Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በከፊቾ የንጉስ ስርአት ውስጥ የአዝመራ አባት ተብሎ ምስጋና የሚቀርብለት ኮሎ የተባለ መንፈስ ያለ ሲሆን ለዚህ የጣኦት አምላክ የሚቀርበው መስዋዕት ኮሎ-ዴጆ በመባል ይታወቃል፡፡በዚህም ወቅት ትኩስ የሆኑ የእንስሳትና የአዝዕርት ምርቶች እንደመስዋዕት ሆነው ይቀርባሉ፡፡ይህም ምክንያቱ በወቅቱ ጥሩ ሰብል ምርት፣ያልተበላሸ በመሰብሰብ ምክንያት ለአምላካቸው ምስጋና ለማቅረብ እንዲሁም ብዙ ምርት በመገኘቱ ኃይለኛ አዉሎ ንፋስ፣በሽታ፣ከባድ ዝናብ፣መጥፎ ክስተቶች ከህዝቡ በመወገዱ ምክያንት ለማመስገን ነው፡፡(ላንጌ፡1982፡284)
በየጎሳው ይህን የመሰሉ መንፈሳዊ አገልግሎትና ሌሎች የአስተዳደር ስራዎችን የሚያከናውኑ ባለስልጣናት ግፔ ታቶ የሚል ማዕረግ ይሰጣቸዋል፡፡ይህ መንፈሳዊ አባትና መሪ በመፀለዩና ምስጋና በማቅረቡ ምክንያት መሬቱ ተጠብቆ እንደቆየ ይታመናል፡፡
የኮሌ-ዲጆ ሰርአት የሚከናወነው በጤፍ ምርት መሰብሰብ ወቅት ወይም ጋሾ ወይም በበቆሎ ምርት መሰብሰብ ወይም ባሮ ወቅት ሆኖ በታህሳስና በሀምሌ ወራት መጨረሻ ላይ ነው፡፡
የዚህ ምስጋና በዓል ምክንያት መሬት አብቅላ ጥሩ ምርት በመስጠቷ ለምድር ወይም ለመሬት መናፍስት ምስጋና እና መስዋዕት ለማቅረብ እንደሆነ ይታመናል፡፡ከምስጋና በዓል በፊት ሰውነት መታጠብና መንፃት፣ ከሃያ አንድ ቀን በፊት ጀምሮ ግብረ-ስጋ ግንኑነት ያለማድረግ፣ለስርአቱ ምግብ የሚያዘጋጁ ሴቶች ከ አንድ ቀን በፊት ግብረ-ስጋ ግንኙነት ማድረግ አይፈቀድላቸውም፡፡
ይህንን ስርዓት የማይከተሉ አባላት በኮሉ ይቀሰፋሉ ተብሎ ይታመናል፡፡ሴቶች መስዋዕት የሚቀርቡበትን ግቢ መግባት አይፈቀድላቸውም፡፡ይህንን ስርዓት የሚያስፈፅሙት ግፔ ታቶ ወይም አላሞዎች ናቸው፡፡በስርአቱ ውስጥ ጉድጓድ ተቆፍሮ በጉድጓዱ ውስጥ ዶሮ ታርዶ ደሙ ይረጫል፡፡ እህሉ፣ ጠላ እና ዳቦ አብሮ በጉድጓዱ ዉስጥ ተጨምሮ እንዲህ በማለት ይጨፈራል፡፡
ይህ ምስጋና በዓል በከፊቾ ብሄረሰብ ለጥብቅ ደኖች መቆየትና ዘላቂነት አስተዋፅኦ ያላቸው ከመሆኑም ሌላ አምልኮአዊ የዛፍ አጠባበቅ (sacred forests) ዘዴ አንዱ የሀገር በቀል እውቀት ተደርጎ የሚወሰድ ነው፡፡ይህም ስርአት ብሄረሰቡ ለደኑ ካለው አክብሮትና ተፈጠሮን የማምለክ፤የመጠበቅ ስልትና ዘዴ ነው፡፡
በከፊቾ ብሄረሰብ የደን መንፈስ (sprit forest) እንዳለ ይነገራል፡፡ደኑ እና ውስጡ ያሉ ዛፎች የቅድመ አያት መናፍስት ተደርገው ይወሰዳሉ፡፡ህብረተሰቡ ዛፍን ይመርቃል፣እንደ ሰብአዊ ፍጡራን ይንከባከባል፡፡ደን የቆረጠ ሰው እንደገደለ ይቆጠራል፡፡ በከፊቾ ደን ከሌለ መንፈስ የለም ተብሎ ይታመናል፡፡አንድ ኃይል (super natural) በደን ውስጥ እንደሚገኝ ይታመናል፡፡ በባዮስፌር ፅንሰ ኃሳብ ጥብቅ (core area) በባህሉ ምስጋና የሚቀርብበት ከሰው ጋር ንክኪ የሌለው ቦታ ነው፡፡በዚህ ቦታ ያለው መንፈስ ጉዶ ተብሎ ይጠራል፡፡
የጥናት ቡድኑ በመስክ ባደረጋቸው ምልከታ እና ቃለ መጠይቅ በአንጎቅላ ቦቃ ቀበሌ፣በአዲዮ ወረዳ አቢዮ ጎዳ አበራ ኢማሞ በከፊቾ ዋና መንፈሳዊ መሪ ቃለ መጠይቅ ሲሰጡ የከፊቾ ማህበረሰብ ደን ጥበቃ ከባህላዊ የእምነት ስርአቱ ጋር የተቆራኘ ነው፡፡ዛፍ ያለ አግባብ የቆረጠ በኢበዳ ጎዳው ይዳኛል፣ይቀጣል፣ይረገማል፣ከማህበረሰቡ ይገለላል፡፡በደን ጭፍጨፋ ውስጥ የተሳተፉ አካላት በህዝብ መወያያ አደባባይ ሾዴ ኬሎ በቂ ውይይት ወቀሳ ቅጣት ይጣልባቸዋል፡፡
የካፋ ማህበረሰብ ለዘመናት ሲተዳደር የነበረበት፣ የራሱ የሆነ ጥንታዊ ባህላዊ አስተዳደር ስርዓት ካለቸው ጥቅት የሀገራችን የህብረሰብ ክፍሎች አንዱ ነው፡፡የካፋ ማህበረሰብ በባህለዊ አሰተዳደረ ውስጥ የደን ጠባቂ የሚል የስራ መደብ በባህላዊ አስተዳደር ዉስጥ እንዳለ የሀገር ሽማግሌዎች ይናገራሉ፡፡ይህም የማዕረግ ስም ጉዶ ታቶ ይባላል፡፡እንደ መረጀ ሰጭዎች አገለለጽ ከሆነ ይህ ባህላዊ ደን የሚያስተዳደረው ክፍል የዛሬውን የደንና አከባብ ጥበቃ ሚንስቴር ጋር የሚመሳሰል ስልጣን ያለው መሆኑን በተደጋጋሚ ሲገለጹ ተደምጠዋል፡፡በዘሁ የባህል አስተዳደር ውስጥ የአንድ ጎሳ ከሌላ ጎሳ ዛፍን እንዳይቆርጥ እያንዳንዱ የጎሳ አባል በጥንቃቀ የራሱንና የሌላውን የጎሳ አባለት ይዞታ የሆነውን በተደረጀ መልኩ ይጠብቃሉ፡፡በአጋጣሚ ሆኖ ዛፍ ተቆርጦ ከተገኘ ከሆነ ሁሉም የጎሳ አባለት እንደተደፈሩ ይቆጡሩታል፡፡ባህላዊ የዳንኝነት ስርዓት ሌላኛዉ በካፋ ማህበረሰብ ሀገር በቀል እውቀት አንዱ ሲሆን ለደን ጥበቃዉ ከፍተኛ አሰተዋጾ እንደሚያደርግ የመረጃ ሰጭዎቹ አብራርተዋል፡፡
የኮቦ ስርአት በተፈጥሮ ጫካ ውስጥለብዙ ሺ አመታት ማህበረሰቡ በስምምነት ክልሎ አና ተከፋፍሎ እየጠበቀ ለትውልድ የሚየስተላልፍበትስርአት ነው፡፡በኮቦ ስርአት ውስጥ ማህበረሰቡ የየራሱ ድንበር ያለው ሲሆን በክልሉ ውስጥ ለማር ምርት ቀፎ የመስቀል፤የተለያዩ ቅመማ ቅመሞች ለምሳሌ እንደ ኮረሪማ፤ቡና ጥምዝ የመጠቀም መብቱ በኮቦ ስርአት የተጠበቀ መብት ነው፡፡
በኮቦ ስርአት ውስጥ በየክልሉ እና ድርሻ ውስጥ ያለውን ምርት የመጠበቅ መብትና ግዴታ ይኖረዋል፡፡በእያንዳንዱ ክልል ውስጥ ፍቃድ ሳያገኝ መግባት፣ቀፎ መስቀል፣ቡና መልቀም፣ዛፍ መቁረጥ እጅግ የተከለከለ ነው፡፡ባህላዊ የኮቦ ስርአት ውስጥ የደን አጠባበቅ ጉዳይ እጅግ ጥብቅ ነው በዚህም የብሄረሰቡ አባላት ደንን ከሰው ለይተው አይመለከቱም፡፡አንድ የደን ዛፍ እንደ አንድ የቤተሰብ አባል ከትዉልድ ወደ ትውልድ እየተላለፈ የመጣ እንክብካቤ የሚደረግለት ነው የኮቦ ስርአት የደን አጠባበቅ የማህበራዊ አደረጃጀት ስርአት ነው፡፡
በከፊቾ ብሄረሰብ ልዩ ከሆኑት ባህላዊ ሰርአቶች አንዱ በቤተሰብ ሐረግ፣ዘር እና ጎሳ ተከትሎ የሚወራረስ የደን አጠባበቅ ክፍፍልና አጠቃቀም ስርአት ኮቦ ነው፡፡ በኮቦ ስርአትና ደንብ መሰረት በአንድ የደን ማሳ ውስጥ የተለያዩ ቤተሰቦች በግል እና በጋራ የደን ሀብቱን ማለትም የማር ቀፎ፤ቡና፤ቅመማ ቅመም እና ሌሎች ተክሎች እያመረቱ የሚጠቀሙበት ከትውልድ እስከ ትውልድ የሚተላለፍ ስርአትና ደንብ ነው፡፡
ይህንን ስርአት እና ደንብ ተከትሎ ህብረተሰቡ ደን የመጠበቅና የመንከባከብ ባህል አዳብሯል፡፡ በማህበረሰቡ ውስጥ የኮቦ የሀገር በቀል እውቀት ደንብ በመኖሩ ፍትሃዊ ተጠቃሚነት፤ዘላቂ ልማትና ትብብር በህብረተሰቡ ዳብሯል፡፡ይህም በመሆኑ ዛፎችን ደን እና ሀገር በቀል ተክሉን ማልማት መልሶ መትከልና ተፈጥሮውን የመጠበቅ ባህል ስር የሰደደ እና ከትውልድ ወደ ትውልድ እየተላለፈ የመጣ መሆኑ ከዳሰሳ ጥናቱ መረዳት ችለናል፡፡
ይህ ማህበረሰብ ከሌላው የኢትዮጵያ ማህበረሰብ ክፍል በተለየ ሁኔታ ደንን እንደ አንድ ቤተሰብ በተምሳሌታዊነት ይመለከተዋል፡፡ አንድ ዛፍ የአንድ ሰው ነፍስ ያህል ይታያል፡፡‘’ አንድ ዛፍ ከአንድ የሰው ነፍስ እኩል ናት’’ ይላሉ፡፡ስለዚህ በማህበረሰብ ባህል ሰውን መግደል በጣም የተወገዘዉን ያህል ዛፍን ያለግባብ መቁረጥ ውግዝ ነው፡፡አንድ ዕድሜ ጠገብ ዛፍ በጓሮ ካለ በቤተሰብ ዉስጥ የረጀም ዕድሜ ባለቤት ይኖራል ተብሎ ይታመናል፡፡አንድ ትልቅና ዕድሜ ጠገብ ዛፍ የዚያን ግለሰብ መኖሪያ ዕድሜን፣የሀብት መጠንና ማህበራዊ ደረጃ የሚያሳይ ምልክት ነው ይላሉ፡፡ ለምሳሌ አንዱ መረጀ ሰጭ እንደተናገሩት ይህን ዛፍ ያዉረሱኝ አባተናቸዉ ስለዚህ ይህን ዛፍ ከአባቴ ለይቼ አላየውም ስሉ ተናግሯል፡፡
የማህበረሰብ ሳይንሰ ምሁራን ባህል የአንድን ሰው አስተሳሰብና አመለካከት የመቀየር ከፍተኛ አቅም እንዳለው ይገልጻሉ፡፡ስለሆነም ካፍቾን፤ጫራና ናኦ ማህበረሰብ ደን ላይ ያላቸው አመለካከት የሚመነጨው ከራሳቸው ባህል ነው፡፡ ይህ ማህበረሰብ ደንን እንደ ልብሱ፣መኖሪያ ቤቱ እና ምግቡ እንዲሁም ማንነቱ እንደሚመለከት መረጀ ሰጭዎች ተናግሯል፡፡ስለዚህ ልብሱ እንዲቀደድና እንዲበላሽበት እንድማይፈቅድ ሁሉ ደን በዘፈቀደ እንዲቆረጥ አይፈቀድም፡፡በባህሉ ሀገር በቀል የሆነ ደን የመትከል ስርዓት አለ፡፡በብሄረሰቡ የደን ዛፍ ለይቶ ለተለያዩ አገልግሎቶች ያዉላል፡፡ከነዚህም ዉስጥ የሚሰሶ ዛፍ፣የማር፣ለቤት ማገር፣ለመጋዶ የሚጠቀማቸዉ ዛፎች ይለያያሉ፡፡በከፍቾ ማህበረሰብ ደንና ማህበራዊ ሕይወቱ የተቆራኙ ናቸዉ፡፡
በከፋ ማህበረሰብ ከጥንት ጀምሮ ሲተላለፍ የቆየ ባህላዊ የፍትህ ስርአት አለዉ፡፡ይህም ስርአት በስድስት ደረጃዎች የተከፋፈለ ሲሆን የንጉሱ ፍርድ ቤት ኡምቦቴ፣የወንጀል ፍርድ ቤት ሁኬ ታቶ፤የፍትሃ ብሄር ያፔ ታቶ፣የወረዳ ፍ/ ቤት ዎራቤ ታቶ፣አጠቃላይ ፍርድ ቤት ዝግ እና ክፍት ተብሎ ለሁለት ይከፈላል፡፡ያጊ ታቶ ክፍት ችሎት ሲሆን ይህ ደግሞ ዝግ ችሎት ተብሎ ይታወቃል፡፡
በከፋ የናሎ የግጭት አፈታት ስርአት እና ፍርድ ቤት ውስጥ የተፈጥሮ ደን አጠባበቅ ጉዳይ ትኩረት ያገኘ ነው፡፡በባህሉ ያለአግባብ ዛፍ አይቆረጥም እንደ ነውር እና ወንጀል የሚቆጠር ነው በዚህ ስርአት ውስጥ ደን ጠባቂ ማእረግ የሚሰጠው ባለስልጣን ቆምቤ ጉዶ ወይም ጉዶ ታቶ ይባላል፡፡ ዛፍ የቆረጠ ያለ አግበብ የጣለ ካለ በባህላዊ አስተዳደሩ ይጠየቃል፡፡ በደን ውስጥ የህግ ከለላ የተሰጣቸው ቦታዎች ምንም አይነት የሰው ንክኪ እና ግንኙነት አይኖራቸውም፡፡ጥብቅ ቦታዎች ናቸው እነዚህ ጥብቅ የደን ክልል በባህሉ ሸራሼዎ የሚባሉ ሲሆን በዘመናዊው የባዮስፌር ፅንሰ ሃሳብ (core area) የሚባሉ ናቸው፡፡
እነዚህ ቦታዎች በተለያዩ ሀገር በቀል ተክሎችና ደኖች የተከበበ ነው በነዚህ ትላልቅ ዛፎች ስር ቡና አለ፡፡ዛፍ በሌለበት ቡና አይኖርም ዛፍ የቡና ከለላ እና ጥላ ሆኖ ያገለግላል፡፡በቡና ስር ኮረሪማ ይኖራል፣ከኮረሪማ አጠገብ ጥምዝ ይኖራል፡፡እነዚህ ተክሎች ተመጋጋቢ ናቸው፡፡
እነዚህ ተክሎችና ደኖች የአየር ንብረቱን ይጠብቃሉ፡፡ህብረተሰቡን ይመግባሉ፡፡ደኑ የህብረተሰቡ የህይወት አካል ነው፡፡በባህላዊ አስተዳደሩ ውስጥ ለቤት መስሪያ የሚጠቀሙበትን ምሰሶ ለመቁረጥ ባህላዊ ውስጥ መሪዎችን ጠይቀው ከመቁረጥ ውጭ ያለምክንያት ደን መቁረጥ የሚያስቀጣ ነው፡፡ ዛፍ ያለአግባብ ከወደቀ ህብረተሰቡ ያዝናል፡፡
የከፋ ስርዓተ-መንግስት ከ1896 ጀምሮ ከፍተኛ ለውጥ ላይ ነበር፡ማህበራዊ መዋቅሩና አደረጃጀቱ በስራ ደረጃ፣በቤተሰብና በዘር የተደራጀ ነበር፡፡የከፋ ማህበረሰብ ከዝቅተኛ እስከ ከፍተኛ ደረጃ በሦስት የዘር ምንጭ የተከፋፈለ ነው(ላንጌ፡1982፡239)እነዚህም ዋቶ፣ከፊቾ እና ሲዳማ ይባላሉ፡፡ሌሎች አጥኝዎች የከፋ ማህበረሰብ ወይም ከፊያኖ በዘጠኝ ዞኖች እና ዋና ዋና ቤተሰቦች ይከፋፈላሉ(ባይቨር፣1906፡202) እነዚህም
ከነዚህም የመጀመሪያዎቹ አራቱ ያሮ ወይም አማሮ ተብለው የክርስትና እምነት ተከታይ ጎሳዎች እንደሆኑ ይጠቀሳል፡፡ በሌላ በኩል የከፋ ማህበረሰብ በእምነቱ ደረጃ በሦስት ይከፈላል ይህም የከፋ ሙስሊም ማህበረሰብ ናጋዳ፣የክርስቲያን ማህበረሰብ አማሮ እንዲሁም የከፋ እምነት የለሽ እና ሌሎች ጎንጋ እና ዕደ ጥበብ ባለሙያዎች እንደሆኑ ይነገራል፡፡ሌሎች ፀሃፊያን የከፋን ማህበረሰብ ንጉሳዊያን እና ተራ ማህበረሰብ በሚል ለሁለት ይከፍሉታል፡፡ሆኖም የከፋ ዋና የጎሳ ግንድ በሁሉም ዘንድ ጉምቦ በመባል ይታወቃል፡፡በጉምቦ የጎሳ ዋና ግንድ ውስጥ 10 ንዑሳን ጎሳዎች አሉ እነሱም አኪ፣ጎዲ፣ጉቺ፣ማሂ፣ሼቾ፣ሺሎ፣ማሪ፣ኩሊ፣አቲ ናቸው፡፡ በአጠቃይ በከፋ ማህበረሰብ ውስጥ ያሉ ጎሳዎች ቁጥር ወደ 242 እንደሚደርስ ጥናቶች ያብራራሉ፡፡
ትውፊት ከዘመን ዘመን ከትውልድ ትውልድ ሲሸጋገር የሚመጣ አንድ የጥበብ ዘርፍ ነው፡፡ ይሁን እንጂ ትውፊት ከትውልድ ወደ ትውልድ የሚያስተላልፋቸውን እሴቶች ሙሉ በሙሉ ሳይቆራረጡና ይዘታቸውን ሳይለቁ ለሚቀጥለው ትውልድ ይደርሱታል ማለት ግን አይቻልም፡፡ ትውፊትን ተቀብሎ ለሚቀጥለው ትውልድ የሚያስተላልፈው ትውልድ ለራሱ የሚመቹትን አጉልቶ የማይመቹትን ትውፊቶች ቀንሶ ያወርሳል፡፡በዚህ ቅብብሎሽ አማካኝነት ትውፊት የራሱን ቀለምና ይዘት ሊለቅ ይችላል፡፡የብሄረሰቡ ትውፊታዊ ትውን ጥበባት ለከፋ ጥብቅ ደን ቀጣይነት ያላቸውን ሚና ስንመለከት ከሚከተሉት ትውፊታዊ የተውኔት አላባውያን አንጻር ይሆናል፡፡እነሱም
ሚና ክፍፍል ማለት ተውኔቱ በቡድን የሚከወን እንደመሆኑ መጠን ሰዎች የሚሰሩትን፣ የሚናገሩትን፣የሚለብሱትን፣ወዘተ.በመልክ በመልኩ የሚያደርጉት ድርጊት ወይም በተውኔት ውስጥ የስራ ክፍፍል ማለት ነው፡፡
ትውፊታዊ ተውኔቱ ለመድረክ ሲበቃ ከዋኞች የሚለብሱት ልብስ ነው፡፡ ይህ ልብስ የስርአቱን ባለቤት፣ የማህበረሰቡን ታሪካዊ ዳራ፣ባህል፣የእድሜ ደረጃ፣የትምህርት ሁኔታ ወዘተ. ያሳያል፡፡
ትውፊታዊ ተውኔት ሲከወን በመድረኩ ላይ ከዋኞች የሚጠቀሟቸው ቁሶች ሲሆኑ የትውፊቱን ባለቤቶች የስልጣኔ ምንጭና ማንነት ይጠቁማል፡፡በተጨማሪም ያላቸውን ክብርና ስልጣን በሚዪዙትና በሚጠቀሙት ቁሳቁሶች ይገለጻል፡፡
ትውፊታዊ ተውኔት አቀራረቡ እንደሌሎች የቴአትር አይነቶች በቴአትር አዳራሽ ብቻ ሳይሆን በማንኛውም ክፍት ቦታ (Open air) ይታያል፡፡ ነገር ግን ይህ የመከወኛ ስፍራ የማህበረሰቡን ትክክለኛ ድርጊያ (ማህበራዊ እውነታ) መልቀቅ የለበትም፡፡ ስለሆነም ትውፊታዊ ተውኔቱ በዋርካ ስር፣በወንዝ ዳር፣በተራራ ላይና ከማህበረሰቡ ባህላዊ ትርዒቶች ጋር በተቆራኙ ቦታዎች ላይ ይቀርባል፡፡
በከፋ የጥብቅ ደንና የብሔረሰቡን ባህላዊ ክንዋኔዎችንና ትስስርን ከላይ በተዘረዘሩት አላባዊያን መሰረት እንመለከታለን፡፡ በመሆኑም በከፋ ብሔረሰብ ዘንድ ብሄረሰቡ ከጥንት ጀምሮ ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲቀባበለው የቆየ የተለያዩ ባህላዊ እምነቶች፣ ልማዶችና መልካም እሴቶች አሉ፡፡ ባህላዊ እምነቶችና እሳቤዎች በብሄረሰቡ ትልቅ ቦታ በሚሰጣቸው የእምነት አባቶች የሚመራ ነው፡፡
እነዚህ እምነቶችና አስተሳሰቦች በዞኑ የሚገኘውን ደን በዩኔስኮ የአለም ቅርስ (ጥብቅ ደን) በመሆን እንዲመዘገብ ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል፡፡ከነዚህ እምነቶችና አስተሳሰቦች መካከል የሚከተሉትን እንመልከት፡
ይህ ስርአት በአብዛኛው የከፋ ብሔረሰብ ዘንድ የሚተገበር ሲሆን አላማው ለፈጣሪ ምስጋና ማቅረብ (thanks giving) ነው፡፡የዴጆ ስርአት በብሄረሰቡ ዘንድ በአመት ሁለት ጊዜ ይካሄዳል፡፡ ይህም ገበሬዎች ጤፍ፣ በቆሎና የመሳሰሉትን አዝዕርቶቻቸውን ከሰበሰቡ በኋላ በቀጥታ ምርቱን ወደ ጎተራቸው ከማስገባታቸው በፊት ሠብሉ ተወቅቶ በአውድማው ላይ እንዳለ ከቤት የተዘጋጀውን ምግብና መጠጥ የአካባቢው ነዋሪዎች ተሰባስበው ፈጣሪያቸው አዝመራቸውን ስለባረከላቸው፣ ቤተሰቦቻቸውን ሰላም ስላደረገላቸው፣ አዝመራው ለልጆቻቸውና ለጎረቤቶቻቸው በሰላም ስለደረሰ በአካባቢው ላለ ቆሌ (አድባር) የምስጋና ስነ-ስርአት ያካሂዳሉ፡፡ በስርአቱ ላይ የተለያዩ ምግቦች ይቀርባሉ፡፡ በሚቀርቡ ምግቦች መካከል ከጤፍ የሚሰራ መጠጥ (ሸኮ)፣ ዶሮ፣ ቆጮና ማንኛውም ቤት ያፈራው ምግብ በስርአቱ ላይ የሚቀርብ ይሆናል፡፡
በዚህ ስርአት ላይ የተጣሉ ግለሰቦች በበአሉ ቦታ ታዳሚ ሊሆኑ አይችልም፡፡ስለዚህ ወደ ስርአቱ ቦታ ለመሄድ የተጣሉ ሁሉ መታረቅ አለባቸው፡፡በዴጆ ስርአት ላይ ለእርድ የሚቀርብ በሬ በአካባቢው ነዋሪዎች ይዘጋጃል፡፡ ይህ በሬ ሲታረድ ቢለዋ አንገቱ ላይ ሲያርፍ ሊጮህም ላይጮህም ይችላል፡፡ይህ ሲባል በሬው ሊታድ ሲል ከጮኸ የተጣላ ሰው በበአሉ ቦታ እንደሌለ ያመለክታል፡
ነገር ግን በሬው ሊታረድ ሲል ካልጮኸ የተጣሉ ሠዎች በቦታው መገኘታቸውን ይገልጻል፡፡ በዚህ ወቅት የአካባቢው ታላላቅ ሰዎች የተጣሉት ሰዎች እነማን እንደሆኑ በመጠየቅ እንዲታረቁ ያደርጋሉ፡፡ በስርአቱ ላይ ታላላቅ አባቶች ይመርቁና የስርአቱ ፍጻሜ ይሆናል፡፡
አበራ ኢማሞ አሊቶ በተባሉ ግለሰብ አማካኝነት የሚፈጸም የእምነት ስርአት ነው፡፡ይህ እምነት በዘር የሚወራረስ ሲሆን መንፈሱ ያለበት ግለሰብ ካረፈ በግለሰቡ ልጅ አልያም የቅርብ ዘመድ ላይ መንፈሱ ይታያል፡፡መንፈሱ በአዲስ መልክ የታየበት ተተኪው ሰው በአለ ሲመት ይፈጽማል፡፡ በእለቱም ግለሰቡ በእምነቱ ተከታዮች በመታጀብ ወደ ወንዝ በመሄድ 50 ከብቶች እንዲታረዱ በማድረግ መንፈሳዊ አባትነቱን በይፋ ያውጃል፡፡ኢበዳ ጎዳ ማለት በግለሰቡ (በባለ ውቃቢው) ላይ ያደረው የመንፈስ ስም ሲሆን አበራ ኢማሞ አሊቶ የግለሰቡ ስም ነው፡፡በዚህ ግለሰብ አማካኝነት የተለያዩ ስርአቶች ይፈጸማሉ፡፡በአካቢው ያሉ ነዋሪዎቸም ይሁኑ ከሌላ አካባቢ (ሀገር) የሚመጡ ባለጉዳዮች የደረሰባቸውን በደል፣ጭቆና፣ወንጀል ወዘተ በመናገር መፍትሄ የሚያገኙበት ስርአት ነው፡፡ መንፈሱ በዞኑ ያለውን የደን ሀብት ህዝቡ መጠበቅ መንከባከብ እንዳለበት ይመክራል፣ ያስተምራል፡፡የዚህ እምነት ቦታ በግለሰቡ መኖሪያ ግቢ ሲሆን የተቸገሩ ሁሉ በመምጣት መፍትሄ እንዲያገኙ ያደርጋሉ፡፡የኢበዳ ጎዳውን ቃል አልሰማም አልቀበልም የሚል ሰው ካለ መንፈሱ (ኢበዳ ጎዳው) እምቢተኛው ሰውዬ ባንቀላፋበት (በህልሙ) ባለ አንድ ስለት ባለው ጦር ያስፈራራዋል፡፡ ይህ እምቢተኛ ሰው አሁንም የመንፈሱን ቃል አልቀበልም ቢልና በአቋሙ የሚፀና ከሆነ አሁንም ዳግመኛ ባለ 7 ስለት ባለው ጦር መንፈሱ በህልሙ ያስፈራራዋል፣ሲገለው ይመለከታል፡፡ (በህልሙ የሞተ መስሎ እንዲታየው ያደርጋል፡፡በመጨረሻ ግለሰቡ ጥፋቱን ካመነ ወደ ኢበዳ ጎዳ አበራ ዘንድ በመሄድ ጥፋቱን ያምናል፤ ይቅርታቸውን ይማጸናል፡፡ ነገር ግን ይህንን ባያደርግ እና በእምቢተኝነቱ ቢቀጥል መንፈሱ ይገለዋል፡፡
ቤተሰቡም ይጠራና ልጃቸው የሞተው ኢበዳ ጎዳው (መንፈሱ) ያዘዘው ለመፈጸም ፈቃደኛ ባለመሆኑ የተነሳ እንደሆነ ይነገረቸዋለ፣(በእራሱ በመንፈሱ)በዚህ ወቅት ቤተሰቡ እንዲህ አይነት ጥፋት እንዳይደገም ይለምናሉ፣ ይሰግዳሉ፡፡ ከዚህ ጋር ተያይዞም ይህ አይነቱ ቅጣት ለመላው የአካባቢው ነዋሪዎች የማሳመኛና የማስፈራሪያ ትምህረት ሆኖ በመጥቀሙ ምክንያት ማንም ሰው የእምነቱ አባት ከተናገሩት ንግግር ውልፍ የሚል አይኖርም፡፡
ይህ የማሸማገል ተግባር የሚፈፀመው ገደቢ ታቴ (የእምነት አባት) ኃይለሚካኤል ጋኒ በተባሉ ግለሰብ አማካኝነት ነው፡፡እኚህ ሰው በአካባቢው ማበረሰብ ዘንድ እንደ አንድ የእምነት አባት ይታያሉ፡፡ የእምነት አባቱ ለቤተሰቦቻቸው 13ኛው የእምነት አባት ሲሆኑ ከእሳቸው በፊት አባታቸው 12ኛው የእምነት አባት ነበሩ፡፡የእምነት አባትነት ማዕረጉ በዘር ለልጅ ልጅ የሚተላለፍ በመሆኑ በአንድ የዘር ግንድ ስር ላሉ ተተኪዎች ብቻ የሚወራረስ ነው፡፡ ይህ ባህላዊ ዕርቅ የሚፈፀመው በእምነት አባቱ (በአስታራቂው) ግለሰብ ቤት ውስጥ ነው፡፡ ማንኛውም ተበዳይ ወደዚህ ቤት በመምጣት የበደለውን ሰው ማንነት ይናገርና ይሄዳል፡፡ የእምነት አባቱም አቤቱታውን ከሰሙ በኋላ ወደ በዳዩ ግለለሰብ መልእክተኛ በመላክ እንደሚፈለግ ይነግረዋል፡፡ በተቀጠሩበት ቀን ተበዳይና በዳይ ግለሰቦች ይቀርባሉ፡፡ የእምነት አባቱ የራሳቸው የስጋ ዘመድ የሆኑ የተወሰኑ ሽማግሌዎች አሏቸው፡፡እነዚህ ሽማግሌዎች ሰዎችን ለማስታረቅ የተሾሙ (የተመረጡ) ግለሰቦች ናቸው፡፡ማንኛውም ክስ ሲቀርብ የእምነት አባቱ በበዳይና ተበዳይ የቀረበውን ክስ ከሰሙ በኋላ እነዚያ በእርሳቸው የተመረጡ ሽማግሌዎች እንዲያስሟሟቸው ያደርጋል፡፡ሁለቱ ባላንጣዎች በአስታራቂ ሽማግሌዎች አማካይነት መታረቅ ከቻሉ ወደ እምነት አባቱ በመቅረብ መስማማታቸውን በመግለፅ ከእግራቸው ስር ይወድቃሉ፣ (ይሰግዳሉ)፡፡ ነገር ግን በዳይና ተበዳይ በተመረጡት ሽማግሌዎች መታረቅ ካልቻሉ ጉዳዩ ወደ እምነት አባቱ ይመጣና እሳቸው በወሰኑት ማንኛውም ውሳኔ ጉዳዩ እልባት ይሰጠውና እንዲታደረቁ ይደረጋል፡፡በዳይና ተበዳይ ሽማግሌዎቹ ካሏቸው ቃል መውጣት ቢችሉ እንኳን የእምነት አባቱ ካሏአው ቃል ግን መውጣት አይችሉም፡፡ በማንኛውም የፍርድ ውሳኔ ይስማማሉ፡፡የበደለው አካል የእምነት አባቱ የወሰኑትን ያህል ገንዘብ ካሳ ለተበዳይ እንዲከፍል ይወሰንበታል፡፡ካሳ የተቆረጠለት ተበዳይ በበኩሉ ካሳውን ሙሉ በሙሉ የመቀበልም ይሁን ምህረት የማድረግ መብቱ የእርሱ ነው፡፡
በዳይናተበዳይከታረቁበኋላያላቸውንአቅማቸው የፈቀደውን ያህል ብር መስጠት ይችላሉ፡፡ በስጦታው አይገደዱም፤ይህ ባህላዊ የፍርድ አሰጣጥ ሂደት የሚመለከታቸው የተለያዩ ጉዳዮች (cases) አሉ፡፡ ለምሳሌ የድንበር ጉዳይ፣ የባልና ሚስት ግጭት፣ የስርቆት ወንጀል፣ የእምነት ክህደት፣ የስም ማጥፋት ወንጀል ወዘተ አይነት ችግሮች በዚህ ባህላዊ የዳኝነት ስርዓት እልባት የሚያገኙ ጉዳዮች ናቸው፡፡
ከላይ የተመለከትናቸው ስርአቶችና የእምነት አባቶች ተግባር የአንድ ማህበረሰብ የማንነት መገለጫዎች ናቸው፡፡ይህ ሲባል በሀይማኖታዊ ስርዓቶች ውስጥ የማህበረሰቡ (የብሔረሰቡ) ትውፊት፣ ፍልስፍና፣ ስነ-ልቦና፣ ወግ፣ ስነ-ቃል፣ ወዘተ በኪነ-ጥበብ ሊገለፅ የሚችል ቱባ የባህል ሀረግ የሚመዘዝ መሆኑን ይጠቁማል፡፡
በካፋ ብሔረሰብ ዘንድ ባህሉን ከጥብቅ ደኑ ጋር የሚያቆራኙ የተለያዩ እሳቤዎች አሉ፡፡ እነዚህ እሳቤዎች ደኑ ከጥንት ጀምሮ ተጠብቆ እዲቆይ የራሳቸው ጉልህ ተፅእኖ ይፈጥራሉ፡፡ ከእነዚህም እሳቤዎች መካከል፡-
ጎዶ በብሔረሰቡ ዘንድ የሚከበር ስለ ረቂቅ መንፈስ የሚደረግ ስርዓት ነው፡፡መንፈሱ የሚኖረው እጅግ ጥቅጥቅ ባለ ደን ውስጥ በመሆኑ ወደ ጫካ ለመግባት የሚያስፈራ ይሆናል፡፡ በተጨማሪ ወደ ጥቅጥቅ ደን ለመግባት ሴቶች እስከ ሰባት ቀን ያህል ከወር አበባ የፀዱ መሆን ይኖርባቸዋል፡፡
ወንዶችም በተመሳሳይ ንፁህ ሆነው በንፁህ ልቦና ካልሆነ በስተቀር ወደ ጫካው መግባት አይችሉም፡፡የአካባቢው ነዋሪዎች የአንድን ሰው ንፅህና የሚያረጋግጡባቸው የተለያዩ መንገዶች አሉ፡፡ ከነዚህም ውስጥ ወደ ጫካ ለመግባት ለሚፈልገው አካል ነዋሪዎቹ የሚሰጡትን ምግብ እንዲበላና እንዲጠጣ ይደረጋል፡፡በመሆኑም በዚህ በጉዶ ስርአት ላይ የአካባቢው ነዋሪዎች ልጆቻቸው ቢታመሙ ወይም ሌላ አዲስ ክስተት ቢፈጠር ይህን የሚያደርገው በዚህ ጥቅጥቅ ደን ውስጥ የሚኖር መንፈስ ነው በማለት የተለያዩ ምግብና መጠጦችን ይዘው ወደ ጫካው ይሄዳሉ፡፡ ይህ ስርአት የሚከናወነው ልጆቻቸው እንዳይታመሙ ሠፈር፣አካባቢ ሠላም እንዲሆን በማሰብ ነው፡፡ ምክንያቱም ደን ከሌለ ቆሌ የለም፡፡ ደን ሲኖር የሆነ ጥሩ መንፈስ ይኖራል ያርፍበታል የሚል ባህላዊ እሳቤ ይራመዳል፡፡
ሌላው ጥብቅ ደኑ ተጠብቆ እንዲቆይ እንደምክንያት የሚጠቀሰው ዓውሬዎችን ማራባት ነው፡፡ ብሔረሰቡ ደኑ እንዳይጠፋ የተለያዩ የዱር አራዊትና ተሳቢ ፍጥረታት እንዲራቡ ያደርጋል፡፡ ማንኛውም ሰው ወደ ጫካው በማምራት ዛፍ ለመቁረጥ ወይም ወደ ውስጥ ለመግባት ቢፈልግ በአካባቢው ነዋሪዎች ዘንድ የሚነገረው የማስፈራሪያ አፈታሪክ እንዳይገባ ያደርገዋል፡፡ በጫካው ውስጥ የጅቦች መራቢያ፣ የእባቦች መራቢያ፣ የትንኝ መራቢያዎችና ገደላማ ስፍራዎች እንዲፈጠሩ በማድረግ ለማስፈራሪያነት ይጠቀሙበታል፡፡ስለሆነም ማንም ሰው ይህንን እየሰማ ወደ ጥቅጥቅ ደኑ የመግባት ድፍረቱ አይኖረውም፡፡
ጥንታዊ ደኖች ችግርን ለመካፈል ይጠቅማሉ፡፡ይህ አይነቱ እሳቤ የሚፈፀመው አንድ ሰው በህልሙ በተደጋጋሚ የሞተ ሰው ካየ ህልሙን ለሰው ከመናገር ይልቅ በደን ውስጥ ወደሚገኝ ረጅምና ጥንታዊ ዛፍ ጋር በመሄድ ያየውን ህልም ለዛፉ በሚገባ ይናገራል፡፡ ከዚያ በኋላ በህልሙ ያንን የሙት መንፈስ ዳግመኛ አያየውም፡፡
ከዚህ ጋር ተያይዞ ማናኛውም የአካባቢው ነዋሪ ማንኛውንም አይነት ህልም ባለመ ጊዜ (ባየ) ጊዜ የህልሙን ፍቺ ለሰው እንዲናገር አይመከርም ይልቁንም ወደ ጫካ (ወደ ጥቅጥቅ ደን) ሄዶ ከትልቅ ዛፍ ስር ቁጭ ብሎ ህልሙን ተናግሮ ይመጣል፡፡ “ያለምከውን ህልም ለሰው ከምትናገር ወደጫካ ሄደህ ለዛፍ ተናገር” የሚባል ብሂል ይዘወተራል፡፡ህልማቸውን ለሌሎች ሰዎች ቢናገሩት ሰዎቹ የተለያየ አይነት ፍቺ ይሰጧቸዋል፡፡ አንዳንዶቹ በጥሩ መልኩ ሲተረጉሙ ሌሎች ደግሞ የህልሙን ፍቺ አስፈሪ ያደርጉታል፡፡ ከዚህ ፍርሃት ለመሸሽና ከአላስፈላጊ የስነ-ልቦና ጫካ ለመዳን ሲባል ለግለሰቦች አይናገሩም፡፡ዛፉ ግን ሰምቶ መናገር ስለማይችል ባለህልሙ የዛፉን ዝምታ በጥሩ ጎን ይተረጉመዋል፡፡
ተብሎ የበሚጠራው የመቃብር ስፍራ ላይ የሚቀበሩ ሰዎች ደግሞ በብሔረሰቡ ዘንድ የሚከበሩ፣ የሚፈሩና ታዋቂ ሰዎች የሚቀበሩበት ስፍራ ነው፡፡ይህ የመቃብር ስፍራ እንደ ማሾ የመቃብር ስፍራ ሁሉ በጥቅጥቅ ደን ውስጥ የሚገኝ ሲሆን ማንም ሰው ከደኑ አንዲት ዛፍ እንኳን መቁረጥ አይችልም፡፡ምክንይቱም መቃብሩ በመኖሩ የተፈራ እና የተከበረ ቦታ ሆኖ ይኖራል፡፡ይህ ክልከላ በዞኑ ለሚገኘው ጥብቅ ደን ከፍተኛ ከለላ በመሆን ከመመንመን እና ከጥፋት አድኖታል፡፡
ይህ ደንብ በዋናነት ማንም ሰው ወደ ደን እንዳይገባ እና ዛፉ እንዳይቆረጥ የሚከለክል ስርአት ነው፡፡ስርአቱ ማንም ወደ ደን እንዳይገባ የሚከለክል በመሆኑ የስርአቱን ክልከላ ተላልፎ ወደ ደን የሚገባና የሚቆርጥ ሰው በጠና ይታመማል የሚል ንግርት በመኖሩ ምንም ቢሆን ደኑ ውስጥ መግባትና ለመቁረጥ ድፍረት አይኖረውም፡፡ይህም የደኑ ማቆያ አንዱ ጥበብ ነው፡፡
የከፋ ዞን ብሄረሰብ ከጥንት ጀምሮ ሲጠቀሙባቸው የቆየ ባህላዊ ሙዚቃዎች አሏቸው፡፡ እነዚህ ሙዚቃዎች በተለያዩ ሀይማኖታዊ ክብረ በአላት፣በሰርግ፣በማህበራዊ ጉዳዮች (የጋራ ዝግጅቶች ላይ) በአዲስ አመት ወዘተ ላይ ይዜማሉ፡፡እነዚህ ባህላዊ ዘፈኖች የማህበረሰቡን ማንነትና ከደን ጋር ያላቸውን ቁርኝት አጥብቀው የሚገልፁ ናቸው፡፡
በከፋ ሰው እና ደን ተለይቶ አይታይም፡፡ማንኛውንም ዛፍ የቆረጠ ግለሰብ አንድ ሰው እንደገደለ ተደርጎ ይወሰዳል፡፡ ይህን የመሳሰሉ አስተሳሰቦችን የሚያንፀባርቁ ባህላዊ ውዝዋዜዎችና ሙዚቃዎች አሉ፡፡ የዞኑ ወረዳዎች በቁጥር 11 ሲሆኑ በቦንጋ በየአመቱ ለአዲስ አመት ለመስቀል በዓል ባህላቸውን የሚያሳዩበት ቦታ ተሰጥቷቸው የእንግዶች ማረፊያ ቤት ገንብተዋል፡፡የቤቶቹ አሰራሮች የየወረዳቸውን የቤት አሰራር ባህል የሚያንጸባርቁ ናቸው፡፡ይህ ስርአት ከጥንት የከፋ ነገስታት ጀምሮ በየዐመቱ መስከረም ሲጠባ የሚደረግ ታላቅ የአዲስ አመት ዝግጅት ነው ይህ ዝግጅት የሚካሄደው በከፋ ነገስታት ቤተ-መንግስት አካባቢ ነው፡፡ዝግጅቱን ከየወረዳው የተመረጡ የሀገር ሽማግሌዎች (በአካባቢው አጠራር አላሙዎች) ያስጀምራሉ፡፡የዝግጅቱ መክፈቻ የሚሆነው ፈረሰኞች ፈረሳቸው ላይ እንዲቀመጡ በማድረግ ሲሆን የፈረሶቹ አይነት ጥቁር፣ነጭና ቀያይ ፈረሶች ሲሆኑ እያንዳንዳቸው መቶ መቶ ፈረሰኞች ናቸው፡፡እነዚህ ፈረሰኞች በሽማግሌዎቹ ትእዛዝ መሰረት ሾሻ ወደምትባል ቦታ ሄደው አካባቢው ሰላም መሆኑን፣በሽታ አለመኖሩን፣ችግር አለመኖሩን፣ዝናብ መዝነቡን አይተው እንዲመጡ ይደረጋል፡፡ሾሻ ተብላ የምትጠራው ስፍራ የከፋ ነገስታት መነሻ ቦታ ናት፡፡ በዚህ የተነሳ ፈረሰኞቹ ቦታዋን አይተው ይመጣሉ፡፡ ሲመለሱ የጉግስ ስነ-ስርአት ይካሄዳል፡፡ እያንዳንዱ ወረዳ ካለው የህዝብ ብዛት አንጻር በሬዎች ይታረዳሉ፡፡ የአዲስ አመት ዘፈኖች ይዘፈናሉ፡፡ይሁን እንጂ የዞኑ ባህል ቱሪዝምና ኮሚኒኬሽን ፅ/ቤት ተወካይ እንደገለጹት ዛሬ ላይ የቀድሞው ትውፊት በተወሰነ መልኩ እየቀረ እንደመጣ ይገልጻሉ፡፡
ይህም ሲባል ጥንት በነገስታቱ ጊዜ የፈረሰኞች ቁጥር ነጭ 100 ፈረሰኞች፣ጥቁር 100 ፈረሰኞና ቀይ 100 ፈረሰኞች የነበሩት ዛሬ ላይ ነጭ 10፣ጥቁር 10፣ቀይ ፈረሰኞች 10 በድምሩ 30 ፈረሰኞች ብቻ እዲሳተፉ ተደርጓል፡፡ በተጨማሪም ፈረሰኞቹ በሽማግሌዎቹ ሾሻን አይተው እዲመጡ ሲታዘዙ ፈረሰኞቹ ወደ ሾሻ አቅጣጫ ጥቂት ሄድ ብለው ይመለሳሉ፣ደርሰው እደመጡ ተደርጎ ይታሰባል፡፡ ይህ የሆነበት ምክንያት በአካባቢው የቦታ ጥበት መኖሩ እንደ አንድ ምክንያት ይቆጠራል፡፡በእለቱ የተለያዩ ባህላዊ የዳንስ (የውዝዋዜ) ትእይንቶች ይካሄዳሉ፡፡ ይህ ስርአት መከወኑ ለዞኑ የኪነ-ጥበብ እድገት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያበረክታል ፡፡
በከፋ ብሄረሰብ ዘንድ የተለያዩ ባህላዊ የሙዚቃ መሳርያዎች መኖራቸውን በብሄራዊ የቡና ሙዝየም ውስጥ ተመልክተናል፡፡ አብዛኛዎቹ የሙዚቃ መሳርያዎች የትንፋሽ መሳርያዎች ሲሆኑ ስሪታቸው ከዱር እንስሳት ቀንድ፣ከደንና ከብረት የተገኙ የትንፋሽ መሳርያዎች ናቸው፡፡ ከእነዚህም ውስጥ የተወሰኑትን እንመልከት፡
ትሮ፡ ይህ የሙዚቃ መሳርያ የትንፋሽ ሲሆን ሰዎች ወደ አደን ሲወጡና አንድ ጎጆ ቤት ከአንድ ቦታ ነቅሎ ወደ ሌላ ቦታ ይዞ ሲኬድ የሚነፋ የትንፋሽ መሳርያ ነው፡፡
ቲምቦ፡ ይህ የሙዚቃ መሳርያ ከእንጨት የተሰራ ሆኖ በትልቅነቱ ይጠቀሳል ፡፡ በአብዛኛው አገልግሎቱ በነገስታቱ ጊዜ አውሬዎችን ለማባረር ማታ ማታ የሚነፋ የትንፋሽ መሳርያ ነው፡፡
የካፋ ብዝሀሕይወት ዓለም አቀፍ ጥብቅ ቦታ ከሚሸፍነው አጠቃላይ 760,144 ሄክታር ቦታ ውስጥ 55.6% የሚሆነው በደን የተሸፈነ ነው፡፡ቦታው ካለው የባህር ወለል ስብጥር ከ500 – 3350 ሜትር በላይ በመሆኑ ለተለያዩ እፅዋትና እንስሳት መኖሪያ ነው፡፡ በካፋ ብዝሃ ሕይወት ዓለም አቀፍ ጥብቅ ቦታ እስከ 250 የሚደርሱ የእፅዋት አይነቶች፣300 የአጥቢ እንስሳት አይነቶች እና 300 የአዕዋዕፍት አይነቶች ይገኛሉ፡፡ ከእነዚህ አዕዋፍት ውስጥ 11 የሚያህሉት በኢትዮጵያ ብቻ የሚገኙ ናቸው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ቦታው የቡና (Coffee Arabica) መገኛ ነው፡፡
በካፋ ዞን በሚገኘው የካፋ ብዝሃ ሕይወት ጥብቅ ቦታ በርካታ ለቱሪስት መዳረሻ የሚሆኑ ቦታዎች ይገኛሉ ከነዚህም መካከል የሚከተሉት ጥቂቶቹ ናቸው፡፡ በካፋ ብዝሃሕይወት ላይ እየሰራ የሚገኘው NABU ፐሮጀክት እስካሁን በጥብቅ ቦታው ውስጥ ወደ 22 የሚደርሱ የቱሪስት መዳረሳችን ለይቷል፡፡ የፕሮጀክቱ አስተባባሪ አቶ መስፍን እንደገለፁት ከነዚህ መዳረሻዎች መካከል፣ ብሔራዊ የቡና ሙዚየም፣ አለምጎኖ የአዕዋፍት መጉብኛ ስፍራ፣ ፍል ውሃዎች፣ ፏፏቴዎና ክፍት ሙዚየም (Open Air Museum) ይገኝበታል፡፡
በአጠቃላይ በጥብቅ ቦታው የሚገኙ መዳረሻዎች በርካታ ሲሆኑ ከእነዚህም መካከል፣ ፍል ውሃዎች ፣ ፏፏቴዎች፣ ውሃ አዘል ቦታዎች፣ ታሪካዊ የእምነት ቦታዎች፣ ወንዞች፣ ደን እና ጫካዎች ጥቂቶቹ ናቸው፡፡ በዞኑ የባህልና ቱሪዝም እና የመንግስት ግንኙነት ጉዳሮች ጽ/ቤት ከተዘጋጀው የጎብኚዎች መምሪያ መፅሀፍ ላይ የተገለፁ መዳረሻዎች እንደሚከተለው ቀርበዋል፡፡
የካፋ ዞን ዋና ከተማ ቦንጋ ከአዲስ አበባ በ466 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የምትገኝ ሲሆን ሙሉ አስፋልት መንገድ ነው፡፡እንደ አጠቃላይ ጥብቅ ስፍራው የሚገኝበት ካፋ ዞን ከመሰረተ ልማት አኳያ፡-
ዞኑ እንደ አጠቃልይ የሆቴልና አገልግሎት ሰጪ ተቋማት ከፍተኛ ክፍተት ያለበት ቢሆንም ለቱሪዝም መስፋፋት መነሻ ሊሆኑ የሚችሉና አካባቢውን ለመጎብኘት ለሚሄዱ ቱሪስቶች አገልግሎት መስጠጥ የሚችሉ ሁለት ያህል በመሰረታዊ የሆቴል ደረጃ የሚመደቡ ሆቴሎች ይገኛሉ፡፡
በዓለም አቀፍ ጥብቅ ስፍራው ውስጥ በአካባቢው እየተንቀሳቀሰ የሚገኝ ናቡ በተባለ የጀርመን ድርጅት አማካኝነት የቱሪዝም እንቅስቃሴውን እንዲያግዙ በማሰብ የተቋቋሙ
የዕደጥበብ አምራቾች ማህበር፤ ወዘተ ይገኛሉ፡፡እነኚህም ማህበራት በአካባቢው የቱሪዝም እንቅስቃሴው ከፍ እንዲል ቢደረግ እራሳቸውን ከመጥቀማቸው ባሻገር ለአካበቢው ልማት የራሳቸውን አስተዋጽኦ ማበርከት እንደሚችሉ እሙን ነው፡፡
በአካባቢው ቱሪዝምን ለማስፋፋት እየተንቀሳቀሰ ያለው ናቡ የተባለ የጀርመን ድርጅት ዓለም አቀፍ የቱሪዝም አማካሪ በመመደብ በጥብቅ ስፍራው አካባቢ የጉብኝት መስመር ብሎ ከለያቸው መካከል የሚተሉት ይገኙበታል፡-
ቦንጋ---ጊምቢ---አዲዮ የጉብኝት መስመር፡- ይህ የጉብኝት መስመር በአካባቢው የሚገኘውን 17000 ሄክታር ያህል የሚሸፍነውን ተፈጥሮአዊ የቅረቀሃ ደን ለመጎብኘት አይነተኛ መስመር ነው፡፡
የዴቻ ወረዳ ጌደም ቀበሌ የቡና ልማት ጉብኝት መስመር፡- ይህ የጉብኝት መስመር ከቦንጋ ከተማ የ7 ኪሎ ሜተር ጊዞ የሚሸፍን ሲሆን መስመሩ የከፍታኛ ቦታ የቡና ልማት እንቅስቃሴን ለመመልከት አይነተኛ መስመር ሲሆን ከመስመሩ ጋር ተያይዞ የለሙ የቱሪስት ካምፒንግ ሳይቶችንና ሌሎች አገልግሎቶችን ማግኘት ይቻላል፡፡
ጌላ የጫካ ቡና የጉዞ መስመር፡- ይህ የጉዞ መስመር ከቦንጋ ከተማ 5 ኪ.ሜ እርቀት ጀምሮ መጎብበት የሚቻልበት መስመር ሲሆን ተፈጥሮአዊ የቡና ጫካን ለመጎብኘት ዓይነተኛ መስመር ነው፡፡
የውሽ ውሽ ሻይ ልማት የጉዞ መስመር፡- ይህ መስመር ከቦንጋ ከተማ በ18 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የሚገኝ ሲሆን መስመሩ በሃገሪቱ ውስጥ ትልቅ የሆነውን የውሽ ውሽ የሻይ ልማት እርሻን ለመጎብኘት አይነተና መስመር ነው፡፡
አንጃ ቆላ የጉዞ መስመር፡- ይህ መስመር ከቦንጋ ከተማ በ 64 ኪ.ሜ ርት ላይ የሚገኝ ሲሆን ከፊል በርሃመ ቦታ ነው፡፡መስመሩ የአካባቢውን ባህላው የአስተዳደር ሁኔታና የእምነት አተገባበርን ለመረዳትና ለማወቅ ወሳኝ የሆነ የጉዞ መስመር ነው፡፡
ከላይ ከተጠቀሱት የጉዞ መስመሮች በተጨማሪ በጥብቅ ስፍራው ውስጥ የሚገኙ ሌሎች መስህቦችን መጎብኘት የሚቻል ሲሆን ከእነዚህ መስህቦች ውስጥ የሚከተሉትን መመልከት ይቻላል፡፡
ፏፏቴዎች፡ በካፋ ዞን ስድስት ያህል ፏፏቴዎች የሚገኙ ሲሆን እነዚህም ፏፏቴዎች ከ5 ኪ.ሜ. - 135 ኪ.ሜ ከቦንጋ ከተማ ርቀው የሚገኙ ናቸው፡፡ ፏፏቴዎቹም ኤሌሎ፣ በርታ፣ ሻኮ፣ ፋጭ ጉዶ፣ አዲዮ እና ዎሺ ይባላሉ፡፡ ኤሌሎ ፏፏቴ 30ሜትር ወርድ እና 25 ሜትር ቁመት ያለው ሲሆን በዚህ ፏፏቴ ስር እስከ 500 ሰው መያዝ የሚችል የዋሻ ጉድጓድ ይገኛል፡፡ በርታ ፏፏቴ 5 ኪ.ሜ. ከቦንጋ የሚርቅ ሲሆን 20 ሜትር ወርድ እና 50 ሜትር ርዝመት አለው፡ አዲዮ ፏፏቴ ደግሞ በአማካይ 20 ሜትር የሚደርሱ ሦስት ፏፏቴዎች የሚሰራ ፏፏቴ ነው፡፡
ፍል ውሃዎች፡ በዞኑ ሦስት ፍል ውሃዎች የሚገኙ ሲሆን እነርሱም፤ ዳዲቤን፣ ቀጪ እና ጎራ ቅዱስ ፍል ውሃ ናቸው፡፡ ዳዲቤን ፍል ውሃ 39 ኪሜ ከቦንጋ የሚርቅ ሲሆን የአካባቢው ማህበረሰብ የተለያዩ በሽታዎችን ለመከላከል እንዲሁም ለመፈወስ ይጠቀሙበታል እንዲሁም ለመዝናኛነት የሚውል ፍል ውሃ ነው፡፡ይህ ፍል ውሃ በደን የተከበበ መሆኑ በጣም ተወዳጅ ነው፡፡ ቀጪ ፍል ውሃ 43 ኪሜ ከቦንጋ የሚርቅ ሲሆን ከሁሉም ፍል ውሃዎች ሞቃት ነው፡፡ ጎራ ቅዱስ ፍል ውሃ 48 ኪሜ ከቦንጋ የሚርቅ ፍል ውሃ ሲሆን በሚያምር መልክአ ምድር እና ደን የተከበበ ነው፡፡ በአካባቢው ማህበረሰብ እንደ ፍቱን መድሃኒት የሚቆጠር ፍል ውሃ ነው፡፡
ዋሻዎች: በካፋ ዞን በርካታ ዋሻዎች ሲገኙ ከነዚህ መካከል ኮሼራ፣ ቦሬቲ፣ ኢኬሮ፣ ዶሻ፣ ቂቲማ/ዩሜያ እና አቤ ጊፒ የመሳሰሉት ይገኙበታል፡፡አቤ ጊፒ ትልቁና ጥልቁ የተፈጥሮ ዋሻ ሲሆን ከቦንጋ ከተማ 55ኪሜ ርቀት ላይ የሚገኝ ነው፡፡ ቂቲማ/ዩሜያ ዋሻ ደግሞ ከቦንጋ ከተማ 80 ኪሜ ርቀት ላይ የሚገኝ ሲሆን ይህ ዋሻ የተለያዩ ክፍሎች አሉት እንዲሁም የአካባቢው አዋቂዎች ይህ ዋሻ አዲዮ እና ጤሎ ወረዳዎችን እንደሚያገናኝ ይናገራሉ፡፡
ተራሮች: በካፋ በርካታ ተራሮች የሚገኙ ሲሆን ዋና ዋናዎቹ ሺጤራ፣ሮሻ እና ሾጣ ሲሆኑ ሌሎች ከባህር ወለል በላይ 2539 – 2828 ሜትር ድረስ የሚረዝሙ ተራሮች በካፋ ይገኛሉ፡፡ ሺጤራ ተራራ ከባህር ወለል በላይ 3348 ሜትር ከፍታ ይለው ሲሆን በቀርከሃ ጫካ የተሸፈነ ነው፡፡ እንዲሁም እንደ ኮሶ ያሉ እየተመናመኑ ያሉ የዛፍ ዝርያዎች የሚገኙበት ነው፡፡ ይህ ተራራ ከቦንጋ ከተማ 42ኪሜ ርቀት ላይ ይገኛል፡፡ሮሻ ተራራ ከባህር ወለለል በላይ 3258 ሜትር የሚረዝም ሲሆን በቀርከሃ እና በኮሶ ዛፍ ጫካ የተሸፈነ ነው፡፡ሾጣ ተራራ ደግሞ ከባህር ወለለል በላይ 3168 ሜትር የሚረዝም ተራራ ነው፡፡
የተፈጥሮ ድልድይ (የእግዜር ድልድይ)፡ 10 ኪሜ ከቦንጋ ከተማ ርቆ የሚገኝ ስፍራ ነው፡፡ ይህ ድልድይ በስሩ ጊቻ ወንዝ የሚያልፍ ሲሆን በላዩ መተላለፍ የሚያስችል ድልድይ ነው፡፡ ድልድዩ በጫካ የተከበበ መሆኑ ለጎብኚዎች አስደሳች ይሆናል፡፡
ውሃ አዘል ቦታዎች (Wetlands)፡ በካፋ ዞን ሦስት ያህል ውሃ አዘል ቦታዎች የሚገኙ ሲሆን እነዚህም ሜዳቦ፣ አለምጎኖ እና የጎጀብ ወንዝ ውሃ አዘል ቦታ ወይም ጎዴፎ ናቸው፡፡ጎዴፎ ወይም የጎጀብ ወንዝ ውሃ አዘል ቦታ 60 ኪሜ ከቦንጋ የሚርቅ ሲሆን በአካባቢው እንደ አንበሳ፣ አቦ ሸማኔ፣ ጎሽ፣ ነብር እንዲሁም የተለያዩ የውሃ እንስሳት እና አእዋፍት ይገናሉ፡፡
ታሪካዊ የእምነት ቦታዎች፡ በካፋ ዞን ከ500 ዓመታት በፊት ጀምሮ በተለያዩ ወቅቶች የተመሰረቱ በርካታ የኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት ያገኛሉ ከነዚህም መካከል ቁንጌ ሚጪ/ጎፓ ጊዮርጊስ ቤተክርስቲያን ይገኝበታል ምንም እንኳን በዚህ ስፍራ ቤተክርስቲያን ባይኖርም የኦርቶዶክስእምነት ተከታዮች በየአመቱ የጊዮርጊስን ንግስ በዚህ ስፍራ ያከብራሉ፡፡ ኩቲ ቅዱስ ሚካኤል፣ ጪሪ ቅዱስ ሚካኤል እና ባሻ ቅዱስ ጊዮርጊስ ደግሞ በ1529 ዓ.ም የተመሰረቱ በዞኑ የሚገኙ ቤተክርስቲያኖች ናቸው፡፡ እንዲሁም በካፋ ዞን በ17ኛው ክፍለ ዘመን የተመሰረተ ቶጎሎ የሚባል መስጊድም ይገኛል፡፡
በካፋ ዞን ሌሎች መዳረሻዎችና መስህቦች ያሉ ሲሆን ከነዚህም መካከል ማኪራ (የቡና መገኛ ቦታ)፣ የመሬት ጆሮ፣ ጨና የጅብ ጎሬ፣ የካፋ ነገስታት መካነ መቃብር (18 የካፋ ነገስታት የተቀበሩበት ቦታ) እንዲሁም መስከረም 15 የካፋ ዘመን መለወጫ አከባበር ጥቂቶቹ ናቸው፡፡
የዚህ የብሔራዊ ቡና ሙዝየም የግንባታ መሰረተ ድንጋይ የሚሊኒየም በዓል አከባበርን ምክንያት በማድረግ በወቅቱ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ፕሬዚዳንት ክቡር አቶ ግርማ ወልደጊዮርጊስ በሰኔ 21 ቀን 1999ዓ.ም የተጣለ ነው፡፡ ይህ የቡና ሙዚየም በሚያዚያ 6/ 2007ዓ.ም በክቡር ጠቅላይ ሚኒስቴር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ተመርቋል፡፡ ሆኖም እስካሁን ስራ ካለመጀመሩ ባሻገር በርካታ ችግሮች ይስተዋሉበታል፡፡
በሙዚየሙ ውስጥ የተለያዩ የሙዚቃ መሳሪያዎች፣ የማብሰያና የመመገቢ ዕቃዎች፣ አልባሳትና ማጌጫዎች፣ ስዕሎች፣ የጦር መሳሪዎች እና የቤት ውስጥ ቁሳቁሶች ይገኛሉ፡፡ ከሙዚየሙ ስፋት ጋር ሲነፃፀር አሁንም ባዶ የሆነ ያህል በዙ ቁሳቆሶች ያስፈልጉታል፡፡
በዋናነት የዚህ ሙዚየም ሃላፊነት ማን እንደሆነ በግፅ የሚታወቅ ነገር የለም፡፡ ከዞኑ ባህልና ቱሪዝም ቢሮ እንዳገኘነው መረጃ ባለድርሻ አካላት ቢሰየሙም ምንም አይነት እንቅስቃሴ እስካሁን አልተደረገም፡፡ የሙዚየሙ ርክክብ እስካሁን አልተፈፀመም፡፡
እንደ ጥናት ባለሙያ የቡና ሙዚየሙን በጎበኘንበት ወቅትም ምንም እንኳን ርክክብ ባይፈፀምበትም ህንፃው ላይ በሚያሰጋ መልኩ የሚታዩ መሰነጣጠቆች እንዳሉ፣ ሙዚየሙ መግቢያ በር እንዲሁም አጥር እንደሌለው፣ የመብራት አገልግሎት እንደሌለው፣ መሰማማት በሚያስቸግር መልኩ የድምጽ ማስተጋባት ችግር እንዳለ፣ ብርሃብ እንዲያስገቡ የተዘጋጁ ትንንሽ ባለመስታወት መስኮቶች በኩል ውሃ እንደሚገባ ማየት ችለናል፡፡ በተጨማሪም በርካታ የሌሊት ወፎ በሙዚየሙ ውስጥ ይገኛሉ፣ ቆሻሻቸውም በየወለሉ ላይ ይታያል፡፡ እንዳገኘነው መረጃ ከሆነ የሌሊት ወፎቹ መግቢያ እስካሁን አይታወቅም፡፡
ክፍት ሙዚየሙ ከቦንጋ አቅራቢያ የሚገኝ ሲሆን በቦታውም ጥንታዊ የካፋ መንግስት ምን እንደሚመስል ማየት ይቻላል፡፡ በክፍት ሙዚየሙ የመጨረሻው የካፋ ንጉስ ቤተ መንግስት እንደገና ተሰርቷል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ በካፋ ዞን የሚገኙ ወረዳዎች ባህላዊ ቤት አሰራሮች የሚንፀባረቅበት ስፍራ ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ የካፋ ህዝብ ዘመን መለወጫ በዓል በዚህ ስፍራ ይከበራል፡፡
ስፍራው ለዕይታ በጣም ሳቢ ቢሆንም ከቤቶቹ ውጪ ምንም ነገር ስለሌለ ህይወት አልባ ነው ማለት ይቻላል፡፡ ጥሩ ታሪክ ካለ ጥሩ የቱሪስት እርካታ ይኖራል፡፡ ከዚህ አኳያ ሪ እዛ ስፍራ ላይ ስላለው ታሪክ እና የቤት አሰራሮች ማስታወሻ ነገር በስፍራው ቢገኝ ቦታውን የሚጎበኙ ሰዎች በቂ መረጃ ማግኘት ይችላሉ፡፡ ከእያንንዳንዱ ወረዳ ቤት አሰራር በተጨማሪ የየወረዳው ልዩ የሆኑ መገልገያዎችም በሰፍራፍ ቢኖሩ መልካም ነው፡፡
የካፋ ህዝብ በየዓመቱ መስከረም 15 የዘመን መለወጫ በዓሉን ያከብራል፡፡ ከዞኑ ባህልና ቱሪዝም ቢሮ እንዳገኘነው መረጃ ይህ በዓ በክፍት ሙዚየሙ አቅራቢያ ይከበራል፡፡ ሆኖም በዚህ በዓል ላይ ታድመው የሚያውቁ ቱሪስቶች የሉም፡፡
በካፋ ዞን ሁለት ወረዳዎችን የሚያዋስንና 17,000 ሄክታር የሚሸፈን የቀርከሃ ጫካ ይገኝል፡፡ በዛ አካባቢ ቱሪስቶች የሚያርፉበት ቦታ ቢመቻች ስፍራው ጥሩ የቱሪስት መዳረሻ እንደሚሆን ይታመናል፡፡
ምንም እንኳን ቦታውን የጎበኘንበት ሰዓት ወፎችን ለመመልከት አመቺ ባይሆንም ስፍራውን ለመጎብኘት እድል አግኝተን ነበር፡፡ ይህ ስፍራ ከዋና መንገድ ዳር ላይ የሚገኝ እና ለአዕዋፍት ምልከታ አመቺ ነው፡፡ በውሃ አዘል ቦታውም ወደ 90 የሚደርሱ የአእዋፍት አይነቶች ይገኛሉ፡፡ ሆኖም ስፍራውን እንዳየነው እንዲሁም ከዞኑ ባህልና ቱሪዝም ቢሮ እንደተገኘው መረጃ በክረምት ወቅት ወደቦታው መሄድ በጣም ከባድ ነው፡፡ ስፍራውን በክረምት ወቅት መኖብኘት የሚቻልበትን ሁኔታ ከማመቻቸት አንፃር ስራዎች መሰራት ይኖርባቸዋል፡፡
ታትማራ የቡናና የማር አምራቾች ማህበር በእስራኤል ለ8 ዓመታት በስራ ላይ በቆዩ ኢትዮጵያዊ የተመሰረተ ማህበር ሲሆን ስፍራው በቀድሞ ዘመን የካፋ ነገስታት ምህረት የሚያደርጉበት ስፍራ አቅራቢ የሚገኝ በመሆኑ ታትማራ ተብሏል ትርጉሙም የንጉስ ምህተት ማለት ነው፡፡ የአቶ ንጉሴ የእርሻ አሁን አሁን አንዱ የቱሪስት መዳረሻ እየሆነ የመጣ ሲሆን በተለይም በናቡ በኩል የሚመጡ ቱሪስቶች የአቶ ንጉሴን እርሻ ቦታ ሳያዩ አይሄዱም፡፡ አይተውም እንደወደዱት ይገልፃሉ፡፡ አቶ ንጉሴ እንደሚሉት ቢያንስ 10 ቱሪቶች በሳምንት የእርሻ ቦታውን ይጎበኛሉ፡፡
የአስፓልት መንገድ ከአዲስ አበባ ቦንጋ ድረስ ያለ ሲሆን ሁሉንም ወረዳዎች የሚያገናኝ ጥርጊያ መንገድ አለ፡፡ የባንክ አገልግሎት አስመልክቶ በቦንጋ ከተማ አራት ባንኮች የሚገኙ ሲሆን የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ከቦንጋ ከተማ በተጨማሪ በሦስት ወረዳዎች ቅርንጫፎች አሉት፡፡ የስልክና የመብራት አገልግሎትም በዞኑ ያለ ሲሆን የውሃ አቅርቦት ላይ ከፍተኛ ችግር መኖሩን በቆይታችን አስተውለናል፡፡
በዞኑ ባህና ቱሪዝም ቢሮ እና በናቡ የተዘጋጁት የቱሪስት መምሪያ መፅሀፍት በዞኑ እንደ ኮፊ ላንድ፣ ማኪራ፣ የካፋ ልማት ማህበር እንግዳ ማቆያ ለቱሪስቶች አመቺ ሆቴሎችና መቆያዎች መሆናቸውን ያሳያሉ፡፡ በካፋ ቆይታችን እንዚህን ሆቴሎች እና እንግዳ ማረፊያ የተመለከትናቸው ሲሆን ከሞላ ጎደል ጥሩ ናቸው፡፡ ሆኖም በአጠቃላይ የአገልግሎት አሰጣጥ ላይ ችግር ያለ መሆኑን ማስተዋል ችለናል፡፡ በተለየም የመስተንግዶ ችግርን በሰፊው አስተውለናል፡፡
ቦታው ዓለም አቀፍ ጥብቅ ቦታ ሆኖ ከመመዝገቡ ጋር ተያይዞ ህጋዊ ጥበቃ ይደረግለታል፡፡ በዚህም ጥበቃ ማህበረሰቡ በተዘዋዋሪ መልኩም ቢሆን ከጥበቃው ይጠቀማል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ በሚደራጁ የተለያዩ ማህበራት በመታቀፍ ስራዎችን መስራች ችሏል፡፡ እንዲሁም የማርና ቡና አምራቾች ምርቶቻቸውን ለመሸጥ ጥብቅ ቦታው ብራንድ ሆኗቸዋል፡፡
ሆኖም ግን ቦታውን የሚጎበኙ ቱሪስቶች ክፍያ የሚፈፅሙበት አሰራር ባለመኖሩና በዞኑ የሚቆዩበት አግባብ ተፈጥሮ ገንዘብ የሚገኝበት መንገድ ካለመመቻቸቱ አኳያ ህብረተሰቡ ማግኘት ያለበትን ጥቅም እያገኘ አይደለም፡፡
ከዳሰሳ ጥናቱ ከተገኘዉ መረጃ በመነሳት በከፋ ማህበረሰብ ዉስጥ የባዮስፌር ጥብቅ ቦታዉን ዘላቂ ለማድረግ የሚያስችል ሰፊ የሆነ የሀገር በቀል ዕውቀት ሃብቶች በከፍቾ ብሄረሰብ ዉስጥ እንደሚገኙ ተረጋግጧል፡፡ ከእነዚህ ዉስጥ የከፋ ታቶ ስርኣት ወይም ባህላዊ አስተዳደር፣ኮቦ የደን ጥበቃና አጠቃቀም ስርዓት፣የዴጆ ጎዶ አምልኮአዊ ስርዓት፣የናሎ የፍትህ እና የግጭት አፈታት ስርዓቱ ይገኝበታል፡፡ በእነዚህ ስርዓቶች አማካኝነት የብዝሃ ህይወቱና ደኑ ለትዉልድ ተጠብቆ እንዲቆይ ያደረገዉ አስተዋጽኦ እጅግ ከፍተኛ ነዉ፡፡ ይህም በመሆኑ እነዚህን የማህበረሰቡን ባህላዊ ሃብቶች አጥንቶ፣መዝግቦና አደራጅቶ ማዥና መቆየት ተገቢና ለባዮስፌሩ ዘላቂነት ጠቀሚታ ያለዉ መሆኑን የጥናት ቡድኑ ያምናል፡፡የከፍቾ ማህበረሰብ ተፈጥሮ ጥበቃ እና አጠቃቀሙ ከባህላዊ ዕሴቱ ጋር የተጣጣመ በመሆኑ ለሀገር በቀል ዕዉቀት ትኩረት ሊሰጥ ይገባል፡፡ ስለሆነም በቀጣይ ሕን ዘርፍ አጠናክሮ ለባዮስፌሩ ጥበቃና ልማት አስተዋፅኦ ልደርግ በሚችል ዝርዝር ጥናት ተመዝግቦ ሊያዝ ይገባል፡፡
የከፋ ባዮስፌር ጥብቅ ቦታዉን በተመለከተ ሁሉም በጥናቱ የተሳተፉ መረጀ ሰጭዎች እንደገለጹት ቦታዉ በተባበሩት መንግስታት፤ትምህርት፤ሳይንስና ባህል ድርጀት (ዩኔስኮ) ባዮስፊር ጥብቅ ቦታ ሆኖ 2010 ላይ ከመመዘገቡ በፊት ለረጀም ዓመት በማህበረሰቡ ውስጥ ትኩረት አግኝቶ ፤ማህበረሰቡም በደኑ ሀብት ላይ ተደግፎ መቆየቱ ተረጋግጧል፡፡ ከዳሰሳ ጥናቱ መረዳት እንደተቻለዉ ደኑ ለረጀም ዓመታት የቆየበት የራሱ የሆነ ዘዴና ዕውቀት ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፍ የመጣ እንደሆነ ተመልክቷል ፡፡ ስለዚህም የባዮስፌር ጥብቅ ቦታዎች ልማትና ሀገር በቀል ዕዉቀቱ ተመጋግበዉ የሚሄዱ ስለሆነ የአካባቢዉ ማህበረሰብ ለዓለም የአየር ንብረት ለዉጥና መዛባት መፍትሄ የሚሆኑ የብዝሃ ሕወትና የተፈጥሮ ደን ጥበቃ ላይ አስተዋጽኦ ማድረጉ ግልጽ ነዉ፡፡
የካፋ ጥብቅ ቦታ ለአለማችን ከፍተኛ ችግር የሆነውን የአየር መለወጥና ሙቀት መጨመር ለመቆጣጠርና ለማረጋገት ከፍተኛ ሚና እየተጨወተ መሆኑን የሚታወቅ ነው፡፡ይህ ጥብቅ ቦታ በሥን ፍጥረቱም ብሆን እጀግ በጣም ብዙ (ከ700 ሺ በላይ የዛፍ ዝርያዎች ) በዉስጡ የያዘ ስለሆነ ለመዳኒትነት ከመዋሉም ሌላ የመጥፋት አደጋ ላይ ለሆኑ ዝርያዎች ጥበቃ ከፍተኛ አስተወጾኦ አለው፡፡ ይህንን ከፍተኛ እምቅ ሀብት ለዘመናት ያቆው ካፍቾ ማህበረሰብ ሀገር በቀል ዕውቀት ነው፡፡ ህብረተሰቡ የደኑ አለቃ፣ ጠባቂና ተንከባካቢ ሆኖ ለትዉልድ አሸጋግሯል፡፡
የሀገር በቀል ዕውቀቱ እንደ ማንኛው ሀብት ጥበቃ ካለተደረገለት የመጥፋትና የመረሳት እድሉ ከፍተኛ ነው፡፡ስለሆነም በጣም ዝርዝር የሆነ ጥናትና ምርምር ተደርጎ ሊመዘገብ ይገባል፡፡ ከጥናቱ መረዳት እንደሚቻለዉ የከፍቾ ብሄረሰብ ሀገር በቀል ዕዉቀቱ ከትዉልድ ወደ ትዉልድ እተሸጋገረ ደኑን መጠበቅ እንደቻሉ መረዳት ይቻላል፡፡
በሌላ በኩል ጥናቱ የከፍቾን ብሄረሰብ ሀገር በቀል ዕዉቀት ከትዉፊታዊ ትዉን ጥበባት አንጻር ለመዳሰስ ሞክሯል፡፡ ትዉፊት በባህሪው ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፍ ጥንት የነበረው ስርዓት እየተሸራረፈና ትክክለኛ ቀለሙን እየለቀቀ ምናልባትም ከእነአካቴው ሊጠፋም የሚችልባቸው አጋጣሚዎች ይፈጠራሉ፡፡ ይህ ሁኔታ ደግሞ ለአንድ ሀገር የማንነትን ደብዛ እንደማጣት ይቆጠራል፡፡በመሆኑም እንደነዚህ ያሉ ጥናትና ምርምሮች ትውፊቱን ከመጥፋትና ከመረሳት የሚታደጉ መደራደርያ የሌላቸው አማራጮች በመሆናቸው ሊደገፉና ሊበረታቱ ይገባል፡፡ በከፋ ብሄረሰብ ዘንድ እጅግ በጣም ያልተነኩ በርካታ የኪነ-ጥበብ ሀሳቦች የሚፈልቁባቸው ባህላዊ ክንዋኔዎች ይገኛሉ፡፡ እነዚህን ባህላዊ እሴቶች መንግስት አጽህኖት ሰጥቶበት ከአዳዲስና መጤ ባህሎች መበከል ሊታደገው ይገባል፡፡ ኪነ-ጥበብ የአንድ ህዝብ ማንነት ፣ ታሪክ ፣ የስልጣኔ መነሻ ፣ አብሮ የመኖርን ባህል፣ የሀገርን የእድገት ደረጃ ወዘተ. የማሳየት ከፍተኛ ሀይል አለው፡፡ በተመሳሳይ መልኩ በከፋ ብሄረሰብ ዘንድ የተፈጥሮ ደንን የሚጠብቁበት ሀይማኖታዊ ስርዓት፣ ስነ-ቃሎች፣ ተረትና ምሳሌዎች፣ አፈ-ታሪኮች፣ ዘፈኖች፣ ህግና ስርአቶች አሉ፡፡ ስለሆነም የሚመለከተው አካል እንዲህ አይነቱን ጥበብ (ጠንካራ ባህላዊ የዳኝነት ስርአት ፣ የአስተዳደር ስርአት ፣ የባህላዊ እምነት የአመራር ስልት እና የደን መጠበቂያ ስልቶችን) ማድነቅና ማበረታታት እዲሁም ኪነ-ጥበብን በመጠቀም እዉቅና ሊሰጣቸው ይገባል፡፡
የካፋ ብዝሃ ህይወት ዓለም አቀፍ ጥብቅ ቦታ ትልቅ የኢኮ ቱሪዝም አቅም ያለው ሲሆን በዞኑ የባህና ቱሪዝም ቢሮ እንዲሁም በናቡ ፕሮጀክት የተለዩ የተለያዩ መዳረሻዎች መረጃ እና በአካል የተጎበኙ መዳረሻዎች አስመልክቶ የሚከተሉት አስተያየቶች ተሰጥተዋል፡፡
በዚህ ዳሰሳ ጥናት የብሔራዊ ቡና ሙዚየም ተጨማሪ ጥናት እንደሚያስፈልገው ማየት ተችሏል፡፡የሙዚየሙ አደረጃጀትን እንዲሁም እስካሁን ስራ ያልጀመረበት ምክንያትና መወሰድ ያለባቸው እርምጃዎች አስመልክቶ ሰፋ ያለ ጥናት ያስፈልጋል፡፡
በዚህ ዳሰሳ ጥናት እንደተመለከትነው የብሔራዊ ቡና ሙዚየም ሁኔታ በጣም አሳሳቢ ነው፡፡ እስካሁንም ስራ አለመጀመሩ ከሙዚየሙ ጋር ተያይዞ ሊሰሩ የሚችሉ ስራዎችንም ጭምር ያዘገየ እንደሆነ ይህ ዳሰሳ ጥናት አመላክቷል፡፡ በመሆኑም በዚህ ዙሪያ ያሉ ተግዳሮቶችን ለመለየትና የመፍትሄ አቅጣጫዎችን ለመጠቆም የዋናውን ጥናት አስፈላጊነት ያመላክታል፡፡
በዞኑ ባህልና ቱሪዝም ቢሮ እንዲሁም በናቡ ፕሮጀክት የቱሪስት መምሪያ መፅሀፍ ላይ የተጠቀሱ ነገር ግን በዚህ ዳሰሳ ጥናት ላይ ያልታዩ መዳረሻዎችን ለመጎብኘት እና ያለቸውን የቱሪዝም አቅም እንዲሁም ያሉበት ነባራዊ ሁኔታን ለመመልከት እንዲሁም ለማጥናት ዋናው ጥናት እጅግ አስፈላጊ ነው፡፡
የጎብኚዎች መምሪያ መጽሀፍ ማዘጋጀት፣ እንዲሁም ስለቱሪዝም ግንዛቤን ለመፍጠር የዓለም የቱሪዝም ቀንን በገበሬ መንደር ማክበር እና ሌሎችም የዞኑ ባህልና ቱሪዝም እና የመንግስት ግንኙነት ጽ/ቤት እስካሁን ከሰራቸው ስራዎች መካከል ይገኝበታል፡፡ ናቡ ፕሮጀክትም እስካሁን የተለያዩ ማህበራትን፤ የአስጎብኚዎች ማህበር፣ የፈረስ ተንከባካቢዎች እና ሌሎችንም በማደራጀት ወደ ስራ እንዲገቡ አድርጓል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ ከፍተኛ የማስተዋወቅ ስራ እየሰራ ይገኛል፡፡
የብዝሃ ህይወጥ ጥብቅ ቦታውን ለቱሪስት መዳረሻነት ከማስተዋወቅ እና ጥቅም ላይ ከማዋል አንፃር እስካሁን የነበሩ ተግዳሮቶች ምን ምን እንደሆኑ ለባህልና ቱሪዝም ቢሮ፣ ለናቡ ፕሮጀክት፣ እንዲሁም ለአስጎብኚ ማህበሩ ጠይቀን ነበር፡፡ በዚህም መሰረት እስካሁን ያጋጠሙ ተግዳሮቶች የሚከተሉት ናቸው፡፡
እያንዳንዱ ጎብኚ ለሚጎበኛቸው እያንዳንዱ መዳረሻዎች የፍቃድ ደብዳቤ መያዝ አለበት የሚል አሰራር መኖሩ፡፡ ቱሪስቶች ከሚቆዩባቸው ጊዜ አንፃር በአጭር ጊዜ ደብዳቤውን ማግኘት ከባድ ነው፡፡ በዚህ ምክንያት ደብዳቤ ባለመያዙ ቦታው ላይ ደርሰው ሳይጎበኙ የተመለሱ ቱሪስቶች አሉ፡፡
ለከፋ የባዩስፌር ጥብቅ ቦታ ዘላቂ ልማት የሀገር በቀል ዕዉቀቱን መዝግቦ መያዝና መጠቀም ለተፈጥሮ ጥበቃዉ ከፍተኛ ተቀሜታ ያለዉ በመሆኑ ቀጣይ ዝርዝር ጥናት ተደርጎ ተመዝግቦ ሊቀመጥ ይገባል፡፡
የከፋ ብሔራዊ የቡና ሙዚየም የባህል ቅርስ ማሰተዋወቂያ ሙዚየም በመሆኑ ስራዉን በአገባቡ ማከናወን እንዲችል ድጋፍና ሚኒስቴር መስራያ ቤቱ በባለቤትነት ሊያስተዳደረዉ ይገባል፡፡
የአማራ ብሄራዊ ንቅናቄ (አብን) የትግራይ ሕዝብ ለነጻነት እና እኩልነት የሚያደርገውን ትግል እንደሚደግፍ ዛሬ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡ የትግራይና የአማራ ሕዝብ ለዘመናት የዘለቀ ወዳጅነት አላቸው ህዝቦች ናቸው ያለው አብን “ትሕነግ” ባለው በህወሓት ሲራመድ በነበረው ስርዓት ምክንያት የሁለቱ ህዝቦች ግንኙነት ፈተና ላይ ወድቆ ቆይቷል ብሏል። ሕወኃት በአገራችን በልዩ ሁኔታ ደግሞ በአማራ ሕዝብ ላይ በጥላቻ ተመስርቶ ሥራ ላይ ባዋለው […]
የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የትምህርት ጥራት ሙያ ብቃት ምዘና ማረጋገጫ ባለስልጣን ዛሬ በሰጠው መግለጫ በአዲስ አበባ አራት ትምህርት ቤቶች በቀጠቀዩ ዓመት ተማሪዎችን ተቀብለው እንዳያስተምሩ ታግደዋል። ባለሰልጣኑ ከዚህ ውሳኔ ላይ የደረሰው በኮሮና ቫይረስ ምክንያት የትምህርት ቤት ክፍያቸውን ከ50 እስከ 75 በመቶ እንዲቀንሱ መመሪያ ቢያስተላልፍም ትምህርት ቤቶቹ ግን 100 ፐርሰነት ክፍያ አስከፍለው ነው። ለአንድ ዓመት ከታገዱት ትምህርት […]
ባለፉት 24 ሰዓት ውስጥ በተደረገው 3,410 የላብራቶሪ ምርመራ አርባ ስድስት (46) ሰዎች የኮሮና ቫይረስ ተገኝቶባቸዋል፡፡ በአጠቃላይ በሀገራችን ቫይረሱ በምርመራ የተገኘባቸው ሰዎች ቁጥር ሰባት መቶ አንድ (701) ደርሷል፡፡ የዕለቱ ታማሚዎች የጉዞ ታሪክና በበሽታው ከተያዘ ሰው ጋር ያላቸው ግንኙነት ፦ • የውጭ ሀገር የጉዞ ታሪክ ያላቸው – 34 • በበሽታው ከተያዘ ሰው ጋር ግንኙነት ያላቸው – 4 […]
በአዲስ አበባ ከኡራኤል ቦሌ አትላስ መስመር አካባቢ በተለምዶ ይልማ ስጋ ቤት ተብሎ በሚጠራው አካባቢ ዛሬ ማለትም ሰኞ ለማክሰኞ ሌሊት ላይ የተደራጁ ዘራፊዎች በአንድ መኖሪያ ቤት ላይ ዝርፊያ መፈጸማቸው ተገልጿል። ዝርፊያው የተፈጸመበት ግለሰብ አቶ ረብራ ተሸመ ለኢትዮ ኤፍ ኤም እንዳለው ዘራፊዎቹ በጦር መሳሪያ እና የኤሌክትሪክ ሾክ በመጠቀም 2 ላፕ ቶፕ 2 አይፎን ስልኮች 10 ሺህ 800 […]
በክልሉ እየተካሄደ ያለው ይሄንን አመጽ ፓርቲው እንደሚደግፈውም አስታውቋል። የኮሮና ቫይረስ መከሰት በርካታ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮችን የማስከተሉን ያክል የፖለቲካውን አለም መልክም በከፊል ቀይሮት ቆይቷል፡፡ ሃገራችን በተለያዩ ጎራዎች በተሰለፉ ፖለቲከኞችና አክቲቪስቶች እየተናጠች በነበረችበት ቅድመ- ኮሮና ዘመን ፤ በአንጻራዊነት ሰላም የሰፈነባት ክልል ነበረች፤ትግራይ፡፡ ለዚህ ምክንያቱ ክልሉን የሚመራው ፓርቲ አምባገነንነት ነው የሚለውን መከራከሪያ የሚያነሱ በርካቶች ናቸው። ከሰሞኑ ታዲያ በእለታዊው […]
ባለፉት 24 ሰዓት ውስጥ በተደረገው 2,844 የላብራቶሪ ምርመራ ሰባ ሶስት (73) ሰዎች የኮሮና ቫይረስ ተገኝቶባቸዋል፡፡ በአጠቃላይ በሀገራችን ቫይረሱ በምርመራ የተገኘባቸው ሰዎች ቁጥር ስድስት መቶ ሃምሳ አምስት (655) ደርሷል፡፡የዕለቱ ታማሚዎች የጉዞ ታሪክና በበሽታው ከተያዘ ሰው ጋር ያላቸው ግንኙነት ፦ • የውጭ ሀገር የጉዞ ታሪክ ያላቸው – 27 • በበሽታው ከተያዘ ሰው ጋር ግንኙነት ያላቸው – 15 […]
በህንድ የሚማሩ ኢትዮጵያዊያን ተማሪዎች በከፍተኛ የገንዘብ ችግር ዉስጥ መሆናቸዉን ተናግረዋል፡፡ ተማሪዎቹ ለኢትዮ ኤፍ ኤም ያሉበትን ሁኔታ ሲናገሩ፣የምግብ መግዣም ሆነ ከሳኒታይዘር ጀምሮ ኮሮናን ለመከላከል የሚያስፈልጉ የህክምና ቁሳቁሶች መግዣ ሳይቀር መቸገራቸዉን ተናግረዋል፡፡ ተማሪ ብሩክና ተማሪ ሃጎስ በስተዲ-ኢን-ኢንድያ ለትምህርት እድል አግኝተዉ ወደ ህንድ ሲያቀኑ በመጀመሪያ ሁሉም ወጫቸዉ እንደሚሸፈንና የኪስ ገንዘብም እንደሚሰጡ ተነግሯቸዉ እንደነበር ያነሳሉ፡፡ ከሄዱ በኋላ የኪስ ገንዘብ […]
ጠቅላይ ሚንስትር ዶክተር አብይ ዛሬ በፌስቡክ ገጻቸው እንዳሰፈሩት የረመዳን ጾም ከማብቃቱ በፊት መልካም የዒድ በዓል እንዲሆንላቸው በመመኘት ዛሬ ሶርያውያን ስደተኞችን ጎብኝቻለሁ። ሶርያውያኑ አስከፊውን ግጭት በማምለጥ መኖሪያቸውን በኢትዮጵያ ያደረጉ ሲሆን፣ የረመዳንን ማብቂያ በክብር ማሳለፍ ይገባቸዋል ሲሉ መልዕክታቸውን አስተላልፈዋል። ኢትዮጵያ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸውን ስደተኞች ከሚቀበሉ ሀገራት መካከል እንደ ሆነች ይታወቃል። ሀገራችን በጦርነት ምክንያት ኑሯቸው ለተናጋባቸው ሰዎች ከለላ […]
ባለፉት 24 ሰዓት ውስጥ በተደረገው የላብራቶሪ ምርመራ 3645 ሰላሳ (30) ሰዎች የኮሮና ቫይረስ ተገኝቶባቸዋል፡፡ በአጠቃላይ በሀገራችን ቫይረሱ በምርመራ የተገኘባቸው ሰዎች ቁጥር አራትመቶሀያ ዘጠኝ(429) ደርሷል፡፡ ግንቦት14 ቀን 2012 ዓ.ም
በትናንትናዉ ዕለት የ12 የምክር ቤት አባላቱን ያለመከሰስ መብት ያነሳውየሶማሌ ክልል ምክር ቤት ለሁለት ቀናት ሲያካሂድ የነበረውን መደበኛ ጉባኤ ዛሬ ረፋድ አጠናቋል። ምክርቤቱ በዛሬው እለት አዳዲስ ሹመቶችን ያፀደቀ ሲሆን1.ዶ/ር ሁሴን አብዱላሂ ቃሲም/ የፀጥታ ቢሮ ሃላፊ 2.አቶ አሊ በደን አደን ማህመድ/ ኮምዪኔኬሽን ቢሮ ሃላፊ 3.አቶ አብዲቃድር ረሽድ /የፐብሊክ ሰርቪስ ኃላፊ 4. አቶ አብዲ ማህመድ / የማእድን እና […]
Date Format: ዕለተ ሰኞ ሰኔ ፰ ቀን ፳፻፲፪ ዓመተ ምህረት ሰኞ ሰኔ ፰ ቀን ፳፻፲፪ ዓመተ ምህረት ሰኔ ፰ ቀን ፳፻፲፪ ዓመተ ምህረት ሰኞ ፰/፲/፳፻፲፪ ፰/፲/፳፻፲፪ ወርኀ ሰኔ ፳፻፲፪ ዓመተ ምህረት ሰኔ ፳፻፲፪ ዓመተ ምህረት ሰኔ ፳፻፲፪ ዕለተ ሰኞ ሰኔ 8 ቀን 2012 ዓመተ ምህረት ሰኞ ሰኔ 8 ቀን 2012 ዓመተ ምህረት ሰኔ 8 ቀን 2012 ዓመተ ምህረት Monday 08 Sené 2012 E.C. 08 Sené 2012 E.C. 08/10/2012 E.C.
ጌታችን መድኃኒታችን እየሱስ ክርስቶስ የልደት ዕለት ከታህሳስ 29 ጀምሮ እስከ ጥር መጨረሻ ያለው ወቅት ዘመነ አስተርዮ ይባላል፡፡ አስተርእዮ ማለት መገለጥ ማለት ነው፡፡የሰው ልጅ አዕምሮ ሊረዳው በሚችለው መጠን የተገለጠው ደግሞ እግዚአብሔር ነው።ከአዳም ጀምሮ እስከ ኖኅ ከዚያም እስከ አብርሃምና ቀጥሎ እስከኖሩት አበው ድረስ እግዚአብሔር በተለያየ መንገድ ተገልጧል።ይህ በቂ ባልሆነም ጊዜ በሙሴ አማካኝነት ሕገ ኦሪትን በመስጠት ለእስራኤል ዘሥጋ በተረዳ መንገድ ተገልጧል።አሁንም ግን ይህ በቂ ስላልሆነ ሰው ወዳጅ የሆነው አምላክ በሥጋ ተገልጦ፣የሰማይን ምስጢር ከፍቶ አሳየን።
በዚህ በዘመነ አስተርዮ ብሉይን ወደ ሐዲስ፣ ዘመነ ፍዳውን ወደ ዘመነ ምሕረት፣ የሚቀይር አንድ ጌታ እርሱ ኢየሱስ ክርስቶስ በኅቱም ድንግልና ያለ አባት በፍጹም ትሕትና ከእናታችን ከቅድስት ድንግል ማርያም ሥጋን ነሳ፡፡ ዘመን የማይቆጠርለት የዘመናት ጌታ እንዲቆጠርለት የማይወሰነው ጌታ ይጨበጥ ይዳሰስ ዘንድ ግድ ሆነ ግድ እንዲሆን ያደረገው እውነተኛ አምላክ ለሰው ልጅ የነበረው ፍቅር ነው፡፡ ‹‹እንዲሁ ወደድኳችሁ›› እንዳለ ‹‹ፍቅር ስሃቦ ለወልድ እመንበሩ›› ብሎ ሊቁ እንደተናገረው በፍጹም ካሳ ከፋይነት ያ ቃል እግዚአብሔር የነበረ ‹‹ቃል ሥጋ ሆነ፤ ጸጋና መንፈስን ተሞልቶ በኛ አደረ››ዮሐ. 1፥14 ‹‹ለዚህ ድንቅ ነገር ምሥጢር አንክሮ ይገባል ድንግል ፈጣሪዋን ወለደችው›› ሃይማኖተ አበው። ይህ ያለንበት ወቅት የፍቅር መጀመሪያው የጥል ግርግዳ የመፍረሻው ዋዜማ ነበር፡፡ ለዚህ ነው መገለጥ የሚባለው እውነተኛ ፍቅር የተገለጠበት ስለሆነ በብሉይ ተሰውሮ የነበረው የአንድነትና የሦስትነት ምሥጢር ተገልጧል፡፡
ሰው በስሜት ህዋሳቱ ቀርፆ በአእምሮው የሚገነዘበው ምድራዊውን ነገር ብቻ ነው።ሰማያዊው ምስጢር የሚታወቀው በሌላ መንፈሳዊ ሕዋስና ከአእምሮ በላይ በሆነ አእምሮ ነው።ይሄውም አእምሮ (ልቦና) እምነት ይባላል።ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ይህን ሲገልጥ “እምነት የማናየውን ነገር የሚያስረዳ ነው” ዕብ 11፣1 ብሏል።የእዚህ አይነቱ እውቀት የወዲያኛውን ዓለም የሚያሳይ የሰማይ ደጅ ነው።በ1ኛ ቆሮ 13፣12 “ምነው ሰማያትን ቀድደህ ብትወርድ” የሚለው የሰው ልጅ የዘመናት ምኞት ምላሽ አግኝቶ በያዝነው በእዚህ ዘመነ አስተርዮ ታይቷል።
አዳምና ሔዋንን ያሳታቸው እባብ ድል የሚነሳበት ዘመን እንደሚመጣ፣ ከሔዋን ዘር የሚገኘው/ የሚወለደው ጌታ የእባቡን ራስ ቀጥቅጦ እንደሚያጠፋው የተነገረበት (ዘፍ3፡15)፣ የእግዚአብሔር ቋንቋ የገባቸው አዳምና ሔዋን ይህንን አምላካዊ ተስፋ በማድረግ የተፈቀደላቸውን ዘመን በየዘመኑ የተነሱ ልጆቻቸውም ይህንን የተስፋ ቃል ሲጠባበቁ እግዚአብሔር እንደገለጸላቸው ስለርሱ ሰው መሆን ትንቢት ሲናገሩ ያንንም ቀን ለማየት ሲመኙ ነበር የኖሩት፡፡ ግን ሳያዩ አለፉ፡፡ እግዚአብሔር አምላክ ቃል ኪዳኑን የሚጠብቅ፣ የተናገረውን የማይረሳ ነውና የዘመኑ ፍጻሜ ሲደርስ ከእመቤታችን ከቅድስት ድንግል ማርያም ተወለደ (ገላ4፡4)፡፡አዳም በኃጢአቱ ምክንያት ጸጋው ተገፏል ባሕሪውም ጎስቁሏል ለ7 ዓመት በግልጥ ሲሰማ የነበረውን የአምላኩን ድምፅ እንኳ በኃጢአት ምክንያት መስማት ፈርቶ ‹‹በገነት ድምፅ ሰማሁ ዕራቁቴንም ስለሆንኩ ፈራሁ ተሸሸግሁም›› ዘፍ. 3፥1 ያለበት ዘመን አልፎ ይህ የአስተርዮ (የመገለጥ) ዘመን እርቅ የተጀመረበት፣ ሰው እና መላእክት በአንድ ቋንቋ የዘመሩበት፣ የእዳ ደብዳቤ የተደመሰሰበት፣ የሦስትነትን የአንድነትን ምሥጢር በግልጥ የታወቀበትና የነቢያት ትንቢታቸው ተስፋቸው የተፈጸመበት ወቅት ስለሆነ ቤተክርስቲያናችን የመገለጥ ዘመን ትለዋለች፡፡
አስተርዮ (የእግዚአብሔርን መገለጥ) ቀድሞ አብርሃምን ያነጋገረ አምላክ ለሙሴም በደብረሲና እንደተገለጠ በልዩ ሦስትነቱ ለማያውቁት እግዚአብሔር አብ በሰማይ የምወደው ልጄ ይህ ነው ብሎ እየመሰከረ፣እግዚአብሔር ወልድ በዮርዳኖስ ወንዝ በመጥምቀ ዮሐንስ እጅ ሲጠመቅ እና እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ በርግብ አምሳያ ሲወርድ በግልጥ ታይቷል። (ማቴ፣3፣16)።ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሰው ሆኖ ሠላሳ ሦስት ዓመት ከሦስት ወር በዚህ ዓለም ኖሮ ሥራ ከሠራባቸው ዕለታት ከፍተኛ ምሥጢር የተገለጸበት ዕለት አንዱና ዋነኛው የጥምቀት ዕለት ነው፡፡
በሌላ በኩል ዘመነ አስተርዮ ሲነሳ በጥር 21 የሚከበረው “አስተርዮ ማርያም” ማንሳት ተገቢ ነው።ይህ ቀን እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም በምድር ላይ የኖረችባቸውን ስልሳአራት ዓመታት ኖራ ያረፈችበት ዕለት ነው። “እንግዲህ ልጆቹ በሥጋና በደም ስለሚካፈሉ፥ እርሱ ደግሞ በሞት ላይ ሥልጣን ያለውን በሞት እንዲሽር፥ ይኸውም ዲያብሎስ ነው፥በሕይወታቸው ሁሉ ስለሞት ፍርሃት በባርነት ይታሰሩ የነበሩትን ሁሉ ነጻ እንዲያወጣ፥ በሥጋና በደም እንዲሁ ተካፈለ፡፡ የአብርሃምን ዘር ይዟል እንጂ የያዘው የመላእክትን አይደለም” ዕብ2፥14-15/ እንዳለ፣የእመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም እረፍት በራሱ የአዳም ዘር መሆኗን አስረግጦ ነግሮናል፡፡እመቤታችን በእግዚአብሔር ፍቃድ ብታርፍም ሥጋዋ በምድር አልቀረም እንደልጅዋ አርጋለችና።
ቅዱስ ያሬድ እንዳለው ጌታችን በፍርዱ አድልዎ የሌለበት መሆኑ ይታወቅ ዘንድ እመቤታችን በጥር 21 ቀን አረፈች፡፡ ሥጋ የለበሰ ሁሉ በለበሰው ሥጋ ሞትን ይቀምስ ዘንድ የግድ ነውና፡፡ ትንሣኤ በቃል መነገሩ በአንደበት መዘከሩ ለአምላካችን ለልዑል እግዚአብሔር ክብር ምስጋና ይግባውና “ከሞት ወጥመድ በላይ እንኳን የሆነ ሌላ ኃይል አለ፤ ይሄውም ሞት ፈጽሞ ሊያሸንፈውና ሊገዳደረው የማይችል የእግዚአብሔር መለኮታዊ ኃይል ነው፡፡ በሰይጣን ዘንድ ያለው የሞት ኃይል ነው። ሕያው እግዚአብሔር የሕያዋን አምላክ ነውና ሞት ሊያሸንፈው ሊደርስበትም የማይችለውን ሕይወት ይሰጣል፡፡ ይህንን እግዚአብሔር የሚሰጠውን ሕይወት ሰይጣን በእጁ ሊነካው ከቶውንም አይችልም፡፡ እግዚአብሔር ለሙታን ሕይወትን ይሰጣል የሞትና የሕይወት ባለቤት ነው፡፡” ከሞት ሥልጣንና ኃይል በላይ የሆነው ይኸው የእግዚአብሔር መለኮታዊ ሥልጣን የድንግል ማርያምን ሥጋ መልካምም ሆነ ክፉ ለሠሩ ሰዎች ዋጋ ይከፍል ዘንድ ለፍርድ እስከሚመጣበት ጊዜ ድረስ በመቃብር ውስጥ ተጠብቆ እንዲቆይ፤ ፈርሶና በስብሶ በምድር ላይ እንዲቀር አላደረገም፡፡ከሞቷ ተከትሎ እንድታርግ አደረገ እንጂ።
ባጠቃላይ ዘመነ አስተርዮ የአምላክ በሥጋ የመገለጡን ዘመን የሚዘክርበት ዘመን ነው።ይሄውም በቤተልሄም መወለዱ እና በጥምቀቱ ደግሞ አንድነቱን እና ሦስትነቱን የገለጠበት ዘመን በመሆኑ ነው።ይህ የተገለጠው ስጋ ከእመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ከሥጋዋ ስጋ ከነፍሷ ነፍስ ነስቶ በተዋሕዶ ሰው በመሆን ነው።በዘመነ አስተርዮ መገለጡ በዘመነ ኦሪት ከነበረው ይለያል።በዘመነ ኦሪት የተገለጠው በመለኮታዊ እሳት አምሳል ስለነበር ማንም አይቀርበው ነበር።በዘመነ አስተርዮ ግን ሕዝብ እና አሕዛብ የሚያዩት እና የሚዳስሱት ሆኖ በአጭር ቁመት፣በጠባብ ደረት ተወስኖ የሰው አዕምሮ ሊረዳው በሚችለው መጠን ተገልጧል።
ምሥራቅ አፍሪካ በአፍሪካ ምሥራቅ ያለው አውራጃ ነው። በተመድ ትርጒም፣ 18 አገራት ይጥቅልላል፣ እነርሱም ታንዛኒያ፣ ኬንያ፣ ኡጋንዳ፣ ርዋንዳ፣ ቡሩንዲ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ጅቡቲ፣ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሶማሊያ፣ ኮሞሮስ፣ ሞሪሸስ፣ ሲሸልስ፣ ሞዛምቢክ፣ ማዳጋስካር፣ ማላዊ፣ ዛምቢያ፣ ዚምባብዌ እና ፪ የፈረንሳይ ደሴት ግዛቶች፣ ሬዩንዮንና ማዮት ናቸው።
ዛሬ ድረስ ለያዥ ለገናዥ ያስቸገረውና የዘመናችን የፖለቲካ ትኩሳት እምብርት የሆነው የፍልስጤምና የእስራኤል ፍጥጫ ከባጡ ወደ ቆጡ ሆኖ ቅርቃር ውስጥ ገብቶ የቀረው እንዲህ ነው። ከስድስቱ ቀን ጦርነት በፊት አንጻራዊ የመሬት ይዞታ የነበራቸው ፍልስጤማውያን ቀስ በቀስ እያደገ የመጣውን የእስራኤላውያን የመሬት ፍላጎት ለመግታት አለመቻላቸው እና ለዚህም የሚያበቃ ብሄራዊ ቁጭት ማጣታቸው ያበሳጫቸው እንደ ጃዋር ሳይሞቁ የፈሉ የፍልስጤም ሬዲዮ ጋዜጠኞች አዲስ አይነት የውሽት የፕሮፓጋንዳ ስልት ለመጠቀም ይወስናሉ። ይኸውም “የእስራኤል መንግስት የሚያሳየውን የወረራ ፍላጎት ካሁኑ መገታተር ከልተጀመረና ዝም ከተባለ ወታደሩ ፍልስጤማውያንን ከእርስታቸው ጠራርጎ ለማጥፋት የሚያስችል የኬሚካል እና ባዮሎጅካል ጅምላ ጨራሽ መሳሪያ መታጠቁን የሚያሳይ ጥብቅ መረጃ እንደደረሳቸው” በሬዲዮው ቀን ከሌት በመለፈፍ የፍልስጤማውያንን ቀልብ ለመግዛትና ለተሻለ ተጋድሎ ለማዘጋጀት ፕሮፓጋንዳውን መለፈፍ ይጅመራሉ። ለጽድቅ ያሉት ነገር ለጥፋት ሆነና ጭራሽ ይህን ዜና የሰሙ ፍልስጤማውያን እልህ ውስጥ መግባቱ ቀርቶ “ማምሻም እድሜ ነው” በሚል ዘር ማንዘራቸውን እየያዙና ሻንጣቸውን እየሸከፉ እርስታቸውን ለጭርሱ ለቀው ወደ ዮርዳኖስ ደማስቆና ወደ መሳሰሉት አገሮች እግር አውጭኝ ብለው ወጥተው ሄዱ። ያን ግዜ ሲወጡ ሰባት መቶ ሺህ ያህል ነበሩ። ወደ ግማሽ ምእተ አመት ያህል በስደት አገር ኑሮ ሲገፉ ተመልሶ መግባቱም የማይቻል ሆኖ እርስት አልባ አገር አልባ ሆነው እንደወጡ ቀርተዋል። አሁን ወደ አስር ሚሊዮን ይጠጋሉ ይባላል።ባጣም የሚያሳዝነው የእርጥብ አቃጣይ የሆነው የፖለቲካ ትርፍ ለመዛቅ ሲገፉ የነበሩት የፓን አረቢያን አራማጆች ከሁከቱ ማትረፍ ቢሳናቸው አንድም የአረብ ሊግ አባል የሆነ አገር ለአንድም ፍልስጠማዊ የዜግነት ፓስፖርት እንዳይሰጥ ቃል በቃል ተማምለው በደረቀ መሬት ላይ ከኪስ የተበተነ ቆሎ አድርገዋቸው ሲኖሩ ግማሽ ምእተ አመት ሆኖዋቸውል።
እነጃዋር ይዘውት የተነሱት የኦሮሞ ንቅናቄ በሜጫና ቱለማ ተጀምሮ ለግማሽ ምእተ አመት ሲቀነቀን ከኖረው የኦነግ ጥያቄ በመሰረታዊ ባህሪውም ሆነ በመፍትሄ አሰጣጡ ዙሪያ ይለያያል።ከስነ መሰረቱ በወለጋ ጴንጤ ቆስጤዎች የተጀመረው የኦሮሚያ ምስረታ ጽንሰ ሃሳብ ሁለት ትውልድ ያህል ዋጋ አስከፍሎ አንድ መንደር ሳይቆጣጠር መጨረሻ ላይ እንታደጋለን የሚሉትን ህዝብ ለአንድ አንሳ ቡድን መጫዎቻ ይሆን ዘንድ ያለ ደረሰኝ ሸጠው የያኔው መሪዎቹ ዛሬ አያቶች ሆነው በምእራብ አገር አደባባዮች እንደ ዞምቢ በከዘራ ይጎተታሉ።”ጦር ሰንቄ ዘገር እነቀንቃለሁ” ብሎ ወደ ኤርትራ የወረደው አቦ ዳውድም ቢሆን የሃማሴን ሴት አግብቶና ዳቦ ቤት ከፍቶ የሽቢያ ጀነራሎች የማይነዱትን ውድ ላንድሮበር እየነዳ አስመራ ኮኛክ እየጠጣ መኖር ከጀመረ አስራዎቹን አመታት አስቆጥሯል።
በአዲሶቹ የኦነግ አልጋ ወራሾች ግምገማ የኦሮሚያ ነጻነት ህልው መሆን ያልቻለው በቀድሞዎቹ ልሂቃን ነን ባዮች የፖለቲካ ትንታኔ ድክመት ነው ብለው አያምኑም። ይልቁንም ሰፊ መሬትና ትልቅ ቀጥር ያለው ህዝብ ይዘው የትም ያልደረሱት ዘራቸውን ብቻ ማእከል ተደርጎ የተዘረጋው ትግል መስመር ትግሉ የሚጠይቀውን ቀንበር ለመሸከም የሚያስችል የብሄርተኝነት ስሜት ለመፍጠር በቂ አይደለም ባዮች ናቸው። በነርሱ እምነት ይኽ ትግል የሚጠይቀውን የመስዋእትነት ዋጋ ለመክፈል ኦሮሞ መሆን ብቻ በቂ ግብዓት ሊሆን ካልቻለ ይህንን የብሄርተኝነት ቁጭቱን ወደላቀ ደረጃ ለማሸጋገር እስልምናንም ጭምር ማእከል ማድረግ ግድ ይለናል ባዮች ናቸው። ለዚህም ዋነኛው ማረጋገጫ በኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ሰማኒያ በመቶ የሚሆነው እስላም የሚኖረው በኦሮሞያ ውስጥ መሆኑን ነው። ስለሆነም ኦሮሚያን ህልው ማድረግ የሚቻለው በእላማይዜሽን ውስጥ (through Islamization ) ብቻ ነው ብለው ከልባቸው አምነው መንቀሳቀስ ከጀመሩ ውለው አድረዋል።ለዚህም ከጅማ ባሌ አሩሲና ጅቡቲ ብሎም የመን ድረስ የተዘረጋው መስመር ምን ሲስራ እንደ ከረመና ዛሬ የመን ውስጥ በተፈጠረው ቀውስ የገባበትን አጣብቂኝ እናውቀዋለን። በቅርቡ አትላንታ ላይ በተደረገው የነጃዋር ኮንፈረንስ ላይ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ስትገለል እና ከእስልምና ጽንፈኝነት ጋር እንዳይያያዝባቸው የፕሮቴስታንት ተወካይ ለይስሙላ እንዲወከል ማድረጋቸው ሌላ ትርጉም የለውም። በጥቅሉ የአጭር ግዜ ስኬትን ብቻ በማስላት የሚፈጠሩ የፖለቲካ መስመሮች በአግባቡ አለመያዛቸው ምን እንደሚያስከትል ደቂቀ ጃዋርያን ከፍልስጤሞች ኪሳራ ቢማሩ እዳው ገብስ ይሆንላቸው ነበር። በኤደን ባህረ ሰላጤ ራዲካላይዝድ ለማድረግ በቀን ሁለት ሽህ ያህል የየመን ሪያል ወይንም (ሁለት መቶ ብር) ጫትና ምግብ ጨምሮ የኪስ ገንዘብ እየተከፈላቸው ለአመታት የሰለጠኑት በአስር ሺህ የሚቆጠሩ ከባሌ ከጅማና ከ አሩሲ የተወሰዱት እስላም አክራሪ ኦሮሞዎች ለታቀደላቸው አለማ ወደ ኢትዮጵያ ከመመለሳቸው በፊት የመን ውስጥ በተነሳው እሳት ተቀርቅረው መቅረታቸውን እናውቃለን ። ነገ የነጃዋራ ሙሃመድ ቅዠታቸው ሰምሮ “Islamic Republic of Oromia” ተግብራዊ ብትሆን በዋናነት ከፍተኛ የዘር ማጽዳት ዘመቻ የሚከሰትባቸው እስላም ያልሆኑት ኦሮሞዎችና ኦሮሞ ያልሆኑት እስላሞች መሆናቸውን ለማወቅ ነገን መድረስ አይጠይቅም።
የሌለ እውነት በመፍጠር ርካሽ ለሆነና የትም ለማይደርስ ቅዠት እንደቀላል የሚለኮስ የፖለቲካ ቁማር ምን ያህል ዋጋ እንደ እንደሚያስከፍል ከፍልስጤም ተሞክሮ መማር አዋቂነት ነው። እንኩዋን ዛሬ ድፍን መካከለኛውን ምስራቅ እንደሰደድ እሳት የሚበላው የሺያት ሱኒ ካርድ ባለበት በዚህ የብላ ተባላ ዘመን ወትሮም ቀይ ባህርን ካባ አባይን መቀነት አድርገን የምንገኝ እንደመሆናችን እንዲህ ባለው ኩነት ከረባት እያሰሩ “ድምጻችን ይሰማ” በሚያዘጋጀው መድረክ ላይ ሁሉ እየተገኙ “ኦሮሚያ ስሩ እስላማይዜሽን” የሚል የላም አለኝ በሰማይ ተረት መተረት የልጆች ጨዋታ አለመሆኑን ማወቅ ካለመቻል የባሰ ድንቁርና የለም።
ደቂቀ ጃዋርያን:- በክፋት ህሊና ለምትራመዱት መንገድ ቀርቶ በተቃጠለ ብሄራዊ ስሜት ፋኖ ተሰማራ ያሉት የያ ትውልድ አካላት እንኩዋን ይህችን አገር በመልካቸው መቅረጽ እንዳልቻሉ የትናንት ታሪካችን ምስክር ነው። ይኽ ዘመን የመረጃ ዘመን ነው። ይኽ ዘመን አለም አንድ ትራስ ተጋርቶ የሚተኛበት ባንድ ጃንጥላ የተጠለለበት ዘመን ነው። ዛሬ ኩታ ገጠም ሆነን በየትኛውም የአለም ዳርቻ የምንኖር ህዝቦች እጣ ፋንታችን አንድ ነው። የነጃዋር አገሪቱን የማስለም እስትራቴጂ ዛሬ ቀርቶ ጨለማውን ዘመን ተገን አድርጎ በመጣው አህመድ ግራኝ ሳይቀር ተሞክሮ ሳይወለድ የጨነገፈ ኪሳራ እንደነበር ልብ ይሉዋል።
(በዶክተር አበባ ፈቃደ) - ክፍል አንድ ዶክተር አበባ ፈቃደ የአእምሮ ስነልቦና /Neuropsychology/ ምሁር ናት። በአሜሪካን ሃገር የተለያዩ ዩኒቨርሲቲዎች እና ኮሌጆች...
ምናልባት እርስዎ ላይያውቁት ይችላሉ ፣ ግን አንዳንድ ሴቶች የወር አበባ ሲይዙ በጣም ጠንከር ያለ ኦርጋዜ አላቸው ፡፡ እናም በዚህ ወቅት ሆርሞኖች ገሃነም እንደሚጫወቱ ሲያውቁ ይህ አስገራሚ ይመስላል ፡፡ በድካም ፣ በመጥፎ ስሜት ወይም በአሰቃቂ ምልክቶች መካከል አንዳንድ ሰዎች በዚህ ጊዜ ወሲባዊ ግንኙነት ማድረግ አይችሉም ፡፡
ሆኖም ፣ በዚህ ወር በዚህ ጊዜ በጥሩ ሁኔታ የሚኖሩ ከሆነ ወሲብ በአጠቃላይ አዲስ ደረጃ ሊኖረው ይችላል. ምክንያቱም በወር አበባዎ ወቅት አካላዊ ግንኙነት ማድረግ በጣም ቀላል ቢመስልም ፣ እንዴት መሄድ እንዳለብዎ ካወቁ ወደ ደስታ (ደስታ) ለመድረስ ያስችልዎታል!
ስለዚህ በወር አበባ ወቅት ምን የተሻለ ያደርገዋል? በዋነኝነት በጣም አስፈላጊ ሚና የሚጫወተው ደም ነው ፡፡ En ውጤት ፣ እንደ ተፈጥሯዊ ቅባት ይሠራል እናም ይህ የተሻለ ዘልቆ እንዲገባ ያስችለዋል. ግን የሆርሞኖች ለውጦችም በጣም አስፈላጊ ናቸው ፣ ምክንያቱም አብዛኛዎቹ ሴቶች በወር አበባቸው ወቅት የበለጠ ይነሳሉ ፡፡ በተጨማሪም ፣ አንዳንድ ሰዎች በዚህ ወቅት ውስጥ ብልትዎ በጣም ስሜታዊ እንደሆነ እና ይህም ወደ ከባድ የጾታ ብልት ሊያመራ እንደሚችል ይሰማቸዋል ፡፡ ይህ እርስዎ የሚፈልጉት ነገር ከሆነ ፣ እንዲሞክሩት እንመክራለን!
እንዲሁም የወር አበባዎን በሚያገኙበት ጊዜ ፍጹም የሚሆኑ አቋሞች እንዳሉ ይወቁ ፡፡ በመጀመሪያ ፣ በሁሉም ቦታ ደም እንዳይወስድ ፣ እራስዎን እንደ ሚስዮናዊው ወይም እንደ ማንኪያ ያለ መለዋወጥ በሚፈልጉ ቦታዎች ብቻ መወሰን ይችላሉ። ግን በሻወር ውስጥ ወሲባዊ ግንኙነት ማድረግ እና መቆም ያለብዎት ቦታዎችን መሞከርም ይችላሉ. ከደህንነት እይታ አንጻር በወር አበባዎ ወቅትም ቢሆን በግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚተላለፉ በሽታዎችን ሊያዙ እንደሚችሉ ያስታውሱ ፡፡ ሁሉም ነገር እንዲቀጥል ለማድረግ ኮንዶም ይጠቀሙ ፡፡ እና ለማይፈለግ እርግዝና ተመሳሳይ ነው ፡፡ ምክንያቱም በዚህ ወቅት የመፀነስ እድሉ በጣም ዝቅተኛ ቢሆንም እንኳን ይኖራሉ ፡፡ ስለዚህ የእርግዝና መከላከያ ዘዴዎን መውሰድዎን አይርሱ!
ለጠቅላላው ደስታ ፣ በወር አበባዎ መጨረሻ ላይ እንዲሞክሩ እንመክርዎታለን ፡፡ ምክንያቱም በእውነቱ ፣ የወር አበባዎ ፍሰት ያን ያህል አስፈላጊ አይሆንም እናም ለመልቀቅ ቀላል ይሆንልዎታል። በመጨረሻም ፣ በዚህ ወቅት ውስጥ ፍቅርን ማሰማት የሚያሰቃዩ ህመሞችን ላለመያዝ በጣም ጥሩ መንገድ እንደሚሆን ይወቁ ፡፡. በእርግጥም በድርጊቱ ወቅት የጡንቻዎችዎ የጡንቻ መኮማተር በህመምዎ ላይ እውነተኛ ተጽዕኖ ሊያሳድር የሚችል ነው ፡፡ በወር አበባዎ ወቅት የግብረ ሥጋ ግንኙነት መፈጸም አሁንም ብዙ ጥቅሞች አሉት ብሎ ለመናገር በቂ ነው ፣ ታዲያ ለምን አይሞክሩትም? ለተጨማሪ ምክር ፡፡
ይሁን እንጂ ኦባማ ስልጣን እንደያዙ በአፍሪካ ጉዳይ ላይ እንደተጠበቀው ሳይሆን ብዙ ቁብ ሳይሰጡ፣ በአሜሪካ የውስጥ ፖሊሲ ላይ ብቻ ያነጣጠረ አመራርን በስፋት ተከትለዋል፡፡ በእርግጥ ኦባማ ስልጣን ከመያዛቸው ከአንድ ዓመት በፊት፣ የአሜሪካን ኢኮኖሚ አደጋ ላይ የወደቀበትና የሥራ አጥ ቁጥርም ያሻቀበበት በመሆኑ የኢኮኖሚ ቀውሱን ለመታደግና እንደ ጤና ፖሊሲዎች ያሉ ጉዳዮችን ለማሻሻል ረጅሙን የስልጣን ጊዜያቸውን በአሜሪካ የውስጥ ጉዳይ ላይ እንዲያጠፉ አስገድዷቸዋል፡፡ በሌላም በኩል አሜሪካ በኢራቅና በአፍጋኒስታን ያላትን የጦር ሠራዊት በተመለከትም የወሰዱት እርምጃ በስልጣን ዘመናቸው የገጠማቸው ተግዳሮቶች ናቸው፡፡
ነገር ግን እነዚህ ሁሉ ችግሮች ከስልጣን ዘመናቸው በፊት የተከሰቱ በመሆናቸው የሥልጣን ዘመናቸውም ፈታኝ እንደሆነ አስቀድመው ተረድተው ነበረ ወደ ስልጣን የመጡት፡፡
ባራክ ኦባማ ከሁለት አመት በፊት አፍሪካን ሲጐበኙ፣ የአባታቸውን የትውልድ ሀገር ሳይረግጡ፣ ጋናን ብቻ መጐብኘታቸው የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ሆነው በተመረጡበት ወቅት፣ ከፍተኛ ደስታና ፈንጠዚያ ተሰምቷቸው የነበሩትን ኬንያዊያን ማስኮረፉ አልቀረም፡፡ ምናልባትም በአሁኑ ወቅት አብዛኛው ኬንያዊ ኦባማ ሲመረጡ የነበራቸው የብሔራዊ ስሜትና ኩራት ዛሬ እልም ብሎ የጠፋና ብዙም ስሜት የማይሰማቸው ሆኗል፡፡ በእርግጥ ኬንያዊያን ምንም እንኳን በኦባማ ምክንያት የአሜሪካ ዶላር ወደ ደሃዋ ሀገራቸው እንደሚዘንብና እነርሱም እንደ¸Nb¹b¹ù ቀድሞውን ያልጠበቁት ነገር ቢሆንም፣ አንድም ጊዜ ከአብራካቸው በወጣው ልጃቸው የመጐብኘት ዕድል አለማግኘታቸው እንዲከፉ አድርጓቸዋል፡፡ በይበልጥም የኦባማን አርአያ ለመከተል የተነሳሱት አያሌ ወጣት ኬንያዊያን ኦባማን የመከተል ሕልማቸው ብዙ ሊያስጉዛቸው አልቻለም፡፡
ኦባማ ጋናን በጐበኙበት ወቅት አገራቸው በአፍሪካ የውስጥ ጉዳይ ላይ እንደከዚህ በፊቱ ጣልቃ እንደማትገባና የአፍሪካ ችግር በአፍሪካዊያን በራሳቸው መፈታት እንዳለበት አጽንኦት በመስጠት ተናግረዋል፡፡ አሜሪካ በአፍሪካ የሚኖራት ሚና ጣልቃገብነት ሳይሆን፣ አፍሪካዊያን የራሳቸውን ዕድል መወሰን የሚችሉበትን አቅጣጫ ማሳየትና ማስተማር ነው በማለት ገልፀዋል፡፡ የኦባማ ንግግር ቀደምት ለአፍሪካ ነፃነት እና ዲሞክራሲ ይታገሉ ከነበሩት ከእነ ማርከስ ጋርቬ፣ ክዋሚ ንኩሩማ፣ አህመድ ሴኩ ቱሪ እና ኒልሰን ማንዴላ የተወሰደ እንደሆነ “Obama’s Non –Doctrine in Africa” በሚለው ጽሑፉ ጂ.ፓስካል ዘካሪያ ገልጿል፡፡ ምንም እንኳን የኦባማ ንግግር፣ አፍሪካዊያን የተሻለ ነፃነትና ዲሞክራሲÃêE መብቶችን እንዲጠቀሙ በር የሚከፍት ቢሆንም በአፍሪካ በተጨባጭ ያለው ሁኔታ ሙሉ በሙሉ የውጭ እርዳታና ድጋፍ የማያስፈልገው አይደለም፡፡
በአፍሪካ በአሁኑ ወቅት ከፍተኛ የኢኮኖሚ ዕድገት መታየት፣ የማህበራዊ አገልግሎቶች መስፋፋት እና የተማረ የሰው ኃይል ቁጥር እየጨመረ መምጣት ሲታይ አፍሪካዊያን የራሳቸውን ችግር በራሳቸው የመቅረፍ አቅሙም እንዳላቸው የሚያመለክት ነው፡፡
ነገር ግን በአፍሪካ በየጊዜው የሚደርሱ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች፣ ትክክለኛ የፍትህ ሥርዓት አለመኖር እንዲሁም ሌሎች ዲሞክራሲÃêE መብቶችን ለመጠቀም የሚያስችሉ ዕድሎች አለመኖር ሲታይ አፍሪካዊያን የግድ የውጭ ጣልቃ ገብነት እንደ¸ÃSfLUcW የሚጠቁም ነው፡፡ በሌላ በኩል አፍሪካ ከሌሎች አህጉሮች አንፃር ስትታይ ከፍተኛ የበሽታ ሥርጭት ያለባት አህጉር እንደመሆኗ እና የአህጉሪቱ ኢኮኖሚም በጤና መስክ ያለውን ችግር ሊቀርፍ የሚችል ባለመሆኑ የምዕራባዊያን የዕርዳታ ተቋማት በአህጉሪቱ የጤና ችግር ላይ አይነተኛ ሚና ሊጫወቱ ይገባል፡፡
የኦባማ ስጋት አሜሪካ ከዚህ በፊት ጣልቃ በገባችባቸው አገራት ሠላምና መረጋጋትን ከማምጣት ይልቅ ጥላቻና ቂምን በማትረፍ አሁንም በአፍሪካ ጣልቃ በመግባት ተመሳሳይ ስህተት ላለመድገም እንደሆነ የሚገልፀው ጄ.ፓስካል ዘካሪያ፤ የአፍጋኒስታን ወይም የኢራቅ ጉዳይ የአፍሪካ ሊሆን አይችልም ይላል፡፡ ለምሣሌ ኦባማ ሙስሊም ናቸው የሚለውን የአንዳንድ አክራሪ ነጮች ትችት ለማሳመን ለአሜሪካ ሕዝብ ቀንና ለሊት በመስራት አስመስክረዋል፡፡
ስልጣን ከያዙ ጀምሮ በሙስሊም አሸባሪዎች ላይ የተጠናከረ ዘመቻ በመክፈትም ማንነታቸውን ያስመሰከሩ ሲሆን፣ እንዲያውም በለስ ቀንቷቸው ቢን ላደንን የሚያክል ቀንደኛ አሸባሪ ለማስገደል በቅተዋል፡፡
የቢን ላደን መገደል ለእርሳቸው የፖለቲካ ትርፍን (Political benefit) ሲያስገኝላቸው፣ የሙስሊም አሸባሪዎችን ለማጥፋት ጠንካራ አቋም የላቸውም ለሚሏቸው ደግሞ አንገታቸውን አስደፍተዋቸዋል፡፡ የተቀረው ብዙሃኑ ነጭና ጥቁር አሜሪካዊያን አንጀታቸውን ያራሱ ከመሆናቸው በላይ አድናቆትና ውዳሴ ቸረዋቸዋል፡፡
ነገር ግን ኦባማ አሸባሪዎችን ለማደን ያደረጉትን እንቅስቃሴ በአፍሪካ የውስጥ ጉዳይ ጣልቃ ለመግባት ያልፈለጉት በአፍሪካ ጣልቃ ገብነት የሚያገኙትን የፖለቲካ ትርፍ ከግምት ውስጥ አስገብተው ነው በማለት ጄ ፓስካል ዘካሪያ ይናገራል፡፡ ፀሐፊው ሲቀጥል፣ በአፍሪካ የውስጥ ጉዳይ ጣልቃ መግባቱ አፍሪካዊያንን የሚጠቅም ቢሆንም እንኳን ለእርሳቸው የፖለቲካ ትርፍ የማያስገኝ ከሆነ ገንዘብንና ጊዜን እንደማባከን አድርገው ነው የሚመለከቱት፡፡ በመሆኑም bxYìlÖጂÃcW ራሳቸውንም ሆነ እኛንም ለማሳመን ይሞክራሉ በማለት ይገልፃል፡፡ ይሁን እንጂ ኦባማ መረዳት ያለባቸው ነገር ወደ ምርጫ ሲመጡ፣ ከፍተኛ ድምጽ በመስጠትና የገንዘብ ድጋፍ በማድረግ በሺዎች የሚቆጠሩም ለእስር ተዳርገዋል፡፡ የሙጋቤ አስተዳደር ኢ-ሰብዓዊ ድርጊት በሕዝቡ ላይ በፈመበት ወቅት አሜሪካ ጠንካራ ተቃውሞና ጣልቃ ገብነት ከማድረግ ይልቅ እጇን አጣጥፋ ተቀምጣለች፡፡ ይህም የአሜሪካ የተለሳለሰ አቋም አምባገነኖች ያለገደብ በሥልጣን እንዲቆዩ እያደረጋቸው ነው፡፡
በጊኒም ያለው ሁኔታ ሲታይ የኦባማ አስተዳደር የራሱን ጥቅም ብቻ የሚያስቀድም ይመስላል፡፡ በጊኒ በስልጣን ላይ ያለው አምባገነን መንግሥት በኦባማ አስተዳደር መወገዝ ሲገባው፣ ጊኒ ለአሜሪካ በምትሽጠው ከፍተኛ ነዳጅ የተነሳ ከኦባማ አስተዳደር ጋር የጠበቀ ወዳጅነት መስርታለች፡፡
የኦባማ አስተዳደር በአፍሪካ እስካሁን የተለሳለሰና በጣም ደካማ አካሄድ ከመሄድ ውጪ ጠንካራ ሚና እንዳልተጫወተ የሚተቹት ታዛቢዎች፤ ምናልባት የተሻለ ሥራ ሠርቷል ከተባለ በሱማሊያ ለሚገኙ የኢትዮጵያ የሰላም አስከባሪ ወታደሮች በተባበሩት መንግሥታት በኩል እውቅና መስጠቱ እና በሱዳን ለተቀሰቀሰው ግጭት ደግሞ የሱዳን መንግሥት ግጭቱን በአፋጣኝ እንዲያስቆም መጠየቁ ሊጠቀስ ይችላል፡፡
ይሁን እንጂ ባራክ ኦባማ በአፍሪካ ተቀባይነትና ተሰሚነት እንዲኖራቸው ባለቤታቸው ሚሸል ኦባማ ትልቅ እገዛ እያደረጉላቸው ይገኛሉ፡፡ ሚሸል ኦባማ ባለፈው ወር መጨረሻ ላይ በደቡብ አፍሪካ በመገኘት ባራክ ኦባማ ስለ አፍሪካ ያላቸውን አቋም አሳውቀው ነበር፡፡ ሚሸል ኦባማ በንግግራቸው ሲገል፣ አሁን ባለንበት ዓለም በርካታ ችግሮች የተጋረጡብን መሆኑ ይታወቃል፡፡ የዓለም አቀፍ የኢኮኖሚ ቀውስ፣ የሥራ አጥ ቁጥር መጨመር፣ የዲሞክራሲÃêE አስተዳደር እጦት፣ የአየር ጠባይ መለወጥና ሌሎችም በርካታ ችግሮች ተደቅነውብናል፡፡ ዓለም አሁን ፊቱን ወደ አፍሪካ በማዞሩ፣ አፍሪካ እነዚህን ችግሮች ለመታደግ ከፍተኛ ሚና መጫወት ይኖርባታል፡፡ አፍሪካ የምታሳየውን እንቅስቃሴ አለም በአድናቆት የሚመለከተው ነው ብለዋል፡፡
የባለቤቴ አስተዳደር፣ አፍሪካን እንደከዚህ በፊቱ በቀጥታ በመርዳት ላይ ያተኰረ አይደለም፡፡ ከዚያ ይልቅ ከአፍሪካ ጋር ጠንካራ ወዳጅነት በመመስረት አፍሪካውያን የራሳቸውን ችግር በራሳቸው እንዲፈቱ የሚያበረታታ ነው፡፡ አፍሪካውያን የመልካም አስተዳደር ችግሮችን እና ሙስናን ለመቅረፍ ጠንካራ የዲሞክራሲ ምሰሶዎችን መገንባት እንዲችሉ መነሳሳት ይኖርባቸዋል፡፡ በተለይም አህጉሪቱ ያለባትን በቂ ምግብ ያለማግኘት ችግር ለመቅረፍ የግብርናውን ዘርፍ በሰፊው ማጠናከርና አዳዲስ ሰብሎችን ማብቀል እንዲሁም፤ አፍሪካውያን እርስ በርስ መደጋገፍና መረዳዳት ይኖርባቸዋል፡፡ በዚህ ላይ ትልቁን ሚና ሊጫወቱ የሚገባቸው ደግሞ አብዛኛውን ቁጥር የያዘው ወጣቱ ትውልድ ነው በማለት ገልዋል፡፡
ሚሸል ኦባማ ንግግራቸውን ሲቀጥሉ፣ በአፍሪካ አያሌ ወጣቶች በችግርና በሰቆቃ ኑሯቸውን እየገፉ የአገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትርና ፕሬዝዳንት እጅግ የተንደላቀቀና የቅንጦት ኑሮ የሚኖሩበት መሆን የለበትም፡፡ ብዙ አፍሪካውያን መሪ ሲባል የአገሪቱን ሕግ የሚያረቅ፣ የጦር ኃይሉን በሙሉ ሥልጣን የሚያዝና ከሕግ የበላይ የሆነ አድርገው መመልከታቸው ፍም ስህተት ነው፡፡ በአሁኑ ወቅት እንደዚህ ያሉ አስተሳሰቦችን ቁጭ ብለን የምንመለከትበት ወይም እንዲቀጥሉ የምንፈቅድበት መሆን የለበትም፡፡ እውነተኛ መሪ ለአፍሪካ ያስፈልጋል፡፡ እውነተኛ መሪ ምንድነው? እውተኛ መሪ ሊሆን የሚችለው በመጀመሪያ ቤተሰቡን በአግባቡ ሊመራ የሚችል፣ ከዚያም የአካባቢውን ማኅበረሰብ በጥሩ ሁኔታ በመምራት የሚታወቅ ሲሆን ኋላ ላይ አገርንና ሕዝብን መምራት ይችላል፡፡
መሪነት በቤተ መንግሥት ወይም በፓርላማ የሚጀምር አይደለም፡፡ መሪነት የሚጀምረው ከታች ነው፡፡ በአንዴ ላይ ወጥቶ ታሪክን መቀየር አይችልም፡፡ በመጀመሪያ መሪው ከመምራቱ በፊት ራሱ የተለወጠ መሆን አለበት፡፡ መሪነት ጥቂት ግለሰቦችን በመምራት እያደገ የሚሄድ ነው በማለት ገልዋል፡፡
እናንተ ወጣት አፍሪካውያን ከእናንተ ብዙ ይጠበቃል፡፡ መሪዎች በሠሩት ሥራ ተጠያቂ የሚሆኑበት፣ በየትኛውም ሁኔታ ታማኝ መንግሥት እንዲኖር፣ መንግሥት ሙስናን እንዲቆጣጠር፣ ሁሉም ዜጋ የመናገር፣ በነጻነት የማምለክና የፈለገውን የማፍቀር መብት እንዲኖረው ለማድረግ ወጣቶች ጠንካራ ተሳትፎ በማድረግ መንቀሳቀስ ይኖርባችኋል፡፡
አሁን የምናታደርጉት ጥረት ምናልባት የዓለምን ትኩረት ላይስብ ይችል ይሆናል፡፡ ነገር ግን ለውጥ የሚመጣው ቀስ በቀስ እንደሆነ ልታውቁ ይገባል፡፡ ለውጥ ሕግ በመለወጡ የሚመጣ ሳይሆን በሰዎች የዕለት ተዕለት የኑሮ ዕድገት የሚመጣ ነገር ነው በማለት ሚሸል ኦባማ ማብራሪያ ሰጥተዋል፡፡
ሚሸል ኦባማ የባለቤታቸውን አስተዳደር ምንም እንኳ ባማሩና ጣፋጭ በሆኑ ቃላት ቢናገሩም አሜሪካ በአፍሪካ ላይ ያላት ፖሊሲ የማይዋጥላቸው በርካታ ፖለቲከኞች አሉ፡፡ በአፍሪካ አሁንም የብዙሃኑን ድምጽ በመውሰድ ሥልጣንን የሙጥኝ ያሉ አያሌ መሪዎች ይገኛሉ፡፡ ሥልጣን በአፍሪካ የተጣለበትን ኃላፊነት በመወጣት የዜጎችን ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ እሴቶች ማሳደግ ሳይሆን ከተራው ሕዝብ ልቆና ተፈርቶ የሚኖርበት ነው፡፡ በአፍሪካ ምንም እንኳን ከ20 እና ከ30 ዓመት በፊት አምባገነኖችን ለመጣል የተለያዩ የለውጥ ኃይሎች በመነሳት ሥልጣን ቢይዙም ራሳቸው እንደገና ሌላ አምባገነን ከመሆን ውጪ ዲሞክራሲÃêE መብቶችን ሲያሰፍኑ አልተስተዋለም፡፡ ዛሬም ድረስ አብዛኞቹ አፍሪካውያን በአገራቸው ተሳቀውና ተሸማቀው የችግር ገፈት ቀማሽ ሆነው ሲኖሩ ሌሎች ደግሞ አገራቸውን ጥለው በአውሮፓ፣ በአሜሪካና በአረቡ ዓለም ለመሰደድ ተገደዋል፡፡ በተቃራኒው አፍሪካውያን መሪዎች የሕዝቡን ስቃይ ከማየት ይልቅ የራሳቸውን የሥልጣን ዘመን ለማስረዘም ደፋ ቀና የሚሉ ናቸው፡፡ በመሆኑም ፕሬዚዳንት ባራክ ኦባማ በአፍሪካ ነጻና ዲሞክራሲÃêE መብቶች ባልሰፈነበት ሁኔታ አፍሪካውያን የራሳቸውን መብት በራሳቸው እንዲፈቱ መግለጻቸው፣ አምባገነኖች በሕዝቡ ላይ የአገዛዝ ቀንበራቸውን እንዲያጠብቁ መፍቀድ ነው በማለት የፖለቲካ ተንታኞች ይናገራሉ፡፡
ሌላው የኦባማ አስተዳደር አፍሪካውያን የራሳቸውን ዕድል በራሳቸው የመወሰን መብታቸውን ሲፈቅድ የመገንጠል ጥያቄም በሰፊው መቀጣጠሉ አይቀርም በማለት የሚገልው ጂ. ፓስካል ዘካሪያ፤ ይህ ደግሞ በአፍሪካ ቀድሞ የነበሩ ችግሮች በአዳዲስ ችግሮች እንዲተኩ መፍቀድ ነው በማለት ይናገራል፡፡ ለምሳሌ ባለፈው ቅዳሜ ነጻ ግዛት የሆነችውን ደቡብ ሱዳንን ተከትሎ ሌሎችም በተመሳሳይ የመገንጠል ጥያቄ እንዲያነሱ ያደርጋቸዋል የሚል ስጋት አረብቧል፡፡
የቡሽ አስተዳደር በሰሜኑና በደቡብ ሱዳን መካከል ለሦስት አስርት ዓመታት የዘለቀው የእርስ በርስ ጦርነት እንዲቆም በማስቻል በሁለቱም ወገኖች መካከል የሰላም ድርድር እንዲካሄድ አይነተኛ ሚና ተጫውቷል፡፡ ይህ ደግሞ ሁለቱም ሱዳኖች ተከባብረውና ተቻችለው አገራቸውን በአንድ ላይ ለማሳደግ ትልቅ መሠረት የጣለ ነበር፡፡ ነገር ግን ደቡብ ሱዳን በሕዝብ ውሳኔ ድምጽ መገንጠሏ ቢታወቅም አሁንም ከሰሜኑ ጋር ያለው ቁርሾ ገና አልበረደም፡፡ በተለይ የነዳጅ ቦታ እንደሆነች በሚታወቀው የአብዬ ግዛት ምክንያት ሰሜኑና ደቡቡ በቅርቡ ጦርነት ማካሄዳቸው ይታወቃል፡፡ ካርቱም ቁልፍ የሆነውን የነዳጅ ቦታ በማጣቷ ምክንያት ሊኖራት የሚችለውን የኢኮኖሚ ጥቅም ስለሚያሳጣት በደቡብ ሱዳን ላይ ቀጣይ ጦርነት መክፈቷ የማይቀር እንደሆነ YglÚL””ኦባማ የደቡብ ሱዳን መገንጠልን ተከትሎ በሱዳን ጠንካራ ፈተና እንደሚገጥማቸው የተገለ ሲሆን፣ ይህም ሱዳንን ለሁለት ብቻ በመክፈል የሚያበቃ አይሆንም፡፡ በመሆኑም ኦባማ ከደቡብ ሱዳን መገንጠል በኋላ ሌላ ግጭት እንዳይፈጠርና መከፋፈሉ እየተስፋፋ እንዳይሄድ በአልበሽር አስተዳደር ላይ ተገቢ ተጽዕኖ ማሳረፍ ይጠበቅባቸዋል፡፡ አለበለዚያ ግን ወደ ሥልጣን ሲመጡ ‘yes we can’ በማለት የተናገሩት በአፍሪካውያን ሙሉ በሙሉ ውድቅ እንደሚሆን ማወቅ አለባቸው በማለት የፖለቲካ ተንታኞች ያስረዳሉ፡፡
በተካሄደው የአፍሪካ ከ – 18 እና ከ – 20 አመት በታች የአትሌቲክስ ሻምፒዮና በሁለቱም የእድሜ እርከኖች 111 ልኡካንን በመላክ (82 አትሌቶችን) የተሳተፈው የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ቡድን በአጠቃላይ ሜዳሊያ ብዛት 4ኛ ደረጃን በመያዝ አጠናቋል፡፡
ኢትዮጵያ በዚህኛው ውድድር ከዚህ ቀደም በውጤታማነት በማትታወቅባቸው እንደ የርዝመት ዝላይ እና መዶሻ ውርወራ አይነት የሜዳ ተግባር ውድድሮች ላይ ውጤታማ መሆን ብትችልም፡ ከዚህ ቀደም ውጤታማ በነበረችባቸው ውድድሮች ላይ ግን በኬንያ የበላይነት ተወስዶባታል፡፡
ከአቢጃኑ ውድድር አንድ ቀን አስቀድሞ በተካሄደው የአፍሪካ አትሌቲክስ ኮንፌዴሬሽን የምርጫ ጉባኤ ካሜሮናዊው ሀማድ ካልካባ ለአምስተኛ ጊዜ የኮንፌዴሬሽኑ ፕሬዝዳንት ሆነው በመመረጣቸው፡ ለቀጣዮቹ አራት አመታት የአፍሪካን አትሌቲክስ በበላይነት እንዲመሩ መሰየማቸውም ታውቋል፡፡
በ2022 የሚመነጨው መረጃ እና የሚሰጠው አገልግሎት በቴክኖሎጂ የተደገፈ፣ ዓለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀና ደህንነቱ የተረጋገጠ በማድረግ ከምርጥ 10 የአፍሪካ አገራት አንዱ ሆኖ ማየት፤
አስተማማኝ፣ ጥራት ያለውና ደህንነቱን የጠበቀ ሰነዶችን ለተጠቃሚው ተደራሽ በማድረግ ህጋዊ የሰዎች እንቅስቃሴን ማረጋገጥ እና ለውጭ አገር ዜጎች የዜግነት አገልግሎት መስጠት፣ በጥናትና ምርምር የተደገፈ፣ በዘመናዊ ቴክኖሎጂና አሰራር የታገዘ ስርዓትን በመጠቀም፣ ደህንነቱ የተረጋገጠ መረጃና ማስረጃን በብቃትና በጥራት በማመንጨት አደራጅቶ መያዝ እና ለተጠቃሚው ተደራሽ ማድረግ፣ ኤጀንሲው በሚሰጠው አገልግሎት ጠቀሜታ ዙሪያ የህብረተሰቡን እና ባለድርሻ አካላትን ግንዛቤ በማሳደግ አገልግሎት አሰጣጡን ቀልጣፋና ውጤታማ ማድረግ፣
ስለ መንፈስ ቅዱስ ሰምተው ያውቃሉ? በርካታ ሰዎች ስለ መንፈስ ቅዱስ ማንንነት ግራ ይጋባሉ። ኢየሱስ በዮሐንስ 14፡16 ላይ፣ “እኔም አብን እለምናለሁ ለዘላለምም ከእናንተ ጋር እንዲኖር ሌላ አጽናኝ ይሰጣችኋል፤” ሲል ይናገራል። ኢየሱስ ደቀ መዛሙርቱን ተለይቷቸው ወደ አባቱ በሚያርግበት ጊዜ ረዳት እንደሚያስፈልጋቸው ያውቅ ነበር። በጥቅሱ ውስጥ “ሌላ” የሚለው ቃል፣ ኢየሱስ ራሱ እግዚአብሔር እንደሆነ ሁሉ፣ መንፈስ ቅዱስም እግዚአብሔር እንደሆነ ያሳያል። ኢየሱስን በተቀበልን ጊዜ መንፈስ ቅዱስ በውስጣችን ሊኖር ወደ እኛ እንደሚመጣ መጽሐፍ ቅዱስ ይናገራል። መንፈስ ቅዱስ ወደ እኛ ለምን ይመጣል? ሊረዳን እና እግዚአብሔር እንድንኖረው የሚፈልገውን ኑሮ ለመኖር የሚያስችለንን ሃይል ሊሰጠን። ብዙ ጊዜ የራሳችን መርከብ ካፒቴኖች (ሾፌሮች) መሆን እንሻለን። ነገር ግን ስፍራውን ለመንፈስ ቅዱስ ብንለቅ፣ የሕይወታችንን መሪ እንዲጨብጥ ስለፈቀድንለት እግዚአብሔርን ደስ በሚያሰኝ ሁኔታ ሕወታችንን እንዲመራ እድል እንሰጠዋለን። ብቸኞች አለመሆናችንን ማወቅ የሚያስደንቅ ነገር አይደለምን? ይህ ብቻ አይደለም፤ መንፈስ ቅዱስ በሕይወታችን የሚፈፅማቸውን ሌሎች ተጨማሪ የእርዳታ ተግባራት አሉ። ለአብነት፣ መጽሐፍ ቅዱስ ስናነብ ወደ እውነት ይመራናል፣ ምስክሮቹ እንድንሆን ሃይልን ይሞላናል፣ በምንፀልይበት ጊዜ ቃልን በመስጠት ይማልድልናል፣ በሃጢአታችን ይወቅሰናል፣ ከሃጢአት ሃይል ነፃ በማውጣት በውስጣችን እንደሚኖረው እነደ ኢየሱስ ያለ ፃድቅ ባሕሪይ እንዲኖረን ያደርጋል። ስለ መንፈስ ቅዱስ የበለጠ ለማወቅ ይሻሉ? በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የዮሐንስ ወንጌል ስለ እርሱ በስፋት ስለሚተርክ ይህን ክፍል ያንቡት፤ በእጅጉ ይወዱታላ።