Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የመንግሥት መካከለኛ አመራሮች ‹‹ሞተር ኃይል እና ቁልፍ ሚና ይዘው የሚንቀሳቀሱ›› እንደኾኑ በሥልጠናው መዝጊያ ላይ ከመገለጹ አንፃር፣ በዚኽ ደረጃ በሚገኘው አካል ዘንድ ‹‹ማተቡም ቢኾን የጊዜ ጉዳይ ነው፤ መውለቁ አይቀርም›› ዐይነት እምነትንና ማንነትን በቀጥታ የሚፃረር ድፍረት፣ ከአነጋገር ማዳጥ የተፈጠረ ‹‹የግለሰብ የአፈጻጸም ጉድለት›› ተብሎ ይታለፋል ወይስ በሴኩላሪዝሙ መርሖና በፖሊሲው የታዘለ ‹‹ሥርዐታዊ ጥሰት›› ተደርጎ ይወሰዳል!?
ክርስትናችን ‘የቄሣርን ለቄሣር የእግዚአብሔርን ለእግዚአብሔር ስጥ’ የሚል ሴኩላሪዝምን በአዎንታዊነትና በቀላሉ የሚገልጽ መጽሐፍ ቅዱሳዊ አስተምህሮ ያለው እንደኾነ የሥልጠናው ተካፋዮች ይገልጻሉ፡፡ የአገራችን የሴኩላሪዝም መርሖም ምእመኑን ለእምነቱ ለዘብተኛ በማድረግ በሒደት ወደ ሃይማኖት አልባነት የመምራት ተንኰል የተሸሸገበት ከሚያሰኝ አቀራረብ ሊጠበቅ እንደሚገባው ይመክራሉ፡፡
ክርስቲያንነታችንን በየራሳችን የምንመሰክርበት መለዮአችን ማዕተብ ለመንግሥት ሴኩላርነት ተፃራሪ እንደኾነና ሊከለከል እንደሚችል መናገር፣ የመንግሥትን የሴኩላሪዝም መርሖ በማማሰንና የተሳሳተ መልእክት በማስተላለፍ ሰፊውን አማኝ ፀረ – ሴኩላር የሚያደርግ፣ ሕዝቡንና መንግሥትንም ፊት ለፊት የሚያፋጥጥ እንዳይኾንም የሚኒስትር ሺፈራው አነጋገርና ጠቅላላ አካሔድ እርምትና ማስተካከያ ሊደረግበት እንደሚገባ ያስጠነቅቃሉ፡፡
በፋሽሽት ጣልያን ወረራ ወቅት የሴት አያቷን የጦር ግንባር ታሪክ የፃፈችው ትውልደ ኢትዮጵያዊቷ አሜሪካዊት መዓዛ መንግሥቴ መፅሐፍ ''ዘ ሻዶው ኪንግ '' (The Shadow King) አድናቆት አትርፏል።
መዓዛ መንግሥቴ ትባላለች።አያቷ ጣልያን ኢትዮጵያን በወረረበት ወቅት ያደረጉትን ተጋድሎ ኢትዮጵያ ድረስ መጥታ የጦርነቱን ቦታዎች ተመልክታለች።እናቷ ከአያቷ የሰሙትን እያንዳንዱን መራር ተጋድሎ ከትባዋለች።መትሽፉ የወጣው በእዚህ ዓመት መስከረም ወር ነው።
''ታሪኩ ለራሴ የመሰጠኝ፣ያስገረመኝ ነው።አያቴ ወደ አርበኝነት ስትሄድ የአባቷን ጠበንጃ ይዛ ነበር።'' ያለችው መዓዛ መፅሐፉ የአፍሪካውያን ሴቶች ተጋድሎ ኩራት ማሳያ መሆኑን ያስመሰከረ ተብሏል።መዓዛ ከእዚህ በፊት በጥር 2010 ዓም እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ''Beneath the Lion's Gaze'' የተሰኘ መፅሐፍ በ1966 ዓም በነበረው የኢትዮጵያ አብዮት ወቅት የሚተርክ መፅሐፍ ፅፋ ነበር።
''ዘሻዶው ክንግ'' የተሰኘው መፅሐፍ በአሁኑ ጊዜ በአማዞንም ጭምር እየተሸጠ ሲሆን አማዞን መፅሐፉን ሲያስተዋውቅ ስለመፅሐፉ የለጠፈው ፣ስለመፅሐፉ ይዘት በሚገባ ያስረዳል።
ሰበር ዜና - የጣልያን መከላከያ ሚኒስትር ሎረንዞ ጐርኒ፣ ፋሺሽት ጣልያን በደብረሊባኖስ መነኮሳት ላይ ለፈፀመችው ጭፍጨፋ አገራቸው ታሪካዊ ተጠያቂነቷን ማመን አለባት አሉ። ቦታውን ሄጄ ለማየት ወስኛለሁ ብለዋል።
የጣልያን መከላከያ ሚኒስትር ሎረንዞ ጎርኒ Lorenzo Guerini ዛሬ የካቲት 17/2012 ዓም ጣልያን ውስጥ በሰጡት መግለጫ እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ1937 ዓም ከግንቦት 21 እስከ 29 በኢትዮጵያ ደብረ ሊባኖስ ገዳም የፋሺሽት ወታደሮች የፈፀሙትን አሰቃቂ ጭፍጨፋ ጣልያን በታሪክ ተጠያቂ የሆነችበት መሆኑን ማመን እንዳለባት ገልጠዋል።
ሚኒስትሩ የጳውሎ ቦሩሶ Paolo Borruso ''ደብረ ሊባኖስ በ1937'' የተሰኘውን መፅሐፍ ጠቅሰው ጣልያን በዘመኑ ከሰራችው ከባዱ የጦር ወንጀል ውስጥ የደብረ ሊባኖሱ እልቂት መሆኑን አብራርተዋል።ዜናውን የዘገበው የጣልያን ዜና አገልግሎት አንሳ (ANSA) እንደገለጠው በደብረ ልባኖሱ እልቂት ሰማዕትነት የተቀበሉት የገዳሙ መነኮሳት 449 ናቸው ቢባልም እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በ1990 ዓም በተገኘ አዲስ ጥናት የተገደሉት ሰማዕታት መነኮሳት ቁጥር ከ1500 እስከ 2000 እንደሚደርስ ዛሬ ማምሻው ባወጣው ዘገባ ለመረዳት ተችሏል።
በ1909 ዓም የዳግማዊ ምንሊክ ሴት ልጅ ንግስት ዘውዲቱ በየካቲት 4 ቀን ዘውድ ደፉ።በእዚሁ ዓመት ራስ ተፈሪ የንግስትቱ ሞግዚትና አልጋ ወራሽ እንዲሆኑ ተሾሙ።የንግሥት ዘውዲቱ ወደ ንግስና መምጣት በልጅ ኢያሱ ዘመን የነበረው ሹክቻ እና ብጥብጥ የሚቆምበት በመሆኑ ህዝቡ መደሰቱ ይነገራል።ከንግስት ዘውዲቱ ንግስና በኃላም የኢትዮጵያ የፖለቲካ መድረክ በአንፃሩ የተረጋጋ መልክ ቢያሳይም በመሬት ባላባቱ የጦር አበጋዞች እና ትምህርት ቀመስ በሆኑ ወጣት የሹማምንቱ ልጆች መሃል ልዩነት ፈጥሮ ነበር።በወቅቱ በዘመናዊ ትምህርት የተሻሉ የነበሩት እና የውጪውን ዓለም በተለይ ስለ አውሮፓ ስልጣኔ የተሻለ ግንዛቤ የነበራቸው የቀድሞው ራስ ተፈሪ (የኃላው ቀዳማዊ አፄ ኃይለስላሴ) ይደገፉ የነበሩት በወቅቱ በነበሩ ጥቂት ዘመናዊ ትምህርት ቀመስ ወጣቶች ሲሆኑ እነኝህ ወጣቶች ንግስት ዘውዲቱ ከነገሱም በኃላ የኢትዮጵያ ጉዳይ ያስጨንቃቸው ነበር።
በወቅቱ የሚጨነቁት ወጣቶች ዋና ምክንያታቸው 20ኛው ክፍለዘመን ከመግባቱ ጋር በአውሮፓ የነበረውን እንቅስቃሴ ከሌላው ባላባት በተሻለ ማወቃቸው ነበር።በንግሥት ዘውዲቱ ዘመን ያለው የአውሮፓ ቅኝ ገዢዎች አመጣጥ በአድዋ እንደነበረው ዓይነት አይደለም።በንግሥት ዘውዲቱ ዘመን ዓለም ተቀይሯል።ወቅቱን የመጠነ ዘመናዊ ዲፕሎማሲ የሚጠይቅ እና ለእዚህም የመሬት ባለቤት በመሆን እና አገሬን እወዳለሁ ብሎ በመፎከር ብቻ የሚገኝ ሳይሆን ዘመናዊ ትምህርት እንደሚያስፈልግ ያውቁ ስለነበር የንግሥት ዘውዲቱ መምጣት ብቻ ኢትዮጵያን የ20ኛውን ክ/ዘመንን እንደማያሻግራት ገብቷቸዋል።ስለሆነም ከንግስት ዘውዲቱ ንግስና ቀን ጀምሮ የራስ ተፈሪ ቡድን ራስ ተፈሪ ኢትዮጵያን እንዲመሩ ለማድረግ ጥረታቸውን ቀጠሉ።
የየካቲት ወር የኢትዮጵያ ፖለቲካ ድምፅ የሚሰማበት ወር ነው።2012 ዓም ከገባ ስድስተኛ ወር ሆነ።ከየካቲት ወር ቀደም ብሎ በነበሩት ወራት ከሶስት ያላነሱ የአደባባይ የህዝብ በዓላት እና የአፍሪካ ሕብረት መሪዎች ስብሰባ የመንግስት የፀጥታ አካልንም ሆነ ሕዝብን በተወጠረ ስሜት የያዘ ጉዳይ ነበር።በተለይ በአፍሪካ ህብረት ስብሰባ ወቅት የውስጥ ወይንም የውጭ ያልታወቀ ኃይል አንዳች አደጋ እንዳይፈጥር ማስጨነቁ አልቀረም።ይህንንም ተከትሎ ነው የዘንድሮው የመሪዎች ስብሰባ ከመጀመሩ በፊት ጥበቃው በሄሊኮፍተር በታገዙ ኮማንዶዎች ጭምር መሆኑን የኢትዮጵያ ቴሌቭዥን በዜና ላይ ሳይቀር ሁሉ ሲያሳይ ነበር።ትልቁ ቁምነገር ግን ስብሰባው በሰላም ተፈፅሟል።
በዘንድሮው የካቲት ላይ ሆነን ከመቶ ዓመታት በፊት በኢትዮጵያ ጉዳይ የተጨነቁት ወጣት ምሑራን ተመሳሳይ ስሜት ዛሬም ይታያል።ኢትዮጵያ በወሳኝ የ21ኛው ክ/ዘመን በብቃት የመሻገር እና ያለመሻገር ድልድይ ላይ ትገኛለች።ጊዜው ወሳኝ ለመሆኑ ከእኔ አባባል በላይ በቅርቡ ጠቅላይ ሚኒስትር ዓቢይ በፓርላማ ቀርበው እንደተናገሩት ''ጊዜው የሞትሽረት ወቅት'' መሆኑን ተናግረዋል።ይህ ማለት ከሩቅ ተመልካች ብቻ ሳይሆን እራሱ መንግስትም ያመነው ነው ማለት ነው።
ኢትዮጵያ ባሳለፍነው ክ/ዘመን በርዕዮተ ዓለም ስትንገላታ ነው የኖረችው።የኢትዮጵያ ወቅታዊ ጉዳይ በአገር ውስጥ ፖለቲካ ብቻ የተያዘ አይደለም።የኢትዮጵያን ፖለቲካዊ ሂደት በጉጉት ከሚጠብቁት ውስጥ ዓለም ዓቀፍ ቱጃር ኩባንያዎች ናቸው።እነኝህ ኩባንያዎች ከቻይና ጋር በአፍሪካ ቅርምት የድርሻቸውን የገበያ ድርሻ ለመውሰድ በከፍተኛ ጉጉት ላይ ናቸው።የግሉን የኢኮኖሚ ዘርፍ ማሳደግ ላይ ከቻይና እስከ ኒውዮርክ ያሉ የምጣኔ ሀብት ባለሙያዎች የሚስማሙበት ነው።ነገር ግን መጠኑ በምን ያህል ይሁን?መንግስት እንደ ኢትዮጵያ ባሉ አገሮች ውስጥ በምን ያህል ደረጃ ራሱን ከምጣኔ ሃብቱ ማርቅ አለበት? የግል ዘርፉንስ የውጭ ኩባንያዎች ናቸው ወይንስ የአገር ውስጥ ኩባንያዎች እና ትውልደ ኢትዮጵያውያን ቅድምይ ሊሰጣቸው የሚገባው? በሚሉት ዙርያ ጥያቄዎች መነሳታቸው የሂደቱን ወሳኝ አፈፃፀም ይወስነዋል።
የውጪ ኩባንያዎች ወደ ኢትዮጵያ መጉረፍ በተለይ በቁልፉ የምጣኔ ሀብት ዘርፍ ለምሳሌ እንደ ባንክ፣ቴሌ እና የኃይል ማመንጫ ዘርፍ መምጣት በራሱ መጥፎ ነው የሚል አመለካከት የመኖሩን ያህል መምጣታቸው ተገቢ ነው የሚሉ ምሁራን አሉ። ይህንን ክርክር ለጊዜው እናቆየው እና ጉዳዩ ግን በኢትዮጵያ መጪ ፖለቲካ ላይ የውጪው በተለይ የምዕራባውያን የድጋፍ ዋና መሰረት ከጅኦ-ፖለቲካው በተጨማሪ ይሄው የኢትዮጵያን የገበያ እና ጥሬ ዕቃ የማግኘት ጉጉት የአገሪቱን መጪ ፖለቲካንም እንደሚወዘወዝ መገንዘብ ይገባል።
ጀዋር በአንድ ቀጭን መንገድ መሄድ ጀምሮ መንገዱ መሃል ላይ ሲደርስ የኃላ በር በኃይል ሲዘጋ ዘወር ብሎ የተደናገጠ እና ያለው አማራጭ የፊቱ ምን እንደሚሆን ሳያውቅ የሚሄድ ሰው ይመስላል።ብዙ ስልት አውቃለሁ የሚል ብቻ ሳይሆን በአንድ ወቅት የዕድምያቸውን አብዛኛውን ጊዜ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ሲንገላቱ የኖሩት አቶ አንዳርጋቸውን ስልት አለዎት ወይ? እያለ መመፃደቅ ደረጃ የደረሰው ጀዋር አሁን የአሜሪካ ዜግነቱን ለመተው አመልክቶ አዲስ አበባ ላይ ያንን ስንቀው የነበረውን ኢትዮጵያዊነት ስጡኝ እያለ እየተማፀነ ነው።
የምርጫ ቦርድም የካቲት 2/2012 ዓም ለኢሚግሬሽን እና ዜግነት ጉዳይ በፃፈው ደብዳቤ ጀዋር ዜግነት በተመለከተ ማብራሪያ እንዲሰጠው መጠየቁ ለማወቅ ተችሏል።በሌላ በኩል የጀዋር ቡድን እና የብልፅግና ቡድን በኦሮምያ ውስጥ ከፍተኛ ፍጥጫ ላይ መሆናቸው ግልጥ ሆኗል።በእዚህም ምክንያት ብልፅግና የአመራር ሚናውን ቢይዝም በወረዳ እና በዞን ደረጃ እንዲሁም በሌላው ቢሮክራሲ ውስጥ የጀዋር ቡድን የሚደግፉ ፅንፈኞች ላይ ርምጃ መውሰድ ተጀምሯል።ርምጃው በያዝነው ወር በበለጠ እንደሚጠናከር ይጠበቃል። በእዚህ ሂደት ብልፅግና ቀድሞ የሰራቸው ስራዎች የጀዋርን አከርካሪ ብቻ ሳይሆን ጥርሱን ያነቃነቀ ሥራ ሰርቷል።ይሄውም በታች ደረጃ ያሉትን የእርሱ አድናቂዎች በተለያየ የስራ እና የብድር ዕድል እየሰጡ ከጀዋር የመለየቱ ሂደት በብዙ ቦታ ተሳክቷል።ለምሳሌ በአምቦ ውጥረት ለመፍጠር የሚሞክሩ ወጣቶች ላይ መንግስት በቀጥታ ማሰር መጀመሩ እና በትናንትናው እለትም በጅማ ጀዋር ሊያደርግ ያሰበው ስብሰባ ህዝቡ የጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይን ፎቶ ይዞ በመውጣቱ ከፍተኛ መሸማቀቅ በጀዋር ላይ ደርሷል። ይህ ብቻ አይደለም።
ጠቅላይ ሚኒስትር ዓቢይ ከጅማ በተጨማሪ የቦረና እና ባሌ የኦሮምኛ ተናጋሪ ኢትዮጵያውያንን ልብም በድማቅ ንግግራቸው እና በልማት ፕሮጀክቶች መግዛት ችሏል።በእዚህም ጀዋር ከፍተኛ ክስራት ደርሶባታል። በእዚህ አይነት ጊዜ ላይ ጀዋር የለመዳት አንድ አይነት አካሄድ አለ።እርሱም እየተነነበት ያለውን የደጋፊ ኃይል ለማንቃት አንድ የማንቂያ እና የመሞከርያ ጉዳይ አንስቶ አንድ አይነት ግጭት ለመፍጠር እንደሚያስብ እና አለሁ ለማለት እንደሚፈልግ የታወቀ ነው።ባለፈው ተከበብኩ የሚለውን ጉዳይ ለግጭት የተጠቀመበት ለእንደዚህ ዓይነት የመሞከር ሥራ እንደሆነ ማወቅ ይቻላል።የጀዋርን መኖር እንደ መጠባበቂያ ኃይል የሚመለከቱት ሶስተኛ ረድፈኞች በሌላ በኩል የጀዋርን ደጋፊ መሳሳት ተከትለው ራሳቸውን ወደ መቅበር እያዘነበሉ እንደሆነ ይታያል።
ኢህአዴግ በመፍረሱ (መፍረስ የሚለው በራሱ ፈርሷል ወይንስ? የሚል ጥያቄ እንዳለ ሆኖ) የማይደሰት የለም።አንዱ እና ዋናው ጥላቻ አደረጃጀቱ በጎሳ ላይ መሆኑ ሲሆን ብልፅግና ቢያንስ እንደ ሱማሌ፣አፋር እና ቤንሻንጉል ያሉ ክልሎችን ፖሊሲ አውጪው አካል ውስጥ መግባታቸው እንጂ አሁንም ብልፅግና አደረጃጀቱ ከኢህአዴግ የጎሳ አደረጃጀት ለመውጣት የሚውተረተር ምንልባት ከምርጫው በኃላ የሚሳካለት ሊሆን ይችላል።
ይህ በእንዲህ እያለ ግን የብልፅግና ፓርቲ መሰረታዊ እና ትልቁ ተግዳሮት ከፍተኛ የአድርባይነት እና የአቅም ችግር ያለባቸውን የኢህአዴግ ካድሬ እና አመራር ይዞ ለመሄድ የሚያደርገው ደካማ አካሄድ ዋጋ እንዳያስከፍለው ያስፈራል።ብልፅግና በአዲስ አካሄድ ነው የምሄደው ካለ አቅም ያላቸው እና ከነበረው የአድርባይነት ባህል የለሉበት አዲስ የሰው ኃይል ማካተት እና ወደ አመራር ማምጣት እንጂ የነበረውን አድር ባይ ካድሬ አስራ ሰባት ቀን አይደለም ከዛ በላይ ቢሰለጥንም የተሻለ መንገድ ከማምጣት ይልቅ ወደ ኃላ እንዳይጎተት ያስፈራል።
በኢትዮጵያ ላይ የሚመጡ ለውጦች በሙሉ ማዕከል የሚያደርጉት የፖለቲካውን አውድ ብቻ ሳይሆን የማኅበራዊ በተለይ የሃይማንቱን አውድም ጭምር ነው።በተለይ ከኢትዮጵያ ሕዝብ አብዛኛው የምከተላት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ዋናዋ የፖለቲካ ስሜት ማብረጃ ስትሆን ኖራለች።ይህ የደርግ መንግስትም ሆነ የህወሓት መራሹ መንግስት ሲመጣ በስጋት የሚመለከታት እና በሚፈልገው መልክ ለመቆጣጠር በቤተክርስቲያኒቱ ላይ ትልቅ ጉዳት አድርሰዋል።በአሁኑ ጊዜም የኦዴፓ እና የፅንፍ አካል ተጠግተው ከእዚህ በፊት በቤተክርስቲያኒቱ ላይ የማዳከም ሥራ ሲሰሩ የነበሩ እንደ እነ ቀሲስ በላይ ያሉትን በገንዘብ በማባበል ቤተክርስቲያንቱን ለመክፈል ከሁለት አካላት ድጋፍ እየተደረገለት መሆኑ ይሰማል።እነርሱም የመጀመርያው ከፅንፈኛው የጀዋር ቡድን ሲሆን ሁለተኛው ከፅንፈኛ የተሃድሶ እንቅስቃሴ ነው።ሁለቱም አካላት የምታከኩት ሃይምኖትን ይምሰል እንጂ ግቡ ፖለቲካዊ እና ኢትዮጵያን ለመከፋፈል የሚደረግ ትልቁ አጀንዳ አካል ነው።
ይህ በእንዲህ እያለ በመንግስት በኩል በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ላይ የሚፈፀመውን ጉዳይ በቀላሉ እየተመለከተው ነው።የደህንነት መስርያቤቱም ሆነ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ቢሮ የኢትዮጵያ ቤተክርስቲያንን ለመክፈል የሚደረገው ሙከራ ትልቁ እና ቀዳሚው የኢትዮጵያ የፀጥታ ጉዳይ እንደሆነ ያሰቡበት አይመስልም። አጀንዳው አገርን የመክፈል እንጂ ቤተክርስቲያኗን ብቻ አይደለም።ከጀርባ የሚንቀሳቀሰው የበጀት እና ሃይማኖቱ የማይመለከታቸው የሰው ኃይል ሁሉ የሚያሳየው ጉዳዩ ፖለቲካዊ ብቻ ሳይሆን አገራዊም መሆኑን ነው።
ይህ በእንዲህ እንዳለ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ቅዱስ ሲኖዶስ ድንገተኛ ስብሰባ ለመጪው ሰኞ ጠርቷል።የስብሰባው ዋና አጀንዳ በወቅታዊው በቤተክርስቲያኗ ላይ እየደረሰ ባለው ጉዳት ላይ እና በተለይ በኦሮምያ ቤተ ክህነት በሚል በቀሲስ በላይ የሚመራው ቡድን ላይ ቅዱስ ሲኖዶስ ተወያይቶ ቀኖናዊ ውሳኔ እንደሚያሳልፍ ይጠበቃል።
በቅዱስ መፅሐፍ የሚገኝ አንድን ሰው ክርስቶስ እራሱ ሲጠቅሰው ''ሰውን የማያፍር፣እግዚአብሔርን የማይፈራ'' አንድ ሰው ነበር በማለት ነው።አንድ ሰው እግዚአብሔርን ባያፍር የሰፈሩን ሰዎች ያፍራል።ሰውን ባያፍር እግዚአብሔርን ይፈራል።ሲሆን ሁለቱም ቢሆን ጥሩ ነበር።የህወሓት አመራር ግን ሁለቱንም አጥተውታል። በከዘራ እና በሰው እየተደገፉ የሚሄዱት ፣አቶ ኃይለማርያም በአንድ ወቅት ሲመራቸው ''እንደ ጆፌ አሞራ ቢሮዬ ቁጭ ብዬ ይዞረኛል'' ያሏቸው አቦይ ስብሐት ሲሆን አክሱም ፅዮን ተቀምጠው ካልሆነ ወደ አድዋ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን ጥግ ይዘው ዳዊት በመድገሚያቸው እና የህወሃትን አመራር በመምከርያቸው ጊዜ በአገር አማን መቀሌ ላይ ዛሬም ክላሽ ወጣቱን እያስያዙ ሲፎክሩ ማየት ያስገርማል። ኢትዮጵያን ከባንክ እስከ ግድብ ፕሮጀክት፣ከስኩአር ፕሮጀክት እስከ የኮንትሮባንድ መዳኒት ማስመታት ድረስ ከዝያም በላይ ከ11 ቢልዮን ዶላር በላይ ግጠው ወስደውባት እና ራቁቷን ቆማ ዛሬም ሰውን ሳያፍሩ፣እግዚአብሔርን ሳይፈሩ የካቲት 11 በዓል ለመጨፈር የህወሓት አመራር እየተዘጋጀ ነው።መቸም ረስተነው ይሆናል እንጂ ህወሓት በዓሏን ዱባይ ላይ ሁሉ ድል አድርጋ በድሃው የኢትዮጵያ ሕዝብ ደግሳ እንደነበር መቸም አይረሳም መቀሌ ላይ የውሃ ፕሮጀክቱ ገንዘብ ተበልቶ ዱባይ ላይ ውስኪ ሲወራረድ ነበር። በ21ኛው ክ/ዘመን ሕዝቡን ለስራ ከማስነሳት ይልቅ ወንድምህን ግደል ብሎ ያውም አንድ እግራቸው መቃብር በገባ አዛውንት ሲቀሰቀስ መመልከት ምንኛ ያሳዝናል።ህወሓት የካቲት 11 ለማክበር ምን ዓይነት ሞራል አላት? ቢያንስ ራሱ ተራው የህወሓት ታጋዮች የተነሱበት የመነሻ መፈክርን የአሁኖቹ የህወሓት አመራሮች አንግበውታል? የኤፈርትን ገንዘብ በማን እጅ ነው? የትግራይ ከተሞች ንፁህ ውሃ ማግኘት ተስኗቸው የኤፈርት ብር ኝን በማን እጅ ነው? የካቲት 11 ሲከበር በየትኛው የሞራል ልዕልና ነው?
ኪነ ጥበብ ኢትዮጵያዊነትን በተለይ ላለፉት ሰላሳ ዓመታት ትውልዱን ለማስተማር ምን ያህል ሰርቷል? ቢባል ይህንን ያህል የጎላ ሥራ አልታየም ማለቱ ይቀላል። የኢትዮጵያን ነገር ትቶ ያልተወው ቴዎድሮስ ካሳሁን ግን በትውልዱ ውስጥ ኢትዮጵያን ለማጉላት ትልቅ ሚና ተጫውቷል። ቴዲ በያዝነው ሳምንት መጨረሻ በመስቀል አደባባይ ለሕዝብ ስራዎቹን ያቀርባል።በእዚህ ላይ ብዙ ባልልም፣ቴዲ የፍቅር ጉዞ ብሎ ገና በጧቱ ትውልዱን ለመምከር ሥራ ሲጀምር እነ ጀዋር በከፈቱበት የማኅበራዊ ሚድያ ዘመቻ ተሰናክሎ ነበር።ዛሬ ጀዋር የኢትዮጵያዊነት ዜግነት ስጡኝ እያለ በሚለምንበት ሰዓት ቴዲ ኢትዮጵያ የሚለውን ዜማ በመስቀል አደባባይ ጮክ ብሎ በመጪው ሳምንት መጨረሻ ያዜማል።ግሩም ነው። ኢትዮጵያ!
የኢትዮጵያ ዜጎች ለማኅበራዊ ፍትሕ (ኢዜማ) ሊቀመንበር አቶ የሸዋስ አሰፋ ዛሬ ዕሁድ የካቲት 1/2012 ዓም በኦስሎ፣ኖርዌይ ከኢዜማ ድጋፍ ማኅበር ጋር ስብሰባ ማድረጋቸውን ጉዳያችን በቦታው ተገኝታ ለመረዳት ችላለች።በስብሰባው ላይ አቶ የሸዋስ ኢዜማ በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ እያደረገ ያለው የምርጫ ዝግጅት፣የአባላት ተሳትፎ እና በወቅታዊ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ላይ ማብራርያ ከሰጡ በኃላ ከተሳታፊዎች ጥያቄዎች ተነስተው ለተነሱት ጥያቄዎች አጥጋቢ ምላሾች ሰጥተዋል።
በተለይ ኢዜማ በአንዳንድ ከተሞች ያደረጋቸው የስብሰባ ጥሪዎች በአንዳንድ ህገ ወጦች መሰረዙን አስመልክቶ ሲናገሩ። የማኅበራዊው ሚድያ ባብዛኛው የሚያወራው ኢዜማ ኢትዮጵያ ውስጥ ካደረጋቸው በርካታ የተሳኩ ስብሰባዎች ይልቅ በሕገወጦች ምክንያት ያልተደረጉት አራት የሚደርሱ ስብሰባዎች ላይ የሚያተኩር መሆኑን ጠቅሰው። እነኝህ ቦታዎችም ቢሆን ለመረበሽ የሞከሩት ቁጥር ከኢዜማ ደጋፊ ቁጥር ጋር ሲተያይ እጅግ ያነሰ ቢሆንም ኃላፊነት በተሰማው መንገድ ሰዎች እንዳይጋጩ የፀጥታ ማስከበር ሰራውን መንግስት መስራት አለበት ከሚል ፅኑ ዓላማ አንፃር የሰረዝናቸው ስብሰባዎች ነበሩ በማለት አብራርተዋል።
በእዚሁ ስብሰባ ላይ አቶ የሸዋስ የኢዜማ የፖሊሲ ጥናቶች ኢትዮጵያ ውስጥ ባሉ በከፍተኛ ባለሙያዎች የተዘጋጀ ሲሆን ባለሙያዎቹ የግድ የኢዜማ አባል መሆን አይጠበቅባቸውም ነበር ብለዋል።በሌላ በኩል በመላው ኢትዮጵያ በተመሰረቱት በ400 የምርጫ ወረዳ ጣቢያዎች ላይ በእያንዳንዱ ጣቢያ ቢያንስ ከሶስትመቶ ሰው አባል እና አስራአምስት የስራ አስፈፃሚ እንዳለው ገልጠው።ከእዚህ በተጨማሪ በእነኝሁ ወረዳዎች ደረጃ የፖሊሲ ጥናት ቡድን እንዳለ አስታውቀዋል።በመጨረሻ ላይ ኢዜማ በኢትዮጵያ ከገዢው ፓርቲ የቀድሞው ኢህአዴግ የአሁኑ ብልፅግና ፓርቲ ጋር በሚወዳደርበት ጣብያ ብዛት በተገዳዳሪ ደረጃ ከመቀሌ እስከ ሞያሌ፣ከወለጋ እስከ ከሚሴ ከ400 በላይ የምርጫ ጣቢያ መስርቶ ለመጪው ምርጫ በበቂ ደረጃ የተዘጋጀ መሆኑ በአቶ የሸዋስ ተብራርቷል።
የጠቅላይ ሚኒስትር ዓቢይ መንግስት በፀረ-ኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ እና ፀረ ሴማውያን ባለስልጣናት እና የፖሊስ ኃይል ተሞልቷል።ጠቅላይ ሚኒስትሩ በፍጥነት ርምጃ መውሰድ አለባቸው። (ጉዳያችን ልዩ የእንግሊዝኛ ዘገባ)
- ''በኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት ባብዛኛው የሚታየው የጥቅም አክራሪነት እንጂ የብሔር አክራሪነት ማለት አይቻልም'' በካይሮ፣ግብፅ የአሜሪካ ዩንቨርስቲ አሶሼት ፕሮፌሰር ዶ/ር ተክሉ አባተ
ዛሬ የካቲት 1/2012 ዓም በኦስሎ፣ኖርዌይ የሚገኘው የኢትዮጵያን የጋራ መድረክ በኦስሎ ''አንቲ ራሲስት'' የስብሰባ አዳራሽ መጪው የኢትዮጵያ ምርጫ ሴናርዮዎች በሚል ርዕስ ባዘጋጀው የውይይት መርሃግብር ላይ በስካይፕ ከካይሮ፣ግብፅ የአሜሪካ ዩንቨርስቲ አሶሸት ፕሮፌሰር ተክሉ አባተ እና ከኖርዌይ የኢዜማ ድጋፍ ሰጪ ማኅበር ሥራ አስፈፃሚ ዶ/ር ሙሉዓለም አዳም ሃሳባቸውን አቅርበዋል።
በመጀመርያ መጪውን ምርጫ አስመልክተው ዘርዘር ባለ መልክ ሃሳባቸውን ያቀረቡት ዶ/ር ተክሉ አባተ ምርጫ ቦርድ ያወጣውን የጊዜ ሰሌዳ መሰረት ሰኔ 4 ፓርቲዎች ለምርጫ ቅስቀሳ ስማቸው ቅደም ተከተል ዕጣ ያወጣሉ፣ነሐሴ 10 የምርጫ ማድረጊያ ቀን ይሆናል፣ነሐሴ 10 እና 11 ውጤት ይለጠፋል፣ነሐሴ 11-15 በክልል ደረጃ ውጤቱ ይፋ ይደረጋል፣ነሐሴ 11-20 አጠቃላይ የምርጫው ውጤት ይገለጣል ካሉ በኃላ አከራካሪ ጉዳዮች ያሏቸውን እንደሚከተለው ዘርዝረዋል።
በአሁኑ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ሁኔታ በማንሳት በኢትዮጵያ ምርጫ መደረግ አለበት ወይንስ የለበትም? ብለው የሚጠይቁ መኖራቸውን የጠቀሱት ዶ/ር ተክሉ በመቀጠል እርሳቸው የሚያነሷቸውን ተጨባጭ ማስረጃዎች እንደሚከተለው ዘርዝረዋል። እነርሱም -
1) ሰላማዊ እና የተሳካ ምርጫ ለማድረግ የሚያስቸግሩ ነባራዊ ሆነታዎች አሉ።ዛሬም ሕፃናት በሰሜን ጎንደር ታፍነው ተወስደው አደጋ ደርሶባቸዋል፣ምዕራብ ወለጋ ብንወስድ ጦርነት አለ፣አንዳንድ ቦታዎች ላይ ሰው ወጥቶ ለመመለስ ስጋት ላይ ነው።
2)የጥቅም አክራሪነት ሰፍኗል።እኔ የብሔር አክራሪነት አልለውም።የጥቅም አክራሪነት ነው የተስፋፋው።ሰዎች የጥቅም ፍላጎታቸውን በብሄር አክራሪነት ለመሸፈን እየሞከሩ ነው። በአማራም በኦሮሞም ብንመለከት ያለው የጥቅም አክራሪነት ነው። ይህ የጥቅም አክራሪነት ደግሞ ለሽምግልናም አስቸጋሪ ነው።ስለሆነም ለምርጫው አንዱ እንቅፋት ሊሆን ይችላል።
3) የፖለቲካ ፓርቲዎች አሁን ድረስ እንደፈለጉ ተዟዙረው ስብሰባ ማዘጋጀት አልቻሉም።ለምሳሌ በቅርቡ ኢዜማ በጎንደር እና በባሕርዳር ያደረጋቸው ስብሰባዎች ላይ የደረሱትን መመልከት ይቻላል። እነኝህን ስብሰባዎች የሚያውኩ ሰዎች ይህንን የሚያደርጉ ሰዎች ለአማራ ሕዝብ አስበው ነው ብዬ ማሰብ አልችልም የጥቅም ጉዳይ ነው።
4) በርግጥ የተወሰኑ በብሄር ስሜት የተነሱ አሉ።ሁሉም በጥቅም ብቻ ነው ማለት አይቻልም።እነኝህ ደግሞ ተጠቂ ነን የሚል ስሜት ያላቸው ግን የራሳቸውን ብሔር በሌላው ላይ ለመጫን የሚፈልጉ ናቸው።በተለይ በትምህርት ደረጃ ዝቅ ያለውን የህብረተሰብ ክፍል ብሔርህ ተነካ በሚል ይቀሰቅሱታል።
5)የፓርቲዎች መብዛት ሌላው ችግር ነው።በአሁኑ ጊዜ ከ110 በላይ ፓርቲዎች አሉ።አብዛኛው ብሔር ተኮር ነው። ጥቂት በኢትዮጵያ ላይ የሚሰሩ አሉ። ይህ ማለት የምርጫ ቅስቀሳውን ብቻ ስናስብ በራሱ ጉድዩን አስፈሪ (''ናይት ሜር'') ያደርገዋል። ካሉ በኃላ ዶ/ር ተክሉ ምርጫው እነኝህን ተግዳሮቶች አልፎ ምርጫው ጊዜ ላይ ቢደርስ የሚከተሉትን ''ሰነርዮዎች'' ማስቀመጥ እንደሚቻል ዘርዝረዋል።
1) ታዛቢዎችን የማዋከብ እና የማስፈራራት ሥራ በብሄር ድርጅት ደጋፊዎች አይኖርም ማለት አይቻልም።በቅርቡ በሲዳማ የክልል ውሳኔ ድምፅ አሰጣጥ ላይ በታዛቢዎች ላይ የተደረገውን እንደምሳሌ ማስታወስ ይቻላል።
5) በምርጫው ውጤት ብሔር ተኮር ድርጅቶች ሊያሸንፉ ይችላሉ። ይህ በራሱ የሚፈጥረው የፖለቲካ ውጥረት ይኖራል።ምክንያቱም የክልል መንግሥታት ከአሁኑ በባሰ የመጠንከር ዕድል ሊገጥማቸው ይችላል።ይህ ማለት የማዕከላዊ መንግስትን ስልጣን በባሰ መልኩ ይሸረሽራል። ምናልባት በአዲስ አበባ ደረጃ ካየን በቀዳሚነት ኢዜማ እና ባልደራስ በከፍተኛ ደረጃ ፉክክር የሚያሳዩበት ቦታ ሊሆን ይቻላል።በሶስተኛ ደረጃ ብልፅግና ፓርቲ ሊከተል ይችላል።
እዚህ ላይ በክልል ደረጃ የብሔር ድርጅቶች አብላጫውን ያዙ ማለት አራት ኪሎ ሲመጡ የሚኖረውን የእርስ በርስ መገፋፋት አስቡት።ምክንያቱም አሁን የሚመጡት የህዝብ ድምፅ ይዘናል በሚል ስለሆነ ከፍተኛ መፈታተግ ይኖራል ይህ በራሱ ለአገር የሚፈጥረው ጉዳት አለ ያሉት ዶ/ር ተክሉ ምርጫው በርግጥ ቢደረግም ሆነ ባይደረግ የራሱ የሆነ አደጋ ''ሪስክ'' ሊኖረው ይችላል ካሉ በኃላ የምርጫው ሂደትም ሆነ እርሱን ተከትሎ የሚመጣው አሳሳቢ ጉዳይ መነሻ ያሏቸውን ጠቅሰዋል።
2) የመንግስት ሕግ የማስከበር ፍላጎት እና አቅም (አንዳንዶች አቅም አለው የሚሉ አሉ ግን አቅሙን እስካሁን አላሳየንም) በበቂ ሁኔታ ብቻ ሳይሆን ፈፅሞ አለማሳየቱ፣
3)ፈታኝ የኑሮ ውድነት፣ሥራ አጥ ወጣት መብዛቱ፣ይህ በራሱ ጀብደኞች እንዲፈጠሩ ምክንያት ሆኗል።በቀላል ብር የሚደለሉ እና ለብጥብጥ የሚገዙ ወጣቶች መብዛት አስከትሏል።
5) የህዝቡ የፖለቲካ ንቃት ደረጃ አለማደግ።አብዛኛው ሕዝብ ኢትዮጵያዊነቱን የሚፈልግ ቢሆንም 5% የማይሆኑ ጥቂቶች የሚፈጥሩት የነውጥ ሥራ ብዙሃኑ በቀላሉ እንዲጠቃ አድርጎታል ካሉ በኃላ ዶ/ር ተክሉ ምን አደረግ አለበት? የሚል ጥይቄ አንስተው የሚከተለውን የመፍትሄ ነጥቦች ዘርዝረዋል።
1) የኢትዮጵያ ሕዝብ የተቀነባበረ የስነ ልቦና ዘመቻ ተደርጎበታል።ስለሆነም አሁንም በቂ የፖለቲካ ንቃት ያስፈልገዋል።ስለሆነም ፖለቲካ ወሳኝ ጉዳይ መሆኑን ለሕዝብ አሁንም መንገር ይገባል።ፖለቲካ ማለት ከዳቦ ከውሃ ጋር የሚገናኝ እና ቀጥታ ተፅኖ የሚፈጥር ጉዳይ መሆኑን ለሕዝብ በሚገባ መንገር ያስፈልጋል።ይህንንም በሚድያ፣በብሎግ ሳይቀር ለሕዝብ መንገር ያስፈልጋል።በውጭ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ይህንን አጠናክረው መቀጠል አለባቸው።
2) የውይይት መድረኮችን ማብዛት ያስፈልጋል።ለምሳሌ ዛሬ የተሰበሰብንበት የኢትዮጵያን የጋራ መድረክ በኖርዌይ የመሰሉ ድርጅቶች በሌሎች አገሮችም ተጠናክረው መቀጠል አለባቸው።
4)መከባበር አስፈላጊ ነው።የብሔር ድርጅቶች የኢትዮጵያዊ ድርጅቶችን፣የኢትዮጵያዊ ድርጅቶች የብሔር ድርጅቶችን መነቃቀፍ ሳይሆን የተሻለ ፖሊሲ ላይ መሆናቸውን የኢትዮጵያውያን ድርጅቶች ለብሄር ድርጅቶች ማሳየት እና በብልጫ ልቆ መገኘት እንጂ በመናቅ እና በመዘላለፍ መሆን የለበትም፣
5) በውጭ የሚኖረው ማኅበረሰብ በምርጫው ላይ የራሱ ሚና እንዳለ ማመን ያስፈልጋል።ለምሳሌ በውጭ የሚኖረው ኢትዮጵያዊ የሚደግፈውን የፖለቲካ ፓርቲ የማስተዋወቅ ድርሻውን መወጣት አለበት።በማለት በካይሮ፣ግብፅ የአሜሪካ ዩንቨርስቲ አሶሸት ፕሮፌሰር ዶ/ር ተክሉ አባተ ገለጣቸውን አጠናቀዋል።
በመቀጠል ዶ/ር ሙሉ ዓለም አዳም በኖርዌይ የኢዜማ ድጋፍ ሰጪ ማኅበር ሥራ አስፈፃሚ አባል በዶክተር ተክሉ የቀረበውን ማብራርያ አወድሰው በኢትዮጵያ የግለሰቦች ሚናንም በደንብ ማሰብ እንዳለብን አሳስበዋል።በእዚህም መሰረት የጠቅላይ ሚኒስትር ዓቢይ በአሁኑ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ላይ ያላቸውን ተፅኖ እንዳለ ሆኖ ምርጫውን በተመለከተ በእዚህ ሁኔታ እስከ ምርጫው ድረስ በተለመደው አካሄድ ይሄዳል? ወይንስ እርሱ እንደሚለው ወደለመድነው የሥርዓት ማስከበር ሥራ ይገባል የሚለው ሁኔታዎችን ሊቀይራቸው እንደሚችል ገልጠዋል። ከእዚህ በመቀጠል ዶ/ር ሙሉዓለም ኢትዮጵያዊነትን በተመለከተ ስብስቦች መጠናከር እንዳለባቸው ገልጠው፣ ባለፈው ሳምንት በኦስሎ የተደረገው የኢትዮጵያዊነት ስብሰባ አንዱ ማሳያ እንደሆነ እና ኢትዮጵያውያን የበለጠ የእዚህ አይነት ስብስቦች ላይ በመገኘት አገራዊ ግዴታቸውን መወጣት አስፈላጊ መሆኑ ላይ አፅንኦት ሰጥተዋል።
በስብሰባው መደምደምያ ላይ ከተሳታፊዎች የተነሳው ጥያቄ ኢትዮጵያ በእዚህ በብሄር ፖለቲካ በምትታመስበት ጊዜ የሃይማኖት አባቶች እና መምህራን የት ናቸው? ለምን ሕዝብ የብሔር ፖለቲካ ውስጥ ሲገባ አይመክሩም? ካህናትም እስከ ማውገዝ የሚደርስ ርምጃ መውሰድ እንዳለባቸው ማሳሰቢያ ተሰጥቷል። ይህንንም አስመልክቶ ዶ/ር ተክሉ ሲመልሱ ችግሩ መኖሩን ነገር ግን በአሁኑ ሰዓት በአገርቤት ሕዝብ በብሄር መከፋፈል እንደሌለበት የሚመክሩ ለምሳሌ የ24 ሰዓት የቴሌቭዥን ስርጭት የጀመረው የማኅበረቅዱሳን ቴሌቭዥን በሰፊው የማስተማር ሥራ ላይ እንደሚገኝ አብራርተዋል።
በእዚህ የኢትዮጵያውያን የጋራ መድረክ ስብሰባ ላይ የተገኙት ኢትዮጵያውያን ቁጥር በቂ ባለመሆኑ የጋራ መድረኩ በዕለቱ የተያዘውን የጋራ መድረኩን ሪፖርት እና የአዳዲስ አስተባባሪዎች ምርጫ ለማድረግ አለመቻሉ ተገልጦ።ኢትዮጵያውያን ለወደፊቱም በጋራ ሻይ እና ቡና ሲጠጡ ለብቻቸው በወቅታዊ ጉዳይ ላይ ከመከራከር የእዚህ አይነቱን መድረክ ቢጠቀሙበት ጠቃሚ እንደሆነ ሃሳብ ተሰጥቶ የዕለቱ ስብሰባ ተፈፅሟል።
ሐምሌ 22/2012 ዓ.ም – ለአዲስ አበባ ተጨማሪ ውበት እና ኩራት ይሆናል ተብሎ የታሰበው በአዲስ አበባ ቦሌ ክፍለ ከተማ ገርጂ አካባቢ በቻይና ስቴት ኮንስትራክሽን ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን …
የሚኒስትሮች ምክር ቤት ባለፈው ሳምንት መጀመሪያ ላይ፣ የኦሮሚያ ክልል በአዲስ አበባ ከተማ ላይ ያለውን ልዩ ጥቅም ለመወሰን የሚያስችለውን አዋጅ አጽድቆ ረቂቁን ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አቅርቧል፡፡ ይህ ረቂቅ አዋጅ፣ በኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 49 ንዑስ አንቀጽ 5 ድንጋጌ መሠረት ኦሮሚያ ክልል ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ሊያገኝ የሚገባውን ልዩ ጥቅምና በከተማ አስተዳደሩ ውስጥ ሊኖረው የሚገባውን የአስተዳደር … Continue reading ልዩ ጥቅም ወይስ ልዩ ግዴታ? (በተመሥገን ተሠማ አፍሬ) →
ካለፈው ዓመት ጀምሮ በአዲስ አበባ እና ኦሮሚያ ዙሪያ የተለያዩ ፅሁፎችን አውጥቼያለሁ። “ማስተር ፕላን፡ የችግሩ መነሻ እና መድረሻ” በሚለው ፅሁፍ የአዲስ አበባ ከተማ ገና ከአመሰራረቷ ጀምሮ የኦሮሞን ሕዝብ መብትና ተጠቃሚነት ያላረጋገጠች መሆኗንና ማስተር ፕላኑ ደግሞ ይሄን የሚያስቀጥል ስለመሆኑ፣ “የአዲስ አበባን ማስተር ፕላን ማቋረጥ ስህተትን እንደ መሳሳት ነው” በሚለው ፅሁፍ ከአዲስ አበባ ማስተር ፕላን ጋር ተያይዞ ለተከሰተው … Continue reading ሕገ-መንግስቱን በሚጥስ አዋጅ የኦሮሚያን “ሕገ-መንግስታዊ ልዩ ጥቅም” ማስከበር አይቻልም! →
የጌኮ ጋዜጣ በሌላ ቋንቋ ለማንበብ እባክዎን በራሪ ወረቀቱ በስተቀኝ በኩል ይመልከቱ እና “የትርጉም ጽሑፍ” ን ጠቅ ያድርጉ ፡፡ አሁን ከ 100 ቋንቋዎች መምረጥ ይችላሉ!
የጠፈር ጥናት የሙስሊሙን ትኩረት ከሳቡ ቀደምት የጥናትና የምርምር ዘርፎች አንዱ ነበር። ይህም ከ3ኛው ክፍለ-ዘመን በሂጅራ አቆጣጠር ቀደም ብሎ ነበር የሙስሊሞቹ የጥናት ዘርፍ የሆነው። ቀደምት ሙስሊሞች በዚህ የትምህርት ዘርፍ ከደረሱባቸው ግኝቶች መካከል “ሰንስ አፖጂን” (sun’s apogee)[1]ተንብየዋል።
በተጨማሪም የተለያዩ በዐይን የሚታዩ ኮኮቦችን የያዘ ዝርዝር ካርታ በመስራት ለነዚህ ኮከቦች የአረብኛ ስም ሰጥተዋቸው ነበር። እንደዚሁም የፀሐይንና የጨረቃን አቆጣጠር በማስተካከል የዓመቱን ርዝመት የተወሰነ በማድረግ ቀዳሚዎቹ ናቸው።
ቀደምት ሙስሊሞች የግድግዳ ሰዓት መቁጠሪያ ዘንግን (pendulum) ለሰዓት መቁጠሪያነት በመጠቀም የመጀመሪያዎቹ ከመሆናቸውም በተጨማሪ የጠፈር የምርምር ጣቢያንም (observatory) ለመጀመሪያ ጊዜ የሰሩት እነሱው ናቸው::
ኢብን የኑስ (1ኛው ክ/ዘ ሂጅራ) sundial (ሰንዲያል)[2] የተባለ መሳሪያ ለመጀመሪያ ጊዜ ፈበረከ። ይህንን መሳሪያ በተመለከተ ጆን ድራፐር ሲገልፅ በሰዓት አቆጣጠር ጥናት ዘርፍ (chronometry) ላይ ከተደረጉ ማሻሻያዎች ትልቅ ዋጋ የሚሰጠው ሲል ፅፏል።
ቀደምት ሙስሊሞች ነቁጠ-ፀሃይን (sun’s spot)፣ ግርዶሽንና (eclipse) እና የጅራታም ኮከቦችን (comets) ገፅታ ተንብየዋል። አቡልወፋእ የስነ-ጠፈር ዋና ክፍል የሆነውን “3rd lunar inequality”[3] ማግኘት የቻለ ሲሆን ይህ ግኝት ከ1000 ዓመታት በኋላ የዳኒሹ የጠፈር ጥናት ተመራማሪ ታይኮ ብራሆ እንዳገኘው ተደርጎ ይነገራል። በዚያን ጊዜ ከነበሩት ሙስሊም የጠፈር ጥናት ተመራማሪዎች መካከል፡-
በተጨማሪም በኢስላማዊት ስፔን ከሚገኙ የጠፈር ጥናት ተመራማሪዎች መካከል የኢብን አል-ሩሽድ እና ኢብን ኸልዱን ስራዎች በ “inquisition”[4] ጊዜ እንዲወድሙ ተደርገዋል።[5]
ከኮምጣጤ (vinegar) በስተቀር ሌላ ጠንካራ አሲድ በማይታወቅበት ዓለም የ8ኛው ክፍለ ዘመን ኬሚስት ጃቢር ናይትሪክ አሲድን በማግኘት ለዓለም አስተዋውቋል። ከዚህም በተጨማሪ የማጣራት (distillation)፣ ከጠጣር ወደ ጋዝነት በሙቀት ኃይል የመቀየር (sublimation) የማጥለል (filtration)፣ የመርጋት ሂደት (coagulation)፣ እና ከፈሳሽ ወደ ጠጣርነት የመቀየር (crystallization)፣ ሂደቶች እንዴት እንደሚሰሩ ገልጿል።
በአውሮፓዊያን ዘንድ ራዘስ በመባል የሚታወቀው አቡበከር አል-ራዚ በ9ኛው ክፍለ ዘመን የኖረ ታላቅ ኬሚስት ሲሆን ለመጀመሪያ ጊዜ የሰልፈሪክ አሲድን (sulfuric acid) ባህሪያት ያጠና እና ሰፊ ገለፃ የሰጠ ሰው ነበር። የሱን ሥራዎች በተመለከተ ጆን ድራፐር “እሱ ካለፈ ከዘመናት በኋላ ከመጡት ኬሚስቶች ላቮይዘርና ፕሪስትሊ ጋር ተወዳዳሪ ነበር” ሲል ገልጿል።
አቡሙሳ አል-ኩፊ በ8ኛው ክፍለዘመን የኖረ ኬሚስት ሲሆን ለኬሚስትሪ እድገት ከፍተኛ አስተዋፅኦ አድርጓል። የሱም ሥራዎች ወደ ላቲንና ፈረንሳይኛ እየተተረጎሙ እስከ 17ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ በጥቅም ላይ ሲውሉ እንደነበር ይነገራል።
በዚያን ጊዜ የነበሩ ሙስሊም ኬሚስቶች ያደሉ የነበሩት በተግባር (experiment) ላይ ነበር። ስለ ውሃ ማጣራት፣ ፕላስተር፣ ሽሮፕ (syrup)፣ ቅባት እና ስለ ብረት መሞቅ ቀደም ብለው ያውቁ ነበር።
ብዛት ያላቸው የእንግሊዘኛ የኬሚስትሪ ቃላት የመጡት ከአረበኛ ቃላት ተወስደው ሲሆን እንደምሳሌ አልኮሆል (alcohol)፣ ካምፎር (camphor)፣ ኤሌግዚር (elixir)፣ አልካሊ (alkali)፣ እና ሲረፕን (syrup) መጥቀስ ይቻላል።[6]
በ10ኛው ክፍለ ዘመን የኖረው ሙሐመድ ኢብን አህመድ የዜሮን ሀሳብ ለመጀመሪያ ጊዜ ፈጠረ። ይህም አስቸጋሪ የነበረውን የሮማን የቁጥር ስርአት የቀየረ ብቻ ሳይሆን በሒሳብ የትምህርት ዘርፍ ውስጥ አዲስ አብዮትም ጭምር ነበር። ይህም እሳቤ ወደ አውሮፓ የገባው ከሶስት መቶ ዓመታት በኋላ ነበር።
አልጄብራ ወይም በምልክት ስሌት “አልጃብር” ከሚለው የዓረበኛ ቃል የመጣ ሲሆን ይህም በጥሬ ትርጉሙ የተሰባበሩ ክፍሎችን አንድ ማድረግ ማለት ነው። በተመሳሳይ ሁኔታ አልጎሪዝም የሚባለው የሒሳብ ክፍል ስያሜውን ያገኘው ከእውቁ ሙስሊም የሂሳብ ሊቅ ሙሐመድ ቢን ሙሳ አል-ኸዋሪዝም ስም ነው። ይህም የሂሳብ ሊቅ በ9ኛው ክፍለ ዘመን የኖረ ሲሆን ጆርጅ ሳርቶን (An Introduction to the History of Science) በሚለው መጽሐፉ ውስጥ አል-ኸዋሪዝምን “አልጀብራ ወይም አናሊሲስ ከጂኦሜትሪ የተለየና እራሱን የቻለ የትምህርት ዘርፍ መሆኑን ካሳወቁት ውስጥ አንዱ ነው።” በማለት ገልፆታል።
የአል-ኸዋሪዝም ሥራ ተሟልቶ የተጠናቀቀው በ10ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ በአቡልወፋእ ሲሆን ይህም የሒሳብ ሊቅ በ “quadratic equation” ላይ ሰርቷል።
ከነዚህም በተጨማሪ የኢውክሊድን እውቅ ሥራዎች ሙስሊም ምሁራን ባይጠብቁት ኖሮ ከምድረ-ገፅ በጠፉ ነበር። በሌላ በኩል አል-ቱሲ (13ኛው ክፍለ ዘመን) በ “non-Euclidean geometry” እድገት ላይ ትልቅ አስተዋፅኦ አድርጓል።
ሙስሊም ምሁራን ትኩረታቸውን በተግባራዊ ጥናት ላይ ከማድረጋቸውም ጋር ትሪጎኖሜትሪን ከግሪኮች በኋላ አሁን ባለው ቅርፅ በማሳደግ ቀዳሚዎች ነበሩ። ለአስትሮኖሚ ካላቸው ፍላጎት የተነሳ “sine”ን እና “cosine”ን በመጠቀም ሙስሊሙን የቀደመ አልነበረም። በ“spherical trigonometry”ም ላይ እንደዚሁ የፃፉ ሲሆን በ“tangent trigonometry” ላይ የሠሯቸው ሥራዎች ደግሞ በአውሮፓዊያን ዘንድ እውቅናን ማግኘት የጀመረው ከአምስት ክፍለ ዘመናት በኋላ ነበር። ይህንንም በተመለከተ ጆርጅ ሳርቶን እንዲህ ሲል ፅፏል። “በ 13ኛው ክፍለ ዘመን በትሪጎኖሜትሪ ላይ የታየው እድገት ሙሉ በሙሉ በሙስሊሞች ጥረት ነበር።”[7]
ታዋቂውን ሙስሊም የፊዚክስ ምሁር አል-ሀሰን ኢብን አል-ሀይሰምን (አልሃዘን) (11ኛው ክፍለ ዘመን) በተመለከተ ሳርቶን እንዲህ ሲል ፅፏል። “ታላቁ ሙስሊም የፊዚክስ ምሁርና ከሁሉም ጊዜ ታላላቅ የኦፕቲክስ ተማሪዎች መካከል አንዱ ነበር።”
በርግጥም በመነፅር ሥራ (optics) ዙሪያ የሠራቸው ሥራዎች በዚሁ ዘርፍ ቀዳሚ የነበሩና ተመሳሳይ ሥራ ከሠሩት ከባኮንና ኬፕለር እጅግ ቀድሞ የተሠሩ ነበሩ። ኢብን አል-ሃይሰም የሰራቸው ሥራዎች ለማይክሮስኮፕ፣ ለቴሌስኮፕ እና ለካሜራ መፈብረክ ባለውለተኞች ናቸው።
በእይታ ምንጭ ላይ የነበረውን የግሪኮችን የተሳሳተ አመለካከት ( ይህም እይታ የሚመነጨው ከዐይናችን የሚወጣው ጨረር እቃው ላይ ሲያርፍ ነው የሚል ነበር) በማስተካከል እይታው የሚመነጨው እቃው ላይ ያረፈው ጨረር በመንፀባረቅ ዐይን ውስጥ ሲገባ እንደሆነ ገልጿል። ጆን ድራፐር ኢብን አል-ሃይሰም በ11ኛው ክፍለዘመን የፃፈውን መጽሐፍ በተመለከተ መገረሙን ሲገልፅ፡-
“Retina (ረቲና) የእይታ ማእከል እንደሆነ ማወቅ ችለናል። ብርሃን ረቲና ላይ በሚያርፍበት ጊዜ የሚኖረው ቅርፅ በኦፕቲክ ነርቭ በኩል ወደ አንጎል ይሄዳል።”
በዚህ የትምህርት ዘርፍ ሙስሊሞች ያበረከቱት ሌላኛው አስተዋፅኦ የኮምፓስ መገኘት ነው። ምንም እንኳን ግሪኮች ስለማግኔት ባህሪያት ቀድመው ያውቁ የነበረ ቢሆንም፣ ቻይናዎች ስለማግኔት አቅጣጫ ጠቋሚነት ባህሪ ማወቅ የቻሉ ቢሆንም ለመጀመሪያ ጊዜ እነዚህን እውቀቶች ተግባር ላይ በማዋል ኮምፓስን ሀገርን ለማሰስ የተጠቀሙበት ሙስሊሞች ናቸው።
በሃይድሮ ስታቲክስ ጥናት (ቀደም ብሎ በ9ኛው ክፍለ ዘመን) እና በ “water wheel” (ወተር ዊል)[8] ጠቀሜታ ላይም ማሻሻያ በማድረግም ይታወቃሉ። ዓብዱራህማን አልኹሰይኒ የፃፉት “ሚዛኑልሂክማን” የሚለው መፅጽሐፍ በሳርቶን እይታ እንዲህ ተገልጿል። “በመካከለኛው ክፍለዘመን ከተገኙ ዋና ዋና የተፈጥሮ ድርሰቶች (physical treatises) መካከል አንዱ ነው። ይህም በውስጡ የፈሳሽና የጠጣር አካላትን ውስን የመሬት ስበት (specific gravity) የያዘ ሲሆን በተጨማሪም የተለያዩ ተፈጥሮአዊ እውነታዎችንና መላምቶችን ይዟል።”[9]
[4] እስከ 19ኛው ክፍለዘመን ድረስ የቆየ ሲሆን የሮማ ካቶሊክ ቤተክርስቲያንን ለመጠበቅ እና ሌሎች ሃይማኖቶችን በተለይም እስልምናን እንደስህተት በመቁጠር እርምጃ የወሰዱበት ጊዜ ነው።
ሰሞኑን ወጉ ደርሶን ከፍርሃት ቆፈን ተላቀን በመጠኑ ዓለምአቀፍ እንቅስቃሴ ማድረጋችንን ያዩ አንዳንድ ሁሌ እንግደል፣ ሁልጊዜ እንረድ፣ ሁልጊዜ እናቃጥል፣ ሁልጊዜ እናፈናቅል፣ እናውድም ባዮች በየሚድያቸው ስሜን ጠቅሰው ሲንበጫበጩ እያየሁ ነው። ነውረኞች የሞትን እኛ። አታልቅሱ ድምጽ ቀንሱ፣ ዓለም አይስማው የምንባል እኛ። እና እኔ ዘመዴ መስሚያዬ ጥጥ ነው።
ምድረ አራጅ ሁላ ድርጊቱን በጋራ ማውገዝ ይቀድማል ወይስ ድርጊቱን መሸፋፈን? አላህ ወአክበር ብለው ያረዱትን አይወክሉንም ማለት የአባት ነው። እሱ የጨዋ ደንብ ነው። ወንጀለኛን አጥፈን ማውገዝ ትቶ እስልምና ተነካብን ብሎ ማለቃቀስ ነውር ነው። በባሌ በአደባባይ ከካፊሮች ጋር አትገበያዩ፣ ካፊር ቤትም፣ መሬትም፣ ሱቅም ያከራያችሁ በአስቸኳይ አስወጡአቸው እያለ ሼኩ ሲያውጅ የት ነበርክ። በውስጥህ ልብህ ደስ እያለው ስለነበር አይደለም እንዴ ሳትቃወም ዝም ብለህ ያለፍከው? አስመሳይ ሁላ !! አዎ አክራሪ እስላም አራጅ ነው። የሚያርደው ክርስቲያኑንም ሙስሊሙንም ነው። የሚያወድመው ሀገር ነው። መጀመሪያ ይሄን እመን።
አሁን እኔንና ምህረተአብ ላይ ለመንበጫበጭ እየሞከሩ እንደሆነ እየሰማን ነው። እኔ ዘመዴም ሆንኩ ወንድሜ መምህር ምህረተአብ መገደላችን ይብቃ፣ መሞታችን ይብቃ፣ መሰደዳችን ይብቃ፣ መታረዳችን ይብቃ፣ እንሰባሰብ፣ እንደራጅ፣ እንመካከር፣ አራጅ ገዳዩን በጋራ እንመክት ማለታችን ከሆነ ቅር ያሰኛችሁ ቅራሪ ጠጡ። ወሬያም ሁላ። በግድ ሙቱ በግድ ታረዱ ብሎ ነገር አለ እንዴ? ለምንድነው አንዳቸውም የእስልምና ተቋማት በአሩሲ የደረሰውን ውድመት ያላወገዙት። የትኛውም አክራሪ እስላም እያስጨነቀው ያለው የ300 ሰው መታረድ ሳይሆን የአንዱ ጃዋር መታሰርና የሃጫሉ መገደል ብቻ ነው። እና ከእነዚህ ጋር ነው እንዴ ተነጋግሮ መግባባት የሚቻለው? አንዳንድ እወደድ ባይ የእኛ ቤት ጉዶችም ሚዛናዊ ለመምሰል በየ አክራሪ እስላሙ ሚድያ ላይ ወጥታችሁ ባትላላጡ መልካም ነው። አሽቋላጭ አትሁኑ !!
በረከታቸው ይደርብንና የብፁዕነታቸው የአቡነ ጎርጎሬዎስን ምክርና ቃለምዕዳን በዕድሜ ዘመኔ ስተገብረው እኖራለሁ። በቅድስት ቤተ ክርስቲያኔና በቅድስት ሀገሬ ጉዳይ አንበሳው ሲያጓራ ውሎ ቢያድር ፍንክች አልልም። ሲያላዝንብኝ የሚውሉትን የሰይጣን ውሻዎችንም ለመውገር አልቆምም፡፡ ጥንቸሎቹንም በማባረር ጊዜዬን አላጠፋም።
ከአጋንንት ማደሪያ ዝሆኖች ጋርም ስታገል አልውልም። ገበሬ የደከመበትን ማሳ አውዳሚ የዝንጀሮ መንጋን እያየሁ፣ በግና ፍየል ነጣቂ ተኩላና ቀበሮንም እየተመለከትኩ ግን አልታገስም። በቸልታም አላልፍም።
እየገደልኩህም ቢሆን፣ እየዘረፍኩህም ቢሆን፣ እያረድኩህም ቢሆን፣ እያቃጠልኩህም ቢሆን፣ እያወደምኩህም ቢሆን፣ እያፈናቀልኩህም ቢሆን፣ ሜዳ ላይ በትኜህም፣ በረሃብና በጥም፣ በውርጭና በብርድ፣ በዝናብና በሃሩርም ቢሆን ብቀጣህ አትናገረኝ፣ አትቆጣኝ፣ አትገስጸኝ፣ ዝም በል፣ ጭጭ በል፣ ታገሰኝ፣ ቻለኝ የሚለኝን አስብቶ አራጅም አልታገስም። የሹም ዶሮ ነኝ፣ እሽሽ አትበለኝ ባዩንም አልሰማም።
ትእግስት ፍራቻ አይደለም። አልታረድም፣ አልገደልም፣ አልዘረፍም፣ አልወድምም፣ አልፈናቀልም ስላልኩ የሚከፋው ካለ በአፍጢሙ ይተከል። እንጠረጦስ ይግባ። ሕገ መንግሥቱም፣ ሕገ ፈጣሪም ቢሆን ከዚህ በላይ ታገስ አይለኝም።
አረጋዊ አባቴን ከፊቴ እንደ በግ አጋድመህ እያረድክ፣ አምጣ የወለደችኝን እናቴን ከፊቴ አጋድመህ እንደ ዶሮ እያረድክ፣ ጨቅላዋን እህቴን በገጀራ ከታትፈህ እያረድክ፣ ወንድሜን በሜንጫ ጨፍጭፈህ፣ በመጥረቢያ ፈላልጠህ በቃ ዝም በል ቻለው ስትለኝ አልሰማህም። የአራስ ሴት የደረሰች አሆዷን እየቀደድክ፣ ካህኑን አባቴን ከመቅደሱ አውጥተህ አርደህ እያቃጠልክ ዝም በል ብትለኝ አልሰማህም።
የደረሰው ግፍና የዘር ውድመት ያልዘገነነህ የእኔ ችግሩን መናገር እንዴት አመመህ? አንት አስመሳይ። በቀጣይ ቪድዮዎችን አወጣለሁ። ፎቶዎችን እለቃለሁ። ክርስቲያን የተዋሕዶ ልጆች ተደራጅተው ከአራጆችና ከአውዳሚዎች ራሱንና ቤተሰቦቹን ይጠብቅ ዘንድ ማንቃቴን እቀጥላለሁ። ይሄን በማድረጌ የሚከፋው ካለ እደግመዋለሁ በአናቱ ይተከል። በአፍጢሙም ይደፋ። ሲኦል እንጦሮጦስም ይውረድ።
አንድ ሙስሊም ጥቃት ሲደርስበት ሰማይና ምድር ካልተጣበቀ ሞተን እንገኛለን እያለ ሀገር ምድሩን ቀውጢ የሚያደርግ ግሪሳ ሁላ 300 ክርስቲያን ታረዶ እያየ እየተመለከተ፣ እየሰማ በልቡ ጮቤ እየረገጠ በአፉ እኔንና ምህረተአብ ላይ ለመንበጫበጭ ይጥራል። አልጀዚራ፣ ቢቢሲ፣ ሲኤንኤን ሞጣ ሞጣ ሲል ከርሞ ኦሮሚያ ኦርቶዶክሳውያን በጅምላ ሲታረዱ ጭጭ ይላል። እና እነሱ ዝም ሲሉ እኛ ስንናገር ለምን ተነገረ ብሎ እሪሪ ሲል ይታያል። ኢትዮጵያዊው ሙስሊም እንደ እኔው እየታረደ ነው። እየተሰደበ ነው። ጽንፈኛውን በጋራ ማውገዝ ሲገባ ለአራጅ ጥብቅና መቆሙ አያዋጣም። አያዛልቅምም።
“አንድም ልጅ እንዳይቀር” በሶማሌ ክልል ተጀመረ በኢትዮጵያ በቀላሉ ሊከላከሏቸው በሚችሉ በሽታዎች ሣቢያ 537 ህፃናት በየዕለቱ እንደሚሞቱ የተገለጸ ሲሆን ከእነዚህ የህፃናት ሞቶች 44 በመቶ የሚሆኑት የሚከሰቱት ዕድሜያቸው ከ28 ቀናት ባልበለጠ ጨቅላ ህፃናት ላይ ነው ተባለ፡፡ “ሴቭ ዘ ቺልድረን” በአርብቶ አደርና ከፊል…
አባላት በሳምንት 600 ብር፣ ለስድስት ወር ይከፈልላቸዋል የኩላሊት እጥበት በጎ አድራጎት ማዕከል በስሩ ለሚገኙ የኩላሊት ህመምተኛ አባላቱ፣ ለኩላሊት እጥበት አገልግሎት የሚውል 3 ሚ. ብር መመደቡን አስታወቀ፡፡ ባለፈው ሳምንት በዘውዲቱ ሆስፒታል ባካሄደው ጉባኤ፤ ለህሙማኑ በሳምንት ለእያንዳንዳቸው 600 ብር በመክፈል ለስድስት ወራት…
በሱስ ሳቢያ የሚመጡ የአዕምሮ ህመሞችንና ሌሎችንም የአዕምሮ በሽታዎች ለማከም የተቋቋመው ለቤዛ የስነ አዕምሮ (ሳይካትሪ) ልዩ ክሊኒክ፣ ባለፈው ሳምንት ተመርቆ አገልግሎት መስጠት ጀመረ፡፡ ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ ‹‹ለቤዛ የስነ-ልቦና ማማከር አገልግሎት›› በሚል የማማከርና የስልጠና አገልግሎት ሲሰጥ የነበረው ድርጅቱ፤ በአዕምሮ ህመም ላይ ያለውን…
‹‹በአደጋ ወቅት ሰዎችን የሚጎዳው አለአግባብ አፋፍሶ ማንሳት ነው›› ጠብታ አምቡላንስ በሞተር ሳይክል የአምቡላንስ አገልግሎት ሊጀምር መሆኑን ያስታወቀ ሲሆን አገልግሎቱ በአምቡላንስ መዘግየት ሳቢያ ህይወታቸውን የሚያጡ ወገኖችን ይታደጋል ተብሏል፡፡የጠብታ አምቡላንስ ባለቤትና ዋና ሥራ አስኪያጅ አቶ ክብረት አበበ ሰሞኑን ለጋዜጠኞች በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ፣…
የአንዲት ተማሪ ወላጅ ልጃቸውን ሊያስመዘግቡ ቃሊቲ አካባቢ ወደሚገኘው ኖላዊ አፀደ ህፃናትና 1ኛ ደረጃ ት/ቤት ይሄዳሉ፡፡ ከትምህርት ቤቱ ባለቤት አቶ ተስፋዬ አግዘው ጋርም ይገናኛሉ፡፡ ወላጅ በውስጣቸው የጨነቃቸውን ነገር ለትምህርት ቤቱ ባለቤት ይተነፍሳሉ፡- “እኔ በህይወት ብዙ መቆየት አልችልም፤ እባካችሁ ልጄን እንደ ልጃችሁ…
• በበሽታው ሰዎች እየሞቱ መሆኑን ምንጮች ጠቆሙ• በከተማው ከ24 በላይ የህክምና ማዕከላት ተቋቁመዋል የክረምቱን ወራት ተከትሎ በአገሪቱ የተለያዩ ክልሎችና በአዲስ አበባ ከተማ የተከሰተው አጣዳፊ ተቅማጥና ትውከት (አተት)፤ በከፍተኛ ፍጥነት እየተስፋፋ መሆኑ የተገለፀ ሲሆን፤ በአዲስ አበባ ከተማ በሁሉም ክፍለ ከተሞች የታየው…
ሀዋይ በዓለም ዙሪያ ለሚገኙ ሰዎች የስፕሪን እረፍት ተወዳጅ ቦታ ነው, ነገር ግን የአካባቢ ኮሌጆች እና ዩኒቨርሲቲዎች ለዕረ-ምህረቱን ሲወጡ ማወቅ በዚህ ደሴት ላይ ያለዎትን ጉዞ ለማቀድ ይረዳዎታል.
ወደ ሃዋይ ለመጓዝ ዕቅድ ያዘጋጁ እና የአካባቢው ነዋሪዎች ሙሉ በሙሉ መቼ እንደሚወጡ ለማየት (ለመሳተፍ ወይም ተካፋይ ከሆኑ) ወይም ወደ ሃዋይ ውስጥ ኮሌጅ ገብተው እና የእረፍት ጊዜዎቾን ለማወቅ የሚፈልጉ ከሆነ ተዘጋጅተው ይዘጋጁ. በክልሉ ለሚገኙ ለእያንዳንዱ ት / ቤቶች የአካዳሚክ የቀን መቁጠሪያዎችን በመፈተሽ የጸደይ ወራት ማቆሚያ ፍጥነት.
በ 2018 አብዛኛዎቹ የሃዋይ ኮሌጆች በመጋቢት ውስጥ የጸደይ ወቅት ማቋረጫ አላቸው, በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ በአብዛኛዎቹ ሌሎች ቦታዎች ላይ ግን አንዳንድ ኮሌጆች የተለመደው የጸደይ ወቅት ማቆሚያ አይፈቀድም, ይልቁንም በመጋቢት / . የኮምፒዩተር የቀን መቁጠሪያዎችን ከመቁጠር ይልቅ ለኮሌጅ የተወሰነ ቀኖችን የሚፈልጉ ከሆነ የኮሌጅ የቀን መቁጠሪያ ማጣቀሻዎን ያረጋግጡ. ቀጠሮዎች መለወጥ ይችላሉ ነገር ግን በአብዛኛዎቹ ክፍሎች እነዚህ ትክክለኛ ይሆናሉ.
ምንም እንኳን ሁሉም ክፍሎች ከታች በተጠቀሱት ቀናት የታገዱ ቢሆንም, አንዳንድ የትምህርት ቤት ቢሮዎች በእነዚህ ሃዋይ ኮሌጆች እና ዩኒቨርሲቲዎች ክፍት ሊሆኑ ይችላሉ. ስለ ሌሎች የትምህርት ቤት በዓላት, የቢሮ የሥራ ሰዓቶች እና መዝጋቶች ተጨማሪ መረጃ ለማግኘት ለተማሪው የትምህርት ቤት የመዝገብ ቤት ቢሮ ሙሉውን የትምህርት የቀን መቁጠሪያ ያረጋግጡ.
አንዳንድ ዩኒቨርሲቲዎች እና ኮሌጆች ከሁለት ሴሚስተር መርሃግብር ይልቅ በሩብ ዓመቱ የሚሰሩ ሲሆኑ የበልግ ማቆሚያ እንደሌላቸው ልብ ይበሉ. ይልቁንስ, እነዚህ ዩኒቨርስቲዎች በዓመቱ ውስጥ በየአመቱ በትንሹ የእረፍት ጊዜ እና በእያንዳንዱ ሩብ አምስት የአምስት ቀን እረፍት ያገኛሉ.
በአዲሱ የ 10 የ US Spring Crisis መድረሻዎች መካከል ወደ አንዱ በመጓዝ ወደ ዝቅተኛ የፀደይ ጸደይ መድረሻ ወይም ጥቂት ጉዞዎች ለመቆየት እድሉ ቢይዙም ለእረፍትዎ በደሴቶቹ ላይ ብዙ ሃአዋይ ይጠቀማሉ.
በደሴቲቱ ላይ ከሚገኙት እሳተ ገሞራዎች አንዱን በእግር ለመዞር ወይም ለመዝናናት, ውብ በሆነ ውቅያኖስ ውስጥ ለመንሳፈፍ ወይም በባህር ዳርቻ ላይ በመውጣት በሀዋይ እረፍት ወቅት ብዙ ሃብቶች ይገኛሉ.
በማርች እና ኤፕሪል, ደሴቶችን ለማጠናቀቅ ብዙ ደሴቲቶች እና ዓመታዊ ክስተቶችም አሉ. የሃዋሉ ሙግት በዓል, የሃዋይ ዓለም አቀፍ የሙዚቃ በዓል እና የቃና ብራውን በዓል ሁሉም በመጋቢት ይካሄዳሉ.
ለዕረፍትዎ ለመሄድ ከወሰኑ የትም ቦታ ላይ እቅድ በማውጣት በደህንነትዎ መቆየትዎን ያስታውሱ. ወደ አዲስ መዳረሻ ሲጓጉዙ እና እንደጠፋ ወይም ቢሰረቁ እንደ መታወቂያዎ እና ፓስፖርት የመሳሰሉትን ጠቃሚ ሰነዶች ምትኬ ይዘው በመምጣት አደገኛ በሆኑ የከተማ ክፍሎች ላይ ማንበብዎን እርግጠኛ ይሁኑ.
ሆዜ ማርቲን ካሴሬስ ሲልቫ (መጋቢት ፳፱ ቀን ፲፱፻፸፱ ዓ.ም. ተወለደ) ኡራጓያዊ እግር ኳስ ተጫዋች ነው። ለዩቬንቱስ ክለብ የሚጫወት ሲሆን የኡራጓይ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን አባል ነው።
ብዝሓደሮ ነዊሕ ሕማም ትማሊ ዕለት 13 ጥሪ 2017 ብመስዋእቲ ካብዛ ዓለም ብሞት ምፍላዩ ምስ ሰማዕና ኣዚዩ ሓዘን ተሰሚዕና። ስውእ ዶክተር ሃብተ፤ ወላኳ ካብዛ ዓለም ብሞት እንተተፈለየና፡ በቲ ምእንቲ ናጽነትን፡ ፍትሕን ዘካየዶ ነዊሕን መሪር ቃልሲ ንዘልኣለም ክዝከር ክነብር እዩ። ሽሕ እኳ ሓርበኛ ተጋዳላይ ዶክተር ሃብተ ብምኽንያት ዕረፍቱ በአካል ካባና እንተ ተፈልየ ብመንፈስን ብሐሳብ ግን ክሉ ግዜ አብ ጎንና አሎ። ንዕላማኡ ኣብ መፍጸምታኡ ንምብጻሕ ሓደራኡ ንቀበል፡፡
በዚ ኣጋጣሚ፡ ንስድራ ቤቱን፡ ናይ ቃልሲ ብጾቱን፡ ንኣባላትን ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ፡ ንኩልና ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሕን ዲሞክራስን ጽንዓት ይሃብኩም ይሃበና። ንስዉእ ዶ/ር ሃብተ ተስፋማርያም ድማ መንግስተ ሰማይ የዋርሶ ።
ኣብ ኣሜሪካ ብዝሒ ብኮቪድ 19 ዝተትሓዙ ሰባት ልዕሊ 11 ሚሊዮን ኣብ ዝኣተወሉ ኣመሓደርቲ ብርክት ዝበላ ክፍለ ግዝኣታት ምስፍሕፋሕ ቫይረስኮሮና ንምዕጋት ሓደሽቲ እገዳታት የንብሩ ኣለው።
ኣማሓዳሪት ሚቺጋን ግረቸን ዋይትመር ብልዒ ኣብ ውሽጢ ኣብያተ መግቢ፣ምምሃር ኣብ ክፍሊ ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን ኮለጃትን፣ መፃወቲ ቁማርን እንዳ ትያትራትን ኣጊደን ኣለዋ።ኣብ ናይ ውልቂ መንበሪ ኣባይቲ እውን ምእካብ ዝክኣል ዓሰርተ ሰብ ጥራሕ እዩ።
ኣማሓዳሪ ክፍለ ግዝኣት ዋሽንግተን ጀይ ኢንስሊ እውን ኣብ ኣብያተ መግቢ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ዝወሰዱ ክኾኑ ከለው ኣቑሑት መሸጢ መደብራት 25 ሚእታዊ ዓማዊል ከተናግዳ ኣዚዞም።
ክኢላታት ተመሓላለፍቲ ሕማማት ትማሊ ሰንበት ከምዝገለፁዎ ፕረዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ብጆ ባይደን ምስዓሮም ዘይምቅባሎም ሰበስልጣን ባይደን ነቲ ለበዳ ንምምካት ዘኽእሎም ቀንዲ መረዳእታ ከይረኽቡ ገይሩዎም ኣሎ።
ካብ ናይ ባይደን ናይ ኮቪድ 19 ኣማኸርቲ ዶክተር ኣቱል ጋዋንደ እቲ ናይ መሰጋገሪ ጉጅለ ብዛዕባ እቲ ሓደጋ ኮቪድን ካልኦት ተኣሳሰርቲ ጉዳያትን ሓበሬታ ክረክብ ንሃገራዊ ረብሓ ኣገዳሲ እዩ ኢሎም።
የዩናይትድ ስቴትስ ውጭ ጉዳይ መሥሪያ ቤት ባወጣው ዓመታዊ የሰብዓዊ መብቶች ሪፖርቱ ኢትዮጵያ ውስጥ የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶች እንደሚፈጸሙ አስታወቀ። ኢትዮጵያ ሪፖርቱን የሀሰት ስትል ውድቅ አደረገች።
መሥሪያ ቤቱ ኢትዮጵያን ጨምሮ በተለያዩ የዓለም አገሮች የሚፈጸሙ የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶችን ዓመታዊ ሪፖርት ይፋ ያደረገው፥ መጋቢት 30 ቀን 2003 ዓ ም ነው።
በዚሁ ከ 50 ገጾች በላይ ባለው ሪፖርቱ እንዳተተው፥ ባለፈው የአውሮፓውያኑ ዓመት መንግሥትና የፀጥታ ኃይሎች ከፖለቲካ ጋር በተዛመደ ግድያ ለመፈጸማቸው ማረጋገጫ ባይኖርም፥ ወታደሮች ሱማሌ ክልል ውስጥ ባለው ሁከት ሳቢያ ግድያዎችና ግድያዎችና ሌሎች የመብት ጥሰቶችን ለመፈጸማቸው አስተማማኝ ሪፖርቶች አሉ ብሏል።
አሁንም ከፖለቲካ ጋር በተያያዘ ስለ ሰዎች የደረሱበት መጥፋት ዘገባዎች ባይኖሩም ያካባቢ ፖሊሶች፥ የሚሊሺያ አባሎችና የብሄራዊ ደህንነትና የፀጥታ አገልግሎት ሠራተኞት ግለሰቦችን በተለይም የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲ ቀስቃሾችን ከማንም ጋር እንዳይገናኙ በማድረግ፥ ይዘው ስለማሠራቸው ቁጥር ሥፍር የሌላቸው ሪፖርቶች መኖራቸውን የስቴት ዲፓርትመንቱ ሪፖርት ያትታል።
ዛሬ በኢትዮጵያ ከ 120 በላይ በሚሆኑ ወህኒ ቤቶች 86 ሺህ ሰዎች በእሥር ላይ እንደሚገኙ ከነዚህ ውስጥ 2, 474ቱ ሴቶች 546ቱ ደግሞ ከእናቶቻቸው ጋር አብረው የታሠሩ ሕጻናት መሆናቸውን አብራርቷል።
በዓለም ዙሪያ የኮቪድ-19 ተጋላጮች ቁጥር ከሃምሳ አምስት ሚሊዮን ባለፈበት እና ታመው ለህልፈት የተዳረጉት ከአንድ ነጥብ ሦስት ሚሊዮን በሆነበት ባሁኑ ወቅት የቫይረሱን መዛመት መቆጣጠሩን ቸል የሚሉ ሃገሮች በእሳት እየተጫወቱ ነው ሲሉ የዓለምቀፍ የጤና ድርጅት ዋና ሥራ አስኪያጅ፣ ዶ/ር ቴድሮስ አድኃኖም አሳሰቡ።
ዶ/ር ቴድሮስ ለቫይረሱ ከተጋለጠ ሰው ጋር የነበራቸውን ንክኪ ተከትሎ ለሁለት ሳምንት ራሳቸውን አግልለው ቆይተው የነበረ ሲሆን ከዚያ ወዲህ የትናንቱ የመጀመሪያ ጋዜጣዊ ጉባኤአቸው ነው፤
የዩናይትድ ስቴትሱ የመድሃኒት ኩባኒያ ሞደርና የሰራው የኮሮናቫይረስ ክትባት ዘጠና አምስት ከመቶ ውጤታማነት የማሳየቱ ዜና የሚያስደስት መሆኑን የገለጹት የዓለሙ የጤና ድርጅት ሥራ አስኪያጁ ሆኖም የቫይረሱን መዛመት ለመግታት እርምጃ የማይወስዱት ሃገሮች በእሳት እየተጫወቱ ናቸው ሲሉ አስጠንቅቀዋል።
ፋይዘር እና ባዮኤንቴክ የሰሩት ክትባት እጅግ ቀዝቃዛ በሆነ ማቀዝቀዣ መቀመጥ ያለበት በመሆኑ ማጓጓዝና ማከፋፈል ላይ ችግር ሊፈጠር እንደሚችል የጤና ባለሙያዎች ከወዲሁ ስጋታቸውን እየገለጹ ናቸው።
በዘንድሮው የአረንጓዴ አሻራ መርሃ ግብር አጋማሽ ላይ እያለን ሊተከል ከታቀደው 5 ቢሊዮን ችግኝ 4 ነጥብ 1 ቢሊዮን መተከሉ ዕቅዱ፣ዝግጅቱና ተሳትፎው ውጤታማ እንደነበር ያሳያል ሲሉ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ ገለጹ
ጠቅላይ ሚኒስት ዶክተር አብይ አህመድ ዛሬ የአረንጓዴ አሻራ የቴክኒክ ኮሚቴ በጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት ተገኝቶ ያቀረበውን የስራ አፈጻጸም ሪፖሪት አዳምጠዋል።
ጠቅላይ ሚኒስትር በዚሁ ወቅት በሰጡት አስተያየት በሶስት ወራት ሊተከል ከታቀደው 5 ቢሊዮን ችግኝ 4 ነጥብ አንድ ቢሊየኑን በአንድ ወር ተኩል መትክል መቻሉ የዝግጅቱንና የተሳትፎውን ውጤታማነት ያሳያል ብለዋል፡፡
በመርሃግበሩ አጋማሽ የእቅዱን 83 በመቶ ማሳከት ከተቻለ በቀሪው ጊዜ የበለጠ ተግቶ በመስራት ከእቅዱ በላይ መስራት እንደሚቻልም ጠቅሰዋል፡፡ የአረንጓዴ አሻራው ልክ እንደ ህዳሴው ግድብ ያቀድነውን ማሳካት አንደምንችል ያሳየንበት አንዱ ፕሮጀክት ነውም ብለዋል፡፡
የአረንጓዴ አሻራን ጉዳይ እንደሁለተኛ ሳይሆን አንደዋነኛ ጉዳያችን መመልክት አለብን ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትሩ፤ አሁንም ከዚህ የበለጠ ትኩረት መስጠት እንደሚስፈልግ ጠቅሰዋል፡፡ እያንዳንዱ ተቋምም ቀዳሚ ተግባሩ አድርጎ መንቀሳቀስ ይኖርበታል ብለዋል፡፡ አረንጓዴ አሻራው ከምንተክለው ችግኝ ባሻገር የስራ እድል መፍጠርና ኢኮኖሚዊ ተጠቃሚነትንም እያረጋገጠ መሄድ እንዳለበት ጠቁመዋል፡፡
አረንጓዴ አሻራ የቁጥሩ ጉዳይ ሳይሆን በየቀኑ እየተከልን የሚገኘውን ዘላቂ ጥቅም የምናረጋግጥበት ሂደት መሆን አለበት ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትሩ፤ ክልሎች ባስመዘገቡት ውጤት ሳይዘናጉ የተሻለ ለመስራት መትጋት እንዳለባቸውና አስፍተው ማቀድ እንደሚገባቸውም አሳስበዋል፡፡ በዝቅተኛ አፈጻጸም ላይ ያሉ ክልሎችንም ማነቃቃትና መደገፍ እንደሚስፈልግ ጠቅሰዋል።
በሚቀጥለው ዓመትም ሀገር በቀል ችግኞችንና የተለያዩ የፍራፍሬ አይነቶችን ከወዲሁ በማዘጋጀት በተለይም እንደ አፋርና ሶሜሌን በመሳሰሉ ቆላማ አካባቢዎች በመትክል ዘርፈ ብዙ ጥቅሞችን እያረጋገጡ መሄድ እንደሚያስፈልግ አሳስበዋል፡፡
በቀጣይ በ2013 ዓ.ም በርካታ ችግኞችን ለመትከል ከወዲሁ መዘጋጀት እንደሚስፈልግና ይህ ባህላችንም ከእኛ አልፎ ወደ ጁቡቲ ፣ኬኒያ፣ ኤርትራ እና ሌሎችም የጎረቤት ሀገራት መዳረስ እንደሚገባው ገልጸዋል፡፡
አካባቢው አረንጓዴ ካልሆነ የምንፈልገውን ዝናብ ማግኘት አንችልም ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትሩ እኛ የምንተክለው ችግኝ ለእነርሱ ፤እነርሱም የሚተክሉት ለእኛ ጠቃሚነው ብለዋል።
ውሕስነት ኪብሃል ከሎ፡ እቲ ኩባንያ ነቲ ኣቕሑ ወይ ድማ ገለ ባህርያት ናይቲ ኣቕሑ ኣብ ውሽጢ'ቲ ናይ ውሕስነት ግዜ ከም ዘገልግል ውሕስነት ይህብ ማለት እዩ። ንስኻ ግን ኩሉ ግዜ ናይ ዓዳጊ ወይ ኣህላኺ ሕጊ ዋሕስ ኣሎካ። ንስኻ ናይ ሰለስተ ዓመታት ናይ ጥርዓን (ዘይዕግበት) መሰል ኣሎካ፡ ወላኳ እቲ ናይ ውሕስነት ግዜ ዝሓጸረ እንተ ኾነ። ውሕስነት እንታይ እዩ?
ውሕስነት ማለት እቲ ዝዓደግካዮ ኣቕሓ ክሳዕ እተወሰነ ግዜ ከም ዘገልግለልካ በቲ ኩባንያ ዚወሃበካ መብጽዓ እዩ። በቲ ኩባንያ ዚውሃብ ውሕስነት ወለንታዊ እዩ፡ ነቲ መምርሒ ዘውጽኦን ዝውስኖን ድማ ባዕሉ እዩ። ንስኻ ከም ኣህላኺ መጠን ነቲ ውሕስነት ንኽትጥቀመሉ እንተ ኾንካ፡ ኣብቲ ኣቕሓ ብልሽት ወይ ጌጋ ከም ዘሎ መርትዖ ከተቕርብ ኣሎካ።
እቲ ኩባንያ ብመሰረት ሕጊ ውሕስነት ነቲ ናይቲ ዝዓደግካዮ ኣቕሓ ብልሽት ከዐርዮ ሓላፍነት ኣለዎ። ኣብቲ ውሽጢ ናይ ውሕስነት ግዜ፡ ኩሉ'ቲ ናይቲ ኣቕሓ ብልሽት መበቆላዊ ምዃኑ ኪግለጽ ይግባእ። መበቆላዊ ብልሽት ኪብሃል ከሎ፡ እቲ ብልሽት ዛጊት ክትዕድግ ከሎኻ ነይሩ ማለት እዩ። እቲ ብልሽት ጸኒሑ እንተ ተፈልጠ'ውን፡ ከም መበቆላዊ ብልሽት እዩ ዚቝጸር። ከም መበቆላዊ ብልሽት ዘይረአ ብልሽት፡ ንኣብነት ብሸለልትነትን ሕማቕ ኣተሓሕዛን ወይ ብሓደጋ ዚፍጠር ብልሽት እዩ።
ኣብ ውሽጢ'ቲ ናይ ውሕስነት ግዜ፡ እቲ መርትዖ ዘቕርብ ኣካል ባዕሉ እቲ ኩባንያ ብምዃኑ፡ ውሕስነት ምህላው ካብቶም ብመሰረት ሕጊ ኣህለኽቲ ዚወሃቡኻ መሰላት ንላዕሊ ዝሓሸ እዩ። ብመሰረት ሕጊ ኣህለኽቲ፡ እቲ ናይ መርትዖ ምቕራብ ግዴታ፡ ነተን ናይ መጀመርታ ሽድሽተ ኣዋርሕ ኣብ ዝባን'ቲ ኩባንያ እዩ። ድሕሪ ሽድሽተ ኣዋርሕ ግን፡ ንስኻ ኢኻ እቲ ብልሽት መበቆላዊ ምዃኑ መርትዖ ከተቕርብ ዘሎካ።
እቲ ውሕስነት ዝገበርካሉ ኣቕሓ ምስ ዚስበር ወይ ድማ ብገለ ካልእ መገዲ ኣበር ዘለዎ ምስ ዚኸውን፡ ነቲ ኣቕሓ ዝዓደግካሉ ኩባንያ ክትውከሶ ይግበኣካ። ኣብ ውሽጥ'ቲ ናይ ውሕስነት ግዜ፡ ከምቲ ብመሰረት ሕጊ ኣህለኽቲ እተወህበካ መሰላት፡ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ኪውሰድ ንምጥያቕ መሰል ኣሎካ።
እቲ ውሕስነት ዘለዎ ኣቕሓ፡ ብልሽት ምስ ዚርከቦ፡ ብዘይ ክፍሊት እዩ ዚዕረየልካ። ብምኽንያት ብልሽት ዝገበርካዮ ተወሳኺ ወጻኢታት ንምርካብ እውን ካሕሳ ንኽትሓትት መሰል ኣሎካ። እዚ ድማ ከም ኣብነት፡ ናብቲ ኩባንያ እተገብረ ጉዕዞ ኪኸውን ይኽእል። እቲ ኩባንያ ንዕረያ እንተ ደኣ ኣኽፊሉካ፡ ናብቲ ናይ ሽወደን ናይ ኣህለኽቲ ቤትጽሕፈት ጥርዓንካ ከተቕርብ ትኽእል ኢኻ።
እቲ ኩባንያ ካብ ውሕስነት ከምልጥ እንተ ደኣ ፈቲኑ፡ ነቲ ኣቕሓ ንስኻ ከም ዘበላሸኻዮ ዘረጋግጽ መርትዖ ከቕርብ ይግደድ። ንስኻ ናይቲ ኣቕሓ ብልሽት ሓላፍነት ክትወስድ እትኽእል - ነቲ ኣቕሓ ምስ ዓደግካዮ ሓደጋ ምስ ዘጋጥም ኪኸውን ይኽእል - ወይ ድማ ነቲ ኣቕሓ ብሸለልትነት ተጠቒምካሉ ክትከውን ትኽእል፡ ወይ'ውን ብዘይ ኣገባብ ኣዘውቲርካዮ ትኸውን፡ ማለት ነቲ ኣተሓሕዛን ኣተገባብራን ዚሕብር መምርሒ ሸለል ኢልካዮ ትኸውን ወይ ድማ እቲ ብልሽት ብናይ ብዝሒ ዝውተራን ምእራግን ምኽንያት ኪኸውን ይኽእል እዩ።
ውሕስነትን መሰል ጥርዓንን ክልተ እተፈለለያ ኣምራት ኮይነን ግን ይተሓዋወሳ እየን። ውሕስነት በቲ ኩባንያ ብወለንታ ዚወሃብ እዩ፡ ናይ ጥርዓን መሰል ግን ብመሰረት ሕጊ ኣህለኽቲ ንሰለስተ ዓመት የገልግል እዩ። ነቲ ብልሽት እተረኽቦ ኣቕሓ ዚምልከት ውሕስነት ይሃሉኻ ኣይሃሉኻ ብዘየገድስ፡ ብመሰረት ሕጊ ኣህለኽቲ ክሳዕ ሰለስተ ዓመታት ናይ ጥርዓን መሰል ኣሎካ። እቲ ውሕስነት ካብ ሰለስተ ዓመታት ዚነውሕ እንተ ኾይኑ፡ ኣብተን ዓመታት ናይ ጥርዓን መሰልካ ሕሉው እዩ።
ንኽልተ ዓመታት ውሕስነት ምስ ዚህልወካ'ሞ ብድሕሪኡ እቲ ኣቕሓ ምስራሕ ምስ ዚኣቢ፡ ንሓደ ዓመት ምሉእ ጥርዓንካ ከተቕርብ ትኽእል ኢኻ፡ ምኽንያቱ ድማ ካብቲ ናይ ዕድጊ ዕለት ጀሚሩ ንሰለስተ ዓመታት ናይ ጥርዓን መሰል ኣሎካ።
የእኛ የጌል ምርቶች የሚከተሉትን ያጠቃልላሉ-ሶስት እርከን ጄል ፣ ሁለት እርከን ጄል ፣ አንድ እርምጃ ጄል ፣ ቶፕ እና ቤዝ ካፖርት ፣ ገንቢ ጄል ፣ ፖሊጅል ፣ ማጠናከሪያ ጄል ፣ የስዕል ጄል ፣ ንፁህ የቀለም ጄል ፣ የፕላቲኒየም ጄል ፣ ማስተላለፍ ጄል ፣ ኢምቦዚንግ ጄል እና የመሳሰሉት ፡፡
በአዲሱ ዓመት መጀመሪያ ላይ ብዙ ሰዎች ስለ አዲሱ ዓመት ሲያማርሩ ማየቴን አስታውሳለሁ ፡፡ በ ‹ኮቪድ -19› ምክንያት ከፒጃማዎች ስብስብ በኋላ የእጅ እና ቀለም ...
የጥፍር የአልትራቫዮሌት ጄል የፖላንድ ቀለም ጄል ፖሊሽ አሁን በምስማር ሳሎኖች ውስጥ እንደ መደበኛ ክወና ​​ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል ፡፡ በመጀመሪያ ምስማሮቹ በዋነኝነት ወደ ክሪስታል ምስማሮች እና የፎቶ ቴራፒ ምስማሮች የተከፋፈሉ ሲሆን አሁን ግን ክሪስታል ናይ ...
ዛሬ የሰው ልጆች የሚበሉት የተለመዱት ተራ ሙዝ አይነቶች በተለይ ከአውሬ ዝርያ ሾለ ሙዝ (Musa acuminata) ወይም ከዚህና ከሌላ አውሬ ዝርያ የባልቢስ ሙዝ (Musa balbisiana) ክልሶች ተደረጁ። ከነዚህ ውጭ ብዙ ልዩ ልዩ ሌሎች ዝርዮች በተለይ በኒው ጊኔ፣ ቦርኒዮና ባካባቢያቸው ሁሉ ይገኛሉ።
በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ‘የማንነት’ እና ‘የብሔር’ ፖለቲካ ወይም ጥያቄ ተምታተዋል። ብዙ ግዜ ሁሉም ነገር ‘የብሔር ጥያቄ’ ነው፤ መልሱም የሚገኘው ‘በብሔርተኝነት’ ነው የሚባለው ጉዳይ ከማንነት ጋር የተያያዘውን ጥያቄ ያድበሰብሰዋል። እንዲያውም አንዳንዴ ብሔርተኝነት ችግሩን ሊያባብሰው ይችላል።
የማንነት ወይም የብሔር ትርጉሙም እንዲሁ የተምታታ ነው። ምክንያቱም ማንነትም ይሁን ብሔር በተለምዶ የሚበየነው በቋንቋ ላይ ተመሥርቶ ነው። ስለዚህም በተምታታ ትርጉም ላይ የተመሠረተ ብሔርተኝነትም ለተሳሳተ ጥያቄ የተሳሳተ መልስ ለመስጠት ይዳርጋል። ማንነት በቋንቋ ሊመሠረት ይችላል፤ ነገር ግን አንድ ቋንቋ እየተናገሩ የተለያየ ማንነት ያላቸው ግለሰቦች ወይም ሕዝቦች አሉ። ማንነት በፆታ ብቻ ሊወሰን ይችላል። ወይም ደግሞ በፆታዊ ግንኙነት ምርጫ ሊወሰን ይችላል። በመልክ ወይም በቆዳ ቀለም። ወዘተ… ለምሳሌ ያክል ቱትሲዎች እና ሁቱዎች አንድ ቋንቋ ተናጋሪ ሆነው፣ ልዩነታቸው የመልክ (እና የታሪክ ድርሻ) ነው።
ፌዴራሊዝሞች የአወቃቀር ስርዓታቸው ምንም ቢመስል፣ ዋነኛ ዓላማቸው በብሔርተኝነቶች መካከል ውጥረቶችን ሥልጣን በማከፋፈል እና በማጋራት ማርገብ ነው። የእኛው ግን ውጥረቱን ምናልባትም አባብሶታል አልያም ገሀድ አውጥቶታል። በሕገ መንግሥቱ ባይሰፍርም “የእንትን ክልል፣ ለእነ ‘እንቶኔ’” የሚል ያልተጻፈ ሕግ አለ።
‘እንቶኔነት’ ከወላጆች በደም የሚወረስ መሆኑም እንዲሁ ያልተጻፈ ሕግ ነው። ስለዚህ በእንትን ክልል ያሉ ከእነ እንቶኔ ውጪ ያሉ ነዋሪዎች በሙሉ የመገለል፣ የመጠቃት፣ የመሰደድ ዕድላቸው ሰፊ ነው። በእርግጥ በዚህ መሰሉ ጥቃት እና ስደት በተደጋጋሚ የሚጠቁት ሰዎች በተለይ በብዙ ክልሎች የተበተኑት ብሔረሰብ አባላት ናቸው። ነገር ግን ይሔ ዕጣ ያልገጠመው አለ ለማለት ይከብዳል።
ባለፈው ዓመት ከሶማሌ የተፈናቀሉት 600 ሺሕ የኦሮሞ ተወላጆች ጉዳይ ሪከርድ ሊሆን ይችላል። ይሁን እንጂ የአማራ ተወላጆች የመፈናቀል ዜናን መስማትም ለጆሮ እንግዳ አይደለም። የሆነ ሆኖ ዛሬ በኢትዮጵያ ያሉ የአገር ውስጥ ተፈናቃዮች ቁጥር 1 ሚሊዮን ተኩል ገደማ ነው። በየዘውጉ ተጎራባቾች አንዱ አንዱን በውኃ እና ግጦሽ/እርሻ መሬት ማጥቃት እና ማፈናቀል የነበረ፣ እና የበለጠ ፖለቲካዊ እየሆነ የመጣ ነገር ነው። ማንነትን መሠረት ያደረጉ መፈናቀሎች በተከሰቱ ቁጥር የዘውጉን ቡድን እየቆጠሩ የአንድ ወገን ጉዳይ ብቻ ማስመሰሉ ለብሔተኝነት ፖለቲካ ይበጅ ይሆናል እንጂ ችግሩን ለመቅረፍ እምብዛም አይበጅም።
ልብ በሉ፣ የተፈናቀሉት ሰዎች በማንነታቸው እስከሆነ ድረስ የተፈናቃዮቹን ማንነትም ይሁን የአፈናቃዮቹን ማንነት መጥቀሱ ላይ ችግር የለውም። ነገር ግን ለብሔርተኝነት ትርፍ ሲባል ብቻ ነገሩ በሁለት ሕዝቦች መካከል የተደረገ ፍጥጫ ማስመሰል እሳቱ ላይ ነዳጅ ማርከፍከፍ ነው። ከዚያም በላይ ሰዎች ችግሩን በገለልተኛ ዓይን አይተው እንዳይከላከሉት ወይም ጥብቅና እንዳይቆሙለት ይገፋል።
ለምሳሌ፣ በቤንሻንጉል-ጉሙዝ ክልል አንድ ቀበሌ ውስጥ የተፈናቀሉ የአማርኛ ተናጋሪዎች ጉዳይ “የቤንሻንጉል-ጉሙዝ ሕዝብ የአማራን ሕዝብ አፈናቀለ” ብሎ መዘገብ የተሳሳተ ምስል ከመስጠቱም በተጨማሪ በሁለቱ ሕዝቦች መካከል መቃቃር ይፈጥርና በክልሉ ሌሎች ቀበሌዎች ነዋሪዎች የሆኑ አማርኛ ተናጋሪዎችንም ለበለጠ ጥቃት ሊዳርግ ይችላል። አንዳንዴ መፈናቀሎቹ የሚከሰቱት በቀበሌዎቹ አስተዳደሮች ሆኖ ሳለ፣ የሕዝቡ ሥራ አስመስሎ ማቅረቡም ነዋሪዎቹን ከጎረቤቶቻቸው ጋር ማቀያየም ነው።
የትኛውም ክልል የየትኛውም ብሔረሰብ ተወላጅ የግል ንብረት አይደለም። የትኛውም ብሔረሰብ ተወላጆች በየትኛውም ክልል ውስጥ ከየትኛውም ብሔረሰብ ተወላጅ የበለጠ ወይም ያነሰ መብት የላቸውም። የኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት አንቀፅ 32/1 “ማንኛውም ኢትዮጵያዊ ወይም በሕጋዊ መንገድ ሀገሪቷ ውስጥ የሚገኝ የውጭ አገር ዜጋ በመረጠው የአገሪቱ አካባቢ የመዘዋወርና የመኖሪያ ቦታ የመመሥረት፣” መብት አለው ይላል። ይህ ደግነቱ ሕገ መንግሥቱ አክብሮታል አንጂ ባያከብረውም የማይሻር የተፈጥሮ ሕግ ነው። በክልሎች ቀርቶ በአገራት ድንበሮች ይህንን መገደብ ከተፈጥሮ ሕግ ያፈነገጠ፣ ነገር ግን ለስርዓት (order) ሲባል የምንታገሰው ሕግ ነው። ይህንን ከልብ መቀበል ያስፈልጋል። በሕግ እና ደንቦች የሚተገበርበት መንገድ ይመቻቻል እንጂ በልዩነት የሚታደልበት/የሚነፈግበት መንገድ ሊኖር አይገባም።
ፌደራሊዝሙ ያልተማከለ አስተዳደር ፈጥሯል። (በፌዴራሊዝሙ አወዛጋቢው ጉዳይ አከላለሉ ዘውግ-ተኮር መሆኑ ላይ ነው። ይሔ ጽሑፍ መዋቅሩ ሳይለወጥ ችግሩን መቅረፍ ላይ ያተኮረ ስለሆነ ወደዛ ውዝግብ አንገባም።) እነዚህ አስተዳደሮች በእየርከኑ ባሉ የአስተዳደር ክፍሎች ውስጥ የነዋሪዎችን ቁጥር ከግምት ውስጥ ያስገባ የብዙኃን አመራር እና የድሀጣንን መብት የማክበር ግዴታ አለባቸው። ብዙኃኑ የአንድ ቋንቋ ተናጋሪ ከሆነ ቋንቋው የክልሉ የሥራ ቋንቋ ባይሆን እንኳ የአስተዳደር ክፍሉ የሥራ ቋንቋ መሆን ይኖርበታል።
ይህ ግን ለአስተዳደር ቅልጥፍና እንጂ መብትን ለማከፋፈል አይደለም። ድሀጣኑ ከብዙኃኑ ዕኩል መብቶች እና ዕድሎች ሊኖሯቸው የግድ ነው። በሕጋዊ መንገድ መኖሪያ ቦታ የማግኘት እና የመሥራት መብታቸው ያለቁጥራቸው ወይም ያለማንነታቸው ገደብ ሊከበርላቸው ይገባል። የአካባቢ አስተዳደሮች ይህ አረዳድ እንዲሰርፃቸው ያልተቋረጠ የብዙኃን መገናኛዎች ዘመቻ እና የግንዛቤ ማስበጫ ሥልጠናዎች ሊሰጧቸው ይገባል። (በነገራችን ላይ በብዙ ክልላዊ አስተዳደሮች ውስጥ በርካታ አማርኛ ተናጋሪ ነዋሪዎች ያሉ ቢሆንም፣ ከአማርኛ ተናጋሪዎቹ ቁጥር ያነሰ ተናጋሪ ያላቸው ቋንቋዎች የሥራ ቋንቋ ሳይሆኑ ሌሎቹ የሆኑበት ብዙ ምሳሌ አለ። የአማርኛ ተናጋሪዎቹ ቁጥር እና አሰፋፈር እስከፈቀደ ድረስ ልዩ የአስተዳደር ዞን፣ ወይም ተደራቢ የሥራ ቋንቋ መሆን የማይችልበት ሕጋዊ አግባብ የለም።)
አንዳንድ ከትውልድ ቀዬአቸው ውጪ የሚኖሩ ዜጎች፣ ማኅበረሰቤ ብለው የሚጠሩት የተወለዱበትን እንጂ የሚኖሩበትን ቀዬ አይደለም። ይባስ ብሎ የተወለዱበት፣ ያደጉበትን ቀዬ ሳይሆን የወላጆቻቸውን ደም እና የትውልድ ቀዬ ቆጥረው ቀዬዬ ብለው የሚጠቅሱ አሉ። “የኔ” የሚሉትን ማኅበረሰብ መምረጥ የግል ድርሻቸው ቢሆንም የሚያስከፋው ነገር የሚኖሩበትን ማኅበረሰብ የሚንቁ ሰዎች መኖራቸው ነው።
እነዚህኞቹ፣ በሚኖሩበት አካባቢ የአስተዳደር ችግር ሲደርስባቸው ‘አቤት’ የሚሉት ለሚኖሩበት ክልል አስተዳደር የላይኛው ክፍል ሳይሆን፣ ለመጡበት ክልል አስተዳደር ነው። ይህ ያልተማከለ አስተዳደር የሥልጣን ክፍፍልን የሚጋፋ እና በክልሎች መካከል ውጥረት የሚያነግሥ አካሔድ ነው። በቤኒሻንጉል-ጉሙዝ ክልል አንድ ቀበሌ ውስጥ አስተዳደራዊ በደል የደረሰባቸው ዜጎች፣ ከዚያ በላይ ላለው አስተዳደር ወይም ፌዴራል መንግሥቱ ያመለክታሉ እንጂ ለመጡበት/ለሚወለዱበት ክፍል ማመልከት የለባቸውም።
ዜጎቻችን አገር ለቀው ሲወጡ፣ የሚቀበላቸውን አገር ባሕልና ስርዓት አክብረው እንደሚኖሩ ሁሉ፣ በአገር ውስጥ ከአንዱ ቀዬ ወደሌላው ሲሔዱ፣ አዲስ ለሚኖሩበት አካባቢ ልማድ እና አሠራር (መሠረታዊ መብቶቻቸውን እስካልገፈፉ ድረስ) ተገዢ መሆን ይኖርባቸዋል። የአካባቢውን ደንብና ስርዓት አለማክበር የግጭት እንዲሁም የመፈናቀል መንስዔ ስለሆነ በዚህ መንገድ መከላከልም ይቻላል።
ይህ የዘውግ ብሔርተኝነት (ethno-nationalism) ከክልሎቹ ሥያሜ ይጀምራል። አማራ፣ ሶማሊ፣ አፋር፣ ሐራሪ፣ ቤኒሻንጉል-ጉሙዝ ክልሎች ለምሳሌ በክልሎቹ በሚኖረው አብዛኛው ሰው ዘውግ ሥያሜ ነው ክልሎቹ የሚጠሩት። ከዚህ በተሻለ ኦሮሚያ፣ ትግራይ፣ ጋምቤላ እና ደቡብ ሕዝቦች ዐቃፊ አገላለጽ አላቸው። ይሁን እንጂ እነርሱም ብሔርተኝነታቸው ክልላዊ (territorial-nationalism) አይደለም።
ለምሳሌ በኦሮሚያ ገዢው ፓርቲ ኦሕዴድ (የኦሮሞ ሕዝቦች ዴሞክራሲያዊ ድርጅት) እንጂ “የኦሮሚያ ሕዝቦች” አልተባለም። በኦሮሚያ የሚኖሩት ግን የኦሮሞ ብሔር ተወላጆች ብቻ ባለመሆናቸው ዐቃፊነት ይጎድለዋል። በዚያው ክልል ተቃዋሚው ኦፌኮ (የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ) ነው። የኦሮሚያ አለመሆኑ ብሔርተኝነቱ በክልሉ ያሉትን ሌሎች ዘውጎች እንዳያቅፍ ከሥሙ ጀምሮ እንቅፋት ይሆናል። የሌላ ዘውግ አባላት ለመብቶቻቸው ለመታገል እነዚህን ድርጅቶች መቀላለቀል አይችሉም ማለት ነው። በብአዴንም ተመሳሳይ ችግር ነው የምንመለከተው። በትግራይ አረና ምንም እንኳን በተግባር ባይሳካለትም በአስተሳሰብ ደረጃ ክልላዊ ፓርቲ ነው። የክልሉ ነዋሪ እስከሆኑ ድረስ ትግራዋይ ያልሆኑ ሰዎችም አረናን መቀላቀል ይችላሉ።
ብሔርተኝነትን ክልላዊ ማድረግ በክልሉ ውስጥ ከብዙኃኑ ዘውግ ያልተወለዱ ሰዎች በክልሉ ውስጥ ውክልና እንዲኖራቸው ያደርጋል። ብዙዎቹ መፈናቀሎች የሚከሰቱት ሰዎቹን የሌላ ክልል ሰው ናቸው ብሎ ከሚያስብ በመነጨ አስተሳሰብ ነው። ነገር ግን ሰዎች አንድን አካባቢ መርጠው በሕግ አግባብ ነዋሪ እስከሆኑ ድረስ መወከል የሚኖርባቸው በሚኖሩበት አካባቢ እንጂ ጥለውት በመጡት አካባቢ መሆን የለበትም። ብሔርተኝነት ክልላዊ ሲሆን በነዋሪዎቹ መካከል ያለውን የዘውግ ውጥረት ይቀንሳል። ለምሳሌ ያክል በኦሮምያ ክልል ላሉ አማራዎች የአማራ ክልል ብሔርተኝነት ነው ጥብቅና የኦሮሚያ ብሔርተኝነት እንዲሆን ያደርጋል።
አዲስ አድማስ ጋዜጣ የጠየቃቸው አንድ ተፈናቃይ ወደትውልድ መንደራቸው ለምን እንደማይሔዱ ሲናገሩ ከትውልድ ቀያቸው የተሰደዱት የእርሻ መሬት አጥተው እንደሆነ ተናግረዋል። በርግጥም የአገር ውስጥ ፍልሰት ዋነኛው መንስዔ የእርሻ መሬት ለልጅ ልጆች ሲተላለፍ እየጠበበ ቤተሰብ ማስተዳደር ባለመቻሉ ሲሆን፣ በሌላ በኩል ብዙ ግዜ በመታረሱ መሬቱ እየነጠፈ ራሳቸውን ለማስተዳደር ሌላ ቦታ ሔደው ማረስ ስለሚገደዱ ነው።
እነዚህ ከቀያቸው በችግር የፈለሱ ዜጎች ሌሎች መንደሮች እየሔዱ ጫካዎችን በመመንጠር፣ የግጦሽ መሬቶችን በመውረር እና በሌሎችም ሕጋዊ በሆኑና ባልሆኑ መንገዶች የሚቀይሱት መንደር ከሔዱበት አካባቢ ሰዎች ጋር ግጭት ውስጥ እየከተታቸው ነው። ስለሆነም ይህ ችግር እየተባባሰ ይሔድ እንደሆነ እንጂ እየቀነሰ የሚሔድ አይመስልም። ሆኖም የፌዴራል መንግሥቱ ይህንን ጉዳይ አቅጣጫ ለማስያዝ የሚያስችል ፖሊሲ የለውም። ችግሩ አንድም ከሕዝብ ብዛት ጋር የሚያያዝ ነው። ይሁን እንጂ ያለፉት ሁለት የዕድገት እና ትራንስፎርሜሽን ዕቅዶች የሕዝብ ብዛትን በተመለከተም ይሁን የአገር ውስጥ ፍልሰትን በተመለከተ ያስቀመጡት አቅጣጫ የለም። ይህ ለቀውሱ መባባስ ብቻ ሳይሆን አፋጣኝ የእርምት እርምጃ መውሰድ እንኳን እንዳይቻል አድርጓል።
ምንም እንኳን ዋናው ሥራ መፈናቀልን መከላከል ቢሆንም ከሆነ በኋላም ሰብአዊ እርዳታ ለተፈናቃዮቹ በአስቸኳይ ሊደርስላቸው ይገባል። በበጀት ረገድ ምን እየተሠራ እንደሆነ አላውቅም። የሆነ ሆኖ የዘንድሮን ያክል የከፋ ባይሆንም መፈናቀል በእየዓመቱ እየተከሰተ ነው። በአሁኑ ወቅት ብዙዎቹ ተፈናቃዮች በጊዜያዊ መጠለያዎች ውስጥ ናቸው። ግዜያዊ መጠለያዎቹ መሠረታዊ ፍላጎቶቻቸውን ለሟሟላት እንኳ አይችሉም። የንፅህና መጠበቂያ እና መፀዳጃ ሥፍራዎች አልተመቻቹላቸውም። ከምግብና መጠጥ እጥረቱ በተጨማሪ መሠረታዊ የሕክምና አገልግሎት ማግኘት የማይችሉበት ሁኔታ ውስጥ ናቸው። በዚያ ላይ ጊዜያዊ መጠለያዎቹ ውስጥ ሳይገቡ በአካባቢው ሰዎች ተጠግተው የሚኖሩም አሉ። ከችግሩ አሳሳቢነት አንፃር መንግሥት መጠባባቂያ በጀት በዚህ ሥም ማዘጋጀት እና የሰብአዊ እርዳታ ማድረግ እንዲሁም መልሶ ማቋቋም ይኖርበታል።
(ከላይ ያስቀመጥኳቸው ጥቆማዎች በጥናት ላይ የተመሠረቱ የመፍትሔ ሐሳቦች ሳይሆኑ በግል ትዝብት የተጠቆሙ ናቸው። በምስሉ ላይ የሚታየው (ፎቶ: Tewodros Ayalew) በ1977 ድርቅ ወቅት ደርግ ቄለም ወለጋ አስፍሯቸው የነበሩ እና አሁን ተፈናቅለው አላማጣ የሚገኙ ናቸው። በምስሉ እንደሚታየው አብዛኛዎቹ የተወለዱት እዚያው አካባቢ ሲሆን፣ ወላጆቻቸው እና አያቶቻቸው ናቸው ከአላማጣ ነበር ቄለም ወለጋ እንዲሰፍሩ የተደረጉት።)
በህክምና ስህተት ያልጋ ቁራኛ የሆነውን መሀመድ አብዲላዚዝ ወደ ኢትዮጵያ ለመመለስ የሃኪሞች ቡንድን ወደ ሳዑዲ ማቅናቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር አስታወቀ።Continue Reading
ሲምፖዚየም አዘጋጀ፡፡ በሀገርና በክልል ደረጃ የሚገኙ የባህል መድሃኒት አዋቂዎች፣ የዞንና ወረዳ ባህል ቱሪዝም ጽ/ቤት ሀላፊዎች፣ አጋር አካላትና የዩኒቨርሲቲው ማህበረሰብ የተሳተፉበት መድረክ እንደነበር ታውቋል፡፡
የደብረብርሃን ዩኒቨርሲቲ የጥናትና ምርምር ማህበረሰብ አገልግሎት ም/ፕሬዚዳንት ዶ/ር አልማዝ አፈራ የእንኳን ደህና መጣችሁ ንግግር አድርገዋል፡፡ በንግግራቸውም ወቅት በሀገራችን ኢትዮጵያ ከ6500-7000 የሚደርሱ የተለያዩ የእጽዋት ዝርያዎች እንዳሉ እና ከነዚህም ውስጥ 10-12 ፐርሰንት ሀገር በቀል እጽዋቶች መሆናቸውን ጥናቶች ያመላክታሉ ሲሉ ገልጸዋል፡፡ እንደ ዶ/ር አልማዝ ገለጻ በታዳጊ አገሮች 80 ፐርሰንት የሚሆነው የህብረተሰብ ክፍል ባህላዊ መድሃኒትን የሚጠቀም ሲሆን ኢትዮጵያም የዚሁ አንዱ አካል ነች ብለዋል፡፡ አክለውም የባህል ህክምናውን ለማዘመን ከባህል መድሃኒት አዋቂዎችና ተመራማሪዎች ጋር ያለው ህጋዊ ቁርኝት ማጠናከር ይገባል
የአንኮበር መድሃኒታዊ እፅዋት ቅመማና ብዝሀ ህይወት እንክብካቤ ፕሮጀክት ማዕከል የተቋቋመበት አላማ፣ በማዕከሉ የተከናወኑ ስራዎች፣ ያጋጠሙ ችግሮችና የወደፊት እድሎችን የዳሰሰ ጹሑፍ በፕሮጀክቱ ዳይሬክተር በዶ/ር አማረ አያሌው ቀርቧል፡፡ በመቀጠልም በዶ/ር ኤርሚስ ልኡለቃል “ከመድሃኒታዊ እጽዋት ጠቃሚ ነገሮችን ፈልጎ ማግኘትና ተያያዥ ተግዳሮቶች ምንድንናቸው”፤ ከኢትዮጵያ ህብረተሰብና ጤና ኢንስቲቱትና ከጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ተወካይ ዶ/ር አሰፋ ደበላ “የባህል ህክምና አዋቂዎች ለጤናው ዘርፍ ያላቸውን አስተዋፅኦ እና ለማዘመን ያላቸው ሚና” እንዲሁም በሌሎች ርዕሰ ጉዳች ዙሪያ ጥናታዊ ጹሑፎች ቀርበው ጥልቅ ውይይት እንደተካሄደ ለማየት ተችሏል፡፡
የሲምፖዚሙ ተሳታፊ የሆኑት የኢትዮጵያ ባህላዊ መድሃኒት ህክምና አዋቂዎች ማህበር ፕሬዚዳንት ሃጂ ሸክ አሊ አደም እንደገለጹት ቀደም ሲል በባህል መድሃኒት አዋቂዎች እና በምሁራን መካከል ያለመተማመን እንዲሁም በጋራ ያለመስራት ፍላጎት እንደነበር ገልጸዋል፡፡ አሁን ላይ ህብረተሰቡ እና የተማረው አካል ለባህል መድሃኒት አዋቂዎች የሚሰጠው
አያይዘውም የኢትዮጵያ ባህላዊ መድሃኒት ህክምና አዋቂዎች ማህበር በመላ ሀገሪቱ የባህል መድሃኒት አዋቂዎችን በማህበር በማሰባሰብ ከምሁራን ጋር ትስስር በመፍጠር ወደ ዘመናዊ ህክምና እንደሸጋገር እየሰሩ መሆናቸውን ገልጸዋል፡፡
ሌላኛው ተሳታፊ አቶ ኪዳነማሪያም ወ/ማሪያም በኢትዮጵያ ባህላዊ መድሃኒት ህክምና አዋቂዎች ማህበር ውስጥ አስተባባሪ ሲሆኑ በደብረብርሃን ዩኒቨርሲቲ የተዘጋጀው ሲምፖዚየም እጅግ አስፈላጊና ወቅታዊ ነው ብለዋል፡፡ መድረኩም ቀደም ሲል ትኩረት የተነፈገውን የባህላዊ መድሃኒት ህክምና አዋቂዎችን ተግባር የሚያድስ ምሁራንና ባለሙያውን በአንድነት ያገናኘ መድረክ እንደሆነም ተናግረዋል፡፡
ስዑድ ዓረብ ትመርሖ ወትሃደራዊ ወፍሪ፣ ነቲ ኣብ የመን ይራኣይ ዘሎ ዓቀኑ ዘይሓለወ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊያን ሰባት ተሓታቲ ይመስል ኢሎም ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ሕ/ሃ።
ናብ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕ/ሃ ሪፖርት ዘቅረቡ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ሕ/ሃ ራዓድ ኣል-ሑሰይን፣ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊያን ሰባት ዝቀንዐ ደብዳብ ነፈርቲን ከቢድ ኣጽዋርን፣ ንሆስፒታላትን ኣብያተ-ትምህርቲን ከምዘዕነወ’ውን ገሊጾም።
ንሶም ነዚ ሪፖርት ዘቅረቡ፣ ኢራን ዝደጋፊቶም ምልሻታት ሻዓን ግንባር ሃገራት ዓረብ ዝሕግዞም ፕረዚደንት ዓብዱ ራቡ ሓዲን ኣብ ስዊዘርላንድ ልዝብ ሰላም ድሕሪ ምጅማሩ’ዩ።
የፍለጋ ሳጥኑ (search box) ላይና የጽሁፍ ሳጥኑ (editbox) ላይ የተገጥመው የአማርኛ መጻፊያ እንዴት እንደሚሰራ ኢትዮፒክ ሴራ ላይ ስላለ እስለኪለመድ በራሱ መስኮት ላይ ከፍቶ እያዩ መጻፉ ይረዳል::ይህን ዘዴ ካልተጠቀሙ ሌሎች ዘዴዎች ከዚህ ቀጥሎ ተዘርዝረዋል።
ግዕዝ ሀበነ ማንኛውም ሶፍትዌር ላይ በግዕዝ ፊደሎች ለመጻፍ የሚያስችል ሶፍትዌር ነው። የሚሰራው MS/Windows ኮምፒውተሮች ላይ ሲሆን አጠቃቀሙ የተለየና የግዕዝ ፊደሎችን ድምጽ የተከተለ ነው። እዚህ ገጽ www.branah.com ላይ እንዴት ሶፍትዌሩን ማውረድና መጫን እንደሚቻል፣ አጠቃቀሙንም ጭምር የሚያሳይ ቪዲዮ ያገኛሉ።
ፋፎክስን (Mozilla firefox) firefox የሚባለውን የኢንተርኔት መጎብኛ (browser) ለምትጠቀሙ በፊደል የማዘጋጀት ዘዴ ተዘጋጅቷል። ከማዘጋጀት ሠንተረዡ በላይ «በፊደል ለመ
ህገ መንግስቱ ኢትዮጵያን ወደ ፍጹም ህብረት እንዲመራ ምን እናድርግ? – Dual Federalism Institute for Ethiopia DFIE የኢትዮጵያ ጣምራ ፌደራሊዝም ተቋም
በዛሬው እለት በጋና መዲና አክራ ኒማ በተባለ የፖሊስ ማዘዣ ጣቢያን በመስበር ዝርፊያ የፈፀሙ ሌቦች በጣቢያው የነበሩ የኮምፒውተር ሞኒተር፣ቴሌቪዥንና የፖሊስ የደንብ አልባሳት ተሰርቋል።
ትላንት፣ ግንቦት 28 ቀን 2010 ዓ.ም. የኢሕአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ኮሜቴ በቁልፍ የአኮኖሚ ተግባር የተሰማሩና እስካሁን በመንግሥት ቁጥጥር ስር ያሉ አገልግሎት ሰጪና አምራች ድርጅቶች በከፊል ወይም ሙሉ በሙሉ ለግል ባለሀብቶች እንዲሸጡ መወሰኑን ተረድቻለሁ። በተለይም የኢትዮጵያ አየር መንገድና የባቡር አገልግሎት ለሽያጭ እንዲቀርቡ መወሰኑ ከፍተኛ ኀዘንና ድንጋጤ ፈጥሮብኛል።
ከሁለት ወራት በፊት የኢሕአዴግ ሊቀመንበርና የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው ከተመረጡ በኋላ በሚያራምዱት የአንድነት፣ የፍቅር፣ የልማት፣ የዴሞክራሲና የሕግ የበላይነት ኢትዮጵያዊ ራእይ በአገራችን በኢትዮጵያ ለረጅም ዘመናት ታይቶ የማያውቅ የሰላም፣ የፍቅርና የተስፋ መንፈስ ቀስቅሰዋል። አንዳንዶቻችን ኢሕአዴግ እንደ ድርጅትና እንደ መንግሥት ባለፉት 27 ዓመታት በሕዝብና በአገር ላይ የፈጸመው በደል ሳያግደን ከጎንዎ ተሰልፈናል። ይሁን እንጂ፣ ይህ አሁን የተገለጠው የኢሕአዴግ ውሳኔ የአገርንና የሕዝብን ዘላቂ ጥቅም ከፍተኛ ጉዳት ላይ የሚጥል መሆኑን በአክብሮት ልገልጥልዎ እወዳለሁ።
የሕዝብ ንብረት የሆኑ አገልግሎት ሰጭና አምራች ድርጅቶችን ወደ ግል ንብረትነት ለማዛወር የተወሰነው የአገሪቱን ፈጣንና ተከታታይ እድገት ለማገዝ መሆኑ ተገልጧል። ይህ ምክንያት ለስኳር አምራች ድርጅቶችና ለኢትዮ ቴሌኮም ይሠራ ይሆናል። የኢትዮጵያ አየር መንገድን እና ባቡርን በሚመለከት ግን የሚያስከትለው ጥቅምን ሳይሆን ከፍተኛ ጉዳትን ነው።
በ1938 ዓ.ም. የተቋቋመው የኢትዮጵያ አየር መንገድ በአገልግሎቱ ብቃትና ጥራት በአፍሪካ ተወዳዳሪ የሌለው፣ በዓለም ዙሪያ ታዋቂነትን ያተረፈ ድርጅት። በዓለም ዙሪያ ያሉ ትላልቅ የግልና የመንግሥት አየር መንገዶች እየከሰሩ በሚዘጉበት ወቅት በአትራፊነት የዘለቀ ብሔራዊ ቅርስ ነው። በሙሉ ቀርቶ በከፈልም ቢሆን ለግል ባለንብረቶች የሚሸጥበት አንዳች አሳማኝ ምክንያት የለም። አላማው ይበልጥ እድገት ማስቻል ከሆነ የግል ባለሀብቶች ሌላ ተፎካካሪ አየር መንገድ አቋቁመው ገበያውን እንዲቀላቀሉ መምከር እንጂ፤ ይህንን የመሰለ ሁለት ትውልድ መሥዋዕት ከፍሎ ያበለጸገውን አትራፊ ስመ-ጥር ተቋም ለግል ባለሀብቶች መሸጥ ታሪካዊ ስህተት ይሆናል።
ባቡርን በሚመለከት የበርካታ አውሮፓ አገሮች ልምድ የሚያሳየው ባቡር ሙሉ ለሙሉ ወይም ከ80 በመቶ በላይ የአክስዮን ድርሻው በሕዝብ ንብረትነት የተያዘ ነው። ከነዚህ መሀል ሆላንድ፣ ስዊድን፣ ጀርመን፣ ፈረንሳይ፣ ጣልያን፣ ቤልጂግ የመሳሰሉት ይገኙበታል።
በአንጻሩ በ1985 ዓ.ም. በሥልጣን ላይ የነበረው የእንግሊዝ ወግ አጥባቂ መንግሥት፣ በፖለቲካ ምክንያት፣ የሕዝብ ንብረት የነበረውን የእንግሊዝ ባቡር ለግል ባለንብረቶች ከሸጠው በኋላ እስካሁን ራሱን መቻል አቅቶት በኪሳራ ላይ ይገኛል። በመሆኑም በየዓመቱ ከእንግሊዝ መንግሥት በቢልዮን ዶላር የሚቆጠር ድጎማ ለግል ባለንብረቶቹ ይሰጣል። የባቡር አገልግሎት ጥራት ከአውሮፓ አገሮች ጋር ሲወዳደር የእንግሊዝ ከተጠቀሱት አገሮች ሁሉ ዝቅተኛ ነው። ባቡር ለመሳፈር የእንግሊዝ ሕዝብ የሚከፍለው ዋጋ ግን፤ ከአውሮፓ አገሮች ጋር ሲወዳደር እስከ 40 በመቶ ከፍ ያለ ነው። በነዚህና ሌሎች ተያያዥ ምክንያቶች ተቃዋሚው የእንግሊዝ ሠራተኞች ፓርቲ ባቡርን መልሼ እወርስና የሕዝብ ንብረት አደርጋለሁ ሲል ለሕዝብ ቃል ገብቷል።
የምሥራቅ ኦሮሚያዋ ከተማ ቢሾፍቱ ቅዳሜ ምሽት ላይ አሸብርቃ የኦሮሞ ብሔር ተወላጆች ፈጣሪያቸውን የሚያመሰግኑበትን የኢሬቻ ክብረ በዓል ለማስተናገድ ተዘጋጅታለች።
ማምሻውን ሁሉም መዝናኛ ቤቶች በደስታና በጭፈራ ተሞልተዋል። ሪፖርተር ተዘዋውሮ ባያቸው የምሽት መዝናኛ ቤቶች ዓመታዊውን የኢሬቻ በዓል ለማክበር ከተለያዩ የክልሉ አካባቢዎች የመጡ ወጣቶች ብሔሩን የሚያወድሱ ዘፈኖች፣ እንዲሁም ስለደረሱ ጭቆናዎች የተዜሙ ዜማዎች በሚከፈቱበት ወቅት ከመቀመጫቸው ብድግ ብለው በኅብረት ያዜሙ ነበር።
ጥቂት የማይባሉ ወጣቶች ሌሊቱን ሙሉ ሲደሰቱ ያሳለፉ መሆኑን ለማወቅ ተችሏል። ለእሑድ አጥቢያ ከሌሊቱ 10 ሰዓት ጀምሮ ካረፉባቸው ሆቴሎችና ሌሎች ማረፊያ ቤቶች ወጥተው በቡድን በቡድን እየዘመሩ ክብረ በዓሉ ወደሚከናወንበት ሆራ አርሰዲ ሲተሙ ተስተውሏል።
የኦሮሚያ ክልል ልዩ ኃይል በሁሉም የበዓሉ ታዳሚ ወጣቶች ላይ ፍተሻ እያደረገ ነበር ወደ ክብረ በዓሉ እንዲገቡ የሚፈቅደው። በዋዜማው ምሽት መዝናኛ ቤቶች ከነበሩ ጭፈራዎች አዝማሚያ በመነሳት በበዓሉ ላይ ተቃውሞ ሊኖር እንደሚችል መገመት ይቻላል።
ባህላዊውን የምሥጋና ሥነ ሥርዓት የሆራ ሐይቅን በመባረክና ቄጤማ ወደ ሐይቁ በመንከር የብሔሩ ባህላዊ አመራሮች አባ ገዳዎች ቢያስጀምሩም፣ ጥቂት በዕድሜ ገፋ ካሉት በስተቀር የተከተላቸው አልነበረም።
በአካባቢው የተገኙት ወጣቶች እጃቸውን በማጣመር ተቃውሟቸውን ክልሉን በሚያስተዳድረው የኦሮሞ ህዝብ ዴሞክራሲያዊ ድርጅት (ኦሕዴድ) ላይ ሲያሰሙ ነበር። እንዲሁም ʻወያኔ በቃን፣ ነፃነት እንፈልጋለን፣ የኦሮሞ ህዝብ የተከበረ ነው፣ ራሱን ማስተዳደር አለበት…ʼ የሚሉ መፈክሮችን በተደጋጋሚ ያሰሙ ነበር።
በዚሁ በሐይቁ አካባቢ ተቃውሞው ድምቅ ብሎ መቀጠሉ ያሳሰባቸው የልዩ ኃይሉ ፀጥታ አስከባሪዎች ሐይቁን ወደከበቡት ተራራማ ቦታዎች ላይ በመቅረብ መታየታቸው የበለጠ ተቃውሞው እንዲጋጋል አድርጐታል።
አባ ገዳዎች በሐይቁ ዳርቻ ባህላዊ ሥርዓቶችን አከናውነው ወደተዘጋጀላቸው መድረክ ሲመለሱ በዚሁ አካባቢ የልዩ ኃይሉ ፖሊሶች በረድፍ በመቆም ባበጁት የተከለለ ቦታ ላይ፣ ታዳሚዎች በተመሳሳይ ግለት ከንጋቱ 12 ሰዓት የጀመረውን ተቃውሞ በዚህ ሥፍራም ቀጥለውበታል።
አልፎ አልፎ በአማርኛ ‹‹ወያኔ ሌባ›› ሲሉ ይደመጣሉ። በኦሮሚኛ ቋንቋ ‹‹ዲʼኔ - ዲኔ ዲኔ››፣ “ኑገʼኤራ”፣ ‹‹ቢሊሱማ›› የሚሉ መፈክሮችን ያሰሙ ነበር። የእነዚህ መፈክሮች ትርጓሜም ‹‹እምቢ››፣ ‹‹በቅቶናል›› እና ‹‹ነፃነት እንፈልጋለን›› የሚሉ ናቸው።
አንዳንድ ቡድኖች ወጣት ሴቶችን እንኮኮ አድርገው ሴቶቹ ወጣቶች አባ ገዳዎቹ እንደማይወክሏቸው የሚያሰሙትን መፈክር ይደግሙ ነበር። በመድረኩ ላይ ከተሰበሰቡት አባ ገዳዎችና የአገር ሽማግሌዎች መካከል የቀድሞ አባ ገዳ አሁን ደግሞ ‹‹ዮባ›› ተብለው የሚጠሩትን በዕድሜ ከሁሉም ገፋ ያሉትን ዮባ ስለሺ ዳባ ቱሉ እየሆነ ስላለው ሪፖርተር ጥያቄ አቅርቦላቸዋል።
ዮባ ስለሺ ዳባ ለጥያቄው ምላሽ መስጠት የጀመሩት ስለኢሬቻ በዓል ታሪካዊ ትርጓሜና ፋይዳ በማብራራት ቢሆንም፣ ‹‹ዛሬ እየሆነ ያለው ከየት መጣ? መልዕክቱ ምንድነው? የሚለውን መንግሥት መመርመር አለበት፤›› ሲሉ ለሪፖርተር ገልጸዋል።
ኢሬቻ ማለት የተጣላው የሚታረቅበት፣ ለተጋደለው ጉማ (ካሣ) ተከፍሎ ለዕርቅ ‹‹መልካ›› የሚወጣበት ቀን መሆኑን የገለጹት አቶ ስለሺ፣ ‹‹መልካ ማለት የፍቅር፣ የመታረቂያ፣ የወደፊት ሰላማችንን መለመኛ ቀን ነው። ምክንያቱም ታንክና መድፍ፣ ጄት አይደለም ያለን። ስለዚህ ፈጣሪ ኢትዮጵያን ሰጥተኸናልና እሷኑ ያዝልን፣ ድንበሯን ጠብቅልን ብለን የምንለምንበት ቀን ነው፤›› ብለዋል።
መንግሥት የአገር ሽማግሌዎችንና የእምነት አባቶችን አሰባስቦ ምንድን ነው ይኼ መልዕክት ብሎ መፍትሔ መስጠት እንዳለበት ያሳሰቡት ዮባ ስለሺ፣ ‹‹መፍትሔ ቶሎ ካልተሰጠው ሌላ መልክ የሚያመጣ ነው። ስለዚህ መንግሥት ጠጋ ብሎ ተነጋግሮ መፍትሔ መምጣት አለበት፤›› ሲሉ ምክራቸውን ለግሰዋል።
ሪፖርተር ዮባ ስለሺ ዳባን እያነጋገረ በነበረበት ወቅት የታዳሚዎቹ ተቃውሞም ያለማቋረጥ ተጋግሎ እንደቀጠለ ነው። ሁሉም ነገር ሰላማዊ በሆነ መንገድ ብቻ እየተከናወነ መሆኑን እንጂ ስለሚፈጠረው መገመት ያልቻሉት አዛውንቱ አቶ ስለሺ፣ ‹‹በዚህ በዓል እንደዚህ ዓይነት ነገር ታይቶ አያውቅም። ቢሆንም ግን ከመታፈን ይሻላል። ከታፈነ መርዝ ነው የሚሆነው። አሁን ግን ወጥቷል። ከወጣ ደግሞ ቶሎ ብሎ መፍትሔ መፈለግ ግድ ይላል። እኛም አንተኛም፤›› ብለዋል።
ተቃውሞው አሁንም ቀጥሏል። አንዳንድ የቡድን መሪዎች በልዩ ኃይሉ ከታጠረው ክልል ውስጥ ፖሊሶቹን እያስፈቀዱ ለውጭ የሚዲያ ተቋማት ስለተቃውሟቸው ለመግለጽ ወደ መድረኩ እየተጠጉ ይመለሳሉ።
ከየት አካባቢ እንደመጡ የሚገልጽ ‹‹ባነር›› የያዙ ሁለት ወጣቶች ወደ መድረኩ ወጥተው ሲመለሱም የልዩ ኃይሉ ፖሊሶች በትህትና በኦሮሚኛ በማነጋገር እንዳይደግሙት ከማሳሰብ ውጪ፣ ነገሮችን በጣም ሰላማዊ በሆነ መንገድ ሲመሩ ነበር።
በዚህ ሁሉ ሒደት ውስጥ ባህላዊው የኢሬቻ ሥነ ሥርዓት መከበር አልተጀመረም። አባ ገዳዎቹ ለምን ሥርዓቱን ለማስጀመር እንደማይሞክሩ ሪፖርተር አንድ የአካባቢውን ተወላጅ ሲጠይቅ ዋናው አባ ገዳ ሰንበቶ የተባሉት አልተገኙም የሚል ምላሽ ተሰጥቶታል።
በነገሮች መራዘም እንዲሁም የሚጠበቁ አባ ገዳዎች ወይም ባለሥልጣናት መገኘት አለመቻል የተሰላቹት በመድረኩ የተገኙት አባ ገዳዎችና የሃይማኖት አባቶች፣ እንዲሁም የአገር ሽማግሌዎች መድረኩን ጥለው ለመውረድ ሲሞክሩ የበዓሉ አስተባባሪዎች እንዲቀመጡ አድርገዋቸዋል።
በዚህ ወቅት የበለጠ ተቃውሞው ተቀጣጥሏል። አባ ገዳዎቹ በበዓሉ ሥነ ሥርዓት መሠረት ምርቃት እንዲካሄድ እንዲጠይቁ በሥነ ሥርዓቱ አስተባባሪዎች በተመከሩት መሠረት፣ ድምፅ ማጉያ ይዘው ድምፅ ማሰማት ቢጀምሩም የሚያዳምጣቸው ሊያገኙ አልቻሉም።
በልመና እንዲያዳምጧቸው ቢጠየቁም ማንም ሊሰማቸው አልቻለም። አንድ የፕሮግራሙ አስተባባሪ ማይክራፎን ተቀብሎ ታዳሚዎች እንዲረጋጉ ቢጠይቅም የሚሰማው አልተገኘም። ከታዳሚዎች መካከል ቀስ ብሎ መድረኩን የተቀላቀለ አንድ ወጣት ማይክራፎኑን ከሌላው ወጣት አስተናባሪ ሲቀበል ተመሳሳይ የማረጋጋት ሥራ ለመሥራት እንጂ ቀጥሎ ያደረገውን የገመተ ያለ አይመስልም።
‹‹Down Down Weyane›› (ውድቀት ለወያኔ) ‹‹Down Down TPLF›› (ውድቀት ለሕወሓት) የሚል መፈክሮችን በማይክራፎን ማሰማት ሲጀምር፣ ሁሉም ታዳሚዎች በአንድነት ተቀብለው ያስተጋቡ ጀመር። ይህ ክስተት ሁሉንም አንድ አድርጐ የበለጠ ተቃውሞው ተቀጣጠለ።
ከወጣቱ ላይ ማይክራፎኑን ለመንጠቅ አስተናባሪዎችና ፖሊሶች ተረባረቡ። አንዳንድ ወጣቶች ይህንን ድርጊት የውኃ ላስቲክ በመወርወር ለመቃወም ሲሞክሩ ሌሎቹ የሚወረውሩትን ሲገስጹ ተስተውሏል።
ነገሮች አስቸጋሪ ሆነው እየተለወጡ መምጣታቸውን ያስተዋለው የልዩ ኃይሉ ኮማንደር፣ ‹‹ባለቤት አብጁለት ባለቤቱ ማነው?›› በማለት ከሌላ ሲቪል ከለበሰ ባልደረባው ጋር በአማርኛ ሲነጋገር ተሰምቷል።
አባ ገዳዎቹና ሽማግሌዎቹ እንዲሁም የእምነት አባቶቹ መድረኩን ለቀው ወጡ። ከዚህ በኋላ በርከት ያሉ ወጣቶች መድረኩን ተቆጣጠሩ። ይሁን እንጂ የልዩ ኃይሉ ፖሊሶች በሰላማዊ መንገድ አስወርደዋቸዋል።
በዚህ ሁኔታ ውስጥ ሌላ በርከት ያሉ ወጣቶችን የያዘ ቡድን ከስብስቡ ጀርባ በመነሳት አባላትን እያበዛ ሰላማዊ የሆነውን የተቃውሞ መፈክር እያሰማ ዳግም ወደ መድረኩ አመራ። ይህ ቡድን እጅግ ብዙ ቁጥር ያለው ነው።
ከዚህ በኋላ ነገሮች በዚህ መልኩ እንዲቀጥሉ ባልፈቀዱት የልዩ ኃይሉ ኃላፊዎች ትዕዛዝ መሠረት ፖሊሶቹ አስለቃሽ ጭስ መፈናፈኛ ወዳልነበረበት የህዝብ ስብስብ ተኮሱ።
በበርካታ መቶ ሺዎች የሚቆጠረውን ታዳሚ የያዘው የሆራ አርሰዲ ኢሬቻ በዓል ማክበሪያ ቦታ በሁለት አቅጣጫዎች ጥልቅ ተፈጥሯዊ ገደሎች እንዳሉት ቢታወቅም በአጥር አልተከለሉም።
በተተኮሰው አስለቃሽ ጭስ ድምፅ ተደናግጦ ራሱን ለማዳን የተነቃነቀው ታዳሚ የፈጠረው ግፊት በገደሎቹ ጠርዝ አቅራቢያ ለነበሩት የበዓሉ ታዳሚዎች አሳዛኝ አጋጣሚን ፈጠረ። በበርካታ መቶዎች የሚቆጠሩት ድንጋያማ ከሆኑት የገደሎቹ ግድግዳዎች እየተጋጩ ቁልቁል ወረዱ።
ዕርዳታ ለመስጠት የነበሩት ጥቂት የቀይ መስቀል አምቡላንሶች ቅድሚያ በሕይወት ያሉትን እያስቀደሙ ወደ ሕክምና መስጫ ጣቢያዎች ተራወጡ። በርካታ አስከሬኖች ከጉድጓዶቹ ወጥተው ሜዳ ላይ ተዘርረዋል።
በተተኮሰው አስለቃሽ ጭስ ተደናግጠው የሮጡት አብዛኛዎቹ ታዳሚዎች ወደ ሥፍራው ዳግም አልተመለሱም። ይልቁንም ራሳቸውን አረጋግተው ተቃውሞአቸውን ዳግም እያሰሙ ወደ ከተማው መዝለቃቸውን ለማወቅ ተችሏል።