Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ሮበርት ሙጋቤ በ 90 ዓመታቸው ፤ ከአፍሪቃ በእድሜ የገፉት መሪ ናቸው። እኢአ በ1980 ዓም የዝምባዌ ፕሬዚዳንት ሆነው ሲመረጡ ትልቅ ተስፋ ተጥሎባቸው ነበር። ይሁንና በሀገሪቷ ከፍተኛው የፋይናንስ እና የምግብ እጦት ቀውስ ተከሰተ። ባለፈው ዓመት ሙጋቤ የአንድ መሪ የስልጣን ዘመን ለአምስት ዓመታት ቢበዛ ሁለት ጊዜ እንዲመረጥ ገደብ ጣሉ። ይሁንና ይህ ገደብ ያለፉትን ዓመታት አይመለከትም። ስለሆነም ሙጋቤ እስከ 97 ዓመታቸው ሀገሪቷን ሊመሩ ይችላሉ።
እንደ ኦቢያንግ እስካሁን አፍሪቃ ውስጥ ለረዥም ዓመታት የመራ መሪ የለም። እኢአ 1979 ዓም ነበር የዛሬው 72 ዓመት አዛውንት በነዳጅ ዘይት ሀብታም የሆነችውን የኤኻቶሪያል ጊኒ ስልጣን የተቆናጠጡት። ሥልጣን ከያዙ ከ10 ዓመታት በኋላም ህዝቡ በነፃ ምርጫ ለፕሬዚዳንትነት መረጣቸው። ኦቢያንግ 3 ጊዜ ህገ መንግሥቱን በህዝበ ውሳኔ ለውጠዋል። በዚህም ሕግ መሰረት ለአንድ መሪ ሁለት ባለ 7 ዓመት የስልጣን ዘመን ብቻ ይፈቅዳል። ከዚህም ሌላ የአንድ መሪ እድሜን በፊት ከነበረበት ወደ 75 ዓመት ከፍ አድርጓል። የኦቢያንግ የስልጣን ዘመን እኢአ 2016 ያበቃል። ስለ ማቆም ግን ምንም ወሬ የለም።
የአንጎላው መሪ በእድሜ ከኦቢያንግ ሁለት ወር ያንሳሉ። እኝኛውም ስልጣን ከጨበጡ 35 ዓመት አልፏቸዋል። ለመጀመሪያ ጊዜ ህገ መንግሥቱ ተገግባራዊ ከሆነ በኋላ የተመረጡት ግን ገና እኢአ በ2012 ዓ ም ነው። በ 2010ሩ ህገ መንግሥት መሰረት አብዛኛውን ድምፅ ያገኘው የፓሪቲ ሊቀመንበር የሀገሪቱ ፕሬዚዳንት ይሆናል። የአንጎላ ጠንካራ ፓርቲ አሁንም የዶስ ሳንቶሽ MPLA ፓርቲ ስለሆነ የ 72 ዓመቱ መሪ አሁንም ለተወሰኑ ዓመታት ስልጣን ላይ የመቆየት እድል አላቸው።
እኢአ በ 1986 ሙሴቬኒ አምባገነን የሚሉትን የአቦቴን ስርዓት ገርስሰው ስልጣን ያዙ። በአምባ ገነንነቱም ቀጠሉበት። ህገ መንግሥቱን እየቀየሩ ላለፉት 28 ዓመታት ስልጣን ላይ ናቸው። ሙሴቬኒ « አንደኛውም የአፍሪቃ መሪ ከ10 ዓመት በላይ ስልጣን ላይ መቆየት የለበትም» ቢሉም እኢአ በ 2005 ዓ ም የስልጣን ማብቂያ ጊዜውን ገደብ የለሽ አድርገውታል።
እኢአ በ1952 ዓ ም የተወለዱት ኢድሪስ ዴቤይ ፖለቲካን የጀመሩት የአማፅያን አባል ሆነው ነው። በ1990ዎቹ መጨረሻ የቀድሞው የጦር ባልደረባቸውን ሂሰኔ ሀብሬን አስወግደው በ1991 የቻድ ፕሬዚዳንት ሆኑ። ስልጣን ላይ ለመቆየትም በ 2004 ዓም ህገ መንግሥቱን አስቀየሩ። በ 2006 እና በ2008 ዓም እሳቸውን ከስልጣን ለማውረድ የተደረጉ የአማፂያን ሙከራ አክሽፈዋል። ከዛም በ2011 ዓም 4ኛውን የስልጣን ዘመናቸው ተጀመረ።
እኢአ ከ 1982 ዓም አንስቶ ፓውል ቢያ ምዕራብ አፍሪቃዊቷን ሀገር ካሜሮንን ይመራሉ። በህገ መንግሥቱ መሰረት ከ 2011 ዓ ም ጀምሮ ዳግም ለምርጫ መቅረብ አይችሉም ነበር። ስለሆነም አስቀድመው 2008 ዓ ም ህገ መንግሥቱን አስቀየሩ። የህዝቡ ጩኸት እና ተቃውሞ አልተሰማም። ስለሆነም የቢያ በ 2011 ዓም ዳግም መመረጥ ብዙም አላነጋገረም። ተቃዋሚዎች እና የምርጫ ታዛቢዎች ግን መጭበርበር እንደነበር ይገልፃሉ።
ካቢላ ከሌሎች አቻቸው ጋር ሲነፃፀሩ ወጣት ሊባሉ ይችላሉ። የ 43 ዓመቱ መሪ ስልጣን የጨበጡት እኢአ በ2001 ዓ ም ሲሆን ይህም አባታቸውን ተክተው ነው። አባታቸው ሎራ ዲሴሬ ካቢላ በአንድ አንጋቻቸው ሲገደሉ ፤ ልጃቸው ጊዜያዊ ፕሬዚዳንት ሆነው ተሾሙ። ይሁንና ካቢላ ስልጣኑን ማስረከብ አልፈለጉም። በሌላ በኩል የፕሬዚዳንቱን የስልጣን ጊዜ ለ5 ዓመታት በሁለት ጊዜ ምርጫ እንዲገደብ እና የሕገ መንግሥት እንዲለወጥ ጠይቀዋል።
ግትር አቋም አላቸው። እኢአ 1979 ዓም ስልጣን የያዙት ንጉሶ በ1992 በነፃው ምርጫ ተሸንፈዋል። ከዛም ለ 5 ዓመታት ውጭ ሀገር ከቆዩ በኋላ ተመልሰው አገራቸው በመግባት በኃይል ስልጣኑን ተረክበዋል። የ 2002ቱ ህገ መንግሥት የአንድ መሪን የእድሜ ገደብ ቢበዛ 70 ዓመት ላይ ይደነግጋል። በዚህ መሰረት የ 69 ዓመቱ ንጉሶ በ 2016ቱ ምርጫ መሳተፍ አይችሉም። በርግጥ ህጉን ማክበራቸው ግን አጠያያቂ ነው።
« ይበቃል።» ሲሉ ነበር አደባባይ የወጡት የቡርኪናፋሶ ሰልፈኞች ሰሞኑን የገለፁት። ህገ መንግሥቱን ለመቀየር የፈለጉት ኮምፖኦሬ ህዝቡ እድል አልሰጣቸውም። በዚህ ወር ከስልጣን ወርደዋል። የ 63 ዓመቱ ኮምፖኦሬ እኢአ በ1987 ዓ ም ነው በመፈንቅለ መንግሥት ስልጣን ለመጀመሪያ ጊዜ የያዙት። ከ4 ዓመታት በኋላ በሀገሪቱ የመጀመሪያው ምርጫ ተካሄደ ፤ ከዛን ጊዜ አንስቶ ኮምፓኦሬ ሁሌም ምርጫ እንዳሸነፉ ነው። በ 2000 ዓም ህገ መንግሥቱን ቀይረውም ሁለት ጊዜ የስልጣን ጊዜያቸውን አራዘሙ። እቅዳቸው ግን ባሁኑ አልተሳካም።
ንጉሱ ያለ ምንም ህገ መንግሥት ለውጥ ነው የመሩት። ለምን ቢባል በስዋዚላንድ ጨርሶ ህገ መንግሥት ስለሌለ። ምዋቲ ሳልሳዊ የአፍሪቃ ብቸኛ ንጉስ ተደርገው ይቆጠራሉ። እኢአ 1986 ከአባታቸው ሶባሁዛ 2ኛ ስልጣኑን ተረክበዋል። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ያለ ምንም የዲሞክራሲ መመሪያ ሀገሪቷን እየመሩ ይገኛሉ። ስዋዚላንድ ከዓለም ድሆች ሀገር አንዷ ናት። ከህዝቧ 26% የኤድስ በሽተኛ ነው።
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ባለፉት ሶስት ዓመታት ውስጥ ብቻ በትንሹ 2,500 ኤርትራውያን ወጣቶችን በሜደትራንያን ባህር ውስጥ መስመጣቸው ታወቀ። የአቶ ኢሳያስ መንግስትም በአስተርጓሚነት ሰላዮቹን ጣልያን አስገብቷል። AFP
ባለፉት ሶስት ዓመታት ውስጥ ብቻ በትንሹ 2,500 ኤርትራውያን ወጣቶችን በሜደትራንያን ባህር ውስጥ መስመጣቸው ታወቀ። የአቶ ኢሳያስ መንግስትም በአስተርጓሚነት ሰላዮቹን ጣልያን አስገብቷል። AFP
የብዙ አፍሪካውያን ከሊብያ ከአልጄርያ እና ከሞሮኮ ወደ ደቡባዊ አውሮፓ የሚያደርጉት ፍልሰት የመላው ዓለም መነጋገርያ ከሆነ ሰነበተ።በቅርቡ ባብዛኛው ኤርትራውያንን የያዘ ጀልባ ተሳፋሪዎቹን እንደያዘ በደቡባዊቱ የጣልያን ግዛት መስጠም ጉዳዩን በአዲስ መልክ መቀስቀሱ ይታወቃል።ባለፈው ሰሞንም የአውሮፓ ህብረት በጠራው ድንገተኛ ስብሰባ የደቡብ አውሮፓ መግብያ በሮች 'በዘመናዊ ካሜራ እና ልዩ ጥበቃ እንዲጠናከሩ' በሚል ሃሳብ ዙርያ ሃሳቦችን ተለዋውጧል።
አስገራሚው ነገር ግን አውሮፓውያንም ሆኑ የአፍሪካ መንግሥታት ችግሩን እንፍታው የሚሉት ከችግሩ ምንጭ ማለትም ከአፍሪካ አምባገነን እና ማን አለብኝ መንግሥታት ጀምረው ሳይሆን ስለ ጀልባው፣ድንበር ማጠር ወዘተ እያነሱ በጉዳዩ ላይ ከመሳለቅ ባላለፈ ዙርያውን የመዞሩ አባዜ አሁንም ለችግሩ መፍትሄ በቅርቡ እንደማይገኝለት አመላካች ነው።ለምሳሌ የኢትዮጵያውያንን እና የኤርትራውያኑ ስደት ምክንያት በሀገራቸው ካለው የኢኮኖሚ ችግር በዘለለ የአምባገነንነት እና የዘር ፖለቲካ መንሰራፋት መሆኑ እየታወቀ አውሮፓውያን የነገሩን ስረ-ምክንያት ትተው ስለ ድንበር ማጠር ማውራት ቀጥለዋል።
ቄስ ሙሴ ዘራይ እና ''ሀበሻ ኤጀንሲ'' የተሰኘ ድርጅታቸው በተለይ በ ሜዴትራንያን በኩል አልፈው ለመምጣት የሚሞክሩትን ኤርትራውያንም ሆኑ ኢትዮጵያውያንን በመርዳት ይታወቃሉ።ድርጅታቸው በስደተኞቹ ዙርያ ያደረገውን ጥናት እና ያሉትን መረጃዎች ትናንት ጥቅምት 21/2006 ዓም (Oct.31/2013) ለፈረንሳይ የዜና አገልግሎት (ኤኤፍፒ) እና ለሌሎች ዓለም አቀፍ የዜና አውታሮች መግለጫ ሰጥቷል።በመግለጫው ላይ የተተኮሩት ሁለት ነጥቦች ሲሆኑ-
የመጀመርያው ከባህር ጉዞ የተረፉትን ስደተኞች ችግር ለጣልያን መንግስት የሚያስተረጉሙት የሻብያ መንግስት ሰላዮች መሆናቸውን እንደደረሱበት እና ጉዳዩን ከኢኮኖሚ ጋር ብቻ እያስተሳሰሩ ፖለቲካዊ ምክንያት እንዳላሰደዳቸው በመናገራቸው ችግር ከመፍጠራቸውም በላይ የስደተኞቹን መረጃዎች ለሻብያ መንግስት በሚስጥር እየላኩ ብዙ ቤተሰቦች ችግር ላይ መውደቃቸውን ገልፀዋል።
በሌላ በኩል እርሳቸው እና ድርጅታቸው ለጉዳዩ ቅርብ የመሆናቸውን ያህል እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ከ 2010 ወዲህ አሁን እስካለንበት 2013 ዓም በሶስት አመታት ውስጥ ብቻ ወደ አውሮፓ ለመሻገር ሲሞክሩ በሜደትራንያን ባህር ውስጥ ሰምጠው የቀሩት ኤርትራውያን ቁጥር በትንሹ 2,500 መሆኑን ተናግረዋል።ዜናውን የጀርመኑ DW ራድዮ እና የፈረንሳይ ዜና አገልግሎት ለመላው ዓለም አሰራጭተውታል።ባለፈው ወር ላይ ጉዳዩ በአቶ ኢሳያስ መንግስት ላይ ከፍተኛ ተቃውሞ በተለያዩ የውጭ ሃገራት በሚኖሩ ኤርትራውያን መሰማቱ ይታወቃል።
በመጨረሻም ከጉዳዩ ጋር በተያያዘ የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ዛሬ ጥቅምት 23 እና ነገ ጥቅምት 24/2006 ዓም በቫቲካን በህገወጥ የሰዎች ዝውውር ላይ የምክክር ስብሰባ ጠርታለች።ስብሰባው የድርጊት መርሃግብር ለመቅረፅም የታለመ መሆኑ የቫቲካን ድህረ ገፅ ያትታል።
ጋዜጠኛን ኣባል ማእከላይ ወኪል ስለያ ኣሜሪካ ኮይኑ ንሰውራ ኤርትራን መንግስቲ ኤርትራን ዝስልል ዝነበረ ዳን ኮኔል፡ ኣብ ነሓሰ 2001፡ ምስ ምኒስተር ሃይለ ወልደትንሳኤ (ድሩዕ) ዘካየዶ ሰፊሕ ቃለ መሕትት ምርኩስ ብምግባር ዝተዳለወ 2ይ ክፋል ጽሑፍ
ሰላም ከመይ ቀኒኹም። ኣብዚ ናይ ሎሚ ጽሑፍና፡ ካብቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ፍልይ ብዝበለ፡ ነቲ ብመንገዲ ናይ ትማሊ ናይቲ ግሁድ ሕቡእ ጋዜጠኛ፡ ኣባል ማእከላይ ወኪል ስለያ ኣሜሪካ (ማወስ) ኮይኑ ንሰውራ ኤርትራን መንግስቲ ኤርትራን ዝስልል ዝነበረ ዳን ኮኔል፡ ኣብ ድሮ ወርሒ መስከረም፡ ኣብ ወርሓት ነሓሰ፡ ቅድሚ ምቕያድ ጉጅለ 15 ምስ ገለ ካብ ኣባላት ጉጅለ 15 ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ ብሩት ሃብተማሪያም ናይ ዝትተርጎመ መወከሲ ሰነድ መበገሲ ብምግባር፡ ነቲ ዘካየደሎም ቃለ መሕትት ብምህያስን ዝተጨበጠ ምላሽ ናይቲ ምስ ምኒስተር ጴጥሮስ ሰለሞን፡ ምስ ጀነራል ብርሃነ ገረዝጊሄር፡ ምስ ጀነራል ዑቕበ ኣብርሃ ዘካየዶ ሰፊሕ ቃለ መሕትት ምርኩስ ብምግባር፡ ናይ ዝገበርናዮ መድርኽ ምቅላዕ ክውንነታዊ ነገራት ሓቅን ሓሶትን፡ ገጽ-ንገጽ! ኣቕሪብናልኩም ምንባርና ይዝካር፡፡
ለሴት ፈታሽ ሠራተኛ አመልካቾች የሥራ ማመልከቻ ፣ የትምህርት ማስረጃችሁን (የ8ኛ ወይም የ10ኛ ክፍል ብሔራዊ ፈተና ውጤት) እና የሥራ ልምዳችሁን ፎቶ ኮፒ በመያዝ ደቡብ ግሎባል ባንክ ዋናው መ/ቤት የሰው ኃብት ሥራ አመራር መምሪያ በአካል በመቅረብ ከጥር 18-20 ቀን 2012 ዓ.ም መመዝገብ የምትችሉ መሆኑን እንገልፃለን፡፡
በኢትዮጵያ እግር ኳስ ስማቸው በግንባር ቀደምትነት ከሚነሱ ግለሰቦች አንዱ ነው። የእግር ኳስ ሕይወቱ በከፍተኛ አንድ ጀምሮ ከፍተኛ ዝና ባገኘበት ባህር ዳር ጨርቃ ጨርቅ እና በርካታ ዋንጫዎች ባነሳበት ቅዱስ ጊዮርጊስ የተጫወተው ገብረመድኅን ኃይሌ ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድንም በተለያዩ የዕድሜ እርከኖች ተጫውቶ በ1980 የሴካፋን ዋንጫ በአምበልነት አንስቷል። በለጋ ዕድሜው ለከፍተኛ አንድ ተጫውቶ የታዳጊ ቡድኑን እምብዛም ሳያገለግል በታዳጊ ቡድን እያለ በሚያውቁት የጎጃም ክፍለ ሀገር የስፖርት ቢሮ ኃላፊ አቶ ኃይሉ ገብረመስቀል ወደ ባህር ዳር ጨርቃ ጨርቅ ተዘዋውሮ በክለቡ ጥሩ ዓመታት አሳልፏል።
በክለቡ ወሳኝ ተጫዋች ለመሆን ጊዜ ያልወሰደበት ወጣቱ ገብረመድኅን ከብዙዎች ግምት ውጭ ከክለቡ እስከተለያየበት ጊዜ ድረስ የቡድኑ ወሳኝ ተጫዋች ነበር። በክለቡ ቆይታውም በታዳጊ ብሔራዊ ቡድን የሀገሩን ማልያ ለብሶ ተጫውቷል። ከባህርዳር ጨርቃ ጨርቅ ከተለያየ በኃላም ወደ ፈረሰኞቹ ቤት ቅዱስ ጊዮርጊስ ተዘዋውሮ በተጫወተባቸው አስር ዓመታት በዋንጫ ያሸበረቀ ጊዜ አሳልፈዋል። ከቅዱስ ጊዮርጊስ ምርጥ አስር ዓመታት በኋላ በተደጋጋሚ ጉዳት በቶሎ ከእግር ኳስ ለመገለል የተገደደው ገብረመድኅን በቅርብ ጓደኞቹ ጥያቄ ለእርሻ ሰብል ለጥቂት ግዜ ቢጫወትም ብዙም ሳይቆይ ጫማውን ሰቅሏል።
ከተጫዋችነት ሕወቱ ከተገለለ በኃላ በቅዱስ ጊዮርጊስ እግር ኳስ ክለብ በሂሳብ ሰራተኛነት ስራ ጀምሮ የነበረው የወቅቱ የእግር ኳስ ኮከብ በተመረቀበት ስራ ብዙም ሳይሰራ ነበር መቐለ ከነማ (ምክር ቤት) ለማሰልጠን ተስማምቶ ወደ መቐለ ያመራው። በመቐለ ሳይጠበቅ ስኬታማ ጊዜያት በማሳለፍ የአሰልጣኝነት ሕወት ጀምሮም በሀገሪቱ ጥሩ ስም ካላቸው አሰልጣኞች ተርታ መሰለፍ ችሏል። ለዛሬም በእግር ኳስ ሕይወቱ ያጋጠሙትን ሦስት አይረሴ ትውስታዎች በራሱ አንደበት እናካፍላችዋለን። በቀጣይም በአሰልጣኞች ገፅ የአሰልጣኙን የሕይወት ጉዞ የምናቀርብላቹ ይሆናል።
” ባህር ዳር ጨርቃ ጨርቅ በጣም አሪፍ ጊዜ ነበረኝ። የባህር ዳር የስፖርት ደጋፊ አንዴ ከወደደህ በቃ ልዩ ቦታ ነው የሚሰጥህ። እኔም በነበረኝ ጊዜያት በጣም ደስተኛ ሆኜ ነበር ያሳለፍኩት። እንደውም አንድ ጊዜ ከታዳጊ ብሔራዊ ቡድን ጨዋታ ወደ ባህር ዳር ስገባ ሰርፕራይዝ አድርገውኛል። ባህር ዳር ልትገባ ስትል ባለው የፍተሻ ቦታ ወታደሩ መጥቶ “እዚህ ገብረመድኅን የሚባል አለ?” አለን ድምፁ ከፍ አድርጎ። እኔም ከነበርኩበት ደንግጬ ተነሳሁና አቤት አልኩት። ሰው አንተን እየጠበቀህ ነው ውረድ አለኝና ወረድኩ። ከዛ በኃላ ያየሁት ግን ማመት አልቻልኩም። ደጋፊያችን ፣ የክለብ አመራር የከተማው የእግር ኳስ አፍቃሪ እኔን ለመቀበል መጥቷል፣ እኔም በጣም ደስ አለኝ። አጅበውኝ ወደ ከተማ ሄዱ፤ የመጀመርያዬም ስለነበር ልዩ ደስታ ነበር የፈጠረልኝ። በባህር ዳር ጨርቃ ጨርቅ የነበረኝ ቆይታ በጣም አሪፍ የተሳካ ነበር፤ ሌላው ይቅር የቤት ኪራይ እንኳ ከፍዬ አላውቅም ነበር። በነዚህ ምክንያቶች ባህር ዳር ጨርቃ ጨርቅን ለቅቄ መሄድ ለኔ ከባድ ውሳኔ ነበር፤ በጣም ከባድ ውሳኔ።
ቅዱስ ጊዮርጊስ ፈለገኝ፤ ንግግርም አደረግን። ከዛ በኃላ ግን ክለቡ ደሞዜ ወደ 403 እንደሚያሳድግልኝና በክለቡ እንድቀጥል ከመስተዳድሩ ደብዳቤ ደረሰኝ። ደሞዙ እና የክለቡ ደጋፊዎች ፍቅር በጣም ብዙ ነበር ለኔ። ግን ጊዮርጊሶች ደግሞ በጣም ፈልገውኝ ትኬት ቆርጠውልኛል። ብነግራቸው ጥያቄዬን አይቀበሉትም፤ ሌላ ደግሞ ከክለቡ ፍቅር የተነሳ እንደዛ ብሎ ጥያቄ ማቅረብም ስለከበደኝ አንድ ሀሳብ መጣልኝ… ጠፍቶ ወደ አዲስ አበባ መሄድ። ከዛ አየር መንገድ የሚሰሩ ሰዎች ስለሚያውቁኝ ወዴት ነህ ምናምን ብለው እንዳይጠይቁኝ እና እንዳያስተጓጉሉስኝ ብዬ ተሸፋፍኜ እየመረረኝም ቢሆን ክለቡን እና ከተማውን ለቅቄ አዲስ ፈተና ለመጋፈጥ ለቅዱስ ጊዮርጊስ ፈረምኩ። በቅዱስ ጊዮርጊስም በጣም የተሳካ ጊዜ አሳለፍኩ። በርካታ ዋንጫዎችን አነሳሁ፤ በግልም በጣም ጥሩ ብቃት ላይ ነበርኩ። ይህ በእግር ኳስ ሕይወቴ ካጋጠሙኝ ነገሮች ከማልረሳቸው እና ለውሳኔ ከተቸገርኩባቸው አንዱ ነው።
ከቡና ጋር አሪፍ ዓመት ካሳለፍኩ በኀላ ከወደ የመን የዝውውር ጥያቄ ቀረበልኝ። መጀመርያ አከባቢ ጥያቄዬ ለመቀበል አልፈለጉም ነበር። ከብዙ ንግግር በኃላ ግን ፈቅደው ውሌን ቀድጄ ወደ የመን ሄድኩ። ቡና አሪፍ እና ከትንሽ ዓመታት በኃላ ለዋንጫ የሚፎካከር ተስፋ የነበረው ቡድን ነበር። እንደውም ከቀጣዩ ዓመት በውበቱ አባተ ስር ዋንጫ አንስተዋል። ወደ የመን ትውስታዬ ስመለስም ኢትዮጵያ ቡናን ለቅቄ ወደ የመን ከፈረምኩ በኃላ ስድስት ወር ብቻ ነው የቆየሁት። ሕይወቱ ከባድ ነበር፤ በመጀመርያ ክለቡ የምፈልገውን ነገር አላሟላልኝም ነበር። ከዛ በኃላ ግን የግድ ማሟላት እንዳለባቸው ነገርኳቸው አሟሉልኝ። አመራሩም ተጫዋቾቹ እንደወደዱኝ እና ይህን አስጠብቄ መሄድ እንዳለብኝ ነገሩኝ ተቀብዬ ስራዬን ቀጠልኩ።
የመጀመርያው ጨዋታዬ የአሸናፊዎች አሸናፊ ነበር፤ በሌላ ሀገር የተዘጋጀ ጨዋታ ነበር። እሱን ዋንጫ አሸንፈን ዓመቱን ጀመርነው። ሁሉም ነገር ግን አልጋ በአልጋ ሊሆንልኝ አልቻለም። በአንድ በኩል የየመን የብቸኝነት ኑሮ ስልችት ብሎኛል፤ በሌላ በኩል ደግሞ በዓመቱ መጀመርያ ላይ ቡድኑን ለመዋሃድ ጊዜ ወስዶበት ነበር። ሁልጊዜ የኔ ቡድን ለመዋሀድ ጊዜ ይወስድበታል። ከዛ በኃላም በጅማም በመቐለም ተመሳሳይ ነገር ገጥሞኛል። አራት አምስት የሚሆን ጨዋታ ቡድኑ መቸገር ጀመረ ደረጃችንም አሽቆለቆለ። ደጋፊውም ” ባራ … ባራ .. ” ማለት ጀመሩ ባራ ማለት አስወጡት ማለት ነው። አመራሩ ግን የቡድኑ እድገት እያዩት ስለነበር ሙሉ በሙሉ ከጎኔ ነበሩ። በአምስተኛው ጨዋታ ከሜዳ ውጭ አሸንፈን ከተመለስን በኃላ ቡድኑ ወደ አሪፍ መንገድ መጣ፤ ተከታታይ ጨዋታዎች ማሸነፍ ጀመርን።
ምንም እንኳ ውጤቱ ወደመስተካከል ቢመጣም እኔ ግን አካባቢውን መልመድ አልቻልኩም፤ ጓደኛ የለኝ የምቀርበው ሰው የለም፤ ጊዜዬን ማሳልፍበት አሪፍ ቦታ የለ፤ ምን አለፋህ በቃ ደንቆሮ ሆንኩ። ኑሮው ከምነግርህ በላይ ከበደኝ፤ የቡድኑ መስተካከል ትንሽ ፋታ ቢሰጠኝም ተረጋግቼ መስራት አልቻልኩም። ከዛ ክለቡን ልቀቁኝ ብዬ ጥያቄ አቀረብኩ። ግን አንቀበልም አሉ። ከባዱን ጊዜ ጠብቀንህ ቡድኑ ጥሩ ከሆነ ደጋፊውም ከጎንህ ከሆነ በኃላ የት ነው የምትሄደው አሉኝ፤ እንደውም ፕሬዝዳንቱ “እኛ እንለመናለን እንጂ አንለምንም ከኦማንም ከግብፅም መጥተው ነው የሚለምኑን አለኝ። ጥያቄህን ሰከን ብለህ አስብበት” ብሎኝ ተለያየን። እኔ ግን ጠፍቼ ወደ ኢትዮጵያ ለመምጣት ወሰንኩና ሁሉም ነገር ጨራርሼ ስልኬን አጥፍቼ ወደ አዲስ አበባ ለመብረር ወሰንኩ። ሁኔታው ግን እንዳሰብኩት ቀላል አልነበረም፤ ያሰብኩት የመጥፋት ሙከራ ከሸፈ። ዓረብኛም ስለማልችል በዚህም በዛም ብለው አስቀሩኝ፤ ከዛ ግን ቀጥታ ወደ ቤት ሄጄ ምንም እንዳልተፈጠረ ወደ ቤቴ ገባሁ። ልክ ቤት ገብቼ ስልኩን ስከፍተው አሰተርጓሚው ተደናግጦ ደወለልኝ ” ምን ሆነህ ነው የቤቱን በር ልንሰብረው ነበር እኮ። በውስጥ አንድ ነገር የሆንክ መስሎን ተደናግጠን ነበር። ” አለኝ እኔ ግን ኧረ ምንም አልሆንኩም እዚው ነበርኩ አልኳቸው። ይህ ነገር ከከሸፈ በኋላም ተረጋግቼ መስራት አቃተኝ፤ ድጋሜ ጥያቄ አቀረብኩ። ቤተሰቤን ወደ የመን እንዳመጣቸው ነገሩኝ። እኔ ደግሞ አይሆንም ቤተሰቤ ወደዚህ አይመጡም፤ ኑሮው ይከብዳቸዋል” አልኩ።
ከስንት ነገር በኃላ ግን ፕሬዝድልንቱ በነገሩ እየተገረመ መሄድ ከፈለግክ ግን ሂድ በቃ አለኝ የመንን ለቅቄ አዲስ አበባ ሄድኩ። የየመን ከባድ የፈተና ጊዜ ይህን ይመስል ነበር፤ በሕይወቴ በብዙ ነገር የተፈተንኩበት ጊዜ ነበር።
እንዴት እንዳስታወሳችሁት ራሱ በጣም ገርሞኛል (ረዥም ሳቅ) ሁኔታው የሚገርም ነበር። ጊዜው 1980፤ በምስራቅ እና መካከለኛው አፍሪካ ውድድር ነበር። በዛ ውድድር ተደጋጋሚ ጊዜ የማልያ መጥፋት አጋጥሞኝ ነበር። አስር ቁጥር ነበር የማደርገው፤ የመጀመርያው ጨዋታ ከማድረጌ በፊት ግን አስር ቁጥሩ ማልያ ጠፋ። ማን እንደወሰዳት እስካሁን ድረስ አላውቅም። ከዛ በኃላ 15 ቁጥር አድርጌ ወደ ጨዋታው ገባሁ። ከቀናት በኃላ በሁለተኛው ጨዋታ ከመጀመሩ በፊት ደግሞ በድጋሚ አስራ አምስት ቁጥሩ ማልያ ጠፋ። ሁኔታው ግራ ነው የሚያጋባው፤ ማን እንደሚወስደው አይታወቅም። ያውን በጨዋታው መቃረብያ ሰዓት ላይ ሁለቱም ማልያዎች በአስገራሚ ሁኔታ ከጨዋታ በፊት ከጠፉብኝ በኃላ በፍፃሜው ጨዋታ 17 ቁጥር ለብሼ ነው የገባሁት።
በአጠቃላይ ሁኔታው እንቆቅልሽ ነበር፤ ስለ ሁኔታው ከትጥቅ ጋር በተያያዘ ስራ ለሚሰሩት ሰዎች ብጠይቅም አሳማኝ መልስ አላገኘሁም። አሁን ሆኜ ሳስበው ግን ሆን ብሎ አድብቶ የሚወስዳት ሰው ነበር ማለት ነው።
የክርስቲያን አዶዎች በቀዳሚ ግምገማዎች ላይ ያለው ስምዎ decorative ይታያል ቤቶች ግን እነርሱ ደግሞ አዳዲስ ግምገማዎች ጠንካራ ስሜታዊ. ውስጥ ያለው ክፍል ነው "." ነው slik3d.com አሁን እኛ እንደ ይታያል ተጠቃሚ ግምገማዎች. አዳዲስ ግምገማዎች በይፋ ግምገማዎች በይፋ ይገናኛሉ ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ስለዚህ ማንኛውም ቅድሚያ እናገኛለን አንድ በይፋ በቀዳሚ ግምገማዎች ላይ የሚሰጡዋቸውን.
በጣም የሚቀርበው ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ላይ እሴት አዳዲስ ግምገማዎች አሁን የሚሰጡዋቸውን ነበሩ የተነደፈ ነው የሚሰጡዋቸውን. ባሕርዩ አንድ በቀዳሚ ግምገማዎች ላይ refining ጥራት እነሱ አንድ ግምገማዎች. አዳዲስ ግምገማዎች በይፋ መጠቀም ስለጀመሩ ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ከፍተኛ-ጥራት ቁሳቁሶች አዳዲስ ግምገማዎች በይፋ መጠቀም ገዢዎች የሚሰጡዋቸውን ዘንድ አንድ ግምገማዎች decorating እያንዳንዱ ቤት.
በድህረ ገጻችን ላይ 3d ሞዴሎች የሚቀርቡት .ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን. የሚሰጡዋቸውን የሚሰጡዋቸውን ሆኗል ግምገማዎች አንድ ስለጀመሩ ቅድሚያ በመስጠት milling ቅድሚያ የታዘዘ እና 3d የህትመት. ይህም ማለት አንዳቸውም የሚሰጡዋቸውን ቅድሚያ ስቦች አሁን ላይ ሆኖ ሞዴሎች አሁን ዘመናዊ.
ፋይሉ ነው ሞዴል " ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ስለጀመሩ ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን. አዳዲስ ግምገማዎች አሁን ፋይሉን ጋር ለመጠፋት, አገናኝ ይሆናል mailed የሚሰጡዋቸውን ጋር ይገናኛሉ የኢሜይል አድራሻ. አዳዲስ ግምገማዎች በይፋ ጋር ይገናኛሉ ተጠቃሚ ስለሆነም የእኛ ደንበኞች ተጠቃሚ.. የሚሰጡዋቸውን.
ZhongShan መሪን ከፍ ያለ ጀልባ LWW-9 LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong መሪን ከፍ ያለ ጀልባ LWW-9 LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ መሪን ከፍ ያለ ጀልባ LWW-9 LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ ግንባር ​​ቀለም 96W 192W መስመራዊ የ LED ግድግዳ ማጠቢያ አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan ግንባር ​​ቀለም 96W 192W መስመራዊ የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong ግንባር ​​ቀለም 96W 192W መስመራዊ የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ ግንባር ​​ቀለም 96W 192W መስመራዊ የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
በግዳጅ ላይ ላለው ለሃገር መከላከያ ሰራዊት የተለያዩ ድጋፎች እየተደረገ ነው። የአዲስ አበባ ምክትል ከንቲባ አዳነች አቤቤን ጨምሮ በአስራ አንድ ክፍለ ከተሞች የሚገኙ አመራሮችና የከተማው ነዋሪዎች ደግሞ ለመከለላከያ ሰራዊቱ ደም ለግሰዋል።
ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትረምፕ እና ተፎካካሪያቸው የቀድሞ ምክትል ፕሬዚዳንት ጆ ባይደን የመጨረሻውን የምርጫ ዘመቻቸውን በተወሰኑ አሻሚ ግዛቶች የሚገኙ መራጮችን ድምጽ ለማግኘት ሲዘዋወሩ ከርመዋል፡፡ ይህን አስመልክቶ የቪኦኤው ዘጋቢ ብራየን ፓደን ዘገባ አዘጋጅቷል፡፡
የዴሞክራቲክ ፓርቲ ተፎካካሪ እጩ የሆኑት ጆ ባይደን ከመጨረሻዎቹ የምርጫ ዘመቻዎቻቸው መካከል አንደኛውን ያሳለፉት በኦሃዮና ፐንሰልቬንያ ነው፡፡ እንዲህ ብለዋል ባይደን
በህዝብ አስተያየት ድምጽ ሰብሳቢው ሪል ክሊር ፖለቲክስ መሰረት ባይደን በፐንሰልቬንያ በአራት ነጥብ እየመሩ ነው፡፡ ይሁን እንጂ ባለፈው የ2016ቱም ምርጫ ትረምፕ በዚህን ያህል እየተበለጡም ምርጫውን አሸንፈዋል፡፡ ፕሬዚዳንት ትረምፕ በበኩላቸው ባለፈው እሁድ በፍሎሪዳ የቀሰቀሱ ሲሆን ተንታኞች እንደሚሉት ትራምፕ ድል መቀዳጀት ከፈለጉ የፍሎሪዳ ግዛትን የግድ ማሸነፍ አለባቸው፡፡ ትረምፕ በፍሎሪዲ ሲናገሩ
“እንደዚህ ያለ የህዝብ ብዛት የትም አያገኙም፡፡ ማንም እንደዚህ ያለ ብዙ ህዝብ የሚያገኝ የለም፡፡ እንደዚህ ያለ ብዙ ህዝብ ሊያገኝ የሚችል ማን እንደሆነ ታውቃላችሁ አይደለም?” በማለት ጠይቀዋል፡፡
በቅርብ የተሰበሰቡ የህዝብ አስተያየት ድምጾች እንደሚያሳዩት ትረምፕ እና ባይደን በፍሎሪዳ መሳ ለመሳ ናቸው፡፡ ፕሬዚዳንት ትረምፕ ትላንት ሰኞ በኖርዝ ካሮላይና፣ ሚችጋን፣ ዊስካንሰንና በፕንሰልቬያ ተገኝተዋል፡፡ እነዚህ ክፍለግዛቶች ባለፈው የ2016ቱ ምርጫ ያሸነፉባቸው ግዛቶች ናቸው፡፡ በዚህ ዓመት ግን ወይ ተቀራራቢ ይሆናሉ ወይም ወደ ባይደን ያጋድላሉ እየተባሉ ነው፡፡
ባይደን ዋነኛው ትኩረታቸው ትረምፕ በዩናይትድ ስቴትስ እንደገና ያገረሸውን የኮሮናቫይረስ ወረርሽኝን ያስተናገዱበት ደካማ መንገድ አንስቶ ማሳጣቱ ላይ አድርገዋል፡፡ ትረምፕም በበኩላቸው ከኮቪድ በፊት የነበረውን ማለፊያ የኢኮኖሚ እድገት በማንሳት ባይደን ታክስ እንደሚጨመሩና ሥራ አጥነትነት እንደሚያባብሱ ያነሳሉ፡፡ 95 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑ መራጮች አስቀድመው ድምጻቸውን በተለያየ መንገድ የሰጡ ሲሆን በዚህ ዓመት የመራጮች ቁጥር በታሪክ ከፍተኛውን ድርሻ ይይዛል ተብሎ ተገምቷል፡፡
ተንታኞች እንደሚሉት አስቀድመው ድምጽ ከሰጡት ውስጥ አብዛኞቹ ዴሞክራቶች እንደሆኑ ተነግሯል፡፡ በዛሬው እለት በብዛት ይወጣሉ የተባሉት ሪፐብሊካን ደግሞ የተፈጠረውን ክፍተት በመሙላት ትረምፕን ያግዛሉ ተብሎ ይጠበቃል፡፡ በድምጽ ቆጠራው መዘገየት ሳቢያ የምርጫው ውጤት በዛሬው ምሽት ላይ ነገር የሚችልበት አጋጣሚ ሊኖር ስለሚችል አሸናፊው በእለቱ ላይገለጽ ይችላል የሚልም ነገር እየተሰማ ነው፡፡
የቻይና ጅብ ክፍል 7 ላይ ለመግለፅ እንደተሞከረው ቻይና እና አሜሪካ ጅቡቲ ላይ የጀመሩት ፍጥጭ በኢትዮጵያ ፖለቲካና ኢኮኖሚ ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ ሊያሳርፍ የሚችልበት ሁኔታ ተፈጥሯል። በተለይ በዚህ ዓመት መጋቢት ወር ላይ ህወሓት/ደኢህዴን የአስቸኳይ ግዜ በማወጅ የለውጡን እንቅስቃሴ በኃይል ለማፈን፣ ኦህዴድ/ብአዴን ደግሞ የኢህአዴግን ሊቀመንበርነት ቦታ በመያዝ የህዝቡን ጥያቄ ለመመለስ ከፍተኛ ሽኩቻ ውስጥ እንደነበሩ ይታወሳል።
በዚህ የኃይል ሽኩቻ ውስጥ ማንኛውም ዓይነት ድጋፍና ተቃውሞ የሚፈጥረው ተፅዕኖ ከወትሮው የጎላ ነው። በእንዲህ ያለ ሁኔታ ውስጥ የአሜሪካና የአረብ ሀገራት ድጋፍ የኃይል ሚዛኑን እንደሚቀይረው ምንም ጥርጥር የለውም። በወቅቱ የአሜሪካ መንግስት ኃላፊዎችና ተቋማት ዶ/ር አብይ አህመድ የኢህአዴግ ሊቀመንበር ሆኖ እንዲመረጥ በመጀመሪያ በውስጥ-ለውስጥ፣ ወደ መጨረሻ አከባቢ ደግሞ በግልፅ ድጋፋቸውን ገልፀዋል። ሳውዲ አረቢያና ዱባይ ኤሜሬት ደግሞ ከምርጫው ውጤት በኋላ የውጪ ምንዛሬ እጥረቱን በመቅረፍና የኢትዮ-ኤርትራ የሰላም ስምምነት እንዲፈረም ያሳዩትን ድጋፍ ተመልክተናል።
በዚህ መሰረት የአሜሪካኖች ድጋፍ እና የአረቦች ማበረታቻ ከምርጫው በፊት ህወሓት/ደኢህዴን የነበረውን የስልጣን የበላይነት እንዲያጣ በማድረግ ረገድ ከፍተኛ ሚና ተጫውቷል። በመሆኑም ይህ አሜሪካኖቹና አረቦቹ በሂደቱ ውስጥ የነበራቸው ሚና እንደ መፈንቅለ መንግስት ሊወሰድ ይችላል? ይህን ጥያቄ ለመመለስ በ2010 ዓ.ም የመጋቢት ወር ሁለቱ ቡድኖች የነበራቸውን አቋምና የሀገሪቱን ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ችግር የመፍታት አቅም መመልከት ያስፈልጋል።
በመጀመሪያ ህወሓት/ደኢህዴን በሀገሪቱ የተከሰተውን ፖለቲካዊ ችግር በኢኮኖሚ እድገት መግታት/መፍታት ይቻላል የሚል አቋም አለው። ይህ ደግሞ ከ1997ቱ ምርጫ ጀምሮ በተግባር ሲከተለው የነበረ የቻይና ሞዴል ነው። ነገር ግን በዚህ ሞዴል መሰረት ሀገሪቱ ምንም ያህል ፈጣንና ተከታታይ የኢኮኖሚ እድገት ማስመዝገብ ብትችል ከጥቂት (በአማካይ ከአስር) አመታት በኋላ የዴሞክራሲ ጥያቄ መነሳቱ አይቀርም። ለዚህ ደግሞ ሁለት ምክንያቶች አሉ። በመጀመሪያ ደረጃ በኢኮኖሚ እድገት አማካኝነት የሚገኘው ቁሳዊ ሃብትና ንብረት በሕብረተሰቡ ዘንድ ያላቸው ዋጋ እየቀነሰ ይሄዳል። ለምሳሌ ደቡብ ኮሪያ በተመሳሳይ የሽግግር ወቅት ላይ በነበረችበት ወቅት የተሰራ ጥናት ሁኔታውን እንደሚከተለው ይገልፃል፡-
ሁለተኛው ምክንያት የኢኮኖሚ እድገቱ ቀጣይነት የሚኖረው አዳዲስ ፈጠራዎችና ቴክኖሎጂዎች፣ የምርትና ምርታማነትን የሚያሻሽሉ አዳዲስ ሥራዎችና አሰራሮች ሲኖሩ ነው። ነፃ የመረጃ ፍሰት በሌለበት፣ ዜጎች ሃሳብና አመለካከታቸውን በነፃነት መግለፅ፣ በራሳቸው ፍላጎትና ምርጫ መንቀሳቀስ በማይቻሉበት ፖለቲካዊ ስርዓት ውስጥ ለአዳዲስ ፈጠራዎች እና ሥራዎች ምቹ ሁኔታ መፍጠር አይቻልም። በዚህ ምክንያት የኢኮኖሚ እድገቱ መቀዛቀዝ ይጀምራል። ለዚህ ደግሞ የኢትዮጲያ ኢኮኖሚ እድገት ከ2003 – 2014 (1995 – 2006) ዓ.ም ፍጥነት በምን ያህል ፍጥነት እየቀነሰ እንደመጣ ከታች ካለው ምስል መመልከት ይቻላል።
በዚህ ምክንያት ዜጎች የሚያነሷቸውን የዴሞክራሲ ጥያቄዎች በአግባቡ ላለመመለስ ፊቱን ከምዕራባዊያን ወደ ቻይና የመለሰው የህወሓት/ደኢህዴን ቡድን የአሜሪካኖች ድጋፍና የአረቦችን ዶላር ቢሰጠው እንኳን የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ እድገት ማስቀጠል አይችልም። በመሆኑም ላለፉት አስር አመታት ሲከተለው የነበረውን የኢኮኖሚና የፖለቲካ ሞዴል ለማስቀጠል የሚሻው ቡድን የፈለገውን ያህል ድጋፍና ማበረታቻ ቢደረግለት የዜጎችን ጥያቄ በአግባቡ መመለስ አይችልም።
ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ በተለያዩ የሀገሪቱ አከባቢዎች የተቀሰቀሰው አመፅና ተቃውሞ በ1997 የነበረው የዴሞክራሲ ጥያቄ ቀጣይ ነው። ስለዚህ በህወሓት የሚመራው ቡድን፤ አንደኛ፡- የኢኮኖሚ እድገቱን ማስቀጠል አይችልም፣ ሁለተኛ፡- የዜጎችን የዴሞክራሲ ጥያቄ ተቀብሎ ማስተናገድ አይችልም። የአንድን ሀገር ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮች መፍታት የማይችል የፖለቲካ ቡድን ደግሞ በቁሙ ሞቱ የበሰበሰ ነው። እንዲህ ያለ ቡድንን መደገፍ ሆነ ማበረታታት ምንም ፋይዳ የለውም።
በእርግጥ ዛሬ ላይ ሆኖ “በህወሓት የሚመራው ቡድን በቁሞ የሞተ ነው” ማለት “የወደቀ ዛፍ ምሳር ይበዛበታል” የሚሉት ዓይነት ይመስላል። ሆኖም ግን እኔ በበኩል ዛሬ ላይ “በህወሓት የሚመራው ቡድን በቁሙ ሞቷል” ብዬ መናገር የምችል ይመስለኛል። ምክንያቱም ከ2007 ዓ.ም ጀምሮ በተደጋጋሚ በማወጣቸው ፅሁፎች ህወሓት መራሹ ቡድን በቁሙ እየሞተ እንደሆነ ገልጪያለሁ። ከእነዚህ ውስጥ የተወሰኑትን በግዜ ቅደም ተከተል በአጭሩ ለመዳሰስ እሞክራለሁ።
የኢህአዴግ መንግስት በ2002ቱ ምርጫ 99.6%፣ በ2007ቱ ደግሞ 100% ‘አሸነፍኩ’ ብሎ መሳለቁ ይታወሳል። በተለይ የ2007ቱ ምርጫ ውጤት ይፋ እንደተደረገ “100% የምርጫ ቅሌት እንጂ ውጤት አይባልም” በሚል ርዕስ ባወጣሁት ፅሁፍ “ይሄ 100% ተብዬ ነገር’ኮ…ህዝቡ ሰላማዊ ፖለቲካ፣ በሕግ የበላይነት እና በሌሎች ዴሞክራሲያዊ እሴቶች ላይ ያለውን እምነት ሽርሽሮ በመናድ ዴሞክራሲን በጭቅላቱ ዘቅዝቆ ያቆመ ነው” ብዬ ነበር።
ከ2008 ዓ፣ም ጀምሮ ባለው ግዜ ውስጥ ብቻ በሕዝቡ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ላይ የታየው ለውጥ የሩብ ምዕተ አመታት ያህል ሰፊ ነው። 3ኛው ማዕበል በሚል ርዕስ ባወጣሁት ፅሁፍ የህዝቡ ጥያቄና እንቅስቃሴ ተፈጥሯዊ የለውጥ ሂደትን ተከትሎ የመጣ እንደመሆኑ አይቀሬና አስገዳጅ ነው። በዚህ ፈጣን የለውጥ ሂደት ውስጥ ባለበት የቆመነገር ቢኖር የኢህአዴግ መንግስት ብቻ መሆኑን ጠቁሜያለሁ። የለውጥ ጥያቄ ለማስቆም መሞከር ከትውልድ ጋር ግጭት ውስጥ መግባት ነው። ስለዚህ በመሆኑም የኢህአዴግ መንግስት የሚፈለገውን ለውጥ ለማምጣት ቁርጠኛ ከሆነ የለውጡ መነሻና መድረሻ እና የለውጡ ዝርዝር ተግባራትን ለመጠቆም ሞክሬያለሁ።
ህወሓት/ኢህአዴግ በሀገሪቱ የፖለቲካ ላይ ያለውን የበላይነት ለማረጋገጥ ያለው ብቸኛ አማራጭ ለሕገ መንግስቱና መንግስታዊ ስርዓቱ ጥብቅና መቆም እንደሆነና ይህ ሀገሪቱን ወደ የእርስ በእርስ ግጭትና እልቂት ሊያስገባት እንደሚችል ጠቁሜያለሁ። የኢህአዴግ መንግስት “ጥልቅ ተሃድሶ” በራሱ ማላገጥ ሲጀምር “ኢህአዴግ እና ፀጉራም ውሻ አንድ ናቸው” በማለት የኢህአዴግ መንግስት ከለውጥ ይልቅ ሞትን እንደመረጠና እንደ ፀጉራም ውሻ ሳይታወቅለት ውስጥ-ውስጡ እየሞተ እንደሆነ ገልጩያለሁ። በመጨረሻም የህወሓት/ኢህአዴግ መንግስት ከለውጥ ወይም ሞት ሞትን እንደመረጠ ገልጬያለሁ።
በአጠቃላይ ከፖለቲካ አንፃር ከ2010 ዓ.ም የጥቅምት ወር ጀምሮ የህወሓት/ደኢህዴን ቡድን በቁሙ ሞቷል። እንዲህ ያለ ቡድንን መደገፍ ኪሳራ ነው። በተመሳሳይ በእንዲህ ያለ ቡድን ላይ መፈንቅለ-መንግስት ማድረግ “ላም ባልዋለበት ኩበት ለቀማ” የሚሉት ዓይነት ነው። እነሱን ከስልጣን ለማውረድ የሚያስፈልግ ነገር ቢኖር በመከላከያና ደህንነት ተቋማት ላይ ተለጥፈው ኪራይ የሚሰበስቡና ኮንትሮባንድ ሲነግዱ ጥቂት ባለስልጣናትን ከኃላፊነት ማንሳት ብቻ ነበር። ለዚህ ደግሞ በቅድሚያ የኢህአዴግ ሊቀመንበርነትን ቦታን የህወሓት መጠቀሚያ ከነበረው ደኢህዴን እጅ ማውጣት ነው። ይህ ደግሞ የሆነው አራቱም የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች በተሳተፉበት ምርጫ ነው። ምርጫው የተካሄደው ህወሓትና ደኢህዴን አመራሮች ባሉበት እንደመሆኑ በምንም አግባብ መፈንቅለ-መንግስት ሊባል አይችልም።
በእርግጥ አሜሪካና አረቦቹ ለእነ ዶ/ር አብይ እና ለማ መገርሳ በውስጥ-ለውስጥና በይፋ ድጋፋቸውን ገልፀዋል። ምክንያቱም የእነሱ አመራር ኢትዮጵያን ከቻይና ጅብ ይታደጋታል። የህዝቡን ጥያቄ ከህወሓት/ደኢህዴን በተሻለ ይመልሳል። በዚህ ሂደት የአሜሪካና አረቦቹ ጥቅም ሊከበር ይችላል። ነገር ግን አሜሪካና አረቦቹ ድጋፋቸውን ለህወሓት/ደኢህዴን ቢሰጡ ኖሮስ? በመጀመሪያ ደረጃ ቀድሞ ወደ ቻይና ፊታቸውን ያዞሩት ከአሜሪካኖች የዴሞክራሲ ጥያቄና የብድር አሰጣጥ መስፈርት ለመሸሽ እንደመሆኑ እንዲህ በቀላሉ ከቻይናዎቹ አይላቀቁም፣ በአንፃሩ ከአሜሪካኖቹ ጋር አይቀራረቡም። ሁለተኛ ከህዝቡ እየተነሳ ያለውን የመብትና ዴሞክራሲ ጥያቄ በአግባቡ ምላሽ መስጠት አይችሉም። ሦስተኛ የፖለቲካውን ጥያቄ ሳይመልሱ የኢኮኖሚ እድገቱን ማስቀጠል አይችሉም። በመሆኑም ከቻይና ተፅዕኖ ነፃ ከመውጣትም ሆነ የሀገሪቱን ሕዝብ ጥያቄ ከመመለስ አንፃር ቁርጠኛ አቋምና አስፈላጊው አቅም የላቸውም።
ስለዚህ አሜሪካኖቹና አረቦቹ፤ ባይደግፉት የሚወድቅ፥ ቢደግፉትም መቆም የማይችል የፖለቲካ ቡድን ላይ መፈንቅለ-መንግስት የሚያደርጉበት ምክንያት ምንድነው? በራሱ ግዜ የወደቀ ነገር ይገላበጣል እንጂ አይፈነቀልም። “በአሜሪካና አረቦች የተደገፈ መፈንቅለ-መንግስት ተደረገብን” የሚባለው ነገር ራሱን-በራሱ ገዝግዞ የጣለ ቡድን ሽንፈቱን አምኖ ላለመቀበል የፈጠረው ተረት-ተረት ነው።
ከአስር ዓመታት በፊት የወጣዉና ጽንስ ማቋረጥን በከፊል ሕጋዊ ያደረገዉ የኢትዮጵያ አዋጅ የበርካታ ሴቶችን ሕይወት እያተረፈ መሆኑን በዘርፉ ላይ የሚሰራ አንድ መንግስታዉ ያልሆነ ዓለም አቀፍ ድርጅት አስታውቋል። መሰረቱን በዮናይትድ ስቴትስ (United States) ያደረገዉ አይ ፒ ኤስ ኢንተርሽናል (IPAS International) እንደሚለዉ ህጉ ከወጣ በኋላ የመጣዉ ለዉጥ በጉልህ የሚታይ ነዉ።
የጃፓን ጠቅላይ ሚኒስትር ሺንዞ አቤ፣ በጤና ስጋት ምክንያት ከሥልጣን እንደሚሰናበቱ አስታውቀዋል። ወግ አጥባቂው ጠቅላይ ሚኒስትር፣ በቀጠናዊ ግንኙነት ላይ ድብልቅ ስኬት ማግኝታቸው ተዘግቧል።
ጠቅላይ ሚኒስትሩ ትናንት ቶክዮ ሆነው፣ በቴሌቪዥን ባደረጉት ጋዜጣዊ ጉባኤ፣ ህክምና ላይ ሆኜ፣ ሥራየን ማከናወን አልችልም ብለዋል። ሆድ እቃቸው ላይ በየጊዜው የሚያገረሹ ቁስሎች እንዳሉባቸው ጠቁመዋል።
የ65 ዓመት እድሜው ጠቅላይ ሚኒስትር፣ ለስምንት ዓመታት ለሚጠጋ ጊዜ ነው ሥልጣን ላይ የቆዩት። ጃፓን ውስጥ ለዚህ ያህል ርዝመት ሥልጣን ላይ ለመቆየት፣ የመጀመያው ጠቅላይ ሚኒስትር ናቸው ተብሏል። የሥልጣን ጊዜያቸው በመጪው ዓመት ነበር የሚያበቃው።
የሰ/መ/ቁ 100079 “ን” አንብበን ስናበቃ ለተፈጥሮ ሰው ብቻ የምንጠቀምባቸው የተለመዱ አባባሎች ለህግ ሰውም ሊውሉ የመቻላቸው አጋጣሚ ሊኖር እንደሚችል እንረዳለን፡፡ በውሳኔው ላይ እንደተመለከተው አንድ የህግ ሰውነት ያለው ድርጅት በህጉ አግባብ ሳይፈርስና ህልውናውን ሳያጣ “በቁሙ ሊከስም” ይችላል፡፡ የዚህ አባባል ምንጩ በውሳኔው ላይ ባይገለጽም “በቁም መሞት” ከሚለው ሰውኛ አባባል እንደተቀዳ ያስታውቃል፡፡ አንዳንድ ጊዜ አንዳንድ ሰው ጊዜ ይጥለውና ከሰውነት ተራ ወጥቶ በቁሙ ይሞታል፡፡ አንዳንድ ጊዜ አንዳንድ ድርጅትም ማን እንደሚጥለው ባይታወቅም “ከህጋዊ ሰውነት ተራ ወጥቶ” በቁሙ ይከስማል፡፡ ድርጅት እንዲህ ሰውኛ ባህርይ የሚጋራ ከሆነ መሰል ሰውኛ አባባሎች ለድርጅት የሚውሉበት ጊዜ ሩቅ አይሆንም፡፡ ለምሳሌ…ለሕጋዊ ሰውነት መድሀኒቱ ሕጋዊ ሰውነት ነው! ለድርጅት መክሰም አነሰው! ሕጋዊ ሰውነትን ማመን ቀብሮ ነው እና የመሳሰሉት የሕጋዊ ሰውነት አባባሎች ሆነው በቅርቡ ዕውቅና ማግኘታቸው አይቀርም፡፡
በሰ/መ/ቁ 10009 ህጋዊ ሰውነቱን ሳያጣ “በቁሙ የከሰመው” ድርጅት ሜጋ የኪነ ጥበብ ማዕከል ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማሕበር ሲሆን ከመክሰሙ በተጨማሪ ሰውኛ ገጽታው በመጥሪያ አደራረስም ተንጸባርቋል፡፡ ክሱ በቀረበበት ፍ/ቤት ድርጅቱ 1ኛ ተከሳሽ የነበረ ሲሆን ክሱ በሚሰማበት ወቅት የወንጀሉ ክስና መጥሪያ አልደረሰውም፡፡ ይህም የሆነበት ምክንያት በሰበር ውሳኔው ላይ እንደተመለከተው ከሳሽ የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን “የወንጀል ክሱንና መጥሪያውን ለማድረስ ጥረት አድርጎ ሊያገኘው ባለመቻሉ” ምክንያት ነው፡፡ ምናልባት መጥሪያ እንዳይደርሰው “ሆነ ብሎ እየተሸሸገ” ይሆን?
ገራሚውና አስገራሚው ነገር ድርጅቱ በቁሙ መክሰሙ አሊያም መጥሪያ እንዳይደርሰው መሰወሩ አይደለም፡፡ በሰበር ውሳኔው ላይ የሰፈረው የክርክሩ ሂደት እንደሚያሳየው ድርጅቱ በጋዜጣ አልተጠራም፡፡ ጉዳዩ በሌለበት እንዲታይም ትዕዛዝ አልተሰጠም፡፡ ሆኖም ግን በስር 2ኛ ተሳሳሽ (በሰበር መዝገቡ ላይ አመልካች) ከነበሩት የድርጅቱ የቀድሞ ስራ አስኪያጅ ጋር ጥፋተኛ ተብሏል፡፡ አመልካች ለሰበር ችሎት ባቀረቡት አቤቱታ ላይ ድርጅቱ በህጉ አግባብ ተጠርቶ ቀርቦ ሳይከራከር እንዲሁም በጋዜጣ ተጠርቶ ጉዳዩ በሌለበት እንዲታይ ትዕዛዝ ሳይሰጥና በዚሁ መሰረት ጥፋተኛ ሳይባል አመልካች ጥፋተኛ ሊባሉ እንደማይገባ በመግለጽ አጥብቀው ተከራክረዋል፡፡ ሆኖም የሰበር ችሎት በስር ፍ/ቤት ውሳኔ ላይ የሚገኘውን የሚከተለውን ሐተታ በመጥቀስ ድርጅቱ ጥፋተኛ እንደተባለ በደረሰበት ድምዳሜ መሰረት ክርክሩን ውድቅ አድርጎታል፡፡ ድርጅቱ ጥፋተኛ የተባለበት የስር ፍ/ቤት የውሳኔ ክፍል እንደሚከተለው ይነበባል፡፡
ስለሆነም ተከሳሹ የዐቃቤ ሕግን ማስረጃ የሚያስተባብል ማስረጃ ያላቀረቡ በመሆኑ በ1997ዓ.ም 1ኛ ተከሳሽ ባከናወነው የንግድ እቅስቃሴ ገቢን አሳውቆ ባለመክፈልና ተከሳሾች አሳሳች መረጃ በመስጠትና ኪሳራ ሪፖርት በማድረግና ከ1996ዓ.ም እስከ 2002 ዓ.ም ድረስ የተሰበሰበውን የተጨማሪ እሴት ታክስ የሰበሰቡትን በሙሉ ሪፖርት ባለማድረጋቸው ሁለተኛው ተከሳሽ (አመልካች) በስራ አስኪያጅነታቸው አንደኛ ተከሳሽ ለፈጸመው ድርጊት ተጠያቂ በመሆናቸው ተከሳሾች በአዋጅ ቁጥር 286/1994 አንቀጽ 96 እና አንቀጽ 97 ንዑስ አንቀጽ 3 (ሀ) አንደዚሁም በአዋጅ ቁጥር 285/1994 አንቀጽ 49 ላይ የተመለከተውን በመተላለፍ ጥፋተኛ ናቸው’’
በእርግጥ ጥፋተኛ የሚል ቃል በውሳኔው ላይ የተጠቀሰ ቢሆንም ድርጅቱ ቀርቦ ሳይከራከር ብሎም ጉዳዩ በሌለበት እንዲታይ ትዕዛዝ ሳይሰጥ ውጤት ያለው የጥፋተኝነት ውሳኔ ሊሰጥ አይችልም፡፡ ምክንያቱም….በአጭሩ አያስኬድም፡፡ የጥፋተኝነት ውሳኔው ጸንቶ የሚቆምበት የህግ መሰረት የለውም፡፡ ከድርጅቱ ጥፋተኝነት ጋር ተያያዞ የተነሳውን ጭብጥ የበለጠ አስገራሚ የሚያደርገው ሌላም ነገር አለ፡፡ አመልካች ድርጅቱ ጥፋተኛ አይደለም በማለት በሰበር ችሎት ሽንጣቸውን ገትረው ሲከራከሩ የነበረው ለድርጅቱ በመቆርቆር አይደለም፡፡ የድርጅቱ ጥፋተኝነት ጭብጥ ሆኖ የተነሳው ድርጅቱ ጥፋተኛ ባልተባለበት የድርጅቱ ስራ አስኪያጅ (አመልካች) ጥፋተኛ ልባል አይገባም በማለት ክርክር በማቅረባቸው ነው፡፡ ይህ ጭብጥ ሊፈታ የሚችለው አንድም ድርጅቱ ጥፋተኛ ባይባልም አመልካች እንደ ስራ አስኪያጅነታቸው ጥፋተኛ የሚባሉበት የህግ አግባብ እንዳለ አቋም በመያዝ አሊያም በህጉ አግባብ በድርጅቱ ላይ የጥፋተኝነት ውሳኔ ተሰጥቷል ሊባል እንደማይገባ/እንደሚገባ ጭብጥ መስርቶ ለዚሁ ጭብጥ ተገቢውን ምላሽ በመስጠት ነው፡፡ ከዚህ በተቃራኒው አመልካች ስለድርጅቱ ጥፋተኝነት አያገባቸውም፤ ስለ ድርጅቱ ለመከራከርም ውክልና የላቸውም የሚባል ከሆነ ግን ከመሰረታዊው ጭብጥ መራቅ ነው የሚሆነው፡፡ ይህን አስመልክቶ የችሎቱ ሐተታ እንደሚከተለው ይነበባል፡፡
“አመልካች ከ2003ዓ.ም ጀምሮ የአንደኛ ተከሳሽ ስራ አስኪያጅ እንዳልሆነና አንደኛ ተከሳሽንም ወክሎ ክርክር ለማቅረብ እንደማይችል በስር ፍርድ ቤት የገለጸ መሆኑን ግራ ቀኙ ካቀረቡት ክርክር ተገንዝበናል፡፡ አንደኛ ተከሳሽ የወንጀል ጉዳይ የታየው የወንጀለኛ መቅጫ ስነ ስርዐት ሕግ አንቀጽ 162 አንቀጽ 167 እና ሌሎች ድንጋጌዎች ከሚደነግጉት ውጭ ነው ብሎ ካለ የስር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ በሌለበት አይቶ የሰጠው ፍርድ እንዲነሳለት ከሚያመለክት በስተቀር አንደኛ ተከሳሽ በሌለበት ታይቶ መወሰኑን አመልካች መከራከሪያ አድርጎ ሊያቀርብ የሚችል አይደለም፡፡ አንደኛ ተከሳሽ በመወከልም አንደኛ ተከሳሽ በሌለበት ታይቶ የተሰጠው ፍርድ እንዲነሳ ለመከራከር የሚያስችለው ውክልና ወይም ስልጣን የለውም ስልጣንም ቢኖረው ክርክሩ መቅረብ የሚገባው በወንጀለኛ መቅጫ ስነ-ስርዓት ሕግ ከአንቀጽ 197 እስከ አንቀጽ 102 የተደነገጉትን ድንጋጌዎች መሰረት በማድረግ መሆን የሚገባው በመሆኑ አመልካች ያቀረበው ክርክር የሕግ መሰረት ያለው ሆኖ አላገኘነውም፡፡”
የሰ/መ/ቁ 100079 ከላይ በቅንጭቡ ከቀረበው በላይ በርካታ ዘርፈ ብዙ የህግ ጥያቄዎችን ያስነሳል፡፡ አንባቢ በራሱ ይመዝነው ዘንድ የፍርዱ ሙሉ ይዘት እንደሚከተለው ቀርቧል፡፡ ከዚያ በፊት ግን በተለየው ሓሳብ ላይ የሰፈረው የሚከተለው ቁም ነገር እንደ መንደርደሪያ ይሁን፡፡
ሕግና ሥርዓት ባለበት አገር አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ድርጅት በእርግጥ ሕጋዊ ሰውነት ያለው ህያው ድርጅት ከሆነ ከሚመለከታቸው አካላት በማጣራት እውነት የማፈላላግ ሥራ መከናወን ነበረበት፡፡ በሌላ በኩል ድርጅቱ ሜጋ ማስታወቂያ ከተባለው ድርጅት ከተዋሃዳ የተቀለቀለ / Amalgamation merge /ስለመሆኑ በክርክር ሂደት ተነስቷል፡፡ ይህ በተመለከተም ሁለቱም ድርጅቶች ተዋህደው ከሆነ መቼ እና በማን ውሳኔ ሰጪነት ተዋሀዱ የሚለው መጣራት ነበረበት፡፡
የአንድ ድርጅት ሥራአስኪያጅ ኃላፊ የሚሆነው ድርጅቱ በሕግ አግባብ ጥፋተኝነቱ ሲረጋገጥ ብቻ ነው፡፡ …ድርጁቱ በህግ አግባብ መጥሪያ የደረሰው ስለመሆኑ አልተረጋገጠም፡፡ የአሁኑ አመልካችም ድርጅቱ ከለቀቁ ከአንድ ዓመት በኃላ ክስ የተመሰረተባቸው ስለመሆኑ እየተከራከሩ ነው፡፡ የስር ፍርድ ቤቶች የአሁኑ አመልካች ጥፋተኛ ከተባሉ ድርጅቱም ጥፋተኛ ነው በሚል ድምዳሜ ላይ መድረሳቸው ከውሳኔያቸው ይዘት መረዳት ይቻላል፡፡ ይሁንና የስር ፍርድ ቤቶች ድምዳሜ የህግ መሰረት ያለው አይደለም፡፡……..ቅድሚያ መረጋገጥ ያለበት የድርጅት ጥፋት መኖር ያለመኖር ነው፡፡ አንድ ድርጅት ጥፋተኛ ነው ወይስ አይደለም ወደ ሚለው ድምዳሜ ለመድረስም በህጉ የተዘረጋው የሙግት አመራር ሥርዓት በጥብቅ [ተግባራዊ] መደረግ ነበረበት፡፡ የስር ፍርድ ቤቶች አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ድርጅት ሕጋዊ ሰውነት ያለውና ያልከሰመ መሆን ያለመሆኑን በአግባቡ ሳያጣሩ ጥሪ ቢደረግለትም አይቀርብም በሚል ሰበብ እውነት [የማፈላለግ] ግዴታቸው (truth finding) ወደ ጎን በመተው [ሕጉ] [የዘረጋውን] የሙግት አመራር ሥርዓት ሳይከተሉ ከውሳኔ ላይ መድረሳቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት መፈጸማቸውን የሚያሳይ ነው፡፡”
ጉዳዩ የቀረበው አመልካች የፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በመዝገብ ቁጥር 176025 ታህሳስ 19/2005 ዓ/ም የሰጠው ፍርድና የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የመዝገብ ቁጥር 131320 ጥር 21 ቀን 2006 ዓ/ም የሰጠው ፍርድ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ ይታርምልኝ በማለት ያቀረበውን የሰበር አቤቱታ አጣርቶ ለመወሰን ነው ጉዳዩ ተጠሪ አመልካች የአንድ ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር ሥራ አስኪያጅ ሆኖ ሲሰራ ለግብር ስብሳበው መሥሪያ ቤት አሳሳች ማስረጃ የማቅረብና ተጨማሪ እሴት ታክስ የማሳወቅና የመክፈል ኃላፊነቱን ባለመወጠት ወንጀል ፈፅሟል በማለት ያቀረበውን ክስና ክርክር የሚመለከት ነው፡፡ በሥር ፍርድ ቤት ተጠሪ ከሳሽ አመልካች ተከሳሽ በመሆን ተከራክረዋል፡፡
በሥር አንደኛ ተከሳሽ የሆነው ሜጋ ኪነ ጥበብ ማዕከል ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማሕበር በገቢ ግብር አዋጅ ቁጥር 286/1994 አንቀፅ 96 እና የወንጀል ህጉን አንቀፅ 34/1/ የተመለከተውን በመተላለፍ ከሀምሌ 1996 ዓ/ም እስከ 2002 ዓ/ም ባደረገው የንግድ እንቅስቃሴ ለመንግስት ገቢ ማድረግ የነበረበት ብር 39,801.32 /ሰላሣ ዘጠኝ ሺህ ስምንት መቶ አንድ ብር ከሰለሣ ሁለት ሳንቲም/ በማሣወቅ መክፈል ሲገባው ግብሩን ያላሳወቀ በመሆኑ ወንጀል ፈፅሟል ሁለተኛው ተከሳሽ (አመልካችም) የገቢ ግብር አዋጅ ቁጥር 286/94 አንቀፅ 86 እና አንቀፅ 102(1) በመተላለፍ የንግድ ድርጅቱ ሥራ-አስኪያጅ ሆኖ የንግድ ድርጅቱን ገቢ ባለማሣወቁ ወንጀል ፈፅሟል፡፡
አንደኛ ተከሳሽ የገቢ ግብር አዋጅ ቁጥር 286 /1994 አንቀፅ 97 ንዑስ አንቀፅ 3(ሀ) የተመለከተውን በመተላለፍ 1997 ዓ/ም ባከናወነው የንግድ እንቅስቃሴ ትርፍ አግኝቶ እያለ፤ ወጭውን ከፍ አድርጎ በማቅረብ ኪሣራ እንደደረሰበት አድርጎ በማሳወቁ፤ ለግብር ሰብሳቢው መሥሪያ ቤት አሳሳች ማስረጃ የማቅረብ ወንጀል ፈፅሟል ሁለተኛው ተከሳሽ (አመልካች) የአንደኛ ተከሳሽ ስራ አስኪያጅ ሆኖ የገቢ ግብር አዋጅ ቁጥር 286/1994 አንቀፅ 96 ንዑስ አንቀጽ 3(ሀ) አንቀፅ 102(1) የተመለከተውን በመተላለፍ አሳሳች ማስረጃ የማቅረብ ወንጀል ፈፅሟል፡፡
አንደኛ ተከሳሽ በተጨማሪ እሴት ታክስ አዋጅ ቁጥር 285 /94 አንቀፅ 49 እና በወንጀል ህግ አንቀፅ 34(ሀ) የተመለከተውን በመተለለፍ ከ1996 ዓ/ም እስከ 2002 ዓ.ም ባደረገው የንግድ እንቅስቃሴ የሰበሰበውን ብር 426229.03 /አራት መቶ ሃያ ስድስት ሺህ ሁለት መቶ ሃያ ዘጠኝ ብር ከዜሮ ሶስት ሣንቲም) ተጨማሪ እሴት ታክስ ለመንግስት አሳውቆ ባለመክፈሉ ወንጀል ፈፅሟል፡፡ ሁለተኛ ተከሳሽ (አመልካች) የአንደኛ ተከሳሽ ሥራ-አስኪያጅ ሆኖ ሲሰራ አንደኛ ተከሳሽ የሰብሰበውን ተጨማሪ እሴት ታክስ ለመንግስት አሳውቆ እንዲከፈል ባለማድረጉ በአዋጅ ቁጥር 285/1994 ዓንቀፅ 49 እና 56(1) በመተላለፍ ወንጀል ፈፅሟል በማለት ክስ አቅርቧል፡፡
አመልካች በሥር ፍርድ ቤት ቀርቦ ወንጀሉን አልፈፀምኩም ጥፋተኛ አይደለሁም በማለት የቀረበበትን ክስ ክዶ ተከራክሯል፡፡ ተጠሪ የአንደኛ ተከሳሽ የንግድ ፈቃድ፤ ሜጋ ኪነጥበብ ማዕከል ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር የመመሥረቻ ፅሑፍና መተዳደሪያ ደንብ የድርጅቱ ገቢ ኦዲት የተሰራበት ሪፖርትና የትርፍ ማስታወቂያ፣ ደረሰኝ የታተመበትን ሰነድና የሰው ምስክሮችን በማስረጃነት አቅርቧል፡፡ ተጠሪ ያቀረባቸው ሁለት ምስክሮች አንደኛ ተከሳሽ የመፍረስ ጥያቄ በማቅረቡ ከሳሽ መሥሪያ ቤት የድርጅቱን ሒሳብ ኦዲት እንዲያደርጉ መድቧቸው ሒሳቡን ኦዲት ያደረጉ መሆኑን ሂሳቡን ኦዲት ያደረጉት የአንደኛ ተከሳሽ ድርጅት ሥራ አስኪያጅ የነበሩት ሁለተኛ ተከሳሽ ያቀረበውን የሂሳብ ሰነድና አንደኛ ተከሳሽ ለከሳሽ መሥሪያ ቤት ሲያቀርብ የነበረውን የሂሳብ ሪፖርት መሠረት በማድረግ እንደሆነ ገልፀው 1997 ዓ/ም አንደኛ ተከሳሽ ብር 15,748 /አስራ አምስት ሺህ ሰባት መቶ አርባ ስምንት ብር/ ኪሳራ የደረሰበት መሆኑን ለከሳሽ አሳውቋል፡፡ ሆኖም 1997 ዓ/ም አንደኛ ተከሳሽ ብር 132,673.06 /አንድ መቶ ስላሣ ሁለት ሺ ስድስት መቶ ሰባ ሶስት ብር ከዜሮ ስድስት ሣንቲም/ አግኝቶ የነበረ መሆኑንና 1997 ዓ/ም አንደኛ ተከሳሽ 39801 /ስላሳ ዘጠኝ ሺህ ስምንት መቶ አንድ ብር) የንግድ ትርፍ ገቢ ግብር መክፈል የነበረበት መሆኑን በማረጋገጥ ወስነናል፡፡ አንደኛ ተከሳሽ ኪሣራ ደርሶብኛል በማለት ሪፖርት ያደረገው የድርጅቱ ሠራተኞች ባልሆኑ ሰዎች የከፈለው ደመወዝ የስልክ ወጭና የሌላ ድርጅት ንብረት የሆኑ መኪኖች የተሞላ ነዳጅ በወጭነት በማቅረብ ነው፡፡ ይህም የገቢ ግብር አዋጅንና አዋጁን ለማስፈፀም የወጣውን መመሪያ መሠረት ያላደረገ በመሆኑ በወጭነት አልያዝነውም፡፡ እኛ ሂሳብ ስንሠራ ወድቅ አድርገነዋል፡፡
ከላይ ከተገለፀው በተጨማሪ ተጨማሪ እሴት ታክስን በተመለከተ አንደኛ ተከሳሽ ለከሳሽ ባሣወቀውና አንደኛ ተከሳሽ ባከናወነው ግብይት ወይም የንግድ እንቅስቃሴ መካከል ልዩነት መኖሩን አንደኛ ተከሳሽ ብር 429,172 /አራት መቶ ሃያ ዘጠኝ ሺህ አንድ መቶ ሰባ ሁለት ብር/ ተጨማሪ እሴት ታክስ ለመንግስት አሳውቆ መክፈል ሲገባው፤ ይህንን የተጨማሪ እሴት ታክስ ለመንግስት ያልከፈለ መሆኑን ባከናወኑት የኦዲት ሥራ ማረጋገጣቸውን ለሥር ፍርድ ቤት ያስረዱ መሆኑን በውሣኔው አስፍሮታል፡፡ ሶስተኛው የተጠሪ ምስክር አንደኛ ተከሳሽ የሂሳብ ሠራተኛ መሆኑን ገልፆ ሁለተኛው ተከሳሽ የአንደኛ ተከሳሽ ሥራ አስኪያጂ በመሆን 1997 ዓ/ም እስከ 2002 ዓ/ም የሠራ መሆኑንና 1ኛ ተከሳሽ 1998 ዓ/ም ከሜጋ ማስታወቂያ ጋር ሲዋሀድም 2ኛ ተከሳሽ ስራ አስኪያጅ ሆኖ የሰራ መሆኑን እንደመሰከረ የሥር ፍርድ ቤት በውሳኔው ፅፎታል፡፡
ሁለተኛ ተከሳሽ /አመልካች/ ተጨማሪ እሴት ታክስ የሂሳብ ሠራተኞች በየወሩ ለከሳሽ /ተጠሪ/ ሪፖርት ያደርጉ የነበረ መሆኑንና ገቢን አለማሳወቅና አሳሳች ማስረጃ ማቅረብ የተባለውም ገቢን አለማሣወቅና አሳሳች ማስረጃ የማቅረብ ወንጀል አልፈፀምኩም በኦዲት ተገኘ የተባለው የሂሳብ ልዩነት የተፈጠረው አንደኛ ተከሳሽና ሜጋ ማስታወቂያ 1998 ዓ/ም ጀምሮ በአንድ ሥራአስኪያጅ እየተመሩ አንድ ላይ ስራ ሲሳሩ የነበረ በመሆኑና በሜጋ ማስታወቂያ ሠረተኞች የስልክ ወጭና የሜጋ ማስታወቂያ መኪኖች ነዳጅ የወጣ ውጭ በመኖሩ ምክንያት ነው በማለት አምስት የመከላከያ ምስክሮችን አቅርቦ አሰምቷል፡፡ አንደኛው የአመልካች የመከላከያ ምስክር የአንደኛ ተከሳሽ ጉዳይ አስፈፃሚ ሆኖ ሲሳራ ከፋይናንስ ክፍል ይሰጠው የነበረውን የተጨማሪ እሴት ተክስ ሪፖርት ለከሳሽ /ለተጠሪ/ ሲያደርስ እንደነበረና አንደኛ ተከሳሽ 1998 ጀምሮ ከሜጋ ማስታወቂያ ጋር ሲሰራ የሜጋ ማስታወቂያና መኪኖች በትውስት በመውሰድ ነዳጅ በመሙለት ሲጠቀም እንደነበረ የመሰከረ መሆኑን ሁለተኛ መከላከያ ምስክር የሒሳብ ባለሙያ መሆናቸውን ገልፀው ለአንደኛ ተከሳሽ የሂሳብ ሠራተኞች በ1996 ዓ/ም የሂሳብ አያያዝ ሥልጠና የሰጡ መሆኑን እንደመሰከረ፣ ሶስተኛ መከላከያ ምስክር የአንደኛ ተከሳሽ የሂሳብ ሠራተኛ እንደነበር 1997 ዓ/ም ጀምሮ የሽያጭ ወጭ ደረሰኞችን በመቀበል በየወሩ የተጨማሪ እሴት ታክስ ሪፖርት ያዘጋጅ እንደነበር እንደመሰከሩ፤ አራተኛ የመከላከያ ምስክር የአንደኛ ተከሳሽ ሹፌር የነበረ መሆኑን ገልጾ፣ 1ኛ ተከሳሽ ይጠቀምበት የነበረውን ላንድክሩዘር ኮድ ሁለት የሆነ መኪና ያሽከረክር እንደነበርና ወጭውንም የሚሸፍነው አንደኛ ተከሳሽ እንደነበር እንደመሰከረ፣ 5ኛ የመከላከያ ምስክር የፋሲል ኮንሰልት ኃላ/የተ/የግል ማህበር የሂሳብ ሰራተኛ በመሆን የአንደኛ ተከሳሽ የሁለት አመት 1996ዓ.ም እና 1997ዓ.ም ሂሳብ የሰራ መሆኑንና የሂሳብ ሰነድ ወጭና ገቢ አያያዙ ጥሩ ሆኖ ማግኘታቸውንና ተከሳሽ ድርጅትም በኪሳራ ይንቀሳቀስ እንደነበር ያስረዱ መሆኑን የስር ፍርድ ቤት በውሳኔው አስፍሮታል፡፡
የስር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽና ሜጋ ማስታወቂያ አግባብነት ባለው ሕግ መሰረት ያልተቀላቀለ መሆኑ፣ አንደኛ ተከሳሽ በሜጋ ማስታወቂያ ሰራተኞች የከፈለው ደመወዝና የስልክ ወጭ የአንደኛ ተከሳሽ ሕጋዊ ወጭ ተደርጎ ሊያዝ የማይችል መሆኑን የተሽከርካሪ ትውስት የተባለውም ተቀባይነት ያለውን የሂሳብ አሰራር ያልተከተለ በመሆኑ ተጨማሪ እሴት ታክስን በተመለከተ፣ በየወሩ ሪፖርት ይደረግ የነበረ መሆኑን በመከላከያ ማስረጃ ከማስረዳት ውጭ አንደኛ ተከሳሽ የሰበሰበውን ብር 426,229.03 ተጨማሪ እሴት ታክስ ለከሳሽ መስሪያ ቤት ያላሳወቀና ገቢ ያላደረገ መሆኑን በማረጋገጥ በከሳሽ (ተጠሪ) በኩል ያቀረበውን ማስረጃ የሚያስተባብል ማስረጃ አልቀረበም፡፡ ስለዚህ አንደኛ ተከሳሽ 1997ዓ.ም ትክክለኛ ገቢውን ባለማሳወቁና ኪሳራ እንደደረሰበት ሪፖርት በማድረጉ እንደዚሁም አንደኛ ተከሳሽ ከ1996ዓ.ም እስከ 2002ዓ.ም የሰበሰበውን ተጨማሪ እሴት ታክስ ሙሉ ለሙሉ ለተጠሪ (ለከሳሽ) ባለማሳቁና ገንዘቡንም ገቢ ባለማድረጉ ሁለተኛ ተከሳሽ በስራ አስኪያጅነቱ በአዋጅ ቁጥር 286/1994 አንቀጽ 96 እና አንቀጽ 97 ንዑስ አንቀጽ 3(ሀ) የተመለከተውን በመተላለፍና በአዋጅ ቁጥር 285/1994 አንቀጽ 49 የተመለከተውን በመተላለፍ ወንጀል የፈጸመ ጥፋተኛ ነው በማለት የቅጣት ውሳኔ በመወሰንና በመገደብ ውሳኔ ሰጥቷል፡፡
በዚህ ውሳኔ አመልካችና ተጠሪ ቅር በመሰኘት አመልካች በመዝገብ ቁጥር 131320 ተጠሪ በመዝገብ ቁጥር 131160 ያቀረቡትን ይግባኝ ቅሬታ በፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመዝገብ ቁጥር 131320 በማጣመር፣ የግራ ቀኙን ክርክር ከሰማ በኋላ የስር ፍርድ ቤት የሰጠውን የጥፋተኝነት ውሳኔ በማጽናት ውሳኔ ሰጥቷል፡፡
አመልካች የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡትን የጥፋተኝነት ውሳኔ ለማስለወጥ ሚያዚያ 17 ቀን 2006 ዓ.ም በተጻፈ የሰበር አቤቱታ ተጠሪ የወንጀል ክስ ከመመስረቱ በፊት የንግድ ድርጅት ስራ አስኪያጅነት መልቀቄን ሰነዶች ያረጋግጣሉ፡፡ እኔ የድርጅቱ ስራ አስኪያጅ በወንጀል ጥፋተኛ ልባል ከሚገባው በመጀመሪያ በስር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ የነበረው የንግድ ድርጅት ተጠርቶ፣ ቀርቦ ተከራክሮ በወንጀል ጥፋተኛ ሆኖ ሲገኝ ነው፡፡ አንደኛ ተከሳሽ የሌለ መሆኑን ተጠሪ የወንጀል ክስ ሲመሰርት ያውቃል፡፡ አንደኛ ተከሳሽ የፈረሰና ህጋዊ ህልውና የሌለው በመሆኑ በወንጀል ሊከሰስና ጥፋተኛ ተብሎ ሊቀጣ አይችልም፡፡ አንደኛ ተከሳሽ በወንጀል ሊጠየቅ የማይችል ከሆነ ስራ አስኪያጅ በወንጀል ሊጠየቅ አይችልም ፡፡ የአንደኛ ተከሳሽ ሂሳብ ኦዲት የተደረገው በ2003 ዓ.ም ነው፡፡ ይህም አመልካች ድርጅቱን ከለቀቀ ከአስር ወር በኋላ ነው፡፡ ሜጋ ማስታወቂያና ሜጋ ኪነጥበባት፣ በኋላ የተቀላቀሉ መሆኑ ተረጋግጧል፡፡ ስለዚህ ስራ አስኪያጅ የነበረው አመልካች በተጨባጭ ለስራ ያወጣው ወጭ ውድቅ ተደርጎ አሳሳች ማስረጃ አቅርቧል፣ ተጨማሪ እሴት አሳውቆ ገቢ አላደረገም ተብሎ የተሰጠው የጥፋተኝነት ውሳኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ እንዲታረምልኝ በማለት አመልክቷል፡፡
ሰኔ 27 ቀን 2006ዓ.ም በተጻፈ መልስ ሕጋዊ ሰውነት ያለው ድርጅት በራሱ ወንጀል የመፈጸም ሃሳብ የሚፈጥር ባለመሆኑ፣ ድርጅቱ ወንጀል የሚፈጽመው ከድርጅቱ ሃላፊዎች ወይም ሰራተኞች አንዱ የድርጅቱን ህጋዊ ግዴታ ባለመወጣት ወይም የድርጅቱን ጥቅም በህገ ወጥ መንገድ ለማራመድ ተንቀሳቅሰው በተገኙ ጊዜ ነው፡፡ ከስር ሁለተኛ ተከሳሽ የነበሩት አመልካች አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ሃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር ስራ አስኪያጅ በነበሩበት ጊዜ ለተፈጸመው ወንጀል ተጠያቂ መሆናቸው በወንጀል ሕጉ የተቀመጠውን መርህ የተከተለ ነው፡፡ ከስር አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ድርጅት በህጋዊ መንገድ የፈረሰ ስለመሆኑ የቀረበ ማስረጃ የለም፡፡ ተጠሪ የወንጀል ክሱንና መጥሪያውን ለማድረስ ጥረት አድርጎ ሊያገኘው አልቻለም፡፡ ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት በጋዜጣ ጥሪ አድርጎለት አልቀረበም ከዚህ አንጻር የስር ፍርድ ቤት በጋዜጣ አለመጥራት እንደ ስነ-ስርዐት ስህተት ከሚታይ በስተቀር በአመልካች ላይ የተሰጠውን ውሳኔ የሚያስለውጥ አይደለም፡፡ የድርጅቱም ሂሳብ በአግባቡ የተጣራና ወንጀሉ የተፈጸመ መሆኑ ተረጋግጦ የተሰጠ ውሳኔ በመሆኑ የአመልካች፣ የሰበር አቤቱታ ውድቅ ይደረግልኝ በማለት መልስ ሰጥቷል፡፡ አመልካች ነሐሴ 23 ቀን 2006 ዓ.ም በተጻፈ የመልስ መልስ ሁለተኛ ተከሳሽ (አመልካች) በተከሰሰበት ወንጀል ጥፋተኛ መሆኑ የሚረጋገጠው አንደኛው ተከሳሽ በአግባቡ ተጠርቶ፣ ተከራክሮ ጥፋተኛ ነህ ተብሎ ሲፈረድበት ነው፡፡ ይህ ሳይደረግ ሁለተኛው ተከሳሽ ጥፋተኛ ተብሎ ሊፈረድበት አይችልም፡፡ የስር ፍርድ ቤት ድርጅቱንና ሁለተኛ ተከሳሽን ጥፋተኛ ናቸው በማለት ውሳኔ ሰጥቷል፡፡ ይህ ተገቢ ያልሆነና የወንጀል ህግን መሰረታዊ መርህ የሚጻረር ውሳኔ ነው፡፡ ምክንያቱም በስር የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት 1ኛ ተከሳሽን በመጥሪያም ይሁን በጋዜጣ አልተጠራም፣ አልቀረበም በሌለበት ይታያል ተብሎ አልተያዘም፡፡ 1ኛ ተከሳሽ ያልፈረሰ መሆኑን የማስረዳት ግዴታ ሁለተኛ ተከሳሽ የለብኝም የሚልና ሌሎች በሰበር አቤቱታው ያነሳቸውን መከራከሪያዎች የሚያጠናክር ክርክር አቅርቧል፡፡
ከስር የክርክሩ አመጣጥና ግራ ቀኙ በዚህ ሰበር ችሎት ያቀረበው የጽሑፍ ክርክር ከላይ የተገለጸው ሲሆን እኛም የበታች ፍርድ ቤቶች አመልካች የሜጋ ኪነጥበባት ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማሕበር ስራ አስኪያጅ ሆኖ ሲሰራ፣ የንግድ ትርፍ ገቢ በትክክል አለማሳወቅና የንግድ ትርፍ ገቢ ግብር አለመክፈል፣ አሳሳች ማስረጃ የማቅረብና የንግድ ድርጅቱ በፈጸማቸው ግብይቶች ወይም የንግድ እንቅስቃሴ የሰበሰበውን ተጨማሪ እሴት ታክስ በተሟላ ሁኔታ አለማሳወቅና ገቢ ያለማድረግ ወንጀል ፈጽሟል በማለት የሰጡት የጥፋተኝነት ውሳኔ በሕግ አግባብ የተሰጠ ነው ወይስ አይደለም? የሚለውን ጭብጥ በመያዝ ጉዳዩን መርምረናል፡፡
ጉዳዩን እንደመረመርነው የስር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ የሆነው ሜጋ ኪነጥበባት ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማሕበር በንግድ ህግ አንቀጽ 542 እና አንቀጽ 543 መሰረት ያልፈረሰ ወይም የንግድ ህጉ ከአንቀጽ 544 እስከ አንቀጽ 554 በተደነገጉት ድንጋጌዎች መሰረት ከሌላ ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማሕበር በተለይም ከሜጋ ማስታወቂያ ጋር በሕግ የተደነገገውን ስርዓት በማሟላት ያልተቀላቀለ መሆኑ የስር ፍርድ ቤት በውሳኔው በማረጋገጥ ውሳኔ ሰጥቷል የስር አንደኛ ተከሳሽ በህግ አግባብ ካልፈረሰ ወይም ከሌላ የንግድ ድርጅት ጋር አለመቀላቀሉ ካልተረጋገጠ፣ ህጋዊ ህልውና ያለው ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር፣ እንደሆነ ከህጉ ድንጋጌዎች ለመረዳት ይቻላል፡፡ የስር አንደኛ ተከሳሽ ሕጋዊ ሰውነት ያለው ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር በመሆኑ ከመፍረሱ ወይም ከሌላ ድርጅት ጋር ከመቀላቀሉ በፊት ይከናወን ያላቸው ተግባራት አሉ፡፡ ከእነዚህ ተግባራት መካከል የማኃበሩ ሒሳብ የማጣራት ስራ ነው፡፡ ተጠሪ የአንደኛ ተከሳሽ ሂሳብ ኦዲት ያደረገው አንደኛ ተከሳሽ የመፍረስ ጥያቄ በማቅረቡ እንደሆነ፣ ተጠሪ ያቀረባቸው ምስክሮችና የአንደኛ ተከሳሽን ሒሳብ ያጣሩት ባለሙያዎች የገለጹ መሆኑን በስር ፍርድ ቤት በግልጽ ሰፍሯል፡፡ ይህም የአንደኛ ተከሳሽ ሒሳብ በተጣራበት ጊዜ አንደኛ ተከሳሽ የመፍረስ ጥያቄ አቅርቦ የነበረ ቢሆንም በሕግ አግባብ ሒሳቡ ተጣርቶ የመፍረስ ውሳኔ ያልተሰጠና ህጋዊ ሕልውና ያለው ድርጅት የነበረ መሆኑን የበታች ፍርድ ቤቶች ፍሬ ጉዳይ የማጣራትና ማስረጃ የመመዘን ስልጣናቸው ያረጋገጡት በመሆኑ አመልካች አንደኛ ተከሳሽ ሕጋዊ ሕልውናው የከተመ ወይም የፈረሰ ድርጅት ነው በማለት ያቀረበው ክርክር የሕግ መሰረት ያለው ሆኖ አላገኘነውም፡፡
አንደኛ ተከሳሽ የሕግ ሰውነት ያለው የንግድ ድርጅት ነው፡፡ የሕግ ሰውነት ያለው የንግድ ድርጅት፣ በሕግ በግልጽ በተደነገገ ጊዜ በዋና ወንጀል አድራጊነት፣ በአነሳሽነት ወይም በአባሪነት ወንጀል ሊቀጣ የሚችል መሆኑ ሕጋዊ ሰውነት ያላቸው ድርጅቶች ሕጉ በወንጀል የሚጠየቁ እንደሆነ በልዩ ሁኔታና በግልጽ ባልደነገገባቸው ወንጀሎች የወንጀል ተጠያቂነት እንደማይኖርባቸው በወንጀል ህጉ አንቀጽ 34 ንዑስ አንቀጽ 1 በግልጽ ተደንግጓል፡፡ ማንኛውም የንግድ ድርጅት በዓመት ውስጥ ያገኘው ትክክለኛ ትርፍ ለግብር አስገቢው መስሪያ ቤት የማሳወቅ ግብር የመክፈል ኃላፊነት እንዳለበትና ይህንን ኃላፊነቱን በመጣስ በተለይም አሳሳች የሆኑ ማስረጃዎችን በማቅረብ ግብር የማጭበርበር ተግባር ከፈጸመ በወንጀል ተጠያቂ እንደሚሆን ከአዋጅ ቁጥር 286/1994 አንቀጽ 96 እና አንቀጽ 97(1) ድንጋጌዎች ተደንግጓል፡፡ አንደኛ ተከሳሽ በ1997ዓ.ም ብር 132673.06 /አንድ መቶ ሰላሳ ሁለት ስድስት መቶ ሰባ ሶስት ብር ከዜሮ ስድስት ሳንቲም/ ከንግድ ስራ ትርፍ አግኝቶ እንደነበር ነገር ግን አንደኛ ተከሳሽ በሕግ አግባብ ላልተቀላቀለው ሜጋ ማስታወቂያ ሰራተኞች የከፈለውን ደመወዝ በስልክ ክፍያና የነዳጅ ወጭ አንደኛ ተከሳሽ ለእራሱ ስራ ያወጣው ህጋዊ ወጭ አስመስሎ በማቅረብና 1997ዓ.ም ከንግድ ስራ ትርፍ እንዳላገኘና ኪሳራ እንደደረሰበት ለተጠሪ ያሳወቀ መሆኑ ተጠሪ ባቀረበው የጽሑፍና የሰው ማስረጃ ተረጋግጧል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ አንደኛ ተከሳሽ ከ1996 እስከ 2002 ዓ.ም ባከናወነው ግብይት ብር 426299.03 /አራት መቶ ሃያ ስድስት ሺ ሁለት መቶ ሃያ ዘጠኝ ብር ከዜሮ ሶስት ሳንቲም/ ተጨማሪ እሴት ታክስ ሰብስቦ ለተጠሪ ይህንን ተጨማሪ እሴት ታክስ ገንዘብ የሰበሰበ መሆኑን እንዳላሳወቀና ገንዘቡንም ገቢ እንዳላደረገ ተጠሪ ባቀረባቸው የሰውና የሰነድ ማስረጃዎች የተረጋገጠ መሆኑን ፍሬ ጉዳይ የማጣራትና ማስረጃ የመመዘን ስልጣን ባላቸው ፍርድ ቤቶች ተረጋግጧል፡፡ ሕግን በመጣስ የሰበሰበውን ታክስ ያላሳወቀ ወይም የሚፈለግበትን ታክስ ያልከፈለ እስከ አምስት አመት ሊቀጣ የሚችል መሆኑ በአዋጅ ቁጥር 285/1994 አንቀጽ 49 የተደነገገ ሲሆን የንግድ ድርጅት ይህንን አዋጅ በመተላለፍ ለሚፈጸመው ጥፋት የወንጀል ተጠያቂነት የሚኖርበት ስለመሆኑ ከአዋጁ ድንጋጌዎች ለመረዳት ይቻላል፡፡
በስር አንደኛ ተከሳሽ የነበረው የንግድ ድርጅት ለሌላ ድርጅት ሠራተኞች ሜጋ ማስታወቂያ ሠራተኞች የከፈለውን ደመወዝና የስልክ ወጭ የንግድ ተግባሩን ሲያከናውን ያወጣው ወጭ መሆኑን በሚገልጽ መንገድ ለግብር አስገቢው መስሪያ ቤት ሪፖርት በማቅረብ 1997ዓ.ም ትርፍ አግኝቶና ካገኘውም ትርፍ 39,801.32 የንግድ ስራ ትርፍ ገቢ ግብር መክፈል ሲገባው ኪሳራ እንደደረሰበት አድርጎ ሪፖርት ማቅረቡና ይህም ሪፖርት ለሌላ ንግድ ድርጅት ወጭ ሕጋዊ ባልሆነ መንገድ ለመሸፈን የወጣ ወጭ እንደ ሕጋዊ ወጭ በማቅረብ የተፈጸመ መሆኑ በኦዲት የተረጋገጠ መሆኑን እንደዚሁም አንደኛ ተከሳሽ ከ1996 እስከ 2002 ዓ.ም የሰበሰበውን ተጨማሪ እሴት ታክስ ለተጠሪ ያላሳወቀና ገንዘቡንም ገቢ ያላደገረገ መሆኑ ተረጋግጧል፡፡
አመልካች 1997ዓ.ም አንደኛ ተከሳሽ ትርፍ አግኝቶ እያለ ትርፍ እንዳላገኘና ኪሳራ እንደደረሰበት ሪፖርት በማድረግ በአዋጅ ቁጥር 286/1994 አንቀጽ 96 እና አንቀጽ 97 (1) (ሀ) የተመለከቱትን የወንጀል ድርጊቶች ሲፈጽም የአንደኛ ተከሳሽ ስራ አስኪያጅ የነበረ መሆኑ በተጣራ ማስረጃ ብቻ ሳይሆን አመልካች ባቀረባቸው የመከላከያ ማስረጃዎች የተረጋገጠ መሆኑ የበታች ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ያሳያል፡፡ አንደኛ ተከሳሽ ከላይ የጠቀስናቸውን ድንጋጌዎች በመተላለፍ ወንጀል የፈጸመ መሆኑ ከተረጋገጠ ስራ አስኪያጁ በወንጀሉ ተጠያቂ እንደሚሆን በአዋጅ ቁጥር 286/1994 አንቀጽ 102 ንዑስ አንቀጽ 1 ተደንግጓል፡፡ እንደዚሁም አንደኛ ተከሳሽ በአዋጅ ቁጥር 285/1994 አንቀጽ 49 የተመለከተውን በመተላለፍ ከ1996 ዓ.ም እስከ 2002 ዓ.ም ባከናወነው ግብይት የሰበሰበውን ተጨማሪ እሴት ታክስ ለተጠሪ ያላሳወቀና ገንዘቡንም ገቢ ያላደረገ መሆኑ ተረጋግጧል፡፡ አንደኛ ተከሳሽ የአዋጅ ቁጥር 285/1994 አንቀጽ 49 ድንጋጌ የሚጥስ የወንጀል ተግባር በፈጸመበት ጊዜ አመልካች የአንደኛ ተከሳሽ ስራ አስኪያጅ እንደነበር በተጣራ ማስረጃ ብቻ ሳይሆን አመልካች ባቀረባቸው የመከላከያ ማስረጃዎች ተረጋግጧል፡፡ አንደኛ ተጠሪ ወንጀሉን የፈጸመው ከ1996ዓ.ም እስከ 2002 ዓ.ም ባለው ጊዜ ውስጥ በመሆኑ አመልካች የአንደኛ ተከሳሽ ሂሳብ በተጠሪ በሚጣራበት 2003ዓ.ም እኔ የድርጅቱ ስራ አስኪያጅ አልነበርኩም በማለት የሚያቀርበው ክርክር አንደኛ ተከሳሽ በስራ አስኪያጅነት በሚሰራበት ወቅት ለተፈጸመው ወንጀል በአዋጅ ቁጥር 285/1994 አንቀጽ 56 ንዑስ አንቀጽ 1 መሰረት ተጠያቂ መሆኑን የሚያስቀር ባለመሆኑ የአመልካች ክርክር ተቀባይነት ያለው አይደለም፡፡
14.የስር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ ከክርክሩ ውጭ እንዲሆን አላደረገም፡፡ የስር ፍርድ ቤት ተጠሪ በአንደኛ ተከሳሽ ላይ እና በአመልካች ላይ የቀረበውን የወንጀል ክስ እና ማስረጃ ከሰማና የአመልካችን መከላከያ ከመረመረ በኋላ ‘’ስለሆነም ተከሳሹ የዐቃቤ ሕግን ማስረጃ የሚያስተባብል ማስረጃ ያላቀረቡ በመሆኑ በ1997ዓ.ም 1ኛ ተከሳሽ ባከናወነው የንግድ እቅስቃሴ ገቢን አሳውቆ ባለመክፈልና ተከሳሾች አሳሳች መረጃ በመስጠትና ኪሳራ ሪፖርት በማድረግና ከ1996ዓ.ም እስከ 2002 ዓ.ም ድረስ የተሰበሰበውን የተጨማሪ እሴት ታክስ የሰበሰቡትን በሙሉ ሪፖርት ባለማድረጋቸው ሁለተኛው ተከሳሽ (አመልካች) በስራ አስኪያጅነታቸው አንደኛ ተከሳሽ ለፈጸመው ድርጊት ተጠያቂ በመሆናቸው ተከሳሾች በአዋጅ ቁጥር 286/1994 አንቀጽ 96 እና አንቀጽ 97 ንዑስ አንቀጽ 3 (ሀ) አንደዚሁም በአዋጅ ቁጥር 285/1994 አንቀጽ 49 ላይ የተመለከተውን በመተላለፍ ጥፋተኛ ናቸው’’ በማለት ውሳኔ እንደሰጠ ከስር ፍርድ ቤት ከሰጠው ፍርድ በስምንተኛው ገጽ በአራተኛው ፓራግራፍ በግልጽ ሰፍሯል፡፡
ይህም የስር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ ከላይ በገለጽናቸው አዋጆች የተመለከቱትን የሕግ ድንጋጌዎችና በወንጀል ሕጉ አንቀጽ 34 ንዑስ አንቀጽ 1 የተደነገገውን በመተላለፍ ወንጀል የፈጸመ መሆኑን በማረጋገጥ የጥፋተኛነት ውሳኔ የሰጠ መሆኑንና አንደኛ ተከሳሽ ወንጀሉን በሚፈጽምበት ጊዜ ሁለተኛ ተከሳሽ አመልካች የአንደኛ ተከሳሽ ስራ አስኪያጅ በመሆኑ በአዋጅ ቁጥር 286/1994 አንቀጽ 102 እና የአዋጅ ቁጥር 285/1994 አንቀጽ 56 ድንጋጌዎች መሰረት ሜጋ ኪነጥበባት ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር በስራ አስኪያጅነት ሲመራ በነበረበት ጊዜ በድርጅቱ ለተፈጸመው ወንጀል በሃላፊነት የሚጠየቅ መሆኑን በማረጋገጥ የተሰጠ ውሳኔ ነው፡፡ ከዚህ አንጻር ሲታይ አመልካች የንግድ ድርጅቱ ወንጀሉን የፈጸመ መሆኑ ሳይረጋገጥ አና ለወንጀሉ ኃላፊ ተብያለሁ በማለት የሚያቀርበው ክርክር በመዝገቡ ያለውን እውነታ የሚያንጸባርቅ ሆኖ አላገኘነውም፡፡ አንደኛ ተከሳሽ ከአመልካች ጋር ለተፈጸመው ወንጀል ጥፋተኛ የተባለ መሆኑን የስር ፍርድ ቤት በመዝገብ ቁጥር 176025 ታህሳስ 19 ቀን 2004ዓ.ም በሰጠው ፍርድ በግልጽ የሚታይ ነው፡፡
አመልካች የስር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽን በአግባቡ ሳይጠራ አንደኛ ተከሳሽ በክርክሩ ተካፋይ ሳይሆን ወይም ጉዳዩ አንደኛ ተከሳሽ በሌለበት እንዲታይ ትእዛዝ ሳይሰጥ የወንጀል ክሱን ሰምቶ የወሰነ መሆኑ የሕግ ስህተት ያለበት መሆኑን መከራከሪያ አድርጎ አቅርቧል፡፡ አመልካች ከ2003ዓ.ም ጀምሮ የአንደኛ ተከሳሽ ስራ አስኪያጅ እንዳልሆነና አንደኛ ተከሳሽንም ወክሎ ክርክር ለማቅረብ እንደማይችል በስር ፍርድ ቤት የገለጸ መሆኑን ግራ ቀኙ ካቀረቡት ክርክር ተገንዝበናል፡፡ አንደኛ ተከሳሽ የወንጀል ጉዳይ የታየው የወንጀለኛ መቅጫ ስነ ስርዐት ሕግ አንቀጽ 162 አንቀጽ 167 እና ሌሎች ድንጋጌዎች ከሚደነግጉት ውጭ ነው ብሎ ካለ የስር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ በሌለበት አይቶ የሰጠው ፍርድ እንዲነሳለት ከሚያመለክት በስተቀር አንደኛ ተከሳሽ በሌለበት ታይቶ መወሰኑን አመልካች መከራከሪያ አድርጎ ሊያቀርብ የሚችል አይደለም፡፡ አንደኛ ተከሳሽ በመወከልም አንደኛ ተከሳሽ በሌለበት ታይቶ የተሰጠው ፍርድ እንዲነሳ ለመከራከር የሚያስችለው ውክልና ወይም ስልጣን የለውም ስልጣንም ቢኖረው ክርክሩ መቅረብ የሚገባው በወንጀለኛ መቅጫ ስነ-ስርዓት ሕግ ከአንቀጽ 197 እስከ አንቀጽ 102 የተደነገጉትን ድንጋጌዎች መሰረት በማድረግ መሆን የሚገባው በመሆኑ አመልካች ያቀረበው ክርክር የሕግ መሰረት ያለው ሆኖ አላገኘነውም፡፡
አንደኛ ተከሳሽ አግባብነት ባላቸው የንግድ ህግ ድንጋጌዎች መሰረት መፍረሱ ወይም ከሌላ ድርጅት ጋር መቀላቀሉን የሚያሳይ ማስረጃ አልቀረበም፡፡ ይህም አንደኛ ተከሳሽ ሕጋዊ ህልውና ያለው ድርጅት መሆኑን ያሳያል፡፡ አንደኛ ተከሳሽ በህግ አግባብ ሳይፈርስ ወይም ሌላ ድርጅት ጋር ተቀላቅሎ ህጋዊ ህልውናውን ሳያጣ አንደኛ ተከሳሽ በእውን እንዳይኖር የፈጸመበትን የንግድ ዓላማ የማይፈጽምና ተግባራዊ እንቅስቃሴ እንዳያደግ በማድረግ በቁሙ ማክሰም የሚቻል መሆኑና አመልካችም አንደኛ ተከሳሽ በህግ አይን የፈረሰ ድርጅት ነው ባይባልም በእውኑ ዓለም የሌለና የከሰመ ድርጅት ነው የሚል መከራከሪያ ያቀረቡ መሆኑን ተረድተናል፡፡ በመሰረቱ አንድን ድርጅት በቁሙ አንዲከስም በማድረግ ድርጅቱ ህጋዊ ህልውና ኖሮት ተግባራዊ የንግድ እንቅስቃሴ ሲያደርግ በነበረበት ጊዜ ለተፈጸመ ወንጀል የንግድ ድርጅቱንም ሆነ በወቅቱ ወንጀሉ በተፈጸመበት ጊዜ የድርጅቱ ስራ አስኪያጅ የነበረውን ሰውና የሌሎች ሰራተኞች የወንጀል ተጠያቂነት ለማስቀረት አይቻለም፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ሕጋዊ ህልውና ያለው ድርጅት ወንጀል እንዳደረገ ተቆጥሮ የሚቀጣው በሃላፊዎቹ ወይም ከሰራተኞች አንዱ ከድርጅቱ ስራ ጋር በተያያዘ ሁኔታ የድርጅቱን ጥቅም በሕገ ወጥ መንገድ ለማራመድ በማሰብ ወይም የድርጅቱን ህጋዊ ግዴታ በመጣስ ወይም ድርጅቱን በመሳሪያነት አላግባብ በመጠቀም በዋና ወንጀል አድራጊነት በአነሳሽነትና በአባሪነት ወንጀል ሲያደርግ መሆኑ በወንጀል ህጉ አንቀጽ 34 ንዑስ አንቀጽ 2 በግልጽ የተደነገገ መርህ ነው፡፡ አንድ የንግድ ድርጅት የወንጀል ተግባር ከፈጸመና ጥፋተኛ መሆኑ በፍርድ ከተረጋገጠ በኋላ ድርጅቱ የወንጀሉን ፍርድ ሊፈጽም የማይችልበት ሁኔታ በቁም እንዲከስም መደረጉ ለወንጀሉ አድርጎት ኃላፊ የሚሆኑትን ሰራተኞችና ኃላፊዎች በወንጀል ከመጠየቅ ነጻ የማያወጣ በመሆኑ የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ በአመልካች ላይ የሰጡት ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበትም በማለት በወንጀለኛ መቅጫ ስነ ስርዓት ሕግ ቁጥር 195 ንዑስ አንቀጽ 2 (ለ) 2 መሰረት ወስነናል፡፡
1.የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤትና የፌዴረል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጡት የጥፋተኝነትና የቅጣት ውሳኔ በወ/መ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 195 ንዑስ አንቀጽ 2(ለ)2 መሰረት በድምጽ ብልጫ ጸንቷል፡፡
ጉዳዩ የተጀመረው በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ሲሆን የአሁኑ ተጠሪ አንደኛ ተከሳሽ ሜጋ ኪነጥበብ ማዕካል ኃ/የተ/የግል ማህበር 2ኛ ተከሳሽ የአሁኑ አመልካች በማድረግ ስድስት ክሶች ያቀረበ ሲሆን በአመልካች ላይ ያቀረበው ክስ ገቢን አለማሳወቅ፣ ትርፍ አሳውቆ አለመክፈል፣ የተጨማሪ እሴት ታክስ አለመክፈል የሚሉ ናቸው፡፡ አመልካች ድርጊቱን ክደው በመከራከራቸው የግራ ቀኙ ማስረጃዎች ተሰምተው ጥፋተኛ ተብሎው የእስራት ቅጣት ተወስኖ የተገደበላቸው ስለመሆኑ ከሥር ፍርድ ቤት መዝገብ መረዳት ይቻላል፡፡ አመልካች በየደረጃው ጉዳዩን በተመለከቱት ፍርድ ቤቶች ያቀረቡት ቅሬታ መሠረታዊ ይዘት በሥር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ጥፋተኛ ሳይባል መቀጣታቸው መሠረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት መሆኑ የሚያሰይ ነው፡፡ የአሁኑ ተጠሪ አንደኛ ተከሳሽ ጥፋተኛ እንደተባለ እና ስለ መፍረሱ የቀረበ ማስረጃ አለመኖሩን አመልካች ድርጁቱ ወክለው ባይከራከሩም ለምስክሮች መስቀለኛ ጥያቄ በማቅረብ የተከራከሩ በመሆኑ የተጣበበ መብት የለም የሚል ነው፡፡
በሥር ፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ሜጋ ኪነጥበብ መእከል ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር ቀርቦ እንዲከራከር በሕጉ አግባብ ጥሪ የተደረገለት ስለመሆኑ ጉዳዩም በሌለበት እንዲታይ ግልጽ ትዕዛዝ የተሰጠ ስለመሆኑ የወሳኔው ይዘት አያሳይም ፡፡
ጉዳዩ በይግባኝ ሥልጣኑ የተመለከተው የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በሥር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ የነበረው የሜጋ ኪነጥበባት ማዕከል በሕጉ አግባብ እንዳልተጠራ በዚህ ምክንያት መዝገቡ ወደ ሥር ፍርድ ቤት መመለሱ ውጤት እንደሌለው በመግለጹ የስር ፍርድ ቤት ውሳኔ አጽሕጋዊ ሰውነት ያለቸው ድርጅቶች በሕግ በግልጽ በተመለከተ ጊዜ የወንጀል ተጠያቂነት ያለባቸው ስለመሆኑ በኢ.ፌ.ዲ.ሬ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 34 ተመልክቷል፡፡ የገቢ ግብር አዋጅ ቁጥር 286/1994 አንቀጽ 102 እንዲሁም የተጨማሪ እሴት ታክስ አዋጅ ቁጥር 285 /1994 አንቀጽ 56(1) እንደተመለከተው ሕጋዊ ሰውነት ያለው ድርጅት የወንጀል ጥፋት ከፈፀመ የድርጅቱ ስራአስኪያጅ ተጠያቂ እንደሚሆን ተደንግጓአል፡፡ የዚህ ድንጋጌ የእንግልዝኛ ትርጉም “subject to sub-Article (3) where an entity commits an offence every person who is manager of that entity at that time is treated as having committed the offence and is liable penalty under this proclamation“ የሚል ነው፡፡ ከዚህ የህግ ድንጋጌ መሠረታዊ ይዘት ዓላማና መንፈስ መረዳት የሚቻለው የአንድ ድርጅት ሥራአስኪያጅ ኃላፊ የሚሆነው ድርጅቱ በሕግ አግባብ ጥፋተኝነቱ ሲረጋገጥ ብቻ ነው፡፡ ወደ ተያዘው ጉዳይ ሲንመጣ ድርጁቱ በህግ አግባብ መጥሪያ የደረሰው ስለመሆኑ አልተረጋገጠም፡፡ የአሁኑ አመልካችም ድርጅቱ ከለቀቁ ከአንድ ዓመት በኃላ ክስ የተመሰረተባቸው ስለመሆኑ እየተከራከሩ ነው፡፡ የስር ፍርድ ቤቶች የአሁኑ አመልካች ጥፋተኛ ከተባሉ ድርጅቱም ጥፋተኛ ነው በሚል ድምዳሜ ላይ መድረሳቸው ከውሳኔያቸው ይዘት መረዳት ይቻላል፡፡ ይሁንና የስር ፍርድ ቤቶች ድምዳሜ የህግ መሰረት ያለው አይደለም፡፡ ሕግ አውጪው ከላይ በጠቀሱኩዋቸው አዋጆች ላይ በግልጽ እንዳመለከተው ቅድሚያ መረጋገጥ ያለበት የድርጅት ጥፋት መኖር ያለመኖር ነው፡፡ አንድ ድርጅት ጥፋተኛ ነው ወይስ አይደለም ወደ ሚለው ድምዳሜ ለመድረስም በህጉ የተዘረጋው የሙግት አመራር ሥርዓት በጥብቅ ተግባራት መደረግ ነበረበት፡፡ የስር ፍርድ ቤቶች አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ድርጅት ሕጋዊ ሰውነት ያለውና ያልከሰመ መሆን ያለመሆኑን በአግባቡ ሰያጣሩ ጥሪ ቢደረግለትም አይቀርብም በሚል ሰበብ እውነት የማፈላለግ ግዴታቸው (truth finding) ወደ ጎን በመተው ሕጉን የዘረጋው የሙግት አመራር ሥርዓት ሳይከተሉ ከውሳኔ ላይ መደረሳቸው መሰረታዊ የህግ ስህተት መፈጸማቸውን የሚያሳይ ነው፡፡ ከላይ እንደተመለከተው ድርጅቱ ጥፋተኛ ሳይባል ስራአስኪያጅ ነበሩ የተባሉ የአሁኑ አመልካች በወንጀል ተጠያቂ ማድረግ በአዋጅ ቁጥር 285 እና 286/1994 የተደነገገው የድርጅት እና ሥራአስኪያጅ የተጠያቂነት አወሳሰን ቅደም ተከተል ያዛባ ሂደት ነው፡፡ በመሆኑም የስር ፍርድ ቤቶች ይሁን አብላጫው ድምጽ የተጨማሪ እሴት ታክስ እና የገቢ አዋጆች ስለ ድርጅት እና ስራአስኪያጅ የወንጀል ተጠያቂነት አወሳሰን ማለትም የድርጅቱ ጥፋተኝነት በቅድሚያ የማረጋገጥ ሕጋዊ ግዴታ ታልፎ አመልካች ጥፋተኛ ናቸው በማለት የሰጡት ውሳኔ የአዋጆች ዓለማና ግብ ያላገነዘበ ነው የሚል እምነት አለኝ፡፡
በሥር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ድርጅት /ሜጋ ኪነጥበባት ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር በዚህ አገር በንግድ ህግ ተመዝግቦ የሚሰራ ድርጅት ከነበረ ስለ ድርጅቱ ሕጋዊ ሰውነት ያለው መሆን ያለመሆን ከከሰመም መቼና በማን ውሳኔ የሚሉ ነጥቦች ሊጣሩ የሚገባቸው ነጥቦች ናቸው፡፡ ምክንያቱም አመልካች ድርጅቱ ከመሰከረም 5/2002 ጀምሮ የፈረሰ ስለመሆኑ ሲከራከሩ ተጠሪ በበኩሉ ድርጅቱ አልፈረሰም ተሰውሯል በማለት መልስ አቅርበዋል፡፡ ሕግና ሥርዓት ባለበት አገር አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ድርጅት በእርግጥ ሕጋዊ ሰውነት ያለው ህያው ድርጅት ከሆነ ከሚመለከታቸው አካላት በማጣራት እውነት የማፈላላግ ሥራ መከናወን ነበረበት፡፡ በሌላ በኩል ድርጅቱ ሜጋ ማስታወቂያ ከተባለው ድርጅት ከተዋሃዳ የተቀለቀለ / Amalgamation merge /ስለመሆኑ በክርክር ሂደት ተነስቷል፡፡ ይህ በተመለከተም ሁለቱም ድርጅቶች ተዋህደው ከሆነ መቼ እና በማን ውሳኔ ሰሚነት ተዋሀዱ የሚለው መጧራት ነበረበት፡፡ አመልካች እንደሚሉት በክርክር ጊዜ አግባብነት ያላቸው ሰነዶች ለማግኘት እንደተቸገሩ በተለይም ድርጅቱ ህያው ካልሆነ እና የድርጅቱ ሕጋዊ ሠራሽ የሆነው ድርጅት ወይም ግለሰብ በጉዳዩ ጣልቃ በመግባት ካልተከራከሩ ዞሮዞሮ የአመልካች የመከላከል ሕግ መንግስታዊ መብት ማጣበቡ የማይቀር ነው፡፡ የስር ከፍተኛ ፍርድ ቤት አመልካች በተጠሪ ምስክሮች መሰቀለኛ ጥያቄ በማቅረብ ስለተከራከሩ የተጣበበ መብት የለም በማለት በውሳኔው ያሳፈረ ቢሆንም ክርክሩ ግለሰባዊ ጉዳይ ሳይሆን የአንድ ድርጅት ጥፋተኛ መሆን ያለመሆን ብሎም የድርጅቱ ሥራአስኪያጅ የወንጀል ተጠያቂነት የሚያስከትል ጉዳይ በመሆኑ ድርጅቱ እና የአሁኑ አመልካች ፈጸሙት የተባለው የወንጀል ድርጊት ለመከላከል መቅረብ ያለባቸው ሕጋዊ ሰነዶች እና የክርክር ነጥቦች ከድርጅቱ የተያያዙ አይደለም የሚለው ድምዳሜ የህጉን አጠቃላይ ይዘትና መንፈስ ያላገናዘበ ነው፡፡ ከላይ እንደተመለከተው የሥር ፍርድ ቤት ይሁን ጉዳዩ በይግባኝ የተመለከተው ከፍተኛ ፍርድ ቤት በሥር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ድርጅት ህያው ድርጅት ነው ወይስ የከሰመ ድርጅት? የከሰመ ድርጅት ከሆነ መብትና ግዴታው ለማን ተላለፈ? የሚሉትና ተያያዥ ነጥቦች በማጣራት ድርጅቱ ጥፋተኛ ነበር ወይስ አልነበረም? የሚለው በቅድሚያ ውሳኔ መስጠት ይጠበቅባቸው ነበር፡፡
በማጠቃለል በሥር ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ሜጋ ኪነጥበበት ማዕከል ኃ/የተ የግል ማህበር በቅድሚያ በሕጉ አግባብ ጥሪ ተደርጎለት ራሱ ወይም ህልውናው የከሰመ ከሆነ መብትና ግዴታው የወረሰው ድርጅት/ተቋም/ ግለሰብ ሳይጣራ እና በአግባቡ ተጣርቶ ጥፋተኛ ሳይባል አመልካች ጥፋተኛ ናቸው ተብሎ መወሰኑ በአግባቡ አይደለም፡፡ በሥር አንደኛ ተከሳሽ የነበረው ድርጅት ህልውና ካበቃ ወይም መብቱና ግዴታው የተላለፈለት ድርጅት/ግለሰብ ከሌለ በእርግጥ በሥራ አስኪያጅ የወንጀል ተጠያቂነት ያስከትላል ወይ የሚለውም ከወንጀል ቅጣት ዓላማና ግብ መታየት ነበረበት፡፡ ሜጋ ኪነጥበባት ማዕከል ኃላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር እና ሜጋ ማስታወቂያ ድርጅት በሕጉ አግባብ ያልተዋሀዱ ከሆነ የወንጀል ተጠያቂነት የሚያስከትለው ውህዳቱን የወሰኑ እና ያስፈጸሙ የየድርጅቱ ባለቤቶች ናቸው ወይስ ሥራ አስኪያጅ ነው ተጠያቂ መሆን ያለበት? የሚለውን በአግባቡ የተጣራ ጉዳዩ አይደለም፡፡ በእነዚህ ሁሉ ምክንያቶች የሥር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የተፈጸመበት በመሆኑ ሊሻር ይገባ ነበር በማለት በሐሳብ ተለይቻለሁ፡፡
ብመሰረት እተን ምንጭታት ዘቕርብዎ ዘለዋ ሓበሬታ፣ ቅድሚ’ቲ ኣመሪካ ንሱዳን ካብ መዝገብ ሽበራ ዝምውላ ሃገራት ምስራዛ፣ መንንቶም ዘይተገልጸ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን እስራኤል ዝጸዓነት ነፋሪት፣ ካብ ቴልኣቪቭ ተበጊሳ ናብ ካርቱም ኣምሪሓ።
ኣመሪካ፣ ንሱዳን ካብ መዝገብ ሽበራ ዝምውላ ሃገራት ምስራዛን፣ ኣብ ልዕሊኣ ኣጽኒዓቶ ዘላ እገዳ ድማ ምልዓላን፣ ናይቲ ኣብ ኬንያን ታንዛንያን ዝርከብ ኤምባሲታት ኣመሪካ ኣብ 1998 ዝተፈጸም መጥቓዕቲ፣ ንግዳያት 335 ሚልዮን ዶላር ካሕሳ ክትከፍልን ምስ እስራኤል ድማ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ክትምስርትን ዝቕስብ ምዃኑ’ዩ ዝግለጽ።
ሱዳን፣ እቲ ዝተሓተተቶ ካሕሳ ከምዝኸፈለትን፣ ኣመሪካ ድማ ካብ መዝገብ ሽበራ ዝምውላ ሃገራት ከምእትስርዛን እኳ እንተተገልጸ፣ ብዛዕባ’ቲ ምስ እስራኤል ዝምድና ምምስራት ዝብል ነጥቢ ግና ካብ ኩሎም ወገናት ዝተዋህበ ሓበሬታ የለን።
እስራኤል ምስ ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ባሕሬይንን ዝምድና ድሕሪ ምምስራታ፣ ዝቕጽል ድማ ምስ ስዑዲ ዓረብን ሱዳንን ክኸውን ከምዝኽእል ግምታት ክወሃቦ ጸኒሑ’ዩ።።
ዓባየይ ንሜክሲኮ ከም ሚስዮናዊት (ሰባኺት) ኰይና ምስ ኸደት፣ ቋንቋ ስጳይና ንምምሃር ዘሕለፈቶ ሽግር ኣይጽወን እዩ። ሓደ እዋን ንዕዳጋ ኸደት። ኣብ ሓደ ድኳን ብምእታው፡ ዝዝርዝር እትሽምቶም ነገራት ነታ ክትሕግዛ ዝመጸት (ኣብቲ ድኳን እትሰርሕ) ጓል ምስ ኣርኣየታ፡ ከምዚ በለታ “ብኽልተ ልሳን እዩ” (እታ ሰበይቲ፡ እቲ ሒዛቶ ዝነበረ ዝርዝር ጽሑፍ ብኽልተ ቋንቋታት እተጻሕፈ እዩ ማለታ እዩ)። እቲ ብኽልተ ልሳን ማለታ፡ ብውስጠዘጣዊ ኣዘራርባ፡ ክልተ ቋንቋታት ንምባል እዩ። (ከምዚ ኣብ ትግርይና ለውላው መልሓሱ ወይ መልሓሱ ክትነውሕ እንተ ኢልና፡ ንሓደ ዝነጋረም ወይ ተዛራባይ ሰብ እንጥቐመሉ ማለት እዩ። ውስጠዘጠ ወይ ቍንቍይና እንብሎ ኣብ ውሽጡ ብዝርከቡ ቃላት ጥራይ ትርጕሙ ብንጹር ንምርዳኡ ዘይትኽእል ክፋል ስውያ እዩ። ንመረድኢ፦ ክልተ ዝልቡ ሰብኣይ ማለት ተጠራጣሪ ማለት እዩ።---እዚ መግለጺ ብተርጓሚ እተወሰኸ እዩ።) ዝዀነ ኰይኑ፡ ኣብቲ መንጽረን ዝነበረ ብዓል-ስጋ፡ ክልተ መልሓስ ላም ክትገዝእ ደልያ እያ ትዀውን ኢሉ ሓሰበ። መሸም ኣይተረዳድኡን። ዓባየይ ቅድሚኡ መልሓስ ላም ከሺና ኣይትፈልጥን እያ። ገዛ ምስ ኸደት ግና፡ ብጠንቂ ቋንቋ ዝመጸ ዘይምርድዳእ ምዃኑ ተገንዘበት።
ካልኣይ ቋንቋ ክንመሃር ከለና--እንተላይ እቲ እንመሃሮ ሓድሽ ቋንቋ ፍቕሪ ኣምላኽ ኣካቲትካ--ጌጋታት ዘይተርፉ እዮም። እንሓንሳእ ዝርርባትና ተቓረንቲ ክዀኑ ይኽእሉ እዮም። እዚ ማለት፡ ንጐይታ ነመስግኖ፣ በቲ ኻልእ ሸነኽ ድማ ብዛዕባ ኻልኦት ሕማቕ ነውሪ። እቲ ኣረጊት ሓጥያተይና ባህርይና፣ ነቲ ሓድሽ ብክርስቶስ የሱስ ዝረኸብናዮ ህይወት ይጻረሮ። ካብ ኣፍና ብዝወጽእ፡ ክሳዕ ክንደይ ረዲኤት ኣምላኽ ከም ዘድልየና የርኢ።
ኣረጊት ልሳንና ጽርግፍ ኢላ ክትዕዘር እዩ ዘለዋ። እቲ እንኮ ነቲ ሓድሽ ቋንቋ ፍቕሪ ክትመሃረሉ እትኽእል መገዲ፣ የሱስ ጐይታ ንግግርካ ብምግባር እዩ። መንፈስ ቅዱስ ኣባና ምስ ዝዓዪ፡ ነቦ ዘስምሮ ቃላት መታን ክንዛረብ፣ ርእሰ-ግትኣት ይህበና እዩ። ነፍሲ ወከፍ ቃልና ንእኡ ነግዝኣዮ! ጐይታየ፣ ንኣፈይ ቀፊር ግበረሉ፣ ደገ ኸናፍረይ ሐሉ። መዝ 141፡3
ጐይታ የሱስ፡ ንኣፈይ ተቈጻጸር። ዝዀነ እተዛረብኩዎም ኣይግዱ፡ ዝንጉዕ፡ ቅጡዕን ሸለልትነት ዝመልኦን ቃል ይቕረ በለለይ። ቃላት ከናፍረይ ንኣኻን ንካልኦትን ዝባርኹ ይዅኑ።
በሱቁ ወለል ላይ ይራመዱ እና በስራ ቦታው ውስጥ ዋና የጭስ ኬሚካል ቴክኒሻን ማግኘት ይችላሉ. እርሱ በዞኑ ውስጥ ያለው ሲሆን, በፊቱ ላይ ባለው የሱቅ መሣሪያ ላይ ነበር. አንድ ጠፍ የሆነ ክፍል እንዴት እንደሚጠጋ, ወይም የላቀ ማሽን ካለው,በእሱ ቁጥጥር ውስጥ የ 3-ል ማስመሰያ (simulation) ን ይጠቅሳል. ማዋቀሩ, መሳሪያዎቹ, እና የኋላ ጓሮዎች እርስ በእርሳቸዉ እንዳይጣደፉ ለማድረግ ስልኩን በደንብ የተያዘ እና ቅደም ተከተል ይደረግበታል (ምስል 1 ይመልከቱ).
ከመስመር ውጭ ሶፍትዌሽን በጣም ውስብስብ እና ተግባራዊ የሆነውን በጣም ውስብስብ የታቀፈ የልጠሽን አቀማመጥ እንኳ ያዘጋጃል. ቀደም ሲል አንዳንድ ውቅሮች ለማዋቀር እና ለማስላት ልምድ ያላቸው ልምድ ያላቸው ሰዓቶችን እንኳ ወስደዋል. አሁን ሶፍትዌርየመንገዱን ዑደት እና የፕሬስ ብሬክ ባለሙያ መለዋወጫዎችን እና አርትዖቶችን በመፍጠር ሊከሰቱ ከሚችሉ ግጭቶች ለመዳን ወይም ከተወሰነ የኦፕሬተር ምርጫ ጋር ለማመሳሰል ቅደም ተከተልን ይለውጣል.
የብሬክ ማቀናበሪያው ፍሬዎች እና ቀጥታዎች በጣም ቀላል ናቸው. ስዕሉን ይገምግሙ እና የውስጥ መስተዋትን ራዲየስ ራዲየስ እና የአቀማመጥ ስልት ይገመግማሉ-የአየር ማጠፍ, ማሸነፍ, ወይም ማግባባት. አየር ማብሸብ (እና እነዚህ ቀናት ብዙ ጊዜ ነዎት), እርስዎየውስጥ መስተጋብ ራዲየስ ትክክለኛ መሆኑን ይወስናል. የተወሰነ ሬዲየስ ከቁልት ውፍረት የተወሰነ መቶኛ ያነሰ ቢሆን, ራዲየስ በአየር አመጣጣኝ ሊሠራ አይችልም. ለካርቦን አረብ ብረቶች በዝርዝሩ ራዲየል ራዲየስ ውስጥየቁሳዊው ውፍረት 63 ከመቶው ይደርሳል. ከዚያ ከዚህ ያነሰ ከሆነ ጥርሱ ፍጥነት ይቀይራል እና በቅርስ መስመር ላይ ቀስ በቀስ መገንባት ይጀምራሉ. ቅርጫው ከእውነታው የማይካካሽ ከሆነ, ህትመቱን እንደገና ለመገምገም ተመልሶ ነው.
ራዲየስ የሚቻል ከሆነ ተገቢውን የውሃ መክፈቻን ያሰላስልዎታል. በአየር ውስጥ ሬዲየስ ቅጾችን እንደ ወትሮው ስፋት መጠን በማጋለጥ, ለግዝዝ አረብ ብረት ወለል ከምድር ወለል 16% ነው. ከዚያም ትክክለኛውን ሹክሹክን ይመልከቱራዲየስ እና ሙት ስፋት ይገኛሉ, እና ማዋቀሩ የጋን ብሬን በኬሚ ገደብ ውስጥ መሆኑን ያረጋግጣል. በቅርብ የሚገኙትን መሳሪያዎች መምረጥ, የማብቂያ ቅነሳዎችን ያስሉ, እና በመንገድዎ ላይ ነዎት.
ሶፍትዌሮች እነዚህን አብዛኞቹን ስሌቶች ያጠኑታል, ግን ፊዚክስን አይቀይሩም, እንዲሁም አንድ አከናዋኝ ከሌላው ጋር እንዴት እንደሚሠራ በጥልቅ ማወቅ አይቻልም. ይህ የጋዜጣ ፍሬን መርሃግብር, ሱፐርቫይዘር, እና የመምሪያ ሥራ አስኪያጅ ናቸው.
አንድ ክፍል ወደ ወለሉ ይላካል እናም በሊሳ ወይም በንጭል ተቆርጦ ይቀመጣል, ከዚያም ክለሳ ይደረጋል, ይህም አዲስ ቁሳቁር ውፍረት ያካትታል. "እርግጥ ነው, ውፍረት ሲለወጥ ለውጦችን በሚመለከት የብሬክ ማቀናበሪያ ብዙ ነገሮችን ይለውጣልትክክለኛውን ስፋቶችና አንግሎችን በማስተካከል. "ካጋጠሙን ችግሮች ውስጥ አንዱ ይህ ነው, እና የማስተዳደሪያ ሶፍትዌሮችን ጨምሮ ይህን ለማስወገድ ብዙ ያደረግን, ስለዚህ ከዚህ በፊት ህትመቱን ለመጠቆም እንችላለንወደ አዲሱ ክለሳ መሻሻሉን ለማረጋገጥ ወደ መገናኛ ብሬክ ይዘው ይመጣሉ. "
ይህ የክለሳ ጥያቄ በየጊዜው የሚከሰት ችግር ያመጣል-ትንንሽ ዓይነቶች ከዋናው መነሻ (መልክ 2 ይመልከቱ) ይለያያሉ. በሺዎች የሚቆጠር ጉድለት በሚፈጠርበት ጊዜ, እንዲህ ዓይነቱ ልዩነት ቀዶ ጥገናን ወደ ቀዶ ጥገና ሊወረውር ይችላል. መሣሪያውን ካሳለፉ, መሳሪያውጥቁር ቡኒዎች በተወሰነ ውፍረት ውስጥ እንዲተገበሩ ተደርጎ የተሰራ ነው. የአየር ንብረትን ካበቁ ሌላ የተለየ ቁመት የቀዘቀዘ ቅናሾችን ይቀንሳል. ለትክክለኛ ቅርፅ ሲዋሃድ, ቁሳዊ ውፍረት ሁሉ ሁሉንም ነገር ይቀይራል.
ፍጹም በሆነ ዓለም, አንድ ሱቅ ከአራት ማዕዘን መለኪያ እና እርማት ጋር በሚታወቁ አዲስ የፕሬስ ብሬክስ የተሞላ ነበር. ነገር ግን አብዛኞቹ ሱቆች የድሮ እና አዲስ መሳሪያዎች ጥምረት አላቸው.
ሱቁ በተቃራኒ ኳሳሪነት ምክንያት የቁሳቁስ ችግርን ያሸንፋል. በማንኛዉ ማኑፋክቸሪንግ ማኑዋል ውስጥ የማያገኙዋቸዉን ልምዶች, ግን መፍትሄው በተለዋዋጭ ቁሳቁሶች ምክንያት የሚነሱ ችግሮችን በማሸነፍ ነው.ለብዙ ርዝመት የሽቦ ቀበቶዎች.
ቋሚ መዋቅርን ለማረጋገጥ ሱቁው ጠፍጣፋውን ንድፍ ያዘጋጃል, ከዚያም ከተወሰኑ ወፍጮዎች ላይ የተወሰኑ ቁሳቁሶችን ያርጋግማል. ከዚያም በዚያ የተወሰነ ይዘት ላይ ተመርኩዞ የተዘጋጀ የቅንብር ወረቀት ይፈጥራል. "አንዴ ጥሩ ከሆንንከዛ ዕጣው ባሻገር ቁሳቁስ በዊንዶን, በለር, እና በውሃ እንሰሶች ላይ ተጠቁሟል, ስለዚህም ለተወሰነ ሥራ ስራ ላይ እንደሚውል እናውቃለን. "