Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
አቶ ስዩም መስፍን ከውጭ ጉዳይ ሚኒስትርነታቸው፣ ፓርቲያቸው ህወሃትም ከአድራጊ ፈጣሪነቱ ላይመለስ ሊነሳ ጥቂት ወራት ሲቀሩት የአቶ ስዩም ጉድ ከቤት ወደ ውጭ የወጣበት ወቅት ነበር፡፡ ይኽውም በአቶ ስዩም የተመራው የኢትዮጵያ ዲፕሎማሲ በቤት የለመደውን ወገንተኝነት ተሸክሞ የደቡብ ሱዳን መሪዎችን (ሪክ ማቻርን እና ሳል ቫኪርን) ለማስታረቅ ሲሞክር ሳልቫኬር እንድም ሁለቴ ነገሩን ካዩ በኋላ ‘ስዩም በሚመራው የዲፕሎማሲ ቡድን ገለልተኝነት አለ ብየ ወደ አዲስ አበባ እግሬንም አላነሳ’ ብለው ነገር አለሙን ትተው ሃገራቸው ቁጭ ማለትን መርጠው እንደነበር የዜና አውታሩ ሁሉ የዘገበው የአቶ ስዩም ቅሌት ነው፡፡ ይህ ቅሌት ነው እንግዲህ ከእኔ በላይ ላሳር በሚል የሚል እያኩራራ ያለው !
የአቶ ስዩም መኩራራት ምን ያህል ጭፍን እንደሆነ የሚያስታውቀው ከጫካ ጀምረን በውጭ ግንኙነታችን መርህ የተሞላን፣ ከኢትዮጵያ ጥቅም ዘነፍ የማንል ነን ሲሉ ሲኩራሩ ነው፡፡አቶ መለስ ይቅርታ የጠየቁበትን ከዚያድ ባሬ ጋር ወግነው ሃገራቸውን የወጉበትን ጉዳይ ሳይቀር በተቃራኒው ገልብጠው ሊነግሩን ሞክረዋል፡፡ ዛሬ አይናችሁን አያሳየኝ የሚለውን የአቶ ኢሳያስን ሻዕብያን ትርፍራፊ ለማግኘት ሲሉ ሃገራቸውን በቅኝ ገዥነት ማብጠልጠላቸውን የምንረሳ ይመስል እኛ ከትናት እስከ ዛሬ በመርህ የመርህ የተሞላን የሃቅ ሰዎች ነን ሲሉ መስማት ያሳቅቃል፡፡ ሃገርን በውሸት ታሪክ ላይ ቆሞ የቅኝ ገዥነት ክፉ ስም መስጠት ለሃገር ጥቅም መቆም ነው ነው የሚሉት አቶ ስዩም !
ሃገር ጠቅልሎ ለመጉረስ የደረሰውን የዘረፋ አባዜ እንኳን እንደ አቶ ስዩም ያለውን የፊት ወንበር ሰልፈኛ ቀርቶ እሱን የተጠጋን ሳይቀር በአንድ ሌሊት ሚሊየነር ማድረጉ እየታወቀ እስከ ሰባት ጉልበታችን አንድ ስባሪ ሳንቲም ያልነካን ቅዱሳን ነንና አካውንታችን ከጠ/ሚ አብይ አካውንት ጋር ይነፃፀር፡፡ ተነፃጥሮ የእኛ በልጦ ከተገኘ እንቀጣ ያሉት ነገር ህወሃት በሞቱ ብቻ የሚፈወስ ክፉ በሽታ እንደተጠናወተው አስረጅ ነው፡፡ የሆነው ሆኖ አፅናኙ ነገር የህወሃት የትዮጵያን ህዝብ በመንታ ጥርሱ የሚነክስበት ዘመን ማክተሙ ነው!
ይህ አመለካከቴና አቋሜ የተጠበቀ ሆኖ ሳለ ዛሬ በመስኪ በቀረበው ፅሁፍ ውስጥ ስዩም መስፍንን ለመምታት የአባይ:የግብፅና የአቢይ ጉዳይ የመጠቀሱ ሁኔታ የፅሁፉን ውበት ጋርዶብኛል::
ምክንያቱም የእባይ የግብፅና የአቢይ ስሞች በስዩም መስፍን የተጠቀሱባቸው ነጥቤችን -አቶ ስዩም መስፍን እርሶ ጭራቅ ኖትና የሚሉትን ሁሉ አንሰማም- ካላልኩ በስተቀር
1ኛ- በአሜሪካን አደራዳሪነት ጉዳይ ላይ እቶ ስዩም የተናገረው እውነት ነው::: ዶ/ር አቢይ የአሜሪካንን አደራዳሪነት (ያውም እነሱ እንደሚሉት ታዛቢነት) ፈፅሞ መቀበል አይገባቸውም ነበር
2ኛ- የዶ/ር አቢይ ግብፅ ካይሮ ሄዶ ለሲሲ ወላሂ ቢላሂ ብሎ መማል ትክክለኛ እውነት ነው::; ለመጨመር ያህልም እቢይ በ2018 ላይ ቃለ መሃላ በፈፀሙ ማግስት የአባይ ግድብ የፖለቲካ ፍጆታ ነው ብሎ ሲናገር በቀጥታ አድምጫለሁ:: በተጨማሪም በኢንጂነር ስመኘው በቀለ አሟሟት የመንግስት እርምጃንና አቋምን ለማስታወስ ያህል የአቢይ መራሹ መንግስት ኢንጂነሩ እራሳቸውን ነው የገደሉት ብሎ መደምደሚያ አድርጎ የተቀመጠ መሆኑን እያስታወስን እጅግ በተጨባጭ ማስረጃ ግን ኢንጂነር ስመኘው የተገደለ መሆኑን እናውቃለን:::
በእነዚህ ነጥቦች የተነሳ ፀሃፊዋ አቶ ስዩም መስፍንን ለመምታት በፃፈችው መጣጥፍ ውስጥ የአባይ የግብፅ እና የአቢይ ስሞች መጥቀስ ባልተገባት ነበር ብዬ አስባለሁ
የአቶ ስዩም መስፍን የዲፕሎማሲ ፍሽለት እና ከእጅ አይሻል ዶማ መሆን ገነ በጥዋቱ ኤርትራ ከኢትዮጵያ ስትነጠል የጀመረ ነው፡፡ ሁለት ወደቦችን ያሳጣን፤ ቀጥሎም ደም አፋሳሽ ወደሆነ ጦርነት ያስገባን፤ በአስር ሺዎች የሂወትና የአካል መስዋእትነት የተከፈለበትን የባድመ መሬት አሳልፎ የሰጠ እና ጦርነቱ ካበቃ በኃላም ለሀያ አመታት ፋይል መዝጋት ያልቻለ በኢትዮጵያ ታሪክ ድውይ ዲፕሎማት እና ዲፕሎማሲ ያየንበት ነው፡፡ እነ አክሊሉ ሀብተወልድ የመሰሉ ኤርትራን ወደ እናት ሀገርዋ እስከመመለስ የጣሩ፤ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት እንዲመሰረት ያደረጉና መቀመጫውን በኢትዮጵያ እንዲሆን ያስቻሉ፤ ኢትዮጵያ በአለም ክብርና ዝና እንድትጎናጸፍ ያደረጉ በክብርም ያለፉ ሰዎች ያፈራች ሀገር እነዚህን የመሰሉ የመንደር ጎጠኛ ስናይ ያስደነግጣል፡፡ ኢትዮጵያን በውጭ ጉዳይና በዲፕሎማት ካገለገለ ሰው የማይጠበቅ የመንደር አስተሳሰብ እና ጎጠኝነት የተጠናወተው ስብእና ማየት ከማሳፈርም አልፎ ያሳቅቃል፡፡
ዶ/ር አብይ እነ ስዩም መስፍን አጨማልቀውት እና አወሳስበውት የሄዱትን የኢትዮ-ኤርትራ ጉዳይ በአጭር ጊዜ ለማስተካከል ያደረጉት ድፍረት እና ብልሀት የተሞላበት አካሄድ አቶ ስዩም ሊክዱት ሳይሆን ከወንበራቸው ብድግ ብለው ምስጋና ማቅረብ በተገባቸው ነበር፡፡ ሁሉም ቢናገሩት ሆድ ባዶ ይቀራል እንደሚባለው የደቡብ ሱዳን ጉዳይ መፍታት አቅቷቸው ምን ሲያደርጉ እንደነበር ሳልቫኬር ምስክር ናቸው፡፡ ችሎታ የለ እውቀት የለ ቅንነት የለ ተንኮል እና ድርቅና ብቻ፡፡
በኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ የ17ኛ ሳምንት ጨዋታ ቅዱስ ጊዮርጊስ ከሰበታ ከተማ መጋቢት 4 ቀን 2012 ዓ.ም በተጋጠሙበት ዕለት ከጨዋታው ፍፃሜ በኋላ ተጨዋቾች በክብር ትሪቡን በመውጣት ላይ እያሉ
የተባሉ የክለቡ አባላት ሆን ብለውና ተዘጋጅተው ሳላሀዲን ሰይድ የተባለውን ተጨዋች ከጀርባው መተውታል፡፡ ግለሰቦቹ ወዲያውኑ በፖሊስ ቁጥጥር ስር ውለው በቂርቆስ ክፍለ ከተማ ወደ ለገሀር ፖሊስ ጣቢያ ተወስደዋል፡፡
የቅዱስ ጊዮርጊስ ስፖርት ማህበር ሥራ አመራር ቦርድ መጋቢት 7 ቀን 2012 ዓ.ም ባደረገው ስብሰባ በጉዳዩ ላይ በሰፊው ከተወያየ በኋላ ሁለቱም አባላት ልማደኛ አጥፊዎች መሆናቸውን በመገንዘብ፣ ርምጃ ካልተወሰደባቸው ሊያደርሱ የሚችለትን መጠነ ሰፊ ጥቃት በማጤን፣ በቅዱስ ጊዮርጊስ ስፖርት ማህበር መተዳደሪያ ደንብ አንቀጽ11 የአባልነት ግዴታዎች
ማንኛውም አባል በተራ ቁጥር 11.3 የማህበሩን ዓላማዎች የሚፃረር፣ ወይም የማህበሩን ጥቅሞች የሚጐዳ፣ መልካም ስምና ዝናውን የሚያጠፋ ወይም ዓላማዎቹን የሚያደናቅፍ ማንኛውንም ተግባር ከመፈፀም መቆጠብ አለበት የሚለውን ጥሰው፣ አሳፋሪና አስነዋሪ ድርጊት በመፈፀማቸው በማህበሩ ደንብ ስለመውጣትና መወገድ በአንቀጽ 12 ተራ ቁጥር 12.2 በተደነገገው ላይ ሥራ አመራር ቦርዱ ከአባልነት ሊሰርዝ ወይም ሊያስወግድ ይችላል በሚለው መሠረት ሁለቱም አባሎች ከአባልነት እንዲሰረዙ ወስኗል፡፡
“ወይእዜኒ ኦ ውሉደ እግዚአብሔር ወማኅበረ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ናስተብፅዖሙ ለሐና ወለኢያቄም ዘወለዱ ለነ ዛተ ቡርክተ ወቅድስተ መርዓተ፤ አይ ይእቲ ዕለት ዕለተ ሩካቤሆሙ ንጽሕት ...”(አኹንም የእግዚአብሔር የጸጋ ልጆችና የቅድስት ቤተ ክርስቲያን ማኅበሮች ሆይ ይኽቺን የተባረከችና የተመረጠች ሙሽራ የወለዱልንን ኢያቄምንና ሐናን እናመስግናቸው የማትነቀፍ የእስራኤል ድንግልን የተባረከችዋን ፍሬ ያፈራችበትን ንጽሕት የምትኾን የሩካቤያቸው ዕለት እንደምን ያለች ዕለት ናት? ከይሁዳ ወገን ለኾነችው ንጽሕት ርግብ መፀነስ በእግዚአብሔር ፈቃድ የተደረገ የጾታዊ ተዋሕዷቸው ቀን ይኽቺ እንዴት ያለች የተመረጠች ቀን ናት፤ ለንጉሥ ማደሪያ አዳራሽ መመሥረት የተደረገባት (የኾነባት) የደስታ ቀን እንዴት ያላት ቀን ናት?)
✔❖ የእመቤታችን ቅድመ አያቶቿ ጴጥሪቃ ቴክታ ሲባሉ “ወኮኑ ክልኤሆሙ ጻድቃን ወፈራህያነ እግዚአብሔር ወይትአመንዎ ለአምላኮሙ በጥቡዕ ልብ እንበለ ኑፋቄ” ይላል (ኹለቱም ሰዎች ደጋጐችና እግዚአብሔርን የሚፈሩ ያለምንም መጠራጠር በፍጹም ልቡናቸው በአምላካቸው የሚተማመኑ ነበሩ)፤ እነርሱም በጊዜው ይኽ ቀራችኊ የማይባሉ ባለጠጎች ነበሩ፤ ከሀብታቸው ብዛት የተነሣ ወርቁን ብሩን እንደ ዋንጫ እያሠሩ በላሙ በበሬው ቀንድ ላይ ይሰኩት ነበር፤ ይኽን ያኽል አቅርንተ ወርቅ፣ አቅርንተ ብሩር እየተባለ ይቈጠር ነበር፤ የዕንቊ ጽዋ እንኳ ፸፣ ፹ ያኽል ነበራቸው ይላል[1]፡፡
✔❖ ከዕለታት ባንዳቸው ጴጥሪቃ ወደ ቤተ መዛግብቱ ገብቶ የሀብቱን ብዛት አይቶ ሚስቱ ቴክታን “ለመኑ ዘዘገብነ መዛግብቲነ አልብነ ውሉድ ዘይወርሰነ አንቲኒ ወአነሂ መካን ንሕነ” (የሰበሰብነው ገንዘብ ስንኳን ለኛ ለልጅ ልጅ ይተርፍ ነበር አንቺም እኔም መካኖች ነንና የሚወርሰን ልጅ የለንም) በማለት ተናገራት፤ ርሷም እንዲኽ ማለቱ ወላድ የፈለገ መስሏት በሐዘን ኾና “አምላከ እስራኤል ከኔ ልጅ ባይሰጥኽ ከሌላ ይሰጥኽ ይኾናልና ሌላ አግብተኽ ውለድ” አለችው፤ ርሱም “አነሂ ኢይፈቅድ የአምር አምላከ እስራኤል ከመ ኢየሐስቦ ለልብየ” (ይኽንስ እንዳላደርገው በልቤም እንዳላስበው የእስራኤል አምላክ ያውቃል) በማለት ተናገረ፡፡
❖ ርሷም ዐዝና ሳለ ራእይ ታያለች፤ ነጭ እንቦሳ ከማሕፀኗ ስትወጣ እንቦሳዪቱ እንቦሳ እየወለደች እስከ ሰባት ስትደርስ ሰባተኛዋ ጨረቃን ስትወልድ፤ ጨረቃ ፀሓይን ስትወልድ አይታ በአድናቆት ለባሏ “ግሩም ግብሩ ለእግዚአብሔር ትማልም ርኢኩ በሕልምየ ጸዐዳ ጣዕዋ ወጽአት እምከርሥየ ይእቲኒ ወለደት ጸዐዳ ጣዕዋ እስከ ሰብዐቲሆን ወሳብዕታኒ ወለደት ወርኀ ወወርኅኒ ወለደት ፀሓየ” (የእግዚአብሔር ሥራው ድንቅ ነው፤ ትናንትና ማታ በሕልሜ ነጭ ጥጃ ከማሕፀኔ ስትወጣ ያችም ነጭ ጥጃ ደግሞ ነጭ ጥጃ ስትወልድ እንደዚኽ እየኾነ እስከ ሰባት ትውልድ ሲደርሱ ሰባተኛዪቷም ጨረቃን ስትወልድ ጨረቃዋ ደግሞ ፀሓይን ስትወልድ አየኊ) በማለት አስረዳችው።
❖ ርሱም በእጅጉ ተደንቆ ሕልም ወደሚፈታ ሰው ዘንድ በመኼድ የሚስቱን ራእይ ነገረው፤ ያም ሕልም ተርጓሚ ምስጢር ተገልጾለት ሰባት አንስት ጥጆች መውለዳችኊ ሰባት ሴቶች ልጆች ይወለዳሉ፤ ነጭ መኾናቸው ደጋጎች ልጆች መኾናቸው ሲኾን “ወሳብእታኒ ትከብር እመላእክት ወትትሌዐል እምኲሉ ሰብእ ወበእንተ ፀሓይኒ ኢያእመርኩ” (ሰባተኛዪቱ ጨረቃን መውለዷ ከሰው የበለጠች ከመላእክት የከበረች ናት፤ የፀሓይ ነገር ግን አልተገለጸልኝም) በማለት ተረጐመለት፤ ርሱም ለሚስቱ ነገራት፤ ርሷም “የእስራኤል አምላክ የሚያደርገውን ርሱ ያውቃል” በማለት ፈጣሪዋን አመሰገነች፡፡
❖ ከዚያም ፀንሳ ሴት ልጅ ወለደች ስሟንም ሔሜን አሏት፤ ሔሜን → ዴርዴን ወለደች፤ ዴርዴም → ቶናን፤ ቶናም →ሲካርን ወለደች፤ ሲካርም→ ሴትናን፤ ሴትናም →ሔርሜላን ወለደች፤ ሔርሜላም የተከበረችና የተመረጠች ዓለሙን ኹሉ ለፈጠረ ጌታ አያት ለመኾን የበቃች ሐናን ወልዳለች፤ የዝማሬና የትንቢት ጸጋ ከእግዚአብሔር የተሰጡት ክቡር ዳዊት ስለ ቅድስት ድንግል ማርያም ክብር በተለይም ስለ ሥርወ ልደቷ አስቀድሞ መንፈስ ቅዱስ ገልጾለት በመዝ ፹፮፥፩‐፯ ላይ “መሠረታቲሃ ውስተ አድባር ቅዱሳን” (መሠረቶቿ በተቀደሱ ተራሮች ላይ ናቸው) በማለት የእመቤታችን ሥርወ ልደት ከቤተ መንግሥት ከቤተ ክህነት ከኾኑት ከተቀደሱት ከቅዱሱ ኢያቄምና ከቅድስቲቱ ሐና የመኾኑን ነገር በምሳሌ የገለጸው ሊፈጸም ሐና በመልካም አስተዳደግ አድጋ አካለ መጠን ስታደርስ ከነገደ ይሁዳ ከመንግሥት ወገን የተወለደ የቅስራ ልጅ የአልዓዛር የልጅ ልጅ ከሚኾን ከኢያቄም ጋራ አስተጫጭተው አጋቧት፡፡
✔❖ ዳዊት ብቻ ሳይኾን ቊጥሩ ከዐበይት ነቢያት መኻከል የኾነው ነቢዩ ኢሳይያስ ጥበብን በሚገልጽ ትንቢትን በሚያናግር በመንፈስ ቅዱስ እየተመራ፤ ቅድስት ድንግል ማርያም ከነገደ ዕሴይ ወገን የምትወለድ ስለመኾኗና ከርሷም ጽጌ (አበባ) የተባለ አካላዊ ቃል ክርስቶስ እንደሚወለድ ተገልጾለት በምዕ ፲፩፥፩ ላይ "ትወፅእ በትር እምሥርወ ዕሴይ ወየዐርግ ጽጌ እምኔሃ" (ከዕሴይ ሥር በትር ትወጣላች፤ አበባም ከርሷ ይወጣል) በማለት አስደናቂ ትንቢትን ተናግሮ ነበር፡፡
✔❖ ሐናና ኢያቄምንም “ወክልኤሆሙ ኄራን ወሥሙራን እሙንቱ ወየሐውሩ በሕገ እግዚአብሔር እስመ እግዚአብሔር ኀረዮሙ ወአፍቀሮሙ ትካት” ይላቸዋል እግዚአብሔርን የሚወድዱ በሕጉ የሚኖሩ ደጋጎችና አምላክም የመረጣቸው ሲኾኑ ሐና መካን በመኾኗ ምክንያት ኹለቱም ወደ ቤተ እግዚአብሔር ዕለት ዕለት በመኼድ ለዐይናቸው ማረፊያ ለልባቸው ተስፋ የሚኾን ልጅ እንዲሰጣቸው ይለምኑ እንደነበር፤ "Protoevangelium of James" Protoevangelium of James” (ፕሮቶቫንጊሊዩም ኦፍ ጀምስ) የሚለው ያዕቆብ የጻፈው ጥንታዊዉ መጽሐፍ በስፋት ይገልጻል[1]፡፡
✔❖ ከዕለታት ባንደኛው ሲያዝኑ ሲጸልዩ ውለው ሲመለሱ “ወርእዩ አርጋበ እንዘ ይትፌሥሑ ምስለ ውሉዶሙ” ይላል ርግቦች ከልጆቻቸው ጋር ደስ ብሏቸው ሲጫወቱ አይተው ሐና “አቤቱ ጌታዬ ግዕዛን ለሌላት እንስሳ ልጅ የሰጠኽ አምላክ ምነው ለኔ ልጅ ነሣኸኝ” ብላ ምርር ብላ አለቀሰች፤ ወዲያው ሱባዔ ይገባሉ፤ ኢያቄም ወደ በረሓ ኼዶ ሲጸልይ ሐና ደግሞ በቤቷ ዙሪያ ባለው የተክል ቦታ ሱባዔ ያዘች፤ በሱባዔያቸው ፍጻሜ ኹለቱም ራእይ አይተው ተነጋግረዋል፡፡
❖ “ይቤላ ኢያቄም ለሐና ብእሲቱ እንዘ ይትረኀዉ ሰብዐቱ ሰማያት ዖፍ ጸዐዳ መጽአ ኀቤየ ወነበረ ዲበ ርእስየ” ይላል ሰባቱ ሰማያት እንደ መጋረጃ ተገልጠው ከላይኛው ሰማይ ነጭ ዎፍ ወርዶ በራሴ ላይ ሲቀመጥ አየኊ ብሎ የተገለጸለትን ለሐና ነግሯታል፤ ይኸውም የራእዩ ምስጢር፡- ዎፍ የተባለው አካላዊ ቃል ክርስቶስ ሲኾን፤ ነጭነቱ ንጽሐ ባሕርዩ ነው፤ ከላይ ወርዶ በራሴ ላይ ሲቀመጥ አየኊ ማለቱ የኢያቄምን ባሕርይ ባሕርይ እንደሚያደርግ ሲያጠይቅ ሲኾን፤ ሰባቱ ሰማያት የተባሉ የጌታችን ምልአቱ፣ ስፍሐቱ፣ ርቀቱ፣ ልዕልናው፣ ዕበዩ ናቸው፡፡
❖ ሐናም ተገልጾላት “ትቤሎ ሐና ለኢያቄም ብእሲሃ አነኑ ርኢኩ በሕልምየ ርግብ ጸዐዳ መጽአት ኀቤየ ወነበረት ዲበ ርእስየ ወቦአት ውስተ እዝንየ ወኀደረት ውስተ ከርሥየ” ይላል ለባሏ ነጭ ርግብ መጥታ በራሴ ላይ ተቀምጣ ከራሴ ላይ ወርዳ በዦሮዬ ገብታ በማሕፀኔ ስትተኛ አየኊ ብላዋለች፤ ይኽ የራእይ ምስጢር፡- ርግብ የተባለች እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ስትኾን፤ ነጭነቷ ንጽሕናዋ፣ ቅድስናዋ፣ ዘላለማዊ ድንግልናዋ ነው፤ ነጭ ርግብ መጥታ በራሴ ላይ ተቀምጣ ከራሴ ላይ ወርዳ ወደ ዦሮዬ ገብታ በማሕፀኔ ስትተኛ አየኊ ማለቷ ብሥራተ ገብርኤልን በዦሮዋ ሰምታ በግብረ መንፈስ ቅዱስ አምላክን የምትፀንሰውን ንጽሕት ርግብ የተባለችውን እመቤታችንን የምትወልድ መኾኗን ሲያጠይቅ ነው፡፡
✔❖ ኢያቄምና ሐናም ይኽነን ራእይ ሐምሌ ፴ ቀን ካዩ በኋላ “ወንድ ልጅ ብንወልድ ወጥቶ ወርዶ ይርዳን አንልም ለቤተ እግዚአብሔር አገልጋይ ይኾናል፤ ሴትም ብንወልድ ለቤተ እግዚአብሔር መጋረጃ ፈትላ ትኑር” ብለው ስእለት ከተሳሉ በኋላ ራእይ አየን ብለው ዕለቱን አልተገናኙም፤ አዳምንና ሔዋንን “ብዙ ተባዙ ምድርንም ምሏት” ብሎ የተናገረው አምላክ ለእኛም ይግለጽልን ብለው ዕለቱን አልጋ ምንጣፍ ለይተው እስከ ሰባት ቀን ድረስ እየብቻቸው ሰነበቱ፤ ነሐሴ በባተ በሰባተኛው ቀን “ከሰው የበለጠች ከመላእክት ኹሉ የከበረች ልጅ ትወልዳላችኊ" ብሎ መልአኩ ቅዱስ ገብርኤል ለሐና ነግሯት በፈቃደ እግዚአብሔር በብሥራተ መልአክ እመቤታችን ነሐሴ ሰባት እሑድ ተፀንሳለች፤ በእናቷ ማሕፀን ሳለችም “መንፈስ ቅዱስ ዐቀባ እምከርሠ እማ” እንዲል እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ ጥንተ አብሶ ባመጣው መርገም እንዳትያዝ ጠብቋታል፡፡
(ሐና አንቺን የፀነሰችባት የደስታ ቀን ምን ያኽል የተባረከች የተቀደሰች ናት፤ ሟች ኢያቄምም ለሕይወት አንቺን ያፈራባት ቀን ምን ያኽል የተባረከች የተቀደሰች ናት፤ አንዲቱ ርግቤ ማርያም አንቺ የዓለሙ ኹሉ መድኀኒት ኾነሻልና ታምርሽን አመሰግናለኊ)[1] በማለት ዓለምን ኹሉ በደሙ ፈሳሽነት ያዳነ ንጉሣችን፣ ፈጣሪያችን ክርስቶስን በድንቅ ተአምር ማኅተመ ድንግልናዋ ሳይለወጥ የወለደችልን ምክንያተ ድኂን ርግበ ሰሎሞን የተባለች የቅድስት ድንግልን የመፀነሷን ነገር በአድናቆት ገልጸዋል፡፡
✔❖ ታላቁ ሊቅ አባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫም በአርጋኖን መጽሐፉ ላይ የዜና ጽንሰቷን ነገር ሲገልጽ “ወይእዜኒ ኦ ውሉደ እግዚአብሔር ወማኅበረ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ናስተብፅዖሙ ለሐና ወለኢያቄም ዘወለዱ ለነ ዛተ ቡርክተ ወቅድስተ መርዓተ፤ አይ ይእቲ ዕለት ዕለተ ሩካቤሆሙ ንጽሕት ...” (አኹንም የእግዚአብሔር የጸጋ ልጆችና የቅድስት ቤተ ክርስቲያን ማኅበሮች ሆይ ይኽቺን የተባረከችና የተመረጠች ሙሽራ የወለዱልንን ኢያቄምንና ሐናን እናመስግናቸው የማትነቀፍ የእስራኤል ድንግልን የተባረከችዋን ፍሬ ያፈራችበትን ንጽሕት የምትኾን የሩካቤያቸው ዕለት እንደምን ያለች ዕለት ናት? ከይሁዳ ወገን ለኾነችው ንጽሕት ርግብ መፀነስ በእግዚአብሔር ፈቃድ የተደረገ የጾታዊ ተዋሕዷቸው ቀን ይኽቺ እንዴት ያለች የተመረጠች ቀን ናት፤ ለንጉሥ ማደሪያ አዳራሽ መመሥረት የተደረገባት (የኾነባት) የደስታ ቀን እንዴት ያላት ቀን ናት?)[1] በማለት የፅንሰቷን ነገር አደነቀ።
❖ ሊቁ አባ ሕርያቆስም በቅዳሴ ማርያም መጽሐፉ በቊ ፴፰ ላይ “ኦ ድንግል አኮ በፍትወተ ደነስ ዘተፀነስኪ አላ በሩካቤ ዘበሕግ እምሐና ወኢያቄም ተወለድኪ” (ድንግል ሆይ በኀጢአት ፍትወት የተፀነስሽ አይደለሽም በሕግ በኾነ ሩካቤ ከሐና ከኢያቄም ተወለድሽ እንጂ) በማለት ቅድስት ድንግል ማርያም ጥንተ ኀጢአት ካመጣው መርገም በፅንሰቷ ጊዜ እንዳትያዝ በመንፈስ ቅዱስ ጸጋ የተጠበቀ መኾኑን ተናግሯል፡፡❖ “ወእምድኅረ ስድስቱ አውራኅ ተዐውቀ ፅንሳ ለሐና” ይላል፤ ከስድስት ወርም በኋላ የሐና ፅንሷ እየታወቀ ሲመጣ ጎረቤቶቿ መፅነሷን ይረዱ ዘንድ በአድናቆት ማሕፀኗን ይዳስሱ ነበር፤ በተለይም ዐይኗ የታወረ የሐና ዘመዷ የአርሳባን ልጅ የምትኾን አንዲት ሴት የሐናን ማሕፀን ዳስሳ ዐይኗን ብትነካው በርቶላት በታላቅ ደስታ ኾና “ብፅዓን ለኪ ኦ ሐና እስመ እም ፍጥረተ ዓለም አልቦ ዘከማኪ ዘይፌውስ በከርሡ አዕይንተ ዕውራን” (ሐና ሆይ ብፅዓን ይገባሻል ዓለም ከተፈጠረ ዠምሮ እንዳንቺ በማሕፀኑ የዕውራንን ዐይን የሚያበራ የለምና) በማለት አመስግናታለች፤ ከዚኽ በኋላ ዝናዋ በሀገሩ ኹሉ ተሰምቶ ሕሙማን ኹሉ ማሕፀኗን እየዳሰሱ ይፈወሱ ነበር፡፡
(ሳርን የኾንኊ እኔ የኪሩቤል አንደበትን ገንዘብ አድርጌ ታምርሽን በመንገር በማስተማር ባልፈጽምም ነገር ግን ማርያም የተሸከመቺሽን ማሕፀን አመሰግናለኊ፤ መድኀኒት አንቺን ፀንሳ ሳለች ርሷን የዳሰሷትን ድዉያንን ኹሉ ትፈውስ ነበር)[1] በማለት እመ መድኅነ ዓለም ገና ሳትወለድ የተሠራውን ድንቅ ተአምር አመስግነዋል፡፡
❖ ይኽ የቅድስት ድንግል ማርያም የፅንሰት በዓል በመላው ዓለም የሚታወቅ ሲኾን ጥንታዊት፣ ሐዋርያዊት የኾነችው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያናችን የአምላክ እናት የተፀነሰችበት ይኽነን በዓል ነሐሴ ፯ ቀን በታላቅ ድምቀት በማሕሌት፣ በቅዳሴ የምታስበው ሲኾን በዓሉም “ፅንሰታ ለማርያም” በመባል ይታወቃል፤ በዓለም ላይ ያሉ ክርስቲያኖች ደግሞ በዓሉን “The conception of the Theotokos” (የአምላክ እናት መፀነስ) በማለት ሲያከብሩት ወሩን ግን የልደት በዓልን ለማክበር በሚዘጋጁበት በታኅሣሥ አድርገው በ፱ኛው ቀን “December 9” ላይ ያስቡታል[1]፡፡
ምስጋና የዓለማት ጌታ ለሆነው ለአላህ የተገባ ነው፡፡ የአላህ ውዳሴና ሰላም፡ የሰላም አለቃና መምህር ለሆኑት ለነቢዩ ሙሐመድ ይሁን፡፡ ድልና የበላይነት ሐቅን ለማንገስና ሀሰትን ለማርከስ፡ በደልን አጥፎቶ ፍትህን ለማስፈን ዕውቀታቸውን፣ ንብረታቸውን፣ ጉልበታቸውን፣ ጊዜያቸውንና ህይወታቸውን መስዋእት በማድረግ ለሚታገሉት ይሁን፡፡
በሁለት ተከታታይ ክፍሎች ከስድስቱ የእምነት ማእዘናት አንዱ የሆነውን በቀዷ ወል-ቀደር ማመንን አስመልክቶ ሊነሱ የሚችሉ ብዥታዎችን በአላህ ፈቃድ ለማጥራት የተወሰነ ሙከራ ተደርጓል፡፡ በነዚህ ሁለት ተከታታይ ክፍሎች ውስጥም፡-
ሀ/ ሰው ነጻ ፈቃድ ያለው ፍጡር መሆኑን፣ በተሰጠው የሰውነት መሳሪያ ተጠቅሞ የሚፈልጋቸውን ነገራት ያለምንም አስገዳጅ ኃይል ሊፈጽም እንደሚችልና፡ በነዚህም ስራዎቹ ምክንያት ኃላፊነትን ወስዶ በመጨረሻው ዓለም ተጠያቂ እንደሚሆን፡ የሰራው መልካም ከሆነም ጌታው በመልካም ምንዳውን (ደሞዙን) እጥፍ ድርብ አድርጎ እንደሚሰጠው፡ የሰራው መጥፎ ከሆነ ደግሞ የጌታው እዝነት ካልደረሰው በስተቀር በእሳት እንደሚቀጣው ተመልክተናል፡፡
ለዚህም ሀሳብ አጋዥ ይሆነን ዘንድ፡ ስድስት የሰውነት ተቀዳሚ ብልቶችንና (ክፍለ-አካላትን) ፍላጎት የሚባለውን እንደ ምሣሌ ጠቅሰን በህይወታን ውስጥ የምንተገብርባቸውን ነገራት አንስተን አይተናል፡፡ ከዚህ በኋላም ‹‹እኔ ነጻ ፈቃድ የሌለኝ ፍጡር ነኝ!›› በማለት ለምንሰራው ጥፋት በቀደር ማሳበብ አግባብ አለመሆኑን አውቀናል፡፡
ለ/ በመቀጠልም ነገራት ሁሉ ቀድመው ከተወሰኑ፡ የኛ ልፋት ትርጉሙ ምንድነው ታዲያ? ለሚሉት፡ ምላሻችን፡- የኛ ልፋት ትርጉሙና ዓላማው፡- የጌታችንን ትእዛዝ፡ በታዘዝነው መሰረት ፈጽሞ መገኘትና እንዲሁም የነጌውን ዓለም የአላህን ውድ ስጦታ ‹‹ጀነትን›› ተስፋ ማድረግ እንደሆነ ተመልክተናል፡፡
ሐ/ አያይዘንም ቀዷ ወል-ቀደር ማለት፡- በዓለማችን የሚከናወን የማንኛም አካል ክንዋኔ፡ ቀድሞውኑ አላህ ዘንድ የታወቀ፣ በለውሐል መሕፉዝ ላይ የተጻፈ፣ ከአላህ ፈቃድና ይሁንታ እንዲሁም ከቁጥጥሩ ሊወጣ የማይችል ነገር መሆኑን አምኖ መቀበል ማለት ነው የሚል ትርጉምን ተመልክተናል፡፡
መ/ በመጨረሻም ታዲያ ሁሉ ነገር ቀድሞ የታወቀና የተጻፈ ከሆነ፣ እንዲሁም ጊዜው ደርሶ በተግባር እውን ሲሆን በአላህ ፈቃድ እንጂ ያለ እርሱ ፈቃድ ሊሆን አይችልም ከተባለ፡ እኛ ነጻ ፈቃድ አለን ማለቱ ምን ትርጉም አለው? የሚለውን የፍትሕ ጥያቄ አንስተን፡ በምላሹም፡- አላህ ነገራትን አስቀድሞ አወቃቸው፡ እንዲሁም በለውሐል መሕፉዝ ወስኖ ጻፋቸው (እንዲጻፍ አዘዘ) ማለት፡ የሰውን ነጻ ፈቃድ በምንም መልኩ ትርጉም አልባ የሚያደርግ አይደለም፡፡ ይልቁኑ ይህ ሰው የተባለው ፍጥረት ዛሬ ላይ በዚህች ምድር ተገኝቶ በተሰጠው ነጻ ፈቃድ የፈለገውን ነገር ማድረጉን፡ እሱን የፈጠረው አምላክ አላህ ግን ዓለማትን ከመፍጠሩ በፊት ቀድሞውኑ ያወቀውና በለውሐል መሕፉዝ ላይ ያሰፈረው እንደሆነና፡ ይህም (የጌታችን ዕውቀት የሰውን ስራ መቅደሙ) አላህን በእጅጉ የሚያስከብረው፡ ምን አይነት ሁሉን ዐዋቂ ጌታ አምላክ እንደሆነ በማሰብ ‹ሱብሐነከ ረቢ!› በማለት ሊወደስ የሚገባው መሆኑን፡ በደካማው ፍጡር (መምህር) የተማሪዎቹን የፈተና ውጤት ከፈተና በፊት መገመት መቻሉ የአስተማሪውን ጉብዝና የሚያሳይ እንጂ የሚያስወቅሰው እንዳልሆነ በምሣሌ አይተናል፡፡
ሠ/ ለዛሬ ባሸጋገርነው ጥያቄ ደግሞ፡- እንግዲያውስ ሰው ነጻ ፈቃድ ያለው ፍጡር ከሆነ፡ የፈለገውን ነገር ሁሉ በራሱ ፈቃድ ብቻ ነው የሚያከናውነው ማለት ነውን? የሚለውን ጥያቄ አንስተን፡ ምላሹን በቀጣዩ ተባብለን ነበር፡፡ ዛሬ ላይ በአላህ ፈቃድ ደርሰናልና አልሐምዱ ሊላህ፡፡ ምላሹን ይከታተሉ፡-
ሰው የሚከውናቸው ተግባራት በራሱ ነጻ ፈቃድ ብቻ ነው ወይስ ተገዶ? የሚለውን በአግባቡ ለመረዳት፡ ቀዷ ወል-ቀደር በሰው ሕይወት ውስጥ ጊዜው ደርሶ እውን ሲሆን (ሲከሰት) በስንት አይነት መንገድ እንደሚከሰት ማየቱ ለመልሱ አጋዥ ይሆናል፡፡ እንደኛ ሙስሊሞች መረዳት፡- ቀዷ ወል-ቀደር በሰው ሕይወት ውስጥ የሚከሰተው በሁለት አይነት መንገድ ነው፡፡ እነሱም፡-
ሀ. የሰው ምርጫ የሌለበት፡- ይህ አይነቱ የቀደር ክፍል፡ የሰዎችን ምርጫ ያላካተተ፡ በጉዳዩ ላይ ሰዎች ምንም አይነት ጣልቃ ገብነት ወይንም ድርሻ የሌላቸው፡ ወደውና ፈቅደው ሳይሆን፡ ተገደውና ከአቅማቸው በላይ ሆኖ የሚከሰት (የሚሆን) የቀደር ክፍል ነው፡፡ ለምሣሌ፡-
መወለድና መሞት፣ የጾታ ጉዳይ (ወንድ ወይም ሴት መሆን)፣ የቁመት መርዘምና ማጠር፣ የመልክ መቅላትና መጥቆር፣ ሙሉ ጤናማ አካል ይዞ መወለድና አካለ ጎዶሎ መሆን፣ እንዲሁም የመሳሰሉት፡፡
• ለምን ወደዚህ ዓለም መጣህ? ተብለህ ብትጠየቅ ያንተ መልስ ምንድነው የሚሆነው? አይ! ያኛው ዓለም ስለሰለቸኝ ነው ብለህ ትመልሳለህን? ቀድሞውኑ የት ነበርክና? እንደዛውም የምትሞተውም ፈቅደህና ወደህ አይደለም፡፡ መፈጠርህን በገዛ ፈቃዱ ብቻ በማድረግ አንተን የሰራህና ያስገኘህ አምላክህ አላህ፡ ምድራዊ ቆይታህንም የሚወስነው እሱ ብቻ ነው፡፡ በጉዳዩ ላይ ያንተ ድርሻ የለበትም፡፡ መቼ እንደምትሞት የሚያውቀውና ወስኖም የሚጽፈው፡ ፈቅዶም የሚያደርገው እሱ ነው፡፡ እንዲህ ይላል ይህ አምላክህ፡-
• ደግሞስ ያንተና ያንቺ ጾታ ለምን ወንድና ሴት ሆነ? ተብላችሁ ብትጠየቁ፡ ምን ትመልሳላችሁ? አይ! ሆቢያችን (ዝንባሌያችን) ስለሆነ ነው ብላችሁ ትመልሳላችሁን? ቀድሞውኑ ወንድ ወይም ሴት መሆናችሁን ያወቃችሁት ባደጋችሁ ጊዜ እንጂ መች በተፈጠራችሁበት ሰዓት ሆነና? አምላካችሁ አላህ እሱ እንደሻው አድርጎ፡ አንቺን ሴት፡ አንተን ደግሞ ወንድ አድርጎ ፈጥሯችኋል፡፡ ቅዱስ ቃሉም እንዲህ ይላል፡-
“የሰማያትና የምድር ንግሥና የአላህ ነው፤ የሚሻውን ይፈጥራል፤ ለሚሻው ሰው ሴቶችን (ልጆች) ይሰጣል፤ ለሚሻውም ሰው ወንዶችን ይሰጣል። ወይም ወንዶችና ሴቶች አድርጎ ያጠናዳቸዋል። የሚሻውንም ሰው መካን ያደርገዋል፤ እርሱ ዐዋቂ ቻይ ነውና።” (ሱረቱ-ሹራ 42፡49-50)፡፡
• እንደዚሁም የመልኮቻችን መለያየት (ቀይ፣ ጥቁር፣ ነጭ…) የሰው ዘር መገኘት፡ በኛው ምርጫ የሚከናወን ሳይሆን፡ በአምላካችን አላህ ፈቃድና ፍላጎት ብቻ የሚሆን ነገር ነው፡፡ ይህም ከአስደናቂ ምልክቶቹ ነው፡፡ አላህ እንዲህ ይላል፡-
“ሰማያትንና ምድርንም መፍጠሩ፥ የቋንቋዎቻችሁና የመልኮቻችሁም መለያየት ከአስደናቂ ምልክቶቹ ነው፤ በዚህ ውስጥ ለዐዋቂዎች ታምራቶች አሉበት።” (ሱረቱ-ሩም 30፡22)፡፡
ሌሎችንም ምሳሌዎች በዛው መልኩ መመልከት ይቻላል፡፡ በጥቅሉ በዚህ አይነቱ የቀዷ ወል-ቀደር ክፍል ላይ የጌታችን አላህ መለኮታዊ ፈቃድና ፍላጎት ብቻ እንጂ፡ የሰው ነጻ ምርጫ ጣልቃ-ገብ አይደለም፡፡ ስለሆነም በዚህኛው ክፍል ለሚከሰት ማንኛውም አይነት ክስተት፡ ሰው ጌታው ዘንድ በኃላፊነት ተጠያቂ አይደለም፡፡ ምክንያቱም የሱ ድርሻ የለበትምና፡፡ ባይሆን ከሱ የሚጠበቀው፡ የአላህን ውሳኔ ወዶ መቀበል ነው፡፡ በጌታው ውሳኔ (ቀደር) ላይ ተቃውሞን እንዳያሰማ ነው፡፡
ጌታዬ አላህ፡- ለምን ሰው አድርጎ ሰራኝ? ለምን ጾታዬ ወንድ ወይም ሴት ሆነ? ለምን ጥቁር አፍሪካዊ ሆኜ ተፈጠርኩ? እና የመሳሰሉ የቅሬታና የተቃውሞ ድምጾች በሀሳብም ሆነ በንግግር ፈጽሞ ከሱ ሊሰማ አይገባም፡፡ ባይሆን ከሱ የሚጠበቀው፡- አምላኬ አላህ ሆይ! እኔን ሰው አድርገህ፣ እንዲሁም ጾታዬን (ወንድ ወይም ሴት) እንዲሆን ፈቅደህ፣ በዘሬም ጥቁር ሰው ወይም ነጭ ወይም ቀይ አድርገህ ስለሰራኸኝ ከልቤ አመሰግንሀለሁ፡፡ ያንተንም ውሳኔ ወድጄ ተቀብያለሁ እንዲል ነው፡፡
ለ. የሰው ምርጫ ያለበት፡- በዚህኛው ክፍል ላይ ደግሞ፡ ጉዳዩ አሁንም ቀደር ሆኖ፡ ነገር ግን የሰው ነጻ ፈቃድ ጣልቃ-ገብነት ያለበት፡ ሰው ፈቅዶና መርጦ የሚተገብረው፡ ተገዳጅ ያልሆነበት የቀደር አይነት ነው፡፡ ለምሣሌ፡-
በዚህ አይነቱ የቀደር ክፍል ላይ ሰው ነጻ ፈቃድ አለው፡፡ የፈለገውን መርጦ ለመተግበር፡ ያልፈለገውን ደግሞ ለመተው የሚያስችል ፈቃድና ውስን ኃይል ተሰጥቶታል፡፡ ስለዚህም በሚሰራቸው ስራዎች ሁሉ ኃላፊነትን በመውሰድ ነጌ በጌታው ዘንድ ስለ ስራው ተጠያቂ ይሆናል፡፡ በእምነትና በመልካም ተግባራት በርትቶ ከተገኘና በዛው ሁኔታ ከሞተ የጌታውን ራሕመት ጀነትን ይጎናጸፋል፡፡ በተቃራኒው በክህደትና በወንጀል ላይ ተዘፍቆ በዛው ሁኔታ ጌታውን ከተገናኘ፡ የጌታውን ቁጣ ጀሀነም እሳትን ይገባታል፡፡
በነዚህ ተግባራት ላይ እኛ ነጻ ፈቃድ ባይኖረን ኖሮ፡ ይህ ሐራም ነው አትቅረቡት! ይህ ደግሞ ሐላል ነው! ከፈለጋችሁ ተጠቀሙበት ካልሆነም ተዉት! ያኛው ደግሞ ዋጂብ ነውና እንደታዘዛችሁት ስሩ! ፈጽሙ! ብሎ ጌታችን ወደኛ ትእዛዝ ማስተላለፉ ምን ትርጉም ይኖረዋል? መጽሐፍት ከሱ ዘንድ የወረዱት፡ ነቢያት ከሰው ተመርጠው የተላኩት ፈቃድ የሌለውን አካል ለማናገር ነውን?
ሰው አላህ ዘንድ ተጠያቂ የሚሆነው በዚህኛው የቀደር ክፍል ላይ ነው፡፡ የመጀመሪያውን የቀደር ክፍል ወዶ ከመቀበል ውጪ ሌላ ነገር አልተጠየቀም፡፡ በራሱ ላይ ሊቀይረውም ሆነ ሊያስተካክለው የሚችለው ነገር የለምና፡፡ በሁለተኛው ክፍል ላይ ግን፡ ምንም ጉዳዩ ቀደር ቢሆንም የሱም ድርሻ ስላለበት በኃላፊነት ይጠየቅበታል፡፡ ጥቅምና ጉዳትንም ይጋራበታል፡፡
አንደኛው፡- ሁለቱንም የቀደር ክፍሎች በአንድ በመመልከትና ልዩነቱንም ባለማስተዋል፡ ሰው ለጌታው ውሳኔ ተገዳጅና ተጎታች ነው፡፡ የራሱ የሆነ ነጻ ፈቃድና ፍላጎት የሌለው፡ አየር ላይ እንደተንሳፈፈ ላባ፡ ንፋሱ ወደፈለገው አቅጣጫ እንደሚያሽከረክረው፡ ይህንንም ሰው ‹ቀደር› እንደ ሮቦት ያንቀሳቅሰዋል የሚል ድምዳሜ ላይ ይደርሳል፡፡
ከዚህ አስተሳሰብ በኋላ ለጌታው ትእዛዝ ከበሬታና ፍርሀት እንዲሁም ታዛዥነት አይኖረውም፡፡ ነፍሲያውና ሸይጧን በኃጢአት ላይ እንዲጨማለቅ ያደርጉትና፡ በስራው ተወቃሽ እንዳይሆን ደግሞ በቀደር እንዲያሳብብ ይገፋፉታል፡፡
ሁለተኛው፡- ይህም ክፍል፡ ሁለቱንም የቀደር አይነቶች በአንድ ይመለከታቸውና፡ ሰው ነጻ ፈቃድ የሌለው ፍጡር እንደሆነ አድርገው መግለጻቸውን በመውሰድ ግንዛቤው ይሳሳትና፡ ቀደርን ይክዳል ያስተባብላል፡፡ እንዲህም ይላል፡- ከአላህ ፍትሐዊነት አንጻር አብሮ ስለማይሄድ ሰውም ተበዳይ የሆነ ስለሚመስል ቀደር የሚባል ነገር የለም የሚል ክህደት ውስጥ ይገባል፡፡
እውነታው ግን ከሁለቱም ግሩፖች ውጪ ነው፡፡ ቀደር የሚባል ነገር አልለ፡፡ መኖር ብቻም አይደለም ከስድስቱ የእምነት ማእዘናት አንድ ማእዘን ነው፡፡ ሰውም ነጻ-ፈቃድ ያለው ፍጡር ነው፡፡ ሰው ምርጫ እንዳለው ለመረዳት ሸሪዓዊ፣ አእምሮአዊና ስሜታዊ ማስረጃዎችን በመጠኑ እንመልከታቸው፡-
“በክት ፈሳሽ ደምም የእሪያ (አሣማ) ሥጋም በርሱ ከአላህ (ስም) ሌላ የተነሳበትም፤ የታነቀችም ተደብድባ የተገደለችም ተንከባላ የሞተችም በቀንድ ተወግታ የሞተችም ከርሷ አውሬ የበላትም (ከነዚህ በሕይወት ደርሳችሁ) ያረዳችሁት ብቻ ሲቀር ለጣዖታትም የታረደው… በናንተ ላይ እርም ተደረገ…” (ሱረቱል ማኢዳህ 5፡3)፡፡
በዚህ አንቀጽ ውስጥ ጌታ አላህ በኛ ላይ እርም የተደረጉ የምግብ አይነቶችን ይዘረዝራል፡፡ ይህ በራሱ ምርጫ ያለን ፍጡር ለመሆናችን ትልቅ አስረጂ ነው፡፡ የፈለገውን ነገር በመምረጥ ለመያዝ ወይም ለመተው ፈቃድ የሌለውን አካል፡ እንዴት ይሄ ሐራም ነው! ይሄ ሐላል ነው ብለህ ህግ ትደነግግበታለህ? ከዛም ጌታ አላህ በመቀጠል በዚሁ አንቀጽ ስር እንዲህ ይላል፡-
ይህ ሰው ከነዚህ ከተከለከሉት ነገራት (በድርቅ መከሰት) ለመብላት በተገደደ ጊዜ ግን መብላት እንደሚችልና አላህም በይቅርታ በማለፍ እንደ ኃጢአት እንደማይቆጥርበት ይገልጻል፡፡ ምክንያቱም ግለሰቡ ከፈቃዱና ከምርጫው ውጪ ነው፡፡ በረኃቡ ሰበብ እራሱን ከሞት ለመታደግ በወቅቱ ያንን ነገር ከመመገብ ውጪ ሌላ አማራጭ አልነበረውምና፡፡
ነገር ግን ያለ-ምንም ረኃብና አስገዳጅ ሁኔታ ሳይፈጠር፡ መሐመድ ካፌ ገብቶ ቡናና ሻይ አዝዞ መጠታት እየቻለ፡ ወይዘሮ አለሚቱ መሸታ ቤት ሄዶ አስካሪ መጠጥ የሚጎነጭ ከሆነ፣ በሕረዲን ሬስቶራንት ገብቶ በአላህ ሥም የታረዱ የሐላል ከብት ስጋ አዝዞ መመግብ እየቻለ፡ ካሰች ምግብ ቤት ተጎልቶ የአሳማና የአላህ ስም ያልተወሳባቸው ሐራም ምግቦችን በማዘዝ የሚመገብ ከሆነ፡ በምርጫው ያደረገው ነውና ተጠያቂ ከመሆን አያመልጥም፡፡
ማንኛውም ንጹህና ያልተዛባ ጤናማ አስተሳሰብ ያለው ሰው፡ ከሰውና ከዛፍ እንቅስቃሴ የሚፈጠሩ ነገራትን መለየት ይችላል፡፡ በኃይለኛ ነፋስ ሳቢያ፡ ከመሬት የተነሳ አቧራ በአፍንጫውና በአፉ ገብቶ ቢያጨናንቀው፣ ወይንም ንፋስ ያነሳው ድንጋይ ጭንቅላቱን ቢፈነክተው፣ ወይም በነፋሱ ሰበብ የተወዛወዘው የዛፉ ቅርፊት አይኑ ላይ ጌዚያዊ ህመም ቢያደርስበት፡ ይህ ሰው እውነት በአቧራውና በድንጋዩ እንዲሁም በዛፉ ቅርፊት ላይ ይቆጣልን? ለመበቀልስ ያስባልን? በፍፁም!!
ታዲያ ይህ ሰው በአንድ መንደር ሲያልፍ ደግሞ፡ አንድ በውፍረቱም ሆነ በቁመቱ ከሱ ጋር የሚተካከል የሆነ ሌላ መንገድ አላፊ ወደሱ ቢመጣና፡ በጥፊ በርግጫ እያጣደፈ ጉዳት ቢያደርስበት እንደ ቅድሙ የንፋስ አደጋ በዝምታ ያልፋልን? ወይስ በሰውየው ላይ እሱም ማንነቱን ለማሳየትና ለመበቀል ይታገላል? መልሱም፡- ይህን ጥቃት ከራሱ ላይ በቻለው መልኩ ለመከላከል ይታገላል፡፡ በወሰን አላፊው ሰውዬም ድርጊት ይቆጣል፡፡ ከቻለም ለመበቀል ይሞክራል ነው፡፡ ምክንያቱም ያ ወሰን አላፊ ሰውዬ ይህን እርምጃ የወሰደበት በፈቃዱና በምርጫው እንደሆነ ህሊናው ስለነገረው ነው፡፡
ሁላችንም በነጻ ፈቃዳችን የምንተገብራቸው ነገራት እንዳሉ ሁሉ፡ እንዲሁም ያለ ፈቃዳችን ተገደን የምንሰራቸው ነገራት መኖራቸውን በውስጣዊ ስሜታችን እንረዳለን፡፡ ስንበላና ስንጠጣ በምርጫችን ስለሆነ በፈለግነው ጊዜ ማቆምና ማቋረጥ እንችላለን፡፡ ስንነሳና ስንቀመጥም እንዲሁ በፈቃዳችን ስለሆነ የፈለግነውን ቦታና የአቀማመጥ ሁኔታ እንመርጣለን፡፡
በዛው ተቃራኒ ደግሞ፡ ስናዛጋና ስናስነጥስ በፈቃዳችንና በምርጫችን ስላልሆነ፡ ለማዛጋትም ሆነ ለማስነጠስ ቦታና ሰዓት መምረጥ አንችልም፡፡ ሁኔታው እንዳይከሰትም ከራሳችን ላይ ማስወገድ አንችልም፡፡ የደም ዝውውር፣ የልብ ምትም ከዚሁ ምድብ ውስጥ ይካተታሉ፡፡ ማነው የልብ ምቱን በደቂቃ ክ 70 ወደ 35 ለመቀነስ የተወዳደረው? ማነው የደም ዝውውሩን በሰዓትና በቦታ ለመገደብ የጣረው?
ታዲያ ሰው ነጻ ፈቃድ የለውም የምንል ከሆነ፡ መብላትና መጠጣት፡ ከማስነጠስና ማዛጋት ጋር እንደ እኩል ይታያሉ ማለት ነው? መቆምና መቀመጥ ከልብ ምትና ከደም ዝውውር ጋር ይስተካከላሉ ማለት ነው?
5/ ስለዚህ ሰው ሁሉንም ነገር ሳይሆን በፈቃዱ የሚተግብረው፡ የተወሰኑ በራሱ ምርጫ የሚተገብራቸው ነገራት እንዳሉ አውቀናል ማለት ነው፡፡ በነዚህም ኃላፊነትን ወስዶ ይጠየቃል ተብሏል፡፡ እውነታው ይህ ከሆነ ‹‹አላህ ካልሻ በስተቀር እናንተ አትሹም›› ‹‹ብንሻ ኖሮ ነፍሱን ሁሉ ቅንነቷን በሰጠናት ነበር›› ‹‹አላህ የሻውን ይመራል፡ የሻውን ደግሞ ያጠማል›› የሚሉትን አንቀጾች፡ ‹እኛ በምርጫችን ነው ጥሩውንም ሆነ መጥፎውን የምንሰራው› ከሚለው አስተሳሰብ ጋር አብረን የምናያቸው? የሚል ጥያቄ ይነሳ ይሆናል፡፡ መልሱን በአላህ ፈቃድ በቀጣዩ ክፍል ኢንሻአላህ፡፡
ይህ ድረ ገጽ በዋነኝነት የንጽጽራዊ ሀይማኖት ጥናት ላይ ያተኮሩ ትምህርቶችን ወደ እናንተ የምናደርስበት መገኛ ነው። ከዚህ ድረ ገጽ በተጨማሪ የተለያዩ ንጽጽራዊ ትምህርቶችን በተለያዩ የሶሻል ሚዲያ መገኛዎች ለመከታተል ከፈለጉ በሚከተሉት አድራሻዎች በቀላሉ ያገኟቸዋል።
ሰበስልጣን ዲሞክራሲያዊ ሪፓብሊኮ ኮንጎ ኣብ ሰለስተ ከተማታት ሰንበት ክካየድ ተመዲቡ ዝነበረ ምርጫ ክሳብ ወርሒ መጋቢት ከምዝተናውሐ ገሊፆም።እዚ ማለት ሓድሽ ፕረዚዳንት ምስተመርፀን ቃለ ምሓላ ምስተፈፀመን ክካየድ ማለት እዩ።
ኮሚሽን ምርጫ ሎሚ ረቡዕ ከምዝገለፆ ምርጫ ዝተናውሐለን ከተማታት በኒ፣ቡተምቦን ዩምቢን እዩ።በኒን ቡቱምቦን ካብ ዝሓለፈ ነሓሰ ሕማም ኢቦላ ካብ ዝተረአየለን ከተማታት ምኳነን ይፍለጥ።
ኣብ ሰለስተ ከተማታት እንተተናውሐ እውን እቲ ምርጫ ኣብታ ሃገር ብዝተመደበሉ ግዜ ዝቕፅል ሰንበት ክካየድ እዩ።ውፅኢቱ ድማ 15 ጥሪ 2019 ንፕረዚዳንት ጆሴፍ ካቢላ ዝትክእ መራሒ ወግዓዊ ክኸውን እዩ።
ኮቪድ -19 በፍጥነት ወደ ውጭ ስለሚስፋፋ ከተለያዩ አገሮች የመጡ ወረርሽኝ መከላከያ ምርቶች ትዕዛዞች ፈነዱ ፡፡ በእኛ ፋይናንስ አኃዛዊ መረጃ መሠረት በዚህ ዓመት የካቲት መጨረሻ ጀምሮ ወደ ውጭ የተላኩ የወረርሽኝ መከላከያ ምርቶች በከፍተኛ ሁኔታ ጨምረዋል ፡፡ እስከ ሐምሌ ወር መጨረሻ ድረስ በአጠቃላይ የ 560 ሚሊዮን ዶላር የሚጣሉ የሲቪል እና የህክምና ጭምብል ፣ ደረጃ 2 እና 2 & 3 እና 4 ላይ የሚጣልበት ዶላር 2 ነጥብ 5 ሚሊዮን ዶላር ፣ ዶላር 2.41 ሚሊዮን የኢንፍራሬድ ቴርሞሜትሮች ፣ የአሜሪካ ዶላር 1.1 ሚሊዮን የአየር ማራዘሚያዎች ፣ ዶላር 650,000 አዲስ የኮሮናቫይረስ መመርመሪያ ማጣሪያዎችን ፣ ዶላር 210,000 መነፅሮችን ወደ ውጭ እንልካለን ፡፡ እና 3million የ PVC ጋሻ. እኛ በዋናነት ለአውሮፓ ሀገር ፣ ለአሜሪካ ፣ ለደቡብ አፍሪካ ሀገር ኢ.ሲ.
የዓለም ባንክ ለኢትዮጵያ ለመስጠት አቅዶ የነበረውን የ500 ሚሊዮን ዶላር አስቸኳይ የገንዘብ ድጋፍ ወደ ባንኩ ቦርድ ቀርቦ እንዳይጸድቅ መታገዱን ተገልጿል የእገዳው ውሳኔውን ያስተላለፉት “የዓለም ባንክ ከፍተኛ የስራ አስፈጻሚዎች ናቸው” ብለዋል በኢትዮጵያ መንግስት ጠያቂነት ለስምምነት ተዘጋጅቶ የነበረው ይህ የገንዘብ ድጋፍ ለዓለም ባንክ የስራ አስፈጻሚ የዳይሬክተሮች ቦርድ አባላት ሊቀርብ ቀጠሮ ተይዞለት የነበረው ለመጪው ሐሙስ ሰኔ 25፤ 2012 እንደነበር የተቋሙ ምንጮች አስታውቀዋል። ባንኩ የገንዘብ ድጋፉን ያገደው በሁለት ምክንያቶች መሆኑም ተጠቁሟል።
የመጀመሪያው ምክንያት “ኢትዮጵያ የውጭ ምንዛሬ ተመንን ለማስተካከል እየሄደችበት ያለው አካሄድ የተንቀራፈፈ ነው” የሚል መሆኑን ተገልጿል ኢትዮጵያ የውጭ ምንዛሬ ተመን ማስተካከያ እንድታደርግ ተደጋጋሚ ጉትጎታዎችን እና ግፊቶችን በማድረግ የሚታወቀው የዓለም የገንዝብ ድርጅት (አይ ኤም ኤፍ) መሆኑን የሚጠቅሱት ምንጮቹ የዓለም ባንክ ይህን በምክንያትነት ማንሳቱ “እንግዳ” ከመሆኑም ባሻገር ከተልዕኮው ጋር የማይሄድ መሆኑን አብራርተዋል።
በዓለም ባንክ በሁለተኛ ምክንያትነት የተቀመጠው “በኢትዮጵያ የኢነርጂ ዘርፍ ላይ እየተካሄደ ያለው ማሻሻያ በእቅዱ መሰረት እየተከናወነ አይደለም” የሚል ይዘት ያለው እንደሆነ ተገልጿል ባንኩ ባለፈው ህዳር ወር ባወጣው ሰነድ ላይ ይህን ማሻሻያ የሚደግፈው በዘርፉ “ጾታዊ ተኮር ለውጦች እንዲካተቱ፣ ከዋናው የኃይል መስመር ውጭ ያሉ የኃይል አቅርቦቶች ገበያ እንዲጠናከሩ እና ሀገሪቱ ባላት ሰፊ የታዳሽ ኃይል ሀብት የግሉን ዘርፍ ተሳትፎ ለማሳደግ” እንደሆነ ገልጾ ነበር።
የኢትዮጵያ መንግስት እየተገበረ ላለው የኢነርጂ ዘርፍ ማሻሻያ የዓለም ባንክ 200 ሚሊዮን ዶላር ድጋፍ እንደሚያደርግ ከስምንት ወር በፊት ለንባብ በበቃው ሰነድ ላይ ይፋ ተደርጓል የተቋሙ ምንጮች እንደተናገሩት “ማሻሻያው ተግባር ላይ ውሎ ሳለ ባንኩ የአስቸኳይ ጊዜ የገንዘብ ድጋፉን ለማገድ በምክንያትነት ማስቀመጡ ግራ የሚያጋባ ነው ብለዋል።
እኚሁ ምንጭ የአሁኑ የባንኩ እርምጃ “ኢትዮጵያ በህዳሴው ግድብ ላይ በያዘችው አቋም ላይ ግፊት ለማሳደር ያለመ ሳይሆን አይቀርም” የሚል እምነት አላቸው የዓለም ባንክ ፕሬዝዳንት ዴቪድ ማልፓስ ከኢትዮጵያው ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ጋር ባለፈው ሰኔ 11፤ 2012 ካካሄዱት ውይይት በኋላ በግል የትዊተር ገጻቸው ያሰፈሩት መልዕክት መሰል ጥርጣሬዎችን አጠናክረዋል።
ማልፓስ በዚሁ መልዕክታቸው “ኢትዮጵያ እና ጎረቤቶቿ በውሃ ክፍፍል ላይ የሚያደርጉትን ገንቢ ውይይት እና ትብብር ዘላቂ ማድረግ እንደሚገባቸው” አሳስበው ነበር ማልፓስ ከጠ/ሚ አብይ ጋር ካደረጉት ውይይት አንድ ቀን ቀደም ብሎ፤ የአሜሪካ የብሔራዊ የጸጥታ ምክር ቤት “የህዳሴ ግድብ የውሃ ሙሌት ከመጀመሩ በፊት ስምምነት ላይ መደረስ አለበት” ሲል በትዊተር ገጹ በተመሳሳይ መልኩ መልዕክት አስተላልፎ ነበር ሲል ኢትዮጵያን ኢንሳይደር ዘግቧል።
የዓድዋን ድል ሊቀብሩት ያሉ ሁሉ ተቀበሩ። ሊያጠፉት ያሉ ሁሉ ብን ብለው ጠፉ። ሊያፈርሱት የነበሩት ሁሉ በቁማቸው ፈረሱ። እምዬ ሚኒልክና የዓድዋ ድል ግን እንደ ደቦል አንበሳ በከፍተኛ ድምጽ እያገሳ ተነሳ!!!
ኢትዮጵያ | ~ አዲስ አበባ • ሸገር • አዱገነት ነገ ልጆችሽን የአብራክሽን ክፋይ አዲስ አበቤዎችን ከሜክሲኮ አደባባይ ጀምሮ አጅበሽ ተከተያቸው። ወስልተህ የቀረህ እንደሆን ማርያምን ምሬ አልምርህም ብለውሃል። እምዬ ምኒሊክ ጊዮናውያኑ።
እኔ ዘመዴ ስለ ተሃድሶ መጻፍ ያቆምኩት ሀገር ምድሩ ስለ ተሃድሶ መጻፍ ስለጀመረ ነው። ደስ ይላል። ስለ ዓድዋ መጻፍ ያቆምኩት ሀገር ምድሩ ስለ ዓድዋ መጻፍ አይደለም ራሱ ዓድዋን መሆን በመጀመሩ ነው። ስለ ዓድዋ ዛሬ የማይጽፍ፣ የማይናገር፣ የማይሰብክ፣ የማይዘምር የለም።
አይደለም ስለ አጼ ሚኒልክ ስለ ታላቁ ድል ስለዓድዋና በአል አከባበር መናገር ይቅርና ስለ ሂደቱ ማውራትና አፍ አውጥቶ መናገር በራሱ የሚያስቀስፍ በሚመስልበት ዘመን፤ ያ ዘመን ተቀይሮ በዚያው በእምዬ ቤተ መንግሥት ውስጥ የተሾመው 7ተኛው ንጉሥ ጠሚዶኮ ዐቢይ አህመድ ስለ ዊዝደማቸው የምንሰማበት ዘመን መጣ። ኦነጉ ታከለ ኡማም የዓድዋን በዓል አድማቂ ሆኖ አረፈው። ይሄ ለኦሮሞ ራሱ ታላቅ ድል ነው።
እናም ወዳጄ ዛሬ የዓድዋ ድል ሀገር አቀፍ ሆኗል። ከህጻን እስከ አረጋዊው ቀና ብሎ መናገር ጀምሯል። እነ ሁሉም ኬኛ ሳይቀር ሳይወዱ በግዳቸው ዓደዋ ኬኛ ለማለት ተገደዋል። የቀራቸው ከሚኒልክ ጋር ያላቸው ጠብ ነው እሱም የተስፋዬ ገብረ እባብ የፈጠራ ዲስኩር በሊቃውንቱ፣ በኦሮሞ ልጆች ሲደበደብ ፍርስርሱ ይወጣና ሚኒሊክ ኬኛ ባይ ትውልድ ይፈጠራል። ቱ ምን አለ በሉኝ ዘመዴ ሩቅ አይደለም። በጣም ቅርብ ጊዜ ነው።
ወዳጄ እግዚአብሔር አምላክ ሲጣላህም ሆነ ሲታረቅህ አንተን የሚቀጣበትም ሆነ የሚታረቅበት አርጩሜውንም ሆነ ቅቤውን ከሩቅ አያመጣውም። እዚያው ከመሃልህ ከጉያህ ከብብትህ ስር ነው የሚያወጣልህ።
መለስ ዜናዊ የተባለ ክፉ ኢህአዴግ የተባለ በህወሓት ተጠፍጥፎ የተሠራ ፓርቲ ከዚያው ከጭንህ ስር ዱብ አለና ህይወት ዘርቶ፣ በሜዳህ ድሆ፣ ከምንጭህ ጠጥቶ፣ አየርህን ተንፍሶ፣ እህልህን በልቶ፣ አንተኑ መስሎ፣ አንተኑ አህሎ ተሯሩጦ ከማማው ከዙፋኑ ከአናትህም ላይ ወጥቶ ያለ አቅሙ ይህቺን ታላቅ ሀገር እመራለሁ ብሎ የውርደት ካባ አልብሶ፣ እሱ ተዋርዶ እኛንም አዋርዶ በመጨረሻ ፈጣሪ በሚያውቀው እኛ በማናውቀው በኪነጥበቡ እንደጢስ ተንኖ፣ እንደ ጉም በንኖ ከፊታችን እልም ብሎ ጠፋ። ህልም ዕልም ሆነ።
ላለፉት ድፍን 26 ዓመታት የዓድዋ ድል በደመቀ ሁናቴ እንዳይከበር የዓድዋው የባንዳ ልጆች ስብስብ ያልፈነቀለው ድንጋይ አልነበረም። የዓድዋ ጉዳይ ሲነሳ ጣልያንና ህወሓት እኩል ይናደዳሉ። ይበሳጫሉ። ይነስራቸዋልም። አሁን ደግሞ በተለይ የአክራሪው ኦነግ ኃይል በፊት በፊት ዓድዋን ጭምር አታንሱብኝ ይሉ የነበሩት አሁን አሁን እየበሰሉ ሲመጡ ዓድዋን ኬኛ ጠላታችን ግን ምኒልክ ነው ባይሆነው አርፈውታል። ቡድኑን ያለ አምበል፣ ጦር ያለ አዛዥ፣ ሀገር ያለ መሪ፣ ቤተሰብ ያለ አስተዳዳሪ ይሆናል እንዴ? ቀበሌ እንኳን ያለ ሊቀመንበር፣ ዕድር ያለ ዳኛ፣ የማይታሰብ እኮ ነው። የምን ከሥጋው ጦመኛ ነኝ ከመረቁ ስጡኝ ነው። ዓድዋን ያለ እምዬ ምኒሊክ ማሰብ አይቻልም።
ሲሚንቶ በጢኒጢዬ አካፋ ቤኒሻንጉል ክልል የህዳሴው ግድብ መሠረት ላይ ስላስቀመጠ ብቻ “ዓባይን የደፈረ መሪ” እያለ አታሞውን ሲደልቅ የሚውል የባንዳ የልጅ ልጅ ሁላ ጣልያንን አፍር ከድሜ ያበላውን የኢትዮጵያን ጦር እየመራ ሺ ኪሎ ሜትር አቋርጦ ዓድዋ ድረስ የተመመውን ኢትዮጵያዊ ሙሴ የእምዬ ምኒልክ ስም ሲነሳ ግን ወባ እንደያዘው ሰው ያንቀጠቅጠዋል። አረፋም ያስደፍቀዋል። እንቁላል ከመቀቀል፣ ሴቶቹን ለነጭ ከመገበር የታደገውንና ነጻ አውጥቶ በስሙ ሀጎስ ገመቹ ተብሎ እንዲጠራ ያደረገውን መሪውን ማየት ያስጠላዋል።
ብዙዎች ሊቃውንት የዓድዋን በዓል ሀገር አቀፋዊ ለማድረግ በብርቱ ጥረዋል። ነገር ግን በህወሓት ሴራና ተንኮል ሳይሳካላቸው ቀርቷል። ነገርግን የዛሬ ስድስት ዓመት እንደ ድንገት የተጀመረው ጉዞ ዓድዋ የሌለ መነቃቃትን ፈጥሮ የተቀበረውን የዓድዋ ክብር ከመቃብር ቆፍሮ ፈንቅሎ አውጥቶታል። ዕድሜ ለያሬድ ሹመቴና ለጓደኛው መሃመድ ካሳ። ዕድሜ ለጉዞ ዓደዋ ቀደምት መስራቾች ለእነ ብርሃኔ ንጉሤ፣ ዕድሜ ለጉዞ ዓድዋ አባላት በሙሉ። ይኸው የጦሩ መሪ እምዬ ምኒልክም ክብራቸው ከፍ አለ። የዓደዋ በዓልም ሀገር አቀፍ ሆነ። ካርኒቫል መሰለ።
የዓድዋን ድል ሊቀብሩት ያሉ ሁሉ ተቀበሩ። ሊያጠፉት ያሉ ሁሉ ብን ብለው ጠፉ። ሊያፈርሱት የነበሩት ሁሉ በቁማቸው ፈረሱ። እምዬ ሚኒልክና የዓድዋ ድል ግን እንደ ደቦል አንበሳ በከፍተኛ ድምጽ እያገሳ ተነሳ። ቪቫ ምንሊክ።
አሁን ደግሞ በእነ ወጣት በረከት ጋሻው የሚመራውና ሙሉ በሙሉ በአዲስ አበባ ልጆች የተመሰረተው “ግዮናውያን የኪነጥበብ ቡድን” “ከሕብረ ቀለምና የጥበብ በልጆቿ የኪነ ጥበብ ቡድን ጋር በመሆን በአዲስ አበባ ዮኒቨርሲቲ የቴአትር ተማሪዎች አስተባባሪነት ለአራተኛ ጊዜ የሚካሄድና ከአርቲስት ሚካኤል በፊት ዝግጅት የጀመሩ ልጆች ዘንድሮ በኃይለኛው ለዓደዋ በአል መዘጋጀታቸውን ገልጸውልኛል።
ነገ ከንጋቱ 11:30 ከሚክሲኮ ተግባረድ ትምህርት ቤት ጋር ይነሱና በእግራቸው ተጉዘው በአዲስ አበባ ጎዳናዎች ላይ በነፃነት እየፎከሩ፣ እያቅራሩ፣ እየሸለሉ፣ ጉዞ ወደ ሚኒልክ አደባባይ ያደርጋሉ። በዚያም ያዘጋጁትን ፉከራ ካሳየዩ በኋላ እንደገና ጉዞ ወደ አድዋ ድልድይ ያደርጋሉ። ከዓድዋ ድልድዩ ዝግጅት በኋላ ግብር (የምሳ) ግብዣ በሜክሲኮ ተግባረ ዕድ ትምህርት ቤት ግቢ ውስጥ እናደርጋለን ብለውኛል።
በዘንድሮው ጉዞ ከሜክሲኮ ጀምሮ እስከ ፍጻሜው ድረስ ከጊዮናውያኑ ጋር የኢትዮጵያ አርበኞች ማኅበር አባላት፣ የአንጋፋው የቅዱስ ጊዮርጊስ ዳጋፊዎች፣ የኢትዮጵያ ቡና ደጋፊዎች፣ የባህርዳር ከነማና የፋሲል ከነማ ደጋፊዎች አብረዋቸው እንደሚጓዙ ነግረውኛል።
ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር እና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር እንዲሁም የምክር ቤቱ ሰብሳቢ አቶ ደመቀ መኮንን እና የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ምክትል ከንቲባ ወይዘሮ አዳነች አቤቤ ፣ሚኒስትሮችን ጨምሮ፣የክልል ርዕሳነ መስተዳድሮች እና የተለያዩ የስፖርት ፌዴሬሽን አመራሮች በምክር ቤቱ መደበኛ ስብሰባ ላይ ተገኝተዋል፡፡
የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር በመጪው 10 ዓመት የከተማዋን ዘላቂ ልማት እና እድገት ማረጋገጥ የሚያስችሉ ተግባራት ዙሪያ የ10 ዓመት መሪ ዕቅድ ላይ ከሁሉም የባለድርሻ አካላት ጋር ውይይት በማካሄድ ላይ ይገኛል።በምክትል ከንቲባ ማዕረግ የመንግስት አገልግሎት ሰጪ ተቋማት አስተባባሪ አቶ ጃንጥራር አባይ በውይይት መድረኩ ላይ ከተማ አስተዳደሩ የሀገራችንን የብልፅግና ትልም ዕውን ለማድረግ ከወጣው ዕቅድ የተቀዳ የ10 አመት መነሻ ዕቅድ ማዘጋጀቱን ገልፀዋል።መዳረሻ ዕቅዱ የተሟላ፣ የከተማዋን ነዋሪዎች ፍላጎት ያካተተ እንዲሆንም በየደረጃው ካሉ ባለድርሻ አካላት ጋር ምክክር በማድረግ ጠቃሚ ግብአት ማሰባሰብ አስፈላጊ መሆኑንም አቶ ጃንጥራር ጠቅሰዋል።
ክቡር ገዲም ተጋዳላይ ኣባል መሪሕነት ሰልፊ ደሞክራሲ ኤርትራ፡ ኣምባሳዶር ኣድሓኖም ገብረማርያም፡ ብምኽኒያት ሓጺር ሕማም ትማሊ ዓርቢ ዕለት 19 የካቲት 2021 ዓ.ም፡ ብመስዋእቲ ሓሊፉ ኣሎ፡፡
በዚ ኣጋጣሚ፡ መርበብ ሓበሬታ ስኒትና፡ ንስዉእ ክቡር ተቓላሳይ ኣምባሳዶር ኣድሓኖም ገብረማርያም መንግስተ ሰማያት፡ ንመላእ ቤተሰቡን መቓልስቱን ከኣ ጽንዓት ይሃብኩም ትብል።
ብዙሓት ገዳይም ተቓለስቲ ሓርበኛታት ኤርትራ፡ ብሰንኪ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ዘሎ ምልካዊ ስርዓት፡ ሙሉእ መዋእሎም ተጋዲሎምን ተቓሊሶምን፡ ናብታ መዳሕንቶም ዝተቐብረላ መበቆል ሃገሮም ክኣትዉ ስለዘይከኣሉ፡ ኣብ ፈቐዶ ስደት ህይወቶም ይሓልፍ ኣሎ። እዚ ኸኣ፡ ንኹልና ኤርትራውያን ኣዝዩ ዘሕዝን ተረኽቦ ኢዩ። ካብዚ ዘይንቡር ኩነታት ንክንወጽእ ከኣ፡ ኩልና ኤርትራውያን፡ ንነብስና ናብ ንቡር ሕልናዊን ሞራላዊን ኩነት ተመሊስና፡ ኣብታ ንፈትዋ ሃገርናን ህዝብናን፡ ንቡር ንምምላስ፡ ኢደይ ኢድካ ኢልና ተማላሊእና ክንሰርሕ፡ ይግባእ።
ክቡር ገዲም ተጋዳላይ ኣባል መሪሕነት ሰልፊ ደሞክራሲ ኤርትራ ኣምባሳዶር ኣድሓኖም ገብረማርያም፡ ብምኽኒያት ሓጺር ሕማም ትማሊ ዓርቢ ዕለት 19 የካቲት 2021 ዓ.ም፡ ብመስዋእቲ ተፈሊዩና`ሎ፡፡ በዚ ኣጋጣሚ ሰልፊ ደሞክራሲ ኤርትራ ንስዉእ ክቡር ተቓላሳይ ኣምባሳዶር ኣድሓኖም ገብረማርያም መንግስተ ሰማያት፡ ንክብርቲ ብዓልቲ ቤቱን ደቁን መላእ ቤተ-ሰቡን መቓልስቱን ክኣ ጽንዓትን ኣኻእሎን ንምነ።
ንኣድሓኖም ከም ሰነድ ክትግንጽሎ ዝኸብድ ርሒብ ታሪኽ ዝሓቈፈ ሰብ እዩ። ብግዳም ክትርእዮ እንከለኻ ተደፋራይ ኣይኮነን፤ እቲ ሱቕ ምባሉ ባሕሪ ከብዱ ዝጸወሮ ብዙሕ ዘይተገልጸ ምስጢር ከም ዝነበሮ የገምግመካ።
ሞት ሓርበኛ ኣምባሳደር ኣድሓኖም ገብረማርያም ምስ ሰማዕኩ ብጣዕሚ ሓዚነ። ዘይሃስስ ታሪኽ ገዲፉ ስለዝሓለፈ ግና ብሰላም ዕረፍ መንግስተ ሰማይ የዋርሶ። ንቤተሰቡን ፈተውቱን ከኣ ጽንዓት ይሃብኩም ክብል ክብሪ ይስማዓኒ።
ሓርበኛ ኣምባሳደር ኣድሓኖም ከም ኩሉ ሰብ`ዩ ናይ ሞት ዕጫ በጺሑዎ። ምኽንያቱ ብሕጊ ተፈጥሮና ከምታ ዝተወለድናላ፡ ሓንቲ መዓልቲ እውን ካብዛ ዓለም ሓንሳብን ንሓዋሩን ብሞት ክትፍለ ባህሪያዊ ትዕድልቲ ናይ ኩሉ ፍጡር ስለዝኾነ። እቲ ኣገዳሲ ግና ኣብ ዓለም ብሂወት ኮለኻ ብጽቡቕ ታሪኽ ትዝከረሉ ነገራት እንተለዎ ግና፡ እቲ ሓዘን መሪር ዋላ እንተኾነ ንታሪኹ ክብሪ ሂብካ ከተሞጉሶ፡ ንጽቡቑ ወሪስካ ከኣ ነቲ ዘይትመልሶ ነገር ግና ተቐቢልካ ነብስኻ ኣጸናኒዕካ ጥራይ ክትከይድ ትግደድ። Read more
ብምኽንያት ሕልፈት ገዲም ተጋዳላይ ህዝባዊ ግምባር ሓርነት ኤርትራ ኣምባሳደር ኣድሓኖም ገብረማሪያም ጻንሒት ምስ ስነጥበበኛ ሃይለሚካኤል ሃይለስላሴ (ሊንጎ)። Read more
ንሕና ኣባላት ዓለምለኻዊ ተበግሶ ኤርትራውያን ንምድፋንዕ ህዝባዊ ምንቅስቓስ፡ ሃንደበታዊ ሞት ናይ ክቡር፡ ምቕሉልን ፍቱውን ሓርበኛ ናይ ሃገራዊ ናጽነት ኤርትራን ተቓላሲ ንፍትሒን፡ ኣምባሳደር ኣድሓኖም ገብረማሪያም፡ ከቢድ ሓዘን ይስምዓና። Read more
መስዋእቲ ኣምባሳደር ኣድሓኖም ገብረማርያም፡ ኣብ ጽባሕ ናይቲ ዝተሰዋኣሉ መዓልቲ ማለት ዕለት 20 ለካቲት ኢየ ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ከም ሰበይ ሰሚዐ። ሽዑ ንሽዑ ከኣ ዝኽርታተይ ንድሕሪት ናብቲ ናይ ገድሊ ዓመታት ተመሊሱ። ኣብቲ ቅድሚ ናጽነት ዝነበረ ወታደራዊ ምርብራብ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብቲ ናይ ምዝላቕ እዋን፡ ስም ኣድሓኖም ተደጋጊሙ ክጥቀስ እሰምዕ ነይረ ኢየ። ሓደ ካብቶም ብሱላት ወታደራውያን መራሕቲ ናይቲ ውድብ ምንባሩ ብሓደ ወገን፡ ውድብ ዘይባረኾ ቤት-ትምህርቲ ካድር ከፊቱ ይምህር ነይሩ’ ዝብል ንዓይ ብሩህ ዘይኮነ ደብዛዝ ዕላል ከኣ በቲ ካልእ። እንተኾነ ነቲ ቅድሚ ናጽነት ዝነበሮ ኩነታት፡ ኣነ ከም ተራ ተጋዳላይ ኣብ ግምባር ናቕፋ፡ ንሱ ከም መራሕ ብርጌድ ኣብ ግምባር ሰሜናዊ ምብራቕ ሳሕል፡ ኣብ በበይኑ ቦታን ኣብ ላዕለዋይ ጽፍሒ ናይ ሓላፍነት ስለ ዝነበረን፡ ብዛዕብኡ ዘይምዝራብ እመርጽ። መዛንኡን ናይ ቀረባ መሳርሕቱን ክዛረብሉ ስለ ዝሓይሽ። Read more
ትናንት ሪፖርተር ጋዜጣ ላይ የኢትዮጵያ ብድር 2.01 ትሪሊዮን ብር ደረሰ የሚል ቀልብን በሚገዛ አርእስት የወጣ ዘገባ ብዙ ሰዎችን ሲያነጋግር ተመለከትኩና አጠር ያለች ማብራሪያ ለመስጠት ተነሳሳሁ። አጭር ማብራራያ እጽፍ ብዬ ስላስረዘምኩት ይቅርታዬ ይቅደም።
መንግስታት የእለት ተለት ወጪዎቻቸውን ለመሸፈን፣ አትራፊ ይሆናሉ ተብለው የሚጠበቁ የኢንቨስትመንት እድሎችን ፋይናንስ ለማድረግ እንዲሁም የመከፈያ ጊዜው የደረሰ ብድርን ለመክፈል ይበደራሉ። የአንድ መንግስት ብድር ሶስት መሰረታዊ የሚባሉ ገጽታዎች አሉት፥
አንድ ብድር የአንድ ሀገር ኢኮኖሚ ላይ ከባድ ጫና ያሳድራል/አያሳድርም የሚለውን ለማየት እነዚህን ሶስቱን መስፈርቶች አንድ በአንድ ማየት ያስፈልጋል። የኢትዮጵያ መንግስት ያለበት የብድር ጫና ምን ያህል አሳሳቢ ነው የሚለውን ለማየት እነዚህን ሶስቱንም ነገሮች ወረድ ብለን አንድ በአንድ እንመለከታለን።
ብድሩ ምን ያህል አሳሳቢ ነው የሚለውን ከማየታችን በፊት የብድሩን መጠን ምን ያህል እንደሆነ እንመልከት። ሪፖርተር ጋዜጣ 2.01 ትሪሊየን ብር ብሎ የዘገበው መጠን ትርጉም የሚኖረው ይህ ብድር ከሌላ macroeconomic variable አንጻር መመልከት ስንችል ብቻ ነው – 2.01 ትሪሊዮን ብር የሚለው አሃዝ በራሱ ብዙ ትርጉም አይሰጥም። ለምሳሌ 2.01 ትሪሊየን ብር የአመታዊ ጠቅላላ ምርታችንን ምን ያህል ድርሻ ይወስዳል? ከአመታዊ ኤክስፖርታችን ጋር ሲነጻጸርስ ምን ያህል ይሆናል? አምና ከነበረበት ደረጃ በምን ያህል ጨመረ/ቀነሰ? ከብሔራዊ ባንኩ የውጭ ምንዛሪ ጥርቅም ጋር ሲነጻጸር ምን ያህል ይሆናል? ወዘተ … ብሎ መጠየቅ ያስፈልጋል።
ኢትዮጵያ እስከ ሰኔ 2020 እ.ኤ.አ ያለባት ብድር 2.01 ትሪሊዮን ብር (ወይንም 54.7 ቢሊዮን ዶላር) ሲሆን ይህም የአመታዊ ምርታችንን 51% ገደማ እንደማለት ነው። 2018 ላይ ኢትዮጵያ ከነበረባት ብድር (የአመታዊ ምርቱ 59%) አሁን ያለው ብድር 8 ፐርሰንቴጅ ነጥቦች የቀነሰ ነው። 2020 ላይ ከሰሀራ በታች የሚገኙ ሀገራት ማዕከላዊ መንግስታት አማካይ ዕዳ 56.7% ገደማ ሲሆን ከዚህ አንጻር የኢቶዮጵያ ብድር ከሌሎች የአፍሪካ ሀገራት የከፋ ነው የሚባል አይደለም። ለምሳሌ ያህል የኬንያ መንግስት ዕዳ በ2021 የኬንያን አመታዊ ጠቅላላ ምርት 70% ያህል ይደርሳል ተብሎ ሲጠበቅ የኢትዮጵያ ብድር ደግሞ የኢትዮጵያን አመታዊ ምርት 58.5% ያህል ይሆናል ተብሎ ይጠበቃል። (ምንጭ IMF) (ብዙ ያደጉ ሀገራት መንግስቶች ከታዳጊ ሀገራት መንግስቶች በሰፊው የሚበልጥ ዕዳ እንዳለባቸው ይታወቃል።)
ይህን ማለት ግን የዕዳ መጠኑ እንዲህ በግርድፉ ሲታይ ብዙ አለመምሰሉ ምንም አይነት አደጋ ይዞ አይመጣም ማለት አይደለም። ለበለጸጉ ሀገራት አሳሳቢ ያልሆነ የዕዳ መጠን ታዳጊ ሀገራት ላይ ችግር ሊፈጥር እንደሚችል በዘርፉ ላይ የተሰሩ ምርምሮች በግልጽ ያሳያሉ (ይህ ክስተት debt intolerance ይባላል)። ስለዚህ የኢትዮጵያ ዕዳ ከምን አንጻር ሲታይ አስጊ ሊሆን እንደሚችል ለመመልከት ከላይ ወደጠቀስኳቸው ሶስት መስፈርቶች ልመለስ፥
Ownership: ኢትዮጵያ ያለባት 54.7 ቢሊዮን ዶላር እዳ በአበዳሪዎች ሲከፋፈል 29 ቢሊዮን ዶላር (53%) የሚሆነው ከውጭ ሀገር ምንጮች የተገኘ ሲሆን 25.7 ቢሊዮን ዶላር (47%) ገደማ የሚሆነው ደግሞ ከሀገር ውስጥ (በተለይም ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክና ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ) የተገኘ ብድር ነው። (በቅርብ ጊዜ ብሔራዊ ባንኩ መንግስት ላይ ያለው ብድር ከ230 ቢልዮን ብር በላይ መደረሱን የሚገልጽ አጭር ኖት ጽፌ እዚሁ ፌስቡክ ላይ አስተያየት ሰጥቼ ነበር።)
Denomination: ብር አለም ላይ ካለው ዝቅተኛ ተቀባይነት አንጻር ከውጭ የሚገኘው ብድር ሙሉ በሙሉ ማለት በሚቻል ሁኔታ በዶላር የሚገኝ ብድር ሲሆን ከሀገር ውስጥ የሚገኘው ብድር ደግሞ በብር የሚገኝ ብድር ነው።
አንድ: በዶላር የሚሰበሰብ ብድርን ለመክፈል ቋሚ የዶላር ምንጭ ያስፈልጋል። እንደሚታወቀው አመታዊ የኤክስፓርት ገቢያችን ከ3 ቢሊዮን ዶላር አይዘልም። ከremittance የሚገኘው የውጭ ምንዛሪም ወደ 5 ቢሊዮን ዶላር ገደማ እንደሆነ ማየቴን አስታውሳለው። እነዚህ ሁለቱ ተደምረው አመታዊ ኢምፖርታችንን እንኳ መሸፈን አይችሉም። ይህም ማለት ከውጭ የምናስገባውን ሸቀጦች ለመሸፈንም ሆነ አመታዊ የብድር ክፍያ ለመክፈል ተጨማሪ ብድር ውስጥ መግባት ይኖርብናል ማለት ነው።
ሁለት: የብር ምንዛሪ ከጊዜ ወደ ጊዜ አየተሸረሸረ መምጣት በዶላር ያለው የብድር ጫና በብር ሲተመን ከጊዜ ወደ ጊዜ እየሰፋ እንዲሄድ ያደርገዋል። ይህም ማለት አሁን ያለው የዕዳ መጠን ምንም ጭማሪ ባያሳይ እንኳ የውጭ ምንዛሪው ከጊዜ ወደጊዜ እየቀነሰ ሲሄድ የዕዳ ሸክማችን እየከፋ እንዲሄድ ያደርገዋል። (This is one of the contractionary effects of devaluation. በሌላ ሀገር ገንዘብ የተበደሩ ታዳጊ ሀገሮች የገንዘባቸው የመግዛት አቅም ሲቀንስ ከሚያጋጥሙ ችግሮች አንዱ ነው።)
ሶስት: በዶላር የተሰበሰበ ብድርን ለመክፈል መንግስት በቂ የሆነ ዶላር መሰብሰብ ቢያቅተው ያለው አማራጭ ከአበዳሪዎች ጋር በመደራደር ጊዜያዊ እፎይታን ማግኘት፤ አሁን ያለውን ብድር በረጅም ጊዜ በሚከፈልና አመታዊ ክፍያው በሚቀንስ ሌላ ብድር መቀየር፤ ከአለም አቀፍ የፋይናንስ ማዕከላት በዝቅተኛ ወለድ ብድር በማግኘት ውድ የሆኑ ብድሮችን መክፈል፤ ሁሉም አልሳካ ሲል ደግሞ የአበዳሪዎችን ምህረት በመጠየቅ የብድር ጫናውን ለመቀነስ ሙከራ ያደርጋል። (ጠቅላይ ሚኒስትር አብይም ሚያዝያ ውስጥ The New York Times ላይ ባሳተሙት ጽሁፍ ግሩፕ 20 ሀገራት የዝቅተኛ ገቢ ሀገራትን ዕዳ ከማራዘም ይልቅ እንዲሰርዙ ተማጽኖ አቅርበው ነበር። ከዚህ ቀደምም የኢትዮጵያ መንግስት የParis club በሚባል የአበዳሪ ሀገራት ስብስብ በኩል የዕዳ ቅነሳ ተጠቃሚ ሆኖ ያውቃል።)
አራት: ከሀገር ውስጥ ምንጮች በብር የተሰበሰበው ብድርን ለመክፈል መንግስት በግብርና በቀረጥ የሚሰበስበውን ገቢ ማሳደግ ይኖርበታል። ይህ ካልሆነ ከሌሎች ልማታዊ ተግባራትም በማሸሽ ብድሩን ሊከፍል ይችላል። ይህ ደግሞ ኢኮኖሚው ላይ መቀዛቀዝ ሊፈጥር ይችላል – debt overhang። የኢትዮጵያ ንግድ ባንክና ብሔራዊ ባንክ ሀገር ውስጥ ካሉ ተበዳሪዎች ዋነኞች እንደመሆናቸው ይህ ዕዳ የመሰረዝ እድሉ ሰፊ ነው። ከሌሎች ውስጣዊ ምንጮች የተሰበሰበውን ዕዳ ብሔራዊ ባንኩ ገንዘብ አትሞ ለመንግስት እያበደረ ብድሩ እንዲከፈል ሊያግዝም ይችላል። ይህ የመጨረሻው አማራጭ ሁለት አንድምታ አለው፥
አምስት: በመንግስት ድርጅቶች (state owned enterprises) የተሰበሰበው ብድር የኢትዮ ቴሌኮም በከፊል ወደግል ይዞታ ሲዞር የመንግስት ዕዳ ጫና በመጠኑም ቢሆን የሚቀንስ ይሆናል። ሌሎች የመንግስት ድርጅቶች (መብራት ሀይል፣ የኢትዮጵያ አየር መንግድና የባቡር መንገድ ኮርፖሬሽንን የመሳሰሉት) ያሉባቸው ዕዳዎች መንግስት ላይ የሚቆዩ ናቸው። እነዚህ ድርጅቶች አትራፊ ሆነው ብድራቸውን መክፈል እስከቻሉ ድረስ የተበደሩት ብድር መንግስት ላይ የሚያሳድረው ጫና ብዙም አይሆንም።
ስድስት: የመንግስት ዕዳ መቼ መከፈል እንዳለበት (maturity profile) የሚገልጽ መረጃ በቅርበት ስላላገኘሁ ብዙ መናገር አልችልም። እንደ መርሕ በአጭር ጊዜ የሚከፈል ዕዳ በረጅም ጊዜ ከሚከፈል እዳ የበለጠ አደጋ እንዳለው ግልጽ ነው። ከውጭ ሀገር የተበደርነው ብድር አማካይ የመከፈያ ጊዜው 15 አመት እንደሆነ የሪፖርተሩ ዘገባ ይጠቅሳል። ይህ ከሆነ ብድሩን ለመክፈል በቂ የሆነ የመተንፈሻ ጊዜ አለን ማለት ነው። ከሀገር ውስጥ የሚሰበሰበውን ዕዳ በmaturity ለመከፋፈል ይረዳ ዘንድ በቅርቡ የተቋቋመውን የቦንድ ገበያ የአንድ አመት ተሞክሮ መመልከት ይረዳ ይሆናል። በአንድ አመት ጊዜ ውስጥ ቦንድ በመሸጥ የተገኘው ከ3 ቢሊዮን ዶላር በላይ የሚሆን ብድር ሙሉ በሙሉ ማለት በሚቻል ሁኔታ በአጭር ጊዜ mature የሚያድርግ ቦንድ ነው። ይህ መረጃ ከሀገር ውስጥ የተሰበሰበውን አጠቃላይ ብድር የሚወክል ከሆነ የሀገር ውስጥ ብድርም ከውጭ ሀገር ከሚገኘው ብድር ባልተናነሰ አስፈሪ ነው።
2.1 ትሪሊዮን ብር (ማለትም የአመታዊ ምርቱን 51%) በራሱ ከሌሎች ሀገራት ጋር ሲነጻጸር ብዙ የሚባል አይደለም። ነገር ግን የውጭ ምንዛሪ ማግኘት የሀገራችን ከባድ ፈተና ከመሆኑ አንጻር ከውጭ የተበደርነው በዶላር የተተመነ ብድር ለመክፈል አስቸጋሪ ይሆናል። የብር የመግዛት አቅም ከጊዜ ወደጊዜ እየተሸረሸረ መምጣት የዚህን ዕዳ ጫና ከጊዜ ወደ ጊዜ የከፋ ያደርገዋል።
ተሳክቶልን ከቡድን 20 አበዳሪ መንግስታት የብድር ስረዛ ብናገኝ ራሱ ከprivate creditors ተመሳሳይ መስተንግዶ ማግኘት ቀላል አይሆንም። አንድ የግል አበዳሪ የአርጀንቲናን መንግስት ፍርድ ቤት አቁሞ 12 አመት ከፈጀ ክርክር በኋላ ብድሩ እንዲከፈልው ተፈርዶለታል።
መንግስት ከሀገር ውስጥ የተበደረውን ብድር ለመክፈል ብር ወደማተም ፊቱን ማዞሩ የሚቀር አይመስልም። ይህም የኑሮ ውድነቱን የበለጠ አንሮ ከቀን ወደቀን በሚገኝ ገቢ የሚተዳደረውን የማሕበረሰቡ ክፍል የዚህ እዳ ቀጥተኛ ተጎጂ/ከፋይ/ ያደርገዋል።
ከሀገር ውስጥ የሚሰበሰበው ብድር ላይ መንግስት የሚከፍለው ወለድ በኮሮና ምክንያት ከተቀዛቀዘው የኢኮኖሚው እድገት በላይ እስከሆነ ድረስ የሀገሪቱ የዕዳ ሸክም መጨመሩ የማይቀር ይመስላል። በፌዴራል መንግስቱና በህወሓት መካከል የተካሄደው ጦርነትና ተያይዞ የሚመኖሮ የመከላከያ ወጪ የመንግስትን ዕዳ የበለጠ ከፍ ሊያደርገው እንደሚችል መገመትም ከባድ አይሆንም።
(ከላይ የሰጠሁት በችኮላ የተጻፈ ማብራሪያ በጊዜው ላገኝ የቻልኩት መረጃ ላይ የተመሰረተ ነው። የተሻለ መረጃ ተሰብስቦ ጠንካራ ጽሁፍ መጻፍ ይቻላል፣ ይገባልም።)
ZhongShan ግንባር ​​ቀለም LWW-3 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong ግንባር ​​ቀለም LWW-3 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ ግንባር ​​ቀለም LWW-3 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ወደ መቀሌ በሚወስደው እና አላጄን አለፍ ብሎ አምስት ኪሎ ሜትር ርቀት ባላት ሂዋነ በተባለች ከተማ በአሸባሪው ቡድን የተገደለው ፈንቅል የማነ በስፍራው ተገኝቶ መጋዘን ውስጥ የነበረ እህል በማከፋፈል ስራ ላይ እንደነበረ ምንጮቹ ገልፀዋል። ከፈንቅል የማነ ጋር የነበሩ ሁለት የጀግናው መከላከያ አባላት ላይ ተመሳሳይ የግድያ እርምጃ በጁንታው እንደተወሰደባቸው ተነግሯል። ለአገርና ህዝብ ተሰልፋችሁ በአረመኔ የህዝብ ጠላቶች በግፍ የተገደላችሁት ነፍሳችሁን አምላክ ያስባት!
ዛሬ የተጀመረው ሰድስተኛ ዓመት የመንግሥትና የምክር ቤቶች የሥራ ዘመን ሙሉ ሕጋዊነትና ሕገመንግስታዊነት ያለው ነው ሲሉ አስተያየቶቻቸውን ለአሜሪካ ድምፅ የሰጡ ባለሙያዎች ተናግረዋል።
– መንግሥት የደለደለውን የኮንደሚንየም እጣ ሜጫ የያዙ ደጋፊዎቹን ይዞ አደባባይ በመውጣት ወይ ፍንክች አታረጓትም ብሎ የፎከረው እሰክንድር ቢሆን ብዬ አሰብኩና፣
– ለሲዳማ ወጣቶች በአደባባይ የአመጽ ጥሪ አቅርቦ ለ50 በላይ ሰዎች መሞት እና በሚሊዮኖች ለሚገመት ንብረት መውደም ምክንያት የሆነው እስክንድር ቢሆን ብዮ አሰብኩና፣
– በቡራዩና በሰበታ ከተፈፈጸመው ጭፍጨፋ ጀርባ እጃቸው እንዳለበት የሚያሳይ ፎቶዎችን በማን አለብኝነት ሲለጥፋ የነበሩት የእስክንድር ደጋፊዎችና አጃቢዎች ቢሆኑ ኖሮ ብዬ አሰብኩና፣
– የውጭ አገር ፖስፖርት ይዞ የፖለቲካ ስራዎች ሲሰራ፣ የምርጫ ቅስቀሳ ሲያደርግ እና ምርጫ ቦርድም ማስጠንቀቂያ ቢሰጠው የቦርዱን ሰብሳቢ መድሎኛ ብሎ ሰድቦ ያልተፈቀደ ቅስቀሳውን የቀጠለው አስክንድር ቢሆን ብዬ አሰብኩና፣
– በራሱ ሚዲያ ሕዝብ እና መንግስትን፤ በተለይም ጠቅላዩን ሲያብጠለጥል፣ ሲሳደብ፣ ሲዝትና ሲያስፈራራ የነበረው፣ ሁለት መንግስት አለ ያለው፣ የአዲስ አበባን ጉዳይ ወይ በምርጫ ወይ በጉልበት እንፈታዋለን ያለው አስክንድር ቢሆን ብዬ አሰብኩና፣
– በተደጋጋሚ የሃሰት መረጃና የአመጽ ቅስቀሳ በሚያስተዳድረው ሚዲያ ሲያሰራጭ ተደጋጋሚ ማስጠንቀቂያ ቢጻፍለትም ይቅርታ እንኳ ለመጠየቅ ያልዳዳው እና መልሶ መንግስ ላይ ዛቻ የሚሰነዝረው እስክንድር ቢሆን ብዬ አሰብኩና፣
እንደዜጋ እኩል የምንተይ ሳይሆን ባፈረጠምነው ጡንቻ፣ ባደራጀነው ቲፎዞ እና ባካበትነወ ሀብት ልክ የምንሰፈርበት ዘመን ፍጻሜ ካላገኘ ጉዟችን ሁሉ እዘጭ እንቦጭ ነው የሚሆነው።
መንግስት ታጋሽነቱም ሆነ ለሕግ የበላይነት መረጋገጥ ያለው ቀናይነት ወጥ እና ሁሉንም ዜጋ በእኩል የሚሰፍር መሆን አለበት። አይን ያወጣ ኢፍትሃዊነት ከማስተዛዘብ አልፎ ዜጎች በሕጋዊ ሥርዓቱ ላይ እምነት እንዲያጡ ያደርጋል።
እቲ ቤት ፍርዲ ብዘይካ’ዚ፣ ናብ ሩዋንዳን ኡጋንዳን ክኸዱ ፍቓደናታት ንዘይኮኑ ዜጋታት ኤርትራ፣ ንዘይተወሰነ እዋን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክጸንሑ ንዝብል ውሳ መንግስቲ እስራኤል ንምቅዋም በቶም ተጣበቕቲ ንዝቐረበ ምሕንጽታ’ውን ኣይተቀበሎን።
ኣብ ሖሎት ዝርከቡ ክልተ ኤርትራውያን፣ ናብ ሩዋንዳ ክኸዱ ንዝግበረሎም ዘሎ ምድፍፋእ ድሕሪ ምንንጻጎም ናብ ቤት ማኣሰርቲ ሳሃሮኒም ክሰጋገሩ ምዃኖም ተነጊሮዎም እኳ እንተነበረ፣ ጉዳዮም ናብቲ ቤት ፍርዲ ድሕሪ ምቅራቦም ግና ተወሳኺ ሓበሬታ ክሳብ ዝወሃቦም ኣብ ሖሎት ክጸንሑ እቲ ቤት ፍርዲ ከምዝወሰነ’ውን ጸብጻብ ማዕከን ዜና ሃረጽ የረድእ።
በሁለት ሰዎች መካከል የጋብቻ ሁኔታ መኖሩን ለማረጋገጥ የሚያዝ ጭብጥ በሁለቱ ሰዎች መካከል ከጋብቻ ውጪ እንደባልና ሚስት የመኖር ሁኔታ ስለመኖሩ ለማረጋገጥ በሚል ከሚያዘው ጭብጥ የተለየ ወይም አንድ አይነት ነው ሊባል የማይቻል ስለመሆኑ የተሻሻለው የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁ. 213/92
ኣንፃር ኢቦላ ዝካየድ ግጥም እቲ ለበዳ ኣስታት 4,900 ሰባት ኣብዝቐተለሉ ሰለስተ ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪካ ኣተኲሩ ከምዝቕፅል ትካል ጥዕና ዓለም /WHO/ ኣፍሊጡ።
ብኻሊእ ናይ ኢቦላ ዜና ሰበስልጣን ጥዕና ፌደራል ዩናይትድ ስቴትስ ካብ ሰለስተ ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪካ ካብ ጊኒ፣ላይበሪያን ሲየራ ሊዮንን ዝመፁ ተጎዓዝቲ ን21 ማዕልታት ኩነታት ጥዕንኦም ክከታተሉን ዝኾነ ዓይነት ምልክት ኢቦላ ከይህልዎም በብዕለቱ ከመልክቱን ኣዚዞም ኣለው።
እዚ ናይ ሞቆፃፀሪ ፕሮግራም መብዛሕቲኦም ተጎዓዝቲ ኣብ ዝኣትውለን ሽዱሽተ ምብራቓዊ ክፍለ ግዝኣታት ዩናይትድ ስቴትስ ጆርጂያ፣ሜሪላንድ፣ኒው ጀርሲ፣ኒው ዮርክን፣ፔንስለቪኒያን ቨርጂናያን ዝቕፅል ሰኒ እቲ ቁፅፅር ክጅምር እዩ።ተወሳኺ ሕሙማት ኢቦላ እንተድኣ ኣጋጢሙና ቅድሚ ናብ ለበዳነት ምልዋጡ ክንምክቶ ከምእንኽእል ህዝቢ ኣሜሪካ እምነት ከሕድር ብዝገብር ኣገባብ ናይ ህዝቢ ጥዕናን መሰረተ ልምዓትን ኣብ ምሉእ ሃገር ብዝግባእ ነዳሊዮ ኣለና ኢሎም ፕሬዝዳንት ኦባማ።
ብኻሊእ ዜና ሰሜን ኮሪያ ንምግፋሕ ቫይረስ ኢቦላ ብምስጋእ ናይ ወፃኢ በፃሕቲ ቱሪስ ናብታ ሃገር ንከይኣትው ምእጋዳ ክልተ ናይ ጉዕዞ ወኪላት ኣፍሊጠን።ካብ ፅባሕ ዓርቢ ጀሚሩ ዓለምለኸ በፃሕቲ ኣይንቕበልን ኢሎም ኣለው እቶም ወኪላት።ክሳብ መዓዝ ከምዝፀንሕ ኣይተፈለጠን።
የተለቀቁት 11 ግለሰቦች እስክንድር ነጋ፣ ተመስገን ደሳለኝ፣ አንዱዓለም አራጌ፣ አዲሱ ጌታነህ፣ ዘላለም ወርቅ አገኘሁ፣ ማህሌት ፋንታሁን፣ በፍቃዱ ኃይሉ፣ ወይንሸት ሞላ፣ ይድነቃቸው አዲስ፣ ስንታየሁ ቸኮል እና ተፈራ ተስፋዬ ናቸው።
ከተፈችዎቹ መካከል አንደኛው የሆኑት በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የፍልስፍና መምሀሩ አቶ በለጠ ሞላ በእስር ቆይታቸው ወቅት ሲጎበኛቸው በነበረው ከፍተኛ ቁጥር ያለው ሕዝብ መደነቃቸውን ለቢቢሲ ተናግረዋል።
ካለፈው ወርሃ ሕዳር ጀምሮ ከብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ዕውቅናን አግኝተው ህጋዊ የፖለቲካ ፓርቲ ለመመሥረት ሲንቀሳቀሱ እንደነበር ያስታወሱት አቶ በለጠ፤ ለእስር መዳረጋቸው እንቅስቃሴያቸውን እንደማይገድበው እና ይልቁንም ፓርቲውን የማወቀር እንቅስቃሴያችውን አጠናክረው እንደሚቀጥሉ ለቢቢሲ ገልፀዋል።
አዲስ አበባ፣ ህዳር 08፣ 2013 የናይጄሪያ ሳይንቲስቶች በዋጋው ርካሽና በፍጥንት ዉጤትን ለማወቅ የሚያስችል የኮቪድ 19 የምርመራ ኪት መስራታቸዉን አስታወቁ፡፡ ሲኤን ኤን እንደዘገበዉ ሳይኒቲስቶቹ ሰራነው ያሉት አዲሱ የመመርመሪያ ኪት እርካሽና በቀላሉ ማገኘት ሚያስችል ነዉ ፤ዉጤቱንም ከ 40- ደቂቃ ባነሰ ግዜ ዉስጥ ያሳዉቃል፡፡
የመመርመሪያ ኪቱን ዉጤት የሚያሳዉቅ ማሽን አዲስ የተሰራ ሳይሆን ከዚህ በፊት ለኮቪድ 19 መመርመሪያ የሚዉለዉን በማጎልብት የተዘጋጀ እንደሆነ ተገልጿል፡፡ ናይጄሪያ በአሁኑ ወቅት ኮቪድ 19 መመርመሪያ ኪት ከቻይና የምታስገባ ሲሆን 200 መሊዮን ዜጎቸቿን በግዢ በሚገባ ኪት መመርመር አልተቻላትም ነበር፡፡ ናይጄሪያ በኮቪድ 19 ከተጎዱ የአፍሪካ ሀገራት 9ኛ ደረጃ ላይ የምትገኝ ሲሆን ፤ከ63 ሺህ በላይ ዜጎቿ
ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አሕመድ የጀመሩትን ለውጥ ለማበረታት በተጠራው በዛሬ ሰልፍ ላይ በእጅ ቦንብ የሰው ሕይወት መጥፋቱና 156 ሰዎች መቁሰላቸውን ዐንድ ሰው ደግሞ መሞቱን ባለሥልጣናቱ አስታውቀዋል።
ኤስፕሬሶ ማሽን እውነተኛ የጣሊያን ቡና ተሞክሮ ወደ ቤትዎ የሚያመጣ ትንሽ ምቹ የሆነ ኤስፕሬሶ ማሽን ፡፡ ዲዛይኑ በሜዲትራኒያን - በመሰረታዊ መደበኛ የግንባታ ህንፃዎች የተዋቀረ ነው - ቀለሞችን በማክበር እና የላቫዛን ዲዛይን ቋንቋን በመለየት እና በዝርዝር ለመግለጽ የሚያስችለውን ፡፡ ዋናው shellል የተሠራው ከአንድ ቁራጭ ሲሆን ለስላሳ ግን በትክክል ቁጥጥር የሚደረግባቸው ገጽታዎች አሉት ፡፡ ማዕከላዊው ክሪስታል ምስላዊ አወቃቀርን ያክላል እና የፊተኛው ንድፍ ብዙውን ጊዜ በላቫዛር ምርቶች ላይ የሚገኘውን አግድም ገጽታ ይደግማል።
ዋናውና በሦስተኛ ደረጃ ፣ ቀጠል አድርገን፣ “ስለ አዲሱ ርዕዮተ ዓለም ” አንስተናል። ይህን ጀርመኖች እዚህ “ቬልት አንሻውንግ” ይሉታል። ርዕዮተ፥ዓለም (ርዕዮተ፣ ራዕይ ከሚባለው የተወሰደ ነው) ፤ በሌላ ቋንቋ ” አይዲኦሎጂ” ተብሎ የሚታወቀው ነገር ነው። እኛ ደግሞ አእምሮዋችን የሚቃኘውና የሚቋጠረው፣ የኢትዮጵያ ራዕይ ላይ ሰለሆ ነ፣ እሱን “ርዕዮተ -ኢትዮጵያ” ብለን እንድ ጽሑፍ አዘጋጅተናል። በዚያውም ከዚሁ ጋር “ኢትዮጵያ” የሚለው አገርና ስም ለመጀመሪያ ጊዜ በዓለም ላይ በጽሑፍ ደረጃ ( ያኔ አሜሪካ የለም። እንግሊዝ አልተፈጠረም። ቻይና ወይም ደግሞ አሁን “ጌጥ “እየሆነ የመጣው… አማራና ኦሮሞ ፣ ትግሬና…ኦጋዴን ወይም እገሌና እገሊት የሚባሉ አጠራሮች በዚያን ዘመን አልነበሩም) ከአዳም መፈጠር ጋር ተያይዞ እንዴት፣ የሁላችንም አገር ስም የሆነችው “ ኢትዮጵያ “ መጽሐፍ ቅዱስ ላይ እንደሰፈረ መለስ ብለን ጠቅሰናል። ለምን ይህ “ኢትዮጵያ”የሚለው ስም ከመጽሐፉ ላይ እንዲነሳ ሴራ እንደተጠነሰሰበት ግን አላነሳንም። ወጣ ወረደ ጽሑፉን መመልከት ይጠቅማል ። በእኛ ግምት ይህ “…ከየት መጣን?… እኛ ማነን ? ለሚለው ጥያቄም ፣ የሕይወት እስትንፋስ ለእኛ ብቻ ሳይሆን፣ ለሁላችንም ይሰጣል።
“የብልጽግና ማንፌስቶ ኮንትራት ሳይሆን ቃል ኪዳን ነው፤ የፖሊሲ ሰነዱም ድርሰት አይደለም፤” ሲሉ የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚንስትር እና የብልጽግና ፓርቲ ፕሬዚዳንት ዶክተር ዐብይ አህመድ ተናገሩ፡፡
ዶክተር ዐብይ የፓርቲው የማኑፌስቶና የመወዳደሪያ ምልክት ይፋ የማድረጊያ መርሃ ግብር ላይ ባስተላለፉት መልዕክት፤ የብልጽግና ማንፌስቶ በህዝቡ እና በፓርቲው መካከል የተገባ ቃል ኪዳን እንጂ ኮንትራት አይደለም፤ ሰነዱም ቃልኪዳኑን መፈጸሚያ ሰነድ እንጂ ድርሰት አይደለም ብለዋል፡፡
ዶክተር ዐብይ በመልዕክታቸው “በእኛና በህዝባችን መካከል የምንገባው ኮንትራት ሳይሆን፤ በእኛ እና በህዝባችን መካከል የምንገባው ቃልኪዳን ነው፡፡ ምክንያቱም ኮንትራት በሁለትዮሽ ስምምነት ላይ ስለሚመሰረት፤ አንዱ ማድረግ ሲያቅተው የሚፈርስ ነው፡፡ ቃል ኪዳን ግን በሁለትዮሽ ቁርጠኝነት ላይ የሚመሰረት እንደመሆኑ፤ አንዱ ቢደክም ሌላው እያገዘው የሚዘልቅ የሁሉንም ተሳትፎ የሚጠይቅ ነው” ብለዋል፡፡
በመሆኑም ይህ ቃልኪዳን የያንዳንዱን የብልጽግና አባል በፍጹም ቁርጠኝነት ራሱን መስጠትና ማገልገል ላይ የሚመሰረት፤ የምንፈልጋትን ኢትዮጵያ ከህዝባችን ጋር በመተባበር ለትውልድ የምናስረክብበት ነው ብለዋል፡፡
“ይህ ሰነድ ድርሰት አይደለም፤ ብዙዎች ድርሰት እያዘጋጁ ነው፡፡ ሆኖም ፖሊሲ ድርሰት መሆን አይችልም፤ ማንፌስቶም ድርሰት አይሆንም፡፡ ለአንድ አመት የሚዘጋጅ ጉዳይም አይደለም፡፡ በሰፊ የመረጃ ማሰባሰብ፣ መተንተንና ከዛ ተምሮ ለነገ የሚሆን አበይት ጉዳዮችን አካቶ ለገባነው ቃል ኪዳን የምንሄድበት ሰነድ ነው፡፡ በመሆኑም ከወርና ከሁለት ወር በኋላ እኔ ፖሊሲ አለኝ ማለት ብቻውን ትርጉም አይኖረውም፡፡ እናም ፖሊሲ ድርሰት ሳይሆን ቃል ኪዳንን መወጫ ሰነድ ሆኖ መዘጋጀት ይኖርበታል” ነው ያሉት፡፡
ብልጽግና የሚናገረውን የሚያደርግ፤ የሚጀምረውን የሚጨርስ ነው፡፡ ይሄንንም ባለፉት ግዙፍ ፕሮጀክቶች ላይ በተግባር ያሳየ፤ ቃሉንም የፈጸመ ነው ያሉት ዶ/ር አብይ፤ የህዳሴ ግዱቡ ላይ የተፈጸመውም ይሄው እንደሆነና ህዝቡም ብርሃን ይፈልጋልና ብርሃን እንዲያይ የሚያስችል መልካም ግስጋሴውን አሳይተነዋል ሲሉ ተናግረዋል፡፡
ብልጽግና የመደመር መንገድን የፈጠረ እና የብዙዎች የሆነውን የርዕዮተ ዓለም ስብራት መጠገን የቻለ ፓርቲ መሆኑን የጠቆሙት ጠቅላይ ሚንስትሩ፤ የአገሪቱን ማህበራዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ሌሎችም በርካታ ውስብስብ ችግሮች ማቃለል የቻለ መሆኑን ተናግረዋል፡፡
ከሁሉም በላይ ኢትዮጵያ አትፈርስም፣ የሚያፈርሳት ይፈርሳል እንጂ ባልነው መሰረት ሊያፈርሷት የሚሹትን ለመሸከም ዝግጁ እንዳልሆንም በተግባር ማሳየት ችለናልም ነው ያሉት፡፡
ብዙ ገጠር ዞሬያለሁ፣ በጣም ሩቅ፣ የተለያዩ ቦታዎች፣ እጅግ ልዩ ልዩ ባህል፣ ቋንቋ፣ አኗኗር…ያለው ህብረተሰብ ገጥሞኛል፡፡ ውሃና መብራት በሌሉባቸው መዓት ከተሞች ውስጥ ከርሜ አውቃለሁ፡፡ ዲሽ የሌለው ከተማ ግን almost አላጋጠመኝም፡፡ የከተማው ባለ ሆቴል ቤት፣ ዲሽና DSTV ያስገጥማል፤ ከዚያ ፊልምና ኳስ ያሳያል፣ በጀኔሬተር፡፡ የሚገርመው የገጠር ልጅና የገጠር መምህር --- የሌለ ኳስ አዋቂ ሆነዋል። አንዳንዴ እርስ በራሳቸው ይከራከሩና ወደኔ ዞረው፤ “እስቲ አንተ ፍረድ” ይሉኛል፤ ‘ከትልቅ ከተማ ስለመጣህ መቼም ከኛ ትሻላለህ’ ነገር ነው። “ኳስ አልወድም” ስላቸው አያምኑኝም፣ ወይም ይደነግጣሉ፡፡
ከምሬ ነው፡፡ ባህላችን፣ ታሪካችን፣ አስተሳሰባችን ---- ብዙው ነገራችን በሁለት ጽንፍ የተከፈለ ነው:: ቅልቅል፣ ማሻሻል ወይንም መቀየር ብሎ ነገር የለም። አንዱ የሰይጣን አንዱ የፈጣሪ፣ አንዱ ነጭ ሌላው ጥቁር የሚል ጥልቅ ፍልስፍና ብዙውን እሳቤ ይመራዋል፣ (ይመስለኛል)፡፡ ይሄ ነገር የሀይማኖት፣ የኑሮ፣ የባህል ድጋፍ አለው፡- እገሌ ወይ ክፉ ነው ወይ ጥሩ ነው፤ መንግስት ወይ መጥፎ ነው ወይ መልአክ ነው፤ የእኛ ትክክል፤ የእነእገሌ ግን-- ፣ የድሮ ቺክህ ጋኔን ነች፣ ያሁኗ ግን መልአክ፡፡ Neo liberalism የሸረኞች ideology ነው፤ አብዮታዊ ዲሞክራሲ ግን ገነት ነው …….. በምንም ጉዳይ ጽንፈኝነት ብቻ!
የዕውቀት እጥረት ስላለ፣ ችግርና ኋላቀርነት ስለተጣመሩ፤ ሌላ አለም እንዴት function እንደሚያደርግ ለማየት እና ለማስተዋል አጋጣሚው ጠባብ ስለሆነ፡፡ የባልዲ ውስጥ እንቁራሪት ይመስል ከተቀረው አለም ተለያይተን ጠቃሚ እውቀት፣ Structure እና አሰራር ሳንኮርጅ፤ ምንም ነገር ሳናሻሽል፣ ሳንሞክር፣ የሞከረውንም መሪ ጥለን (Remember ቴዎድሮስ!) እርስ በርስ ስንፋጅ ስለኖርን፡፡
…..ብቻ አሁን አሁን ትንሽ መንገድ እና ትራንስፖርት ስለተስፋፋ የተወሰነ መዟዟር ተፈጠረ እንጂ ብዙው ሰው ከጎጡ ሳይወጣ እዚያው ተወልዶ አድጎ፣ አግብቶ፣ ወልዶ፣ ሞቶ፣ ይቀበር ነበር፡፡ ጎጥ ማለት ባልዲ ማለት ነው፤ ትልቅ ከኒኬል የተሰራ የዱሮ ባልዲ፣ የቤት ሰራተኛችን ወደ ግራ ተንጋዳ በቀኝ በኩል ውሃ የምታመላልስበት ባሊ፣ ዘመዱ ቧንቧ ብቻ የሆነ ባሊ፤ ከምር!
ድንገት ያ ባሊ ውሃ ሳይሆን ነዳጅ አለው ብንባል፣ አለቀልን!....ራስን የማስተዳደር የመብት ጥያቄ ትዝ ይለናል፡፡ ‘ተጨቆንን’ የሚሉ አዳዲስ narratives ከች ይላሉ፡፡ ሌሎች የቂል ዜማዎችም ይፈጠራሉ፡፡
….እና ገጠር ዲሽ በመግባቱ ገጠሬው ቁጭ ብሎ የሌላን አለም activty ማየት ጀመረ፡፡ አንደኛው ኳስ ነው፡፡ ኳስ ደሞ ላይ ላዩን ስሜትና መዝናናት መስሎ Dynamism ይዞልህ መጣ፣ ያልታሰበ፡፡ ከምሬ ነው፣ ዲሞክራሲ እና ነጻነት ምን እንደሆነ በተግባር ለማሳየት ኳስ አሪፍ Tool ነው። የትኛውንም ክለብ ብትደግፍ ችግር የለውም። የዘር፣ የሀይማኖት፣ የፖለቲካ፣ የኑሮና የሙያ ልዩነት ተጽዕኖ አያመጣም::
በኳስ አንተ የምትደግፈው ክለብ ተጫዋች ወደ ተቃራኒ ክለብ ይቀላቀላል፡፡ የ’እንትን ክለብ እንበል ተሸንፎ፣ ‘እውነት ነው፣ ደካሞች ነበርን፣ ተበልጠናል’ ይላል፡፡ የ’እንትን ክለብ አሰልጣኝ ደሞ ደጋፊዎቹን በይፋ ይቅርታ ይጠይቃል፡፡
የትም ሂድ፣ እልም ያለ ገጠር ውስጥ ያለ ወጣት፤ ‘Balatoli ስንት ያወጣል?’ ብሎ ይከራከራል (ብቃቱን ገምግሞ ማለት ነው) ”የኔ ቡድን ትልቁ ድክመት defense ላይ ሰው የለም፣ ስስ ነው” ይልሃል፡፡ “ቬንገር ለምን ደህና ተጫዋች አይገዙም?” ይሞግታል፡፡ የእንትና Performance የጨመረው በእድል ወይም በጸሎት ሳይሆን በራሱ ጥረት ራሱን እያሻሻለ፣ እየበሰለ ስለመጣ እንደሆነ ገብቶታል፡፡ … ‘Messy በዘንድሮ ብቃቱ የዓመቱ ምርጥ ተብሎ መሸለሙ አይገርምም’ ይልሃል፤ በእድል ወይንም በዘመድ ሳይሆን በችሎታው እንደሆነ አይጠፋውም። ዋንጫ ካላመጣ፣ ሞሪንሆ ሊባረር እንደሚችል ካሁኑ ይተነብይልሃል፡የፈለገ ያገሩን ቡድን ቢደግፍም፣ ስለት ቢሳልም፣ በአፍሪካ ዋንጫ የቡድናችንን መሸነፍ ከእድለ-ቢስነት ወይንም ከእርግማን ጋር የሚያገናኝ በትምሮ ያልገፋ የገጠር ኳስ አፍቃሪ እንኳ ያለ አይመስለኝም… በችሎታ መበለጣችንን (ተስፋ ቢኖረንም) ጠንቅቆ ይረዳል፡፡ ምንም በኛ ቡድን መሸነፍ ቢቃጠልም ለአፍሪቃ ዋንጫ መድረሳቸው በራሱ ለውጥ እንደሆነ ያስረዳሃል፡፡
ቡድናችን አንዴ በሱማሌ የተሸነፍነው፣ የሶማሌ ደጋፊ መርቅኖ ዱአ አድርጎ ሳይሆን ብቃት ስላልነበረን እንደሆነ ያውቃል፡፡ ለብዙ ዘመናት ግብጽ ኳስ የምታሸንፈን ተመቅኝታን ሳይሆን ነባራዊ ብቃታቸው ከኛ የተሻለ ስለሆነ ነው ብሎ ይሞግትሃል፡፡
የዲሞክራሲ ጽንሰ-ሀሳብ ውስጥ ነጻነት የሚባል ትልቅ እሳቤ አለ፡፡ አንደ መንጋው ሳይሆን እንደ ራስህ የማሰብ ነጻነት፣ ሃሳብህን ሳትፈራ የመግለጽ ነጻነት፤ ብቃት ያለውንና በስነ-ስርአት አስተዳድሮ የተሻለ ዕድል ያመጣልኛል ብለህ ‘ምታምንበትን ፓርቲ/ስርአት የመምረጥ፣ ያልፈለከውን የመቃወም ነጻነት፣ ወዘተ…፡፡ አንድ ፓርቲ ውስጥ ያሉ ሰዎች እርስ በርስ በሃሳብም ይሁን በምንም ሊለያዩ ይችላሉ፣ አብረው ግን ይቀጥላሉ (ሒላሪና ኦባማ)፣ የእንትና ፓርቲ ደጋፊዎች ላ’ገር አሳቢዎች፣ የእንትና ግን ምቀኞች አይደሉም፡፡
ልደቱን ማንዴላ ብሎ ሰቅሎ፣ ከዚያ ይሁዳ ብሎ መርገም፣ ስዬ አብርሃን ጀግናችን ብሎ አሞግሶ፣ ሲለያዩ እንደ ከሃዲ መቁጠር፣ እንትና የተባለው ባለስልጣን ሊመታ ሲል ካርድ መምዘዝ……የሚባል ነገር በዲሞክራሲ አለም አይሰራም፤ በኳስም አለም የለም፡፡
የቀድሞውን ጠቅላይ ሚኒስትር ምንም ያልሰሩ ጋኔን አድርጎ መሳል፣ ወይንም በተቃራኒው የማይሳሳቱ፣ አጥፍተው የማያ’ቁ ጻድቅ አድርጎ መፎጋገር በኳስ አለም የለም፡፡ በዲሞክራሲ አለምም እንደዚያ ነው፡፡ የመናገር ነጻነት አለ፤ ‘ፓርቲዬ በዚህ ደካማ ነው፣ በዚህ ደሞ ጥሩ ነው’ ማለት ትችላለህ፤ አትገመገምም። የፈለገ ሮናልዶን ባትወደው የማይረባ ተጫዋች እንዳልሆነ ታውቃለህ፣ የባርሴሎና ደጋፊዎችም ይህንን ጠንቅቀው እንደሚያውቁ ታውቃለህ፡፡ ጽንፍ ብሎ ነገር የለም፡፡ በኳስና በዲሞክራሲ!
አዎ! የዲሞክራሲን እሴቶች ለማስተማር ኳስ አንዱ Tool ነው፡፡የሰው ልጅ የሚለካው ልፋትን እና ሳይንስን መርህ ባደረገ ብቃቱ እንጂ፣ በዘሩ፣ በምላሱ ወይንም በኮኔክሽኑ አይደለም፤ ድክመትን ጣጣ ሳያበዙ መቀበል ፋርነት አይደለም፡፡ ዲሞክራሲም ኳስም ይሄንን እውነታ ይጋሩታል፡፡
ከትላንት ወዲያ የአዳም ዘር ጃህን፣ “ስዩመ-እግዚአብሄር፣ የሰለሞን ዘር” ብሎ ሰገደ፣ ትላንት ሲጠመዝዙት “ኢምፔርያሊዝም፣ የነብሰ-በላዎች አገዛዝ፣ በቅርቡ ይጠፋል” ብሎ ፎከረ፡፡ ዛሬ ‘ያለ አብዮታዊ ዲሞክራሲ አለቀልን፣ እንበታተናለን’ ይልሃል፣ ፍሬሽ ካድሬ፤ ጽንፈኛው ተቃዋሚ ደግሞ “ስርአቱን ካልናድነው አገሪቷ ገደል ገባች፣ ምን ትጠብቃለህ?” ትባላለህ፡፡
ኢትዮጵያ ውስጥ ካሉ ጋዜጠኞች (የግልም በለው የመንግስት) የስፖርት ጋዜጠኞችን ያህል በነጻነት critical እና ጥልቅ ትንታኔ የመስጠት፣ እንዲሁም እንደፈለገ የመተቸት እድል ያለው የሌላ ዘርፍ ጋዜጠኛ ያለን አይመስለኝም፡፡ ’ስለማያነካካ’ ነው (ግልጽ ነው)፡፡
‘ኦ! ያ! ያ! ያ!’ እያለ ቢያሰለችህም፣ ወይንም አራት ነጥብ የሌለው ረጅም ቶክ ቢቀድም፣ ሁሉም ነጻነታቸውን እንደ ልብ ሲያጣጥሙት ታያለህ፣ ከጊዜ ወደ ጊዜ ሲሻሻሉም ትታዘባለህ (በ’ውቀትም፣ በSponsorም፣ በኑሮም) ሁሉም የየራሳቸው አድናቂና አድማጭ አላቸው፡፡
ፖሊስ ስራውን መስራት ስላልቻለ ደሃው ሰርቶ መብላት አይችልም። እዚህ አገር “ክልከላ” ተቃዋሚ ከመሆኑ የተነሳ መንገድ ላይ እየዴዳችሁ እራሱ አካባቢው ጭር ካለ ‘ማለፍ ክልክል ይሆን እንዴ?’ ብላችሁ እራሳችሁን ትጠይቃላችሁ፤ ፈተና ተሰረቀ ወይም ሊሰረቅ የችላል ተብለህ ኢንተርኔት ትከላከላለህ፤ የሚያመጣው ጉዳትና ክስረት ማንም ማሰብ አየፈልግም።
አሁን ደግሞ ከተማው ላይ ወንጀል ስለበዛ የከተማው አስተዳደርና ፖሊስ ባደረጉት ጥናት ሞተር ሳይክልን ከተማው ውስጥ እንዳይነዱ መከልከል መፍትሄ ሆኖ አግኝተውታል። ሌላ ክልከላ።
ከሰኔ 30 ጀምሮ ከተማው ውስጥ ከፖስታ አድራሽ እና ከኤንባሲ ሞተሮች ጀምሮ ምንም አይነት ሞተር ዝር አይልም ማለት ነው። ይህ ውሳኔ የትናንሽ ቢዝነሾችን እንቅስቃሴ በጣም ይጎዳዋል። ፖሊስ ስራውን መስራት ስላልቻለ ደሃው ሰርቶ መብላት አይችልም።
ስለክልከላ ሲነሳ ከሚያዝናኑኝ የእስር ቤት ክልከላዎች ጀባ ልበላችሁ። አንደኛው በ2004ዓ.ም ቃሊቲ ማረሚያ ቤት ርዮት አለሙን ለመጠየቅ ከጓደኞቼ ጋር በሄድንበት ጊዜ ግንቡ ላይ የማረሚያ ቤቱ ማህተብ ያረፈበት ማስታወቂያ ተለጥፎ አየን። “ጥሬ ካሮትና ሙዝ ሴቶች ማረሚያ ቤት ማስገባት ክልክል ነው” ይላል። ሳቄ ነበር የመጣብኝ። ገና ለገና ግለ ወሲብ ለመፈፅም ሊጠቀሙበት ይችላሉ ተብሎ ከሙዝና ከካሮት የሚያገኙት ቫይታሚን ከለከሏቸው። የተረገሙ
እኔ በነበርኩበት ቅሊንጦ ማረሚያቤት ፖሊሶች በእስረኞች ላይ ድንገተኛ ፍተሻ እድርገው በአቮካዶ ልጣጭ ውስጥ ሞባይል ተገኘ፤ ለዚህም እንደጥፋተኛ የተቆጠረው የፈረደበት ፍራፍሬ እንዳይገባ ተከለከለ።
አንዴ ደግሞ የማረሚያ ቤቱ እንጀራ ሳይበላ እየተደፋ ነው ብለው ከቤተሰብ የሚመጣ እንጀራ እንዳይገባ ከለከሉ። ቢቢሲና አልጀዚራ እያዩ ነው ብለው ዲሽ እንዳይታይ ከለከሉ፤ የዚህ ደግሞ የሚገርመው ዲኮደሩ ፖሊሶቹ እራሳቸው ጋር እንደሆነ እያወቁ ነው፣ እነሱ የሚከፍቱልልን እያየን ነው ክልከላውን ያፀደቁት። ተናቦ መስራት እንደዚህ ነው
መጨረሻ ላየ ሁሉንም ነገር ከላክለው ሌላ የሚከለከል ነገር ሲያስቡ እነ ሀጎስ አንድ ነገር ብልጭ አለላቸው። “አተት ማረሚያ ቤት ውስጥ ገብቷል” ብለው ከቤተሰብ የሚመጣ ማንኛውም አይነት ምግብ እንዳየገባ ከለከከሉ። በክልከላው የተማረረው እስረኛ በነጋታው ማረሚያ ቤቱን በእሳት አጋየው። ከዛ የሆነው ሁሉ
ከስደት ከተመለሰ በኋላ ቻይና በመሄድ ተጨማሪ ስልጠና ወስዶ የጠቅላይ ሚንስትር ታማኝ ጠባቂ ሆኖ በማገልገል ላይ እንደነበረ ነው እስከ አሁን ባላወቅኩት ምክንያት ተገድሎ ተገኘ ነው የተባለው። አዲሱ አለሙ ይባላል በትላንትናው እለት ባልታወቀ ምክንያት በደብረዘይት ተገድሎ መገኘቱን ስሰማ l
አዲስ አበባ የኦሮሞ አይደለችም ከሚሉ ወገኖች በጭርራሽ አንስማማም ይልቁንስ እንደ አንድ ኢትዮጵያዊ ብሔረሰብ በአዲስ አበባ የስልጤ ህዝብን መብት እና ጥቅም ለማስጠበቅ እኛም እንሰራለን የስልጤ የፖለቲካ ድርጅትም ይሰራበታል ስልጤ በአዲስ አበባ በቋንቋው እዲማር ማስቻል በበሀሉ እንዲኮራ ማድረግ እና አጠቃላይ መብቶቹን ለማስጠበቅ ይሰራል የስልጤን ሀቅ በአዲስ አበባ እናስጠብቃለን
የስልጤን ህዝብ መብት በአዲስ አበባ ብቻ ሳይሆን በመላው ኦሮሚያ በመላው የኢትዮጵያ ግዛቶች እንደ ኢትዮጵያዊነቱ ለማስከበር ከኦሮሚያ ክልል መንግስት ጋር እና ከሌሎችም ጋር በመተባበር እንሰራለን
ሌላው የአካባቢው እና የከተማዋን ታሪክ ለታሪክ ባለሙያዎች ትተን የቅርቡን ኩነት ብናነሳ ፊንፊኔ/ሸገር/አዲስ አበባ ተብላ የምትታወቀው ከተማ የተመሠረተችው በአሁኑ ጊዜ ሼህ አላሙዲን አጥሮ የያዘው ፊንፊኔ መናፈሻ ውስጥ በሕዳር ወር 1879 ዓ.ም. እንደሆነ ለከተማዋ 100ኛ ዓመት ምስረታ በዓል የተተከለው የማስታወሻ ሐውልት ላይ ተመልክቷል ።
ፊንፊኔ መናፈሻ በደቡብ ፊንፊኔ ወንዝ እና ፊንፊኔ ድልድይ በሰሜን dhaካ(ደካ) አራራ የሚገኘው ሚኒሊክ ቤተመንግስት፣ በምስራቅ ECA and Hilton hotel፣ በምዕራብ ደግሞ ኢዮቤሊዩ ቤተሠንግስት ፣ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር እና ካርታ ስራዎች ድርጅት የሚያዋስኑት መናፈሻ ነው ። ከተማዋ እዚህ ቦታ ላይ ስለመመስረትዋ በመናፈሻው ሰሜን ጫፍ በኢሕድሪ መንግስት የመታሰቢያ ድንጋይ ቆሞላታል ። የኢፌድሪ ሕገመንግስት ከኢሕድሪ ሕገመንግስት የተረከበው ይህቺን ከተማ ነው ።
ሁለቱ መንግስታት የተረካከቡዋት ከተማ ዳር ድንበር እና ስፋት የሚታሰበው ከግንቦት 20 1983 ዓ.ም. ጀምሮ ባለው የሽግግር መንግስት ቻርተር በተጠቀሰችበት ጊዜ ባላት ዳር ድንበር እና ስፋት ነው ። የግንቦት 20 1983 ዓ.ም. የከተማዋ ዳር ድንበር በከተማዋ የአስተዳደር አወቃቀር ፣ የአየር ካርታ እና የከተማ ይዞታ እና ቤት ባለቤትነት ካርታዎች ድምር ንባብ ማወቅ ይቻላል ። በዚህ ድምዳሜ መሠረት ከ1983 ዓ.ም. የከተማዋ ድንበር ውጭ ያለው መሬት ሁሉ የአጎራባችዋ የኦሮሚያ ክልል መሬት ሲሆን ነዋሪዎቹም የኦሮሚያ ነዋሪዎች ናቸው ።
የኢፌድሪ ሕገመንግስት አንቀጽ 49 ከተማዋ የራስዋ አስተዳደር እንደሚኖራት ፣ የከተማዋ አስተዳደር ተጠሪነቱ ለፌደራል መንግስት እንደሆነ እና ከተማዋ ኦሮሚያ ውስጥ ስለምትገኝ ኦሮሚያ ከከተማዋ ልዩ ጥቅም እንዳላት ይደነግጋል ። የኦሮሚያ ልዩ ጥቅም ተብለው በሕጠመንግስቱ አንቀጽ 49/5/ስር የተዘረዘሩት ጥቅሞች የአገልግሎት አቅርቦት ፣ የተፈጥሮ ሀብት አጠቃቀም እና ሁለቱን የሚያሳትፉ የአስተዳደር ጉዳዮች እንደሆኑ እና ዝርዝሩ በሕግ እንደሚወሰን ተመልክተዋል ። ሕገመንግስቱ ዝርዝር ሕጉ በማን አነሳሽነት እንደሚቀርብ እና በምን ዓይነት ሕግ እንደሚወሰን አያመለክትም ። ስለሆነም የኦሮሚያን ልዩ ጥቅም የሚወስነውን ሕግ ኦሮሚያ ፣ አዲስ አበባ ከተማ ወይም ፌደራል መንግስት ሊያነሱት /ሊያቀርቡት/ ይችላሉ ። የዝርዝር ልዩ ጥቅሙ ተደራዳሪዎች ኦሮሚያ እና አዲስ አበባ ሲሆኑ ሕጉም ሁለቱ በጋራ ያጸደቁት ወይም በፌደራል ተወካዮች ምክር ቤት በጸደቀ አዋጅ ሊወሰን ይችላል ።
የድንበር ማካለሉ ስራ ሲሳራ ከደርግ መንግስት ወደ ኢሕአዴግ መንግስት የተላለፈው የከተማዋ ክፍል አሁን ካለበት ስፋት ከ1/4ኛ በታች እንደሆነ ይገመታል ። ብዙው የከተማው አሮጌ ክፍል በከተማ መልሶ ማልማት መፍረሱን ልብ ይሉዋል ።
በሕገመንግስቱ ኦሮሚያ ከአዲስ አበባ ልዩ ጥቅም እንደምትጠይቅ እንጂ አዲስ አበባ ከኦሮሚያ ልዩ ጥቅም እንደሚኖራት አልተደነገገም ። በአሁኑ ጊዜ ባለው ተጨባጭ ሁኔታ ሲታይ ፊንፊኔ/አዲስ አበባ ለነዋሪዎችዋ የምታቀርበውን ንፁሕ የመጠጥ ውሀ የምታገኘው ከኦሮሚያ ስለሆነ ኦሮሚያ ለዚህ አገልግሎትዋ ተመጣጣኝ ክፍያ የመጠየቅ መብት አላት፤ ስምምነት ከሌለም አገልግሎቱን ሙሉ ለሙሉ የማቋረጥ ሙሉ መብት አላት ።
በሌላ በኩል ፊንፊኔ/አዲስ አበባ ከነዋሪዎችዋ እና ኢንዱስትሪዎችዋ የሚወጣውን ደረቅ እና ፈሳሽ ቁሻሻ የምትለቀው ወደ ኦሮሚያ ስለሆነ ኦሮሚያ በቁሻሻ እና ዓየር ብክለት ለሚደርስባት ጉዳት በገንዘብ የሚከፈል ቋሚ እና ተከታታይ ካሳ የማግኘት ሙሉ መብት አላት። በካሳ ክፍያ እና መጠን ላይ ስምምነት ከሌለ ኦሮሚያ ጉዳትዋን ለመከላከል ፣ ለመቀነስ ወይም ለማስቀረት ወደ ከተማዋ የሚገቡ እና ቁሻሻ ሆነው ወደ ኦሮሚያ ሊለቀቁ የሚችሉ ለምግብኘት የሚውሉትን ጨምሮ ማንኛውም ሸቀጦች እና እቃዎች ላይ ማዕቀብ የመጣል ሙሉ ሕጋዊ መብት አላት ።
ስለሆነም የኦሮሚያ አብዮት/ተቃውሞ/ መነሻ የሆነው እና የወቅቱ የፖለቲካ ትኩሳት መነሻ የሆነው የፊንፊኔ/ሸገር/አዲስ አበባ የባለቤትነት ፣ አስተዳደር መብት እና የኦሮሚያ ልዩ ጥቅም ጉዳይ ሌላ አነታራኪ እና ደም አፋሳሽ ጉዳይ ሆኖ ከመውጣቱ በፊት የኦሮሚያ መንግስት እና የከተማዋ አስተዳደር በሚያደርጉት ድርድር ለከተማዋ ድንበር ማካለል እና ለኦሮሚያ ልዩ ጥቅም በአስቸኳይ መፍትሄ እንዲሰጠው እንመክራለን ።
ከታች የተመለከቱት ፎተተግራፎች የፊንፊኔ ድልድይ ፣ ፊንፊኔ መናፈሻ እና በመናፈሻው ውስጥ ሰሜን ጫፍ ላይ የአዲስ አበባን 100ኛ ዓመት ለማክበር ሕዳር 17 ቀን 1979 ዓ.ም. የቆመ የማስታወሻ ሀውልት ናቸው ። ሕዳር 17 ቀን 1979 ዓ.ም. ለአዲስ አበባ የቆመላት የማስታወሻ ሐውልት በፎተው ላፍ በምታዮት ሁኔታ ለማንበብ በሚያስቸግር ደረጃ ተጎሳቁሏል ።
በመጀመሪያው ፎተግራፍ ላይ እንደምታዩት ፊንፊኔ ድልድይ ላይ ከአብዮት አደባባይ ወደ ECA ሲኬድ በድልድዩ ቀኝ ክፍል ላይ ካሉት ምሰሶዎች አንዱ ላይ በብረት ተጽፎ የነበረው የድልድዩ ስም በአሸባሪዎች ተገንጥሏል ። የስሙን መገንጠል ልብ ብሎ ያረመው የለም ።