Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በመቀጠል አራቱም ተከሳሾች ተሰጥቶ የነበረው የቀጠሮ ጊዜ በማጠሩ ችሎቱን አመስግነው በተቻለ መጠን ግን ከመጭው አገራዊ ምርጫ አንጻር የፖለቲካ መብታችውን መጠቀም እንዲችሉ ቀጠሮው እንዲያጥሪላቸውና መንግስት ህጋዊ በማስመሰል እያደረገ ያለውን እነሱን ከምርጫው የማግለል አካሄድ ፍርድ ቤቱ እንዲገነዘብ ጠይቀዋል፡፡ አንደኛ ተከሳሽ አቶ እስክንድር ነጋ የቀጠሮው ቀን አጥሮ ችሎት በመቅረባቸው አመስግነው ምስክሮችን የማሰማት ሂደት የአገራዊ ምርጫው ዕጩ ምዝገባ ሳይደርስ እስከ ጥር አጋማሽ ብቻ ቢሆን በማለት ችሎቱን ጠይቀዋል፡፡ አቶ ስንታየሁ በበኩላቸው የግዜ ቀጠሮ ማጠሩ ለተከሳሾቹ ፍትህ ይሰጣል ማለት እንዳልሆነ ገልጸው፣ ክሱ እነሱን ከፖለትካው ለማግለል በመንግስት የተቀናበረ ስልሆነ ፍርድ ቤቱ ቀጣይ ቀጠሮ ጊዜውን በማሳጠር ለዕጩ ምዝገባ ለመድረስ ያላቸውን ፊላጎት በመረዳት ገለልተኛ ሆኖ ፍትህ እንዲሰጣቸው ተናግረዋል፡፡በተጨማሪም ተከሳሽ ወ/ሮ አስካል ደምሴ በጽሁፍ ያቀረቡት አቤቱታ እንዳለ ጠቅሰው በችሎቱ ፊት እንድነበብ ፍርድ ቤቱን ጠይቀዋል፡፡
ዐቃቤ ህግ በበኩሉ ምስክሮችን የሚያቀርበው ፍርድ ቤቱ አስቀድሞ በያዘው ቀጠሮ መሰረት እንዲሆን፤ ተከሳሾቹ በዕጩነት እንዲመዘገቡና እንዳይመዘገቡ የሚያደርገው ፍርድ ቤቱ ስላልሆነ ከነሱ ዕጩ ምዝገባ ጋር የሚያገናኘው ነገር እንደሌለ እና ቀጠሮ ማጠሩ ምስክር የማሰማት ሂደቱን የሚያፋልስ መሆኑን በመጥቀስ ሂደቱ በተቻለ መጠን ከየካቲት አንድ ጀምሮ እንዲሆን ጠይቀዋል፡፡
ፍርድ ቤቱም ግራና ቀኝ ከመከረ በኃላ የተፋጠነ ፍትህ ለመስጠት ያለውን አቋም እንዲሁም ዳኞች በግላችውም ጥረት እንደሚያደርጉ አውስቷል፡፡ በአንድ ቀን አንድ ምስክር እንዲቀርብ ከሚለው ጋር ተያይዞ ሊፈጠር ስለሚችለው የጊዜ መራዘም በተመለከተ ለተነሳው አሰራሩ ተከሳሾች መስቀለኛ ጥያቄ የማቅረቢያ ጊዜ እንዳያጥርባቸው የታስቦ እንደሆነ፤ ግን ግዜ ከበቃ ፍትህ እንዳይጓደልና ሂደቱ የተፋጠነ እንዲሆን በአንድ ቀን እስከ አምስት ምስክር ለማየት እንደሚሞከር ችሎቱ ማብራርያ ሰጥተዋል፡፡
አቶ እስክንድር በበኩላቸው ዐቃቤ ህግ በቀን አንድ ምስክር ብቻ እንዳያቀርብ፤ በተቻለ መጠን እስከ አምስት እንዲያቀርብ እና ከጥር 26 እስከ የካቲት መጀመሪያ ምስክር ማቅረቡን እንዲጨርስ ትእዛዝ እንዲሰጥ በማለት ጠይቀዋል፡፡ በተጨማሪም የተከሳሾች ጠበቆች የምስክሮች የስም ዝርዝር እንዳልደረሳቸው በመግለጽ ምስክርነቱ ከመሰማቱ በፊት እንዲሰጣቸው እንዲሁም የወ/ሮ አስካል አቤቱታ በችሎቱ ፊት እንዲነበብ ችሎቱን ጠይቀዋል፡፡
ረዘም ካለ የዳኞች የቢሮ ውይይት በኃላ ችሎቱ የምስክሮችን ማንነት በሚመለከት ክርክር እንዲደረግ ለመድረኩ ፈቅደዋል፡፡ በዚህ መሰረት ዐቃቤ ህግ ተከሳሾች ከተከሰሱበት ወንጀል አኳያ ምስክሮች ዛቻና ማስፈራሪያ እንዳይደርስባቸውና ለደህንነታቸው ሲባል በአዋጁ በተደነገገው መሰረተ እንዲታይ በማለት ተከራክረዋል፡፡ የተከሳሾች ጠበቆች በበኩላቸው ዐቃቤ ህግ ከዚህ በፊት ያቀረበው አቤቱታ ያለመኖሩን፤ አካሄዱ ካሁን በፊት ከመጋረጃ ጀርባ የሚል ክርክር ውድቅ የተደረገበትን ውሳኔ የሚሽር መሆኑን፤ ክርክር የሚያደርጉት በአዋጅ 699 ሳይሆን በመደበኛ የወንጀለኛ መቅጫ ህግ መሰረት እንደሆነ እንዲሁም የምስክሮች ማንነት ለማወቅ የቀረበው ጥያቄ በህጉ መሰረት ስለሆነ እና ዐቃቤ ህግ ባላቀረበው አቤቱታ ችሎቱ መጨነቅ የለበትም በማለት ተከራክረዋል፡፡ ችሎቱ ዐቃቤ ህግ ከሰጠው ፍሬ ሀሳብና ውስብስብነት አካያ ፤ ተከሳሾች ቀድመው ቢያውቁ ፍሬ ሃሳቡን ሊረዱ ይችላሉ በማለት እንዲሁም ህገ-መንግስታዊ መብታቸው እንዳይጋፋ ምስክሮች በዕለቱ ማንነታቸው እንዲታወቅ በማለት አቤቱታውን ውድቅ አድርጎታል፡፡
በአንድ ቀን የሚቀርቡ ምስክሮች ቁጥር በተመለከተ በቀን አራት ምስክሮች እንዲሰሙ ሲል ትዕዛዝ ሰጥቷል:: በተጨማሪም ወንጀለኛ ባልተባሉበት ሁኔታ ተከላከይ ብሎ ማስረጃ ማስቀረብ ነጻ የመሆን መብታቸውን የሚጋፋ መሆኑን በመግለጽ የወ/ሮ አስካልን አቤቱታ ችሎት ውድቅ ቢያደርግም ተከሳሿ “ወንጀለኛ ተብዬ በፍርድ ቤት ሳይወሰንብኝ የስድስት ወር ደሞዜ ተከፍሎኝ አያውቅም ስለዚህ ምክንያቱ እንዲያጣራልኝ እና ትእዛዝ እንዲሰጥልኝ” በማለት አቤቱታ አሰምተዋል::
በሌላ በከለ አቶ ስንታየሁ ደጋፊዎቻቸው ከሚለብሱት ልብስ ጋር በተገናኜ ያቀረቡት አቤቱታ እልባት ስላልተሰጠ እየተንገላቱባቸው መሆኑን በመግለጽ አቤቱታ አሰምተዋል፡፡ ችሎቱም የሚለበሰዉ በማንኛዉ አግባብ ተጽኖ ለመፍጠር ብሎም ተጨማሪ መልእክት ለማስተላለፍ መሆን እንደሌለበት ገልጾ ሌላ የውጭ ጫና ካለ ለሚመለከተው አካል ማሳሰብያ ከመስጠት ባሻገር በሰብዓዊ መብት ድርጅቶች በኩል ክትትል እንዲደረግ የሚደረግ መሆኑን አስረድቷል፡፡
በተጨማሪም ወንድ ተከሳሾች ከሴት ተከሳሾች ጋር በመገናኘት ስለክሱ እንወያይ በሚል ለቀረበው ጥያቄ ችሎቱ ይሄው ተፈጻሚ እንዲሆን ለማረሚያ ቤቱ ትዕዛዝ እንሰጣለን በማለት ወሰነዋል።
የህወሃት ጁንታ በፈፀመው የሀገር ክህደት ወንጀል በሰሜኑ የሀገሪቱ ክፍል በሚገኙ ታላላቅ መሰረተ ልማቶች ላይ ከፍተኛ ጉዳት በማድረሱ ከአገልግሎት ይገኝ የነበረ ከ2 ነጥብ 9 ቢሊዮን ብር በላይ ተቋማት እንዲያጡ ማድረጉን የኢትዮጵያ ፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን አስታወቀ።
ኮሚሽኑ ለኢዜአ በላከው መግለጫ እንዳስታወቀው፤ ጁንታው የህወሃት ቡድን የሀገሪቱን ዋና ዋና የኢኮኖሚ አንቀሳቃሽ ታላላቅ የመሰረተ-ልማት አውታሮች ላይ ባደረሰው ጥቃት በሀገር ሀብትና ንብረት ላይ ከፍተኛ ውድመት አድርሷል።
በሰሜን ዕዝ የመከላከያ ሰራዊትና የመንግስት ተቋማት ጥበቃ ላይ በነበሩ የፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን አባላት ላይ በፈፀመው የሀገር ክህደት ወንጀል በኢትዮ-ቴሌኮም፣ በኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል፣ በኢትዮጵያ ነዳጅ አቅራቢ ድርጅት፣ በኢትዮጵያ አየር መንገድና ኤርፖርቶች ድርጅት እንዲሁም በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በሚገኘው የደደቢት ማይክሮ ፋይናንስ ላይ ከፍተኛ ጉዳት መድረሱን ኮሚሽኑ ገልጿል።
በዚህ መሰረት በአካባቢው በሚገኙ የኢትዮ-ቴሌኮም መሰረተ-ልማቶች ላይ ጁንታው ባደረሰው ጉዳት ተቋሙ ማግኘት ከሚገባው 1 ቢሊዮን 370 ሚሊዮን 828 ሺህ 689 ብር ከ35 ሳንቲም በላይ ማጣቱ በምርመራ መረጋገጡን አመልክቷል።
በተመሳሳይ በሰሜን በሚገኙ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል መሰረተ-ልማቶች ላይ ጁንታው ባደረሰው ጉዳት ከ 329 ሚሊዮን 167 ሺህ 524 ብር በላይ ማጣቱ ተረጋግጧል።
በዚሁ ጥቃት በኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል በወልቃይት፣ በማይጨው፣ በአላማጣ እና በአሸጎዳ መቀሌ ሰብስቴሽኖች ላይ ውድመት የደረሰ መሆኑን የገለጸው ኮሚሽኑ፤ “በእነዚህ ንዑስ የኤሌክትሪክ ማሰራጫ ጣቢያዎች ላይ የደረሰውን ጉዳት የምርመራ ቡድኑ በገንዘብ መጠን አስልቶ ወደፊት ይገልጻል” ብሏል።
በኢትዮጵያ ነዳጅ አቅራቢ ድርጅት ላይ ቡድኑ ባደረሰው ጉዳት 14 ሚሊዮን 49 ሺህ 70 ሊትር ነዳጅ ከመቀሌ ነዳጅ ዴፖ በህገ-ወጥ መንገድ ተቀድቶ በመወሰዱ ድርጅቱ ማግኘት የሚገባውን 258 ሚሊዮን 190 ሺህ 998 ብር ከ64 ሳንቲም ማጣቱ በምርመራ እንደተረጋገጠ ኮሚሽኑ ገልጿል።
በተመሳሳይ የኢትዮጵያ አየር መንገድና ኤርፖርቶች ድርጅት በባህርዳርና በጎንደር ኤርፖርቶች ላይ የተተኮሰ ሮኬት በመሰረተ-ልማት ላይ 43 ሚሊዮን 349 ሺህ 784 ብር የሚገመት ጉዳት ያደረሰ ሲሆን በረራ ወደ ባህርዳር፣ ጎንደር፣ አክሱም፣ መቀሌ፣ ሁመራ፣ ደሴ፣ ላሊበላ፣ ሰመራና ሽሬ ባለመደረጉ ምክንያት የኢትዮጵያ አየር መንገድ 147 ሚሊዮን 640 ሺህ 223 ብር ከ97 ሳንቲም ገቢ ያጣ ሲሆን ሁለቱ ድርጅቶች በድምሩ 190 ሚሊዮን 990 ሺህ 8 ብር የሚገመት ገንዝብ ማጣታቸውን ጠቅሷል።
በሌላ በኩል ጁንታው በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ መቀሌ ቅርንጫፍ በሚገኘው የደደቢት ማይክሮ ፋይናንስ ሰራተኛ የሆኑትን የተለያዩ ግለሰቦች በመጠቀም በወቅቱ የትግራይ ክልል መንግስት የንግድ ኢንዱስትሪና ከተማ ልማት ቢሮ ሃላፊ በነበረው በዶክተር አብርሃም ተከስተ ትእዛዝ ሰጪነት በአንድ ቀን ብቻ በህገ-ወጥ መንገድ 800 ሚሊዮን ብር አውጥተው የወሰዱ መሆኑ በምርመራ እንደተረጋገጠ አመልክቷል።
“በአጠቃላይ ጁንታው የህወሃት ቡድን በፈፀመው የሀገር ክህደት ወንጀል በሰሜኑ የሀገሪቱ ክፍል በሚገኙ ታላላቅ መሰረተ-ልማቶች ላይ ከፍተኛ ጉዳት በማድረሱ ከአገልግሎት ሊገኝ የሚገባ ከ 2 ቢሊዮን 949 ሚሊዮን 177 ሺህ 220 ብር በላይ ተቋማቱ እንዲያጡ አድርጓል” ሲል የኢትዮጵያ ፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን በመግለጫው አመልክቷል።(ኢዜአ)
ዴቪድ ሊቪንግስተን፣ ታዋቂ ሀገር አሳሽ፣ በ19 ማርች 1813 እ.ኤ.አ. ከአባታቸው ኒል ሊቪንግስተን እና ከእናታቸው ወይዘሮ አግነስ በታላቅዋ ብሪታንያ ግዛት ስኮትላንድ ተወለዱ። በህክምና ሚሲዮንነቱ ታዋቂ የነበረወን የለንደን ሚሲዮናዊ ማህበር ተቀላቅለው በዲሴምበር 1840 እ.ኤ.አ. ለኩሩማን በአሁኑዋ ደቡብ አፍሪካ መርከብ ተሳፈሩ። በዳሰሳቸውም በዚምባብዌ እና በዛምቢያ ድንበር ላይ የሚገኘውን ሞሲ ኦዋ ቱንያ ወይንም በተለምዶው ቪክቶሪያ ፏፏቴን የጎበኙ የመጀመሪያው አውሮፓዊ ሆነዋል። በዳሰሳ ላይ ሳሉ ለአመታት ሲያሰቃያቸው የነበረው የወባ አና ተቅማጥ በሽታ በሜይ 1 1873 እ.ኤ.አ. በዛምብያ ሃገር ለህልፍተ ህይወት በቁ።
ትማሊ ሓሙስ 11 ሚያዝያ ምሸት ፡ንኣበርክቶን ጽልዋን ህቡብ ኤርትራዊ ኣመሪካዊ ናይ ራፕ ደራፋይ ኤርሚያስ ኣስገዶም(ኒብሲ ሃሰል)ኣብ ኣዳራሽ ዳዕሮ ሃገራዊ ማሕበር መንእሰያትን ተማሃሮን ኤርትራ :ናይ ዝኽሪ መደብ ተኻይዱ ኔሩ።
ኣብ`ቲ መደብ ቤተሰቡ ዝርከብዎ ብርክት ዝበሉ ፈተውቱን ኣድነቕቱን ዝተሳተፉሉ ናይ ዝኽሪ መደብ፡ ንታሪኽ ሂወቱ፡ጽልዉኡን ኣበርክትኡን ዝገልጹ ዝተፈላልለዩ ምድላዋት ቀሪቦም ነይሮም። እቲ ናይ ዝኽሪ ስነ-ስርዓት ድማ ብናይ ሽምዓ ምውላዕ መደብ ተዛዚሙ።
ምንጭ ለ የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 40W 80W 90W ገመድ የሌለበት IP65 DMX RGB ወይም ቋሚ የ LWW-4 LED ግድግዳ ማጠቢያ በቻን ዳንግ, ቻንግች ውስጥ በጅች ከተማ ከተማ የሚገኙ አምራቾች
የአንድ ድርጅት የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 40W 80W 90W ገመድ የሌለበት IP65 DMX RGB ወይም ቋሚ የ LWW-4 LED ግድግዳ ማጠቢያ ከጉንግ ካውን ከተማ, ዞንሺንግ ሲቲ, ጂንግዶንግ ግዛት, ቻይና
የአንድ ድርጅት የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 40W 80W 90W ገመድ የሌለበት IP65 DMX RGB ወይም ቋሚ የ LWW-4 LED ግድግዳ ማጠቢያ በ Guangdong China.
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 40W 80W 90W ገመድ የሌለበት IP65 DMX RGB ወይም ቋሚ የ LWW-4 LED ግድግዳ ማጠቢያ አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ይህ ቡድን የሚከተሉትን ያካትታል: የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 40W 80W 90W ገመድ የሌለበት IP65 DMX RGB ወይም ቋሚ የ LWW-4 LED ግድግዳ ማጠቢያ
ZhongShan የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 40W 80W 90W ገመድ የሌለበት IP65 DMX RGB ወይም ቋሚ የ LWW-4 LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 40W 80W 90W ገመድ የሌለበት IP65 DMX RGB ወይም ቋሚ የ LWW-4 LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 40W 80W 90W ገመድ የሌለበት IP65 DMX RGB ወይም ቋሚ የ LWW-4 LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
የቤት ውስጥ ሁከት ክፍል ፣ በ ‹Multrie Courthouse / Room› ውስጥ በሚገኘው ‹4510› ክፍል ውስጥ በሚገኘው ፣ የሲቪል ጥበቃ ትዕዛዞች ፣ ሁሉም ‹በቤተሰብ ውስጥ የሚፈጸምን ወንጀል› የሚመለከቱ የተሳሳቱ የወንጀል ጉዳዮች ናቸው ፡፡ እና እጅግ በጣም አደገኛ የስጋት ትዕዛዞችን።
በ5,000 ሜትርና በ10,000 ሜትር ሩጫ ከአሯሯጥ ስልቱና ከአጨራረስ ስኬቱ በመነሣት ‹‹ይፍተር ዘሺፍተር››- ማርሽ ቀያሪው ይፍጠር፣‹‹ይፍተር ዘማስተር››- የሩጫው ጌታ ይፍጠር- የሚሉ ቅፅል ስሞችን በዓለም ዙርያ የተጎናፀፈው የአየር ኃይል ሻምበል ምሩፅ፣ እሑድ በስምንት ሰዓት በወታደራዊ መኰንን ሥርዓት በክብር ዘብና በማርሽ ባንድ ሐዘናዊ ቃና ታጅቦ ከመፈጸሙም ባሻገር፣ ግብዓተ መሬቱ ሲፈጸም ለክብሩ ዘጠኝ ጊዜ የተኩስ ድምፅ ተሰምቷል፡፡
በካናዳ ቶሮንቶ ሐሙስ ታኅሣሥ 13 ቀን ያረፈው ሻምበል ምሩፅ አስክሬን አዲስ አበባ የደረሰው እሑድ ማለዳ ሲሆን፣ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ዶ/ር ወርቅነህ ገበየሁ ከከፍተኛ ሹማምንት፣ ከስፖርት ማኅበረሰቡና ከቤተሰቡ ጋር በመሆን ተቀብለውታል፡፡ አስክሬኑ ከአውሮፕላን እንደወረደ የክብር ዘብ አጅቦታል፡፡
እስከ ረፋዱ አምስት ሰዓት በቦሌ መድኃኔ ዓለም ቤተ ክርስቲያን አካባቢ በሚገኝ መኖሪያ ቤት ቆይታ ካደረገ በኋላ በዳግማዊ ምኒልክ ጎዳና በመስቀል አደባባይ በኩል ወደ መንበረ ጸባኦት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል በማርሽ ባንድና በክብር ዘብ ዝግታ ጉዞ ሲያደርግ በየመንገዱ የነበሩ እግረኞችና ባለተሸከርካሪዎች ሐዘናቸውን ሲገልፁ ታይተዋል፡፡
የኢትዮጵያ አየር ኃይል ንብ ስፖርት ክለብ አባል በመሆን በ1961 ዓ.ም. ውድድር የጀመረው ምሩፅ፣ በአትሌትነት ሕይወቱ በዋናነት በኦሊምፒክ በሞስኮ (1972 ዓ.ም.) እና በሙኒክ (1964 ዓ.ም.) 22ኛና 20ኛ ኦሊምፒያዶች፣ ሁለት ወርቅ (በ5ሺና 10ሺ) እና አንድ ነሐስ (በ10ሺ) ሜዳሊያዎችን፤ በሁለት የዓለም ዋንጫዎች በዱዞርዶልፍ (1969 ዓ.ም.) እና ሞንትሪያል (1971 ዓ.ም.) በሁለቱ ርቀቶች ለአፍሪካ አራት ወርቅ ሜዳሊያዎችን አስገኝቷል፡፡
የሞስኮ ኦሊምፒክ ድሉ ምሩፅን አስደናቂና ትንግርተኛ አትሌት ያደረገው፣ በዘመኑ ኦሊምፒክ እንዳሁኑ በቀጥታ የ10 ሺሕ ፍፃሜ ብቻ ሳይሆን ማጣሪያውን አልፎ በጥቅሉ 20 ሺሕ ሜትር መሮጡ፣ እንዲሁም በ5ሺ ለፍፃሜ ድሉ የበቃው ሁለት ማጣሪያዎቹን በድል በመወጣትና በጥቅሉ 15ሺ ሜትር በመሮጥ ነበር፡፡
ምሩፅ የኦሊምፒክ አምሳያ በሆነው የመላው አፍሪካ ጨዋታዎችም በሌጎስ (1963 ዓ.ም.) በሁለቱ ርቀቶች ወርቅና ነሐስ ማግኘቱ ይታወሳል፡፡ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ስፖርት ኮከብ፣ የዓለም የኮከቦች ኮከብ ተብሎ ወርቅ ጫማ ለመሸለም የበቃው ሻምበል ምሩፅ በ1971 ዓ.ም. ለብሔራዊ ጀግንነቱ ማስመስከርያ ከኢትዮጵያ መንግሥት የጥቁር ዓባይ ኒሻን መሸለሙ አይዘነጋም፡፡
ከ300 በላይ ውድድሮች አድርጎ 271 ጊዜ ድል ማድረጉ የሚነገርለትና በ72 ዓመቱ ያረፈው ምሩፅ ባለትዳርና የስምንት ልጆች አባት ነበር፡፡ በትግራይ ዓጋመ አውራጃ ዛላምበሳ አካባቢ ከአባቱ አቶ ይፍጠር ተክለሃይማኖትና ከእናቱ ወ/ሮ ለተገብርኤል ገብረአረጋዊ በ1936 ዓ.ም. መወለዱ ታውቋል፡፡
እኛ ደግሞ የኦሪጂናል ዕቃ አምራች ፣ በግል የተሰየሙ ተጨማሪዎች እና ምርቶችን ማቅረብ እንችላለን ፡፡ እንደ አምራቾች ከፍተኛ የአካል ንፅህና ምርቶችን ወደ የአካል ብቃት እና ማሟያዎች ኢንዱስትሪ እናመርታለን ፡፡
እግዚአብሔርን መስማት ክፍል አንድ 1ኛ ወደ ቆሮንቶስ ሰዎች 1:24 ለተጠሩት ግን፥ አይሁድ ቢሆኑ የግሪክ ሰዎችም ቢሆኑ፥ የእግዚአብሔር ኃይልና የእግዚአብሔር ጥበብ የሆነው ክርስቶስ ነው። መጽሐፈ ምሳሌ 1:20-33 ጥበብ በጎዳና ትጮኻለች፤ በአደባባይ ድምፅዋን ከፍ ታደርጋለች፤ በአደባባይ ትጣራለች፤ በከተማይቱ መግቢያ በር ቃልን ትናገራለች፦ እናንተ አላዋቂዎች፥ እስከ መቼ አላዋቂነት ትወድዳላችሁ? ፌዘኞችም ፌዝን ይፈቅዳሉ? ሰነፎችም እውቀትን ይጠላሉ? ወደ ዘለፋዬ ተመለሱ፤ እነሆ፥ መንፈሴን አፈስስላችኋለሁ፤ ቃሌን አስተምራችኋለሁ። በጠራሁ ጊዜ እምቢ ስላላችሁ፥ እጄን በዘረጋሁ ጊዜ ማንም ስላላስተዋለ፥ ምክሬን ሁሉ ግን ቸል ስላላችሁ፥ ዘለፋዬንም ስላልፈቀዳችሁ፤ እኔም ስለዚህ በጥፋታችሁ እስቃለሁ፤ ጥፋታችሁም በመጣ ጊዜ አላግጥባችኋለሁ ድንጋጤ እንደ ጐርፍ በደረሰባችሁ ጊዜ፥ ጥፋታችሁም እንደ ዐውሎ ነፋስ በመጣ ጊዜ፥ ጭንቅና መከራ በወረደባችሁ ጊዜ። የዚያን ጊዜ ይጠሩኛል፥ እኔ ግን አልመልስም፤ ተግተው ይሹኛል፥ ነገር ግን አያገኙኝም። እውቀትን ጠልተዋልና፥ እግዚአብሔርንም መፍራት አልመረጡምና፤ ምክሬን አልፈቀዱምና፥ ዘለፋዬንም ሁሉ ንቀዋልና፤ ስለዚህ የመንገዳቸውን ፍሬ ይበላሉ፥ ከራሳቸው ምክር ይጠግባሉ። አላዋቂዎችን ከጥበብ መራቅ ይገድላቸዋልና፥ ሰነፎችንም ቸልተኛ መሆን ያጠፋቸዋልና። የሚሰማኝ ግን በእርጋታ ይቀመጣል፥ ከመከራም ሥጋት ያርፋል።
የሲንኮላን የቱሪዝም ማእከል ማዕከል በማሪና ቤይ አቅጣጫ ላይ ጠበቅ ይላል . ሜርሊዮን በአካባቢው ዋንኛ የቱሪስት መስህብ ሆኖባት የነበረች ሲሆን, አሁንም ድረስ በተደጋጋሚ የሚገመተው ፔሊን በአሁኑ ጊዜ በብዙ አዳዲስ ጎረቤቶች ተሸፍኗል.
በቅጥያው ላይ ትልቁ አዲስ ልጅ: - ማራኒ ባህር ዳንግ , የቅንጦት ሆቴል, የስምምነት እና የኤግዚብሽን ኤክሰቶች, ​​ቲያትሮች, የተራቀቁ የገበያ አዳራሾች, በታዋቂዎች መሪዎች እና በርካታ ልዩ ልዩ ሙዚየሞች እንዲሁም ልዩ የሆነ ሙዚየም ያመጣል. የሎተስ አበባ.
ለእርስዎ, በሲንጋፖር ለጎብኝዎ ምን አለ? በሲንጋፖር የሚያብረቀርቅ እና በከፍተኛ-ቴክኒካዊ አዲስ ገጽታ ላይ ፍላጎት ካለዎት, ሊጎበኙ የሚችሉበት ጥሩ ቦታ ነው, እና ለጎበኘው ጎብኚዎች ጥቂት ገንዘብ ለመቅረቡ የዲስሊንዴ መሬት ነው.
ከምድር በላይ, ሳንሶች በመጀመሪያ ሲመለከቱ አፋጣኝ ቅርፅ ይሰጣቸዋል - ሶስት ፎቅ ህንጻዎች (ማእዘን), እያንዳንዳቸው በግራና በቀኝ መቀመጫ በመሰየም እስከ 23 ኛው ደረጃ ድረስ መሬት በግድግዳ ላይ እስከሚቆሙ ድረስ.
በመኖሪያ ቤታቸው መሠረት ሕንፃዎች በዘመናዊው ስነ-ጥበባት ከተዋሃዱ ጥቂቶቹ ባለ 23 ገጽ ቁመት እና 850 ጫማ ርዝመት ያላቸው ተያይዘዋል. ተጨማሪ እዚህ: ወደ ማሪና ቤይስ የሲድስ ጥበብ ጉዞ በሲንጋፖር መጓዝ .
የእርስዎ መሪ በ 2,561 ክፍሎችና በሱቆች የ Marina Bay Sands ካታሎግ ውስጥ ዋነኛው የመሠረታዊ መደብ ክፍል ውስጥ ተመዝግቧል. አንድ የሆቴል ክፍል ቁመቱ 420 ካሬ ጫማ ስፋት ያለው ሲሆን, በተፈቀደው ጠፍጣፋ ውስጥ ሳንሶች ብዙ የቅንጦት ሁኔታን ያሟላሉ. የሥራ አስፈፃሚ ጽ / ቤት እና ባለ 42 ኢንች ጠፍጣፊ ማያ ገጽ.
SkyPark በሶስት ማማዎች የሚሸፈን መድረክ ላይ ሲሆን ለሆቴል እንግዶች እና ለጎብኚዎች እንግዳ, ለሦስት ሄክታር ቦታ የሚሆን ምግብ ቤት, የምሽት ክበብ, የመመልከቻ ተመልካች, እና ባለጠጋ የውሃ ማለቂያ ውሀ ለሆቴል እንግዳዎች መዋኛ.
በ 2 ኛ ደረጃዬ ውስጥ በክፍሌ ውስጥ እምብዛም እጥረት ስለሌለው የ Skypark የሲንጋኖን ዕይታ እይታ. ከተመልካች ጫፍ, የሲንጋፖር ማሪያና ባህር ዳር ደማቅ ብዥታ ብዥታ ዌይ ይመስላል. ከደካማችን በላይ, ብርሃኑ ብርሃን ወደ ሰማይ ከሰማይ እና የንድስ ሳይንስ ሙዚየም ወደ አረንጓዴ በመወርወር ላይ ነበር.
እንግዶች ለሁሉም የ SkyPark ክፍሎች ሙሉ መዳረሻ ይፈቀድላቸዋል; በእግር መጎብኘት ጎብኚዎች የመመልከቻውን ዝርዝር ብቻ መጎብኘት ይችላሉ. በሁሉም የቼልካይ ማለፍ (የኪ ቦርድ ክሬዲት) ማታ ማታ በሲስተን 360 ዲግሪ የነበሩትን የሲንጋፖር ወረቀት ማታ ማታ ማታ ለመጎብኘት ዙሪያውን መጓዝ እችል ነበር.
ገንዳው ከ 160 እስከ 200 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ከ SkyPark በስተ ምዕራብ በኩል, የማሪና ባህሪን እና የሲንጋፖር የንግድ ዲዛይን ቁልቁል ማየት ይቻላል.
አንዱ ከዳር እስከ ማታ ድረስ መዋኘት አይችልም. ገንዳው በሦስት ክፍሎች የተከፈለው ሲሆን ሁለት ጥልቀት ያላቸው ክፍተቶችን ይለያል. ትናንሾቹ እንዳይዘዋወሩ ለመከላከል በወንዝ ዳር ደቡባዊ ጫፍ ላይ የተቆራረጠ ጥል ግድግዳ ላይ ትንሽ ከፍታ ያለው የውኃ ማጠራቀሚያ ይገኛል.
በመጠኑም ቢሆን ጥቅም ላይ ከሚውለው የመዋኛ ገንዳ ውስጥ ሌሊቱ ከመተኛቱ ይልቅ በቀን ውስጥ ይበልጥ አስደሳች ነው. አመሰግናቸዎ በ 10 ደቂቃ ውስጥ ሊቆም ይችላል, በማርና ቤይ እይታ ውስጥ የእኔን ሙቀት እየጨመረ ሲሄድ በእረፍት አየር ውስጥ በጣም ቀዝቃዛ ሆኗል.
በ Marina Bay Sands ውስጥ ሱቆች. ከ 800 ሺህ ስኩዌር ጫማ ከፍታ ያለው የሸቀጥ ንግድ እና የመመገቢያ ቦታ, በማሪኒያ ቤይ ሳንድስ የሚገኙት ሸፕላስዎች በዋናነት ለዋና እና ለስኬቶች የዱር ድንቅ ምርቶች በብዛት ወደ ሰሜን ምሥራቅ እስያ ትልቁ ሳይሆን አይቀርም.
ንድፍ አረንጓዴ እና ሰፋፊ ነው - በቀን ውስጥ, የተፈጥሮ የፀሐይ ብርሃን የሻይድስን ርዝማኔ በማራዘም, የገበያውን ሙቀት በጋለ ብረት በሚታጠብ ረዥም ብርጭቆ ውስጥ ይገባል. ደረጃዎቹን በንጹህ አሠራር የተገነባ በመሆኑ ከመድረክ ወደታች ከዳር እስከ ዳር ድረስ በእያንዳንዱ ጎብኚዎች ከሚያልፉ ጣሪያዎች ብዛት ይበልጣል. በሲንኮን ስለ ግዢዎች ያንብቡ .
ArtScience ቤተ መዘክር . በሼፕስ ሕንፃ ውስጠኛ ክፍል ፊት ለፊት በሚገኝ ውስጠኛ ወንዝ ላይ ሲቆጠር (እንደ ሌሎቹ የሳንት ሕንፃዎች የተነደፈው በሙስ ሳፕዲ) የተገነቡ ሁሉንም ሥዕሎች ከኪቲክ ስዕሎች እስከ ስነ-ጥበብ አሻንጉሊቶች የስነ-ሕንፃዎች ትርዒቶች.
ሕንጻው "የሲንጋፖር ሞቅ ያለ አቀባበል" ተብለው የተገለጹ አሥር የፔትቻሎች አክሊል ደጋፊዎች ናቸው. በአስቸኳይ የሚሰማው ስሜት የአበባ ወይንም የእጅ ተነሳሽነት በጥሩ ፍላጎት ላይ የሚለጠፍ ነው.
ሳንድ ካናሎ በማሪና ቤይ ሳንዝ ውስጥ የሚገኘው ካሎሪ በ 600 የጠረጴዛ ጨዋታዎች እና ከ 2,500 በላይ የመሳቢያ ማሽኖች እና የኤሌክትሮኒክ የጨዋታዎች ጨዋታዎች ለማቅረብ በቂ ቦታ አለው. ተጫዋቾች roulette, baccarat, ጥቁር ጃኬትን, የቴክሳስን አሸናፊነት ደረጃ እና በካዚኖ ውስጥ ሶስት ካርዶች ማጫወት ይችላሉ. ይህ ካሲኖ በአራት ደረጃዎች ውስጥ ከ 15,000 በላይ ነጋዴዎችን ያስተናግዳል.
የዝነኛ ምግብ ቤቶች. በሁለቱም በሆቴሉ ውስጥ እና በሻፉት ቤቶች ውስጥ ያሉ ምግብ ቤቶች ከተለያዩ ምግብ ቤቶች የሚመረጡ ከ 50 በላይ የምግብ ምርጫዎች የተለያየ ባህላዊ ምግቦችን ያቀርባሉ. ዝነኛው ባለሞያዎች በሳድስ ውስጥ ምግብ ቤቶችን በከፈቱ ሲሆን እንግዶች እንደ ቮልፍጋንግ ፖክ, ባሪ ባታሊ, ዳንኤል ብሉድ, ጋይ ሳውዮይ እና ቴትሱያ ዎክዳታ ያሉ ባህሪያትን እንዲያደንቁ ያስችላቸዋል.
ቦታ: 10 ባርበርድ ዲል, ማሪና ባየር, ሲንጋፖር. የማሪና ቤይ ሳንድስ አካባቢ (Google ካርታዎች). በ MRT የሻንግ አውሮፕላን ማረፊያ አንድ ሰዓት; ሠላሳ ደቂቃዎች በእቃ ማጓጓዣ በአውቶቡስ ውስጥ, የተመዘገቡ እንግዶች በነፃ ያገኛሉ (አሁን የማረጋገጫ ኢሜል ወረቀት).
በጉዞ ኢንዱስትሪው ውስጥ እንደነበረው ሁሉ ፀሐፊው ለግምገማ አላማዎች ተጨማሪ አገልግሎት ይሰጥ ነበር. በዚህ ግምገማ ላይ ተጽእኖ የማያሳድር ቢሆንም, ጣቢያ .com ሁሉንም ሊኖሩት ሊከሰቱ የሚችሉ የጥቅም ግጭቶችን በሙሉ እንደሚገልፅ ያምናል.
በጥቁር አንበሳ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታልና የቅዱስ ጴጥሮስ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታልየታደሱ የህሙማን ማረፊያ ክፍሎች በጠ/ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ ተመርቋል:: 2019-09-09
የጤና ሚኒስትር ዶ/ር አሚር አማን በድሬደዋ ከተማ አስተዳደር የችኩንጉንያ ወረርሽኝን ለመቆጣጠር በጤና ሚኒስቴር እና በክልሉ ጤና ቢሮ እየተሰሩ ያሉ ስራዎችን ተዘዋውረው ጎብኝተዋል:: 2019-09-09
የጤናው ዘርፍ የህዝብ ግንኙነትና ጤና ኮሙዩኒኬሽን ኔትወርክ የ2011 ዓ.ም ዓመታዊ ዕቅድ አፈጻጸም ግምገማ እና የ2012 ዓ.ም ዕቅድ ገለጻ በሐረር ከተማ እየተካሄደ ይገኛል፡፡ 2019-08-08
የኢፌዲሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አህመድ በኤርትራ ለሁለት ወራት ያህል የህክምና አገልግሎት በመስጠት ወደ ሀገራቸው የተመለሱትን የህክምና ልዑካን ቡድን አነጋገሩ 2019-01-02
ናይ ቐጠር ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ሱልጣን ቢን ሰዓድ ኣል-ሙራኪሂ፡ ኣብ መንጎን ጅቡትን ኤርትራን ዝነበረ ዘይምቅዳው ብሽምግልና፡ ሰላማውን ርትዓውን መዓልቦ ረኺቡ`ዩ ኢሉ።
ኣብ እዋን መበል 71 ሓፈሻዊ ጉባኤ ሕቡራት ሃገራት ብኣሚር ቐጠር ሸኽ ታሚም ቢን ሓማድ ኣል ጣኒ ዝቐረበ መደረ ብምጥቃስ ዝተዛረበ ኣል-ሙራኪሒ፡ ጉዳይ ጅቡትን ኤርትራን ኣብ ሰናይ ጉርብትናን ሓባራዊ ምክብባርን ዝተመስረተ ሰላማዊን ርትዓውን መዓልቦ ረኺቡ`ዩ ኢሉ።
ከምኡ`ውን እቲ ፍታሕ ብመሰረት ዓለም-ለኻዊ ኣፍልጦ ዘለዎ ዶብን ብምኽባር ግዝኣታዊ ሓድነትን ልዑላውነትን ሃገራት፡ ኸምኡ`ውን ብምፍታሕ ኩሎም ምሩኻት ኩናት ጅቡቲ ኸምዝተወደአ ኣፍሊጡ።
Admin June 29, 2019	Amharic, News Comments Off on የአብን የህዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ ክርስቲያን ታደለና የአብን አባላት ታሰሩ! 294 Views
2/ የክልሉ አመራሮች ተገድለዋል እንደተገደሉም በ 20 ደቂቃ ውስጥ ሳይጣራ መፈንቅለ መንግስት ነው ብለው እራሳቸው አወጁ..ከምኔው ተጣርቶ መፈንቅለ መንግስት ተባለ?
3/መፈንቅለ መንግስት ሲታሰብ መፈንቅለ መንግስት አድራጊው ሀይል ሚዲያውን እና ትልልቅ ተቋማትን ይቆጣጠር ነበር በተቃራኒው ግን ከመፈንቀለ መንግስቱ በፊት የመከላከያ ሀይሉ መገናኛ ብዙሀኑን እና ምክርቤቱን ከበውት ነበር…
8/ በወቅቱ ተኩስ እና ግርገር የተጀመረው ከምክር ቤት በፊት ፓሊስ ኮሚሽን ላይ ነበር ስለሆነም ጄ/ል አሳምነውን ለማፈን ኦፕሬሽን ነበር አሳምነውም ከእነ አምባቸው በፊት ተሰውቷል ማለት ነበር…
9/የኦሮምያ ር/መ/ር መግለጫ ሲሰጡ ከዚህ በሆላ አንታገስም አሉ…የቤኒሻንጉል ጉምዝ ከፍተኛ አመራሮች ሲገደሉ አንታገስም አላሉም…ኦነግ 17 ባንክ ሲዘርፍ አንታገስም አላሉም..ብራዮ ላይ ኦነግ በመቶ የሚቆጠሩ ሰወችን አንገት ሲቆርጥ አንታገስም አላሉም…ዛሬ ግን ያለውን ሰምታቹሀል ።።
ጠቅለል ሲል የኢፌዲሪ መከላከያ ሀይል ከላይ እስከ ታች በአንድ ቢሄር ተጠቅጥቆል ጄ/ል ሰአረ ስራ መስራት ከማይችልበት ደረጃም ደርሶ ነበር አሁንም በአቶ ሳአረ ቦታ ሊተኩት ያሰቡት አቶ ብርሃነ የኦሮሞን አንድነት እመልሳለሁ ብሎ ከተለያዮ የኦሮሞ ኮንፈረንሶች ሲታይ የነበረው ሰውን ነው…
አራት የአማራ ከፍተኛ አማራሮች እና የእነ ጄ/ል ሳእረን ሞት በንቃት እና በብልጠት ልንከታተለው ይገባል። አላማውም የአማራን ጠንካራ ወጣት በሰበብ በማሰር የአማራን ልዮ ሀይል በማፍረስ ክልሉን በፌደራል መከላከያ ሀይል መምራት ነውና ።
ፍትህን ከመጠየቃቺን በፊት ፍትህን ከማን ነው የምንጠይቀው የሚለውን እናስብ ፍትህን ከነሳ ፍትህ አይጠየቅም ሰላምን ከነሳ ሰላም ስጠኝ አይባልም ነፆነትን ከነጠቀ ነፆነት ኡይጠየቅም ይልቁንስ በመላው አለም ያለህ አማራ ተነስ ለህዝብህ ፍትህ ጠይቅ ለአለም አሳወቅ አማራነት ወንጄል ሆኖባቸው ለታሰሩ ወገኖችህ እርስ በእርስ ከምትዘላለፍ አገር ቤት መሬት የወረደ ስራ ሰርተን መሬት አንቀጥቅጥ ሰልፍ እንጥራ
ዋዜማ ራዲዮ- ትውልደ ኢትዮጵያዊውና ሼክ መሀመድ አላሙዲን ከእስር ከተለቀቁ በሁዋላ ኢትዮጵያ ውስጥ ካላቸው ኢንቨስትመንት እንዳልሆነ ሆኖ የሚያገኙት የሜድሮክ ወርቅ ማዕድን ሀላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበርን ነው። ኢትዮጵያ በዚህ በጀት አመት ስድስት ወራት የተለያዩ ማእድናትን ለውጭ ገበያ አቅርባ ያገኘችው የእቅዷን አምስት በመቶ መሆኑን ይህም ፣ ከ30 ሚሊየን የአሜሪካ ዶላር ብዙም ያልበለጠ ፣ በብዙ መለኪያም አጅግ ዝቅተኛ ነው። ለዚህ ማሽቆልቆል ደግሞ የሚድሮክ ወርቅ ማዕድን የማምረቻ ፍቃድ ባለፈው አመት መታገዱን ተከትሎ የተከሰተ ነው። ሚድሮክ ወርቅ ስራ ላይ በነበረባቸው ወቅቶች በአመት እስከ 200 ሚሊየን የአሜሪካ ዶላር ለኢትዮጵያ ያስገኝ እንደነበር መንግስት ራሱ በተደጋጋሚ ሲናገር ተሰምቷል።
ባለፈው አመት ሜድሮክ ወርቅ ለአስር አመታት ወርቅ እንዲመያርት የሚያስችለው ፍቃድ በማዕድን ነዳጅና የተፈረጥሮ ጋዝ ሚኒስቴር ከታደሰለት በሁዋላ አካባቢን በክሏል ተብሎ በተነሳ ተደጋጋሚ ህዝባዊ ተቃውሞ መንግስት ላይ ተጽእኖ በመድረሱ የወቅቱ የ ማዕድን ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስቴር ከግንቦት 1 ቀን 2010 አ.ም ጀምሮ የአካባቢ በካይነት ሁኔታው በገለልተኛ አካል እስኪጠና ድረስ ሜድሮክ ወርቅ ፍቃዱ ታግዶ ምርት እንዲያቆም ይደረጋል። ኩባንያው ስራ ካቆመ ዘጠኝ ወር ሆኖታል።
ሜድርክ ኩባንያ ወርቅ ለማንጠር የሚጠቀምበት ኬሚካል አካባቢን በክሏል ተብሎ ቢዘጋም ኩባንያው ደግሞ የተነሳብኝ ተቃውሞ እና የተወሰደብኝ እርምጃ ፖለቲካዊ ነው ሲል ይከራከራል።
ዋዜማ ከተለያዩ ምንጮች ያሰባሰበችው ማስረጃ ለሚድሮክ መዘጋት ዋና ሰበቡ የአካባቢ ብክለት ነው የሚለውን ክስ ጥያቄ ውስጥ የሚከት ነው። ለአብነትም በኦሮምያ በሰዎች ላይ ጉዳት ያደረሰ አደገኛ የተባለውን ኬሚካል ሚድሮክ ለትግራይ ክልል እንዲያበድር መንግስት ራሱ አማላጅ ሆኖ ጠይቆታል።
የአሁኑ ማዕድን ሚኒስቴር ሜድሮክ ለወርቅ ማንጠሪያነት የሚጠቀምበትን ሶዲየም ሳናይድ የተሰኘውን ኬሚካል ትግራይ ላለው ወርቅ አምራች ኢዛና ማዕድን ልማት ሀላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር በብድር መልክ እንዲሰጠው መጠየቁን የሚያሳይ ደብዳቤ አግኝተናል። ሜድሮክ ምርት እያመረተ ስላልሆነ ለወርቅ ምርት የሚያስፈልገውን ሶዲየም ሳናይድ የተባለውን የወርቅ ማንጠሪያ ኬሚካል ካለው ክምችት ውስጥ 40 ቶን ሶዲየም ሳናይድ ለኢዛና መአድን በብድር መልክ እንዲሰጠው ነው የተጠየቀው። ኢዛና ማዕድን በሶዲየም ሳናይድ ኬሚካል እጥረት ምክንያት ወርቅ ማምረት አቁሟል። ለዚህ ነው በመአድን ሚኒስቴር በኩል የብድር ምልጃ ከሜድሮክ የተጠየቀለት።
እዚህ ጋር የሚነሳው ዋናው ጥያቄ ግን ሜድሮክ የሚጠቀመው ኬሚካል አካባቢ በከለ ከተባለ እንዴት መአድን ሚኒስቴር ኬሚካሉን ለኢዛና መአድን አምራች እንዲሰጠው ጠየቀለት የሚለው ነው። ይህ ማለት ማዕድን ሚኒስቴር ኬሚካሉ ወርቅን ለማምረት ምንም ችግር እንደሌለበት ያምናል ማለት ነው።
ሜድሮክ ወርቅ ማዕድን ኩባንያ ታድያ ከ ማዕድን ሚኒስቴር ለተጻፈለት ደብዳቤ ሲመልስ “በኬሚካል አካባቢ በክለሀል ብላቹ ፍቃዴን ነጥቃችሁ ፣ ይህም ጉዳይ እየተጠና እንደሆነ እያወቃችሁ የኬሚካል ብድር ጠይቃችሁኛል ፣ ያላችሁትን 40 ቶን ኬሚካል ለማበደር ፍቃደኛ ነኝ ፣ ነገር ግን ንብረቴ እገዳ ስላለበት የማጓጓዙን ሀላፊነት ራሳችሁ ውሰዱ” ሲል ምላሽን ሰጥቷል።
እርግጥ ሜድሮክ ጎልድ የማምረት ፍቃዱ የታገደው ሶዲየም ሳናይድን ስለተጠቀመ ሳይሆን ኬሚካሉን የተጠቀመበት መንገድ ጥንቃቄ ስላልተሞላበት ነው የሚል ነገር ሊነሳ ይችላል። ግን እዚህም ጋር ሌላ በባለሙያዎችና አካባቢውን በሚያውቁ የሚነሳ አብይ ጉዳይ አለ።
ጥንቃቄ የጎደለው የኬሚካል አጠቃቀም ከተነሳ ሜድሮክ ወርቅ የሚያመርትበት ኦሮምያ ክልል በአዶ ሻኪሶ ወረዳ ለገደንቢ አካባቢ ሻኪሶ ከተማ አቅራቢያ ሜድሮክ ብቻ ሳይሆን በአስር ሺህ የሚቆጠሩ ዜጎች ወርቅን በዘመናዊም ሆነ ባህላዊ መንገድ ያመርታሉ። እነዚህ አካላት አደጋን የሚያስከትሉ ኬሚካሎችንም ይጠቀማሉ።
ዋዜማ ራዲዮ ያገኘችው መረጃ እንደሚያሳየው እዚህ አካባቢ ያሉ ባህላዊ ወርቅ አምራቾች ወርቅን ለማንጠር ሜርኩሪን ሳይቀር ይጠቀማሉ። ከሶዲየም ሳናይድ አንጻር ሲታይ ሜርኩሪ በከፍተኛ ደረጃ አካባቢ በካይና አደገኛ ነው ። ሶዲየም ሳናይድ በጥንቃቄ ጥቅም ላይ ውሎ ተረፈው ከሌላ ንጥረ ቁስ ጋር ከተዋሀደ የጎላ ጉዳት እንደማያስከትል ባለሙያዎች ይናገራሉ። ሀገር ውስጥ ሲገባም ብሄራዊ ደህንነት መስሪያ ቤትም ክትትል ያደርግበታል። ሜርኩሪ ግን ጭራሽ ወርቅ እንዳይመረትበት፣ በሜርኩሪ የተመረተ ወርቅ ራሱ በፍጹም ለአለም አቀፍ ገበያ እንዳይቀርብ አለማቀፍ ስምምነት አለ። ይህም የሚናማታ ስምምነት (ኮንቬንሽን) ይባላል። ስምምነቱ በተፈረመባት የጃፓን ከተማ የተሰየመ ነው። ኢትዮጵያ የዚህ ስምምነት ፈራሚ ነች። ነገር ግን ሜርኩሪ በኮንትሮባንድ እየገባ በስፍራው ለወርቅ ምርት እንደሚውል የታወቀ ነው።
ከጥቂት ወራት በፊት የተዘጋው እዛው ሜድሮክ ወርቅ አካባቢ ያለው የአዶላ ወርቅ ማምረቻ ፋብሪካ ወርቅን ለማንጠር ሜርኩሪን ይጠቀም እንደነበር በግልጽ ተናግሯል። ይህም ብቻ ሳይሆን ሜድሮክ ወርቅ በሼክ መሀመድ አላሙዲን ከመገዛቱ በፊት የለገደንብ ወርቅ ማምረቻ በሚል ስያሜ እያለ ከሀይለ ስላሴ ጀምሮ በፋብሪካው ወርቅ ሲመረት የቆየው በሜርኩሪ ነበር። በዚህም ሳቢያ ስፍራው ለበርካታ አመታት ብክለት ሲያጋጥመው የቆየ ነው። ታድያ እዚህ ጋር የሚነሳው ጥያቄ እነዚህ ውስብስብ ነገሮች ባሉበት ሁኔታና ወርቅ በአደገኛ ሜርኩሪ በሚነጠርበት አካባቢ ሚድሮክ ብቻ በምን መስፈርት ተለይቶ በበካይነት ፍቃዱ ታገደ? ለሚለው ጥያቄ ምላሽ የሰጠ አካል የለም።
በአሁኑ ወቅት ሚድሮክ ወርቅ ማዕድን ሀላፊነቱ የተወሰነ የግል ማህበር በአከባቢ እና በሰው እንዲሁም በእንስሳት ላይ የሚያደርሰውን ተጽእኖ አስመልክቶ ከጤና ሚኒስቴር ከአካባቢ ጥበቃ ከማዕድን ሚኒስቴርና ከቡሌ ሆራ ዩኒቨርሲቲ የተውጣጣ የባለሙያዎች ቡድን ጥናትን እያጠና ነው። ቡድኑ መጀመርያ ላይ የገንዘብ እጥረት አጋጥሞት ስራ መስራት ባለመቻሉ የካናዳ መንግስት ባቀረበው የ15 ሚሊየን ብር ድጋፍ ነው ከስድስት ወር ጀምሮ የተጽእኖ ጥናት ግምገማን ማካሄድ የጀመረው። እስካሁንም ጥናቱ አላለቀም።
በጥናቱ ወቅትም ግን ቡድኑ ችግር እንዳጋጠመው ዋዜማ ራዲዮ አረጋግጣለች። እሱም በሚድሮክ የወርቅ ማምረት ሂደት ምክንያት የአካል ጉዳት ደርሶባቸዋል ተብሎ በመገናኛ ብዙሀንና በመብት ተሟጋቾች ምስላቸው ሲቀርቡ ነበሩ ሰዎች አለመገኘታቸው ነው። ለጥናቱ ውጤታማነት ጉዳት ደርሶባቸዋል ከተባሉ ሰዎች የጸጉርን ጨምሮ የተለያዩ የሰውነት አካላት ቅንጣቶች (DNA)ችግሩ የደረሰባቸው በኬሚካል ለመሆኑ ማረጋገጫ ይጠቅማሉ። ነገር ግን የጥናት ቡድኑ እነዚህን ሰዎች ማግኘት አልቻለም። የሚድሮክ ወርቅ ኬሚካል ሰለባ ናቸው የተባሉ ሰዎች መጀመርያ ላይ የቀድሞ የ ማዕድን ነዳጅና የተፈጥሮ ጋዝ ሚኒስትሩ አቶ ሞቱማ መቃሳ ስፍራውን ሲጎበኙ ቀርበውላቸው ነበር። የጥናት ኮሚቴው ሲሄድ ግን እነዛው ሰዎች መጥፋታቸው ነገሩን ውስብስብ አድርጎታል።
የነገሩን ፖለቲካዊ ውስብስብነት የኦሮምያ ክልል ርእሰ መስተዳድር አቶ ለማ መገርሳ እንደተረዱትም መረጃ አለን። በሚድሮክ ወርቅ ላይ ሌሎች የጥቅም ፍላጎት እንዳላቸውም ነገሩን ፖለቲካዊ ገጽታ ማላበሱም የመነጨው ከዚህ እንደሆነ የሚያሳዩ መረጃዎች አሉ።እርግጥ ሚድሮክ የወርቅ ማምረቻውን ከመንግስት የገዛበት መንገድ ብዙ የፍትሀዊነት ጥያቄ የሚነሳበት ነው። ስራውን ሲሰራ ትርፍና ኪሳራው ይፋ የሚሆንበት መንገድም እንዲሁ ድብቅ ነው።
በማዕድን ማምረት ላይ ጥቅም ላይ የሚውሉ አደገኛ ኬሚካሎች አያያዝና አጠቃቀም፣ ከሁሉ አስቀድሞ ደግሞ የኢንቨስትመንት ፈቃድ በሚሰጥበት አሰራር ላይ ፍተሻ ማድረግ አሰፈላጊ ነው። የጥናት ውጤቱ ይፋ ሲሆን፣ ለሚድሮክ የኢንቨስትመንቱ ዕጣ ፈንታ ይለያል። ውዝግቡና ግብግቡ ግን ከአካባቢና ብክለት ተቆርቋሪነት ይልቅ ፖለቲካዊ ጥልፍልፉ እያገነገነ ነው።
ቀዳማይ ሚኒስተር’ታ ሃገር፣ ‘ጠለብ ሰላማዊ ሰልፊ ዘካየደ ህዝቢ ንምምላእ’ ብዝብል ምኽንያት፣ ምቅይያር ካቢኔ ሚኒስተራት ከካይድ ከምዝኾነ ምግላጹ፣ ድሕሪ ሳልስቲ እዮም እቶም ሚኒተራት ባዕሎም ስልጣኖም ዘረክቡ ዘለዉ።
እዞም 7 ሚኒስተራት ስልጣኖም ባዕሎም ዘረክቡ ዘለዉ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሃምዶክ ካብ ነዊሕ ሒዙዎ ዝጸንሐ መደብ ኣቐዲሞም ስለዝፈለጡ’ዮም ክብሉ ተንተንቲ ፖለቲካ’ታ ሃገር የመልክቱ።
ገለ ካብ’ዞም ስልጣኖም ገዲፎም ዘለዉ ሚኒስተራት፣ ብሓይሊ ንናጽነትን ለውጥን ዝተረቑሑ ምስ ምዃኖም፣ ኣብቲ ግዚያዊ ናይ ልፍንቲ መንግስቲ ዝያዳ ምትፍናን ከይፈጥር ስግኣት ኣሎ።
ተማሪዎች ለሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት እና ከዚያ በላይ ስናዘጋጃቸው በ EL ፕሮግራም አማካይነት እንዲማሩ እና እንዲያድጉ ለመርዳት ቁርጠኛ ነን ፡፡ እንደ EL ቡድን እኛ የተማሪዎቻችንን ብቻ ሳይሆን ቤተሰቦቻችንንም ለመደገፍ እዚህ ተገኝተናል ፡፡ አብሮ በመስራት ታላላቅ ነገሮችን ማሳካት እንችላለን!
እታ ሃገር ዓመት 2016 ናይ ፈለማ ወርሑ ኣብ ምዝዛሙ፣ ብዝሒ ብሞት ናይ ዝቐጽዓቶም ሰባት 56 ከምዝበጽሐ ዝንገር ዘሎ፣ ብቕትለት ንዝተኸሰሰ ዜጋ ትማሊ ሰሉስ 2 ለካቲት ብጉራዴ ብምስያፍ ድሕሪ ምቕታላ’ዩ።
ስዑዲ ዓረብ፣ ኣብ ዝሓለፈ ዓመተ 2015 ብሞት ናይ ዝቐጽዓቶም ሰባት 153’ዩ። እቶም 71 ካብዚኣቶም ዜጋታት ወጻኢ ምዃኖም ጸብጻብ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት እታ ሃገር የመልክት።
ዓመት 2016 ኣባ ምጅምራኡ ጥራይ ግና ብዝሒ ብሞት ናይ ዝፈረደቶም ሰባት ቁጽሪ 56 ምብጽሑ፣ ኣብ ምሉእ’ዚ ዓመት ክንደይ ክበጽሕ ከምዝኽእል ንተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ኣሻቒሉ ይርከብ።
የዛሬው ቀን፣ ለላይቤሪያውያን ድምፅ ሰጪዎች፣ የነገን ነጸብራቅ የሚያዩበት ዕለት ነው። ነገ ማክሰኞ ላይቤሪያ ውስጥ በወቅቷ ፕሬዚደንት Ellen Johnson-Sirleaf እና በቀድሞው የፍትህ ሚኒስትር Winston Tubman መካከል የማጣሪያ ፕሬዚደንታዊ ምርጫ ይካሄዳል።
የቪኦኤው ምዕኤራብ አፍሪቃ ዘጋቢ Scott Stearns ከላይቤሪያ ባስተላለፈው ዜና መሠረት፣ የፕሬዚደንቷ ተፎካካሪ ሚስተር ቱብማን፣ «በምርጫው መጭበርበር ታይቶበታልና፣ ድምፅ እንዳትሰጡ» በማለት ለደጋፊዎቻቸው ጥሪ አስተላልፈዋል።
የተወለደው ክብረ መንግስት ሲሆን ያደገው አርሲ ነገሌ ነው። አንደኛና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን የተማረው እዛው አርሲ ነገሌ ነው። አርባ ምንጭ ዩኒቨርሲቲ ገብቶ በአካውንቲንግ ኤንድ ፋይናንስ የመጀመሪያ ዲግሪ ተምሯል።
በአድቬንቲስት ኮሌጅ፥ ኩየራ አፍሪካ ቤዛ፥ ሪፍት ባሊ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ በመምህርነት ያገለገለባቸው ተቋማት ናቸው። ባለትዳርና የአንድ ወንድ ልጅ አባት የሆነው የዛሬው የዘመን እንግዳችን በፕሮቴስታንት ቤተ እምነት ውስጥ በመልካም ስማቸው ጎልቶ ከሚጠቀሱ ወጣት አገልጋይ ዋነኛው ነው።
በተለይም ደግሞ መልካም ወጣት በሚል ስያሜ ከአገሪቱ የተለየዩ አቅጣጫዎች የሚመጡ ወጣቶችን በትክክለኛ መንገድ በማነፅና በማሰልጠን ከፍተኛ አስተዋፅኦ እያበረከተ መሆኑ በብዙዎች ዘንድ አንቱታን አሰጥቶታል።
በቅርቡ ደግሞ በተለያዩ የውይይት መድረኮች ላይ አነቃቂ ንግግሮችን በማድረግ እውቅናውን ከቤተዕምነቱ አልፎ አገር አቀፋዊ ይዘት እንዲኖረው በር ከፍቶለታል። አዲስ ዘመን ጋዜጣ ከአገልጋይ ዮናታን አክሊሉ ጋር ያደረገውን ቆይታ እንደሚከተለው እናቀርበዋለን።
አገልጋይ ዮናታን፡- እያንዳንዱ ሰው ወደ እዚህ አለም ሲመጣ የተፈጠረበት ዓላማ አለው ብዬ አምናለሁ። ከዛ አንፃር ይመስለኛል አሁን ያለሁበት አገልግሎት የተጠራሁበት እውነት ነው በሚል አስተሳሰብ የተማርኩበትን ሙያ ወደ ጉን ለመተው የወደድኩት። የልጅነቴ መሻት የነበረውም አስተማሪ መሆን ፤ አገር መምራት ፥ ትውልድን ለመልካም ነገር መቀስቀስ ነበር።
አገልጋይ ዮናታን፡- በትክክል፤ አገሬን እወዳለሁ፤ ኢትዮጵያዊነት ለእኔ ብዙ ትርጉም አለው። እኛ የራሳችንን ነገር ብዙ አናደንቅም፤ አንወድም እንጂ በጣም የሚደንቁ እሴቶች ያሉን ማህበረሰቦች ነን።
ይህንን የምለው ለማለት ብቻ አይደለም። ዛሬ የሰለጠኑ የሚባሉት አገሮች የተቸገሩበት ነገር እኛ ጋር ከስልጣኔ በፊት የነበረ ነው። ደግሞም እኔ በኢትዮጵያዊነት ድርና ማግ ውስጥ ያደግሁት በመሆኔ ነው መልዕክቶቼና ትምህርቶቼም ውስጥ አገሬ ኢትዮጵያ የአገሬ ልጆች የሚል ነገር የማይጠፋው።
፡- ሌሎች የመንፈሳዊ ትምህርት አገልጋዮች ስለአገር ጉዳይ መናገርና መስበክ ፖለቲከኛ እንደመሆን ይቆጥሩታል፤ አንተ ግን ከዚያ አስተሳሰብ ወጥተህ እንድታስብና እንድትናገር መሰረት የጣለልህ ምንድን ነው?
አገልጋይ ዮናታን፡- ጥሩ ጥያቄ ነው የጠየቅሽኝ፤ አንዳንዴ ሰዎች ሃይማኖተኛ አይደለህም ወይ? ለምንድን ነው ስለፖለቲካ፥ ስለአገር የምታወራው ይሉኛል። እኔ ሃይማኖተኛ ብሆንም የቀበሌ መታወቂያ ረስተዋል። እኔ የቀበሌ መታወቂያ ያለኝ፤ ኢትዮጵያዊ የሆንኩ፥ ልጅና ትዳር ያለኝ ሰው ነኝ።
ስለዚህ በእኩልነት፥ በሰብአዊነት፥ በፍትህ፥ በሰላም፥ ተቻችሎና ተከባብሮ፥ መልካም እሴትን አስቀጥሎ በመኖር ውስጥ «አንተ ዝም በልና እኛ እንወስንልህ፤ እኛ ብቻ እናውራልህ» ማለት በዚህ ዘመን የማይጠበቅ የማንነት ክስረት ነው ብዬ ነው የማምነው። ስለዚህ እኔ የሃይማት ሰው ብሆንም ግን የቀበሌ መታወቂያ አለኝ። ከዚህ አንፃር ያደግሁበት ቤተሰብ እየነገረኝ ያደግሁት ሌላውን ስለመውደድ፥ ስለኢትዮጵያ ትልቅነት፥ አገር ማለት የኛ ሰፈር ብቻ ሳይሆን እጅግ ትልቅ እንደሆነ ነው። የሚገርምሽ የኢትዮጵያ ሰራዊት በጄነራል ፊት ሰላምታ እየሰጠ እንደሚያልፍ ትልቅ ትንሽ ሊቅ ደቂቅ ፥ ባለስልጣን ሃብታም እያሳለፈች ሳታልፍ የኖረች አገር ነች።
ኢትዮጵያን በጥሩ ሁኔታ ቤተሰቦቼ በእኔ አምዕሮ ስለዋታል፤ ፈጥረዋታል ብዬ አስባለሁ። በነገራችን ላይ አይሁዳዊ እኮ አገር አለው!። አገሩን በጣም ነው የሚወደው። ክርስቶስም ሲመጣ ለአይሁዶች አይደል? እንግዲህ ክርስቶስ አይሁዳዊ ሆኖ መጥቶ አገር ካለው ኢትዮጵያዊ እንዴት አገር አይኖረውም?።
እንዴት መንፈሳዊ ብቻ ይሆናል?። ደግሞም እኩልነት፥ ሰላም፥ አንድነት፥ ፍቅር በዋነኛነት ማስተማር ያለብን በሃይማኖት ውስጥ ያለን ሰዎች ነን። ምክንያቱም ሞራል በአብዛኛው የሚቀዳው ከሃይማኖት በመሆኑ ነው። በጥቅሉ ግን ለእኔ አሁን ላለሁበት ሁኔታ መሰረት የጣለልኝ ያደግሁበት ማህበረሰብ ነው ብዬ አምናለሁ።
አገልጋይ ዮናታን፡- በመጀመሪያ ደረጃ የአምላክ ስጦታ ነው ብዬ ነው የማስበው። እኔ በዚያን ያህል መጠን ጥሩ ነገር አለኝ ብዬ አልልም። ምክንያቱም ትንሽ ነገር ይዤ ነው የምፍጨረጨረው። ከዚያ በተረፈ ግን አነባለሁ። በአብዛኛው በኢትዮጵያውያን የተፃፉ መፃሃፍቶችን ነው የማነበው። በዋናነት ግን ኢትዮጵያዊና የሃበሻ አፈር ሽታ ያላቸውን መፅሃፍ ነው የምመርጠው።
በነገራችን ላይ ህይወት ሁለንተናዊ ነች። ህይወት ልብስ ብቻ አይደለችም። ብር ብቻ አይደለም። ለምሳሌ ትበያለሽ እንጂ እየበላሽ አትውይም። ምግብ የቱንም ያህል አስፈላጊ ቢሆን አትውይበትም። ማንኛውም ሰው በሁለንተናዊ አቅጣጫ ማደግ አለበት ብዬ ነው የማምነው።
ለምሳሌ አሁን ያለው ትውልድ ችግሩ አላማና ራዕይ ማጣት እንጂ ገንዘብ ማጣት አይደለም። ጥበብ የሚባለው «ክሪቲካል ቲንኪንግ» ነው። መንፈሳዊነትንም ነው የሚያሳየው። ስለዚህ የመልዕክቶቼ ይዘት ሁሉንም የሚዳስሱበት ምክንያት አንድ ሰው ሁለንተናዊ በሆነ መልኩ ማደግ አለበት ብዬ ስለማምን ነው።
፡- አንተ የምታያቸውን አገራዊ ህፀፆች ደፍረህ በመንቀስና በመናገር ትታወቃለህ፤ በተለይ ደግሞ በቢራ ማስታወቂያ ላይ የሚዲያ ተቋማት የሚያደርጉትን ጥንቃቄ በሚመለከት ደፍረህ ማሳሰቢያ መሰል ደብዳቤ እስከመላክ የደረስክበት አጋጣሚ አለ። ምን አይነት ምላሽ አገኘህ?
አገልጋይ ዮናታን፡- እኔ አገሬን ይጠቅማል፤ ትውልዱን ይጠቅማል ብዬ በማምነው ነገር ሁሉ ወደ ኋላ አልልም። በቅርቡ ለምሳሌ ኳስ ሜዳዎቻችን የብሄር ሜዳ ከመሆን ይከልከሉልን ብዬ ፅፌያለሁ። በነገራችን ላይ ጎል የሚያገባ ብሄር የለም፤ የሚያገባ አገር እንጂ።
በቢራ ላይ ለመፃፍ ያነሳሰኝ የአንድ ጓደኛዬ የአራት ዓመት ህፃን ልጅ ነው። ይህ ልጅ አንድ ቀን አባቱን « አባባ ቢራ ይጠጣል እንዴ?» ብሎ ጠየቀው። አባትም « አይጠጣም» አለው። ልጁም ቀጠል አደረገና «እኔ ግን ሽልማት ስላለው እጠጣለሁ» አለው። ስለዚህ አንድ የአራት አመት ልጅ ሽልማት አለው ብሎ ካመነ ሌላው ላይ ሊፈጥር የሚችለውን ተፅእኖ ሳስብ ደነገጥኩ።
ስለዚህ ቴሌቪዥን ምን እየሰራ ነው የሚል ጥያቄ ራሴን ጠየቅኩ። እግዚአብሄር ይስጣቸውና እነሱም በፃፍኩት ደብዳቤ መሰረት ቶሎ ብለው ወደ ተግባር ገብተዋል። ይህም ለእኔ ተስፋ ሰጪ ነው። በነገራችን ላይ ኢትዮጵያዊ ይቆያል እንጂ ነገር ይረዳል። ቢራ ለአገር ከሚጠቅመው ይልቅ የሚያመጣውን ጉዳት ማሰቡ በራሱ በቂ ነው። ከዚያ አንፃር የመለሱት ምላሽ መልካም ነው።
አገልጋይ ዮናታን፡- አክቲቪስቶች ላይ ያለኝ አመለካከት ሁሉም መጥፎ ናቸው የሚል አይደለም። ምክንያቱም ጨዋና አገራቸውን የሚወዱ፤ ሃሳባቸውን በጨዋነት የሚገልጡ፤ ዋጋ የከፈሉ በመኖራቸው ነው። የዚያኑ ያህል ደግሞ የጥላቻና የጥፋት ተልዕኮ አንግበው የሚንቀሳቀሱ አክቲቪስቶች አሉ።
በእኛ አገር ፖለቲካ ሃሳብ ፖሊሲ መሆኑ ቀርቶ ዘር ሆኗል። አንድ ነገር ትክክል ነው ለማለት ሃሳቡ ሳይሆን የሚመረመረው ሰውየው ዘሩ ከማነው የሚለው ሆኗል። ሃሳቡ ይመጥናል፤ አይመጥንም አይደለም የሚባለው። ስለዚህ የከረረውንና ዘር ላይ መሰረት ያደረገውን የፖለቲካ አመለካከት የጥላቻ የመከፋፈል ሀሳብ የሚያራምዱ ፖለቲከኞች አሉ። የእኔን ቤት ለመገንባት ያንቺን ቤት ማፍረስ፥ የእኔን ክብር ላንቺ ውርደት መግዛት መፈለግ መንፍሳዊነትም፥እውቀትና ስልጣኔም አይደለም።
ስለዚህ ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ አክቲቪስቶች ከተወሰኑት በስተቀር አብዛኞቹ ስራ ቢፈለግላቸውና ከስደተኞች በላይ እነሱን ቢያቋቁማቸው ጥሩ ነው ባይ ነኝ። እኔ እንዳውም ማይክሮ ዌቭ አይክቲቪስት ናቸው ብዬ አስባለሁ። ማይክሮ ዌቭ አገልግሎቱ የቀዘቀዘ አሙቆ ማቅረብ ነው። በየትኛውም ዘመን የትኛውም የአገር መሪ የራሱ ደካማ ጠንካራ ጎን አለው።
ኢትዮጵያ በባለፉት 27 ዓመታት ኢህአዴግ በመራበት ዘመን መልካም ስራ አልተሰራም ማለት አይደለም። መንገድ፥ ትምህርት ቤትና ሌሎችንም መሰረተ ልማቶች ተሰርቷል። ሀገር ላይ ግን አልተሰራም። በእልህ ተከራካሪ ትውልድ እንጂ በልቡ የተሸነፈ፤ የሌላውን ሃሳብ የሚያዳምጥ ዜጋ ላይ አልተሰራም። ግድቡን ከመገደባቸው በፊት ይህንን የጥላቻ ማዕበል ነበር መገደብ የነበረባቸው። ባልተሰራ ጭንቅላት የተሰራ ቤት ይፈርሳል።
ዛሬ በነጮቹ አገር ብሄርተኛ የሚለው ሃሳብ ፅዩፍና የተጠላ ነው። ፈረንጆቹ 60ዓመታት በፊት የናቁትና የጣሉትን የብሄርተኝነት ሃሳብ ነው እኛ እንደ ስልጣኔ የምናራግበው። ከዚህ አንፃር እኛ ጋር ያለው ነገር ወቅቱን የጠበቀ አይደለም። ልክ ነው በምኒሊክ ዘመን የተሰራ ስህተት ሊኖር ይችላል። ደግሞ የሰሩት ደግነትም አለ። መንግስቱ ሃይለማርያም መሃይምነትን በማስወገድ ለሃገሬ ያደረገውን አስተዋፅኦ ለምንድን ነው የሚካደው?።
እኔ አንድ ነገር ልነግርሽ እፈልጋለሁ። ዘረኝነት ትናንት የተበሉትን የፖለቲካ ካርታ ዛሬ የወጣቶችን ህይወት አስይዘው የሚጫወቱ የከሰሩ የፖለቲካ ቁማርተኞች ጫወታ ነው። እኔ የምረዳው ይመኙት የነበረውን በተለይ በ1960ዎቹ የነበሩ፥ ዩኒቨርሲቲ ቀምሰናል፥ የነ ሶቅራጥስን መፅሃፍ አንብበናል፤ የእነ እስታሊንን ትምህርት ተምረናል፤ ብለው የነበሩ በታሪክ አጋጣሚ በጓድ መንግስቱ ሃይለማርያም ምክንያት ስልጣኑ ያመለጣቸው እና ሲቆጩ የኖሩ ሰዎች አሉ።
በመሰረቱ ኢህአዴግ ለዚህ ሁሉ ውዥንብርና ውድቀት ምክንያት የሆነው ለምን እንደሆነ ታውቂያለሽ? ራሱን የሚያነፃፅረው የዛሬ 40 እና 50 ዓመት ከነበሩትና ከቆሙት ሃይለስላሴ ጋር ነው። የዛሬ 27 ዓመታት ከቆመው ደርግ ጋር ነው። ሲጀምር ራሱ የዛሬ 27 ዓመታት ዩኒቨርሲቲ ሶስት ነበር ብሎ ነው የሚጀምረው።
ከቆመ መንግስት ጋር እንዴት ራስሽን ታወዳድሪያለሽ?። ለምን ከኬኒያና ከደቡብ አፍሪካ መንግስት ጋር ራሳቸውን አያወዳድሩም?። ሩዋንዳ ሆነው ለምን ራሳቸውን አይገመግሙም?። ስለዚህ ሰው ሲሸነፍ ወደ ጎንና ወደፊት ማየቱን አቁሞ ወደ ኋላ ይሄዳል።
የተሸነፉና የከሰሩ አክቲቪስቶች ሁሌ የሚያጣቅሱት ከትናንት ነው። ከዚህ አንፃር ሁሉም ማለት ባይቻልም ለእኩልነት ለፍትህ ለነፃነት የታገሉ እጅግ በጣም የማከብራቸው አክቲቪስቶች አሉ። የዚያኑ ያህል ደግሞ በስመ አክቲቪስትነት የተሰገሰጉና አገር በማፍረስ እራሳቸውን ያደራጁ ሰዎች አሉ። እነዚህ ሰዎች በአጭር አማርኛ ምን ብለህ ትገልጣቸዋለህ ካልሽኝ ትናንት የተበሉትን ካርታ ዛሬ የእናቶችን ጉልበትና የእናቶችን አንጀት አስይዘው ለማስመለስ የሚጫወቱ፥ የከሸፉ ፖለቲካ ናቸው።
አገልጋይ ዮናታን፡- እውነት ለመናገር የቤተክርስቲያን መብዛት ከበዛው ሺሻ ቤት፥ ከበዛው ጫት ቤት አንፃር እዚህ ግባ የሚባል አይደለም። ስታንዳርድ የሚጠየቅባቸው ብዙ ፈቃዶች አሉ። ስታንዳርድ የማይጠየቅባቸው ነገሮች ቢኖሩ ጫት ቤትና ሺሻ ቤት ናቸው።
ስለዚህ እኔ ከህዝብ ቁጥራችን አንፃር ቤተ እምነቶች በዝተዋል ብዬ አላስብም። ብዛት እድገት ነው ወይ? ብለሽ ከጠየቅሽኝ መልሴ እንደሁኔታው ይወሰናል የሚል ይሆናል። ግን ጥራት ወሳኝ ነው፤ ከሚል መነሻ የሚፈለግባቸውን አገልግሎት ወጣቶች ላይ አልሰሩም። የሚገርምሽ ከእኛ በላይ በወጣቱ ላይ ብዙ ዋጋ የከፈሉና የደከሙ በወጣት ላይ የሚሰሩ የሚዲያ ሽፋን አላገኙም። እሱን ሳልናገር ማለፍ አልፈልግም።
በሌላ በኩል ግን ይህንን ጉዳይ ጉዳያቸው አድርገው የሚሰሩ ተቋማት መጠን የብዛታቸውን ያህል አይደሉም በሚለው ሃሳብ እስማማለሁ። ዋናው የሚታየኝ ችግር ግን አገልግሎቱ ከአዳራሽ መውጣት እና ተደራሽ መሆን አለመቻሉ ነው። በእርግጥ በተለያዩ ምክንያቶች ቤተክርስቲያናት ሊከፈቱ ይችላሉ።
የእኛ አገር ሴቶች «እህል ከሆነ ይጠፋል፤ ልጅ ከሆነ ይገፋል» እንደሚሉት ሁሉ እኔ የቤተክርስቲያናት መብዛት አያሳስበኝም። ሁኔታዎችና ፖሊሲው ባይመቸውም እውነተኛ ለትውልድ የተከፈለ ሸክምና ራዕይ ከሆነ አመታትን ያቋርጣል፤ ። ለእንጀራ ብቻ የተከፈተ ከሆነ ግን በምቹ ሁኔታ ውስጥ ሆኖ እንኳን ሊጠፋ ይችላል። ስለዚህ እንደዚህ ቢታሰብ ጥሩ ነው ባይ ነኝ።
:- በፕሮቴስታንት እምነት ስር ያሉ የሚዲያ ተቋማት የግለሰቦችን መልካም ፍቃድ ሳያገኙ የሰዎችን ስነልቦና የሚጎዳ ዝግጅት እንደሚያቀርቡ ይነገራል። አንተም ሚዲያ ካላቸው የዕምነቱ መሪዎች አንዱ እንደመሆንህ ከሱስ ለሚላቀቁት ወጣቶች ስነልቦና ምን ያህል ጥንቃቄ ታደርጋለህ?
አገልጋይ ዮናታን፡- እንደምታውቂው ከጥቂት አመታት በፊት ኢትዮጵያ ውስጥ የነበረው ሚዲያ እንደ መንግስት አንድ ሚዲያ ነበር። በፕሮቴስታንት እምነት ውስጥ የተጀመሩት ሚዲያዎች ሚዲያን የሚመጥን ቁመና አስተሳሰብ ልምድና እውቀት ሳይኖረን ድንገት በእንቅስቃሴዎች ብዛት ነው እጃችን የገባው።
ጋሪው ከፈረሱ እንደሚባለው አይነት የኤዲቶሪያል ፖሊሲ ሳናዘጋጅ ነው ዘርፉን የተቀላቀልነው። እነዚህ ነገሮች አሁን ሰከን እያሉ ነው። ብዙዎቹ ራሳቸውን ወደ ማየት እየሄዱ ነው። እንዳልሽው ግን ድንገት ሲገባ እውቀትና ልምድ ሳይኖር ሲቀር ክፍተቶች መፈጠራቸው አይቀርም።
እኛን በተመለከተ እንዳውም ብዙዎችን ወደ ሚዲያ ለጆሮ በሚመች ሁኔታ እየመጠንን እና ወላጆችን ሊያነቃ በሚችል መልኩ ነው ለማቅረብ የምንሞክረው። ይህም የሚሆነው እነሱ ራሳቸው ሲፈለጉ ብቻ ነው። እንዳውም አንዳንዶቹ አይሆንም ስንላቸው «እኔ 600 ልጅ ይሆናል ያበላሸሁት የኔ ሚዲያ ላይ መውጣት እነዚያን ሰዎች ነው የሚመልሰው » ብለው ይሟገቱናል።
ስለዚህ በፕሮቴስታን ሚዲያዎች አካባቢ ያሉ ውዥንብሮች አይቀጥሉም። የማይቀጥሉት ደግሞ ከህግም አግባብ፤ ከልምድም አንፃር እየተማሩ ይሄዳሉ። ለዚህ ደግሞ አብነት የሚሆኑን በ1950ዎቹ በአሜሪካ ከ60 በላይ የፕሮቴስታንት እምነት ሚዲያዎች ተከፍተው የነበረ ቢሆንም አመታት የተሻገሩት ሶስት ብቻ ናቸው።
ስለዚህ ሚዲያ በባህሪው ምክንያት ይፈልጋል። የሚኖርለት ዓላማ ይፈልጋል። ፋይናስ አያኖረውም። ስለዚህ አሁን መታሰብ ያለበት ለምንድን የምንጠቀምበት? እንዴት ነው መጠቀም ያለብን? የሚለውን ነው። አሁን ራሳችንን ወደ ማየት ሰከን ወደ ማለት እየመጣን ይመስለኛል።
፡- አብዛኞቹ ቤተ እምነቶች የወጣቱ ሞራል መላሸቅና አለመረጋጋትና መከፋፈል ተቋማቱ መስራት በሚገባቸው ልክ የአስተሳሰብ ቀረፃው ላይ ባለመስራታቸው እንደሆነ ይነሳል። በዚህ ላይ የአንተ እምነት ምንድን ነው?
አገልጋይ ዮናታን፡- እንዳው ደግ ነገር በባህሪው ጮሆ አይሰማም እንጂ በኦርቶዶክስም፤ በሙስሊሙም ሆነ በፕሮቴስታንት ዕምነት እጅግ ጨዋ የሆነው ሰው ይበዛል። እምነቱን አክባሪና አገር ወዳድ የሆነው ህዝብ ይጨምራል። እንዳልኩሽ ግን ችግሩ ከመጥፎ ነገር ከጥሩ ነገር ይልቅ ጆሮ የመያዝ፥ የመሰማት ባህሪ አለው። ከዚያ አንፃር የሃይማኖት ተቋማት ሙሉ ለሙሉ ስራ አልሰሩም ማለት አይቻልም።
ግን የሚጠበቅባቸውንና ከቴክኖሎጂ፥ ከማህበራዊ ሚዲያው አንፃር ኢሞራላዊ ሆኖ እያደገ ባለው አዲሱ ትውልድ ላይ ቤተእምነቶች የሚጠበቅባቸውን ያህል አልሰሩም። ለምሳሌ አንገቱ የተቆረጠ ሰው ስለፀጉሩ አይጮህም።
ምክንያቱም አንዴ በመለያየቱ ማለት ነው። ስለዚህ አንድ ሰው የመፅሃፍ ቅዱስ አማኝ ከሆነ ስለዘሩ፥ ስለግል ጥቅሙ፥ ስለግል ክብሩ አይደለም የሚጮኸው። ምክንያቱም ቀድሞውኑ ከዚያ አስተሳሰብ በመለያየቱ ነው።
በተጨማሪም የሚጠበቅብንን ካለመስራት አንፃር ብቻ ሳይሆን በሽታው ወደ ቤተእምነቶቻችን በሌላ አንፃር ገብቷል። ውጭ የምናየው ዘረኝነት፥ ብሄርተኝነት፥ መገፋፋትና ጥላቸው ወደ ቤተክርስቲያንም ገብቷል። ይህ የሆነው ደግሞ ቤተክርስቲያን በሯን ስለከፈተች ነው።
ይሄ እንግዲህ በትጋትና በጥንካሬ በመስራት ማስወገድ ያለብን ነገር ይመስለኛል። ቤተክርስቲያን ሰላም ከሆነች አገር ደህና ትሆናለች በሚል እምነት በተለይ በወጣቱ ላይ ትኩረት መስጠት ይገባናል። የእኛ ትልቁ ክፍተት የነበረው ወንጌል ላይ አለመስራት ሳይሆን ወጣቱ ላይ ትኩረት ሰጥቶ አለመስራት ነው።
በየቤተክርስቲያኑ ለወጣቱ የሚሰጠው ጊዜ በጣም አነስተኛ ነው። ይህም በመሆኑ ነው በቀላሉ ለአሉታዊ ነገር ክፍት የሚሆነው። ከዚያ አንፃር መዘናጋታችን፥ በህብረትና በአንድነት አለመቆማችን ተደማምረው ያመጡት ችግር ነው።
፡- በተመሳሳይ በሁሉም የአገሪቱ አካባቢዎች ለሚስተዋለው ግጭትና መፈናቀል ወጣቱ ላይ ጣት ይቀሰርበታል፤ ለዚህ ደግሞ ትውልዱን በስነምግባር አንፆ ማሳደግ ያለመቻሉ እንደሆነ ይነሳል። ይህ ምን ያህል አሳማኝ ነው ?
አገልጋይ ዮናታን፡- ሙሉ ለሙሉ ከስነምግባር ጉድለት ነው ብዬ አላስብም። ምክንያቱም በየዘመናቱ አብዮቶች ነበሩ። ከህግ ማክበር የሚቀድመው የፍላጎት መሟላት ነው። ይህንን በቀላሉ ለማስረዳት አውሮፓ ስትሄጂ አብዛኞቹ ህግ ያከብራሉ፤ ምክንያቱ ደግሞ መሰረታዊ ፍላጎታቸው ተሟልቶላቸዋል። በዚህ አቅጣጫ አንዳንድ ምሁራኖች እንደሚሉት ሰው ህግ ወደማክበር የሚመጣው መሰረታዊ ፍላጎቱ ሲሟሉለት ነው ብዬ አምናለሁ።
ስለዚህ አሁን በየቦታው የሚነሳው ሁከትና ብጥብጥ ስርዓት አልበኝነት የወለደው አይደለም። መሰረታዊ ፍላጎት የፈጠረው እንጂ። አንድ በዲግሪ የተመረቀ ልጅ ስራ ሲያጣና ሰፈሩ ሄዶ ካልተማሩ ጓደኞቹ ጋር ቁጭ የሚልበት አገር ውስጥ እኮ ነው ያለነው። ለምሳሌ እኔ የማውቀው አንድ ጂኦሎጂ ተመርቆ መስቀል አደባባይ ላይ ጎዳና ወጥቶ የሚተኛ ልጅ አለ። ስለዚህ እንዲህ ያሉ የፍላጎት አለመሟላት የሚወልደው ቁጣ በቀላሉ ወደ ስርዓት አልበኝነት የመምጣት ዝንባሌ አለው ብዬ አምናለሁ።
በእርግጥ እኛ ከሌላው አለም ሁሉ ሌሎችን በማክበር በመፍራት የምንኖር የመልካም ማህበረሰብ ባለቤት ነን። እንዲያውም እንደ ፍላጎታችን ያለመሟላቱ የስነ ምግባር እጦት አልታየብንም። ለምሳሌ ደቡብ አፍሪካ በታዩ በብዙ መልኩ መንግስት እየደጎማቸው በከፍተኛ ሁኔታ በዝርፊያ ተደራጅተው የሚኖሩ ሰዎች አሉ።
እኔ በእኛ አገር የተከሰተው ነገር አንድም መሰረታዊ ፍላጎት ካለመሟላቱ የተነሳ የሚፈጠረው ተስፋ መቁረጥ እና ጨለምተኝነት፥ ራስን የበታች አድርጎ መቁጠር ይህን ተከትሎም ወደ ሱሰኝነት የመግባት ምክንያት ይሆናል። ሲቀጥል ደግሞ ባለፈው 27 ዓመታት መንግስት ያዋጣኛል ብሎ ሲከተለው የነበረው የማህበረሰብ አደረጃጀት ፖሊሲ ወቅቱን የመጠነ አልነበረም።
ይህንንም በምሳሌ ብጠቅስልሽ መፅሃፍ ቅዱስ ኢሳያስ አራት ላይ « ሰይፋቸውን ለማጭድነት፥ ጦራቸውን ለማረሻነት ይቀጠቅጣሉ፤ ከእንግዲህ በኋላ ሰይፍን አይማሩም» ይላል። ስለዚህ አንድ ሰው መሳሪያውን የሚቀይረው ትምህርቱን ሲቀይር ነው። ትምህርቱን ካልቀየርሽለት መሳሪያውን አይቀይርም።
ትናንትና የያዙትን ጦር ለምንድነው ማጭድ ያደረጉት? ብለሽ ብትጠይቂ ትናንትና የያዙት ትምህርት ነው። የተሰጠን ትምህርት ከፋፋይ ነበር። ከእኛ ሰፈር፤ ከእኛ ጎጥ ከእኛ አለም ውጭ ሌላ አለም የለም የሚል ነው። በእኛ ጉዳት ለሌላው ሰው መኖር ምክንያት እንደሆነ ነው እየተነገረን የኖርነው።
ስለዚህ አሁን የሚታየው አለመረጋጋትና ግጭት የትምህርቱ ውጤት ነው ብዬ ነው የማስበው። ስለዚህ ሁለት ነገር ነው የሚታየኝ፣ አንዱ መሰረታዊ ፍላጎቶች አለመሟላትና ወቅቱን ያልጠበቀ ትምህርት መሰጠቱ ነው። ለምሳሌ እስታሊን በዚያኛው ክፍለ ዘመን ብሄርን የተረጎመበት መንገድ አለም ፈትሾት ውድቅ አድርጎታል። ፈረንጆቹ እንኳን ፈትሸውት ውድቅ አድርገውታል።
ስለዚህ ይህ እኛ ስንመራበት የነበረው ፖሊሲ ራሱን ከጊዜው ጋር ማጣጣም አልቻለም። ከዚህም ጋር ተያይዞ ለምሳሌ ውጭ ያሉት ኢትዮጵያዊያን በኢትዮጵያ ፖለቲካ ላይ ከፍተኛ ሃሳብ የሚሰጡት ራሳቸው በዜግነት ፖለቲካ ውስጥ እየኖሩ ሌላውን አስካሪ በሆነና ሊያግባባ በማይችል ሃሳብ ነው የሚጠምዱት። ስለዚህ የትምህርት መዛባትና የፍላጎት ማጣት ይመስለኛል አሁን ያለውን ግጭት የወለዱት።
አገልጋይ ዮናታን፡- እኔ አሁን ያለውን የለውጥ ሂደት የማየው እንደ አረገዘች ሴት ነው። አንዲት ሴት ስታረግዝ እግሯ፥ እጇ፥ ፊቷ ያብጣል፤ አካሄዷ ይለወጣል፤ ትናንት ትወደው የነበረውን ዛሬ መጥላት ትጀምራለች፤ ወደ ላይ ወደ ላይ ይላታል፤ ያቅለሸልሻታል። ልክ እንደዛ አገሬም አሁን አዲስ ተስፋ አዲስ ህይወት ፀንሳለች፤ ስለዚህ እዚያም እዚህም ያለው ሰው ያቅለሸልሸዋል፤ ትናንት ይወደው የነበረውን ጠልቶታል።
ከዚህ አንፃር ፅንስ ተጠልቶ ወይም የማለዳ ህመም ተጠልቶ ፅንስ መቋረጥ አለበት አይባልም። ከዚህ ጋር ስታስተያይው ደግሞ ልጅ የሚወለደው ከደም ጋር ነው። እኛ አቅፈን የሳምነው ህፃን ልጅ ነርሷ አጽድታ የሰጠችን ነው። የትኛውም ህፃን ልጅ እንደተወለደ ቢሰጥሽ አትስሚውም።
እንግዲህ ልጅ ሲወለድ የጠላው ያንቀዋል፤ የወደደው ያጥበዋል። ልክ እንደዛ ነው ይሄ ለውጥ ከችግሮች ያልወጣው። የመጣው ለውጥ የተወሰኑ ችግሮች ስላሉበት እንነቀው አንድ አማራጭ ነው፤ እንጠበውና እናሳድገውም ሌላው አማራጭ ነው። ስለዚህ እኔ ለውጡን ከነችግሩ ከሚቀበሉት መካከል ነኝ። እውነቱን ብነግርሽ ላለፉት 27 ዓመታት ራሴን እንደ ሁለተኛ ዜጋ እየቆጠርኩ ነው የኖርኩት።
አገልጋይ የኖታን፡- አርባ ምንጭ ዩኒቨርሲቲ ተምሬ ሳበቃ በተማርኩት ትምህርት ወደአደኩበት አገር ስመለስ ስራ መስራት አልቻልኩም። ጥሩ ውጤት እያለኝ፤ የተሻለ አቅም እያለኝ፤ በመጀመሪያ ደረጃ ይቀጠሩ የነበሩት የኢህአዴግ አባል የነበሩ ብቻ ነበሩ። የፖለቲካ አባል ካልሆንሽ እንዲሁም እዛ ካለው ብሄር የመጣሽ ካልሆንሽ አትቀጠሪም። ወላጆቼ ግን ግብር የከፈሉት ለዚያ ከተማ ነው።
የኖሩት እዚያ ከተማ ነው። ሌላ ከተማ አናውቅም። በስመ ሌላ ብሄር ነው አድሎ ሲደረግብኝ የነበረው። ለዚያም ነው ራሴን እንደ ሁለተኛ ዜጋ ስቆጥር የነበረው። አሁን ላይ ግን ያንን ድርጊት የማስበው በብስጭት በቁጣ ሳይሆን ውስጡ ያለውን እውነት ተናግሮ በማሳመን ጥሩ የሆነ የዲሞክራሲ የነፃነት የእድገት ሽታ እንዲሸትሽ ምክንያት እንደሆነ አድርጌ ነው። ለምሳሌ ጠቅላይ ሚኒስትራችን ሲናገር እኔ የምሰማው ተፈጥሯዊ (ያልተቀባባ ) የሆነ ነገር ነው። ለዚህም ነው የምወደው።
እኔ አሁን ይህች አገር ያለችበት ሁኔታ በሚበልጥ ተስፋ እንጂ የጨለመ ነገር ውስጥ እንዳለች አድርጌ አይደለም። ጉዳዩ የጠሉት ሊያንቁት፤ የወደዱት ሊያጥቡት፥ እየተሯሯጡ መሆኑ እንጂ። ይህንን ደግሞ ከህፃን ልጅ ውልደት ጋር አገናኘዋለሁ። መፃሃፉ «ስለልጇ መከራዋን ትረሳዋለች» እንደሚል ስለሚመጣው የተሻለ ተስፋ አሁን ያለውን መከራ ምንም እንዳይደለ መቁጠር ነው የምፈልገው።
ስለዚህ ለውጡ በቆንጆ ሁኔታ እየሄደ ነው ብዬ አምናለሁ። ደግሞም ለውጥ በአንድ ጀንበር አይመጣም፤ ጊዜና ትብብር ይፈልጋል። የዚህችን አገር ለውጥ ከፐዝል ጋር ላገናኝልሽ፤ ዝብርቅርቅ ያለ ፐዝል ቦታ ቦታውን ፈልገሽ ለመደርደር አንደኛ ትኩረት፣ ሁለተኛ ጊዜ፣ ሶስተኛ አዕምሮሽ ከእጅሽ ጋር መንቀሳቀስ ይፈልጋል። ልክ እንደዛ ሁሉ ኢትዮጵያ አሁን ያለችበት የተዘበራረቀ የሚመስል ነገር በጊዜው ውብ እንደሚሆን አልጠራጠርም።
አገልጋይ ዮናታን፡- እኔ በዚህ ሃሳብ አልስማማም። እውነት ለመናገር የደርግም ሆነ የሃይለስላሴ መንግስት የነበረው ችግር ብሄርተኝነት አይደለም። ብሄርተኝነት የሚለው ሃሳብ ኢህአዴግ በዋነኝነት አገሪቱን ለማስተዳደር የተጠቀመበት መንገድ ነው። አሁን እድል ሲያገኝ ፈነዳ እንጂ በዚህ አስተሳሰብ መሰራት ከጀመረ የአንድ ወጣት እድሜ ያህል ፈጅቶበታል። ለእኔ አሁን ያለው ብሄርተኝነትና እሳተ ጎመራ አንድ ናቸው።
እሳተ ጎመራ እንዴት እንደሚፈጠር በምትመለከችበት ጊዜ ከላይ ያለው የመሬት አካል ታች ያለውን ይጫነዋል፤ እታች ሙቀት አለ፥ ሃይል አለ፥ መተንፈስ ይፈልጋል። እድል አግኝቶ የወጣ ቀንም ሁሉንም ነገር ድርምስምስ ነው የሚያደርገው። ላለፉት 27 ዓመታት ከላይ ያለው አካል በመሳሪያ አቅም በእያንዳንዱ ውስጥ የከተተውን አይነት ስሜት አፍኖት ነው የቆየው።
ለውጡ እኮ ያፈነውን ክዳን አወጣው እንጂ ግለቱ፥ ጥላቸው፥ መገፋፋቱ ተቦክቶ የተጋገረው ባለፉት 27 አመታት ነው። እንዳውም ክዳኑን ማንሳቱ ጥሩ ነው ባይ ነኝ። ድንገት አንድ ቀን ሁሌ ውስጤ እየተፍገመገመ ቀን ጠብቆ ከሚወጣ አሁን መተንፈሱ ተመራጭ ነው።
ከዚያ ይልቅም ያዋጣል፤ አያዋጣም፤ ያስኬዳል፤ አያስኬድም ብለው እንዲፈትሹት የአሁኑ ትውልድ ምክንያት እየሆነ ይመስለኛል። ይህንን ጉዳይ በምሳሌ ላስረዳሽ፤ አንድ ሰው ሰፈር ውስጥ ሲገባ ሲወጣ የሚጮሁ እንቁራሪቶች ነበሩ። እናም አንድ ቀን ለስራ ሲወጣ አንድ ሆቴል እንቁራሪት የሚያቀርብልኝ የሚል ማስታወቂያ ያወጣል።
እኔ አቀርባለሁ ብዙ እንቁራሪት አለኝ ብሎ ሲሄድ እንደጠበቀው ብዙ እንቁራሪት አላገኘም፤ አራት ብቻ ነበር የነበሩት። እንቁራሪት በባህሪው አራት ሆኖ ጩኸቱ የአራት መቶ ነው። እጅግ ብዙ እንቁራሪት ያለ ነው የሚመስለው። አሁን እዚህም እዚያም የሚጮኸው ነገር ብዙ ሊመስለን ይችላል።
ነገር ግን ከሚጮኸው የማይጮኸው ይበዛል። ከዚያ ይልቅም ሰክኖ ሁሉንም ነገር በፍቅር ማድረግ የሚፈልገው አካል ብዙ ነው። ስለዚህ እንደ አጠቃላይ እኔ አሁን የሚጮኸው አካል ከለውጡ በኋላ ነው የበዛው ብዬ አላምንም።
፡- ዶክተር አብይ ወደ ስልጣን ከመጡ በኋላ በየቤተ እምነቱ የነበረውን መቃቃርና አለመግባባት ችግር ለመፍታት መስራታቸው ምንም እንኳን መልካም ቢሆንም ህገመንግስቱ ያስቀመጠውን ቀይ መስመር አልፈዋል እያሉ የሚወቅሷቸው ሰዎች አሉ። ልክነው ብለህ ታምናለህ?
አገልጋይ ዮናታን፡- ከዚህ በፊት መንግስት ሃይማኖት ውስጥ ጣልቃ ሳይገባ የቆየበት ዘመን ካለ ብታስታውሺኝ ደስ ይለኛል?። መንግስት 27 ዓመታት የኖረው የት ነው። መንግስትና ሃይማኖት አይገናኙም፤ መንግስት በሃይማኖት ውስጥ ጣልቃ አይገባም፤ አሁን ቀይ መስመሩን አልፏል ካሉ እኔ እንዳውም የሚገባኝ አሁን ነው ድንበሩን የጠበቀው። ልዩነታቸው አንዱ ጉዳይ ላይ ነው።
ከዚህ ለውጥ በፊት የነበረው መንግስት ሃይማኖት ውስጥ ሲገባ ጭምብል ለብሶ፤ ካድሬ መልምሎ ቄስና ፓስተር ሾሞ ነው። አሁን ያለው መንግስት ደግሞ በአደባባይ አገራችሁን ውደዱ ማለቱ ነው ለውጡ። መቼ ነበር ኢህአዴግ እግሩ ከሃይማኖት ቤት ወጥቶ የሚያውቀው? እዛ ሆኖ አይደለም አገር ሲያተራምስ ህዝብና ህዝብን ሲያጣላ የነበረው!። ስለዚህ ለእኔ ልዩነታቸው በግልፅና በድብቅ መሆኑ ነው።
በነገራችን ላይ የኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ማለት እኮ ሃገር ነች። ኢትዮጵያ በኦርቶዶክስ ቅኔ፥ ጥበብ፥ ትምህርት ድርና ማግ እንደተሰራች ነው የሚሰማኝ። አሁን ዶክተር አብይ ድንበራቸውን አልፈዋል የሚለው አባባል እኔ አይገባኝም። አየሽ! እኛ ብዙ ጊዜ የለመድነው በውሸት በለበጣ ማስመሰልን ነው።
የሙስሊም ወንድሞቻችን ጥያቄ የነበረው ከመሃላችን እጃችሁን አስወጡልን እኛ ራሳችንን ራሳችን እንመራለን የሚል አልነበር እንዴ?። ማን ነበር ለሙስሊሙ ህብረተሰብ መሪ ይመርጥለት የነበረው? አሁን መንግስት እጁን ሰብስቦ እያለና ሙስሊሙ ራሱን በራሱ የሚመስለውን ሲመርጥ ነው እጁን አስገባ የሚባለው? ይህችን ይህችን እንኳ ተያት!።
ለዚህ አንድ ምሳሌ ልንገርሽ፤ አንድ ትልቅ ባለስልጣን የአእምሮ ህሙማን ማዕከል ለማየት ጉብኝት ይወስዱታል። እናም እዛ ሲደርስ በጣም ብዙ እብዶችን ቢኖሩም ጠባቂው ግን አንድ ሰው መሆኑን ያያል። ይህንን ጊዜ ልክ አይደላችሁም እንዴት ይህንን ሁሉ እብድ በአንድ ሰው ታስጠብቃላችሁ ችግር ቢፈጥሩስ? ይላል። የዚያን ጊዜ የሚያስጎበኛቸው ሰው «እብድ በባህሪው ስለማይተባበር አይተናኮልም፤ ደግሞም ያበዱት ስለማይተባበሩ ነው» የሚል ምላሽ ይሰጣቸዋል።
አሁን እየተባለ ያለው እንተባበር ነው። ለእኔ አለመተባበር እብደት ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩ እያደረጉ ያሉት ነገር ኦርቶዶክስ አገር መሆንዋን፥ ሙስሊም ወንድሞቻችን ሃብት መሆናቸውን፥ ፕሮቴስታንቱም ጋር ብዙ አቅም መኖሩን በመገንዘብ ይህንን በጋራ ተጠቅመን ጥላቻንና አለመተማመን አስወግደን እንቀጥል ማለታቸው እኔ ከአንድ የአገር መሪ የሚጠበቅ ተግባር ነው ብዬ ነው የምወስደው። ይህን ለሚሉ ሰዎች መቼ ነበር ኢህአዴግ እጁን ከሃይማኖት ተቋማት አስወጥቶ የሚያውቀው? የሚለውን ጥያቄ ግን እንዳትረሽብኝ!።
አገልጋይ ዮናታን፡- አልተሳተፍኩም፤ እኔ በዛ ሰዓት ከምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ደመቀ መኮንን ጋር ውይይት እያደረኩ ነበር። እኔ ባልሳተፍም ግን የወንጌላውያን አማኞችን ሰብስበው ማናገራቸው በጣም መልካም ነው የሚል እምነት አለኝ። ቪዲዮንም እንዳየሁት ራሳችንን እንድናይ ምክረ ሃሳብ የተነሳበት መድረክ እንደነበር ለመገንዘብ ችያለው። በተለይም የወንጌል አማኞች አንድና ወጥ የሆነ የሚመራን ተቋም ያለመኖሩ ህብረት እንዳይኖረን አድርጓል።
ሰፍቶ ወደሚወጣ የአገር በረከት መለወጥ የሚችሉበትንም መንገድ ይቀይሳል ብዬ አምናለሁ። በመካከላችን የነበረው መከፋፋልና መለያየት እንደነገርኩሽ እብደት ነው። ይህንን ከመፍታት አኳያ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚጠበቅባቸውን እንደሰሩ አስባለሁ። ከዚህ በኋላ የሚቀረው የሃይማኖት መሪዎቹ ተግባር ነው። ከእኛ የሚጠበቀው ይህንን መልዕክት ተቀብሎ በመልካም ጎዳና መሄድ መቻል ነው።
አገልጋይ ዮናታን፡- በዚህ አጋጣሚ ላመሰግናቸው እወዳለሁ። ከምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ደመቀ መኮንን ጋር በመልካም ወጣት ስልጠና ዙሪያ ነው ምክክር ያደረግነው። ስልጠናው መልካም አመለካከት ስብዕና ግንባታ ብቻ ሳይሆን ከዛ አልፎ እንዴት ወደ መሬት ማምጣት እንደሚቻል በስፋት ተወያይተናል። እኛ አሁን በመላው አገሪቷ የሚመጡ 30ሺ ወጣቶችን ነው የምናስተምረው።
ይህ ደግሞ በ105 ሚሊዮን ህዝብ ውስጥ 30ሺ ማስተማር ማለት ምንም ማለት አይደለም። እንዴት አድርገን ልናበዛው፤ ልናሰፋው እንደምንችል ምክክር አድርገናል። በተለይም ከተለያዩ ክልሎች ወደ መልካም ወጣት ማዕከል ከሚመጣ ይልቅ ማዕከሉ ራሱ ወደ ወጣቱ የሚሄድበት አግባብ መዘርጋት ይገባል።
ከዚያም አልፎ በምስራቅ አፍሪካ እንገነባለን ብለን ለምናስበው አንድ ትልቅ የወጣት ማዕከል ግንባታ 1ቢሊዮን 200ሚሊዮን ብር ይፈልጋል። በዚህ ዙሪያ ከቦታ ዝግጅት፥ ከተለያዩ ስትራቴጂካዊ ነገሮች አንፃር መክረናል። መንግስትም ደግሞ አስፈላጊ የሆነ ድጋፍ ለማድረግ ቃል ገብቶልናል። እርሳቸው ቃል ከመግባት ባለፈም በየቢሮው የሚያጋጥሙን ቢሮክራሲዎች እንዲፈቱ ከማድረግ አኳያም የበኩላቸውን ክትትል እንደሚያደርጉ ነው የነገሩን።
አገልጋይ ዮናታን፡- እንግዲህ መልካም ወጣት ማለት ለእኔ አገሩንና ቤተሰቡን የሚወድ፤ እኔ ከማለት ይልቅ እኛ ማለት የሚቀናው፤ በመልካም ስነምግባር ማህበራዊነት የሚስማማው፤ ስደትን አማራጩ ያላደረገ፤ ከወደቀ ድንጋይ ውስጥ መልዓክ የሚታየው፤ ከትናንቱ ስህተቱ ቀለም ተውሶ ዛሬና ነገውን ለመፃፍ የማይፈልግ፤ ወደ ህልሙ ለመምጣት መሮጥ ቢያቅተው የሚራመድ፤ መራመድ ቢያቅተው የሚያዘግም፥ ማዝገም ቢያቅተው የሚንፏቀቅ እንጂ መቆምን አማራጩ ያላደረገ ወጣት ነው መልካም የምለው።
ለነገሩ መልካም ወጣት ብዬ ለመስራት ስነሳም ይህንን ታሳቢ አድርጌ ነው። እንግዲህ አይተሽ ከሆነ ወድቃለች ከሚሏት ኢትዮጵያ ወጥተው አድጋለች በሚሏት አሜሪካ የወደቀ ህይወት የሚኖሩ ብዙ ሰዎች አሉ። ነገር ግን ወድቃለች በሚሏት ኢትዮጵያ ውስጥ ትልቅን ህይወት መኖር የሚችሉ ዜጋን ማፍራት ነው የልቤ ሃሳብና የፕሮግራሙ አጀንዳ።
አገልጋይ ዮናታን፡- አዎ በደንብ፤ ይህንን ስልም ለምሳሌ ካስተማርኳቸው በኋላ በተስፋ መቁረጥ ውስጥ የነበሩ፥ ከአገር ለመውጣት ይመኙ የነበሩ፥ በሱስ ውስጥ የነበሩ፥ በብዙ ግራ መጋባት ውስጥ የነበሩ እንደገና ተስፋቸው ታድሶ፤ ሌላው ይቅርና ወደ ትምህርታቸው የተመለሱ አሉ። ከሁሉ በላይ ደግሞ ለውጥ የማንነት ለውጥ ነው። የኢኮኖሚና የአገር ለውጥ አይደለም።
ስለዚህ ከጨለምተኛ አስተሳሰብ ወጥተው ሌላውን አቃፊ፥ በቀላሉ ተግባቢና ወዳጅ፥ የችግር ሳይሆን የመፍትሄ አካል መሆን የሚስማማቸው እንዲሆኑ ነው የማስተምራቸው። ለዚህ ደግሞ እየሰራሁ ስለመሆኔ ወላጆቻቸው ናቸው የሚመሰክሩልኝ። በተጨማሪም እኔ ባለሁበት ቤተ እምነት ብቻ ሳይሆን በሌላውም ቤተ ዕምነት ያሉ ሰዎች እየሰራሁት ስላለሁ ስራ መልካምነት ይመሰክሩልኛል።
አገልጋይ ዮናታን፡- በመልካም ወጣት እንግዲህ ወደ 11ሺ ወጣቶችን ነው ያስተማርኩት፤ አምና 20ሺ ወጣቶችን ያስተማርኩ ሲሆን ዘንድሮ ደግሞ 30ሺ ወጣቶችን ለማስተማር ነው የታሰበው። በድምሩ በሶስት ዓመታት ውስጥ 60ሺ ወጣቶችን በአካል እያስተማርን ነው ያለነው። እንዳልኩሽ ለውጥ በአንድ ጀንበር የሚመጣ ጉዳይ አይደለም። አንድ ሰው እንዲለወጥ ቤተሰቡ፥ ማህበረሰቡ፥ ትምህርት ቤቱ እንደዚሁም የሚመለከታቸው አካላት ሁሉ ተሳትፎ ይፈልጋል።
ከዚህ አንፃር ስልጠናው በተሟላ መልኩ ባይሆንም እንኳ ይበል የሚያሰኝ ነው። በነበሩት ሁኔታዎችም ከግባችን አንፃር ስለሆነ ስኬታችንን የምንለካው። በዚህ አመት እያንዳንዱ መልካም ወጣት በዚህ አመት የሚፈርመው የቃል ኪዳን ሰነድ አለ። እዛ ላይ የመጀመሪያው የቃል ኪዳን ነጥብ «ማህበራዊ ሚዲያን ተጠቅሜ ቤተሰቤን፤ ቤተክርስቲያኔን ሃገሬን አላፈርስም» የሚል ነው።
ሁለተኛው «ለእኔ ለጥቅሜ ስል በእንደዚህ አይነት ወቅቱን ባልመጠነ ቡድን ውስጥ በመደራጀት ሌላውን ቡድን አላጠፋም። ተናዳፊ የሆነ አካሄድን አልከተልም» የሚል ነው። ከውጤታማነት አንፃር ባለፉት ሁለት ዓመታት ያደረግነው በጣም ጥሩ የሚባል ነው። ምንም እንኳን ለስድስት ቀናት ወጣቶቹን የምናሳድርበት ቦታ የመሳሰሉት ተግዳሮቶች ቢኖሩብንም እግዚአብሄርም ረድቶናል በርካታ ወጣቶችን መለወጥ ችለናል።
አገልጋይ ዮናታን፡- አይ ለውጡ ይጀምራል ነው የሚባለው!። እኔ አሁን የማከክ፥ የመቀስቀስ ስራ ነው የምሰራው። ተነሳሽነቱ ከወጣቱ ካለ፤ ቤተሰብና ጓደኞቹ የሚተባበሩ ከሆነ ልጁ መልካም የማይሆንበት ምክንያት አይኖርም። ለነገሩ እኮ አንድ ወጣት ለመበላሸት ስድስት ዓመት ነው የፈጀበት እኔ እንዴት በስድስት ቀን ውስጥ እቀይረዋለው?። እኔ የማምነው ለውጥ የማያቋርጥ መሆኑን ነው።
የመጀመሪያው የእኛ ስራ ቢያንስ ካለበት ሁኔታ ጋር እንዲጣጣም፤ የገባበትን ሁኔታ እንዲጠላ ማድረግ ነው ። አሁን ከሱሱ ጋር እየኖረ፥ ሱሱን እያንቆለጳጳሰ መኖሩን እንዳይቀጥል ማድረግ ነው። ከሰው በላይ ለመሆን ቅመው፤ ከሰው በታች ይሆናሉ፤ ከዚያም ከሰውነት ሙሉ ለሙሉ ይጠፋሉ። ከዚህ ሁኔታ ውስጥ እንዲወጡ ባደረግነው ጥረት ደግሞ ተሳክቶልናል።
ይህ የሆነው እንግዲህ በአካል ነው። ወደ ሚዲያ ስትመጪ የኛን ማህበራዊ ሚዲያ ወደ 16 ሚሊዮን ወጣቶች ተከታትለውታል። በመላው አለም ያሉ ኢትዮጵያውያንና ኤርትራውያኖች ይከታተሉታል። ስለዚህ በአካል ጉትገታ ከተደረገበት ይልቅ በሚዲያ ተፅእኖ የተፈጠረበት ይበዛል ባይ ነኝ።
አገልጋይ ዮናታን፡- ብዙ አለ! አንዳንዱ ሚስጥር የምታገኚ ይመስለዋል። ስለዚህ ሚስጥር እንዳታወጪ ያስጠነቅቅሻል። ዛቻውም ብዙ ነው። በነገራችን ላይ ብዙ ግጭቶች የሚነሱት ከጥቅም ግጭት ጋር ተያይዞ ነው። እምነት ቤት ውስጥ የሃይማኖት መልክ በመያዝም ይሁን በቀጥታ የሚደርሱብን ማስፈራሪያዎች አሉ። በነገራችን ላይ እኛ አገር እኮ አደንዛዥ እፅ የሚሸጠው ፊት ለፊት ነው።
እኔ በባህሪዬ በጣም ቀለል ያለ አኗኗርን የሚመርጥ ነኝ። በቆሎ እሸትም እየበላው በየመንገዱ እሄዳለሁ። ስለዚህ ለጥቃት አድርሾቹ እኔን ለማግኘት በጣም ቀላል ነው። እኔን ለማግኘት ምንም የተወሳሰበ ፍለጋ አያስፈልገውም። ከዚህ አንፃር የሚፈራ አላገኙም እንጂ በስልክም በአካልም ማስፈራሪያና ዛቻ የሚያደርጉ ሰዎች አጋጥመውኛል።
አገልጋይ ዮናታን፡- እስካሁን ይህንን አላደረግሁም። «የሚያደርጉትን አያውቁትምና ይቅር በላቸው» የሚለውን የጌታ የእየሱስን መርህ ስለምከተል ያን ያህል ገፍቼ መሄድ አልፈለግኩም። ደግሞም የኔ ዋና ትኩረት ልጁ መለወጡን እንጂ ከኋላ ያለውን ታሪክ የመንግስት ወይም የፍትህ አካላት ጉዳይ ነው። በነገራችን ላይ የሀሽሽ ሽያጩም ሆነ ዝውውሩ ከመንግስት ብዙ ተሰውሮ ነው የሚደረገው የሚል እምነት የለኝም። ሺሻ ቤቶች እኮ ሊታሸጉ ሲሉ ቀድመው «ልንመጣ ነው» የሚሉት እኮ እራሳቸው ናቸው።
አገልጋይ ዮናታን፡- በዚህ ዙሪያ ብዙ ስራ መሰራት አለበት ብዬ አምናለሁ። በተለይ ያሉ ህጎችና አዋጆች አካል እንዲኖረው ማድረግ ይገባል። የሚወሰዱት እርምጃዎችም የአንድ ሰሞን መሆን የለበትም። ዛሬ የኔ ልጅ እዚህ ነገር ውስጥ ባይገባም የጎረቤቴ ልጅ እስካለ ድረስ ግን እዚህ ነገር ውስጥ ላለመክተቱ ምንም ማረጋገጫ የለውም።
ከዚህ አንፃር የምናገኘውን ገንዘብ ብቻ አይደለም ማሰብ የሚገባን። የምናጣውንም ትውልድ ከግምት ውስጥ ማስገባት ይገባናል። ሻሸመኔ እኮ አስፋልት ላይ ነው የእፅ ዝውውሩ የሚካሄደው። ይህንን ጉዳይ አገሩን የሚወድ የመንግስት አካል ቁርጥ ያለና የማያዳግም ስራ መስራት አለበት ብዬ አስባለው።
አገልጋይ ዮናታን፡- መልካም ወጣት ለመሳተፍ አንድ ወጣት ልጅ አንድ ሺ ብር ያዋጣል፤ ይህ ማለት ስድስት ቀን ይቆያል፤ ምሳና ራት ይበላል፥ ቲሸርት፥ ሞጁልና ሌሎች መሰረታዊ ነገሮችን ያገኛል።
ይህ ማለት ከሚያወጣው ገንዘብ በቂ ነው ማለት አይደለም። ግን የኛን ሸክም ከመካፈል አንፃር የኛ አጋር አካላት፣ ሌሎች ቤተሰቦች ናቸው ድጋፍ እያደረጉ ያሉት። ወደፊት ማንም ሰው ምንም አይነት ክፍያ ሳይከፍል ቢማር ደስ ይለኛል። አሁን ግን ያለው ጫና ብዙ ነው።
ባለፉት በርካታ ዓመታት በኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ የአሠራርና የአስተዳደር ለውጥ ከተደረገባቸው ነገሮች ውስጥ፣ የግብር አከፋፈልና አሰባሰብ ለመሆኑ አከራካሪ አይመስለኝም፡፡ የአገሪቱ የኢኮኖም ዘርፍ ከግብርና ወደ ኢንዱስትሪና የአገልግሎት ዘርፍ እየተቀየረ ሲመጣ፣ የግብር አከፋፈልና አሰባሰብ ሕግጋቶችና ደንቦችም በሚታይና ጉልህ በሚባል መንገድ ተቀይረዋል። የግብር አከፋፈሉና አሰባሰቡ “ባህላዊ” ከመሆን አልፎ “ዘመናዊ” እየመሰለ ለመምጣቱ ሌት ተቀን የሚማረረውን የነጋዴ ማኅበረሰብ ማነጋገሩ ብቻ በቂ ነው።
የዚህ ጽሑፍ ዓላማ የግብር ሕጉ ላይ ትችት ለመሰንዘርና የገዥው ፓርቲ የግብር ፖሊሲ በአገሪቱ ኢኮኖሚና ማኅበራዊ ኑሮ ላይ እያስከተለ ያለውን ጉዳት ለመጠቆም የታሰበ ባለመሆኑ፣ ወደፊት ጊዜና ዕድል ሲኖር ጸሐፊው እንደ አንድ የግብር ባለሙያ አስተያያቶቹን በእነዚህ ጉዳዮች ላይ ይሰጣል። የዚህ ጽሑፍ ዓላማ የኢትዮጵያ ገቢዎችና የጉምሩክ ባለሥልጣን በየክፍለ ከተማው በከፈታቸው ጽሕፈት ቤቶቹ በግብር ከፋዩ ማኅበረሰብ ላይ የሚፈጽመውን ማጉላላትና “በደል” በመጠቆም፣ የባለሥልጣኑ የሚመለከታቸው ሹማምንት አስፈላጊውን ማሻሻል እንዲያደርጉ፣ ታክስ ከፋዩንም ከመጉላላትና ከሙሰኞች እንዲታደጉት ለማሳሰብ ነው።
አግባብ ባልሆኑ አሠራሮችና ውጣ ውረዶች በየመንግሥት መሥርያ ቤቱ በነጋዴው ማኅበረሰብ ላይ ከፍተኛ መጉላላትና በደል እየደረስ ነው። ይህ በደል ሰሚ በማጣቱም ከዚህ በደልና መጉላላትም ለማምለጥ ብዙዎች ለሙስና እየተጋለጡ ለመሆናቸው ነጋሪ የሚያስፈልገው አይመስለኝም፡፡ ይህን በደል “ሞላሽ” አሠራር ግን ለማሻሻል ሙከራ እየተደረገ ለመሆኑ የሚታይ ምንም ነገር የለም፡፡ በተለይም በየክፍለ ከተማው ያሉ የገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን መሥሪያ ቤቶች በጣም ጥቂት ከሚባሉ ሠራተኞች በስተቀር፣ አብዛኞቹ ባለጉዳይ ለማስተናገድም ሆነ መውጫ ቀዳዳው ጠፍቶት ለሚመጣ ግብር ከፋይ መፍትሔ ለመስጠት ብቃትም ሆነ ፍላጎት የሌላቸው ለመሆኑ በእነዚህ ጽሕፈት ቤቶች የሚጉላላው ባለጉዳይ ቋሚ ምስክር ነው፡፡
ለዚህ ጽሑፍ ምክንያት የሆነኝ በተለይ በቦሌ ክፍለ ከተማ የሚገኘው የገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን ነው፡፡ በርካታ የአገሬው ሰው የሚገምተው ቦሌ ክፍለ ከተማ በብዙ ሁኔታዎች ኢትዮጵያ ውስጥ “የተሻለ” የተባለ ክፍለ ከተማ ነው፡፡ ከዚህ የተሻለ ተብሎ ከሚታሰበው ክፍለ ከተማ ውስጥ በየመንግሥት መሥሪያ ቤቶች ያሉት አሠራሮች ፍፁም ግዴለሽነት የሚታይባቸው ብቃት ያላቸው ሠራተኞችና አስተዳዳሪዎች የሌሉበት መሆኑን ለተገነዘበ ሰው፣በተለይም በዚህ ጽሕፈት ቤት በግብር ከፋዩ ማኅበረሰብ ላይ የሚደርሰውን ግፍና መጉላላት ላጤነ ሰው በሌሎች ክፍላተ ከተሞች ችግሩ የባሰ መሆኑን በቀላሉ ይረዳል።
የቦሌው የጉምሩክ ባለሥልጣን ቢሮ በተንጣለለ ፎቅ በአምስቱም ወለሎች (ፎቆች) ቢሮ አለው፡፡ በእነዚህ ቢሮዎችም በርካታ ሠራተኞች አሉ፡፡ ሆኖም ግብር ለመክፈል የሚመጣውን፣ የንግድ ፈቃድ ለመመለስ የሚመጣውንም ሆነ ከግብር ክፍያ ጋር በተያያዘ በጽሕፈት ቤቱ የሚመጡ ሰዎችን የሚያስተናግዱት ከሦስት ሰዎች አይበልጡም፡፡ “ንግድ ፈቃዴን ለመመለስ ሲያመላልሱኝ ስምንት ወር ፈጀብኝ፣ ሁለት ዓመት ፈጀብኝ. . .” ወዘተ. የሚሉ አቤቱተኞች መስማትና “እኔ ምን ላድርግህ? እና ምን ላድርግሽ? የራስህ/የራስሽ ጉዳይ. . .” የሚሉ የቢሮ ሠራተኞች መስማት በጣም የተለመደ መሆኑን በርካታ ብሶተኞች ለዚህ ጸሐፊ ገልጸዋል። ብዙዎች ከክፍለ ከተማው ከዕዳ ነፃ መሆናቸውን ማረጋገጫ (Clearance) ለማግኘት የፈጀባቸውን ጊዜና በዚህም የተነሳ በስሜታቸው፣ በሥራቸውና በገንዘባቸው ላይ የሚደርሰውን ጉዳት በምሬት ሲናገሩ መስማት ልብ ይሰብራል። በአንድ ወቅት በዚሁ ባለሥልጣን ቢሮ በሠልፍ ለመስተናገድ የሚጠብቁ ወደ 300 የሚሆኑ ሰዎች ያስተናግድ የነበረው አንድ ሰው ብቻ ነበር፡፡ “እንደውልላቸኋለን ከ15 ቀናት በኋላ ኑ. . .” ወዘተ. እየተባሉ፣ የተባሉት ሳይደረግላቸው የቀሩና መልስ ለማግኘት ጊዜና ጫማ የጨረሱ ግብር ከፋዮች ቁጥር በመቶዎች የሚቆጠሩ ናቸው፡፡
በእነዚህ ግብር ከፋዮች ላይ የሚደርሰው ግፍና መጉላላት ተመልካች ያጣ መሆኑ፣ አገሪቱ በመልካም አስተዳድር ዕጦት ከፍተኛ ችግር ውስጥ እንዳለች ናሙና የሆነ ችግሩ ምን ያህል ጥልቅና ሰፊ እንደሆነም በግልጽ ያሳያል፡፡ ለአዲስና ለ‹‹ዘመናዊ›› የግብር አከፋፈል ሥልት አገራችን ገና አዲስ ነች ተብሎ ቢታመንም እንኳን፣ በዚህ ዘርፍ ልምድ ካላቸው ከበርካታ አገሮች ትምህርት መውሰድና ችግሮችን መቅረፍ ግብር ከፋዩንም በሚገባ ማስተናገድ የሚቻልበትን አሠራርና መመርያ መዘርጋት አስቸጋሪ አይደለም፡፡ ፈረንጆቹ እንደሚሉት ጎማውን እንደገና መፍጠር አያስፈልግም፡፡ ጎማው የተፈጠረ በመሆኑ ኃላፊነት ካለበት ክፍል የሚጠበቀው ጎማውን በተሻለ ሁኔታ ለማሽከርከር ልምድ መውሰድ ብቻ ነው፡፡ ለዚህ ግን ግድ የሚሰጠው አስተዳደር ወይም የባለሥልጣን መሥሪያ ቤት ያስፈልጋል። የአገሪቱ ኢኮኖሚ የጀርባ አጥንት እየሆነ የመጣው የንግዱ ኅብረተሰብ በተጉላላና በደል በደረሰበት ቁጥር ተጨማሪ ሥራ የመፍጠር፣ መዋዕለ ንዋዩን በአገሩ ላይ የማፍሰስና የንግድ ተቋሙን የማስፋፍት ፍላጎት እየደበዘዘ ይመጣል፡፡ የአዳዲስ ነጋዴዎችንም ፍላጎት ይሰብራል።
በቦሌ ክፍለ ከተማ የገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን መግቢያ በር ላይ በየወለሉ ባሉ ቢሮዎች ምን ዓይነት አግልጋሎት እንደሚሰጥ የተዘረዘረ ቢሆንም፣የአብዛኞቹ “ቡድኖች ሥራ” የምርመራና የማጣራት እንጂ በቀጥታ የግብር ከፋዩን ጉዳይ በማስተናገድ መፍትሔ ለመፈለግ የተዘጋጁ አይመስሉም፡፡ ግብር ከፋዩ በተቀላጠፈ ሁኔታ ካልተስተናገደ በመሥሪያ ቤቱም ላይ ከፍተኛ ጫና እየፈጠረ እንደሚመጣ (አሁንም እንደመጣ) በሠራተኞቹም ሆነ በአስተዳዳሪዎቹ ከግምት ውስጥ የገባ አይመስልም፡፡ ይህ ጸሐፊ እንዳስተዋለው የጉምሩክ ሠራተኞች (አስተዳዳሪዎቹን ጨምሮ) የድሮ ባላባት፣ ግብር ከፋዩ ደግሞ ጭሰኛ የመሰለበት ግንኙነት ነው ያላቸው። የባለሥልጣኑ መሥሪያ ቤት ሠራተኞች ግብር ከፋዩ ደመወዝ ከፋያቸውና አስተዳዳሪያቸው መሆኑን የሚያውቁም አይመስሉም፡፡ ለነገሩ ይህ ኢትዮጵያ ውስጥ በበርካታ የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች የሚታይ ችግር ነው፡፡ ግብር ከፋዩ ደመወዝ ከፍሎ በሚያስተዳድራቸው የመንግሥት ሠራተኞች ምንም ሥልጣንም ሆነ መብት የለውም። ጉዳይ ለማስፈጸም ሁሌም መለመንና መለማማጥ ግፋ ካለም ጉቦ መክፍል አለበት። ስንት ቤተሰብ የሚያስተዳድሩ አባወራዎችና እማወራዎች ስንት ንግድ ተቋም የሚመሩ ዜጎች ብቃት በሌላቸውና ግዴለሽ በሆኑ የመንግሥት ሠራተኞች ሲዋከቡ፣ ሲመነጫጨቁና ሲዋረዱ ማየት እጅግ ያሳዝናል።
ገዥው ፓርቲ በተደጋጋሚ መልካም አስተዳደር እንደሌለና ሙስና እንደተንሰራፋ “በተሃድሶ” ነገሮችን እንድሚያስተካክልና እንደሚለውጥ ሲምልና ሲገዘት ብንሰማም፣ በተግባር ግን የምናየው ነገር ተገቢና አስፈላጊ ጥያቄ የሚያነሱ ዜጎችን ዝም ለማሰኘት የጉልበት ዕርምጃ መውሰድ ነው። በየመንግሥት መሥሪያ ቤት በዜጎች ላይ የሚደርሰው መጉላላት፣ በደልና ግፍ ለማንም ሚስጥር አይደለም፡፡ እርማት ለመውሰድ ግን ግድ የሰጠው ክፍል እንደሌለ ነው ልንመሰክር የምንችለው። ዜጎች ደም እንባ የሚያለቅሱበት የቦሌው ክፍለ ከተማ የገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን መሥሪያ ቤት ብቻ እንዳልሆነ መናገር አያሻም፡፡ለቀባሪው ማርዳት ነው የሚሆነው፡፡ በበርካታ መሥሪያ ቤቶች ብቃት የሌላቸው ሰዎች በዘመድና በፖለቲካ ታማኝነት ብቻ ተሹመው ሕዝብን እንድሚያጉላሉ፣ በጉቦ የዜጎችን ኪስ እንደሚያራቁቱ ለማንም ባለሥልጣን መንገር የሚያስፈልግ አይመስለኝም፡፡ ይህ አፍንጫቸው ሥር እየተደረገ ያለና አንዳንዴም በሽርክና ተጠቃሚ የሆኑበት ነው። ታዲያ አንድን ክፍለ ከተማ ያውም እንደ ቦሌ ዓይነት ክፍለ ከተማን የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች ማስተካከል ያልቻለ ኃይል፣ የአገሪቱን የተወሳሰበ ችግር በብቃት እንዴት ሊፈታ ይችላል?
ክስ በሌልበት ሁኔታ ፍርድ አይኖርም ያሉት የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀ-መንበር አቶ ይልቃል ጌትነት በብሄራዊ የስነ-ምግባር ኮሚቴው የተወሰነባቸው የማሰናበት ውሳኔ ህገ-ወጥ ነው ብለዋል። የሰነ-ሰርአት ኮሚቴውና ኮሚቴውን ያቋቋመው የኦዲትና የቁጥጥር ኮሚሽንም ስራየን እንዳልሰራ ሃላፊነትየንም እንዳልወጣ አድርገውኛል ያሉት አቶ ይልቃል ጠቅላላ ጉባኤ መጥራተቸውንም አስታውቀዋል። የተፈጠረው ችግር ሊፈታ የሚችለውም በጠቅላላ ጉባኤ ነው ብለዋል።
የአልጄሪያ ስፖርት ጋዜጠኞች ማኅበር፥ በአፍሪካ ስፖርት የዳበረ ልምድ ላላቸውና ባሁኑ ወቅት የአፍሪካ እግር ኳስ ኮንፌዴሬሽን ፕሬዘዳንት የኢሳ ሃያቱ (Issa Hayatou) ልዩ አማካሪ ለሆኑት ኢትዮጵያዊ አቶ ፍቅሩ ኪዳኔ፥ የክብር ሽልማት በዚህ ሳምንት ሰጥቷል።
የአልጄሪያ ስፖርት ጋዜጠኞች ማህበር፥ የዓለምአቀፉ ስፖርት ጋዜጠኞች ማህበር የአፍሪካ ፕሬዘዳንት ሚሼል ቢ(Michel bi)ም፥ በአህጉር ደረጃ የአፍሪካን ስፖርት ደረጃ ከፍ ለማድረግ ከፍተኛ ጥረት አድርገዋል ሲል ሽልማቱን ሰጥቷል።
የሽልማቱ ሥነ ሥርዓት ትላንት የተካሄደው፥ አልጀርስ ውስጥ ካለፈው ቅዳሜ ጀምሮ እስከ ሰኞ በተካሄደው የአፍሪካ ጋዜጠኞች የሥነ ምግባር ሴሚናር ጎን መሆኑ ታውቋል።
በሁሉም እስቴት ስላሉ ትምህርት ቤቶች ጥናት በማድረግ ጥሩና መጥፎ የሚባሉትን በመለየት እናቀርባለን፡፡ ለተማሪዎችና ለአዲስ ምሩቃን ስኮላርሥፖችንና ኢንርን ስራዎችን የያዙ መረጃዎችን እናሰራጫለን፡፡ ወጣቶች በምን ትምህርት ኮሌጅ ገብተው ቢማሩ እንደሚሻልና የት ትምህርት ቤት ቢገቡ እንደሚሻል የምክር አገልግሎት እንሰጣለን፡፡ ስለወጣቶ በትምህርት የተሸለ ብልጫ እንዲያመጣ አስፈላጊ የሆኑ መረጃዎችን በመስጠት ሴሚናሮችን እናካሒዳለን፡፡ ስለትምህርት ቤት ዙሪያ ስላሉን አዳዲስ መረጃዎች እናሰራጫለን፡፡ በሐገር ቤትና በተለያዩ የአለም ክፍሎች ያሉትን ኢትዮጵያውያን ወጣቶች በተምህርት ዙሪያ ሊጠቀሙበት የሚችሉትን መረጃዎች እናሰራጫለን፡፡በዚህ አገልግሎት አባላትን በመመልመል ያላቸውን ሐሳብ የሚያካፍሉበት የመጻጻፊያ ገጽ ይኖረናል፡፡ በዚህም መሰረት ሼር የተደረገው በማን እንደሆነና ተአማኒነቱ ይታወቃል፡፡
ሞጣ ፡ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን አጠገብ ነው ቤታችን። በዕድሜ ከገፉ አያቶቼ ጋር ነው ዕድገቴ። እርጅናቸውን በፀሎትና ምህላ በሚያመሰኩበት ዘመን እየጎረመስኩ ነበር።
ከአራት ዓይና ጎሹው ቅኔ ቤት ተማሪዎች የሚዥጎደጎደው ቅኔና ከቤተ ክርስቲያኑ የሚሰማው ቅዳሴና ፀሎት ለአያቴ ብርቅና ድንቅ ነበር። ዛሬ በብዙው ሊቆጨኝ ከመጤፍ ሳልቆጥረው አስኳላው ላይ በረታሁ።
ስንቀውጠው ውለን ከሰፈር ጓደኞቼ በጨለማ ስለያይ ቤት ውስጥ ብቸኛው አጫዋቼ የኢትዮጵያ ሬዲዮ ነበር። ዛሬ ሁሉም አንጋፋ ጋዜጠኞች ቤተኛዬ ነበሩ ፡ ልክ እንደ አንድ ዘመድ ሲያወሩ ፣ ዜና ሲዘንኑ ፣ ሙዚቃ ሲያቀርቡ ወዘተ ስቱዲዮ ሳይሆን አንደኛ የቤታችን ክፍል ያሉ ይመስለኝ ነበር።
ከሰኞ እስከ ሰኞ ያሉትን ፕሮግራሞች እከታተል ነበር። ከአቀራረብ እስከ መረጃና ሙዚቃ አመራረጥ እያንዳንዳቸውን በተለይም ከ1980ዎቹ እስከ 1990ዎቹ መጨረሻ / ነፍስ ካወቅሁበት ጀምሮ ዩኒቨርሲቲ እስከምገባ/ ያሉትን ጋዜጠኞች በደንብ አውቃቸዋለሁ።
ዩኒቨርሲቲ ልገባ ስል አዲስ አበባ መጥቼ ዘነበወርቅ የሚገኘው ስቱዲዮ ሄጄ ሁሉንም አግኝቻቸዋለሁ። ሁለት ጋዜጠኞችን ግን አጣኋቸው። ጀርመን የሄደውን ነጋሽ መሃመድንና ከዚህ ዓለም የተለየውን ታምራት አሰፋን።
የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርቱን በአምኃ ደስታ፣ የሁለተኛ ደረጃን ደግሞ በምሥራቅ አጠቃላይ ተምሮ አጠናቋል። ከመደበኛ ትምህርት በኋላ የመምህርነት ኮርሶችን የወሰደው ታምራት ለመጀመሪያ ጊዜ ወደ ሥራ የተሠማራው በመምህርነት ነበር – በወላይታ ሶዶ።
የመምህርነት ሙያውን ከተወ በሁዋላም በነበረው የሙዚቃ ፍቅር ምክንያት በምድር ጦር ለሦስት ዓመታት የሙዚቃ ሥልጠና በመውሰድ በኢትዮዽያ ሬድዮና በተለያዩ ቦታዎች የሙዚቃ ኦርኬስትራ በመቀጠር የሳክስፎን ተጫዋች ሆኖ አገልግሏል።
በጋዜጠኛ ጀሚል መረጃ መሰረት በ1971 ዓም በድምፅ ላይብረርያንነት በጣቢያው ቋሚ ሠራተኛ ሆኖ የተቀጠረው ታምራት በሂደት ራሱን በሥልጠናና ፣ በልምድ በማብቃት በጣቢያው ከነበሩ ተወዳጅ የመዝናኛ ክፍል ጋዜጠኞች አንዱ ለመሆን የበቃ ነበር።
እስከ 1990ዎቹ መጨረሻ ድረስ የነበሩት ዓመታት የውጪ ሀገር ሙዚቃዎች ለአብዛኛው ኢትዮጵያዊ እንደልብ የሚገኙ አልነበሩም ቢባል ማጋነን አይለም። ዘወትር ቅዳሜ ምሽት በኢትዮጵያ ሬድዮ ከ4:00 ዜና በኋላ የሚተላለፈውንና በታምራት አሰፋ ተዘጋጅቶ የሚቀርበው “የባህር ማዶ ምርጥ ሙዚቃዎች ዝግጅት “ዋነኛ አማራጭ” ነበር – ለብዙዎቻችን።
በተጨማሪም ታምራት በየአሥራ አምሥት ቀናት አንዴ በእሁድ ጠዋት መዝናኛ ፕሮግራም ላይ በአዘጋጅነትና በዝግጅቱ አጋፋሪነት ከመሥራቱ ባሻገር ከጋዜጠኛ በልሁ ተረፈና ፣ ደምሴ ዳምጤ ጋር በመሆን የእሁድ ከሠዓት የ”ዝክረ ሰንበት” ዝግጅት ላይ እጅግ የሚወደድ የነበረ “የተማሪዎች ጥያቄና መልስ ውድድር” ያዘጋጅም ነበር።
በኢትዮጵያ ሬድዮ በእሁድ ጠዋት ፕሮግራም አዘጋጅነቷ የምትታወቀው ጋዜጠኛ አባይነሽ ብሩ የዛሬ ዓመት ገደማ ከ”ታዛ” መፅሔት ጋር ባደረገችው ቃለ ምልልስ ስለ ታምራት በሰጠችው ምስክርነት … “የእሁድ ጠዋት መዝናኛ ዝግጅት ከሚፈጥረው የሥራ ጫና አኳያ አንዳንዴ የቴክኒሻኑን ቦታ የሚሸፍንልን ነፍሱን ይማረውና ታምራት አሰፋ ነበር።
ልሳነ መልካሟ ጋዜጠኛ መዓዛ ብሩም ስለ ታምራት አሰፋ ተባባሪነትና መልካም ጠባይ ስትናገር ‘በጨዋታ ዝግጅት’ ጅማሮ ሰሞናት FM Addis 97.1 ላይ ሳሉ ይገጥሟቸው የነበሩትን አንዳንድ ተግዳሮቶች በመቅረፍ በኩል ትልቅ ውለታ እንደዋለላቸው ገልፃለች።
ከ23 ዓመታት በላይ በኢትዮጵያ ሬድዮ ያገለገለው ጋዜጠኛ ታምራት አሰፋ ባደረበት ሕመም ምክንያት ከዚህ ዓለም በሞት የተለየው ታህሣሥ 8/1994 ሲሆን የቀብር ሥነስርዓቱም የተፈፀመው በቀጨኔ መድኃኔዓለም ነበር ብሏል ጀሚል።
የጋዜጠኝነት ዘርፉ ብዙ ነውና በየዘርፉ የማደንቃቸው፣ የማከብራቸውና አርአያ የማደርጋቸው ብዙ ናቸው። ህትመት ጋዜጠኝነት ላይ ፣ ሬዲዮ ላይ፣ ቴሌቪዥን ላይ የተለያዩ ሰዎች አሉኝ። በዚያው ልክም በዜና ፣ በትምህርታዊ እና በመዝናኛ ፕሮግራም እንደየዘውጉ ሞዴሎች ሞልተውኛል።
እና ብዙ የምወዳቸውና የማከብራቸውን መዘከር እንደነበረብኝ ይገባኛል፣ ግን የታምራት ነገር ሁሌም ይቆጨኛል። ሳላገኘው መሞቱና ብዙ ሰው ስለእሱ ህይወት ታሪክ አለማወቁ። በዚያም ላይ ሬዲዮ መዝናኛ ላይ ነው ነፍሴ ያለችው።