Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ወዲ ሰብ እዚ ፍጡር ኣምላኽ ዘይተቐበሎን፣ ካብ ፈጣሪ ኸኣ ዘይተዋህቦን ምንም ነገር የልቦን። ኣብ ልዕሊ ኹሉ ክገዝእን ሓለፋ ኹሉ ኸኣ ጸብለል ኢሉ ክመልኽ ዕድል ተዋሂብዎ። ኣምላኽ እቲ መዘና ኣልቦ ብዛዕባ እዚ ፉጡር ዘለዎ ግዲ እምብዛ ዓቢ ካብ ምዃኑ ዝተላዕለ፣ ምንም እኳ እዚ ሰብ ምስኡ ከይከውንን ድሌት ልቢ ፈጣሪኡ ከይገብርን እንተ ሓንገደ ንሱ ግና ብፉጹም ኣይሓደጎን።
ሰብ እዚ ፉጡር ወዲ ኣዳም፣ ነቲ ካብ ኣምላኽ ዝረኸቦ መስለ ዕሽሽ እኳ እንተበሎ ኣምላኽ ግና ብምሕረቱ ይጸባበዮ እምበር ሸለል ኣይበሎን። ኣምላኽ እዚ ፈቃር፣ ብምሕረት ምሉኡ፣ ንኹራ ደንጓዪ፣ ዝኸነ ኣምላኽ ካብ ሰብ ዝደልዮ ነገር ኣሎ እዩ። እቲ ንሱ ዝደልዮ ክግበር ፍቓደኛ ዝዀነ ሰብ ከኣ ነቲ ኣምላኽ ዝደልዮ ክገብሮ መታን ካብ ኣምላኽ ጸጋ ይወሃቦ እዩ። ሎሚ ኣምላኽ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዕለታት ዓመታትና ንዕኡ ቦታ ክንህቦ ይደልየና ኣሎ። ኣብዘን ኣብዛ ምድሪ ንንበርን ዓመታት ወርሓትን መዓልታትን ሰዓታትን ዋላ እኳ ኣብተን ካሊኢታት ኣብ ህይወትና ስፍራ ይደሊ ነዚ ክሳብ ክንደይ ኰን ፍቓደኛታት ንኸውን?
ባህጊ ኣምላኽ ኩሉሳዕ ኣብ ኩሉ እዋን ኣብ ሰብ ማሕደርን መንበርን ክረክብ እዩ። ክንዮ እዚ ኣምላኽ ካልእ ባህጊ የብሉን። ነዚ ኸኣ እዩ እቲ ፈቃር መድሓኒ ኣብ ቃሉ ክዛረብ ከሎ ከምዚ ብምባል ዝተዛረብ “የሱስ ከኣ፣ ዜፍቅረኒ እንተሎ ቃለይ ይሕሉ ኣቦይ ድማ የፍቅሮ ናብእውን ንመጽእ ኣብኡ ኸኣ ማሕደር ክንገብር ኢና” ወንጌል ዮው 14፣23 እወ ማሕደር ኣምላኽ ሰብ እዩ። ነዚ ሰብ እዚ ማሕደር በይኑ ክገብሮ ኸኣ ኣብ መስቀል ዝሞተ። መድሓኒ ቤት ልቢ ስብ ክወርስ ወትሩ ኣብ ኣፍ ደገ ምስ ኣንካሕከሓ እዩ። ሎሚ ኣብ ኩሉ ህይወትካ መንበሪኻ ክኸውን ፍቓደኛ ዲኻ?
ሓደ ግዜ ይብሃል ሓደ ህብታም መንእሰይ ጐበዝ ነበረ። ነዚ ሰብ እዚ ሰይጣን እምብዛ ኣጨነቖ ለይተ ለይቲ ኸኣ ብፍርሕን ብስቓይን የሕልፎ ነበረ። እዚ ሰብ እዚ ሓደ ግዜ ከምዚ ኢሉ ሓሰብ፣ ኣነ ኩሉ ኣሎኒ ዝጐድለኒ ኸኣ የብለይን ግና እዚ ጭንቂ ክጻወሮ ኣይከኣልኩን ስለዚ ብዘይመድሓኒ ምንም ትርጉም የብለይን እሞ እስከ ንጐይታና የሱስ ክርስቶስ ኣብ ቤተይ ክጽውዖ እሞ ተወሓደስ ሓንቲ ክፍሊ ክህቦ ብድሕር እዚ ይሕልወንን ይባርኽንን ክብል ሓሰበ። የሱስ ከኣ ምስ እዚ ጐበዝ ተሰማመዐ ናብ ቤቱ ኸኣ መጽኡ ካብቲ ብዙሕ ክፍሉ ኣብ ሓንቲ ቤት ተቐመጠ። ወይ ሰብኣይ ግና ካብቲ ዝመጾ ዝነበረ ናይ ሰይጣን መጥቃዕቲ ኣየዕረፈን። ወዮ ጐበዝ እምብዛ ተገረመ እዚ ኩሉ ክሕልውኒ ኢለ ንየሱስ ጸዊዔዮ ምንም ዝተገብረ ነገር የሎን። ንየሱስ ከኣ ስለምንታይ ግና ዘይሓለኻኒ በሎ። የሱስ ከኣ ወደይ፣ ሰይጣን ኣባታ ኣነ ዝነበርክዋ ክፍሊ ኣይመጸን ኣባተን ዘይሃብካኒ ክፍልታት መጺኡ ግና ኣጥቂዕካ ሕጂ ኸኣ ኣብ ኩሉ ሽመንኒ እሞ እቲ ሓለዋይ ክትርእዮ ኢኻ በሎ። ወዮ ጐበዝ ከምተባህሎ ገበረ ድሕር እዚ ስይጣን ስፍራ ንየሱስ ሓዲግሉ ተዕዘረ። እዚ ምስላዊ ኣዘራርባ ዘስተምህረና ነገር እንተ ሃልዩ ክሳብ እታ ደቃቕ እትብሃል ናይ ህይወትና ነገር ንመድሓኒ ንምሃብ ክንውስን ከምዘሎና እዩ።
ኣብ ህይወትን ክሳብ ክንደይ ኮን ኢና ንኣምላኽ እንቋጽሮ ዘሎና? ክሳብ ክንደይ ክፋል ናይ ህይወትና እዩ ንሱ ገዚኡና ዘሎ? ዓመታት ዕለታትና ብኸመይ እየን ዝፍለጣ? ኣብ ዝሓልፈ ኣብ ማዕከናት ዜና ሓደ ነገር ኣንቢበ ሓንቲ ጓል 106 ዓመት ኣደ እያ። ብዛዕባ ዝሓለፈቶ ታሪክ ኩሉ ትዛረብ ኔር ኣብ ዕላላ ኩሉ ግና ሓንቲ ቓል ፈጺማ ኣይነበረትን ኣምላኽ ትብል ቃል። እዘን ዝሓለፈተን 106 ዓመታት ብዘይ ኣምላኽ ክሳራ ዶ ኣይኮነን? ሎሚ እዘን ንሓለፈን ዘሎና ዓመታት ኣምላኽ እንተ ዘይተሓዊስዎን ክሳራ እየን። ምጉያይን ምውጽና ምእታውና ምብላዕና ምስታይና ኰታ ከምተራ መዓልታት ዓመታትና ይሓልፋ እንተ ኣለዎ ኣብቲ መዛግብቲ ኣምላኽ ዳሕራይ ግደ ስለ ዘይህልወና መወዳእትኡ ጣዕሳ እዩ።
ኣብ መጽሓፍ ቁዱስና ብዛዕባ እዚ ዝምልከት ዝተጻሕፈ ኣሎ እሞ እስከ ሓቢርና ክንርኢ። ብዛዕባ ክልተ ሰባት ግና ዝሓለፍዎ ዓመታት በብይኑ ገጻት ዘለዎ ክንርኢ ኢና። ኣቦን ወድን እዮም፣ እቲ ሓደ ሄኖክ እቲ ዉሉዱ ኸኣ ማትሱላ። ማትሱላ ኣብ ታሪኽ ዓለም እቲ ዝነወሐ ዓመታት ዝገበረ ናይ ዕድመ በዓል ጸጋ እዩ። ን969 ዓምታት እዩ ብህይወት ኔሩ። ኣብኡ ሄኖክ ከኣ ሓደ ርብዒ ናይ ወዱዩ ብህይወት ዝነበረ። ኣብ መንጐ እዞም ክልተ ሰባት ዝተራእየ ፍልልይ ግና ኔሩ፣ እሱ ኸኣ እቲ ሓደ ንኣምላኽ ዘቋጸረ ታሪኽ ክህልዎ ከሎ እቲ ሓደ ግና ምንም ንኣምላኽ ዝገልጽ ታሪኽ ዘይነበሮ እዩ።
እቲ ቓል ብዛዕባ ሄኖክ ክዛረብ ከሎ “ሄኖክ ንማትሱላ ምስ ወለደ ኸኣ ድሕርኢ ሰለስተ ሚእት ዓመት ምስ ኣምላኽ ተመላለሰ ኣወዳትን ኣዋልድን ከኣ ወለደ። ኩሉ ዕድመ ሄኖክ ድማ ሰለስተ ሚእትን ስስን ሓሙሽተን ዓመት ኰነ። ሄኖክ ምስ ኣምላኽ ተማላለሰ ኣምላኽ ወሲድዎ እዩ እሞ ኣይተራእየን” ዘገርም ታሪኽ። ሄኖክ እተን ዝነበርኦ ዓመታት ኩለን ንኣምላኽን ንኽብሩን ተጠቂሙለን ንኣምላኽ ከኣ ኣስሚሩ ሓሊፉ ዓስቢ እዚ ኸኣ ብሉጽ ክብሪ ዓጺዱ። ወሲኹ እቲ ጹሑፍ ብዛዕብኡ ክዛረብ ከሎ “ሄኖክ ሞት ምእንቲ ኸይርኢ ብእምነት ገዐዘ። ቅድሚ ምግዓዙ ንኣምላኽ ከም ዘስመረ ተመስኪርሉ ነበረ እሞ ኣምላኽ ስለ ዘግዐዞ ኣይተረኽበን” እብ 11፣5
ሄኖክ እተን ዓመታቱ ኩለን ምስ ኣምላኽ እዩ ሓቢሩ ተጋዒዝለን። ነቶም ንዓመታቶም ብኸንቱ ብዘይ ኣምላኽ ዘሕልፍዎን ዝነበሩ ሰባት ከኣ ብዘይ ማዕዳን መጠንቀቕታን ኣይሓደጎምን። ሄኖክ ናይ ኣምላኽ ባርያ ምስ ኣምላኽ ምምልላስ መኸሰብ እምበር ክሳራ ከም ዘይኰነ ኣንዳዕዲዑ ፈሊጡስ ነቶም ክሳራ ኰይኑ ዝስምዖም ምርኡያትን ፈሪሓ ኣምላኽ ዘይብሎም ሰባትን ይገንሖም ከም ዝነበረ ቃል ኣምላኽ ይነግረና “ሄኖክ እቲ ሳብዓይ ካብ ኣድም ነዚኣቶም እንሆ ጐይታ ንኹላቶም ኪፈርዶም ኢሉ ምስ ኣእላፋት ቁዱሳቱ መጺኡ ኣሎ ነቶም ፍርሃት እግዚኣብሄር ዜብሎም ኩላቶም ድማ ብዛዕባ እቲ ዝገበርዎ ኹሉ እከይ ግብርን ብዛዕባ እቲ ሓጥኣንን ገፋዕትን ብዛዕብኡ እተዛረብዎ ዘበለ ኹሉ ዘረባ ድርቅና ኪቐጽዖም እዩ ኢሉ ተነበየሎም” ዩሁዳ 1፣14-15።
እወ ፍርዲ ኣምላኽ ኣብቶም ብዘይ ኣምላክ ዝመላለሱ ንዓመታት ዕለታቶም ከኣ ብኸንቱ ዘሕልፉ ከም ዝዀና ርግጽ እዩ። ሎሚ እዝ ሓቒ ኣብዚ ዘሎናዮ ዘመን ይረጋገጽ ኣሎ። ሄኖክ ግና ዓመታቱ ኩለን ኣምላኽ ዘለዎን ኢድ ኣምላኽ ዝተሓወሰን ክኸውን ደልዩ ቀቢጹ ኸኣ ንዕኡ ንኣምላኽ ሲዒቡ። ኣምላኽ ከኣ ናብ ክብሪ ቡሉጽ ቦታ ኣስጊርዎ። ሄኖክ ዝነብረሉ ዝነበረ ዘመን ኣዚዩ ርኽሰት ዝበዝሖ ደቂ ሰባት ብኽፋትን ብሓጥእያትን ዝተቸማለቑሉ ሰዓት እዩ እሱ ግና ምስ ኣምላኽ ጥራይ ክመላለስ ወሲኑ። እዋና ካብቲ ሄኖክ ዝነበረሉ ዘመን ብሚኢቲ ዕጽፊ ዝገደደ እዩ ኣብዚ እዋን እዚ ኸኣ ምስ ኣምላኽ ምምልላስ እቲ ዘዋጽእን ዝበለጸ ናይ ሕይወት መፍትሕ እዩ።
ዶ/ር ስለሺ በቀለ፣ኣብ ኮምሽን ቁጠባ ኣፍሪቃ ዝሰርሑ መማህርቲን መሳርሕትን ኣቶ ሃይለማርያም‘ዮም ክዛረቡ ከለው፣ጠንካራን ዝተዓደሉን መራሒ‘ዮም ምስበሉ ናብ‘ዚ ብርኪ ብምብፃሖም ሕጉስ‘የ ይብሉ።
ባንኪ ዓለም ኣብ’ዚ ቀረባ ብመሰረት ዘውፀኦ መግለፂ፣ደረጃ ኩነታት ድኽነት ኣብ ኢትዮጵያ ብ30 ሚእታዊ ነክዮ’ሎ ኣብ ውሽጢ ዓሰርተ ዓመታት ጥራሕ።እንተኮነ ሎሚ’ውን 37 ሚልዮን ሰባት ድኻታት እዮም።እዚ ከም’ዚ’ሉ ከሎ ኣብ’ዚ ቀረባ መበል 40 ዓመት ምስረታ ህወሓት ኣብ ዝተኸበረሉ ለካቲት 11፣ሰብኣዊ መሰላት፣ዴሞክራሲን ምዕባለ ንክረጋገፅ፣ድኽነት ንክውገድ ኢሎም 60 ሽሕ ዝሞቱ 100 ሽሕ ድማ ኣካሎም ዝጎደሉ ከምዘለው ተገሊፁ’ዩ።እቲ ዝተኸፍለ ዋጋ ምስ ህልዊ ኩነታት ኣነፃፂርኩም ሪኢቶ ክትህቡ ትኽእሉ ኢኹም ዝብል ሕቶ እዩ ንሎሚ መዘራረቢ ነጥቢ።ኣቶ ኣብራሃ ሃይለዝጊን ኣቶ ሃፍታይ ገብረ ሩፋኤልን’ዮም ኣጋይሽና።ንቀዳማይ ክፋል ተኸታተሉ።
ዛሬ የታሪክ ጸሐፊውን ታሪክ በጥቂቱ ልንመለከት ነው። በጋዜጠኝነት፣ በዲፕሎማትነትና በተለይ በታሪክ ጸሐፊነት ዘመን የማይሽራቸው አስተዋፅዖዎችን ያበረከቱት የአንጋፋው ባለሙያ፣ አምባሳደር ዘውዴ ረታ ታሪካቸው እጅግ ሰፊ ቢሆንም ካልተዘመረላቸው የአገር ባለውለታዎች አንዱ በመሆናቸው አበርክቷቸውን አጠር አድርገን እንመለከታለን።
ዘውዴ ረታ የተወለደው ነሐሴ 7 ቀን 1927 ዓ.ም አዲስ አበባ ውስጥ ነው። የመጀመሪያና የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን (ከ1933-1945 ዓ.ም) በሊሴ ገብረማርያም ትምህርት ቤት ተከታትሏል። በ17 ዓመቱ ‹‹እኔና ክፋቴ›› የተሰኘውን የመጀመሪያ የትያትር ስራውን አዘጋጀ። በመቀጠልም (በ1945 ዓ.ም እና በ1946 ዓ.ም) ‹‹ፍቅር ክፉ ችግር››፣ ‹‹የገዛ ስራዬ›› እና ‹‹እንግዳ ሰው የቡልጋው›› የተባሉ ሌሎች የትያትር ስራዎችን ጽፏል። እነዚህ አራት የትያትር ስራዎቹ በአፃፃፍ ጥበባቸውና በይዘታቸው በወቅቱ ከፍተኛ ተወዳጅነትና ተቀባይነት አግኝተው ነበር።
ከዚያም በወቅቱ የማስታወቂያ መስሪያ ቤቱን ይመሩ ለነበሩት ለአቶ መኮንን ሀብተወልድ ሬዲዮ ላይ ለመስራት ያለውን ፍላጎት እንዲታወቅለትና ዕንዲታይለት ማመልከቻ ፃፈ። በ1945 ዓ.ም ወደ ኢትዮጵያ ሬዲዮ ገብቶ መስራትም ጀመረ። ሬዲዮ ላይ እየሰራ በነበረበት ወቅት ቋሚ የቤተ መንግሥት ዘጋቢ እንደሚያስፈልግ በመታመኑ ዘውዴ በአቶ መኮንን ሐብተወልድ ተመረጠ።
ስራውም በገነተ ልዑል ቤተ መንግሥት በየዕለቱ የሚከናወኑ ስራዎችን እየተከታተሉ ለራዲዮ ዜና ማቅረብ ነበር። ይህ ተግባሩም በንጉሰ ነገሥቱ ዘንድ ለመታወቅና ወደ እርሳቸው ለመቅረብም እድል ፈጠረለት።
ንጉሰ ነገሥቱ የወጣቱ ዘውዴን ስራዎች ሲያዳምጡ ዘውዴ የተሻለ ትምህርት ቢያገኝ ከዚህ የበለጠ መስራት እንደሚችል አመኑ። ዘውዴም ወደ ውጭ አገር ሄዶ የጋዜጠኝነት ለማጥናት ቀደም ብሎ ጥያቄ አቅርቦ ስለነበር ንጉሰ ነገሥቱ ለዘውዴ ጥያቄ አወንታዊ ምላሽ ሰጡ። በዚህም ምክንያትም እስከ 1948 ዓ.ም ድረስ በጋዜጣና ማስታወቂያ መስሪያ ቤት የሬዲዮ ዜና አቅራቢና የቤተ መንግሥት ዜና ዘጋቢ ሆኖ የቆየው ዘውዴ፣ በ20 ዓመቱ ወደ ፓሪስ፣ ፈረንሳይ በማቅናት ለአራት ዓመታት ከግማሽ ያህል (ከ1948 እስከ 1952 ዓ.ም) በፓሪስ የጋዜጠኝነት ከፍተኛ ትምህርት ቤት (Ecole Supérieure de Journalisme de Paris)›› የጋዜጠኝነት ሙያን አጥንቶ በዲፕሎማ ተመረቀ።
ትምህርትቱን አጠናቆ ወደ ኢትዮጵያ እንደተመለሰም ‹‹የኢትዮጵያ ድምጽ›› ጋዜጣና የ‹‹መነን›› መጽሔት ዳይሬክተር (1952 ዓ.ም – 1954 ዓ.ም)፣ የኢትዮጵያ ራዲዮ ብሔራዊ አገልግሎት ዳይሬክተር (1954 ዓ.ም – 1955 ዓ.ም)፣ የቀድሞው ‹‹የኢትዮጵያ የወሬ ምንጭ›› (የአሁኑ የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት) ዋና ዳይሬክተር (1955 ዓ.ም – 1958 ዓ.ም)፣ የማስታወቂያ ሚኒስቴር ረዳት ሚኒስትር (1958 ዓ.ም – 1960 ዓ.ም)፣ የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ስራ አስኪያጅ (1960 ዓ.ም – 1962 ዓ.ም) እንዲሁም ከ1956 ዓ.ም እስከ 1962 ዓ.ም የፓን አፍሪካ ዜና ኤጀንሲ (Pan-Africa News Agency) ማኅበር ፕሬዚዳንት ሆኖ ሰርቷል። በጋዜጠኝነት ሙያ ውስጥ በነበረባቸው ዓመታትም በውጭ አገር የቀሰመውን እውቀት በመጠቀም ሙያው ኢትዮጵያ ውስጥ መሻሻል እንዲያሳይ የበኩሉን አስተዋፅዖ አበርክቷል።
በ1962 ዓ.ም ደግሞ ወደ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ከተዛወረ በኋላ እስከ 1967 ዓ.ም ድረስ በፓሪስ፣ ፈረንሳይ የኢትዮጵያ ኤምባሲ ሚኒስትር ካውንስለር፣ የውጭ ጉዳይ ምክትል ሚኒስትር እንዲሁም በኢጣሊያና በቱኒዚያ የኢትዮጵያ ንጉሰ ነገሥት መንግሥት አምባሳደር ሆኖ አገልግሏል። ንጉሰ ነገሥቱ በሄዱባቸው አገራት ሁሉ ተከትሎ በመሄድ ስለበርካታ ጉዳዮች ልምድ መቅሰም ችሏል።
ከዚህ በተጨማሪም፣ የማስታወቂያ ሚኒስትሩ አቶ መኮንን ሀብተወልድም ዘውዴን እንደልጃቸው ይቆጥሩትና ያቀርቡት ስለነበር ወደ ንጉሳዊው መንግሥት በእጅጉ ጠጋ ብሎ ብዙ ነገሮችን የመመልከትና የማወቅ እድል አግኝቷል። ዘውዴ ከፍተኛ ባለስልጣናትና የንጉሰ ነገሥቱ የቅርብ ሰዎች ብቻ የሚያውቋቸውን ምስጢራዊ ጉዳዮችንም ማወቅ ችሏል።
የቀዳማዊ አፄ ኃይለሥላሴ መንግሥት ከወደቀ በኋላ በነበረው ወታደራዊው የደርግ አስተዳደር ወደ ውጭ ተሰደው ሮም፣ ኢጣሊያ በሚገኘው በዓለም አቀፍ የእርሻ ልማት ፈንድ (International Fund for Agricultural Development – IFAD) ውስጥ ለ13 ዓመታት ያህል የፕሮቶኮልና የመንግሥታት ግንኙነት ጉዳይ ኃላፊ ሆነው ሰርተዋል።
የቀዳማዊ ኃይለሥላሴን መንግሥት በቅርበት የመከታተልና የማወቅ እድል የነበራቸው አምባሳደር ዘውዴ ረታ ከትምህርታቸው፣ ከስራቸውና ከሕይወት ተሞክሯቸው በመነሳት በ1992 ዓ.ም ‹‹የኤርትራ ጉዳይ››፣ በ1997 ዓ.ም ‹‹ተፈሪ መኮንን›› እንዲሁም በ2005 ዓ.ም ‹‹የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት›› የተሰኙ ዳጎስ ያሉና ከፍተኛ ተነባቢነትን ማትረፍ የቻሉ የታሪክ መጽሐፍትን ለአንባቢ አድርሰዋል።
ስለጉዳዩም በአንድ ወቅት በሰጡት ቃለ ምልልስ ‹‹ … መጽሐፍ እፅፋለሁ የሚል ትልቅ ምኞት ነበረኝ። ፈረንሳይ አገር በምማርበት ወቅት ‹ጋዜጠኛ ሆኖ ያሳለፈ ሰው ብዙ ያየው፣ የሰማውና ያሳለፈው ነገር ስለሚኖረው መጽሐፍ መፃፍ ይችላል› ሲሉ እሰማ ነበር። የእኔ መምህራን የነበሩት ሰዎች መጽሐፍትን ጽፈው ተመለከትኩ …›› ብለው ነበር።
በ1992 ዓ.ም የታተመው ‹‹የኤርትራ ጉዳይ›› መጽሐፋቸው ከኢትዮጵያ አልፎ በኤርትራውያንም ጭምር ዘንድ በእጅጉ የሚፈለግ መጽሐፍ ሆኖ ነበር። ለበርካታ ጊዜያትም ታትሟል። መጽሐፉ ስለኢትዮጵያና ኤርትራ ጉዳዮች በበርካታ ማስረጃዎች የታገዙ ማብራሪያዎችን ይዟል፤መጽሐፉ ከኢትዮጵያ ባሻገር በኤርትራውያንም ዘንድ ተነባቢ መሆን ችሏል።
የኤርትራን ጉዳይ የተመለከተው ይህ መጽሐፋቸው ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ እንዲገነዘበው በዶክተር ኃይሉ ሀብቱ አማካኝነት ‹‹The Eritrean Question›› በሚል ተተርጉሞ ለሕትመት ዝግጁ መሆኑም ይነገራል። አምባሳደር ዘውዴ ረታ ‹‹የኤርትራ ጉዳይ›› ስለተሰኘው መጽሐፋቸው በአንድ ወቅት ሲናገሩ እንዲህ ብለው ነበር።
‹‹ … በኤርትራ ጉዳይ እጅግ ከፍተኛ የሆነ እውቀትና መረጃ የነበራቸው ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ፀሐፌትዕዛዝ አክሊሉ ሐብተወልድ ስለኤርትራ ጉዳይ የሰጡኝ ታሪክ በጣም ብዙ ነው። ከዚህም በተጨማሪም ቢትወደድ ኣስፍሓንም አውቃቸው ነበር። እርሳቸው ደግሞ የኤርትራ ዋና አስተዳዳሪ (Chief Executive)ና በኤርትራም በጣም የታወቁ ሰው ስለነበሩ ብዙ መረጃዎችን ነግረውኛል። ‹ዘውዴ! አንተ ትፅፋለህ ብዬ አምናለሁ፤ አማርኛህንም እወደዋለሁ … ስለፌዴሬሽኑ አጠቃላይ ሁኔታ የሚገልፁ መረጃዎችን ሰጥቸሃለሁ …›› ብለው በራሳቸው ጽሑፍ የተፃፉ ብዙ መረጃዎችን ሰጥተውኛል። ይህን ሁሉ መረጃ ከሰበሰብኩ በኋላ ስለፌዴሬሽኑ አጠቃላይ ሁኔታ ለኢትዮጵያና ለኤርትራ ሕዝብ የሚጠቅም ነው ብዬ በማሰብ መጽሐፉን ለመጻፍ ተነሳሁ … እኔ ቀደም ሲል ‹ታሪክ ብጽፍም የቀዳማዊ ኃይለሥላሴን መንግሥት ታሪክ ብቻ ነው የምጽፈው› ብዬ አስቤ የነበረ ቢሆንም ስለኤርትራ ጉዳይ ያስተማሩኝና መረጃ የሰጡኝ ሰዎች ‹ለኤርትራ ጉዳይ የተደረገው ሙግት በጣም ብዙ ስለሆነ የኤርትራን ጉዳይ ነጥለህ አውጣና ለብቻው ጻፈው› በማለት ነገሩኝ … እንደነገሩኝም የኤርትራ ጉዳይ ራሱን የቻለ ታሪክ/መጽሐፍ ወጣው››
ከዚህ በተጨማሪም መጽሐፉ በቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዘመነ መንግሥት የነበረውን የኢትዮጵያንና የኤርትራን ጉዳይ ብቻ እንጂ ኤርትራና ኤርትራውያን አሁን ስላሉበት ሁኔታ የሚመለከት እንዳልሆነ አምባሳደር ዘውዴ በመጽሐፉ መግቢያ ላይ ጠቁመዋል።
አምባሳደር ዘውዴ ‹‹የኤርትራ ጉዳይ›› ከሚለው መጽሐፋቸው በመቀጠል የፃፉት ‹‹ተፈሪ መኮንን›› የሚለውን መጽሐፍ ነው። ይህን መጽሐፍ ለመፃፍ ምክንያታቸው ምን እንደነበር ሲያስረዱ እንዲህ ብለዋል። ‹‹ … እኔ ከመጀመሪያው ጀምሮ ያቀድኩት ስለ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት ለመፃፍ ነበር። ስለኤርትራ ጉዳይ የሚያብራራውን መጽሐፍ ጽፌ ከጨረስኩ በኋላ ስለ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት ለመፃፍ ስዘጋጅ ሌላ ነገር ተፈጠረ። ሕዝቡ ስለቀዳማዊ ኃይለሥላሴን መንግሥት ታሪክ በትክክል መረዳት የሚችለው ‹ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ማን ናቸው? በምን አኳኋን ንጉሰ ነገሥት ለመሆን በቁ?› የሚለውን ጉዳይ በሚገባ ማወቅና መረዳት ሲችልና ከተወለዱበት እስከነገሱበት ጊዜ ድረስ ያለውን የጀርባ ታሪክ መታወቅ ስላለበት ታሪካቸውን ለመፃፍ ተነሳሁ። በርካታ ጥናቶችን ሳደርግ ቆይቼ መጽሐፉን መጻፍ ቻልኩ። እኔም እንደአቅሜ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ መንግሥት ውስጥ ቦታ ከነበራቸው ሰዎች መካከል አንዱ ስለነበርኩ ነገሮችን በቅርበት የመከታተል እድል ነበረኝ። ››
መጽሐፉ ከተፈሪ መኮንን (በኋላ ቀዳማዊ አፄ ኃይለሥላሴ) ታሪክ (ከ1884-1922 ዓ.ም) ባሻገር በጊዜው የነበረችውን ኢትዮጵያንና ቤተ-መንግሥታዊ ፖለቲካዋን የሚያስቃኝ ሲሆን ታሪኩ የቀረበበት የትረካ ስልትም ማራኪና በብዙዎች ዘንድ ተወዳጅ መሆን ችሏል።
የአምባሳደር ዘውዴ ረታ ሦስተኛውና በ2005 ዓ.ም የታተመው ‹‹የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት›› መጽሐፍ ከ1923 ዓ.ም እስከ 1948 ዓ.ም ድረስ የነበረውን የንጉሰ ነገሥት መንግሥት አስተዳደር በስፋት የሚቃኝ ነው።
መጽሐፉን ለመፃፍ የሚያስችሉ ጥናቶችን ያካሄዱት ከብዙ ዓመታት በፊት እንደነበርና መጽሐፉ የስድስት ዓመታት ዝግጅትን እንደፈጀ አምባሳደር ዘውዴ ተናግረዋል። ምንም እንኳ የዚህ መጽሐፍ ርዕስ ከቀዳማዊ አፄ ኃይለሥላሴ ጋር ቢገናኝም የመጽሐፉ ሰፊ ይዘት ግን በቀዳማዊ አፄ ኃይለሥላሴ ዘመነ መንግሥት የነበረው የኢትዮጵያ አጠቃላይ ማኅበራዊ፣ ምጣኔ ሀብታዊና ፖለቲካዊ ሁኔታ ነው።
መጽሐፉ ከልብ ወለድና ከአፈ ታሪክ ነፃ ስለመሆኑ በመግቢያው ላይ የጠቀሱት አምባሳደር ዘውዴ፣ ‹‹ስራ ከጀመርኩበት ጊዜ ጀምሮ የቆየሁባቸው የሥራ ቦታዎች የታሪክ ቦታዎች ነበሩ። ጠይቆ ለመረዳትም ሆነ ለማዳመጥም ብዙ እድሎችን አግኝቻለሁ። ከብዙ ታላላቅ ሰዎችና እኔም ፈልጌ ያገኘኋቸውን መረጃዎች አጠናቅሬ ነው የፃፍኩት። የመረጃዎቹ ምንጮች ብዙ ናቸው›› ብለዋል።
የመጽሐፋቸውን የተለየ ፋይዳም እንዲህ በማለት ገልጸውታል። ‹‹… እንግዲህ ማንም ሰው በቀላሉ እንደሚረዳው ኢትዮጵያ የነፃነት ችግር ያጋጠማት በሁለት ኮሎኒያሊስት በሆኑ አገሮች ነው። የመጀመሪያው የፋሽስቱ የሙሶሊኒ የግፍ ወረራ ሲሆን፣ ሁለተኛው ደግሞ ነፃ አውጪዎች ነን ብለው በመጡት ወዳጆቻችን በምንላቸው በእንግሊዞች ወታደራዊ የሞግዚት አስተዳደር የተፈጸመብን በደል ነው። ከእነዚህ ከሁለቱም ኮሎኒያሊስቶች የኢትዮጵያን ነፃነት ለማስመለስ የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ መንግሥት የደረሰበት መከራና ፈተና በቀላሉ የሚገመት አይደለም። ይህን ሁሉ በተለይ አዲሱ ትውልድ እንዲያውቀው ስለሚያስፈልግ፣ በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ታሪኩ በተቻለ መጠን ተዘርዝሮ ቀርቦለታል። ››
አምባሳደር ዘውዴ ለቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት ቅርበት እንደነበራቸው የሚያውቁ የታሪክ ምሁራንም ስለቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት የሚያብራራ የታሪክ መጽሐፍ እንዲጽፉ እስከመጠየቅ ደርሰዋል። ለአብነት ያህልም አንጋፋው የታሪክ ምሁር ፕሮፌሰር መርዕድ ወልደአረጋይ ‹‹… ዘውዴ! ከእኛ ጋር ተመሳሳይ ከሆነው ትውልድ መካከል እንደ አንተ የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴን መንግሥት አመራር በቅርብ የማየትና የመረዳት ዕድል ያገኘ ብዙ ሰው የለም። ቀጥሎ ደግሞ ያየውንና የተረዳውን፣ ጣዕም ባለው ጽሑፍ አብራርቶ ለመግለጽ ተሰጥኦ ያለው እንደ አንተ የመሰለ ጸሐፊ ብዙ የለም።
ስለዚህ በእኔ አመለካከት ሁለት የተጣመሩ ዕድሎች በአንተ እጅ ተይዘው ይገኛሉ። እነዚህም ታሪኩን የማወቅና የጽሕፈት ችሎታህ ናቸው። ስለዚህ እኔ አጥብቄ አደራ የምልህ የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴን መንግሥት ጉዳይ አንተ ዕድል አጋጥሞህ ያየኸውንና ከአዋቂዎች ዘንድ ቀርበህ ያጠናኸውን እውነተኛውን ታሪክ ገልጠህ ለኢትዮጵያ ሕዝብ ጻፍለት። ለዚህ ሕዝብ ከአንተ በኩል ከዚህ የበለጠ የምታደርግለት ሊኖር አይችልም። አንተም አስበህ የጀመርከውን ለመፈጸም እግዚአብሔር ይርዳህ። … እኛም ወዳጆችህ፣ ዕድሜና ጤና አግኝተን የምትደክምበትን ለማንበብ ያብቃን…›› በማለት ጥያቄም ልመናም ጭምር አቅርበውላቸው ነበር። ‹‹የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት›› መጽሐፍ በ2005 ዓ.ም ታትሞ የነፕሮፌሰር መርዕድ ጥያቄም ምላሽ ለማግኘት በቃ።
ሞት ቀደማቸው እንጂ አምባሳደር ዘውዴ ‹‹የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት›› መጽሐፍን ሁለተኛ ክፍል እያዘጋጁ ነበር። ‹‹ይህ የመጨረሻዬ አይደለም። ቀጣይ ክፍል አለው፤ ጀምሬዋለሁ። በመጀመሪያው መጽሐፍ ውስጥ የተዳሰሱት የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት የመጀመሪያዎቹ 25 ዓመታት ናቸው … የሚቀጥለው መጽሐፍ ከ1948 ዓ.ም በኋላ ያለው ታሪክ ይቀርብበታል›› በማለት ተናግረው ነበር።
‹‹… አምባሳደር ዘውዴ ረታ ለአፄ ኃይለሥላሴ መንግሥት በነበረው ቀረቤታና በተለይም ለኤርትራ ጉዳይ የታራኩን ሁለት ዓበይት ተዋንያን፣ ማለትም የአክሊሉ ሐብተወልድንና የኣስፍሓ ወልደሚካኤልን አመኔታ በማግኘቱ አያሌ ብርቅ የሆኑ ሰነዶች ለጥናቱ ድምቀትና ጥልቀት ሊሰጡት ችለዋል። በዚህም አማካኝት በትውልዶች መካከል ተፈጥሮ የቆየውን የእውቀትና የልምድ ክፍተት ለመድፈን ትልቅ አስተዋፅዖ ያደርጋል።
አምባሳደር ዘውዴ ከፍተኛ የታሪክ ስልጠና ሳያገኝ የተካነበትን የጋዜጠኝነት ሙያ በመመርኮዝ ታሪካዊ ሁኔታዎችን ተረድቶ በሚጥም ቋንቋ ትልቅ ገፀበረከት ስላቀረበልን እናመሰግነዋለን።›› ኤመሪተስ ፕሮፌሰር ባሕሩ ዘውዴ
‹‹… አምባሳደር ዘውዴ ረታ ያሳተሙት ‹የኤርትራ ጉዳይ› የተባለው መጽሐፍ በኛ የታሪክ ተመራማሪዎችና መምህራን በኩል እስካሁን ሙሉ በሙሉ ያላየናቸውንና ያልደረስንባቸውን ቀጥተኛ መረጃዎች ለብዙ ዓመታት በክብር ጠብቀው በማጥናትና በማመሳከር አዲስ የተጣራ ዘገባ ስላቀረቡልን ደራሲውን በሕዝብ ፊት እና መሰግናለን።›› ፕሮፌሰር ታደሰ ታምራት
የታሪክ ፀሐፊ፣ አርታኢና ሃያሲ አቶ ብርሃኑ ደቦጭ አምባሳደር ዘውዴ «ተገቢውን ምንጭ በመጠቀም ሕዝባዊ ታሪክ የሚጽፉና በሥራዎቻቸው ወደፊትም ምሳሌ የሚሆኑ ባለሙያ» ሲሉ ገልፀዋቸዋል። አቶ ብርሃኑ «የኤርትራ ጉዳይ» የተሰኘው የአምባሳደር ዘውዴ መጽሐፍ በኢትዮጵያና ኤርትራ የፖለቲካ ታሪክ ጉልህ ጠቀሜታ ካላቸው የታሪክ መዛግብት መካከል አንዱ መሆኑንም መስክረዋል።
አምባሳደር ዘውዴ ረታ በፀባያቸውም ትሁት፤ ‹‹ይህን ሠርቻለሁ›› ብለው ‹‹ልታይ፣ ልታይ›› የማይሉ ሰው እንደነበሩ የሚያውቋቸው ወዳጆቻቸው ይናገራሉ። በጋዜጠኝነት፣ በዲፕሎማትነትና በታሪክ ጸሐፊነት ላበረከቷቸው አስተዋፅዖዎች የተለያዩ ሽልማቶችን አግኝተዋል። የምኒልክ የመኮንን ደረጃና የኢትዮጵያ የክብር ኮከብ አዛዥ መኮንን ኒሻን ሽልማትን ከኢትዮጵያ ንጉሰ ነገሥት መንግሥት፤ ከ22 የአፍሪካ፣ አውሮፓና እስያ አገራት ደግሞ የታላቅ መኮንን ደረጃ ኒሻን ሽልማቶችን ተሸልመዋል። የ2006 ‹‹የበጐ ሰው ሽልማት›› ተሸላሚም ነበሩ። ከሕልፈታቸው ቀደም ብሎ በነበሩት ጥቂት ዓመታት በውጭ አገራት በመዘዋወር ስለመጽሐፎቻቸውና ስለታሪክ ማብራሪያ በሰጡባቸው ጊዜያትም ሽልማቶች ተበርክተውላቸዋል። ከዚህ በተጨማሪም የ2007 ዓ.ም የ‹‹ንባብ ለሕይወት›› የመፃሕፍት አውደ-ርዕይ እና የኪነ-ጥበባት ዝግጅት የወርቅ ብዕር ተሸላሚም ሆነዋል።
ለ‹‹ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መንግሥት›› መጽሐፍ ሁለተኛ ክፍል ግብዓት የሚሆኑ ተጨማሪ ሰነዶችን ለማጥናት ወደ እንግሊዝ በሄዱበት አጋጣሚ መስከረም 26 ቀን 2008 ዓ.ም. ለንደን ከተማ ውስጥ በድንገት አርፈዋል።
በአገራችን የሚገነባው ህገመንግስትታዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት በፍላትና ጥቅሞች ብዝሃነት ላይ የተመሰረት ነው፡፡ ከዚህ በመነሳት የመድብለ ፓርቲ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ግንባታ በድርጅታችንና በመንግስት መሪነት ለ25 አመታት የቀጠለ ቢሆንም ከቅርብ አመታት ወዲህ የአስተሳሰብ ብዝሃነት በአግባቡ እንዲገለፅ የሚያደርግ ተጨባጭ ሁኔታ እየተዳከመ መጥቷል፡፡ ይህንን ችግር በጊዜና በአግባቡ ተገንዝቦ ማስተካከል የሚገባው ድርጅታችን ተገቢውን ህጋዊ እርምጃ በመውሰድ ረገድ ያሳየው ዳተኝነት የመድብለ ፓርቱ ስርግቱን ችግር እንዲገጥመዉ አድርጓል፡፡ የዴሞክራሲ ምህዳሩን የማስፋት ጉዳይ ምንም እንኳ በአዋጅና በድርጅታችን በጎ ፈቃድ ላይ ብቻ የሚመሰረት ባይሆንም በዚህ ረገድ ልንወስደው ይገባን የነበረውን ርምጃ ከመውሰድ አንፃር ሰፊ ክፍተት እንደነበር ሥራ አስፈፃሚው ይገነዘባል፡፡
ልክ እንደዴሞክራሱው ሁሉ በአገራችን የህልውና ጥያቄ የሆነውን መልካም አስተዳደርን የማስፈን እንቅስቃሴያችን በአመራር ድክመት ምከነያት ለበረካታ ችግሮች እንደተጋለጠ ስራ አስፈፃሚኮማቴው አረጋግጧል፡፡ በዚህ ረገድ የህዝቡን ተሳትፎና ተጠቃሚነት ለማስፋት፣ የህግ የበላይነትን ለማደረጋገጥ፣ የግልፅነትና የተጠያቂነት አሰራርን ለማንገስና ውጤታማና ቀልጣፋ አስተዳዳር ለመገንባት የተደረጉ ጠረቶች ያስገኙትንን መልካም ፍሬ መጠበቅና ማስፋት አዳጋች ሆኖ ቆይቷል፡፡ በየደረጃው የመኑ የመንግስት አስፈፃሚ አካላት በቅን ልቦናና መንግስታዊ መመሪያዎችን በተከተለ አኳኋን ህዝቡን የሚያገለግሉና ተሳትፎና ተጠከሚነቱን የሚያረጋግጡበት እድል ቀንሷል፡፡ በዚህ የተነሳ ከፍተኛ የህዝብ ምሬት ተፈጥሯል፡፡ ስራ አስፈፃሚው ይህ ችግር ከምንም ነገር በላይ በከፍተኛው አመራር ደረጃ በሚታይ ጉድለት ምክንያት የተፈጠረና የተባበሰ እንደሆነ አረጋግጧል፡፡ የህግ የበላይነት የማስፈን ድክመት በመታየቱ በሙስናም ሆነ በሌሎች ጥፋቶች ውስጥ የተዘፈቁ ግለሰቦችን በወቅቱና ህጋዊና አስተማሪ በሆነ መንገድ መጠየቅ ሳየቻል ቆየቷል፡፡ ዜገች በህገመንግስቱ ዋስትና ያገኙ መብቶቻቸው የሚጥሱ ሰዎችን በህግ ተጠያቂ ማድረግ መሆን በሚገባው ደረጃ ሳይፈፀም ቆይቷል፡፡
በተጨማሪም መንግስት የህዝብና የአገር ተጠቃሚነትን ለማረጋገጥ በነደፋቸው ፕሮጄክቶት ዙሪያ የሚታዩ የአፈፅፀምና የስነምግባር ችግሮችን አስተማማኝና ውጤታማ በሆነ መንገድ የማረምና የማስተካከል ጉድለት ታይቷል፡፡ በዚህ የተነሳ አገራችንን በሁሉም መስክ ተወዳዳሪ ሊያደርጉ የህዝባችንን ተጠቃሚነት ሊያሰፉ የሚችሉ ፕሮጄክቶች፣ የጊዜ የዋጋ ንረትና የሃብት ብክነት የሚታይባቸው ሆነዋል፡፡ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴው እነዚህ የመልካም አስተዳዳር ችግሮች ህዝብና አገርን ያልተገባ ዋጋ የሚያስከፍሉ እንደሆኑ በመገንዘብ በአፋጣኝ እንደስተካከሉ ማድረግ እንደሚገባ አምኖበታል፡፡ በዚህ ረገድ ይህንን የመልካም አስተዳደር ችግር በተግባር ማቃለል ሲገባ ባጉል ተስፋና በባዶ ቃልኪዳን የመሸንገል ህዝበኛ አዝማሚያዎች በጥብቅ መመከት እንዳለባቸው ወስኗል፡፡
ድርጅታችን የሁሉም ህዝቦች እኩልነት በተከበረባት አገራችን አንድ የፖለቲካና የኢኮኖሚ ማህበረሰብ የመገንባትን መርህ ተክትሎ ሲንቀሳቀስ ቆይቷል፡፡ በተጨባጭም አገራችንን ከመበታተንቋፍ አውጥቶ አዲስ አይነት ዴሞክራሲያዊ አንድነትና የእኩልነት ትስስር በመገንባት ረጅም ርቀት ተጉዟል፡፡ ይህ በአገር አቋራጭ የመሰረተ ልማት አውታሮች የማይበጠስ ትስስር እንዲፈጠር አድርጓል፡፡ ይህ እንደተጠበቀ ሆኖ በሃገራችን በየደረጃው እየተካሄዱ ያሉና ሊካሄዱም የሚገባቸው የህዝብ ለህዝብ ግንኙነቶች የድርጅታችን ሃገራዊ ራዕይና የፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓታችንን በሚያጠናክር መልክ በማስኬድ ረገድ ቁጥራቸው የማይናቅ ጉድለቶች በአመራሩ ተፈጽመዋል፡፡
በአጭሩ በህብረተሰባችን ዘንድ ህገመንግሥታዊ ሥርዓቱን፣ ልማታዊ አስተሳሰብና፣ በብዝሃነት ላይ የተመሠረተ ኢትዮጵያዊ አንድነት በማጠናከር ረገድ የተሰራው ስራ መሆን የሚችለውን ያህል ውጤት ሳያመጣ እንደቀረ ሥራ አስፈፃሚው ባደረገው ግምገማ ማረጋገጥ ችሏል፡፡ በዚህ የተነሳ ብሄረሰባዊና አገራዊ ማንነትን አስተሳስሮ በመገንባት በኩል የታየውን ጉድለት በአፋጣኝና በአስተማማኝ መንገድ መፍታት እንደሚኖርብን ታምኖበታል፡፡
ከላይ የተገለፁት ችግሮችና በተራዘመ ትግል የተገነባችውን አገር ለአደጋ ማጋለጥ የጀመሩት ጉድለቶች በዋነኛነት የኢህአዴግ ከፍተኛ አመራር በተለይም የሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴው ድክመቶች ናቸው፡፡ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ አባላቱና የድርጅትና የመንግስት ከፍተኛ ሃላፊዎች በተናጠልና በጋራ፣ ስትራተጅያዊና ታክቲካዊ አመራር የመስጠት ሃላፊነታቸውን ባለመወጣታቸው የተፈጠረ ችግር ነው፡፡ በዚህ ግምገማ የኢህአዴግ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴና የመንግስት የበላይ አመራሮች ወቅቱ የሚጠይቀውን ስትራቴጂያዊ አመራር የመስጠት ጉድለታቸው ሰፊ እንደሆነ ታይቷል፡፡ ከፍተኛ አመራሩ ችግር አስቀድሞ የመለየት፣ ተንትኖ የማወቅ፣ የመፍቻ መንገዶች የመተለምና በዚሁ መሠረት የመፍታት ብቃቱ ወቅቱና መድረኩ ከሚጠይቀው ደረጃ ጋር አብሮ ባለማደጉ የተወሳሰበውን አገራዊ መድረክ በብቃት የመምራት ጉድለት እንደነበረበት የጋራ አቋም ተይዟል፡፡
በፌዴራል መንግስት እና በጽንፈኛው ህወሓት መካከል የተፈጠረው ግጭት በአስቸኳይ እንዲቆም እና ሁለቱ ወገኖች ወደ ውይይት እንዲመጡ የኢትዮጵያ የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት ጠየቀ፡፡
የጋራ ምክር ቤቱ የፊታችን ቅዳሜ ሃገራዊ መግባባት ላይ ለመድረስ ህወሃትን ጨምሮ በርካታ የፖለቲካ ፓርቲዎችን ያሳተፈ ውይይት ለማድረግ እቅድ ይዞ እንደነበርም በመግለጫው አስታውቋል፡፡
በተለይም በመንግስትና በጽንፈኛው ህወሃት መካከል የተፈጠረውን ውጥረት ወደ ጠረጴዛ ዙሪያ ለማምጣት አጀንዳ ቀርጾ ከማዘጋጀቱም ባሻገር ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ደብዳቤ ማስገባቱን ገልጿል፡፡
በአለም የፖለቲካ ታሪክ ተደርጎና ተሰምቶ የማያውቅ ተግባር በህወሃት በመፈጸሙ ወደ ግጭት መገባቱን የገለጸው የጋራ ምክር ቤቱ ያም ቢሆን ግን ወደ ውይይት ለመምጣት ሰፊ እድል አለ ብሏል፡፡
የፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት ይህ ይበል እንጅ የፌደራል መንግሥት ልዩነቶችን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት ለወራት ያህል በትእግስት ተሞክሮ ባለመሳካቱ ጦርነቱም የመጨረሻ አማራጭ መሆኑ መገለጹ ይታወሳል።
ህወሃት የአገሪቱን ሕገ መንግስት በመጣስ በመከላከያ ሰራዊት ላይ ጥቃት መፈጸሙን ተከትሎ የፌዴራል መንግስት በአገሪቱ ሕገ መንግስት መሰረት የሕግ የበላይነት የማስከበር ስራን እየሰራ መሆኑን የጠቅላይ ሚኒስትር ጽ/ቤት ገልጿል፡፡
ቡድኑ ባለፉት ሁለት ዓመታት ለተለያዩ ቡድኖች ድጋፍ በማድረግ አገርን የማተራመስ ተግባር ላይ ተጠምዶ የነበረ ቢሆንም፣ የፌዴራል መንግስት ሁኔታውን በትዕግስት ሲከታተል መቆየቱ ተገልጿል፡፡
የፌዴራል መንግስቱ ህወሃት በአገሪቱ ውስጥ የተፈጠረው የሪፎርም አካል እንዲሆን የውይይት፣ የድርድርና የጋራ መግባባት እድሎች ተከፍተው ሁሉም የሰላም አማራጮች የተጠቀመ ቢሆንም ቡድኑ ባሳማራቸው የጥፋት ኃይሎች አማካኝነት በምዕራብ ጎንደር፣ ሻሸመኔ፣ አርሲ፣ ባሌ፣ ቤኒሻንጉል፣ ጉራ ፈርዳ እንዲሁም በቅርቡ በምዕራብ ወለጋ ጥቃት መፈጸሙን ጽ/ቤቱ ገልጿል፡፡
ይህ በእንዲህ እንዳለ የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት አባላት በተናጠል በሰጧቸው መግለጫዎችና በተለያዩ መንገዶች የምክር ቤቱ መግለጫ የጋራ አቋማቸውን የሚያንጸባርቅ አለመሆኑም እየተገለጸ ይገኛል።
ስደተኞቹ ወደ አሜሪካ መግባት ስላልቻሉ ሜክሲኮ በመሆን እየተጠባበቁ የነበሩ ሲሆን፣ በቀጣይ ሳምንት 25ሺህ ስደተኞች የኮቪድ-19 ምርመራ አድርገው ወደ አሜሪካ ይገባሉ ተብሏል።
እ.አ.አ በ2019 የወጣው የስደተኞች ፖሊሲ ጥገኝነት ጠያቂያዎች ጉዳያቸው በአሜሪካ እስኪታይ ሜክሲኮ እንዲቆዩ ያስገድዳል፤ ባይደን በመጀመሪያው የሥልጣን ቀናቸው ይህንን ፖሊሲ መሰረዛቸውም የሚታወስ ነው።
ኣብ ሓደ ስድራ ዝተፈላለዩ ርእይቶታት ክህልው ልሙድ እዩ። ንኣብነት ምሸት ሰዓት ክንደይ ገዛኺ ትኣትዊ፣ ኣየኖት ክዳውንቲ ትኽደኒ፣ ወይ ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሓን ብኸመይ ትጥቐሚ። ነዚ ዝውስን ሕጊ የለን። ንከምዚኣቶም ዝኣመሰሉ ጉዳያት ምስ ስድራቤትኪ ክትረዳድእሎም ኣለኪ።
ኩሉም ኣብ ሽወደን ዝነብሩ ህጻናት ካብ 1ይ ክሳዕ 9ይ ክፍሊ ክመሃሩ ይግደዱ። እዚ ማለት፣ እንተዘይሓሚምኪ፣ ኣብ ኣስተምህሮ ቤት ትምህርቲ ክትህልዊ ትግደዲ እዩ። ትምህርቲ ካብ ምኻድ ዝኾነ ይኹን ሰብ ከተዓናቕፈኪ ኣይፍቐደሉን። ገለ ኣስተምህሮታት ካብ ምክፋል ዝኾነ ይኹን ሰብ ከጎናድበኪ ኣይፍቐደሉን። እዚ ንከም በዓል ትምህርታዊ መገሻ ወይ ልምምድ ዝኣመሰሉ ነገራት`ውን ይምልከት።
ጾታዊ ርክብ ፈጺምክን ኣይፈጺምክን ክርአ ኣይክእልን እዩ። ኣብ ብልዕቲ ጓል ኣንስተይቲ ወይ መትሎ ወዲ ተባዕታት ወይ ብዝኾነ ዓይነት መገዲ ክርአ ኣይክእልን እዪ። ኣብ ውሽጢ ብልዕቲ ንርሕሚ ዝሽፍን ዝኾነ ይኹን መምብራና የለን።
እንተደሊኺ መከላኸሊ ጥንሲ ክትጥቐሚ ትኽእሊ ኢኺ። መከላኸሊ ጥንሲ ንምጥቓም ካብ ስድራቤትኪ ወይ መጕዝኺ፣ ምሳኺ ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም ዘሎ ሰብ ወይ’ውን በዓል ቤትኪ ፍቓድ ኣየድልየክን እዩ።
ንስኺ ባዕልኺ ክትምርዓዊ እንተ ደሊኺ ጥራይ ኢኺ ክትምርዓዊ ትኽእልን፣ እቲ ምሳኺ ክምርዓው ትደልይዮን። ክልቴኹም ፍቓደኛታት ክትኮኑ ኣለኩም። ታሕተዋይ ገደብ ዕድመ መርዓ 18 ዓመት እዩ። ንሓደ ሰብ ንክሕጸ ወይ ክምርዖ ምግዳድ ዘይሕጋዊ እዩ።
እዞም ልዕሊ ዕድመ ሰባት ካልኦት ነገራት`ውን ክውስኑ ይኽእሉ፣ ከም ክፍልኺ ንከተጽሪ ምውሳን። ኣብ ገዛ ክትሕግዚ ኢኺ ክብሉ ይኽእሉ። ንክትምሃሪ፣ ኣብ ትርፊ ግዜኺ ትገብርዮም ነገራት ንክትገብሪን ከተዕርፊን ግን ግዜ ክህቡኺ ኣለዎም።
ኣብ ገለ ስድራቤታት ወይ ኣዝማድ ዝኾነ ክፉእ ስም ከይህልዎም ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ውሽጢ እታ ስድራ ወይ እቶም ኣዝማድ ሕጊ ክህሉ ይኽእል፣ ንኣብነት ጓል ክሳዕ ትምርዖ ጾታዊ ርክብ ክትፍጽም የብላን። ስለዚ ምስ ዝኾነ ብዕርክነት ክትህሉ ኣይፍቐደላን፣ ወይ ኣብ ትርፊ ግዚኣ ምስ ኣወዳት ክትሕወስ ኣይፍቐደላን።
ኩሎም ኣብ ቤት ትምህርቲን ሕክምናን ዝሰርሑ ናይ ምስጢር ምዕቃብ ግዴታ ኣለዎም፣ ምስ ዝኾነ ሰብ ብዛዕባኺ ክዛረቡ ድማ ኣይፍቐደሎምን። ንትሕቲ 18 ዝዕድሚኦም ዝምልከት ጉዳይ ምስ ዝኸውን ግና ፍሉይነት ኣለዎ። ሰራሕተኛታት ተበዲልኪ ኣለኪ ኢሎም ምስ ዝኣምኑ ግና ንማሕበራዊ ኣገልግሎይ ክነግሩ ይግደዱ። ንኣብነት ንዓመጽ እንተተቓሊዕኪ። እዚ ንብዙሓት ካልኦት ምስ መንእሰያት ዝሰርሑ’ውን ይምልከት። ብዛዕባ እዚ ክትፈልጢ እንተ ደሊኺ ነቲ ትዛረብዮ ዘለኺ ዓብይ ሰብ ክትሓቲ ትኽእሊ።
ሻምፖ ጸጉርን በመልካም ውበትና መዓዛ ለማቆየት አስፈላጊ መኾኑ በሚገባ የሚታወቅ ነው፡፡ የጸጉር ኮንዲሽነርን በተመለከተ ግን አደናጋሪ ነገሮች አሉ፡፡ ስለ ኮንዲሽነር ጥቅም፣ መቼ መጠቀም እንዳለብሽ፣ ለደረቅ ወይስ ለርጥብ ጸጉር፣ በሙሉ ጸጉር ላይ የሚጠቀሙት ወይስ የጸጉር ሥርና ጫፍ ላይ ብቻ የሚቀቡት፣ ወዘተ … ለሚሉት ጥያቄዎች መልስ ለማግኘት ሞክረሽ ታውቂያለሽ?
ብታምኚም ባታምኚም ኮንዲሽነር ተጠቅመሽ በጸጉርሽ ላይ ለረጅም ሰዓታት እንዲቆይ ማድረግ አይጠበቅብሽም፡፡ ለረጅም ጊዜ ብታቆዪውም ወይም ብዙ ሰዎች እንደሚያደርጉት ተቀብተሽው ብትተኚ እንኳ ውጤቱ ለአጭር ጊዜ ከምትጠቀሚው የተለየ አይኾንም፡፡
ኮንዲሽነር መጠቀም ያለብሽ ሻምፖ ከተጠቀምሽ በኋላ ነው፡፡ ጥሩ ኮንዲሽነር፤ ለምሳሌ የኛ ምርት የኾነው ዶቭ ኢንቴንሲቭ ሪፔር ኮንዲሽነር፤ ለጸጉርሽ ከፍተኛ ክብካቤ የሚሰጠው ከታጠብሽ በኋላ ስትጠቀሚው ነው፡፡
ኹለት ዐይነት ኮንዲሽነሮች አሉ፤ አንዱ ጸጉርሽን ተቀብተሽው የሚቆይ ሲኾን ሌላኛው ደግሞ ተጠቅመሽ ወዲያው የምትታጠቢው ነው፡፡ አስታውሺ – የመጀመሪያው ሌላኛውን የሚተካ አይደለም፡፡ መደበኛዎቹ ተጠቅመሽ ወዲያው የምትታጠቢያቸው ኮንዲሽነሮች የተወሰኑ ጉዳት ተከላካይ ንጥረ ነገሮች በጸጉር ላይ በመተው ጸጉርሽን የማለስለስና ከጉዳት የመጠበቅ ተግባር ያከናውናሉ፤ ይህም ተቀብተሽ ከምታቆያቸው ኮንዲሽነሮች ጋር ተመሳሳይ ተግባር ያላቸው ያደርጋቸዋል፡፡ ተቀብተሽ የምታቆያቸው ኮንዲሽነሮች ስስ ኾኖ ጉዳት ለማይችል እንዲኹም ከታጠበ በኋላ ለሚሸበሸብ ጸጉር መልካም መፍትሔ ናቸው፡፡
ወዛም ይኹን ከርዳዳ፣ ጉንጉን ይኹን ብትን፤ ምንም ዐይነት ጸጉር ቢኖረው ኹሉም ሰው ኮንዲሽነር መጠቀም አለበት፡፡ ጸጉርን በኮንዲሽነር መንከባከብ ለጸጉር ደኅንነትና ውበት እጅግ አስፈላጊ ነው፡፡ ለየጸጉር ዐይነቱ የሚኾኑ ኮንዲሽነሮች በገበያ አሉ፡፡ ለምሳሌ ለስስ ጸጉር የተዘጋጁ ኮንዲሽነሮች በቂ ተንከባካቢ ንጥረ ነገሮች ያላቸው ኾነው በልዩ የተዘጋጁ ሲኾኑ ጸጉር ሳይጎዳ አንጸባራቂ እና ለስላሳ ኾኖ እንዲቆይ ይረዳሉ፡፡
ብዙ ሰዎች፤ ጸጉራችን የምንጠቀመውን ማንኛውንም ዐይነት ኮንዲሽነር ይላመዳል የሚል ዕምነት አላቸው፡፡ ይህ ልክ አይደለም፡፡ ይህ ዕውነትነት ያለው ከመሰለሽ ጸጉርሽ በዚህ ምክንያት ተቀይሯል ማለት ነው፡፡ በቶሎ ላኹኑ ጸጉርሽ ተስማሚውን ኮንዲሽነር ምረጪ፡፡
ካብ መዋእለ ባርነት ክሳብ ሓዲሽ ዓለማዊ ስርዓት! እቲ ዘይፈለጠ ክፈልጦ ዘለዎ እዋናዊ ሓበሬታ። ብሰፊሑ ንምክትታል ኣብዚ ጠውቑ እዞም ሎሚ መሃንድሳት ሓዲሽ ዓለማዊ ስርዓት ዝብሃሉ፣ መቐጸልታ እቶም ብመዋእለ ባርነት፣ ብፍላይ ንጸለምቲ ቆርበት ኣፍሪቃውያን ከም እቕሓ ብኮንተይነራት ካብ ህገራት ኣፍሪቃ እንዳገፈፉ፣ ሸይጦም ለዊጦም ርእሰማሎም ዝኻዕብቱ ዝነበሩ፣ ብስም “ይሁዳውያን“ ዝፍለጡ መበቆሎም ግና ኤውሮጳውያን ዝኾኑ፣...
አምባገነኖች በታሪክ ዉስጥ በተለያዩ ሃገሮች ነበሩ፡ አሉ፡ ወደ ፊትም ይኖራሉ. ኢትዮጵያም ብዙ አምባገነኖች አስተናግዳለች. ጥያቀዉ ካሁን በኻላ ኢትዮጵያ ዉስጥ እንዳለፉት ዘመናት 17 ወይም 27 አመታት አፍኖ ሊገዛ የሚችል አምባገነን ሊፈጠር ይችላል ወይ? የሚል ነዉ.
ዶር አቢይ ኢትዮጵያን ወደ ዲሞክራሲያዊ መንገድ ለመምራት ያለዉን ሁሉ አጋጣሚ ያበላሸ ይመስላል. ቀስ በቀስ ራሱን በአምባገነኖች ሰፈር አስገብቶአል. ዛረ በየቦታዉ የሚታየዉ ግድያና አፈና የዚህ ምልክት ነዉ. ተስፋ የመቁረጥ ምልክት!
የፈለገዉ ሁሉ አምባገነን መሆን አይችልም፡ የሁነታዎች መገጣጠምና ሃይል አሰላለፉ ወሳኝ ሚና ይኖራቸዋል. ለምሳለ ደርግ አንድ አመለካክትና አላማ የነበረዉ የጦር ሃይል ክበኻላዉ ነበር. ወያነም እንደዚሁ የራሱ ወታደር ነበረዉ. ከዚያም አልፎ ትናንት ዛረ አይደለም፡ የህዝቡ የንቃተ ህልና ደረጃና የተክኖሎጂው ማደግ ለአምባገነንነት አሉታዊ ተጽኖ አለዉ.
ይህን ሁሉ ሳመዛዝን ዶር አቢይ አምባገነ ሆኖ ኢትዮጵያን ሊገዛ አይችልም ወደሚለዉ ድምዳመ ይወስደኛል. ለጊዘዉ አያስቸግርም ማለት ግን አይደለም. ምክንያቶቸ ከላይ የነካኋቸዉ ናቸዉ. የወታደሩ ሁነታ የተክኖሎጂዉ እድገት የህዝቡ ንቃተ ህልና ለአምባገነን አስተዳደር አመቺ አይደሉም. በዚያ ላይ ዋናዉ ቅራነ ወደ ብሀር ቅራነ ማተኮሩ፡ የታጠቁ ሃይሎች በያከባቢዉ መፈጠራቸዉ፣ የወጣቱ ስራ ፈትነት ሁሉ ተደማምሮ ሊታይ ይችላል.
በዚህ ከቀጠለ በቅርብ ጊዘያት የምናየዉ ከዚህም የበለጠ አፈናና ግድያ ነዉ. ቀስ በቀስ ግዲያዉ ባንድ በኩል ብቻ መሆኑ ቀርቶ ወደ መገዳደል ደረጃ ይደርሳል፡ መንግስት ባገሪትዋ ላይ ቁጥጥር ያጣል. በዘና የሰማናቸዉ የነ የመን ሶሪያ ሁነታዎች ባገራችን ይፈጠራሉ.ምናልባትም የዛረዋን እትዮጵያ በዚህ ቅርጽዋ ላናይ እንችላለን. ያገር ላኡላዊነት የሚሉሉት ጩሀቶች ብቻ በቂ አይሆኑም.
ምን ማድረግ ይሻላል? . ይህን ሰናርዮ ማስቀረት ይቻላል? የነ መልስ አዎ ይቻላል ነዉ. ብዙ የሚደርግ አለ. ድርጊቱ ከያንዳንዱ ድርሻዉን መወጣትን ይጠብቃል. ትልቁን ድርሻ የሚወስደዉ ግን መንግስት ነዉ. መንግስት ነዉ እያፈነ፡ እየገደለ ያለዉ. የግድያዉና አፈናዉ መቆም ለመፍትሀዉ ጥሩ ጅምር ሊሆን ይችላል.አቢይ ቆሞ ማሰብ አለበት. ወደደም ጠላ በሃይል መግዛት እንደማይችል፡ ማመን አለበት. በኦሮሚያ ዉስጥ የሚካሀደዉን ጦርነት የፈጠረዉ ኦፕዲኦ ነዉ. ክሁሉ በፊት ይህን ማቆም አለበት. ሰዉ ማለቅ የለበትም. በተጨማሪም ስለ ህገመንግስት ማዉራት ትቶ ከትፎካካሪ ሃይሎች ጋር ለመደራደር ዝግጁ መሆን አለበት. ለላ ለምርጫ የሚቀርብ የለም
ተፎካካሪ የፖለቲካ ድርጅቶችና ህዝቡ ብዙ ይጠበቅባቸዋል. ሊመጣ የሚችለዉን እሳበ ዉስጥ በማስገባት ተጽኖ ማሳደር መቻል አለባቸዉ. በሚቻለዉ መንገድ ሁሉ ሰላማዊ ሰልፍ ሳይቀር ተቅዉሞ ማሰማት አለባቸዉ. የመንን ወይም ሶሪያን ከማየት ይልቅ ለኮሮና የወጣዉን ህግ ጥሶም ቢሆን ተጽኖ ማሳደር ሳይመረጥ አይቀርም.
በ 1980 ተመሠረተ Jiaxing Dongfang ሹራብ አለባበስ Co., Ltd, የሚኖሩት ዲዛይን, የሰሌዳ አሰጣጥ, ብጁ ምርት እና ሽያጭ በማቀናጀት አንድ ታዋቂ ኤክስፖርት ተኮር ድርጅት ነው.
ኩባንያው ምቹ የትራንስፖርት, የላቀ አካባቢ እና ውብ መልክዓ ጋር, Jiaxing ከተማ, ዠይጂያንግ ግዛት ውስጥ ቻይና ውስጥ የሐር ቤት ውስጥ ይገኛል. ይህ ዠይጂያንግ ግዛት ውስጥ የክልል ጎዳና 07 በምዕራብ በኩል ላይ ነው, እና Zhajiasu expressway አቅራቢያ.
ኩባንያው በንቃት ቤት ውስጥ እና በውጭ ገበያ ለማስፋፋት ይረዳል ይህም ራስን ድጋፍ ማስመጣት እና ወደ ውጪ መብት አለው. ኩባንያው ድምፅ ድርጅት, ደረጃቸውን አመራር, ጠንካራ የቴክኒክ ኃይል እና የባለሙያ መሳሪያ ያለው, የላቁ ልብስ CAD ንድፍ እና አቀማመጥ ስርዓት ይጠቀማል. እኛ በአብዛኛው የውጭ ንግድ ትዕዛዞች, የምርት ልብስ የኦሪጂናል ሂደት, ምርት ትብብር እና ሌሎች አገልግሎቶችን ያካሂዳል, እና ከቤት ውጭ ስፖርት እና ተራ ልብስ ላይ ማተኮር.
እኛ ውጤታማ ዋስትና እና ኩባንያው የአገልግሎት ጥራት ቃል ገብቷል ይህም ጥሩ አገልግሎት ጥራትና ደረጃቸውን, ጥብቅ እና ሳይንሳዊ አስተዳደር ስርዓት, ጋር የምርት ቡድን አለን.
Jiaxing Dongfang ሹራብ የአለባበስ Co. ውስጥ ሁሉም ሰራተኞች, Ltd ሞቅ ሁሉም አዲስ እና አሮጌ ደንበኞች በቤት ሆነ በውጭ አገር ጎብኝ እና ለመጠየቅ እንቀበላለን.
በጠጕሩ ዊንተር ቀፎ ጃኬትን , ሹራብና የስፌት በጠጕሩ ጃኬትን , ሹራብና በጠጕሩ ጃኬትን , ሹራብና -Knit በጠጕሩ , Sherpa በጠጕሩ ጃኬትን ጋር ሶፍት ሼል , ሹራብ ወንዶች በጠጕሩ ,
የኮሮና በ “severe acute respiratory syndrome corona virus- 2” የሚከሠት በሽታ ነው። በዓለም ላይ የብዙኃንን ሕይወት እየቀጠፈ ያለ አደገኛ ወረርሽኝ ነው፡፡ በሽታው ለመጀመሪያ ጊዜ የተከሠተው በዚሁ ዓመት በታኅሣሥ ወር ሁቤይ በተባለች የቻይና ግዛት ውስጥ በምትገኘው ሁዋን ከተማ ውስጥ ነው፡፡ በሽታው በጣም በፍጥነት የሚዛመት እንደ መሆኑ በአራት ወር ጊዜ ውስጥ ከ200 በላይ ወደ ሆኑ አገራት ተዛምቶ ከአንድ ሚሊዮን በላይ ሰዎችን አጥቅቷል፡፡ ከ90 ሺህ በላይ ሰዎችንም ገድሏል፡፡ በአገራችንም የተጠቂዎች ቁጥር 65 መድረሱ ተነግሯል፡፡ ቫይረሱ ከእንስሳት ወደ ሰው የተዛመተ ስለሆነ በሳይንሱ Zoonotic ተብሎ ይጠራል፡፡ ወደ ሰው የተዛመተውም ከሌሊት ወፍና ፓንጎሊን ከተባለ እንስሳ እንደ ሆነ ይታመናል፡፡
ኮሮና ቫይረሶች ተብለው በዓለም ላይ የሚታወቁት ተሕዋስያን በአጥቢ እንስሳትና በወፎች ላይ በሽታን የሚያመጡና የሚገድሉ ናቸው፡፡ የመተንፈሻ አካል ልክፍትን የሚያስከትሉ ሲሆኑ ቀላል ከሆኑት መካከል ጉንፋንን አደገኛ ከሆኑት መካከል ደግሞ በፈረንጆቹ በ2003 ዓ.ም. አካባቢ ከዚሁ ከቻይና የተነሣው ሳርስ ይጠቀሳሉ፡፡ የኮሮና ቫይረሶች ለመጀመሪያ ጊዜ በተመራማሪዎች የታወቁት ከ90 ዓመታት አካባቢ በፊት ሲሆን፣ ሰውን የሚያጠቁት በምርምር የተደረሰባቸው በ1950ዎቹ እንደ ሆነ ይነገራል፡፡ የኮሮና ቫይረሶች ክትባትም ሆነ መድኃኒት የላቸውም፡፡ በሕክምና የሚመከረው ብቸኛ አማራጭ አስቀድሞ መከላከል እና የሰውነትን የመከላከል አቅም ማዳበር ነው፡፡
ባለፉት መቶ ዓመታት ዓለማችን እንዲህ ዓይነት አደገኛ ወረርሽኝ ባይገጥማትም፡ ከመቶ ዓመት በፊት ተከሥቶ የነበረውን የስፓኒሽ ፍሉ በሽታን ማንሣት እንችላለን፡፡ ይህ ወረርሽኝ ከ17 ሚሊዮን እስከ 50 ሚሊዮን ሰዎችን እንደ ገደለ ይታመናል፡፡ ይህም በዘመኑ 2 ቢሊዮን ከማይሞላው የዓለም ሕዝብ ከ1% እስከ 3% የሚደርስ መሆኑ ነው፡፡ አንዳንዶች እንዲያውም የሞተውን 100 ሚሊዮን ያደርሱታል፡፡ ከዚህኛው ወረርሽኝም በፊት ከ20 በላይ ወረርሽኞች ዓለማችንን አስጨንቀዋታል፡፡ ብዙ ሰውንም ጨርሰዋል፡፡ ቢጫ ወባ፣ ፈንጣጣ፣ ፖሊዮ በቅርብ ጊዜ ከተከሠቱትም ኤች.አይ.ቪ ኤድስንና ኢቦላንም ማንሣት እንችላለን፡፡ ዓለም ዐቀፍ ወረርሽኝ ያልሆኑ ነገር ግን የተወሰነ ቦታን በወረርሽኝነት ያጠቁትንና ባለፉት ጥቂት ዓመታት ውስጥ ተከሥተው በተደጋጋሚ ስማቸውን በሚዲያ የምንሰማቸውን ዚካ ቫይረስን፣ ስዋይን ፍሉና ሳርስንም መጥቀስ ይቻላል፡፡
የቅዱስ ቆጵርያኖስ ወረርሽኝ የሚባል ወረርሽኝም ነበር፡፡ በሦስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን የካርቴጅ ሊቀ ጳጳስ የነበረው ቅዱስ ቆጵርያኖስ “On the Plague” በተሰኘው ጽሑፉ የበሽታውን አስከፊነት ገልጾ ነበር፡፡ ስለወረርሽኝ የሚያጠኑ ባለሙያዎች በዘመኑ በሮም ግዛት ውስጥ በቀን እስከ 5 ሺሕ ሰው በበሽታ ይሞት እንደ ነበር ገልጸዋል፡፡ ወረርሽኙ በአባታችን በቅዱስ ቆጵርያኖስ የተሰየመው ስለ በሽታው ብዙ መረጃ ማግኘት የተቻለው ከእርሱ ጽሑፍ በመሆኑ ይመስላል፡፡ ይህም አባቶቻችን ስለሰው ሕይወት የሚገዳቸው መሆኑን ያሳያል፡፡
በጊዜው የዓለምን ዐሥር በመቶ ሕዝብ የጨረሰው የዮስጢኖሳውያን ወረርሽኝ የሚባልም ነበር፡፡ ዮስጢኖስ በስድስተኛው መቶ ክፍለ ዘመን የቢዛንታይን ንጉሥ የነበረና በጥንቷ ቍስጥንጥንያ በአሁኗ ኢስታንቡል ከተማ ባሠራው የቅድስት ሶፊያ (ሐጊያ ሶፊያ) ቤተ ክርስቲያን የሚታወቅ ነው፡፡ እርሱም ራሱ በወረርሽኙ ተጠቅቶ ድኗል፡፡
እግዚአብሔር በግብፃያን መቅሰፍት አምጥቶባቸው እንደ ነበር መጽሐፍ ቅዱስን ስናነብ የምናገኘው ነው፡፡ የመቅሰፍቱ ምክንያትም የግብፃውያን እንቢተኝነት ነው፡፡ ለዚህ ሁሉ ወረርሽኝ መከሠት መነሻው እንደ ግብፃውያኑ እምቢተኛ ሆነን ወይም እንደ ኢዮብ የፈተና ሊሆን ይችላል፡፡ በጋራ ለመጣብን መከራ መፍትሔው በጋራ ንስሐ መግባት ነው፡፡ ብሔራዊ ንስሐ፡፡ በዘመናችን የሚፈጸመው ኃጢአት በኤልያስ ዘመን ከነበረውም፣ ከፈርዖንም፣ ከሰብኣ ነነዌም ቢብስ እንጂ አያንሥም፡፡ ችግሩ የተወገደውም ሕዝቡ ንስሐ ስለገባ ነው፡፡
የማይወድቁና የማይሰበሩ የሚመስሉን እንደ አሜሪካና ቻይና ያሉ ልዕለ ኃያላን መሥራት የማችሉት እንደሌለ እናስብ ነበር፡፡ ትዕቢታችን እንደ ባቢሎን ሰዎች ቢሆንም የሰው አቅም እስከ ምን ድረስ እንደሆነ እያሳየን ነው፡፡ አሁን “ኃያላን እንዴት ወደቁ” የምንልበት ጊዜ ላይ ነን፡፡ (፪.ሳሙ.፩፣፲፱)፡፡ እንዴት እንደ ወደቁ ባናውቅም የማይወድቁ የመሰሉት እንደሚወድቁ እያየን ነው፡፡
ወረርሽኝ ከእግዚአብሔር ሊታዘዝ ይችላል፡፡ አዳም በራሱ ላይ ሞትን እንዳመጣ ሁሉ እኛም የጥፋት እጃችንን ወደ ቫይረሱ ዘርግተን ሊሆን ይችላል፡፡ በኦሪት እንዳንበላቸው የታዘዙ እንስሳት አሉ፡፡ እንስሳቱ እንዳይበሉ መጽሐፍ ቅዱስ መከልከሉ ከጤና አንጻር እጅግ አስፈላጊ መሆኑ በሳይንስ ተረጋግጧል፡፡ እንዳይበሉ የታዘዙትን እንስሳት የሰው ልጅ ቢበላ ለተላላፊ በሽታ እንደሚጋለጥ ሳይንስም ደርሶበታል፡፡ ስለዚህ እጃችንን አትብሉ ወደ ተባልነው ዕፀ በለስ ዘርግተን በራሳችን ላይ ያመጣነው ሞት ሊሆንም ይችላል፡፡
በሽታው በፍጥነት የሚሰራጭ አደገኛ በሽታ ነው፡፡ የሀብት፣ የሃይማኖት፣ የጾታ፣ የዕድሜ ልዩነት አይገድበውም፡፡ በሽታው “ኦርቶዶክሳውያንን አይነካም” የሚባል አይደለም፡፡ በግብር ኦርቶዶክሳዊ ከሆንን የማይነካን ወደ ሲዖል መውረድ እንጂ አለመታመም አይደለም፡፡ በሥጋ በሽታ የሞቱ ገዳማውያን አሉ፡፡ ይህንን ለማረጋገጥ የፈለገ ገድለ ቅድስት ወለተ ጴጥሮስን ማንበብ ይችላል፡፡ ቅዱስ ኤፍሬምንም ማንሣት እንችላለን፡፡ አረጋዊነቱ ድካም ሳይፈጥርበት በ70 ዓመቱ ከገዳም ወጥቶ በኤዴሳ ተከሥቶ በነበረው በሽታና በርሃብ የተጠቁትን ሲረዳ ጤናው ተቃውሶ ማረፉን እንረዳለን፡፡ ስለዚህ በሽታው ማንንም መርጦ የማይተው መሆኑን መገንዘብ ያስፈልጋል፡፡ በርግጥ በሃይማኖት የምንመላለሰው በዋናነት ከሥጋ በሽታ ለመጠበቅ ሳይሆን ከዘለዓለም ሞት ለመዳን ነው፡፡
መንግሥት ኃላፊነቱን ሊገነዘብና የማስተካከያ እርምጃ ሊወስድ ይገባል ሲሉ የኦሮሞ ፈደራሊስት ኮንግረስ የሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ አባል አቶ ጥሩነህ ገምታ አሳስበዋል፡፡
የኦፌኮው ጥሩነህ ገምታ ሰልፎቹ የሕዝብ ብሶት ፈንቅሎ የወጣባቸው ናቸው ሲሉ የክልሉ መንግሥት ቃል አቀባይ ደግሞ መንግሥት እየወሰደ ያለው በአጥፊዎች ላይ ሕግ የማስከበር እርምጃ እንደሆነ ይገልፃሉ፡፡
አሁን ያለንበት ዘመን 21ኛው ክፍለ-ዘመን ነው። ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ፣ ብዙ የምዕራብ አውሮፓ አገሮችና አሜሪካንንም ጨምሮ፣ እንዲሁም ጃፓንና ደቡብ ኮሪያ፣ ዛሬ ደግሞ ቻይና በሳይንስ አማካይነት የቴክኖሎጂን ምጥቀት በማግኘት አነሰም በዛም የተረጋጋ ህብረተሰብ ለመገንባት ችለዋል። በተለይም ባለፉት 40 ዓመታት የተፈጠሩትና ገበያ ላይ የዋሉት ቴክኖሎጂዎች ቀደም ብለው ከነበሩት ቴክኖሎጂዎች ጋር ሲወዳደሩ በጥራትም ሆነ በምቾት እጀግ ተሽለው የሚገኙ ናቸው። የዛሬ አርባ ዓመት ገበያ ላይ የነበሩና ለፍጆታ የቀረቡ ምርቶች ዛሬ በፍጹም አይታዩም። እንዲሁም ቴክኖሎጂዎች እጅግ ከመሻሻላቸው የተነሳ በተወሰነ ሰዓትና የሰው ኃይል ብዙ ምርቶችን ማምረት የሚቻልበት ወቅት ውስጥ ነው የምንገኘው። ይህ ብቻ ሳይሆን፣ መኪናንና የኤሌክትሮኒክስ ምርቶችን የሚያመርቱ ኢንዱስትሪዎች በግማሽ ወይም በሙሉ አውቶማቲክ ወይም ሮቦታ እየታገዙ ነው የተለያዩ ክፍሎችን የሚገጣጥሙትና ወደ አንድ ወጥ ምርትነት የሚለውጡት።
ሰልሆነም በዚህ የቴክኖሎጂ ዓለም በመታገዝ እኛም በብዙ ሺህ ማይልስ የሚቆጠር ርቀትን አልፈን መጥተን አውሮፓና አሜሪካ፣ እንዲሁም ሌላ ሰለጠነ የሚባለው ዓለም ውስጥ ተበታትነንና ተደላድለን በመኖር የቴክኖሎጂዎች ተጠቃሚዎች ለመሆን በቅተናል። አዳዲስ መኪናዎችን የምናሽከረክር፣ በኢንተርኔት ዓለም ውስጥ በመኖር ኢንፎርሜሽኖችን አንድ ደቂቃ በማይፈጅ ጊዜ ውስጥ የመለዋወጥ እድል አለን። የምንኖርበት ቤትም ማንኛውንም ነገር ያሟላ ነው። እነዚህ ሁሉ ቴክኖሎጂዎች የተገኙት ዝም ተብለው አይደለም፤ ወይም ከሰማይ ዱብ ብለው የወረዱ አይደሉም። ከፍተኛ ምርምርንና ሙከራን በማድረግ ነው ቴክኖሎጂዎቹ የተገኙት። የጥቂት አገሮችና ህዝቦች የስራ ውጤቶች በመሆን ከእነሱ አልፈው የዓለም ማህበረሰብ እንዲጠቀምበት አድርገዋል። እስቲ እናስብ የአውሮፓ አገሮችና ሌሎችም የሃይ-ቴክ ባለቤት የሆኑ አገሮች እድሜያቸውን በሙሉ የሚሆን የማይሆን ነገር አንስተው ቢጨቃጨቁ ኖሮ እንደዚህ ዓይነቱን የቴክኖሎጂ ምጥቀት ማየት ይችሉ ነበር ወይ? በፍጹም ! አንድም እርምጃ ወደ ፊት መራመድ ባልቻሉም ነበር። የእነሱ እጣ ብቻ ሳይሆን የጠቅላላው የዓለም ህዝብም እጣ የጨለማና የድህነት ኑሮ በሆነ ነበር። እንደኛው በድህነትና በረሃብ እንዲሁም በስደት በማቀቁ ነበር።
ወደ እኛ አገር ስንመጣ፣ ምናልባት ከዛሬ ሃምሳ ዓመት በፊት የተነሳ የብሄረሰብ ችግርና ጭቆና የሚሉት ነገር ጭንቅላታችንን ወጥሮት ዛሬም እንደ አዲስ አጀንዳ ይዘን ስንጨቃጨቅ እንገኛለን። ዋናው ችግራችንና የስልጣኔውም ቁልፍ እሱን በመፍታት ብቻ ይገኝ ይመስል፣ ብሄሬ ተበደለ፣ ተጨቆነ፣ ተናቀ፣ አማርኛን ተገድጄ ነው የተማርኩት፣ መለያዬን እንደገና መልሼ ማግኘት አለብኝ በማለት ያልተወራረደ ሂሳብ ያለን ይመስል በዚህና ሌሎች እልክ አስጨራሽና፣ የሰውን ጭንቅላት ወጥረው በሚይዙ፣ ግን ደግሞ የአንድን ህብረተሰብ ችግር ለመፍታት በማይችሉ ነገሮች ላይ ስንጨቃጨቅና ሰሚናርም ስናዘጋጅ እንታያለን። ይህንን ያረጀና በታሪክ ውስጥ ካለማወቅ የተነሳ የተደረጉ ስህተቶችን እየደጋገምን በማንሳት የታዳጊውን ትውልድ ጭንቅላት በርዘናል። ለማቲማቲክስ፣ ለፊዚክስ፣ ለኬሚስትሪ፣ ለባዮሎጂና፣ እንዲሁም ለሌሎች የህዝባችንና የአገራችንን ችግሮች መፍቻ በሆኑ ቴክኖሎጂዎች ላይ ከመረባረብ ይልቅ የብሄር ጥያቄ የሚሉትን የቅኝ ገዢዎችን የመከፋፈያ አስተሳሰብ የራሳችን በማድረግ ሃምሳ ዓመት ያህል እርስ በእርሳችን ተከሳክሰናል። ጦርነት ከፍተን በብዙ መቶ ሺህ የሚቆጠር ወንድሞቻችንና እህቶቻችን እንዲያልቁ አድርገናል። ከፍተኛ የታሪክና የባህል ወንጀል ሰርተናል።
የዛሬው የአገራችንን ሁኔታ እንዳለ ሆኖ፣ ህዝባችንም የመረረ ትግል በሚያደርግበት ወቅት አንዳንዶች የትግሉን አቅጣጫ ለማዘናጋት የብሄረሰብን አጀንዳ እንደዋና የችግሩ ምንጭ አድርገው በማንሳት ወጣቱን በስሜት እየቀሰቀሱትና የማሰብ ኃይሉን ችግርን በማይፈታ ነገር ላይ እንዲያተኩር በማድረግ ላይ ናቸው። እንደሚታወቀው፣ በተለይም ኋላ-ቀሩ በሚባሉ አገሮች ውስጥ የሚከሰቱ ችግሮችና በህዝብ ላይ በተለያየ መልክ የሚደርሱ ጭቆናዎች አብዛኛውን ጊዜ ካለማወቅ የተነሳ ነው። ህብረተሰብአዊ ተሃድሶ በሌለበትና ብዙ ነገሮች በዘልማድ በሚሰሩበት አገሮች ውስጥ ስልጣንን የጨበጡ ኃይሎች የአንድ ህዝብ ኑሮ መሻሻልና ነፃ መውጣት ጉዳይ እስከዚህም ድረስ የሚታያቸው አይደለም። እስከ 1966 ዓ.ም ድረስ የነበረው የአገራችን አስተሳሰብ ይህንን ይመስል ነበር ብሎ ከሞላ ጎደል መናገር ይቻላል። ከዚህ ስነነሳ ቀደም ብለው የተነሱት የመደብና የብሄረሰብ ጥያቄዎች የአገራችንን መሰረታዊ ችግሮች ያላገናዘቡ፣ የሳይንሰን መሰረተ-ሃሳብ ያልተከተሉ፣ በተለይም በጭንቅላት ዙሪያ የተደረጉ ጥናቶችን ያላወጡና ያላወረዱ ነበሩ። በመሆኑም ዛሬም እንደትላንትናው ከዚህ ዐይነቱ አስተሳሰብ ባለመላቀቅ ያለንበትን ሁኔታ በመረዳትና ትግላችንን በሃሳብ ዙሪያ አሰባስበን ከመታገል ይልቅ ጊዜው እንዳያመልጠን በማለት ኃይልን በሚበታትንና የአገራችንንም ችግር በማይፈታ ላይ እንረባረባለን። የ27 ዓመቱ የአንድ ብሄር ኃያልነት የሰፈነበት የጭፍጨፋና የዘረፋ ዘመን አለፈ ስንልና ደስታችንን ሳናጣጥመው፣ ጊዜው የኛ ነው ብለው በተነሱ፣ የታሪክን ኃላፊነት ባልተገነዘቡና ሞራላዊ ግዴታ በማይሰማቸው ኃይሎች አገራችንና ህዝባችን ወደ ማይሆን አቅጣጫ እንዲያመሩ እየተደረገ ነው። መሰረታዊ በሆኑ የኢኮኖሚና የማህበራዊ ጉዳዮች ላይ፣ ማለትም ድህነትን መቅረፍ፣ የስራ መስክን መክፈትና ለወጣቱም የሙያ ስልጠና ከማቋቋምና አገራችንን በፀና መሰረት ላይ ከመገንባት ይልቅ አሁንም እንደትላንትናው የተያዘው ፈሊጥ በዚህም በዚያም ብሎ የአንድ ብሄረሰብ የበላይነት ማስፈን ነው። ይህ ዐይነቱ አካሄድ ደግሞ ያለውን ችግር የሚፈታ ሳይሆን የሚያባብሰውና ለአዲስ የወንድማማቾች ጦርነት የሚጋብዘን ነው። ፖለቲካ ሳይሆን ተራ ሽወዳና አገራችን በውጭ ኃይሎች እንድትወረር የሚያድረግ አደገኛ አካሄድ ነው።
ይህንን መሰረት በማድረግ በምንም ዐይነት የአንድን ህብረተሰብ መፍታት የማይችለውን የብሄረሰብ ጥያቄ እየተባለ የሚወተወተውን ኢ-ሳይንሳዊ ጽንሰ-ሃሳብ ለማሳየት እሞክራለሁ። ከዚህም በመነሳት የአንድ ህዝብ መሰረታዊ ችግሮችና አትኩሮዎች የማህበረሰባዊ ችግሮች(The Social Question) መሆናቸውን ለማረጋገጥ እሞክራለሁ።
በመጀመሪያ አንድ ሰው ከዚህኛው ወይም ከዚያኛው ብሄረሰብ ከሚባለው ክፍል መወለዱ ተፈልጎና ተመርጦ አይደለም። አንድ ሰው እንደ ሰው ሆኖ ነው እንጂ የሚወለደው እንደ ብሄረሰብ ሆኖ አይደለም የሚወለደው። ስለሆነም የአንድ ሰው መለኪያው ልክ እንደማንኛውም ሌላ ሰው፣ ሰው መሆኑን የሚያረጋግጡ አካልና ልዩ ልዩ ባህርዮችን ያዘለው አዕምሮ ሲኖሩት ብቻ ነው። ሁለተኛ፣ የሰው ልጅ ውስጠ-ኃይል ስላለው አንድ ቦታ ረግቶ ስለማይኖር ወደ ሌላ ቦታ ሄዶ ከሌላው የህብረተሰብ ክፍል ጋር በመጋባት ልጆች ይወልዳል። በዚህም የተነሳ በተለያዩ ብሄረሰብ እየተባሉ በሚጠሩ የሰው ልጆች ዘንድ በመጋባት የተነሳ አንድ ወጥ ባህል ሳይሆን ከተለያዩ ብሄረሰቦች ተጨምቆ የሚወጣ ባህል የሚሉት ነገርና በአንድ ግዛት ውስጥ የሚኖሩ ሰዎችን የሚያግባባ ቋንቁ ይፈጠራል። በሌላ አነገጋር፣ በአንድ አገር ውስጥ የተለያዩ ብሄረሰብ እየተባሉ የሚጠሩ ሰዎች ቢኖሩም ይህም ማለት በንጹህ መልክ አንተ ኦሮሞ ነህ፣ አንተኛው ደግሞ አማራ ነህ፣ አንቺ ኩሎ ኮንታ ነሽ እያሉ መናገር በፍጹም አይቻልም። አንድ ሰው የአንድን ብሄረሰብ ቋንቋ አቀላጥፎ በመናገሩ ብቻ አማራ ነው ወይም ኦሮሞ ነው የሚያስብለው አንዳች ነገር ሊኖር አይችልም። ስለሆነም አንደኛው አንድ አካባቢ በመወለዱና በማደጉ ብቻ አማራ፣ ጉራጌ ወይም የም ወይም ሌላ እየተባለ እየተፈረጀበት፣ ከሌላው እሱን መሰል ከሆነው በእግዚአብሄር አምሳል ሆኖ ከተፈጠረው ወንድሙ ወይም እህቱ ጋር የሚያጣላው ምንም ምክንያት የለም።
ወደ ታሪካዊ ሁኔታዎች ስንመጣና የአገራችንን ሁኔታ ስንመረምር፣ በተለይም ከአንደኛው ብሄረሰብ የተውጣጡ የገዢ መደቦች፣ ለመስፋፋት ሲሉ በሃይማኖትና እንዲያም ሲል በጦርነት አንዳንድ ግዛቶችን በመያዝና በቁጥጥራቸው ስር ካደረጓቸው የገዢ መደቦች ጋር በመጋባት ልዩ ዐይነት ህብረተሰብአዊ እምርታን ሊሰጡ ችለዋል። ስለሆነም አማራዎችን ይወክላል የሚባለው የገዢ መደብ በ14ኛው ክፍለ-ዘመን በመጀመሪያ ግዛቱን ለማስፋፋት ሲል አስተማሪዎች በደቡቡ ክፍል በማሰማራት የክርስትናን ሃይማኖት በማስተማርና እዚያ ካሉት ብሄረሰብ ተብለው ከሚጠሩት ጋር በመጋባት በአካባቢው ልዩ ዐይነት ባህል ሊስፋፋና ሊዳብር ችሏል። በመሆኑም በሰሜኑ የኢትዮጵያ ግዛትና የደቡቡን ክፍል በሚገዙት አምስት ንጉሳዊ አገዛዞች መሀከል የጠበቀ ግኑኝነት እንደነበር ታሪክ ያረጋግጣል። ይህ እንግዲህ ኦሮሞዎች ዛሬ ኦሮሚያ እያሉ የሚጠሩትን ግዛት ከመውረራቸው በፊት ነው። በሌላ ወገን ደግሞ ኦሮሞዎች ከአንድ አካባቢ በመነሳትና ቀስ በቀስ አምስቱን የደቡቡን ንጉሳዊ አገዛዞች በመደምሰስ የራሳቸውን ግዛቶች ይመሰርታሉ። ቀድሞ የነበሩ የከተማና የመንደሮችን ስሞች በመቀየር ሌላ የኦሮምኛ መጠሪያ ስም ይሰጧቸዋል። ቀስ በቀስም ከከብት አርቢነት ወደ ተቀማጭ አራሽነትና መሬትንም በመቆጣጠር የገዢ መደብ ባህርይን ያዳብራሉ። ወደ ሰሜኑ የኢትዮጵያ ክፍል ሲያመሩ ደግሞ በዚያ አካባቢ ብዙ ጉዳት ካደረሱና ብዙ ህዝብ ከጨረሱ በኋላ ቀሰ በቀስ ከተቀረው የህብረተሰብ ክፍል ጋር በመጋባት እዚያ ለነበረው ባህል ልዩ እምርታን ይሰጡታል። ወደ ገዢ መደብነትም በመቀየር ታሪክን ሰሪ ለመሆን ችለዋል። በሌላ አነጋገር፣ ልክ እንደ ሌሎች አገሮች መዋጥና መዋዋጥ እንዳለ ሁሉና፣ አንደኛው ሌላውን አሸንፎ አንድ ትልቅ አገር ለመግዛት እንደሚፈልግ ሁሉ ይህም ዐይነቱ ታሪካዊ ግዴታና ድርጊት በኛ አገርም ተካሂዷል። የሚያሳዝነው ግን ከአንድ ብሄረሰብ የተውጣጡ ቡድኖችም ሆነ ግለሰቦች የራሳቸው ብሄረሰብ ሲስፋፋ ያደረሰውን በደልና ዝርፊያ ወደ ጎን በመተው እነሱ ብቻ ተጎጂዎች የሆኑ በማስመሰልና በማውራት ታሪክን በማጣመምና የማይሆን ነገር በማውራት ሰውን ለማሳመን ሲሞክሩ ስናይ እነዚህ ሰዎች የቱን ያህል የታሪክ ሂደትና የህብረተሰብ ዕድገት ያልገባቸው መሆኑን እንመለከታለን።
ከ20ኛው ክፍለ-ዘመን ጀምሮ በአገራችን ምድር አዲስ የተፈጠረው ህብረተሰብአዊ ግኑኝነት ከካፒታሊዚም ጋር በጥብቅ የሚገናኝና የሚተሳሰር ነው። ውስን በሆነ መልክ የገባው ካፒታሊዝም የተወሰነ የህብረተሰብ ግኑኝነት እንዲፈጠር ቢያደርግም፣ በሌላ ወገን ደግሞ ባልተስተካከለ ዕድገት ምክንያት የተነሳ በአንድ አካባቢ የሚኖር የህብረተሰብ ክፍል ብቻ ሳይሆን ከ90% በላይ የሚሆነው የህብረተሰብ ክፍል በድህነትና ኋላ-ቀር በሆነ ሁኔታ ውስጥ የሚኖር ነበር። ይሁንና ግን ይህ ዐይነቱ ያልተስተካከለ ዕድገት ከተሳሰተ የዘመናዊነት(modernization) አገባብና ሂደት ጋር የተያያዘ መሆኑ ቀርቶ የብሄረሰብ ጭቆናና የመደብ ችግር ተብሎ በመወሰዱ እንደዚህ ዐይነት የተሳሰተ ምሁራዊ ግንዛቤ አሉታዊ ኃይል(Negative Energy) ያላቸው ኃይሎች ብቅ እንዲሉና አለመረጋጋት እንዲኖርና፣ በተለይም በተወሰኑ አካባቢዎች ጦርነት እንዲስፋፋ በማድረግ የአገሪቱን አንድነትና ቀስ ብሎ በጥገናዊ መልክ የማደግ ዕድል መፈታተን ጀመሩ። ረጋ ካለና ጥልቅነት ካለው ምሁራዊ ጥናትና ውይይት ይልቅ በተወሰኑ ነገሮች ላይ ብቻ በማትኮር ማህበራዊና ህብረተሰብአዊ፣ እንዲሁም የሳይንስና የቴክኖሎጂ አጀንዳዎች ትኩረት እንዳይሰጣቸው አደረጉ። የኢትዮጵያ ዋናው ችግር አገሪቱ የብሄረሰቦች እስር ቤት በመሆኗ ነው የሚለውን ኢ-ሳይንሳዊና ምሁራዊነት የሌለውን የተረት ተረት በማስፋፋት አንድ ህዝብ ታሪክን እንዳይሰራ አገዱት። በተለይም ወያኔ ስልጣንን በበላይነት በሚቆጣጠርበት ዘመን ለብዙ ዘመናት ስልጣን ላይ ለመቆየት ሲል ይጠቀምበት የነበረው ፖሊሲ የብሄረሰብን ጥያቄ ዋናው የከፋፍለህ ግዛ ፖሊሲ መሳሪያ በማድረግ ነበር። ከሞላ ጎደል ወያኔ ከስልጣን ከተወገደ በኋላ ደግሞ የህዝባችንን ዕውነተኛ የነፃነትና የስልጣኔ ጥም የተገነዘቡ ኃይሎች ፍላጎቱን ለማዳፈንና የጨለማውን ዘመን ለማርዘም ማንም ሳይመርጣቸው የኦሮሞ ብሄረሰብ ተጠሪ ነን በማለት ፖለቲካውን በመጥለፍና (Highjack) ለራሳቸው የአጭር ጊዜ መጠቀሚያ በማድረግ በወንድማማች ህዝብ መሀከል መተማመን እንዳይኖርና የመጨረሻ መጨረሻ በውጭ ኃይል የሚደገፍ ፈሺሽታዊ አገዛዝ ለማስፈን ደፋ ቀና ሲሉ ይታያሉ። ወጣቱን ያሳስታሉ። እንደፈለጋቸውም በመውጣትና በመግባት ቅስቀሳ በማድረግ የፖለቲካውን አየር ሊበርዙት ችለዋል። እንዲከፍቱ በተፈቀደላቸው የዜና ማሰራጫ አማካይነት ሳይንሳዊና ፍልስፍናዊ መሰረት የሌለው ዜና አይሉት ነገር በማናፈስ ህዝባዊ ዕልቂት እንዲፈጠር በማድረግ ላይ ናቸው። ለዚህ ድርጊታቸው ደግሞ የኢትዮጵያዊነትን አርማ የለበሱ የዜና ማሰራጫዎች እየተባበሯቸው ነው። በዚህ አካሄዳቸው ግን እንታገልለታለን የሚሉትን ብሄረሰባቸውንም በፍጹም አይጠቅሙትም። የድህነቱንና የኋላ-ቀርነቱን ዘመን ከማራዘም በስተቀር ምንም ፋይዳ ሊሰሩ አይችሉም። የሚፈልጉትንም ነፃነት ሊቀዳጁም በፍጹም አይችሉም።
የአለፉትን 60 ዓመታት የአገራችንን የመንግስት አወቃቀርና ከዚህ የሚመነጨውን ፖሊሲ ለተከታተለ፣ ሶስቱም አገዛዞች በሳይንስ የተጠና፣ ፊሎሶፊንና ቲዎሪን መሰረት ያደረገ፣ አገራችንን ዘመናዊና፣ የሳይንስና የቴክኖሎጂ ባለቤት ሊያደርጋት የሚችል ፖሊሲ እንዳልነበራቸው መገንዘብ ይቻላል። ስለሆነም አንድ ህዝብ ኋላ-ቀር ከሆነ አኗኗር ስልት ተላቆ ምርታማነትን በማሳደግ ኑሮውን በማሻሻል ሰፋ ያለና ጠንከር ያለ ህብረተሰብ እንዲመሰርትና ተከታታይነት እንዲኖረው የወሰዱት ሳይንሳዊ ፖሊሲ በፍጹም አልነበረም። በመሆኑም የአገራችንን ሁኔታና የህዝባችንን ፍላጎት ያላገናዘበና፣ የተከታታዩንም ትውልድ እጣ ቁጥር ውስጥ ያላስገባ በውጭ ኃይሎች የተነደፈ ወይንም ሳያወጡ ሳያወርዱ ተግባራዊ ያደረጉት ፖሊሲ በአገራችን ምድር በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ ህብረተሰብአዊ ሀብት እንዳይፈጠር አድርጓል። አንድ አገር ያላትን ተፈጥሮአዊ ሀብት በስነስርዓት መጠቀም የማይችልና ድህነትን ለመቅረፍ ቀን ከሌሊት ደፋ የማይል አገዛዝ በመሰረቱ ጥሎ የሚያልፈው ያልተረጋጋና በሆነው ባልሆነው የሚናቆር ህዝብ ነው። እንደዚህ ዐይነቱ በሰፊ የኢኮኖሚና የማህበረሰብአዊ መሰረት ላይ ያልተገነባ አገር ደግሞ መጥፎ ህልም ለሚያልሙ ትንሽ ተማርን ለሚሉ የውስጥ ኃይሎችና፣ የአገራችንን መዳከምና እንዲያም ሲል መበታተን ለሚፈልጉ ኃይሎች ቀዳዳ መስጠቱ የማይቀር ጉዳይ ነው።
ስለሆነም ባለፉት ሃምሳ ዓመታት የብሄረሰብን ጥያቄ አንግቦ ነፃ እወጣለሁ ያለ ኢትዮጵያዊ ኃይል በሙሉ በህዝባችንና በአገራችን ላይ ጦርነት ያወጀው በውጭ የስለላ ኃይሎችና በአካባቢው የሚገኙ የአገራችንን መጠናከርና መረጋጋት በማይፈልጉ አጎራባች አገሮች በመታገዝ ነው። እነዚህ የውስጥ የነፃነት አራማጅ ኃይሎች ነን የሚሉ በራሳቸው ላይ አጉል ዝቅተኛ ስሜት በማሳደርና ወጣቱን በመቀስቀስና አመፀኛ እንዲሆን በማድረግ እንዳየነውና እንደቀመስነው ለብዙ መቶ ሺህ የሚቆጠር ሰው ህይወት መጥፋትና፣ አገራችንም አሁን ባለችበት ሁኔታ እንድትገኝ ከፍተኛ አስተዋፅዖ አበርክተዋል። በቡሃ ላይ ጆሮ ደግፍ ተጨምሮበት እንደሚሉት አነጋገር፣ ሌሎችም ከብሄረሰብ ጋር ያልተያያዙ ኃይሎች የውጭ የስለላ ኃይሎች የሚሰጧቸውን ምክርና የገንዘብ ድጋፍ ተገን በማድረግ አገራችንን ከውስጥ ሆነው በፊዩዳላዊ ተንኮል ቦርብረው አዳክመዋታል። እነዚህ ኃይሎች በተለይም ቀደም ብለው ከነበሩት የገዢው መደቦች ጋር በጥብቅ የተሳሰሩና ዝምድናም የነበራቸው ሲሆኑ፣ ዋናው ዓላማቸው በተለይም ኢትዮጵያ የሳይንስና የቴክኖሎጂ ባለቤት በመሆን ጠንካራ አገርና ህብረተሰብ እንዳትመሰርት ማድረግ ነው። በዚህ ዐይነቱ እርኩስ ተግባርም የማርክሲዝምን አርማ አንግቦ እታገላለሁ ይል የነበረው ኃይል በማወቅም ሆነ ባለማወቅ የአገራችንን ውድቀት አፋጥኗል ማለት ይቻላል።
ወደ ዋናው ቁም ነገር ስንመለስ፣ በተለይም እንደነ ጃዋር የመሳሰሉት አዳዲስ የፖለቲካ ተዋናይ ነን ብለው የፖለቲካን ትርጉም ሳይረዱ የተሰጣቸውን የሚዲያ ዕድል በመጠቀም የሚያስፋፉት ቅጥ ያጣና የተዘበራረቀ ልፍለፋ የፖለቲካውን ትግል እያዘበራረቀውና አብዛኛውንም ህዝብ ግራ እያጋባው እንደመጣ እንመለከታለን። ጃዋርና ተከታዮችም ሆነ በዳውድ የሚመራው የኦሮሞ ነፃ አውጭ ድርጅት የብሄረሰብን ጥያቄና ነፃነት ማግኘት አለብን የሚለውን ከማራገብና ህዝብን ከማወናበድ በስተቀር፣ ይህ ነው የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የማህበራዊ ፖሊሲያችን ብለው ሲያስተምሩና ሲከራከሩ በፍጹም አይታዩም። በመሰረቱ ሳይንስን፣ ፍልስፍናንና ቲዎሪን መሰረት አድርጎ የማይካሄድ ትግል ወደ ፋሺዝም ነው የሚያመራን። እንደሚባለው፣ እንዳየነውና በታሪክም እንደተረጋገጠው በብሄረሰብ ላይ የተመረኮዘ ናሺናሊዝም የመጨረሻ መጨረሻ ዘረኛና ሌላውን በመጥላት ቀስ በቀስ ደግሞ ወደ ፋሺዝም የሚያመራ አካሄድ ነው። ሂትለር ለጀርመን ዕድገት ከፍተኛ አስተዋፅዖ ያደረጉትን አይሁዲዎችን በመጥላትና ዝቅተኛ ስሜትም ስላደረበት ነው ዘመቻ ያደረገባቸውና የመጨረሻ መጨረሻም ለስድስት ሚሊዮን ሰዎች ማለቅ ምክንያት የሆነውና ሆሎኮስት የሚባለውን ዘግናኝ ድርጊት የፈጸመው። እነ ሻቢያና ህውሃት የሚባሉትም ገዢዎች በአጀማመራቸው የማርክሲዝምን አርማ ይዘው ቢነሱም ዋናው ዓላማቸው የአማራውን ህዝብ ቅስም ለመስበርና እነሱ በጭንቅላታቸው ውስጥ የቀረጹትን የአማራውንንና የኦርቶዶክስን ሃይማኖት የበላይነት ማዳከምና የራሳቸው የበላይነት ለማረጋገጥ ነው። ድርጊታቸው ከፋሺዝም የሚያንስ አይደለም ማለት ነው።
በአገራችን ምድር እስካሁን ድረስ የተካሄዱት ትግሎች በሙሉ ራሳችንን የሚያዳክሙ እንጂ ለማንም የሚጠቅሙ አይደሉም። የታሪክን ሂደትና የህብረተሰብን ዕድገት፣ ከዚህም በላይ ደግሞ በአንድ አገር ውስጥ ያለን ምሁራዊ ድክመትና፣ ጠለቅና ሰፋ ያለ ምሁራዊ እንቅስቃሴ አለመኖር ያላገናዘቡ በመሆናቸው እርስ በእርሳችን እንድንፋተግ ተደርገናል። የድንቁርናችን ሰለባ በመሆን ተባብረንና ተቻችለ ታሪክን ከመስራት ይልቅ የውጭ ኃይሎች ተጠሪና ተመካሪ በመሆን የአገራችንን ውድቀትና መበታተን እያፋጠን እንገኛለን። የተማርነው ትምህርት ሁሉ ጭንቅላታችንን አንጾት የተቀደሰ ተግባር ከመስራት ይልቅ መጥፎ ነገር እንደተማርን ይመስል በክፉኛ መቀናናትና መጠላላት በመወጠር መስራት ያለብንን ነገር እንዳንሰራ ታግደናል። ይህ ዐይነቱ ታሪክን ያላገናዘበ ትግል ግን አንድ ቦታ ላይ መገታት አለበት። እያንዳንዱ ምሁር ራሱን በራሱ በማግኘት ታሪክ ሰሪነቱንም የሚያረጋግጥ መሆን አለበት እንጂ የአገራችንን ውድቀት ለማፋጠን ከውጭ ኃይሎች ጋር መስራት የለብትም። እርስ በእርስ መመካከርና ሃሳብ ለሃሳብ መለዋወጥ እንጂ ከውጭ ኃይሎች ምንም ዐይነት ምክር የሚጠይቅበት ምክንያት የለውም።
የኦሮሚያን ሪፐብሊክ እንመሰርታለን ብለው ደፋ ቀና ለሚሉት ኃይሎች የመጨረሻ ጥሪዬ፣ በኢትዮጵያ ምድር ታሪክን ልትሰሩ የምትችሉት በዚህ ዐይነቱ አካሄድ ሳይሆን፣ ከሌላው ወንድሞቻችሁና እህቶቻችሁ ጋር በመመካከርና ሃሳብ ለሃሳብ በመለዋወጥ ብቻ ነው። ዓላማችንም ለሁሉም የህብረተሰብ ክፍል የሚስማምና ተደላድሎና ተከባብሮ ለመኖር የሚያስችለውን አገር መገንባት ብቻ ነው። ስለሆነም የብሄረሰብና የሃይማኖት ጥያቄዎች የህብረተሰብ ችግሮችን ሊፈቱ የሚችሉ አይደሉም። የአንድ ህብረተሰብ ችግር በሳይንስና በቴክኖሎጂ አማካይነት ብቻ ነው ሊፈታ የሚችለው። የንጹህ ውሃ፣ በቂ ዳይትን የሚሰጥ ምግብ፣ በደንብ የተሰራ መጠለያ፣ ህክምናና ጭንቅላትን ክፍት የሚያደርግና፣ ሰው መሆናችንን እንድንገነዘብ የሚያደርገው ሁለ-ገብ ትምህርት የጠቅላላው ህዝብ ፍላጎትና ጥያቄዎች ናቸው። እነዚህን ለመሳሰሉት ጥያቄዎችና የህዝብ ፍላጎቶች መልስ መስጠት የምንችለው በተናጠል በመታገልና የራሴ አጀንዳ አለኝ በማለት ሳይሆን፣ በአንድ የአስተሳሰብ ዙሪያ ስንሰባሰብ ብቻ ነው። ዛሬ ሰለጠኑ የሚባሉ አገሮች ቀናውን መንገድ በመከተልና በመደማመጥ ብቻ ነው ለማደግና ዓለምን በሳይንስና በቴክኖሎጂ ለመቆጣጠር የቻሉት። ስለዚህም ወዲህና ወዲያ ከመሯሯጣችን በፊት እስቲ አንድ ጊዜ ተቅምጠን የምንሰራውን ስራ ሁሉ እናሰላስል። አስተሳሰባችንን በሙሉ በሳይንስና በቴክኖሎጂ፣ እንዲሁም በፊሎሶፊ ዙሪያ እናድርገው። ለብሄረሰብ ሳይሆን ለነዚህ ነገሮች ቅድሚያ እንስጣቸው።
“በሰላምም ይሁን በአመፅ - ነፃነት በአስፈላጊው መንገድ ሁሉ!” ይል ነበር ማልኮም ኤክስ በየንግግሩ አዝማች፤ እንደልማድም ሆኖበት፤ ደግሞም የነፃነትን አስፈላጊነት ለማፅናት፡፡...
ኒው ዮርክ ታይምስ ጋዜጣ እንዳጋለጠው ትራምፕ የባንክ ደብተሩን ለትራምፕ ኢንተርናሽናል ሆቴል ማኔጀመንት የከፈቱት ሲሆን ከእአአ 2013 እስከ 2015 ግብር እንደተከፈለበትም ያሳያል።
የትራምፕ ቃል አቀባይ ደብተሩ የተከፈተው በእሲያ የሆቴል ልማት ያለውን እድል ለማየት ሲባል እንጂ በሌላ አይደለም ሲሉ አስተባብለዋል። ዶናልድ ትራምፕ የአሜሪካ ኩባንያዎች ወደ ቻይና መትመማቸውን ለዓመታት ሲተቹ የኖሩ መሪ ናቸው።
ዝነኛው ጋዜጣ ኒው ዮርክ ታይምስ ከዚህ ቀደምም በተመሳሳይ ትራምፕ እጅግ አነስተኛ ግብር እንደከፈሉ ይፋ ማድረጉ ይታወሳል። በዚህ ጋዜጣ ልዩ መረጃ መሰረት ቢሊየነሩ ዶናልድ ትራምፕ የሚከፍሉት ግብር ከአንድ የመንግሥት ሰራተኛ እንኳ ያነሰ ነው።
ቢሊየነሩ ትራምፕ በ2016 እና በ2017 ለፌዴራል የከፈሉት የገቢ ግብር 750 ዶላር ብቻ መሆኑን ኒው ዮርክ ታይምስ ማጋለጡ ይታወሳል። ይህ ትራምፕ በቻይና ባንክ የከፈቱበት የሒሳብ ደብተር 188ሺ ዶላር ግብር ተከፍሎበታል።
ትራምፕ ተቀናቃኛቸው ባይደንን ለቻይና ይራራል፣ የቻይና አሻንጉሊት ነው ሲሉ በተደጋጋሚ ይተቻሉ። በተለይም የባይደን ልጅ ሀንተር ከቻይና ጋር ያለውን ግንኙነት በማንሳት ትራምፕ ጆ ባይደን ላይ የሰላ ትችት ሲሰነዝሩ ነበር።
አለን ጋተር የትራምፕ ድርጅት ጠበቃ ናቸው። የዶናልድ ትራምፕ የቻይና የሒሳብ ደብተር ጋር በተያያዘ በሰጡት አስተያየት የባንክ ሒሳቡ የቻይና ቢሆንም ግብር ለአገር ውስጥ ስንከፍልበት ነበር ብለዋል።
ጠበቃው እንደሚሉት የቻይና ባንክ አካውንቱ አሁንም ድረስ ያለ ቢሆንም እንቅስቃሴ ግን ተደርጎበት አያውቅም። ቢሊየነሩ ዶናልድ ትራምፕ በአሜሪካ ብቻ ሳይሆን በባህር ማዶም በርካታ የንግድ ተቋማት በስማቸው ይገኛሉ።
በተለይም በስኮትላንድና አየርላንድ ባለ 5 ኮከብ ቅንጡ ሆቴሎችና የጎልፍ ሜዳዎች ባለቤት ናቸው። ኒው ዮርክ ታይምስ እንደሚለው ትራምፕ የብሪታኒያ፣ የአየርላንድና የቻይና የባንክ ሒሳብ ደብተሮች አሏቸው።
ዶናልድ ትራምፕ የአሜሪካ ኩባንያዎች ቢዝነሳቸውን ከቻይና እንዲያስወጡ የግብር እፎይታ እሰጣለሁ ሲሉ ነበር። ትራምፕ ኩባንያዎቻችንን ከቻይና ወደ አገር ውስጥ በማምጣት በ10 ወራት ውስጥ 10 ሚሊዮን የሥራ እድሎችን እፈጥራለሁ ሲሉ ዝተዋል።
ንሕና ኣባላት ግ.ሃ.ድ.ኤ. ኣብ ሰምየን ኤመሪካ እንርከብ ብመስዋእቲ ብጻይናን መራሒናን ሓርበኛ ተቃላሳይ ኣቦ መንበር ግ.ሃ.ድ.ኤ ዶር. ሃብተ ተስፋማርያም ዝተሰመዓና ሓዘን ከቢድ እዩ።
ሞት ባህርያዊ ከምሙዃኑ መጠን ካብ ሞት ዘምልጥ ፍጡር ከምዘይለ ንኣምን። ይኹን እምበር ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ካብ ስድራ-ቤት ግ.ሃ.ድ.ኤ. ብቀደም ተኽተል መሪሕ ግደ ኣብ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘበርከቱ ጀጋኑ ክፍለዩኻ ድርብ ሓዘን እዩ።
ስውእ ዶክተር ሃብተ ተስፋማርያም ብጠባዩ ሙስጉን ፤ ሩህሩህን – ኣብ መዋእል ቃልስታቱ ምስ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ — ዓሌት ፤ ሃይማኖት ፤ ኣውራጃ ፤ ዕድመ ፤ ጾታ ከይፈለየ ክሳብ መወዳእታ ትንፋሱ ተቃሊሱ ዘቃለሰ ውፉይ ተቃላሳይ ዝነበረ ጅግና እዩ።
ንኽቡር መራሒና ዶር. ሃብተ ተስፋማርያም መንግስተ ሰማያት የዋርሶ ፤ ንብጸይቱ ኣድያም ተኽሊት ምስ ደቃ ከምኡ ከኣ ምስ ምሉኣት ቤተሰብን መቃልስቱን ጽንዓት ይሃቦም ንብል።
ዝኽሪ ስዉእና ዶር. ሃብተ ተስፋማርያም ን-1/29/2017 ኣብ ኦክላንድ ካሊፎርኒያ ናይ ሓዘና መግለጺ ኣኼባ ክንገብር ምዃና ኣቐዲምና ንሕብር። ቦታን ሰዓትን ኣብ ዝመጽእ ግዜ ክንሕብር ኢና።
ሻንዶንግ ጺንፋ ሲሲኤንኤ ሲሲሲ ዕቃዎች Co. ኩባንያችን በኢንዱስትሪ ፓርክ ዲ አካባቢ ፣ በቴንግዙ ሻንዶንግ አውራጃ ስልጣን ስር ያለው ኩባንያ ምርቶቻችን ትክክለኛነትን የ CNC ሲሊንደሪክ ማሽነሪ ማሽኖችን ፣ የፊት ሲሊንደሪክ ማሽነሪዎችን ፣ የሲኤንሲ ላቲዎችን ， ባለሶስት ዘንግ የ CNC ማሽነሪ ማዕከሎችን ፣ ባለአራት ዘንግ የ CNC ማሽነሪ ማዕከሎችን ፣ አምስት ዘንግ የ CNC ማሽነሪዎችን ይሸፍናል ፡፡ ማዕከሎች ፣ የ “ሲሲሲ” መሰንጠቂያ ማሽኖች ፣ ራዲያል ቁፋሮ ማሽኖች ፣ የ CNC መቁረጫ ማሽኖች ፣ አሰልቺ ማሽኖች እና ተራ ላቲዎች ፡፡ ዩኒቨርሳል ወፍጮ ማሽን ፣ የግብርና ሜካናይዜሽን መሣሪያዎች እና የመሳሰሉት ፡፡ .
ተልእኳችን እንደ ማሽን መሳሪያ አቅራቢነት ፈጠራን መምራት ነው ፡፡ የአቅርቦት ማሽን መሳሪያዎች ኃይል ቆጣቢ ፣ ከፍተኛ ብቃት ያለው እና ተገቢ ከሆኑ ባህሪዎች ጋር ፡፡ ለደንበኛ የሚያስፈልገውን መስፈርት ለማርካት እና ለተጠቃሚ ምቾት ለመስጠት ፣ ለህብረተሰቡ እሴት ለመፍጠር እና ለሠራተኞች ደስታን መፈለግ የእኛ ፍለጋዎች ናቸው ፡፡ የደንበኞች ስኬት እና እሴት ፈጠራ መንዳት የ ‹ቲሲንፋ› ቁልፍ ነው ፣ በምርቶች ዲዛይን እና ፕሮሰሲንግ ቴክኖሎጂ ፈጠራ አዳዲስ የደንበኞችን ፍላጎት ቅድሚያ በመስጠት ላይ እንቆያለን ፡፡
የምርት ጥራት ለማረጋገጥ የግዥ ምንጭ ፣ እንደ ሲኤንሲ ኳስ ኳስ ሽክርክሪት ፣ ተሸካሚዎች ፣ የኤሌክትሪክ መሳሪያዎች ከውጭ የሚገቡ ወይም የአገር ውስጥ ከፍተኛ ጥራት ያላቸው ምርቶች ናቸው
ፊፋ፣ ኣብ ኵዑሶ እግሪ ዝተሓተ ብቕዓት ዘለወን 28 ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ኣቐዲመ ክጋጠማ ብዝሰርዖ መደብ መሰረት’ዩ፣ ክልቲኤን ሃገራት ቀዳማይ እግሪ ግጥመን ኣብ ኣስመራ ካከይዳ።
ኣብ ኵዕሶ እግሪ ዝተሓተ ብቕዓት ዘለወን 28 ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ቅድሚ’ቲ ወግዓዊ ናይ መጻረዩ ግጥማት ዋንጫ ዓለም ምጅማሩ፣ ሓድሕደን ክፈታተና’ዩ ፊፋ ነቲ መደብ ሰሪዕዎ።
ኣብዚ ናይ መጻረዩ ግጥማት ዝሓለፋ 14 ሃገራት ኣፍሪቃ ድማ፣ ምስተን ድሮ ምድበን ዝጽበያ ዘለዋ 26 ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ብሓባር ኣብ 10 ጉጅለታት ተደላዲለን፣ ናብ ቀጠር ዘጓዕዘን ወግዓዊ ግጥማት ክጽበየን’ዩ።
ከንቲባ ከተማ ዋሽንግተን ዲሲ ሙርያል ባውሰል ኣብ አዲስ አበባ ዑደት ጌረን’ለዋ። ኣብ ኢትዮጵያ ዝተፈጥረ ሓድሽ ኩነታት ፖለቲካ ነቲ ስምምዕ ዝያዳ ንምትግባሩ ሓጋዚ’ዩ ኢለን።
እዚ ኣብ መንጎ አዲስ አበባን ዋሽንግተን ዲሲን ዝተፈረመ ስምምዕ አሓት ከተማታት ነቲ ንዝሓለፈ ሓሙሽተ ዓመታት ዝጸንሓ ዘሓድስ’ዩ።ንዑደት ናብ አዲስ አበባ ዝኸዳ ከንቲባ ዋሽንግተን ዲሲ ሙርያል ባውሰል ምክትል ከንቲባ ከተማ አዲስ አበባ ታከለ ኡማ ትማሊ ነቲ ስምምዕ ፈሪሞም ኣለው።
ኣብ ዝሓለፈ 10-መዓልታት 12 ኤርትራውያን ብሱዳናውያን ሓለውቲ ዶብ ናብ ራሻይዳ አሕሊፎም ተዋሂቦም፡ ሰለስት ኸአ ካብ ጉልጅ ተጨውዮም በቶም ዝሓዝዎም ራሻይዳ ሰሰለስተ ሽሕ ዶላር ክኸፍሉ ከም ዝተሓተቱ ንጉዳይ ስደተኛታት ኤርትራውያን ዝከታተል ዶ/ር የዕብዮ ወልደማርያም ገሊፁ።
ኣብ ከተማ ኒዮርክ ዝነብርን ሓደ ካብቶም ንጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝከታተሉን ዓለም-ለኸ ትኩረት ንኽረክብ ዝፅዕሩ ዘለውን ዝኾነን ነዚ ዝከታተል ትካል መስሪቱ ዝንቀሳቀስ ዘሎ ዶ/ር የዕብዮ ወልደማርያም ምስ ሬድዮ ድምፂ አሜሪካ ሎሚ ኣብ ዘካየዶ ቃለ መጠይቅ'ዩ ነዚ ገሊፁ።
ዶ/ር የዕብዮ ከም ዝበሎ እቶም ሰለስት ኤርትራውያን ካብ ጉልጅ ተጨውዮም እቶም ዝተረፉ 12 ኸአ ናብ ሱዳን መዓስከር ስደተኛታት ንምኻድ ብምሕላን ናብ ሱዳን ዶብ ኣብ ዝሰገርሉ እዋን ሱዳናውያን ሓለውት ዶብ ከም ዝሓዝዎምን ብድሕሪኡ ናብ ኢድ ራሻይዳ ኣሕሊፎም ከምዝሃብዎምን ገሊፁ።
እቶም ራሻይዳ ካብቶም ሱዳናውያን ሓለውቲ ዓዲግናኩም ኢና ስለዚ ሰሰለስተ ሽሕ ክፈሉ ናብ እስራእል ክንወስደኩ ከምዝበልዎምን፡ እቶም ኤርትራውያን ናብ እስራኤል ክንከይድ አይንሐለንና ናብ መዓስከር ስደተኛታት ንምኻድ'ዩ ድልየትና ወላ እንተበሉ'ዉን ገንዘብ ከይከፈልኩም አይንስደኩምን ብምባል ሒዞሞም ከም ዘለውን ናብ ሲና ንምውሳዶም ምቹእ ጊዜ ይፅበዩ'ለው ክብል'ውን ስግአቱ ገሊፁ።
ካልእ ፍፃመ ኸአ 28 ኤርትራውያን መንግስቲ ሱዳን ሒዝዎም ድሕሪ ምፅናሕ ብዘይድልየቶም ናብ ኤርትራ ንምምላሶም ወሲኑ ናብ ከሰላ ከምዝተወስዱን ናብ ኤርትራ ክምለሱ ተጌሩ'ዩ ዝኸውን ክብል ዶ/ር ይዕብዮ ገሊፁ'ሎ።
ብኻልእ ወገን ናይ ሕቡራት መንግስታት ላዕለዋይ ኮሚሽነር ንጉዳይ ስደተኛታት ሚስተር አንቶንዮ ጉተራስ ናብ ሱዳን መዓስከር ስደተኛታት ሸገረብ ከይዶም ከምዝበፅሑን ንፈለማ ጊዜ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ዝፍፀም ዘሎ መጭወይቲን ንናውቲ ኣካላቶም ንገንዘብ ተባሂሉ ይቅተሉ ከም ዘለው አፍልጦ ብምሃብ ከምዝተዛረቡን ነዚ ጠጠው ንምባል ዓለም -ለኸ ሓገዝ ከም ዝሓተቱን ተገሊፁ'ሎ።
ብኻልእ ወገን ድማ ዓሚ ካብ ህውከት ሊብያ ሃዲሞም ኣብ ማልታ ዝርከቡ ገለ ኢትዮጵያውያንን ኤርትራውያን ስደተኛታት መንግስቲ ማልታ ከም ስደተኛታት ስለ ዘይተቀበለና አብ ፀገም ንርከብ ክብሉ ይማርሩ'ለው።
ዝም ብዬ ቴዲ ኣፎ ወይዘሮ ከበዴ ምናምን ሚባሉ ወደ ስዲስት መቶ ኣበሾች ሚሞዳሞዱበትን ኔትዎርክ በማጥናት ኣስር ቺ ሰብባት መቶ ምናምን የኣበሿ ዘፈኖችን ተመረመርኩ በኋላ ተሚደብረኝ ብዬ ወደ ስምንት ቺ ገጽ በፈረንጂ ሊሪክ ታይብ ኣድርጌ ጨረስኩ ተዝያ ዴግሞ ጫን እያሉ ተፈለጉ ተነዲምጡ ታልፈለጉ ኩሉ ያለውን ኣድርገ ፕሮግራሙን ጨረስኩ ይህን ባቲ ኮሌጅ ብፈልግ ሚሊዮ ባልፈልግ ዴግሞ ፍርክስክስ ኣድርጌ ለመስበር መብቱ ሁሉ የኔ ሁኖ ሳለ ዲሴምበር ሰላሳ ሁለት የሚባል ማፊያ ልቤን ስቄ ስቄ ስቄ ታልፍ ዲረስ ቢልከሰከስብኝ ለካስ ግንዘብ ብዬ ተስራዬላውያን ያራድ ጆች ጋ ሁኘአ ባቲ ኮለጅ ኣዋርድ ግጢም ገጥ ለመክፈት ወይዘሮ ኣለምጠሃይ ሳኡል ወደ ዲሲ ተጀርባ ታይቆመር ማይሆን ነው ብዬ።።።።ግን ለዴቻ ብሰጠው ስታዲዮሙን ሙሉ ይገነባል::
ራሽድ ኮምፒውተሩን ከፍቶ ወደ ቻት ሩም ሲገባ የሚከተለውን የማይክል መልእክት አገኘ፦ ‹‹ለመጪው ውይይት ራስህን አዘጋጅ . . ልንነጋገርባቸው የሚገቡ ከሌላው ጋር የሚኖረውን ግንኙነትን፣የፍላጎት እመቃን፣የሀሳብ ነጻነትን . . የሚመለከቱ አስፈላጊ የሆኑ ጉዳዮች አሉን . . ደህና ሁን።
ከሰብአዊ መብት ጋር የተያያዙ ጉዳዮች ወዳጄ ማይክል በጠቀሳቸው ላይ ብቻ የሚወሰኑ ሳይሆኑ በጣም ብዙ ናቸው። በመሆኑም የፈለጉትን ያህል ቢለያዩ ወይም ቢራራቁ ጉዳዮቹን መገንዘብ እንችል ዘንድ አጠቃላይ የሆነ ማእቀፍ ውስጥ ማስቀመጥ ግድ ይላል።
ራጂቭ፦ ባለፈው ውይይታችን ላይ መንደርደሪያ ሊሆነን ስለሚችል መሰረታዊ መርህ አንስተህ ነበር። እነዚህን መብቶችና ነጻነቶች የምር ለማጤን ከፈለግን መመርመር ያለብን የቆሙበትን እሴቶችና መርሆዎች እንጂ፣መተግበሪያዎቻቸውንና የሰዎቹን አድራጎቶች መሆን የለበትም፣ብለህ ነበር።
ራሽድ፦ ልክ ነው . . የ‹‹ነጻነቶች›› እና የ‹‹ሰብአዊ መብት›› ጽንሰ ሀሳብ፣እነዚህ መብቶች ከወጡበት ፍልስፍናዊ ዳራ አንጻር የሚቃኝና በውስጡ ለተገኙ አጠቃላይ ማህበራዊ የእሴቶች ስብስብ የሚገዛ ነው . . እዚህ ላይ ለወዳጄ ለማይክል የማቀርበው ጥያቄ፣ከምዕራባዊው ግንዛቤ አኳያ ሰብአዊ መብቶች የቆሙበትን ፍልስፍናዊ ዳራና የእሴቶች ሥርዓትን ብታብራራልንስ? የሚል ይሆናል።
1-የእነዚህ ነጻነቶችና መብቶች መሠረት ነጻ አእምሮ ነው። ይህ ነጻ አእምሮ - ፕሮቴስታንት በሊብራሊዝም ላይ እንደ አሳደረው ተጽእኖ - አንዳንድ ሃይማኖታዊ እሴቶችን ቢዋስ እንኳ፣እነዚህን እሴቶች ወድቅ ለማድረግም ሆነ ለመቀበል ወሳኙ ግን ነጻው አእምሮ ይሆናል።
3-‹‹ነጻነት›› እና ‹‹እኩልነት›› የተቀሩት የሕብረተሰቡ እሴቶች የሚመሩባቸውና ራሳቸውን የሚያስማሙባቸው ሁለቱ የሕብረተሰቡ የበላይ ገዥ እሴቶች ናቸው። ጸንተው የሚኖሩ የተቀደሱና ሊደፈሩ የማይችሉ አይነኬዎች ናቸው።
4-የሕብረተሰቡን ሚና እና ጥቅሞቹን ችላ ካለ ማለት ጎን፣የግለሰብ ሕይወት ደስታ የሰፈነበትና ይበልጥ የተደላደለ ይሆን ዘንድ ግለሰባዊ እሴትና ግለሰባዊ ጥቅሞችን ከፍ ከፍ ማድረግና ማላቅ።
ራሽድ፦ ግልጽና ቁልጭ ያለ ገለጻ ነው፣አመሰግናለሁ። እንግዲያውስ የምዕራቡ ዓለም በሁሉም የሕይወት መስኮች ከቤተ ክርስቲያን ጋር ከተቆራረጠ በኋላ፣የመሪነት ሚናው ለአእምሮና ለተግባራዊ ግንዛቤ ተላልፏል ማለት ነው። እነዚህ መብቶችና ነጻነቶች የፈለቁትም ከዚህ ከአዲሱ አመራር ነው ማለት ነው። በተጨማሪም መብቶቹና ነጻነቶቹ የታነጹበት መሰረትም ሴኩላሪዝም መሆኑ ግልጽ ነው።
እንደዚሁም ‹‹ነጻነት›› እና ‹‹እኩልነት›› በዚህ መንደርደሪያ መርህ መሰረት በምዕራቡ ዓለም በጸናው የእሴቶች ቅደም ተከተል ፒራሚድ ውስጥ ቁንጮውን ቦታ ይይዛሉ ማለት እንችላለን። በምዕራባዊው ግንዛቤ መሰረት እነዚህን ሁለት እሴቶች እውን ማድረግ፣የተቀሩት የሕብረተሰቡ ሁሉም እሴቶች ሊታዘዟቸው የሚገባ፣ገደብ ሊጣልባቸው ወይም ተኳኳኝ ሊሆኗቸው የሚገባ ፍጹማዊ አስፈላጊነት አለው። ከዚህ የምንረዳው ‹‹ነጻነት›› እና ‹‹እኩልነት›› በቋሚና አይነኬ በሆኑ የተቀደሱ መርሆዎች አናት ላይ የተቀመጡ፣እነርሱን ለማስከበር ሲባል ሌሎች እሴቶችና መብቶች ሊሰው የሚችሉ መሆናቸውን ነው።
1-ከ‹‹ነጻ አእምሮ›› እና ከ‹‹ከተግባራዊ ግንዛቤ›› አንጻር፣የእሴቶች ዋነኛውና ቀዳሚው መስፈርትና ማመሳከሪያ ዋቢ፣የጸኑ መሰረቶችና የተቀደሱ አይነኬዎች መነሻ የሆነው ‹‹ወሕይ›› (መለኮታዊ መገለጥ) ሆኖ እንገኛለን። ይህም የራሳቸው በሆነው ክልል ውስጥ አእምሮና ተግባራዊ ግንዛቤ የሚመሰርቱትን ዕውቀታዊ መስፈርት አስፈላጊነት ችላ ሳንል ነው።
2-ከ‹‹ሴኩላሪዝም›› አንጻር ደግሞ እስላም ውስጥ ‹‹ሸሪዓ›› እና የሃይማኖት ከዓለማዊ ሕይወት (ከዱንያ) ጋር መጣጣም፣ሕብረተሰቡ የሚታነጽባቸው መሰረቶች ሆነው እናገኛለን።
3-ከ‹‹ነጻነት›› እና ‹‹እኩልነት›› አንጻር ደግሞ፣የአላህ ‹‹ተገዥ›› መሆንና በሰዎች መካከል ‹‹ፍትሕ›› ማስፈን (ፍትሕን ማስፈን አንዳንድ ሰዎች እንደሚያስቡት የግድ እኩልነትን ማስፈን ማለት አይደለም)፣በእስላማዊው ሕብረተሰብ ውስጥ የእሴቶች ፒራሚድ አናት ላይ ተቀምጠው እናገኛቸዋለን። እነዚህን ሁለት እሴቶች እውን ማድረግና ፈጽሞ አለመጣስ፣መብቶችንና ነጻነቶችንም ጨምሮ የተቀሩት የሕብረተሰቡ እሴቶች፣ከነሱ በታች መሆንና በነሱ መገደብ ወይም ከነሱ ጋር መጣጣምና መኳኳን ይገባቸዋል።
4-ከ‹‹ግለሰባዊነት›› አንጻር ደግሞ፣እስላም ውስጥ በግለሰብና በሕብረተሰብ መካከል፣አንዱ የሌላውን ድንበር ሳይጋፋና መብት ሳይጥስ የጋራ ኃላፊነትና ተራድኦ መኖሩን እንገነዘባለን።
ራጂቭ፦ ሥዕሉ የበለጠ ግልጽ ይሆንልን ዘንድ እነዚህን ሁለት የእሳቤ መንገዶች፣ስምምነት ካልተደረሰባቸው አንዳንድ መብቶች ጋር እያስተሳሰርን ብንመለከታቸው መልካም ይመስለኛል።
ማይክል፦ በየአንዳንዳቸው ዘንድ ባለውና የሰብአዊ መብቶች መንደርደሪያ በሆነው የእሰቶች ዳራ ላይ በመመርኮዝ፣እስላማዊውንና ምዕራባዊውን እሳቤ ለማነጻጸር ያህል የእምነት ነጻነትን ርእስ መውሰድ እንችላለን።
ራሽድ፦ የእምነት ነጻነት ወይም ‹‹የሃይማኖት ነጻነት›› በእርግጥ ለንጽጽሮሽ የተመቸ መስክ ነው። ርእሰ ጉዳዩ በሁለቱ እሳቤዎች መካከል ባለው የ‹‹ሃይማኖት›› ጽንሰ ሀሳብ ልዩነትና በሁለቱ ሥርዓቶች ውስጥ ሃይማኖት ከእሴቶች ፒራሚድ ጋር ባለው ግንኙነት ላይ የተመረኮዘ ነው።
በምዕራቡ ዓለም አንድ ሰው የፈለገውን ዓይነት ሃይማኖት የመከተል፣ኢ-አማኝ (ኤቲስት) መሆን ወይም ሃይማኖቱን መለወጥ መብቱ ነው። ይህ ሁሉ በ‹‹የእምነት ነጻነት›› ማእቀፍ ውስጥ የሚካተት ሲሆን፣‹‹ግለሰባዊ›› መብት ነውና ማንም ጣልቃ ሊገባበት አይችልም።
ይሁን እንጂ በምዕራቡ ዓለም አንድ ሙስሊም ያሻውን ‹‹የማመን መብት›› አለው ተብሎ የሚጠበቅ ቢሆንም . . በዚህ መብት መሰረት የሚያምንበትን ነገር የመተግበር ነጻነት ግን የለውም። ይህም ማለት ምዕራቡ ዓለም ሕይወቱን በእምነቱ አስተምህሮ መሰረት እንዳይመራ የሙስሊሙን መብቱን ይጋፋል ማለት ነው። ለምሳሌ ያህል በብዙ አገሮች ውስጥ ሙስሊሙ በሸሪዓዊ መንገድ የታረደ ሐላል ሥጋ እንዳያገኝ ይከለከላል። ከአንድ በላይ ሚስት እንዳያገባም ይከለከላል። በአንዳንድ አገሮች ውስጥ ደግሞ ሙስሊም ሴት የእምነቴ ግዴታ ነው ብላ የምታምነውን የአለባበስ ይትባሃል (ሕጃብና ንቃብ) እንዳትለብስ ትከለከላለች። እነዚህን ነገሮች መፈጸም ግን ለአንድ ሙስሊም የሃይማኖቱ አንድ ክፍል ነው . . ይህንንስ ማብራራት ትችላለህ?
ማይክል፦ እነዚያ ድርጊቶች ከ‹‹ግላዊ ስሜትና ከራስ ሕሊና›› ማእቀፍ የወጡ በመሆናቸው ከ‹‹እምነት ነጻነት›› መብት ማእቀፍ ውጭ ስለሆኑ ነው። በተጨማሪም ሕግንና ብዙኃኑ የሕብረተሰብ አባላት የመረጡትን ሃይማኖትን ከሕይወት ጉዳዮች የመለየት ማህበራዊ ውልን መጣስ ነው።
በተመሳሰሳይ ወቅት ግን ለዚህ ሙስሊም ከትዳራዊ ሕይወት ውጭ ፈቃደኞች እስከሆኑና በትዳር አልጋ ላይ እስካልሆነ ድረስ፣ከሌሎች ሴቶች ጋር ወሲባዊ ግንኙነት መፈጸም ሕጉ ይፈቅድለታል እለሃለሁ።
በነዚህ ድርጊቶችና በሃይማኖት መካከል ትስስር አለ ብላችሁ ጭራሹንም የማታምኑ በመሆኑ፣እነዚን ገደቦች መብቶችንና ነጻነቶችን የሚያጎድሉ አድርጋችሁ እንደማትቆጥሩ በእርግጥ አውቃለሁ። ይልቅዬ ይህን ጥሰትና የመብት አፈና፣የተቀደሱ ‹‹አይነኬዎች›› ለሆኑት ሲቪል ድሎቻችሁ መጠበቂያና መቆጣጠሪያ አድርጋችሁ ነው የምትወስዱት።
ለዚህ መነሻው፣የ‹‹እምነት ወይም የሃይማኖት›› እሳቤ ሃይማኖትን ከሕይወት ከሚነጥለው የምዕራቡ ሴኩላሪዝም አመለካከት ጋር የተጣጣመ መሆኑ ነው። በዚህ እሳቤ መሰረት ሃይማኖት ግለሰብ እውስጡ ብቻ የሚሰማው ግላዊ ስሜት ወይም የራሱ የሆነ ሕሊናዊ ጉዳይ እንጂ፣ከሕብረተሰቡ ጋር ምንም ግንኙነት የለውም። በዚህም ቀደም ሲል እንደ አብራራኸው ሃይማኖትን ሙሉ በሙሉ ከተግባራዊ የሕይወት ጉዳዮች የተነጠለ እንዲሆን ያደርገዋል።
ራሽድ፦ በእስላማዊ እሳቤ ‹‹የእምነት ነጻነት››፣ለዚህ ሕብረተሰብ የተቀደሰ ላእላይ እሴት (ለአላህ ተገዥና ተመሪ መሆንን) ግንዛቤ ውስጥ በሚያስገባ ማእቀፍ ውስጥ የተረጋገጠ ነው። በዚህም መሰረት እስላማዊ ሕብረተሰብ፣የአላህን ስልጣን በጥቅሉ ለመቀበል የሚያውጀውንና በዚህ ስልጣን ላይ እምቢ ብሎ የሚያምጸውን ሁሉ ውድቅ ለማድረግ የሚያውጀውን ሁሉ በጥላው ስር ያሰባስባል። ከዚህ የተነሳ ነው እስላማዊው ሕብረተሰብ ለተለያዩ ሃይማኖቶች መኖር ክፍት የሆነው። አይሁዳዊነትንና ክርስትናን ለሚከተሉ ወገኖች የራሳቸውን ግለሰባዊ ጉዳዮች የማደራጀት ነጻነት አውቆላቸው በመቻቻል እንዲኖሩ ሕብረተሰቡ የተቀበለውም ለዚህ ነው። በተቃራኒው ግን ከነዚህ ውጭ ለሚገኙት ጣዖት አምላኪዎች ወይም ኤቲስቶች ክፍት አልሆነም። ይህም አይሁዳዊነትና ክርስትና መለኮታዊ መሰረት የነበራቸውና የአላህን ስልጣን በጥቅሉ ለመቀበል በጥላው ስር ከተጠለሉት ጋር ራሳቸውን የሚያስተሳስሩ መሆናቸውን ግንዛቤ ውስጥ በማስገባት ነው።
በእስላም እይታ፣የአላህን ስልጣን በጥቅሉ ከመቀበል ‹‹የጸና›› እውነታ ጋር የሚላተመውና በሁለቱ ሃይማኖቶች ላይ ከጊዜ በኋላ የተከሰተው መዛባትና ተአማኒነትን የማጣት ሁኔታ ግን፣ እነሱን በተመለከተ ‹‹ሀሳብን የመግለጽ ነጻነት›› አድማስ ከ‹‹እምነት ነጻነት›› አድማስ ይበልጥ የጠበበ እንዲሆን ያደርጋል። በመሆኑም ሃይማኖቶቻቸውን የመስበክም ሆነ፣የተውሒድ መሰረታቸውን የለቀቁ መሆናቸውን የሚጠቁሙ የአምልኮ ስርዓታቸውን ከአማኞቻቸው ክልል ውጭ መግለጽና ማሳየት አይችሉም። የ‹‹ሀሳብን በነጻ የመግለጽ›› መብት ከዚህ ክልል ከወጣ፣በሕብረተሰቡ የእሴቶች ፒራሚድ አናት ላይ የተቀመጠውን ማሕበራዊ ሥርዓት የሚጥስና የተቀደሰውን ጽኑ አይነኬ መሰረት የሚንድ ይሆናል።
ራሽድ፦ ይህ ጥያቄም አሁን ካነሳሁት ጋር የሚታይ ነው። ከእስላም የተቀለበሰ (ሙርተድ) ሰው ጉዳይ፣እስላማዊው አመለካከት ከሚያራምደው የ‹‹እምነት ነጻነት›› እሳቤ ጋር የተሳሰረ ነው። እስላም ከመነሻው ሃይማኖቱን ያልተቀበለውን ሰው አይቀጣም፤ ሃይማኖቱን እንዲቀበል ማንንም አያስገድድም። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦
{ ለናንተ ሃይማኖታችሁ አላችሁ፤ለኔም ሃይማኖት አለኝ።} [አልካፊሩን፡6] በተመሳሳይ ወቅት ሃይማኖቱን ትቶ ወደ ሌላ ሃይማኖት መለወጥን ግን የሚከለክልና ‹‹የሚቀጣ›› ሆኖ እናገኛለን።
ከሃይማኖቱ የተቀለበሰን (ሙርተድ) ሰው በተመለከተ እስላምን ያለውን አቋም መረዳት የምንችለው፣አድራጎቱ ሕብረተሰቡ የቆመበትን ታላቅ እሴትና የጸና መሰረት መንካት ተደርጎ የሚወሰድ ከመሆኑ አንጻር ነው። በሌላ አነጋገር ይህን ማድረግ የዚህን ሃይማኖት ትክክለኛነት መዝለፍ ወይም ለሰው ልጅ አስፈላጊ አለመሆኑን ማወጅ አድርጎ ይቆጥረዋል። ይህ ደግሞ ሕጋዊነቱንና ዋቢውን በዚህ ሃይማኖት ትክክለኛነት አስፈላጊነት ካለው እምነቱ በሚያመነጨው ሕብረተሰብ ውስጥ ተቀባይነት የለውም።
ይህ በምዕራቡ ዓለም ውስጥ ካለው መብት በመነሳት የ‹‹ጸናውን›› እና ‹‹የተቀደሰውን›› አይነኬ ‹‹ነጻነት›› ለማፍረስና ለማውደም እንደሚጠይቅ ሰው ልንወስድ እንችላለን። ከአፍቃረ ነጻነት ሰዎች ወዲያውኑ የሚጠብቀው ዝግጁው ምላሽ ‹‹የነጻነት ጠላቶች ነጻነት አይገባቸው›› የሚለው የታወቀው መፈክር ነው። ይኸውም ይህ ጥያቄ ነጻነትን ለመግደል ነጻነትን በመሳሪያነት የሚጠቀም ማለትም ሕብረተሰቡ የቆመበትን ታላቅ እሴትና የጸና መሰረት ለመናድ የሚገለገል በመሆኑ ነው።
የኦቪኤፍ አባላት ቤተክርስቲያኑን በአስራት መደገፍ ከመቻላቸው በፊት ብዙ ዓመታት ይወስዳል ፡፡ የዚህን አዲስ የአማኞች ማህበረሰብ መሠረት ለመጣል እንድትረዱ እንፈልጋለን ፡፡ ወርሃዊ ደጋፊ መሆንን ፣ ወይም ለጋስ የአንድ ጊዜ ስጦታ ለማድረግ ያስባሉ?
ዕድመ ሓላፍነተን የብቅዕ ዘሎ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕ/ሃ ናቪ ፒለይ፣ ንገለ ኣብ ዓለም ዝተኸሰቱ ቅልውላዋት ግቡእ መልሰ-ግብሪን ስጉምቲን ስለዘይወሰደ ኢለን ንቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕ/ሃ ወቂሰን።ናቪ ፒለይ፣ እቲ ቤት ምኽሪ ግቡእ ቆላሕታ እንተዝገብረሉ ነይሩ፣ህይወት ኣማኢት ኣሻሓት ሰባት ምደሓነ ነይሩ ኢለን።