Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ግርማዊ ጃንሆይ ለሕዝባቸውና ለነፃነታችን ሲሉ ከሔዱበት ተመልሰው ጠላታችንን ድል አድርገው በታላቅ ግርማ ከዙፋናቸው ስለተቀመጡና በመሣሪያ ብዛት ከሚበልጧቸው ጠላቶች ጋራ ስለነፃነታችን አምስት ዓመት ሙሉ ታግለው ያንኑ ጥንታዊ ጠላት ጥለው ኢትዮጵያን ከወደቀችበት ስላስነሷትና ትንሣኤዋን ስላሳዩን ጸሐፊዎቹ በአጻጻፋቸው አልተሳሳቱም።
ስለዚህም የተገጠሙት ግጥሞችና ድርሰቶች ሁሉ ምንም አነጋገራቸው ቢለይ ሐሳባቸውና ውስጠ ምስጢራቸው አንድ ነው። ስለዚህ እነዚህ ስለ አዲሱ ዘመንና ስለ ግርማዊ ጃንሆይ ድል አድራጊነት የተገጠሙት ግጥሞችና ድርሰቶች አንድነት ተሰብስበው እንደ ምዕላድ ወይም እንደ መዝገበ ቃላት ሁነው በመጽሐፍ አኳኋን ታትመው፣ በጥራዝ ተያይዘው፣ በመልካም ተሰርተው አሁን በቅርቡ ጊዜ ይወጣሉ። አንድነትም ተሰብስበው መታተማቸውና በጥራዝ መገናኘታቸው የያንዳንዱ ጸሐፊ ሐሳብ በተፈለገ ጊዜ በዚሁ መጽሐፍ ውስጥ በቶሎ እንዲገኝና ለየብቻው የሆነ እንደሆነ ከማነሱ የተነሣ ጥራዝ ሳይኖረው ቀርቶ ተቆነጻጽሎ የትም እንዳይወድቅ ነው።
ወደፊት ግን የሚጻፉት ግጥሞችና ድርሰቶች ከልዩ ልዩ ታሪኮችና ከሌሎችም ሐሳቦች የተስማሙና የተቀመሙ እንዲሆኑ ይገባል። እኛም እንደዚህ ያለ ሐሳብ ሲመጣ በደስታ ተቀብለን እንዲታተም እናደርጋለን። ያጻጻፉንም አኳኋን ከዚህ በታች በጥቂቱ እናሳያለን።
መቼም ሁሉ ነገር ሊሠራና ሊጻፍ የሚቻለው ሥነ ፍጥረትንና ታሪክን መሪ በማድረግ ስለሆነ ስለ ሀገራቸው ቁንጅናና ስለ ማናቸውም ፍጥረት ውበት ወይም ስለ ሰው ሕይወትና በዚህ ዓለም በሰው ላይ ስለሚፈራረቁ ሐዘንና ደስታ፣ ስለሚመጣበትም መከራ ሁሉ በፍልስፍና ሐሳብና በመርማሪ አእምሮ አዲስ አዲስ አይነት ድርሰት መጻፍ ብዙ ዓይነት ምሥጢር ይገልጻል። ልቡናንም ያራቅቃል። በሰው ፍቅርና በማኅበር ደንብ በወንድና በሴቶች መካከል ይህንም በመሰለው የደስታ ምክንያት በሚሆነው ሁሉ ያለው አኳኋን በልብ ወለድ ሲጻፍ ጥሩ የሆነ አንድ ዓይነት መጽሐፍ ሊወጣው ይችላል።
ከነዚህም ሌላ ብዙ ስልትና ዓይነት የሚገኝባቸው ሐሳቦች ይገኛሉና በጥልቅ እየመረመሩና እየተመራመሩ ከፈላስፎችና ከሊቃውንቶች መጻሕፍት ጋራ እያስተባበሩና እያገናዘቡ ጽፎ ማቅረብ አጥንት የሚያለመልምና ልቡና የሚያራቅቅ ይሆናል። ስለዚህ ለድርሰት የሚሆኑትን ቃሎች አስቀድሞ በሐሳብ ማደራጀትና ያጻጻፉን ሥርዓት በመልክ በመልኩ ማሰቀመጥ ያስፈልጋል። እንዲህ የሆነ እንደሆነ የቃሉና የነጥቡ አጣጣል ትክክለኛ ይሆናል፤ ይህም ከተካከለ ምሥጢሩም ሆነ ንባቡ አይቃወስም።
ከዚህ ቀድሞ በተቀበልናቸው በብዙዎቹ ድርሰቶች ውስጥ በነጥቡ አጣጣልና በሐሳቡ ድርድር ውስጥ አንድ አንድ ድርሰትነቱ ያልተስማማ አካሄድ ይገኝበታል። በግጥሞቹም ውስጥ አንድ ላይ ሊጠቀለሉ የሚገባቸው መሥመሮች በደምብ ሳይጠቀለሉ መለየት የሚገባቸው በሥርዓት ሳይለዩ ይገኛሉ።
ስለዚህ የግጥም ጸሐፊዎች ሁሉ አንዱን ካንዱ ሳያቃውሱ ባንድ ግጥም ውስጥ አንድ ዓይነት አጻጻፍ መከተል ያስፈልጋቸዋል። ለዚህም አሳታሚዎቹ የሚሰጡት ምክር ለአጻጻፉ ደንብና ሥርዓት እንዲኖረው ብቻ ነው እንጂ የጽሕፈቱን ዓይነትና ስልት የሚመርጠው ደራሲው ነው።
ለምሳሌ፣ የግጥም ደራሲዎች እንደምሥጢሩ መርዘምና ማጠር አንዳንዱን ሐሳብ በሁለትና በሦስት ወይም ባራት መስመሮች ሊወስኑት ይችላሉ። አለዚያም እያዘዋወሩ ለማከናወንና ግጥምነቱን ለማስማማት ይቻላል። ይሁን እንጂ ባንድ ድርሰት ውስጥ አንድ ዓይነት አጻጻፍና ላጻጻፉም ደንብ ማድረግ አስፈላጊ መሆኑን አለመዘንጋት ነው።
ከዚህም ሌላ ለደራሲዎቹ የምናስታውቃቸው ነገር እንዲህ ነው። ግጥም ሲጻፍ ቃሉን ለማሳመርና አቀማመጡን ብቻ ለማስተካከል ሲባል ሐሳቡ እንዳይፋለስ ወይም እንዳይሰባጠር መጠንቀቅ ያስፈልጋል። ግጥም የሚመሰገነው ቃሎቹ ወይም ፊደሎቹ በትክክል በመግጠማቸውና የዜማቸው ቃና ለጆሮ በመጣፈጡ ብቻ አይደለም።
በውነቱ የተመለከትን እንደሆነ የግጥሙ ቋንቋ ቤት ሳይመታ እንደ መዝሙረ ዳዊት በመስመር ብቻ ሊጻፍ ይችላል። ይህንም ለመረዳት ከመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥና የኢዮብን መጽሐፍ ብቻ መመልከት ይበቃል። ስለዚህ የግጥሙን ደረጃዎች ከዚህ በላይ እንደተባለው መከታተል ይቻላል። ይህን ትቶ ለቤት ተብሎ የመጨረሻውን ፊደል ብቻ ለመከታተል ሐሳቡን ማፍረስና የሚጠቅመውን ሐሳብ መተው አስፈላጊ አይደለም።
ግጥም የሚመሰገነው መጀመሪያ ስለ ሐሳቡ ትክክለኛነት፣ ሁለተኛ ይህንኑ ትክክለኛውን ሐሳብ ባማረ ቋንቋ በመጻፍ ነው እንጂ የቤት አመታቱን በፊደል እንከተላለን ሲባልና የመዝሙሩን ቃና እናሳምራለን ሲባል ንባቡንና ምሥጢሩን ሳያስተካክሉ ሐሳቡን በእንዲህ ያለ አኳኋን በመግለጽ ብቻ አይደለም። ስለዚህ ለደራሲዎቹ የምናስታውቃቸው በግጥማቸውና በሐሳባቸው ትክክለኛውን ሚዛን ብቻ እንዲጠብቁ ነው።
እስካሁን ድረስ በቀረቡልን ድርሰቶች መካከል የትያትር መጽሐፍ ጽፎ ያቀረበልን አንድም የለም። ወደፊት ግን ጸሐፊዎቹ ሁሉ የትያትር መጽሐፍ በልዩ ልዩ ዓይነት ሐሳብ እየጻፉ እንዲያመጡልን እንተማመናለን።
ፋሺስቶች ኢትዮጵያን በግፍ ወርረው አዳዲሶቹን ድርሰቶች ከማጥፋታቸው አስቀድሞ በኢትዮጵያ የትያትር ድርሰት ተስፋፍቶ ጥቅሙም ታውቆ ነበር። ይኸውም ሊታወቅ ከነ አቶ ዮፍታሔ ንጉሤ፣ ከነሐዲስ ዓለማየሁ፣ ከነ አቶ መልአኩ በጎሰው፣ ከሌሎችም ብልሆች ሁሉ ተደርሰው የነበሩት የትያትር መጻሕፍቶች ሥራቸውም ምሥጢራቸውም ብዙ ዓይነት መንገድ ያመለክት ነበር።
ይኸውም በእንግሊዝ አገር በንግሥት ኤልሳቤጥ ዘመን እነ ሼክስፒርና እነ ቤን ጆንሰን፣ በፈረንሣዊ አገር በ14ኛው ሉዊ ዘመን እነ ሞዬርና እነ ራሲን ያስነሷት እንደ መስከረም ፀሐይ የምታንጸባርቀው የትያትር ዘመን ተጀምራ እንደነበረው ነበር። በዚህ ምክንያት ከኢትዮጵያና ከኢጣልያ ጦርነት አስቀድሞ በትያትር ድርሰት ከፍ ያለ ጥበብ ለማሳየትና ብዙ የሥልጣኔ እርምጃ ለማመልከት ባለትያትሮቹና የትያትር ሠራተኞቹ በሥራው ስለሠለጠኑበት ዘመኑ አዲስ ዘመን ሆኖ ነበር።
አሁንም ይህ የተጀመረው ታላቅ ሥራ እንዲቀጥልና ፍሬውን እንዲያሳይ ምኞታችን ስለሆነ ረቂቅ ሐሳብ ያላቸውና ተመልካች አእምሮ ያደረባቸው ሁሉ በግጥምም ሆነ በተራ ንባብ፣ በልዩ ልዩ ዓይነት ምሳሌና ተረት፣ ወይም በልብ ወለድና በፍልስፍና ሐሳብ እየጻፉ እንዲልኩልን በተስፋ እንጠብቃለን።
የትያትር ጥቅሙ በብዙ ወገን ስለሆነና በቁም ነገሩ ውስጥ ማጣፈጫና የደስታ ፊት መግለጫ የሆነ ሐሳብ ስለሚገኝበት ሐዘን ያስረሳል። የሥራውም አኳኋን በዓለም ላይ ስላለው ስለማናቸውም ነገር ስለሆነ የተሠወረውን ጥበብ በምሳሌ ሲገልጽ ደስ ያሰኛል። ደግሞም ለፍጡር በጣም ጥጋብ እንዳይሰማው ባለትሕትና የሚያደርገውን መንፈሳዊ ሐሳብ በጨዋታ አስመስሎ ሲገልጸው የሰውን ልብ አዛኝና ርኅሩኅ ያደርጋል።
ከዚህ ቀደም የተጻፉት ትያትሮቻችን ሁሉ በጊዜው ፖለቲካና በሕዝብ አኗኗር በክርቲክ ላይ መጻፋቸውን አንርሳ። አሁንም ቢሆን ጸሐፊዎቹ ለማሻሻል የሚያስፈልገውን የፖለቲክ አካሄድና የሕዝብ አኗኗር ወይም አስተዳደር ክርቲክ እያደረጉ ሐሳባቸውን አይስጡ ማለታችን አይደለም። ነገር ግን ይህቺ ዘመን በኢትዮጵያ ወደፊት ሥራ የሚሠራባት ጊዜ ናትና “ይህ ሥራ አላማረም”፣ “ለዚህ ክፍል ይህ ይጐድለዋል” ከሚለው ዓይነት ድርሰት ይልቅ “እንደዚህ ይደረግ”፣ “ለዚህ ክፍል ይህ ቢጨመር ይሻላል” እያለ አዲስ ሐሳብ ለሚአቀርበው ዓይነት መጽሐፍ መጀመሪያውን ቦታ ለቆ ሁለተኛውን ቦታ ቢይዝ ይሻላል።
የጥበብ መጻሕፍት ደራሲዎች በማናቸውም ዘመንና በማናቸውም አገር ለአዲስ የሥልጣኔ እርምጃ እንደ መጥምቁ ዮሐንስ አዋጅ ነጋሪና መሪ ስለሆኑ የኢትዮጵያ ጸሐፊዎች ይህን ተግባራቸውን ተረድተውት ሕዝባቸው አዲስ ሐሳብ እንዲአስብና ላዲስ ለሥልጣኔ ወይም ለጥበብ ሥራ ቀዳሚ መሪ እንዲሆኑት ይገባቸዋል። ባለፉት በስድስት ዓመቶች ውስጥ ሁላችንም የኖርነው በመከራ ስለነበረ በሕዝባችን ሐሳብ የመረረ ነገር ሞልቶበታል። ደግሞም በነዚሁ ዘመናት ውስጥ በሕዝባችን ልብ ውስጥ የተተከለውን ጥልቅ የሆነ ኀዘን የዛሬው ደስታ ቢአሸንፈው እንኳ ፈጽሞ እስኪነቀል ድረስ ጥቂት ጊዜ ማለፉ አይቀርም። ይሁን እንጂ የጨለማ ቀኖች አልፈውልናልና ወደፊት ያለችውን የብርሃን ዘመን በሥራና በተስፋ ለማሳለፍ እንድንሞክር ያስፈልጋል።
እንግዲህ ከዚህ ቀደም ስለደረሰብን መከራ ወደፊት ፈጣሪአችንን እንዳናማርር ኀዘናችንን የሚአስረሳንና ልባችንን ወደ ሥራና ወደ ደስታ የሚመሩ፣ የትካዜ ሰዓት አልፎ የደስታ ጊዜ እንደደረሰ የሚናገሩ ትያትሮች ያስፈልጉናል። የትካዜ ጊዜ አልፋለችና ሕይወታችን እንድትታደስ ትንሽ የጥርስ ፍልቅቅታና የፊት ፈገግታ ያስፈልገናል።
እንግሊዞች ሲተርኩ የሚያስቅ ነገር የሕይወት ጨው ነው ይላሉና ወደፊት ትያትር የሚጽፉልን ደራሲዎች ከዚህ ቀደም ካደረጉት የበለጠ የሕይወት ጨው እንዲጨምሩበት በተስፋ እንጠብቃለን።
የትያትር ደራሲዎች ትያትራቸውን ሲጽፉ ሥራቸውን ለሕዝብ የሚገልጸው በተጨዋቾቹና ጨዋታው በሚደረግበት መንበር፣ ለጨዋታውም በሚለበስ ልብስ በኩል መሆኑን አስታውሰው ለዚሁ እንዲመች አድርገው እንዲጽፉት እናሳስባቸዋለን።
በዚህ በዘመናችን በጣም ከሚአስፈልጉት መጻሕፍት አንድ አንዱ ታሪክ ነውና የታሪክ ድርሰት ያለው ሰው እንዳለ በደስታ እንቀበላለን። ታሪክ ትልቅ ነገር ነውና ከፍ ባለ ሐሳብ መጻፍ ያስፈልጋል። ታሪኩን የሚጽፉ ሰዎች ሁሉ በውነተኛነትና በትክክለኛነት፣ አድልዎ ሳያደርጉ መጻፍ ያስፈልጋቸዋል። በሐቅ ካልተጻፈ ግን የታሪክ ድርሰት ዋጋውን ያጣና ታሪክ መሆኑ ይቀራል። ስለዚህ ታሪክ ጸሐፊዎች ሁሉ ትክክለኛውን መንገድ እየተመለከቱ እውነቱን ብቻ የሚገልጸውን ትርጉም ሊሰጡት ይገባቸዋል።
በውነት ላይ መጨመር፣ ወይም ከውነቱ ማጉደል፣ አድልዎም ማድረግ ለታሪክ ጸሐፊዎች የተገባ ነገር አለመሆኑን ባለማዋቅ አንድ አንድ ታሪክ ጸሐፊዎች በጠባብ ሐሳብ ያንዱን ሕዝብ አኗኗርና አስተያየት ብቻ ተከትለው የጻፉ አሉ። ሌሎች ግን የዓለምን ሕዝብ ሁሉ ሐሳብና አኗኗር ተመልክተው ትርጉሙን አስፋፍተው ይጽፋሉ።
ዛሬ የዓለምን የፖለቲካ የኤኮኖሚክና የሕዝብ አኗኗርን ስንመለከት ጸሐፊዎችን በጠባብ አስተያየት ታሪክ እንዲጽፉ አንመክራቸውም። ለሕዝብ ከሌላው ዓለም ሁሉ ተለይታችሁ ለብቻችሁ የምትኖሩ ናችሁ ብሎ መስበክ ስሕተት ያመጣል። የዓለም ሕዝብ ሁሉ ዛሬ በሥራቸውም በትዳራቸውም እየተጋገዙና እየተባበሩ ነው የሚኖሩት።
የዛሬውም ጦርነት የመጣው ናዚዎችና ፋሽስቶች ለሕዝባቸው ታሪክ ካስተማሩበት አኳኋን ነው። ፋሽስቶችና ናዚዎች “በአገራችሁ ሁሉም ነገር ይገኛል፤ በንግድና በኤኮኖሚክ ከሌሎቹ አገሮች ጋር ሳትተባበሩ ራሳችሁን ችላችሁ መኖር ትችላላችሁ” እያሉ የኢጣሊያንና የጀርመንን ሕዝብ በማታለል የሰበኩት፣ በውጭ ፖለቲካም በጥጋብና በእምቢተኛነት አኳኋን ከቀረው ዓለም ጋር አንተባበርም እያሉ ሲያውኩ ኖሩ። በዚህም ምክንያት ያገራቸውን ሕዝብ ከብርቱ ችግር ላይ ጣሉት። በፖሊቲካም አኳኋን መንግሥታቸውን ከሌሎች መንግሥታት ሁሉ ጋር አጣሉት። ከዚያም በኋላ ሕዝባቸውን እንደከብት ነድተው ከዓለም ጦርነት ውስጥ ጨመሩት።
ሕዝብ ከመተባበር የሚአገኘውን ጥቅም ለማስረዳት ዛሬ በኢትዮጵያና በእንግሊዝ መንግሥት መካከል ካለው ወዳጅነት የተሻለ ምሳሌ አይገኝም። እነዚህ ሁለቱ አገሮች በጅዎግራፊ በጣም ይራራቃሉ። ይሁን እንጂ ኢትዮጵያን ፋሽስቶች ከጫኑባት ቀምበር ነፃ ለማውጣት የሁለቱ መንግሥታት መተባበር አስፈለገ። እንደዚሁም ደግሞ የሁለቱም መንግሥታት ጠላት የሆኑትን ናዚዎችና ፋሽስቶች ለማሸነፍ የኢትዮጵያ ወገኖች ለእንግሊዝ ትልቅ እርዳታ እንደሚሆኑት አይጠረጠርም።
በሀገራችን እስከዛሬ ድረስ ተዘንግቶ የቆየ ሌላ ዓይነት ድርሰት ልብወለድ የሚባለው ድርሰት ነው። ይህም ዓይነት መጽሐፍ ድርሰቱ አዲስ ዓይነት ነው። ዛሬ በዓለም ሁሉ ላይ በብዙው እየታተመ ስለሚሸጥ አእምሮውን ለማንቃትና የሚበልጠውን ጊዜ ለማሳለፍ አንባቢውም የሚአነበው ደስታ ለማግኘት ስለሆነ የልብወለድ ድርሰት ብዙ ጥቅም ያለበት መጽሐፍ ነው። ለጊዜ ማሳለፍና ለደስታ የሚአነበው ሕዝብ ለመመራመርና ጥበብን ሊፈልጋት ከሚአነበው ክፍል በጣም ይበዛል።
ይሁን እንጂ አንባቢው አዲስ ትምህርት አገኝበታለሁ ብሎ ቢአነበው እንኳ መጽሐፍ ካነበቡት መጥቀሙና ማስተማሩ አይቀርም። ስለዚህ የልብወለድ መጻሕፍቶች ለሕዝቡ ብዙ ትምህርት እንደሚሰጡትና እንደሚአሠለጥኑት አይጠረጠርምና ጸሐፊዎቻችን የልብወለድ ድርሰት እየደረሱ እንዲልኩልን አጥብቀን አናስታውሳቸዋለን።
የድርሰት ጥቅምና አገልግሎቱ የጸሐፊው መንፈስ የቀሰቀሰውን ሐሳብ ለሕዝቡ በማመልከቱ በመግለጹና በማስረዳቱ ነው። መንፈሱን የቀሰቀሰው ሐሳብና ሕይወት ያስተማራቸውን ትምህርት ለሕዝቡ ለማካፈል እንዲችል ድርሰቱም የጥበብ ሥራ እንዲሆንለት ለጸሐፊው የቋንቋ እውቀት ያስፈልገዋል።
ንሓሙሽተ ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝነበሩ ጋዜጠኛ ሚኒስትሪ ዜና ኢሳቕ ኣብርሃም ዝርከቦም ሰለስተ ጋዜጠኛታት ናብ ኢትዮጵያ ብምስጋር ዑቕባ ሓቲቶም - Radio Erena
ንኣስታት ሓሙሽተ ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝነበሩ ጋዜጠኛ ሚኒስትሪ ዜና ኢሳቕ ኣብርሃም ዝርከቦም ስለስተ ኤርትራውያን ጋዜጠኛታት ናብ ኢትዮጵያ ብምእታዉ ዑቕባ ከምዝሓተቱ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣረጋጊጾም።
እቶም ምስ ነባር ጋዜጠኛ ሚኒስትሪ ዜና ኢሳቕ ኣብርሃምን ናብ ኢትዮጵያ ኣትዮም ዘለዉ ክልተ ኤርትራውያን ጋዜጠኛታት ኣባላት ናይታ ብሚኒስትሪ ትምህርቲ እትውነን ሬድዮ ባና ምንባሮም’ውን እቲ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣመልኪቱ።
ኢሳቕ ኣብርሃም፣ ስነጥበባውያን ምስ ዝርከብዎም ሓያሎ ጋዜጠኛታት ሬድዮ ባናን ሚኒስትሪ ዜናን ኣብ ለካቲት 2009 ድሕሪ ምእስሩ፣ ምስቶም ኣብ 2013 ብከቢድ መጠንቐቕትያ ብዋሕሱ ዝተለቑ’ዩ።
ሓደ ካብቶም ኣብቲ እዋን’ቲ ዝተለቁ መንእሰያት ገጠምቲ ጸጋይ መሓሪ’ውን ካብታ ሃገር ብተመሳሳሊ ኣገባብ ወጺኡ ናብ ስወደን ድሕሪ ምእታዉ ምስ ሬድዮ ኤረና ሰፊሕ ቃለመጠይቕ ምክያድፉ ይዝከር።
መብዛሕቶም እቶም ብዘይዝኾነ ክሲ ኣብ ቀይዲ ዝጸንሑ 10ታት ስነጥበባውያንን ጋዜጠኛታትን፣ኣብ መጋቢት 2013 ክልቀቑ እንከለዉ፣ ይርግኣለም ፍስሃ፣ ግርማይ ኣብርሃም፣ መልስ ንጉሰ፣ በረኸት ምስግና፣ ጴጥሮስ ተፈሪ (ወዲ ቐሺ)ን ባሲሎስ ዘሞን ድማ ኣብ ጥሪ 2015 ከምዝተለቁ ይዝከር።
ከም ሻቕሎትን ቃዝኖትን ዝኣመሰሉ ኣእምሮኣዊ ጸገማት፡ ተኸተልቲ ሳዕቤናት ሃልኪ ዝበዝሖ ህይወት ኮይኖም፡ መብዛሕትኡ ግዜ ውን ይስወሩ እዮም። ኣብ ህይወት ከጋትሙ ዝኽእሉ ተራ ጸጋማት ምስ ሕማም ከተሓሕዝዎም የልኩምን። ጸገማትካ ከሎ ጌና ከይበኣሰ እንከሎ፡ ሕክምናዊ ሓገዝ ምሕታት ንመንነት ናይቲ ሕማም ንምንጻር ኣብ ዝግበር መርመራታት ሓጋዚ እዩ።
ኣእምሮኣዊ ጥዕና እንታይ ዘጠቓለለ እዩ ዝብል ሕቶ፡ ተመራመሪ ክካትዑሉ ይርከቡ። እቲ ስያመ ግን፡ ኩሉ ገጻት ናይ ጽቡቕ ኩነተ–ጥዕና ወይ ዝሓቁፍ ኣርእስቲ እዩ። ንኣብነት፡ ስምዒታዊ፡ ስነ–ኣእምሮኣውን ከምኡ ውን ማሕበራዊ–ሃለዋት። ብመሰረት መብርሂ ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ኣእምሮኣዊ–ጥዕና፡ ዝኾነ ውልቀ–ሰብ ዘሎ ዕድላት ዝምዝምዘሉ፡ ካብ ካብ ተጽዕኖን ሃልክን ነጻ ዝኾነሉ፡ ሰሪሑ ብምፍራይ ንዘለዎ ሕብረተ–ሰብ ዘበርክተሉ ኣእምሮኣዊ ኩነት እዩ። ስለዚ ኣእምሮኣዊ–ጥዕና፡ ክንዮ ካብ ኣእምሮኣዊ ጸገማት ነጻ ምዃን ዝኸይድ ትርጉም ዝሓዘ ኮይኑ፡ ውልቃዊ ተመኲሮታት ናይ ሓደ ውልቀ–ሰብን፡ ኣብ ሞንግኡን ኣብ መንጎ እቲ ዝነብረሉ ማሕበራዊ ሃዋህውን ዘሎ ዝምድናታትን ዘጠቓለለ እዩ።
ኣእምሮኣዊ–ጥዕና እንታይ የጠቓልል ዝብል ንጹር መግለጺ የብሉን። መብዛሕትኦም ዝሰማምዑሉ ግን፡ ካብ ኣእምሮኣዊ ሕማማት ወይ ጸገማት ነጻ ምዃን ጥራይ ዘስምዕ ከምዘይኮነ ዝብል እዩ። ኣእምሮኣዊ–ጥዕና ከም ሓደ ፍሉይ ኩነት እዩ ዝግለጽ። እቲ ውልቀ–ሰብ ሕጉስ፡ ምስ ነብሱ ይኹን ምስ ካልኦት ከምኡ ምስ ሕብረተ–ሰብ ዘለዎ ሃዋህው ጽቡቕ ክኸውንን ዘኽእሎ፡ ኩሉ መኣዝናት ኣተሃላልውኡ ውሁድ ክኸውን ኣለዎ። ገለ ተመራመርቲ፡ ኣእምሮኣዊ–ጥዕናን ስእነት ኣእምሮኣዊ ጥዕናን ብሓንሳብ ተጎራቢቶም ክመጹ ይኽእሉ እዮም፡ ይብሉ።
የኤልዲ ዲጂታል ቴርሞሜትር የሙቀት መጠን እርጥበት Hymerometer የቤት ውስጥ የቤት ውጭ ወደኋላ እንደተመለሰ እና ልክ እንደ ክምችት ከተጫነ በኋላ ወዲያውኑ ይጭናል ፡፡
ዋና መለያ ጸባያት: የቤት ውስጥ / ውጭ ሙቀት, የቤት ውስጥ እርጥበት ማሳያ. ሲ / ኤፍ የሙቀት ማብሪያ ማሳያ ፣ የምቾት ማሳያ። MAX / MIN የቤት ውስጥ ሙቀት እና እርጥበት እሴት በራስ-ሰር በቃል ፡፡ ከኋላ በኩል ከኋላ በኩል በመቆም ፣ ለማስቀመጥ ምቹ ፡፡ የውጭውን የሙቀት መጠን ለመገንዘብ ከቤትዎ ውጭ ሊጣበቅ በሚችል ባለገመድ ውጫዊ ዳሳሽ እንዲሁም የቤት ውስጥ ሙቀቱን በአንድ ጊዜ ለመለካት አብሮ የተሰራ ዳሳሽ ፡፡ መግለጫዎች: የቤት ውስጥ ሙቀት -10 ~ + 50 ድግሪ (+ 14 ~ + 122) ከቤት ውጭ ያለው የሙቀት መጠን--50 ~ + 90 ድግሪ (-58 ~ + 194) የቤት ውስጥ እርጥበት-20% አር ኤች ~ 99% አርኤች ባትሪ ይጠቀሙ 1 * 1.5V ( ኤአአአ) ባትሪ (አልተካተተም) የምርት መጠን 98 * 58 * 14mm / 3.9 * 2.3 * 0.6in የምርት ክብደት 46g / 1.62oz የጥቅል መጠን: 14.6 * 10.8 * 1.6cm / 5.7 * 4.3 * 0.7in የጥቅል ክብደት: 74g / 2.6oz ጥቅል ዝርዝር: 1 * ዲጂታል ኤል.ሲ.ዲ ቴርሞሜትር ሃይሮሜትር 1 * 1-ሜትር ርዝመት ያለው ባለገመድ ውጫዊ ዳሳሽ 1 * የተጠቃሚ መመሪያ (እንግሊዝኛ)
ክብረት ከበደ ቱፋ፣ የቅድመ ሆስፒታል ድንገተኛ የሕክምና አገልግሎት ሰጪ የሆነው ጠብታ የአምቡላንስ አገልግሎት መስራች እና ባለቤት ናቸው፤ ይህ በኢትዮጵያ የመጀመሪያው የግል የአንቡላንስ አገልግሎት ሰጪ ማኅበራዊ ተቋም ነው።
አዲስ አበባ ውስጥ በሚገኝ በአንድ የሕክምና ትምህርት ቤት እና ሪፈራል ሆስፒታል ውስጥ ለ17 ዓመታት ሰመመን ሰጪ ነርስ ሆነው ሢሠሩ የቆዩት ክብረት፣ በርካታ ድንገተኛ ክስተቶችን ሲያስተናግዱ በአምቡላንስ አገልግሎት ችግር ምክንያት የበርካቶች ሕይወት በከንቱ ሲቀጠፍ በአይናቸው ተመልክተዋል።
ሕይወት ቀጣፊ የሆኑ መንገዶች ካሉባቸው ጥቂት አገሮች መካከል በአንዷ የሚኖሩት እኚህ ሰው፣ ሕይወት አድን አገልግሎት መስጫ አለመኖሩ በየእለቱ የሚያሳዝናቸው ጉዳይ ነበር። “ተጎጂዎችን ለመርዳት እነርሱ ዘንድ መሄድ ሲገባን፣ ምንም ዓይነት ሕይወት አድን ድጋፍ ሳይደረግላቸው እኛ ድረስ እስኪመጡ የምንጠብቀው እስከ መቼ ነው?” በማለት ባልደረቦቻቸውን ይጠይቁ ነበር።
ሸማችና አምራችን በቀጥታ ማገናኘት የሚያስችል የግብይት ስርዓት ለመዘርጋት በልዩ ትኩረት ይሰራል-ወ/ሮ አዳነች አቤቤ - Welcome to Fana Broadcasting Corporate S.C
አዲስ አበባ ፣ታህሳስ 25 ፣ 2013 (ኤፍ.ቢ.ሲ) ሸማችና አምራችን በቀጥታ ማገናኘት የሚያስችል የግብይት ስርዓት ለመዘርጋት በልዩ ትኩረት እንደሚሰራ ምክትል ከንቲባ ወይዘሮ አዳነች አቤቤ ገለፁ ።
በአዲስ አበባ ከተማ በሶስት አካባቢዎች የተገነቡ ዘመናዊ እና ሁለገብ የአትክልት ፣ የፍራፍሬ እና የሰብል ምርቶች መገበያያ ማዕከላት ለአገልግሎት ክፍት ተደርገዋል ።
ምክትል ከንቲባ ወይዘሮ አዳነች አቤቤ እና ከፍተኛ አመራሮች በተገኙበት የላፍቶ አትክልትና ፍሬፍሬ የገበያ ማዕከል ፣ ጀሞ ሁለገብ የገበያ ማዕከል እና ፉሪ ሁለገብ የሴቶች የገበያ ማዕከል በዛሬው እለት ተመርቀው ለአገልግሎት ክፍት ተደርገዋል ።
ምክትል ከንቲባ ወይዘሮ አዳነች አቤቤ በገበያ ማዕከላቱ የምርቃት ስነስርዓት ላይ ÷ በከተማዋ ሸማችና አምራች በቀጥታ ማገናኘት የሚያስችል የግብይት ስርዓት ለመዘርጋት በልዩ ትኩረት ይሰራል ብለዋል ።
በዛሬው ዕለት ለአገልግሎት ክፍት በተደረጉ ማዕከላት የላፍቶ አትክልትና ፍራፍሬ 556፣የጀሞ ሁለገብ የገበያ ማዕከል 126 እና ፉሪ ሁለገብ የሴቶች የገበያ ማዕከል 298 በጠቅላላው 980 ሱቆችን ሲሆኑ ለበርካቶች ዜጎች የስራ እድል በመፍጠር ለአገልግሎት ክፍት መሆናቸውን ከከተማ አስተዳደሩ ፕሬስ ሰክሬተሪያት ጽህፈት ቤት ያገኘነው መረጃ ያመላክታል።
ZhongShan የ LED flood flood 220W ካሬ LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የ LED flood flood 220W ካሬ LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የ LED flood flood 220W ካሬ LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ዋሽንግተን ዲሲ — የግብጹ ፕረዚዳንት መሐመድ ሞርሲ ታላቁ የህዳሴ ግድብ በሀገራቸው አደጋ ያስከትላል ከሚል እምነት የተነሳ ባደረጉት ንግግር “ሁሉም አማራጭ ክፍት ነው” ብለዋል። ፕረዚዳንቱ ይህን ያሉት ትላንት በቴሌቪዥን ለሀአገሪቱ ህዝብ ባደረጉት ንግግር ነው።
“ማንም በግብጽ የውሀ መብቶች ላይ እጁን እንዲዶል ወይም ጉዳት እንዲያደርስ አንፈቅድም። እኔ እንደ ፕረዚዳንት ጉዳዮን በሚመለከት ሁሉም አይነት አማራጭ ጠረጴዛ ላይ እንደሆነ ላረጋግጥላችሁ እወዳለሁ። ግብጻውያን በአብዮታቸው በኩል ለአለም የሰላም መልእክት እንዳቀረቡ በተደጋጋሚ ተናግረናል። የጦርነት ጥሪ አናደርግም። ነገር ግን በውሀ ጸጥታችንም ሆነ በማንኛውም አይነት ጸጥታችን ላይ ጉዳት እንዲደርስ አንፈቅድም” ብለዋል ፕረዚዳንት ሞርሲ።
የኢትዮጵያ ባለስልጣኖች በበኩላቸው ግድቡን ከመገንባት ሊያስቆም የሚችል የውስጥም ሆነ የውጭ ሀይል አይኖርም ሲሉ በተደጋጋሚ አስገንዝዋል። ሚኒስትር ዲኤታ አቶ ጌታቸው ረዳ ዛሬ ለአሜሪካ ድምጽ ሬድዮ በሰጡት ቃለ-መጠይቅ የሞርሲን አነጋገር የቀድሞው የግብጽ ፕረዚዳንት ሆስኒ ሙባረክ አሳዩት ካሉት ”አስመሳይ ወታደራዊ ሃያልነት” ጋር አመሳስለውታል።
“ፕረዚዳንት ሞርሲ የቀድሞው የግብጽ መሪ ተክንውበት ወደ ነበረው አስመሳይ ወታደራዊ ሃያልነት መዝቀጣቸው ያሳዝናል። ፕረዚዳንቱ እጅግ ለተከፋፈለው ህዝብ ፍጆታ እየተናገሩ ነው ቢባል ከእውነት የራቀ አይሆንም" ሲሉ አቶ ጌታቸው ምላሽ ሰጥተዋል።
ጆን ኩይንሲ አዳምስ (እንግሊዝኛ: John Quincy Adams) የአሜሪካ ስድስተኛ ፕሬዝዳንት ነበሩ። ፕረዝዳንቱ ሥልጣን ላይ የወጡት እ.አ.አ. በ1825 ሲሆን በስልጣን ዘመናቸው ምክትል ፕሬዝዳንት የነበሩት ጆን ሲ ካልሆውን ነበሩ። ፕሬዝዳንቱ የዴሞክራቲክ - ሪፐብሊካን እና ናሽናል ሪፐብሊካን ፓርቲ አባል የነበሩ ሲሆን ከሥልጣን የወረዱት እ.አ.አ. በ1829 ነበር።
ድሬዳዋ ከተማ አቅራቢያዋ በሚገኙ ከተሞች በሚዘንብ ዝናብ ምክንያት በተደጋጋሚ በጎርፍ አደጋ ትጠቃለች። በዛሬው ዕለትም ከተማውን መሃል ለመሃል አቋርጦ በሚሄደው መንገድ ላይ ለአንድ ሰዓት ያህል ከባድ ጎርፍ ተከስቶ ነበር።
በ1998 ዓ.ም ከደረሰውና ከ300 በላይ የሰው ሕይወት ከቀጠፈው የጎርፍ አደጋ በኋላ የተሠራውን ግድብ በከፊል አፍርሶታል። ጽዮን ግርማ ዝርዝር ዘገባውን ታቀርበዋልች።
ያለፈውን አንድ ዓመት የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ረዳት አሰልጣኝ በመሆን ሲያገለግሉ የቆዩት አሰልጣኝ ፋሲል ተካልኝ የባህር ዳር ከተማ ዋና አሰልጣኝ ሆነው መሾማቸውን ተከትሎ አሰልጣኝ አብርሃም መብራቱ ማንን ቀጣይ ረዳታቸው እንደሚያደርጉ አነጋጋሪ ሆኗል።
የብሔራዊ ቡድን ዋና አሰልጣኝ የፋሲል ተካልኝን ምትክ ለመተካት እየተንቀሳቀሱ መሆናቸው እየተነገረ ባለበት በአሁኑ ወቅት ሁለት ምክረ ሀሳቦች እንደቀረበላቸው ሰምተናል።
የመጀመርያው ረጅም ዓመት በአሰልጣኝነት የቆዩ ቢሆኑ ካላቸው ልምድ በመነሳት ብሔራዊ ቡድኑን ሊጠቅሙ ይችላሉ በማለት እንደ አሰልጣኝ ፀጋዬ ኪዳነማርያም፣ ወርቁ ደርገባ፣ ዻውሎስ ጌታቸው፣ አጥናፉ ዓለሙ እና ግርማ ሐብተዮሐንስን ምክትል አሰልጣኝ ቢያደርጉ መልካም ነው የሚለው ምክረ ሀሳብ ነው።
በሁለተኛ ደረጃ የቀረበው ደግሞ ወደ ፊት ረጅም ዓመት ብሔራዊ ቡድኑን ሊያገለግሉ የሚችሉ ፣ አቅማቸውን የሚያሳድጉ እና ልምድ እያገኙ ሲሄዱ ብሔራዊ ቡድኑን ማጠናከር የሚችሉ ወጣት አሰልጣኞችን ማድረጉ የተሻለ ነው በሚል እንደ አንዋር ያሲን፣ ዕድሉ ደረጄ፣ እስማኤል አቡበከር እና ካሊድ መሐመድን ቢመለከቱ የሚል ሀሳብ ቀርቦላቸዋል።
እስካሁን አሰልጣኝ ፋሲል ተካልኝ ከብሔራዊ ቡድኑ ጋር ለመለያየት የመልቀቂያ ደብዳቤ ለፌዴሬሽኑ ያላስገቡ በመሆናቸው ከአሰልጣኝ አብርሃም መብራቱ ጋር አብረው በቀጣይ ጨዋታዎች ሊቀጥሉ እንደሚችሉ ሲገመት የመልቀቂያ ደብዳቤ ካስገቡ በኋላ በሂደት ተተኪ ም/አሰልጣኝ ሊያሳውቁ እንደሚችሉ እየተነገረ ይገኛል። ይህም ቢሆን አሰልጣኝ አብርሃም መብራቱ በምክትል አሰልጣኝ አድርጎ ለመሾም ቀዳሚ ምርጫቸው የቀድሞ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ዕውቁ ተጫዋች በአሁኑ ወቅት የኤሌክትሪክ ዋና አሰልጣኝ በመሆን እያገለገለ የሚገኘውን አንዋር ያሲን እንዲሆን ፍላጎት እንዳላቸው ሰምተናል።
ቶማስ ዶለር የቀድሞ የላዚዮ፣ ኤቨርተን እና አስቶቪላ ጀርመናዊ የአሁኑ የስፖርት ዳይሬክተር፣ አንቶኒዮ ሻታይ የቀድሞው የጀርመን ብሔራዊ ቡድን ተጫዋች፣ ክርስቶፎር ሎቺ የቀድሞው የጀርመን ብሔራዊ ቡድን ተጫዋች፣ ክላውስ ኦገንታለር እና ሀንስ ሀገን የተባሉ ከፍተኛ ባለሙያዎች ናቸው ለአሰልጣኞቹ ስልጠናውን የሰጡት፡፡
ስልጠናው ያተኮረው በዋናነት አሰልጣኞች በቅድመ እና ድህረ የፕላን አወጣጥ እና አተገባበር ላይ ሲሆን ከውድድር በፊት የሚደረጉ የቅድመ ውድድር ዝግጅት ላይም ሰፊ የሆነ ማብራሪያ ተሰጥቷል። ተሳታፊዎችም ሀሳብ እና ጥያቄ አቅርበው በቂ ምላሽ እንዳገኙ ሶከር ኢትዮጵያ ያገችው መረጃ ይጠቁማል፡፡
ከዚህ ቀደም ባየር ሙኒክ ስልጠና መስጠቱ የሚታወስ ሲሆን አሁን ላይ የኮቪድ 19 ወቅት በመሆኑ በቪዲዮ አማካኝነት ሊሰጥ ችሏች። ወደፊት ወረርሺኙ ከተገታ በኋላ ወደ ሀገራችን መጥተው ስልጠና እንደሚሰጡም ሰምተናል፡፡
አዲስ አበባ፣ ሰኔ 8፣ 2012 በናይጀሪያ የቦኩሀራም ታጣቂዎች ባደረሱት ጥቃት 81 ሰዎች ተገደሉ:: ታጣቂዎቹ ሞንጉኖ እና ንጋንዛይ በተባሉት የሀገሪቱ አካባቢዎች…
አዲስ አበባ፣ ግንቦት 29፣ 2012 የአልቃይዳ የሰሜን አፍሪካ መሪ አብደልማሌክ ድሩክደል በፈረንሳይ ጦር ተገደሉ፡፡ የፈረንሳይ መከላከያ ሚኒስቴር ባወጣው መግለጫ አብደልማሌክ…
ሀገር በቀል ባህላዊ እሴቶች ለቱሪስቶች መስህብ እንዲሆኑና የሀገር ገጽታን ለመገንባት እንዲያስችሉ በስፋት ማልማት እና ማስተዋወቅ ይገባል ተባለ። 10ኛው ከተማ አቀፍ…
በጎንደር የሚከበረውን የጥምቀት በዓል 15 ሺህ ቱሪስቶች ይታደሙታል ተብሎ እየተጠበቀ ነው በነገው ዕለት በጎንደር ከተማ በድምቀት የሚከበረውን የጥምቀት በዓል ለመታደም…
የጥምቀትን በዓል በዩኔስኮ ለማስመዝገብ ጥረት እየተደረገ መሆኑ ተገለጸ የባሕል እና ቱሪዝም ሚኒስቴር እንዳስታወቀው በኢትዮጵያ የተለያዩ አካባቢዎች በክርስትና እምነት ተከታዮች ዘንድ…
ኢትዮጵያና ቱርክ በባህልና በቅርስ ጥበቃ ዘርፍ በትብብር እንደሚሰሩ ተገለጸ ይህ የተባለው በባህልና ቱሪዝም ሚኒስትር ዶ/ር ሂሩት ካሳሁን የተመራ የልዑካን ቡድን…
ፍልፈል መሰል በምድር ውስጥ የሚቆፈር አጥቢ እንስሳ ከአንድ ጊዜ በላይ ተፈጠረ። እነዚህ «እውነተኛ ፍልፈሎች» የተባሉት በስሜን አሜሪካ፣ እስያና አውሮፓ ይገኛሉ፤ በትድግ ክፍለመደብ ውስጥ መሆናቸውም ታውቋል።
ወርቃማ ፍልፈል - በደቡባዊ አፍሪካ የሚገን፤ የርሱ የወርቃማ ፍልፍል ክፍለመደብ ከአሽኮኮ፣ አዋልደጌሳና ዝሆን ጋር አንድላይ በአንድ ላእለ-ክፍለመደብ ውስጥ ናቸው።
የኦሮሚያ ክልል ገቢዎች ባለስልጣን ባለፉት 6 ወራት ከ17 ነጥብ 7 ቢሊየን ብር በላይ ገቢ መሰብሰቡን ገለፀ - Welcome to Fana Broadcasting Corporate S.C
ባለስልጣኑ በ2013 በጀት አመት 29 ቢሊየን ብር ለመሰብሰብ አቅዶ እየሰራ ያለ ሲሆን በስድስት ወራት ውስጥ ከ17 ነጥብ 7 ቢሊየን ብር በላይ ገቢ መሰብሰቡን አስታውቋል፡፡
የኦሮሚያ ገቢዎች ባለስልጣን ዋና ዳይሬክተር ወይዘሮ መስከረም ደበበ መንግስት በዚህ አመት ያቀዳቸውን ስራዎች ለማሳካት ገቢ ወሳኝ ሚና እንዳለው በግምገማ መድረኩ አንስተዋል፡፡
ዘንድሮ ለማሳካት ከተያዙ ዕቅዶች መካከልም የመስኖ ልማት፣ የትምህርት ቤቶች ማስፋፊያ፣ ኮቪድን ለመከላከል እና ማህበራዊ አገልግሎትን ለማስፋት ገቢን በአግባቡ መሰብሰብ አስፈላጊ መሆኑን ገልፀዋል፡፡
የገቢ አሰባሰብን ማዘመን፣ ሰራተኞችን በትጋት ማሰራት፣ በክልሉ ብዙም ሲሰራበት ያልነበረ የህንፃ ኪራይ ገቢን በአግባቡ መሰብሰብ፣ ለግብር ከፋዩ ቀልጣፋ እና ምቹ አሰራርን መዘርጋት ወሳኝ የትኩረት አቅጣጫ መሆናቸውንም ነው ዋና ዳይሬክተሯ የገለጹት፡፡
ኢትዮጵያ የታላቁ ህዳሴ ግድብ የመሠረት ድንጋይ ከጣለች ስድስት ዓመታት ተቆጥረዋል፡፡ የግንባታ ሒደቱም 60 በመቶ እንደደረሰ ተነግሯል፡፡ የህዳሴ ግድቡን የመሠረት ድንጋይ በተጣለ ማግሥት ግብፅ ግድቡ ዕውን እንዳይሆን ሙሉ አቅሟን ተጠቅማ ስትንቀሳቀስ ነበር፡፡ በዚህም ስኬታማ ሆና ዓለም አቀፍ አበዳሪ ተቋማት ለህዳሴ ግድቡ ግንባታ የሚውል ገንዘብ እንዳያበድሩ አድርጋለች፡፡
የተፋሰሱ አገሮች በሌላ በኩል ኢትዮጵያ ለፍትሐዊ የውኃ አጠቃቀም የቆመውን የናይል የትብብር ማዕቀፍ ስምምነት የተፋሰሱ አገሮች እንዲፈርሙ ከፍተኛ ጥረት ስታደርግ ቆይታለች፡፡ በአሁኑ ወቅት ስድስት አገሮች የፈረሙ ሲሆን፣ ሦስት አገሮች ደግሞ አፅድቀውታል፡፡
ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የመጡት አቶ ዘሪሁን አበበ ባለፈው ሳምንት የህዳሴ ግድቡ ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት በኢትዮጵያ ሆቴል የ2010 ዓ.ም. ዕቅድን በተመለከተ ከባለ ድርሻ አካላት ጋር በተደረገው ምክክር እንደተናገሩት፣ ግብፅና ሱዳን እስካሁን ስምምነቱን ተቃውመውታል፡፡ ኢትዮጵያ በአሁኑ ጊዜ ከ122 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር በላይ የከርሰ ምድር ውኃ እንዳላት ይነገራል፡፡ ከዚህ ውስጥ 90 በመቶ የሚሆነው ወደ ውጭ እንደሚፈስም ጥናቶች ያመለክታሉ፡፡ ከ122 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር የውኃ መጠን ውስጥ 70 በመቶ የሚሆነው ደግሞ ወደ ዓባይ ተፋሰስ ይገባል፡፡
አቶ ዘሪሁን እንዳሉት ከ1980ዎቹ ወዲህ የኢትዮጵያ መንግሥት ሁለት ዋና ዋና ጉዳዮችን ሲሠራ ቆይቷል፡፡ የመጀመሪያው ቀደም ሲል የተሠሩ ጥናቶችን በመፈተሽና በመከለስ የውስጥ አቅምን ማጠናከር ሲሆን፣ ሁለተኛው ደግሞ ከግርጌና ከላይኛው ተፋሰስ አገሮች ጋር ያለውን ግንኙነት ማጠናከር እንደነበር አስታውሰዋል፡፡ በሒደትም አገሮች ወደ ናይል የትብብር ማዕቀፍ ስምምነት እንደመጡ አስረድተዋል፡፡ በናይል የትብብር ማዕቀፍ ስምምነት አንቀጽ 44 የዓባይን ውኃ የተፋሰስ አገሮች ፍትሐዊና ምክንያታዊ በሆነ መንገድ መጠቀም እንዳለባቸው ይደነግጋል፡፡ ይህም ጉልህ ጉዳት በማያደርስ መንገድ እንደሚፈጸም አስቀምጧል፡፡ በስምምነቱ የተቀመጠው ይህ ሆኖ ሳለ በግብፅ ሚዲያዎች ኢትዮጵያ በዓባይ ወንዝ ላይ ‹ጉዳት ላለማድረስ› ስምምነት ደርሳለች እያሉ እንደሚጽፉ ጠቅሰዋል፡፡ በግብፅ ሕዝብ የሰረፀው ይህ አስተሳሰብ ትክክል እንዳልሆነ የጠቆሙት አቶ ዘሪሁን፣ በስምምነቱ መሠረት ‹‹ጉልህ ጉዳት ያለማድረስ›› እንጂ ‹‹ጉዳት ያለማድረስ›› የሚል እንዳልሆነ ጠቁመዋል፡፡
እስካሁን ድረስም የግብፅ ሚዲያዎች በካርቱን ሥዕሎችን የተሳሳቱ መልዕክቶችንና እንደሚያስተላልፉ ተናግረዋል፡፡ ኢትዮጵያና ግብፅ በዓባይ ወንዝ ለረዥም ዓመታት ሲነታረኩ ከቆዩ በኋላ፣ በአሁኑ ወቅት በተወሰኑ ጉዳዮች ላይ በመነጋገር ላይ ናቸው፡፡ በተለይ ኢትዮጵያ የህዳሴ ግድቡ በታችኞቹ የተፋሰስ አገሮች ላይ ጉልህ ጉዳት እንደማያደርስ በተደጋጋሚ ስትገልጽ ከመቆየቷም በላይ፣ ዓለም አቀፍ የባለሙያዎች ቡድን ግድቡ በታችኞቹ ተፋሰስ አገሮች ጉልህ ጉዳት የሚያደርስ መሆኑን እንዲያጠና በመፍቀዷ በአሁኑ ወቅት በመነጋገር ላይ ናቸው፡፡
ሦስቱ አገሮች በደረሱት ስምምነት መሠረት ሁለት የፈረንሣይ ኩባንያዎችን በመቅጠር ግድቡ ስለሚኖረው ተፅዕኖ ጥናት እንዲያደርጉ ስምምነት ላይ ደርሰዋል፡፡ ባለፈው ዓመት መስከረም ወር አጋማሽ ላይ የሦስቱ አገሮች የውኃ ጉዳይ ሚኒስትሮች በሱዳን ተገናኝተው ‹‹ቢአርኤል›› እና ‹‹አርቴል›› የተባሉ የፈረንሣይ አጥኝ ኩባንያዎች ያቀረቡትን ሪፖርት አዳምጠዋል፡፡
የሦስቱ አገሮች ብሔራዊ ኮሚቴ ዋና ዓላማ ዓለም አቀፍ የአጥኝዎች ቡድን በየጊዜው የሚያቀርበውን ሪፖርት በማዳመጥ የጋራ ስምምነት ላይ እንዲደርሱ ማድረግ እንደሆነ ይታወቃል፡፡ የሦስትዮሽ ብሔራዊ ኮሚቴው ካርቱም ላይ ከወራት በፊት አድርጎት በነበረው ስብሰባ ወዝግቦች ተነስተው እንደነበር መረጃዎች ጠቁመዋል፡፡ የዚህ አካል የሆነው ቀጣይ ስብሰባ ረቡዕ ጥቅምት 8 ቀን 2010 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ይካሄዳል፡፡
የግብፅና የሱዳን የውኃ ጉዳይ ሚኒስትሮች ሰኞ ጥቅምት 6 ቀን 2010 ዓ.ም. አዲስ አበባ ከገቡ በኋላ ከኢትዮጵያ የውኃ፣ መስኖና ኤሌክትሪክ ሚኒስትር ስለሺ በቀለ (ዶ/ር) ጋር እንደተነጋገሩ መረጃዎች ጠቁመዋል፡፡
ዶ/ር ስለሺ ከሱዳንና ከግብፅ አቻዎቻቸውን ሙአተዝ ሙሳና መሐመድ አብደል አቲ ጋር ተገናኝተው ሰኞ ዕለት ወደ ህዳሴ ግድቡ አቅንተዋል፡፡ የህዳሴው ግድብ ዋና ሥራ አስኪያጅ ስመኘው በቀለ (ኢንጂነር) ግድቡ አሁን ስለደረሰበት ደረጃና አጠቃላይ ገጽታ በተመለከተ ገለጻ አድርገውላቸዋል፡፡
ከዚህ በፊት የሁለቱም አገሮች የውኃ ጉዳይ ሚኒስትሮች በተናጠል ግድቡን እንደጎበኙ የሚታወቅ ሲሆን፣ የሦስቱም አገሮች የውኃ ጉዳይ ሚኒስትሮች በአንድ ላይ ሆነው ሲጎበኙ ይኼ የመጀመሪያው ነው፡፡
በውጭ ጉዳይ ሚነስቴር የቃል አቀባይ ጽሕፈት ቤት በፌስቡክ ገጹ ላይ እንዳሠፈረው፣ በስብስባው ላይ ሚኒስትሮቹ ከህዳሴ ግድቡ ጋር በተያያዘ ወቅታዊ በሆኑ ጉዳዮች ላይ፣ በተለይም የዓለም አቀፍ የባለሙያዎች ቡድን እንዲጠኑ ብሎ በሰጠው ምክረ ሐሳብ መሠረት ሁለቱን ጥናቶች በተመለከተ ውይይት ያደርጋሉ፡፡
ሁለቱ ጥናቶች የሚደረጉት በሦስቱ አገሮችና በአማካሪ ድርጅቶች መካከል በተደረገው ስምምነትና የመሪዎች መግለጫ ስምምነት መሠረት እንደሆነ ተጠቅሷል፡፡ የውኃ ጉዳይ ሚኒስትሮቹ ዓለም አቀፍ የአጥኝዎች ቡድን የሚያቀርበውን ሪፖርት ከማዳመጥ ባሻገር ሦስቱ አገሮች በዚህ ላይ የሚያደርጉት ውይይትና ድርድር ሊኖር እንደሚችል መረጃዎች አመልክተዋል፡፡
አንድ ስማቸው እንዳይጠቀስ የፈለጉ ከፍተኛ የመንግሥት የሥራ ኃላፊ ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ ይህ ስብሰባ የመጨረሻው እንዲሆን ኢትዮጵያ ፍላጎት አላት፡፡ ከዚህ በፊት በካይሮና በካርቱም በተካሄዱ የሦስትዮሽ ስብሰባዎች ላይ ብዙ ውዝግቦችና ክርክሮች እንደነበሩ ጠቅሰው፣ በአዲስ አበባ እየተካሄደ ባለው ስብሰባ ላይ ሙሉ ስምምነት ላይ ይደርሳል የሚል እምነት እንዳለ አስረድተዋል፡፡
ግብፅ ከዚህ በፊት ተካሂደው በነበሩ ውይይቶች ላይ ስለግድቡ ውኃ አሞላል ጥያቄ አንስታ ከኢትዮጵያ አጥጋቢ ምላሽ እንዳላገኘች ስታወሳ እንደነበር ገልጸዋል፡፡ አሁን በአዲስአበባ እየተካሄደ ባለው ስብሰባ የሦስቱ አገሮች የውኃ ጉዳይ ሚኒስትሮች ወደ ውይይት ከመግባታቸው በፊት ግድቡን እንዲጎበኙት የመደረጉ ሚስጥርም ይህ እንደሆነአስረድተዋል፡፡ በተለይ ከግብፅ የሚነሳውን የግድቡን የውኃ አሞላል ጥያቄ ለመመለስ ሲባል ይህ ጉብኝት በኢትዮጵያ መንግሥት ጥያቄ መሠረት መካሄዱን ገልጸዋል፡፡ ጉብኝቱሁለቱን አገሮች ግልጽ አቋምና እምነት እንዲኖራቸው ያስችላል ተብሎ እንደሚታመን አክለዋል፡፡
እስካሁን ድረሰ ከግብፅ ሕዝብና መንግሥት የህዳሴ ግድቡን ግንባታ በተመለከተ የተሰጠ አረንጓዴ ካርድ ባይኖርም፣ በጉባ 24 ሰዓት ሥራ እንዳለ የህዳሴ ግደቡ ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት ዋና ዳይሬክተር ወ/ሮ ሮማን ገብረ ሥላሴ ባለፈው ሳምንት መናገራቸው ይታወሳል፡፡
አቶ ዘሪሁን ኢትዮጵያ ከዚህ በፊት ውስጣዊ አቅሟን ስታጎለበት መቆየቷን ተናግረዋል፡፡ የውስጣዊ አቅሟን ካጎለበተች ወዲህ ደግሞ አገሮች በተለይም ግብፅና ሱዳን ወደ ድርድሩ እንዲመጡ ስትጥር መቆየቷን ገልጸዋል፡፡
አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ አለመረጋጋት ይስተዋላል፡፡ ከሁለት ዓመት በፊት በኦሮሚያ፣ በአማራና በደቡብ ክልል ውስጥ የነበረው ሕዝባዊ ተቃውሞ አገሪቱን አጣብቂኝ ውስጥ ከቷት እንደነበር ይታወሳል፡፡ በዚህ ሳቢያም መንግሥት በአገሪቷ ለአሥር ወራት የዘለቀ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አውጆ ቆይቷል፡፡ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ከተነሳ ወዲህ በጣት የሚቆጠሩ ወራት ብቻ ቢቆጠሩም፣ አሁንም በአገሪቱ የተወሰኑ አካባቢዎች የተቃውሞ ሠልፎች እየተካሄዱ ነው፡፡
ከሁለት ወራት በፊት በኦሮሚያና በሶማሌ ክልሎች አዋሳኝ አካባቢዎች በሚኖሩ ዜጎች መካከል በተቀሰቀሰው ግችት በርካቶች ሞተዋል፡፡ በሺህ የሚቆጠሩት ደግሞ ከመኖሪያ ቀያቸው ተፈናቅለዋል፡፡ ይህን ግጭት ተከትሎ በኦሮሚያ ክልል ውስጥ የተቃውሞ ሠልፎች እየተደረጉ ሰንብቷል፡፡
ብዙዎች የዚህ ግድቡ ዕውን መሆን በአገሪቱ ሰላምና ውስጣዊ ደኅንነት ላይ የሚመሠረት እንደሆነ ሲናገሩ ቢሰማም፣ አሁን አሁን በአገሪቱ እየተከሰተ ያለው የፀጥታ ችግር ለህዳሴ ግድቡ መጠናቀቅ ሥጋት ሊሆን ይችላል ሲባልም ተደምጧል፡፡
ይህን መሰል ችግር በኢትዮጵያ ተስፋፍቶ እንዲቀጥል ግብፅ ምኞት እንዳላት ሲነገር ነበር፡፡ አሁን በግድቡ ላይ ከኢትዮጵያ ጋር እየተደራደረችና እስካሁን ድረስ ከሞላ ጎደል ጥሩ በሚባል ደረጃ ላይ ቢገኝም፣ ይህን መሰል ግጭትና አገራዊ ተቃውሞ አጥብቃ እንደምትፈልግ ባለሙያዎች ሲናገሩ ይሰማል፡፡ ይህ ግድብ ዕውን ሆኖ የተፈለገውን አገልግሎት ከመስጠት ባሻገር ፖለቲካዊ ፋይዳው የጎላ በመሆኑ፣ የሚጠናቀቅበት ጊዜ በጉጉት ይጠበቃል፡፡
የሁለቱ አገሮች የውኃ ጉዳይ ሚኒስትሮች ወደ ኢትዮጵያ መምጣትም ሁለት ጉዳይ እንዳለው የግብፁ አህራም ኦንላይን ዘግቧል፡፡ የመጀመሪያው ሚኒስትሮቹ ህዳሴ ግድቡ በአሁኑ ወቅት የደረሰበትን ደረጃ ለመጎብኘትና የሦስትዮሽ ድርድሩ ላይ ለመሳተፍ ነው የመጡት፡፡
የሦስቱ አገሮች የውኃ ጉዳይ ሚኒስትሮች ከህዳሴው ግድብ ጉብኝታቸው በኋላ ዓለም አቀፍ የአጥኝዎች ቡድን የሚያቀርቡትን ሪፖርት ከማዳመጥ ባሻገር፣ ግድቡ ውኃ አሞላል ቴክኒካዊ ጉዳዮች ላይ በዝርዝር እንደሚመክሩ በሁለተኛ ደረጃ አስቀምጦታል፡፡
“የምርጫ 2002 የድምጽ መስጫ እለት ይቅርታ ይደረግልኝ በማለት በኢቲቪ ለመናገር እንደደፈሩት ዛሬም ደፈር ብለው ባለፈው የአንድነት ሊቀመንበርነት የሥልጣን ቆይታየ በንግግሬ...
– በፋና ቴሌቭዥን ሲቀርብ የነበረውና በይዘቱ ፖለቲካዊ ሽሙጥ ላይ ያተኮረው ምን ልታዘዝ ሳምንታዊ ድራማ “በተደረገበት የተቀነባበረ ዘመቻ” ለመቋረጥ መገደዱን የድራማው አዘጋጆች ለዋዜማ ተናገሩ። ከድራማው ፀሃፊዎች አንዱ የሆነውና የፊልም ባለሙያ በኋይሉ ዋሴ (ዋጀ) እንደነገረን ያለፉትን ወራት የገጠሟቸው ፈተናዎች በተቀነባበረ መልክ ወደ ህዝብ ተመልሰው እንዳይቀርቡ እንዳደረጋቸው ይገልፃል።
ድራማውን በፋይናንስ ሲደግፍ የነበረውና የድራማው ተባባሪ አዘጋጅ የሆነው አያልነህ ተሾመ ለ17 ቀናት ያህል በፖሊስ ተይዞ መታሰሩንና በዋስ መለቀቁን ዋዜማ ከፖሊስ ከምንጮቿ ሰምታለች። አያልነህ የታሰረው ለምን እንደሆነ ያልተገለፀለት ሲሆን ፍርድ ቤትም ሳይቀርብ ቆይቶ በዋስ መለቀቁንና በምርመራ ወቅት ምን ልታዘዝ ድራማን ማን በፋይናንስ እንደሚረዳው ጥያቄ ቀርቦለት እንደነበር ስምተናል።
ምን ልታዘዝ በነፃ በተገኘ የግለሰብ መጋዘን ውስጥ ቀረፃው ይካሄድ የነበረ ሲሆን ሁለት ስፖንስሮችም ይደግፉት ነበር፣ አዋሽ ባንክና ኖህ ሪል ስቴት። ድርጅቶቹ በሳምንት ልዩነት ድጋፋቸውን ያቋረጡ ሲሆን ሌሎች ስፖንሰሮችም ድጋፍ ለማድረግ ከመጡ በኋላ በድንገት ሀሳባቸውን ቀይረው ይመለሱ እንደነበርም ተረድተናል።
ከጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ ወደ ስልጣን መምጣት ጋር ተከትሎ የተጀመረው ምን ልታዘዝ ድራማ የሀገሪቱ የሚዲያ ነፃነት ትኩሳት መለኪያ ተደርጎ ሲታይ ቆይቷል፣ በተለያዩ አለማቀፍ የመገናኛ ብዙሀንም ሽፋን አግኝቷል።
ድራማውን የሚያስተላልፈው ፋና የገዥው ፓርቲ ንብረት ሲሆን ወትሮ ሕወሐት መር ለነበረው መንግስት ድጋፍ ሲያደርግ ቆይቶ ከለውጡ በኋላ አሰላለፉን አስተካክሎ ራሱን ነፃ ሚዲያ ለማድረግ ሞክሯል። ምን ልታዘዝ በፋና ላይ የተጀመረው በዚህ የሽግ ግ ር ወቅት ነበር።
ምን ልታዘዝ የሚያቀርባቸው ሽሙጦች ትኩረታቸው ጠቅላይ ሚንስትሩ ላይ መሆኑ ያልተዋጠላቸው የፋና የስራ ሀላፊዎች የድራማው ይዘት ላይ ሳንሱር ለማድረግ ይሞክሩ እንደነበርና በዚህም ከድራማው አዘጋጆች ጋር ተደጋጋሚ ውዝግብ ውስጥ ሲገቡ እንደነበር የፋና ባልደረባ ለዋዜማ ትገልፃለች።
በፓርቲ የተደራጁ የፋና ጋዜጠኞች ድራማው እንዲቆም ግፊት ሲያደርጉ እንደነበርና ሌሎች ሀላፊዎች ደግሞ ምን ልታዘዝ መቅረቡ ተዓማኒነታችንን ስለሚጨምር በዚሁ ይቀጥል ባይ ነበሩ።
ምን ልታዘዝ 38 ክፍሎችን አቅርቦ ለሁለተኛ ዕረፍት ሲቋረጥ ግን ፋና ውል ማቋረጡን እንኳን ሳይነግራቸው በምትኩ በተመሳሳይ ስዓት አዲስ ድራማ ማስተላለፍ መጀመሩን በኋይሉ ዋሴ ለዋዜማ ገልጿል።
“ለሀገር የሚጠቅም፣ የመናገር ነፃነትን የሚያበረታታ የተሻለ ስራ ሰርተን ለተመልካቹ ማሳየት እንፈልጋለን። አሁን ባለው ሁኔታ በፋና ተመልሰን እንደማንመጣ ግልፅ ሆኗል። ሌሎች የግል ሚዲያዎችም ምን ልታዘዝን ለመቀበል የሚደፍሩ አይደሉም። ስለዚህ በድረ ገፅ ወደ ተመልካች ለመድረስ ሀሳብ አለን” ይላል በኋይሉ። [ዋዜማ ራዲዮ]
ኣብ ገለ እዋናት ምጭናቕን ኣዚኻ ምድካምን ዘይልሙድ ነገር ኣይኮነን። ኣካል ህይወትና እዩ። ዝኾነ ዝምልከተካ ነገር ኣብ ዘይብሉ ወይ ውን ንነዊሕ ዝጸንሕ ባህጊ ናይ ሓደ ነገር ምስ ዝህልወኩም፡ ጭንቀት ኣጥሪኹም ክትህልዉ ትኽእሉ ኢኹም። ጭንቀት ዘወግድ ፈውሲ ኣሎ እዩ።
ኣብ ውሽጢ ናይ ክልተ ሰሙን ግዜ መልታዊ ጓሂ ምስ ዝስመዓኩም፡ ምስ እትጭነቑ ወይ ውን ሓይልኹም ምስ ዝዓርበኩም፡ ጭንቀት ኣጥሪኹም ክትህልዉ ትኽእሉ ኢኹም። ጭንቀት፡ ናይ ምሕሳብን ምስማዕን ኣገባብኩም ክጸሉ ዝኽእል ኩነት-ምጽላእ እዩ።
ካብዚ ዘለኹዎ ኩነታት ወጺአ፡ ዝሓዊ ኣይመስለንን ኢልካ ምሕሳብ ልሙድ ጥራይ ዘይኮነ ምሉእ ሓቂ ጌርካ ውን ትወስዶ። ንነብስኻ ከም ፍሹልን ዋጋ-ዘይብሉን ጌርካ ምርኣይን፡ ንሰብ ከምዚ ይሰመዓኒ ኣሎ ኢለ እንተተዛሪበ እንታይ ክብለኒ እዩ ኢልካ ውን ትሻቐል። ሓደ ዓቢ መንደቕ ከተልዕል ትፍትን ከምዘለኻ ብድሕሪቲ መንደቕ ኮይንካ ግን ባዕልኻ ከምዝወደቕካ ይስመዓካ።
ሕማቕ እንዳተሰመዓካ እንከሎ፡ ማዕረ ክንደይ ዝኸውን ተጨኒቕካ ምህላውካ ውን ኣብ ዘይትፈልጠሉ ደረጃ ትበጽሕ። ኩሉ ናይ ህይወት ነገር ብዜካ ስቓይ ትርጉም የብሉን፡ ኣብ ዝብል ’’ሓቂ’’ ዕርዲ ትሕዝ። ኣብቲ ህሞት ከምዚ ዝስመዓካ እኳ እንተኾነ፡ እቲ ጭንቀት ነቲ ኣብ ህይወት ተፍትውዎ ነገራት ’’ክትርስዑ’’ ይገብር። ብኸምዚ ኸኣ፡ እቲ ጭንቐት ኣብ ’’ናይ ሓሶት’’ ርዳኢት የእትወካ።
ጭንቀት፡ ፈኲስ፡ ማእከላይ ወይ ውን ዓሚቊ ክኸውን ይኽእል። ፍኹስ ዝበለ ጭንቀት፡ ሕማቕ ክስመዓካ ይገብር እኳ እንተኾነ፡ ምስዚ ኹሉ ግን መዓልታዊ ህይወትካ ብዘይዝኾነ ጸገም ከተሓልፎ ትኽእል። ማእከላይ ጭንቀት መዓልታዊ ህይወት ክትኣልዮ ኣጸጋሚ ዝኸውን እኳ እንተኾነ፡ ኣገዳሲ ዝበሃል ነገራት ምስላጥ ግን ኣይድርትን እዩ። ዓሚቊ ጭንቀት ዘለዎ ሰብ ካብ ዓራት ክትስእ ውን የጸግሞ። ተሌፎን ምድዋል፡ ፖስጣ ምኽፋት ዝኣመሰሊ ቀለልቲ ነገራት ውን ክትዓዮም ዘይትኽእል ኣዝዮም ከበድቲ ኮይኖም ይስምዑኻ።
ምንባር ይትረፈኒ ዝብል ስምዒታት ይወርሰካ። ስቓይካ ከምዘይውዳእ ጌርካ ትወስዶ፡ ብዜካኻ ከምኡ ዝስምዖ ሰብ ከምዘየለ ውን ትቆጽሮ። ንመቕርብካ ውን ዘይምህላወይ ይሓይሽ ዝብል ስምዒት ይብሕተካ። ኣብ ኣዝዩ ሕማቕ ስምዒት ምስ እትጥሕሉ በይንኹም ኣይትኹኑ። ብቐጥታ ውን ሕክምናዊ ረድኤት ሕተቱ።
ጭንቀት ዘጥፍእ ፍወሳ እዩ። ጭንቀት ዘጥፍኡ ዝተፈላለዩ ኣገባባት ፍወሳ፡ ከም ስነ-ኣእምሮኣዊ ፍወሳ ከምኡ ውን መድሃኒታዊ ፍወሳ፡ ኣለዉ። ኣብ ገለ እዋናት፡ ስነ-ኣእምሮኣዊ ፍወሳ ምስ መድሃኒታት ኣንጻር-ጭንቀት ሓዊስካ ክትግበር ኣድላዪ ክኸውን ይኽእል እዩ።
ጭንቀት ኣለኒ ኢልኩም ምስ እትጥርጥሩ፡ ሕክምናዊ ረድኤት ሕተቱ። ማእከል ጥዕና ኣበይ ይርከባ ንምርኣይ ኣብ 1177 ዝብል ገጽ ኣብ ኢንተርነት ኣቲኹም ክትርእይወን ትኽእሉ ኢኹም። ሕክምናዊ ረድኤት ምሕታት ዘሰክፈኩም እንተኾይኑ፡ ምስ ህክምና ክትራኸቡ ኣብ ከባቢኹም ዘለዉ ሰባት ክሕግዙኹም ሕተትዎ። ህይወትኩም ንምሕላፍ ዝደፋፋእ ደረጃ ዘብጽእ ጭንቀት ምስ ዝውሕጠኩም ወዓል-ሕደር ዘይብሉ ብቕጽበት ናብ ማእከል ህጹጽ ረድኤት ሲካትሪያዊ ክንክን ኣምርሑ። ወይ ውን ናብ 112 ደውሉ።
ጭንቀት ዘለዎ ሰብ፡ ነብሱ ክከናኸን ከጸግሞ ይኽእል እዩ። ዋላ ይኽበድ፡ መግቢ ክትበልዑን ክትድቅሱን ግን ኣለኩም። ዋላ ኣብቲ ከባቢኹም ኮለል ኢልኩም ተመለሱ፡ መዓልታዊ ግን ደገ ክትወጽኡ ፈትኑ። ዋላ ንግዚኡ ዝፈኾሰኩም ዘምስል እኳ እንተኾነ፡ ካብ ኣልኮላዊ መስተ ግን ብዝተኻእለ መጠን ተቆጠቡ።
ምስ ሰብ ምዝራብ፡ ምጽሓፍን ሙዚቃ ምስማዕን፡ ገለ ካብቶም ደሓን ክስመዓኩም ወይ ውን ክፎኽሰኩም ዝገብሩ፡ ንጥፈታት እዮም። ጭንቀት ይጠፍእ እኳ እንተኾነ ክምለስ ግን ይኽእል እዩ።
ግዳያት ጭንቀት ኮይኖም፡ ድሒሮም ካብኡ ዝተገላገሉ ብዙሓት ሰባት ኣለዉ። ጭንቀት፡ ኣብዚ እዋን ሓደ ካብቶም ቀንዲ ምኽንያታት ዕረፍቲ-ሕማም እዩ። ናይ ሕማም-ዕረፍቲ ምውሳድ ምልክት ድኻም ወይ ውን ፍሽለት ዘይኮነ፡ ብኣንጻሩ እዩ። ንነብስኽእ ኣብ ደሓን ኩነታት ንኽምለስ እትህቦ ግዜ ናይ ዕረፍቲ እዩ።
በእነ ጉርሜሳ አያኖ የክስ መዝገብ ከ1ኛ እስከ 4ኛ ተከሳሾች በመከላከያ ምስክርነት የተጠቀሱት አቶ ለማ መገርሳ፣ ዶ/ር አብይ አህመድ፣ ወ/ሮ ጫልቱ ሰኒ እና አቶ አባዱላ ገመዳ ነገ ታህሳስ 19/2010 ዓም ፍርድ ቤት ቀርበው መመስከር እንደሚችሉ መግለፃቸው ተሰማ። ዘወትር የፍርድ ቤት ውሎ እግር ለእግር እየተከታተለ የሚዘግበውና መረጃ የሚያጋራው ጌታቸው ሽፈራው ይህንን ያረጋገጠው ከተከሳሾች ጠበቃ ነው።
ከ1ኛ እስከ 4ኛ ያሉት ተከሳሾች ጠበቃ አቶ አብዱልጀባር ሁሴን ባለስልጣናቱን በአካል አግኝተው እንዳነጋገሯቸው ዛሬ ታህሳስ 18/2010 ዓም ለፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 4ኛ ወንጀል ችሎት አስረድተዋል። ባለስልጣናቱ በሁለቱ ቀን ቀጠሮ በስብሰባ ምክንያት መቅረብ እንዳልቻሉ፣ ለነገ ታህሳስ 19/2010 ዓም ቀርበው ሊመሰክሩ እንደሚችሉ እንደገለጹላቸው ጠበቃው ለችሎቱ አመልክተዋል።
በሌላ በኩል የ4ኛ ተከሳሽ በቀለ ገርባ የመከላከያ ምስክር የሆኑት አቶ አንዱዓለም አራጌ ዛሬም ያልቀረቡ ሲሆን ፍርድ ቤቱ ለቃሊቲ ማረሚያ ቤት ጥብቅ ትዛዝ እንዲሰጥ ጠበቃ አብዱልጀባር ጠይቀዋል።
አቶ ሃይለማሪያም በስራ ብዛት መመስከር እንደማይችሉ ጠቅሰው በጽፈት ቤታቸው አማካይነት ምላሽ መስጠታቸውና አቶ በቀለ ገርባ በፖሊስ ታስረው እንዲቀርቡ ፍርድ ቤት እንዲያዝ መጠየቃቸው በተመሳሳይ መዘገቡ ይታወሳል።
"ጎበዝ ተማሪ ስለነበር ትምህርቱን ጨርሶ ታናናሾቹን ይጠቅማል የሚል እምነት ነበረኝ። ይሁን እንጂ አሁን ወንድሜ ሥነ-ልቦናው እጅግ ተጎድቷል። ከመጣ ጀምሮም ከቤት...
መንግስቲ ኢትዮዽያ ኣብ‘ዚ ቀረባ ንዝተግበሮ ውጥን ምዕባለን ትራንስፎርሜሽንን ምስ ኢትዮዽያውያንን ኢትዮዽያዊ ዝመቦቆሎምን ዳያስፖራ ንምልላይ ኣብ 14 ከተማታትታት ዩ-ስን ካናዳን ህዝባዊ ኣኼባ ንፅባሕ ቀዳምን ሰንበትን ፀዊዑ‘ሎ።ተቃወምቲ‘ውን ነቲ ኣኼባ ንምቅዋም ተቀሪብና‘ለና ይብሉ።በትረ ስልጣን ካብ ኤምባሲ ኢትዮዽያ ንኣቶ ወሃደ በላይ፣ካብ ተቃወምቲ ድማ ንኣቶ ነጋሲ በየነ ኣዘራሪቡ‘ሎ።
ነቲ ቀዳመ-ሰናብቲ ኣብ ዩ-ስን ካናዳን ዝሳለጥ ኣኼባ መንግስቲ ኢትዮዽያ ካብ ዝቃወሙ ሓደ ኣቶ ነጋሲ በየነ ኣብ ኢትዮዽያ ፍትሒ የለን፣ ዴሞክራስያዊ መሰላት ዜጋታት ኣይተረጋገፀን፣ህዝባዊ መንግስቲ ክሳብ ዝቀውም ከም‘ዚ ናይ ቀዳመ-ሰናብቲ ኣኼባ ምዕባለ ኢልካ ዘረባ ተቀባልነት የብሉን ይብል።ኣብ‘ዚ እዋን‘ዚ ብዛዕባ ግድብ ኣባይ ምዝራብ‘ውን እንተኾነ ዕላምኡ ህዝቢ ኢትዮዽያ ከም‘ቲ ናይ ሰሜን ኣፍሪቃን ሃገራት ዓረብን ዝኣምሰለ ህዝባዊ ዓመፅ መእንታን ንከየላዕል ትኹረት ንምቅያር‘ዩ ኢሉ።
የደርግ መንግሥት መውደቅን ተከትሎ የታወጀው የ«አዲሱን ሥርዓት» ቁልፍ የመጫዎቻ ሕጎችን በመቅረፅም ሆነ በአገሪቱ ሁለንተናዊ ሕይወት ላይ በዋነኝነት በመወሰን ረገድ ከኢሕአዴግ ጋር ለንፅፅር የሚቀርብ ሚና ቀርቶ፣ ትርጉም ባለው መልኩ አሻራውን መተው የቻለ የፖለቲካ ኃይል ነበረ ወይም አለ ብሎ በድፍረት ለመናገር ያስቸግራል። ኢትዮጵያ በይፋዊ የመድበለ ፓርቲ ሥርዓት ሥር ያካሄደቻቸውን አምስት አጠቃላይ ምርጫዎች በክልልም በፌዴራልም ደረጃ በሰፊ ልዩነት በማሸነፍ፣ አጋሬ ከሚላቸው ከሥጋው ሥጋ ከነፍሱ ነፍስ የእነሱ ፓርቲዎች ጋር በመተባበር ከቀበሌ እስከ «ማዕከል» አገሪቱን በመቆጣጠር፣ በግዙፍ የመንግሥትና የፓርቲ የንግድ ተቋማት ላይ የያዘውን የበላይነት ሳያላላ በማስቀጠል፣ የአገሪቱ ልብና ነፍስ ሆኖ ላለፉት ሃያ አራት ዓመታት ዘልቋል።
ከዚህም ባሻገር ድርጅቱ በዘንድሮው ምርጫ በየሕገ መንግሥታቱ የመንግሥት ትልቁ ሥልጣን ባለቤት እንደሆኑ የተደነገገላቸው የአስፈጻሚው አካል የሥልጣን ምንጭ የሆኑት ምክር ቤቶችን መቀመጫ ከአጋሮቹ ጋር በመሆን መቶ በመቶ በማሸነፍ ስላለፈው ብቻ ሳይሆን፣ በመጪውም ጊዜ የግንባሩ ፈርጣማ ጡንቻ ሳይኮማተር እንደሚቀጥል ፍንጭ ሰጥቷል። ግንባሩ አማራጭ የማይቀመጥላቸው ብቸኛ የለውጥ መንገድ መሆናቸውን የሚገልጽ ታርጋ እየሰጠ የሚተልማቸው የረጅም ጊዜ ዕቅዶችም፣ ግንባሩ ከአገሪቱ ዕጣ ፈንታ ጋር ራሱን አጣብቆ ለመቀጠል ያለውን ቁርጠኝነት የሚያመላክት ነው። በመሆኑም ያለፉት ሃያና ሰላሳ ዓመታት የኢትዮጵያን ሁኔታ ለመገንዘብ ብቻ ሳይሆን የወደፊቱንም አቅም በፈቀደ መንገድ ለመፈተሽ የሚቻለው ከሌሎች መካከል «መሪ ተዋናይ» የሆነውን የኢትዮጵያ ሕዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢሕአዴግ) አደረጃጀት፣ አሠራር፣ ፖሊሲዎችና ስትራተጂዎች በመመርመር ነው። ይህንን ግንዛቤ ውስጥ በመክተት በዚህ ጽሑፍ በቅርቡ አሥረኛ ጉባዔውን ያካሄደውን ኢሕአዴግ የግንባርነት ጉዞ በወፍ በረር በመዳሰስ፣ ግንባሩ በድርጅታዊ አወቃቀሩ ላይ የሚታዩ ችግሮችን በመንቀስ በዚሁ ረገድ የሚጠቀሱ ፈተናዎችን ለመፈተሽ ይሞክራል፡፡
የኢትዮጵያ ሕዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር በዚህ ቀን ተቋቋመ ተብሎ የሚታወቅ ቁርጥ ያለ ቀን ባይኖርም፣ የሁለት ፓርቲዎች ግንባር ሆኖ የመመሥረቱ ወሳኝ ሒደት የተከናወነው በ1980/1981 ዓ.ም. ነበር፡፡ የግንባሩ መሥራች አባላትም ሕወሓት (ሕዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ) እና ኢሕዴን/ብአዴን (የኢትዮጵያ ሕዝቦች ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ) ነበሩ፡፡ በኢሕአዴግ በኩል የተዘጋጁ ሰነዶች እንደሚጠቁሙት፣ ድርጅቶቹ በ1980 ዓ.ም. ግንባር ለመፍጠር በመወሰን በ1981 ዓ.ም. የጋራ ፕሮግራም በማውጣት ለአባላት እንዲበተን ተደረገ።
ምንጫቸው ከኢትዮጵያ ተማሪዎች ንቅናቄ የሚቀዳው የእነዚህ ሁለት ድርጅቶች የግንባር ምሥረታ የፀረ ደርግ ካምፑን አስተባብሮ አምባገነናዊ ሥርዓቱን ማስወገድና በድኅረ ደርግ ኢትዮጵያም ቁልፍ ሚና መጫወት የሚችል ድርጅታዊ አቋም መገንባትን ዓላማው ያደረገ ነበር። የግንባሩ አንጋፋና ሰብሳቢ የሆነው ሕወሓት በ1967 ዓ.ም. ተመሥርቶ በኮሎኔል መንግሥቱ ኃይለ ማርያም የሚመራውን ወታደራዊ መንግሥት በትጥቅ ትግል ለመገርሰስ በሰሜን ኢትዮጵያ በተለይም በትግራይ አካባቢ ያደረገው ተጋድሎ ፍሬ እያፈራ ወደ መሀሉ አገር የመግፋቱ ጉዳይ አይቀሬ እየሆነ ሲመጣ፣ ከትግራይ ክልል ውጪ ባለው የኢትዮጵያ ክፍል ተቀባይነት ሊኖራቸው ከሚችሉ ኃይሎች ጋር ግንባር መፍጠር አስፈላጊ ሆኖ ተገኘ፡፡ ምንም እንኳ ድርጅቱ ሥልታዊም ሆነ ስትራቴጂካዊ ግንባር የመመሥረት አስፈላጊነት ላይ አዎንታዊ አቋም ከወሰደ ያረፋፈደ ቢሆንም፣ በወቅቱ የተነሳው መሠረተ ሰፊ አገር አቀፍ ግንባር የመፍጠር ጉዳይ ግን ጊዜ የሚሰጥ አልነበረም። ለዚህ ዓላማ ስኬትም ሕወሓት ከአሕአፓ/ኢሕአሠ በተነጠሉ ጥቂት ግለሰቦች በነፃ አውጪ ንቅናቄው ድጋፍ ራሱን በኢትዮጵያ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄነት ያደራጀውና በፕሮግራምም ተመሳሳይ ከሆነው ኅብረ ብሔራዊ ኃይል ጋር ግንባር ለመፍጠር በመወሰን የጋራ ፕሮግራም ተዘጋጅቶ ይፋ ሆነ፡፡ ሁለቱ ድርጅቶች በኤርትራ ጥያቄ፣ በሕዝቦች «የራስን ዕድል በራስ የመወሰን እስከ መገንጠል» በሚለው መርህና በመሰል ወሳኝ ጉዳዮች ላይ አንዱን ካንዱ ነጥሎ ማየት በማይቻልበት ሁኔታ ዓይነት አንድ አቋም ነበራቸው።
የግንባሩ ምሥረታ ቋንጣ ወሬ ሳይሆን ህልውና ያገኙት የኦሮሞ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ድርጅት (ኦሕዴድ) እና የኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ መኰንኖች አብዮታዊ ንቅናቄ (ኢዴመአን) የግንባሩ አባል ወደ መሆን በመምጣታቸው፣ ኢሕአዴግ የመጀመሪያ ጉባዔው የካቲት 1983 ዓ.ም. በትግራይ ክልል ቆላ ተምቤን ሲያካሂድ የአራት ድርጅቶች ግንባር ወደ መሆን ተሸጋግሮ ነበር (አቶ ገብሩ አሥራት ኢዴመአን ግንባሩ ጋር አብሮ ቢሠራም የግንባሩ አባል እንዳልነበር በመጽሐፋቸው ይጠቁማሉ)። ከድል በኋላ የኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ መኰንኖች አብዮታዊ ንቅናቄ (ኢዴመአን) የተባለው ድርጅት ፈርሶ፣ አባላቱም በወታደራዊና በሲቪል አገልግሎት ላይ ተመድበው እንዲሠሩ ሲደረግ በእሱ ምትክ የደቡብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ደኢሕዴግ) የግንባሩ አባል ሆነ። ኢሕዴን ወደ ብሔረ አማራ ዴሞክራሲያዊ ንቅናቄ (ብአዴን) ተቀይሮ፣ የደቡብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ዴሞክራሲያዊ ግንባርም በሥሩ የሚገኙ «ሕዴዶችን» በአንድ አዋህዶ «ደኢሕዴን» ተሰኝቶና አጋር ፓርቲዎችም ከግንባሩ ተለይተው የማይታዩ አካል ሆነው፣ ኢሕአዴግ አሁን ያለውን መልክ ያዘ።
ጥምረት፣ ውህደት ወይም ግንባር የሚፈጥሩ የፖለቲካ ድርጅቶች በሁሉም መመዘኛ እኩል የሚሆኑበት ሁኔታ በንድፍ ሐሳብ ደረጃ ብቻ የሚገኝ ሀቅ ነው። በተመሳሳይ የድርጅቶች አቅም ወይም ጥንካሬ በጊዜና በሁኔታ ውስጥ የሚዳብርና የሚኮማተር በመሆኑ አቅም ጥንካሬን የማይቀያየር አድርጎ መውሰድ አይገባም። የእነዚህን ጥምረቶች አወቃቀርና ግንኙነት ከሚበይኑ ጉዳዮች መካከል ዋነኛው በተወሰነ ሁኔታና ጊዜ ውስጥ ያለው የአባል ወይም ተጣማሪ ፓርቲዎች ሁለገብ ጥንካሬ ነው። የፖለቲካ ማኅበራትን ጥንካሬ ለመለካት የሚያስችል ሁለንተናዊ መሥፈርት ባይኖርም ከሌሎች መካከል የሕዝብ ድጋፍ፣ የመሪዎች ችሎታና ተቀባይነት፣ የአባላት ብዛትና ጥራት፣ የፖሊሲና ስትራቴጂ ግልጽነትና ተቀባይነት፣ የውስጠ ፓርቲ አሠራር፣ በምርጫ ያገኙት የመቀመጫ ወንበር ቁጥርና ፓርቲዎቹ እንወክለዋለን የሚሉት የኅብረተሰብ ክፍል ስፋትን መጥቀስ ይቻላል።
ከዚህ አኳያ ሲታይ ኢሕአዴግን በአባልነት የመሠረቱትና የተቀላቀሉት ድርጅቶች አቅማቸው ያልተመጣጠነና በዚህ ረገድ በመካከላቸው የነበረው ልዩነትም ከፍተኛ እንደነበር ዕሙን ነው። ሕወሓት ከኢሕዴን ጋር ግንባር ሲመሠርት በድርጅቶቹ መካከል የነበረው አለመመጣጠን አድበስብሰው ሊያልፉት ቢሞክሩ እንኳ የማይቻል ነበር። አቶ ገብሩ አሥራት በመጽሐፋቸው በግልጽ እንደጠቀሱት «በሁለቱ ድርጅቶች መሀል የነበረው የኃይል ሚዛን ልዩነት የሰማይና የምድርን ያህል የተራራቀ ነበር። … ሕወሓት ከፍተኛ ወታደራዊና ድርጅታዊ ዕድገት አሳይቶ በውጭም ቢሆን ከፍተኛ ዲፕሎማሲያዊ ተቀባይነት አግኝቶ ነበር። በአንፃሩ ኢሕዴን ከበፊቱ የተሻለ የዕድገት አዝማምሚያ ቢያሳይም፣ ዝቅተኛ ዕድገት ደረጃ ላይ ነበር።» በመሆኑም ቢያንስ ግንባሩ በተመሠረተበት ወቅት ጋብቻውን የእኩዮች አድርጎ መውሰድ ያስቸግራል፡፡ ይህ ማለት ግን ድርጅቶቹ የነበራቸው ግንኙነት አንዳንዶች እንደሚሉት የአዛዥና የተላላኪ ነበር እንደማለት ተደርጎ ሊወሰድ አይገባም። የአቅም ልዩነቱ የሚፈጥረው የማይታለፍ የትልቅና የትንሽ ግንኙነት እንደጠበቀ ሆኖ፣ ይፋዊ በሆነው የኢሕአዴግ ትርክት በገደምዳሜ እንደሚጠቅሱትና ከሕወሓት ክፍፍል በኋላ ተነጥለው በጉዳዩ ላይ አስተያየታቸውን በጽሑፍ ያሰፈሩ ጎምቱ የግንባሩ የቀድሞ መሪዎች እንደመሰከሩት፣ ኢሕዴን «ለድርጅታዊ ነፃነቱ» ቀናዒ የነበሩ አመራሮችን አቅፎ የያዘና በዚህም በውስጡና ከውጭም ከሕወሓት ጋር የነበረው ግንኙነት አልፎ አልፎ የሚሻክርበት ጊዜ ነበር። ሌሎቹ ግንባሩን የተቀላቀሉት የኦሮሞ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ድርጅት (ኦሕዴድ) እና የደቡብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ደኢሕዴግ/ደኢሕዴን) በወቅቱ የነበራቸው አንፃራዊ አቅም ደካማ የሚባል ነበር፡፡ ይህም ቀድሞም በግንባሩ ውስጥ የነበረውን አልተመጣጥኖ ማባባሱ ግልጽ ነው፡፡
በወቅቱ ሕወሓት ከሌሎች የግንባሩ አባላት ጠንካራ እንዲሆን ያበቃው ከሌሎች መካከል በተራዘመ ጊዜ የገጠሩን ሕዝብ ድጋፍና ቁጥጥር ማሳካቱ፣ በፀረ ደርግ ካምፕ ውስጥ በነበረው ትርምስ ሌሎችን አዳክሞና ደምስሶ በአካባቢው አሸናፊ ሆኖ በመውጣቱና በአንፃራዊነት ከደርግ ዕመቃ ራሱን ያተረፈ፣ በውጊያም ሆነ በአስተዳዳር የበለጠ ልምድ ያለው አመራሮችን አቅፎ በመገኘቱ ነው። ከድል በኋላም በአንድ በኩል ይህ ነው የሚባል ተገዳዳሪ የተቃውሞ ኃይል ባልበቀለበት ትግራይ በደምና በመስዋዕትነት ጭምር የተሳሰረ አንፃራዊ የሕዝብ ድጋፍ ማግኘቱ፣ በሌላ በኩል በአካባቢው ልሂቃን መካከል ትርጉም ያለው ሽኩቻ አለመስተዋሉ ለድርጅቱ ጠንካራ ሆኖ መቀጠል የራሱን አስተዋጽኦ ማበርከቱ ዕሙን ነው፡፡ ይሁንና እነዚህ ከሕወሓት ውጭ ያሉት የግንባሩ አባላት (በመካከላቸው ያለው አልተመጣጥኖ እንደተጠበቀ ሆኖ) በወቅቱ በአመራር ጥንካሬ፣ በአባላት ብዛት፣ በሕዝብ ድጋፍ ረገድ የሚጠቀስ አንፃራዊ ድክመት ቢታይባቸውም እንወክላለን የሚሉት ሕዝብ ሰፊ መሆኑ ፖለቲካዊ ዋጋቸውን ያናረው ይመስላል።
ግንባሩ ሥልጣን ከያዘ በኋላ ሠራዊቱ የአገር ሠራዊት እንዲሆን በመደረጉ ግንባሩ ወታደራዊ ኃይል መሆኑ ቢያንስ በንድፈ ሐሳብ ደረጃ ያበቃለት ጉዳይ ሆነ። በዚህም ወታደራዊ ጥንካሬ የአባል ድርጅቶቹ ጥንካሬ ወሳኝ መለኪያ የሚሆንበት ሁኔታ ትርጉም ባለው ሁኔታ መቀነሱ ግልጽ ነበር። ሲቋቋሙ ይህ ነው የሚባል የሕዝብ ድጋፍ ያልነበራቸው ድርጅቶች ቀስ በቀስ የሚወክሉትን ሕዝብ ምሁራንና ልሂቃን በዙሪያቸው በማሰባሰብ ራሳቸውን እያጠናከሩ ለመሄድ ሞክረዋል። በአንፃሩ በግንባሩ አንጋፋና ጠንካራ አባል ሕወሓት ማዕከላዊ ኮሚቴ አባላት መካከል የተከሰተው ክፍፍል ትልልቅ አመራሮችን አስወግዶ መጠናቀቁ፣ ሕወሓት በግንባሩ ውስጥ የነበረውን የአመራር የበላይነት በእጅጉ የቀነሰ ነው። ክፍፍሉ ሕወሓትን በኢሕአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ ይወክሉት ከነበሩት አምስት አባላት መካከል አራቱን ማሳጣቱን እዚህ ላይ ልብ ይሏል። በተዋረድ በአንጃነት ከተወገዘው ቡድን ጋር ንኪኪ ያላቸው ሕወሓታውያን ምንጠራም ጉዳቱ ቀላል አልነበረም። ሌላው ክፍፍሉ ለሕወሓት ይዞበት የመጣው «ጣጣ» በተቃዋሚ ኃይሎች እምብዛም በማይደፈረው ትግራይ ከሕዝቡ ጎን ሆነው ለዓመታት አስፈላጊውን መስዋዕትነት በከፈሉና በየትኛውም መሥፈርት በትግራይ ሕዝብ ጠላትነት ተፈርጀው ሊጥላሉ በማይችሉ ግለሰቦች የሚመራ ተቃዋሚ የፖለቲካ ማኅበር ብቅ ማለቱ ነው። ይህም ትግራይ ሕወሓት ያለረባ ተቃዋሚ ኃይል መቶ በመቶ የሚያሸንፍባት አካባቢ የመሆኗ ጉዳይ እንዲያከትም ያደረገ ነው። በአንፃሩ የክፍፍሉ መዘዝ ሌሎች የግንባሩ አባል ድርጅቶችን ቢነካካም ትርጉም ያለው ዳፋ ሳያሳርፍባቸው ነበር ያለፈው።
ኢሕአዴግ ምርጫ 97ን በምጥ ካለፈ በኋላ ከወሰዳቸው ዕርምጃዎች መካከል አንዱ የአባላት ምልመላን ማፋፋም ነበር። ይፋዊ መረጃዎች እንደሚጠቁሙት ግንባሩ በአጭር ጊዜ ውስጥ የአባል ድርጅቶችን የአባላት ቁጥር በአንድ ሺሕ እጥፍ በማሳደግ ከሰባት መቶ ሺሕ አባላት ሰባት ሚሊዮን አባላት ያቀፉ ድርጅቶች ግንባር ወደ መሆን ተሸጋግሯል። ይህም የግንባሩን የአባላት ስብጥር በእጅጉ የቀየረ ክስተት ሲሆን፣ የግንባሩ አባል ድርጅት ያላቸው የአባላት ቁጥር የሰማይና የምድር ያህል እንዲራራቅ ያደረገ ነበር።
ሌላው መጠቀስ ያለበት ጉዳይ የግንባሩ የመተካካት ፖሊሲ ነው። የመተካካቱ ፖሊሲ ተግባራዊ ሲሆን፣ በአባል ድርጅቶቹ ላይ ያሳረፈው ውጤቱ ተመሳሳይ አልነበረም። አንዳንዶቹ አባል ድርጅቶች ቁልፍ አመራሮቻቸውን እያጡ ሲሄዱ፣ ቀድሞውንም በአንፃራዊነት ወጣት አመራር የነበራቸው አባል ድርጅቶች ፖሊሲው የረባ መዘዝ አላስከተለባቸውም። በዚሁ ፖሊሲ ብዙ አመራሮቹን ከግንባሩ የአመራር መዋቅር የገፋው ወይም የተካው ሕወሓት ባልተጠበቀው የአቶ መለስ ሞት በብቸኝነት ይዞት የነበረው የሊቀ መንበርነት ቦታ ከእጁ ያፈተለከበት ሁኔታ ተፈጠረ። የሕወሓት፣ የግንባሩና የአገሪቱ ቁልፍ ሰው ሆነው የቆዩት የአቶ መለስ ሕልፈት የሕወሓትን አቅም የቀነሰ ከመሆኑም ባሻገር፣ በግንባሩ ውስጥ የነበረውን የኃይል ሚዛን ትርጉም ባለው መልኩ ያናጋ አድርጎ መውስድ ስህተት አይሆንም። ከዚህ ጋር በተያያዘ ኢሕአዴግ ውስጥ በትግል የተሳተፉ ስለኢሕአዴግ ለመናገርም ሆነ ኢሕአዴግን ለመምራት የበለጠ የሞራል የበላይነትና ተሰሚነት ያላቸው አመራሮች በመተካካት፣ በዕድሜና በጤና እንዲሁም በተፈጥሮ ሞት ከፖለቲካው ሜዳ ባፈገፈጉ ቁጥር በፓርቲዎቹ መሪዎች መካከል በዚህ ረገድ ያለው ልዩነት እየተዳከመ መሄዱ ግልጽ ነው። ይህ ደግሞ በእሳት ተፈትነው ያለፉ አመራሮችን ተፅዕኖ በመቀነስ ከሁሉም የግንባሩ አባል ድርጅቶች የተወጣጣው አዲስ ትውልድ አመራር በእኩልነት ራሱን የሚያቀርብበት ዕድል ይሰጠዋል። ይህም የግንባሩን የኃይል ሚዛን በመወሰን ረገድ የተወሰነ ሚና አይጠፋውም።
በግንባር ውስጥ ስላለው የኃይል ሚዛን ሲነሳ ሳይጠቀስ ሊታለፍ የማይገባው ጉዳይ የአባል ድርጅቶቹ የኢኮኖሚ አቅም ነው። ግንኙነታቸው በግልጽ ባይቀመጥም በእኛ አገር ሁኔታ በፓርቲ ቁጥጥር ሥር ያሉ የኢኮኖሚ ተቋማት በመኖራቸው፣ የፖለቲካ ድርጅቶቹ የገንዘብ አቅም በአባላት መዋጮና በደጋፊዎች ችሮታ ላይ ብቻ የተመሠረተ አይደለም። አንዳንድ መረጃዎች እንደሚጠቁሙት በዚህ ረገድ ያሉ ልዩነቶች በጣም ከፍተኛ በመሆናቸው በኃይል ሚዛኑ ላይ የሚያሳርፉት ተፅዕኖ መንኳሰስ የለበትም። ከሌላ አኳያ ሕወሓት በወታደራዊ፣ በመረጃና በደኅንነት ተቋማት ላይ አለው የሚባለውን ላቅ ያለ ቁጥጥርና ይህንንም የራሱ የ«በላይነት» ለመጠበቅ ይጠቀምበታል የሚለውን የሚያነሱ አሉ። በዚህ ረገድ የሚጠቀሱ መረጃዎች ቢኖሩም ጉዳዩን በተጨባጭ ማስረጃ እያስረዱ ማብራራት ከባድ መሆኑን በማመን ጠቅሶ ከማለፍ ባሻገር፣ በዚህ ጽሑፍ ጠንከር ያለ ክርክር ማቅረብ አልተሞከረም።
የፖለቲካ ማኅበራትን የሕዝብ ድጋፍ በሕዝብ አስተያየት መሰብሰቢያ መንገዶች መመዘን የተለመደ ቢሆንም፣ በእኛ አገር እንዲህ ዓይነቱን መረጃ የሚያቀብል እምነት የሚጣልበት ተቋምና አሠራር የለም። በአገራችን ይፋ የሚደረጉት የምርጫ ውጤቶችም ከውዝግብ ፀድተው የማያውቁ ቢሆንም፣ ኢሕአዴግን የመሠረቱ የፖለቲካ ማኅበራትን የሚያገኙትን የፓርላማ ወንበርና የሕዝብ ድምፅ ተጠቅመን ያላቸውን የሕዝብ ድጋፍ ብንመዝን የምናገኘው ልዩነት ብዙም የሚያስደንቅ አይደለም። ለምሳሌ በዚህ ዓመት በተካሄደው ምርጫ አራቱም ፓርቲዎች ያሰማሯቸው ሁሉም ዕጩዎች በከፍተኛ የድምፅ ልዩነት አሸናፊ መሆናቸውን ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አሳውቋል። በመሆኑም የሕዝብ ድጋፍን በተመለከተ የሚነሱ አንዳንድ ተገቢ ጥያቄዎችን ቀምሮ ወደ ትክክለኛ መደምደሚያ ለመድረስ ብዙ ጥናት የሚጠይቅ በመሆኑ ጉዳዩን ማቅለል ቢመስልም፣ ከላይ በቀረበው መልኩ አስቀምጦ ከማለፍ ሌላ አማራጭ ለጊዜው የለም።
ከላይ ለማሳየት እንደተሞከረው ኢሕአዴግ ከጥንስሱ አንስቶ የእኩዮች ግንባር አልነበረም። ከምሥረታው ጀምሮ በብዙ መልኩ ጠንካራ የነበረው ሕወሓት መሪነቱን ይዞ ለበርካታ ዓመታት ዘልቋል። የግንባሩ ምክትል ሊቀ መንበርነትም ከብአዴን ሳይወጣ ቀላል ለማይባል ጊዜ ቀጥሏል። ይኼ ነባሩ የኃይል ሚዛን ግን ቀስ በቀስ እየተሸረሸረ መምጣቱን ቀደም ሲል ለማሳየት ተሞክሯል። ይሁንና በሌላ በኩል የግንባሩ አወቃቀርና አደረጃጀት የአባል ድርጅት ጥንካሬና በመካከላቸው ያለውን የኃይል ሚዛን ሳያገናዝብ ለአባል ድርጅቶች እኩልነት ቅድሚያ የሰጠ ይመስላል። የዋልታ ኢንፎርሜሽን ማዕከል የሰሞኑን ጉባዔ አስመልክቶ በድረ ገጹ ያተመው ጽሑፍ እንዳመለከተው ግንባሩ ሲዋቀር የሁለቱ ፓርቲዎች በግንባሩ አመራር ያላቸው ውክልና እኩል ነበር። በሁለቱ ቀዳሚ የግንባሩ ጉባዔዎች የግንባሩን አወቃቀርና በተለያዩ አደረጃጀቶች (ጠቅላላ ጉባዔ፣ ማዕከላዊ ኮሚቴና ፖሊት ቢሮ) ያላቸውን ውክልና በተመለከተ የዚህ ጽሑፍ አዘጋጅ መረጃ ማግኘት ባይችልም፣ በ1990 ዓ.ም. በጅማ ከተካሄደው ሦስተኛ ጉባዔ ያለው የግንባሩ አወቃቀር በአባል ድርጅት እኩልነት ላይ የተመሠረተ ነበር። የድርጅቱ መተዳደሪያ ደንብም የአባል ድርጅት እኩልነት መርህን የሚያረጋግጥ ነው። በስድስተኛው ድርጅታዊ ጉባዔ የፀደቀው መተዳደሪያ ደንብ የግንባሩን የአደረጃጀትና አሠራር መርሆች ባስቀመጠበት አንቀጽ 7/1/መ ላይ እንደደነገገው፣ «ኢሕአዴግ እኩልነታቸው የተጠበቀ ድርጅቶች ግንባር ነው፤» በመሆኑም ለድርጅቶቹ ጥንካሬ፣ ላገኙት የሕዝብ ድምፅና የፓርላማ ወንበር፣ ለአባላት ቁጥርና ለመሰል ጉዳዮች ቁብ የሚሰጥ አደረጃጀትና መዋቅር ኢሕአዴግ አላበጀም።
ከሰንጠረዥ ማየት እንደሚቻለው አሁን ባለው አወቃቀር ሁሉም አባል ድርጅቶች በጠቅላላ ጉባኤ፣ በኢሕአዴግ ምክር ቤትና በኢሕአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ ውስጥ ያላቸው ውክልና «ተመጣጣኝ» ሳይሆን ተመሳሳይ ነው። የአገሪቱ ወሳኝ ጉዳዮች የሚወሰኑትም ሆነ የሚመከሩበት በፓርቲው ላዕላይ መዋቅሮች መሆኑን ለሚገነዘብ ሰው፣ የአባል ፓርቲዎች በጠንካራው የፓርቲ አወቃቀር ላይ ያላቸው ውክልና ጉዳይ እንደ ቀልድ የሚታለፍ አለመሆኑ ይገባዋል።
ውክልና ከተነሳ አይቀር ሊነሳ የሚገባው አንኳር ነጥብ አጋር የሚባሉት ፓርቲዎች በግንባሩ አወቃቀር ያላቸው ቦታ ነው። ቀደም ሲል በተጠቀሰው የግንባሩ መተዳደሪያ ደንብ ድርጅቱ ከአጋር ፓርቲዎቹ በጋራ እንደሚሠራ፣ በጋራ አመራር እንደሚሰጥና የግንኙነቱ ዝርዝር አፈጻጸም በኢሕአዴግ ምክር ቤት በኩል እንደሚወጣ ከተቀመጠው ባሻገር፣ በተግባር ፓርቲዎቹ ግንባሩ በማዕከል ደረጃ በሚወስናቸው ጉዳዮች ላይ የሚሳተፉበት ሁኔታ የለም ማለት ይቻላል። ከኢሕአዴግ የተለየ ቋንቋ ሲናገሩ የማይደመጡት፣ በአፍም በግብርም ከኢሕአዴግ የማይለዩትና በኢሕአዴግ ጉባዔ የአጋርነት መልዕክት ሲያስተላልፉ በይፋ አባል ለመሆን እስከመጠየቅ የደረሱት አጋር ፓርቲዎች አባል ያልሆኑበት ምክንያት ግልጽ አይደለም።
በመጋቢት 1999 ዓ.ም. «የዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ ትግልና አብዮታዊ ዴሞክራሲ» በሚል ርዕስ የታተመ የግንባሩ ኅትመት፣ አጋር ፓርቲዎች አባል ያልሆኑበት ምክንያት፣ «በአካባቢያቸው ለአብዮታዊ ዴሞክራሲ ማኅበራዊ መሠረት የሌለ በመሆኑ የተሟላ አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ባህሪ መያዝ ባለመቻላቸው» መሆኑን ያትታል። የቀረበው ምክንያት መፍታታት የሚያሻው በመሆኑ ለአብዮታዊ ዴሞክራሲ የሚያስፈልገው ማኅበራዊ መሠረት ምን እንደሆነ? የግንባሩ አባል ድርጅቶች ለአብዮታዊ ዴሞክራሲ ማኅበራዊ መሠረት ማግኘት ሲችሉ አጋሮቹ ያንን ማሳካት ሳይችሉ የቀሩበት ሁኔታ ለምን እንደተፈጠረ? ይህ ነገር እስከ መቼ ሊቀጥል እንደሚችል? እና ተያያዥ ጥያቄዎችን በሚገባ አይመልስም። አጋር ፓርቲዎቹ የበቀሉበት ማኅበራዊ ዓውድ አንዱ ከአንዱ ልዩነት ያለው ከመሆኑም በተጨማሪ፣ እነሱን እንደ ቡድን ከአባል ድርጅቶች ማኅበራዊ ዓውድ የሚለያቸው ነገር መኖሩ ያጠራጥራል። በተግባር ከድርጅቱ ጋር ተባብረውና በወሳኝ ይፋዊ መስመሮችም ግልጽ የድጋፍ አቋም ወስደው እየተንቀሳቀሱ ያሉ ድርጅቶችን ውኃ በማያነሳ ምክንያት ከአባልነት ያነሰ ደረጃ ሰጥቶ ከውሳኔ መስጫ ማዕቀፉ መግፋት ተቀባይነት የለውም። በፌዴራሉ የአስፈጻሚ አካል ውስጥ የእነዚህን ድርጅቶች ውክልና ያስተዋለ ሰው ከግንባሩ የኃይል ማዕከል መራቃቸው በጋራ አስተዳደሩ ላይ እንዳይሳተፉ እንቅፋት እንደሆነባቸው ቢገምት ስህተት አይመስልም።
ከላይ ለማብራራት እንደተሞከረው የኢሕአዴግ መዋቅር ከአባል ድርጅቶቹ ድርጅታዊ ጥንካሬ የሚመነጨውን በድርጅቶቹ መካከል ያለውን የኃይል ሚዛን ግምት ውስጥ የሚከት አይደለም። የድርጅቱ አሠራር እኩልነትን ብቻ የሚያሰፍን ነው። (በእርግጥ ይኼ ሁኔታ በአገሪቱ ፌዴራል ሥርዓት ፍፁም ባልተመጣጠነ ሁኔታ ክልሎች በሕዝብ ብዛት፣ በቆዳ ስፋት፣ በሀብትና በኢኮኖሚያዊ አቅም በከፍተኛ ሁኔታ ተለያይተው ከተቀረፁበት ሁኔታ የሚመነጨውን ፖለቲካዊ አልተማጣጥኖ ‘Political Asymmetry’ በማለስለስና በማቀዘቀዝ፣ በሌሎች ፌዴራል ሥርዓቶች ሁለተኛዎቹ ምክር ቤቶች የሚጫወቱትን ሚና እንዲጫወት አስችሎታል። ይህ ዓይነቱ አሠራር ግን ከመዋቅሩ የጎላ አስፈላጊነት አንፃር በመደበኛው ሕገ መንግሥታዊ ማዕቀፍ ውስጥ ሊፈታ የሚገባው እንጂ፣ በምርጫ ሊወጣና ሊወርድ በሚችል ፓርቲ ውስጥ መንጠልጠል እንደሌለበት ጸሐፊው ያምናል።) የተለያየ አቅም ያላቸው ፓርቲዎች መካከል የሚጫን እኩልነት ለግዙፎቹ ፓርቲዎች የተሰጠን ውክልና የሚያንኳስስ ከመሆኑም ባሻገር፣ በዚህ አቅማቸውን ባላገናዘበ መዋቅር ሥር ለመቀጠል የወሰኑበትን ምክንያት ለግምት ክፍት በማድረግ ተዓማኒነታቸው ጥያቄ ውስጥ እንዲወድቅ ያደርጋል። በሌላ በኩል አጋር የተባሉት የፖለቲካ ኃይሎችን የሚያሳትፍ ለታዛቢም የሚታይ መደበኛ መዋቅር ኢሕአዴግ የለውም። ይህም ሌላው መዋቅራዊ ክፍተቱ ተደርጎ ሊወስድ ይገባል።
ከሩብ ክፍለ ዘመን በላይ የአብሮነት ቆይታም በኋላ ኢሕአዴግ የፖለቲካ ማኅበራት ግንባር ነው። በአሠራሩ እንኳን በጥምረት የተሰባሰቡ ቀርቶ አንድ ወጥ ፓርቲዎች አልፎ አልፎ ብቻ የሚያሳኩትን ውህደትና ማዕከላዊነት ያሳካ ቢመስልም፣ አሁንም ከግንባርነት ወደ ላቁ አደረጃጀቶች ሲያማትር አይታይም። ውህደትን በተመለከተ አንዳንድ አፈተለኩ የተባሉ ወሬዎች የወጡ ቢሆንም፣ ግንባሩ በዚህ ረገድ ይፋዊ የአቋም ለውጥ እንደሚያደርግ ጠቁሞ አያውቅም። እንደ እኔ እምነት ድርጅቱ ከላይ የጠቆምኳቸውን የመዋቅር ግድፈቶች ያለከፋ መንገራገጭ በሚገባ ሊፈታቸው የሚችለው ውህደት በመፈጸም ነው። በተግባር እኩል ያልሆኑትን አባል ድርጅቶች አጣቦ በተመሳሳይ በር የሚያስገባውን የእኩልነት መርህ ተፃረው «ለእኔ ይኼ ያንሰኛል» የሚል ጥያቄ ሳያነሱ፣ ጉዳዩም የፖለቲካ ጉዳይ ሆኖ በደጋፊም በነቃፊም ሳይነሳ እንዲህ ዓይነት ዕርምጃ መውስድ ብልህነት ነው።
በግንባሩ መተዳደሪያ ደንብ ላይ ያስቀመጣቸው ኢሕአዴግ ከእንዲህ ዓይነቱ አደረጃጃት ይልቅ ግንባርነትን የመረጠበት ምክንያቶች አሳማኝ አይደሉም። መተዳደሪያ ደንቡ እንደሚያትተው «ኢትዮጵያ ኅብረ ብሔራዊ አገር እንደመሆኗ የተለያዩ ብሔሮቿንና ሕዝቦቿን በአንድነት አሰባስቦ ለማታገል የሚቻለው ግለሰቦችን በተናጠል በሚያሰባስቡ ኅብረ ብሔር ድርጅት ሳይሆን፣ የድርጅቶችን በተለይ ደግሞ የብሔር ብሔረሰብ ድርጅቶች ግንባር በሆነ አደረጃጀት አማካይነት ነው፤» ይህም አወቃቀር ሁለት መሠረታዊ ጥያቄዎችን እንደሚመልስ መተዳደሪያ ደንቡ ያስቀምጣል። የመጀመሪያው ምክንያት የኢትዮጵያ ብሔረሰቦች ጥቅማቸውንና መብታቸውን ለማስከበር፣ የተሻለ ድርጅታዊ አመራር ለማግኘትና በፖለቲካ ሒደቱ በበለጠ ለመሳተፍ የብሔር ድርጅቶች ተመራጭ እንደሆኑ በተግባር መታየቱ ነው። ሁለተኛው ምክንያት እነዚህ የብሔር ድርጅቶች በተናጠል ሳይሆን በዴሞክራሲያዊ ዓላማዎች የሚመራ ኅብረ ብሔር የጋራ ግንባር መንቀሳቀሳቸው በኢትዮጵያ «ብሔር ብሔረሰቦች ሰፊ ሕዝብ መካከል ፅኑ ወንድማማችነትና አንድነት ለማዳበር» አስፈላጊ መሆኑ ነው።
ከላይ በቀረበው አቀራረብ በሕገ መንግሥቱ በቀላሉ እንዳይሸራረፍ ሆኖ ዕውቅና ያገኘን መብት ተግባራዊ ለማድረግ የብሔረሰብ ድርጅቶች የበለጠ ምቹ የሆኑበት ምክንያት በግልጽ አልተቀመጠም። ለብሔረሰቦች መብት ቁርጠኛ የሆነ አገር አቀፍ ድርጅት በየትኛውም አደረጃጃት ቢዋቀር ግልጽ ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌን ከመተግበር የሚያፈገፍግበት ምክንያት አይኖርም። የዕይታው መነሻ ተግባራዊው ተሞክሮ ከሆነ ይኼኛው አማራጭ ተሞክሮ ድክመት ስላላሳየ አንዱ ካንዱ ይሻላል ማለት አያሳምንም። ክርክሩ ከተወሳሰበው የግንባር አወቃቀር ይልቅ በተዋሀደ ንቅናቄ ማዕቀፍ የብሔረሰብ መብቶች ተግባራዊነትን የሚያሳልጡ መዋቅራዊ ፈጠራዎችን መቀየስ የሚቻልበትን አማራጭ ፉርሽ አያደርግም። በተግባር እንደታየው የግንባሩ አባል የሆነው ደኢሕዴን የብሔረሰብ ድርጅቶችን አዋህዶ አንድ ንቅናቄ መሥርቶ የተንቀሳቀሰበት አግባብ የቀደመውን ክርክር የሚያጣጥል ነው። በዚህ መልኩ የሚታየው የተወሰኑ ግንባር የነበሩ አጋር ፓርቲዎች ከግንባርነት በውህደት ራሳቸውን የቀየሩበት አንዱ ምክንያት፣ በግንባር መሥራት ውስጥ ያሉ ውስብሰብ ችግሮችን በቀላሉ ለመሻገር ነው። የቀረበው ክርክር በመጠኑ ሲለጠጥ በብአዴን የታቀፉ የዋግ ኽምራ፣ የኦሮሞ፣ የአዊ አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊያን የራሳቸውን ፓርቲ ማቋቋም ይገባቸዋል እንደማለት ነው። በትግራይ ክልል ውስጥ የሚገኙ ኩናማዎችም እንደዚያው። በመንግሥት አወቃቀር ብሔረሰቦች ራሳቸውን በራሳቸው የማስተዳደር መብታቸው ያለ ገደብ ተረጋግጧል። በዚህ ረገድ የሚነሱ ሥጋቶች በመደበኛው አሠራር መፍትሔ አላቸው። ኢሕአዴግ በምርጫ ተወዳድሮ የመንግሥትን ሥልጣን የሚይዝ ድርጅት እንጂ መንግሥትን የሚተካ ተቋም ባለመሆኑ፣ ሁሉንም ሥጋቶች በድርጅታዊ አወቃቀሩ እንዲፈታ አይጠበቅበትም። ስለዚህ ኢሕአዴግ አወቃቀሩን ሲወስን ራሱን እንደ ድርጅት መመልከት ይገባዋል።
ሌላው የተነሳው ነገር የኢትዮጵያ ኅብረ ብሔራዊ አገር መሆንና የተለያዩ ብሔሮቿንና ሕዝቦቿን በአንድነት ሰብስቦ ለማታገል የሚቻለው በብሔር ድርጅቶች ግንባር መሆን ነው። ሲጀምር ኅብረ ብሔራዊ አገር ለመሆን ኢትዮጵያ ብቸኛዋ አገር አይደለችም። በምናልባት ከሚጠቀሱት ጥቂት አገሮች ውጪ የብሔረሰቦች ስብጥርና ታሪካዊ ግንኙነት የተለያየ ቢሆንም፣ አብዛኞቹ የዓለም አገሮች ኅብረ ብሔራዊነት መገለጫቸው ነው። ይሁንና የብሔረሰብ ጉዳይ ወሳኝ የፖለቲካ አጀንዳ ሆኖ ለአሥርት ዓመታት በዘለቀበት፣ አሁን በሥራ ላይ ያለው ሕገ መንግሥትም ጉዳዩ ቁልፍ የማጠንጠኛ ማዕከል ሆኖ በተቀመጠበት ሁኔታ የብሔረሰብ ጉዳይን የፖለቲካ ማነሳሻነት ወይም ማታገያነት አቅም ማጣጣል አይቻልም። ይህ ማለት ግን ማታገልና ማነሳሳት በአጀንዳ ዙሪያ እንጂ በመዋቅር መደገፉ የግድ አይደለም። የብሔረሰቦችን መብት ወደ ፖለቲካ መድረኩ ያመጣ፣ የብሔረሰቦችን መብት በማክበርና በማስከበር ከእኔ በላይ ላሳር የሚል ድርጅት ኅብረ ብሔራዊም ሆኖ ምልዓተ ሕዝቡን በዚህ ደረጃ ማነሳሳት ወይም ማታገል ይችላል ብሎ ማሰብ ትክክል ነው። ይህ ውሳኔ የፖለቲካ ዋጋ ያስከፍላል ተብሎ ከተሰጋም የሚመሠረተው ንቅናቄ ክልላዊ ቅርንጫፎች የተወሰነ ነፃነት እንዲኖራቸው በማድረግ ለጉዳዩ እልባት መስጠት ይቻላል። በዚህ ረገድ የደኢሕዴንን ተሞክሮ በሚገባ መርምሮ በተግባር የተፈተሹ ትምህርቶችን መቅሰም ይመከራል።
ኢሕአዴግ የአገሪቱን አብዮታዊ ወይም ልማታዊ ዴሞክራሲያዊያን ግለሰቦችን አስተባብሮ የሚመራ ንቅናቄ ወደ መሆን ቢሸጋገር በግንባርነት መቀጠል ሊፈጠር ከሚችለው ውስብሰብ አሠራርና አይቀሬ ውጥረት ተላቆ፣ አንደኛ የአባላትን ስብጥርና የሕዝብ ውክልናን የሚያንፀባርቅ አመራር እንዲኖረው ያስችላል። ሁለተኛ የእኩልነቱ ገደብ ሳያግዳቸው ከየትኛውም የኢትዮጵያ አካባቢ የሚወከሉ አመራሮች እንደ ብቃታቸው ተፎካክረው ወደ አመራር የሚመጡበትን አግባብ ይፈጥራል። ይህ የተሻለ አመራር ነጥሮ የሚወጣበትን ሁኔታ ክፍት ለማድረግ የሚያግዝ አሠራር የብሔረሰቦችን ውክልና ጨርሶ እንዳያጠፋ ገዳቢ አሠራሮች በማስቀመጥ ከብቃቱም ከውክልናውም አቀናጅቶ እንዲሄድ ማድረግ ይቻላል። ንቅናቄው የተጠናከረ ውስጠ ድርጅት ዴሞክራሲ መገንባት ከቻለ አንዳንድ አካባቢዎች በአመራሩ ሳይወከሉ የሚቀሩበትን አግባብ መቀነስም ይቻላል። ከዚህ በተጨማሪም ለአመራርነት የሚበቁ ሰዎች ከተለያዩ አካባቢዎች የተወሰነ አነስተኛውን ድጋፍ ካላገኙ በስተቀር ከአንድ አካባቢ ብቻ በሚያገኙት የተከማቸ ድምፅ ወደ አመራር የማይመጡበትን አሠራር በመዘርጋት፣ አንድም በብዙኃን ቁጥጥር ሥር የመውደቅ ሥጋትን ማስወገድ፣ በሌላ በኩልም ከሁሉም አካባቢ ድጋፍ ለማግኘት ለሁሉም አካባቢ የሚበጁ ሐሳቦች የበላይ የሚሆኑበትን ሁኔታ መፍጠር ይቻላል። ሦስተኛው የተወሰነ ዓይነት ልዩነት በውስጡ እንዲንሸራሸር ሆኖ፣ በሚደራጀው ንቅናቄ ውስጥ አባላት በይነ ብሔረሰብ የሆነ የማይሰበር ትብብርና ግንኙነት እንዲመሠርቱ በማድረግ ድርጅቱ «ትምክህተኝነትና ጠባብነት» የሚላቸው አመለካከቶች ተዳከመው፣ ዴሞክራሲያዊ አገራዊ አመለካከት ጎልቶ እንዲወጣ ያግዛል። ለማጠቃለል ኢሕአዴግ ራሱን ወደ ንቅናቄነት አሸጋግሮ ለመቀጠል ካልወሰነ ግንባሩና አባል ድርጅቶቹ በጋራና በተናጠል በአጭር ጊዜና በረጅም ጊዜ በቀጥታና በተዘዋዋሪ መንገድ ቀደም ሲል ከተጠቀሱት የአወቃቀር ክፍተቶች የሚመነጩ ፈተናዎች ጋር መጋፈጣቸው አይቀሬ ይመስላል።
ከአዘጋጁ፡- ጸሐፊው በፖለቲካል ሳይንስና ዓለም አቀፍ ግንኙነት የመጀመሪያ ዲግሪ፣ እንዲሁም በፌዴራል ጥናቶች ሁለተኛ ዲግሪ ሲኖራቸው፣ ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን፣ ጸሐፊውን በኢሜይል አድራሻቸው yambinimw@gmail.com ማግኘት ይቻላል፡፡
” መውጪያ ብቻ፣ አስወጡን… ነብሰ ጡሮች፣ አራሶች፣ ህክምና የሚሹ ወገኖች፣ ህጻናት፣ አረጋዊያን፣ እናቶች፣…. በቃ ሁሉም ዓይነት ዜጎች በጣር ውስጥ ናቸው። ጥይት፣ ጠኔ፣ የሞት ጥላ፣ የጅምላ ጭፍጨፋ ከቧቸው ዋይዋይ ይላሉ። አውሬዎች ” በለው” እያሉ ያዛሉ። ” አሁን አብዲሌን አናግሬዋለሁ። የፌደራል ፖሊስ ከጂግጅጋ እንዲባረር አድርገናል። የሶማሌ ክልል ልዩ ፖሊስ ተቆጣጥሯል እያሉ በደም አበላ ሰክረው ይደንሳሉ። የማይገባቸው ጀንፈሎች እርስ በርስ ይነታረካሉ። አይናቸው መካከል እብሌኑ ውስጥ ድራማው በደም ተነክሮ እያዩትም እርስ በርስ …. ሰከን ብለው የሚያስቡ የሚሉት ነው።
” እርስ በርስ ስንባላ፣ ወንድም ወንድሙን ሲጠልፈው መኖራችን ከውርደት ውጪ ያተረፈልን ነገር የለም ሲሉ አቶ ለማ እንደተናገሩት ዛሬ በሶማሌ ክልል ወገን እየረገፈ፣ አገር በውክልና እየፈረሰ፣ በቁማችን አውሬዎች ሲማማሉበን እንዴት ሊገባን እንደማይችል አይገባኝም” ሲል አስተያየቱ የሚሰጠው ጸጋዬ ባዩ የጅግጅጋ ነዋሪ ነው።
በኢትዮጵያ የተጀመረው ለውጥ ያስከፋቸው ወገኖች አልመውና አቅደው ሲንቀሳቀሱ ሌሎች የህብረተሰብ ክፍሎች በለውጡ የደስታ ስካር የተነሳ ማስተዋላቸው መሰረቁ አሳሳቢ እንደሆነ የተጠቆመው ጸጋዬ ፣ ኢትዮጵያን እንወዳለን የሚሉ ወገኖች በዚህ የስካር መንገድ ከቀጠሉ ገና ብዙ ዋጋ ሰለመከፈሉ አይጠራጠርም። በሶማሌ የኢትዮጵያዊያን ዋይታ መልኩን እንዳይቀይር ስጋቱ ከፍተኛ መሆኑና የመከላከያ ሰራዊት ከመግለጫ የዘለለ እርምጃ አለመውሰዱ ብስጭት መፈጠሩ እንዳለ ሆኖ፣ አንዳንድ ወገኖች መከላከያ ዝግጅቱን እያጠናቀቀ እንደሆነ መደመጡ ሌላ ተስፋ መሆኑን የሚጠቁሙ ወገኖች ሁሉም ነገር ጥንቃቄ ያሻዋል ባይ ናቸው።
በኢትዮ ኤርትራ ድንበር የፈሰሰው ሰራዊት እንኳን የሶማሌ ክልልን ድፍን ኢትዮጵያን ሊታደግ እንደሚችል ለዛጎል የጠቆሙ እንደሚሉት ጨዋታው ከአብዲ ኢሌ ጋር ባቻ አለመሆኑ ጉዳዩን አወሳስቦታል። አብዲ አስፈላጊ የሚባለውን መረጃ ሙሉ በሙሉ የሰጠ ቢሆንም፣ በክልሉ በልዩ ፖሊስ ስም የተደረጀው ሃያ ሺህ የሚጠጋ ሃይል የሚታዘዘው በሌሎች ወገኖች መሆኑ፣ መከላከያ ዘሎ እርምጃ እንዲወስድ ቢታዘዝ የሚከፈለው ዋጋ እጅግ የከፋ እንዳይሆን ስጋት አለ።
ይህ እስከ አፍንጫው የታጠቀና ከጀርባው አይዞህ ባይ ያለው ሰራዊት በቀላል ዋጋ ወደ ሰላም የሚመጣበት አግባብ እስኪፈለግ ጊዜ መፍጀቱ አይቀሬ መሆኑንንም ለጉዳዩ ቅርብ የሆኑ ወገኖች ይናገራሉ። ይሁን እንጂ በክልሉ ያለው ጉዳይ በቅርቡ እንደሚቋጭ እመነታቸው የጸና ነው።
በጅግጅጋና በተለያዩ የክልሉ ከተሞች የደረሰው ስብዓዊ ቀውስ እጅግ አሳዛኝና ምን ግዜም የማይረሳ መሆኑንን የሚናገሩ የአይን ምስክሮች በጅግጅጋ ያለው ሁኔታ የሚያስደስታቸው ወገኖች ለፖለቲካ ፍጆታ ሲሉ እንዲህ ባለው ድርጊት ውስጥ መሳተፋቸው አስገርሟቸዋል። በተለይም በማህበራዊ ገጾች የፌደራል መንግስት ጣልቃ መግባት የለበትም በሚል ጽንፍ ወጥተው የሚክራከሩ ክፍሎች ላይ የማይረሳ ጥቁር ነጥብ መያዛቸውን እየገለጹ ነው።
በሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች ክልሉን ጥለው እንዳይወጡ በታገቱበት፣ እመጫት ሶስት ቀን ያልጸና ልጇን ይዛ ሜዳ በወደቀችበት፣ ነብሰ ጡር እህቶች ሁለት ነብስ ሆነው በጅምላ በተጣሉበት፣ ቤተ እምነቶች ሲጋዩ፣ የሰው ልጅ እትብቱ በተቀበረበት ምድሩ ላይ ጠኔ ሲጥለው እያዩ የማይራሩ ወገኖች፣ ቀኑ ሲደርስ እንዴት ሌላውን ርህራሄ ይለምኑት ይሆን!! ይህ ቀኑን ቆጥሮ መልስ የሚያገኝ ቢሆንም እንዲህ ያለ ጭካኔ በተራ ዜጋ ላይ አድሞና ወጥኖ ማቀናበር በየትኛውም መስፈርት ሰዋዊ ተግባር ሆኖ አይወሰድም። እኒህ ክፍሎች በሌሎች ወገኖች ላይ እዚህ የጭካኔ ጥግ ወረደው ክፉ ተግባር መፈጸማቸው ተላላኪ ፖለቲከኞች ያጎናጸፉዋቸው ሃይል መሆኑ ደግሞ እጅግ ያማል።
የሕዝብ ስቃይ መላ እንዲባል፣ የታገቱ ዜጎች ቢያንስ ክልሉን ለቀው እንዲወጡ እንዲመቻች ማድረግ ካልተቻለ፣ ለዓለም አቀፍ ተቋማት ይህንኑ እንዲፈጽሙ ባስቸኳይ ማሳወቅ!! ከዚያም ኦብነግን ጨምሮ የውክልና ጦርነት የሚያካሂዱትን ክፍሎች ይፋ አድርጎ አገር ወዳዶች አገራቸውን እንዲታደጉ የዚያድባሬን ወረራ እንደመከትነው ሁሉ ክትት ይታወጅ!! ሰልጥነን፣ ታጥቀን፣ ጊዜው ሲደርስ …
ከዚህ በተጨማሪ የሚፈልጉትን የትምህርት ዓይነት ከመምረጥና የጉዞ እቅድ ከማውጣት ጀምሮ፣ ወዳጆች እስከ ማፍራትና ከዩናይትድ ኪንግደም የአየር ጸባይ ጋር እስከ መላመድ ድረስ ያሉትን ጉዳዮች ያካትታል።
ዩናይትድ ኪንግደም ጥናታዊ ምርምሮችን በማድረግ ረገድ በዓለም ላይ ቁጥር አንድ አገር ናት። (ኢንተርናሽናል ኮምፓራቲቭ ፐርፎርማንስ ኦፍ ዘ ዩኬ ሪሰርች ቤዝ፣ ቢአይኤስ)
በዩኬ የተማሩ ዓለም አቀፍ ተመራቂዎች፣ አገራቸው ውስጥ ከተማሩት አንጻር ሲታይ አማካይ ደሞዛቸው በጣም ከፍ ያለ ነው። (ትራኪንግ ኢንተርናሽናል ግራጅዌት አውትካምስ፣ ቢ አይ ኤስ፣ 2011)
የዩናይትድ ኪንግደም ትምህርት ትኩረት የሚያደርገው ያለዎትን እውቀትና ክህሎት የማሳደግ ጉጉት እንዲያድርብዎት፣ አዳዲስ ነገሮችን ለመፍጠር ነፃነት እንዲሰማዎትና ከፍተኛ ውጤት እንዲያገኙ የሚያስፈልግዎትን ድጋፍ መስጠት ላይ ነው።
ዩናይትድ ኪንግደም ውስጥ የሚሰጥ ትምህርት ወይም የነፃ ትምህርት እድል ማግኘት ይፈልጋሉ? ምን አይነት ትምህርት እና የት ልማር የሚል ውሳኔ ለማድረግ እርዳታ ማግኘት ይፈልጉ ይሆን። እርስዎን ለመርዳት ዝግጁ ነን።
ያዘጋጀናቸውን የመፈለጊያ ዘዴዎችና መርጃዎች ተጠቅመው ኤጁኬሽን ዩኬ ድረ ገጽ ላይ የሚገኙትን በዩናይትድ ኪንግደም ውስጥ ያሉ በሺህዎች የሚቆጠሩ የትምህርት ዓይነቶችንና የነፃ ትምህርት እድሎችን ማግኘት ይችላሉ። እዚያ ላይ የተለያዩ የትምህርት አይነቶች፣ ለምሳሌ የመጀመሪያ ደረጃ ዲግሪዎች፣ ኤችኤንዲዎችና የሁለተኛ ዲግሪዎች፣ ኤምቢኤዎችና ዶክትሬቶች ተዘርዝረዋል። ከዚህም ሌላ የምንሰጣቸውን የእንግሊዝኛ ቋንቋ ኮርሶች በተመለከተ መረጃ ማግኘት ይችላሉ።
ለወጣት ተማሪዎች ደግሞ በዩናይትድ ኪንግደም ካሉት አዳሪ ትምህርት ቤቶች እንዲሁም ለልጆችና ለወጣቶች ከተዘጋጁት የእንግሊዝኛ ቋንቋ ትምህርቶች መካከል የሚፈልጉትን መምረጥ ይችላሉ።
ዩር ስተዲ ኦፕሽንስ በሚለው ሊንክ ላይ በእንግሊዝ፣ በሰሜን አየርላንድ፣ በስኮትላንድና በዌልስ ስለሚሰጡት የትምህርት ዓይነቶች፣ የብቃት ማረጋገጫዎችና ስላሉት የተለያዩ ሥርዓተ ትምህርቶች መረጃ ማግኘት ይችላሉ።
በዩናይትድ ኪንግደም ለመማር እቅድ እያወጡ ከሆነ ልንረዳዎት ዝግጁ ነን! የዩናይትድ ኪንግደም ቪዛዎችን፣ ነፃ የትምህርት እድሎችን፣ ገንዘብን፣ ማረፊያን፣ ጤናን፣ ደኅንነትን፣ ጉዞንና ሌሎች በርካታ ነገሮችን የሚመለከቱ ጠቃሚ መረጃዎች አሰባስበናል።
ከተማሪዎች ማኅበራት፣ ከምሽት መዝናኛዎችና ከማኅበራዊ ሕይወት ጀምሮ ምግብን፣ መጠጥን፣ ሃይማኖትን እና የአየር ጸባይ እስከሚመለከት መረጃ ድረስ ለማግኘት በኤጁኬሽን ዩኬ ድረ ገጽ ላይ የሚገኘውን ሊቪንግ ኤንድ ስተዲዪንግ ኢን ዘ ዩኬ የሚለው ሊንክ ይጠቀሙ።
ወቅቱ 1994 ክረምት ነው። በየዓመቱ ትምህርት ቤቶች ሲዘጉ መምህራንን አንድም በአብዮታዊ ዴሞክራሲ ለማጥመቅ ሁለትም ሥራ ፈተው ከዋሉ የሚሠሩት ስለማይታወቅ ጠርንፎ ለማቆየት የሚዘጋጀው ስብሰባ ጎጃም ደብረ ማርቆስ በሦስት አዳራሾች እየተካሄደ ነው። ቤተ መንግሥት አዳራሽ፣ ሲኒማ ቤትና መንገድ ትራንስፖርት አዳራሽ።
በሲኒማ ቤቱ ስብሰባ በአወያይነት ከተመደቡት አንዱ ከአንደኛ እስከ አራተኛ ክፍል ድረስ በአንድ መምህር ስለሚካሄደው የትምህርት አሰጣጥ የሚያውቀውን ሳይሆን የተነገረውን በተረዳው መጠን ለተሰብሳቢው ገለጸ። ይሄው የትምህርት አሰጣጥ አማራ ክልልን ጨምሮ በመላ ሀገሪቱ ውጤታማ ሆኗል ያለው አወያይ፤ በትግራይ ክልል ብቻ ተግባራዊ አለመሆኑን ጠቅሶ ምክንያት ተብሎ የተነገረውንም ሲናገር፤ በዚህ ደረጃ የተመደቡት በአብዛኛው ሴቶች ነበሩ። ከእነዚህ አብዛኛዎቹ ደግሞ በተመሳሳይ ወቅት በማርገዛቸው ፕሮግራሙን ማስቀጠል አልተቻለም አለ። በዚህ ግዜ አዳራሹ በሳቅ ተሞላ። መድረኩ ለውይይት ክፍት መሆኑ ሳይገለጽም ለአስተያየትና ለጥያቄ በርካታ እጆች በአየር ላይ ታዩ።
አወያዩ ገለጻውን አብቅቶ (የተነገረውን ተናግሮ) ቀጣዩ ሰዓት የውይይት መሆኑን ገልጾ ቅድሚያ ለሴቶች በሚል የመጀመሪያውን የመናር ዕድል ለሴት ሰጠ። ዕድሉ የተሰጣት መምህርትም ከአንድ እስከ አራተኛ ክፍል በአንድ መምህር ማስተማር በአማራ ክልል ውጤታማ ሆኗል ተብሎ ከመድረክ የተገለጸው እኛ በተግባር ከምናውቀው ጋር የሚገናኝ አይደለም በማለት ከአወያዩ ገለጻ በተቃራኒ የሆነ አስተያየት ከሰጠች በኋላ፤ አንድ ጥያቄ አለኝ፣ እሱም ምንድን ነው በትግራይ ክልል በዚህ ደረጃ የተመደቡት አብዛኛዎቹ ሴት መምህራን በመሆናቸውና ከእነርሱም ብዙዎቹ በተመሳሳይ ወቅት በማርገዛቸው ፕሮግራሙ ተግባራዊ አለመሆኑና ወደ ቀድሞው አሰራር መመለሱ ተገልጻል። እዚህ አማራ ክልል እኛ ሴቶቹ ማርገዝ አልችል ብለን ነው? ወይንስ ወንዱ ማስረገዝ አቅቶት? ጥያቄዬ ይሄ ነው ብላ ስትቀመጥ፤ አዳራሹ በጭብጨባ በሳቅ በውካታ ተናጋ። አወያዩ የሚይዝ የሚጨብጠው ጠፍቶት ተደነጋግሮ እየተርበተበተ ቀልዱን አቁሙና ወደ ቁም ነገር አንግባ ማለት ጀመረ።
መምህርቷ አጋጣሚውን በመጠቀም አጠቃላይ ፖለቲካዊ መልዕክት ለማስተላለፍ አስባ ያደረገችው ይሆን ወይንም በመድረክ የተነገረው ስሜቷን ነክቶት ለዚሁ ምላሽ ለመስጠት ብላ የተናገረችው የምታውቀው እሷ ብቻ ብትሆንም የተናገረችው ቃል ግን ጥልቅ መልዕክት ያለው ነበር። የአማራ ወንዶች ማስረገዝ አቃታቸው ወይ? ከባድ ጥያቄ ነው።
ከአስር ዓመታት በላይ ወደ ኋላ ሄጄ ይህን እንዳስታውስ ያደረገኝ አቶ አቦሆይ የተባሉ የህወሓት ሰው ሰሞኑን ከአሜሪካ ድምጽ ራዲዮ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ያለምንም ማንገራገር በድፍረት ወልቃይት ትግሬ ነው ሲሉ መስማቴ ነው። ሰውየው በዚህ አላበቁም ወልቃይት ትግሬነቱን ለማስከበር የትጥቅ ትግል ማካሄዱን አሁን በትግራይ ክልል ስር በመሆኑ ደስተኛ መሆኑን ኮሚቴ የሚባሉት ሰዎች ህዝቡን የማይወክሉ እንደሆኑ ወዘተ ተናገሩ። ንግግራቸው ፈር የለቀቀና ከእውነት የራቀ መሆኑ ሳያንስ ድፍረታቸው ያስገረማት ጋዜጠኛ (ትዘታ) ጥያቄዋን ጠንከር ስታደርግባቸው አሁን ትንሽ ሥራ አለብኝ ሌላ ግዜ ደውለው እንነጋር በማለት ጥያቄዋን ከዛ በላይ እንዳትገፋ አደረጓት።
ግለለሰቡ የአንድ ወረዳ ሹም ቢሆኑም የተናገሩት የተነገራቸውንና ርሳቸው በቦታው ተሹመው እያስፈጸሙት ያለውን የድርጅታቸውን እምነት በመሆኑ በአነስተኛ ሥልጣን ላይ ያለ ሰው የተናገረው ተብሎ ተቃሎ የሚታይ አይደለም።
ታሪክን ሽረው እውነትን ክደው ወልቃይት ትግሬ ነው ሲሉ ንግግራቸው ሳይሆን ንቀታቸው ያበግናል፣ ማንአለብኝነታቸው ስሜትን ይፈታተናል፤ ድፍረታቸው እልህ ያሲዛል። የአማራ ወንድ ማስረገዝ አቃተው እንዴ የሚለውን ከላይ የጠቀስናትን መምህርት ጥያቄም ያስታውሳል። ወልቃይት በብልሀትም በጉልበትም መሬቱን ተነጥቆ፣ ማንነቱ ተለውጦ ያለአባቱ ትግሬ ተብሎ ሀያ አራት ዓመት በትግራይ ክልል ስር መገዛቱ ሳያንስ፤ ወያኔዎች ደፍረው ወልቃይት ከጥንትም ትግሬ ነው ለማለት የበቁት የወልቃይትን አማራነት የሚያረጋግጥ ወንድ ጠፍቶ ነው? የሚያሰኝም ነው። (በቅርብ ግዜ ተጠናክሮ የቀጠለውን የኮሚቴዎች እንቅስቃሴ ሳይጨምር ነው ታዲያ)
ዓይን የለውም ይገባል ከቤት” በማለት ድንበር የሚገፋን ሆነ ግዛት የሚያስፋፋን ገና ሲጀማምር ማስቆም እንደሚገባ በቀረርቶ የሚገልጸው አማራ በምን መንገድ ተታሎ ወይንስ በምን ያህል ጫና ተረትቶ ነው እንዲህ በገዛ መሬቱ እሱ እንደ ጭሰኛ ቀማኛው እንደአባቢድራ ለመኖር የበቃው የሚያሰኝም ነው። መምህሯ እንዳለችው ማስረገዝ አቅቶት ይሆን!
እንደምንሰማው ከሆነ በወሰዱት ለም መሬት ያረኩት ይበልጡኑ የጎመዡት ወያኔዎች ከወሰዱት የሚበልጥ መሬት እንደሚቀራቸውና ያንንም ለመጠቅለል እንደሚያልሙ ነው። ይህም አያያዙን አይተው ጭብጦውን ቀሙት አይነት መሆኑ ነው።