Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ይህም ሆኖ መሠረታዊ ኢኮኖሚያዊ አስተዋጽኦ እንደሚኖረው የሚጠቅሱት የዳያስፖራ ባንክ፣ በአሁኑ ወቅት የሕግ ሰውነት እንዲያገኝ ስያሜውን በንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ከማስመዝገብና ዕውቅና ከማግኘት ጀምሮ በብሔራዊ ባንክ ሕግ መሠረት ባንኩን ለማደራጀት የሚያስችል እንቅስቃሴ መጀመሩን አቶ ጋሻው አስታውቀዋል፡፡
የፌዴራል ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ሥልጣናቸውን ያላግባብ በመገልገል በበርካታ ተበዳዮች ላይ ከፍተኛ የሰብዓዊ መብት ጥሰት እንዲፈጸምባቸው በማድረግ ከባድ የሙስና ወንጀል ፈጽመዋል...
ኣብ 1975 ዓ/ም/ፈ ፕረዚደንት ኢንዶኒዥያ ዝነበረ ሱሃርቶ ኣብ ምብራቕ ቲሞር ሙሉእ ወራር ከፊቱ። ነቲ ወራር ከም ምኽንያት ኢሉ ዘቐመጦ ድማ ንምብራቕ ቲሞር ዝመርሑ ዝነበሩ ናይ ምብራቕ ቲሞር ወያናይ ግምባር፣ ናይ ፀጋም ዘመም (Leftist) ፖለቲካ ተኸታልቲ ስለዝኾኑ፣ ንኢንዶኒዥያ ጥራይ እንተይኮነስ ነቲ ከባቢ ብሙሉኡ ሓደጋ እዮም ዝብል ነበረ። ከምኡ ድማ ኢንዶኒዥያ ንምብራቕ ቲሞር ቅድሚ ምውራራ ሓደ ወርሒ ኣቢሉ ናፅነት ስለዝኣወጀት ንክትውረር ተወሳኺ ምኽንያት ነይሩ።
ትግራይ: እዚ ምስቲ ትግራይ ዘላትሉ ኩነታት ብዝተወሰነ ደረጃ ዘመሳስል ነገር ኣለዎ። ብፕረዚደንት ደብረፅዮን ዝምራሕ፣ ሕጋዊ መንግስቲ ትግራይ ምንም`ኳ ክሳብ ሕዚ ነፃ ሃገር ክንከውን ኢና ዝብል ውሳነ ዘየመሓላለፈን፣ ድምፀ-ህዝቢ (referendum) ክወሃበሉ ዘይተገበረን ጉዳይ እንተኾነ፣ ትግራይ ብውሽጣውን ደጋውን ፀላእቲ ተወሪራ ምህላዋ ግን ዘይከሓድ ሓቂ እዩ።
ህዝቢ ትግራይ “ብወረርቲ ተጨቊነ፣ ተደፊረን ተዓሚፀን፣ ደቀይ ድማ በብመዓልቱ እናተቐተሉ ኣይነብሩን” ኢሉ ኣብ ዝገብሮ ዘሎ ናይ ሓርነት ቃልሲ፣ ምብራቕ ቲሞራውያ ንናፅነት ካብ ዝገበርዎን ዝተዓወቱሉን ከይዲ፣ እንታይ ልምድታት ክውሰድ ይከኣል? እስኪ ንቐፅል።
ብመሰረቱ ኣብ ትግራይ ተፈፂሙ ዘሎ ወራር፣ ዋላ`ኳ “መከላኸሊ ሃገር ስለዝተደፈረ`ዩ”፣ “ናይ ሕጊ ምኽባር`ዩ”፣ ወዘተ ዝብል ሽፋን በቶም ወረርቲ ሓይልታት፣ እንተተወሃቦ፣ እቲ ሓቂ ግን ካልእ እዩ። ቅድም ኢሉ ኲናት ዘይተርፍ ከምዝነበረን ብመንግስቲ ኣቢይ ኣሕመድን ኢሳያስ ኣፈወርቅን ሙሉእ ምድላዋት ይግበር ምንባሩን ዝፍለጥ እዩ። ባዕሉ ኣብዪ ኣሕመድ`ውን እንተኾነ፣ መንግስቲ ትግራይ ከይፈልጦ ብምግባር፣ ብሕቡእ ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ (ድሮን) ክሳብ ምግዛእ ወይ ምክራይ ዝሓወሰ ናይ ኲናት ምድላው ይገብር ምንባሩ ኣብ ቤት ምኽሪ “ተወከልቲ ህዝቢ” ቀሪቡ ገሊፅዎ እዩ። መንግስቲ ትግራይ ብወገኑ ድማ፣ ትግራይ ንምውራርን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ኲናት ንምውላዕ ዝግበር ዝነበረ ናይ መወዳእት ብርኪ ምድላው ኣመልኪቲ ተደጋጋሚ መግልፅታት ኣብ እዋኑ ሂቡሉ እዩ። ብሓፂሩ፣ እታ ጠላም ሃገርን መራሒኣን፣ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ወራር ንምፍፃም ዘኽእሎም ንዕኦም ዝጥዕሞም እዋን ጥራይ ይፅበዩ ከምዝነበሩ ካብቲ መራሒኦም ዝበሎ ንላዕሊ ካሊእ ምስክር ክህሉ ኣይኽእልን። እቲ ዝኸፍአ ጫፍ ናይቲ ወራር ድማ፣ ኤርትራን ኢሚሬትን ሓዊሱ፣ ባዕዳውያን ዝተሳተፍሉ ወራር ምዃኑ እዩ። ዕላምኦም ድማ ብደብረፅዮን ዝምራሕ ሕጋዊ መንግስቲ ትግራይ ንምፍራስ ጥራይ ከምዘይነበረ ግሁድ ኮይኑ ኣሎ። ኣብ መላእ ትግራይ ዝፍፅምዎ ዘለዉ ምቅፃል ፋብሪካታት፣ ናይ ውልቀን መንግስትን ንብረት ፅዒንካ ናብ ኤርትራ፣ ኣምሓራን፣ ኣዲስ ኣበባ ምውሳድ፣ ሰላማውያን ተጋሩ ብግፍዒ፣ ብውልቀን ከም ስድራን ምቕታል፣ ኣዋልድን ኣንስትን ትግራይ ብዝረኸብዎ ኣጋጣሚ ምዕማፅ፣ ካብ ምዕማፅ ክሃድማ ንዝፈተና ድማ ምርሻን፣ ብደቡብን ምዕራብን ትግራይ ዝርከብ ህዝቢ ትግራይ ብምፍንቓል፣ ንገሊኡ ብምቕታል፣ ንገሊኡ እንተዘይለቒቑ ከምዝቐትልዎ ብግልፂ ብምፍርራሕ፣ ዓመት ሙሉእ ርሂፁ ዘፍረዮ ምህርቱ ብሓይሊ ብምውሳድን ብምቅፃልን፣ ካልኦት ንምሕሳብ ዝኸብዱ ግፍዕታትን ብግልፂ እናፈፀሙ፣ መሬት ትግራይ ብሓይሊ ወሪሮምዎ ይርከቡ።
ኣቱም “ሕጊ ምኽባር`ዩ” ኢልኩም ኣሚንኩም እትዕሸዉ ገለገለ ዓናዘር ወገናት፣ እዚ ወራር እንተዘይኮይኑ፣ ወራር ዝበሃል ደኣ ከመይ ዝበለ እዩ እስኪ ንገሩና? ንሓሙሽተ ደቒቓ ዝኸውን እሞ ብኸብድኹም ምሕሳብ ገዲፍኩም፣ ብርእስኹም ሕሰቡሞ መልሱ ባዕልኹም ክትረኽብዎ ኢኹም። ኣብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ዝወደቑ ህዝብታትኸ ካብዚ ዝተፈለየ ወራር እንታይ እዩ በፂሕዎም? ናይ ካሊእ ሃገር ወታደር (ኣራዊት ኢሳያስ ኣፈወርቂ) ከምድሌቱ ኣብ ትግራይ ኣትዩ ካብ ምዕዳር ንላዕሊኸ ነቲ ወራር እንታይ ዓይነት መርትዖ ኢኹም ደሊኹምሉ? ካብ ኩሉ ንላዕሊ ዘግርም ግን፣ ህዝብኹም እዚ ኹሉ ግፍዒ ንኽበፅሖ መሳርሒ ኮይኩም እተገልግሉ ዘለኹም “ተጋሩ”፣ ህዝብና እትብልዎ ኣበይ ንዝርከብ ህዝቢ እዩ? ብፍላይ ኣንቱም ንህዝቢ ንቃለስ ኣለና እትብሉ፣ ንባዕልኹም ምትላል ግደፍዎ እሞ፣ ንኸብድና ንቃለስ ኣለና በሉን ብግልፂ። ንኸብድኹም ብምቅላስኩም እኳ እንተዘየኽበርናኩም፣ እንተነኣሰ ነቲ ሓቂ ከምዘለዎ እንተትቕበልዎ ሓደ ነገር እዩ ነይሩ።
እቲ ኣብ ትግራይና ዝፍፀም ዘሎ ነገር እዚ እዩ። “ንሕና ዝበልናኩም ጥራይ ስምዑ፣ ንሕና ፈቲና ብዝሃብናኩም መራሕቲ ጥራይ ተመርሑ፣ እንተደኣ ዘየለ …” ብዝብል መሰል ህዝቢ ዝበሃል ኣብ መዝገበ ቃላቶም ዘይፈልጡ ግፍዐኛታት፣ ናይ ትግራይ መሰል ዓርሰ ምምሕዳር ብምምንጣል፣ ንትግራይ ወሪሮምዋ ኣለዉ። ፖለቲካዊ ኣሰላልፋና ውልቃዊ ክኸውን ይኽእል እዩ። ናይ ህዝቢ ትግራይ ባዕሉ ንባዕሉ ናይ ምምሕዳር መሰሉ ኣብ ዝምልከት ግን ምንም ዓይነት ኣፈላላይ ክህልወና ኣይግባእን። መሰረታዊ መበገሲ ባይታን መሰል ህዝቢ ካብ ምቕባል ክብገስ ስለዘለዎ። ብሚልዮን ዝቑፀር ህዝቢ ዝመረፆም መራሕቲ ትግራይ፣ `ጁንታ` ዝብል ቅፅል ብምሃብ ማንም ክታለል ኣይኽእል። ዋላ እቶም ህዝቢ ዝመረፆም መራሕቲ ሕመቕ እንተሃልዩዎም፣ ሕመቕ ከምዘለዎም እውን ይፍለጥ`ዩ፣ ግን ድማ ባዕሉ ህዝቢ ትግራይ እዩ ክደይቦምን ከውርዶምን ዝኽእል። ካብዚ ዝሓለፈ ወራሪ ሓይሊ ዘቐመጦ ምስለኔ፣ ተፀዋዕነቱ ነቲ ኣብ ስልጣን ዘቐመጦ ጎይትኡ እዩ። ጎይትኡ ህዝቢ ትግራይ ዘይኮነ “መራሒ” ድዩ “ተመራሒ” ድማ መንግስቲ ትግራይ ክኸውን ኣይኽእልን። ግዝያዊ መንግስቲ ዘይኮነስ፣ ግዝያዊ ምስለኔ እዩ። እቲ ግዝያውነት ድማ፣ ናብ ቀዋሚ ምስለኔ ዝኾነ መንግስቲ ክሳብ ዝሰጋገር ዝኽተሎ ዘሎ ናይ ምትላል ፖሊሲ ጥራይ እዩ።
ቅድሚ ነፃ ሃገር ምዃና፣ ምብራቕ ቲሞር ኣብ ውሽቲ ኢንዶኒዥያ እትርከብ ሓንቲ ክልል እያ ነይራ። ደሓር ብማእኸላይ መንግስቲ ኢንዶኒዥያ ሕጉሳት ስለዘይነበሩ፣ ናይ ናፅነት ቃልሲ ጀሚሮም። እዚ ተግባራዊ ንምግባር ድማ ካብ ወተሃደራት ፖርቱጋል ብዝተረኽበ ኣፅዋር ገይሮም ንናፅነት ዕጥቃዊ ቃልሲ ጀሚሮም። እዚ ዕጡቕ ሓይሊ ድማ ኣብ ጎቦታት ዓዱ ሰፊሩ ዝከኣሎ ምክልኻል ይገብር ነይሩ።
ይኹን`ምበር ኢንዶኒዥያ ብዝፈፀመቶ ሰፊሕ ናይ ምጥቃዕ ስጉምቲ፣ ናይ ምብራቕ ቲሞር ወታደራዊ ምክልኻል ውፅኢት ከምፅእ ኣይከኣለን ጥራይ ዘይኮነስ፣ እቲ ዕጡቕ ሓይሊ ዳርጋ ሙሉእ ንሙሉእ እንትድምሰስ ምስኡ ድማ ዳርጋ ሲሶ ዝኸውን ናይ ምብራቕ ቲሞር ህዝቢ ፀኒቱ እዩ።
ትግራይ: ናይ ኣብዪ ኣሕመድን ኢሳያስ ኣፈወርቅን ዕላማ፣ ኣብ ትግራይን፣ ካብ ትግራይ ወፃእን ዘሎ ትግራይዋይ፣ ብመንነቱ ፈሊኻ ንምጥፋእ ምዃኑ ዝጠራጠር ትግራዋይ የለን። እቶም ብጣዕሚ ውሑዳት ድማ ንኸብዶም ዝሓደሩ ጥራይ እዮም ኽኾኑ ዝኽእሉ። ምኽንያቱ ኣቦኦምን ኣዲኦምን ከምኡ`ውን ናይ ቀረባ ኣብ ትግራይ ዝነብር ቤተሰቦም ሞትን ስቓይን ኣየገድሶምን ዘሎ ማለት እዩ። እንተዘገድሶም እማ ብውሕዱ እቲ ኲናት ደው ንክብል ፃውዒት ክገብሩ ምተሰምዑ ነይሮም። እምበኣርከስ ናይ ቀረባ ቤተሰቦም መከራን ሞትን ንምቕናስ ድምፆም ዘየስምዑ፣ ወራሪ ሓይሊ ካብ ትግራይ ንምውፃእ ኣብ ዝግበር ቃልሲ እወንታዊ ታራ ክህልዎም ኣይኽእልዎን። ካብ ውልቃዊ ጥቕሚ ወፂኦም፣ ጥቕሚ ህዝቦም ንከቐድሙ ናብ ልቦም ክምለሱ ጥራይ ኢና ክንምነየሎም ንኽእል።
ኣንፈት ቃልሲ ክቕይሩ ዘገደዶም ድማ፣ መንግስቲ ኢንዶኒዥያ ብዝፈፀሞ ጭካነ ዝተመልኦ ወራርን መቕተልን ስዒቡ፣ እቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ስለዝተዳኸመ እዩ። ኣብ ህዝቦም ብዝበፅሑ ዝነበሩ ማእለያ ዘይብሎም ግፍዕታት ብምሕራን፣ እቲ ስልቲ ቓልሲ ናብ ሰላማዊ ኣንፈት ብምዝዋር፣ “ምብራቕ ቲሞር ሃገር ክትከውን ኣለዋ!” ናብ ዝብል ኣዕብየምዎ።
ትግራይ: መሪሕነት ሕጋዊ መንግስቲ ትግራይን፣ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ብዝገርም ሓቦን ትብዓትን ኣብ ምክልኻል ከምዝርከቡ ይፍለጥ እዩ። ይኹን`ምበር ናፅነት ትግራይ ኣብ ቀረባ ግሁድ ንምግባር ኣብ ዝግበር ቃልሲ፣ ኩሎም ዓይነት ኣማራፅታት ምጥቃም ኣድልዪ እዩ። ብተወሳኺ ድማ ሰላማዊ ቃልሲ ምክያድ፣ እቲ ዝኽፈል ዘሎ ናይ ሂወት መስዋእቲ ንምቕናስ የኽእል`ዶ ዝብል ነገር ምምኽኻር የድልየና ኣሎ። ብስሩኸ፣ እቲ ዓጢቑ ኣብ ግምባር ክሳተፍ ዕድል ዘይረኸብ መንእሰይ ትግራይ፣ ኣንፈት ቃልሲ ብኸመይ ክምራሕ ኣለዎ?
ወፅዓ ምብራቕ ቲሞራውያን ብዓለም ደረጃ ንክፍለጥ ብምግባር፣ ነቲ ሰላማዊ ቃልሲ ብዓለም ለኸ ደረጃ ፍሉጣት ሰባትን ሃገራትን ክሕግዝዎ ናይ ምግባር ጎስጓሳት ምግባር
ትግራይ: ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ተወለድቲ ትግራይ ዘኹርዕ ስራሕቲ ይሰርሑ ቀንዮምን ኣለዉን። ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ብዝተገብረ ቃልሲ፣ ነቲ ኣብ ህዝብና ዝበፅሕ ዘሎ መጠን ግፍዒ ዝምጥን ዋላ ኣይኹን፣ ትግራይ ከምዝተወረረትን ህዝባ ይቕተልን ይስደድን ምህላዉ ንኽፍለጥ ሓጊዙ እዩ። ኣብቶም ወረርቲ ሓይልታት ክውሰዱ ጀሚሮም ዘለዉ ስጉምትታትን፣ ዝበፅሖም ዘሎ ዲፕሎማስያዊ ክሳራን እውን ናይ ባዕሉ ግደ ከምዝነበሮ ይግመት። ካልኦት ከምቲ መናእሰይ ምብራቕ ቲሞር ዝገበርዎ ዝነበሩ ዓይነት ወፍርታት`ውን ተገይሮም እዮም። ክሳብ ናፅነት ትግራይ ዝረጋገፅ ድማ ተጠናኺሩ ክቕፅል ይግባእ።
ምብራቕ ቲሞር: ንሰላማዊ ቃልሲ መናእሰይ ምብራቕ ቲሞር፣ መንግስቲ ኢንዶኒዥያ ኣብቲ እዋን ዝሃቦ መልሲ ብሓይሊ ከንበርክኽ ምፍታን እዩ ነይሩ። ዋላ ነዚ ሰላማዊ ናይ ዓርሰ ምሕደራ ቃልሲ፣ እቲ መንግስቲ በቲ ፍሉጥ ዝነበረ ተቓወምታት ናይ ምሕምታል ስራሕቱ እዩ ኣጠናኺሩ ቀፂሉ። ይኹን`ምበር እቲ ሰላማውያን ተቓለስቲ ናይ ምጥቃዕ ተግባሩ ንባዕሉ እዩ ተመሊሱ ኣኽሲሩዎ።
ናይዚ ኣብነት ንምጥቃስ ዝኣክል፣ ኣብ 1991 ዓ/ም/ፈ ሰላማዊ ሰልፊ ይገብሩ ዝነበሩ ከባቢ 200 ሰልፈኛታት ምብራቕ ቲሞር ብወታደራት መንግስቲ ኢንዶኒዥያ ምስተቐተሉ፣ ነቲ ንሃገርነት ዝግበር ዝነበረ ቃልሲ ምብራቕ ቲሞር ነጥቢ መቐይሮ ኾይኑዎ። እዚ ቕትለት ምፍፃሙ፣ መረዳእታ እንተዘይተሓዝ፣ ከም ውፅኢቱ ድማ መንግስቲ ኢንዶኒዥያ ነቲ መቕተልቲ ክሓብኦ እንተዝኽእል ነይሩ፣ እዚ ነጥቢ መቐይሮ ኣይምተረኸበን። ከም ፅቡቕ ኣጋጣሚ ኾይኑ ግን፣ መቕተልቲ ናይቶም 200 ምብራቕ ቲሞራውያን፣ ሓደ እንግሊዛዊ ሰኣሊ ስለዝቐረፆ ኣብ መላእ ዓለም ብዝተፈላለዩ ማዕኸናት ዜና ተመሓላሊፉ። እዚ ግፍዓዊ ቕትለት ዓለም ለኻዊ ኲነኔ ዘስዓበ እንትኸውን፣ ምብራቕ ቲሞራውያን ድማ ንሃገርነት ዝገብርዎ ቃልሲ ሓዱሽ ኣንፈት ንከቐምጡሉ ሓጊዝዎም። ካብቶም ዘውፅእዎ ሓደሽቲ ኣንፈታት፣
እቲ ግፍዓዊ ጭፍጨፋታት ኣብ ህዝቢ ምብራቕ ቲሞር ዘካይድ ዝነበረ ሱሃርቶ ዝተባህለ ፕረዚደንት፣ ብቁጠባዊ ቀውስን ህዝባዊ ዓመፅን ኣብ 1998 ዓ/ም/ፈ ምስወደቐ፣ ቀፂሉ ዝመፀ ሓቢቢ ዝተባህለ ሓዱሽ መራሒ፣ ነታ ሃገር ፖለቲካውን ቁጠባውን ምምሕያሻት ብምክያድ ከረጋግዕን ዝፈተነ ኾይኑ፣ ኣንቆልቊሉ ዝነበረ ዓለም ለኻዊ ተቐባልነት ክምልስ ድማ ፃዕርታት ገይሩ። ይኹን`ምበር ኣብ ዓለም ለኻዊ መድረኻት፣ “ናይ ምብራቕ ቲሞር ጉዳይ ክፍታሕ ኣለዎ” ዝብሉ ሓሳባት ብተደጋጋሚ ምልዓሎም ኣይተረፈን። እዚ ነታ ሃገር ኣብ መድረኽ ዓለም ክትሽፍኖ ዘይትኽእል ዲፕሎማስያዊ ክሳራታትን በሰላን ዘስዓበላ እንትኾን፣ ኣብ ናይታ ሃገር ቁጠባ`ውን ቀሊል ዘይበሃል ውድቀት ኣብፂሑ እዩ።
ትግራይ: ህዝቢ ትግራይ ኣብ ዝገብሮ ዘሎ ናይ ሓርነት ቃልሲ፣ ናይ ዓለም ድጋፍ ኣብ ምርካብን ናይ ዝተፈላለዩ ሃገራት ህዝብታት ኣብ ጐንና ንምስላፍን ኣብ ዝግበር ቃልሲ፣ እቲ ዝዓበየ ዕንቅፋት ኽኾነና ዝኽእል መረዳእታታት ብቪድዮን ብስእልን ኣብ ምሓዝ ዘሎ ዓብዪ ሽግር እዩ። ዝፍፀሙ ዘሎ ግፍዕታት ማእለያ የብሎምን። ብምስልን ብቪድዮ መረዳእታ ምእካብ እንተዘይክኢልና ግን፣ ከምቲ ኣብ ምብራቕ ቲሞር ዝተጠቐሙሉ ነጥቢ መቐየሪ ዝኸውን ኣብ ምርካብ ክንፅገም ኢና። እቶም ወረርቲ እውን ነዚ ፈሊጦም እዮም፣ ጋዜጠኛታት ዓለም ለኻዊ ሚድያታትን ሰብኣዊ ሓገዝ ዘቕርቡ ትካላትን ከይኣትዉ ከልኪሎምዎም ዘለዉ። ከምቲ ኣብ ምብራቕ ቲሞር ብኣካል ተረኺቡ፣ ናይ 200 ንፁሃን ዜጋታት ግፍዓዊ ቕትለት ቀሪፁ፣ ናብ ዓለም ዘጋወሖ ጋዜጠኛ ምርካብ ቀሊል ኣይኮነን። እቲ ዘለና ካልእ ኣማራፂ በብኸባቢኡ ዘሎ ህዝብና፣ ጥንቃቐ ብዝተመልኦ ኣገባብ መረዳእታ ክሕዝ ምፅዋዕ እዩ። መብራህትን ስልክን ኮነ ተባሂሉ ኣብ ዝተዓፀወሉ ኩነታት እዚ ምግባር ብጣዕሚ ከቢድ እዩ። ግን ድማ እንተስ ብጀኔረተር እንተስ ብኻሊእ ዝተረኸበ ኣማራፂ፣ እቶም ዝፍፀሙ ዘሎ ግፍዕታት ቀሪፅካ ምሓዝ ማዕረ ማዕረ ኣካል እቲ ካሊእ ቃልሲ ገይርካ ክውሰድ ይግባእ። ኣብ ውልቀ ሰባት ዝርከቡ መረዳእታታት ድማ ናብ ሓደ ማእኸል (database) ዝእከብሉ ስርዓት ምዝርጋሕ ኣብ ቃልስና ሓደ ዓብዪ ነጥቢ መቐይሮ (turning point) ክኸውን ይኽእል እዩ።
ምብራቕ ቲሞር: ኣብ መወዳእታ፣ ኣብ 1999 ዓ/ም/ፈ ዜጋታት ምብራቕ ቲሞር ኣብ ዝተኻየደ ድምፀ-ህዝቢ (ሪፈረንደም) 80 ሚእታዊ ዓዶም ሃገር ንክትኸውን ድምፆም ሂቦም እዮም። ይኹን`ምበር በዚ ውፅኢት መረፃ ዝተቖጥዑ፣ ብመንግስቲ ኢንዶኒዥያ ዝድገፉ መኽረርቲ ሚሊሻ ብዝኸፈቱዎ መጥቃዕቲ፣ ብዙሓት ምብራቕ ቲሞራውያን ክፀንቱን ክፈናቐሉን ተገይሮም። ነዚ ስዒቡ ግን ውዱብ ሕቡራት መንግስታት፣ ብኣውስትራልያ ዝምራሕ ዓቃቢ ሰላም ናብ ምብራቕ ቲሞር ንክእቱ ወሲኑ። ብምትሕባባር እዚ ዓቃቢ ሰላም ድማ፣ ድሕሪ ናይ ክልተ ዓመት ናይ ስግግር ግዜ፣ ምብራቕ ቲሞር ኣብ ሚያዝያ 2002 ዓ/ም/ፈ ሓዳሽ ሃገር ኮይና ተመስሪታ። ኣብ መወዳእታ ሰላማዊ ቃልሲ ምብራቕ ቲሞራውያን ተዓዊቱ፣ ሃገርነቶም ኣዊጆም።
ትግራይ:- ኣብ ትግራይን ኣብ ዝተፈላለየ ክፍላት ዓለምን ዘለዉ ደቂ ትግራይ፣ ዝገብርዎ ዘለዉ ቃልሲ፣ ብዝበለፀ ተጠናኺሩ፣ ሓደሽቲ ኣንፈታት ቃልሲ ሓንፂፁ፣ ናፅነት ትግራይ የረጋጋፅ`ዶ ይኸውን? ወይስ ብኣብዝሓ ካብ ሜዳ ናይ ምክልኻል ሓይሊታት ትግራይ ዜና ዓወት ንክሰምዕ ኣብ ምፅባይ ዕንክሊል ኣብ ምባል ይነብር? ናይ ሜዳ ወሪዱ ናብ ዕጥቃዊ ቃልሲ`ዶ ይሕወስ? ወይስ እቲ ጀሚርዎ ዘሎ ሰላማዊ ቃልሲ ብዝተወደበን ሳይንሳዊ ብዝኾነን መልክዑ፣ ከምቲ መናእሰይ ምብራቕ ቲሞር ዝገበርዎ ወረርቲ ሓይልታት ተሳዒሮም ካብ ትግራይ ንክወፁ እጃሙ የበርክት? መንእሰይ ትግራይን ግዜን ዝምልስዎም ሕቶታት እዮም።
እምበኣርከስ ካብ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ዝመፅእ ዜና ዓወት ጥራይ ካብ ምፅባይ ወፂእና፣ ኣብ ከተማታት ትግራይን፣ ኣብ ከተማታት ሓያላት ሃገራትን ሰላማዊ ቃልሲ ብምግባር ናይ ባዕልና ዓወት ምምዝጋብ ዘድልየሉ እዋን በፂሕና ኣለና። ብዕጥቃዊ ቃልሲ ይምፃእ፣ ብሰላማዊ ቃልሲ ይምፃእ፣ እቲ ዓብዪ ዛዕባን ናይ ትግራይ ዓርሰ ምሕደራን ሓርነትን ምርግጋፅ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ፅሑፍ ከምዝተጠቐሰ`ውን፣ ብሰላማዊ ቃልሲ ዝትከል ስርዓት ዝለዓለ ዲሞክራስያዊ ናይ ምዃን ዕድል ኣለዎ። ካብ ኩሉ ዝበኣሰ ባርነት ግን ንባዕሉ ባርያ ጎይተቱ ብዝኾነ ምስለኔ መንግስቲ ምምራሕ እዩ። ግዝያዊ ምስለኔ መንግስቲ ድማ ናብ ቀዋሚ ምስለኔ ክሳብ ዝሰጋገር ንህዝቢ ዝሓለይ ክመስል መደናገርቲ ስልቲታት ምጥቃም ጀሚሩ ኣሎ። ንህዝቢ ትግራይ ዝሓሊ፣ ድምፂ ህዝቢ ትግራይ ኣኽቢሩ ዓድና ይልቀቕ። ህዝብና ምቕታል ደው የብል። ሰብኣዊ ርህራሄ ብዘይብሉ መንገዲ ህዝብና ዘፅንትን ንብረትን ዝወርርን ዘሎ ጥሙይ ኣንበጣ ሰራዊት ኢሳያስ ካብ ዓድና ይውፃእ። ከምዚኦም ዝበሉ ሕቶታት፣ ኣብ ቅድሚ ጎይተቶም ደፊሮም ከልዕሉ ዘይኽእሉ፣ ሓሻኽርን ምስለኔታት ኣይመርሑናን። ብግዝያውነት ይኹን ብቐዋምነት። ሞት ንግፍዓውያን ኣብይ ኣሕመድን ኢሳያስ ኣፈወርቅን።
– ዘተኣታተናዮም ሃገራዉያን ስጉምቲታት ከም ዝረኣናዮ ውጽኢታውያን ኰይኖም ረኺብናዮም ኢና፡ ክታበት ከኣ ንብዙሓት እናተኸላኸለ ይመጽእ ኣሎ። ኩነታት ለብዒ ኸኣ ማዕረ ማዕሪኡ ዛጊት ኣየተራጋገእአን ኢዩ ዘሎ። ስለዚ ድማ ምስፍሕፋሕ ለብዒ ንምድርራት እቶም ዋና ሃገራውያን ዝዀኑ ስጒምቲታት ምክልኻል ለብዒ ነቐጽሎም ኣለና። ገለ ገለ ምፍዃሳት ግና ንገብር ኣለና፡ ብሕልፊ ብሕልፊ ንቈልዑን መንእሰያትን ተማሃሮ ላዕለዋይ ደረጃን ዝምልከት። ብጐኑ ጐኑ እውን ኩነታት ለበዳ ካብ ቊጽጽር ከይወጽኣና ገለ ገለ ምክርራራት ንህብ ኣለና፡ ትብል ቀዳመይቲ ሚንስተር ኣርና ሱልባርግ/Erna Solberg (ሰልፊ የማናውያን)።
ኣበየ ቦታታት ኖርወይ ዘሎ ፍልልያት ኩነታት ለብዒ ዓቢ እዩ። እቲ ኩነታት ግና ኣብ ውሽጢ ሓጺር እዋን ክቕየር ይኽእል ኢዩ። ገለ ካብተን ንኡሳን ዞባታት ንነዊሕ እዋን ካብ ለብዒ ናጻ ኰይነን ዝጸነሓ ኩነታት ለብዒ ሃንደበት ኣዝዩ ክባራዐን ተሞኲርናዮ ኢና።
–ምስፍሕፋሕ ሓደስትን ዝይዳ ተላባዕትን ዝዀኑ ዓይነታት ቫይረሳት ንኩነታት ለብዒ ንምትንባዩ ዝያዳ ኣጸጋሚ ኢዩ። ቀጻልነት ሓያሎ ሃገራውያን ስጒምቲታት ንከነተኣታቱ ኣድላይነቱ የሐይሎን ለብዒ ክባራዕ እንከሎ ኸኣ ተቐላጢፍና መልሰ-ግብሪ ክንህበሉ ንኽእልን፡ ይብል ሚኒስተር ጥዕናን ናብዮትን ቤንት ሀአይየ/Bent Høie (ሰልፊ የማናውያን)።
እዞም ዝተኣታተው ዘለው ለውጥታት ካብ ፍርቂ ለይቲ ናብ ሰሉስ 3 ለካቲት ዘውግሕ ኣትሒዞም ኣብ ግብሪ ይውዕሉ። ኣብ መፋርቕ ወርሒ መጋቢት ነቶም ሕጂ ዝልወጡ ዘለው ሱጒምቲታት መንግስቲ ከም ብሓድሽ ክግምግሞም ኢዩ።
ለብዒ ኮሮናን ስጒምቲታት ምክልኻል ለብዒን ንቈልዑን መንእሰያትን ብፍሉይ ተንኪፍዎም ኢዩ። ስጒምቲታት ምክልኻል ለብዒ ብሉዕል ደርጃ እናተሓለወ ተማሃሮ ላዕለዋይ ደረጃ ዩኒቬሪሲታት፡ ኮሌጃትን ሞያዊ ቤት ትምህርትታትን ብኣካል ተረኪቦም ክምሃሩ ይኽሉ ኢዩም። ከም ንኣብነት ተወሳኺ ስጒምቲታት ብምትእትታው እንተወሓደ ናይ ሓደ ሜትሮ ርሕቀት ኣብ መንጐ ሰባት ከም ዝሕሎን መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ከም ዝልበስን፡ ኣስተምህሮታት ብኣካል ኣብ ዝካየደሉ ምከና መናብር ብምሕላውን መመገቢ ኣዳራሻት ብምዕጻውን ክካየድ ይከኣል። ካምፓስ/ቀጽሪ ዩኒቨርስቲ ወይ ኮለጅ ምኽፋት ማለት እውን ስጒምቲታት ምክልኻል ለብዒ ብምትእትታው ቤተንባብን ቤተማጻሕፍትን ምኽፋት እውን የማልእ ማለት ኢዩ። ዕብይ ዝበሉ ኣስተምህሮታትን ምትእኽኻባትን ክውገዱ ይግብኦም። ንእስ ዝበሉ ክፍልታት እናኣቈምካ ምምሃር ብዝቐለለን ብርትዓውን ኣገባብባት ስጒምቲታት ምክልኻል ለብዒ እናሓለኻ ክካየዱ ዝከኣሉ ኢዩም። ገለ ገለ ንኡሳን ዞባታት ብሰንኪ እቲ ዘለውኦ ኩነታት ለብዒ ብዝያዳ ትርር ዝበሉ ስጒምቲታት ምክልኻል ለብዒ ኣሎወን፡ ካልእ ናይ ገዛእ ርሰን ሕግታት ክህልወን ስለ ዝኽል፡ እቲ ናተን ዝዀነ ሕግታት ድማ እዩ ቀያዲ ዝኸውን።
– -ተማሃሮ ላዕለዋይ ደረጃ ዩኒቨርስቲን ኮለጅን ሞያውያን ቤት ትምህርታትን ንተማሃሮአን ብኣካል ተረኪቦም ክምህራ ዕድል ብምኽፋትና ኣዝየ ኢየ ተሓጒሰ ዘለኹ። ንብዙሓት ተማሃሮ ከባድ ዓመት ኢያ ኰይናቶም ጸኒሓ፡ ጽሞናን ግለላን ንምንካይ ማሕበራዊ ርክባት ክህሉ ኣገዳሲ እዩ። እዞም ምፉዃሳት ነተኣታትዎም ዘለና ንምዓልታዊ ህይወት ተማሃሮ ቊርብተይ ብርሃን ከስፍነሎም እትስፎ፡ ትብል ሚኒስተር ፍልጠት ጒሪ ሜልብይ/Guri Melby (ሰልፊ ጸጋማውያን)።
ኣብ ንጥፈታት ስፖርት ምስታፍ ንቈልዑን መንሰያትን ሉዑል ተራ ኣሎዎ። ውድድራት እውን ንባዕሉ ስፖርታዊ ንጥፈታት ንዘዘውትሩ ቈልዑን መንእሰያትን ኣገዳሲ ድርኺት ዘሕድር ሮቛሒ ኢዩ። ትሕቲ 20 ዝዕድሚኦም ቈልዑን መንእሰያትን ሎሚ ኣብ ስፖርታዊ ንጥፈታት ከም ንቡር ክሳተፉን ክላማመዱን ይኽሉ ኢዮም። ሕጂ እውን ካብ ሓደ ንኡስ ዞባ ንዝኸኑ ቈልዑን መንእሰያትን ብሓባር ኰይኖም እንግዶታትን ውድድራትን ንከካይዱ ይኽፈተሎም ኣሎ። እዘን ከምዚአን ዓይነት እንግዶታትን ክሳብ 50 ተሳተፍቲ ኣብ ውሽጢ ኣዳራሽን ኣብ ግዳም ድማ ክሳብ 100 ተሳተፍቲ ከእአንግዳ ይኽላ። ኣካላዊ ምቅርራብ ዘማልእ ስፖርት፡ ከምኒ ክዑሶን እግሪን ኩዑሶ ኢድን ዝኣመሰሉ፡ ኩሎም እቶም ኣብቲ ተሳተፍቲ ውድድር ግድን ደቂ ሓደ ዞባ ክዀኑ ኣለዎም። እንተድኣ ቈልዑን መንእሰያትን ምስ ሓንቲ ጋንታ ካብ ካልእ ንኡስ ዞባ ዝዀነት ጋንታ ዝለማመዱ ኰይኖም፡ ክሳብ ኩነታት ለብዒ ዘፍቀዳ ክለማመዱ ይኽእሉ ኢዮም። ኣካላዊ ምቅርራብ ዘይብሉ ዓይነታት ስፖርትታት፡ ከምኒ ሺ (ski) ዝኣመሰሉ፡ እቲ ውድድራት እንተ ካብ ጨንፈር ስፖርታዊ ክሊ ወይ ዞባ ተወዳደርቲ ኣኪቡ ከሳትፍ ይኽእል ኢዩ።
ብዙሓት ኣአንገድቲ ብናይ ሎሚ ሕጊ ዘሎ ንከተማልእ፡ ማለት እሱራት መናብር ከተዳሉን ከተኽብሮን ኣሸጋሪ ብምዃኑን ንብዙሓት ዝምልከቶም ኣካላት እውን ብዝተፈላለየ መልክዕ ይጸሉ ከም ምዃኑ ኣመልኪቶም ኢዮም። እተኣስሩ መናብር ክዳሎ ኣለዎ ዝብሃል ዝነበረ ናብ ቈወምቲን ዝተመልከተሎም መናብርን ይትካእ። እዚ ማለት ከኣ፡ ሓደ እንግዶት ተጀሚሩ ክሳብ ዝውዳእ ነባሮ/ተሳተፍቲ ኣብ መንበሮም፡ ኣብ ርቦ ወይ ተመሳሳሊ ወይ እውን ኣብ ቈዋሚ ቦታ ኣብ ባይታ ኰፍ ክብሉ ክኽሉ ኣለዎም ማለት እዩ። እዚ ለውጢ እዚ ንሓያሎ ኣዳራሻት ዕብይ ዝበለ እንግዶታት ንከአንግዳ የርሕወለን ኣሎ።
ክሳብ 200 ሰባት ኣብ ውሽጢ ሓደ ኣዳራሽ ንክሳተፉ ምፍቃድ ወላ ቈወምትን ዝተመልከተሎም መናብር ይሃሉ ምስ እዚ ዘይተራጋገአ ኩነታት ለብዒ ኣብ ግምት ብምታው ምሒር ምፉዃስ ከም ምዃኑ ኣብያተ ጽሕፈት ጥዕናን ትካል ህዝባዊ ጥዕናን ኣግሂዶም የረድኡ። ስለዚ ኢዩ ኸኣ ኣብ ሓደ ውሽጣዊ ኣዳራሽ ብዝሒ ክእንገዱ ዝኽሉ ሰባት እንተበዝሑ ካብ 100 ክሓልፉ የብሎምን ብምባል ክድረት ግድን ዝኸውን ዘሎ። እዚ ደረት ብዝሒ ቊጽሪ ሰባት እዚ ወላ ንቀባሮን ስነ ስርዓት ቀብርን ዝምልከት ኢዩ።
ቈወምቲ ዝተኣስሩ መናብር ዝብል ጠለብ ንምምላእ ጽንኲር ከም ምዃኑ ብርክት ዝበሉ መልሰ-ዕንገላታት መጺኦምና ኢዮም። ስጒምቲታት ምክልኻል ለብዒ ንምኽባር መታን ክቐልል ኢልና ኸኣ ኢና እቲ ሕጊ ነቃልሎ ዘልና። ኣበየ መላእ ሃገር ኸኣ እቲ ህዝቢ ኣብ ቤተክርስትያን ንጸሎትን ቅዳሰን ኢሉ ብብዝሒ ክተኣኻኸብ ዘኽእሎ ብምዃኑን ብዝሒ ቊጽሪ ቀባሮ ካብ 50 ናብ 100 ከነድይቦ ብምኽኣልናን ኣዝየ ሕጒስ ኢየ። ቀብርን ስነ ስርዓት ቀብርን ብይጽንሓለይ ክሰጋገሩ ስለ ዘይከኣል ኣገደስቲ ኢዮም፡ ኣገደስቲ መሰረት መስርሕ ደበስ ከኣ ኢዮም። ስለዚ ድማ እዚ ለውጢ እዚ ንብዙሓት ኣገዳሲ ኢዩ ኢለ ዝኣምን ክብል ሚንስተር ቈልዑን ጉዳያት ስድራቤትን ሼል ኢንጎልፍ ሮፕስታድ/Kjell Ingolf Ropstad (ሰልፊ ክርስትያናዊ ህዝቢ) ብወገኑ እምነቱ የካፍል።
መንግስቲ ብወገኑ ንዕብይ ዝበሉን ብዙሓትን እንግዶታትን ምኽፋት ዕድል የልቦን በሃላይ ኢዩ። እዚ ዘሎ ለውጢ ንገለ ገለ ኣካላት ከምኒ ኣዳራሻት ትያትር ክሳብ 200 ዝኸውን ቈወምቲ እሱራት መናብር ዘሎዎም ይኸሮም ኣሎ። ንካልኦት ዓይነታት ኣዳራሻት ንዘለዎም ከኣ ከምኒ ኣዳራሽ ዓዲ፡ ኣዳራሽ ክለብን መድረኻት ባህላዊ ምርኢትን ዝኣመሰሉ ኸኣ እዚ ለውጢ ምፍዃስ ይኸውን ኣሎ፡ እዚኦም ዓይነት ኣዳራሻት ክሳብ 100 ሰባት ኣብ ቈወምቲን ዝተመልከተሎምን መናብር ብምድላው ከአንግዳ ይኽእላ።
ንግዳማዊ እንግዶት ብዝምልከት ክሳብ 200 ሰባት ንምእንጋድ ዘሎ ፍቓድ ከም ዘለዎ ይቕጽል። በብሰለስተ ጉጅለታት ኮሮና ብምምዳብ ክሳብ 600 ሰባት ክእከቡ ይከኣል ኢዩ፡ ኩሎም ግና ኣኣብ ቈወምቲን ዘዝተመልከተሎምን መናብርን፡ እተን ጉጅለታት ኮሮና ድማ ከካብ ነንሓድሕደን ከክልተ ሜትሮ ክረሓሓቓ ኣለወን። ኣብ ከምዚ ዓይነትን ተመሳሳልን እንግዶት ብኣአንገድቲ ክማላእ ዘለዎ ስጒምቲታት ከምኒ ርሕቀታት ኣብ መንጐ ካብ ሓደ ቤት ንዘይኰኑ ተሳተፍቲ ንምሕላው ንተሳተፍቲ/ነባሮ ቈወምቲን ዝተመልከተሎምን መናብር ከንብሮም ኣለዎም። ንዝተፈላለዩ ሰባት ካብ ዝተፈላለዩ ንኡሳን ዞባታት ዘሳትፍ እንግዶታት ክሰጋገር ወይ ክስረዝ ይግባእ።
ክሳብ ሕጂ መግቢ ንዘሳስዩ ኢዩ ኣልኮላዊ መስተ ንክቕረብ ክፍቀድ ጸኒሑ። ምስሳይ ኣልኮላዊ መስተ እንተደንጐየ ፍርቂ ለይቲ ኢዩ ከብቅዕ ዘለዎ። መንግስቲ ካብ ኣብያተ ጽሕፈት ጥዕናን ትካል ህዝባዊ ጥዕናን ንዝቐረበሉ ምኽሪ ብምስማዕ ኣልኮላዊ መስተ ሰዓት 24፡00 ዝነበረ ናብ ሰዓት 22፡00 ይቕይሮ። እቲ ምኽንያት ድማ ዘለናዮ ዘየተኣማምን ኩነታት ለብዒ ኢዩ። ኣብ መንጐ ሰባት ዘሎ ምንቅስቓሳትን ርክባትን ንምንካይ ክጠቅም ዝኽእል ስጒምቲታት ምትእትታው ግድን ይኸውን። ምስሳይ ኣልኮላዊ መስተ ኣብ ብሕታዊ እንግዶታት ዝፍቀድ ኰይኑ ካብ ናይ ባራትን ኣልኮላዊ መስተ ዝሳስያ ቤተመግብታትን ዝፍለ ኣይኰነን።
ኩሉ ሰብ ማሕበራዊ ርክባቱ ክደራርቶ ይግባእ። ንካልኦት ሰባት ንምርካብ ኣብ ግዳም ንክካየድ ብዝብል ነተባብዕ፡ ካብ ሓሙሸት ንላዕሊ በጻሕቲ ኣጋይሽ ንከይህልው እውን ንምሕጸን፡ ሓሙሽተ ኣጋይሽ ኣብ ርእሲ እቶም ድሮ መቃምጥትካ ዝዀኑ ኢዮም።
እንተድእ እቶም ኣጋይሽ ዝብሃሉ ካብ ሓደ ቤት ኰይኖም ብዙሓት ምዃን ይከኣል ኢዩ፡ ግን ከኣ ርሕቀት ናይ ምሕላው ዘፍቅድ ብዝሒ ቁጽሪ ክትኰኑ ኣለኩም፡ ዘየጨቓጭቕ ርሕቀት ክህልወኩም ኣለዎ።
ናብ ኣብ ውሽጣዊ ሃገር ዝርከብ ሆቴል ወይ ከኣ እትውንኖ ወይ ዝተኻረኻዮ ቤት በረኻ/hytte ምጋሽ ይከኣል ኢዩ፡ ይኹን ድኣ እምበር እንተ ተኻኢሉ ካብ ህዝባዊ መጓዓዝያ ምጥቃም ተወገድ።
ትሕቲ ዕስራ ዝዕድሚኦም ቈልዑን መንእሰያትን ከም ልሙድ ኣብ ንጥፈታት ዕረፍትን ትርፊ ግዜን ክሳተፉን ክላማመዱን ይኽእሉ ኢዮም። ዋኒን ንጥፈታቶም ንከካይዱ ግድን ብምዃኑ ካብ ናይ ሜትሮ ርሕቀት ምሕላው ምሕጽንታ ናጻ ይብሃሉ።
ትሕቲ ዕስራ ዝዕድሚኦም ቈልዑን መንእሰያትን ኣብ ስፖርታዊ እንግዶታት ምስ ደቂ ንኡስ ዞባኦም ክሳተፉ ይኽእሉ ኢዮም። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ውሽጣዊ እንግዶታት ክሳብ 50 ሰባት ክሳተፉ ይኽእሉ ኢዮም። ግዳማዊ እንግዶት ምስ ዝኸውን እቲ ደረት ብዝሒ ክሳብ 200 ሰባት ኢዩ፡ ስፖርተኛታት፡ ኣሰልጠንቲ፡ ዳኛታትን ምናልባሽ እውን ነባሮን/ተዓዘብትን ድማ ዘጠቓልል ይኸውን። እንተድኣ ቈልዑን መንእሰያትን ምስ ካልኣ ስፖርታዊት ጋንታ ካብ ካልእ ንኡስ ዞባ ዝዀነት ዝለማመዱ ኰይኖም፡ ኩነታት ለብዒ ዘፍቅዶ ምስ ዝኸውን ጥራሕ ኢዩ ምስታ ካብ ካልእ ንኡስ ዞባ ዝዀነት ክወዳደሩ ዝኽእሉ (ሓድሽ ሕጊ)።
ትሕቲ 20 ዝዕድሚኦም ቈልዑን መንእሰያትን ምቅርራብ ዘይብሉ ግዳማዊ ዓይነታት ስፖርትታት ከምኒ ሺ (ski) ዝኣመሰሉ ውድድራት ብጂኦግራፊያዊ ዞባዊ ኣከፋፍላ እንተ ብጨንፈር ስፖርታዊ ክሊ ወይ ክሊ ዞባ ተወዳደርቲ ብምእካብ ከሳተፉ ይከኣል ኢዩ (ሓድሽ ሕጊ)።
ስፖርታዊ እንግዶት ቀዳማይ ደረጃ ይፍቀድ፡ ተኸታታሊ ጸወታታት ጋንታታት ቀዳማይ ደረጃ ዛጊት ንክሰጋገር ንምሕጸን። ልምምዳት ግጥማት ካብ ክለብካ ወጻኢ ኣንጻር ካልኦት ጋንታታት እውን ንክሰጋገር ንምሕጸን። እዚ ምሕጽንታ እዚ ካብ ወቕታዊ ወጻኢ ንዝዝውተሩ ካልኦት ዓይነታት ስፖርትታት እውን ዝምልከት ኢዩ፡ ማለት ከምኒ ኲዕሶ እግሪ መሳሊ። ኣብ መንጐ ሰባት ዘሎ ምንቅስቓሳትን ማሕበራዊ ርክባትን ንምድርራት ምስግጋራት ንክቕጽል ነማሕጽን።
ምሕጽንታታት ስጒምቲታት ምክልኻል ለብዒ ብሉዕል ደርጃ እናተሓለወ ተማሃሮ ላዕለዋይ ደረጃ ዩኒቬሪሲታት፡ ኮሌጃትን ሞያዊ ቤት ትምህርትታትን ብኣካል ተረኪቦም ክምሃሩ ይኽሉ ኢዩም (ሓድሽ ሕጊ)።
ዕብይ ዝበሉ ኣስተምህሮታትን ምትእኽኻባትን ክውገዱ ይግብኦም። ንእስ ዝበሉ ክፍልታት እናኣቈምካ ምምሃር ምክልኻል ለብዒ ብዝቐለለን ብርትዓውን ኣገባብባት እናሓለኻ ክካየዱ ዝከኣሉ ኢዩም (ሓድሽ ሕጊ)።
ካምፓስ/ቀጽሪ ዩኒቨርስቲ ወይ ኮለጅ ምኽፋት ማለት እውን ስጒምቲታት ምክልኻል ለብዒ ብምትእትታው ቤተንባብን ቤተማጻሕፍትን ምኽፋት እውን የማልእ ማለት ኢዩ (ሓድሽ ሕጊ)።
እንግዶት ግዳም ካብ 200 ሰባት ክሓልፍ የብሉን፡ በብ200 ሰለስተ (x 3) ጉጅለታት-ኮሮና ብምምዳብ ግና ኣኣብ ቈወምቲን ዘዝተመልከተሎምን መናብርን ኰፍ ብምባል፡ እተን ጉጅለታት-ኮሮና ድማ ካብ ነንሓድሕደን ከክልተ ሜትሮ ተረሓሒቐን ምስ ዝመዳደባ ክእንገድ ይከኣል (ሓድሽ ሕጊ)።
ኣብ ከምዚ ዓይነትን ተመሳሳልን እንግዶት ብኣአንገድቲ ክማላእ ዘለዎ ስጒምቲታት ከምኒ ርሕቀታት ኣብ መንጐ ካብ ሓደ ቤት ንዘይኰኑ ተሳተፍቲ ንምሕላው ንተሳተፍቲ/ነባሮ ቈወምቲን ዝተመልከተሎምን መናብር ከንብሮም ኣለዎ። ግድን ምስ ዝኽውን ከኣ እቶም ስጉምቲታት ምክልኻል ለብዒ ንምኽባር ኣአንገድቲ ሓለዋ የዋፍራ (ሓድሽ ሕጊ)።
ኣብዚ ሕጊ ኣጒሊሑ ዘቕርቦ እንተሎ ኣኼባታት ናይ ኣባላት፡ ናይ ማሕበራት ይኹን ናይ ተመሳሰልቲ ኣካላት ዘካይድኦ እኼባታት ከም እንግዶት ዝቚጸር ከም ምዃኑ ኢዩ (ሓድሽ ሕጊ)።
መንግሥት በመተከልና በተለያዩ አካባቢዎች በአማራ ተወላጆች ላይ የሚደርሰውን ሰቆቃ መመከትና መከላከል አለበት፣ በሃገር ጥፋት ላይ ተሰማርቶ የነበረው የህውሓት ታጣቂ ቡድን ላይ የተወሰደውን ወታደራዊ ርምጃናየተገኘውን ድል እንደግፋለን የሚሉና በርካታ መፈክሮችን ያነገቡ ሰልፈኞች በሆጤ ስታዲየም ተገኝተዋል፡፡
የደሴ ከተማ ከንቲባ አበበ ገ/መስቀል ላለፉት ሰላሳ ዓመታት ህዝብን ከህዝብ የሚነጥሉ የሃሰት ትርክቶች ሆን ተብሎ እንዲስፋፋ በመደረጉ በተለይ የአማራ ተወላጆች ለዘመናት ከኖሩበት አካባቢ እንዲፈናቀሉና የህይወት መስዋእትነት እንዲከፍሉ መደረጋቸውን አስታውሰዋል፡፡
ሌሶስ ኣብ ዝተባህለት ንእሽተይ ከተማ ዝርግሓ ቫይረስኮሮና ንምክልኻል ዝተወሰነ ማስክ(መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን)ምክንያት ኣብ መንጎ ነበርቲን ፖሊስን ብዝተላዕለ ግጭት ሰለስተ ሰባት ምሟቶም ናይ ዓይኒ መሰካኽር ሓቢሮም።
ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት’ታ ሃገር ፖሊስ ብሰንኪ ዓለምለኸ ለበዳ ቫይረስኮሮና ዝተነብሩ እገዳታትን ውሳነታትን ንምትግባር ብዝብል ዘይሕጋዊ ቕትለት የካይዱ ምህላዎም ክኸሱ ጸኒሖም’ዮም።ብተወሳኺ ፖሊስ ብላዕ ወይ ጉቦ ንምርካብ ይጥቕምሉ ከምዘለው ይሕብሩ።
እቲ ግጭት ነበርቲ ከተማ ሌሶስን ፖሊስን ዘጋጠመ ፖሊስ ማስክ ኣይገበረን ንዝበልዎ ውልቀሰብ ንምውሳድ ኣብ ዝፈተንሉ እዋን’ዩ። መንግስቲ ኬንያ ዝርግሓ ቫይረስ ኮሮና ንምቁጽጻር ዜጋታት ኣብ ህዝባዊ ቦታታት ማስክ ክገብሩን ምስ ዘይገብሩ ድማ 200 ዶላር ክቕጽዑ ምውሳኑ ይፍለጥ።
ወሃቢ ቃል ፖሊስ ቻርለስ ኦውኒዎ ብወገኑ መንግስቲ ከም መጉዓዝያ ዘገልግላ ሞተር ሳይክል ሓደ ሰብ ጥራይ ክጽዕና ድሕሪ ምውሳኑ ክልተ ሰባት ዝጸዓኑ ሰባት ክቕጽዑ ጸኒሖም። በዚ መሰረት ፖሊስ ነቲ ክልተ ሰባት ጽዒኑ ዝተረኽበ ውልቀሰብ ክወስዱ ኣብ ዝፈተንሉ ካልኦት ብምክልካሎም ምስ ፖሊስ ግጭት ምልዓሉ ይገልጽ።
ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ ኣዋርሕ ወዲ 13 ዓመት ዝርከብዎም 15 ሰባት ነቲ ምስ ቫይረስ ኮሮና ብዝተሓሓዝ ዝወጸ ሓደሽቲ ሕግታትን ቀይድታት ንምትግባር ብዝብል ምቕታሎም ይሕብሩ።
ፕረዝደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ጠቕላሊ ቤት ፍርዲ ኣመንቲ እስልምና ካብ ዝበዝሑለን ሽዱሽተ ሃገራት ናብ ኣሜሪካ ንከይኣትው ዝኽልክል ትእዛዝ ብቕልጡፍ ከፅንዐሎም ፀዊዖም።
‘’ዝፎኸሰን ስለ ፖለቲካዊ ምስሉይነትን’’ ክበሃል ናብ ጠቕላሊ ቤት ፍርዲ እገዳ ኣቕሪቡ ክብሉ ንናይ ባዕሎም ሚኒስትር ፍትሒ ኣጥቂዖም ኣለው።በቲ እገዳ ካብ ዒራቕ፤ሶሪያ፣ሊቢያ፣ሱዳን፣የመንን ሶማልን ናብ ኣሜሪካ ንዝጉዓዙ ዝትንክፎም እዩ።
ፕረዝደንት ትራምፕ ‘’ድሕነት ሃገርና ንምሕላው ናብ ኣሜሪካ ዝኣተው ሰባት ከቢድ ምፅራይ ንገብር ኣለና፤ኣብያተ ፍርዲ ግን ዝሕቱላትን ፖለቲካዊን እዮም ‘’ ክብሉ ፅሒፎም ኣለው ።
ናይ ፕረዝደንት ትራምፕ ናይ ትዊተር መልእኽቲ ግን ካብ ናይቶም ሰበስልጣን ዝተፈለየ እዩ። ’’ሰባት፣ሰብሙያ ሕጊን ኣብያተ ፍርዲን ከምድላዮም ገይሮም ክፅውዕዎ ይኽእሉ፤ኣነ ግን እንታይ ከም እንደልን እንታይ ከምዝኾነን እየ ዝዛረብ ዘለኹ፤ናይ ጉዕዞ እገዳ እዩ።’’ ኢሎም።
የካቲት 30 ቀን 1949 ዓ.ም መላ ጋናውያን ትልቅ ቦታ የሚሰጡት፣ የታሪካቸውን አንድ ወሳኝ ምዕራፍ በደማቅ ቀለም የፃፉበት ቀን ነው፡፡ ጋናውያን ከዛሬ 60 አመት በፊት የእንግሊዝን የቅኝ አገዛዝ ቀንበር በመስበር ነፃነታቸውን ማስመለስ የቻሉት በዚህ ቀን ነው፡፡
በዚህ የተነሳ ላለፉት 60 ዓመታት ዘመን ተቀይሮ ቀኑ በመጣ ቁጥር በአደባባይ እየተሰበሰቡ ከእንግሊዝ ቅኝ አገዛዝ ነፃነታቸውን ለማስመለስ ሲታገሉ የህይወትና የአካል መስዋዕትነት የከፈሉ ጀግኖቻቸውን ውለታ በማስታወስ እለቱን ይዘክራሉ፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ በርካታ ጋናውያን ከየካቲት 30 ቀን 1949 ዓ.ም ይልቅ ሰኔ 20 ቀን 1984 ዓ.ም በጋና የነፃነት ታሪክ ውስጥ እጅግ የላቀ ቦታ አለው ይላሉ። ሰኔ 20 ቀን 1984 ዓ.ም ጋና በታሪኳ የመጀመሪያ የሆነውን የመድብል ፓርቲ ምርጫ ያካሄደችበት ቀን ነው፡፡
ለዚህ ቀን የተለየ ትኩረት የሚሰጡት ጋናውያን፤ ምነውሳ ሲባሉ የሚሰጡት መልስ ቀላልና ግልጽ ነው፡፡ “በየካቲት 30 ቀን 1949 ዓ.ም ያገኘነው የባንዲራ ነፃነት ብቻ ነው፡፡ ከእንግሊዝ ቅኝ አገዛዝ በኋላ የወደቅነው በአንድ ፓርቲና በወታደራዊ አምባገነን አገዛዝ ላይ ነው፡፡ ለነፃነታችን፣ ለእኩልነትና፣ ለመብታችን መከበር ቁብ የማይሰጠውን ይህን ክፉ አገዛዝ ሳንወድ በግድ ተሸክመን ለ35 ዓመታት ኖረናል፡፡ ከዚህ ክፉ አገዛዝ ተላቀን ወደ መድብለ ፓርቲ ስርአት የተሸጋገርነውና ስርአት መሰረቱ የተጣለው ሰኔ 20 ቀን 1984 ዓ.ም ነው በማለት ይመልሳሉ፡፡
ለአለማችን ጥንታውያን ከሚባሉት ጥቂት ሀገራት አንዱ ተደርጎ በሚቆጠረው የሀገራችን የሉአላዊ መንግስትነት የታሪክ መዝገብ ውስጥ ጉልህ ፋይዳ ያለው ታሪካዊ ክንውን ከተካሄደባቸው እጅግ በርካታ ታሪካዊ ቀኖች አንዱ ግንቦት 20 ቀን 1983 ዓ.ም ነው፡፡
በዘር ላይ የተመሰረተ ፌደራላዊ የአስተዳደር ስርአትና በዋናነት ዘርን መሰረት ያደረገ የመድብለ ፓርቲ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ምህዳር የተዘረጋው ከዚህ ቀን ጀምሮ ነው፡፡ ይህም ብቻ አይደለም፡፡ ለዜጎች ነፃነትና እኩልነት እውቅና የሚሰጥ፣ ለሰብአዊና ዲሞክራሲያው መብቶቻቸው መከበርም ዋስትናና ጥበቃ የሚያጎናጽፍ፣ ህገመንግስት ፀድቆ፣ በስራ ላይ እንዲውል የተደረገው ግንቦት 20ን ተከትሎ ነው፡፡
በሚሊዮን የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን፣ በኢህአዴግ የሚመራው መንግስት፣ ቀኑ በብሄራዊ በአልነት ተመዝግቦ እንዲከበር በወሰነው መሰረት፣ ላለፉ 26 ዓመታት ግንቦት 20 ቀን በመጣ ቁጥር ደግሱ የተባሉትን ድግስ እየጣሉ፣ አድርጉ የተባሉን እያደረጉና ‹‹ዘላለማዊ ክብር ለትግሉ ሰማዕታት!›› የሚል መፈክር እያሰሙ አክብረውታል፡፡
እንደ እውነቱ ከሆነ፣ ለኢትዮጰያውያንም ሆነ ለጋናውያን ትልቁ ጉዳይ ግንቦት 20ንና ሰኔ 20 ቀንን ዳስ ጥለው፣ ቅጠል ጎዝጉዘው ማክበራቸው አይደለም። ይልቁንስ በየአመቱ የሚዘክሯቸው ቀኖች በፖለቲካ ስርአታቸው ውስጥ ለህዝቡ የሚበጅ ምን ሰናይ ትሩፋት አመጡላቸው? በተለይም የዛሬ 25 አመት በሰኔ 20 እና ግንቦት 20 የጀመሩት የመድብል ፓርቲ ስርአት ዛሬ የት ላይ ደርሷል የሚለው ነው፡፡
ጋናውያን የመድብለ ፓርቲ ስርአታቸውን አሃዱ ብለው የጀመሩት ስልጣን የጨበጠ ፓርቲ ጊዜ ሰጠኝ ብሎ ጉልበት የተሰማው ቀን እንደፈለገ ከፍ ዝቅ፤ ሰፋ ጠበብ የማያደርገውና ሁሉንም የፖለቲካ ቡድን እኩል ማስተናገድ የሚችል የፖለቲካ መጫወቻ ሜዳ በመገንባት ነው፡፡
የእስልምና የክርስትና እምነት ተከታይ የሆኑ 75 ብሄርና ብሄረሰቦች የሚኖሩባት ጋና፤ ዜጎቿ በፖለቲካ የተነሳ በዘርና በሀይማኖት ተከፋፍለው ብሄራዊ አንድነቷ እንዳይላላ፣ እርስ በርሳቸውም እንዳይጫረሱ ሁነኛ የህግ መላ መፈለግ ቀጣዩ የቤት ስራዋ ነበር፡፡
እናም በ2000 ዓ.ም የፖለቲካ ፓርቲዎች ህግ ቁጥር 574ን አወጀች፡፡ የዚህ አዋጅ አንቀጽ 3 ቁጥር 1 ሀ፤ በዘር፣ በጾታ፣ በሀይማኖት፣ በአካባቢና በሙያ ዘርፍ ተደራጅቶ የፖለቲካ ፓርቲ ማቋቋም የተከለከለ መሆኑን ይደነግጋል፡፡ በዚህ የተነሳ በታህሳስ ወር 1984 ዓ.ም በተደረገው የመጀመሪያ የመድብለ ፓርቲ ብሄራዊ የምርጫ ውድድር ለመካፈል፣ በአወዳዳሪው የጋና ብሄራዊ የምርጫ ቦርድ ተመዝግበው የቀረቡት 23 የፖለቲካ ፓርቲዎች ናቸው፡፡
ከእነዚህ 23 የፖለቲካ ፓርቲዎች ውስጥ በሂደት በጋና የፖለቲካ መድረክ ላይ ጎልተው የወጡትና የጋናን የምርጫ ፖለቲካ መቆጣጠር የቻሉት ግን የሊበራል ዲሞክራሲ ርዕዮተ ዓለም አቀንቃኝ ነው የሚባለው ኒው ፓትሪዮቲክ ፓርቲ (NPP) እና የግራ መሀል (center – left) ርዕዮተ ዓለም የሚያራምደው የብሄራዊ ዲሞክራቲክ ኮንግረስ (NDC) ናቸው፡፡ ከ1984 ዓ.ም ጀምሮ በጋና የተካሄዱትን ብሄራዊ ምርጫዎች በማሸነፍ የስልጣን ወንበሩን የተፈራረቁበት እነዚህ ሁለት ፓርቲዎች ናቸው፡፡
እነዚህ ሁለት ፓርቲዎች ለዚህ የበቁት የስልጣን መንበሩን ሲቆጣጠሩ ተፎካካሪያቸውን በማዋከብ እያዳከሙ፤ ወይም መሪዎቻቸውን በሰበብ አስባቡ እስር ቤት በማጎር እያፈረሱ ከቶውንም አይደለም፡፡ ይህን ለማድረግ ቢፈልጉም እንኳ በጠንካራ መሰረት ላይ የተገነባው የጋና የፍትህ ስርአትና የዲሞክራሲ ተቋማት እድልም ቀዳዳም የሚሰጡ አይደሉም፡፡
እነዚህ ሁለት ፓርቲዎች በጋና የመድብለ ፓርቲ ስርአት ውስጥ ይህን የመሰለ ተጽዕኖ መፍጠር የቻሉት የጠራ የፖለቲካ ፕሮግራም፣ ከፍተኛ የማደራጀትና የማንቀሳቀስ ችሎታ ያለው ንቁ አመራር ባለቤቶች በመሆናቸው ነው፡፡ ጋናውያን ካለፉት 25 ዓመታት ወዲህ አባል በሆኑበት ወይም በሚደግፉት የፖለቲካ ፓርቲ የተነሳ አንዳች አይነት ችግር ይገጥመኛል ብለው መጨነቅ አቁመዋል፡፡ የጋና የፖለቲካ ፓርቲዎችም የቢሮና የስብሰባ አዳራሽ ኪራይ ጉዳይ ጨርሶ የሚጨነቁበትና እንደ ቁምነገር የሚያዩት ጉዳይ አይደለም፡፡ ይህ ሁኔታ መላ ጋናውያን በሀገራቸው የፖለቲካ መድረክ በነፃነትና በሙሉ ፍላጎት ተካፋይ እንዲሆኑ ትልቅ እድል ፈጥሮላቸዋል፡፡
በጋና የፖለቲካ መድረክ ስልጣን የጨበጠ ፓርቲ፤ የፓርቲውንና የመንግስቱን ስራና ኃላፊነት ማደበላለቅና ማምታታት፣ በመንግስት ሀብትና ገንዘብ የፓርቲውን ስራ ማከናወን፣ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በመንግስት የመገናኛ ብዙሀን እንዳይጠቀሙ መከልከል እንዲሁም ሌሎች ህጋዊ የፖለቲካ እንቅስቃሴዎችን እንዳያካሂዱ መከልከል ወይም ማደናቀፍ አይችልም፡፡
ከሁሉ በላይ በምርጫ ወቅት ኮረጆ መገልበጥ፣ የትኛውም በስልጣን ላይ ያለ ፓርቲ ደፍሮ የሚፈጽመው ነገር አይደለም፡፡ የምርጫ አስፈፃሚ ተቋማቱ፣ ይህ እንዲሆን ክፍተት የሚፈጥሩ አይደሉም። ስለዚህ የፈለገው አይነት ገዢ ፓርቲ፣ በምርጫ 99% ድምጽ አግኝቶ ማሸነፍ መቸም ቢሆን አይችልም። ለምሳሌ በ1984 በተካሄደው ምርጫ የNDC እጩ ጀሪ ሮውንግስ ተቀባይነት ጣራ ነክቶ ለተፎካካሪያቸው አንድም ሰው ድምጽ አይሰጣቸውም ተብሎ በሰፊው በተገመተበት ወቅት፣ ጀሪ ሮውንግስ ማግኘት የቻሉት 55% ድምፅ ብቻ ነበር፡፡
ከሁሉም በእጅጉ የላቀው የመድብለ ፓርቲ ስርአታቸው ትሩፋት ጋናውያን ያስፈለጉትን መንግስት አመፅ ማስነሳት ሳያስፈልጋቸው በድምፃቸው ብቻ ማስወገድና የሚፈልጉትን ወደ ስልጣን ማምጣት መቻላቸው ነው፡፡ አምና በታህሳስ ወር የተካሄደውና በስልጣን ላይ የነበረው NDC ፓርቲና ፕሬዚዳንቱ ጆን ማሀማ ከስልጣን የተወገዱበት ምርጫ፣ ለዚህ ማለፊያ ምሳሌ ነው፡፡
ፕሬዚዳንት ጆን ማሀማና ፓርቲያቸው NDC ማሽቆልቆል የጀመረውን የጋናን የኢኮኖሚ እድገትና በከፍተኛ ሁኔታ እያደገ የመጣውን የወጣት ስራ አጥነት በአፋጣኝ መላ እንዲፈለጉለት ህዝቡ ላደረገው ጉትጎታ የሰጡት መልስ ቸልታ ነበር፡፡
በታህሳስ 2008 ዓ.ም ህዝቡን በድጋሚ በፕሬዚዳንትነት እንዲመርጣቸው አይናቸውን በጨው አጥበው ሲጠይቁት ያገኙት መልስም እንዲሁ ቸልታ ነበር፡፡፡ የህዝቡ ቸልታ ውጤትም፣ በተቀናቃኛቸው የአዲስ አርበኞች ፓርቲ እጩ ናና አኩርፎ አዶ፣ በአስተማማኝ የድምጽ ልዩነት ተሸንፎ ከፕሬዚዳንታዊው የጋና ቤተመንግስት መባረር ሆነ፡፡
በትግራይ የሃይማኖት ተቋማት ስም የተሰባሰበ አካል መቋሌ ላይ ተሰብስቦ በመወያየት በትግራይ ስላለው ሁኔታ ባወጣው መግለጫ በአካባቢው ተፈጽሟል ስለሚለው ግፍ ሲዘረዝር አንድም ጊዜ
በሰሜን ዕዝ ሠራዊት ላይ ስለተፈፀመው ግፍ አላወሳም። በመብራትና ሌሎች መሠረተ ልማቶች ላይ ስለደረሰው ጉዳት ሲዘረዝር መሠረተ ልማቶቹን ማን እንዳወደማቸው እንኳ አልገለፀም።
ምናልባት አሁንም ልብሰ ተክሆኖ አልብሰው በየገዳሙ የደበቋቸው ካሉ ይንገሩንና ይዘዋቸው ይቅረቡ። ለነገሩ መግለጫቸው በሕወአት ቅኝት የተፈበረከ መሆኑን ለማስተዋል ጠንቋይ መቀለብ አያስፈልግሞ። አፈ ሕወአቶች በቋንቋቸው ይታወቃሉና መግለጫቸው ብዙም ስሜት አይሠጥ!
እንደ እውነቱ ከሆነ ተሰባስባችሁ በመወያየት ለችግሩ መፍትሔ ይፈለግ ማለታችሁ ተገቢ ነው የሚጠበቅም ነው። ግን ሚዛናዊ ብትሆኑ ለናንተም ይጠቅም ነበር። ትከበሩም ትደመጡም ነበር። በትግራይ ጉዳይ እውነቱን ለመናገር ኢትዮጵያውያን ሠልችተዋል። በሕወአት መንገድ ከእንግዲህ ትግራይ ሠላም ታገኛለች ብሎ የሚያስብ ካላ ገና ትኩስ እንቅልፍ ላይ ያለ ብቻ ነው የሚሆነው። ብታምኑም ባታምኑም አብቅቷል! ወሬ ቀይሩ!!
መንግስታት፣ ኩባንያዎች፣ ትምህርት ቤቶች እንዲሁም የቴሌኮሚዩኒኬሽን አገልግሎት ሰጪዎች ተጠቃሚዎች የተለያዩ ድረ ገጾችን እና የኢንተርኔት አገልግሎቶችን መጠቀም እንዳይችሉ ለማድረግ ሶፍትዌር ይጠቀማሉ፡፡ ይህ ኢንተርኔትን ማገድ ማድረግ ወይም ማጥለል ተብሎ የሚጠራ አንዱ የሳንሱር ዓይነት ነው። ኢንተርኔን ማጥለል በተለያየ መንገድ ይደረጋል። አንዳንድ ጊዜ ድረ ገጹ ሙሉ በሙሉ ሲታገድ፣ ሌላ ጊዜ የድረ ገጹ የተወሰነ ገጽታዎች ወይም ይዘቶች ብቻ ይታገዳሉ። አልፎ አልፎ ደግሞ የተወሰኑ ቃላትን የያዙ ድረ ገጾች ብቻ ተመርጠው ሊታገዱ ይችላሉ።
የኢንተርኔት እገዳን ማለፍ የሚያስችሉ በርካታ መንገዶች አሉ፡፡ አንዳንዶቹ ከስለላ ይጠብቅዎታል ነገር ግን ብዙዎቹ ያን አያደርጉም፡፡ የሆነ አካል የኢንተርኔት ግንኙነትዎን ሲቆጣጠር ወይም ድረ ገጽ ሲያግድ የሚፈልጉትን መረጃ ለማግኘት የቆረጣ መሣሪያዎችን መጠቀም እንደሚችሉ የታወቀ ነው፡፡ ማስታወሻ፣ ግለኝነትን ወይም ደኅንነት ለመጠበቅ ቃል የሚገቡ የቆረጣ መሣሪያዎች ሁሉም ግላዊ እና ደኀንነታቸው የተጠበቀ ነው ማለት ይከብዳል፡፡ “anonymizer” የመሳሰሉ ስሞች የያዙ መሣሪያዎች ሁልጊዜም ማንነትዎን ሙሉ በሙሉ ምስጢራዊ አድርገው ይይዛሉ ለማለት አይቻልም፡፡
የቆረጣ መሣሪያዎች በአብዛኛው የሚሠሩት ድርዎ የሚጠቀምበትን መስመር በመቀየር ሳንሱር የሚያደርገውን መኪና እገዳ ወይም ማጥለልን በማለፍ ነው፡፡ የኢንተርኔት ግንኑነትዎን እነዚህን እገዳዎች እንዲያልፍ የሚያደርገው አገልግሎት ተኪ ወይም በእንግሊዘኛው ፕሮክሲ ይባላል።
HTTPS የHTTP ለሚባለው የድረ ገጽ መዳሰሻ ስነስርዓት ደህንነቱ የተረጋገጠው ስሪት ነው። ይህም የተለያዩ ድረ ገጾችን ለመጎብኘት ያስችላል። አንዳንድ ጊዜ ሳንሱር የሚያከናውነው አካል ደህንነቱ ያልተረጋገጠን ወይም HTTP የኾነን ድረ ገጽ ብቻ ሊዘጉ ይችላሉ። ይህ በሚኾንበት ወቅት የድረ ገጹን አድራሻ በHTTPS እንዲጀምር አድርጎ በመቀየር በቀላሉ ድረ ገጹን መጎብኘት ይችላሉ።
ይህ እጅግ በጣም ጠቃሚ የሚኾነው ያጋጠምዎት እቀባ አንዳንድ ቃላትን መሠረት በማድረግ ወይም የተወሰነ የድረ ገጽ ገጽታዎች ላይ የተደረገ እንደኾነ ብቻ ነው። HTTPS የሚባለው ስነስርዓት እቀባውን የሚጥለው አካል የድር ትራፊክዎን መከታተል እንዳይችሉ ሲያደርግ የትኞቹን ቃላትን እንደተጠቀሙ ወይም የትኛውን ነፍስ ወከፍ ድረ ገጽ እንደጎበኙ ማወቅ እንዳይችሉ ያደርጋቸዋል፡፡
አሁንም ሳንሱር አድራጊዎች የጎብኛቸውን ድረ ገጽች የጋራ ስሞች በሙሉ ማየት ይችላሉ፡፡ እንደ ምሳሌ eff.org/https-everywhere” የሚለውን ከጎበኙ ሳንሱር አድራጊዎች “eff.org” ገጽን እንደጎበኙ ማየት ሲችሉ ነገር ግን “https-everywhere” የሚለውን ገጽ ማየትዎን መመልከት አይችሉም፡፡
ሌላው የተለያዩ መሠረታዊ እቀባዎችን ወይም የመስመር ላይ ሳንሱርዎችን ማለፍ የሚያስችልዎ መንገድ ሌሎች አማራጭ የጎራ ስምን ወይም URLን በመቀያየር መጠቀም ነው። ለምሳሌ ቲዊተር የተሰኘወን ድረ ገጽ ለመጎብኘት http://twitter.com በመጠቀም ፈንታ ለተንቀሳቃሽ ስልክ የተዘጋጀውንhttp://m.twitter.com የሚለውን ይጠቀሙ። የመስመር ላይ እቀባ አድራጊዎች እገዳውን የሚያከናውኑት እቀባ የጣሉባቸውን ድረ ገጾች ወይም ገጾችን ዝርዝር በጥቁር መዝገብ በመመዝገብ ሲኾን በጥቁር መዝገቡ ውስጥ የሌሉ ማናቸውንም ገጾች ማግኘት ይችላሉ። የአንዳንድ ድረ ገጾች ወይም ጦማሮች በተለይም ገጻቸው እንዳይነበብ ከዚህ በፊት የታገደባቸው እገዳውን ለመከላከል ሌላ አማራጭ የዶሜዬን ስም ያስመዘግባሉ። ስለዚህ ድረ ገጽ ዝርዝር ውስጥ የሌሉ የአማራጭ የዶሜዬን ስሞችን በመጠቀም እገዳውን ማለፍ ይቻላል።
ይህ በእንግሊዝኛው ዌብ ቤዝድ ፕሮክሲ በመባል ይታወቃል (ለምሳሌ http://proxy.org/)። ይህም ቀላል ኢንተርኔት ላይ የሚደረጉ እገዳዎችን ማለፍ የሚያስችል ድር ላይ የተመሠረተ የውከላ ስነስርዓት ነው። በድር ላይ የተመሠረተ ውከላን ጥቅም ላይ ለማዋል የሚጠበቅብዎ የታገደውን ድረ ገጽ አድራሻ በድር ላይ በተመሠረተ የውከላ ስነስርዓት ላይ ማስገባት ሲኾን ወካዩ የታገደውን ይዘት ያሳይዎታል።
በድር ላይ የተመሠረተ ውከላ እጅግ በጣም ፈጣን እና ቀላል የኾነ የታገዱ ድረ ገጾችን የመጠቀሚያ ዘዴ ሲኾን ነገር ግን አብዛኛውን ጊዜ ማንኛውንም ዓይነት ደህንነት የማይሰጥ እና የስጋት ሞዴልዎ የእርስዎ የኢንተርኔት ግንኙነት የሚከታተል አካል እንዳለ የሚጨምር ከኾነ ደካማ ምርጫ ነው። በተጨማሪም ሌሎች የታገዱ እና በድር ላይ ያልተመሠረቱ እንደ ፈጣን የመልዕክት አገልግሎት ያሉትን ስርዓቶችን መጠቀም አያስችልም። በመጨረሻም የስጋት ሞዴልዎን መሠረት በማድረግ ወካዩ እርስዎ መስመር ላይ የሚያደርጉት ሙሉ መረጃ ቅጂ ስለሚኖረው ግላዊነትዎ ላይ የተጋረጠ አደጋ ሊያስከትል ይችላል።
በርካታ የውከላ መሣሪያዎች ማጥለልን አልፎ ለመግባት ከማስቻላቸው በተጨማሪ የደኅንነት ገበር ለመፍጠር ምስጠራን ይጠቀማሉ፡፡ ግንኙነቱ ስለተመሰጠረ ሌሎች ምን እንደጎበኙ ማየት አይችሉም፡፡ የተመሰጠተሩ የውከላ ገጾች ካልተመሰጠሩ አገልግሎቶች ደኅንታቸው የተጠበቀ ቢሆንም መሣሪያውን ያቀረበው ስለእርስዎ መረጃ ሊኖረው ይችላል፡፡ ለምሳሌ ስምዎ እና የኢሜይል አድራሻዎ በመዝገባቸው ሊኖር ይችላል፡፡ በዚህ ምክንያት እነዚህ መሣሪያዎች ሙሉ ስምየለሽነትን አይሰጡም፡፡
ቀላሉ ዓይነት ሚስጥራዊ ድር ላይ የተመሰረተ ውከላ “https ” በሚል የሚጀምር ሲኾን ይህም አብዛኛው ጊዜ ደህንነታቸው በተጠበቀ ድረ ገጾች የሚሰጥ ሚስጥራዊነትን የሚጠቀም ነው። ይኹንና የዚህ ውከላ መሣሪያ ባለቤቶች የሚልኩትን እና ከሌሎች ደኅንነታቸው ከተረጋገጠ ድረ ገጾች የሚቀበሉትን ውሂብ ማየት ስለሚችሉ ጥንቃቄ መውሰድ ያስፈልግዎታል። አልትራሰርፍ እና ሳይፈን የእነዚህ መሣሪያዎች ምሳሌ ናቸው።
ምናባዊ የግል ኔትዎርክ ወይም VPN በኮምፒውተርዎ እና በሌላ ኮምፒውተር የሚደረገውን የበይነ መረብ የውሂብ ልውውጥ አመስጥሮ የሚልክ ነው። ይህ VPN የንግድ ወይም ለትርፍ ያልተቋቋመ ሃሳባዊ የግል ኔትዎርክ አገልግሎት፣ የኩባንያዎ ወይም የታማኝ ወዳጆ ሊኾን ይችላል። የVPN አገልግሎት አንዴ በትክክለኛ መንገድ ኮምፒውተርዎ ላይ ከተዋቀረ የተለያዩ ድረ ገጾችን ለመጎብኘት፣ ለኢሜል፣ ለፈጣን የመልዕክት አገልግሎት፣ IPን ተጠቅሞ ለሚደረግ የድምጽ ግንኙነት አገልግሎት (VoIP ) እና ሌሎች የኢንተርኔት አገልግሎቶችን ለማግኘት ሊጠቀሙበት ይችላሉ። የግል ሚስጥራዊ ኔትዎርክ ወይም VPN ትራፊክዎ በሌላ በሦስተኛ ወገን እንዳይሰለል ቢከላከልም፤ የVPN አገልግሎት ሰጪው የትራፊክዎ መረጃ (የጎበኛቸውን የድረ ገጾች እና መቼ እንደጎበኛቸው የሚያሳይ) ማስቀመጥ ወይም የሚያደርጉትን የድር ዳሰሳ ሶስተኛ አካል በቀጥታ መሰለል እንዲችል ሊያደርጉ ግን ይችላሉ። የስጋት ሞዴልዎን መሠረት በማድረግ የተለያዩ የመንግስት አካላት በVPN የሚያደርጉትን ግንኙነቶች መስማታቸው ወይም የግንኙነትዎን ዝርዝር ማግኘታቸው ከባድ አደጋ ሊያስከትል የሚችል ሲኾን ለአንዳንድ የVPN ተጠቃሚዎች ግን ከሚያስከትለው ጉዳት ይልቅ VPNን ለጥቂት ጊዜ በመጠቀማቸው የሚያገኙት ጥቅም በልጦ ሊገኝ ይችላል።
እኛ በኢኤፍኤፍ ያለን ሰዎች ስለቪፒኤኖች ደረጃ ማረጋገጫ መስጠት አንችልም፡፡ አንዳንድ እንደ አርአያ ሊጠቀስ የሚችል የግላዊነት ፖሊሲ ያላቸው የVPN አገልግሎቶች በአታላዮች የሚመሩ ሊኾኑ ይችላሉ። የማያምኑትን የVPN አገልግሎት አይጠቀሙ።
ቶር በድር ላይ ማንነትዎ እንዳይታወቅ እንዲያደርግ ታስቦ የተሠራ ክፍት ምንጭ ሶፍትዌር ነው፡፡ ቶር ማሰሻ በቶር አኖኒሚቲ ኔትዎርክ የበላይነት የተሰራ የድር ማሰሻ ነው፡፡ ቶር ድር አሰሳዎን ሰብሮ ስለሚገባ ሳንሱርን ማለፍ ያስችሎታል፡፡ (ለሊነክስ፣ ማክ ኦኤስ እና ዊንዶውስ ያዘጋጀናቸውን የቶር አጠቃቀም መመሪያዎችቻንን ይመልከቱ)፡፡
ቶር ማንኛውም ዓይነት ብሔራዊ የመንግሥት እቀባን ማለፍ ብቻ አይደለም በስርዓት ከተሰናዳ ማንነትዎን በሀገርዎ ትይይዝት ከሚመጣ አደገኛ ስላላ ይጠብቅሎታል፡፡ነገር ግን እጅግ በጣም ዘገምተኛ እና ለአጠቃቀም ከባድ ሊኾን ይችላል። በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ እጅግ ቀርፋፋ የኔትወርክ አገልግሎት ባላቸው አገራት ቶርን መጠቀም በጣም ከባድ ነው።
በዴስክቶፕ የቶርን አጠቃቀም ለማወቅ ለሊነክስ እዚህ ይጫኑ፣ ለማክ ኦኤስ እዚህ ይጫኑ፣ ለዊንዶወስ እዚህ ይጫኑ፤ ነገር ግን ከላይ በታየው ሰሌዳ ላይ በ“Connect” ፈንታ “Configure” የሚለውን መንካትዎን እርግጠኛ ይሁኑ፡፡
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ የኤሌክትሪክ ገመድ ብርሃን 12 ቮ DC SMD5050 LED ROPE LIGHT አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan የኤሌክትሪክ ገመድ ብርሃን 12 ቮ DC SMD5050 LED ROPE LIGHT ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የኤሌክትሪክ ገመድ ብርሃን 12 ቮ DC SMD5050 LED ROPE LIGHT ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የኤሌክትሪክ ገመድ ብርሃን 12 ቮ DC SMD5050 LED ROPE LIGHT ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ህወሓት ውስጥ የተፈጠረው ልዩነት እያየለ መጥቷል። ባለፈው ሳምንት በአውስትራሊያ ባለሙሉ ስልጣን አምባሳደር የሆኑት፣ የአቶ አባይ ወልዱ ባለቤት ወ/ሮ ትርፉ በሀገሪቱ እየታየ ያለው የለውጥ እንቅስቃሴ፣ ሰኔ 16/2010 ዓ.ም በመስቀል አደባባይ ከተካሄደው ሰላማዊ ሰልፍ እና ከደረሰው የቦንብ ፍንዳታ ጋር አያይዘው የሰጡት አስተያየት ፀረ-ለውጥ አቋም ከሚያራምዱት የህወሓት መስራቾችና አመራሮች ፍፁም የተለየ እንደነበር ይታወሳል። በወቅቱ ባወጣሁት ፅሁፍ ለመግለፅ እንደሞከርኩት፣ … Continue reading የህወሓት መከፋፈል እና በጌታቸው ረዳ ላይ የደረሰው ዘለፋ! →
ከዛሚ ራዲዮ ጋር በነበራቸው ቆይታ አቶ ጌታቸው ረዳ ከተናገሩት ውስጥ፦ "የትግራይ የበላይነት" የሚባለው ነገር ልክ እንደ 'አያ ጅቦ' አይነት ማስፈራሪያ ነው፣ "አዲሱ የህወሃት አመራር "የውሸት ሪፖርትን" ማስቀረት አለበት"፣ "ህዝብን ከድተናል" ብለን አምነናል፣ "አቅም ያለው ሰው እንደ ስጋት የሚቆጠርበት ሁኔታ መቅረት አለበት"፣ "የህወሓት ዴሞክራሲ እንደ ተፈሪ ሱሪ ከላይ ሰፊ ከታች ጠባብ ነው" Watch "የህወሓት ተሃድሶ" ጌታቸው … Continue reading “ህዝብን ከድተናል፣ የውሸት ሪፖርት፥ የህወሓት በላይነት፥ ዴሞክራሲና ‘የተፈሪ ሱሪ’፥…” አቶ ጌታቸው ረዳ →
ናይ ኢትዮጵያዊያን ተቐማጦ ሰሜን ኣሜሪካ መበል 34 ናይ ስፖርትን ባህል በዓል ኣብ ሲያትል ዋሺንግተን ካብ ሓምለ 2-8,2017 ዓ.ም ይካየድ ኣሎ። እዚ በዓል ስፖርታዊ ባህላዊን ካልኦት ንጥፈታትን ዘጠቓለለ እዩ።
ጉዳዩን ከፕሮፓጋንዳ እና ከዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ውጭ በትዕግሥት ስትከታተለው ቆይታለች። በቀጣይነትም የምታደርገው ይህንኑ ነው ሲል ባለፈው ዓርብ የኤርትራ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ያወጣው መግለጫ አስታውቋል።
በሌላ በኩል የብሪታንያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ፕሬስ ቢሮ ይህ የኤርትራ መንግሥት ያወጣው መግለጫ ካሁን ቀደም በአፍሪካ ጉዳይ ሚኒስትር ቤሊንጋም በተሰጠው አቋም ላይ አንዳችም ለውጥ አያመጣም ብሏል።
ሰላም ንዓኹም ይኹን ተኸታተልቲ ዛራ ፋልፋሊት ብመጀመርታ ኣብ ስራሕኩም ኣሳልጦ ኣብ ጥዕናኩም ምሉእ ጥዕና እናተመነኩ እንበርኣከስ ዝተፋላለይ ስራሓት ሕዝናልኩም ክንመጽህ ኤና ኣብ ቻነል ተኻታተልቲ ንክትኮኑ ንዑድም
ናይ ብሓቂ ጭውነት ዘለዎ ዘረባን ኣተዓባብያን ልውህናን ዝውንን ሰብ ሎሚ ኣጋጢምኒ:: ቡዙሕ ኢንተርቪው ሰሚዐ እሞ ናትካ ግን እድዒ መግለጺ ስኢነሉ:: ዘይተበርበረ ማዓር ኢኻ ንስኻ::
ከም በራኪ ወዲ ሽሓ (ወርቀይ) ኣብ ምድሪ ምህላዎም ክንደይ ጸጋ እዩ ፡ቅኑዓትን ጸዓዱ ልብን ሰብ ጥበብ፡ ኣምላክ ኣብዚሑ ይሓልካን የባርክካን ።ጥዑም ዕላል ምስ ወግዒ ቀደም ኩሉ ኣባካ ተረኪቡ። ክብረት የሃበልና ቶቦ ውን ከምዚኦም ሰባት ብምቅራብካ ኣብዚ መደብ።
ኢራን የየኒውክሊየር መርሃ ግብሩዋን የሚገድበውን ስምምነት የማክበሩዋን ጉዳይ በተመለከተ ሁሉም ወገኖች በአስቸኳይ ተሰብስበው ኣንዲነጋገሩበት አውሮፓውያኑ የውሉ ፈራሚዎች እየጠየቁ ናቸው።
የተባበሩት መንግሥታት የአቶሚክ ድርጅት ኢራን እኤአ በ2015 በተፈረመው ስምምነት ከተወሰነላት የዳበረ ዩሬንየም መጠን ማለፉዋን ትናንት ካረጋገጠ በኋላ ብሪታንያ ፈረንሳይ ጀርመን እና የአውሮፓ ህብረት በዛሬው ዕለት የአስቸኳይ ስብሰባ ጥሪውን አቅርበዋል።
ኢራን በውሉ የተካተተውን አብዛኛውን የጋራ ድርጊት መርኃ ግብር አለማሟላቷ አስግቶናል ሲሉ አውሮፓውያኑ የውሉ ፈራሚዎች አስታውቀዋል። ኢራን መርኃ ግብሩ ውስጥ መቆየት እንደምትፈልግ አስታውቃቸው እንደነበር የገለጹት የአውሮፓ መሪዎች ሆኖም በዚያ መሰረት አድራጎቷቸዋን በአስቸኳይ ቀልብሳ የድርጊት መርኃ ግብሮቹ በአስቸኳይ ማክበር አለባት ብለዋል።
ይህ በእንዲህ እንዳለ የፈረንሳይ ፕሬዚዳንት ኢማኑኤል ማክሮን ከፍተኛ ዲፕሎማት ውጥረትን ለማርገብ ሊሞክሩ ለሁለት ቀን ወደቴህራን ተጉዘዋል። ማክሮን እና የኢራኑ ፕሬዚዳንት ሃሳን ሩሃኒ የዩሬንየም ማበልፀጉን ጉዳይ በተመለከተ እኤአ ሃምሌ 15 በፊታችን ሳምንት ሰኞ የጊዜ ገደብ መፍትሄ ለማግኘት መስማማታቸው ይታወሳል።
ከግብፅ ወደ ጣልያን በመጓዝ ላይ እያለ በሰጠመው ጀልባ ላይ በአንድ ጊዜ ሦስት ቤተሰቦቹን አጥቷል። ሙሐዝ ሞሐመድ ባለቤቱንና የሁለት ወር ልጁን አጥቶ እሱ ተርፏል።
ከግብፅ ወደ ጣልያን የሚጓዙ ተሰዳጆችን የጫኑ ወደ አራት የሚጠጉ ጀልባዎች ሰጥመው እስከአሁን ከ400 ሰዎች በላይ መሞታቸውን እየተነገረ ነው። በእነዚህ ጀልባዎች ወደ 512 የሚጠጉ ኢትዮጵያዊያን፣ ኤርትራዊያንና ሶማሌያውያን ነበሩበት ተብሎ ይገመታል።
ተሰዳጆቹ እነዚህ ጀልባዎች ላይ የተሣፈሩት ከአሥራ ሦስት ቀናት በፊት እንደሆነ ከመስመጥ የተረፉትና የሟች ቤተሰቦች ይናገራሉ። ከተሳፈሩ ጀምሮ ድምፃቸው ጠፍቶ ቆይቶ የሞታቸውን ዜና ትናንትና ከትናንት በስቲያ ጀምሮ መስማታቸውን ይገልፃሉ፡፡
ጐይታ የሱስ ኣብ ወንጌላት ገለ ካብ ሱዱቃውያን ትንሳኤ ምዉታን ከም ዘሎ ዘይኣምኑ ክፍትንዎ ኢሎም ምስ መጹ፣ ኣብቲ ምስኦም ዝገበሮ ቃለ ምልልስ፣ ሓንቲ ኣገዳሲት ሓረግ ተዛሪቡ ነይሩ። ንሳ ከኣ የሱስ ‘ንሱስ (ኣምላኽ) ናይ ህያዋን እምበር፣ ናይ ምዉታት ኣምላኽ ኣይኮነን’ ኢሉዎም። ስለዚ ኢዩ ከኣ ኣብርሃም ንእግዚኣብሄር ኣምላኽ ነቲ ዘይሎ ከም ህልዊ ገይሩ ዝጽውዕ ኣምላኽን፣ ንምዉታት ከም ዘተንስኦምን ስለዝኣመኖ፣ ንኢሳቕ ወዱ ብእምነት ከምቲ ኣምላኽ ዝበሎ ክስውኦ ዝኸደ። እዚ ከኣ ምስ ህይወት ማርታን ማርያምን ኣተሓሒዝና እስከ ንርኣዮ። ህይወት ናይዘን ክልት የሕዋት ዝምህርና ብዙሕ ነገር ኣሎ።
እዚ ከም መእተዊ ሓሳብ ኰይኑ፣ እስከ ካብ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ እዚ ኣልዕልናዮ ዘሎና ዛዕባ፣ ኣብነት ብምውሳድ ክንርኢ። ኣብ ዮሃንስ 11 ዘሎ ታሪኽ ናይ ማርታን ማርያምን ኣልኣዛር ሓወንን ንዝክሮ ኢና። ንሱ ከኣ ኣልኣዛር ሕማም ይሓምም እሞ፣ እተን ኣሕዋት ከኣ ናብቲ ፈታዊአን ዝዀነ የሱስ፣ ሓውና ሓሚሙ ኣሎ እሞ፣ በጃኻ ምጻእ ከትሕውዮ ኢለን መልእኽቲ ይሰዳሉ። የሱስ ግና ብቐጥታ ክመጽእ ኣይፈተውን፣ ምኽንያት ነይሩዎ እዩ ነዚ ክገብር ከሎ። እቲ ምኽንያት ከኣ የሱስ ከም ዝበሎ ኣልኣዛር ምስ ዝመውት ወዲ ኣምላኽ ዝያዳ ክብሪ ከም ዘወስድን፣ ኣምላኽ ከኣ በቲ ሞት ከም ዝኸብርን እዩ። ‘የሱስ እዚ ሰሚዑ፡ እዚ ሕማም እዚ ወዲ ኣምላኽ ብእኡ ምእንቲ ኪኸብር፡ ንኽብሪ ኣምላኽ እዩ እምበር፡ ንሞት ኣይኰነን፡ በለ’ ዮሃ 11፣4 ። ይገርም እዩ፣ እዚ የሱስ ዝብሎ ዘሎስ እንታይ ዘረብኡ እዩ፣ ምኽንያቱ ኣልኣዛር ሓሚሙ እናሞተስ፣ የሱስ ከኣ ናብኡ ከይከደ ክልተ መዓልቲ እናገበረስ፣ ግና ከኣ ‘ንማት ኣይኮነን’ ይብል። እዚስ ነቲ ዘይሎ ከም ህልዊ ገይርካ ምጽዋዕዶ ኣይኮነን፧ እዩ እምበር። ኣብ ካልእ ስፍራውን ነታ ዝሞተት ቆልዓ፣ ደቂሳ እያ እምበር ኣይሞተትን ምስ በሎም፣ እቶም ከም ዝሞተት ዝፈለጡ እኮ ስሒቖሞ እዮም። የሱስ ግና ነቲ ዝሞተ ከም ዘይሞተ፣ ነቲ ዘየሎ ከኣ ከም ህልዊ ጌርካ ምጽዋዕ ንእኡ ባህርያዊ ቋንቊኡ እዩ ነይሩ። ስለዚ እዮም ከኣ ሰባት ብዙሕ ክርድእዎ ዘይክእሉን እዚ ዓቢዱ እዩ እንታይ ኢልኩም ኢኹም ትሰምዕዎ ዘለኹም ይብሉ ዝነበሩ፣ ገለ ቅሩብ ብርሃንን ምስትውዓልን ዝረኸቡ ግና ዕቡድዶ ከምዚ ንርእዮ ዘለና ትእምርቲ ክከብር ይኽእል እዩ፣ ዕቡድዶ ንዝዖረ ሰብ ምርኣይ ክህብ ይኽእል እዩ ዝብሉ ነይሮም እዮም። ስለዚ ቋንቋ የሱስ ብግቡእ ምርዳእ ንየሱስ ብግቡእ ክትፈልጦ ይድግፈካ እዩ።
ናብተን ክልተ የሕዋት መበገሲ ሓሳብና ክንምለስ፣ ድሕሪ ክልተ መዓልቲ ግና የሱስ ናብ ቢታንያ ናብተን ኣሕዋት ክኸይድ ወሰነ። ቅድሚ ናብቲ ቦት ምብግሱ ግና በቲ ፍሉይ ቋንቊኡ ግይሩ፣ ነቶም ደቀመዛሙርቱ ፣ ‘ኣልኣዛር ፈታዊና ደቂሱ ኣሎ። ኣነ ግና ካብ ድቃሱ ምእንቲ ኸተንስኦ፡ ክኸይድ እየ፡ በሎም’ዮሃ 11፣11 ፣ ንቋንቋ የሱስ ዘይትረድኡ ደቀ ደቀ መዛሙርቱ ከኣ ‘ጐይታይ፡ ደቂሱ እንተ ዀይኑስ፡ ኪጥዒ እዩ፡ በልዎ’ ዮሃ11፣13 እቲ ሓቂ ግና ‘የሱስ ብዛዕባ ሞቱ እዩ እተዛረበ፡ ንኣታቶም ግና ብዛዕባ ናይ ትኽስ ድቃስ እተዛረበ መሰሎም’ ዮኣ 11፣14። ‘ሽዑ የሱስ ብግህዶ፡ ኣልኣዛር ሞይቱ፡ ኣነ ኣብኡ ብዘይ ምንባረይ፡ ምእንቲ ኽትኣምኑስ፡ ብዛዕባኹም እሕጐስ ኣሎኹ። ግናኸ ንዑናይ፡ ናብኡ ንኺድ፡ በሎም’ ዮሃ11፣14-15 ሕጂ የሱስ ከምቲ ንሶም ዝርድእዎን ዝዛርብዎን ቋንቋ ገይሩ ኣረድኦም። ድሕሪዚ ሓድ ካባታትም ቋንቋ የሱስ ብምርድኡ ከም ና የሱስ ገይሩ ክዛረብ ጀመረ፣ ከምዚ ድማ ይብል ‘ንሕናውንከ ምእሱ ኽንመውት ንኺድ፡ በሎም’ ዮሃ 11፣16 ቶማስ እዩ እዝ ዝበለ። ናብቲ ቦታ (ቢታንያ) ምስ በጽሑ ከኣ መጀመርታ ማርታ ወጺኣ ትረኽቦ እሞ፣ እቲ ዝዝርርብ ምስ ጐይታ ከኣ ከምዚ ዝስዕብ ነበረ ‘ማርታ ምምጻእ የሱስ ሰሚዓ፡ ክትቅበሎ ወጸት … ሽዑ ማርታ ንየሱስ፡ ጐይታይ፡ ኣብዚ እንተ ትነብርሲ ግዲ፡ ሓወይ ኣይምሞተን ነይሩ፡ ግናኸ ሕጂውን ካብ ኣምላኽ ዝለመንካዮ ዘበለ ኣምላኽ ከም ዚህበካ፡ እፈልጥ ኣሎኹ፡ በለቶ (ቋንቋ የሱስ ዝተማህረት ትመስል ግና ቀስ ኢልና ንማርታ ንከተላ) የሱስ ድማ፡ ሓውኪ ኺትንስእ እዩ፡ በላ (ነቲ ዘየሎ ከም ህልዊ) ማርታ ድማ፡ በታ ዳሕረይቲ መዓልቲ ብትንሳኤ ኸም ዚትንስእሲ፡ እፈልጥ ኣሎኹ፡ በለቶ (ነቲ ዘሎ ከም ህልዊ፣ ስለዚ ማርታ ኣቀድም ኣቢላ ዝተዛረበቶ ከም ቋንቃ የሱስ ኣይኮነን ግና ተምስል እያ) የሱስ ከኣ፡ ትንሳኤን ህይወትን ኣነ እየ። እቲ ብኣይ ዝኣመነስ እንተ ሞተ እኳ፡ ብህይወት ኪነብር እዩ። ነፍሲ ወከፍ ብህይወት ዘሎ እሞ ብኣይ ዚኣምን ከኣ ንዘለኣለም ኣይኪመውትን እዩ። እዚዶ ትኣምኒ ኢኺ፧ በላ (ሰብ እምነት ጥራይ እዩ ናብቲ ቋንቋ የሱስ ክኣቱን ክርድኦን ክቕበሎን ዝኽእል)። ንሳ፡ እወ ጐይታይ፡ ንስኻ እቲ ናብ ዓለም ዚመጽእ ክርስቶስ ወዲ ኣምላኽ ምዃንካ ኣሚነ ኣሎኹ፡ በለቶ’ ዮሃ11፣20-27። ገና ማርታ ነቲ የሱስ ዝበላ ብእምነት ኣይተቐበለቶን ዘላ፣ ቀስ ኢልና ክንርእያ ኢና፣ የሱስ እቲ ክርስቶስ ወዲ ኣምላኽ ምዃኑ ድኣምበር እቲ ትንሳኤን ህይውትን ምዃኑ ምሉእ ብምሉእ ኣይረዓመትን ዘላ፣ እዚ ምዃና ከኣ ኣብ ዝቕስል ዝዝርባ ምስ የሱስ ደጊምና ክንረኽቦ ኢና። ሽዑ ናብ ማርያም ሓፍታ ከይዳ ብዛዕባ ምምጻእ የሱስ ትነግራ፣ ማርያም ከኣ ‘ናብታ የሱስ ዘለዋ ስፍራ መጺኣ ምስ ረኣየቶ፡ ኣብ እግሩ ተደፊኣ፡ ጐይታይ፡ ኣብዚ እንተ ትነብርሲ ግዲ፡ ሓወይ ኣይምሞተን ነይሩ፡ በለቶ” ዮሃ11፣32።
ኣብዚ ከም ንዕዘቦ ክልቲኤን የሕዋት ሓደ ዘረባ እየን ተዛሪበን፣ ንሱ ከኣ ‘ጐይታይ ኣብዚ እንተ ትነብር ግዲ፣ ሓወይ ኣይምሞተን ነይሩ’፣ እቲ ዘፈልየን ግና፣ ማርታ ብድሕሪኡ ዝቡሕ ክትዛረብ ከላ፣ ማርያም ግና ኣብ እግሪ ጐይታ ተደፊኣ እያ ክትበኪ ትርአ፣ ኣብ እግሪ የሱስ ምድፋእ ከኣ፣ ከኣልነት የሱስ ምእማንን ምቕባልን፣ ከም ዘለኻዮ ኰናካ ምቕራብን፣ ነቲ ጉዳይ ንየሱስ ምግዳፍን፣ ናብ ኣምላኽ ምጽላይን ምልማንን፣ ጉዳይካ ንኣኻ ልዕሊ ኣቕምኻ ምዃኑን ንየሱስ ምሕባር የመልክት። ስለዚ ማርያም ብዙሕ ክትዛረብ ኣይድልያን እዩ፣ እታ ሕመረት ነጥቢ ተዛሪባ ናብ ምስጋድን (ምምላኽ) ጸሎትን እያ ኣትያ። እቲ ጉዳይ ከቢድ ስለዝነበረ፣ ክትበኪ ከላ ንዕዘብ፣ ጐያታ ከኣ ኣይትብከዪ ኣይበላን። ስለዚ ነገራትና ክኸብደና ከሎ ምብካይን ምንባዕን ጌጋ ኣይኮነን፣ እንተኾነ ግና ናብ የሱስ መጽእና ምምብርካኽን ጉዳይና ምንጋርንስ ከኣ ክንርስዕ የብልናን፣ ሽዑ የሱስ ብብኽያት ማርያም ክትክዝ ከሎ ንርእዮ፣ ‘ሽዑ የሱስ፡ ንሳ ኽትበኪ ኸላ፡ እቶም ምስኣ ዝመጹ ኣይሁድውን ኪበኽዩ ኸለዉ ርእዩ፡ ብመንፈሱ ተኪዙ እናኣሕነቕነቐ፡ ኣበይ ኣንቢርኩምዎ፧ በለ’ ዮሃ11፣33-34፣ ንየሱስ ከም ምሉእ ትውክልቲ ናብኡ (total dependence on Him) ገይሩ ዘሐጒሶን ንልቡ ዝትንክፍን የሎን፣ ብዙሕ ዘረባ ኣማኒ ኣይገብርካን እዩ፣ ትውክልትን ጸሎትን ናብ ኣምላኽ ግና፣ ኣብኡ ዘሎካ እምነት እዩ ዘርኢ። ሽዑ የሱስ ንሓገዝጋ ይትንስእ። ‘የሱስ፡ ነዚ እምኒ ኣልዕልዎ፡ በሎም። ማርታ ሓብቲ እቲ ምዉት ከኣ፡ ጐይታይ፡ ራብዕቲ ገይሩ እዩ እሞ፡ ፈጺሙ ጨንዩ እዩ፡ በለቶ። የሱስ፡ እንተ ትኣምንስ፡ ክብሪ ኣምላኽ ምርኤኺዶ ኣይበልኩኽን፧ በላ’ ዮሃ11፣39-40 ። ኣብዚ የሱስ ንሓገዝ እዘን ኣሕዋት ስጉምቲ ክወስድ ምስ ጀመረ፣ ማርታ እምበር ማርያም ክትዛረብ ኣይንርእያን ኢና፣ ማርያም ነገራ ናብ የሱስ ኣውዲቓ ብእምነት የሱስ ዝገብሮ ክትርኢ ተዳሊያ እያ። እታ የሱስ ንስኻ ክርስቶስ ምዃንካ ይኣምን እየ ዝበለት ማራታ ግና፣ ካብ ልባ ከኣልነት የሱስ ከም ዘይኣመነቶ ደጊማ፣ ጐይታ እቲ ሬሳ ኣርባዕተ መዓልቲ ገይሩ ፈጺሙ ጨንዩ እዩ ብምባል ኣግሃደት። የሱስ ግና ሓንቲ ዘረባ እዩ ኢሉዋ፣ እምነት ክብሪ ኣምላኽ ከርእየኪ ይክእል እዩ። ስለዚ ማርታ እምነት ትጐድላ ነይራ፣ ማርያም ግና እምነትን ትውክልትን ኣብ የሱስ ስለዘንበረት፣ ኣብ እግሪ ጐይታ ኰይና፣ ጐይታ ዝገብሮ እያ ትዕዘብ ነይራ። ሽዑ የሱስ እቲ ክብሪ ኣምላኽ ዝገልጸሉ ጀመሮ ‘ኣልኣዛር ንዓ፡ ናብ ወጻኢ ውጻእ፡ ኢሉ ብዓብዪ ድምጺ ጨደረ። እቲ ምዉት ብግኑዙ፡ ኣእዳውን ኣእጋሩን ብእሱሩ ገጹውን ብመኣረምያ ተጐንጒኑ ኸሎ ወጸ። የሱስ ድማ፡ ፍትሕዎ እሞ ይኺድ ሕደግዎ፡ በሎም’ ዮሃ11፣43-44
1.ኣምላኽ ነቲ ዘየሎ ከም ህልዊ፣ ነቲ ምዉት ከም ድቁስ፣ ነቲ ሕማቕ ከም ጽቡቕ … ወዘተ ገይሩ ከም ዝርእዮ ንመሃር። ‘ናብ ገዛ እቲ መራሕ ቤት ጸሎት ከኣ ኣተዉ፡ ጫውጫው ዚብሉን ዚበኽዩን ብዙሕ ዋይዋይ ዚብሉን ረኣየ። ኣትዩ፡ እዛ ቘልዓ ደቂሳ ኣላ እምበር፡ ኣይሞተትን፡ ስለምንታይከ ጫውጫው ትብሉን ትበኽዩን ኣሎኹም፧ በሎም’ ማር5፣38-39። ስለዚ፣ እግዚኣብሄር ንዝሞተን በቃ ኣኺልዎ እዩ ንዝበልናዮ ጉዳይናን ህይወት ክልብስን ክመልሶን ዝኽእል ኣምላኽ ምዃኑ፣ ክንመሃር ንኽእል።
2.መጀመርታ ኣብ ህይወትና ዘጋጥመና ኩነታት ኩሉ፣ በዚ ኰይኑ በቲ ንኽብሪ ወዲ ኣምላኽን ንኽብሪ ኣምላኽ ዝውስኽ ከም ዝዀነ ክንርዳእ ይግብኣና ‘‘የሱስ እዚ ሰሚዑ፡ እዚ ሕማም እዚ ወዲ ኣምላኽ ብእኡ ምእንቲ ኪኸብር፡ ንኽብሪ ኣምላኽ እዩ እምበር፡ ንሞት ኣይኰነን፡ በለ’ ዮሃ 11፣4’ ‘ደቀ መዛሙርቱ ድማ፡ መምህር፡ ዕዉር ኰይኑ ዚውለድሲ መን እዩ ዝበደለ፡ ንሱዶ ወይስ ወለዱ፧ ኢሎም ሐተትዎ። የሱስ ከኣ፡ ግብሪ ኣምላኽ ኣብኡ ምእንቲ ኺገሀድ ደኣ እዩ እምበር፡ ንሱ ኣይበደለ፡ ወለዱ ኣይበደሉ’ ዮሃ9፣2-3 ። ስለዚ ሓደ ሓደ ግዜ ንስኻ ኣይበደልካን፣ እቲ ዘጋጥመካ ዘሎ ግና ግብሪ ኣምላኽን ክብሪ ኣምላኽን ዝያዳ መታን ክትፈልጦ እዩ ዝመጸ። ኣልኣዛር ብምትንስኡ ብዙሓት ሰባት እዮም ብየሱስ ኣሚኖም፣ ብእኡ መጠን ከኣ ወዲ ኣምላኽ ከቢሩ፣ ግብሪ ኣምላኽ ከኣ ተጋሂዱ።
3.ከቢድ ኩነታት ከጋጥመና ከሎ፣ ምብካይ፣ ምትካዝ፣ ክብደት ክስምዓና ንቡር እዩ፣ እንተኾነ ግና እዚ ኩሉ ስምዒትና ናብ ኣምላኽ መጽእና ጸሎትንናን ልመናናን ምግባር ክዓግተና የብሉን። ‘ሽዑ የሱስ፡ ንሳ ኽትበኪ ኸላ፡ እቶም ምስኣ ዝመጹ ኣይሁድውን ኪበኽዩ ኸለዉ ርእዩ፡ ብመንፈሱ ተኪዙ እናኣሕነቕነቐ’ ዮሃ11፣32 ፣ የሱስ ኣይትብከዩ ኣይበሎምን፣ እኳ ድኣ ምስኦም ኰይኑ እዩ ዝተከዘ።
4.ትውክልትናን እምነትና ኣብ ኣምላኽ ንምፍታን ከቢድ ኩንታት ከጋጥመና ይኽእል እዩ፣ ብዝተፈተናዮ መጠን እምነትናን ትውክልትናን ኣብ እግዚኣብሄር ክዓቢ ይግብኣኦ ‘ማርያም ናብታ የሱስ ዘለዋ ስፍራ መጺኣ ምስ ረኣየቶ፡ ኣብ እግሩ ተደፊኣ፡ ጐይታይ፡ ኣብዚ እንተ ትነብርሲ ግዲ፡ ሓወይ ኣይምሞተን ነይሩ፡ በለቶ’ ዮሃ11፣32 ። ‘ገና እዚ ኺዛረብ ከሎ፡ ካብ ገዛ መራሕ ቤት ጸሎት፡ ጓልካ ሞይታ፡ ደጊምከ ስለምንታይ ንመምህር ተድክሞ ኣሎኻ፧ ዚብልዎ መጹ። የሱስ ከኣ እዚ ዘረባ እዚ ኺዛረቡ ምስ ሰምዔ፡ ነቲ መራሕ ቤት ጸሎት፡ ኣይትፍራህ፡ እመን ደኣ፡ በሎ’ ማር5’35-36
5.ኣምላኽ ነቲ ዘየሎ ከም ዘሎ ገይሩ ከም ዝጽውዓ መተን፣ ንሕና ከኣ በታ ምስ ደሓንና ዝተዋህበትና እምነት፣ ቋንቃና ከም ቋንቋ ኣምላኽ ከኸውንን፣ ብእምነት ከኣ ምስ ኣምላኽን ቃሉን ደው ብማል ነቲ ዘይለ ከም ህልዊ ጌርና ክንጽውዕ ይግብኣና። ‘እምነት ግና ተስፋ ዚግበሮ ነገር ርግጽ ምግባር፡ ናይቲ ዘይርኤ ነገር ምርዳእ እያ’ እብ11፣1
የአርቲስት ሀጫሉ ሁንዴሳን ግድያ ተከትሎ ከተነሳው ሁከት በኋላ እንደ አምቦ፣ ነቀምት ግምቢ እና ሆሮ ጉዱሩ በመሳሰሉት ከተሞችና የምዕራብ ኦሮምያ አካባቢዎች አንፃራዊ መረጋጋት እየሰፈነ መሆኑን፣ በአንጻሩ ደግሞ በርካታ ሰዎች በቁጥጥር ሥር መዋላቸው ተገለፀ።
ካሜሩን በ2019 ለምታስተናግደው የአፍሪካ ዋንጫ ለማለፍ የሚደረጉ የምድብ ማጣሪያ ጨዋታዎች አርብ ተጀምረዋል፡፡ በምድብ 6 ከጎረቤት ኬንያ ከምዕራብ አፍሪካዊያኑ ሴራሊዮን እና ጋና ጋር የተደለደለው ኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን የመጀመሪያ ጨዋታውን ኩማሲ ላይ ከምድቡ ሰፊ የማለፍ እድል እንዳላት የተነገረላትን ጋናን ይገጥማል፡፡ ዋሊያዎቹ ሀሙስ ጠዋት ወደ ኩማሲ ያቀኑ ሲሆን አሰልጣኝ አሸናፊ በቀለ ስለቡድኑ ዝግጅት፣ ስለተጋጣሚ ሃገር ጋና፣ ከጨዋታው ስለተቀነሱ ተጫዋቾች እና መሰል ጉዳዮችን ለሶከር ኢትዮጵያ የሰጡትን አስተያየት እዲሁ አቅርበነዋል፡፡
“ክፍተቶችን ሙሉ ለሙሉ ለማየት አንድን ቡድን በ45 ደቂቃ መገምገም ከባድ ነው፡፡ በ45 ደቂቃ እንቅስቃሴ 90 ደቂቃ የመጫወት አቅም አለው ብለን ለመደምደም የዩጋንዳው ጨዋታ አላስቻለንም፡፡ ቢሆንም 45 ደቂቃ ማጫወቱ የተሻለ ነው፡፡ እንዲሁም ከዜሮ አንድ ይሻላል፡፡ ያሉትን ልጆች አሳትፈን ለማየት ሞክረናል፡፡ ያሉትን ምን ጥሩ ነገሮች እንዲሁም ምን እንደሚጎለን ይህ ጨዋታ አሳይቶናል፡፡”
“ግራ እግር ችግር አለ ሃገራችን ውስጥ፡፡ በቦታው አሉ የምትላቸው ተጫዋቾች አንዱ ተስፋዬ በቀለ ከእዛ ውጪ አበባው ብታቆ ነው፡፡ ከእነዚህ ውጪ አሉ የምትላቸው ልጆች ጥሩ ቢሆኑም ግዜ የሚፈልጉ ተጫዋቾች ናቸው፡፡ ለምሳሌ የፋሲል ከተማ አምሳሉ ጥላሁን ጥሩ ተጫዋች ነው፡፡ ግን የታክቲክ ዲስፕሊን ላይ ግዜ ይፈጅበሃል፡፡ ወደፊት ትልቅ ተጫዋች እንደሚሆን እርግጠኛ ነኝ፡፡ በሃዋሳ ከተማ ውስጥም የሚጫወት ጥሩ ልጅ (ደስታ ዮሃንስ) አለ፡፡ እሱም በጉዳት ረጅም ግዜ ከሜዳ የራቀው፡፡ ስለዚህ እሱ ቢኖር ቦታው መሸነፈን ይቻል ነበር፡፡ ቦታውን ይሸንፍናል ብለን የምናስበው በቦታው እየተጠቀምን ነው ያለነው፡፡”
“ጋና በአለማችን አሉ ከሚባሉት ምርጥ ቡድኖች መካከል አንዱ ነው፡፡ ጋና የት ነው ያለው ብለን ስናይ እና እያንዳንዱ ተጫዋቾቻችንን በንፅፅር ስናስቀምጥ ያለን ልዩነት ብዙዎቻችን የምንረዳው ነው፡፡ ማንኛውም ኢትዮጵያዊ የሚፈልገው አንደኛ መሆን ነው የደም ጉዳይ ሆኖ ሁለተኝ መሆን አይፈልግም፡፡ መሸነፍ ባህላችን አይደለም፡፡ ማንኛውም ኢትዮጵያዊ የሚፈልገው ማሸነፍን ነው፡፡ ለማሸነፍ ነው ደግሞ ቅድሚ መሰራት ያለባቸው ተጓዳኝ ስራዎች በጣም አስፈላጊ ናቸው፡፡ የወዳጅነት ጨዋታዎችም ጋናን የመሰለ ጠንካራ ቡድን ጋር ከመጫወትህ በፊት ማካሄድ አለብህ፡፡ ጋና ጠንካራ ቡድን ነው፡፡ እኔም ከተጫዋቾቼ ጋር በመሆን የጋናን እንቅስቃሴ አብረን አይተናል፡፡ የዩጋንዳው አሰልጣኝ ሚቾም ስለጋና ያለውን ልምድ እና እውቀት አካፍሎናል፡፡ አንድ ሙያተኛ ብቻውን መስራት የሚችለው ነገር የለም፡፡ ስለዚህም ስለጨዋታው ከሚቾ ጋር ያደረግነው ውይይት በጣም መልካም ነው፡፡ ስለጋና ጥሩ ፍንጭ ሰጥቶኛል፡፡”
“ወቅታዊ ብቃት ወሳኝ ነው፡፡ የመጀመሪያ ምርጫው ሲካሄድ ሳላዲን ባርጌቾ በተከላካይ መስመር የነበረው በራስ መተማመኑ ከፍተኛ ስለነበር የሚፈጥራቸው ስህተቶች ቡድኑን ዋጋ የሚያስከፍሉ ነበሩ፡፡ በዚህ ምክንያት አልተጠራም ነበር፡፡ አሁን ደግሞ ዘሪሁን ሸንገታም ስላለ የነበረቡትን ስህተቶች ከዘሪሁን ጋር እንዲያርም እንነጋገር ስለነበር እንደበፊቱ አይቀብጥም፡፡ ተከላካይ ማለት የማይቀብጥ ጠንቃቃ የሆነ ነው፡፡ በዚህ መልኩ ለውጥ የሚያሳይ ማንኛውም ተጫዋች ይጠራል፡፡ በሌላ በኩል እነዛ ሁለት ተጫዋቾች ልክ አዲስ አበባ እንደቀሩት አምስቱ ልጆች ከቡድኑ አልተቀነሱም አሁንም አሉ፡፡ ይህንን እንድትረዱልኝ እፈልጋለው፡፡ ቡድኑን ከጋና ሲመልስ የሚቀላቀሉ ነው የሚሆኑት፡፡ ሁለቱ የጊዮርጊስ የተከላካይ አማካይ ተጫዋቾች ውድድር በጣም ነው የበዛባቸው፡፡ ጫና በጣም በዝቶባቸዋል፡፡ ጊዮርጊስ ቻምፒዮን እንዲሆን ትልቁን ሚና የተጫወተው ምንተስኖት አዳነ ነው፡፡ ይህ ልጅ ጉልበቱን መጦ ጨርሷል ስለዚህ ማገገም መቻል አለበት፡፡ የሰው ልጅ ማሽን አይደለም ልትጠበቀው ይገባል፡፡”
Amharic(i) 26 ምናልባትም እየመረመሩ ያገኙት እንደ ሆነ፥ እግዚአብሔርን ይፈልጉ ዘንድ በምድር ሁሉ ላይ እንዲኖሩ የሰውን ወገኖች ሁሉ ከአንድ ፈጠረ፥ የተወሰኑትንም ዘመኖችና ለሚኖሩበት ስፍራ ዳርቻ መደበላቸው። ቢሆንም ከእያንዳንዳችን የራቀ አይደለም።
ብሪትኒ Ningbo, ዠይጂያንግ ውስጥ የሚገኝ ክፍሎች አምራች ነው, እነርሱም ሮለር, የሜዳ አህያ, የሮማን እና ሌሎች መስኮት ሼዶች እና ያሳውራል ያቆይዎታል መፍትሔዎች ውስጥ ልዩ ነው. ብሪትኒ የተማረና ከፍተኛ-እየፈተለች com ጋር የኦሪጂናል ንግድ ከ ዋልታ ማን የቻይና አምራች የሆነ ዓይነተኛ አዲስ ትውልድ ነው ...
ባሕቲ መስከረም፡ ኣብ ቃልሲ ህዝብታት ኤርትራ ፍሉይ ታሪኻዊ ስፍራ ዘለዋ ክብርቲ ዕለት እያ። ህዝብታትና፡ ካብ ኣርባዓታት ክሳብ መወዳእታ ሓምሳታት፡ ምእንቲ ሃገራዊ ነጻነቶምን ልኣላውነቶምን፡ ብሰላማዊ ኣገባብ ዘካየዱዎ ቃልሲ፡ ብሓያላት መንግስታት ፍትሓዊ ብይን ምስ ተነፍጎም፡ ከም ናይ መወዳእታ ኣማራጺ ብሓይሊ ብረት ከረጋግጹ፡ ዕጥቃዊ ተጋድሎ ዝጀመሩላ ዕለት ብምዃና ወትሩ ንዝክራን ነኽብራን። እነሆ ድማ ከም’ቲ ሕሉፍ፡ ንባሕቲ መስከረም መበል 54 ዓመት ምጅማር ብረታዊ ተጋድሎና ኣብ ክሊ’ቲ ዘሎናዮ ሕሱምን መሪርን ኩነታት ኮይና ነኽብራ ኣሎና። እዛ ዕለት’ዚኣ ብመጠን ክብደታን ታሪኻውነታን ድማ፡ ወትሩ ብድምቀት እናተኸበረት ክትነብር እያ።
ሎሚ መዓልቲ ባሕቲ መስከረም፡ ምጅማር ብረታዊ ቃልስና ክነኽብር እንከሎና፡ መበገሲ ዕላማታት፡ ናይ’ቶም ሕቶ ነጻነት ኤርትራ ብኣፈ-ሙዝ ብረት ክንምልስ ኣሎና ኢሎም ዝወሰኑ ፖሎቲካዊ መራሕትን፡ መተካእታ ዘይብላ ሂወቶም ነዚ ልኡኽቶ’ዚ ኣብ ምዕዋት በጃ ክኾኑ ብተወፋይነትን ብጅግንነትን ብረት ተሓንጊጦም በረኻ ዝወጹ ሓርበኛታት መስረቲ ዕጥቃዊ ተጋድሎናን፡ እንታይ ነበረ ኢልካ ምድህሳስ፡ ተሪፎምና ዘለዉ ዕላማታት ክንመሚ፡ ከመይ ነማልኣዮም ክንትልም፡ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።
መበገሲ ዕላማ ባሕቲ መስከረም፡ ሕቶ ነጻነት ኤርትራ ንምምላስ ምንባሩ ንኩላትና ዘሰማምዕ ሓቂ እዩ። ንህዝብታት ኤርትራ፡ ነጻነት ማለት ድማ፡ ካብ ኩሎም’ቶም ብተበራረይቲ ባዕዳውያን ገዛእቲ ዝወርዱዎም ዝተፈላለዩ ዓይነት በደላት፡ ንሓንሳእን ንሓዋሩን መሊእካ ሓራ ምዃን ማለት እዩ። ምምሕዳር ባዕዳውያን ገዛእትን ባንደራኦምን ኣልጊስካ፡ ዝኸፍአን ጨካንን ኤርትራዊ ፋሽስታዊ ስርዓት ኣብ ዝባኖም ተሰቒሉ፡ ናብ ዝኸፍአ ሓደጋ ብርሰትን ምብትታንን ክኖቕቶም ፈጺሙ ኣይነበረን። ፈጺሞም ክሓልሙዎ’ውን ኣይክእሉን።
ብርግጽ፡ ካብ ዕላማታት ባሕቲ መስከረም፡ ሕቶ ነጻነት ሃገር ተመሊሱ ኣሎ። ኤርትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ሓራ ወጺኣ፡ መለለዪ ነጻነታ ዝኾነ ባንዴራ ኣብ ኣደባባያት ክተንበልብል በቒዓ ኣላ። ከም ሃገር ኣባል ሕቡራት መንግስታት ኮይና ወንበር ረኺባ ኣላ። እዚ ዓወት’ዚ ብትኳቦ ዝተረኸበ ኣይኮነን። ዋጋ ናይ’ቶም፡ ካብ ኣርባዓታት ጀሚሮም ኣብ ዝተናውሐ ናይ 30 ዓመታት ብረታዊ ተጋድሎናን ብጅግንነትን ብተወፋይነትን እናተጋደሉ ክቡር መስዋእቲ ዝኸፈሉ ጀጋኑና እዩ። ስለዝኾነ ድማ፡ ኣብ’ዚ ክቡር መዓልቲ’ዚ ኮይና፡ ንዝኽሮም ክንጽሊ፡ ብክቡር መስዋእቶም ረኺብናዮ ዘሎና ሃገራዊ ነጻነት ዓቂብና፡ ንዝተረፉና ዕላማታት ኣለሊና ብሕራነ ንምዕዋቶም ከም እንቃለስ ቃለ-መሓላ ክንኣትወሎምን ይግባእ።
ከምዝፍለጥ፡ ካብ ወጋሕትኡ ዝተሓንገጥናዮም ዕላማታት ባሕቲ መስከረም፡ ህዝብታትና ከም ዝሓሰቡዎን ዝተጋደሉሉን ዘይኮነሎም፡ ሰውራና ብብቑዕ መሪሕ ውድብ እናተኣልየ ስለዘይጀመረ ምዃኑ ኣሉ ዘይበሃል ሓቂ እዩ። ኣብ ክሊ’ዚ ድማ፡ ናይ መሪሕነት ህግሓኤ/ህግደፍ ጭካነን ቅሉዕ ጥልመትን መወዳድርቲ ዝርከቦ ኣይኮነን። ስለዝኾነ’ውን ኣብ’ዞም ዝሓለፍናዮም ልዕሊ 24 ናይ ነጻነት ዓመታት፡ ህዝብታትና ኣብ መዋእል ባዕዳዊ መግዛእቲ ካብ ዘጋጠሞም፡ ግህሰት ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላት፣ ጥሕሰት ሕግን ፍትሕን፣ ደሃይ ምጥፋእ፣ ዘስካሕክሕ ማእሰርቲ፣ ሞትን ምስዋርን፣ ድኽነት፣ ጥሜት፣ ምምዝባል፣ ስእነት ሰላምን ምርግጋእን ኣዝዩ ዝኸፍአን መናብርቶምን ኮይኑ ኣሎ። ከም ውጽኢት ናይ’ዚ ሕሱም ሂወት’ዚ ድማ፡ ንመጻኢ ዕድል ሃገርና ዘስግእ፡ መቋረጺ ዘይብሉ፡ ብማእለያ ዘይብሎም ሓደጋታት ዝተኸበበ ዋሕዚ ስደት ይረአ ኣሎ። ፋሽስታዊ ስርዓት ኢሳይያስ/ህግደፍ፡ ድሕሪኡ ኤርትራ ትበሃል ሃገርን ኤርትራዊ ዝበሃል ህዝብን እንተጠፍኡ ፈጺሙ ዘይዕጅቦ፡ ሓደገኛ ኣንፈት ተኸቲሉ ክጎዓዝ ኣብ ንርእየሉ ኩነታት ንርከብ። ሃገር ንልዕሊ 24 ዓመታት ብዘይ ሃገራዊ ቅዋም፡ ብትእዛዝ ውልቀ ሰባት ዝገዝእ፣ ጥምየትን ዓጸቦን ህዝቢ ዘይዓጦ፣ ስደትን መዘዛቱን ኣብ ህልውና ሃገር ዘለዎ ሓደጋ ስኽፍ ዘይብሎ፡ ምእንቲ ፖሎቲካዊ ስልጣኑ፡ ብፈጠራ ሓሶት መሬትን ሰማይ ዘላግብ ዝወጸሉ ፋሽስታዊ ጉጅለ፡ ኣብ ጉዳይ ሃገርን ህዝብን ቅንጣብ ሓልዮት ከርኢ ትጽቢት ኣብ ዘይግበረሉ ኣዝዩ ዘተሓሳስብ ኩነታት ኮይና ኢና፡ ንታሪኻዊት በዓልና ባሕቲ መስከረም ነኽብራ ዘሎና።
ርእሰ ፋሽስት ኢሳይያስን ጉጅልኡን፡ ንኤርትራን ህዝባን ለኪሞም ክጠፍኡ ከም ሕሱም ይሕምበቡ ከምዘለዉ፡ ሎሚ-ሎሚ ኣይኮነንዶ ንህዝብታትና፡ ንመላእ ማሕበረ ሰብ ዓለም ኣብ ቅድሚ ዓይኖም ተደቂኑ ከቢድ ብደሆ ኮይኑዎም ምህላዉ ዘይሕባእ ሓቂ እዩ። እቲ ነዚ ሓደጋ’ዚ ኣብ ምዕጻፍ ናይ ቃልሲ እጃመይ ከበርክት ተዓጢቐ ኣሎኹ ዝብል ሓይልታት ተቓውሞኸ ኣብ ከመይ ዝመሰለ ኩነታት ይርከብ ዝብል ሕቶ ምስ እነልዕል ካልእ ጫፍ ናይ’ቲ ሕሰም ኮለል ኢሉ ይረአ። ኣብ’ዚ እዋን’ዚ፡ ፋሽስታዊ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ዘሕምሞ ከይተተንከፈ እንከሎ፡ ብሰንኪ ፋሽስታዊ ዕላማታቱን ጸረ ህዝብን ጸረ ዲሞክራስን ባህርያቱ፡ ብሓደ ሸነኽ ምስ ህዝብን መሓውራት ስርዓቱን እናተበታተኸ ኣብ ውሱናት ቀጠንቲ ገመዳት ተንጠልጢሉ ክሰሓግ፡ በቲ ካልእ ሸነኽ ድማ፡ ኣብ ዲፕሎማስያዊ መዳይ ከም ሕሱም ተፈንፊኑ ብዓቕሊ ጽበት ተወጢሩ ናይ ሞት ዓፍራ ክተፍእ ይረአ ኣሎ። ብምዃኑ’ውን ኣብ ሃገርና መሰረታዊ ለውጢ ንምምጻእ ኣብ እነካይዶ ቃልሲ፡ ካብ’ዚ ዝበልጽ ብሱል ወድዓዊ ኩነታት ክርከብ ኢልካ ዝሕሰብ ኣይኮነን። እንተኾነ ግን፡ ሓይሊ ተቓውሞ ኤርትራ ምስ’ዚ ዝመጣጠን ሓላፍነት ክሽከም ኣይረአን፤ ብሓደ ሸነኽ፡ ብትምክሕቲ፡ በቲ ካልእ ሸነኽ ድማ፡ ብጽበት ዝተወጠሩ ወገናት፡ ኣብ ሕድሕድ ምጽልላምን ምጥቕቓዕን ተጸሚዶም ንቀንዲ ኣጀንዳ ምውጋድ ፋሽስታዊ ስርዓት ህግደፍ፡ ካልኣዊ ቦታ ዘትሓዙዎ ክሳብ ዝመስል ክንሕቆን ንርከብ።
ሓይሊ ተቓውሞና፡ ወዲቑዎ ካብ ዘሎ ዓሚቕ ፖሎቲካዊ ቅልውላው ንምውጻእ ዘላቶ ብሕታዊ ኣማራጺ፡ ረብሓን ድልየትን ህዝብታትና ማእከል ብምግባር፡ ኣብ እዋናውያን ዕላማታት፡ ብመንፈስ ስኒትን ምክብባርን ሓቢርካ ትቃለሰሉ ኩነታት ምፍጣር ጥራሕ እናሃለወ፡ ብትምክሕትን ብጽበትን ዝዓወሩ መራሕቲ ተቓውሞ፡ ንፍሉይ ርእይቶ ዘለዎም ፖሎቲካዊ ሓይልታት ናይ ምግላልን ነጺልካ ናይ ምድኻምን ፖሊሲ ብምኽታል፡ ናብ ዝኸፍአ ውድቀት ዝርግርጎም ኣንፈት ይኽተሉ ኣሎዉ።
ፋሽስታዊ ስርዓት ኢሳይያስ ህግደፍ፡ ኣብ’ዘን ዝሓለፋ 24 ዓመታት ናይ ስልጣን ዕድሚኡ፡ ኣብ ልዕሊ ሃገርን ህዝብን ኤርትራ ከቢድ ዕንወት ኣውሪዱ ሃገርን ህዝብን ንኸቢድ ሓደጋ ዝነቖተ ብሕታዊ ተሓታቲ እዩ፤ ይኹን’ምበር፡ ካብ’ዚ ኣንጸላልዩዎ ዘሎ ሓደጋ ውድቀት ክድሕን ክብል፡ ተሞኩሮ ሓምሳታት እናገናጸለ፡ ልኣላውነትና ብሓይልታት ግዳም፡ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ ከምዘሎ ኣምሲሉ ዘካይዶ ዘሎ ሕቡእን ቅሉዕን ወፈራ፡ ብስሙር መኸተ ህዝብታትናን ሓይልታት ዲሞክራስያዊ ለውጥን ንምፍሻሉ፡ ዕቱብ ምርብራብ ከምዘድልዮ ብኣጋጣሚ ክቡር መዓልቲ ባሕቲ መስከረም ክነዘኻኽር ንደሊ።
ውድብና ሰደግኤ፡ ዕላማታት ባሕቲ መስከረም ኣበርዒኑ ህዝብን ሃገር ናብ ዝኸፍአ ሓደጋ ዝሽምም ዘሎ ቀንዲ ተሓታቲ ፋሽስታዊ ስርዓት ህግደፍ ምዃኑ ብጽንዓት ይኣምን። ስለዝኾነ’ውን፡ ምስ ኩሎም ህዝብን ሃገርን ካብ ኣንጸላልዩዎም ዘሎ ሓደጋ ብርሰት ኣብ ምድሓን ብዕቱብነት ዝቃለሱ ፖሎቲካዊ ሓይልታትን ሲቪክ ማሕበራትን፡ ዓቕምታቱ ኣወሃሂዱ ክቃለስ ድሉው ምዃኑ የረጋግጽ። ኣብ ውሽጢ ደምበ ተቓውሞና፡ ንዓመታት ተሽንኪሮም ንጸቢብ ጉጅላውን ውልቃውን ጥሙሓቶም ንምርዋይ ጎብለል ኮይኖም ክወጹ ዝደልዩ፡ ወይ ድማ፡ ምሕዝነታት ሓይልታት ተቓውሞ ካብ ቅልውላው ከይወጽእ ሸርሕታት እናመሃዙ ዝጸንሑ ሽነኻት፡ ብዘይ ምሕረት ካብ ምቅላስን ካብ ምቅላዕን ወጻኢ፡ ጥዑይ ሓባራዊ ጽላል ተቓውሞ ከምዘይህልወና፡ ካብ ሕሉፍን ህሉውን ተሞኩሮኡ እናተማሃረ መጺኡ ምህላዉ የመልክት። ስለዝኾነ’ውን ኣብ ቅኑዓት መስመራዊ እምነታቱ ኣትኪሉ፡ ብቕኑዕ መርሆታት እናተገርሐ፡ ኣብ እዋናውያን ዕላማታት ብሓባር ተኣማሚኑን ተወሃሂዱን ዝቃለሰሉ ኩሎም ዕድላት ንምፍጣር፡ ብዘይ ምስልካይ ክጽዕት ምዃኑ ብኣጋጣሚ’ዛ ሕላገት ጅግንነትናን ሓርበኝነትናን ዝኾነት ታሪኻዊት ዕለት ባሕቲ መስከረም የረጋግጽ። ባሕቲ መስከረም ንዘልኣለም እናተኸበረትን እናተዘከረትን ክትነብር እያ።
የክሩዝ ትምህርት ቤት የገብርኤል ግቢ የሁለተኛ ደረጃና መሰናዶ ትምህርትን የሚሠጥ ግቢ ሲሆን በ2001 ዓ.ም. የተመሰረተ ሲሆን፤ በን/ስ/ላፍቶ ክ/ከተማ ወረዳ 03 ከድል ገበያ ፊት ለፊት ገባ ብሎ ከሴቭ ዘችልድረን ዋና መ/ቤት አጠገብ ይገኛል፡፡ ይህ ግቢ በዋናነት ባለ 3 ፎቅ ሕንፃ ያለው ሲሆን ይህም የአስተዳደር ቢሮዎችን፣ የመማሪያ ክፍሎችን፣ የሳይንስና የኮምፒውተር ቤተ-ሙከራዎችንና ቤተ-መፃህፍትና ያካተተ ነው፡፡ በተጨማሪም የመዝገብ ቤት፣ የድንገተኛ ህክምና ክፍል፣ የመምህራንና የተማሪዎች ካፍቴሪያ እንዲሁም የትምህርት ማዕከል በመሆን የሚያገለግሉ ተጨማሪ ሕንፃዎች አሉት፡፡
ቤተ-መፃሕፍታችን በበርካታ መቶዎች በሚቆጠሩ የትምህርት መፃሕፍትና በሺዎች የሚቆጠሩ e-books ለተማሪዎችም ሆነ ለመምህራን አቅርቧል፡፡ የባዮሎጂ፣ የኬሚስትሪና የፊዚክስ ቤተ-ሙከራዎቻችን በከፍተኛ ሁኔታ የተደራጁና በተገቢዎቹ ንጥረ ነገሮች፣ ኬሚካሎችና መሳሪያዎች የተሟላ ሲሆን ተማሪዎች በንድፈ ሀሳብ የተማሩትን ወደ ተግባር በመለወጥ በተግባር የሚሞክሩበትና የሚመራመሩበት ነው፡፡ በተለይም በፊዚክስ ቤተ-ሙከራችን ከአሜሪካን ኤንባሲ ባገኘነው እርዳታ አለም የደረሰበትን የመጨረሻውን የመጨረሻውን ቴኬኖሎጂ መጠቀም አስችሎናል፡፡ እርዳታው የፊዚክስ መምህራኖቻችንንም የመሳሪያውን አጠቃቀምና አተገባበር ስልጠናንም ያካተተ ነበር፡፡
የኮምፒውተር ቤተ-ሙከራችን ተማሪዎቻችን የኮምፒውተር ሳይንስ እውቀትና ችሎታቸውን ያዳብሩ ዘንድ አስችሎዋቸዋል፡፡ እንዲሁም የትምህርት ማዕከላችን ተማሪዎችና መምህራን የመማር ማስተማሩን ሂደት አጋዥ መሳሪያዎችን ለማምረት የሚያስችላቸው ሲሆን፤ በዚሁ ክፍል ውስጥ የተለያዩ ትምህርታዊ ስዕሎችን፣ የመረጃ ሳጥኖች፣ ካርታዎች እንዲሁም 3D ሞዴሎች ያመርቱበታል፡፡ ይህ ማዕከል ተማሪዎች የፈጠራ ችሎታቸውን የሚያዳብሩባቸውና በተለያዩ ሳይንሳዊ ውድድሮች ሲሳተፉ የፈጠራ ስራዎችን ለማምረት ያግዛቸዋል፡፡
ቀጣዩ ምርጫ ወደ ብሄራዊ መግባባት የምንሻገርበት ወሳኝ ምዕራፍ ላይ የሚካሄድ እንደመሆኑ የፖለቲካ ፓርቲዎች ሊጠቀሙበት ይገባል- ምሁራን - Welcome to Fana Broadcasting Corporate S.C
አዲስ አበባ፣ ታህሳስ 22፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ)ቀጣዩ ምርጫ ወደ ብሄራዊ መግባባት የምንሻገርበት ወሳኝ ምዕራፍ ላይ የሚካሄድ እንደመሆኑ የፖለቲካ ፓርቲዎች ሊጠቀሙበት ይገባል ሲሉ የሶዶ ዩኒቨርስቲ የማህበረሰብ ሳይንስ መምህር ንጋቱ አበበ ገልጸዋል ።
ከፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት ጋር ቆይታ የነበራቸው የማህበረሰብ ሳይንስ ምሁሩ፤ የፖለቲካ ፓርቲዎች ሀገሪቱ ያለችበትን ሁኔታ ግንዛቤ ውስጥ በማስገባት የማህበረሰቡን ጥያቄ እና የልብ ትርታ መልስ የሚሆኑ የፖሊሲ አማራጮችን እንዲያዘጋጁ ይጠበቃልም ነው ያሉት።
በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ እጩ የህግ ዶክተር ረዲ ሲርበሮ ፓርቲዎች አማራጭ ሀሳቦች ላይ ከማተኮር ይልቅ የብሽሽቅ ፖለቲካ ላይ ጊዜያቸውን ያባክናሉ፤ ይህም ህዝብ የሚፈልጓቸውን የልማትና የመልካም አስተዳደር ጥያቄዎች ላይ አማራጭ ሀሳብ እንደማቅረብ የተሳትፎ ብቻ ሩጫን በምርጫው ያደርጋሉ ነው የሚሉት ።
የሌሎች ሀገራትን ተሞክሮ የሚያነሱት የህግ ምሁሩ የተደራጀ ግዙፍ ሀሳብን በምርጫ ወቅት በማንሳት ለመራጩ ህዝብ አማራጭ ሆነው ብቅ ይላሉ፤ መራጩም ለሀገሩ ይበጃል ያለውን ፓርቲ ለመምረጥ አይቸገርም ብለዋል።
በ6ተኛው ጠቅላላ ምርጫ የሚሳተፉ የፖለቲካ ፓርቲዎች በተለይ ከነባራዊው የሀገሪቱ ሁኔታ አንጻር ብሄራዊ መግባባትን ሊያጸኑ የሚችሉ እንዲሁም ኢትዮጵያንና ህዝቦቿን ወደ ተሻለ ምእራፍ ሊያሻግሩ የሚችሉ ሀሳቦችን ማዘጋጀት ይኖርባቸዋል ብለዋል አቶ ንጋቱ አበበ።
በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ለአመታት ፓርቲዎቹ እንደመመላለሳቸው ‘‘ የህዝብ ፍላጎት ምንድን ነው? ’’ ከሚል ቅኝት የፖሊሲ ሀሳብ አዘጋጅት ተፎካካሪ መሆኑም ይችላሉ ብለዋል ።
ከወዲሁም በምርጫው ሂደት ወሳኝ በሆነው የቅድመ- ምርጫ የፖሊሲ ዝግጅት ላይ አማካሪ ምሁራንን ጭምር የሀሳብ ማጠናከሪያ በመጠየቅ ዝግጅት ማድረግ እንዳለባቸው አንስተዋል ።
የዩናይትድ ስቴትስ አርባ አምስተኛ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትረምፕ ሃገራቸው በ2020 ዓ.ም. የምትገኝበትን ሁኔታ በዝርዝር የሚያብራራ ንግግር /State of the Union Address/ ለ116ኛው የተወካዮች ምክር ቤት ጥምር ጉባዔ አድርገዋል።
ፕሬዚዳንቱ የሃገራቸውን ሁኔታ “ታይቶ በማይታወቅ ሁኔታ ጠንካራ ነው” ሲሉ የዴሞክራቲክ ፓርቲውን ምላሽ የሰጡት የሚሺጋን ገዥ ግሬቸም ዊትመር ግን “ሃገሪቱ ጥሩ የሆነችው ለከበርቴዎች እንጂ ለባለመካከለኛ ገቢው አሜሪካዊ አይደለም” ብለዋል።
በሰሜን ካሮላይና ኤ ኤንድ ቲ ስቴት ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካ ሣይንስ መምህር ፕሮፌሰር ብሩክ ኃይሉ እና በቴክሳስ ኮሊን ኮሌጅ የኢኮኖሚክስ መምህር ፕሮፌሰር ሞሐመድ ጣሂሮ ናቸው።
መንገዲ ኣየር ግብጽ፣ ናብ ኤርትራ መዓልታዊ በረራታት ንምክያድ ጠለብ ኣቕሪቡ ከምዘሎ፣ ኣብ መዓልታዊ ንጥፈታት መንገዲ ኣየር ሓበሬታ ዝዝርግሕ ኣና ኤሮ ዝተባህለ ማዕከን ዜና ኣፍሊጡ።
ኣብ ሰሙን ክልተ መዓልታት ጥራይ ካብን ናብን ኣስመራ-ካይሮ በረራታት ዘካይድ ዘሎ መንገዲ ኣየር ግብጺ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ፣ መዓልታዊ ንኽገብሮ ጠለብ ዘቕርበሉ ምኽንያት ኣይተጠቕሰን።
መንገዲ ኣየር የመን’ውን፣ ነቲ ኣብ ሰሙን ክልተ መዓልታት ዘሎ ናይ ኣስመራ -ሰንዓ በርረራታቱ፣ ናብ ኣርባዕተ መዓልታት ክብ ከብሎ ከምዝኽእል እቲ ማዕከን ዜና ኣመልኪቱ።
ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ፣ መዓልታዊ ንዝካየድ ናይ መጓዓዝያ በረራታት ከእንግድ ናይ ኣገልግሎት ዓቕሚ ክሓጽሮ ከምዝኽእል ስለዝግለጽ፣ ነዚ መንገድታት ግብን የመንን ኣቕሪበንኦ ዘለዋ ጠለብ ግብራዊ ከምዘይከውን’ውን ትንታነታት ይወሃቦ።
ዋንነቱ ዘይንጹር ዝነበረ፣ ነስረዲን ብዝተባህለ ውልቀ ሰብ ከምዝውነን ዝሕበር ናስ ኣየር፣ ብዘይወግዓዊ መንገዲ ምስ መንገዲ ኣየር ኤርትራ ድሕሪ ምጽንባሩ፣ ኣብ ሰሙን ክልተ መዓልታት ካብን ናብን ኣስመራ-ጀዳን ኣስመራ-ዱባይን ንዘሎ መስመር መጓዓዝያ ብሒቱ እኳ እንተሎ፣ ነዚ መስመር እዚ መንገዲ ኣየር ግብጽን የመንን ብናይ መዓልታዊ በረራታት ክጽንበርኦ ከምዝኽእላ’ዩ ዝግለጽ።
መንገዲ ኣየር ሱዳን’ውን ነቲ ኣስታት ሓደ ሰዓትን ፈረቓን ዝወስድ፣ ካብን ናብን ካርቱም- ኣስመራ ብንእሽቶ ነፋሪት ጀሚርዎ ዘሎ በራራ፣ ኣብ ሰሙን ናብ ክልተ ክብ ከብሎ ምዃኑ ኣብ መርበብ ሓበሬትኡ ጠቒሱ ኣሎ።
ኣብዚ እዋን’ዚ እቲ ናብ ጎረባብቲ ሃገራትን ማእከላይ ምብራቕን ዝካየድ ናይ መጓዓዝያ በረራታት፣ ዝነበሮ ጸገም ዝተፍትሐ እኳ እንተመሰለ፣ ገለ ካብተን መንገዲ ኣየር ግና ካብ ኤርትራ ንዝብገሱ ገያሾ፣ ኣብ ክንዲ ሃገራዊ ባጤራ ናቕፋ፣ ዶላር ከፍሉ ይሓታ ምህላወን’ዩ ዝግለጽ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፣ ዝጀመረ መንገዲ ኣየር ቱርኪ፣ ነቲ ናይ ኤውሮጳ መስመር ከተኣሳር እንከሎ፣ ኣብ ዝመጽእ ኣዋርሕ ክጅምር ምዃኑ ዝግለጽ ዘሎ መንገዲ ኣየር ቐጠር’ውን ነቲ መስመር ከስፍሖ ትጽቢት ኣሎ።
ካብን ናብን ኤርትራ ኤውሮጳን ንምትእስሳር ቀጥታዊ መስመር ጀሚሩ ዝነበረ ፍላይ ኦሎምፒክ፣ ብሰንኪ ክሳራ ኣብ ውስጢ ክልተ ወርሒ ደው ክብል እንከሎ፣ እቲ ብውሕስነቱ ግኑን ስም ካብ ዘለዎም መንገዲ ኣየራት ሓደ ዝኾነ ሉፍታንዛ’ውን፣ ናብ ኣስመራ ዝካየድ በራታት ረብሓ የብሉን ብዝብል ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ከምዘቛረጾ ይዝከር።
ካብ 2015 ኣትሒዙ ንስዑዲ ዓረብ ዝመርሕ ዘሎ ንጉስ ሳልማን፣ ብሰንኪ ጥዕናዊ ጸገማት፣ ዝበዝሐ እዋኑ ጉዳያት ብመንገዲ ወራሲ ዓራት ወዲ 34 ዓመት ወዱ፣ መሓመድ ቢን ሳልማን ከምዘካይድ ይፍለጥ።
#Ethiopia : የንቅናቄው ብሔራዊ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ በአማራ ሕዝብ ላይ የሚፈፀመውን የዘር ማጥፋት ወንጀል የሚያወግዝ ሰላማዊ ሰለፍ ጠራ መጥራቱን አስታወቋል።የአማራ ብሔራዊ ንቅናቄ ብሔራዊ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ዛሬ ጥቅምት 14 ቀን 2013 ዓ.ም እያካሄደ ባለው አስቸኳይ ስብሰባ የአማራን ሕዝብ እየገጠሙት ባሉ ወቅታዊ ጉዳዮች ዙሪያ እየተወያየሁ ነው ብሏል።
በውይይቱ በዋናነት በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች በአማራዎች ላይ እየደረሰ የሚገኘውን የዘር ማጥፋት ወንጀል እና ሌሎች መዋቅራዊና ሕግ ሰራሽ መገለሎችን የሚያወግዝ ሰላማዊ ሰልፍ “በአማራ ክልል” በሚገኙ ከተሞች በመጭው ረቡዕ ጥቅምት 18 ቀን 2013 ዓ.ም እንዲሁም በአዲስ አበባ እሁድ ጥቅምት 22 ቀን 2013 ዓ.ም እንዲደረግ መወሰኑን ገልጿል።የሰላማዊ ሰልፉን ዝርዝር አፈፃፀሙ በቀጣይ ይፋ እንደሚያደርግም ንቅናቄው በመግለጫው አስታውቋል።