Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ጉዳይ ኑሮት ወይም ለመታደም ችሎት ከሚገኘዉ ሰዉ ዉስጥ አብዛኛዉ ችሎት ሲቀርብ የመፍራትና የመራድ ስሜት ይሰማዋል፡፡ እንግዲህ ችሎት ፊት በፍርሐት መቆም አንድም ችሎቱን ከማክበር በሌላ ጎኑ ደግሞ ችሎቱን አስፈሪና ጭራቅ አድረጎ ከማየት ይመነጫል፡፡ አብዛኛዉ የሕብረተሰብ ክፍልም ስለ ሕግ ያለዉ ንቃትና ግንዛቤ አናሳ በመሆኑ ችሎት ሲገባ አንዱን ስቼ ብቀጣ የሚለዉ ዋና ስጋቱ ነዉ፡፡ በአናቱ ወንበሩ ላይ ቁጭ ያሉ ዳኞች ማን አለብኝነት የሚያጠቃቸዉ እና ከስልጣናቸዉ በላይ በማለፍ ታዳሚዉን ስጋት ዉስጥ የሚከቱ ከሆነ ችሎቱን ከማስከበር አልፎ ሽብርና ፍርሐት መፍጠር ይሆናል፡፡ ዳኞች በችሎት ያላቸዉን ስልጣን ልክ አለመጠበቅ ችሎቱ ላይ ከሚፈጠረዉ የፍርሐት ድባብ ጋር ግንኙነት ስላለዉ የልደታዉን ጉዳይ አንስተን እንመልከተዉ፡፡
ሰሞኑን የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 4ኛ ችሎት በችሎት ታድመዉ የነበሩ ግለሰቦችን እያስነሳ ማስጠንቀቂያ ሲሰጥ እንደነበር ተዘግቧል፡፡ በዚህ ችሎት የሚታዩ ጉዳዮች የፖለቲካ ጉዳይ በመሆናቸዉ ቀደም ሲል ጀምረዉ እንዳነጋገሩ ዛሬ ድረስ ዘልቀዋል፡፡ ህዝቡ በፍትሕ ስርዓቱ ላይ ያለዉን የእምነት ደረጃም አቅጣጫ ካስያዙት ዉሳኔዎች አብዛኞቹ ከዚህ ችሎት የተወሰኑት ናቸዉ፡፡ ችሎቱንም አስፈሪ እና ጭራቅ የሚያስመስሉ ዳኞች ቀደም ሲል ጀምረዉ ይመደቡበትም እንደነበር ይነገር የነበረ ሲሆን አሁንም ከዚህ ትችት እንዳላመለጠ እያየን ነዉ፡፡ ዳኞች በችሎት ያላቸዉ ስልጣን ገደብም አነጋጋሪ ሆኖ እየተነሳ በመሆኑ የሚባለዉ ነገር የሕግ ድጋፍ ይኖረዉ ይሆን እንድንል አድርጎናል፡፡
ህዳር 19-2010 ዓ.ም በነበረዉ የችሎት ዉሎ ችሎት ሊታደሙ የተገኙ ግለሰቦች በማህበራዊ ሚዲያ ፌስቡክ ላይ የችሎቱን ክብር ነክታችዋል ተብለዉ በየተራ እየተነሱ ተግሳፅና ማስጠንቀቂያ ሲሰጣቸዉ እንደዋለ ተዘግቧል፡፡ ተግሳጹ የችሎቱን ክብር ለማስጠበቅም እንደሆነ ሲገለፅም ነበር፡፡ በዕለቱም ፡-
1ኛ. ማህሌት ፋንታሁን የተባለችን ግለሰብ በፌስቡክ አክላቸዉ ወንደስን የተባለ ግለሰብ የዳኛ ስም ጠቅሶ የፃፈዉን ፅሁፍ በማጋራት(share) በማድረግ የፍርድ ቤቱን ክብር ነክተሻል በሚል ፤
4ኛ. ጋዜጠኛ ጌታቸዉ ሽፈራዉ የፍርድ ቤትን ዉሎ በሚፈልገዉ መንገድ ቆራርጦ የሚዘገብ ለመሆኑ እና የምትፅፈዉን እናያለን በማለት ማስጠንቀቂያ ተሰጥቶታል፤ችሎቱ ይህንን ማስጠንቀቂያ የሰጠዉ የፍርድ ቤቱን ክብር ለማስጠበቅ እንደሆነና ዳኞች ፌስቡክ ላይ የሚፃፈዉን ፁሁፍም እንደሚያነቡ እና ወደ ፊት እንዲጠነቀቁ በማሳሰብ ነዉ፡፡ የችሎቱ ስራ ከህጉ አንፃር ሲታይ ተገቢነት ይኖረዉ እንደሆነ እንመልከት፡፡
ዳኞች ህጉ በሚያዘዉ መሰረት ክርክሮችን መምራትና ሕግና ማስረጃን መሰረት በማድረግ የመወሰን ግዴታ አለባቸዉ፡፡ በስራቸዉም የፍርድ ቤት ነፃነትን እና ክብር የማስከበር ግዴታም ተጥሎባቸዋል፡፡ ይህንን ግዴታቸዉንም ሲወጡ ሕጉ በሚፈቅድላቸዉ ልክ ከችሎት ጀምሮ ተገቢ የሚለዉን እርምጃ ሊወስዱ እንደሚችሉ የሕግ ድጋፍ አላቸዉ፡፡ አብዛኛዉን ጊዜ የችሎቱን ክብር የሚነኩ ድርጊቶች በችሎት ጊዜ ሆነ በችሎት ወጪ ሲፈፀሙ ተጠያቂ የሚያደርግ የህግ አግባብ ስላለ እሱን ተፈፃሚ የማድረግ ስልጣን አላቸዉ፡፡
ሆኖም በዳኞች የስነ-ምግባር ደንብ በግልጽ እንደተቀመጠዉ አንድ ዳኛ የባለጉዳዮቹን ስብዕና እና መብት የማክበር ግዴታ እንዳለበት እንዲሁም በአሰራሩ የፍርድ ቤቱን ክብር መጠበቅ ግዴታዉ ነዉ፡፡ የመዳኘት ስልጣን ብቻ ሳይሆን ለሕግ ተገዥነትም በተነፃፃሪ ግዴታ አለበት፡፡ በሕግ ከተሰጠዉ ስልጣን ዉጪም መዉጣት አይገባዉም፡፡ በግሉ የሚያዉቀዉን ነገር ሁሉ የችሎቱ አካል እያደረገ በማይገባ አሰራር የፍርድ ቤትን ታማኝነት ሊንድ አይፈቀድለትም፡፡ የሚቀርቡለትን ጉዳዮችም ሊወስን የሚችለዉ በሁለት መንገድ ሲቀርቡለት ነዉ፡፡
አንደኛዉ መንገድ ድርጊቱን ፈፀመ የተባለ ሰዉ መደበኛ የወንጀል ምርመራን ካለፈ በኋላ ክስ ተመስርቶበት ማስረጃ ተሰምቶ የሚወሰንበት ሥርዓት ነዉ፡፡ ይህ ሥርዓት አብዛኞቹ ክሶች የሚቀርብበት ሲሆን ለክሱ አስረጅ የሚሆኑ ማስረጃዎች በመርማሪዉና በከሳሹ አካል ተሰብስበዉ እና ተደራጅተዉ የሚቀርቡበት ነዉ፡፡ በክርክሩም ከሳሽና ተከሳሽ የተባለ በሁለት ጫፍ የቆመ ተከራካሪ ወገን አለ፡፡
ሁለተኛዉ ሥርዓት ደግሞ ከሳሽ የሌለበት ፍርድ ቤቱ ክርክር በጀመረበት መዝገብ በሕግ የተገለፀ ሁኔታ ሲፈጠር በቂ ማስረጃ ሲኖር ወዲያዉ የሚወሰንበት ነዉ፡፡ ክስም የለም፤ የተፈፀመዉ ድርጊት ክስም ማስረጃም ሆኖ ከዚያዉ ጥፋተኝነትን የሚያቋቁም ነዉ፡፡ በዚህኛዉ ሥርዓት ሁሉን ስልጣን የሰጠዉ ለፍርድ ቤቱ ነዉ፡፡ ፍርድ ቤቱ ሌላ ማጣራት እና የምርመራ ሂደት ዉስጥ ሳይገባ የተጣሰዉን ሕግ ጠቅሶ ወዲያዉ የሚወስንበት ነዉ፡፡ ፍርድ ቤቱም ወዲያዉ ሊወሰን የሚችለዉም በሕግ በግልፅ ተቀምጦ በተለዬ ነገር ነዉ፡፡ በወንጀል ጉዳይ ፍርድ ቤቱ ሌላ ሂደት ሳያስፈልግ ሊወስን የሚችልባቸዉም በወንጀል ሕግ አንቀፅ 448 እና 449 የተገለፁት ድርጊቶች ሲፈፀሙ ነዉ፡፡
በወንጀል ህግ አንቀፅ 448 ለፍትሕ ሥራ እርዳታ ለመስጠት እንቢተኛ የሆነ ወገን የሚጠየቅበት ነዉ፡፡ በወንጀል ህግ አንቀፅ 449 ደግሞ ፍርድ ቤትን የመድፈር ድርጊት ሲፈጸም ነዉ፤ ድርጊቱም የፍርድ ቤቱን ወይም የዳኝነት ሥራ በማከናወን ያለን ዳኛ በማናቸዉም መንገድ ማወክ፣መስደብ፣ማፌዝና መዛት ሲሆን ዳኛዉ ስራዉን እያከናወነ ከሆነም ከችሎት ዉጪ የሚደረግ ሁከት በችሎት መድፈር ያስጠይቃል፡፡ በእነዚህ ሁለት ጉዳዮች ለፍርድ ቤቱ ሙሉ ስልጣን የሰጠዉ ከፍርድ ቤት በላይ ለጉዳዩ እማኝ የሚሆን ስለሌለ የፍርድ ቤቱን ክብር ለማስከበር በቀጥታ ሊወስን እንደሚችል የተቀመጠ ነዉ፡፡
በክርክር ሂደት ፍርድ ቤቱ በቀጥታ ሊወስንባቸዉ የማይችል ግን ለፍርድ ቤቱ ክብር ሆነ ለክርክር ሂደት ስጋት የሚሆኑ ጉዳዮች ከችሎት ዉጪ የሚፈጠሩበት አጋጣሚ አለ፡፡ አብዛኛዉን ጊዜ እንደ ስጋት የሚታዬዉ የፍርድ ሂደትን በተመለከተ ያልሆነ ወይም የተዛባ መረጃ መግለፅ ጋር በተገናኘ ነዉ፡፡ በወንጀል ህግ አንቀጽ 451 የፍርድ ሂደትን በተመለከተ ትክክለኛ ያልሆነ ወይም የተዛባ ነገር መግለጽ እንደሚያስጠይቅ ይናገራል፡፡ ሆኖም ተላለፈ የተባለዉ መረጃ ትክክል ያልሆነ ወይም የተዛባ ለመሆኑ ራሱን ችሎ ሊጣራ እና ትክክል ነዉ አይደለም የሚለዉ ሊያከራክር የሚችል በመሆኑ ችሎቱ በቀጥታ በጉዳዩ ላይ መወሰን አይችልም፡፡ ችሎቱም የተዛባ ወይም ትክክል ያልሆነ ነገር ተላልፏል ብሎ ካመነ ስልጣን ያለዉ መርማሪ አካል ጉዳዩን እንዲያጣራ ጥቆማ ከመስጠት የዘለለ ትክክለኛነቱ ባልተረጋገጠ ጉዳይ ላይ እርምጃ ተግሳፅ ወይም ማስጠንቀቂያ ጨምሮ ሊሰጥ አይችልም፡፡
የፍርድ ቤቶችን ስራ በግልፅ ችሎት ማከናወን በመርህ ደረጃ የተቀመጠዉ የተቋሙን አሰራርና የፍርዱን ሂደት በግልፅ ለማሳየት ነዉ፡፡ ግልፅ የሆነ አሰራር ሲኖር የሂደቱ ትክክለኛነት በተመልካቹ ዕይታ ስር መዋሉ አይቀርም፡፡ በዚያዉም አሰራሩ ይተቻል፤ይገመገማል፡፡ ያኔም ተቋሙ በሕግ የተሰጠዉን ስልጣን በአግባቡ እየተወጣ መሆን አለመሆኑም በባለቤቱ በሕዝቡ ይታወቃል፡፡ በሕግ በግልጽ የተገደቡ እስካልሆነ እና በተለዬ ሁኔታ ክልከላ እስካልተደረገ ድረስ የፍርድ ሂደቶች እንደማንኛዉም ሁኔታዎች ዘገባቸዉ ይቀርባል፡፡ የሚቀርበዉ ዘገባ ትክክል ያልሆነ እና የፍርድ ሂደቱን በሚያዛባ መልኩ እስካልሆነ ድረስ በችሎት የነበረዉን የፍርድ ሂደት ማቅረብ የሚከለክል ሕግ የለም፡፡ሕጉ በግልጽ የከለከለዉ ትክክለኛ ያልሆነ እና የተዛባ ነገር መግለጽ እንጅ የተፈጠረዉን በሌላ ሁኔታ ክልከላ ከሌለበት በስተቀር እንደወረደ ማስተላለፍን አይከለክልም፡፡
እንግዲህ ሕጉ ግልጽ ነዉ፤ አከራካሪም ነገር የለዉም፡፡ የፌደራል ከፈተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 4ኛ ወንጀል ችሎትን ጉዳይ ብንለመከት ማስጠንቀቂያ የተሰጣቸዉ ሰዎች አደረጉት ከተባለዉ ነገር ጀምሮ ዳኞቹ እስካስተላለፉት ማስጠንቀቂያ ድረስ አነጋጋሪ ነዉ፡፡-
ፍርድ ቤቶች ሕግ ተጥሷል ብለዉ ሲያምኑ በጉዳዩ ላዩ ትዕዛዝ ሊሰጡ የሚችሉት የተፈጠረዉ ነገር ሊታይ ሕግ በፈቀደበት መዝገብ ነዉ፡፡ ሕጉ እርምጃ እንዲወስዱ በማይፈቅድላቸዉ መዝገብ ላይ ጥፋተኛ ማለት ሆነ መቅጣትና ማስጠንቀቅ አይችሉም፡፡ 4ኛ የወንጀል ችሎቱ በፌስቡክ የፍርድ ቤት ክብር ነክተዋል፤የተዛባ መረጃ አስታልፈዋል ያላቸዉን ግለሰብ ማስጠንቀቂያ ከመስጠቱ በፊት የግለሰቦቹ ጉዳይ የሚሰተናገድበት ሕግ አግባብ ምንድነዉ በማለት ማየት ይጠበቅበት ነበር፡፡ የፍርድ ቤቱን ክብር ነክታችኋል የተባሉትም ሆነ መረጃ አዛብተህ ትዘግባለህ የተባለዉ ሰዉ ጉዳይ ራሱን የቻለ ክርክር የሚያስፈልገዉ እና ድርጊታቸዉም የተፈፀመበት አግባብ ምርመራ ተደርጎበት ራሱን ችሎ የሚታይ እንጅ ክርክር ላይ ባለዉ መዝገብ ሊታይ የሚገባዉ አይደለም፡፡ ምክንያቱም ድርጊቱ የተፈፀመዉ ከችሎት ዉጪ በመሆኑ ክርክር በተጀመረዉ መዝገብ በቀጥታ ሊወሰን ሆነ ሊነሳ አይችልም፡፡ ከችሎት ዉጪ የፍርድ ቤት መድፈር ተግባር ሊፈጸም እንደሚችል የወንጀል ህግ አንቀፅ 449(2) ቢያስቀምጥም ከችሎት ዉጪ ፍርድ ቤት ተደፍሯል የሚባለዉ ዳኛዉ ከችሎት ዉጪ ስራዉን በሚሰራበት ወቅት ድርጊቱ ተፈጽሞ ከሆነ ነዉ፡፡
የ4ኛ ወንጀል ችሎት ዳኞች የፍርድ ቤቱ ክብር ተነክቷል ከማለት ዉጪ ከችሎት ዉጪ የዳኝነት ስራቸዉን እየሰሩ ድርጊቱ ተፈፅሟል አላሉም፡፡ ፌስቡክ ላይ ተፃፈ ያሉትን ፁሁፍ ያነበቡት መዝገቡን ቤታቸዉ ወስደዉ ፌስቡክ እየተጠቀሙ ሲመረምሩ ከሆነ ነገሩ ሌላ ነዉ፡፡ ከችሎት ዉጪ የተፈፀመን ድርጊት በያዙት መዝገብ አስታኮ ለማስጠንቀቅ የሚያስችላቸዉ እድል ስራቸዉን ከችሎት ዉጪ ማከናወንን የሚጠይቅ ስለሆነ ግለሰቦቹን ክርክር ባለበት መዝገብ ምንም የማለት ስልጣን የላቸዉም፡፡ በምሰራዉ ስራ ከችሎት ዉጪ እንደ ግል ተሰደቢያለዉ፣ክብሬ ተነክቷል፣የምሰራበት ተቋም ስሙ ጠፍቷል የሚል አካል ደግሞ እንደማንኛዉም ግለሰብ ለፖሊስ ሪፖርት ከማድረግ እና ምስክር ከመሆን ዉጪ ጉዳዩን ችሎት ድረስ ጎትቶ ሊዳኘዉ ሆነ ትዕዛዝ ሊሰጥበት አይችልም፡፡
የፍርድ ሂደቱም ተዛብቶ ተዘግቦ ቢሆን እንኳ ትክክለኛ ያልሆነ ወይም የተዛባ መረጃ አሰራጨ የተባለዉ ሰዉ በዘገበዉ መዝገብ ሊቀጣ አይችልም፡፡ ድርጊቱ ራሱን የቻለ የወንጀል ምርመራ ተደርጎበት የፍርድ ሂደቱ በትክክል መዘገብ አለመዘገቡ የመረጃዉ መዛባት አለመዛባት ምርመራ ተደርጎበት ራሱን ችሎ የሚወሰን እንጅ ችሎቱ መረጃዉ ተዛብቷል በማለት በቀጥታ እንዲወስን ስልጣን የለዉም፡፡ ችሎቱ እየሰራዉ ስላለዉ መዝገብ የተዛባ መረጃ ተሰራጭቶ ከሆነ እዉነት ስለመሆኑ እንዲጣራ እና ምርመራ እንዲያደርግ ለሚመለከተዉ አካል ከማሳወቅና ከማስተላለፍ ዉጪ በያዘዉ መዝገብ ለመቅጣት አልተፈቀደለትም፡፡ ፍርድ ቤቶች በቀጥታ በሚያከራክሩት መዝገብ ያለምንም ሂደት እንዲወስኑ የተፈቀደላቸዉ ድርጊቱ ከዚያዉ ከችሎት ከዳኝነት ስራዉ ጋር በተገናኘ ሲፈጠር ራሳቸዉ በተጨባጭ ስለሚያረጋግጡ ተብሎ ነዉ፡፡ ሆኖም ከችሎት ዉጪ ስለሚፈጠሩ ሁኔታዎች እዉነታነት እና ተጨባጭነት ሊታወቅ የሚችለዉ ራሱን የቻለ ሳይንሳዊ ምርመራ ተደርጎ በመሆኑ ችሎቶች የያዝነዉ መዝገብ ተነስቷል በማለት ብቻ በማናለብኝነት በዚያ መዝገብ መወሰን አይችሉም፡፡
አንድ ሰዉ ጥፋተኛ ስለመሆኑ በማስረጃ እስካልተረጋገጠ ድረስ ነፃ ሆኖ የመገመት ሕገ-መንግስታዊ መብት አለዉ፡፡ ጥፋተኛም የሚባለዉ ሥነ-ሥርዓቱን የጠበቀ ክስ ቀርቦበት፣ያምን እና ይክድ መሆኑ በግልጽ ችሎት ተጠይቆ፣ማስረጃ ተሰምቶ እና የመደመጥ መብቱም እኩል ተከብሮለት እንጅ እንዲሁ ጥፋተኛ አይባልም፡፡ በወንጀል ህግ አንቀፅ 448 እና 449 ጋር የተገናኙ ጉዳዮች ለፍትሕ እርዳታ እምቢተኛ መሆን እና ፍርድ ቤት መድፈር ጋር በተገናኘ በቀጥታ ችሎቱ በያዘዉ መዝገብ ከሚወስናቸዉ ጉዳዮች ዉጪ አንድ ሰዉ ፍርድ ቤት በተጀመረ ክርክር ዝም ተብሎ እንዲህ አድርገሃል ተብሎ አይፈረጅም፡፡ የልደታ 4ኛ የወንጀል ችሎቱ ማስጠንቀቂያ የሰጣቸዉ ግለሰቦች ድርጊታቸዉ ተፈፀመ የተባለዉ ከችሎት ስራ እና ከችሎት ዉጪ እስከሆነ ድረስ ክርክር ላይ ባለ መዝገብ ይህን አጥፍታችኋል ሊባሉ አይችልም፡፡ ችሎቱም ዳኞቹ ፌስቡክ ላይ አይተናል አንብበናል በማለት የፌስቡኩን መረጃቸዉን ከችሎት ስራቸዉ ጋር ሊቀላቅሉ እና በምርመራ ተጣርቶ በማስረጃ የሚረጋገጥን ጉዳይ ቀድመዉ ጥፋተኛ ናችሁ ለማለት አይችሉም፡፡
ግለሰቦቹ ፈፀሙት የተባለዉ ተግባር ከችሎት ዉጪ በመደረጉ ሕግ መተላለፋቸዉ ተጣርቶ በማስረጃ ሳይረጋገጥ እና እነሱም የመከላከል መብታቸዉ ሳይጠበቅ ጥፋተኛ ናችሁ፤ ፍርድ ቤቱን ክብሩን እና ትክክለኛ የፍርድ ሂደቱን ተጋፍታችኋል በማለት ቀድሞ መወሰን የዳኝነት ስነ-ምግባሩም አይፈቅድም፡፡ ዳኞቹ ራሳቸዉ የስልጣናቸዉን ልክ በማለፍ የፍርድ ቤቱ ክብር እንዲወድቅና ሚዛናዊነቱ ፈተና ዉስጥ እንዲገባ የሚያደርገዉ ነዉ፡፡
አንድ ዳኛ በግሉ የሚያዉቀዉንና ያወቀዉን ነገር ከፍርድ ስራዉ ጋር ሊቀላቅለዉ እንደማይገባ በሕግ በግልጽ የተቀመጠ ነገር ነዉ፡፡ ከችሎት ስራ ወጪ የተፈጸመን ነገር በግሉ ያወቀ ዳኛ እንዲህ ተፈጥሯል በማለት ራሱ አንስቶ፣ራሱ ምስክር ሆኖ ራሱ እንዲወስን የሙያዉ ስነ-ምግባር አይፈቅድለትም፡፡ የልደታዉ 4ኛ ችሎት ዳኞችም ከችሎት ዉጪ የዳኝነት ስራቸዉን በማይሰሩበት ሁኔታ ማህበራዊ ሚዲያ ላይ የተፃፈዉን አይተናል አንበናል በማለት ራሳቸዉ ጉዳዩን አንሽ፣ራሳቸዉ መስካሪ፣ራሳቸዉ ወሳኝ ሆነዉ መቅረባቸዉ ተገቢነት የሌለዉ ነዉ፡፡
ድርጊቱ የተፈፀመዉ ከችሎት ዉጪ እንደመሆኑ ችሎቱ ስለሁኔታዉ ያወቀዉ የችሎት ዳኞች በግላቸዉ ማህበራዊ ሚዲያ ሲከታተሉ እንደሆነ መረዳት ይቻላል፡፡ ከዳኝነት ስራቸዉ ዉጪ ከችሎት ዉጪ በግላቸዉ ያወቁትን ነገር ችሎት በሚሰሩበት መዝገብ ለማቅረብ ምንም የሕግ ድጋፍም የላቸዉም፡፡ ማህሌትን ፌስቡክ ላይ ስላያት የማህሌትን ስም ችሎት ጠርቶ ማስነሳት፣አንድ ሻርፕ የሚያደርግ ልጅ(የፌስቡክ ፎቶ ላይ መሆኑ ነዉ) እንዲህ ብለዉ ፅፈዋል እያሉ ችሎት ላይ እያስነሱ ማስጠንቀቅስ ትክክለኛ የስነ-ስርዓቱን ሂደት የጠበቀ ነዉ ለማለት ይቻል ይሆን? ፌስቡክ ላይ ተጻፈ የተባለዉን እና ግለሰቦቹ ፃፉት የተባለዉንስ ሶስቱም ዳኞች አይተዉት ይሆን?
የዳኝነት ስራ ክቡር ሲሆን ሙያዉም ከስሜት መፋታትን እና ለሕግና ለሕሊና ተገዥ መሆንን ይጠይቃል፡፡ የስራዉ ግብም ፍትሕን ማስፈን እና ሕግ እንዲከበር ማድረግ እስከሆነ ድረስ በቅድሚያ የሙያዉ ባለቤት ራሱ ዳኛዉ ለሕግ ተገዥ ሊሆን ይገባል፡፡ፍርድ ቤቶች ከፍርድ ሂደቱ ጋር በተገናኘ በግልፅ በሕግ በቀጥታ በችሎት እንዲወሰኑ ከተገለፁ ጉዳዮች ዉጪ ያሉትንና የራሳቸዉን የምርመራና የክርክር ሂደት የሚያስፈልጋቸዉን ጉዳዮች ከስነ-ስርዓት ዉጪ እያነሱ መወሰን አይችሉም፡፡ በሌላ መዝገብ ፋይል ተከፍቶና ሙሉ ክርክር የሚጠይቁ ጉዳዮችን ክርክር ላይ ባለ መዝገብ ቀድሞ በመደምደምም የሚሰጠዉ ትዕዛዝ ወይም ማስጠንቀቂያም ዜጎች ያላቸዉን እንደጥፋተኛ ያለመቆጠር መብት የሚጥስ ነዉ፡፡ በተጨማሪም ዳኞች ከችሎት ዉጪ በግላቸዉ ያወቁትን በሌላ የሕግ ሂደት የሚፈታን ጉዳይ ወደ ያዙት መዝገብ በማምጣት የሚወስኑ ከሆነ ችሎቶቹ የግል ፍላጎትን ማስፈፀሚያ ከመሆን የዘለለ ዉጤት አይኖራቸዉም፡፡
እንዲህ ዓይነት የስልጣንን ወሰን መጣስና ማን አለብኝነት ካልተወገዱ ችሎቶች ፍትሕ የሚገኝባቸዉ መድረክ ከመሆን ይልቅ ግለሰቦች ያሻቸዉን የሚፈጽሙበት እና ለተገልጋዩ ማሕበረሰብ ደግሞ የፍርሐትና የጥፋት መድረክ ከመሆን አይመለሱም!
በሰዎች የእድገት መሰላል በተለምዶ ‹ሃያዎቹ› (twentysomethings) የሚባለው የዕድሜ ክልል እጅግ ወሳኝ እንደሆኑ ብዙ ጥናት መጥቀስ ይቻላል፡፡ ሰዎች ከልጅነት ጊዜያቸው ወደ...
በአዲስ አበባ ሀገረ ስብከት ስለ ተሰበሰበው የሰው ኃይልና የንብረት ሀብት መረጃ አስመልክቶ ገለጻ ተደረገ – በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የአዲስ አበባ ሀገረ ስብከት
በሀገረ ስብከቱ ስለ ተሰበሰበው የሰውና የንብረት ሀብት አስተዳደር ሲስተም፣ የመዝገብ ቤት ፋይል አስተዳደር ሲስተም እና የእስቶክ አስተዳደር ሲስተም አስመልክቶ ሰፋ ያለ ማብራሪያና ገለጻ ተደርጓል::
በመርሐ ግብሩ ብፁዕ አቡነ መልከጼዴቅ የአዲስ አበባና የጉራጌ አህጉረ ስብከት ሊቀ ጳጳስ፥ የአዲስ አበባ ሀገረ ስብከት ዋና ሥራ አስኪያጅ መ/ር አካለወልድ ተሰማ ፥ የሀገረ ስብከቱ የየዋና ክፍል ኃላፊዎች፣ የአዲስ አበባ ሀገረ ስብከት ገዳማትና አድባራት አስተዳዳሪዎችና ጸሐፊዎች ተገኝተዋል።
መረጃው ከአይቲና ዶክመንቴሽን፣ ከሚድያና ከሰው ኃይል ክፍል በተዋቀረ ኮሚቴ የተሰበሰበ ሲሆን ከመረጃው አሰባሳቢና ኮሚቴ አንዱ የሆኑት የሀ/ስብከቱ የሚድያ ክፍሉ ባልደረባ መ/ርሽፈራው እንደሻው ስለ ተሰበሰበው መረጃ ሰፋ ያለ ማብራሪያ አቅርበዋል።
መምህሩ በማብራሪያቸው የመረጃውን ዓላማና ለሀገረ ስብከቱ ብሎም ለቤተ ክርስቲያኒቱ ያለው የጎላ ጠቀሜታ አብራርተዋል። መረጃው የሰው ኃይልና የንብረት ሀብት በተገቢ ሁኔታ ለማወቅ፣ ዘመናዊ አሰራርን ለመዘርጋት፣ ሁለገብ መረጃ በተፈለገ ሰዓት በፍጥነት ለማግኘት፣ ፍትሐዊ የሀብት ክፍፍል ለማስፈን፣ ፈጣን የሥራ እንቅስቃሴ እንዲኖርና ቤተ ክርስቲያኒቱ በአግባቡና በጥበብ ለማስተዳደር የሚያስችል መሆኑን ገልጸዋል።
የተሰበሰበው መረጃ ውጤታማ ቢሆንም በዚሁ ልክ መረጃው በሚሰበስቡበት ጊዜ ያጋጠሙዋቸው ችግሮች እንደነበሩ በማውሳት፣ ችግሩን ይቀርፋል ብለው ያስቀመጡዋቸውን የመፍትሔ አቅጣቻዎችን አብራርተዋል።
የሀገረ ስብከቱ ዋና ሥራ አስኪያጅ መ/ር አካለ ወልድ ተሰማም የተሰበሰበውም ሆነ የሚሰበሰበው መረጃ ለቤተ ክርስቲያን ያለው ጠቀሜታ የላቀ ስለ ሆነ ትኩረት ይሰጥበት ብለዋል። በዚሁ አያይዘውም አድባራቱና ገዳማቱ ፐርሰንቱ በአግባቡና በሰዓቱ እንዲያስገቡ መልእክታቸውን አስተላልፈዋል።
የሀገረ ስብከቱ ሊቀ ጳጳስ ብፁዕ አቡነ መልከጼዴቅ መረጃውን ለሰበሰቡትና ገለጻውን ላደረጉ መ/ር አመስግነዋል፤ በመቀጠልም ከእንግዲህ ወዲህ ዶክመንቱ አይጥ በላው ወይም ጠፋ የሚለውን ምክንያት እንደማይሠራ ገልጸዋል።
መረጃው ቤተ ክርስቲያንን በእጅጉ የሚጠቀም ነው፤ በአንድ አጥቢያ ምን ያህሉ አገልጋዮችና ተገልጋዮች፣ ሙያቸውና የትምህርት ደረጃቸውን በማወቅ ቤተ ክርስቲያኑን በአግባቡ ለማስተዳደር የሚረዳ ሲሆን፣ ንብረቱ በተመለከተም የቤተ ክርስቲያን ንብረትና ቅርስ በአግባቡ ለመጠበቅ በእጅጉ ጠቃሚ ነው ብለዋል።
በተያያዘ ዜናም ስለ ‹መቅረዝ የጤና አገልግሎት አክስዮን ማኅበር› ገለጻ ቀርቧል፡፡ ‹መቅረዝ የጤና አገልግሎት አክስዮን ማኅበር› በ102 አባላት የተመሠረተ ሆኖ ቤተ ክርስቲያናችን የራስዋን ሆስፒታል በማቋቋም ተከታዮችዋ በራስዋ ሆስፒታል ልታክም ይገባል በሚል መልካም ሓሳብ አክስዮን እየሸጠ የሚገኝ የጤና አገልግሎት ማኅበር መሆኑን በዶ/ር ዲ/ን ናትናኤል ተገልጸዋል።
ዶክተሩ የማኅበሩ ዓላማ በሀገራችን ጥራት ያለው ሕክምና፣ በርከት ያለ ገቢና የሥራ ዕድል እንደሚሰጥ አብራርተዋል። ይህ ታሳቢ በማድረግም ሁሉ አክስዮኑን በመግዛት ወደ ማኅበሩ እንዲቀላቀል ጥሪያቸውን አቅርበዋል።
ብፁዕ አቡነ መልከጼዴቅም ማኅበሩ ቤተ ክርስቲያንን በብዙ ዘርፍ የሚጠቅም ነው፤ እኛ ራሳችን በራሳችን ብንታከም መልካም ነውና ማኅበሩን ማበረታታት ይገባናል ብለዋል።
የቦኮሃራም ሽምቅ ተዋጊዎች ሰሜን ምሥራቅ ናይጀሪያ ውስጥ ሰዎችን በፈንጂነት የመጠቀማቸው ሁኔታ ባስፈሪ ደረጃ እየጨመረ መምጣቱን የተባበሩት መንግሥታት የሕፃናት መረጃ ድርጅት/ዩኒሴፍ/በሪፖርቱ አስታውቋል፡፡
የቀድሞው ከፍተኛ የመንግሥትና የገዥው ፓርቲ ባለሥልጣን የአቶ በረከት ስምኦን ከቀረቡባቸው የሙስና ክሶች በሁለቱ ሌላው የቀድሞ ባለሥልጣን አቶ ታደሰ ካሳ ደግሞ በሦስቱም ጥፋተኛ ናቸው ሲል የአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ዛሬ በዋለው ችሎት ውሳኔውን አሳውቋል።
አቶ በረከት ስምኦንና አቶ ታደሰ ካሳ ከጥረት ኮርፕሬ ጋር በተያያዘ ከተለያዩ ድርጅቶች ጋር በነበሩ የሥራ ውሎች የጥረት ኮርፖሬትን ጥቅም በሚጎዳ መልኩ ተንቀሳቅሰዋል የሚሉ አራት የሙስና ክሶች ቀርበውባቸው ከአንድ ዓመት በላይ ጉዳያቸው በፍ/ቤት ሲታይ መቆየቱ ይታወሳል።
በሆሮ ጉዱሩ ወለጋ ዞን አሙሩ ወረዳ በታጠቁ ሀይሎች ሁለት ሰዎች መገደላቸውን የአካባቢው ነዋሪዎች ተናገሩ ፡፡ ጥቃቱ በአካባቢው በሚኖሩ አርሶ አደሮች ላይ ማንነትን መሰረት ያደረገ እንደነበረም ነዋሪዎቹ ገልጸዋል። በወረዳዋ ከመሰከረም ወር ጀምሮ ተመሳሳይ ጥቃቶች ሲደርሱ እንደነበርም ነው ነዋሪዎቹ ያመለከቱት። የአሙሩ ወረዳ ፖሊስ በበኩሉ ጥቃቱ መድረሱን አረጋግጦ ነገር ግን ማንነትን መሰረት ያደረገ አይደለም ሲል ክሱን አስተባብሏል።DW
የአረብ ብረት ፊደል ጉትቻዎች በይፋ ፈቃድ ተሰጥቷቸዋል የተሳሳተ ጌጣጌጦች ከብራንደን ሳንደርሰን ጋር ፡፡ አቲየም ምስጢርን ወደ ሌላ ሰው የወደፊት ሕይወት ጥቂት ሴኮንዶች እንዲመለከት ያስችለዋል ፡፡ አቲየም የተቃዋሚ እንቅስቃሴዎችን እንዲገምቱ እና እነዚህን ግንዛቤዎች ለመቋቋም እና ለመረዳት አእምሮን ያሻሽላል ፡፡ አቲዩም በሚቃጠልበት ጊዜ ምስጢሩን የማይበገር ያደርገዋል ፡፡
ዝርዝሮች: የአቲየም ዳንግሌል ዘይቤ የጆሮ ጌጥ በጣም ብር እና ብር ብር የጆሮ ሽቦዎችን ያጠቃልላል ፡፡ የአቲዩም ምልክት 13.2 ሚሜ ርዝመት ፣ 11.9 ሚ.ሜ ስፋት እና 1.4 ሚ.ሜ ውፍረት አለው ፡፡ የተሳሳተ የጆሮ ጉትቻዎች ክብደታቸው 2.1 ግራም ነው ፡፡ የመስህቦች ጀርባ በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት እና በብረት ይዘት የታተመ ነው ፡፡
ኤርትራ ዘይትርብርብ ኣደ 07/30/2016 ረድኢ ክፍለ (ባሻይ) እዚ ኹሉ መሪሽኪ ንሰላሳ ዓመት ሕጂ’ውን ኣይከደን ኣይሃፈፈን ጥልመት ተሰካሚት ጋዶ ጽዕነት ዘይኸብዳ ኩሉሳዕ ማራቶን መገሻ ልማዳ ወዲ እንተወለድኪ ቃልሲ ትምህርዮ ጽባሕ ዝመጸኪ ስለ ትፈልጥዮ ጓል እንተደገምኪ ጅግና ዘይትሕመ ኣለኹልኩም ትብል ወያ ህጻን ጋመ ኤርትራ ሃገረይ ኣንቲ ፈራይት ላም ስለምንታይ ግና ትሕውሲ ጠላም? ኣብቲ ጻዕዳ እኽሊ ኣብቲ ስገም ስርናይ ለካ ስዓዕ ኣሎ ናይ
ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ኣብ ወጻኢ ዘለዉ ደለይቲ ፍትሒ ኣብ ውሽጢ ምስ ዘለዉ ናይ ለውጢ ድሌት ዘለዎም ተንቀሳቐስቲ ዝገብሩዎ ምልውዋጥ ሓበሬታን ርክባትን ንምቍጽጻር ንምዕባስን ብሕታውያን ናይ ወጻኢ ኩባንያታት ብምዕሳብ ብዝለዓለ ደረጃ ይሰርሓሉ ከምዘሎ ካብ ቤትጽሕፈት ፕረዚደንት ዝለሓዄ ሓበሬታ ኣገንዚቡ።
እቲ ኣብ ውሽጥን ወጻእን እናተዋዓወዐ ብዝኸይድ ዘሎ ተቓውሞ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጭንቀትን ስግኣትን ዝርከብ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ፣ ኣብ ወጻኢ ዘለዉ ደለይቲ ፍትሒ ኣብ ውሽጢ ምስ ዘለዉ ናይ ለውጢ ድሌት ዘለዎም ተንቀሳቐስቲ ዝገብሩዎ ምልውዋጥ ሓበሬታን ርክባትን ዝለዓለ ምክትታል ክግበረሉ መምርሒ ድሕሪ ምትሕልላፉ፣ ነቲ ጭንቀትን ድኻምን ዘበገሶ
ኩልና ከምእንግንዘቦ፡ ወለድና ኣብ እዋን ቀውዒ ምህርቶም ንምሕፋስን ጥዑይ እኽሊ ካብ ሓሰርን ገለባን ንምፍላይን፡ ዝበዝሕ ግዜ መኽየዳ ኣብዑር’ዮም ዝጥቀሙ። እቲ እኽሊ ውሑድ እንተኾይኑ ድማ ብጉልበት ሰብ፡ ብዕርፊ ወይ ብዱላ ይዱግዶግ ማለት’ዩ። ኣብ እዋን መኽየዳ እኽሊ፡ ብዘይ ቀላሳይ ብዕራይ እቲ መኽየዳ ብግቡእ ክሳለጥ ኣይክእልን’ዩ። ከም ሳዕቤኑ፡
ማይ ነሓሰ: ጃሕጃሕ ክብል ጎደናታት ተሓጺቡ እኹል ማይ ጸጊቡ ቀው ኢለ ጠመትኩ ከንሳፍፍ ጀመርኩ፥ ኣብ ናይ በይነይ ማዕበል ሓንጎለይ ተውንጨፈ: መን ከርክቦ ንናይ ብርሃን ፍጥነት ሓለፎ ኣብ ቦታይ በጻሕኩ: ኣብ ናይ ሓጺር ጉዕዞ እዋይ! እንታይ ገነት ድኣ 'ዩ በልኩ ብርከይ ከይዓጸፍኩ ሰብ ብሩሃት
እቶም ብሰንኪ ኣዕናዊ ፖሊሲ ስርዓት ህግደፍ ናብ ስደት ኣምሪሖም ኣብ ጎረቤት ሃገር ኢትዮጵያ ተዓቚቦም ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ብሰንኪ ሸለልትነት ሰራሕተኛታት UNHCRን ARRAን ብዙሕ ዕንቅፋት የጋጥሞም ከምዘሎ ምንጭታት ካብ`ቲ ሃገር ሓቢሮም። እዞም ኣዴታትን ህጻናትን ዝበዙሑዎም ስደተኛታት ኣብ ሃገሮም ዝሰኣኑዎ ሕጋዊ መስርሕ ናይ ምጥርናፍ ስድራ-ቤታትን ዝተፈላለዩ ካልኦት ጉዳያትን
ኢሳይያስ ኢልካ ሮበርት ሙጋበ፣ ዛኑ ፒፍ ኢልካ ህግደፍ ተመሳሳልቲ ካብ ኮኑ፣ ነባራት ተጋደልቲ ዚምባብወ ንሮበርት ሙጋበ ይኣኽለካ ክብሉዎ ከለዉ ኤርትራውያን ገዳይም ተጋደልቲ ኸ ንኢሳይያስ ይኣኽለካ ዘይብሉሉ ምኽንያት እንታይ እዩ? ኣብ እዋን ናጽነት፣ ኢሳይያስ፣ ንመራሕቲ ኣፍሪቃ “እኩባት ጋዋኑ” ኢሉ ከናሽዎም ከሎ፣ እዞም ተኣሲሮም፣ ደስኪሎም፣ ብዙሓት ድማ ብብስጭት
ኣብ ቃልሲ ንናጽነት ሃገሮም ዝተሳተፉ፣ ነቲ ን 36 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ወዲ 92 ዓመት ፕረዚደንት ሮበርት ሙጋበ ኣብ ምድጋፍ ቁልፊ ተራ ዝነበሮም፣ እንሓንሳብ ‘ውን ካብ ስልጣን ከይወርድ ጎነጻዊ ደገፍ ብምሃብ ክከላኸሉ ዝጸንሑ ነባራት ተጋደልቲ ዚምባብወ፣ ንዲክታቶርያዊ ምሕደራ ናይቲ መራሒ ብምዅናን፣ ነቲ ክህቡዎ ዝጸንሑ ደገፍ
እቲ ልሳንን ርእስን ውልቀመላኺ ኢሳያስ ጸይሩ ህዝብና ዘሳቂ ዘሎ የማነ ገብረኣብ፡ ምስ ራድዮ ጀርመን (Deutschlandfunk) ኣብ ዘካየዶ ቃለ-መጥይቅ ዝሃቦ መልስታት ኣዝዮ ዘሕዝን፡ የማነ ክሳብ ክንደይ ተንኮለኛን ዝተኻዕበን ክርዳድ ሕብረተሰብ ከምዝኾነ ዝያዳ ዘነጽር’ዩ ነይሩ። ነቲ የማነ ገብረኣብ ዝሃቦ መልስታት ሓደ ብሓደ ብኣብነታት ዕርቃኑ ምውጻእ ዝከኣል እኳ
በ መካከል ያለውን ግንኙነት ሙሉ በሙሉ በእንግሊዝኛ ሰነድ ያድርጉ በእንፋሎት ፣ በፒኤች እና በእንፋሎት ውስጥ ያለው የኤሌክትሪክ ክፍያ ብዛት ውስጥ የሚገኙ የውሃ ጠብታዎች መጠን።
ጥናቱ የተካሄደው በሃይል የእንፋሎት ተርባይኖች ውጤት ላይ ነው ፡፡ የጥናቱ ዓላማ በሙቀት (210 ሜጋ ዋት) ወይም በኑክሌር (1000 ሜጋ ዋት) የኃይል ማመንጫዎች ውስጥ የእንፋሎት ተርባይኖችን መበላሸት ለመረዳት እና ለመገደብ የእንፋሎት የኤሌክትሪክ ክፍያ ማጥናት ነው ፡፡
- በእንፋሎት ኃይል ማመንጫዎች ተርባይኖች ላይ የእንፋሎት ጭነት በጣም ይበልጣል ፣ ግን ይህ ገና በግልጽ አልተገለጸም ፡፡ ይህ የፒኤች ውጤት ነው ተብሎ ይታሰባል ፡፡
በእርጥብ የእንፋሎት ክፍፍል መጠን ውስጥ የቅጣቱ እና የተጣራ ጠብታዎች ልዩ አስተዋጽኦ ቀርቧል። ምርመራዎቹ የተከናወኑት የኑክሌር 0 ሜጋ ዋት እና የ fosil 1000 MW LP የእንፋሎት ተርባይኖች በሚወጡበት ጊዜ በተጣመረ የኦፕቲካል መጥፋት እና ክስ ክስ አማካኝነት ነው ፡፡ የተጣራ ጠብታዎቹ አሉታዊ ክፍያዎች ከአሳማ ነጠብጣብ ጠብታዎች ጋር ተደምረው ታየ። በኑክሌር LP የእንፋሎት ተርባይኖች ውስጥ በትላልቅ የፒኤች እሴት አማካይነት ከፍተኛ መጠን ያለው የክፍያ መጠን ተገኝቷል። በመሙያ ዋጋዎች ትንተና ውስጥ ሊሠራበት በሚችል በጥሩ ጠብታዎች ክፍያ እና መጠን መካከል የመተባበር ተግባር ቀርቧል።
ኣብ ወፍሪ ዝርከብ ሓሙሽተ ኣባላት ብጾት ብርሃነ የማነ፡ ጃምቦ ወልዳይ፡ ስዒድ እስማዒል፡ ኣልበርቶ ኣርዳዲንን ወ/ሮ ለቱ ዑስማንን ዝሓቆፈ ልኡኽ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን፡ ብ04 ግንቦት 2011 ምስ ሽማግለ መደበር ስደተኛታት ሽመልባ፡ ወከልቲ ማሕበራት፡ መራሕቲ ሃይማኖትን ኣባላት ፖሎቲካዊ ውድባትን ተራኺቡ ተልእኽኡ ብድሕሪ ምንጻር፡ ብ05 ግንቦት 2011 መልእኽቲ ኮምሽን ብግቡእ ንምብጻሕ ንቋንቋታት ትግርኛን ኩናማን ዝሰምዑ ብጠቕላላ ልዕሊ 370 ዜጋታት ዘሳተፈ ኣብ ተመሳሳሊ ግዜ ክልተ ዕውት ህዝባዊ ኣኼባታት ምክያዱ ካብቲ ቦታ ዝመጸና ጸብጻብ ሓቢሩ።
ብመሰረት እዚ ውሳኔ’ዚ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን፡ ኣብ ጽባሕ ዕዉት ሃገራዊ ዋዕላ ኣብ 1ይ ስሩዕ ኣኼባኡ፡ ውሽጣዊ ሕጊ ብምጽዳቕ፡ ካብ ውሽጡ ብደሞክራስያዊ ኣገባብ ሸውዓተ ኣባላት ዝሓዘ ፈጻሚ ኣካል ምምራጹን ኣብ ኣርባዕተ ወርሓት ዝዓሞም ዓበይቲ መደባት ሓንጺጹ ምውፋሩን ድማ ገለጹ። ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን፡ ካብ 15 ክሳብ 21 መጋቢት 2011 ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ 2ይ ስሩዕ ኣኼባኡ ምስልሳሉ፡ ንሕሉፍ መደባት ብዕምቆት ብምግምጋም ከኣ፡ ኣብ ህዝቢ ወሪዶም ዝዝተየሎም ኣርባዕተ ንድፍታት ኣጻፊፉ ንምይይጥ ኣዳልዩ ምህላዉ እቲ ልኡኽ ሓበሩ። ድሕሪ ምይይጥ ንድፍታት ዝካየድ ምርቛሕ ሕጹያት፡ ምስጢራውን ደሞክራስያውን መስርሕ ምርጫ ከምዝካየድ፡ ኣብ መረጻ ዝረኣዩ ጉድለታት ይኹኑ፡ ዝስምዑ ቅሬታታት ብግቡእ ዘጻርን ውሳኔታት ዝህብን ኣካል ቆይሙ ምህላዉ’ውን ኣሚቱ። ልኡኽ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን፡ ንድፍታት ሃገራዊ ጉባኤ፡ ከም ዓበይቲ ኣጀንዳታት ሃገር መጠን፡ ኩሉ ብዛዕባ ጉዳይ ሃገሩ ዝግደስ ኤርትራዊ ዜጋ ኣረኣእይኡ ብዘየገድስ፡ ክመያየጥ፡ ክሓትት፡ ክቓወምን መተካእታ ሓሳባት ከቕርብን መሰሉ ሕሉው ምዃኑ ገሊጹ።
ተሳተፍቲ ኣኼባ፡ ብልኡኽ ዝተዋህቦም ሰፊሕ ሓበሬታ ብጽሞና ድሕሪ ምስማዕ፡ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ኣብ መደበራት ስደተኛታት ከምዚ ዓይነት መብርሂ ንምሃብ ምድንጓዩ ብምእማት ብርክት ዝበሉ ሕቶታት ኣቕረቡ፡፡ ብልኡኽ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ድማ ሰፊሕ መብርሂታት ብድሕሪ ምሃብ ተሳተፍቲ ኣኼባ ኣብ ጎኒ እቲ ዝሰላሰል ዘሎ መስርሕ ደው ብምባል ሃገራዊ ጉባኤ ንምዕዋት ኩሉ ዝኸኣሎም ክገብሩ ምዃኖም ኣረጋገጹ። ኣብ መደምደምታ ከኣ ንዓበይቲ መደባት ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንምስልሳል ምምራጽ ተሓጋገዚ ህዝባዊ ሽማግለ መደበር ሰደተኛታት ሸመልባ ኣብ ዝመጽእ ዘሎ ሰሙን ክካየድ ብምውሳን ኣኼባ ብዓወት ተዛዚሙ።
ልኡኽ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንደሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ መደበር ስደተኛታት ሸመልባ ስርሓቱ ብድሕሪ ምዝዛም፡ ንተመሳሳሊ ዕማም ናብ መደበራት ስደተኛታት ኤርትራውያን ማይ ዓይንን ዓዲ ሓርሽን ከምኡ’ውን ኣብ ዩኒቨርስትታት ትግራይ ንዝርኸቡ ተማሃሮ ንምርካብ ጉዕዝኡ ክቅጽል ምዃኑ ኣረዲኡ።
• ካብ ጉባኤ ኣዋሳን ቅድሚኡን ዝነበረ ኩነታት እቶም ባይቶ ዝመስረቱ ፖለቲካዊ ውድባትን ሲቪክ ማሕበራትን፡ ባይቶ ንክምስረት ዝነበረ ጽቡቕ ድሌት እምበር ነቲ ድሕሪ ምምስራቱ ከጋጥም ዝኽእል ብደሆታት ክንድቲ ዝድለ ምድላው ዝተገብረሉ ኣይነበረን።
• ኣብ ጉባኤ ኣዋሳ ናብ ዝተፈላለየ ጽፍሒ ናይ ኣመራርሓ ንኽመጹ ዘድሊ መዓቀኒ ብቕዓትን ተወፋይነትን ኣይተገብረሉን። ስለዚ ከኣ ክንዲ ባይቶ ዝኣክል ዓቢ ትካልን ዓቢ ጾርን ኣብ ትሕቲ ውሑዳት ውፉያት ኣካላት ጥራሕ ክምርኮስ ኮይኑ ጸኒሑ።
• ኣብ መንጎ ፈጻሚ ቤት ጽሕፈትን መሪሕነት ባይቶን ዘሎ ዝምድና ብሓደ ሸነኽ፡ በቲ ካልእ ሸነኽ ድማ ክልቲኦም መሪሕነታት ዝህልዎም ናይ ስራሕ ምምቕቓል ብዝግባእ ንከይንጸርን ኮይኑ። ናይ ስራሕ ምትእትታው ከኣ ፈጢሩ።
• ሓደ ካብቲ ናይ ስራሕ ምትእትታው ዝፈጠሮ ጸገም እነሆ። በቲ መምርሒና መሰረት ኣሰናዳኢት ሽማግለ ንካላኣይ ሃገራዊ ጉባኤ፡ ብመሪሕነት ባይቶን ፈጻሚ ቤት ጽሕፈትን ድሕሪ ምቛማ ክሳብ ዕለተ ጉባኤ ሓውሲ ነጻ ኮይና ንፈጻሚ ቤት ጥራሕ ክትጽብጽብ ኣብ ክንዲ ዝግባእ መሪሕነት ባይቶ ኣብ ደቂቕን ፍሩይን እናተኣታተወ ከምቲ ዝድለ ንቕድሚት ከምዘይትስጉም ጌሩ ጸንሑ።
• ኣብ ዝሓለፈ ዓመት እዚ ኩሉ ንሓልፎ ዘለና ጸገማት ዝተረድኡ 44 ኣባላት ባይቶ፡ ከምቲ ግቡእ መሪሕነት ባይቶ ኣብ ዕለቱ ባዕሎም ሓሲቦም ስሩዕ ኣኼባ ካብዘይጸውዑ እቲ ሕገ-ህንጻና ዘፍቅዶ ህጹጽ ኣኼባ ናይ ምጽዋዕ መሰል ተጠቒሞም ህጹጽ ኣኼባ ጠሊቦም ኔሮም እዮም። እቲ ህጹጽ ኣኼባ ናይ መጸውዒ ፖለቲካዊ ምኽንያት ግን ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ኣብ ሰነዳትና ዝጸንሔ ድኽመታት ከም ምኽንያት ተጠቂሞም መሪሕነት ባይቶ ንፖለቲካዊ ሕቶ ብህገ-ህንጻ ደው ከብልዎ መሪጾም። ሽግር ኤ.ሃ.ባ.ደ.ለ. መሊሱ ገዲዱ። ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ግን ሽግር ሃገራዊ ባይቶ ካብ ቁጽጽርና ወጻኢ ኮይኑ ኣናኸደ ኣማዕድዩ ክርኢ ኣይመረጸን። ስለዚ ከኣ ብመንገዲ ኣቦ መንበሩ ጌሩ ህጹጽ ኣኼባ ጸዊዑ።
• ብትካላዊ ኣሰራርሓ፡ ብሓደ ዝተወሰነ ጽፍሒ ናይ ሓላፍነት ክፍታሕ ዘይተኻእለ ሽግር በቲ ልዕሊኡ ዘሎ ሕጋዊ መድረኽ ጥራሕ እዩ ክፍታሕ ዝኽእል። ምስ ጉዳይና ኣዛሚድና ድማ ብመሪሕነት ባይቶ ይኹን ብፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ክፍታሕ ዘይተኻእለ ጉዳይ ብኣኼባ ባይቶ ኣቢልካ እዩ ዝፍታሕ። ኣብ ኣኼባ ባይቶ ክንፈትሖ ዘይከኣልና ድማ ኣብ ካላኣይ ጉባኤ ንኽፍታሕ ምቹእ ባይታ ኣንጺፍና ንጸንሕ። እቲ ጸገም ኣብ መንጎ ፈጻሚ ቤት ጽሕፈትን ኣብ መንጎ መሪሕነት ባይቶን ጥራሕ ጌርካ ምርኣይን ከም ኣብ ዝተፈለላየ ትካል ዘለና ዘምስል፡ ብመንጎኛታት ተዓረቑ ዝብል ዝቐርብ ዘሎ ርእይቶታት ናይ ደለይቲ ጽቡቕ ተበግሶታት እኳ እንተኾነ፡ ከም ሕጋዊ ትካል መጠን ባይቶና ክኽተሎ ዘለዎ ትካላዊ ኣሰራርሓ ምኽታል ኣማራጺ ዘይብሉ ምዃኑ ክንገልጽ ንደሊ።
• እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱን ካለኦት ብዙሓት ኣብ ሕጋዊ መድረኽ ጥራሕ ክበሃሉ ዝግበኦም ነጥብታትን ወሲኽኻ ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ህጹጽ ኣኼባ ምጽውዑ ሕጋውን ስርዒታውን እዩ። ንሕጋውን ስርዒታውን ጉዳይ ድማ ኣብ ሕጋዊ መድረኽ እምበር ኣብ ፓልቶክ ወጺእካ ዝፍታሕ ኣይከውንን።
• ናይ ፈጻሚ ቤት ጽሕፈትምርጫ፡ መሪሕነት ባይቶ ነዚ ጻውዒት ናቶም ክገብርዎን ባዕሎም ክመርሕዎን እዩ። መሪሕነት ባይቶ ይኹኑ ኩሎም ኣባላት ባይቶ ዝተሰከምዎ ሓላፍነት ብዝግባእ ክዋጽኡ እንተኾይኖም እታ ዝወሓደት ክኸፍልዋ ዝኽእሉ መስዋእትነት ኣብዚ ዝመጽእ ኣኼባ ባይቶ ተሳቲፍካ መፍትሒ ምንዳይ ጥራሕ እዩ። ኣብዚ ኣኼባ ክሳተፍ ዘይደሊ ናይ ገዛእ ርእሱ እምበር ናይ ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ምርጫ ኣይኮነን።
ኣብ መደምደምታ፡ ኩሎም እቶም ዘለዉና ጸገማት ኣብዚ እንጽበዮ ዘለና ህጹጽ ኣኼባ ባይቶ ጥራሕ ክፍትሑ እዮም ኢልና ኣይንጽበይን ኢና። እንተወሓደ ግን እዚ ኩሉ ጻዕርታትን ወጻኢታትን ከፊልና እቲ ብድሕሪኡ ንገብሮ ካላኣይ ሃገራዊ ጉባኤ ዝሓሸን ዝጸፈፈን ኮይኑ ክወጽእን ናይ ምውሳን መድረኽ እምበር ናይ መባኣሲ መድረኽ ከይከውን ክንገብሮ ንኽእል ኢና ዝብል ጽኑዕ እምነት ኣለና። ስለዚ ከኣ ኩሎም ደላይቲ ለውጢ ብሓፈሻ፡ ፖለቲካዊ ውድባትን ሲቪክ ማሕበራትን ከኣ ብፍላይ ነዚ ተረዲኦም ኣብ ጎድኒ ጻውዒት ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ደው ክብሉን ኩሉ መዳያዊ ደገፋቶም ክልግሱን ንጽውዕ። ክሳብ ሕጂ ደገፎም ንዝገለጹ ዞባታት ኤ.ሃ.ባ.ደ.ለ. ሰሜን ኣመሪካ፡ ኣውሮጳ፡ ማኣከላይ ምብራቕ፡ ኣውስትራልያ፡ ሱዳን ከምኡውን ዞባ ኢትዮጵያ ምስጋናና ነቕርብ።
በጀርመን ፍራንክፈርት ከተማ ቁጥራቸው ከፍተኛ የሆነ ኢትዮጵያውያን ይኖራሉ። ታድያ ከሀገር ርቀው እንደመኖራቸው ኢትዮጵያዊነታቸውን እንዳይረሱ ወላጆች ለልጆቻቸው የኢትዮጵያን ታሪክ፣ ባህልና ቋንቋ ለማስተማር ይጥራሉ።
ሁለት ኢትዮጵያውያን እናቶች ከራሳቸው ልጆች አልፈው ሌሎች ትውልደ ኢትዮጵያውያን አዳጊ ወጣቶችን በማስማር ላይ ይገኛሉ። ማህሌት ደስታ እና ሶፍያ ረሻድ ይባላሉ። እነዚህ እናቶች የመማሪያ ቦታ አዘጋጅተው ሕፃናቱን በሳምንት አንድ ቀን ማስተማር ከጀመሩ አምስት አመታትን አስቆጥረዋል። መስታወት አራጋው ከፍራንክፈርት ጀርመን በስልክ አነጋግራቸዋለች። ከበታች ያለውን ድምፅ በመጫን አጠር ያለውን ቃለመጠይቅ ያድምጡ።
እንደ ወረደ ! የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ደንበኞች ወደ ሌላ ሰው የባንክ አካውንት ገንዘብ የሚያስገቡበትን አሰራር ከዛሬ ጀምሮ አቋረጠ:: - ሬድዮ 104.4 FM መቐለ
መንግስታዊው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በተቋሙ የሚገለገሉ ተጠቃሚዎች ወደ ሌላ ሰው የባንክ አካውንት ገንዘብ የሚያስገቡበትን አሰራር አቋረጠ። የባንኩ ደንበኞች እና ተጠቃሚዎች ላይ ይህ ክልከላ የተጣለው ከዛሬ ሰኞ ጥቅምት 09/2013ዓ.ም. ጀምሮ ነው። በአዲስ አበባ በፈረንሳይ ለጋሲዮን አካባቢ በሚገኙ የንግድ ባንክ ቅርንጫፎችን ገንዘብ ወደ ሌላ ሰው የባንክ ሂሳብ ማስገባት እንደማይቻል በባንኩ ሰራተኞች ዛሬ ለደንበኞች መልስ ሲሰጥ ዉሏል። በአካባቢው በሚገኙት በአዋሽ እና በእናት ባንክም ተመሳሳይ ክልከላዎች ተግባራዊ መደረጋቸውን ለማወቅ ተችሏል። በዚያው አካባቢ በሚገኝ የንግድ ባንክ ቅርንጫፍ የሚሰሩ እና ስማቸው እንዳይገልጽ የጠየቁ የደንበኞች አገልግሎት ኃላፊ፤ ትዕዛዙ ዛሬ ከብሔራዊ ባንክ እንደተላለፈ ገልጸው፤ “ለምን እና በምን ምክንያት እንደተላለፈ ዝርዝር መረጃ አልደረሰንም” ብለዋል። በእናት እና ንብ ባንክ የሚሰሩ የባንክ ባለሙያዎች፤ ተላለፈ የተባለው መመሪያ እስካሁን እንዳልደረሳቸው አስታውቀዋል። የንግድ ባንክ የፈረንሳይ ለጋሲዮን ቅርንጫፍ ደንበኞች አገልግሎት ኃላፊ “ማንኛውም ሰው ገንዘብ ለሌላ የባንክ ሂሳብ መላክ ከፈለገ መጀመሪያ ወደ ራሱ አካውንት በማስገባት ማዘዋወር እንደሚችል” ገልጸዋል። በንብ እና ወጋገን ባንኮች ግን እስከ አምስት ሺህ ብር ድረስ ወደ ሌላ ሰው የባንክ ሂሳብ በጥሬ ገንዘብ ማስገባት እንደሚቻል የየባንኮቹ ሰራተኞች አስረድተዋል። የንብ ባንክ፤ ዮሃንስ ቅርንጫፍ ዋና ስራ አስኪያጅ አቶ ቢኒያም ተፈሪ “በንግድ ባንክ ከዛሬ ጀምሮ ወደ ሌላ ሰው ገንዘብ ማስገባት እንደማይቻል መረጃ ደርሶኛል” ሲሉ ተናግረዋል። ትዕዛዙ እስካሁን ለንብ ባንክ እንዳልደረሰ የገለጹት ስራ አስኪያጁ፤ “ትዕዛዙ እንደደረሰን ወደዚህኛው አሰራር እንገባለን” ብለዋል። ይህ በሚስጢር የተላለፈ መመርያ ለምን እንደሆነ ግልፅ እንዳልሆነም ለማወቅ ተችሏል፡፡የ104.4 ሬድዮ FM መቐለ መረጃን ለሌሎችም Share በማድረግ ያጋሩ
የአረብ ብረት ፊደል ማራኪዎች በይፋ ፈቃድ ተሰጥቷቸዋል የተሳሳተ ጌጣጌጦች በብራንደን ሳንደርሰን በኩል ፡፡ መዳብን ሊያቃጥል የሚችል ስህተት ማጨስ በመባል ይታወቃል ፡፡ መዳብ ሚስስበርን እና አጫሾችን የአብዛኞቹን የጥራጥሬዎች ጭምብል እንዲሸፍኑ ያስችላቸዋል ፣ ስለሆነም ብዙ ፈላጊዎች በአጫሾች ዙሪያ ጥቅም ላይ የሚውለውን የአለርጂነት መመርመር እንዳይችሉ ያደርጋቸዋል ፡፡
ዝርዝሮች: የመዳብ ውበት ያልተሸጠ 14 ኪ.ሜ ቢጫ ወይም ነጭ የወርቅ ዝላይ ቀለበትን ያካትታል ፡፡ የመዳብ ምልክቱ 13.2 ሚሜ ርዝመት ፣ 9.3 ሚሜ ስፋት እና 1.4 ሚሜ ውፍረት አለው ፡፡ ማራኪው በግምት 1.1 ግራም ይመዝናል ፡፡ ማራኪው ጀርባ በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት እና በብረት ይዘት የታተመ ነው ፡፡
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ጉዳያችን ሰበር ዜና - ህወሓት በትግራይ ክልል ውስጥ የሚገኘውን የኢትዮጵያ ጦር ኃይል ካምፕ መዝረፍ እንደጀመረ ተሰምቷል።የኢትዮጵያ ጦር ኃይል የሀገር አንድነት እንዲያስከብር ትዕዛዝ ተሰጠ
ጉዳያችን ሰበር ዜና - ህወሓት በትግራይ ክልል ውስጥ የሚገኘውን የኢትዮጵያ ጦር ኃይል ካምፕ መዝረፍ እንደጀመረ ተሰምቷል።የኢትዮጵያ ጦር ኃይል የሀገር አንድነት እንዲያስከብር ትዕዛዝ ተሰጠ
በቤት ውስጥ በ APS በአስተማሪ የሚመራ መመሪያን ወደ ቤቶች ለማምጣት የተቀየሰ ሳምንታዊ ስርጭት ነው APS ተማሪዎች እና ቤተሰቦች ፡፡ እያንዳንዱ ክፍል ከ K-2 ኛ ክፍል ላሉ ተማሪዎች ከቨርጂኒያ የትምህርት ደረጃዎች (SOLs) ጋር የተስተካከለ መመሪያን ያሳያል ፡፡
የአቲቪ ተከታታይ ቪዲዮ “Snapshotsከተማሪ ውጤቶች እስከ መጪ ክስተቶች ድረስ በተለያዩ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ለወላጆች እና ለማህበረሰብ አባላት በአርሊንግተን የህዝብ ትምህርት ቤቶች ውስጥ ፈጣን እይታን ይሰጣል ፡፡
የአቲቪ ተከታታይ ቪዲዮ “አረንጓዴ ትዕይንቶችአካባቢውን ከአደጋ ለመጠበቅ እና ወደፊት አረንጓዴ አረንጓዴ ለማምጣት የተማሪዎችን እና የሰራተኞቹን በርካታ ቀጣይነት ጥረቶችን ያሳያል ፡፡
የአቲቪ ተከታታይ ቪዲዮ “አጋሮች እና በጎ ፈቃደኛከአርሊንግተን የህዝብ ትምህርት ቤቶች ጋር ሽርክና የሚያቀርቡ ብዙ ንግዶችን እና የህብረተሰብ ድርጅቶችን ያጎላል ፡፡
የአቲቪ ተከታታይ ቪዲዮ “ታሪካዊ አመልካቾችበአርሊንግተን የቀድሞ አስፈላጊ ቦታዎችን ጎላ አድርገው ከገለፁ ከ 80 በላይ የታሪክ ጠቋሚዎች ጥቂቶች ላይ ያተኩራል እንዲሁም መምህራን በሥርዓተ ትምህርታቸው ውስጥ እንዲጠቀሙባቸው የመማሪያ ማእቀፍ ይሰጣል ፡፡
የአቲቪ ተከታታይ ቪዲዮ “ጤናአርሊንግተን የህዝብ ትምህርት ቤቶች ለሁለቱም ተማሪዎች እና ለሰራተኞች ጤናን እንዴት እንደሚያሳድጉ በመግለጽ ጤናማ የመኖርን ኃይል ያጎላል ፡፡
ዘጋቢ ፊልሙ ፣ "በቃ እኔ ነኝ…. የአርሊንግተን የህዝብ ትምህርት ቤቶች ውህደት" ከሁለት ዓመት በላይ የተሠራ ሲሆን ሲጠናቀቅም የሲን ወርቃማ ንስር ሽልማት አግኝቷል ፡፡ ዘጋቢ ፊልሙ የአርሊንግተን ሕዝባዊ ትምህርት ቤቶችን ለማቀላቀል በትግል ውስጥ የተሳተፉ ሰዎችን ትውስታ እና ነፀብራቅ ያጋራል። የ AETV ፕሮዲዩሰር የሆኑት ጆን ስቱደርደር “እኔ የጀመርኩት በየተራፎንፎርድ (እ.ኤ.አ.) የካቲት 2 ቀን 1959 ከተዋሃደ በኋላ ወደ ኋላ መሥራት ጀመርኩ ፡፡ . . . ምንም ወሬ የለም ፡፡ . . መላው መገናኛው በጥብቅ ቃለመጠይቆች ነው - በእውነቱ ጊዜውን ካዩት ሰዎች ፡፡ ድምፅ-አልባ አስተያየቶች የሉም ፡፡ ምንም አርታኢ የለውም። ” ቪዲዮውን ይመልከቱ
"#DigitalAPS" በአርሊንግተን የህዝብ ትምህርት ቤቶች የመማሪያ ክፍሎች እና የማስተማሪያ ፕሮግራሞች ውስጥ በቴክኖሎጂ ላይ ያተኮሩ ተከታታይ ቪዲዮዎች ናቸው ፡፡
"መላው ልጅ" የሚለውን የተመለከቱ ተከታታይ ቪዲዮዎች ነበሩ APS እያንዳንዱ ተማሪ “ጤናማ ፣ ደህንነቱ የተጠበቀ ፣ የተደገፈ ፣ የተሳተፈ እና በትምህርቱ ፈታኝ” መሆኑን የማየት ራዕይ።
በመጀመሪያ በዶ/ር መረራ መፈታት ደስ ብሎኛል ደስ ይበላችሁ! አሁን በነጻነት መናገር ይችላል! በገዛ አገሩ ማን ምን ያገባዋል! በቅጽበት እየሆነ ያለው ይሄው ነው፡፡ ኢትዮጵያዊነት ጉልበት እያገኘ ነው!! በታሰሩ ጊዜ ሊያምታቱን መረራን ከሌሎች ጋር ወንጅለዋቸው ነበር፡፡ የሚከተለውን ትዝብቴን ተናግሬ ነበር፡
በዚሁ ወደ ተነሳሁበት፡፡ ዘረኛው ኦነግ ከዘረኛው የህወሀቱ ትግሬ ጋር በመተባበር የመጀመሪያ ሥራ ያደረጉት ኢትዮጵያዊነትን ከሕዝብ ማጥፋት ነበር፡፡ ከሁሉም ሕዝብ ደግሞ የኦሮሞ ሕዝብ ኢላማ ነበር፡፡ ከኢትዮጵያዊነት አስወጡትና ለዘመናት መከራ ዳረጉት ብዙ ሌሎች የኢትዮጵያ ሕዝቦችም የዚሁመ መከራ ሰለባ ሆኑ፡፡ እስከቅርብ ጊዜ ድረስ ኢትዮጵያዊነት ለአማራ ብቻ ተሰጥቶ ቆየ፡፡ አማራ በማንነቱ ቢታረድም፣ ቢታሰርም ቢሰቃይም ኢትዮጵያዊነቱ ግን እንዳለ ነው፡፡ ይህን ያየች ወያኔ ይህ አማራ ውስጥ የተዳፈነ ኢትዮጵያዊነት አንድ ቀን ጉድ እንደሚያደርጋት ተረዳች፡፡ በመሆኑም የኢትዮጵያዊነት ዋና ክምችት ያለበትን የአማራ ክልል ጎንደርን ኢላማ አደረገች፡፡ ቅማንትና አማራ የሚል የዘረኝነት መርዝ መርጨት ጀመረች፡፡ ይህ የሆነው ከጥቂት አመታት በፊት ነበር፡፡ ጉዳዩ እስከ ቅርብ ቀጥሎ በመጨረሻ ጎንደሬዎች እኛ በዘር አንለያይም የሚል ጽኑ አቋም በመያዛቸው የወያኔ ሴራ ውሃ በላው፡፡ ታዲያ ቅማንትና አማራ ብላ በተነሳችበት ወቅት ከዚህም ከዛም ለመግባት ያስቸገራት አማራነት ሳይሆን ኢትዮጵያዊነት መሆኑን ያየችው ወያኔ ቤተ አማራ የሚል ለአማራ ተቆርቋሪ በመምሰል አማራን ከኢትዮጵያዊነት የሚያመክንላት ቡድን መሠረተች፡፡
ልብ በሉ ይህ የተመሰረተው በቅማንት አማራ በሚል ዘመቻዋ ጊዜ ነው፡፡ ቡድኑን የሚመሩትም አማራን ከእነ ጭርሱ የማያውቁት ወያኔ ያሳደገቻቸው የአዲስ አበባና የሌሎች ቦታዎች አማርኛ ተናጋሪዎች ናቸው፡፡ በኋላ ብዙ የምርም አማራ የሆኑ ይህን ቡድን ተቀላቀሉ፡፡ በአንድ ጊዜ ተመሰጉበት፡፡ ጉዳዩ ግን በሬ ሞኙ ሳሩ አይተህ ገደሉን ሳታይ ነው፡፡ ብዙ አማሮች ከመጀመሪያው ያለውን ሴራ ሳያጤኑ ደጋፊ ሆኑ ወና ተሳታፊም ሆኑ፡፡ ኦነግ ኦሮሞን ከኢትዮጵያዊነት ሲያመክን እንዲሁ ነበር፡፡ ኦሮሞ ሁሉ ለዘመናት የሞቱ ምክነያት የሆነውን ኦነግ ተከተለ ሌላውን ጠላ እኔ ብቻ አለ፡፡ በዛው ልክ ብዙ ሌሎች ኦሮሞን እንደ አውሬ ማየት ጀመሩ፡፡ በመጨረሻም ኦሮሞ የተባለ ሁሉ በጠባብነት ተፈርጆ ሁሉ ነገሩ በጠላትነት እንዲታይ ተደረገ፡፡ ይህ ተረት አይደለም በአይናችን አይተን ያለፍንው እውነት እንጂ፡፡ እድሜ ለለማና ቡድኑ ኦሮሞን ወደ ጥልቅ እየወሰደች የነበረችውን የዘረኝነት መርከብ መሪዋን ይዘው ወደ ኢትዮጵያዊነት ሲመልሷት ወያኔ መግቢያ አጣች፡፡ እየሆነ ያለው ይሄው ነው፡፡ እና ቤተ-አማራ አሁን በጣም መሽቷል፡፡
እንደ ኦነጋውያኑ ጊዜ አይመችም፡፡ አማራ በአማራነቱ ለ27ዓመት የታረደው አማራ ክልል አደለም፡፡ አማራ በአማራነቱ በሞተበትና በተሰቃየበት ቦታ ያለው አማራ እኮ ጠላቶቹ እንደሆናችሁ ከሁሉም በላይ ያውቃል፡፡ ዛሬ ላይ ይህ አማራ ለዘመናት በመከራ የጠበቀውን ኢትዮጵያዊነት ሌሎች ወንድሞቹ እየተቀላቀሉት ድል እያገኘ ነው፡፡ አሁን አማራም ኦሮሞም በማንነት የሚገድላቸውን ጠላታቸውን አውቀውታል፡፡ በኢትዮጵያዊነት ፊት መቆም የማይችለው አውሬው ወያኔና የወያኔ አጋሮች (ኦነግና ሌሎች ዘረኞች) እንደሆኑ ተረድተዋል፡፡ ዛሬ ከረፈደ ወላጃቸው ወያኔ ራሱ መግቢያ በአጣበት ወቅት ቤተ-አማራ ተብዬው በኢትዮጵያዊነት ላይ ሊቆምር ይሞክራል፡፡ አማራነት የአማራ ክልልንም አይወክልም፡፡ ቅማንትና አማራ የተባለው እክ አማራነት አይወክልም ለማለት ነው፡፡ አገው አለ፡፡ ኦሮሞም ሌላም ሕዝብ አለ፡፡ የቤተ-አማራ አማራዊ ጽንፈኝነት አላማው ሁሉም በክልሉ ያሉ ሕዝቦች እኔም እኔም በሚል ዘረኝነት ጉሮኖ እንዲሰበሰቡና በክልሉም ሰላም እንዳይኖር፡፡ አማራንና ሌሎች የክልሉን ሕዝቦች ከኢትዮጵያዊነት ማምከንና ለወያኔ አቅም የሌለው እንደልብ የሚዘውር ማሕበረሰብ መፍጠር ነው፡፡ ሚስጢሩ ይሄና ይሄ ብቻ ነው፡፡
ልብ በሉ ጎንደር ላይ የተነሳው ኢትዮጵያዊነት በምን ያህል ወያኔን ወገቧን እንደሰበራት፡፡ ልብ በሉ እነ ለማና ቡድኑ ከሕዝቡ (ጎንደሬዎች) የተቀበሉት ኢትዮጵያዊነት በምን ያህል ፍጥነት ወያኔን ወደመቃብር እያፋጠናት እንደሆነ፡፡ አውን ለማና ቡድኑ ኦሮሞ ብቻ ብለው ኢትዮጵያዊነትን ባያነሱ አሁን ያመጡተን ስኬት ይቻላቸው ነበር? ዛሬ ሁሉም ደረቱን ነፍቶ ሊናገረው የሚችል ነው፡፡ ኢትዮጵያዊነት! በየትኛውም መስፈርት የዘር ጉሮኖ ውስጥ ገብቶ ዲሞክራሲ ፍትህ የሚባልን ማሰብ አይቻልም፡፡ ገና ብዙ የሚቀር ጉዳይ አለ፡፡ ማንም በማንነቱ የሚያገኘውም የሚያጣውም ጥቅም ሊኖር አይገባም፡፡ ማንም በማንነቱ መብቱ ሊገፈፍ አይገባም፡፡ አሳፋሪ በሚሆኑ ፖሊሲዎች እኮ ነው ዛሬ እየተነዳን ያለነው፡፡ ለማና ቡድኑ አሁን በፍጥነት የኦሮሚያ ክልል ሕገ-መንግስትን መናድ አለባቸው፡፡ ኢትዮጵያዊነት ብቻ ነው ያለን ሌላ ነግር የለንም፡፡ ይህን የተናገሩት ራሳቸው ለማ ናቸው፡፡ ኢትዮጵያዊነት ከመራን በኢትዮጵያ ምድር ሁሉ መብት አለን፡፡ ይሄ ነው ወያኔን እያርበተበታት ያለው ኃይል፡፡ እንጂማ ማን ጠመንጃ ታጥቆ ተዋጋት፡፡ እንደ እንቧ ካብ ይንዳታል ብቻ ሳይሆን ኢትዮጵያዊነት ወያኔን እንጦሮጦስ ይጨምራታል ነው፡፡
የኢትዮጵያ ሕዝብ አስተውል ከዚህ በኋላ አትታለል፡፡ እባብ ሞኝን ሁለት ጊዜ ነደፈው አንዴ ሳያየው ሁለተኛ በሌላ ቀን መንገድ ላይ ተጠቅሉ አግኝቶት ለጓደኛው ባለፈው የነደፈኝ እኮ ይሄ ነው ብሎ በጣቱ ነክቶ ሲያሳየው ነደፈው፡፡ እኛ ብዙ ጊዜ ተነድፈናል፡፡ በዘር ማንነት የምታስቡ ሁሉ ንስሀ ግቡ፡፡ ከዚህ በላይ እርግማን የለም፡፡ ቤተ አማራ የተባለው በቀጥታ በአማራ የኦነግ ግልባጭ እንደሆነ አስተውሉ፡፡ ብዙ ሕዝብ የሰመጠበት ግን ወደ መውደቂያው እየሄደ እንደሆነ አላስተውል ያለበት፡፡ እኛ በኢትዮጵያዊነታችን ወያኔን እያርበደብድነው ነው፡፡ ይሄው ነው ሚስጢሩ፡፡ ጥቂት ወደ መከላከያውና ሌሎች የታጠቁ ሀይላት ይሄንኑ ኢትዮጵያዊነት ማስረጽ ስንችል፡፡ ዘረኛ ሁሉ ወይ ይፈወሳል ወደ ቦታው ይላካል፡፡ ከመሸ የወያኔ ዘረኛ ቡድን ቤተ-አማራ መርከብ ላይ የወጣችሁ ውረዱ፡፡ አላማቸው ያደረጉት ምን እንደሚሰሩ ስለሚያውቁ ባሕር መሐል ትተዋችሁ እንደሚመለሱ አትጠራጠሩ፡፡ ይሄን ማስተዋል ካልቻላችሁ እናዝናለን፡፡
የፋናን 25ኛ አመት ምክንያት በማድረግ የአፋን ኦሮሞ የስርጭት ጊዜ ላይ የሚያተኩር የምክክር መድረክ ተካሄደ - Welcome to Fana Broadcasting Corporate S.C
አዲስ አበባ ፣ ጥቅምት 21 ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት ባለፉት 25 ዓመታት የአፋን ኦሮሞ የስርጭት ጊዜ ላይ የሚያተኩር የምክክር መድረክ ተካሂዷል።
የፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ አድማሱ ዳምጠው፥ ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት የዛሬ 25 አመት በአፋን ኦሮሞ ቋንቋ ሰፊ ሰዓት በመስጠት የመጀመሪያው መሆኑን አስታውሰዋል፡፡
በሚኒስትር ማዕረግ የፌደራል የፍትህና የሕግ ምርምር እና ስልጠና ኢንስቲቲዩት ዳይሬክተር እና የፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት የቦርድ አባል አምባሳደር ደግፌ ቡላ በበኩላቸው፥ ፋና የሀገሪቱ ህዝቦች ትክክለኛ መረጃ እንዲያገኙ፣ ዘመናዊ አኗኗርን እንዲከተሉ እንዲሁም ልማት እና ዴሞክራሲ እንዲሠፍን ሲሰራ መቆየቱን አውስተዋል፡፡
በዚህ የምክክር መድረክ ላይ ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት በ25 ዓመታት ጉዞው የአፋን ኦሮሞ ቋንቋ ስርጭቱ በቋንቋ፣ ባህል አና ስነ ጥበብ እድገት እንዲሁም ማህበራዊ ጉዳዮች ዙሪያ ያበረከተው አስተዋጽኦ ላይ የሚያተኩር ጥናታዊ ጽሁፍ ቀርቧል፡፡
ፋና በቀጣይ ጊዜያት በዘርፉ የተሻለ ስራዎችን ይዞ በመቅረብ እና የአድማጭ ተመልካቾችን ፍላጎት ለማርካት በሚወስዳቸው የማሻሻያ እርምጃዎች ሊተኮርባቸው የሚገቡ ጉዳዮችም በጥናታዊ ጽሁፉ ቀርበው ምክክር ተደርጎባቸዋል።
(ECADF) የተለያዩ መፈክር ያነገቡ ሰልፈኞች በባህር ዳር የአንድነት ፓርቲ ጽ/ቤት አካባቢ በመገኘት ሰልፉን ሲጠባበቁ ነበር በአሁኑ ሰዓት ከ15 ሺህ የሚበልጥ ህዝብ ሰልፉን ተቀላቅሏል:: የአንድነት ፓርቲ ፕሬዝዳንት ኢ/ር ግዛቸው ሽፈራው፣ የመኢአድ ፕሬዝዳንት አቶ አበባው መሃሪ እንዲሁም የትብብር ለዴሞክራሲ ሰብሳቢ አቶ ግርማ በቀለ እንዲሁም የአንድነት ፓርቲ ብሄራዊ ምክር ቤት አባል የሆኑት አንጋፋው ፖለቲከኛ ዶ/ር ኃይሉ አርአያን ጨምሮ ሰልፉን በቀዳሚነት እየመሩ ይገኛሉ::
በአማራ ክልል የክልሉ ምክትል ፕሬዝዳንት እና የብአዴን ጽ/ቤት ሃላፊ አቶ አለምነው መኮንን በአማራ ህዝብ ላይ የሰነዘሩትን ዘለፋ በመቃወም ነው የባህር ዳር ሕዝብ በነቂስ ወጥቶ ሰላማዊ ሰልፍ ያደረገው።
ድል የህዝብ ነው!! ኢትዮጵያዊ አንድነታችን ከልዩነታችን በላይ ነው!! ከባዶ ጭንቅላት ባዶ እግር ይሻላል!! ብአዴን የአማራውን ሕዝብ አፍኖ መግዛት ያቁም!! የኢሀደግ አምባገነን አገዛዝ ሰልችቶናል!! የሚሉ መፈክሮችን እያሰሙ ይገኛሉ።
ባለ ስድስት ጎማዋ ሮቦት በፕላኔቷ ላይ የቆዩ ማስረጃዎችን በመሰብሰብ ከዚህ ቀደም በፕላኔቷ ላይ ህይወት ያለው ፍጡር ስለመኖር አለመኖሩ ማረጋገጫ ትሰጣለች ተብሎ ይጠበቃል፡፡
የተፋጠነ አፈፃፀም እና ምርታማነትን ለደንበኞች ለማቅረብ ኬዝ ኮንስትራክሽን መሳሪያዎች የስኪድ ስቲር ሎደሩን አሰራር አስፋፍቷል፡፡ ይህ አዲሱ ማሻሻያ ስድስት ራዲያል ሊት ኤስአርስኪል መሪዎችንና 3 የቀጥታ ሊፍት ኤስቪ ሞዴሎችን ያካተተ ነው፡፡
የተፋጠነ አፈፃፀም እና ምርታማነትን ለሰፊው ደንበኞች ለማቅረብ ኬዝ ኮንስትራክሽን ኢኪውፕመንት የስኪድ ስቲር ሎደሩን አሰራር አስፋፍቷል ይህ አዲሱ ማሻሻያ 6 ራዲያል ሊት ኤስአርስኪል መሪዎችንና 3 የቀጥታ ሊፍት ኤስቪ ሞዴሎችን ያካተተ ነው፡፡
ከመጀመሪያው ሞደል 1530 ባለ አንድ ሎደር ጀምሮ ኬዝ በጉልበት፣ በምርታማነትና አስተማማኝነት ዙሪያ መልካም ስም ገንብቷል፡፡ ይህም ስኬት የመንጃ መቆጣጠሪያና የጎን መብራቶችን የመሳሰሉት ፈጠራዎችን በማካሄድ የተገኘ ነው፡፡
ሁለተኛ ክስ (የተደበደበበት) – በ28/12/2008 በቂሊንጦ ማረሚያ ቤት ውስጥ ማረሚያ ቤቱ የሰጠውን ዩኒፎርም ና የሌሎቹን ዩኒፎርም ያቃጠለ በመሆኑ፣ የዞን አንድ መኝታ ቤት ሁለት መስታውት በመጥረጊያ እንጨት የሰበረና የዞን አንድ መኝታ ቤት ሶስቱን ግድግዳ ከሌሎች ግብረአበሮቹ ጋር በመሆን በብረት ያፈረሰ በመሆኑ
የአርማዬ ታናሽ ወንድሙ ቴዎድሮስ ዋቄ ተፈርዶበት ዝዋይ ታስሮ ነበር። በሌላ ክስ ቀጠሮ ስለነበረው ኮልፌ ቀራኒዮ የሚገኝ ፍርድ ቤት ይቀርባል። በወቅቱ አርማዬ የወንድሙን ችሎት ለመከታተል ፍርድ ቤቱ በር ላይ ተቀምጦ ነበር። በጊዜው የፅዳት ሰራተኞች ከሽንት ቤት ያገኙትን ነጠላ ጫማ የማን ነው እያሉ ይጠይቃሉ። ፖሊስ ግን ነጠላ ጫማውን ተቀብሎ ለአርማዬ ሰጠው። እሱ የእኔ አይደለም ብሎ ተከራከረ። ደብድበው፣ የአንተ ነው ብለው አስያዙት። እፅ ይዞ በመገኘት እሱንም ወንድሙንም ከሰሷቸው።
ከቂሊንጦ ቃጠሎ በኋላ ሸዋሮቢት ለምርመራ ተወስዶ ነበር። ሄጄ ጠይቄዋለሁ። ፊቱና እጁ አብጦ ነበር። እየደበደቡት እንደሆነ ነገረኝ። ቁጥጥር ስለነበር ብዙ ማውራት አልቻልንም። በቁምጣ፣ ራቁቱን ማለት ይቻላል የነበረው። እግሩ ላይም የድብደባ ምልክት ይታያል። ቂሊንጦ ሲመለስም ድብደባው የባሰ ነበር።ማታ ማታ እየደበደቡት መሆኑን ነግሮኛል። የጨብጥ በሽታ ነበረበት። ህክምና አላገኘም። ሸዋሮቢት ብልቱ ላይ ውሃ በሀይላንድ ሞልተው ስላንጠለጠሉበት ሱሪ መልበስም እንደሚቸገር ነግሮኛል። 2009 ክረምት ላይ ለ15 ቀን ከሌሎች ጓደኞቹ ጋር ተወስዶ ጨለማ ቤት ገብቶ፣ ራቁቱን ተደብድቧል። ቂሊንጦ ውስጥ ይደበደብ የነበረው ታሳምፃለህ ተብሎ ነው። እሱ አዲስ አበባ ቢወለድም የቤተሰብ የትውልድ ቦታ አምቦ መሆኑ እየተጠቀሰ ኦነግ ነህ እየተባለ ተሰቃይቷል። እንደሚገድሉት ዝተውበት ነበር። ይህን ነግሮኛል።
ቤተሰብ በሳምንት አንድ ቀን ነበር የምንጠይቀው። ነገር ግን በድብደባውና በዛቻው ምክንያት እንደሚገድሉት ስለሚያውቅ “በሳምንት ሶስት ጊዜ ጠይቁኝ። ከገደሉኝ አስከሬኔን ለመውሰድ እንኳ ቶሎ ቶሎ መጥታችሁ ጠይቁኝ” ብሎናል። መስከረም 1/2010 በዓሉን ውለን በነጋታው ነው የሄድነው። መስከረም 2 ጠዋት ሄደን ስንጠይቅ ሆዱን አሞት ሀኪም ቤት እንደሄደ፣ ከሰዓት 9 ሰዓት ላይ እንደሚመለስ ነገሩን። ነገር ግን ቤት ከተመለስብ በኋላ ወደ ማታ ለእህቱ ደውለው ጳውሎስ ሆስፒታል አስከሬኑን ውሰዱ አሏት። በምን እንደሞተ ለእኔ ግልፅ ነበር። አስከሬኑን አይቸዋለሁ። መሃል አናቱ ተጎድቷል።ፈርሷል። ሌላ አካሉ በሙሉ አብጧል።ሆዱ ተቀዶ እንደነገሩ ተሰፍቷል። ልቡና ኩላሊቱ እንደሌለ ነው መገመት የቻልኩት። እንደነገሩ ስለሰፉት እነዚህ አካላቱ መውጣታቸውን ያሳያል። እኛ በምን እንደሞተ ስለምንገምት በፋሻ ነው እንጅ በባዶ እጃችን አልነካነም። የሆስፒታሉን ምርመራ ውጤት መቀበል አላስፈለገኝም ነበር። የተቀበረው ቀራኒዮ ወረዳ ቅዱስ ፋኑኤል ነው። ካስፈለገ የኢትዮጵያ ህዝብ እንዲታዘብልኝ ከተቀበረበት አውጥቼ እንዲመረመር ማድረግ እችላለሁ።
አይኔ እያየ ፊቴ ላይ ነው ልቡን ረግጥ የገደሉት። ሁላችንም ተደብድበናል። የእስር ቤቱ ኃላፊ ሱፐር ኢንተንደንት አሰፋ ኪዳነ እያለ ነው የተደበደብነው። 2009 ዓም ነሃሴ ላይ በነበረው ፍርድ ቤት” ከዚህ ማረሚያ ቤት አስወጡኝ። ይገድሉኛል ” ብሎ ተናግሮ ነበር። እንዲህ ሲል መሃል ዳኛው ሰምተዋል(ወደ ዳኛው እየጠቆመ)። ሁላችንም አደጋ ላይ ነን። የት እንሂድ? ገዳዮች እጅ ነው ያለነው። እኔ ተመልሼ ወደ ቂሊንጦ አልሄድም። ይገድሉኛል። እዚሁ በጥይት ይግደሉኝ ። የአርማዬ ጉዳይ ይመርመር። አንድ ቤት ውስጥ ያሉ በርካታ እስረኞች የተፈፀመበትን ድብደባ አይተዋል። አንድ ቤት ሰው በሙሉ ለዚህ ምስክር ነው።
አንብባችሁ ለወዳጀዎ ሸር ያድርጉ የስኳር በሽታ በሕክምና እንደሚድንና መድኃኒቱም ከሀገራችን ቡና እንደሚሠራ በምርምር የደረሱበትን ዶክተር ፋንታን አበበን በኩር ጋዜጣ እንግዳ...
መች ይሆን ዉሸትን በመደጋገም እዉነት ለማስመስል የማያቆርጥ ጥረት በድንቁርና በጥላቻ በክፋት የግልና የቡድን ጥቅም ለማግኘት ወየም ለመጠበቅ ደንቁሮ ለማደንቆር የምማደረገዉ ዘመቻ የሚቆመዉና ለሠላም ለፍትህ ወንድምና እህት ሁኖ ተከባብሮ ተፈቃቅ በሰብአዊነት ለመኖር ሁኔታዎችን የምናመቻቸዉ?
ይህ የዉሸት ጋጋታ ወያኔን በተለይ ሻቢያዎቺን የት እንዳደረሰ እያየን ያለነዉ። ዓላማቸዉ ራሳቸዉን ጀለዎቻቸዉን መጥቀም ኢንጂ ተበደለ ተጎዳ የተባለዉን ሕዝብ አይደለም።
ይህ የአዞ እንባ ቢቀር ኢጂግ በጣም ጥሩና አስፈላጊ ነዉ፤ አንገብጋብና ወቅታዊ ነዉ ሰብአዊነት ለሚሰማዉ ፣ለሰዉ ልጅ በልጽግናና ዕደገት ለምመኘዉ። ኢስቲ ከተከበሩት ማንዴላ እንማር።
ምንሊክና ማንዴላ ተመሳሳይ ባህሪ አላቸው፣ የሀኸውም ምንድን ነው፣ ሁለቱም የነጭን የበላይነት አይቀበሉም፣ማንዴላ በሰላማዊ መንገድ ፣ምንሊክ ደግሞ በትጥቅ ማለት ነው የሰው ዘርን እኩልነት አረጋግጠዋል። ማንዴላ ስልጣን ላይ ሲወጣ ተቀናቃኝ እንደነበረው ሁሉ ለምሳሌ ዙሉዎች እነደሚቀናቀኑት ሁሉ፣ ምንሊክንም እነዲሁ ተቀናቃኝ ነበሩአቸው። ሁለቱም ስልታቸው ነው የሚለያየው አላማቸው አንድ ነው።
በተመሳሳዩ መለስ ዜናዊና መንግስቱ አንድ ናቸው።የሚለያዩት መንግስቱ ገድሎ ሲፎክር መለስ ደሞ ገሎ የሞተውን አብሮ ያፋልጋል። መንግስቱና መለስ ሁለቱም አብዮታውያን ናቸው።
ዩናይትድ ስቴትስ ኤምባሲዋን ወደ እየሩሳሌም የማዛወር ዕቅዷን ይፋ ማድረግ ተከትሎ ከተቀሰቀሰው ቀውስና ግጭት ጋር በተያያዘ በብዙ መቶዎች የሚቆጠሩ ፍልስጤማውያን መታሰራቸው ተዘገበ።
በግጭቶቹ የሞቱት ሰዎች ቁጥር እያሻቀበ ባለበት፤ በየፊናቸው ድንጋይና አስለቃሽ ጭስን መፋለሚያቸው ያደረጉት ፍልስጤማውያንና እሥራኤላውያን ዳግም ወደ ኃይል ትንቅንቁ ፊታቸውን መልሰዋል።
የብራና ላይ ጽሑፎች፡- ሁለተኛው የግእዝ ሥነ ጽሑፍ የብራና ሥነ ጽሑፎች መልክ ነው፡፡ የብራና ላይ የግእዝ ጽሑፍ ከ6ኛው መክዘ እስከ አሁን ዘመን የቀጠለ ሲሆን በማይክሮፊልም በተነሡት የብራና መጻሕፍት ቁጥር የሄድን እንደሆነ ቁጥራቸው እስከ 12,000 ይደርሳል፡፡ በሰው ሠራሽና በተፈጥሮ አደጋ ጠፍተው የቀሩትን፣ በየቦታው ተደብቀውም አድራሻቸው ያልታወቁትን ሳይጨምር ማለት ነው፡፡ እስካሁን በተገኘው መረጃ ጥንታዊው የሚባለው የብራና የግእዝ መጽሐፍ በእንዳ አባ ገሪማ የሚገኘው ወንጌል ሲሆን የተጻፈውም በ6ኛው መክዘ ነው፡፡
የወረቀት ላይ ጽሑፎች፡- ሦስተኛው የግእዝ ሥነ ጽሑፍ መልክ በወረቀት የታተሙ መጻሕፍት ናቸው፡፡ እነዚህ መጻሕፍት በብራና የሚገኙትን የግእዝ መጻሕፍት ተደራሽ ከማድረግ አንጻር የቀረቡ እንጂ አዳዲስ ድርሰቶች አይደሉም፡፡ የግእዝ የታተሙ መጻሕፍት ታሪክ ጉተንበርግ የግእዙን ዳዊት ጀርመን ላይ ካሳተመበት ጊዜ ይጀምራል፡፡ ይህም የአራት መቶ ዓመታት ታሪክ ይኖረዋል፡፡
የድንጋይ ላይ ጽሑፎቹ የዘገባ መልክ ያላቸው፣ ታሪካዊ መረጃ የሚሰጡና በአብዛኛውም ሃይማኖታዊ ይዘት የሌላቸው ናቸው፡፡ ሃይማኖታዊ መረጃ ቢሰጡንም ነገሥታቱ ፈጣሪያቸውን ሲያመሰግኑ፣ ለፈጣሪያቸው የሰጡትን መሥዋዕት ሲገልጡ፣ ወይም የሙታን መታሰቢያ ሐውልቶቹ ደግሞ እግረ መንገዳቸውን በሚሰጡን መረጃ አማካኝነት ነው፡፡ የድንጋይ ላይ ጹሑፎቹ በሁለት ዓይነት አጻጻፍ የተጻፉ ናቸው፡፡ በጥንታዊና አናባቢ በሌለው ግእዝ ‹‹ሐወለተ፣ አከሰመ›› በሚለው መንገድና አናባቢ በተፈጠረለት ዘመናዊው ግእዝ የተጻፉ ናቸው፡፡ የድንጋይ ላይ ጽሑፎቹ በቅድመ አኩስምና በአኩስም ዘመን የተሠሩ ሲሆኑ የሚያንጸባርቁትም ያንኑ ዘመን ነው፡፡
የብራና የግእዝ መጻሕፍት ከ6ኛው መክዘ ጀምረው እስካሁን የዘለቁና በሀገራችን የሥነ ጽሑፍ ዘመን በጥንታዊነትም ሆነ ለረዥም ዘመን በመዝለቅ ተወዳዳሪ የሌላቸው ናቸው፡፡ የብራና የግእዝ የጽሑፍ ሀብቶች ሦስት ዓይነት ናቸው፡፡
ሃይማኖታውያን የምንላቸው የተጻፉበት ዓላማ ሃይማኖትን ለማስተማር(ዶግማን፣ ቀኖናን፣ ትውፊትን፣ ታሪክን) ወይም ለአምልኮ ሥርዓት መፈጸሚያነት(ለጸሎት፣ ቅዳሴ፣ ውዳሴ፣ ዝማሬ፣ ሃይማኖታዊ ክዋኔ) የሆኑ ጽሑፎች ናቸው፡፡ መጽሐፍ ቅዱስን ጨምሮ አብዛኞቹ የግእዝ የብራና ጽሑፎች ሃይማኖታውያን ናቸው፡፡ እነዚህ ሃይማኖታውያን የግእዝ ጽሑፎች ሦስት እምነቶችን የያዙ ናቸው፡፡ የኦርቶዶክስ፣ የካቶሊክና የይሁዲነት፡፡ የኦርቶዶክስ እምነትን የሚገልጡ መጻሕፍት በብዛትም ሆነ በቀደምትነት የግእዝን ጽሑፎች ይይዛሉ፡፡ ከ16ኛው መክዘ በኋላ ደግሞ የካቶሊክ እምነትን የሚገልጡ የግእዝ የብራና መጻሕፍትን እናገኛለን፡፡ የይሁዲነትን እምነት የሚገልጡት ጽሑፎች በኢትዮጵያ ከሚገኙ የቤተ እሥራኤል ወገኖች ጋር የተያያዙ ሲሆኑ እስካሁን ባሉን መረጃዎች ከመካከለኛው ዘመን ወደ ኋላ የዘለሉ አላገኘንም፡፡
የታተሙት የግእዝ ጽሑፎች የብራና ጽሑፎች ቅጅዎች ናቸው፡፡ እስካሁን ድረስ በግእዝ የተጻፉ ኣዳዲስ ድርሰቶችን በኅትመት አላገኘንም፡፡ አብዛኞቹ የታተሙ የግእዝ ጽሑፎች ግእዝና አማርኛን፣ ግእዝና ትግርኛን፣ ግእዝና እንግሊዝኛን፣ ግእዝና ጀርመንኛን፣ ግእዝና ስፓኒሽን፣ ግእዝና ፈረንሳይኛን፣ ግእዝና ፖርቹጊዝን ጎን ለጎን ያደረጉ ሲሆኑ ለሁለት ዓይነት ተግባራት የታተሙ ናቸው፡፡ ለሃይማኖታዊ አገልግሎትና ለምርምር አገልግሎት፡፡ ለሃይማኖታዊ አገልግሎት የሚውሉት የግእዝ ኅትመቶች የሚታተሙት በአብዛኛው በኢትዮጵያና በኤርትራ ነው፡፡ በኢትዮጵያ ትንሣኤ ዘጉባኤ አሳታሚ፣ ትንሣኤ ዘጉባኤ ማተሚያ ቤት፣ ተስፋ ገብረ ሥላሴ፣ አኩስም ማተሚያ ቤት፣ ማኅበረ ቅዱሳንና የየአጥቢያው አብያተ ክርስቲያናት ሲያሳትሟቸው፤ በኤርትራ ዋናው አሳታሚ ማኅበረ ሐዋርያት ፍሬ ሃይማኖት ነው፡፡
ለምርምር የሚውሉት የግእዝ ኅትመቶች በአብዛኛው የሚታተሙት በውጭ ሀገር ዩኒቨርሲቲዎች በኩል ነው፡፡ እነዚህ ኅትመቶች በጥናታዊ መጽሔቶች ውስጥና ራሳቸውን ችለው በመጽሐፍ መልክ የሚወጡ ሲሆኑ ከግእዙ በተጨማሪ የመቅረቢያ ቋንቋውን ትርጉም፣ ስለ ጽሑፉ ዳራና የጽሑፉ ምሁራዊ ሐተታ ይቀርቡባቸዋል፡፡ አብዛኞቹም የተለያዩ ቅጅዎች ንጽጽር አሏቸው፡፡ በዚህ ረገድ የጣልያን፣ የእንግሊዝ፣ የጀርመን፣ የፈረንሳይና የአሜሪካ ዩኒቨርሲቲዎች ብዙ ሥራ ሠርተዋል፡፡ ለጥናት የሚታተሙ የግእዝ ጽሑፎችን በማተም ቤልጅየም የሚገኘውን ፒተርስ አሳታሚ የሚያህለው የለም፡፡
በግለሰብ ደረጃ ከጥንቶቹ እንግሊዛዊው ዋሊስ በጅ፣ ጀርመናዊው ኤድዋርድ ኡልንዶርፍና ኢዮብ ሉዶልፍ፣ ጣልያናዊዎቹ ኮንቲ ሮሲኒ፣ ኤንሪኮ ቼሩሊና ጉይዲ፤ ፈረንሳዊዎቹ ሬኔ ባሴ፣ ዣን ፕሩሶ፤ ራሺያዊውቢ ቱራየቭ ይጠቀሳሉ፡፡ ከዘመናችን ደግሞ ፕሮፌሰር ጌታቸው ኃይሌን የሚስተካከል የለም፡፡
ስለ ግእዝ ሥነ ጽሑፍ ብዙ ጊዜ ሲነገር ከሃይማኖታውያን የጽሑፍ ሀብቶቹ ጋር በተያያዘ ብቻ ነው፡፡ ይህ ሊሆን የቻለውም በሦስት ምክንያቶች ሊሆን እንደሚችል ይገመታል፡፡
ምንም እንኳን ከላይ የተገለጠው ግእዝን ከሃይማኖታዊ ድርሰቶች ጋር የማያያዝ ትርክት ጊዜ ጠገብ ቢሆንም በግእዝ ቋንቋ ተጽፈው የምናገኛቸው አያሌ ሃይማኖታውያን ያልሆኑ የሥነ ጽሑፍ ሀብቶች ግን አሉ፡፡ እነዚህ ሃይማኖታውያን ያልሆኑት የግእዝ የሥነ ጽሑፍ ሀብቶች ከሁለት ምንጮች የተገኙ ናቸው፡፡
ከሀገር ውጭ የምንላቸው ከኢትዮጵያ ውጭ ተደርሰው ወደ ግእዝ ቋንቋ የተተረጎሙ ሲሆኑ እነርሱም ከግሪክ፣ ላቲን፣ ዓረብና ቅብጥ የተተረጎሙ ናቸው፡፡ ምንም እንኳን መገኛ ቋንቋዎቻቸው እነዚህ ቢሆኑም በእነርሱ በኩል ግን ከምሥራቅ ሕንድ እስከ ምዕራብ ሮም የሚደርሱ ድርሰቶችን አግኝተናል፡፡
ከሀገር ውስጥ የምንላቸው ደግሞ በኢትዮጵያውያን ደራስያን የተደረሱና በግእዝ ቋንቋ የተጻፉ ናቸው፡፡ እነዚህም በተለይ በመካከለኛው ዘመን ተጀምረው እስከ 18ኛው መክዘ የዘለቁ የግእዝ የሥነ ጽሑፍ ሀብቶች ናቸው፡፡ የዚህ ጥናታዊ ጽሑፍ ዋና ዓላማ ይህ በመሆኑ በዚህ ጽሑፍ ላይ የተወሰኑትን እናያቸዋለን፡፡
ፊሳሎጎስ፡- ፊሳሎጎስ ከግሪክ ወደ ግእዝ በ6ኛው መክዘ የተተረጎመ መጽሐፍ ነው፡፡ ፊሳሎጎስ በብዙ ቋንቋዎች የታወቀ መጽሐፍ ሲሆን የስሙ መጠሪያ ‹ፊዚዮሎጎስ› ከሚለው የግሪኩ ስም የመጣ ሆኖ በ200 ዓም አካባቢ በእስክንድርያ ውስጥ በግሪክ ቋንቋ የተጻፈ ነው፡፡ መጽሐፉ 48 ምእራፎች ሲኖሩት 42ቱ በእንስሳት፣ 2ቱ በዕጽዋት፣ 4ቱ ደግሞ በማዕድናት ላይ መሠረት ያደረጉ ናቸው፡፡ እያንዳንዱ ምእራፍ አንድ እንስሳ፣ ዕጽ ወይም ማዕድንን በማንሳት፣ ጠባዩንም በመተንተን ከመጽሐፍ ቅዱስ ቃል ጋር አጣምሮ የሚያቀርብ ነው፡፡
ፈውስ ሥጋዊ፡- ይህ መጽሐፍ በአብዛኛው የሚታወቀው ፈውስ ሥጋዊ ወመንፈሳዊ በሚል ነው፡፡ ነገር ግን ሁለቱ መጻሕፍት የተለያዩ ናቸው፡፡ ፈውስ መንፈሳዊ ምናልባት ከ13-16ኛው መክዘ ባለው ጊዜ ወደ ግእዝ የተተረጎመ መንፈሳዊ መጽሐፍ ነው፡፡ ዓላማውም በኃጢአት የቆሰለችን ነፍስ በመንፈሳዊ ሕክምና ማከም ነው፡፡ ፈውስ ሥጋዊ ግን በትክክል እስካሁን ያልተጠና ምናልባት ግን ከ17ኛው መክዘ በፊት የተደረሰ(ከሀገር ውስጥና ከውጭ ምንጮች) መጽሐፍ ይመስለኛል፡፡ በውስጡ ለሥጋዊ ሕመም ፈውስ ሊሰጡ የሚችሉ የተለያዩ የዕጽዋትንና የእንስሳትን ውጤቶች የያዘ ነው፡፡
መጽሐፈ አዕባን፡- እስካሁን ባለኝ መረጃ መሠረት ስለዚህ መጽሐፍ ጥናት አልተደረገም፡፡ አንድ ኢትዮጵያዊ ብቻ በዚሁ ስም አንዲት አነስተኛ መጽሐፍ አሳትሟል፡ የተጠቀመው ይህንን ምንጭ ይሁን ወይም ሌላ አልተገለጠም፡፡ መጽሐፉ ለልዩ ልዩ ተግባር ሊውሉ የሚችሉ ድንጋዮችን በተመለከተ የተጻፈ የጂኦሎጂ መጽሐፍ ነው፡፡ አልፎ አልፎም ድንጋዮቹ በምን ዓይነት አካባቢ እንደሚገኙ ይናገራል፡፡ በኋላ ዘመን የድንጋይ ትርጉምና ጥቅም ተብሎ የተተረጎመውና በEMML 6815 የምናገኘው ከዚህ የተወሰደ ሳይሆን አይቀርም፡፡
ዜና እስክንድር፡- ይህ መጽሐፍ በጥንታዊው ዓለም ታሪክ የተጻፈውን የታላቁን የግሪክ ንጉሥ የእስክንድርን ታሪክ በግእዝ የሚያቀርብ ነው፡፡ መጽሐፉ ምንጩ ግሪክ ሲሆን ከግሪክ ወደ ሶርያ፣ ከሶርያ ወደ ዓረብኛ፣ ከዓረብኛ ወደ ግእዝ የተተረጎመ ነው፡፡ የተተረጎመውም በ16ኛው መክዘ ምናልባት በ11ኛው የደብረ ሊባኖስ አበ ምኔት በዕጨጌ ዕንባቆም የመናዊ ሊሆን ይችላል የሚል ግምት አለ፡፡ መጽሐፉ ሲተረጎም ርእሱ ‹‹ሑረቱ ለእስክንድር›› የሚል ነበር፡፡
እስክንድርን በተመለከተ በ14ኛው መክዘ እንደዚሁ አንድ ትርጉም ተከናውኖ ነበር፡፡ ‹‹ዜና እስክንድር›› የተባለው ይህኛው መጽሐፍ ሊሆን ይችላል፡፡ ይህ መጽሐፍ ለመጨረሻ ጊዜ የታየው በትግራይ አካባቢ በሚገኙ ገዳማት ውስጥ ነው፡፡ ዜና እስክንድር የእስክንድርን የጀግንነት ታሪክ በክርስትና የሞራል ትምህርት ውስጥ ለማሳየት የሚሞክር ሲሆን ዋናው ዓላማውም ነገሥታቱን፣ መኳንንቱንና ወታደሮችን ማጀገን ነው፡፡
5. ፍትሐ ነገሥት፡- ፍትሐ ነገሥት ሁለት ክፍል አለው፡፤ ፍትሕ ሥጋዊና ፍትሕ መንፈሳዊ፡፤ ትኩረታችን በፍትሕ ሥጋዊ ላይ ነው፡፡ ፍትሐ ነገሥትን ያዘጋጀው በ13ኛው መክዘ ግብጽ ውስጥ የነበረው እብን- እል አሳል የተባለ ባለሞያ ነው፡፡ መንፈሳዊ ሕግጋቱን ከተለያዩ የቀኖና መጻሕፍት ሲወስድ ሥጋዊ ሕግጋቱን ደግሞ ከሮም፣ ከባዛንታይምና ከሌሎች ሀገሮች ሕግጋት ወስዷቸዋል፡፡
መጽሐፉ ወደ ግእዝ የተተረጎመው በዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ዘመነ መንግሥት ነው፡፡ ምክንያቱ ደግሞ ሀገሪቱ እስከዚያ ድረስ ትጠቀም የነበረው የኦሪቱን የሕግ መንገድ በመሆኑ ንጉሥ ዘርዐ ያዕቆብ ይህንን ሕግ ለመቀየር በማሰቡ ነው፡፡ ይህንን ሃሳቡን የነገረውና በወቅቱ ኢትዮጵያ ውስጥ የነበረው ጴጥሮስ አብደል ሰይድ የተባለ ግብጻዊ ፍትሐ ነገሥትን ንጉሡ ከግብጽ እንዲያስመጣ መከረው፡፡ ጴጥሮስ አብደል ሰይድም በንጉሡ ተልኮ መጽሐፉን ካመጣው በኋላ ወደ ግእዝ ተረጎመው፡፡ እስካሁን ባለን መረጃ ግን ፍትሐ ነገሥት በሥራ ላይ ለመዋሉ ምንጭ የተገኘለት በዐፄ ሠርፀ ድንግል ዘመን ነው፡፡ ፍትሐ ነገሥት ኢትዮጵያ ዘመናዊ ሕግ እስክትቀርጽ ድረስ የተጠቀመችበት ለ600 ዓመታት ያህል ያገለገለ የሕግ ምንጭ ነው፡፡
6. ዜና ስክንድስ፡- ስክንድስ በክርስትና የመጀመሪያዎቹ ዘመን የነበረ የግሪክ ፈላስፋ ነው፡፡ እናትና አባቱ የፍልስፍናን ነገር እንዲያጠና ወደ አቴንስ ልከውት የተመራመረውን ነገር ነው መጽሐፉ የሚገልጥልን፡፡ ይህ መጽሐፍ በሁለት የምዕራብ ቋንቋዎች(ላቲንና ግሪክ)ና በሦስት የምሥራቅ ቋንቋዎች(ሲርያክ፣ዓረብኛና ግእዝ) ይገኛል፡፡ የኢትዮጵያው መጽሐፍ ከዐረብኛ የተተረጎመ ይመስላል፡፡ ወደ ግእዝ የተመለሰውም በዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ ዘመን መሆኑን ይገልጣል፡፡
ግእዙ ሦስት ክፍሎች አሉት፡፡ የመጀመርያው ክፍል የስክንድስን ሕይወት ይይዛል፣ ሁለተኛው ደግሞ የ55 ፍልስፍናዊ ጥያቄዎችንና መልሶችን የያዘ ሲሆን ሦስተኛው ክፍል 108 ጥያቄዎችን እያነሣ ያትታል፡፡
7. መጽሐፈ ፈላስፋ ጠቢባን፡- ይህ ከ1503 - 1515 ዓም ባለው ዘመን የተተረጎመው መጽሐፍ በግእዝ ሊቃውንት ዘንድ እጅግ የታወቀ መጽሐፍ ነው፡፡ መጽሐፉ የግሪክና የሌሎች ሀገሮች ፈላስፎችን አባባሎችና ትምህርቶች የያዘ መጽሐፍ ነው፡፡
8. በርለዓም ወየወሴፍ፡- በርለዓም ወየወሴፍ የተለያዩ ምሳሌዎችንና ተረቶችን የያዘ የሕንድ መጽሐፍ ነው፡፡ የተወሰደውም ከትውፊታዊው የጉተማ ቡድሐ የሕይወት ታሪክ ነው፡፡ ታሪኩ የፍቅር ታሪክ ነው፡፡ የዚህ መጽሐፍ ቅጅዎች በአይሁድ፣ በማኒያውያን፣ በሙስሊሞችና በክርስቲያኖች ዘንድ ይገኛሉ፡፡
ዋዳጎስ የተባለ እጅግ ባዕለ ጸጋ የሆነ ኃይለኛ የሕንድ ንጉሥ በሕንድ የሚገኙ ክርስቲያኖችን ጨፈጨፈ፡፡ አንድ ቀን ዋዳጎስ የወሴፍ የሚባል ወንድ ልጅ ወለደ፡፡ ኮከብ ቆጠሪዎችና ጠንቋዮች ስለ ልጁ ዕጣ ፈንታ ሲጠየቁ ልጁ ወደፊት ክርስቲያን እንደሚሆንና የክርስቶስን ሃይማኖትንም ከፍ ከፍ እንደሚያደርግ ይናገራሉ፡፡ ይህንን በመፍራት ንጉሡ ልጁን በአንድ ቤተ መንግሥት ውስጥ ወስኖ አስቀመጠው፡፡ ኀዘን፣ ድክመት፣ ሞት የሚባሉትን ነገሮች እንዳያውቅ እርሱንም ከደስታ የሚያወጣውን ነገር እንዳያጋጥመው አደረገው፡፡
እያደገ ሲሄድ ግን መስፍኑ ከዚያ ቤተ መንግሥት ውጭ ያለውን ዓለምም ለማወቅ ፈለገ፡፡ ከቤተ መንግሥቱ ውጭም ኀዘን፣ በሽታ፣ ልቅሶ፣ ረሃብና ሞት መኖራቸውን ዐወቀ፡፡ ታዋቂው መናኝ መምህር በርለዓምም መስፍኑን አገኘው፡፡ ስለ እግዚአብሔርና ስለ ክርስትናም አስተማረው፡፡ ይህንንም ያስተማረው የተለያዩ ታሪኮችንና አባባሎችን በመጠቀም ነበር፡፡
መስፍኑ የወሴፍ ዓለምን ለመካድ ከበርለዓም ጋር ያለውንም ግንኙነት አባቱ ሳይሰማ ለማቆም ፈለገ፡፡ አባቱ ነገሩን ከመስማቱ በፊትም በርለዓም ከእርሱ ተለየ፡፡ ንጉሡም ነገሩን ሲሰማ እጅግ ተበሳጨ፡፡ የወሴፍን ወደ ጥንት እምነቱ ለመመለስም የቻለውን ሁሉ አደረገ፡፡ የመንግሥቱን አንድ ሦስተኛ ለመስጠት ቃል እስከ መግባትም ደረሰ፡፡ የወሴፍ ግን ፈቃደኛ አልሆነም፡፡ በመጨረሻም ንጉሡ ራሱ ስሕተቱ ገባው፡፡ አማካሪዎቹ ሁሉ ክርስቲያን ከሆኑ በኋላም ንጉሡም ክርስትናን ተቀበለ፡፡
አባቱ ከሞተ በኋላ የወሴፍ መንግሥቱን ተወ፡፡ እጅግ ለሚያምነው ተከታዩ ዙፋኑን በመስጠትም መምህሩ በርለዓም ለመፈለግ ወደ በረሃ ሄደ፡፡ እዚያ በርለዓምን ሲያገኘውም ሁለቱም የምናኔ ሕይወታቸውን እስከ ዕለተ ሞታቸው ቀጠሉ፡፡
መጽሐፉን ያስተረጎመው ዐፄ ገላውዴዎስ ሲሆን የተረጎመው ደግሞ እጨጌ ዕንባቆም ነው፡፡ ትርጉሙም የተከናወነው በ1546 ዓም ነው፡፡ በርለዓም ወየወሴፍ ከሕንድ ተወስዶ በክርስቲያናዊ መንገድ የቀረበ የሥነ ምግባር ማስተማሪያ መጽሐፍ ነው፡፡ መጽሐፉ በሦስቱ ዋና ዋና እምነቶች (አይሁድ፣ ክርስትናና እስልምና) ተቀባይነት ያገኘ መጽሐፍ ነው፡፡
አቡ ሻክር ቢን አቢ ኤል ከሪም ቡጥሮስ ቢን አል ሙሐዲብ ያዘጋጀው የዓለምን ታሪክ የያዘ መጽሐፍ፡፡ የኖረው ከ1200/ 10 እስከ 1295 እኤአ ካይሮ ውስጥ ነው፡፡ አቡሻክር የግብጽ ቤተ ክርስቲያን ዲያቆንና የቅዱሳት መጻሕፍት ደራሲ ነበር፡፡ ከእርሱ መጻሕፍት መካከል በኢትዮጵያውያን ሊቃውንት ዘንድ እጅግ የታወቀው ‹‹ኪታብ - አት - ታዋሪህ›› የተባለውና የዓለምን ታሪክ በአጭር በአጭሩ የሚገልጠው ‹አቡሻክር፣ ሐሳበ አቡሻክር›› እየተባለ የሚጠራው መጽሐፍ ነው፡፡
ከ1626 እስከ 1630 ዓም ባለው ዘመን መካከል የተጻፈ አንድ አቡሻክር እንዲህ ይላል ‹‹ዝንቱ መጽሐፍ ብሩክ ዘደረሰ እግዚእ ትሩፈ ምግባር ማእምረ መጻሕፍት አቡሻክር ወልደ አቡእልከረም ጴጥሮስ መነኮስ እብንልመሐድብ ዘበትርጓሜሁ ወልደ ግሡጽ ወእመአኮ ወልደ ምሁር ዘእሙር በሪሺ ዘተሠይመ ዲያቆነ በቤተ ክርስቲያን ዘመዐልቃ፡፡ እንዘ ይነግር በእንተ ሐሳበ ዐለም፡፡››
የዐረብኛው መጽሐፍ የተጻፈው በ1250 ዓም ነው፡፡ በኢትዮጵያ አንድ የብራና መጽፈፍ ላይ መጽሐፉ የተጻፈው በ6750 ዓመተ ዓለም፣ በ655 ዓመተ ተንባላት (በእስልምና አቆጣጠር) መሆኑን ይገልጣል፡፡ ይህም በ1250 ዓም መሆኑን ያመለክታል፡፡
10. በአርመንኛ የሚገኙ ቁጥሮች ትርጉም፡- ይህ መጽሐፍ እስካሁን አልተገኘም፡፡ የተጻፈው በ11ኛው የደብረ ሊባኖስ እጨጌ በአቡነ ዕንባቆም የመናዊ ነው፡፡ ከስሙ ለመገመት እንደሚቻለው የአርመንኛ ቁጥሮችን ኮድ የሚተረጉም ይመስላል፡፡ ስለ መጽሐፉ ፍንጭ የሰጠን አልቫሬዝ ነው፡፡
11. የላቲን ቃላት ዝርዝር፡- ይኼኛውም መጽሐፍ የዕንባቆም መጽሐፍ ነው፡፡ እስካሁን ግን አልተገኘም፡፡ ከስሙ ለመገመት እንደሚቻለው የላቲን ቃላትን የሚዘረዝርና የሚተረጉም ይመስላል፡፡ አልቫሬዝ ዕንባቆም ላቲን እንደሚችል ይነግረናል፡፡ ምናልባትም ጥንታዊ መዝገበ ቃላትም ይሆናል፡፡
12. በሮማን ዘየ(dialect) የተጻፉ ቁጥሮች ትርጉም፡- ይህ መጽሐፍ የዕጨጌ ዕንባቆም መጽሐፍ ሲሆን የሮምን ቁጥሮችን መንፈሳዊ/ የኮድ ትርጉም የያዘ ይመስላል፡፡ መጽሐፉ እስካሁን አልተገኘም፡፡
13. ዮሐንስ መደብር፡- ይህ መጽሐፍ በግእዝ ሊቃውንት ዘንድ እጅግ የታወቀ የታሪክ መጽሐፍ ነው፡፡ ዲያቆን ቅብርያል በ16ኛው መክዘ የነበረ ግብጻዊ ነው፡፡ ዐረብኛና ግእዝ ይችል ነበር፡፡ በሠራዊቱ አለቃ በአትናቴዎስና በእቴጌ ማርያም ሥና ትእዛዝ ‹‹ዮሐንስ መደብር›› የተሰኘውን የነቅዩስ ጳጳስ የዮሐንስን መጽሐፍ በ1594 ዓም በዐፄ ያዕቆብ ዘመን በአራተኛው ዓመት ተርጉሟል፡፡
በአንድ መጽሐፍ መጨረሻ ላይ እንዲህ ይላል ‹‹ወተርጎምና በአስተሐምሞ ብዙኅ ለዝንቱ መጽሐፍ እም ዓረቢ ለግእዝ አነ ምስኪን ምኑን በኀበ ሰብእ ወትኁት በውስተ ሕዝብ ወዲያቆን ቅብርያል ግብጻዊ ወልደ ሰማዕት ዮሐንስ ዘቀልዩቢ በትእዛዘ አትናቴዎስ ሊቀ ሠራዊት ዘኢትዮጵያ፡፡ ወበትእዛዘ ንግሥት ማርያም ሥና››
14. አንጋረ ፈላስፋ፡- ይህ የተለያዩ ፈላስፎችን አነጋገር የያዘ መጽሐፍ ነው፡፡ የአሪስቶትል(አርስጣጣሊስ)፣ የፕሉቶ (አፍላጦን) የሶቅራጥስ ና የሌሎችንም ፈላስፎች ንግግሮች ይዟል፡፡ መጽሐፈ ፈላስፋ ጠቢባን በመባልም ይታወቃል፡፡
15. ሐተታ ዘርዐ ያዕቆብ አኩስማዊ ወወልደ ሕይወት እንፍራንዛዊ፡- ይህ የ17ኛው መክዘ ኢትዮጵያዊ የፍልስፍና መጽሐፍ ሲሆን በሁለት ኢትዮጵያውያን የተዘጋጀ ነው፡፡ ዘርዐ ያዕቆብ በተባለ የአኩስም ተወላጅና ወልደ ሕይወት በሚባል የጎንደር (እንፍራንዝ) ተወላጅ፡፡ ሁለቱን ያገናኛቸው አመለካከት ነው፡፡ ዘርዐ ያዕቆብ በወቅቱ ይታሰብ ከነበረው የእምነት፣ የባሕልና የአስተዳደር አስተሳሰብ ወጣ ብሎ ነገሮችን በሰላ ዓይን ይመረምር ነበር፡፡ ደቀ መዝሙሩ ወልደ ሕይወትም ይህንኑ መሥመሩን ተከትሎታል፡፡
16. መጽሐፈ ማስያስ፡- አባ ማስያስ በጣና ገዳማት በ15ኛው መክዘ የነበሩ ኢትዮጵያዊ መነኮስ ናቸው፡፡ ስለ ዓለም ነገር ማወቅ ይፈልጉ ነበር፡፡ ይህንንም በጾምና በጸሎት ከፈጣሪያቸው ጠየቁ፡፡ በመጨረሻም መላእክት እየረዷቸው ዓለምን ዞሩ፡፡ በመጽሐፋቸው እንደሚገልጡት ከሃያ ዓለማት በላይ አሉ፡፡ በስተ ምዕራብ በኩል አዲስ ዓለም እንዳለም ይገልጡታል ‹‹ሐዲሰ ዓለም›› ሲሉ፡፡ ይህም በ16ኛው መክዘ ተአምረ ማርያምም ላይ ተገልጧል፡፡ ከምድራችን ውጭም ሌሎች ሰዎች እንዳሉ ይገልጣሉ፡፡ ‹‹ካልዕ ፍጥረታት›› ይሏቸዋል፡፡ ይህንን ሃሳባቸውን የክብራን ገብርኤል ገዳም አስተዳዳሪ የነበረው የ14ኛው መክዘ ሊቅ ርቱዐ ሃይማኖትም ‹‹መጽሐፈ ርቱዐ ሃይማኖት›› በተሰኘው ድርሳኑ ላይ ይገልጠዋል፡፡
17. መጽሐፈ ነደቅት፡- ይህ መጽሐፍ የተገኘው ከጎንደር አካባቢ ነው፡፡ በትክክል ከየት ገዳም እንደተገኘ አልተገለጠም፡፡ ሥራው የ17ኛው መክዘ ይመስላል፡፡ እንደ እኔ ግምት ግን ከጣና ገዳማት የወጣ ይመስላል፡፡ መጽሐፉ ቤት ሲሠራ መከተል ስለሚገባው አሠራር ይገልጣል፡፡ ወራጅና ቋሚ፣ በርና መስኮት፣ ጣራና ድምድማት፣ ክብና አራት መዓዝን እንዴት ማውጣት እንደሚቻል ልኬቱን በክንድ፣ በስንዝርና በርምጃ እየለካ ያስቀምጣል፡፡ መጽሐፉ በዋናነት ለአብያተ መንግሥትና አብያተ ክርስቲያናት መሥሪያ የሚውል ነው፡፡ ይህ መጽሐፍ በሀገራችን ጥንታዊ የሆነ የግንባታ ጥበብ እንደነበርና ይህም በመለኪያዎች ይሠራ እንደነበር ያመለክተናል፡፡
18. ትእይንተ ጎንደር፡- ይህ በ17ኛው መክዘ አዛዥ ሲኖዳ በተባለ የጎንደር ሊቅ የተዘጋጀ መጽሐፍ ነው፡፡ አዛዥ ሲኖዳ በማበብ ላይ ስለነበረችው የጎንደር ከተማ የጻፈው መጽሐፍ ነው፡፡ ሲኖዳ የዐፄ በካፋ ጸሐፌ ትእዛዝና ታሪክ ጸሐፊ ሲሆን የአድያም ሰገድ ኢያሱ የልጅ ልጅ ነው፡፡ ደራሲ፣ ፈላስፋና ባለ ራእይ መሆኑ ይነገርለታል፡፡ ሲኖዳ ከዚህም ሌላ እስካሁን ድረስ ያላገኘናቸውንና በለሳ ተክለ ሃይማኖት በሚገኘው መጽሐፈ ቄርሎስ የመጨረሻ ገጽ ላይ የተጻፉትን መርሥኤ ኀዘን፣ ምዝባሬ ቤተ መንግሥት፣ ተፍጻሜተ መንግሥት፣ ምዝባሬ ቤተ መቅደስ፣ ምሳሌ መምህራን፣ መጽሐፈ ሰዋስውና ማኅለቅተ ዘመን የሚሰኙ ድርሰቶችንም ጽፎ ነበር፡፡
19. ዜና መዋዕሎች፡- በግእዝ ከተጻፉት ለሃይማኖት ማስተማሪያነት ከማይውሉት መጻሕፍት መካከል ብዛት ያላቸው ዜና መዋዕሎች ናቸው፡፡ እነዚህ ዜና መዋዕሎች በየዘመናቱ በቤተ መንግሥት በተደራጁ ጸሐፍት በጸሐፌ ትእዛዙ በኩል የሚዘጋጁ የነገሥታቱ ታሪኮች ናቸው፡፡ አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ከቤተ መንግሥት ወጣ ባሉ ሰዎችም ይዘጋጃሉ፡፡ ጸሐፍቱ የቤተ ክህነት ትምህርት ያላቸው በመሆኑ ታሪኩን በቅዱሳት መጻሕፍት ጥቅሶችና ምሳሌዎች ያዋዙታል፡፡ እስካሁን ባለን መረጃ መሠረት ቀደምት ሆኖ በብራና ተጽፎ የተገኘው የዐፄ ዓምደ ጽዮን ዜና መዋዕል ሲሆን በግእዝ ቋንቋ ለመጨረሻ ጊዜ የተጻፈው ደግሞ የዐፄ ዮሐንስ 4ኛ ዜና መዋዕል ነው፡፡ በርግጥ አንዳንድ የታሪክ ምሁራን የዓምደ ጽዮንን ዜና መዋዕል አደረጃጀት በመመልከት ከዚያ በፊትም በዛግዌ ሥርወ መንግሥት የዜና መዋዕል አጻጻፍ ሳይኖር አይቀርም ብለው ይገምታሉ፡፡ በኋላ በገድልነት የተቀበልናቸው የላሊበላ፣ የሐርቤ፣ የነአኩቶ ለአብና የይምርሐነ ክርስቶስ ገድላት ዜና መዋዕሎች የነበሩ ይመስላሉ ብለውም ይሞግታሉ፡፡
ዜና መዋዕሎቻቸው በግእዝ ተገኝተዋል፡፡ እጅግ የሚያስገርመው ግን ታዋቂው የጎንደር ንጉሥ ዐፄ ፋሲለደስ ዜና መዋዕሉ ሊገኝ አልቻለም፡፡ በርግጥ ፈረንሳዊው ዣን ሩሶ (J. Perruchon) Le Regne de Fasiledes Revue Semitique, 1897-99 በግእዝና በፈረንሳይኛ ያሳተመው ዶክመንት አለ፡፡ ነገር ግን የተሟላ ዜና መዋዕል አይደለም፡፡ ከታሪከ ነገሥት የተወሰደ ነው፡፡
20. ታሪከ ነገሥት፡- በኢትዮጵያ የታሪክ አጻጻፍ ስልት ላይ ክብረ ነገሥት የራሱን አሻራ በማሳረፉ በእርሱ መንገድ አያሌ ታሪከ ነገሥቶች ተጽፈዋል፡፡ እነዚህ ታሪከ ነገሥቶች በአብዛኛው ከአዳም ተነሥተው ጸሐፊው እስካለበት ዘመን ድረስ ያሉትን ነገሥታት በመከተል የሀገሪቱን ታሪክ የመዘገቡ ድርሳናት ናቸው፡፡ ከዜና መዋዕሎቹ የሚለዩት በአንድ ንጉሥ ላይ አለማተኮራቸው ነው፡፡ እስካሁን በማይክሮ ፊልም ከተመዘገቡት መካከል መጽሐፈ ታሪክ(EMML 5538)፣ታሪከ ነገሥት(EMML 5731)፣ታሪከ ነገሥት ዘዙር አምባ(EMML 7619)፣ ታሪከ ነገሥት ዘመካነ ሰማዕት(EMML 8962)፣ ታሪከ ነገሥት ዘይጋንዳ(EMML 8186)፣ ታሪከ ነገሥት ዘጎሐ ጽዮን((EMML 8053)፣ ታሪከ ነገሥት (EMML 7954)፣ የሚጠቀሱ ናቸው፡፡
ከእነዚህ በተጨማሪ ሬኔ ባሴ ያሳተመውና አጭሩ የፓሪስ ዜና መዋዕል በመባል የሚታወቀው ዜና መዋዕልም ታዋቂ ነው፡፡ ከሁሉም የሚበልጠውና ብዙ የተደከመበት ግን ደጃዝማች ኃይሉ እሸቴ ያዘጋጁትና በ480 የብራና ገጽ የተጠናቀቀው ታላቁ ታሪከ ነገሥት ነው፡፡ ዛሬ ዋናው ቅጅ በፓሪስ የሚገኘው ይህ የሀገሪቱን ታሪክ የያዘ መጽሐፍ በዘመነ መሳፍንት ከጦርነትና ከቁንጸላ የተረፈውን መዝገብ አሰባስበው በደቡብ ጎንደር ማኅደረ ማርያም በግዞት እያሉ ደጃዝማች ኃይሉ ያስጻፉት ነው፡፡ እርሳቸው ይህንን ታሪካዊ ሥራ ባይሠሩ ኖሮ በኋላ ዘመን በደረሰው የድርቡሾች ጥፋት ተቃጥሎ አናገኘውም ነበር፡፡
21. መጽሐፈ ፀሐይ፡- ይህ መጽሐፍ የፀሐይን ተፈጥሮ፣ ጠባይና ሁኔታ የሚተነትን መጽሐፍ ነው፡፡ እስካሁን እኔ ያየሁት በማይክሮ ፊልም ቁጥር EMML 7625 ከፍርኩታ ኪዳነ ምሕረት የተነሣውን ቅጅ ነው፡፡
22. ነገረ ግራኝ፡- ይህ መጽሐፍ በኢብን ኢብራሂም አሕመድ አልጋዚ ጊዜ በነበረው የእርስ በርስ ጦርነት የወደመውን የሀገር ሀብት የሚያሳይ ነው፡፡ ስለ አሕመድ ግራኝ የኢትዮጵያውያንን ምልከታ ያሳየናል፡፡ የግራኝን ታሪክ ከጻፈው ከዐረብ ፋቂህ ‹ፍቱል አል ሐበሽ› ጋር አስተያይቶ ማንበቡ ይጠቅማል፡፡ እኔ ያየሁት በEMML 7538 በማይክሮ ፊልም የተነሣውን ነው፡፡
23. ነገረ ወግ ወሥርዓተ መንግሥት፡- ይሄ መጽሐፍ የቤተ መንግሥቱን ወግና ሥርዓት የያዘ መጽሐፍ ነው፡፡ የቤተ መንግሥት የፕሮቶኮል መጽሐፍ እንደማለት ነው፡፡ እኔ ያየሁት በEMML 6681 የተነሣውን የኢቲሳውን ቅጅ ነው፡፡ የተጻፈው በዐፄ ሠርፀ ድንግል ዘመነ መንግሥት( 1555-88 ዓም) ሲሆን በኋላ በአድያም ሰገድ ኢያሱ ጊዜ (1674-98 ዓም) አዛዥ ወልደ ሥላሴ የተባለ ነገር ዐዋቂ ሰው እንደገና ጽፎታል፡፡
24. ባሕረ ሐሳብ፡- ባሕረ ሐሳብ የዘመን አቆጣጠር ትምህርት ነው፡፡ ጥንታዊው የቁጥር ትምህርት የሚሰጠውም በባሕረ ሐሳብ አማካኝነት ነው፡፡ ይህ የነ ዮሐንስ መደብርን፣ የነ አቡሻሕርንና የሌሎችንም መሠረት አድርጎ በኢትዮጵያውያን ሊቃውንት የተዘጋጀው መጽሐፍ ሁለት ክፍሎች አሉት፡፡ በመጀመሪያው ክፍል የዘመናት ማውጫ መንገዶች የሚጠኑ ሲሆን በመጨረሻ ደግሞ በየዘመናቱ የተከናወኑ ክንዋኔዎች በዘመን ቅደም ተከተል ይቀመጡበታል፡፡ ባሕረ ሐሳብ ለመጀመሪያ ጊዜ የተቀመረው በዐፄ ሱስንዮስ ዘመነ መንግሥት በ3ኛው ዘመናቸው ማለትም በ1600 ዓም ነው፡፡ በዚህ ጊዜ ዓለም ከተፈጠረ ዘመን ጀምሮ ያለው በዘመን ተሠፍሮ ተቆጥሮ ተጻፈ፡፡
25. መጽሐፈ አኩስም፡- መጽሐፉ ከመካከለኛው ዘመን ጀምሮ በአኩስም ጽዮን የነበሩ መረጃዎችን የያዘ ነው፡፡ በሀገራችን ውሎችንና ማስረጃዎችን በማዕከላዊነት የመመዝገብ አሠራር ከጥንት እንደነበር የሚያመለክት ነው፡፡ የኋላ ሊቃውንት አስተጋብተውት ነው ‹‹መጽሐፈ አኩስም›› የሚለውን ስም ያገኘው፡፡ በመጽሐፉ ውስጥ ነገሥታቱና መኳንንቱ ለአኩስም ጽዮን የሰጡት ስጦታ፣ ለሌሎች ቦታዎች ያደረጉት ስጦታና ሌሎች የወሳኝ ኩነት መረጃዎች ሠፍረውበታል፡፡ ይህንን መሰሉ አሠራር በሀገራችን በወምጌል፣ በግንዘትና በስንክሳር መጻሕፍት ኅዳጎች ላይ የተለመደ ነው፡፡ ለዚህም የሐይቅ እስጢፋኖስና የክብራን ገብርኤል ወንጌሎች፣ የጎንደር ቁስቋም ግንዘት፣ የኤርትራ ደብረ ሊባኖስ ዘሺምዛና ወንጌል ማሳያዎች ናቸው፡፡
26. መልክእ፡- መልክእ በኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ የረዥም ዘመን ታሪክ ያለው ግጥማዊ ሥነ ጽሑፍ ነው፡፡ ብዙ ጊዜ የተለመደውም ለቅዱሳን ሲደረስ ነው፡፡ አልፎ አልፎ ግን ሃይማኖታዊ ያልሆኑ መልክኦችን እናገኛለን፡፡ የእነዚህ መልኮች ዓላማም የሚደረስለትን ሰው በጎ ነገር በማንሣት ማወደስ ነው፡፡ ለዚህ ጥሩ ምሳሌ የሚሆነን የዐፄ ምኒሊክ መልክእ ነው፡፡ ከመቶ ዓመታት በፊት የተጻፈው በ1915 እኤአ በሊዝበን ፖርቹጋል የታተመው ‹‹መልክእ ዘምኒሊክ ንጉሠ ነገሥት›› የንጉሡን በጎነት፣ ሃይማኖተኛነትና ጀግንነት እያነሣ የሚያወድስ ነው፡፡ በተለይም በዐድዋ ጦርነት ከጣልያን ጋር የተደረገው ተጋድሎ ታላቅ ቦታ ተሰጥቶታል፡፡ የጣልያን ጄኔራሎች ስሞችም በብዛት ተካትተዋል፡፡
ግእዝ ለረዥም ዘመናት የሀገሪቱ የመንግሥት፣ የቤተ ክህነት፣ የትምህርት፣ የውጭ ግንኙነት፣ የሥነ ጽሑፍና የሕግ ቋንቋ ሆኖ በመኖሩ አያሌ ሥነ ጽሑፋዊ ሀብቶችን አካብቷል፡፡ ብዙ ጊዜ ቋንቋውን ከቤተ ክርስቲያንና ከአምልኮ ጋር ብቻ በማያያዛችን በውስጡ ያለውን ሌላም ዕውቀት ሳንካፈለው ቀርተናል፡፡ ይህ ደግሞ በግእዝ ቋንቋ ተጽፎ ከተከማቸው ሀብት ሳንካፈል ለሌሎቹ አሳልፈን እንድንሰጠው አድርጎናል፡፡ በመሆኑም ከትናንት ብንዘገይ እንኳን ከነገ ቀድመን በመነሣት የግእዝ ቋንቋ የሚጠናበትን፣ በውስጡ ያዛቸው ዕውቀቶችም እየተተነተኑ ለሀገርና ለወገን ጥቅም የሚውሉበትን መንገድ መፈለግ የትውልዱ ድርሻ ነው፡፡ በተለይም ደግሞ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት በሀገራችን ውስጥ አለ የሚባለውን ነገር ሁሉ የመፈተሽ፣ የማረጋገጥና ለጥቅም የማዋል ኃላፊነት አለባቸውና በግእዝ ቋንቋ ተጽፈው የተላለፉልንን ዕውቀቶች በመፈተሽ ለጥቅም ማዋሉን ሊተጉበት ይገባል፡፡
" ከትናንት ብንዘገይ እንኳን ከነገ ቀድመን በመነሣት የግእዝ ቋንቋ የሚጠናበትን፣ በውስጡ ያዛቸው ዕውቀቶችም እየተተነተኑ ለሀገርና ለወገን ጥቅም የሚውሉበትን መንገድ መፈለግ የትውልዱ ድርሻ ነው፡፡!!!"
እግዚአብሔር ይባርክህ!!! በርታ ቢያንስ አንተ የጻፍኸውን በማንበብና በማድነቅ እደግፍህአለሁ!! እግዚአብሔር ሁልጊዜ አይለይህ! ድካምህን ያስወግድልህ!! ሽማግሌ አይደለሁም ነገር ግን ሽማግሌዎች በብዛት ይህን አጋጣሚ ተጠቅመው ሊያነቡ ስለማይችሉ እነሱን በመወከል መረቅሁህ፡፡ ምርቃቴን እግዚአብሔር ልጅ ነው ብሎ አይንቅብኝም ብየ በማሰብ ስለሆነ ምርቃቴን ተቀብል፡፡
አይ ዳንኤል አንተ የሚያስጨንቅህ ግእዝ ሊጠፋነው ብለህ ነው አማርኛ ቋንቋ እንኳን በቅጡ የማያስተምሩ መምህራኖች እየተፈጠሩ ነው ያለው ለትውልዱ ምንድነው የምናስቀመጠው ጥያቄ ነው የሚሆንብኝ ስለዚህ እኔ ይህንን ዌብሳይት ስላነበብኩ መልስ መለስኩልህ ሌላውስ እንዲህ አይነት አጋጣሚ ለማወቅ ሳይሆን እየተጣረ ያለው ሌላ እንቶ ፈንቶ ነው ስለዚህ ቤተክርስቲያን እና ህብረተሰቡ በአንድ ተባብሮ የጠፋውን ነገር ለመሳወቅ ጊዜ ቢሰጥና ብናውቅ ጥሩ ይመስለኛ ለሁሉም እግዜያብሄር ይርዳን ፡፡
ከምድራችን ውጭም ሌሎች ሰዎች እንዳሉ ይገልጣሉ፡፡ ‹‹ካልዕ ፍጥረታት›› ይሏቸዋል፡፡ ይህንን ሃሳባቸውን የክብራን ገብርኤል ገዳም አስተዳዳሪ የነበረው የ14ኛው መክዘ ሊቅ ርቱዐ ሃይማኖትም ‹‹መጽሐፈ ርቱዐ ሃይማኖት›› በተሰኘው ድርሳኑ ላይ ይገልጠዋል፡፡ ይቺ ሃሳብን ብታብራሩልኝ እንዴት ነው ሰው ከ ምድር ምጪ ማለቴ በሌላ ፕላኔት ላይ ኣለ አያሉ ነው አንዴት ማለት ነው?
ከትናንት ብንዘገይ እንኳን ከነገ ቀድመን በመነሣት የግእዝ ቋንቋ የሚጠናበትን፣ በውስጡ ያዛቸው ዕውቀቶችም እየተተነተኑ ለሀገርና ለወገን ጥቅም የሚውሉበትን መንገድ መፈለግ የትውልዱ ድርሻ ነው፡፡!!!" February 20, 2015 at 3:54 PM
ከትናንት ብንዘገይ እንኳን ከነገ ቀድመን በመነሣት የግእዝ ቋንቋ የሚጠናበትን፣ በውስጡ ያዛቸው ዕውቀቶችም እየተተነተኑ ለሀገርና ለወገን ጥቅም የሚውሉበትን መንገድ መፈለግ የትውልዱ ድርሻ ነው፡፡!!!"
ሰዎች ይበልጥ የሚጠቀሙት እንደ ባንኮች ከፍተኛ እንቅስቃሴ ወቅት ገንዘብ መፍጠር አለባቸው (ለምሳሌ. የገና) ባንኮች ስለዚህ የባንክ ገንዘብ ለመፍጠር የተጠየቀው ናቸው. ገንዘብ ፍጥረት ይህ ተደጋጋሚ ነው, መደበኛ አይደለም.
መጀመሪያ, ምንዛሬ ጽሑፋዊ ነው እና ሰዎች ሳንቲሞችን እና ማስታወሻዎችን ጋር ደግሞ ቼኮች ወይም የክሬዲት ካርዶች ጋር መግዛት ሳይሆን ምክንያቱም ወረቀት ገንዘብ ወደ የሚቀየር ነው.
ባንኮች የገንዘብ አቅምን ስለማይፈጥሩ በገንዘብ የመፍጠር ኃይል ገደብ አለው ፡፡ ባንኮቹ የመጽሐፍ ገንዘብ መለወጥ የሚያስችላቸው የገንዘብ ኖቶች የላቸውም ስለሆነም የመጽሐፍ ገንዘብ ወደ ገንዘብ ኖቶች መለወጥ ለገንዘብ መፈጠር ገደብ ነው ፡፡ ይህ ለባንኮች ችግር ያስከትላል ምክንያቱም ሊኖሯቸው የሚችሏቸው የባንክ ኖቶች ብዛት በማሻሻያ ሥራዎች ማዕቀፍ ውስጥ በማዕከላዊ ባንክ ስለሚወሰን ማለትም ባንኩ የገንዘብ ምንዛሪ ያገኛል ማለት ነው ፡፡
ይህ የባንኮችን ኃይል ይገድባል. የባንክ ሰነዶች ማዕከላዊ የባንክ ገንዘብ ወይም የገንዘብ ባንክ ናቸው. የገንዘቡ መሠረት ዕዳውን ለመክፈል (የማዕከላዊ ባንክ ገንዘብ እና ገንዘብ ማካካሻዎች)
- ማዕከላዊ ባንክ የገንዘብ ምንጭውን ይቆጣጠራል. ማዕከላዊ ባንክ ገንዘብን ለመፍጠር ቢፈልግ, የገንዘብ መዋጮውን ይቀንሳል እና / ወይም ዋጋው በጣም ውድ ነው.
ባንኮች ገንዘብ ይፈጥራሉ ፣ የገንዘብ መሠረት ይፈልጋሉ ፡፡ ስለሆነም MFIs ገንዘብ ማግኘት አለባቸው። የገንዘብ ባንኩን ተደራሽነት በመቆጣጠር ማዕከላዊ ባንክ በክፍት ገበያ ፖሊሲ ማዕቀፍ ውስጥ የገንዘብ ፈጠራን ይቆጣጠራል ፡፡ በገንዘብ ገበያው ላይ ጣልቃ ይገባል ፣ ስለሆነም በገንዘብ አያያዝ ላይ እና ስለዚህ በተዘዋዋሪ በገንዘብ ፈጠራ ላይ እርምጃ ለመውሰድ ፡፡
የገንዘብ ገበያው ገበያ ወይም የገንዘብ ምንዛሬው ይለዋወጣል (የገንዘብ ገበያው በተጨማሪ የገንዘብ ልውውጥ በሚደረግበት ክፍል ውስጥ እንመለከተዋለን). የገንዘብ ተቋሙ በማዕከላዊ ባንክ እና በማይክሮ ፋይናንስ ድርጅቶች በኩል የቀረበ ሲሆን ማእከላዊ ባንክ ወይም MFIsም ይጠየቃሉ. ማዕከላዊ ባንክ ሌሎች ባንኮችን እንዲኖራት ሲፈልግ ገንዘቡን ያስገኛል. ስለዚህ ገንዘብን መፍጠርን ለማራመድ በምትፈልግበት ጊዜ, ጥሩ ሻጭ እና በተቃራኒው ነው.
ለሊበራል-ገንዘብ ዕድገትን ማራመድ አይችልም ፡፡ ዋጋ ያለው መደብር አይደለም ፡፡ ገንዘብ መጋረጃ ነው ፡፡ አቅርቦት የራሱን ፍላጎት ይፈጥራል ከሚለው የጄ.ቢ ሳይን ሕግ ጋር አይቃረንም ፡፡ ገንዘብ ዋጋ ያለው መደብር አይደለም ፡፡ የገንዘቡ መጠን በምርት መሠረት መሻሻል አለበት አለበለዚያ የዋጋ ግሽበት ሊኖር ይችላል ፡፡
ማዕከላዊ ባንኩ ገንዘብን የመፍጠር ፍጥነትን ለመቀነስ ይፈልጋል -> በገንዘብ ገበያ የወለድ መጠን መጨመር -> በባንኮች የሚሰጠው የወለድ መጠን መጨመር -> የወለድ መጠን ከጨመረ ብድር ይቀንሳል እና ያ ፍላጎትን እና ስለዚህ የኢኮኖሚ እድገትን ያቀዘቅዛል
ማዕከላዊ ባንኩ ገንዘብን መፍጠርን ለማሳደግ ይፈልጋል -> በገንዘብ ገበያ የወለድ መጠን መቀነስ -> ባንኮች በሚሰጡት የወለድ መጠን መቀነስ -> የብድር ፍላጎት መጨመር -> በኢንቬስትሜንት እና ላይ አዎንታዊ ተጽዕኖ የቤት ውስጥ ፍጆታ -> በእድገቱ ላይ አዎንታዊ ተፅእኖ።
በዚህም ወቅት ሁለቱ ሀገራት ወዳጅነታቸውን እና ትብብራቸውን የበለጠ ማጠናከር በሚችሉበት ሁኔታ እንዲሁም በወቅታዊ አካባቢያዊ እና ዓለም አቀፋዊ ጉዳዮች ላይ መምከራቸውም ይታወሳል።
የአረብ ብረት ፊደል ማራኪዎች በይፋ ፈቃድ ተሰጥቷቸዋል የተሳሳተ ጌጣጌጦች በብራንደን ሳንደርሰን በኩል ፡፡ ነሐስ ሊያቃጥል የሚችል ስህተት ጠያቂ በመባል ይታወቃል ፡፡ ነሐስ ሚስስትቢን እና ፈላጊዎች የአልሎማኒን ጥራጥሬዎችን እንዲሰሙ ያስችላቸዋል ፣ ይህም አንድ ሰው “Allomancy” ን እየተጠቀመ መሆኑን ለመለየት ያስችላቸዋል ፡፡ የተለማመመ ፈላጊ በሌላ ቦታ አልሎማንስተር የሚቃጠልበትን ቦታ እና የትኛው ብረት ሊወስን ይችላል ፡፡