Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ይህ በእንዲህ እንዳለ አይሲኤል በኢትዮጵያ ቢሮ የሚሠሩ 145 ቋሚ ሠራተኞቹን ኅዳር 1 ቀን 2009 ዓ.ም. በደብዳቤ ሸኝቷል፡፡ ኩባንያው ሠራተኞቹን ያሰናበተው አስፈላጊውን የአገልግሎትና የሥራ መፈለጊያ ክፍያ ሳይፈጽም መሆኑ፣ በሠራተኞቹ ዘንድ ግራ መጋባትን መፍጠሩን ምንጮች ለሪፖርተር ተናግረዋል፡፡
አይሲኤል በዳሎል የፖታሽ ማዕድን ማውጫ፣ ሦስት የማዳሪያ ፋብሪካዎች ከአንድ ቢሊዮን ዶላር በላይ በሆነ ወጪ ለመገንባት አቅዶ ሲንቀሳቀስ ቆይቷል፡፡ ፕሮጀክቱ ለአገሪቱ በዓመት 300 ሚሊዮን ዶላር የውጭ ምንዛሪና ለ3,000 ዜጎች የሥራ ዕድል እንደሚፈጥር ተገምቶ ነበር፡፡
በአይሲኤል ደብዳቤ መሠረት ኩባንያው ወደ ዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት ለመሄድ ዝግጅት እያደረገ መሆኑን ምንጮች ይናገራሉ፡፡ መንግሥት ከወዲሁ ችግሮቹን በድርድር መፍታት ወይም የሚመጣውን ክስ ለመመከት ከወዲሁ ዝግጅት ማድረግ እንዳለበት ያሳስባሉ፡፡
“ግብረሰዶማዊነት ወደፊት!” በድጋሚ ከተመረጡ በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ አፍሪካን እየጎበኙ ያሉት የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ባራክ ኦባማ በሴኔጋል ጉብኝት ባደረጉት ወቅት የግብረሰዶማውያን መብት...
በለት ተለት ሕይወት ውስጥም እንዲሁ! ክፍያዎችን እንደወትሮ ገንዘብ በቦርሣ ተሸክሞ እየቆጠሩ ሳይሆን በኤሌክትሮኒክ መንገድ ከመፈፀም አንስቶ ታክሲና ምግብን እስከማዘዝ፣ ወዘተረፈ .....
ጉዳዩ የቀረበው አመልካቾች ጥቅምት 15 ቀን 1998 ዓ.ም በተፃፈ የሰበር ማመልከቻ የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ችሎት በመዝገብ ቁጥር 16/75 ሐምሌ 29 ቀን 1997 ዓ.ም የሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ ይታረምልኝ በማለት ስላመለከቱ ነው፡፡
ክርክሩ በመጀመሪያ የታየው በፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ነው፡፡ በከፍተኛው ፍ/ቤት ተጠሪ በከሳሽነት ቀርቦ ከአንደኛው አመልካች አንድ ሺ ሜትሪክ ቶን፣(1000 ሜትሪክ ቶን) ብረት የገዛ መሆኑንና በቻርተርፓርቲ እቃውን ለመላክ ሌተር ኦፍ ክሬዲት አሻሽዬ እንድከፈት ጠይቆኝ በዚሁ መሰረት “ሌተር ኦፍ ክሬዲቱን” ካሻሻልኩ በኋላ አንደኛ ተከሳሽ(አመልካች) “ኤም.ቪ.ማርዋ” ከተባለ መርከብ አዛዥ ወይም የመርከብ ባለሐብት ጋር እቃውን በቻርተርፓርቲ ለማጓጓዠ ያደረገው ውል ሣይኖር እንደ አውሮፖ አቆጣጠር ግንቦት 29 ቀን 1998 ዓ.ም የቻርተርፓርቲ ውል የተዋዋለ በማስመሰል የቻርተርፓርቲ ቢል ኦፍሊዲንግ ለባንክ በማቅረብ የእቃውንና የማስጫኛውን ዋጋ ወስዷል፡፡ ስለሆነም እቃውን ጭኛለሁ ብሎ ገንዘብ የወሰደ ቢሆንም እቃውን ጫነች የተባለችው መርከብ ክሱን እስካቀረብንበት ጊዜ ድረስ የትእንዳለች ለማወቅ አልተቻለም፡፡ አንደኛ ተከሳሽ እቃውን ለመከታተልና ከአጓዡን ከመርከቡ ባለሐብት ጋር ያደረገውን ቻርተርፓርቲ ውል እንዲልክልን በተደጋጋሚ የጠይቀነው ቢሆንም ግንቦት 14 ቀን 1998 ዓ.ም በቴሌክስ በፃፈው ደብዳቤ ከመርከቡ ባሐብት ወይም ወኪል ጋር የተፈራረምኩት የቻርተርፓርቲ ውል የለንም በማለት መልስ ሰጥቷል፡፡ ስለዚህ አንደኛ ተከሳሽ (አመልካች) በሐሰት በተዘጋጀ የቻርተርፓርቲ ቢል ኦፍሌድንግ ለባንክ አቀርቦ የወሰደውን የእቃውን ዋጋና የማስጫኛ ዋጋ ለባንክ ለኢንሹራንስ ለፋክስ ያወጣነውንና ከእቃው የምናገኘው ትርፍ በድምሩ 372,269(ሦስት መቶ ሰባ ሁለት ሺ ሁለት መቶ ስልሣ ዘጠኝ) የአሜሪካን ዶላር እንዲከፍል ሁለተኛውም አመልካች የአንድነትና የነጠላ ሐላፊነት ስላለባቸው ከላይ የተገለፀውን ገንዘብ በአንድነትና በነጠላ እንዲከፍል እንዲወሰንልኝ በማለት ክስ አቅርቧል፡፡
አንደኛው አመልካች በተከሳሽነት ቀርቦ በሽያጭ ውሉ መሰረት አንድ ሺ ሜትሪክ ቶን የአርማታ ብረት በቻርተር መርከብ በመጫን የመርከቡን የመጓጓዣያ ዋጋ በመክፈል እቃው በትክክል “ኬም.ቪ.ማረዋ.ኤም” ከተባለች መርከብ ያለጉድለት የተጫነ መሆኑን የሚያረጋግጥ በመርከቡ አዛዥ የፈረመው የጭነት ማስተወቂያ ደረሰኝ (clear on board bill of lading) ለከሳሽ (ተጠሪ) ልኬአለሁ፡፡ ከዚህ ውጭ የቻርተርፓርቲ ውል የማቅረብ ግዴታ የለብኝም፡፡ የላኩለት የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ ሐሰተኛ ስለመሆኑ ማስረጃ ያላቀረበ ስለሆነ በራሱ ድክመት ለደረሰበት ኪሣራ እኔ ላይ ያላቀረበው ክስ ተገቢነት የለውም በማለት ተከራክሯል፡፡ ሁለተኛ ተከሳሽ (አመልካች) በበኩሉ አንደኛ ተከሳሽ (አመልካች) ውሉን ካልፈፀመ በአንድነትና በነጠላ ኃላፊ ለመሆን የገባሁት ግዴታ የሌለ በመሆኑ ተጠያቂ ልሆን አይገባኝም በማለት ተከራክሯል፡፡
የተጠሪንና የአመልካቾችን ክርክርና ማስረጃ በመጀመሪያ የሰማውና የመዘነው የከፍተኛው ፍርድ ቤት አንደኛ ተከሳሽ(አመልካች) ከከሳሽ (ተጠሪ) ጋር በገባው የውል ግዴታ መሰረት የሸጠውን የአርማታ ብረት “የኤም ቪ ማሪዋ ኤም” ከተባለችው መርከብ ጉድለት በሌለበት ሁኔታ የጫነ መሆኑን በማረጋገጥ በመርከቡ ካፕቴን በባህር ህጉ አንቀጽ 187 ንኡስ አንቀጽ 3 መሰረት “የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ” (clean on bard bill of lading) ያቀረበ ስለሆነ ግዴታውን ተወጥቷል፡፡ የቻርተርፓርቲ ውል የማቅረብ ግዴታ የለበትም ስለዚህ ለቀረበው ክስ በሐላፊነት የሚጠየቅበት ምክንያት የለም በማለት የወሰነ ሲሆን ሁለተኛው ተከሳሽ (አመልካች) አንደኛው ተከሳሽ(አመልካች) ሐላፊነት የሌለበት በመሆኑ ከቀረበበት ክስ ነፃ ነው በማለት ውሣኔ ሰጥቷል፡፡
ከፍተኛው ፍ/ቤት በሰጠው ውሣኔ ቅር በመሰኘት ተጠሪ ይግባኝ ለጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ አቅርቦ፣ይግባኝ ሰሚ ችሎቱ የግራ ቀኙን ክርክር ከሰማ በኋላ፣አግባብነት አላቸው የሚላቸውን የፍታብሔር ሕጐች ከተነተነ በኋላ አንደኛ መልስ ሰጭ (አመልካች) በባህር ሕግ ቁጥር 187 ንኡስ አንቀጽ 1 መሰረት የጭነት ማስታወቂያ በማቅረብ ከሐላፊነት ነፃ የሚሆነው የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኙ ታዓማኒነት ያለውና ሕጋዊ አካሄድ ተከትሎ የተሰራ ሆኖ ሲገኝ ነው፡፡ አንደኛ መልስ ሰጭ(አመልካች) ካቀረበው ክርክርና ማስረጃ ሲመዘኑ እቃው አልተጫነም ወይም አልተላከም ከሚል መደምደሚያ ላይ የሚያደርሱ ናቸው፡፡ ስለሆነም አንደኛ መልስ ሰጭ በገባው የሺያጭ ውል መሰረት ግዴታውን ያልተወጣ በመሆኑ ኃላፊነት አለበት፡፡ ሁለተኛ መ/ሰጪ(አመልካች) ሐላፊነት የሌለበት መሆኑን አንስቶ ቢከራከሩም የአንድነትና የነጠላ ሐላፊነት ያለበት መሆኑን የቀረቡት ማስረጃዎች ያስረዳሉ፡፡ ስለሆነም አንደኛው መልስ ሰጭ (አመልካች) እና ሁለተኛ መልስ ሰጭ በአንድነትና በነጠላ ክስ የቀረበበትን ገንዘብ ብር 2,593,970.30(ሁለት ሚሊዮን አምስት መቶ ዘጠና ሶስት ሺ ዘጠኝ መቶ ሰባ ብር ከሰላሣ ሣንቲም) እና ለዳኝነት የተከፈለውን ብር 43,184.56(አርባ ሦስት ሺ አንድ መቶ ሰማኒያ አራት ብር ከሐምሣ ስድስት ሣንቲም) እንዲከፍሉ በማለት ውሣኔ ሰጥቷል፡፡
አመልካቾች የጠቅላይ ፍርድ ቤት የይግባኝ ችሎት የሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የሕግ ስህተት አለበት፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ (C&F seal contract) ማጓጓዝን የሚጨምር የሽያጭ ውል አቃውን ለባለመርከቡ ከማስረከብ አልፎ እቃው ገዥ እጅ እስኪረከብ ድረስ ኃላፊነት አለበት በማለት የፍታሐብሔር ድንጋጌዎችን በመጥቀስ መሰረታዊ የህግ ስህተት ፈጽሟል፡፡ የጠቅላይ ፍርድ ቤት የማጓጓዝ ግዴታን የሚጨምር የሽያጭ ውልን አስመልክቶ የዓለም የንግድ ምክር ቤት ባወጣቸው ቃሎችን (ICC INCOTERMS) በማዛባት የሰጠው ውሳኔ ሊታረም ይገባዋል፡፡ እቃው በመርከብ ላይ የተጫነ መሆኑን በመርከቡ ካፕቴን የተፈረመ የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ (bill of lading) አቅርቦ እያለና ይህም ሰነድ በባህር ሕግ ድንጋጌዎች አንቀጽ 181 እና 187/3/ በመተላለፍ የፍታብሔር ሕግ ቁጥር 2301/3/ በመጥቀስ ለጉዳዩ ተፈፃሚ መሆን ያለበትን የባህር ሕግ ልዩ ድንጋጌዎች ውጤት ማሳጣቱ መሰረታዊ የህግ ስህተት ነው፡፡ ሁለተኛው አመልካች የገባው የውል ግዴታ ሣይኖር በአንድነትና በነጠላ ሐላፊ ነህ መባሉ የፍታብሔር ሕግ ቁጥር 1952/1/ የሚጥስ ነው፡፡ ሁለተኛው አመልካች የመጓጓዥያ ውሉ ሲቀየር ያልተሰማማ በመሆኑ የፍርድ ቤቱ ውሣኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት የለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ እንዲታረምልን በማለት አመልክተዋል፡፡
ተጠሪ በበኩሉ አመልካቾች በባህር ሕጉ መሰረት አንደኛ አመልካች እቃዎቹን ያለጐድለት በመርከብ ላይ በመጫን የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ (ቢል ኦፍ ሌዲንግ) ያቀረበ ስለሆነ ግዴታውን ተወጥቷል በማለት የሚያቀርቡት ክርክር ተገቢነት የለውም፡፡ አንደኛ አመልካች ለእኛ የላከልን የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ ሐሰተኛ ሰነድ ነው፡፡ አንደኛ አመልካች የላከልን የጭነት ማስትወቂያ ደረሰኝ (ቢል ኦፍ ሌዲንግ) በአንደኛ አመልካችና በመርከቧ ባለንብረት መካከል ግንቦት 29 ቀን 1998 ዓ.ም በተደረገው የቻርተርፓርቲ የእቃ ማጓጓዥያ ውል መሰረት እቃው በመርከብ ላይ የጫነ መሆኑን ይገልፃል፡፡ ሆኖም አንደኛ አመልካች ከመርከቡ ባለሐብት ወይም ወኪሉ ጋር ግንቦት 29 ቀን 1998 ያደረገው የቻርተርፓርቲ የእቃ ማጓጓዣ ውል የሌለ መሆኑን አንደኛው አመልካች ግንቦት 14 ቀን 1999 በቴሌክስ በፃፈው ደብዳቤ አረጋግጦልናል፡፡ ይህንን ትክክለኛ ያልሆነ ሐሰተኛና ያልተደረገ የቻርተርፓርቲ ውል የሚጠቅስ ሐሰተኛ ሰነድ ይዘን በአጓዡ ላይ ክስ ለማቅረብ የምንችልበት ሁኔታ የለም፡፡ አመልካቾች የጠቅላይ ፍርድ ቤት የፍታብሔር ህግ በመጠቀስ ወሰነብን የሚሉት ተገቢ አይደለም፡፡ ፍርድ ቤቱ ኃላፊ ያላቸው ያቀረቡት የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ ታዓማኒነት የሌለውና አጠራጣሪ ነው ከሚል መደምደሚያ ላይ በመድረሱ ነው፡፡ ሁለተኛው አመልካች በዋናው ውል እቃውን ለማስረከብ ግዴታ የገቡ ሲሆን ኤልሲው እንዲሻሻል ጥያቄውን ያቀረበው የአንደኛው አመልካች ወኪል ሆኖ ራሱ ነው፡፡ ስለዚህ የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ችሎት የሰጠው ውሣኔ መሰረትዊ የሕግ ስህተት የለበትም በማለት መልስ ሰጥቷል፡፡
አመልካቾች የሰበር አቤቱታቸውን በማጠናከር ነሐሴ 13 ቀን 1999 ዓ.ም የተጻፈ አራት ገጽ የመልስ መልስ ያቀረቡ ሲሆን የሰበር ችሎቱም የአመልካቾችንና የተጠሪን ጠበቆች ያቀረቡትን የቃል ክርክር ሰምቷል፡፡ የክርክሩ መሰረታዊ ፍሬ ጉዳይ፣ የበታች ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሣኔና በሰበር የተደረገው ክርክር ከላይ የተገለጸው ሲሆን እኛም ጉዳዩን መርምረናል፡፡ ጉዳዩን እንደመረመርነው ተጠሪ ለከፍተኛው ፍርድ ቤት ባቀረበው የክስ ማመልከቻ የጠየቀውን ገንዘብ አመልካቾች በአንድነትና በነጠላ የመክፈል ኃላፊነት አለባቸው በማለት ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት የሰጠው ውሣኔ ተገቢ ነው ወይስ አይደለም የሚለው ነጥብ የክርክሩ መሰረታዊ ጭብጥ ሆኖ አግኝተነዋል፡፡
ከላይ የያዝነውን ጭብጥ ለመወሰን በመጀመሪያ በተጠሪና በአንደኛ አመልካች መካከል ያለውን ግንኙነት፣ ተጠሪ አንደኛ አመልካች በገባው የውል ግዴታ መሰረት አልፈፀመም በማለት የሚያቀርበውን ክርክርና ማስረጃ አንደኛ አመልካች በመከላከያነት የሚያነሣቸውን የመከራከሪያ ነጥቦችና ያቀረባቸውን ማስረጃ፣ የፌዴራል ከፍተኛ ፍ/ቤትና ይግባኝ ሰሚው ችሎት የመሰረቱትን ጭብጥና የሰጡትን ውሣኔ አግባብነት ካላቸው ድንግጌዎች ጋር በማገናዘብ መመርመሩ አስፈላጊ ሆኖ አግኝተነዋል፡፡
በመጀመሪያ ተጠሪ በከፍተኛው ፍርድ ቤት ያቀረበውን ክስ ይዘትና የመከራከሪያ ነጥብ አንደኛ አመልካች የሰጠውን የመከላከያ መልስና ያቀረበውን ማስረጃ፣ ፍርድ ቤቱ የመሰረተውን ጭብጥና የሰጠውን ውሣኔ መመልከቱ ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት የሰጠውን ውሣኔ ተገቢነት ለመመርመር የጐላ ጠቀሜታ አለው፡፡ ተጠሪ ከአንደኛ አመልካች መጠኑ አንድ ሺ ሜትሪክ ቶን የሆነ “የሆት ፎሊድ የማጠናከሪያ ብረት ዘንጐች” እንደ አውሮፖ አቆጣጠር መጋቢት 18 ቀን 1998 ዓ.ም በተፈራረሙት የሽያጭ ውል የገዛ መሆኑ በአንደኛ አመልካችም ሆነ በተጠሪ የተካደ አይደለም፡፡ ተጠሪና አንደኛ አመልካች ባደረጉት የሽያጭ ውል ስምምነት አንደኛ አመልካች እቃውን “በሎይድ ወይም ተመሣሣይ” በሆነ መንገድ በተመዘገበ መርከብ ያለምንም ጉድለት የመጫንና የመጓጓዥያ ገንዘቡን ለአጓጓዙ የማስረከብ ግዴታ እንዳለበት በውሉ አንቀጽ 3 ንኡስ አንቀጽ 3 የተመለከተ መሆኑንና ከዚህ በኋላ አንደኛ አመልካች እንደአውሮፓ አቆጣጠር ሚያዝያ 11 ቀን 1998 ዓ.ም በላከው ደብዳቤ ተጠሪ የከፈተው “ኤልሲ” ላይ እቃው የሚላከው “በተራ ሎይድ” በተመዘገበ የጭነት ማጓጓዥያ መሆኑ ቀርቶ “በቻርተርፓርቲ ስምምነት” መሰረት እደሆነ፣ የተከፈተው “ኤልሲ” ቻርተርፓርቲ ተብሎ ተሻሽሎ እንዲከፈት የጠየቀ መሆኑንና ተጠሪ አንደኛ አመልካች ያቀረበውን የማሻሻያ ጥያቄ በመቀበል የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ኤል ሲውን በቻርተርፓርቲ አሻሽሎ እንዲከፍትለት የጠየቀ መሆኑና የኢትዮጵያ ንግድ ባንክም ኤልሲውን አሻሽሎ የከፈተ ስለመሆኑ በአንደኛ አመልካችና እና በተጠሪ መካከል የተፈጠረ ልዩነት የለም፡፡
አንደኛ አመልካች ከዚህ በኋላ እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ግንቦት 29 ቀን 1998 ዓ.ም “ኤም ቪ ማርዋ” ከተባለ የመርከብ ድርጅት ጋር እቃውን በቀጥታ ወደ ጅቡቲ ወደብ ለማጓጓዝ የሚያስችል የቻርተርፓርቲ ስምምነት ያደረገ መሆኑን የሚገልጽና በተደረገው የቻርተርፓርቲ ስምምነት መሰረት አንደኛ አመልካች 40,912.67(አርባ ሺህ ዘጠኝ መቶ አስራ ሁለት የአሜሪካን ዶላር ከስልሣ ሰባት የአሜሪካን ሣንቲም) “ለኤም ቪ ማርዋ” ከፍሎ እቃውን ያለምንምን ጉድለት እንደ አውሮፓ አቶጣጣር ሰኔ 3 ቀን 1998 ዓ.ም ከመርከብ ላይ የጫነ መሆኑን የሚገልጽ “የኤም ቪ ማርዋ” ካፕቴን የፈረመበት የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ (“ክሊን ኦን ቦርድ ቢል ኦፍ ሌዲንግ”) ነው በማለት ሰነዱን ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በመላክ የእቃውንና ለእቃ መጓጓዥያ መከፈል የሚገባውን ገንዘብ ሙሉ በሙሉ የወሰደ ስለመሆኑ አንደኛ አመልካች እና ተጠሪ አልተካካዱም፡፡
ተጠሪና አንደኛ አመልካች የሚካካዱበት ነጥብ ተጠሪ ለአንደኛ አመልካች ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ያቀረበውና ለእኔ የሰጠኝ የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ ( ክሊን ኦን ቦርድ ቢል ኦፍ ሌዲንግ) ትክክለኛ እና አንደኛ አመልካች እቃውን መርከብ ላይ የጫነ መሆኑን የሚያስረዳ ሰነድ አይደለም፡፡ ይኸ ሰነድ በሐሰት ተዘጋጅቶ በአንደኛው አመልካች የቀረበ ሰነድ ነው፣ በማለት በክስ ማመልከቻው የገለፀ ሲሆን አንደኛ አመልካች በበኩሉ ሰነዱ እቃውን “ኤም ቪ ማርዋ” ከተባለች መርከብ ላይ የጫንኩ መሆኑን የሚያረጋግጥና የሚያስረዳ ትክክለኛ ሰነድ ነው በማለት የመከላከያ መልሱን አቅርቧል፡፡ በአንድ ጉዳይ ጭብጥ የሚመሰረተው አንደኛው ተከራካሪ የገለፀውን ነገር ሌላኛው ተከራካሪ ወገን በማስተባበል የካደ እንደሆነ መሆኑን ከፍታብሔር ስነ ስርአት ሕግ ቁጥር 247 ድንጋጌዎች ለመረዳት የሚቻል ሲሆን ፍርድ ቤቱ የክርክሩን ጭብጥ መመስረት ያለበት በክሱና በመከላከያ መልስ የተገለፁ ነገሮችን፣ በተከራካሪዎቹ የቀረቡለትን የጽሑፍ ማስረጃ እና በፍታብሔር ሰነ ስርአት ሕግ ቁጥር 241 መሰረት የቃል ምርመራ ሲያደርግ ተከራካሪዎች ከሰጡት ምላሽ መሰረት በማድረግ መሆን እንዳለበት ከፍታብሔር ስነ ስርአት ሕግ ቁጥር 248 ድንግጌዎች ለመረዳት ይቻላል፡፡
ተጠሪና አንደኛ አመልካች በስር ፍርድ ቤት በይግባኝና በሰበር ካደረጉት የጽሑፍና የቃል ክርክር ለመረዳት የሚቻለው አከራካሪው ጭብጥ አንደኛ አመልካች “ኤም ቪ ማርዋ” በተባለችው መርከብ ካፕቴን የተፈረመ ነው በማለት ያቀረበው የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ (clean on board bill of lading)ትክክለኛና አንደኛ አመልካች እቃውን ከመርከብ ላይ የጫነ ለመሆኑ ለማስረዳት የሚችል ታአማኒነት ያለው ሰነድ ነው ወይስ አይደለም የሚለው ነው፡፡ አከራካሪው ነጥብ የዚህ ሰነድ ታአማኒነት እና ትክክለኛነት ሆኖ አያለ የከፍተኛው ፍርድ ቤት ተጠሪና አንደኛ አመልካች የሚካካዱበትን ይህንን መሰረታዊ ነጥብ በጭብጥነት ሣይዝ አልፎታል፡፡ የባህር ሕግ አንቀጽ 181 እና የባህር ሕግ አንቀጽ 187 በጉዳዩ ተፈፃሚ የሚሆኑት በመጀመሪያ አንደኛ አመልካች ለኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ያቀረበውና ለተጠሪ የላከው የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ ታአማኒነት ያለውና ትክክለኛ ሰነድ ነው ወይስ አይደለም የሚለው ጭብጥ ተመርምሮ ሰነዱ ትክክለኛ ነው በሚል መደምደሚያ ላይ ሲደርስ ነው፡፡
ከዚህ አንፃር ስናየው የጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የስር ፍርድ ቤት የክርክሩ መሰረታዊ ጭብጥ አድርጐ መያዝ የሚገባውን ነገር ግን በጭብጥነት ሣይዘው ያለፈውን ነጥብ በመሰረታዊ ጭብጥነት በመያዝ የአንደኛ አመልካችንና የተጠሪን ማስረጀና ክርክር መመዘኑ ከፍታብሔር ስነ ስርአት ሕግ ቁጥር 182 ንኡስ አንቀጽ 2 መሰረት ያከናወነው ተግባር በመሆኑ ተገቢ ሆኖ አግኝተነዋል፡፡
የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት አንደኛ አመልካች የቃረበው “የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ” ታአማኒነትና ትክክለኛነት አስመልክቶ በጭብጥነት በመያዝ ማስረጃው ታዓማኒነት የሌለው ነው፡፡ አንደኛ አመልካች ያቀረበው ክርክርና ማስረጃ፣ አንደኛ አመልካች እቃውን በመርከብ ላይ አልጫነም ከሚል መደምደሚያ ላይ የሚያደርሱ ናቸው በማለት ወስኗል፡፡
አመልካቾች ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ከዚህ መደምደሚያ ላይ የደረሰው አግባብነት የሌላቸው የፍታብሔር ህግ ድንጋጌዎች በመጥቀስና መሰረት በማድረግ ነው በማለት የሚከራከሩ በመሆኑ ይግባኝ ሰሚው ችሎት የአመልካችን ማስረጃ ታአማኒነት የለውም በማለት የደረሰበት መደምደሚያ ተገቢ ነው ወይስ አይደለም? ይግባኝ ሰሚው ችሎት ማስረጃው ታዓማኒነት የለውም ያለው የማስረጃውን ይዘት እና ከሌሎች ማስረጃዎች ጋር ተጣምሮ ሲታይ የሚያሣየውን ሁኔታ በመመርመር ነው ወይስ የፍታብሔር ሕግ ድንጋጌዎችን መሰረት በማድረግ የሚሉትን ነጥቦች መመዘኑ አስፈላጊ ሆኖ አግኝተነዋል፡፡
የአንድ ማስረጃ ታአማኒነት (credibility) አስመልክቶ የሚነሣ ክርክር ማስረጃው ትክክለኛ እውነተኛ ሰነድ ነው ወይስ አይደለም በሚለው አንፃር የሚታይ ነው፡፡ አንደኛ አመልካች “ኤም ቪ ማርዋ” የተባለችው መርከብ ካፕቴን ፈርሞ የሰጠኝ የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ (ክሌን ኦን ቦርድ ቢል ኦፍ ሌዲንግ) ነው በማለት ያቀረበው የሰነድ ማስረጃ ትክክለኛ ሣይሆን በሐሰት ተዘጋጅቶ የቀረበ ነው በማለት ተጠሪ አጥብቆ ይከራከራል፡፡ አንድ የሰነድ ማስረጃ ትክክለኛነት(ታአማኒነት) ለመመዘን በመጀመሪያ ሰነዱ ውስጥ የተገለፁት ፍሬ ጉዳዮች ትክክለኛና በእርግጠኝነት የተከናወኑ ተግባራትና ፍሬ ጉዳዮችን የሚገልፁ መሆኑን ማስረዳት ያስፈልጋል፡፡ በሁለተኛ ደረጃ በሰነድ ማስረጃው ውስጥ የተገለጹት ፍሬ ጉዳዮች እና ተከራካሪው በፃፏቸውና ባቀረቧቸው ሌሎች የሰነድ ማስረጃዎች ይዘት እርስ በርሱ የማይቃረን (contradictory evidence) አለመሆናቸውንና በአንፃሩ የሰነድ ማስረጃዎቹ ተደጋጋፊነት ያላቸውና የአንድን ፍሬ ጉዳይ መከሰት ወይም መኖር የሚያስረዱ መሆን ይኖርባቸዋል፡፡
አንደኛ አመልካች እቃዎቹ “በኤም ቪ ማርዋ” የተጫኑ መሆኑን በመርከቡ ካፔቴን ተፈርሞ ተሰጥቶኛል የሚለው የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ (clean on board bill of lading) በይዘቱ ሲመረመር ሙሉ በሙሉ የተፈፀሙና የተከናወኑ ፍሬ ጉዳዮችን በትክክለኛው መንገድ የሚገልጽ ሰነድ አይደለም፡፡ ሰነዱ ያልተፈፀመና ሐሰተኛ የሆነ መግለጫ አካትቶ የያዘ ነው፡፡ ምክንያቱም አንደኛ ተጠሪ ያቀረበው የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ በባለመርከቡ ድርጅትና በአንደኛ አመልካች መካከል እንደአውሮፓ አቆጣጠር ግንቦት 29 ቀን 1998 በተደረገው የቻርተርፓርቲ ስምምነት መሰረት እቃው ሰኔ 3 ቀን 1998 ዓ.ም “ኤም ቪ ማርዋ” ከተባለችው መርከብ አመልካች የጫነና የማጓጓዥያ ሒሳብ የከፈለ መሆኑን የሚያረጋግጥ ነው፡፡ ሆኖም አንደኛ አመልካች እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ግንቦት 14 ቀን 1999 ዓ.ም በቴሌክስ ባስተላለፈው ደብዳቤ ከመርከብ ድርጅቱ ወይም ወኪሉ ጋር እንደአውሮፓ አቆጣጠር ግንቦት 29 ቀን 1998 ዓ.ም ያደረገው የቻርተርፓርቲ ውል የሌለና ውሉ በተዋዋይ ወገኖች ያልተፈረመ መሆኑን አረጋግጧል፡፡
ከዚህም የምንረዳው አንደኛ አመልካች በመርከቡ ካፕቴን ተፈርሞ የተሰጠኝ ነው የሚለው “የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ” በይዘቱ ያልተከናወነና ልተፈፀመ ፍሬ ጉዳይ እንደተከናወነ አድርጐ የሚጥቅስ ሐሰተኛ ቃልና መግለጫ ያለበት ሰነድ ነው፡፡ አንድ ሰነድ ከያዛቸው ፍሬ ጉዳዮች ከፊሉ ሐሰተኛ እና ትክክለኛ አለመሆኑ ከተረጋገጠ፤ ሰነዱ ታዓሚኒነት የሌለው ሰነድ እንደሚሆንና እቃው ተጭኗል የማጓጓዥያ ዋጋ ተከፍሏል ተብሎ በሰነዱ የተጠቀሰውን ፍሬ ጉዳይ እውነተኛ መግለጫ ነው ብሎ ለመቀበል የሚከብድና የማይቻል በመሆኑ ይግባኝ ሰሚው ችሎት ይኸ ሰነድ ታዓማኒነት የለውም በማለት የደረሰበት መደምደሚያ ተገቢ ሆኖ አግኝተነዋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ አንደኛ አመልካች “ኤም ቪ ማርዋ” በተባለችው መርከብ ካፐቴን ተፈርሞ ተሰጥቶኛል በማለት ያቀረበው የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ (ክሊን ኦን ቦርድ ቢል ኦፍ ሌዲንግ) እና አንደኛ አመልካች እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ግንቦት 14 ቀን 1999 ዓ.ም በቴሌክስ የፃፈው ደብዳቤ በይዘታቸው እርስ በርሳቸው የሚቃረኑ ማስረጃዎች(contradictory evidence) ናቸው፡፡ እንደዚሁም አንደኛ አመልካች እቃውን የጫነችው መርከብ ዝርዝር ሁኔታ እንደገለፁለት በተጠሪ በኩል በቀረበለት ጥያቄ በቴሌክስ የሰጠው ምላሽና የፃፋቸው ደብዳቤዎች የድርጅቱ የፐሮተኮል ቁጥር የሌላቸው፣ አግባብ ባለው ባለስልጣን ያልተፈረሙና በድርጅቱ ማህተም ያልተረጋገጡ በአጠቃላይ ተጠሪ እቃውን አጓዥ ነው ከተባለው ድርጅት ላይ ለማስመለስ በማስረጃነት አቀርቦ ሊጠቀምባቸው በሚችል መንገድ ተዘጋጅተውና በሚገባ በአንደኛ አመልካች ተረጋግጠው ያልተላኩ ናቸው ከዚህ በተጨማሪ አንደኛ አመልካች ከመርከቡ ባለሐብት ጋር ተስማምቸበታለሁ የሚለው የቻርተርፓርቲ ስምምነት በአመለካችም ሆነ የመርከቡ ድርጅት ወይም ወኪል ያልተፈረመ ረቂቅ ሰነድ መሆኑ ሲመዘን የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት አንደኛ አመልካች እቃውን በመርከብ ላይ አልጫነም ከሚለው መደምደሚያ ላይ መድረስ የቀረቡለትን ማስረጃዎች ታዓማኒነት ተቀባይነት ባላቸው መስፈርቶች መሰረት በመመዘን የደረሰበት መደምደሚያ በመሆኑ ጉድለት ያለበት ሆኖ አላገኘነውም፡፡
አንደኛ አመልካች “ኤም ቪ ማርዋ” በተባችው መርከብ ላይ እቃው ሰኔ 3 ቀን 1998 ዓ.ም ጉድለት በሌለበት ሁኔታ የተጫነ መሆኑን ያስረዳል በማለት ያቀረበው “ክሊን ኦን ቦርድ ቢል ኦፍ ሌዲንግ” ከዚህ ሰነድ በተጨማሪ ግንቦት 29 ቀን 1998 ዓ.ም በባለመርከቡ ድርጅት በአንደኛ አመልካች መካከል የተደረገ የቻርተርፓርቲ ስምምነት ያለ መሆኑን ይገልፃል፡፡ ከዚህ አንፃር ስንመለከተው አንደኛ አመልካች እቃዎቹን የጫነ መሆኑን እና ከአጓጓዙ የመርከብ ድርጅት ጋር የቻርተርፓርቲ ስምምነት ያለ መሆኑን የሚያረጋግጡ ሁለት የተለያዩ ሰነዶች እንዳሉ አንደኛ አመልካች የውል ግዴታየን ለመፈፀሜ አይነተኛ ማስረጃ ነው በማለት ያቀረበው ሰነድ ያሣያል፡፡
በአጓጓዥ የመርከብ ድርጅቱና በእቃ ላኪው መካከል የተደረገ የቻርተርፓርቲ ስምምነት በሚደረግበት ጊዜ፣ስምምነቱ በባህር ህግ ቁጥር 134 የተዘረዘሩትን ሁኔታዎች በግልጽ በሚያሳይ መንገድ መደረግ ያለበት ስለመሆኑ ተደንግጓል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ እቃው ከመጫኑ በፊት የተደረገ የቻርተር ፓርቲ የመጫን ኪራይ ውልና እቃው ሲጫን በመርከቡ ካፕቴን የሚሰጥ የቻርታርፓርቲ የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ (ቻርተርፓርቲ ቢል ኦፍ ሌዲንግ) ሁል ጊዜ በይዞታቸውም ሆነ በውጤታቸው አንድና ተመሣሣይ ሰነዶች ናቸው ተብሎ ለመደምደም አይቻልም፡፡ ምክንያቱም በቻርተርፓርቲ ስምምነትና በጭነት ማስታወቂያ መካከል ልዩነት የሚያጋጥምበት ሁኔታ እንዳለና የዚህ አይነት ሁኔታ ሲያጋጥም ተዋዋይ ወገኖች የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ የተገለፀው ቃል ተፈፃሚ እንዲሆን ካልተስማሙ በስተቀር በላጭነት ያለውና ሊፈፀም የሚገባው በቻርተርፓርቲ ስምምነቱ የተገለፀው ቃል እንደሆነ የባህር ሕግ አንቀጽ 194 ንኡስ አንቀጽ 1 “ተዋዋይ ወገኖች በዚሁ አይነት እንዲፈፀም የተስማሙበት መሆኑ ካልተረጋገጠ በስተቀር በጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ ላይ የተፃፈው የውል ቃል ስለመርከቡ መከራየት ጉዳይ ከተደረገው ውል ላይ ቀዳሚ ብልጫ አይሰጠውም” በማለት ደንግጓል፡፡
ከዚህ አንፃር ስናየው አንደኛ አመልካች “በኤም ቪ ማርዋ” የመርከብ ካፕቴን ተፈርሞ የተሰጠኝ ነው የሚለው የሰነድ ማስረጃ የቻርተርፓርቲ ውል ከዚያ በፊት ከመርከቡ ድርጅት ጋር ለማድረጌም እቃውን በመርከብ ላይ የጫንኩ ስለመሆኑ በቂ ማስረጃ ነው በማለት የሚያቀርበው ክርክር ማስረጃው ታዓማኒነት የለውም በማለት ማስረጃን የመመዘን ስልጣን ያለው ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ከደረሰበት መደምደሚያ በተጨማሪ ክርክሩ በባህር ሕግ ቁጥር 134 እና የባህር ሕግ ቁጥር 194 ድንጋጌዎችን ከግንዛቤ ውስጥ የማያስገባ በመሆኑ ተቀባይነት ያለው የህግ ክርክር ሆኖ አላገኘነውም፡፡
አንደኛ አመልካች ዓለም አቀፍ የንግድ ቸንበር ያወጣቸውን የንግድ ቃላቶች (Incoterms) በመጥቀስና ስለ መርከብ ማጓጓዝ ኪራይ ውል በዓለም አቀፍ ደረጃ የወጡ ስምምነቶችን በማጣቀስ የሰበር ክርክራቸውን አቅርበዋል፡፡ ሆኖም አመልካቾች የጠቀሱት (C and F) የመጫኛና የመጓጓዥያ ዋጋ የተከፈለበት የሚለው የዓለም አቀፍ የንግድ ቃልም ሆነ ስለ መርከብ መጓጓዥያ የወጡ ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ሊጠቀሱና ተፈፃሚ ሊሆኑ የሚችሉት በመጀመሪያ አንደኛ አመልካች በገባው የውል ግዴታ መሰረት በቻርተርፓርቲ መርከብ ተከራይቶ እቃውን ጉድለት በሌለበት ሁኔታ መርከብ ላይ የጫነ መሆኑን ትክክለኛና ታዓማኒነት ያለው ማስረጃ በማቅረብ ለማስረዳት ሲችል ነው፡፡ በያዝው ጉዳይ አንደኛ አመልካች በተሻሻለው ውል መሰረት የቻርተርፓርቲ የመርከብ ኪራይ ውል ከፍሎ እቃዎቹን ያለምንም ጉድለት መርከብ ላይ የጫነ ስለመሆኑ ታዓማኒነት ያለው ትክክለኛ ማስረጃ አላቀረበም፡፡ ስለሆነም እቃውን በውሉ መሰረት ከመርከብ ላይ አልጫነም በማለት ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ወስኖበታል፡፡ አንደኛ አመልካች እቃውን በቻርተርፓርቲ በተደረገው የመርከብ ኪራይ ውል መሰረት የመርከብ ኪራይ ከፍሎ የጫነ ስለመሆኑ ታዓማኒነት ያለው ማስረጃ ባላቀረበበት ሁኔታ እቃው በአግባቡ በመርከብ ላይ ከተጫነ በኋላ ለሚደርሰው ጉዳት ማን ኃላፊ ይሆናል በሚለው ነጥብ ተፈፃሚና ተጠቃሽ የሚሆኑትን ዓለም አቀፍ የንግድ ቃላቶችና(Inconterms) እና አለም አቀፍ ስምምነት እያጣቀሰ ያቀረበው ክርክር ተገቢ ሆኖ አላገኘውም፡፡
ይግባኝ ሰሚው ችሎት በዋነኛነት የአንደኛ አመልካች የሰነድ ማስረጃዎች በመመርመር ማስረጃዎቹ ታዓማኒነት የላቸውም፡፡ እቃው ከመርከብ ላይ አልተጫነም ከሚል መደምደሚያ ላይ ደርሷል፡፡ ፍርድ ቤቱ ከዚህ መደምደሚያ ላይ የደረሰው የቀረበውን ማስረጃ ታዓማኒነት በመመርመር እንጅ ለፍታብሔር ህግ ድንጋጌዎች የተዛባ ትርጉም በመስጠት አይደለም፡፡ ስለሆነም የሻጭ ግዴታ አስመልክቶ ለመዘርዘር እንደ መንደርደሪያ የፍታብሔር ድንግጌዎችን ይግባኝ ሰሚው ችሎት መጥቀሱ፤ የአንደኛ አመልካች ማስረጃዎች ተዓማኒነት የለውም እቃዎቹም አልተጫኑም ከሚለው መደምደሚያ ላይ ለመድረስ ያቀረበው መሰረታዊ ምክንያት ባለመሆኑና ይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ከደረሰበት መደምደሚያና ውሣኔ ላይ የደረሰው በዋነኛነት የፍታብሔር ሕግ ድንጋጌዎችን በተርጐም ሣይሆን አንደኛ አመልካች እቃዎቹን በቻርተርፓርቲ የጫንኩ መሆኑን ያስረዱልኛል በማለት ያቀረባቸውን ማስረጃዎች ተዓማኒነት በመመርመር በመሆኑ በዚህ በኩል አመልካቾች ያቀረቡትን ክርክር አልተቀበልነውም፡፡
ከዚህ በተጨማሪ የባህር ሕግ አንቀጽ 181 እና አንቀጽ 187 ተፈፃሚነት የሚኖራቸው በመጀመሪያ አመልካች ያቀረበው የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ ትክክለኛና ታዓማኒነት ያለው ሆኖ ሲገኝ ነው፡፡ በያዝነው ጉዳይ በአንደኛ አመልካች እቃውን በጫነችው “ኤም ቪ ማርዋ” በተባለችው መርከብ ካፕቴን ተፈርሞ የተሰጠኝ ነው በማለት አንደኛ አመልካች ያቀረበው የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ ሐሰተኛ ፍሬ ጉዳዮችን የያዘ አመልካች ከፃፋቸው ሌሎች ሰነዶች ጋር የሚቃረን ተዓማኒነት የሌለው ሰነድ ነው የተባለ በመሆኑ ትክክለኛ ያልሆነ የእቃ የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ በማቅረብ ሻጭ የባህር ህግ አንቀጽ 181 እና አንቀጽ 187 መሰረት የውል ግዴታውን ተወጥቷል ሊባል የማይችል በመሆኑ በዚህ በኩል ያቀረቡት ክርክርም ተገቢ ሆኖ አላገኘነውም፡
5.ሁለተኛው አመልካች አንደኛ አመልካችና ተጠሪ ያደረጉት፣የሽያጭ ውል እሱ ያልፈረመበትና የማይመለከተው መሆኑን በመግለጽ በስርና በሰበር ባቀረበው ክርክር ተከራክሯል፡፡ ሁለተኛ አመልካች አንደኛ አመልካችና ተጠሪ እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር መጋቢት 18 ቀን 1998 ዓ.ም ባደረጉት የሽያጭ ውሉ የአንደኛ አመልካች ወኪል ለመሆኑና እቃውን ተጠሪ እስኪረከብ እንደ አንደኛ አመልካች ሆኖ ኃላፊነቱን ለመወጣት በውሉ በአንቀጽ 16 የተስማማ ሲሆን፣ ውሉ ካልተፈፀመ ወይም ባአግባቡ ባለመፈፀሙ ለሚደርሰው ጉዳት አንደኛው አመልካች ጋር በአንድነትና በነጠላ ሐላፊ ለመሆን በአንቀጽ 17 በግልጽ የውል ግዴታ ገብቷል፡፡ ስለሆነም ሁለተኛ አመልካች ክስ የቀረበበትን ገንዘብ በአንድነትና በነጠላ የመክፈል ሐላፊነት አለበት በማለት ይግባኝ ሰሚው ችሎት የሰጠው ውሣኔ ተገቢና ምንም አይነት የሕግ ስህተት ያልተፈፀመበት ነው፡፡
በአጠቃላይ ከላይ ከተራ ቁጥር ከአንድ እስከ አምስት በዘረዘርናቸው ምክንያቶች የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት አንደኛ አመልካችና ሁለተኛ አመልካች ተጠሪ ላቀረበው ክስ በአንድነትና በነጠላ ሐላፊዎች ናቸው በማለት የሰጠው ውሣኔ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት የሌለበት በመሆኑ በፍታብሔር ሕግ ቁጥር 348/1/ መሰረት ሙሉ በሙሉ ሊፀና ይገባል በማለት በድምጽ ብልጫ ወሰነናል፡፡
የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት በመዝገብ ቁጥር 16175 ሐምሌ 29 ቀን 1997 ዓ.ም የሰጠው ውሣኔ ሙሉ በሙሉ በድምጽ ብልጫ ጸንቷል፡፡ ይፃፍ፡፡
አመልካቾች በአንድነትና በነጠላ ክስ የቀረበበትን ብር 2,593,970.30 /ሁለት ሚሊዮን አምስት መቶ ዘጠና ሶስት ሺህ ዘጠኝ መቶ ሰባ ብር ከሰላ ሣንቲም/ ክሱ ከፍተኛ ፍርድ ቤት በቀረበበት ጊዜ ጀምሮ ከሚታሰብ ዘጠኝ ፐርሰንት(9%) ወለድ ጋር ለተጠሪ ሊከፍሉ ይገባል ብለናል፡፡ ይፃፍ፡፡
አመልካቾች በአንድነትና በነጠላ የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት የወሰነውን ብር 43,184.56(አርባ ሶስት ሺ አንድ መቶ ሰማኒያ አራት ብር/ ከሐምሳ ስድስት ሳንቲም) የዳኝነት ገንዘብ ለተጠሪ ይክፈሉ ብለናል፡፡ ይፃፍ፡፡
ተጠሪና 1ኛ አመልካች እ.ኤ.አ. መጋቢት 18 1998 ባደረጉት ውል የዋጋ ግምቱ 280 ሺህ የአሜሪካን ዶላር የሆነ 1 ሺህ ሜትሪክ ቶን የአርማታ ብረት 1ኛ አመልካች ለተጠሪ ለመሸጥ እንደዚሁም 1ኛ አመልካች በውሉ ላይ የተመለከተውን ግዴተ ሳይወጣ ቢቀር 2ኛ አመልካች ከ1ኛ አመልካች ጋር በአንድነትና በነጠላ ሐላፊ እንደሚሆኑ በዚህ መልኩ ውሉ የተፈረመ ስለመሆኑ ከውሉ መገንዘብ የሚቻል ሲሆን በዚህ ረግድ ግራ ቀኙ ክርክር የላቸውም፡፡
የስር ከሳሽ የአሁን ተጠሪ አጥበቆ የሚከራከረው ከ1ኛ ከአመልካች ጋር እ.ኤ.አ መጋቢት 18 ቀን 1998 ዓ.ም የሽያጭ ውሉ ከተፈረመ በኋላ የመርከብ ማስጫኛው ሰነደ መደበኛው መሆኑ ቀርቶ እቃው በተለየ መርከብ(ቻርተርፓርቲ) መላክ እንዲችል አስቀድሞ በኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በኩል የተከፈተውን ሌተር ኦፍ ክሬዲት አሻሽልልኝ በማለት 1ኛ አመልካች ጠይቆኝ አሰቀድሞ የተከፈተው ኤ.ል.ሲ.ተሻሽሉ የተላከለት ሲሆን በዚሁ መሰረት የቻርተርፓርቲ ውል ከባለመርከቡ ጋር ተዋውሎ ውለታውን ለገዢ ማስተላለፍ ሲገባው አላስተላለፈም፡፡ እቃውንም ኤም.ቪ.ማርዋ ኤም ከተባለ የመርከብ አዛዥ ወይም ባለንብረት ጋር እ.ኤ.አ ግንቦት 29 ቀን 1998 ዓ.ም የተዋዋል በማስመሰል ይህንኑ ሰነድ ለባንክ አቅርቦ የእቃውን ጠቅላላ ዋጋ ከነማስጫኛው ከወሰደ በኋላ እ.ኤ.አ ሰኔ 3 ቀን 1998 ዓ.ም እቃው ተጭኖባታል የተባለችው ኤም.ቪ.ማርዋ ኤም መርከብ የት እንዳለች አልታወቀም፡፡ ከሳሽ አጓዡን ለመጠየቅ እንዲያስችለው ቻርተርፓርቲ ኮንትራቱን 1ኛ ተከሳሽ እንዲሰጠው በተደጋጋሚ ቢጠይቅም መጨረሻ ላይ ከአጓዡ ጋር የተፈራረመው ቻርተርፓርቲ እንደሌለ በመግለጽ ለከሳሽ በቴሌክስ አሳውቋል፡፡
ስለሆነም 1ኛ ተከሳሽ በውሉ የገባውን ግዴታ ያልተወጣ ስለሆነና 2ኛ ተከሳሽም ለውሉ አፈፃፀም የአንድነትና የነጠላ ግዴታ የገባ ስለሆነ በክስ የተጠየቀውን ገንዘብ ባለተነጣጠለ ኃላፊነት እንዲከፍሉ ይወሰንልኝ በማለት ነው፡፡
ተከሳሾችም በበኩላቸው ለከሱ ምክንያት የሆነውን የአርማታ ብረት 1ኛ ተከሳሽ ኤም.ቪ.ማርዋ.ኤም በተሰኙት ቻርተር መርከብ የማስጫኛ ዋጋ በመክፈል አስጭኖ እቃው በትክክል ለመጫኑም የመርከብ አዛዡ ክሊን ኦን ቦርድ (clean on board) የሚል የፈረመበት የባህር ጭነት ማጓጓዣ ሰነድ (Bill of Lading) በመቀበል ለከሳሽ ያስተላለፉት መሆኑን ገለጸው ከባህር ሕግና በግራ ቀኙ መካከል ከተፈረመው ውል አንቀጽ 8 አኳያ 1ኛ ተከሳሽ ግዴታውን በሚገባ የተወጣ በመሆኑ ክሱ ከበቂ ኪሳራ ጋር ሊሰረዝ ይገባለል በማለት መከራከራቸውን መዝገቡ ያስረዳል፡፡
ግራ ቀኙ እየተከራከሩ ያሉት በውሉ አፈፃፀም ረገድ ስለሆነ ውሉ ተፈጽሟል ወይስ አልተፈጸመም የሚለው የክርክሩ ጭብጥ የግራ ቀኙን ንግኙነት በተለይ ከሚገዛው የባህር ሕጉ፣ግራ ቀኙ ካቋቋሙት ውል ከዚህ ጋር ተያይዞም ተስማምተንበታል ካሉት የዓለም ንግድ ምክር ቤት ዓለም አቀፍ ንግድ ስነ ቃሎች(International chamber of commerce/ICC/ international commercial terms/incoterms/) አንፃር መታየት እንዳለበት እናመናለን፡፡
በዚህም መሰረት የግራ ቀኙን ግንኙነት በተለይ በሚገዛው የባህር ሕግ የጭንት ማስታወቂያ ደረሰኝ (Bill of lading) የአመላላሹን ስምና አድራሻ፣የጫኙ ስምና አድራሻ የመርከቡ ስምና ዜግነቱ፣ ለእቃው መድረሻ የተመደበውን ስፍራ ወይም የጭነት ማስታወቂያው ደረሰኝ በሰው ስም ተጽፎ እንደሆነ የእቃ ተቀባዩን ስም፣አመላላሹ የተረከባቸውን የንግድ እቃዎች፣ዕቃው የተጫነበትን ስፍራና ቀን እንደዚሁም የጭነቱ ዋጋ ልክ መጠቀስ እንዳለበትና በጭነቱ ማስታወቂያ ደረሰኝ ላይ አመላላሹ ወይም እንደራሴው ቀኑን መጻፍና መፈረም እንዳለበት በአንቀጽ 182 ስር ተዘርዝሯል፡፡
በፌዴራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ክርክር ሲደረግ የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኙን ግራ ቀኙ ተከራካሪ ወገኖች በአስረጂነት ያቀረቡት ሲሆን ከፍ ብሎ በተጠቀሰው የባህር ሕግ ቁጥር 182 ስር የተመለከቱትንም ዝርዝር ሁኔታዎች ሰነዱ የሚያሟላ መሆኑ ተረጋግጧል፡፡ ተጠሪ ሰነዱ በንግድ ሕግ ቁጥር 182 መሰረት የተዘጋጀ መሆኑን ሳይክድ ነገር ግን በዚህ ሰነድ ዓማካይነት እቃው ተጭኖበታል የተባለችውን ኤም.ቪ.ማርዋ.ኤም የተባለችውን መርከብ ማግኘት ስላልቻልኩ ሰነዱ የተጭበረበረ ነው ብሏል፡፡
ይሁንና በባህር ሕግ ቁጥር 182 መሰረት የተዘጋጀ የጭነት ማስታወቂያ ደረሰኝ ተጠሪ መቀበሉ ከተረጋገጠ 1ኛ አመልካች በሕጉ የተጣለበትን ግዴታ እንደተወጣ ይቆጠራል፡፡
በዚህ ሰነድ ዓማካይነት ተጠሪ መርከቧን ማግኘት አለመቻሉና እቃውንም እንዳልተረከበ መገንዘብ ቢቻልም 1ኛ አመልካች እቃውን ለባለመርከቡ ማስረከቡ እስከተረጋገጠ ድረስ በጉዞ ላይ በእቃው ላይ ለሚደርስ ጉዳትም ሆነ መጥፋት ተጠሪ አስቀድሞ መላ ሊያበጅለት ይገባ ነበር፡፡ ይህንን ሳያደርግ ቀርቶ እቃውን ሳይረከብ መቅረቱ የተረከበው ሰነድ የተጭበረበረ ነው ወደሚል መደመደሚያ ሊያደርስ አይችልም፡፡
ተጠሪና 1ኛ አመልካች እ.ኤ.አ መጋቢት 18 ቀን 1998 ባደረጉት ውል አንቀጽ 8 ላይ 1ኛ አመልካች እቃው በመርከብ የተጫነ መሆኑን የሚያረጋግጥ ንጹሕ የተፈረመ የባህር ማጓጓዣ ሰነድ ማቅረብ የሚጠበቅበት ሲሆን ይህንን ግዴታውን ተወጥቷል፡፡ ተጠሪም ይህንኑ ሰነድ ስለመረከቡ ለ1ኛ አመልካች ማረጋገጫ(Receipt) በመላኩ 1ኛ አመልካች ይህንኑ ሰነድ ለባንክ በማቅረብ የእቃውን ዋጋ ከነማስጫኛው ወስዷል፡፡
ከዚህም በውሉ በገባው ግዴታ መሰረት በመርከቡ ካፒቴን የተፈረመ የባህር ማጓጓዣ ሰነድ (Clean on board charter party bill of lading) 1ኛ አመልካች ለተጠሪ ማስረከቡን መገንዘብ የሚቻል ሲሆን በባህር ሕግ ቁጥር 187/3/ መሰረትም ለጫኙ የሚሰጠው ደረሰኝ አመላላሹ ወይም እንደራሴው ፈርሞበት ሕጋዊ ለሆነው የደረሰኙ ያዥ እቃውን የመረከብና በእቃውም የማዘዝ መብት እንደሚሰጠው ተደንግጓል፡፡
ስለሆነም ተጠሪ ከ1ኛ አመልካች ማግኘት የሚገባውን ተገቢ ሰነድ ካገኘ በኋላ እቃውን ማግኘት ካልቻለ ከፍ ብሎ ከተጠሰቀሰው የባህር ሕግ ቁጥር 187/3/ አኳያ ጥያቄው መቅረብ ያለበት ለ1ኛ አመልካች ሳይሆን ለባለመርከቡ በመሆኑ በዚህ ሁኔታ ተጠሪ ጥያቄውን በ1ኛ አመልካች ላይ ማቅረቡ የውልም ሆነ የሕግ ድጋፍ ያለው አይደለም፡፡
በመጨረሻም 1ኛ አመልካችና ተጠሪ እ.ኤ.አ መጋቢት 8 ቀን 1998 የተፈራረሙት ውል የዓለም ንግድ ምክር ቤት /ICC/ በሚመራበትና ዓለም አቀፍ ተቀባይነት ባላቸው ድንጋጌዎች (Incoterms) መሰረት ውሉ ፍጻሜ እንደሚያገኝ ግራ ቀኙ ስለመስማማታቸው ተማምነውበታል፡፡
በዚህም መሰረት ግራ ቀኙ ውለታውን ያደረጉት ተጠሪ የእቃውን ዋጋ ማስጫኛውን ጨምሮ Cost and freight/C&F/ በሚል ቃል (Incoterm) ለመክፈል በመስማማት እንደተዋዋሉ ተገንዝበናል፡፡
ይህ ወደ አማርኛ ሲተረጐምም “ሲ” እና “ኤፍ” ማለት ወጭና የማስጫኛ ዋጋ ማለት ነው፡፡ ሻጭ እቃውን ወደ ተጠቀሰው መዳረሻ ለማድረስ የሚያስፈልገውን ወጭና ማስጫኛ ዋጋ መክፈል አለበት፡፡ ነገር ግን እቃው ወደብ ላይ እንደተጫነ በእቃው ላይ ለሚደረስ መጥፋትም ሆነ ጉዳት እንደዚሁም የወጭ መጨመር ኃላፊነት ወደ ገዢው ይዛወራል፡፡ የሚል ነው፡፡
በዓለም አቀፍ ንግድ ምክር ቤት (ICC) ድንጋጌ መሰረት ዓለምአቀፍ ንግድ የሚከናወነው ይህንን ስርአት ተከትሎ እስከሆነ ድረስ ሻጭ የሸጠውን እቃ መርከብ ላይ ከጫነ ርክክብ እንደተፈጸመ እንደሚቆጠር ከዚህ በኋላም በንብረቱ ላይ ለሚደርስ ጉዳት፣መጥፋትም ሆነ የዋጋ መጨመር የአደጋ ኃላፊነቱ ወደ ገዢው እንዲተላለፍ የሚቆጠር ሲሆን በእኛም በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 2397 ላይም በባህር ለማጓጓዝ መርከብ በማስረከብ ስራ የሚፈጸመው እቃውን ለአጓጓዥ መርከብ በማስረከብ ነው ተብሎ የተደነገገውም ይህንኑ የአለም አቀፍ ንግድ ምክር ቤት (ICC) ድንጋጌን የሚያጠናክር ነው፡፡
በመሆኑም 1ኛ አመልካች ለክርክሩ ምክንያት የሆነውን የአርማታ ብረት ወደ ተጠቀሰው መዳረሻ ለማድረስ የሚያስፈልገውን ወጭና ማስጫኛ ዋጋ በአግባቡ ተከፍሎ እቃው ወደብ ላይ ስለመጫኑ የተረጋገጠ ስለሆነ ከዚህ በኋላ እቃው በመጥፋቱ ወይንም በሌላ ምክንያት ተጠሪ አልተረከበም ቢባልም የአደጋው ኃላፊነት ወደ እራሱ የተዛወረ ስለሆነ እቃው በጉዞ ላይ ቢጠፋ ወይም ጉዳት ቢደርስበት ይህንን ጉዳት ለማስቀረት ተጠሪ ውሉን ከ1ኛ አመልካች በተዋዋለ ጊዜ በ”C” & “F” ሁኔታ (term) መሆኑ ቀርቶ ኢንሹራንስንም በሚያካትት መልኩ በCIF/cost,insurance and freight/ በሚለው የዓለም አቀፍ ንግድ ምክር ቤት ዓለም አቀፍ የንግድ ስነ-ቃል/incoterm/ መሰረት ተዋውሎ ቢሆን ኖሮ 1ኛ አመልካች ከኢንሹራንስ ድርጅት ጋር የመዋዋል ግዴታ ስለሚኖርበት ጉዳቱን በመካስ ረገድ የኢንሹራንስ ድርጅቱ ኃላፊነቱን ይወሰድ ነበር፡፡ ይህም ካለሆነ ተጠሪ በእራሱ በኩል ለንብረቱ የመድን ሽፋን ውል በመግባት ጉዳቱን ሊታደግ ሲችል ይህንን ዓይነት መላ ባላበጀበትና የጉዳት ኃላፊነቱም ወደ አራሱ በተዛወረበት ሁኔታ አመልካቾች በክስ የተጠየቀውን ገንዘብ ባልተነጣጠለ ሁኔታ ኃላፊነት ሊከፍሉኝ ይገባል በማለት በክስ መጠየቁ ከዓለም አቀፍ ንግድ ም/ቤት (ICC) የዓለም አቀፍ ንግድ ስነ ቃሎች(incoterms) አኳያም ተቀባይነት ያለው አይደለም፡፡
በአጠቃላይ ተጠሪ በአመልካቾች ላይ ያቀረበው ክስ ከፍ ብሎ እንደተጠቀሰው የሕግም ሆነ የውል ድጋፍ የሌለው በመሆኑ የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ጉዳዩን የግራ ቀኙን ግንኙነት በተለይ ከሚገዛው ከባህር ሕጉ፣ከውላቸውና ከዓለም አቀፍ ንግድ ም/ቤት የዓለም አቀፍ ንግድ ስነ-ቃል አኳያ ተመልክቶ መወሰን ሲገባው በፍ/ብሔር ሕጉ ጠቅላላ ስለ ውሎች በሚለው ስር የውል አፈፃፀም ድንጋጌዎችን መሰረት በማድረግ 1ኛ አመልካች በወሉ የተጣለበትን ግዴታ ያልተወጣ ስለሆነ ክስ የቀረበበትን ገንዘብ አመልካቾች ለተጠሪ ሊከፍሉ ይገባል በማለት የሰጠው ውሳኔ በእኛ እምነት መሰረታዊ የሕግ ስህተት የተፈጸመበት ስለሆነ ይኼው ውሳኔ ተሽሮ የፌደራል ከፍተኛ ፍ/ቤት የሰጠው ውሳኔ ሊጸና ይገባል በማለት በሐሳብ ተለይተናል፡፡
በማሻ ከተማ እየተገነባ የሚገኘው የማሻ – መቱ ባለ 230/33 ኪ.ቮ. የኃይል ማስተላለፊያ መስመር እና ማከፋፈያ ጣቢያ ፕሮጀክት አጠቃላይ አፈጻጸም 68 በመቶ መድረሱን የማከፋፈያ ጣቢያው የሳይት ተቆጣጣሪ መሐንዲስ አቶ ፍቃዱ ሁጤሳ ገለፁ፡፡ መሐንዲሱ እንደገለፁት ፕሮጀክቱ አንድ አዲስ ባለ 230/33 ኪ. ቮ. ተጨማሪ ያንብቡ…
በቀጣዮቹ 10 ዓመታት የኤሌክትሪክ ኃይል የማመንጨት አቅምን ከ17 ሺህ ሜጋ ዋት በላይ ለማድረስ ዕቅድ ተይዞ እየተሰራ መሆኑን በኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል የዋና ሥራ አስፈፃሚ የቴክኒክ አማካሪ አስታወቁ፡፡ አማካሪው ኢንጂነር አንዳርጌ እሸቴ እንደገለፁት በአሁኑ ሰዓት በሀገሪቱ ያለዉ የኤሌክትሪክ ኃይል የማመንጨት አቅም 4 ተጨማሪ ያንብቡ…
ከአዲስ አበባ በ561 ኪ.ሜ. ርቀት ላይ በደቡብ ክልል በቤንቺ ማጂ ዞን በሚዛን ከተማ የሚገኘው የሚዛን 132/66/33/15 ኪ.ቮ. ከፍተኛ ማከፋፈያ ጣቢያ ተገቢውን አገልግሎት እየሠጠ ይገኛል፡፡ የጣቢያው ተወካይ ኃላፊ ወ/ት ታደለች ተረፈ እንደተናገሩት በ1998 ዓ.ም. ከቦንጋ ማከፋፈያ ጣቢያ 132 ኪ.ቮ. በመቀበል ለሚዛን ተጨማሪ ያንብቡ…
የማስፋፈያ እና የአቅም ማሳደግ ሥራዎች የተሠሩለት የመቱ ባለ 230/66/33/15 ኪ.ቮ. ማከፋፈያ ጣቢያ ተገቢውን አገልግሎት እየሰጠ መሆኑን የማከፋፈያ ጣቢያው ኃላፊ አቶ ሰለሞን ጎሳ ገለጹ፡፡ አቶ ሰለሞን እንደገለፁት በ1984 ዓ.ም. ከሶር ኃይል ማመንጫ በ66 ኪ.ቮ. መስመር ኃይል በመቀበል ለመቱ እና ለአካባቢው በ15 ተጨማሪ ያንብቡ…
በደቡብ ክልል ዳውሮ ዞን በአባ ወረዳ በ48 ሚሊዮን ብር ወጪ አዲስ ባለ 132/33 ኪ.ቮ የኃይል ማከፋፈያ ጣቢያ ሊገነባ መሆኑን የደቡብ ምዕራብ ሪጅን ሰብስቴሽንና ትራንስሚሽን ኦፕሬሽንና ጥገና ቢሮ አስታወቀ፡፡ የቢሮው ዳይሬክተር አቶ ደረጀ ገዛኽኝ እንደገለፁት 1998 ዓ.ም. ተገንብቶ አገልግሎት ሲሰጥ የቆየው ተጨማሪ ያንብቡ…
የERP ትግበራ ለተቋማዊ ራዕይ ስኬት ፕሮጀክት ዓባይ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል የውስጥ አሰራሩን ለማዘመን ብሎም የአገልግሎት ጥራት ለመጨመር ERP የተሰኘ ሲስተም ለመተግበር ከኢትዮጵያ አየር መንገድ ጋር ጥቅምት 17 ቀን 2013 ዓ.ም ስምምነት ተፈራርሟል፡፡ ይህ የሲስተም ትግበራ ስምምነት ፕሮጀክት ዓባይ የሚል ስያሜ ተጨማሪ ያንብቡ…
በትግራይ ክልል በተካሔደው የህግ ማስከበር ዘመቻ ወቅት ከ240 ሚሊዬን ብር በላይ የሚገመት የኤሌክትሪክ መሠረተ ልማቶች ላይ ጉዳት መድረሱን የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል አስታወቀ ፡፡ የተቋሙ የኮርፖሬት ኮሙዩኒኬሽን ዳይሬክተር አቶ ሞገስ መኮነን እንደገለፁት በህግ ማስከበር ዘመቻው ወቅት በርካታ መሠረተ ልማቶች ላይ ጉዳት ተጨማሪ ያንብቡ…
በኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል የደቡብ ምዕራብ ሪጅን ሰብስቴሽንና ትራንስሚሽን ኦፕሬሽንና ጥገና ቢሮ በጅማ ከተማ አዲስ ባለ 8 ፎቅ ህንፃ ሊያስገነባ መሆኑን ገለጸ፡፡ የቢሮው ዳይሬክተር አቶ ደረጄ ገዛኽኝ እንደተናገሩት ህንፃው የሚገነባበት 2 ሺህ 500 ካሬ መሬት ቀደም ሲል የዲዝል ጄኔሬተር የሠራተኞች መኖሪያ ተጨማሪ ያንብቡ…
የሰኮሩ ባለ 400 ኪ.ቮ እና የጅማ 2 ባለ 230 ኪ.ቮ ኃይል ማከፋፈያ ጣቢያዎች የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያን የኃይል ስርጭት በማሳለጥ በኩል ጉልህ ሚና በመጫወት ላይ መሆናቸውን የጣቢያዎቹ ሥራ አስኪያጆች አስታውቀዋል፡፡ የሰኮሩ ኃይል ማከፋፈያ ጣቢያ ሥራ አስኪያጅ አቶ አንድነት ማሞ እንደተናገሩት የሰኮሩ ተጨማሪ ያንብቡ…
ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ግንባታ አፈጻጸም 78 ነጥብ 3 መድረሱን የውሃ፣ መስኖና ኢነርጂ ሚኒስትር ዶክተር ኢንጂነር ስለሺ በቀለ ገለፁ። ሚኒስትሩ ባለፉት ስድስት ወራት የተከናወኑትን ተግባራትና የህዳሴ ግድብን የግንባታ ሂደት በተመለከተ መግለጫ ሰጥተዋል፡፡ ዶክተር ስለሺ በመግለጫቸው እንዳመለከቱት የግድቡ ግንባታ የሲቪል ስራዎች ተጨማሪ ያንብቡ…
አሜቴስጢስት / 24 "አይዝጌ አረብ ብረት መግቻ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር አሜቲስት / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር አሜቴስጢኖስ / 20 “ብር የብር ሣጥን ሰንሰለት (25 ዶላር) - $ 89.00 ዶላር ጥቁር መረግድ / 24 "አይዝጌ ብረት መግቻ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር ጥቁር መረግድ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ጥቁር መረግድ / 20 “ብር ብር ሳጥን ሰንሰለት (25 ዶላር) - $ 89.00 ዶላር ካርኔሊያን / 24 "አይዝጌ አረብ ብረት የማገጃ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር ካርኔሊያን / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ካርኔሊያን / 20 “የብር ብር ሳጥን ሰንሰለት (25 ዶላር) - $ 89.00 ዶላር ኤመራልድ / 24 "አይዝጌ ብረት መግቻ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር ኤመራልድ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ኤመራልድ / 20 “ብር የብር ሣጥን ሰንሰለት ($ 25) - $ 89.00 ዶላር Hematite / 24 "ከማይዝግ ብረት የማገጃ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር Hematite / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር Hematite / 20 "ብር ብር ሳጥን ሰንሰለት ($ 25) - $ 89.00 ዶላር ጃድ / 24 "አይዝጌ ብረት መግቻ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር ጃድ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ጃድ / 20 "የብር የብር ሳጥን ሰንሰለት ($ 25) - $ 89.00 ዶላር ላፒስ / 24 "አይዝጌ ብረት መግቻ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር ላፒስ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ላፒስ / 20 “ብር የብር ሳጥን ሰንሰለት (25 ዶላር) - $ 89.00 ዶላር ሀምራዊ / 24 "አይዝጌ ብረት መግቻ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር ሮዝ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ሐምራዊ / 20 “ብር የብር ሣጥን ሰንሰለት ($ 25) - $ 89.00 ዶላር ሩቢ / 24 "አይዝጌ አረብ ብረት የማገጃ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር ሩቢ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ሩቢ / 20 "የብር የብር ሳጥን ሰንሰለት ($ 25) - $ 89.00 ዶላር ሰንፔር / 24 "አይዝጌ ብረት መግቻ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር ሰንፔር / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ሰንፔር / 20 “የብር የብር ሣጥን ሰንሰለት (25 ዶላር) - $ 89.00 ዶላር Sugilite / 24 "ከማይዝግ ብረት የማገጃ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር Sugilite / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ሱጊሊት / 20 “ብር የብር ሣጥን ሰንሰለት (25 ዶላር) - $ 89.00 ዶላር ቶፓዝ / 24 "አይዝጌ አረብ ብረት የማገጃ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር ቶፓዝ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ቶፓዝ / 20 “ብር የብር ሣጥን ሰንሰለት (25 ዶላር) - $ 89.00 ዶላር ነጭ / 24 "አይዝጌ ብረት መግቻ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር ነጭ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ነጭ / 20 “ብር የብር ሳጥን ሰንሰለት ($ 25) - $ 89.00 ዶላር ዚርኮን / 24 "አይዝጌ ብረት መግቻ ሰንሰለት - $ 89.00 ዶላር ዚርኮን / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 89.00 ዶላር ዚርኮን / 20 “የብር ብር ሳጥን ሰንሰለት (25 ዶላር) - $ 89.00 ዶላር
ዝርዝሮች: የብላድ አድናቂው በእጅ በሚያንፀባርቅ ጠንካራ ብርማ ብር ነው ፡፡ ኢየናሜል ቀለም ሕክምና በአድናቂዎቹ ቅጠሎች መካከል የተቀመጠ ሲሆን በሁለቱም በፊት እና ከኋላ ይታያል ፡፡ ማራገቢያው የዋስትናውን ጨምሮ 28.8 ሚ.ሜ ርዝመት ፣ በሰፋፊው 32.5 ሚሜ እና 1.5 ሚሜ ውፍረት ይለካል ፡፡ የተቀባው የአየር ማራገቢያ ተንጠልጣይ ክብደቱ 4.2 ግራም ነው ፡፡ የአድናቂው ጀርባ በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት እና በብረት ይዘቱ በቴክሹር የተለጠፈ እና የታተመ ነው ፡፡
ሎሚ 25 ጥሪ ኣብ መወሸቢ ማእከላትን ክፍልታት ተመላለስቲ ሕሙማትን ዞባታት ማእከል፡ ዓንሰባን ደቡብን ብዝተገብረ ናይ ላቦራቶሪ መርመራታት፡ 10 ዜጋታት ብኮሮና ቫይረስ ምልካፎም ተረጋጊጹ።
ካብ’ዚኦም፡ 8 ኣብ መወሸቢ ማእከላት ኣስመራ – ዞባ ማእከል፣ ሓደ ኣብ ክፍሊ ተመላለስቲ ሕሙማት ከረን – ዞባ ዓንሰባ፣ ሓደ ድማ ኣብ መወሸቢ ማእከል መንደፈራ – ዞባ ደቡብ ተዓቚቦም ዝጸንሑ’ዮም።
እዚ ከም’ዚ’ሉ እንከሎ፡ ኣብ ሆስፒታላት ዞባ ማእከል ዘድሊ ክንክን ክግበረሎም ዝጸንሑ 74 ዜጋታት፡ ሓውዮም ነናብ ቤቶም ክፋነዉ እንከለዉ፡ ወዲ 72 ዓመት ዜጋ ድማ ኣብ ዓዲ-ዃላ ብሞት ተፈልዩ’ሎ።
ህወሃቶች ክ27 አመታት በላይ ብዙ ግፍና ሰቆቃዎች የፈጸሙ ናቸው። ሆኖም የኢትዮጵያ ህዝብ በይቅርታ መንፈስ አልፏቸው ነበር። ለውጥ መጣ የተባለው ከራሱ ከኢሕአዴግስለነበረ። በዚህ አጋጣሚ እነ አቶ ስዩም መስፍን፣ አቶ አባይ ጸሃዬ በሰላም ለወጣቶች ሃላፊነቱን አስረክበው ገለል ቢሉ ጥሩ ነበር። ሕገ ወጥ ምርጫ ሲያደርጉ ይቅር ተባሉ።
ምርጫው እንዳልተደረገ ይቆጠራል ተብሎ። ከስልጣን ዉረዱ አልተባሉም። ምን ችግር ነበረው እንደገና ለመጪው ምርጫ እንሳተፋለን ቢሉና ነገሮችን ለማብረድ ቢሞክሩ ኖሮ ያንን እንዲያደርጉ ብዙ ጻፍን፣ ተመጻንን፣ ግፊት አደረግን።
በጣም የሚገርማችሁ እንደሚሸነፉ ነግረናቸዋል። ሚሊሺያዎች ተገደው ስለሆነ አይዋጉላችሁም። “ከላይ በኤርትራ ከታች በጎንደር፣ በወሎና በአፋር ተከባችሁ፣ ዉሃ ነዳጅ፣ ምግብ በአጠቃላይ ስንቅ ችግር ያጋጥማቹሃል። በመሳሪያና በሰው ኃይል ብቻ ጦርነትን ማሸነፍ አትችሉም። መሸነፋችሁ አይቀርም” ብለናቸው ነበር።
ግን ሰዎቹ ግትር ሆኑ። ማስተዋል ተሳናቸው፡፡ በልዩ ኃይላቸውና በመሳሪያቸው ተመኩ። ከደርግ መማር ተሳናቸው። የፌዴራል መንግስቱን ጎትተው ጦርነት ውስጥ አስገቡት። አሁን ከሕወሃት ጋር የሚደረገው ውጊያ 2 ሳምንት ሆኖታል። ብዙ ወገኖች ሞተዋል፡፡ ብዙዎች ተፈናቅለዋል።ብዙ ውድመቶች ተከስተዋል። በጣም ያሳዝናል። ይሄ ሁሉ መሆን አልነበረበትም። በጣም ልብን ያደማል። ህወሃት በሰሜን፣ ኦነግ በምእራብና በደቡብ አገራችንን አመሷት።
በዚህ ሁለት ሳምንት በተደረገው ዉጊያ ወልቃይት ጠገዴ ካፍታ ሁመራና ራያ ሙሉ ለሙሉ ማለት ይቻላል ክሕወሃት ነጻ ወጥተዋል። አልፎ አልፎ አንዳንድ ቦታዎች ገና ያልጠሩ ቢሆንም። በአሁኑ ወቅት መከላከያ ወደ መቀሌ እየገሰገሰ ነው። መቀሌ በአምስት አቅጣጭ መግባት ይቻላል፡
ከአዲግራት በዉቅሮ አድርጎ ከሰሜነ ወደ ደቡብ በመጓዝ በአሁኑ ወቅት በዉቅሮ ዉጊያ እንዳለ እየተሰማ ሲሆን፣ ጄ/ር ታደሰ ወረደ፣ በአቶ ኃይለማሪያም ደሳለኝ ጊዜ ምክትል ኢታ ማጆር ሹም የነበሩት፣ መከላከያን ክደው ለሕወሃት ሲዋጉ አዲግራት ላይ ክፉኛ ቆስለው መማረጃቸውን እየሰማን ነው። ዉቅሮ ከመቀሌ 42 ኪሎሚተር ብቻ ነው የምትርቀው
ከአላማጣ በመኾኔ በኩል መኾኔ በፌዴራል ስር ስትሆን ከመቀሌው 101 ኪሎሜትር ትርቃለች። በአላማጣውም መስመር እጅግ በጣም ብዙ የትግራይ ታጣቂዎች እጅ ሰጥተዋል።
ተግደው ስለተሰማሩ አጋጣሚውን ባገኙ ቁጥር እያመለጡ ነው ከአማራ ክልል ከሰቆጣ በሰምሬ በኩል (ከሰምሬ መቀሌ 54 ኪሎሜትር ነው) ከአፋር ክልል በአባላ በኩል ከአባላ መቀሌ 43 ኪሎሜትር ነው በሃገረ ሰላም በኩል ከአቢ አዲ(ተንቤን) መቀሌ (በሃገረ ሰላም ትልቅ የወያኔ ሚስጥራዊ እዝ ያለበት ዋሻ ነው። ምን አልባትም መቀሌ ከተያዘ ወደዚህ ዋሽ ሊመጡ ይችሉም ይሆናል።፡
እንግዲህ የሕወሃት ሰዎችና ደጋፊዎች፣ “ትንሽ ለድሃው የትግራይ ወጣት የሚያስብ እንጥብጣቢ ርህራሄ ካላችሁ እጅ ስጡ። ጦርነቱን አቁሙ። በተለይም መቀሌን እንዳትያዝ ዉጊያ ካደረጋችሁ መቀሌ ልትወድም ትችላለች። ለ28 አመታት ያለማችኋትን ከተማ እንድትወድም አትፍቀዱ” እላቸዋለሁ።
ደግሚ እላለሁ ማሸነፍ አይደለም መመከት እንደማይቻል አውቀው፣ ከዚህ በኋላ ደግሞ የበለጠ ደም እንዳይፈስ እጅ ይሰጡ ዘንድ ለነዚህ ሰዎች ቀረቤታ ያላችሁ፣ ከነርሱ ጋር የምትገናኙ ፣ በተለይም የትግራይ ልሂቃን ክፈተኛ ጥረትና ማግባባት ታደረጉ ዘንድ እጠይቃለሁ። ቢቻል ከዚህ በኋላ ደም ባይፈስ ጥሩ ነው። እጅ ይስጡ። (ግርማ ካሳ)
ሀደሪኛ ወይም ሐረሪኛ፣ ሐረሬኛ በኢትዮጵያ የሚነገር ቋንቋ ሲሆን የሴማዊ ቋንቋዎች አባል ነው። በሐረር ከተማ የሚገኙት የሐረሪ ብሔረሰብ ተወላጆች የሚናገሩት ቋንቋ ነው። ለዛይኛ እና ስልጤኛ የቀረቡ ብዙ ቃላቶችን ይዟል።
የፌደራል ዐቃቤ ሕግ በአማራ ክልል ዓመፅ አነሳስተዋል በሚል በእነ ንግሥት ይርጋ መዝገብ ክስ በመሰረተባቸው ስድስት ሰዎች ላይ፤ “ቀሪ ምስክሮቹን ለማቅረብ አንድ ዓይነት ምክንያት እየሰጠ ተደጋጋሚ ቀጠሮ በመጠየቁ ምስክሮቹን የማሰማት መብቱ ታልፏል” ሲል ፍርድ ቤቱ በዛሬው ዕለት ትዕዛዝ ሰጠ።
እቲ ኣብዚ ዝቕጽል መዓልታት ዝካየድ ርክብ ዕጡቓት ተቓወምቲ ሱዳን ኣብቲ ናይ መሰጋገሪ መንግስቲ ዝሳተፉሉ መንገዲ ንምንዳይ፣ ከምኡ’ውን ቅድሚ ናይ መሰጋገሪ መንግስቲ ምምስራቱ ዝቐውም ካቢኔ ዘተ ክካየደሉ እዩ።
ካብ ከተማ ካርቱም ዝመሓላለፍ ዘሎ ዜና ከምዘነጽሮ፣ ናይ መሰጋገሪ መንግስቲ ንምቛም ዝቐርብ ኣፈናዊ እማመ ዛጊት ኣይተዛዘመን ዘሎ። እቲ ንዝሓለፈ ሰኑይ ክቐርብ መደብ ተታሒዙሉ ዝነበረ እማመ ኣብ ዝተወዳኣሉ ንኣውሓስቲ ሰላም ማለት ሕብረት ኣፍሪቃን ኢትዮጵያን ክርከብ እዩ።
ማሕበር ሞያውያን ሱዳን፣ ነዚ ምስ ስልጣን ሒዙ ዘሎ ወተሃደራዊ ጉጅለ ተበጺሑ ዘሎ ስምምዕ፣ ንህዝቢ ንምፍላጥ ኣብ መላእ እታ ሃገር ጎስጓስ ጀሚሩ ከምዘሎ ካብ ካርቱም ዝተፈነወ ዜና የነጽር።
ሕጂ ናብታ ዋዛ >>> “ኤ! ኤ! ኤ! ብጨና ክንመዉት ኢልና” በሉ ሰብኣይ ምስ ፍሽኽትኡ፦ ውስኽ ኣቢሎም ክዓ ግራውትና ብቐልቐል ስደተኛ ተዘርአ !!!!!!!! በሉ : መንግስተ ሰማይ የዋርሶም።
– ወያነን ህግደፍን ክልተ ናይ ጥፍኣት ማሓዙት እዮም ። ክልቲኦም ፥ ብዘይ ድልየት ህዝቦም ኣብ ስልጣን ኣሎዉ። ንህግደፍ እንዳ ጸላእካ ንወያነ ምፍቃር ፥ ሲጊንጥር እዩ።
ንስኹም ህግደፋዉያን ትሕተቱሉ ማዓልቲ ፥ ይንዋሕ ይሕጸር ፥ ዝተርፍ ኣይኮነን ። እዚ ሕጂ ከም ሻሞጥ ሰብ ትገርፍ ዘሎ መልሓስ ፥ “ኣይፈለጥኩም !! ኣነ ኣይኮንኩን !! ” ክብል እዩ።
ኣዕጺምቲ ግዳያት ህግደፍ ታኣኪቡ ፥ ክንዲ ጎቦ ክኾውን እዩ። ሽዑ እቶም ኣብ ቀረባን ሩሑቅን ኮይኖም ፥ ሓበረታ ብምቅባል ፥ ኣብ ምጭዋይ ብምስታፍ ፥ ሓበረታ ኣብ ምእካብ ፥ ኣብ ቅትለት ዝተሳተፉ… ወዘተ ፥ ኩሎም ኣብዚ ጀኖሳይድ ኢድ ዝነበሮም ፥ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ቀሪቦም ፥ ንጉፉዓት መሰል ዝመልስን ፥ ንኻልኦት ንሓዋሩ ትምህርቲ ዝኾውን መቅጻዕቲ ክዋሃቦም እዩ።
ውልደቱ እና እድገቱ አዲስ አበባ ፒያሳ ነው። የካሜራ ባለሙያ፣ዳይሬክተር እና ፕሮዲሰር ነው የኩል ፊልም ፕሮዳክሽን ባለቤት እና ሰራተኛ ነው ብዙ ፊልም የካሜራ ባለሙያ ሆኖ ሰርቷል።
የሲአይኤን የ1967ዓ/ም (እኤአ1975)ሪፖርት ስለመንግስቱ ሃይለማሪያም እና ስለ አቢዮቱ ያሰፈረው አብይ አህመድ እና የቄሮ አብዮት እስካሁን የሄደበትን መንገድ በከፊል ያሳያል። አብይ አህመድ እንደ መንግስቱ የሚቀናቀኑትን ሰዎች እየገደለ እና ካጠገቡ እያጠፋ ነው። አብይ አህመድም እንደያኔው በትግራይ እና በአማራ ህዝብ መሃል ጦርነት ለመለኮስ በተለያየ አቅጣጫ እየሞከረ ነው። እስላምና ክርስቲያኑን ለመከፋፈል ያኔ እንደተሞከረው ሁሉ አሁንም በግልጥ ሃይማኖታዊ ጉዳዮችን በፖለቲካ ውስጥ በተጠና መንገድ እያስገባ መደስኮሩ ወደዚያ ልዩነት የሚያደርሰን መንገድ ጅማሮ ነው። ሲአይኤ አቢዮቱን የጋላ አቢዮት ይለዋል። ዛሬ የቄሮ አቢዮት ነው ብለውናል። እስኪ ይህን ሪፖርት እያነበቡ ዛሬ እየሆነ ያለውን ይመልከቱበት። በሲአይኤ ጥሁፍ ውስጥ ጋላ እና ጋሎች እንጅ አንድም ቦታ ላይ ኦሮሞ አይልም። እኔ ጋላ እና ጋሎች የሚለውን ኦሮሞ እያልኩ ጽፌዋለሁ።)
የሲአይኤ የ1967 ሪፖርት ገጽ 8 ላይ የወጣው እንዲህ ይላል። የአጤው ስርዓት መወገድ የኦሮሞዎችን ሁናቴ አሻሽሏል። አብዛኛው የወታደራዊው ቡድን አባላት ኦሮሞዎች ናቸው። መንግስቱ ሃይለማሪያም ራሱ ኦሮሞ ነው። ይህ የፖለቲካ የበላይነት በአይምሯቸው ያለውን የጎሳ ብሄርተኛነት ያጠናክረዋል። በወታደራዊው ቡድን ውስጥ ኦሮሞዎች ከፍተኛ የመንግስት ስልጣኖችን እና የሲቪክ ቦታወች ተቆጣጥረዋል። በደቡብ ኢትዮጵያ የሚገኙ ኦሮሞዎች ከመሬት አዋጁ ተጠቅመዋል።
ብዙ ኦሮሞ ያልሆኑ ሰዎች አቢዮቱን የኦሮሞ አቢዮት እንደሆን ማስተዋል ጀመሩ። ወታደራዊው ቡድን ብዙ የታጠቁ ጨሰኛ ኤርትራን እንዲዋጉ ሲልክ አማራዎች ይህ የኦሮሞን የፖለቲካ ግብ ለማሳካት ካልሆነ ለኢትዮጵያ አይጠቅምም ይሉ ነበር። ምክንያቱም የታጠቁ አማራዎችን ኤርትራ የሚልከው በዚያ የሚገኙ ብዙ ትግሬ አማጺያንን በማጥቃት የአማራ እና የትግራይን ህዝብ ለማዋጋት እንደሆን ይረዱ ስለነበር ነው። በእላሞች እና በክርስቲያኖች መሃከልም ልዩነት ለመፍጠር ይሞከር ነበር። ምክንያቱም የአማራው ታጣቂ አብዛኛው ክርስቲያን ሲሆን የኤርትራ አማጺያን ደግሞ አብዛኞቹ እስላሞች ነበሩና ነው። ይህንም ዘመቻ ለማገዝ በሚዲያ በሚደግፏቸው አረቦች ላይ እና በአማጺያኑ ላይ ጸረ እስልምና ዘመቻ ይደረግ ነበር። ይህን በክርስቲያኑ ስነልቦና ላይ በሚያሳድረው ተጽእኖ ምክንያት ወታደሩ እንደ እፎይታ ጊዜ ይቆጥረዋል። አማራ እና ኦሮሞ(ጋላ) በምንም ዓይነት የፖለቲካ ፕሮግራም እና አይዲዮሎጅ አንድ ሆነው አያውቁም። ኦሮሞዎች በራሳቸው በተለያየ ጎሳ ተከፋፍለው በተለያየ ቦታ ተሰራጭተው የሚኖሩ ናቸው። በደቡብ ያሉት ኦሮሞዎች ማዕከላዊ መንግስቱ ላይ በሚያደርጉት አመጽ በሶማሊያ ይደገፋሉ።
ኤሪሳት ካብ ጥቅምቲ 2018 ጀሚራ፡ ናብ ውሽጢ ኤርትራ፡ ማእከላይ ምብራቕን ምብራቕ ኣፍሪቃን ኣብ መዓልቲ 24 ሰዓታት፡ ሰሙን ምሉእ፡ ብሳተላይት መደባት ቴለቪዥን ትፍኑ።
ሆቴሎች ሱቆች የባቡር LED ትራክ ብርሃናት - LED ታች ብርሃን, LED ስፖት ብርሃን,,LED ትራክ ብርሃን,LED የጥፋት ብርሃን,LED መስመራዊ ብርሃን,LED የመንገድ ብርሃን ፋብሪካ አምራች
የቤቤረሰብ የዘር ቦለቲካ መቃወም ወይም ይሔን ሕገመንግስት መተቸት አሐዳዊነት ጨፍላቂነት ወዘተ የሚል ጥሬ ምላሽ የሚሰጡት በብዛት የብሔር ሸቃላዎች ወይም ማሰብ የማይፈልጉ ቤረተኞች ናቸው።
ሕገመንግስቱ ተተግብሮ ፍሬዎቹ ከደንገጎ እስከ ማይካድራና መተከል ያፈራው ታይቷል።በቲዎሪም በአለም የሌለ 100ሚሊዮን ዜጎች ላይ እንደአይጥ የተሞከረ Zenawizm እያሉ ፈረንጆቹ የሚያላግጡበት የTplf OLF project ነው።
ካልሖነ ዲዛይኑ የተበላሸን የማይበር አውሮብላን ልምድ የለው ባይለት አያበረውም።በተረፈ በአመክንዮ ሳይሖን በ45 አመት የተማሪ ንቅናቄ የነጻውጪ መንፈስ የፌደራሊዝምና የሶሻሊስት ሶሲዮሎጂ እየጠቀሳቹ የምታደናግሩ በተለይ የብልጽግና ደጋፊ መሳይ ምሑራን በግልጹ tplfን ተክተን እንስራ እያላቹ እንደሖነ ተረዱት።
1-ሕገመንግስቱ ሳይስተካከል የብቤረሰብ ታጣቂ ልዩ ሐይል ስርአት ሳይዝ የ115 ጥቃትና ግጭት ፈጻሚዎችና አስፈጻሚዎች ተመርምረው ፍትሕ ርትእ ካሳ እርቀሰላም ሳይወርድ ምርጫ መባሉ ራሱ ግራ ያጋባል። ይታሰብበት።
ሰው ሑሉ በሰውነት ብቻ እኩል የማድረግ በቂ ትምርትና የ30አመት የብሔር ጭቆና ትርክትንና ደም ያስከፈለ አካሔድ የማስተካከል ስራ ያስፈልጋል።የግለሰብ ሰብአዊ የሕይወት ነጻነትና ንብረት መብትን የሚጠብቅ ፖሊስ አቃቤ ሕግ ፍርድ ቤት መጠናከር አለበት።
ፖሊስና የፍርድና ፍትሕ ስርአት እንደ ፌደራል መከላከያ አገራዊ የተማከለ ከዘር ቤርቤረሰብ ፖለቲካና ሐይማኖት የተፋታ የአገሬውን ብሔራዊና ከባቢያዊ ቋንቋ የሚያውቅ ፕሮፌሽናልና በበቂ ተከፋይ ነጻ ተቋም አድርጎ ማደራጀት።ፍትሕ ዘር ሊኖራት አይችልምና።(አሐዳዊ የፍትሕ ስርአት ትክክለኛው መንገድ ነው።ይሔን መቃወም በግልጡ ልጨቁንሕ ልግደልሕ እኔ ካንተ የበለጠ መብት አለኝ የሚል ትርክት ነው።)
4-በመጨረሻ በየ 4-5 አመት ሕግአውጪን በideology party not identity party በዲሞክራሲ መምረጥ።የቤርቤረሰብ ዘር ማንነት የፖለቲካ ፍልስፍና አይደለምና የፖለቲካ ፓርቲ ማደራጃ መስፈርት ሊሖን አይችልም።
5-አስተዳደር በቀበሌ ወረዳ ዞን ክልል ሰው በመረጠው የሚያስተዳድር ያልተማከለ ፌደራል ስርአት መገንባት።ፌደራል አሰተዳደር ድንበርና መሬትን በዘር ቤርቤረሰብ ልዩ ባለቤትነት አለማደራጀት።መስፈርቱም ጂኦግራፊ የአስተዳደር አመቺነት ስታንዳርድ የሕዝብ ቁጥር ታሪክ ቋንቋ ወዘተ ድምር ሊሖን ይችላል።የአስተዳደር ቦታ ወረዳ ይሑን ክልል ባለቤትነት/territorial authonomy በፍጹም ቤቤረሰብ ቡድን ለይቶ ባለቤትነት አለመስጠት(200 ቤቤረሰብ ያላት ራሺያ ችግሩን የፈቱበት መንገድ ነው)።
7-ቋንቋና ባሕልን ለማልማት ከቱሪዝም ጋር አያይዞ ልዩ ድጋፍ የሚሰጥ cultural authonomy agency እንደ ራሺያ ማቋቋም የቤቤረሰብ ባሕልና ቋንቋ ለሚገዳቸው ይጠቅማል።
የቤቤረሰብ ቦለቲካ ዴሞክራሲ ሳይሖን ኤትኖክራሲ ነው።ሪፐብሊክማ አጠገቡም አንደርስም።ሪፐብሊክ የሉአላዊ ግለሰቦች ሉአላዊ አገር ነው። ኢትዮጵያ የ86 በላይ አርቲፊሻል ሉአላዊ ቤቤረሰቦችና ሕዝቦች(ትርጉሙን ሳይነግረን tplf ደየመ) አገር ነች-አንቀጽ 8 ።ቤርቤረሰቦቹ ሲፈልጉ አገር በመሖን ሉአላዊት ኢትዮጵያን ወደ ብዙ አገር መፈረካከስ ይችላሉ(አንቀጽ 39)።የመበተኛ መቀስ የሖነው አንቀጽ 39የአንድነታችን ዋስትና ነው ይላል Zenawizm.
እቶም ኣሜሪካውያን ሰበ-ስልጣን ሚንስትሪ ገንዘብ፡ ኣብ ኣስመራ ምስ ሚንስተር ገንዘብ ኣቶ ብርሃነ ሃብተማርያምን ምስ ሓላፊ ኤኮኖሚ ህግደፍ ኣቶ ሓጎስ ምርኻቦም ብስእሊ ካብ ምርኣይ ሓሊፉ፡ ዝርዝር ዘተን ዝተገብረ ስምምዕ እንተሃልዩን፡ ካብ`ቲ ኤምባሲ ኮነ ካብ መንግስቲ ኤርትራ ዝተረኽበ መብርሂ የለን።
ሁለቴ በኦሊምፒክ 5000 ሺህ ሻምፒዮኗ መሠረት ደፋር፥ በቦስተን ግማሽ ማራቶን ሮጣ በ 8 ደቂቃ ከ 30 ነጥብ 83 ሴኮንድ ያሸነፈችው፥ ከዓለምአቀፍ ውድድሮ ለረዥም ጊዜ ተለይታ ከቆየች በሁዋላ ነው። መሠረት የቦስተኑ ድል ለመጪው የዓለም ያዳራሽ ውስጥ ሻምፒዮና ያዘጋጀኛል ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ ብላለች።
ዕድሜያቸው ገፋ ያለ ሰው የጤናቸው ሁኔታ ከዕለት ወደ ዕለት እየዋዠቀ መምጣት ያሰጋቸውና ሃኪም ዘንድ ይሄዳሉ፤ እናም የሚሆኑትን፣ የሚሰማቸውን ሁሉ ያጫውቱታል፡፡ ሃኪሙም ብሦታቸውን በጥሞና ካዳመጠ በኋላ ስሜታቸውንም ለደግፍ ወስነና...
ዕድሜያቸው ገፋ ያለ ሰው የጤናቸው ሁኔታ ከዕለት ወደ ዕለት እየዋዠቀ መምጣት ያሰጋቸውና ሃኪም ዘንድ ይሄዳሉ፤ እናም የሚሆኑትን፣ የሚሰማቸውን ሁሉ ያጫውቱታል፡፡ ሃኪሙም ብሦታቸውን በጥሞና ካዳመጠ በኋላ ስሜታቸውንም ለደግፍ ወስነና... "አይ! ምንም አይደል'ኮ የሚነግሩኝ ነገር፤ ደግሞም እርስዎ እንዲህ ዓይነት ምልክት ያለበት የመጀመሪያው ሰው አይደሉም፤ በሕክምናውም ቢሆን ብዙ አክብደን የምናየው ችግር አይደለም፤ እንዲህ ዓይነት ችግር የሚታይባቸው ሰዎች እኮ እስከ 86 ዓመት ዕድሜያቸው ይኖራሉ" እያለ ሲያበረታታቸው አዛውንቱ ቀበል አድርገው "እኔ'ኮ ታዲያ፣ ዶክተር፣ አሁን 86 ዓመቴ ላይ ነኝ" ቢሉት "ይኸው! ዋሸሁ?" ብሎ አፅናናቸው፡፡
በተባባሩት መንግሥታት ድርጅት የዩናይርድ ስቴትስ አምባሳደር ሳማንታ ፓወር በፖለቲካ አመለካከታቸው ምክንያት ታሰረው የሚገኙ ሰዎች እንዲፈቱ በመጠየቅ ዘመቻ ጀምረዋል፡፡
በኢትዮጵያ፣ በሩሲያ፣ በኢራን፣ በግብፅ፣ በአዘርባጃን፣ በሶሪያ፣ በኩባ፣ በጋምቢያ፣ በቻይና፣ በቬንዜዌላ እሥር ከሚገኙና እንዲፈቱ ስማቸው ከተጠቀሰው መካከል የኦሮሞ ፌዴራላዊ ኮንግረስ መሪ አቶ በቀለ ገርባ ይገኛሉ፡፡
ዋዜማ ራዲዮ– አሜሪካ በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ውሀ አሞላልና አለቃቅ እንዲሁም በድርቅ ማካካሻ ላይ ኢትዮጵያ ግብጽና ሱዳንን ለማደራደር የሄደችበት መንገድ ችግር ከገጠመው በኋላ ኢትዮጵያ በራሷ የስምምነት ሰነድ እያዘጋጀች መሆኑ ተነግሯል። በፈረንጆቹ አቆጣጠር የካቲት ወር መጨረሻ ይፈረምበታል የተባለው ሰነድ ከመፈረም የተረፈው የኢትዮጵያው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ገዱ አንዳርጋቸው በራሳቸው ተነሳሽነት ወደ ዋሽንግተን ለዚህ ጉዳይ አልሄድም በማለታቸው መሆኑን ዋዜማ ራዲዮ ሰምታለች። አሜሪካ ያዘጋጀችው የስምምነት ሰነድ ላይ ኢትዮጵያ አልፈርምም ማለቷ ተገቢ ውሳኔ በመሆኑ ከበርካታ ዜጎች ይሁንታን አግኝቷል።
አሁንም ግን በኢትዮጵያ በኩል እየተዘጋጀ ነው የተባለው የታላቁ ህዳሴ ግድብ የውሀ አያያዝና አለቃቀቅ ሰነድ ላይም እየተነሱ ያሉና መስተካከል ያለባቸው ይዘቶች እንዳሉ ዋዜማ ራዲዮ ለሙያው ቅርብ ከሆኑ ምንጮቿ ሰምታለች። በነዚህ ይዘቶች ላይም በውሀ መስኖና ኤነርጂ ሚኒስትሩ ስለሺ በቀለና በተዋቀረው የተደራዳሪዎች ቡድን መካከል ክርክሮች እንዳሉ መረዳት ችለናል።
ኢትዮጵያ፣ ሱዳን እና ግብጽ በሕዳሴ ግድብ የውሃ አሞላል ላይ ለመነጋገር የጀመሩት ድርድር ወደ መቋጫው እየደረሰ ይመስላል። ድርድሩ ሳይቋጭ ቢቀር የሚመኙ ኢትዮጵያውያን ቁጥር ጥቂት ባይሆንም፣ ያለንበት ሁኔታ ድርድርን አንጠልጥሎ ለመተው የሚያስችለን አይመስልም። የአሜሪካው ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አዲሳባ የመጡትም “ድርድሩን ቋጩ” ብለው ጫና ለማሳደር ነው። እንዲያውም አሜሪካና የዓለም ባንክ ያዘጋጁትን የስምምነቱን “የመጨረሻ” ረቂቅ ይዘው መጥተዋል። ይህን ጽሑፍ ባሰፈርኩበት ምሽት፣ አዲሳባ ላይ፣ የኢትዮጵያ ቁልፍ ተደራዳሪዎች የአሜሪካው ልዑክ ይዞት የመጣውን የስምምነት ሰነድ በግራ መጋባትና በእልህ ሲመረምሩና ሲመክሩ ነበር።
በቅርብ ሳምንታት በዋዜማ ሬዲዮ እና በሌሎችም በኩል በአዲሳባ፣ በካይሮ፣ በካርቱም እና በዋሺንግተን ዲሲ ሲካሄዱ የሰነበቱትን ድርድሮች በማስመልከት የወጡት ዘገባዎች ሂደቱ ውስብስብ መሆኑን የሚያስጠነቅቁ ነበሩ። ዘገባዎቹ የድርድሩን ውጤት በዋናነት የሚቀርጹት በጠረጴዛ ዙሪያ የተሰበሰቡ ባለሞያዎች እውቀትና አርበኝነት ሳይሆኑ (ሀ) የኢትዮጵያ እና የግብጽ ውስጣዊ ሁኔታ፣ (ለ) ቀጣናዊ የፖለቲካና የዲፕሎማሲ አሰላለፎች እና (ሐ) ወቅታዊ ዓለም አቀፍ አጀንዳዎች የሚቀርጹት ቁመናች መሆናቸውን ደጋግመው ያስታውሳሉ። ሆኖም ተደራዳሪዎቹን እና ጠቅላይ ሚኒስትሩን በአርበኝነት ስሜት ወይም/እና በእውቀት መጉደል የሚጠረጥሩ፣ የሚወቅሱ፣ የሚከሱ ድምጾች ሞልተዋል።
የደብረ ሊባኖስ ወረዳ የመንግስት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤት እንዳስታወቀው፥ ህገ ወጥ የጦር መሳሪያዎቹ ከደብረ ማርቆስ ከተማ በመነሳት ወደ አዲስ አበባ በመጓጓዝ ላይ እያሉ ነው በቁጥጥር ስር የዋሉት።
የጦር መሳሪያዎቹ በአይሱዙ የጭነት ተሽከርካሪ ተጭነው ከአዲስ አበባ በመነሳት ወደ ሰሜን የሀገሪቱ ክፍል በመጓጓዝ ላይ እያሉ ከህብረተሰቡ በደረሰ ጥቆማና ፖሊስ ባደረገው ድንገተኛ ፍተሻ በቁጥጥር ስር መዋላቸውም ተነግሯል።
የፖለቲካ ፓርቲ አባል የሆኑ ብሄራዊ የመረጃ እና ደህንነት አገልግሎት ሰራተኞች ከፓርቲ አባልነት መውጣት አልያም ተቋሙን መልቀቅ አለባቸው- ጀነራል አደም መሀመድ
የንባብ ጊዜ: 4 ደቂቃዎች አንድ በጀት ላይ በአውሮፓ ውስጥ መጓዝ አስቸጋሪ ነው! ቢሆንም, ይህም በጥበብ ጉዞ ዝግጅት አድርጎ ረጅም የእርስዎ ምርምር ማድረግ በተቻለ ነው. አንተ በርካሽ መዳረሻዎች የመጓጓዣ ቀኝ ሞድ በመውሰድ ወይም በመምረጥ ማስቀመጥ ይችላሉ ምን ያህል ትገረም ይሆናል. እምነት…
የንባብ ጊዜ: 3 ደቂቃዎች በሚቀጥሉት ሁለት ወራቶች አውሮፓን ለመጎብኘት እንደወሰኑ እንገምት. ምናልባት እርስዎ እና ጓደኞች የኮሌጅ የሚያመራው በፊት ለእረፍት እቅድ. ምናልባት, አንተ ረጅም ለእረፍት የእርስዎ ቤተሰብ መውሰድ ይፈልጋሉ. ጉድጓድ, ትክክለኛውን ውሳኔ አድርገናል….
የባቡር ጉዞ ኦስትሪያ, ባቡር ጉዞ ጉዞ ቤልጅየም, ባቡር ጉዞ ዴንማርክ, ባቡር ጉዞ ፈረንሳይ, የባቡር ጉዞ ስዊዘርላንድ, የባቡር ጉዞ ጉዞ ምክሮች, የጉዞ አውሮፓ...
የንባብ ጊዜ: 6 ደቂቃዎች ምርጥ የአውሮፓ ምግብ ቤት Michelin መመሪያ አውሮፓ ዙሪያ በባቡር ጉዞ ዕቅድ ታላቅ ጅምር ያቀርባል. የሚ Micheሊን መመሪያ አሁን የአውሮፓ ተጓlersችን በ ውስጥ ምግብ ቤቶች እና ሆቴሎች ምርጫን ያቀርባል 38 የአውሮፓ ከተማዎች. ሦስት አዳዲስ ከተሞች በዚህ ታክለዋል 2019 እትም: ዛግሬብ…
የንባብ ጊዜ: 5 ደቂቃዎች የካቲት ውስጥ አውሮፓ ወደ ራስ መንገደኞች መደሰት ይችላሉ አህጉር ምርጥ በሚችለው አንዳንድ ሊያጠፋብን-ነጻ, የስፔን እርምጃዎች እና እንደተዘጋ ገነቶች ያሉ ዋና ዋና መስህቦች ጨምሮ. የካቲት አንድ breather ነገር ነው: ወደ ስራ የበዓል ሰሞን እና በጸደይ የሚላተም መካከል ጣፋጭ ቦታ. ከሆነ…
የንባብ ጊዜ: 3 ደቂቃዎች አንድ አውሮፓ መስመር ዕቅድ አውሮፓ በመላው ባቡር ጉዞ በማደራጀት ረገድ ወሳኝ ነው. በመጀመሪያ, በላይ አሉ 10,000 አንድ አውሮፓ ውስጥ መጎብኘት ይችላሉ መዳረሻዎች. ምክንያት መዳረሻዎች ቁጥር ወደ, ይህ የጉዞ ካርታ እንዴት ምርምር ማድረግ አስፈላጊ ነው. ምናልባት ይፈልጋሉ…
የንባብ ጊዜ: 4 ደቂቃዎች አውሮፓ እንደ አህጉር በጣም የተለያየ ነው, ተካቷል ጣፋጭ ንክሻዎች - አውሮፓ ተጓዥ እያንዳንዱ አይነት ነገር ያቀርባል. ነገር ግን የት ጣዕም ቀንበጦች ደስ ይደረጋል በጣም? የ Instagram የተወደዱ 100 ዎቹ እስከ ጭንቅንቅ ይኖራቸዋል ምን ምግብ ስዕል? ሲደነቁ አቁም እና ጠራርገው ይጀምሩ….
የንባብ ጊዜ: 3 ደቂቃዎች አንዳንዶች የሕክምና ሊሆን ይችላል መጓዝ; ተመሳሳይ ለሌሎች ፎቢያ ብዙ ሊያስከትል ይችላል ሳለ. ሰዎች ተጓዥ የሚመስል ማን ምናልባት እንኳ ለጉዞ ያላቸውን ባቡር መቀመጫ ቦታ ማስያዝ ሲመለከቱ እነርሱም ጉዞ ያረጋግጣል. This article was written to educate…
የንባብ ጊዜ: 3 ደቂቃዎች በፓሪስ ወደ በክረምት ባቡር ጉዞ ብዙ ይድረሱዎት ጋር ይመጣል. በመጀመሪያ, ይህን ጉዞ ለማድረግ በጣም ምቹ መንገድ ነው. ወንበሮች የሚሄዱም አሉ, በአውሮፕላን ላይ ከአንተ ይልቅ የበለጠ legroom ነበር በመፍቀድ. Going by train is also one of the safest ways to…
የንባብ ጊዜ: 3 ደቂቃዎች ሁሉም በተለያየ በጉዞ እንደሚያስተናግድ. አንዳንዶች ምክንያት ለአቻ ግፊት ወይም የቤተሰብ ጫና አንዳንድ ብቻ ለመጓዝ በሌላ ጫፍ ላይ ሳለ ተጓዥ የሚያስገኘውን ተሞክሮ ያገኛሉ. ምንም ምክንያት ይህ በመጓዝ ሲነሳ, again there are different ways of how people like to plan…
የንባብ ጊዜ: 4 ደቂቃዎች ከድራጎኖች ዳንስ, unicorns, እና አሳማዎች የሚበር. አዎ, አሳማዎች! የ አሳማ ዓመት ያክብሩ, የቻይና አዲስ ዓመት በአውሮፓ ውስጥ ያክብሩ! የቻይና አዲስ ዓመት, በተጨማሪም ስፕሪንግ ፌስቲቫል ወይም የጨረቃ አዲስ ዓመት በመባል የሚታወቀው, የቻይና የቀን መቁጠሪያ ውስጥ በጣም አስፈላጊ ክስተት ነው. It’s a special…
„ስምህን ንገረኝና ማን እንደሆንክ እነግረኻለሁ። “ይህ አረፍተ ነገር ቢያንስ ቅንጣት ያህል ዕውነት አለው። ቤትህን አሳየኝና ማን እንደሆንክ እነግረሃለሁ እንደ ማለትም ነው።
…ወንበርህን ፣ …መጻሕፍትህን፣ መኪናህን፣ ወይም ጠረጴዛህን እስቲ ደግሞ ለጥቂት ደቂቃ እሱን አሳየኝና ማን እንደሆንክ እነግረኻለሁ ሊሆንም ይችላል። ሸሚዝንም ልንጨምርበት እንችላለን። …የቤት ሳህንም፣ ካለሲና ጫማም ልናክልበት እንችላለን።
አንድ መንግሥት፣ ያ ሕዝብ፣ እነዚያ የተለያዩ የሚፎካከሩ ድርጅቶችና ፓርቲዎች የሚቀመጡበት ወንበርና ጠረጴዛ፣ ቁልጭ አድርጎ የሚያሳየው፣ አገሪቱ ለዲሞክራሲና ለግለሰብ መብት ያላትን ቦታና ክብር ነው።
በተለይ የወንበሮቹ አቀማመጥ፣ የአዳራሹ አሸናሸን፣ ለተለያዩ ፓሪቲዎች የተሰጠው የቢሮዎቹ ክፍሎቻቸውና የጽሕፈት ቤታቸው፣ የስልኩ ብዛትና የመደወል ነጻነት እነዚህ ሁሉ ወሳኝ ናቸው። የአንዳንዱ የአንደኛ ክፍል ትምህርት ቤት ይመስላል። የሌላው እኩል የሆኑ ሰዎች የሚቀመጡበት ክብ አዳራሽ።
ለመሆኑ ስንት ተቃዋሚ ናቸው አዳራሹ ውስጥ በሕዝብ ተመርጠው እንዲቀመጡ „የተፈቀደላቸው?“ ለዚህም ጥያቄ የምናገኘው መልስ (ብዙ ቦታ መንከራተት አያስፈልግም) በቂ ነው። አንድ ሰው ብቻ ሊሆንም ይችላል።
ቪላዲሚር ኢሊች ሌኒን ግን በአንድ አረፍተ ነገር“…የቀባጣሪዎች የጫጫታ ቤት ብሎ…“ ሁሉን ነገር ጨርሶታል። እሱም ያ ዲሞክራሲን አመጣላችሁዋለሁ ብሎ ለዘመናት ቅስቀሳውን የለቀቀ ሰው፣ ብድግ ብሎ ሁሉንም አባሮአቸዋል።
ሒትለር መጥቶ ደግሞ ይህን „የአእምሮ መቅደስን“ እሳት ለኩሶበት፣ አቃጥሎት፣ ከእንግዲ ምን ትፈልጋላችሁ ሂዱ ከዚህ ብሎ የሕዝብ እንደራሴዎቹን በትኖአቸዋል። ሌኒን ወደ ሳይቤሪያ ሲልካቸው፣ ሒትለር እሥር ቤትና የጋዝ ምድጃም ውስጥ ነድቶአቸው አጋይቶአቸዋል።
እንዴት ደስ ይላል የታላቁዋን ብርታኒያ ምክር ቤት ውስጥ አንድ ተመልካች ማንንም ሳይፈራ (…ሌላው እኮ ጠበንጃውን አቀባብሎ „ ወንድም ሳትበላሽ ዞር በል ከዚህ“ ብሎ ከእሩቁ መንገድ ላይ አፍጥጦ ከዚያ አካባቢ ፎቶግራፍ ለማንሳት የቆመውን ያባራል!) በዓይኑ የለንደኑን አዳራሽ ሲቃኝ።
ሲከራከሩ እዚያ ውስጥ ተቀምጦ ማየቱ አንጀት ያርሳል። የሕዝብ እንደራሴዎች (የተለያዩ )“…እሰጥ አገባ „ ሲሉ፣ ቆይተው ሄ..ሄ… ብለው የተናጋሪውን ሐሳብ አጥላልተው ውድቅ ሲያደርጉ፣ ተጋፍተው ወደ አዳራሹ ሲገቡ፣ እንደተማሪ እየተሳሳቁ ተጋፍተው ሲወጡ ፣ እላይ ሠገነቱ ላይ ተቀምጦ መስማቱና መየቱ በጣም ደስ ያሰኛል።
የዋሽንግተኑ ኮንግሬስ፣ የጀርመኑ ቡንደስ ታግ፣ የፈረንሣዩ ናሽናል አሴምብሊ፣ የቶኪዮው፣ የማድሪዱና የሊሳቦኑ፣ የሮማውና የሩሲያውን፣ የፔኪንግና የዴሊውን፣ ከእነሱም ጋር የአዲስ አበባውንና የደቡብ አፍሪካውን፣ የቤላ ሩሲያን እና የ… አወዳድሮ፣ አነጻጽሮ ማየቱ:-ቱርስት መሆን አያስፈልግም የቤት ቴሌቪዥንም ይበቃል- ትምህርትም ይሰጣል። መንፈስንም የአንዳንዶቹ ሥራ ደስ ያሰኛል።
እንዱ ተነስቶ ሌላውን በቡጢ የሚያጣድፍበት ቦታም አለ። ደፋሩ ገላጋይ መሓል ገብቶ፣ አንተም ተው አንተም ተው እያለ ሲወራጭም፣ በአንድና ከአንድም በላይ በሆኑ ሁለት፣ ሶሰት የሸንጎ አዳራሾች ውስጥ፣ በተለያዩ ቦታዎች አይተናል። ተሳዳቢ „ጠቅላይ ሚኒስትርም“ አለ። ሲቀልድም ሲያሾፍም ብዙ ጊዜ ተቀርጾ ለሕዝብ እንደ ትልቅ ቁም ነገር ተላልፎአል ። የሚጠይቀው ሰው የለም። የሚቆጣው።
ጢፊውን ሲቀምስ ደግሞ ገላጋዩ፣ እሱም መልሶ አጠገቡ ያገኘውን ሲያጠናግረው – የሆሊውድን የሰከሩ የካው ቦይ ፊልምን፣ የባለጌ ልጆችን ግርግር በትንሹም ቢሆን ያ ሁኔታ ያስታውሳል።
አንዳንዱማ ሸንጎ ውስጥ በየጊዜው (ትኩስ ደም የአላቸው ይመስላል) ይተናነቃሉ። አጸያፊ ቃላቶችን –እንደ የሰለጠነ የሕዝብ እንደራሴ ሳይሆን- አሳዳጊ እንደ በደላቸው የባለጌ ልጆች አዳራሹ ውስጥ፣ የማይሆን ነገር ይወረውራሉ።
ስፔን ውስጥ የጠገቡ ወታደሮች አንዴ አዳራሹን በጥሰው ገብተው የሸንጎ አባሎቹን ካሜራው እየቀረጸ፣ „…ሁላችሁም ተንበርከኩ! „ ሲሉ አንዱ ደፋር ተነስቶ“…እስቲ ተኩስ“ሲለው አይተናል።
ሌሎቹ የቴለቪዥን መድረክ ላይ ወጥተው፣ ክርክሩና ክሱ ሲጠነክርባቸው ከቃላት ጨዋታ ይልቅ፣ ቡጢና ትግል መርጠው ፣ አሰተናጋጅ ጋዜጠኛዋንም ዞር በይ ብለው፣ ገላጋይ እሰከሚደርስ ድረስ በቦክስ ተቃዋሚያቸውን ሲያጣድፉ ከአንዴም ሁለቴ ተመልክተናል።
በሌላ በኩል የሰለጠኑት፣ “ተቆንጥጠው ያደጉት“ ሳይፈሩ ከመቀመጫቸው ብድግ ብለው ጠቅላይ ሚንስትራቸውን በጥያቄና በመልስ፣ በትንትናና በፌዝ መልስ እየሰጡ ሲክከሩም እኛ እነሱን እዚህ ተከታትለናል።
ከሁሉም የሚደንቀውና የሚገርመው እንዲያውም ዜናውን ሲከታተሉት ደስ የሚለው ከአንድ አመት በላይ የሚፈጀው የሰሜን አሜሪካኖቹ የፕሬዚዳንት „የማጣሪያ ምርጫ“ ነው።
አለ ጥርጥር፣ የእነሱ ድካም፣ ከማራቶንን እሩጫ ጋር ይመስላል። የኦለምፒኩንም በአለ አሥር፣ የፉክክር ሜዳ ውድድር …የአሎሎና የጦር ውርወራ፣ የወሃ ዋና እና ዝላይ… ችሎታን የአሜሪካኑ ሥርዓት በደንብ ለተከታተለው ሰው፣ እሱን ያስታውሰዋል።
የኦባማ አመጣጥ፣ የሒለሪ ክሊንተን ግትርነት (እኛ ጋ እኮ አንዱ ተነስቶ ሌላውን ሻለቃው አንዴ እንዳሉት ቁርስ ያደረገዋል) የሁለቱ እጩዎች ከመንደር ወደመንደር፣ ከእስቴት ወደ እስቴት ድጋፍ ፍለጋ መሯሯጥ፣ በሁዋላ እፎይ ብለው አንድ ላይ ሁነው ተስማምተው ሪፓብሊካኖቹን መግጠም፣ … በጋራም ቆመው እነሱን ማሽነፍ ፣ እሱ የፕሬዚዳንትነት ወንበሩን ፣ እሱዋ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ቦታን መያዝ
የተሸናፊው:- ይህ ነው ሁሌ የማይረሳ – የጆን ማኬን ግሩም ንግግር ( ኦባማ ያኔ የመጀመሪያው የአሜሪካን ጥቁር ፕሬዚዳንት ሁኖ መድረኩ ላይ አሸንፎ ከባለቤቱ ጋር ይደንሳል) “… ከዛሬ ጀምሮ ባራክ ሁሴን ኦባማ የእኔም የእናንተም፣ የአሜሪካኖች ሁሉ ፕሬዚዳንት ነው። መሸነፌን እቀበላለሁ። እናንተም ተቀበሉት …“ አዛውንቱ ማለታቸው (….አፍሪካ ቢሆኑ እኝህ ሰው አለ ጥርጥር ቁርስ ናቸው) ልብ ይበላል። ለምን ይደማመጣሉ?
የጃፓኖቹ ፖለቲከኞች የአክብሮትና የዝቅታ ሰላምታ ሲመለከቱት የእኛን ባህል ያስታውሳል። የታይላንዶቹ ሚኒስትሮች ግን ንጉሡን ሲያዩ መሬት ላይ ወድቆ መንከባለል ያሳፍራል። የአንዳንድ ጠቅላይ ሚኒስትሮች የደፈረሰ ዓይን… በሌላ በኩል እሱን ማየቱ እጅግ ይገርማል። አንዳንድ ጊዜማ ያስፈራል።
የማይረሳውና መጨረሻ የሌለው የብረዢኔቭ እና የሆንከር ዲስኩርም አለ። … የካስትሮና የፔኪንጉ ኮሚኒስቶች፣ … የስድስትና የሰባት፣ የስምንትና የዘጠኝ ሰዓት አሰልቺ ንግግር፣ ከዚያም ጋር የተወካዮቹ ተሰላችቶ ወንበራቸው ውስጥ ማንቀላፋት፣ …በየጊዜው ማዛጋት፣ አፍንጫና ጆሮ መጎርጎርና ጥርስና ከንፈር መጥረግ፣ እነዚህ ሁሉ በጣም የሚገርሙ ትርዕይቶች ነበሩ።
ነገሩም ተዛምቶ ኢትዮጵያ ገብቶ አራትና አምስት ሰዓት ድረስ ዲስኩሩ ገፍቶ አንዴ እንደሄደ ይነገርለታል። ምን ለመሆን ? ብሎ የሚጠይቅም ሰው የለም። „ቁርስ ለመሆን“ ያበደም ሰው የለም። ያኔ ደግሞ መንግሥቱ ኃይለ ማሪያም፣ ይህን አይቶ፣ ገብቶት አንዱ እንዳለው „ያጓራ“ ነበር። ሲከቡት ግን ብድግ ብሎ ጠፋ!
ነፍሱን ይማረውና ጋዜጠኛው ተፈራ አሥማረን „ …ለመሆኑ የአራቱንና የአምስቱን ሰዓት የኮነሬሉን ንግግር እንዴት አድርጋችሁ ሰብሰብ አድርጋችሁ (ኤዲት) ታደርጋላችሁ? ሰውዬው ያ ቀረ፣ ይህ ጎደለ ብሎ ተቆጥቶ አይቀጣችሁም እንዴ?“ ሲባል፣
„….አብዮተኛው መሪ በአደረጉት ትልቁና ሰፊ፣ ትክክለኛው ሳይንሳዊ ትንተናቸው፣ ብለን ስንቀባበውና አየር ላይ ስንለቀው….እራሱ ምን እንዳለ፣ እሱ እራሱና ተከታዮቹ ጭምር ምን እንደተባለም አያስታውሰውም …“ ብሎ አጫውቶኛል።
የእሱንም ነፍሱን ይማረውና ጸሓፊው ሥዩም ወልዴም „…ግራ ጌታ አማረ፣ …የቀኝ ጌታ መላኩ „ በሚለው ግሩም ግጥሙ (ይህ ወረቀት የት እንዳለ እግዚአብሔር ይወቀው) የአውሮፓ የኢትዮጵያ ተማሪዎች ማህበር ገና „ ሳይበታተኑ“አንድ ላይ በነበሩበት ዘመን፣ በበርሊኑ የኦለምቲክ ስታዲዮም አዳራሽ ፣ ያኔ ሲከራከሩ ቢያንስ „የፓርላማ ሥነ-ሥርዓትን ቅደም ተከተል“ መሰረት አድርገው:- እነሱ ብቻ ሳይሆኑ ሌሎቹም፣ የአዳራሹን ግራና ቀኝ ይዘው ይፋጩ ነበር።
በዚያን ዘመን አንዱ የደረሰበትን የሓሳብ „መዋዠቅም“ በአንዲት ጀልባ፣ አስመስሎ እሱና ጓደኞቹ በዚያች ጀልባ ውስጥ የደረሰባቸውን ሁኔታ እንደዚህ አድርጎ አጣፍጦ ያ ጎልማሳ አስቀምጦት ነበር። … ይባላል ያ ጎልማሳ?
አንዱ ተነስቶ ይላል ይኸው ሰው ሲያጫውተን“ …ግራ ጌታ አ… ተነስቶ…እኛ! የምንለው፣ … እኛ! የምንፈልገው፣ ….እንደዚህና እንደዚያ አይነቱን ነገር ነው። ከሁሉም በፊት ያ በመጀመሪያ መደረግ አለበት። ቅደም ተከተሉ እንደዚህ ነው። …ይህ መሆን አለበት ብሎ ተንጠራርቶ ፣ ግራና ቀኙን ረግጦ፣ ጀልባዋን እነደዚሁ ወደ ግራና ወደ ቀኝ ቀዝፎ ፣ እሱ እንዳለው ከአሁን አሁን እዚያ ጣለን ስንል፣ ቀልበስ አድርጎ ወደ አንዱ ወገን ወርውሮን፣ እኛን እዚያ ጥሎን ይሄዳል። እፎይ ብለን ዐየር ስበን ትንሽ አረፍን ብለን ስንዝናና ደግሞ፣
ሌላው ፣ ቀኝ ጌታ መ… በተራው ተነስቶ፣ … ይህ አይቻልም። ያም ሊሆን አይችልም። ስለዚህ ይህ ነው ትክክለኛው መንገድ። ያኛው አያዋጥም፣ እንደዚህ፣ እንደዚያ ነው! ብሎ ቀዝፎ ወዲያና ወዲህ ረግጦ፣ አሳምኖ ጀልባዋን እንደገና ወደ ግራና ወደ ቀኝ ወደ ፊትና ሁዋላ ቀዝፎ ወደ አንደኛው ወገና ዘንበል አድርጎን እሱም በተራው ሌላው አፋፍ ላይ ወርውሮን ይሰወራል።
ገና ፋታ አግኛተን ሳናርፍ ሦስተኛው ይነሳና …ወደዚያና ወደዚህ በአነጋገር ስልቱ በጨዋታ ቀልዱ፣ በፌዙና በምሳሌው አዋክቦንና አንገድግዶን መሓል መንገድ ላይ ጥሎን ዞር ይላል። …አራተኛው ወደ ግራ ጎትቶን አውላላ ሜዳ ላይ በትኖን ያመልጣል“ ብሎ (ለማሳጠር) ያ ወጣት (ዛሬ አዛውንት ሳይሆን ይቀራል!) የደረሰበትን አጫውቶናል።
አካሄዱም ሳይበስል፣ ትምህርቱም ሳይገባደድ፣ በርካታ በቂ ዕውቀቶች ሳይሰበሰቡ አብዮቱ ፈንድቶ፣ ወታደሩ ሥልጣኑ ላይ ጉብ ብሎ „…በመሪ ጌታ ሌኒን የተነደፈውን ፣ አዲሲቱን ሶሻሊስት ኢትዮጵያን ለመመሥረት እሩጫው፣ በገጠሩም በከተማውም ይጀመራል። “
በሌላ በኩል „የብሔር ብሔረሰብ ትግል እሰከ መገንጠል“ የሚለውን ገመዱን፣ በመሪጌታ ስታሊን የተነደፈውን ዓላማ፣ (ይህ ግልጽና የታወቀ ነው) በሌላ አቅጣጫ ብድግ ብሎ ይጎትታል። ኢትዮጵያ፣ ኤርትራ፣ ኦሮሞ፣ ትግሬ ትግርኛ፣ ኦጋዴን፣ በሁዋላም አማራ ይባላል። ይህ ሁለተኛው መንገድ ነው።
በዚህ የተጀመረውጉዞ፣ በዚሁ እንግዲህ አንዱ እንዳለው የኢትዮጵያ ነገር አለቀላት። „አዲሱን ዳቦ ለመጋገር „ ይኸው ሰው አክሎ ያኔ እንዳለው „ሊጡም፣ ተቦክቶ፣ ምጣዱ ላይ ተዘርግፎ (ኢትዮጵያ ላይ) ተጋገረ“።
ይህን ያዩ ፣ አሜሪካ በአንድ በኩል፣ ሩሲያ በሌላ በኩል፣ መንደሮቹን ተከፋፍለው ነገሩ ውስጥ ዘለው ገቡበት። የሸንጎ፣ የፓርላማ- ሥርዓት አንዳንዶቹ እነደ ተመኙት በዚሁ ተቀጭቶ፣ ሐሳቡ ተኖ ቀረ።
ይህንና ከአዚሁ በምንም የማይለየውን „የካሊፋት ሥርዓትና መንግሥት“ ከሞሮኮ እስከ ፓኪስታን፣ እስከ እንዶኔዢያ፣ እስከ ሞንጎሊያ ያሉ የሞስሊም ሃይማኖት አክራሪ ተከታዮች ተመሥርቶ ማየት ይፈልጋሉ።
ሁለተኛው በጠበንጃ የበላይነት የሚያምኑወታደሮችና የጦር ኃይል ባልደረባዎች፣ እነዚህ የፈለጉትን ስም ይያዙ፣ ነጻ-አውጪዎችም ሊሆኑ ይችላሉ፣ በብዙ ቦታዎች በጠበንጃ ኃይል የመሰረቱት „ሥርዓትና መንግሥት“ ነው።
ይህም ብዙዎቹ እንደሚሉት „በነጻ-አውጪዎች“ ስም ተደራጅተው ሥልጣን የያዙትንና ለመያዝ የሚፈልጉትን ድርጅቶች ሁሉ በተለይ በአፍሪካና በእሲያ በመካከለኛው ምሥራቅም ያሉትን አካባቢዎች ያጠቃልላል።
ሶስተኛው፣ „ምድራዊው“ ወይም „ሴኩላር“ ወይም የግለሰቦችን መብትና ነጻነትን (ቀለማቸውን ሳያይ፣ ዘራቸውን ሳይቆጥር፣ ጾታቸውን ከቁጥር ወስጥ ሳያስገባ…ሐብታቸውን ሳይገምት) የሚያከብረውና የእነሱንም መብት የሚንከባከው፣ ነጻና ዲሞክራቲክ ሥርዓት ነው።
ይህም ሥርዓት„በመንፈሳዊው“ ወይም „በአላህ“ ወይም ደግሞ በጠበንጃ ኃይልና በእሱ የበላይነት ተማምነው ሥልጣን ላይ ወጥተው ሕዝባቸውን ምርኮኛ ያደረጉትን፣ የአምባገነኖች፣ የቶታሊቴሪያን ሥርዓትን ይጻረራል።
የላይኛው ሁለቱ፣ ልክ በቅርቡ፣ እዚህ አውሮፓ ተንኮታኩቶ እንደ ወደቀው የኮሚኒስቶች ሥርዓት፣ የሰውን ልጆች ጭንቅላት፣ የፖለቲካ አመለካከታቸውንና አስተሳሰባቸውን፣ አካሄዳቸውንና አእምሮአቸውን ለመቆጣጠር የሚፈልጉ፣ ልቆጣጠርም ብለው የሚነሱ፣ ተነስተውም እሥር ቤቶችንና የቅጣት ደንቦችን፣ የሚያወጡ፣ ያወጡም ሥርዓት ናቸው።
የእስላም ሃይማኖት „ዲክታተሮች“ የአንድን ሰው አስተሳሰቡን ብቻ ሳይሆን ጭንቅላቱንም ጭምር ማርኮ ለመያዝ ይፈልጋሉ። ከዚያም ተራምደው ልቡንም፣ ፣ ነፍሱንም፣ ሰውነቱንም፣ አንዱ እንዳለው ጠቅላላ ሕይወቱንም እሰከ መጨረሻው ፍጻሜ፣ እሰከ የሞት እስትንፋሹ ድረስ እንቆጣጠረው ብለው ይነሳሉ።
አለጥርጥር ሁለቱም ሶስቱም ሥርዓቶች (የኮሚኒስቶቹ፣ የሃይማኖት አክራሪዎቹ፣ የጠበንጃ አንጋቢዎቹ- የወታደሮች ሥርዓት) የአንድ ሰው የግለሰብ ነጻነቱን፣ የሌላውን ሰው የሃይማኖት ነጻነቱን፣ … ፈጽሞ የማያውቁ፣ የማይቀበሉ እምቢ ከአለ አሳደው የሚገርፉ፣ የሚገድሉ፣ የሚያስሩ በግልጽ እንናገር ከአልን የአንድን ሰው ሕይወት እንቆጣጠር የሚሉ ጸረ-ዲሞክራቲክ ሥርዓት ናቸው።
እነሱ የሰውን ልጅ መሰረታዊ ነጻነት አይቀበሉም። ለምን ብለው። የሲቪል ነጻነትና መብት፣ ማንም ሰው የፈለገውን እምነትና የፈለገውን ሐሳብ መከተል፣ መደራጀት፣ መሰብሰብ፣ መናገርና መጻፍ፣ መቃወምና መደገፍ፣ መምረጥና መመረጥን ….በዙ ቦታዎች እንደምናየው ይከለክላሉ። መብቱን ከአገኘ ያባ ርረናል ብለው።
ይህን ማለት „ሃይማኖትን“ እንዳለ „መቃወም“ ማለት አይደለም። ይህ ማለት በሃይማኖት ስምና በዚያ ዓላማ ሽፋን በሰው ልጆች ላይ ጠበንጃና ኃይል መከታ አድርገው እሱን ተጠቅመው ሥልጣናቸውን ዘርግተው ሰበአዊ መብቶችን የሚገፉ አምባገነኖች አሉ ብቻ ለማለት ነው።
እንግዲህ በየትኛው ሥርዓት ነው አንድ ሰው የፈለገውን እምነትና አመለካከት፣ ፍልስፍናና ጥበብ፣ የኑሮ ዘይቤና የእራሱን ሕይወት ማንንም ሰው ሳይፈራ ፣ መርቶ ሊኖር የሚችለው?
እርግጠኛ ነን፣ …እስላምና ክርስቲያኑ፣ አቴእስቱና የተፈጥሮ አማኙ፣ አህዛቡም ጭምር… ጎን ለጎን ለብዙ ሺህ አመታት በሰላም ተቻችለውና ተከባብረው በኖሩበት በአገራችን በኢትዮጵያ፣ የተለያዩ የፖለቲካ ድርጅቶችና አስተሳሰቦችም ጎን ለጎን አብረው ተቻችለው ሊኖሩ ይችላሉ። „አይችሉም“ የሚባልበት ምክንያት- እኔ ብቻዬን ከአልገዛሁ የሚል የአምባገነነንት በሽታና መንፈስ እስከ ሌለ ድረስ – ለእኛ ፈጽሞ አይታየንም።
ይህ ከሆነ ደግሞ ፣ አንድ ቀን የፖለቲካ ድርጅቶች ሕዝብ ፊት ቀርበው ተወዳድረው፣ እንደ የምርጫ ውጤታቸው፣ አባሎቻቸው፣ የሕዝብ እንደራሴዎቹ፣ የሸንጎ አባል ሁነው፣ ተራ በተራ ከፈረሳቸው ወይም ከመኪናቸው ወርደው አንድ ላይ ተጋፍተው ሲገቡና፣ … ሊበራሉ በዚህ ወገን፣ ወግ አጥባቂው በዚያ፣ …ዲሞክራቶቹ በቀኝ፣ … ሪፓብሊካናቹ በግራ፣ ሶሻሊስቶቹ አገር ወዳዶቹ በመሓል፣ በክቡ የሸንጎ አዳራሽ ውስጥ፣ የፓርላማ ፕሬዚዳንቱ ስብሰባውን በጭብጨባ ሲከፍት፣ ተመልካቹ ሰገነቱ ላይ ተቀምጦ ሲንጠራራ፣ ካሜራው ሲወዛወዝ….አንድ ቀን፣ እርገጠኛ ነን ማየታችን አይቀርም። እናያለን። አንድ ቀን እኛም ዘንድ መስከረም ይጣባል!
ከሁሉም በአለፉት አመታት ከታዩት ግርግርች ውስጥ በአንደኛው በር ሰልፈኞች በሩን ሰብረውና በጥሰው ሲገቡ በጓሮ በርና በመስኮት በሕዝብ ያልተመረጡ የሸንጎ አባሎች እግሬ አውጭኝ ብለው ፈትለክ ብለው ሲያመልጡ የታዩ ፊልሞች ናቸው።
በአንድ በኩል ጋዜጠኞች ተቀምጠው፣ በሌላ በኩል ፖለቲከኞች ቆመው፣ በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ተመልካቾች በሞቀ ቤታቸው ተቀምጠው፣ በተለያዩ ፓርቲ መሪዎች መካከል የሚካሄደውን የቴሌቪዢን ፍልሚያውን ሲመለከተው፣ ተመልክተውም እነሱ ፍርድ ሲሰጡ፣ ይህን ማየቱ ደስ ያሰኛል። ይህ ነገር ደግሞ እኛ ጋ መድረሱ የማይቀር ነገር ነው።
ይመሻል ይነጋል ደኅና ቀንም ይመጣል። በኢትዮጵያ መሰረት የተጣለበት የሸንጎ ቤትና አዳራሽ እንደገና ነፍስ ይዘራል። ይህምእኛን ወደፊት አንድ የሚያደርገን ሓሳብና እሴት ነው። እሴት!
በከተማይቱ የሚገኙ የአንደኛና የሁለተኛ ደረጃ ትምሕርት ቤት ተማሪዎች ሰሞኑን በየትምሕርት ቤታቸው ቅጥር ግቢ ውስጥ ተቃውሞ ሲያሰሙ እንደነበር የተናገሩት የዐይን እማኞች ከ50 በላይ ተማሪዎች መታሠራቸውን ተናግረዋል።
መረጃውን ለአሜሪካ ድምጽ ያደረሰት አንድ የዐይን እማኝ ስለነበረው ተቃውሞ ሲናገር ፤ ተማሪዎቹ ቀደም ሲል የታሠሩ ተማሪዎቸና መምሕራን እንዲፈቱ የሚጠይቁ ድምፆችን እያሰሙ ተቃውሞ ሲያቀርቡ እንደነበር ገልጿል።
በዚህ ጉዳይ አስተያየታቸውን እንዲሰጡን የጠየቅናቸው የቢሾፍቱ ከተማ የፀጥታ ኃላፊ አቶ አቶ አሰቦ በትምሕርት ቤቶቹ ምንም ዓይነት የተቃውሞ ሰልፍ አለመኖሩን ገልፀው የታሠሩት መስታወት የሠበሩ ተማሪዎች ብቻ ናቸው ይላሉ፡፡
ድራር ኣቦሆይ ወዲ 32 ዓመት መንእሰይ እዩ፡፡ ድራር ኣብ ጊዜ ቁልዕነቱ ዝርኣዮም ፍልምታት ወጻኢ ተፅዕኖ የሕዲሮምሉ ዘጥረዮም ፍሉያት ክእለታት ኣለዉዎ፡፡ እዚ ኣብ መጓሰ ጎና ጎኒ ብሓያል ፃዕሪ ዝጀመሮ ልምምድ ሎሚ ኣብ ዝሓሸ ብርኪ ኣብፂሕዎ ኣሎ፡፡
ብኢዱ ኣዝዩ ነዊሕ መንገዲ ኣብ ልዕሊ ምዃዱ ደረጃታት ክወፅእ ክወርድ ክትርኦ ኣዝዩ ዘገርም እዩ፡፡ ድራር ኣቦሆይ ዓለምለኻዊ መድረኽ ከምዝደልን ዝገብሮ ፃዕሪ ክእለታቱ ኣብ ናይ ዓለም ናይ መዝገብ ክብረወሰን ክምዝገብ ድቃስ ዘይብሉ ምዃኑ ይዛረብ፡፡
የአውሮፓ ፓርላማ ዶክተር መረራ ጉዲና እንዲፈቱ ሲጠይቅ ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የተሰጠው መልስ መግለጫውን ለጻፉት አካላት እንኳን የሚገባ እንዳልሆነ ተጠቆመ። ምላሹ ዝም ከማለት ከሚል እሳቤ በመነሳት የተሰጠ እንጂ ለቀረበው ጥያቄ ቀጥተኛ መልስ እንዳልሆነም ነው የተመለከተው።
ጉዳያቸው “ፍርድ ቤት” እየታየ መሆኑንን ጠቅሶ የህብረቱን መግለጫ ” ፋይዳ ቢስ ” ሲል የሚያጣጥለው የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር፣ “አገሪቱ ከአውሮፓ ህብረት ጋር በበርካታ ጉዳዮች ላይ እየሰራች የምትገኝ፤ ለዚህም አበረታች ድጋፍ እየተሰጣት ባለበት ወቅት፥ የህብረቱ የህግ አውጪ አካል የሆነው የአውሮፓ ፓርላማ የኢትዮጵያን ወቅታዊ ሁኔታ ካልተገነዘቡ አባላቱ እይታ ተነስቶ የወጣው መግለጫ ” በማለት ወሳኔውን የግለሰብ ማድረጉ ” ነገሮች ሁሉ እሱ እንደሰራው ፓርላማና የፖለቲካ ድርጅቶች አይነት ይመስለዋል” ሲሉ ነው ስማቸውን ለጊዜው መግለጽ ያልፈለጉ አስተያየት ሰጪው የሚናገሩት።