Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በሕገ-መንግሥቱ በአንቀጽ 50(4) ከተገለጸው አንጻር ቋሚነት አላቸው ማለት ቢቻልም በተግባር እንደታየው ግን፣ ከ1994 ዓ.ም. በፊት ይህ ዓይነት ሥልጣን የሌላቸው ሲሆን፣ በኋላ ደግሞ መለወጡ ብሎም በአንዳንድ ክልሎች ሥልጣናቸው በሕገ-መንግሥት ሳይሆን በአዋጅ መገለጹ ወይንም በግልጽ አለመቀመጡ አጠራጣሪ አስመስሎታል፡፡
በተጨማሪም እንዴት ወረዳዎች እንደሚመሠረቱና እንደሚታጠፉ፣ ድንበራቸው እንደሚካለልና እንደሚደካ አለመገለጹ፤ መሥፈርቶቹን አንዳንድ ክልሎች በአዋጅ (ለምሳሌ ደቡብና ኦሮሚያ) ሌሎቹ ደግሞ ለአስፈጻሚው አካል መተው (ለምሳሌ ቤኒሻንጉል ጉሙዝና አማራ) ጉራማይሌ አድርገውታል፡፡ በመሆኑም ለልዩ ዞኖችም ይሁን ወረዳዎች የተሻለ ዋስትና መስጠት ያስፈልጋል፡፡ የዚህ ዋስትና አለመኖር ነው ኮንሶን በአንድ ወቅት ልዩ ወረዳ፣ በሌላ ጊዜ መደበኛ ወረዳ በመሆን ምንአልባትም ለተለያዩ ተቃውሞዎች መነሻ የሆነው፡፡
በሽግግሩ ዘመን ሥራ ላይ በነበረው አዋጅ ቁጥር 7/1984 መሠረት ወረዳን ጨምሮ ወደ ላይ ያሉ መስተዳድሮችን ማቋቋም የማይችሉት በግልጽ ተዘርዝረው ነበር፡፡ በሕገ-መንግሥቱ ይህ ገደብ ተነስቷል፡፡ በተጨማሪም ክልል መመሥረት እንደመገንጠል ሁሉ ገደብ የለውም፡፡ ለነገሩ ክልል መመሥረትም ጉዳዩ ከክልል መሆኑ ነው እንጂ ያው መገንጠል ነው፡፡ ገደብ አለመኖሩን ለማመልከት “በማናቸውም ጊዜ” የሚል ቃል ተጠቅሟል፡፡
በሕገ-መንግሥቱ እንዲህ ዓይነቱ “መድልኦ” ተወግዷል ብንልም እንኳን በጋምቤላ አኙዋ፣ ኑዌርና መዠንግር ልዩ ዞን ሊያቋቁሙ እንደሚችሉ ሲገለጽ ኡፖና ኮሞ አይችሉም በማለት የክልሉ ሕገ-መንግሥት ገልጿል፡፡ በዚህም ከብሔረሰቦች መርጦ ለዞንና ለወረዳ አለ ማለት ነው፡፡ ቁጥራቸው አናሳ (በ1999ኙ ዓ.ም. በተደረገው ቆጠራ በክልሉ ውስጥ የሚኖሩት ማኦ 64፣ ኡፖ ደግሞ 990) መሆናቸው አንድ ነገር ሆኖ በሕገ-መንግሥት መከልከል ደግሞ ሌላ ነገር ነው፡፡
የአሁኑ ደቡብ ክልል ከመመሥረቱ በፊት አራት ክልሎች ነበሩ፡፡ አንድ ክልል ከሆኑ በኋላ ዞኖችና ወረዳዎች በተለያዩ ጊዜያት እንደገና ተዋቅረዋል፡፡ ለምሳሌ ሰሜን ኦሞ (ወላይታ፣ ጋሞ-ጎፋ፣ዳውሮ) ወደ ሦስት ብሔረሰብ ዞኖች ተከፋፈለ (ወላይታ፣ ጋሞ-ጎፋ እና ዳውሮ ) ተብለው፡፡ እንዲሁም ሁለት ልዩ ወረዳዎች ተጨመሩ ባስኬቶና ኮንታ፡፡ ሌላ ካፋ-ሸካ የሚል እንደ አንድ ልዩ ዞን ቢቋቋሙም ውሎ አድሮ ካፋ እና ሸካ ልዮ ዞኖች ተብለው ራሳቸውን ቻሉ፡፡ ቤንችና ማጂ ይባሉ የነበሩት ሁለት ዞኖች፣ ኋላ ላይ ቤንች-ማጂ ተብለው አንድ ዞን ሆኑ፡፡ ስልጤ ዞንም ከጉራጌ ተነጥሎ ራሱን ቻለ፡፡ ቀደም ሲል ስምንት ልዩ ወረዳዎች የነበሩ ሲሆን አሁን አራቱ (ኮንሶ፣ደራሼ፣ ቡርጂ እና አማሮ) በአንድነት ሰገን ዞንን መሥርተዋል፡፡
ቋንቋ፣ማንነት፣ የአሰፋፈር ሁኔታና ፍቃደኝነት ላይ መሠረት በማድረግ የሚቋቋሙ አካባቢያዊ መስተዳድሮች (local territorial autonomy) ጉዳትም እንዳላቸው የሚገልጹ አሉ፡፡ ከእነዚህም ጉዳቶች መካከል ክፍፍልን ያባብሳል፣ ክልሎች በአብዝኃኛው ወጥ የሆነ አንድ ብሔር ስለማይኖርባቸው አሁንም ቢሆን በኢትዮጵያ የአናሳና የብዙኃንን ግንኙነት ማስቆም አያስችልም፤ በተጨማሪም አሁን ባለው ሁኔታ ዞኖችና ወረዳዎች ሲዋቀሩም ይሁን ሲዋሃዱ ወጥ የሆነ የታወቀ ሕገ-መንግሥታዊ መርሕ የለውም፤ እንደገዥው ፓርቲ የፖለቲካ ግምገማና ድምዳሜ የሚወሰን ነው፤ ዘፈቀዳዊም ነው የሚሉ ክሶች ይቀርባሉ፡፡
ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ማንነታቸው ከታወቀ እንደቡድን ማንኛውንም አስተዳደራዊ እርከን የመመሥረት መብት አላቸው ብለናል፡፡ ከደቡብ ውጭ ያሉት ክልሎች፣ በውስጣቸው የሚገኙት ነባር ብሔረሰቦች ቁጥራቸው ዝቅተኛ ስለሆነ፣ ወይ መሥርተዋል፤ አሊያም ትተዋቸዋል፡፡ መመሥረት ቢፈልጉ ደግሞ እንዴት ጥያቄያቸውን እንደሚያቀርቡ፣ ለማን እንደሚያቀርቡ፣ ምን ምን ሁኔታዎችን ማሟልት እንዳለባቸው ወዘተ የሚያሳይ ሕግ የላቸውም፡፡ ደቡብ ግን አለው፡፡
የደቡብ ክልል የብሔረሰቦች ምክር ቤት ስላለው፣ የዞንም ይሁን የወረዳ አመሠራረት ጥያቄ እንዴት መስተናገድ እንዳለበት፣ ይህንን ምክር ቤት ለማጠናከርና ሥልጣንና ተግባሩን ለመወሰን በወጣው አዋጅ ላይ ተገልጿል፡፡ ሥነ-ሥርዓቱ ከክልል ምስረታ ጋር ተመሳሳይ ነው፡፡ ልዩነቱ ጥያቄውን ያቀረበው በአስተዳደራዊ መዋቅር ተደግፎ ከሆነ (ለምሳሌ ልዩ ወረዳ የነበረው ልዩ ዞን መሆን ቢፈልግና ጥያቄው የቀረበው የወረዳው መስተዳደር ቢሆን) የመስተዳድሩ ምክር ቤት በሁለት ሦስተኛ ድምፅ ከደገፈው ወይንም ጥያቄውን ያቀረበው፤ ሕዝቡ ከሆነ (5% የሚሆነው ስምና ፊርማ አስፍሮ) ሕዝቡ በአብላጫ ድምፅ ሲደግፈው እና የክልሉ የብሔረሰቦች ምክር ቤት ሲወስን ተፈጻሚ ይሆናል፡፡
በዚህ ሕግ መሠረት ሕዝቡ በአብላጫ ድምፅ ወስኖ እንኳን ምክር ቤቱ ተጨማሪ ማስረጃ የማሰባሰብ ሥልጣን ስላለው አሰባስቦ ከመረመረ በኋላ ነው ውሳኔውን የሚያሳውቀው፡፡ ውሳኔውን ያሳውቃል ማለት ሕዝቡ በአብላጫ ድምፅ የወሰነውንም ሊሽረው ይችላል ማለት ነው፡፡ ይህ ዓይነቱ አሠራር ወለፈንድ ይመስላል፡፡ ድምፅ ሳይሰጡ ቢሆን እንኳን ይሻላል፤ ድምፅ ሰጥተው ከጨረሱ በኋላ የሌሎች ብሔረሰቦች ተወካዮች የሕዝብን ውሳኔ ካላከበሩ የት ላይ ነው ታዲያ የራስን ዕድል በራስ መወሰኑ? ይሔው ሕግ ይሔንኑ ጉዳይ በሚደነግግበት ክፍሉ ስለየራስን ዕድል በራስ መወሰን ነው የሚያወራው፡፡ በራሳቸው የወሰኑት ከተሻረ የትኛው ዕድላቸው ላይ ወሰኑ?
ሌላው ይህ ሕግ በዝርዝር ባያብራራውም በውሳኔው መሠረት ለብቻቸው ተለይተው ራሳቸውን ማስተዳደር የሚጀምሩት ብሔረሰቦች ቀድሞ ከነበሩበት ዞን ወይንም ወረዳ ፍትሐዊ የሆነ የሀብት ክፍፍል ሊያደርጉ እንደሚችሉ አስቀምጧል፡፡ ክልል ሲመሠርቱ ያልተቀመጠውን፣ በደቡብ ክልል ውስጥ ዞንና ወረዳ (ልዩም ይሁን አይሁን) ሲመሠርቱ የንብረት ክፍፍል እንዲደረግ ያስቀምጥና ስለተግባራዊነቱም የብሔረሰቦች ምክር ቤት እንደሚከታተል ገልጿል፡፡ ፌደሬሽን ምክር ቤት አዋጅ ወይንም የፌደራሉ ሕገ-መንግሥት ስለ ክልል ምሥረታ ያላስቀመጠውን በሥሩ ለሚገኙ መስተዳድሮች ማስቀመጡ ለፌደራሉም መንግሥት ትምህርት ነው፡፡
ከላይ በጥቅሉ ባስቀመጥነው መሠረት የኮንሶን ጉዳይ እንመልከተው፡፡ የኮንሶ ሕዝብ ከጠቅላላው አምስት ፐርሰንት ድጋፍ ካገኘ በክልሉ የብሔረሰቦች ምክር ቤት አማካይነት ሕዝበ-ውሳኔ ይካሄዳል፡፡ የልዩ ዞንነቱን ጥያቄ አብዝኃኛው ድምጽ ሰጪ ከደገፈው ውጤቱ ለክልሉ ብሔረሰቦች ምክር ቤት ቀርቦ ከጸደቀ በኋላ የዞን ምሥረታው ተግባራዊ ይሆናል፡፡ ምክር ቤቱ፣ ስለ ድምጽ አሰጣጡ እና በአጠቃላይ ስለ ነበረው ሁኔታ እና ሂደት ካጣራ በኋላ ሊያጸድቅም ሊሽረውም ይችላል፡፡
ጥያቄው አዲስ ክልል የመመሥረት ቢሆን ኖሮ ግን፣ ጥያቄውን ያቀረበው ብሔረሰብ ምክር ቤት፣ለምሳሌ ሲዳማ ቢሆን የሲዳማ ምክር ቤት፣ በሁለት ሦስተኛ ድምጽ ድጋፍ ካገኘ ይሄንኑ ውሳኔ በጽሑፍ ለክልል ምክር ቤት ያቀርባል፡፡ ጥያቄው የቀረበለት የክልል ምክር ቤት ሕዝበ-ውሳኔ ከማዘጋጀት የዘለለ በሕግ የተቀመጠ የመከልከል ወይንም ሌላ ሥልጣን የለውም፡፡ ጥያቄውን ለማብረድ ፖለቲካዊ ሥራ ሊሰራ ይችል ይሆናል፡፡ ጥያቄው በደረሰው በአንድ ዓመት ጊዜ ውስጥ ድምፀ-ውሳኔ ማዘጋጀት አለበት፡፡
የኮንሶን በተመለከተ፣ የደቡብ ክልል የብሔረሰቦች ምክር ቤት አንድም ሙሉ በሙሉ ጥያቄውን ካልተቀበለ አሊያም ተቀብሎ ሕዝበ-ውሳኔ ካላዘጋጀ ወይንም ደግሞ የሕዝበ-ውሳኔውን ውጤት ከሻረው ጉዳዩን በይግባኝ ወደ ፌደሬሽን ምክር ቤት ማምጣት ይቻላል፡፡ምክር ቤቱ ጥያቄውን በአወንታ ተቀብሎ ሕዝበ-ውሳኔ ሊያዘጋጅ መሆኑን የሚያሳዩ መረጃዎች መኖራቸውን ስለማይታወቅ ወደ ፌደሬሽን ምክር ቤት ሊመጣ ይችላል ማለት ነው፡፡
የክልሉ የብሔረሰቦች ምክር ቤት አወቃቀሩ ልክ እንደ ፌደሬሽን ምክር ቤት በክልሉ ውስጥ የሚገኙ ከእያንዳንዱ ብሔር አንድ አባል ያለበት፣ ነገር ግን ከአንድ ሚሊዮን በላይ ቁጥር ካለው ለእያንዳንዱ አንድ ሚሊዮን ሌላ ተጨማሪ አንድ አባል ለምክር ቤቱ ይጨመርለታል፡፡
አባላቱ የሚመረጡት የብሔረሰቡ ዞኖች ወይንም ወረዳዎች ምክር ቤት መካከል ሆኖ መሥተዳድር ከሌላቸው ግን በቀጥታ ከብሔረሰቡ ተመርጠው ይወከሉበታል፡፡ የፌደሬሽን ምክር ቤት ደግሞ ለክልል ምክር ቤት ከተመረጡ ተወካዮች ውስጥ በክልሉ አሸናፊ የሆነው የፖለቲካ ፓርቲ የፈለገውን ሰው ከምክር ቤቱ አባላት መርጦ ይልካል፡፡ ስለሆነም፣ የደቡብ ክልል ብሔረሰቦች ምክር ቤት የሚኖረው የአባላት ብዛት እና ክልሉ በፌደሬሽን ምክር ቤት የሚኖረው ውክልና እኩል ነው፡፡
የኮንሶ ብሔረሰብ፣ ቢያንስ 65 አባላት በሚኖሩት የብሔረሰቦች ምክር ቤት አንድ ወኪል ይኖረዋል፡፡ በፌደሬሽን ምክር ቤትም እንዲሁ፡፡ ከሕገ መንግሥታዊነት እና ሕጋዊነት ይልቅ፣ ከሕገ መንግሥቱ ጋር አብሮ በማይሄደው ፓርቲያዊ የሆነው ዴሞክራሴያዊ ማእከላዊነት ላይ በመመርኮዝ ውሳኔዎች እንደሚሰጡ ስለሚታወቅ፣የብሔረሰቦቹ ምክር ቤት አባላትም ለተመረጡበት ፓርቲ መታመን ስለሚጠበቅባቸው በክልል እና በፌደሬሽን ምክር ቤቶች መካከል የተለያዩ ውሳኔዎችን መጠበቅ አይቻልም፡፡
የፓርቲው ከፍተኛ አመራሮች በክልሉ የብሔረሰቦች ምክር ቤት ላይ የሚኖራቸው ተጽእኖ በቀላሉ የሚታይ አይደለም፡፡ የበለጠ የሚከፋው ደግሞ እነዚህ የክልል ከፍተኛ አመራሮች፣ የክልሎቹን ርዕሰ መስተዳደር ጨምሮ፣የፌደሬሽን ምክር ቤት አባል መሆናቸው ነው፡፡ ክልል ላይ ላደረሱት በደል አቤቱታ ሲቀርብባቸው፣ በፌደሬሽን ምክር ቤት በዳኝነት ይሰየማሉ፡፡
የፌደሬሽን ምክር ቤት ካሉት 153 አባላት ውስጥ፣ ከ65 የማያንሱ ከደቡብ ክልል የተወከሉ ናቸው፡፡ በተለያዩ ምክንያቶች የክልሉ አቋም ለኮንሶ የዞን ጥያቄን አለመቀበል ከሆነ፣ የፓርቲውን ጫና እና የተማከለ ውሳኔውን እንኳን ብንተወው፣ የፌደሬሽን ምክር ቤት ላይ አብላጫ ድምጽ ለማግኘት በጣት የሚቆጠሩ ደጋፊዎችን ማፍራት ብቻ ነው የሚጠበቅበት፡፡
የፌደራሉ ሕገ መንግሥት እንዴት መገንጠል እንደሚቻል እንጂ ሌሎች አገራት ከኢትዮጵያ ጋር መዋሃድ ቢፈልጉ እንዴት ሊቀላቀሉ እንደሚችሉ የሚገልጽ ሥነ-ሥርዓት አላስቀመጠም፡፡ አንድ ክልል ከሌላ ክልል ጋር መዋሐድ ቢፈልግ ወይንም አንድ ብሔር ከአንድ ክልል ወጥቶ ወደ ሌላ ክልል መካለል ቢፈልግ፣ ይሄንን ማስተናገድ የሚችል ግልጽ የሆነ ሕግ የለንም፡፡ እንደ አዲስ ክልል መመሥረት ለሚፈልግ ሥርዓት አለው፡፡ ግንኙነቱም በተገንጣዩ እና በቀሪው ክልል መካከል ይሆናል፡፡ ወደሌላ ክልል መጠቃለል ከሆነ ግን የሌላ ክልል ተሳትፎን ይጠይቃል፡፡
የኮንሶ ሕዝብ በኦሮሚያ ክልል ከቦረና፣ሊበን ከሚባለው አካባቢ መጣን ብለው ስለሚያምኑ፣ የቋንቋው ቤተሰብም ኩሽቲክ በመሆኑ፣ ከኦሮሞ ሕዝብ ባህል ጋር የሚመሳሰሉ ልምዶች ስላላቸው ይመስላል ይህ ዓይነት አማራጭ ሊነሳ የቻለው፡፡ የሁለቱ ክልሎች ቅንነት እስካለ ድረስ የድንበር ግጭት ሊፈታ በሚችልበት መንገድ በስምምነት መጨረስ ይቻላል፡፡ በተጨማሪም፣ የድንበር ማካለል ጥያቄ በማንሳት በሕዝበ ውሳኔ መፍታት ይቻላል፡፡
ይህን ለማድረግ ግን፣በኮንሶ ጉዳይ፣የኦሮሚያ ክልል የድንበር ጥያቄ ማንሳት ወይንም የሕዝቡን ጥያቄ መቀበል አለበት፡፡ ከወልቃይት ጉዳይ የሚለየው የኮንሶ ሕዝብ የኦሮሞነት ጥያቄ አለማንሳቱ ነው፡፡ ሁለቱም ቢሆኑ የድንበር ማካለል ብቻ አይደሉም፡፡ እንደዚህ ዓይነት ጥያቄዎችም ሕጋዊ አሠራር የሚያስፈልጋቸው ይመስላል፡፡
ሲጠቃለል፣ ሁሉም ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች በማናቸውም ጊዜ ክልል የመመሥረት ሕገ-መንግሥታዊ የሆነ መብት አላቸው፡፡ ነገር ግን ከሰማኒያ በላይ ክልል የማቋቋም አቅም አለን ወይ? እንኳን ክልልና ወረዳና ዞን መቋቋምም ከወጭ አንጻር ከባድ ነው፡፡
በኢትዮጵያ ውስጥ ከ50 በላይ የሚሆኑት ብሔረሰቦች ቁጥራቸው ከ100,000 በታች ሲሆኑ ሃያ አንዱ ደግሞ ከ10,000 በታች ናቸው፡፡ ለቀበሌና ለወረዳ የመሳሰሉት አስፈላጊ የሆኑ ተቋማትንስ መቋቋም ይቻላልን? የበጀት፣ የሰው ኃይል እና የመሳሰሉትን ፍላጎቶች መሸፈን መቻሉ አጠራጣሪ ነው፡፡ይሁን እንጂ፣ መተግበር የማይቻል መብት ውሎ አድሮ ቅያሜ ማምጣቱ አይቀርም፡፡ የኮንሶም ጉዳይ ይሄው ነው፡፡ እናም የአሰፋ አባተን ግጥም ልዋስና ልደምደም፡፡
እንዳለው የማይተገበር መብት አስቀምጦ የሰው ሕይወት እና ንብረት እንዲጠፋ ምክንያት ከመሆን እንደ አዋጅ ቁጥር 7/1984 በግልጽ የትኞቹ ብሔረሰቦች ምን ዓይነት መስተዳደር ማቋቋም እንደሚችሉ አስቀድሞ ሕገ መንግሥቱን በማሻሻል ማስቀመጥ፣ ወይንም ደግሞ መብቶቹን ተግባራዊ ማድረግ ነው፡፡ አንድ ጊዜ ልዩ ወረዳ፣ ሌላ ጊዜ እንደ ኮንሶ፣ ከሌሎች ጋር በመቀላቀል ዞን ማድረግ ግጭትን መጥራት ነው፡፡ ተመጣጣኝ የሕዝብ ቁጥር እያላቸው፣ አንዱን መርጦ ዞን እንዲኖረው ማድረግ ፍትሐዊ አይደለም፡፡
የእግዚአብሔርን ሕዝብ በጥሩ ሁኔታ ለመምራት ጥሩ አደረጃጀት ያስፈልጋል። ጥሩ አደረጃጀት ከሌለ መምራት በጣም አስቸጋሪ ይሆናል፤ ሕዝቡም ስለሚምታታበት፥ የእግዚአብሔር ሥራ እንደሚጠበቀው ስኬታማ አይሆንም። ስለዚህ የእስራኤል ሕዝብ የሲና ተራራን ለቆ ወደ ቃዴስ በርኔ፥ ከዚያም ወደ ተስፋይቱ ምድር ከመሄዱ በፊት ሕዝቡን ለማደራጀት ይረዳው ዘንድ እግዚአብሔር ግልጥ ትእዛዛትን ሰጠ። ይህም ግራ መጋባትንና ውጤት አልባነትን ተከላከለ።
የውይይት ጥያቄ ሀ) ደካማ አደረጃጀት በቤተ ክርስቲያን ውስጥ እንዴት ግራ መጋባትን እንደሚፈጥር አይተህ ታውቃለህ? ለ) የእግዚአብሔር ሥራ በሚገባ ከግብ እንዲደርስ መልካም አደረጃጀት የሚጫወተውን ሚና ጥቀስ ሐ) ቤተ ክርስቲያንህ እንዴት እንደተደራጀች ግለጥ። ) ከዚህ በተሻለ ሁኔታ እንዴት ልትደራጅ እንደምትችል አብራራ።
የውይይት ጥያቄ፥ ዘኁልቁ 1-12 አንብብ ሀ) እግዚአብሔር ሕዝቡ ይቆጠር ዘንድ ሙሴን ያዘዘው ለምን ነበር? ለ) የእያንዳንዱ ነገድ ሕዝብ ብዛት ምን ያህል እንደነበር ግለጥ። ሐ) ሕዝቡ በአጠቃላይ ምን ያህል ነበር? መ) ይህንን ዝርዝር በዘኁልቁ ምዕራፍ 26 ከሚገኘው ቁጥር ጋር አወዳድር። ሠ) በዘኁልቁ 26 ያለው ጠቅላላ ቁጥራቸውስ ምን ያህል ነበር?
የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) የእስራኤላውያን አሰፋፈር እንዴት ሊሆን እንደሚገባ እግዚአብሔር ባዘዘው መሠረት አደረጃጀቱን የሚገልጥ ሥዕላዊ መግለጫ አቅርብ። ለ) የመገናኛው ድንኳን አቀማመጥና የእያንዳንዱ ነገድ አሰፋፈር እንዴት ነበር? ሐ) የተለያዩት የሌዋውያን ብድኖች ኃላፊነት ምን ነበር? መ) እስራኤላውያን ወደ ቃዴስ በርኔ በሚጓዙበት ጊዜ ያለፉባቸውን የተለያዩ ቦታዎችና በእያንዳንዱም ቦታ ምን እንደተፈጸመ ተናገር። ሠ) አሮንና ማርያም እግዚአብሔርን ያሳዘነ ምን ነገር ፈጸሙ?
እንደምናስታውሰው፥ አራተኛው የፔንታቱክ መጽሐፍ ርዕስ በአማርኛ «ዘኁልቁ» የሚል ነው። ዘኁ. ምዕ. 1ና 26 የእስራኤል ሕዝብ ሁለት ጊዜ መቆጠራቸውን ያሳያሉ። ዘኁ. 1 የመጀመሪያው የእስራኤል ትውልድ ወደ ተስፋይቱ ምድር ጉዞ ከመጀመራቸው ጥቂት ቀደም ብሉ የተደረገውን ቆጠራ የሚያሳይ ሲሆን ዘኁ. 26 ደግሞ ሁለተኛው የእስራኤል ትውልድ ወደ ከነዓን ከመግባታቸው በፊት የተደረገ ቆጠራ ነው።
የቆጠራው ዓላማ ምን ነበር? አራት ዋና ዋና ምክንያቶች ነበሩ? 1) ለመዋጋት የሚችሉ ስንት ወንዶች እንዳሉ ለማዋወቅ (ዘኁ. 1፡3 ተመልከት)፤ 2) የተለያዩ ተግባራት እንዲያከናውኑ ለማድረግ ስንት ሰዎች እንዳሉ ለማወቅ (ዘኁ. 3፡4፤ 3) የእግዚአብሔር ሕዝብ ለሥራው አስራት እንዲሰጡ ለማድረግ (ዘጸ. 30፡11-16)፤ 4) የከነዓንን ምድር እንደየነገዱ ብዛት ለመከፋፈል (ዘኁ. 26፡53)።
የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) አንተ ባለህበት ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ስንት ክርስቲያኖች እንዳሉ ማወቅ መልካም የሚሆነው ለምንድን ነው? ለ) የቤተ ክርስቲያንህን አባሎች ጠቅላላ ቁጥር አግኝ። 2ኛ ሳሙ.24፡1-10 አንብብ። በዚህ ስፍራ የዳዊት ሕዝቡን መቁጠር ስሕተት የሆነው ለምንድነው? መ) የቤተ ክርስቲያናችንን አባሎች ስለ መቁጠር ይህ ምን ማስጠንቀቂያ ይሰጠናል?
በቤተ ክርስቲያንህ ያሉትን ሰዎች ብዛት መቁጠር ስሕተት አይደለም። የዚህ ዓይነት እውነታዎችን ማወቅ እንዲያውም ብዙ ጊዜ ጠቃሚ ነው። በዚህ መንገድ የቤተ ክርስቲያን መሪዎች ደካማ የሆኑትን የቤተ ክርስቲያኒቱን ልዩ ልዩ አካባቢዎች ለመርዳት ያስችላቸዋል። በአንድ አካባቢ ችግሮች እንዳሉ ለማወቅም ይረዳቸዋል። ለምሳሌ፥ የቤተ ክርስቲያን አባሎች ቁጥር እየቀነሰ ከሄደ፥ በዚያ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ አንድ ችግር እንዳለ ግልጥ ይሆንልናል። በሌላ አንጻር አባሎችን የምንቆጥረው ብዛታችንን ለማወቅ ከሆነ፣ በቤተ ክርስቲያን አባሎቻችን ብዛት ወደ መታበይ፥ ከእግዚአብሔር ይልቅ በእነርሱ ቁጥር ወደ መመካት፥ ወዘተ ይመራናል። እግዚአብሔር ዳዊትን ባካሄደው ቆጠራ የቀጣው ባለው የተዋጊ ኃይል ለመመካት በመፈለጉ ብቻ ነበር። ድልን የሚሰጠው እግዚአብሔር መሆኑን ረስቶ በእርሱ ተዋጊ ኃይል ብዛት ተደገፈ።
በሲና ተራራ በተካሄደው ቆጠራ ከ20 ዓመት በላይ የነበሩ ወንዶች ብዛት 603550 ሲሆን ከ38 ዓመታት በኋላ ደግሞ ከዚሁ ከ20 ዓመት በላይ የነበሩ ወንዶች ቁጥር 601730 ብቻ ነበር። ቁጥሩ በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል ብለን ስንጠብቅ፥ መቀነሱ አስገራሚ ነገር ነው። በ38 ዓመት ውስጥ ቁጥራቸው ዕጥፍ ይሆናል ተብሎ ነበር የተጠበቀው፤ ነገር ግን መጀመሪያ ከነበሩት እስራኤላውያን ከ38 ዓመታት በኋላ ሲቆጠሩ እጅግ አንሰው የተገኙ ሆኑ። ይህም እግዚአብሔር በአይሁዶች ላይ ያመጣው ፍርድ ውጤትና ምልክት ነው።
20 ና ከዚያም በላይ ዕድሜ የነበራቸው ወንዶች ብቻ ተቆጠሩ። ይህም የሆነበት ምክንያት የቆጠራው ዋና ዓላማ ሊጋጠሟቸው ከሚችሉት ጠላቶቻቸው ጋር ሊዋጋ የሚችል ምን ያህል ኃይል እንደነበር ለማወቅ ነው። በምድረ በዳ የነበረው የእስራኤል ሕዝብ ብዛት ከ 2-3 ሚሊዮን እንደሚደርስ ምሁራን ይገምታሉ።
ይህ ከፍተኛ ቁጥር አንዳንዶች እውነተኛነቱን እንዲጠራጠሩ አድርጎአቸዋል። እነዚህ ሁሉ በምድረ በዳ እንዴት ለመኖር ቻሉ? ይህን ያህል ብዙዎች ከነበሩ፥ ከእነርሱ ጋር ሲነጻጸሩ በቁጥር እጅግ ጥቂቶች የነበሩትን ከነዓናውያን ፈጽመው ለማጥፋት ለምን አልቻሉልም? (መሳ.1 ተመልከት)። ከዚህ የተነሣ አንዳንድ ሰዎች የዚህን ቁጥር ትክክለኛነት ይጠራጠራሉ። የሕዝቡን ብዛት ለመቀየር የተሰጡ ሁለት አሳቦች ነበሩ፡- የመጀመሪያው፥ እግዚአብሔር ምን ያህል ሕዝብ ነፃ እንዳወጣ ለማሳየት የቀረበ ምሳሌ ብቻ ነው እንጂ ቁጥሩ ትክክለኛ ቁጥር አይደለም የሚል ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ፡ «አንድ ሺህ» የሚለው የዕብራይስጥ ቃል «ነገድ»፥ «ጎሣ»፥ «ክፍል» እንደሚል ተደርጎ መተርጎም አለበት የሚል ነው፤ ስለዚህ አንዳንድ ሰዎች ይህ ቁጥር በእስራኤል ውስጥ የነበረው ክፍል ቁጥር እንጂ የህዝቡ ብዛት አይደለም ይላሉ። ስለዚህ እንደ ቃሉ አተረጓጎም ከ18000-100000 ተዋጊ ኃይላት እንዲሁም በአጠቃላይ ከ72000-400000 የሚደርሱ እስራኤላውያን ነበሩ። ሆኖም ግን ይህን ለሚያህል ሕዝብ እግዚአብሔር ሊጠነቀቅና የሚያስፈልጋቸውን ሁሉ ሊሰጥ እንደሚችል ለመጠራጠር ምንም በቂ ምክንያት የለም፤ ስለዚህ ቀደም ብሎ ከላይ የተጠቀሰው ቁጥራቸው ትክክል እንደሆነ በመቀበል፥ በእስራኤል ምን ያህል ሕዝብ እንደ ነበር የሚያሳይ መሆኑን ማመን ተገቢ ነው።
በ38 ዓመታት ውስጥ በተካሄዱት ሁለት ቆጠራዎች የአብዛኛዎቹ ነገዶች ቁጥር በግምት እንደ መጀመሪያው ሆኖ የቆየ ሲሆን፥ ሁለት ነገዶች ብቻ ከፍተኛ ለውጥ አሳይተዋል። የምናሴ ነገድ በ20500 የጨመረ ሲሆን፥ የስምዖን ነገድ ግን በ37100 ቀንሷል። በእነዚህ ሁለት ነገዶች ውስጥ ይህ ከፍተኛ ለውጥ የታየው ለምን እንደሆነ አናውቅም።
ምናልባት ቁጥራቸው ወደ 2 ሚሊዮን የሚጠጋው የእስራኤል ሕዝብ እያንዳንዱ ሰውና እያንዳንዱ ቤተሰብ የት መሆንና ድንኳኑን የት መትከል እንዳለበት በሚገልጥ መንገድ መደራጀት ነበረባቸው። የመገናኛው ድንኳን ያለው በእስራኤላውያን መሀል እንደ ነበረ አስተውል። ልክ እንደዚሁ፥ እግዚአብሔር የሕይወታችን፣ የአምልኮአችንና የፍላጎታችን ሁሉ፥ ወዘተ. እምብርት ነው (ማቴ.6፡33፣ ሉቃ.10፡27)።
እግዚአብሔር የሌዋውያንን ልዩ ልዩ ጎሣዎች በመገናኛው ድንኳን አካባቢ አሰፈራቸው። በምሥራቅ አሮን፥ ልጆቹና የእርሱ ዝርያዎች ነበሩ። እነርሱ ካህናት ስለ ነበሩ፥ በመገናኛው ድንኳን ውስጥ የሚካሄደውን አምልኮ በበላይነት የመምራት ኃላፊነት ነበረባቸው። ሌዋውያን ከዚህ በተጨማሪ በሦስት ይከፈሉ ነበር፤ በደቡብ በኩል ቀዓታውያን ነበሩ። የመገናኛው ድንኳን በሚንቀሳቀስበት ጊዜ በውስጡ ባሉት የተለያዩ ዕቃዎች ላይ ኃላፊነት ነበረባቸው። በምዕራብ ደግሞ ጌርሶናውያን ነበሩ፡፡ እነርሱም የመገናኛው ድንኳን፥ በሚንቀሳቀስበት ጊዜ የመገናኛው ድንኳን አልባሳትንና መጋረጃውን የማንቀሳቀስ ኃላፊነት ነበረባቸው። በሰሜን በኩል ደግሞ ሜራሪዓውያን ነበሩ። የመገናኛውን ድንኳን ምሰሶዎችና ግድግዳዎች የማንቀሳቀስ ኃላፊነት የእነርሱ ነበረ።
በዚህ ምዕራፍ እስራኤላውያን የሰፈሩበትን ቦታ ስለ መጠበቅ በርካታ ትእዛዛት ተሰጥተዋል። አንደኛ፥ እስራኤላውያን ቅርብ ለቅርብ ሆነው በአንድነት ይኖሩ ነበር። ስለዚህ በሽታ በቀላሉ ይዛመት ነበር፤ በመሆኑም ያልተለመዱ በሽታዎች ያሉባቸው ሰዎች እስኪፈወሱ ድረስ በሰፈሩ ውጪ እንዲቆዩ እግዚአብሔር አዘዘ።
ሁለተኛ፥ ሕዝቡ የሚኖረው ተቀራርቦ ስለ ነበር፥ ክርክርና ጠብ ሊነሣ ይችል ነበር፤ ስለዚህ እግዚአብሔር በጎረቤቶቻቸው ላይ የማይገባ ነገር ቢያደርጉ፥ ይቅርታ መጠየቅና በወሰዱት ወይም ባጠፉት ነገር ላይ ከአምስት አንድ እጅ ጨምረው ካሣ እንዲከፍሉ አዘዛቸው።
ሦስተኛ፥ እግዚአብሐር የኃጢአት መስፋፋት እንዴት መገታት እንዳለበት መመሪያዎችን ሰጠ። አንዲት ሴት በዝሙት ኃጢአት ተጠያቂ መሆን አለመሆኗን ለመወሰን የሚያስችል ያልተለመደ አደራረግ ተዘርዝሮአል። ይህ አደራረግ በብሉይ ኪዳን ውስጥ በየትኛውም ስፍራ በተግባር ሲውል አለመታየቱ፥ እስራኤላውያን በምድረ በዳ በነበሩበት ጊዜ ብቻ እንዲጠቀሙበት የተሰጠ ጊዜያዊ ትእዛዝ ይመስላል። እግዚአብሔር ሰው በአመንዝራነት ተጠያቂ መሆኑን ለመወሰን እርሱ ራሱ ዳኛ የሚሆንበትንና የሚወስንበት መንገድ ለእስራኤላውያን ሰጣቸው። ጥፋተኛ ያልሆነው ሰው «በመራራ ውኃ» እንዳይሞት የሚጠብቅና ጥፋተኛ የሆነውን ደግሞ እንዲሞት የሚያደርግ እርሱ ብቻ ነበር።
ራሱን ለተወሰነ ጊዜ ለእግዚአብሔር ለመስጠት ለሚፈልግ ሰው፥ እግዚአብሔር ልዩ መመሪያዎችን ሰጠ። ራሱን ለእግዚአብሔር የለየ ሰው «የናዝራዊነትን ስእለት» ፈጽሟል ይባል ነበር። ሰው ለእግዚአብሔር የገባውን ስእለት ለመፈጸምና ከእግዚአብሔር ልዩ ጥበቃ እንዲሁም በረከት ለማግኘት ራሱን የመስጠት ጊዜ ይኖረዋል። የናዝራዊነትን ስእለት የሚያደርግ ሰው ሦስት ነገሮችን ማሟላት አለበት፡-
ይህ አደራረግ በፍጹም ፈቃደኝነት የሚፈጸም መሆኑን ማስተዋል ጠቃሚ ነው። በእግዚእብሔር ግፊት ሳይሆን፥ በሰውዬው ፈቃደኝነት የሚፈጸም ነው። ደግሞም ጊዜያዊና ሰውዬው ለስእለቱ እስከተለየ ድረስ ብቻ የሚቆይ ነው።
ሳምሶን በናዝራዊነት ስእለት ሥር ለነበሩ ሰዎች ጥሩ ምሳሌ ነው። የእርሱ ስእለት ቋሚ በመሆኑ፥ ጉዳዩን የተለየ ያደርገዋል። አንዳንድ ሰዎች ኢየሱስ የናዝሬቱ ኢየሱስ ተብሎ ስለሚጠራ፥ በዚህ ስእለት ሥር ነበረ ይላሉ። ይህ ግን ሊሆን እንደማይችል የምናየው ኢየሱስ ወይን እንደጠጣ የተገለጠ ነገር ስላለ ነው (ሉቃ.1፡33-34)። ይልቁንም ናዝራዊ የተባለው እርሱ ከናዝሬት ከተማ ስለነበረ ነው።
በምድረ በዳ በነበሩበት ጊዜ፥ እግዚአብሔር ሕዝቡን ለመምራት ሁለት ዋና ዋና መሣሪያዎችን ሰጥቷቸው ነበር፡፡ የመጀመሪያው፥ የእግዚአብሔር የደመና ክብር ነበር። ይህ ደመና የእግዚአብሔር ሕልውና ምልክት ነበር። በቀን ደመና፥ በማታ ደግሞ እሳት ይሆን ነበር። ደመናው የመገናኛውን ድንኳን ለቆ በሰማይ ላይ በሚሆንበት ጊዜ፥ ሕዝቡ የነበሩበትን ስፍራ ለቀው፥ ደመናውን እየተከተሉ በመሄድ የሚቀጥለውን የሰፈራ ስፍራ እስኪያገኙ ድረስ መንቀሳቀስ፥ ደመናው ከመገናኘው ድንኳን ላይ እስካልተነሣ ድረስ ግን በዚያው መቆየት እንዳለባቸው ያውቁ ነበር።
የውይይት ጥያቄ፡- ሀ) እግዚአብሔር እንመራበት ዘንድ ለእኛ የሰጠን ምንድን ነው? ለ) እግዚአብሔር አንድን ጉዳይ በሚመለከት ግልጽ የሆነ መመሪያ ለአንተ የሰጠበትን ጊዜ ጥቀስ። ሐ) ምን ዓይነት የአመራር መንገድ በመስጠት ነበር የተጠቀመው?
ሁለት ልዩ መለከቶችን ሠርቶ ለካህናቱ እንዲሰጥ እግዚአብሔር ሙሴን አዝዞት ነበር። ሁለቱም መለከቶች በሚነፉበት ጊዜ ሕዝቡ ሙሴ ወደሚገኝበት ወደ መገናኛው ድንኳን ይመጣል። አንዱ መለከት ብቻ ሲነፋ፥ ወደ ሙሴ የሚመጡት መሪዎች ብቻ ነበሩ። እነዚህ መለከቶች ጉዞ ለመጀመር ምልክት ለመስጠትና በተጨማሪ ጠላቶች ካሉ ለውጊያ ለማዘጋጀት ይጠቀሙ ነበር፤ እንዲሁም ለተለዩ ሃይማኖታዊ በዓላት ምልክት በመሆንም ያገለግሉ ነበር።
ሕዝቡ በሲና ተራራ 11 ወራት ከቆዩ በኋላ፥ ወደ ከነዓን ለመሄድ ጉዞ ጀመሩ። ይህ ጉዞ ጥቂት ወራት ብቻ የሚፈጅ ነበር። ነገር ግን 38 ዓመታት ፈጀ። እስራኤላውያን ከሲና ተራራ የከነዓን ምድር ደቡባዊ ጫፍ ወደ ሆነችው ወደ ቃዴስ በርኔ ለመድረስ የፈጀባቸው 11 ቀናት ብቻ ነበር። ነገር ግን እነዚህ 11 ቀናት በኃዘንና በእግዚአብሔር ላይ በማመፅ የተሞሉ ነበሩ። እስራኤላውያን ወደ ቃዴስ በሚጓዙበት ጊዜ ስለተፈጸሙት ነገሮች የሚከተሉትን አስተውል፡-
ሀ. የሲና ተራራ፡- ሰፈሩ ከተደራጀና የጉዞ ትእዛዝ ከተላለፈ በኋላ፥ የእግዚአብሔር ደመና ከመገናኘው ድንኳን ላይ ተነሥቶ ሕዝቡ ለጉዞ ተዘጋጀ። ሙሴም ሕዝቡን ወደ ከነዓን እንዲመራ የአማቱን የራጉኤልን ልጅ ኦቦብን ጠየቀው። (ማስታወሻ፡- ራጉኤል የዮቶር ሌላው ስም ነው) (ዘጸ.2፡18፤ 3፡)።
ሕዝቡ ከመና ሌላ የሚበላ ነገር ስለፈለጉ በእግዚአብሔር ላይ አጉረመረሙ። የእግዚአብሔር የቸርነት ስጦታ የሆነውን መና እምቢ በማለታቸው እግዚአብሔር ይበሉ ዘንድ ድርጭትን ላከላቸው፤ ነገር ግን «ከግብፅ ለምን ወጣን» በማለት ጌታን ስላልፈለጉ ብዙዎቹ ሞቱ።
iii. ሙሴ ሕዝቡን በመምራት ይረዱት ዘንድ ሰባ ሰዎችን መረጠ። የተመረጡት በሙሴ ብቻ ሳይሆን በእግዚአብሔር መሆኑን ለማረጋገጥ የእግዚአብሔር መንፈስ ወረደባቸው።
የውይይት ጥያቄ፡- ሀ) ከእነዚህ ቁጥሮች ስለ እግዚአብሔር የምንማረው ነገር ምንድን ነው? ) እኛም ራሳችን አንዳንድ ጊዜ የእግዚአብሔርን የጸጋ ስጦታዎች በመቃወም ጥፋተኞች የምንሆነው እንዴት ነው?
በሐዴሮት አንድ ያልታሰበ ነገር ተፈጸመ። የእስራኤልን ሕዝብ ለመምራት እግዚአብሔር በሙሴ ስለ ተጠቀመ፣ ወንድሙ አሮንና እኅቱ ማርያም ቀኑበት። በከፊል የቀኑበት ምክንያት ኢትዮጵያዊ በማግባቱ ነበር። አንዳንድ ምሁራን ሙሴ ኢትዮጵያዊቱን (ኩሻዊቱን) ያገባው የመጀመሪያ ሚስቱ ስለሞተችበት ነው ይላሉ። (ማስታወሻ፡- በብሉይ ኪዳን ኢትዮጵያ (ኩሽ) የተባለው ስፍራ ዛሬ የምናውቀው የኢትዮጵያ ክፍል ሳይሆን በደቡብ ግብፅ የሚገኝ ክፍል ነው።) በተጨማሪም ክብሩን ሁሉ ሙሴ ማግኝቱ ትክክል አይደለም ብለው አሰቡ። እግዚአብሔር ከእነርሱም ጋር ተነጋግሯልና!
የእግዚአብሔር ምላሽ ጠንከር ያለ ነበር። ወደ መገናኛው ድንኳን ጠራቸውና በሙሴ ላይ ለመናገር መብት እንደሌላቸው ነገራቸው። ሙሴ ከእግዚአብሔር ጋር ፊት ለፊት በመነጋገር የተለየ ዕድል ነበረው። ስለዚህ በሙሴ ላይ ለተፈጸመው ዓመፅ አነሣሽ እንደሆነች የምንጠራጠራትን ማርያምን እግዚአብሔር ቀጣት። ማርያምም ለምፃም ሆነችና እስራእላውያን ከሰፈሩበት ሰፈር ውጭ ለ7 ቀናት እንድትቆይ ሆነ፡፡ ሙሴም ስለ ጸለየላት እግዚአብሔር በምሕረቱ ፈወሳት።
የውይይት ጥያቄ፡- ሀ) በመሪዎች መካከል ስለሚሆነው መቀናናት ከዚህ ታሪክ የምንማረው ነገር ምንድን ነው? ) አንዳንድ መሪዎች በሌሎች ላይ የሚቀኑት ለምንድን ነው? ሐ) በአመራር ስፍራ ላይ በምንሆንበት ጊዜ ክብርን ለራሳችን የምንፈልገው ለምንድን ነው? መ) ቅንዓት ክፉ ለለመሆኑ ከዚህ ታሪክ ምን መማር እንችላለን?
በተለያዩ አከባቢዎች አመፅና ተቃውሞ ሲነሳ አንዳንድ የኢህአዴግ ባለስልጣናት የሀገሪቱ ልማት ያስከተለው ችግር እንደሆነ ሲናገሩ ይደመጣል። በእርግጥ የሀገር ልማት ለአመፅና አለመረጋጋት መንስዔ ሊሆን ይችላል? አመፅ የልማት ወይስ አምባገነንነት ተግባር ውጤት ነው? በዚህ ፅሁፍ እነዚህንና ሌሎች ተያያዥ ጥያቄዎችን በዝርዝር እንመለከታለን።
በቅድሚያ ልማት ምንድነው የሚለውን በአጭሩ መመልከት ያስፈልጋል። ልማትን “ሰላም፥ ጤና፥ ትምህርት እና መሰረተ-ልማት” በማለት በአጭሩ መግለፅ ይቻላል። እነዚህ አራት መሰረታዊ ነገሮች የዳበረ ማህበራዊ ግንኙነት እና ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ እንዲኖር በማስቻል የዜጎችን ኑሮና አኗኗር እንዲሻሻል ያስችላሉ፣ ምርትና ምርታማነት እንዲጨምር ያደርጋሉ። ስለዚህ፣ ልማት ከቦታና ግዜ አንፃር የዜጎችን ማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት ፈጣንና ቀልጣፋ ከማድረግ ጋር የተያያዘ ነው።
“ፖለቲካ” ማለት ደግሞ ግለሰብ፥ ቡድንና ማህብረሰብ እርስ-በእርስ ወይም አንዱ ከሌላው ጋር የሚያደርጉት ግንኙነት የሚመራበት ስርዓት ነው። ስለዚህ ፖለቲካ የሕዝቡ ማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ግንኙነት የሚመራበት ሥርዓት ነው። ልማት ደግሞ ይህን ስርዓት ወደ ላቀ ደረጃ ከማሻሻል ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው። በዚህ መሰረት በአንድ ሀገር ውስጥ ልማት እስካለ ድረስ ፖለቲካዊ ስርዓቱን በበላይነት የሚመራው መንግስት አብሮ መቀየር መቻል አለበት።
በመሰረቱ፣ ማንኛውም የልማት ስራ ዓላማው ብዙኑን የሕብረተሰብ ክፍል ተጠቃሚ ማድረግ ነው። ምክንያቱም፣ በአንድ ሀገር ውስጥ ልማት ሊኖር የሚችለው በብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ሰላምና ደህንነት ሲኖር፤ የጤና፥ ትምህርትና ሌሎች ተቋማት አገልግሎት ተደራሽ ሲሆኑ፤ የመንገድ፣ ውሃ፥ መብራት፥ ቴሌኮምዩኒኬሽን መሰረተ-ልማት አውታሮች ሽፋን ሲጨምር ነው። ስለዚህ፣ ልማት ብዙሃኑን የሕብረተሰብ ክፍል ተጠቃሚ በማድረግ እኩልነት (equality) እንዲረጋገጥ ያስችላል።
“Anthony Giddens” የተባለው ምሁር ማንኛውም መንግስት የበለጠ ዴሞክራሲያዊ የመሆን ግዴታ አለበት ይገልፃል። “democratising democracy” በሚለው ፅሁፍ፣ ሌላው ቀርቶ የዳበረ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ያላቸው ሀገራት ቢሆኑ እንኳን የበለጠ ዴሞክራሲያዊ እየሆኑ መሄድ ይጠበቅባቸዋል። በተለይ አምባገነናዊ ወይም ፊውዳላዊ የሆኑ መንግስት ከቀድሞ ግዜ በተሻለ ዴሞክራሲያዊ እየሆነ መሄድ አለባቸው። ምክንያቱም፣ ከግዜ ወደ ግዜ ለውጥና መሻሻል ከሌለ አመፅና ረብሻ፣ እንዲሁም ሌሎች ማህበራዊና ፖለቲካዊ ቀውሶች እንደሚከሰቱ ይጠቅሳል።
“Garry Jacobs” የተባለው ምሁር ደግሞ “Employment, Individuality and Development” በተሰኘ ፅሁፉ ዴሞክራሲ ሦስት ዓይነት የእድገት ደረጃዎች እንዳሉት ይገልፃል። አንደኛ፡- “ስነ-ልቦናዊ ዴሞክራሲ” (psychological democracy) የሚባለው ሲሆን፣ ሰላማዊ፥ ጤናማና የተማረ ዜጋ ከሌሎች ጋር እኩል ነኝ ብሎ የሚያስብበት፤ ሁለተኛ፡- “ኢኮኖሚያዊ ዴሞክራሲ” (economic democracy) – ከሌሎች ጋር እኩል ሀብትና ተጠቃሚነት የሚያረጋግጥበት፤ እና ሦስተኛ፡- “ፖለቲካዊ ዴሞክራሲ” (political democracy) – ከሌሎች ዜጎች ጋር እኩል መብትና ነፃነት የሚጎናፀፍበት። ስነ-ልቦናዊ ዴሞክራሲ ከሌለ ኢኮኖሚያዊ ዴሞክራሲ አይኖርም፣ ኢኮኖሚያዊ ዴሞክራሲ ከሌለ ፖለቲካዊ ዴሞክራሲ ሊኖር አይችልም።
ፈረንሳዊው ፈላስፋ “Montesquieu” በዴሞክራሲያዊ ስርዓት ውስጥ ደግሞ የዜጎችና የመንግስት ተግባራዊ እንቅስቃሴ የሚመራበት መርህ “እኩልነት” (equality) ነው። እንደእሱ አገላለፅ፣ እኩልነት የዳበረ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ባላት ሀገር ውስጥ የዜጎች እና የመንግስት ተግባራትና እንቅስቃሴዎች የሚመራበት መርህ ነው። “ልማት” በሰላም፥ ጤና፥ ትምህርት እና መሰረተ-ልማት ዜጎችን እኩል ተጠቃሚ ማድረግ ነው። “ዴሞክራሲ” በአመለካከት፣ ኢኮኖሚና መብት አንፃር በዜጎች መካከል እኩልነት እንዲሰፍን ያስችላል። በመሆኑም፣ ልማት እኩልነትን ለማረጋገጥ የሚከናወን ሲሆን ዴሞክራሲ ደግሞ በእኩልነት ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዊ ስርዓት ነው።ስለዚህ፣ ዴሞክራሲ የልማት የመጨረሻ ግብ ነው። በሌላ አነጋገር ልማት ዴሞክራሲን ይወልዳል።
የኢህአዴግ መንግስት በሀገሪቱ እየታየ ላለው የሕዝብ አመፅና ተቃውሞ መንስዔው ላለፉት 25 ዓመታት ሀገሪቱ እያስመዘገበችው ልማት እንደሆነ ይጠቅሳል። ነገር ግን፣ ከላይ በዝርዝር እንደተመለከትነው፣ ልማት ዴሞክራሲ እንጂ አመፅና ተቃውሞን አይወልድም። ስለዚህ፣ አንዳንድ የኢህአዴግ ባለስልጣናትና ደጋፊዎቻቸው የሕዝቡን የተቃውሞ አንቅስቃሴ “ልማቱ ያስከተለው ችግር ነው” ማለታቸው ስህተት ነውን?
በመሰረቱ፣ ልማት ዴሞክራሲን የሚወልደው በዜጎች መካከል ከኑሮና አኗኗር ዘይቤ አንፃር ያለውን “ልዩነት” በማጥበብ ነው። ስለዚህ እኩልነትን ለማረጋገጥ በቅድሚያ በዜጎች መካከል ያለው ልዩነት (Inequality) መጋለጥና መታወቅ አለበት። በዚህ መሰረት፣ የልማት የመጀመሪያው ግብ በተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች ዘንድ ያለው ልዩነት ማጋለጥ ነው። ይህ የልማቱ አካል በሆኑት የመገናኛና ኮሚዩኒኬሽን አውታሮች አማካኝነት የሚከናወን ይሆናል።
ሀገራት በፍጥነት እያደጉ በሄዱ ቁጥር የመገናኛና ኮሚዩኒኬሽን አውታሮች ለአብዛኛው የሕብረተሰብ ክፍል ተደራሽ ስለሚሆኑ፣ በዜጎች መካከል ያለው የመረጃ ልውውጥ በዚያኑ ያህል እየጨመረ ይሄዳል። ይህም በዜጎች ኑሮና የአኗኗር ዘይቤ ረገድ የነበረው እና እየተፈጠረ ያለው ልዩነት ለማወቅ ያስችላቸዋል። በመቀጠል፣ በተለይ በልማቱ እኩል ተጠቃሚ ባልሆኑ የሕብረተሰብ ክፍሎች ዘንድ የእኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄ እንዲነሳ ምክንያት ይሆናል።
ቀደም ሲል ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ የልማት መሰረታዊ ዓላማ አብዛኛውን የሕብረተሰብ ክፍል ተጠቃሚ ማድረግ ነው። በዚህም፣ የዜጎች እኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የተረጋገጠበት ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መገንባት ያስችላል። ልማት ባለበት ሁሉ የዴሞክራሲ ጥያቄ ይከተላል። ስለዚህ፣ ሀገራት ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት ማስመዝገብ ሲጀምሩ ግጭቶችና አለመረጋጋቶች በብዙ እጥፍ ይጨምራሉ። ከዚህ ቀጥሎ ያለው ትንታኔና ሰንጠረዥ ከ1993 – 2003 ዓ.ም (እ.አ.አ) የቻይና ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት እና በሀገሪቱ የተከሰቱትን የፀጥታና አለመረጋጋት ችግሮች በንፅፅር ያሳያል፡-
ከዚህ መረዳት እንደሚቻው፣ ልማት የዴሞክራሲ ጥያቄን ይወልዳል። ነገር ግን፣ እነዚህ ከሕዝቡ የሚነሱ ዴሞክራሲያዊ ጥያቄዎችን በኃይል ለማፈን መሞከር ግጭትና አለመረጋጋትን ያስከትላል። በመሰረቱ የሕዝብን ዴሞክራሲያዊ ጥያቄ በኃይል ለማፈን መሞከር “አምባገነንነት” ነው። በመሆኑም፣ ልማት የዴሞክራሲ ጥያቄን ሲወልድ፣ አምባገነንነት ደግሞ የሕዝብን አመፅ ይወልዳል። በዚህ መሰረት፣ የልማት ልጅ ዴሞክራሲ አንጂ አመፅ እንዳልሆነ መረዳት ይቻላል።
በአጠቃላይ፣ ልማትን ተከትሎ የሚነሱትን የእኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች በኃይል ለማፈን መሞከር ዴሞክራሲ እንደ ማጨናገፍ ሊቆጠር ይገባል። አሁን የኢህአዴግ መንግስት እየወሰዳቸው ያሉ እርምጃዎች በሀገሪቱ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ለመገንባት ያለውን ተስፋ የሚያጨልም ነው። ከዚህ አንፃር መንግስት ከብዙሃን መገናኛ ተቋማትንና ሌሎች የመረጃ ምንጮችን በመቆጣጠር በሕዝቡ ዘንድ የተቀሰቀሰውን አመፅና ተቃውሞ ለማፈን እያደርገ ያለው ጥረት ፍፁም ስህተት እንደሆነ ሊታወቅ ይገባል። እንደ “Anthony Giddens” አገላለፅ፣ እንደ ኢህአዴግ ያሉ መንግስታት በሕዝቡ የተነሱትን የዴሞክራሲ ጥያቄዎች ተቀብሎ በአስቸኳይ ምላሽ ከመስጠት ውጪ ሌላ ምንም አማራጭ እንደሌለው እንዲህ ገልፆታል፡-
ዶ/ር አክሊሉ ሀብቴ የመጀመሪያው የአዲስ አባባ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዝዳንት ሲሆኑ “የቀዳማዊ ሀይለስላሴ ዩኒቨርሲቲ ታሪክ፡የከፍተኛ ትምህርት መቋቋሚያና መስፋፋት ጉዞ በኢትዮጵያ” በሚል ርዕስ የተጻፈ 630 ገፆች ያሉት 5 መፅሐፍትን እና በኢንጅነር ተረፈ የራስወርቅ የተፃፈ “የአንኮበሩ ሰው በጀኔቫ የኢትዮጵያ የአለም የቴሌኮምኒኬሽን ትረካ” የሚል 10 መጽሐፍትን ለዩኒቨርሲቲው ቤተመፃህፍት እንዲሁም 5 መፅሐፍትን ደግሞ በምርቃት ዝግጅት ላይ ተሳትፎ ላደረጉ ተማሪዎችና መምህራን ማበርከታቸውን ዶ/ር አልማዝ አፈራ ገልጸዋል፡፡
መጽሐፍቶቹን የተረከቡት የዩኒቨርሲቲው ቤተመፃህፍትና ዶክመንቴሽን ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ ስምኦን ወ/አገኘሁ እንደገለጹት መጽሀፍቱ ለዩኒቨርሲቲው ተማሪዎችና መምህራን፣ ለተማራማሪዎች፣ እንዲሁም ለመማር ማስተማር ሄደቱ ጉልህ አስተዋጽኦ እንደሚያበረክቱ እና የላቀ ልምድና እውቀት እንደሚያስጨብጡ በመግለጽ መጽሐፍቶቹን ጽፈውና አሳትመው ላበረከቱት ዶ/ር አክሊሉ ሀብቴ እና ኢንጅነር ተረፈ የራስወርቅ ምስጋና አቅርበዋል፡፡
የ‘ወንድም ጋሼ’ አፍሪካ (Big Brother Africa) የተሰኘው የእውነተኛ የኤቴሌቪዥን ትዕይንት የዘንድሮው (እ.ኤ.አ. 2013) ኢትዮጵያዊት ተሳታፊዋ መምህርት ቤቲ (Betty) ከሴራሊዮናዊው ተሳታፊ ቦልት (Bolt) ጋር ወሲብ ፈፅማለች የሚለው ዜና ከወጣ ጀምሮ ኢትዮጵያውያን በሁለት ወገን የጦፈ የባሕል እና የሞራል ጥያቄዎችን በማንሳት እየተሟጎቱ ነው፡፡
‹‹… በመደበኛውና ልማዳዊው አካሄድ ሰውዬው/ሴትዮዋ ላይ፥ ልብ ፈቅዶ፥… ተጣጥቦና ተጣጥኖ፣ ቤት ተገብቶ… ከቤትም መኝታ ቤት ተገብቶ…ከመኝታ ቤትም ደበቅ የሚለውና፥ ግድግዳው ላይ ሽንቁር የሌለው (ቢቻል ከጎረቤት ጋር በቀጥታ የማይዋሰነው) ተመርጦ… ከዚያም በኋላ መብራት ተጠፍቶ…. በጨለማ የሚፈፀም ነው። በዚያም ጨለማውን ሁሉ ፈልቅቆ ገላልጦ፣ ያስረሳልና በነፃነትና በፍፁም መፈቃቀድ ሲፈፀም፥ ‘ወሲብ ብርሃን’ ነው እንላለን። ብርሃንነቱም ከእርካታና ከወንድና ሴት አካላዊ ስምረት ባሻገር የመንፈስ ቅርርብንና ዝምድናን ይፈጥራል። ወዳጆቹ ከተዘጋጁና ለፍሬ ካለው ደግሞ ራሳቸውን ይተኩበታል።
…በእኔ መረዳት ወሲብና ሴሰኝነት በጣም ይለያያሉ። ጤናማ ወሲብ ውስጥ ሴሰኝነት የለም፤ ሴሰኝነት ውስጥ ግን ወሲብ አለ። ወሲብ ማንነትንም ሆነ ማህበረሰብን በማይረብሽ፣ ጤናማና ተፈጥሮአዊ በሆነ መልኩ የሚፈፀምና፣ በውጤቱም ከቅፅበታዊ የስሜት እርካታ ባለፈ የሰው ልጅን የመሰለ ክቡር ኗሪ የሚተካበት የተዋበ መንገድ ነው። ሰው የሚፈበረክበት፣ ሰው የሚሰራበት፣ አብራክ የሚከፈልበት፣ ራስ የሚተካበት… አስደናቂ መንገድ ስለሆነ እንዲሁ የግብር ይውጣ አይደረግም። እንደዚያ ሲደረግ መሴሰን ይባላል። […]
ለእኔ ቤቲ ምጣድ እንደጣደች ሴት ነበረች። ለያውም ለአገር ስም የሚጠበቅ እንጀራ በዓለም ፊት እንድታበስል የተወከለችና እያንዳንዷ እንቅስቃሴዋ ሁሉ በinfrarad ካሜራ እየተቀረፀ፣ “ኢትዮጵያ” የሚል ስም እየተለጠፈበት የሚገመገም። ግን አልገባትም። ወይም አልቻለችበትም። ወይም ጀብድ መስሏታል። እኔን ግን አሸማቀቀችኝ።…››
ጁኒየር ዲ የተባለ ሌላ የፌስቡክ ተጠቃሚ ደግሞ ከዮሐንስ ሞላ ተቃራኒ የሆነ ሐሳብ አንፀባርቋል፡፡ እሱ እንደሚለው፣ ኢትዮጵያ የጨዋዎቹም የመረኖቹም አገር ነች፡፡
* ወግ አጥባቂ ሃይማኖተኞች እንዲሁም መንፈሳውያን ያሉባት ሃገር ብቻ ሳይሆን እነቺቺንያ እና መስቀል ፍላወር ሰፊውን ሕዝብ በወሲብ ንግድ የሚያገለግሉ ጉብሎች ያሉባት ሃገር ናት፣
* ቆሎ እየቆረጠሙ የሚጸልዩ የዋልድባ መነኮሳት ብቻ ሳይሆኑ ዶላር እየቆረጠሙ ራቁት ዳንስ በመሸታ ቤትም ሆነ በግለሰብ አፓርትመንት የሚደንሱ ቆነጃጅት ያሉባት ሃገር ናት፣
እንግዲህ ሁሉም የዚህች አገር ሰዎች ናቸው:: እየመረጡ መኩራት እየመረጡ ማፈር አይቻልም:: ቤቲ የሰንበት ተማሪዎችን ወክላ አይደለም የሄደችው:: እራሷን ሆና ነው:: መብላት መጠጣት ጤነኛ ሰው ሁሉ የሚያደርገውን ነገር ማድረግ ነው የሾዉ ዓላማ:: በቤቲ አፈርን የምትሉ ሁሉ ምክንያታችሁን ጠይቁ:: ሕፀፅ ይበዛዋል ብይናችሁ፡፡››
ኃይሉ ጌታቸው የተባለ የፌስቡክ ተጠቃሚ በበኩሉ ቤቲ ኢትዮጵያን ትወክላለች በሚል ‹‹የወግ አጥባቂዎች›› ክርክር ልጅቷ ላይ አላስፈላጊ ጉዳት እንዳይደርስ ያለውን ስጋት ገልጽዋል፡-
ከዓመታት በፊት በምድረ ፒያዛ፣ ጥንዶቹ ወጣቶች እንደቀልድ ራሳቸውን በወሲብ ውስጥ በሞባይል ቀድተው እንደሰደድ እሳት የተዛመተው ምስል አሳዛኝ ታሪክ አስከትሎ አልፏል። ልጅቷ በአካባቢው ማኅበረሰብ የደረሰባትን ጫና መሸከም አቅቷት እራሷን አጠፋች። አሁንም big brother afirca ላይ እየተሳተፈች ባለችው በቤቲ ላይ እየትሰነዘረ ያለው የሞት ገመድ በእሷ ዙሪያ ብዙዎችን ሊጠልፍ ይችላል።የኢትዮጵያ ወግ አጥባቂ ነኝ ባዮች፣ መለኮስ እንጂ ማጥፋቱን የሚያውቁበት አልመስልህ ብሎኛል፡፡ ይሄ ቁልል ፊደል ሊገመድ እንደሚችል መረዳት መቻል አለብን።
ዓለም ስትታመስ እና የብዙዎች ነፍስ እንደ ገለባ ብን ብሎ የረገፈው፣ እየረገፈም ያለው በነዚህ ወግ አጥባቂ ነን ባዮች እሳቤ ምክንያት ነው። ምክንያቱም መሠረታቸው ሰፊው ደንቆሮ ሕዝብ እና ረዥም ምላሳቸው ነው!››
‹‹የቤቲ ስብራት (The Betty fiasco): አሁንም የግለሰቦች ግላዊ ምርጫ ብሔራዊ ውክልና ይኑረው አይኑረው በሚለው ጉዳይ ላይ ምሁራዊ ሥነ-ምግባራችን ጎዶሎነቱ ነው የታየው፡፡ ቤቲ፣ ራሷን ነው የሆነችው፤ በዚያ ላይ ቤቲ ማለት የራሳቸውን ምርጫ በየዕለቱ ሰከንዶች የሚፈቅዱ ሌሎች ሚሊዮንን ሴቶች ማለት ነች፡፡ ጥያቄው ‹ለምን ቤቲ የወል እሴቶቻችንን እንድትበይንልን ፈለግን?› የሚለው ነው፡፡ ለምንስ ድርጊቷን (እኔም ራሴን በማልበይንበት፣ ነገር ግን የግሏ ነው ብዬ የምተወውን ድርጊቷን) እንደ አንዲት ወጣት፣ በትዕይንቱ ላይ ለመሳተፍ እንደፈቀደች አፍላ ሴት – ሰው የመሆንን ድንበር እስከ የመጨረሻው የምንዱባን ጥግ ድረስ ለመግፋት እንደሞከረች ሴት ለምን አንወስዳትም?››
መማር ዘላለም በሚል የፌስቡክ ተጠቃሚ ስም የሚታወቅ ሰው ግን ቤቲ ኢትዮጵያን አልወከለችም በሚለው አይስማማም፡፡ ነገር ግን ተመልሳ ወደአገር ቤት ስትመጣ ሊደርስባት ስለሚችለው መገለል ከወዲሁ መስጋቱን ገልጧል፡፡ እስካሁን እየተሰነዘረባት ያለው ትችትም ተገቢ እንዳልሆነ ተከራክሯል፡-
‹‹…ቤቲ የፈጸመችው ድርጊት ምቾት አልሰጠኝም፣ ምክንያቱም ኢትዮጵያን ወክላ ሄደችም/አልሄደችም፤ ማንኛውም ሰው በየሄደበት ሀገር በተዘዋዋሪም ቢሆን የሀገሩ አምባሳደር ነው ብየ ስለማምን፡፡ ከዚህም ባሻገር በትልቅ የቲቪ ሚዲያ የኢትዮጵያን ባንዲራ ለብሳ ኢንተርቪው ስታደርግ ነበር፣ ጋዜጠኞችም፣ ተመልካቾቹም ሲጠሯት ‹Betty from Ethiopia› እያሉ መሆኑም ልብ ይሏል፡፡ ስለዚህ የምር ለመናገር ተሸማቅቂያለሁ፤ እንዲያውም አሁን እማ ብታዩኝ ተሸማቅቄ… ተሸማቅቄ አውራ ጣት አክያለሁ… አብዛኛው ሰውም እንደኔ ደብሮታል፤ አዎ ቤቲ ይህን ማድረግ አልነበረባትም፡፡ ይህን ነገር የማድረግ መብቷን ግን ፈፅሞ ልጋፋት አልችልም፤ መብቷን አከብራለሁ፡፡ ሆኖም ግን ይቺ ልጅ በጣም አሳዘነችኝ ክፉኛ በሐበሻ አፍ ውስጥ ገብታለች፤ ወደሀገሯ በተመለሰች ጊዜ የሚገጥማት ወሬና ግልምጫ ሳስበው የእውነት አዘንኩላት፤ በወሬ አመድ ማድረግ የሚችል ጀግና ሕዝብ እኮ ነው ያለኝ፡፡ እኔ ግን ይቺ ልጅ ከዚህ ቀደም ጓደኛዬ፣ አብሮ አደጌ፣ የሥራ ባለደረባዬ ሁና ቢሆን ኖሮ ከዚህ ቀደም እሰጣት ከነበረው ፍቅር ቅንጣት ታክል አልቀንስባትም፡፡ አሁንም ቢሆን መንገድ ላይ ድንገት ባገኛት ዘወር ብዬ ላላያት ቃል እገባለሁ… ባአካባቢዬም አየሃት ቤቲን? ያቸውልህ እያት… የሚለኝ ሰው ካለም ጆሮውን እቆነጥጠዋለሁ፡፡ ሰዎች፣ እኛ እሷን እንዲህ የመተቸት መብት እንዳለን ሁሉ እሷም እንዲህ የማድረግ መብት እንዳላት አትዘንጉ፣ … ሁሉም ሙጫ ሙጫ አምባገንን ነው እኮ በየቤቱ፤ በስመ ወግ ባሕላችን ተነካብን ብለን የማንንም መብት መጋፋት አንችልም፡፡ እናንተ እንዲህ ከሆናችሁ ከጋሽ መንግሥቴ በምን ትሻላችሁ? መንግሥቴ እኮ በምንም በምንም ሰበብ ነው መብቴን እየተጋፋው ያለው፡፡››
የመጽሐፍ ቅዱስ ጥቅስ በማጣቀስ ቤቲ ላይ እየደረሰባት ያለው ውግዘት ከተመሳሳይ ድርጊት ነጻ በሆኑ ሰዎች እንዳልሆነ የተከራከረችው ደግሞ ሕይወት ወንድማገኝ የተባለች ሌላ የፌስቡክ ተጠቃሚ ነች፡-
‹‹በጣም ከምወዳቸው የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪኮች ውስጥ በዝሙት ምክንያት በድንጋይ እንድትወገር የተፈረደባትን ሴት ኢየሱስ ‹‹ከናንተ ኃጢያት የሌለበት እሱ የመጀመሪያውን ድንጋይ ይወርውርባት›› ብሎ አድኗታል፡፡ እውነትም፣ ማንም እጁን አላነሳባትም፡፡
ሌሎች ደግሞ ችግሩ ያለው ከቤቲም ከተቺዎችም ሳይሆን ከስርዓቶች እንደሆነ ገልጸዋል፡፡ የፀረ-ሉል ሴራ የተሰኘ ጦማር የ‹ወንድም ጋሼ አፍሪካ› ፕሮግራም ራሱ ሰብኣዊነትን ለማጥፋት የተዘጋጀ ነው ሲል፤ ሲስ ሒው የተባለ ሰው ደግሞ በአገር ውስት ባሕላዊ እሴቶቻችንን የሚያበረታታ ነገር እንደሌለ የታዘበውን አስፍሯል፡-
‹‹…ትርኢቱ እጅግ ጋጠወጥ ሲሆን በተለያየ ዘመን ባቀረባቸው ትርኢቶች የተለያዩ ለፕሮግራሙ በከፍተኛ ወጪ ማስተዋወቅያ እንደሚነገርለት ሳይሆን ክብረ ነክ የሆኑ ድርጊቶች፣ እራቁት መታየት፣ ስካር፣ ወንዶችና ሴቶች እራቁታቸውን ፍል ውሃ ውስጥ ተዘፍዝፎ መታየትና አብሮ መታጠብ ወዘተ. የተለመዱት ናቸው፡፡ ይህ እንዲሁ ሁኖ የአገራችን ኤፍ ኤም ሬድዮ ፕሮግራሞች በሚከፈላቸው ዳጎስ ያለ ገንዘብ ስለ ፕሮግራሙ ጥሩ ማውራት እንጀራቸው ነው፡፡ አክብረን አንብበን ወዳጆቻችንም እንዲያነቡ የምንመክራቸው የህትመት ውጤቶችም ስለዚህ ክብረ ቢስ ፕሮግራም በተከበረው ወረቀቶቻቸው ላይ ውደሳ ያጎርፉለታል፡፡ ከዚህ በፊት ባለማወቅ ከሆነ እንዲህ የተደረገው ለቀጣይ ፕሮግራሙ በኢትዮጵያ ደረጃ እንዲታገድ አበርትተው እንዲታገሉ እንጠይቃለን፣ እንዲህ ካልሆነ ግን በአንባቢው ዘንድ ክብርን እንዳይጠብቁ እንንገራቸው፡፡ ክብረ ቢስ ድርጊቶች በሚከበሩ ሚድያዎች መገኘት የለባቸውምና፡፡ ሁሉም የየራሱ ቦታ አለው፡፡ የዚህ ትርኢት አደጋም አለክብሩና አለቦታው መቀመጥ መቻሉ ነው፡፡
እንዲህ የመሰሉ የእውነተኛ ክስተቶች ትርኢት ወይም ሪያሊቲ ሾው ግማሽ ክ/ዘመን በላይ እድሜ ያስቆጠሩ ሲሆን ከሁሉ አነጋጋሪው ይህ ዓለም አቀፋዊው ወንድም ጋሼ የተሰኘው ሪያሊቲ ሾው ነው፡፡ ሪያሊቲ ሾው ለፕሮፖጋንዳ የተመቸ ነው፣ ማሸነፍ ከፈለጉ የትርኢቱ መሪ ፍልስፍናዎችን ማንጸባረቅ ይጠበቅባቸዋልና ተወዳዳሪዎቹ ለዚህ ሲሉ የማይሆኑት ነገር የለም፡፡…››
‹‹…ሚዲያዎቻችንን፣ ዩንቨርስቲዎቻችንን፣ ትምህርት ቤቶቻችንን፣ የትምህርት ሥርዓታችንን፣ እና የትምህርት መሣሪያዎቻችንን ተመልከቱ፤ የትኞቹ ናቸው ባሕላዊ እሴቶቻችንን እና ቅርሶቻችንን እንድናከብር የሚያስተምሩን? ወጣቱ ትውልድ ቤቲ እና ሃኒ የሚያደርጉትን ነገር ያደንቃል፡፡ ፖለቲከኞቻችን ሳይቀሩ የእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግን እና የሆሊዉድ ፊልምን እየተከታተሉ ስለ ማኅበራዊ እሴቶች እና መብቶች ከማይጠይቁዋቸውጋ ነው የሚወግኑት፡፡…››
ትናንት ቅዳሜ 2-10-2005 ዓ.ም ፌስ ቡክ ላይ ተጥጄ በነበርኩበት ሰዓት አንዱ ጓደኛዬ አንድ ከቪዲዮ (ከትዕይንተ ኩነት) የተወሰደ ፎቶ (ምስለ ኩነት) ለጥፎ እዚያው ላይም አስተያየቱን ጽፎ ሌሎቹም ይጽፉ ዘንድ ጋበዘ፡፡ ነገር ግን ይህ ጓደኛዬ ስለጉዳዩ ትክክለኛ መረጃ አልነበረውም ነበርና በአስተያዬቱ ላይ ለሕዝብ በቀጥታ በሚታይ መድረክ ላይ ከወገብ በታች እርቃን መታየት ከኢትዮጵያዊ ጨዋነት የወጣና መወገዝ እንዳለበት በ3 መስመር ጽፎ ነበር፡፡ እኔም ፎቶውን(ምስለ ኩነቱን) ዓይቼ በነገሩ ተደናግጬና ግራ ተጋብቼ ከስር (is she a healthy woman? I am sure she is a escapee from the Amanuel mental institution) ጤነኛ ነች ግን? እርግጠኛ ነኝ ከአማኑኤል የእዕምሮ ሕሙማን የሕክምና ማዕከል ያመለጠች ነች ብዬ ጻፍኩ፡፡ ለካ ነገሩ እንዲህ ቀላል አልነበረም ኖሯል ማታ ላይ በአንዱ የF.M ሬዲዮ (ነጋሪተ ወግ) የመዝናኛ ፕሮግራም(ምስናድ) ሳዳምጥ የተፈጸመው ጉዳይ ከዚህ የከፋ የሰማውን ኢትዮጵያዊ ዜጋ ሁሉ ሁለት ጆሮዎቹን ጭው የሚያደርግ የልጅቱን ቤተሰቦችና ዘመዶች በድቅድቅ ጨለማ እንደሚሄድ ሰው የጉምብስ የሚያስኬድ ያየንበትንና የሰማንበትን ዓይንና ጆሮ ለማመን የሚያዳግት ጉድ መፈጸሙን ተረዳሁ፡፡ወይ ወደላይ ብሎኝ አላረፍኩት የማቅለሽለሽ ስሜት ለሰዓታት ተናነቀኝ ከተኛሁ በኋላም እንደ መጥፎ ቅዥት ደጋግሞ ያባትተኝ ነበር፡፡ የማውቃቸው ሴቶች ሁሉ እሷን መስለው ታዩኝ፡፡ እኔን ይሄን ያህል የጎዳኝ ቤተሰቦቿን በተለይም ወላጆቿንማ እንዴት ያደርጋቸው ይሆን ብዬ ለእነሱ በጣም አዘንኩ፡፡
ነገሩ እንዲህ ነው በDSTV. የሚታይ 8ኛ ዙር Big Brother Africa የሚባል reality show (የእውነት ትዕይንት) የመዝናኛ ፕሮግራም (ምስናድ) ላይ ኢትዮጵያን ወክለው ከሄዱት ሁለት ወንድና ሴት ኢትዮጵያዊን ቤተልሔም አበራ በመባል የምትጠራዋ ዜጋ ያልተጠበቀ አይደለም ጨርሶ ያልታሰበ በባለፈው የውድድር ጊዜ ተሳትፋ የነበረችውን ኢትዮጵያዊት ምክርና ማስጠንቀቂያ ወደ ጎን በመተውና ይሄንንም በማድረጓ ከኢትዮጵያዊያን ለደርስባት የሚችለውን መገለልና ጫና በመናቅና ከምንም ባለመቁጠር በብዙኃን መገናኛ ለሕዝብ በቀጥታ በሚተላለፉ በእንደዚህ ዓይነት ዝግጅቶች ላይ ተደርጎ የማይታወቅ እጅግ አስደንጋጭ ነውረኛና ጸያፍ ድርጊት (ወሲብ) ከሴራሌዮናዊ ወንድ ጋር ፈጽማ ስለነበርና ይሄንንም መላው ዓለም እየተቀባበለ ጠላት እንደተለመደው ሲደሰትና ኢትዮጵያዊያንንም ለማሸማቀቅ ለማዋረድ ለማሳፈር የሀገራችንን ገጽታ ለማጉደፍ ሲጠቀምበት ወዳጅ ደግሞ አንገቱን ሲደፋበት እና ይህ ጸያፍና ነውረኛ ድርጊት በፍጹም ጨዋና ቁጥብ ባሕል ያለውን፣ ሃይማኖተኛ የሆነውን የኢትዮጵያን ሕዝብ አይወክልም በማለት ሲከራከሩበት ዐቢይ የብዙኃን መገናኛ ርእስ ሆነ፡፡
እኔ በግሌ ከልጅቱ ተግባር ባልተናነሰ ያበገነኝና ያቆሰለኝ ማታ ሳደምጠው የነበረው የመዝናኛ ምስናድ አዘጋጆች ጉዳዩን ሚዛናዊ ያደረጉ መስሏቸው ይናገሩት የነበረው ነገር ነበር፡፡ ነገር ግን እንኳንና ልጅቱ የፈጸመችው ድርጊት በቀጥታ ሊተላለፍ እንደሚችል አስቀድማ እያወቀች፣ ተገዳ ወይም ተደፍራ ሳይሆን ወዳና ፈቅዳ እንዳደረገችው ታውቆና ይህን በማድረጓ በሀገርና በሕዝብ ላይ ያደረሰችውን ሀፍረት ውርደት መሸማቀቅና ሥብራት ያህል ሚዛን የሚያነሣ ምክንያት ይኖራት ይመስል ስልክ እየደወሉ ይሄንን ድርጊቷን በጥብቅ ያወግዙ ለነበሩ አድማጮች እንዲህ ከማለታችን በፊት የእሷንም ቃል ማድመጥ ይኖርብናል የምትለው ነገር ይኖራታል ብለን እንጠብቃለን መቼም ያለምንም ምክንያት ይሄንን ነገር ታደርጋለች ብለን አናስብም ወዘተ ማለታቸውና ሕዝብ በዚህ ጉዳይ ላይ የተሰማውን ስሜት ሲገልጹ የምስናዱ አዘጋጆች ከሆኑት አንዱ ድርጊቱን ያወገዙ የተቃወሙትንና መብቷ ነው ያሉትን ሰዎች የነሲብ ግምት ሲገልጽ እኩል በእኩል እንደሆነ አድርጎ ሲያወራ ሌላኛው አብሮት ያለው ደግሞ ድርጊቱን ያወገዙት እንደሚበዙ ይናገራል፡፡ እኔ ግን እርግጠኛ ነኝ እነኝህ አዘጋጆች ለሚዛናዊነት ባላቸው የተሳሳተ መረዳት ነገሩን ሚዛናዊ ያደረጉ መስሏቸው እንጂ ኢትዮጵያ ውስጥ በዚህ አስከፊና ጸያፍ ጉዳይ ላይ የሕዝብ ስሜት እኩል በእኩል ይሆናል ብሎ መገመት የማይታሰብ ነው፡፡ የተባለው እርግጥ ሆኖ እኩል በእኩል ሆኖ ከተገኘ ግን ለዚህ ላለንበት የሞራል (የቅስም) ሥብራትና ልሽቀት የሥነምግባር ውድቀት “ሞተን ተቀብረናል በድናችን ነው የሚንቀሳቀሰው” የሚለው ቃል ራሱ የሚገልጸው አይመስለኝም ነገር ግን ይህ ይለመሆኑን በቀላል ትዝብት መረዳትና መገመት እንደሚቻለው የላይኛው አባባል ሐሰት እንደሆነ መረዳት ይቻላል፡፡ ለምሳሌ በዙሪያችን ያሉ ሰዎችን ለክብሩና ለነውር ግድ የለሽ የሆነውንና የማይገደውን ፀረ ግብረገብ የሆነውን ካልሆነው ጋር ብናነፃጽር የምናገኘው ውጤት እውነታውን ያስረዳናል፡፡ በመሆኑም ይሄንን ስሕተት በተደጋጋሚ ሲፈጽሙት አስተውላለሁና ሊገምቱት ከሚችሉት በላይ ሕዝቡን ተስፋ የመቁረጥና በቀላሉ እጅ የመስጠት ችግር ውስጥ እንዲገባ የማድረግ አሉታዊ ውጤት አለውና እጅግ ጥንቃቄ እንዲያደርጉ ማስገንዘብ እወዳለሁ፡፡ አይበለውና እኩል በእኩል ደረጃ የሚገለጽበት ደረጃ ወይም ዘመን የምንደርስ ከሆነም እንዲህ ዓይነት ጉዳዮች ሊስተናገዱ የሚገባቸው አሁን በቀረበበት ሁኔታ ሳይሆን ዳታው (ቁጥሩ) እንዲህ በእንዲህ መሆኑ የቱን ያህል አሳሳቢ ደረጃ ላይ መሆናችንንና ልንሠራበት እንደሚገባ በሚያስገነዝብ በሚቀሰቅስ መልኩ እንጂ ጭራሽ በሚያደፋፍርና በሚያሳስት መልኩ መሆን አይኖርበትም፡፡ ይህንን ስል አፋቸውን ሞልተው መብቷ ነው የሚሉ ሰዎች ጨርሶ አይኖሩም እያልኩ እንዳልሆነ ልብ ሊባል ይገባል፡፡ የመብት ምንነትን የማያውቁ ግለሰቦችና እነሱም በተመሳሳይ ቦታና ጊዜ ቢሆኑ ይህች ልጅ ያደረገችውን ከዚያም የከፋ ድርጊት የማድረግ ፍላጎትና አቋም ያላቸው የወደቀ ሰብእና የሞራል(የቅስም) ስብራት፣ የሥነ ምግባርና የግብረገብ ብልሽት ያለባቸው ግለሰቦች ይሄንን ሊያደርጉ እንደሚችሉ የሚጠራጠር ይኖራል ብዬ አልገምትም፡፡
ሲጀመር አንድ ግለሰብ ሁሉንም ነገር የማድረግ መብትና ነፃነት ፈጽሞ የለውም፡፡ ደናቁርትና ማሰብ የተሳናቸው ግለሰቦች ሁሉ መብቴ ነው፣ መብቷ ነው፣ መብታቸው ነው ለማለት የትም መቸም ምንም ዓይነት ቅድመ ሁኔታ እንኳን አያደርጉም፡፡ አንድ ግለሰብ ያሰበውን ነገር የማድረግ መብትና ነፃነት የሚኖረው ያ ሊያደርገው ያሰበው ነገር የሰው ልጆችና ማኅበራዊ ፍጥረቶች እንደመሆናችን የጋራ ጥቅማችንን የማይጎዳ የማይፃረር የማይቃረን እስከሆነ ጊዜ ብቻና ብቻ ነው የየትኛውም የሕግ መጽሐፍና የሰብአዊ መብት ድንጋጌዎች ከዚህ ጽንሰ ሐሳብ የወጣ አይደለም፡፡ ይህች ልጅ እንኳንና በተለቀቁት ማስታወቂያዎች ሀገርን ወክላ እንደተሳተፈች ተገልጾ ቀርቶ ባይገለጽም እንኳን እኛ ኢትዮጵያዊያን (ሐበሾች) እንደ ሕዝብና እንደ ሀገር የጋራ ጥቅሞች አሉን፡፡ ከእነሱም ውስጥ ሀገር፣ ባሕል፣ ሃይማኖት፣ ክብር፣ ማንነት፣ ታሪክ፣ ቅርስ፣ ወዘተ. እያልን ልንዘረዝራቸው እንችላለን፡፡ የምንሠራው ሥራ እነኝህን ነገሮች የሚጎዳ የሚጻረር ከሆነ ያንን ነገር ማድረግ መብታችን ሊሆን አይችልም ማለት ነው፡፡ ከዚህ የአስተሳሰብ ሚዛን ወይም ደረጃ ወጥተን ማሰብና መተግበር ከሞከርን ከሰውነት ደረጃ ወርደን ወደ እንስሳነት ከእንስሳነትም ከብዙዎቹ በወረደ በዘቀጠ ባነሰ የአስተሳሰብ ደረጃ ላይ እንዳለን ማወቅ መረዳት ይኖርብናል፡፡
እዚህ ላይ ተያይዞ የሚጠቀስ ነገር አለ ‹‹ምን ነው? እሷ በግልጽ ስላደረገችው ነው እንዴ? ሁሉም ተደብቆ የሚፈጽመው ተግባር አይደለም እንዴ?›› የሚባል፡፡ የተደበቀውማ ተደብቋል የሚያውቀው የለም ይሄኔ እኮ ስንት የምናከብራቸው የምንኮራባቸው የምናደንቃቸው ሰዎቻችን ከዚህ በከፋ ነውር ላይ ውለው ይሆናል፡፡ነገር ግን ያደረጉት ተደብቀው በመሆኑ ሀፍረቱና ውርደቱ ከእነሱ አልፎ እንደ ሀገር ለኢትዮጵያ እንደ ሕዝብ ለሐበሻ አልሆነብንም፡፡ በድብቅ የምናደርገው አይደለም እንዴ! ተብሎ በግልጽ እናድርገው ማለት ይሄ ከበድ ያለ የአዕምሮ ጤና መቃወስ ችግር ነው፡፡ ሰው ደካማ ፍጡር እንደመሆኑና ጥንካሬውም አንዱ ከሌላው የማይመጣጠን እንደመሆኑ ከስሕተት(ከኃጢአት) የጸዳ ሊሆን አይችልም፡፡ስሕተት የምንለው ነገር በራሱ ክብደትና ቅለቱ የሚለያይ ቢሆንም፡፡
እናም ድክመት ከሰው ልጅ የማይጠፋ መሆኑ ቢታወቅም ለጋራ ሰላም፣ ለጥምረታችን ደኅንነት፣ ለማኅበራዊነታችን ጤንነት ሲባል እስከዛሬ ሲደረግ እንደነበረው ሁሉ የምግባር ድክመትና ብልሹነት(አመል) ያለብን ሰዎች መታረም ካልቻልን ነውራችንን በስውር በድብቅ ብናደርገው ኃላፊነት ከመወጣት ጋር የሚነጻጸር ተግባር እንደፈጸምን ይቆጠራል ጓዳ የማይችለው ጉድ የለምና፡፡ ከዚህ ወተን ካሰብንና ከሠራን ግን እንደ ጤነኛ ሰው በጤነኛ ዓይን መታየትና መስተናገድ አይኖርብንም፡፡
Big brother Africa reality show ተወዳዳሪዎቹ እንዲያደርጉት ከሚፈልገውና ከሚያደርስባቸው ጫና ባጠቃላይ ከዝግጅቱ ቅርጽ አንጻር ስናይ ተወዳዳሪዎቹ ሀገርን ወክለው እንዲሳተፉ ማስታወቅና ማድረግም ሳይኖርበት ይሄንን ማድረጉ የልጅቱ የሥነ ምግባር ብልሹነት እንዳለ ሆኖ ይህ ድርጊት የኢትዮጵያዊያንን ስም ለማጥፋት ለመስበር የሕዝቡን ሞራል (ንቃተ ወኔ) ለማኮላሸት ሆን ተብሎ እንደተደረገ መገንዘብ ይቻላል፡፡
ሲጀመር ሀገርን በግለሰብ የመወከል ተግባር እጅግ እጅግ ከባድ ነገር ነው፡፡ምክንያቱም ተወካዮቹ የሚያደርጉት እያንዳንዱ ነገር ሁሉ የሀገርንና የሕዝቧን ባሕል ማንነትና አስተሳሰብ እንደገለጸ ይቆጠራልና፡፡ እንዲያዝ የተፈለገው ግንዛቤ ይሄ ሆኖ ውክልናው ከተደረገም ተዎካዮቹ እንዲያደርጉ የሚጠበቀውና የሚበረታታው የሚያንጸውም አዎንታዊ የሆኑ ነገሮችን እንጅ ጭራሽ የማያደርጉት የማያስቡት የነበረውን ሁሉ እንዲያደርጉ መገፋፋትና ማበረታታት አይኖርባቸውም፡፡ ይህ የእውነታን ትዕይንት ቅርጽ የሚለውጥ ድርጊት ነውና፡፡ ነገር ግን የዚህ ‹‹የመዝናኛ›› ዝግጅት አዘጋጆች ይሄንን እንደሚያደርጉ ቀደም ሲል ተሳትፈው የነበሩ ተወዳዳሪዎች አረጋግጠዋል፡፡
Reallity show (የእውነታ ትዕይንት) ተብሎ ሀገር በምግባረ ብልሹዎች እንድትወከል የማድረጉ ጽንሰ ሐሳብ በራሱ የሎጅክ (የአመክንዮ) ችግር አለበት፡፡ ምክንያቱም የሥነምግባር ብልሽት እንከን ያለባቸው ግለሰቦች ብዙውን ጨዋ የኅብረተሰብ ክፍል ሊወክሉ አይችሉምና፡፡ ይሄንን ባለመረዳት ወይም ለመረዳት ሳይፈለግ ቀርቶ ይህ ከተደረገ ግን ከጀርባው ሌላ ስውር ዓላማ እንዳለው መረዳት ይቻላል፡፡ የሆነውም ይሄው ነው በዚህች ልጅ አማካኝነት ከእንግዲህ ከማንም ቀድመን የሀገራችን ኢትዮጵያ በብዙኃን መገነናኛ ለመጀመሪያ ጊዜ የተፈጸመ ርኩሰት በሚል ስሟ የውርደት መዝገብ ላይ ሠፍሯል፡፡ የሚገርመኝ ይህ የreality show (የእውነታ ትዕይንት) ከዚህ በኋላ ኢትዮጵያ ውስጥ እንዲሠራ የተፈቀደለት እንደሆነ ነው የምናየው ነገር ግን ነገሩ ከዚህ የተለየ እንደማይሆን የሚጠቁም መሆኑ ነው፡፡ ይህ የሀገርንና የሕዝብን ቅስም የሠበረ የሀፍረትና የመሸማቀቅ ዱላውን በእያንዳንችን ላይ ያሳረፈ ጸያፍ ድርጊት ከተፈጸመና የወዳጅና ጠላት መሳለቂያ ከሆንን በኋላም የመንግሥት የብዙኃን መገናኛዎች አሁንም የBig Brother Africaን ማስታወቂያ እያስተላለፉ በመሆኑ፡፡ ይህ ሕዝብ ጨዋና ታጋሽ ሆኖ ነው እንጂ ይህ ድርጊት የተፈጸመው በሌሎች ሀገሮች ላይ ቢሆን ኖሮ የDSTV. በሀገሪቱ ያለውን ተወካይና የBig Brother ተወካይ መሥሪያ ቤቶች ላይ አደጋ በደረሰ ነበር፡፡
በእርግጥ የከበረ ታሪክና ማንነት እንዳለው ከዓለማዊ እስከ መንፈሳዊ ያሉ ጥንታዊ መረጃዎች የሚያረጋግጡት እውነታ በመሆኑ የዚህች ልጅና የመሰሎቿ ድርጊት የተመሰከረለትን ሕዝብና ሀገር የሚወክል አይሆንም፡፡ የምትወክለው ራሷንና እንዳለመታደል የድንቁርናም ነገር ሆኖ ሥልጣኔና ዘመናዊነትን እጅግ በተሳሳተ መንገድ የተረዱትን ከአንድ በመቶ በታች ያሉትን “ኢትዮጵያዊያንን” ብቻ ነው፡፡ ኢትዮጵያ በአሁኑ ሰዓት ከ90 ሚሊዮን (ከእላፋት) ሕዝብ በላይ እንዳላት ይገመታል፡፡ ከዚህ ቁጥር በጠቀስኩት የጨነገፈ አስተሳሰብ የተመረዙት 15 በመቶ ሕዝብ በሚኖርበት በከተሞች ያሉ ጥቂት ዜጎች ብቻ ናቸው፡፡ በመሆኑም ይህች ልጅና ድርጊቷ የኢትዮጵያን ሕዝብ የሚወክልበት ምንም ሆኔታ የለም፡፡ ይህ ሁሉ እየታወቀ ኢትዮጵያን በዚህ ርኩስ ግብር ስሟ እንዲጠራና ለመጀመሪያ ጊዜም እንደመደረጉ በውርደት መዝገብ እንዲሰፍር መደረጉ ታስቦበት ለክፋት አይደለም የሚለኝ ካለ የዋህ መሆኑን ልነግረው እወዳለሁ፡፡
በመጨረሻ ሌሎች እኅት ወንድሞቻችን በቀጣይ ጊዜያት በተመሳሳይ መድረኮች ተመሳሳይ ድርጊት እንዳይፈጽሙ ለማስገንዘቢያነት ይረዳ ዘንድ ይህች ልጅ ይህንን ድርጊት በመፈጸሟ በግል ሕይወቷ ምን ሊገጥማት ይችላል የሚለውን እንመልከትና እናብቃ፡፡ ማኅበረሰባችን እንደምናውቀው ጥብቅና ክብርን የማዕዘን ድንጋዩ ያደረገ፡፡
ሃይማኖታዊ አሻራ የሰፈረበትና የታነጸ ባሕል ያለው ኅብረተሰብ ነው፡፡ ከዚህ አንፃር ይህች ልጅ ከባድ የሆነ የመገለል አደጋ ያጋጥማታል፡፡ የመገለሉ አደጋ ከእርሷም አልፎ ቤተሰቦቿ ላይም ሊደርስ ይችላል፡፡ ይህንን ጸያፍ ድርጊት የሀገርና የሕዝብ ወኪልነቷን ለገንዘብ ስትል ለሕዝብ በቀጥታ በሚታይ መድረክ ፊት አድርጋለችና እስከ ተከፈላት ጊዜ ድረስ Blue film (የወሲብ ምትርኢት) እስከ መሥራት ድረስ አላደርግም የምትለው ነገር እንደማይኖር ሊያስገምታትና የሰውነት ክብር ሊያሰጣት ይችላል፡፡ ወላጆቿንም አሳዳጊ የበደላት በማሰኘት ለዘለፋ ትዳረጋለች፡፡ ምናልባትም አንዳንዴ ያልዘሩት ይበቅላል ይባላልና ይሄኔ ወላጆቿ በመልካም ሥነ ምግባር ለማሳደግ የደከሙ ሆነው ይሆናል፡፡ነገር ግን እንዲህ የነበሩ ቢሆኑም እንኳ ያለ ሥራቸው ለዘለፋ ዳረገቻቸው ማለት ነው ፡፡
ልጅቱ መምህርት እንደሆነች ይነገራል፡፡ የሚገርመውም ይሄው ነው መማር ሥነምግባርንም ለማነጽ ይጠቅማል ተብሎ ይታሰባልና አሁን አሁን በየዩኒቨርስቲው የምናየው ነገር ይሄንን አባባል የሚሽር እየሆነ የመጣ ቢሆንምና ይህች እኅታችንንም መማሯ አርቃ ለማሰብና ለማገናዘብ የጠቀማት ባይሆንም፡፡ እናም የገለጸችውና ያሳየችው የሥነምግባር ግድፈትና ብልሽት ለተማሪዎች አርአያ ሊያደርጋት ስለማይችል ወይም በመጥፎ አርአያነት ስለሚያስቆጥራትና ከዚህም አንፃር የምታስተምርበት ት/ቤት በእሷ ምክንያት ተማሪ ሊያሳጣው ስለሚችል እንደሚያሰናብታት ወይም የሥራ ዋስትናዋን ሊያሳጣት ይችላል፡፡
ልጅቱ እንደተመኘችው አሸናፊ ሆና 300 ሺህ ዶላር ሽልማት ማሸነፍ ብትችል እንኳ እንዳሰበችው የአስጎብኝ ድርጅት ብትከፍት በዜጎች የሚወደድ፣ ተቀባይነት ያለው፣ እንደአስገብኝ ድርጅት ኃላፊነት የሚሸከም እንደማይሆን የመጠርጠር የመገለል በአጠቃላይ ሥራዋን ልትሠራ የምትችልበትን ከባቢ ያለማግኘት ችግር ይገጥማታል ምክንያቱም ገንዘቡ የተገኘው ክብሯን ሸጣ፣ ማንነቷን አዋርዳ፣ ሰብእናዋን አርክሳ፣ ሕዝቧን አሳፍራ፣ ቤተሰብ ዘመዶቿን አሸማቃ፣ ታሪኳን እስከወዲያኛው አጠልሽታ፣ ጤናዋን ለአደጋ ዳርጋ፣ ኅሊናዋን አቆሽሻ፣ ሃይማኖቷን አስተሃቅራ በመሆኑ፡፡ ስለሆነም ይህ ገንዘብ የተባረከ አይሆንም እንደአመጣጡ ሁሉ የጥፋት ይሆናል እንጅ፡፡ በሉ እግንዲህ ከዚህ ይሰውረን እንጂ ሌላ ምን ይባላል፡፡
በጣም በጣም አወዛጋቢ ነው ምን ማለት እንደምችል ራሱ አልገባኝም፡፡ በምንም ስሌት ብናሰላው እንኳን ከውድድሩ ጋር ሊሄድ ማይችል ሥራ እንደሠራች ነው የሚሰማኝ፡፡
ፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ዩናይትድ ስቴትስ ክኻይድ መዓልታት ኣብ ዝተረፈሉ ኣብዚ ሕጂ እዋን ሪፓብሊካዊ ሕጹይ ዶናልድ ትራምፕን ሕጽይቲ ዲሞክራት ሂላሪ ክሊንተንን ኣብዚ ናይ መወዳእታ ምዕራፍ ፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ኣሜሪካ ንሓድሕዶም ንመዝነት ፕሬዝዳንትነት ብቑዕ ኣይኾነን/ትን ክብሉ ይኻሰሱ ኣለው።
ዶናልድ ትራምፕ ሎሚ ረቡዕ ኣብ ክፍለ ግዝኣት ፍሎሪዳ ጎስጓስ ምረጹኒ ኣብ ዘኻይድሉ ዝነበረ ሚስ ሂላሪ እንተድኣ ተመሪፀን ‘’ሕገ መንግስታዊ ቅልውላው ክፍጠር እዩ’’ ኢሎም፡ ብተወሳኺ ሂላሪ ክሊንተን ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ኣብ ዝነበራሉ እዋን ንሃገራዊ ፀጥታ እዛ ሃገር ኣገደስቲ ዝኾኑ ምስጢራት ዝሓዛሉ ኣገባብ ምርመራ ክግበረለን እዩ ኢሎም።
ውፅኢት ፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ኣሜሪካ ዝበዝሓ ናይ ህዝቢ ድምፂ ብዝረኸበ ዘይኾነ ካብተን 50 ክፍለ ግዝኣታትን ዋና ከተማ ዋሽንግተን ዲሲን ብዝርከብ ውፅኢት ድምጺ ተወከልቲ ህዝቢ እዩ።ካብዚ 538 ድምጺ ተወኸልት ህዝቢ 270 ዝረኸበ ድማ ዝቕጽል ፕሬዝዳንት ኣሜሪካ ኮይኑ ይምረፅ። ብዝሒ ተወኸልቲ ህዝቢ ብብዝሒ ህዝቢ ክፍለ ግዝኣታት ይውሰን።
ዩጋንዳ ፍርድ ቤት እ.አ.አ. በ2010 ዓመተ ምህረት በዋና ከተማዋ ካምፓላ ውስጥ የዓለም ዋንጫ ለመመልከት የተሰበሰቡ ሰባ ስድስት ሰዎችን ከገደሉት የሽብርተኛ ጥቃቶች በተያያዘ የተከሰሱ ሰባት ሰዎች ላይ የጥፋተኝነት ብይን ሰጠ።
ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ፣ ንሑቲ ካብ ከተማ ዓደን ንምጽራጉ ብሰራዊት መንግስቲ የመንን ስዑዲ ዓረብን ኣብ ዝካየድ ዘሎ ስርሒታት ይተሓጋገዝ ምህላዉ ማዕከናት ዜና ዓረበ ይገልጻ ኣለዋ።
ስዑዲ ዓረብ ኣብ ዓደን ከተካይዶ ድሕሪ ዝጸንሐት ደብዳብ፣ ወትሃደራዊ ሓይሊ ሑቲ ተዳኺሙ’ዩ ኣብ ዝተባህለሉ እዋን፣ ዘመናዊ ኣጽዋር ዝዓጠቑ ሰራዊት’ቲ ኣብ ስደት ዝርከብ መንግስቲ የመን ንዝበዝሐ ክፋል እታ ከተማ ከምዝተቖጻጸሩ ይንገር።
ኣብ ስዑዲ ዓረብ፣ ከተማ ሪያድ ኣብ ስደት ዝርከብ የመንግስቲ የመን፣ ዳግም ንምጥያሱ ኣባላት ካቢኔኡ ናብ ከተማ ዓደን ኣብ ዝመለስሉ ዘለዉ እዋን’ውን፣ ብሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ተሰንዮም ናብ ዓደን ከምዝኣተዉ ተገሊጹ።
ካብ ከተማ ሪያድ ብነፋሪት ናብ ኤርትራ ዝኣተዉ ኣባላት ካቢነ ሚኒስተራት የመን፣ ብሓይሊ ባሕሪ ኤርትራን ስዑዲ ዓረብን ተሰነዮም ናብ ዓደን ከምዝኣተዉ’ውን ሓያሎ ማዕከናት ዜና ማእከላይ ምብራቕ ንሰበ ስልጣን ስዑዲ ዓረብ እናጠቀሳ ሓቢረን።
ብስዑዲ ዓረብ ዝተመርሐ ወትሃደራዊ ሓይሊ ሓያሎ ሃገራት ኣብ ልዕሊ’ቶም ንሰንዓን ዓደንን ዝተቖጻጸሩ ሑቲ ናይ ነፈርቲ ደብዳብ ድሕሪ ምጅማሩ፣ ኤርትራ ከምዚ ዓይነት ምትእኽኻብ ከምዘይትድግፍ ፕርዚደንት ኢሳይያስ ምግላጹ’ውን ኣይርሳዕን።
እንተኾነ፣ ንጉስ ሳልማን ናይ ስዑዲ ዓረብ ብዘቕረበሉ ህጹጽ ጻውዒት፣ ኣብታ ሃገር ናይ ክልተ መዓልታት ዑደት ዘካየደ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፣ ምስ ስዑዲ ዓረብ ግዜያዊ ስልታዊ ምርድዳእ ከምዝገበሩን፣ ድሕሪ’ዚ እዋን’ዚ ድማ ስዑዲ ዕእረብ ንክሊ ማይ ኤርትራ ክትጥቀመሉ ከምዝተፈቕደን ተደጋጋሚ እዋን ክጠቐስ ጸኒሑ’ዩ።
ኣብ ስነ ስርዓት ቀርብሪ ንጉስ ዓብደላ ናይ ስዑዲ ዓረብ’ውን ብምሉኦም መራሕቲ ጎረባብቲ ሃገራት ክርከቡ እንከለዉ፣ ኣብቲ ስነ ስርዓት ዘይተረኽበ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ጥራይ ምንባሩ ኣይርሳዕን።
መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ሑቲ ድሕሪ ምጅማሩ ግና፣ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብህጹጽ ጻውዒት ንጉስ ሳልማን ድሕሪ ናይ 12 ዓመታት ንመጀመርያ እዋኑ ናብ ስዑዲ ዓረብ ብምምራሕ ግዝያዊ ስለታዊ ምርድዳእ ፈጺሙ ኣሎ።
እዚ ኣብ መንጎ ኤርትራን ስዑዲ ዓረብን ብጉዳይ የመን ተኣሳሲሩ ዝተፈጸመ ስለታዊ ምርድዳእ ክልቲኤን ሃገራት ብምስጢር ክሕዝኦ ስለዝመረጻ፣ ዑደት ፕረዚደንት ናብ ስዑዲ ዓረብ ብወገን ኤርትራ ኮነ ብወገን ስዑዲ ዓረብ ሸፈነ ማዕከናት ዜና ኣይተዋህቦን።
ከተማ ዓደን ዝበዝሐ ክፋላ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር’ቲ ብስዑዲ ዓረብ ዝድገፍ ሰራዊት መንግስቲ ክትወድቕ እንከላ፣ ናብ ኤርትራ ዝቐረበት ኣብ ቀይሕ ባሕሪ እትርከብ ወደብ ሖዴድዳ ከተማ ሰንዓን ግና ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ሑቲ’የን ዝርከባ።
የሐረሪ ክልል ምክር ቤት ቋሚ ኮሚቴ የክልሉን የሰራተኛና ማህበራዊ ጉዳይ ጽህፈት ቤት የ6 ወር እቅድ አፈፃፀምን ገምግሟል፡፡ - Harari Mass Media Agent
በቀረበው ሪፖርት የማህራዊ ጥበቃ ስርዓት በመዘርጋት እና በማስፋፋት ዜጎችን እኩል ተሳታፊ እና ፍትሀዊ ተጠቃሚነታቸውን ለማሳደግ በመንግስት ተቋማት አካል ጉዳተኞች ተጠቃሚ ለማድረግ የሚያስችሉ ተግባራት እንዲፈፀሙ የተሳታፊና የተጠቃሚነት ስርዓትን ከመዘርጋት አንፃር በ6 ወር ውስጥ የእቅዱን 50 በመቶ አፈፃፀም መሰራቱ ተገልጻል፡፡
የአካል ጉዳተኛች ማህበራት እንዲጠናከሩ ድጋፍ በማድረግ መሰራቱን ፤ በኮሮና ቫይረስ ምክንያት ተጎጂ የሆኑ አካላት ድጋፍ እንዲያገኙ የተሰራ መሆኑን፤ በከተማ በዝቅተኛ የኑሮ ደረጃ ላይ የሚገኙ ቤተሰቦችን የምግብ ዋስትና በማረጋገጥ ከድህነት እንዲወጡ ለማድረግ ዘለቂ ድጋፍ ለሚያስፈልጋቸው 1085 ተጠቃሚዎች በየወሩ 315 ብር በ6 ወሩ መከፈሉ እና ይህንንም በቅርበት በመከታተል ለሚመለከተው አካል ግብረ መልስ ለመስጠት መቻሉም ተገልጻል፡፡
ባጠቃላይ ብር 2 ሚሊዮን 50 ሺ 650 ብር መከፋፈሉ እና በገጠር ሴፍቲኔት ዘላቂ ድጋፍ ተጠቃሚዎችን በተመለከተ ለ2056 ሰዎች በየወሩ 275 ብር መከፋፈሉና በ6 ወሩ ጠቅላላ 5 ሚሊየን 443 ሺ 50 ብር መከፈሉን በሪፖርቱ ተመላክቷል፡፡
በአሰሪ እና ሰራተኛ ጉዳይ ዘርፍ በድርጅቶች መሰረታዊ ስራ ሁኔታ ቁጥጥር ማሳደግና ማስፋፋትን በተመለከተ 150 ክትትል ለማድረግ ታቅዶ በ6 ወር 65 መከናወኑንና የእቅዱን 43 በመቶ አፈፃፀም መመዝገቡ እንዲሁም የአረጋውያ ድጋፍ በተመለከተ በአብርሃ ባህታ አረጋውያን ማቆያ ውስጥ የተለያዩ የማደራጀት ስራዎች መሰራታቸውን እና ጎዳና ላይ የወደቁትን ወደ ማእከሉ ማስገባትና በማእከሉ በተለያዩ ስራዎች ላይ እንዲሰማሩ ተደርጓል ተብሏል፡፡
ከዚህ ባሻገር ማህበራዊ የምክክር ስርዓቶችን ማጎልበት ላይ፤ ለህጻናት ማሳደጊያዎች የማጠናከሪያ የአቅም ግንባታዎችን ተደራሽ ማድረግ ላይ ፤ማህበራትና ድርጅቶች እንዲጠናከሩ የምክር ድጋፍ ማድረግና የስራ ስምሪት አገልግሎት ለማስፋፋትም አሰራሮችን ወቅቱ በሚፈቅደው መሰረት የማሻሻል እና ተገቢውን ድጋፍ እና ክትትል የማድረግ ስራ መሰራቱንም በሪፖርቱ ተጠቅሷል፡፡
የአሰሪና ሰራተኛ አገናኝ ኤጀንሲዎች ላይም አስፈላጊውን ክትትል እና ቁጥጥር የማድረግና ህገ ወጥ የሰዎች ዝውውር መከላከል ላይም ከአጎራባች ክልሎች ጋር በጋራ እየተሰራ መሆኑም ተገልጻል፡፡
ከተነሱት ነጥቦች መካከልም በአቅመ ደካሞች ድጋፍ ዙርያ የተሰራው ስራ ጥሩ መሆኑን እንዲሁም በአብርሃ ባህታ የአረጋውያን ማቆያ አካባቢ ያለው ጉምሩክ ሊነሳና ወደ ሌላ ቦታ ሊዘዋወር ይገባል፤ ከሌሎች አካላት ጋር ቅንጅታዊ ስራ ተጠናክሮ ሊቀጥል ይገባል የጎዳና ህይወትን የሚመሩትን ማንሳት ብቻ ሳይሆን አዳዲስ ልጆች ወደ ጎዳና እንዳይወጡ መሰራት ያስፈልጋል ተብሏል፡፡
ምድቦች ቪዲዮዎች መለያዎች ወርቅ መቀባት እቶን, ከፍተኛ ድግግሞሽ induction እቶን, የማዋጣትና የማቃጠያ ምድጃ, አነስተኛ የነሐስ መቅለጥ እቶን, ትንሽ ወርቅ ሲቀላቀል, አነስተኛ የመግቢያ እቶን
ምድቦች ቪዲዮዎች መለያዎች ከፍተኛ የተደጋጋሚነት ማሰተፊያ ቪዲዮ, የውኃ ማቀዝቀዝ ቧንቧ መሰባበር, ውስጣዊ ማሸጊያ ሂደት ቪድዮ, ግፊትን የመቀነስ ቪዲዮ, የ RF የመፍቻ ቪዲዮ
ምድቦች ቪዲዮዎች መለያዎች ማዋሃድ ቀዝቃዛ ቪዲዮዎችን, የመቀልበስ የመዳብ ቪዲዮ, የመቀልበስ የመዳብያ ቪዲዮዎች, ብረት ብረታ ብረት, የአሉሚኒየም ቪዲዮን በማቃለል ላይ
ጨለማ ነሐስ / የአንገት ሐብል - $ 35.40 ዶላር ጨለማ ነሐስ / ቁልፍ ሰንሰለት - $ 35.40 ዶላር ነጭ ነሐስ / የአንገት ሐብል - $ 35.40 ዶላር ነጭ ነሐስ / ቁልፍ ሰንሰለት - $ 35.40 ዶላር
የስጋ ፍንዳታ ሜዳሊያ የሥጋ ጎዳና ፣ የለውጥ ጎዳና ፣ የመላመድ ፣ እና በአሁኑ ጊዜ ያለው ተምሳሌት ነው ፡፡ የሥጋ ተከታዮች መፍትሔ ለማፈላለግ ጥረት ከማንኛውም ችግር በፍጥነት እና በግዳጅ እንዲንቀሳቀሱ ይነዳሉ ፡፡ መፍትሄ ሊገኝ ካልቻለ ... ሥጋ ይለወጣል ፡፡ ሥጋ ይለምዳል ፡፡ የሥጋ ቡድኑ ደቀ መዛሙርት የበለጠ መሻሻል ያለው አካሄድ ለመደገፍ ከአሁን በኋላ ተግባራዊ እንደማይሆኑ የሚያሳዩ እምነቶችን እና እሳቤዎችን ይጥላሉ። ለሥጋ ተከታዮች አሁን ያለው ብቻ ነው ፡፡ ሜዳልያዉ ለሟቾች ፍ / ቤት የሥጋ አካል ታማኝነት ምልክት ተደርጎ የተጠረጠረ ሲሆን ፍ / ቤቱ ውድ… ሚዛን ፣ ታማኝነት እና ግለሰባዊነት ላላቸው ተከራዮች እንደ ማሳያ ተደርጎ ነበር ፡፡
ዝርዝሮች: የሥጋ ፍሰቱ ተንጠልጣይ ጠንካራ የነሐስ መለኪያዎች በግምት 47.6 ሚሜ (ከ 1 3/4 በላይ ”) የዋስ ርዝመት ፣ 37.4 ሚሜ (1 1/2") ስፋት እና 2.6 ሚሜ (ከ 1/8 በታች ") ነው ፡፡ የሻንጣው ክብደት በግምት 11.6 ግራም ነው ፡፡የሐንዱ ጀርባ በሸካራችን ተለጥፎ በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት ምልክት እና በብረቱ ይዘት ከነሐስ ጋር ታትሟል ፡፡
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 817,100 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 590,300 ሆኖ ይገመታል። ከተማው 38°38′ ሰሜን ኬክሮስ እና 68°51′ ምሥራቅ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።
እስከ 1921 ዓ.ም. ድረስ ስሙ ድዩሻንቤ ሲሆን ስታሊን ግን ከተማውን ስታሊናባድ ሰየመው። በ1952 ዓ.ም. ግን ስሙ ዱሻንቤ ሆነ። ይህ ማለት በፋርስኛ 'ሰኞ' ('ዱ' - ሁለት፣ 'ሻንቤ' - ቀን) ነው። ምክንያቱም በየሰኞ ገበያ ይገኝ ነበር።
ሓይልታት ፀጥታ ናይጀሪያ ብቕድሚ ትማሊ ሰሉስ ኣብ ዋና ከተማ ሌጎስ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊ ሰልፈኛታት ካብ ዓቐን ንላዕል ሓይሊ ተጠቒሞም'ዮም ክብላ ኮሚሽነር ሰብኣዊ መሰላት ሚቸል ባቸለት ብትሪ ኮኒነን።ፈፀምቲ ገበን ናብ ሕጊ ክቐርቡ'ውን ፀዊዐን።
ሓላፊት ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ሰብኣዊ መሰላት ሚቸል ባቸለት ቅድሚ እቲ ቅትለት ኮነ ተባሂሉ ናይ ቴሌቪዥን ካሜራን መብራህትን ከይሰርሑ ተገይሩ ዝብል ፀብፃብ ከምዘሻቀለንን እንተተረጋጊፁ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊያን ሰልፈኛታት ብዝተዋደደን ዝተወሰደ ዘሻቕል መጥቓዕቲ እዩ ኢለን።
እዞም ሰልፈኛታት ድምፆም የስምዑ ዝነበሩ ብዛዕባ ሓይሊ ፖሊስ ንሰባት ምቕታሉ፣ብዛዕባ ፆታዊ መጥቓዕቲ ደቂ ኣንስትዮ፣ንዓመታት ዝፀንሐ ምብዝባዝ ገንዘብ እዩ ነይሩ ኢሎም ወሲኾም።"እቲ ሰራዊት ድማ ብዘይንሕስያ ከምዚ ገይሩ ኣሎ።ስለዚ ሎሚ እቲ ፀገም ኣብ መላእ ዓውዲ ፀጥታ ናይጀሪያ እዩ ዘሎ’’ኢሎም።
ወታደራዊ ሓይሊ ናይጀሪያ ፈለማ ወታደራቱ ኣብ ልዕሊ ዘይተዓጠቑ ስቪላት ኣይተኮሱን ኢሉ ነይሩ ።ናይ ናይጀሪያ ሚንስትር ፖሊስ ሙሓማድ ማይጋሪ ዲንጋይዲ ኣብ ቀረባ ምስ ሚዲያ ኣብ ዘካየድዎ ቃለምልልስ ወታደራት ኣብ ልዕሊ ሰልፈኛታት ክትኩሱ ኣይተኣዘዙን ኢሎም። ወታደራት ድሕሪ እቲ ቕትለት ነይሮም ዝብል ናይ ሓሶት ዜና ክብል ሰራዊት ናይጀሪያ ነፂጉዎን ኣሎ።
ብከቢድ ገበናትን ከበድቲ መግሃስታት ሰብኣዊ መሰላትን ዝጥርጠሩ ሓይልታት ፀጥታ ናይጀሪያ ንዓመታት ከይተቐፅዑ ከምዝሓልፉ ወሲኸን ብምሕባር እዚ ጠጠው ክብልን ሰበስልጣን ናይጀሪያ ናይ ህዝቢ ተኣማንነት መሊሶም ንምርካብ ጭቡጥ ስጉምትታት ከውስዱን ኣለዎም ኢለን።
አሰልጣኝ ማሂር ዴቪድስ ከእስካሁኑ ሳምንታት በትከት ያሉ ለውጦች አድርገዋል። በዚህም ጅማ አባ ጅፋርን ከረቱበት ጨዋታ ምንተስኖት አዳነ ፣ ሙሉዓለም መስፍን ፣ ሮቢን ንግላንዴን በአማኑኤል ትርፋ ፣ ሀይደር ሸረፋ እና አማኑኤል ገብረሚካኤል ለውጠዋል። በዚህም ሁለቱ አማኑኤሎች ለመጀመሪያ ጊዜ በቀዳሚው አሰላለፍ ውስጥ ተካተዋል።
ለመጀመሪያ ጊዜ በአሰልጣኝ ዘላለም ሽፈራው እየተመራ ወደ ሜዳ የገባው ወላይታ ድቻ ባደረገው ብቸኛ ለውጥ ያሬድ ዳርዛ በቢኒያም ፍቅሬ የተቀየረ ሲሆን ከሰበታ ጋር አቻ የተለያየው ቀሪ ስብስብ በድጋሚ ጥቅም ላይ ውሏል። ቢኒያም የዓመቱን የመጀመሪያ ጨዋታውን በቀዳሚ ተሰላፊነት ያደርጋል።
ዘመነ ዮሐንስ - በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር ዓመታት ሁሉ በአራት መደባት ይዞራሉ፤ እነሱም ስለ ሐዋርያት ስሞች ዘመነ ማቴዎስ፣ ማርቆስ፣ ሉቃስ (ተጨማሪ የጳጉሜ ቀን የሚቀበለው) እና ዮሐንስ ይባላሉ።
ማክሰኞ ሐምሌ 18 ቀን 2009 ዓ.ም. መንግሥት እምነት በማጉደልና ሥልጣንን ያላግባብ በመገልገል በአገር ላይ ከ1.15 ቢሊዮን ብር በላይ ጉዳት አድርሰዋል ያላቸው ተጠርጣሪዎች ስም ዝርዝር ከዚህ እንደሚከተለው ነው፡፡
ሻለቃ አትሌት ኃይሌ ገብረ ስላሴ በሀገር ደረጃ ሊገነባ ካቀዳቸው 20 ሆቴሌች መካከል አንዱ የሆነውን ባለ 4 ኮኮብ ሆቴልና ሪሶርት በደብረ ብርሃን ከተማ ለመገንባት ለከተማ አስተዳደሩ ፕሮጀክት ፕሮፖዛል አቀረበ፡፡
የሚገነባው ባለ 4 ኮኮብ ሆቴልባ ሪሶልት 100 የሚሆኑ ደረጃቸው የጠበቁ አልጋዎች፣ 500 ሰዎችን በአንድ ጊዜ ማስተናገድ የሚችሉ ሬስቶራንትና አዳራሽ፣ 6 መለስተኛ አዳራሾች፣ መዋኛና ሌሎች መዝናኛዎች፣ የግብይት ሱቆችና ሌሎችም እንደሚኖሩት ተገልጿል፡፡
የግንባታ ፕሮጀክቱ ከ2 መቶ እሰከ 3መቶ ሚሊዮን ብር የሚፈጅ ሲሆን በ8ሺ ካሬ ቦታ ላይ የሚገነባ እንደሚሆን በፕሮጀክቱ ላይ ተጠቁሟል፡፡ፕሮጀክቱ ተቀባይነት ካገኘ 120 ለሚሆኑ ዜጎች የስራ ዕድል ይፈጥራል ተብሏል፡፡
እዮብ ከም ኩሎም ኣብ ሱዳን ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ዚቕመጡ ኤርትራውያን፡ ንሱ ድማ ብወገኑ ናብ ኤውሮጳ ዚብገሱን ዚዕወቱን ገንዘብ ናብ ስድራቤቶምን ናብቶም ኣብ ካምፕ ዘለዉ ብጾቶምን ዚልእኩ ሰባት ርእዩ። ናይቲ ኣብ ኤውሮጳ ምስ ኣተዉ ዚረኽቡዎ ናይ ዓወቶም ስእልታት ኣብ ኩሉ መራኸቢ ብዙሃን ብብዝሒ ይረአ ነይሩ፡ ይኹንምበር፡ ነቲ ሓቅነት ብምሕባእ ከም ዘህርፍ ኮይኑ ኢዩ ዚቐርብ ነይሩ። ነቲ ስእልታትን፡ እቶም ጎረባብቱ ናይቶም ናብ ኤውሮጳ ብምኻድ ዝተዓወቱ ዝሰደዱዎ ገንዘብ ኪቕበሉ ኸለዉ ብዓይኑ ምስ ረኣየ ንሱውን ንወጻኢ ኪኸይድ ወሲኑ።
ከም ኩሎም ኤርትራውያን መንእሰያት፡ ዮሃንስ መጀመርያ ኣብ ኢትዮጵያ እዩ ዕቝባ ሓቲቱ፡ ብድሕሪኡ ድማ ኣብ ሓደ መዓከር ስደተኛታት ይቕመጥ ነይሩ። ድሕሪ 9 ኣዋርሕ ኣብ መቐለ ዩኒቨርሲቲ ኪምሃር ዕድል ረኺቡ። ቀንዲ ትምህርቱ ቢዚነስ ማነጅመንት እዩ ነይሩ። ምስ ተመረቐ ግን ከም ስደተኛ ስራሕ ኪረክብ ኣይከኣለን፡ ስለዚ ናብቲ መዓስከር ክምለስ ተገዲዱ፡ ኣብኡ ድማ ዓመት ተቐሚጡ። ግን ዓቕሉ ስለ ዝጸበቦ ንኤውሮጳ ኪጎዓዝ ወሲኑ።
አዲስ ተማሪዎችን በመጀመሪያና በሁለተኛ ዲግሪ ተቀብሎ ማስተማር ይፈልጋል፡፡ በመሆኑም የመግቢያ መስፈርቱን የምታሟሉና መማር የምትፈልጉ ዝርዝር ኘሮግራሞችን በዩኒቨርሲቲው ድረ ገጽ www.bdu.edu.et በመጠቀም አይታችሁ መመዝገብ የምትችሉ መሆኑን እንገልፃለን፡፡
ፕረዚደንት ፌደራላዊት ዲሞክራሲያዊ ሪፓብሊክ ሶማል መሓመድ ዓብዱላሂ መሓመድ፡ ሎሚ 24 ሚያዝያ 2019 ናይ ሓደ መዓልቲ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣብ ኣስመራ ዛዚሙ ናብ ሃገሩ ተመሊሱ።
ፕረዚደንት መሓመድ ዓብዲላሂ ኣብ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ኣብ ዝበጽሓሉ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂን ሚንስትር ጉዳያት ወጻእ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ተቀቢሎሞ።
ፕረዚደንት መሓመድ ዓብዱላሂን ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂን ኣብ ቤተ-መንግስቲ ኣብ ዝገበርዎ ሓጺር ርክብ፡ኣብ ምድንፋዕ ክልተኣዊ ዝምድናታትን ሓባራዊ ዞባውን ኣህጉራውን ጉዳያት ዘትዮም።
እቲ ትማሊ ኣብ ከተማ በርሊን ናይ ጽዕነት መኪና ዝተፈጸመ መጥቓዕቲ ደይ መደይ ኢልካ ዝተገብረ ምዃኑ ጥርጥር የለን ክብሉ ሚኒስተር ውሽጢ ሃገር ጀርመን ቶማስ ማዚኦረ ኣፍሊጦም።
ኣብ ጀርመን ከተማ በርሊን ኣብ ሓደ ናይ ዕዳጋ ቦታ ብናይ ጽዕነት መኪና ዝተፈጸመ መጥቓዕቲ 12 ሰባት ምሟቶምን ካልኦት አስታት 50 ድማ ምቁሳሎምን ተፈሊጡ’ሎ። እዚ መጥቓዕቲ ከም ባህልን ልምድን ጀርመን ንበዓል ልደት ኣብ ዝዳለው ክብረ በዓል ጎደናታት ዘጋጠመ ምዃኑ’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ፖሊስ እታ ከተማ እቲ መጥቓዕቲ ብላንድ ማርክ ከይሴር ዊልሀም ሚሞርያል ቤተ ክርስትያን ኣብ ዝበሃል ቦታ ትማሊ ሶኑይ ምሸት ምግጣሙን መራሕ’ቲ መጥቓዕቲ ዝፈጸመ ናይ ጽዕነት መኪና ድማ ካብቲ ሓደጋ ዘጋጠመሉ ቦታ ክስወር ኣብ ዝፈተነሉ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ምእታውን ሓቢሮም። መራኸቢ ብዙሃን እቲ መራሕ መኪና ፓኪስታናዊ ምዃኑን ናብታ ሃገር ዝሓለፈ ዓመት ምእታውን ይሕብሩ ኣለው።
ተመሳሳሊ መጥቓዕቲ ኣብ ወርሒ ሓምለ ኣብ ከተማ ኒስ ፈረንሳ ኣብ ባህላዊ በዓል ዝኻየደሉ ዝነበረ ቦታ ምግጣሙን 86 ሰባት ምሟቶምን ይዝከር። መራሕ መኪና እዚ ኣብ ፈረንሳ ዘጋጠመ ሓደጋ ኣብ ቱኒዝያ ዝተወልደ ምዃኑን ምስ ንገዛእ ርእሱ “እስላማዊ መንግስቲ” ኢሉ ዝጽውዕ ጥሩፍ ጉጅለ ምትእስሳር ክህልዎ ይኽእል ዝብል ጥርጣረ ከምዘሎ ይግለጽ።
ኣውሮጳዊ ተንታኒ ብሩዝ ዊልሰን ካብ ሜልቦርን ኣውስትራልያ ንድምጺ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃብዎ ቃል እዚ ኣብ ጀርመን ዘጋጥም ዘሎ መጥቓዕቲ ጀርመናዊያን ኣስታት ሓደ ሚልዮን ስደተኛታት ኤስያ፡ማእኸላይ ምብራቕን ኣፍሪቃን ኣብ ሃገሮም ንምቅባል ድምጾም ዝሃብሉ ውሳኔ መዘኻከሪ’ዩ ይብሉ።
“ ገለ መሓውራት ዜና እታ መኪና ምስ ፖላንዳዊ መራሕ መኪና ተጨውያ ክትኸውን ትኽእል’ያ ዝብሉ እንተሓለው ኣብ ኸመይ ኹነታት፡ ብኸመይን መዓስ ከምኡ’ውን እቲ ሓበሬታት ሓቂ ድዩ ንዝብል ግን ክሳብ ሕጂ ዝተረጋጸ ነገር የለን። ይኹን እንበር እቲ ፖላንዳዊ ትካል ኣብ ከባቢ ሰዓት 4 ድሕሪ ቀትሪ ምስ መራሕ መኪና ርኽብ ምቁራጾም ሓቢሮም እዮም። እዚ ድማ እቲ ሓደጋ ቅድሚ ምግጣሙ ኣርባዕተ ሰዓታት ኣቢሉ’ዩ ኣብዚ ኣርባዕተ ሰዓታት እንታይ ኣጋጢሙ ክሳብ ሕጂ ኣይፈለጥናን።”
ኣውሮጳ ኣብ ቀረባ እዋን ዓበይቲ መጥቓዕትታት ግብረ ሽበራ ኣብ ከተማታት ፓሪስን ብራስለስን ምግጣሙ እንተኾነ ግን ኣብ ጀርመን ዳዒሽ ሓላፍነት ዝወሰደሉ ነአሽቱ ሓደጋታት ከጋጥም ምጽንሑ ይፍለጥ።
ናይ ኣሜሪካ ክፍሊ ሃገራዊ ጸጥታ ወሃቢ ቃል ኔድ ፕራይስ እዚ ሓደጋ መጥቓዕቲ ግብረ ሽበራ ምዃኑን ኣሜሪካ ድማ ጀርመን ኣብ ተኻየዶ ምርመራ ኣብ ጎና ደው ከምትብል ኣፍሊጦም ኣለው።
የአፍሪካ ህብረት ሊቀመንበርና የደቡብ አፍሪካ ፕሬዝዳንት ሲሪል ራማፎሳ ኢትዮጵያ እያደረገችው ያለው የሕግ የማስከበር ስራና በወንጀል የሚፈለጉ ሰዎችን ለሕግ ለማቅረብ እየተሰራ ያለውን ስራ በመገንዘባቸው ጠቅላይ ዐቢይ አህመድ ምስጋና አቅርበውላቸዋል፡፡
ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ ምስጋናውን ያቀረቡት የወቅቱ የአፍሪካ ኅብረት ሊቀመንበር ሲሪል ራማፎሳ የላኳቸውን የቀድሞዋ የላይቤሪያ ፕሬዚዳንት ኤለን ጆንሰን-ሰርሊፍ፣ የቀድሞው የሞዛምቢክ ፕሬዚዳንት ጆአኪም ቺሳኖ እና የቀድሞው የደቡብ አፍሪካ ፕሬዚዳንት ክጋሌማ ሞትላንቴ ያካተተ ልዩ መልእክተኞች በተቀበሉበት ወቅት ነው።
ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ በዚሁ ወቅት ልዩ መልእክተኞቹ ኢትዮጵያ የበለጸገች እና የተረጋጋች እንድትሆን የማድረግ ተስፋ ሰንቀው ለአፍሪካ ችግሮች አፍሪካዊ መፍትሔ ማምጣት የሚለውን መርህ መሰረት አድርገው በመንቀሳቀሳቸው ያላቸውን አድናቆት ገልጸዋል፡፡
መንግሥት ከሁለት ዓመታት በላይ ሕወሓት አገሪቱን ወደ አለመረጋጋት ለመክተት ሲያደርጋቸው የነበሩ ተግባራት ለረጅም ጊዜ በመታገስ እንዳሳለፈ ጠቅላይ ሚንስትር ጠቅሰዋል።
የፌዴራል መንግሥት ሲፈጠሩ የነበሩ በርካታ ችግሮችን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት ብዙ ጥረት ማድረጉን ጠቅሰው፣ በሰሜን እዝ በሚገኘው የአገር መከላከያ ሠራዊት ላይ የተፈጸመው የክህደት ጥቃትን ተክሎ የአገሪቱን ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት ለማስከበር የግድ ሰራዊት እንዲንቀሳቀስ አድርገናል ብለዋል።
የፌዴራል መንግሥት በአገሪቱ ውስጥ በሚገኙ ክልሎች የሕግ የበላይነትን ማስከበር ሓላፊነቱ መሆኑንና ይህንን አለማድረግ ለአገሪቱ ህልውና አደገኛ የሆነ የአፈንጋጭነት ባሕል እንዲዳብር የሚያደርግ መሆኑን በአጽንኦት ገልጸዋል።
ጠቅላይ ሚኒስትሩ በትግራይ ክልል እየተደረገ ባለው ሕግ የማስከበር ስራ የመከላከያ ሰራዊት በከተሞችና ሰዎች የሚበዙባቸው ቦታዎች ላይ ሰላማዊ ዜጎች ላይ ጉዳይ እንዳይደርስ በከፍተኛ ጥንቃቄ እየተሰራ መሆኑን ለመልዕክተኞቹ ገልጸዋል፡፡
በጦርነቱ ምክንያት የተፈናቀሉ ዜጎች ከዚህ ከቀደም ወደነበሩበት ቦታ ከመመለሳቸው በፊት የሚቆዩባቸው አራት የመጠለያ ጣቢያዎች መዘጋጀቱንም ጠቅላይ ሚኒስትሩ ገልጸዋል፡፡
የህወሃት ጁንታ እና በማይካድራ በዜጎች ላይ ጭፍጨፋ የፈጸሙ የህወሃት ተላላኪዎችን ለፍርድ ለማቅረብ መንግስት እየሰራ እንደሆነም ጠቅላይ ሚኒስትሩ ለመልዕክተኞቹ ገለጻ አድርገዋል፡፡
የአንድ የቡድን የበላይነት ወይም የሌላ ቡድን ጭቆና እንዳይኖር ሁሉን አቀፍ ዴሞክራሲ ስርዓት በአገሪቱ እንደሚገነባም ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ ገልጸዋል፡፡
የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ትልቁን የሀገሪቱን የቆዳ ስፋት የያዘ ነው፡፡ በአሁኑ ወቅትም በ12 አሰተዳደራዊ ዞኖችና በ180 ወረዳዎች የተዋቀረ ነው፡፡ ከነዚህ 12 ዞኖች ውስጥ፣ የባሌና ቦረና ዞኖች 45.7 ከመቶ የሚሆነውን የክልሉን መሬት ሲይዙ በህዝብ ሰፈራ ረገድ ግን የክልሉን 14 ከመቶ ብቻ ይኖርባቸዋል፡፡ የኦሮሚያ ምክር ቤት የክልሉ አስተዳደር ከፍተኛው መዋቅር ነው፡
የኦሮሚያ ክልል በሰሜን ከአፋር፣ ከአማራ እና ቤኒሻንጉል-ጉምዝ ክልሎች፣ በምስራቅ ከሶማሌ ክልል፣ በምእራብ ከሱዳን ሪፐብሊክ፣ ከቤኒሻንጉል-ጉምዝ ክልልና ከደቡብ ብሄሮች ብሄረሰቦችና ህዝቦች ክልል፣ እንዲሁም በደቡብ ከኬንያና ከጋምቤላ ክልል ጋር ይዋሰናል፡፡
በ1994 በተገኘው የህዝብ ቆጠራ መሰረት የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት የህዝብ ብዛት 18,732,525 ሲሆን ከዚህም ውስጥ 9,371,228 ወንዶች እና 9,361,297 ሴቶች ናቸው፡፡ 89.5 ከመቶ የሚሆነው በገጠራማው የክልሉ ቦታዎች ይኖራል፡፡ በሀይማኖት ረገድም 44.3 ከመቶ የእስልምና፣ 41.3 ከመቶ የኦርቶዶክስ ክርስትያን፣ 8.6 ከመቶ የፕሮቴስታንት የተቀረው 4.2 ከመቶ የባህላዊ እምነት ተከታይ ነው፡፡
በክልሉ የከተማ አካባቢዎች ግን 67.8 ከመቶ የኦርቶዶክስ ክርስትያን፣ 24.0 ከመቶ የእስልምና እንዲሁም 7 ከመቶ የፕሮቴስታንት እምነት ተከታይ ነው፡፡ በብሄር ስብጥር አኳያም 85 ከመቶ የኦሮሞ፣ 9.1 ከመቶ የአማራ፣ 1.3 ከመቶ የጉራጌ፣ የተቀረው 4.6 ከመቶ የሌሎች ብሄረሰቦች ይኖራሉ፡፡ በአሁኑ ጊዜ በላቲን ፊደላት የተቀረፀው የኦሮሚኛ ቋንቋ የክልሉ የስራ ቋንቋ ሲሆን 85.5 ከመቶ በክልሉ ይነገራል፣ አማርኛ 11 ከመቶ፣ ጉራጊኛ 0.98 ከመቶ፣ ጌዴኦኛ 0.98 ከመቶ እንዲሁም ትግርኛ 0.25 ከመቶ በክልሉ የሚነገሩ ቋንቋዎች ናቸው፡፡
በኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስትከሚገኘው ህዝብ 90 ከመቶየሚሆነው ህዝብ ኑሮውን የግብርና ስራ ላይ ያደረገ ነው፡፡ በክልሉ በቆሎ፣ ገብስ፣ ጤፍ፣ ስንዴ፣ ሽንብራ እና ባቄላ እንዲሁም የተለያዩ የቅባት እህሎች በከፍተኛ ደረጃ የሚመረቱ ሰብሎች ናቸው፡፡ ቡና ለገበያ የሚቀርብ ምርት ነው፡፡ ክልሉ 51.2 ከመቶ የሚሆነውን የሰብል ምርት ከዚህም ውስጥ 45.1 ከመቶ የሚሆነው ጊዜያዊ ሰብሎች፣ እንዲሁም 44 ከመቶ የሚሆነውን የቁም ከብት ሀብት ለሀገሪቱ ያበረክታል፡፡
ለአስተዳደር ህግ ብያኔ በማበጀት ረገድ የመስኩ ባለሙያዎች በከፊልም ቢሆን የተለያየ እይታ አላቸው፡፡ በእርግጥ የአስተዳደር ህግ የጥናት ወሰኑን አስመልክቶ የሚከሰት ልዩነት ካልሆነ በቀር በመሰረታዊ እሳቤው ላይ የተራራቀ አቋም የለም፡፡ እንደ ህንዳዊው የአስተዳደር ህግ ምሁር አይ.ፒ. ማሴይ አገላለጽ በአስተዳደር ህግ ትርጓሜ ላይ ያለው ልዩነት ምንጩ በየጊዜው እያደገና እየተወሳሰበ የመጣው አስተዳደራዊ ሂደት ሲሆን ይህም ሂደቱን በሙሉ አጠቃሎ የያዘ ወጥ ትርጉም ለመስጠት አስቸጋሪ አድርጐታል፡፡
ያም ሆኖ የአስተዳደር ህግ ትርጓሜ ቢያንስ ሁለት መሰረታዊ አላባውያንን ማካተት ይጠበቅበታል፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ የአስተዳደር ህግ ከይዘት ይልቅ ስነ ስርዓት ላይ የሚያተኩር ህግ ስለመሆኑ ግልጽ መሆን ይኖርበታል፡፡ ስለሆነም የአስተዳደር ውሳኔው እንዴት ተሰጠ? እንጂ ይዘቱ ትክክል ይሁን አይሁን ፍርድ ቤቶች ሆነ የአስተዳደር ህግ ጣልቃ የሚገባበት ጉዳይ አይደለም፡፡
በሁለተኛ ደረጃ ማንኛውም የአስተዳደር ህግ ትርጓሜ የህጉን ዓላማ ግምት ውስጥ ያስገባ ተግባራዊ አቀራረብ እንዲያቅፍ ይጠበቅበታል፡፡ የአስተዳደር ህግ ዋነኛ ዓላማ ወይም ተግባር ስልጣንን መቆጣጠር ነው፡፡h ያ ሲባል ግን የአስተዳደር አካላት ስራቸውን በአግባቡ እንዳይሰሩና እንዳይላወሱ ማነቆ ሆኖ ያግዳቸዋል ማለት አይደለም፡፡ የስልጣን ቁጥጥር ሲባል ማንኛውም ባለስልጣን ሆነ መስሪያ ቤት በህግ ተለይቶ ከተቀመጠለት የስልጣን ገደብ እንዳያልፍና ስልጣን ቢኖረውም እንኳን ስልጣኑን ፍትሐዊና አግባብ በሆነ መንገድ እንዲወጣ ያደርጋል ለማለት ነው፡፡ የአስተዳደር ህግ ዋነኛ ዓላማና ተግባር ስልጣንን በተግባር መቆጣጠር እንደመሆኑ ይህን ባህርዩን ግምት ውስጥ ያላስገባ ብያኔ የተሟላ ተብሎ ሊወሰድ ሆነ ሊወደስ አይችልም፡፡
ቤርናርድ ሺዋሬዝ (Bernard Schwartz) የአስተዳደር ህግን ‘በውክልና ህግ የማውጣትና አስተዳደራዊ ዳኝነት የመስጠት ስልጣን ባላቸው የአስተዳደር መስሪያ ቤቶች ላይ ተፈፃሚ የሚሆን ህግ’ በማለት ይገልፀዋል፡፡i ይህ ብያኔ ጠባብ ከመሆኑ በቀር ስለ ህጉ ይዘት ገላጭ ነው፡፡ የአስተዳደር ህግ በውክልና ስልጣን ህግ ከማውጣትና ከአስተዳራዊ የዳኝነት ስልጣን በተጨማሪ ይህ ስልጣን በፍርድ የሚታረምበትን የአጣሪ ዳኝነት (judicial review) ስነ-ስርዓት እንዲሁም በፖርላማና በተለያዩ ተቋማት የሚደረግ ቁጥጥርንም ያካትታል፡፡
ጄኒንግስ በበኩሉ የአስተዳደር ህግ ማለት ‘አስተዳደርን የሚመለከት ህግ ነው፡፡ ይህ ህግ የአስተዳደር መስሪያ ቤቶችን አደረጃጀት፣ ስልጣንና ግዴታ ይወስናል፡፡’ በማለት ይገልጸዋል፡፡j እንደ አይ.ፒ ማሴይ አስተያየት ይህ ትርጓሜ የአስተዳደር ህግን ከህገ መንግስት በግልጽ አይለይም፡፡ አስተዳደር ወይም ማስተዳደር ማለት ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ስልጣንን በመጠቀም የህብረተሰቡን ጉዳይ መምራት ማለት ነው፡፡k ለዚህም በዋነኛነት አደራ የተጣለባቸው አካላት የአስተዳደር መስሪያ ቤቶች ናቸው፡፡ ምንም እንኳን የእነዚህ ተቋማት ስልጣንና ግዴታ በዝርዝር ህግ ተለይቶ ቢወሰንም የስራ አስፈፃሚው አካል ስልጣን በጠቅላላው የሚቀመጠው በህገ መንግስት ላይ ነው፡፡ የአስተዳደር ህግ ሆነ ህገ መንግስት ሁለቱም የመንግስት አስተዳደርን ወይም የግለሰብና የመንግስትን ግንኙነት የሚመሩ ህጐች እንደመሆናቸው በመካከላቸው ያለው መለያ ክር በጄኒንግ ትርጓሜ ላይ በግልጽ ነጥሮ አልወጣም፡፡
እንደ ማሴይ ትችት ይህ ትርጓሜ የአስተዳደር ህግ አንድ አካል የሆነውን አጣሪ ዳኝነት (judicial review) ብቻ የሚመለከት እንደመሆኑ በይዘቱ ጠባብ ነው፡፡ የአስተዳደር ህግ ከአጣሪ ዳኝነት በተጨማሪ በህግ አውጭውና በተቋማት (ለምሳሌ በእንባ ጠባቂ ተቋምና ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን) አማካይነት የሚደረግ የስልጣን መቆጣጠሪያ ስልቶችንም ያካትታል፡፡ ህጉ ከመንግስት ባለስልጣናትና ከአስተዳደር መስሪያ ቤቶች በተጨማሪ ከፊል የአስተዳደር አካላት ተብለው የሚፈረጁትን መንግስታዊ ኮርፖሬሽኖች፤ ዩኒቨርሲቲዎች እና በከፊል መንግስታዊ ነክ ስልጣን ያላቸውን ማህበራትm በተመለከተም ተፈጻሚነት አለው፡፡
የአስተዳደር ህግ የህዝብ አስተዳደር ህግ አካል ሲሆን የአስተዳደርና ከፊል አስተዳደር መስሪያ ቤቶችን አደረጃጀትና ስልጣን የሚደነግግ፣ አስተዳደራዊ ውሳኔ የሚሰጥበትን ደንብና መርህ የሚያስቀምጥ፣ እንዲሁም ከግለሰቦች መብትና ነፃነት ውሳኔው የሚታረምበትን ስርዓት የሚወስን የህግ ክፍል ነው፡፡n
ይህ ትርጓሜ ከሞላ ጐደል ሁሉንም የአስተዳደር ህግ ባህርያት አጠቃሎ የያዘ በመሆኑ ተመራጭነት አለው፡፡ ከላይ ከቀረቡት የተለያዩ ትርጓሜዎች የሚከተሉት የጋራ ነጥቦች ይመዘዛሉ::