Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የተሞካሸው ለውጥ አቅጣጫውን እየሳተ ዜጎች ሀሳባቸውን ካናቴራም በመልበስ መግለጽ ወንጀል ሆኖ መቆጠር ከጀመረ በእርግጠኝነት ይህ ጡንቻ ወለድ እርምጃ የስርዓቱን ጉድጉዋድ እንደ መማስ ይቆጠራል።
ትላንት የኮየ ፈጬ ኮንደሚኒየም ዕጣን እንደውም ያሉ አጠና ላይ ምስማር ሰክተው በጃዋር አዝማችነት ሰልፍ ሲወጡ፣በፍርድ ቤት ደጃፍ ጭምር ገጀራ እያውለበለቡ በሰልፍ እየፎከሩ ሲያልፉ በፖሊስ አጀብ ደህንነታቸውን ሲጠብቅ የቆየው መንግስት ያ ትዕግስቱ ዛሬ የት ገብቶ ነው?
በአገሪቱ አሰቃቂ ወንጀል የተቃውሞ ድምጻቸውን ባሰሙ፣ለመቃወም ሞክረዋል በተባሉ ዜጎች ይህ ነው የማይባል ግፍ ሲያስፈጽም እና ሲፈጽም የነበረው ጌታቸው አሰፋን በአደባባይ ከሕግ ተጠያቂነት ለመከላከል ብዙዎችን የሚያም ቢሆንም “እኔም ጌታቸው አሰፋ ነኝ” የሚል ካናቴራ አስለብሶ ሰልፍ ሲያወጣ ትንፍሽ ያላለው መንግስት ዛሬ በሰላማዊ መንገድ አደባባይ የፍርድ ቤት ሒደት ለመከታተል የሔዱትን አስሮ ስለ የትኛው ህግ ሊያወራ ነው?
የአምባገነኖች በሽታ ተመሳሳይ ለመሆኑ የዛሬው ድርጊት በቂ ማሳያ ነው። የፈሩት ላይ ህግ አክባሪ መብት ጠባቂ ይመስላሉ።የፈራቸው የመሰላቸው ላይ የተጻፈውንም ያልተጻፈውንም ህግ ጥሰው ጭካኔ እና ነውራቸውን ለማፈን እና ለማስፈራራት ይህን መሰሉን ግፍ ይፈጽማሉ። ጉዳዩ ተራ አድልዎ ብቻ ሳይሆን ይህ ስርዓት እስካልተወገደ ድረስ የዜጎችን መብት ሊያከብር፣የህግ ተጠያቂነትን ሊያሰፍን የሚችልበት ተፈጥሮ የለውም።
ዛሬ የተፈጸመው የእድልዎ እርምጃ በምንም መንገድ ተቀባይነት የለውም። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ስም ሽብር የነበርነው እኛ ነን ማለታቸውን ደግመው እንዲያስታውሱ እና ይህን መሰሉን ዜጎችን የማሸበር ድርጊት እንዲያቆሙ እንጠይቃለን
ምርምር, በማኑፋክቸሪንግ እና ለማሰራጨት ከፍተኛ አፈጻጸም ተላኪ ጉተታ አያያዦች ላይ INTE-ራስ ትኩረት. አያያዥ ንድፍ, ብጁ አያያዦች እና ማገናኛ መፍትሔዎች ላይ ሰፊ ልምድ የተደገፈ, ልዩ መተግበሪያዎች እና መስፈርቶች ጋር ትልቅ ግምት ደንበኞች ብጁ መፍትሔ ማግኘት አልቻሉም.
አሜሪካ ወደ አገሯ መግባት ለሚፈልጉ እያንዳንዱ ተጓዦች የቪዛ ማመልከቻ ለመስጠት የማህበራዊ ሚዲያን የኋላ ታሪክ አጠቃቀምን እንደ መስፈርት ልትጠቀም ትችላለች ተባለ፡፡
እቅዱ የፌስቡክና የትዊተር ዝርዝር መረጃዎችን ተጓዦች እንዲያቀርቡ ይፈልጋል የተባለ ሲሆን÷ በዓመት የ14 ነጥብ 5 ሚሊየን አመልካቾችን እንደሚመለከት ተገልጿል፡፡
በተጨማሪም አመልካቾች የአምስት ዓመታት የጎዞ ታሪክ፣ የስልክ ቁጥር እና የኢሜል አድራሻ እንዲያቀርቡ ይጠየቃሉ ተብሏል፡፡ እንዲሁም ከዚህ ቀደም ከሀገር ከተባረሩ እና በሽብር ድርጊት የተሳተፈ ዘመድ ካላቸው ማሳወቅ እንዳለባቸው ተገልጿል፡፡
ከፍተኛ ኃላፊዎች አዲሱን እቅድ ጽንፈኞችን ለመለየት እንደሚረዳ አስታውቀዋል፡፡ የማህበራዊ ሚዲያ 14 ሰዎች ከሞቱበት የ2015ቱ የካሊፎርኒያ ጥቃት ጀምሮ በተለየ ሁኔታ አጽንዖት ሰጥተው እየመረመሩ ሲሆን÷ ከፍተኛ ኃላፊዎች የጥቃት አድራሹን የመልዕክት ልውውጥ ማየት ያለመቻላቸው ለአደጋው መፈጠር ምክንያት ነው ይላሉ፡፡
ውዬው የውጭ ሀገር ዜጋ ቢሆኑም ዐሥር ዓመታት ኢትዮጵያ ውስጥ አስተምረዋል፡፡ ሚስተር ዣክ ይባላሉ፡፡ ሻሂ እየጠጡ ኢትዮጵያዊውን ጓደኛቸውን እየጠበቁ ነው፡፡ ሁለት...
አዲስ አበባ፣ጥር 12፣ 2013 ቱኒዚያዊያን በመንግስት ላይ የጀመሩት ተቃውሞ ከአራት ቀናት በላይ አስቆጥሯል:: ተቃዋሚዎቹ ጎዳናዎችን በመዝጋትና ቁሳቁሶችን በእሳት በማቀጣጠል ቁጣቸው በአደባባይ ሲያሰሙ ታይተዋል፡፡ የተቃውሟቸው መነሻ በሀገሪቱ የተንሰራፋው ድህነትና የስራ አጥነት መባባስ መሆኑን ለተቃውሞ በወጡበት ወቅት ገልፀዋል፡፡
አልጀዚራ በዘገባው እንዳስነበበው ሰልፈኞቹ የተለያዩ ሱቆችንና የንግድ ተቋማትን በመዝረፍ ተግባር ላይ መሰማራታቸውም ተሰምቷል፡፡ ይህን ተከትሎም የቱኒዚያው ፕሬዚዳንት ካይስ ሰይድ ባስተላለፉት መልእክት ችገራችሁ የገባኛል ግን ደግሞ እስካሁን የኖርንው በሞራል ልእልና እንጂ በስርቆትና በዝርፊያ አይደለም ብለዋል፡፡ ተቃዋሚዎቹ ሰልፉን ለመበተን ከተሰማሩ የፀጥታ ሃይሎ ጋር ግጭት ውስጥ የገቡ ሲሆን ፖሊሶች አስለቃሽ ጭስ በመተኮስ ሁኔታውን ለመቆጣጠር ጥረት አድርገዋል፡፡
የተቃውሞውን ግርግር ተከትሎ በግል ንብረቶች ላይ እየደረሰ ያለውን ዘረፋና ውድመት ለመከላከል የሀገሪቱ ጦር ሃይል በርካታ ወታደሮችን በተለያዩ አካባቢዎች አሰማርቷል ተብሏል፡፡ ባለፈው እሁድ ብቻ ለተቃውሞ አደባባይ ከወጡት ሰዎች መካከል ከ160 በላይ የሚሆኑት በፀጥታ አስከባሪዎች በቁጥጥር ስር መዋላቸው ተሰምቷል፡፡ ሰልፈኞቹ ከሚያነሷቸው ጥያቄዎች መካከል የሀገቱ ምክር ቤት ይበተን የሚለው ይገኝበታል ነው የተባለው፡፡
ግብርና በኢትዮጵያ ምጣኔያዊ ሀብት ዉስጥ ከፍተኛውን ድርሻ ይይዛል፡፡ ከ80 በመቶ በላይ ለሚሆነው ህዝቧ መተዳደሪያና ለኢንዱስትሪዎቿም የጥሬ እቃ አቅርቦት ምንጭ ነው፡፡ ሀገሪቷ ለግብርና ምርቷ ተስማሚ የሆነ ለም መሬት ፣ የአየር ንብረትና ውሃ ተፈጥሮ ችራታለች፡፡ነገር ግን የምትከተለው የአስተራረስ ዘዴ እጅግ ኋላ ቀር በመሆኑ ከዘርፉ ተጠቃሚ መሆን አልቻለችም፡፡በዝናብና በመስኖ ሊለማ የሚችል ሰፊና ለም መሬት ባለቤት ብትሆንም አልተጠቀመችበትም፡፡ አርሶ አደሮቿ ለዘመናት የተከተሉት በእንስሳት ጉልበት የሚደረግ አስተራረስ ሀገሪቷን ከድህነት ሊያወጣት አልቻለም፡፡ ካላት የቆዳ ስፋት አንፃር በጥቅም ላይ የዋለው መሬት እጅግ በጣም አነስተኛ ነው፡፡ ይህን ሊለማ የሚችል የመሬት ሐብት ለማልማትና ከድህነት ለመውጣት ግብርናው ለውጥ ያስፈልገዋል ::
ያለው የግብርና አመራረት ሂደት ቀጣይ ከሆነ ሀገሪቱ ያላት ከፍተኛ የሕዝብ ቁጥር አሳሳቢ በመሆኑ እየጨመረ ካለው የህዝብ ብዛት አኳያ ራሳችንን የመመገብ አቅማችን ከባድ ፈተና ውስጥ ሊወድቅ እንደሚችል በመስኩ ጥናት ያደረጉ ምሁራን ይገልፃሉ፡፡ታዲያ ይህን ህዝብ ለመመገብ ሚካናይዝድ የሆነ የግብርና ቴክኖሎጂን መጠቀም ተገቢ እንደሆነ ነው ምሁራን የሚጠቅሱት፡፡ የማረሻ ፣ የመዝሪያ እና የምርት መሰብሰቢያ ቴክኖሎጂ መለማመድና መጠቀም እንደሚያስፈልግም ይገልፃሉ::
አርሶ አደሩ በወቅቱ አርሶ፣ ዘርቶና አጭዶ ምርትና ምርታማነቱን እንዲያሳድግ ብሎም ለገበያ ተፈላጊ የሆኑ ምርቶች በማምረት ኑሮውን እንዲለውጥ ለማስቻል የግብርና ሚካናይዜሽን ተጠቃሚ መሆን ያሻዋል ፡፡ የግብርናዉ ዘርፍ ለማክሮ ኢኮኖሚዉ ዘርፍ ዕድገት የሚጠበቅበትን ከፍተኛ ድርሻ እንዲያበረክት ከተፈለገ ዘርፉም በተሻሻሉ ዘመናዊ ግብዓቶች እንዲታገዝ ለማስቻል ዝናብን ብቻ በመጠበቅ ከሚከናወን እርሻ በመላቀቅ የመስኖ እርሻን ማስፋፋት ወሳኝ ነው፡፡
የግብርና ሜካናይዜሽን ስርዓት/ሲስተም ማምረትና ማሰራጨትን፣ ኦፕሬሽንን ጥገናን፣ እንክብካቤን ማስተዳደርን፣ የፋይናንስ ግኝትንና የአፈፃፀም ቢዝነስ ሞዴሎችን፣ ስልጠናን የ(ክህሎት የቢዝነስ ሞዴል ዝግጅት፣ የንግድ ሥራ አመራር) እና ቁጥጥርን/ሬጉላቶሪ በማጠቃለል ቀጥተኛ መስመር ብቻ ያልሆነና የተወሳሰበ የዕሴት ሰንሰለት ተዋንያቶች ያሉት ኢንጂነሪነግ የግብርና ሳይንስ አካል ነው፡፡ ይህ በኢንጂነሪነግ ሳይንስ ላይ የተመሰረተ የግብርና መስክ በሚከተሉት ንዑስ የግብርና ዘርፎች ማለትም በእንስሳት፣ በእርሻ ልማት፣ በመስኖ ልማት፣ በአትክልትና ፍራፍሬ ልማት የምርት የእሴት ሰንሰለታቸውን መሰረት አድርጎ ዘርፈ ብዙ ሥራዎችን ይሰራል፡፡፣
የሜካናይዜሽን ቴክኖሎጂዎችን በሥራ ላይ ለማዋል ክህሎትን ይጠይቃል በዚህ ሥራ ላይ መሰማራት የሚችለው የሰለጠነ የሰው ሃይል መሆኑ ከተለምዶው ግብርና ለየት ያደርገዋል፡፡ ይህን ዕድል እንደ መልካም አጋጣሚ በመውሰድ የሰለጠነ የሰው ሃይል ግብርናውን እንዲቀላቀለና ግብርናውን ለማዘመን የሚያስችሉ ርምጃዎች ሊወሰዱ ይገባቸዋል፡፡
ከብኢኮ ኢንደስትሪዎች አንዱ የሆነው አዳማ የእርሻ መሳሪያዎች ኢንጂነሪንግ ኢንዱስትሪ የግብርና ሜካናይዜሽን የተቀላጠፈ እንዲሆን ለሚካናይዤሽን ስራ የሚያገለግሉ የተለያየ ሞዴልና የፈረስ ጉልበት ያላቸዉን ትራክተሮች፣ለመስኖ እርሻ የሚያገለግሉ የዉሃ ፓምፖችን፣ መከስከሻና ማረሻዎችን እንዲሁም ሌሎች ተያያዥ ለግብርና ክፍለ ኢኮኖሚዉ መዘመን ጉልህ ድርሻ ያላቸዉ ምርቶችን እያመረተ ይገኛል፡፡ ይህ ኢንዱስትሪ የግብርና ሜካናይዜሽን መሳሪያዎች በቀጥታ አምርቶ ከማቅረቡም ባሻገር እነዚህ መሳሪያዎች የሚመረቱባቸው የማምረቻ ፋሲሊቲዎች እየገነባ ለግል ባለሀብቶች ያስተላልፋል፡፡
ኢንዱስትሪው በዘመነ ደርግ ሲቋቋም ሚካናይዜሽን እንዲስፋፋ ታስቦ ነበር ፡፡ ኢንዱስትሪው የተቋቋመበትን ዓላማ እያሳካ ይሆን ? የግብርና ሚካናይዜሽን ሂደትና ደረጃ ምን ላይ ደርሷል? የሚካናይዜሽን ስራ እንዳይፋጠን ያደረጉት ማነቆዎች ምንድን ናቸው? ከአዳማ እርሻ መሳሪያዎች ኢንዱስትሪ ጊዜያዊ ስራ አስኪያጅ ከሻ/ቃ ድሪባ ሁንዴ ጋር ቆይታ አድርገናል፡፡
#ሻ/ቃ ድሪባ፡- መንግስት ሀገሪቷን ከግብርና መር ወደ ኢንደስትሪ መር እያሸጋገረ ይገኛል፡፡ይህም ግብርናውን ወደ ዘመናዊነት የማሸጋገር ሂደት ነው፡፡እስካሁን በሜካናይዜሽን ላይ የተሰራ ስራ የለም ፡፡ በመንግስትና በጥቂት አርሶ አደሮች ደረጃ እየተሰራ ይገኛል፡፡ ብዙሃኑን አርሶ አደር ግን ያቀፈ አይደለም፡፡ ሜቴክ ከተቋቋመ ጀምሮ ከተለያዩ ክልሎች ጋር ሚካናይዜሽን እንዲስፋፋ ብዙ ሰርቷል ነገር ግን በሚፈለገው ደረጃ ተሰርቷል ለማለት አያስደፍርም፡፡
#ሻ/ቃ ድሪባ፡- የአዳማ እርሻ መሳሪያዎች ኢንዱስትሪ እያንዳንዱ ክልል ሚካናይዜሽን ላይ እንዲሰራ በተለይም መካከለኛ እና ዝቅተኛ ደረጃ ከሚገኙ አርሶ አደር ጋር በጋራ እየሰራን እንገኛለን፡፡ለመካናይዜሽን ስራ የሚያገለግሉ የተለያየ አይነት ትራክተሮች፣ ፓምፖችንና ማሽኖችን እናቀርባለን ፡፡ ሽያጫቸውን በተመለከተ እታች ያለውን አርሶ አደር ያማከለ ነው፡፡ 50 በመቶ ከፍለው ቀሪውን በዱቤ ይወስዳሉ፡፡ኮላተራል አናስይዝም ፣ ወለድ አናስከፍልም ይሄ እታች ያለውን ገንዘብ የሌለውን አርሶ አደር ያበረታታል ብለን እናምናለን፡፡መንግስትን በዚህ ደረጃ ሚካናይዜሽኑን ለመደገፍ ካልረዳነው በስተቀር ዘርፉን ማሳደግ አይቻልም፡፡
አሁን መንግስት በርሃ ለማልማት ትልቅ እቅድ ይዞ እየተንቀሳቀሰ ይገኛል፡፡ ሶማሌና አፋር ክልሎች ፕሮጀክት ነበረን ፡፡ ከእሱ ወጥተናል ነገር ግን ብዙ ትራክተሮች፣ ማረሻዎች፣መከስከሻዎች አሉን እነዚህ ሚካናይዜሽኑን የሚደግፉ መሳሪያዎቸ እያሉን በተጠቀሱት ክልሎች ያለ ስራ ይቀመጣል? በነዚህ ክልሎች በርሃ ማልማቱ ላይ ሚካናይዜሽን ላይ መንግስት ቢሰራ እንኳን ኢትዮጵያን ምስራቅ አፍሪካን መቀለብ የሚችል መሬት አለን፡፡ነገር ግን ሚካናይዜሽን ላይ አልተሰራም፡፡በአዳማ እርሻ መሳሪያዎች በኩል በተቻለ መጠን ሁሉም ክልል አርሶ አደሩ ቴክኖሎጂውን እንዲያውቅ ለማስተዋወቅ ተሞክሯል ፡፡
#ሻ/ቃ ድሪባ፡-በራሳችን ወጪ በተለያዩ ክልሎች በመሄድ በነፃ አርሰን በማሳየት የውሃ ፓምፖችን አጠቃቀም ፣ ኮምባይነር መጠቀም የማይችሉ ዝቅተኛ አርሶ አደሮች በትናንሽ መውቂያዎች እንዴት መጠቀም እንዳለባቸው አሳይተናል፡፡ በአማራ ፣ በኦሮሚያ ፣ እንዲሁም በትግራይ ክልል ሚካናይዜሽንን በማስተዋወቅ ብዙ ስራ ሰርተናል፡፡ በተለይም በትግራይ ክልል አርሶ አደሩ ወደ ሚካናይዜሽን እንዲገባ በነፃና አነስተኛ ገንዘብ በማስከፈል ብዙ ስራ ሰርተናል፡፡ለምሳሌ ከሁለት ሳምንት በፊት አማራ ክልል በራሳችን ወጪ ትራክተር ይዘን በመሄድ አርሶ አደሩ ወደ ሚካናይዜሽን እንዲገባ በተግባር አሳይተናል፡፡ምስራቅ ጎጃም በጣም ሰፊ መሬት አላቸው፡፡ ነገር ግን ትራክተር የላቸውም፡፡ አርሶ አደሩ ቴክኖሎጂ እየተጠቀመ አይደለም፡፡ አርሶ አደሩ ቴክኖሎጂ መጠቀም ካልቻለ ሀገሪቷን ከግብርና ወደ ኢንደስትሪ በአጭር ጊዜ ውስጥ ማሻገር አይቻልም፡፡ ኢንዱስትሪ እንዲኖር የግብርና ግብዓቶች ሊኖሩ ይገባል፡፡የግብርና ግብዓት በሌለበት ሁኔታ ኢንዱስትሪ ሊኖር አይችልም፡፡ስለዚህ መሰረታዊ ሊሰራበት የሚገባው ጉዳይ ግብርናው ነው ፡፡ግብርናውን ሚካናይዝድ ማድረግ መንግስት ኩታ ገጠም የሚባሉ መሬቶች ላይ ጥሩ እየሰራ ነው እኛም ሚካናይዜሽኑን እየደገፍን ወደ ተሻለ ደረጃ ማድረስ ይቻላል፡፡በተቻለን መጠን ሁሉም ክልሎች ሚካናይዜሽን እንዲጠቀሙ እና የተሻለ ደረጃ ላይ እንዲገኙ ሰርተናል፡፡
ሻ/ቃ ድሪባ፡- አሁን ከሁሉም ሀገሮች ትራክተር የማትጠቀም ሀገር ኢትዮጵያ ብቻ ናት፡፡ ካለን ያልታረሰ መሬት አንፃር ትራክተር የለንም ማለት እንችላለን፡፡ ግብርናችን ስላልዘመነ ያለንን መሬት መጠቀም ስላልቻልን ሁሌም ስንዴ ከውጭ እንድናመጣ ሆነናል፡፡ ሚካናይዜሽን ቢሰራ አንደኛ የገበሬን ጉልበት ይቀንሳል፡፡ ማሽን ብንጠቀም ከውጭ የምናስገባውን እያንዳንዱን እህል ያስቀርልናል ፡፡ ሁለተኛ ምርት ወደ ሀገር ውስጥ ማስገባት (inport)ምርት ወደ ውጭ ሀገር መላክ(Export) ላይ መስራት እንችላለን፡፡ለምሳሌ በብዛት ወደ ውጭ የምንልከው የግብርና ውጤቶችን ነው፡፡ ምርት ይኖራል ኢንዱስትሪውን አዘጋጅተን ፕሮሰስ አድርገን ወደ ውጭ መላክ እንችላለን፡፡ካልሆነ ደግሞ ሚካናይዝድ ካደረግን አርሶ አደሩንም ሆነ ማህበረሰቡን መቀለብ እንችላለን እንዲህ ማድረግ ስንችል ከውጭ የምናስገባው ስንዴ ይቀራል ማለት ነው፡፡
ሚካናይዜሽን ባለመጠቀማችን ተጎድተናል ለምሳሌ ዘይት ከውጭ ነው የምናስገባው፡፡ ሰሊጥ የሚፈልገው ቆላማ የሆኑ ቦታዎችን ብናለማ በዘይት ምርት ተጠቃሚ እንሆናለን፡፡አማራ ፣ ትግራይና ወለጋ አካባቢ የሰሊጥና የቡና ምርት አለ ፡፡ አፋርና ሶማሌ ክልል ላይ መስራት ብንችል ከሀገራችን አልፈን ለሌላ መትረፍ እንችላለን፡፡ሱማሌና አፋር ቲማቲምና አታክልቶችን ብናመርት ለጅቡቲ ኤክስፖርት ማድረግ እንችላለን፡፡ስለዚህ ሚካናይዝድ ያለማድረጋችን ቴክኖሎጂ ያለመጠቀማችን የእኛን ግብርና ከእጅ ወደ አፍ ብቻ አድርጎታል፡፡ ከእጅ ወደ አፍ ለማድረግም አልበቃንም በየዓመቱ እርዳታ እየጠየቅን ወይንም መንግስት ገዝቶ እየረዳን ነው ስለዚህ ግብርናችን ሚካናይዝድ ባለመደረጉ በጣም ትልቅ ጉዳት አለው የሚል እሳቤ አለኝ፡፡
#ሻ/ቃ ድሪባ ፡- በሀገራችን የግብርና ሚካናይዜሽን እንዳይስፋፋ ማነቆ ከሆኑበት ምክንያቶች የመጀመሪያው የግብርና ሚካናይዜሽን ድጋፍ የለውም ፡፡ አርሶ አደሩ ላይ ትኩረት ተደርጎ አልተሰራም፡፡ ሌላው ደግሞ ቴክኖሎጂ ላይ አልተሰራም፡፡ ለእያንዳንዱ ነገር መሰረቱ ግብርና መሆኑን ሁሉም ሊረዳው ይገባል፡፡በእኔ አመለካከት አርሶ አደር ላይ ወይም እርሻ ላይ ትኩረት ተደርጎ የተሰራ ስራ የለም ፡፡ በሁለተኛነት መንግስት እጁን አስገብቶ ካልረዳው በስተቀር አርሶ አደሩ አቅም የለውም ፡፡ ወደ ግብርና ትኩረት ተደርጎ ካላተሰራ አርሶ አደሩ ያለችው መሬት ትንሽ ናት ትራክተርና ኮምባይነር ለመግዛት አቅም የለውም፡፡ የተማረውን ህብረተሰብ ወደ ግብርና በመውሰድ ቴክኖሎጂውን እንዲጠቀም ማስተማር ከትንሹ ጀምሮ ቀስ በቀስ ማስጀመር ያስፈልጋል፡፡በትልቅ ደረጃ ግብርናን ከተወሰኑ ሰዎች ውጪ ኢንቨስተሮችም የሚመርጠው የለም፡፡ባለ ሀብቱም ከተማ ላይ ተንጠልጥሎ ፋብሪካ ማቋቋም እንጂ ግብርናውን አይፈልገውም፡፡የምርት ግብአቱንም ለመውሰድ ኢንፖርት ኤክስፖርት ለማድረግ አይፈልግም፡፡ ግብርና የሚሰጠው ጥቅም ስላልተለመደ ወደ ታች ተወርዶ አልተሰራበትም የሚል እምነት አለኝ፡፡
#ሻ/ቃ ድሪባ ፡-ከክልሎች ጋር በተለይም ከኦሮሚያ ክልል ጋር ጥሩ ግንኙነት አለን፡፡ ሚካናይዜሽን እንዲለመድ ጥሩ ስራ እየሰሩ ነው፡፡ ከደቡብ፣ከሶማሌ፣ከአፋር ክልሎች ጋር ጥሩ የሚባል ግንኙነት አለን፡፡ እራሳችንም እየሄድን ተወካዮቻችንን አስገብተን ጥሩ የሚባል ግንኙነት መስርተናል፡፡ ከአማራና ከትግራይ ክልል ጋር ቀደም ሲል ከተከፋፈሉት መሳሪያዎች ጋር በተያያዘ ቅሬታ ነበር ፡፡ የነበሩ ሀላፊዎች እታች ድረስ ወርደው ያለመስራት ችግር ነበረ፡፡ በ2013 ዓ.ም ከሁሉም ክልሎች ጋር ጥሩ ግንኙነት እንዲኖረን እየሰራን ነው ፡፡
#ሻ/ቃ ድሪባ፡- በብዛት በዱቤ ስለምንሸጥ ብዙ ክምችት አለን ፡፡በተለይም ትራክተር ፡፡ፓምፖችም ከበቂ በላይ አሉን ፡፡ በዚህ ዓመት የተጠየቅነውን በሙሉ ምላሽ ሰጥተናል፡፡ትራክተሮችን ፓምፖቹም ላይ ውል አስረን ሽያጭ ፈፅመናል፡፡ ከኦሮሚያ ክልል ጋር በቅርብ ወደ ሁለት ሺህ የሚሆኑ ፓምፖችን ውል አስረን እያስረከብን ነው፡፡ከአዲስ አበባ መስተዳድር ከተማ ማልማት ጋር ፓምፕና ትራክተሮች ሽጠንላቸዋል ከአርሶ አደሮች ውጪ ማለት ነው ፡፡ ትራክተር በቁጥር ስለሚጠይቁን በግለሰብ ደረጃ ከሁሉም ጋራ ውል አስረን አስረክበን ጨርሰናል ፡፡በኢንዱስትሪያችን ብዙ ክምችት ስላለን በዚህ በጣም ስኬታማ ነን፡፡
የመለዋወጫ አቅርቦት ከሞላ ጎደል እያቀረብን ነው ፡፡ ነገር ግን አሁንም ክፍተት አለ ፡፡በቀጣዩ አመት ትልቁ ትኩረታችን መለዋወጫ ላይ መስራት ነው ፡፡ያሉትንም ትራክተሮች ብራንድ ቀይረን አርሶ አደሩ የሚፈልጋቸውን የተሻሉ ብራንዶችን እስከ መለዋወጫቸው ለማቅረብ አስበናል፡፡አሁን በቅርበት መስራት ያሰብነው ብዙ ትራክተሮች የተሸጡበት ክልል ላይ የተወሰኑ ጋረዦችን እያቋቋምን የትምህርት ዝግጅቱ ያላቸውን ስራ አጥ ወጣቶችን በማሰልጠን እንዲሰሩ መለዋወጫም አዘጋጅተን ለ2013 ዝግጁ እናደርጋለን፡፡
#ሻ/ቃ ድሪባ፡-በሁሉም ምርቶች ሁለት አይነት ስልጠና እንሰጣለን፡፡ የመጀመሪያው በኢንዱስትሪ ደረጃ በደንበኛ ፍላጎት በመረጠው ቦታ እንሰጣለን፡፡ በየትኛውም ቦታ በየትኛውም ክልል ላይ፡፡ ለምሳሌ ትራክተር ለሚገዛን በኛ ጊቤ ውስጥ ስልጠና እንሰጠዋለን ፡፡ እርሻ ላይ በደንብ እሰለጥናለሁ ካለ ቦታው ድረስ ሄደን አሰልጥነን ሰርተፊኬት ሰጥተነው እንመለሳለን፡፡
#ሻ/ቃ ድሪባ፡-ዘንድሮ ሽያጭ ላይ በተለያየ ምክንያት ቀዝቀዝ ያለ ነው፡፡በተለይ በሚያዝያ፣ በግንቦትና በሰኔ ትላልቅ ትራክተሮች የሚሸጡበት በጣም ከፍተኛ ሽያጭ የሚኖርበት ወቅት ነበር ከሌላ ወቅት አንፃር ስናየው በኮሮናና በሌሎች ምክንያቶች ሽያጫችን ቀዝቀዝ ያለ ነው፡፡ በፓምፕ ደረጃ ግን ጥሩ ሽያጭ አለን ክልሎቹ ፓምፖቹን በደንብ ስላዩት በተለይም ደግሞ አዲስ አበባ መስተዳድር ፣ውሃና መስኖ ኢነርጂ፣ኦሮሚያ ክልል፣አማራ ክልል እነዚህን ፓምፖች እየጠየቁን ስለሆነ ስርጭት ላይ ጥሩ ነው፡፡
#ሻ/ቃ ድሪባ፡- ከግብርና ሚኒስቴር ጋር ጥሩ ግንኙነት አለን፡፡ ያሉንን ምርቶች እናስታውቃቸዋለን፡፡እነሱ በሚያቀርቡት ስብሰባ ላይ እየተሳተፍን ፍላጎታቸውን እንረዳለን፡፡ ግብርና ሚኒስቴር ምን ይፈልጋል? በ2013 ምን አቀደ? ምን ለመስራት አስቧል? የሚለውን የእነሱንም ፍላጉት እንጠይቃለን፡፡ በቅርብ ጊዜም የብኢኮ ዋና ዳይሬክተር ባመቻቹልን መሰረት እኛ ጋር ያሉትን እቃዎች ዝርዝር ለክቡር ሚኒስትሩ በቪዲዮ ኮንፈረንስ አቅርበናል፡፡ ከገንዘብና ኢኮኖሚ ሚኒስቴር ፣ከውሃ ሀብት ቢሮ፣ ከግብርና ሚኒስቴር ፣ ከኢነርጂና ከኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ከነዚህ ሚኒስቴር መ/ቤቶች ጋር በተቻለ መጠን በቅርበት ከድሮው በተሻለ አብረን እየሰራን እንገኛለን፡፡
#ሻ/ቃ ድሪባ፡-አዳማ እርሻ መሳሪያዎች ኢንዱስትሪ ከተቋቋመ በጣም እረዥም ዓመት ነው፡፡ ግብርና ስራ ላይ በጣም ልምድ አለው፡፡ በተለይ የግብርና እርሻ መሳሪያዎች ላይ ፡፡ሲቋቋም ለሚካናይዜሽን ስራ ተብሎ ነው፡፡በደርግ ዘመን ሚካናይዜሽን እንዲስፋፋ ታስቦ የተቋቋመ ነው፡፡ መንግስት ግብርና ላይ ትኩረት ማድረግ አለበት፡፡ በብዙ አጋጣሚ ሁሉንም ክልሎች የማየት አጋጣሚ ነበረኝ እኔ እንደተመለከትኩት የኢትዮጵያ መሬት ምንም አልተነካም በተለይም አፋርና ሱማሌ ክልል ኢትዮጵያን መቀለብ የሚችል መሬት ያላቸው ክልሎች ናቸው፡፡ ከዚህ በፊት በፕሮጀክቱ ላይ ሜቴክም የመሳተፍ እድሉን አግኝቶ ነበር ብዙ የውሃ ጉድጓዶች ወጥተው በእራሳቸው ጊዜ የሚፈሱ መሬት ያጡ እነዚህን መሬቶች መንግስት ትኩረት ሰጥቶ ይህንን ፕሮጀክት ወደ ስራ ቢያስገባ ደስ ይለኛል፡፡ኢትዮጵያ መጀመሪያ የምትቀየረው ግብርና ስትቀይር ነው፡፡ግብርናው ካልተቀየረ ምንም ነገር መቀየር አይቻልም ኢንዱስትሪም አይመጣም ፡፡ የኢንዱስትሪ ግብዓትም አይኖርም፡፡ ትልቁ ነገር መንግስት አሁን የጀመረው በረሃን ማልማት ላይ ትኩረት ተደርጎ ከተሰራ እንኳንም ለእኛ ለምስራቅ አፍሪካም እንተርፋለን የሚል እምነት አለኝ::
ዝሃፍታ ኣብ 8ይ ክፍሊ ፈተና 99.94 ውፅኢት ኣመዝጊባ ናብ ፍሉይ ቤት ትምህርቲ ቃላሚኖ ኣትያ፡፡ ካብ ታሽዓይ ክሳብ ዓሰርተ ክልተ ክፍሊ ሓንቲ ካብቶም ብሉፃት ተምሃሮ ብምዃን ዘሊቓ፡፡ ብፍላይ ኣብ ዓስራይ ክፍሊ ኣብ ዝወሃብ ሃገራዊ ፈተና ምሉእ 4 ነጥቢ ኣመዝጊባ፡፡
ኣብ 11 ክፍሊ ካብቶም ንምውርራስ ልምዲ ባህልን ምዕባለን ናብ ኣመሪካ ዝኸዱ ሕሩያት 9 ተምሃሮ ኢትዮጵያ ብምዃን ኣብ ከንታኪ ኣመሪካ ሓደ ዓመት ፀኒሓ፡፡ ሻቡ ብዘርአየቶ ናፃ ሕብረተሰባዊ ግልጋሎት ንሳ ብዝመረፀቶ ገንዘብ ተዋፂኡ ብሽማ ኣብ ትውልዲ ዓዳ ወረዳ ታሕታይ ማይጨው ጣብያ ዓዲሑፃ ክልተ ጎዳጕዲ ማይ ተዃዒቱ ህዝቢ ፅሩይ ዝስተ ማይ ረኺቡ፡፡
ታዲያ ይህ ኢንፎርሜሽን ደህንነቱ ተጠብቆና ተረጋግጦ ለሚፈለገው ዓላማ ካልዋለ እና በተቃራኒው ለእኩይ ዓላማ የሚውል ከሆነ የሚያስከትለው ጉዳት እጅግ የከፋ ነው የሚሆነው፡፡
የኢንፎርሜሽን ደህንነት ስንል የኢንፎርሜሽኑን ታማኝነትና ትክክለኛነት ለማረጋገጥ ኢንፎርሜሽኑ ባልተፈቀደለት ሰው/አካል እንዳይቀየር፣ ከነበረው የተለየ ቅርፅ እንዳይዝ፣ እንዳይሰረዝ እና እንዳይደለዝ ምልዑነቱን የማረጋገጥ እና ኢንፎርሜሽኑ በተፈለገው ሰዓት እና ግዜ ኃላፊነቱ ላለው እና ለተፈቀደለት አካል ያለምንም እክል ተደራሽ የማድረግ ሂደት ነዉ። ይህም ማለት የኢንፎርሜሽኑን ሚስጥራዊነት፣ ተደራሽነት እና ምልዑነት ማረጋገጥ ማለት ነው ፡፡
ከዚህ አኳያ የኢንፎርሜሽን ደህንነትን የማረጋገጥ ጉዳይ የሶስት ነገሮች መስተጋብር ውጤት መሆኑን የኢንፎርሜሽን ደህንነት ባለሙያዎች ያትታሉ፤ እነዚህም ቴክኖሎጂያዊ የመከላከያ መንገዶች፣ የተለያዩ አሰራሮች፣ ህጎች እና ስርአቶች እንዲሁም የሰው ልጅ ናቸው፡፡
በመሆኑም የኢንፎርሜሽንን ደህንነት ለማረጋገጥ ሶስቱ ጉዳዮች ላይ መስራት ተገቢ መሆኑ እንደተጠበቀ ሆኖ ዋና የተጋላጭነት ምንጭ የሆነው የሠው ልጅ ባህርይ ላይ በተለየ ትኩረት መስራት መቻል የኢንፎርሜሽን ደህንነትን ለማረጋገጥ ቁልፍ መሳሪያ ሆኖ እናገኘዋለን፡፡
የኢንፎርሜሽንን ደህንነት በማስጠበቅ ሂደት ውስጥ የሰው ልጅ ትልቅ ሚና በመኖሩ ምክንያት ከቴክኖሎጂያዊ ገፅታው ባልተናነሰ ከስጋቶች፣ ከጥቃት ክፍተቶች፣ ቴክኒኮች እንዲሁም የጥቃት መዘዞች አንፃር ልዩ ልዩ ሳይኮሎጂያዊ፣ ማህበራዊና ባህላዊ አንድምታ አለው፡፡
ይህ ብቻም ሳይሆን አጥቂዎች የተለያዩ ጥቃቶችን ለመፈፀም የሰው ልጆች ላይ ያሉ ስነልቦናዊና ማህበራዊ ክፍተቶችን ይጠቀማሉ፤ ብሎም ጥቃቶች በራሳቸው በግለሰብ ደረጃ የሳይኮሎጂ ጉዳትና ማህበራዊ ቀውስ ሊያስከትሉ ይችላሉ፡፡ ቀጥሎም ከብዙ በጥቂቱ የሚታዩ የኢንፎርሜሽን ደህንነት ሳይኮሎጂያዊ፣ ማህበራዊና ባህላዊ አንድምታዎችን እንመለከታለን፡፡
የአደጋ ግንዛቤ (User security risk perception) ግንዛቤ (Perception) የሰው ልጅ ከስሜት ህዋሳቶቹ የሚያገኛቸውን ከባቢያዊ መረጃዎች ትርጉም በመስጠትና በማደራጀት ከነበረው ዕውቀት ጋር ግንኙነት ለመመስረት የሚያደርገው የአዕምሮ ሂደት ነው፡፡
ይህም ከባቢያችንን የምንረዳበትን መንገድ የሚቃኝ ዋነኛ የአዕምሮ ሂደት አካል በመሆኑ ሁለንተናዊ የአስተሳሰብ ሂደቱ ላይ ከፍተኛ አስተዋፅዖ አለው፡፡ የአደጋ ግንዛቤ ሲባልም በአካባብያችን ያሉ ማንኛውንም አደጋ የምንረዳበት መንገድ ማለት ነው፡፡
ይህ የሰው ልጅ የአደጋ ግንዛቤ በአብዛኛው በተለያዩ ምክንያቶች በዕውነታው ካለው አደጋ አነስተኛ ሆኖ እናገኘዋለን፡፡ ለዚህም የአደጋው ዕውቀትና ቅርበት፣ የመቆጣጠር አቅም ግንዛቤ እና የመሳሰሉት ጉዳዮች አደጋዎችን አነስተኛ አድርገን እንድንመለከት ከሚያደርጉ ምክንያቶች መካከል ይመደባሉ፡፡
በዚህም መሰረት የተለያዩ ጥናቶችና የደህንነት ሳይኮሎጂ ትንተና ውጤቶች እንደሚጠቁሙት የደህንነት አደጋዎች ግንዛቤም በአብዛኛው ተጠቃሚ ዘንድ አነስተኛ እንደሆነ ነው፡፡
ይህም ተጠቃሚዎችን በከፍተኛ መጠን ለደህንነት አደጋዎች ተጋላጭ ያደርጋቸዋል፡፡ በዚህ አማካኝነት ከሚከሰቱ ጥቃቶች መካከል ማህበራዊ ምህንድስና በስፋት የሚጠቀስ ነው፡፡
ማንኛውም ሰው ስህተት ይሰራል፤ ይህ የተፈጥሮ ህግ ነው፡፡ በኢንፎርሜሽን ደህንነት የሰው ልጅ ስህተቶች ስንል ታድያ የቴክኖሎጂ ተጠቃሚዎች የተለያዩ የታቀዱ እና ያልታቀዱ ተግባሮች (Actions) እና ውሳኔዎች (Decisions) በኢንፎርሜሽን ደህንነት ጥራት ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ ሲያደርሱ ማለት ነው፡፡
እነዚህ ስህተቶች የሚመነጩት ደግሞ የሰው ልጆች በቀን ተቀን እንቅስቃሴያቸው ውሳኔዎችን በቀላሉ ለማስተላለፍ የሚጠቀሙባቸው አጭር መንገዶች (Short Cuts) ሲሆን ይህም ሰዎች ምክንያታዊ ያልሆኑ ውሳኔ እንዲሰጡና (Irrational Decisions)
የአወንታዊነት ስህተት (Optimism bias)፡- ይህ ስህተት የሚመነጨው የሰው ልጆች ራሳቸውን ከሌሎች የተለዩ አድርገው ይወስዳሉ፡፡ ለምሳሌ አንድ ግለሰብ የሎተሪ ትኬት ሲገዛ ከሌሎች ሰዎች የተሻለ ዕድል አለኝ ብሎ የማሰብ አዝማምያ አለው፡፡ ከኢንፎርሜሽን ደህንነት አንፃር ስንመለከተውም ማንኛውም የኢንፎርሜሽን ደህንነት አደጋ ከሌሎች በተለየ እኛ ላይ የመድረስ ዕድሉ አነስተኛ ነው የሚል አስተሳሰብ በብዙዎቻችን ዘንድ እንዲኖር ያደርጋል፡፡
የትኩረት ስህተት (Attention Bias)፡- ይህ ስህተት አንድ ግለሰብ አንድን ተግባር በሚያከናውንበት ወቅት በሚመጡ ሃሳቦች ትኩረት ማድረግ ሲያቅተው ሲሆን ብዙዎቻችንም የተለያዩ የደህንነት አደጋ የሚያስከትሉ ባህሪዎችን ትኩረት ባለማድረጋችን ምክንያት ስናደርግ ይስተዋላል፡፡
የተደራሽነት ስህተት (Availability Heuristics)፡- ይህ ስህተት የሚመነጨው አንድን አደጋ በማሰብ ሂደት ውስጥ በቀላሉ ማግኘት የማንችል (low Accessibility) ከሆነ የአደጋውን መጠን አሳንሰን እንመለከታለን፡፡ ይህም የሰው ልጆች ችግሮች ወይም አደጋዎች በራሳቸው ላይ ወይም በቅርብ በሚያውቁት ሰው ላይ እስካልደረሱ የቀጣይ የጥንቃቄ እርምጃ እንዳይወስዱ የሚያደርግ ትልቅ የአስተሳሰብ ስህተት (cognitive Bias) ነው፡፡
በተጠቃሚዎች አነስተኛ የአደጋ ግንዛቤ አማካኝነት ከሚመጡ የደህንነት አደጋዎች መካከል አንዱ ማህበራዊ ምህንድስና (Social Engineering) ነው፡፡ ማህበራዊ ምህንድስና (Social Engineering) የሰው ልጆችን ተፈጥሯዊ አነስተኛ የአደጋ ግንዛቤ በመጠቀም ሰዎችን በማታለል መረጃዎችን የመስረቅ የጥቃት ቴክኒክ ነው፡፡
ይህም ሲባል የሰው ልጆች ያሏቸውን ባህሪያዊ አዝማምያዎች፣ ለምሳሌ ሰውን የመርዳት ፍላጎት፣ ሃላፊነትን የመፍራትና የመሸሽ ሁኔታ ፣ ሰውን በቀላሉ የማመን ሁኔታ እንዲሁም ማህበራዊ ግንኙነቶችን በመጠቀም ሰዎችን የማታለል ተግባር ነው፡፡
ሳይበርን በመጠቀም የሚደረጉ ስነልቦናዊ መሰረት ያላቸው ጥቃቶች ሳይበርን በመጠቀም የሚደረጉ ስነልቦናዊ መሰረት ያላቸው ጥቃቶች ስንል ሳይበርን በመጠቀም የሚደረጉ ቁጡ ባህሪ የተቀላቀለባቸው (Agressive) እና በተደጋጋሚ የሚደርሱ ትንኮሳዎችን፣ ዘለፋዎችንና የስም ማጥፋቶች ወ.ዘ.ተ የዚህ ገፅታ አንድ አካል ናቸው፡፡ እነዚህ ጥቃቶች እያደረሱ ካሉት ጉዳት አንፃር በተለይ ባደጉት ሀገሮች ከፍተኛ ትኩረት በመሳብ ላይ የሚገኝ ርዕሰ ጉዳይ ሆኗል፡፡ በሀገራችንም ያለውን አዝማሚያ በምንመለከትበት ወቅት የኢንተርኔት ግንኙነት የእለት ተዕለት እንቅስቃሴያችን አካል እየሆነ እንደመምጣቱ መጠን የስጋት መጠኑ ከጊዜ ወደ ጊዜ እንዲጨምር አስችሎታል፡፡
ጥቃቶቹ የተለያዩ መንገዶችን (ቻነሎችን) ይጠቀማሉ፣ ለምሳሌ፡- ኢ-ሜይል፣ ማህበራዊ ድረ-ገፆች፣ የስልክ ጥሪና አጭር የፅሁፍ መልዕክቶች … ወ.ዘ.ተ ይጠቀሳሉ፡፡
እነዚህ ጥቃቶች የተለያየ መልክና ይዘት ሊኖራቸው ይችላል፡፡ ለምሳሌ በህፃናትና ታዳጊ ወጣቶች ላይ የሚደርሱ ትንኮሳዎች በእንግሊዘኛው አጠራር ሳይበር ቡሊዪንግ (Cyber Bullying) ተብሎ የሚጠራ ሲሆን በአዋቂ (Adults) ላይ ከሚደርሱ መካከል ደግሞ ሳይበር ፆታዊ ትንኮሳ (Cyber harassment) እና የሳይበር አሰልቺ ክትትል (Cyber Stalking) ይገኙበታል፡፡
የባህል ተፅዕኖ ስር የመውደቅ አደጋ (Cyber Imperialism) ባህል አንድ ቡድን ወይም ማህበረሰብ የሚጋራቸው እና በስፋት የሚስተዋሉ የእምነት፣ የአስተሳሰብ እና የባህሪ ሲስተም/ ስርአት ሲሆን ይህ አንድን አንድ ማህበረሰብ ውስጥ ያለ ግለሰብን ሌላ ማህበረሰብ ውስጥ ካለ ግለሰብ ጋር ለመለየት ወይንም ለማመሳሰል የሚያገለግል እና የማንነት መገለጫ አንድ አካል ነው፡፡
ከምክንያቶቹም መካከል ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊ፣ ፖለቲካዊ እንዲሁም ቴክኖሎጂያዊ ለውጦች ተጠቃሽ ናቸው፡፡ የባህልን ለውጥ ለማምጣት የተለያዩ መንገዶች ጥቅም ላይ የሚውሉ ሲሆን ሆኖም ግን በሰለጠነው አለም የአንበሳውን ድርሻ የሚይዘው የመገናኛ ሚድያዎች ናቸው፡፡
ይህም ሲባል የተለመዱት የመገናኛ ብዙሃንን (ቲቪ፣ ሬድዮ፣ መፅሄት፣ ጋዜጣ ወ.ዘ.ተ.) ጨምሮ የሳይበር ሚድያውን ማለትም ማህበራዊ ሚድያዎችን ጨምሮ የተለያዩ ዌብሳይቶች ያጠቃልላል፡፡
በመሆኑም የባህል መወረር አደጋን ስንመለከትም ቴክኖሎጂው ዕውን ባደረገው ከፍተኛ የትስስር ሂደት ውስጥ አንድ ማህበረሰብ ያለውን እምነት፣ አስተሳሰብ እና ባህሪ በአጠቃላይ ባህል የኢንተርኔት ወይም የስልክ ግንኙነት ካለው ማንኛውም ማህበረሰብ ጋር በቀላሉ ማጋራት ወይም ማስተላለፍ ይችላል፡፡
ይህም ሃገራት ወይም ህዝቦች ልዩ የሚያደርጓቸውን አስተሳሰቦች፣ እምነቶች እና ዕሴቶች ማቀብ እና ለተተኪው ትውልድ የማያስተላልፉ ከሆነ ከፍተኛ የማንነት እና የባህል ቀውስ አደጋ ውስጥ የመግባት ዕድላቸው ይጨምራል፡፡
በመሆኑም ግለሰቦች በኢንፎርሜሽን ደህንነት ጉዳዮች ዙሪያ ያላቸውን ዕውቀት በማሳደግና ራሳቸውን ከስጋቶች መከላከል የሚያስችላቸውን ክህሎት በማሳደግ እነዚህን የአስተሳሰብ ክፍተቶች እና ስጋቶች መቀነስ ይችላሉ፡፡
በየጊዜው ቀጣይ የሆነ የግንዛቤ ማስጨበጫ ፕሮግራሞችን ተግባራዊ ማድረግና ኢንፎርሜሽን ደህንነትን የተቋሙ ባህል አንድ አካል በማድረግ በተቋሙ የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴና ውሳኔ አሰጣጥ ሂደት ውስጥ እንዲካተት ማድረግ ስጋቱን ለመቀነስ ከተቋማት የሚጠበቅ ተግባርም ነው፡፡
የኢንፎርሜሽን ደህንነት የመጀመሪያዎቹን ሜይን ፍሬም ኮምፒውተሮች መልማትን ተከትሎ ወደ ውስብስብና ከፍተኛ ደረጃ ያደገ ዘርፍ ሲሆን በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ተቃራኒ ቡድኖች ሚስጥርን የመስበር ስራ ለማካሄድ ባደረጉዋቸው የተለያዩ እንቅስቃሴዎች የመጀመሪያዎቹ ዘመናዊ የምንላቸው ኮምፒውተሮች እንዲፈጠሩ አስችሎአል። የመጀመሪያው የኢንፎርሜሽን ደህንነትም የአካላዊ ደህንነት (physical security) የነበረ ሲሆን ይህም የተለያዩ ወሳኝ የሚባሉ ሚስጥራዊ የሠራዊት ቦታዎችን ከንብረት ስርቆት፣ ስለላዎች፣ ውድመቶችና መሰል ጥቃቶችን ከመቀነስ አንፃር ተደራሽነትን ለመገደብ የሚካሄድ ነበር። አርፓኔት በ1990 እ.ኤ.አ (National Science Foundation) Network (NSFNET) የተተካው አርፓኔት በ1960ዎቹ እ.ኤ.አ
በአሜሪካ የመከላከያ ክፍል ስር Advanced Research Projects Agency (ARPA) አማካኝነት እስከ 60,000 የሚሆኑ ከመካከለኛ እስከ ትላልቅ ደረጃ ያላቸው ኮምፒውተሮችን እንዲያገናኝ ተደርጎ የለማ የመረጃ መረብ ነበር። አርፓኔት ለመከላከያ ሃይሉ አላማ ብቻ እንዲያገለግል ታስቦ የለማ ቢሆንም፤ የመንግስት ወይም የመከላከያ ሃይሉ ንብረት ብቻ ተደርጎ ግን አልተመደበም ነበር። በመሆኑም የተለያዩ ዩኒቨርሲቲዎች እና የምርምር ተቋማት አርፓኔትን ተጠቅመው የተለያዩ መረጃዎችን በነፃነት እንዲለዋወጡ አስችሎአቸዋል።
ይሁን እንጂ አርፓኔት ከሚሰጠው ጥቅም ባሻገር የደህንነት ደንብ ያልተከተሉ የዳያል አፕ ግንኙነቶችን በመፍቀድ፣ ተጠቃሚዎች ከሲስተሙ ጋር በሚገናኙበት ወቅት የደራሽነት ቁጥጥር (Access Control) ባለማካተቱ የተጠቃሚው ማንነት እና ኃላፊነት በቅጡ ሳይታወቅ የማለፍ እና የመሳሰሉ ክፍተቶች ነበሩት። በመሆኑም በ1970ዎቹ እ.ኤ.አ (Federal Information Processing Standards (FIPS) ለኢንፎርሜሽን ጥበቃ አላማ የዳታ ምስጠራ ስታንዳርድን (Data encryption standard) መመርመርና ማልማት ጀመረ። ኢንተርኔት ዋይድ ኤሪያ ኔትዎርክ (WAN) ሰፊ መልክዓ ምድር ተደራሽ ማድረግ የሚያስችለን የመረጃ መረብ ሲሆን በኮምፒውተሮቻችን አማካኝነት በሌላ ቦታ (ከተማ፣ ሃገር) የሚገኝ ፋሲሊቲ (መረጃዎች እና ምንጮች) እንድናገኝ ያስችለናል። ለምሳሌ አዲስ አበባ ያለ አንድ ሰው ኮምፒውተሩን ተጠቅሞ መቀሌ ብሔራዊ ላይብራሪ ያለ ኤሌክትሮኒክ መረጃ መድረስ ይችላል ማለት ነው። ኢንተርኔት የነዚህ (WANs) ስብስብ እና ተመሳሳይ ባህሪ ያላቸው የተግባቦት ፕሮግራምችና ፕሮቶኮሎች (ፕሮቶኮል፦ ኮምፒውተር ከኮምፒውተር ጋር እንዲግባቡ የሚያስችል የስታንዳርዶች ስብስብ ነው) የያዘ አለም አቀፋዊ ትስስር ያለው የመረብ ግንኙነቶች ውጤት ሲሆን፤ ግዙፍ የዳታ፣ የፕሮግራሞች እና የመገልገያዎች ምንጭም ጭምር ነው።
የኢንተርኔት ልማት ወደ የግል፣ የመንግስት እና የምርምር ተቋማት ከተዘዋወረ ከ1984 እ.ኤ.አ ጀምሮ እስከ አሁን ድረስ እርስበርሳቸው የተሳሰሩ የተለያዩ በሚሊየን የሚቆጠሩ የኮምፒውተር መረቦችን ያቀፈ፣ አብዛኞቹ መረቦች ደህንነታቸው ያልተጠበቀ፣ የተለያዩ በድምፅ፣ በፅሁፍ፣ በምስል፣ በካርታ፣ እና በሌሎች መልክ ተቀናብረው የሚገኙ መረጃዎችን የምናገኝበት፣ የተለያዩ ኃይሎች ለልማትና ለጥፋት የሚጠቀሙበት ጠቃሚና አደገኛ ክልል ነው። የኢንፎርሜሽን ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ ጥገኝነት በኢንፎርሜሽን ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ ላይ ያለን ጥገኝነት የአለም አቀፍ የግንኙነት መረብ (World Wide Web, WWW) መወለድን ተከትሎ እጅግ በከፍተኛ ደረጃ እያደገ ያለ ሲሆን በተለይም ድርጅቶች ለምርት አገልግሎት በሚውሉ ግብዓቶች ላይ የነበራቸውን አስተሳሰብ ቀይሮታል። ላለፉት አያሌ አመታት ለምርት አገልግሎት ይውሉ የነበሩ ግብዓቶች የተለያዩ መሣሪያዎች፣ ቁሳቁሶች እና የመሳሰሉት ነገሮች ሲሆኑ፤ አሁን ባለንበት የኢንፎርሜሽን እና የእውቀት ዘመን ግን ይህ ሃሳብ ሙሉ በሙሉ ተቀይሮአል። በቀላሉ Google እና ebayን ማንሳት ይቻላል። አብዛኛው የኦንላይን ሽያጫቸው ዲጂታል ኢንፎርሜሽንና የኤሌክትሮኒክ መፅሐፍትን ለተጠቃሚዎች ማድረስ ሲሆን የተፈለገው ምርት የሚላከውም በፖስታ ቤት ወይም በሌላ የአገልግሎት መስጫ መንገድ ሳይሆን ከድረገፃቸው በማውረድ (Download)፣ በ0ዎች እና 1ዶች (0’s and 1’s) አማካኝነት ገንዘብን እና ምርቶችን በመለዋወጥ ነው። አንዳንዴም የተለያዩ የኦንላይን አገልግሎቶችን ለማግኘት ገንዘብ እንጠየቃለን። በመሆኑም የኢንፎርሜሽን ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ በፈጠረው እድገት ምክንያት ለምርት አገልግሎት የሚውሉ ነገሮች ላይ ያለን ትርጓሜም እንዲሰፋ ሆኖአል። ከግለሰብ እና ተቋማት በዘለለም የኢንፎርሜሽን ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ ለአንድ ሃገር እድገት የሚኖረውን ቁልፍ አስተዋፅኦ መገመት አያዳግትም። በተለይም ለአንድ ሃገር ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ እድገት እና ለሰው ልጅ የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ ወሳኝ ግብዓትና አቅም ፈጣሪ መሆኑ ግልፅ ነው። በተጨማሪም በአለማችን የኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊና፣ ፖለቲካዊ የለውጥ ሂደት ውስጥ ፈጣን እድገት ያስመዘገቡ ሃገሮች ተሞክሮ ሲታይ የኢንፎርሜሽን ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ አስተዋፅኦ እጅግ ከፍተኛ ነው፡፡ እንደ ሃገራችን ኢትዮጵያ በፍጥነት በማደግ ላይ ያሉ ሃገሮችም የኢንፎርሜሽን ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ እንደ ምርጫ የሚያስቡት ሳይሆን እንደ ግዴታ ወስደው ለዕድገታቸው መሳካት የሚጠቀሙበት መሳሪያ ነው። ነገር ግን ለዕድገት መሳሪያ የሚሆነው ደህንነቱ አስተማማኝ በሆነ መንገድ ተጠብቆ መቆየት ሲችል ነው። በቅርቡ የመገናኛና የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ሚኒስትር የኤሌክትሮኒክ መንግስት ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር ዶ/ር መስፍን በላቸው ከፋና ብሮድካስቲንግ
ኮርፖሬት ኤፍ ኤም 98.1 ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ሃገራችን ኢትዮጵያ በዘርፉ እያከናወነቻቸው ያለችውን ስራዎች ለመጠቆም ሞክረዋል። እንደ ዳይሬክተሩ አገላለፅ በሃገራችን ኢትዮጵያ የሚገኙ የፌደራል መስሪያቤቶች ሁሉ ደህንነቱ አስተማማኝ በሆነ በአንድ የመንግስት የመረጃ መረብ ውስጥ እንዲጠቃለሉ በመደረግ ላይ ነው። የመብራት፣ የውሃና የስልክ አገልግሎቶችን በአንድ ላይ አቀናጅቶ በማንኛውም ሰዓትና ቦታ ለመክፈል የሚያስችል የአንድ መስኮት የመንግስት የኤሌክትሮኒክ አገልግሎት ለመስጠትም የሚያስችል ስራ እየተከናወነ ይገኛል። ይህ አሰራር ተግባራዊ መሆን ሲጀምር የንግድ ፍቃድ ለማደስ፣ የልደት ወይም ሌላ የምስክር ወረቀት ለማውጣት የግድ ተቋማት ድረስ መሄድ አያስፈልገንም። ባለንበት ቦታ ሆነን በማንኛውም ሰዓት በኢንተርኔት አማካኝነት አገልግሎቱን ማግኘት እንችላለን ማለት ነው። ይህንን ኤሌክትሮኒክ አገልግሎት ህብረተሰቡ ሊያገኝ የሚችለው ደግሞ በፖርታል፣ በሞባይል፣ በነፃ የስልክ ጥሪ እና በየአገልግሎት መስጫ ተቋማት በሚዘጋጁ ማዕከላት እንደሆነ ዶ/ር መስፍን በላቸው ለፋና ብሮድካስቲንግ ኤፍ ኤም 98.1 ተናግረዋል። አገልግሎቱም በተለያዩ የመንግስት መስሪያቤቶች የተጀመረ ሲሆን መንግስትም ይህንን አጠናክሮ እንደሚቀጥል ጨምረው ገልፀዋል። ነገር ግን ከሚዘረጉት የኢንፎርሜሽን ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ መሰረተ ልማቶች የተፈለገውን ጥቅም ለማግኘት በመሰረተ ልማቱ የሚሰራጨውን፣ የሚተነተነውንና የሚከማቸውን ኢንፎርሜሽንን ጨምሮ አጠቃላይ የመሰረተ ልማቱን ጥበቃ ማጠናከር አስፈላጊ ነው። ደህንነቱ የተጠበቀና ዋስትና ያለው መሰረተ ልማት በሚገነባበት ወቅትም ቁልፍ ተግዳሮቶች የሚባሉትን በንቃት ማየት አስፈላጊ ነው። መሰረታዊ የኢንፎርሜሽን ደህንነት መርሆች (CIA) የኢንፎርሜሽን ደህንነት ተቀዳሚ ግብ የኢንፎርሜሽኑን ሚስጥራዊነት፣ ምልዑነት እና ተደራሽነትን ማረጋገጥ ሲሆን በተለይም እነዚህ ሦስቱ መርሆች የኢንፎርሜሽን ደህንነት መሰረቶችና ዋነኞቹ የማዕዘን ድንጋይ ናቸው። የኢንፎርሜሽን ሚስጥራዊነት (Confidentiality) ፤ ኢንፎርሜሽኑን ላልተፈቀደለት ወይም ህጋዊ ላልሆነ አካል ግልፅ እንዳይሆንና ሚስጥራዊነቱ እንዳይጋለጥ የማድረግ ሂደት ሲሆን ይህም ኢንፎርሜሽኑ በክምችት ወይም በስርጭት ወቅት እያለ ለአደጋ እንዳይጋለጥ የማድረግ ስራ ነው። የተለያዩ የምስጠራ ዘዴዎችን በመጠቀም፣ ሰራተኞቻችንን በማስተማር፣ የኢንፎርሜሽን ምደባ (Classification) ማዕቀፎችን በመከተል፣ ፖሊሲዎችን በመቅረፅ እና ሌሎች የኢንፎርሜሽን ደህንነት ማኔጅመንት ስርዓቶችን በመከተል የኢንፎርሜሽን ሚስጥራዊነትን ማረጋገጥ ይቻላል። ምልዑነት(Integrity)፤ የኢንፎርሜሽኑ ታማኝነትና ትክክለኛነትን ለማረጋገጥ፣ ኢንፎርሜሽኑ ባልተፈቀደለት አካል እንዳይቀየርና ከነበረበት የተለየ ቅርፅ
እንዳይዝ የማድረግ ሂደት ነው። ይህም እንደ ሚስጥራዊነት በተመሳሳይ መንገድ በክምችት እና በስርጭት ወቅት እያለ ለአደጋ እንዳይጋለጥ የማድረግ ስራ ሲሆን በተጨማሪም ኢንፎርሜሽኑን ለማከማቸት እና ለማሰራጨት የምንጠቀምባቸው መሳሪያዎች አካላዊ ብልሽት የኢንፎርሜሽኑን ምልዑነት አደጋ ላይ ሊጥሉት ይችላሉ። እንዲሁም የተለያዩ የኮምፒውተር ቫይረሶች ከኛ እውቅና ውጪ በሲስተሞቻችን በሚንቀሳቀሱበት ወቅት አሁንም የኢንፎርሜሽኑን ምልዑነት ሊያጎድሉ ይችላሉ። ተደራሽነ(Availability)፤ ኢንፎርሜሽን ወይም አገልግሎቶችን በተፈለገው ሰዓት እና ጊዜ ትክክለኛ ለሆነና ኃላፊነቱ ላለው አካል ያለምንም እክል ተደራሽ የማድረግ ሂደት ነው። ብዙ ጊዜም ተደራሽነት በአገልግሎት መቋረጥ/መንፈግ (Denial of service, DoS) ጥቃት ሊጠቃ ይችላል። ነገር ግን አስፈላጊውን ኢንፎርሜሽን በተለዋጭ/አማራጭ ዳታ ማከማቻ/ቋት መሳሪያዎች ተጠቅመን በመያዝ (Back up) መከላከል እንችላለን። ስጋቶች (ለኢንፎርሜሽን ሚስጥራዊነት፣ ምልዑነት እና ተደራሽነት) “በየአመቱ በሻርክ ከሚገደሉ ሰዎች ይልቅ በአሳማ የሚገደሉ ሰዎች ቁጥር ይበልጣል። ይህም አደጋ (Risk) ላይ ያለውን ዝቅተኛ አመለካከት የሚያሳየን ነው።” ብሩስ ሽናየር በ2004 ከዳውግ ካየ ጋር በ“IT Conversation” ላይ “beyond fear” የተባለው መፅሃፉን
አስመልክቶ ቃለ ምልልስ ባካሄደበት ወቅት የተናገረው ነበር። ባለፈው ዕትማችን በዚሁ ዓምድ ይህን የብሩስ አባባል የሚያጠናክርልን አንድ እውነታ አቅርበን ነበር። ከ60% እስከ 80% የሚሆኑ ተቋማዊ የመረጃ ጥቃቶች በውስጥ ሰራተኞች እንደሚደርሱ የተለያዩ አለም አቀፍ የኮምፒውተር ወንጀልና ምርመራ ጥናቶች ይጠቁማሉ። ይህም ብሩስ እንዳለው የአንድ ተቋም የደህንነት ፍላጎት በሚስተናገድበት ወቅት አስተዳደሮች እውነት በሚመስሉ፤ ነገር ግን በተሳሳቱ ግንዛቤዎች ምክንያት ተቋማቸውን ለከፋ አደጋ ሲዳርጉ ይስተዋላሉ። በመሆኑም አስተዳደሮች በውስጥ ሰራተኞች ከሚከሰቱ ጥቃቶች ነፃ ነን የሚል የተሳሳተ እሳቤ በመያዝና ፍፁም ድምዳሜ ላይ በመድረስ ሀብቶቻችንን ከውስጥ ሰራተኞቻችን በመጠበቅ ጉልበታችንና ገንዘባችንን አናባክንም በማለት ለከፋ ችግር ይዳረጋሉ። ከዚህም በመነሳት ተቋማት ለሀብቶቻቸው ስጋት ከተቋማቸው
ውጭ የሚገኙትን ሰርጎ-ገቦችና ሌሎች አጥቂዎች ብቻ አድርገው ይረዱታል። ስለሆነም ጠንካራ የመከላከያ አጥር ይገነባሉ (ከውጭ የሚመጣ አጥቂ ለመከላከል)። ይህም ብሩስ እንዳለው የሰው ልጅ አደጋን የመገምገም ባህሉ ዝቅተኛ እንደሆነ የሚያሳየን ነው። ከዚህም የተነሳ አስፈሪ ነው፣ ይጎዳናል ብለን የምንፈራው ሻርክን በመከላከል ሙሉ ጊዜያችንን እና ጉልበታችንን ስናጠፋ ለማዳ ያልናቸውንና በቤታችን የሚገኙት አሳሞች ከሻርኩ በበለጠ ለጥቃት ሲዳርጉን ይስተዋላሉ። በመሆኑም የተቋማት ሰራተኞች የቀን ተቀን ስራቸውን ለማከናወን የሃብት ደራሽነት መብታቸውን በመጠቀም በማወቅም ሆነ ባለማወቅ ከተቋሙ ዕውቅናና ቁጥጥር ውጭ ለተቋሙ የኢንፎርሜሽን ሀብት ስጋት ሊሆኑ እንደሚችሉ መረዳት አስፈላጊ ነው። በሚቀጥለው ዕትማችን የዚህ ጽሁፍ ተከታይ የሆነውንና ለኢንፎርሜሽን ሀብታችን ስጋት የሚሆኑ አካላትን ማንነትና ባህርይ ከብዙ በጥቂቱ እንዳስሳለን፡፡
የኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት ኤጀንሲ (ኢመደኤ) የሀገራችንን የኢንፎርሜሽንና የኢንፎርሜሽን መሰረተ ልማቶች ከጥቃት በመከላከል ብሔራዊ ጥቅሞችን እንዲያስጠብቅ በሚል ዓላማ ለመጀመሪያ ጊዜ በ1999 ዓ.ም በሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ቁጥር 130/1999 መሰረት ተቋቋመ፡፡
በዛሬው ገጽost፣ ለምን PST ወይም OST ፋይሎች ቀርፋፋ ወይም ምላሽ የማይሰጡ ሊሆኑ እና ይህንን ችግር ለማስተካከል የተለያዩ አማራጮችን ያቀርባሉ ፡፡ የደንበኛዎ የኢሜል ሶፍትዌር የመልዕክት ሳጥን መረጃን ለመጫን ረጅም ጊዜ እንደሚወስድ ካስተዋሉ መንስኤዎቹን መመርመር እና ማስተካከል ያስፈልግዎታል ፡፡ ምክንያቱም እነዚህ ምልክቶች በ MS Outlook ሶፍትዌርዎ ላይ ትልቅ ችግርን ሊያመለክቱ ስለሚችሉ ነው ፡፡ ፒ.ቲ.ኤስ /OST ፋይሎች ቀርፋፋ ወይም ምላሽ የማይሰጡ ናቸው? የ ... ን ሊያሳጣ የሚችል በርካታ ምክንያቶች አሉ
ከዚህ በታች ባሉት ክፍሎች ውስጥ የ “SCANPST” ሶፍትዌርን በጥልቀት በመመርመር ይህ ትግበራ የተበላሸ የመልዕክት ሳጥን ፋይሎችን ማስተካከል በማይችልበት ጊዜ ምን ማድረግ እንደሚችሉ እንመረምራለን ፡፡ ልክ እንደሌሎች ዲጂታል ፋይሎች ሁሉ የ Outlook የመልእክት ሳጥን መረጃ ይጎዳል ፡፡ ሆኖም ማይክሮሶፍት ተጠቃሚዎች የ Outlook ፋይሎችን ሲጎዱ እንዲጠግኑ ለማገዝ SCANPST የተባለ ነፃ መሳሪያ አዘጋጅቷል ፡፡ ግን ይህ የጥገና መሣሪያ ብልሹ የ PST ፋይሎችን ማስተካከል ሲያቅተው ምን ይከሰታል? ስለ SCANPST ሶፍትዌር ጥልቅ ትንታኔ እነሆ እና በፍጥነት ይመልከቱ ...
ይህ ገጽost የ “SCANPST” ትግበራ ሲጠቀሙ የፋይል መልሶ ማግኛ ሂደቱን ይመረምራል እንዲሁም ሶፍትዌሩ በከፊል ወይም የታሰበውን የመልእክት ሳጥን ዕቃዎች በሙሉ ከተበላሸ የ PST ፋይል ካላገኘ ምን ማድረግ እንደሚችሉ ይመረምራል ፡፡ ማይክሮሶፍት የ Outlook ተጠቃሚዎች የመልእክት ሳጥን ፋይሎችን ሲጎዱ ለመጠገን መሳሪያ ይሰጣቸዋል ፡፡ አንዳንድ ጊዜ አብሮገነብ መሣሪያ አንድን ክፍል ወይም ሁሉንም የታሰቡትን ነገሮች መልሶ ማግኘት ላይሳካ ይችላል። ምን ማድረግ ትችላለህ? የ SCANPST ትግበራ እንዴት እንደሚሰራ የ scanpst.exe ሶፍትዌርን ሲከፍቱ እርስዎን ይጠይቃል ...
ምድቦች ምድብ ይምረጡ የውሂብ ምትኬ (103) የውሂብ መልሶ ማግኛ (3,881) የፋይል መልሶ ማግኛ (3,810) መዝገብ ቤት እና ምትኬ ፋይል መልሶ ማግኛ (55) BKF የፋይል መልሶ ማግኛ (7) CAB መዝገብ ቤት መልሶ ማግኘት (1) RAR መዝገብ ቤት መልሶ ማግኘት (4) TAR መዝገብ ቤት መልሶ ማግኘት (2) Zip የፋይል መልሶ ማግኛ (39) የውሂብ ጎታ መልሶ ማግኛ (354) DBF የውሂብ ጎታ መልሶ ማግኛ (1) Oracle የውሂብ ጎታ መልሶ ማግኛ (4) SQL Server የውሂብ ጎታ መልሶ ማግኛ (349) የኢሜል መልሶ ማግኛ (2,251) መለዋወጥ OST የፋይል መልሶ ማግኛ (100) የ Outlook ውሂብ መልሶ ማግኛ (2,157) የገቢ መልዕክት ሳጥን ጥገና መሳሪያ (4) Outlook Express DBX ፋይል መልሶ ማግኛ (4) የ Outlook PST የይለፍ ቃል መልሶ ማግኛ (1) የምስል እና የሰነድ መልሶ ማግኛ (40) AutoCAD DWG የፋይል መልሶ ማግኛ (8) PDF የሰነድ መልሶ ማግኛ (27) PSD የምስል መልሶ ማግኛ (5) የቢሮ ፋይል መልሶ ማግኛ (1,058) የመረጃ ቋት መልሶ ማግኛን ይድረሱ (342) የ Excel ፋይል መልሶ ማግኛ (308) PowerPoint የፋይል መልሶ ማግኛ (4) የቃል ሰነድ መልሶ ማግኘት (401) የፋይል መልሶ ማግኛ | የውሂብ መልሶ ማግኛ (13) የፋይል ስርዓት መልሶ ማግኛ (13) የፋይል ስርዓት መልሶ ማግኛ (7) ፋይል ሰርዝ (1) የሃርድዌር መልሶ ማግኛ (2) ምስክ (2) መፍትሄዎች (2,557) መዝገብ ቤት ፣ መጭመቅ እና ምትኬ መፍትሄዎች (3) Zip የማህደር መፍትሄዎች (3) የውሂብ ጎታ መፍትሔዎች (294) SQL Server መፍትሄዎች (294) የቢሮ መፍትሔዎች (2,260) የመዳረሻ መፍትሔዎች (241) የ Excel መፍትሔዎች (353) ነፃ የ Excel መሣሪያዎች እና ተጨማሪዎች (28) የልውውጥ መፍትሔዎች (71) የእይታ እይታ መፍትሔዎች (1,208) ነፃ Outlook መሳሪያዎች እና ተጨማሪዎች (6) የቃል መፍትሔዎች (387) ያልተመደበ (1)
በምርቶቻችን እና በኩባንያችን ላይ ሁሉንም ማስተዋወቂያዎች ፣ የቅርብ ጊዜ ዜናዎችን እና ዝመናዎችን ለማግኘት በፌስቡክ ፣ ሊንኪን እና ትዊተር ላይ ይከተሉን ወይም ይወዱን ፡፡
ኢትዮጵያ በተባበሩት መንግሥታት የፀረ-ሙስና ኮንቬንሽን አንቀጽ 44 ላይ የነበራትን ተዓቅቦ አነሳች - Welcome to Fana Broadcasting Corporate S.C
አዲስ አበባ፣ ታህሳስ 22፣ 2013( ኤፍ ቢ ሲ) ኢትዮጵያ ወንጀለኞችን አሳልፎ መስጠት የሚደነግገው የተባበሩት መንግሥታት የፀረ-ሙስና ኮንቬንሽን አንቀጽ 44 ላይ የነበራትን ተዓቅቦ አነሳች።
ኢትዮጵያ የኮንቬንሽኑን አንቀጽ 44 አስመልክቶ ተዓቅቦ እንዳላት የኮንቬንሽኑ ምዕራፍ ሦስት ውስጥ የተመለከተውን የሙስና ወንጀልን ወንጀል አድርጎ መደንገግና ምዕራፍ አራት ዓለም አቀፍ ትብብርን አስመልክቶ በፈረንጆቹ ከ2010 እስከ 2015 ባለው ጊዜ የነበራትን አፈጻጸም ለገምጋሚ ሃገራት አቅርባ ማስገምገሟን ኮሚሽኑ ገልጿል።
የአፈጻጸም ግምገማውን ተከትሎ ኢትዮጵያ እንድታስተካክል ተሰጥተዋት ከነበሩ ምክረ ሃሳቦች አንዱ ከላይ በተጠቀሰው የኮንቬንሽኑ አንቀጽ ላይ ያላት ተዓቅቦ እንደነበር ተመልክቷል።
አንቀጽ 44 ላይ ያላት ተዓቅቦ መነሳቱን መቀመጫውን ኦስትሪያ ቬና ላደረገው የተባበሩት መንግሥታት የአደገኛ ዕፅ እና ወንጀል መቆጣጠሪያ ጽህፈት ቤት እንዳስታወቀችም ኢዜአ ዘግቧል።
የአማራ ክልል ከፍተኛ አመራሮች የአውራ አምባ ማኅበረሰብ አኗኗርን የሚገልፁ ቦታዎችን ጎበኙ - Welcome to Fana Broadcasting Corporate S.C
አዲስ አበባ ፣ ታህሳስ 13 ፣2013 (ኤፍ.ቢ.ሲ )የአማራ ክልል ከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎች እና የደቡብ ጎንደር ዞን የሥራ ኃላፊዎች ጥንታዊና ታሪካዊ የሆነውን የአውራ አምባ ማኅበረሰብ አኗኗርን የሚገልፁ ቦታዎችን ጎበኙ።
«ከጌታችሁ ዘንድ ብርሃኖች በእርግጥ መጡላችሁ፡፡ የተመለከተም ሰው (ጥቅሙ) ለነፍሱ ብቻ ነው፡፡ የታወረም ሰው (ጉዳቱ) በራሱ ላይ ብቻ ነው፡፡ እኔም በእናንተ ላይ ጠባቂ አይደለሁም» (በላቸው)፡፡
እነዚያንም ከአላህ ሌላ የሚገዙዋቸውን (ጣዖታትን) አትስደቡ፡፡ ድንበርን በማለፍ ያለዕውቀት አላህን ይሰድባሉና፡፡ እንደዚሁ ለሕዝቦች ሁሉ ሥራቸውን ደግ አስመሰልንላቸው፡፡ ከዚያም መመለሻቸው ወደ ጌታቸው ነው፡፡ ይሠሩት የነበሩትንም ሁሉ ይነግራቸዋል፡፡
ተዓምርም ብትመጣላቸው በእርሷ በቁርጥ ሊያምኑ ጥብቅ መሐሎቻቸውን በአላህ ማሉ፡፡ «ተዓምራት ሁሉ አላህ ዘንድ ናት» በላቸው፡፡ እርሷ በመጣች ጊዜም አለማመናቸውን (ወይም ማመናቸውን) ምን አሳወቃችሁ
ZhongShan የ LED ትዕዛዝ 48 ዊ ሲትር የሚወጣ አመላላሽ ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የ LED ትዕዛዝ 48 ዊ ሲትር የሚወጣ አመላላሽ ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የ LED ትዕዛዝ 48 ዊ ሲትር የሚወጣ አመላላሽ ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ቲቪ-አረ ብክብረትኩም ምእንቲ ክብርና ኣብ ትፍንውዎ መደባት ክእረም ዘለዎ ተግባራት ክሳዕ ፍጹም ዝእረም እናቐረጽኩም ፈንዉልና። ከበሮ ዲም ኣብ ዝበለሉ ኣብ መድረኽ እናደየብካ ንድምጻውያን ረሳሕ ኣቕራሽ ብመልሓስ ብጥፍጣፍ እናኣተርከስካ አብ ግንባሮም ጠፋዕ ምባል፡ ንደቀኣንስትዮ'ውን አብ ኣጥቧተን ኣእዳዋት እናኣእተካ ኣቕራሽ ምሽዃዕ ሃይጅኒክ (ስነ-ጽርየታዊ)ኣይኮነን ጥራይ ዘይኮነስ ክትሪኦ'ውን ጽቡቕ ስለ ዘይኮነ ብሃገር ደረጃ ክሕሰበሉ ይግባእ። መድረኽ ክቡር እዩ፡ ናቱ ሕግን ስርዓትን ድማ ኣለዎ ስለ ዝኾነ ኣብ ሃገርና ኣብ ሓምሳታት ሱሳታት ሰብ እንኳይ'ዶ ኣብ መድረኽ ኽድይብ ካብ ወንበሩኳ ኣይትስእን እዩ ነይሩ፡ ሃገራዊ ወይ ሙዚቃዊ ስምዒቱ ብጣቕዒት'ዩ ዝገልጽ ነይሩ። ንሱ እዩ ኸኣ ስልጡን ኣገባብ። ካልእ ጉድኣታት'ውን ኣሎዎ። ነቲ ድምጻዊ ኣብ ዕይኡ ምብልሻው ትፈጥረሉ፡ ስእሊ ይበላሾ፡ ወዘተ። ኣብ ዩ ትዩብ እሞ ርኣይዎ ንወዲ ትካቦ ኣብ ሽወደን ወይ ኖርወይ እናተጻወተ ከሎ ሓደ ከይዱ ቕርሺ ብጥፍጣፍ ገይሩ ኣብ ጥቓ ዓይኑ ጠፋዕ የብሎ ካብታ ምሽላሙ እታ ምህሳዩን ዓይኑ ምሽፋኑን ስለ ዝኾነቶን ሕርቓኑ ይርኣ ነይሩ ናብቲ ኪ ቦርድ ዝጻወት ዝነበረ ከይዱ ድማ ነታ ቕርሺ ከልዕለሉ ሓተቶ ንሱ ድማ ምእንቲ ከልዕለሉ ነቲ ጸዋታኡ ደው ኣበሎ። ኣብ በርሚንግሃም ሃገር እንግሊዝ ውን ን ተስፋይ ፍሒራ ሓደ ካብቶም ብዕስለ ኣብቲ መድረኽ ዝደየቡ ሕሉፍ ሓሊፉ ብድርሕረኡ ኢዱ ኣሕሊፉ ነታ ኣብ ርእሱ ዝዕምማ ጨርቂ ስሒቡ ኸውጸኣሉ ፈተነ ፍሒራ ድማ እናደረፈ ዝሰንበዶ ኣብ ገጹ ይረኤ ስለዚ ሰባት ሕግን ስርዓትን ምጥሓስ ጥራይ ዘይኮነስ ሰባት ናይ እንስሳ ጠባያት የማዕብሉ ስለዘለዎ ገለ ነገር ክግበር ኣሎዎ። መደብ ዋሪ ኣብ ዒድ መዓልቲ ዝተፈነወ ተመሊስኩም ረኣይዎ ከይ መሃሪ ቦትኡ ጽቡቕ ዕዱም ኮፍ ኢሉ ኽዕዘብ ኣብ መዛዘሚ ድማ ሕዝቢ ሓንቲ ጸወታ ምስ ኣዳለውቲ ተዓዲሙ ክጻወት ኣዝዩ ምዕሩግ ነይሩ ከም ረኮርድ ክትሕዞ'ውን ጽቡቕ። መደብ መኒካ'ዚ ዘቕርብ ሰብኣይ'ውን ቕድሚ ሕጂ ገሊጽዎ ነይሩ። ሓደ ነገር ክግበር ኣሎዎ።
በክፍል 1 ላይ ጸሐፊው ስለ አጠቃላይ የዋስትና የሕግ ማዕቀፍ በአጭሩ ለማቅረብ ሞክሯል፡፡ በዚህ ክፍል ደግሞ ስለ ኮንስትራክሽን ዋስትና ምንነት፣ ዓይነቶች እንዲሁም በተግባር የሚታዩ ክፍተቶች ይዳስሳል፡፡
በኮንስትራክሽን ውል አፈጻጸም ወቅት በርካታ የዋስትና ዓይነቶች ሲተገበሩ ይታያል፡፡ ከቅድመ ግንባታ ጀምሮ በግንባታ ወቅት አንዳንዴም ከግንባታ በኋላ ለሚከሰቱ ችግሮች ዋስትና ጥቅም ላይ ሲውል ይሰተዋላል፡፡ በተለይም የህንጻ አሰሪዎች (Clients) ግንባታው በፈለጉት ጊዜና ዕቅድ መሰረት እንዲካናወንላቸው ካላቸው ጽኑ ፍላጎት የተነሳ ውሉ እንዲፈጸምላቸው አሰፈላጊ ከለላ እንዲኖራቸው ይሻሉ፡፡
በኢትዮጵያም አብዛኛው የኮንስትራክሽን ውሎች መንግስት አሰሪ በመሆን የሚቀርብባቸው ናቸው፡፡ ለማሳያ ያህል የመንግስት ዩኒቨርሲቲዎች ግንባታ፣ የኢንዲስትሪ ፓርኮች ግንባታ፣ የባቡር ዝርጋታ፣ የመንገድ ግንባታዎች ወዘተ ተጠቃሽ ናቸው፡፡ በተለምዶው የመንግስት ኪስ እርጥብ (solvent) ነው ቢባልም በውል አስተዳደር ወቅት በተለያዩ ምክንያቶች የክፍያ መዘግየት ይስተዋላል፡፡ በዚህ ጊዜም ሥራ ተቋራጩ ልክ እንደ አሰሪው ሁሉ ግዴታ አለተፈጸመልኝም ብሎ ጥያቄ ማቅረብ ይችላል፡፡ በመርህ ደረጃ አሰሪ ሆኖ የቀረበው የመንግስት መስሪያ ቤት ውል ባለመፈጸሙ ምክንያት ሥራ ተቋራጩ ውል አልተፈጸም በሚል መከራከሪያ ሊያቀርብ እንደማይችል ከፍትሐብሔር ሕጉ አንቀጽ 3177 ድንጋጌ እና ከተለመደው የላቲን አባባል፡- ‘Exceptio non adimpleti contractus’ (ግዴታ አለተፈጸመልኝምን እንደ መከራከሪያ አለማቅረብ) መረዳት ይቻላል፡፡
ታዲያ ከላይ ያሉት ስጋቶች የሚከሰቱ ከሆነ፣ አሰሪውም ሆነ ሥራ ተቋራጮች ሁነኛ የሚሉትን የኮንስትራክሽን ዋስትና ሊጠቀሙ ይገባል፡፡ በኮንስትራክሽን ኢንዱስትሪ የታወቁ የዋስትና ዓይነቶች የሚከተሉት ናቸው፡፡ እነዚህም የዉል ማስከበሪያ፣ የጨረታ ማስከበሪያ፣ የቅድሚያ ክፍያ፣ የዋናው ገንዘብ መያዣ እና የጥገና/ብልሽት ዋስትናዎች ናቸው፡፡
የውል ማስከበሪያ ዋስትና (contract security) ወይም የመልካም ሥራ አፈጻጸም ዋስትና (performance bond) የሚባለው አንድም ግራ ቀኙ ለገቡት ውል መልካም አፈጻጸም ሲባል በአንድ ሦስተኛ ወገን የሚሰጥ ዋስትና ነው፡፡ አብዛኛውን ጊዜም ሥራ ተቋራጮች ለፕሮጀክት ባለቤቶች ወይም ንዑስ ተቋራጮች ለዋናው ሥራ ተቋራጭ ውል ለመፈጸም ብለው ከአንድ የፍይናንስ ተቋም ወይም ሌላ ሦስተኛ ወገን አማካኝነት የሚቀርብ ዋስትና ነው፡፡
ሁኖም ግን ቀደም ሲል እንደተገለጸው የውል ማስከበሪያ ዋስትና ተፈጻሚ የሚሆነው ዋናው ባለዕዳ(ለምሳሌ፡-ሥራ ተቋራጭ) ግዴታውን ባይወጣ ነው፡፡ ይህም ጉዳይ የፌደራሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት በሰበር ተመልክቶታል፡፡ ቅጽ 12 በሰ/መ/ቁ 60951 በኢትዮጵያ መንገዶች ባለስልጣን እና በካንትሪ ትሬዲንግ መካከል በነበረው ክርክር ላይ የሚከተለውን ውሳኔ ሰጥቷል፡-
“ከመንግስት አስተዳደር መ/ቤት ጋር የሥራ ውል ያደረገ ወገን እንደውሉ መፈጸም ባልቻለ ጊዜ የአስተዳደር መ/ቤቱ ተዋዋዩ የውል ማስከበሪያ (contract security) በሚል ካስያዘው ገንዘብ ላይ ውል ባለመፈጸሙ የደረሰበትን የጉዳት ኪሣራ መቀነስ ይችላል፡፡ ”
በፌደራል የመንግስት የግዥ እና ንብረት አስተዳደር አዋጅ ቁ.649/2001 አንቀጽ 47 ላይ በግልጽ እንደተመለከው በተለይም የመንግስት ግንባታ ውሎች ላይ አቅራቢ (ውል ተቀባይ) ሆኖ የሚቀርብ ወገን ግዴታውን ባለመፈጸሙ ምክንያት በውል ሰጪው መንግስት መ/ቤት ላይ ለሚደርስ ጉዳት ማካካሻ የሚሆን የውል ማስከበሪያ ማቅረብ ይጠበቅበታል፡፡
መጠኑን በተመለከተም የገንዘብ እና ኢኮኖሚ ትብብር ሚኒስቴር በሚያወጣው መመሪያ ይወሰናል፡፡ እኤአ በ ሰኔ ወር 2010 የወጣው የገ/ኢ/ል/ሚ መመሪያ አንቀጽ 16.25 ላይ እንደተመለከው አሸናፊው ሥራ ተቋራጭ ጨረታውን አሸንፎ ውል በተዋዋለ በ 15 ቀናት ውስጥ ቢያንስ የውሉን 10ፐርሰንት እንደ ውል ማስከበሪያ(Performance security) ማቅረብ ይኖርበታል፡፡ የዋስትናው መክፈያ መንገድም በመመሪያው አንቀጽ 16.16.4 በተመለከተው መሰረት በተጫራቹ ምርጫ በጥሬ ገንዘብ፣ በቼክ፣ የባንክ ዋስትና ሰነድ፣ ክሬዲ ወይም በቅድመ ሁኔታ በሚዘገጅ የመድን ቦንድ ሊሆን ይችላል፡፡
በተጨማሪም መመሪያው በአንቀጽ 16.25.3 ላይ ውል ሰጪው የመንግስት መ/ቤት አቅራቢው (ሥራ ተቋራጩ) በውሉ በተቀመጠው መሰረት ግዴታውን መወጣት ካልቻለ የያዘውን ውል ማስከበሪያ ገንዘብ እንደነገሩ ሁኔታ መጠቀም ወይም መውረስ ይችላል፡፡ እንዲሁም ተቃራኒ ስምምነት ከሌለ በስተቀር ሥራ ተቋራጩ ውሉን በተወጣ ጊዜ ያስያዘው ገንዘብ ይመለስለታል፡፡ /የመመሪያው አንቀጽ 16.25.7 ይመለከተዋል፡፡ /
ሌላው ጉዳይ የመልካም ሥራ አፈጻጸም ዋስትና (Performance bond) በመድን ድርጅቶች መውጣታቸው የዋሱን እና ባለገንዘቡን ግዴታ የሚገዛውን የሕግ ማዕቀፍ ይቀይራል ወይስ አይቀይርም? የሚለው ነጥብ ነው፡፡
የፌደራሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት ቅጽ 13 ላይ በሰ/መ/ቁ 47004 በኢትዮጵያ መድን ድርጅት እና በባሌ ገጠር ልማት ድርጅት መካከል በነበረው ክርክር ላይ አክሱም ኮንስትራክሽን ለሚሰራው የመንገድ ፕሮጀክት ከኢትዮጵያ መድን ድርጅት የመልካም ሥራ አፈጻጸም ቦንድ ማውጣቱ ጉዳዩን የሚገዛው የንግድ ሕጉ ወይስ የፍትሐብሔር ሕጉ(ስለ ሰው ዋስትና የተመለከተው የፍ/ህ/ቁ 1920-1951)? የሚል ነበር፡፡ ሰበርም አከራካሪውን ጉዳይ ለመወሰን ከጉዳዩ ጋር ተያያዥነት ያላቸውን የተለያዩ ሕግጋት እና መዝገበ ቃላትን ከተመለከተ በኋላ በመድን ድርጅቶች የሚዘጋጅ የመልካም ሥራ አፈጻጸም ዋስትናን የሚገዛው የፍትሐብሔር ሕጉ በመሆኑ ከይርጋ ጋር የሚነሱ ክርክሮችም በዚሁ ሕግ እንደሚስተናገድ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ለመስጠት ሞክሯል፡፡ ሆኖም ግን የዋስትናውን ዓይነትና ወሰን እንዲሁም ከሰው ዋስትና ጋር ያለውን ንጽጽራዊ ልዩነት በተመለከተ ፍርድ ቤቱ ምንም ያለው ነገር የለም፡፡
የጨረታ ማስከበሪያ ዋስትና ማለት ጨረታ ተወዳድሮ ያሸነፈ ተጫራች ለምሳሌ ሥራ ተቋራጩ በአሸነፈው መሰረት ውሉ ቢሰጠው ግዴታውን ስለመፈጸሙ የሚያቀርበው ዋስትና ነው፡፡ በሌላ አባባል ይህ ዋስትና ሥራ ተቋራጩ ለአሰሪው ጨረታውን በማሸነፉ ወደ ውሉ እገባለሁ ሲል የሚገባው የዋስትና ግዴታ ነው፡፡
ይህም ጉዳይ በመንግስት ግዥ አዋጅ ላይ በአንቀጽ 40 በስፋት ተመልክቷል፡፡ የመንግስት መ/ቤቶች ለሚያሰሩት ግንባታ በሚያዘጋጁት የጨረታ ሰነድ ተጫራቾች ከመጫረቻ ሰነዶቻቸው ጋር የጨረታ ማስከበሪያ የማቅረብ ግዴታ ይኖርባቸዋል፡፡ ይህም መያዣ ተጫራቹ ጨረታው አየር ላይ እያለ ከውድድሩ ከወጣ ወይም ከአሸነፈ በኋላ ውሉን ለመፈጸም ፈቃደኛ ካልሆነ የጨረታ መያዣ ገንዘቡ ሊወረስ ይችላል፡፡
በሌላ አባባል የጨረታ ማስከበሪያ በሚል የሚያዝ ገንዘብ ጨረታውን ባዘጋጀው አካል ሊወሰድ የሚችለው ተወዳዳሪው ጨረታውን ባሸነፈው መጠን ሆኖ በጨረታው መሠረት መፈጸም ካልቻለ ወይም አስቀድሞ ከወጣ ነው፡፡ ይህንንም ጉዳይ በተመለከተ የፌደራሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት ቅጽ 10 ላይ በሰ/መ/ቁ 40947 በእነ አቶ መዝገቡ መድህኔ እና የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር መካከል በነበረው ክርክር ከሕጉ ጋር የሚጣጣም ውሳኔ አስተላልፋል፡፡
የጨረታ ዋስትናው መጠኑን በተመለከተም እኤአ በ2010ዓ.ም በወጣው የገ/ኢ/ል/ሚ የግዥ መመሪያ አንቀጽ 16.16.2 ላይ እንደተገለጸው የጨረታ ዋስትና የውሉን አጠቃላይ ግምት ወስጥ 0.5 (ግማሽ) እሰከ 2(ሁለት) ፐርሰንት ሊደርስ ይችላል፡፡ ነገር ግን የተባለው የመንግስት መ/ቤት የጨረታ ዋስትናውን መጠን በሚወስንበት ጊዜ ከ500,000.00 (አምስት መቶ ሺ) ብር መብለጥ የለበትም፡፡
የጨረታው አካሄድ ሚዛናዊ እንዲሆን መመሪያው እንደሚለው የመንግስት የኮንስትራክሽን ፕሮጀክቶች ለማከናወን የሚወጣ ጨረታ ቢያንስ የሚከተሉትን ቅድመ ሁኔታዎች ከግምት ውስጥ ማስገባት አለበት፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ በግዥ የሚሰራው ሥራ የዋጋ አስተማማኝነት ግምት ውስጥ መግባት ይኖርበታል፡፡ ሁለተኛ በጨረታው በቂ ቁጥር ያላቸው ተጫራቾች እንዲኖሩ ግድ ይላል፡፡ የጨረታ ማስከበሪያ ገንዘቡ ተጫራቾችን እንዳይሳተፋ አስቀድሞ የሚከለክል መሆን የለበትም፡፡ ሌላው የጨረታ ማስከበሪያ ገንዘቡ አጫራቹ የመንግስት መ/ቤት በጨረታው አሸናፊ የሆነው ተጫራች ጨረታውን ባለመፈጸሙ ምክንያት ሊደርስበት የሚችልን ጉዳት መሸፈን ይኖርበታል፡፡
የቅድሚያ ክፍያ ዋስትና ሲባል ሥራ ተቋራጩ ጨረታውን አሸንፎ ውል ተፈርሞ ወደ ሥራው ሊገባ ሲል የፕሮጀክቱ ባለቤት ለሥራ ተቋራጩ የተወሰነ የቅድሚያ ገንዘብ በመስጠቱ ምክንያት ሥራ ተቋራጩ በአንጻሩ ለወሰደው ገንዝብ የሚያቀርበው ዋስትና ነው፡፡
በመሰረቱ በኮንስትራክሽን ፕሮጀክት ጅማሮ የቅድሚያ ክፍያ መኖር በአንድ በኩል ሥራ ተቋራጩ ያለምንም የገንዘብ ችግር ለሥራው የሚያስፈልጉትን ግብዓቶች መግዣ ይሆነዋል፡፡ ወይም ደግሞ ሥራ ተቋራጩ ሥራውን ከፍሎ ለንዑስ ተቋራጮች በሚሰጥበት ጊዜ እንደ ሥራ ማስጀመሪያ (mobilization commission) ይሆናቸዋል፡፡
ስለ ቅድሚያ ክፍያ አስፈላጊነት ታዋቂው የኮንስትራክሽን ክሌም ጸሀፊ ጆን ስካይስ እ.ኤ.አ 1999 በወጣው መጽሀፋቸው እንዳብራሩት ቅድሚያ ክፍያ መኖር ለሥራ ተቋራጮች ከመጥቀሙ ባሻገር የጨረታ ወጥ መለኪያ (tender standardization) ተድርጎ ስለሚወሰድ ጭምር ነው፡፡
የቅድሚያ ክፍያ ዋስትና መኖረን አስመልክቶ የመንግስት ግዥ አዋጅ ቁ.649/2001 በአንቀጽ 48 እንደተመለከተው የቅድመ ክፍያ ሊፈጸም የሚችለው ሥራ ተቋራጩ በቅድሚያ ክፍያ መልክ ከሚወስደው ገንዘብ መጠን ጋር እኩል የሆነ ዋስትና ሲያቀርብ እንደሆነ ይናገራል፡፡
የመንግስት የኮንስትራክሽን ውሎችን የቅድሚያ ክፍያ መጠንን በተመለከተ እኤአ በ2010 የወጣው የገ/ኢ/ል/ሚ የግዥ መመሪያ አንቀጽ 16.26 ላይ የቅድመ ክፍያ መጠን የውሉን 30(ሰላሣ) ፐርሰንት መብለጥ የለበትም፡፡ ሆኖም ግን በአገር በቀል የሥራ ተቋራጮች የሚሰራ የመንገድ ግንባታ ሲሆን ግን የቅድሚያ ክፍያ ገንዘቡ እስከ 50(ሃምሳ) ፐርሰንት ይደርሳል፡፡ ዝርዝር ሁኔታው በእያንዳንዱ ጨረታ ይገለጻል፡፡ በሥራ ተቋራጩ የሚቀርበው የቅድሚያ ክፍያ ዋስትናው መጠን የተከፈለውን የቅድሚያ ክፍያ ገንዘብ ጋር እኩል መሆን አለበት፡፡ የዋትናው አቀራረብም በቼክ፣ ያል ቅደመ ሁኔታ የሚቀርብ የባንክ ዋስትና ወይም በቅድመ ሁኔታ የሚዘጋጅ የመድን ዋስትና ሊሆን ይችላል፡፡
ሌላው የቅድሚያ ክፍያ ገንዘቡ ለምን ዓላማ መዋል እንደለበትና በምን አግባብ ሊሰጥ እንደሚችል መመሪያው በአንቀጽ 16.26.7 ተመልክቶታል፡፡ በተለይም የመንገድ እና ህንጻ ግንባታ የሚሰሩ ሥራ ተቋራጮች በቅድሚያ ክፍያው ገንዘብ ስለሚገዙት የማሽነሪ ዝርዝር በመመሪያው አባሪ 4 መሰረት በተዘረዘረው ብቻ ይሆናል፡፡
የዋናው ገንዘብ መያዣ የሚባለው ደግሞ በውል አስተዳደር ወቅት ሥራ ተቋራጩ ሥራውን ፈጽሞ ክፍያ በሚጠይቅበት ወቅት የፕሮጀክቱ ባለቤት ከግንባታው አማካሪ መሀንዲስ ጋር በመሆን ስለ ሥራው ጥራት ደረጃ በሚል ሊይዘው የሚችለው ዋስትና ነው፡፡ የዋና ገንዘብ መያዣ ዋስትና (retention) ዓላማ የግንባታውን ጥራት ለማስጠበቅ ሲባል ሥራ ተቋራጮች ለአሰሪዎች የሚገቡት ዋስትና ነው፡፡
የግዥ መመሪያውም በአንቀጽ 28.5(ለ) ላይ በግልጽ እንደሚደነግገው በእያንዳንዱ የክፍያ ሰርተፍኬት ላይ 5(አምስት) ፐርሰንት የክፍያው ገንዘብ የሚያዝ ይሆናል፡፡ በዋናነት ከተያዘው ገንዘብ ውስጥ 50(ሃምሳ) ፐርሰንት የሚሆነው ገንዘብ ሥራው እንደተጠናቀቀ እና ጊዚያዊ የርክክብ ምስክር ወረቀት (provisional acceptance certificate) ከተሰጠ በኋላ ለሥራ ተቋራጩ ይመለስለታል፡፡ የቀረው ገንዘብ ደግሞ እስከ አንድ አመት ድረስ ዋቢ ሆኖ ይቆያል፡፡ ነገር ግን የተቀረው የመያዣ ገንዘብን አስቀድሞ ሥራ ተቋራጩ ለአንድ አመት የሚጸና ዋስትና ማቅረብ ከቻለ የተያዘበትን ቀሪ ገንዘብ ማስለቀቅ ይችላል፡፡
በተመሳሳይ መልኩም የሲቪል ሥራዎችን በተመለከተም እኤአ በ1994 ዓ.ም የወጣው የሥራና ከተማ ልማት ሚኒስቴር ወጥ ውልም ስለ የዋና ገንዘብ መያዣ ዋስትና በአንቀጽ 59(5) እና 60 ላይ ተቀራራቢ ድንጋጌዎችን ያስቀምጣል፡፡
የጥገና ዋስትና የተበላሹ የግንባታ ግብዓቶችንና የሥራ አሰራር ግድፈቶችን ለመከላከል በሚል ሥራ ተቋራጩ ለፕሮጀክት ባለቤቱ የሚገባው ዋስትና ነው፡፡ በተለይም ከላይ ስለዋና ገንዘብ መያዣ (retention) ቆይታ እንደተመለከተው ለአንድ ዓመት ጊዜ የሚያዝበት ምክንያት ከጥራት ጉድለት ጋር የተያያዙ ሥራዎችን ለመጠገን ነው፡፡ በሚለቀቅበትም ጊዜ ያለቅድመ ሁኔታ ዋስትና ሥራ ተቋራጩ እንዲያቀርብ የሚደረግበት ምክንያት በህንጻው ግንባታ ላይ የሚታዩ ግድፈቶችን ለመጠገን በሚል ነው፡፡
የጥገና እና ብልሽጽ አላፊነት መያዣ በዋናነት የዋና ገንዘብ መያዣ ቆይታ እንዳበቃ የሚጀምር ነው፡፡ በርግጥ ሥራ ተቋራጩ ለባለቤቱ ለተወሰኑ ዓመታት ዋቢ ይሆናል፡፡ ለምሳሌ፡-በሲቪል የግንባታ ሥራዎች በተለይም በፍ/ህ/ቁ 3039 እንዲህ የሚል ዐ.ነገር ይነበባል፡-
“ሥራ ተቋራጩ ሥራውን ካስረከበበት ጊዜ ጀምሮ ስለመልካም አሰራር፣ ስለሥራው እና ስለጠንካራነቱ ለ10 (አስር) አመት መድን (guarantee/ warranty) ነው፡፡ በዚህም ጊዜ ውስጥ በሥራው ጉድለት ወይም በተሰራበት መሬት ዓይነት ምክንያት በተሰራው ሥራ ላይ ለሚደርሰው መጥፋት ወይም መበላሸት አላፊ ነው፡፡ ”
በተመሳሳይ መልኩ የመንግስት የግንባታ ውሎችንም በተመለከተ የፍትሐብሔር ሕጉ ከአንቀጽ 3277-3282 ላይ የ10 (አስር) አመት የብልሽት መድን ጊዜ ያስቀምጣል፡፡
የፌደራሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት በቅጽ 18 በሰ/መ/ቁ 101378 በአዲስ አበባ ውሃና ፍሳሽ ባለስልጣን እና ናሰው ኮንስትራክሽን ኃ/የተ/የግ/ማህበር መካከል በነበረው ክርክር የጥገና ዋስትና(maintenance bond) ሊኖር እንደሚችል ካተተ በኋላ አንድ ሥራ ተቋራጭ በሠራው ህንጻ ላይ የተከሠተ እርግጠኛ የአሰራር ጉድለት በሌለበት ሁኔታ ወደፊት የሚታይና የሚከሰት የአሰራር ጉድለት ሊኖር ይችላል በሚል ምክንያት ሥራ ተቋራጮች ለሰሩት ሥራ የመጨረሻ ክፍያ የማግኘት መብት መከልከል አግባብነት የሌለው መሆኑን እሰገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቶበታል፡፡
በኢትዮጵያ የኮንስትራክሽን ኢንዲስትሪ ገና ዳዴ እያለ ያለ የኢኮኖሚ ዘርፍ ነው፡፡ ሆኖም ግን ዘርፋ ከጠቅላላው የአገር ውስጥ ምርት (Gross Domestic Product) ያለው ድርሻ ከጊዜ ወደ ጊዜ እያደገ ነው፡፡
ዳሩ ግን በዘርፋ የሚታዩ በርካታ ተግዳሮቶች አሉ፡፡ ከእነዚህ ችግሮችም ከኮንስትራክሽን ዋስትና ጋር የተያያዙም ይገኙበታል፡፡ ለምሳሌ፡-በመንግስት የጋራ ቤቶች ግንባታ የዋናው ገንዘብ መያዣ (retention) የፕሮጀክቱ ግንባታ ተጠናቆ የጊዜያዊ እና የመጨረሻ ርክክብ ከተፈጸመ በኋላ የተያዘው 5(አምስት) ፐርሰንት ገንዘብ አብዛኛውን ጊዜ ተመላሽ አይሆንም፡፡ (አቶ ቴዎድሮስ፡ ወርቁ፡2009፡38) በዚህ ሳቢያም ሥራ ተቋራጮች ለሌላ ወጪ የሚዳረጉበት ሁኔታ አለ፡፡
ሌላው በኢትዮጵያ አብዛኛው የግንባታ ውሎች የመንግስት ከመሆናቸው ጋር ተያይዞ በተለያዩ የመንግስት መ/ቤቶች ከግዥ እና ውል አስተዳደር ያለው ከፍተኛ ሙስና እና ብልሹ አሰራር ከላይ የተባሉትን የዋስትና መንገዶች በአግባቡ እንዳይተገብሩ የሚያደርግበት ሁኔታ አለ፡፡
ሌላው ድግሞ በፍ/ቤቶች ዘንድ የሚታዩ የአተረጓጎም ክፍተቶች ናቸው፡፡ ወሰኑ ያለየለት የኮንስትራክሽን ዋስትና በዚህ ረገድ ተጠቃሽ ነው፡፡ ለምሳሌ፡-በአንድ የኮንስትራክሽን ፕሮጅክት አፈጻጸም የመልካም ሥራ አፈጻጸም ዋስትናን በተመለከተ በንግድ ሕግ ወይስ በፍትሐብሔር ሕግ ይገዛ የሚለው ነጥብ ነው፡፡ በተለይም የመድን ድርጅቶች ከሚሰጧቸው ዋስትናዎች ጋር ተያይዞ የሚነሳ ክርክር ነው፡፡ ይህም የሚሆነው በመድን ድርጅት የወጣ ቦንድን እንደ የመድን ሥራ አድርጎ የመቁጠር አዝማሚያ አለ፡፡
በእርግጥ በአሁኑ ጊዜ የመድን ድርጅቶች ያለቅድመ ሁኔታ ዋስትናዎችን ጨምሮ የገንዘብ እዳ ማስከበሪያ ቦንድ ከማውጣት ቢከለከሉም በቅድመ ሁኔታ የተመሰረቱ ቦንዶች ማውጣት ይችላሉ፡፡ ወደ ተነሳሁበት ጉዳይ ስመለስ የሰው ዋስትናም ሆነ የመድን ውል ሁለቱም የካሳ ውሎች (contract of indemnity) ናቸው፡፡ እንዲሁም ምንጫቸው ከተለየ ልዩነታቸውን ማቋቋም የሚከብድ አይደልም፡፡ የመልካም ሥራ አፈጻጸም ዋስትና አብዛኛውን ጊዜ በችሮታ (gratuitous) ሊቋቋም ይችላል፡፡ በፋይናንስ ተቋማት በሚዘጋጅበት ጊዜ ድግሞ በክፍያ (consideration) ይሆናል፡፡ በዚህ ሳቢያ ለተባለው የፍይናንስ ተቋም ኮሚሽን ሊከፍል ይችላል፡፡ በዚህ ጊዜ ተፈጻሚ ሊሆን የሚችለው የሕግ ማዕቀፍ የፍትሐብሔር ሕግ ከአንቀጽ 1920-1951 ያለው ነው፡፡ በእርግጥ የፍትሐብሔር ሕጉ ድንጋጌዎች በፍይናንስ ተቋማት በሚሰጡ ዋስትናዎች ላይ ሙሉ በሙሉ ባይፈጸምም የግዴታውን ሁኔታ ይገዛል፡፡
በአንጻሩ ግን የመድን ግዴታ ቀዳማዊ እንጂ ደባል አይደለም፡፡ ተራ የውል ጥሰትም የመድን ውል ተፈጻሚ ሊያደርግ አይችልም ለምን ቢባል በቅን ልቡና መግባትን ጨምሮ የመድን የሚገባበት ጥቅም መኖር (insurable interest) ግድ ይላል፡፡ ስለሆነም ተገቢውን የሕግ ማዕቀፋ ከጉዳዩ አላማ ጋር ታይቶ ትርጉም ቢሰጠበት መልካም ነው፡፡
ሌላው ደግሞ የመልካም ሥራ አፈፃፀም ዋስትና በመድን ድርጅቶች በሚሠጥበት ወቅት እስከ -------- ብር ተብሎ የሚገለፅ ሲሆን፣ በአሠሪዎች በኩል ያለው ሃሣብ ግን ሙሉ ክፍያው ስለተሠራው ስራም ሆነ ስለደረሠው ጉዳት መጠን ከግምት ሣይገባ እንዲከፈል የሚጠየቅበት ሁኔታ እና የቅድሚያ ክፍያ ለሥራ ተቋራጩ በሚሠጥበት ጊዜ ስለተጨማሪ እሴት ታክስ መታከል ወይም ያለመታክል ወጥ አሠራር ያለመኖርን በተግባር ማየት ይቻላል፡፡ (አቶ በቃሉ፡ጥላሁን፡2009)
በመጨረሻም በአገራችን የዋስትና ገበያ የመንግስት ክትትል አናሳ መሆን ነው፡፡ ለምሳሌ፡- በኮንስትራክሽን ዘርፍ ሥራ ተቋራጩ በርካታ ሠራተኞችን በሥሩ ቀጥሮ ሊያሰራ ይችላል፡፡ ዳሩ ግን በሠራተኞች የማጭበርበር ወይም ብልሹ አሰራር ምክንያት ለሚደርስበት ጉዳት ማካካሻ የሚሆን የመተማመን ዋስትና (Fidelity bond) አለመኖር ተጠቃሽ ነው፡፡ በዚህ ሳቢያ ብዙ ሥራ ተቋራጮች የመክስር አደጋ ተጋርጦባቸዋል፡፡
ዋስትና በውል አፈጻጸም ወቅት እንደ ተጨማሪ(ደባል) የሚቆጠር ግዴታ ነው፡፡ ባለዕዳው በውሉ መሰረት ላለበት ግዴታ ማስከበሪያ የሚሆን ዋስ ጠርቶ የባለገንዘቡን ስጋት የሚቀንስበት መንገድ ነው፡፡ ዋስትና ዓይነቱና መልኩ ይለያይ እንጂ ሁሉም ዓይነት ዋስትና ቀዳማዊው ግዴታ ባለመፈጸሙ የሚከተል ግዴታ ነው፡፡ ዋስትና ከሚሰጠው ፈርጀ ብዙ ጥቅም አንጻር የሰው፣ የንብረት፣ የፍይናንስ እንዲሁም የኮንስትራክሽን ብለን መፈረጅ እንችላለን፡፡ በእርግጥ የኮንስትራክሽን ዋስትና በአተገባበሩ በአንድ በኩል የሰው ዋስትና የሚመስል ይዘት ያለው ሲሆን በሌላ በኩል ደግሞ አብዛኛውን የኮንስትራክሽን ዋስትና የሚሰጠው በፋይናንስ ተቋማት በመሆኑ ወሰኑን በወል መለየት አዳጋች ያደርገዋል፡፡ በኮንስትራክሽን ኢንዱስትሪ የታወቁ የዋስትና ዓይነቶች የሚባሉት የውል ማስከበሪያ፣ የጨረታ ማስከበሪያ፣ የቅድሚያ ክፍያ፣ የዋናው ገንዘብ መያዣ እና የጥገና/ብልሽት ዋስትናዎች ናቸው፡፡ ዳሩ ግን በተግባር አብዛኛውን ጊዜ የመንግስት ፕሮጀክቶች ከመሆናቸው ጋር ተያይዞ ውልን በሚያስተዳድሩና ጨረታን በሚመሩ ሰዎች ከሕግ የወጡ ሥራዎች ሲሰሩ ይስተዋላል፡፡ በተለይም የዋና ገንዘብ ዋስትና(retention) በጊዜዉ አለመመለስ አንዳንዴም የውሃ ሽታ ሆኖ መቅረት ተጠቃሽ ነው፡፡ ሌላው ጉልህ ችግር በሥራ ተቋራጮች ለሚደርሱ ከሠራተኛ ጋር የተያያዙ ጥፋቶችን ለመቀነስ የመተማመኛ ዋስትና(fidelity bond) ቢጀመር መልካም ነው፡፡ በመጨረሻም መንግስት የዋስትናን ገበያ ከፍተኛ ድጋፋ ቢያደርግ እና የግሉን ዘርፍ ቢያጠናክር አሁን ያለውን የዋስትና ሽፋን ያጠናክራል የሚል እምነት አለኝ፡፡
እነዚህ ትከሻቸው ሸክም የለመደ የብአዴን ጉዶች ለጊዜው ከነቤተሰቦቻቸው አዲስ አበባ እየተገማሸሩ በሞታችን መሳለቅ መርጠዋል። ይህ ግብዝነት ግን ከንቱ ነው የ4 ኪሎ የብረት አጥር ህወሓትንም አልታደጋት።
ለማንኛውም ኦዴፓ (የኦሮሞ ብልፅግና) የነደፈውን ቤንሻንጉልን ከአማራ ተወላጆች የማፅዳት ዘመቻ የሚያቀላጥፉት ዘላኖች (ዘላን የሚለው ቃል ካነሰ አውሬዎች በሚል ይተካ) ህፃንና አዛውንት ሳይለዩ ማረድ ግብራቸው የሆነ ኦነጋውያን ሁሉንም አይነት መሳሪያ እንደተጠቀሙ ይመዝገብ። ከሜንጫ እስከ ገጀራ ከጥይት እስከ ቀስት፣ በእሳት ከማቃጠል በአውሬ እስከማስበላት . . . ሁሉንም።
ፓርክ ለመመረቅ በፖራሹት አስወርዶ የኋላ ዙር ጫማ ጥፊና በተር ፍላይ ኪክ ያሳየን ኮማንዶ የተሰኘው የአብይ አህመድ ጉጅሌ አራት ኪሎ እየተቀለበ ቤንሻንጉል ላይ ለ5ኛ ጊዜ በተፈፀመው የዘር ማጥፋት ወንጀል የ89 ሰዎች ሕይወት ቀስት በወደረ ዘላንን ሲቀጠፍ ማስቆም የሚችል ኃይል ጠፍቶ እንዳልሆነ ለማስረዳት ቃላት አላባክንም።
አየህ ! ሻሸመኔ የእርድ ፕሮግራሙን በሰላም አስጀምረው በሰላም ላጠናቀቁት ባህርዳር ላይ ካባ የደረቡለትን ብአዴኖች አቅፈህና ደግፈህ ከዚህ በኋላ አብይ ላይ ብትጮህ እንጥልህን ከማውረድ በቀር ፋይዳ እንደሌለው ብቻ ተረዳኝ ። ሌላው እዳው ገብስ ነው።
እውነት እልሃለሁ መተከል ተወልዶ ካደገው ከደመቀ በላይ አብይን ቀዳሚ ጠላት ማድረጉ ብዙ ፋይዳ የለውም። ገዱ አንዳርጋቸውም ሆነ ብናልፍ አንዷለም ከዚህ በኋላ ቢታጠቡት በማይነፃ ደም እጃቸው ተጨማልቋል፤ አገኘሁ ተሻገር የቀረህ ጀግና ካለ አድኖ እስኪገድል፣ ተመስገን ጥሩነህ የነ አስቻለው ደሴን መቃብር እስኪያቃጥል ልጠብቅ ካላልክ በቀር ብአዴን የሚባል ቡድን መንግስት ሆኖ እስከቀጠለ ድረስ መከራው በጥፍ ይጨምራል እንጂ አይቀልም።
የአማራ ህዝብ መጻኢ እድሉን የመበየን ኃላፊነት በእጁ ላይ ነው። ህዝብ ግን ታግሎ የሚያታግለው ቁርጠኛ መሪ ይፈልጋል። እናም ቁጭት ላንገበገበህ የወዳጅ ምክር ልንገርህ ወደ አይንህ የተጠጋች 5 ሳንቲም አለምን እንዳታይ የመጋረድ አቅም አላት። ሳንቲሟን ወዲያ አሽቀንጥረህ ዓለምን ተመልከት። ብአዴን የሚባሉትን አምስት ሳንቲሞች ለማሽቀንጠር ትጋ። እስከሬን እየቆጠሩ ማልቀሱ እንዲበቃ የመጨሪሻ እንባህ ጎርፍ ሆኖ የብአዴንን ከፍተኛ አመራር ይጥረገው።
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ''ነገሩን በእኛ ሁኔታ ሳየው ከእጃችን እየወጣ መሆኑን ነው'' አቶ አዲሱ ለገሰ። ''በፊት በፊት ወዳጅ የነበሩ ሁሉ አሁን በአሽሙር ይነግሩሃል ...እንተያያለን ሲሉ ትሰማለህ'' አቶ በረከት ስምዖን።አርቲስት እና አክቲቪስት ታማኝ በየነ የአቶ አዲሱ ለገሰ እና የአቶ በረከት ስምዖንን ለሕዝብ ያልተሰማ የውስጥ ንግግር ቀንጭቦ ያሰማበት የ 3 ደቂቃ ከ 22 ሰከንድ ቪድዮ ይመልከቱ።
''ነገሩን በእኛ ሁኔታ ሳየው ከእጃችን እየወጣ መሆኑን ነው'' አቶ አዲሱ ለገሰ። ''በፊት በፊት ወዳጅ የነበሩ ሁሉ አሁን በአሽሙር ይነግሩሃል ...እንተያያለን ሲሉ ትሰማለህ'' አቶ በረከት ስምዖን።አርቲስት እና አክቲቪስት ታማኝ በየነ የአቶ አዲሱ ለገሰ እና የአቶ በረከት ስምዖንን ለሕዝብ ያልተሰማ የውስጥ ንግግር ቀንጭቦ ያሰማበት የ 3 ደቂቃ ከ 22 ሰከንድ ቪድዮ ይመልከቱ።
(አዲስ አድማስ)የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሃይማኖት ተከታይ በኾኑ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ተማሪዎች የቤተ ክርስቲያኒቱን እምነትና ሥርዐት እንዲማሩ፣ ዕውቀታቸውንና ገንዘባቸውን በማቀናጀት ሞያዊ ድጋፍ እንዲያበረክቱ በማስተባበር ላይ የሚገኘውን ማኅበረ ቅዱሳንን በአሸባሪነት በመፈረጅ፣ በቅዱስ ሲኖዶስ አማካይነት ጠቅላላ ሀብቱና ንብረቱ የሚታገድበት ውሳኔ እንዲተላለፍ በመንግሥትም በኩል እርምትና ርምጃ እንዲወሰድበት የአዲስ አበባ ሀ/ስብከት የአድባራት አስተዳዳሪዎች መግለጫ አውጥተውበታል በተባለው ስብሰባ ጉዳይ ኹለት የቅ/ሲኖዶስ አባላት ለከፍተኛ የመንግሥት ሓላፊዎች ቅሬታቸውን ማሰማታቸው ተገለጸ፡፡
የቅ/ሲኖዶሱን ዋና ጸሐፊ ብፁዕ አቡነ ሉቃስንና በአዲስ አበባ ሀ/ስብከት የፓትርያርኩ ረዳት ሊቀ ጳጳስና የጅማ ሀ/ስብከት ሊቀ ጳጳስ ብፁዕ አቡነ እስጢፋኖስን በስም የጠቀሱት የጠቅላይ ቤተ ክህነቱ ምንጮች፣ ሊቃነ ጳጳሳቱ ቅሬታቸውን ያቀረቡት ለፌዴራል ጉዳዮች ሚኒስቴር ሓላፊዎች እንደኾነ ቢገልጹም የሓላፊዎቹን ስም ከማሳወቅ ተቆጥበዋል።
ቤተ ክርስቲያኒቱ በፀረ ሙስናና በመልካም አስተዳደር ዙሪያ ከመንግሥት ጋራ የተጠናከረ ሥራ ለመሥራት በቅ/ሲኖዶስ ምልአተ ጉባኤ መወሰኗን ሊቃነ ጳጳሳቱ አስታውሰው፣ በዚህም መሠረት ለሙስናና ብክነት የተጋለጡ አሠራሮችን ለማረምና ለማስተካከል ጥረት እያደረገች ቢኾንም ባለሥልጣናቱ ከማን ጋር መሥራት እንዳለባቸው በትክክል አለመለየታቸውንና ግንኙነቱም ሙሰኞችን በአይዟችኹ ባይነት የሚያበረታታ እንደኾነ መናገራቸው ተጠቅሷል፡፡
ሊቃነ ጳጳሳቱ ቅሬታቸውን በዚህ መልኩ ለባለሥልጣናቱ ለማቅረብ ያስገደዳቸው የአድባራት አስተዳዳሪዎቹ፣ ‹‹ከመንበረ ፓትርያርክ እስከ አጥቢያ ቤተ ክርስቲያን ምእመናንንና የሰንበት ት/ቤት ወጣቶችን ለአድማ ያነሣሣል፤ በሀገርና በቤተ ክርስቲያን ላይ ሁከትና ሽብር እንዲፈጠርና ሰላም እንዲደፈርስ ያደርጋል›› ባሉት በማኅበረ ቅዱሳን ላይ የሚወሰደው አስተዳደራዊ ርምጃ በፀረ ሽብር ሕጉ መሠረት ተጠናክሮ እንዲቀጥል የጠየቁበት መግለጫቸው ነው፡፡
የመንግሥት የተለመደ እገዛ እንዳላቸው በአጽንዖት የጠቀሱት አስተዳዳሪዎቹ በዚሁ መግለጫቸው፣ መንግሥት በፀረ ሽብር ሕጉ ታሳቢነት ገለልተኛ ኦዲተር መድቦ በማኅበሩ ላይ የሀብትና ንብረት ቁጥጥር የማካሔድ ድጋፉ እንዳይለያቸው ያስተላለፉት ጥሪ በሌላቸው ሕጋዊነትና ውክልና የቀረበ፣ ቤተ ክርስቲያኒቱ በራስዋ መንገድ ማከናወን በሚገባት ተግባር ላይ አላስፈላጊ ጣልቃ ገብነትን የሚጋብዝና ለውጭ ተጽዕኖ አሳልፎ የሚሰጥ እንደኾነ ተመልክቷል፡፡
በመንበረ ፓትርያርኩ ከተገኙት የመንግሥት ሓላፊዎች ጋራ ባለፈው ሳምንት መጨረሻ እንደተካሔደ በተገለጸው የኹለትዮሽ ውይይት፣ ማኅበረ ቅዱሳንን በመቃወም ሰበብ የወጣው የአስተዳዳሪዎቹ መግለጫ ዋነኛ ዓላማ፣ ቤተ ክርስቲያኒቱ በቅዱስ ሲኖዶስ ደረጃ ወስና የምታካሒደውን የአደረጃጀትና የአሠራር ለውጥ ሒደት መጋፋት ነው ተብሏል፡፡ መላውን የሀገረ ስብከቱን አድባራት አገልጋዮች ለመወከል የማይበቁ ጥቂት ግለሰቦችን በመያዝ ይደረጋል የተባለው ይኸው እንቅስቃሴም ‹‹የት እንደሚያደርስ እናየዋለን›› የሚሉ ንግግሮች ጭምር ከሊቃነ ጳጳሳቱ የተሰሙበት እንደነበር ምንጮቹ አስታውቀዋል፤ ጉዳዩም በመጪው ግንቦት በሚካሔደው የቅ/ሲኖዶስ ምልዓተ ጉባኤ ዓቢይ መነጋገርያ መኾኑ እንደማይቀር ተጠቁሟል፡፡
ከሀገረ ስብከቱ አድባራት የተውጣጡ ናቸው የተባሉ አስተዳዳሪዎች ያደረጉት ስብሰባ፣ አስተባባሪዎቹ ከፓትርያርኩ ተሰጥቶናል ከሚሉት ፈቃድ በቀር በሀገረ ስብከቱ የፓትርያርኩ ረዳት ሊቀ ጳጳስና በሀገረ ስብከቱ ጽ/ቤት ዘንድ በይፋ የታወቀና የተፈቀደ እንዳልነበረ ምንጮቹ ለአዲስ አድማስ ገልጸዋል፡፡
ማኅበረ ቅዱሳንን በሁከትና ሽብር ለሚከሱ በቂ ሕጋዊነትና ውክልና የላቸውም ለተባሉ አካላት ፓትርያርኩ የሰጡትን የስብሰባ ፈቃድ፣ በቅርቡ ማኀበሩ አገር አቀፍ የአብነት መምህራን የምክክር ጉባኤ እንዳያካሒድ ከተጣለበት እገዳ ጋር ያነፃፀሩ ታዛቢዎች፣ ሁኔታው የፓትርያርኩን ርምጃዎች መርሕ አልባነት የሚያጋልጥ ነው ይላሉ፡፡ ከዚህም ባሻገር መተዳደርያ ደንብ ያለውና ግልጽ ተልእኮ ይዞ የሚንቀሳቀሰው ማኅበር፣ህልውናና አገልግሎት በግልጽ አስተዳደራዊ ጫና ውስጥ መግባቱን እንደሚያመለክት ታዛቢዎቹ ያምናሉ፡፡
ከመዋቅር፣ ከሀብትና ንብረት ቁጥጥር ጋራ በተያያዘ በማኅበሩ ላይ የሚቀርቡት ውንጀላዎች፣ በፀረ አክራሪነት ስም የሚናፈስበትን ፕሮፓጋንዳ በማጠናከር ፖሊቲካዊ ርምጃ እንዲወሰድበት ፍላጎት ያላቸውን አካላት ምኞት በጉልሕ እንደሚያሳይ አስረድተዋል፡፡ ማኅበሩ ሃይማኖቱን የሚጠብቅ፣ ቤተ ክርስቲያኑን የሚከባከብና ሀገሩን የሚወድ ብቁ ዜጋ ለማፍራት ያለውን ዓላማ የሚረዱ ሊቃነ ጳጳሳት፣ ካህናት፣ ምእመናንና የመንግሥት አካላትም የተቃዋሚዎቹን አቋምና መግለጫ በጥንቃቄ እንዲመለከቱትም አሳስበዋል፡፡
በሌላ በኩል፣ በቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ኮሌጅ ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ቀኖናና ትውፊት ውጭ ነው በተባለ የሌላ እምነት አስተምህሮ የተነሳ በኮሌጁ ደቀ መዛሙርት መካከልና በደቀ መዛሙርቱ ምክር ቤት አባላት ውስጥ ያለው ግንኙነት ውጥረት ውስጥ እንደገባ እየተገለጸ ነው፡፡
ከኮሌጁ ውጭ ከሚገኙና በቅ/ሲኖዶስ ከተወገዙ ግለሰቦችና ቡድኖች ጋር የዓላማና የጥቅም ግንኙነት መሥርተዋል በተባሉ ጥቂት ደቀ መዛሙርት አማካይነት በኮሌጁ ውስጥ ከመንጸባረቅ አልፎ እንደ ሰደድ እሳት እየተቀጣጠለ ነው የተባለው ይኸው አስተምህሮ፣ አስተዳደራዊ መፍትሔ እንዲበጅለት የደቀ መዛሙርቱ ምክር ቤት ጥር 5 ቀን 2006 ዓ.ም. ለኮሌጁ አስተዳደር ያቀረበው ጥያቄ እስከ አሁን ምላሽ አለማግኘቱ ውጥረቱን የበለጠ እንዳባባሰው ለአዲስ አድማስ የደረሰው መረጃ አመልክቷል፡፡
የአስተምህሮው ውዝግብ አፋጣኝ መፍትሔ አለማግኘቱ ከደቀ መዛሙርቱ አልፎ የምክር ቤት አባላትን ለሁለት እንደከፈለ ተገልጧል፡፡ ኮሌጁንና ደቀ መዛሙርቱን በቅንነትና በትጋት ለማገልገል በደቀ መዛሙርቱ ጠቅላላ ጉባኤ የተመረጠውና ከፍተኛ ሓላፊነት የተጣለበት የደቀ መዛሙርቱ ምክር ቤት፣ ‹‹ከልማቱ ጥፋቱ አመዝኗል›› ያሉት ጸሐፊውና አንድ የአመራር አባሉም ራሳቸውን ማግለላቸው ታውቋል፡፡
‹‹ከቤተ ክርስቲያኒቱ ቀኖናና ትውፊት ውጭ የኾነ የኑፋቄ ትምህርት ሲዘራ ድምፀ ተዓቅቦ ከማድረግ ባሻገር ችግር አለባቸው ከሚባሉት ደቀ መዛሙርት ጎን ተሰልፈው ኮሌጁንም ኾነ ሓላፊነት የሰጠንን ደቀ መዝሙር በቅንነት እንዳናገለግል የአንዳንድ መማክርት አባላት ተግባር አውኮናል›› ያሉት ሁለቱ አባላት፤ በዚህ ሳምንት ለኮሌጁ ዋና ዲን ጽ/ቤት በጻፉት ደብዳቤ፣ ምክር ቤቱ የችግሩ ተባባሪ በመኾኑ ከሓላፊነቱ ታግዶ ጉዳዩ እንዲጣራና እምነታቸውና ሥነ ምግባራቸው በተመሰከረላቸው ደቀ መዛሙርት እንዲተካ ጠይቀዋል፡፡
‹‹የቤተ ክርስቲያንን እንጀራ እየበሉ፣ በጀቷን አውጥታ እያስተማረቻቸው የሌላ እምነት የሚያራምዱ›› ያሏቸውን ወገኖች አጥብቀው እንደሚቃወሙ የገለጹ የደቀ መዛሙርት ተወካዮች በበኩላቸው፣ ኮሌጁ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንን ዶግማ፣ ቀኖናና ትውፊት ለመጠበቅና ለማስፋፋት የቆመ በመኾኑ አስተዳደሩ፣ በቃል፣ በድምፅና በጽሑፍ የሚቀርቡለትን ማስረጃዎች መርምሮ አስቸኳይ መፍትሔ እንዲሰጣቸው አሳስበዋል፡፡
የሳምንቱን ዜናዎች ተንተርሶ የሚሰናዳውና በአገሪቱ የፖለቲካ ትኩሳት ዙሪያ ትኩረት የሚያደርገው እሰጥ አገባ በሁለት ጋዜጠኞች መካከል አዲስ የሚጀመር ክርክር ነው ይዞ የቀረበው።
ተከራካሪዎቹ:- የዋዜማ የኢንተርኔት ራዲዮ አዘጋጁ አርጋው አሽኔ ከኦስተን ቴክሳስ የHorn Affairs የኢንተርኔት አምድ አዘጋጅ ዳንኤል ብርሃኔ ከአዲስ አበባ ናቸው።
ኣብቲ ናብ “መዋለዲ-ክፍሊ” ምምጻእኪ ጊዜ፥ እቲ ዘሎኪ ናይ ክንክን-ድላይነት፡ በታ “ኣዋላዲት-ነርስ” ወይ ገለ እዋን ውን ብሓኪም ግምገማ ክግበረልኪ’ዩ። ዋላ’ኳ ‘ቲ ናይ ግምገማ ነገር ሓጺር ጊዜ እንተ ወሰደ፥ እቲ ውሕስነት ናይ ክንክን ኣተሓሕዛኺ ግን፥ ኵሉ እዋን ዝልዓለ ቀዳምነት’ዩ ዚወሃቦ እዩ።
ነታ ሓራስ ዚብላዕን ዚስተን ነገራት ኪወሃባ’ዩ። እቲ ከም መሰነይታ ኰይኑ ዚመጽእ ብዓል ቤት ግን፥ ናብቲ ናይ ሆስፒታል ካፌተሪያ ”Linnean” ወይ ውን ኣብ ጊዜ መዓልቲ ናብቲ “ሬስቶራንተ”ናይ ሰራሕተኛታት ከይዱ ኪምገብ ይኽእል’ዩ። ካብ ጋዛኻ ናትካ ዚብላዕን ዚስተን ነገራት ሒዝካ ምምጻእ ውን ይክኣል’ዩ። “መዝሓል መግቢን”ከምኡ ውን “መሞቒ”ዚኸውን “ሚክሮ-ኡግን”፥ ኣብቲ መቐበል ተሓከምቲ ኣሎ’ዩ።
ኣብቲ ”እንዳ-ሓራሳት” ንጽል ወይ ብዙሕ ዓራውቲ ዚሕዝ ክፍሊታት ኣሎ። ኣየናይ ክፍሊን ኣየናይ ”ቦታ-ዓራትን” ከም ዚወሃበኪ ዚውስን፥ ኣብታ እዋን እቲኣ ክንደይ ዝኣኽላ ሓራስት ክንክን ይወሃበን ከም ዘሎን፥ እቲ ብድሕሪ ሕርሲ ንዓኺ ዘሎኪ ኣድላይነት-ክንክንን እዩ። ቦታ ኣብ ዚርከበሉ እዋን፥ ናይ ገዛእ ርእስኺ ክፍሊ ይወሃበኪ።
እታ ሓራስ ንሓደ ለይቲ 100 ክርኖሮ ዚኽፈል ገንዘብ ኣሎዋ። ሰብኣይ እንተ ሓዲሩ ውን፡ ክንድኡ ገንዘብ ይኸፍል’ዩ። እቲ ናይ ክንክን ጊዜ ምስ ተወድአ፥ መታን ክትከፍልዎ፡ ሓደ መኽፈሊ-ወረቐት ናብ ቤትኩም ኪልኣኸልኩም እዩ።
እውቅና ኤክስፕረስ ምናልባት በዩኬ ውስጥ የተሻለው የ B2B ፍራንቻይዝ እ.ኤ.አ. ከ 1979 ጀምሮ በተሳካ ሁኔታ ግብይት ፣ የቀድሞ ምኞት የነበረው ቢፋ ፍራንቼስ winner
TRIB3 Franchise Opportunity ከ TRIB3 በስተጀርባ ያለው ቡድን ሰዎችን በሚቀጥለው ደረጃ የአካል ብቃት እንቅስቃሴዎቻቸውን እንዲለማመዱ ከልብ የመነጨ ፍቅር አላቸው ፣
ኖክኩቱት ለተመልካች ባለሀብቶች የሱቅ ጂም ፍራንሴሽን ይመለሳል - በመላው ዩናይትድ ኪንግደም የሚገኙ ዋና ዋና ግዛቶች - ዝቅተኛ ኢንቬስትሜንት-ሶስት የ 9 ዙር ይክፈቱ ...
Razzamataz ቲያትር ት / ቤቶች በ 2000 የተቋቋመ ሲሆን በዳንኪም ፣ በድራማ እና አስደሳች ከሆኑ አጋጣሚዎች ጋር አንድ ላይ ልዩ ሥልጠናን ይሰጣል ...
በአሜሪካ ውስጥ የፍራንችላንድ ኢንዱስትሪ በየዓመቱ ለአሜሪካ ኢኮኖሚ ከ 2.1 ትሪሊዮን ዶላር በላይ አስተዋፅ contrib ያደርጋል ፡፡ ከ 825,000 በላይ ፍሬያማ የውጭ ማሰራጫ ጣቢያዎች ከ 18 ሚሊዮን በላይ አባላትን ያሰማራሉ ፡፡
የሚያድጉ የፍራንችስ ዘርፎች የሚያካትቱት-ኪኪ የአገልግሎት ምግብ ቤቶች ፣ የችርቻሮ ንግድ ፣ ምግብ ፣ የግል አገልግሎቶች ፣ የችርቻሮ አገልግሎቶች ፣ የንግድ አገልግሎቶች ፣ ሪል እስቴት እና አውቶሞቲቭ ምርቶችና አገልግሎቶች ፡፡
የራስዎን ንግድ በባለቤትነት የመያዝ ህልም ሁልጊዜ? በ Just Cuts your ህልሞችዎን ወደ እውነታ ይለውጡ። እንደ Franchise ባለቤት ፣ እርስዎ you'll
የራስዎን ሆቴል ፍራንቼስ በቀላል ሆቴል ያሂዱ! ከፍ ያለ የጥራት ደረጃ እና የአገልግሎት ደረጃችንን እንዲያከብሩ ለማገዝ ከፈረንጆች ጋር በቅርበት እንሰራለን ፡፡ የፍራንሽን ሥራ…
የኩባንያ አጠቃላይ እይታ በ 2002 የተቋቋመ የዝንጀሮ የእንቆቅልሽ ቀን ነርሶች የእንግሊዝ ትልቁ የህጻናት እንክብካቤ ፍራንሲሽን እና ሶስተኛ ትልቁ የህጻናት እንክብካቤ አቅራቢ ነው ፡፡ ተመሠረተ…
የግራጫ ጉዳዮች አማካሪነት ፍራንቺስ ግራጫ ጉዳዮች አማካሪነት ለአደጋ ተጋላጭ ለሆኑ ሰዎች በተለይም ለአረጋውያን አገልግሎት ይሰጣል ፡፡ ቁልፉ አገልግሎት በ help እገዛ ነው
እስከ ዛሬ ድረስ ህዝባችንን “ጋላ” እያለ በሚጠራ ዘረኛ እና ሸፍጠኛ ስረዓትን ለአገር አንድነት እና ለህዝቦች አብሮነት ስንል ብዙ ዘረኛ መድሎዎች እና ስድቦችን ችለን ኖርናል።
እኛ አማርኛ ተናጋሪ የኦሮሞ ሙሁራን፣ አማርኛ ለማይናገረው ህዝባችን የማይቻለውን፣ እንደሚቻል ተስፋ ሰጥተን፣ ህዝባችን ለእኩልነት፣ ለፍትህ እና ለርዕትህ ባለው የኢትዮጵያ ማዋቅር ውስጥ እንዲታገል ብርቱ ዋጋ ራሳችንም ከፍለን፣ ምድር መሸከም የማትችለው እና እግዚአብሄር መስማት የማይችለውን ስቃይ እና መከራ የዋሁን እና ደጉን የኦሮሞ ህዝብ ለ150 ዓመታት በላይ አስከፍለናል።
ህወሃት በተራው የነፍጠኛውን ስረዓት በጉልበት አስገብሮ ለራሱ ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ጥቅም ስጠቀምበት ለ27 ዓመታት ቢኖርም፣ የኦሮሞ ህዝብን ግን በኢትዮጵያ አንድነት ስም፣ ለዘረፋ እና ራሱን በስልጣን ላይ ለማቆየት ገሏል፣ አሰሯል፣ አፈናቅሏል፣ ከአገር አባረሯል።
በህዝባችን ትግል እና መስዋዕትነት በመጣ በአሁኑ ለውጥ፣ ባለፉት ሁለት አመታት ውስጥ ብቻ የጭሰኛው ስረዓት አቀንቃኞች ለህዝባችን ያላቸው ጥላቻ እና ዘረኝነት ጥልቀት እና ስፋት፣ በዓለም ላይ ቢፈለግ በየትም አገር አይገኝም።
በዚህ ለ500 ዓመታት በተገነባው ፀረ ኦሮሞ ህዝብ የነቀዘ፣ የበሰበሰ ዘረኛ እና ሸፍጠኛ ስረዓት ላይ የእኩልነት፣ የፍትህ እና የርዕትህ ስረዓት በፍፁም በኢትዮጵያ መገንባት እይቻልም።
ዛሬ ድረስ ህዝባችንን “ጋላ” እያለ ጥላቻ መስበክ ብቸኛው ተከታዮቻቸውን በፖላቲካው፣ በኢኮኖሚው እና በማህበራዊ(ሃይማኖትን ጨምሮ) መቀስቀሻ፣ የተቀሰቀሱትን ማቆያ ብቸኛ መሳሪያው ከሆነው ዘረኛ እና ሸፍጠኛ ቡድን ጋር የሚገነባ የእኩልነት ስረዓትም ሆና የእኩልነት አገር በጭራሽ አይኖርም።