Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በወቅቱ የነበሩ የትምህርት ቤቱ ጥበቃዎችም ከቁጥጥራቸው ውጭ በመሆኑ በአካባቢው በነበሩ ጥቂት ፖሊሶች ታግዘው ወደ ፖሊስ ጣቢያ በመወሰድ ላይ ሳሉ በወረዳው በሚገኝ አዲስ ዓለም የመጀመሪያ ደረጃ ት/ቤት አቅራቢያ መናሃሪያ አካባቢ ጥቃቱ እንደደረሰባቸው አቶ ደመቀ ለቢቢሲ ገልፀዋል።
ዋና አስተዳዳሪው ስለ ግለሰቦቹ ማንነትም አስመልክቶ እንደገለፁት አንዱ ግለሰብ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ለሶስተኛው ዲግሪ ጥናት ወደ ቦታው ያመራ ሲሆን፣ ሌላኛው በሜጫ ወረዳ በሚገኝ ጤና ጣቢያ የሚሰራ የጤና መኮንን ናቸው።
የወረዳው የኮሚዩኒኬሽን ኃላፊ አቶ አንተነህ በላይ በበኩላቸው ከዚህ ቀደም ባህር ዳር ክትባት ሲሰጡ ሞቱ በሚል በተናፈሰ ወሬ ምክንያት መኪና መሰባበርና በሰዎችም ላይ ጉዳት መድረሱን አስታውሰው አካባቢው ለባህርዳር ቅርብ በመሆኑ ይሄው መረጃ በመናፈሱ ጥቃቱ ሊፈፀም እንደቻለ ያስረዳሉ።
"ግለሰቦቹ ደብዳቤ ቢይዙም ወረዳውን አላሳወቁም" የሚሉት ኃላፊው ከሁለት ት/ቤት ናሙና ለመሰብሰብ ወረዳውን ጤና ፅ/ቤት እንደጠየቁና ደብዳቤ ተፅፎላቸው ቀጥታ ወደ ት/ቤት እንደሄዱ ይናገራሉ።
ግለሰቦቹ የአካባቢው ተወላጆች በመሆናቸው ማህበረሰቡ ፀፀት እንደተሰማው ገልፀው "እጃችንን በእጃችን ቆረጥን፤ አገር የሚጠቅሙ ምሁራንን አጣን!" በሚል በድርጊቱ የተጠረጠሩ ግለሰቦችን አጋልጦ መስጠት የጀመረውም ራሱ ህብረተሰቡ እንደሆነ ባለሙያው ይናገራሉ።
በተጨማሪም የአካባቢው ተወላጅ የሆኑና ቤተክርስቲያን ለማሰራት ድጋፍ እያደሩ የነበሩ ግለሰቦችም መኪናቸው የተመራማሪዎቹ ንብረት ነው በሚል ጥርጣሬ ጥቃት ቢሞከርባቸውም፤ በአካባቢው ይታወቁ ስለነበር ከጥቃት ሊድኑ እንደቻሉ የወረዳው አስተዳዳሪ ለቢቢሲ ገልፀዋል።
ኣብ ሓንቲ ሃገር ሓደ ብዕዳ ዝተዋሕጠ ነጋዳይ ነበረ። እዚ ነጋዳይ`ዚ ብዙሕ ዕዳ ስለዝነበሮ ዓቕሉ ኣጽበበ። ካብ ዕድኡ ንምንጋፍ ዘይገበሮ ኣይነበረ። እንተኾነ ኩሎም ዘካየዶም ፈተነታት እንትርፎ ነብሰ ምትሓት ከኸትልሉ ካልእ ዝባቖጥሉ ነገር ኣይነበሩን። ኩሉ ሰብ ገጽ ከሊእዎ ዝግደሰሉ ሰብ ሰኣነ። ኩሎም ፈለጥቱን መሳርሕቱን መታን ኣብ ዕዳ ከየእትዎም ብምፍራሕ ካብ ጥቕኡ እዮም ክርሕቁ ዝፍትኑ ነይሮም። ባንክታት`ውን ተኾና ውሕስነት የብልካን ብምባል ምልቃሕ ከልእኦ።
በዝን ወዲ ከምዝን ኣብ ሓደ መዘናግዒ ቦታ ኣብ ሓሳብ ተሸሚሙ ከሎ፡ ሓደ ዝሸምገለ ሰብኣይ ኣስተብሃለሉ። ናብቲ ነጋዳይ ብምቕራብ “ዝሓወይ እንታይ ድኣ ዝተጨነቕካ ትመስል፧” ብምባል ምቕልል ኢሉ ተወከሶ። እቲ ነጋዳይ ድማ ኩሉ ዘጋጠሞ ጭንቀትን መዋጥርን ከይሓበአ ብዝርዝር ኣዕለሎ። ሰባት ኣብ ርእሱ ዝነበሮም እምነት ብምጥፍኦም ድማ ዝያዳ ከምዝጓሃየን ከም ዝሓረቐን ኣተንባሃሉ።
ሃንደበት እቲ ሽማግለ ሰብኣይ ስሙ ክነግሮ ተወከሶ። እቲ ሃንደበት ዝኾኖ ነጋዳይ ወታእታእ እና በለ ስሙ ነገሮ። እቲ ሽማግለ ሰብኣይ ነቲ ዝተዋህቦ ስም ኣብ ወረቐት ናይ ቸክ እናጸሓፈ “ዓቕመይ ዝሕግዘካ ኮይኑ ይስመዓኒ።” ብምባል እታ ናይ 500,000 መጠን ገንዘብ ዝሓዘት ናይ ቸክ ወረቐት ኣቐበሎ። “ድሕሪ ዓመት እዘን ዘለቃሓካ ዘለኹ ገንዘብ ክትመልሰለይ ኢኻ። ንዓመታ ልክዕ ኣብዛ ሰዓትን ቦታን ንራኸብ።” ብምባል ግብረ መልሲ ናይቲ ነጋዳይ ከይተጸበየ ገዲፍዎ ከደ።
እቲ ሃንደበት ዝኾኖ ነጋዳይ በቲ ኣጋጣምን ለውሃት ናይቲ ሽማግለ ሰብኣይን እናተገረመ ነታ ዝተ ዋህበቶ ቸክ ደጋጊሙ እናገላበጠ ረኣያ። ስም ናይቲ ዝሃብተመ ሰብ ናይታ ሃገር ተጻሒፍዋ ምስ ረኣየ ድማ ዝያዳ ገረሞ። ‘እዚ ቸክ ዝጸሓፈለይ ሰብ ንሱ ባዕሉ ማለት ድዩ፧’ ደጋጊሙ ብውሽጡ ሓሳባት ኣሰላሰለ። ‘ንሱ እንተዘይከውን ዝኾነ ሰብ ክንድዚ ዝኣክል ገንዘብ ንዝኾነ ሰብ እሞ ድማ ንዘይፈልጦ ክህብ ኣይክእልን እዩ።’ ሕጂ`ውን እንደገና ብውሽጡ ሓሳባት ከገማድሕ ሞኽትኡ በልዐ።
በቲ ዝተለገሰሉ መጠን ገንዘብ ብርኡይ ሞራሉን ፍናኑን ክብርኽ ኣስተውዓለ። ብቐጥታ ናብ ስርሑ ብምምላስ ድማ ብዙሓት ውዕላትን ስምምዓትን ከካይድ ጀመረ። ኣብታ እዋን እቲኣ ኣማዕቢልዎ ዝነበረ ክእለትን ድፍረትን፡ ናይ ብሓቂ ካብ ውሽጡ ዘበገሶ ድዩ ናብ ምባል ዘብጽሕ እዩ። እተን ብለቓሕ ዝተዋህበኦ ገንዘብ ንሕማቕ እዋን መታን ክኾንኦ ኣብ ውሑስ ቦታ ኣቐሚጡ እዩ ስርሑ ዘሰላስል ነይሩ። ዋላ ክሳራ የጋጥመኒ፡ ቁሙጥ ገንዘብ ስለዘለኒ ዘሸግር ኣይኮነን ብዝብል ጽኑዕ እምነት ድማ ኣብቶም ዝካየዱ ዝነበሩ ናይ ንግዲ ንጥፈታት ንጡፍ ተዋሳኣይ ካብ ምዃን ኣይተቖጠበን።
በቲ ዘማዕበሎ ድፍረትን ውህሉል ተመኩርኡን ተሓጊዙ ድማ ብዙሓት ጨረታታት ኣብ ሓጺር ግዜ ክዕወት ተራእየ። ኣብ ሒደት ኣዋርሓት ድማ ኩሎም ለቓሓቱ ከጻፍፍ ከኣለ። ኣብተን ዝተረፍኦ ሒደት ኣዋርሕ ዝኣክል መጠን ገንዘብ ብምእካብ ኣብቲ ቦታ ምስ ዝርከቡ ጸለውትን ደፋራትን ነገድቲ ክስራዕ ኣይተጸገመን።
እታ ናይ ቆጸራ ዕለትን ሰዓትን ምስ ኣኸለት ነታ ብፍጹም ዘይተጠቕመላ ኣብ ውሑስ ቦታ ጥ ራይ ኣቐሚጥዋ ዝነበረ ቸክ ሒዙ ናብ ቦታ ቆጸራ ኣምርሐ። ነቲ ሽማግለ ሰብኣይ ብኸመይ ከም ዘመስግኖ እና ሓሰብ ድማ ኣብ ቦታ ቆጸራ በጽሐ። ድሕሪ ሒደት ደቓይቕ እቲ ሽማግለ ሰብኣይ ከም ቆጸርኡ ኣብቲ ቦታ ተረኽበ።
ገና እቲ ነጋዳይ ሰላም ክብሎ ብድድ ክብልን ሓንቲ ኣላይት ኣረጋውያን ዝኾነት ነርስ ምጽእ ኢላ ዘረባ ክትጅምርን ሓደ ኮነ። “ይቕሬታ ግበረለይ ዝሓወይ። ነዚ ዓቢ ሰብኣይ እየ ክወስዶ መጽየ። ኩሉ ግዜ ካብዚ ኣብዚ ከባቢ ዘሎ መዕቆቢ ኣረጋውያን ሞሊቑ እና ወጸ ንብዙሓት ሰባት እናረበሸ ተኸኽ ኣቢሉና እዩ። ብፍላይ ብስም እቲ ሃብታም ሰብኣይ እናተጠቀመ ንብዙሓት ሰባት ኣደናጊሩ እዩ። ዘይከውን ቸክ እናጸሓፈ ድማ ንብዙሓት ሰባት ኣደናጊሩ እዩ። ነቲ ሃብታም ሰብኣይ ስለዝመስል ድማ ብዙሓት ተደናጊሮም ኣሚነሞ እዮም።” ብምባል ነቲ ሽማግለ ሰብኣይ ሒዛቶ ካብቲ ቦታ ተኣልየት።
እቲ ነጋዳይ በቲ ኣጋጣሚ እናተገረመ፡ ብውሽጡ ብዙሕ ሓሰብ። እታ ዝተዋህበቶ ቸክ ዘይትሰርሕ ምንባራ ድማ ክግንዘብ ከኣለ። ናይዚ ኩሉ ምስጢር ዓወቱ ድማ እታ ቸክ ዘይኮነት፡ እቲ ኣብ ነብሱ ዘሕደሮ ርእሰ ምትእምማንን ዝሃነጾ እምነትን ምዃኑ ክግንዘብ ኣይተጸገመን። ኣብ ርእሰ ምትእምማን ጥበብ፡ ምትዕጽጻፍ ከምኡ`ውን ብልሓትን ብቕዓትን ከም ዘሎ ብዘይ ነጋሪ ካብ ተመኩርኡ ከስተውዕለሉ ከኣለ።
Otkargo M2 በመጀመሪያ ለአነስተኛ ንግዶች ባለቤቶች እና ለወላጆች የተቀየሰ ነው ፣ ይህም በመሠረቱ ከሚስተካከለው ግንድ እና ከመቀመጫ ወንበር ጋር ዝቅተኛ ደረጃ በደረጃ ፍሬም ምስጋና ይግባውና እያንዳንዱን ጋላቢ የሚስማማ ነው ፡፡ በእራሳችን በተሰራው ኦትካርጎ ሞተራችን ኦትካርጎ ኤም 2 ንግድዎን በየቦታው ያጓጉዛል ፡፡
29 / ካኪ 30 / ካኪ 32 / ካኪ 34 / ካኪ 36 / ካኪ 38 / ካኪ 40 / ካኪ 42 / ካኪ 44 / ካኪ 29 / ኤሚ አረንጓዴ 30 / ኤሚ አረንጓዴ 32 / ኤሚ አረንጓዴ 34 / ኤሚ አረንጓዴ 36 / ኤሚ አረንጓዴ 38 / ኤሚ አረንጓዴ 40 / ኤሚ አረንጓዴ 42 / ኤሚ አረንጓዴ 44 / ኤሚ አረንጓዴ 29 / ጥቁር 30 / ጥቁር 32 / ጥቁር 34 / ጥቁር 36 / ጥቁር 38 / ጥቁር 40 / ጥቁር 42 / ጥቁር 44 / ጥቁር 29 / የጦር ቀለም 30 / የጦር ቀለም 32 / የጦር ቀለም 34 / የጦር ቀለም 36 / የጦር ቀለም 38 / የጦር ቀለም 40 / የጦር ቀለም 42 / የጦር ቀለም 44 / የጦር ቀለም 29 / ቡና 30 / ቡና 32 / ቡና 34 / ቡና 36 / ቡና 38 / ቡና 40 / ቡና 42 / ቡና 44 / ቡና 29 / ሣር አረንጓዴ 30 / ሣር አረንጓዴ 32 / ሣር አረንጓዴ 34 / ሣር አረንጓዴ 36 / ሣር አረንጓዴ 38 / ሣር አረንጓዴ 40 / ሣር አረንጓዴ 42 / ሣር አረንጓዴ 44 / ሣር አረንጓዴ 29 / የባህር ኃይል 30 / የባህር ኃይል 32 / የባህር ኃይል 34 / የባህር ኃይል 36 / የባህር ኃይል 38 / የባህር ኃይል 40 / የባህር ኃይል 42 / የባህር ኃይል 44 / የባህር ኃይል 29 / ቢዩዊ 30 / ቢዩዊ 32 / ቢዩዊ 34 / ቢዩዊ 36 / ቢዩዊ 38 / ቢዩዊ 40 / ቢዩዊ 42 / ቢዩዊ 44 / ቢዩዊ 29 / ግራጫ 30 / ግራጫ 32 / ግራጫ 34 / ግራጫ 36 / ግራጫ 38 / ግራጫ 40 / ግራጫ 42 / ግራጫ 44 / ግራጫ
ጠቃሚ ምክሮች በእጅ መለኪያ ፣ 1-3 ሴሜ ስህተት ፣ ደንበኛ ለማጣቀሻ ብቻ ይመከራል! በተኩስ አንግል እና በተለያዩ የማሳያ ውጤቶች ምክንያት ፣ ስዕሎች እና በአይነት የተለያዩ የቀለም ደረጃዎች ይኖራቸዋል
ደራሲዎቹ በስነ-ምህዳር እና በኢኮኖሚክስ (ኢኮሎጂ?) መካከል ዘዴያዊ ምንባብ ለማግኘት ይሞክራሉ ፡፡ የሚጠቀሙበት ቬክተር ኃይል ነው ፡፡ ይልቁንም በቴክኒካዊ ተኮር ፣ ኢኮኖሚያዊ አመለካከቱ በደራሲዎች ዘንድ ችላ የሚባል አይደለም ፡፡
አስረስ የኔ ሰው በዘመናዊቷ ኢትዮጵያ ስለ ታሪካቸው፣ ሃይማኖታቸው እና ማነነታቸው በመቆርቆር ትውልዱን ለመታደግ ከተነሡ ሊቃውንት መካከል አንዱ ናቸው፡፡ ስለ ታሪክ ባህል እና ቅርስ በአማርኛ ቋንቋ ለትውልዱ የተጻፉ መጻሕፍት እጥረት በነበረበት በዚያ ዘመን አንቱ የሚያሰኝ ሥራ ሠርተዋል፡፡
ያ ዘመን አንዳንድ የውጭ ሀገር ሰዎች ለማተሚያ ቤት እና ለመረጃዎች ያላቸውን ቅርበት ተጠቅመው ሀገሪቱን በተመለከተ የተሳሳተ መረጃ ያሳትሙ ነበር፡፡ የሚያሳትሙት በራሳቸው ማተሚያ ቤት፣ ቋንቋውም አማርኛ፣ የመሸጫውም ዋጋ ርካሽ ስለነበር ወጣቱን ትውልድ ስለ ሀገሩ ያለውን ሃሳብ ለማዛባት ሞክረዋል፡፡
አስረስ የኔ ሰው ይህንን ችግር ለመፍታት ከተነሡት ሊቃውንት አንዱ ነበሩ፡፡ በመጽሐፋቸው መግቢያ ላይ እንደ ገለጡት የግራኝን ወረራ ለመመከት በርዳታ ከመጡት ፖርቹጋሎች ጀምሮ የኢትዮጵያን ታሪክ ለማዛባት ብዙ መጻሕፍት ተጽፈዋል ይላሉ፡፡ እነዚህን መጻሕፍት በየገዳማቱ ከሚገኙት ዓይነተኛ መረጃዎች ጋር ሳነጻጽራቸው እነርሱ የሚጽፉትን አላገኘሁትም በማለት ይገልጣሉ፡፡ የእነርሱን መጻሕፍት ለማረጋገጥ በብዙ ገዳማት መዞራቸውን ይነግሩንና ይህኛውን መጽሐፍ ለመጻፍ ያነሣሣቸውንም ይጠቅሱልናል፡፡
አስረስ የኔ ሰው የኢትዮጵያን ታሪክ ከዓይነተኛ መረጃዎች ለማሰባሰብ እና ለአንዳንድ የታሪክ አዛቢዎች መልስ ለመስጠት በሚኳትኑበት ጊዜ አባ ጋስፓሪ ገብረ ማርያም የተባሉ ሰው የጻፉትን የታሪክ መጽሐፍ ያያሉ፡፡ «ይህም ለ400 ዓመታት ያዘጋጁላት ረቂቅ ፖለቲክ ሆኖ አገኘሁት» ይላሉ አስረስ፡፡ «እኔ ይህንን መጽሐፍ ያዘጋጀሁት ከብዙዎች ገዳማት ባገኘሁት መሣርያ ለመሞረድ አስቤ ነው» ይሉናል፡፡
አስረስ የኔ ሰው በዚህ መጽሐፋቸው ከጥንታዊት ኢትዮጵያ እስከ ዘመናዊት ኢትዮጵያ ያለውን ታሪክ በሀገርኛ መረጃ ያቀርቡልናል፡፡ የታሪክ፣ የአርኬዎሎጂ፣ የቅርሳቅርስ፣ የሥነ ልሳን፣ የባህል፣ የሥነ ቃል፣ የጥንታውያን መዛግብት፣ የትውፊት፣ መረጃዎችን ያቀርባሉ፡፡ የኢትዮጵያ ሥልጣኔ ከዓረብ ወደ አፍሪካ ነው የሚለውን በመቃወም ከኢትዮጵያ ወደ ዓረብ ነው ብለው ይሞግታሉ፡፡ መጻሕፍተ ብሉያት ከግሪክ ወደ ግእዝ አልመጡም፣ ከዕብራይስጥ እንጂ ይላሉ፡፡ ኢትዮጵያውያን በግብጽ ላይ የነበራቸውን የበላይነት በዓይናችን ያየነውን ያህል ይተርኩልናል፡፡
የኢትዮጵያ ፊደሎች የኢትዮጵያውያን ጥበብ ውጤቶች መሆናቸውን ከነትርጉማቸው ይተነትናሉ፡፡ «ቡዳ» የሚባለው ነገር የኢትዮጵያን ጥበበኞች ለማዳከም ፖርቹጋሎች እንዴት እንደፈጠሩት ይነግሩናል፡፡ ሌላም ብዙ ብዙ ነገር፡፡
የአስረስ የኔ ሰው መጽሐፍ በአንድ ቀን ተነብቦ የማያልቅ፤ እንደ ገጠር ጠጅ በየጊዜው እየተቀዳ የሚጠጣ፣ በቤታችን ውስጥ የግድ መኖር ያለበት ዓይነተኛ ኢትዮጵያዊ መዝገብ ነው፡፡ መጽሐፉን በአሮጌ መጻሕፍት መሸጫዎች ታገኙታላችሁ፡፡
ጥሩ መጽሐፍ አነሣህ። በቅርብ ዘመን ከተነሡት እና ስለ እምነታቸውም ስለ ታሪካቸውም በግሩም አመክንዮ ከተከራከሩት የኢትዮጵያ ሊቃውንት መካከል አንዱ ናቸው። መጽሐፉ እስካሁን በድጋሚ የሕትመትን ብርሃን አለማየቱ የሚያሳዝን ነው። ይህንን የእርሳቸውን መጽሐፍ እና "ትዝታ ዘአለቃ ለማ"ን መጽሐፍ በድጋሚ ታትሞ ለማየት እናፍቃለኹ። እስከዚያው በየአሮጌ ተራው መፈለግ ይኖርብናል።
አለቃ አስረስ የኔሰው ከታሪክ መጽሐፋቸው(ትቤ አክሱም መኑ አንተ) ከሚለው በተጨማሪም ለወጣቶች እጅግ ጠቃሚ የሆነውንና በአንጻሩ ከትቤ አክሱም ባጭር ጊዜ የሚነበብ ‹‹ጠቃሚ ምክር›› የሚል መጽሐፍና ‹‹የካም መታሰቢያ›› የሚል እጹብ ድንቅ የሆኑ መጻሕፍትም አሏቸው፡፡ አንብቡት፡፡
ልንረዳው የሚገባው ደግሞ በሃያኛው ክፍለ ዘመን ከተነሱት የአቡሻክ/ኽ/ር ሊቃውንት ዐቢይ ሊቅ የሚባሉና ኢትዮጵያ ሃገራችን የራሷ ዘመን አቆጣጠር እንዳላት ከሚጠቀሱት አስተምህሮዎች (school of thougt) መካከል የነ አለቃ አስረስ የኔሰው፣ የነ አለቃ ሰዓት ከብቴ ዋንኞቹ መሆኑን ልብ ይሏል፡፡
የሚያሳዝነው ግን ድጋሚ አለመታተማቸው ብቻ ሳይሆን መጻሕፍቶቻቸው በአሮጌ ተራም/ባሁኑ ሰዓት/ ሆነ በብዙ ቤተ-መጻሕፍት አለመገኘታቸው…… ለመሆኑ ድጋሚ የሚያሳትምላቸው ልጆችና ወራሾች የሏቸውም ወይ ያስበላል፡፡
ትቤ አክሱም መኑ አንተን አንዳንድ መጻሕፍት ለማጣቀሻ ሲጠቀሙ በግርጌ ማስታወሻ ከማነበው በስተቀር አይቸው አላውቅም ነበረ። አሁን ግን ሙሉ ታሪኩን ያነበበኩ ያህል ሰለአብራራህልኝ መጽሓፉን እስካገኝ ድረስ ስንቅ ይሆነኛልና እግዚአብሔር አሁንም ማስተዋሉንና ጥበቡን አብዝቶ ይስጥህ።
የህዝብ ድምፅ ስለተቀማ የፖለቲካ ሂደቱ ከእጃችን ሳይወጣ አጠቃላይ ሰልፍ ባስቸኳይ እንጥራ ብሎ አቶ ልደቱ ሲከራከር ብርሃኑ በምርጫ ቦርድ ማጣራት፣ ፍ/ቤት፣ የሰላም ስምምነት ….ወዘተ እያለ የትግሉን ግለት አቀዘቀዘው።
ልደቱ ከህወሃት ጋር አሁን መደራደር አያስፈልግም ሲል በረከት ስምዖን ቃሉን ሰጥቶኛል ብሎ ሌሎቹን የቅንጅት አመራሮች በልደቱ ላይ እንዲያምጹ ያደረገው ብርሃኑ ነበር።
በመሃከሉ በምርጫ መሸነፋቸውን አውቀው ሻንጣ ይዘው የተነሱት ህወሃቶች ተመልሰው ራሳቸውን አደራጅተው ተረጋጉ። ህዝቡም ከሁለት ወር በላይ ጥበቃ በኋላ ተዳከመ። ህዝብ ተዳክሞ ህወሃት ከተጠናከረች በኋላ እነ ብርሃኑ የሰሩት ስራ እንዳይነቃ ፓርላማ አንገባም አሉ። ህዝቡን ሰላማዊ ሰልፍ ውጣ አሉ።
ትክክል የሆነበት ምክንያት ነበረው። አንድ ማሽን እንዴት እንደሚሰራ የበለጠ የሚያውቀው መሽኑን ከመጀመሪያ የሰራው ነው። የቅንጅትን እንቅስቃሴ ለብዙ ዓመታት ልደቱና ጓደኞቹ ሲደውሩ ነበረ። ከገጠር ጀምሮ። ከመኢአድም ጋር ጸባቸው ይሄው ነበር። በኋላ ግን መኢአድም ኢዴፓ በቀየሰውና ቅንጅት ሙሉ በሙሉ በተመሰረተበት መሰረት ላይ መጣ። የቅንጅት አርክቴክቶች እነ ልደቱ ነበሩ እንጂ በመጨራሻ ሰዓት የመጡት የድል አጥቢያ አርበኞች አልነበሩም።
እነ ብርሃኑ መኪናው የተዘጋጀ ሲመስላቸው ዘለው ሾፌሩ ቦታ ላይ ተቀምጠው እነ ልደቱን እናንተ ምንም አታውቁም እኛ ነን የምንነዳው ብለው አባረው ያ ሁሉ ድካምና መስዋዕትነት የተከፈለበትን እንቅስቃሴ ገደል ውስጥ ከነተሳፋሪው ከተቱት። ከዛ እንዳይነቃባቸው ልደቱ ላይ አሳበቡ።
አይ ወንድሜ፤ የሚሰማ ጆሮ፣ የሰከነ ልቦናና የሚያገናዝብ አይምሮ ያለው ሕብረተሰብ ሲኖር እኮ ነው እውነትን መናገርም ሆነ መፃፍ የሚጠቅመው ። እንግዲህ እውነታው ሲፃፍም ሲነገርም ይኸው ፩፭ ዓመት ሆነው። ነገር ግን መንጋው ካልቧልተኞችና ካታላዮች ውጭ ማመን አልችልም ብሎ በተሳሳት መንገድ እየነጎደ ይገኛል።
ቆሼ ፡ ስፍራ ፡ ሆነ ፡ እንጂ ፡ ግንቦት/7 ፡ አደጋውን ፡ ለፖለቲካ ፡ ነበር ፡ የምጠቀመው። ሀገር ፡ ውስጥ ፡ ጥቃት ፡ ጀምረናል ፡ በማለት ፡ ትንሽ ፡ የድጎማ ፡ መድረክ ፡ በየቦታው ፡ የመክፈት ፡ አጋጣሚ ፡ ነበር።
ባለፈው እሑድ አይቮሪ-ኮስት ዋና ከተማ አቢዣን (Abidjan)ውስጥ የተፈጸመው ግድያ፣ በዚያች አገር የሽብርተኛነት አነስተኛው ጅማሮ ነው ተባለ። በጥቃቱ 21 ሰዎች ተገድለው ሌሎችም ቆስለዋል። መንግሥት፣ ሁለት ወታደሮችና ከአጥቂዎቹ መካከል ደግሞ ስድስቱ መሞታቸውንም አመልክቷል። ከተገደሉት ሲቪሎች መካከል፣ እስካሁን ሁለት ብቻ ናቸው የአይቮሪ-ኮስት ዜጎች አለመሆናቸው የተረጋገጠው።
አዲሱ የደቡብ ሱዳን የብሄራዊ አንድነት መንግስት አርብ የመጀመርያ ስብሰባውን አካሂዷል። አዲሱ መንግስት በእርስ በርሱ ጦርነት ወቅት ጠላቶች የነበሩትን ሰዎች ያቀፈ ሲሆን ሀገሪቱ እንድታገገም ከተፈልገ አብሮ መስራት ግድ ይላቸዋል። ዘጋብያችን ጀሰን ፓቲንኪን ከጁባ የላከውን ዘገባ አዳነች ፍሰሀየ አውርባዋለች።
ዓለም አቀፍ ህግ ሁላችንም አናውቅም። እስኪ አጥኑ እና የጥናታችሁን ውጤት አምጡ የሚል የለም። ‹‹አሰብ የእኛ ናት›› የሚሉ በሙሉ የድሮ ስርዓት ናፋቂ፣ ጦርነት ናፋቂ ናቸው ብለን ከመጀመሪያው ነው የደመደምነው። እብሪት ያልኩህ እሱ ነው። ጥናቴ ላይ የጻፍኩትም ድንቁርና እና እብሪት ተደባልቋል የሚል ነው።
… ዴሞክራሲያዊ ምህዳሩ እየቀጨጨ ሲሄድ ህዝቡ መብቶቹ እየተረገጡ ሄዱ። ይህ የመብት ጥሰት ደግሞ ሁሉንም የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰብ ነው የበደለው ተለይቶ ተጠቃሚ የሆነ ብሔር የለም። ለምሳሌ በትግራይ ክልል ያለው አፈና እና የመብት ጥሰት ከሌላው ብሔር ይልቅ የከፋ ነው። ከሞላ ጎደል በትግራይ ክልል ያለው አገዛዝ የኤርትራ አይነት ነው ማለት ይቻላል። እኔ ያልኩት ችግሩ 2007 ዓ.ም መጣ ሳይሆን የፖለቲካ ምህዳሩ እየጠበበ ሲሄድ ሰው ስጋት ውስጥ ገባ እና በ2007 ዓ.ም ችግሩ ፈነዳ። አሁን ያለው ችግር እየመጣ መሆኑን የገዥው ፓርቲ ሰዎች እየተነገራቸው ቀለል አድርገው የመልካም አስተዳደር ችግር ነው ብለው ሊያልፉት ፈለጉ። በ2009 ዓ.ም አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ታውጆ አዋጁን ሊሰሩበት ሲገባ ተደበቁበት።
የኢትዮጵያ አየር ኃይል የቀድሞ አዛዥ ሜጄር ጄኔራል አበበ ተክለኃይማኖት በ1993 ዓ.ም ከመንግስት የስራ ኃላፊነት ከተለዩ በኋላ በመምህርነት አገራቸውን እያገለገሉ ይገኛሉ። እኒህ የቀድሞ ታጋይ በተለያዩ ጊዜያት ወቅታዊ ጉዳዮች ላይ ጥልቀት ያለው ማብራሪያ በመስጠት የሚታወቁ ሲሆን ሃሳባቸውን ወደ መገናኛ ብዙሃን በተለይም በህትመት ሚዲያው በኩል ለህዝብ በማድረስ ተጠቃሽ ናቸው። የሁለተኛ ዲግሪያቸውን የመመረቂያ ጥናታዊ ጽሁፍ የባህር በር ላይ ትኩረት አድርገው የሰሩ ሲሆን በአሁኑ ወቅትም ኢትዮጵያ የባህር በር አልባ መሆኗ ከሚያስቆጫቸው ኢትጵያዊያን መካከል አንዱ ናቸው። በወቅታዊ የኢትዮጵያ ጉዳይ፣ በኤርትራ እና ኢትዮጵያ መካከል ሊኖር ስለሚችለው ግንኙነት፣ ስለ ዶክተር አብይ አሕመድ ካቢኔ፣ ስለ ህወሓት እና የተለያዩ ጉዳዮች ከሰንደቅ ጋዜጣ ጋር ሰፋ ያለ ቃለ ምልልስ አድርገዋል። የቃለ ምልልሱን ሙሉ ክፍል እነሆ!!
ጄኔራል አበበ፡- ኢትዮጵያ ለውጥ ያስፈልጋት ነበር። አጠቃላይ የነበረው የሰላም ማጣት ሁኔታ ለውጥ፣ ዴሞክራሲን፣ ፍትህን እና የህግ የበላይነት እንዲኖር የሚጠይቅ ነው። ተፈጥሮ የነበረው ሁኔታ ጸረ ዴሞክራሲ የተስፋፋበት፣ የህግ የበላይነት የማይከበርበት፣ ፍትህ የታጣበት ስለነበር ለውጥ ያስፈልግ ነበር። ለውጡ ከየት ይምጣ እና በማን ይነሳ የሚለው ነገር የአገሪቱ ሁኔታ እና ታሪካዊ ሁኔታ ይወስነዋል። በመሰረታዊነት የኢትዮጵያ ህዝብ በሙሉ ከሰሜን እስከ ደቡብ ከምስራቅ እስከ ምዕራብ በጸረ ዴሞክራሲያዊ አገዛዝ አንመራም እያሉ ቢሆንም በዋናነት የተነሳው ግን ኦሮሚያ አካባቢ ነው። በመሰረታዊነት የኦሮሞ ህዝብ በተለይም የኦሮሞ ወጣት አጠቃላይ ያደረገው እንቅስቃሴ አልገዛም ባይነት ያሳየበት ሁኔታ ነበር፤ እንደሌላው የኢትዮጵያ ህዝብ። በእርግጥ እዚህ ላይ አንዳንድ ወንጀለኞች ከለውጡ ጋር ተደባልቀው ብሔር ተኮር ጥቃት የታየበት፣ ንብረት የወደመበትና በአጠቃላይ ብዙ ጥፋት የተፈጸመበት ቢሆንም በዋናነት ግን የኦሮሞ ወጣት እንቅስቃሴ ለፍትህ እና ለዴሞክራሲ የሚደረግ እንቅስቃሴ ነው የሚል እምነት አለኝ። ስለዚህ ለውጥ ያስፈልግ ስለነበርና የለውጡ ማዕከል ደግሞ ኦሮሚያ በመሆኑ የለውጥ መሪ ከየት ይመጣል የሚለውን ብዙ ጥያቄ እናነሳ ለነበረው ጥያቄ መሪዎች ከኦሮሚያ እየመጡ መሆኑን ማየት ጀመርን። የለማ ቡድን የምንለው መምጣት ጀመረ። ከዚያም ምናልባት ኢትዮጵያን የሚያድናት እና መምራት የሚችል ከዚህ ይመጣል ብዬ ማሰብ ስለጀመርኩ መከታተል ጀመርኩ። ስለዚህ በአንድ በኩል ከነበረው የኢህአዴግ ጸረ ዴሞክራሲ ስርዓት ብዙ ንክኪ ያልነበራቸው፣ በአንጻራዊነት ጎልማሳ የምንላቸው እና የተማሩም ናቸው። ስለዚህ አሁን የሚመጣው ለውጥ ዋናዎቹ መሪዎች ከኦህዴድ ይመጣል ብዬ ሳነሳ ነበር። አሁን ሲታይም የለውጡ መሪዎች እነሱ ናቸው የሆኑት።
ህወሓት እና ብአዴን በነበሩበት ላይ ነው የቆሙት። እነሱ ግን (ኦህዴድ) ተቀይረው ፌዴራሊዝምን እና ኢትጵያዊነትን አንድ ላይ አድርገው የኢትዮጵያ አንድነትን አጠናክረው የሚቀጥሉበት ሁኔታ ተፈጥሯል። ስለዚህ በተለይ ደግሞ የምርጫ ሂደቱ ሲጀመር ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ በተለያየ መንገድ የምርጫ ቅስቀሳውን ስራ (Campaign) በደንብ ሰርተውታል። ይህ ደግሞ በ21ኛው ክፍለ ዘመን እንደዛ መሆን አለበት። እኔም ጓደኞቼም በእነሱ ላይ (የለማ ቡድን) ተስፋ ስናደርግ ነበር። እሳቸው በመመረጣቸውም በጣም ነው ደስ ያለኝ፤ ተገቢም ነው ብዬ አምናለሁ። በእሳቸው መመረጥ በተወሰነ ደረጃም ቢሆን የሰላም አየር መተንፈስ ጀምረናል። በኢትዮጵያ ሁኔታ የሰላም አየር ከለውጥ ውጭ ሊሆን አይችልም።
ሁለተኛ በፓርቲያቸው ግምገማ የነበራቸው ጥንካሬ ለወጣቱም ትልቅ አርአያ ነው የሚሆኑት። ከሁሉም በላይ የኢህአዴግ ዋና በሽታ የሆነውን አግላይነት ሁሉን አቀፍ በሆነ አስተሳሰብ እየቀየሩት ነው። በተለይ ከተመረጡ በኋላ ያደረጓቸው ንግግሮች (ጎንደር እና ባህር ዳር ላይ ተገኝተው ንግግር ከማድረጋቸው በፊት የተደረገ ቃለ ምልልስ ነው) ድሃውን፣ ሴቶችን፣ ወጣቱን ማዕከል የሚደርግ እና የለውጥ አቅጣጫ የሚያሳይ ንግግር ነበር ሲያደርጉ የነበሩት። እንዳጋጣሚ ይህ መጽሐፍ የእሳቸው ነው (ለሁለተኛ ጊዜ እያነበቡት የነበረውን እርካብና መንበር መጽሐፍ እያመለከቱ) አሁን በቴሌቪዥን የሚናገሩት እዚህ መጽሃፋ ላይ ያለውን ነው። ስለዚህ የሚናገሩት ድንገት የመጣላቸውን ሳይሆን ያሰቡበትን እና የራሳቸውን አስተያየት ይዘው ይህችን አገር ለመለወጥ የመጡ ይመስለኛል።
ሰንደቅ፡- ዶክተር አብይም ሆኑ አጠቃላይ የለማ ቡድን የሚባለው ቡድን እናንተ አዲስ አበባን ስትይዙ ገና ታዳጊ የነበሩ ልጆች ናቸው። እድገታቸው በኢህአዴግ ቤት ውስጥ በመሆኑና የኢህአዴግን ዴሞክራሲያዊ ማዕከላዊነት እና የውስጥ ግምገማ አልፈው ሂስና ግለሂስ እያወረዱ የመጡ ስለሆነ ከእነዚህ ሰዎች ለውጥ መጠበቅ የዋህነት ነው ሲሉ የሚናገሩ አሉ። እርሰዎ በዚህ ላይ ያልዎት አስተያየት ምንድን ነው?
ጄኔራል አበበ፡- ጥያቄው ተገቢ ነው። ኢህአዴግን የምንቃወምበት ምክንያት ህገ መንግስቱን ተግባራዊ ስላላዳረገ እና ጸረ ዴሞክራሲያዊ አየር በመፍጠሩ ነው። የለማ ቡድን ከመጀመሪያው ጀምሮ ህገ መንግስቱን የማክበር፣ ፌዴራሊዝሙን የማክበር ነገር እና ኢትየጵያዊነትን የማክበር ነገር ነበራቸው። ስለዚህ ከኢህአዴግ ውስጥ አዲስ ኃይል እየተፈጠረ ነው፤ ሊፈጠርም ይችላል። በሌሎች አገሮችም የሚታዩት እንኳን እንደ ኢህአዴግ ከፊል ዴሞክራሲያዊ የሆነ ድርጅት ጭፍን የሆነ ጸረ ዴሞክራሲያዊ የሆነ ገዥ መደቦች ውስጥም ቢሆን ከእነሱ የሚወጣ ለውጥ ፈላጊ ሊኖር ይችላል። የኢህአዴግ ፕሮግራም ከሞላ ጎደል ዴሞክራሲያዊ ነው። እነሱም ህገ መንግስቱን አክብረው ፌዴራሊዝሙ ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ ሆኖ የኢትዮጵያ አንድነት መጠበቅ አለበት ብለው ነው የተነሱት። በዚህ ሌሎቹም የኢህአዴግ ድርጅቶች ለውጥ ያስፈልጋል የሚለውን የተሟላ ነገር ሳይዙ ለውጥ ያስፈልጋል ብለው ነው የመጡት። የምርጫ ሂደቱን ስታየው ራሱ የኢህአዴግን ኋላቀር የሆነ ነገር በጣጥሰው ነው የመጡት። ለምሳሌ ዶክተር አብይ እንዲመረጡ በተለያየ መንገድ ብዙ እንቅስቃሴ ተደርጓል። ራሳቸውም ሊሆኑ ይችላሉ ወይም ሌሎች ሊያደርጉት ይችላሉ ዶክተር አብይ እንዲመረጡ በተለይ ሶሻል ሚዲያውን ተጠቅመውበታል።
የኢህአዴግ አመራረጥ ግን ፊውዳል አትለው ምን አትለው በጣም ኋላ ቀር ሲሆን እሳቸው ግን ይህን እየበጣጠሱ ነው እዚህ የደረሱት። ከተመረጡም በኋላ ቢሆን የተለየ ራዕይ እና አስተሳሰብ ያላቸው መሆናቸውን ነው ያሳዩት። በእርግጥ በተግባር ብዙ የሚታይ ነገር ይኖረዋል። እስካሁን ያለው አቅጣጫ ግን የሚያስደስትና እኛም ሁላችንም ደግፈን ለውጡን ማቀላጠፍ ያለብን ይመስለኛል።
ሰንደቅ፡- ቀደም ሲል ህወሓት በነበረበት ቆሟል ብለዋል። ፓርቲውም ከምስረታው ጀምሮ እስካሁን ድረስ በሊቀመንበርነት የሚመሩት ሰዎች ታጋዮች ናቸው። ሌሎቹ የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች ከዚህ በተለየ መንገድ ነው የሚጓዙት። ይህን በማንሳትም ፖለቲከኞች ህወሓት መውለድ አይችልም (ተተኪ አያፈራም) ሲሉ ይናገራሉ። ህወሓት ለውጥ ያላመጣበት ችግሩ ምንድን ነው ብለው ያስባሉ?
ጄኔራል አበበ፡- እኔ በዚህ ጉዳይ ላይ የምለው ህወሓት በ1993 ዓ.ም ቆስሎ ነበር። አሁን ያ ቁስል አመርቅዞ የማይድን ቁስል (ጋንግሪን) ሆኗል። ህወሓት ድሮ መማር የሚወድና በመማር የሚያምን ድርጅት ነበር፤ አሁን ግን እንደዛ አይደለም። ስልጣን የተጠሙ ሰዎች የተሰባሰቡበት ስለሆነ የተማረውን ወጣት ክፍል እንዳይቀላቀላቸው የመከልከልና የማራቅ ስራ ይሰራሉ። ምክንያቱም የተማረው ወጣት ወደእነሱ ከገባ ይገዳደርና የእነሱንም ቦታ ይነጥቃል። የህወሓትን ስራ አስፈጻሚ ስትመለከት ከሁለት አባላት በስተቀር ሁሉም ታጋዮች መሆናቸው ይህን ይነግርሃል።
አሁን በአንድ በኩል የእነ ዶክተር ደብረጽዮን የእነ ጌታቸው ረዳ ቡድንን ከእነ ለማ ቡድን ጋር ታነጻጽራለህ። እነ ለማ አሸንፈው ሲወጡ እነዚህ (ህወሓቶችን) መስራች ነን በሚሉ ሰዎች ታፍነዋል አልወጡም። ስለዚህ ህወሓት ጋንግሪን ያለው ነገር ነው። ጋንግሪን ደግሞ ወይ ተቆርጦ ይወጣና የለውጥ ሀይል ይሆናል አለዚያ ደግሞ ጋንግሪኑ ሌላውን እየበላ የሚሞት ድርጅት ነው ህወሓት።
ሰንደቅ፡- ህወሓት 17 ዓመት በትግል እና 27 ዓመት በስልጣን ላይ ተቀምጦ የትግራይ ነጻ አውጭ ድርጅት የሚለውን ስሙን አለመቀየሩን በተመለከተ አሁንም ብዙ ጥያቄ የሚነሳበት ድርጅት ነው። እናንተስ ከድርጅቱ የለቀቃችሁ የቀድሞ ታጋዮች በዚህ ዙሪያ የታዘባችሁት ነገር አለ? የስያሜውን ተገቢነት በተመለከተ እርስዎን ጨምሮ አንጋፋ ምሁራንና ታጋዮች ምን ትላላችሁ?
ጄኔራል አበበ፡- ነጻነት ማለት መገንጠል ማለት አይደለም (Liberation is not Independent)። ከብዙ ጭቆና እና ጸረ ዴሞክራሲ አገዛዝ ነጻ መውጣት ማለት ነው። ስለዚህ ስሙን መቀየሩም ሆነ በስሙ መቀጠሉ የሚለው ጉዳይ ብዙም ለውጥ የለውም። በእርግጥ እስካሁን በዚህ ዙሪያ ውይይትም ሆነ ጥያቄ ገጥሞኝ አያወቅም። ነጻ አውጭ ማለት መገንጠል ሊመስል ይችላል እንጂ ዋናው ፍሬ ነገር (Essence) ግን ገና ሲጀመር ለመገንጠል ሳይሆን እንደነገርኩህ ከሁሉም ጭቆና እና ጸረ ዴሞክራሲ አገዛዝ ትግራይንም ኢትዮጵያንም ነጻ ለማውጣት ነው።
ሰንደቅ፡- ዶክተር አብይ ስልጣን ከያዙ በኋላ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርበው ካደረጉት ንግግር መካከል ‹‹በርካታ የለውጥ አጋጣሚዎችን አግኝተን በወጉ ሳንጠቀምባቸው ቀርተናል›› ብለው ነበር። ብዙ ሰዎች በተለይ በኢህአዴግ ጊዜ ከተፈጠሩ አጋጣሚዎች መካከል የ1983 ዓ.ም ለውጥ፣ የ1993፣ የ1997 ምርጫ ወዘተ… እያሉ ይቀጥላሉ። በእርስዎ እይታ እነዛ መልካም አጋጣሚዎች የተባሉት የትኞቹ ናቸው?
ጄኔራል አበበ፡- ከኤርትራ ጦርነት በኋላ አንድ ትልቅ አጋጣሚ ነበር። የኤርትራ መንግስት ኢትዮጵያን ከወረረ በኋላ የኢትዮጵያ ህዝብ እንደ አንድ ሰው ሆኖ ለጦርነት ተንቀሳቅሷል። ለጦርነት እየተንቀሳቀሰን ህዝብ ለዴሞክራሲ እና ለልማት አስተባብሮ ለማነሳሳት በጣም የተመቻቸ ነበር። ስለዚህ ለአገሩ ፍቅር መስዋዕት በመክፈል ያረጋገጠን ህዝብ እንደነገርኩህ ለሰላም፣ ለዴሞክራሲና ለልማት የተዘጋጀ ህዝብ ነበር። ነገር ግን ኢህአዴግ ውስጥ የነበረው የውስጥ ቀውስ ይህን ሁኔታ በሚገባ ሳንጠቀምበት ቀርተናል። ያ አንድ ዕድል ነበር። በ1993 ዓ.ም የተፈጠረው የፖለቲካ ቅራኔ በሰላማዊ መንገድ ቢፈታ ኖሮ አንድ እርምጃ ወደፊት ይወስደን ነበር።
1997 ዓ.ም ምርጫን እኔ የምገልጸው ወርቃማ (Golden Period) ጊዜ ነበር በማለት ነው። ኢህአዴግ የተቃዋሚዎችን ድል ቢቀበል እና ተቃዋሚዎችም ያገኙትን ድል ተቀብለው ፓርላማ ቢገቡ ኖሮ የዴሞክራሲ እንቅስቃሴያችን ከፍ ወዳለ ምዕራፍ ይሸጋገር ነበር። ከምርጫው በፊት ይካሄዱ የነበሩ ክርክሮች ዴሞክራሲያችንን ወዴት ሊያመራ እንደሚችል እና ሊያብብ እንደሚችል ያሳየ ነበር። ነገር ግን መንግስትም ተደናገጠ ኢህአዴግ ተደናገጠ። ኢህአዴግ ያስብ የነበረው ለፖለቲካ ፍጆታው ያለምንም እንከን ምርጫው ዴሞክራሲያዊ ሆኖ እንዲካሄድ አደረኩ ለማለት ነበር። ስላልተዘጋጀበት አላወቀበትም። ያ ዕድልም አመለጠን።
ከአስር ዓመት በኋላ ደግሞ ሌላ ምርጫ መጣ። መቶ በመቶ አሸነፍኩ ሲል አደገኛ መሆኑን መረዳት ያልቻለ ድርጅት ነው። ግን ደግሞ መቶ በመቶ መረጠኝ የሚለው ህዝብ ስድስት ወር ባልሞላ ጊዜ ተነሳበት። ስለዚህ 1993፣ 1997 እና 2007 የነበሩ እድሎች አመለጡን ብዬ ነው የማምነው። ግን አሁንም ይህችን አገር ወደፊት ሊያራምድ የሚችል ዕድል ከፊታችን አለ። ይህን ዕድል እንጠቀምበታለን ወይስ አሁንም እንደ ቀደሙት ሁሉ እናበላሸዋለን? የሚለው ነገር ነው ዋናው ቁም ነገር። አጀማመሩ ጥሩ ነው ተስፋ አለው። እስከምን ድረስ ይሄዳል የሚለውን ግን እያየን መሄድ አለብን። ግን የማይካደው ነገር አንድ ጥሩ ነገር ተፈጥሯል እሱም ዴሞክራሲያዊ አካባቢ መፍጠር የሚያስችል ነገር ነው የተፈጠረው። የኢትዮጵያ ህዝብ ጸረ ዴሞክራያዊ በሆነ አገዛዝ አንገዛም ብሏል። ስለዚህ አመራሩ ጥሩ ከመራ ወደፊት እንራመዳለን። ያ ከሆነ ከልማቱም ከጸጥታውም ከሰላሙም ተጠቃሚ እንሆናለን።
ሰንደቅ፡- ዶክተር አብይ ስልጣኑን ከተረከቡ በኋላ ሌላው ትኩረት ሳቢ ንግግር ያደረጉት አገራዊ እርቅ እና መግባባት ያስፈልገናል የሚለው ነው። ኢትዮጵያ ሰፊ ምድር እና ብዙ ብሔር ብሔረሰብ ያላት አገር ስትሆን በመካከላችን ግጭቶች መስፈናቸው ታይቷል። የአንድ ብሔር በተለይም የትግራይ የበላይነት አለ ሌሎቹ ተጨቁነዋልም ይባላል። ለመሆኑ ይህ አስተያየት እውነት ከሆነ እና ግጭቶቹም ወደከፋ ደረጃ ሳይሸጋገሩ ተቀርፈው አገሪቱ ወደነበረችበት ሰላም የምትመለሰው እንዴት ነው?
ጄኔራል አበበ፡- ለዚህ ጥያቄ ወደኋላ ተመልሰን ከ2007 ዓ.ም በፊት የነበረውን ሁኔታ እንመልከት። ከ1983 ዓ.ም እስከ 2007 ዓ.ም ባሉት 24 ዓመታት ምንም እንኳን አንዳንድ ቦታዎች መጠነኛ ግጭቶች ቢኖርም አገሪቱ ውስጥ ግን ሰላም ነበረ። ይህ ሰላም እንዴት መጣ ብለን ስንጠይቅ በጣም ዘመናዊ እና ዴሞክራሲያዊ የሆነ ህገ መንግስት ስላለን እና ህገ መንግስቱን ተግባራዊ ማድረግ ስለጀመርን ማለትም የፖለቲካ ፓርቲዎች ተቋቋሙ፣ ሁሉም በቋንቋው መማር ጀመረ፣ በምርጫ አስተዳዳሪውን መምረጥ ጀመረ፣ ፌዴራል መንግስት እና የክልል መንግስታት ተቋቋሙ፣ እንዲሁም ፕሬሱ ተስፋፋ። እነዚህ ነገሮች በተወሰነ ደረጃም ቢሆን ዴሞክራሲያዊ የሆነ ከባቢ አየር መፍጠር ጀመረ። ስለዚህ ሰው ተስፋ ማድረግ ቻለ።
ከዚያ በኋላ ግን ይህ ዴሞክራሲያ ምህዳሩ እየሰፋ መሄድ ሲኖርበት እየቀጨጨ የሄደበት ሁኔታ ተፈጠረ። ስለዚህ ለሰላሙ መጥፋት እና በህዝቦች መካከል ግጭት ለመፈጠር ምክንያት የሆነው ዴሞክራሲያዊ አስተዳደር ባለመኖሩ ነው። የተሻለ ዴሞክራሲያዊ የሆነ ህገ መንግስት መያዝ ስንጀምር የተሻለ ሰላም ተገኘ፤ ያ ህገ መንግስት ሲጣስ ደግሞ ችግሩ ተፈጠረ። ያን ህገ መንግስት ጥሰት የፈጠረው ደግሞ ኢህአዴግ ነው። ህዝቡ መሬቱን ሲነጠቅና ያለምንም ካሳ ሲቀማ፣ ማዳበሪያም በግድ ውሰድ የሚባልበት ሁኔታ ነበረ፣ በአጠቃላይ ብዙ ግፍ ነው ህዝቡ ውስጥ የደረሰው። ይህ በመሆኑ ደግሞ በህዝቦች መካከል ግጨትን ፈጠረ። ከዚያ በፊት እኮ አንዳንድ አካባቢ የአማራ ተወላጆችን የማፈናቀል ነገር ነበረ እንጂ በሶማሌ እና በኦሮሚያ መካከል እንደተደረገው አይነት ግጭት አልነበረም።
ለምሳሌ የትግራይ የበላይነት አለ ይባላል። ይህ ውይይት አይደረግበትም። በሚዲያ ውይይት ቢደረግበት ችግሩ ካለ ይስተካከላል ችግሩ ከሌለ ደግሞ የለም ይባላል። በእኔ እምነት የትግራይ የበላይነት የሚባል ነገር አልነበረም በዚህ ስርዓት ሊኖርም አይችልም። በእኔ አመለካከት ኢትዮጵያዊነት እንዳሁኑ አድጎ አያውቅም። በደርግ ጊዜ ሁሉም በሚባልበት ደረጃ ነጻ አውጭ ድርጅት ነበር። ስለ ኢትዮጵያ ብዙ ቢነግርም ህዝቡ ግን ይገደል ነበር። ህዝቡ እየተገደለ ኢትዮጵያዊነትን ማሳደግ አይቻልም። አሁን ለምሳሌ ጋምቤላው ኢትዮጵያዊ ነኝ ለማለት የሱን ማንነት የሚያውቅ የራሱ አስተዳዳሪ አለው። ስለዚህ ኢትዮጵያዊነት በጣም ነው ያደገው። ነገር ግን ዴሞክራሲው እየቀጨጨ ሲሄድ ኢትዮጵያዊነትን እየተፈታተነው መጣ። ዴሞክራሲያዊ አስተዳደር እና ከባቢ አየር ቢኖር ብሔር ብሔረሰቦች በመካከላቸው ልዩነት ቢኖር እንኳን ችግሩ ለዚህ ሳይደርስ በውይይት መፍታት ይቻል ነበር። እስከ 2007 ዓ.ም ያልነበረ ነገር ነው እኮ አሁን የተፈጠረው ነገር።
ሰንደቅ፡- እስከ 2007 ዓ.ም ድረስ ሰላም ከነበረ በአንድ ጀምበር ተነስቶ እዚህ ደረጃ ደርሶ በሚሊዮን ለሚቆጠሩ ዜጎች መፈናቀል እና ለበርካች ሞት እንዴት ሊበቃ ቻለ? የዞረ ድር ውጤት ነው ብለን መውሰድ አንችልም?
ጄኔራል አበበ፡- እሱ እኮ ነው ያልኩህ ዴሞክራሲያዊ ምህዳሩ እየቀጨጨ ሲሄድ ህዝቡ መብቶቹ እየተረገጡ ሄዱ። ይህ የመብት ጥሰት ደግሞ ሁሉንም የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰብ ነው የበደለው ተለይቶ ተጠቃሚ የሆነ ብሔር የለም። ለምሳሌ በትግራይ ክልል ያለው አፈና እና የመብት ጥሰት ከሌላው ብሔር ይልቅ የከፋ ነው። ከሞላ ጎደል በትግራይ ክልል ያለው አገዛዝ የኤርትራ አይነት ነው ማለት ይቻላል። እኔ ያልኩት ችግሩ 2007 ዓ.ም መጣ ሳይሆን የፖለቲካ ምህዳሩ እየጠበበ ሲሄድ ሰው ስጋት ውስጥ ገባ እና በ2007 ዓ.ም ችግሩ ፈነዳ። አሁን ያለው ችግር እየመጣ መሆኑን የገዥው ፓርቲ ሰዎች እየተነገራቸው ቀለል አድርገው የመልካም አስተዳደር ችግር ነው ብለው ሊያልፉት ፈለጉ። በ2009 ዓ.ም አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ታውጆ አዋጁን ሊሰሩበት ሲገባ ተደበቁበት።
ቀደም ብዬ እንደነገርኩህ መሰረታዊ ችግሩ የዴሞክራሲያዊ አስተዳደር እጥረት ስላለ ነው። ይህ ባይሆን ኖሮ ከብዙ ሺህ እና መቶ ዓመታት አብሮ የኖረ ህዝብ ችግሮች እንኳን ቢኖሩበት በውይይት ችግሮቹን በመፍታት እንደቀደመው አብሮ ይኖር ነበር። ለምሳሌ በኦሮሚያ እና ሶማሌ ክልል የተፈጠረው ችግር እዛ አካባቢ ያሉ መሪዎች በሙስና የተዘፈቁ ስለሆኑ ሊያደርጉ የሚችሉት ሰላም እንዳይኖር ነው የሚፈልጉት። ምክንያቱም ሰላም ካለ የእነሱ ሙስና እና ወንጀል ይጋለጥባቸዋል። ይህ ደግሞ የመንግስት ችግር በተለይ ህገ መንግስቱ ላይ ኢህአዴግ ስላመጸ ህገ መንግሰቱን ስላላስከበረው እንጂ ህዝቡ በሰላም አብሮ የሚኖር ህዝብ ነው። ለምሳሌ ከአምስት ዓመት በፊትም ሆነ ከዚያ በፊት የአማራ ተወላጆች ከኦሮሚያ እና ሌሎች አካባቢዎች ሲፈናቀሉ ምንም አልተደረገም። ችግሩን ማነው ያጠፋው ለምን አጠፋው? ተብሎ በህገ መንስቱ መሰረት ማጣራትና ምርመራ አልተደረገም። ዝም ብሎ እነዚህ ትምክህተኛ እና ነፍጠኛ ናቸው ወዘተ ተብሎ በዝምታ ታለፈ፡ ያ ችግር ዝም ሲባል አሁን ከደረሰበት ደረጃ ደረሰ።
ሰንደቅ፡- በኢትዮጵያ እና ኤርትራ መካከል ያለው ግንኙነት ወደ ጥሩ መስመር እንዲመጣ ለኤርትራው መንግስት ዶክተር አብይ በአደባባይ ጥሪ አቅርበዋል። በኤርትራ በኩል ደግሞ የሚነሳው ቅሬታ ‹‹መጀመሪያ ኢትዮጵያ በወረራ የያዘችብንን ባድሜን ትመልስልን›› የሚል ነው። ኢሳያስ አፈወርቂ በበኩላቸው ሁለቱ ወንድማማች ህዝቦች ተቀራርበው እንዲሰሩ ጥረት እናደርጋለን ሲሉ ከሁለት ወራት በፊት ተናግረው ነበር። በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት እንደተሳተፈ የጦር አዛዥ በባድሜ እና በአሰብ ጉዳይ ላይ ዘርዘር ያለ ማብራሪያ ይስጡን እስቲ፤
ጄኔራል አበበ፡- ፕሬዝደንት ኢሳያስ እንኳን የኢትዮጵያ እና ኤርትራ ህዝቦች ጥሩ ግንኙነት እንዲኖረው ማድረግ ቀርቶ ኤርትራዊያንንም ልክ እንደ ሰሜን ኮሪያ ነው በጭቆና ስር እና ሙሉ በሙሉ በፖሊስ አስተዳደር ነው እየገዟት ያለው። ስለዚህ ለሁለቱ ህዝቦች መገናኘት የሰላም አምባሳደር ሊሆኑ አይችሉም። ነገር ግን ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ የሰላም ዘንባባ ይዘው መምጣታቸው ጠቃሚ ነው። ምክንያቱም ኢሳያስን ብቻ አይደለም የምናየው፤ የኤርትራ ህዝብን ነው። ስለዚህ ፕሬዝደንት ኢሳያስ በሰላም ከመጡ ጥሩ ካልመጡ ደግሞ በሁለቱ ህዝቦች መካከል ያለውን ግንኙነት ጥሩ ሁኔታ እየፈጠሩ መሄድ ጥሩ ይመስለኛል።
የባድመም ሆነ የአሰብ ጉዳዮች ቁጭ ብሎ በውይይት መፈታት ይኖርበታል። ቀደም ብሎ የተፈረደው ፍርድ አለ ያን ፍርድ የሚተገበርበትን መንገድ በራሱ መወያየት ያስፈልጋል። ነገሩ ግን ከዚያ በላይ ነው። በተለይ ትግራይ እና አፋር አካባቢ የሁለቱ አገራት ግንኙነት ሰላምም ጦርነትም የሌለበት መሆን ህዝቡን ብዙ ጎድቷል። ምክንያቱም በአካባቢው ኢንቨስትመንት ማካሄድ ያስቸግራል፤ ገበሬዎቹም በየቀኑ ዘብ መውጣት አለባቸው፤ ስለዚህ ያ ነገር መፈታት አለበት። ችግሩ እንዲፈታ ኢትዮጵያ የመጀመሪያውን እርምጃ መውሰዷ ጥሩ ነው። ነገር ግን እዛ በሰላም የማይኖር ህዝብ አለ። ስለዚህ በአጭር ጊዜ ከኤርትራ መንግስት የምንጠብቀው ምላሽ ‹እምቢ›› ማለት ነው።
ሰንደቅ፡- ዶክተር ያዕቆብ ኃለማሪያም “አሰብ የማናት?” በሚለው መጽሃፋቸው ዓለም አቀፍ ህጎችን ተጠቅመን የባህር በር ሊኖረን የሚያስችል መብት አለን ሲሉ ጽፈው ነበር። በኢትዮጵያና ኤርትራ ህዝቦች መካከል ግንኙነት ሲፈጠር ወደቡን የመጠቀም እድል ለኢትዮጵያ መብት ይሰጣል ወይስ ቀድሞም ወደቡ ለኢትዮጵያ ይገባት ነበር ብለው ነው የሚያምኑት?
ጄኔራል አበበ፡- የማስትሬት ዲግሪ መመረቂያ የጥናት ጽሁፍ የሰራሁት “Ethiopian Soveriegn Right Access to the Sea” በሚል ርዕስ ነበር። መጀመሪያ በዚህ ርዕስ ለማጥናት ከመጀመሬ በፊት በፖለቲካ የማምንበት የነበረው አሰብ የኤርትራ ነው ስለዚህ እኛ ኤርትራን መውረር የለብንም የሚል እምነት ነበረ፣ ስልጣን ላይ እያለሁ። የማስትሬት ትምህርቴን ስጀምር ግን “የባህር በር አልባ ሆነን ምንድን ነው መብታችን?” የሚለውን ለማወቅ ነበር ጥናቱን የጀመርኩት። ምክንያቱም በጦርነቱ ጊዜ ከአሰብ ወደ ጅቡቲ ስንዞር ብዙ ንብረት ነበር የወሰዱብን። እንዲሁም ብዙ ውጣ ውረድ ስለነበረ በጣም ነበር የተናደድኩት። የባህር በር ባይኖረንም መብት አይኖረንም ወይ የሚል ነበር ህግ ትምህርት ቤት ያጠናሁት።
መጀመሪያ የባህር በር ባይኖረንም የምናገኘው መብት ምንድን ነው? የሚለውን ርዕስ እየቆየሁ በሂደት ርዕሱን ቀየርኩትና የባህር በር የማግኘት መብት (Access to the Sea) ቀየርኩት። ዓለም አቀፉ ህግም ይፈቅድልናል። ኢትዮጵያ እና ኤርትራ በፌዴሬሽን በነበሩበት ወቅት የነበረው ውሳኔ (ያ ውሳኔ) ኤርትራ በፌዴሬሽን ወደ ኢትዮጵያ ስትቀላቀል አንደኛውና ዋናው ምክንያት ኢትዮጵያ የባህር በር የማግኘት መብት እንዲኖራት የሚያደርግ ነው። ኤርትራ ስትገነጠልም ያ መብት ለኢትዮጵያ ይቀርላታል ማለት ነው። ኢትዮጵያ የባህር በር ባለቤትነት መብቷ የማይገረሰስ (Sovereign Right) ነው። ነገር ግን ዓለም አቀፍ ህግ ሳናጠና እና እውቀቱ ያለው ሰውም ሳናማክር አስቀድመን በነበረው ፖለቲካ ነው የወሰነው።
ሰንደቅ፡- እዚህ ላይ ግን ዓለም አቀፍ ህጉን ሳናጠና ወይም ባለሙያ እንዲያማክረን ሳናደርግ በፖለቲካ አቋም ብቻ ነው የወሰነው ይበሉን እንጂ በዚህ ጉዳይ ላይ ሰፊ ጥናት ያደረጉ ምሁራን (ዶክተር ያዕቆብን ጨምሮ) በወቅቱ ለአቶ መለስም ሆነ ለተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ፀሀፊ ለነበሩት ኮፊ አናን ውሳኔው ኢትዮጵያን ተጎጂ እንዳያደርጋት ደብዳቤ በመጻፍ ጭምር ጠይቀው ነበር። በወቅቱ አቶ መለስም የአሰብን ወደብ የሻዕቢያ መንግስት ‹‹ግመል ያጠጣበት›› ብለው እስከመመለስ ደርሰው ነበር በፓርላማ። አሁን ደግሞ እርስዎ ባለማወቅ የተወሰነ መሆኑን እየነገሩን ነው። በትክክል ግን ባለማወቅ ነበር ብሎ መውሰድ ይቻላል?
ጄኔራል አበበ፡- በጥናቴ ላይ የተረዳሁት ሁለት ነገሮች ድንቁርና ወይም አለማወቅ እና እብሪት (Ignorance and arrogance) መደባለቃቸውን ነው። አሸናፊ ስትሆን ሁሉንም ነገር የምታውቅ ይመስልሃል ሳታውቀው። አቶ መለስም ቢሆን የኢትዮጵያን መብት አሳልፈው ለመስጠት ፈልገው አይደለም እኔም አመለካከቴ እንደዛ ነው። የኤርትራ ከሆነ እና ኤርትራ የምትባል አገር ካለች የሌላ አገር መሬት መውሰድ የለብንም የሚል አቋም ነው የነበረኝ። ግን ዓለም አቀፍ ህግ ሁላችንም አናውቅም። እስኪ አጥኑ እና የጥናታችሁን ውጤት አምጡ የሚል የለም። ‹‹አሰብ የእኛ ናት›› የሚሉ በሙሉ የድሮ ስርዓት ናፋቂ፣ ጦርነት ናፋቂ ናቸው ብለን ከመጀመሪያው ነው የደመደምነው። እብሪት ያልኩህ እሱ ነው። ጥናቴ ላይ የጻፍኩትም ድንቁርና እና እብሪት ተደባልቋል የሚል ነው።
ሰንደቅ፡- ከኤርትራ መገንጠል ጋር ተያይዞ የአሰብ ወደብን ለኤርትራ አሳልፎ የሰጠ ውሳኔ በመወሰኑ ወደቡን ለኢትዮጵያ በጎ የማያስቡ አገራት በቁጥጥር ስር አውለውታል። ይህ ደግሞ ለኢትዮጵያ አደጋ አለው ሲሉ ፖለቲከኞች ይናገራሉ። እውን አደጋው ምን ያህል ያሰጋል? መፍትሔውስ ምንድን ነው?
ጄኔራል አበበ፡- አሁን አደጋው የባህር በር አልባ (Land locked) መሆናችን ብቻ አይደለም፤ ችግሩ ከዚያ በላይ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ ስላለው ሁኔታ አንድ ያጠናሁት ጥናት ነበረ። ብሔራዊ የደህንነት ፖሊሲ ላይ የሚጠና አንድም ተቋም የለንም። መከላከያ የራሱን ያጠናል ያም የራሱን ያጠናል። አጠቃላይ አገሪቱን የሚመለከት የደህንነት ፖሊሲ አጥንቶ ስትራቴጂ ተቀርጾ በእሱ የምንሄድበት ሁኔታ የለም። ተቋም አለመኖሩ ነው ትልቁ ስጋት። ኤርትራ ውስጥ ጸረ ኢትዮጵያ የሆነ ቡድን ማስቀመጥ አልነበረብንም። እኔ በኤርትራ ነጻነት አምናለሁ፤ ምክንያቱም ህዝቡ ፈልጎታል፤ መብታቸውን ማክበር አለብን። ግን የእኛ መብት ደግሞ መረጋገጥ አለበት። በኤርትራ ያለው ኢትዮጵያን የማተራመስ አጀንዳ ነው። እኔ በጠቅላይ ሚኒስትሩ ቦታ ብሆን በኤርትራ ያለው ነገር እንዲቀጥል አልፈቅድለትም፤ የራሳቸውን ስራ ይስሩ በእኛ ጉዳይ ግን ጣልቃ እንዲገቡ አልፈልግም፤ በየጊዜው ሰው እየላኩ የማተራመስ ስራ አልፈቅድላቸውም። አሁን ችግሩ በኤርትራ ያለው በተግባር ኢትዮጵያን ለማተራመስ እየተንቀሳቀሰ ያለውን ኃይል ዝም ብለነዋል። በዚህ ደግሞ ዋናው ስጋት ኤርትራ ሳትሆን የባህር በር የሌለን መሆኑን ተከትሎ ኤርትራ ውስጥ የጦር እንቅስቃሴ ይታያል፤ የግብጽም የገልፍ አገራትም። ኤርትራ የምትባለው አገር ሰላማዊ ሆና እስከቀጠለች ድረስ የባህር በር የማግኘት መብታችንን እንጠይቃለን። በህጋዊ መንገድ ማግኘት ይኖርብናል። ግን ህግ ደግሞ ሁልጊዜ ከኃይል ውጭ በህግ የሚባል ነገር የለም። በዓለም አቀፍ ህግ ኃይል እና ህግ ተሳስረው ነው የሚታዩት። ስለዚህ ያን መብታችንን ማረጋገጥ አለብን።
የአትዮጵያ መንግስት ደግሞ በኤርትራ በኩልም ሆነ በደቡብ ሱዳን የተቀናጀ ስትራቴጂ እና ፖሊሲ ያለው አይመስለኝም። አካባቢያችንን በደንብ አውቀን ደህንነታችንን የሚያስጠብቅ ፖሊሲ እና ስትራቴጂ ማውጣት ይኖርብናል። ይህን ማድረግ የሚችል ተቋም የሌለን መሆኑ ደግሞ ትልቁ ፈተና ነው።
ሰንደቅ፡- የኢትዮጵያ መንግስት ከኤርትራ ጋር የሚኖረውን ግንኙነት በተመለከተ ፖሊሲ እየቀረጸ መሆኑን ከዓመታት በፊት ይፋ አድርጎ ነበር። እስካሁን ግን የፖሊሲው ጉዳይ ምን ደረጃ ላይ እንደደረሰ የተገለጸ ነገር የለም። እርስዎን ጨምሮ በርካታ ምሁራን እና ፖለቲከኞች የኤርትራ ጉዳይ ለኢትዮጵያ በጣም አሳሳቢ እና አስጊ መሆኑን እየገለጻችሁ ነው። በዚህ ሁኔታ የፖሊሲው ጉዳይ መዘግየቱን እንዴት ያዩታል?
ጄኔራል አበበ፡- በ1994 ዓ.ም የወጣ የውጭ ጉዳይ እና ግንኙነት ፖሊሲ አለ። ያ ፖሊሲ ከሞላ ጎደል ብዙ ጥሩ ነገሮች አሉት። ግን ደግሞ ብዙ ችግሮችም አሉበት። አሁን ያለነው 2010 ዓ.ም ነው፤ ፖሊሲው ከወጣ 16 ዓመቱ ነው፤ እስካሁንም አልተሻሻለም። ሌላው ፖሊሲው ሲቀረጽ ባለሙያዎች የሰሩት ሳይሆን ኢህአዴግ ራሱ እና በአካባቢው ያሉ የተወሰኑ ሰዎችን ሰብስቦ ያደረገውን ጨዋታ ነው ፖሊሲ አወጣን የሚሉት። በመጀመሪያ ደረጃ የአገር ፖሊሲ ሲወጣ በመጨረሻ ውሳኔ የሚሰጠው ፓርላማው ቢሆንም ሁሉን አሳታፊ የሆነ ለምሳሌ ምሁራንን፣ ተቃዋሚ ፓርቲዎችን እና ራሱ ኢህአዴግ ያሉበት ሆኖ የሁሉም ድምጽ ሊሰማ ይገባዋል። ያም ሆኖ እየተቀረጸ ነው የተባለውም አጀማመሩ ጥሩ ስላልሆነ አሁን የት እንደገባም አይታወቅም።
ሰንደቅ፡- ሁሉንም አሳታፊ የሆነ የፖሊሲ ረቂቅ መዘጋጀት አለበት የሚለውን በርካቶች የሚስማሙበት ነጥብ ነው። ነገር ግን ‹‹ኢህአዴግ በተለይም የኢህአዴግ አስኳል የሆነው ህወሓት በባህሪው አግላይነት የተጠናወተው ስለሆነ አብሮ መስራት አይታሰብም›› ሲሉ ይደመጣሉ። በዚህ ላይ የእርስዎ እይታ ምንድን ነው?
ጄኔራል አበበ፡- በመሰረታዊነት አግላይ ባህሪ የህወሓት ብቻ ሳይሆን ኢህአዴግ ውስጥ ያሉት ፓርቲዎች ባህሪ ነው። አሁን ግን አዲስ አመራር ከኦህዴድ እየመጣ ነው፤ ተስፋ እየጣልንበትም ነው። ይህ አመራር ሁሉንም የኢትዮጵያ ህዝቦች እያነጋገረ እና ቃል የሚገቡትን ነገሮች እየፈጸመ ከሄደ ህወሓት የግድ ይቀየራል። ህወሓት የኢህአዴግ አስኳል መሆኑን ካቋረጠ ቆየ እኮ። ተቃዋሚውም ሆነ ራሱ ህወሓት አልገባቸውም እንጂ የኢህአዴግ የፖለቲካ ማዕከል ህወሓት መሆኑ ከቀረ ቆይቷል። ህወሓት እንደ ድርጅት ጠንካራ መሆኑን ካጣ ብዙ ጊዜ ሆኖታል። ደጋግሜ በትግርኛ የምጽፈውም ህወሓት እየሞተ መሆኑን ነው።
ጄኔራል አበበ፡- እኛ ስንወጣም ትንሽ ችግር ነበረው። በእርግጥ እኛ ከዛ ፖለቲካ ውስጥ አልነበርንም (እሳቸውና ጄኔራል ጻድቃን ገብረትንሳዔ በጡረታ የተገለሉ የመከላከያ ሰራዊት አባላት ነበሩ)። ዋናው ግን እሱ ሳይሆን ከዛ በኋላ ዴሞክራሲያዊ የሆነ ከባቢ እና ተቋማት እየተፈጠሩ አለመሆኑ ነው። አቶ መለስ ይህችን አገር ለመቀየር የተቻላቸውን ነገር አድርገዋል፤ በተለይ ከልማትና ከድህነት ቅነሳ አኳያ። ዴሞክራሲን በመገንባት በኩል ግን እየታፈነ እየታፈነ ነው የሄደው። ከአቶ መለስ ህልፈት በኋላ እኮ ህወሓት ጽሁፍ የሚጽፍ አንድም ሰው እንኳን የላቸውም። ህወሓት በእሳቸው ቃል ብቻ የምትኖር ድርጅት ነበረች የሚል ነገር ነበር። በእርግጥ አገሪቱም ወደዛ የመሄድ ነገር ነበረ። ስለዚህ የ1993 ዓ.ም ክፍፍሉ አንድ አስደንጋጭ ተሞክሮ (trauma) ነበር። ግን ሊታረም የሚችል ነገር ነበር። ከዛ በኋላ የተማረውን ወጣት በሙሉ አገሪቱን በመገንባቱ ሂደት ቢሳተፍ ኖሮ ተቋማት ስራቸውን ቢሰሩ ለምሳሌ አቶ መለስ በገመገሙት 1992 ዓ.ም ፓርላማው አቅመ ቢስ (Rubber Stamp) ሆኗል የሚል ነበር። በዚያ ጊዜ የነበረው ፓርላማ ጥቂትም ቢሆን ተቃዋሚዎች የነበሩበት ስለነበረ ይሻል ነበር። ከዚያ በኋላ ያሉት የፓርላማው እንቅስቃሴ (2002 እና 2007 በተደረጉ ምርጫዎች የተመሠረተው የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት) በ1992 ዓ.ም ከነበረው የባሰበት ሆነ። ፓርቲዎችም ተቋማትም እየተዳከሙ ነው የሄዱት።
ህወሓት ብቻ ሳይሆን ብአዴንም የአማራውን የተማረ ወጣት በማደራጀት አልተጠናከረም እየተዳከመ ነው የሄደው። ኦህዴድም እንዲሁ በአንጻራዊነት ደኢህዴን ይሻሻላል። ህወሓትም ሆነ ብአዴን የተዳከሙት ከእነሱ ውስጥ ያሉት ሰዎች መጥፎ ስለሆኑ ብቻ ሳይሆን ሁልጊዜም መተካካት አለመኖር ነው።
ሰንደቅ፡- ውይይታችንን በወቅታዊ ጉዳዮች ላይ አድርገን እንጨርስ። ዶክተር አብይ ትናንት ያዋቀሩትን ካቢኔ (ቃለ ምልልሱ የተካሄደው ዐርብ ዕለት ነበር) እንዴት አዩት?
ጄኔራል አበበ፡- በጣም አስበው እና አቅደውበት እንዳደረጉት ይገባኛል። ለውጥ ለማካሄድ እንቅፋት ይሆኑብኛል ያሏቸውን አካባቢዎች ለይተው አስበው እንደሰሩት ያሳያል። በአቶ ኃይለማሪያም ጊዜ የጠፋ አንድ አደረጃጀት ነበር። የብሔራዊ ደህንነት አማካሪ ኦፊስ የሚባል አቶ አባዱላ የተመደቡበት። እሱ መደራጀቱ ራሱ በጣም ጠቃሚ ነው። ግን ደግሞ ከጠበኩት በታች ሆኖ ነው ያገኘሁት። በተለይ ተፎካካሪነትን በሚመለከት ወደ ፖለቲካ ታማኝነትና የፖለቲካ አጋርነት ያዘነበለ ምደባ ነው ያካሄዱት። ስለዚህ እዛ ላይ ትንሽ ቅሬታ አለኝ። ሰዎቹን ስለማውቃቸው ሳይሆን ከዚህም እዚያም የነበሩ ሰዎች ናቸው አሁንም ወደ ሌላ ስራ የተመደቡት። ለምሳሌ መከላከያ ሚኒስትር የነበሩትን ወደ ትራንስፖርት ሚኒስቴር መመደብ አልገባኝም። አጠቃላይ ሲታይ ጥሩ ቢመስልም ከተፎካካሪነት አኳያ ሲታይ ክፍተት አለበት።
ሰንደቅ፡- ዶክተር አብይ ካቢኔያቸውን ባዋቀሩበት ወቅት የተናገሩት “የችሎታ ክፍተት ቢኖር ለመማር ዝግጁ እስከሆኑ ድረስ በመማማር መሙላት ስለሚቻል እሱን እናደርጋለን” የሚል ሀረግ ተጠቅመዋል። የአቅም ችግር እንዳለ እያመኑ ለከፍተኛ የመንግስት ኃላፊነት ግለሰቡን መመደብ አሁንም ለውጥ ይመጣል የሚል እምነት የለንም የሚሉ ምሁራን አሉ። እርስዎ ይህን እንዴት ገመገሙት?
ጄኔራል አበበ፡- የአቅም ችግር ያለበትን ሰው ከመጀመሪያው ለምን ወደ ስልጣን ማምጣት አስፈለገ? የኔ የመጀመሪያው ጥያቄም ይህ ነው። አቅም ያለው ሲባልም መቶ በመቶ ብቁ የሆነ ሰው የለም፤ ስለዚህ መደጋገፉ አይከፋም። ነገር ግን የአቅም ጉድለት ቢኖርም ብለው ሲናገሩ ግን መጀመሪያ አቅም አለው ብለው ያቀረቡት በመሆኑ ነው ጥያቄዬ። ሁሉንም ባይሆን አንዳንዶቹ አቅም እንደሌላቸው እኛም እናውቃቸዋለን። ለምሳሌ መከላከያ ሚኒስትር የተመደቡት ስለ ሴኩሪቲ ምን ያህል ያውቃሉ? ብለን እናነሳለን። ግን መማር የሚችሉ ሊሆኑ ይችላሉ። በነገራችን ላይ እየተናገርኩ ያለሁት ስለ አንድ ግለሰብ አይደለም። አጠቃላይ ግን ብቃትን ማዕከል ያደረገ ሰው ይመጣል ብዬ ነበር ስጠብቅ የነበረው። በአንድ በኩል ጊዜው አጭር በመሆኑ አሁን የተዋቀረው ካቢኔ የእሳቸው ካቢኔ ሳይሆን የሽግግር ካቢኔ ነው ብዬ ነው የምወስደው። ፖለቲካውን ለማረጋጋት የፖለቲካ አጋርነትን (political alliance) ፈልገው ይሆናል እንጂ ከብቃት (Compitenecy) አንጻር የዶክተር አብይ ካቢኔ ይህ ይሆናል የሚል ግምት የለኝም።
ናይ እምነት ናጽነት ብመንግስቲ ክውሃብን ክኽላእን ዘለዎ ጉዳይ ስለዘይኮነ፡ በመሰረት`ቲ ህዝቢ ዘጽደቖ ቅዋም፡ መንግስቲ ካብ ሃይማኖት ኢዱ ከውጽእ ኣለዎ`ውን ኢሎም
ከመምጣቱ ብዙ አማራጮችን በመምረጥ አንድን የጉጉት ፑቹ ጉብኝት መምረጥ አስገራሚ የሚመስል መስሎ ሊታይ ይችላል. ወደ ኢንካ ሸለቆ የሚደረገው ጉዞ ለብዙ ተጓዦች አንድ ጊዜ ብቻ በአንድ ጀንድ ጀብድ ነው, እና ጥሩ ጉብኝት ማድረግ ለብዙዎች ልዩነት ሊያመጣ ይችላል. ያሉትን አማራጮች ስታመዛኙ ልብ ሊባሉ የሚችሉ አንዳንድ ጠቃሚ ምክሮች እነሆ.
ይህ የበጋ ወቅት ሲሆን, በጣም ግልጽ የሆኑ ሰማዮች እና አነስተኛ የቀን የዝናብ መጠኖች አማካይ ናቸው. ይሄ ለፎቶዎች ጥሩ ነው, ነገር ግን የቱሪስ ውርዶችን ለማስወገድ ከፈለጉ ጥሩ አይደለም. ዝቅተኛ ወቅት የደመና እና የዝናብ መጋለጥን ያመጣል, ነገር ግን በጣቢያው እራሱ ያነሱ ሰዎች ይኖራሉ.
የሚቀጥለው እርምጃ እርስዎ የሚፈልጉትን የትኛውን አይነት ጉብኝት ይወስናሉ. የተለያዩ አማራጮች አሉ, ስለዚህ በፕሮግራሙ እና በመጓጓዣዎ መንገድ የሚስማማ ነገር ማግኘት አለብዎት.
የበጀት ወይም የቅንጦት? ለመምረጥ አንዳንድ ዘመናዊ የ Machu Picchu ጉብኝቶች አሉ, ነገር ግን ምናልባት ቀለል ባለ እና ዝቅተኛ በሆነ አማራጭ ውስጥ እርስዎ ደስተኛ ነዎት?
ሁሉንም የሚያካትት? የተወሰኑ ጉዞዎች የአውሮፕላን ማረፊያዎችን, በኩሴኮ መኖርያ ቤት እና ከጉብኝት ቡድንዎ ጋር ምግቦች ያካትታሉ. ይበልጥ የተጓዙ ተጓዥ ከሆኑ ሁሉንም ተጨማሪ ተጨማሪ ነገሮች ላይፈልጉ ይችላሉ.
የተራዘመ ጉብኝት- መደበኛ አጭር ጉብኝት በቀጥታ ወደ ማቹ ፕቹ እና ከዚያም ወደ ሆቴል ይወስድዎታል. በአማራጭ, የተራዘመ ጉብኝት ጥቅልን ያስቀምጡ እና በኩስኮ እና በቅድስት ሸለቆ ውስጥ ያሉትን በርካታ ስፍራዎች ለመጎብኘት የተወሰኑ ቀናትን ያስቀምጣሉ.
ሁለት ዋና ዋና የጎብኚ ኩባንያዎች, ታላላቅ የአለም አቀፉ ትርዒቶች እና በሊማ እና ኩሰ ኮር የሚባሉ የፔሩ ተወካዮች አሉ. ሁለቱም ዓይነቶች ጥሩ እና መጥፎ አማራጮች አሏቸው, ስለዚህ መጠኑ ብቻ የጥራት ምልክት አይደለም.
ፈራጮችን ገምግሞ የቀረቡ ሃሳቦች -ለትክክለኛ አስተያየቶች እና ምክሮች የቅርብ ጊዜውን የተሞሉ መመሪያዎችን ይመልከቱ. እንዲሁም መስመር ላይ መመልከት አለብዎት, ነገር ግን መረጃው ወቅታዊ መሆኑን እና ምንጩ አስተማማኝ መሆኑን ያረጋግጡ. የእኛን የተመከሩ የጉብኝት ኩባንያዎች ዝርዝር, በፔሩ ውስጥ ያሉትን ምርጥ የኢንካ ትራሬል ኦፕሬተሮች በፔሩ (ሁሉም ወደ ተመላላሽ ጉዞዎች ወደ ማቹቺኪ እና ሌሎች ወደ ተከበረው ሸለቆዎች) ያንብቡ.
የፔሩ የጉዞ መድረኮች: ተወዳጅ የጉዞ መድረኮች በጣም የቅርብ ጊዜ የ Machu Picchu ጉብኝቶች እና ምክሮች አሏቸው. አንድ ሰው ጥራት ያለው ሃሳብ ከእርስዎ ጋር ላይመጣጠም እንደሚችል እና የጉብኝት ኤጀንሲዎች አንዳንድ ጊዜ የራሳቸውን መላክ እንዳሉ ያስታውሱ. የመድረክ ምክሮችን እንደ መነሻ ነጥብ ይጠቀሙ; በአንድ ላይ ብቻ በሚፃፍ መጻፍ ላይ ብቻዎን አይተማመኑ.
ሌሎች መንገኞችን ይጠይቁ: አስቀድመው በፔሩ ካለዎ ሌሎች የውሳኔ ሃሳቦችን እንዲጠይቁ ይጠይቁ. ወደ ማቹቹኪ ፑቹ, በተለይም እንደ ሊማ , አረquፓ እና, እንደ ኩሳ ኮምጣጣ ማዕከሎች ያሉ ብዙ ሰዎችን ታገኛለህ.
እስከ አሁን ድረስ ጥሩ ምርጫ ማፕኪ ፑቹ ጉብኝቶች ከፈለጉ መምረጥ ይችላሉ. የመጨረሻውን ውሳኔ ከማድረግዎ በፊት ለገንዘብዎ ምን እንደሚያገኙ ለማየት የእያንዳንዱን ጉብኝት ምርጥ ዝርዝር ይመልከቱ.
ተጨማሪ ምክር: ጉብኝቱን አስቀድመው ካዞሩ, በጥያቄ ወይም በሁለት ጥያቄዎቻቸው ወደ እያንዳንዱ ተቋም ይደውሉ ወይም ኢሜይል ያድርጉ. ይህ ምላሽ የደንበኞች አገልግሎት ደረጃውን የጠበቀ እና ድርጅቱ ለጠቅላላ ትኩረት ያለውን ግንዛቤ ይሰጠዎታል.
ፍለጋዎ ወደ ሁለት ወይም ሶስት ታዋቂ ከሆኑ የባንክ ኤጀርዎች ቀንሷል, የሚቀረው ሁሉ ዋጋዎችን ማወዳደር, መገኘቱን ማረጋገጥ እና የመረጡት ጉብኝት ያስይዙ. የእርስዎን Machu Picchu ጉብኝት በቅድሚያ ማስያዝ ሁልጊዜ ጥሩ ሐሳብ ነው, እና ኢንካ ትራቭልን ለመጓዝ ከፈለጉ ከሁለት እስከ ሶስት ወራቶች በፊት ቦታ መያዝን በጣም አስፈላጊ ነው.
ወደ ኩሱኮ እንደደረሱ ተለዋጭ ጉዞዎችን እና የአንድ ቀን ጉዞዎችን መጻፍ ይችላሉ, ነገር ግን ለተወሰኑ ቀናት ሊሰሩ ይችላሉ. በአጠቃላይ, ወደ ኩሲኮ ከመድረስዎ በፊት የጉብኝትዎን እና የተረጋገጠ ለመሆኑ የበለጠ ቀላል, አስተማማኝ እና እጅግ በጣም የሚያበረታታ ነው.
የኢህአዴግ/ ወያኔ ‘ሚስጥራዊ ‘ስብሰባዎች በተሰብሳቢዎች ሞባይል ስልኮች እየተቀረጹ በውጭ ባሉ መገናኛ ብዙሃን መቅረባቸውና የዘረኛው መንግስት ሚስጥርና የድርጅቱን ጉድፍ አጉልቶ በማሳየቱ ይህም ድርጊት የወያኔን አመራሮች እያበሳጨ በመምጣቱ በየቦታው በሚደረጉ ስብሰባዎች ላይ ተሰብሳቢዎች ምንም አይነት ሞባይል ስልክ ወደ አዳራሽ ይዘው እንዳይገቡ መከልከል ተጀምሯል። በሌላ በኩል ዛሬ ይፋ በተደረገው ዜና ላይ አራት ከፍተኛ ማእረግ ያላቸው የአየር ሃይል አብራሪዎች ከድሬዳዋ አየር ሃይል በመነሳት ኬንያ መግባታቸው እንደተሰማ የደህንነት ሃይሎችና የመንግስት ባለስልጣናት የበርካታ ሰዎችን የእጅ ስልኮችን ሲፈትሹ ውለዋል፣ ይህ የግለሰቦችን ስልክ መፈተሽ/ መበርበር ሰፋ ባለ ሁኔታ በየከተሞች ያሉትን ሰላማዊውን ሰው ለማሸበርና ለማሸማቀቅ ይረዳል ብለው በማሰብ የደህንነት ሃይሎች ከሰሞኑ በሰፊ ዘመቻ እንደሚጀምሩት የውስጥ አዋቂ ምንጮች ጠቁመዋል።
ባለፉት ዓመታት ከኢትዮጵያ የሚሰደደዉ ጋዜጠኛ ቁጥር በእጥፍ መጨመሩን የጋዜጠኞች መብት ተሟጋች ድርጅት «CPJ» ገለፀ። እንደ ድርጅቱ ዘገባ፤ የኢትዮጵያ መንግሥት የጀመረዉን የእስራት ዘመቻ በመፍራት ባለፉት 12 ወራቶች ብቻ ከኢትዮጵያ ከሰላሳ በላይ ጋዜጠኞች ተሰደዋል።
ዛሬ በሚደመደመዉ የጎርጎሪዮሳዊ 2014 ዓ,ም ከኢትዮጵያ የተሰደደዉ የጋዜጠኛ ቁጥር በጎርጎሪዮሳዊዉ 2012 እና 2013 ዓ,ም በድምር ከኢትዮጵያ ከተሰደደዉ የጋዜጠኛ ቁጥር በእጥፍ መጨመሩን የጋዜጠኞች መብት ተሟጋች ድርጅት « CPJ» ይፋ ባደረገዉ ዘገባ ገልፆአል።
ድርጅቱ ባወጣዉ መግለጫ በያዝነዉ የጎርጎሪዮሳዊ ዓመት «በሕገ መንግሥቱ እና በስርዓቱ ላይ ያነጣጠረ የአመፅ ጥሪ ለመፈፀም በሕቡዕ ተደራጅተዉ ተንቀሳቅሰዋል» በሚል ክስ ዞን ዘጠኝ በሚል መጠርያ የሚታወቁት ስድስት የድረ ገጽ ጦማርያንና ሶስት ጋዜጠኞች ታስረዋል። በመንግሥት ስር በሚገኘዉ የኦሮሚያ ራድዮና ቴሌቭዥን ይሰሩ የነበሩ 20 ጋዜጠኞች ያለምንም ምክንያት ከሥራቸዉ ተባረዋል። በዚሁ የጎርጎሪዮሳዊ ዓመትም ስድስት ጋዜጦች «የተሳሳተ መረጃን በማሰራጨት ፤ ግጭት በማነሳሳትና የመንግሥትን የመረጃ ስርጭት ህግን ከቁጥር ባለማስገባት፤ እንዲሁም የተሳሳተ መረጃን በማሰራጨት» በሚል ክስ የሶስቱ ጋዜጣ ዋና አዘጋጆች የሶስት ዓመት ፅኑ እስራት እንደተፈረደባቸዉና የቀድሞ የፍትህ ጋዜጣ ዋና አዘጋጅ ተመስገን ደሳለኝ እንዲሁ «ህዝብን ለአመፅ በማነሳሳትና ሀሰተኛ መረጃን በማቀበል» በሚል ተከሶ የሶስት ዓመት ፅኑ እስራት እንደተበየነበት ያትታል። ይህን በጋዜጠኞች ላይ የተጀመረዉን ዘመቻ በመፍራትም ዛሬ በሚጠናቀቀዉ የአዉሮጳዉያኑ 2014 ዓመት ብቻ በርካታ ኢትዮጵያዉያን ጋዜጠኞች መሰደዳቸዉን የጋዜጠኞች መብት ተሟጋች ድርጅት የምሥራቅ አፍሪቃ ተወካይ ቶም ሮድስ ገልፀዋል፤
« አብዛኞቹ ጋዜጠኞች ወደ እዚህ ወደ ኬንያ መዲና ናይሮቢ ነዉ የተሰደዱት፤ ወደ ዩጋንዳ መዲና ካንፓላም የተሰደዱ ሌሎች ጋዜጠኞችም አሉ። በአንድ ዓመት ግዜ ዉስጥ እንዲህ ያህል በርካታ ጋዜጠኞች ሲሰደዱ እስከዛሬ አላየንም። በዚህ ዓመት ከኢትዮጵያ የተሰደዱት ጋዜጠኞች ቁጥር ወደ 30 ደርሶአል። ሁሉም ጋዜጠኞች ሃገራቸዉን ጥለዉ የወጡት ደግሞ ክሱን በመፍራት ነዉ።»
ቶም ሮድስ እንደገለጹት አብዛኞቹ ጋዜጠኞች ወደፊት ስለሚጠብቃቸዉ ሁኔታ ምንም ዓይነት እዉቀት ሳይኖራቸዉ ወደ ኬንያ ገብተዉ በመንግስታቱ ድርጅት ከፍተኛ የስደተኞች ኮሚሽን « UNHCR» ቢሮ በስደተኝነት ይመዘገባሉ። እንዲያም ሆኖ ጋዜጠኞቹ አስተማማኝ ባልሆነ ሁኔታ ኑሮአቸዉን እንደሚገፉ ነዉ ኬንያ የሚገኙት የCPJ የምሥራቅ አፍሪቃ ተወካይ ቶም ሮድስ የገለፁት።
«እንዳለመታደል ሆኖ ጋዜጠኞቹ በተሰደዱበት ያን ያህል አስተማማኝ ሁኔታ የለም። አንዱ ምክንያት የኬንያ መንግሥት በተለይም ደግሞ የኬንያ የፀጥታ ኃይል በፀረ-ሽብር ዘመቻዉ ከኢትዮጵያ መንግስት ጋር እጅግ በቅርበት መሥራታቸዉ ነዉ። ታድያ አንዳንዴ ይህ ስልት ከሚገባዉ አልፎ ለሌላ ጥቅም ይዉላል። እዚህ ያሉ ባለስልጣናት ጋዜጠኞችን እንዲይዙ ይከፈላቸዋል፤ አልያም በማግባባት ጋዜጠኞችን አሳደዉ እንዲይዙ ይደረጋል። በዚህም ምክንያት ለምሳሌ እዚህ ናይሮቢ የሚገኙ ስደተኛ ኢትዮጵያዉያን ጋዜጠኞች በነዚህ ኃይላት ከሚደርስባቸዉ ወከባ ለመሸሽ እና ተይዘዉም ወደኢትዮጵያ በግዳጅ እንዳይመለሱ በመፍራት አብዛኛዉን ጊዜ ከተጠለሉበት ቤት ሳይወጡ ተደብቀዉ ይኖራሉ።»
ከኢትዮጵያ የተሰደዱ ጋዜጠኞች በአብዛኛዉ ናይሮቢ ኬንያ ከዝያም ካንፓላ ዩጋንዳ እንዲሁም ጥቂት ሱዳን ዉስጥ እንደሚኖሩ የገለፁት ቶም ሮድስ፤ ጋዜጠኞቹ እጅግ በችግር ሕይወታቸዉን እንደሚገፉም ሳይገልፁ አላለፉም።
«እንደስደተኝነት ኬንያ ዉስጥ የሥራ ፈቃድ ለማግኘት እጅግ ፈታኝ ነዉ። አብዛኞቹ ጋዜጠኞች ስማቸዉ እንዳይታወቅ ራሳቸዉን ዝቅ አድርገዉ መኖር ነዉ የሚመርጡት። ስለዚህ በተለይ በሀገራቸዉ ጥሩ ገቢ እያገኙ ለኖሩት ጋዜጠኞች ምሥራቅ አፍሪቃ ዉስጥ ሥራ የማግኘቱ ዕድል እጅግ ከባድ ነዉ። እንደ CPJ የመሳሰሉ ድርጅቶች እነሱን በተወሰነ ደረጃ ለመርዳት እየሞከሩ ነዉ። ቢሆንም ግን ድጋፉ እጅግ እጅግ ዉሱን ነዉ።»
በርካታ የግል ዘጋቢዎችና ጋዜጠኞች ከኢትዮጵያ መሰደዳቸዉ ልምድ እየሆነ መምጣቱ በሃገሪቱ ሃሳብን በነፃነት የመግለፅ መብት እየተዳፈነ መምጣቱን አመላካች ነዉ ያሉት ቶም ሮድስ በጎርጎሪዮሳዊዉ 2014 ዓመት በርካታ ጋዜጠኞች መታሰራቸዉንም ገልፀዋል።
« በ2014 ዓ,ም በርካታ ኢትዮጵያዉያን ጋዜጠኞች መሰደድ ብቻ ሳይሆን ብዙ ጋዜጠኞችም ታስረዋል። በአሁኑ ወቅት ወደ 17 የሚሆኑ ጋዜጠኞች እስር ቤት ናቸዉ። ይህ ቁጥር ደግሞ አፍሪቃ ዉስጥ ኢትዮጵያ ጋዜጠኞችን በማሰር ሁለተኛዋ ሃገር መሆንዋን አሳይቶአል። ይህ ጋዜጠኞችን የማሰር አልያም የማሰደዱ ሁኔታ በጣም እየተለመደ የመጣና አሳሳቢ ጉዳይ ሆንዋል።»
ለጋዜጠኞች መብት የሚሟገተዉ ድርጅት «CPJ» ዛሬ በሚጠናቀቀዉ የጎርጎሪዮሳዊ 2014 ዓመት በዓለም ዙሪያ የታሰሩ ጋዜጠኞችና ጦማርያንን የተመለከተ ዓመታዊ የእስረኞች ዝርዝርን ይፋ ሲያደርግ ኢትዮጵያ ውስጥ ገዢው ፓርቲ ምርጫው ከመድረሱ አስቀድሞ ተቺዎች ድምፃቸው እንዳይሰማ እያፈናቸው መሆኑንም አስታዉቋል።
ወያኔ የኢትዮጵያን ሕዝብ ንብረትና ቤት አልባ አድርጎ በአንጻሩ ደግሞ በውጭ የሚኖረውን ኢትዮጵያዊ በአገሩ ውስጥ ያለውን አፋኝና አምባገነን አገዛዝ እንዳይታገል ለማድረግ በርካታ የማታለያና የማደናገሪያ ዘዴዎችን ይጠቀማል። ከነዚህም ዘዴዎች አንዱ በውጭ የሚኖረውን (ዲያስፖራውን) አገር ውስጥ ካለው ወገኑ በሚነጠቀው ቦታ ላይ ቤት እንዲሰራና በዚህም ምክንያት የወያኔ ደጋፊና ተላላኪ እንዲሆን ማድረግ ነው። የዚህ የወያኔ መሠሪነት አብዛኛው በውጭ የሚኖር ኢትዮጵያዊ የተገነዘበ ቢሆንም ጥቂቶችን ግን ከወያኔ ወጥመድ ውስጥ ከመግባት አላመለጡም። ከነዚህ ውስጥ አብዛኛዎቹ በጭፍን ዘረኝነት ተለክፈው ለአገዛዙ ድጋፍ የሚሰጡ የአንድ አካባቢ ተወላጆች ሲሆኑ ቀሪዎቹ ደግሞ “ያባትህ ቤት ሲዘረፍ አብረህ ዝረፍ” በሚል ስግብግብነት ተነሳስተው ጥቅም አስክሯቸው የተሰለፉ ነው።
የወያኔ አላማ በዲያስፖራ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን አገር ውስጥ ቤት ንብረት ካፈሩና ማንነታቸው ታውቆ ከተመዘገቡ ከተቃዋሚነት እራሳቸውን ያገላሉ፤ ከተቻለም ለወያኔ ወሬ ለቃቃሚ ይሆናሉ የሚል ነው። በእርግጥ ይህንን የሚያመላክቱ አንዳንዳ ተጨባጭ መረጃዎች አሉ። በውጭው ዓለም ተቃዋሚ የነበሩና ብዙ አስተዋጽኦ ሲያበረከቱ የነበሩ ወገኖች በወያኔ ማታለያ ተጠልፈው አገር ቤት ገብተው አንዲት ዛኒጋባ ሲቀይሱ፣ በአንድ ጀንበር ተቃዋሚነታቸው ቀርቶ “ከለማበት የተጋባበት” እንደሚባለው ለወያኔ ጆሮ ጠቢነትና አለቅላቂነት አለእፍረትና አለይሉኝታ ሲያካሂዱ ይታያሉ። ወያኔ በከፍተኛ ደረጃ በጀትና የሰው ኃይል መድቦ “በከተሞች መልካም አስተዳደር አቅም ግንባታ ቢሮየሕዝብ ተሳርፎና ያልተማከለ አስተዳደር ማጠናከር መምሪያ የዲያስፖራ ተሳትፎ ኬዝ ቲም“ በሚል በዲያስፖራ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ላይ ያዘጋጀው የግለሰቦች የግል መረጃ ለማንበብ እዚህ ላይ ይጫኑ። በተለያዩ አገሮች የሚኖሩ የወያኔ አገልጋዮች ስም ዝርዝር
በባህር ዳር የአንድ እንግሊዛዊን ድንገተኛ ሞት እየመረመርኩ ነው ያለው ወያኔ/ኢህአዲግ ”በታህሳስ 9/2007 ዓም የአምስት ሰዎችን ሞት እና የአንድ መነኮሳይትን ጨምሮ የሌሎች በርካታ ኢትዮጵያውያን ደም መፍሰስ ትክክል ነበር” የሚል ሰልፍ እያዘጋጀ ነው።
የ9ኙ የተቃዋሚ ፓርቲዎች ትብብር ‹‹ነጻነት ለፍትሃዊ ምርጫ›› በሚል ያወጣውን ሁለተኛ ዙር መርሃ ግብሩን ዛሬ ታህሳስ 17 ቀን 2007 ዓ.ም ይፋ አድርጓል፡፡ ትብብሩ የመጀመሪያ ዙር መርሃ ግብሩን በህዳር ወር በተለያዩ እንቅስቃሴዎች ማከናወኑ የሚታወስ ሲሆን፣ ሁለተኛ ዙር መርሃ ግብሩ ደግሞ ለ2 ወራት የሚቆይ እንደሚሆን ተገልጹዋል፡፡
የትብብሩ አመራሮች በሰማያዊ ጽ/ቤት በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ እንዳስታወቁት በሁለተኛ ዙር የትብብሩ መርሃ ግብር መሰረት የካቲት 15 ቀን 2007 ዓ.ም በተመሳሳይ ሰዓት በ15 የሀገሪቱ ትላልቅ ከተሞች ላይ ህዝባዊ የተቃውሞ ሰልፎች ይደረጋሉ፤ በአዲስ አበባ፣ በሀዋሳ፣ በባህር ዳርና በአዳማ ደግሞ ህዝባዊ ስብሰባዎች እንደሚደረጉ የትብብሩና የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር ይልቃል ጌትነት (ኢ/ር) በመግለጫው ወቅት ተናግረዋል፡፡
‹‹የመግባቢያ ሰነዳችንና የጥናት ሪፖርታችንን እንዲሁም ከመጀመሪያው ዙር ያገኘውን ተሞክሮ በሠረት በማድረግ ይህን የሁለተኛ ዙር የሁለት ወር ዕቅድ (ከታህሳስ 16 እስከ የካቲት 15 /2007) አውጥቶ በቀዳሚነት ለዋነኛ ባለቤቶቹና ፈጻሚዎቹ ኢትዮጵያዊያን ሲያቀርብ እንደመጀመሪያው ዙር ከጎኑ እንደሚቆሙ ሙሉ እምነት በማሳደር ነው›› ያለው መግለጫው፣ በትብብሩ በኩል በአመራር ከፊት ቆመው ትግሉን ለመምራት ዝግጁነትና ቁርጠኝነት መኖሩን አስረድተዋል፡፡
‹‹የያዝነው የትግል መንገድ ሠላማዊና ህገ-መንግሥታዊ ብቻና ብቻ፣ መጓጓዣችን ዴሞክራሲያዊ ምርጫ፣ መድረሻችን መድብለ ፓርቲ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት፣ እንዲሁም በጉዞኣችን ላይ የቱንም ያህል አረመኔያዊ የኃይል እርምጃ ይወሰድብን፣ ትግሉ የቱንም ዓይነት ዋጋና መስዋዕትነት ይጠይቅ ከጅምሩ ያለመስዋዕትነት ድል የለም ብለን ተነስተናልና ከያዝነው ዓላማ ኢንች የማናፈገፍግና ለቃላችን በጽናት የምንቆም መሆኑን ዳግም እናረጋግጣለን›› ብሏል ትብብሩ በመግለጫው፡፡
እቅዱ የመጀመሪያው ዙር ቀጣይ መሆኑን ያተተው የትብብሩ መግለጫ፣ ‹‹ዓላማችን የምርጫ ሁኔታዎች ባልተሟሉበትና የመራጩ ህዝብ ነጻነት በሌለበት ስለምርጫ መናገር አስቸጋሪ ነው፣ እነዚህ በሌሉበት አማራጭ የምርጫ ኃሳቦች በህዝብ ውስጥ ሊንሸራሸሩም ሆነ አማራጭ ኃሳባችንን ከህዝብ ማድረስ አይቻልም፣ ሚናችንም የዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ግንባታው አማራጭ ሆኖ መቅረብ ሣይሆን የህወኃት/ኢህአዴግ አጃቢነትና የሀገር ሃብት በአላስፈላጊ መንገድ የማባከን ሥራ ተባባሪነት የዘለለ አይሆንም ከሚል የመነጨ ነው›› ሲል አቋሙን አሳውቋል፡፡ ነጻነት በሌለበት ተጨባጭ ሁኔታ ምርጫ ቧልት ነው ሲልም አክሏል መግለጫው፡፡
ሁለተኛ ዙር ፕሮግራም ዕቅዱ እንደባለፈው ተደጋጋፊ፣ ተመጋጋቢና ተከታታይ ሦስት ዋና ዋና ተግባራትና በሥራቸው አስራ አራት ዝርዝር ተግባራት ማካተቱም ተመልክቷል፡፡ እነዚህ በትብብሩ አስተባባሪ ኮሚቴ ጥልቅና ዝርዝር ውይይት ተደርጎባቸው የጸደቁ ዋና ዋና ተግባራትም፡-
3. የህዝብ ንቅናቄ መድረኮች ማመቻቸት፡- በአዲስ አበባና የተመረጡ ከተሞች አራት የአዳራሽ/አደባባይ የህዝብ ውይይት፤ በአዲስ አበባና በተመረጡ አስራ አምስት የክልል ከተሞች በተመሳሳይ ቀንና ሰዓት ሰላማዊ ሰልፍ ማድረግን፤ የሚያጠቃልሉ ናቸው፡፡
የትብብሩ አስተባባሪ ኮሚቴ ተግባራቱን በጊዜ ሠሌዳ በማስቀመጥ ለነዚህ ተግባራት ማስፈጸሚያ የብር 1,215, 000.00 (አንድ ሚሊየን ሁለት መቶ አስራ አምስት ሺህ ) በጀት ማጽደቁንም ለማወቅ ተችሏል፡፡ ትብብሩ ለያዘው ሠላማዊና ህገ-መንግሥታዊ የመድብለ ፓርቲ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ግንባታ ትግል በሀገር ውስጥና በውጭ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ከጎኑ እንዲቆሙ ጥሪውን አስተላልፏል፡፡ ሌሎች ትብብሩን ያልተቀላቀሉ ተቃዋሚ ፓርቲዎችም ትብብሩን እንዲቀላቀሉ ጥሪ አቅርቧል፡፡
ከ250 አመታት በፊት ፣ 13 ኮሎኒዎች፣ ተብለው የሚታወቁት የአሜሪካ ግዛቶች በእንግሊዝ ሥር ነበሩ። አሜሪካኖቹ የግብር ጫና ስለበዛባቸው ለነጻነት መታገል ጀመሩ። በአሜሪካኖች እና በእንግሊዞች መካከል ጦርነት ተጀመረ። የአሜሪካኖች መሪ ጀነራል ጆርጅ ዋሺንግተን ነበሩ። እንግሊዞች ብዙ ጦር አሰልፈው ያመጹ አሜሪካዉያንን ለማስገበር ተንቀሳቀሱ። በኑዮርክ አሜሪካኖች ትልቅ ሽንፈት ደረሰባቸው። የእንግሊዝን ጦር መቋቋም አልቻሉም። ጆርጅ ዋሽንግተን፣ በሌሊትና በጉም ወደ 9 ሺህ የሚሆኑ ወታደሮች ወደ ኋላ እንዲመለሱ አደረጉ። እነዚያ ወታደሮች ባይሸሹና ወደ ኃላ ባይመለሱ ኖር፣ ምናልባትም አሁን የምናውቃት አሜሪካ ላትኖር ትችል ነበር። ያ የሸሸው ጦር ፣ እንደገና የበለጠ ተጠናክሮ፣ በቂ ዝግጅት አድርጎ፣ ተጨማሪ የሰው ኃይል አካቶ፣ ተመልሶ በእንግሊዞች ላይ ጥቃት በማድረስ እንግሊዞችን ሽንፈት አከናነበ። አሜሪክ ነጻ ወጣች።
ጆር ዋሺንገትን ፣ በጊዜያዊ ሽሽት፣ « ስሜ ይጠፋል። ክብሬ ይነካል። ፈሪ እባለለሁ» ብለው በጦርነቱ እንደሚሸነፉ እያወቁ ወታደሮቻቸውን አላስጨረሱም። አንድ የጦር መሪ፣ ደፋርና ጀግና ሕይወቱንም አሳልፎ ለመስጠት የተዘጋጀ መሆን እንዳለበትም በሳል፣ አስተዋይ፣ ለወታደሮቹ ሕይወት የሚጠነቀቅ፣ ስትራቴጂክ ፣ የነገውን የሚመለከት መሆንን ይኖርበታል።
የሰላማዊ ትግልም ከወትድርና ትግል በብዙም አይለይም። የሰላማዊ ትግል መሪዎችም ፣ እንደ ጦር ጀነራሎች ሃላፊነት አለባቸው። አንድ እንቅስቃሴ ሲያደርጉ፣ አስቀድሞ ማቀድ፣ መዘጋጀት፣ ሊያስገኝ የሚልቸውን ዉጤት መመርመር ይኖርባቸዋል።
በአገራችን ኢትዮጵያ የሰላማዊ ትግል እንቅስቃሴው የተለያዩ ስትራቴጂዎች ባላቸው ድርጅቶች በሁለት መስመር እየተደረገ ነው። አንደኛው በነሰማያዊ የሚደረግ እንቅስቃሴ ሲሆን ሌላው ደግሞ በነአንድነት የሚደረግ እንቅስቃሴ ነው። ሁለቱም አላማቸውና ግባቸው አንድ ነው። ሁለቱም ትንታግ፣ ትንታግ የሆኑ፣ አገራቸውን የሚወዱ ለሕዝባቸው ሕይወታቸዉን አሳልፈው የሰጡ የዘመናችን የሰላማዊ አርበኞች ያሏቸው ናቸው።
በኢንጂነር ይልቃል የሚመራው የሰማያዊ ፓርቲ፣ ከተቋቋመ ጊዜ ጀምሮ አምስት ጊዜ ከፖሊሶች ጋር ግብግብ ፈጠሮ አባላቶቹን አሳስሯል፣ አስደብድቧል። ( የግራዚያኒ ኃዉልትን በመቃወም፣ መስከረም 12 ቀን 2006 ዓ.ም መስቀል አደባባይ ሳይሆን ጃን ሜዳ ሰለፍ አድርጉ ሲባል «አይ መስቀል አደባባይ ነው የምናደርገው በሚል፣ በሳዉዲ አረቢያ ወገኖቻችን ላይ የደረሰው ግፍን በመቃወም፣ ህዳር ሶስት ከ9ኙ ፓርቲዎች ጋር በቤል ሄር ሕዝባዊ ስብሰባ ለማድረግ ሲሞከርና በቅርቡ በመስቀል አደባባይ የአዳር ሰልፍ ለማድረግ ተሞክሮ የነበረ ጊዜ) እነዚህ ሰለፎችን ሲጠሩ የተጣሰ ሕግ የለም። የሰልፎቹም አላማ ጥሩ አላማ ነበር። ሆኖም ግጭት ሳይፈጠር አላማዉን ማሳካት አይቻልም ነበር ወይ ?
ሰማያዊ ሶስት ሰልፎችን ያለ ምንም ችግር ሰላማዊ በሆነ መንገድ አጠናቋል። ( ሰኔ 2005 ዓ.ም የተደረገውና ወደ 70 ሺህ ሰው የወጣበት ሰልፍ፣ ሚያዚያ 19 በጃን ሜዳ በተደረገዉን ሶስት መቶ ሰው ብቻ በተገኘበት ሰልፍ፣ በጎንደርም አንዴ በተደረገና አንድ መቶ የሚሆኑ የተገኘበት ሰልፍ )
የአንድነት ፓርቲን ከተመለከትን፣ ባለፉት ሁለት አመት ዉስጥ 12 ሰላማዊ ሰልፎች አድርጓል። ( መስከረም 19 እና ሚያዚያ 26 ከመቶ ሺህ በላይ ሰው የተገኘበት የአዲስ አበባ ሰልፎች፣ የባህር ዳር፣ የደሴና የአዳማ አሥር ሺዎች የተገኙበት ሁለት ሁለት ሰልፎች፣ የደብረ ማርቆስ፣ የጎንደር፣ የአርባ ምንጭ፣ የጂንካ፣ የፍቼ፣ የጊዶሌ ሰላማዊ ሰልፎች) ። አንድነት ባደረጋቸው ሰልፎች ሁሉ ምንም አይነት ከፖሊስ ጋር ግብግብ አልተከሰተም። በሰልፎቹ ቀናት የተደበደበ፣ የታሰረ ሰው አልነበረም።
ኢሕአዴግ አፋኝና አምባገነን መሆኑ ይታወቃል። ወደድንም ጠላንም የራሱ የሆነ ጥንካሬ አለው። ኢሕአዴጎች ሲያስሩ፣ ሲገድሉ፣ ሲያፍሱ ፣ ትንሽ እንኳን ሰብእና የማይሰማቸው ሰዎች ናቸው። እነርሱን ፊት ለፊት በምንጋፈጥበት ጊዜ ፣ የነርሱን ዱላ የምንቋቋምበት ትከሻ ሊኖረን ይገባል። አለበለዚያ በቀላሉ በአንድ ምት መሬት ላይ መዘረራችን አይቀሬ ነው።
የሰማያዊ ፓርቲ ከላይ እንደጠቀስኩት የተለያዩ ኮንፍሮቴሽኖች ከኢሕአዴግ ጋር ሲያደርግ፣ ኮንፍሮቴሽኖችን በራሳቸው አልጠላቸውም። ሆኖም አቅም ሳናጎለብት የሚደረግን ኮንፍሮቴሽን ግን የብስለት ማነስን የሚያሳይ ነው። የሰማያዊ ፓርቲ አመራሮች ላይ እንግዲህ ያለኝ አንዱ ትልቅ ችግር ይሄ ነው። አመራሮቹ፣ ለአባላቶቻቸው የመቆርቆር ነገር አይታይባቸው። አባላቶቻቸው ፣ ቆራጦችና ጀግኖች ናቸው። ሆኖም በመሪዎቻቸው ጥበብ የለሽ ፣ ግብታዊና ግትር አመራር፣ አላስፈላጊ መስዋእትነት እንዲከፍሉ፣ እንዲደበደቡ፣ እንዲታሰሩ እየተደረገ ነው።
በኢሕአፓ ጊዜ የወጣቶችን ግለት ሁላችንም የምናውቀው ነው። ያኔ የነበሩ ወጣቶች ኢሕአፓን ደገፈው በስሜት፣ በሞራል ነበር ሲታገሉ የነበሩት። ብዙዎች ከአዉሮፓና ከአሜሪካ ተመልሰው ለሕዝባችን እና ለአገራችን ብለው ደረታቸው ለመስጠት የተዘጋጁ ነበሩ። ሆኖም የኢሕአፓ ብስለት የጎደለው አመራር ብዙ ወጣቶችን አስጨረሰ። አሁንም በሰማያዊ ተመሳሳይ ነገር ነው እያየን ያልነው። ለትግል የተነሳሱ ወጣቶችን ወደ ማይሆን አቅጣጫ እየመሯቸው ነው። ይህ መቆም አለበት።
በጣም የሚይሳዝነው ደግሞ በተለይም በዉጭ አገር ያሉ፣ እንደ ኢሳት፣ ከረንት አፌር ያሉ አንዳንድ ወገኖች፣ ይሀን አይነት ሃላፊነት የማይሰማው፣ በስሜት እንጂ በእወቅት ላይ ያልተመስረተ እንቅስቃሴን እንደ ትልቅ ጀብዱ ማነፈሳቸው ነው።
ለምሳሌ የሚከተለውን የኢሳት ዘገባ ያዳምጡ። በ”እረ ጎራው” ሙዚቃ እያጀቡ፣ “አይውቁንም እኛን አያወቁንም” የሚል ዜማ እያሰሙ፣ “ያ ሆ” እየተባለ፣ እያጋነኑ የሰማያዊን ሰልፍ ሲዘግቡ ነዉ የነበሩት። እንደዉም ይሄን ዘገባ ሲያቀርቡ “ለሥራ ብለን አባል አንሆንም” የሚሉ፣ አንድነት በጠራዉና በመቶ ሺህ የሚቆጠር ሕዝብ በተገኘበት የአዲስ አበባ ሰላማዊ ሰልፍ የተገኙ ሰልፈኞችን፣ የሚሰሙበትን የኦዲዮ ክሊፕ ፣ ከሰማያዊ ሰልፍ ጋር በማግናኘትም አሰምተዉንም ነበር። በነጋታዉ ግን ምንም ሆነ ? ምንም ።በመቶ የሚቆጠሩ ወጣቶች ታሰሩ፣ ተደበደቡ። ፉከራው ሁሉ ዝግጅት ሳይደረግ፣ ሕዝብ በሚገባ ሳይደራጅ፣ በስሜት ብቻ መሆኑ ተረጋገጠ።
ከላይ እንደጠቀስኩት የሰማያዊ አመራሮች ቢያንስ አምስት ጊዜ ከፖሊሶች ጋር ግብግብ ፈጥረዋል። ይህ የሚፈጥሩት ግብግብ ፣ የድርጅት መሪዎችን ተክለ ሰዉነት ከመገንባት ዉጭ ለትግሉ፣ ለህዝቡ ምን ጥቅም እንዳስገኘ መጠየቅ መቻል ነበረበት። እነ ኢሳቶች ግን ያንን ማድረግ አልቻሉም።ዘጠኙ ፓርቲዎች ቆርጠዋል። መንግስትህ አድፍጧል። ነገ የሚሆነው ይሆናል።
ኮንፍሮንቴሽን ከአምባገነኖች ጋር ለማድረግ በምናነሳብት ጊዜ ህዝቡን ከጎናችን ማሰለፍ የግድ ነው። የሰላማዊ ትግል ሰራዊት ሕዝብ ነው። ሕዝብን ማደራጀቱ፣ ማስተማሩ ትልቅ ትኩረት የሚሰጠው ሥራ መሆን አለበት። ሕዝብ ከተደራጀና ከተነሳ አምባገነኖች እድሜ አይኖራቸውም። የአንድነት ፓርቲ እያደረገ ያለው እንግዲህ ይሄንኑ ነው። በአዲስ አበባ ብቻ ሳይሆን በመላው አገሪቷ ሕዝቡ ለለዉጥ፣ ለነጻነት እንዲነሳ እየሰራ ነው።
ከፖሊሶች ጋር ግብግብ ከመፍጠር ዉጭ፣ ሰማያዊዎች ያደረጉትን በሙሉ፣ በአሥር እጥፍ አንድነቶች እያደረጉት ነው። ኢሳት ስለሰማያዊ ሰልፍ ሰልፍ በዘገበ ጊዜ፣ በቅርቡም የሚሊዮኖች ድምጽ ለፍትሃዊ ምርጫ በሚል በአዲስ አበባና በክልል ባሉ ትላልቅ ከተሞች ሰላማዊ ሰልፎች እንደሚጠሩ ለፓርቲው ቅርበት ያላቸው ወገኖች ይናግራሉ። «ኢሕአዴግ እንዲህ ነው ..በሩ ተዘጋ ..» ብሎ ማማረር ብቻ ሳይሆን ፣ የተዘጋዉን እያስከፈቱ፣ ባሉት ትናንሽ ቀዳዳዎች ሕዝቡን ለማስተማርና ለማንቃት እየሰሩ ናቸው። ለምሳሌ አገዛዙ ጋዜጦቻቸዉን ብርሃንና ሰላም እና ሌሎች የግል ማተሚያ ቤቶች እንዳያትሙ ቢከለከሉም፣ አንድነቶች የራሳቸው የማተሚያ ማሽን ገዝተው፣ ኤልፓ መብራት አለቅም ሲል ደግሞ፣ ጄኔሬተርም ጨምረው፣ ይኸው ጋዜጦችን እያተሙ ወደ ሕዝቡ እየደረሱ ነው። ፍኖተ ነጻነት ከምትባለዋ ታዋቂ ጋዜጣ በተጨማሪ፣ የሚሊዮች ድምጽ የምትባል ሁለተኛ ጋዜጣ ለማሰራጨትም አንድነት ተዘጋጅቷል።
የአንድነት ፓርቲ በፊታችን 2007 በሚደረገው ምርጫ ፣ ሕዝቡን ለማደራጀትና ለማንቀሳቀስ በሚደረገው ትግል፣ በፖለቲካ ፕሮግራም ተመሳሳይነት ካላቸው ሌሎች ድርጅቶች ጋር አብሮ ለመስራት ፍቃደኛ እንደሆነ በግልጽ አስቀምጧል።በመሆኑም የሰማያዊ ፓርቲ አቋሙን እና ስትራቴጂዉችን በመመርመር፣ ከአንድነት ጋር፣ መፎካከር ሳይሆን፣ አብሮ ለመስራት እንዲዘጋጅ ጥሪ አቀርባለሁ። የሰማያዊ አመራሮች ከአንድነት ጋር መስራት እንደ አለርጂክ እንደሚሆንባቸው ቢታወቅም፣ ከዚህ የግለኝነት በሽታ ተላቀው፣ ከግል ዝናቸውና ክብር ይልቅ የአገርን እና የሕዝብን ጥቅም እንዲያስቀድሙ በአክብሮት እጠይቃለሁ። በአንድ ላይ ከተባበርን፣ በሰሜት ሳይሆን በእወቀት ላይ የተመሰረተ ትግል ካደረግን፣ ሃብታሙ አያሌዉን ልጥቀስና “እመኑኝ፤ ደርግም ወድቋል። ወያኔም ይወድቃል”።
ሰማያዊን የምንደግፍ ካለን ደግሞ ጭፍን ደጋፊ ከመሆን ወጥተን መሰረታዊ ጥያቄዎች በመጠየቅ የሰማያዊ አመራሮችን ተጠያቂ ማድረግ ይኖርብናል። ከዚህ በፊት እነ ኃይሉ ሻዉልን እንደዚሁ ዙፋን ላይ በማውጣታችን ፣ ብዙ ስህተቶች ሲሰሩ ዝም በማለታችን፣ ይኸው የትላንቱ ትልቁና ጠንካራው የፕሬሮፌሰር አስራት ወልደየስ ድርጅት፣ አሁን ያለበት ደረጃ እንዲደርስ አድርገነዋል። በድርጅቶች ዉስጥ አምባገነነ ባህሪ ያላቸውን ግለሰቦች በጭራሽ ልንታገስ አይገባም። የሰማያዊ አመራሮች ከአንድነት ጋር አብረው ለመስራት ባለመፈለጋቸው፣ እያገዙ ያለው አገዛዙን መሆኑ ሊነገራቸው ይገባል እንጂ ከአሁን ለአሁን ከፖሊስ ጋር ስልተጋጩ፣ ለጊዜ የጥቂት ቀናት ስሜታዊ ደስታ ስለሰጡን፣ ልንክባቸው አይገባም።
የተቀረው፣ ከዳር ሆኖ የሚመለከተው ኢትዮጵያዊ፣ “2007 ለለዉጥ” በሚል መርህ የአንድነት ፓርቲ እየመራ ያለውን ሕዝባዊ ትግል እንዲቀላቀልና እንዲያግዝ ጥሪ አቀርባለሁ። ይህ ሕዝባዊ ትግል ሊሳካ የሚችለው በሚሎዮኖች የምንቆጠር ትግሉን ስንቀላቀል ብቻ ነው። በስሜት መጋለብ ካቆምን፣ ያለዉን ተጨባጭ ሁኔታ ከሁሉም ማእዘናት ካገናዘብን፣ በአካባቢያችን ከሚናፈሱ ጨለምተኛ የሽንፈትና የጥላቻ አስተሳሰብ ደመና ወጣ ካልን፣ እርግጠኛ ነኝ በእወቅትና ሕዝብን በማደራጃት ላይ ያተኮረውን በአንድነት እየተመራ ያለውን የሚሊዮኖች ድምጽ ንቅናቄ አካል እንደምንሆን።
በደቡብ ክልል በቤንቺ ማጂ ዞን በጉራፈርዳ ወረዳ መለያ፣ ኮመታ፣ ጋቢቃ፣ ኩኪ፣ ኡይቃ፣ ቢቢታ፣ ስመርታና ከነዓን ቀበሌዎች በሚኖሩ የአማራ ብሔር ተወላጆችና በፌዴራል ፖሊሶች ላይ በድምሩ የ55 ሰዎችን ሕይወት ማጥፋታቸው የተረጋገጠባቸው 18 ተከሳሾች፣ በዕድሜ ልክና ከሦስት ዓመታት ከሦስት ወራት እስከ 22 ዓመታት በሚደርስ ጽኑ እስራት እንዲቀጡ ውሳኔ ተሰጠ፡፡
በክልሉ ቤንቺማጂ ዞን ጉራፈርዳ ወረዳ ፖሊስ አዛዥ፣ የፀጥታ ኃላፊ፣ ዋና አስተዳዳሪ፣ የግብርና ጽሕፈት ቤት ኃላፊ፣ የቱሪዝምና ኮሙዩኒኬሽን ኃላፊና በሌሎች ኃላፊነት ላይ የነበሩ አሁን ወንጀለኛ መሆናቸው በፍርድ ቤት የተረጋገጠባቸው ግለሰቦች፣ ከመስከረም 25 ቀን እስከ ጥቅምት ወር መጨረሻ 2007 ዓ.ም. ድረስ በቀበሌዎቹ ለበርካታ ዓመታት በሕጋዊ መንገድ ሰፍረው ይኖሩ የነበሩ የሌላ አካባቢ ተወላጆች (አማሮች) ላይ ጥቃቱን መፈጸማቸውን፣ የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 19ኛ ወንጀል ችሎት ያለፈው ውሳኔ ይገልጻል፡፡
ፍርደኞቹ ወሩ ተለይቶ በማይታወቅበት በ2004 ዓ.ም. ‹‹ሰባት ቁጥር መንደር›› ተብሎ በሚጠራው አካባቢ የጉራፈርዳ ወረዳ ነዋሪዎችን በመሰብሰብ፣ ‹‹ይህ ቦታ የደቡብ ክልል በመሆኑ ይዛችሁ የመጣችሁትን ፌስታል ይዛችሁ አገራችንን ለቃችሁ ውጡ፡፡ የማትወጡ ከሆነ ሌላ ኃይል ማደራጀት ሳያስፈልግ በራሳችን ኃይል እናስወጣችኋለን፤›› በማለት ኅብረተሰቡ ወደ ብጥብጥ እንዲገባ ማድረጋቸውን፣ ከሳሽ ዓቃቤ ሕግ በሰነድና በሰዎች ምስክሮች ማረጋገጡን ውሳኔው ያብራራል፡፡
ፍርደኞቹ አንደኛው ወገን በሌላኛው ወገን ላይ እንዲነሳ በማድረግና የተነሳውን የእርስ በርስ ጦርነት ለማስቆም ወደ ሥፍራው በመሄድ ላይ የነበሩ የፌዴራል ፖሊሶች አካባቢውን እንደማያውቁት እያወቁና እየመሩ ሽፍቶች ወደመሸጉበት ‹‹ጋቢቃ›› የሚባል ጫካ በመውሰድ፣ ሞትና የአካል ጉዳት እንዲደርስባቸው ማድረጋቸውም በውሳኔው ሰፍሯል፡፡
በወረዳው የኩኪ ሚሊሻ ነው የተባለው አንደኛ ተከሳሽ ፃዲቅ የራ ዘይሳ፣ አርሶ አደሮቹ ካብትኔ ጎራና ጋጉ ጫዳ፣ የሸኮ ብሔረሰብ አባላትንና የተወሰኑ የማዣንግና የአኝዋ ብሔረሰብ አባላትን የጦር መሣሪያ ገዝተው በማስታጠቅና ሥልጠና በመስጠት ከሌሎች አካባቢዎች በሕጋዊ መንገድ ወደ ክልሉ መጥተው በሰፈሩ ዜጎች ላይ የሞት፣ ከባድ የአካል ጉዳትና በሚሊዮን የሚቆጠር የንብረት ላይ ጉዳት ማድረሳቸው በምስክሮችና በሰነድ ማስረጃ መረጋገጡን ፍርድ ቤቱ በውሳኔው ገልጿል፡፡ በአጠቃላይ ፍርደኞቹ ግጭቱን ለማረጋጋት በአካባቢው በተሰማሩ የፌዴራል ፖሊስ አባላት፣ የክልሉ ፖሊሶችና በመከላከያ ሠራዊት አባላትና በአካባቢው ነዋሪዎች ላይ የእርስ በርስ ጦርነት በማስነሳት፣ የ55 ሰዎች ሕይወት ማጥፋታቸው መረጋገጡን ውሳኔው ያስረዳል፡፡ በሰባት ሰዎች ላይ ከባድና ቀላይ የአካል ጉዳት መድረሱም ተገልጿል፡፡
በአጠቃላይ ፍርደኞቹ 998,049 ብር ግምት ያላቸው የቆርቆሮ ቤቶች ማቃጠላቸውን፣ 9,857,580 ብር ግምት ያላቸው 23,272 እንስሳትን መውሰዳቸውን፣ 16,050,682 ብር ግምት ያላቸው 19,390 ኩንታል የተለያዩ ሰብሎች፣ 896,645 ብር ግምት ያላቸው በማሳ ላይ ያሉ ሰብሎችን፣ በድምሩ 27,803,256 ብር ግምት ያለው ንብረትና ሰብል ማውደማቸውን ውሳኔው ያብራራል፡፡
ፃዲቅ የራ ዘይሳ፣ አቶ ያዕቆብ ፎርጮና አቶ ጋጉ ጫዳ የተባሉት ተከሳሾች በዕድሜ ልክ ጽኑ እስራት፣ አቶ ካብትኔ ጎራ ደርሳ በ22 ዓመታት፣ አቶ ከበደ ካቺዋና ረዳት ኢንስፔክተር ምስክር ፋጅዋ በ19 ዓመታት ጽኑ እስራትና ሌሎች ዘጠኝ ተከሳሾች ደግሞ ለሦስት ዓመታት ከሦስት ወራት እስከ 13 ዓመታት በሚደርስ ጽኑ እስራት እንዲቀጡ ውሳኔ ተሰጥቷል፡፡
የኢንዱስትሪ ሚኒስትር አለሙ ስሜ ‹‹ወጣቱ ያነሳው ጥያቄ ከልማቱ ፍትሐዊ ተጠቃሚነት ይኑር የሚል ነው፡፡ ጥቂት ከባለሥልጣናት ጋር ግንኙነት ያላቸው በኔትወርክ ተሳስረው...
ኣቶ ዳዊት ገብረእግዚኣብሄር ዝተብሃሉ ብዓል ሃፍትን ገባሪ ሰናይን ብልዕሊ 50 ሚሊዮን ብር ኣብ ከተማ ኣኽሱም ንምስራሕ ዘቕረብዎ ፕሮጅከት ማእኸል መፅናዕትን ምርምርን ቋንቋ፣ባህሊ፣ታሪኽን የለን ኢሎም ምኽትል ከንቲባ ከተማ ኣኽሱም ኣቶ ካሕሳይ ግደይ።
ኣቶ ዳዊት መሬት ንምምራፅ በቲ ናይ ከተማ ምምሕዳር ዝተመደብ መሃንዲስ ሓዊሱ ምስ ኣርባዕተ ሓሙሽተ ሰባት ናብ ከተማ ኣኽሱም ተመላሊሰ ሓቲተ እንተበሉ እውን ኣቶ ኻሕሳይ ግደይ ግን ካብ ሓቂ ዝረሓቐ እዩ ኢሎም ኣለው።ዝርዝሩ ኣብዚ ይስምዑ።
ግንቦት 14፤2012-በግፍ ህይወቱን ያጣዉ የጋዜጠኛ ጀማል ካሾግጂ ወንድ ልጅ ለአባቱ ገዳዮቹ ምህረት ማድረጉን አስታወቀ – ብስራት ሬድዮ 101.1FM| Bisrat 101.1FM
እ.ኤ.ኤ በ2018 በቱርክ የሳዑዲ ቆንስላ ጽህፈት ቤት ህይወቱን የተነጠቀዉ የዋሽንግተን ፖስት ጋዜጠኛ ጀማል ካሾግጂ ወንድ ልጅ ሳላህ ካሾግጂ ለአባቱ ገዳዮች ቤተሰቡ ይቅርታ ማድረጉን ይፋ አድርጓል፡፡ሳላህ በዚህ በተቀደሰ የረመዳን ወር የበደሉንን ይቅር ማለት አለብን ሽልማቱን ከፈጣሪ እናገኛለን ብሏል፡፡
ግድያዉን በተመለከተ አንዳንድ የምዕራባዉያኙ ሀገራት አልጋ ወራሹ ልዑል ሞሃመድ ቢን ሳልማን ከግድያዉ ጀርባ እጃቸዉ እንዳለበት በይፋ መናገራቸዉ ይወሳል፡፡ሳዑዲ አረቢያ በጀማል ካሾግጂ ግድያ እጃቸዉ አለበት ያለቻቸዉን አምስት ሰዎች የሞት ብይን ማስተላለፏ ይታወሳል፡፡
የሰው ልጅ ወደዚች ምድር ከመጣበት /ከተወለደበት/ እለት አንስቶ እስከ ሕይወቱ ፍፃሜ ድረስ በዚች ምድር ላይ የሚኖረው ለተወሰነ ጊዜ ነው፡፡ የሰው ልጅ በዚች ምድር ላይ ዘላለማዊ አይደለም፡፡ ለያንዳንዱ ሰው በፈጣሪው የተጠው የምድር ቆይታ ጊዜ አለው፡፡ ይህ የምድር ላይ ቆይታው በአይቀሪው ሞት ይጠናቀቃል፡፡ የሰው ልጅ ወደዚች ምድር ከተቀላቀለበት እለት አንስቶ እስከ እለተ ሞቱ ድረስ የሕግ መብት አለው፡፡
በዚች ምድር ላይ በቆይታው ጊዜው የሰው ልጅ የተለያዩ መብቶች እና ግዴታወች አሉ፡፡ ለምሳሌ ያህል ንብረት የማፍራት መብት የሚጠቀስ ነው፡፡ በእለት ተእለት ኑሮው የተለያዩ ሥራዎችን እየሠራ የራሱን ብሎም የቤተሰቡን ጉርስ ለመሸፈን ጥረት ያደርጋል፡፡ በዚህ ሂደት ውስጥ የራሱ የሆነ ጥሪት ማፍራቱ አይቀሬ ነው፡፡ ይህን ጥሪት በምድር ላይ እስካለ ብቻ ነው የሚጠቀምበት፡፡ ሕይወቱ ካለፈች በኋላ ይህን ያፈራውን ንብረት በሕይወት ያሉ የሱ የቅርብ ሰዎች ናቸው የሚጠቀሙበት፡፡ እነዚህ በሕይወት ያሉ የሟችን ንብረት ሕይወቱ ካለፈ እለት በኋላ የሚጠቀሙበት በውርስ በመውረስ ነው፡፡ ውርስ የአንድ የሞተን ሰው ኃብትና ንብረት እንዲሁም ሊተላለፉ የሚችሉ መብትና ግዴታዎች ለአንድ ወይም ከአንድ በላይ ለሆኑ በሕይወት ላሉ ሰዎች የሚላለፋበት ሕጋዊ ሰርዓት ነው፡፡ ይህ ሰርዓት ደግሞ ሊያስከትል የሚችለው ሕጋዊ ውጤት ስለሚኖረው ራሱን የቻለ ሕግ ሊኖረው ይገባል፡፡
የሟችን ንብረት የሚወርሱት እንማንናቸው፣ ወራሽነትን የሚያሳጡ ነገሮች ምንድን ናቸው፣ ንብረቱ እንዴት ይከፋፈላል፣ ሟች ኑዛዜ ከተወ ኑዛዜው ሕጋዊ ውጤት እንዲኖረው ምን ምን መሟላት አለበት እና የመሳሰሉትን ነገሮች የሚመራው የሕግ ክፍል የወርስ ሕግ ይባላል፡፡ በዚህ ጽሑፍ የሃገራችን የውርስ መሠረታዊ ጉዳዩች እንቃኛለን፡፡
ውርስ ምንድን ነው የሚለውን ትርጉም በሃገራችን የውርስ ሕግ ውስጥ በቀጥታ ተተርጉሞ ባናገኘም ከሕጉ ጠቅላላ መንፈስ ግን ትርጉሙን መረዳት እንችላለን፡፡ ይህም ውርስ ማለት የአንድ በሞት የተለየን ሰው ንብረት እና ኃብት እንዲሁም ሊተላለፍ የሚችሉ መብት እና ግዴታዎች በሕይወት ላሉ አንድ እና ከዚያ በላይ ለሆኑ ሰዎች የሚተላለፍበት መንገድ ነው፡፡ እውቁ የሕግ መዝገበ ቃላት Black’s Law “succession is the transmission of the rights and obligations of the deseased to the heirs, also the estates, right and charges which a person leaves after his death” በማለት ትርጉም ይሰጠዋል፡፡
የቃሉ ትርጉም በግርድፉ “ውርስ ማለት የሟች መብትና ግዴታዎች እንዲሁም ኃብት ፣በሃብቱ ላይ ያለው መብትና ግዴታ በሕይወት ላሉት ወራሾቹ የሚተላለፍበት መንገድ ነው”በማለት ይገልፀዋል፡፡
የውርስ ሕግ ጠቅለል ባለ አገላለፅ የሟች (አውራሽ) መብቶች እና ግዴታዎች በሕይወት ወዳሉት ወራሾቹ የሚተላለፍበት ሕግ ነው፡፡ የሟች ውርስ መች እና እንዴት ይከፈታል፣ ወራሾች እነማን ናቸው፣ ወራሽነትን የሚያሣጡ ነገሮች ምንድን ናቸው፣ የሟች ኑዛዜ ምን ማሟላት አለበት፣ ውርሱ እንዴት እና በማን ይጣራል፣ የውርስ ክፍያ እንዴት እና በማን ይፈፀማል እና የመሳሰሉትን የሚመራ ሕግ የውርስ ሕግ ነው፡፡ በሃገራችን ኢትዮጵያ ይህ የውርስ ሕግ በ1952ዓ/ም በወጣው የፍታብሄር ህጋችን በሁለተኛ መጽሃፍ በአንቀፅ አምስት ውስጥ ከአንቀፅ 826 እስከ 1125 ድረስ ተቀምጦ ይገኛል፡፡
ከላይ እንደተገለጸው ውርስ ማለት የሟችን መብቶችን እና ግዴታዎች ወደ ሕይወት ያሉ ወራሾች ማስተላለፍ መሆኑን ገልፀናል ፡፡ የማስተላለፍ ሂደት የተሟላ እንዲሆን የሚከተሉት ቅደም ተከተሎች መከተል ተገኒ ነው፤
የሟች ኃብትና ንብረት እንዲሁም ወራሾች በተለያየ ቦታ ሊገኙ ስለሚችሉ ሁሉንም በአንድ ቦታ አጠቃሎ ለማየት እንዲያመችና በውርስ ላይ ክርክር ቢነሳ ጉዳዩን የመዳኘት ሥልጣን ያለውን ፍርድ ቤት ለይቶ ለመወሰን እንዲቻል ውርስ የሚከፈተው ቦታ ተለይቶ መታወቅና በሕግም መገለፅ አለበት፡፡ በፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 862/1/ ላይ እንደተገለፀው የሟች ውርስ የሚከፈተው ሟች በሞተበት ጊዜ ዋና መኖሪያው ስፍራ በሆነበት ቦታ ነው ይላል፡፡ በመሆኑም ሟች ከመሞቱ በፊት ከአንድ በላይ የመኖሪያ ስፍራ የነበረው ቢሆን እንኳን ውርሱ የሚከፈተው ሟች በሞተበት ጊዜ ዋና መኖሪያው በነበረው ስፍራ ነው፡፡
የሟች ንብረት እንዲሁም መብትና ግዴታዎቹ በውርስ ሕግ መሠረት ለወራሾች የሚተላለፉ ናቸው፡፡ ይህ አጠቃላይ ደንብ ነው፡፡ ነገር ግን ሁሉም መብትና ግዴታዎች ሊወረሱ ወይም ለወራሾች ሊተላለፉ አይችሉም፡፡ በባሕሪያቸው አንዳንድ መብቶች እና ግዴታዎች ግለሰባዊ ናቸው፡፡ በመሆኑም በውርስ የሚተላለፉት መብትና ግዴታዎች ከሟች መሞት ጋር አብረው ቀሪ የማይሆኑ እና መተላለፍ የሚችሉት ብቻ ናቸው፡፡ ለምሳሌ ያህል ሟች የህክምና ዶክተር ቢሆን ይህን ዶክተርነቱን ለወራሾች ማውረስ አይችለም ምክንያቱም ይህ እውቀት የግለሰቡ ብቻ በመሆኑ፡፡ እዚህ ጋር መነሳት ያለት ሌላኛው ነገር ሟች በሕይወት እያለ ይጠቀምባቸው ወይም ያገኛቸው የነበሩ ጥቅሟች በሙሉ የውርስ አካል መሆን አይችሉም፡፡ በዚህ ሁኔታ ሊተላለፉ ከማይችሉ ጥቅሟች ውስጥ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 827 እና 828 ላይ የተገለፁት የሕይወት ዋስትና መድህን፣ ጡረታ እና ካሳ ናቸው፡፡ የሕይወት ዋስትና በመድን ሰጭው እና በመድን ተቀባዩ መካከል የሚደረግ ውል ነው፡፡ በመሆኑም የሕይወት ዋስትና መድህን ለወራሾቹ በግልጽ እነእገሌ ይጠቀሙ ወይም ለወራሾች ጥቅም የተደገ መሆኑን በግልጽ በመድን ውሉ ውስጥ ካልተቀመጠ በስተቀር የውርስ ኃብት አካል አይሆንም፡፡ እንዲሁም በሞት ምክንያት ለሟች ዘመዶች ወይም ለባል ወይም ለሚስት የሚሰጥ ጡረታ ወይ ካሳ የውርስ ኃብት አካል አይሆንም፡፡
ለወራሽነት ብቁ የሚያደርጉ በሕጉ የተቀመጡትን ቅድመ ሁኔታዎችን ሳያሟሉ እንዲሁም በስመ ወላጅት ወይም ተወላጅነት ብቻ ወራሽ መሆን አይቻልም፡፡ ይልቁንም በሕጉ የተቀመጡትን ወራሽ ለመሆን መሟላት ያለትን/ያለባትን/ ቅድመ ሁኔታዎች ሟሟላት አለባቸው፡፡ እነዚህም ሁኔታዎች ያላሟላ ወራሽ በኑዛዜ ስሙ ቢጠቀስም ወይም በሕግ ወራሽነቱ ቢገለፅም ከውርሱ ተጠቃሚ ሊሆን አይችልም፡፡ ለወራሽ ብቁ ለመሆን የሚያስፈልጉት ቅድመ ሁኔታዎች፡-
በፍ/ብ/ሕ/ቁ 830 ላይ እንደተገለፀው አንድ ሰው ወራሽ ለመሆን አውራሹ በሚሞትበት ወቅት በሕይወት ያለ መሆን አለበት፡፡ በሌላ አገላለፅ ሟች ሲሞት ያልነበሩ ወይም ሟችን /አውራሽን / ቀድሞ የሞተ መውረስ አይችሉም፡፡ ነገር ግን በልዩ ሁኔታ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 834 ላይ እንደተገልፀው ሟች በሚሞትበት ወቅት በእናቱ ፅንስ ውስጥ ያለ ህፃን ተወልዶ 48 ሰዓት በሕይወት ከቆየ ውርስ ሲከፈት እንደነበረ ተቆጥሮ የመውረስ መብቱ ይጠበቅለታል፡፡