Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የካዲስኮ አጠቃላይ ሆስፒታል የሕክምና ቦርድ በሰጠው ማረጋገጫ መሰረት፣ አቶ ሀብታሙ አያሌው በሀገር ውስጥ ሕክምና ለማግኘት አራት ጊዜ የቀዶ-ጥገና ማድረግ የሚያስፈልግ ሲሆን፣ እያንዳንዱ ቀዶ-ጥገና የስድስት ወር የማገገሚያ ግዜ ይጠይቃል። በዚህ መሰረት፣ አቶ ሀብታሙ አያሌው ከበሽታው ለመዳን ድፍን ሁለት (2) አመታት በሕክምና እና በሕመም ማስታገሻ መኖር ይጠበቅበታል። ሦስተኛው የሕክምና አማራጭ “stapled hemorrhoidopexy” የሚባለው ዘመናዊ የቀዶ-ጥገና ዘዴ ሲሆን በአንድ ጊዜና በአጭር የማገገምያ ጊዜ ከበሽታው የሚፈውስ ነው።
ይህ የሕክምና ዘዴ የተጀመረው ከስድስት አመታት በፊት በኦስትሪያ ሀገር ሲሆን፣ በአሁን ወቅት በህክምና ቱሪዝም በሚታወቁት እንደ ህንድ፣ ታይላንድና ፊሊፒንስም ባሉ ሀገራት የሕክምና አገልግሎቱ እየተሰጠ ይገኛል። ላለፉት ሁለት አስርት አመታት የሀገራችን ህክምና አገልግሎት ጥራትና ሽፋን በፍጥነት እያደገ ቢሆንም ከላይ የተጠቀሰው የሕክምና ዘዴና መሳሪያዎች ወደ ሀገር ውስጥ ገና አልገቡም። ስለዚህ፣ አቶ ሀብታሙ አያሌው ከላይ ወደ ተጠቀሱት ሀገራት ሄዶ የቀዶ-ጥገና ሕክምና ማግኘት አለበት።
ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ በከፍተኛ የኪንታሮት ሕመም ምክንያት በማደንዘዣ የሚገኘው አቶ ሀብታሙ አያሌው ሕመሙ ከፍተኛ ደረጃ ላይ በመድረሱ በሀገር ውስጥ የሕክምና ተቋማት መታከም የማይችልበት ደረጃ ላይ ደርሷል። በዚህ መሰረት፣ አቶ ሀብታሙ አያሌው ወደ ውጭ አገር ሄዶ መታከም እንዳለበት ክትትል ሲያደርግበት የነበረው የካዲስኮ አጠቃላይ ሆስፒታል ቦርድ በመወሰኑ ይታወቃል።
በፍርድ ቤት በተጠየቁት መሰረት፣ የሆስፒታሉ ሜዲካል ዳይሬክተርን ጨምሮ የሦስት ሐኪሞች ፊርማ ያረፈበትን የሕክምና ሪፖርት፣ ማክሰኞ ሐምሌ 12 ቀን 2008 ዓ.ም. ለጠቅላይ ፍርድ ቤት አቅርበዋል፡፡
በዕለቱ ለጊዜው ዳኞች ባለመሟላታቸው እስከ ሐምሌ 15 ቀን 2008 ዓ.ም. ድረስ ፍርድ ቤቱ ውሳኔ እንደሚሰጥና በጽሕፈት ቤት ወይም በመዝገብ ቤት እንዲከታተሉ፣ በቅርቡ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንትህግ ሆነው የተሾሙት አቶ ዳኜ መላኩ ተናግረው ነበር፡፡
ሆኖም ግን፣ ሐምሌ15 ቀን 2008 ዓ.ም. ፍርድ ቤቱ የሰጠው ምላሽ ግን ፍፁም ያልተጠበቀ ነበር። ይህም፣ አቃቢ በጉዳዩ ላይ የቃል ክርክር እንዲያደርግ ለሐምሌ 19 ቀን 2008 ዓ.ም. አዲስ ቀጠሮ ሰጠ።
በተመሣሣይ፣ በዛሬው ዕለት፣ ሐምሌ 19 ቀን 2008 ዓ.ም አቃቤ ሕግ የቃል የመከራከሪያ ያቀርባል ተብሎ ሲጠበቅ፣ ችሎቱ የመከራከሪያ ሃሳቡን በፅሁፍ እንዲቀርብለት ለሐምሌ 22/2008 ዓ.ም ሌላ ቀጠሮ ሰጥቷል።
ከላይ ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ አቶ ሀብታሙ ሕክምናውን በአስቸኳይ ካላገኘ ሕመሙ ወደ ካንሰር ሊቀየር እንደሚችል፣ ከዚያ በኋላ የመዳን እድሉ በጣም ጠባብ እንደሆነ ሐኪሞቹ አስጠንቅቀዋል። ነገር ግን፣ ችሎቱ የጉዳዩን አስቸኳይነት ተረድቶ ፈጣን ውሳኔ ባለመስጠቱ ምክንያት በሽታው ከዕለት-ወደ-ዕለት እየተባባሰ፣ የግለሰቡም የመዳን ተሳፋ እየጨለመ ይገኛል።
ሀብታሙ አያሌውን በተደጋጋሚ በአካል ሄጄ ጠይቄዋለሁ። የሕመሙን ስቃይ እየተቋቋመ ያለው በማስታገሻ መድሃኒት ብርታት ነው። በእርግጥ የማስታገሻ መድሃኒት ደግሞ የስቃይ ማስታገሻ እንጂ ፈውስ ሊሆን አይችልም። ስለዚህ፣ መፍትሄው አቶ ሀብታሙ አያሌው በአስቸኳይ ወደ ውጭ ሀገር ሄዶ መታከም አለበት።
እርግጥ ነው፣ የሚሰጡት ሃሳቦች እና የሚሰጡበት መድረኮች ይለያያሉ። ሆኖም ግን፣ ሃሳብና አስተያየት የምንሰጠው በሙሉ ሰዎች ነን። እንደ ሰው፣ ሁላችንም በአምላክ አምሳል የተፈጠርን ሰብዓዊ ፍጡራን ነን። ሀብታሙ አያሌው እንደ እኔና እናንተ የመኖር ተስፋና ጉጉት ያለው፣ እንደ ማንኛውም ሰው ሕክምና የማግኘትና በጤንነት የመኖር መብት ያለው ሰብዓዊ ፍጡር ነው።
ከዚህ በተጨማሪ፣ እንደ ሁላችንም የእሱን በሕይወት መኖር ከማናችንም በላይ አጥብቀው የሚሹ ልጅና ሚስት፣ ወላጆችና ቤተሰቦች አሉት። እንደ ሰው እናስብ። እንደ ሰው ስናስብ፤ የሀብታሙን የሕመም ስቃይ፣ የሴት ልጁን ሰቀቀን፣ የባለቤቱን መከራ፣ የቤተሰቦቹን ጭንቀት እንረዳለን። እንደ ሰው ስናስብ ለራሳችን ሕይወት የምንሰጠውን ዋጋ ያህል ለሌሎችም ሕይወት ዋጋ እንሰጣለን። ለራሳችን ሕይወት ዋጋ የምንሰጥ ሁሉ ለሀብታሙ ሕይወትና ጤንነት ዋጋ እንሰጣለን።
“ህወሃት” የሚባለው የትግራይ ነጻ አውጪ ትግራይን መቼና ከማን ነጻ እንደሚያወጣ በውል የተቆረጠ ቀን ባይኖርም ህገ መንግስታዊ ዋስትና ግን አለው በሚል እየተተቸ 23 ዓመታትን አስቆጥሯል። አገር እየመራም ነጻ አውጪ፣ በረሃም እያለ ነጻ አውጪ፣ በአህጉርና በዓለም አቀፍ ደረጃ ሲወከልም ነጻ አውጪ!!
ይህንን የተለመደና ግራ የሚያጋባ እውነት ያነሳነው ወደን አይደለም። ይህ የህወሃት ግልጽ መለያና ከመለያው የሚነሳው ትንታኔ ለማንም የተወሳሰበ ይሆናል ብለንም አንገምትም። ኢህአዴግ የሚባለው የ”ሎሌዎች” ስብስብ ያበጀውና የሚመራው ህወሃት ከሌሎቹ በተለየ በነጻ አውጪ ስም 23 ዓመት አገር ሲገዛ ሌሎቹ “የነጻ አውጪ” ስም አለመያዛቸው ግን ሁሌም ሊመረመር የሚገባው ጉዳይ ይመስለናል።
አሁን ባለው ተጨባጭ ሁኔታ “ነጻ” መውጣት ያለባቸው ህወሃቶች ሳይሆኑ ሌሎች የአገራችን ህዝቦች፣ የትግራይን ንጹሃንን ጨምሮ ነው። ህወሃት ሲጠነሰስ ጀምሮ የነበሩትን ቀደምት አመራሮች በሂደት እየበላ አራት ኪሎ የደረሰው፤ ህወሃት መጥበብ የጀመረው ገና ከጥንስሱ ጊዜ ጀምሮ ነው። ስለ ህዋሃት የሚወጡ የምስክሮች ሪፖርቶችና መረጃዎች እንደሚያረጋግጡት ህወሃት በደም የታጠበ፣ በደም የተለወሰ፣ የበርካታ ንጹሃን ደም ያጨማለቀው፣ ታሪኩ ሁሉ በደም ዙሪያ የተሰራ፣ አሁንም ከዚሁ የደም ቁማር ነጻ መሆን ያልቻለ መሆኑን ነው።
ህወሃት ግዛቱን እያሰፋ ሲሄድና አጋጣሚው ሲያመቸው ከተቋቋመለት መሰረታዊ ሃሳቡ ዘሎ “መንግስት” መሆን ሲያምረው “ኢህአዴግ” የሆነው ዓላማውን በወጉ ከ”መጥበብ ወደ መስፋት” በመቀየር ሳይሆን “በሰፍቶ መጥበብ ውስጥ” እየተጫወተ አገርና ህዝብን ረግጦ ለመግዛት ነው። ለዚህም ይመስላል ኢህአዴግን አሁን ድረስ “አገዛዝ” ከማለት በዘለለ በመንግሥትነት ሊጠሩት የማይፈልጉ የበረከቱት።
በግብር እንደታየው በህወሃት “የሰፍቶ መጥበብ” ጨዋታ ውስጥ ቅድሚያ ትግራይ መወለድ፣ ሲቀጥል የትውልድ ቦታንና ስምን በመቀየር ማጭበርበር፣ ከዛም ታማኝ መሆን፣ ከሁሉም በላይ አነስተኛ ክልል በሚል ስልታዊ አካሄድ ብርና ኮብራ እየሸለሙ ማታለል፣ የአገዛዙ መለያ ሆነ። አሁን ድረስም ይዘቱ ባይቀየርም አፈጻጸሙ ግን ከክልል ወደ አውራጃ፣ ከአውራጃም ወደ ወረዳና ቀበሌ፣ ከወረዳና ቀበሌ ወርዶ ስጋና ደም የሚቆጠርበት የስልጣን ቅርምት ደረጃ “እድገት” አሳይቶ ይገኛል።
በዚህ መልክ በተዋቀረው የህወሃት አገዛዝ ቁጥጥርና ክትትል አስቸጋሪ በመሆኑ አገሪቱ በሙስና በሰበሰች። ሙስናው ፈር ለቅቆ በድሃው ህዝብ ላይ ነገሰ። አወቃቀሩ ስርዓቱን በመታደግ ላይ የተመሰረተና የህወሃትን ባለጊዜዎች ስልጣን ማስጠበቅ በመሆኑ ሁሉም ነገር ሸተተ፤ ገለማ። ያቋራጭ ሃብታሞች ናኙ። ግንባታው ጨሰ። “ህዳሴው” ለተወሰኑ ወገኖች ፈንጠዝያ የተሰጠ ስያሜ ሆነ። ግድያ፣ እስር፣ እንግልትና አፈና እደግ ተመንደግ ተባለ። ነገሩ እንዲስተካከል ትግል የሞከሩ ተባረሩ፣ ታሰሩ፣ የተገደሉም አሉ። የተሰደዱ ጥቂት አይደሉም። አገር ውስጥ የቁም እስረኛ ሆነው ጊዜ የሚጠብቁ ቁጥራቸው ቀላል አይደለም።
ሲጀመር በብሔር ብሔረሰቦች ስም ሲምሉና ሲገዘቱ የነበሩት የህወሃት መሪዎች፣ የራሳቸውን ሰዎች ሳይቀር ወረዳ እየለዩ የፈጸመባቸው ተግባር፣ በሌሎች የአገሪቱ ህዝቦች ላይ ከስርዓቱ መርህ በመነሳትና “በጥጋብ” የተፈጸመው በደል፤ “የገዢው መደብ ነኝ” በሚል ንጹሃንን ከስራና ከሃብታቸው ከማፈናቀል ጀምሮ የተሰራባቸው ግፍ ከጎሳ ፖለቲካ ፕሮፓጋንዳ ጋር ተዳምሮ የተካረረ ደረጃ ደርሷል።
የከፋቸው በዝተው ቂማቸው እየተናነቃቸው ይገኛሉ። የህወሃት አመራሮች ከፊታቸው ክፉ ዘመን ስለመኖሩ ብዙም የተጨነቁ አይመስሉም። የቂም በትር ቀጠሮ የለውም። ቂም ቦታ አይመርጥም። የጎሳ ፖለቲካ በባህሪው ምሱ ደም ነው። የጎሳ ጣጣ ባለባቸው አገሮች የታየው ይኸው እውነት ነው። በተለይ ህወሃቶች አሁን ባጨመላለቁት ደረጃ እንለካው ከተባለ አደጋ አለ፤ ያውም ግልጽ የሆነ አደጋ። ችግሩ ሲነሳ፣ ቂም በትር ሲሰነዝር፣ ጥላቻ ልጓሙ ሲበጠስ፣ በብርና በመሳሪያ ብዛት መታደግ የሚቻል አይሆንም። ይህንን ስንል ላገራችን ችግርና የደም አታሞ ለመምታት አይደለም። የቆምንለት ዓላማና የሙያ ቃልኪዳናችን ከጎሠኝነት ይልቅ ሰብዓዊነትን ማስቀደም መሆኑን የሚጠሉንም ጭምር ያውቁታል፡፡ በዚህ የሰፋ ራዕይ ውስጥ ስላለን የመጥበብ አደጋ ምን እንደሆነ በግልጽ ይታየናል፡፡ ስለዚህ የአደጋ ማስጠንቀቂያ እንሰጣለን፡፡
ዛሬ ዳር ቆመን የምንመለከተው የጎረቤታችን ደቡብ ሱዳን የጎሳና የዘር ጭፍጭፍ “እኛም ቤት እሳት አለ” ስለሚያሰኝ ነው። የሚታሰሩ፣ የሚገረፉ፣ የበይ ተመልካች የሆኑ፣ የተገደሉ፣ አሁን ድረስ በስቃይ ላይ ያሉ … ቤቱ ይቁጠራቸውና ዘመድ፣ ወገን፣ ተቆርቋሪ፣ አለኝታ፣ ታዳጊ አላቸው። ብሶት ህወሃትን ብቻ አይወልድምና ሁሉም ረጋ ብሎ ያስብ። ህወሃት ብቻ የብሶት የበኩር ልጅ አይደለም፤ ሊሆንም አይችልም። ሲያሻ ህግ እየተጠቀሰ፣ ሲያሻ በተቀነባበረ ድራማ፣ ሲፈለግ በተፈለገው መንገድ የሚፈነጭበት ጊዜ ሳያረጅ ለሰላም ሁሉም እጁን ያንሳ!! የጎሳ ፖለቲካ ምሱ ደም ነውና ሃዘን ሳይመታን በእውነተኛ እርቅ ጊዜው ሳያልፍብን የጎሳ ፖለቲካን ምስ እናምክን!! ተቃዋሚዎችም ጭምር!!
የዩናይትድ ስቴትስ ባላሥልጣናትና በመላው ዓለም የሚገኙ ሸሪኮቻቸው በእስላማዊ መንግሥት ነኝ ባዩ ነውጠኛ ቡድን ላይ ዓለማቀፍ ጫና ለመፍጠር ስለሚቻልበት መንገድ ለሦስት ቀናት ያካሄዱትን ስብሰባ አጠናቅቀዋል።
እቲ ዝተፈረመ ሰነድ ቃል ኪዳን ተግባራዊ ምስ ዝኸውን ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብታ ሃገር ንዝረአ ዘሎ ስእነት ሰላም ኣዝዩ ከመሓይሾ ይኽእል’ዩ ክብላ አካቢት ቦርድ ምርጫ ወ/ሮ ብርቱካን መዲቅሳ ገሊጸን።
‹‹ሙሐመድ በትክክለኛው የቃሉ ትርጉም እውነተኛው ነቢይ ነው። ወደ መድህን መንገድ የሚያደርስ መሪ እርሱ መሆኑን ማስተባበል የምንችልበት መንገድም ፈጽሞ የለም።››
አፍሪካ 54 የተለያዩ ሀገሮች የተገነባች ግዙፍ አህጉር ናት. ስለዚህ በአጠቃላይ በጉዞ ላይ ስለ የጉዞ ክትባቶች መናገር በጣም ከባድ ነው. የሚያስፈልጉዎት ክትባቶች በተወሰኑበት መንገድ ላይ ይወሰናል. ለምሳሌ ያህል, በኮንጎ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ጫካዎች ውስጥ የምትጓዙ ከሆነ በደቡብ አፍሪካ የምዕራቡ ዓለም የመጀመሪያ የዓለም ከተማዎችን ለመጎብኘት ከምታደርጉት ይልቅ በጉዞው ክሊኒክ ብዙ ረዘም ላለ ጊዜ ለመኖር ያስፈልግዎታል. ኬፕ
እንደ ማንኛውም የውጭ ጉዞ ሁሉ የተለመዱ ክትባቶች ወቅታዊ መሆናቸውን ማረጋገጥ ጥሩ ሀሳብ ነው. እነዚህ እንደ ልጅዎ ሊወስዱ የሚገባቸው ክትባቶች - የኩፍኝ በሽታ, ፖልዮ እና ዲፍቴሪያ - ቴታኑስ-ፐራቱሲስ ጨምሮ - Measles-Mumps-Rubella (MMR) ክትባት እና ክትባቶችን ጨምሮ. ከልጆች ጋር እየተጓዙ ከሆነ, የተለመዱ ክትባቶችዎ እንዳሉ ያረጋግጡ, እና ከፍ እያደረጉ ስለመሆኑ ከዶክተርዎ ጋር ያረጋግጡ.
በዩናይትድ ስቴትስ ወይም በአውሮፓ ውስጥ የተለመዱ አንዳንድ ክትባቶች አሉ, ነገር ግን ወደ አፍሪካ ለሚጓጓ ሰው ጥሩ ሀሳብ ነው. እነዚህም በሄፐታይተስ ኤ እና ቲፎይድ ላይ የሚደረጉ ክትባቶችን የሚያጠቃልሉ ሲሆን ሁለቱም በተበከለ ምግብ እና ውሃ መወጋት ይችላሉ.
ሄፕታይተስ ቢ የሚተላለፈው በሰውነት ፈሳሽ በኩል ሲሆን የሚተላለፈው በደም የተበከለ ደም (ወደ ሆስፒታል መሄድ ካለብዎ) ወይም ከአዲስ ጓደኛ ጋር በመተባበር ምክንያት የብክለት ስጋት አለ. በመጨረሻም ራቢስ በአፍሪካ ውስጥ ችግር ነው, እናም ውሾች እና የሌሊት ወፍ ጨምሮ በማንኛውም አጥቢ እንስሳት ይተላለፋል.
በጣም የሚመከር ቢሆንም, ከላይ የተጠቀሱት ሁሉም ክትባቶች እንደ አማራጭ ናቸው. ሆኖም ግን አንዳንዶቹ አይደሉም, እና ከነዚህም መካከል ቢጫ ወባው በጣም የተለመደ ነው. ለብዙ የአፍሪካ አገሮች, ቢጫ ወባ የመከላከያ ማረጋገጫ ማስረጃ ህጋዊ መስፈርት ነው, እና ማረጋገጫ ካላቀረቡ ወደ ርስዎ እንዲገባ ይደረጋል. ይህ ሁኔታ በርስዎ ላይ ተግባራዊ እንደሚሆን ለመለየት ከመረጡበት ኤምባሲ ጋር ማጣራት ይኖርብዎታል -በአጠቃላይ ቢጫ ወባ የመከላከያ ክትባት ለተለያዩ አገሮች ሁሉ አስፈላጊ ነው.
ብዙውን ጊዜ ደመወዝ የሌላቸው ሀገሮች ቢጫ ወባ በተባለ ሀገር ውስጥ ሲጓዙ ከቆዩ ወይም በቅርብ ጊዜ ውስጥ ከሄዱ የክትባቱን ማረጋገጫ ይጠይቃሉ. የሁሉም ቢጫ ትኩሳት አገሮችን ዝርዝር ለማግኘት ይህንን ካርታ በ Centers for Disease Control and Prevention (CDC) ይመልከቱ.
ጉብኝት ለማድረግ ካሰቡት ሀገር እና ክልል በመምረጥ, እርስዎን ለመከላከል ክትባት የሚያስፈልጉ ሌሎች በርካታ የወረርሽ በሽታዎች ሊኖሩ ይችላሉ. ከሰሃራ በታች ያሉ አገሮች (ኬንያን, ኡጋንዳ, ኢትዮጵያ እና ሴኔጋን ጨምሮ) የአፍሪካ መ ለወፍ ፈሳሽ አካል ናቸው. ለሜኒኖክኮካል ሜን ወርኒስስ ክትባቶችም በጣም ይመከራል. ወባ ከብዙዎቹ ከሰሃራ በታች ሀገራት ችግር ነው. ምንም እንኳን የወባ በሽታ ባይኖርም, የበሽታውን የመያዝ እድልን በእጅጉ የሚቀንሱ ፕሮፈሰሶች መውሰድ ይችላሉ.
ቫይካ ቫይረስ, ዌስት ናይል ቫይረስ እና የዴንጊ ትኩሳት ጨምሮ ለመከላከል የማይችሉ ሌሎች በሽታዎች አሉ. እነዚህ ሁሉ በ ትንኞች ይሰራጫሉ, እና ኢንፌክሽንን ለማስወገድ የሚቻለው ብቸኛው መንገድ ቂም መያዝን ለመከላከል ነው - ምንም እንኳ በአሁኑ ጊዜ ለ ዚካ ቫይረስ ክትባቶች በአሁኑ የክልኒክ ምርመራዎች ላይ ይገኛሉ. ይህ በእንዲህ እንዳለ, እርጉዝ ሴቶችን ለመፀነስ የሚያስፈልጉ ነፍሰ ጡር ሴቶች እና ሴቶች በዛይካ ቫይካን ለመያዝ ከመድረሳቸው በፊት ከዛኪ ቫይረስ ጋር የተያያዙ ጉዳዮችን በጥንቃቄ ከሐኪማቸው ጋር ይወያዩ.
አንዳንድ ክትባቶች (እንደ ራቢ በሽታ እንዳለ) ክትባት በተወሰኑ ሳምንታት ውስጥ በተለያዩ ደረጃዎች የሚተዳደሩ ሲሆን የተወሰኑ የወባ በሽታ ፕሮራፒክቶች ከመነሳት ሁለት ሳምንታት በፊት መውሰድ ይኖርባቸዋል. የአካባቢያዊዎ ሐኪም ወይም የጉዞ ክሊኒክ በአካባቢያቸው ውስጥ ትክክለኛ ክትባቶች ከሌሉት በተለይ ለርስዎ ትእዛዝ መስጠት አለባቸው - ይህም ጊዜ ሊወስድ ይችላል.
የኦሮምያ ኮሙኒኬሽንስ ቢሮ ሃላፊ ምክትል ሀላፊ አቶ ግዛቸው ገቢሳ "አገልግሎቱ ተቋርጦ የነበረው መንግሥት የህግ በላይነትን ለማረጋገጥ በወሰደው እርምጃና አንዳንድ ስፍራዎች ላይ መሰረተ-ልማቶች ላይ ጉዳት ደርሶ ስለነበር ነው" ብለዋል።
አሁን የቡርቃ ዝምታን አንብቤያለሁ:: የአቶ ተስፋዬ አጻጻፍ ችሎታ በዚህም መጽሀፍ በጣም አስደምሞኛል!!! (ምናልባት ብዙ መጽሀፍ አንብቤ ስለማላውቅ ይሆናል ግን መጥፎ ነገሮቹ እንደተጠበቁ ሁነው አጻጻፉን በጣም ነው ያደነቅሁት........አንባቢን ልብ እየሰቀለ ቁንጥጥ አድርጎ የሚይዝ አይነት ነው-ለኔ)::
መጽሀፉ ልብ ወለድ ቀመስ በመሆኑ እውነትነቱን ማረጋገጥ ባልችልም ሀየሎም አራያ እውነት በዚህ መጽሀፍ እንደተገለጸው አይነት ሰው ከሆነ ከምር እጅግ በጣም ተወዳጅ ሰው ነበር ማለት ነው!!! ግን እውነትነቱን እጠራጠራለሁ:: ምክንያቱም ህወሀት ሰውን አስሮ አያሰቃይም: አይገርፍም እያለ ባንድ በኩል ግን እኔ ባደግሁበት አካባቢ ወያኔዎች እንደገቡ (ከገቡ በኋላ ያለውን እንኳን ሁሉም ያውቀዋል) መሳሪያ አለው የተባለውን ሁሉ ሰው ቤቱ እየገቡ እንዲሁም እስር ቤት እየወሰዱ በጣም ይገርፉ እና ያንገላቱ ነበር::
መጽሀፉ ጥላቻን ለመዝራት የተጻፈ ነው ወደሚለው ስመጣ......... በመሰረቱ እኔ ብዙም የታሪክ አንባቢ እና አዋቂ ስላልሆንሁ "ነፍጠኛ" ስለሚባለው ስርዓት ብዙም የማውቀው ነገር የለም:: ማንም ሰው የመሰለውን እና የተገነዘበውን ነገር በፈለገው መልኩ መጻፍ መብቱ ነው ብዬ ስለማስብ አቶ ተስፋዬ ለምን የቡርቃ ዝምታን እንዲህ አድርጎ ጻፍ ብየ መውቀስ አልፈልግም:: የጻፋቸውን ነገሮች እውነትም ከሚያውቃቸው ኦሮሞዎች ያየው እና የሰማው ከሆነ: መጽሀፉ ላይ ያንጸባረቀው ስሜት በሚያውቃቸው ኦሮሞዎችም ውስጥ ካለ ስለዛ ነገር መጻፍ መብቱ ነው.......ጥፋተኛ ሊያስብለውም አይገባም::
አቶ ተስፋየን የምቃወምበት ግን አንድ ነገር አለ:: ይሄን ያህል ሴንሲቲቭ የሆነ ነገር በሚጽፍበት ጊዜ ነገሮችን ከተለያዩ አቅጣጫዎች አለመመልከቱ:: በኢትዮጵያ ህዝብ ያለው አመለካከት (በአማራው: በኦሮሞው: በትግሬው ወይም በሌላው) እሱ ባስቀመጠው መልኩ ብቻ ነው ወይ? መጽሀፉ ላይ ያሉት ባህሪያት በትክክል ያሉ (የነበሩ) ሰዎችን ባህሪ ከሆነ ምንም ችግር የለም ይጻፉ:: ግን ትግሬው እና ኤርትራዊው ሁሉ ቆራጥ እና በምግባር የታነጸ ብቻ ነው? ፈሪ እና ምግባረ ብልሹ የለም? ኦሮሞው ሁሉ ቂመኛ እና በኦሮሞው ክልል ሌላ ብሄር እንዳይኖር የሚፈልግ ነው? ተከባብሮ መኖርን የሚያስብ: ኢትዮጵያዊነት የሚሰማው ኦሮሞ የለም? ባለስልጣን የሆነው ሁሉ አማራ (እንዲሁም ተራው አማራ) ሆዳም: ጨካኝ: ለሌላው ብሄር ዴንታ የሌለው ነው? ሩህሩህ: አርቆ አሳቢ: ሰላም ወዳድ: ሌላውን ብሄር የሚያከብር የለም? ፖለቲካ ክፍል ወሮበላው እንዳለው መጽሀፉ ላይ ከአማራው አካል የወጣው አንድ ጥሩ አረፍተነገር ሚካኤል ቤተክርስቲያን ተሰብስበው ሊለያዩ ሲሉ ነው (እኛ አማሮች ከማንም አንበልጥም: ከማንም አናንስም የሚል አይነት):: ከኦሮሞዎች ለአማራው ጥሩ ነገር የሚንጸባረቀው በጣም በተወሰኑ ቦታዎች ላይ ከሀወኒ ብቻ ነው:: የቡርቃ ዝምታ ይሄንን ሚዛናዊነት ባለማሳየቱ በጣም ቅር ብሎኛል:: በተረፈ ግን ጸሀፊው ካንዳንድ ሰዎች ያየውን ጥሩም ሆነ መጥፎ ስሜት በመሰለው መንገድ ማንጸባረቁን አልቃወምም:: መብቱም ነው:: አንድ ሰው ደሞ ይሄንን መጽሀፍ ስላነበበ ብቻ ልቡ በጥላቻ ይሞላል የሚል እምነት የለኝም::
የልቦለድ ድርሰት ዋናው መሰረቱ የታሪኩ መሰምር ነው ይባላል። የታሪክ መስመር ሳይቀየስ ታሪኩን መተረክ አይቻልም። እንደ ንግግር ማለት ነው። ንግግር ስታደርግ ስለምን እንደምታወራ ማወቅ አለብህ። የምታውራውን የማታውቅ ከሆነ እርስ በርሱ የሚምታታ፣ አንዱ ከሌላው ያልተያያዝ፣ የተዘበራረቀ ንግግር ነው የሚሆነው። ልቦለድም ስለምን መተረክ እንደፍለግህ አንጥረህ ካላወጣኸው ዝብርቅርቅ ጽሁፍ ሆኖ ነው የሚቀረው። ገጽባህሪያት፣ መቸት፣ ትልምና ግጭት ወዘተ ንጥር ያለ የታሪክ መስመር ከወጣ በሁዋላ ነው የሚሰናዱት።
ቡርቃ ልቦለድ ድርሰት ነው፣ ተብሎ የቀረበ መጽሀፍ ነው። የታሪኩን መስመር ለማወቅ የዋናዎቹን ገጽባህሪያት ህይወት መመርመር ያስፈልጋል። ገጸ ባህሪያቱ በታሪኩ ውስጥ ምን ለመፈጽም እንደተነሱ የሚጠቁመውን የውስጥና የውጭ ፍላጎታቸውን ማወቅ ያስፈልጋል። ከዚያ ነው የታሪኩን ዋና መስመር ማውጣጣት የሚቻለው። ከዚህ በመነሳት የቡርቃን የታሪክ መስመር ፍለጋ ዳግማይ ገጻት ማገላበጤ አልረዳኝም፣ ምክንያቱም ቡርቃ የተጻፈው የልቦለድ አጻጻፍ ዘይቤን ተከትሎ ይምስል እንጂ ጨርሶ ኪናዊ አጻጻፍን የተከተለ አይደለም።
ቡርቃ እንደ ልቦለድ ገጽባህሪያት አካትቶአል። መቸቱ ይታውቃል። ጭውውት አለው። ግጭትም አለው ግን ኪናዊነት የለውም። ኪናዊነት ስለሌለው የመጽሀፉ ታሪክ አጉዋጊነት የለውም። ልቦለዳዊ ድርስት የሚጠይቀውን የኪንጽሁፍ ስርአትን ስላልተከተል ታሪኩ አይጥምም።
አኖሌ፣ ሀያ ዝጠኝ አመት መልሎ ነው። ጀርመን ሀገር፣ ሀምቡር ነው የተማረው። በጣም ብርቱ ነው። ፈጣን ነው። የልቡን ይናገራል። ሶስት ባልሙያዎች የሚሰሩትን ብቻውን መስራት የሚችል ንቁ ልጅ ነው። ለፖለቲካ ጉዳዮች ደንታ ያለው አይመስልም። ቡርቃ ነው የተወለደው። የማደጎ ልጅ ነው። ጨርሶ ጠባብ የሆነ የጎሰኝነት ስሜት አያንጸባርቅም።
ይህ ተራኪው በቀጥታ የነገርንና በሌላ ገ/ባህሪ በኩል ስለ አኖሌ የገለጠልን እውነታ ነው። ይህ አገላለጽ ግን ኪናዊ አይደልም። ደረቅ ራፖርታዥ የምንለው አግላለጽ ነው። ስላዮች፣ ጋዜጠኞችና ፖሊሶች ያጠናቀሩትን መረጃ ለበላይ ሲያቀርቡ የሚጠቀሙበት እጥር ምጥን ያል አግላለጽ ነው። የገጽባህሪውን ቁመና፣ እድሜና ውጨዊ መልክ በቀር ባህሪን በዚህ አይነት መግለጥ ኪናዊ አይደልም።
ፓስ የጠፋ ወንድሙን ፍለጋ ሲወጣ ለሶስት ቀን የሚበቃውን ስንቅ ይዞ ነበር። እናቱ በሶውን በአገልግል፣ ውሃውን በኮዳ ሲያደርጉለት ስንት ጉርሻ ለምሳ፣ ስንት ለራት፣ መብላት እንዳለበት አበክረው ነግረውታል። ከዚያ በላይ ከነካ በራብ እንደሚሞት ያውቃል። ግን ይህችን አጥንቶችዋ እንደማገር ገጥጠው የወጡ እናትና ከንፈሮቻቸው እንደ ኩበት የደረቁ ልጆችዋን ሲያይ ያ ኮስታራ አንጀቱ ላላ። አንዴ ወደ ሰማይ ተመለከትና ቅንጣት ሳያመነታ አገልግሉንና ኮዳውን ሰጥቶዋቸው ሁለት ሙሉ ቀኖች የሚቀረው መንገዱን ቀጠለ።
ፓስ ቆራጥ፣ ርህሩህ፣ ቸርና የማያወላውል እምነት ያለው ገ /ባህሪ መሆኑን እንገነዘባለን። ገ /ባህሪ በዚህ መልክ ሲሳል አንረሳውም። ከመንገር አሳይ የሚባልው ለዚህ ነው።
ቡርቃ ውስጥ ያሉ ገጽባህሪያ የልቦለድ አጻጻፍን ዘይቤ በተከተል መልኩ ባለመሳላቸው ምክንያት ገጽበህሪያቱ የሚያደርጉትና የሚናገሩት የደራሲው እንጅ የገጽባህሪያቱ አይመስልም። አንባቢያን ደራሲውን አምረው ሲያወገዙ የምንሰማበት አንዱ ምክንያት ገጸባህሪያት የትናገሩትን ደራሲው እንዳለው ተደርጎ በመወሰዱ ነው።
"ታሪኩ ረጅም ነው ያልኩህ ለዚህ ነው። ገበሬዎቹ ቡርቃ ከመሬት በታች ውሰጥ ውስጡን የሚሄደውኦሮሞዎች በአማራ ወረሪዎች በመገዛታቸው እፍረት ተሰምቶት ነው! ብለው ያምናሉ"
"ከብዙ አምታት በፊት አልገጆ በምትባል መንደር አመጽ ተቀስቅሶ ነበር። አልገጆች በደል ሲበዛባቸው ተቆጡና አምጹ። የንጉሱ ወታደሮችም የመንደሪቱን ህዝብ በትይት ጨፈጨፉ። ጎጆዎችን በእሳት አጋዩ። የመንደሪትዋ ነወሪ ሁሉ አለቀ። ፈጣሪም በአማሮች ጭካኔ ከልብ በማዘኑ አለቀስ።"
እነዚህ ሁለት አንቀጾች አኖሌ ለጀብሪል የሚያወጋው ናቸው። ገጸባህሪው እንድተማረ ሰው ተስሎልን ስለነበር አማራና ኦሮሞ የሚለውን ስያሜዎች ከጠራ በሁዋላ የራሱን ሚዛናዊ ምሁራዊ አመለካከት ስላላከለ፣ ወይም የንጉሱ ወተደሮች ብሎ እንደጀመርው በዛው አይነት አባባ ባለመጨርሱ እንደ ደረሲው ሀሰብ ሊገምት ይችላ ።ደረሲው እኔ እላልኩም፣ ገጸበህሪዬ ነው ሊለን ይችላል።
ለምን? ኪነጽሁፍ የጋዜጣ ርእስ አንቀጽ አይደለም። የፕሮፖጋንዳ በራሪ ጽሁፍም አይደልም። ኪነጽሁፍ ከተራ ጽሁፍ ይለያል። ኪነጽሁፍ ወገንተኛ አይደለችም። ቂም አታውቅም፣ ውሽት፣ ሽፍጥ፣ አሉባልታና ማስመሰል እስዋጋ የሉም። ኪነጽሁፍ አምጽ አትቀሰቅስም፣ አብዮት አታነሳሳም። ግን እንዲህ ተኖረ ትላለች። እውነቱን ከሀሰት ለይታ፣ መንስኤውን ከባህሪያት፣ ስበቡን ከነባራዊ ሁኔታ ጋር አገናዝባ ታቀርባለች። ፍርዱን ለአንባቢ ትተዋለ ች እንጂ የራስዋን ፍርድ አትሰጥም። የሰውንም አመለካከት እንዲዘባ አታደርግም። የነበረውን እንዳለ፣ የተኖረውን እንደነበረ አድርጋ ታቀርባለች እንጂ።
የቡርቃ ደራሲዎች የነበርውን ነው ያቀረብነው ይሉ ይሆናል። ተስፋዬ ራሱ ከህዝብ የስማሁትን መልሼ ወደ ህዝብ አመጣሁት ሲል ተደምጦአል። እውነትም ሰምቶ ሊሆን ይችላል። ከግን እውን ከህዝብ ነው የሰማው? ከህዝብ ሲባል ስንት ሰዎች? ህዝቡስ እውን ታሪኩን አጣመው የነገሩት ሀይሎች የሉም? ውሽትን እውነት ለማስመሰል አራት ጊዜ ብቻ መደጋገም እኮ ነው የሚበቃው።
አይደለም የመቶ አመቱን በአይናችን ያየነውን የትናንቱን ታሪክ እንኩዋን ፖለቲክኛች እንዴት ህዝብ እንደሳመኑበትና እውነተኛ ታሪክ አስመስለው እንደጻፉት መጥቀስ ይቻላል።
ወዘተ ይባላል። ተብሎም በሰፊው ይታመናል። ማስረጃ ግን የለም። ሁሉም ለተለያየ የፖለቲካ አላማ ተብለው የተናፈሱ ወሬዎች ሊሆኑ ይችላሉ። በዘመነ ምንሊክ ተፈጸመ ከሚባለውም ምን ያህሉ እውነት ይሆን? ምን ያህሉ ተጋኖአል? እውን የተለየ የፖለቲካ አላማ ያላቸው ሰዎች ይህን ታሪክ አላጣመሙትም? ደራሲያን ብእራቸውን ከማንሳታቸው በፊት ሀስቱን ከእውነት መለየት መቻል አልባቸው። እንዲህ አይነቶችን ከንፋስ ላይ የሚጨለፍ ወሬዎች ለድርስታቸው መሰረት ማድረግ የለባቸውም። ከላይ እንደተቀመተው የገጸባህሪ ቃል እንኩዋ ቢሆን ተራኪው በመሀል ገብቶ የተሰነዘረውን አመለካከት የሚተችበት ኪናዊ አግባብ መጠቀም ይኖርበታል። አለበልዚያ ያ ሀሰብ ደራሲው ሊያስተላልፈው እንደፈለገው ሀሰብ ነው የሚቆጠረው።
እንድናነበው ላስቻላችሁን ወገኖች ሁሉ ምስጋና ይገባችሁዋል :: እንደ ስነጽሁፍ ይህ የሚደነቅ ድንቅ ስራ ነው :: ደራሲው ግሩም ኢትዮጵያዊ ጸሀፊ ነው :: አጻጻፉ የበአሉ ግርማን ኦሮማይ መምሰሉ ብቻ ሳይሆን ሁለቱም በገጽ 16 ና 17 ስለ ፕሮቶኮል ሹም : ስለፕሬዚዳንቱ : እንዲሁም ፕሬዚዳንቱ ላይ ስለነበረው የወቅቱ ውጥረት በየራሳቸው መንገድ ያወሳሉ :: ያም የሚያሳየው ተስፋዬ ገብረአብ በአሉ ግርማን idolize እንዳረገው ነው :: ያም የሚመሰገን መልካም ምርጫ ነው :: በሁዋላ ላይ እንደምናየው (ገጽ 204) ወደ በአሉ ግርማ "ፊያሜታ " ለጨረፍታ ይወስደናል :: ያም ብቻ ሳይሆን ልክ በአሉ ግርማ ፊያሜታን ተጠቅሞ በስልጣን ብልግናና አላማቢስነት የተነከሩትን የደርግ ሹማምንት በብእሩ ያለርህራሔ እንደሚወጋቸው ....ተስፋዬ ገብረአብም ሀውኒ ዋቆ አድርጎ በፈጠራት ገጸባህርይ የኢህአዴግን ባለጌዎች ሲነድፋቸው እናነባለን :: በአሉ ትረካውን ጸጋዬ ገ /ማርያም ብሎ በሰየመው የሚዲያ ሰው ገጸባህርይ ጀምሮ እንደሚጨርሰው ...ተስፋዬም እንዲሁ ስሙ ባልተገለጸ የሚዲያ ሰው ትረካውን ጀምሮ በዚሁ ሰው ይደመድማል :: አንግዲህ ይህ ሁሉ ተስፋዬ ገ /አብ አስቦትም ይሁን ሳያስበው የበአሉ ግርማ የብእር ምርኮኛና ወራሽ (literary captive and heir) መሆኑን ነው ::
በይዘቱ በኩል ደግሞ ጽሁፉ literrary symmetry and balance መጠበቁ ድንቅ ነው :: ለምሳሌ :- በአንድ በኩል የኦሮሞውን ቁጭትና በቡርቃ መንደር በአንዲት ኮረብታ በዋቆ አባዱላ ጎጆ ዙሪያ ለበቀል መዘጋጀትን እያወሳ ...መልሶ በሌላ በኩል ደግሞ የአማራዉን እየተቀጣጠለ ያለዉን መአት ለመመከት መዘጋጀት በሚካኤል ቤተክርስቲያን ዙሪያና በኮረብታ ላይ ያሳየናል :: ያም ማለት ጸሀፊው የአንባቢውን ጭንቀት ከውጥረት ሊያረግበው እንዳሰበ ያሳያል :: ይህ የስነጽሁፍ ሚዛን (balance) በዜኒት ራስ ወዳድነትና በሀውኒ የዋህነት - የባህርይ ልዩነት - እንዲሁም በወጣቱዋ ዮዲት ዘር አልባ ፍቅርና በወላጅ አባቱዋ አሮጌ ዘርኛነት ላይም ይደገማል :: ወደመሀል ስንገባ ውጥረቱ በደብረዘይቱዋ ፍሬወይኒ እሮሮና ጩህት ጀምሮ ...አኖሌን በተጠቀሙበት በሻቢያ ተዋናውያንና በተቀናበረው የእስረኛ ማስመለጫ ዘዴ ዙሪያ እጅግ ሲከር ...መለስ አርጎ በ "ጮማዬ " ሆዳምነትና በወታደር ቤት ጣእም አልባ የብልግና ሞያ ስም የከረረውን ያረግበዋል :: ይህ ደግሞ ለጽሁፉ ውበት ሰጥቶታል ::
ደራሲው በወታደር እስር ቤቶች አካባቢ ያሉትን እውነታዎች ለመግለጽ የሚፈጥራቸው ገጸ ባህርያት ድንቅ ናቸው :: በሞት አፋፍ ላይ ያለው ንኩ ወታደርና ድንቅ ግጥሙ (ወይዘሪት ጨረቃ ...ወይዘሪት ዝምታ ) የአዲስ አለማየሁን ጉዱ ካሳን አስታወሰኝ :: ከላይ ባሉት ገጾች አንባቢው ልቡ ሲቆዝም ...ጸሀፊው በሞት መስመር ላይ ያለውን ሞኙን አያሌውን (መኩዋንንትን ) ያስተዋውቀንና -- ስለ ወደብ ጉዳይ ለካድሬው በሰጠው መልስ ያስቀናል :: እንግዲህ ነገሮች ሁሉ በአኖሌ ዋቆ ዙሪያ ይሽከረከራሉ ::
አኖሌ የህዝብ ቁጣ ነው :: አኖሌ መላ የጠፋውና መላ የጠማው የኦሮሞ ህዝብ ድምጽ ነው :: አኖሌን ለመረዳት የሱ ተቃራኒ ባህርይ ያለዉን በኦሮሞ ድምጽ ስም የሚነግደዉንና ለትርፍ የሚሮጠዉን ኢህአዴግ ያደራጀዉን የኦህዴዱን ሰለሞን ዲሳሳ ማየት ይረዳል :: አኖሌ እንደገጸባህርይ የሚዋጋው የውሸት ስርአትን ነው :: መታለል ይብቃን ይላል :: ነጻነት ተሰፍሮ የሚሰጥ ድርጎ ሳይሆን እስከሰማይ ድረስ ሳይለካ ለህዝብ የተሰጠ መብት ነው ይለናል :: ለዚህ ነው ምክር ሁሉ ቀልድ የሆነበት :: ይሁን እንጂ አኖሌ ተስፋ ቢስ አይደለም :: እነኢብሳን ማድነቁ አልቀረም :: ሀየሎምን በድርጅት ደረጃ ባያምነዉም በግለሰብ ደረጃ ቅንነቱንና ጀግንነቱን ማመኑ አልቀረም ::
የደራሲው መንቲያ ተዋናይ ሀውኒ ዋቆ የአብዛኛው ኦሮሞ ድምጽ ናት :: የኦሮሞን ጥያቄ በመመለስ ደረጃ አማራጭ ናት :: አንባቢው ሳይወድ በግድ ይወዳታል - ሌላው ምርጫ አደገኛ ነውና :: (ምናልባት በምሳሌነት ለመጥቀስ አሜሪካ በሲቪል ራይት ሙቭመንት ወቅት የዶ /ር ኪንግን ሰላማዊ ጥያቄ ባትሰማ ምርጫዋ ከማልከም ኤክስ ጋር መታገል ነበር )
የተስፋዬ ገ /አብ ሀውኒ ኢትዮጵያዊ ከማን ይገነጠላል " ትላለች :: ወደ ድህረ ገጹ ስንዳረስ "እኛ ከኢትዮጵያውያን ጋር የተፈጠርን ኢትዮጵያዊ ነን :: በበቀል የምናተርፈው የለም "...አማሮች ንጹህ ወንድሞቻችንንና እህቶቻችን ናቸው ትለናለች :: (457) ሀወኒ የዘርኛ ምሳሌ ሳትሆን ዘረኝነት ይብቃንና አብረን ተከባብረን በእኩልነት እንኑር የምትል ድምጽ ናት ::
በአጠቃላይ የቡርቃ ዝምታ በድፍረት የተጻፈ መራራ እውነት ነው :: ለጊዜው ስሜተኞችን ያስከፋል :: ይሁን እንጂ የወደፊት ትውልድ በመጻፉ ይደሰታል :: መጽሀፉን ህወሓት ሊወደው አይችልም :: ኦህዴድ ሊወደው አይችልም :: አስተውሎ ያላነበበው አማራው ሊወደው አይችልም :: ማነው ያልተተቸበት ?
የፕሮፓጋንዳ ጽሁፍን ከስነ-ጽሁፍ ለይ እንጂ:: ፓስ እየስጠን ያለው ሂስ ምሁራዊ (ባለሙያዊ) ሲሆን MR X ደሞ የጻፈው ንጹህ በፓለቲካ የቀለመ አስተያየት ነው:: ሁለቱ ለውድድር ሊቀርቡ የማይችሉ ስለሆኑ የMR X የመሀይም ትንተና ምናልባት የነበረበት የፓለቲካ ገጽ ላይ ትክክለኛ ቦታው ነበር:: ነገር አትቀላቅል: እና አርፈን ሁላችንም የፓስን ትንተና እንስማ::
አቶ ዛዙ አቃቢት:: ምነው ሀሳብህን ሳትሳደብና ሰውን ሳትዘልፍ ባግባቡ መግለጽ አትችልም ነበር?? አንተ ያሰብከውን ቅኝት ያልተቀኘ መሀይም መባል አለበት ማለት ነው? ሳትሳድብና ሳትዘልፍ እኮ የ Mር X ን አስተያየት ባስተያየት መምታት ትችል ነበር እኮ:: ልብ ብለህ ከሆነ Mር-x እየተቸ ያለው መጽሀፉ ሊያጨስ የሚፈልገውን የዘረኝነት ጪስ አይደለም;; ይሄ ከሚገባው በላይ ተተችቷል:: Mር - x ያተኮረው በደራሲው የቃላት አሰላለፍ የአረፍተ- ነገር አወቃቀር ትልልቅ ጉዳዮችንና ክስተቶችን በሁለት መስመር አሳጥሮ ማቅረብ መቻልን በጽሁፉ ውስጥ የፈጠራቸውን ግጭቶችና ሚዛናቸውን ለመጠበቅ የሄደባቸውን አካሄዶች ባጻጻፍ ስታይል የበአሉ ግርማን የአተራረክ ስታይል መከተሉ ወ.ዘ.ተ ናቸው:: ይሄ ሁሉ ግን መጽሀፉ ሊያስተአልፋቸው የሞከረውን የዘረኝነት ፖሎቲካ በመጨመር አይደለም:: እና እነዚህን የMር X አስተያየት ሳነብና እዚህ ቤት ደሞ ስነ ጽሁፋዊ ይዘት ያለው ትንተና ስላየሁ ለኮምፓሪዝን አመጣሁት:: ለመወያየት ይጠቅማል እይታን ያሰፋል በሚል ነው:: የመሀይም ትንተና ስለሆነ አይደለም:: ይገርማል.... አንዳንዶቻችን የማናውቀውን ሰው አስተያየቱ ሳላልጣመን ብቻ ስንዘልፍ ደራሽ ጎርፍ ነው..? የገፈርሳ ወንዝ ነው?... ምንድነው እዚህ አምጥቶ የጣለን እያልኩ እገረማለሁ::
ቡርቃ ኪነጽሁፍ ወይም ኪናዊ ድርሰት አይደለም ብያለሁ። ስላልሆነም ገጸባህሪ እሳሳሉ ላይ የነበርው ጉልህ ጉድለት በደራሲው ላይ የተቃውሞ ውርጅብኝ ማስከተሉን ለመግለጽ ሞክሬአለሁ። ደራሲው ገጽባህሪያቱን በኪናዊ ስልት አስተዋውቆ ቢሆን ኖሮ፣ ማለትም ከያንዳንዱ ገጸ ባህሪ የሚወጣውን ቃል አንባቢው የገጸባህሪው አመለካከት እንድሆነ አድርጎ እንዲወስድ የገጽባህሪያቱን ቅድመ-ታሪክ ህይወት በትንሽም ቢሆን ቢያሳይ፣ ቃለ ባህሪያቱ እንደ ራሱ አመለካከት ባልተወሰዱበት ነበር።
አንዳንድ ደራሲዎች ገጸባህሪያትን መሳል ማለት መልክና ቁመናን ብቻ መግለጽ ይመስላቸዋል። በመሰረቱ መልክና ቁመና ተገለጽም አልተገለጸም ለአንባቢው ይህን ያህል ግንዛቤ አይጨምርም። በታሪኩ ሂደት ላይም ያን ያህል ጫና የለውም። ዋናው የባለታሪኩን ባህሪ ሊገልጽ የሚችል ህይወቱን ማሳየት ነው። አኖሌ አሁን ያለውን የህይወት አመለካከትና የፖለቲካ እምነት እንዲይዝ ቀደም ሲል ምን አይነት ታሪክ አሳልፎአል? ህይወቱ አሁን ካለበት ሁኔታ እንዲገኝ በልጅነቱ ያጋጠመው ወሳኝ ነገር ምን ነበር? አሳዳጊዎቹ፣ መምህራን፣ አካባቢው በሱ ላይ የነበራቸው ተራ ምን ይመሰል ነበር? የቡርቃ ተወላጅ ወይም የኦሮሞ ልጅ በመሆኑ ምክንያት በልጅነቱ ይሰደብ ነበር? ይደበደብ ነበር? ይገለል ነበር? ታስሮኣል? ተገርፎኣል? ኦሮምኛ እንዳይናገር ተከልክሎአል? የኦሮሞ ተወላጅ በመሆኑ ለሌላው ኢትዮጵያዊ የተፈቀደን እሱ ተከልክሎ ነበር? እሱ የመጣበት አካባቢ ከሌለው የኢትዮጵያ ክፍለ ሀገሮች ዝቅ ያለበት ልዩ ምክንያት ነበርን?
-ለተረትማ ማን ብሎአቸው? ኑሮአቸው ተረት ነው። አስተሳስባቸው ተረት ነው። እንደ ባልቴት ተረት ከማውራት የተሻለ ምን ያውቃሉ? ደደቦች! እነሱን ብሎ ደሞ ስልጡን! ለዚች አገር ምን ቁምነገር የፈየዱ መሰላቸው? ሶስት ሺህ እያሉ በሚመኩበት ዘመን ጠጅ በመጠልና በመጠጣት ነው ጊዜአቸውን የፈጁት!
ገጸባህሪያት, ብራናና ብእር አገናኝቶ ቀለም እፍ በማለት ብቻ አይፈጠሩም። ወይም ስም ብቻ የሰጠነው ምናባዊ አካል ገጸባህሪ አይሆንም። ገጽባህሪያት ልክ በውኑ አለም እንዳለነው ሰዎች የህይወት ታሪክ አላቸው። ያሳለፉት ታሪክ ይገዛቸዋል። በልብወለድ ታሪከ ውስጥ ገጽባህሪያት ከገጻት ውስጥ ወጥተው እንዲታዬ ማንነታቸውን በሚገባ መግለጽ ያስፈልጋል። ገጸባህሪያት የሚናገሩትን የምናምነው ወይም ቃሉ ከራሳቸው አፍ የወጣ መሆኑን የምንቀበለው ያ ያሳለፉት ታሪክ፣ ያ አሁን ለሚናገሩት ምክንያት የሆነው ጉዳይ በዚያው በልቦለዱ አለም ትረካ ውስጥ ሲገለጽ ብቻ ነው።
ስለ አኖሌ የምናውቀው በቂ ባለመሆኑ፣ ስለ አባቦሩ የምናውቀው ምንም ነገር ስለሌለ ከላይ የሰፈረው ጭውውት፣ ከአኖሌና ከአባቦሩ አፍ የወጡ ሳይሆን አንድ የተለየ አላማ ያለው ቡድን ለሚፈልገው ግብ ሲል ያስቀመጣቸው ቃላት ናቸው የሚመስሉት። ሁለቱን ገጸባህሪያት በደንብ ብናውቃቸው ኖሮ አዎ፣ እነሱማ እንዲህ እንዲህ አይነት ህይወት ያሳለፉ አይደሉ እንዴ፣ አዎ ከነሱ አፍ ከዚህ የባሰም ሊወጣ ይችላል እንል ነበር። አኖሌ ውጭ ሄዶ የተማረ ሰው መሆኑን እናውቃለን፣ ከአፉ የወጣው ግን ከዚያ ፊደል ካልቆጠረው ገበሬ የባሰ ነው።
ይህ ወሳኝ ጥያቄ ነበር። የደራሲው ስራ ኪነጽሁፍ ቢሆን ኖሮ ለዚህ ጥያቄ አግባብ ያለው መለስ ስጥቶ ያልፍ ነበር እንጂ እንደ ተራ ነጥብ አይዘለውም ነበር። መቸቱ ደርግ ስልጣን ላይ የወጣበት አስራ አምስተኛው ዐመት ነው። ዘመነ ምንሊክ አይደለም። ይህ ማለት አባቦሩ የታሰረበትን እስር ቤት የሚያስተዳድረው ክፍል ሆነ አገሪቱን የሚመራው አካል የሁሉም የኢትዮጽያ ብሄረስቦች ተዋጽኦ ያለው እንጂ የአንድ ብሄረስብ ሰዎች አይደለም። ተሳዳቢው አንድ ባለጌ ትግርኛ ተናጋሪ ወይም አዲስ አበባ ተውልዶ ያደገ ከኦሮምኛ ተናጋሪዎች የተወለደ ዋልጌ ሊሆን ይችላል። ... ማንም ሊሆን ይችላል። ይህ የሚያጠያይቅ ጉዳይ አይደለም። ተስፋዬ (ትግሬው) ራሱ የደርግ ወታደር ነበር አይደል? ግን ድርስቱ ማስተላለፍ የፈለገው ባለፉት ገጾች በተደጋጋሚ የተጠራ ብሄሬስብን ማጉድፍ ስለሆነ ደረሲው ያንን ጥያቄ ሳይመልስ ማለፍን መረጠ።
እዚህ ላይ አንባቢ ማስተዋል ያለበት የተሳዳቢዎቹን ቁጥር ብዛት ነው። ብዙ ሰዎች በአንድ ላይ፣ በአንድ ጊዜ አባቦራን "ጅል ኦሮሞ" አሉዋቸው። ሊሆን አይችልም። በኪነ ጽሁፍ አይቻልም። ፕሮፖጋንዳ ነው። ለመሆኑም በሚቀጥለው የአኖሌ በጣም የተጋነነ ስሜት መገንዝብ ይቻላል።
ይህም ጥሩ ጥያቄ ነበር። አንባቢ መልሱን ለማወቅ የሚጉዋጉዋለት ጥያቄ። ኪነጽሁፍ ቢሆን ደራሲው የዚህን ነጥብ ክብደት አይሰተውም ነበር። ፕሮፖጋንዳ ስለሆነ ግን ዘሎታል። የሚፈለገው እሳት መለኮስ ስለሆነ ደራሲው የሚቀጥለን ክብሪት ቃል መረጠ።
ቡርቃ የቡድን ድርሰት የሚመስልበት አንዱ ባህሪው ደግሞ የተራኪው ድምጽ ከምእራፍ ምእራፍ ብቻ ሳይሆን ከመስመር መስመርም በመለያየቱ ነው። እዚህ መስመር ላይ ጥያቂዎቹ ብዙ ናቸው። የሚቀጥለውን መስመር ያስተውሉ።
ደረሲዎቹ ደራርሰው ሞተዋል። አባቦሩ ይጠቅሱአቸው የነበሩት በዳዮቻቸው ብዙ መሆናቸው ተረሳ። ጠያቂያቸው አንድ ሰው ሆነ። አንድ ሰው። አንድ ባለጌ... አዎ ሊስድባቸው፣ ሊያዋርዳቸው፣ በብሄረስብ ማንነታቸው ሊንቃቸው ይችላል። አንድ ድፍን ብሄሬስብ ግን ያን ማድረግ አይችልም። ያደርጋል ከተባለም በዚሁ በልቦለድ አለሙ ታሪክ ውስጥ፣ ከውጭ አይደለም፣ በትረካው ማሳየት አለበት። አለበለዚየ ድርሰቱ ኪናዊ አይባልም። ኪነጽሁፍ አይባልም። አንጋፋው ጋዜተኛና ደራሲ ሙሉጌታ ጉደታ ቡርቃ "አራት መቶ ገጽ አዲስ ዘመን ነው፣" እንዳለው ነው የሚሆነው።
የቡርቃ ደራሲዎች፣ ከላይ ያነበብነውን የጭውውት መቸት ወደሁዋላ ሰባ አመት ቢመልሱት ጭውውቱ ምናልባት ተኣማኒነት ይኖረው ነበር። ይህ ግን ዘመነ ደርግ ወደ 1982 ገደማ ነው። በዚህ ዘመን ኢትዮጵያን አንድ ብሄሬሰብ ነበር የሚገዛት የሚል ከመጣ እሱ ወይ እኔ፣ ብቻ ከሁለት አንዳችን... እዚች ፕላኔት ላይ አልነበርም።
በኔ እምነት ቡርቃው የእንድ ደራሲ ስራ አይደለም። ቡርቃን በተመስጦ ያዳመጠ አንባቢ የተራኪው ድምጽ ከምእራፍ ምእራፍ ሲለዋወጥ ያስተውላል ብዬ እገምታለሁ። በተለይ የመጀመሪያው ክፍል ላይ ያለው ቁዋንቁዋና ሀሳብ እንደ ተስፋዬ በእማርኛ ተናጋሪዎች መሀል ያደገ ሰው ሊጠቀምበትና ሊታስበውም የማይቻለው ሆኖ ነው ያገኘሁት። ምናልባት በሌላ ሰው የተጀመረና ማጣፊያው ሲያጥር ወደ ተስፋዬ የተወረወረ ስራ ይሆናል ብዬም እገምታልሁ። ደራሲ ተስፋዬ በብሄረሰቦች መሃል የሚያስከትለውን ውዝግብና በራሱም ላይ የሚያመጣውን ጣጣ ሳይገነዘብ ችሎታውን ለማስመስከር፣ ትኩርት ለመሳብ፣ ዝናን ለማግኘት ሲል ወይም በድርጅታዊ ስራ ታዝዞ የተፈናጠጠበት የሌላ ሰው ወይም ቡድን ጅምር ስራ ሳይሆን አይቀርም የሚል ግምትም አለኝ።
ቡርቃ ኪነጽሁፍ አይደልም ስል ዝም ብዬ አይደለም። ከላይ የገጸባህሪ አሳሳሉ ላይ የነበረውን ጉድለት በመጥቀስ ለማሳየት እንደሞከርኩ ሁሉ እዚህ ሶስተኛውና የመጨረሻው ክፍል ውስጥ ደግሞ ቃለ ባህሪያት ላይ የሚነበበውን ኢኪኒያዊ አባባል ለማሳየት እሞክራለሁ። በማያያዝም አማርኛው ላይ የሚታየውን ግድፈት በመጠቆም ድርሰቱ በከፊል የሌላ ሰው ብእር እንዳረፈበት ለማሳየት እሞክራለሁ።
ደራሲው ያልሆነ ቃል በማይሆን ቦታ የሞጀረ መሰለኝ። ኢትዮጵያ ውስጥ በወቅቱ በነብረው የሶሽዎ ፖለትካና የሀገር ጸጥታ ሁኔታ ሶስት ጉዳዮች ባንድ ጊዜ የመፈጽማቸውን አጋጣሚ ፕሬዚዳንቱይም ሆኑ ሚንስትሩ ከቁብ የሚቆጥሩት አይሆንም። ወረድ ብለን ስናነብ አስደናቂ የተባሉት ጉዳዮች በኮሎኔል መንግስቱ ቢሮ ውስጥ ድራቸውን ከሰሩ የቆይዩና፣ ለጆሮአቸውም የሰለቹ ናቸው። ደራሲው ምናልባት የአንባቢን ቀልብ ከመጀመሪያው ለመሳብ አስቦ ይሆናል፣ ግን ዘዴው ይህ አይመስለኝም። ርእሰ ጉዳዩ ካዘልው ስሜት በላይ ገጸባህሪን ማስጮህ ወይም ያልሆነ ቃል ማስባል ድርሰትን ያጎምዝዛል እንጂ አያጣፍጥም።
በመጀመሪያ አማርኛው የተስፋዬ አማርኛ አይመስልም። ቀጥሎ አስደናቂ የተባለው ጉዳይ ራሱ እድል ነው። እድል እስከሆነ ድረስ ሊያመልጥ ይችላል። ለምሳሌ፣ በረኛን ጨምሮ ሁሉንም ተከላካዮች ያለፈ የእግር ኩዋስ ጨዋታ አጥቂ ከሁለት ሜትር ርቅት ጎል የማግባት እድሉ ሙሉ ነው ማለት ይቻላል፣ ይሁን እንጂ ሊስትም ይችላል። መዳፍ ውስጥ እንደገቡ የሚያስቆጥር ሙሉ እድልም ያው ነው። ሊያመልጥ ይችላል ስለዚህ አስደናቂነቱ አልታየኝም። የደህንነት ሚንስትሩ በረጅም የስራ ዘመኑ ስንት በመዳፉ የገቡ እድሎች እንዳመለጡት መታሰብ አለብት።
ሌለው፣ ሙሉ እድል ተገኝቶአል፣ የሚለው ሀረግ ደራሲው ሊያስተላልፍ የፈለገውን ሃሳብ አደብዝዞታል። ገድሎታልም ማለት ይቻላል። ምናልባት ሙሉ ድል ለማለት ታስቦ እንድሆን ብዬም አውጠንጥኜ ነበር። ሆኖም በዚያም በኩል ቤት አላንኩዋኩዋም።
"የወያኔ ቀንደኛ መሪዎች በእጃቸን መዳፍ ወስጥ እንደገቡ የምንቆጥርበት ሁኔታ ተመቻችቶልናል።" የሚል ሀሳብ መሰንዝር ነበር የተፈለገው። ደራሲው፣ የጋዜጠኛው ማስታወሻን የጻፈው ተስፋዬ ቢሆን ኖሮ አረፍተ ነገሩን ከዚህ በተሻለ ሊያስቀምጠው ይችል ነበር ብዬ አገምታለሁ።
ጀማሪ ደራሲያን ደጋግመው የሚስቱት አንድ ነጥብ አለ። ይኽውም ገጸባህሪያት ታሪካቸውን የሚያነብ ሰው ስለመኖሩ ምንም ግንዛቤ የሌላቸው መሆኑን መዘንጋታቸው ነው። ገጸባህሪያት ሲነጋገሩ ልክ በውኑ አለም እንዳለንው ሰዎች ነው ሃሰብ የሚለዋወጡት እንጂ አንባቢ መኖሩን አውቀው፣ ያ አንባቢ በደንብ እንዲገባው ነገሮችን አፍረጥርጠው አይነጋገሩባቸውም። ስለሆነም አንዱ ገጸባህሪ ሊያውቀው የሚችለውን ነገር ይዘሉታል እንጂ አይናገሩትም። ከስድስት ወር በፊት ወያኔን እንዲቀላቀል ስለተደረገው መስመራዊ መኮንን ፕሬዝዳንቱ በሚገባ ስለሚያውቁ ያን ትንትን አድርጎ መናገር አስፈላጊ አይደለም።
ከስድስት ወር በፊት ስራዊታችንን ከድቶ ወያኔን እንዲቀላቀል ያደረግነው መስመራዊ መኮንን..." ይህን አረፍተ ነገር የያዘውን ሃሳብ አንባቢው እንዲያውቀው ተፈልጎ ከሆነ ተራኪው ራሱ በጭውውት መሀል በሚገቡ ማብራሪያዎች መግለጽ ነበረበት እንጂ ገ/ባህሪውን ማስባል የለብትም።
ተራኪው የፕሬዚዳንቱ ጭንቅላት ውስጥ ዘው ብሎ ገብቶአል። ፕሬዝዳንቱ ለማስታወስ እየጣሩ መሆናቸውን ከፊታቸው ላይ በማንበብ ሳይሆን ውስጣቸው በመግባት ነው የነገረን። እንዲህ አይነት ተራኪ አዋቂ ኩሉ ይባላል። የማይገባበት ቦታ፣ የማያውቀው ነገር የለም። ከቦታ ቦታ፣ ከሰው ሰው እየዘለለ መተረክ ይችላል። ለዚህ አይነት ተራኪ ምንም ድብቅ ነገር የለም። ደራሲው እንዲህ አይነት ተራኪ መምረጡን ዘንግቶ ሌላ ቦታ ላይ...
'አኖሌ ምን ትዝ እንዳለው... ብቻ አይኖቹ በአንዴ በእንባ ተሞሉ። ቢል አንባቢን ግር ይለዋል፣ ምክንያቱም ተራኪው ሁሉንም ነገርና ሀሳብ፣ ከገጸባህሪያት ውጭና ውስጥ እያመጣ ሲተርክ ነበርና። አንባቢው ሳያውቅ ተራኪን ከአዋኪ ኩሉነት ወደ ውሱን ተራኪ ዝም ብሎ መቀየር ኪነጽሁፋዊ ስርዐት ማፋለስ ነው።
አንገብጋቢ ጥያቄ፣ እንገብጋቢ ጉዳይ ይባላል፣ መዋል ማደር የሌለበት አስቸኩዋይ ምላሽ የሚሻ ጉዳይ ሲያጋጥም። ጆፌው የላከው የወያኔ መሪዎችን በመዳፍ እንደገቡ የሚያስቆጠርው እድል ግን አስቸኩዋይ ሳይሆን በጣም ጠቃሚ ነው። አደረ ዋለ እርምጃ የሚወሰደው ወያኔዎቹ በሚሰበሰቡበት እለት ነው። ያ ቀን ደሞ ገና መሆኑ በቀጣዩቹ መስመሮች እናንባልን። ስለዚህ አንገብጋቢነቱ ምን ላይ ነው?
"ጆፌው የስብሰባውን ቦታና ቀን፣ ሰዓት ጭምር የሚገልጽ መረጃና፣ ጨርሶ የማያምታታ ካርታ ልኮልናል። .... የሚያስደንቀው ጉዳይ ቀዩ ጆፌ የአየር ሃይላችንን ሚስጥሮች እንደሚያውቅ ሆኖ በመቅረቡ መረጃዎችን በጽሁፍ እንዲያቀርብ ወደ ዋሻቸው አስጠግተውታል። እጅግ ወሳኝ ወታደራዊ መረጃ ነው ያገኘው።"
ወሳኝ መረጃ የሚባለው አንድ ወታደራዊ ተልእኮ በአሽናፊነት እንዲጠናቀቅ መረጃው የሚያስፈልግ ሲሆን እንጂ እንዲሁ ጠቀሜታ ብቻ ያለው ከሆነ ወሳኝ የሚለው ቃል ቦታው አይደለም።
ጆፌውን ወደ ዋሻቸው ማስጠጋታቸው የሚያስደንቅ እንድሆነ ተመልክቶአል... የሚያስደንቀው የተባለው የሚያስደንቅ ነገር ኖሮ ሳይሆን ደራሲው የአባቢን ቀልብ ለመያዝ ሲል ብቻ የወተፈው ቃል ነው። በአጠቃላይ ጆፌው ወደ ዋሻቸው መጠጋቱን አንባቢ እንዲያውቅ ስለተፈለገ የገባ ድረታ ስለሆነ ቃለ ባህሪው አያሰማም። ጆፌው ዋሻቻውን መጠጋቱ እንዲታወቅ የተፈለገው፣ ሁዋላ አየር ድብደባ ሲደረግ ኢላማ እንዲመቱ ካምድር ምልክት በመስጠት እንድያግዝ ታስቦ ይሆናል ግን ያን ለመተረክ ገጸባህሪን እንዲህ በማናለብኝነት ማስለፍለፍ ኪነጽሁፋዊ ግፍ ነው።
"መለስ ዜናዊ ...ስ አ ፣ መ ስ፣...ገ አ ... እናለዘመናት እንደ አሳ እየተሙለጨለጨ ሲያመልጠን የኖረው የወያኔ ቁልፍ ሰው / ሃየሎም አርዓያ። እነዚህ ናቸው ፊትአውራሪዎቹ። እነዚህ ተወገዱ ማለት ወያኔ አከተመለት ማለት ነው። በጣም ቁልፍ ሰዎች ናቸው። በጣም ... በጣም ባለን አቅም ሁሉ መስዋእትነት ከፍለን እነዚህን መርዘኞች ካጠፋን ሁሉም ነገር ይዘጋል። ሁሉም ነገር ይዳፈናል። የኢትዮጵያ ህዝብም የእፎይታ ባለቤት ይሆናል። ይከው ነው።"
ይህ የተስፋዬ አማርኛ ነው ብዬ ለመቀበል ያስቸግረኛል። ደርሰቱ ቢያንስ በተስፈዬ አልተጀመረም የምለውም እንዲህ አይነት አማርኛ ስላነበብኩ ነው። በጦርነት ውስጥ አደጋ ሳይደርበት የሚያመልጥ ሰው "እንደ አሳ እየተሙለጨለጨ" ይባላል እንዴ፣ በርድ። ብሂሉ የሚከስተው ምስል ጽናተ ቢስነትን፣ ወላዋይነትን እንጂ ከአደጋ፣ ከጥይት፣ ከእሳት የሚወጣን ወይም የሚያመልጥን አይደለም። ተስፈዬ ይህን ይስተዋል ብዬ መቀበል በውነት ያዳግተኛል።
በተረፈ ቃለባህሪው ራሱ ከመጠን በላይ ተደርቶአል። ሀቅነት አይነብብበትም። ለረጅም ጊዜ የአገሪቱን የደህንንት መስሪያ ቤት የመራ ሰው ገና ውጤቱ ያልታወቀ መረጃን መሰረት አድርጎ እንዲህ አይነት ማጠቃላያ ሃሳባት ይሰነዝራል ማለት ተአማኒነት የለውም። ሚንስትሩ እንዲያ አይነት ሰው ከሆነም ተራኪው ከጭውውቱ ወጣ ብሎ የደህንነት ሚንስትሩ በዚህ ችኩል ባህሪው የታወቀ መሆኑን መግለጽ ይኖርበታል። አለበለዚያ አንባቢ የደህንነት ሚንስትሩ ነው ብሎ የሚወስደው በወቅቱ የድህንነት ሚንስትር የነበረውን ኮሎኔለ ተስፋዬ ወልድሥላሴን ስለሚሆን ግንዛቤው ይዛባል።
እንዴት አይነት ጉድ ነው? የታማኝነት ጥያቄ ሲንሳ፣ "ጭራቅ"ና "አውሬ" በማለት ነው እንዴ፣ ታማኝነትን የምንመሰክረው? አረ በርድ፣ እነዚህን ሰዎች አንድ በይልኝ። ለመሆኑ አለሽ ወይስ በረሻል?
.....ዞሮ ዞሮ ዛሬውኑ የህዝብ ልጅ የሆኑ ታማኝ ፓይለቶች እንዲመደቡልኝ እፈልጋለሁ። ስልጠናው ላይ ራሴ መገኘት እሻለሁ። የስብሰባውን ዋሻ ለይተው ዶጋመድ የሚያደርጉ ቆራጥ አብራሪዎች ያስፈልጉናል።"
.የህዝብ ልጅ የሆኑ ታማኝ ፓይለቶች ክራይቴሪያው አልበዛም። ለመሆኑ የህዝብ ልጅ የሆነው ካልሆነው በምንድን ነው የሚለይለት? በኔ እምነት ሚንስትሩ ግፋ ቢል ጎበዝ አብራሪ እንዲመደብለት ይተይቅ እንደሆ እንጂ እንዲህ የጉዋነ የሞኝ ጭያቄ ..... እ እ።
ጭውውት ወይም የቃለ ባህሪ ድምጽ እውነት የሚመስለው ገጸባህሪያቱ እውን ሲመስሉ ነው። በድንብ ያልተቀረጹና ያላደጉ ገጽባህሪያት የሚናገሩት ቃላት እንጨት እንጨት ይላል። የሁሉም ድምጽ አይለያይም፣ ምክንያቱም ሁሉንም ሆኖ የሚናገረው ደራሲው ሰለሆነ።
ቀጥልበት? ያን "አንገብጋቢ፣" "ወሳኝ" "መዳፍ የገባ ሙሉ እድል" ሲባል የነበረውን ጉደይ ፕረዝዳንቱ ትንሽ መመሪያ እንኩዋን ሳያክሉበት ነው በእንድ ቁንጽል ትእዘዝ የሚተውት? ለነገሩ ጉዳዩ በደራሲው ተጋነነ እንጂ ለነመንግሰቱ የእለት ተለት ህይወት ስለሆነ ከዚህ በላይ የሚያተኩሩበት አይደለም። መንግስቱም ጋ መቅረብ ያለበት መረጃ አልነበረም።
"ዛሬ ማለዳ የሻእቢያ ቁልፍ ሰው እጃቸን ገብቶአል። በማይታመን ትንሽ ፍንጭ፣ ጨርሶ ተስፋ በሌለው ግምታዊ ሁኔታ፣ አብርሃ ጸሎት የተባለ የአስመራ ከተማ የሻእቢያ የስለላ ሀላፊ በቁጥጥራቸን ስር ውሎአል። እስካሁን አንድም መረጃ አልሰጠም። ቢሆንም የተለያዩ ሙከራዎችን በማድረግ ልናናዝዘው እንችላለን። በተለይ በቅርቡ ለምናደርገው የሳይኮሎጂካል ዎር ፌር ጥናት ሊጠቅመን ይችላል የሚል እምነት አለኝ።"
ከአስራ አምስት አመት በላይ በስልጣን ላይ የነበሩ አንድ ፕሬዚደንትና አንድ ሚንስትር መረጃውን ሳይሆን መረጃው እንዴት እንደተገኘ የሚወያዩበት ጊዜ አላቸው? ያውም ሶስት ወሳኝ፣ አንገብጋቢ፣ ሙሉ እድል ምናምን የተባሉ ጉዳዮች በተገኙበት በዚህ ቀን?
password wrote: ክፍል 3 (ለ)ይህ የተስፋዬ አማርኛ ነው ብዬ ለመቀበል ያስቸግረኛል። ደርሰቱ ቢያንስ በተስፈዬ አልተጀመረም የምለውም እንዲህ አይነት አማርኛ ስላነበብኩ ነው። በጦርነት ውስጥ አደጋ ሳይደርበት የሚያመልጥ ሰው "እንደ አሳ እየተሙለጨለጨ" ይባላል እንዴ፣ በርድ። ብሂሉ የሚከስተው ምስል ጽናተ ቢስነትን፣ ወላዋይነትን እንጂ ከአደጋ፣ ከጥይት፣ ከእሳት የሚወጣን ወይም የሚያመልጥን አይደለም። ተስፈዬ ይህን ይስተዋል ብዬ መቀበል በውነት ያዳግተኛል።
በቅድሚያ በኢትዮጵያውያን በተዘጋጁ ስነ-ጽሑፎች አና ፊልሞች ላይ የምታቀርባቸውን ሙያዊ እና በሳል ሂሶች በቅርብ ከሚከታተሉት አንዱ ነኝ:: ብዙዎቻችን ካንተ የማይናቅ ትምህርት እንዳገኘን አምናለሁ::
ከዛ በመቀጠል ግን የተስፋዬ ገ.አብን ስራዎች በተመለከተ በሰጠሀቸው አስተያየቶች ግን I have some reservations. በተለይም የቡርቃ ዝምታ በተስፋዬ እንዳልተጻፈ ለማሳመን እየሞከርክ ነው:: እንደምገምተው የቡርቃ ዝምታን ከማንበብህ በፊት የጋዜጠኛው ማስታወሻን ስላነበብክ የአጻጻፍ ዘይቤውን በጣም ስለወደድከው ይመስለኛል:: የብርሀኑ ዘርይሁንን ቀደምት ስራዎች ብታነብ እውን እሱ ነው እንዲህ ደርቶ ደርቶ የጻፈው ብለህ ትገረማለህ:: በኔ ግምት ተስፋዬን ምልኡ በኩልሄ ያደረግከው ይመስለኛል:: ተስፋዬ ያንን መጽሀፍ በመጻፉ ምን ያህል እንደሚኮራና ለስደት ካበቁትም ጉዳዮች አንዱ እንደሆነ በጋዜጠኛው ማስታወሻ ላይ በግልጽ አስቀምጦታል ገጽ 225
አንተ ደሞ ሽንጥህን ገተረህ የምትከራከረው ይሄ ርካሽ ፕሮፓጋንዳ በሌሎች ሰዎች ተስፋዬ ላይ እንደተጫነ እንጂ የተስፋዬ አማርኛ እንዳልሆነ ነው:: ይህ የተስፋዬን ማንነት በደንብ ካለመረዳት ወይም you are overwhelmengily charmed by his recent book.
ለማሳመን ሳይሆን ለጥርጣሬዬ መሰረት የሆኑትን ነጥቦች ለማሳየት፣ አዎ ሞክሬአልሁ። አንባቢ የቀረቡትን መረጃዎች አይቶ የራሱን ግምት ይሰጣል ብዬ አምናልሁ። የማሳመን አልማሳመን ጉዳይ ሳይሆን እንደ አንድ የመወያያ ርእስ መነሳት የሚችል ይመስለኛል።
የሰጠሁት አስተያይት በመውደድና በመጥላት ላይ እንዳልተመሰረተ ቁልጭ ብሎ የሚታይ ይመስለኛል። ከመጽሀፉ የጠቀስኩዋቸው አረፍተ ነገሮች ውስጥ ሰዋስዋዊ ቅርጻቸው፣ የቃላት አጥቃቀምና ማንም አማርኛ ተናጋሪ የማይስታቸውን ብሂሎች ተዛብተው ይገኛሉ። ከዚህ በመነሳት ነው፣ ድርሰቱ የሌላ ሰው ብእር ነክቶታል የምለው፣ እንጂ የጋዜጠኛው ማስታወሻን ስለወደድኩልት ብቻ አይደለም።
ግምትህ የተሳሳተ ነው። የጋዜጠኛው ማስታዋሻ እንደ ቡርቃ በፓስወርድ መነጽር ስር ቢውል ብዙ እንከን ይገኝበት ይሆናል ብዬ እገምታለሁ። የማስታወሻ ጽሁፍ ውስጥ ንግግሮች፣ በመቀርጸ ድምጽ ካልተቀዱ በቀር፣ እንዲህ ቃል በቃል የመጻፋቸው ጉዳይ የሚያሰነሳው ጥያቄ አለ ብዬ ከሚያምኑት ወገን ነኝ።
ተስፋዬ በቡርቃ ስራ ላይ የፈጽመውን ስህተት አሁንም የተረዳው አይመስልም፣ ስለዚህ መኩራራቱን ሊቀጥል ይችላል። ራስህን ማየት በጣም ከባድ ነው። ፊትህን የምታይበት አንድ ጥሩ መስታወትና መስታወት የሚይዝልህ ደህና ወዳጅ ያስፈልግሀል። በዚህ መጽሀፍ ማን ምን እንደሚጠቀም ሊያስረዳ የሚችል አይመስለኝም። የባድሜው ግጭት የተፈጠረ ሰሞን ወያኔ ብአጠቃላይ የኢትዮፕያን በተለይ ደግሞ የትግራይን ህዝብ ለማነሳሳት የተጠቀመበት የቅስቀሳ ስልት ሁላችንንም ያስደመመ ነበር። የአቶ ገብሩን ንግግር ያስታውሱዋል። "ኤርትራዊያን ለአንድ ሺ ዝንብ አንድ ፍሊት ይበቃዋል።" በሚሊዮን የሚቆጠር ኤርትራዊያንና በትውልደ ኤርትራዊ የሆኑ ኢትዮጵያዊያን ኢትዮጵያ ውስጥ ለሚደርስባቸው የበቀል እርምጃ ግድ ያልነበርው ስድ ንግግር ነበር።
ኤርትረዊያን የአማራ፣ የኦሮሞ ለተለይም የትግረይ ህዝብ ላይ ያላቸውን ንቀት ሀላፊነት በጎደለው መልኩ ይዘከዘክ ነበር። አላመው በወቅቱ የህዝብን የጥላቻና የበቀል ስሜት ለመቀስቀስ ነበር። ያንን ተስፋዬ እንዴት ያየው ይሆን? የሱስ ቡርቃ ከዚያ በምን ይለያል? ቡርቃ ሰዎችን ለበቀል የሚያነሳሳ ይዘት የለውም? አንዳንዴ እንኩዋን ህዝባችን ፊደል አልቆጠረ ያሰኛል። ፊደል ቆጥሮ የትኛውን የረባ ነገር ሊያነብ!
አቶም ቦንብን የፈጠሩ ሳይንቲስቶች ቦንቡ የሚያስከትለውን ጥፋት ካስተዋሉ በሁዋላ መልሰው ሊያጠፉት መጣራቸውን ታውቃለህ ብዬ እገምታለሁ። አነ ክንፈ የብሄርስቦችን መቃቃር የሚፈልጉት በተወሰነ መጠን ይመስለኛል። ለአገዛዛቸው በሚመች መጠ። አንሱ በሚገዝዋት ኢትዮጵያ ሁዋላ ሊያቆሙት የማይቻላቸው የጎሳ ጦርነት እንዲቀጣጠል አይፈልጉም። የሚፈልጉት በልክ ነው። የተስፋዬ "ዶስ" የበዛባቸው ይመስለኛል እና አልወደዱትም።
እግዜር ያሳይህ አንተስ ብትሆን እንዲህ አይንት አረፍተ ነገር ስታነብ አማርኛ ተናጋሪ አልጻፈውም ብለህ አትጠራጠርም። አንድ ቦታ አንቱ ያለውን ገጸባህሪ ሌላ ቦታ አንተ የሚለው ከሆነ ምናልባት ደራሲያኑ ከሁለት በላይ ይሆናሉ አትልም? ለምሳሌ፣ አንቱ ሲባል የነበረውን ፕ/ መንግስቱ ገጽ 252 ላይ አንተ ብሎታል።
አንተ ስታስበው እንዲህ አይነት ተራ ፕሮፓጋንዳ መጻፍ ባይችል ኖሮ , ከትምህርት ትምህርት ሳይኖረው , ከልምድ የታጋይነት ልምድ ሳይኖረው (ወያኔን የተቀላቀለው በሰማኒያዎቹ መጀመሪያ እንደሆነ ተናግሩዋል ) ባንዴ የኢትዮ ፕሬስ ዋና ስ /አስኪያጅ ሊሆን እንዴት ይችላል ብለህ ታስባለህ ?
የኢህአዴግ ሹመት አስጣጥ መስፈርት ቅድሚያ የሚሰጠው ታማኝነትን እንደሆነ አባላቱ አይደብቁም። የፕሬስ መምሪያን ለመቆጣጠር ተራ ፕሮፓጋንዳ መጻፍ የሚችል ሰው ሳይሆን አንድ እሺ ባይ ነው የሚያስፈልግህ። አቶ ታምራት ተስፋዬን ሲሾሙት እሺ ባይነቱን እንጂ ለትምህርቱ ግድ አልነበራቸውም። እሳቸውም ቢሆኑ እንኩዋን አገር አንድ አውራጃ ለማስተዳደር የሚያበቃ ትምህርት የነበራቸው አይመስለኝም።
ወንጀለኞችን በቁጥጥር ስር እንዲያውል ልዩ መመሪያ የተሰጠው ግብረሃይል በቡድን የተደራጁ ሌቦችን ከነመሪዎቻቸው በቁጥጥር ስር እያዋለ መሆኑን ታወቀ። የተደራጁት ወንጀለኞች አዲስ አበባ ወስጥ በተከታታይ የሚፈጽሙት ወንጀል ሕዝቡን እና የዲፖሎማቲክ አካላትን አማሮ ነበር።
የፌዴራል ፖሊስ፣ የአዲስ አበባ ፖሊስ እና የኦሮሚያ ፖሊስ በጥምረት የተካተቱበት ይህ ግብረሃይል በቁጥጥር ስር ካዋላቸው አንኳር የዘረፋ ሃይሉ መሪዎች እጅ መሳሪያና ከፍተኛ ንብረት እንዲሁም ተሽከርካሪዎችን ይዟል።
መነሻቸውን ከአዲስ አበባ ዙሪያ ኦሮሚያ አካባቢዎች በማድረግ ዝርፊያ ላይ ከተሰማሩት መካከል ከፈረሰው መዋቅር ውስጥ የነበሩ እንዳሉበት ነው የዛጎል ምንጭ ያስታወቁት። ተደራጅተው ዘረፋ የሚፈጽሙትን ወንጀለኞች አሳዶ የመያዙ ጉዳይ በጥብቅ እየተሰራበትና ውጤት እንደተመዘገበት ያስታወቁት ምንጩ መንግስት በይፋ መግለጫ ስለሚሰጥ ለጊዜው ዝርዝር መረጃ ማቅረብ እንደማይቻል አመልክተዋል።
ከሁለት ቀን በፊትምክትል ከንቲባ ታከለ ኡማ የፌዴራል ፖሊስ፣ የአዲስ አበባ ፖሊስ እና የኦሮሚያ ፖሊስ ተወካዮችን ማነጋገራቸውና የጋራ ግብረሃይል መቋቋሙን ማስታወቃቸው ይታወሳል። ከበጋራ ግብረ ሃይል በሳምንት ጊዜ ውስጥ በጥናት ላይ የተመሰረተ የወንጀል መከላከል እርምጃ ለመውሰድ የሚያስችል ስልት ለመንደፍና በቅንጅት ወደ እርምጃ ለመግባት ስምምነት ላይ መደረሱን መናገራቸው አይዘነጋም።
ግብረ ሃይሉ በተለይም በከተማው እየሰፋ የመጣውን የሞተር ሳይክል ቅሚያና ሌሎች በተናጠልና በቡድን የሚፈፀሙ የተደራጁ ወንጀሎችን በመቅጨት የከተማውን ነዋሪ ደህንነት የማረጋገጥ ሃላፊነት ተሰጥቶታል። በአጭር ጊዜ ውስጥም ውጤታማ የሚያደርጉ የተለያዩ የወንጀል መከላከያ ስልቶችን በጋራ እንዲያወጣ፥ አቅጣጫ መቀመጡን ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ከንቲባ ፅህፈት ቤት ማስታወቁ አይረሳም። ይህ በተባለ በሰዓታት ውስጥ ኦፕሬሽን መጀመሩን ያመለከቱት ምንጮች፣ በቀጣይም ደንብረው ስፍራ የቀየሩትን ጭምሮ በርካታ ወረበሎች እንደሚያዙ አስታውቀዋል።
የአማራ ክልል ጠቅላይ ዓቃቤ ህግ በክልሉ በተለያዩ አካባቢዎች የፀጥታ ችግር ፈጥረዋል የተባሉ 224 ሰዎች ተይዘው ምርመራ እየተደረገባቸው መሆኑን አስታወቀ። የአማራ ክልል...
ይህንን ጽሁፍ ከቃለ ዓብ ታደሰ የፌስ ቡክ ገጽ ነው ያገኘነው፣ ምዕመናንን ያስተምራል ይጠቀሙበታል ብለን ስላሰብን እንዳለ ወስደን ተጠቅመንበታል ጸሃፊው በዚህ ቅር እንደማይላቸው እየገመትን ሌሎችን ጽሁፎች ያስተምራል ምዕመናንን ይጠቅማል ብላችሁ የምታምኑበት ካለ በኢሜል አድራሻችን ላኩልን እናቀርበዋለን።
ከመቶ አህጉሮች የሚመጡ መቶ መራመድ በማድሪድ ውስጥ በፒኤታ ዴል ሶል ኬኤምኤንሴክስ ውስጥ በኬኤምሲንክስ የ ‹0 ›የዓለም መጋቢት የሰላም እና የሰላማዊ አመፅ መጀመሪያን ለማሳየት ተጠርተው ነበር ፡፡
ከ 10 ዓመታት በፊት ተመሳሳይ 2 / 10 ዓለም አቀፍ አመጽ ቀንን የጀመሩት እ.ኤ.አ. በዌሊንግተን / ኒውዚላንድ የ 1 አገሮችን የጎበኘ እና ከሺዎች በሚበልጡ ድርጅቶች የተደገፈ መሆኑን ነው ፡፡
"የዛሬ 10 ዓመታት በፊት እ.ኤ.አ. በጥቅምት 2 ፣ በአለም አቀፍ አመፅ ቀን ፣ የ ‹1 World ›መጋቢት ን ለመጀመር ከየአለም ክፍሎች የመጡ ጓደኞች እና ጓደኞች እንገናኛለን ፡፡ ይህ ከሦስት ወር በኋላ በፔንታ ዴ ቫካስ ፓርክ ፣ በአንዲስ ተራሮች ክልል ውስጥ በሚገኘው በአካይካዋ ተራራ ግርጌ ላይ አበቃ ፡፡
ያ ሰልፍ የ 5 አህጉራትን የሚጎናፀፍ ፣ ያጋጠመው ዘመቻ በሺዎች የሚቆጠሩ ድርጅቶች ፣ ተቋማት እና ማንነታቸው ያልታወቁ በመቶዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ድጋፍ ተደርጎ ነበር ፡፡ እዚያም ብዙ ወሬዎች ተተክለው ነበር-ክፉዎች እና ጥሩዎች የሚናገሩ ፣ ለቆዳ ፣ ለቋንቋ ፣ ለልብስ ወይም ለሃይማኖት የተለያዩ ናቸው ፡፡ ውሸት የተፈጠረው ሁሉ ፍርሃትን ፣ ክፍፍልን እና ሌሎችን የመቆጣጠር ፍላጎት እንዳለው ደርሰንበታል። ሰዎች እንደዚህ እንዳልነበሩ እና ከሁሉም በላይ ደግሞ በዚያ መንገድ ለመሆን የማይሹ መሆናቸውን አስተውለናል ፡፡ ለሚወ onesቸው እና ለማህበረሰቡ ምርጡን ማበርከት በመቻላቸው ብዙዎች ጥሩ ሕይወት የመኖር ህልም ነበራቸው።
ዛሬ እዚህ በፖዌል ዴል ሶል እኛ አንዳንድ አመጽን የማይፈጽሙትን ወላጆች እናከብራለን-ኤም. ጋንዲ ፣ ማርቲን ኤል ኪንግ ፣ ን ማንዴላ እና ሲሎ። እንዲሁም ይህ ቦታ በእነዚህ አገራት ውስጥ ብቅ ላለው የመጨረሻ የበጎ አድራጎት እንቅስቃሴ እንደወለደ እናስታውሳለን (15M) ፡፡
እንደ ዌሊንግተን ሁሉ ፣ ዛሬ በማድሪድ ውስጥ ፣ ከተለያዩ ኬክሮሶች የመጡ ጥቂት ሰዎች አዲስ ጉዞ ጀመሩ ፣ ይህም የ ‹2 World March› ዓላማ ነው ፡፡ እኛም ዛሬ በሁሉም አህጉራት ውስጥ ካሉ ብዙ ከተሞች ጋር ለሰላም እና ለነፃነት ግድየለሽነት እንሆናለን ፡፡
ይህ ማለት በምድር ቆዳ ላይ የሚያልፍ አከባቢ መንገድ ብቻ አይደለም ማለት አለበት ፡፡ ጎዳናዎች ፣ ከተሞች እና ሀገሮች ውስጥ ለመጓዝ ፣ እኛ የእኛን አስተሳሰብ እና / ወይም ከምናደርገው ጋር ለማዛመድ እየሞከርን ፣ የበለጠ ወጥነት እንዲኖረን ፣ የበለጠ ትርጉም እንዲኖረን ለማድረግ ያለንን አስተሳሰብ መዘግየት በመፈለግ ውስጣዊ ጉብኝትን ማከል ይችላሉ ፡፡ ህይወታችንን እና የግል ብጥብጥን ያስወግዳል።
ከአንድ ሰዓት በኋላ በ ‹156 ›ቀናት የሚቆየው የድል ሰልፍ ሥራ ተቋማዊ እንቅስቃሴ በማድሪድ ውስጥ በጥሩ ስነ-ጥበባት ክበብ ተከብሯል ፡፡ በማድሪድ ማጠናቀቅ ማርች 8 የ ‹2020› የሴቶች ቀን ፡፡
ብዕለት 02/26/2011 ኣቶ ተኽላይ ኣብርሃ፣ ኣብ ከተማ ቻርሎትን ከባቢኣን (ኣመሪካ ሰሜን ካሮሊና) ንዝቕመጡ ኤርትራውያን፣ ብዛዕባ መደባት ሃገራዊ ጉባኤ፣ ዕዉት ኣኼባ ኣካይዱ።
ኣብ’ቲ ኣኼባ ዝወዓሉ ዜጋታት ድማ፣ ምስ ኣቶ ተኽላይን ንሓድሕዶምን፣ ምርድዳእ ዝዓሰሎ ኣዝዩ ንኡድ ናይ ሕቶን መልስን ዘተ ኣካይዶም። ኣብ መወዳእታ ድማ መስርሕ ምዕባለታት ናይ ሃገራዊ ጉባኤ ትከታተል ኮሚቴ መሪጾም። እቶም ዝተመርጹ ኣባላት ከኣ ናይ ስራሕ ዕማም ተኸፋፊሎም፣ ሰማእታት ብዝዝክር ናይ ሕልና ጸሎት ኣኼብኦም ዓጽዮም።
ካብ ዓሌት ዲጂልን ሜርፍልን ዝኾኑ ሽማግለ ዓሊ ዓብዲራሕማን ኣሕመድ ኣብ‘ቲ ቤት ምኽሪ ዘለው ወከልቲ‘ቲ ዓሌት፣ነቲ ረቂቅ ሕገ-መንግስቲ ንክቅበሉ ተነጊሩዎም‘ዩ ይብሉ።
ወኪል ሕ/ሃ ኣብ ሶማልያ ኣውጊስትን መሂጋ ንሕገ-መንግስታዊ ቤት ምኽሪ ሶማልያ ኣብ ዘስምዕዎ መደረ፣እቲ ሓድሽ ሕገ-መንግስቲ፣ሶማልያ እስላማዊት ሃገር፣ከምኡውን ምስ ማሕበረ-ሰብ‘ዚ ሓድሽ መዋእል ዝሰረትን ከምዝኾነት ዝተቀበለን‘ዩ ኢሎም ነይሮም።
የኢትዮጵያ ገበሬዎች በረሀብ የተጠቁ አካባቢዎችን ለመመገብ የሚያስችል አስቸኳይ እርዳታ እንደሚፈልጉ የተ.መ.ድ የመግብ ፕሮግራም ጥሪ አቀረበ። በኤል-ኒኞ ለተጎዱ አካባቢዎች የሚሰጠው እርዳታም በሦስት እጥፍ መጨመር እንደበት ተገለጠ።
የኢትዮጵያ ገበሬዎች በረሀብ የተጠቁ አካባቢዎችን ለመመገብ የሚያስችል አስቸኳይ እርዳታ እንደሚፈልጉ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የመግብ ፕሮግራም ፋኦ (FAO) ጥሪ አቀረበ።
በኤል-ኒኞ ለተጎዱ አካባቢዎች የሚሰጠው እርዳታም በሦስት እጥፍ መጨመር እንደበት ተገለጠ። የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የመግብ ፕሮግራም ፋኦ (FAO)ዛሬ ይፋ ባደረገው መግለጫ፣ ኢትዮጵያ ውስጥ በከፍተኛ ደረጃ ለተጎዱ ከ600,000 በላይ ሰዎች፣ ይህ የያዝንው የአውሮፓውያኑ ወር ከማለቁ አስቀድሞ $13 ሚልዮን ያስፈልጋል ብሏል። የዜና ዘገባውን ከድምጽ ፋይል ያድምጡ።
የዩናይትድ ስቴትስ አስቀድማ ለኢትዮጵያ ከሰጠችው 500 ሚሊዮን ዶላርስ ተጨማሪ እርዳታ መስጠትዋም ተገልጿል። በአሁኑ ወቅትም፣ ዩናይትድ ስቴይትስ የአስቸኳይ ጊዜ እርዳታ ሰራተኞችን እየላከች ነዉ።
More in this category: « "መሽቷል ብለን እንተኛለን ወይስ ነግቷል ብለን እንነሣለን?"	ኪሊማንጃሮ ተራራ አናት ላይ የአፍሪካ ህብረት ባንዲራና የኢትዮጵያ ሰንደቅ ይሰቀላል »
ኣብ ወፃኢ ዝነብሩ ብርክት ዝበሉ ኢትዮጵያዊያን መንግስቶም ንዝጥቀምሎም ኮምፒተራትን ውልቃዊ ርክቦምን ንምክትታልን ንምስላልን ኣዝዩ ዝማዕበለ ናይ ኮምፒተር ስፓይዎር ይጥቀም ኣሎ ክብሉ ኸሲሶም።ኣብ ዋሽንግተ ከባቢ ዝነብር ሓደ ሰብ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ፌደራላዊ ኽሲ መስሪቱ፤ኣብ ለንደን ዝነብር ካሊእ ሰብ እውን ንናይ ብሪታኒያ ፖሊስ ምምልካቱ ተፈሊጡ’ሎ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ናይ ኮምፒተር ስለያ ኣየካይድን ክብሉ ወሃቢ ቃል ምንስቴር ወፃኢ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ ንቪኦኤ ገሊፆም ኣለው።ምሉእ ትሕዝቱኡ የድምፁ።
ነገር ግን ይህንን እውነታ የማይቀበሉ ወገኖች የሚያነሱትን አንድ “ዝነኛ” ብዥታ ጠራርገው የሚያፀዱ ሸሪዓዊና አእምሯዊ ምላሾችን መጠቆም ነው። እንዲያውም የጥያቄያቸው ትክክለኛ ምላሽ የበላይነቱን የሚያፀና መሆኑን በስተመጨረሻ እናያለን!
[ይህ በተለያየ አገላለፅ የሚደጋግሙት ሀተታ “ዋነኛ መጋፈጫቸው” ነው፤ እንደ ምሳሌ፦ “አሽ-ሸርሑ’ል-ቀዊም” የተሰኘውን የዐብዱ’ላሂ አል-ሀረሪ መፅሐፍ ገፅ 212 (በአምስተኛው እትም መሰረት) መጥቀስ ይቻላል።]
የመጀመሪያው መንገድ የጥያቄውን ስልት በጥቅሉ የተመለከቱ መሰረታዊ ምላሾችን ያካተተ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ በሙግቱ አሰካክ ላይ የሚያነጣጥሩ ዝርዝር ምላሾችን ያቀፈ ነው።
የአላህ ከበላይ መሆን በሸሪዓዊና አእምሯዊ አስረጆች የተረጋገጠ ብቻ ሳይሆን ፈጣሪ በሰዎች ተፈጥሯዊ ዝንባሌ ውስጥ ያሰረፀው አማራጭ የለሽ እምነት በመሆኑ ምንም አይነት ጥያቄን የሚያስተናግድ አይደለም!
ልብ ይበሉ! በፅኑ መረጃዎች የፀደቀ እምነትን በማጠራጠሪያ መጠይቆች መጋፈጥ አይቻልም! ሙግት ደግሞ ማስረጃ አይሆንም! ማስረጃም በመላምት አይፈርስም! እውነታም በውዥንብር አይረታም።
አል-ሓፊዝ አቡ ጀዕፈር ኢብኑ አቢ ዐሊይ አል-ሀመዛኒ (በ531 ዓመተ-ሂጅራ ያረፉ) እንዲህ ይላሉ፦ «አቡ’ል-መዓሊ አል-ጁወይኒ (478 ዓ.ሂ) “አር-ረሕማን ከዐርሹ በላይ ከፍ አለ” ስለሚለው የአላህ ንግግር ተጠይቆ “አላህ ዐርሽ ሳይኖር የነበረ ነው…” እያለ በንግግሩ ሲዘላብድ ሰማሁት! ከዚያም “ያመላከትከውን ነገር አውቀናል፤ ታዲያ ስለ “ዶሩሪያት” (እንድናረጋግጠው የግድ ስለሚለን ፅኑ እውነታ) መላ ቢጤ አለህን?” አልኩት። “በዚህ ንግግርህ ምን ፈልገህ ነው? በዚህ ጥቆማህስ ምን ወጥነህ ነው?” አለኝ። እኔም፦ “ማንኛውም አዋቂ ‘ጌታዬ ሆይ…!’ ካለ ገና ምላሱ ከመንቀሳቀሱ በፊት በውስጡ ፅኑ ስሜት ማደሩ አይቀሬ ነው፤ ወደ ቀኝ ወይም ወደ ግራ ሳይዞር እላይን ያስባል! ለዚህ ፅኑ እውነታ መላ አለህን? አሳውቀንና ከ ‘ላይ’ እና ከ ‘ታች’ እንገላገል!” አልኩትና አለቀስኩ! ሁሉም አለቀሱ! መምህሩም (አል-ጁወይኒ) በእጅጌው አግዳሚ ቆጡን መታና “ወይ ግራ መጋባት!” ሲል ጮኸ! ልብሱንም ቀዶ ጣለ! በመስጂዱም ቂያማ ቆመ (ተረበሸ)! ከዚያም ወርዶ “ወዳጄ ሆይ! ኧረ ግራ መጋባት…! ኧረ መርበትበት…!” ከማለት ሌላ መልስ አልሰጠኝም። ከዚያም በኋላ ተማሪዎቹ “‘አል-ሀመዛኒ ግራ አጋባኝ!’ ብሎ ሲናገር ሰማነው!” ሲሉ ሰማኋቸው።»[2]
በጥቅሉ ስፍር ቁጥር በሌላቸው ማስረጃዎች የፀደቀውን የአላህ የበላይነት በመሰል ፀጉር ስንጠቃ መጋፋት ለአላህና ለመልዕክተኛው ንግግር ተገቢውን ቦታ ከመስጠት ጋር የሚጣረስ ነው!
ሌሎች ሙስሊሞች የአላህን የበላይነት ሲያፀድቁ እጅግ ብዙ ቀጥተኛና ተዘዋዋሪ ቁርኣናዊና ነብያዊ አስተምህሮቶችን እያጣቀሱ ነው! እነዚያ ሙግተኞች ግን “አላህ ቦታ ሳይፈጠር የነበረ ነው፤ ዛሬም ያለ ቦታ ነው ያለው…» የሚለውን የዘወትር መፈክር የሚያትቱት በየትኛውም የቁርኣን ወይም የሐዲሥ መረጃ ወይም የሰሓቦች ንግግር ላይ አግኝተውት አይደለም! ይህን ማወቅ ብቻ ሙግታቸው ውድቅ መሆኑን ያረጋግጣል።
ለምሳሌ፦ ታዋቂው የሐዲሥ ጠቢብ አል-ሓፊዝ ኢብኑ ሐጀር (852 ዓ.ሂ) «አላህ – ከርሱ ውጭ ምንም ነገር ሳይኖር ነበረ…» የሚለውን አል-ቡኻሪይ ዘንድ በቁጥር 3191 ላይ የሚገኘውን ሐዲሥ ባብራሩበት አጋጣሚ እንዲህ ብለዋል፦
«ማሳሰቢያ፦ በሆነ መፅሀፍ ውስጥ በዚህ ሐዲሥ ላይ “አላህ – ከርሱ ጋር ምንም ሳይኖር ነበረ፤ ‘እርሱ አሁንም ያኔ በነበረበት ላይ ነው!’” የሚል (ገለፃ) ሰፍሯል! ይህ በየትኛውም የሐዲሥ መፃህፍት ላይ የማይገኝ ጭማሪ ነው! ይህንን ታላቁ ዓሊም ተቂይ-ዩ’ድ-ዲን ኢብኑ ተይሚይ-ያህ አስገንዝቧል። ይህም “…እርሱ አሁንም ያኔ በነበረበት ላይ ነው!” የሚለውን አስመልክቶ እጅ የሚሰጥለት ነው…»[3]
ይህ ንግግር የአሽዐሪያህ አቀንቃኙ ዐብዱ’ል-ቃሂር አል-በጝዳዲይ [አል-ኸጢብ አል-በጝዳዲይ (463 ዓ.ሂ) አለመሆኑን እያስተዋሉልኝ!] «አል-ፈርቁ በይነ’ል-ፊረቅ» በተሰኘው መፅሀፍ ገፅ 321 ላይ ያለ ምንም የሰነድ ልጓም ያሰፈረው ልቅ ወሬ ነው! ዐሊይ የሞቱት በ40ኛው አመተ ሂጅራ ሲሆን ዐብዱ’ል-ቃሂር አል-በጝዳዲይ የሞተው ደግሞ በ429 ዓመተ ሂጅራ ነው። ስለዚህ በመካከላቸው ከሞላ ጎደል የአራት ክፍለ ዘመናት ክፍተት አለ፤ ወሬው ደግሞ ይህ ሰፊ የምእተ አመታት ርቀት የሚያያዝበት የዘገባ ሰንሰለት የለውም!
«”ኢስናድ” (ሐዲሥ ወይም ሌላ ዘገባ ከአንድ ሰው ወደሌላ የሚተላለፍበት የቅብብሎሽ ሠንሠለት) የዲን አካል ነው፤ “ኢስናድ” ባይኖር ኖሮ ማለት የፈለገ ሁሉ ያሻውን ባለ ነበር! »
አዎን! የላይኛው ቅጥፈት እውነተኛ ምንጮች በተለያዩ የእምነት አጀንዳዎች ላይ ግልፅ ክህደትን በማራመድ እንዲሁም ውሸቶችን በማቀናበርና በመንዛት የሚታወቁት “ራፊዷዎች” ስለመሆናቸው አንዳንድ መፅሐፎቻቸው ይመሰክራሉ። [5]
ትክክለኛ ሐዲሦችን “ኣሓድ” (በበርካታ መንገዶች ያልተዘገቡ) በመሆናቸው ብቻ በእምነት ርእሶች ላይ ከመቀበል እየታቀቡ በአንፃሩ ትክክለኛ ሊሆኑ ይቅርና ለደካማነት እንኳ ባልበቁ ውዳቂ አፈ ታሪኮች ላይ እምነታቸውን ይመሰርታሉ! አልፎም ሸሪዓዊ እውነታዎችን ይፃረራሉ! አላህ እውነታውን ይግለጥላቸው!
በእምነት ጉዳይ ላይ ይህ አይነቱን ጥያቄ ማንሳት የተወገዘ ፈጠራ (ቢድዓህ) ነው! ምክንያቱም የህዝበ-ሙስሊሙ አርዓያ የሆኑት ቀደምት ትውልዶችና ታላላቅ መሪዎች ይህን መሰል ጥያቄ አንድም ቀን አንስተው አያውቁም!
ጥያቄውን ማንሳት ለእምነት የሚፈይድ ቢሆን እነርሱ በቀደሙን ነበር! ያኔ ያልነበረ የእምነት ድርሻ ስለማይተርፍልን በነርሱ ፋና ላይ ከመጓዝ ያለፈ አማራጭ የለንም።
«የቢድዓህ ባለቤቶች! እነዚያ ስለ አላህ ስሞችና ባህሪያት፣ ስለ ንግግሩ፣ እውቀቱና ችሎታው የሚናገሩና ሰሓቦችና ታቢዒዮች በዝምታ ያለፉትን በዝምታ የማያልፉ! » ብለው መለሱ።[6]
«የአላህ ከዐርሽ በላይ መሆን (“ኢስቲዋእ”) የማይታወቅ አይደለም (ግልፅ ነው) ። ‘እንዴት?’ (የሚለው ጥያቄ መልስ) በአዕምሮ የሚደረስበት አይደለም፤ በዚህ (በተጠቀሰው ባህሪ) ማመንም ግዴታ ነው፤ ስለዚህ መጠየቅም ፈጠራ “ቢድዓ” ነው! » ከዚያም (ጠያቂውን)፦ «የቢድዓህ አራማጅ ትመስለኛለህ! » ካሉት በኋላ ከመስጂዱ እንዲወጣ ትዕዛዝ አስተላለፉ![8]
ይህ በበርካታ ሰነዶች የተረጋገጠ ዘገባ ሲሆን የተለያዩ ሊቃውንት ትክክለኛ ስለመሆኑ መስክረዋል፤ አንድም ታዋቂ ዓሊም በዚህ እውነታ ላይ የሚያጠራጥር ቃል አልተናገረም!
«የአላህ ከዐርሽ በላይ መሆን (“ኢስቲዋእ”) የማይታወቅ አይደለም (ግልጽ ነው) ። ‘እንዴት?’ (የሚለው ጥያቄ መልስ) በአዕምሮ የሚደረስበት አይደለም፤ መልዕክቱ ከአላህ ዘንድ ነው፤ በመልዕክተኛው ላይ ያለው (ሀላፊነት) ማድረስ ነው፤ በእኛ ላይ ያለው (ግዴታ) መቀበል ነው።»[9]
«ትክክለኛው ፈለግ ወስጥ ንፅፅራዊ ልኬት የለም፤ ምሳሌም አይበጅለትም! በአእምሮና በግላዊ ዝንባሌ የሚደረስበትም አይደለም! መከተልና ግላዊ ዝንባሌን መተው ብቻ ነው።»[11]
«በተውሒድ ጉዳይ ላይ ንፅፅራዊ ልኬት ውድቅ ስለመሆኑ የየከተሞች ሊቃውንት እንዲሁም የፊቅህና የሐዲሥ እውቀት ባለቤት የሆኑት ሌሎች አህሉ’ስ-ሱን-ናዎች መካከል ምንም ውዝግብ የለም! »[12]
በመሰል ርዕሰ-ጉዳዮች ላይ የሚነሱ ውዝግቦችን ሊቋጭ የሚችለው ብቸኛው ፍርድ ከበላይ የሚመጣ አምላካዊ ብይን ነው! ሁሉም በራሱ አእምሯዊ ሚዛን የሚዳኝ ከሆነ ግን የሰዎች አእምሮ እንደ መልካቸው ዥንጉርጉር ነውና ስምምነት ላይ አይደረስም!
እኛ በቁርኣንና በሐዲሥ መረጃዎች የተረጋገጡ እውነታዎችን ያለ ምንም ቅሬታ እናፀድቃለን፤ በዝምታ የታለፉ ጉዳዮችን ደግሞ በዝምታ እናልፋለን! በእውቀት እንናገራለን፤ አሊያም ዝም! ይህ ነው የደጋጎቹ አበው መንገድ!
እናም አላህ ሰማያትንና ምድርን ፈጥሮ ሲያበቃ በዐርሹ ላይ ከፍ ማለቱን ነገረን እንጂ ዐርሹን ከመፈጠሩ በፊት የት እንደነበረ አላሳወቀንምና በመላ ምት አንዘላብድም!
« “አላህ የት ነው?” ተብዬ ብጠየቅ “በሰማይ!” እላለሁ፤ “ከሰማይ በፊት ዐርሹ የት ነበር?” ቢለኝ “በውሃ ላይ!” እላለሁ፤ “ከውሃ በፊት ዐርሹ የት ነበር?” ቢለኝ “አላውቅም!” እላለሁ።»
አቡ ዐብዲ’ላህ (አል-ቡኻሪይ – ከዘገባው ቀጥሎ) እንዲህ አሉ፦ «ይህም፦ {ከእውቀቱም እርሱ የሚሻውን እንጂ ምንም አያካልሉም (አል-በቀራህ 255)} በሚለው የአላህ ቃል (መሰረት) ነው፤ ማለትም፦ የገለፀውን እንጂ (አያውቁም)! »[13]
«…ጌታ ከራሱ ባህሪያት የገለፀውን ጠልቆ በመፈላፈልና በመፍጨርጨር ያስተባበለውማ ግራ የተጋባ ሆኖ ሰይጣኖች (አታልለው) በምድር ላይ መንገድ አስተውታል፤ በመሆኑም “እንዲህ ያለ ነገር ያለው ከሆነማ የግድ እንዲህ ያለ ነገርም ይኖረዋል…!” በማለት ጌታ ከራሱ ባህሪያት የገለፀውንና የሰየመውን ለማስተባበል በርሱ ቤት መረጃ ማቅረብ ያዘ! በድብቁ የተነሳ ከግልፁ ታወረ! ጌታ ስለ ራሱ ሳያወሳ በዝምታ ባለፋቸው (ዝርዝሮች) ምክንያትም ስለ ራሱ (በግልፅ) ያወሳውን ካደ! »[14]
እርሳቸውም፦ “‘ዐማእ’ ውስጥ ነበር፤ ከላዩም ባዶ፣ ከስሩም ባዶ! ከዚያም ዐርሹን በውሃ ላይ ፈጠረ።” አሉ።» በአንደኛው የ “አል-በይሀቂይ” ዘገባ ላይ ደግሞ «ከዚያም በዐርሹ ላይ ሆነ! » የሚል ጭማሪ አለ።[15]
“ዐማእ” ወይም “ዐማ” የሚለውን ቃል አንደኛው የሐዲሡ አስተላላፊ አል-ኢማም የዚድ ኢብኑ ሃሩን “ከርሱ ጋር ምንም ነገር የሌለበት” ሲሉ እንዳብራሩት አት-ቲርሚዚይ አያይዘው ጠቅሰዋል። ይህን ትርጓሜ የመረጡ እንዳሉ ሁሉ ከዚህ የተለየ ትርጉም የሰጡትም አሉ።[16]
« “አላህ በዐርሹ ላይ ነው!” ካላችሁ ዐርሽን ከመፍጠሩ በፊት የት ነበር?!» «ዐርሽም ሆነ ሌላ ቦታ ሳይፈጠር የነበረ ጌታ ነው፤ እርሱ የማይቀያየር በመሆኑ ዛሬም እንደያኔው ያለ ቦታ ነው ያለው! »
ምክንያቱም “የት” የሚለው ጥያቄ መልስ የሚያገኘው ለገለፃ የሚያግዝ መነሻ (reference) ሲኖር ነው! ለዚህም ነው “አላህ የት ነው?” ሲባል፦ “ከዐርሹ በላይ፣ ከፍጥረተ-ዓለሙ ውጭ፤… ወዘተ” የምንለው። በዚህ ገለፃ ላይ ዐርሽን ወይም አጠቃላይ ፍጥረተ አለሙን እንደ መነሻ በማጣቀስ የአላህ የበላይነትን አውስተናል። ሆኖም ዐርሽም ሆነ ሌላ ፍጡር ጭራሽ ባልነበረበት ሁኔታ አላህ የት እንደነበር በምን ቋንቋ መመለስ ይቻላል? ከምንስ በላይ ነበር ይባላል?
ልብ ይበሉ! የህልውናው የበላይነት (ዑሉው) ከማንነቱ የማይነጠል የዝንተ አለም መገለጫው ነው! ዐርሹን ከፈጠረ በኋላ በርሱ ላይ መሆኑ (ኢስቲዋእ) ደግሞ ይህንን የሚያጎላ አድራጎታዊ መገለጫ ነው።
ይህ በመሰረቱ የውዝግብ ርዕስ አይደለም፤ ሆኖም አላህ ከዐርሹ በላይ ከመሆኑ እውነታ ጋር በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ የሚጋጭ ባለመሆኑ በዚህ ሂደት መጠቀሱ ምንም አይፈይድም!
በዚህም መሰረት የላይኛው ሙግት ባለቤቶች የአላህን ከዐርሹ በላይ መሆን ብቻ ሳይሆን እርሱ በሚሻ ጊዜ የሚፈፅማቸውን አድራጎታዊ መገለጫዎች በሙሉ በ “መቀየር” እና በ “ክስተት” ስም ውድቅ ያደርጋሉ!
ለምሳሌ፦ በፈለገው ጊዜ መናገሩን “‘ክስተት’ ነው!” በማለት ያጣጥሉታል፤ በቁርኣኑ እንዳፀደቀው በእለተ-ቂያማህ ለፍርድ መምጣቱን “እንቅስቃሴ ነው…!” ሲሉ ያስተባብሉታል። ምክንያቱን ሲያብራሩ ደግሞ «መንቀሳቀስም ሆነ አለመንቀሳቀስ ሁለቱም ክስተት ናቸው! ክስተት ደግሞ መቀየር ነው! ፈጣሪ ደግሞ አይቀየርም! » ይላሉ።
በመሰረቱ እኛ በቁርኣንና በሐዲሥ የሌሉ አሻሚ ገለፃዎችን በአዎንታዊም ይሁን በአፍራሽ መልኩ አንጠቀምም! በቃ! በእምነታችን ላይ የቁርኣንና የሐዲሥ ገለፃን አንተላለፍም! እንደ “ክስተት” እና “መቀየር” ያሉ ቃላት እውነታን በሚጥስ መልኩ ለሚታለመው ውጤት እንዲውሉ የሚቆለመሙና ከቋንቋዊ ይዘታቸው የወጡ መልዕክቶች የሚታጨቁባቸው አሻሚ ገለፃዎች ናቸውና!
በዚህ ላይ ደግሞ መናገርም ይሁን መንቀሳቀስና አለመንቀሳቀስ “መቀየር” መሆናቸው የነሱ ፍልስፍናዊ አጠራር እንጂ ሌሎች ባለ አእምሮዎች የሚስማሙበት እንዳልሆነ ግልፅ ነው!
የአየሩ ሙቀት ከተለመደው በላይ ከፍ ወይም ዝቅ ሲል እንዲሁም ምግብ ሲሻግት ወይም ጠረኑ ሲለወጥ አሊያም የመጠጥ ቀለም ይዘቱን ሲለቅ እንደዚሁ “ተቀየረ” ይባላል። ወዘተ…
በአንፃሩ ደግሞ አንድ ሰው መናገር ሲጀምር ወይም ተናግሮ ዝም ሲል፣ ወይም ሲቆም አሊያም ሲቀመጥ፣ በጥቅሉ ሲንቀሳቀስና እስቅስቃሴውን ሲተው ከልማዱ እስካልወጣ ድረስ “ተቀየረ” አይባልም። በጥቅሉ አንድን ድርጊት ስለፈፀመ ብቻ ድርጊቱ እንደ “መቀየር” አይታሰብም፤ በዚህ ቃልም አይገለፅም![19]
በዚህ መሰረት “አላህ አይቀያየርም!” ሲባል የህልውናው የበላይነት መቼም የማይለወጥ፣ የባህሪያቱ ምጥቀት መቼም የማይከስም፣ ዘልአለማዊነቱ የማይቋረጥ፣ እንደፍጡራን የጉድለት ክስተቶችን የማያስተናግድ ፍፁም መሆኑን ለማሳየት ከሆነ ትክክለኛ መልዕክት ይሆናል።
እነዚያ ሙግተኞች ይህን የሚሉት ግን ይህን ጉልህ መልዕክት ወጥነው አይደለም! አዎን! “ፈጣሪ አይቀያየርም!” ሲሉ የሰማ የዋህ ለጌትነቱ ከማይገቡ ጉድለቶችና ጠንቆች እያላቁት ይመስለው ይሆናል! እውነታው ግን የ “መቀየር” ን የታወቀ መልዕክት በመቀየር አላህ ስለራሱ ያፀደቃቸውን እውነታዎች እየቀየሩ፣ አድራጊነቱንም እየገደቡ መሆናቸው ነው! አዎን! በአሻሚ ገለፃዎች ተከልለው በቁርኣን የተረጋገጡ መገለጫዎቹን ይንዳሉ!
ሙስሊሞች እንደ ንግግር፣ መፍጠር፣ ለፍርዱ መምጣት፣ ከዐርሹ ላይ መሆን ያሉ መሰል አድራጎታዊ የጌታ መገለጫዎችን እንደ መቀየር እንደማያስቡ ግልፅ ነው። የፍጡር አድራጎት እንኳ መቀየር ካልሆነ የአላህ አድራጎት ሁኔታ ጭራሽ በአእምሮ የማይደረስበትና ከፍጡራን ሁኔታ እጅግ የተለየና የላቀ መሆኑ እየታወቀ እንዴት በ “መቀየር” ይገለፃል?!
እንደሚታወቀው ፍጥረታት ከመፈጠራቸው በፊትና ከተፈጠሩ በኋላ ያለው ልዩነት በቀጥታ የሚመለከተው ፈጣሪን ሳይሆን ፍጡራንን ራሳቸውን ነው! የፍጡራን ህልውና ካለመኖር ወደ መኖር በመሸጋገሩ የአዲስነት ክስተትን አስተናግዷል። አላህ ግን ሁሌም ፈጣሪ፣ ሁሌም የሻውን አድራጊ ከመሆን አልተወገደም! ያኔ ብቻውን የነበረ መሆኑ፣ አሁን ደግሞ ፍጡራን በመኖራቸው ከነርሱ በላይ መሆኑ የማንነት ለውጥ ነውን?
ከላይ እንዳየነው የህልውናው የበላይነት (ዑሉው) ከማንነቱ የማይነጠል የዝንተ አለም መገለጫው ነው! ዐርሹን ከፈጠረ በኋላ በርሱ ላይ መሆኑ (ኢስቲዋእ) ደግሞ ይህንን የሚያጎላ አድራጎታዊ መገለጫ እንጂ መቀየር አይደለም!
ስለሆነም የአላህ ከዐርሹ በላይ መሆን ከመቀየር ጋር በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ የሚዛመድበት መንገድ የለምና በባዶ ማስፈራሪያ ፅኑ መለኮታዊ እውነታን መፃረር አይቻልም!
‎ሐ– አላህ የሻውን ሁሉ ማድረጉ የምሉእነቱ መገለጫ እንጂ ጉድለት ሊሆን አይችልም! እንዲያውም አድራጊ የሆኑ ነገሮች አድራጊ ባልሆኑት ላይ መሰረታዊ ብልጫ እንዳላቸው የማንም አእምሮ አይክድም! ስለሆነም ይህንን ፅኑ እውነታ በአሻሚ ቃላት መናድ አይቻልም!
“ቦታ” የሚለው ቃል ሁለት አይነት ግንዛቤን ሊያስጨብጥ የሚችል በመሆኑ የተፈለገበትን መልዕክት ሳናጣራ በደፈናው ማፅደቅ ወይም ማፋረስ ተገቢ አይሆንም። ስለዚህም፦
ዐርሽ የፍጥረት ክልል ማብቂያ የመጨረሻው ጣሪያ ነውና! አላህ ከዐርሹ በላይ መሆኑን መናገር ደግሞ ይህንን አያስገነዝብም! በተለያዩ ቁርኣናዊና ነብያዊ ማስረጃዎች ላይ “በሰማይ” መሆኑ መነገሩ ደግሞ ስርወቃሉ በዐረብኛ ቋንቋ ጥቅል ከፍታን የሚጠቁም በመሆኑ እንጂ አላህ እንደ መላእክት በሰማያት ውስጥ የተገደበ እንደሆነ የሚያስብ አንድም ሙስሊም የለም!
ለ- ከቦታዎች ወሰን ውጭና ከፍጥረታት ክልል በላይ ያለው በአንፃራዊ ይዘቱ እንደ “ቦታ” ከታሰበ ደግሞ ቃሉን ፈርተን ብቻ ስፍር ቁጥር በሌላቸው መረጃዎች የተረጋገጠውን የበላይነቱን አናስተባብልም።
በየትኛውም የአላህ፣ የመልዕክተኛውና የቀደምት ምርጥ ትውልዶች ንግግር ላይ ጭራሽ ባልተወሳው “አላሁ መውጁዱን ቢላ መካን!” (አላህ ያለ ቦታ ያለ ነው!) በሚለው የኑፋቄ መፈክር ተሸብረን እንዲህ ቁልጭ ያለ ሸሪዓዊና አእምሯዊ እውነታን አንጋፋም!
እንዲያውም ስለ አላህ ከሁሉም ፍጡር ይበልጥ አዋቂ የሆኑት መልዕክተኛ የባሪያዪቱን አማኝነት ለማረጋገጥ “አላህ የት ነው?” ማለታቸው ይህን እውነታ አጉልቶ ያሳያል![22]
በዚሁ አጋጣሚ “አላህ ያለ ቦታ ነው!” የሚለው መፈክር ከሙዕተዚላዎች የተወረሰ መሆኑን ለማረጋገጥ ከፈለጉ “መቃላቱ’ል-ኢስላሚይ-ዪን” የተሰኘውን የአቡ’ል-ሐሰን አል-አሽዐሪይ መፅሐፍ ጥራዝ 1 ገፅ 286 ይመልከቱ!
«ጀህሚዩ አላህ በሁሉ ቦታ እንዳለና በአንድ ቦታ ሳይኖር በሌላ እንደማይሆን ሲሞግት በአላህ ላይ እየዋሸ መሆኑን ለማወቅ “አላህ ምንም ነገር ሳይኖር የነበረ አይደለምን?” በለው! እርሱም “ነበረ!” ይላል። “ነገሮችን በፈጠረ ጊዜ በራሱ ውስጥ ፈጠራቸው ወይስ ከራሱ ውጭ?” በለው። ያኔ ወደ ሶስት መልሶች ያመራል፤ ከነርሱ አንዱን ከመምረጥ ውጭ አማራጭ የለውም፦
3ኛ– “ከራሱ ውጭ ፈጥሯቸው ሲያበቃ በውስጣቸው አልገባም!” ካለ ደግሞ ከመጀመሪያው ንግግሩ መሉ በሙሉ ተመልሷል! ይኸኛውም የአህሉ’ስ-ሱና አቋም ነው! »[23]
ልብ ይበሉ! “አላህ አሁን ያለው ያኔ እንደነበረው ነው!” በሚለው ብንስማማ በላይኛው የኢማሙ ማብራሪያ መሰረት ከፍጥረተ አለሙ የቦታ ገደብ ውጭ መሆኑን አረጋገጥን ማለት ነው፤ አላህ ፍጡራኑን ያስገኘው ከራሱ ውጭ እንደሆነ ግልፅ ነውና! ከውጭ ከሆነ ደግሞ ከበላያቸው እንጂ ከበታች አይሆንም! እነዚያ ሙግተኞች ግን ከፍጥረተ አለሙ ውጭ መሆኑን ራሱ አይቀበሉም! የኢማሙ ጥያቄ እጅግ ቀላል ስሌት ሆኖ ሳለ የዘንድሮ ጀህሚያዎች የመረጡት የሽሽት መልስ ግን እንደ ሚስጥረ ስላሴ የተቋጠረ ነው! «በፍጥረተ አለሙ ውስጥ አይደለም፤ ከዚያ ውጭም አይደለም! ከላይም አይደለም፤ ከታችም አይደለም! » ይሉናል።
«ከአእምሯዊ ምልከታም ከነጋሪት ማስረጃዎችም (ቁርኣንና ሐዲሥ) ይበልጥ ያፈነገጠው ደግሞ “በፍጥረተ-ዓለሙ ውስጥም አይደለም፤ ውጭም አይደለም!” በማለት (ሁለቱንም) እኩል የሚያፈርሰው ተናጋሪ ንግግር ነው! ምክንያቱም “(አላህን) ጭራሽ የማይገኝ በሆነ ኢምንትነት መገለጫ ግለፀው!” ቢባል ከዚህ የበለጠ ንግግር ሊናገር አይችልምና! »[24]
አዎን! ይህ አፍራሽ ሀተታ «አላህ የለም! » ከሚለው መልዕክት የሚለይበትን ይዘት የሚያብራሩበት አንደበት የላቸውም! እንዲሁ ብቻ «አላሁ መውጁዱን ቢላ ከይፍ! » ማለትም፦ «አላህ ያለ ሁኔታ የሚገኝ ነው! » ወደሚል መፈክር ይጣደፋሉ! ያ የማይፈታ ትንግርታቸው የሚያሳድረውን አሉታዊ እንድምታ ለማለዘብ የመረጡት መሸሻ ይህ ነው። ይህን ንግግር አስመልክቶ ሶስት ነጥቦችን ለማንሳት እወዳለሁ፦
ለዚህም ነው ከጥንት ጀምሮ የኢስላም ሊቃውንት ስለ አላህና መገለጫዎቹ ሁኔታ “እንዴት” (ከይፍ) እያሉ መጠየቅን ያወገዙት ስለ ጉዳዩ ስላልተነገረንና አእምሯችንም ስለማይደርስበት እንጂ “አላህ ያለ ሁኔታ ያለ ነው!” በሚል መነሻ አይደለም!
ለምሳሌ አል-ኢማም ዐብዱ’ል-ዐዚዝ አል-ማጀሹን (164 ዓ.ሂ) የአላህን ባህሪያት ስለሚያስተባብሉት ጀህሚያዎች በሰጡት ምላሽ ላይ የተናገሩትን እንደምሳሌ እንይ፦
« “እንዴት ሆነ?” የሚባለው እኮ አንድ ጊዜ ያልነበረ ሆኖ ከዚያ ስለሆነ ነገር ነው! ጭራሽ የማይለወጠው፣ የማይወገደው፣ ሁሌም የነበረውና አምሳያ የሌለው ግን እርሱ እንዴት እንዳለ ከርሱ በቀር የሚያውቅ የለም! »[25]
2ኛ– በቁርኣንና በሐዲሥ የተረጋገጡ የጌታ ባህሪያትን በጥቅሉ ማፅደቅ ሁኔታቸውን ከመግለፅ አይመደብም፤ ያ ሌላ ይሄ ሌላ! ያስተውሉ! ስለባህሪያቱ ዝርዝር ይዘትና ሁኔታ መናገርን ያወገዙት የአበው ሊቃውንት ራሳቸው እነዚያን ባህሪያት ያፀድቁ እንደነበር፤ ብሎም የማያፀድቁትን ሁሉ አጥብቀው ይኮንኑ እንደነበር የጥንቶቹ መዛግብት በሙሉ ይመሰክራሉ!
“ስለሁኔታው ጭራሽ የማይወሳ ሆኖ እያለ ‘ኢስቲዋእ’ (በዐርሹ ላይ መሆኑ) የፀና ይሆናል! ስለሁኔታው አለመወሳቱ የ ‘ኢስቲዋእ’ መሻርን አያስከትልም! ይህ የግድ ቢሆን ኖሮ ዝንተ አለሙን (ፍጡራን ገና ሳይኖሩ በፊት) ስለ ነበረበት ሁኔታ ማውሳትን ያስከትል ነበር! ምክንያቱም ማንኛውም ነገር ሁኔታ ሳይኖረው ያለ ቦታም ሊኖር አይችልምና! መቼም በሰውነታችን ሩሕ (ነፍስ) እንዳለን ተገንዝበናል፤ በህዋሳችንም ደርሰንበታል! ስለ ሁኔታዋ ግን አናውቅም! ስለ ሩሓችን ሁኔታ አለማወቃችን ግን ሩሕ እንደሌለን አያመለክትም! ልክ እንዲሁ (አላህ) በዐርሹ ላይ የሆነበትን ሁኔታ አለማወቃችን በዐርሹ ላይ አለመሆኑን አያመለክትም!” »[26]
‎ሀ- አላህ ከዐርሹ በላይ የሆነው ቦታ ስለሚያስፈልገው እንደሆነ የሞገተ አንድም ሙስሊም ሳይኖር ይህንን ክርክር ማንሳት ከንቱ ነው፤ ከርዕሱ የወጣም ዛዛታ ነው!
አላህ ከማንኛውም ፍጡር ምንም አይነት እርዳታ የማይፈልግ ተብቃቂ ጌታ ነው! ዐርሽን፣ ሰማያትንና ምድርን እንዲሁም መላ ፍጡራንን በወሰን-የለሽ ችሎታው የሚቆጣጠረውና የሚያስተናብረው ማን ሆነና?! ያለ እርሱ እርዳታ የትኛውም ፍጡር ሊኖርም ሆነ ሊቆም መች ይችልና?! ሃያሉ አምላካችን ልቅናና ጥራት የተገባው ነው!
ግን ይህ የሚያሳየው ጀህሚያዎችና ተከታዮቻቸው በቁርኣንና በሱን-ናህ የተረጋገጡትን የጌታ ባህሪያት መልዕክት እንዲቆለምሙ ያደረጋቸው ቀድሞውኑ የመረጃዎቹን መልዕክት የተረዱት የፍጡራን ባህሪያትን በሚረዱበት ይዘት መሆኑን ነው!
ለምሳሌ፦ አላህ በዐርሹ ላይ መሆኑን የሚያረጋግጡ ማስረጃዎችን ሲሰሙ የሚገነዘቡት መልዕክት አንድ ፍጡር በሌላ ነገር ላይ መሆኑን በሚገነዘቡበት ይዘት ስለሆነ “አላህ ከዐርሽ በላይ ከሆነ ለርሱ ዐርሽ ያስፈልገዋል ማለት ነው! ዐርሽ ይሸከመዋል ማለት ነው! …ወዘተ” በሚል ፈሊጥ የበላይነት መገለጫውን ወደማፋረስ አቀኑ! አዎን! እነርሱ ናቸው አመሳሳዮቹ! ቀድሞውኑ ይህን የፍጡር መገለጫ ከማስረጃዎቹ የሚረዳው ህሊናው በማመሳሰል አባዜ የተበከለ ብቻ ነውና!
ይህንና ሌሎች ትክክለኛ መገለጫዎቹን ያለ ምንም አጉል ፈሊጥ ለጌታ ማንነት በሚገባው መልኩ የሚያፀድቁት ሌሎች ሙስሊሞች ግን አላህ ከእንደዚህ አይነት ጉድለት የጠራ መሆኑን አስቀድመው ስለሚያምኑ መረጃዎቹን ማጣመም አላስፈለጋቸውም!
አላህ ማንኛውንም ነገር በአንድ ቃል በቅፅበት ማከናወን የሚችል ሃያል ጌታ ከመሆኑ ጋር በጥበቡ ሰማያትንና ምድርን በስድስት ቀናት ፈጥሯል። ታዲያ እርሱ ምንም የሚሳነው ባለመሆኑ ብቻ የስድስት ቀናቱን እውነታ እናስተባብላለን?!
እንዲሁም አላህ የማንም እገዛ ሳያስፈልገው ሁሉን ማከናወን የሚችል ከመሆኑ ጋር የተለያዩ የፍጥረተ አለም ክንውኖችን በርሱ ፈቃድ የሚያስተናብሩ መላእክትን ፈጥሯል። ታዲያ እርሱ እገዛ የሚያስፈልገው ባለመሆኑ የመላኢካን ህልውና እንክዳለን?!
3- «…የማይቀያየር ጌታ ስለሆነ…» የሚለው ደግሞ የማሸማቀቂያ ስልት እንደሆነና ከዐርሹ በላይ መሆኑ በየትኛውም ቋንቋ “መቀየር” ተብሎ እንደማይጠራ፣ ያንንም የሚያስገነዝብ እንዳልሆነ ተብራርቷል።
4- «አሁንም እንደያኔው ያለ ቦታ ነው…» የሚለው አሻሚ ቃል ደግሞ “ቦታ” የፍጡራን ክልል ውስጥ ያለ ግኝ ስፍራ ከታሰበበት ያስማማናል፤ ከቦታዎች ክልል ውጭ ያለው በአንፃራዊ ገለፃ “ቦታ” ከተሰኘ ደግሞ ቃሉን ፈርተን የበላይነቱን አናስተባብልም!
በመጨረሻም “አላህ ቦታ አያስፈልገውም!” የሚለው ነጥብ ውዝግብ የሌለበት መሆኑንና በዐርሹ ላይ መሆኑ መገለፁም ይህንን መሰል ጉድለት የሚያስገነዝብ እንዳልሆነ በምሳሌዎች ቃኝተናል!
[15] አሕመድ (ቁጥር 16188) ፣ አት-ቲርሚዚይ (ቁጥር 3109) ፣ ኢብኑ ማጀህ (ቁጥር 182) ፣ አል-በይሀቂይ – “አል-አስማኡ ወስ-ሲፋት” ቁጥር 801 እና 864 እና ሌሎችም ዘግበውታል።
መ: የእኛ ፋብሪካ የሚገኘው በቻይና ጂያንግሱ ግዛት ቻንግዙ ፣ ዢንቤይ አውራጃ ቁጥር ሺን 25 ሸንግሊ መንገድ ውስጥ ነው ፡፡ ከሻንጋይ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ወደ ፋብሪካችን በባቡር ወይም በመኪና ከ 1.5 ሰዓት ባልበለጠ ጊዜ ይወስዳል ፡፡
የ ISO 9001: 2008 የጥራት ስርዓት ማረጋገጫ እና የ EN 15085CL1 ዓለም አቀፍ ብየዳ ስርዓት አልፈን እኛ እንደ ከፍተኛ የቴክኖሎጂ ድርጅት ታዝዘናል ፡፡
ሀ ： ዳኪያን ትልቅ ሞቅ ያለ ቤተሰብ ነው ፡፡ በጣም ጥሩ ቡድን እና ሙያዊ ቁጥጥር ብዙ እና ተጨማሪ ደንበኞች እኛን እንዲመርጡ ያድርጉ ፡፡ እና የእኛ የላቁ መሳሪያዎች ሁሉንም የምርት ሂደት ይሸፍናሉ ማለት ይቻላል ፡፡
አንድ ጊዜ ብዙ ሰዎች ምግብ ለመቀበል ቆመው ይጠብቁ ነበር፡፡ ሰልፉ ሁለት እና ሦስት መቶ ሰዎችን ሳያካትት አልቀረም፡፡ ምግብ አዳይዋ በትልቅ ጎላ ሚታደለውን ነገር ለሁለት ወጣቶች አሸክመው መጡ፡፡ ሰልፈኛው ሁሉም ተቁነጠነጠ፡፡
ምግብ አዳይዋ ጎላውን ከፈቱና ጭልፋቸውን ወደ ውስጥ ላኩት፡፡ የመጀመርያው ተሰላፊ ምራቁን ዋጠ፡፡ በትልቁ ጭልፋ አንድ ትልቅ የተቀቀለ ድንች አወጡ፡፡ የመጀመርያው ተሰላፊ የእጁን መዳፎች አፍተለተለ፡፡ ሴትዮዋ ጭልፋውን ገፋ አደረጉለት፡፡ በሁለት እጆቹ መዳፎች ያንን ዱባ የሚያህል ትኩስ የሚያልበው ድንች ተቀበለ፡፡
ጮኸ ሰልፈኛው፡፡ አቃጠለው፡፡ እፉፉፉፉ እያለ ወደ ኋላው ዞረና ለቀጣዩ ሰው ሰጠው፡፡ ከዚያም እፎይ አለ፡፡ ሁለተኛውም ሰው እንደተቀበለ መዳፎቹን ትኩሳቱ ላጠው፡፡ ፊቱ በርበሬ መሰለና ዘወር ብሎ ለሦስተኛው ሰልፈኛ አቀበለው፡፡ መጀመርያ ተደስቶ የነበረው ሦስተኛው ሰልፈኛ የድንቹን እሳት ሲቀምስ ጊዜ ዓይኑ እንባ አቀረረና እርሱም በተራው ለአራተኛው አስተላልፎ እፎይ አለ፡፡
እንዲህ ሰልፈኛው ሁሉ እየተቀባበለ፤ ድንቹን ለማብረድ አንዱም ሰው ሳይጥር፤ ሁሉም ለሌላው እያቀበለ ድንቹ ሄደ፡፡ ሄዶ ሄዶም ከመጀመርያው ሰልፈኛ እንደገና ደረሰ፡፡
የድንቹን ትኩሳት ለማብረድ የመጀመርያው ሰልፈኛ ጥረት አድርጎ ቢሆን ኖሮ ቢያንስ በመጠኑ ችግሩን ይቀንሰው ነበር፡፡ ነገር ግን እንዳለ ምንም ነገር ሳያደርግ ነው ለቀጣዩ ሰው ያስተላለፈው፡፡ የርሱ ዓላማ ችግሩን ከእርሱ ማሸሽ እንጂ ለችግሩ መፈታት አስተዋጽዖ ማድረግ አልነበረም፡፡ ቃጠሎውን ከመቀነስ ወይንም ከማጥፋት ይልቅ የሚቃጠልለት ሌላ ሰው ፍለጋ ነበር ወደ ኋላ የዞረው፡፡
ሁሉም ሰልፈኞች በተመሳሳይ ሁኔታ ሌላ በእነርሱ ምትክ የሚቃጠልና ችግሩን ከእነርሱ ላይ የሚወስድላቸው ሰው ነበር የሚፈልጉት፡፡ ማንም ችግሩን መፍታት አለብን፤ እንችላለንም ብሎ ድንቹን ወደ ውኃ ወስጥ ለመክተት፤ በልበሱ ይዞ ለማብረድ ወይን ሌላ አንዳች መፍትሔ ለመስጠት አልጣረም፡፡
እስኪ የተሳተፋችሁባቸውን ስብሰባዎች አስታውሱ፡፡ በዚያ ስብሰባ መጨረሻ አንዳች ነገር የሚከውን ኮሚቴ ይቋቋም ይባላል፡፡ ያን ጊዜ ተሰብሳቢው ሁሉ እጁን ያወጣል፡፡ እጁ የሚያወጣው እኔ እሠራለሁ ለማለት አይደለም፡፡ አንድ ሌላ ድንቹን የሚወስድ ሰው ለመምረጥ ነው፡፡ አንዳንዴ እንዲያውም ያንን ሰው የምንጠቁመው ይሠራዋል ይችለዋል ብለን ሳይሆን ድንቹን ከኛ ወደ ሌላ ለማስተላለፍ ስንል ብቻ ነው፡፡
ይህ መሆኑን የምናውቀው ደግሞ የመረጥናቸው ሰዎች ተራራ ይውጡ ገደል ይውረዱ የሚጠይቃቸው ቀርቶ የሚያስባቸው ባለመኖሩ ነው፡፡ ኮሚቴው መቋቋሙን እንኳን የሚያስታውስ አይገኝም፡፡ የሰጠናቸው ኃላፊነት እንዲሳካ ምንም አስተዋጽዖ አናደርግም፡፡ በመጨረሻው ቀን ግን ለወቀሳ እንሰባሰባለን፡፡
አንዳንድ ጊዜ እንዲያውም ገንዘብ ከእኛው እንዲያሰባስቡ እኛው ሰዎችን እንመርጥና እየተመረጡት ሰዎች ገንዘቡን ለመሰብሰብ ሲመጡ ግን እኛው ለመስጠት እናስቸግራለን፡፡ የማንሰጣቸው ከሆነ ለምን ሰብስቡ ብለን መረጥናቸው? ያን ጊዜ የመረጥናቸው ገንዘቡን እንዲሰበስቡ ሳይሆን ትኩሱን ድንች ከኛ ወደነ እርሱ ለማዞር ነበር ማለት ነው፡፡
በየቢሮው ውሳኔ ለመወሰን የተቸገርነውኮ በትኩስ ድንች አስተሳሰብ ምክንያት ነው፡፡ ወሳኝ ተደርገው በየቢሮው የሚቀመጡ አካላት ትልቁ ጥያቄያቸው ችግሩ እንዴት ይፈታል? አይደለም፡፡ አንድ ነገር ቢሆን ማን ይጠየቃል? የሚለው ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ ዋናው መፍትሔ ደብዳቤውን እየመሩ ማሻገር ብቻ ነው፡፡ እንደ ትኩሱ ድንች፡፡
አንዳንድ በስብሰባ የሚወሰኑ ነገሮችን ስታዩኮ አሁን ለዚህ ኃላፊው አንሶ ነው ይህ ሁሉ ሰው የሚሰበሰበው? ትላላችሁ፡፡ ዋናው ምክንያት የትኩሱ ድንች ጥያቄ ነው፡፡ ትኩሱን ድንች ብቻውን ከሚይዘው የመሥሪያ ቤቱ ኃላፊዎች ሁሉ በመቃጠሉ እንዲተባበሩት ለማድረግ፡፡ እነ እገሌም አሉበት፤ እነ እገሌም ነበሩበት ለማለት፡፡