Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ለዚህ ጥሩ ማሳያ ይሆነኝ ዘንድ ፋርማሲስቱን ዶ/ር ጆን ፔምበርተንን እኔ ላስተዋውቅዎ! ይህ ሰው እኤአ በ1886ዓ/ም በራሱ ቀመር ኮካ ኮላን የፈጠረ ነው። የኮካ ኮላን ሚስጥር ለማንም አልተናገረም። ምክንያቱም እሱን ከሌሎች የተለየ በገበያ ላይ ተጠቃሚ የሚያደርገው ያ ሚስጥር ብቻ ነው።ሌሎች ኮካ ኮላን ለመስራት ባደረጉት ጥረት ሌላ ብዙ መቶ አይነት የለስላሳ መጠጦች ተፈጥረዋል። ፔፕሲን ጨምሮ! በዚህ ሁሉ ሂደት ኮካ ኮላ ሚስጥሩን እንደያዘ ግን ውድድሩን በመፍራት ኮካ ኮላን ያሻሻለ መስሎት እኤአ በ1985ዓ/ም ‘ኒው ኮክ’ የሚል ምርት አቀረበ። ደምበኞቹ ሁሉ አዲሱን ‘ኒው ኮክ’ አልወደዱትምና ግልብጥ ብለው ወደ ፔፕሲ ሄዱበት። የኮካ ኮላ ኩባንያ ወዲያኑ ኒው ኮክን ማምረት አቁሞ ቋጥሮ በያዛት ቀመር የሚሰራትን እና ዓለም የወደደለትን የምናውቀውን ኮካ ኮላ ወደ ማምረቱ ገባ። እነሆ እስከዛሬ ድረስ የዓለምን የለስላሳ መጠጦች ኢንዱስትሪ ገበያ በበላይነት ይመራል።
አዳም ስሚዝ ይቀጥልና ‘Secrets in manufacturers are capable of being longer kept than secrets in trade.’ ይለናል። ይህ ከገንዘብ አቅም ጋር የተገናኘ ሳይሆን አይቀርም። የኔ ግምት ነው። ምክንያቱም ኢንዱስትሪዎችን እና አምራቾች ድርጅቶችን በቀላሉ መገንባት እና መወዳደር ከባድ በመሆኑ ነው። እዚህ ላይ በቅርቡ ቻይና የበርካታ የአሜሪካ ንግድ ተቋማትን ሚስጥራዊ ሰነዶች ድረገፃቸውን እና የመረጃ ቋታቸውን ሰብራ(ሃክ አድርጋ) በርብራላች በሚል ከአሜሪካ ጋር ሲነታረኩ እንደነበር ልብ ይሏል። አንድ ላክልና ፅሁፌን ልቋጭ ‘A monopoly granted either to an individual or to a trading company has the same effect as a secret’.
እዚህ ጋር ግን ልብ በሉ። ለምሳሌ ወደ ኢትዮጵያ የሆነ ምርትን በብቸኝነት(በሞኖፖሊ) እንዲያስገባ መንግስት የፈቀደለት ሰው/ድርጂት ዘላቂ የሚሆነው ሌሎች ስላልተፎካከሩት ሳይሆን መንግስት ለሌሎቹ የሱ አይነት ስራ እንዲሰሩ ፍቃድ ስለማይሰጣቸው ወይም የሰውየውን ዓይነት ምርት በሃገር ቤትም እንዳይመረት የሚያደረግ አሰራር በመተግበር ሰውየው/ድርጅቱ በብቸኝነት ህዝቡን እንዲያልብ ይፈቀድለታል ማለት ነው። ታዲያ ከዚህ ፍቃዱ ውጭ እንደ ኮካ ኮላ ወይም ሌላ የሆነ ነገር ፈጥሮ ወይም ላቡን አፍሶ ከሌሎች ጋር ፉክክር ውስት እገባለሁ ብሎ ስለማይጨነቅ ሁልጊዜም የምርቱ ጥራት አያስጨንቀውም። እንዲህ ያሉ አምራቾች/ድርጅቶች መንግስት በሞኖፖሊ የሰጣቸው ልዩ ፍቃድ ባበቃ በማግስቱ ከገበያ ይወጣሉ። ስለዚህ ለጊዜው ካልሆነ በቀር ሞኖፖሊ ጥሩ አይደለም። ገዥዎችም ጥራት በሌለው ምርት ውድ ዋጋ ከመክፈል እንዲድኑ እና ብዙ አማራጮችን አግኝኝተው በገበያ ላይ እንዲመርጡ ወዘተ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ሪፎርም ማድረግ ይገባዋል! ልብ በሉ! ኮካ ኮላን ለመፍጠር በሚል ብዙዎች ወደ ሙከራ እና ፈጠራ ገብተው ብዙ ለስላሳ መጠጦችን መፍጠር የቻሉት ነፃ የገበያ ውድድር በመኖሩ ነበር።ያ ደግሞ ለኢኮኖሚው አጋዥ የሆኑ በርካታ ፋብሪካዎች እንዲቋቋሙ በዚያም ብዙዎች የስራ እድል እንዲፈጠርላቸው ምክንያት ሆኗል። ኮካኮላ በሞኖፖሊ ከአሜሪካ መንግስት ጋር በሽርክና ወይም በልዩ ፈቃድ የሚሰራበት መንገድ ቢኖር ግን መጀመሪያውኑ እነዚያ ብዙ መቶ የለስላሳ አይነቶችን የፈጠሩት ሰዎች ተነሳሽነቱ አይኖራቸውም ነበር። የሰዎች የግል ተነሳሽነት ከሌለ ደግሞ ሰዎችን የቱንም ያህል እያደራጀህ ብር ብትደጉማቸው የሃገር ሃብት ከማባከን በቀር ምንም ፋይዳ የለውም።
ከዚህ በፊት የአሳ ዘይት የልብ በሽታን ለመከላከል እንደሚያስችል በተደጋጋሚ የሚነገር ቢሆንም ተመራማሪዎች የአሳ ዘይት ለልብ ጤና ጠቀሜታ እንደሌለው አስታውቀዋል።
ተመራማሪዎቹ 100 ሺህ ሰዎች በተሳተፉበት ጥናት በኦሜጋ 3 የበለፀጉ የአሳ ዘይትና ሌሎች ንጥረ ነገሮች የልብ ሽታን በተወሰነ ደረጃ ብቻ መከላከል ይችላሉ ተብሏል።
በርካታ ሰዎች በማሳተፍ በተሰበሰበ መረጃ በአሜጋ 3 የበለፀጉና ተጨማሪ ንጥረ ነገሮችን የያዙ ምግቦች የልብ በሽታን እንደማይከላከሉ ማረጋገጥ እንዳልቻሉ ተመራማሪዎች አስታውቀዋል።
በጥናቱ ረጅም ጊዜያት በኦሜጋ 3 የበለፀጉ የአሳ ዘይቶችና ሌሎችን ንጥረ ነገሮች መጠቀም የልብ በሽታን ለመከላከልና ለስትሮክ ያለን ተጋላጭነት ለመቀነስ እንደማያስችል ተጠቁሟል።
ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ ዘወትር ረቡዕ ዕለት የጠቅላላ የትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ እንደምያደርጉ የሚታወቅ ሲሆን በእዚህ መሰረት ቅዱስነታቸው በግንቦት 12/2012 ዓ.ም በቫቲካን በሚገኘው በቅድስት ማርታ ቤት ውስጥ ከሚገኘው ቤተ መጸሐፍት ውስጥ ያደረጉት ሳምንታዊ አስተምህሮ በተለያዩ የማኅበራዊ መገናኛ አውታሮች መተላለፉ ተገልጹዋል። በወቅቱ ቅዱስነታቸው ያደረጉት የጠቅላላ የትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ ከዚህ ቀደም በጸሎት ዙሪያ ላይ ጀምረውት የነበረው የትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ ቀጣይ እና ሦስተኛ ክፍል እንደ ነበረ የተገለጸ ሲሆን በዚሁ “የክርስቲያን ጸሎት” በሚል አርዕስት ቅዱስነታቸው ያደረጉት አስተምህሮ “የጣቶችህን ሥራ፣ ሰማያትህን ስመለከት፣ በስፍራቸው ያኖርሃቸውን፣ ጨረቃንና ከዋክብትን ሳይ፣ በሐሳብህ ስፍራ ትሰጠው ዘንድ ሰው ምንድን ነው? ትጠነቀቅለትም ዘንድ የሰው ልጅ ምንድን ነው? እግዚአብሔር አምላካችን ሆይ፤ስምህ በምድር ሁሉ ላይ ምንኛ ግርማዊ ነው!” (መዝሙር 8፡3-4.10) በሚለው የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል ላይ መሰረቱን ያደረገ ሲሆን “ጸሎት ለተስፋ በር ይከፍታል” ማለታቸው ተገልጿል።
ክቡራን እና ክቡራት የዝግጅቶቻችን ተከታታዮች ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ በወቅቱ ያደረጉትን የትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ ሙሉ ይዘቱን እንደ ሚከተለው አሰናድተነዋል እንድትከታተሉን ከወዲሁ እንጋብዛለን።
በፍጥረት ምስጢሮች ላይ በማሰላሰል ከዚህ ቀደም በጸሎት ላይ ዙሪያ ላይ የጀመርነውን የትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ ዛሬ እንቀጥላለን። ሕይወት የእኛን የመኖር ሁኔታ በእውነት በመግለጽ የሰውን ልብ ለጸሎት ይከፍታል።
የመፅሐፍ ቅዱስ የመጀመሪያ ገጽ ከታላቅ የምስጋና ግጥም ጋር ይመሳሰላል። የፍጥረት ታሪክ አሁን ያለው ነገር ሁሉ መልካምነት እና ውበት ቀጣይነት በሚረጋገጥበት መልኩ በመግለጽ ላይ የተደገፈ ነው። እግዚአብሄር በቃሉ ወደ ሕይወት ይጠራል፣ ሁሉም ነገር ሕልውናውን ያገኛል። በቃሉ ብርሃንን ከጨለማ ይለየዋል ፣ ቀንና ሌሊትን ተለዋጭ ያደርገዋል ፣ ወቅቶችን ይለውጣል ፣ የተለያዩ ዕፅዋትና እንስሳት በተለያዩ ቀለማት እንዲያሸበርቁ አድርጎ በመፍጠር ውብ የሆነ የቀለም ቤተ-ስዕል የመሰለ ነገር ይከፍታል። አለመግባባትን በፍጥነት በሚያሸንፍ በዚህ ጫካ ውስጥ ሰው በመጨረሻ ላይ ይታያል። እናም ይህ ግልጸት እርካታ እና ደስታን የሚያሰፋ ከመጠን በላይ የደስታ ስሜት ያስከትላል “እግዚአብሔርም ያደረገውን ሁሉ አየ፤ እነሆም፣ እጅግ መልካም ነበረ” (ዘፍ 1፡31)። ጥሩ ነገር ፣ ነገር ግን ደግሞ ቆንጆ: - የሁሉንም ፍጥረታት ውበት ማየት ይቻላል!
የፍጥረት ውበት እና ምስጢር ፀሎትን የሚቀሰቀስ የመጀመሪያውን እንቅስቃሴ በሰው ልብ ውስጥ ይፈጥራል (የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ትምህርተ ክርስቶስ ቁ. 2566)። በመጀመርያ የሰማነው ከመዝሙረ ዳዊት ስምንተኛው ምዕራፍ ላይ የተወሰደው ምንባብ እንዲህ ይላል: - “የጣቶችህን ሥራ፣ ሰማያትህን ስመለከት፣ በስፍራቸው ያኖርሃቸውን፣ ጨረቃንና ከዋክብትን ሳይ፣ በሐሳብህ ስፍራ ትሰጠው ዘንድ ሰው ምንድን ነው? ትጠነቀቅለትም ዘንድ የሰው ልጅ ምንድን ነው?!” (8፡3-4) ይላል። የሚፀልይ ሰው በዙሪያው ያለውን ምስጢር ያሰላስላል ፣ ከከዋክብት በላይ ያለውን በከዋክብት የተሞላውን ሰማይ ያያል - በአሁኑ ወቅት የሚገኘው አስትሮፊዚክስ (የኳክብት ተመራማሪዎች) እጅግ ውብ መሆኑን ያሳየናል፣ ከዚህ የፍቅር ስዕል ከሚመስል የሰማይ ሥራ ጥበብ በስተጀርባ ያለው አስገራሚ ነገር ምንድነው! በጣም ኃያል ነው! ... እናም በዚህ ወሰን በሌለው ሰፊ ከሆነው ሰማይ ጋር ሲነጻጸር ሰው ምንድነው? “ሰው ከንቱ” (መዝሙር 89፡48) መሆኑን መዝሙረ ዳዊት ይናገራል፤ አንድ የተወለደ ፍጥረት ፣ የሚሞት ፍጡር ፣ እጅግ በጣም ደካማ ፍጡር ነው ሰው። በአጽናፈ ዓለም ውስጥ ሁሉ ፣ እንዲህ ያለው የውበት ንፅፅር ግንዛቤ ያለው ብቸኛው ፍጡር ሰው ነው። አንድ የተወለደ ትንሽዬ ፍጡር፣ የሚሞት፣ ዛሬ ያለ ነገ የማይኖር ትንሽዬ ፍጡር፤ ነገር ግን እርሱ ብቻ ነው ይህንን የሚያውቀው። እኛ ይህንን ውበት እናውቃለን።
የሰው ጸሎት ከመደነቅ ስሜት ጋር በቅርብት የተቆራኘ ነው። የሰው ልጅ የአጽናፈ ሰማይ መጠን ጋር ሲነፃፀር መጠኑ አነስተኛ ነው። የእሱ ታላላቅ ግኝቶች በጣም ትንሽ ይመስላሉ ... ነገር ግን ሰው ከንቱ አይደለም። በጸሎት የምህረት ስሜት ተረጋግጧል። በአጋጣሚ የተፈጠረ ምንም ነገር የለም - የአጽናፈ ዓለሙ ምስጢር አንድን ሰው በዓይናችን ውስጥ በሚገናኝበት መልካም እይታ ውስጥ ይገኛል። ዘማሪው ዳዊት እንደሚገልፀው “ከመላእክት በጥቂት አሳነስኸው፤ የክብርንና የሞገስን ዘውድ አቀዳጀኸው” (መዝሙር 8፡ 6) በማለት ይናገራል። ከእግዚአብሔር ጋር ያለው ግንኙነት የሰውን ታላቅነት ይገልጻል፣ ዙፋን ይቀዳጃል። በተፈጥሮ እኛ ምንም አይደለንም ፣ ትንሽም ነን ፣ ዛሬ አለን ነገ ደግሞ የለንም፣ ይህም የተፈጥሮ ጉዳይ ነው። ነገር ግን በጥሪ የታላቁ ንጉስ ልጆች ነን!
ብዙዎቻችን ያጋጠመን ተሞክሮ ነው። የህይወት ታሪክ ተግዳሮት ሲያገጥመን፣ ከሁሉም ከሚያጋጥመን ምሬት ጋር ተዳምሮ አንዳንድ ጊዜ በውስጣችን ያለው የጸሎት ስጦታ እንዲቀንስ የማደረግ አደጋ ይደቅናል፣ በዚህን ጊዜ በከዋክብት የተሞላ ሰማይን ማሰብ ፣ የፀሐይ መጥለቅን፣ የአንድ አበባ ውበትን መመልከት ... ወዘተ የምስጋና ስሜትን እንደገና ለመቀስቀስ በቂ ነው። ይህ ልምምድ ምናልባት የመጽሐፍ ቅዱስ የመጀመሪያ ገጽ መነሻ ሊሆን ይችላል። ሰው ምንድነው።
ታላቁ የፍጥረት ታሪክ የሚገልጸው የመጽሐፍ ቅዱሳዊ ዘገባ ሲዘጋጅ ፣ የእስራኤል ህዝብ የደስታ ቀናት እያሳለፉ አልነበሩም። የጠላት ኃይል ምድራቸውን ተቆጣጥሮ ነበር፣ ብዙዎች ከምድራቸው ተባረዋል፣ ብዙዎች ደግሞ በባርነት ቀንበር ሥር ነበሩ። የትውልድ አገር፣ ቤተ መቅደስ ፣ ማህበራዊ እና ሀይማኖታዊ ሕይወት ፣ ምንም አልነበራቸውም ነበር።
ሆኖም ከፍጥረት ታላቅ ታሪክ ጀምሮ አንድ ሰው የምስጋና ምክንያቶች መፈለግ ይጀምራል፣ አንድ ሰው ስለተሰጠው ሕልውና እግዚአብሔርን ማመስገን ይጀምራል። ጸሎት የመጀመሪያው የተስፋ ኃይል ነው። ስትጸልይ ተስፋህ ይለመልማል፣ እያደገም ይሄዳል። ጸሎት ለተስፋ በር ይከፍታል ብዬ አስባለሁ። ምክንያቱም የጸሎት ሰዎች መሠረታዊ እውነቶችን ይጠብቃሉ ፣ እነሱ እራሳቸውን እና ከዚያም ለሌሎች በመጸለይ ይህ ሕይወት ምንም እንኳን ጥረቶች እና መከራዎች ቢኖሩትም ፣ ምንም እንኳን አስቸጋሪ ቀናት ቢኖሩትም ፣ በሚያስደንቅ ፀጋ የተሞላ እንዲሆን ይጸልያሉ። እናም እንደዚያ ሁል ጊዜ መከላከል እና መጠበቅ አለበት።
የሚጸልዩ ወንዶች እና ሴቶች ተስፋ ከመቁረጥ ይልቅ ጠንካራ እንደሆኑ ያውቃሉ። ፍቅር ከሞት የበለጠ ኃያል ነው ብለው ያምናሉ ፣ እኛ በማናውቃቸው ጊዜያት እና መንገዶች እንኳን አንድ ቀን በእርግጥ መከራ ይሸነፋል ብለው ያምናሉ። የጸሎት ሰዎች በፊታቸው ላይ የብርሃን ነፀብራቅ ይታያል፣ ምክንያቱም በጣም ጨለማ በሚባሉ ቀናት እንኳ ሳይቀር ፀሐይ ብርሃኗን አታቋርጥም። ጸሎት ብሩህ እንድትሆን ያደርግሃል፣ ነፍስህን ያበራ፣ ልብህን ያበራ እናም ፊትህ እንኳን ሳይቀር እንዲበራ ያደርጋል። በጣም ጨለማ በሆኑ ጊዜያት፣ በጣም አሳዛኝ በሆኑ ጊዜያት ውስጥ እንኳን ሳይቀር ያበራል።
ሁላችንም ለደስታ ነው የተጠራነው። ስለዚህ ጉዳይ አስባችሁ ታውቃላችሁ ውይ? ደስታ ሰጭ እንደሆንክ ታውቃለህ ወይ? ወይስ የሚያሳዝኑ መጥፎ ዜናዎችን ማምጣት ትመርጣለህ? ሁላችንም ደስታን የማምጣት ችሎታ አለን። ይህ ሕይወት የፈጠረን እግዚአብሔር የሰጠን ስጦታ ነው፣ እናም በሀዘን እና በብስጭት ውስጥ ስንገባ ይህንን ሕይወት በጣም እናሳጥረዋለን። እንዲህ ሁነን በመኖራችን ተደስተን እግዚአብሔርን እናመሰግናለን። እኛ ጽንፈ ዓለሙን እንመለከታለን ፣ ውበቶቹን እንመለከታለን፣ እንዲሁም መስቀሎቻቸውንንም እንቃኛለን እናም እኛ ግን “አንተ ነህ ይህንን ድንቅ ነገር ለእኛ አደረክልን” ብለን እናመሰግነዋለን። እናም እግዚአብሔርን ለማመስገን እና ለማወደስ ወደ ሚመራኝ የልብ መረጋጋት ስሜት እንዲሰማኝ ለማድረግ እኛ ፍጥረታት ሁሉ የእርሱ አሻራ ያረፈባቸውን ፍጥረታት ሁሉ በማየት የታለቁ ንጉሥ ልጆች መሆናችንን በማሰብ በጸሎት እርሱን ልናመሰግነው ይገባል። ጌታ ይህንን በጥልቀት መረዳት እንድንችል እና እርሱን “አመሰግንሃለሁ” ወደ ሚለው ውብ ጸሎት እንዲመራን በጸሎት ልንማጸነው ይገባል።
ሰብሎች ላይ ከፍተኛ ጉዳት የሚያደርሰውና ሀገሪቱን ለከፍተኛ ስጋት ጥሏት የከረመውን አንበጣ ለመከላከል ኢትዮጵያ ከጎረቤት ሀገራት ጋር ስምምነት ብታደርግም ሀገራቱ ስምምነቱን ተግባራዊ ማድረግ እንዳልቻሉ ታውቋል፡፡
የግብርና ሚኒስቴር እንዳስታወቀዉ ከውጪ ወደ አገር ውስጥ የሚገባዉን የአንበጣ መንጋ ለመከላከል ከጎረቤት አገራት ስምምነት ላይ ቢደረስም ስምምነቱን ግን እየተገበሩ አይደሉም ብሏል፡፡
ኢትዮጵያ በዉጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በኩል ከሱማሊላንድ አመራሮች ጋር አንበጣን ለመከላከል ስምምነት ተደርጎ የነበረ ቢሆንም እስካሁን ግን የመከላከል ስራዉን እየደገፉ አለመሆናቸዉ ታዉቋል፡፡
በግብርና ሚኒስቴር የእፅዋት ጥበቃ ዳይሬክተር አቶ ዘብዲዮስ ሰላቶ እንዳስታወቁት የመንና እና ሶማሊላንድ አንበጣዉን ባለመከላከላቸዉ በየቀኑ ወደ አገር የሚገባዉ አንበጣ አለመቆሙን ተናግረዋል፡፡
የግብርና ሚኒስቴር ከባለፈዉ አመት ሰኔ ወር ጀምሮ ከሚመለከታቸዉ አካላት ጋር በመሆን የመከላከል ስራዉን እየሰራ እንደሚገኝ ያስታወቁት ዳይሬክተሩ፤ጎረቤት አገሮች ድጋፍ ባለማድረጋቸዉ በስራዉ ላይ ጫና አሳድሮብናል ብለዋል፡፡
የሱማሊላንድ መንግስት የአንበጣ መንጋዉን ከኢትዮጵያ ጋር በጋራ ለመከላከል የተስማማ ቢሆንም አካባቢዉ በራሃማ በመሆኑ አስተዳደሩ ለማገዝ ፍቃደኛ አይደለም ነዉ የተባለዉ፡፡
እጅግ ጥንታዊ ከተማ ሲሆን በአብርሃም ዘመን መኖሩ በኦሪት ዘፍጥረት ይጠቀሳል። የአብርሃም አባት ታራ ከነቤተሠቡ ጋር ከከለዳውያን ዑር ከተማ ተነሥተው ሁላቸው ወደ ካራን እንደ ፈለሱ ይላል። የካራን ዙሪያ አገር በእብራይስጥ ትርጉም ፓዳን-አራም (የአራም መንገድ) ወይም አራም ናሓራይም (አራም ከሁለቱ ወንዞች መካከል ወይም መስጴጦምያ) ይባላል። ካራን በባሊኅ ወንዝ ላይ ነው።
ከዚህ በላይ በኤብላ የተገኙት ጽላቶች (2127-2074 ዓክልበ. ግድም ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) የካራንን ጥንታዊነት ይመሰክራሉ። በነዚህ መዝገቦች መሠረት፣ አንድ የካራን ከንቲባ የኤብላን ልዕልት ዙጋሉምን አግብቶ ነበርና እርሷ ከዚያ «የካራን ንግሥት» ተባለች። ካራንም ከዚያ ዘመን ከኤብላ ጋር የሚነግድ ነጻ ከተማ እንደ ነበር ይታወቃል።[1]
ቢያንስ ከ1800 ዓክልበ. ካራን (እንደ ዑር) የጨረቃ ጣኦት የሲን ቤተ መቅደስ መኖርያ እንደ ነበረ በማሪ መዝገቦች ይነገራል። የአራማውያንና ሆራውያን መኖርያ ከ1500 ዓክልበ. በኋላ በሚታኒ (ሃኒጋልባት) መንግሥት ነበረ፤ ኬጢያውያን ግን በ1320 ዓክልበ. ግድም አቃጠሉትና ያዙት። ከዚህም በኋላ ዙሪያው በአሦር ሥልጣን ውስጥ ሆነ። አሦርም በ621 ዓክልበ. እየወደቀች ለጥቂት አመታት እስከ 617 ዓክልበ. ድረስ ካራን የአሦር መንግሥት መጨረሻ ዋና ከተማ ሆነ።
ኢትዮጵያ፣ ካብቲ 7 ክሳብ 9 ታሕሳስ ኣብ ኡጋንዳ ክካየድ ዝተመደብ ግጥማት ማእከላይን ምብራቅን ኣፍሪቃ ከምዝሰሓበት ዘረጋገጸ ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ እታ ሃገር፣ ምኽንያቱ ግና ኣየንጸረን።
ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝተኻየደ ግጥማት ሴካፋ ትሕቲ 15 ዓመት ክትሳተፍ ዝኸኣለት ኢትዮጵያ፣ ነዚ ድሕሪ ልዕሊ 21 ዓመታት ንመጀመርያ ክካየድ ተሰሪዑ ዝነበረ ግጥም ምስ ኤርትራ ምስራዛ፣ ንብዙሓት ኣፍቀርቲ ኩዕሶ እግሪ ኣየሐጎሰን።
እቶም ምንጭታት ነዚ ዝሓበሩ፣ ተቐዳዳማይ ክለብ ዳይመንሽን ዳታ መኽሰብ ደበሳይ፣ ኣብ ነርወይ ከተማ በርገን ኣብ ዝካየድ ዘሎ መበል 90 ሻምፕዮን ቅድድም ብሽክለታ ዓለም፡ ንምስታፍ ናብታ ሃገር ዘእቱ ቪዛ ብእዋኑ ብዘይምርካቡ፣ ጽባሕ ሮቡዕ 20 መስከረም ኣብ ዝሰላሰል፣ ናይ ውልቂ ውድድር ግዜ ምቅድዳሙ ኣጠራጣሪ ጌርዎ ብምህላዉ’ዩ።
ኣብዚ 31 ኪሎ ሜትር ርሕቀት ዘለዎ ንምሽፋን ንሮቡዕ ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ ቅድድም ብሽክለታ፣ ሰለስተ ኤርትራውያን ክሳተፉ ምዃኖም ተሓቢሩ እኳ እንተሎ፣ ምስ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ክለብ ዳይመንሽን ዳታ ዝቀዳደም መኽሰብ ደባሳይ ግና ጉዳይ ቪዛ ኣደናጕዩዎ ይርከብ።
ኤርትራውያን ተቐዳደምቲ ብሰንኪ ናይ ቪዛ ጸገም ካብ ወርቃዊ ዕድላት ክዕንቀጹ ብተደጋጋሚ ዝኽሰት ዘሎ ተርእዮ ምዃኑ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፣ ብደረጃ ዓለም ግኑን ስም ዘትረፈ ተቐዳዳማይ ክለብ ዳይመንሽን ዳታ፡ ዳንኤል ተኽለሃይማኖት፡ ኣብ 2013፡ ቪዛ ስለ ዝተሓረሞ፡ ን6 ኣዋርሕ ካብ ውድድር ተኣልዩ፡ ኣብ ኣስመራ ኮፍ ክብል ተገዲዱ ምንባሩ ኣዘኻኺሮም።
ብዘይካ’ዚውን፣ ሜሮን ተሾመ፡ መትከል እዮብን፡ ተስፎም ዑቅባማርያምን፡ ኣብ 2014 ናብ’ቲ ብማሕበር ቅድድም ብሽክለታ ዓለም (UCI) ዝምወል፡ ኣብ ስዊዘርላንድ ዝርከብ ማእከል መሰልጠኒ ብሽክለታ ዓለም ንኽጽንበሩ ዕድል ተዋሂብዎም ከብቅዕ፣ ኣብ ሱዳን፣ ከተማ ካርቱም ዝርከብ ኤምባሲ ስዊዘርላንድ ግና ቪዛ ስለዝነጸጎም፣ ናብቲ ማእከል ክጽንበሩ ኣይከኣሉን።
ፓስፖርት ናይ ኤርትራ ብዘይካ ናብ ሒደት ሃገራት ናብ ዝበዝሐ ክፋል ዓለም ብዘይ ቪዛ ከንቀሳቕስ ዘይክእል ኣብ ርእሲ ምዃኑ፣ ሓደ ካብቲ ዝደኸመ ፓስፖርታት እናተባህለ’ውን’ዩ ዝግለጽ።
ብሰሪ እቲ ኣብ ወርሒ ሓምለ ኣብ ቱር ኦስትርያ ዘጋጠሞ መስበርቲ ኣጻብዕቲ፡ ክልተ ግዜ መጥባሕቲ ከም ዘካየደን፡ ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ካብ ቮልታ ስጳኛ፡ ሻምፕዮን ዓለምን ካልኦት ውድድራትን ክቦክር ከም እተገደደ፣ እቲ ኤርትራዊ ፕሮፌሽናል ተቐዳዳማይ ብተወሳኺ ኣነጺሩ።
ኢትዮጵያንና ኤርትራን በፌዴሬሽን ለማስተሳሰር በዓለም አቀፍ መድረኮች ከፍተኛ ጥረት ተደርጓል። ለአስር ዓመት የቆየው የፌዴሬሽን አስተዳደር ቀርቶ፣ ኤርትራ የኢትዮጵያ አንድ አካል እንድትሆን በታሰበ ጊዜ ንጉሠ ነገሥቱ አፄ ኃይለ ሥላሴና ሌሎች ሲደግፉ፣ ጸሐፊ ትእዛዝ ወልደ ጊዮርጊስ ወልደ ዮሐንስ፣ አቶ አበበ ረታና ሌሎች መቃወማቸውን አቶ ዘውዴ ረታ “በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዘመነ መንግሥት፤ የኤርትራ ጉዳይ” በተባለው መጽሐፋቸው ገልጸዋል። ውሕደቱ በንጉሡ ፍላጎትና ተጽዕኖ ሳይሆን በኤርትራ ምክር ቤት ነፃ ውሳኔ መደረጉንም ጸሐፊው ጠቁመዋል፡፡
ከኤርትራ ነፃ አውጪ ድርጅት መሥራቾች አንዱ የሆነው መሐመድ አዶም፤ እ.ኤ.አ በ1961 ዓ.ም ካይሮ ላይ ቢሮ ከፈተ። ዓመት ባልሞላ ጊዜ ውስጥም በኤርትራ በረሃዎች፣ በመንግሥት ኃይል ላይ ጥቃት ሰነዘረ። በኢትዮጵያ ምድር የእርስ በእርስ ጦርነት ተጀመረ። የእርስ በእርስ ጦርነቱ በኤርትራ ምድር ተወስኖ አልቀረም። በየአካባቢው የመገንጠል ጥያቄ ያነገቡ ነጻ አውጭዎች ብቅ ብቅ አሉ። የኦሮሞ ነፃነት ግንባር፣ የኦጋዴን ነፃ አውጪ ግንባር፣ የሰሜን ሶማሌ ነፃ አውጪ ድርጅት፣ የትግራይ ሕዝብ ነፃ አውጪ ግንባር፣ የሲዳማ አርነት ለአብነት ይጠቀሳሉ፡፡ የመገንጠል ሳይሆን ብሔራዊ ጥያቄ አንስተው ከደርግ መንግሥት ጋር ይዋጉ ከነበሩት መካከል ደግሞ ኢዲዩ እና ኢሕአፓ ዋነኞቹ ነበሩ፡፡
በሐምሌ 1969 ዓ.ም በጀኔራል ዚያድ ባሬ የሚመራው የሶማሌ መንግሥት ጦር፣ ድንበር አልፎ ወረራ ጀመረ። ኢትዮጵያ በውስጥም በውጪም በጦርነት ተወጥራ ተያዘች። በመጋቢት 1970 ዓ.ም ሶማሌ ተሸንፋ የያዘችውን የኢትዮጵያን ግዛት ለቃ ወደ መጣችበት ለመመለስ ተገደደች፡፡
መንግሥት "በምሥራቅ የተገኘው ድል በሰሜንም ይደገማል” በማለት ፊቱን ወደ ኤርትራ መልሶ፣ ከሻቢያ ጋር መፋለሙን ቀጠለ። ሻቢያን ደምስሶ ለኢትዮጵያ እፎይታን ያመጣላታል የተባለው የቀይ ኮከብ ዘመቻ ግን ሳይሳካ ቀረ፡፡ የትግራይ ሕዝብ ነፃ አውጪ ግንባር፣ ከሻቢያ ጎን ተሰልፎ፣ የኢትዮጵያን ጦር በመውጋቱ የታሰበው አልሆነም፡፡ የደርግ መንግሥት እየተዳከመ መሄዱን ተከትሎ፣ በግንቦት 1983 ሻቢያ አሥመራን በመያዝ ኤርትራን ሲቆጣጠር፣ ሕውሓት/ ኢሕአዴግም አዲስ አበባን ይዞ መንግሥት መሰረተ።
ከኤርትራ ጋር ለዓመታት የዘለቀው ጦርነት ቢያበቃም፣ ኢትዮጵያ ግን ሰላም አልነበረችም። በሽግግሩ መንግሥት ምሥረታ ላይ የነበሩት የኦሮሞ ነፃነት ግንባርና የኦጋዴን ነፃ አውጭ ግንባር ወደ በረሃ ተመልሰው የደፈጣ ውጊያቸውን ቀጠሉ።
ሻቢያ በ1976 ዓ.ም የድንበር ጥያቄ ለህውሓት አቅርቦ ነበር፡፡ ህወሓት እንዲህ ዓይነት ጥያቄ ለመወሰን አሁን አልችልም የሚል ምላሽ መስጠቷን አስቀድሜ ላስታውስ። ህወሓት አዲስ አበባ ላይ፣ ሻቢያ አሥመራ ላይ ከነገሱ በኋላ ሻቢያ የድንበር ጥያቄውን እንደገና ቀሰቀሰ፡፡ ለጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ተደጋጋሚ ደብዳቤም ጻፈ፡፡ መልስ ሲያጣ ሚያዚያ 28 ቀን 1990 ዓ.ም ጦርነት ከፈተ፡፡ በተከታታይ ውጊያ ባድመን ከፊል ሽራሮን፣ ዛለአምበሳን፣ አሊቴናንና ኢሮብን ፣ በአፋር በኩል ደግሞ ቡሬን እንደያዘ ዶ/ር ደጃዝማች ዘውዴ ገ/ሥላሴ፤ “የኢትዮጵያና የኤርትራ ግጭት፤ መፍትሔው” በተባለው መጽሐፋቸው ገልጸዋል።
ከዚህ ጊዜ በኋላ ኢትዮጵያ ከባድ ጦርነት ባታካሂድም፣ እንደ ኦጋዴን ያሉት የአገሪቱ አካባቢዎች አልፎ አልፎም ቢሆን ጥይት ይጮህባቸው ነበር፡፡ ጦርነት አልነበረም ማለት ግን በየቦታው ሰላም ሲደፈርስ አልቆየም ማለት አይደለም። ዘመነ ህውሓት ተጀምሮ እስኪጠናቀቅ ድረስ ዜጎች በዘራቸው ሳቢያ ከመኖሪያቸው ሲፈናቀሉና ሲገደሉ ነው የከረሙት፡፡
ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ የሚመሩት የለውጥ መንግስት ሥልጣኑን ከተቆጣጠረ በኋላም፣ መፈናቀሉና ግድያው ተባብሶ መቀጠሉ ይታወቃል። በኦሮሚያና በቤንሻንጉል ክልሎች እየደረሰ ያለው አሰቃቂ የወገን ሞትና መፈናቀል እግዚኦ! የሚያሰኝ ነው፡፡
በትግራይ ሕግ ለማስከበር ያለቀው ወገን ጉዳይም እንደ እግር እሳት ልብን የሚበላ ነው። “ሐዘንሽ ቅጥ አጣ ከቤትሽ አልወጣ” የሚለው ነው የተደጋገመው። ኢትዮጵያ ሰላም በማጣቷ ሳቢያም ልማቷና ዕድገቷ ክፉኛ ተስተጓጉሏል፡፡
በአንፃሩ፤ ሰሞኑን የአሰዋን ግድብ በይፋ አገልግሎት የጀመረበትን ሃምሳኛ ዓመት በማክበር ላይ የምትገኘው ግብጽ፤ ለስድስቱ ቀንና ለአስራ ዘጠኝ ቀን ከዘለቀው የአረቦችና የእሥራኤል ጦርነት በስተቀር የገጠማት ሰፊ ጦርነት የለም። ያለፉትን ስልሳ ዓመታት ያሳለፈችው በከፍተኛ የልማት እንቅስቃሴ ነው፡፡ ከ169 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር በላይ ውኃ የሚይዘው የአሰዋን ግድብ፤ በዚያ በረሃ ውስጥ ግብጽን ሁሌም ለምለምና አረንጓዴ የለበሰች አድርጓታል። ከ272 ሺ ኪሎ ሜትር በላይ ርዝመት ባለው ቦይ የአባይን (ናይል) ውኃ በማስተላለፍ፣ አገሪቱን ከዳር ዳር እንዲያዳርስ አድርጋለች። በምግብ እራሷን ከመቻል አልፋ ለጎረቤቶቿ ቀላቢ እስከ መሆንም ደርሳለች፡፡ ከፍራፍሬ ምርቶቿ ሸማቾች አንዷ ደግሞ የኛው አገር ኢትዮጵያ መሆኗ ያስገርማል፡፡
ከዘመነ መሣፍንት አስተሳሰብ ያልተላቀቀው የኢትዮጵያ ፖለቲካ፤ የጋራ ግብ ነድፎ በጋራ መንቀሳቀስ ሆኖለት አያውቅም፡፡ ይልቁንም እርስ በርስ የመገፋፋት የመጠላለፍና የመጠፋፋት ታሪክ ነው ያለው፡፡ በርግጥ ለዚህም የውስጥ ችግራችን ቢሆን፣ ረጅሙ የግብፅ እጅ ፈጽሞ የለበትም ብሎ መፈጠም የዋህነት ነው።
በነገረ አስተሳሰብ ወይም በአስተሳሰብ ሕግ (ሎጂክ) ትምህርት ላይ አንድ የማስታውሰው ምሳሌ አለ፤ ‹‹ሚስትህን መደብደብ ትተሃል ወይ?›› የሚል ጥያቄ ነው፤ ጥያቄው የሚነሣው ጠያቂው አውቃለሁ ብሎ ከያዘው እውቀት ወይም እምነት ነው፤ ስለዚህም ጠያቂው የሚፈልገው ጥያቄ ለማስተላለፍና መልስ ለማግኘት አይደለም፤ ጠያቂው የሚፈልገው በጥያቄ መልክ የራሱን ‹‹እውቀት›› ወይም እምነት ለተጠያቂው ለማስተላለፍና ተጠያቂውን የጠያቂው ደቀ መዝሙር ለማድረግ ነው፡፡
ሚስትህን መደብደብ ትተሃል ወይ? መልስ የሌለው ጥያቄ ነው፤ ‹‹አዎ›› የሚል መልስ ሰውዬው ሚስቱን ሲደበድብ እንደነበረ አመነ ማለት ነው፤ ‹‹አልተውሁም›› ከአለ በራሱ ላይ መሰከረ፤ ሁለቱም መልሶች ተጠያቂውን የሚያስወነጅሉ ስለሆኑ መልስ አይደሉም፤ ከዚያም በላይ ጥያቄው ትክክል አይደለም፤ የማይረባ መጥፎ ጥያቄ ነው፡፡
‹‹ወልቃይት የማን ነው?›› የሚለው ጥያቄ ትክክል አይደለም፤ የማይረባና መጥፎ ጥያቄ ነው፤ ጠያቂው የሚፈልገው መልስ የአማራ ነው፤ የጎንደር ነው፤ የትግሬ አይደለም፤ የሚል ነው፤ ነገር የሚገባው ተጠያቂ ጥያቄውን ጠያቂው በፈልገው መልክ አይመልስለትም፤ ሊመልስለትም አይገባም፤ ወልቃይት የኢትዮጵያ ነው የሚል መልስ አይፈለግም፤ የማይፈለግበትም ምክንያት ‹‹ወልቃይት የኢትዮጵያ ነው፤›› ማለት ወልቃይትን ከጎሠኛነት አጥር ስለሚያወጣ ነው፤ የትግራይ አይደለም፤ የአማራ አይደለም፤ የኢትዮጵያ ነው፤ አሁን ትግራይና አማራ የኢትዮጵያ ናቸው፤ ይህ ከተባለ በኋላ ወልቃይት የትግራይ ነው? ወይስ የአማራ? የሚለውን ጥያቄ ማንሣት የጎሠኛነት ጥያቄ ነው፤ የኢትዮጵያዊነት ጥያቄ አይደለም፤ ጥያቄው የማይረባ የሚሆንበት አንዱ ምክንያት ይህ ነው፤ ሁለተኛው ምክንያት የጎሠኛ ጥያቄ በመሆኑ የወያኔን የጎሠኛ መመሪያ የሚያከብር መሆኑ ነው፡፡
ትልቁና መሠረታዊው ጥያቄ በአማራ ክልል ስር የነበረው ወልቃይት በወያኔ አገዛዝ ወደትግራይ ክልል መግባቱ ነው፤ እዚህ ላይ ጥያቄው የወልቃይት ወረዳ ወይም አውራጃ ነው፤ በውስጡ የሚኖሩት ሰዎች የጎሣ ዓይነት ወይም የጎሣ ስብጥር አይደለም፤ የፈለገውን ዓይነት አንድ ጎሣ ወይም የብዙ የጎሣ ስብጥር ሊኖርበት ይችላል፤ ክርክሩ መሆን ያለበት የወልቃይት አውራጃ ከጎንደር ክልል ወጥቶ ወደትግራይ የገባበት መንገድ ትክክል አይደለም፤ የአስተዳደር ለውጡ የተፈጸመው የፌዴራል መዋቅሩን ሥርዓት በጣሰ መንገድ አንዱ ክልል (ትግራይ) በሌላው ክልል ላይ የጉልበተኛነት ወረራ አካሂዷል ነው፤ ይህ ወረራ ሕጋዊ አይደለም፤ ይህ ወረራ ሊቀለበስ ይገባል፤ ዋናው መቋጠሪያ ይኸው ነው፡፡
ግን ጉዳዩን የጀመርነው ከመሀሉ ነው፤ ሲጀመር ወያኔ ከኦሮሞ ቡድኖች ውስጥ ኦነግን መረጠና አማርኛ ተናጋሪውን አለ እያለ እንደሌለ ቆጠረው፤ በዚያን ጊዜ ኦሮሚኛ ተናጋሪዎቹም ኢፈትሐዊነቱን አልተናገሩም፤ ዋና የፖሊቲካ ጉዳይ አድርገው አላነሱትም፤ ለምን? እነሱ በሎሌነት በመመረጣቸው በደስታ ተውጠው ስለነበረ ጌቶቻቸውን ለማስቀየም ፍላጎት አልነበራቸውም፤ ግን ወያኔ በእጁ ያሉትን ምርኮኞች ከአደራጀ በኋላ ኦነግ ተባረረና በኦሕዴድ ተተካ፤ የኦነግ መሪዎች አገር ውስጥ ሆነው ለመታገል የሚያስከፍለውን ዋጋ ላለመክፈል በአሜሪካና በአውሮፓ ተቀምጠው በስልክ ‹‹ትግሉን›› መምራት መረጡ፤ ወያኔ አነግን በብዙ መንገድ ተጠቅሞበታል፤ አንደኛና ዋናው አማርኛ ተናጋሪውንና ኦሮምኛ ተናጋሪውን ለመለያየትና በቅራኔ ለማጋጠም፤ ሁለተኛ የኦሮሞ መሪዎች ነን የሚሉ ሁሉ ለወያኔ ትሑት አገልጋይ ከመሆን ሌላ አማራጭ እንደሌላቸው አረጋገጠላቸው፤ ኦነግንና እስላማዊ ኦነግን አፋጅቶ በኦሕዴድ አጋዥነት ሁለቱንም ከትግል መድረኩ አስወጣቸው፡፡
አለ ተብሎ እንደሌለ የተቆጠረው አማርኛ ተናጋሪው በነታምራት ላይኔ፣ በነበረከት ስምዖን፣ በነህላዌ ዮሴፍ፣ በነተፈራ ዋልዋ፣ (ሁሉም ያለጥርጥር አማርኛ ተናጋሪዎች ናቸው፤ ነገር ግን ከየት ከየት እንደበቀሉ አጠራጣሪ ነው፤) ተወከለ፤ ከጎንደርም ይሁን ከጎጃም፣ ከወሎም ይሁን ከሸዋ የእነዚህን ሰዎች ውክልና የተቃወመ የለም፤ እንዲያውም ለአሽከርነቱ ውድድር ነበር፤ በሁለቱ ድርጅቶች — በብአዴንና በኦሕዴድ — አማካይነት ወያኔ ወደሰባ በመቶ የሚጠጋውን የኢትዮጵያ ሕዝብ በቁጥጥሩ ስር አደረገ፤ ይሄ ሁሉ ሲሆን በአገር ውስጥ ያሉት የአማርኛ ተናጋሪውና የኦሮምኛ ተናጋሪው ወኪሎች ነን ባዮቹ ለፍርፋሪ ሲፎካከሩና ሲነታረኩ ወያኔ የራሱን ክልል በትምህርትና በልማት ለማሳደግ እየሞከረ ነበር፡፡
ለእኔ ፍሬ ነገሩ አማርኛ ተናጋሪውም ሆነ ኦሮምኛ ተናጋሪው ሃያ አምስት ዓመታት ሙሉ እየተፎካከሩ ወያኔን ከማገልገል ሌላ መብትና ሥልጣን ፈልገው አያውቁም፤ ስለዚህም ከማይናገር ከብቱን፣ ከማይራገጥ ወተቱን እንደተባለው ወያኔም በከብቱም በወተቱም ተጠቀመበት፡፡
በ1996 ዓ.ም. የክህደት ቁልቁለት በሚል ርእስ ትንሽ መጽሐፍ አሳትሜ ነበር፤ በዚያ መጽሐፍ ውስጥ በገጽ 96ና 97 መሀከል ካርታዎች አሉ፤ ከነዚህ ካርታዎች አንዱ የኢጣልያ ምሥራቅ አፍሪካ (AFRICA ORIENTALE ITALIANA) 1928-1933 ዓ.ም. የሚል ነው፤ በዚያ ካርታ ላይ ፋሺስት ኢጣልያ ትግራይን በሙሉና አፋርን በሙሉ በኤርትራ ክልል ውስጥ አድርጎት ነበር፤ በደቡብም የኢጣልያን ሶማልያ ወደሰሜን ገፍቶ ኦጋዴንን በሙሉና ግማሽ ባሌን ጨምሮበት ነበር፤ ምዕራቡን ክፍል — ወለጋን፣ ኢሉባቦርን፣ ጋሞ ጎፋን፣ ሲዳሞን በአንድ ላይ አስሮ ጋላና ሲዳማ የሚል ስያሜ ሰጥቶት ነበር፤ ሀረር ሰሜን ባሌንና አርሲን ጠቅልሎ ነበር፤ ወያኔም ከፋሺስት ኢጣልያ የወረሰውን አስተሳሰብ ይዞ የጎሣ ክልሎችን ፈጠረ፤ በዚያን ጊዜ ግማሹ እልል እያለ ግማሹ እያጉረመረመ ተቀበለ፤ በዚህም ሥርዓት አንድ ትውልድ በቀለና በጫትና በጋያ አደገ፡፡
ወያኔ የበቀለበትን ትግራይን ሲያይ አነሰችው፤ በዚያ ላይ በሰሜን በቂልነት ደም ከተቃባቸው ከኤርትራውያን ጋር በደቡብ ደግሞ የሥልጣን ችጋሩ ጠላት በአደረጋቸው ኢጣልያ ‹‹አማራ›› ብሎ በከለላቸው ሰዎች በጎንደርና በወሎ በኩል ታፍኗል፤ በዚያ ላይ በትግራይ ውስጥ ካለው የእርሻ መሬት የተሻለ በጎንደርና በወሎ አለ፤ ጉልበተኛ ሆኖ መቸገር አይበጅምና በጊዜ፣ በጠዋቱ ከጎንደርም ቀንጨብ፣ ከወሎም ቀንጨብ አደረገና አበጠ፤ ሲያብጡ ቦታ ይጠብባል፤ ስለዚህ ወደቤኒ ሻንጉልና ወደጋምቤላ በመዝለቅ ሁለት ዓላማዎችን ማሳካት ይቻላል፤ አንደኛ ትግራይ ሰፊ ይሆንና በእርሻ ልማት የሚከብርበት ተጨማሪ መሬት ያገኛል፤ ሁለተኛ ጠላት ብሎ የፈረጀውን አማርኛ ተናጋሪ ሕዝብ የውጭ ንክኪ እንዳይኖረው ያፍነዋል፤ ከሱዳንም ጋር ጊዜያዊ ወዳጅነትን በመሬት ይገዛል፤ የወያኔ የእውቀትና የብስለት እጥረት ከብዙ ትንሽም ትልቅም ኃይሎች ጋር ያላትማቸዋል፤ ሱዳንን በመሬት በማታለል ሱዳንን ከደቡብ ሱዳን፣ ከኤርትራ፣ ከግብጽ፣ ከሳኡዲ አረብያ፣ ከየመን፣ ከሶማልያ … መለየት የሚችሉ ይመስላቸዋል (ልክ አማርኛ ተናጋሪውንና ኦሮምኛ ተናጋሪውን እንደለዩት)፤ የተዘረዘሩት አገሮች ሁሉ በሱዳን ላይ ከወያኔ የበለጠ ጫና ማድረግ የሚችሉ ናቸው፤ አሜሪካን ለብቻው ብቻ ሳይሆን ከነዚህ አገሮች ጋር አብረን ስንገምተው የወያኔን ደካማ ሁኔታ ለመገንዘብ ቀላል ነው፤ በአካባቢያችን ከአሉት አገሮች ሁሉ ወረተኛ የውጭ አመራር ያለው ሱዳን ነው፤ ሱዳን የኤርትራን መገንጠል የደገፈው በአሜሪካ ጫና መሆኑን አንርሳ፤ ለማንኛውም አሁን በወልቃይት የተጀመረው ውጊያ ከቀጠለ የወያኔና የሱዳን የጓዳ ጨዋታ ያበቃለታል፡፡
ወደየጊዜው አንገብጋቢ ጥያቄ ስንመለስ፡– ጥያቄው በቁሙ የወልቃይት-ጸገዴ ተወላጆች እንዳቀረቡት ሲታይ የወያኔ አገዛዝ ሃያ አምስት ዓመታት የደከመበት የጎሠኛ ሥርዓት ቢያንስ በአስተሳብ ደረጃ የተሳካ መሆኑን ያረጋግጣል፤ የኢትዮጵያ ሕዝብም ከጎሠኛ አስተሳሰብ ገና እንዳልወጣ የሚያረጋግጥ ነው፤ በሌላ በኩል ደግሞ ወያኔ በጎሣ ሥርዓት እየገዛ በጎሣ ሥርዓት የሚሸነፍ መሆኑ በግልጽ እየታየ ነው፤ ወያኔ ይህንን አዲስ ክስተት ገና አልተገነዘበውም፡፡
ከሃያ አምስት ዓመታት በፊት ከመለስ ዜናዊ ጋር ለመጀመሪያና ለመጨረሻ ጊዜ ተገናኝተን ስንከራከር አማራ የሚባል ጎሣ አሁን የለም፤ ግን አንተ ትፈጥረዋለህ ብዬው ነበር፤ ገና በሕጻንነት ነው እንጂ አሁን ተፈጥሮአል!
በደቡብ አፍሪካ ኔልሰን ማንዴላ በእስር ላይ በሚንገላታበት ጊዜ ደ ክለርክ የሚባለው የደቡብ አፍሪካ መሪ ማንዴላን ከእስር አስወጥቶ እንደአኩያው በጠረጴዛ ዙሪያ ተነጋግረው የሁለቱ ተቃራኒ መሪዎች መተማመን የደቡብ አፍሪካን ችግር ለጊዜው ፈታው፤ ማንዴላ በክብር ሞተ፤ ደ ክለርክ በክብር ይኖራል፤ የሚያሳዝነው በወያኔ አመራር ውስጥ እንደደቡብ አፍሪካዊው ደ ክለርክ ያለ ሰው እንኳን ሊኖር ሊታለምም አይቻልም፤ እንኳን በወያኔ ውስጥ በአገሩም እንዲህ ዓይነት ሰው እንዳይኖር አረጋግጠዋል፡፡
Previous Previous post: ስለወልቃይት ጠገዴና ስለ ጎንደር ክፍለ ሀገር በአፄ ዮሐንስ ዘመን የነበረው በውጭ ሀገር ሰው የተፃፈ መረጃ ነው አንቡት ብዙ ግንዛቤ ታገኛላችሁ ።
ከባድ የኩላሊት በሽታ በረጅም አመታት ቀስ እያለ ኩላሊታችንን እየጎዳ ከጥቅም ውጪ የሚያደርግ በሽታ ነው። ከግዜ በኋላ የበሽተኛው ኩላሊት ሙሉ በሙሉ ስራ ያቆማል።
ከባድ የኩላሊት በሽታ ወይም ክሮኒክ ኪድኒ ዲዚዝ ሰዎች ከሚያስቡት በላይ በማህበረሰቡ የተንሰራፋ በሽታ ነው። ስር እስኪሰድ ድረስ ለረጅም ግዜ ሳይታወቅ ኩላሊታችንን የሚያጠቃ በሽታ ነው።
ኩላሊት ጤናው ወርዶ በ25% ብቃት መስራት ሲጀምር በበሽታው እንደተያዙ ማወቅ የተለመደ ነው። የኩላሊት መስራት ማቆም እየበረታ ሲሄድ ሰውነታችን ውስጥ አደገኛ መጠን ያለው ቆሻሻ እና ፍሳሽ ይከማቻል። ለዚህ በሽታ ያለው ህክምና የኩላሊትን መዳከም ለማቆም ወይም የሚዳከምበትን ፍጥነት ለማዘግየት የሚሞከርበት ነው። ይህንንም ማድረግ የሚቻለው የበሽታውን መነሻ የሆነውን በሽታ ለማከም እና ለማስታገስ በመሞከር ነው።
ክሮኒክ የኩላሊት በሽታ ቀስ በቀስ ዘግይቶ እኩላሊታችን የሚዳከምበት በሽታ ነው። አንዱ ኩላሊት መስራት ቢያቆምም ሌላኛው ያለ ችግር ሊቀጥል ይችላል። ብዙ ግዜ ህመሙ አሳሳቢ ደረጃ እስኪደርስ እንደታመምን ላናውቅ እንችላለን። ህመም መሰማት ከመረ በኋላ ብዙ ግዜ ጉዳቱን ማከም አይቻልም።
ለኩላሊት በሽታ ተጋላጭ የሆኑ ሰዎች በየግዜው የኩላሊታቸውን ጤንነት እየተመረመሩ ማረጋገጥ አለባቸው። በሽታው እንዳለብን በግዜ በማወቅ እራሳችንን ከከባድ የኩላሊት ጉዳት ማዳን እንችላለን።
ኩላሊት በሽታን የሚያድን መድሃኒት የለም። ነገር ግን የተለያዩ ህክምናዎች በሽታውን ለመቆጣጠር አገልግሎት ላይ ይውላሉ። ከባድ ኩላሊት በሽታ ያላቸው ሰዎች ብዙ መድሃኒቶችን መውሰድ ይገባቸዋል።
አንዳንድ ደም ማነስ ያለባቸው ኩላሊት በሽተኞች የደም ዝውውር ማድረግ ይኖርባቸዋል። ብዙ ግዜ ግን በሽታው ያለበት ህመምተኛ አይረን ንጥረ ነገር ያላቸውን ክኒኖች መውሰድ ወይንም በመርፌ መልክ ማግኘት ይኖርበታል።
ኩላሊት ህመም ተጠቂዎች ሰውነታቸው በተገቢው ሁኔታ ፎስፌት ማስወገድ ይቸገራል። ታካሚዎች በአመጋገባቸው ላይ ፎስፌት እንዲቀንሱ ይመከራሉ። የወተት ምርቶች፣ ቀይ ስጋ፣ እንቁላል እና አሳ ፎስፌት ስለያዙ አይመከሩም።
ኩላሊት መስራት ሲያቆምና ሰውነት ውስጥ መርዛማ ንጥረ ነገሮች ሲከማቹ ታካሚው የማቅለሽለሽ ወይም የመታመም ስሜት ይሰማዋል። በዚህ ግዜ እንደ ሳይክሊዛይን አይነት መድሃኒቶች ህመምን ያስታግሳሉ።
ኩላሊት አቅሙ ተሟጦ በ10-15 ፐርሰንት ደረጃ መስራት ሲጀምር ከላይ የተዘረዘሩት ህክምናዎች ብቻቸውን በቂ አይሆኑም። የመጨረሻ የኩላሊት ደረጃ የደረሱ ታካሚዎች ሰውነታቸው ውስጥ የሚከማቸውን ቆሻሻ እና ፈሳሽ ያለ እገዛ መቋቋም አይችሉም። ታካሚው በህወት ለመኖር ዳያሊሲስ ያስፈልገዋል።
ኩላሊት መጨረሻው ደርሶ አስፈላጊ ካልሆነ ዶክተሮች ዳያሊሲስ እና ንቅለ-ተከላን ለማድረግ አይመርጡም። እነዚህ ህክምናዎች በኢንፌክሽን ምክንያት መወሳሰብ ሊፈጥሩ ይችላሉ።
ዳያሊሲስ በማሽን የሚደረግ የሰውነት ቆሻሻን ማጥራት ስራ ነው። ሁለት አይነት የዳያሊሲስ አይነት አለ። አንደኛው ሂሞዳያሊሲስ ነው። ይህ የዳያሊሲስ አይነት ደም ከሰውነታችን ፓምፕ እየተደረገ በማሽን ውስጥ አልፎ እየተጣራ እንዲገባ የሚደረግበት ህክምና ነው። 3 ሰአት የሚፈጅ ህክምና ነው። ህክምና ባለሙያዎች እንደሚሉት ይህን ህክምና በተደጋጋሚ ማድረግ ለታካሚው ጤና ጥሩ ነው።
ሌላኛው የዳያሊሲስ አይነት ፔሪቶኒያል ዳያሊሲስ ሲሆን የታካሚው ደም በራሱ ሆድ ውስጥ እንዲጣራ ይደረጋል። ሆድ ውስጥ በሚገባ ካቴተር ውስጥ የዳያሊሲስ ውህድ በመጨመር ቆሻሻ እና ፍሳሽ እንዲወጣ ይደረጋል።
ከኩላሊት መስራት ማቆም በቀር ሌላ ኩላሊትን የሚጎዳ በሽታ ለሌላቸው ታካሚዎች ኩላሊት ንቅለ-ተከላ ከዳያሊሲስ የተሻለ አማራጭ ነው። ቢሆንም ግን ንቅለ-ተከላ ከማድረጋቸው በፊት ታካሚዎች የዳያሊሲስ ማሽን እርዳታ ያስፈልጋቸዋል።
ኩላሊት ለጋሹ እና ተቀባዩ ተመሳሳይ የደም አይነት፣ የሴል ሰርፌስ ፕሮቲን እና አንቲቦዲ ሊኖራቸው ይገባል። ካልሆነ የተቀባዩ ሰውነት ኩላሊቱን ላይቀበለው ይችላል። ብዙ ግዜ የዘመድ ግንኙነት ያላቸው ሰዎች የተሻለ ለጋሽ ይሆናሉ።
ሓደ ዓርከይ ብኸቢድ ስንባደ “መይታ እያ!” ብማለት ተዛረበ። ኣብ ህይወተይ ከምዚ ዓይነት ስምባደ ርእየ ኣይፈልጥን። ኣስዒቡ ድማ “እንታይ ክገብር? ኢሉ ሓተተ። እቲ ኣነ ሽዑ ዝገበርኩዎ ዕሽነት ኪመስል ይኽእል፡ ግና ናብቲ ዓራት ቅርብ ኢለ ጎቲተ ኣውጺአያ። ተሰኪመ ወሲደ ድማ ብምዉታ እንከላ ኣብ መንደቕ ናይታ
እዛ ማሕበር እዚኣ ኽትውለድ ከላ ኣዝዩ ዜጨንቕ እዋን እዩ ዝነበረ። እቲ ሓያል ሃጸይ ናፖለዮን ኣብ ኤውሮጳ ብብርቱዕ ሓይሊ ይወርር ነበረ እሞ፣ ሃገር እንግሊዝ ተሸበረት፣ ሰራዊት ኣኽቲታ ድማ ኣብ ገምገም ባሕሪ ማኒካ ኣሰለፈቶም። ዕስራ ዚኣክል ወርሒ ንሓድሕዶም እናተሓላለዉ ጸንሑ። ኤውሮጳ ድና በቲ ውግእ ብርቱዕ
1. ተይለር በቲ ኣብ ባህሊ ቻይናውያን ዘሎዎ ፍሉይ ታህዋስን ብዝነበሮ ቅንኢ ንወንጌልን እዩ ዝፍለጥ። ሽሕ እኳ ኣብቲ እዋን እቲ ኣብ ሚስዮናውያን ሳሕቲ ጥራይ ዝርአ እንተነበረ፣ ተይለር ግና ንባህላዊ ኣልባሳት ቻይና ምልባስ ርዒምዎ እዩ። ኣብ ትሕቲ መሪሕነቱ እተመስረተ ‘ሚስዮን ውሽጢ ሃገር
ቐዳማይ ክፋል! ኢቫን ቫሲሊየቪች ሞይሲየቭ (ብሕጽር ዝበለ ኣጸዋውዓ ወይ ሳጓ ድማ ቫንያ) ብ1952፣ ቮሎንቲሮቭካ ኣብ ዝተበሃለት ሓንቲ ቁሸት ናይ ግዝኣት ሞልዳቪያ (ኣብቲ እዋንቲ ኣካል ሕብረት ሶቭየት ዝነበረት) ካብ ኣመንቲ ስድራቤት ተወሊዱ። ኣብ ሕዳር 1970 ድማ ከም ኩሉ ዜጋ ሕብረት ሶቭየት፣ ናይ
ኣብተን ማርሴሉስ ኣብ ውሽጢ ካታኮምብ ዝጸነሓለን ውሑዳት ሳምንታት ሓያለይ ሰባት መዕቆቢ ንኽረኽቡ ሃዲሞም ናብተን በዓትታት ክኣትዉ ጀመሩ። ቅድሚ ሕጂ ክንድዚ ዝኣክል ህዝቢ ኣብ ውሽጢ ካታኮምብ ተኣኻኺቦም ኣይፈልጡን ነበሩ። መብዛሕትኡ ግዜ ሰበስልጣን ሮማ ካብቶም ክርስትያናት ነቶም ቀንዲ ዝበሃሉ እንዳመረጹ እዮም
ህይወት ኣብ ውሽጢ ካታኮምብ ! ናይ ብርሃን ጩራ ዘይደፍሮ፣ ድቕድቕ ጸልማት ዝዓሰሎ ! ናይ ማርሴሉስ ህድማ ናብ ካታኮምብ ኣብጸሖ። እቶም ክርስትያናት'ውን ብሓጎስ ተቐበልዎ። ብዛዕባቲ ምስ ሓለፍቱ ተራኺቡ ዝወሰዶ ስጉምቲ ክነግሮም ከሎ ድማ ብዓቢ ኣድናቖት ሰምዕዎ። ምስኦም መከራ ንኽቕበል ብምውሳኑ
ብዘይ ቀላጽም ክትውለድ እስኪ ሕሰብ። ንፈታዊኻ ክትሐቑፈሉ ዘኽእሉ ቐላጽም ዘይብልካ ፡ ነቲ ኣዚኻ እተፍቅሮ ሰብ እትርምስስሉ ኣእዳው ዘይብልካ ፡ እትድህሰስሉ ኣጻብዕ ዘይብልካ፡ ኣቕሐ ወይ ነገራት እትሽከመሉ ተኽእሎን ክጠፍኣካ ከሎ ተሕልፎ ህይወት እንታይ ከምዝኾነ ምግማቱ ኣየጸግምን እዩ። ብዘይ ኣእዳውን ቅልጽምን
ሬማ ማርቫን ( Rhema Marvanne) ካብ ኣቦኣ ተቶን ማርቫንን ( Teton Marvanne) ካብ ኣዲኣ ወንዲ ማርቫን ( Wendi Marvanne ) ኣብ መሰከረም 15 2002 ዐ/ም ተወልደት ። ሬማ ኣብ ዳላስ ተክሳስ ትሪኒቲ ሆስፒታል እያ ተወሊዳ ። ክትውለድ ከላ ክብደት ኣካላታ ብኣዝዩ ውሑድ ሚዛን ማለት
እተን ብኣልበማት ዘውጻእክወን መዛሙራተይ ንብዙሓት ንፈውሲ፡ ንምጽንናዕ፡ ንበረከትን ምስጋርን ኮይኑዎም ክሰምዕ ከለኹ መመሊሰ እብርትዕን ነቲ ኣገልግሎተይ ብትግሃት ክሕዞን
ስመይ ኣርኣያ ሃብተ እብሃል። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብ1980 ተወሊደ፡ ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሻዱሻይ ክፍሊ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ድማ ተማሂረ። ድሕሪ ናጽነት ንኣስመራ ብ1993 ዓ.ም. ኣትየ። ሻብዓይ ክፍሊ ኣብ ቤ/ት ባና
ዘማሪ ዶ/ር ደረጀ ከበደ ኣብ ኢትዮጵያ በቲ ብፍላይ ቅድሚ ዓሰርተታት ዓመታት ዝነበሮ ፍሉይ ናይ መዝሙር ተውህቦ፡ ንብዙሓት ንበረኸት ዝኾነ ሓው ስለ ዝኾነ ካብ ተሞክሮኡ ብዙሕ ክንመሃር ከም እንኽእል ብምእማን ነዚ ቀጺሉ ዘሎ፡ ምስ መጽሔት "ማቴቴስ" ብቋንቋ ኣምሓርኛ ዝተገብረ ቃለ ምልልስ
በደቡብ ክልል ቤንች ማጂ ዞን የሚገኝ የሁለተኛ ደረጃ ትምሕርት ቤት ርእሰ መምሕር ቢሮ በመታሸጉ ትምሕርት መስተጓጎሉን ወላጆች ተናግረዋል። ቢሮው መታሸጉን እውነት መሆኑን የገለጹት የወረዳው አስተዳዳሪ በበኩላቸው የመማር ማስተማሩ ሂደት መቀጠሉን አስታውቀዋል።
በብርሃን ግድግዳ ላይ ከስማርትፎን ወይም ካሜራ ጋር ምስልን ያንሱ ፣ እዚህ ይስቀሉት እና ለሰነድዎ ወዲያውኑ የባለሙያ ፎቶ ያግኙ ዩኤስኤ የብየዳ የምስክር ወረቀት 2x2 ኢንች
ስድራቤትን ፈተወትን አባላት ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ቢሾፍቱ ዝወደቐት ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ፈላማይ ዓመት ናይ ዝኽሪ ስነ ስርስርዓት አካይዶም። መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ሶሉስ ስነ ስርዓት ዝኽሪ ቀዳማይ ዓመት ንግዳያት ዝወደቐት ነፋርቲ 302 ኣብ አዲስ አበባ ምክያዱ ተገሊጹ።
የውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤቱ አሁን ማምሻውን ባወጣው መግለጫ “የተያዙ ዜጎቻችንን ወደ ሃገራቸው ለለመመለስ እንዲቻል በተከፈተው የዲፕሎማሲ መሥመር መሠረት ኢራን ውስጥ ተይዘው የነበሩ አራት አሜሪካዊያን መለቀቃቸውን እናረጋግጣለን” ብሏል፡፡
አራቱ አሜሪካዊያን አምር ሄክማቲ፣ ሳየድ አቤዲኒ፣ ጄሰን ሬዛኒያን እና ኖስራቶላ ኾስራቪ-ሩድሳሪ የተለቀቁ ሲሆን ራበርት ሌቪንሰን የሚባለው አሜሪካዊም ያለበትን አስሶ ለማግኘት ከዩናይትድ ስቴትስ ጋር መተባበሯን እንደምትቀጥል ኢራን አስታውቃለች፡፡
ዩናይትድ ስቴትስ በዓለም አቀፉ የፖሊስ ድርጅት ኢንተርፖል አማካይነት የፍለጋ ቀይ ማስታወቂያ አውጥታባቸው ከነበሩ 14 ኢራናዊያን ላይም የአደን ዘመቻዋን ማንሣቷን የውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤቱ በዚሁ መግለጫው አስታውቋል፡፡
ብኤርትራውያን ዝውነን ኩባንያ ህንጻ እዝራ፣ ንከተማ ጁባን ከባቢኣን ቀረብ ኣገልግሎት ኤሌክትሪክ ንምምላእ ይሰርሕ ከምዘሎ ንመግለጺ መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ብምጥቃስ ሺንሁዋ ካብታ ከተማ ሓቢሩ።
እቲ ካብ ናይ ዋዒ ጸዓት ዝዳሎ ኣስታት 100 ሜጋዋት ኣገልግሎት ኤሌክትሪሲ፣ ኣብ ምዝዛም ተቓሪቡ ከምዘሎ ዝሓበረ ሚኒስተር ኤሌክትሪሲትን ሓጽብታትን ደቡብ ሱዳን ድዮ ማቶክ ዲንግ፣ ምህናጽ እዚ ሓድሽ ማእከል፣ ነቲ ብመንግስቲ ዝውነን ዝነበረን ዝዓነወን ክትክእ ትጽቢት ከምዘሎ ገሊጹ።
ብመሰረት ስምምዕ ናይቲ ፕሮጅከት፣ ድሕሪ ምዝዛሙ ንኣስታት 17 ዓመታት በቲ እዝራ ዝተምስየ ናይ ኤርትራውያን ኩባንያ ክመሓደር፣ ብድሕሪኡ ድማ ናብ መንግስቲ ክርከብ’ዩ።
ምህናጽ እዚ ሓድሽ ፕሮጀክት ፣ ነታ ብቀረብ ኤሌክትሪስቲ ብቀጻሊ ክትጽገም ዝጸንሐት ከተማ ጁባን ከባቢኣን ሩፍታ ዝፈጥር ኣብ ርእሲ ምዃኑ፣ ንሃልኪ ነዳዲ’ውን ካብ 6 ሚልዮን ሊትሮ ንመዓልቲ ናብ 2 ሚልዮን ሊትሮ ከውርዶ ምዃኑ ተሓቢሩ።
እቲ ናይ ኣስታት 200 ሚልዮን ዶላር ዝተገመተ ፕሮጀክት ብዘይካ ኣብ ቀረብ ኤሌክትሪሲቲ ከም ምህናጽ ኣብያተ ትምህርቲ፣ ሆስፒታላትን መንበሪ ኣባይትን ዝኣመሰለ’ውን ከምዘጠቓልል ጸብጻብ ሺንሁዋ የመልክት።
ኣብ ኤርትራ ናይ ወፍሪ ዕድላት ዝሰኣኑ ሓያሎ ኤርትራውያን ኣብ ደቡብ ሱዳን፣ ኡጋንዳ፣ ኣንጎላ፣ ኬንያን ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃን ናይ ኣማኢት ሚልዮናት ዶላራት ወፍሪ የካይዱ ከምዘለዉ ብተደጋጋሚ ክግለጽ ዝጸንሐ’ዩ።
ባለፈው እሁድ በኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ 4ኛ ሳምንት ኢትዮ ኤሌክትሪክ ከ ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ባደረጉት ጨዋታ የተከሰተውን የዳኝነት ውዝግብ ተከትሎ በጨዋታው ዋና ዳኛ ፌዴራል አርቢቴር ኄኖክ አክሊሉ እና ረዳቱ ፌዴራል አርቢቴር ተስፋዬ ይመር ላይ የኢትዮጵያ እግርኳስ ፌዴሬሽን ቅጣት አስተላለፏል፡፡
በጨዋታው 48ኛ ደቂቃ የኤሌክትሪክ ተከለካይ ወደ ኃላ የመለሰውን ኳስ ግብ ጠባቂው ሱሌይማና በእጁ በመያዙ የተሰጠውን 2ኛ ቅጣት ምት ፒተር ኑዋዲኬ በቀጥታ መትቶ አስቆጥሯል፡፡ ሆኖም የመሀል ዳኛው ኄኖክ ግቧን ሳያፀድቅ ቀርቶ ጨዋታው ሊቀጥል ባለበት ቅጽበት ረዳት ዳኛውን ካናገረ በኃላ ጎሏን አፅድቆታል፡፡ የኤሌክትሪክ ተጨዋቾችም ኳሱ በሌላ ተጨዋች ሳይነካ በቀጥታ መመታት አልነበረበትም በማለት ባነሱት ጥያቄ መሰረት ክስ ካስመዘገቡ በኃላ ነበር ጨዋታው የቀጠለው።
በክሱ መሰረት የኢትዮጵያ እግርኳስ ፌዴሬሽን የጨዋታው የመሃል ዳኛ ኄኖክ አክሊሉን ለ6 ወራት ከየትኛውም ውድድሮች ሲያግድ የአርቢቴር ኄኖክን ውሳኔ ያስቀየረው ተስፋዬ ይመርን ደግሞ ከፕሪሚየር ሊግ በታች ወዳሉ ውድድሮች ዝቅ ብሎ እንደዲዳኝ ተወስኖበታል፡፡
በተያያዘ ዜና በዚሁ በ4ኛ ሳምንት አዳማ አበበ ቢቂላ ላይ አዳማ ከተማ ከ ኢትዮጵያ ቡና ባደረጉት ጨዋታ በተከሰቱ የስፖርታዊ ጨዋነት ጉድለቶች ላይ የፌዴሬሽኑ ዲሲፕሊን ኮሚቴ በነገው እለት በጥፋተኛ ወገኖች ላይ ቅጣት እንደሚያስተላልፍ ታውቋል፡፡
7 July በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም ሰኔ 30 ቀን ማለት ነው።
እቲ ናይ ቀደም ባጤራ ብሕብሪ፣ ዓቕን ይኹን ግራፊካዊ ትሕዝቶ ካብዚ ሓድሽ ዝፍለ ብዘይምዃኑ፣ ሓያሎ ሰባት ምስዚ ሓድሽ እናሓወሱ ናብ ዕድጋ ከውርድዎ ይርኣዩ ምህላዎም’ዮም ዘረድኡ እቶም ምንጭታት።
እቶም ምንጭታት ብተወሳኺ ብፍላይ ኣብ ከባቢ ተሰነይ፣ ኣየር ብኣየር ኣብ ዝካየድ ዘሎ ዘይሕጋዊ ንግድታት፣ እዚ ምትሕውዋስ ናይ ባጤራ ናቕፋ ብብዝሒ ይርአ ከምዘሎ ኣመልኪቶም።
ናቕፋ ካብ ቁጽጽሩ ወጻኢ ዝኸደን ባንክታት ጥርሑ ብምትራፉ ዘሻቐሎን መንግስቲ ኤርትራ፣ ባጤራ ክቕይር ምዃኑ እኳ እንተኣወጀ፣ እቲ ሓድሽ ባጤራ ብዘይካ ናይ ዕለትን ዓመት ምሕረትን ካልእ ዝኾነ ፍልልይ የብሉን።
ህዝቢ ብካሽ ዘንቀሳቕሶ ገንዘብ ካብ 3 ክሳብ 5 ሽሕ ጥራይ ተደሪቱ’ኳ እንተሎ፣ ቀሳ ብቐስ ግና እናተጣሕሰን ካልእ ጸገማት ከኣ እናወለደን ይመጽእ ምህላዉ ይግለጽ።
በኢትዮጵያ እግርኳስ ላይ እንደ ድክመት በተደጋጋሚ ከሚነገሩ ነገሮች መካከል እግርኳሱ ለአዳዲስ ፊቶች እድል መንፈጉ ነው፡፡ በሀገሪቱ ሊጎች ላይም በአንድ የውድድር ዘመን የምንመለከታቸው አዳዲስ ወጣቶች ቁጥር የተመናመነ ነው፡፡ ከሌሎች አመታት በተሻለ ለወጣት ተጫዋቾች እድል ተሰጥቶበታል በተባለለት የውድድር ዘመን እንኳን የተመለከትናቸው አዳዲስ ፊቶች በጣት የሚቆጠሩ ናቸው፡፡
በዛሬው የምርጥ 10 መሰናዷችን በኢትዮጵያ እግርኳስ ላይ ባለፉት ሁለት የውድድር ዘመናት ብቅ ካሉ እና በዘንድሮው የውድድር ዘመን ተስፋ ሰጪ አቋማቸውን ያሳዩ ተጫዋቾችን እንመለከታለን፡፡
በዘንድሮው የሊጉ ቻምፒዮን እና በአፍሪካ ውድድር መድረክ ረጅም ርቀት በተጓዘው የቅዱስ ጊዮርጊስ ቡድን ውስጥ በዕድሜ ወጣቱ ፍሬዘር የማይረሳ የውድድር አመት አሳልፏል። ቀድሞ በመሀል ተከላካይ ስፍራ ላይ በመጫወት የሚታወቀው ተጨዋቹ በዘንድሮው ቅዱስ ጊዮርጊስ በቀኝ መስመር ተከላካይነት ቦታ ላይ ለበርካታ ጊዜያት ተሰልፎ መጫወት ችሏል። ፍሬዘር የማጥቃት ተሳትፎው ላይ ብዙ የሚቀረው ቢሆንም የመከላከል ሚናውን ግን ከቡድን ጓደኞቹ ጋር በመናበብ በጥሩ ሁኔታ ሲወጣ ተስተውሏል። ከተስፋ ቡድን ካደገ በኃላ ጥሩ መሻሻል በማሳየት ከጠንካራው የቡድኑ ስብስብ ውስጥ በቦታው ቋሚ ተመራጭ ሆኖ በውድድር አመቱ መዝለቁ ተጨዋቹን በቀጣዮቹ አመታት ብዙ እንዲጠበቅበት የሚያደርግ ነው።
በወጣት ተጨዋቾች የእግር ኳስ ህይወት ውስጥ አንደኛው አስቸጋሪ ነገር በቂ የመሠለፍ ዕድልን አለማግኘት ነው። በ2008 የውድድር አመት ላይ ከተስፋ ቡድን ዋናውን ቡድን መቀላቀል የቻለው መሳይ ጳውሎስ ግን በዘንድሮው የሀዋሳ ከተማ ጉዞ ውስጥ በቂ የመሰለፍ ዕድል ማግኘት ብቻ ሳይሆን የቡድኑ ቁልፍ ተጨዋች እስከመሆንም ደርሷል። በተለይም ልምድ ያላቸው ተጨዋቾች በሚመረጡበት የመሀል ተከላካይ ቦታ ላይ የመጀመሪያ ተመራጭ መሆኑ ትልቁ ስኬቱ ነው ማለት ይቻላል። ተጫዋቹ በቦታው ከተለያዩ ተጨዋቾች ጋር ሲጫወት መቆየቱም ከፍተኛ ትኩረት እና ጥንቃቄ በሚጠይቀው የመጫወቻ ቦታው ላይ ጥሩ ልምድ እንዲያካብት መልካም ዕድል እንደፈጠረለት ይታመናል።
ቁመተ መለሎው የመሀል ተከላካይ ስፍራ ተጫዋች በዘንድሮው የውድድር ዘመን ከሊጉ በጊዜ የተሰናበተው አዲስ አበባ ከተማ የተከላካይ መስመር በጉዳት በታመሰበት ወቅት የመሰለፍ እድል ካገኘ ወዲህ ቦታውን አስከብሮ እስከ አመቱ መጨረሻ መዝለቅ ችሏል፡፡ በግሉ ድንቅ የሚባል ጊዜም አሳልፏል፡፡
ጊት ከአካላዊ ግዝፈቱ ጋር በተገናኘ የአየር ላይ ኳሶችን በማሸነፍ ስኬቱ እና የአንድ ለአንድ ግነኙነቶች ላይ ያለውን የበላይነት ልምድ ካላቸው አጥቂዎች ጋር ሲገናኝም ተመልክተነዋል፡፡ ያለውን ብቃት ጠብቆ እድገቱን ማስቀጠል የሚችል ከሆነም በቀጣይ ጥቂት አመታት ከክለብም ባለፈ ለብሔራዊ ቡድን ግልጋሎት መስጠት የሚያስችል የእምቅ ችሎታ ባለቤት መሆኑን ዘንድሮ አስመስክሯል፡፡
ደደቢት በውድድር አመቱ በቂ የጎል ዕድሎችን ለአጥቂው ክፍል የማድረስ ችግር ያለበትን የአማካይ ክፍል አሳይቶናል። ሆኖም አቤል ባገኛቸው የመሰለፍ ዕድሎች በቀጣዮቹ አመታት ይህንን የቡድኑን ችግር የማቃለል አቅም እንዳለው አሳይቷል። ኳስን በእርጋታ አቅልሎ መጫወት የሚችል እና ከተጣማሪው የአማካይ ተጨዋች ጋር በቀላሉ መግባባት የሚችል አይነት ተጨዋች ነው። አቤል በተለይ ከተከላካዮች ፊት በተክለሰውነቱ እና በአንድ ለአንድ ፍልሚያ ጠንካራ ከሆነ ተጨዋች ጋር ሲጣመር ይበልጥ በነፃነት በመጫወት ጥሩ ዕይታ እና የኳስ ማደራጀት ክህሎት ያለው በመሆኑ ይበልጥ ያለው ችሎታ ጎልቶ ይወጣል ። በ2009 የውድድር አመትም ያገኛቸው የመሰለፍ ዕድሎች እንደተጨዋች ለማደግ መልካም አጋጣሚ የሚፈጥሩለት በመሆኑ በቀጣዮቹ አመታት በቦታው ላይ ቋሚ ተሰላፊ የመሆን ዕድሉ የሰፋ ነው።
በዘንድሮው የውድድር ዘመን የኢትዮጵያ ከፍተኛ ሊግ ብዙዎችን ያስደመመው አማኑኤል ገብረሚካኤል መቀለ ከተማ ወደ ፕሪምየር ሊግ ለማደግ ባደረገው ጉዞ ውስጥ ከፍተኛ ሚናን መጫወት ችሏል፡፡ በውድድር አመቱ 18 ግቦችን ከማስቆጠሩ በዘለለ በበርካታ ጨዋታዎች ላይ የቡድኑ ልዩነት ፈጣሪ መሆን ችሏል፡፡ በ2008 ከዳሽን ቢራ ተስፋ ቡድን ያደገው አማኑኤል በ2010 የውድድር ዘመን በፕሪምየር ሊጉ ያንጸባርቃሉ ተብለው ከሚጠበቁ ተጫዋቾች አንዱ ነው፡፡
በአዳማ ከተማ የአማካይ ክፍል ውስጥ ተፅዕኖውን በሚገባ ማሳየት የቻለው ሱራፌል በተለይም በሁለተኛው የውድድሩ አጋማሽ በቡድኑ ውስጥ የነበረው ተሳትፎ ከፍ ብሎ ታይቷል። የግብ ዕድሎችን በመፍጠር እና ከዛም አልፎ ግቦችን በማስቆጠር ጥሩ የውድድር አመት ያሳለፈው ሱራፌል የቴክኒክ ብቃቱ ለክለቡ ብቻ ሳይሆን ለሀገሩም የወደፊት ባለ ተስፋ ያደርገዋል። በተለይም ብዙዎቹ ጎሎች በአጥቂ መስመር ተሰላፊዎች ብቻ በሚቆጠሩበት ሊጋችን ውስጥ በተሰጠው እድል ተጠቅሞ ያስቆጠራቸው አራት ግቦች ከቡድኑ አጥቂዎች የግብ መጠን በአንድ ብቻ ያነሰ መሆኑ ክለቡ ካለበት አጠቃላይ የግብ ማግባት ችግር አንፃር ሲታይ ወደፊት ለቡድኑ ተጨማሪ የግብ ምንጭ የመሆን ተስፋ እንዳለው ያመለክታል ።
በ2008 ሐረር ሲቲን ተቀላቅሎ ጥሩ የውድድር ጊዜን ማሳለፍ የቻለው አቤል ዘንድሮ ደደቢትን ተቀላቅሎ በአዲስ አበባ ከተማ ዋንጫ ላይ ጥሩ እንቅስቃሴን ማድረግ ቢችልም በመጀመሪያው ዙር የደደቢት ቆይታው በፕሪምየር ሊጉ እምብዛም የመሰለፍ እድልን ማግኘት ሳይችል ቀርቷል፡፡
በሁለተኛው የውድድር አጋማሽ ወደ ፋሲል ከተማ ማቅናት የቻለው አቤል ተስፈኛ አጥቂነቱን በአጼዎቹ ቤት ማሳየት ችሏል፡፡ ጥሩ የግብ አስቆጣሪነት ደመነፍስ እና በተለያዩ የአጥቂ ሚናዎች የመጫወት ብቃት ያለው አቤል የቀጣዮቹ አመታት ኮከብ ሊሆን እንደሚችል ፍንጭ የሰጠ የውድድር ዘመን አሳልፏል፡፡
በውድድር ዘመኑ አጋማሽ አወዛጋቢ ከነበረ ሒደት በኃላ ሐረር ሲቲን ለቆ ኢትዮጵያ ቡናን መቀላቀል የቻለው አቡበከር ቡድኑ ባደረጋቸው የወዳጅነት ጨዋታዎች ላይ ባሳየው ድንቅ ብቃት በርካቶች ማስደመም ችሏል፡፡ ለመጀመሪያ ጊዜ በኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ በተሰለፈበት ጨዋታ ቡድኑ ከሜዳው ውጪ በሲዳማ ቡና 3-1 ሲሸነፍ የቡድኑን ብቸኛ ግብ ማስቆጠርም ችሎ ነበር፡፡ ቦታ አያያዙ ፣ በፍጹም ቅጣት ምት ክልል ውስጥ ያለው መረጋጋት እና የአጨራረስ ብቃቱ የወደፊቱ የኢትዮጵያ እግርኳስ ተስፋ ያደርገዋል፡፡
የአዳማ ከተማው አጥቂ አምና ወደ ዋናው ቡድን ካደገ ወዲህ በተሰጠው እድል ተጠቅሞ ወሳኝ ጎሎችን ማስቆጠር የቻለ ሲሆን ለብሔራዊ ቡድንም እስከመመረጥ ደርሶ ነበር፡፡ ይህም ተጫዋቹ በዘንድሮው የውድድር ዘመን በቋሚነት ቡድኑን የሚጠቅምበት እድል ያገኛል ተብሎ ተጠብቆ ነበር፡፡ እንደተጠበቀው ከአምናው የተሻለ የመሰለፍ እድል ባያገኝም በሚሰለፍባቸው ጨዋታዎች ላይ በማጥቃቱ ረገድ ደካማ በሆነው አዳማ ከተማ በተለይ ከዳዋ ሁቴሳ ጋር ሲሰለፍ በርካታ የግብ እድሎችን በመፍጠር አዎንታዊ አስተዋጽኦ ሲያበረክት ተስተውሏል፡፡
ከተስፋ ቡድኑ ያደገው ፍቃዱ ደነቀ በዘንድሮው የውድድር ዘመን በመጀመሪያው ዙር እምብዛም የመሠለፍ እድልን ማግኘት አልቻለም ነበር፡፡ ሆኖም ከሁለተኛው ዙር ጀምሮ በርካታ ጨዋታዎች ላይ በቋሚነት የመሰለፍ እድልን ማግኘት ችሏል፡፡
በመሀል ተከላካይ እና በመስመር ተከላካይነት መጫወት የሚችለው ፍቃዱ ከንግድ ባንክ ጋር ወደ ከፍተኛ ሊግ ለመውረድ ቢገደድም እንደመጀመርያ የውድድር ዘመኑ በግሉ ስኬታማ የሚባል አመት ማሳለፍ ችሏል፡፡
… ልጅ እያሱ፣ ንግሥት ዘውዲቱ፣ አጤ ኃይለ ሥላሴ ንጉስ ሆነው ከመሾማቸው በፊት በዚህ ቤት ኖረውበታል። ቤቱ በእንጨትና በድንጋይ የተሠራ ባለ አንድ ፎቅ ሕንፃ ነው። ፊቱን ወደ እስጢፋኖስ ቤተ ክርስቲያን ያዞረው ህንፃው በአጤ ሚኒሊክ የተሠራ ሲሆን አዲስ አበባን ቁልቁል ለማየት የሚያስችል ነው። የኪነ ህንፃ ባለሙያዎች ‘የአዲስ አበባ መልክ አለው የሚባል የሕንፃ ዓይነት ነው’ ይሉታል- ኢትዮጵያዊ ጥበብ ያረፈበት መሆኑን ለመግለፅ።
BBC Amharic – አርክቴክት ዮሐንስ መኮንን በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የሥነ-ሕንፃና የቅርስ ጥበቃ መምህር ሲሆኑ በቤተ መንግሥቱ ውስጥ ከሚደረገው እድሳት ጋር ተያይዞ በበጎ ፈቃደኝነት ያስጎበኛሉ።
እርሳቸው እንደነገሩን ለመጀመሪያ ጊዜ ቤተ መንግሥቱ ከመጎብኘቱ አስቀድሞ ‘እንግዶች ስለሚመጡ ባለሙያዎች ቢያስጎበኟቸው ይሻላል’ በሚል ከቅርስ ጥበቃ፣ ከኪነ ሕንፃ ባለሙያዎች፣ የታሪክ አዋቂዎች የተውጣጡ ሰባት ባለሙያዎች በጠቅላይ ሚንስትሩ ቢሮ የተጋበዙ ሲሆን እርሳቸው አንዱ ነበሩ።
በወቅቱም የሚያሰማሙ ጉዳዮች ላይ ተወያይተው የጋራ ነጥቦች ያዘጋጁ ሲሆን፤ ለጎብኝዎች ገለፃ ሲያደርጉ ነበር፤ በተለያየ ጊዜም ቤተ መንግሥቱን የመጎብኘት ዕድል ገጥሟቸዋል፤ በመጭው መስከረም ወር ለጎብኚዎች ክፍት ይሆናል በተባለው ቤተ መንግሥት ውስጥ ምን አለ? ስንል ጠይቀናቸዋል።
ከስፋቱ የተነሳ ቦታውን ለማስጎብኘት በቤተ መንግሥት ውስጥ ያሉትን ቦታዎች በ5 ይከፍሉታል። አንደኛው በፊት ተትቶ የነበረ የቤተ መንግሥቱ ጓሮ ሲሆን በዚህ ሥፍራ የወዳደቁ ቆርቆሮዎች፣ የወታደሮች መኖሪያ፣ የተበላሹ የጦር መኪኖች የሚቆሙበት ቦታ ሲሆን አሁን እድሳት ተደርጎለት ጥሩ የመናፈሻ ሥፍራ ሆኗል።
አራተኛው በተለያየ ምክንያት የማይጎበኝ ሲሆን ኮሎኔል መንግሥቱ ኃይለ ማሪያም ካገር በወጡበት ጊዜ ቢሯቸው ይሰሩ የነበሩ ባለሙያዎች እርሳቸውን ለማስደሰት የሰሩላቸው እዚያው ግቢ ውስጥ ነጠል ብሎ የተሰራ ቤት ነው።
ይህም ብቻውን የተሰራና ከጠቅላይ ሚንስትር ዐብይ አህመድ መኖሪያ ጀርባ ይገኛል። ለመጎብኘትም በመኖሪያቸው ማለፍን ስለሚጠይቅ ለጉብኝት ክፍት አይሆንም። የዚህ ቢሮ የተወሰነ ክፍሉ እንደፈረሰም ይነገራል።
አምስተኛው በሸራተን ሆቴል በኩል ሲታለፍ የሚታየውና በፊት ገደላማና ጫካ ሆኖ የሚታየው አዲስ የሚሰራው የእንስሳት ማቆያና አኳሪየም (የውሃ አካል) ሲሆን ግንባታ እየተካሄደበት ነው።
ይህ ቦታ ከሒልተን ሆቴል ወደ ላይ አቅጣጫ ስንጓዝ ቤተ መንግሥቱ ከመድረሳችን በፊት በስተቀኝ ይገኛል። ታጥሮ የቆየ ባዶ ቦታ የነበረ ሲሆን አሁን የአዲስ አበባ ምክትል ከንቲባ ኢንጂነር ታከለ ኡማ ወደ ሥልጣን ከመጡ በኋላ የአካባቢው ወጣቶች ተደራጅተው የመኪና ማቆሚያ (ፓርኪንግ) ይሰሩበታል። በቅርቡ ግንባታው የሚጀመር ሲሆን ለጎብኝዎች የመኪና ማቆሚያ ሆኖም ያገለግላል።
ይሁን እንጂ ግንባታው ስላልተጠናቀቀ ሰው የሚገባው በታች ባለው የደቡብ አቅጣጫ በር ነው፤ እዚያ ሲደርሱ የትኬት ቢሮ፣ ሻይ ቤት፣ መታጠቢያ ክፍሎች፣ የእንግዶች ማረፊያና መረጃ የሚሰጥባቸው ቦርዶችና ዲጂታል ማሳያዎችን ያገኛሉ።
ይህን ሥፍራ ከትኬት ቢሮው ወደ ላይ ሲጓዙ ያገኙታል። በዚህ ቦታ ለጉብኝት ክፍት የሆኑ ቦታዎች በዲጅታልና በህትመት ገለፃ ይደረግበታል። ከጥላ ጋር የተዘጋጀ ማረፊያ ወንበሮች ያሉት ሲሆን ተሰርቶ ተጠናቋል።
እሱን አለፍ እንዳልን ልጆች የሚቆዩበት የመጫዎቻ ቦታ እናገኛለን፤ በጣም የተጋነነ ባይሆንም መጠነኛ ተደርጎ ለልጆች መጫዎቻ የሚሆኑ ቁሳቁሶች ተሟልቶ የተዘጋጀ ነው።
አረንጓዴ ሥፍራ ተብሎ የተሰየመውን ጠመዝማዛ መንገድ ደግሞ የልጆች መጫወቻውን እንዳለፍን እናገኘዋለን። ቦታው ወደ ቤተ መንግሥቱ የሚኬድበት ዳገታማ መንገድ አለው፤ ይህም ለአካል ጉዳተኞች እንዲመች ተደርጎ በእግረኛ መረማመጃ ንጣፍ የተሰራ ነው።
ወደፊት በግራና በቀኝ ኢትዮጵያዊ ሆኑ የጥበብ ሥራዎች አሊያም ታሪካዊ ሁነቶች ማሳያዎች ይኖራል ተብሎ ይጠበቃል፤ አሁን ዛፎችና ሳሮች የተተከሉ ሲሆን መንገዱም ዝግጁ ሆኗል።
ልጅ እያሱ፣ ንግሥት ዘውዲቱ፣ አጤ ኃይለ ሥላሴ ንጉስ ሆነው ከመሾማቸው በፊት በዚህ ቤት ኖረውበታል። ቤቱ በእንጨትና በድንጋይ የተሠራ ባለ አንድ ፎቅ ሕንፃ ነው። ፊቱን ወደ እስጢፋኖስ ቤተ ክርስቲያን ያዞረው ህንፃው በአጤ ሚኒሊክ የተሠራ ሲሆን አዲስ አበባን ቁልቁል ለማየት የሚያስችል ነው። የኪነ ህንፃ ባለሙያዎች ‘የአዲስ አበባ መልክ አለው የሚባል የሕንፃ ዓይነት ነው’ ይሉታል- ኢትዮጵያዊ ጥበብ ያረፈበት መሆኑን ለመግለፅ።
ከፊት ለፊቱ አዲስ የተሠራና ብዙ ሰዎች ሰብሰብ ብለው ፎቶ የሚነሱበት ሥፍራ አለው። በቅርቡ በተደረገው የእራት ግብዣ በነበረው ጉብኝት ቤቱ እንዳይጎዳ በሚል ውስጥ ሳይገባ ከውጭ ነበር የተጎበኘው።
በዚህ ሥፍራ መጀመሪያ የምናገኘው የፊት አውራሪ ኃብተ ጊዮርጊስ ዲነግዴን (አባ መላ) መኖሪያ ነው። አባ መላ የአጤ ሚኒሊክ የጦር ሚንስትር የነበሩ ሲሆን ይኖሩበት የነበረ ትንሽ የእንጨት ቤት ከአጤ ምኒሊክ መኖሪያ ቤት ጎን ላይ ይገኛል።
ወደ አጤ ሚኒሊክ ባለ አንድ ፎቅ መኖሪያና ጽ/ቤት በሮች በእንጨት የተሠሩ ሲሆን በሚያምር መልኩ የአበባና የሐረግ ጌጥ የተፈለፈለበት ነው። ይህ ቤት ከሁለት ሌሎች ቦታዎች ጋር በድልድይ ይገናኛል። አንደኛው በሰሜናዊ አቅጣጫ የአጤ ምኒሊክ የፀሎት ቤትና የስዕል ቤት ሲሆን እንቁላል ቤት በመባል ይጠራል። አንዳንዴም እንደ ጽ/ቤት ይጠቀሙበት ነበር።
የፀሎት ቤቱና የስዕል ቤቱ ባለ ሁለት ፎቅ ነው። ሁለተኛው ፎቅ ላይ ከፍ ብላ የተሰራች በመስታወት የተሸፈነች ቤት አለች፤ ይህች ቤት ‘ቴሌስኮፕ’ ያላት ሲሆን አዲስ አበባን በሁሉም አቅጣጫ ማየት ያስችላል።
በዚች አንቁላል ቤት መገናኛው ድልድይ ጋ የመጀመሪያው ስልክ የገባበት ቤት ይገኛል። ቤቱ ከድንጋይና ከእንጨት የተገነባ ነው። አርክቴክት ዮሐንስ የኪነ ህንፃውን ጥበብ ሲገምቱ ከአርመኖችና ኢትዮጵያውያን በተጨማሪ ሕንዶች ሳይሳተፉበት እንደማይቀሩ ይገምታሉ።
በምድር ቤት የዙፋን ግብር ቤት ይገኛል። የነገሥታቱ መመገቢያ አዳራሽ ሲሆን ንጉሣዊ ቤተሰቦች ምግብ የሚመገቡበት ክፍል ነበር፤ ይህ ቤት በደርግ ጊዜ የደርግ ምክር ቤት መሰብሰቢያ በመሆን አገልግሏል።
የኪዳነ ምህረት ቤተ ክርስቲያን (የአጤ ሚኒሊክ ሥዕል ቤት)፡ በአጤ ሚኒሊክ ጊዜ ለብቻ በአጥር ያስከለሏት ሲሆን አሁን ሕዝብ ይገለገልባታል። ይሁን እንጂ አጤ ሚኒሊክ ከመኖሪያቸው ተነስተው የሚሄዱባት መንገድና በር አሁንም ድረስ ይገኛል።
የባዕታ ማሪያም ቤተ ክርስቲያን (በንግሥት ዘውዲቱ የተሰራ ሲሆን የአፄ ሚኒሊክም አፅም ያረፈው እዚሁ ነው) አሁን ከቤተ መንግሥቱ ውጭ ሲሆኑ ጥበቃ ይደረግለታል። ጎብኚዎችም ሲመጡ እዚያ ያሉት ካህናት ምድር ቤት ያለውን መቃብራቸውን ከፍተው ያሳያሉ።
አጤ ኃይለ ሥላሴ ከሥልጣን ሲወርዱ የደርግ ወታደሮች ቤቱን ተቆጣጥረውት ነበር። የኮሎኔል መንግሥቱ አስተዳደርም ቢሮ አድርጎ ይጠቅምበት ነበር። ንጉሡ ሕይወታቸው ካለፈ በኋላም ችሎታቸውና ቢሯቸው ከነበረው ቦታ ምድር ቤት እንደተቀበሩና በኋላም አፅማቸው ወጥቶ እንደተወሰደ ይነገራል።
የደርግ መሰብሰቢያ አዳራሽ፣ መንግሥቱ ኃይለ ማሪያም ቢሮ፣ የመንግሥቱ ኃይለ ማሪያም ረዳት የመንግሥቱ ገመቹ ቢሮ፣ እንዲሁም ታስረው የነበሩ ደርግ ወታደሮች የታሰሩበት ቦታም ነው።
አቶ መለስ ከዚህ ዓለም ከተለዩ በኋላም አስክሬናቸው የወጣው ከዚሁ ቤት ነው። በአቶ መለስ ዜናዊ ጊዜ ባለቤታቸው ወ/ሮ አዜብ መስፍን በቤተ መንግሥቱ ውስጥ መኖሪያ ቤት ማሰራት ጀምረው ነበር።
ከዚያም በኋላ የቀድሞ ጠቅላይ ሚንስትር ኃይለማሪያም ደሳለኝ መኖሪያ አድርገውት የነበረ ቢሆንም አራት ዓመታትን ከቆዩ በኋላ አዲስ ወደ ተሰራው ቤት ተዘዋውረዋል።
መንግሥቱ ኃይለማሪያም ባንድ ወቅት ረዘም ላሉ ቀናት ወደ አውሮፓ አቅንተው ነበር። በዚህ ጊዜ ወዳጆቻቸው እርሳቸው ሲመለሱ ለማስደሰት ለመንግሥቱ አዲስ ቤት ለመስራት ተነጋገረው በጣም በአፋጣኝ ቤት ሰርተውላቸው ነበር። ቤቱ መዋኛ እንደነበርው የሚነገር ሲሆን ዝርዝር መረጃ እንደሌላቸው አርክቴክት ዮሃንስ ገልፀውልናል።
ይህ ሥፍራ በቤተ መንግሥቱ ደቡባዊ አቅጣጫ ይገኛል። በብረት ፍርግርግ የተሠራ ትንሽ የእንስሳት ማቆያ ሲሆን በአሁን ወቅት ምንም ዓይነት እንስሳት አይኖሩበትም። ቀደም ሲል የነበሩት እንስሳት ወደ ሌላ ሥፍራ ተዛውረዋል የሚል መረጃ አለ።
በዚህ ቤተ መዛግብት የተለያዩ መረጃዎች ተሰንደው ይገኛሉ። ዘመናዊ በሆነ መልኩ የተደራጀ ሲሆን ከአፄ ሚኒሊክ ጀምሮ የነበሩ ታሪካዊ ሰነዶች ይገኙበታል። ከትምህርት ሚንስቴር በስተቀር ሌሎች የሚንስቴር መሥሪያ ቤቶች በሙሉ ሰነዶቻቸውን ያስቀምጡበት እንደነበር ይነገራል። የደብዳቤ ልውውጦች፣ የብራና ጽሁፎችና ሌሎች የአገር ውስጥ ጉዳዮች የተሰነዱበት ሲሆን አሁን እድሳት ያልተደረገበትና ጎብኝዎችም ወደዚያ መጠጋትም ሆነ ማየት አይችሉም።
ከሕንፃው ፊት ለፊት ሰንደቅ ዓላማ መስቀያ ይገኛል። በፊት ለፊቱም ነጋሪት እየተጎሰ፤ እምቢልታ እየተነፋ ትልልቅ የጦርነት አዋጆች የታወጁት ነው።ከዚህም በተጨማሪ ሃገራዊ ጉዳይ የሚነገርበትና የሚታወጅበት አደባባይ አለው።
ሕንፃው ምድር ቤት ያለው ሲሆን ከላይ ያጌጠ አዳራሽ አለው፤ አዳራሹ ውስጥ የዘውድ ምልክት ያለው በሃር ከፋይ የተሰራ ዙፋኑን የሚያጅብ መቀመጫ አለ። መሰብሰቢያ አዳራሽ እና በግራና በቀኝ ሰፋፊ ክፍሎች አሉት።
በደርግ አስተዳዳር ጊዜ የደርግ ምክር ቤት ሆኖ ለረጂም ጊዜ አገልግሏል። የአፄ ኃይለ ሥላሴ ሹማምንትም በዚሁ ምድር ቤት ታስረው ነበር። የምክር ቤቱ አባላት ከላይኛው ፎቅ ሆነው ‘ይገደሉ አይገደሉ’ የሚል ክርክሮች ይካሄዱበት ነበር- በምድር ቤቱ ደግሞ ሞታቸውን አሊያም ሽረታቸውን የሚጠባበቁ እስረኞች ይህን እየሰሙ ይሳቀቁ እንደነበር ይነገራል።
ምድር ቤቱ ውስጥ አራት ክፍሎች አሉት። በእነዚህ ቤቶች ወፋፍራም የብረት ዘንጎች ያሉ ሲሆን ሰዎች ተሰቅለው ይገረፉበት ነበር ይባላል። አሁን በሙዚየሙ እድሳት እንደ አዳራሽ እንዲጎበኝ ሦስት ነገሮች ታስበዋል።
የደርግ ችሎት የነበረው ኢትዮጵያ ተቀብላቸው የነበሩ ትልልቅ ሰዎች እንደ የዩጎዝላቪያው ቲቶ፣ የፈረንሳዩ ቻርለስ ደጎል፣ የእንግሊዟ ንግሥት ኤልሳቤጥና የሌሎችም ፎቶ ለዕይታ ተዘጋጅተዋል። በአጤ ኃይለ ሥላሴ ጊዜ እነዚህ ሰዎች በዚህ አዳራሽ አቀባበል ተደርጎላቸው ስለነበር እነርሱን የሚያሳዩ ፎቶግራፎች ይታዩበታል።
ሌላኛው በደቡባዊ አቅጣጫ የመንግሥታት ታሪኮች ለዕይታ ይቀርብበታል፤ አሁን ላይ ከአፄ ሚኒሊክ ጀምሮ እስከ አቶ ኃይለ ማሪያም ደሳለኝ ድረስ ያሉ የኢትዮጵያ መሪዎች ፎቶና በእነሱ ዘመን የተሰሩ ሥራዎች ለዕይታ ይቀርባሉ።
በዚህ አዳራሽ ሰሜናዊ ክፍል ከውጭ የተቀበልናቸውና ሀገር ውስጥ የዳበሩ ኃይማኖቶች ይቀርቡበታል፤ ዋቄ ፈታ ፣ ቤተ አስራኤላውያን ይከተሉት የነበረው የአይሁድ እምነት፣ ከዚያም እስልምና፣ ክርስትና፣ ካቶሊክ፣ ፕሮቴስታንት እንዲሁም ሌሎች የክርስትና እምነቶች በተወጠረ ሸራ ላይ በዲጂታል እንዲታዩ ይደረጋል።
ከሕንፃው ወጥተን በደቡባዊ አቅጣጫ ግድግዳው ላይ የብረት ቀለበቶች ይታያሉ፤ እነዚህ ቀለበቶች በዳግማዊ ሚኒሊክ ጊዜ መኳንንቶቻቸው በቅሎዎቻቸውን የሚያስሩበት ቦታ ነበር።
ቦታው ከቤተ መንግሥቱ በስተ ምዕራብ አቅጣጫ የሚገኝ ሲሆን በአፄ ሚኒሊክና በአፄ ኃይለ ሥላሴ ጊዜ የተጀመረውን ጠቅላይ ሚንስትር ዐብይ በተሻለ መንገድ ለመተግበር አዲስ እየተሰራ ያለ ሥፍራ ነው።
የግብር አዳራሹ በግምት 8 ሺህ ሰዎችን ያስተናግዳል ተብሎ ይገመታል፤ በዘመኑ የተለያዩ አገልግሎቶች ያሏቸው በሮች ያሉት ሲሆን በቅርቡም አድሳት ተደርጎለታል።’ገበታ ለሸገር’ የእራት ግብዣ የተካሄደውም በዚሁ አዳራሽ ነው።
ይህ ቦታ ቀድሞ ያልነበረና የጠቅላይ ሚንስትር ዐብይ ሃሳብ ነው። ከአዳራሹ በስተ ደቡብ አቅጣጫ የሚገኝ ሲሆን ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ብሔር ብሔረሰቦች የአኗኗር ዘይቤን የሚያሳዩ የሃገረሰብ ኪነ ሕንፃ የሚታይበት ሥፍራ ነው። በአሁኑ ሰዓት ብዙ የተሰራ ነገር ባይኖረውም ሥራው ተጀምሯል።
በቤተ መንግሥቱ ውስጥ የሚታደሱትና የሚጠገኑትን ቅርሶች በተመለከተ ቅሬታ ያላቸው ሰዎች መኖራቸውን ያነሳንላቸው አርክቴክት ዮሐንስ “የተሰራው የእድሳት ሥራ የሚያስወቅስ ነው ለማለት እቸገራለሁ፤ ይሁን እንጂ የባለሙያ ተሳትፎና ድጋፍ ቢኖራቸው ከዚህ የተሻለ ማድረግ ይቻል ነበር የሚል እምነት አለኝ፤ ይህንንም በፅሁፍ ለሚመለከተው አቅርቤያለሁ” ብለዋል።
የኢትዮጵያ ዜጎች ለማህበራዊ ፍትህ ፓርቲ (ኢዜማ) የፓርቲውን የስራ አስፈፃሚዎች ምርጫ ይፋ አደረገ። በዚሁ መሰረት ሃያ አንድ አባላት ተመርጠዋል። የፓርቲው የዝብ...
አዲስ አበባ፣ ሰኔ 11፣ 2012 (ኤፍ.ቢ.ሲ) ባለፉት 24 ሰዓት ውስጥ በተደረገው 4 ሺህ 853 የላብራቶሪ ምርመራ 195 ሰዎች የኮሮና ቫይረስ እንደተገኘባቸው የጤና ሚኒስቴር አስታወቀ።
ቫይረሱ ከተገኘባቸው ሰዎች መካከልም 144 ሰዎች ከአዲስ አበባ፣ 12 ሰዎች ከአማራ ክልል፣ 12 ሰዎች ከትግራይ ክልል፣ 7 ሰዎች ከአፋር ክልል፣ 7 ሰዎች ከድሬዳዋ አስተዳደር፣ 4 ሰዎች ከሶማሌ ክልል፣ 4 ሰዎች ከኦሮሚያ ክልል፣ 3 ሰዎች ከጋምቤላ ክልል እና 2 ሰዎች ከሐረሪ ክልል ናቸው።
ከዚህ ባለፈ ሁለት በህክምና ማዕከል ውስጥ በህክምና ላይ የነበሩ ሰዎች ህይወት አልፏል። በአጠቃላይ በኢትዮጵያ ቫይረሱ የተገኘባቸው እና ህይወታቸው ያለፈ ሰዎች ቁጥር 65 ደርሷል።
በሌላ መልኩ በትላንትናው 85 ሰዎች (73 ከአዲስ አበባ፣ 5 ከኦሮሚያ ክልል፣ 5 ከአማራ ክልል እና 2 ከትግራይ ክልል) ያገገሙ ሲሆን በአጠቃላይ ከበሽታው ያገገሙ ሰዎች ቁጥር 934 መድረሱንም አስታውቅዋል።
ከቫይረሱ ጋር በተያያዘ እስካሁን ለ202 ሺህ 214 ሰዎች ምርመራ የተደረገ ሲሆን፥ በአጠቃላይ በኢትዮጵያ ቫይረሱ በምርመራ የተገኘባቸው ሰዎች ቁጥር 3 ሺህ 954 ደርሷል።
እታ ምምሕዳር 7 ህዝቢ ብብዝሒ ዝቕመጡለን ከተማታት ኣለዉዋ፣ ብጀካ ሄደሙራ ህዝቢ ብብዝሒ ዝቕመጡለን ከተማታት ሎንግስሂታን፣ ጋርፐንባርይ፣ ቪክማንስሂታን፣ሻርንሱንድ፣ ዳላ-ሁስቢ ከም ኡ ውን ቬስተርቢ እየን።
ምምሕዳር ሄደሙራ ህዝብ ብብዝሒ ኣብ ዝነብረሉ ከባቢ ኣብ ማእከላይ ቦታ ደቡባዊ ክፋሊ ዳላርና ኣብ ትርከብ። ትሕተ ቅርጺ ኣዝዩ ምቹእ እዩ። ብሄደሙራ ዝሓልፍ ሃገራዊ መንገዲ 70 ንኣብ ሞንጎ ሜላርዳለንን ዳላርናን ዘሎ ትራፊክ ኣገዳሲ እዩ። ብባቡር ካብን ናብን ስቶክሆልም፣ ኡፕሳላን ንሰሜንን ብዙሕ ግዜ መዓልታዊ ክትጓዓዝ ይከኣል እዩ።
ምምሕዳር ሄደሙራ ንተፈጥሮን ዓበይቲ ከተማታትን ቅርበት ኣለዋ። ሄደሙራ ነብስኻ ከተማሓይሸሉ ትኽእል ዕድላት ምስ ኣብያተ ትምህርትን መዋእለ ህጻናትን ይርከባ። ሄደሙራ ባህላዊ ማእከልን ዝተፈላለየ ኣገልግሎትን ንግድን ዝህብ ማእከል ከተማ ይርከባ።
ኣብ ምምሕዳር ሄደሙራ ምምሕዳር ዝውንኖ ትካል ኣባይቲ AB ሄደሙራኣባይቲ ይርከብ። ብርክት ዝበሉ ናይ ብሕቲ ትካላት ኣባይቲ እውን ኣለዉ፣ ዝርዝር ኣስማቶም ኣብ መርበብ ሓበሬታ ምምሕዳር ይርከብ።
ኣብ ምምሕዳር ሄደሙራ ጽቡቕ ዕድላት/ተኽእሎታት ስፖርታውን ባህላውን ከምኡ ውን ኣብ ደገ ዝሰላሰሉ ንጥፈታት ኣብ ትርፊ ግዜ ኣለዉ። ንግዚኡ ዳርጋ 200 ዝኾኑ ማሕበራት ኣለዉ፣ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ምምሕዳር ኣብ መዝገብማሕበራት ክትረኽቦም ይከኣል እዩ።
ኣብ ሄደሙራ ሴንትሩም ቤት ጽሕፈት ዕዮ፣ ቤት ንባብን፣ ናይ ምምሕዳር መቐበሊ ኣጋይሽ/ሓበሬታ ይርከብ። ኣብ ሴንትሩም ብርክት ዝበሉ ድኳናት እንዳ ሻህን/ካፈተርያን ይርከቡ። ቁሩብ ፍንትት ዝበሉ ግን ከኣ ብእግርኻ ዝኽየዱ 3 ዓበይቲ አንዳ ድኳናት ከም በዓል (ሄምሸፕ፣ ኢካ ከምኡ ውን ሊድል)ይርከቡ።
ኣብ ምምሕዳር ሄደሙራ ፋሕ ዝበላ ብዙሓት መዋእለ ህጻናትን ናይ መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ኣለዋ። ላዕለዋይ መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ቫሳ፣ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ማርቲን ኮኽ እውን ኣለዋ። ክልቲኣተን ኣብያተ ይምህርቲ ኣብ ከተማ ሄደሙራ ይርከባ።
ምምሕዳር ሄደሙራ ካልእ ብዝሕ ዝበሉ ናይ ትህምህርቲ ዕድል እውን ይህብ እዩ። ገለ ካብቲ ናይ ዓበይቲ ትምህርቲ ዝህቦም ኣገልግሎት ትምህርቲ ንዓበይቲ፣ ቋንቋ ሽወደን ንወጻእተኛታትን ፍልይ ዝበለ ጸገም ንዘለዎም ዓበይቲ ዝወሃብ ትምህርቲ። ብተወሳኺ ትምህርቲ ማእከል ግሩቩርተን ዝበሃል ንኣብ ጎቦታት ዝሰርሑ ቆላሕታ ዝገብር፣ ብመገዲ YH ትምህርቲ ከምኡ ውን ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ።
ኣብ ምምሕዳር ክልተ ማእከላት ጥዕና ኣለዋ፣ ሓንቲ ኣብ ሄደሙራ፣ ሓንቲ ከኣ ኣብ ሎንግስሂታን (ብመኪና ናይ ኣስታት 30 ደቓይቕ መገዲ ካብ ሀደሙራ፡ ኣውቶቡሳትውን ኣለዋ)። ኣብ ሄደሙራ ሓኪም ስኒ ኣሎ። ንህጹጽ ረድኤት ኣብ ከተማ ኣቨስታ 20 ደቓይቕ ብማኪና ንደቡብ ሆስፒታል ኣሎ። ኣብ ግዜ ሓደጋ ወይ ከኣ ኣብ ሂወት ዝመጽእ ምፍርራሕን 112 ደውል።
ሓደ ካብ ናይ ምምሕዳር ሄደሙራ ሓያል ጎድኒ፡ ካብ ዓበይቲ ከተማታት ርሕቕቲ ዘይምዃና እዩ። ንኣብነት ብባቡር ንስቶክሆልም፣ ኡፕሳላን ከባቢ ሜላርዳል ካብ 2 ሰዓትት ዚውሕድ እዩ ዚወስድ። ንማእከል ኣውራጃ ፋሉን/ቦርሌኘ ብመኪና ናይ 40 ደቓይቕ መንገዲ እዩ ምቹእ ዝኾነ ህዝባዊ መጓዓዝያ እውን ይርከብ። ካብ ሄደሙራ 35 ኪሎ ሜተር ዳላ ኤየር ፖርት፣ መዓርፎ ነፈርቲ ቦርሌኘ ይርከብ።
ሄደሙራ ብውልቂ ይኹን ከም ትካል ዝተዋህቦም ዕማም ዝዓሙን ብነኣሽቱ ትካላትን ትልለ። ብዙሓት ኣብታ ከተማ ዝነብሩን ዝነጥፉን ንናቶምን ካልኦትን ምህዞ ብዝጥዕም መገዲ ናይ ገዛእ ርእሶም ቦታ ስራሕ ፈጢሮም ይርከቡ። ሄደሙራ ቁጠባን/ትካላትን AB ትካል ክገብር፣ ክምዕብልን ንትካሉ ከፋልጣ ንዝደልን ካብ ክፍሊት ነጻ ዝኾነ ሓበሬታን ምኽርን ይልግስ።
እቶም ዝዓበቱ ዓውደ ስራሓት ምምሕዳር ሕክምና፣ ትካላት ማዕድናት፣ ኢንዱስትሪታት ከምኡ ውን ትሕዝቶ መሬትን ኣግራብን እዮም። ኣብ ቴክኒክ፣ ህንጻን ኢደጥበብ ምንጻፍን ብሉጽ ስራሓት ዝሰርሑ ትካላት ኣካል ቁጠባን/ትካላትን ምምሕዳር እዮም።
ማሎ ኣብ ሰሜን ሽወደን እትርከብ ንእሽቶን ተፈታዊትን ኮሙን እያ። ኣብቲ ማእከል ከተማ፡ ድኳናትን፡ ንእሽቶ ሆስፒታልን ሕክምና ስንን ቤትትምህርትን ኣሎ። ማሎ ጥቓ ዱርን ማያትን ገጠራትን ድማ እያ።
ዝበዝሑ ኣብ ሞላ ዝነብሩ ሰባት ዓሳ ምግፋፍ፡ ዓጋም ምቕንጣብ፡ ምንሽርታት ወይ ተንሸራታቲት ማኪና ምዝዋር ይፈትዉ። ኣብ ናይ ውልቂ ቤት ምቕማጥ ምስ እትደሊ ኣብ ማሎ ብሕሱር ዋጋ ክትዕድግ ትኽእል። እንቋዕ ናብታ ንኹሉ ቀረባ ዝኾነ ማሎ ብደሓን መጻእካ!
ናይቲ ኮሙን ውልቃዊ ወኪል ገዛውቲ፡ ማሎ ምምሕዳር ኣባይቲ፡ ኣባይቲ የካርይ። እቲ ኣፓርትማ ኣብ ማእከል ማሎ ይርከብ። እንተ ደሊኻ መንበሪ ቤት ክትዕድግ ትኽእል ኢኻ፡ ንኣብነት ቪላ።
ኣብ ናይ ማሎ ኮሙን ብዙሓት ማሕበራት ኣለዋ። ኣብተን ማሕበራት ብምእታው ካልኦት ደቂ ማሎ ንኽትረክብ ግሩም ኣጋጣሚ እዩ። ናይ ስፖርት ተገዳስነት፡ ንኣብነት ምንሽርታት፡ ናይ ጋንታ ስፖርት ወይ ምግላብ፡ ምስ ዚህልወካ፡ ብዙሓት ማሕበራት ስፖርት ኣለዋኻ። ፈደረሽን ትምህርቲ፡ ትምህርቲ ኣባጽሕ ከምኡውን ኮርሳት ዘለወን ABF ኣብ ማሎ ይርከባ።
ቤትጽሕፈት ምምሕዳር ከተማ ኣብቲ ዓቢ ጎደና 13 ጥቓቲ ርባ ይርከብ። ኣብኡ ናይ ሓደስቲ መጻእትን ናይ ውህደትን ኣገልግሎት ኣሎ። ከም ሓድሽ መጻኢ ናብኡ ኬድካ ሓበሬታ ክትሓትት ይከኣል፡ ንኣብነት ብዛዕባ ቤትትምህርቲ፡ ገዛ፡ ከመይ ጌርካ ምስ ሰበስልጣን ከም እትራኸብን ብዛዕባ ክንክን ጥዕናን።
ኣብ ማሎ ሰንትሩም ክልተ ናይ መግቢ ድኳናት፡ ሓንቲ ናይ ህጻናትን ናይ ኣባጽሕን ድኳን ክዳውንቲ፡ ሓደ ቤትመጻሕፍቲ፡ ሓደ ናይ መብራህቲ ድኳን ሓደ ድማ እንዳ ዕምባባ ኣሎ። ኣብቲ ናይቲ ኮሙን ሰከንድሃንድ ድኳን ሰብ እተጠቕመሉ ክዳውንትን ኣቕሑት ገዛን ካልእ ንገዛ ዘድሊ ነገራትን ምዕዳግ ይከኣል። ኣብ ማሎ ፋርማሲን መላጸይ ጸጕርን ፖስታን ባንክታትን እንዳ ፒሳን ሓንቲ ሆቴል ምስ ቤትመግብን ይርከቡ።
ማሎ ቤትንባብ ኣብቲ ኣብ ስኩልጋታን 2 ዚርከብ ኒላስኩላን ኣሎ። ኣብኡ ብእተፈላለየ ቋንቋታት እተጻሕፈ መጻሕፍቲ ክትልቃሕ ትኽእል። ምልቃሕ መጻሕፍቲ ናጻ እዩ። ኣብቲ ናይቲ ቤትንባብ መርበብ ኢንተርነት ናይ ዝኽፈተሉ ሰዓታት ሓበሬታ ኣሎ።
ኣብ ማሎ ኣብ ፓርክጋታን 1 ፎሩም ኣሎ። ኣብኡ ፊልም ወይ ተዋስኦ ክትርእይ ትኽእል። ነቶም ስፖርት ዚፈትዉ ኸኣ መሐምበሲ፡ ናይ በረድ መንሸራተትን ናይ በረድ ጥውይዋይ መገድን ኣሎ፡ እዚ ኹሉ ድማ ኣብ ናይ ማሎ ማእከል ወይ ሰንትሩም ይርከብ። ኣብቲ ቤትትምህርቲ ናይ መንእሰያት ማእከል ኣሎ፡ ኣብኡ ድማ ተመሃሮ ኣብ ዕረፍቲ ግዜኦም ይራኸቡ።
ማሎ ኮሙን እዩ ናይ ህጻናት ሓላፍነት ዘለዎ። ኣብ ማሎ ኮሙን ነቶም ካብ ሓደ ክሳዕ ሓሙሽተ ዝዕድመእም ህጻናት ቅድመ-ኣብያተትምህርቲ ኣሎ። ወለዶም ኪመሃሩ ወይ ኪሰርሑ ኸለዉ እቶም ህጻናት ኣብቲ ቅድመ-ትምህርቲ ኪውዕሉ ይኽእሉ እዮም። ቅድመ-ትምህርቲ እቲ ናይ ሽወደን መጀመርያ ደረጃ ትምህርቲ እዩ። ህጻን ኣብ ቅድመ-ቤትትምህርቲ ንምእታው ክፍሊት የድሊ።
እቶም ናብ ቤትትምህርቲ ዚኸዱ ህጻናት ወለዶም ዚምሃሩ ወይ ዚሰርሑ ምስ ዝኾኑ ድሕሪ ትምህርቲ ኣብቲ ማእከል ትርፊ-ግዜ ኪህልዉ ይኽእሉ። ህጻን ኣብ ቅድመ-ቤትትምህርቲ ንምእታው ክፍሊት የድሊ።
ወላዲ ምስ እትኸውን እሞ ኣብ ገዛ ምስ ህጻን ምስ እትህሉ፡ ናብቲ ብሽወደናዊ ቤትክርስትያን ዚካየድ ክፉት ገዛ ወይ ኦፐት ሁስ ክትከይድ ትኽእል። ኣብኡ ድማ ንስኻን ውላድካን ምስ ካልኦት ወለድን ህጻናትን ክትራኸብ ትኽእል።
ኣብ ማሎ ኮሙን ክሳዕ 9ይ ክፍሊ ዚኸይድ መባእታዊ ቤትትምህርቲ ኣሎ። እቲ ቤትትምህርቲ ኒላስኩላን ይብሃል። ኣብ ስኩልጋታን 2 ኣብ ማሎ ሰንትሩም ይርከብ። ኣብ ኒላስኩላን እቶም ካብ 6-16 ዕድመ ዘለዎም ቆልዑ ይምሃሩ።
እቶም መባእታዊ ቤትትምህርቲ ዝወድኡ መንእሰያት ኣብተን ኣብ ጎረቤት ኮሙናት ከም ሊክሰለን ኣርቪድሹዋርን ኣብ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኪቕጽሉ ይኽእሉ። እቲ ቤትትምህርቲ ንደቂ 15ን 18ን እዩ።
ናብ ሽወደን ሓደስቲ መጻእቲ ደቂ 15ን 18ን ዝኾኑ መንእሰያት ናይ ቋንቋ መተኣታተዊ ኮርስ ኪወስዱ ይኽእሉ። ነዚ ምስ ተማህሩ ድማ ናብ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ወይ ናብ ካልእ ቤትትምህርቲ ኪኸዱ ይኽእሉ።
እቶም ካብ 18-64 ዝዕድመኦም ሓደስቲ መጻእቲ ወይ ድማ ስደተኛታት ቤተሰብ ኣብታ መጀመርታ ኣብ ሽወደን ዚቕመጡላ ዓመት ክሳዕ 60 ሰዓታት ዚወስድ ናይ ልልይ ምስ ሕብረተሰብ ትምህርቲ ኪወስዱ መሰል ኣለዎም። እቲ ትምህርቲ ብዛዕባ ሽወደን ዝያዳ ንኽትፈልጥ ይሕግዝ። እቲ ኮርስ ብቋንቋ ኣደ እዩ ዚውሃብ፡ በቲ ኮሙን ድማ ይካየድ።
ኣብ ማሎ፡ ማሎ ቁሸታዊ ሆስፒታል ወይ ማሎ ኹክስቱጋ ዚብሃል ሆስፒታል ኣሎ። ኣብኡ ድማ ሓፈሻዊ ሓኪም፡ ኣማኻሪ፡ ክሊኒክ ደቀንስትዮን (MVC) ክሊኒክ ህጻናትን (BVC) ኣሎ። ናይ ህጻናት ክንክን ጥዕና፡ ጥዕናዊ ምርመራን ክታበትን የካይድ። ብዛዕባ ናይ ውላድካ ጥዕናን ምዕባለን ንዚምልከት ሕቶታትውን ይምልሹ እዮም።
እቶም ሽወደን ዘይዛረቡ ምስ ናይ ማሎ ኮሙን ኪዘራረቡ ከለዉ ናይ ኣስተርጓሚ ሓገዝ ይግበረሎም እዩ። እቲ ኣስተርጓሚ ምሳኻ ኣብቲ ኣኼባ ይህሉ ወይ ድማ ብተለፎን ይትርጉም። ምእንቲ እቲ ናይ ማሎ ኮሙን ኣስተርጓሚ ኣዳሊዩ ኪጸንሕ፡ ተርጓማይ ምስ እትደሊ ኣቐዲምካ ሓብር።
ማሎ ኮሙን 500 ሰራሕተኛታት ዘስተናግድ ዝዓበየ ወሃብ ስራሕ እዩ። ኣብዚ ድማ ንኣብነት መምህራን፡ ናይ ቅድመ-ቤትትምህርቲ መምህራን፡ ነርስታት፡ ሓለውቲ ኣባይትን ሰራሕተኛታት ኣብያተጽሕፈትን ይሰርሑ።
ኣብ ማሎ ዋኒናት ዘካይዱ ሓያሎ ኣንስትን ሰብኡትን ኣለዉ። ንስኻ ናይ ንግዲ ሰብ ምስ እትኸውን ወይ ድማ ናይ ውልቅኻ ዋኒን ክትከፍት ምስ እትደሊ ሓገዝን ደገፍን ንምርካብ ንማሎ ኮሙን ተወከስ።
የእኛ የሄቤ የቲማቲም ኢንዱስትሪ ኩባንያ እ.ኤ.አ. በ 2007 በተቋቋመው በቻይና ሄቤይ ግዛት ውስጥ የቲማቲም መረቅ አምራች አምራች ነው ፡፡ ፋብሪካችን 58,740 ካሬ ሜትር ስፋት ያለው ሲሆን ሁሉንም ዓይነት የታሸጉ የቲማቲም ስኒዎችን እና የቲማቲም ሽሮዎችን በማቀነባበር ላይ ይገኛል ፡፡
በምርት ሂደት ውስጥ የምርት ማኔጅመንት መምሪያው በመደበኛ አሠራሮች መሠረት ምርቱን የሚያስተዳድረው ሲሆን የጥራት የጥራት መስፈርቶችን እና የፍተሻ ደረጃዎችን ይጠቀማል ፣ ሁልጊዜም “ጥራት ያለው ሕይወት ነው ፣ ሕይወትም አስፈሪ ነው” የሚለውን መርህ አጥብቆ ይከተላል ፡፡
በምርት ሂደት ውስጥ ሁሉንም ዓይነት የክትትል ሥራዎችን ከማምረቻ በፊት ፣ በምርት ወቅት እና በኋላ እንሰራለን ፣ እናም ተጠቃሚዎች ቃል በገባነው “ክፍል” በእውነት እንዲደሰቱ እናደርጋለን ፡፡
የመተኪያ ሣር ማጨጃ ወንበር, የብረት የትራክተር መቀመጫዎች, አዲስ ዩኒቨርሳል የትራክተር መቀመጫ, የጭነት መኪና አሽከርካሪ ወንበር, የሣር ትራክተር ትራክ መቀመጫዎች, የግብርና የትራክተር መቀመጫ,
ለወራት ተቋርጦ በመቆየቱ ሲያጋግር የከረመው፥ የዋሽንግተኑ ጣይቱ የባህል ማዕከል ወርሃዊ ዝግጅቱን ጀምሯል። የየካቲት ወሩን የፍቅር ቀን ተንተርሶ ከቀረቡ ልዩ ልዩ ዝግጅቶች አንዱን ይዘናል።
የዛሬ ሁለት ሳምንት ገደማ ነበር ኢትዮጵያ ‘350 ሚሊዮን ያህል ዛፎች ተክያለሁ፤ የዓለም ሪከርድም ሰብሪያለሁ’ ስትል ያሳወቀችው። ግን ይህ መረጃ ምን ያህል እውነት ነው? የቢቢሲ ‘ሪያሊቲ ቼክ’ ቁጥሮችን አገላብጦ ያገኘው መረጃ እነሆ።
ሐምሌ 22/2011 ዓ.ም. ኢትዮጵያ በ12 ሰዓታት ውስጥ 200 ሚሊዮን ዛፎችን ለመትከል ቆርጣ ተነሳች። በቀኑ መገባደጃ ላይ የፈጠራ እና ቴክኖሎጂ ሚኒስትሩ ዶ/ር ጌታሁን መኩሪያ ሃገሪቱ 350 ሚሊዮን ዛፎች መትከሏን አሳወቁ።
መንግሥት እንደሚለው ለበጎ ፈቃደኞች የሚተከሉት ዛፎች መታደል የጀመሩት ከሶስት ቀናት በፊት ጀምሮ ነበር። በርካታ የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች ዕለተ ሰኞ ሐምሌ 22/2011 ዓ.ም መደበኛ ሥራቸውን በመተው ዛፍ በመትከል እንዲውሉ ተደረገ።
አሁን ጥያቄው ይህን ያህል ዛፎች በአንድ ቀን መትከል ይቻላል ወይ የሚለው ነው። የዘርፉ ባለሙያዎች ‘መቻሉን ይቻላል፤ ነገር ግን በጣም ትልቅ ዝግጅት ይጠይቃል’ ይላሉ።
ስለዚህ 23 ሚሊዮን ሰዎች በቀን 100 ያህል ዛፎች ከተከሉ ቁጥሩ ከ350 ሚሊዮን በላይ ሊሆን እንደሚችል አያጠያይቅም። ነገር ግን እያንዳንዱ ሰው ምን ያህል ዛፍ እንደተከለ በውል የሚታወቅ ቁጥር የለም።
350 ሚሊዮን ዛፎችን ለመትከል ቢያንስ 346 ሺህ 648 ሄክታር መሬት ይጠይቃል። ነገር ግን ምን ያህል ሄክታር መሬት ዛፎችን ለመትከል ጥቅም ላይ እንደዋለም መረጃ የለም።
የተባበሩት መንግሥታት ኢትዮጵያ ለዛፍ ተከላው አመስግኖ ጎረቤት ሃገራትም ተመሳሳይ እርምጃ እንዲወስዱ አሳስቧል። ቢሆንም የዛፎቹ ቁጥር ጉዳይ ከበርካታ ወገኖች ትችት አላጣም።
የዓለም ድንቃድንቅ ድርጊቶች መዝጋቢው ጊነስ ዎርልድ ሪከርድስ ዛፍ ተከላውን በተመለከተ ከኢትዮጵያ መንግሥት የደረሰው ምንም ዓይነት ማመልከቻ እንደሌለ ይናገራል።
«እኛ ምንም ዓይነት ሪከርድ ሲሰበር በንቃት እንከታተላለን። የዝግጅቱ አስተናባሪዎች ደግሞ ሪከርዱ ሲሰበር እንድንመዝግብላቸው ማመልከቻ እንዲያስገቡ እንመክራለን» ይላሉ የድርጅቱ ቃል አቀባይ ጄሲካ ዳውስ።
ኢትዮጵያ እውን ሪከርዱን ሰብራ ከሆነ ምን ያህል ሰዎች እንደተሳተፉ፣ የት እና መቼ እንደተከናወነ የሚገልፅ ውል ያለው መረጃ መስጠት ይኖርባታል። አልፎም ሁለት ገለልተኛ ምስክሮች ሪከርዱ መሰበሩን በሥፍራው ተገኝተው ማረጋገጥ ይጠብቅባቸዋል።
እኔ በዘርፉ ሰርቻለሁ እናም በአጠቃላይ ከተፈላው ችግኝ 40-50% በላይ የዛፍ ችግኝ /tree seedling/ ይሆናል የሚል እመነት የለኝም። ምን አልባት የሳር/የመኖ/ ችግኞች ሊበልጡ ይችላሉ የአቆጣጠርም ችግር ስላለባቸው።
"አልመለኮስኩም ለጊዜው ነታኒም ነኝ።" ተዋናይት ሜላት ነብዩ "….ቤቶች ድራማ ላይ መስራት አቁሜያለሁ" ተዋናይ አሸናፊ | Melat NebiyuSeifu ON EBS
ለነኀሴ 23/2012 ዓ.ም. ቀጠሮ የተያዘለት ስድስተኛው የኢትዮጵያ አጠቃላይ ምርጫ እየቀረበ ሲመጣ በገዥው ፓርቲ ላይ እሮሮ የሚያሰሙ ተቃዋሚ ፓርቲዎችም እየታዩ ናቸው።
በሃር ስነ-ጥበበኛ ግርማይ ሰለሞን ብዝሓደሮም ሕማም ብ3 ለካቲት,2019 ኣብ መበል 87 ዓመት ዕድሚኦም ድሕሪ ምዕራፎም ስነ-ስርዓት ቀብሮም ስድራ-ቤቶም፡መሳርሕቶምን ፈተውቶምን ኣብ ዝተረኽቡሉ ብ5 ለካቲት ኣብ መካነ መቃብር ሓዝሓዝ ተፈጺሙ።
ኣቦ ክልተ ቆልዑ ዝኾኑ ነፍስሄር ስነጥበባዊ ግርማይ ሰለሞን፡ኣብ ስርሓት ስነ-ጥበብ ኣስታት 70 ዓመታት ዝነጠፉ ኮይኖም ኣብ ምምዕባል ሃገራዊ ስነ-ጥበብ ኤርትራ እምነ-መሰረት ካብ ዘንበሩ ስነጥበበውያን ሓደ`ዮም።
ብዛዕባ ስነ-ጥበባዊ ስርሓትን ኣበርክቶን ነብስ-ሄር ግርማይ ሰለሞን ምስ ብሃር ስነጥበባዊ በረኸት መንግስትኣብን ሙዚቀኛ ነጸረኣብ ገረሱስ(ወድ- ሻውል)ን ዝተገብረ ቃለ መጠይቕ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።
ስዑዲ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ 700 ሽሕ ቶን ነዳዲ ናብ ግብጺ ክትልእኽ፣ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ናይዚ ዓመት እዚ ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ስምምዕ ‘ኳ እንተበጽሓ፣ ስዑዲ ብሃንደበት ናብ ግብጺ ከምዘይትልእኽ ከምዝገለጸት ማዕከናት ዜና ሓቢረን።
ግብጺ፣ ኣብ ጉዳይ ሶርያ ብሩስያን ፈረንሳን ንዝቀረበ ዝተፈላለየ እማመታት ብምድጋፋ ነታ፣ ምትእትታው ሩስያ ኣብ ሶርያ ጠቕሊላ እትቃወም ስዑዲ ከምዘቖጠዐ እቶም ተንተንቲ የረድኡ።
ብዘይካ’ዚ ግብጺ ምስ ሩስያ ጥቡቕ ዝምድና ኣብ ምምስራት እንተደፊኣትሉን፣ ኣብ ጉዳይ ሶርያ ብሓባር ናይ ምስራሕን ኣንፈታት ተርኢ ብምህላዉ፣ ንስዑዲ ናብ ዝበኣሰ ቁጠዐ ከምርሓ ይኽእል’ዩ ዝብል ትዕዝብቲ’ውን ኣሎ።
ግብጺ፣ ከተመሓድሮ ዝጸንሐት ሓያሎ ደሴታት ቀይሕ ባሕሪ ንስዑዲ ድሕሪ ምርካባ፣ ስዑዲ ስዑዲ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ 700 ሽሕ ቶን ነዳዲ ናብ ግብጺ ክትልእኽ’የን ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ኣብ ስምምዕ በጺሐን።
ኣህጉራዊ ማዕከን ገንዘብ 12 ቢልዮን፣ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ከኣ1 ቢልዮን ዶላር ኣብ ሃገራዊ ባንክ ግብጺ ከቐምጣ እንከለዋ፣ ምስ ናይ ስዑዲ ሓዊስካ ኣብዚ ባንክ’ዚ ዝተቐመጠ ውህኢል ናይ ወጻኢ ገንዘብ 19.6 ቢልዮን ዶላር ከምዝበጽሐ ንቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ብምጥቃስ ሮይተርስ ይሕብር።
የሃገር ውስጥ ሊግ ተጫዎቾች ብቻ ለሚሳተፉበት የአፍሪካ ሀገራት ዋንጫ (ቻን) ማጣርያ እያደረጉ የሚገኙት ዋልያዎቹ መስከረም 12 በትግራይ ስታዲየም ላላቸው የሁለተኛ ዙር ጨዋታ ዝግጅታቸውን ነገ መስከረም ሁለት በመቐለ ይጀምራሉ። በስብስባቸው ላይም የተወሰነ ለውጥ ያደርጋሉ ተብሎ ይጠበቃል።
ባለፈው ወር የአፍሪካ ውድድሮች ለማዘጋጀት ፍቃድ ያገኘው የትግራይ ስታዲየም ሁለት ደረጃቸው የጠበቁ የልምምድ ሜዳዎች የያዘ ሲሆን በዚህ ሰዓት ወልዋሎ እና መቐለ 70 እንደርታ በሜዳው የቅድመ ውድድር ዝግጅታቸው በማድረግ ይገኛሉ።
በመጀመርያው ማጣርያ ጅቡቲን ያሸነፈው ብሄራዊ ቡድኑ መስከረም 12 ሩዋንዳን የሚገጥም ሲሆን መቐለ ከተማም በታሪኳ ለመጀመርያ ጊዜ የብሔራዊ ቡድን የምታስተናግድ ይሆናል።
ኣብ ፈቀዶ ሃገራት ኤርትራውያን ስደተኛታት ንዝወርዶም ዘሎ በደልን ግፍዕታትን ኣውራ ክሕተተሉ ዝግባእ መንግስቲ ኤርትራ ምዃኑ፣ ናብ ብሪጣንያ ንምስጋር ኣብ ፈረንሳ ወደባዊት ከተማ ክሌ ዝርከቡ ኤርትራውያን ምስ ሬድዮ ኤረና ኣብ ዝሃብዎ ዝርርብ ገሊጾም።
መብዛሕቶም እቶም ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ካሌ ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ካብ ኤርትራ ዶብ ሰጊሮም ካብ ዝወጹላ ዕለት፣ ኣብ ፈቐዶ መዓስከራት፣ በረኻታት ሰሃራን ሲናይን፣ ሊብያ፣ እስራኤል፣ ማእከላይ ባሕሪ፣ ኢጣልያን ገልታዕታዕ ከምዝበሉ ብምጥቃስ ኣብዚ እዋን’ዚ ከኣ ናብ ብሪጣንያ ንምስጋር፣ ኣብ ፈረንሳ ከተማ ካሌ ይከላበቱ ምህላዎም ኣረዲኦም።
ኣብ ዓዲዃላ ተማሃርይ 11 ክፍሊ ዝነበረ ወዲ 22 ዓመት መንእሰይ ናስር፣ ናብ ግዱድ ውትህድርና ናብ መደበር ታዕሊም ሳዋ ንኸይወርድ፣ 2010 ናብ ኢትዮጵያ ከምዝሰገረ ብምጥቃስ፣ ኣብ መዓስከር ዓዲ ሓሩሽ’ውን ዝኾነ ተስፋ ስለዘይርኣየሉ፣ እንደገና ናብ ሱዳን ብምስጋር፣ ብሊብያ፣ ማእከላይ ባሕሪ ሰንጢቑ ኢጣልያ ድሕሪ ምእታዉ ሕጂ ከኣ ናብ ብሪጣንያ ንምስጋር ይፍትን ምህላዉ ሓቢሩ።
ናስር፣ ኣብ ናይ ጉዕዞ ስደቱ ካብ ዝርኣዮ ከርተት እቲ ዝኸበደ ዝበሎ፣ ከኣ ኣብ ሊብያ መስተን ሓሽሽን ዝሰተዩ ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ፣ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያንንን ኢትዮጵውያንን ደቂንስትዮ ዝፍጽምዎ ዝነበሩ ጾታዊ ዓመጽ ምዃኑ ኣስተንቲኑ።
ኣብ ሓልሓል መምህር ዝነበረ ስም ክዕቀበሉ ዝጠቐሰ ካልእ ኤርትራዊ መንእሰይ’ውን’ውን ናብ ካሌ ክሳብ ዝበጽሕ ሱዳን፣ ቱርኪ፣ ኣልባንያ፣ ሞንቴኔግሮ፣ ግሪኽን ኢጣልያን ዝርከብእን 11 ሃገራት ከምዘቋረጸ ብምጥቃስ፣ ምስዚ ሕጂ ኣብ ካሌ ዘለዎ ኩነታት ብምዝማድ ይኹን ኣብ ኤውሮጳ ክህልዎ ዝጽበዮ ናብራ፣ ኣብ ኤርትራ ምስ ስድርኡ ማሙቑ ክነብር ከምዝመርጽ ብምሕባር፣ ብሰንኪ እቲ መንግስቲ ኣብ ኤርትራ ፈጢርዎ ዘሎ ኩነታት ግና እዚ ኩሉ ከርተት ክርኢ ከምዝተገደደ ሓቢሩ።
ብ12 ግንቦት 2014 450 ስደተኛታት ሒዛ ካብ ዝጠሓለት ጃልባ ዝደሓነ ማሕሙድ ዝተባህለ ተወላዲ ፎሮ ዝኾነ ኤርትራዊ ብወገኑ’ውን ጠንቒ ስደትና ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ስለዝኾነ፣ ለውጢ እንተመጺኡ ኣብ ምድሪ ኤውሮጳ ዘጽንሕ ምኽንያት ከምዘይብሉ ሓቢሩ።
እቶም ናብቲ ቦታ ምስ ዝተጓዓዘ ጋዜጠኛ ሬድዮ ኤረና ዝርርብ ዘካየዱ ሓያሎ ኤርትራውን ነናቶም ተሞክሮታት ድሕሪ ምክፋል፣ ናይዚ ኩሉ ከርተትን ገልታዕታዕን ተሓተቲ፣ ዑቕባ ንምሕታት እንሓልፈን ዘለና ሃገራት ዘይኮና፣ ካብ ገዛ ዓድና ክንወጽእ ዘገደደ መንግስቲ ኤርትራ’ዩ ክብሉ ደምዲሞም።
ፖሊስ ፈረንሳ ብፍላይ ኣብ ጎደናታት ካብ ዝተተኽላ ካሜራታት ኣብ ዝኽወልሉ ግዜ ኣብ ልዕሊኦም ብፍሊትን ካልእን ጎነጽ ከምዝጥቐሙ ዝግለጽ ኮይኑ፣ ፖሊስ ፈረንሳ በንጻሩ ኣብ ካሌ ዝርከቡ ስደተኛታት ብዙሕ ዘይሕጋዊ ተግባራት ይፍጽሙ ምህላዎም’ዮም ዝኸሱ።
‘ጣሻ’ ኢሎም ኣብ ዝጽውዕዎ፣ በግራብ ኣብ ዝተኸበ ከባቢታት ወደብ ካሌ ፋሕ ኢሎም ላብ ለገስቲ ብዝተረኽበ ቴንዳታት ተኺሎም ዝሓድሩ ዘለዎ ኣስታት 1500 ስደተኛታት ዝተፈላለያ ሃገራት፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ሓያሎ ቀዝሕን በረድን ክክሸት ጀሚሩ ብምህላዎም ንህወይቶም ኣስጋኢ ምዃኑ’ዩ ዝግለጽ።
ካብዞም ኣብ ካሌ ዘለዎም 10ታት ደቂንስትዮ ዝርከብኦም ኣስታት 1500 ስደተኛታት መብዛሕቶም ዜጋታት ኤርትራን ኢትዮጵን እኳ እንተኾኑ፣ እቶም ኢትዮጵያን ዳርጋ ብምሉኦም ብስም ኤርትራውያን ዝተመዝገቡ ምዃኖም ናብቲ ቦታ ብኣካል ዝተጓዕዘ ጋዜጠኛ ሬድዮ ኤረና ከረጋግጽ ክኢሉ።
ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል፣ ዋና ኣወሃሃዲ ተቖጻጻሪ ጉጅለ ኤርትራን ሶማልን ጃራት ቾፕራ ካብ መዝነቱ ክእለ ናብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጥርዓን ምቕራቡ ማዕከን ዜና ኢነርስ ፕረስ ሲቲ ኣፍሊጡ።
እንተኾነ፣ ኣብ መንጎ መንግስቲ ሶማል ብጉዳይ ምምዛዝ ቀዳማይ ሚኒስተር ተላዒሉ ብዘሎ ምስሕሓብ፣ ኣብ ጉዳይ እቲ ጥርዓን ናይ መወዳእታ መርገጺ እቲ መንግስቲ ገና ኣይተነጸረን።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ሶማልያ ኣብ ታሕታይ ሸበለ ኣብ መንጎ ሰራዊት ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማልን ዕጡቓት ቀቢላታትን ብዝተወልዐ ሓድሽ ግጭት 12 ሰባት ከምዝተቐትሉ ተገሊጹ።
ብኻልእ ወገን፣ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተመዘዘ ተቖጻጻሪ ጉጅለ ሶማልን ኤርትራን፣ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ተወሳኺ መጽናዕትን ዝርርብን ንምክያድ፣ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ምስ ወኪል መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ፓሪስ ክራኸብ ምኳኑ’ውን ኢነር ሲቲ ፕረስ ኣተንቢሁ።
የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ እንዲነሳ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ወሰነ አዲስ አበባ፣ ግንቦት 25፣ 2010 (ኤፍ.ቢ.ሲ) ዛሬ መደበኛ ስብሰባውን ያደረገው የሚኒስትሮች ምክር ቤት የአስቸኳይ…
(AddisNews)- ቁርጥራጭ ብረቶችን ወርቅ ነው ብሎ $ 95,553,413.89 ብር ከብሄራዊ ባንክ አጭበርብሮ ወስዷል ተብሎ የ25ዓመት ጽኑ እስራት እና 180ሺ ብር የተፈረደበት አቶ አስማረ አያሌው…
ገጣሚ በክሪ አሕመድ በቅርቡ “የኔ ዓለም” በሚል ርዕስ የግጥም መጽሓፍ አሳትሟል። ገጣሚው ከግጥሞቹ መካከል ስለሐሳቡ አጫውቶኛል። አራቱን እዚህ ዓምድ ለማስተናገድ መርጫቸዋለሁ። ፍለጋ...
በርካታ ፊልሞች እና የቴሌቪዥን ማስታወቂያዎች ላይ ከካሜራ ጋ የተገናኘ ሥራ ሠርቷል፡፡ የፊልም ጽሑፍ ጸሐፊ እና አዘጋጅ ነው፡፡ ስለ ሲኒማቶግራፊ ልትነግረንኝ ትችላለህ? ሰው...
የቴያትር ደራሲና አዘጋጅ መዓዛ ወርቁ በሥራዎቿ ጉልህ ባለሙያ ናት። በኑሮ ይትባህሏ ደግሞ የግል ነፃነቷን ስለምታስቀድም ከአደባባይ ከለል ብሎ መኖርን ትመርጣለች። በአሁኑ ጊዜ...
ሠዓሊ፣ ቀራፂ፣ ገጣሚ እና የጥበብ መምህር በቀለ አርቲስት በቀለ መኮንን፣ በቅርቡ ‹‹ባሩድና ብሩጉድ›› ሲል የሰየመውና በአብዛኛው የ‹‹ኢንስታሌሽን›› ሥነ- ጥበባዊ ሥራዎቹን የያዘው ዓውደ...
ድምፃዊ እሱባለው ይታየው፣ በቅርብ ጊዚያት ውስጥ ለህዝብ ባቀረባቸው ሙዚቃዎች ጎላ ብሎ በመውጣት ላይ የሚገኝ ወጣት ድምፃዊ ነው። ከሰሞኑ ለህዝብ ያቀረበው ‹‹ትርታዬ›› አልበም...