Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
አሁን በእንግሊዝኛው ዊኪፔድያ ላይ፣ ስለዚሁ «አማርኛ ዊኪፔድያ» የሆነው መጣጥፍ ታዋቂነት በማጣቱ መጣጥፉ ዝም ብሎ እንዲጠፋ የሚል ውይይት ቀርቧል። እኔ ይህንን ሀሣብ በጭራሽ እቃውማለሁ፤ ይህ አማርኛ ዊኪፔድያ ለእንግሊዝኛ ዊኪፔድያ አንባብያን በ'ታዋቂነት' ረገድ እንደሚበቃ ይመስለኛል። ከውክፔድያዎች ሁሉ ይህኛው መጀመርያ የፊደል አገባብ ዘዴ አስለማ፤ ይህም ዘዴ በህንዳውያን ልሳናት ውክፔድያዎች ደግሞ ሲጠቀም ኖሯል። እንዲሁም የኛ ሶፍትዌር ጎበዞች እንኳን ከማንኛውም ማሽን ፊደሉ በግልጽ እንዲታይ አድርገዋል። ለታላቁ አባት ውክፔድያ ለእንግሊዝኛው ውክፔድያ በቂ ታዋቂነት እንዳለው የማይስት ነገር አይደለም? እባካችሁ ውይይቱን በዚያ ውክፔድያ አግኝታችሁ ተቆጠሩ! -- አባል:B'er Rabbit 12:59, 22 ጁን 2009 (UTC)
አንዳችም ሰው ስንኳ ይህንን ጉዳይ ስላልጠበቀ፣ ውጤቱ ጠቃሚ አልነበረም። አማርኛ ውክፔድያን የማይወደው ወገን በእንግሊዝኛ ውክፔድያ ላይ የድምጽ ብዛት ስለ ነበራቸው፣ መጣጥፉ ከዚያው ቋንቋ ውክፔድያ አሁን ጠፍቷል። የሰጡትም ምክንያት በቂ ታዋቂነት በማጣት ነበረ። አባል:B'er Rabbit 11:43, 3 ጁላይ 2009 (UTC)
ከ269ኙ ቋንቋዎች ውክፔድያዎች መካከል፣ 179 ብቻ ከ1 ሺ መጣጥፎች በላይ በSeptember 2009 እ.ኤ.አ. ነበሯቸው። ይህ አማርኛ ዊኪፔድያ (3.4 ሺ መጣጥፎች፣ 128ኛው) ይጠቅልላል። ከነዚህም 179 ትልልቅ ውክፔድያዎች ውስጥ፣ «ለውጦች በየመጣጥፉ» ለሚለው የእስታቲስቲክስ ቁጥር፣ አማርኛ ውክፔድያ 11ኛ ነው። [1]
እነዚህ ቁጥሮች ለSeptember 2009 ናቸው። በተረፈ በ2009 ወሮች ደግሞ የአማርኛ ውክፔድያ ቦታ በዚህ ርገድ ከፍተኛ ነው። በJanuary፣ 17ኛው ቦታ ሲሆን በJuly፣ 10ኛው ቦታ ነበረ!
ከ269 ቋንቋዎች ውክፔድያዎች በሙሉ (ከነትንንሹ) የአማርኛ ውክፔድያ «ለውጦች በየመጣጥፉ» ቦታ እንደገና ከፍተኛ ነው - 27ኛው ቦታ (ከ269) በSeptember 2009። ፈቃደ (ውይይት) 19:05, 2 ኖቬምበር 2009 (UTC)
በአብዛሀኛው ጊዜ የምጠቀምባቸው ኮምፒውተሮች Public ናቸው። ስለዚህ በየተጠቀምኩባቸው ኮምፒውተሮች ላይ የአማርኛውን ዊኪፒዲያ Home Page ማድረግ ያስደስተኛል። ምክንያቱም ይህን ካደረግኩ ሌሎች የኮምፒውተሩ ተጠቃሚዎች ስለገጹ ግንዛቤ እንዲኖራቸው ያደርጋል። ሌሎች እንደ'ኔ Public ኮምፒውተሮች የምትጠቀሙ ተመሳሳይ ነገሮችን ብታደርጉ መልካም ነው። በዚህ ላይ ብንወያይ የብዙ ተጠቃሚዎችን ቀልብ መሳብ እንችላለን። Aniten21 07:37, 20 ሜይ 2010 (UTC)
ከElfalem ጋር ተመሳሳይ ሀሳብ አለኝ ነገር ግን በተለያዩ የውይይት ፕሮግራሞች ላይ ስለ ገጹ ለማስተዋወቅ የማንችልበት ዋናው ችግር ለገጹ ተወካይ መሆናችንን የሚናገር መረጃ ስለሌለን የመድረክ ቦታ አይሰጠንም። በዚህም ስለገጹ መናገር አንችልም።Aniten21 05:26, 22 ሜይ 2010 (UTC)
የዕድገት ፍጥነቱ እኔንም አስደንቆኛል። በተለይም አዲስ የመጡት አባል ጥሩ መነቃቃትን ፈጥረዋል። ሌላው የልምድ መጣጥፉን ተመልክቼዋለሁ፤ መልካም ነው። ይህ በተለይ አዳዲስ ተጠቃሚዎችን ይረዳል። እንዲያውም በዋናው ገጽ ላይ ርዕሱ ቢካተት ጥሩ ይመስለኛል። እኛም የተቻለንን እንጨምርበታለን።--Aniten21 23:32, 13 ጁን 2010 (UTC)
ባለፈው አመት 'Global sysops' የሚባል ማዕረግ ትንንሽ ውክፔድያዎችን ለማስተዳደር በwikimedia meta ላይ ተፈጥሯል። የኛ ስፋት እስካሁን ትንሽ ሆኖ ስለሚቆጠር፣ እነዚህ ዓለም አቀፍ መጋቢዎች በዚህ አንቀጾችን ለማጥፋት ምናምን ይችላሉ። በዚህ ሁናቴ አማርኛ ሳያውቁ ሳያንቡ ስኅተት ሊሠሩ ይቻላል። እዚህ አማርኛ ውክፔድያ ላይ ለመሀይም ሳይሶፕ ምንም አስፈላጊነት የለንም። ለማንኛውም ተጠቃሚ መጋቢ ለመሆን የሚችልበት ዘዴ ቀላል ነው። በአማርኛ ውክፔድያ የሳይሶፕ ሥራ ለመሥራት የሚያስፈልገው የአማርኛ ችሎታ ነው። ስለዚህ ወደ እስክንድርያ ሳንሄድ እባካችሁ ከዚህ ሥር ሳይሶፕ አማርኛን ማቻል ግዴታ እንዲሆን ስምምነታችሁን አቅርቡ። አመስግናልሁ፣ --ፈቃደ (ውይይት) 15:32, 16 ኦገስት 2010 (UTC)
እኔ እስማማለው። አይደለም መጋቢ ወይም ሳይሶፕ ለመሆን፣ ለማንኛውም አባል በጣም ጠቃሚ አስተዋጽኦችን ያለአማርኛ ማበርከት ያስቸግራል። Elfalem 23:33, 18 ኦገስት 2010 (UTC)
ካልተሳሳትኩ የኛ ዊኪ ከ 5,895 በላይ የተመዘገብ ተጠቃሚዎች ይዟል ነገር ግን ላለፉት 30 ቀናት ከ 32 ያልበለጡ አባላት ብቻ እንቅስቃሴ አድርገዋል እናም 1 አስተዳዳሪና 5 መጋቢዎች አሉን። የኛ ዊኪ መስፈርቱ እንዳላሟላ በግልፅ እናውቃን። ነገር ግን መስፈርቱን ለማለፍ ምን እናድርግ ብለን ብንወያያ የተሻለ ይመስለኛል። ነገር ግን እኔም ማየት የምፈልገው እራሳችን ችለን መንቀሳቀስ ስንጀምር ነው። ምስጋናዬን ለጠንካሮቹ አባላት እያቀረብኩ እኔም የበኩሌን አስተዋፃኦ ለማድረግ ቃል ገብቻለሁ መልካም ጊዜ።
ሰላሙ፣ 'አስተዳዳሪ' ስትል ለሁለት ልዩ ልዩ ደረጃዎች ትርጉም እንዳደረ ይመስላል። ከ10 ያነሰ አስተዳዳሪ ማለት ከ10 ያነሰ መጋቢ (ሳይሶፕ / አድሚን) ማለት ነው። 1 አስተዳዳሪና 5 መጋቢዎች አሉን ስትል ደግሞ አስተዳዳሪ ማለት 'ቢሮክራት' ሆነ።
'ቢሮክራት' በእንግሊዝኛ አማርኛ እንዲህ ይመስላል! 'ቢሮክራት' የሚለው ቃል በእንግሊዝኛ ግን አንዳንዴ መጥፎ ሀሳብ ያለው ትርጉም ሊኖረው ይችላል (ስዕሉን እንደሚያሳይ!) ስለዚህ 'ቢሮክራት' መባል አልፈለኩም። 'መባቅር' የምለውን ቃል ከአራማይክ በብድር ወሰድኩ። በገዳም የብራናዎች ክፍል እረኛ እንደ ማለት ነው። ከክብር ጋራ፣ ፈቃደ (ውይይት) 03:39, 20 ኦገስት 2010 (UTC)
በላይ ያሉት 2 አስተያየቶች ከ'Global sysop' ለማውጣት እንደማይበቃ በMeta ተብያለሁ። እባካችሁ, በላይ ያለውን ሁሉ በደንብ አንብባችሁ ስምምነታችሁን እዚህ ስጡ። እግዜር ይስጥልኝ፤ ፈቃደ (ውይይት) 18:00, 31 ኦክቶበር 2010 (UTC)
እኛ እራሳችንን በብቃት ማስተዳደር ስለምንችል፣ ከGlobal sysop መውጣታችን ጥሩ ነው። ወደፊት እኛን የመሳሰሉት ውክፔዲያዎች እንዳይገቡ ግን የSmall Wiki Monitoring Team መመሪያ ቢኖራቸው ጥሩ ነው። Elfalem 04:20, 1 ኖቬምበር 2010 (UTC)
የሜታ ተርጓሚወች በየአመቱ የሚካሄደውን ይህን የመዋጮ በዓል በመልዕክት ማስተላለፍ እያገዙን ሲሆን በዓሉን በማስመልከት ያዘጋጀነውን ሰንደቅ አላማ ሁሉም እንዲያውቀው እንፈልጋለን። ለዚህ አላማ ለመሰለፍ ለሚፈልጉ ሁሉ ቦታ እንዳለ እናስታውቃለን። ለፈቃደኞች እነዚህ ቦታወች ላይ ክፍት የስራ ቦታ ያገኛሉ meta for both banner submission, statistical analysis, and grouping volunteers together ።
ዛሬ ስለ ኢትዮጵያ ሁከት በእንግሊዝኛ ውክፔድያ ፈላ። ስለዚህ ከዚያ ውክፔድያ `boycott' እያደረግሁ ነው። አንድ «DBachmann» የተባለ አዛጋጅ አድሚን ሲሆን በጣም ብዙ ተጠቃሚዎች ስለ ዘረኛነቱ ቅሬታ አላቸው። ይህም ለብዙ አመታት ተቀጥሏል። የኢትዮጵያ ስም መነሻ ከግሪክ 'የተቃጠለው መልክ' ወጣ የሚለው ሃልዮ በ1843 ዓ.ም. ብቻ ተፈጠረ። ከዚያ አመት አስቀድሞ ይህ ሃሣብ መቸም አልተገኝም። በመጽሐፈ አክሱም ግን ሌላ አስተሳሰብ አለ። ይህን መረጃ ውሸት ነው ብሎ ሰውዬው «የማያደላ አስተያየት» ከመጣጥፉ አጠፋ። እንዳይመለስ ዛቻ አቀረበብኝ። መጣጥፉ en:Ethiopia ላይ ይገኛል። ስለዚህ ይህ ሽማግሌ በእንግሊዝኛ ውክፔድያ እየኖረ ወደዚያ አልመልስም ብያለሁ። ይህ ሁሉ በጣም ያሳዝነኛልና ያስቀይመኛል! ፈቃደ (ውይይት) 14:54, 8 ሰፕቴምበር 2010 (UTC)
ማንኛውም የብር መዋጮ ለውክፔድያ ድርጅት ከሰጡ፣ አንዳችም ሳንቲም አማርኛ ለሚያውቅ ሰው አይሄድም! ነገር ግን መዋጮዎ በሙሉ በሳን ፍራንሲስኮ ላሉ «ባለ ሥልጣኖች» ለተቆጠሩ፣ ምንም አማርኛ ለማይችሉ ሰዎች ደሞዝ ይሔዳል!
የአማርኛ ዕውቀት ያላቸውን ትጉህ አዛጋጆች በድህነታችን ለመርዳት ያሠቡት እንደ ሆነ፣ የተሻለው ዘዴ በግል መኖርያ ገጻችን ሔደው የግል ኤ-መልዕክት በመላክዎ ነው። ለምሳሌ የራሴ ምጣኔ ሀብት እጅግ አስከፊ ስለ ሆነ፣ ሥራዬም ሁሉ በፈቃደኛነት ብቻ ስለምሠራ፣ እኔን ብር ለመስጠት ወደኔ መኖርያ ገጽ ቢሄዱ 'ለዚህ/ች ሰው ኢሜል መላክ' የሚል መያያዣ በስተግራ ያገኛሉ። ወይም እንዲሁም ለማንኛውም ሌላ አዛጋጅ የግል መልዕክት መላክ ይቻላል። ('ለዚህ/ች ሰው ኢሜል መላክ' እንዲታይ፣ አስቀድሞ በ'ምርጫዎች' ክፍል አጭር የአድራሻ ማረጋገጫ ሂደት አስፈላጊ ነው።)
ጊዜያችንን አጥፍተን የምናቀርበውን ጽሁፍ ማጥፋት ምን የሚሉት ስራ ነው? እጅግ አስጸያፊና ከአንድ ሰው የማይጠበቅ ስራ ነው። እንዲህ የሚሰሩትን ሰወች ከማገድ ወደ ኋላ አልልም።
ሰላም ለሁሉም፡ ለማስታወስ ያክል፦ የቀረቡትን ተረትና ምሳሌወች በመተርጎም ብቻ የውክፒዲያውን ይዘት ወደ 10፣000 ማስጠጋት እንችላለን። ተረትና ምሳሌ የምታውቁ በትርጉም ብትረዱ? Hgetnet 20:55, 1 ኦክቶበር 2010 (UTC)
ይህ 'Empire' የሚለው ቃል በአማርኛ አንድ የጠበቀ ትርጉም ያለው አይመስለኝም። "መንግሥት" የሚለው ቃል እየተጠቀምነው ቢሆንም፣ እንደምታቁት ይህ ቃል ማንኛውም ዓይነት 'government' መተርጎሚያ መሆን ይችላል። እኔ መጽሐፍ ውስጥ ያየሁት "ግዛተ አፄ" ነው። ለምሳሌ "የሮማ ግዛተ ዓፄ" (Roman Empire) ምን ይመስላችኋል? Elfalem 06:44, 20 ኖቬምበር 2010 (UTC)
'Empire' የእንግሊዝኛ ጽንሰ ሀሳብ ነው፤ መነሻውም ከሮማይስጥ ማዕረግ (imperator - አፄ) ቢሆንም፣ በዘመናዊ እንግሊዝኛ ግን የ'Empire' ትርጉም ደግሞ «በድርብ ግዛቶች ላይ ያለው አንድ ሰፊ መንግሥት» ነው። ለምሳሌ አካድ በመጀመርያው ከተማ-አገር ብቻ ነበር። የአካድ ንጉሥ በግዜ ላይ ሌሎች ሕዝቦችና ሀገሮችን ወደ ግዛቱ ከጨመረ በኋላ፣ 'Akkadian Empire' ሊባል ይችላል። ለዚያው ማለት በአማርኛ 'የአካድ መንግሥት' በቂ እንደሆነ ይመስለኛል... አንዳንዴ በእንግሊዝኛ አባባል ደግሞ 'Empire' አጼ ለሌለበት (ሬፐሊክ) ሰፊ መንግሥት ሊመልከት ይቻላል - 'Soviet Empire' ወይም 'American Empire'... በሮሜ ታሪክ ከአውግስጦስ ቄሣር አስቀድሞ መንግሥታቸው ሬፐብሊክ ነበር፤ ከአውግስጦስ ጀምሮ ግን «ግዛተ አጼ» ማለት ትክክለኛ ይመስለኛል። በአማርኛ ታሪክ መጻሕፍት የተለመደው አጠቃቀሙ እንዴት ነው? ፈቃደ (ውይይት) 13:24, 20 ኖቬምበር 2010 (UTC)
እኔ ብዙ መጻሕፍት ውስጥ አላየሁም ግን "የኢትዮጵያ ረጅም ታሪክ" የሚለው ውስጥ (ከGood Amharic books) "የዓፄ መንግሥት" የሚለው በጥቅም ላይ ውሏል። Elfalem 21:38, 20 ኖቬምበር 2010 (UTC)
በዋናው ገፅ ላይ ያለው የቀን መለወጫ ሁሌ ትክክል አይሆንም። በሌላ በትክክለኛ ለመቀየር ኮድ እየሞከርኩኝ ነው። በአሁኑ ጊዜ ግን በእጅ ለውጬዋለው። Elfalem 04:26, 11 ሰፕቴምበር 2011 (UTC)
ከእንግሊዝኛ ለሚተረጎሙ ሃሳቦች ወይም ቃላት ሁልጊዜ ያማርኛ ቃል ማግኘት ያስቸግራል። ለምሳሌ (ኢንተሊጀንስ)(ኖውሌጅ) ሁለቱም እውቀት ተብለው ነው ሚተረጎሙት። ግን ልዩነት አላቸው። በዚህ ላይ ሃሳብ ያለው አለ? ለኢንፍ፭፯፹Leinf5780 (talk) 11:18, 30 ሰፕቴምበር 2013 (UTC)
ሰላምታ.. en:Artificial intelligence በwikimedia «ለሁሉ ቋንቋ ዊኪዎች አንድ ሺህ አስፈላጊ አንቀጾች» ዝርዝር ላይ ይገኛል። ወደዚህ ግብ ለመድረስ ባለፈው ጁን ወር ይህ አንቀጽ ለአማርኛ ዊኪፔድያ እንዲጠቅም ለአጭር ዝርዝር (10 አንቀጾች) ተመረጠ። በሚቀጥለው ወር ጁላይ ግን ወደ ተለመደው አጭር ዝርዝር ተመለሰ። (ይህ በአጋጣሚ አጭሩ ዝርዝር በArtificial intelligence ስለሚመረጥ ይሆናል!) በዚያን ወር (ጁን) አንቀጹን እዚህ ለማስተርጉም «ሰው ሠራሽ አዕምሮ» ብዬ ጻፍኩት... ([19]) ፈጠራው እራሱ በተለይ አዕምሮን ለማስመስል ይመስላልና... የ«ኢንተሊጀንስ» ቃል አወራረስ ታሪክ ደግሞ በwikt:intelligence ላይ ጽፌያለሁ... ፈጠራው በእውኑ ኢንተሊጀንስ ወይም ዕውቀት አይመስለኝም... እኔ ግን ስለዚሁ ፈጠራ ሁሉን አላውቅም! ምን ይሻላል?! 71.246.149.160 14:41, 30 ሰፕቴምበር 2013 (UTC)
በግራ በኩል የሚገኘው የፋይል መላኪያ መሳሪያ በ«ጋራ ሚዲያ ማስቀመጫ» /Commons/ ወደ ሚገኘው መሳሪያ /Upload wizard/ እንዲያመራ የሚል ጥያቄ ቀርቦአል። የዚህ ጥያቄ በኩር ቅጂ /original version/ ከላይ በእንግሊዝኛ ይገኛል። ለዚህ ጉዳይ አንድ ውሳኔ መስጠት ይኖርብናል። Elfalem (talk) 05:24, 3 ጁላይ 2014 (UTC)
ውኪሜዲያ ኤስፓኛ (Wikimedia España) በ«እስፓንያ ሐውልቶች ውድድር» እንዲሳተፉ ይጋብዞታል። ያውም ምንድነው? እሽቅድድም ነው። መጣጥፎች ስለ እስፓንያ ሐውልቶች ማዘጋጀት፣ መተርጎም ወይንም ማስፋፋት አለብዎትና ነጥብ ያገኛሉ! እንዲህ ስለ ግሩም ሕንጻዎች መጻፍዎ ብቻ ሳይሆን ሽልማቶችን ማግኘት ይችላሉ!
ከዚህ በታች የአማርኛ ውክፔድያ ልማት አቀድ ተጀመረ። በዚህ ዕቅድ በተወሰኑ ዘርፎች ነክ አዳዲስ ደንበኛ መጣጥፎች ለሚፈጥሩ የብር ሽልማት በየገጹ ይከፈላል። ይህ ያቀረብኩት ረቂቅ አሣብ እንዲከናወን ተስፋ እናደርጋለን።
ይህ ሙከራ እንዲካሄድ በመጀመሪያ የታቀደው በእ.ኤ.አ ማርች 22 ላይ ነበር። እ.ኤ.አ ኤፕሪል 19 እና 21 አዲሶቹ ቀኖች ናቸው። ፕሮግራሙን በwikitech.wikimedia.org ላይ ማንበብ ይችላሉ። በዚያ ፕሮግራም ላይ ማናቸውም ለውጦች ይለጠፋሉ። ለዚህም ተጨማሪ ማስታወቂያዎች ይኖራሉ። እባክዎ ይህንን መረጃ ለማኅበረ-ሰብዎ ያጋሩ። /Johan (WMF) (talk) 21:09, 17 ኤይፕርል 2016 (UTC)
ኢትዮዎርክ እንደ እ.ኤ.አ በ2018 ግንቦት ወር ላይ በደቡብ ኮሪያና ኢትዮጵያዊ የግል ኢንቨስተር ትብብር የተዘጋጀ ድረገጽ ነው። ተቀዳሚ አላማው ትርፍ ለማስገኘት ሳይሆን በኢትዮጵያውስ የስራ አጥነት ችግር መቅረፊያ ብሎም የህገውጥ የሰው ኃይል ፍልሰትን ለመቀነስ አጋዥ ይሆናል ተብሎ ሰለታመነበተ ነው። ድረ ገጹ ከኢትዮጵያ ሰራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር ዕውቅናን እንዲሁም በኢትዮጵያውያን ዘንድም ተወዳጅነትን ያተረፈ ድረገጽ ነው። በውስጡም የመጀመሪያውን የኢትዮጵያ ዚፕኮድ ሲስተም አካቶ የሚገኝ ሲሆን ዚፕኮዱ የዕውቅናን የኢትዮጵያ መንግስት የሰጠው ማብራሪያ የለም። የዚፕ ኮድ አድራሻው ለአድሱ የኢትዮጵያ የዘመናዊነትና የኢንተርኔት ቴክኖሎጅ ዘመን ክፍተኛውን አስተዋጻዖ እንደሚያበረክት ኢኮኖሚስቶች ይናገራሉ። በዚፕ ኮድ አለመኖር ምክንያት ወደ ሥራም ያልገቡ የተለያዩ ፕላትፎርሞች ቁጥር ስፍር የሌላቸው መኖራቸው አጠራጣሪ አይደለም።
በአንድ ወቅት አንድ ቀልጣፋ እንጨት ቆራጭ በአንድ የስራ መስክ በጥሩ ደሞዝ ተቀጠረ።ስለዚህም እንጨት ቆራጩ የሚችለውን ሁሉ ለማድረግ እና ጥሩ ስራ ለመስራት ይወስናል።
በመጀመሪያው ቀን ሃላፊው መፍለጫ ሰጠውና የሚሰራበትን ቦታ አሳየው። መቁረጥ የሚችላቸው ዛፎች እነዚህ እንደሆኑ አስረድቶት ሄደ።በርግጥም እንጨት ቆራጩ በመጀመሪያው ቀን 15 ዛፎችን ቆርጦ ማስተካከል ቻለ።
ሰውየውም እንዲህ አለው" እየፈለጥክበት ያለከው ፋስ(መፍለጫ) ስለት የለውም ዶምድሟል። ከጥቅም ውጭም ሆኗል። ይህን አውቀህ እረፍት በማድረግ የምትሰራበትን #ፋስ ልታስለው ይገባል" አለው።
ይሄኔ ይህ እንጨት ቆራጭ ቆም ብሎ አሰበ። እንዲህም አለ"እውነትም ፋሴን አሞረድኩትም። ዛፎችን በመቁረጥ ቢዚ ስለነበርኩ" ብሎ ፋሱን በእርጋታ ሞረደና ከድሮ በተሻለ መልኩ ስራውን በአግባቡ ማከናወን ቀጠለ።
የአፍሪካ ወንድም ሃገራት በሱዳንና በኢትዮጵያ መካከል ያለውን የድንበር ውዝግብ በአሉት ሰላማዊ መንገዶች እንዲፈታ የሱዳንን መንግሥት እንዲመክሩ የኢትዮጵያ መንግሥት ጥሪ አቀረበ። የሱዳን ህዝብም የሁለቱን ሀገሮች ጥቅም የሚጎዳና የሦስተኛ ወገን ጥቅም ለማስጠበቅ እየሰራ ነው ባለው በሱዳን መንግሥት ላይ ጫና እንዲያሳድር ጠየቀ።
የአልጀርስ ውሃ እና ፍሳሽ ኩባንያ (ሴአአል) በዚህ ዓመት ነሐሴ ውስጥ በካፒታል አልጀርስ የውሃ አስተዳደርን ሊረከብ ነው ፡፡ ይህ ኩባንያው ከፈረመበት ውል በኋላ ነው ስዊዝ ወደ ማብቂያው ይመጣል ..
የአልጄሪያ የውሃ ሀብት ሚኒስትር ውሳኔው የአልጄሪያ ባለሥልጣናት የሱዌዝ ውል እንዳያድሱ ያላቸውን ፍላጎት የሚያንፀባርቅ ነው ሲሉ አሬዝኪ ባራኪ ተናግረዋል ፡፡ ባራኪ “እኛ እራሳችን የአልጀርስን የመጠጥ ውሃ አቅርቦት (ኤኤፒ) ለማስተዳደር የሚያስችለን አቅም አለን ብለን እናምናለን” ብለዋል ፡፡ የፈረንሣይ ቡድን በአልጀርስ ውስጥ ውሃ ለ 16 ዓመታት ሲያስተዳድር ቆይቷል ፡፡
እ.ኤ.አ. በ 2005 የአልጄሪያ የውሃ ኩባንያ (ኤ.ዲ.ኢ) እና የብሔራዊ ሳኒቴሽን ጽ / ቤት ንብረት የሆነው የአልጄርስ የውሃ እና ሳኒቴሽን ኩባንያ (ሲአአኤል) ከሱዝ ኩባንያ ጋር የመጠጥ ውሃ አቅርቦት እና የአካባቢ ጽዳትና የግል ንፅህና አጠባበቅ የ 5 ዓመት ውል ተፈራረሙ ፡፡ ታላቁ የአልጀርስ አካባቢ ፣ ለአሜሪካ ዶላር 145m ፡፡
ውሉ በ 2011 ለአምስት ዓመታት ፣ ከዚያም ለሁለት ዓመታት በ 2016 እና በመጨረሻም ለሶስት ዓመታት በ 2018 ታድሷል ፡፡ ወደ ቲፓዛ wilaya እና ወደ ታሴብት ግድብ የውሃ ማምረቻ ስርዓት (ቲዚ ኦዙዙ) ተዘርግቷል ፡፡
አስራ አንድ የባህር ውሃ ጨዋማ እፅዋት ቀድሞውኑ አሉ እና በዘጠኝ ዊሊያስ ላይ ​​ተሰራጭተዋል ፡፡ ተከላዎቹ በእነዚህ የክላይፍ ፣ ጠለምሰን ፣ አልጀርስ ፣ ስኪዳ ፣ ሞስታጋንም ፣ ኦራን ፣ ቡመርዴስ ፣ ቲፓዛ እና አየን ተሙouት በተባሉ ዊሊያዎች የውሃ አቅርቦትን ያሻሽላሉ ፡፡
እነዚህ እጽዋት በአገር አቀፍ ደረጃ የሚበላው የመጠጥ ውሃ 17% ያመርታሉ ፡፡ አሥራ አንድ ጣቢያዎች በዓመት ከ 2,110,000 ኤም ኤም 3 ጋር የሚመጣጠን 770 ሜ 3 ደርሰዋል ፡፡ እ.ኤ.አ. በግንቦት 2020 የአልጄሪያው የውሃ ሀብት ሚኒስትር አሬዝኪ በርራኪ በአናባ እና በስኪዳ በአልጀርስ wilaya ውስጥ ሶስት አዳዲስ የባህር ውሃ ማጣሪያ ተክሎችን ለመገንባት ስራዎችን ጀምረዋል ፡፡
በአልጄሪያ ቤቻር ከተማ የፍሳሽ ቆሻሻ ማጣሪያ ጣቢያም በመገንባት ላይ ነው ፡፡ በየቀኑ በ 55 584 ሜ 3 አቅም ባለው አቅም የህክምና ተቋሙ በከተማው 368 000 ነዋሪዎችን ያስለቀቀውን የቆሻሻ ውሃ ለማከም ያስችለዋል ፡፡ በጥር 2019 የተጀመረው የሥራ ቦታ ለ 30 ወራት ሊቆይ ይገባል ፡፡
በዛሬው የሙዚቃ ቃና ፕሮግራም በአሜሪካ የቢል ቦርድ ሰንጠረዥ ላይ ከመቶዎቹ ምርጥ ዜማዎች መካከል በዚህ ሳምንት ከአንድኛ እስከ አስረኛ ደረጃ የወጡትን ምርጥ ዜማዎች ያጠቃልላል::
የሐበሻ ቀሚስ ብሂል ከባህል ያጣቀሰ ነው፡፡ ኢትዮጵያውያቱ በየአካባቢያቸው፣ በየአጥቢያቸው ከትውፊታቸው ከሚቀዳው አለባበስ አንዱ ሀገርኛው ቀሚሳቸው ነው፡፡ ቀሚስ በመዝገበ ቃላዊ ፍችው በሦስት ወገን የተስፋ የሴት ልብስ፤ ልኩ 6 ዘንግ፣ 24 ክንድ ነው፡፡
ከአምስት አሠርታት በፊት የኅትመት ብርሃን ያየው የአለቃ ደስታ ተክለ ወልድ ‹‹ዐዲስ ያማርኛ መዝገበ ቃላት›› ቀሚስን በየፈርጁ ይበይነዋል፡፡ በሐር የተጠለፈ፣ የተዘመዘመውን ጥልፍ ቀሚስ ሲለው፤ ጥበብ ያለበትን ደግሞ ጥበብ ቀሚስ ይለዋል፡፡
ቀሚስ ለሴቶች ብቻ የሚውል ቃል አይደለም፡፡ እጀ ሰፊ የቄስ፣ የመነኩሴ ልብስ፣ ረዥም ጥብቆ የሸማ የሐር፣ የዳባ ልብስም ቀሚስ ይባላል፡፡ የበቅሎ፣ የፈረስ ኮርቻ ልብስ፣ የመሶብ ልብስም ቀሚስ ይባላል፡፡
የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን በጎጃምና በሰሜን ሸዋ የሚገኙ የማይዳሰሱ ባህላዊ ቅርሶችን አስመልክቶ በአንትሮፖሎጂና በፎክሎር ባለሙያዎቹ አስጠንቶ ዓምና ባዘጋጀው ድርሳኑ ውስጥ አንደኛው ትኩረቱ አለባበስ ላይ ነው፡፡
ባህላዊ አለባበስ አንድን ግለሰብ ወይም ማኅበረሰብ በቀላሉ ከወዴት እንደሆነ ለማወቅ ያስችላል ለሚለው አገላለጹም፣ ማሳያ ያቀረበው የጎጃም ማኅበረሰብን ነው፡፡ ለአብነት ያህልም የልጃገረዶችና የሴቶች አለባበስን ከአጊያጌጥ ጋር እንደሚከተለው ገልጾታል፡፡
ቀደም ባሉት ጊዜያት የጎጃም ልጃገረዶች ባህላዊ አለባበስ በተለይም በዓል ሲሆን፣ ለብሰውት የሚወጡት ልብስ ሙሉ በሙሉ የሐበሻ ቀሚስ ነበር፡፡ የሐበሻ ቀሚስ ጉንፍ፣ ሸብሸቦና ጥልፍ ቀሚስ እንዲሁም ፍቅር ቁርጥ የተባለ ነበር፡፡ ፀጉራቸውን ደግሞ ቃሬና ቁንጮ ተላጭተው፣ ጥቁራት ተጠቁረው፣ አልቦና አምባር አጥልቀው፣ ምሪያቸውን ወገባቸው ላይ አስረው፣ ነጠላ ከላይ ጣል አድርገው ነው የሚወጡት፡፡
አሁን ላይ ግን ይህን አለባበስ ሳይሸራረፍ ለብሳ የምትወጣ ልጃገረድ ማግኘት ባይቻልም በተለይ በገጠር አካባቢ የሚኖሩ ልጃገረዶች ባህላዊ ልብሳቸውን ያዘወትራሉ፡፡ በዕለት ተዕለት እንቅስቃሴዎቻቸው የሐበሻ ቀሚሱ ቀስ በቀስ ዘመን አመጣሽ በሆኑ ከብትን ጨርቆች በሚዘጋጁ ልብሶች ቢተካም በበዓላት፣ ቤተ እምነት ሲሄዱና በሌሎች ማኅበራዊ መሰባሰቦች (ሠርግ፣ ዘመድ ጥየቃ፣ ሕዝባዊ ስብሰባዎች….) ላይ አሁንም የሐበሻ ቀሚስ መልበስ የተለመደ ነው፡፡ ለእንግጫ ቆረጣ ካልሆነ ምሪ የምታሰር ልጃገረድ ማግኘት ከባድ ነው፡፡
ሸብሸቦ ቀሚስ የተለያዩ ቀለም ካላቸው ጥለቶች ከክርና ከማግ ከዝሃም የሚዘጋጅ፣ ባላገቡ ወጣት ሴቶችና በእናቶች ሊለበስ የሚችል የልብስ ዓይነት ነው፡፡ ይህ ልብስ ልጃገረዶች በሠርጋቸው ላይ ከሚለብሷቸው አንዱ ነው፡፡ ሸብሸቦ የተባለበትም ምክንያት፣ እንደጉንፍ ቀሚስ ልቅ ባለመሆኑና ወገቡ ላይ ገመድ በማስገባት የሚሰፋ ስለሆነ፣ ቀሚሱ ከወገቡ ጀምሮ እስከታች እስከጥለቱ ድረስ የሚሸበሸብ በመሆኑ ነው፡፡
ጉርድ ቀሚስ ከጊዜ በኋላ ነባሩን የማኅበረሰቡን ባህል በማሻሻል የተገኘ እንደሆነ ይገመታል፡፡ የተለያዩ ቀለም ካላቸው ጥለቶች፣ ከክርና ከማግ ከዝሃም የሚዘጋጅ ሲሆን፣ ጉርድ የተባለበትም ምክንያት እስከ ወገቡ ድረስ ጉርድ ሆኖ ከወገቡ በታች ልቅ ስለሆነ ነው፡፡ ቀሚሱ ከወገብ ጀምሮ እስከ ታች ጥለቱ ድረስ የሚሸበሸብ በመሆኑ ከሸብሸቦ ቀሚስ ጋር ተመሳሳይነት አለው፡፡ ይህ ልብስ ባላገቡ ወጣት ሴቶችና በእናቶች ደረጃ ሊለበስ የሚችልና ልጃገረዶች በሠርጋቸው ላይ ከሚለብሷቸው የልብስ ዓይነቶች አንዱ ነው፡፡ ጉርድ ቀሚስ ሕፃናትም ይለብሱታል፡፡
የጎጃም ማኅበረሰብን ከሚወክሉና ባህሉን ከሚያንፀባረቁ ሀገረሰባዊ አልባሳት መካከል አንዱ ጉንፍ በመባል የሚታወቀው የቀሚስ ዓይነት ነው፡፡ ጉንፍ ከጥጥ የሚዘጋጅና በአካባቢው ሸማኔዎች የሚሠራ የሴቶች ልብስ ሲሆን፣ በአብዛኛው በተለያዩ በዓላትና ክብረ በዓላት ላይ ይለበሳል፡፡ በተለይ በታቦት ንግሥ፣ በዘመን መለወጫ (ቅዱስ ዮሐንስ)፣ እንዲሁም ጥምቀትን በመሳሰሉ ሃይማኖታዊ ክብረ በዓላት ጊዜ ሴቶች የሚለብሱት ነው፡፡
ጉንፍ ቀሚስ ፍታል እየተባለ መጠራቱ፣ በእጅ የተሠራና የተፈተለ መሆኑን ለማመላከት ነው፡፡ ይህ የልብስ ዓይነት የጎጃም ማኅበረሰብ ከቀደምቱ የወረሰውና የማኅበረሰቡን ባህል፣ ወግ፣ ልማድና አኗኗር መሠረት በማድረግ በአካባቢው ከሚገኝ ጥሬ ዕቃና የመሥሪያ ቁስ በመጠቀም የሚመረት ነው፡፡ ዘመናዊ የልብስ ማምረቻ ከመግባቱ በፊት ተፈጥሮ ጥቅም ላይ የዋለና በማገልገልም ላይ የሚገኝ የልብስ ዓይነት ነው፡፡
ጉንፍ ቀሚስ ባለ ሁለት ዓይነት ሲሆን፣ አንደኛው እጅጌው ጉርድ የሆነ ወይም እጅጌ የሌለው ሲሆን፤ ሁለተኛው ደግሞ በተለምዶ በማኅበረሰቡ አጠራር ባለ ክናድ ወይም ቅጥል በመባል የሚጠራና እጅጌ ያለው ነው፡፡
የጎጃም ማኅበረሰብን ባህል ከሚወክሉና ከሚገልጹ አልባሳት መካከል መቀነት ይገኝበታል፡፡ መቀነት ያገቡ ሴቶች በወገባቸው ላይ የሚታጠቁት ከጥጥ የሚሠራ የልብስ ዓይነት ነው፡፡ ያገቡ ሴቶችን ካላገቡ ሴቶች ለመለየትም ይረዳል፡፡ መቀነት ተቀናቾችን አድምቆና አሳምሮ ለማሳየት፣ የለበሱት ቀሚስ እንዳይዝረከረክ ለመሰብሰብ ልክ እንደ ቦርሳ በመሆን ያገለግላል፡፡ መቀነት የሚባለው የልብስ ዓይነት የመጣው ‹‹የማርያም መቀነት›› ከሚባለው ከቀስተ ደመና ምስል እንደሆነ ይነገራል፡፡ በአካባቢው ማኅበረሰብ መቀነትን ትፍትፍ፣ ጃኖና ንቅሳት በማለት መድበው ይገለገሉበታል፡፡
የጎጃምን ማኅበረሰብ ባህል ከሚወክሉ ሀገረሰባዊ አልባሳት መካከል ሻሽ አንዱ ነው፡፡ ሻሽ ከጥጥ የሚሠራና በሴቶች ራስ ላይ የሚጠመጠም ሲሆን፣ ራስን ከፀሐይና ከብርድ ለመከላከል፣ እንዲሁም ተውቦና ደምቆ ለመታየት ያገለግላል፡፡
ሱዳን፣ በኬሚካላዊ ጦር መሣሪያ ዕገዳ ድርጅት ውስጥ ወሳኝ ቁልፍ ሚና ተሰጣት፣ በአንዳንድ ተንታኞች ዘንድ ግን፣ የድርጅቱን ተዓማኒነት ጥያቄ ውስጥ የሚያስገባ ውሳኔ ነው በሚል ነቀፋ አስነስቷል።
በኢህአዴግና አጋሩ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ባሏቸው መካከል በሚካሄድ ድርድር የሚደረስባቸው ድምዳሜዎች ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌዎችን ማሻሻል ቢያስፈልግ እንኳን ያን ለማድረግ ቁርጠኝነት እንዳለው ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ ለፓርላማው አስታወቁ።
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: የኢትዮጵያን ተቃዋሚዎችም ሆኑ መንግስት በጋራ ሲዘምሩለት የነበረው ጉዳይ እነሆ ደረሰ !
እድገት እና ለውጥ የተፈጥሮ ሂደት ናቸው። የሚመጣውን ለውጥ ተመልክቶ ከወዲሁ በቂ መሰናዶ ማድረግ ጥያቄ ውስጥ የማይገባ ጉዳይ ነው።በ 1983 ዓም የመንግስት ለውጥ ሲደረግ ኢትዮጵያ ውስጥ ''በመሳርያ ትግል ብቻ ለውጥ መምጣት የሚቆምበት ጊዜ መሆን አለበት'' የሚሉ ኢትዮጵያውያን ብቻ ሳይሆኑ ለሀገራችን በጎ የሚመኙ ብዙ ባእዳንም በቻሉት መንገድ ስለ ዲሞክራሲ በቅንነት ሰብከዋል። ኢትዮጵያ ከሶሻሊስቱ ጎራ ተነጥላ የግል ሀብት እና የምዕራቡን አስተሳሰብ እንድታሰርፅ የሚጣጣሩ የመኖራቸውን ያህል 'ኢትዮጵያ ያለፈ ማንነቷን እና ያላትን የማደግ ዕድል ተጠቅማ ወደተሻለ ደረጃ መረስ ይገባታል' ያሉ ጥቂት አይደሉም።በለውጡ የመጀመርያ ሰባት አመታት ውስጥ ከለዘብተኛ እስከ ፍፁም ተቃዋሚ የሆኑ የህትመት ውጤቶች ብቅ ብለዋል። ከለዘብተኛ የ ታዋቂው ጋዜጠኛ የሩህ መፅሄት ከፍፁም ተቃዋሚ እነ ጦብያ መፅሄት እና ጋዜጣን መጥቀስ ይቻላል።እዚህ ላይ ባለቤት የሌለበት ቤት ያጋኙ የመሰሉት የ ወሲብ መፅሄቶችን ሳንዘነጋ ነው።እርግጥ እነኝህ የወሲብ መፅሄቶች ከእድር እስከ መምህራን በተደረገ ርብርብ እና ጩሀት ''መብታቸው ነው'' እያለ ሲፈቅድላቸው የነበረው አካልም ጉዳዩን እንደገና እንዲመለከት አስገድዶታል።
ከላይ በተጠቀሱት የህትመት ውጤቶችም ሆነ በሌሎች በተለይ እስከ 1997 ዓም ድረስ ጥቂቱን ከተሜ በሀገሩ ውስጥ ምን እየተደረገ እንዳለ እና የአለም አቀፍ ገፅታችንንም ጭምር ጥሩ መረጃ ሆነው ነበር። ይህ እንግዲህ እንዲህ እንዳሁኑ ኢንተርኔት ሳይኖር መረጃ ለማግኘት ወረቀት ማገላበጥ የግድ የሚልበት ጊዜ መሆኑን መዘንጋት የለብንም።በእነኚህ ዘመናት ሁሉ የኢትዮጵያን ተቃዋሚዎችም ሆነ መንግስትም በጋራ የዘመሩለት ጉዳይ አንድ እና አንድ ነበር።
የመንግስት ስንኞች በገዢው ፓርቲ ህወሓት ሆነ ይመሩት በነበሩት በ አቶ መለስ ብዙ ጊዜ ተዜሟል ። ስንኞቹን በምክርቤት ስብስባ፣በጋዜጣዊ መግለጫዎች፣በመንግስት ልሳን በሆኑት ራድዮ እና ቲቪ፣የመንግስት ደጋፊ እና አድናቂዎች፣መንግስትን በሚደጉሙ ምዕራባውያን አፈቀላጤዎች፣ ማክያቶ እየጠጡ ''ይች ሀገር የሚሻላት '' ብለው ንግግር በሚጀምሩ ከዩንቨርስቲ በወጡ ምሁራን፣ ውዘተ ተዘምሯል። የመዝሙሩ ስንኞች
''ኢህአዲግ በሰላማዊ ትግል ያምናል ማንም ሃሳቡን በተቃውሞ ሰልፍም ሆነ በፈለገው መንገድ ይችላል'' (የጎዳ ላይ ነውጥ ናፋቂዎች፣የብርቱካናማው አብዮት ናፋቂዎች የሚሉትን አባባሎች አሁን እርሱልኝ)፣ውዘተ ተዘምረዋል።
ከላይ ለመጥቀስ እንደሞከርኩት በመርህ ደረጃም ቢሆን መንግስት እና ተቃዋሚዎች(በሀገር ውስጥ ተመዝግበው ከሚንቀሳቀሱት) በጋራ የዘመሩለት ጉዳይ ቢኖር የሰላማዊ ትግልን ወርቃማ መንገድነት ነው።መንግስትም ጥይት አታጩሁብኝ እንጂ ችግር የለም ብሏል( ስለተግባራዊነቱ እንዳትጠይቁኝ)።ሰላማዊ ትግል ሲባል በሰላማዊ መንገድ ካለምንም ሁከት ተቃውሞን በተለያየ መንገድ መግለፅ ነው።ይሄውም በሰላማዊ ሰልፍ፣በረሃብ አድማ፣ተቃውሞን በሚያሳዩ ልዩ ልዩ መንገዶች ለምሳሌ ጥቁር በመልበስ፣መሬት በመቀመጥ፣ከቤት ባለመውጣት፣ወዘተ ይገለፃል።
የሰማያዊ ፓርቲ የሰላማዊ የትግል መስመር ተከትሎ የተቃውሞ ጥሪ አስተላልፏል።በጥሪው መሰረት የአፍሪካ ህብረት ምስረታን 50ኛ አመት በአል ምክንያት በማደረግ ለሚመጡት አለምአቀፍ ማህበረሰብም ሆነ የሰላማዊ ትግልን አስፈላጊነት ከ 20 አመት በላይ ለሰበከን መንግስት የህዝቡን ድምፅ ለማሰማት
የሰላማዊ ትግል አንዱ ተመራጭነት ንብረት ሳይወድም፣የሰው ሕይወት ሳይቀጠፍ በሰላም እና በሰለጠነ መንገድ ተደማምጦ ሃሳብን መግለፅ ሃሳብን ያዳመጠው መንግስት ደግሞ ችግሩን ከስሩ አይቶ እራሱን እንዲያርም እና ሃገሩን የእውነት ሀገር ማድረግ ይጠበቅበታል።ሃያ አንድ አመት የተዘመረለት የሰላማዊ ትግል አፍጥጦ መጣ። የዘመሩቱ የዘመሩትን ያህል ናቸው? የሚባልበት ጊዜ ነው። ሰማያዊ ፓርቲ እርግጥ ነው ከተመሰረተ ገና 17 ወራትን ነው ያስቆጠረው።ላለፉት 21 አመታት አልዘመረም። ነገር ግን የሰላማዊ ትግልን አስፈላጊነት የነገሩን ከረም ያሉት ተቃዋሚዎችም ሆኑ ''የሰላማዊ ትግል ነው የኢትዮጵያ ዕጣ'' ያለን መንግስት ''ሜዳውም ይሄው ፈረሱም ይሄው'' ማለት የሚቻልበት ጊዜ ይመስላል። ይህ ማለት ሌሎች ተቃዋሚዎችም ከዝምታ ይልቅ አብረው ለዘመሩለት ሰላማዊ ትግል ለመቆም፣መንግስትም በአንዳቸው ላይ ላይተኩስ፣ላያስር እና ላያንገላታ ማለት ነው።
በውጭ የሚገኘው ማህበረሰብም ከማህበራዊ ድህረ ገፆች ጀምሮ እርቀት ሳይገድበው የጥያቄው አካልነቱን ልዩ ልዩ ስልቶች እየቀየሰ መደገፍ አለበት።ምናልባት መንግስት ላለፉት 21 አመታት የዘመረውን መዝሙር ከረሳው ''ሰላማዊ ትግል '' ወደ ፋይል ክፍል የሚገባበት አጋጣሚ እንዳይሆን መስጋት ካለበት አሁንም በመጀመርያ መንግስት መሆን አለበት።''የሰላማዊ ትግል ለኢትዮጵያ አይበጅም ወያኔ የሚገባው በለመደው ንግግር ብቻ ነው'' የሚሉቱን ለጊዜው አቆይተን የሰላማዊ ትግል የዘመርንሎቱ ሁሉ አሁን የሰማያዊ ፓርቲን ጥሪ የምንገፋበት ምን አይነት ሞራል ይኖረን ይሆን?
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: የኢህአዴግ ውሕደት ላይ ያተኮረው የድርጅቱ ወሳኝ ስብሰባ የፊታችን ሮብ ይጀመራል።ውህደቱ የኢትዮጵያን ፖለቲካ ወደ አንድ ምዕራፍ እንዲያሸጋግር ጉጉታችን ነው።ህወሓት በውህደቱ ከመሳተፍ ሌላ ምንም ምርጫ እንደሌለው ሶስት ምክንያቶች አሉ።
ዛሬ ጠዋት መስከረም 6 ቀን 2012 ዓ. ም. በቫቲካን ውስጥ በሚገኘው በቅድስት ማርታ ጸሎት ቤት ባሳረጉት መስዋዕተ ቅዳሴ ላይ ፣ መስዋዕተ ቅዳሴውን ለተካፈሉት ካህናት እና ደናግል እንዲሁም ምዕመናን ባሰሙት ስብከተ ወንጌል፣ ርህራሄ የአካባቢያችን ነባራዊ እውኔታን በመገንዘብ ከልብ የምንችለውን ለማበርከት የምንነሳሳበት፣ ከእግዚአብሔር የሚሰጥ ውስጣዊ ፍላጎት መሆኑን አስረድተዋል።
ቅዱስነታቸው በስብከታቸው ወቅት እንደገለጹት ርህራሄ በሰዎች መካከል ልዩነትን ሳያደርጉ ልብን በመክፈት የሚደረግ ይሁን ብለዋል። ርህራሄ ወደ እውነተኛው ፍትሐዊነት እንድንደርስ ያግዛል ያሉት ርዕሠ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንችስኮስ ርህራሄ ከዚህ በተጨማሪ ልባችን ዘግተን እንዳንቀመጥ ያደርጋል ብለዋል። የዛሬው የርዕሠ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንችስኮስ የቅዱስ ወንጌል አስተንትኖ የሚመነጨው በዛሬው ዕለት ከተነበበው ከሉቃ. 7:11-17 ተወስዶ በተነበበው የወንጌል ክፍል መሆኑ ታውቋል። በዚህ የወንጌል ክፍል ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ናይን በምትባል መንደር፣ ብቸኛ ልጇ ከሞተባት ከአንዲት መበለት ጋር የነበረውን ቆይታ የሚተርክ ታሪክ መሆኑ ታውቋል። በዚህ የወንጌል ክፍል ወንጌላዊው ሉቃስ፣ ኢየሱስ ከማለት ይልቅ ጌታም ባያት ጊዜ ራራላት እና አይዞሽ አታልቅሺ ማለቱን ያስታወሱት ርዕሠ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንችስኮስ፣ ብቸኛ ልጇ የሞተባት መበለት የምትገኝበትን የሕይወት እውኔታን ኢየሱስ መመልከቱን ገልጸው፣ መመልከት ብቻም ሳይሆን የራራላት መሆኑንም አስታውሰው ርህራሄው የመነጨው ከሚታይ እውኔታ መሆኑንም አስረድተዋል።
የርህራሄ ልብ የእያንዳንዱን ነገር እውነታ በእርግጥ በዓይን ከሚታይበት አቅጣጫ መረዳት እንድንችል ያግዘናል ብለው ርህራሄ የልባችን መነጽር ነው ብለዋል። በቅዱሳት ወንጌላት ውስጥ በተደጋጋሚ ኢየሱስ ክርስቶስ በተለያዩ ሕይወት ውስጥ ለሚገኙ ሰዎች ርህራሄን እንደገለጸ ወይም እንዳሳየ መጠቀሱን ያስታወሱት ቅዱስነታቸው ርህራሄ ከእግዚአብሔርም በኩል የሚገለጽ ልባዊ ፍላጎት መሆኑን አስረድተዋል። ርህራሄ በአዲስ ዘመን ብቻ በኢየሱስ ክርስቶስ የተጀመረ ሳይሆን በብሉይ ኪዳን ውስጥ እግዚአብሔር ርህራሄውን የገለጠባቸው በርካታ አጋጣሚዎች መኖራቸውን ያስረዱት ቅዱስነታቸው፣ በኦሪት ዘጸ. 3፤7 ላይ፣ እግዚአብሔር “በግብጽ አገር የሚኖሩትን የሕዝቤን መከራ አይቻለሁ፣ ከአሰሪዎቻቸው ጭካኔ የተነሳ የሚያሰሙትን ጩሄት ሰምቻለሁ፣ ስቃዮቻቸውንም ተረድቻለሁ” በማለት ለሙሴ መናገሩን አስታውሰው፣ በዚህም የተነሳ ሕዝቡን ከችግራቸው እንዲያወጣ እግዚአብሔር ሙሴን ወድ ግብጽ አገር መላኩንም አስረድተዋል። የእኛ እግዚአብሔር የርህራሄ እግዚአብሔር ነው ያሉት ርዕሠ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንችስኮስ ርህራሄን የሚገልጥበት ሃይልም አለው ብለዋል። ለእኛ ለልጆቹ የሰጠን አንዱ እና ታላቅ ስጦታ የርህራሄ ስጦታ እንደሆነ የገለጹት ቅዱስነታቸው፣ እግዚአብሔር በርህራሄው ልጁን ኢየሱስ ክርስቶስን ልኮልናል ብለዋል። በመሆኑም ርህራሄ የእግዚአብሔር ቋንቋ ነው ብለዋል።
እውነተኛ ርህራሄ በስሜት ብቻ የሚገለጽ ሳይሆን በተግባር የሚገልጽ መሆን አለብት ብለው፣ ለምሳሌ አንድ እንስሳ ሲሞት የሚናሳየው ወይም የምንገልጸው ርህራሄ ስሜታዊ ብቻ ነው ብለው እውነተኛ ርህራሄ፣ የስዎችን ችግር ተገንዝበን የችግራቸው ተካፋይ ስንሆን እና ከደረሰባቸው ችግር እንዲወጡ የበኩላችንን እገዛ ስናደርግ ብቻ እውነተኛ ርህራሄ ይገለጣል ብለዋል። ጌታችንም ርህራሄውን የገለጠው በዚህ መንገድ ነው ብለዋል።
ር. ሊ. ጳጳሳት ፍራንችስኮስ ይህን ምሳሌ ከማቅረብ በተጨማሪ በቅዱስ ወንጌል ላይ የተገለጸውን ሌላ ምሳሌ ጠቅሰው ይህም ኢየሱስ ሐዋርያቱን ለሕዝቡ የሚበላ ነገር እንዲሰጧቸው ማዘዙንም አስታውሰው፣ ኢየሱስ የሐዋርያቱን ለዘብተኝነት በማየቱ ለሕዝቡ የሚበላ ነገር እንዲሰጡ ሐዋርያቱን ማዘዙን ገልጸው ኢየሱስ ክርስቶስ ለሕዝቡ የራራላቸው ሰብሳቢ እረኛ እንደሌለ መንጋ ተበታትንው ወይም ያለ ተንከባካቢ መቅረታቸውን በመመልከቱ ነው ብለዋል። በሌላ ወገን ሐዋርያቱም ሕዝቡ የሚገኝበትን ሁኔታ ተረድተው ማድረግ የሚችሉትን ሁሉ እንዲያደርጉላችው፣ የችግራቸው ተካፋይ እንዲሆኑ አድርጓቸዋል ብለዋል። ስለዚህ ርህራሄ ልባዊ ስሜት ብቻ ሳይሆን እውነተኛነቱ የሚገለጠው በተግባር ሲታይ ነው ብለዋል።
ቅዱስነታቸው ስብከታቸውን በመቀጠል እንዳስረዱ በእርግጥ ርህራሄ የእግዚአብሔር ቋንቋ ነው ብለው ይህም የሆነበት ምሕረቱን እና ፍቅሩን የገለጠው በሰዎች መካከል ምንም ዓይነት ልዩነት ሳያደርግ ለእያንዳንዳችን እንደሆነ ገልጸው በሰዎች መካከል የሚገለጥ ርህራሄ ግን ልዩነቶችን በማድረግ ሊቀርብ የሚችል መሆኑን ተናገረዋል። በዕለቱ በተነበበው ቅዱስ ወንጌል ውስጥ ልጇ የሞተባትን መበለት ኢየሱስ ክርስቶስ “አታልቅሺ” በማለት ማጽናናቱን አስታውሰው፣ ይህም ርሕራሄውን የገለጠበት አንዱ ምልክት ነው ብለዋል።
ኣፈጉባኤ ቤት ምኽሪ ፌዴሬሽን ኢትዮጵያ ወይዘሮ ኬርያ ኢብራሂም ብፍቓደን ካብ መዝነተን ከምዝለቐቓ ገሊፀን:: ወይዘሮ ኬሪያ ንማዕኸናት ዜና ክልል ትግራይ ኣብዝሃብኦ መግለፂ ካብ ሓላፍነትን ክለቃ ዝወሰና ሕገ መንግስቲ ኣብዛ ሃገር ይጠሓስ ስለዘሎ ኣብኡ ተሓባባሪት ንዘይምኻን እዩ ኢለን::
ኣፈጉባኤ ቤት ምኽሪ ፌዴሬሽን ሎሚ ንማዕኸናት ዜና ክልል ትግራይ ኣብዝሃብኦ መግለፂ መዝነተን ብፍቓደን ንምልቃቕ ዝወሰና "ሕገ መንግቲ ኢትዮጵያ በብመዓልቲ ይጠሓስ ስለዘሎ እዩ" ኢለን:: ብተወሳኺ ድማ "ውልቀመላኽነት ምስ ዘሰጉም ጉጅለ ብሓባር ንምስራሕ ፍቓደኛ ኣይኮንኩን" ብምባል ተዛሪበን:: ኣብዚ ሐዚ እዋን ኣብ ጉዳይ ምርጫ ትርጉም ሕጊ ብምእላሽ ስልጣን ንምንዋሕ ይፍፀም ዘሎ ዘይሕገ-መንግስታዊ እዩ ዝበላ ወይዘሮ ኬርያ ኢብራሂም ኣብ ስልጣን ዘሎ ኣካል ብዘይ ህዝበ ውሳነ ኣብ ዘለዎ ንምፅናሕ ብምውሳኑ ዘይሕገ-መንግስታዊ ብዝኾነ ብዘይተለመደ መንገዲ ሕገ መንግስቲ ክትርጎም ድፊኢት ይግበር ኣሎ ኢለን:: እዚ ድማ ብቤት ምኽሪ ፌደሬሽን ውሳነ ከይተውሃቦ ኣቐዲሙ ዝተወሰነ እዩ ብምባል እዚ ድማ ዓብዪ ታሪኻዊ ስሕተት እዩ ብምባል ተዛሪበን::
"ንሕገ መንግስቲ: ንህዝበይን ሕልናይን ንዝኣተኹዎ ቃል ንምኽባር ክብል ብፍቓደይ ካብ ኣፈጉባኤ ቤት ምኽሪ ፌደሬሽን ዝተሰናበትኹ ምዃነይ የፍልጥ ኣለኹ" ኢለን::
ወይዘሮ ኬርያ ኣብ ዘረብአን ናብ ቤት ምኽሪ ፌዴሬሽን ይቐርብ ዘሎ ትርጉም ሕጊ ኣቐዲሙ ዝተወሰን ሕጋውነት ንምልባስ እዩ ብምባል ተቓውመአን ገሊፀን:: ኣባል ኮሚቴ ፈፃሚ ስራሕ ህወሓት ዝኾና ወይዘሮ ኬርያ: ህዝቢ ትግራይ ‘ኣመሓደርተይ ክመርጽ እየ’ ብምባሉ ኲናት ተኣዊጅዎ ብምባል ድማ ነቲ መዝነት ምልቃቐን ገሊፀን::
በኮንሶ አሁንም ዜጎች በጅምላ መታሰራቸው እንዲሁም የሰዎችና የቤተ ሃይማኖት ንብረቶች እየተዘረፉና እየተደፈሩ ናቸው ሲሉ የኮንሶን ህዝብ እንወክላለን ከሚሉ የኮሚቴ አባላት አንዱ ተናገሩ ፤የደቡብ ክልላዊ መንግስት ቃል አቀባይ ይህን አስተባብለዋል።
በሌላ በኩል ደግሞ የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ አንድነት መድረክ በኮንሶ ህዝብ ላይ እየተፈፀመ ነው ላለው ግድያና እስራት እንዲሁም ንብረት ማውደም የኢህአዲግን መንግስት ተጠያቂ አድርጉኣል።
Ethiopia Zare (ሰኞ ታህሳስ 5 ቀን 2002 ዓ.ም. December 14, 2009)፦ በቅርቡ በኢትዮጵያ የኢንቨስትመንት ፍቃድ አውጥተው መሬት የተሰጣቸው የሕንድ ባለሀብቶች ሰሞኑን ኦነግ ባወጣው መግለጫ መደናገጣቸውንና ስጋት ላይ መሆናቸው ተሰማ። እሁድ ዕለት አምቦ ከተማ ተረብሻ ዋለች።
የደምቢዶሎ ምንጮቻችን እንደገለጹት ኦነግ በውጭ መገናኛ ብዙኀን የኦሮሚያን መሬት ለውጭ ባለሀብቶች መሰጠቱን እንደሚቃወም ያወጣው መግለጫ በወረቀት ተባዝቶ በደምቢዶሎ ከተማ የተበተነ ሲሆን፤ በዚህም የሕንድ ባለሀብቶች ሥጋት እንደገባቸው ምንጮቹ ገልጸዋል። ኦነግ በመግለጫው መሬት አሰጣጡን የሚቃወም ብቻ ሳይሆን ሂደቱን ለማስቆም ማናቸውንም አስፈላጊ እርምጃ እንደሚወስድ ይፋ አድርጓል።
በተያያዘ ዜና እሁድና ሰኞ የኦህኮና የኦፌዴን አባላት በአምቦ ከተማ አምጸው ነበር ያሉት የዓይን እማኞች መንግሥት በተደጋጋሚ ሰበብ እየፈለገ ስለሚያሥራቸው ያንን ለመቃወም ነው ተብሏል። በረብሻ ተሳትፈዋል የተባሉ በርካታ የአምቦ ነዋሪዎች መታሰራቸውን ለማወቅ ችለናል።
ZhongShan የመኪና ጎርፍ 250 ዋ.ክፍል IP65 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የመኪና ጎርፍ 250 ዋ.ክፍል IP65 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የመኪና ጎርፍ 250 ዋ.ክፍል IP65 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ZhongShan የማካውኖ ቀለም 15W የባለ ሰቀላ ብርሃንን ይመራዋል ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የማካውኖ ቀለም 15W የባለ ሰቀላ ብርሃንን ይመራዋል ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የማካውኖ ቀለም 15W የባለ ሰቀላ ብርሃንን ይመራዋል ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ማርቲን ሉተር የተባለው የተባለው የጀርመን የሀይማኖት ሊቅ እ.ኢ.አ. በ1517 የካቶሊክ ሃይማኖት መሻሻል አለበት በሚል ያቀረበው ፅንሰ ሃሳብ ተቀባይነት አግኝቶ ዛሬ ሉተራን የሚባል የፕሮቴስታንት ሃይማኖት ዋናው ቅርንጫፍ እንዲፈጠር አድርጓል። እዚህ ላይ የሉተራን ቤተ ክርስቲያን፣ የጀርመንና የኦሮሞ የሉተራን ቤተክርስቲያን ተከታዮችን ቁርኝት ማስተዋሉ በኋላ ለምንመጣበት ዋናው ጉዳያችን ይጠቅማል።
ጀርመን ምሥራቅ አፍሪካን የራሷ ለማድረግ ዓይኗን በጣለችበት ወቅት ሃይማኖት የለሽ (ፓጋን) ወይም ባህላዊ ዕምነት ይከተሉ የነበሩትን የደቡብ ኢትዮጵያ ወገኖቻችንን የሉተራን ሃይማኖት ተከታይ ለማድረግና ከሕዝቡ ጋር በሃይማኖት ሽፋን ወዳጅነት ፈጥሮ አስፈላጊውን ቅድመ ቅኝ ግዛት ዝግጅት ለማጠናከር የቄስ ካባ አልብሳ የላከቺው ዮሐን ሉድዊግ ክራፍ የተባለ የመረጃ መኮንኗን ነው።
ዮሐን ብሩህ አዕምሮ፣ ተመራማሪ፣ የሃይማኖትና የሥነ – ቋንቋ ከፍተኛ ችሎታ ያለው ግለስብ ሲሆን፣ እ.አ.አ. ከ1837 እስከ 1842 ኢትዮጵያ ውስጥ በቆየበት ወቅት አማርኛ፣ ኦሮሞኛና ግዕዝ አጥንቶ የመጀመሪያውን የዮሐንስና የማቴዎስ ወንጌል በኦሮሞኛ ተርጉሞ ለንባብ አብቅቷል። ሆኖም ጥንታዊ የሆነው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖት በብዙ መላዕክቶች በማመን ላይ ያተኩራል እያለ ይተች ስለነበረና የሉተራን ሃይማኖትንም ለማስፋፋት ያለመው ግብ እንደተጠበቀው ስላልተሳካለት ወይም ለሌላ ተልዕኮ ፊቱን ወደ ኬንያና ታንዛኒያ አዙሯል። ቢሆንም ዮሐን የኦሮሞ ተወላጆችን ሞምባሳ ላይ እየተገናኘ የሃይማኖት ስብከቱንና የተደበቀ የስለላ ተግባሩን ከማከናዎን አልተቆጠበም። በሀገሩ በጀርመንና በእንግሊዝ ሀገር ቆይታ ካደረገ በኋላም እ.አ.አ. በ1867/68 አፄ ቴዎድሮስን ሊዎጋ ከመጣው በጄኔራል ሮበርት ናፒዬር ከሚመራው የታላቋ ብሪታኒያ ጦር ጋር አብሮ በመዝመት አፄ ቴዎድሮስ መስዋዕት ከሆኑባት መቅደላ ድረስ ተጉዟል።
ኬንያ/ናይሮቢ የሚገኘው የጀርመን ኤምባሲ ሕንፃ በእርሱ ስም Ludwig Krapf House ተብሎ ይጠራል። አዎ! ለእኛ መርዝ ተከለ፤ ለእርሱ ግን በመታሰቢያነት ሕንፃ ተገነባለት።
ግንጠላውንም ለማካሄድ ብሔረሰቡን ከታሪክ ለማራራቅና ከሌሎቹ ብሔረሰቦች ጋር ቅራኔ እንዲፈጥር ለማድረግ ጋላ የሚለው ቃል በሐበሾች ለአረቦች የተሰጠና ትርጉሙም ስደተኛ ማለት ነው ሲል ሰብኳል። የጊዜው አክራሪ የኦሮሞ ፖለቲከኞች ጋላ የሚለው ስያሜ የኦሮሞን ሕዝብ ለማንቋሸሽ በአማሮች የተሰጠ ነው ቢሉም፣ ቃሉ ስደብ እንዳልሆነ ከዚህ መረዳት ይቻላል። የኦሮሞን ታሪክ ያጠኑ ተመራማሪዎች ጋላ ማለት በሱማልኛ እስላም ወይም ክርስቲያን ያልሆነ ማለት ነው። አሁንም ከዚሁ የሱማልኛ ቋንቋ ሳንዎጣ በሱማልኛ “ጋል” ማለት ግመል ማለት ሲሆን፣ ጋላ የሚለው ሰምም ከዚሁ ጋል ከሚለው ስም የወጣና “ባለግመሎቹ” እንደማለት ነው የሚሉም አሉ። ከኦሮሞኛ ቋንቋ “ገላ” ከሚለው ግሥ የወጣና ትርጉሙም ቤታችን ሄድን ወይም ገባን ማለት ነው የሚሉም ሲኖሩ፣ በየትም ቦታ በስድብነት አልተመዘገበም።
ጀርመኖች የብሔረሰብ መጠሪያ ስም ሰጡ፤ የኦሮሚያ ግዛት ብለው ካርታ ሠሩ፤ በመጨረሻም ኦሮሚያ መገንጠል አለባት አሉ። የጀርመን ሉተራን ቤተክርስቲያን ብዙ ልጆችን (የአሁኑ አዛውንቶችን) በሀገር ውስጥም ሆነ ሀገራቸው ወስደው በማስተማርና በግንጠላ መርዝ በመበከል ኦሮሚያ በኢትዮጵያ ቅኝ ግዛት ሥር ነች የሚል አስተሳሰብ በአንዳንድ የኦሮሚያ ተወላጆች ጭንቅላት ውስጥ አስርፀዋል። ለዚህ አስተሳሰብ የተንበረከኩ ጥቂት የኦሮሞ ልጆች ከአክራሪ የእስልምና ሃይማኖት ተከታዮች ጋር በመሆን ከ50 ዓመታት ላላነሰ ጊዜ ተንቀሳቅሰው እነርሱ በአሜሪካና በአውሮፓ በድሎት እየኖሩ ብዙ የኢትዮጵያ ልጆችን እርስ በእርስ አባልተው ከፍተኛ የሕይዎት መስዋዕትነትና የንብረት ውድመት እንዲደርስ አድርገዋል። ለዚህ እኩይ ተግባራቸውም እንደ ሀሰል ብላትያሉና የጀርመን የሐሰት ቄሶች በሃይማኖት ስም የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የሎጂስቲክ ድጋፍ ያደርጉላቸዋል።
ኢትዮጵያ ከምትታወቅባቸው አንዱ በቅኝ አለመገዛቷና የራሷ የሆኑ ቋንቋዎችን መጻፍ የሚያስችል ባለፊደል ሀገር መሆኗ ነው። ማንኛውም የሀገሪቱ ብሔረሰብ ቋንቋ በሀገሪቱ በነፃነት ይነገራል፤ በግዕዝ ፊደልም ሊጻፍ ይችላል። በራስ ከመኩራት ይልቅ በባርነት ወይም በቅኝ ግዛት ከተያዙ ሀገሮች ደረጃ ዝቅ ማለትን የመረጡ ለኦሮሞ ሕዝብ ቆመንለታል ያሉ ፈረንጅ አምላኪዎች የኢትዮጵያ ጠላት ከሆነው ወያኔ ጋር በመሆን ከ1991 ጀምሮ ኦሮሞኛ የሚጻፍው በላቲን ፊደል ሆኗል።
ቋንቋ እንደ ዛፍ የተተከለ፣ ካልቆረጡት የማይነቃነቅ ደረቅ አይደለም። ያድጋል፣ ይዳብራል፣ የሰው ልጅ መጠቀሚያ እስከሆነ ድረስ ፈሩን ሳይለቅ ይሻሻላል። ያሉት የግዕዝ ፊደላት ኦሮሞኛን ሙሉ በሙሉ ለመጻፍም ሆነ ለማናበብ አይበቁም እንኳን ቢባል፣ በግዕዝ ፊደላት ላይ ፊደሎችንና አናባቢዎችን ጨምሮ መጠቅም ሲቻል፣ የላቲን ፊደል ነው ለአፋን ኦሮሞ የሚመቸው በሚል ኢትዮጵያዊነትን ለማፍረስ ሰንካላ ምክንያት በማቅረብ በፈረንጆች ቅኝ ሳይገዙ በግድ ጌቶቻችን ናችሁ በማለት እጅ መስጠት ታምኖበታል። በግዕዝ “ጨ”እና “ሸ”ን የመሳሰሉ ፊደላት አልነበሩም። የአማርኛ ቋንቋን ሙሉዕ ለማድረግ ሲባል ግን ተፈጥረው እንጠቀምባቸዋለን።
በቅርቡ ቪዥን ኢትዮጵያ በተባለው ስብሰባ ላይ ስለ ቁቤ ተነስቶ ፕ/ር ህዝቅኤል ጋቢሣ ኦሮሚኛን በላቲን ፊደል መጠቀም የተጀመረው ከ1840ዎቹ ጀምሮ ነው ብለዋል። ይህ መረጃ የሚያመለክተው የኦሮሞ ሊሂቃን እንደሚሉት በእነርሱ ጥናት ተደርጎበትና የኦሮሞ ሕዝብ ተዎያይቶ አምኖበት የተቀበለው ሣይሆን ቁቤ ኦሮሞ፣ ኦሮሚያ የሚለውን ባወጣው በጀርመናዊው ዮሐን ክራፍ የተሰጠ መሆኑን ነው። ከትልቅነት ትንሺነትን መምረጥ ይሉታል ይህ ነው።
ወያኔ የአማራን መሬት ከጎንደርና ወሎ ወስዶ ሕዝቡን በግዴታ ትግሬ ነህ ብሎታል። የሕዝብ ቆጠራ ብሎ በሠራው ማጭበርበር የአማራውን ቁጥር ቀንሶ ለማቅረብ ያደረገው ሙከራ ስለተነቃበት የሕዝብ ቆጠራው ተቀባይነት አጥቷል። በመሆኑም በወያኔ ዘመን በኢትዮጵያ ትክክለኛ የሕዝብ ቆጠራ ስላልተካሄደ የኢትዮጵያ ብሔረሰቦች፣ ባጠቃላይም የኢትዮጵያ ሕዝብ ይህን ያህል ነው ብሎ መናገር አይቻልም። አንድን ቋንቋ መናገር የዚያን ብሔረሰብ አባላትነትን አያቀዳጅም። (ዝርዝሩን በኋላ እንመጣበታለን።)
ኦሮሚያ ውስጥ ሳይወዱ በግድ ኦሮሞ ናችሁ ተብለው የተፈረጁ ኦሮምኛ የሚናገሩ የሌላ ብሔረሰብ አባላት እንደሚገኙ ሊሠመርበት ይገባል። ስለሆነም ኢትዮጵያ ውስጥ የኦሮሞ ብሔረሰብ ቁጥር ይህን ያህል ነው፣ ከሁሉም ብሔረሰብ ይበልጣል ብሎ በእርግጠኝነት መናገር አይቻልም። የአፋን ኦሮሞ ተናጋሪዎች ቁጥር ግን ከፍተኛ ስለሆነ አፋን ኦሮሞ ሁለተኛ ብሔራዊ ቋንቋ እንዲሆንና ከሁለተኛ ደረጃ ጀምሮ ካሪኩለም ውስጥ ገብቶ እንደ አማራጭ ትምህርት እንዲሰጥበት መጠየቅና መታገል የኦሮሞ ሊሂቃን ተግባር መሆን ሲገባው፣ ዮሐን ክራፍ ያዘጋጀውን የኦሮሚያ ካርታ ይዘው አትላንታና ሚኒሶታ በመሯሯጥ ጊዜያቸውን ሲያባክኑ ይታያሉ።
የኢትዮጵያን የረጅም ዘመን ታሪክ ለማጥላላት የሚሞክሩ ከሃዲዎች እንደሚሉት ከሰሜን በመጡ መኳንንት የተመሠረተች ሳትሆን ሕዝቦቿ ልዩነት እንኳን ቢኖራቸውም አንድነታቸውን የሚፈታተን ሁኔታ ሲፈጠር አንድ ላይ በመቆም ኢትዮጵያ የምትባለውን ሀገር በደማቸው ዋጅተው፣ አጥንታቸውን ከስክሰው አቆይተዋታል። በየትኛውም ሀገር በፊውዳል ሥርዓት የመሳፍንት ፍትጊያ እንደነበረ ሁሉ፣ በኢትዮጵያም የተከሰተ ሁኔታ ነው። ይህን ግን እንደ ኢትዮጵያ የታሪክ መሠረት አድርጎ የጥንታዊት ኢትዮጵያን የረጅም ዘመን ሕልውና ለመናድ የሚጠቀሙብት የእናት ጡት ነካሾች ብቻ ናቸው። የዛሬይቱ ኢትዮጵያ ብዙ ወጣውረዶችን ያዬች፣ በተለያዩ ጦርነቶች ልጆቿ የተሰውባት፣ በከፊልም ሆነ ሙሉ በሙሉ አንዳንድ ጎሣዎቿ የጠፉባት ሀገር ናት።
ግራኝ አህመድን በመከተል ከ1530 ዓ.ም. ጀምሮ በቦረና በኩል ነው የመጡት የሚባሉ የኦሮሞ ወራሪዎች (የኦሮሞ ልሂቃን ፍልሰት ይሉታል) እግረመንገዳችውን ያገኟቸውን የሌላ ብሔረሰብ አባላትን በመደፍጠጥ እስከ ትግራይ ዘልቀዋል። በዚህ ሂደት የጋፋት ነገድ ሙሉ በሙሉ ጠፍቷል፤ ወይም በኦሮሞው የሞጋሣ ሥርዐት ሳይወዱ ተገድደው ኦሮሞ ሆኗል። የሚያነገድ ተወላጆችም ተመናምነው በዝዋይ ሐይቅ ደሴት ላይ እንዲወሰኑ እንደተደረጉ ቢነገርም መኖራቸው የተረጋገጠ አይደለም። ሃዲያዎችና ከምባታዎች ከግዛታቸው ከባሌና ከአርሲ ተፈናቅለው በደቡብ ምዕራብ ሸዋ በስደተኝነት አነስተኛ ቦታ ይዘው እንዲኖሩ ተደርገዋል። አርጎባዎች፣ ቀቤናዎች፣ ወርጅዎች፣ አላባዎች፣ ሲዳማዎች፣ የኦሮሞ ወረራ ሰለባ ሆነው ሳይወዱ በግድ ኦሮሞ እንዲሆኑ ወይም እንዲሰደዱ ሆነዋል። የዳውሮና የገሙ ሰዎች ከቀያቸው ተፈናቅለው ግዛታቸው በኦሮሞዎች ተወስዶባቸዋል።
በዘመናችን ኦሮሚያ ተብሎ የተከለለው ቦታ የተለያዩ የብሔር ብሔረሰቦች ጥንቅር ውጤት ነው። የኦሮሞ ወራሪዎች የሌሎች ብሔረሰቦችን ግዛት ሲይዙ ነዋሪዎችን ኦሮሞ ከማድረግ ጀምሮ የቦታዎችን መጠሪያ ስም ቀይረዋል። ፈጠጋር = አርሲ፣ ግራሪያ = ሰላሌ፣ ገንዝ = ጅባትና ሜጫ፣ ኢሊባቡር = እናሪያ፣ ሌቃ (ምሥራቅ ወለጋ) = ዳሞት፣ ቢዛሞ = ቄለም (ምዕራብ ወለጋ) ወ.ዘ.ተ.
የቅኝ ገዥ ሀገራት ባህሪን ስናይ አንዱን ሉዐላዊ ሀገር ከሌላ ቦታ መጥቶ በጉልበት ነጥቆ ማስተዳደርንና የተፈጥሮ ሀብትን መዝረፍን ያመለክታል። ቅኝ ገዥዎች ለመግዛት እንዲያመቻቸው የራሳቸውን ቋንቋ፣ ሀይማኖት፣ ባህልና አኗኗር በሚገዟቸው ሀገሮች ላይ በግድም ሆነ በውድ ተጭነው ያሰፍናሉ። ኦሮሚያ ተብሎ በሚጠራው ክልል የነበሩ ብሔረሰቦች ነገዳቸው ጠፍቶ ባህላቸው ተረስቶ ማንነታቸው ተቀይሮ እንዲኖሩ ተደርገዋል። የገዳ ሥርዓትን በግድ እንዲቀበሉ ተደርገዋል። በመሀሉም ባህሌን፣ ወጌን፣ በማለታቸው የደረሰባቸው ጉዳት ይህ ነው ኣይባልም። ከዚህ የበለጠ ከቅኝ ገዥነትና ተገዥነት በምሳሌነት የሚጠቀስ አይኖርም። ከላይ በዝርዝር ለማሳየት እንደተሞከረውም በዓለም ላይ እራሷን የቻለች ኦሮሚያ የተባለች ሀገር አትታወቅም። ኦሮሚያም ኦሮሞዎች በታሪክ አጋጣሚ የሚኖሩባት ሀገር ናት እንጅ የኦሮሞዎች ብቻ አይደለችም።
የኦሮሞ መስፋፋት እስከ ራያ አዘቦ ድረስ የዘለቀበት ሁኔታ ነበረ። የየጁ ኦሮሞ ባላባቶች የአማራውን፣ የትግሬውንና የአገውን ግዛት ተቆጣጥረዋል። ከአፄ ቴዎድሮስ በፊት የየጁ ኦሮሞ ሥረወ መንግሥት (ዳይናስቲ) አባ ሴሩ ጉዋንጉል፣ ቀዳማዊ ራስ አሊ፣ ራስ አሊጋዝ፣ ራስ ጉግሣ መርሶ፣ ራስ ይማም፣ ራስ ማርየ፣ ራስ ዶሪ፣ ዳግማዊ ራስ አሊ፣ የሰሜን ኢትዮጵያ ገዥዎች ነበሩ። በአንድ ወቅት የጎንደር ቤተመንግሥት ቋንቋ ኦሮሞኛ ነበር። የአፄ ቴዎድሮስ ባለቤት ተዋበች አሊ፣ የአፄ ምኒልክ ባለቤት እቴጌ ጣይቱ ብጡል፣ የራስ መንገሻ ባለቤት ከፋይ ወሌ፣ የንግሥት ዘውዲቱ ባለቤት ባለቤት ራስ ጉግሣ ወሌ፣ የትግራይና የባህረነጋሽ ገዥ የነበሩት ራስ ውቤ የየጁው የራስ ጉግሣ መርሶ ዘር ናቸው።
በምኒልክ ዘመነ መንግሥት የሰው ልጅ የደረሰበት የዕድገት ደረጃ ፊውዳሊዝም ነው። በየትኛውም ሀገር የተስፋፊነት ጦርነቶች ተካሂደዋል። የሚኒልክ አካሄድ የሚለይበት ግን የኢትዮጵያን ግዛት አንድ ላይ አጠቃሎ አሀዳዊ መንግሥት መሥርቶ በዘመናዊ ሥርዐት ማስተዳደር ነበር። በጊዜው ዲሞክራሲ ምርጫ የሚባል የሚታሰብ አልነበረም። ባለጡንቻ እየተዋጋ፣ እያስገበረ፣ የጎሣ መሪዎችን እየጣለ የራሱን አስተዳደር ይመሠርታል።
በምኒልከም የተደረገው ኦሮሞዎች በጡንቻ እየደፈጠጡ የመጡትን ሕዝብ ማስመለስና አንድ አድርጎ ማስተዳደር ነው። በመሀሉ መገዳደል፣ መማረክ፣ መታሠር የሚጠበቅ ነው። በወያኔ የተጨመረው የጡት ቆረጣ የቆርጦ ቀጥል ታሪክ ነው። ጡት ቆረጣና የወንድን ብልት መስለብ የሃይማኖት የለሽ (የባህላዊ ዕምነት ተከታዮች) ባህል ነው። የወንድ ብልት ተቆርጦ ልጃገረድ ለማግባት እንደ ግዳይ የሚቀርብበት ቦታ የት እንደሆነ ሁሉም የሚያውቀው ነው።
ሚኒሊክ ሀገር በመክዳት ለጣሊያን አድረው የኢትዮጵያ አርበኞችን የወጉ ትግሬዎችን ግራ እግርና ቀኝ እጅ (የተንበረከከበትን ግራ እግርና ምላጭ የሳበበትን ቀኝ እጅ) እንዲቆረጥ ማድረጋቸው በፎቶ የተደገፈ ማስረጃ የሚቀርብበት ነው። ወያኔ የአያቶቹን አሳፋሪ ተግባር ስለሚያውቅ ለተቆረጠው እጅና እግር ሀውልት ልትከል ሳይል የአማራና የኦሮሞን ብሔረሰቦች ለማለያየት በተቆረጠ እጅ ላይ ጡት አስቀምጦ በአርሲ ዞን ሂጦሳ ወረዳ በኦሮሞና በአማራ ሕዝብ ላይ ሰቆቃ በፈፀሙ የኦፒዴኦ መሪዎች በነጁነዲን ሳዶ አማካኝነት የአኖሌን ሀውልት ተከለ። የዋሆችም ተደሰቱ፤ ጣታቸውንም በሌላ ብሔረሰብ ላይ ላይ ቀሰሩ። ወያኔም እንደ ባለውለታ ተቆጥሮ የኦሮሚያን መሬት ለአረቦችና ሕንዶች ሲቸበችብ ዝም ተባለ።
የተለያየ ስም የተሰጠው የአፄ ምኒልክ ዘመነ መንግሥት የፈጠረው አስገባሪ፣ ጢሰኝንት ወዘተ ባጠቃላይ ፊውዳሊዝም ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ በጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር ደርግ የካቲት 25 ቀን 1967 ዓ.ም. የወጣው የመሬት ላራሹ አዋጅ ለመጨረሻ ጊዜ ያንኮታኮተው መሆኑ እየታወቀ ከሌላ ባላጋራ ወይም ወያኔ ጋር ከመፋለም ይልቅ ስለፊውዳሊዝም ማላዘኑ ጥቅሙ ምን እንደሆነ አይታወቅም።
በውጭ የሚኖሩ የተማሩም ሆኑ ያልተማሩ አንዳንድ የኦሮሞ የፖለቲካ አክቲቪስቶች ባሕሪ በዚህ ይገለጣል። (“I am Oromo first” የሚለው የጃዋር መሐመድ አዲስ መፈክር ከዚሁ የመነጨ ነው። አንገቷ ላይ የዋርካ ምስል ተነቅሳና የሱን መፈክር ከሥሩ አስጽፋ አንድነትን የሚደግፉ ኢትዮጵያወያንን ስትዘልፍ የምትውለውን ጀርመን የምትገኘው አደገኛ ቦዘኔ ሁኔታ የህመሙን ከፍተኛ ደረጃነት ያሳያል።)
በቅርቡ ለንደን ላይ በተደረገው የኦሮሞ የሕግ ባለሙያዎች ስብሰባ ላይ በጥቂት ግለሰቦች የተንፀባረቀውም ይህ ባሕሪ ነው። አማራውን ከሌላው ብሔረሰብ ከሚገባው በላይ አግዝፍው በማየት የራሳችውን ብሔረሰብ በማሳነስ ርቀው በመሄድ ከፊታችን ልጆቻችንን በመፍጀት ላይ ያለውን የጭራቆች መንግሥት (ወያኔን) በጋራ ተባብሮ ከመጣል ይልቅ “የእኛ ዓላማ ኢትዮጵያን አፈራርሶ ኦሮሚያን መገንጠል ነው” ይላሉ። ኢትዮጵያን በማግሥቱ ሄደው እንደ ቦረና ሣር ቤት እንደሚያፈራርሷት ሁሉ። ኢትዮጵያ ማለት አማራ፤ አማራ ማለት ኢትዮጵያ እንደሆነች በአዕምሮአቸው የሠረፀው የትንሽነት ሕመም ስለሚነግራቸው ኢትዮጵያ ከ80 በላይ ብሔረሰቦች ሀገር መሆኗን ይረሱታል። በእነሱ አስተሳሰብ ሰሜኑ የትግሬና የአማራ፣ ደቡቡ የኦሮሞ ነው። ሌላው ብሔረሰብ አይነሳም። ኢትዮጵያ ባቀፈቻቸው ብሔረሰቦች አጥንትና ደም የተገነባች በማንም ህመምተኛ ጩኸት የማትነቃነቅ መሆኗን ሊረዱ የሚችሉት የህክምና ባለሙያ ዘንድ ሄደው በመታከም በራሣቸው መተማመን ሲችሉ ብቻ ነው። እነኚህ የዞረባችው ሀገር አጥፊዎች የወያኔው የኦሆዲድ አባላት “de-Amharicization” የሚል አዲስ ቃል ፈጥረው ኦሮሚያን ከአማራው ጋር ከሚያገናኙ ባህላዊ ትሥሥሮች እናለያያለን በማለት ውጥን መያዛችውን ለማዎቅ ተችሏል። በእነርሱ አባባል የአማራ ዶሮ ወጥ መብላትና የዶርዜ ጥበብ መልበስ በኦሮሞው ላይ አማራው ያሳደረው የባህል ተፅዕኖ ነው። እነርሱ በእንግሊዝ ሱፍና በአሜሪካ ጂንስ ተከሽነው ሲወጡ ግን የፈረንጆቹ የአለባበስ ባህል ተገዢ ነን አይሉም። ይህ ሁሉ ዝግጅት ኦሮሚያን ገንጥሎ ሥልጣን ላይ ለመቀመጥና አዲስ አበባን ከያዙ በኋላ የወያኔ ጄኔራሎች ዘርፈው የገነቡትን ሕንፃ እንወርሳለን በሚል ቅዠት ውስጥ ስለሚዋኙ ነው።
ባለፈው ጊዜ በዩናይትድ ኪንግደም ለንደን ከተማ የኦሮሞ የሕግ ባለሙያዎች ማህበር የጠራው የሁለት ቀን ጉባኤ ተካሂዷል። በስብሰባው ሊቀመንበር አቶ ጌታቸው ወየሳና በጸሐፊው በአቶ ሁንዴ ዱጋሣ አባባል የስብሰባው ዓላማ በኦሮሞ ድርጅቶች መካከል ያለውን ሀሳብ ለማቀራረብ ከዚያም ወደፊት ከሌሎች የኢትዮጵያ ተቃዋሚዎች ጋር ተቀራርቦ አንድ ላይ ለመሥራት ነው። ቀጣዩም ስብሰባ በአትላንታ እንደሚካሄድ አስታውቀው ነበር። የአትላንታው ስብሰባም ተካሂዶ ነበር። ሆኖም ግን ሾልክው የሚወጡ መረጃዎች የሚያመለክቱት ቀደም ሲል የተባለውን አይደለም። የስብሰባው ዓላማ የተቀደሰ ቢሆንም ሁለት የድርጅት መሪዎች ነን በሚሉና በጃዋር መሀመድ የተሰጡ አስተያየቶች አሉታን ፈጥረዋል። በተለይ የተሰጡት አፍራሽ አስተያየቶች በታዳሚው የሞቀ ጭብጨባ መታጀብ በመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ዘንድ ጥያቄዎችን ጭሯል። የአንዳንዶቹንም የሕይወት ታሪክ ወደኋላ መለስ ብሎ ለማየት አስገድዷል።
የመድረክ አዝጋጁ የፕሮቴስታንት ሃይማኖት ተከታይ ነኝ ባዩ የመቶ አለቃ ተሻለ አበራ በደርግ ዘመነ መንግሥት ከፖሊስ ኮሌጅ በመኮንነት ተመርቆ ወደ ቀድሞዋ ሶቪየት ሕብረት ለትምህርት ተልኳል። በጊዜው በሥራ ላይ የነበሩ ወደ ሶቪየት ሕብረት ለትምህርት የሚላኩ የኢሠፓ አባላትና ካድሬዎች ናቸው። ወያኔ ሥልጣን እንደያዘም በተለያዩ የሥራ መደቦች ሲያገለግል ከቆየ በኋላ እስከ ኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንትነት ደርሷል። አሁንም የኦሕዴድ አባል ሳይሆን እዚህ ደረጃ ላይ እንደማይደርስ ፀሐይ የሞቀው ሐቅ ነው።
መቶ አለቃ ተሻለ በወያኔ ለትምሀርት ወደ እንግሊዝ ሀገር ሂድ ሲባል ሚስትና ልጁን አስቀድሞ ወደ ዑጋንዳ በመላክ ለተሻለ ኑሮ በዚያው ቀርቷል። ባለውለታ ወይም ትግሬ ላልሆነ የዚህ ዓይነት ዕድል የማይታሰብ ነው። እንግሊዝ ሀገር እንደሄደም ዘመድም ሆነ ወዳጅ ስላልነበረው የቀረበው ወያኔን በመቃወም የእንግሊዝ ጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት (Downing Street) ደጃፍ ላይ የነበሩ ኢትዮጰያውያንን ነው። እነርሱም ወገናችን ነው በሚል ችግሩን ተረድተው አስፈላጊውን ድጋፍ ሁሉ አድርገው የመኖሪያ ፈቃድ እስከሚያገኝና ጉዳዩ ፈር እስከሚይዝለት ድረስ ሲንከባከቡት ቆይተዋል።
ዓመልና ጅራት ከወደኋላ እንደሚባለው ሁሉ የመቶ አለቃ ተሻለ ሀገር ከለመደና የስደተኝነት ጉዳዩ ካለቀለት በኋላ የዘር ክሩን መዝዞ ወደ ኦሮሞ ተቃዋሚዎች በመሄድ ውለታ ካደረጉለት ኢትዮጵያውያን ተደብቆ ይኖራል። ተሻለ ኢትዮጵያ ፈራርሳ የኦሮሚያ መንግሥት ይመሠረታል ብሎ የሚያስብ ፀረ የሀገራችን አንድነትና የኢትዮጵያዊነት ጥላቻ እንዳለው በተለያዩ ሁኔታዎች አቋሙን በማንፀባረቅ ላይ ይገኛል። ውሎው ኦሮሚያንና ኦጋዴንን እንገነጥላለን ከሚሉ የኦሮሞ ተወላጆችና የሱማሌ ዜጎች ጋር ሲሆን፤ ይህንንም ለማሳካት የሰብዓዊ መብት ታጋይ ድርጅቶችንና የእንግሊዝ ባለሥልጣናትን በመቅረብ መርዙን ሲረጭ ይውላል።
ሜንጫ በአረብኛው ሜንቻ ከተባለው የስለት መሣሪያ የተወሰደ ነው። አክራሪ እስላሞች የሌላውን ሃይማኖት ተከታዮች አንገት የሚቆርጡብት መሣሪያ ማለት ነው። በአሜሪካ ያደረገውን እውነተኛ ዓላማውን የሚገልፀውን አክራሪ የእስልምና ሃይማኖትን ለማስፈን የተጠቀመበትን ንግግር ለማዳመጥ የሚቅጠለውን ማስፈንጠሪያ እዚህ ላይ ይጫኑ። የእስልምና ሃይማኖት ተከታዮችን ሰብስቦ ባደረገው ንግግር ጃዋር መሐመድ እኛ ዘንድ የሌላውን አንገት በሜንጫ ነው የምንቆርጠው ሲል ታዳሚው “አላህ ወ አክበር!” ብሎ አጨብጭቦለታል። ጃዋር ከሼሪያ ሕግ ተከታይ ጂሃዲስቶችና ከአይሲስ የሚለየው በምንድን ነው? ይህ ሰው ነው እንግዲህ በውጭ በሚኖሩ የኦሮሞ ተወላጆች የኦሮሞ ታጋይ ተብሎ የሚወሰደው።
ጃዋር OMN በሚል ያቋቋመው መገናኛ ብዙሓን ከአንዳንድ የአረብ ሀገሮች የገንዘብ ድጎማ እንደሚያገኝና በየሀገሩ የሚገኙ አንዳንድ ወጣቶችንና ቦዘኔዎች እየከፈለ እርሱ በዜና ማሰራጫው ሊል የማይችለውን እነሱ በሶሻል ሚዲያዎች እንዲሉለት እንደሚያደርግ ይነገራል። የአንዳንዶቹም እንቅስቃሴ ማስረጃ እየተሰበሰበና ለሕግ ለማቅረብ ዝግጅት እየተደረገብት ስለሆነ ወደ ዝርዝሩ አልገባም።
አንዳንድ ከፋፋዮች ለማራገብ እንደሚሞክሩት ሳይሆን ሰፊው የኦሮሞ ሕዝብ አያት ቅድመ አያቶቹ የተዋደቁላት ኢትዮጵያ አንድነቷ ተጠብቆ፣ ዴሞክራሲ ሰፍኖ፣ ሁሉም በእኩልነት የሚኖሩባት ሀገር ነው የሚፈልጉት። የኦሮሞ ሕዝብ በኢትዮጵያ ላይ የአንበሣ ድርሻ ያለው፣ ብሔረሰቡ የሰፈረበት ቦታ ለም ቢሆንም ጫንቃው ላይ የተቀመጡ ደም መጣቾች ለጊዜው የበይ ተመልካች ቢያደርጉትም ከሌሎች ወገኖቹ ጋር አብሮ ታግሎ መብቱን ማስከበር እንጅ አኩርፎ ልገንጠል የሚል ሕዝብ አይደለም።
ኢትዮጵያዊነት ተጭኖብኛል፤ ማንነቴን አይገልፀውም፤ ኢትዮጵያዊነት የሚባል መታወቂያነት ወይም identity የለም የሚለው ጃዋር ስለ ብሔረሰብ እንጅ ስለ ኢትዮጵያዊነት ተናግሮ አያውቅም። አማራ ኢትዮጵያዊነቱን ከረሳ ኦሮሞ የመገንጠል ህልሙ እውን ይሆናል በሚል እሳቤ ይመስላል ከአትላንታ ስብሰባ በኋላ የአማራውን መበደልና በአማራነት የመደራጀትን አስፈላጊነት አፅንዖት ሰጥቶ ሲናገር እየተሰማ ነው። የማንነት ጥያቄ ያነሳው አማራው ኢትዮጵያዊነትን ማቀንቀኑ እንደጎዳውና ይህንንም ትቶ እርሱና ጀሌዎቹ “I am Oromo First” እንደሚሉት አማራውም የእነርሱን መንገድ በመከተል ላይ እንደሆነ ለማሳመን ጥረት ሲያደርጉ ይስተዋላል። እነ ጃዋር ያልተረዱት አማራው ኢትዮጵያዊነቱን ብሎም በኢትዮጵያ አንድነት ላይ ያለውን የፀና አቋሙን እንደያዘ የሚደርስበትን ጥቃት ለመከላከል በአጭር ጊዜ ውስጥ በመደራጀትና ተደራጅቶም በጠላቱ ላይ ጥቃት በመሠንዘር ላይ መሆኑን ነው።
ፀረ – የኢትዮጵያ አንድነት፣ ፀረ – ክርስቲያንና ፀረ – አማራ የሆነው ጃዋር መሐመድ በፖለቲካ ተንታኝነት በተደጋጋሚ በኢሣት ቀርቧል። ጃዋርን ከተደበቀበት ጉድጓድ አውጥቶ ለታዋቂነት ያበቃው ኢሣት ነው። ጃዋር በአንድ ጉዳይ ላይ በአማርኛ፣ በኦሮሞኛና በእንግሊዝኛ የተለያዩ መግለጫዎችን የሚሰጥና የሚያምታታ ግለሰብ ነው። የፖለቲካ ብስለት የሌለውን በተለይ በወያኔ ዘመን የሕወሓትን የጥላቻ ፕሮፓጋንዳ እየተጋተ ያደገውን ወጣት ከነመለስ ባልተናነሰ ግራ በማጋባት አንዱን ብሔረሰብ ከሌላው ብሔረሰብ ጋር በማጋጨት ጊዜውን የሚያጠፋ ነው። በመሆኑም ይህ ፀረ – ሠላምና ፀረ – አንድነት አቋም ያለው ሰው በተደጋጋሚ በኢሣት መቅረቡ ከድርጅቱ ዋና ዓላማ ጋር የሚቃረን ስለሚሆን ቢስተካከል መልካም ነው።
ጁነዲን ሳዶ ከጋዜጠኛ ሲሣይ አጌና ጋር ቃል ምልልስ አድርጓል። በእርሱ ዘመን እሥር ቤት ስላጎራቸው የኦሮሞ ልጆች፣ ስለገደላቸውና ወደ ስደት ሲሄዱ ሜዲቴሪያኒያን ባሕር ውስጥ ስላለቁት የኦሮሞ ተወላጆች፣ በአጠቃላይ ስለ ኢትዮጵያ ልጆች ሰቆቃ ገን ትንፍሽ አላለም። ወያኔ በሙስሊሙ የኢትዮጵያ ሕዝብ ላይ ከሊባኖስ አልሐባሽ የተባለ ሃይማኖት አምጥቶ ለመጫን ሲሞክር ጁነዲን ሣዶና ሚስቱ ደግሞ በሳዑዲ አረቢያ ተገዝተው የ14ኛው ክፍለዘመን የሻእሪያ ሕግንና ዋሀቢዝም የተባለውን የእስልምና እምነት ዘርፍ ኢትዮጵያ ላይ ለማስፈን ሲሯሯጡና ሚስቱ አዲስ አበባ ከሚገኘው የሳዑዲ ኤምባሲ ገንዘብ ተቀብላ ስትወጣ ስትያዝ፣ እርሱ ፈርጥጦ ከሀገር ወጥቷል። መልኩና ሥራው የእባብ የሆነው ይህ በኦሮሚያ ብዙ አማሮች ላይ ዘግናኝ ሰቆቃዎችን የፈፀመው የመለስ ዜናዊ ቀኝ እጅ የኦሕዴድ አመራር አባል የሠራቸው ወንጀሎች ማስረጃዎች ተሰብስበው ለዓለም – አቀፍ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት መቅረብ ሲገባው በኢሣት መስኮት ብቅ ብሎ በአፄ ሚኒሊክ ጊዜ ተፈፀመ የሚለውን የፍብረካ ወንጀል ማብራራት ነበረበት ወይ? ሁሉም ሰው ከሚያውቀው ወያኔ ሲነዛው ከኖረው የጥላቻና የሐሰት ፕሮፓጋንዳ የተለዬ ከእርሱ የተገኘ መረጃ አለ ወይ?
የቀድሞ የኦሕዴድ አባልና የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንት መቶ አለቃ ተሻለ አበራ በለንደን ስቱዲዮ ቃለ – መጠይቆች ሰጥቷል። ተሻለ የሚሰጣቸው መልሶች በሙሉ በጥንቃቄ የተሞሉ ኦሮሚያ የኢትዮጵያ አካል እንደሆነች የማያመልክቱ፣ የእርሱም እጅ ስላለብት በኦሕዴድ ስልተፈፀሙት ከፍተኛ በደሎች በማድበስበስ የታለፉ ነበሩ። መቶ አለቃ ተሻለ ኢትዮጵያ እየፈራረሰች ነው ብሎ የሚያስብ ለኦሮሞ ወያኔ የተሻለ ነው ብሎ የሚያምን ፅንፈኛ፣ ፀረ – የኢትዮጵያ አንድነት አቋም ያለው ሰው እንደሆነ የሚያመለክቱ መረጃዎችን የዚህ ጽሑፍ አዘጋጅ ወደፊት የሚያቀርበው ይሆናል። ኢሣትን ተጠቅሞ የለንደኑና የአትላንታውን የኦሮሞ ድርጅቶችን ስብሰባ አስተዋውቆበታል።
ITE ማለት በጆሮ ማዳመጫ እርዳታዎች ውስጥ እነሱ ITC ፣ አይአይሲ ፣ ሲአይሲ የመስሚያ መርጃ ተካትተዋል ፡፡ አብዛኛዎቹ ትናንሽ እና ጥቃቅን ናቸው ፡፡ በእነሱ መጠኖች ምክንያት ሰዎች ሲለብሱ ሲያገ findቸው እነሱን ለማግኘት በጣም እንቸገራለን። ትናንሽ የመስሚያ መርጃ መሣሪያዎች የበለጠ ብልህ ቢሆኑም እርስዎ በቀላሉ ለማስቀመጥ ወይም ለማስወገድ ቀላል ከሆኑት የጆሮ ዘይቤዎች ውስጥ ጥቂቶቹ የመጥፋት ችግሮች ሊያጋጥሟቸው ይችላሉ ፡፡ ይህ የጆሮ ማዳመጫ መሳሪያዎችን ለማፅዳትና ለመጠገን ቀላል ያደርገዋል ፡፡ እና አይአይኤስ ትንሹ የመስሚያ መርጃ መሳሪያዎች በጣም ትንሽ ናቸው ማንም ሰው ማየት በማይችልበት የጆሮ ቦይ ውስጥ ይቀመጣሉ። ITC ወይም CIC የመስማት ችሎታ መሳሪያዎች የመስማት ችሎታ ችግር አነስተኛ ሊሆኑ የሚችሉ መፍትሄዎች ናቸው ፡፡ እነሱ በከፊል ወይም ሙሉ በሙሉ በጆሮ ቦይ ውስጥ በሚገጣጠሙ ትናንሽ መያዣዎች ውስጥ ይገኛሉ ፡፡ ብዙ ሰዎች እነዚህን ይወዳሉ ምክንያቱም በቀላሉ በስልክ ላይ በቀላሉ ሊጠቀሙበት ስለሚችሉ ፡፡ ሆኖም አይኢሲ ፣ ሲአይ እና አይቲሲ መሣሪያዎች በአነስተኛ መጠናቸው ምክንያት ለማስተናገድ እና ለማስተካከል ይቸገራሉ ፡፡ በተጨማሪም ፣ በትናንሽ ጆሮዎች ላይገጥም ይችላል ፣ እና እነሱ የሚመከሩት ከትንሽ እስከ መካከለኛ የመስማት ችሎታ ላላቸው አዋቂዎች ብቻ ነው ፡፡
ከጳጉሜ 5, 2008 ዓ.ም. ምሽት ጀምሮ እስከዛሬ ድረስ የመከላከያ ሰራዊት ኮንሶ በሚገኙ የተለያዩ ቀበሌዎች ነዋሪዎች ላይ ጥቃት ፍጽመዋል ሲሉ አንድ የሕዝብ ተወካይ ነኝ ያሉ ለአሜሪካ ድምፅ አስታወቁ።
የደቡብ ክልል መንግስት ቃል አቀባይ ወ/ት ሂክማ ከይረዲን በጉዳዩ ላይ ምላሽ ለመስጠት ቃል ቢገቡም በስብሰባ ምክንያት ዘገባ እስከተጠናቀረበት ጊዜ ድረስ ሊገኙ አልቻሉም።
ምንም እንኳ ልጅን በቀኝ በኩልም ይሁን በግራ በኩል ማዘል የሚያስከትለው ችግር ባይኖርም፤ አብዛኛዎቹ እናቶች ግን ልጃቸውን በግራ ጎናቸው ማዘል ይቀናቸዋል ይላሉ ተመራማሪዎቹ።
የዚህም ምክንያት ለማግኘትም የሩሲያ ቅዱስ ፒተርስበርግ ዩኒቨርሲቲ ተመራማሪዎች እንዲህ አይነት ልማድ እንስሳቶች ላይ እንደሚስተዋል የተመከቱ ሲሆን፥ በዚህም ልጅን በግራ ማዘል ልማድን ሰዎች ያመጡት ነው አሊያም በሁሉም ፍጥረታት ዘንድ የሚስተዋል ነው የሚለውን ተመልክተዋል።
በዚህም ዋልሩስስ የተባለው የባህር እንስሳ እና የሌሊት ወፍ ልክ እንደ ሰው ሁሉ ልጃቸውን በግራ ጎን አዘውትረው ማዘል እንደሚቀናቸው መለየታቸውን ነው ተመራማሪዎቹ ያስታወቁት።
ተመራማሪዎቹ ጥናቱ ላይ ተመስርተው ባስቀመጡት ድምዳሜም ልጅን በግራ በኩል የማዘል ልማድ በዝግመተ ለውጥ የመጣ እና በልጆች እና በወላጆች መካከል ስሜታዊ የሆነ ግንኙነት እንዲፈጠር ሊረዳ ይችላል ብለዋል።
ልጅን በግራ በኩል ማዘል በምን መልኩ ከልጆቻችን ጋር ስሜታዊ የሆነ ግንኙነት እንዲፈጠር ያደርጋል የሚለውን ለመረዳት ደግሞ አእምሯችንን መመልከት መልካም ነው ይላሉ።
የቀኝ አእምሯችን ክፍል በግራ በኩል ያለው የሰውነታችን ክፍል ስራውን በአግባቡ እንዲሰራ የሚያስተባብር ሲሆን፥ በተጨማሪም ሂደቶችን እና ስሜቶችን በቀላሉ እንድንረዳ የሚያደርግ የአእምሮ ክፍል ነው።
ዛሬ ፕሬስ ከአፈናና ከተጽዕኖ ተላቋል። ነጻ ሆኗል። ነገር ግን ይህንን እድል አክብሮና ጠብቆ፣ ለራስና ለሙያው የሚሰጠውን እምነት ወደሁዋላ በመተው ክተት ማወጅና ጥላቻን መስበክ ጀግንነት ሆኗል። በአብዛኛው ሚዲያው የማህበራዊ ገጾችን ጨምሮ ጡንቸኞችን እያፈራልን ነው። መንግስት የሆኑም አሉ። መመሪያና ትዕዛዝ የሚሰጡ ባለ ብዙ ማዕረግ ደፋሮች …. ከዚህ የሚከተለው ጽሁፍ ይህንኑ የሚያሳይ በመሆኑ እንዳለ አትመነዋል።
የሀገር ብሄራዊ ጥቅም እንዲከበር ሰላምና ደህንነቷ እንዲጠበቅ፣ ጸረ ሰላምና ጸረ ሀገር የሆኑ ማናቸውንም እንቅስቃሴዎች እግር በእግር ተከታትሎ ማጋለጥ፣ መንግስትና ሕዝብን ማንቃትና ማሳወቅ፣ ራሳቸውን የሚያዩበት መስታወት ሆኖ መስራት የመገናኛ ብዙሃን ተቀዳሚ ተግባርና ኃላፊነት ነው፡፡
መገናኛ ብዙሃን በተለምዶ አራተኛው መንግስት ተብሎ የሚጠራ ግዙፍ ኃይል ነው፡፡ በመገናኛ ብዙሃን ስራ ውስጥ ረጅም ዘመን የካበተ ልምድ የነበራቸው ዛሬ በመስኩ የተመናመኑ ቢሆንም በሌሎች ታላላቅ ሀገራት በእድሜያቸው አንቱ የተባሉ አዛውንት ጋዜጠኞች አዲሱን ተተኪ ትውልድ በስራው ላይ እየኮተኮቱ ኃላፊነት የሚሰማው፣ ሀገራዊ ፍቅርና ክብር ያለው ሙያውን የሚወድድ እንዲሆን አድርገው ያሳድጉታል፡፡
ምክንያቱም ጋዜጠኛው በመጀመሪያ መቆም ያለበት ለሀገሩ ሰላም ብሔራዊ ጥቅምና ለሕዝቡ ሰላም ነው፡፡ከሁሉም በፊት ለሁሉም መነሻና መሰረት የሆነችው ሀገር ሰላሟ ተጠብቆ ሲኖር ነው ጋዜጠኝነትም ሆነ ሌላው የሙያ መስክ መስራት የሚችለው፡፡ ጋዜጠኝነት ሰፊ የስራ ልምድን፣ እውቀትንና ማገናዘብን የሚጠይቅ ትልቅ ኃላፊነት ያለበት የሙያ መስክ እንጂ በስሜትና ጀብደኝነትና በጥላቻ ስሜት ተዘፍቆ የሚያከናውኑት ስራ አይደለም፡፡ ጋዜጠኝነት ሙያዊ ኃላፊነትን ከሕግ ተጠያቂነትና ግዴታ ጋር ያቆራኘም ነው፡፡
በሕትመት ሆነ በኤሌክትሮኒክስ መገናኛ ብዙሃን ኃላፊነት በጎደለው መልኩ ሚዛናዊነት ሳይኖራቸው በጥላቻ ተሞልተው የሚያሰራጯቸው መረጃዎች በሕዝቡ ውስጥ ከፍተኛ አደጋን ያስከትላሉ፤ሰላም ያናጋሉ፡፡የአብሮነት መቻቻልን ያዛባሉ፡፡ በሰውም ሆነ በንብረት ላይ ታላቅ ጥፋትን ያስከትላሉ፡፡
መገናኛ ብዙሃን ትልቅ ጥንቃቄ ሊያደርጉ ይገባል፡፡ መገናኛ ብዙሃን ሀገራዊ አንድነትን፣ ፍቅርን፣ መቻቻልን በማስተማር ችግሮች ቢከሰቱ እንኳ በሰላም ብቻ እንዲፈቱ ማድረግ ሲኖርበት የጦር መሳሪያ ሆኖ ጎራ ለይቶ ድብደባ ማድረግ የለበትም፡፡ የመገናኛ ብዙሃን ዋነኛው ተልእኮ ተገቢነት ያላቸውን በማስረጃ የተደገፉ ሚዛናዊ መረጃዎችን ገለልተኛ ሆኖ ለሕዝብ ማቅረብ ነው፡፡ መገናኛ ብዙሃን የችግሮች ማባባሻ መሳሪያ ሳይሆኑ ችግሮች እንዲፈቱ መፍትሄ የማስገኘት አቅም ያላቸው ናቸው፡፡
በመገናኛ ብዙሃን የሚሰራጭ መረጃ ትክክለኛና ተጨባጭነት ያለው፤ግዜና ቦታን፣ ድርጊቱን፣ የሰው ምስክሮችን፣ የአሀዝ ጥንቅርን ያካተተ ካልሆነ የሚሰሯቸው ስራዎች ተአማኒነት አላቸው ለማለት አይቻልም፡፡ መገናኛ ብዙሃን ምንም ይሁን ምን የሕዝብን ቀልብ ስቤና ነግጄ አተርፋለሁ ብለው ኃላፊነት በጎደለው መልኩ የገንዘብ ትርፍን እያሰሉ የሚንቀሳቀሱ ከሆነ ሀገራዊ አደጋን ያስከትላሉ፡፡ በስተመጨረሻም ተጠያቂነት ይከተላል፡፡ በመገናኛ ብዙሃን የሚሰራጨው ዘገባ ጥላቻን የማዛመት፣ የስም ማጥፋትና በቀልን የተንተራሰ ከሆነ ውሎ አድሮ ችግር ማስከተሉ አይቀርም፡፡ ከትናንት ስህተት ተምሮ ወደፊት የተሻለች ሀገርና ሀገራዊ መግባባት እንዲፈጠር መስራት ይኖርበታል፡፡ መገናኛ ብዙሃንን በአግባቡና በስርአቱ ከተጠቀምንባቸው ለሀገር ሰላምና ግንባታ ሕዝብንም ለማስተማርና ለማሳወቅ በእጅጉ ይጠቅማሉ፡፡
መገናኛ ብዙሃን በእጃቸው ይዘው የማያባራ ተራ ፕሮፓጋንዳ በመንዛት የተጠመዱት ደግሞ በህዝብ መሀል ጥላቻን በመንዛት፣ ግጭትን በመዝራት ሀገርን ለቀውስ ይዳርጋሉ፡፡ይህ እንዳይሆን በየትኛውም መገናኛ ብዙሃን ላይ የሚሰሩ ጋዜጠኞች ከሁሉም በላይ የመጀመሪያው ቀዳሚ ስራና ኃላፊነታቸው ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ጥቅም ሰላምና ደህንነት በሙሉ አቅማቸው መቆም ግዴታቸው መሆኑን ማወቅ ይጠበቅባቸዋል፡፡የመገናኛ ብዙሃን ሃሳብን በነጻነት የመግለጽ በብሔራዊም ሆነ በአለም አቀፍ ደረጃ የተቀመጡ ግልጽ ሕጎች አሉት፡፡ልቅ የመገናኛ ብዙሃን ነጻነት የሚባል ነገር በምድራችን የትም ሀገር ላይ የለም፡፡
የመገናኛ ብዙሃን መብት በግልጽ የተሰመሩ የማይታለፉ መስመሮች ያሉት ሲሆን፤ ከመስመሩ ሲታለፍ የሕግ ተጠያቂነትን ያስከትላል፡፡ የሀገርን ብሔራዊ ጥቅም፤ የሕዝብን ሰላማዊ ኑሮና ሕይወት፤ የሀገር መከላከያ ሠራዊትን ማንኛውንም አይነት እንቅስቀሴ( ከቦታ ቦታ ዝውውር፤ መሳሪያ አይነት፣ ብዛት፣ አሰፋፈርና አቅም) ሌሎችንም በክልከላ ሕጉ ውስጥ የተዘረዘሩ ከሀገራዊ ደህንነት ጋር በቀጥታ የተያዙ ምስጢሮችን መዘገብ አይቻልም፡፡ይህን ማድረግ የመገናኛ ብዙሃን ነጻነት መብት ሳይሆን ሀገራዊ ምስጢሮችን ለሌላ ወገን በአደባባይ አሳልፎ የመሸጥ ወንጀል ነው የሚሆነው፡፡
የመገናኛ ብዙሃን ነጻነት ሕጉ ስላለ እስከምን ድረስ ነው የሚለው ነገር በሙያተኛው ዘንድ በውል ተለይቶ ሊታወቅ ይገባል፡፡ሕጉን አንቀበልም እንዳሻን መሆን እንችላለን የሚል ስርአተ አልበኝነት በየትኛውም ሀገር ተቀባይነት የለውም፡፡ ይህን አካሄድ የሚከተሉት ፖለቲካዊ አላማቸውን ከግብ ለማድረስ ሕዝብን በተሳሳተ መረጃ ከጎናችን እናሰልፋለን ብለው የሚያስቡት ብቻ ናቸው፡፡በሀገር መከላከያ ላይ መዝመትና ሰራዊቱን ለመከፋፈል መጣር ፤በመሪዎቹ ላይ እምነት እንዲያጣ ማድረግ፤ የስም ማጥፋት ዘመቻ መክፈት፤ የመሪዎቹን ስለልቦና ለመጉዳት በፈጠራ ወሬ ማዛመትና ማሰራጨት የፕሬስ ነጻነትና መብት አይደለም፡፡ ሊሆንም አይችልም፡፡
የመረጃ ነጻነት ሕጉ በግልጽና በማያሻማ መልኩ የደነገጋቸው በቀጥታ ከበለጸጉ ሀገራት የተቀዱ (የተወሰዱ) ክልከላ የተጣለባቸውን ሀገራዊ ምስጢሮችን እያነፈነፉ መረጃዎችን መልቀቅ ለሌሎች ሀገራት መረጃን አሳልፎ የመስጠት ተግባር ስለሆነ በከፍተኛ ወንጀልነት ያስጠይቃል፡፡በሌላውም አለም ይኸው ተፈፃሚ ነው፡፡ በኢትዮጵያ የመገናኛ ብዙሀን ሕግ ውስጥ መታረምና መሻሻል ያለበት የቅጣት ሕጉን የመሳሰሉ ቢኖሩም እንኳ የሀገርን ምስጢር፣ በአመራሩ ውስጥ ያሉ ልዩነቶችን፣ የፓርላማ ሰነዶችን፣ የተፈጥሮ ማእድናት ምስጢርንና ሌሎችንም በተገኙበት ሁኔታ እያወጣን እንጽፋለን፤ እንሸጣለን፤ መብታችን ነው፡፡ ማለት የሀገርን ምስጢር አሳልፎ የመሸጥ ያህል አደጋ አለው፡፡ሀገራት ሁሉ የሚጠብቁት የራሳቸው ብቻ የሆነ ብሄራዊ ምስጢሮች አሏቸው፡፡ልቅና የሕግ ጥበቃ የሌለበት ሀገርም ሆነ ሕዝብ የለም፡፡ኢትዮጵያ ውስጥ በመገናኛ ብዙሃን ነጻነት ላይ ገና ዳዴ እያልን ስለሆንን በሙያውም ላይ ያለው ሰራተኛ በቂና የተጣራ ግንዛቤ አለው ለማለት አያስደፍርም፡፡ በዘመናችን ሀገራት ታላቅ አደጋ እየተደቀነባቸው ያሉት በተቃራኒያቸው ጎራ በተሰለፉ ሀገራት መገናኛ ብዙሃን፣ በሶሻል ሚዲያውና በፌስ ቡክ አማካኝነት በሚሰሯቸው መረን የለቀቀ በሀሰት የተሞላ ፕሮፓጋንዳ ነው፡፡
ዛሬ ለአሜሪካ ታላቅ ፈተና ሆኖ የቀረበውና ተአማኒነት እያጣ በመሄድ ላይ የሚገኘው መገናኛ ብዙሃኑ ናቸው ፡፡ በቅርብ አመታት ተከስቶ ላየነው የአረቡ አለም አብዮት ሕዝቡን እያነሳሳ ከመንገድ ያወጣው፤ ግጭቱን ያስተባበሩት፣ ያስፋፉት፣ የጦር አዋጊ እቅድ አውጪ ሆነው ዘመቻውን በበላይነት የመሩት አለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን ናቸው፡፡እነርሱ የየሀገራቸውን ተልእኮ ለማሳካት ስለሚሰሩ በእነርሱ መንገድ ትክክል ናቸው፡፡ትክክል ያልሆነው ሀገሩን መጠበቅ የተሳነው፤ በእነሱ አፍራሽ ፕሮፓጋንዳ እየተመራ የገዛ ሀገሩን፣ ቤቱን፣ ንብረቱንና ታሪኩን ያወደመው በስሜታዊነትና በጀብደኝነት እየተመራ እልቂትን ያመጣው ጥፋት ነው፡፡ ይህን መሰሉን ድርጊት እንዲስፋፋ ያደረጉት መገናኛ ብዙሃኑ ናቸው፡፡ሚዲያ በሰከኑና አርቀው ማሰብ በሚችሉ ሰዎች ካልተመራ በጥላቻ በተመረዙ ግለሰቦች እጅ ከወደቀ ታላቅ ሀገራዊ አደጋን ይጋብዛል፡፡ሀገርን ሰው ወደሌለባት ባዶ አውድማነት ይለውጣል፡፡ አይተንና ሰምተን የምንመሰክረው እውነትም ይህ ብቻ ነው፡፡ ሕዝብ ካለቀና ሀገር ከወደመ በኋላ ቢቆጩት የማይመልሱትና ይቅር የማይባል ታላቅ ስህተት ስለሆነ ጸጸትን ያስከትላል፡፡ የመን፣ሶርያ፣ጎረቤት ሶማሊያ፣ ዩጎዝላቢያና ሌሎችም የወደሙት በዋነኛነት ተልእኮ ባላቸው መገናኛ ብዙሃን አጋፋሪነት ነው፡፡ ከኋላ ሰራዊትና መሳሪያ ይሰማራሉ፡፡ ዳሩ እነርሱ ምንቸገራቸው ? የእነርሱ ሀገር ሰላም ውሎ ይደር፡፡ግጭት የለበት ጦርነት፤ ጥይት አይጮህበት፡፡እንደተመኙት የሌላውን ሀገር ሕዝብ አባልተው እንዲጨራረስ አደረጉ፡፡ ሀገራቱን አፈራረሱ፡፡ሕዝቡም አለቀ፡፡የተሰደደውም ተሰደደ፡፡ዛሬ ሚሊዮኖች ሀገርና ነጻነት አልባ ሆነው በሰው ሀገር በስደት ይኖራሉ፡፡
የግሉ ፕሬስ መኖር ለሃሳቦች በነጻነት መንሸራሸር መሰረታዊ ነው፡፡ በእኛ ሀገር ተጨባጭ ሁኔታ ሚዛናዊ በማስረጃ የተደገፉ ለችግሮችም መፍትሄ የሚያስገኙ ከሁሉም በላይ የሀገራቸውን ሰላምና ደህንነት ብሔራዊ ጥቅም ዘብ ቆመው መጠበቅና ማስጠበቅ ይገባቸዋል፡፡የግሉ ፕሬስ ካለበት ሰፊ ከፋይናንስ ችግር አንጻር የተለያየ የፖለቲካ አላማና ፍላጎት ባላቸው የሚረዳና የሚታገዝ ከሆነ ነጻና ገለልተኛ ሆኖ ሀገራዊ ጉዳዮችን ሊፈትሽ አይችልም፡፡ የፖለቲካ ድርጅቶች ጋዜጠኝነት ( ሚሊታንት ጆርናሊዝም) ፍጹም ወገናዊ በመሆኑ ለሁሉም ሕዝብ እኩልና ሚዛናዊ ሆኖ ሊሰራ ወይም አገልግሎት ሊሰጥ አይችልም፡፡ኢዲቶሪያል ፖሊሲው የሚመራው በፓርቲው ድርጅታዊ መስመር በሚፈስለት አቅጣጫ ብቻ ነው፡፡በስራው ላይ ያሉት ሰዎች የትኛውንም ያህል ስለሀገርና ሕዝብ ቢያወሩም ግባቸው የራሳቸውን ድርጅት አላማ ማሳካትና ሌላውን ማጣጣል፣ መኮነን፣ የእነርሱን ተመራችጭነትና ብቃት ማሳየት ነው፡፡
እነርሱ የሚያራምዱት የፓርቲያቸውን ፖለቲካዊ ኢኮኖሚ ተልዕኮ ነው፡፡ ሁሉንም አመለካከትና የሕዝብን የተለያየ ፍላጎት በሚዛናዊነት አያስተናግዱም፡፡ ብዙዎቹ በተጨባጭ እንደታየው አክቲቪስቶችና የድርጅታቸው ካድሬዎች እንጂ ሚዛናዊ ሆነው የሚሰሩ ጋዜጠኞች አይደሉም፡፡ ለኢትዮጵያ የሚጠቅማት ሚዛናዊና ኃላፊነት የተሞላበት ጋዜጠኝነት ነው፡፡ቅጥ ያጣውን ልዩነት የሚያጠብብ፤ ዘረኝነትን የሚያጋልጥ፤ ሰው ሆኖ መፈጠር ብቻ በቂ መሆኑን የሚያሳይ፤ጎራ ለይቶ በጎሳና በዘር ጉዳይ የማይዳክር፤ ትልቁን የሀገር ሰላም ረስቶና ዘንግቶ ሕዝብን ከሕዝብ ለማጋጨት የማይጥር፤ ይልቁንም በግለሰቦች መንስኤነት ችግሮች ቢፈጠሩም ችግሩ እንዲፈታ በማድረግ የህዝቦች አብሮነት ፍቅርና ወንድማማችነት ተከብሮ መኖር እንዲቀጥል የሚሰራ ሊሆን ይገባል፡፡
ለኢትዮጵያ የሚያስፈልጋት ከተራ ስም ማጥፋት ከጥላቻ ፕሮፓጋንዳና ከበሮ ድለቃ የተላቀቀ ሚዛናዊ ሚዲያ ነው፡፡ ከትልቋ ሀገር ኢትዮጵያ ይልቅ ወደጎጥና መንደር ተንከባልሎ፤እይታውም በክልል ብቻ ታጥሮ በጠብ አጫሪነት ተሞልቶ አንዱን በሌላው ላይ ሲያነሳሳ የሚውል፤ የራሱን ትልቅነት በጭፍን የሚሰብክ መገናኛ ብዙሃን ለኢትዮጵያ አይመጥንም፡፡ ለሀገር ውድቀት እየቆፈረ ያለ መገናኛ ብዙሃን ከመሆን አይዘልም፡፡
ይህች ታላቅ ሀገር ከዘረኝነትና ከጎጠኝነት በላይ ስሟና ታሪኳ የገዘፈ ነው፡፡ነጻነቷና ክብሯ ከሁሉም የሀገሪቱ ብሄር ብሄረሰቦች በጋራ ቆመው ጠላትን እየመከቱ በየትውልድ ፈረቃ የደም መስዋእትነት ከፍለው ያቆዩአት ሀገር ነች፡፡ይህ ትወልድ የአባቶቹን ታላቅ ተጋድሎ ጠንቅቆ ማወቅ ይጠበቅ በታል፡፡ ኢትዮጵያ በወሬ በሽብር በአሉባልታ የምትፈርስ ሀገር አይደለችም፡፡አትበታተንም፡፡ አትወድቅም፡፡፡ የጠላቶቿ ሕልም አይሳካም፡፡ሕዝብን በመከፋፈል እርስ በእርሱ እንዲጋጭ በማድረግ ሀገርን ከማጥፋት ውጭ የሚገኝ አንዳችም ትርፍ የለም፡፡ መገናኛ ብዙሃን በስነምግባር የሚመሩ የሀገርን ሰላምና ደህንነት የሚያስጠብቁ ለልማት ሕዝብን የሚያተጉ ችግሮች ሲከሰቱ በሰላም ብቻ እንዲፈቱ የሚያደርጉ ሀገራዊና ሕዝባዊ ኃላፊነታቸውን የሚወጡ መሆን ይኖርባቸዋል፡፡
ዘመን አልፎ አዲስ ዘመን ይተካል፡፡መሪዎች ያልፉሉ፡፡ ዘመን የፈጠራቸው መሪዎች ይተካሉ፡፡ ፓርቲዎች ይፈጠራሉ፤ ፓርቲዎችም ይቀየራሉ፡፡ ኢትዮጵያ ግን አታልፍም፡፡ የሚተካው አዲስ ትውልድ እያዘመናት ታሪካዊና ታላቅ ሀገርነቷን ጠብቆ ያስቀጥላታል፡፡ መገናኛ ብዙሃን ከውዥንብርና ከጊዜያዊ የፖለቲከኞች የተዛባ አመለካከት ነጻ መሆን ይገባቸዋል፡፡ ሕዝብን ከሕዝብ የሚያጋጩ ፖለቲከኞችን ስራ ጠንቅቆ መረዳት ይገባል፡፡ መገናኛ ብዙሃን ሚዛናዊ መሆን ካልቻሉ ሀገራዊ ውድቀትና ትርምስን ያመጣሉ፡፡ ይሄ ደግሞ አይበጀንም፡፡ ከፖለቲካ ድርጅት ጋዜጠኝነትና ከአክቲቪስትነት ወደ ሀገራዊና አለምአቀፋዊ ጋዜጠኝነት መሸጋገሩ ይበጃል፡፡ መንደርተኝነትን ይዞ ክልልን ለይቶ በመቆም ሀገራዊ ራእይ ማራመድ አይቻልም፡፡ኢትዮጵያን ኢትዮጵያ ያደረጋት መልከ ብዙ፣ ባህለ ብዙ፣ እምነተ ብዙ፣ መሆኗ ነው፡፡ «ኢትዮጵያዊ ኢትዮጵያዊነቱን፤ ነብር ዥንጉርጉርነቱን አይለውጥም» እንዲሉ ይህችን ባለታሪክ ታላቅ ሀገር መጠበቅ መንከባከብ፤ልዩነትን አስወግዶ ሕዝቧን በፍቅር ማስተሳሰር እንጂ፤ የብሔርና ጎሳ ልዩነትን በመስበክ ቅራኔን በማስፋት ጥፋትን መጋበዝ ተገቢ ባለመሆኑ መገናኛ ብዙሃኑ ታላቅ ሀገራዊና ሕዝባዊ አደራቸውን በፍጹም የሀገርና የሕዝብ ፍቅር ስሜት ሊወጡ ይገባል፡፡
...በዚህም መሰረት ሕብረተሰቡ በየአካባቢው ራሱን አደራጅቶ እንዲጠብቅ ከመንግሥት በኩልም አስፈላጊው ድጋፍ እንደሚደረግለት ተነጋግረናል፤ ተግባብተናል... ብርጋዴር ጀኔራል አሳምነው ጽጌ የአማራ ክልላዊ...
(ERF) በአለማችን በኢኮኖሚ አቅማቸው የዳበሩ የቡድን 20 አገራት ዛሬ በሳውድ አረቢያው ንጉስ ሰልማን አማካኝነት የቪዲዮ ኮንፍረስ አድርገዋል። የኮንፈረንሱ ዋና አላማ በኮሮና ቫይረስ የተነሳ በአለም ላይ የተፈጠረውን ከፍተኛ የኢኮኖሚ መናጋት ለማስተካከል ነው። አገሮቹ ወደ 5 ትሪሊየን የሚጠጋ ገንዘብ ኢንቨስት ለማድረግ ስምምነት ላይ ደርሰዋል። ኮሮናን ተከትሎ ሊፈጠር የሚችለውን የምግብ፣ የመድሃኒትና ሌሎችንም የአቅርቦት ችግሮች ለመከላከልም ስምምነት ላይ ደርሰዋል።... Continue Reading →
የእስክንድር ፖለቲካ አንድ እርምጃ ወደፊት ሁለት እርምጃ ወደኋላ ጋዜጠኛ እስክንድር ነጋ ለፕሬስ ነጻነት በከፈለው ዋጋ ከአገር አልፎ አለማቀፍ እውቅና አስገኝቶለታል። በጽናቱና አይበገሬነቱ የብዙዎችን አድናቆት ማትረፉ የሚያከራክር አይደለም። ይሁን እንጅ የፕሬስ መብት ተሟጋችነቱን ትቶ ወደ ፖለቲካው አለም መግባቱን ካሳወቀ በሁዋላ፣ እስክንድር አወዛጋቢ ከሆኑ የኢትዮጵያ ፖለተከኞች ተርታ ተሰልፏል ። ለኢትዮጵያ ነጻነትና ለዲሞክራሲ እታገላለሁ የሚለው እስክንድር፣ ከጊዜ ወደ... Continue Reading →
ኣብ ኢትዮጵያ ክሊ ኦጋዴን ንናፃነት ዝዋጋእ ጉጅለ ደባይ ተዋጋእቲ ትማሊ ሶኑይ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ ወታሃደራት መንግስቲ ንሓደ ሰሙን ኣብ ዝሓዝዎ ወፍሪ መጥቃዕቲ ልዕሊ ሓደ ሚእቲ ሲቪላት ቀቲሎም ክብል ከሲሱ።
እቲ ጉጅለ ደባይ ተዋጋእቲ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ ወታሃደራት መንግስቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ንሓደ ሰራሕተኛ ፕሮግራም ምግቢ ዓለም ቀቲሎም ን'2 ዝዓፈንዎም እቶም ወታሃደራት ንዘካይድዎ ጅምላዊ ቅትለት ሰላማውያን ሰባት ስለዝረአዩ'ዮም ኢሉ'ሎ።
ናይቲ ግንባር ሓላፊ ጉዳያት ወፃኢ ዓብድራሕማን መሃዲ ን'ሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ከምዝበልዎ እቶም ዝተቀትሉ ሰባት ኣብ ገማግም ማይ ዝነብሩ ሓረስቶትን ኣርባሕቲ ኸፍቲን ሰላማውያን ሰባት'ዮም ኢሎም።
ወሃቢ ቃል መንግስቲ ኢትዮጵያ አቶ ሽመልሽ ከማል ነዚ ክሲ መሰረት ኣልቦ ሓሶት'ዩ ኢሎም። አቶ ሽመልሽ ን'ሬድዮ ድምፂ አሜሪካ ኣብ ዝሃብዎ ቃል እቲ ጉጅለ ተስፋ ስለ ዝቆረፀ ዘውርዮ ዘሎ'ዩ ኢሎም።ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ምስቲ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ረድኤት ሕቡራት መንግስታት ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ብዝተተሓሓዘ ዝተጠርጠሩ ሰባት ከም ዝተአሰሩ አቶ ሽመልሽ ከማል ምግላፆም ኣብ ትማሊ ሰኑይ ዜናና ከም ዘመሓላለፍናዮ ይዝከር።
መደበር ቴሌቭዥን ሲ ኤን ኤን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ዘዳልዎ ‘ጀጋኑ ዓለም’ ዝብል ፕሮግራሙ ኣብዚ ዓመት ኣብ ዓለም ለውጢ ንምምጻእ ዝሰርሑን ለውጢ ዘምጽኡ ውልቀሰባት ንስርሖም ኣፍልጦ ንምሃብን ነዞም ሰባት ንምትብባዕን ታሕሳስ 3 ሽልማት ክህብ’ዩ። ኣብቲ ናይ ሎሚ ዓመት ፕሮግራም ኢትዮጵያዊያት ወ/ሮ ፍረወይኒ መብራህቱ ሓንቲ ኣብ ናይ ሎሚ ዓመት 10 ቀዳሞት ‘ጀጋኑ ዓለም’ ኮይና ክትርቛሕ ክኢላ’ላ።
ወ/ሮ ፍርወይኒ መብራህቱ ማርያም ሳባ ዝተባህለ ትካል ብምምስራት ዝሕጸብ ሞዴስን ፓንትን ኣብ ምፍራይ ንደቂ ኣንስትዮ ብነጻ ኣብ ምዕዳል ብዘበርከተቶ ስራሕ’ያ ናብዚ ሽልማት ክትርቋሕ ኪላ። ንሳ ብኸመይ ነዚ ትካል ንምምስራትን ነዚ ስራሕን ምምስራት ከምተበገሰት ከተረድእ ከላ ንሳ ወርሓዊ ጽግያታ ኣብ ዝጀምረትሉ እዋን ኣብቲ ሕብረተሰብ ዝነበረ ኣተሓሳስባን ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ዝሕድሮ ዝነብረ ጸቕጢን ትዝክር። ድሒራ ንትምህርቲ ናብ ሃገረ ኣሜርካ ምስ ከደት ኣብኡ ዝረኸበቶ ዝተፈልየ ባህሊ ከምዝነበረን ኩሉ ጊዜ ኣብ ሓሳባ ዝመላለስ ዝነበረ ምንባሩ ትገልጽ። ናብ ሃገራ ምስ ተመልሰት ኣብዚ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ከተዘራርብ ኣብ ዝፈተነትሉ ድማ ብዙሕ ለውጢ ከምዘይተዓዘብት ድማ ተብርህ። ብድሕሪኡ ነቲ ዝተማሃረትሉ ሞያ ብምጥቓም ኣብ 2005 ዝሕጸብ ሞዴስ ብምፍራይ ነቲ ትካል ንምምስራት ከምዝተላዕለት ትገልጽ።
ካብ ጥሪ 20–ሚያዝያ 18, 2021, ዝሰልጠኑን ናይ IRS-መረጋገጺ ዘለዎም ናይ ቐረጽ ሰብ ሞያ፣ ውሑስ ዘየስግእን 100% ናይ ቐረጽ ኣመላልኣ ብኦንላይን ሓገዝ ዝህቡ ተዳልዮም ኣለዉ። ናትና ሰብ-ሞያ ኣብቲ ሓድሽ ናይ እፎይታ ሕጊ ዝርከቡ ሓዊሱ፣ ነቶም ኩሎም ሓደሽቲ ናይ ቐረጽ ሕግታትን ዘለዉ ክሪዲታትን ይፈልጥዎም እዮም፣ እዚ ድማ ተመላሲ ዝኸውን ከብዝሑልካን መብዛሕትኡ ገንዘብካ ኣብኢድካ ክኸውንን ይሕግዝ። ብተወሳኺ ውን ነቲ ናይ ስቲሙለስ ቸኪንግ ገንዘብ ይግበኣኒ ምንባል ክንሕግዘካ ንክእል ኢና።
ስለዚ ድማ ብዛዕባ ናትካ ቐረጽ ዝምልከት ብዝግባእ ንኽንሕግዘካ፣ ዘድልዩኻ ነገራት ከምኡ ውን ተወሰኽቲ መማረጺታትን፣ ግን ሓገዝቲ፣ ክትእክቦምን ከተዳልዎምን ዝግበእካ ሰነዳት ኣብዚ ዝስዕብ ኣለዉ፥
ናጻ ናይ ቐረጽ ምድላው ኣገልግሎት ብቨርችዋል ምርካብ። ናይ IRS-መረጋገጺ ዘለዎም ሰብ ሞያ ምሳኻ ይሰርሑ ብድሕሪኡ ብርሕቀት ኮይኖም ነቲ ናይ ቐረጽ ተመላሲ የዳልውዎሞ ኣብ ክንዳኻ ብኢሌክትሮኒክ የእትውዎ። ውሑስ፣ ዘየስግእ መልኣኺ ነቶም ኣገደስቲ ሰነዳትካ ብቐሊሉ ከምዝለኣኹ ይገብሮም።
ብይን ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን 12 ዓመት ኣብ ዘቑጽረሉ ዘሎ ወርሒ ሚያዝያ፣ ኢትዮጵያ ንውሳኔ እቲ ኮሚሽን ብምኽባር ካብ ልኡላዊ መሬት ኤርትራ ክትስሕብ ከምዝግባእ ሬድዮ ኤረና ዝተወከሰቶም ሓያሎ ኤርትራውያን ደጊሞም ጸዊዖም።
ኢትዮጵያ ባድመ ካብ ዝርከቦ ልኡላዊ መሬት ኤርትራ ሰራዊት ንምስሓብ ናይ ዘተ ቅድመ ኩነት ብምቕራብ፣ ነቲ ኣብ ልዕሊ ዜጋታቱ ከቢድ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ምግሃስ ዝርከብ መንግስቲ ኤርትራ፣ መመሳመሲ ባይታ ፈጢራትሉ ምህላዋ’ውን እቶም ኤርትራውያን ኣረዲኦም።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ ካብ መሬትና ከይስሓበትን ናይ ዶብ ስግኣትን ብዝብል ጉልባብ፣ ንህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ድማ ንመንእሰያት ኣብ ምድሃኽ ተጸሚዱ ከምዘሎ ዝፍለጥ’ዩ።
ኢትዮጵያ፣ ካብቲ ቅድሚ 12 ዓመታት ብኮሚሽን ዶብ ዝተወሰነ ባድመ ዝርከቦ ሉኣላዊ መሬት ኤርትራ ክትወጽእ ኣህጉራዊ ግዴታ እኳ እንተለዋ፣ ንህሉው ኩነታት ናይቲ ኣብ ኣስመራ ዘሎ ስርዓት ብምምዝማዝ፣ ነቲ ውሳኔ ከተተግብሮ ከምዘይክኣለት’ውን ሓያሎ ወገናት ትንታነታቶም ይህብሉ።