዘፍጥረት አብዛኛው ክፍል (ምዕራፍ 12-50) ስለ እስራኤል ሕዝብ አጀማመር የሚናገር ነው። ይህም ሕዝብ እግዚአብሔር የመረጠው ነው።
ጥያቄ፡ሀ) የኦሪት ዘፍጥረት ጸሐፊ እንደሆነ በይበልጥ የሚገመተው ማን ነው? ለ) እንደ አንዳንድ ምሁራን አስተሳሰብ ዘፍጥረት የተጻፈው እንዴት ነው? ። ሐ) ሙሴ የሚለውን ቃል በመጽሐፍ ቅዱስ መዝገበ ቃላት ተመልክተህ ስለ ሕይወቱ በአጭሩ ጻፍ። መ) ኦሪት ዘፍጥረትን ለመጻፍ ሙሴ የተለየ ብቃት ያገኘው እንዴት ነው?
በዘመናት ሁሉ ሙሴ ዘፍጥረትን ጨምሮ የፔንታቱክ ጸሐፊ መሆኑ ይገመት እንደነበር ቀደም ሲል ተመልክተናል። ጸሐፊው ሙሴ እንደሆነ በዘፍጥረት ባይጠቀስም እንኳ የቀሩቱ የፔንታቱክ መጻሕፍት ግን ሙሴ እንደጻፈው ያሳያሉ። አምስቱ የሙሴ መጻሕፍት በሙሉ እንደ አንድ ክፍል ስለሚቆጠሩ፥ ዘፍጥረትንም የጻፈው ሙሴ መሆን አለበት። ሙሴ ዘፍጥረትን አልጻፈውም ብለን የምናምንበት አንዳችም ምክንያት የለም። ይልቁንም ሙሴ በዘፍጥረት ውስጥ የምናገኘውን ነገር ለመጻፍ በተለየ ሁኔታ ተዘጋጅቶ ነበር።
ለአይሁድ በብሉይ ኪዳን ዘመን ከነበሩ እጅግ ታላላቅ ሰዎች አንዱ ሙሴ ነበር። ከግብፅ ባርነት አውጥቶ ወደ ተስፋይቱ ምድር የመራቸው ሙሴ ነበር። ለእስራኤል ሕዝብ ሕግን ለመስጠት እግዚአብሔር የተጠቀመበት ሰው ሙሴ ነበር። አይሁድ የመጀመሪያዎቹን አምስት የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት ዘወትር «የሙሴ ሕግ» ብለው የሚጠሩት ስለዚህ ነበር። ሙሴ ነቢይ፥ ካህን፥ ሕግ ሰጭ፥ ፈራጅ፥ አማላጅ፡ እረኛ፥ ተአምራት አድራጊና የአይሁድ ሕዝብ የፖለቲካ መሥራች ነበር።
ሙሴ የተወለደው ሌዊ ከተባለው የእስራኤል ነገድ እግዚአብሔርን ከሚፈሩ ወላጆች ነበር። ነገር ግን የተወለደው እጅግ አስቸጋሪ በሆነ ጊዜ ነበር። የእስራኤል ሕዝብ በግብፃውያን ባርነት ሥር ወድቆ፥ ግብፃውያንም እስራኤላውያን የሆኑ ወንዶች ልጆች ሁሉ በሚወለዱበት ጊዜ እንዲገደሉ ሕግ ያወጡበት ጊዜ ነበር። ግብፃውያን ይህንን ያደረጉበት ምክንያት እስራኤላውያን በቁጥር እጅግ ብዙ ይሆኑና ከዚህ ቀደም ሐይክሶሳውያን እንዳደረጉት ሊገለብጡን ይሆናል ብለው ፈርተው ስለ ነበር ነው። በእምነታቸው ጽናት የሙሴ ወላጆች ሊደብቁት እስከሚችሉበት ጊዜ ድረስ አሳደጉት። ሊደብቁት ከማይችሉበት ጊዜ ላይ ሲደርሱ ግን እግዚአብሔር እንደሚታደገው በመተማመን በዓባይ ወንዝ ዳር አስቀመጡት። የግብፅ መሪ የነበረው የፈርዖን ሴት ልጅ ባገኘችው ጊዜ ወደ ቤቷ ወስዳ እንደ ግብፃዊ አሳደገችው።
40 ዓመታት በግብፅ – በፈርዖን ቤት ውስጥ፡- በእነዚህ 40 ዓመታት ውስጥ ሙሴ በሁለት የተለያዩ ባሕሎች ትምህርት አደገ። በመጀመሪያ፥ በአይሁድ ሃይማኖትና ከአባቶች በተወረሰ ትምህርት አደገ። ይህ የሆነው ለጊዜውም ቢሆን ያሳድጉት ዘንድ ኃላፊነቱ በተሰጣቸው በእኅቱ ማርያምና በእናቱ ነበር (ዘጸ. 2፡7-10)። ሁለተኛ፥ ሙሴ እንደፈርዖን ልጅ ሆኖ የማደግ ዕድል በማግኘቱ በዚያ ዘመን ሊኖር የሚችለውን ትምህርት ሁሉ ቀስሞ ነበር (የሐዋ. 7:22 ተመልከት)። ግብፅ በዚያን ዘመን እጅግ የሠለጠነች አገር ስለነበረች፥ ሙሴ እጅግ የተማረ ሰው ነበር ማለት ነው። እስጢፋኖስ ሙሴ «በቃልና በሥራው ሁሉ የበረታ ሆነ» ይላል።
ሙሴ ይህንን ሁሉ ትምህርት በመቅሰሙ፥እግዚአብሔር በኋላ ዘፍጥረትን ጨምሮ የመጀመሪያዎቹን አምስት የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት እንዲጽፍ ተጠቀመበት። አይሁዳውያን ከነበሩት ወላጆች ስለ ወገኖቹ እንደሰማ ጥርጥር የለውም። ወደ ኋላ ተመልሶ እስከ አዳምና ሔዋን፥ ኖኅ፥ በተለይም አብርሃም፥ ይስሐቅ፥ ያዕቆብና ዮሴፍ ያለውን የሕዝቡን አፈ ታሪኮችን ያውቅ ነበር። በግብፅ ታላላቅ ቤተ መጻሕፍት ስለአለፈው ጊዜ የሚናገሩ ታሪኮችን የማየት ዕድልም ገጥሞት ነበር። ይህ ታሪክ የዓለምን አፈጣጠር፥ በኖኅ ዘመን የነበረውን የጥፋት ውኃ፥ የዓለምን መከፋፈል ወዘተ የሚጨምር ነው። ሙሴ ዘፍጥረትን ለመጻፍ በጣም ብቁ ሰው ነበር።
በእነዚህ 40 ዓመታት ሙሴ እስራኤላዊ እንጂ ግብፃዊ እንዳልሆነ አልዘነጋም ነበር። ካደገ በኋላ ኣንድ ውሳኔ ለማድረግ ተገደደ። ውሳኔውስ ዓለማዊ የሆነ ዕድል ባለበት በፈርዖን ቤት ለመቆየት? ወይስ እግዚአብሔር የተለዩ የቃል ኪዳን ሕዝቡ አድርጎ ከመረጣቸውና አሁን ባሮች ከሆኑት ሕዝብ ጋር ማበር ይሆን?
ሙሴ እስራኤልን ከግብፅ ባርነት ነፃ ለማውጣት የተመረጠ መሪ እንደነበር ተረድቶ ነበር (የሐዋ. 7፡25)። ነገር ግን የእግዚአብሔርን ጊዜ ከመጠበቅ ይልቅ በራሱ ኃይል ነፃ ሊያወጣቸው ሞከረ። ስለዚህ አንድን ሰው ከገደለ በኋላ የፈርዖንን ቤት ትቶ ከግብፅ መሸሽ ግድ ሆነበት።
40 ዓመታት በምድያም ምድረ በዳ፡- በሰው አመለካከት የሚቀጥሉት 40 ዓመታት የባከኑ ይመስላሉ። ሙሴ በጣም የተማረ ሰው ቢሆንም በግ ማገድ ጀመረ። በእግዚአብሔር አመለካከት ግን በሙሴ ሕይወት ይህ በጣም አስፈላጊ ጊዜ ነበር። ምድረ በዳውና በግ ማገዱ እግዚኣብሔር ሙሴን የእስራኤል ሕዝብ መሪ ወይም እረኛ ለማድረግ የሚያስተምርበት ቦታና ሥራ ነበር። በምድረ በዳው እግዚአብሔር በትምህርቱና በችሎታው የነበረውን ትምክሕት በማስወገድ ሙሴን ትሑት አደረገው። ሙሴ ትሑት ከሆነና እግዚአብሔር በሕይወቱ እንዲሠራ በእርሱ ብቻ ከታመነ፥ ታላቅ ሥራን ይሠራ ዘንድ የእግዚአብሔር መገልገያ ለመሆን ተዘጋጅቷል ማለት ነው።
ጥያቄ፥ ሀ) እግዚአብሔር ሙሴን በኃይል ይገለገልበት ዘንድ ትሑት ሊያደርገው ያስፈለገበት ምክንያት ምንድን ነው ብለህ ታስባለህ? ለ) የእግዚአብሔርን ሕዝብ በምንመራበት ጊዜ በችሎታችንና በእውቀታችን ስለ መመካት ይህ ምን ያስተምረናል? ሐ) ከሙሴ ለ40 ዓመታት በምድረ በዳ መኖር ስለ ቤተ ክርስቲያን አመራር ምን ለመማር ትችላለህ?
40 ዓመታት የእግዚአብሔርን ሕዝብ ከግብፅ ወደ ከነዓን መምራት፡ አንድ ቀን እግዚአብሔር ሙሴን በሚቃጠል ቁጥቋጦ ውስጥ ተገናኘውና ወደ ግብፅ ተመልሶ እስራኤላውያንን ከግብፅ ነፃ በማውጣት እንዲመራቸው ጠራው። ሙሴ ወደ ግብፅ ለመመለስ ቢፈራም፥ በመጨረሻ ከእግዚአብሔር ጋር ተስማማ። እግዚአብሔር ሙሴን በፈርዖን ፊት ስለ እርሱ ሆኖ ይናገር ዘንድ ተገለገለበት። ሙሴ ያደረገው በፈርዖን ቤተ መንግሥት በመሆኑ በፈርዖን ዘንድ እውቅናን ማትረፉ አያጠራጥርም። አሥር ታላላቅ ተአምራዊ መቅሠፍቶችን በግብፅ ላይ በማምጣት እግዚአብሔር እስራኤላውያንን ነፃ አውጥቶ በሙሴ አማካይነት 40 ዓመታት በምድረ በዳ መራቸው። በእነዚህ 40 ዓመታት ውስጥ እግዚአብሔር ሙሴን ፊት ለፊት ተገናኘው። እግዚአብሔር ለሙሴ ከዘጸአት እስከ ዘዳግም ድረስ የተጻፈውን ሕግ ሰጠው። ሙሴን ኦሪት ዘፍጥረትን፥ ዘጸአትን፥ ዘሌዋውያንን፥ ዘኁልቁንና ዘዳግምን እንዲጽፍ እግዚአብሔር ተጠቅሞበታል። ይህ ሁሉ ቢሆንም እንኳ ሙሴ ለእግዚአብሔር ስላልታዘዘ ወደ ተስፋይቱ ምድር እንዳይገባ ታገደ (ዘኍ. 20፡1-13)። ሕዝቡን እስከ ከነዓን ድንበር ድረስ አደረሳቸው። የተስፋይቱን ምድር በተራራ ጫፍ ላይ ሆኖ ከተመለከታት በኋላ ሞተ።
ጥያቄ፥ የሚከተሉትን ጥቅሶች ተመልከት ዘፍ. 2፡4፤ 5፡1፤ 6፡9፣ 10፡1፤ 11፡10፤ 11፡27፤ 25፡12፤ 25፡19፤ 36፡1፥ 19፤ 37፡2። ሙሴ፡- «የ…..ታሪክ ይህ ነው» የሚላቸውን የተለያዩ ነገሮችን ዘርዝር።
ሙሴ ኦሪት ዘፍጥረትን በሚጽፍበት ጊዜ ግልጽ የሆነ አስተዋጽኦ ነበረው። መጽሐፉን ያቀናበረው «የ…ይህ ነው» በሚሉት ቃላት ዙሪያ ነበር። ብዙ ምሁራን ይህንን አከፋፈል የኦሪት ዘፍጥረትን አስተዋጽኦ ለመንደፍ ይጠቀሙበታል።
ሙሴ ኦሪት ዘፍጥረትን በዚህ ዓይነት ቢያቀናብረውም ለማስታወስ ቀላል የሆነ ሌላ የቅንብር መንገድ አለ። የሚከተለውን አስተዋጽኦ እየደጋገምህ አጥና ወይም በቃልህ ያዝ፡
ከዚህ በላይ ባለው አስተዋጽኦ ውስጥ ሁለት ነገሮችን ልብ በል፡- – በመጀመሪያ፥ ዘፍጥረት በሁለት ዓበይት ክፍሎች፥ ማለትም በዘፍጥረት 1-11 እንዲሁም በዘፍጥረት 12-50 እንደተከፈለ ልብ በል። የመጀመሪያው ክፍል የሚናገረው ስለ ጥንት ዘመን ሲሆን፥ ፍጥረታትን የመፍጠር ተግባር የተፈጸመው መቼ እንደሆነና ይህ ክፍለ ዘመን ምን ያህል ዓመታት እንደፈጀ ለማወቅ አንችልም። ዘፍ. 12-50 ደግሞ የሚናገረው ስለ አይሁድ ሕዝብ መመሥረትና ያንን ሕዝብ ስለ ጀመሩት አራቱ የእስራኤል አባቶች ታሪክ ነው።
ሁለተኛ፥ እያንዳንዱ ክፍል በአራት ንዑሳን ክፍሎች መከፈሉን ልብ በል። ከዘፍ. 1-11 ያለው የመጀመሪያው ክፍል ፍጥረትን፥ ውድቀትን፥ የጥፋት ውኃንና የባቢሎንን ግንብ የሚያጠቃልሉ ኣራት ክፍሎች አሉት። ከዘፍ. 12-50 ባለው ክፍል ደግሞ ትኩረት የተሰጣቸው አራት ዋና ዋና ሰዎች አሉ። ይህንን የዘፍጥረትን አስተዋጽኦ ብትከተል በመጽሐፉ ውስጥ የሚገኘውን ታሪክ ለማስታወስ ይረዳሃል።
ዘፍጥረት፥ እግዚአብሔር ከሰዎች ጋር ባለው ግንኙነት ዓላማውን ወደ ፍጻሜ ብዙ ጊዜ ለማድረስ ከተለመደው ባሕላዊ ሁኔታና ተግባር ተቃራኒ በሆነ አቅጣጫ እንደሚጓዝ ያሳያል። ይህ በተለይ የታየው እግዚአብሔር ከበኩሩ (ከመጀመሪያው ልጅ) ይልቅ ሁለተኛውን በመምረጡ ነው። በኢትዮጵያ ውስጥ እንዳሉት በርካታ ባሕሉች አይሁድ የመጀመሪያ ልጅ ልዩ እንደሆነ በማመን፥ ከአባቱ ንብረት የሚበዛውን ክፍል መውረስ እንዳለበት ይስማሙ ነበር። እግዚአብሔር ግን በዚህ ሰው ሠራሽ ባሕል ራሱን አልወሰነም። ለምሳሌ፡- በዘፍጥረት ውስጥ እግዚአብሔር ከቃየን ይልቅ ሴትን፥ ከያፌት ይልቅ ሴምን፥ ከእስማኤል ይልቅ ይስሐቅን፥ ከዔሳው ይልቅ ያዕቆብን፥ ከቀሩት ወንድሞቻቸው ይልቅ ይሁዳንና ዮሴፍን፥ ከምናሴ ይልቅ ኤፍሬምን ሲመርጥ እንመለከታለን። ይህ ሁሉ የሚያስተምረን እግዚአብሔር በእኛ ባሕላዊ ግንዛቤ መሠረት ብቻ ለመሥራት የሚወሰን አለመሆኑን ነው። ይልቁንም ከእኛ ጋር ባለው ግንኙነት ሉዓላዊ ነው። የተለያዩ ግለሰቦችን የሚመርጠውና በአንዳንዶቹ በኃይል የሚሠራው በሌሉቹ ደግሞ ያንኑ ያህል በኃይል የማይሠራው እግዚአብሔር ራሱ ነው። ይህም እግዚአብሔር በሕይወታችን ላይ ባለው ኃይልና የበላይ ተቆጣጣሪነት ከፍተኛ አድናቆትን እንድንሰጠው የሚያደርግ እንጂ በአእምሮአችን ውስጥ ቅንዓትን የሚፈጥር መሆን የለበትም።
ጥያቄ፥ ሀ) ብዙ ክርስቲያኖች ሌሉች ክርስቲያኖች ባለጸጎች መሆናቸውን ወይም እግዚአብሔር ከእነርሱ ይልቅ በኃይል እየተጠቀመባቸው መሆኑን ሲገነዘቡ የሚቀኑት ለምንድን ነው? ለ) ሕይወታችንን ለእግዚአብሔር ዕቅድ አሳልፎ ስለመስጠት የሚያስተምረን ነገር ምንድን ነው? ሐ) በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በጣም አስፈላጊው ነገር፥እግዚአብሔር ለሰጠን ስጦታዎችና ችሉታዎች ወይም ሥራዎች ታማኝ መሆን ነው፥ ወይስ በሰዎች ላይ ታላቅ መሪ መሆን? መልስህን አብራራ።
ሀ) አሥር – በኦሪት ዘፍጥረት ውስጥ አሥር ዋና ዋና ክፍሎች አሉ፤ (አሥር ጊዜ «የ … ይህ ነው» ታሪኮች) እንዲሁም በዘፍጥረት 5 ና 11 «አሥር» ትውልዶችን የሚጠቅሱ ትንተናዎች እናገኛለን»። ለአይሁድ ኣሥር የምሉዕነት ተምሳሌት ነው።
ለ) ሰባት – ሰባት የፍጥረታት ሥራ የተከናወኑባቸው ቀናት ከመኖራቸውም፥ በምዕራፍ 4 ውስጥ በሚገኘው የትውልዶች ታሪክ ውስጥ የሚገኙ ሰባት ስሞች፥ በጥፋት ውኃ ታሪክ ውስጥ የሚገኙ በርካታ ሰባት ቁጥሮች፣ ለአብርሃም የተገቡ ሰባት ቃል ኪዳኖች፥ በግብፅ ውስጥ የደረሱ ሰባት የጥጋብና ሰባት የራብ ዓመታት እናገኛለን እንዲሁም 70 (7 ጊዜ 10) የኖኅና የያዕቆብ ዝርያዎች ናቸው። ሰባት ብዙ ጊዜ የፍጹምነት ምሳሌ ነው።
መ) አርባ፡- በጥፋት ውኃ ታሪክ ውስጥ የተለያዩ የ40 ቁጥር ክፍፍሎች እናያለን (ዘፍ. 6-9)። በኋላም እስራኤላውያን 40 ዓመታት በምድረ በዳ እንደተንከራተቱ እናነባለን።
አንድ ሰው ብሉይ ኪዳንን በሚያጠናበት ጊዜ እነዚህ ቁጥሮች ለአይሁድ የተለዩ እንደሆኑ ግልጽ እየሆነለት ይመጣል። ለምሳሌ 40 ቁጥር የፍርድና የፈተና ጊዜ ይመስላል (ለምሳሌ፡- ኢየሱስ በምድረ በዳ ለ40 ቀናት ተፈትኖአል)። ሰባት ማለት ደግሞ የተሟላ ወይም ፍጹም ማለት ነው፤ (ለምሳሌ፡- በዮሐንስ ራእይ መንፈስ ቅዱስ ሰባቱ የእግዚአብሔር መናፍስት ተብሎ ተጠርቷል)።
በዮሐንስ ራእይ የመጨረሻ ምዕራፎች የሚገኙት በተለይም መንግሥተ ሰማያትን የሚገልጡት ሥዕላዊ መግለጫዎች ከኦሪት ዘፍጥረት የመጀመሪያ ሦስት ምዕራፎች ስለ ዔደን ገነት ከተነገሩ መግለጫዎች የተወሰዱ መሆናቸው ትኩረትን የሚስብ ነው። እነዚህ መጻሕፍት የተጻፉት በ1500 ዓመታት ልዩነት መካከል ቢሆንም ይህን የመሰለ ግንኙነት በመካከላቸው መታየቱ፥ እግዚአብሔር የመጽሐፍ ቅዱስ ሁሉ ጸሐፊ መሆኑን የሚያሳይ ነው።
የመጽሐፍ ቅዱስን አጠቃላይ ዓላማ ብንመለከት፥ ኢየሱስ ክርስቶስን መግለጥ ነው ለማለት እንችላለን። እርሱ «የእግዚአብሔር ቃል» ነው ( ዮሐ. 1፡1-4፤ ዕብ. 1፡1-3)። «ኢየሱስ ክርስቶስ በብሉይ ኪዳን ተሰውሮአል፤ በአዲስ ኪዳን ግን ተገልጦአል» የሚል አንድ አባባል አለ። በሌላ አባባል የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት በትንቢቶች አማካይነት የኢየሱስን መምጣት አሻግረው ተመለከቱ። እንዲሁም በሰዎች፥ በድርጊቶችና በነገሮች ሁሉ ውስጥ የመሢሑ መምጣት ሥዕላዊ መግለጫ ነበር። ስለሆነም ከኦሪት ዘፍጥረት ጀምሮ የኢየሱስ ክርስቶስን መገለጥ አጀማመር እናያለን። በዘፍጥረት ስለ ኢየሱስ የተነገሩ ትንቢቶችን አጀማመር እንመለከታለን። በአንዳንድ ታሪኮች ውስጥም የተደበቁ የኢየሱስ ተምሳሌቶች ወይም ሥዕላዊ መግለጫዎች አሉ። ብሉይ ኪዳንን ስናጠና እነዚህም ትንቢቶችና አምሳያዎች መፈለግ አለብን። ይህ ከኦሪት ዘፍጥረት ጀምሮ እስከ ዮሐንስ ራእይ የሚቀጥል «የደኅንነት መስመር» በመባል ይታወቃል።
ነገር ግን ሙሴ ፔንታቱክን የጻፈበት ዋና ዓላማ በብሉይ ኪዳን እግዚአብሔር ከእስራኤል ሕዝብ ጋር ያደረገውን «ቃል ኪዳን» ለመግለጥ ነበር። ፔንታቱክና መጽሐፍ ቅዱስን ለመረዳት መሠረታዊ የሆነው አሳብ ይህ ቃል ኪዳን ነው፤ ስለዚህ የኦሪት ዘፍጥረት ማዕከላዊ እውነቶች የሚያተኩሩት ቃል ኪዳንን በሚመለከት አሳብ ላይ ነው። ዘፍጥረት 1-11 ከተለዩ ሕዝቦች ጋር ቃል ኪዳን ያስፈለገበትን ምክንያት ይናገራል። የሰው ልጅ በአጠቃላይ ፈጣሪውን ክዶ ኃጢአትን እንዴት እንደመረጠ ይናገራል። ዘፍ. 12-50 ደግሞ እግዚአብሔር ከአንድ ሰውና ከቤተሰቡ ጀምሮ አይሁድ ተብሎ የተጠራ አንድን የተለየ ሕዝብ እንዴት እንደመረጠ ይገልጻል። እግዚአብሔር ዓለምን ወደ ራሱ ለመመለስ የፈለገው በእነርሱ በኩል ነበር።
ጥያቄ፥ ሀ) በእግዚአብሔርና በሰው መካከል ያለው የቃል ኪዳን አሳብ ዛሬ በቤተ ክርስቲያን ወይም በአዲስ ኪዳን የሚታየው እንዴት ነው? ለ) የእስራኤል ሕዝብና የቤተ ክርስቲያን ዓላማ የሚመሳሰለው እንዴት ነው? ሐ) እግዚአብሔር አብርሃምን በመረጠው ጊዜ የነበረውን ዓላማ ዛሬ ቤተ ክርስቲያንህ እንዴት እየፈጸመችው ነው?
(ማብራሪያዎቹ ሁሉ የተወሰዱት በ ኤስ አይ ኤም ከታተመውና የብሉይ ኪዳን የጥናት መምሪያና ማብራሪያ፣ ከተሰኘው መጽሐፍ ነው፡፡) ስለዚህ አስደናቂ አገልግሎታቸው እግዚአብሔር ይባርካቸው፡፡
የ ፖለቲካ ባህላችን ተቃርኖ መንተክተክን አላቆመም። የፖለቲካ ሥርዓቱ በተለወጠ ቁጥር እስካሁን ዘልቆ የመጣው የፖለቲካ ባህል የዓይነት ለውጥ ፈጽሞ አላሳየም። በ1960ዎቹ የታየው የተማሪዎች እንቅስቃሴና የደርግ ዘመኑ ፖለቲካዊ ባህላችን በቅርበት ሊተኮርበት የሚገባው ነው። ቀደም ሲል በታዩት ሥርዓተ-መንግሥታት የፖለቲካ ባህላችን መቻቻል የሌለበት ጥንታዊ (parochial) እንደነበር በዝርዝር ተመልክተነዋል። አሁን ደግሞ በ1960ዎቹ የተማሪዎች እንቅስቃሴ የነበረው የፖለቲካ ባህላችን ውስጣዊ ተቃርኖ ምን ይመስላል? የሚለውን ማየት ተገቢ ይሆናል።
ፈላስፋው ፍሬድሪክ ሄግል በህይወት ዘመኑ የታዘበውን ሲገልጽ “ታሪክ የሚያስተምረን ነገር ቢኖር አገራትም ሆኑ መንግሥታት ከታሪክ ምንም ነገር አለመማራቸውን ነው” ብሎ ነበር። “ኢትዮጵያውያን ነን” ብለን የምናስብ ወገኖችም ይህ አባባል አእምሮአችንን ሊያናውጠው ይገባል ባይ ነኝ። ሀገራችንም ሆነ የተመለከትናቸው መንግሥታት ካሳለፉት ታሪክ የማይማሩ ከሆነ የሀገርና የመንግሥት ውድቀት ሥር የሰደደ ይሆናል።
በሀገራችን የቆየ ልማድ አለ። አንድ መንግሥት ሲወድቅና ሌላው ሲተካ የፖለቲካ ባህሉን ለውጥ መመዘን ያለና የተለመደ ይመስለኛል። ይህን ለማድረግ ደግሞ ከመጽሐፍ ማንበብ ብቻ ሳይሆን የዓይን ምስክር መሆን የበለጠ ጠቃሚነት አለው። የ1960ዎቹ የተማሪዎች እንቅስቃሴና ከዚያም በኋላ የህዝባዊውን አብዮት የነጠቀውን የደርግ ኃይል በዕድሜ ልምዳችን የምናውቃቸው በመሆኑ የተሻለ ግምገማ እንደሚኖረን እርግጠኛ ነኝ።
እንግዲህ ያሳለፍነውን እውነታ በአግባቡ የምንመዝን ከሆነ ፈሪሳውያንን አንሆንም። የተማሪው እንቅስቃሴ በአብዛኛው በውጫዊ ኃይል የተገፋ እንቅስቃሴ ነበር። በተቻለ መጠን አብዮታዊነትን ታጥቆ የተነሳ ኃይል ሆነ። በበርናንድ ሾው አገላለፅ “አብዮቶችና አብዮታውያን የጭካኔን ሸክም አቃለው አያውቁም፤ ግን ወደ ሌላው ትከሻ ያዛውሩታል” ያለውን እዚህ ላይ ማስታወስ ይገባል።
ቀደምቶቹ የኢትዮጵያ የለውጥ ሐዋሪያት የሀገሪቱ የፖለቲካ ባሕል እንዲለወጥ የተቻላቸውን ለማድረግ ጥረዋል። እነ ፊታውራሪ ተክለሃዋሪያት፣ ገብረሕይወት ባይከዳኝ፣ ታከለ ወ/ሃዋሪያት፣ ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደሥላሴ፣ አፈወርቅ ገብረየሱስ፣ አጽመ ጊዮርጊስ፣ ሀዲስ ዓለማየሁ ወዘተ. ዋናዎቹ የለውጥ ሐዋሪያት በመሆን የኢትዮጵያ ፖለቲካዊና ባህላዊ አድማስ እንዲሰፋ ጥረዋል።
ከዚህ በኋላ በእነ ጄነራል መንግሥቱ ነዋይ የተካሄደው የለውጥ አመጽ የወጣቱን ትውልድ አመለካከት በእጅጉ ቀይሮታል። የሥርዓቱ ቁንጮ ባለ ሥልጣን የነበሩት ጄኔራል አቢይ አበበ ሳይቀሩ “አውቀን እንታረም” በሚለው መጽሐፋቸው “ዋይ፣ ዋይ ከማለት በፊት መወያየት ቢቀድም ብዙ ክፉ ነገሮች አይደርሱም፣ እርስ በርስም መግባባት ከኖረ በህብረት ለመሥራት አያዳግትም። … እስካሁን እየተራመድንም፣ እየዘለልንም አልፈን ይሆናል፤ አሁን ግን መሸጋገሪያ ድልድያችንን አጥብቀን መገንባት አለብን” በማለት አስጠንቅቀዋል፣ መክረዋል። ግን ምክሩ ሁሉ በገዢዎች ዘንድ ተደማጭ ባይሆንም ለተማሪው ግን የአዲስ አመለካከት አድማሱን አስፍቶለታል።
በ1960ዎቹ በኢንዶኔዥያ፣ በቬንዝዌላ፣ በጃፓንና በደቡብ ኮሪያ የተማሪዎች እንቅስቃሴ በመፋፋሙ በተጠቀሱት አገራት የመንግሥት ለውጥ ሊመጣ ችሏል። የግብፅ ተማሪዎች የእንግሊዝ ኮሎኒያሊስቶችን በመዋጋት ከፍተኛ መስዋእትነት ከፍለዋል። በግብፅ በ1952 እ.ኤ.አ. ለተካሄደውና ናስርንና ጓዶቹን ለሥልጣን ላበቃው አብዮት ዋነኛ አንቀሳቃሽ ኃይል ነበሩ- ተማሪዎች። የግብፁ እንቅስቃሴ ለሌሎች የአፍሪካ ተማሪዎች ሁነኛ መንደርደሪያ ሆኖ እንደነበር ማስታወስ ይቻላል። የአፍሪካ ተማሪዎች በመጀመሪያው ትግላቸው መነሻ ያደረጉት ፖለቲካዊ ትግሉን ሳይሆን ማህበራዊና ባሕላዊ ትግሎችን ነበር። በተለይ በፍራንኮፎንና በማግረብ አገራት የነበረው ትግል ፀረ- ኮሎኒያሊዝም ከመሆኑም በላይ ከፈረንሳይ ኮሙኒስት ፓርቲ ሙሉ ድጋፍ ያገኙ እንደነበር የእነ አልጀሪያና የሌሎች የምዕራብ አፍሪካ አገራት ታሪኮች ይመሰክራሉ።
በእንግሊዝ ቅኝ አገዛዝ ሥር የነበሩት የአፍሪካ ሀገራትም የተማሪዎች እንቅስቃሴ በናይጄሪያ፣ በጋምቢያ፣ በጋና (በጎልድ ኮስት)፣ በሴራሊዮን ተፋፍሞ ቀጥሎ ነበር። ባህሩ ዘውዴ እንደሚለው የተማሪዎቹ እንቅስቃሴ ሁለት መልክ ነበረው፤ ርዕዮተ-ዓለማዊና ብሔርተኛነት። በአብዛኛው ሁኔታ ግን ግራ-ቀደም እንደነበር ባህሩ ጽፏል። ይህም ሁለት መንታ አመለካከት መያዝ የውጭ አገር ተማሪዎችን ትግል በተምሳሌትነታቸው እንዲከተሉ አድርጎታል። በተለይም የኩባ፣ የቪዬትናም ተማሪዎች ትግል በወቅቱ የብዙ አፍሪካ ሀገራትን ተማሪዎች ቀልብ የሳበ እንደነበር አይካድም። በአብዮታዊነቱ በተማሪዎች ዘንድ ዋነኛ ተምሳሌት የነበረው ቼ ጉቬራ በየትግል መድረኩ ዋነኛ ቀልብ ሳቢ ነበር። ኖኦም ቾምስኪ ማህበረሰባችን በእጅጉ የሚሻውን ማህበራዊ ለውጥ ለማምጣት የሚችለው የተደራጀ፣ ዕውነተኛና ተነሳሽነት ያለው የተማሪዎች እንቅስቃሴ መሆኑን በእርግጠኝነት ጽፎ ነበር። በኢትዮጵያ ሁኔታ ግን ይህ ሲተገበር አልታየም።
የዓለም አቀፍ ተማሪዎች እንቅስቃሴ መጋምና በሀገር ውስጥ በ1953 ዓ.ም የተካሄደው በጄኔራል መንግስቱ ነዋይ የተመራው የመፈንቅለ መንግሥት ሙከራ በኢትዮጵያ ተማሪዎች ጭንቅላት ውስጥ አንድ ጥያቄ አጫረ። ይህም ጥያቄ ለካስ “ፀሐዩን ንጉሥ” ከሥልጣን ማፈናጠር ይቻላል የሚለውን አንድምታ አሳደረ። ለዚህም ነው በ1960ዎቹ መጨረሻ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጆች የየራሳቸውን የተማሪዎች ማህበር ለማቋቋም የበቁት። ከማህበራቱ መssም ጎን ለጎን ከተለያዩ የአፍሪካ አገራት የከፍተኛ ትምህርታቸውን በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ለመከታተል የመጡ ተማሪዎች የፖለቲካ ልምድም ለኢትዮጵያ ተማሪዎች እንቅስቃሴ መበልፀግ አስተዋፅኦ አድርጓል።
ቀስ በቀስም የዩኒቨርሲቲው ተማሪዎች ማህበር አመራር “አዞዎቹ” (ክሮኮዳይልስ) ተብለው በሚታወቁ ግራ-ቀደም ተማሪዎች እጅ ወደቀ። እነዚህ አዞዎችም “ተሰዓቱ ቅዱሳን” (ዘጠኙ ቅዱሳን) ተብለው የሚታወቁ ናቸው። በኋላም አብዛኞቹ የኢህአፓ መሪዎች ሊሆኑ ችለዋል። እነሱም ብርሃነ መስቀል ረዳ፣ ዘርኡ ክሕሸን፣ ገብሩ ገብረወልድ፣ ኃይሉ ገብረዮሐንስ፣ ታዬ ጉርሙ፣ ስዩም ወልደ ዮሐንስ፣ ዮሐንስ ስብሃቱ፣ ሚካኤል አበበና ሃብተጊዮርጊስ ሙላት ነበሩ። እነዚህ ግራ-ቀደሞች ፀረ-አሜሪካ እንቅስቃሴና መሬት ላራሹ የሚለውን መፈክር በማንገብ በ“ኒውስ ኤንድ ቪውስ” ጋዜጣ አስተሳሰባቸውን አንፀባርቀዋል።
በኢትዮጵያ ውስጥ ከሀገሪቱ ፖለቲካዊ ተፈጥሮ ተቃራኒ የሆነን የማርክሳዊ-ሌኒናዊ ርዕዮትን በማሰራጨት ረገድ ቀዳሚዎችም ነበሩ። የአውሮፓ የኢትዮጵያ ተማሪዎች ማህበር ልሳን የሆነውም “ታጠቅ” እጅግ የሚዋጉ ቃላትን በመጠቀም የሀገር ውስጡን የተማሪ እንቅስቃሴ ማጋጋሉ ይታወቃል። ለምሳሌ በሃምሌ 1961 ዓ.ም የወጣው ታጠቅ “በፊውዳሊዝም እና በኢምፔሪያሊዝም መቃብር ላይ የሁላችን የሆነች ህዝባዊት ኢትዮጵያን ለመመስረት ኢትዮጵያውያን የሆንን ሁሉ እፍኝ ከማይሞሉት ጨቋኞችና ደጋፊዎቻቸው በቀር በአንድ የትግል ግምባር ውስጥ ተሰብስበንና ተደራጅተን በአንድነት መራመድ አለብን” ሲል ጥሪ አስተላልፏል። ከዚህ በኋላ የነበረው ቋንቋ፡-
የተማሪዎች ማህበር በታገል መፅሔቱ የሚያወጣቸው አብዮታዊና ተዋጊ ፅሑፎቹ እየበረከቱ ሄዱ። ዋለልኝ መኮንን ማኒፌስቶ በሚባለው ዶክመንቱ የጆሴፍ ስታሊንን “የብሔሮች ጥያቄ” በማንሳት የብሔር እንቅስቃሴዎች የራሳቸውን ዕድል በራሳቸው ለመወሰን እስከመገንጠል ድረስ ያላቸውን መብት ማወቅ ያስፈልጋል ሲል ሶሻሊስታዊውን የህብረተ-ሰብ መብቶች የመፍቻ መንገድ አስነበበ። ይህም ጽሑፍ የትግራይን፣ የኦሮሞንና የኤርትራን ወጣቶች ቀልብ በእጅጉ መሳቡ አልቀረም። አልፎ ተርፎም በየፊናቸው የፖለቲካ ማህበር እንዲያቋቁሙ ገፋፋቸው።
ከዚህ ጊዜ በኋላ የኢትዮጵያ ተማሪዎች እየተቧደኑ የግል ጎጇቸውን ለመቀለስ ተፍ፣ ተፍ አሉ። በጋራ ጉዳዮች ከመነጋገር ይልቅ ፖለቲካዊ ቡድንተኝነትን ተከተሉ፤ ጽንፈኝነት ይበልጥ ሥር ሰደደ። በዚህም የተነሳ አንዳንድ ጥናቶች (ለምሳሌ የሹመት ሲሻኝ) እንደሚጠቁሙት ዋለልኝ የጀብሃ የፖለቲካ ፍላጎት አስፈፃሚና ልሳን ነበር እስከማለት የደረሱ ወገኖች አሉ።
ይህ በእንዲህ እንዳለ የኢትዮጵያ ዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ማህበር ፕሬዚዳንት የነበረው ጥላሁን ግዛው በክብር ዘበኛ ጦር አንጋች ኃይል ተገደለ። ሌ/ ኰሎኔል ፍስሐ ደስታ ስለዚሁ ጉዳይ ሲነግረን “ስለ ጥላሁን ግድያ የተለያዩ ነገሮች ቢወሩም … ሐቁ ግን ግድያው የተፈፀመው በንጉሠ-ነገሥቱ የክብር ዘበኛ፣ የንጉሱ የቅርብ አጃቢ ወይም አንጋች ክፍል ምክትል አዛዥ በነበሩት በኰሎኔል ጣሰው ሞጃ ትዕዛዝና ከብሔራዊ ጦር ተዛውረው እኔው ራሴ ደብረ-ብርሃን ካሰለጠንኳቸው በኋላ የአንጋች ክፍል ባልደረባ በሆኑት ሁለት ወታደሮች ነበር። ለዚሁ ድርጊታቸውም ሁለቱም የምክትል መቶ እልቅና ማዕረግ የተሰጣቸው መሆኑን የድርጊቱ ፈፃሚዎች ነግረውኛል” ብሏል።
ይህ የሚያመለክተው የአጼው መንግሥት ከፖለቲካዊ መቻቻል ይልቅ እመቃ የማያዳግም ፖለቲካዊ መፍትሔ ይሰጣል ብሎ ማመኑንና ከስህተቱ አለመማሩን ነው። እውነታው ግን የተገላቢጦሽ ሆነ። ትግሉ በተማሪዎች ዘንድ ብቻ ሳይሆን ገዢዎች ወደ ሚተማመኑበት ወታደርም ክፍል ተዛመተ። አመፃው የተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎችን እንደ ሰደድ እሳት እያዳረሰ ተጓዘ።
የሚሉ መዝሙሮች ሀገሪቱን አናወጧት። ኃይል፣ ትግል፣ ደም ማፍሰስ የሚሉ ቃላት በኢትዮጵያ ሰማይ ሥር ተንሰራፉ። በእያንዳንዱ ለውጥ ፈላጊ ጆሮ ላይ አንሾካሾኩ። ሆኖም መሠረታዊ ችግሮቹ ተባባሱ እንጂ እልባት አላገኙም። የፖለቲካ ምህዳሩ አሣታፊ ባለመሆኑ የፖለቲካ ፓርቲዎች ሊፈጠሩ አልቻሉም። ሥራ አጥነት፣ ረሃብ፣ በንጉሡ አገዛዝ እርካታ ማጣት ተንሰራፋ። በዚያው ልክ መኳንንትና መሳፍንቱ ሀገሪቱን በቀድሞው መልክ ለመግዛት ሙጭጭ በማለታቸው በፖለቲካው ምህዳሩ ውስጥ አፍራሽ ሚና ተጫወቱ።
በየካቲት 66 የግፍ ፅዋው ሲሞላ የፖለቲካ ውጥረቱን ለማስታገስ ሲባል የፀሐፌ ትዕዛዝ አክሊሉ ካቢኔ ከፖለቲካ መድረኩ ተሰናበተ። የልጅ እንዳልካቸው በምትካቸው ጠቅላይ ሚኒስትር መሆን የመሳፍንቱን ወገን ያስደሰተ ቢሆንም፣ በግራ ዘመም ተማሪዎችና ምሁራን ዘንድ ግን ተቀባይነት አልነበረውም። የመንግሥት ለውጥ የተደረገ ቢመስልም፣ የፖለቲካ ሥፍራውን ለክርክር፣ ለአዲስ ሃሳብ ሥፍራ ከመስጠት ይልቅ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ማህበር በሕገ ወጥ ድርጅትነት ተፈርጆ ማህበሩ እንዲሰረዝ ተደረገ። የተለያዩ ሰላማዊ ሰልፎች፣ የሥራ ማቆም አድማዎች እየተጠናከሩ የመንግሥቱን መዋቅር አንገጫገጩት። ካህናትና ዲያቆናት ሳይቀሩ የጡረታ መብታቸው እንዲጠበቅላቸው በመጠየቅ ሰልፍ ወጡ ይለናል ኰሎኔል ፍስሐ ደስታ። እኔ እንኳ በተማሪነቴ ዘመን እንደማስታውሰው በጂማው ሁሴን እስማዔል አመራር የተካሄደው የተቃውሞ ሰልፍ የአካባቢ ሥልጣንን ወደ መቀማት ሄዶ የጅማ ከተማን እስከ ማስተዳደር ደርሶ ነበር።
የፖለቲካውን መንተክተክ ተከትሎ በተማሪዎችና በምሁራን ዘንድ በርካታ ኅቡዕ የጥናት ህዋሶች ተደራጁ። ወደ ፓርቲነት ለመሸጋገርም መድረክ መፍጠራቸውን ቀጠሉ። ሆኖም የወቅቱ የፖለቲካ ባሕል በፈጠረው መሰናክል የተነሳ የታሰበው ሊሆን አልቻለም። በእንቅስቃሴው ውስጥ ተሳታፊ የነበረው ገብሩ አሥራት “ድብቅነት፣ ተንኮለኝነት፣ ምቀኝነትና ማንአኽሎኝነትን የሚቃወምን በጠላትነት መፈረጅ፣ የተለየ ሃሳብን ያለመቀበል፣ ተቻችሎ አለመኖር ወዘተ. የፖለቲካ ቡድኖቹና የጥናት ህዋሶቹ ወደ ፖለቲካ ድርጅት ሲሸጋገሩም አልተለዩአቸውም ነበር” ሲል የዚያን ዘመን ፖለቲካዊ ተቃርኖ በቁጭት ያስታውሳል።
የሞልዬርን አባባል እዚሁ ላይ ልጠቀምና ጽሑፌን ልቋጭ። ሞልዬር እንዲህ ይላል፡- “በእርግጠኝነት ልንገራችሁ፣ ካልተማረ ሞኝ ይልቅ የተማረው ሞኝ ይበልጥ ሞኝ ነው።”
ደብረ ያሬድ አሳታሚ ኃ/የተ/የግ/ማህበር በንግድ አዋጅ ቁጥር 980/2008 ዓ.ም መሰረት ተመዝግቦ በየወሩ የሚታተም በስነ-ጥበብ፣ ባህልና ትውፊት፣ ታሪክና ቅርስ እንዲሁም ማህበራዊ ጉዳዮች ላይ የሚያተኩር መፅሔት በ2009 ዓ.ም ተቋቋመ።
የመከላከያ ኮንስትራክሽን ኢንተርፕራይዝ ጎፋ አፓርትመንት ፕሮጀክት አገልግሎት የሚውል ከዚህ በታች በሠንጠረዥ በተገለፀው ዝርዝር መሠረት ተጫራቾችን በግልፅ ጨረታ አወዳድሮ ሀገር ውስጥ የሚመረት ሰራሚክ ለመግዛት ይፈልጋል፡፡ | Reporter Tenders
የመከላከያ ኮንስትራክሽን ኢንተርፕራይዝ ጎፋ አፓርትመንት ፕሮጀክት አገልግሎት የሚውል ከዚህ በታች በሠንጠረዥ በተገለፀው ዝርዝር መሠረት ተጫራቾችን በግልፅ ጨረታ አወዳድሮ ሀገር ውስጥ የሚመረት ሰራሚክ ለመግዛት ይፈልጋል፡፡
የመከላከያ ኮንስትራክሽን ኢንተርፕራይዝ መቀሌና ባህርዳር ሪፈራል ሆስፒታል ፕሮጀክት አገልግሎት የሚውል ከዚህ በታች በሠንጠረዥ በተገለጸው ዝርዝር መሠረት ተጫራቾችን በግልፅ ጨረታ አወዳድሮ ለመግዛት ይፈልጋል፡፡
1 ተጫራቾች በመስኩ ህጋዊ የንግድ ፈቃድ ያላቸው፣ የዘመኑን ግብር የከፈሉ በጨረታ ለመወዳደር የሚስችላቸው የታደሰ ታክስ ክሊራንስ እና ለተጨማሪ እሴት ታክስ የተመዘገቡበትን ማስረጃ ማቅረብ የሚችሉ መሆን አለባቸው፡፡
3 ተጫራቾች የጨረታ ሰነዱን የማይመለስ ብር 200.00 /ሁለት መቶ ብር/ በመክፈል ዘወትር በሥራ ሰዓት ወሎ ሰፈር አካባቢ በሚገኘው የመከላከያ ኮንስትራክሽን ዋናው መ/ቤት የግዥ የሥራ ሂደት ቢሮ መግዛት ይችላሉ፡፡
4 ተጫራቾች የሚወዳደሩባቸው ዕቃዎች ካታሎግ የሦስተኛ ወገን ማረጋገጫ ናሙናና የጥራት ማረጋገጫ (Quality Certificate) በካታሎጉ ላይ የሚወዳደሩበትን ዕቃ ለይቶ በማመልከት ማቅረብ ይኖርባቸዋል፡፡ እንዲሁም አንድ ተጫራች በአንድ አይነት ዕቃ ብቻ የሚወዳደር ሲሆን በአማራጭ የቀረበ ዋጋ ተቀባይነት አይኖረውም፡፡
አሰራሩ ሲጀመር ነበልባሉን እንደገና ለማቀጣጠል 4 ምክሮች እዚህ አሉ ፡፡ ለረጅም ጊዜ በፍቅር ግንኙነት ውስጥ ነዎት እና ወደ ሥራው እየወደቁ እንደሆነ ይሰማዎታል? ነበልባሉን እንደገና ለማቀጣጠል 4 ምክሮች እነሆ! ለማግኘት ቀላል አይደለም ...
በ 2021 ውስጥ ከመገናኘት መቆጠብ እንዳለብዎ ይህ የኮከብ ቆጠራ ምልክት በ 2021 ፍቅርን ማሟላት ይፈልጋሉ? በዚህ አመት የፍቅር ጓደኝነትን በፍፁም ማስወገድ ያለብዎት ምልክት ይኸውልዎት! 2021 በመጨረሻ ዓመት እርስዎ ይሆናሉ ...
Xnxx: - እግርዎን በአልጋ ላይ እንደማያገኙ የሚያረጋግጡ 5 ምልክቶች እዚህ አንዳንድ ጊዜ ከፍቅረኛዎ ጋር በአልጋዎ ደስተኛ አለመሆናቸውን ለመቀበል ይከብዳል ፡፡ መሸፈንን የምንመርጥ እኛ በጣም እንዲሠራ እንፈልጋለን ...
ጓደኛዎ ከመርዛማ ግንኙነት እንዲወጣ እንዴት መርዳት እንደሚቻል እነሆ አንድ ጓደኛዎ በመርዛማ ግንኙነት ውስጥ ተጣብቋል ነገር ግን በዚህ ላይ ምን ማድረግ እንዳለብዎ አያውቁም ፡፡ 'እገዛ? ጥቂት ምክሮች እዚህ አሉ ፡፡ በቅርቡ የኤዲቶሪያል ሠራተኞች የ ...
Xnxx: እዚህ በ 7 የሚወስዱ 2021 ጥሩ የወሲብ ውሳኔዎች እነሆ በመጨረሻ አዲሱ ዓመት ነው! ጥሩ ውሳኔዎችን የማድረግ ዕድል እና ለምን በወሲብ ደረጃም አይወስዱም? ከአንድ ዓመት 2020 በኋላ ...
ለመለያየት ትክክለኛውን ነገር እንደፈፀሙ የሚያረጋግጡ 4 ምልክቶች እዚህ አሉ ፡፡ በቃ ከትንሽ ጓደኛዎ ጋር ተለያይተው ትክክለኛውን ውሳኔ እንዳደረጉ ያስባሉ? መቼም የማይከሽፉ 4 ምልክቶች እነሆ! መለያየት በጭራሽ ቀላል አይደለም ...
በወር አበባዎ ወቅት ፍቅርን እንዴት እንደሚሰሩ እነሆ በወር አበባዎ ወቅት ወሲብ መፈጸም ይቻላል? አዎ እና አሁን እንዴት መቀጠል እንዳለብን እንገልፃለን! ምናልባት ላያውቁት ይችላሉ ግን ግን አንዳንድ ሴቶች ...
Xnxx: ለረጅም ጊዜ በፍቅር ግንኙነት ውስጥ ነዎት? የወሲብ ህይወትዎን ለማሳደግ 5 ምክሮች እዚህ አሉ ለረጅም ጊዜ በፍቅር ግንኙነት ውስጥ ነዎት እና የወሲብ ሕይወትዎን ለማሳደግ ይፈልጋሉ? ይህንን ለማሳካት 5 ምክሮች እነሆ! በግንኙነት ውስጥ ሲሆኑ ...
Xnxx: በአልጋ ላይ ጓደኛዎ እርስዎን እንደሚወደድ የሚያረጋግጡ 4 አመለካከቶች / አጋር / ጓደኛዎ እርስዎን እንደሚወደድ ማወቅ ይፈልጋሉ? አልጋው ላይ ይህን የሚያረጋግጡ 4 አመለካከቶች እነሆ! ዘገባ ይኑሩ ...
በመጀመሪያው ቀን በደንብ ለመተዋወቅ ፣ እራስዎን ለመጠየቅ 20 ጥያቄዎች እዚህ አሉ በመጀመሪያ ቀን ላይ እርስ በእርስ ምን ማለት እንዳለ ማወቅ ሁልጊዜ ቀላል አይደለም! እራስዎን በደንብ እንዲያውቁ እራስዎን ለመጠየቅ 20 ጥያቄዎች እዚህ አሉ ፡፡ የመጀመሪያዎቹ…
ሰር አሌክስ ፈርጉሰን ወደ ኦልድትራፎርድ የገቡበትን 20ኛ አመት ነገ ማለትም November 6 ያከብራሉ ....አሰልጣኙ ይሄን ያህል አመት ለመቆየት የቻሉበት ምስጢር ውጤታማ በመሆናቸው እንደሆነ ብዙዎች ይስማሙበታል......... እስቲ የቬንገርንና የቤኒቴዝን እይታ እንመልከት
ለማንኛውም ሳውዞች ከማንቼ ጋር ባደረጉት ጨዋታ የጨዋታቸው ሲስተም ኩዋስ ማበላሽት እና እግር መቀጥቀጥ ነበር:: ይህ ጨዋታ የድሮውን የኤቨርተንን ጨዋታ አስታውሶኛል::
β-ላክቶግሎቡሊን የከብት እና የበግ ወተት (~ 3 ግ / ሊ) ዋነኛው whey ፕሮቲን ሲሆን እንዲሁም በሌሎች በርካታ አጥቢ እንስሳት present ውስጥ ይገኛል ፡፡
• በተገላቢጦሽ ከፍተኛ አፈፃፀም ፈሳሽ ክሮሞቶግራፊ (ኤች.ሲ.ሲ.) ውስጥ በብጉር ወተት ውስጥ β-lactoglobulin ን መፈለግና ማጣትን እንደ አንድ መደበኛ
β-ላክቶግሎቡሊን የከብት እና የበግ ወተት (~ 3 ግ / ሊ) ዋነኛው whey ፕሮቲን ሲሆን እንዲሁም በሌሎች በርካታ አጥቢ እንስሳት ውስጥ ይገኛል ፡፡ አንድ ልዩ ልዩነት ሰው መሆን ፡፡ ወደ 20% የሚሆኑት ከብቶች ወተት ፕሮቲኖች whey ፕሮቲኖች ሲሆኑ ዋናው አካል ቤታ-ላክቶግሎቡሊን ነው ፡፡ β-Lactoglobulin ብዙውን ጊዜ whey-based የፕሮቲን ዱቄቶች ውስጥ ዋናው ንጥረ ነገር ነው ፡፡
የዌይ ፕሮቲኖች አደገኛ የምግብ አለርጂዎች ሊሆኑ ይችላሉ ፡፡ የቦቪ ወተት በተለይ ለህፃናት በጣም አስፈላጊ ከሆኑ የአለርጂ ምግቦች አንዱ ነው ፡፡ ስለሆነም የ beta-lactoglobulin ወይም ወተት መለያ ስም በብዙ አገሮች ውስጥ አስገዳጅ ነው ፡፡ ምንም እንኳን ለ whey ፕሮቲኖች ምንም ዓይነት ህጋዊ ገደቦች የሉም ፣ የምግብ አምራቾች የአለርጂ ግለሰቦችን ለመጠበቅ እና ከአለርጂ ጋር የተዛመዱ ምልክቶችን ለማስቀረት በጣም ዝቅተኛ ትኩረትን ለማግኘት መሞከር ይመከራል።
ቤታ-ላቶቶግሎቢን (ß-lactoglobulin ፣ BLG) በበለፀገ ወተት ውስጥ ዋነኛው የ whey ፕሮቲን ሲሆን እንዲሁም በሌሎች እንስሳት ወተት ውስጥም ይገኛል ፡፡ ከ 20% የሚሆኑት ከከባድ ወተት ፕሮቲኖች whey ፕሮቲኖች ሲሆኑ ዋነኛው አካል ቤታ-lactoglobulin ነው። ቤታ-ላቶቶግሎቢን ብዙውን ጊዜ whey ላይ በተመረቱ የፕሮቲን ዱቄት ውስጥ ዋነኛው ንጥረ ነገር ነው።
ቤታ-ላክቶግሎቡሊን የሊፖካሊን ቤተሰብ ዓለም አቀፋዊ ፕሮቲን ነው ፡፡ 18,300 ሞለኪውላዊ ክብደት ያለው ሲሆን በአንፃራዊነት ከፍተኛ የቅርንጫፍ ሰንሰለት አሚኖ አሲዶች (ቢሲኤኤዎች) ጨምሮ 162 የአሚኖ አሲድ ቅሪቶችን ያጠቃልላል ፡፡
ቤታ-lactoglobulin (b-lactoglobulin / BLG) በከብት ወተት ውስጥ ዋነኞቹ አለርጂዎች አንዱ ነው ፡፡ የአለርጂ ምላሽን ሊያስከትሉ ከሚያስከትሉት ምልክቶች መካከል አለርጂን ሊያስከትሉ ከሚችሉ በጣም የተለመዱ ፕሮቲኖች አንዱ ነው ፣ ምንም እንኳን ብዙ ግለሰቦች በተለምዶ ከአንድ በላይ ወተት ፕሮቲን አለርጂዎች ናቸው ፡፡ BLG በ whey ውስጥ በጣም የበለፀገ ፕሮቲን ነው ፣ በላክቶስ እጢ ክፍል ውስጥ ከጠቅላላው ፕሮቲን 50 በመቶውን እና በግምት 10 በመቶውን የከብት ወተት ይይዛል።
በአጠቃላይ ፣ ግሎቡቢንዶች ወደ ክብ ሉላዊ ቅርፅ የሚስማሙ ትናንሽ ፕሮቲኖች ናቸው ፣ እና lactoglobulins በወተት ውስጥ ይገኛሉ ፡፡ ካንቲን ከወተት ውስጥ (ለምሳሌ ፣ በኖኔት ወይም በአሲድነት) በሚመጣበት ጊዜ ፣ ​​lactoglobulins በ whey ውስጥ (ከላክታሊሚን ፣ ከላክቶስ ፣ ከማዕድን እና ከ immunoglobulins) ጋር ይቀራል ፡፡ ፕሮቲኖች 10% የሚሆኑት whey ደረቅ ፈሳሾች ናቸው ፣ እና ቤታ- lactoglobulin ከዚህ 65% 10% ነው።
አልፋ-lactoglobulin በ ላክቶስ ልምምድ ውስጥ ይሳተፋል። የቅድመ-ይሁንታ labulglobulin ዓላማ ግልጽ አይደለም ፣ እና ብዙ ትናንሽ የሃይድሮፎቢክ ሞለኪውሎችን ማያያዝ ቢችልም ዋና ዓላማው የአሚኖ አሲዶች ምንጭ መሆን ሊሆን ይችላል። ቤታ-lactoglobulin እንዲሁ ብረት በጎን በኩል ማጠፊያ ማሰር የሚችል በመሆኑ የታመሙ በሽታዎችን በመዋጋት ረገድ ሚና ሊኖረው ይችላል ፡፡
የዎይ ፕሮቲን የቤታ-ላክቶግሎቡሊን ፣ የአልፋ ላክታልቡሚን ፣ የቦቪን ሴረም አልቡሚን እና ኢሚውኖግሎቢን ድብልቅ ነው የሚለውን እውነታ መጋፈጥ ፡፡ ሰዎች የፕሮቲን ውህደትን ለማሻሻል እና የቀጭን የጡንቻን ብዛት እድገትን ለማስተዋወቅ ሰዎች ከተከላካይ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ጎን ለጎን whey ን እንደ ተጨማሪ ይጠቀማሉ ፡፡
ሊሆኑ የሚችሉ ጥቅሞች ክብደትን መቀነስ ፣ የፀረ-ነቀርሳ ባህሪዎች ፣ የኮሌስትሮል መቀነስ ፣ አስም ፣ የደም ግፊት እና የልብና የደም ቧንቧ በሽታ ፣ በኤች አይ ቪ ባለባቸው ሰዎች ላይ ክብደት መቀነስን ያካትታሉ ፡፡
ከሌላው ዋና whey ፕሮቲን ፣ la-lactalbumin በተለየ ለ β-lactoglobulin ምንም ግልፅ ተግባር አልተገለጸም ፣ ምንም እንኳን ከግሎይ (prote-lactoglobulin ≈⁠ %65%) ተለይተው የሚገኙት የግሎባላይን ፕሮቲኖች ዋና ክፍል ቢሆኑም ፣ α-lactalbumin ≈⁠⁠ ⁠ 25% ፣ ሴረም አልቡሚን ≈⁠⁠ ⁠8% ፣ ሌላ ≈⁠ ⁠2%)። β-lactoglobulin የ ‹ሊክሊሊን› ፕሮቲን ነው ፣ እና ብዙ የሃይድሮፎቢክ ሞለኪውሎችን ማሰር ይችላል ፣ በትራንስፖርትቸው ውስጥ አንድ ሚና እንደሚጠቁም ፡፡ la-lactoglobulin እንዲሁ ብረት በጎን በኩል በባህር ዳርቻዎች በኩል ማሰር የሚችል በመሆኑ የታመሙ በሽታዎችን በመዋጋት ረገድ ሚና ሊኖረው ይችላል ፡፡ በሰው ልጅ ጡት ወተት ውስጥ የ ‹ላክቶርቡቡሊን› ግብረ-ሰናይ እጥረት ይጎድለዋል ፡፡
ቤታ-ላቶቶግሎቢን (BLG) በብጉር ወተት ውስጥ እጅግ የበዛ የ whey ፕሮቲን ነው። LG በምግብ ኢንዱስትሪ ውስጥ በሰፊው ጥናት ተደርጓል ምክንያቱም በአመጋገብ እና በተግባራዊ ተፅእኖዎች በተለያዩ ባዮሎጂያዊ ሂደቶች ላይ።