Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ዶ/ኣቢይ ኣሕመድ ኣብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ንነጀው ርእሰ ፋሺሽቲ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ትንፋስ ረኺቡ ምስ ኣቢይ ኣሕመድ ኣብ ሕጹኖት ከምዘሎ ንርኢ ኣለና። ካብ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ኲናትን ዕንወትን እንተዘይኮይኑ ናይ ሰላምን ህንጸትን ምኽሪ ክረክብ ከምዘይክእል ግን ፍሉጥ’ዩ። እነሆ’ውን ብተግባር ንሪኦ ከምዘለና እቲ ብስም ጽገና ናብ ስልጣን ዝመጸ ስርዓት ኢትዮጵያ፡ ንኢሰያስ ኣፈወርቂ ቀንዲ መሓዝኡ ጌሩ ካብ ዝምርሽ ንነጀው ንኢትዮጵያ ተራእዩ ናብ ዘይፈልጥ ሕድሕድ ብሄራዊ ምንጽጻግን ኲናት ሕድሕድን የምርሓ ኣሎ። ኢሰያስ ኣፈወርቂ ንኤርትራ ዘይጠቐመ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ክጠቅም ኣይክእልን። እኳ ደኣስ ሎሚ ህዝቢ ኤርትራን ኢሰያስ ኣፈወርቅን ሕቖን ከብድን ኣብ ዝኾኑሉ እዋን፡ ኣቢይ ኣሕመድ ምስ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ሕግብግብ ምባሉ ስደትን መከራን ህዝቢ ኤርትራ ዘጋድድን ህዝቢ ኢትዮጵያ እውን ኣብ ተመሳሳሊ ኩነታት ክወድቕ ዝገብር ኩነታት ከይፍጠር ኣዚና ንፈርሖ ጉዳይ ምዃኑ ከይገለጽና ክንሓልፍ ኣይንደልን።
ኣብ ክሊ ከምዚ ዝበለ ተሃዋሲ ኩነታት ህዝቢ ትግራይ ሕገ-መንግስቲ ዝሃቦም መሰሎም ተጠቒሞም ህዝባዊ ምርጫ ብሰላም ኣካይዶም ክልላዊ መንግስቲ መስሪቶም ኣለዉ። ምእንቲ ከምዚ ዝበለ መሰል ክረክብ ኣሻሓት መስዋእቲ ዝኸፈለ ህዝቢ ኤርትራ ከም ህዝቢ ትግራይ ብሕገ መንግስቲ ክግዛእን ደሞክራሲያዊ መሰላቱ ተጓናጺፉ ህዝባዊ ምርጭኡ ኣካይዱ ብቖጽሊ ዘውደቐሉ መራሒ ክመሓደር ዘለዎ ባህግን ድሌትን ክብ ዘብል ተርእዮ ስለ ዝኾነ እንቛዕ ሓጎሰኩም ክንብል ንደሊ። ብፍላይ ከኣ ምስ ወራር ዕስለ ኣንበጣ ተታሓሒዙ ዝረአ ዘሎ ምትሕግጋዝ ክልቲኡ ህዝብታት ትግራይን ኤርትራን ኣዚና ንኾርዓሉን ንሕበነሉን ምዃኑ እናገለጽና ተጠናኺሩ ክቕጽል ኩሉ ዝከኣለና ክንገብር ምዃንና ክንገልጽ ንደሊ።
ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ካብቲ ዝጸንሖ ፋሕ ዝበለ ሃለዋት ወጺኡ ኣብ ዝተፈላለዩ መዳያት ናይ ሓባር ሓይሊ ዕማማት መስሪቱ ምንቅስቓስ ምጅማሩ ጻዕሪ ኩሎም ዝምልከቶም ወገናት ምዃኑ ብምእማን ውድብና ከም ወትሩ ነዚውን ናብ ዝለዓለ ደረጅኡ ከበርኽ ኩሉ ዝከኣሎ ክገብር ድሉው ምዃኑ እገልጽ። እዚ ተበጺሑ ዘሎ ምውህሃድ ግን ገና ዕሸል ኮይኑ ብፖለቲካዊ ፕሮግራምን ሕገ-ህንጻን ዝተነድቀ ስለ ዘይኮነ ብዙሕ ክንክን ይደሊ። ስለዚ ኩሎም ዝምልከቶም ኣካላት ኣዎንታዊ ድርኺት እምበር ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ዝኾነ ንድሕሪት ክመልስ ዝኽእል ፈተነታት ካብ ምግባር ምቑጣብ ከምዘድሊ ኣትሪሩ ይምሕጸን።
ውድብና ኤስደለ ኣብዚ ህዝብን ሃገርን ኣብ ምድሓን እንገብሮ ወፍሪ ምስ ከምኡ ዝኣመሰሉ ኣሓት ውድባት ተጠራኒፉ፡ ተዛሪቡ ዘስምዕ ሰሪሑ ዘድምዕ ውድብ ንምፍጣር ዘካይዶ ዘሎ ዘተታት ኣበርቲዑ ክቕጽለሉ ወሲኑ ኣሎ። ኣቲናዮ ዘለና መድረኽ ካብ ኣብ ንቡር እዋን እንገብሮ ሕድገታት ንላዕሊ ክንገብር ዝሓተና ምዃኑ እናገለጽና ውድባትና ሒዘነኦ ዘለዋ ፖለቲካዊ ፕሮግራማትን ኣብ ሕድሕድ ዘለና ወድዓዊ ይኹን ባዕላዊ ገምጋማትን ልዕሊ ልዑላውነት ሃገርና ክስራዕ ስለ ዘይግባእ፡ እዛ ልዑላውነት ህዝባን መሬታን ኣብ ሓደጋ ኣትዩ ዘሎ ሃገርና ንምድሓን ኩሉ ዝከኣለና ሓድነታዊ ጻዕርታትን ሓባራዊ ስራሓትን ከነዕዝዝ ጻውዒት ነቕርብ።
ለውጢ ብውሽጢ’ዶ ብደገ ይመጽእ? ለውጢ ብነባራት ተቓለስቲ’ዶ ወይስ ብመንእሰያት ይመጽእ? ዝብሉ ክትዓትን ካብኡ ሓሊፉ እውን ብሃይማኖትን ኣውራጃታትን መንቀሊ ዝገብር ክትዓት ካብ ሓዲድና ከዘናብለና እንተዘይኮይኑ ጣቋ ዘለዎ ኣይኮነን ንብል። ለውጢ ብውሽጢ እዩ ዝመጽእ ኢልና ብደገ ዝግበር ቃልሲ ደው ኣይነብልን። ብደገ እዩ ዝመጽእ ኢልና እውን ነቲ ብውሽጢ ዝግበር ቃልሲ ክንዓጽፍ ኣይግባእን። ኩሉ ምእንቲ ፍትሕን ደሞክራስን ግዝኣተ ሕግን ክሳብ ዝኾነ ነንሕድሕዱ እናተመጋገበ ዝኸይድ እምበር እቲ ሓደ ነቲ ካልእ እናነጸገ ክኸይድ ዝግባእ ኣይኮነን። ሃገርና ኤርትራ ኣደ ብዙሓት ብሔራትን ሃይማኖታትን ከም ምዃና መጠን ድማ ብሃይማኖት ይኹን ብኣውራጃ ነቲ ሓደ ኣይትቐርብ ነቲ ካልእ ኣይትርሕቕ። ካብዚ ወጻኢ ዝሓስብ እንተልዩ እሞ ንኤርትራ ናይ በይኑ ክገብራ ዝደሊ እንተልዩ፡ ንዑኡ ትኸውን እውን ከምዘይረኽበላ ክርዳእ ይግባእ ንብል።
ህዝባዊ መራኸቢታት ከም ሎሚ ኣይሰሰናን። እዚ እቲ ኣዎንታዊ ሸነኹ ኮይኑ ዘሕልፈኦ ፕሮግራማት ግን ረብሓ እቲ ውጹዕ ህዝብና ማእከል ዝገበረ እምበር ህግደፍ ክምዝምዞ ዝኽእልን ነንሕድሕድና ከናቑተና፡ ምስ ጎረባብትና እውን ከባእሰና ዝኽእልን መደባት ካብ ምሕላፍ ክቑጠቡ ንምሕጸን። ብዘይካ'ዚ ዝያዳ ቆላሕታ ክገብራሉ ኣለወን እንብሎ ጉዳይ ከኣ፡ መንእሰያትና ብባሕርን ጣሕርን ሓሊፎም ኣቶም ዕድል ዝገበሩ ኣብ ርጉእ ሃገራት እውን እንተሰፈሩ፡ ዝሓለፍዎ ጉዕዞ ይትረፍዶ ክትምኮሮ ከትዛረበሉ እውን ዘስካሕክሕ ስለ ዝኾነ፡ እንተኾነ ብዝከኣለና ክንሕግዝ እንተዘይክኢልና ድማ ጸገሞም ተረዲእና ሰብኣዊ ርህራሄ መታን ከነርኢ ከስተምህሩ ይግባእ ንብል። ከምኡ ምግባር ሰብ ምዃን እምበር ካልእ ወጻኢ ዘየድልዮ ምዃኑ ፈሊጥና ኣብ ጎድኒ እቶም ኣብ ሽግር ዘለዉ መንእሰያትና ደው ክንብል ይግበኣና ንብል።
ማእከላይ ባይቶ ግሃድኤ ኣብ ምጅማር ኣኼብኡ ጸብጻባት ስክረታርያ ማእከላይ ባይቶን ፈጻሚ ኣካልን ተኸታታልን ተቖጻጻርን ኣካልን ሰሚዑ። ስራሓት ኣብያተ ጽሕፈታት ፈጻሚ ኣካል ብመሰረት ዝቐረበ ጸብጻብ፡ ኣኼበኛታት በቢመዳያቱ ተኻትዖም፡ ፖለቲካዊ ጉዕዞ ዉድብና ብወድዕነት መዚኖም። ከምኡ’ዉን ኣብ ምምሕዳራዊ ጉዳያት ዘትኮረ ብሃናጺ ክትዓትን፡ ብግሉጽነትን ብነቐፈታን ርእሰ ነቐፈታን፡ ሓያልን ድኹሙን ጎድንታት ናይቲ ዝተኻየደ ዕዮ ብግቡእ ገምጊሙ። ኣብ መላእ ኩርነዓት ዓለም ተዘርጊሑ ዝርከብ መሰረታት ግሃድኤ ብዲሞክራስያዊ ማእከልነት ተማእዚዙ፡ ከይተሓለለን ልዑል ሃገራዊ ንቕሓት ወኒኑ ሃገራዊ መስመር ዉድቡ ንምዕዋት ዘካየዶን ዘካይዶ ዘሎን ቃልሲ፣ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ መጒሱ። እቶም ዝቐረቡ ጸብጻባት ዝተፈላለዩ ትካላት ውድብ ድሕሪ ዓሚቊ ክትዕን ወድዓዊ ገምጋማትን፣ ውሳኔታትን ለበዋታትን ካልኣይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ኣመልኪቱ ዝተፈጸሙ ስራሓትን ዝተራእዮ ሕጽረታትን ብግቡእ ድሕሪ ምግምጋም 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ኣጽዲቕዎ። ካብዚ ብምንቃል ድማ፡ ትካላዊ ኣሰራርሓ፣ስርዒታዊ ዲሲፒሊን ብዘይትንክፍ፣ ውድባዊ ኣካላት ብግቡእ ንምንጥጣፍ ዝዓለመን፣ ንሓባራዊ ስራሓትና ብዘዕዝዝን፣ ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት እነካይዶ ዕማማት ክብ ንምባልን፣ ዘመናዊ መራኸቢ ብዙሓን ብዓቢ ደረጃ ክንግልገለሉ ተዳላይነቱ ዕዙዝ ምዃኑ 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ንኹሎም ሓለፍቲ ትካላት ብዕቱብነት ክሰርሕሉ ተማሕጺኑ።
ሃገርና ኣብ ትሕቲ ገባቲ ምሕደራ ምልካዊ ጉጅለ ህግዲፍ ተረምሳ ትነብር ዘላ ሃገር ብምዃና፡ ካብ ማንም ግዜ ንላዕሊ ኣብዚ እዋን’ዚ ህዝብና ኣብ ኩሉ መዳያት መሰላቱ ተነፊግዎ ኣሰቃቒ ህይወት የሕልፍ ምህላዉ ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ ኢዩ። ጉጅለ ህግደፍ ስልጣኑ ንምንዋሕ፡ ልዑላዉነት ሃገርና ንዋጋ ዕዳጋ ዘሳጥሕ ድጉል ዕላማ ሒዙ ይጓዓዝ ምህላዉ ከም ጸሓይ ቀትሪ በሪሁ ይርከብ። ወግሐ ጸብሐ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ዉግእ ንምጽሕታር ዝፍጽሞ ዘሎ ወስታታት ከኣ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ሃገርናን ከቢድ ጉድኣት ከስዕብ ምኳኑ ማእከላይ ባይቶ ግሃድኤ ኣሚቱ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ 1998 ዓ.ም. ዝኸፈሎ ከቢድ ዋጋ ዘሕዝንን ዘይርሳዕ ኣሉታዊ ስምብራት ዝሓደገን ተመኩሮ ስለ ዝኾነ፣ ሕጂ’ውን ህዝብና እንደገና ናብ ዉግእ ንኸይሽመም፡ ማሕበረ ሰብ ዓለምን፡ ሕቡራት መንግስታትን፡ ሓድነት ኣፍሪቃን፡ ሕብረት ኤዉሮጳን፡ ከምኡ’ውን ሰላምን ርግኣትን ዘገድሶም መንግስታትን ኣብ ልዕሊ ገባቲ ጉጅለ ህግዲፍ ኣድላዪ ጸቕጢ ክገብሩ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ተማሕጺኑ። ከምኡ’ዉን ጎረባብቲ ሃገራት ብፍላይ፣ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ከኣ ብሓፈሻ፣ ህዝብና ኣብ ትሕቲ ምሕደራ ህግዲፍ ዘሕልፎ ዘሎ መሪር ናብራን ኣብ ልዕሊኡ ዝፍጸም ዘሎ ሰፍ ዘይብል ግህሰት መሰላትን፡ ግቡእ ኣቕልቦን ቆላሕታን ክወሃቦ ማእከላይ ባይቶ ጸዊዑ።
ህዝቢ ኤርትራ፣ ምስፍሕፋሕ ፋይረስ ክሮና ንምግጣም ኣብ ትሕቲ ዝብል ምስምስ ገባቲ ስርዓት ነቲ ኣጓኒፉ ዘሎ ጸገም ንምፍታሕ ኣብ ክንዲ ዝጽዕር፣ ንህዝብና ኣብ ፍጹም ከበባ ኣእቲዩ ኣብ ከቢድ ዓጸቦ ከም ዝወድቕ ገይርዎ ምህላዉ፣ 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ብኣትክሮ መዚኑ። ስርዓት ህግደፍ ኣብ ዝሓለፈ ኣስታት 30 ዓመታት ዘርኣዮ ምምሕዳራዊ ፍሽለትን ከም ውጽኢቱ ድማ ኣብ ማሕበራውን፣ ምጣነ-ሃብታውን፣ ፖለቲካውን መዳያት ዝተራእዩ ጸገማት ንህዝብና ከቢድ ጸገማት ኣውሪሶም ይርከቡ። ኣብ ማሕበራዊ መዳይ ንኣብነት ዝተፈጥረ ብርሰትን ምስፍሕፋሕ ድኽነትን ከይኣክል፡ መንእሰያትና ሃገሮም ራሕሪሖም እግሮም ናብ ዝመርሖም ክስደዱ ምግዳዶም፣ ኮነ ኢልካ በዚ ኣሬሜናዊ ስርዓት ዝፍጸም ዘሎ ሓደገኛ ናይ ምጽናት ስትራተጂ ምዃኑ ዳርጋ ኩሉ ዝከታተሎ ዘሎ ጉዳይ ኢዩ። ህዝብን ሃገርን ካብዚ ኣዕናዊ መርሆ ንምድሓን፡ ኩሎም ደለይቲ ዲሞክራስያዊ ለዉጥን ፍትሕን፡ ዓቕምታቶም ኣስሚሮም ነዚ ስርዓት ንምእላይ ዘካይድዎ ዘለዉ ቃልሲ ከኻዕብቱ ማእከላይ ባይቶ ኣዘኻኺሩ። መሰረታዊ ለዉጢ ኣብ ሃገርና ክዉን ንምግባርን፡ ነዚ ገባቲ ጉጅለ ኣሊኻ ፍትሓዊትን ዲሞክራስያዊትን ብልጽግትን ሃገር ንክንሃንጽ ኩሎም ሃገራውያን ብዕቱብነት ክቃለሱ ንጽባሕ ዘይበሃል ዕማም ምዃኑ 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ግሃድኤ ኣረጋጊጹ።
መነባብሮ ህዝብና ካብ ዕለት ናብ ዕለት ናብ ዝበኣሰ ይሰጋገር እናሃለወ፣ ገባቲ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ትሕቲ ሽፋን “ስምምዕ ስላም” እቲ ዘይብሩሁን ኣጠራጣሪ ዝምድናታቱ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ይቕጽሎ ኣሎ። ካብ’ቲ ኣዚዩ ኣሻቓሊ ዝኾነ ጉዳያት ከኣ፣ ውልቀ መላኺ ኤርትራ ወግሐ ጸብሐ ውዲታዊ መርሆኡ ዘንጻባርቕ፣ ንልዑላውነት ሃገርና ዝፈታተንን፣ ነቲ ምእንቲ ናጽነትን ሃገራዊ ክብርን ብህዝብና ዝተኸፍለ ሰፍ ዘይብል ግቡእ ገዝሚ ዘናሽው መግለጺታት ከቃልሕን ኣነዋሪ መርገጻት ክውሰድን ተራእዩ። እዚ’ውን ጥራሕ ኣይኮነን። እዚ ገባቲ ጉጅለ’ዚ ኣብዚ ውሽጢ 30 ዓመታት እቲ ዝተሓተ ሰብኣዊ መሰላት ግሂሱ፣ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ዜጋታትና ብዘይ ክስን ብዘይ ፍርድን ዳጒኑ፣ ንመንእሰያትና ኣብ ገደብ ኣልቦ ዕስክርና ስለ ዝሸመሞም፣ ብዙሓት ካብኣቶም ናብ ስደት ከምርሑ ተገዲዶም ኢዮም። ሕቶ ሓርነትን፣ ሰብኣዊ መሰላትን፣ ግዝኣተ ሕግን፣ ምርግጋጽ ርግኣትን፣ ምቕራብ መሰረታዊ ኣገልግሎትን፣ ምርግጋጽ ምጣነ-ሃብታዊ ዕብየትን፣ ካብ’ቶም ብደረጃ መንግስታትን ሃገራትን ኣብ ቀዳማይ ቦታ ዝስርዑ`ኳ እንተኾኑ፣ ኣብ ኤርትራ ግን ኣብ ትሕቲ ምሕደራ ውልቀ መላኺ ኢሳይያስ፣ እዞም መሰራታውያን መሰላት ምርኻብ ፈጺሙ ዘይሕሰብ ጉዳይ ኮይኑ ምህላዉ ማእከላይ ባይቶ ግሃድኤ ኣረጋጊጹ።
ኩነታት ኤርትራዊ ተቓውሞ ደምበ ብዝምልከት 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ኣብዚ መድረኽ’ዚ ሃገራዊ ሓላፍነትን ናይ ምርድዳእን መንፈስን ሰፊኑ ምህላዉን፣ ናይ ሓባራዊ ስራሓትን ብምክያድ ሃገራዊ ዕዮ ተቓውሞ ንምብራኽ ብዙሕ ጻዕርታት ይካየድ ምህላዉ ብምግንዛብ መጒሱ።
ግሃድኤ ምስ ዝተፈላለዩ መሓዙት ኤርትራዊ ውድባት ዘካየዶም ዘተታትን ውጽኢታቶምን ብዑምቀት መዚኑ። ዝተኻየዱ ዘተታት ዕዙዝ ኣገዳስነት ከም ዘለዎም ድሕሪ ምርግጋጽ፣ ኣብ ዝሓለፈ መዋእል ቃልሲ ዝተራእዮ ፍሹላት ተመክሮታት ንኸይድገሙ ብደቂቚ ክግምገሙ ከም ዝግባእ 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ርእዩ። ካብዚ ብምብጋስ ድማ፣ ህልዊን መጻእን ሃገርናን ህዝብናን ተሳጢሑሉ ዘሎ ኣሰካፊ ኩነታት ንምብዳህ፣ ንሓባራዊ ሃገራዊ ዕዮ ንምዕዛዝ ዘኽእሉ ኣገባባት ንምርካብ ክብላሓቱ ጸዊዑ። ኣብዚ መዳይ’ዚ ግሃድኤ ካብኡ ዝጥለብ ንምምላእ ድሉው ከም ዘሎ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ደጊሙ ኣረጋጊጹ። ህዝብና ንዓሰርታት ዓመታት ዘማዕድዎ ለውጢ ክውን ንምግባር፣ ብፍላይ ድማ እዚ ዘለናዮ እዋን ካብ’ቶም ዝሓለፉ መድረኻት ዝሓሹ ዕድላት ተኸሲቶም ብምህላዎም ብግቡእ ንክንጥቀመሎም፡ ዝካየድ ዘሎ ፍትሓዊ ቃልሲ ዓይነታዊ ዝላ ንምርግጋጽ ፖለቲካውን በርጌሳውን ሓይልታት ኤርትራ ዓቕምታቶም ብሓባር ጸሚዶም ክቃለሱ ማእከላይ ባይቶ ግሃድኤ ጸዊዑ።
ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለዉጢ (ኤሃባደለ)፡ ኣብ ትሕቲኡ ብርክት ዝበላ ዉድባትን ሰልፍታትን በርጌሳዊ ማሕበራትን ወከልቲ ማሕበረ-ኮማትን ዝጠርነፈ ሃገራዊ ጽላል ከም ምዃኑ መጠን፡ ኣብ ዉሽጢ እዚ ሃገራዊ ዓዉዲ ዝካየድ ምቕርራብ፡ ናብ ሓድነት ዘምርሕ ደራኺ ፖለቲካዊ ዕላማ ዝሓዘ ምዃኑ ብምእማን፡ ምርባሕ ዉድባትን ሰልፍታትን ወጊድካ፡ ሓያልን ጥርኑፍን ደምበ ተቓዉሞ ዘዉሕስ ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ግሃድኤ፡ ካብ’ዚ እምንቶ ዝተበገሰ ወድዓዊን ሃናጽን ስነ-ሓሳብ፡ ናይ ዘተ ሽማግለ ኣቑሙ ምስ ዝተፋላለያ ዉድባትን ሰልፍታትን ሰፊሕ ዘተ ንምክያድ ቀጻሊ ተበግሶታት ክገብር ጸንሑን ኣሎን፡፡ እታ ነዚ ዕማም‘ዚ ዝተመዘዘት ሽማግለ ዘተ ዘቕረበቶ ጸብጻብ፡ ኣዎንታዊ ዉጽኢት ምዃኑ ድሕሪ ምግምጋሙ፡ ማእከላይ ባይቶ ነቲ ሽማግለ ዘተ ዘረጋገጸቶ ዉጽኢት ኣሞጊሱ። ሕቶ ሓድነት ብዝምልከት ከኣ፡ ማእከላይ ባይቶ፡ ብዓብይ ተገዳስነትን ዑምቆትን ተማይጡ፡ ናብ ተግባራዊ መደብ ዕዮ ዘምረሐ ድልዱል ባይታ ዘጣጥሕ ኣገዳሲ ስትራተጂካዊ ዉሳኔታት ኣጽድቁ።
ኣብ ኢትዮጵያ ተኸሲቱ ዘሎ ቅሉዉላዉን፡ ኣብ መንጐ ፈደራል መንግስትን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን እንዳ በረኸ ዝኸይድ ዘሎ ምትፍናን፣ ንኢትዮጵያውን ዝምልከት ውሽጣዊ ጉዳዮም ክንሱ፡ ስርዓት ህግዲፍ ኣብ ዘይምልከቶ ጉዳይ ዝገብሮ ዘሎ ኢድ ምትእትታዉ ብዝሰፍሐ ኣካላት ህዝብና ዝኹነን ምዃኑ፡ ማእከላይ ባይቶ ግሃድኤ ኣስሚሩሉ። ኣብ ኢትዮጵያ ሰላምን ቅሳነትን ክሰፍን ጻዕሪ ናይ ኩሎም ኣህዛብ ኢትዮጵያ ዝሓትት ኣብ ርእሲ ምዃኑ ንሕና’ውን ከም ጎረቤት ሓው ህዝቢ፣ ኩሎም ኣካላት ኢትዮጵያ ሓድነቶም ንምዕቋብን ፍልልያቶም ብመሰረት ዝተሰማምዕሉ ሕገ-መንግስቲ ንኽፈትሕዎ ማእከላይ ባይቶ ጸዊዑ። ኣብዚ ኩነታት’ዚ ክንጠቕሶ እንደሊ ጉዳይ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝነብሩ ኤርትራዉያን ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ድማ እቶም ንመሰል ህዝቦምን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ሃገሮም ንምርግጋጽ ክቃለሱ ዝርከቡ ተጋደልቲ፡ ግዳይ ግብረ ሽበራ ኣካላት ጸጥታ ህግደፍ ንኸይኮኑን፣ ኣብ ልዕልኦም ዝኾነ ጉድኣት ንከይፍጸምን፡ ማእከላይ ባይቶ፡ ንዝምልከቶም ሰበ ስልጣን ምሕጽንትኡ ኣመሓላሊፉ።
ብዛዕባ ጎረቤት ሃገር ሱዳን ብዝምልከት 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ፡ ነቲ ኣብታ ሃገር ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታትን ብናህሪ ዝኸይድ ዘሎ ምዕብልናታትን ገምጊሙ። ሱዳን ካብ’ዚ ዘለዎ ቅልዉላዉ ተናጊፉ፣ ሰላምን ስኒትን ዝሰፈናን ሓድነታ ዝሓለወትን መሰል ዜጋታት እተኽብርን ሃገር ኮይና ክትቅጽል፣ ኣብ ዞናና ርግኣትን ሰላምን ንኽሰፍን ዓቢ ግደ ኣለዎ ክብል ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ እምነቱ ገሊጹ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ምስራቕ ሱዳን ሰፊኑ ዘሎ ወጥርን ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ኣካላት ዘጋጠመ ረጽምን ኣመልኪቱ ማእከላይ ባይቶ ግሃድኤ ኣዚዩ ከም ዘግሃዮ ብምግላጽ፣ ካብዚ ኩነታት’ዚ ንምውጻእ ኩሎም ተቐናቐንቲ ኣካላት ነቲ ኩነታት ብልቦናን ብልዝብን ክኣልይዎ ጸዊዑ። ዝተፈላለዩ ደቂ ምስራቕ ሱዳንን ካልኦት ብቐረባ ነቲ ኩነታት ዝከታተሉ ኣካላትን ብተደጋጋሚ ይሕብርዎ ከም ዝጸንሑ፣ ገባቲ ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ማሕበራዊ ጉጅለታት ምስራቕ ሱዳን ኣእዳዉ ኣእትዩ ግርጭታቶም ኣብ ምብላሕ ግደ ኣለዎ ዝብል ሓያል ምልክታት ከም ዘሎ ማእከላይ ባይቶ ግሃድኤ ኣዘኻኺሩ። በዚ እከይ ተግባር ኣቢሉ ርግኣትን ሰላምን ሱዳን ንምዝራግ ዝሓለነ ኢዩ ክብል ወሰኸ። ካብዚ ተረድኦ’ዚ ብምብጋስ፣ ኩሎም ፖለቲካውን ህዝባውን መራሕቲ ናይቲ ስተራቲጂካዊ ድሕሪ ባይታ ኤርትራ ዝኾነን ምስ ህዝቡ ድማ ዝተኣታተወ ዝምድና ዘለና ምስራቕ ሱዳን ነቲ ሰፊኑ ዘሎ ቅልውላው ብዘተን ንኹሉ ብዘዕግብ ኣገባብን ክፈትሕዎ ማእከላይ ባይቶ ምሕጽንትኡ ኣቕሪቡ። ተቓውሞ ሓይልታት ኤርትራ ብሓፈሻ ኤርትራውያን ስደተኛታት ከኣ ብፍላይ፣ ኣካል ናይቲ ዝኸይድ ዘሎ ግርጭታታት ኢዩም ዝብል ናይ ጸለመ ወፈራ ብገለ ኣካላት ሱዳን ክስንዘር ምርኣይና ኣዚዩ ዘገርም ምዃኑ ብምግላጽ፣ እቶም ኣቐዲሙ ብሰንኪ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ቀጺሉ’ውን ድሕሪ ምሕራር ኤርትራ ብሰንኪ ምልካዊ ምሕደራ ህግዲፍ ዝተሰደዱ ኤርትራውያንን፣ ኣብ ሱዳን ንዓመታት ክነጥፉ ዝጸንሑ ፖለቲካውያን ሓይልታት ኤርትራን ኣብ ውሽጣዊ ጉዳይ ሓው ህዝቢ ሱዳን ፈጺሞም ኢድ ኣእታውነት ከም ዘይነበሮምን ሕጂ`ውን ክምዘይብሎምን ታሪኽ ዝምስክሮ ዘየካትዕ ሓቂ ኢዩ። ህዝቢ ሱዳን ማሕበራዊ ዝምድናታቱ ዓቂቡ ሃገራዊ ሓድነቱ ከውሕስ ናይ ዘልኣለም ምንዮት ኤርትራውያን ከም ዝኮነ ማእከላይ ባይቶ ኣረጋጊጹ።
ሃገር ሱዳን ዓሰርተታት ኣሻሓት ኤርትራዉያን ስደተኛታት ዘዕቆበ ጎረቤት ሃገር ከም ምዃኑ መጠን፡ ሕጂ’ውን ብቐጻሊ ብሰንክ’ቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎን ዝጸንሐን ከቢድ ፖለቲካዊ ሽግራት፡ ሃገሮም ራሕሪሖም ዶብ ክሰግሩ ዝግደዱ ዘለዉ ኤርትራውያን ሓተቲ ዑቕባ፡ ኣድማሳዊ ሰብኣዊ መሰላቶም ተሓልዩ፡ ኣብ ልዕሊኦም ዝኾነ ይኹን ሓደጋ ንኸይወርድ፡ ማእከላይ ባይቶ ንሰበ ስልጣን ሱዳንን ንዝምልከቶም ኣህጉራዊ ትካላትን፡ ምሕጽንታኡ ኣመሓላሊፉ።
ብዛዕባ ጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣመልኪቱ 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ዓሚቚ ዘተ ኣካይዱ። ሱዳንን ኢትዮጵያን የመንን ኣብ ሃገሮም ስደተኛታትና ኣዕቂቦም፣ ከምኡ’ውን ዝተፈላለዩ ኣህጉራውያን ትካላትን ሃገራትን ምስ ጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዘርኣይዎ ምድንጋጽ 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ክብ ዝበለ ምስጋና ብምቕራብ፣ ማሕበረ ሰብ ዓለምን ዝምልከቶም ኣህጉራውያን ትካላትን ብዛዕባ ኩነታት ኤርትራውያን ስደተኛታት ፍሉይ ጠመተን ኣድላዩ ምትሕብባርን ክገብሩ 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ተሪር ምሕጽንታ ኣመሓላሊፉ። ሰበ ስልጣን ሊብያ። ነቶም ኣብ ጉዕዞ ስደቶም ብሰንኪ ኣስገርቲ ዶብ ንሓደጋ ዝሳጠሑ ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ህይወቶም ንምድሓንን ጉዳዮም ብመሰረት ኣዳማሳዊ ሕግታትን ስምምዓትን ግቡእ ፍታሕ ንክግበረሉን፣ ጉዳዮም ናብ ዝምልከቶም ኣህጉራውያን ትካላት ንከመሓላልፉ 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ምሕጽንትኡ ኣቅሪቡ።
ዞባዊ ኣህጉራውን ኩነታት ብግቡእ ድሕሪ ምምዛን፣ 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ኣብ የመንን ሊብያን ዝካየድ ዘሎ ብረታዊ ጎንጺ ኣዚዩ ዘሕዝን ምዃኑ ብምግላጽ፣ እቶም ተገራጨውቲ ኣካላት ፍልልያቶም ብልዝብን ብሰላማዊ ኣገባብን ክፈትሕዎ ጸዊዑ።
3ይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ግሃድኤ፣ ነቲ ኣብ ውሽጥን ኣብ ስደትን ዝነብር ህዝብናን፣ ኩሎም ሃገራውያን ሓይልታትን፣ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራን፣ ናይ ጸጥታ ኣካላትን ኣብ ዝተፈላለየ መንግስታዊ ትካላት ዝሰርሑን፡ ህዝብን ሃገርን ንምድሓንን ንዝተረጋገጹ ሃገራዊ መኽስባትና፣ ብፍላይ ድማ እዚ ስርዓት’ዚ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ኣእቲይዎ ዘሎ ሃገራዊ ልዑላውነትና ንምዕቋብን ክበገሱ 3ይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ጸዊዑ፣
3ይ ስሩዕ ኣኼባ ኣብ መደምደምታ ኣኼብኡ መድረኻዊ መደብ-ዕዮ ድሕሪ ምጽዳቕ፣ ስክረታርያ ማእከላይ ባይቶን ፈጻሚ ኣካልን ክልተ ኣባላት ተኸታታልን ተቑጻጻርን ኣካልን ብምምራጽ ኣኼብኡ ብክብ ዝበለ ናይ ቃልሲ መንፈስ ዛዚሙ።
ካብ ማእከላይ ባሕሪ ዝደሓኑ 403 ስደተኛታት ጽዒና ዝነብረት መርከብ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ደቡባዊ ኢጣልያ ትርከብ ወደብ ታራንቶ ምዕራፎም ተገሊጹ። አባላት ነቲ ስርሒት ህይወት ኣድሕን ዘካየደት መርከብ ኦሻን ቫይኪንግ ካብቶም ስደተኛታት 100 ትሕቲ ዕድመ ህጻናት ምዃኖምን መብዛሕቶም እቶም ስደተኛታት ካብ ሃገራት ሱዳን፡ሶማልን ኤርትራን ዝመጹ ምዃኖም ሓቢሮም ኣለው።
ጠቅላይ ኤታ ማጆር ሹም ጄኔራል ብርሃኑ ጁላ ከባላገሩ ቲቪ ጋር ቃለምልልስ አድርገዋል። ስለ ትልውድና አስተዳደጋቸው፣ ቀድሞው ሠራዊት በህወሓት/ትህነግ “ጨፍጫፊ” ስለመባሉ፣ በህወሓት ላይ የተወሰደው ዘመቻና ውጤቱ፣ ስለተያዙት የትህነግ ሹሞች፣ ወዘተ ሰፋ ያለ መግለጫ ሰጥተዋል። ዘመቻው በድል የተጠናቀቀው በሁለት ሳምንት መሆኑን የጠቆሙት ጄኔራሉ የወንበዴዎቹ ለቀማ ብቻ ተጨማሪ ጊዜ የወሰደ መሆኑን ጠቁመዋል። “እኛ የመግደል ሱስ የለብንም” ያሉት ኤታማጆር ሹሙ አብዛኛዎቹ የትህነግ አመራሮች እጃቸውን እንደሰጡ የቀሩትም እንዲሰጡ አሁንም ጥያቄ እናቀርባለን። ካልሆነ ግን የገቡበት ገብተን አንድም ሰው ሳናስቀር ለሕግ እናቀርባቸዋለን - በተለም አመራሩን ብለዋል። ትህነግ አደርገዋለሁ ስለሚለው ቀጣይ የሽምቅ ውጊያ ሲናገሩ፤ “ይሄ ሽምቅ እናደርጋለን ምናምን የሚሉት ጠቅላላ … [Read more...] about “የገቡበት ገብተን አንድ ሰው አናስቀርም – በተለይ አመራሩን” ጄኔራል ብርሃኑ ጁላ
በቅርቡም በትግራይ ክልል በተካሄደው የሕግ ማስከበር ዘመቻ ላይ የኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅትን የሚዲያ ባለሙያዎች ወደስፍራው በመላክ ትክክኛ መረጃ ወደህዝቡ እንዲደረስ ማድረጉ ይታወቃል። የሚዲያ ባለሙያዎቹ በስፍራው ተገኝተው የሠሯቸውን ዘገባዎችና ያስቀሯቸውን ምስሎች የሚዘክር የፎቶ አውደ ርዕይም ከጥር 22 ጀምሮ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ቴአትር ከፍቶ ለህዝብ በማሳየት ላይ ይገኛል። “ዘመቻ ለፍትህ” በሚል ርዕስ የተዘጋጀውን ይህንን የፎቶ አውደ ርዕይ የኢፌዴሪ የባህር ሃይል ዋና አዛዥና ሬር አድሚራል ክንዱ ገዙ፣ የኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት የቦርድ ሰብሳቢ አቶ አወሉ አብዲ እና የኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት ዋና ሥራ አስፈፃሚ አቶ ጌትነት ታደሰ በጋራ የከፈቱ ሲሆን፣ በዕለቱ የባህር ሃይል ዋና አዛዥ ሬር አድሚራል ክንዱ ገዙ ያሰሙትን መልዕክት አዲስ ዘመን እንደሚከተለው አጠናቅሮ … [Read more...] about የትግራይ ገበሬና የከተማ ነዋሪ በሠራዊታችን ላይ አንድ ጥይት አልተኮሰም – ሪር አድሚራል ክንዱ
በማይካድራ ሳምሪ በተሰኙ የተደራጁ ወጣቶች የተፈጸመው የጅምላ ጭፍጨፋ ቦኮሀራም ናይጄሪያ ላይ በተመሳሳይ ወር ከፈፀመው ወንጀል የበለጠ እንደሆነ ኢንተርፖል አስታወቀ። ዓለም አቀፉ የፖሊስ ትብብር ተቋም ኢንተርፖል በፈረንጆቹ የዘመን አቆጣጠር በወርሃ ህዳር 2020 ዓ.ም በመላው ዓለም የተፈፀሙ 10 አስከፊ የሽብር ጥቃት አስመልክቶ ሪፖርቱን አውጥቷል። እንደዚህ ሪፖርት ከሆነ በህወሃት ቡድን አደራጅነት ማይካድራ ላይ የተፈፀመው የጅምላ ግድያ ቦኮሃራምና ሌሎች የሽብር ቡድኖች በተለዩ ሀገራት ከፈፀሟቸው አሰቃቂ ጭፍጨፋዎች በመብለጥ በርካታ ንፁሃን ሰዎች ህይወታቸውን ያጡበት ኢሰብዓዊ ድርጊት ነው፡፡ የህወሃት ቡድን አስታጥቆ እንዳሰማራቸው በተገለጸው ሳምሪ የተሰኙ የወጣቶች የጥቃት ቡድን በማይካድራ በፈፀሙት ማንነትን መሰረት ያደረገ የጅምላ ጭፍጨፋ 600 ንፁሃን ዜጎች … [Read more...] about ኢንተርፖል፤ የህወሃት ሳምሪዎች የማይካድራ ጭፍጭፋ ከቦኮሃራም የከፋ ነው
የጦር ሃይሎች ምክትል ጠቅላይ ኢታማዦር ሹም ሌ/ጄ አበባው ታደሰን ጨምሮ ጄኔራል መኮንኖችንና ከፍተኛ የጦር አዛዦች በትግራይ ልዩ ሃይል ተገድለዋል የሚል የሀሰት መረጃ ሲያሰራጭ የነበረው ግለሰብ በቁጥጥር ስር ዋለ። ግለሰቡ በተጨማሪም ሎችንም የሀሰት መረጃዎች "የትግራይ ልዩ ሃይል ድል" በሚል ርዕስ ፍሪደም ቲቪ በተባለ የዩቲዩብ አድራሻ በተለያ ጊዜ ያልተጨበጠ መረጃ ያሰራጭ እንደነበረ ተገልጿል። ይህ ሃጎስ ሰልጠነ ፍስሃዬ የተባለው ግለሰብ ከአዲስ አበባ በመነሳት ኬንያ ከዛም ወደ ዩጋንዳ ካምፓላ ለመውጣት ሲሞክር ሃዋሳ ላይ በደቡብ ዕዝ የሰራዊት አባላት በቁጥጥር ስር መዋሉ ተገልጿል። ስራውን እንዲሰራ የቀጠረው እንግሊዝ አገር የሚኖረው ዳዊት አብርሃ ዘረዝጊ የተባለ ሰው መሆኑንና ለአገልግሎቱም 6 መቶ የአሜሪካን ዶላር ይከፍለው እንደነበር ግለሰቡ … [Read more...] about ጄኔራሎች “ተገድለዋል” በሚል የሀሰት መረጃ ሲያሰራጭ የነበረው ግለሰብ በቁጥጥር ስር ዋለ
በትግራይ ክልል የተካሄደውን ሕግ የማስከበር ተግባር ተከትሎ በሴቶች ላይ ጥቃት ስለመፈጸሙ የሚያጣራ ግብረ ኃይል ተቋቁሞ መቀሌ መግባቱን የሴቶች ህጻናትና ወጣቶች ጉዳይ ሚኒስቴር አስታወቀ፡፡ ግብረ ኃይሉ በክልሉ ያሉ የሴቶችና ህጻናት ቢሮዎችን የማደራጀትና አስፈላጊ የሆኑ ድጋፎችን የመለየት ተጨማሪ ኃላፊነቶች እንዳሉትም ተገለጸ፡፡ የሴቶች ህጻናትና ወጣቶች ጉዳይ ሚኒስቴር የኮሚኒኬሽን ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ አድነው አበራ በተለይ ለአዲስ ዘመን ጋዜጣ እንደገለጹት፤ የተቋቋመው ግብረ ኃይል ከጤና ሚኒስቴር፣ ከሴቶች ህጻናትና ወጣቶች ጉዳይ ሚኒስቴር፣ ከመከላከያና ከጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ የተውጣጣ ነው፡፡ ግብረ ኃይሉ በዋናነት በትግራይ ክልል የተካሄደውን የሕግ ማስከበር ዘመቻ ተከትሎ በመቀሌና በሌሎችም የትግራይ አካባቢዎች ተፈፅሟል እየተባለ በውጭ አካላትና በማህበራዊ ሚዲያ … [Read more...] about በትግራይ ክልል በሴቶች ላይ ተፈጸመ የተባለውን ጥቃት የሚያጣራ ግብረ ኃይል መቀሌ ገባ
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ 6ተኛው አገር አቀፍ ምርጫን ለማከናወን በጊዜ ሰሌዳው ላይ ካስቀመጣቸው ተግባራት መካከል አንዱ በሆነውና የፖለቲካ ፓርቲዎች የምርጫ ምልክቶቻቸውን የሚመርጡበት/ የሚያስገቡበት መርሃ ግብር መሰረት ሁሉም የፖለቲካ ፓርቲዎች የምርጫ መወዳደሪያ ምልክቶቻቸውን የመረጡ ሲሆን በብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ፀድቋል። በዚህም መሰረት የፖለቲካ ፓርቲዎቹ የምርጫ መወዳደሪያ ምልክቶቻቸውን መውሰዳቸውን የኢትዮጵያ የምርጫ ቦርድ አስታውቋል፡፡ (ኢትዮ ኤፍ ኤም የኢትዮጵያዊያን) ጎልጉል የድረገጽ ጋዜጣ … [Read more...] about ፓርቲዎች የምርጫ መወዳደሪያ ምልክቶቻቸውን ወሰዱ
በአዲስ አበባ 1 ሺሕ 338 ሄክታር መሬት አሁንም በወረራ ተይዞ እንደሚገኝ አስተዳደሩ አስታወቀ። የአዲስ አበባ ምክትል ከንቲባ ወይዘሮ አዳነች አበቤ በህገወጥ መሬት ወረራ ዙሪያ መግለጫ ሰጥተዋል። ወይዘሮ አዳነች በዚህ ጊዜ እንዳሉት በአዲስ አበባ ካሉ 121 ወረዳዎች ውስጥ በ88ቱ የመሬት ወረራ ተፈጽሟል። በአጠቃላይ በከተማዋ 1 ሺህ 338 ሄክታር መሬት የተወረረ ሲሆን በተደረገው የህንጻ ቆጠራ 322 ህንጻዎች እና ቤቶች ባለቤት አልባ መሆናቸውን ወይዘሮ አዳነች ተናግረዋል። ወይዘሮ አዳነች በዚህ ጊዜ እንዳሉት በአዲስ አበባ በህገወጥ መንገድ 21 ሺህ 695 የጋራ መኖሪያ ቤቶች በህገወጥ መንገድ ተይዘው መገኘታቸውን ተናግረዋል። ከዚህ ቤቶች ውስጥ 15 ሺህ 891 ቤቶች የባለቤትነት መረጃ አልቀረበባቸውም። 850 ቤቶች ደግሞ ዝግ ሆነው ሲገኙ 4 ሺህ 530ዎቹ ደግሞ ባዶ … [Read more...] about በአዲስ አበባ የተወረረው መሬት፣ ባለቤት አልባ ቤቶችና ሕንጻዎች ይፋ ሆኑ
የብሔራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት ሰሞኑን ሃሳብን በነጻነት የመግለጽ መብታቸውን ያላግባብ ተጠ ቅመው አገልግሎት መሥሪያ ቤቱን በተመለከተ ሃሰተኛ መረጃዎችን በማህበራዊ ትስስር ገጾቻቸው በማሰራጨት ህብረተሰቡን ለማደናገር ሲሞክሩ የነበሩ አንዳንድ የማህበራዊ ሚድያ አንቂዎች ከህገወጥ ድርጊታቸው ሊታቀቡ እንደሚገባ ተቋሙ አሳስቧል፡፡ ከዚህ በኋላ የሀሰት መረጃዎችንና አሉባልታዎችን በማህበራዊ ትስስር ገጾች በማሰራጨት የሀገርን ብሄራዊ ጥቅምና ህልውና ለመጉዳት እንዲሁም የህዝብን ሰላምና ደህንነት ስጋት ላይ ለመጣል የሚንቀሳቀሱ አካላት ላይ ብሔራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት ማስረጃዎችን በማጠናቀር በህግ ተጠያቂ እንዲሆኑ እንደሚያደርግ ከወዲሁ ያሳውቃል። ብሄራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት በሀገር ላይ … [Read more...] about የብሔራዊ መረጃና ደህንነት አክቲቪስቶችን በሕግ ተጠያቂ አደርጋለሁ አለ
በአድዋ ጦርነት ወቅት ለእናት ሀገራቸው ነፃነት የተዋደቁ ፈረሰኞችንና ፈረሶችን ለመዘከር በ1933 ዓ.ም እንደተመሰረተ የሚነገርለት የሰባት ቤት አገው ፈረሰኞች ማኅበር 81ኛ የምስረታ በዓል ጥር 23/2013 ይከበራል፡፡ዘንድሮ ለ81ኛ ጊዜ የሚከበረውን ይህ በዓል ባህላዊ እሴቱን በጠበቀ መልኩ በፈረስ ትርዒት፣ በፓናል ውይይቶችና በእደ ጥበባት ኤግዚቢሽን ለማክበር ዝግጅት መጠናቀቁን የብሔረሰብ አስተዳደሩ ባህልና ቱሪዝም መምሪያ ኃላፊ ወይዘሮ ዘውዲቱ ወርቁ ተናግረዋል፡፡ከ33 በማይበልጡ አባላት እንደተመሰረተ የሚነገርለት የሰባት ቤት አገው የፈረሰኞች ማኅበር በአሁኑ ወቅት ከ53 ሺህ በላይ አባላትን በማቀፍ የብሔረሰቡን ባህልና ወግ እያስተዋወቀ ነው፡፡ በዓሉ የተነቃቃ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ እንዲኖር የጎላ ሚና እያበረከተ ነው ተብሏል፡፡ (አብመድ) ጎልጉል የድረገጽ ጋዜጣ … [Read more...] about የሰባት ቤት አገው የፈረሰኞች ማኅበር 81ኛ የምስረታ በዓል
በጋምቤላ ክልል የኦነግ አባላት ናችሁ በሚል እና ህወሀትን ትረዳላችሁ በሚል የታሰሩ ዜጎች በአፋጣኝ እንዲፈቱ የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብት ኮሚሽን አሳሰበ። ኮሚሽኑ በጋምቤላ ክልል የእስረኞች አያያዝ እና የፖለቲካ ፓርቲዎች እንቅስቃሴ ሊሻሻል እንደሚገባም አሳስቧል። ኮሚሽኑ ለኢትዮ ኤፍ ኤም በላከው መግለጫ እንዳስታወቀው በጋምቤላ ክልል ያለው የእስረኞች አያያዝ እና የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎችን በነጻነት የመንቀሳቀስ መብት ሊረጋገጥ ይገባል ብሏል። ኮሚሽኑ በታኅሣሥ ወር በጋምቤላ ከተማ እና በአኝዋህ ዞን በመገኘት፣ በአካባቢው ስላለው የሰብአዊ መብቶች ጥበቃ ክትትል አድርጎ ከክልሉ ኃላፊዎች ጋር መወያየቱን ገልጿል። ኮሚሽኑ በጎበኛቸው የክልሉ ማረሚያ ቤቶች በእስር ላይ የሚገኙ ሰዎች አያያዝና ሰብአዊ መብቶች ጥበቃ ሁኔታ በአፋጣኝ ሊሻሻል የሚገባው ነው። በተለይም በኦነግ … [Read more...] about በጋምቤላ ህወሃትንና ኦነግ ሸኔን ትረዳላችሁ ተብለው የታሰሩ እንዲፈቱ ተጠየቀ
የማህበረሰባችን ታሪክ ፣ ቋንቋ ፣ ባህል እንዲሁም እሴቶች ጠፍተው እንዳይቀሩ አመቺ ሁኔታዎችን በመፍጠር መረጃዎችና ማስረጃዎችን ለተተኪው ትውልድ እንዲተላለፉ ማድረግ ነው። በተጨማሪም የስነ ፅሁፍና ስነ ግጥም ክህሎት ያላቸውን የማህበረሰባችን አካላት እና ለደጋፊዎቻችን ኢትዮጵያውያን የማበረታታት፣ ድጋፍ የማድረግ እንዲሁም ስራቸው ለሚድያ እንዲበቃ ጥረት እናደርጋለን።
አላማችን ፍፁም ሰላማዊ ፣ ያለተዛባ እና ከወገተኝነት የፀዳ መረጃዎችን ለማህበረሰቡ ማድረስ ብቻ ነው። በተወሰነ መልኩ ከስያሜያችን በመነሳት የማህበረሰባችን ጉዳዮችን የማጉላቱ ስራ የምንሰራ ሲሆን እላይ ከተጠቀሱት ልናከናውናቸው ካቀድናቸው ነጥቦች ጎን ለጎን አብሮ የሚሄድ ይሆናል።
ስለ እራሱ የሚያውቅና የሚያሳውቅ ፣ እራሱን የሚወድና የእራሱ የሚወድ እንዲሁም እራሱን የሚያከብርና የሚያስከብር በሌሎች ላይ ወሰን ያልፋል ወይም የሌሎች ድምቀትና ፍካት አይገነዘብም የሚል እምነት የለንም ። እራስን መውደድና እራስን ማክበር የፍቅር መጀመሪያ ነው። ፍቅር ካለ ደግሞ ሁሉም አለ።
ሬይሰን በራይሰን ኢንዱስትሪ ዞን ፣ ሁዋሻ መንገድ ፣ ሺሻን ፣ ፎሻን ከፍተኛ ቴክ ዞን ፣ ቻንግ ውስጥ ቻይና ፡፡ ዋና ምርቶች ምርጥ ድርብ ጎኖች አጠቃቀም ቀጣይነት ያለው የፀደይ ፍራሽ ፋብሪካ ዋጋ-ሬይሰን
ምርቶቻችን የደንበኞቻችንን የሚጠብቁትን እንዲያሟሉ ወይም እንዲበለጡ ለማድረግ መደበኛውን የጥራት ቁጥጥር ሂደቶች በጥብቅ እንከተላለን ፡፡ በተጨማሪም ፣ በመላው ዓለም ለደንበኞች ከሽያጭ በኋላ አገልግሎቶችን እንሰጣለን ፡፡ ከዓመታት ልማት በኋላ በመላው ዓለም ከደንበኞቻችን ጋር የረጅም ጊዜ የትብብር ግንኙነቶችን አቋቁመናል ፡፡ እባክዎን ምርቶቻችንን ወደውጭ የመላክ መብት እንዳለን እርግጠኛ ይሁኑ እና በተረከቡት ዕቃዎች ላይ ምንም ጉዳት አይኖርም ፡፡ ጥያቄዎን እና ጥሪዎን ከልብ እንቀበላለን ፡፡ በተሟላ የምርት መስመሮች እና ልምድ ባላቸው ሰራተኞች ራይሰን ሁሉንም ምርቶች በብቃት ዲዛይን ማድረግ ፣ ማልማት ፣ ማምረት እና መፈተሽ ይችላል ፡፡
ፍራሽዎ ለምን ያህል ጊዜ መቆየት አለበት? እያንዳንዱ ፍራሽ የተለየ ነው ፡፡ ማታ ላይ ቢወረውሩ ወይም በህመም ቢነቁ ዕድሜው ምንም ይሁን ምን አዲስ ፍራሽ ለማግኘት ጊዜው አሁን ነው ፡፡ የሕግ መለያውን ለመፈተሽ እና ቢያንስ በየ ስምንት ዓመቱ እንዲተኩ እንመክራለን ፡፡ የትኛውን የክፍያ ዘዴዎች ይቀበላሉ? LC በማየት / በቴ.ቲ. ፣ 30% Deposi እና 70% ሚዛን ከ 7 የሥራ ቀናት የመላኪያ ሰነዶች ቅጂዎች ጋር ተቃራኒ ነው ፡፡ 1. በመኝታ ክፍልዎ ውስጥ ባለ ጠፍጣፋ መሬት ላይ ካርቶን ይለጥፉ ፣ በጥንቃቄ ፍራሹን ያውጡ እና አልጋዎ ላይ ያድርጉ። 2. ውስጡን ፕላስቲክ ውስጡን ወይም ፍራሹን እንዳይቆርጡ በጥንቃቄ የውጭውን ሻንጣ በመቀስ በመቁረጥ ቢላ አይከሰሱ 3. በቫኪዩም የታሸገ ፍራሽ በአልጋዎ ላይ ይሽከረከሩት 4. ፍራሹ ወዲያውኑ መበስበስ ሲጀምር ፕላስቲክ ሻንጣውን በሰዓቱ በጥንቃቄ ይቁረጡ ፣ ፕላስቲክ ከረጢቱን ያስወግዱ ፡፡ ለአዲሱ ፍራሽዎ ሙሉ በሙሉ እንዲስፋፋ 5. ለ 24 ሰዓታት ይፍቀዱ ፡፡
ነብዩ ሰውን ከሰው አበላልጠውና ለይተው የማያዩ መሆናቸውን፤ ትልቅና ትንሽ፣ ሃብታምና ድኃ፣ ወንድና ሴት፣ እሥላምና ክርስቲያን ብለው የሚያበላልጡና አድልዎ የሚያደርጉ እንዳልነበሩ ገልፀዋል፡፡
ሼኽ ኢዘዲን በተጨማሪም በኢትዮጵያ ሙስሊሞች መካከል ስለሚታየው ሁኔታና በእሥር ቤትም ስላሉ፤ እንዲሁም ሳዑዲ አረቢያ ስለሚኖሩ ኢትዮጵያዊያንና ስለተመለሱትም አስተያየታቸውን ሰጥተዋል፤ መልዕክቶችን አሰምተዋል፡፡
በኢትዮጵያዊያኑ ላይ ተፈፅሟል የተባለው አድራጎት ያሣዘናቸው መሆኑንና የእምነቱ መሪዎችም ከሳዑዲ አቻዎቻቸው ጋር የመመካከር ሃሣብ እንዳላቸው፤ የተመለሱትም ጥንካሬ እንዲኖራቸው መክረዋል፡፡
--ግራ ቀኝ እጁን በካቴና ታስሮ የተረከቡት የደህንንት ሰዎች፣ እውነተኛ የግንቦት ሰባት አባል ነበር የመሰላቸው። ምንም በማያውቀው ነገር ከታሰረበት ቀን ጀምሮ በየእለቱ ከሁለት ወር በላይ ልብሱን አስወልቀው እውነቱን አውጣ እያሉ ሞሽልቀው ገረፉት፡፡ እሱ ግን በመረብ ኳስ ጨዋታ ከተዋወቃቸው ጓደኞቹ በስተቀር አንድም የፖለቲከኛ ሰው ስም ጠርቶ ማጋለጥ አልቻለም፡፡ በተፈጸመበት ሁለት ወር ተከታታይ ግርፋት መላ ሰውነቱ ተልቶ ሸተተ፡፡ የታሰረበትን ምክንያት አንድም ሰው ሳይጠይቀው፣ ፍርድ ቤትም ሳይቀርብ አራት ዓመት ታስሮ ተለቀቀ፡፡
እሱ ሲታሰር የአምስት ወር ነፍሰጡር የነበረችውን ፍቅረኛውን ወደ አድዋ አክስቷ ቤት መሄዷን ወንድ ልጅም መገላገሏን ሰምቷል፡፡ ያለ ፍርድ አራት አመት በእስር ቤት ሲማቅቅ ቆይቶ ሲፈታ፣ ፍቅረኛውንም ልጁንም ፤ማግኘት አልቻለም፡፡ ከአባቱ ቤት ሲመለስ የፍቅረኛውን ፎቶ ይዞ የሞተ ያህል ወር ሙሉ ቤቱን ዘግቶ አለቀሰ፤ ከልቡም አዘነ፡፡ በልጃቸው ሁኔታ ግራ የተጋቡት አባቱ፤ ቀበሌ 07፣ በ250 ካሬ ሜትር ላይ ያረፈ አዲስ ቤት ሰርተው ሰጡትና ከወንድ ጋር መኖር ጀመረ፡፡
ይሁን እንጂ ቆንጆና ህፃን ባየ ቁጥር ይንሰፈሰፋል፡፡ የውስጥ በደሉን የማያውቁት ጓደኞቹ፣ “ቆንጆ አይቶ የማያሳልፍ ዛር አለበት” እያሉ ያሾፉበታል፡፡ በእስር ቤት ቆይታው የልብስ ስፌት ስራ ተምሮ ስለነበር ካንዱ የብትን ጨርቅ መሸጫ ሱቅ ተጠግቶ፣ ልብስ እየሰፋ መተዳደር ጀመረ፡፡ የልብስ ስፌት መኪና ለመግዛትና ለመነሻ የሚሆን ካፒታል ስላስፈለገው ነበር የአባቱን ቤት በባንክ ሲያስዝ፣ ለገ/ስላሴ ሃያ ሺ ብር ጉቦ የከፈለው፡፡
ሞጌው ሲወጣና ሲገባ እየየ እያለ ቢያስቸግራቸው አባቱ እግሩ ላይ ወድቀው የፍቅረኛውን ፎቶ ቀሙትና አርፎ ስራውን እንዲሰራ ቃል አስገቡት፡፡ እንኳን ሴት ወንድ በቁሙ የሚያሸና የነበረው ጀግና፣ ሁሉን ነገር ትቶ የአባቱን ቃል አክብሮ፣ የሆዱን በሆዱ አድርጎ መኖሩን ቀጠለ፡፡
የአንችናሉ የአረቄ ደንበኛ ከሆነ በኋላ በዝምታው ውስጥ አንዳች የሆነ በቀል አርግዞ እንደሚኖር ራሷ አንችናሉ ትጠራጠር ነበር፡፡ ምክንያቱም አልፎ ወደ ቤቷ በመጣ ቁጥር አዝማሪ ይዞ መጣና የውስጥ ብሶትን የሚገልፁ ግጥሞች ሲገጥም ያመሻል፡፡ በግጥሞቹ ውስጥ አንዳች የታመቀ ፍላጎት እንዳለበት አፍ አውጥታ ባትነግረውም ገምታ ነበር፡፡
ሞጌው ወረታው አንችናሉን ለውሽምነት የጠየቃት እንደ ፍቅረኛው ቆንጆ ሆና ስላገኛት ነበር፡፡ ነገር ግን እሺ አላለችውም። ምክንያቱም ያው የድሮ ስም ስላለ፣ የእሱ ናት ከተባለ ወደ ቤቷ ዝር የሚል አረቂ ጠጭ አይኖርም ብላ ሰግታ ነው፡፡ እሱ ግን ከአባቱ መሃላ በኋላ፣ እንኳን ዱላ ሃይለ ቃልም ተናግሮ አያውቅም፡፡ ውሽምነቷን እምቢ ብትለውም የአረቂ ደንበኝነቱ ግን አላቋረጠም፡፡ እንዲያውም ሳይነጋገሩ የሚተዛዘኑ --ጓደኛሞች ሆኑ፡፡ ወደ ቤቷ በመጣ ቁጥር ሲኖረው ከፍሎ፣ ሲያጣ ደግሞ ዱቤ ይጠጣል፡፡ ገንዘብ በኪሱ ካለው ቸር ነው፤ ከበር መልስ የሚጋብዝ፡፡
“ሮንዶች ባጋጣሚ ሰምተው በዋናው በር ሊገቡ ሲታገሉ በኋላው ዞሬ ለማምለጥ የዘየድሁት ዘዴ ነበር፡፡ የሞኝ መላ እንጂ፡፡… ግን ለምን እንዲህ እስከደማ መታኸኝ? ለምን እንደዚህ ጨከንክብኝ? እንዴትስ መጣህ?; አፏን እየጠራረገች አከታትላ ጠየቀችው፡፡
“ህፃኑን ብቻ ሳይሆን እኔንም አትምሪኝም ብዬ ስለሰጋሁ ነው የመታሁሽ፡፡ ወደዚህ ያመጣኝ ግን የለም ያልሽው የዚህ ህፃን አምላክ ነው፡፡ ይህን እንቦቃቅላ ጨቅላ ከመቀሰፍ፤ አንችን ከእድሜ ልክ እስር ሊያድናችሁ ነው አምላክ ባክኖ ያመጣኝ። ህፃናትን ከፊትም ከኋላም ሆኖ ከአደጋ የሚከላከል ጠባቂ መልአክ ስለአላቸው ነው በሩን ከፍተሽ እንድትተይው ያደረገሽ፡፡ ከገባሽ ይህ የእሱ ስራ ነው፡፡ ይህን ሁሉ ዘዴ የዘየድሽ ሰው ጠፍተቶሽ አይመስለኝም፡፡”
“እኔስ በልጅነቴ ኤደል እናቴን፣ አባቴን፣ እህቴን አጥቼ ብቻዬን የቀረሁት! እኔስ ህፃን አልነበርኩም? ለምን ለእኔስ ፈትኖ አልደረሰልኝም? እኔስ የእሱ ፍጡር አይደለሁም? ለምን ለእኔ ጠባቂ መላክ የለኝም?”
ስልጣን የያዘ ፓርቲ ነው። ብዙ ነገር ማድረግና አለማድረግ ይችላል። የስልጣኑ መነሻው፤ ከትናንት ወዲያ ይሆናል እንደ ቅርስ። የትናንት ውጤትም ነው እንደ ጥሪት።
“ያን እቅድ አሳክቻለሁ፤ ይሄን ግንባታ ጀምሬአለሁ። ያን ጥፋት አስወግጃለሁ፤ ለውጥ አምጥቻለሁ። ይሄን ችግር ቶሎ አጠፋለሁ” ብሎ መከራከር ይችላል። የትናንት ታሪኩን እንደማሳያ እየጠቀሰ፣የነገን ተስፋ ለማሳየትና ቃል ለመግባት ቢሞክር አይገርምም፡፡
“አገሬው ደህይቷል። ዋጋ እየናረ ነው፣ ኑሮ ተወዷል፤ ኢኮኖሚ ተናግቷል። ወጣት ሁሉ ስራ አጥቷል። ተመራቂዎች እንኳ እቤት ውለዋል። ብዙዎች በስደት በየበረሃው ቀርተዋል። ባህር በልቷቸዋል። መኖሪያ ቤት የለም፤ ታክሲና አውቶቡስ፣ ስንዴና ዘይት አይገኝም። ይሄ ሁሉ የመንግስት ጥፋት ነው” በማለት፤ ተቃዋሚ ፓርቲዎች፣ በደፈናው ገዥው ፓርቲ ላይ ውግዘት መከመር ይችላሉ።
ተቃዋሚ ፓርቲዎች ስልጣን ስላልያዙ፤ “ያን ሰርተን፣ ይሄን አሳክተናል” ብለው መከራከር አይችሉም። ነገር ግን “ጥፋት አይገኝብንም፤ በጭራሽ የለንበትም” በማለት፣ ሁሉንም አይነት ችግር በመንግስት ላይ ለመከመር የሚሞክሩ እንደሚኖሩ አያጠራጥርም። “አለማወቅ ከጭንቀት፤ አለመስራትም ከስህተትና ከጥፋት ያድናል!” እንደ ማለት ይመስላል። ቢሆን ግን፣ “ሁሉም ችግር የመንግስት ጥፋት ነው” በሚል ስሜት ገዢውን ፓርቲ ማስጠቆር አይከብዳቸውም። ማንም ቢሆን፣ በስራ መሃል፣ ጥፋት ይሰራል። ምንም ያልስራስ ፣ ጥፋት ሰርተሃል ይባላል?
መንግስት፣ “ሰላም አላሰፈነም። ህግ አላስከበረም። ሰዎች እየተገደሉ፣ ንብረታቸው እየወደመና እየተሰደዱ፤ ህጋዊ እርምጃ አልተወሰደም” የሚል የተቃውሞ ውግዘት እንደሚኖር አያጠያይቅም። በሌላ በኩል ደግሞ ፣ “ወታደሮችን አዘመተብን፤ ፖሊሶችን አሰማራብን፤ እከሌን አሰረ፣ እገሌን ከሰሰ። ለውጥ አምጥቻለሁ ቢልም፤ እንደድሮው እርምጃ እየወሰደብን ነው” በማለት ቢያወግዙ፤ ሰሚ አያጡም። መንግስት፣ ሕግ ቢያስከብር ባያስከብር፣ ይወገዛል። መስራትም አለመስራትም ያስኮንናል። “Damned if you do, damned if you don’t” ይባል የለ? ይሄ የመንግስት እዳ ነው።
“ድሮም ስልጣን ላይ ነበሩ። ዛሬም ስልጣን ላይ አሉ። ታዲያ የታለ ለውጡ?” በማለት በርካታ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ብልፅግና ፓርቲን መክሰሳቸውስ ይቀራል? መቼም፤ ብልጽግና ፓርቲ “ኢህአዴግ ሌላ እኔ ሌላ። አላውቀውም። አያውቀኝም” ብሎ አይከራከርም። ቢሞክርስ ያዋጣዋል? “የቀድሞው ኢህአዴግ የፈጸማቸው ጥፋቶች ላይ የለሁበትም። ጥፋቶቹንም አላውቅም ነበር” የሚል ምላሽም ብዙ አያስኬድም። ዋና ዋናዎቹ የኢህአዴግ ስህተቶች፣ ድብቅ ሴራዎችና ሚስጥራዊ ተንኮሎች አይደሉም። “የብሔር ብሔረሰብ ፖለቲካ”፣ በይፋ የተራገበ እጅግ መጥፎ ሃሳብ ነው እንጂ፣ በድብቅ የተሸበረ ሴራ አይደለም። መንግስት ኢኮኖሚውን በሰፊው ሲቆጣጠርና በብዛት ወደ ቢዝነስ ሲገባ፣ ብዙ ሃብት በብክነት እንደሚጠፋና ሙስና እንደሚስፋፋስ፣ ሚስጥር ነው? አይደለም። የመንግስት ፕሮጀክቶች በድብቅ የተወጠኑና የተጀመሩ አይደሉም፡፡ በጭብጨባና በድጋፍ ታጅበው የመጡ ናቸው። እንዲውም፤ አብዛኞቹ ፓርቲዎች፣ ትናንትም ዛሬም፣ አስተሳሰባቸው ከዚህ የተለየ አይደለም። መንግስት በሰፊው ወደ ቢዝነስ መግባቱን አያቃወሙም፤ እንዲውም ይደግፋሉ። እንዲያም ሆኖ፣በሃሳብ የተለያ ባይሆኑም፤ጥፋት ሁሉ የመንግስት ነው ብለው መከራከር አያቅታቸውም፡፡
በአጠቃላይ፣ “እኛ ንፁህ ነን፤ ለውጥ ያስፈልጋል” የማለት እድል አላቸው- ተቃዋሚ ፓርቲዎች። የተሻለ ሃሳብ ማቅረብና ማብራራት፣ የስራ ብቃታቸውንና ውጤታማነታቸውን ማስመስከር አይጠበቅባቸውም- በደፈናው፤ “ለውጥ ያስፈልጋል” ብለው ቢናገሩ፣ አነሰም በዛ ሰሚ ማግኘታቸው አይቀ ርም።
በሀገራችን ኢትዮጵያ በንጹሃን ዜጎች ላይ እየደረሰ ያለ አሰቃቂ ግድያ፣ የአካል መጉደል፣ ለዘመናት ከኖሩበት ስፍራ መፈናቀል እንዲሁም ያፈሩትን ሃብትና ጥሪት በአንድ ጀንበር አጥተው ለተረጅነት መዳረግ በየጊዜው የሚያጋጥም የተለመደ አሳዛኝ ክስተት ሆኗል፡፡ ይህንን በዜጎች እየደረሰ ያለውን አሰቃቂ ግድያ፣ የአካል መጉደል፣ መፈናቀልና ሃብትና ንብረታቸውን ማጣት እንዲቆም ለአዲሲቷ ኢትዮጵያ የጋራ ንቅናቄን ጨምሮ የተለያዩ ተቋማትና ግለሰቦች ደግመው ደጋግመው ቢያወግዙም በተቃራኒው ችግሩ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተባባሰ ይገኛል፡፡ እኛ ኢትዮጵያውያን ዕምነት፤ ባህል፣ ስነልቦና፣ ጋብቻ፤ ስራ፤ ጉርብትና ሌሎችም መስተጋብሮች ላንለያይ አስተሳስረውን ጠንካራ የአብሮነት ባህል የነበረን ህዝቦች ነን፡፡ ይህ የአብሮነት መስተጋብር በብዙ አጋጣሚዎች ፈተና ላይ የወደቀ ቢሆንም እስከ ዛሬዋ ቀን ድረስ አብረን እንድንጓዝ አድርጎናል፡፡ መሰረታዊ የዜጎችን ሰብዓዊ መብቶች ሳይሸራረፉ በማክበር የሁላችንም መኖሪያ የሆነችውን ሀገር አንድነት በማስጠበቅ፤ በመንግስት አስተዳደር ስርዓት ውስጥ ብዝኃነታችንን የሚያስተናግዱ የተለያዩ ፖሊሲዎችንና የህግ ማዕቀፎችን በማዘጋጀትና ለጋራ ጥቅም በማዋል፤ እስከ ዛሬ የነበሩንን ጠንካራ ልምዶች ይበልጥ በማጠናከር፣ ከድክመቶቻችን ና ስህተቶቻችን በመማር ብሎም በማሻሻል፣ በአብሮነት ሁሉም አሸናፊና ተጠቃሚ የሚሆንበት ስርዓት መዘርጋት ይቻላል ብለን እናምናለን። በእኛም ሀገር ይሁን በሌሎች ሀገራት ላይ ለሚከሰቱ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች የተለያዩ ምክንያቶች ቢኖሩም በአሁኑ ጊዜ የቆየ አብሮ የመኖር እሴቶቻችንን፣ በሀገራችን እየተከሰቱ ለምንመለከታቸው ከፍተኛ የንጹሃን ህይወት መቀጠፍ፣ መፈናቀልና የንብረት ውድመት የመብት ጥሰቶች ዋነኛው መንስዔ፣ የሀሰት ትርክት የወለደው ብሔር ተኮር የጥላቻ ፖለቲካ መሆኑ ጥርጥር የሌለው አሳዛኝ ሐቅ ነው፡፡ አሁንም መንግስትም ሆነ ሌሎች የሚመለከታቸው የፖለቲካ ባለድርሻ አካላት፣ በከፍተኛ የሃላፊነት ስሜት፣ ሀገራዊ ፍቅርና ቁርጠኝነት የአለም አቀፍ ሕግጋትን መሰረት ባደረገ መልኩ፤ ያለንበትን 21ኛውን ክ/ዘመን በሚመጥን በሰከነ
ስሜት በቅንነት በመነጋገር፤ መሬት ላይ ያለውን ብዙኃኑን ምስኪን የኢትዮጵያ ሕዝብ የሚመስል የፖለቲካ አስተዳደር ስርዓት ለመዘርጋት እስካልወሰኑ ድረስ በሁሉም የሀገራችን ወሰን ውስጥ ያሉ ዜጎቻችንን መሰረታዊ የሰብዓዊ መብቶች በዘላቂነት ማስከበር ከቶውንም አይቻልም። ሰብዓዊ መብቶች ባልተከበሩበት፤ የህግ የበላይነት ባልተረጋገጠበት፣ ሰላም ባልሰፈነበት ሁኔታ፤ የሀገርን ዕድገትና ለውጥ ዕውን ለማድረግ ማሰብ እጅግ አዳጋች ነው፡፡
ማምጣትም ከባድ ነው፡፡ በሀገራችን በየትኛውም ዘመን እንደ ህዝብ ተለይቶ የደላው ወይ ሌላውን የጨቆነ የለም፡፡ ይህንንም የተለያዩ የመንግስትና የፖለቲካ ድርጅቶች አመራሮች በተደጋጋሚ አስረግጠው የተናገሩት ዕውነታ ቢሆንም፣ በተቃራኒው በተዛባ የታሪክ አረዳድ ሆን ብለውም ይሁን በስህተት የፖለቲካ አጀንዳ ባደረጉ አካላት ምክንያት የተነሳ ምንም የማያውቁ ንጹሀን ወገኖቻችን ደም እንደ ጎርፍ እየፈሰሰ ንብረታቸው እየወደመ ይገኛል፡፡ ይህም የሀገር ህልውናን አደጋ ላይ በመጣል ወደ ከፍተኛ ግጭት፤ ሞት፤ መፈናቀልና ስደት፤ ብሎም ለውጭ ኃይሎች ወረራና ጥቃት ሊያጋልጠን ይችላል፡፡ ከአባይ ግድብ ጋር በተገናኘም ሆነ በቀጠናችን ካለ የሽብርተኝነት እንቅስቃሴ ይህ የማይሆንበት ሁኔታ ይኖራል ብለን አንገምትም፡፡ ስለሆነም በቅርቡ በእርስ በርስ ግጭት ሕዝባቸውን ለስደትና ሞት ከዳረጉ ሀገራት በመማር ከምን ጊዜውም በላይ ሀገራዊና ሕዝባዊ አንድነታችንን ማጠናከር የሚገባን ጊዜ ላይ እንገኛለን፡፡ መንግስት፣ ሕግና ስርዓት እያለ እንኳ በተገቢው መልኩ ማስቀረት ያልቻለውን የሰብዓዊ መብቶች ጥሰት በጦርነትና በስደት መካከል ደግሞ ምን ያህል የከፋ ሊሆን እንደሚችልና ለውርደት እንደሚዳርገን ማስተዋል ያስፈልጋል፡፡ ይህ ፖለቲካው የወለደው የዜጎች ማንነትን መሰረት ያደረገ ጥቃት፣ አይነቱን እየቀያየረ አንድ ጊዜ ሀይማኖትን ሌላም ጊዜ ብሔርን ወይንም አመለካከትንና አቋምን ሰበብ በማድረግ ይብዛም ይነስም ያልደረሰበትና ያልነካው
የሕብረተሰብ ክፍል የለም ማለት ይቻላል። የችግሩ ምንጭም የቅርብ ሳይሆን አስርት አመታትን የቆየና አሁን እየባሰ የመጣ ነው፡፡ በሀገራችን ይህ ሁሉ ቢሆንም እንደ ሕዝብ የሚገድልና እንደ ሕዝብ የሚያፈናቅል አላየንም፡፡ ለዚህም ጥቃት በሚደርስባቸው አካባቢዎች ያሉ ነዋሪዎች ተጠቂዎችን ለማዳን፤ ለማሸሽና ለመደበቅ ያደረጉት ወገናዊና ሞራላዊ መልካም ስራ ማስረጃ ነው፡፡
የፖለቲካው በቅንነት በመተማመንና በአንድ ሀገራዊ ስሜት አለመመራት ሁሉንም የሀገሪቱ ዜጎች በየትኛውም ስፍራ በእኩል ዓይን በማየት ለሰብዓዊና የዜግነት መብቶቻቸውን በሚያከብርና በሚያስከብር መልኩ ባለመመራቱ የተነሳ ችግሩን ከማቅለል ይልቅ በማወሳሰብ፡-
- በተለያዩ የሀገራችን ክፍሎች መሰረታዊ አቅርቦቶች ለምሳሌ እንደ ትራንስፖርት፤ መንገድ መዘጋት፤ ምግብ፤ ባንክ፤ ቴሌኮሚኒኬሽን አገልግሎት፣ መድሀኒት ወዘተ አቅርቦት በተደጋጋሚ ረዘም ላሉ ጊዜያት በመቆራረጥ
- ከዚህ ሁሉ በላይ በሰሜን ዕዝ የመከላከያ ሰራዊት ላይ የደረሰው ጥቃት፣ ችግራችን የደረሰበትን የአሳሳቢነት ደረጃ ፍንትው አድርጎ የሚያሳይ ነው። ለዚህ ጥቃት ዋንኛ መንስኤ ከሀገርና ከሰው ይልቅ ብሔርን ያስቀደመ የማንነት ፖለቲካ ውጤት ሆኖ እናገኘዋለን፡፡ ይህ አሳዛኝ ሁኔታ ዳግም እንደማይፈጠርስ ምን ማስተማመኛ አለን? ከብሄር፤ ከኃይማኖትና ከፖለቲካ ነጻ የሆነውን የመከላከያ ሰራዊት ከውስጡ የወጡ የራሱ ወገኖች ያጠቁት የብሔር ፖለቲካው ውጤት ነው፡፡ ይህም በቶሎ በታላቅ መስዋዕትነት በቁጥጥር ባይውል ኖሮ፣ የሀገራችንን ሉዓላዊነት የሚገዳደርና ከዚህ የከፋ ቀውስ የሚያስከትል እንደነበረ መረዳት አያዳግትም፡፡ ችግሩ ላይ ብቻ ሳይሆን የችግሩ መንስዔ ላይ አተኩረን ለመስራትና ለማስተካከል ከዚህ በላይ ምን ምክንያትና ምቹ ጊዜ እየጠበቅን ነው? ምንስ እስኪፈጠር ነው ለውሳኔ የምንዘገየው? በየቀኑ ክቡር የሰው ነፍስ በአሰቃቂ ሁኔታ እየተቀጠፈ እያለ የሞተው ወይም ገዳይ ከኛ ነው ከነሱ ነው እያሉ የፖለቲካ ቁማር ከመጫወት ሁላችንንም እንደ ሀገር ከሰውነት ከፍታ ያወረደንን የጥላቻ ፖለቲካ በመመካከርና በማሻሻል የተሻለ ስርዓትን ለትውልድ እናቆይ፡፡
በጎንደር ከተማ ከጥምቀት በፊት ባለው አንድ ሳምንት የሚካሄደውና ዘንድሮ ለ10ኛ ጊዜ የሚከበረው የባህልና ኪነ-ጥበብ ሳምንት በጎንደር ከተማ እምደሚካሄድ የጎንደር ከተማ ባህል ማዕከል ደይሬክተር አቶ ገብረማሪያም ይርጋ አስታወቁ፡፡
ጥምቀት ሀይማኖታዊ በዓል ቢሆንም ጥምቀትን ለመታደም ወደ ጎንደር የሚመጣው ቱሪስት የጎንደርን ታሪክ፣ባህላዊ ትውፊትና ኪነ-ጥበብ እግረ መንገዱን አይቶ እንዲመለሰ ታስቦ ለ10 ዓመት በፊት ከጥምቀት በፊት እነዚህን ትውፊቶች የሚያሳይ የባህል ሳምንት መጀመሩን ያስታወሱት ዳይሬክተሩ ዘንድሮም ለ10ኛ ጊዜ በተለያዩ ባህላዊና ኪነ-ጥበባዊ ዝግጅቶች የባህል ሳምንቱ በድምቀት ይካሄዳል ብለዋል፡፡
በዚህ የባህል ሳምንት ከሚካሄዱት ባህላዊና ኪነ- ጥበባዊ ክንውኖች ውስጥ የሲራራ ንግድ ምንነትና ታሪክ፣ ግጥም በመሰንቆ፣ አዝማሪ ማርቺንግ ባንድ፣ ከ250 ዓመት በፊት የእነ አፄ ፋሲልና ሌሎች ነገስታቶች አኗኗር፣ አለባበስና ሌሎች ስርዓቶችን የሚያሣይ ”ህይወት በአብያተ መንግስታት የተሰኘ ቅንጭብ የጎዳና ላይ ትርኢት፣ የአፄ ቴዎድሮስ 202ኛ የልደት በዓልና ሌሎች ባህላዊና ኪነ-ጥበባዊ ዝግጅቶ እንደሚቀርቡ አቶ ገብረ መማሪያም ይርጋ ጨምረው ገልጸዋል፡፡
እነዚህ ዝግጅቶች በከተማው በሚገኙ የኪነ ጥበብና የባህል ቡድኖች የሚከናወኑ ሲሆን ከፍተኛ ዝግጅት አየተደረገባቸው እንደሆነ ገልፀው ጥምቀትን ለመታደም ያቀደ ሰው ቀደም ብሎ ወደ ከተማው በመምጣት እነዚህን የኪነ-ጥበብ ዝግጅት እንዲታደም ግብዣ አቅርበዋል፡፡
ልዑል አልጋ ወራሽ በግቢያቸው ውስጥ ላቆሙት የመፃህፍት ማተሚያ ቤት ዲሬክተር ያደረጉት አቶ ገብረ ክርስቶስ ተክለ ሀይማኖት ስራውን ለማስፋፋት እጅግ ይተጋ ነበር፡፡
በዚህም ዘመን ማተሚያ ቤቱ አንድ ሳምንት ጋዜጣ እያተመ ቢያወጣ፣ ለኢትዮጵያ ጠቃሚ መሆኑን በመግለፅ፣ ለልኡል አልጋ ወራሽ ሀሳብ አቅርቦ እያስታወሰ ቆይቶ ነበርና ስለፈቀዱለት ስራውን ለመጀመር ይሰናዳ ጀመር፡፡ በዚሁም ጊዜ ለጋዜጣው ፅህፈት የአማርኛ ችሎታ ያለው አንድ ሰው ይታዘዝልኝ ብሎ ልዑል አልጋ ወራሽን ስለ ለመነ፣ እኔን የእልፍኝ አሽከሩ ልጅ በልሁ ደገፉ ፈልጎ አስጠርቶ፣ የጋዜጣ ስራ ፀሀፊ እንድትሆን ከልዑልነታቸው ታዘሀል ብሎ አስታወቀኝ። ቀጥሎም ወደ አቶ ገብረ ክርስቶስ ወስዶ አጋጠመኝና ስራውን ተረክቤ እሰራ ጀመር። የጋዜጣው ዋጋ በኢትዮጵያ ውስጥ በዓመት አምስት ብር ሲሆን ለውጭ አገር ግን በዓመት ሰባት ብር ሆኖ ተወሰነ፡፡
ከዚህ በኋላ የጋዜጣው ስም ምን ተብሎ እንደሚሰየምና በምን ቀን መውጣት እንደሚገባው፣ የስራውንም አጀማመር በማጥናት ሀሳብ በማቅረብ ሶስት ሳምንት ያህል አለፈ፡፡ በመጨረሻም ልዑል አልጋወራሽ ጋዜጣውን “ብርሃንና ሰላም” ብለው ሰየሙትና የመጀመሪያው ጋዜጣ ታህሳስ 23 ቀን 1917 ዓ.ም ሀሙስ በ4 ገጾች ታትሞ ወጣ፡፡ ከዚያም ቀጥሎ በየሣምንቱ ሀሙስ ሀሙስ የሚታተም ሆነ፡፡
በመጀመሪያው ቁጥር ጋዜጣ ዳሬክተሩ አቶ ገብረ ክርስቶስ፣ ስለ ብርሀንና ስለ ሰላምታ ሐተታ በመስጠት የጻፈ ሲሆን እኔም ዋና ጸሀፊውም በበኩሌ ወደ ጅሩ ሄጄ ሳለ ስለአየሁት አዝመራ ሀተታ በመስጠት ጽፌ አቀረብሁ፡፡ አርእስቱ “ስለ ዘንድሮ አዝመራ ከሀገር ውስጥ የመጣልን ወሬ” የሚል ሆኖ “ጅሩ በሚባል አገር ነጭ ስንዴና ጥቁር ስንዴ፣ ባቄላና ተልባ ሽንብራና ጓያ ይበቅልበታል” እያለ የሚቀጥል ነበር፡፡
የራስ ስዩም ባለቤት ወይዘሮ ተዋበች ሚካኤል (የንጉስ ሚካኤል ልጅ) ጥር 12 ቀን አዲስ አበባ ላይ ስለሞቱ ሬሳቸው ወደ ደብረ ሊባኖስ ተወስዶ በአያታቸው በወይዘሮ ባፈና መቃብር ቤት ተቀበረ፡፡ ሐዘንተኞቹም ከተመለሱ በኋላ ጃንሜዳ ላይ ድንኳን ተተክሎ ጥር 16 ቀን ውሎ ሆነና የለቅሶው ስነ ስርዓት ከፍ ባለ ሁናቴ ተፈፀመ፡፡
የሥርአቱ ዝርዝር ጥር 21 ቀን ታትሞ ወጥቶ ነበርና ጋዜጣው ለመኳንንትና ለሀዘነተኞቹ በነፃ ታድሎ ብዙዎች ስለ አነበቡት የጋዜጣው ዝና በሁሉም ዘንድ የታወቀ ሆነ፡፡ ከዚህ በኋላ የጋዜጣው አንባቢና የማህበረተኞቹ ቁጥር እያደገ ይሄድ ጀመር፡፡
መደመጥ እንጂ ማዳመጥ ግብሬ አይደለም ብሎ በእብሪት የሚፏልል ከሃዲ፤ የጥፋት ሜዳውን ጨርሶ ገደል ሲገባ ማየት የጥጋብን መጨረሻ አስገራሚ ያደርገዋል፡፡ ጥጋብ ልብ ሲነሳ፣ ጆሮ ለልቦና ዕውነት ማቀበሉን እየተወ፣ ከሃዲዎችን ዳፍንታም እንደሚያደርግ በተደጋጋሚ ተረጋግጧል። በክህደት የሰከረ አዕምሮ መዘዝ በሚያስከትል ዝባዝንኬ ነገር እየተወጠረ የጥፋት ክንድ ሲበረታ፣ ፈጥኖ የሚመጣው ውድቀት መሆኑንም ዓለም እልፍ አዕላፍ ጊዜ ተመልክቷል፡፡
ውድቀት በውርደት ሲታጀብና ክህደት ሲታከልበት ደግሞ ቅሌት በአደባባይ ገሀድ ይወጣል። የዚህን ዕውነትነት ለማረጋገጥ ከትህነግ ጁንታ ወዲያ ማመሳከሪያ መፈለግ አያሻም።
ጁንታው ገና ከፍጥረቱ የተንጋደደ በመሆኑ ከአጋንንት መንገድ በጊዜ መውጣት ተስኖት በጥፋት ሲባዝን የኖረበት የሴራ ዕድሜ አብቅቶ እንጦሮጦስ ቢወርድም፣ ክህደቱን ይቅር የሚል ሰውና ሰውነት አይኖርም፡፡ በሴራና በዝርፊያ የጠበደለ ጁንታ፣ ከአገር ትከሻ ላይ ሲወርድ፣ አንገት ቀና እያለ የእፎይታ ትንፋሽ ሠማይ ምድሩን ቢያወድም፣ በየማዕዘኑ ያፈሰሰው የንፁሃን ደም ቦይ እየሠራና ለግፍ ማስረጃ የሚሆን ደለል እየተወ የወረደበት ጥፋት የታሪክ ጉድፍ እንደሆነ ይኖራል፡፡ የዘረፈውን ሀብት ዓይነትና መጠን ለማስላት ቁጥር ከትሪሊዮን የዘለለና ለሁሉም ተግባቦት የማይመች አቅም ባይኖረውም ቅሉ አግበስባሽነቱ ሊደበቅ አይችልም፡፡
አገርና ህዝብ ጠል በሆነ እሳቤውና ድርጊቱ አገር የመራበት አበቅቴም፣ የመጀመሪያው የምድር ጉድ ሊያደርገው እንደሚችል ታዛቢዎች ይናገራሉ፡፡ የክህደቱ ዓይነትና መጠን ለምድር መምረሩ ደግሞ ከምንም የባሰ ሆኗል፡፡ ህዝብን እየፈጀና እያስፈጀ፣ ታሪክን እያደበዘዘና እየፋቀ፣ አገር ማፍረስን ግብ አድርጎ ቀንና ሌሊት የሚያሴር ብልሹ ቡድን፣ አገር እመምራት መንበር ላይ ያን ያህል ጊዜ ተጎልቶ መቆየቱ ጉድ ካላሰኘ፣ ጉድ የሚያሰኝ ነገር የለም ወደሚል ይወስዳል፡፡
ባገሩ ሠማይ ሥር በወገኑ መሃል የድካም ውሎውን በእንቅልፍ ተሻግሮ የአገር ጋሻነት ክቡር ሥራውን ማለዳ ሊቀጥል የነበረን ጀግና፣ ነግቶለት ለአዲስ ቀን ሳይበቃ ለአሞራ መዳረግ ከክህደትም በላይ የሆነ አረመኔያዊ ድርጊት ነው፡፡ ከዚሁ የተነሳ ኢትዮጵያውያን እናቶች ውስጣቸው በሃዘን እየተገመሰ ሳግ ይተናነቃቸዋል እንጂ የክህደቱን ክፋት እንዲህ ነው ብለው የሚገልጹበት ቃል አላገኙለትም፡፡
ታሪክ በረጅም ጉዞው ውስጥ ለሰው ልጅ ያላሳየው ክህደት ሲከሰት ቋንቋ የመግለፅ አቅም ቢያጥረው አይገርምም፡፡ ቋንቋ እሾትንና ድርጊትን መግለጫ መማሪያ እስከሆነ ድረስ ከዚህ ቀደም እንኳንስ ሊደረግ ሊታሰብ የማይችል ሰይጣናዊ ክህደት ሲፈጸም፣ የመግለፅ አቅመቢስ ሆነ ማለት አገር የተካደችበትንና የተመታችበትን በትር ልክ አለመረዳት ይሆናል፡፡ ኢትዮጵያ የራሷ ልጆች የአጋንንት ባለሟል ሆነው፣ ክንዷ እንዲዝልና አጥሯ እንዲፈርስ ያደርጋሉ፣ ፃዕዳ ታሪኳ ጥላሸት እየተደፋበት ጥቀርሻ ይለብሳል፣ ክህደት ባሰከረው አራሙቻ ዳዋ የመልበስ አደጋ ይደቀንባታል ተብሎ አይታሰብም ነበር፡፡
ይሁንና አገርና ህዝብ ጠል ከሆነና በሴራ ከተሸበበ ድፍርስ አዕምሮ ሰው-ጠቀም ውጤት መጠበቅ ዘበት ነበር፡፡ የትህነግ ጁንታም የዚሁ ልክፍተኛ ሆኖ ዕድሜ ልኩን ናውዟል፡፡ ሠላም እርሙ ስለሆነ ቃሉን መስማት አይሻም ነበር። የሞትና የውድመት ዜና የዙሪያ ገባውን አየር ካላሞቀው ህመም የሚበረታበት በሽተኛ ነበር፡፡ ለዚህም ነው ጁንታው ለሠላም የቆሙ ትላልቆች ጫማው ሥር ወድቀው ሲለምኑት ትናንሽ የመሰሉት። “ሠላም ከሌለበት እየመጣችሁ ሠላሜን አትንሱኝ” እያሉ ልክ በሌለው መታበይ የተኮፈሰውም ክህደትን በመተማመን ነበር፡፡ አዎ! ጁንታውማ አገራችንን አፍርሶ፣ አገራቸውን ወዳላፈረሱ የመሰደድ ዘግናኝ ውርደት ደግሶልን ነበር፡፡ ሆኖም እብሪት ወደ ትቢያነት ሲቀየር የነገሮች ፍጥነት አስገራሚ ሆኗል፡፡
ሌላው ደግሞ ሞት ለነዚህ እኩያን ተመጣጣኝ ቅጣት ይሆናል ብሎ ማመን ፍርደ ገምድልነት መሆኑ ነው፡፡ ዕድሜ ልካቸውን ሴራና ክህደት ያነወዛቸው፣ ሃሣባቸው ያረጠና ውሏቸው የጀዘበ አጁዛዎች፣ በሞት ቢቀጡ ምንም እንዳልሆኑ ይቆጠራል እንጂ ብይን ነው ሊባል አይችልም፡፡
የምር እንነጋገር ከተባለ፣ ሁሉም የሚሞተውን ሞት፣ አገር ለገደሉ ከሃዲዎች ቅጣት ነው ቢባል ፌዝ ይሆናል፡፡ የላይ ቤቱን የሲኦል ቅጣት ታሳቢ በማድረግ ከሆነ፣ ምድር ላይ ላጠፉትና ምድርን ላጠፋት ቅጣት የሚሆን ብይን ነው የአገር እሾት፡፡
ለማንኛውም እንደ ጁንታው ክህደት፤ ግፍ የተስተናገደባት ምድር፣ እሳተ ገሞራ አለመትፋቷና የህዝብ ቁጣ ረመጥ ሆኖ ጁንታውን በማቃጠል ብቻ ማብቃቱ፣ ትዕግሥት የተወራረሰበት አገር መሆኑን ያሳያል፡፡
በ2020 የፈረንጆች አመት በአለም ዙሪያ በፖለቲካው፣ ኢኮኖሚውና ማህበራዊው ዘርፍ የተከሰቱ ቁልፍ ጉዳዮችን መራርጠው የቃኙት መገናኛ ብዙሃኑ፣ “የአመቱ የአለማችን ዋነኛ ጉዳይ ምን ነበር?” ለሚለው ጥያቄ እንደ ዘንድሮ በአንድ ድምጽ ተመሳሳይ መልስ ሰጥተው እንደማያውቁ ተነግሯል - “ኮሮና”፡፡
አለማችን ከምንም ነገር በላይ በኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ሳቢያ ከዳር እስከ ዳር በቀውስ እየተናጠች በጭንቅ ውስጥ ሆና በሸኘችው 2020 ከተፈጸሙት ሌሎች እጅግ በርካታ አሳዛኝና አስደሳች፣ ተስፋ ሰጪና ተስፋ አስቆራጭ፣ አስጨናቂና አዝናኝ ጉልህ ክስተቶችና ሁነቶች መካከል፣ መገናኛ ብዙሃን በቀዳሚነት የጠቀሷቸውን መራርጠን እነሆ ብለናል!
የጎርጎሪሳውያንን የዘመን አቆጣጠር የሚከተሉ የአለማችን አገራት፣ አዲሱን አመት 2020፤ በርችትና በፈንጠዝያ በመቀበል ላይ ሳሉ፣ ከወደ ቻይና እንደዋዛ ለተሰማው ነገር እምብዛም ጆሮ የሰጠው አልነበረም። የተቀረው አለም በቻይናዋ ሁዋን ግዛት የታየው እንግዳ ጉንፋን መሰል ህመም ጉዳይ፣ የሁዋንና የቻይና ጉዳይ ብቻ እንዳልሆነ በቅጡ ይረዳና ይደነግጥ ዘንድ ወራት መፈራረቅ ነበረባቸው፡፡
የአለም የጤና ድርጅት ጉዳዩን ሲያድበሰብስ ቆይቶ፣ መጋቢት ወር ላይ ኮሮና ቫይረስ አለማቀፍ ወረርሽኝ መሆኑን ማወጁንና ድንበር ሳያግደው በመላው አለም መሰራጨቱን፣ በቫይረሱ የሚያዙና ለሞት የሚዳረጉ ሰዎች ቁጥር ነጋ ጠባ ማሻቀቡን ተከትሎ ግን፣ አገራት ከምንም ነገር በላይ ኮሮናን ዋነኛ አጀንዳቸው ማድረጋቸውና ድንበር ከመዝጋት አንስቶ ወሳኝ እርምጃዎችን ለመውሰድ መጣደፋቸው አልቀረም፡፡
ቀን ከቀን እየተስፋፋ የአለምን ንግድና ኢኮኖሚ ክፉኛ እያናጋና በቀውስ ማዕበል እየናጠ ከፍተኛ ጥፋት ማድረሱን የቀጠለው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ፣ ድሃና ሃያላን ብሎ ሳይለይ የአለም አገራትን በማዳረስ፣ ከ80 ሚሊዮን በላይ ሰዎችን አጥቅቶ ከ1.7 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑትን ደግሞ ለህልፈተ ህይወት የዳረገበት ክፉ አመት ነበር - 2020።
በአሜሪካ የምርጫ ታሪክ ታይተው የማይታወቁ አዳዲስ ክስተቶችና ውዝግቦች የተስተናገዱበትና የባይደንን እና የትራምፕን ትንቅንቅ አለም በግርምትና በትኩረት የተከታተለበት የ2020 የአሜሪካ ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ፣ ከአመቱ አይረሴ ፖለቲካዊ ክስተቶች መካከል አንዱ ሆኖ ማለፉን መገናኛ ብዙሃን ዘግበዋል፡፡
አንዳቸው በሌላኛቸው ምርቶች ላይ ተራ በተራ ከፍተኛ ቀረጥ በመጣልና የንግድ ማዕቀብ በማድረግ አመቱን የገፉት የአሜሪካና የቻይና ውጥረት ከአመቱ አነጋጋሪ ጉዳዮች አንዱ ሲሆን፣ እንግሊዝ አመታትን ከፈጀ ድርድር በኋላ ከአውሮፓ ህብረት አባልነቷ መውጣቷም ሌላኛው የአመቱ ጉልህ ክስተት ነው፡፡
የፈረንጆች አዲስ አመት 2020 በጠባ በሶስተኛው ቀን ኢራን በጀግንነቱ የምትኮራበትና የምትመካበት ቁልፍ የጦር መሪዋ ጄኔራል ቃሲም ሶሊማኒ፣ ባግዳድ ውስጥ ከአሜሪካ በተፈጸመበት የድሮን ጥቃት መገደሉንና ቴህራን የአጸፋ የበቀል እርምጃ እወስዳለሁ ብላ ከመዛት አልፋ ከቀናት በኋላ የዩክሬንን የመንገደኞች አውሮፕላን በስህተት መትታ መጣሏን፣ በዚህም 176 ሰዎችን ለሞት መዳረጓንና በአገራቱ መካከል ውጥረት መካረሩን ተከትሎ፣ “3ኛው የአለም ጦርነት ሊጀመር ነው” የሚል ስጋት መፈጠሩም ከአመቱ ተጠቃሽ የፖለቲካ ትኩሳቶች አንዱ ነበር፡፡
ፕሬዚዳንት ትራምፕን ከስልጣን ለማንሳት (ኢምፒች ለማድረግ) የተጀመረው ሙከራ ከጫፍ ደርሶ የከሸፈበት 2020፣ የሰሜን ኮርያው ፕሬዚዳንት ኪም ጁንግ ኡን ከአደባባይም ሆነ ከቴሌቪዥን መስኮት ራቅ ብለው መሰንበታቸውን ተከትሎ፣ ከእስያ አልፎ ወደተቀረው አለም የተናፈሰው #ሰውዬው ከዚህ አለም በሞት ተለይተዋል# የሚል ድንገተኛ መረጃ ለሁለት ሳምንታት ያህል ሲያነጋግር ቆይቶ፣ ንፋስ ያመጣው ወሬ መሆኑ የተረጋገጠበት አመትም ነበር፡፡
ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ የንግድ ግንኙነት ክፉኛ የተስተጓጎለበትና በርካታ ኩባንያዎች ስራ ለመፍታት የተገደዱበት የፈረንጆች አመት 2020፣ የአለማችን ኢኮኖሚ እድገት በ4.4 በመቶ ያህል የቀነሰበት እንደሆነ አለማቀፉ የገንዘብ ተቋም ያስታወቀበት የቀውስ አመት ሲሆን፣ አለማችን በኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ሳቢያ በመጪዎቹ አምስት አመታት፣ በድምሩ 28 ትሪሊዮን ዶላር ያህል እንደምታጣም አስታውቋል፡፡
ከኮሮና ጋር በተያያዘ ከ150 በላይ አገራት የጉዞ እገዳዎችንና የእንቅስቃሴ ገደቦችን በጣሉበት ያለፈው የፈረንጆች አመት 2020፣ የቱሪዝም መስኩን ጨምሮ የተለያዩ የኢኮኖሚው መስክ እንቅስቃሴዎች በእጅጉ መስተጓጎላቸውንና በቢሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎችም ከስራ ገበታቸው መፈናቀላቸውን መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ አመቱ ለነዳጅ አምራች አገራት ወይም አምራች ኩባንያዎች መልካም እንዳልነበር የሚያስታውሱ ዘገባዎች፣ የነዳጅ ፍላጎት በከፍተኛ ሁኔታ መቀነሱን ተከትሎ በአንዳንድ አገራት የነዳጅ ዋጋ አሽቆልቁሎ እንደነበርም ይገልጻሉ፡፡
በርካታ የአለማችን ግዙፍ ኩባንያዎች ለኪሳራ በተዳረጉበትና ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ሰራተኞቻቸውን ባሰናበቱበት ያለፈው አመት፣ የመድሃኒት አምራቾችንና የቴክኖሎጂው ዘርፍ ኩባንያዎችን ጨምሮ አንዳንድ ኩባንያዎች ግን በተለየ መልኩ ጠቀም ያለ ገቢ ያገኙበት እንደነበር የሚያስታውሱ ዘገባዎች፤ አፕል፣ ማይክሮሶፍት፣ አማዞን፣ አልፋቤትና ፌስቡክ በአመቱ በድምሩ 12 ትሪሊዮን ዶላር ያህል ተጨማሪ ሃብት ማፍራታቸውንም ለአብነት ያነሳሉ፡፡
በመጋቢት ወር መጨረሻ ላይ በነጭ አሜሪካውያን ፖሊሶች መንገድ ላይ ጭካኔ በተሞላበትና በአሰቃቂ ሁኔታ የተገደለው የ46 አመቱ አፍሪካ አሜሪካዊ ጆርጅ ፍሎይድ ጉዳይ፣ መላ አሜሪካን በተቃውሞ ማዕበል ከማጥለቅለቅ አልፎ “ብላክ ላይቭስ ማተር” ለተሰኘው አለማቀፍ የጸረ-ዘረኝነትና የቀለም መድልዖ ንቅናቄ መፈጠር ሰበብ የሆነ የአመቱ አነጋጋሪ ክስተት ነበር፡፡
አምባገነን አገዛዝ ያንገሸገሻቸው እንዲሁም ነጻና ፍትሃዊ ምርጫ የናፈቃቸው ቤላሩሳውያን አደባባይ ወጥተው ጎዳናዎችን ያጥለቀለቁበት ተቃውሞ፣ ለወራት የዘለቀው የሆንግ ኮንግ ተቃውሞ፣ በቬንዙዌላው ፕሬዚድንት ኒኮላስ ማዱሮ ላይ ያነጣጠረው የአደባባይ ተቃውሞና በህንድ አዲሱ የዜግነት ህግ የቀሰቀሰው ተቃውሞ በአመቱ በተለያዩ የአለማችን አገራት ከታዩ በርካታ የተቃውሞ እንቅስቃሴዎች መካከል የሚጠቀሱ ናቸው፡፡
ባለፉት 12 ወራት ከኮሮና ቫይረስ የእንቅስቃሴ ገደቦችና ሌሎች እገዳዎች ጋር በተያያዘ ተቃውሞዎች ከተቀሰቀሱባቸው የአለማችን አገራት መካከልም፣ ቦሊቪያ፣ እስራኤል፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ሰርቢያ፣ ኡጋንዳ፣ ብራዚልና ማላዊ ይገኙበታል፡፡
ክርስቲያን ኤይድ የተባለው አለማቀፍ ግብረ ሰናይ ተቋም ያወጣውን አመታዊ ሪፖርት ጠቅሶ ዘ ጋርዲያን እንደዘገበው፣ በ2020 የፈረንጆች አመት በተለያዩ የአለማችን አገራት የተከሰቱት ዘጠኙ እጅግ አደገኛ የተፈጥሮ አደጋዎች እያንዳንዳቸው 5 ቢሊዮን ዶላር የሚደርስ ጥፋት አስከትለዋል፡፡
ምስራቅ አፍሪካን ክፉኛ ሲያስጨንቅ የከረመውና 8.5 ቢሊዮን ዶላር የሚደርስ ጥፋት ያስከተለው የበረሃ አንበጣ መንጋ፣ በአሜሪካዎቹ ግዛቶች ካሊፎርኒያ፣ ኦሪገንና ዋሽንግተን ተከስተው ከ5 ሚሊዮን ሄክታር በላይ ደን ያወደሙት እሳቶች እንዲሁም በአውስትራሊያ የተከሰቱትና ከአንድ ቢሊዮን በላይ የዱር እንስሳትን ለሞት የዳረጉት የደን ቃጠሎዎችም በአመቱ ከተከሰቱ እጅግ አደገኛ የተፈጥሮ አደጋዎች መካከል ይገኙበታል፡፡
በፓኪስታን ከ410 በላይ ሰዎችን፣ በደቡብ ሱዳን ደግሞ 138 ሰዎችን የገደለውና በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎችን ተጎጂ ያደረገው የወንዝ ሙላትና ሃይለኛ ዝናብ ያስከተለው የጎርፍ አደጋም፣ ከፍተኛ ጉዳት ካደረሱ የአመቱ የተፈጥሮ አደጋዎች ተርታ እንደሚሰለፉ ተነግሯል፡፡
በአመቱ በመላው አለም ከተከሰቱት አስደንጋጭ አደጋዎች መካከል፣ በነሃሴ ወር መጀመሪያ ላይ በሊባኖስ መዲና ቤሩት የተከሰተውና ከ200 በላይ ሰዎችን ለሞት፣ 6 ሺህ 500 ያህል ሰዎችን ለመቁሰል አደጋ የዳረገውና ከ300 ሺህ በላይ ሰዎችን ከመኖሪያቸው ያፈናቀለው አሰቃቂ ከባድ ፍንዳታ አንዱ ነበር፡፡
ብዙዎች ለኪሳራ የተዳረጉበት ያለፈው አመት ለአማዞን ኩባንያ መስራች አሜሪካዊ ቢሊየነር ጄፍ ቤዞስ የበዛ ትርፍ ያካበተበትና ታሪክ የሰራበት ልዩ አመት ነበር፡፡ የኩባንያቸው አማዞን የአክሲዮን ዋጋ በአንድ ቀን በ2 በመቶ መጨመሩን ተከትሎ አጠቃላይ የተጣራ ሃብታቸው 204.6 ቢሊዮን ዶላር የደረሰላቸው የ56 አመቱ የአለማችን ቁጥር አንድ ቢሊየነር ጄፍ ቤዞስ፣ ከ200 ቢሊዮን ዶላር በላይ የተጣራ ሃብት በማፍራት በአለማችን ታሪክ የመጀመሪያው ባለጸጋ በመሆን አዲስ ታሪክ የሰሩት፣ ብዙዎች በኪሳራ በተመቱበት ያለፈው የፈረንጆች አመት 2020 ነበር፡፡
የአለማችንን ከተሞች የኑሮ ውድነት ሁኔታ በመገምገም በየአመቱ ሪፖርቱን ይፋ የሚያደርገው ዘ ኢኮኖሚስት መጽሄት በበኩሉ፣ የስዊዘርላንዷ ዙሪክ፣ የፈረንሳዩዋ ፓሪስና የቻይናዋ ሆንግ ኮንግ የአመቱ የአለማችን እጅግ ውድ ከተሞች መሆናቸውን አስታውቋል፡፡
በቴክኖሎጂው ዘርፍ ከሚጠቀሱ የአመቱ ጉልህ አለማቀፍ ክስተቶች መካከልም፣ የእንግሊዙ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ለንደን፣ ተመራማሪዎች በአለማችን የኢንተርኔት ፍጥነት ያስመዘገቡት አዲስ የአለም ክብረ ወሰን አንዱ ሲሆን፣ በአንድ ሰከንድ 178 ቴራባይት መጠን ያለው መረጃ ማስተላለፍ የሚያስችለው ይህ አዲስ የምርምር ውጤት፣ ከዚህ በፊት በክብረ ወሰንነት ተይዞ ከነበረው የኢንተርኔት ፍጥነት በ20 በመቶ ያህል እንደሚበልጥ ተነግሯል፡፡
በ2020 በተለያዩ የሙያ መስኮች ታዋቂነትን ያተረፉ ከዚህ አለም በሞት የተለዩ የአለማችን ዝነኞችን ገቢ ይፋ ያደረገው ታዋቂው ፎርብስ መጽሄት፣ እውቁ የፖፕ ሙዚቃ አቀንቃኝ ማይክል ጃክሰን በ48 ሚሊዮን ዶላር ገቢ 1ኛ ደረጃን መያዙን ከሳምንታት በፊት አስታውቋል።
አመቱ ሊጠናቀቅ የአንድ ሳምንት ጊዜ ብቻ ሲቀረው አለማቀፉ የጋዜጠኞች መብት ተሟጋች ድርጅት ሲፒጄ ይፋ ያደረገው ሌላ መረጃ ደግሞ፣ 2020 በመላው አለም ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ጋዜጠኞች የታሰሩበት እንደነበርና በአለም ዙሪያ በድምሩ ከ274 በላይ ጋዜጠኞች በስራ ገበታቸው ላይ ሳሉ ለእስር እንደተዳረጉ የሚያስታውስ ነው፡፡
ሁሉንም ነገር ለብ ለብ አድርገን አንችለውም፤ ጠለቅና ጠበቅ ማለት አለብን። ቢያንስ ታሪክና ባህል ያለን ህዝቦች ነን። ማንም ወራሪ ይወረን ዘንድ እድል የለውም። ድህነት የኛው ነው። ጠላት ድህነትን ወሮ ምን ያገኛል።
ከሰሞኑ ተስፋዬ ገሰሰን ያህል ታላቅ ሰው አጥተናል። በኛ ስሜት ባንዲራችን ዝቅ ብሎ ብንሸኘው በወደድን፤ የሀገር ባንዲራ ነውና! ስለምናውቃቸው ሰዎች ልብ ለልብ እንወያይ፣ ልብ ለልብ እንተያይ፣ ልብ ለልብ እንተዋወቅ፡፡ መጀመሪያ ግን እንወቅ፡፡ ለፍቅርና ለእውቀት ቅድሚያ ያልሰጠ፣. ህይወትን ማሸነፊያውን መንገድ አያውቅም።
ደራሲ አፈወርቅ ገ/ኢየሱስ በአፄ ምንይልክ መጽሐፋቸው፤ አንድ ጎራዴ ያሟቀለና የመሸበት ደበንአንሳ ያሟቀለ እከካም ወታደር፣ በባላገሩ ልጅ ተሰሪ ገብቶ፣ የዚያን ባላገር ውብ ልጅ አየ። ከዚያም #ይህቺ እህትህ ስንት አመቷ ነው?# ሲል ጠየቀው፡፡ ባላገሩም እድሜዋን ተናገረ። ያም ቅማላም ወታደር ሚስቱን ይዞበት አደረ። ባላገሩም ፡-
ይህ አይነቱ ሁኔታ ዛሬ ባለመኖሩ ፈጣሪን ማመስገን ይገባናል። በጥንቱ መግለጫ፤ በጫጫታ የፈረሰች ሀገር ብትኖር የመጽሐፍ ቅዱሷ ኢያሪኮ ብቻ ናት ተብሎ ነበር። አብዮታዊ ኢትዮጵያ እንጂ የምትፈርስ ኢያሪኮ የለንም። ተብሎም ነበር።
እኛ ደግሞ #በጅብ ጅማት የተሰራ ክራር ቅኝቱ ልብላው ልብላው ነው። ከአህያ ቆዳ የተሰራ ግድግዳ ጅብ የጮኸ እለት ይፈርሳል; ብለናል። በሃይል አንመን፤ እያንዳንዱ ጠመንጃ ያዥ ተረኛ ነብሰ ገዳይ መሆኑን አንርሳ፤ የሚያኖረን ፍቅርና አንድነት እንጂ ፀብ አይደለም።
የመንገዶች መብዛት ጥሩ እግረኛን አያመጣም። ወሳኙ ሰው ላይ መስራት ነው። ለዚህ ደግሞ መልካምና ደግ መንግስት ያሻናል። መልካምና ደግ መንግስት ደግሞ የታታሪና ለመብቱ የሚታገል ህዝብ ውጤት ነው። ሲዛነፍ የሚያቃናው፣ ሲቃና የሚያጠናክረው ሕዝብ ያስፈልገዋል። ተቆጣጣሪ የሌለው መንግስት ነጻ የሆነ መንግስት ብቻ ሳይሆን፣ ማን አለብኝ የሚል መንግስት ሊሆን ስለሚችል ወደ አምባገነንነት ሊያደላ ይችላል።
ስለዚህም ልጆቻችንን አስተምረንና አጠንክረን መንግስትን የሚቆጣጠሩ ኃይሎች ማድረግ አለብን። እንዲህ ያሉ ልጆች ያሏት ሀገር፣ የታደለችና የታጠረች የማትደፈር ሀገር ትሆናለች።
የካቲት 14 ቀን 2012 ዓ.ም ከብሔራዊ ባንክ የመመስረቻ ፍቃድ አግኝቶ በአክስዮን ሽያጭና የምስረታ ሂደት ላይ የቆየው አሃዱ ባንክ፤ በ760 ሚሊዮን ብር የተፈረመ ካፒታልና በ540 ሚሊዮን ብር የተከፈለ ካፒታል ዛሬ በይፋ እንደሚቋቋም የአደራጅ ኮሚቴው ሰብሳቢ ኢ/ር ጥጋቡ ሃይለየሱስ ለአዲስ አድማስ ጠቁመዋል፡፡
10 ሺህ 5 መቶ ኢትዮጵያውያንና 190 ትውልደ ኢትዮጵያውያን መስራች የሆኑበት አሀዱ ባንክ፤ በ2025 በኢትዮጵያ የባንክ ዘርፍ መሪ ሆኖ ለመውጣት ግብ አስቀምጦ የተመሰረተ ነው ተብሏል።
በሶማልያ መንግሥት አንፃር የሚዋጋው አሸባብ ዜጎች ልጆቻቸውን ለውጊያ ተግባር ለቡድኑ እንዲያስረክቡ በማስገደድ ላይ መሆኑን የመብት ተሟጋቹ ቡድን ሂውመን ራይትስ ዎች አሸባብ አስታወቀ። ህጻናትን የመመልመሉን ዘመቻ ባለፈው ዓመት የጀመረው አሸባብ፣ በማይተባበሩ ወላጆች ላይ ርምጃ እንደሚወስድ ዛቻውን አጠናክሯል።
አሸባብ በስምንት እና 15 ዓመት መካከል ያሉ ህጻናትን ለመመልመያ «ልጆቻችሁን ስጡን ወይም የሚከተለውን ጥቃት ተጋፈጡ።» የሚል የማስፈራሪያ አነጋገር ይጠቀማል። ይህን ያስታወቀው ባለፉት ጥቂት ጊዚያት ወንዶች እና ሴቶች ልጆቻቸውን ለውጊያ ስልጠና እና ለፖለቲካ ፕሮፓጋንዳ ትምህርት እንዲሰጡ አሸባብ ጠይቆናል ያሉ ቤተሰቦችን እና አንዳንድ መምህራንን ያነጋገረው ሂውመን ራይትስ ዎች ነው። ከነዚሁ መካከል በሰሜን ምዕራብ ሞቃዲሾ በቡርሃካባ ቀበሌ የሚኖር አንድ መምህር የአሸባብ ሚሊሺያዎች ለዚሁ ዓላማቸ ማሳኪያ እያሉ ወደየትምህርት ቤቶቹ እንደሚሄዱ አስታውቋል።
« ሚሊሺያዎቹ መምህራኑን ከክፍል አስወጥተው በአንድ ቢሮ ውስጥ ይቆልፉባቸዋል። ከዚያ ወደመማሪያው ክፍል ይመለሱ እና የሚፈልጓቸውን ህጻናት ተማሪዎች መርጠው ይወስዳሉ። መምህራኑ ሚሊሺያዎቹ ህጻናቱን ወዴት እንደሚወስዷቸው ሲጠይቁም ለቅዱስ ጦርነት በማለት ይመልሱላቸዋል። አንዳንድ መምህራን እንዳሉት ደግሞ አትጠይቁ ወይም እንተኩስባችኋለሁ ይሏቸዋል። »
ሂውመን ራይትስ ዎች እንደሚለው፣ ታጣቂው ቡድን በሚቆጣጠራቸው አካባቢዎች እጎአ ከ2015 ዓም ወዲህ ብዙ የሀይማኖት ትምህርት ቤቶችን ከፍቷል፣ በሌሎች ትምህርት ቤት የሚያስተምሩትንም መምህራን የቡድኑን የትምህርት ስርዓት እንዲከተሉ ግፊት አሳርፏል።
በቡርሃካባ ቀበሌ ከሁለት ትምህርት ቤቶች ባለፈው ዓመት ቢያንስ 50 ወንዶች እና ሴቶች ህጻናትን ቡሎ ፉላይ ወደተባለ መንደር በግዳጅ ተወስደዋል። በአንድ ሌላ ትምህርት ቤት ተማሪዎቹን ለአሸባብ ለመስጠት ፈቃደኛ ያልሆነ አንድ መምህር ከሚሊሺያዎቹ ዛቻ እንደደረሰበት ያካባቢው ነዋሪዎች ገልጸዋል። የሂውማን ራይትስ ዎች የህጻናት መብት ተመልካች ክፍል ዋና ኃላፊ ዛማ ኔፍ ይህ አካሄድ እንዳሳሰባቸው አስታውቀዋል።
« ባለፉት ሁለት ዓመታት በአሸባብ የታገቱ ህጻናት ቁጥር በጣም በጉልህ ጨምሯል። ህጻናት ከትምህርት ቤታቸው ፣ ከቤታቸው እና ከሰፈራቸው ተወስደዋል፣ የትኛውም ቦታ አስተማማኝ አይደለም። አሸባብ ህጻናቱን በተዋጊነት እንዲያገለግሉ ያስገድዳል። »
ይህ መጥፎ እጣ እንዳይደርስባቸው እያሉ በመቶዎች የሚቆጠሩ ህጻናት ቤታቸውን እየለቀቁ መሸሻቸውን ሂውማን ራይትስ ዎች አመልክቷል። የሶማልያ መንግሥት እና የተመ የህጻናት መርጃ ድርጅት ዩኒሴፍ የህጻናቱን ደህንነት ለማረጋገጥ እንዲሰሩ በሂውመን ራይትስ ዎች ከፍተኛ ተመራማሪ ሌቲሻ ባደር ተማጽነዋል።
« እርግጥ፣ በመጀመሪያ ደረጃ የምናቀርበው ሀሳብ አሸባብ ምልመላውን እንዲያቆም፣ ለውጊያ ተግባር የሚጠቀምባቸውን ህጻናት እንዲለቅ ነው የምንጠይቀው፣ ከዚሁ ጎን ለጎንም፣ የሶማልያ መንግሥት እና ዓለም አቀፍ ተዋናዮች የአሸባብን ምልመላ ለመሸሽ ሲሉ የተፈናቀሉት ህጻናት ከለላ የሚያገኙበትን እና ትምህርት የሚከታተሉበትን ሁኔታ እንዲያረጋግጡ እንጠይቃለን። ከዚህ በተጨማሪ ግን የሶማልያ ጦር ኃይላት ሆኑ ሌሎች በአሸባብ የምልመላ ዘመቻ አንጻር ርምጃ በመውሰድ ተግባራቸውን በሚያከናውኑበት ቦታ ሁሉ አስፈላጊውን ከለላ መስጠት ይኖርባቸዋል። »
ድሃ ሃገራት ውስጥ ለሽያጭ ከሚቀርቡ ከ10 መድኃኒቶች 1ዱ እዉነተኛ መድኃኒት እንዳልሆነ መረጃዎች ያሳያሉ። የጥራት ደረጃቸዉ የወረደ በመሆኑ ፍቱንነታቸዉ መቀነሱ ብቻ...
የውይይት ጥያቄ፡- ሀ) በአማርኛ «ወንጌል» ማለት ምን ማለት ነው? ለ) «የምሥራች» ማለት ምን ማለት ነው? የምሥራች ከሚባሉ ነገሮች አንዳንዶችን ዘርዝር። ሐ) የመጀመሪያዎቹ ክርስቲያኖች የመጀመሪያዎቹን አራት የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት «ወንጌላት» ብለው የሰየሙት ለምንድን ነው? (ማር. 1፡1 አንብብ።) መ) ወንጌል ማለት ምን ማለት እንደሆነ በራስህ አገላለጽ ጠቅለል አድርገህ ጻፍ።
የመጀመሪያው የአዲስ ኪዳን ክፍል ስለ ክርስቶስ ሕይወት የሚናገሩ አራት መጻሕፍት የሚገኙበት ነው። የጥንት ክርስቲያኖች እነዚህን መጻሕፍት ወንጌል በማለት ጠርተዋቸዋል። «ወንጌል» ማለት «የምሥራች» ማለት ነው። ወንጌል ከሚለው የግእዝ ቃል ይልቅ «የምሥራች» ወይም ብስራት የሚለው የተሻለ ይሆናል።
የጥንት ክርስቲያኖች እነዚህን የመጀመሪያ አራት መጻሕፍት ወንጌል ብለው የጠሩበት ምክንያት፥ እግዚአብሔር ኃጢአተኞችን ከራሱ ጋር ለማስታረቅ አንድ ልጁን ኢየሱስ ክርስቶስን ለሰው ልጆች ኃጢአት መሥዋዕት እንዲሆንና የሰዎችንም የሞት ፍርድ ዕዳ እንዲከፍል የላከው መሆኑን የሚናገሩ መልካም ዜናዎች በመሆናቸው ነው (2ኛ ቆሮ. 5፡21)። የእግዚአብሔር ልጅ በሰዎች መካከል በመኖር የእግዚአብሔርን ባሕርይና ሕዝቡ እንዲኖሩ የሚፈልገውን ሕይወት አሳይቷቸዋል (ዮሐ. 1፡14)። ክርስቶስ ሞትን ካሽነፈና በእኛም ምትክ ያቀረበውን መሥዋዕት እግዚአብሔር እንደተቀበለው ካረጋገጠ በኋላ፥ ከሞት በመነሣት ወደ ሰማይ አርጓል። በክርስቶስና በማዳኑ የሚያምኑ ሰዎች ለእርሱ እየተገዙ መኖር አለባቸው። የኃጢአት ይቅርታ ካገኘን በኋላ፥ እንደ ልጆቹ በእግዚአብሔር መንፈሳዊ ቤተሰብ ውስጥ ተቀባይነትን እናገኛለን (ዮሐ. 1፡12)። በተጨማሪም እኛ የዓለም ምስክሮች ነን (ማቴ. 28፡19-20)።
የውይይት ጥያቄ፡- በእነዚህ አራት ወንጌላት ውስጥ የሚገኙ እውነቶች መልካም ዜናዎች ከሆኑ፥ ብዙ ክርስቲያኖች ስለ ክርስቶስ ለሌሎች ለመናገር የማይፈልጉት ለምን ይመስልሃል?
በእግዚአብሔር ዕቅድ ኢየሱስ ምንም መጽሐፍ አልጻፈም። ሙስሊሞች አላህ ቁርዓን ለመሐመድ ቃል በቃል እያጻፈ ሰጥቶታል ይላሉ። ክርስቶስ ቃሉን ለደቀ መዛሙርቱ ቃል በቃል እየተናገረ አላጻፋቸውም። ነገር ግን መንፈስ ቅዱስ በክርስቶስ ተከታዮች ልብ ውስጥ በመሥራት እግዚአብሔር ሰዎች እንዲያውቁ የሚፈልገውን አሳብ እንዲጽፉ አድርጓቸዋል። የክርስቶስ ደቀ መዛሙርት ስለ ክርስቶስ ሕይወትና ትምህርት የሚያስረዳውን ታሪክ የጻፉት ክርስቶስ ካረገ ከ30 ዓመት በኋላ ነው።
አራቱ ወንጌላት የተጻፉት በአራት የተለያዩ ደራሲያን ነው። ከ12ቱ ደቀ መዛሙርት መካከል የነበሩት ማቴዎስና ዮሐንስ የክርስቶስን ሕይወት ከመመልከታቸውም በላይ፥ ትምህርቱን ተከታትለዋል። የተቀሩት ሁለቱ የወንጌላት ጸሐፊዎች ግን የክርስቶስ ሕይወትና ትምህርት ምስክሮች አልነበሩም። ማርቆስና ሉቃስ የክርስቶስን ሕይወት ታሪክ ለመጻፍ የቻሉት ከደቀ መዛሙርቱና ከሌሎች ሰዎች ጋር ባደረጉት ውይይት ነበር።
1. ወንጌል የሚጀምረው በኢየሱስ ነው። የተመሠረተውም ከሰማይ ወደ ምድር መጥቶ በኖረው በኢየሱስ ክርስቶስ ሕይወትና ትምህርት ላይ ነው። ወንጌል የፈጠራ ታሪኮችና ተረቶች ወይም አፈ ታሪኮች ጥርቅም ላይሆን፥ እውነት ነው። ለዚህም ነው ሐዋርያው ዮሐንስ የተደረገውን ሁሉ በዓይኖቹ እንደተመለከተ የገለጸው። ክርስቶስ በታሪክ ምዕራፍ ውስጥ የታየ እውነተኛ ሰው ነበር (1ኛ ዮሐ 1፡1-2)። ሐዋርያት ለሌሎች የተናገሯቸውን ነገሮች በዓይኖቻቸው ተመልክተዋል (የሐዋ. 10፡37-39)።
2. ከክርስቶስ ሞት በኋላ ደቀ መዛሙርቱ ክርስቶስ ያደረገውንና ያስተማረውን ለሌሎች መናገር ጀመሩ። እነዚህ ክርስቲያኖች ታሪኮቹን ለወዳጆቻቸው በመናገራቸው፥ ስለ ክርስቶስ ሕይወትና ትምህርት የሚያስረዱ እውነቶች ከቤተ ክርስቲያን ወደ ቤተ ክርስቲያን መተላለፍ ጀመሩ። ሐዋርያት ብሉይ ኪዳንን በሚያጠኑበት ጊዜ፥ በክርስቶስ ሕይወት ብዙ ትንቢቶች እንደ ተፈጸሙ ተገነዘቡ። ስለሆነም እነዚህን የትንቢት ፍጻሜዎች በጽሑፍ እኖሩ። ክርስቶስ የብሉይ ኪዳን ትንቢቶችን እንደ ፈጸመ የሚያመለክቱ 80 ያህል ጥቅሶች በአዲስ ኪዳን ውስጥ ይገኛሉ። ሐዋርያት ለመጭው ትውልድ ያስተላለፉት ስለ ክርስቶስ የሚናገሩትን እውነቶች ብቻ ሳይሆን፥ የክርስቶስን ሕይወት ትርጓሜዎች ጭምር ነበር። ሐዋርያት የክርስቶስን ማንነት ይበልጥ በተረዱ ቁጥር፥ ስለ ክርስቶስ ማንነት ትምህርታዊ ገለጻዎችን መስጠት ጀመሩ። አንዳንድ ምሑራን እነዚህ . የክርስቶስ ታሪኮች በቃል የተጠኑ ታሪኮችና በጥንቃቄ ለሌሎች የተላለፉ እንደሆኑ ያስባሉ።
3. በቃል የሚተላለፍ መልእክት ፍጥነት ቢኖረውም፥ ስሕተት ግን ሊኖረው ይችላል። እነዚህ ስሕተቶች አንዳንድ ጠቃሚ እውነቶችን ሊያስቀሩ ወይም ታሪኩን ከመጠን በላይ ሊያጋንኑ ይችላሉ። ስለሆነም ሰዎች እነዚህን ታሪኮች በጽሑፍ ማስፈር ጀመሩ። ሉቃስ በመጽሐፉ መጀመሪያ ላይ እንደገለጸው፥ መጽሐፉን ለመጻፍ የተለያዩ ምንጮችን መርምሯል (ሉቃስ 1፡1-2 አንብብ)። ነገር ግን የተጻፉት ታሪኮች ቅዱሳት መጻሕፍት አልነበሩም። እነዚህ ታሪኮች በስሕተት የተሞሉ ባይሆኑም፥ መንፈስ ቅዱስ የኢየሱስ ሕይወትና አገልግሎት ታሪክ ምንጭ እንዲሆኑ አላደረገም።
የውይይት ጥያቄ፡- ሀ) እያንዳንዱ ክርስቲያን ስለ ክርስቶስ ማንነት፥ ስለ ሠራቸው ሥራዎችና በእርሱ ማመን ማለት ምን ማለት እንደሆነ በግልጽ ማወቁ አስፈላጊ የሚሆነው ለምንድን ነው? ለ) በኢትዮጵያ የሚገኙ አብያተ ክርስቲያናት አዳዲስ ክርስቲያኖች እነዚህን ነገሮች እንዲያውቁ ጥረት የሚያደርጉ ይመስልሃል? ሐ) እያንዳንዱ ክርስቲያን ስለ ክርስቶስ ማንነትና ለምን በእርሱ ማመን እንደሚያስፈልግ ግልጽ መረዳት እንዲኖረው ለማድረግ ቤተ ክርስቲያንን የሚረዳ ምን አሳብ አለህ?
4. መንፈስ ቅዱስ በአራት ሰዎች ሕይወት ውስጥ በመሥራት አራቱን ወንጌላት እንዲጽፉ መርቷቸዋል። ስለ ክርስቶስ ሕይወትና ታሪክ ሥልጣናዊ ጽሑፍ ማዘጋጀት ያስፈለገው ለምን ነበር?
ሀ. ወንጌል በሮም ግዛቶች ሁሉ ሲስፋፋ ስለ ክርስቶስ የሚናገሩ ታሪኮች ከአንዱ ሰው ወደ ሌላው ሰው ሲተላለፉ መለወጣቸው አልቀረም። በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች በክርስቶስ ስላመኑ፥ ሐዋርያት ሁሉንም ክርስቲያኖች ለመጎብኘትና ስለ ክርስቶስ ለማስተማር አይችሉም ነበር። ስለሆነም ስለ ክርስቶስ ሕይወት፥ ስላስተማራቸው ነገሮችና ስለ ማንነቱ እውነተኛ ታሪክ ማግኘት አስፈላጊ ሆነ። ይህ በተለይ ክርስቶስን ላላዩትና ስለ ክርስቶስ ግልጽ ግንዛቤ ለማግኘት ለሚፈልጉ ሁለተኛ ትውልድ ክርስቲያኖች የበለጠ አስፈላጊ ነው።
ለ. ብዙዎቹ የዓይን ምስክሮችና ሐዋርያት በሞት እየተለዩ ነው። ሌሎች ደግሞ ከስደት የተነሣ ተበታትነው ነበር። ስለሆነም እነዚህ የዓይን ምስክሮች ከመሞታቸው በፊት በዓይን ምስክሮች የተረጋገጠ ትክክለኛ ታሪክ መጻፍ አስፈላጊ ነበር። ታሪኮቹ የተጻፉት ስለ ክርስቶስ በሰሙት ሰዎች ብቻ ቢሆን ኖሮ፥ ትክክለኛነታቸው አጠራጣሪ ይሆን ነበር። ከክርስቶስ ጋር የነበሩ፥ የተፈወሱ፥ በውኃ ላይ ሲራመድና ሙታንን ሲያስነሣ የተመለከቱ ሰዎች ታሪኩን መናገራቸው አስፈላጊ ነበር።
መ. አዳዲስ ክርስቲያኖችን ለማስተማር። አንድ ሰው በክርስቶስ ማመኑ ስለ ክርስቶስ ከመመስከር አይገታውም። ይህ የሂደቱ ጅማሬ ብቻ ነው። አዳዲስ ክርስቲያኖች ስለ ክርስቶስ ምን ማመንና እንዴት መኖር እንዳለባቸው መማር አለባቸው። ስለሆነም ወንጌላቱ ከተጻፉበት ዓበይት ምክንያት ውስጥ አንዱ አዳዲስ ክርስቲያኖች ስለ ክርስቶስና እርሱን ስለ መከተል ግንዛቤ እንዲያገኙ ለመርዳት ነበር።
ብዙ ሰዎች አራቱ ወንጌላት ስለ አንድ ሰው የሕይወት ታሪክ የሚናገሩ ናቸው ብለው ያስባሉ። ከዚህም የተነሣ ከዝነኛ ሰው ታሪካዊ ዘገባ ጋር ያነጻጽሩታል። ነገር ግን አራቱ ወንጌላት በታሪክ ጸሐፊዎች ከተጻፉ ግለ ታሪኮች ጋር የሚመሳሰሉባቸውና የሚለያዩባቸው መንገዶች እንዳሉ መገንዘብ ጠቃሚ ነው። ወንጌላትን በምናጠናበት ጊዜ የሚከተሉትን ነገሮች እናገኛለን።
ለ. አራቱ ወንጌላት የክርስቶስን ከፊል ታሪክ ብቻ ይናገራሉ። ከአራቱ ወንጌላት ክርስቶስ ያደረገውንና የተናገረውን ሙሉ በሙሉ በዝርዝር ለማቅረብ የሞከረ የለም። እያንዳንዱ የወንጌል ጸሐፊ የመረጠው የተወሰኑትን ታሪኮች ብቻ ነው። ሐዋርያው ዮሐንስ የኢየሱስ ታሪክ በሙሉ ቢጻፍ ኖሮ፥ በቂ ቀለም ማግኘት እንደማይችል ገልጾአል (ዮሐ. 20፡30-31፤ 21፡25)።
ሐ. አራቱ ወንጌላት የማስተማሪያ መሣሪያዎች ናቸው። እያንዳንዱ የወንጌል ጸሐፊ፥ የተወሰኑ ታሪኮችንና ኢየሱስ ያስተማራቸውን የተወሰኑ ትምህርቶች መርጦ ለክርስቲያኖችና ክርስቲያን ላልሆኑ ሰዎች ለመግለጽ ሞክሮአል። ጸሐፊዎቹ ክርስቲያን ላልሆኑ ሁሉ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ልጅና ብቸኛው የደኅንነት መንገድ እንደሆነ ለማሳመን ጥረዋል። ለምሳሌ፥ ሐዋርያው ዮሐንስ ክርስቶስ ሥጋ ለብሶ ወደ ዓለም ከመምጣቱ በፊት ማን እንደነበረ አብራርቷል (ዮሐ 1፡1-14)። በተጨማሪም ጸሐፊዎቹ የሚያድን እምነት ምን እንደሆነና ይህም ሙሉ ታማኝነትን እንዴት እንደሚጠይቅ ለማሳየት ሞክረዋል። የእግዚአብሔር ልጅ የሆነው ክርስቶስ አዳኛቸው በመሆኑ፥ በሁኔታዎች ሁሉ በእርሱ መታመን ያስፈልጋቸው ነበር። ዐይነ ስውራንን ያበራው፥ ሙታንን ያስነሣውና ማዕበሉን ጸጥ ያደረገው እርሱ በሚያጋጥማቸው ሁኔታ ውስጥ ሁሉ ከእነርሱ ጋር ነበር።
«ስለ ክርስቶስ፥ ስለ ማንነቱና እንድናደርጋቸው ስለሚፈልጋቸው ነገሮች ምን መማር እንችላለን?» ከአንድ ሰው ጋር ያለን ግንኙነት ይበልጥ የሚጠነክረው፥ ስለ ግለሰቡ፥ ስለ ባሕርዩ፥ ዋጋ ስለሚሰጣቸው ነገሮችና ማንነቱን ስለቀረጹት ነገሮች በማወቅ ነው። ከክርስቶስ ጋር ያለንም ግንኙነት የሚጠነክረው እርሱን የበለጠ በማወቅ ነው። ክርስቶስን በበለጠ ለማወቅ ከሚረዱን ነገሮች አንዱ በአራቱ ወንጌላት ውስጥ ስለ እርሱ የተገለጹትን እውነቶች በጥንቃቄ ማጥናት ነው።
«ደራሲው የኢየሱስ ተከታይ ለመሆን ሊያስተምረን የፈለገው አሳብ ምንድን ነው?» ክርስቶስ እርሱን መከተል ማለት ምን ማለት እንደሆነ ለሦስት ዓመት ያህል ለደቀ መዛሙርቱ አስተምሯል። አራቱ ወንጌላትም ይህንኑ አሳብ ዘግበውልናል። የክርስቶስ ተከታዮች ባሕርይ ምን መሆን አለበት? ኢየሱስን መከተል ደቀ መዛሙርቱን ምን ዋጋ ያስከፍላቸዋል? የክርስቶስ ተከታዮች ለሌሎች ሊያስተላልፉ የሚገባው መልእክት ምንድን ነው? ክርስቶስን ለመከተል የሚፈልጉ ሰዎች ዋና ኃላፊነት ምንድን ነው? አራቱ ወንጌላት ለእነዚህ ጥያቄዎች በሙሉ መልስ ይሰጣሉ።
የውይይት ጥያቄ፡- ሀ) እነዚህን ሁለት ጥያቄዎች በተደጋጋሚ መጠየቅ ያለብን ለምንድን ነው? ለ) በቅርቡ ከክርስቶስ ጋር ያለህ ግንኙነትና ዕውቀት እንዴት እያደገ እንደ መጣ ግለጽ። ሐ) ፊልጵስዩስ 3፡10 አንብብና ይህን ጥቅስ በሕይወትህ ተግባራዊ ለማድረግ የምትችልባቸውን መንገዶች ዘርዝር።
ዛሬ ብዙ ክርስቲያኖች ድካም ከሚታይባቸው ምክንያቶች አንዱ፥ የክርስቶስ ደቀ መዝሙር መሆን ማለት ምን ማለት እንደሆነ በግልጽ አለማወቃቸው ሳይሆን አይቀርም። ደኅንነት ለማግኘት በክርስቶስ ማመን በቂ እንደሆነ እናውቃለን። ነገር ግን ብዙዎቻችን ክርስቶስን መከተል ማለት ምን ማለት እንደሆነ አልተማርንም። ይህም ብዙ ክርስቲያኖች እንደ ዓለማውያን እንዲመላለሱ አድርጓቸዋል። ችግሮች በሚገጥሙን ጊዜ ማጉረምረም ወይም ከክርስቶስ መንገድ መውጣት እንጀምራለን። ብዙዎቻችን ለዓለማውያን ምን እንደምናካፍል አናውቅም። ምናልባትም አብያተ ክርስቲያናት፥ የጥንት ክርስቲያኖች አዳዲስ ክርስቲያኖችን ለማሠልጠን የተጠቀሙባቸውን መሣሪያዎች ማለትም አራቱን ወንጌላት መጠቀም ይኖርባቸዋል።
የውይይት ጥያቄ፡- ሀ) አዳዲስ ክርስቲያኖች አንዱን ወይም ሁሉንም ወንጌላት እንዲያጠኑ በማድረግ ለማስተማር ዐቅድ፡፡ የትኛውን ወንጌል ትመርጣለህ? ለምን? ሥልጠናውን እንዴት ታደራጀዋለህ? ለ) ብዙ ክርስቲያኖች ስለ ክርስቶስ ማንነትና እርሱን መከተል ማለት ምን ማለት እንደሆነ አያውቁም። በግንዛቤያቸው እንዲያድጉ ለማገዝ አራቱን ወንጌላት እንዴት ልትጠቀም ትችላለህ?
የውይይት ጥያቄ፡- እንድ አውቶቡስና የጭነት መኪና በማቋረጫ መንገድ ላይ ተጋጩ እንበል። ይህን አደጋ አራት ሰዎች ተመለከቱት። ከእነዚህ አራት ሰዎች ውስጥ አንዲት ሴት፥ አንድ ፖሊስ፥ አንድ ጠበቃና አንድ መካኒክ ነበሩ። በችሎቱ ፊት ዳኛው ስለተከሰተው አደጋ እንዲያብራሩ ጠየቋቸው። ሀ) አራቱ ሰዎች የተከሰተውን ጉዳይ በዝርዝር ለማስረዳት ይችላሉ? ለ) እነዚህ አራት ምስክሮች ከአንድ ምስክር የሚሻሉት እንዴት ነው?
መንፈስ ቅዱስ ስለ ክርስቶስ ሕይወት ይጽፉ ዘንድ አራት ሰዎችን ለምን እንደ ተጠቀመ በእርግጠኝነት አናውቅም። ይሁንና ከላይ የቀረበው ማብራሪያ አንድ ፍንጭ የሚሰጠን ይመስላል። ሴት ከወንድ በላይ ነገሮችን የማጤን ጥበብ አላት። ፖሊሱ ደግሞ ከጠበቃውና ከሜካኒኩ በተለየ መንገድ ሪፖርቱን ሊያቀርብ ይችላል። እያንዳንዱ አስተያየት ደግሞ ዳኛው የተፈጸመውን ክስተት ከተለያየ አቅጣጫ እንዲገነዘብ ይረዳዋል። ሴቲቱ ምናልባትም በአደጋው ምክንያት ስለተከሰተው ሥቃይና ሕመም ልትናገር ትችላለች። ፖሊሱ ደግሞ ስለ መኪናው ሕጋዊ ምዝገባና ስለ ሾፌሩ ትክክለኛነት ወይም ጥፋተኛነት ሊያስረዳ ይችላል። ጠበቃው ደግሞ ሕጋዊ ጉዳዮች ላይ በማተኮር፥ ለተከሰተው አደጋ ማን ካሳ ሊከፍል እንደሚገባ ሊገልጽ ይቻላል። ሜካኒኩ ደግሞ ሾፌሩ ፍሬን ስለ መጠቀሙ፥ ወዘተ… በማስረዳት ሜካኒካዊ ጉዳዮችን ያብራራል። ይህ ሁሉ አስተያየት ዳኛው ትክክለኛ ውሳኔ ለመስጠት እንዲችል ይረዱታል።
ልክ እንዲሁ እግዚአብሔር ስለ ልጁ ከተለያዩ እይታዎች አንጻር እንዲመሰክሩ አራት ሰዎችን ተጠቅሟል። ከእያንዳንዱ የወንጌል ጸሐፊ ስለ ክርስቶስ የተለያየ እይታ እናገኛለን። ማቴዎስ አይሁዳዊ ቀራጭ (ግብር ሰብሳቢ) ነበር። እርሱም፥ ለአይሁዶች የዳዊት ልጅ ስለሆነው ስለ ክርስቶስ ጻፈላቸው። ሮም ይኖር የነበረው ማርቆስ፥ «ኢየሱስ ማን እንደሆነ ሥራ ለሚበዛባቸው ሮማውያን» አስረድቷል። የታሪክ ምሑርና ሐኪም የነበረው ሉቃስ ለሰዎች ስሜትና ፍላጎት ትኩረት ሰጥቷል። በተጨማሪም ሉቃስ ክርስቶስ አሕዛብንና ድውያንን፥ መከራ የደረሰባቸውን፥ ድሆችንና ሴቶችን እንዴት እንደረዳ አብራርቷል። ዮሐንስ፥ «ክርስቶስ ማን ነው?» የሚለውን ጥያቄ መልሷል። ከክርስቶስ ሕይወት ወሳኝ ትምህርቶችን እያወጣ አብራርቷል። ይህም እያንዳንዱ የወንጌል ጸሐፊ አንዱን ክርስቶስና ሕይወቱን ከተለያየ አንጻር በመመልከት ሙሉ ገለጻ እንደ ሰጡን ያሳያል። በመሆኑም አራቱ ወንጌላት ከአንድ ወንጌል ይልቅ ስለ ክርስቶስ ግልጽ ምስል እንዲኖረን አድርገዋል።
ብዙ ምሑራን እያንዳንዱ ወንጌል ለተወሰኑ ሕዝቦች የተጻፉ ናቸው የሚል ግምት አላቸው። ማቴዎስ ለአይሁዶች፥ ማርቆስ ለሮሜ ሰዎች፥ ሉቃስ ለግሪኮች፥ ዮሐንስ ለመላው ዓለም እንደ ጻፉ ያስባሉ። በተጨማሪም ምሑራን እያንዳንዱ ደራሲ በክርስቶስ ማንነት ላይ የተለይ ትኩረት እንዳደረገ ያስረዳሉ። ማቴዎስ፥ ክርስቶስ የአይሁድ ንጉሥ እንደሆነ፥ ማርቆስ የእግዚአብሔር አገልጋይ እንደሆነ፥ ሉቃስ ፍጹም የሰው ልጅ እንደሆነ፥ እንዲሁም ዮሐንስ ክርስቶስ ዘላለማዊ የእግዚአብሔር ልጅ እንደሆነ ያስረዳል ይላሉ።
ሌላው አራቱ ወንጌላት የተጻፉበት ምክንያት ከብሉይ ኪዳን የመጣ ሳይሆን አይቀርም ይላሉ። በብሉይ ኪዳን ዘመን አንድ ሰው በጥርጣሬ ወይም በአንድ ሰው ምስክርነት ብቻ ሊፈረድበት ወይም ሊገደል አይችልም ነበር። እንዲፈረድበት ቢያንስ ሁለት ወይም ሦስት ምስክሮች ያስፈልጋሉ (ዘዳግ 19፡15)። ስለሆነም እግዚአብሔር ኢየሱስ ክርስቶስ የእርሱ ልጅና ብቸኛው የደኅንነት መንገድ መሆኑን ለመመስከር ከሦስት አልፎ አራት ምስክሮችን ሰጥቷል። የእነዚህ አራት ምስክሮች ቃል ሰዎችን ሊያሳምናቸው ይገባል።
የውይይት ጥያቄ፡– እነዚህን ምንባቦች አነጻጽር፡ ማቴ. 9፡2-8፤ ማር. 2፡3-12፤ ሉቃስ 5፡18-26፤ ማቴ. 10፡22፤ ማር. 13፡13 ሉቃስ 21፡17 ምንባቦቹ የሚመሳሰሉት እንዴት ነው?
ምሑራን ሁለት በባሕርያቸው የሚለያዩ ወንጌላት እንዳሉ አስተውለዋል። ማቴዎስ፥ ማርቆስና ሉቃስ አንደኛው ዐይነት ወንጌል ናቸው። እነዚህ ወንጌላት አስተምህሮአዊ ትንታኔ የላቸውም። ይሁንና ክርስቶስ ያደረገውንና ያስተማረውን አገልግሎት በሰጠበት ታሪካዊ መንገድ ያቀርባሉ። ሦስቱም ክርስቶስ ተአምራትን እንዳደረገና በምሳሌዎች እንዳስተማረ ያስረዳሉ። በእነዚህ ሦስት ወንጌላት ውስጥ ጎልቶ የሚታየው የክርስቶስ አምላክነት ሳይሆን ሰብዓዊነት ነው። ምሑራን እነዚህን ሦስት ወንጌላት «ምስክረ ወንጌላት» በማለት ይጠሯቸዋል። ምስክረ ወንጌላት የተባሉት በቅርጽና በገለጻ ስለ ክርስቶስ ያቀረቡት አሳብ አንድ ዓይነት በመሆኑ ነው።
ነገር ግን የመጨረሻው የዮሐንስ ወንጌል በጣም የተለየ ነው። ዮሐንስ ስለ ክርስቶስ ካደረጋቸው ተአምራት ሰባቱን ብቻ ጽፎአል። ሐዋርያው ዮሐንስ ያተኮረው በክርስቶስ ረዣዥም ስብከቶች ላይ ነው። ምሳሌዎችን ከመጠቀም ይልቅ፥ ኢየሱስ ክርስቶስ እውነትን እንዴት በግልጽ እንደ ተናገረ አሳይቷል። በኢየሱስ ሰብአዊነት ላይ ከማተኮር ይልቅ፥ ክርስቶስ አምላክ እንደሆነ በግልጽ ዘግቧል።