Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በአጠቃላይ, የውጭ የግል ተወካይ በዲሲ ኮድ, በዲሲ ሕግ መሰረት በዲሲ ሊከሰስና ሊከሰስ ይችላል. 20-342. የውጭ ግለሰብ ተወካይ በዩናይትድ ስቴትስ ሙሉ እምነት እና ክሬዲት ደንቦች ሥር ባለው "የመጨረሻ ፍ / ቤት" በማያልፍበት ሌላ ህግ ውስጥ የተከለከለ የይገባኛል ጥያቄ ካገኘ የውጭ ሰው ግለሰብ ተወካይ በዲሲ ላይ የውክልና ወኪል ማመልከቻ ማስገባት ይችላሉ. ሕገ መንግሥት. ሪቻርድ ኤም ማጊሪቪ, 136 DWLR 170 በ pp.
በፍርድ ቤት ውስጥ የፍርድቤት ፋይል (ጃኬት ተብሎም ይጠራል) ይዘርዝሩ, ወይም በፍርድ ቤት ፍርድ ቤት ፍርድ ቤት ውስጥ ያለውን ዶሴ ይከልሱ ወይም ከቤት ኮምፒተርዎ የፍርድ ቤት ክሶች ኦንላይን (CCO).
ይህን ማድረግ ይኖርብዎታል የይገባኛል ጥያቄ የቀረበው ማስታወቂያ ጥያቄውን ሙሉ በሙሉ ይከፍሉ እንደሆነ, የይገባኛል ጥያቄውን ውድቅ ለማድረግ ወይም የይገባኛል ጥያቄውን በከፊል ይክፈሉ. ፍራንሲስኮ ኮል ሞንግ, 2000 FEP 108 በሚለው ውሳኔ, ዲ.ሲ. የይግባኝ ፍርድ ቤት በባለሥልጣኑ የሚታወቁ ሁሉም አበዳሪዎች በዲሲ ኮድ የተቋቋሙ አንድ ዓይነት መብቶች እንዳላቸው ይገንዘቡ.
አርባ ስደስተኛው የአሜሪካ ምርጫ ሊጠናቀቅ ጥቂት ቀርቶታል፡፡ በዓለም ዙሪያ በጉጉት የሚጠበቀው ይሄ ምርጫ ለሁሉም ሰው የተለያየ ትርጉም አለው፡፡ በምርጫው የተሳተፉ ትውልደ ኢትዮጵያውያን እና ትውልደ ኤርትራዊያን ሴቶች ለ46ኛው ፐሬዘዳንታዊ ምርጫ ድምጻቸውን በምን መመዘኛ ሰጡ? የአሜሪካ ድምጿ ኤደን ገረመው ታሰማናለች፡፡
የኢትዮጵያ መንግሥት ከደነገገው አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በኋላ የታሰሩት ኤልያስ እና ዳንኤል እስካሁን በይፋ ክስ አልተመረተባቸውም። በእስር ላይ «ተጉላልተናል» ያሉት ጋዜጠኛ ኤልያስ እና አቶ ዳንኤል ዛሬ ለጠቅላይ ሚኒሥትሩ ለፃፉት የአቤቱታ ደብዳቤ የሚሰጣቸው ምላሽ የታወቀ ነገር የለም። አዲስ አበባ የሚገኘው የዶይቼ ቬለ ወኪል ያነጋገራቸው የተጠርጣሪዎቹ ባልደረባ አቶ ኤልያስ እና አቶ ዳንኤል የጤና እክል እንደገጠማቸው ተገቢውን የሕክምና ክትትልም አለማግኘታቸው ተናግረዋል።
የባሕር ዳር እንደቤተ ፕሮጀክት የቤተሰብ ትውውቅ ፕሮግራሙ በጥበብ አዳራሽ በ ኢንፎርሜሽን እና ስትራቴጂክ ኮሚኒኬሽን ም/ ፕረዘዳንት ፕሮግራም መሪነት የተጀመረ ሲሆን የዩኒቨርሲቲዉ ፕሬዝዳንት፣ የባሕር ዳር ከተማ ምክትል ከንቲባዎች እንዲሁም ጥሪ የተደረገላቸው የከተማይቱ ነዋሪዎች እና ተማሪዎች ታድመውበታል።
የባሕር ዳር እንደቤቴ ፕሮጀክት ከ 2011 ዓ.ም ጀምሮ ተማሪዎች ከባሕር ዳር ነዋሪዎች ጋር ቤተሰብአዊ ትስስር እንዲፈጥር በማድረግ የባህል ልውውጥ :ዝምድና እና አንድነት እንዲጠናከር በማድረግ ዩንቨርስቲዎችን ማዕከል በማድረግ እየተፈጠሩ ያሉትን ግጭትና የግጭት ዝንባሌዎችን ለመከላከል አልሞ የተቀረፅ ፕሮጀክት መሆኑን የሃሳቡ አመንጭ የሆኑት ዶ/ር ፍሬው ተገኝ አብራርተዋል።
የከተማ አስተዳድሩን ወክለዉ የተገኙት ምክትል ከንቲባ እቶ ባዩ አለባቸዉ በበኩላቸዉ ፕሮጀክቱ ሃገሪቱ ከገባችበት ጥላቻ ና ግጭት ለመውጣት ጉልህ ድርሻ እንዳለው በመግለፅ በሃገር ደረጃ ሊተገበር እንደሚገባው ጠቁመዋል። አቶ ባዩ የሃሳቡ ባለቤት የሆነዉን የባሕር ዳር ዩኒቨርሲቲን ያመሰገኑ ሲሆን ከዚህ በኋላ በባለቤትነት ፈፃሚ መሆን ያለበት የከተማ አስተዳደሩና ህዝቡ መሆኑን አረጋግጠዋል።
በማስቀጠልም ፕሮጀክቱ ቀጣይነት ባለው መልኩ እንዲቀጥልና የታለመለትን ዓላማ እንዲያሳካ ምን መደረግ አለበት? የህዝቡስ ድርሻ ምን ሊሆን ይገባል ? በሚሉ ጉዳዮች ላይ አጭር ምክክር ከተደረገ በኋላ ተማሪዎች ከአዲስ ቤተሰቦቻችው ጋር የትውውቅ ፕሮግራም በማድረግ የዕለቱ ዝግጅት ተጠናቋል።
ፕሮግራሙ በጥበብ አዳራሽ በ ኢንፎርሜሽን እና ስትራቴጂክ ኮሚኒኬሽን ም/ ፕረዘዳንት ፕሮግራም መሪነት የተጀመረ ሲሆን የዩኒቨርስቲዉ ፕረዘዳንት : የባህርዳር ከተማ ምክትል ከንቲባዎች እንዲሁም ጥሪ የተደረገላቸው የከተማይቱ ኗሪዎች እና ተማሪዎች ታድመውበታል።
የባህርዳር እንደቤቴ ፕሮጀክት ከ 2011 ዕ.ም ጀምሮ ተማሪዎች ከባህዳር ኗሪዎች ጋር ቤተሰብአዊ ትስስር እንዲፈጥር በማድረግ የባህል ልውውጥ :ዝምድና እና አንድነት እንዲጠናከር በማድረግ ዩንቨርስቲዎችን ማዕከል በማድረግ እየተፈጠሩ ያሉትን ግጭትና የግጭት ዝንባሌዎችን ለመከላከል አልሞ የተቀረፅ ፕሮጀክት መሆኑን የሃሳቡ አመንጭ የሆኑት ዶ/ር ፍሬው ተገኝ አብራርተዋል።
የከተማ አስተዳድሩን ወክለዉ የተገኙት ምክትል ከንቲባ እቶ ባዩ አለባቸዉ በበኩላቸዉ ፕሮጀክቱ ሃገሪቱ ከገባችበት ጥላቻ ና ግጭት ለመውጣት ጉልህ ድርሻ እንዳለው በመግለፅ ፕሮጀክቱ በሃገር ደረጃ ሊተገበር እንደሚገባው ጠቁመዋል። አቶ ባዩ የሃሳቡ ባለቤት የሆነዉን የባህርዳር ዩኒቨርስቲን ያመሰገኑ ሲሆን ከዚህ በኋላ በባለቤትነት ፈፃሚ መሆን ያለበት የከተማ አስተዳደሩና ህዝቡ መሆኑን አረጋግጠዋል።
በማስቀጠልም ፕሮጀክቱ ቀጣይነት ባለው መልኩ እንዲቀጥልና የታለመለትን ዓላማ እንዲያሳካ ምን መደረግ አለበት? የህዝቡስ ድርሻ ምን ሊሆን ይገባል ? በሚሉ ጉዳዮች ጋር አጭር ምክክር ከተደረገ በኋላ ተማሪዎች ከአዲስ ቤተሰቦች ጋር ትውውቅ ፕሮግራም በማድረክ የዕለቱ ዝግጅት ተጠናቋል። በመሆኑም ተማሪዎች የገና ባዕልን ከባህዳር ወላጆቻቸው ጋር በድምቀት እንደሚያከብሩ ይጠበቃል።
የጠዋቷ ፀሐይ ፈንጥቃ ሙቀቷን ካጋራችው የሕንፃው በረንዳ አንዲት የተከናነበች ሴት ቡና ትቆላለች፡፡ ከፊት ለፊቷ የተወሰኑ መቀመጫዎች በክብ ተደርድረዋል፡፡ ዓረብ አገር ለሥራ ሄደው ገንዘብ ሳይሆን የአዕምሮ ሕመም ይዘው የተመለሱ ኢትዮጵያውያት የሚጠለሉበትን ሕንፃ ቃኝተን ወደበረንዳው ስንመለስ፣ የተወሰኑ ሴቶች ቡናውን ከበው ተቀምጠው ነበር፡፡ አንዷ ደግሞ የምትፈልገው ያለ ይመስል አንዴ ቤት ውስጥ አንዴ ውጭ ትንጎራደዳለች፡፡ ቤት በማፅዳት ላይ የነበሩት ስሟን ሲጠሩ ‹‹እ›› ከማለት ውጪ ብዙም ትኩረት አትሰጥም፡፡ ከክፍል ክፍል መዟዟር፣ በንግግር ጊዜ ዝም ማለት፣ መጨነቅ፣ ምንም አለመናገር ከመካከለኛው ምሥራቅ የአዕምሮ ሕመም ገጥሟቸው ወደ አገራቸው ሲመለሱ ተቀብሎ የሚያስተናግደው የአጋር ኢትዮጵያ የዕለት ተዕለት ገጠመኝ መሆኑን በአጋር ኢትዮጵያ ኬዝ ማናጀሩ አቶ ፍሥሐ መለሰ ይናገራሉ፡፡
በማዕከሉ ከሚገቡት አንዳንዶቹ ስለመጡበት አካባቢና ስለኖሩበት የመካከለኛው ምሥራቅ አገር የሚናገሩ ቢኖሩም፣ ከአዕምሮ ሕመማቸው ከፍተኛነት የተነሳ ምንም የማያስታውሱ፣ ቤተሰቦቻቸውን ማወቅ የሚያዳግታቸውና ራሳቸውን እንኳን መግለጽ የማይችሉ ያጋጥማሉ፡፡ በማዕከሉ ገብተው ሕክምና ካገኙ በኋላ ደግሞ አገግመው ከቤተሰቦቻቸው የሚቀላቀሉ ወይም ለራሳቸው የሚሆን ሥራ የሚያገኙም አሉ፡፡ በማዕከሉ የአዕምሮና አካል ጉዳት ደርሶባቸው ወደ ኢትዮጵያ የተመለሱ ሴቶችን መረጃ ከያዘው ማኅደር የአንዷ ይህንን ያሳያል፡፡
ወጣቷ ከነበረችበት ዱባይ ኢትዮጵያ ስትገባ የዘጠኝ ወር እርጉዝ ብትሆንም፣ የአዕምሮ ሕመሟ እርግዝናዋንም ሆነ ሌላ ነገር ከማስታወስ ጋርዷት ነበር፡፡ በሁለት እጆቿ ሆዷን እየደበደበች ሆዴ ውስጥ የተቀመጠ ነገር አለ በማለትም ትጮህ ነበር፡፡ እርጉዝ መሆኗ ሲነገራት እንኳን አላመነችም፡፡ አገሯ የገባችው ግን የዘጠኝ ወር ነፍሰጡር ሆና ነበር፡፡ አገሯ በገባች በሦስተኛው ቀን የተጠለለችበት አጋር ኢትዮጵያ ባመቻቸው የሕክምና ዕርዳታ የወለደች ሲሆን፣ በተከታታይ በተደረገላት የአዕምሮ ሕክምናም ራሷን ለማወቅ ትችላለች፡፡ ወደ ዱባይ የሄደችውም እናትና አባቷ በሕፃንነቷ በመሞታቸውና በተወለደችበት ቀዬ ከአምስተኛ ክፍል በላይ መማር ባለመቻሏ፣ በኋላም አጎቷ ጋር አዲስ አበባ ብትመጣም ትምህርቷን መግፋት ባለመቻሏ ዱባይ ሄዳ ሠርታ ገንዘብ ለማግኘት ነበር፡፡ አጎቷ ለደላላ ስምንት ሺሕ ብር ከፍሎ የላካት ሲሆን፣ የተመለሰችውም እንደወጠነችው ገንዘብ ይዛ ሳይሆን የአዕምሮ ሕመምና ልጅ ነበር፡፡
በአጋር ኢትዮጵያ በአሁኑ ሰዓት የሚገኙት 30 ያህል ሴቶች የተለያየ ታሪክ ያላቸው ቢሆንም፣ አንድ የሚያደርጋቸው ጉዳይ እንሠራለን ብለው ከሄዱባቸው መካከለኛው ምሥራቅ አገሮች የተመለሱት ገንዘብ ይዘው ሳይሆን የሥነ ልቦና ጉዳት ደርሶባቸው፣ የአዕምሮ ሕምተኛ አሊያም አካል ጉዳተኛ ሆነው መምጣታቸው ነው፡፡
አቶ ፍስሃ እንደሚሉት፣ 100 ከዓረብ አገር ተመላሽ የአዕምሮና ሌላም ሕመም ያለባቸውን በአንዴ ተቀብሎ ምክር፣ ሕክምና፣ ሥልጠናና ከቤተሰብ ማገናኘት ላይ የሚሠራው አጋር ኢትዮጵያ፣ ራሱን መልሶ ካደራጀበት ከ2002 ዓ.ም. በኋላ የአዕምሮና ተጨማሪ የጤና እክል የነበረባቸውን 3,900 የዓረብ አገር ተመላሾች ተቀብሎ አስተናግዷል፡፡
ወደ መካከለኛው ምሥራቅ የሄዱ ኢትዮጵያውያትን ሥነልቦናዊና ማኅበራዊ ችግሮቻቸው ምንድን ናቸው በሚለው ዙሪያ የሠሩትን ጥናት በአፍሪካን ኤንድ ብላክ ዳያስፖራ፡ አን ኢንተርናሽናል ጆርናል (African and Black Diaspora፡ An International Journal) ለማሳተም በመጨረሻ ምዕራፍ ላይ የሚገኙት የቤዝና ካውንስሊንግና ሥልጠና ማዕከል መሥራችና ሥራ አስኪያጅ ወ/ሮ አሰፋች ኃይለሥላሴ፣ ወደ መካከለኛው ምሥራቅ በተለይም በሕገወጥ መንገድ የሚሰደዱ ሴቶች ላይ የሚታየው የአዕምሮና የሥነ ልቦና ችግር የከፋና ትኩረት ሊሰጠው የሚገባ መሆኑን ይናገራሉ፡፡
ወ/ሮ አሰፋች ጥናታቸውን ጠቅሰው እንደነገሩን፣ ሕገወጥ አዘዋዋሪዎች በሚሰጡት ተስፋና አማላይ ግፊት ተማርከው ወደ ዓረብ አገር የሚሰደዱ ሴቶች፣ የተነገራቸውና የሚገጥማቸው የተለያየ በመሆኑ ለሥነ ልቦና ብሎም ለአዕምሮ ሕመም ይጋለጣሉ፡፡
ዓለም አቀፍ የፍልሰት ድርጅት (IOM) መስፈርትን ተከትሎ ከአምስት ዓመት በፊት የተሠራው ጥናትም ያመለከተው፣ ሴቶቹ ወደ መካከለኛ ምሥራቅ አገሮች ከመሄዳቸው በፊት ግንዛቤና ዝግጁነት እንደሌላቸው፣ ሙሉ በሙሉ ተስፋ ሰንቀውና ቤተሰብ እንረዳለን ብለው በተጓዙበት ልክም ውጭ ሲደርሱ ያጋጠማቸው ፍጹም ያልጠበቁት መሆኑ ለአዕምሮ ችግር አጋልጧቸዋል፡፡
የሥራና የገንዘብ እጦት ለመሰደድ ምክንያት ከሆኑት ምክንያቶች ከቀዳሚዎቹ ሲመደቡ፣ እነዚህን ችግሮች ለመሙላት ከአገር ውስጥ የሚጀምረው የጉዞ ሒደትም በውጥረት የተሞላ ነው፡፡ ለመወሰን መጨነቅ፣ የሕገወጥ አዘዋዋሪዎችን ቃል ሰምቶ ስለጉዞዋቸው ለቤተሰብ በመንገርና ባለመንገር መሀል መብሰልሰል፣ ለደላላ ገንዘብ ለመክፈል መቸገርና በብዙ ውጣ ውረድ ማግኘት ከአገር ከሄዱ በኋላ ጥሩ አሠሪ፣ ምግብና ሕክምና አለማግኘት ለአካላዊ፣ ወሲባዊና ሥነ ነልቦናዊ ጥቃት መጋጥም ሴቶቹን ለሥነልቦናና ለአዕምሮ ሕመም ከዳረጉት ይጠቀሳሉ፡፡
በማያውቁት አገር፣ ባህልና ቋንቋ ውስጥ መገኘትም ለአዕምሮ ችግር ያጋልጣል፡፡ በጥናቱ የተሳተፉትም በቀላሉ መከፋት፣ ጭንቀትና ተስፋ መቁረጥ የታየባቸው ሲሆን፣ ይህ የመጣውም የጠበቁትን ካለማግኘት ነው፡፡ ከአዕምሮ ጤና እክል ጎን ለጎንም የአካል ጉዳት የገጠማቸው አሉ፡፡
ወ/ሮ አሰፋች በጥናቱ ከተሳተፉት አንዷ ያለችውን እንዲህ ያስቀምጡታል፡፡ ‘ከመሄዴ በፊት ችግሬ ሥራ ማጣትና ገንዘብ ነበር፡፡ አሁን ደግሞ የጤና ችግር ታክሎልኛል፡፡ ከዚህ ስሄድ ቃል የተገባልኝ በታወቀ ሆቴል እንግዳ ተቀባይ እንደምሆን ነበር’ ብላለች፡፡
የመገለልና የብቸኝነት ስሜት በጥናቱ የታየ ሌላው የሥነ ልቦና ችግር ነው፡፡ ሰዎች አይረዱንም፣ ለቤተሰብ ገንዘብ ይዘን አልመጣንም በሚልም ከማኅበራዊ ግንኙነታቸው ራሳቸውን ያገለሉ አሉ፡፡ በዓረብ አገር ሁለት ቤተሰብ እያገለገለች የኖረች የጥናቱ ተሳታፊ የዚህ ችግር ሰለባ ነበረች፡፡ ወ/ሮ አሰፋች እንደሚሉት፣ አገሯ ስትመለስ ‘ማንም አይገነዘበኝም፣ ሴተኛ አዳሪነት ሠርታ ይሆናል ይሉኛል’ በሚል ራሷን ለጭንቀት አጋልጣለች፡፡
ነገሮች ከጠበቁት ውጪ መሆናቸውም የፀፀትና ግራ የመጋባት ስሜት የፈጠረባቸው ሲሆን፣ ተቀባይነት ያለማግኘት ሥጋትም ታይቶባቸዋል፡፡ ‘ማኅበረሰቡ እንደሌላው አያየንም፣ ዓረብ አገር ሄደን ገንዘብ ይዘን ባለመምጣታችን በቤተሰብም በኅብረተሰቡም ተቀባይነት አይኖረንም’ ብለው ጭንቀት የገቡ መኖራቸውም በጥናቱ ታይቷል፡፡ በዚህ ሁኔታ ውስጥ ያሉት ልጆች አማካሪ አግኝተው ካልታከሙ ችግራቸው እየተባባሰ ሄዶ ከፍተኛ የአዕምሮ ሕመም ላይ ሊደርሱ እንደሚችሉ፣ ይህ እንዳይሆን የተሻለ ሕክምናና ክትትል እንዲሁም የቤተሰብ ድጋፍ ማግኘት እንደሚያስፈልግ ተናግረዋል፡፡
የኢትዮጵያ አዕምሮ ሕክምና ማኅበር በየዓመቱ በሚያደርገው ሳይንሳዊ ጉባዔ በተመረጠ ርዕሰ ጉዳይ ላይ የፓናል ውይይት የሚያደርግ ሲሆን፣ ዘንድሮ የተመረጠውና ከሳምንታት በፊት ውይይት የተደረገበት ስደትና የአዕምሮ ጤና የሚል ነበር፡፡
በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የአዕምሮ ሕክምና ጥናት ክፍል ተባባሪ ፕሮፌሰርና የኢትዮጵያ የአዕምሮ ሕክምና ባለሙያዎች ማኅበር ፕሬዚዳንት ዶ/ር ሰለሞን ተፈራ፣ ኢትዮጵያውያን የአዕምሮ ሐኪሞች ወይም ሳይኪያትሪስቶች ከስደት ተመላሾች የገጠሟቸውን የአዕምሮ ጤና ችግሮቻቸውን በመለየት የሕክምና አገልግሎት የሚያደርጉ ሲሆን፣ እንደሙያ ማኅበርም አባላትን በማስተባበር ለከስደት ተመላሾች በሙያቸው የሚቻለውን አስተዋጽኦ ለማድረግ ዝግጁ መሆናቸውን ይናገራሉ፡፡
እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ባላደጉ አገሮች እንዲሁም በአፍሪካና በሌሎችም አኅጉሮች የሚኖሩ ማኅበረሰቦች ስለአዕምሮ ሕመም የየራሳቸው አመለካከት ቢኖራቸውም እንደ ባለሙያ የአዕምሮ ጤና ችግር የሚመጣው ስሜታችንን፣ አስተሳሰባችንንና ባህሪያችንን ከሚቆጣጠረው አንጎል ነው፡፡ ይህ ክፍል ሲጎዳ የሚታዩ የአዕምሮ ጤና ችግሮችም እንደ ማንኛውም የጤና ችግር ሊታከሙ ይችላሉ ይላሉ፡፡
ከአጋር ኢትዮጵያ የሰማነውም ከየመን፣ ከሳዑዲ ዓረቢያና ከሌሎች ዓረብ አገሮች ለሥራ ብለው ሄደው ጥሪት ሳይሆን የአዕምሮ ሕመም ይዘው የተመለሱ ሕሙማንን በመድኃኒትና በምክር አገልግሎት ከችግራቸው እንዲያገግሙ ብሎም ጤናቸው ተመልሶና ሥልጠና ወስደው ሥራ እንዲጀምሩ ማድረግ መቻሉን ነው፡፡
ዶ/ር ሰለሞን እንደሚሉት፣ የአዕምሮ ሕሙማንን ሕክምና በመስጠት ችግራቸውን ከነበረበት መቀነስ ብሎም ሕመም ከማይሆንበት ደረጃ ማድረስ ይቻላል፡፡ ሕክምናው በጊዜው ከተሰጠም ውጤታማነቱ ይጨምራል፡፡
እንደ ዶ/ር ሰለሞን ስደት ለአዕምሮ ሕመም አጋላጭ ከሆኑ ምክንያቶች አንዱ ነው፡፡ ለስደት መሠረታዊ ምክንያቱም ሥነ ልቦናዊ ጫና የሚፈጥር ክስተት ነው፡፡ አንድ ሰው በሰላምና በፍቅር ከሚኖርበት ማኅበረሰብ ያለምክንያት ወጥቶ አይሰደድም፡፡ ኢኮኖሚያዊ፣ የደኅንነት ሥጋትና ሌሎችም ሁኔታዎች ለስደት ምክንያት ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ ሆኖም ከነበረበት ማኅበረሰብ መውጣቱ በራሱ ጫና ይፈጥራል፡፡ ወደ አዲስ ማኅበረሰብ ለመቀላቀልና ለመላመድ የሚያደርገው ትግልና የሚወስደው ጊዜ ከፍተኛ ሥነ ልቦናዊ ጫና የሚፈጥር ነው፡፡
በርካታ ዜጎችም የተመቹ በሚባሉት እንደ ምዕራብ አውሮፓ፣ ሰሜን አሜሪካ ሄደው የኢኮኖሚ ችግር ባይኖርባቸውም በሚደርስባቸው የባህል ግጭትና አጠቃላይ ከነበሩበት አኗኗር መለየት ከፍተኛ ሥነ ልቦናዊ ጫና ውስጥ ከቷቸው ለበርካታ የአዕምሮ ጤና ችግሮች ሲጋለጡ ይስተዋላሉ፡፡ ለዲፕረሽንና ከበድ ላለ የአዕምሮ ጤና ችግርም ይጋለጣሉ፡፡ ስደት ውስጥ ካሉትም ራሳቸውን የሚያጠፉት ቀላል አይደሉም፡፡
ስደተኞችና ስደተኛ ባልሆኑ ሰዎች መካከል እንግሊዝ አገር የተደረገ ጥናትን ጠቅሰው እንደገለጹትም፣ ስደተኞቹ ስደተኛ ካልሆኑት፣ ሳይኮሲስ ለተባለው ከፍተኛ የአዕምሮ መቃወስ የመጋለጥ ዕድላቸው በሁለት እጥፍና ከዚህ በላይ ይጨምራል፡፡ ይህ ማለት አዲሱ ነባራዊ ሁኔታ በአዕምሯቸው ላይ ከፍተኛ ጫና በመፍጠር እስከ ሳይኮሲስ የሚደርስ ከባድ የአዕምሮ መቃወስ አስከትሎባቸዋል፡፡ ይህም ስደት ለአዕምሮ ጤና ጠንቅ ከሆኑ ምክንያቶች አንዱ መሆኑን የሚያመላክት ነው፡፡
በኢትዮጵያም ሲታይ ከመካከለኛው ምሥራቅ ተመልሰው የሚመጡ በርካታ ዜጎች ለበርካታ የአዕምሮ ጤና ቀውሶች ይጋለጣሉ፡፡ ራስን የማጥፋት ሁኔታም በስፋት በሴቶች ላይ ይታያል፡፡
ራስን ከማጥፋት ጋር ተያይዞ በአጋር ኢትዮጵያ የገቢ ማሰባሰቢያና የኮሙዩኒኬሽንስ ኦፊሰር የነበሩት አቶ ንጉሤ መኮንን በ2007 ዓ.ም. የገጠማቸውን እንዲህ ያስታውሱታል፡፡ ከወሎ ወደ ሳዑዲ ዓረቢያ ተጉዛ ለሁለት ዓመታት ያገለገለች ወጣት፣ ኢትዮጵያ ስትመጣ ራሷን አታውቅም ነበር፡፡ ከፍተኛ የአዕምሮ ሕመም ስለነበረባትም ድርጅቱ እንደገባች አማኑኤል ሆስፒታል ነበር የተወሰደችው፡፡ የሕክምና ክትትል ሲደረግላት ከነበራት ሁኔታ እየተሻላት መጣ፡፡ ለውጡ የታየው በገባች በሦስት ወራት ጊዜ ውስጥ ነበር፡፡ አንድ ቀን በየቢሮው እየገባች የጥፋተኝነት ስሜት እንዳለበት ሰው ‘ይቅርታ አድርጉልኝ’ እያለች ሠራተኛውን ሁሉ ጠየቀች፡፡ ይህ ሲሆን ግን እየተሰናበተች ስለመሆኑ የገባው አልነበረም፡፡ እሷ ግን የዛኑ ቀን ሌሊት በረንዳ ላይ ባለ የብረት ፍርግርግ ላይ ሻሿን ተጠቅማ ራሷን አንቃ ተገኝታለች፡፡
አቶ ንጉሤ እንደሚሉት፣ ራስን የማጥፋት ሁኔታ በተሰደዱበት ዓረብ አገር ብቻ ሳይሆን አገር ውስጥ ከገቡ በኋላም ከአዕምሮ ሕመማቸው ጋር ተያይዞ ይከሰታል፡፡ ለዚህ ምክንያቱ ሠርተን እናገኝበታለን ብለው ከተሰደዱበት አገር ባዶ እጃቸውን መምጣታቸው፣ ህልማቸው መጨንገፉ፣ እምነታቸውን፣ ባህላቸውንና ሃይማኖታቸውን ማጣታቸው ይገኝበታል፡፡
ከስደት ተመላሾች ላይ የሚታዩ የአዕምሮ ጤና እክሎችን ለማከም የማኅበሩ አባላት የሚሳተፉ ሲሆን፣ እንደ ዶ/ር ሰለሞን ገለጻም፣ ከስደት ተመላሾች ላይ በዋናነት ጎልቶ የሚታየው የአዕምሮ ጤና ችግር የድብርት (ድባቴ) በሽታ ነው፡፡ ልዩ ልዩ የጭንቀት ሕመሞች፣ ፖስት ትራውማቲክ ስትረስ ዲዝኦርደር ማለትም ሥነ ልቦናዊ ጥቃትን ተከትሎ የሚመጣ የጭንቀት ዓይነትም ይታያል፡፡ ሳይኮትራውማ የሚባለውና ከአዕምሮ ጥቃት፣ ስብዕናን ከመንቋሸሽ፣ ክብርን ከመነካት፣ ከመደፈር አደጋና ከመሳሰሉ ክብረነክ ጥቃቶች የሚከሰተው ችግርም በተለይ በሴቶች ላይ ይታያል፡፡ ሳይኮሲስ ማለትም ከባድ የአዕምሮ መቃወስ (እብደት) የሚታይባቸው ሴቶች ቁጥርም ቀላል አይደለም፡፡
ሕገወጥ የሰዎች ዝውውር የስደት አሉታዊ ገፅታው ነው፡፡ ሆኖም ስደትን ማቆም ስለማይቻል በሕጋዊ መንገድ ማስተዳደር የሚቻልበትን አሠራር መዘርጋት ግለሰብን፣ ኅብረተሰብን ብሎም አገርን ይጠቅማል፡፡ ፊሊፒንስ ዜጎቿ በሕጋዊ መንገድ ውጪ ሄደው የሚሠሩበትን ሁኔታ በቅጡ በመዘርጋቷ ለዜጎቿ ጠበቃ መሆን፣ ለአገሪቷም ገቢ ማስገኘት ትችላለች፡፡ 20 በመቶ የአገሪቷ ገቢ ለሥራ ወደ ሌላ አገር ከሄዱ ዜጎቿ የሚገኝም ነው፡፡ ፊሊፒኖች ለሥራ ወደ ውጭ የሚሄዱትም ሠልጥነውና ሠርተፊኬት ይዘው ነው፡፡ በኢትዮጵያ ይህንን ለማድረግ የተጀመሩ ጥረቶች እንዲጠናከሩም ወ/ሮ አሰፋች ይመክራሉ፡፡
‹‹ከስደት ተመላሾችን ስናስብ ዓላማቸውን እናስብ›› የሚሉት ወ/ሮ አሰፋች፣ የሄዱበት ዓላማ ራሳቸውንና ቤተሰብን ለመለወጥ፣ እህትና ወንድምን ለማስተማር መሆኑን በማስታወስ፣ ስደቱ በሕገወጥ ድርጊት በመተብተቡ ብዙዎችን ለሥነ ልቦናዊና ለአዕምሯዊ ችግሮች እያጋለጠ ስለሆነ ሕገወጥነትን መግታት እንደሚያስፈልግ ተናግረዋል፡፡
በሳምንቱ መጀመሪያ የሐዋሳ ከተማ ከወትሮው ለየት ያለ ድባብ ታይቶባታል፡፡ የከተማዋ የንግድ ቤቶች፣ መንግሥታዊና መንግሥታዊ ያልሆኑ ተቋማት ደጃፎች፣ በከተማዋ ዋና...
በዚህ ከቀጠልን’ማ ኣማራ ሳይጠፋ አማርኛ መጥፋቱ ይቀራል ብለህ ነው? አማርኛ ከተሰደደ’ኮ ብዙ ቆየ። የአማርኛ ቋንቋ ዲፓርትመንት ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተዘግቶ፥ ግዕዝ በምዕራባውያን መምህራን Toronto University ውስጥ እንደሚሰጥ አልሰማህም?
አይሻልህም ለወርቅነሽ? ግን’ኮ እነዚህ ሰዎች ተራራ እና መሬት ማመሳሰል ያውቁበታል። አዶላን “አድዋ” ብለው አስጎብኝተዋቸው ይሆን እንዴ ጠቅላይ ሚንስትሩን ያዞሩባቸው?
ሀገር ሻጩንም፣ ሀገር ገዢውንም እንዲህ በጅምላ ኣንድ ላይ “አንሰላስለው” “ወርቅ” ሲሉ አስገረሙኝ እንጂ፥ ነቅሰው አውጥተው፦ አሉላ፣ አብረሃ ብለው ዘርዝረው፥ “ወርቅ” አይደለም “አልማዝ” ቢሉዋቸው ያሳነሷቸው ሆኖ ነበር የሚሰማኝ። ከሁሉም ከሁሉም ግን “መቐሌን አፅዱ!” ያሉት ተመችቶኛል፤ እሳቸውም ቤተ-መንግስቱን ለማፅዳት የቆረጡ ይመስላል
አልቀናሁም። ላለመዋሽት ግን፦ ጠቅላይ ሚንስትሩ በዛ ስል ቢላዋ መሀል-ለ-መሀል ሰንጥቀው ህወሀትን ሲያወጡዋት ስመለከት ፥ ምራቄ መፍሰስ ብቻ ሳይሆን ጥርሴም ሊረግፍ ተነቃንቆ ነበር። ግን እውነት አምባሻው የት ጠፍቶ ነው ኬክ የተቆረጠው?
እና? እንደዚህ ፍልስፍና … ነገ አስመራም ገብተው የባድመ ጉዳይ ቢነሳ፥ “ጥያቄው የልማት ነው፤ ግማሽ ጐናችሁ ትግራይ ነው፤ እንደ ዱሮአችሁ ይሻላችኋል” ብለው ያልፉታል ነው የምትለኝ?
ታዲያስ … መቼም የሞተ ሲነሳ ነፍስ ይማር ማለት ወግ ነውና … “ጨርቅ” አይደለ እንዴ ያሉት ያረፉት ጠቅላይ ሚንስትር? ግን እንደው አዳራሹን እንደዛ ቀለም በቀለም አድርጋችሁት ስታጨበጭቡ፥ ድንገት ከአንቀላፉበት ከርሰ ምድር ባነው ቢመለከቷችሁ ምን ይሏችሁ?
ትገርማላችሁ! እሺ እሱስ ይሁን … አሁን ከእዛ ጀግና’ና በኢትዮዽያዊነቱ ከሚኮራ የአፋር ህዝብ መካከል ኣንድ ሰው ጠፍቶ ነው በአፋርኛ ለመዝፈን ሑሴን ዓሊ ከጅቡቲ የመጣው? ሁሉም አፋር እንደ ማፋራ መሐመድ “አልገዛም!” ቢል እንኳ፥ የእስማኤል አሊ ሴሮ ጉሮሮ ለዛች ሰከንድ እንጉርጉሮ አልሆን ብሎ ነው?
ምን አውቅልሃለሁ? ዝግጅቱ ላይ ታደምኩ አልኩህ እንጂ “ደገስኩ” ብዬሀለሁ እኔን የምትጠይቀኝ? ደግሞ ከእዚች ከቅርብ ሀገር ለተጋበዘው ነው የገረመህ? ገና Liu Huan ከቻይና ለ“ቼ-በለው” ይመጣልሀል
እኔማ … መቼም ነገር ሳይስቡ ያለ አስተማማኝ ደህንነትና ጥበቃ እንደዛ መላ-ቅጡ በጠፋ አዳራሽ ጠቅላይ ሚንስትሩን አያስቀምጡዋቸውም ብዬ፥ የመንግስት ልዩ ወንጀል ታዛቢ ለመሆን ነበር አካሄዴ። የአምላክ ፈቃድ ሆነና፦ የሻቢያም እጅ፣ የአርበኞችም ግንባር፣ የግንቦት ሰባትም እግር ሳይወነጀል፥ እንዲሁ ብቻ እኔም ጠቅላይ-ሚንስትሩም በስጋት ሟምተን በሰላም ተመለስን
ጥሩ ጠርጥረሃል፤ ለአጋዳይ ሀይሎም ያልራሩ … ለገላጋይ አብይ ይመለሳሉ ብሎ ማሰብ ጅልነት ነው ። እኔ የምልህ ግን፦ ዘንድሮ ባለስልጣኖቹ ስብሰባም፣ ጉብኝትም ሲሄዱ ለብሰው የሚዞሩትን የጥይት መከላከያ ሰደርያ (bulletproof vest) ሜቴክ ነው እንዴ ከአሸዋ የሚሰራው? እሱን ለመደበቅ የሚለብሱት ሰፊ ኮት’ኮ የትልቁን እድር ድንኳን እያስመሰላቸው መጥቷል
ሰውዬ አሁን መተማመኑ ጠፍቷል! አይደለም ከአሸዋ ገና ከኮብል ስቶን ድርድርም ቢሆን አሰርተው … የላሊበላን ደብር መስለው ይሄዱልሀል። በል እኔም ልሒድ … ስራ አለብኝ
አልረሳም። እንዳውም የሰሞኑን ሹም-ሽረት ተከትሎ ጠቅላይ ሚንስትሩ በስራ ማቆም አድማና በቦይኮት (boycott) ጭንቅላታቸው መዞሩ ስለማይቀር፥ ያኔ በአሳቻ ሰዓት ከሜቴክ እና ከኢንሳ ፕሮጀክት ጣቢያ (site) የተቆፈረ ንፁህ የአድዋ ወርቅ አለ እሱን አስኮበልልሀለሁ። በተሰናበቱት ጠቅላይ ሚንስትር ላይ ግን ተስፋህን ቁረጥ። እሳቸው እንደ አቶ ታምራት ላይኔ “ገዳም ገባሽ አሉ ደብረሊባኖስ … ሰው እየገደሉ ይማራል ወይ ነፍስ? ሰው እየገደሉ ከተማረ ነፍስ … ትቦሽን ዘግቼው ደብረሊባኖስ” የሚሉ ይመስላሉ። እርግጠኛ ነኝ እንኳን በሰላም ተገላገሉ እንጂ፥ ከዚህ ቦኋላ ተፎካካሪ’ም ፎጋሪ’ም ለመሆን ፍላጎት የላቸውም
ናይጀርያ ያለ ነዳጅ ዘይት ሐብቷዋ ምንም ነገርን ማንቀሳቀስን አትችልም። 80 በመቶዉ የሀገሪቱ ገቢ የሚገኘዉ ከዚሁ ከነዳጅ ዘይት ሐብቷ ነዉ። ናይጀርያ የነዳጅ ዘይትዋን ከምድረ-ከርስ ማዉጣት ከጀመረችበት ከጎርጎረሳዉያኑ 1958 ዓ,ም ጀምሮ በከፍተኛ የነዳጅ ምርት አቅርቦት ከዓለም ስምንተኛ ደረጃን ይዛ ትገኛለች።
‹‹ጥጋብ ፍንቅል አድርጓችሁ ነው የተሰደዳችሁት እንጅ …አገራችሁ ማሩ ወተቱ …›› ማለት ‹‹ጠግባችሁ ሂዳችሁ ነው የታረዳችሁት እንኳን የእጃችሁን አገኛችሁ ›› ከማለት አይተናነስም !!አሁን ከትላንት ወዲያ ታዋቂው የማስታወቂያ ባለሙያ አርቲስት ሰዊት ፍቅሬ ጨርቆስ ሃዘን ቤቱ ንግግር እንዲያደርግ ተፈቅዶለት በሚያስገመግም ድምፁ እንዲህ አለ ‹‹ ከሰው አገር ወርቅና ብር እናታችን እቅፍ ውስጥ አሹቅ እየበላን ሙቆን ብንኖር ይሻላል›› ቆይ እውነቱን እናውራ እንጅ ! የታለ ጥጋቡ … የታለ ስራው … የታለ አሹቁ….እንዴዴ ….ምናይነት በሰው ህይዎት ላይ መቀለድ ነው ይሄ ! ሰው እኮ እንስሳ አይደለም …በልቶ ጠጥቶ ሆዱ ከሞላ መተኛት ብቻውን በቂ ነው ሊባል አይገባም !
እከሌ መቶ ሽ ብር ከፍሎ ተሰደደ ለምን እዚሁ አይሰራባትም የሚል የዋህ ሒሳብ የሚያሰሉ ሰዎች ገጥመውኛል ….እጁ ላይ አፈር ከድቤ በልቶ ያጠራቀማትን ገንዘብ እየበላ አጨብጭቦ ከሚቀር ….ስደት ላይ ኢንቨስት ሊያደርግ ወሰነ በቃ ….ለምን አገሩ ላይ ስራ አይሰራባትም ….አገራችን ላይ ስራ እድል በሆነበት በዚህ ጊዜ መቶ ሽ ብር ምን እንደሚሰራ ሁላችንም እናውቃለን ….ቤት ልከራይ ቢባል የስድስት ወር ኪራይ የአመት ኪራይ በአንዴ በሚጠየቅባት አገር ….መቶ ሽ ብር እና ከዛ ያነሰ ብርን እንደትልቅ ካፒታል የሚቆጥር ሰው …ምናልባት ነፍሱ ድሮ ላይ የቆመ ሰው ይሆናል !
እናቴ ያሳደገችኝ እኮ እሷ ስር ተወሽቄ አሹቅ እንድበላ አይደለም ! የተሻለ ኑሮ እሻለሁ …ለእናቴ ላሳልፍላት እፈልጋለሁ … ቤት እፈልጋለሁ የተሻለ ትምህርት እፈልጋለሁ ማግባት መውለድ ለቤተሰቤ አለኝታ መሆን እፈልጋለሁ ! ልጆቸ ጥሩ ትምህርት ቤት እንዲማሩ ጥሩ እውቀት እንዲኖራቸው እፈልጋለሁ ….አሹቅ እየበላሁ ነገ ይሄንኑም አሹቅ ያጡ ልጆችን መፍጠር አልሻም ! አሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታ ህዝብ የሚሰደደው ደላላ ስለደለለው ወይም አገሩን ስለጠላና …አገሩ ላይ ((ሚሊየነር መሆን ስለደበረው)) አይደለም ! ከእለት ጉርስ ያለፈ ነገር ማግኘት ዘበት ስለሆነበት ለፍቶ ጠብ የሚል ነገር ስላጣ ነው !! ዛሬን ብቻ አይደለም ማሰብ …ዛሬ ለፍቶ ጉልበቱን ገብሮ ይኑር ነገስ እድሜው ሲገፋ ነገስ ልጆች ሲወልድ ….ነገስ ነው ጥያቄው ! እህት ወንድሞቹ ለእግራቸው ጫማ ሲያጡ እየተመለከተ አሹቁን እየቃመ ቁጭ የሚል ልብ ያለው ሰው የለም !
ተው እንጅ ባለቢላዎቹ ሲገርሙን የብሶት አንገታችንን በቃል ስለታችሁ አትረዱን ! በመጀመሪያ ድግሪ ሁለት ሽ ብር እንኳን በማትከፍል አገር … ጠግባችሁ ተሰደዳችሁ ይባላል እንዴ ….ስደት በባህሪው እኮ ተፈጥሯዊ ህግ አለው ….ካልተሸለ ቦታ ወደተሸለ ቦታ መሄድ ማለት ነው ! አገራችን የተሻለች ብትሆንማ እንኳን እኛ ልንሄድ ሌሎችም ወደኛ በተሰደዱ ነበር ! ጠላታችን ድህነት ነው ብለን አውጀናል እኮ … አቅም ያለው ድህነትን ይፋለመው አቅም ያጣ ደግሞ ከጥላት ቀጠና ማፈግፈጉ የጦርነት ህግም ነው ! ጦርነት እውነት ነው ጨካኝ ጠላት ነው ….በመፎክር ብቻ አይመለስም ! ስጋህን ብቻ ሳይሆን ነፍስህንም አጋድሞ ያርድሃል !
ድህነት ያባረረውን ህዝብ ስደተኛን ተቀባዮቹ ግፍ ዋሉበት ይሄ ነው እውነቱ ! እስቲ አሁን ዝቅ ብሎ መስራትን ከጨርቆስ ልጆች የበለጠ ማን ያውቃታል …. ዝቅ ተብሎም ጠብ የሚል ነገር ጠፋ ሄዱ ! እና ስራ ንቀው እንል ዘንድ ተገቢ ነው እንዴ …. ለምን ወሬ እናሳምራለን …. አስር ጊዜ ‹‹ደላላ እያታለላቸው ›› ይላል ሚዲያው …ከኑሯችን የበለጠ ደላላ የለም ! እንደውም ለስደት የሚገፋፉ አንደኛ ደላሎች የማስታወቂያ ባለሙያዎች ናቸው !
አሹቅ ብሉ ዳቦ ብሉ ….የተፈጠርኩት አሹቅ እየበላሁ ጮማ የሚቆርጡ ሰዎችን ምራቄን እየዋጥኩ እንድመለከት አይደለም ! ለዚህ ደግሞ ሰው ነኝና መጀመሪያ አገሬ ላይ አቅሜ የፈቀደውን ሁሉ ለመስራት እሞክራለሁ …. አገሬ የልፋቴን ካልከፈለችኝ በተለይ ደግሞ ከእኔ በታች የሚደክሙትን እያነሳች አናቴ ላይ ካስቀመጠች … ፍትሃዊ የሃብት ክፍፍል ከሌለ …ከሰውነቴ ይልቅ ባለኝ ገንዘብና ደረጃ የምመዘን ከሆነ ….እንደሰው የምቆጠርበት ተንቄም ቢሆን የተሸለ የገንዘብ አቅም የተሸለ ነገር የማገኝበት ቦታ ሁሉ ምርጫየ የማይሆንበት ምክንያት የለም !
‹‹እናትህ እቅፍ ውስጥ ሁነህ አሹቅም በልተህ ቢሆን መኖር ይሻላል ››ይሉት ቀልድ …አሹቅ እየበላህ የእኔን ማስታወቂያ እየተመለከትክ በአምሮት ኑር ከማለት ውጭ ምን ትርጉም ይኖረዋል ! እንዴ ራሳቸው የማስታወቂያ ባለሙያዎቹ አይደሉ እንዴ …‹‹ለበዓል ለእናትሽ ብር ላኪ በዚህ ባንክ መንዝሪ›› እያሉ የተሰደደው ሁሉ ሃብታም የተሰደደው ሁሉ ላኪ መንዛሪ መሆኑን እንቁልልጭ እያሉ ለስደት የሚገፉን …የምን ዞሮ ‹‹አሹቅ ቂጣ›› እያሉ በሰው ቁስል እንጨት መስደድ ነው ! እስቲ ሃቁን እናውራ በቴሌቪዥን ከሚሰራጩ ማስታወቂያዎች አንድ እንኳን ‹‹የአሹቅ በሊታዎች›› ማስታወቂያ አይታችሁ ታውቃላችሁ ?…. አሹቅ እየበላሁ ነው ኢንሹራንስ የምገባው? ….አሹቅ እየበላሁ ነው የተንፈላሰሰ ቪላ በሶስት ጊዜ ክፍያ የምገዛው ?…አሹቅ እየበላሁ ነው ….መኪና የማማርጠው? ….አሹቅ እየበላሁ ነው ዱባይ ያለ ምግብ ቤት የምዝናናው? …. አሹቅ እየበላሁ ነው ባለምናምን ኮከብ ሆቴል የምዝናናው ?… አሹቅ እየበላሁ ነው ለቴሌቶን ሚሊየን ብር የማዋጣው?
‹‹ፍሪጅ ከሌለዎት ምኑን ኖርኩት ይላሉ ›› የምባለው ፍሪጁን አሹቅ እንዳስቀምጥበት ነው ??…..ለምን ስራችን እና ስብከታችን ዬቅል ይሆናል ….በእርግጥ ስደት አስቀያሚ ነው ….ግን አገር ላይ በድህነት እንደመገፋት የባሰ አሰቃቂ ነገር የለም ! ሚሊየኖች በቤት ኪራይ ችግር በተንገሸገሹበት ሰዓት … እልፎች በስራ አጥነት ችግር ድግሪያቸውን እንደዣንጥላ እራሳቸው ላይ አድርገው በየማስታወቂያ ሰሌዳው ስር በሚንከራተቱባት ሰዓት ‹‹ጠግባችሁ ተሰደዳችሁ ›› ማለት …ሌላ እርድ ነው ! እንደው እነዚህ ወገኖቻችን በግላጭ በአደባባይ በግፍ ሲገደሉ አየን እንጅ በየጓዳው ስንቱ ነው የተራዘመ የችግር ሞት የሚሞተው ?! አሁንም ደላላ መርገም ስደተኛውን ተቀፅላ ስም እየለጠፉ ማሸማቀቅ መፍትሔ አይሆንም ….ፍትሃዊ የሃብት ክፍፍል ….ለህዝቡ እንደልፋቱ የሚከፈልበት ስርዓት …. ሙስናን የሚፀየፍ አስተዳደር …. እናም ጠንካራ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲና አፈፃፀም ያስፈልገናል ! ‹‹አህያውን ፈርተን ዳውላውን ››አይነት ከንቱ ልፈፋ የትም አያደርስም ! ህይዎት ብዙ መሻት ብዙ የማይገደብ ፍላጎት አላት …..ሰው በአሹቅ ብቻ አይኖርም !!
አዲስ አበባ፣ ጥር 8፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) ዘመናዊ የከተማ ግብርናን ለማስፋፋት በአነስተኛ ቦታ የሚሰሩ የአትክልት እና የፍራፍሬ ስፍራዎች ወሳኝ መሆናቸውን የአዲስ አበባ ከተማ ምክትል ከንቲባ ወይዘሮ አዳነች አቤቤ ገለጹ።
ወይዘሮ አዳነች አቤቤ ዛሬው ዕለት ከትምህርት ሚኒስትር ዶክተር ኢንጂነር ጌታሁን መኩሪያ ጋር በኢትዮጵያ ደረጃዎች ኤጀንሲ የተሰራ ዘመናዊ የከተማ ግብርና ማሳያን ጎብኝተዋል።
ይህን መሰል በአነስተኛ ቦታ የሚሰሩ የአትክልት እና የፍራፍሬ ስፍራዎች ገበያን በማረጋጋትና የኑሮ ውድነትን በመቀነሱ ረገድ ከፍተኛ አስተዋጽኦ ስላላቸው ፣ ዘመናዊ የከተማ ግብርናን ለማስፋፋት ለምንሰራው ስራ እንደተሞክሮ መውሰድ የሚያስችል ሆኖ አግኝተነዋል ብለዋል።
The post ዘመናዊ የከተማ ግብርናን ለማስፋፋት በአነስተኛ ቦታ የሚሰሩ የአትክልት እና የፍራፍሬ ስፍራዎች ወሳኝ ናቸው- ወ/ሮ አዳነች appeared first on Welcome to Fana Broadcasting Corporate S.C.
ከመስከረም አጋማሽ 2012 ዓ.ም ጀምሮ በሚከናወነው እና መላው የስፖርቱ አፍቃሪዎች በከፍተኛ ጉጉት በሚጠብቁት 17ኛው የኳታሩ የአለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና፡ ሀገራት ውጤታማ ውድድርን ለማካሄድ ዝግጅታቸውን በጊዜ ከጀመሩት ሰነባብተዋል፡፡
ሀገራችን ኢትዮጵያም በሌሎች ዘንድ በውድድሩ ውጤታማ እንደሚሆኑ ቅድመ ግምት ከሚሰጣቸው ተርታ የምትሰለፍ እንደመሆኑ መጠን ብሔራዊ ፌዴሬሽኑም ይህ ግምት እውን እንዲሆን በየቦታው ብቁ ናቸው ብሎ ያሰባቸውን አትሌቶች እና ባለሞያወች በመምረጥ ዝግጅቱን እያደረገ ይገኛል፡፡
እንደ እድል ሆኖ ሀገራችን በእነዚህ ውድድሮች ላይ እንደተቀሩት ሀገራት የትኞቹ አትሌቶቼ ሚኒማውን ያሟሉልኝ ይሆን የሚል ጭንቀት አልገጠማትም አይገጥማትምም፤ ነገር የትኞቹን አትሌቶች በየትኞቹ ውድድሮች ላሳትፍ የሚለው በከፍተኛ ትኩረት ልትሰራበት የሚገባው ጉዳይ መሆኑን አበክሬ ለመግለጽ እፈልጋለሁ፡፡
በአሁን ወቅት የአለም የ5000ሜ ወንዶች ምርጥ ሰዓትን ከ1ኛ እስከ 4ኛ ደረጃ በቅደም ተከተል የያዙት ሰለሞን፣ ዮሚፍ፣ ሀጎስ እና ጥላሁን ናቸው፡፡ አራቱም ከቡድን ስራ ይልቅ በግል ከፍተኛ ውጤት የማምጣት ፍላጎት እና አቅሙም ያላቸው ናቸው፡፡
በዚህ ርቀት የኔ ምርጫ ከፌደሬሽኑ የሚለየው ሀጎስን በዮሚፍ መተካቴ ነው፡፡ በዚህ ቡድን ውስጥ ሀጎስ ከሁሉም በንፅፅር እድሜው ትልቅ በመሆኑ እንዲሁም ውድድሩ የሚካሄድበት ቦታ ሞቃታማ ከመሆኑ ጋር ተያይዞ ተደራራቢ ውድድሮችን ማድረጉ ውጤታማነቱ ላይ አሉታዊ ተጽእኖ ይኖረዋል ብየ አስባለሁ፡፡ ስለሆነም ሀጎስን 10ሺ ሜትር ላይ እንዲያተኩር እመክራለሁ፡፡
በአንጻሩ ደግሞ ዮሚፍ የናይክ ፕሮጀክት መሰልጠን ከጀመረበት ጊዜ ጀምሮ ልምምዱን እስኪላመደው ድረስ ያሳይ የነበረው ብቃት አስግቶኝ ቢከርምም በዘንድሮው የፈረንጆቹ አመት ከ1ማይል ወይም 1600ሜትር ጀምሮ ለመጀመሪያ ጊዜ እስከተካፈለበት 10ሺ ሜትር ውድድሮች ድረስ ያሳየው አቋም በ5ሺ ሜትር ውድድሩ ላይ ከባድ ተፎካካሪ እንደሚሆን አያጠራጥርም፡፡
ነገር ግን እሱን በእድሜው ሙሉ አንድ ጊዜ ብቻ በተወዳደረበት 10ሺ ሜትር ማሰለፍ ከፍተኛ ጥፋት ሆኖ ይሰማኛል፡፡ ምንም እንኳን በመጀመሪያው የሄንግሎ ውድድሩ በፈጣን ሰዓት በሶስተኛነት ቢያጠናቅቅም፡ ይህ ውድድር ለኢትዮጵያውያን ብቻ በተለየ የተዘጋጀ ከመሆኑ አንፃር የሌሎች ሀገራት በርቀቱ ከፍተኛ ልምድ ያላቸው ተወዳዳሪዎች ባሉበት ውድድር ስላልተፈተነ ውጤታማ ይሆናል ለማለት ያስቸግረኛል፡፡
በተጨማሪም በአለም ሻምፒዮናው በ10ሺ ሜትር ለ3 ተከታታይ ጊዜ የወርቅ ሜዳልያ ባለቤት የሆነው ሞ ፋራህ በርቀቱ ክብሩን ለማስጠበቅ በተጋባዥነት እንደሚሳተፍ ማሰብም ያስፈልጋል፡፡
ለዚህ ደግሞ ባለፉት አመታት አብሮት በመወዳደር ምን ያህል ጠንካራ አትሌት መሆኑን ያረጋገጠው፤ በአሁን ሰዓትም በእርግጠኝነት ደካማ ጎኑን የሚረዳው አንዳምላክ በልሁን በዮሚፍ ተክቼ ማስገባትን መርጫለሁ፡ከፌደሬሽኑ ምርጫ ጋር የምስማማበት ነገር ቢኖር የሰለሞን ባረጋን በሁለቱም ርቀት መሳተፍ ነው፡፡
ምንም እንኳን ከቀነኒሳ ውጪ በአንድ የአለም ሻምፒዮና በሁለቱ የትራክ ውድድሮች ያሸነፈ አንድም አትሌት ባይኖረንም እና ተወዳዳሪዎች የችሎታቸው ከፍተኛ ደረጃ ላይ ካልደረሱ ሁለት ውድድሮችን እንዲካፈሉ ባይመከርም ሰለሞን በዘንድሮ አቋሙ (በአለም የደረጃ ሰንጠረዥ በ5000 ሜ. 1ኛ በ10,000ሜ. 2ኛ) ላይ መገኘቱ፤ የመጨረሻ ዙር ላይ ካለው የአጨራረስ ብቃት፤ በተደጋጋሚ ውድድሮች ላይ እያሳየ በመጣው ብስለት እንዲሁም ከቡድን አጋሩ አንዳምላክ ሊያገኝ የሚችለውን ድጋፍ ታሳቢ በማድረግ ሁለቱንም ውድድር ቢሳተፍ አጠቃላይ ጥሩ ውጤት ሊያመጣ ይችላል እላለሁ፡፡
በ5ሺው ውድድር ከ2013 የአለም ሻምፒዮና ጀምሮ በርቀቱ ሲሳተፍ የቆየው እና በ2017 ለንደን አለም ሻምፒዮና ላይ የመጨረሻ አቅሙን የተጠቀመ የሚመስለው ሙክታር ኢድሪስ የአሸናፊነት ክብሩን ለማስጠበቅ በውድድሩ ተጋባዥ አትሌት ነው፡፡
ነገር ግን ከለንደኑ ሻምፒዮና ጣፋጭ ድል በኋላ የተወዳደረባቸውን የአገር ውስጥም ሆነ ሌሎች ውድድሮች በርቀቱ ማሸነፍ ቀርቶ አንዳንዶቹን በማቋረጥ እድሜው ረዘም ወዳሉ የጎዳና ውድድሮች እየገፋው እንደሆነ ያስታውቃል፡፡
ስለሆነም በዚህ ውድድር ላይ አብረውት ለሚሳተፉት 3 ኢትዮጵያውያን የማሸነፍ የተሻለ እድል ለመፍጠር ቢወዳደር ከለንደኑ ድል ባልተናነሰ ለአገሩ ውለታ እንደዋለ ይቆጠራል፡፡
ለዚህም ከቡድን አጋሮቹ ጋር በመመካከር፤ ከተቻለም ለውድድሩ በቀረው ከ2 ወር ያነሰ ጊዜ አብሮ በመስራት በምን ያህል ፍጥነት አብረውት ለመሄድ እንደሚችሉ በማወቅ (ከአቅማቸው በላይም ፈጥኖ ለራሱም ለአጋሮቹም አደጋ እንዳይፈጥር)፤ የውድድሩን የመጀመሪያ ዙሮች በተመካከሩት መሰረት በማፍጠን የቡድን ጓደኞቹ በተረጋጋ ሁኔታ እንዲሮጡ ማድረግ ይችላል፡፡ ይህም በመጨረሻዎቹ ዙሮች የማሸነፊያውን እሽቅድድም ከሶስቱ ኢትዮጵያውያን እንዳይወጣ ለማድረግ ያስችላል፡፡
በ5000ሜ ለዘንድሮው የአለም ሻምፒዮና የተመረጡት ተወዳዳሪዎቻችን ከላይ እንደጠቀስኩት በአለም ከፍተኛውን ደረጃ የያዙት ስለሆኑ አንዳቸው ወርቅ ሜዳልያ እንደሚያመጡ የሚጠበቅ ነው፡፡
በዚህ አመት ያደረጓቸውን ውድድሮች በተከታታይ በበላይነት ማሸነፋቸው የበለጠ የስነልቦና ጥንካሬም ይሰጣቸዋል፡፡ የሙክታር መኖር እና በቡድን መስራታቸው ደግሞ ሜዳልያችን በወርቅ ብቻ እንዳይገደብ ይረዳል፡፡
በ10000ሜ በኩልም ሀጎስና አንዳምላክ ለዚህ ርቀት ትኩረት ሰጥተው አብረው ከሰሩ፤ ሰለሞን ከ5ሺ ሜትር የመጨረሻ ውድድር በኋላ ለማገገም እና ወደ 10ሺ ርቀት ልምምድ ለመመለስ ከዚህ በፊት ከነበሩት አመታት የተሻለ የውድድር መርሃ ግብር በመሆኑ ብዙም የሚቸገር አይመስለኝም፡፡
ዶሃን በተለየ ከበድ የሚያደርገው ሞቃታማው የአየር ንብረት ነው፡፡ ምንም እንኳን የመወዳደሪያ ስቴዲየሙ የሙቀት ማስተካከያ ቢገጠምለትም ከተማዋ ሞቃታማ በመሆኗ በአጠቃላይ ተወዳዳሪዎች ላይ ተጽእኖ ማሳደሩ አይቀርም፡፡
አንዳምላክ በራሱ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ባይገኝም ለቡድን ስራ የሚተጋ እና በቡድን ስራ የሚያምን መሆኑን በተለያዩ ውድድሮች ላይ ባሳየው እንቅስቃሴ መረዳት ይቻላል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም አንዳምላክ ከሰለሞን ባረጋ ጋር የተለየ ቅርበት ያለው መሆኑን ዘንድሮ በተካሄደው የኢትዮጵያ ሻምፒዮና ላይ አሳይቶናል፡፡
ከላይ እንደጠቀስኩት በ10ሺው ውድድር ላይ ሞ ፋራህ የበፊት ውጤቱን ለማስጠበቅ ተወዳዳሪ ስለሆነ በርቀቱ ከሱ ጋር በተደጋጋሚ የተወዳደሩት ሀጎስና አንዳምላክ የተሻለ እቅሙን ያውቁታል፡ ሞ ፋራህ በዚህ ውድድር ላይ እድሜው ገፍቶ እንዲሁም አመቱን ሙሉ ትኩረቱን ጎዳና ላይ አድርጎ በመቆየቱ በ10ሺ ሜትር ውድድሩ ላይ ከዚህ በፊት እንደሚያደርገው ዙሩን በመቆጣጠር እስከመጨረሻው ድረስ እንዳይሄድ ቀደም ብሎ ዙሩን በማክረር 5 ወይም 6 ዙር ሲቀረው ከተፎካካሪነት በማስወጣት ከሰለሞን እና ሀጎስ የተሻለ አጨራረስ ብቃት ያለው ውድድሩን እንዲያሸንፍ መስራት ይቻላል፡፡
በመሆኑም በእኔ እምነት ፌዴሬሽኑ በ5000ሜ.፡ ዮሚፍ ቀጄልቻ ፣ ጥላሁን ሀይሌ እና ሰለሞን ባረጋ፤ ሙክታር ኢድሪስ – ቀጥታ ገቢ እንዲሁም በ10,000ሜ፡ ሀጎስ ገ/ህይወት፣ አንዳምላክ በልሁ እና ሰለሞን ባረጋን ቢያሰልፍ በውድድሩ የተሻለ ውጤት ያመጣል የሚል እምነት እንዳለኝ ለመግለጽ እወዳለሁ፡፡
ናይ ፓሪስ ስምምዕ ለውጢ ኩነታት አየር ኣፍሪካ ብኣጠቓቕማ ቴክኖሎጂ ተራባሒት ንክትኸውን ዕድል ዝህባን ለውጢ ኩነታት አየር ዝፈጥሮም ፈተናታት ንምምካት ዘኽእል ናይ ገንዘብ ዓቕሚ ዘርክበላን እዩ ተባሂሉ’ሎ።
ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከብ ኣዳራሽ ሕቡራት መንግስታት ሎሚ መዓልቲ ዝተጀመረ ሻድሻይ ጉባኤ ለውጢ ኩነታት አየርን ልምዓትን ኣብ ኣፍሪካ “ናይ ፓሪስ ስምምዕ ንኣፍሪካ እንታይ ሒዙ?’’ ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ይኻየድ ኣሎ።
ስምምዕ ፓሪስ ቅድሚ ዓመታት ኣብ ጃፓን ንዝተበፅሐ ስምምዕ ለውጢ አየር ዝትክእ ከምዝኾነ ዘዘኻኸሩ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ናይ ኣፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮምሽን ምኽትል ፀሓፊ ሚስተር ዓብደላ ኣምዶክ እዚ ሓድሽ ስምምዕ ንኣፍሪካ ዝህልዎ ረብሓ ብዝምልከት ከምዚ ይብሉ።
“ናይ ፓሪስ ስምምዕ ንኣፍሪካ ብብዙሕ መዳዩ ይጠቕማ እዩ።እቲ ሓደ ብወገን ፋይናንስ ዝተበፅሐ ስምምዕ እዩ።ንለውጢ ኩነታት አየር ንምምካት ዝውዕል በብዓመቱ ሓደ ሚእቲ ቢሊዮን ዶላር ንኣፍሪካ ተመዲቡ’ሎ፡ እዚ ድማ ብዙሕ ገንዘብ እዩ።”
ናይ ፓሪስ ስምምዕ ኣብ ግብሪ ክውዕል 17 መዓልታት ተሪፉዎ’ሎ።ክሳብ ሕዚ 16 ሃገራት ኣፍሪካ ሓዊሱ 77 ሃገራት ዓለም ነቲ ስምምዕነት ምቕባለን ብፌርምአን ኣረጋጊፀን።
6 ፤ ሴቲቱም ዛፉ ለመብላት ያማረ እንደ ሆነ፥ ለዓይንም እንደሚያስጎመጅ፥ ለጥበብም መልካም እንደ ሆነ አየች፤ ከፍሬውም ወሰደችና በላች፤ ለባልዋም ደግሞ ሰጠችው እርሱም ከእርስዋ ጋር በላ።
8 ፤ እነርሱም ቀኑ በመሸ ጊዜ የእግዚአብሔርን የአምላክን ድምፅ ከገነት ውስጥ ሲመላለስ ሰሙ፤ አዳምና ሚስቱም ከእግዚአብሔር ከአምላክ ፊት በገነት ዛፎች መካከል ተሸሸጉ።
14 ፤ እግዚአብሔር አምላክም እባቡን አለው። ይህን ስላደረግህ ከእንስሳት ከምድር አራዊትም ሁሉ ተለይተህ አንተ የተረገምህ ትሆናለህ፤ በሆድህም ትሄዳለህ፥ አፈርንም በሕይወትህ ዘመን ሁሉ ትበላለህ።
17 ፤ አዳምንም አለው። የሚስትህን ቃል ሰምተሃልና፥ ከእርሱ እንዳትበላ ካዘዝሁህ ዛፍም በልተሃልና ምድር ከአንተ የተነሣ የተረገመች ትሁን፤ በሕይወት ዘመንህም ሁሉ በድካም ከእርስዋ ትበላለህ፤
22 ፤ እግዚአብሔር አምላክም አለ። እነሆ አዳም መልካምንና ክፉን ለማወቅ ከእኛ እንደ አንዱ ሆነ፤ አሁንም እጁን እንዳይዘረጋ፥ ደግሞም ከሕይወት ዛፍ ወስዶ እንዳይበላ፥ ለዘላለምም ሕያው ሆኖ እንዳይኖር፤
መስከረም 10 ቀን - የቀድሞዋ መካከለኛ አፍሪቃ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት መሪ ዣን ቢዴል ቦካሳ በፈረንሳይ መንግሥት ዕርዳታ በተደራጀ ወታደራዊ መፈንቅለ መንግሥት ከሥልጣን ተወገዱ።
ሳዑዲ አረቢያ በኮሮና ቫይረስ ስጋት የኡምራና የመዲና ጉዞን በጊዜያዊነት አገደች።በሀገር ቻይና ከ80ሺ በላይ ሰዎች በቫይረሱ የተያዙ ሲሆን ከ2700 በላይ ሰዎች ለህልፈተ ህይወት ተዳርገዋል።
በቻይና ሁቢ ግዛት በምትገኝ ከተማ የኮሮና ቫይረስ ምልክት ይታይብኛል ብሎ ላመለከተና ቀጥሎም ቫይረሱ ለተገኘበት ሰው ቻይና 1400የአሜሪካን ዶላር(45ሺ ብር) እንደምትሸልም አስታውቃለች።የቫይረሱን መዛመት ለመግታት ያለመ እርምጃ ነው።
በ6ኛው ክፍለ ዘመን ከነሀስ የተሰራው ቅርስ ከናይጄሪያ ተሰርቆ ወደ ሜክሲኮ ቢወሰድም በሜክሲኮ የጉምሩክ ሰራተኞች በመያዙ ለባለቤት ሀገር ናይጄሪያ ተመላሽ ሆኗል።ይህ ውድ ቅርስ እንዴት ሊሰረቅ ቻለ በሚለው ዙሪያ ምርመራ ተጀምሯል።
Previous postየጃፓን ተመራማሪዎች ለኤች.አይ.ቪ ኤድስ የሚሰጡ የእድሜ ማራዘሚያ መድሀኒቶች ፤ ለኮሮና ቫይረስ ህሙማን እንዲረዳ ለማድረግ እየሰሩ ይገኛል፡፡
ኣብቲ ትማሊ ዝተኻየደ ወፍሪ ፅርየት ዝተረኸቡ ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ትግራይ ዶክተር ደብረፅዮን ከምዝበልዎ እቲ ወፍሪ ፅርየት ውልቀን ከባቢን ብምሕላው ጥዕንኡ ዝሓለወ ሕብረተሰብ ንምውናን ዝዓለመ እዩ።
ምክትል ከንቲባ ከተማ መቐለ ኢንጅነር ኣርኣያ ግርማይ ብወገኖም፥ መቐለ ምዕርግትን ንነበርታ ምችውትን ንክትከውን ሕብረተሰብ በብከባቢኡ 20 ሜትሮ “ሬዲያስ” ከፅሪ ኣለዎ ኢሎም።
ኢትዮጲካሊንክ በፋና ኤፍኤም 98.1 ዘወትር ማክሰኞ እና አርብ ከቀኑ 9 ሰዓት እስከ 11 ሰዓት፣ ዘወትር ቅዳሜ ከምሽቱ 3 እስከ እኩለ ሌሊት 6 ሰዓት በአክሱም ፒክቸርስ አዘጋጅነት የሚቀርብ የሬዲዮ ፕሮግራም ነው፡፡
ፕሮግራማችንን ለመከታተል ያመቻችሁ ዘንድ ከሬዲዮ በተጨማሪ በድረገጽ እንዲሁም በዩቲዩብ ቻነላችን የምታደምጡባቸውን አማራጮች አመቻችተናል፡፡ የሶሻል ሚዲያ አማራጮቻችን የሚከተሉት ናቸው፡፡
ቻይና / ኤስ / ጥቁር ቻይና / ኤም / ጥቁር ቻይና / ኤል / ጥቁር ቻይና / ኤክስኤል / ጥቁር ቻይና / XXL / ጥቁር ቻይና / ኤስ / የባህር ኃይል ቻይና / ኤም / የባህር ኃይል ቻይና / ሊ / የባህር ኃይል ቻይና / ኤክስ.ኤል / የባህር ኃይል ቻይና / ኤክስ.ኤል.ኤል / የባህር ኃይል ቻይና / ኤስ / ግራጫ ቻይና / ኤም / ግራጫ ቻይና / ሊ / ግራጫ ቻይና / ኤክስኤል / ግራጫ ቻይና / XXL / ግራጫ ቻይና / ኤስ / ሐምራዊ ቻይና / ኤም / ሐምራዊ ቻይና / ሊ / ሐምራዊ ቻይና / ኤክስ.ኤል / ሐምራዊ ቻይና / XXL / ሐምራዊ ቻይና / ኤስ / ወይን ወይን ቀይ ቻይና / ሜ / የወይን ቀይ ቻይና / ሊ / ወይን ቻይና / XL / WineRed ቻይና / XXL / WineRed
ድንገተኛ ስስ አካል ብቃት የኮሪያ ቅጦች የጥጥ ሸሚዝ - ቻይና / ኤስ / ጥቁር ወደኋላ እንደተመለሰ እና ልክ እንደ ክምችት ከተጫነ በኋላ ወዲያውኑ ይጭናል ፡፡
ብዙ ዓላማዎች-ሁለገብ ጸረ-ብክለት መርጨት ሁሉንም ጫማዎን ፣ የእጅ ቦርሳዎችን ወይም ሌሎች የፋሽን ምርቶችን ለመጠበቅ ፣ አዲስ እንዲሆኑ ለማድረግ ፍጹም ረዳት ነው ፡፡ የተራቀቀ ናኖቴክኖሎጂ የቆሻሻ ዶቃዎች እንዲነሱ እና ከወለሉ እንዲወድቅ ያደርጋቸዋል ፡፡
ለ አመታት በጉጉት የተጠበቀው መፅሀፍዋ በቅርቡ በገበያ ላይ የውላል:: መፅሀፉን ቀድመው ለማዘዝ እና ስለ ሚድያ ዝግጅቶቻችን ለመስማት ስምና አድራሻዎን በዚህ ያስፍሩ፡፡
"ለኢትዮጲያ አዲሱ ትውልድ እና ስለዓለም ሕዝባዊ ትግሎች ጥናት ለሚያደርጉ ተማሪዎች እጅግ ጠቃሚ ንባብ ነው። እህታችን ታደለች የሰጠችው ሀቀኛ፣ ሚዛናዊ እና ልባዊ ምስክርነት ለሁላችንም ባለውለታ መሆኗን የሚያረጋግጥ ነው።"
"በድብቅ ይካሄድ የነበረው የብርሃነ መስቀልና ታደለች የፍቅር ሕይወት ሦስት ልጆችን አፍርቷል። እነሆ አሁን ደግሞ አራተኛ ልጃቸው በዚህ መጽሐፍ መልክ ተከስቷል። ዘግይቶ የመጣ ቢሆንም የፍቅርና የትግል ሕይወታቸውን ሙሉ ስዕል ለማግኘት በእጅጉ ይረዳል። ስለሆነም በዘመኑ ከተጻፉ ትውስቶች መካከል ቁንጮ ሥፍራ ሊይዝ የሚገባው ትርክት እንደሚሆን አያጠራጥርም።"
"ብርሃነ መስቀል በዳይ ወይንስ ተበዳይ? የዛን ትውልድ ውስብስብ ታሪክ አንድ ገጽታ ይዛልን አምባሳደር ታደለች ቀርባለች። በዳኛው ማነው? የዛን ትውልድ መስዋዕትነት በተለመደ ግልጽነቷና ሰብዓዊነት በተላበሰ አቀራረብ በጥሩ ቋንቋ ገልፃዋለች።"
"የታዲ ውብ የፍቅርና ሰፊ የፖለቲካ ትርክት ከትውልድ ትውልድ እየተሸጋገር በአላማ መፅናት እስከ ሕይወት መስዋዕትነት ድረስ ሊያስከፍል መቻሉን ያሳያል ትምህርት ሰጪ እንደሚሆንም ተስፋ አደርጋለው።"
አዳም ጎጃሜ ነው:: ኖህ መርከቡን የሰራው ጎጃም ውስጥ ነው:: የዛሬ 4ሺ ዓመት የአትሆፕ ልጆች አጅፕትን ሊቢያ ድረስ ይገዙ ነበር. ሌላም ብዙ ልብወልድ ነገር አለብት:: የሄ የእትህኦፕአ ሕስቶርይ አይባለም ልብወልድ ነው አንጂ.
ፐሮፌሰር – የጥንት አማራዎች የዮቶር ልጆች ናቸው። ዮቶር የዛሬ 5000 ዓመት ቤጌምድር የሚኖር በግ አርቢ ነው። ለንግድ እና ለተለያዩ ተግባራት ወደባህሩ በመጠጋት መንግሥታቸውን መሠረቱ። ይህም የደ አማት (ዘ አማራ) መንግሥት ነው። የመጀመሪያው ንጉሣቸውም አክናሁስ ይባላል። የግዛታቸው ድንበር እጅግ ሰፊ እየሆነ ሲመጣ የንጉሱ መጠሪያ ‘የአገር ሹም ‘ (አግ ሹም ፣ አክ ሹም በጊዜ ሂደት አክሱም) ይባል ነበር። ንጉሱ በዚህ ስም መጠራት የጀመሩት ክርስቶስ ሊወለድ 500 ዓመት ሲቀረው ነው። ስለዚህ ከ ሰሜን ቀይባሕር እስከ በናዲር (የአሁኑ ሞቃዲሾ ) የእነሱ ግዛት እንደነበር የታወቀ ነው።
ፕሮፌሰር – ምን ሆነ መሰለህ (ፈገግ ብለው እያሰቡ) ፤ እነዚህ የጥንት አማራ ነገሥታት አክሱም ላይ ሆነው ጠንካራ ንግድ ከፋርሶች እና ከጥንት ቻይናዎች ጋር መሠረቱ። በዚህም ምክንያት ከፍተኛ ሃብት ተፈጠረ። በአካባቢው ለሚሰሩ ግንባታዎች ፣ ለቀን ሠራተኝነት ፣ እና የቤት ውስጥ ታዛዥ እና አገልጋይ ለመሆን ከተለያዩ ሐገራት ሰዎች ይመጡ ነበር። ዋናው መምጫቸው ደግሞ ከሰሜን የመን ነበር። እነዚህ ከተለያየ ቦታ መጥተው አክሱም የተለያዩ የቀን ሥራ የሚሰሩት በሙሉ የአገሬው ሰው የሚጠራቸው ‘ ትግሬ’ እያለ ነበር። ያን ጊዜ ትግሬ የብሔር ስም ሳይሆን የስራ ስም ነው። ያኔ ትግሬ ማለት አገልጋይ ማለት ነበር።
3, ያኔ ምግብ በመሶብወርቅ ለአሰሪዎቻቸዉ አቅርበው ክዳኑን ይዘው ወደ ማጀት ሲመለሱ በአሁኑ ጭፈራቸው ላይ መንፀባረቁ ፤ ይሄውም የ መሶበወርቅ ክዳን ይዞ በአንድ እግር እየዘለሉ መጨፈር !
ፕሮፌሰር – እየውልህ ፤…..ያን ሰፊ ግዛት በጥሩ ሁኔታ ለማስተዳደር ሲሉ አንዱ አክሱም ላይ አንዱ ደግሞ ኤረር ላይ ነገሡ ይህም በ400 ዓም ነበር። ኤረር ማለት የአሁኗ አዲስ አበባ ዙሪያ ማለት ነው። ክርስትና እውቅና ያለው ሃይማኖት በመሆኑ የተበሳጩት ፈላሻዎች ጥሩ ቀን ይጠብቁ ነበር ይህንንም በ900 ዓም አገኙት። በበቂ ሁኔታ ያልተዘጋጀዉን የአክሱሙን መንግሥት አሸነፉት ፤ የኤረሩን መንግሥት ለመውጋት ወደዚያው ዘመቱ። ግን ፈላሾቹ መርሀቤቴ በተደረገው ጦርነት አለቁ። ከ40 ዓመት ጦርነት በሗላ ፈላሾች ውድመት ብቻ አተረፉ። ተሰደው የመጡት የ አክሱም አማራ ነገሥታትም እዚያው ኤረር ሆነው ቦታውን ማስተዳድር ቀጠሉ። ገሚሶቹም ላስታ ላይ አስተዳዳሪዎች ሆኑ።
ፕሮፌሰር – የዝምታው ምክንያት ሌሎች የአማራ ምሁራን ናቸው። ዝምብለዉ ‘ ሰላም ያደፈርሳል ‘ ይላሉ። ይህ ግን እውነተኛ ታሪክ ነው። በሐሰት የሚፈጠር ሰላም ዘላቂ አይደለም።
ጥቅምት 2010 ዓ.ም ጀምረው ከኦሮሚያ፣ ቤኒሻንጉል ጉሙዝ በወቅቱ የነበረውን ግድያ፣ ሃብት ንብረት ዘረፋና ቃጠሎ እንዲሁም ማፈናቀል ተከትሎ በስፍራው የነበሩ ከጥቃት ሸሽተው በወሎ ይገኛሉ።
እነኚህ ተፈናቃዮች ከሁለት አመት በላይ ቢሆናቸው የፌደራሉም ሆነ የአማራ ክልል መንግስት ዘላቂ መፍትሄ አላበጀላቸውም። አሁንም በከባድ ችግር ውስጥ ሆነው የሲሚ ያለ እያሉ ነው ። ተፈናቃዮቹ ለከፋ ችግር ተጋልጠው የቆዩ ሲሆን በአካባቢው ነዋሪዎችና በውጭ ሀገር በሚኖሩ በጎ ፈቃደኞች ጥረት እስካሁን ቆይተዋል።
አሁን ላይ በሰሜንና ደቡብ ወሎ የሚገኙት ከ11 ሺህ በላይ ተፈናቃይ ወገኖች፤ በኮሮና ወረርሽኝ መስፋፋት ምክንያት አቅም ያላቸው እንደልብ በመንቀሳቀስ ሰርተውም ሆነ ለምነው ማግኘት ባለመቻላቸው ይበልጥ የችግሩ ተጋላጭ ሆነዋል። ወቅቱ የረመዳን ጾም በመሆኑም ብዙውን ቁጥር የሚይዙት ሙስሊም ተፈናቃዮች ለተደራራቢ ቀውስ ተጋልጠዋል።
ሀ. ከተለያዩ ክልሎች፣በተለይም ከኦሮሚያ፣ ተፈናቅለው በአማራ ክልል በተለያዩ ቦታዎች የሚገኙ ወገኖቻችን ሁኔታ ያሳዝናል፡፡ በተለይ በሰሜን ወሎ ያሉት ከተፈናቀሉ ዓመታት ተቆጥረዋል፡፡ ወደተፈናቀሉበት ክልል የተመሱ ቢኖሩም ያልተመለሱ አሉ፡፡ በዚያ ላይ ለዓመታት የማስፈርና የማቋቃም ሥራ ሳይሠራ በተረጂነት ብቻ እንዲኖሩና እንዲተዳደሩ ተደርገዋል፡፡ ወደ ተፈናቀሉበት ክልል ተመልሰው መሔድ ካልቻሉ፣ ማስፈርና ማቋቋም ያስፈልጋል፡፡
ለ. ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ ተፈናቃዮችን ወደመጡበት ክልል እንዲመለሱ ማድረግን በተመለከተ ኃላፊነቱ የፌደራል፣የተናቀሉበት ክልል የአማራ ክልል መንግሥት ነው፡፡ እንደ ፓርቲ ደግሞ ብልጽግና፡፡ የፌደራል፣ኦሮሚያና የአማራ ክልል መንግሥታት ይህንን ችገር መፍታት እንዴት እንዳቃታቸው አልገባኝም፡፡ ምናልባትም ትኩረት አልጠሰጡትም ሊሆን ይችላል፡፡ ይሄ ኃላፊነት ከሚሰማው መንግሥት የማይጠበቅ ነው፡፡ በአጭሩ ኃላፊነት የጎደለው፣ለዜጎች ሥቃይ ደንታቢስ መሆን ነው፡፡
ሐ. ተፋናቃዮች ቀድመው በነበሩበት አካባቢ (ክልል) በደረሰባቸው በደልና የማፈናቀል ተግባርና ሌላም ሌላም ችግር ምክንያት መመለስ ካልፈለጉ፣ኅልውናቸውን አደጋ ላይ የሚጥል ስጋት ኖሮ፣ መፍትሔ ማፈላለግና በቋሚነትም ማቋቋም ግድ ይላል፡፡
መ. ተፈናቃዮቹ እስኪመለሱ አልያም እስኪቋቋሙ ድረስ ምግብ መጠለያና አልባሳት ማቅረብ የፌደራልና የክልሉ የአደጋ መካላከልና ዝግጂነት መሥሪያ ቤቶች ግዴታ ነው፡፡ በዚህ ረገድ የምግብ፣የመጠለያና የአልባሳት ችግሮችን የክልሉ የአደጋ መከላከልና ዝግጂነት መሥሪያ ቤት (በቀጥታ የሚያቀርበው የክልሉ ስለሆነ) መቅረፍ አለበት፡፡ ኃላፊነቱ የዚህ መሥሪያ ቤት ነው፡፡ ከክልሉ መንግሥት ቢሮዎች ደግሞ በቀጥታ የሚመለከተው የሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ ቢሮን ነው፡፡ የክልሉ አንዱ ማኅበራዊ ችግር ስለሆነ፡፡
ሠ. ወደተፈናቀሉበት ክልል ካልተመለሱ በክልሉ ውስጥ እንዲቋቋሙ የመሥራት ኃላፊነት በጥቅሉ የክልሉ መንግሥት ኃላፊነት ቢሆንም በቀጥታ የሚመለከተው ግን የአማራ መልሶ ማቋቋም ድርጅትን (አመልድ) ነው፡፡ አመልድ መልሶ በማቋቋም ረገድ ምን እየሠራ እንደሆነ መረጃ የለኝም፡፡ ይሁን እንጂ፣ መልሶ ለማቋቋም አንድም በክልሉ ውስጥ በመንግሥት ይዞታ ሥር ያሉ ቦታዎችን ፈልጎ ማስፈር ይጠይቃል፡፡ ካልሆነም፣ የመሬት ድልድል ማድረግ ያስፈልጋል ማለት ነው፡፡ በመሆኑም የክልሉ መንግሥት ከሁለት አንዱ መርጦ መሬት እንዲያገኙ ካደረገ በኋላ ለአመልድ ማስረክብና የማቋቋም ሥራውን እንዲያከናውን ማድረግ ነው፡፡ የመሬት ድልድል ማድረግ አስቸጋሪ ስለሚሆን የተሻለው አማራጭ በመንግሥት ይዞታ ሥር የሚገኙ ጠፍ መሬቶችን ከየወረዳው አፈላልጎ ማስፈር ነው፡፡ በአጭሩ መልሶ ማቋቋሙ የሚፈጸመው በግብርና እንዲተዳደሩ በማድረግ ከሆነ በፍጥነት መፈጻም ሊዳግት ቢችልም ይህን ያህል ጊዜ መዘግየትም የተናቃዮቹን ሥቃይ ከቁብ አለመቁጠር ነው፡፡
ረ. ከአመልድ በተጨማሪ ተፈናቃዮቹን ለማቋቋም አልማ ገንዘብ ማሰባሰቡ ይታወቃል፡፡ በወቅቱ ወደ 110 ሺ ገደማ ተፈናቃዮችን ለማቋቋም ወደ 1.5 ቢሊዮን ብር ገደማ እንደሚያስፈልግ ይፋ አድርጎ በቴሌቶን ከ700 ሚሊዮን ብር በላይ ቃል መገባቱን እናውቃለን፡፡ ባለኝ መረጃ ቃላቸውን ጠብቀው ገቢ ያደረጉና የተሰበሰበው ጠቅላላ ብር 400 ሚሊዮን አይሞላም፡፡ አልማ ተፈናቃዮችን ለማቋቋም ከሚያስፈልገው 1.5 ቢሊዮን ገደማ ይህን ያህል ገንዘብ አሰባስቧል ማለት ነው፡፡ በዚያን ወቅት የተፈናቀሉትን ለማቋቋም ማለት ምን ማለት ነው? እንዴት ነው የሚቋቋሙት? ምን ምን ድጋፍ እንዲደረግላቸው ነው አልማ ገንዘብ የሰበሰበው? በየወሩ ቀለብ መሥፈር፣አልባሳት ማሟላትን ይጨምራል ወይ? አልማ ገንዝብ ሲያሰባስብ ከሌላ ክልል የተፈናቀሉትን በምን መልኩ ለማቋቋም ነበር ፕሮጀክቱ?
ሰ. የተፈናቃዮቹ አኗኗር ያሳዝናል፡፡ አስቸኳይ መፍትሔ ያስፈልገዋል፡፡ ይህ እንዲሆን አክቲቪዝም ሥራ ማከናወን የተቀደሰ ተግባር ነው፡፡ በአክቲቪዝም ሰበብ ሌላ አጀንዳ መፍጠር ደግሞ ለዚህ ቅዱስ ተግባር ተቃራኒ ነው፡፡ ለአክቲቪዝሙ የሚሆኑ መረጃዎችን ማሰባሰብ መመዘንና ማጣራት፤ የሚመለከተውን አካል መለየት የሁላችን ጥንቃቄ መሆን አለበት፡፡ እንደዚያም ሆኖ ተቋማትን እየገደልን ግለሰቦችን እየሰደብን ፣ ተሳስተንም ወደ ጎጥ ወስደንም፣ ሌሎቻችንም የሰፈሬ ሰው ምን ሲደረግ አንድም ሰው ስሙን ጠራው በማለት ቡራ ከረዩ የማለት አባዜ…. በአማራነት ላይ የተጋረጠ ሾተላይ ነው!
ኢትዮጵያ ውስጥ በድርቅ ይጠቁ የነበሩ የተለያዩ አካባቢዎች ሰሞኑን በጣለው ከባድ ዝናብ በጎርፍ ተጥለቅልቀዋል። በነዚህ የጎርፍ አደጋዎች የበርካቶች ህይወት ሲጠፋ፣ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ከቤት ንብረታቸው ተፈናቅለዋል። የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የሰብዓዊ ጉዳዮች ማስተባበሪያ ጽህፈት ቤት(OCHA) በነሀሴ ወር ባወጣው ሪፖርት በያዝነው ክረምት እያጣለ ያለው ከባድ ዝናብ በሚያስከትለው ጎርፍ፣ ከ2 ሚሊዮን በላይ ሰዎች እንደሚጠቁ አስታውቋል።
ሶፊያ የተባለችው ሮቦት 67 በመቶ ፕሮግራም የተደረገችው እና የተሰራቸው በኢትዮጵያውያን ባለሙያዎች መሆኑን ከሳይንስና ቴክኖሎጂ ሚኒስቴር ያገኘነው መረጃ የመለክታል።
በኢትዮጵያውያን ባለሙያዎች 67 በመቶ ፕሮግራም የተደረገችውና ከሰው ጋር ተመሳስላ የተሰራቸው ሮቦቷ ሶፊያ በሆንግ ኮንጉ ሃንሰን ሮቦቲክስ ኩባንያ ነው የተፈበረከችው።
Previous Postበየቀኑ 3 መቶ ያህል ኢትዮጵያውያን ከሱዳን በመተማ በኩል ወደ ሀገራቸው እየተመለሱ እንደሚገኝ ተገለጸ፡፡ አማራ ሚዲያ ማዕከል/አሚማ ታህሳስ 28 ቀን 2013 ዓ.ም አዲስ አ…
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን በኖርዌይ በቋሚነት ለመትከል እና ሰሜን አውሮፓን በቤተክርስቲያኒቱ እምነት ለማጥመቅ በመላው ዓለም ያሉ ኢትዮጵያውያንን ትጣራለች
የአባሜቲን ቤንዞአት ለሊፒዶፕቴራ እንቅስቃሴ እንደ ጎመን የእሳት እራት ፣ የአኩሪ አተር ሰራዊት ዎርም ፣ የጥጥ ቦልዎርም ፣ የትምባሆ ኮረምዎርም ፣ የጎመን ሰራዊት ዎርም ፣ ስፖዶፕራራ ሊቱራ ፣ የሰሜን ወርም ፣ የአፕል ቅጠል ሮለር የእሳት እራት በተለይም ወደ ስፖዶቴራ exigua እና Plutella xylostella እና ወደ ሆሞቴራ ያሉ በጣም ከፍተኛ ነው ቲሳኖፕቴራ ፣ ኮሎፕተራ እና ምስጦች ፡፡
ነጭ ወይም ቀላል ቢጫ ክሪስታል ዱቄት በአትክልቶች ፣ በፍራፍሬ ዛፎች ፣ በጥጥ እና በሌሎች ሰብሎች ላይ ብዙ ተባዮችን ለመቆጣጠር በሰፊው ጥቅም ላይ ይውላል ፡፡
ወደ የእርስዎ የ Microsoft መለያ በመለያ ገብተው ሳለ ይህን መተግበሪያ ያግኙ እና በእርስዎ እስከ አስር የሚደርሱ የ Windows 10 መሳሪያዎች ላይ ይጫኑት።
የኢትዮጵያ የንግድ እናዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ፕሬዚደንት ኢንጂነር መላኩ እዘዘውን ጨምሮ ሌሎች የዘርፉ ባለሙያዎች በኢትዮጵያ የንግድ ሕግ ዙሪያ በፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት #ዙሪያ መለስ ፕሮግራም ላይ ያቀረቡት ሙያዊ ትንታኔን እንድትከታተሉ አቅርበናል፡፡
የንግድና ዘርፍ ማህበራት ምክር ቤቶች ማቋቋሚያ አዋጅ 341/95ን ለማሻሻል በተዘጋጀ ረቂቅ አዋጅ ላይ ውይይት እየተደረገ ነው, ታህሳስ 26 ቀን 2013 ዓ.ም.
እ.ኤ.አ. 2007 በዓለም ሙቀት መጨመር እና በኤልኒኖ የአየር ሁኔታ ክስተት በመዝገብ በዓለም ላይ በጣም ሞቃታማ ዓመት ሊሆን ነው ሲል የእንግሊዝ ሜትሮሎጂ ቢሮ አስታወቀ ፡፡
የሜት ቢሮ / መረጃ እንደሚያመለክተው የተለያዩ ምክንያቶች ጥምረት በ 2007 እ.አ.አ. በ 1998 ከነበረው ከፍተኛ አማካይ አማካይ የሙቀት መጠን ከፍ ሊል ይችላል ፣ 2006 ደግሞ በምድር ላይ ስድስተኛው ሞቃታማ ዓመት ይሆናል ተብሎ ይጠበቃል ፡፡
በቢሮው የሳይንስ ሊቅ የሆኑት ኬቲ ሆፕኪንስ “ይህ አዲስ መረጃ በእውነቱ በዓለም ዙሪያ የአየር ንብረት ለውጥ እየተከሰተ መሆኑን የሚያሳይ ሌላ ማስጠንቀቂያ ነው” ብለዋል ፡፡
For English translation see below አምባሳጆር ገብረትንሳኤ ብርሃነ 49 ዓመት ዝዕድሚኡ ኤርትራዊ መምህር ኮይኑ ኣብ ኣዝዩ ጽንኩር ኩነታት ጥዕና ይርከብን ኩነታቱ ልዕሊ ዓቕሙን ዓቕሚ ስርዓተ ጥዕና ኣብ ኤርትራ ስለዝኾነ ኣብ ወጻኢ ሃገር ህጹጽ ሕክምና ክረክብ ይጽዕርን ኣሎ ። አምባሳጆር ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ናይ ሃገር ከም መምህር ኮይኑ ሰሪሑ ፡ ኣብ ኤርትራ ኣብ ፕሮግራም ሃገራዊ ኣገልግሎት ብውሑድ ደሞዝ ኣብ ዘገልግለሉ ዝነበረ እዋን ንማሕበ...
ሰላምን ጥዕናን ኣብ ዘለኹሞ ኩብራት ተኻታተልትና #TIGISHOW (ቲጂ ሸው) ኣብ ሰሙን 1ደ ጊዜ ዝቐርብ ማሃርን ጠቓምን ዝበልናዮ መደባት ሒዝና ክንቐርብ ኢና ከምቲ ሉሙድ ሞራልኩም ኣይፈለየና ሰናይ ምክትታል
ሊቲየም አይን ባትሪ ሴሎች, የኃይል ሊቲየም ባትሪ ጥቅል, የኃይል ሊቲየም ባትሪ, የኃይል ባትሪ ጥቅል, 3.6v ሊቲየም-አዮን ባትሪ, 20ah ሊቲየም አይን ባትሪ,
በራያ አዘቦ ወረዳ በአንዲት የገጠር መንደር የሚገኙ እናቶች ለሕጻናት ልጆቻቸው በተሰጣቸው እርዳታደስተኞች እንዳልሆኑ ገለጡ። በአካባቢው ለአንድ እናት ወይም ህጻን ለወር 6 ተኩል ኪሎ ፋፋ እና አንድ ሊትር ዘይት ይሰጣል። ይኸውም ለ48 እናቶችና ሕጻናት እየተሰጠ መሆኑን ነው ያመለከቱት።
ከአዲስ አበባ ከተማ ወጣ ብላ በምትገኘው የቡራዩ አካባቢ መገደሏ የተገለፀው የዕፅዋት ሥነ-ሕይወት አጥኝ ሻሮን ግሬይ የድህረ-ዶክትሬት ጥናት ላይ እንደነበረች ዩሲ ዴቪስ ተብሎ የሚታወቀው የካሊፎርኒያ ዩኒቨርሲቲ አስታውቋል።
ፓውል ከንዮን ዝተባህለ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ብኣካል ናብ መዓስከር ስደተኛታት ሸገራብ ሱዳን ብምብጻሕ ኣስታት ሰላሳን ሓሙሽተን ሽሕ ዳርጋ ኩሎም ኤርትራውያን ዝኾኑ ስደተኛታት ከምዝረኸበን ሓያሎ ህጻናት ደቂ ሸውዓተ ዓመት ጥራሕ ከይተረፈ ብዘይ ስድራቤቶም ካብ ኤርትራ ዶብ ሰጊሮም ኣብቲ መዓስከር ከምዝተዓዘበ ገሊጹ።
ገለ ስደተኛታት ብኹፉታት መካይን ገለ ድማ ብእግሪ ጸልማት ቶጎልቢቦም ንዶብ ኤርትራን ሱዳንን ከምዝሰግርዎ ዝሓበረ እቲ ጋዜጠኛ፣ እቶም ስደተኛታት ነቲ መዓስከር ከም መጻንሒ ጥራሕ ክጥቀምሉ ከምዝመርጹ ብምግላጽ ናይ መጻኢ መደባቶም ብምድረበዳ ናብ ሊብያ ብምሕላፍ ንማእከላይ ባሕሪ ሰጊሮም ኣብ ኤውሮጳ ምንባር ሙኻኑ ክርዳእ ከምዝኸኣለ ኣብ ጸብጻቡ ወሲኹ ገሊጹ።
እቶም ስደተኛታት ብወገኖም ንጠንቂ ስደቶም ተሓቲቶም ዝሃብዎ መልሲ፣ ብሰንኪ መወዳእታ ዘይብሉ ሃገራዊ ባርነት ኣብ ኤርትራ ክነብሩ ከምዘይመረጹ ድሕሪ ምግላጾም። ገሊኦም ንስዊዘርላንድ ገሊኦም ንዓዲ እንግሊዝ ብምኻድ ሰላማዊ ሂወቶም ክመርሑ ከምዝደልዩ ገሊጾም።
ጋዜጠኛ ፓውል ኣብ መወዳእታ፣ ንጸብጻብ ኤምነስቲ ኢንተርናሽናል ብምጥቃስ ኣብ ኤርትራ ልዕሊ ዓሰርተ ሽሕ ናይ ፖለቲካ እሱራት ከምዘለዋ ብምሕባር ኤርትራ ኣብ ኣፍሪቃ እታ እንኮ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ዘይብላ ሃገር ሙኻና ገሊጹ።
ክሪስ ኮተር ሙዚቀኛ ኮይኑ ናብ ዝተፈላለየ ክፍላተ ዓለማት ብምዛር ሓያሎ ሃገራት ዝበጽሐ እኳ እንተኾነ ነዛ ሕጂ ብዛዕባ ስቓይ ህዝባ ዶኩመንታርይ ፊልም ክሰርሓላ ዝጓየየላ ዘሎ ኤርትራ ቅድሚ ክልተ ዓመታት ፍጹም ይፈልጣ ከምዘይ ነበረ ገሊጹ። ክሪስ ናብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ክሳብ ናብ ከንያን ታንዛንያን ብምካድ ንእምባ ኪሎማንጃሮ ዝሓኾረ፣ ናይ ሃገራት ምብጻሕ ፍሉይ ዝምባለ ዘለዎ እንተኾነ ንኤርትራ ግን ከም ሃገር ክፈልጣ ዕድል ኣይረኸበን። ካብ ቀረባ እዋን ግን ብዛዕባ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ካብ ኣቦ ዓርኩ ክሰምዕ ከምዝኸኣለ ሓቢሩ።
ክሪስ ናብ መዓስከራት ስደተኛታት ኢትዮጵያ ብምውራድ ንኹነታት ኤርትራውያን ስደተኛታት ድሕሪ ምዕዛቡን ምስ ሓያሎ ካብቶም ስደተኛታት ምዝርራቡን ነዛ ሕጂ ክሰርሓ ዝህንደድ ዘሎ ፊልም ኣብ ምዕራፋ ንምብጻሕ ናይ ገንዘብ ወፈያ ጎስጋሳት ክገብር ድሕሪ ምቕናይ ነቲ ወጢንዎ ዘሎ ናይ 30 ሽሕ መበገሲ ገንዘብ ኣብ ዝሓጸረ እዋን ከምዝኣከቦ ገሊጹ። እታ Refugee: The Eritrean Exodus – ኢሉ ክሰርሓ ወጢንዋ ዘሎ ደኩመንታርይ ፊልም ኸኣ ኣብ መወዳእታኣ ከብጽሓ ሙኻኑ ብርእሰ ምትእምማን ይገልጽ።
ከምቲ ኹልና ንፈልጦ፡ ኣብ ዓለም ዝነብር ወዲ ሰብ ብዙሕ'ዩ ዓይነቱ፡፡ ዕድል እንተረኺቡ ግና ክመሃር ዘይክእል ህዝቢ የለን፡፡ እንተዀነ ግና ከይመሃርን ከይፈልጥን ማዕጾ ቤት ትምህርቲ ረጊጦም፡ ንህዝቢ ከም ውሕጅ ኣብ ድላዮም ክኣልይዎ ዝደልዩ ብዙሓት ዓመጽቲ በብዘበኑ ከምዝጐበጥዎ ታሪኽ ዝመዝገቦ ሓቂ እዩ፡፡ ብኸምዚኦም ዝተታሕዘ ህዝቢ ከኣ ንጥፍኣቱ'ዩ፡፡ እዚ ሓደጋ'ዚ ተራእዩዎም፡ "ዘይተማህረ ኣየድሕን፡ ዘይተወቅረ ኣየጥሕን" እናበሉ ህዝቦም ክምህሩን ናብ ቅኑዕ መንገዲ ክመርሑን ዝተቓለሱ ዓበይቲ መማህራን ኔሮም'ዮም ኣብ ሃገርና፡፡ እዞም መምህራን'ዚኦም፡ ነቶም ህዝቢ ክመሃርን ክፈልጥን ዘይደልዩ፡ ብጊዚያዊ ትቕሞም ዓዊሮም፡ ንህዝቢ ንስልጣኖም መናውሒ ጥራይ ክጥቀሙሉ ዝደልዩ ሰብ ክፋእ ግብሪ ከይቅድምዎም ብዙሕ'ዮም ተጓይዮም'ዮም፡፡
ካልኣይ ውግእ ዓለም ምስ ተወድአን፡ ኤርትራ ሃገርና ከም ሊብያን ሶማሊያን ካብ መግዛእቲ ጥልያን ሓራ ምስ ወጸትን፡ ህዝብና ክምተን ክልተ ሃገራት ነጻነቱ ክረክብ፡ መንግስቲ መስሪቱ ክነብር፡ ወይ ከኣ ምስ ኢትዮጵያ ክሕወስ፡ ዝሕሾ ኽመርጽ ዕድል ተዋሂቡዎ ኔሩ፡፡ ኩሉ ከምዝፈልጦ ኸኣ ዕድል ኩሉ ጊዜ ማዕጾ ክትኩሕኩሕ ስለዘይትነብር እዛ ዕደል'ዚኣ ከይተጠቐምናላ ሓሊፋ፡፡ ከመይ'ላ ከምዝመለቘትና ሎሚ ተመሊሱ ክስተንትኖ ንዝፈተነ ኤርትራዊ፡ ይድንጽዎ ይኸውን፡፡ ዘደንጹ'ዩ ኸኣ፡፡ ሎሚ ነዚ ቁሩብ ዓመታት ዝገበረ ታሪኽና ንዝተመልከተ ግና፡ ህዝብና እንታይ ክመርጽ ከምዝሕሾ፡ ከረድእዎ ዝኽእሉ ውሑዳት መራሕቲ ጥራይ ስለዝነበሩ ምዃኑ ክርዳእ ይኽእል፡፡
ናብዚ ሕማቕ ዕድል ዝወደቕናሉ ምኽንያት ብዙሕ'ዩ፡፡ ህዝብና ፋሕ ጨንገራሕ ኣትይዎ'ዩ ኔሩ፡፡ ኤርትራ ንእርትራውያን ዝብሉ ኔሮም፡፡ ምስ ጥልያን፡ ምስ እንግሊዝ፡ ምስ ኢትዮጵያ ምሕዋስ ይሕሸና ዝብሉ ቁጽሮም ውሑድ ኣይነበረን፡፡ ዝገደደ ኸኣ ኤርትራ ኣብ ክልተ ተመቒላ፡ ምዕራባዊ ቆላ ምስ ሱዳን፡ ዝተረፈ ምስ ኢትዮጵያ ይተሓወስ፡ ዝብል ክፉእ ሓሳብ፡ ሳላ በዓል ኣቦና ወልደኣብ ወልደማርያምን፡ ኣቦና ኢብራሂም ሱልጣንን ዝርከቡዎም ምዑታትን ለባማትን መራሕቲ እዩ ፈሺሉ፡፡ ሃገርና ከኣ ሳላኦም ናብ ክልተ ካብ ምምቃል ንሕንጢጥ ድሒና፡፡
ምስ ኢትዮጵያ ንተሓወስ ዝብሉ ዝነበሩ፡ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ እናተሓገዙ፡ ልቢ ንዘይሰቖሩ መንእሰይ እናለኣኹ፡ ነቶም ዝተቃወሙ ኣሕዋቶም፡ ክሃድኑን፡ ክቐትሉን'ዮም ዝውዕሉን ዝሓድሩን ኔሮም፡፡ ሽርሕን ጉርሕን፡ ናይ ኣመሪካን፡ ኣውሮፓን፡ ኢትዮጵÆያን፡ ጥቕመይ ጥቕምኻን፡ ተሓዊሱዎ ከኣ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ብፈደረሽን ተቋሪና፡፡ ፓኪስታን ግና፡ "ኤርትራ ከምተን ካልኦት ግዝኣት ጥልያን ዝነበራ፡ ሊብያን ሶማልያን ነጻነታ ክትረክብ'ዩ ዝግበኣ፡፡ ኢትዮጵያ ኸኣ፡ ንፈደረሽን ከኽብሮ'የ ኢላ እንተመሓለትን እንተጠሓለትን፡ ተቐቢላ ተኽብሮ'ያ፡ ማለት ዘይሕሰብ'ዩ፡፡ ንጋገ ኣለና፡፡" እናበለትናብ ሕቡራት ሃገራት ጉባኤ ኣእውያትልና'ያ፡፡ ሰማዒ ግና ኣይረኸmትን፡፡ ብፍላይ ናይ ኣመሪካ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ፎስተር ደለስ፡ "ኤርትራ ብሓቂ ነጻነት ይግበኣ ኔሩ፡ ግና ጥቅምና ክንሕሉ ንኽእል ምስ ኢትዮጵያ ኣንተሓወሰ'ትያ፡" ምባሉ ነጻነታ ከምዝግበኣ ከምዝኣምነ'ዩ ዘረድእ፡፡ ዕድልና ኸፊኡ ግና በዚ ኩዒትካ ቅበር ዝዀነ ፍርዲ፡ ህዝብና ኣብ ክወጾ ዘይክል ኣርዑት ኣትዩ ንዓመታት ተሳቐዩ፡፡
ወዮም፡ "ኢትዮጵያ ወይ ሞት፡" ዝበሉ ነሕዋቶም ክሃድኑን፡ ክቕትሉን ዝውዕሉ ዝነበሩ ዕዋኖታት ከኣ፡ "ስሕታን መዓልቲ ውዒልና፡ ነቶም ግደፉ፡ ነጻ ምውጻእ ይሕሸና፡ ንዝብሉ ኣሕዋትና ከንጥፍእ ከይደቀስና ንሓድር ኔርና! ብሕሉፍ ጽላለ ተሳዒርና ኔርና!" እናበሉ ዕድመኦም ሙሉእ፡ ብጣዕሳን ጓሂን ተዋሒጦም፡ ካብ ባሕሪ ከብዶም ከይወጸሎም ሓሊፎም'ዮም፡፡ "ኢትዮጵያ ወይ ሞት፡" ኢሎም ጨዲሮም፡ ነሕዋቶም ኣጥፊኦም፡ ከይተፈለጦም ንናጽነት ኤርትራ ምስ ቀረበት ኮሊፎማ። ኢትዮጵያ ወይ ሞት ኢሎም፡ ኢትዮጵያን ሞትን ረኺቦማ፡፡ ንኹልና ለኪሞምና ሓሊፎም።
ብሰንኮም ከኣ ኣብ ድርኩኺት በጺሓ ተንዃኵሕ ዝነበረት ነጻነትና ንኽንደይ ዓመታት ንድሕሪት ተመሊሳ። ብድኹምን ክሰርሕ ዘይክእልን ፈደረሽን ዝበሃል መተዓሻሸዊ ስርዓት ተተኪኣ፡፡ ሰኣን ዘተን፡ ምስትውዓልን፡ ንምሁራትን ለባማትን ምስማዕ፡ ሃገርና ምስ ኢትዮጵያ ተቛሪና፡፡ ንዓመታት ደም ነቢዓ። ህዝብና ክኣ ኣሽሓት ብሉጻት ደቁ ክኽፍል ተገዲዱ፡፡ "ግዝኣት እንግሊዝ ንዓሰርተ ዓመት ጸኒሑ ኣንተዝኸውን ደኾን ምሓሸና ኔሩ? ብዙሓት ብፖለቲካ ዝበሰሉ ለባማትን ምሁራትን መፍረና ኔርና!" ዝብሉውን ውሑዳት ኣይኰኑን፡፡
ርግጽ ለባማት ከኣ ኣይሳኣነትን ሃገርና፡፡ ግና ውሑዳት ኰይኖምስ በቶም ብዙሓትን፡ ዘይለበሙን፡ በብምኽንያቱ ዝዓወሩን ዝዓሸዉን ተዓብሊሎም፡ ተሳዒሮም፡፡ "ኣንታ ግደፉ! እዛ ሎሚ ረኺብናያ ዘለና ዕድል ተመሊስና ኣይንረኽባን ኢና፡፡ ደቅናን ደቀ ደቅናን ንዛ ዕደልዚኣ ንኽመልሱ ንዓመታት ደሞም ከፍሱሱላ እዮም፡፡ ደሞም ከም ውሕጅ ክዛሪ እዩ፡፡ ናይ ክንደይ መንእሰይ ህይወት ከምንኸፍለላ ኣምላኽ'ዩ ዝፈልጦ፡፡ ነጻነት ብዓይኖም ክርእዩዋ ዝኽእሉ ኸኣ ኣምላኽ ዝመረቖም ጥራይ እዮም፡" እናበሉ ትንቢት ተዛሪቦም ሓሊፎም'ዮም፡፡
ወዮም ንህዝብና ኣብዚ ኹሉ ኣደራዕ ዘእተዉዎ ዓያሹ፡ ነዚ ኹሉ ጸበባ ብዓይኖም ምስ ረኣዩ፡ ነጻነት ሃገሮምን ህዝöቦምን ከም ዘጥፍኡዋ ምስ ተረድኡ፡ ናብ ነብሶም ምስ መጸቶም፡ ዋዕ ኢልካ ዘይብከዮ ሞት ሕጹይ ኰይኑዎም፡ ብህይወቶም ከለዉ ከኣ፡ ጣዕሳ ምውጻእ ኣቢዩዎም፡ ቁንቁነ ኰይኑ በሊዑዎም'ዩ፡፡ ባ ዕ ለ ይ፡ ተ ዘ ን ጊ ዐ ይ፡ እናደረፉ ዕድመኦም ኣሕሊፎማ፡፡ ህዝብና ኸኣ፡ ደድሕሪኦም ባ ዕ ለ ይ፡ ተ ዘ ን ጊ የ! ባ ዕ ለ ይ፡ ተ ዘ ን ጊ ዐ የ! ባ ዕ ለ ይ ዶ ዘ ን ጊ ዐ የ! ኢñልካ ምድጋም ጥራይ ኰይና ተሪፋ ዕድሉ፡፡ ወየ! ወየ! ኢልካ ቆዚምካ፡ ተናሲሕካ፡ ወይ ይቕረታ ሓቲትካ፡ ባዕለየ! ባዕለየ! ወይ ልበይ ጠሊሙኒ ኢልካ ዘይምለስ ጣዕሳ፡፡
እዚ ባዕልና ዘጥፋእናዮ ዕደል ምስ ጠፍኤ፡ ሃገርና ናብቲ ድኹም፡ "ፈደረሽን ምስ ኢትዮጵያ" ዝበሃል፡ ንቡዙሓት ዳርጋ ነጻነት መሲሉ ዝተራእዮም መዓሸዊ ስርዓት'ያ ዝኣተወት፡፡ እቶም ብስርዓት ፈደረስን መሰረት ዝተመርጹ 68 ኣባላት ባይቶ፡ ስልጣን ኣብ ኢዶም ዘሎ መሲሉዎም ፍሕትሕት ኢሎም፡፡ እታ " ኣንታ ዕዋኖ ኣብ ኢድካ ኸሎስ ልማኖ" ትብል ደርፊ ህዝቢ ሽዑ ዝደራፋ ክትከውን ትኽእል'ያ፡፡ መንሞ ክሰምዕ፡ ዝዕሹ ብዚሑ፡፡ ኣባላት ባይቶውን በብመትሓዚኦም ተታሒዞም ነቕ ክብሉ ኣይከኣሉን፡፡ ስለዚ ሕጂውን ህዝብና ማይ ዓሚኹ ተሪፉ፡፡ ባዕለየ! ባዕለየ! ምድራፍ ኰይና ዕድሉ፡፡
ድሕሪ ዓሰርተ ዓመት፡ እታ ፈደራሽንውን፡ በዚሓትኩም ተባሂሉስ፡ "ፈደረሽን ፈሪሳ፡ ኤርትራ ፍጹም ኣካል ኢትዮጵያ ኰይና፡ ኣጣቕዑ፡ ተሓጎሱ፡ ደብሉ፡ እልል በሉ፡" ብዝብል ኣዋጅ ህዝቢ ኤርትራ እዝኑ ጸሚሙ፡፡ እቶም ብስርዓት ፈደረሽን ተመሪጾም ዝነበሩ ኣባላት ባይቶ ከኣ ነታ ብሕቡራት መንግስታት ዓለም ዝተወሰነትን ዝፈጠረቶም ስርዓት ፈደረሽን ንህዝቢ ከይተወከሱ ኣፍሪሶማ ተባሂሉ፡፡ እቶም ኣባላትውን ተበቲኖም ተሪፎም፡፡ ህዝብና ከኣ ኩሉ ዕድላት ምስተዓጸዎ ናብ ዲቕ ዝበለ ደማዎ ኩናት ክኣቱ ተገዲዱ፡፡
ኤõርትራ ሃገርና ንሰላሳ ዓመታት፡ ህይወት ኣሽሓት ብሉጻት ደቃ ክትከፍል ተቐሲባ። ኽንደይ ጀጋኑ ኣብ ፈቐዶ ሩባን ስንጭሮን ተሪፎም። ብህወት ዝተረፉ ጀጋኑ ነጻነት ለቢሶም ዓዲ ኣትዮም። ምእንቲ ህዝቦም ዝተቓለሱ ተጋደልቲ ብጥራይ ኢዶም ታንክታት ይማርኹ ከምዝነበሩ ንዘንት-እለት ከይደኸምና ክንደጋግሞ ንነብር ናይ ጀጋኑ ኣሕዋትናን ደቅናን ዘኩርዕ ታሪኽ'ዩ፡፡ ደርግ ከኣ፡ በዞም ጀጋኑ ተዳሂሉ፡ መምስተሳዕረ፡ ነቶም ሓቦኛታት ደቂ ህዝቢ፡ "በመድሃኒት ኣስክረው ነው እኮ የሚልክዋቸው!" (ብፈውሲ ኣስኪሮምዮም ናብ ኩናት ዝልእኹዎም!) እናበለ ንስዕረቱ ምኽንያት ከቕርብ ይስማዕ ኔሩ፡፡ ዳርጋ ከምታ፡ "ተረቲዕና ከይብሉስ ይግባይ ይብሉ" ዝበሃል፡ ብሸተት ጀሚሮም፡ ህድማ ተተሓሒዞማ፡፡
1991 ዓመትና ዀይና ሃገርና ሓራ ወጺኣ፡፡ ህዝብና ታሕጓስ ስዒርዎ ንመዓልታት ዘሊሉ፡ ዓንዲሩ፡ ኣብ መንገዲ ደቂሱ፡፡ ነጻነት ሒዞም ዝመጹ ደቁ ሓቒፉ፡ ስዒሙ፡፡ "ኣምላኽ ኣውያትና ሰሚዑ ክሒሱና፡፡ "እንቛዕ ድኣ ነጻነት ረኣና እምበር፡ ደጊም ሞት ከም ኣዳም፡" ኢሉ እንቅዓ ተንፊሱ፡፡ ሳላዞም ጀጋኑ ደቁ፡ ተዓዊቱ፡ ጸባ ሰትዩ፡፡ እንቛዕ ድኣ ነጻነትና ተገናጸፍና እምበር፡ ኩሉ ዝሓለፈ ይቀምጥ፡ ምጽብጻብ ይጽናሓልና፡" ኢሉ ምስቶም ውጻእ መዓት ዝዀኑ ደቁን ኣሕዋቱን ዓሊሉ፡ ደቢሉ። ንዝሓለፈ ኹሉ ብታሕጓስ ከዲንዎ ሓሊፉ። "ኣብ ጎቦ ዘሎ ንፋስ ይሰዶ፡ ኣብ ሩባ ዘሎ ዉሕጅ ይሰዶ፡" እናበለ ነጻነት ከስተማቕር ጀሚሩ።
ወዲ ሰብ፡ ክሳብ ቤት ፍርዲ ቐሪቡ፡ ክእለት ብዘለዎም ደያኑ ዝፍረድ፡ ገበነኛዩ ምባል ምጽላም'ዩ፡፡ መሰል ወዲ ሰብ ምግሃስ'ዩ፡፡ ብሕጊ ዘሕትት ገበንውን'ዩ፡፡ ነዚኣ ዘይትገሃስ መሰል ዘይፈልጥን፡ ዘየኽብርን፡ እናፈለጠ ዘጽቅጥን ሰብ ወይ መንግስቲ ህዝቡን ሃገሩን ለኪም'ዩ ዝጠፍእ፡፡ መዓልቱን ሰዓቱን ክነውሕ ወይ ክሓጽር ይኽእል እምበር ምጥፍኡስ ዘይተርፍ'ዩ፡፡ ግፍዒ ክፍጸም እናረኣኻ፡ ምጽቃጥ፡ "ጽባሕ ናባይ" ምዃና ዘይምፍላጥ'ዩ፡፡ ኣሰር ቀዳማይ ዳሕራይ ከምዝበሃል ተወጢጥካ ምጥፋእ'ዩ፡፡ ካልእ ክጠፍእ ዘየእወየ ናብኡ ምስ በጽሐ፡ ኣታ ሰብ ጠፍአ! ኢሉ እንተእወየ ዝሰምዖ ኣይርከብን'ዩ፡፡ ክትጅመር ከላ እያ፡ ሰለምንታይ ሕጊ ይጠሓስ ኣሎ? ብሕጊ ምጹ፡ ብሕጊ ኺዱ ምባል፡፡
ኣንቱም ሰባት! ለከ ውዲ ሰብ! ስልጣን ምስ ጠዓሞ፡ ኣብ ኰረሻ ምስ ደየበን፡ ልጓም ምስ ሓዘን፡ ንሱ እዩ ኢልካ ክተለልዮ የጸግም'ዩ ዝበሃል ሓቂ ኣዩ! እዞም ንህዝቢ ዝኣተዉዎ ማሕላ ዝጠለሙስ እቶም፡ "ቅዋም ክነተግብር ኣለና፡፡ ስልጣን ናይ ህዝብና ስለዝዀነ ክነረክቦ ኣለና፡ ንዓመታት ዝተቓለስና፡ ደምና ዘፍሰስና፡ ነዙይ እዩ፡" እናበሉ፡ ካብ ኩሎም ተጋደልቲ ንላዕሊ፡ ዋዕ ኢሎም ዝዛረቡን ዝጭድሩ ዝነበሩን እዮም" ሎሚ ንህዝቢ ተሰልቢጦሞ ዘለዉ፡ ክትሰምዕ ከለኻስ ብሓቂ ዘደንጹ እዩ፡፡ ካብዚ ንላዕሊ ክፉእ ዛንታ የለን፡፡
እዚ ተዓቢጡ ዝነበረ ምስጢር'ዚ ክቕላዕ ዝጀመረ ኸኣ፡ እዞም 15 ኣባላት ባይቶን ሰብ ስልጣንን ዝነበሩ ምስ ዳሕድሕዎ እዩ፡፡ "ንዑ ቃልና ነኽብር፡፡ ቅዋም ነተግብር፡ ከምታ ንህዝብና ቃል ዝኣተናሉ፡ ስልጣኑ ነረክቦ፡ ጊዜኡ ኣኺሉ'ዩ፡" ኢሎም ብጋህዲ ንህዝቢ ምስዝተዛረቡ እዩ፡፡ እዞም ሰብ ስልጣንን ኣባላት ባይቶ ዝነበሩን፡ ንኣባላት ህግደፍን ንህዝብን ነዚ ሓቂ'ዚ ከረድኡን ብዙሕ ላዕልን ታሕትን ኢሎም'ዮም፡፡ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታትውን ዝመስለን ጽሕፈን፡ ንህዝቢ ምሂረን'የን፡፡ መንገዲ ልምዓትን መንገዲ ጥፍኣትን እናፈለያ ኣረዲአን'የን፡፡ ህዝብና ናይ ኣርባዕተ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ናይ ነጻነት መንፈስ ተሰሚዑዎ፡ ክዛተጀሚሩ ኔሩ፡፡፡ ብጊዜ እንግሊዝ ቅልቅል ኢሉ ዝጠፍአ "ደሞክራሲ" ተመሊሱ መጽኡ፡ ጸሓይና መሊኣ ክትበርቕ ጀሚራ፡ ማለት'ዩ፡ ናይ በሓቂ ነጻነት ግዲ ክንርኢ ኢና" ብማለት ክሕጎስ ጀሚሩ ተስፍኡውን ክልምልም ጀሚሩ ኔሩ እዩ፡፡
ኣብ ሓዳስ ኤርትራ 24 መስከረም 2005 ዝወጸ ርእስ ዓንቀጽ፡ "ፍትሒ ዝረገጸን፡ ፍትሒ እናተረግጸ ዘጽቀጠን፡ ኣብ ቅድሚ ታሪኽን ፍርድን ብማዕረ ተሓተቲ'ዮም፡" ብማለት ወኪል ኤርትራ ኣጠንቂቑ፡ ዝብል ዘገርም ሓተታ ኣንቢብና፡፡ እዚ መጠንቀቕታ'ዚ ኸኣ ነቶም ዶብና ከይሕንጸጽ ዕንቅፋታት ዝፈጥሩ ዘለው ማሕበረሰብ ዓለምን ወያኔን ዝቐንዐ'ዩ ኔሩ፡፡ ቅኑዕን ግቡእን መጠንቀቕታ እዩ ኸኣ፡፡ እንተዀን ግና፡ እዙይ ሓተታ'ዚ ንዕኦም ጥራይ ድዩ ዝምልከት? ህዝቢ ኤርትራ፡ በቲ ንሳቶም ዘውርዱሉ ዘለዉ መዓት፡ ፍትሒ ስኢኑ፡ ኣብ ዘብሎ ጠፊኡዋ፡ የእዊን፡ ደም ይነብዕን ከም ዘሎ፡ ካብኦም ሓሊፉ ዓለም እናስካሕካሓሉስ ናብኦም ኣይበጽሕን'ዩ ማለት ድዩ? ወይስ ህዝብና ከምቶም ኣፍ ዘይብሎም ኣድገ-በቕሊ እዮም ቆጸሮሞ ማለት'ዩ! ወይ ክሳብ መዓልትና ነሽካዕልል፡ ኣጥፊእና ንጥፋእ ማለት'ዩ? እስኪ መልሳ ሕሰቡላ፡፡ ተዛተዩላ፡፡ ዘየደቅስ ነጊሮመኻስ ድቅስ ይሓድሩ ከይትብሉ፡ ኣይደቀስናን፡፡ ከመይ ጌርናኸ ክንድቅስ! እዚኣ ተደቅስ ኣይኰነትን፡፡ ክሳብ መኣስ ኢናኸ ከይለበምና ክንነብር! ከየውዓልና ከይሓደርና ተማኺርና ህዝብና ካብዚ መዓት እዚ ዝናገፈሉ ብልሓት ንድለ፡ ክሳብ መዓስከ ባዕለይ ተዘንጊዐ ወይለበይ ጠሊሙኒ እንዳበልና ክነበር?
ንለባምን ኣምተሉ ከምዝበሃል፡ ቀስ ኢልካ፡ የማን ጸጋም ርኢኻ፡ ዝመስሉኻ ኣለሊኻ፡ እንታይ እዩ ዝበለጸ ብልሓት ኢልካ፡ መሚኻ፡ ናብ ዓወት ዘምራሓካን ዘብጻሓካን ተግባር ምምራጽ'ያ ተዋጽእ፡፡ ብዘይ ታህዋክ፡ ብዝወሓደ ናይ ምሩጻት ኣሕዋት ኪሳራ፡ ዓኾዃይ ምባል'ያ ፈውሳ፡፡ ካብ ኩሉ ዝበለጸ ከኣ፡ ብኹናትን ብመስዋእቲ ደቁን፡ ሕማምን፡ ጥሜትን መሃየቱ ጠፊኡዎ ዘሎ ህዝቢ፡ ካብቲ ተሽኪምዎ ዘሎ መንድዓት ክነድሕኖ ክንብል ናብ ዝገደደ ጸገም ከይነእትዎ ንጠንቀቕ፡፡
ድሕሪ’ቲ ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑኤል ማክሮን፣ ንነቢይ መሓመድ፣ ብካርቱን ምስኣል ሓደ ክፋል ናይቲ ፈረንሳ እትኽተሎ መሰል ሓሳብካ ብናጻ ምግላጽ’ዩ ዝብል መደረ ምስምዑ፣ ኣብ ሓያሎ ሃገራት ኣስላም፣ ኣንጻር ፈረንሳ ዝቐንዐ ተቓውሞታትን መጥቃዕትን ይካየድ ኣሎ።
እቲ ፕረዚደንት፣ ነቲ መደረ ዘስምዐ፣ ሳሙኤል ፓቲ ዝተባህለ ናይ ታሪኽ መምህር፣ ናይ መሓመድ ካርቱን ዝሓዘት ጋዜጣ ንተመሃርኡ ድሕሪ ምርኣዮ፣ ሓደ ኣኽራሪ ሰዓቢ ምስልምና ዝኾነ መንእሰይ ብኻራ ድሕሪ ምሕራድዩ።
ንዝኽሪ እቲ ናይ ቅድሚ 5 ዓመታት ፍጻሜ ተባሂሉ ኣብዚ ዓመት ኣዚ ኣብ ዝተዳለወ ተመሳሳሊ ሕትመት ድማ፣ ኣብ ልዕሊ ኣኽረርቲ ኣመንቲ ምስልምና ተወሳኺ ቁጠዐ ፈጢሩ ይርከብ።
ብፍላይ ድሕሪ ቅትለት እቲ መምህር፣ ፕረዚደንት ፈረንሳ ዝሃቦ፣ ናይ ካርቱን ስእሊ ነቢይ መሓመድን መሰል ሓሳብካ ብናጻ ናይ ምግላጽን መደረ፣ ኣብ ልዕሊ ፍርያት ፈረንሳ እገዳታት ክግበር ብፕረዚደንት ቱርኪ ጣይብ ኤርዶዋን ጻውዒት ቀሪቡ።
የዚህ ድረ-ገጽ ባለቤት የሆንኩት የመጀመሪያውን ከፍተኛ ትምህርቴን የተከታተልኩት ሲገንና ኤሰን በሚባሉ የጀርመን ከተማዎች ሲሆን፣ በርሊን በሚገኘው ፍሪ ዩኒቨርሲቲ(Free University of Berlin) ደግሞ በብሄራዊ-ኢኮኖሚክስ(National Economics) የማስትሬት ዲግሪዬንና፣ በዴቬሎፕሜንት ኢኮኖሚክስ(Development Economics) ደግሞ የዶክትሬት ዲግሪዬን ለመቀዳጀት ችያለሁ። የዶክትሬት ዲግሪዬም ቴሲስ የኢትዮጵያን የማህብረሰብና የኢኮኖሚ ስርዓት የዳሰሰ ሲሆን፣ ለምን በኢትዮጵያ ምድር የገበያ ወይም የካፒታሊስት ኢኮኖሚ ለመዳበር አልቻለም? ምክንያቶቹስ ምንድን ናቸው? በሚል ለማተት የሞከረ የ480 ገጽ መጽሀፍ ነው። ትምህርቴን በከፍተኛ ውጤት ካጠናቀቁኝ በኋላ በፍሪ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ በርሊን፣ በቢዘነስ ኮሌጅና በቴክኒካልና በኢኮኖሚክስ ኮሌጅ ስለዴቤሎፕሜንት ኢኮኖሚክስ፣ ስለ ዓለም ንግድና፣ በሶስተኛው ዓለም አገሮችና በኢንዱስትሪ አገሮች መሀከል ስላለው የተዛባ የንግድ ግኑኝነት(Unequal Exchange)፣ ስለ ዓለም አቀፋዊ ዕዳና ተፅዕኖው(International Debt and its impacts on Third World countries)፣ ስለ ዓለም አቀፍ የገንዘብ ሲስተም( International Currency System)፣ በተለይም የአሜሪካን ዶላር ለምን በዓለም አቀፍ ደረጃ የንግድ መለዋወጫና የሀብት ማከማቻ ገንዘብ ለመሆን እንደበቃና፣ በተለይም የሶስተኛው ዓለም አገሮች በራሳቸው ገንዘብ ኢኮኖሚያቸውን እንዳይገነቡ እንቅፋት ለመሆን እንደበቃ አስተምሬያለሁ። በተጨማሪም የሁለቱን የብሬተን ውድስ ተቋማትን፣(Bretton Woods Institutions) ማለትም፣ የዓለም የገንዘብ ድርጅትንና(International Monetary Fund) የዓለም ባንክን (World Bank) አፀናነስና የርዕዮተ-ዓለም መሰረታቸውንና የአሰራር ቴክኒካቸውን በመመርመር እነዚህ ሁለት እህትማማች ተቋማት ለምን በሶሰተኛው ዓለም አገሮች፣ በተለይም በአፍሪካ ምድር በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ ሰፋ ያለና እርስ በእርሱ የተሳሰረ የውስጥ ገበያ(Home Market) ለማሳደግ እንዳልቻሉና እንደማይችሉም አስተምሬያለሁ። ከዚህም በሻገር በተለያዩ ኢንስቲቱሽኖች ውስጥ በመጋበዝ ስለ አፍሪካ የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊና የፖለቲካ ችግር ለማብራራት ሞክሬያለሁ፤ አሁንም እየተጋበዝኩ ገለጻ እሰጣለሁ። በተለይም የአፍሪካ ሀውስ(Africa House) በሚባለው ማዕከል ውስጥ በቋሚነት በራሴ ተነሳሽነት አንድ አገር በምን መልክ መገንባት አለበት? በሚል ከአውሮፓው የህብረ-ብሄር አገነባብ ስልት ልምድ በመቅሰም በፖለቲካና በመንግስት፣ እንዲሁም በፖለቲካና በአገር ወይም በህብረተሰብ ግንባታ መሀከል ያለውን ግኑኝነት ከሶስት ዐመታት በላይ ለማብራራት ሞክሬያለሁ። በተለይም የአንድ አገር ዕድገትና በአንድ አገር ውስጥ ሰላም መስፈን ሊወሰን የሚችለው በሰለጠነ የመንግስት መኪና አወቃቀርና በአንድ አገር ውስጥ በሚዘረጉ ልዩ ልዩ ተቋማት አማካይነት እንደሆነ ለማስተማርና ለማስረገጥ ሞክሬያለሁ፤ አሁንም በማስረዳት ላይ እገኛለሁ። ከዚህ በተረፈ አንዳንድ የአፍሪካ አምባሳደሮችን በማማከር በየአገሮች ውስጥ ያለውን የፖለቲካ ችግር ለመገንዘብ ችያለሁ። በተለይም የፖለቲከኞችን በጣም ደካማ አስተሳሰብና የዓለምን የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የሚሊታሪ አወቃቀር የመረዳት ችግር እንዳለ ለመረዳት ችያለሁ። የዚህ ውጤት በየአገሩ የሚታየው የተዝረከረክ ሁኔታና የአገር ሀብትን አውዳሚ የኢኮኖሚ ፖሊሲና በቀላሉ ሊቀረፍ የማይችል የስራ-አጥነትና የወንጀለኛ ቁጥር መብዛት ነው።
እንደ አጋጣሚ ሆኖ ጀርመን አገር መጥቼ ትንሽ ወራት ከኖሩኩኝ በኋላ ያጋጠመኝና የመጀመሪያውን ንቃተ-ህሊና ማዳበር የቻልኩት ከማርክሲዝም ጋር ከተዋወቁኝ በኋላ ነው። በመጀመሪዎቹ ዐመታት የማርክሲዝምን ቲዎሪ የመረዳት ችግር ቢኖርብኝም ቀስ በቀስና ከጥልቅ ጥናትና ውይይት በኋላ መሰረተ-ሃሳቡን ለመረዳት ችያለሁ። በተለይም በጊዜው ያገኘኋቸው ከእኔ ቀደም ብለው የሄዱ አንዳንድ ኢትዮጵያውያን አሳሳች የሆነውን የስታሊንን የማርክሲዝም አተረጓገም እንዳልከተልና በዋነኛው ወይም በኦሪጂናሉ ላይ እንዳተኩር ስላበረታቱኝ በህይወት ባይኖሩም ሳለመሰግናቸው አላልፍም። ከዚህም በላይ የተለያየ የፖለቲካ አስተሳሰብ ካላቸው የጀርመን ምሁራን ጋር የነበረኝና አሁንም ያለኝ የጠበቀ ግኑኝነት ለንቃተ-ህሊናዬ መዳበርና ለሊበራል አስተሳሰቤ ከፍተኛ አስተዋፅዖ እንዳበረከተ የማይታበል ጉዳይ ነው። በዚህ ሳልወሰንና የማርክሲዝምን ቲዎሪ ገደብነትና የተግባራዊነቱን ችግር በመረዳት ሺለር ኢንስቲቱት ከሚባለው የዓለም አቀፍ ምሁራዊ እንቅስቃሴ ጋር ለ20 ዐመታት ያህል አብሬ በመስራትና ሃሳብ ለሃሳብ በመለዋወጥ፣ በፍልስፍና፣ በተፈጥሮ ሳይንስ፣ በማቲማቲክስና በልዩ ልዩ ለአገር ግንባታ በሚያገለግሉ ነግሮች ላይ ሰፋ ያለ ዕውቀት ለመሰብሰብ ችያለሁ። በዚህ ዐይነቱ ተቋማት ውስጥ ከአሜሪካንና ከልዩ ልዩ የአውሮፓ አገሮች የሚመጡ ምሁራን የሚሳተፉበት ሲሆን፣ የተቋሙ ቆርቋሪና ሃሳብ አፍላቂ ሊንደን ላሩሽ የሚባሉት ሰፋና ጠለቅ ያለ ዕውቀት ያላቸው አሜሪካዊ ምሁር ነበሩ። ሚስተር ላሩሽ ከረጅም ጊዜ ምሁራዊ ትግል በኋላ በ96 ዐመታቸው ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል። የዚህ ድህረ-ገጽ ባለቤት ከዩኒቨርሲቲ ትምህርቱ ይልቅ በእንደዚህ ዐይነቱ ተቋማት ውስጥ ገብቶ ሳይታክት መስራቱና በንቁ መሳተፉ ስለስልጣኔና ስለሰው ልጅ ዕድገት የበለጠ ግንዛቤ ሊሰጠው ችሏል ማለት ይቻላል። በዚህም መሰረት በአንድ አገር ውስጥ የሚደረግ ህብረተሰብአዊ ለውጥ በነጥብ በነጥብ ወይም በፕሮጀክት ደረጃ የሚካሄድ ሳይሆን ሁለ-ገብ መሆን ያለበትና፣ በተለይም በፍልስፍና ላይ የተመሰረተ ከፍተኛ ፖለቲካዊ ግንዛቤ እንደሚያስፈልግ ለመረዳት ችያለሁ። በተለይም የመንፈስ ተሃድሶ ሳይኖርና የተወሰነ የአሰራር ስልትን ሳያዳብሩና ዕምነትም ሳይቀዳጁ ለውጥ ማምጣት እንዳማይቻል ለመገንዘብ ችያለሁ። ባለፉት 25 ዐመታት በተከታታይ ለድህረ-ገጽ ያበረከትኳቸው ጽሁፎች የዚህ ዐይነቱ ምሁራዊ ተሳትፎ ውጤቶች ናቸው ማለት ይቻላል። ለዚህ ዐይነቱ ንቃተ-ህሊና መዳበርና ልዩ ልዩ ጽሁፎችን ለአንባብያን ለማበርከት የቻልኩት ባላቤቴና ልጆቼ ከፍተኛ የሞራል ድጋፍ ስላደረጉልኝ ብቻ ነው። ካለነሱ አርቆ-አሳባኒትና ታጋሽነት እንደዚህ ዐይነቱን ስራ መስራትና በፖለቲካ ዓለም ውስጥም መሳተፍ ባልቻልኩ ነበር።
ከዚህ በተረፈ ጸሀፊው የካፒታሊዝምን ውስጣዊ ህግና ዕድገት የሚያትት መጽሀፍ ጽፏል። ከባለቤቱም ጋር በመሆን 350 ገጽ የሚሆን የጀርመንኛ-አማርኛና፣ የአማርኛና የጀርመንኛ መዝገበ-ቃላት አሳትሞ ገበያ ላይ አቅርቧል። መዝገበ-ቃላቱ ተሻሽሎና አዳዲስ ቃላቶችን በማከል እንደገና ታትሞ ለገበያ ቀርቧል። በተጨማሪም „African Predicaments and the Method of Solving them Effectively“ በሚል አርዕስት ስር መጽሀፍ በመጻፍ ለአንባብያን አቅርቧል። መጽህፉን በተቹት መሰረት መጽሀፉ የአፍሪካን ችግሮችና መፍትሄዎቻቸውንም ቁልጭ ብሎ ያስቀመጠ ነው።
ይህንን ድረ-ገጽ ለማዘጋጀት ያነሳሳኝና ያበረታታኝ በየጊዜው ለንባብ የማቀርበውን ጽሁፍ የሚያነበው በአሜሪካን አገር ፊላዴልፊያ ከተማ ኗሪ የሆነው ውድ ኢትዮጵያዊ ጓደኛዬ አቶ ለይኩን ካሳሁን ነው። ስላበረታታኝና የሞራል ድጋፍ ስለሰጠኝ ሳላመሰግነው አላልፍም። ድህረ-ገጹን ለአዘጋጁት ኗሪነታቸው እዚሁ በርሊን ከተማ ለሆኑት ለወይዘሮ ኤለን ዊንድሙለርም(Ellen Windmüller) ከፍተኛ ምስጋናዬን አቀርባለሁ። ከዚህ በተረፈ አንድ የራሴ የሆነ ድህረ-ገጽ እንዳወጣ የወተወተኝና ከ25 ዐመት በላይ እንደ ወንድም በመሆን ያማከረኝንና ገንቢ ትችትና የሞራል ድጋፍ የሰጠኝን በጠባዩ እጅግ ግሩምና ቀና አመለካከት ያለውን ውድ ወንድሜን ዶ/ር ጸጋዬ ደግነህን ሳላመሰግነው አላልፍም። በተጨማሪም እንደዚህ ዐይነቱን ድህረ-ገጽ እንዳዘጋጅ ላበረታታኝና ጽሁፌን በተከታታይ በማንበብ ገንቢ ሃሳቦች ለሚሰጠኝ ውድ ወንድሜን አቶ ጠና በጋሻውን ከልብ አመሰግነዋለህ።
የኢትዮጵያ መንግስት በአገሪቱ የተለያዩ መሥሪያ ቤቶች ውስጥ የተንሰራፋውን የሙስና አሠራር አስመልክቶ በምርመራ ደረስኩበት ያለውን ያጠናቀረበትን ዘገባ ይፋ ያደረገበትን ጨምሮ በተለያዩ ሰሞንኛ ጉዳዮች ላይ ያጠነጠነው ክርክር አድማጮችን በሚጋብዙ መጪውን ጊዜ በሚቃኙ ጭብጦች ይቋጫል።
ጋና ውስጥ ያሉ እርጉዝ እናቶች በማህፀናቸው ያሚገኝ ፅንስ ቀይ የቆዳ ቀለም እንዲኖረው በሚል የሚወስዱት ኪኒን አደገኛ እንደሆነ ባለሙያዎች አስጠነቀቁ። የህክምና ባለሙያዎች እንዳሉት ነፍሰጡር እናቶች የሚወሰዱት ህገ-ወጥ መድሃኒት በሚወለዱት ህፃናት ውስጣዊና ውጫዊ አካል ላይ ችግርን ሊያስከትል […]
16ኛውን ዘላቂ የልማት ግብ ለማሳካት በግምገማ፣ ክትትልና ሪፖርት ተግባራት የፖለቲካ ቁርጠኛነት መኖር ወሳኝ መሆኑን በኢትዮጵያ የተመድ ተወካይ አሁና ኤዛንኮዋ ኦኖቺ ገለጹ።የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ከኢትዮጵያ ፕላን ኮሚሽን ጋር በመሆን ለባለድርሻ አካላት ስለ ዘላቂ ልማት ግቦች የግንዛቤ […]
ወ/ሮ ሀሊማ ሙዘይን እና ባለቤቷ ኑሮን ሳኡዲ አረቢያ ሲያደርጉ ሰርቶ መኖርን ወልዶ መሳምን አስበው ነው። ከ 30 ዓመት በላይ በዚህ ሀገር ሲኖሩም ሁለት ልጆች አፍርተዋል። ኑሯቸውን መካ ያደረጉት ሀሊማና ባለቤቷ ሁለተኛ ልጃቸው በአራተኛ አመቱ ላይ […]
በመገናኛ ብዙሃን ብዙ ጊዜ ስለ አፍሪካ ሲዘገብ የሚነገረው ረሃብ፣ ጦርነትና እልቂት የሞላባት ክፍለ ዓለም መሆንዋ ብቻ ነው። እውነቱ ግን በአሁኑ ወቅት አፍሪካ፤ በውጪ ለሚኖሩ የብዙ ባለሃብቶች ትልቅ ኢንቨስትመንት ማዕከል መሆኗ ነው። ዶክተር ሓርነት በክረጽዮን አፍሪካውያኖች […]
አዲስ አበባ የካቲት 19/2010 “የአድዋ ድል በእድል ሳይሆን በአባቶች መስዋዕትነትና በአገር በቀል ወታደራዊ ሳይንስ የተገኘ ነው” ሲሉ የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ዴኤታ አቶ ረመዳን አሸናፊ ተናገሩ። 122ኛው የአድዋ ድል በዓል ዛሬ በብሔራዊ ቴአትር በተለያዩ ዝግጅቶች ተከብሯል።አድዋ […]
ከ20 ዓመት በፊት ነበር በስደት ለንደን የገባችው የአራት ልጆች እናት፣ ኤርትራዊት መምህር ነፃነት ንርዓዮ። መምህርት ነፃነት ልጆቿን ለማሳደግ ለ12 ዓመታት ትምህርቷን አቋርጣ ነበር። በ2014 በለንደን ዩኒቨርሲቲ ሳዉዝ ባንክ ያቋረጠችዉን ትምህርት ቀጥላ በዲግሪ ተመረቀጭ። ዓለምአቀፍ እውቅና […]
ፍቅር ተስፋ በሌለባቸው ቦታዎችም ያብባል ለአይናለምና ለገነትም ይህ ነበር የሆነው። እ.አ.አ በ1978 በኢትዯጵያ ታሪክ ከባድ የቀይ ሽበር ወቅት ተጋቡ። የደም መፋሰሱ ከጋብቻቸው ከዓመት በፊተ የጀመረ ሲሆን፤ እሱም መንግሥቱ ኃይለማሪያም ሥልጣን ይዞ ጠላቶቹን ለማጥፋት ቆርጦ የተነሳበት […]
በህግ ግምት የሚሸፇንን የፌሬ ነገር ክርክር በሚመሇከት ተከራካሪ ወገኖች ባያነሱትም ፌ/ቤቱ የህግ ግምቱን ተፇፃሚስሇማዴረጉየፌ/ብ/ህ/ቁ. 1856 2ዏ2 Cassation decison no. 14047
በመጓጓዝ ሊይ የነበሩ ዔቃዎች መጎዲት በሰው ሊይ ሉዯርስ ይችሌ የነበረን የግጭት አዯጋ ሇማስወገዴ በተወሰዯ ርምጃ የዯረሰየመኪና መገሌበጥ ከዒቅም በሊይ በሆነ ምክንያት የዯረሰ ጉዲት ስሊሇመሆኑየንግዴ ህግ ቁ. 59ዏ 591 የፌ/ብ/ህ/ቁ.1792 Cassation decison no. 14184 '
የውል ግደታዎች መቅረት - ስለ ይርጋ - የውልን ጉዳይ ስለሚመለከት ማስረጃ- ገንዘቡ Eንደተከፈለ የሚያስቆጥሩ የህሊና ግምቶች - የፍትሐብሔር ህግ ቁጥሮች 1845፣ 2024 1. የሐሊና ግምት ድንጋጌዎች ከይርጋ ደንብ ድንጋጌዎች የተለዩ ናቸው፡፡2. በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 2024 በተደነገገው የሕግ ግምት ተጠቃሚ ያልሆነ ወገን /ተከሣሽ/ ከፍያውን በከፊል መክፈሉ ግምቱን በፍ/ብ/ሕ/ቁ.2025 /1/መሠረት ቀሪ Aያደርግም፡፡ Cassation decison no. 15493 '
በከሣሽነት ወይም ተከሣሽነት በሙግት ተካፋይ ሰለመሆን - ስለተከራካሪ ወገን መሞትና ስለክሱ ያለመቋረጥ - ስለ ጊዜ Aወሳሰንና Aቆጣጠር- የፍትሐበሔር ሥነ ሥርዓት ህግ ቁጥር 49 - ስለ ግዴታዎች መቅረት - ሰለ ይርጋ - የፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 1856 1. በሥረ ነገር /Substantive/ ህጎች የተደነገጉ የይርጋ ደንቦች በሥነ ሥርዓት ሕጎች ከተደነገጉት የጊዜ ገደቦች የተለዩ ናቸው፡፡2. በስነ ስርዓት ህጎች በግልጽ የሰፈረን ጊዜ ሳይጠብቅ የሚቀርብን ጥያቄ ፍ/ቤት በራሱ Aነሳሽነትም ቢሆን ውድቅ ማድረግ Aለበት Cassation decision no. 17361 '
ስለ ስራ ክርክር- የስራ ክርክር ችሎቶች ሰልጣን - የAሰሪና ሰራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርድ ስልጣን /የሰራተኞች ቅነሳ ጉዳይ በሚመለከት የሚነሳ የስራ ክርክር ለማየት/ -የAሰሪና ሰራተኛ Aዋጅ ቁ.42/85 Aንቀጽ 138/1/፣ 147 1. የAሰሪና ሰራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርድ የመዳኘት ስልጣን የተሰጠው የወል የስራ ክርክር ጉዳዮችን የሚመለከቱ ክርክሮችን ሲሆን የስራ ክርክር ችሎቶች ደግሞ የግል የስራ ክርክሮችን Eንዲዳኙ ስልጣን ተሰጥቷቸዋል፡፡2. ህጉ የስራ ክርክር ጉዳዮችን የወል ወይም የግል ብሎ ለመለየት የተከራካሪ ሰራተኞችን ቁጥር Eንደ መስፈርት መውሰድ Eንዳለበት Aያመላክትም፡፡3. ከAጠቃላይ የህጉ መንፈስ Eና ድንጋጌዎች በመነሳት Aንድ የስራ ክርክር ጉዳይ የወል ነው የሚባለው ጉዳዩ በጋራ የሆነ የሠራተኞች መብትና ጥቅም ላይ Aሉታዊ ሆነ Aዎንታዊ ውጤት የሚያስከትል ሆኖ ሲገኝ ብቻ ሲሆን Aንድን የስራ ክርክር ጉዳይ የግል የሥራ ክርክር ጉዳይ የሚያደርገው ደግሞ ጉዳዩ ከግል Aልፎ በጋራ መብት ላይ የሚያመጣው ለውጥ የሌለ Eንደሆነ ነው፡፡4. የሰራተኛ ቅነሳ ጉዳይ የጋራ በሆነ የሰራተኞች መብትና ጥቅም ላይ Aሉታዊ ተጽEኖ ያለው በመሆኑ የወል የስራ ክርክር ጉዳይ ነው፡፡ ጉዳዩን የማየት ስልጣንም የAሰሪና ሰራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርድ ነው፡፡5. የAሰሪና ሰራተኛ ፍ/ቤት ቦርዱ የህግ ስህተት ፈጽሟል ብሎ ሲያምን ጉዳዩን ከመመሪያ ጋር ወደ ቦርዱ ከመመለስ Aልፎ የቦርዱ ውሳኔ መሻር Aይችልም፡፡ Cassation decison no. 18180 '
በህግ ግምት የሚሸፇንን የፌሬ ነገር ክርክር በሚመሇከት ተከራካሪ ወገኖች ባያነሱትም ፌ/ቤቱ የህግ ግምቱን ተፇፃሚ ስሇማዴረጉየፌ/ብ/ህ/ቁ.1856 2ዏ24, የፌ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 89 Cassation decison no. 17608 '