Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
እቲ ኣብ ዕላዊ መርበብ ሓበሬታ መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ዝወጽአ መግለጺ፡ “እቲ ኣብ ኤርትራ ብቕልጡፍ ዝቕየር ዘሎ ኩነታት” ምኽንያት ብምግባር፡ ንግዚኡ ንኹሎም ሰራሕተኛታቱ ካብታ ሃገር ከምዝውጽኦምን፡ እቲ ኤምባሲ፡ ኣብ ኤርትራ ንዝርከቡ ዜጋታት ዓባይ ብሪጣንያ ናይ ዕስራን ዓርባዕተን ሰዓታት ቆንስላዊ ሐገዝ ከምዝህብን ገሊጹ።”
ሐደ ግዜ ሹም ፍረሓንስ ዘይግራቶም ዘሚቶም ስለ ዝሐረሱ ኣብ ዳኛ ዓዲ ተኸሲሶም ምስ ቀረቡ እቶም ዳኛ ቃልኩም ምለሱ ተኸሲስኩም ኣለኹም በልዎም ንሶም ዝገበርዎ በደል ስለ ዝፈለጡ መዓልቲ ቆጸራ ሃቡኒ በልዎም። ዳኛ ከአ ሕራይ ኢሎም ቆጸራ ክንልውጠልኩም ዋሕስ ትኸሉ ኢሎም ቆጸራ ለወጡሎም፡ እንተኾነ ግን ሹም ፍረሓንስ አብቲ ካልአይ ቆጸራ ስለ ዘይተርኽቡ ነቲ ዋሕሶም ንኸምጽኦም ምስ ተነግሮ ከይዱ ንሹም ፍረሓንስ ኣምጽኦም ዳኛ እንታይ ኮንኩም ኣብ ቆጸራኩም ዘይተረኸብኩም ኢሎም እንተሐተትዎም ከም ዝተረትዑ ስለ ዝፈለጡ ከምዚ ክብሉ ታዛረቡ።
ሓደ ካብቶም ሃዳኖ፡ ከምዚ እናበለ፡ ብጸርፊ ልብድ የብሎ፡ የሕርቖ። ኣንታ ንፈልጠካ እንዲና፡ ኣንታ ሕልኩስ፡ ወድ’ዛ ምንታይ’ዶ፡ ኣቦኻ ወዲ ምንታይ’ዶ፡ ዓሌትኩም ንፈልጦም እንዲና፡ ሓሞት መዓናጣ ዘይብልኩም’ዶ። እስኪ ንዓ ሰብኣይ እንተኰንካ…..
Next articleእንግዳችን – የአቶ ጃዋር ጠበቃ አባይ ሚዲያን እከሳለሁ አሉ!! ከህግ አንፃር ይችላሉ ወይ? ጥልቅ ውይይት – አቶ ተ/ሚካኤል አበበ | Abbay Media
በግሌ ግን በዚህ ስአት እንደ አማራ የተከፈተብንን የዘር ፍጅት ለመቀልበስ ልዩነቶችን በይደር አስቀምጦ እንደ አማራ በአንድነት መቆም ጊዜው የሚጠይቀው አማራዊ ግዴታ ነውና አልተገረምኩም ሁላችንም ቅድሚያ እንደ አማራ ከመቸውም ጊዜ በከፋ ሁኔታ የተደገሰልንን ጥፋት መመለስ ላይ መረባረብ ተገቢ እና ለነገ የማይተው ነው እላለሁ።
McKnight በ A ጠቃላይ የዩኤስ አክሲዮን ማህበር E ንኳን E ያንዳንዱን የካርበዛ ልቀት መጠን ከ A ጋር ጓደኞቻቸው ጋር ሲወዳደር ወደ ካምፓኒዎች E ንዲሸጋገር ይረዳል. በተጨማሪም የድንጋይ ከሰል ድርጅቶችን አይመለከትም. በ 1 ሺህ ገደማ የእዳ ክምችት ላይ, ፈንዱ የኢንቨስትመንቱ የካርቦን መጠን (በካርድ ዶላር በአንድ ግሪንሀውስ ጋዝ ልቀት) በ 53% ይቀንሳል.
በ 2016, ሚሊን ለድርጅቱ የካርቦን ቅልጥፍና ክብደት በስፋት የ ESG መመዘኛዎችን አክሏል. አሁን, የአንድ ኩባንያ ቦታ 25% ሌሎች አካባቢያዊ, ማህበራዊ እና አስተዳደራዊ (ESG) መስፈርቶችን ያንጸባርቃል.
እ.ኤ.አ. በ 2016 ማክኪንደንት (ፈንድኬቲቭ) ለካናዳዎች በጋርዮሽ ልቀቶች (ሪፖርቶች) ያልታተሙ ከ 170 በላይ ኩባንያዎች ጽፈው ነበር የሮክፌለር ወንድማማች ፋውንዴሽን እና ናታን ካምሚንግስ ፋውንዴሽን ተባብረን ኢንቨስትመንትን ለህዝብ ግልጽነት እንዲገልፁልን ለማድረግ. (ደብዳቤውን ያንብቡ እዚህ).
የተያዙ፣ በጥበቃ ሥር ያሉና በፍርድ የታሠሩ ሰዎች ለ COVID-19 ወረርሽኝ ይበልጥ ተጋላጭ በመሆናቸው ልዩ ትኩረት ያሻቸዋል! ሰኔ 9 ቀን 2012ዓ. – ETHIOPIAN HUMAN RIGHTS COUNCIL
ወላይታ ድቻ በዝውውር መስኮቱ ተጫዋቾች ቢለቁበትም አዳዲስ ተጫዋቾችን በማስፈረም ክለቡን እያጠናከረ ይገኛል፡፡ በዛሬው እለትም ዩጋንዳዊው ያስር ሙገርዋን ለማስፈረም ተስማምቷል፡፡
ኦርላንዶ ፓያሬትስን ለቆ ቅዱሰ ጊዮርጊስን በተጠናቀቀው የውድድር ዘመን የተቀላቀለ ሲሆን በክለቡ መደበኛ ተሰላፊ ባይሆንም በርካታ ጨዋታዎች ማድረግ ችሏል፡፡ በቀጣዩ አመት በካፍ ኮንፌዴሬሽን ዋነጫ የሚካፈለው ድቻ ከዚህ ቀደም 5 ተጫዋቾችን ያስፈረመ ሲሆን ወደ ድሬዳዋ ለማምራት ተስማምቾ የነበረው አናጋው ባደግ በክለቡ ለተጨማሪ አመታት መፈረሙ ተነግሯል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ድንቅ የውድድር አመት ያሳለፈውና ለእረፍት በትውልድ ሀገሩ ቶጎ የሚገኘው አራፋት ጃኮ ወደ ኢትዮጵያ ሲመለስ ለድቻ እንደሚፈርም ይጠበቃል፡፡
እዚአ ሞስታዋቂያ ብዚ ቆንቃታት ተቶርግማ አላ: ዓራቢኛ - ኡይጉር - በንጋል - አንግሊዝ - ህንዲ - ቦስን - ታይላንድ - ጣጂክ - ፋራንስ - ነባሌ - ኦዝቦክ - ሆላንድ - ፋርሲ - ችይና - ካናዳ - ግረክ - ቬትናም - አፋር - ኩርዲ - ሶማሊ - አማርኛ - ኦርዶ - አስባን - ባምባር - ሲንሃል - ታሚል - ተሉጉ - አካኔ - ቱርክያን - አልባን - አሳሚ - ሞሪ - ሺርከስ - ማላያላም - ማግዶነ
አብዛኛውን ጊዜ በታሪክ ውስጥ የሚሰራው ትልቁ ወንጀል የራስን ምንነትና ችሎታ አለማወቅ ነው። አንድ ሰው ራሱንና ችሎታውን ሲያውቅ ብቻ ነው ሌላን ሰው ሊያውቅ የሚችለው። ስለዚህም ይላል ሶክራተስ፣ መጀመሪያ ራስህን ዕወቅ። ሁለተኛው፣ ትልቁ የታሪክ ወንጀል ደግሞ ግልጽ የሆነ ፍልስፍና ወይም መመሪያ ሳይኖር ትግል ብሎ መጀመር። በሶስተኛ ደረጃ፣ ታጋይ የሚባለው በአንድ ድርጅት ዙሪያ የሚሰባሰበው ወይም ደግሞ ተዋጊ ሆኖ የሚመለመለው ኃይል ስለትግሉ ዋና ዓላማ በቂ ግንዛቤ እንዳይኖረው ማድረግ። በአራተኛ ደረጃ፣ ለመዋጋት የሚመለመለው ኃይል ከዕውቀት እንዲርቅ ማድረግ። መንፈሱ በጦርነት አስተሳሰብ ብቻ እንዲመረዝና ጨካኝ እንዲሆን ማድረግ። በአምስተኛ ደረጃ፣ በድርጅቱ ውስጥ ዲሞክራሲያዊ ውይይትና ክርክር እንዳይለመድ ማድረግና መጠየቅን አለመፍቀድ፤ ከአመራር የመጣን ትዕዛዝ ብቻ ተግባራዊ ማድረግ።
የሰላማዊ ትግል የሚያካሂዱ ድርጅቶችም ጋ ስንመጣ ተመሳሳይ የአሰራር ስልት እንመለከታለን። የተለያየ ስም ይዘው በኢትዮጵያ ስም የሚንቀሳቀሱ ወይም የሚነግዱ ድርጅቶች እንደዚሁ ግልጽ የሆነ ፍልስፍናና ዓላማ የላቸውም። በአብዛኛዎች ድርጅቶች ውስጥ አንድ ሰው መሪ ሆኖ ከተመረጠ በኋላ ዕድሜ ልኩን መሪ ሆኖ ይቀራል። መሪ ሆኖ የሚመረጠው ሰው ወይም አካል ከመጀመሪያውኑ ፐርሰናሊቲ ከልት ያዳብራል። የማይጠየቅና የማይከሰስ ይሆናል። በድርጅቱ ውስጥ ውይይት ወይም ክርክር ሳይደረግ ከውጭ ኃይሎች ጋር ልዩ ግኑኝነት ይፈጥራል። ወይም እዚህና እዚያ በመሯሯጥ ይይድረሱልኝ ጩኸቱን ያስማል። በዚህ መልክ በራስ መተመማን የሚለው መርህ በያንዳንዱ አባል መንፈስ ውስጥ እንዳይቀረጽ በማድረግ ለዕውነተኛ ነፃነት የሚደረገው ትግል ፈሩን እንዲስት ይደረጋል። አብዛኛዎች ድርጅቶች ስለዓለም አቀፍ ፖለቲካና የኢኮኖሚ አደረጃጀት ይህን ያህልም ግልጽ የሆነ ግንዛቤ የላቸውም። በተለይም እያንዳንዱ አገር የራሱን ዕድል በራሱ መወሰን እንዳለበትና፣ ነፃና ለህዝባችን አለኝታ የሚሆን በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተደገፈ ጠንካራ ኢኮኖሚ መገንባት እንዳለበት ግልጽ የሆነ አቋም የላቸውም። እንደ ነፃ አውጭ ድርጅቶችም በሰላማዊ መንገድ እንታገላለን የሚሉት ድርጅቶችም በውስጣቸው ስለዛሬው የአገራችን ሁኔታና ስለተከታታዩ ትውልድ ዕጣ ምንም ዐይነት ጥናትና ክርክር አያደርጉም። በተለይም መሰረታዊ በሆኑ እንደ ኢኮኖሚክስ፣ ማህበራዊ ጉዳዮች፣ ስለጤናና ስለትምህርት፣ ስለከተማዎች ግንባታና የቤት አሰራር ዘዴዎች፣ ስለማዕከለኛና ትናንሽ ኢንዱስትሪዎች…ወዘተ. መተከል አስፈላጊነት ጥናት አይደረግም። የአገራችንን የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊ፣ የፖለቲካና የባህል ሁኔታ የሚያትት ጋዜጣም ሆነ መጽሄት የላቸውም ወይም በየጊዜው አያወጡም። በተጨማሪም መንግስት ከዓለም አቀፋዊ ተቋማት ጋር እየተስማማ ተግባራዊ በሚያደርገው የኢኮኖሚ ፖሊሲ ላይ ምንም ዐይነት ውይይትና ጥናት አያቀርቡም። ስለሆነም የአብዛኛዎቹ ድርጅቶች አቋም ምን እንደሆን በግልጽ የሚታወቅ ነገር የለም።
የትጥቅም ሆነ የሰላማዊ ትግል የሚያካሄዱ ድርጅቶች ዋናው ችግር ስልጣንን በመያዝ ላይ ያተኮረና መቼ ነው የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስተር የምሆነው በሚለው ላይ ያነጣጠረ ስለሆነ ይህንን ያህልም የሰፊው ህዝብ ኑሮና መሻሻል ስላለበት ጉዳይ እምብዛም አያስጨንቃቸውም። የአገራችንን ሁኔታ በሰፊው በማጥናት ይህች አገር የግዴታ መሰረታዊ ለውጥና ዘመናዊ ተቋማት ያስፈልጓታል ብለው በምሁራዊ ስሜትና በጥልቅ ጥናት ላይ በመመርኮዝ አይታገሉም። ስለሆነም አስተሳሰባቸውና የትግል ስልታቸው ተራማጅ ባህርይ ወይም መሰረታዊ ለውጥን የማምጣት ኃይል የለውም። የኢትዮጵያ ህዝብ ደሀና ለማኝ ሆኖ እንዲቀር የሚያደርግ የትግል ስልትና አሰራር ነው በአብዛኛዎቹ ድርጅቶች ውስጥ የሰፈነውና የተለመደው ማለት ይቻላል።
በተለይም ወደ ነፃ አውጭ ድርጅቶች ጋ ስንመጣ አነሳሳቸው በሙሉ የአገራችንን ታሪክ በተሳሳተ መልከ ከመተርጎም የመነጨ ነው። በእነሱ „ፍልስፍና“ መሰረት እስካሁን ድረስ ኢትዮጵያን ሲገዛ የነበረው ከአንድ ብሄረሰብ የተውጣጣ ነው። ይህ ዐይነቱ ከአንድ ብሄረሰብ የተውጣጣ አገዛዝ የሌሎችን ብሄረሰቦች የዳበረ ባህልና ስልጣኔ በመጨፍለቅ ወይም ድምጥማጡን በማጥፋት የራሱን ባህልና ቋንቋ እንዲቀበሉ በማድረግ ጭቆናን ያሰፈነ ነው። ወደፊት እንዲራመዱና የስልጣኔን ብርሃን እንዲያዩ ከማድረግ ይልቅ በጨለማ ዓለም ውስጥ እንዲኖሩ ያደረገ ነው። ስለሆነም ትግሉ ይህንን ዐይነቱን የአንድ ብሄረሰብ አገዛዝ የሰፈነበትን ስርዓት በማስወገድ በተራችን ደግሞ የራሳችንን የበላይነት ማስፈን ነው። በዚህ ዐይነት መንፈስ የሚነደፈው የትግል ስልት ፀረ-ሳይንስ፣ ፀረ-ፍልስፍናና ሀተታ አልባ ነው። ከዕውነተኛ ዕውቀት የራቀ በመሆኑ ቆሜለታለሁ የሚባለውን ብሄረሰብ ነፃ ሊያወጣው የሚያስችል አይደለም። ሰብአዊነትን ያስቀደመ ሳይሆን ቂም-በቀለን ያስቀደመና በጥላቻና በውሸት ላይ የተመሰረተ የትግል ዘዴ ስለሆነ ህዝብን የመከፋፋልና የእርስ በእርስ የማጋጨት ኃይሉ ከፍ ያለ ነው። ይህ ዐይነቱ የህብረተሰብን ሳይንስና የህብረተሰብን ዕድገት የሚቃረን የትግል ዘዴ የት እንዳደረሰን ባለፉት አርባ ዐመታት፣ በተለይም ወያኔ 28 ዐመታት ያህል አገራችንን ሲገዛ ያየነው ነው።
ሁለቱም የተለያየ ፍልስፍናና ዓላማ ያላቸው ልዩ ልዩ ድርጅቶች የመጨረሻ መጨረሻ አንዳች ዐይነት ፖለቲካ የሚባል ነገር እናካሂዳለን ይሉናል። ጥያቄችን ግን ስለፖለቲካ በሚያወሩበት ጊዜ ፖለቲካ ማለት ምን ማለት እንደሆን ገብቷቸዋል ወይ? ፖለቲካ ከተለያዩ ዕውቀቶች ጋር መያያዝ እንዳለበት ተረድትዋል ወይ? ስለፖለቲካ በሚያወሩበት ጊዜ የብዙ ሚሊዮንን ህዝብ ዕድል እንደሚወስኑ ተገንዝበዋል ወይ? ዛሬ በፖለቲካ ስም የሚካሄደው ትግል የተከታታዩንም ትውልድ እንደሚነካ ተረድተዋል ወይ? አንድ ህዝብስ በምን መልክ ቢደራጅ ነው ዕውነተኛ ነፃነቱን ሊቀዳጅ የሚችለው? ወይንስ መሪዎች ነን የሚሉት ስልጣንን ከጨበጡ በኋላ በደመ-ነፍስ በመመራት የሚፈልጉትን ነገር ለማድረግ ነው ወይ ዋና ዓላማቸው? በመሪዎችና በተቀረው ህዝብ ዘንድስ የሚኖረው ግኑኝነት በምን መልክ ይዋቀራል? በፖለቲካና በነፃነት መሀከልስ ያለው ግኑኝነት ምን ይመስላል? ፖለቲካስ ከዕውነተኛ ነፃነት ተነጥሎ የሚታይ ነገር ነው ወይ? እያልን ደረጃ በደረጃ ለመመርመር እንሞክር። ፖለቲካ ማለት ምን ማለት ነው? ሁሉም ፖለቲከኛ መሆን ይችላል ወይ? የሚሉትን ጥያቄዎች በማንሳት ለመወያየት እንሞክር።
እንደማንኛውም ሳይንሳዊ ዕውቀት ፖለቲካም ሳይንስ ነው። ፖለቲካን ሳይንስ የሚያሰኘው በአንድ አገር ውስጥ የሚኖርን ተጨባጭና በሰዎች፣ በተለይም በገዢው መደብና በተቀረው የህብረተሰብ ክፍል፣ በብዙ መልኮች ሊገለጽ የሚችልውን ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ግኑኙነትን መተንተኛ መሳሪያ ስለሆነ ነው። እንደ አንድ አገር ወይም ህብረተሰብ የማቴሪያል የዕድገት ደረጃና ፖለቲካዊ ንቃተ-ህሊናና ህዝባዊ አደረጃጀት ሁኔታ የአተናተኑም ዘዴ ይለያል። ስለሆነም በአንድ አገር ውስጥ ስልጣንን የጨበጠ ኃይል ጨቋኝና ለተስተካከለና ለተሟላ ዕድገት እንቅፋት ከሆነ ለምን እንቅፋት ለመሆን እንደቻለ ወይም ደግሞ ለምን ዲሞክራሲያዊ ባህርይ እንደሌለው መመርመር የሚቻለው ፖለቲካ ሳይንሳዊ ባህርይ እንዳለው ግንዛቤ ከተገባ ብቻ ነው። ፖለቲካ ሳይንሳዊ ባህርይ ሊኖረው የሚችለው ከሌሎች ዕውቀቶች፣ ማለትም ከፍልስፍናና ከህብረተሰብ ሳይንስ ወይም ከሶስዮሎጂ ጋር በቀጥታ የተያያዘ መሆኑን ግንዛቤ ካለ ብቻ ነው። በተለይም ፖለቲካ በፍልስፍናና በማህበራዊ ሳይንስ እስካልተደገፈ ድረስ የህዝቡን የኑሮ ሁኔታና፣ በህብረተሰቡ ውጥ ያለውን የኃይል አሰላለፍ በደንብ ለማንበብና በቲዎሪ አማካይነት ለመተንተን በጣም ያስቸግራል። በምድር ላይ የሚታየውን ተጨባጭ ሁኔታ መተንተን ካልተቻለ ደግሞ ያለውን ችግር ለመቅረፍ የሚያስችል የኢኮኖሚና የማህበራዊ ፖሊሲ ለመንደፍ ያዳግታል። ስለሆነም ስልጣንን የጨበጠው ኃይልም ሆነ ስልጣን ላይ ለመውጣት የሚታገሉ የተለያዩ ድርጅቶች በምን ዐይነት ፍልስፍናና ርዕዮተ-ዓለም እንደሚመሩ በግልጽ ማሳየት አለባቸው። በግልጽ የሚታዩ ህዝባዊ ችግሮችንም በቲዎሪ ደረጃ መተንተንና እንዴትስ መፈታት እንደሚችሉ በግልጽ ማስቀመጥ አለባቸው። ይህንን ሲያደርጉ ብቻ ነው ድርጅቶቻቸው በእርግጥም ፖለቲካዊ ይዘት እንዳላቸውና ለህዝብና ለአገር መቆርቆራቸውን ማወቅ የሚቻለው።
በረጅሙ ጊዜ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ታሪካችን ተጨባጭ ሁኔታዎችን፣ ማለትም ድህነትንና ረሃብን፣ አጠቃላይ የሆነ ኢኮኖሚያዊ ድቀትን፣ የጠቅላላውን ህዝብ የአኗኗር ሁኔታና ባህላዊና የስነ-ልቦና ነክ ነገሮችን የማንበብና የመተንተን ልምድ በፍጹም የለንም። እንደሚታወቀው አንድ ሰው አሞት ሀኪም ቤት ሲሄድ ሃኪሙ መድሃኒት ከማዘዙ ወይም አጠቃላይ ህክምና ከማድረጉ በፊት ለምን እንደመጣና የትስ ቦታ ላይ እንደሚያመው መጠየቅ አለበት። የአኗኗሩን ሁኔታ፣ ስለሚመገባቸው ምግቦች፣ አልክሆል ይጠጣ አይጠጣ እንደሆን፣ ሲጋራ ያጨስ አያጨስ እንደሆነና፣ ስፖርትስ ይሰራ እንደሆን… ወዘተ. ይጠይቀዋል። የሚያስፈልጉትን ጥያቄዎች ከጠየቀው በኋላ በልዩ ልዩ መሳሪያዎች ይመረምረዋል። የልቡን ትርታና የትንፋሹን ሁኔታ ይለካል። እንደየሁኔታው ዐይኑንና ጠፍሮችን፣ እንዲሁም ጉልበቱን ነካ ነካ ያደርጋል፤ ወይም ያያል። ይህንን ሁሉ ካደረገ በኋላ ምርመራው በቂ መስሎ ካልታየው ሌላ ምርመራ ያደርግለታል። በቂ ምርመራ ካደረገለትና በእርግጥም የበሽታውን ምክንያትና ዐይነት ካወቀ ብቻ መድሃኒት ያዝለታል፤ ወይም ህክምና ያደርግለታል። ለአንድ ህብረተሰብም በደፈናው አንዳች ዐይነት የኢኮኖሚ ፖሊሲ ከመንደፉ በፊት የአገሪቱንና የህብረተሰቡን ችግር በጥልቀት መመርመር አለባቸው። ለድህነትና ለኋላ-ቀርነት ምክንያቶች የሆኑ ነገሮች መታወቅ አለባቸው። ለችግሮች ዋና ምክንያት የሆኑ ነገሮች ከመመርመራቸውና ከመታወቃቸው በፊት በአቦሰጡኝ ተግባራዊ የሚሆን የኢኮኖሚ ፖሊሲ ድህነትን በፍጹም አይቀርፍም፤ ከኋላ-ቀርነትንም አያስወግድም። እንደዚሁም ትግል የሚሉት ፈሊት ከመጀመሩ በፊት የትግሉ አስፈላጊነት መመርመር አለበት። አገዛዙ ለምን ድህነትን ፈልፋይና ጨቋኝ ስርዓት እንደሆነ ማጥናት ያስፈልጋል። ምክንያቶቹ ከታወቁ በኋላ ደግሞ የግዴታ ችግሮችን ለመረዳትና ለመተንተን የሚያስችሉና መልስም ለመፈለግ የሚያመቹ ትክክለኛ የሆኑ የፍልስፍና፣ የሳይንስና እንዲሁም የቲዎሪ መመሪያዎች መፈለግ አለባቸው። እንዲያው በደፈናው ድርጅት እንመስርት ወይም ደግሞ የጫካ ትግል ማድረግ አለብን ብሎ ወደ ጫካ ወይም በረሃ መግባት ላለው ችግር መፍትሄ ከመስጠት ይልቅ ውስብስብና በቀላሉ የማይፈታ ያደርገዋል።
ስለሆነም ትግል የሚሉትን ፈሊጥ አንግበው በስላማዊ መንገድም ሆነ የጦርነት ትግል የሚያካሂዱ ድርጅቶች ስለፖለቲካ ያላቸው ግንዛቤ የተጣመመ ወይም አልቦ ነው ማለት ይቻላል። አነሳሳቸው በስሜት ላይ የተመረኮዘ እንጂ ምርምርን መሰረት ያደረገና በአንዳች ዐይነት ፍልስፍና በመመራት አይደለም። ያለውን አጠቃላይ ሁኔታ በጨቋኝና በተጨቋኝ መደብ መሀከል ያለ ችግር አድርገው በመቁጠር፣ አሊያም ደግሞ ኢትዮጵያ የብሄረሰቦች እስር ቤት ናት በማለት በደፈናው ትግል ይጀመራሉ። በዚህ ዐይነት የትግል ስልት ውስጥ ጨቋኝ የሚባለው መደብ የንቃተ-ህሊና ሁኔታ ቁጥር ውስጥ አይገባም። በተጨማሪም የንቃተ-ህሊናውን የዕድገት ደረጃ ሊወስን የሚችለው በምድር ላይ የሚታየው የማቴሪያል ሁኔታ በፍጹም አይነበብም። እንዲያው በደፈናው ትግሉ በጨቋኝና በተጨቋኝ መሀከል ያለ ነው በማለት ይደመደማል። ያለውም አማራጭ ጨቋኝ የሚባለውን መደብ በጦር ትግል ማውረድና የተጨቋኙን መደብ መንግስት ማቋቋም ነው። በታሪክ እንደተረጋገጠው ከሆነ ግን ተጨቋኝ የሚባለው መደብ ስልጣንን አይይዝም። ስልጣን ላይ ቁጥጥ የሚለው በጭፍን አስተሳሰብ የሚመራው ኋላ-ቀር የሆነ የንዑስ ከበርቴ መደብ ወይም ከዩኒቨርሲቲ ትምህርቱን አቋርጦ የወጣ ኤሊት ነው። በዚህ መልክ የተደረገና የሚደረግ ትግል ከመጀመሪያውኑ ፖለቲካ የሚባለውን ታስሪክ መስሪያ ሳይንስ ትርጉም እንዳይኖረው ያደርጋል። ህብረተሰብአዊ ችግሮችን መተንተኛና መፍቻ ከመሆኑ ይልቅ ወደ መጨቆና መሳሪያነት ይለወጣል።
ስለፖለቲካ በሚወራበት ጊዜ ሁለት ዐይነት የትግል ዘዴዎች አሉ። አንደኛው አብዮትን ማካሄድ ነው። ይሁንና ግን ለብዙ መቶ ዐመታት የአንድን ህብረተሰብ ዕድል ሲወስን የኖረ ከትውልድ ወደ ትውልድ የተላለፈን ስርዓት ከመቅጽበት መለወጥ በፍጹም አይቻልም። ሺለር የሚባለው ገጣሚና የቲአትር ደራሲ „ተፈጥሮ መዝለልን አትችልም“ እንዳለው አንድን ማህበረሰብ ከአንደኛው ወደ ሌላኛው ስርዓት በጉልበት መለወጥ አይቻልም። ጨቋኝ የሚባለው መደብ ቢወገድም ለብዙ መቶ ዐመታት ስር የሰደዱ አስተሳሰቦችና የአኗኗር ስልቶች፣ እንዲሁም የእርስ በእርስ ግኑኝነትን ከመቅጽበት በመለወጥ በሌላ መተካት በፍጹም አይቻልም። ባህላዊ የአኗኗር ስልቶች ለረጅም ጊዜ ተተክለው የሚቆዩበት ጊዜ አለ። በሌላ ወገን ግን ባህልንና የእርስ በእርስ ግኑኝነቶችን እንዳሉ ለማውደም መሞከር የማያስፈልግ ማህበራዊና የስነ-ልቦና ቀውስ ውስጥ ሊከት ይችላል። ከዚህ ስንነሳ ፖለቲካ በዝግታና በተከታታይነት፣ ይሁንና ደግሞ ሳይንሳዊ በሆነ መንገድ መካሄድ ያለበት ጉዳይ ነው። ይኸኛው ሁለተኛው መንገድ ኢቮሉሽነራዊ ስለሆነ ፖለቲካ የሚባለው ጽንሰ-ሃሳብ ከብዙ ነገሮች ጋር ተጣምዶና ተዋህዶ ተግባራዊ ከሆነ በእርግጥም መሰረታዊና ዘላቂ ለውጥ ማምጣት ይችላል። ሰፊው ህዝብና ምሁሩ በየጊዜው የሚነሱ አዳዲስ ችግሮችን ለመቋቋና መፍትሄም ለመስጠት ይችላሉ። በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ ብዙ ነገሮች ተጣምረው በአንድ ላይ መካሄድ ያለባቸው መሆናቸውን በመረዳት በተቻለ መጠን አማራጭ መፍትሄን ለመፈለግ ይጥራሉ። በዚህ መልክ ፖለቲካዊ ለውጥ በአንድ ወቅት የሚገበዳድ ሳይሆን ከፍተኛ ጥበብን የሚጠይቅ መሆኑ ግልጽ ይሆናል። በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ የሚገኙ ልዩ ልዩ የህብረተሰብ ክፍሎች የተለያየ የኢኮኖሚና የማህበራዊ ስታተስ ቢኖራቸውም አንደኛው ካለሌላኛው ለመኖር እንደማይችልና፣ አንድን ህብረተሰብ በስራ-ክፍፍልና በተለያየ ሙያ በመሰማራት መገንባት እንደሚቻል ግልጽ ይሆናል። በመሆኑም ፖለቲካ አንደኛው የህብረተሰብ ክፍል በሌላው ላይ እንዲነሳ በማድረግ የማያስፈልግና ለማንም የማይጠቅም ግብግብ ውስጥ እንዲገባ በማድረግ ከስራና ከፈጠራ ተግባር የሚያስተጓጓል ሳይሆን አንድ ህዝብ ማንነቱን እንዲያውቅ የሚደረግበት ልዩ ዕውቀት ነው። ፖለቲካ ህዝብን ማንቂያና ማደራጃ፣ ይሁንና ግን ደግሞ ወደ አንድ ወጥ ርዕዮተ-ዓለም በመለወጥ መጨቃጨቂያ መሳሪያ የሚሆን አይደለም። የተለያየ አስተሳሰቦች ወይም አመለካከቶች መንሸራሸርና መዳበር፣ ከቲዎሪም አንፃር መተንተን መንፈስን ያዳብራል። መቻቻል እንዲኖር ያደርጋል።
አብዛኛውን ጊዜ በአገራችንም ሆነ በተቀሩት የአፍሪካ አገሮች በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ ለውጥ ማምጣት የማይቻለው የፖለቲካ ስርዓቱና የመንግስታት መኪናዎች ከታች ወደ ላይ ከማህበራዊና ከኢኮኖሚ ለውጥ ጋር ተያይዘው ያደጉ ሳይሆኑ ከላይ የተቀመጡና አብዛኛውን ጊዜ የመጨቆኛ ባህርይነት ያላቸው በመሆናቸው ነው። በዚህም ምክንያት ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ለውጥን የማምጣት ኃይላቸው በጣም ደካማ ብቻ ሳይሆን፣ እንዲያውም መሰረታዊ ለውጥን የሚቀናቀኑና የሰፊው ህዝብ ኑር እንዳይሻሻል ከፍተኛ እንቅፋት የሆኑና የሚሆኑ ናቸው። በዚህም ላይ ከውጭ የሚመጣን ትዕዛዝ ተግባራዊ በማድረግ የባሰውኑ ድህነት እንዲፈለፈልና ጠቅላላው ሁኔታ እንዲዘበራረቅ የሚያደርጉ ናቸው። ስለሆነም ይህንን የመሰለ መሰረታዊ ለውጥን የሚቀናቀንና ለሳይንስና ለቴክኖሎጂ ዕድገት እንቅፋት የሆነን የመንግስት መኪና አወቃቀርና የፖለቲካ ስርዓት፣ እንዲሁም የአገዛዙና የጠቅላላውን ህዝብ ንቃተ-ህሊና በፖለቲካ ቲዎሪና በፍልስፍና መመርመር በጣም አስፈላጊ ነው። በመንግስት መኪናውና በፖለቲካ ስርዓቱ ላይ ሁለ-ገብ የሆነ የመንፈስ ተሃድሶ ዘመቻ ካልተካሄደና የመንግስትም መኪና ከጨቋኝ ባህርይው እስካልተላቀቀ ድረስና ህዝባዊ ባህርይ እስከሌለው ድረስ እንደኛ ያለውን አገርና ህዝብ ከተተበተበበት ችግር ማላቀቅ በፍጹም አይቻልም። የአለፉት አርባ ዐመታት የምርጫ ታሪክም እንዳስተማረን በአገራችንም ሆነ በተቀሩት የአፍሪካ አገሮች በምርጫ አማካይነት በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ ጠንካራ ኢኮኖሚና አገር መገንባት በፍጹም አይቻልም። በተቃራኒው በየአራት ዐመቱ የሚካሄድ ምርጫ ድህነትን ቀራፊና ህዝብን በፖለቲካ አሳታፊ ከመሆኑ ይልቅ ያለውን ድህነት የባሰውን የሚያጠናክርና ጠቅላላው ኢኮኖሚ ግልጽነት እንዳይኖረው የሚያደርግ ነው። አዳዲስ የፖለቲካ ተዋንያኖች በመፈራረቅ በረቀቀ መንገድ የአገር ሀብት እንዲበዘበዝና ህዝቡም ዕውነተኛ ነፃነቱን እንዳያገኝ ያደርጋሉ። ስለሆነም የአገራችንንም ሆነ የተቀሩትን የአፍሪካ አገሮች የኢኮኖሚና የማህበራዊ ችግሮች በምርጫ አማካይነት በፍጹም መፈታት አይችሉም። የሳይንስና የቴክኖሎጂ አብዮትም ማካሄድ በፍጹም አይቻልም። በየአራት ዐመቱ የሚደረግ ምርጫ ሊሰራ የሚችለው በካፒታሊስት አገሮች ብቻ ነው።
የካፒታሊስት አገሮችን ለየት የሚያደርጋቸው የብዙ መቶ ዐመታት የፖለቲካ ትግል ልምድ ያላቸው በመሆናቸው ነው። በአብዛኛዎቹ አገሮች ነፃ የሆኑ ተቋማት አሉ። በህግ አውጭው፣ በህግ አስፈጻሚውና በኤክስኩቲቩ መሀከል ግልጽ የሆነ የስራ ክፍፍል አለ። በደንብ የዳበረና የተገለጸለት የሲቪል ማህበረሰብ አለ። ይህ ዐይነቱ የሲቪል ማህበረሰብ የመንግስታትን ፖሊሲ የመቆጣጠር ብቃትና ኃይል አለው። ከዚህም በላይ በሙያ ማህበር የተደራጁ ኃይሎች አሉ። በጀርመን የሰራተኛው የሙያ ማህበር የራሱ የሆነ የኢኮኖሚ ፖሊሲ የምርምር ተቋም አለው። አማራጭ ፖሊስ አውጥቶ ለመንግስት ያቀርባል፤ ወይም እንዲታከል ይታገላል። ሳይንስና ቴክኖሎጂ የኢኮኖሚው ዋና አንቀሳቃሽ ኃይሎች ናቸው። የስራ-ክፍፍል የዳበረና ሰፋ ያለው የውስጥ ገበያ አለ። ኢኮኖሚው እርሱ በእርሱ የተያያዘ ነው። መንግስታት በከፍተኛ ደረጃ ለምርምር ባጀት ይመድባሉ። ሳይንስና ቴኮኖሎጂ በደንብ እንዲዳብሩ ከፍተኛ ጥረት ያደርጋሉ። የሰፈው ህዝብ መሰራታዊ ችግሮች የተሟሉ ናቸው። ማንም ሰው ደሀ በመሆኑ መንገድ ላይ አይጣልም። ወይም ካላበቂ ምክንያት ከቤቱ እንዲወጣ አይደረግም። ችግር ካለበት ከመንግስት ድጋፍ ያገኛል። ፓርላሜንት የኤክስኩቲቩን ፖሊሲዎች ይቆጣጠራል። የኤክስኩቲቪ ስራዎችን የሚቆጣጠሩ ፓርላሜንታሪ ኮሚሽኖች አሉ። ህገ-መንግስትን የጣሱ ስራዎች ከተሰሩ እንደስራ ክፍፍላቸው የፓርላሜንታሪ ኮሚሽኖች የኤክስኩቲቩን ስራዎች ይመረምራሉ። መንግስት ራሱ ህገ-መንግስቱን በሚቆጣጠረው ፍርድቤት የመክሰስ ግዴታ አለበት። ህገ-መንግስትን የሚጥሱ ስራዎች ከተሰሩ ወይም ህግ ከጸደቀና ከተከሰሰ ፍርድ ቤቱ ህጉ ከህገ-መንግስቱ ጋር የሚስማማ አይደለም በማለት እንዲሻሻል ወይም ተግባራዊ እንዳይሆን የማዘዝ መብት አለው። የመንግስት መኪና ወደ ተራ ጨቋኝነትና በዝባዥነት የተለወጠና የሚለወጥ አይደለም። ፖሊስ እንደፈለገው እየተነሳ በሰው ላይ አይተኩስም ወይም ካለበቂ ምክንያት አያስርም። ባጭሩ በካፒታሊስት አገሮች ከሞላ ጎደል የህግ የበላይነት አለ። መንግስት እንደበላይ አካል ብቻ የሚቆጠር ሳይሆን የዜጋውን መብት የማስጠበቅ ኃላፊነት አለበት። ስላምና ደህንነት እንዲሰፍን አስፈላጊውን እርምጃ መውሰድ አለበት። ስለሆነም ምርጫ ቢካሄድና ሌላ ፓርቲ ስልጣንን ቢይዝ ይህን ያህልም መሰረታዊ ለውጥ አያመጣም፤ ወይም ያለው እንዲናጋ አያደርግም። የዚኸኛውን ወይም የዚያኛውን የህብረተሰብ ክፍል በቀረጥና በሞኔተሪ ፖሊሲ አማካይነት የሚጠቅም እርምጃ ብቻ እንዲወስድ ይገደዳል። ይህም ቢሆን ከንጹህ የኢኮኖሚ ስሌት በመነሳት ብቻ ነው። የስራ መስክ ሊከፈትና ኢኮኖሚውም በዚህ መልክ ብቻ ነው ሊያድግ የሚችለው ከሚለው ስሌት በመነሳት ብቻ ተግባራዊ የሚሆን ፖሊሲ ነው። ፓርላሜንት ውስጥ መቀመጫ ያላቸው ሌሎች ፓርቲዎች የመቃውም መብት አላቸው። ፖሊሲው ተቀባይነት የሚኖረው የድምጽ ብልጫ ካገኘ ብቻ ነው። እንደኛ አገር በግምትና በአወቅሁኝ ባይነት የሚሰራ አይደለም። ቻንሰለሩ ወይም ቻንስለሯ እንደፈለጉት የመወሰን መብት የላቸውም። እነሱም ራሳቸው የህግ የበላይነትን የሚያከብሩና በህግ የሚገዙ ናቸው።
በመሰረቱ በካፒታሊስት አገሮች የሚንቀሳቀሱት የተለያየ ስም ያላቸው ፓርቲዎች የካፒታሊዝም ውጤቶች ናቸው። ካፒታሊዝም ከማደጉ በፊት የተፈጠሩ አልነበሩም። ካፒታሊዝም እያደገና የአብዛኛውን ህዝብ ዕድል እየወሰነ ሲመጣ ህብረተሰቡም መሰበጣጠር(Social Differentiation)ጀመረ። በዚህም መሰረት የዚህን ወይም የዚያኛውን መደብ ጥቅም እናስጠብቃለን የሚሉ፣ ሶሻል ዲሞክራቲክ ፓርቲ፣ ወግ አጥባቂ ፓርቲ፣ ሊበራል ፓርቲ፣ የግራ ወይም የኮሙኒስት ፖርቲ፣ አሁን ደግሞ የቀኝ አክራሪ ወይም የፋሽሽታዊ አዝማሚያ ያለው በመደራጀት ይወዳደራሉ። ካፒታሊዝም በራሱ ኃይል የሚንቀሳቀስ እንደመሆኑ መጠንና በአብዛኛዎች አገሮችም ከሞላ ጎደል የተስተካለ ዕድገት ስላለ አንደኛው ፓርቲ በምርጫ ጊዜ ቢያሽንፍ መሰረታዊ ለውጥ ሊያመጣ አይችልም፤ ወይም እንደፈለገው ጠቅላላውን ፖሊሲ ሊቀይር በፍጹም አይችልም።
ከዚህ ሁለት ተፃራሪ ሁኔታዎች ስንነሳ በአገራችን ምድር መካሄድ የሚችለው ፖለቲካ ለየት ያለ ነው ማለት ይቻላል። በመጀመሪያ ደረጃ አንድ ድርጅት የአገሩን ተጨባጭና ያለውን የሰው በሰው ግኑኝነት መመርመር የሚያስችል ፍልስፍናና ሳይንሳዊ መመሪያ ዘዴ እንዲኖረው ያስፈልጋል። አንድ ስልጣንን ይዛለሁ፣ የብዙ ሚሊዮንንም ህዝብ ዕድል እወስናለሁ የሚል ድርጅት በዘፈቀደ ሊጓዝ አይችልም። የሚመራበትና በግልጽ የሚታዩ ችግሮችንና ምክንያቶቻቸውን በማጥናት መልስ ለመመለስ የሚችል መሆን አለበት። ግልጽ የሆነ የኢኮኖሚና የማህበራዊ ፖሊሲ፣ በአጭሩ አጠቃላይ የሆነ የአገር መገንቢያ ፖሊሲ እንዲኖረው ያስፈልጋል። ምክንያቱም ፖለቲካ ፖለቲካ መሆኑ የሚታወቀው ሰፊው ህዝብ ከመደራጀቱ ባሻገር ለመኖር የሚያስፈልጉት መሰረታዊ ነገሮች ሲመለሱለት ብቻ ነው። አገሩ መኖሪያና መንቀሳቀሻ ሆኖ ከተዘጋጀለት ብሄራዊ ስሜቱ ይዳብራል። አገሩን አገሬ ብሎ ይጠራል። የመሰደድና ሌላ አገር ሄዶ የመስራት ፍላጎት አይኖረውም። ባጭሩ ፖለቲካ የሚባለው ፅንሰ-ሃሳብ ውስጣዊና ውጫዊ ሁኔታዎችንና ጉዳዮችን መመርመሪያና መልስም መፈለጊያ መሳሪያ ነው።፡
በመሆኑም ስለፖለቲካ በሚወራበት ጊዜ ከሰው ጋር ወይም ከህዝብ ጋር የተያያዘ መሆኑን መረዳት ያስፈልጋል። ፖለቲካ ለጥቂት ፖለቲከኞች ነን ለሚሉ ሰዎች የሚሰጥ ወይም የተሰጠ ሳይሆን ህዝባዊ ባህርይ ያለውና በእርግጥም ሰፊውን ህዝብ ማሳተፍ የሚችል መሆን አለበት። አብዛኛውን ጊዜ እንደኛ ባሉ ወደ ኋላ በቀሩ አገሮች ስለፖለቲካ ያለን ግንዛቤ በጣም የተሳሳተና ወደ ኋላ የቀረ ነው። በፖለቲካ ዓለም ውስጥ እሳተፋለሁ የሚል ከመጀመሪያውኑ እራሱን አጉልቶ ያያል። ሰለፖለቲካ ሲያወራ የብዙ ሚሊዮንን ህዝብ ዕድል የሚመለከት እንደሆነ በፍጹም አይገነዘብም። በተጨማሪም አገርንና ህዝብን፣ ባንዲራንና ህዝብን በመነጠል፣ የሰፊው ህዝብ ፍላጎት እንዳይመለሰ ያደርጋል። ከዚህም በላይ አብዛኛው ስለፖለቲካ ያለው ግንዛቤ በጣም ደካማ ስለሆነ በመጀመሪያ ደረጃ ከምን መነሳት እንዳለበት በፍጹም አይገነዘብም። እንደዚህ ዐይነት ድርጅት ወይም ግለሰብ ስልጣን ላይ በሚወጣበት ጊዜ ሰፊውን ህዝብ የሚመለከትና፣ ችግሮቹን የሚፈታለትን ፖሊሲ ተግባራዊ አያዳርግም። ትዕዛዝ ተቀባይ በመሆን አንድን አገር ያዘበራርቃል፤ ህዝቡም ወዴት እንደሚያመራ ለመገንዘብ እንዳይችል ያደርጋል። ተግባራዊ በሚያደርገውም ፖሊሲ ህብረተሰብአዊ ቅራኔ እንዲፈጠር ያደርጋል። የተበላሽና ፈሩን የለቀቀ የህብረተሰብ ክፍል እንዲፈጠር በማድረግ የጠቅላላው ህዝብ አስተሳሰብ እንዲበላሽ ያደርጋል። ይህ ሁኔታ በተለይም ህውሃት ወይንም ወያኔ ስልጣንን ይዞ 27 ዐመታት ያህል ሲገዛ በግልጽ የታየና ዛሬ አገራችን የምትገኝበትን ሁኔታ የሚገልጽ ነው። ባጭሩ ግልጽ የሆነ ርዕይና ፍልስፍና የሌለው ድርጅት ወይም ግለሰብ አንድን ህብረተሰብ ከማዘበራረቅ አልፎ እንድትወድም ያደርጋል። ማንም እየመጣ ሀብቷን እንዲዘርፍ በማድረግ የብዙ ሺህ ዐመታት ታሪክና ባህል እንዲወድም ያደርጋል።
ለማንኛውም ፖለቲካ እንደተራ ነገር መታየት ያለበት ነገር ሳይሆን ሳይንስ ነው። በተፈጥሮ ሳይንስ አማካይነት የተፈጥሮን ምንነትና ውስጣዊ ህግ መረዳት የሚቻለውን ያህል ፖለቲካም ልክ እንደተፈጠሮ ሳይንስ የአንድን ህብረተሰብ ውስጣዊ ህግና ሂደት ለመረዳት የሚያስችል መመርመሪያ መሳሪያ መሆኑን መገንዘብ ያስፈልጋል። ፖለቲካ በቀጥታ ከተፈጥሮ ሳይንስ ጋር የሚያገናኘው ነገር ባይኖርም፣ በሌላው ወገን ግን አንድ ሰው የተፈጥሮን ምንነትና በተፈጥሮ ውስጥ የሚገኙ ነገሮችን አፈጣጠርና በራሳቸው ውስጣዊ-ኃይል ያላቸውን የማደግ ኃይል ችሎታ ሲረዳ ብቻ የፖለቲካን ምንነትንና በፖለቲካ አማካይነት አንድን ህብረተሰብ መለወጥ ወይም ማሻሻል እንደሚቻል ሊገነዘብ ይችላል። ስለሆነም ይላል በሮማውያን አገዛዝ ዘመን የነበረው ሴናካ የሚባለው ታላቅ ፈላስፋ፣ በፖለቲካ ዓለም ውስጥ የሚነሱ ውዝግቦች በሙሉ ዋናው ምክንያት የተፈጥሮን ህግ ካለመረዳት የሚመነጩ ናቸው። ከሱ በፊት የነበሩ ታላላቅ ፈላስፋዎችም በቀጥታ ስለፖለቲካ ከማውራታቸውና ከመጻፋቸው በፊት አትኩሮ የሰጡት የተፈጥሮንና የኮስሞስን ህግ መረዳት ነበር። በጠቅላላው ተፈጥሮ የሚባለውን ነገር ምን ምን ነገሮች እንዳያያዟቸውና፣ በምን ዐይነትስ ህጎች እንደሚተዳደሩ መመራመርና ከዚህ በመነሳት በጊዜው በህብረተሰባቸው ውስጥ የነበረውን በፖለቲካና በጎሳ ስም የሚካሄደውን መጨራረስና አላስፈላጊ ጦርነቶች መነሻቸውን ማወቅ ዋናው የፍልስፍናቸው መመሪያ ነበር። ስለሆነም በፍልስፍና አማካይነት ወይም ጥበብን በመሻት የሰውን አስተሳስብ ማነፅና የተፈጥሮን ምንነት ለመገንዘብና በህብረተሰብ ውስጥ ያሉና ሊነሱ የሚችሉ ችግሮችን ለማስተካከል ወይም መፍትሄ መፈለግ ከፖለቲካዊ አስተሳሰብ ጋር መዋሃድ እንዳለባቸው ከብዙ ሺህ ዐመታት በፊት የተደረሰበት መሰረታዊ ሀቅ ነው። ስለዚህም የግዴታ ዕውነተኛ ዕውቀትን መፈለግና ዕውነተኛ ዕውቀት ከተሳሳተ ወይም ሶፊስታዊ ከሆነ አስተሳሰብ የሚለይበትን መንገድ በማሳየት ህብረተሰብአዊ ችግሮችን በሳይንሳዊና በፍልስፍናዊ መንገድ መፍታት መቻል ዋናው የትግላቸው ወይም የአስተሳሰባቸው መመሪያ ነበር።
ፖለቲካ ማለት ምን ማለት ነው የሚለውን ከሞላ ጎደል ካየን በኋላ፣ ለመሆኑ ማንኛውም ሰው ፖለቲከኛ መሆን ይችላል ወይ? የሚለውን ጥይቄ ለመመለስ ልሞክር። ማንም ሰው ስለፖለቲካ ማውራት ይችላል፤ ሁሉም ሰው ግን ፖለቲከኛ መሆን አይችልም። በሌላ ወግን ግን በፖለቲካ ስም የሚወራ ነገር ሁሉ ሳይንሳዊና ፍልስፍናዊ ይዘት አለው ማለት አይደለም። ስለዚህም አንድ ሰው ፖለቲካ እያለ ስለለፈለፈ ፖለቲከኛ ነው የሚያሰኘው አንዳችም ነገር ሊኖር አይችልም። በእርግጥ በዛሬው ዓለም በየአገሩ ያሉ መሪዎችንና ፖለቲካቸውን ስንመለከት ምናልባት ፖለቲካ በዚህ መልክ መካሄድ ያለበት ይመስለን ይሆናል። በተለይም ፖለቲካ የሚባለው መሰረታዊ ሃሳብ ከሳይንሳና ከፍልስፍና ተነጥሎ መታየት ከጀመረበት ከብዙ ዐመታት ጀምሮ ፖለቲካ የጥቂት ሰዎች ፍላጎት ማርኪያ ለመሆን በቅቷል ማለት ይቻላል፡ አንዳንዱ አጋጣሚንና የኃይል ክፍተትን ወይም በየአገሩ ያለውን ዝቅተኛ ንቃተ-ህሊና በመጠቀም ስልጣን ከጨበጠ በኋላ ጠቅላላውን ህዝብ ሳይሆን የተወሰነውን የህብረተሰብ ክፍል ጥቅም ማስጠበቂያ መሳሪያ ሲያደርግ እንመለከታለን። ባጭሩ ፖለቲካ ህዝባዊ መሆኑ ቀርቶ መንግስትና ፖለቲካ ወደ ግል-ሀብትነት የቻሉበትን ሁኔታ እንመለከታለን። መንግስትና ፖለቲካ ስላምን የሚያሰፍኑና ብልጽግናን የሚያመጡ መሆናቸው ቀርቶ ጦርነትን ፈልፋይና ወደ ዘራፊነት የተለወጡበት ዘመን ውስጥ ነው ያለነው። በአብዛኛዎቹ አገሮች አምባገነኖች ነግሰዋል። የቱርክ፣ ብራዚልንና የአሜሪካንን ፖለቲካ ብቻ መመልከቱ በቂ ነው።
ለማንኛውም አንድ ሰው ወደ ፖለቲካ ዓለም ውስጥ ከመግባቱ በፊት ስለፖለቲካ በቂ ግንዛቤና ተሰጥዖ ይኑረው አይኖረው እንደሆን መመርመር አለበት። ጭንቅላቱም ለፖለቲካ ተስማሚ ይሁን አይሁን በልዩ የምርመራ ዘዴ አዕምሮው መመርመር አለበት። ከዚህም በላይ የህይወት ታሪኩ መጠናት አለበት። ይህም ባይሆን እንኳ ፖለቲካ በስሜትና በግብዝነት የሚካሄድ ሳይሆን ውስጣዊ ፍላጎትንና ዝንባሌን የሚጠይቅ መሆኑን መገንዘብ ያስፈልጋል። በተጨማሪም ከፍተኛ የሆነ የሞራል ብቃትና ባህልን ይጠይቃል። ከዚህም በላይ ፖለቲከኛ ለመሆን የሚፈልግ ሰው ከፖለቲካ አስተሳሰብ ጋር ማደግ አለበት። የፖለቲካን ትርጉም ለመረዳት ከልጅነቱ ጀምሮ ከፖለቲካ ፍልስፍናና ከህብረተሰብ ሳይንስ ጋር መተዋወቅ አለበት። ፖለቲካ ራሱን የቻለ ሙያ እንደመሆኑ መጠን አንድ ሰው ችሎታውን ከመረመረ በኋላ ያለ የሌለ ኃይሉን በዚህ ላይ ማዋል አለበት። ብዙ ዕውቀትን ማዳበር አለበት። በዕውቀትም አማካይነት ባህርዩን መኮትኮት ይችላል። በዚህ መልክ ፖለቲከኛ ለመሆን ከሚያስችሉት መሰረተ-ሃሳቦች ጋር ለመተዋወቅ ይችላል። ማዳመጥና ትችትን መቀበል፣ አንዳች ዐይነት ውሳኔ ላይ ከመድረሱ በፊት ከሁሉም አንፃር መመርመር እንዳለበት ይገነዘባል። ፖለቲካ ሳይንስ እንደመሆኑ መጠን የተወሰነ ሎጂክንንም መከተል ያስፈልጋል። መቅደም በሚገባቸውና በማይገባቸውን ነገሮች መሀከል መለየትን ያስፈልጋል። እነዚህንና ሌሎች ቅድመ-ሁኔታዎችን ሲያሟላ ብቻ ፖለቲከኛ ለመሆን እፈልጋለሁ ብሎ መወሰን ይችላል። ስልጣን ላይ ከወጣም በኋላም በየጊዜው ልምምድ መውሰድ አለበት። በህዝብ ውስጥ የሚነሱ ቅሬታዎችን የማዳመጥና የማስተካከል ኃላፊነት እንዳለበት መገንዘብ አለበት።
ያም ሆነ ይህ ስለፖለቲካ በሚወራበት ጊዜ ትልቅ ኃላፊነትን የሚጠይቅና የአንድን ህብረተሰብ ዕድል፣ ምኞቱንና ህልሙን፣ የዛሬውን ብቻ ሳይሆን የተከታታዩንም ትውልድ ዕድል የሚመለከት መሆኑን መገንዘብ ያስፈልጋል። ፖለቲካ በአንድ ሰውና በአንድ ድርጅት ዙሪያ ብቻ የሚሽከረከር ሆኖ የሚታይ ነገር ሳይሆን፣ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ሌሎችንም ማሳተፊያና ማነጋገሪያ ወይም ማወያያ መሳሪያ ሆኖ መታየትና በጭንቅላት ውስጥ መቀረጽ ያለበት ጉዳይ ነው። ከዚህም በላይ ፖለቲካ መጨቃጨቂያ መሳሪያ ሳይሆን ችግር መፍቻ መሆኑን በመረዳት አንድ ሰው ወደ ውይይት ወይም ክርክር ውስጥ ከመግባቱ በፊት በቂ ዝግጅትና ጥናት ማድረግ አለበት። ከአሳሳችና አንድን የህብረተሰብ ክፍል ወደ ጠብ ውስጥ እንዲያመራው ከሚያደርግና ቡድናዊ ስሜትን ከሚቀሰቅስና ጠብ ከሚያስጭር ሁኔታ መራቅ ያስፈልጋል። ፖለቲካ መለፍለፊያና አንድ ሰው እንደፈለገው በአወቅሁኝ ባይነት ካለማቋረጥ የሚናገርበት መሳሪያ ሳይሆን ሎጂካዊንና ሳይንሳዊ አነገጋርን የሚጠይቅ ነው። የአራዳዎችና የአፈ ጮሌዎች መሳሪያና ሌሎችን የሚያርቅና የሚያስፈራራ መሳሪያ አይደለም። ፖለቲካ ሙሉ በሙሉ ከተንኮል የጸዳና በመተማመንና በርዕይ ላይ የተመሰረተ መሆን አለበት። ፖለቲካ የግዴታ የአንድን ሰው አምባገነናዊ ባህርይና ሁሉንም አውቃለሁ ባይነትን የሚቃወምና፣ በፖለቲካ ዓለም ውስጥም ሆነ ስልጣን ላይ ባሉት መሀከል በእኩል ደረጃና በመከባበር ግን ደግሞ በመሰረተ-ሃሳብ ላይ በመመርኮዝ የሚካሄድበት መሳሪያ ነው። ስለሆነም ፖለቲካ አንድን ህብረተሰብ ጥበባዊ በሆነ መልክ ለመገንባት የሚያስችልና በአንድ አገር ውስጥ የሚኖር ህዝብ ማንነቱን በማወቅ መንፈሳዊ ነፃነቱንና ራሱን በራሱ በማግኘት ፈጣሪና ታሪክን ሊሰራበት የሚችልበት መሳሪያ መሆኑን ማወቅ ያስፈልጋል። አንድ ፖለቲከኛ ነኝ የሚል ሰው የዛሬው ሁኔታ ካለትላንትናው፣ የትላንትናው ሁኔታ ቀድሞት ከነበረው ጋር ያልተያያዘ ሳይሆን፣ የተያያዘና፣ (Time-Binding) የቀደመውና ያለፈው ትውልድ የተወሰነ ስራ ሳይሰሩ የዛሬው ሁኔታ ሊፈጠር እንደማይችልና፣ ታሪክ ተከታታይነት ያለው መሆኑን የተገነዘበ መሆን አለበት። በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ በየታሪክ ኤፖኮች ውስጥ በማወቅም ሆነ ባለማወቅ መጥፎም ሆነ ደግ ነገሮች ይሰራሉ። እነዚህ ነገሮች የግዴታ ወደ ተከታታዩ ትውልድ ይተላለፋሉ። ተከታታዩ ትውልድ በታሪክ ውስጥ ካለማወቅ የተነሳ መጥፎ ነገሮች ተደርገው እንደሆን በማረም አዲስና ህብረተሰብን አዳሽ ታሪክ ሰርቶ ለመጭው ትውልድ የማስተላለፍ ግዴታ አለበት። በሌላ አነጋገር፣ ከሶስት መቶና ከአራት መቶ ዐመታት በፊት ከንቃተ-ህሊና ማነስ የተነሳ የተሰሩ ጥፋቶችን በማንሳትና በመጨቃጨቅ እንዲሁም የትግል ፈሊጥ በማድረግ ስራን አደናቃፊ የሚሆንበት መሳሪያ አይደለም። ፖለቲከኛ ነኝ ባይ በማንኛውም ወቅት ችግሮችን ለመፍታት ዝግጁ የሆነና መልስም ለመፈለግ ሳያቋርጥ እራሱን የሚያስጨንቅ መሆን አለበት። ፖለቲከኛ ነኝ ባይ ካሉቧልታዎችና ሳይንሳዊ ካልሆኑ አነጋገሮችና ትረካዎች የራቀ መሆን አለበት። የሚናገራቸውና የሚጽፋቸው በሳይንስ መነጽር የሚመረመሩና የሚፈተኑም መሆን አለባቸው። ይህም ማለት ማንኛውም ህብረተሰብ የዛሬውን ችግሮቹን በትረካና እንደዚህ ተደርገን ነበርን በማለት የሚፈታ ሳይሆን፣ በሳይንስ፣ በፍልስፍናና በሶይሎጂ እንዲሁም በተለያዩ ዕውቀቶች አማካይነት ብቻ ነው። ስለሆነም እነዚህን መሰረተ-ሃሳቦች በጭንቅላት ውስጥ ሳይቋጥሩ በፖለቲካ ውስጥ እሳተፋለሁ የሚል ሰው በአስቸኳይ ከፖለቲካ ዓለም መወገድ አለበት። ተከታዮች አሉኝ፣ ህዝብም እኔን ይወደኛል፣ ቦታ ካልተሰጠኝ ብጥብጥ እፈጥራለሁ የሚል ግለሰብ ስለፖለቲካ ምንነት ያልገባውና አጀንዳውም ሌላ የሆነ ሰው ብቻ ነው።
የፖለቲካ ጥያቄ በቀጥታ ከነፃነት ጋር የተያያዘ እንደመሆኑ መጠን አንድ ሰው ወይም ድርጅት ስለፖለቲካ ሲያወራና እታገላለሁም ሲል ስለምን ነገር እንደሚያወራ ማወቅ አለበት። ነፃነት ደግሞ ለምን፣ ለማንና እንዴትስ የሚሉትን መሰረታዊ ጥያቄዎች የያዘ መሰረታዊ ሃሳብ ነው። ባጭሩ አንድ ደርጅትም ሆነ ግለሰብ ስለፖለቲካ ሲያወሩ ስለአንድ የህብረተሰብ ክፍል ወይም ህዝብ እንደሚያወሩ መገንዘብ አለባቸው። በአጠቃላይ ሲታይ የሰው ልጅ የማንኛውም ነገር ዋናው መለኪያ እንደመሆኑ መጠን መነሻውም ሰው ነው። ስለሆነም ስለፖለቲካ የሚያወራ ሰው ወይም ያገባኛል የሚል ሰው የነፃነትን ትርጉምና የሰውን ልጅ ማዕከላዊ ቦታ በቅጡ መገንዘብ አለበት። ይህም ማለት እራሱን እንደ በላይ አካልና ባለስልጣን የሚገምት ሳይሆን የነፃነትን ምንነት የሚያስተምርና በተግባርም ደረጃ በደረጃ እንዴት ሊፈታ እንደሚችል የሚያረጋግጥ መሆን አለበት። አንድ ሰው ሙሉ በሙሉ መንፈሱን ከኋላ-ቀር አስተሳሰብ ሳያፀዳና ሳይንሳዊ ይዘት ከሌላቸው አነጋገሮች ወይም አጻጻፎች ሳይላቀቅ ስለ ነፃነት አስፈላጊነት ቢያወራ እንደዚህ ዐይነት ፖለቲከኛ ነፃነት የሚለውን ትርጉም የተገነዘበ አይደለም ማለት ነው። ለዕውነተኛ ነፃነት የሚደረገው ትግል ደግሞ ከጎሳ ባሻገር መታየት ያለበትና እያንዳንዱን ግለሰብ የሚመለከት ነው። ስለሆነም ነፃነት በመስፈሪያ ተለክቶ ለተወሰነው የህብረተሰብ ክፍል ብቻ የሚሰጥ ሳይሆን በአንድ አገር ውስጥ የሚኖርን ማንኛውንም ዜጋ የሚመለከት ነው። ወደድንም ጠላንም በጎሳ ተሳቦ የሚካሄድ ትግል በሳይንስና በቴክኖሎጂ፣ በቲአትርና በግጥም፣ በቆንጆ ከተማዎች ግንባታ፣ በልዩ ልዩ ምርቶች የሚገለጽ የኢኮኖሚ ዕድገትን የሚያግድና ህዝባዊ መተሳሰርንና ተጋግዞ አንድን አገር በጋራ ለመገንባት እንቅፋት የሚሆን ነው። ስለሆነም ዕውነተኛ ነፃነትና ዲሞክራሲያዊ ስርዓትን ለመገንባት የሚያስችል አይደለም። በአንፃሩ አምባገነናዊና ዘራፊ ስርዓት እንዲመሰረት የሚያመቻች ነው። በጎሳና በሃይማኖት ስም ተሳቦ የሚካሄድ ትግል ብዙ አገሮችን እያመሰና ለዕድገትና ለነፃነት እንቅፋት እንደሆነ የተረጋገጠ ጉዳይ ነው። ከዚህም በላይ ዛሬ በግልጽ እንደምናየው ብሄራዊ ክብራችን እንዲገፈፍ ያደረገና ዛቻም እንዲሰነዘርብን መንገዱን ያመቻቸ ትናንሽ ጭንቅላት ባላቸው ሰዎች የተነደፈ አገርን እንዳለ የሚያፈራርስ አደገኛ ስሌት ነው።
ዕውነተኛ ፖለቲካ ከመንፈሳዊ ነፃነት ጋር በጥብቅ የተሳሰረ እንደመሆኑ መጠን በሁለ-ገብ ዕውቀት የሚደገፍ መሆን አለበት። አንድ ሰው አነሰም በዛም ሁለ-ገብ ዕውቀት ካለው ምሁራዊ ባህርይም ይኖረዋል። አንድን ነገር ከተለያዩ ጎኖች በማየት አመርቂ ትንተና መስጠት ይችላል። አንድን ሰው ምሁር ነው የሚያሰኘው ዲግሪ ስለጨበጠ ወይም ፖለቲከኛ ነኝ ስላለ ሳይሆን፣ የአንድን ህብረተሰብ ሁኔታ በደንብ የሚገነዘብና መተንተንም የሚችል ከሆነ ብቻ ምሁር ነው ሊያሰኘው ይችላል። ይሁንና በምሁራዊ ዓለም ውስጥ የርዕዮተ-ዓለምን ጉዳይ ወደ ጎን ትተን አንድን ነገር ሁለንታዊ በሆነና ክስተታዊ በሆነ መልክ የመረዳት ጉዳይ አለ። አብዛኛውን ጊዜ በፖለቲካ ውስጥ የሚሳተፉ ሰዎች ይህንን ዐይነቱን ግዙፍ ልዩነት ስለማይረዱ ዝም ብለው ብቻ ስለፖለቲካ ይዘባርቃሉ። ፖለቲካዊ ሁኔታን ከሁለንታዊና ከክስተታዊ አንፃር መረዳትና ተጨባጭ ሁኔታዎችን መተንተን እነሶክራተስና ፕላቶ ፍልስፋናን የፖለቲካ መመሪያ አድርገው ማስተማር ከጀመሩ ወዲህ ያለ ችግርና፣ በእነሱና በሶፊስቶች መሀከል የጦፈ ትግል የተካሄደበት ጉዳይ ነው። ዛሬም ያለና ብዙ አገሮችን የሚያወዛግብና እንዲፈረካከሱ ያደረጋቸውና፣ አንዳንዶች ደግሞ ፖለቲካን በተሳሳተ መልክ በመተርጎም እኛ ብቻ ነን የዓለምን ህዝብ ዕድል መወሰን ያለብን በማለት የበላይነታቸውን የሚያረጋግጡበት መሳሪያ ሊሆን በቅቷል። ስለሆነም ሶክራተስና ፕላቶ አንድን ነገር መረዳት የሚቻለው ከሁለንታዊ አንፃርና ከተጨባጭ ሁኔታዎች ባሻገር መሄድ የተቻለ እንደሆን ብቻ ነው ብለው ሲያስተምሩ፣ ሶፊስቶች ደግሞ በግልጽ ከሚታይ ወይም ከክስተት ብቻ በመነሳት ነው አንድን ነገር መረዳት የሚቻለው ብለው ያስተምሩ ነበር። በእነሶክራተስ ዕምነት ዕውነተኛ ነፃነት ሊገኝ የሚችለው ጥያቄን በመጠየቅና መልስም ለማግኘት በመጣርና በነገሮች መሀከል መተሳሰር ያለ መሆኑን ግንዛቤ ከተገባ ብቻ ነው። ለምሳሌ በአንድ አገር ውስጥ አንድ ሰው ተሽሮ በሌላ ሰው ወይም በአንድ ቡድን ቢተካ ይህ ማለት ግን ለውጥ ይመጣል ማለት አይደለም። ስለለውጥና ስለነፃነት ሲወራ ጠቅላላውን ሁኔታ ግንዛቤ ውስጥ ማስገባትና በአንድ ግለሰብ ወይም ድርጅት አማካይነት ብቻ ለውጥ ሊመጣ እንዳማይችል ቀድሞውኑ ግንዛቤ ሲገኝ ለነፃነት የሚደረገው ትግል የተቃና ሊሆን ይችላል። ይህም ማለት፣ ስለግለሰቡ ወይም ስለድርጅቱ ምሁራዊ ብቃትነት፣ የአተናተን ዘዴ፣ ስለቆመበት ህብረተሰብ የማቴሪያልና የስነ-ልቦና ሁኔታ፣ ስለመንግስት መኪና አወቃቀርና ስለልዩ ልዩ ተቋማት ብቃት፣ የውጭ ኃይሎች ስለሚኖራቸው አሉታዊም ሆነ አዎንታዊ ተፅዕኖ…ወዘተ. እነዚህና ሌሎች ነገሮች ግንዛቤ ውስጥ እስካልገቡ ድረስ አንድ ሰው ወይም አንድ ፓርቲ ብቻ ስልጣንን ስለጨበጠ መሰረታዊ ለውጥ ይመጣል ብሎ ማሰብ ትልቅ ስህተት ነው። ስለዚህም ስለፖለቲካ ሲወራ ጠቅላላውን ሁኔታ ግንዛቤ ውስጥ ማስገባትና መተንተን ያስፈልጋል። በሌላ ወገን ግን ሶፊስቶች የሚነሱት ከተናጠል ሁኔታ ብቻ ነው። በእነሱ አስተሳሰብ በነገሮች መሀከል መተሳሰርና አንደኛው በሌላኛው ላይ ተጽዕኖ አይኖረውም። ፍትሃዊ አገዛዝም ከጠንካራ መንግስት የሚመጣ ነው። ዕውነተኛ ዕውቀትን ከመፈለግ ይልቅ በእንካስላንቲሃ ላይ ያተኩራሉ። ዋና ዓላማቸው ዕውነተኛ ነፃነትን ማምጣት ሳይሆን እያስተማሩ ገንዘብ ማግኘት ብቻ ነበር።
ይህ ዐይነቱ የፖለቲካ አስተሳሰብ በተለይም ከ17ኛው ክፍለ-ዘመን ወዲህ ግልጽ የሆነና በተለይም የሊበራል አስተሳሰብ በአሸናፊነት የወጣበትን ሁኔታ እንመለከታለን። በሊበራሎች ዕይታ እያንዳንዱ ሰው በራሱ ዓለም የሚከንፍና የራሱን ጥቅም የሚያሳድድ ብቻ ነው። በሊበራሎች አስተሳሰብ ህብረተሰብ ወይም ህዝብ፣ ወይም ደግሞ መደብ የሚባሉ ነገሮች የሉም። በእነሱ ቲዎሪ መሰረት አንድን ግለሰብ ብቻ በመውሰድ ነው ሳይንሳዊ ትንተና መስጠት የሚቻለው። ስለሆነም ታሪክና ባህል፣ ህብረተሰብአዊ እሴቶች ቦታ የላቸውም። ታሪክ ተያያዥነት እንዳለውና ያለፈው ሁኔታ በዛሬው ላይ ተፅዕኖ እንደሚኖረውና፣ በነገሮች መሀከል መተሳሰር እንዳለ በሊበራሎች ዘንድ ተቀባይነት የለውም። ሊበራሎች የመንግስትን ጣልቃ ገብነትን አጥብቀው ቢጠሉም፣ በሌላ ወገን ደግሞ የመንግስት ጣልቃ ገብነት በኢኮኖሚ ዕድገት ውስጥ ያለውን ሚና አይቀበሉም። ካለመርከንታሊዝም የኢኮኖሚ ፖሊሲ የአውሮፓ መንግስታት ጠንካራ ህብረ-ብሄርን(Nation-State) መገንባት እንደቻሉ አይገነዘቡም። በእነሱ ዕምነት ታሪክ የሚሰራው በእያንዳንዱ ግለሰብ አማካይነት የራስን ጥቅም በማሳደድ ብቻ ነው። ይሁንና ግን ይህንን ዐይነቱን በተለይም በእነሆበስና በእነ ጆን ሎክ የፈለቀውን አስተሳሰብ የሚቃወሙና ትክክልም እንዳይደለ ያስተማሩ የሊበራል አስተሳሰብ ያላቸው ሌሎች ፈላስፋዎችም ሆነ የኢኮኖሚ ጠቢባን እንዳሉ መታወቅ አለበት። በሳይንስና በፍልስፍና፣ እንዲሁም በድራማና በአርኪቴክቸር፣ በክላሲካል ሙዚቃ መቃኘት ግለሰቦች የማይናቅ የፈጠራ ስራ ሰርተዋል። ሳይንስና ፍልስፍና በግለሰቦች አማካይነት ብቻ ነው ሊፈጠሩና የኋላ ኋላ ሊዳብሩና ከየአገሮች አልፈው ዓለምን ለማዳረስ የበቁት። ለማንኛውም በእነዚህኛዎቹ ሊበራሎች አስተሳሰብ ባህል ወይም ትራዲሽን የሚባለውን ነገር እንዳለ ማስወገድ እንደማይቻልና አስፈላጊም እንዳልሆነ ያመለክታሉ። የሰው ልጅ ማቴሪያላዊ ወይም ለሰውነቱ መጎልመስ የሚያስብ ብቻ ሳይሆን መንፈሳዊም ስለሆነ ሁለቱን ሚዛናዊ በሆነ መልክ ጠብቆ መጓዝ እንዳለበትና ይህም ለማህበራዊ ስምምነት አስፈላጊ መሆኑን ያመለክታሉ።
ለማንኛውም ስለፖለቲካ በሚወራበት ጊዜ ፖለቲካ እንደሌሎች ዕውቀቶችም በየኢፖኩ የዳበረና እንደ ህብረተሰቦች አወቃቀር ልዩ ልዩ ትርጉም እየተሰጠው መምጣት እንደቻለ መገንዘብ እንችላለን። ለምሳሌ የአውሮፓው የሊበራልና የልዩ ልዩ ፖለቲካ አስተሳሳብ መዳበር ካለ ግሪክ የፖለቲካ ፍልስፍናና የታሪክ አተረጓገም ዘዴ ውጭ ሊታሰብ በፍጹም አይችልም። ለአውሮፓው የካፒታሊዝምና የሊበራል አስተሳሰብ ዕድገት መነሻው የግሪክ ስልጣኔና በእሱ ላይ የተመረኮዘው የተሃድሶ እንቅስቃሴ ነው። ከዚህም በላይ ካለ ሃይማኖት የጥገናዊ ለውጥ ወይም ሬፎርሜሽን የአውሮፓው ህዝብ ከጭፍን አስተሳሰብ በመላቀቅ እዚህ ደረጃ ላይ ባልደረሰ ነበር። በመቀጠልም የኢላይተንሜንት እንቅስቃሴ ባይኖር ኖሮ ዲስፖታዊ አገዛዞችን በመጣል ለካፒታሊዝምና ለሊበራል ዲሞክራሲ መሰረት መጣል ባልተቻለ ነበር። ይህ ባይሆን ኖር የተፈጥሮ ሳይንስና የኋላ ኋላ ደግሞ ማቴማቲክስና ቴክኖሎጂ ባልዳበሩና ዓለምን ባላዳረሱ ነበር። ይህ ዐይነቱ ሂደትና ዕድገት የግዴታ ከምሁራዊ እንቅስቃሴ ጋርና ከአዕምሮ መጎልመስ ጋር ይያዛሉ። እንደማንኛውም ህይወት ያለው ነገር አዕምሮም ለመጎልመስና ነገሮችን ተረድቶ ትችታዊ ትንተና ለመስጠትና የሌላውን አስተያየት ለመቀበል የግዴታ ብዙ ደረጃዎችን ማለፍ አለበት። አንድ ፍሬ የሚሰጥ አትክልት ፍሪያማ ብቻ ሳይሆን ፍሬውም እንዲጣፍጥ ወይም ልዩ ጣዕም እንዲሰጥ ከተፈለገ በየጊዜው እንክብካቤ እንደሚደረግለት ሁሉ ጭንቅላትም ከአምባገነናዊና ከተንኮል ባህርይ ለመላቀቅ የግዴታ ከመጀመሪያውኑ በጥሩ ዕውቀት መኮትኮት አለበት። ለምን በግሪክ ቀጥሎም ደግሞ በአውሮፓ ምድር ፍልስፍና፣ ሳይንስና ማቲማቲክስ፣ ድራማና ሙዚቃ፣ አርከቴክቸርና ስዕል፣ እንዲሁም የፖለቲካ ቲዎሪ፣ ሶስዮሎጂና ልዩ ልዩ የኢኮኖሚ ቲዎሪዎች ለመፈጠርና ለመዳበር ቻሉ ብለን ጥያቄ በምናቀርብበት ጊዜ በትክክለኛው ጊዜ እነሶክራተስና ፕላቶን የመሳሰሉት ስለተፈጠሩና ከተፈጠሩም በኋላ ከትክክለኛው ዕውቀት ጋር በመገናኘታቸውና መመራመርም በመቻላቸው ነው። እንደሚባለው የግሪክ ህዝብ በከፍተኛ የፖለቲካ ውዝግብ ውስጥ በሚገኝበት ጊዜ ከገባበት ውዥንብርና ትርምስ ለማላቀቅ ሲል እግዚአብሄር ሶክራተስን ከሰማይ አውርዶ የጣለው ነው ይባላል። እንደዚሁም የኢጣሊያን ህዝብ በከፍተኛ አደጋ ውስጥ በወደቀበት ጊዜና ህዝቡም የሚሰራውን በማያውቅበት ዘመን ዳንቴን የመሰለ በመፈጠርና የአምላኮች ኮሜዲ የሚባለውን መጽሀፍ በመድረስ ለተከታታዩ ትውልድ መመሪያ እንዲሆን ለማድረግ በቅቷል። ከዚያ በኋላ አዳዲስ የተገለጸላቸው ምሁራን በመፈጠር ሬናሳንስ ወይም የግሪክ ስልጣኔን ከተኛበት በመቀስቀስ ዕውነተኛ ነፃነትን ለማወጅ ቻሉ። ከእንግዲህ ወዲያ መመሪያው ፍልስፍና፣ ሳይንስና ጥበብ፣ አርክቴክቸርና ድራማ ናቸው በማለት አዲስ የስልጣኔ ፈለግ ቀየሱ። ከዚያም በኋላ ሪፎርሜሽንና ኢንላይተንሜንት የሚባሉት ምሁራዊ እንቅስቃሴዎች በመፍለቅና በመዳበር ለካፒታሊዝም፣ ለሊበራሊዝምና ለዲሞክራሲ መንገዱን አመቻቹ። ጊዜው በጭፍን የሚታመንበት ሳይሆን የአርቆ-አስተዋይነት ዘመን(The Age of Reason) ነው በመባልና ተቀባይነት በማግኘት አፋኝና ጨቋኝ አስተሳሰቦችን ቀስ በቀስ ማስወገድ ተቻለ። በዚህ መልክ የአወሮፓ ህዝብ የአስተሳሰብ አድማስ በመስፋት ፈጠራዊ ስራዎች መዳበር ቻሉ።
በእኛ አገር ያለው ትልቁ ችግር ከልጅነት ጀምሮ ጭንቅላት በትክክለኛ ዕውቀት መኮትኮት እንዳለበት ግንዛቤ አለመኖሩ ነው። በአብዛኛዎቻችን ዕምነት ማንኛውም ዶክተር የሚባል ነገር የለጠፈ ሁሉ በደንብ ማሰብ የሚችልና ምሁራዊ ግንዛቤውም ከፍተኛ የሆነ የሚመስላቸው አሉ። አንድ ሰው ዶክትሬቱን የሚሰራው በአንድ አርዕስት ላይ ተመርኩዞ ስለሆነ የሚያገኘውም ዕውቀት በዚያ ዙሪያ የሚሽከረከር ብቻ ነው። ወደ ፍልስፍና ሶስዮሎጂ ዓለም ስንመጣ ግን የተያያዙ ስለሆና የዕውቀትም መሰረቶች ስለሆኑ፣ አንድ በፍልስፍና የስለጠነ ምሁር በቀላሉ ብዙ ነገሮችን መመልከትና የሚያመረቃ ትንተና መሰጠት ይችላል። ለምሳሌ የመጀመሪያዎቹ የተፈጥሮ ሳይንስ ተመራማሪዎችን ስንመለከት ከፍልስፍና በመነሳትና በፍልስፍና አማካይነት ብቻ ነው የተፈጥሮ ሳይንስንና ማቲማቲክስን ማፍለቅና ማዳበር የቻሉት። ስለሆነም ፍስልፍናን መሰረት ያደረገ ዕውቀትና የፖለቲካ ትግል በፍጹም ወደ ብጥብጥና ጭቅጭቅ አያመራም። ጭንቅላት ከመጀመሪያውኑ በትክክለኛው ዕውቀት የተኮተኮተ ስለሆነ ስራው ሁሉ አርቆ-አስተዋይነትን ወይም አሳቢነትንና ሚዛናዊነትን ያካተተ ስለሚሆን ከአመጽና ሰውን ከመጉዳት ይቆጠባል።
በእኛ አገር የመጀመሪያው ዙር ታጋይ የፖለቲካ ትግል ሲጀምር መሰረቱን ፍልስፍናና የተፈጥሮ ሳይንስን ባለማድረጉ ነገሮችን በጥቁርና በነጭ በመሳል ወደ አመጽ ለማምራት ተገዷል። ፍልስፍናዊ ዕውቀት የሌለው ወይም ደግሞ ተምሮ በደንብ ያልገባው ከሆነ ስለነፃነት ያለው አስተሳሰብ የተወላገደ ይሆናል ማለት ነው። ትግል ብሎም ሲጀምር የግዴታ ትግሉን ከጠብመንጃ ጋር በማያያዝ አስተሳሰቡ እንዳለ በአመጽ መንፈስ እንዲቀረጽ በማድርግ ተከታዮቹንም ይመርዛል። ፍልስፍናን መሰረትን ያላደረገ ትግል ስልጣኔን ለማምጣት ሳይሆን ስልጣንን ለመጨበጥ ብቻ የሚደረግ ትግል ስለሚሆን የመጨረሻ መጨረሻ ወደ እርስ በእርስ መበላላት ሊያመራን ችሏል። በጥቂት ዐመታት አንድ ምሁራዊ ትውልድ እንዳለ እንዲሟጠጥ ለማድረግ በቅቷል። በጨቅላ አዕምሮ የተጀመረና የተካሄደ ትግል ታሪክንና ባህልን በማበላሸት ለወያኔ መነሻና ስልጣንን ይዞ አገርን እንዲያተረማምስ መሰረቱን እንደጣለለት ይታወቃል። በመሰረቱ በአብዮቱ ወቅት በአፍላው ካልሆነ በሰተቀር የተካሄደው ትግል በምንም መልኩ ፖለቲካ የሚያሰኘው ምንም ነገር አልነበረም። ወቅቱ የንዑስ ከበርቴውን ዕውነተኛ ባህርይዉን ያሳየበት ጊዜ ነበር። ከአውሬም በላይ አልፎ በመሄድ አንድን ሰው ብቻ በመግደል የሚደሰትና አርፎ የሚቀመጥ ሳይሆን ጠላቴ ነው ብሎ የገመተውን በሙሉ እስካልደመሰሰ ድረስ የመንፈስ እርካታን ለማግኘት እንደማይችል አረጋግጧል። በተለይም በቅርቡ ሁለት ተከታታይ ቃለ-መጠይቆችን፣ አንደኛው በአራት ክፍል የተከፈለ፣ ሁለተኛው ደግሞ በሁለት ክፍል የተከፈለውን ካዳመጥኩኝ በኋላ በጊዜው የቱን ያህል ወንጀል እንደተፈጸመ፣ በተለይም ፖለቲከኛ ነኝ የሚለው ከተማሪው እንቅስቃሴ የወጣው አንድ ኃይል የቱን ያህል በደመ-ነፍስ እየተመራ ለወንድማማቾችና እህትማማቾች መገዳደል መንገዱን እንዳመቻቸና ዛሬ ለደረስንበት አሳፋሪ የታሪክ ምዕራፍ ከፍተኛውን አስተዋፅዖ እንዳበረከተ ለመገንዘብ ችያለሁ። ከድርጅቱ ውስጥ በወጡና የአመራር ቦታም በነበራቸው ግለሰቦች የተደረሱት መጽሀፎችም ይህንን ያረጋግጣሉ። ለማንኛውም የመጀመሪያውና በአራት ክፍል የተከፈለው ወይዘሮ መዐዛ ከኢንጂነር ካሳ ገብሬ ጋር ያደረገችው ቆንጆ ቃለ-መጠይቅና መልስ ነበር። ቃለ-መጠይቁም ሆነ መልሱም የሚያረካና፣ ኢንጂነር ካሳ ገብሬም ከሙያቸው አንፃርና በጊዜው በዚያ ትርምስ ወቅት የቱን ያህል የአገር ግንባታ ስራ ይሰራ እንደነበር በጥሩ አማርኛና ለዛ ባለው አመላለስ ብዙ ነገር አስተምረውናል። ይህንን ካዳመጥኩኝ በኋላ እታገላለሁ የሚለው ኃይል ምኑ ላይ እንደታገለና ለአገር ግንባታም ያበረከተውን አስተዋፅዖ ብፈልግ ማግኘት አልቻልኩም። መግደልንና አገርን ማተረማመስ፣ እንዲሁም ለውጭ ኃይል መስራትን እንደ ትግል የምንቆጥር ከሆነ አዲስ የፖለቲካ ቲዎሪ መጻፍ አለበት ማለት ነው። እንደዚህ ስል ግን ደርግ በራሱ ወንጀል አልፈጸመም ማለቴ አይደለም። ከተማሪው እንስቃሴ ውስጥ ብቅ ያለው አንድ የተወሰነ ኃይል ቀድሞ የተደራጀ ድርጅችን ለራሱ በመጠቅለልና መስራቾቹን በማስወገድ ለተቀደሰ ዓላማ የተመሰረተውን ድርጅት ወደ ማይሆን አቅጣጫ እንዲያመራው ለማድረግ እንደበቃ ከሁለተኛው የቃለ-መጠይቅ ምልልስና ከሌሎችም ስለአብዮቱ ከተጻፉ መጽሀፎች በቂ ትምህርት ለመቅሰም ችያለሁ።
ሁለተኛው ቃለ-መጠይቅ ደግሞ የአስራት ቴሌቬዥን በደርግ አገዛዝ ዘመን በመረጃ ደህነነት የህግ መመሪያ ክፍል ኃላፊነት ከነበሩት ከሻምበል ተስፋዬ ርስቴ ጋር ያደረገው ቃለ-መጠይቅና መልስ ነው። በእሳቸው አገላለጽ በእነ ሰናይ ልኬና በሻምበል ዳንኤል፣ እንዲሁም በእነ ሲሳይና ከውጭ ሆኖ በሚንቀሳቀሱ ኃይሎች ይሸረብ የነበረውን ተንኮል ስሰማ እነዚህ ሰዎች በምን ዐይነት የፖለቲካ ፍስልፍናና ቲዎሪ ቢሰለጥኑ ነው እንደዚህ ዐይነቱ ድምዳሜ ላይ ለመድረስ የበቁት ብዬ እራሴን ስጠይቅ ለዚህ የሚሆነኝ በቂ መልስ ለማግኘት በፍጹም አልቻልኩም። በእነሱ ስሌት በዚያን ጊዜ የማይፈልጓቸውንና ምሁራን ናቸው የሚሏቸውን በሙሉ መደምሰስና፣ እነሱ በሚፈልጉት መልክ ብቻ ፖለቲካ የሚሉትን ነገር ተግባራዊ ማድረግ ነበር። እስቲ ቆም ብለን እናስብ! ተማሩ የሚባሉ ወይም ምሁራን እንዳሉ ከተደመሰሱ በኋላ ምን ዐይነት አገር ነው መገንባት የሚቻለው? ለማንኛውም በእኔ ዕምነት ይህ ዐይነቱ አስተሳሰብና ድርጊት ፋሽሽታዊ ነው ብሎ መደምደም ይቻላል። የታሪክን ጠመዝማዛ ጉዞ፣ ባህልን፣ ከብዙ መቶ ዐመታት በኋላ ቀስ በቀስ በአንድ ህዝብ መሀከል እየዳበረ የመጣውንና በብዙ መልኮች የሚገለጸውን ግኑኝነት፣ በተለይም በፖለቲካው መስክ የነበረውን ንቃተ-ህሊና፣ በአካባቢውና በተቀረው ዓለም የሚሸረብብንን ተንኮል ያላገናዘበ በፖለቲካ ቲዎሪና ፍልስፍና ሊደገፍ የማይችል አገር አፍራሽ አካሄድ ነው ብሎ መደምደም ይቻላል። ለዚህ ዐይነቱ በደመ-ነፍስ መመራት ዋናው ምክንያት ጭንቅላት በደንብ ተኮትኩቶ ስላላደገና ስላልዳበረ ብቻ ነው። በደንብ ያልተኮተኮተ ጭንቅላት ደግሞ አንድን ህብረተሰብ ከተለያዩ አንፃሮች አኳያ ማንበብና መተንተን አይችልም። ጥያቄ ለመጠየቅና መልስም ለመፈለግ የሚችል አይደለም። ዝም ብሎ በደመ-ነፍስ በመመራት ዓላማው ወደ ማይታወቅ ሁኔታ ውስጥ መጋለብ ነው። ይቀጥላል!!
እስኪ ልጠይቅህ ወዳጄ፣…”ኢትዮጲያዊ ነህ?” መልስህ “አዎ” ከሆነ አንዴ ቆየኝ፣ “አይደለም” ከሆነ ደግሜ ልጠይቅህ፣ “እሺ…ምንድን ነህ?” ከዜግነት ይልቅ ብሔር አስቀድመህ፤ “መጀመሪያ ኦሮሞ ነኝ፥ አማራ ነኝ፥ ትግራዋይ ነኝ፥ … ቀጥሎ ደግሞ ‘ኢትዮጲያዊ ነኝ’” ከሚሉት ጎራ ነህ። አሁንም መልስህ “አዎ” ከሆነ መልካም፣ አይደለም ከሆነ ደግሞ “ታዲያ አንተ ማን ነህ?” ከደርግ ቀይ-ሽብር ወይም ከኢህአዴግ ፀረ-ሽብር በተዓምር ተርፈህ አሊያም በዲቪ-ሎቶሪ ወይም በስዳት ሀገር ጥለህ የወጣህ? ….ማንነትህን የገለፅከው በተወለድክበት/በኖርክበት ሀገር፥ ብሔር፥ ሰፈር፥… ለእኔ ልዩነት የለውም።
ከአንተ ጋር አንድ ዓይነት ዜግነትና ዘውግ፣ የፖለቲካ እምነትና አመለካከት ላይኖረን ይችላል። ነገር ግን፣ የጋራ የሆነ የቀድሞ ታሪክ እና የወደፊት መፃዒ እድል አለን። ወደድነውም-ጠላነውም፣ ተቃወምነው-ደገፍነው፣ ጥሩም ሆነ መጥፎ የጋራ ታሪክ አለን። ስኬት ሆነ ውድቀት መፃዒ እድላችን የጋራ ነው። ዛሬ ላይ ብዙ ብንሆንም በቀድሞ ታሪካችንና በወደፊት እድላችን ግን አንድ ነን። በቃ ይሄው ነው! – “አንድነት” ማለት የዛሬ ልዩነት ሳይሆን የጋራ የሆነ ታሪክና የወደፊት ተስፋ ነው።
የጋራ የሆነ ታሪክና የወደፊት እጣ-ፈንታ ይኑረን እንጂ ትላንት በሆነው፣ ዛሬ ላይ እየሆነ ባለው እና ነገ በሚሆነው ነገር ላይ ተወያይተን፥ ተግባብተን ሆነ ተስማምተን አናውቅም። በቀድሞ ታሪካችን፣ በዛሬ ሕይወታችን አና በወደፊት ተስፋችን ዙሪያ መግባባት ቀርቶ መደማመጥ ተስኖናል። በእርግጥ ሁላችንም ቤተሰብ ብንሆንም ቤተሰባችን ግን “ደስተኛ” አይደለም። የቀድሞ ታሪካችን እና የወደፊት ዕድላችን አንድ ላይ የተሳሰረ ቢሆንም ዛሬ ላይ ግን ተለያይተናል።
አዎ…እኛ ኢትዮጲያኖች ልክ እንደ ሊዮ ቶልስቶይ (Leo Tolstoy) “Broken Family” ሆነናል – “All happy families are alike; each unhappy family is unhappy in its own way.” አዎ…አንድ ላይ እየኖርን ተለያይተናል። እያንዳንዱ የቤተሰቡ አባል ራሱን ተበዳይ፣ ሌላውን ደግሞ በዳይ አድርጓል። ሁሉም በራሱ መንገድ ደስተኛ አይደለም። ይሁን እንጂ፣ ሁላችንም የተሻለ ሕይወት የመኖር ተስፋና ምኞት አለን። ሁሉም የሚፈልገው ልውጥና መሻሻል፣ ሰላምና ደህንነት፣ እድገትና ብልፅግና፣ እኩልነት፥ ነፃነት፥ ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የሰፈነበት ፖለቲካዊ ስርዓት ነው፣…በዚህም እንደ ሌሎች “ደስተኛ ቤተሰብ” (happy family) መሆን እንሻለን።
በእርግጥ ሁሉም “ደስተኛ ቤተሰብ” ግን ተመሳሳይ (alike) ነው። በተመሳሳይ፣ ሀገራችን እንደ በለፀጉ ሀገራት የዳበረ ኢኮኖሚያዊ፣ ፖለቲካዊና ማህበራዊ ስርዓት ቢኖራት የእኛም ቤተሰብ ልክ እንደነሱ ደስተኛ በሆነ ነበር። ስለዚህ፣ የበለፀጉ ሀገራት አሁን ካሉበት የእድገትና ብልፅግና ደረጃ ላይ የደረሱበት መሰረታዊ ምክንያት ምንድነው? እኛስ እነሱ ከደረሱበት የብልፅግና ደረጃ ላይ መድረስ የምንችለው፣ በዚህም ደስተኛ የሆነ ቤተሰብ የሚኖረን መቼና እንዴት ነው? ይህን ጥያቄ በአግባቡ ለመመለስ የምዕራባዊያን እድገትና ስልጣኔ ቁልፉን ፈልገን ማግኘት አለብን።
የምዕራባዊያን ስልጣኔ በስነ-እንቅስቃሴ (mechanization) ላይ የተመሰረተ ነው። ዛሬ ላይ በስፋት የምንጠቀምባቸው ውስብስብ ማሽንኖች የሁለትና ከዚያ በላይ ቀላል ማሽኖች ስብጥር ናቸው (Complex machines are merely combination of two or more simple machines)። ከሁሉም ማሽኖች የመጀመሪያው ደግሞ የግሪካዊው የሂሣብ ሊቅ “Archimedes” የማሽን መርህ ¨Lever Machine” የሚባለው ነው። ይህ ቀላል ማሽን በስነ-እንቅስቃሴ ብቻ ሳይሆን ለሁሉም የተፈጥሮ እና ማህበራዊ ሳይንስ ዘርፎች መነሻ ነው። ከታች በምስሉ ላይ እንደሚታየው፣ “Archimedes” ይህን ቀላል የሥነ-እንቅስቃሴ መርህ ተጠቅሞ መሬትን ብቻውን ማንቀሳቀስ እንደሚችል እንዲህ ሲል ገልጿል፤ ¨Give me a place to stand on, and I will move the earth.”
እ.አ.አ. በ1550ዎቹ ላይ በግሪክና ላቲን ቋንቋ ተፅፈው የተገኙት የ“Archimedes” መፅሃፍት በ16ኛውና 17ኛው ክፍለ ዘመን በነበሩት የሂሳብና ፊዝክስ ልሂቃን ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ አሳድረገዋል። የአውሮፓ ሥልጣኔ የተመሰረተው በሳይንሳዊ ዘዴ (Scientific Method) ላይ ሲሆን የሳይንሳዊ አብዮት (Scientific Revolution) ከጀመሩት ውስጥ ደግሞ Galileo Galilei (1564-1642)፣ Rene Descartes (1596 – 1650) እና Johannes Kepler (1571 – 1630) በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀሱ ናቸው። ሲሆን ከላይ እንደተገለፀው ሁለቱም የ“Archimedes” ተፅዕኖ ያረፈባቸው ናቸው። በአጠቃላይ፣ የ“Archimedes” የሥነ-እንቅስቃሴ ንድፈ-ሃሳብ ባይገኝ ኖሮ በምዕራብ አውሮፓ ከ1550 – 1650 ዓ.ም (እ.አ.አ.) በሂሳብና ሳይንስ የታይው እድገት በፍፁም አይታሰብም ነበር።
በሥነ-አንቅስቃሴ ፅንሰ-ሃሳብ ላይ የተመሰረተው ሳይንሳዊ ዘዴ በምዕራብ አውሮፓ በ16ኛውና 17ኛው ክፍለ ዘመን ለታየው የሳይንስ አብዮት ዋና ምክንያት መሆኑን ተመልክተናል። በተመሣሣይ፣ በ18ኛው ክፍለ ዘመን በአሜሪካና በአውሮፓ የታየው የፖለቲካ አብዮት በ”Archimedes” የሥነ-እንቅስቃሴ ፅንሰ-ሃሳብ ላይ የተመሰረተ ነው። “Edmund Burke” እ.አ.አ. የተባለው ልሂቅ የፈረንሳይ አብዮት እየተካሄደ በነበረበት ወቅት በፃፈው ፅሁፍ የሥነ-እንቅስቃሴ ፅንሰ-ሃሳብ እንዴት በፖለቲከኞች ተግባራዊ ሊደረግ እንደሚችል እንደሚከተለው ይገልፀዋል፡-
እንደ “Edmund Burke” አገላለፅ፣ ልክ እንደ ሳይንሱ ሥር-ነቀል ለውጥ ለማምጣት በሥነ-እንቅስቃሴ (mechanics) ውስጥ የተገኘው ኃይል በፖለቲካ ውስጥም ሊኖር ይገባል። ግሪካዊው “Archimedes” በ“Lever” ወይም “Simple mechanics” የሥነ-አንቅስቃሴ ዘዴ መሬትን ማንቀሳቀስ ይቻላል እንዳለው ሁሉ በፖለቲካውም ዘረፍ ሁሉንም ነገር በአንዴ ለማንቀሳቀስ የሚያስችል ዘዴ ያስፈልጋል። እንግሊዛዊ ፈላስፋ “Thomas Paine” የ“Archimedes” የሥነ-እንቅስቃሴ ፅንሰ-ሃሳብ ለሳይንሳዊ አብዮት ዋና ኃይል እንደሆነ ሁሉ፣ “ነፃነት” የፖለቲካዊ አብዮት መነሻ ኃይል እንደሆነ እንደሚከተለው ገልፆታል፡-
የአውሮፓ ሥልጣኔ ግንባር ቀደም ሚና ያላቸው የአውሮፓ ፈላስፎች እና የአብዮት መሪዎች ትግላቸውን በአሜሪካ ነው የጀመሩት። ለዚህ ዋናው ምክንያት አሜሪካን ለፖለቲካዊ አብዮት እንደ ሰርቶ ማሳያ ለመጠቀም ነበር። በአሜሪካ ከተደረገው የተሳካ ሙከራ በኋላ በአውሮፓም ተመሳሳይ ፖለቲካዊ እና ኢኮኖሚያዊ ሥርዓት መገንባት ተችሏል። በዚህም በቤተሰባዊ እና ሃይማኖታዊ መሰረት ላይ የቆመውን የአውሮፓ ፊዉዳላዊ ሥርዓት በግለሰብ ነፃነት (liberty) ላይ የተመሰረተ እንዲሆን አድርገዋል። እዚህ ጋር እ.አ.አ. በ1789 የተካሄደው የፈረንሳይ አብዮት መሪ “Marquis de la Fayette” ስለ ነፃነት ያለውን መጥቀስ ያስፈልጋል፡-
አንድ ሀገር እድገትና ብልፅግና እንድትቀዳጅ፣ በእኩልነትና ነፃነት ላይ የተመሰረተ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ሥርዓት እንዲኖራት በቅድሚያ ነፃነት ሊኖራት ይገባል። በአጠቃላይ፣ የሰው፥ የሀገርና የመንግስት ዓላማና ግብ “ነፃነት” ነው። ለዚህ ደግሞ ዜጎች፣ ሀገርና መንግስት በቅድሚያ ነፃነትን ማወቅና መፍቀድ አለባቸው። እያንዳንዱ ሰው የሕይወትን ትርጉምና ፋይዳ በግልፅ እንዲረዳ፣ ለራሱ የሚሰጠው ግምት እንዲሻሻልና የተሻለ ሕይወት የመኖር ተስፋው እንዲኖረው፣ በቅድሚያ ስለ ነፃነት በእውቀት ላይ የተመሰረተ ግንዛቤ ሊኖረው ይገባል።
እናማ ወዳጄ፤ ከሀገር ዜግነት ይልቅ የብሔር ማንነት ያስቀደምከው፣ በቀይ-ሽብር ዘመቻ ሆነ በፀረ-ሽብር ሕጉ የተገፈፍከው፣ ከተወለድክበት ሀገር ይልቅ ስደት የመረጥከው፣…በነፃነት እጦት ነው። የጋራ ታሪክ እና መፃዒ እድል ይዘን ስለ ትላንት፥ ዛሬ ሆነ ነገ መወያየትና መግባባት ተስኖን፣ አንድ ላይ እየኖርን የተለያየነው ነፃነታችንን ተገፍፈን ነው። ትላንት ያልነበረን፣ ዛሬም ያጣነው፣ ነገም የምንሻው ነፃነትና ነፃነት ብቻ ነው። የዕውቀት መጀመሪያ ነፃነትን ማወቅ ነው!
ቁልፍ ቃላት: - HQE ፣ መከላከያ ፣ የሚበረክት ፣ ሥነ ምህዳራዊ ፣ ኦርጋኒክ ፣ ንፅፅር ፣ ባህሪዎች ፣ ፐርላይት ፣ የበፍታ ፣ የበግ ሱፍ ፣ ሴሉሎስ wadding…
«ማእሪብ» የተሰኘውን ዕለታዊ ጋዜጣ በመጥቀስ ዳች ፕሬስ ኤጀንሲ ባለፈው ማክሰኞ ከኢየሩሳሌም በድረገፅ ባሰራጨው ዘገባ እንደገለፀው ለልዩ ወታደራዊ ስልጠና ወደ እስራኤል ከሄዱት 16 ኢትዮጵያዊያን መኰንኖች ውስጥ ስምንቱ አለመመለሳቸው ተዘግቧል።
ሰዎች እንደነዚ አይነት ኢትዩጵያዊ ሰው የለም!! እኔ ግን እንደዚ አይነት ሰው ሀገራችን አለ ቢባል ትልቅ ስተት ነው ምክንያቱም ልጅ እናቱን ገደለ ማለት ነውና !!!
ፈረንጅ አገር ተሰዶ በመንፈስ ስቃይ ተሰቃይቶ ከመንቀሳቀስ ይልቅ ራሱ ወንድም እህት ከሆኑት ህዝቦች ዘንድና የደም ጽስርና ወንድም አማቺነትን የሚሰማበት አካባቢ ለጊዜው መሆኑም ያስደንቃቸዋል እንጂ አያስወቅሳቸውም:: ቢያንስ አማቺ አበልጅና የሃይማኖት ዕምነቶቻቺን አመላቺንና ፍላጎታቺን ቋንቋቺን ታሪካቺንና ባሕላቺን ከሚመሳሰልህ ህዝብ ጋር መቆየት ደግሞ ነውር አያስመስልም:: እንዲያውም ለወደፊቱ ቀጣይነት ላለው ግንኙነቶች ድጋፍ ይሰጠዋል:: በክፉ ግዜ ኢትዮጵያን ስለረዷት አብሮ መኖርና ብሎም መዋኃዳቺን የማይቀር መሆኑን ጊዜው ሲደርስ አዲሱ ትውልድ የሚፈርደው ጉዳይ ነውና::
አሁን ማሰብ ያለብን:: ህዝባቺንን በሔሊኮፕተር ጋን ሽፕ መደብደብ የለብንም ብለው ያሉትማ ወደ ጂቡቲ ሄደው ጉሌ አሳልፎ ለህወኃት ሰጣቸው:: እነኝህም ህዝባቺንን ለመጨፍጨፍ አይደለም ለኢትዮጵያ ቃል የገባንላት በሚል ተቃውሟቸውን በሰከነ ብልኃት ተወጡ እንጂ ሊወቀሱ አይገባም::
ቤላ ሩስ የነበሩት እንዲሁ 8ቶቹ ወደዚያው ወደ ኤርትራ ሄደው በተለያዩ ወታደራዊ ተግባሮችን እንዲመለከቱና ቢለማመዱ አይከፋም:: ጀግና በየትም ቦታ አላት ኢትዮጵያ ነገር ግን አንዱ ሲራመድ ሌላው እየጎተተና የራሱንና የቤተሰቦቹን ጥቅምና ፍላጎት ከሥልጣኗ ጋራ እያገናኘ በማስቸገሩ ነው አገራችን እስከዛሬ ጀግና ዓልባ ልትሆን የቻለቺው::
አሁን ግን እያበቃለት ይመስላል:: ልክ ወያኔው ሕወኃቱ የሄደባትን መንገድ ሌላው ተጻራሪው የማይሄድበት ምክንያት የለም:: አገራቺን ጦርነት ሳይሆን ሠላምና ዴሞክራሲ ብታራምድ የበለጠ ህዝቦቿ የሚጠይቋትን ልታሟላ ትቺላለቺ በሚል ነበረ እስከዛሬ ት ዕግስቱ:: ነገር ግን ወያኔ ህወኃትና መለሰ እነዚህ አንድም ሶስትም ጋንጩሮች የህዝባዊ ትግስት ሊዋጥላቸው ባለመቻሉ ወደሌላ ምክንያቶች እየገቡ ስላስቸገሩ ህዝብ ሊያድምባቸው ሊያገላቸው ይገባል::
ጀግናው? ያሰደነቀኝ ቢኖር አንተ ራስህን ጀግና ብለህ ሰይመህ በመጨረሻ አገራቺን ጀግና አጣቺ ስትል ደነቀኝ? ለዚያም ቢሆን ቀጥለው የጻፉልህ ወገን መልሰውታልና ልብ በል አይዞህ ጀግኖች እየመጡልህ ነው::
አሁንም ፓይለቶቹ በገቡ ገና ሳምንት ሳይሞላቸው ኢሳያስ አፈወርቄ ጦርነት እያወጀ ነው እስካሁንም የገዛውን ጄት የሚያበርለት ስላጣ ነበር የቆየው አሁንም እድሜ ለመለስ ዜናዊ ፓይለቶች ላከለት::
ኢሳያስ ጦርነት ቢያነሳ በመጀመሪያ ረድፍ ደም መጣጩ የአጋዚ ሰራዊት ሳይሰለፍ አንድም ለላ የሰራዊት አባል መመገድ የለበትም ለዚህ ቆበራም መለስ ዘናዊ ለሚባል ግም:ሰው ማንም መታዘዝ የለበትም::አሁንም ጀግኖቻችንን ወደ እርትራ ገብታቹ የአርበኞች ግንባርን እንድትቀላቀሉ ይሁን የምን ይሉኝታ ነው ለወያነ? : :x :x :x
የጠላቲ ጠላት ወዳጂ ነው በማለት ይሆን መሂዳቸውን መደገፍ የተጀመረው? ለማንኛውም ራሳቸው ይሂዱ ወይም በእጅ አዙር ተልከው ይሂዱ ለኛ የሚጠቅም ነገር የለውም:: ይልቁንም ስምንቱም ተምረው ተመልሰው ልባቸው ለወያኒ እምቢ ለማለት ቢዘጋጅና ሊሎችንም ቢያደራጁ የበለጠ በጠቀሙን ነበር:: ኣሁን ግን እዚያም አይጠቅሙ ለዚህም አልሆኑ ተምሮ ላፈር እንደማለት!! :(
ዐድ ራኪ ለእግል ስኒን ልታከወ ለዐለው ፈርሐቶም ዱረ ክምሰል መጽአ ተመት እሎም። አስቡሕ መርዓዊሆም እንዴ አስመደው ዐቅድ እግል ልውደው መእዙን ልታከው ዐለው። ዐድ ወለት ወዐድ ሕጻን አቃርብ ወዲብ ሐቴ አካን ሰበት ነብሮ፡ እምበል ሰብ ኖስ እስዎምቶም ዐድ ወለት ወእስዎምቶም ዐድ ሕጻን ለለአምርመ ዐለ አለቡ።
እለ አምዕል እለ እምበል ህዳይ ዐድ ራኪ ብዙሕ ሀድየት ሰበት ዐለ፡ ወለ መእዙን ዎሮት ሰበት ቱ ዶልተ ከዲብ ህዳይ ዎሮት እንዴ ገይስ ዐቅድ ወዴ ዐለ። ከእግል ዐድ ራኪ እበ ተአኸረ ምኖም።
ዐድ ራኪ፡ ዐቅዶም እንዴ ወደው እት መትሐደሮት ወሳረሖት ጋሻሆም እግል ልግበኦ ሐዙ ለዐለው። ለመእዙን ክምሰል መጽአዮም እብ ሸፋግ እግል ዐቅድ ትከለለው ወዐቅድ ገብአ።
ክሎም እተ ህዳይ ሓድራም ለዐለው ወክሱሰን እማት ወአበው እግለ መርዓዊ፡ “ፍሬ ፋሪ ግበእ፡ ሰቦዕ ኢልትሀለቦ ወኢልተከሶ፡ እንተ እብ ማል ወህተ እብ ውላድ!” እንዴ ልብሎ እት ልድሑሩ፡ መሳኒቱ ወስነኑመ ምን ፈርሐቱ ፋርሓም ክም ህለው ምነ እተ ህዳይ ከዱመ ለዐለው ወዲብ አግጸቶም ልትረኤ ለዐለ አሻይር እሙር ዐለ።
ምን አልዐስር ወሐር እምበል ፈተች፡ መሳኒት ወአቃርብ እተ ህዳይ ሓድራም ለዐለው ዎሮት ከጋሪቱ ጌሰ። ጸሓይ እግል ትውደቅ ረአስለ ደብር ዶል አድሮሬት ወአርድ ክምሰል በርደ፡ ራኪ፡ “የሀው መሳኒት አፎ መርዓዊክም ኢትዐሽሎ፡ አርድ መሴ ትርእዉ ይህሌክም፧!” ክምሰል ቤለ፡ ለናይ ደንጎበ ዓደት ህዳይ ወመርዓዊ ለልትጸምበል እተ ሰበት ገብአት፡ ክሎም አቃርብ ወመሳኒት መርዓዊሆም እግል ለዐሽሎ ትዳለው። እት ጽላል መዐደኒ ቤት- ዐባይ እንዴ ገብአው ህዬ መርዓዊሆም ዐሸለው፡ ደሕረው ወጸንበለው።
ዲበ ሽፍር እምበለ ህዳይ እንዴ አመመው ለመጽአው ሰብ ረዪም፡ ክምሰልሁመ መሳኒት ወአቃርብ ታርፍ ዐለ ሰበት አለቡ፡ ቤጥረት ጋሻሆም አድረረው ወእግል ስካብ ዳለው። መሳኒት ጠሊት ምንድቆም እንዴ ሐርደው እት ረአሰ እት ልትሃጀኮ ወመርዒ ምንኬንለ ሕጋይ እንዴ ገብአየ እብ ክርን ድህርት እት ለሐሸካሽከ ወእት ልትሰሐ ወዳግመ አመት አለበ ዐሳክር አተው እቶም።
ክልኦት ምነ ዐሳክር እንዴ አተው እቶም “ነፈር ልትሐረክ ምንክም አለቡ! ዎሮት ከእተ ምግሳዩ፡ ሕርክ ለቤለ ህዬ መስኡልየቱ ኖሱ ልትሐመለ!” ቤለ ዎሮት ማጽኣም ለዐለው። ክልኦት ዐስከሪ ወክም ኢልምሕኮም እግል ለአክድ እሎም ከላሺኑ ዐመረ።
ለመርዓዊሆም እንዴ ትከለለው ዳግሞ ወልትሰሐቆ ለዐለው መሳኒት ክመ ትበሀለወ ምግሳዮም ጸብጠው። ለምንኬን ክርፍ ትትሰመዕ ለዐለት ህጅክ ጥዕም ናይ መሳኒት መርዓት ወሐዋት መርዓዊ ትርንከተ ትከሬት። መርዓት እግል ለአትሃጅከ ማጽኣት ለዐለየ አዋልድ፡ ከሸት እግል ኢትገብእ ሰበት ፈርሀየ ምን-ረሐር እብ ጣቀት እግል ልፍገረ ምን ሐዘየ፡ እለ ኢኮን ቤት እብ ኩሉ እንክራተ ክርድንት ረአያሀ። እንሰኬ ህሌነ እት ልብለ እት አፍ ሃይሞት እግል ኢልትከረየ እንዴ ቤለየ ህዬ ሚ ጃርየት ህሌት አስክ ፈርገ ሐቴ ከምግሳየ ጸብጠት።
ለዎሮት ምነ እተ ቤት ኣትያም ለዐለው ዐሳክር፡ “ብጣቓትክም!” እንዴ ቤለ ክምሰል መለክ -አልሞት እት መሸንገሎም በጥረ። ዲበ ክልኤ ዐራት እንዴ ትካፈለው ወዲብ አርድ እንዴ ነጸፈው ግሱያም ለዐለው ምን ዕምር ሰላሳታት ወዕስራታት ለኢለሐልፎ ሸባባት፡ ብጣቀት፡ ወረቀት እጃዘት ናይ ዴሽ፡ ከርት ደረሰ ወብዕድ ክል ዎሮት ከእት ጂቡ ለረክበየ ሀበዮም።
ሑለ መርዓዊ ምን ጅወ ዲብ ቆበት ናይለ መዕደኒ ስቅለት ለዐለት ሸንጠት ንኢሽ እንዴ ዐንጠጠ እግለ መርዓዊ ኩሉ ለእሉ ቡ ውራቕ እንዴ ከምተተ ሀበዩ ቱ። እት መርዓዊ ወመስኒሁ ወዎሮት ለገብአ ልግበእ እስባት ለኢጸንሐ ምስሉ ሻብ እንዴ አሸረ ለዐስከሪ፡ “እንትም ፍገሮ ነሐዜክም ህሌነ!” እንዴ ቤለ እግለ ብዕዳም ክል ዎሮት ከምን አካኑ እግል ኢልትሐረክ እንዴ ሐዘረዮም ምስለ ፈግሮ ለዐለው መርዓዊ ወመስኒሁ ወለ እስባት ለኢረክበ መንደላይ ፈግረ ምኖም።
እመበለ እተ ድላለት ለዐለው ሸባባት ዐድ ራኪ ወጋሻሆም ትዕባም ሰበት ዐለው ሰክበው ከሚ ጀሬ ሀለ ሐበት ዳልያም ኢኮን። ለዐሳክር መርዓዊ ወመስኒሁ እንዴ ነስአው ክምሰል ጌሰው ቱ ለኸበር ሰክብ ለዐለት ዓኢለት ዐድ ራኪ ለበጽሐ። ምንቱ ለነስአዮም ወእበየ ጌሰው እቦም ፋዝዓም እት እንቶም መ ሰበት ኢለአምሮ ድንጋጽ እበ በራይድ ሌጠ ገብአው። ወክለ ለእለ ወዱ በዴት ምኖም።
ለዐሳክር እግለ ሸባባት እንዴ ከቡቦም እተ ግራለ አብያት ትበጥር ለዐለት መኪነት ንኢሽ ጸዐነዎም ወአስክለ እብ እትጀህ ቅብለት ናይለ ድጌ ለዐለ መዐስከር ነስአዎም። ለእት ዓቅቢት ናይለ መዐስከር ለዐለው ዐሳክር ለመኪነት ናይለ መዐስከር ክምተ ሰበት ኣመረው ምን ጽዑን እተ ህለ እንዴ ኢደሉ ሓለፈወ። ዲበ መዐስከር ዶል አተው ለልትሐዘው ህለው ቶም ሚ ብዕዳም ሰኒ እግል ልትአከዶ ምኖምቱ ገብእ፡ ምን ሕድ እንዴ ፈንተዎም ሰኣላት ቀደመው እቶም።
መርዓዊ ምን ስዑድየ ማጽእ ክምቱ ወኩሉ እስባታቱ፡ ጀዋዝ ልግበእ ወውራቅ ናይለ ሰብ ኻርጅ ለደፍዕዎ ደራይብ ሕኩመት ለልትበሀል ‘ክልኤ ምን ምእት’ (2%) አርአ ወመስኒ “ሙደርስ አነ” ቤለዮም ወእስባታቱ ቀደመ።
ለሳልሳዮም ዐስከሪ እት ዴሹ እንዴ ኢገብይስ ብዙሕ ዋዲ ዐለ። እግ’ለ መደት እጃዘቱ ሑሉፍ ለዐለ ዎሮት ምነ ሐረስ ትላከው እሉ ወህቱ ነስአዩ። ዝያድ ሻካም እቱ ለዐለው ወእንዴ ተሐበረው ማጽኣሙ ለዐለው ለመርዓዊ ሰበት ቱ ዲቡ እንዴ ረከዘው ዝያድ ተሕቂቅ ወደው ምስሉ። ለእግሉ ለሐዙ ዐለው ነፈር ህቱ ክም ኢኮን ክም ተአከደው እባሆም መርዓዊ ወመስኒሁ ክም ሐዜናክም ንትላኬክም እንዴ ቤለዎም ዐዶም እግል ልጊሶ ጠለቀዎም።
ለመዐስከር ምነ ዐዶም ገበይ ሳዐት ገብእ። መርዓዊ ወመስኒሁ ክምሰል ጠለቀዎም ሰኒ ፋርሓም እት እንቶም ምነ መዐስከር ፈግረው ። ለምስሎም ትጸበጠ መለሀዮም አየ ክምሰል አተ ሰበት ኢደለው፡ እበ ካልእ እንክር ዐዶም እት ድንጋጽ ወሸቀላት ክሩያም ክም ህለው ኣምራም ሰበት ዐለው፡ ምነ መዐስከር ንሳፈት ትርድት ጌሰው።
ለፍንጌሆም ወፍንጌ ዐዶም ለህሌት ንሳፈት እግል ልብተኮ እገር አድሕድ እት ካይዶ፡ “ምን፧” ለትብል ክርን ሰምዐው። ለክርን ክልኢቶም ሰበት ሰምዐወ ክመ ዐስከሪ ለአዋምር ሳድር እቱ ምስል በጥረው። ካልእ ዶል “ምን፧” ለትብል ክርን ሰምዐው።
ህቶም ልባስ ጸዓዲ ላብሳም ወእብ ገበይ ገይሶ ሰበት ዐለው፡ እሊ ምን እንዴ ቤለ ልትሰአሎም ለህለ ዐስከሪ እት ጽልመት ሳትር እንዴ ወደ ልትሰአሎም ሰበት ዐለ ርዪሞም ህለ ሚ ቅሩቦም ልርእዉ ይዐለው።
“ሕና ቱ ሰብ ደሐን” ዶል ቤለዉ እንዴ ኢለአትጋምዮም ስላሕ ጠለቀ እቶም። ክልኢቶም መጦር ሕድ ወደቀው። ዘብጥ ለሰምዐው ምነ መዐስከር ለረድአው ዐሳክር እት ልትሳስዐው መጽአው። ዲበ አካን ዶል መጽአው እሎም ኢኮን ለቀደም ሰር ሳዐት ለጠለቀዎም መርዓዊ ወመስኒሁ መጦር ሕድ ዋድቃም እት እንቶም ጸንሐዎም።
ለዐሳክር እባሆም እግለ እት ለበኩ አከይ ዝብጠት ዝቡጥ ለዐለ መስኒለ መርዓዊ ሕክምነ ረድአው እቡ። መርዓዊ ላኪን እት አፍ ልቡ ዝቡጥ ሰበት ዐለ ምንመ ባለሰዉ አርወሐት ይዐለት እቱ። ሽፍር ዐድ ራኪ እት ቀበት ሑዳት ሳዓት ምን ፈርሐት እት ሐዘን ትበደለ። ለአስቡሕ እግል ፈርሐት ወሸንሀት ሰኔት ለለብሰየ ሰማዲት እት ብላይ ከፈን ትበደለት።
ማክሰኞ ቤተ መጻሕፍት ዳቦ ቃል ደቡብ እንስሳ መዶሻ ፎጣ ጥላ ማር አይብ ደቡብ አይጥ ወይን አባት ትንኝ ኳስ ቲማቲም ማር ቅዳሜ ነጭ ሶስት ማእዘን ጠንካራ ሰው መስኮት ቀን ደሴት
በኢትዮጵያ እግር ኳስ ላይ አሻራቸውን ማሳረፍ አሰልጣኞች አንዱ በሆኑት አሰልጣኝ ከማል አህመድ ስም የተቋቋመው የታዳጊዎች ማሰልጠኛ ማዕከል 1ኛ አመት መስረታ በአል እና የገቢ ማሰባሰብያ ጨዋታዎች ቅዳሜ ተጠናቀዋል፡፡
በታዳጊ ወጣቶች ፣ በሚድያዎች ፣ በጤና ቡድኖች እና በአሰልጣኙ ስር የተጫወቱ ዝነኛ ተጫዋቾች መካከል ጨዋታዎች የተደረጉ ሲሆን የገቢ ማሰባሰብያ የእራት ፕሮግራምም የመርሀ ግብሩ አካል ነበር፡፡
ከማል ከእግር ኳስ አሰልጣኝነት በክለብ ደረጃ ከ4 አመት በፊት ቢያቆሙም 150 ሴት እና ወንድ ታዳጊዎች ላይ በአሁኑ ሰአት እየሰሩ ይገኛሉ ፡፡ ይህ ማዕከል ከተመሰረተ 1 አመት የሞላው ሲሆን በግላቸው እና ከማህበረሰቡ በሚያገኙት ድጋፍ ስራቸውን እያከናወኑ ይገኛል፡፡
ይህን ማዕከል ለማጠናከር ከሐምሌ 24 ጀምሮ እስከ ቅዳሜ ሐምሌ 29 ድረስ በታዳጊ ወጣቶች ፣ በአራት የጤና ቡድኖች እና በአሰልጣኙ ረጅም ጊዜያት የሰለጠኑ ተጫዋቾች ሲደረግ የቆየ ሲሆን በተለይ ተመልካቹን ያዝናና ድንቅ ጨዋታን ያስተናገደው የቀድሞ የአሰልጣኝ ከማል ተጫዋቾች በሁለት ቡድን ተከፍለው በመቀላቀል ያደረጉት ጨዋታ ነበር፡፡ ከ1994 በፊት ስብስብ ገረሱ ሸመና ፣ አፈወርቅ ዮሀንስ ፣ ሚካኤል ወ /ሩፋኤል ፣ አዳነ ግርማ ፣ ሙሉጌታ ምህረት ፣ ብርሀኑ ጉታ ፣ አዲስአለም ተስፋዬ ፣ ሰብስቤ ደፋር ፣ ያሬድ አበጀ ፣ መሀሪ መና ፣ ዮናታን ከበደ ፣ በኃይሉ አሰፋ እና መሀመድ አህመድ ሲካተቱ ከ1996 ጀምሮ ባለው ስብስብ ፍፁም ተፈሪ ፣ ግሩም ባሻዬ ፣ ብርሀኑ ፈየራ ፣ ወንደሰን መሳ ፣ አሸናፊ አደም ፣ ዳንኤል ደርቤ ፣ ግርማ በቀለ ፣ ያሬድ ገመቹ ፣ ደረጄ ኃይሉ ፣ በረከት ይሳቅ ፣ አድናን ቃሲም እና ሌሎችም ተካተዋል፡፡
በጨዋታው ከ1994 በፊት ስም የተመደበው ቡድን በ10 ኛው ደቂቃ ከቅዱስ ጊዮርጊሱ በኃይሉ አሰፋ የሰላከውን ኳስ የአሁኑ የሻሸመኔ ከተማ አሰልጣኝ የሆነው ያሬድ አበጀ ተጠቅሞ ቀዳሚ አድርጓቸዋል፡፡ ከ8 ደቂቃ በኃላም ኳስን ካቆመ በርካታ አመታት ያስቆጠረው የቀድምው የሀዋሳ ከተማ አጥቂ ወንደሰን መሳ የ1996 ቡድንን አቻ አድርጓል፡፡ የመጀመሪያው የጨዋታ አጋማሽም 1 አቻ ተጠናቋል፡፡ በሁለተኛው አጋማሽ የጨዋታ ክፍለ ጊዜ በቀድሞው የግራ ተከላካይነት ቦታው ተሰልፎ መጫወት የቻለው የቅዱስ ጊዮርጊሱ አጥቂ አዳነ ግርማ 1994 ቡድንን መሪ ሲያደርግ አዲስ አለም ተስፋዬ የግብ ልዩነቱን ከፍ አድርጓል፡፡ በኃይሉ አሰፋ የ1994 ቡድንን መሪነት ወደ 4-1 ከፍ ያደረገች ጎል ማስቆጠር ሲችል የድሬዳዋ ከተማው አጥቂ በረከት ይስሀቅ የ1996
በእለቱ ምሽት ላይ በሴንትራል ሀዋሳ ሆቴል የገቢ ማሰባሰብያ የእራት ግብዣ የከማል አካዳሚ መርሀግብር ፍፃሜውን አግኝቷል፡፡ በእራት ግብዣው ላይ የተለያዩ ፕሮግራሞች የተከናወነ ሲሆን በክብር እንግድነት የተገኙት አቶ ፍሰሀ ጋረደው የደቡብ ክልል እግር ኳስ ፌድሬሽን ፕሬዝዳንት ፣ የደቡብ ክልል ፖሊስ ኮሚሽን ኮሚሽነር አቶ ምገስ ወንበሬ እንዲሁም የደቡብ ክልል ወጣቶች እና ሰፖርት ቢሮ የውድድር ዳይሬክተር ፣ አንጋፋ ተጫዋቾች እና የሚዲያ አካላት በተገኙበት አስተዋፅኦ ላደረጉ የምስክር ወረቀት ሲበረከት የገቢ ማሰባሰብያ መርለ ግብርምተደርጓል፡፡
በመርሀ ግብሩ አማካኝነት እስከ 1 ሚልዮን ብር ድረስ ገቢ መሰብሰቡ የተነገረ ሲሆን በአሰልጣኙ ስር ያለፉ ተጫዋቾች ገንዘብ መለገሳቸው ታውቋል፡፡ የክልሉ ወጣቶች እና ስፖርት ቢሮም ማሰልጠኛ ማዕከሉ ተቋማዊ ቅርጽ እንዲኖረው እና የግንባታ ስራዎች እንዲሰሩ ድጋፍ እንደሚያደርግ ተገልጿል፡፡
በተመድ የሰብዓዊ መብቶች ከፍተኛ ኰሚሽነር ዛይድ ራዓድ አል-ሁሴን ገለጻ መሠረት፣ በመላው ዓለም የሰብዓዊ መብት እሴቶችና ነፃነቶች አደጋ ላይ ናቸው። ኰሚሸሩ ይህን ያስታወቁት፣ በተመድ 32ኛው የሰብዓዊ መብቶች ምክር ቤት መደበኛ ስብሰባ ላይ ባሰሙት ንግግር ነው።
ኰሚሽነር ዛይድ ራዓድ አል-ሁሴን እንዳስረዱት፣ ብዙዎቹ ጥሰቶች የሚፈጸሙት ፖለቲከኞች በሚያካሂዱት ወከባና ግዴለሽነት ነው። ያም፣ ለዓለማቀፉ የሰብዓዊ መብት ጥበቃ ህግ ተገቢውን ትኩረት ካለመስጠት ጋር የተያያዘ እንደሆነ አመልክተዋል። የመብቶች ጥሰትና አለመከበር ዋናው መሠረት፣ ጥላቻ እንደሆነም ኰሚሸሩ ጠቅሰዋል። በገሀድ ለሚፈጸሙ ስቃዮችና የመብት እረገጣዎች፣ ዛሬ ዓለማችን በምስክርነት ትቆማለች በማለት አስረድተዋል።
ትናንት ኦርላንዶ፣ ፍሎሪዳ ውስጥ በሚገኘውና የተመሳሳይ ጾታ ፍቅረኞች በሚያዘወትሩበት የማታ ክበብ ውስጥ በደረሰው የጅምላና የግፍ ጥቃት፣ በእስካሁኑ መረጃ መሠረት ቢያንስ 50 ሰዎች ተገድለው ወደ 53 የሚሆኑ ቆስለዋል።
ኰሚሽነሩ፣ አንዳንድ አስጊና ችግር ያለባቸው ናቸው የተባሉ አካባቢዎችንም መጠቆማቸው አልቀረም። ሦርያ አንዷ ስትሆን፣ ኢራቅና የመንም አብረው ተጠቅሰዋል። በመካከለኛው ምሥራቅና በሰሜን አፍሪቃ የሚታየውን የመብት እመቃና አመጽ አብረው ያነሱት ኰሚሽነሩ፣ በየጊዜው እየጨመረ የመጣው የስደተኞችና የፍልሰተኞች ሁኔታ መፍትሔ ባለማግኘቱም፣ የአውሮፓ ሕብረትን ከትችት እንደማያድነው አመልክተዋል።
አክራሪ ቡድኖች በማሊ የፈጸሙትን ጥቃት ያወገዙት ኰሚሽነሩ፣ እንደ ቡሩንዲ ያለው ጎሣን ያማከለ ግድያም በከፍተኛ ደረጃ አሳሳቢ እንደሆነ ገልጸዋል። አፍሪቃ ውስጥ ለረዥም ጊዜ የዘለቀ አለመረጋጋትን ሲጠቅሱ፣ ሱዳንን እና ዴሞክራቲክ ኰንጎን በስም ነቅሰው ተናግረዋል።
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በአዋጅ 1162/ 2011 በተሰጠው ስልጣን መሰረት የተለያዩ መመሪያዎችን በማዘጋጀት ከመጽደቃቸው በፊት ከሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት ጋር የተለያዩ ምክክሮችን እያደረገ ይገኛል፡፡ የምክክሮቹ አላማ በባለድርሻ አካላት የሚሰጡ ግብአቶችን ለማካተት እና መመሪያዎቹንም ለማስተዋወቅ ሲሆን ባለፈው አርብ ህዳር 11 ቀን 2013 ዓም የፖለቲካ ፓርቲዎች የምርጫ ቅስቀሳ የአየር ሰአት ድልድል መመሪያ ላይ ከፖለቲካ ፓርቲዎች እና ሚዲያዎች ጋር ውይይት አድርጓል፡፡ በውይይቱ የአየር ሰአት ድልድል ቀመር፣ ድልድሉ ከዚህ በፊት የተካሄደበት መንገድ እና የድልድሉ ማከናወኛ ቴክኖሎጂ በቦርዱ እና በኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን አማካኝነት ቀርበዋል።
በውይይቱም ከዚህ ቀደም በፓርላማ መቀመጫ ያለው ፓርቲ የሚያገኘው የአየር ሰአት ከ60 በመቶ ወደ 5 በመቶ እንዲቀንስ መደረጉ የውድድሩን ሜዳ የተሻለ እንደሚያደርገው የፓርቲዎች ተወካዮች ገልጸዋል፡፡ ለአየር ሰአት ድልድሉ ፓርላማ መቀመጫ መስፈርት በተጨማሪ
በውይይቱም ለሴት እጩዎች ማቅረብ የተቀመጠው ቀመር በዝቷል የሚል ሃሳብ ከፓርቲዎች ቀርቦ የቦርዱ ምክትል ሰብሳቢ መስፈርቶቹ የተቀጡበትን ምክንያት አስረድተዋል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ ኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን ቀመሩን መሰረት በማድረግ ስለሚኖረው የአሰራር ስነስርአት እና የግል ሚዲያዎች የጠበቅባቸው ሃላፊነት ላይ ለተጠየቁ ጥያቄዎች ምላሽ ተሰጥቷል።
ከዚህም በተጨማሪ ዛሬ ህዳር 14 ቀን 2013 ቀን በልዩ ሁኔታ የሚቋቋሙ የምርጫ ጣቢያዎች መመሪያ እና የአርብቶ አደር መራጮች ምዝገባ መመሪያ ከሲቪል ማህበራት ጋር ውይይት ተደረገባቸው ሲሆን በተለይም በአርብቶ አደሮች ፤ተማሪዎች፣ በአገር ውስጥ ተፈናቃዮች ፤ በሴቶችና አካል ጉዳተኞች ላይ የሚሰሩ ሲቪል ማህበራት በውይይቱ ላይ ተሳትፈዋል፡፡ የሁለቱ መመሪያዎች ዋና አላማ ከቋሚ የመኖሪያ አድራሻቸው ርቀው የሚኖሩ ዜጎች በህገ መንግስቱ የተረጋገጠላቸውን የመምረጥ መብት በተሟላ መልኩ ለመጠቀም እንዲችሉ ተደራሽ የሆነ አሰራር ለመዘርጋት እንዲሁም በአርብቶ አደር አካባቢ የሚኖሩ ማህበረሰቦች ከአኗኗራቸው ዘይቤ አኳያ የመምረጥ መብታቸውን ሳይጠቀሙ እንዳይቀር ለማድረግ የሚያስችል ስርአት መዘርጋት መሆኑ በውይይቱ ላይ ተገልጿል፡፡ በውይይቱ ወቅት የመራጮች ምዝገባ በአርብቶ አደር አካባቢዎች እንዲሁም በተፈናቀሉ ዜጎች መኖሪያዎች እንዴት ሊሆን እንደሚችል፣ የመራጮች ምዝገባ እና የምርጫ ቀን በልዩ ሁኔታ እንዴት እንደሚስተናገድ፣ የአንድ ምርጫ ጣቢያ የመራጮች ቁጥር (700 መራጮች) አወሳሰን እንዴት እንደሆነ ማብራሪያ የተሰጠ ሲሆን የተለያዩ መመሪያዎቹን የተሻለ ሊያደርጉ የሚችሉ ግብአቶችም ተገኝተዋል፡፡
ፔትኖነር ስማርት ዶት የተወለደው ድመቶች የማሳደድ እና የአደን ውስጣዊ ስሜትን ለማነቃቃት እና አዳኝዎን በድመትዎ ውስጥ ለማምጣት ነው ፡፡ ድመቶችዎ ብቻቸውን ቢቆዩም አሁን መጫወት ይችላሉ ፡፡ የድመቶች በይነተገናኝ አብሮነት ለቤት እንስሳት ባለቤቶች ቀላል ተሞክሮ ሊሆን ይችላል ፡፡ ከቤት ሲወጡ ድመቶችዎ ብቻቸውን በቤት ውስጥ ይቀመጣሉ እና ቀልጣፋ አይደሉም ፡፡ ድመቶች ጤናማ ሆነው ለመቆየት እና ተስማሚ ክብደትን ለመጠበቅ በቂ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ማድረጋቸው አስፈላጊ ነው ፡፡
ከ ‹Petoneer› የተሰኘው ስማርት ዶት ለድመቶች ዘመናዊ ሌዘር ነው ፡፡ የሌዘር ድመት መጫወቻ የተካተተ መተግበሪያ አለው እና በራስ-ሰር ወይም በራስዎ ቁጥጥር ሊደረግበት ይችላል። መሣሪያው ሲበራ ፕሮግራም ያዘጋጁ ፣ ሌዘርዎን በስልክዎ ይቆጣጠሩ ወይም የተለያዩ ቅድመ-ቅምቶችን ይጠቀሙ። የሌዘር ድመት መጫወቻ አነስተኛ ኃይል ስለሚወስድ ከኃይል ባንክ ጋር ሊገናኝ ይችላል ፡፡ የጤና ችግሮች እና ከመጠን በላይ ውፍረት እንዳይኖር ለመከላከል ድመትዎ በተቻለ መጠን የአካል ብቃት እንቅስቃሴ እንዲያደርግ ያበረታቱ ፡፡
ድመቶቹ ፍላጎት አላቸው ፣ ግን በሚያሳዝን ሁኔታ ፍጥነቱ ሊቀናጅ ስለማይችል ፍላጎቱን አነስተኛ ያደርገዋል ፡፡ የሌዘር እንቅስቃሴ በጣም ቀርፋፋ ነው ፡፡ ያ እንደ አማራጭ ሊታከል ከቻለ ፍጹም መጫወቻ ነው ፡፡ አሁን እንደሞከርነው በቀላል እና በጥሩ ሁኔታ ይሠራል ፣ እና ጥሩ ይመስላል!
በመተግበሪያው መሠረት ስማርት ዶት ከመስመር ውጭ ሲሆን ይህ ሊፈታ የሚችለው ስማርት ዶትን ከኃይል አቅርቦት በማለያየት እና ትንሽ ቆይቶ እንደገና በማገናኘት ብቻ ነው ፡፡
በምርቱ ሙሉ በሙሉ አለመረካችሁ እንዴት ያበሳጫል ፡፡ ያ እኛ እንዲሁ ከምርቶቻችን ጋር ልንሰጠው የምንፈልገው ልምድ አይደለም ፡፡ ጥቂት ነገሮች በጣም ትክክል ያልሆኑ ይመስላል። መፍትሄ ማግኘት እንደምንችል እኛን ለማግኘት እኛን ማነጋገር ይፈልጋሉ?
የካሊፓን ከተማ አዲስ ተነሳሽነት በአጠቃላይ ንጹህ የከተማ አጠቃቀምን ጨምሮ በርካታ ዘላቂ የልማት ጥቅሞችን ለማሳካት አጠቃላይ የከተማ ዕቅድ አቀራረቦችን እና የአየር ንብረት ለውጥን መላመድ እና ቅነሳን መሠረት ያደረገ ነው ፡፡
ካላፓን በቅርቡ እንደ ፈጣን ፈጣን የከተማ ልማት ፣ የአየር ንብረት ለውጥ ሁኔታዎች እና አስፈላጊነት ያሉ ወቅታዊ ተጨባጭ ሁኔታዎች ዕቅዳችንን ፣ ውሳኔዎቻችንን ፣ ፖሊሲዎቻችንን እና እርምጃዎቻችንን የሚመሩ አጠቃላይ አጠቃቀምን የመሬት አጠቃቀም እቅዱን በማዘመን ሂደት ውስጥ ብቅ ብለዋል ፡፡ የአየር ንብረት መቋቋም እና የአደጋ ስጋት መላመድ።
ከመላው ዐማራ ሕዝብ ድርጅት (መዐሕድ) በአትያጵያ አገራችን ውስጥ በዐማራው ህዝብ ላይ እየተካሄደ ስለ አለው ህገወጥ የወረራ ጦርነትን አስመልክቶ የተሰጠ መግለጫ። - የመላው ዐማራ ሕዝብ ድርጅት (መዐሕድ)
Home Press Release ከመላው ዐማራ ሕዝብ ድርጅት (መዐሕድ) በአትያጵያ አገራችን ውስጥ በዐማራው ህዝብ ላይ እየተካሄደ ስለ አለው ህገወጥ የወረራ ጦርነትን አስመልክቶ የተሰጠ መግለጫ።
ሰፊው የዐማራ ሕዝብ ለዘመናት የኢትዮጵያን ነጻነትና ሉዐላዊነት ለማስከበር ውድ ህይወቱን እየገበረ ለትውልድ ባቆያት አገር ላይ ዛሬ እንደባይተዋር ተቆጥሮ በአክራሪ ጎጠኞች የዘር ማጥፋት ወንጀል እየተፈጸመበት ይገኛል። እነዚህ ታሪካዊ የዐማራ ሕዝብ ጠላቶች ሲመቻቸው በጋራ አለበለዚያም በተናጠል ላለፉት አርባ ዓመታት በዐማራው ሕዝብ ላይ ኢሰብዓዊ ጥቃት መፈጸማቸውን አላቆሙም። የዐማራውን ሕዝብ ለማጥፋት የተቀነባበረው የእልቂት ዘመቻ በአስቸኳይ ካልቆመ ይህ በአጠቃላይ በሃገሪቱ ሊያስከትል የሚችለው የጥፋት መዘዝ በአፍሪካ ቀንድ አካባቢ ወደማያባራ የርስበርስ መተላለቅ የሚያመራ እንደሆነ ከወዲሁ መገመት ይቻላል።
ከሃያ ሰባት ዓመት የህውሃት ፈላጭ ቆራጭነት ተላቆ ወደተሻለ የለውጥ ምዕራፍ ለመሸጋገር በተደረገው ሕዝባዊ አመጽ የዐማራው ሕዝብ ከኦሮሞ ወንድሞቹ ጋር የትግል አጋርነት በመፍጠር ለውጡ ስኬታማ እንዲሆን ከፍተኛውን መስዋዕትነት ከፍሏል። ነግር ግን ይህ የሕዝባዊ ትስስርና የትግል አንድነት ያስደነገጣቸው ሃገር በቀልና የውጪ ጠላቶች በተቀነባበረ ሴራ የዐማራውንና የኦሮሞውን ሕዝብ አጋጨቶ ለማለያየት በከፍተኛ ደረጃ እየተንቀሳቀሱ ይገኛሉ። በሰሞኑ በአክራሪ የኦነግ ሃይሎችና በሌሎች ጽንፈኞች በተተለያዩ አቅጣጫዎች በዐማራ ሕዝብ ላይ የተከፈተው መጠነ ሰፊ የእልቂት ጦርነት በከሚሴ ወሎ፣ በሸዋ በአጣዬ፣ በማጀቴና በኤፍራታ ዐማሮች ላይ እየተካሄደ ያለው የጅምላ ጭፍጨፋ በይፋ ያሳያል። መንግሥትም ይህን የአክራሪዎች ወረራና እያደረሱ ያለውን ኢሰብዓዊ የጥፋት ዘመቻ ለማስቆም ብሎም ዜጎችን ከዚህ እልቂት ለመታደግ ደራሽና ውጤታማ እርምጃ በወቅቱ አለመውሰዱ ቅሬታን ከመፍጠሩም በላይ ለትውልድ የሚሸጋገር የታሪክ ጠባሳ ጥሏል።
በማንነትህ ላይ ባነጣጠረ የጥላቻና የዘር ማጥፋት ዘመቻ ልጆችህ እየተገደሉ፣ ቤተሰብህ እየተበተነ፣ እትብትህ በተቀበረበት ቀየህ፣ ያመረትከው ሰብልህ በእሳት እየጋየ፣ አጽመዕርስትህን ለቀህ እንድትሰደድ፣ የመከራና የግፍ ጽዋን እንድትጎነጭ ተበይኖብሃል። በነዚህ ከሃዲዎች የተከፈተብህ ጦርነት የሚያባራው በራስህና በልጆችህ አንድነትና ቆራጥነት ብቻ እንደሆነ ተገንዝበህ አንተም እንደ አያቶችህ ጠንካራ አንድነት መስርተህ ዘርህንና ትውልድህን ለማዳን ቆርጠህ ስትነሳ ብቻ ነው ።
ATV: ዘሕዝን ዜና፡ መላፍንቲ ኲናት ምጽናት ዓሌት ኢሳይያስን ኣብይን ፋሽሽታዊ ግፍዕታት ይፍጽሙ – ካብ ሞት ዝተረፉ ዘኽታማት ቆልዑን ኣዴታትን። « IRROB.ORG
Home » News » Charity » ATV: ዘሕዝን ዜና፡ መላፍንቲ ኲናት ምጽናት ዓሌት ኢሳይያስን ኣብይን ፋሽሽታዊ ግፍዕታት ይፍጽሙ – ካብ ሞት ዝተረፉ ዘኽታማት ቆልዑን ኣዴታትን።
የጌዴኦ ልማዳዊ ሥርዓቶችና ዝርዉ ቃል ተረኮቻቸዉ በሚል ርዕስ የቀረበዉ ይህ ቴሲስ፤ ያተኮረባቸዉና በሂደቱ መጨረሻ የደረሰባቸዉ ዋና ዋና ነጥቦች ቀጥሎ የተመለከቱት ናቸዉ፡፡ጌዴኦ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች ክልላዊ መንግስት ሥር ከሚገኙ አስራ ሦስት ዞኖች መካከል አንዱ ነዉ፡፡ ቋንቋቸዉ ጌዴኦኛ (Gdeeuffa) ሲሆን፤ባህላዊና ማህበራዊ ተመሳስሎ ካላቸዉ ከቡርጂ፤ ሐዲያ፤ሲዳማ እና ከምባታ ህዝቦች ቋንቋዎች ጋር እንደሚዛመድ McClellan (1988:28) ይገልፃል፡፡
ዉይይቱ እየተካሄደ ያለዉ የሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ከፍተኛ አመራሮች እና የተጠሪ ተቋማት ሃላፊዎች በተሳተፉበት ሲሆን ክብርት ሚኒስትር ወ/ሮ ዳግማዊት ሞገስ መድረኩን በንግግር ሲከፍቱ ከዕቅድ ዝግጅት ጀምሮ የተግባር አፈጻጸም ያለበትን ደረጃ በዝርዝር በመገምገም ቀጣይ አቅጣጫ እንደሚቀመጥ አንስተዋል።