Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በሃገራችን በሁለት የከተማ አስተዳደሮች እና በአስር ክልሎች ተከፋፍላ ትተዳደራለች፡፡ ከአስሩ ክልሎች ውስጥ ከኦሮሚያ ክልል በቀር ዘጠኙ ክልሎች ከሞላ ጎደል አንፃራዊ ሰላም ውስጥ የሚገኙ ናቸው፡፡ ሆኖም እነዚህ ዘጠኝ ክልሎችም አለፍ አለፍ ብሎ የፀጥታ መደፍረስ፣ ዘውግ ተኮር ግጭት፣ የባለስልጣናትን ሞት የጨመረ ፖለቲካዊ ምስቅልቅል ውስጥ ገብተው ያውቃሉ፤ ወደፊትም እንዲህ ያለ ነገር ሊገጥማቸው ይችላል፡፡ ክልሎቹ የገጠማቸውን ፈተና ጠቅልሎ ማጥፋት አይቻልምና በአጭር ጊዜ ውስጥ ችግሩ እንዲቃለል ግን አደርገዋል፡፡ ይህ የሆነው በዋናነት በክልሎቹ አመራሮች ኢትዮጵያን የማዳን ቁርጠኝነት ነው፡፡ እነዚህ ክልሎች ኢትዮጵያን ለማዳን የሚሰሩት የዘውጋቸው ሰው “ስልጣን በቃኝ” እስከሚል ዙፋን ላይ ተቀምጦ ስለኖረ ወይም የህዝባቸው ጥያቄም ሙሉ በሙሉ ስለተመለሰ አለያም በክልላቸው ሁሉ ሙሉ ሁሉ ዝግጁ ስለሆነ አይደለም፤ ‘ከሁሉም የሃገር ህልውና ይቅደም’ በማለት እንጅ!
በሃገራችን ካሉ ክልሎች የኦሮሚያ ክልል በልዩ ሁኔታ መረጋጋት የሌለባት፣ ሰላም የራቃት በግዛቷ ለመኖር ቀርቶ በትራንስፖርት አልፎ ለመሄድ የምታሰጋ ሆናለች፡፡ በኦሮሚያ ክልል የሚታየው አለመረጋጋት እያደር እየተባባሰ ክልሉን አስፈሪ ቀጠና እያደረገው መጥቷል፡፡ ኦሮሚያ ክልል በተለይ “መጤ” ለተባለው የህብረተሰብ ክፍል እጅግ አስጊና አስፈሪ ክልል ነው፡፡ይህ ምን ቢሸፋፍኑት ሽፋን ገልጦ የሚከሰት ሃቅ ነው፡፡ በኦሮሚያ ክልል ሰው እንደ ዶሮ ታርዶ ተበልቷል፡፡ እናት አምጣ የወለደችው የሰው ፍጡር የዘጠኝ ወር እርጉዝ ላይ መጨከን ሆኖለት ድርስ እርጉዝ በአሰቃቂ ሁኔታ ህይወቷ አልፏል፤ ወልዶ ሊስም የጓጓው አባት እርጉዝ ሚስቱን አጥቶ፣ ወላጅ የሌላቸው ህፃናትን ታቅፎ ቀርቷል፡፡ በኦሮሚያ የተደረገው ዘግናኝ ድርጊት ተወርቶ አያልቅም፡፡
የዚህ ፅሁፍ ዓላማም በኦሮሚያ የሆነውን መዘርዘር አይደለም፡፡ የፅሁፉ ዓላማ ይህን ሁሉ መዓት በኦሮሚያ ያመጣው ምንድን ነው የሚለውን ከአመራሩ አንፃር መመርመር ነው፡፡ ህግ የማያከብሩ “ህግ አስከባሪዎች” የኦሮሞ ዘውገኝነት ፖለቲካ በትክክል ማንሳት ያለበትን ጥያቄ አንግቦ ከመታገሉ ጎን ለጎን እውነቱንም ውሸቱንም እያደባለቀ ቂምን ለወጣቱ ሲመግብ የኖረ ነው፡፡ በጉልምስና እድሜያቸው ለወጣቱ እልህን፣ ቂምን እና ጥላቻን ሲሰብኩ የኖሩ የኦሮሞ ብሄርተኝት ፖለቲከኞች በስተርጅና ለዘብ ያለ ፖለቲካን እናራምድ ቢሉም ሰሚ አላገኙም፡፡ የተዘራ ነገር ይበቅል ዘንድ ግድ ነው፡፡ መጠንቀቅ ሲዘሩ ነው፤ የዘሩት እንክርዳድ በቅሎ ማዘርዘር ሲጀምር ‘ስንዴ ሁን’ ቢሉት አይሆንም፡፡ በኦሮሚያ እየሆነ ያለው ይህ ነው!
የኦሮሞ ብሄርተኝት ፖለቲካ ግንዱ ኦነግ እንደሆነ እሙን ነው፡፡ ኦፌኮ ይባል ኦህዴድ፣ ኦዴግ ይባል ኦህኮ ተሸምኖ የተሰራው በኦነግ እሳቤ ነው፡፡ ሆኖም በህወሃት ቤት ያደገው ኦህዴድ የዋናውን የኦነግን አስተምሮ ጨርሶ ባይረሳም ኦነግን እድሜ ብቻ ያደረገውን ስህተቱን አርሞ ስልጣን ላይ ለመውጣት ችሏል፡፡ ኦህዴድ ስሙን ቀያይሮ ከኦዴፓ እስከ ኦሮሚያ ብልፅግና የደረሰ ቢሆንም ሁሉንም አይነት የኦሮሞ ብሄርተኝት መንፈሶች የያዘ ነው፡፡ በኦሮሚያ ብልፅግና ውስጥ ኦነግን በልቡ፣ ኦሮሚያ ብልፅግናን በልብሱ ይዞ የሚጓዘው ብዙ እንደሆነ በርካታ ምልክቶች አሉ፡፡ ሆኖም የሚያዛልቀው መንገድ ሁሉንም እኩል የምታደርግ ኢትዮጵያ እውን እንድትሆን መስራት እንደሆነ ከልባቸው አጥብቀው የሚያምኑ፣ በዚሁም የተነሳ ብዙ ዋጋ የከፈሉ የኦሮሚያ ብልፅግና መሪዎች እንዳሉ የታወቀ ነገር ነው፡፡ ሃገራችን አሁን ያለችበት ተስፋ ሰጭ ጉዞ እውን እንዲሆን የእነዚህ አስተዋይ የኦሮሞ አመራሮች ሚና ጉልህ ነው፡፡ እነዚህ ሰዎች ጉልበታቸው ደርጅቶ የተመኟት ለሁሉም የምትሆን ኢትዮጵያ እውን እንድትሆን፣ ድካማቸው ስምረት እንዲያገኝ ምኞቴ ቢሆንም የእነዚህ እውነተኛ የእኩልነት ታጋዮች ቁጥር ምን ያህል በቂ ነው የሚለው እጅጉን የሚያሳስብ ነገር ነው፡፡ ወረድ ብየ የማነሳው የኦሮሚያ ብልፅግና መሪዎች ህፀፅም እነዚህን መሪዎች የማይመለከት እንደሆነ ላሳውቅ እወዳለሁ፡፡ ለነዚህኞቹ እንደውም አድናቆት አለኝ፤ የከረረውን የኦሮሞ ፖለቲካ ለማለዘብ በሚደክሙት ድካም ውስጥ ህይወት ጭምር ሊያስከፍል የሚችል አደጋ አዝለው እንደሚንቀሳቀሱ በደንብ እረዳለሁ፡፡
አንድ ድርጅት ስሙን ሲቀይር መንፈሱን ለመቀየሩ ጅማሬ ሊሆን ይችላል እንጅ አብሮት የጎለመሰ መንፈሱን በስም ቅያሬ አለቅልቆ እንደማይደፋው ግልፅ ነው፡፡ ይህ በኦሮሚያ ብልፅግና መሪዎች ዘንድ በእጅጉ ይስተዋላል፡፡ ከስማቸው ጋር ያልተቀየረው መንፈሳቸው የሚያናገራቸውን እና የሚያሰራቸውን ለተከታተለ እየተመላለሱ የሚደሰኩሩትን የህግ የበላይነት የማስከበር መሃላ የጎሪጥ እንዲያየው የሚያስገድድ ነው፡፡ የህግ የበላይነትን ለማስከበር መጀመሪያ የህግ የበላይነትን ፅንሰ-ሃሳብ በትክክክለ መገንዘብ ያስፈልጋል፡፡ የህግ የበላይነት ከአላዋቂነት፣ ከድንፋታ፣ ከፕሮፖጋንዳ፣ ከርካሽ ተወዳጅነት ጋር ህብረት የለውም፡፡ የህግ የበላይነት ለማስከበር ሚዛናዊ ጭንቅላት፣ በአቋም መፅናት ከሁሉም በላይ ህግ አላከበረም ከሚባለው ተራው የህብረተሰብ ክፍል የተሻለ ማንነት ያስፈልጋል፡፡ የህግ የበላይነትን ለማስከበር ውስጥን እና ውጭን፣ አፍንና ልብን አንድ ማድረግ ያሻል፡፡
ሞገደኛ ሆኖ ሞገደኛን በህግ ማረቅ አይቻልም፡፡ በOBN መደንፋት በOMN ከመደንፋት የተለየ አለመሆኑን ማወቅ ያስፈልጋል፡፡ በኦሮሚያ ክልል የሚታየው ምስቅልቅል መነሻው ከአክራሪው የኦሮሞ ብሄርተኝት ክንፍ የሚነሳ ጥፋት ብቻ አይደለም፡፡ይልቅስ ለዘብተኛ ነኝ የሚለው የኦሮሚያ ብልፅግና ፓርቲ መሪዎችም ከንግግር እስከ ድርጊታቸው ለዚህ ምስቅልቅል ያልተናነሰ ሚና አላቸው፡፡ እነዚህ መሪዎች ስልጣንን የመሰለ ስክነት የሚፈልግ ክቡር ነገር በእጃቸው ይዘው አክራሪነቱ ከስልጣን ደጀሰላም ካራቀው የኦሮሞ ብሄርተኝት ክንፍ ጋር የአክራሪነት ውድድር ውስጥ ይገባሉ፤ አንዳንዴም ከዚሁ ቡድን ጋር ማህበር መጠጣት ያሰኛቸዋል፡፡ ከዚሁ አክራሪ ቡድን ጋር ያላቸው አንድነት ልዩነትም ግር እስከሚል ድረስ “በአንድ ቅል እንጠጣ” የሚሉበት ጊዜም አለ፡፡አክራሪነቱ እነሱ ያገኙትን ኢትዮጵያን የምታክል ትልቅ ሃገር የመምራት እድል ያሳጣውን አክራሪ ቡድን የዓይናችን ብሌን ነው እስከማለት ደርሰዋል፡፡ የኦሮሚያ ብልፅግና ፓርቲ መሪዎች ከፅንፈኛው
የኦሮሞ ክንፍ ጋር ያላቸው መስተጋብር፣ አንዳንዴ የሚናገሩት ንግግር፣ የሚያደርጉት ድርጊት ለታዛቢ “እውነተኛ አቋማቸው እውን ለሁሉም ኢትዮጵያዊ የምትሆን ኢትዮጵያን መመስረት ነው ወይ?” የሚለውን ጥርጣሬ ላይ የሚከት ነው፡፡ በግሌ የኦህዴድ ባለስልጣናት ኢህአዴግን በብልፅግና ፓርቲ ለመተካት በተኬደው ወሳኝ ምዕራፍ ላይ ያሳዩትን ሃገር የማዳን ቁርጠኝነት በአድናቆት ካየሁ በኋላ የሃገራችን ፖለቲካ የተሻለ መስመር እንደሚይዝ ትልቅ ተስፋ አድርጌ ነበር፡፡ ሆኖም የኦሮሚያ ክልልን የሚመሩ የኦሮሚያ ብልፅግና መሪዎች ከዛ ወዲህ የሚያደርጓቸውን አንድንድ ነገሮች ሳጤን አካሄዳቸውን በጥርጣሬ ለማየት ተገድጃለሁ። የሚያወሩትን የህግ የበላይነት ማስከበርስ የሚችሉ ናቸው ወይ የሚለውም ሌላው ወሳኝ ጥያቄ ነው፡፡ “የኦሮሚያ ክልልን የሚመሩ የብልፅግና ፓርቲ መሪዎች የሚሉትን የህግ የበላይነት ለማስፈን የሚበቁ ናቸው ወይ?” የሚለውን ጉዳይ እጅግ በጥያቄ ውስጥ እንዲከት ያደረጉኝን መሪዎቹ በተለያየ ሰዓት በየሚዲያው የሚያንፀባርቋቸውን ከህግ የበላይነት ጋር በእጅጉ የሚጣሉ ነጥቦች ላንሳ፡፡
“ከዚህ በኋላ ኦሮሞ ኦሮሞን አይገድልም” የሚለውን ንግግር በሃገራችን የህወሃትን አድራጊ ፈጣሪነት ያስወገደው ለውጥ ከመጣበት ዘመን ጀምሮ ኦሮሚያን በሚያስተዳድሩ ባልስልጣናት አፍ በየሚዲያው የሚደጋገም መፈክር ነው፡፡ ይህ ንግግር ከህግ የበላይነት ጋር ብቻ ሳይሆን ከሰብዓዊነትና ከሰብዓዊ መብት እሳቤዎች ጋር የተጣላ እጅግ ኋላ ቀር አባባል ነው፡፡ ህጋዊነት እና የህግ የበላይነት እሳቤዎች የሚደነግጉት ማንም ሰው ሰውን መግደል እንደማይችልም እንደሌለበትም ነው፡፡ በእነዚህ ባለስልጣናት ንግግር መሰረት ግን ነውር የሚሆነው ኦሮሞ ኦሮሞን ሲገድል ነው፡፡ ይህ ጥንቃቄ የጎደለው፣ በዘውገኝት ላይ የቆመ ስሜታዊ ንግግር በርካታ ክፍተቶችን የሚተው ነው፡፡ ኦሮሞ ኦሮሞን አይገድልም ሲባል የሰማ የክልሉ ፀጥታ አስከባሪ ኦሮሞ ሌላውን ሲገድል ምን ማድረግ እንዳለበት እጅግም አይጨነቅም፡፡ ጭራሽም በኦሮሚያ ክልል ሌላ የተባለውን መግደል ችግር ላይመስለውም ይችላል፡፡ ግፋ ካለም መለዮውን አውልቆ ከገዳዮች አንዱ እስከመሆን ሊደርስ ይችላል፡፡ ይሄው የፀጥታ አስከባሪ በሌላ ወገን ደግሞ ኦሮሞ እና እስልምና አይነጣጠሉም ሲባልም የሚሰማ ነው፡፡ ስለዚህ በኦሮሚያ ክልል ያለ ክርስቲያን መገደሉ ኦሮሞ ኦሮሞን አይገድልም የሚለውን መርህ የጣሰ ስለማይመስለው እያየ እየሰማ ዝም ሊል ይችላል፡፡
ኦሮሞ ኦሮሞን አይገድልም የሚለው የፀጥታ አስከባሪው ጋር ሲደርስ ኦሮሞ ኦሮሞን ወንጀል ሲሰራ አይቶም ወደ ህግ ቦታ አይወስድም ገመና ይሸፍናል እንጅ የሚል ትርጉም ሊሰጥም ይችላል፡፡ የዚህ ሁሉ ድምር ውጤት ከሰሞኑ በኦሮሚያ በማታ ቀርቶ በቀን በብርሃን የሰው ልጅ በግፍ ሲገደል፣ተወልዶ ባደገበት ሃገር በማንነቱ ዘር ማጥፋት ሲደረግበት የህግ አካላት ዝም ብለው ማየታቸው ነው፡፡ ተጎጅዎቹ መንግስት አለወይ? ብለው የሚጠይቁትም ይህንኑ መጠቆማቸው ነው፡፡ የህግ አካላት ለገዳዮች መንገድ መርተው ዞር ሲሉ፣ የሰው ልጅ እንደ ከብት ሲታረድ ቆመው እያዩ ዝም እንዳሉ የመሰከሩ ተጎጅዎችም አሉ፡፡
በቅርቡ በኦሮሚያ ክልል የታየው የዘር ማጥፋት መሪ ቃል “ዲና ነፍጠኛ” (ጠላት ነፍጠኛ እንደማለት) የሚለው ነው፡፡ ሰው በቢለዋ ሲታረድ፣ ድንጋይ ተንተርሶ አይኑ ተጎልጉሎ ሲወጣ፣ የሰው ልጅ ሰውነት እንደ ቲማቲም እስኪፈራርስ ድረስ በአጣና ተቀጥቅቶ ሲገደል ከገዳዮች አፍ በህብረት የሚወጣው ቃል “ዲና ነፍጠኛ” የሚለው ነው፡፡ ይህ አሰቃቂ የዘር ማጥፋት ድርጊት በኦሮሚያ ክልል ከመከሰቱ ጥቂት ወራት በፊት ክልሉን የሚመሩት አቶ ሽመልስ አብዲሳ ስንት ሽህ ህዝብ በተሰበሰበበት የኢሬቻ በዓል አከባበር ላይ “ሲያዋርደን የኖረውን ነፍጠኛን ሰብረናል” ሲሉ በባለስልጣን አዋቂነትና ብስለት ሳይሆን በመደዴ ድንፋታ፣ እጅግ ግዴለሽነትና አላዋቂነት በተጫነው እብሪት ተናግረዋል፡፡ አንድ ወንጀል ያዘለ ንግግር በንግግርነቱ ባያስጠይቅ እንኳን ንግግሩን ተከትሎ፣ በንግግሩ ምክንያት ተጨባጭ ጥፋት ከመጣ ግን ተናጋሪው መጠየቁ ግድ ነው፡፡
በኦሮሚያ ከሰሞኑ የተደረገው የዘር ማጥፋት ማጀቢያ ሙዚቃ “ዲና ነፍጠኛ” የሚል ነው፡፡ ገዳዮቹ ይህን እያሉ ሰው ሲገድሉ ክልላቸውን በሚመራው ሰውየ አንደበት “ትናንት ሲሰብራችሁ ነበር” የተባሉትን ነፍጠኛን በሜንጫ፣ በአጣና፣ በድንጋይ እየሰባበሩ ነው:: ይህ ወንጀል ከአቶ ሽመልስ ንግግር ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት ያለው በመሆኑ በሃገራችን ህግ ኖሮ፣ ሰዎች ሁሉ በህግ ፊት እኩል ቢሆኑ ኖሮ ሰውየው በOMN አደገኛ ቅስቀሳ አደረጉ ከተባሉ ሌሎች ሰዎች እኩል መጠየቅ ነበረቸው፡፡ እሳቸው ግን ጭራሽ የሕግ የበላይነት ጠበቃ ሆነው ትዕግስትም ልክ እንዳለው፣ አሁን የህግ የበላይነት ዘመን እንደሆነ በቴሌቭዝን ሊደሰኩሩ መጡ! ዋል አደር ብለው ደግሞ፣ በዚህ ሳምንት OBN በተባለ ሚድያ ሌላ ህገ-ወጥነት ሊዘሩ፣ ሌላ መተላለቅ ሊቆሰቁሱ ብቅ አሉ፡፡ የፈለጉትን ተናግረው ስልጣን ላይ ጉብ ማለቱን ለምደውታል-ንጉስ እንደሆነ አይከሰስ!
አሁን ሃገራችን በምትመራበት ህገ-መንግስት ከኦሮሚያ ክልል ውጭ በሆነ በራሷ ካውንስል የምትተዳደርበት፣ የራሷ አስተዳደር ያላትን አዲስ አበባን ከኦሮሚያ ክልል ከተሞች እንደ አንዷ ለምሳሌ እንደ አዳማ እንደሆነች በOBN በግልፅ ተናግረዋል፡፡ይህ ንግግር ኢ-ህገመንግስታዊ ነው፡፡ ተወደደም ተጠላ ህገመንግስቱ በስራ ላይ እስካለ ድረስ መከበር አለበት፡፡ ህገ-መንግስትን ያላከበረ መሪ የትኛውን ህግ ያከብራል? ከህጎች ሁሉ የበላይ የሆነውን ህገ-መግስት በሚዲያ የደረመሰ መሪ ተብየ የትኛውን የህግ የበላይነት ነው የሚያስከብረው?እንዲህ አይነት ስሜታዊ ሰው የሚመራው ክልል እንዴት ሆኖ ነው የህግ የበላይነት፣ የሰው ልጆች የሰብዓዊ መብት የሚከበርበት? የክልሉ የፀጥታ አስከባሪ ማንን አይቶ ነው ህግ አክባሪና አስከባሪ እንዲሆን የሚጠበቀው? ከአናቱ፣ ከቁንጮው የታመመ የመንግስት መዋቅር እንዴት ሆኖ እጅ እግሩ ጤነኛ ይሆናል?
ኦሮሚያ ክልልን የሚመሩት አቶ ሽመልስ በOBN ቆይታቸው አሁንም ሌላ የዘር ማጥፋት ሊቆሰቁስ የሚችል ንግግር ተናግረዋል፡፡ ይኽውም ኦሮሞ በአዲስ አበባ ዝንጀሮ እንኳን የሚሰጠውን ቦታ ተነፍጎ እንደኖረ አሁን ግን ለሟንም፣ ወተቷንም አይብ ቅቤውንም ኦሮሞ እንደተቆጣጠረ ተናግረዋል፡፡ በዚህ ንግግር ለኦሮሞው ሌላ የተጨቁኜ ኖሬያለሁ ቁጭት የሚያሳድር መርዝ ለሌላው ኢትዮጵያዊ ደግሞ ሁለመናውን ተቆጣጥሮ የበይ ተመልካች አድርጎት የኖረው ህወሃት በሌላ ካርድ መጣብን የሚል ክፉ መልዕክት አስተላልፈዋል፡፡ ሰውየው አውቀው ከሆነ ይህን የሚያደርጉት በጣም አሳዛኝ ነገር ነው፡፡
በበኩሌ ነገሩ ሆን ተብሎ የተደረገ ሳይሆን የለመደ የተበድየ ተረክን ያለመተው አባዜ ውጤት፣ ንግግር የሚያመጣውን ችግር የማስተዋል ብልሃት እጥረት አለያም አክራሪውን የኦሮሞ ወጣት ልብ ለማግኘት የሚደረግ ከንቱ መዋለል መስሎ ይሰማኛል፡፡ የችግሩ ምንጭ እኔ የገመትኩት ከሆነ ሰውየው ከዋኛ የስልጣን መንበር አለያም ከሚዲያ ዘወር የሚሉበት መላ ቢመታ ደግ ነው፡፡ የእውነት የህግ የበላይነትን የማስከበር ቁርጠኝነት ካለ ደግሞ አቶ ሽመልስ ህግ ፊት መቅረብም ያለባቸው ሰው ናቸው፡፡
ዘር ማጥፋትን መካድ ሌላው አሮሚያን የሚመሩ ባለስልጣናት ችግር በኦሮሚያ የሚፈጠረውን የፖለቲካ ችግር አሳንሶ ማቅረብ ነው፡፡ ይህ አባዜያቸው ሲበረታ ሃገር ያወቀውን ፀሃይ የሞቀውን በክልሉ የተፈፀመውን ዘግናኝ የዘር ማጥፋት ወንጀል በስሙ ከመጥራት ይልቅ “ፖለቲካዊ አላማ ያለው ተገቢ ያልሆነ ድርጊት” ሲሉ ሁለት ሰዎች ሰክረው በጥፊ ስለተመታቱበት ትዕይነት የሚያወሩ በሚመስል ሁኔታ መግለፅ ይዘዋል፡፡ ይህ ወንጀል ነው! በኦሮሚያ የተደረገው ወንጀል በተባበሩት መንግስታት በ1946ዓም ለዘር ማጥፋት ወንጀል የተሰጠውን ትርጉም መስፈርቶች ሁሉ ያሟላ ነው፡፡ ይህን መካድ ኢሰብዓዊነት ብቻ ሳይሆን መሪዎቹ በክልሉ ሌላ ዙር የዘር ማጥፋት እንዳይከሰት ለመስራት ፍላጎቱ እንደሌላቸው አመላካች ነው፡፡
አንደኛውና ዋነኛው በዘር ማጥፋቱ ሂደት ክርስቲያን ኦሮሞዎችም አብረው ስለተገደሉ በኦሮሞ ብሄርተኝነት ፖለቲካ ውስጥ ሙስሊም- ክርስቲያን የሚል ክፍፍል እንዳይመጣ በመስጋት ነው፡፡
ሁለተኛው የክልሉ ስም ዘር ማጥፋትን በመሰለ መጥፎ ወንጀል እንዳይነሳ ገመና ለመክተት ነው፡፡ክልሉ በዓለም አቀፍ ደረጃ በእጅጉ የሚወገዘው የዘር ማጥፋት የተከናወነበት ነው ከተባለ ቱሪስቱም፣ ኢንቨስተሩም ይሸሻልና ገመና መክተቱ ተመራጭ ነው፡፡
ሲጠቃለል በኦሮሚያ ክልል የሚከሰተው አለመረጋጋት ክልሉን የሚመሩ አብዛኛዎቹ መሪዎች የኖሩበትን በተበድየ ተረክ፣ በመጤ ጠልነት የበለፀገ አክራሪ ዘውገኝነት ትተው በህግ የበላይነት እና በዲሞክራሲያዊ መርሆች ለመምራት ቁርጠኝነቱም ፣ ፍላጎቱም፣ ችሎታውም የሚያጥራቸው በመሆኑ ነው፡፡ በዚህ ላይ የሚደረበው ችግር ደግሞ እውነተኛውን የአክራሪ ዘውገኝነት፣ መጤ ጠልነታቸውን በአዲስ የአብሮነት አስተሳሰብ የተኩ እንደሆኑ ለማስመሰል መሞከራቸው ነው፡፡ ማስመሰሉ ያስፈለገው ስልጣን ላይ ለመሰንበት ነው፡፡
ስልጣን በኢትዮጵያ የሁሉ ነገር ምንጭ ነው፡፡ የኑሮን እንቆቅልሽ ለመፍታት፣ ከሰው በላይ ሆኖ ለመኖር፣ አዋቂ ለመምሰል፣ ክብር ለማግኘት ሁሉ ስልጣን ወሳኝ ነገር ነውና እንደዋዛ የሚተውት አይደለም፡፡ስለዚህ ስልጣን ላይ ተቀምጦ ረባሽም አረጋጊም ለመሆን ይሞከራል፡፡ በዚህ መሃል የደሃ ደም ይፈሳል፤ ሃገርም ደም ታለቅሳለች!
በቅርቡ በሶሻል ሚዲያ ላይ የነበረ የ90 አመቱ የፈላሻ አባት የሰጡትን የአይን ምስክርነት ያላየዉ አይኖርም፤ ያ ግፍ ሲፈፀም የነበረዉ እንግዲህ በእነ ጃጋማ ኬሎ፤ ታደሰ ብሩ እና ማሞ መዘምር ጊዜ ነዉ፣ ይህን የተቃወሙት ታደሰ ብሩ እና ማሞ መዘምር አንገታቸዉ ለገመድ ደረታቸዉ ለጥይት ነዉ የሆነዉ፤ ይህንን ባላየ ባልሰማ ቶክሲዶ እና ዩኒፎርም ለብሶ እንደ ቤተመንግስት ዉሻ ሲኳኳል እና ሽርጉድ ሲል የነበረዉ ለሷ እሱ ነዉ ጀግና፤ ምክንያቱም እሷ ኢትዮጵያንም ሆነ ህዝቧን የማታዉቅ በአንድ የብሄር ጥቅም የናወዘች ዘረኛ ስለሆነች ነዉ፤ አሁንም ምኞቷ ልክ እንደጃገማ ኬሎ ምኒሊክ፤ ባንዲራ እያለ ከህዝብ ጥቅም ይልቅ የራስ ጥቅምን ያስቀደመ ጀግና ነዉ፤ አሁንም የሚመኙት ይሄን አይነት ጀግና ነዉ፤ ዲና ኦሮሞ ማለት ይሄዉ እሷ ለአመታት የምታደርጋቸው እንጂ ሌላ ምንም ትርጉም የለዉም።
አብ ውድድር ሪዮ ኦሎምፒክ ክልተ ኣእዳው ንላዕሊ ብምልዓል ናይ ተቓውሞ ምልክት ዘርአየ ኢትዮጵያዊ ኣትሌት ፈይሳ ሌሊሳ ምስ ናይ ኣሜሪካ ቤት ምኽሪ አባል ክሪስ ስሚዝ ኣብ ካፒቶልሂል ዋሽንግተን ዲሲ
1 አብ ውድድር ሪዮ ኦሎምፒክ ክልተ ኣእዳው ንላዕሊ ብምልዓል ናይ ተቓውሞ ምልክት ዘርአየ ኢትዮጵያዊ ኣትሌት ፈይሳ ሌሊሳ ምስ ናይ ኣሜሪካ ቤት ምኽሪ አባል ክሪስ ስሚዝ ኣብ ካፒቶልሂል ዋሽንግተን ዲሲ
2 አብ ውድድር ሪዮ ኦሎምፒክ ክልተ ኣእዳው ንላዕሊ ብምልዓል ናይ ተቓውሞ ምልክት ዘርአየ ኢትዮጵያዊ ኣትሌት ፈይሳ ሌሊሳ ምስ ናይ ኣሜሪካ ቤት ምኽሪ አባል ክሪስ ስሚዝ ኣብ ካፒቶልሂል ዋሽንግተን ዲሲ
3 አብ ውድድር ሪዮ ኦሎምፒክ ክልተ ኣእዳው ንላዕሊ ብምልዓል ናይ ተቓውሞ ምልክት ዘርአየ ኢትዮጵያዊ ኣትሌት ፈይሳ ሌሊሳ ምስ ናይ ኣሜሪካ ቤት ምኽሪ አባል ክሪስ ስሚዝ ኣብ ካፒቶልሂል ዋሽንግተን ዲሲ
4 አብ ውድድር ሪዮ ኦሎምፒክ ክልተ ኣእዳው ንላዕሊ ብምልዓል ናይ ተቓውሞ ምልክት ዘርአየ ኢትዮጵያዊ ኣትሌት ፈይሳ ሌሊሳ ምስ ናይ ኣሜሪካ ቤት ምኽሪ አባል ክሪስ ስሚዝ ኣብ ካፒቶልሂል ዋሽንግተን ዲሲ
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: የኢትዮጵያ ወቅታዊ እና የቅርብ መጪው ተገዳዳሪ ጉዳዮች እና መፍትሄዎች ዙርያ የጉዳያችን ምጥን።
ጉዳያችን ገፅ ከ2003 ዓም ጀምሮ በኢትዮጵያ ጉዳይ ላይ ከ900 በላይ በሆኑ ጉዳዮች ላይ የራሷን ዕይታ እና መጉላት የሚገባቸው ዘገባዎችን አቅርባለች።አሁን ያለንበት ወቅትም ብዙዎች ኢትዮጵያ ወዴት እየሄደች እንደሆነ ለመተንበይ የማይታወቅበት ነው የሚል አስተያየት የሚሰጡ አሉ።ይህ በእንዲህ እንዳለ በርካታ ብጥስጣሽ አጀንዳዎች የኢትዮጵያን ፖለቲካ ''እንደ ገበቴ ውኃ'' ምሁሩንም ሆነ ሕዝቡን እያዋለለው አንድ ዓይነት ቅርፅ እና አስተያየት ለመያዝ የሚቸገሩ አሉ።ስለሆነም ከስር ባሉት ንዑስ ርዕሶች ስር እጅግ ምጥን በሆነ መልክ የተወሰኑ ነጥቦች ለማስቀመጥ እሞክራለሁ።የሚፃፈው ትክክል ለመሆኑ ጊዜ የሚፈታው ነው።ከእዚህ በፊት ጉዳያችን ላይ ተፅፈው አሁን የሆነውንም መልሶ ማየት ሌላው አማራጭ ነው።ምጥን ሃሳቦች በዝርዝር መፃፍ የሚገባቸው ቢሆኑም ለጊዜው ከብዙ ምክንያቶች አንፃር ዝርዝር ውስጥ መግባት አልፈልግም።ከእዚህ በታች የተነሱት ምጥን ሃሳቦች በሚከተሉት ርዕሶች ስር የገቡ ናቸው።
* የአዲስ አበባ ጉዳይ እንዴት ይያዝ? በውጭ ያለው ዲያስፖራ፣የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን እና የሙስሊሙ ማኅበረሰብ ኃላፊነት ምን መሆን አለበት?
- በኦሮሞ ድርጅቶች መሐል ፅንፈኛ ብሔርተኞች፣ለዘብተኛ የሆነውን እና ከሁሉም ኢትዮጵያ ጋር በኢትዮጵያዊነት ለመቀጠል ከሚያስበው ኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኦዴፓ) ለመዋጥ ቢሮክራሲያዊ እና ወታደራዊ አካባቢውን ለመቆጣጠር ጥረት ላይ ያሉበት፣
- በዓማራ አካባቢ እነኝህን ፅንፈኛ ኃይሎች በስጋት እየተመለከተ ያለበት ሁኔታ በከፍተኛ ሁኔታ አለ።ይህም በዓማራ ውስጥ በራሱ ፅንፍ የያዙ ብሔርተኞች የተፈጠሩበት ሁኔታ ያለበት፣ይህም በራሱ ሌላ አደገኛ ሁኔታ የመፍጠር አቅም ያለው ነው።
- ትግራይ በተመለከተ ህወሓት በክልሉ ውስጥ ስልጣኑን ለማስጠበቅ ያልቻለበት እና እየተንገዳገደ ያለበት፣በቅርቡም ከፍተኛ የተቃውሞ ማዕበል የሚያሰጋው ደረጃ ላይ ነው።
- በኦሮሞ ማኅበረሰብ ስም በአክቲቪስትነት እና ''በሜጫ'' ስም የሚንቀሳቀሱ መጪ ዕቅዳቸው ከብሔር ፅንፍ ዘለው ቀድሞም ወደተነሱበት እን ድብቅ አጀንዳቸው ማለትም ሰላማዊውን የሙስሊም ማኅበረሰብ ''ስስ ጉዳዮች'' እየፈለጉ በማራገብ ሥራ ላይ ከሰሞኑ የሚሰማሩበት ዕቅድ ነው።
- ለእዚህም መውጫ መንገዱ ሁለት ነው። አንዱ አሁን ያሉት አመራሮች ፈፅመው ከብሔር ፖለቲካ ወጥተው ማንነትን ያከበረ ኢትዮጵያዊ አጀንዳ ማራመድ እና መተግበር ነው።ለእዚህም የተከፈተላቸውን ''የወንድ በር'' ማለትም የኢሕአዴግ አጋር ድርጅቶችን ይዞ ወደ ውህደት የመምጣት ሃሳብ ገፍቶ መሄድ ሲሆን፣
- በወለጋ የተነሳው ጦርነት በጠቅላይ ሚኒስትሩ አገላለጥ ''በሶስት ቀን መንግስት እንሆናለን'' ብሎ የፎከረ ኃይል ነበር። በቅርቡ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ይህንን ኃይል ሙሉ በሙሉ መደምሰሱን ገልጠዋል፣ በእርግጥ አሁንም በቢቢሲ ሽፋን እያገኙ አንዳንድ ሽፍታ መኖሩ ቢታወቅም።በቅርቡ በቪኦኤ የተገልጠው በአንድ ቀን ከአምስት መቶ በላይ በዝርፍያ ላይ እና ፀረ ሕዝብ ሥራ ላይ የተሰማሩ የተባሉ ከአምቦ ብቻ መታሰራቸውን እራሱ የኦነግ አንጃ መግለጡ ይታወሳል፣
- በሲዳሞ የክልል ጥያቄ አስታኮ በዜጎች ላይ ወንጀል የሰራው የፅንፍ እንቅስቃሴ አመራሮች መታሰራቸው እና በሱማሌ ክልል የመገንጠል አጀንዳ የያዘ የአብዲ ኤሊ ቡድን ያንበረከኩት ጠቅላይ ሚኒስትሩ እና አስተዳደራቸው ነው። እነኝህ ሁሉ የጠቅላይ ሚኒስትሩን ግልፅ አካሄድ የሚያሳዩ ናቸው።
- ወደፊት ጠቅላይ ሚኒስትሩ መቼም የማይተኙ እና የቅን ዕሳቤ ድህነት የያዛቸው ፅንፈኛ ብሄርተኞችን እና የፅንፍ እስልምና አራማጆችን በቅድምያ ከኦዴፓ ውስጥ በፍጥነት መመንጠር ካልቻሉ እነኝህ የጥፋት ኃይሎች በሌላ ቅርፅ በጦር ሰራዊቱ ወይንም ዙርያቸውን ባለ ሌላ መልክ በጠቅላይ ሚኒስትሩም ሆነ በኢትዮጵያ ህልውና ላይ የምደቅኑት አደጋ ይኖራል። ስለሆነም የማያወላውል ውሳኔ ከጠቅላይ ሚኒስትሩ እና አመራሩ እንዲሁም ከጦሩ ይጠበቃል።
- የአዲስ አበባ ጉዳይ እና አጀንዳ የነበረው ከታሪክ ዳራው ይልቅ ገበሬዎችን አታፈናቅል የሚለው ትልቁ አጀንዳ ነው።ይህንን አጀንዳ የፅንፍ ኃይሎች ከመብት እና ለሕዝቡ ከመቆርቆር አንፃር ሳይሆን ለአጀንዳ ፍለጋ ብቻ የተተቀሙበት ነው።አሁን ያለው የአዲስ አበባ አስተዳደር በተለይ ከካሳ አንፃር እና ገበሬዎች ከተማን እንደ አስጊ እንዳይመለከቱ በማድረግ አንፃር ጥያቄውን ለመመለስ እየጣረ ነው።ከእዚህ ውስጥ ገበሬዎች ብቻ ሳይሆኑ የአዲስ አበባ ነዋሪም ካለ በቂ ካሳ እንደማይነሳ፣የካሳ ጉዳዩም በልዩ ሁኔታ ከማየት ባለፈ ገበሬዎች ቦታውን አለማለሁ ካሉ እንደሚችሉ እየሄደበት ያለው መንገድ ሁሉ አጀንዳ ፈጣሪዎችን ''ጨረቃ ላይ የጣለ'' ጉዳይ ሆኗል፣
- የአዲስ አበባ መስተዳድር በተመለከተ ግን ከተማዋን የሚመጥን አቅም ያለው እና የዲሞክራሲያዊ አካሄድን የሚያሳይ የኢትዮጵያ ''ሞዴል'' በሚሆን የምርጫ ሂደት ህዝቡ አስተዳደሩን እንዲመርጥ ማድረግ የግድ የግድ አስፈላጊ ነው፣
- ስለሆነም የአዲስ አበባን ጉዳይ በዙርያዋ ካሉ ኢትዮጵያውያን ገበሬ ነዋሪዎች ጋር ማኅበራዊ ትስስሩን አጎልብቶ ህዝቡ የራሱን አስተዳደር እንዲመርጥ መብቱ ሊሰጠው ይገባል።ለእዚህም መንግስት በቀን የተቀመጠ የምርጫ ሰሌዳ ከአሁኑ ቢያስቀምጥ መልካም ነው።
- በውጭ ያለው ዲያስፖራ ኮሚኒቲውን ያጠናክር፣የኢትዮጵያ ኤምባሲዎችን አቅም ያጠናክር ፣ የቱሪዝም ፍሰት እንዲጨምር ያለበትን ሀገሮች ዜጎች ይገፋፋ፣ ሃገሩን ያስተዋውቅ፣
- በውስጣቸው ግን የተገፉ እና የማገልገል እድሉን በሌቦች እና የጎሳ ፖለቲካ አራማጆች የተነጠቁ፣አቅሙ፣ችሎታው፣ ፍላጎቱ እና መንፈሳዊነቱ ያላቸው በርካታ ሰዎች ይዘዋል፣
ወደ መደምደምያ ነጥቦች ከመምጣቴ በፊት፣የመነሻ ርዕሱ ስጋት እና ዕድል ስለሚል ዕድል የተባሉት የት አሉ? ብሎ ለሚጠይቅ ከላይ የተነሱት ውስጥ መከናወን አለባቸው የምላቸው ነጥቦች ከተፈፀሙ የኢትዮጵያ እድሎች እንደሆኑ እንዲወሰድ እፈልጋለሁ።እየሆኑ ያሉት እና የምታቀዱት መጥፎ ዕቅዶች ደግሞ የዛሬም ሆነ የነገ ስጋቶች ናቸው።
ለማጠቃለል ይህንን በዝርዝር ያልተፃፈ ነገር ግን በምጥን የቀረበ የኢትዮጵያ ወቅታዊ እና መጪው ስጋት፣ዕድሎች በተመለከተ የቀረቡትን ነጥቦች በሚከተሉት ነጥቦች እደመድማለሁ።
ኢትዮጵያ አሁን በፅንፈኛ የብሔር ኃይሎች አሁን ያለውን የለውጥ ኃይል ለመፈታተን የሚደረጉ ሙከራዎች ከኦነግ ፅንፈኛ ኃይል፣ከዓማራ ፅንፍ የያዘ ብሔርተኛ ቅስቀሳ እና ከህወሓት አመራሮች አሉ። ወደፊትም መልካቸውን ቀይረው ይኖራሉ።
የኦሮሞ የፅንፍ ብሔር አራማጁ በአክትቪስት እና ''ሜጫ'' የሚመራው ቡድን አጀንዳውን ወደ ፅንፍ የሙስሊም እንቅስቃሴ ለመቀየር እና ከጀርባ ሆኖ ለመዘወር እንቅስቃሴ ላይ ነው።
ለእዚህ ጥፋት የብሔር ፖለቲካ እንደመጋቢነት እየጠቀመው ስለሆነ የጠቅላይ ሚኒስትር ዓቢይ አስተዳደርም ሆነ የኢትዮጵያ ሕዝብ በፍጥነት ይህንን ጉዳይ ለመግታት መንቀሳቀስ አለባቸው። ለእዚህም ሃገራዊ አንድነት ማጠናከር እና መተማመን እንዲሰፍን ማድረግ ያስፈልጋል።
በቅርቡ የሚነሳው የትግራይ የውስጥ የለውጥ አስተዳደር እንቅስቃሴ የኢትዮጵያ ሕዝብ መደገፍ እና ከብሔር ፖለቲካ የራቁ ኃይሎች ህወሃትን እንዲተኩ ማገዝ ያስፈልጋል።
የኢትዮጵያን የውስጥ ጉዳይ ላይ እጃቸውን ሊከቱ የሚፈልጉ አንዳንድ የመካከለኛው ምስራቅ አረብ ሀገራት ከድርጊታቸው እንዲታቀቡ አስደንጋጭ እርምጃ ከመንግስት ያስፈልጋል።
የድህነቱ መቃለል እና ከፍተኛ የስራ ዕድል ወጣቱ እንዲኖረው በማድረግ ውስጣዊ ውጥረት ማርገብ እና የፅንፍ ኃይሎች ወጣቱን መጠቀምያ እንዳያደርጉ ዋነኛው እና ቁልፉ ጉዳይ ነው።
አሁንም የጠቅላይ ሚኒስትር አቢይ መንግስታዊ አሰራር ማጠንከር፣መርዳት ማለት የብሔርም ሆነ የእስልምና ፅንፈኛ ኃይሎች እንዳይገዳደሩት እና ኢትዮጵያ አደጋ ላይ እንዳትወድቅ የመስራት ዋነኛው የትኩረት ቦታ መሆኑን መለየት እጅግ አስፈላጊ ነው።
ብቸኛው ችግር መጠኑ ነው ፣ እኔ ከላይ 2 መጠን ለማዘዝ አልተጠቀምኩም ነበር ግን የመጠን ሰንጠረ chartን አንብቤ አክብሬዋለሁ ፡፡ ጥሩ ጨርቅ ፣ በጣም ምቹ ፡፡ ገንዘብ ቢኖረኝ በቀይ እንደገና ማዘዝ ነበር = ዲ
ኣብ ኤርትራ ዕደና ካብ ዘካይዱ ዘለው 16 ናይ ወጻኢ ኩባንያታት፣ ፍርያቱ ናብ ዕዳጋ ዘቕርብ ዘሎ እንኮ ዝኾነ ኔቭሰን፣ ኣብ ፕሮጀክት ቢሻ ዘካይዶ ዘሎ ዳህሳስን ዕደናን ዝሽፍኖ ስፍሓት መሬት 121 ትርብዒት ኪሎሜተር’ዩ።
ኣብዚ ናይ ቢሻ ፕሮጀክት፣ ዛጊር ንዕዳጋ ቀርቢ ዘሎ ፍርያት ወርቂ ጥራይ እኳ እንተኾነ ኣብዚ ቀረባ ከኣ ነሓስን ዚንጎን ናብ ዕዳጋ ዓለም ንምቕራቡ እቲ ኩባንያ ምድላዋት የካይድ ኣሎ።
እቲ ኣብ ኤርትራ ሰፊሕ ናይ ዕደና ፕሮጀክታት ዘካይድ ዘሎ ኔቭሰን፣ ከም ኩባንያ ህንጻ ሰገን ብዝኣመሰላ ትካላት ህግደፍ ብሃገራዊ ኣገልግሎት ንዝቀረበሉ ዓቕሚ ሰብ ብዘይግቡእ ክፍሊት ብምምዝማዙ ኣብ ካናዳ ክሲ ተመስሪትሉ ይርከብ።
ኣብዚ ቢልዮናት ዶላራት መኽሰብ ዝግሕጥ ዘሎ ናይ ካናዳ ትካል ብደረጃ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተዋፊሮም ዝነበሩ መንእሰያት ክሶም ንምቕራብ ተደጋጋሚ ጻውዒት ይቐርበሎም ምህላዉ ይፍለጥ።
እቲ ኩባንያ ፍርያት ወርቂ ናብ ዕዳጋ ዓለም ምቕራብ ካብ ዝጅምር ኣብዚ ሰለስተ ዓመታት፣ ኣብ ቁጠባ ኤርትራ ኣስታት 2 ቢልዮን ዶላር ከምዘበርከተ ክሕብር እንከሎ፣ ንመንግስቲ ኤርትራ ከኣ ዛጊት ኣስታት 700 ሚልዮን ዶላር ጽሩይ መኽሰብ ከምዘረከበ የረጋጋግጽ።
ቡድኑ በአንድ ወር ውስጥ 15 ሚሊዮን ዶላር የሚሰበስብ ሲሆን ከዚህም ውስጥ ከግማሽ በላይ የሚሆነው ከመዲናዋ ሞቃዲሾ እንደሚመጣ ሂራል የተባለው ተቋም አሳውቋል።
የሶማሊያ መንግሥትን ከአስር አመት በላይ እየተፋለመ ያለው ቡድን የአገሪቷን ደቡባዊና ማዕከላዊ ክፍልም መቆጣጠር ችሏል። ከዚህም በተጨማሪ መንግሥት የተቆጣጠራቸው ክፍሎችም ላይ ተፅእኖውን ማስፋፋት ችሏል።
በሶማሊያ ያሉት ትልልቅ ኩባንያዎች በሙሉ ለቡድኑ ‘ዛካት’ ተብሎ በሚታወቀው አስገዳጅ ወርሃዊ ክፍያን ጨምሮ ከአመታዊ ትርፋቸው 2.5 በመቶ እንደሚከፍሉም ሪፖርቱ የአልሻባብ አባላትን፣ የሶማሊ ንግድ ማህበረሰብ፣ የመንግሥት ባለስልጣናትን ዋቢ በማድረግ አካቷል።
የሂራል ተቋም በተጨማሪ የመንግሥት ባለስልጣናትም የተወሰነ ደመወዛቸውን ለአልሻባብም እንደሚሰጡም አስታውቋል። ይህም ቡድኑ ኢላማ ያደርገናል ከሚል ፍራቻና ዝም ብለው እንዲተዋቸውም ለማድረግም እንደሆነ ከሪፖርቱ መረዳት ተችሏል።
በመንግሥት ተቋማት የሚሰሩ ሰራተኞች እንዲሁም መንግሥት በተቆጣጠራቸው ክፍሎች የሚሰሩ ግለሰቦች የአልሻባብ አባላት ስልክ በመወደወል ገንዘብ ክፈሉ ይሉናል ብለዋል።
እቶም ካብ መዝነቶም ተሰጕጎም ዘለው ላዕለዎት ሰበ ስልጣን፣ ኣካያዲ ስራሕ ኢህወደግ ኣቶ ዳባ ደቤሌን ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ጸጥታ ክልል ኦሮምያ ኣቶ ሰለሙን ኩቺን ምዃኖም ዘ ሪፖርተር ካብ ኣዲስ ኣበባ ሓቢሩ።
እዞም ክልተ ሰበ ስልጣን ካብ መዝነቶም ክእለዩ ዝኸኣሉ፣ መላፍንቲ ናይቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰልፊ ኢህወደግ ዝኾነ፣ ዴሞክራስያዊ ሰልፊ ህዝቢ ኦርሞ ብዛዕ’ቲ ኣብ ክልል ኦሮሞ ተጎሃሂሩ ዘሎ ናዕቢን ግጭትን ድሕሪ ዘካየዶ ገምጋም’ዩ።
ተቓውሞ ህዝቢ ኦሮሞ ካብ ከባቢ ናብ ከባቢ እናለሓመ ካብ ቁጽጽር ክልላዊ ምምሕዳር ኦሮሞ ወጻኢ ኮይንሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣሽሓት ኣባላት ፈደራላዊ ፖሊስን ሰራዊትን ኣዋፊሩ ይርከብ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ብሪጣንያ ደቪድ ካሜሮን ኣብ ህሉው ጸጥታዊ ኩነታት እታ ሃገርን ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ብዝምልከት ንምዝርራብ ኣብ መወዳእታ ዕለታት ናይዚ ወርሒ’ዚ ናብ ኢትዮጵያ ከምርሕ ምዃኑ ተፈሊጡ።
ቢጫ ወባ ከ1800ዎቹ መጨረሻ ጀምሮ ቫይረስ/ የወባ ትንኝ ከ100 000-150 000 (አሜሪካ) የሩስያው ጉንፋን 1889-1890 ኤችቱ ኤንቱ ነው ተብሎ ይታመናል 1 ሚሊዮን የስፔን ጉንፋን 1918-1919 ኤች ዋን ኤን ዋን ቫይረስ/ አሳማ
የአብነት ት/ቤቶችንና ገዳማት አድባራት ถูกใจ 3 7 หมื่น คน የዚህ ገፅ ዋና አላማ የቤተክርስቲያን መሰረት የሆነውን የአብነት ት/ቤቶች እና ገዳማትና አድባራትን መርዳት ነው።
3-6-2013ሀገራችን ውስጥ ጉድ እየንተከተከላችሁ ነው ጎበዝ፡፡ ከፍ ሲል ለመግለጽ እንደተሞከረው መቶ ብር ማለት ከጥንቱ አንድ ብር ፊት ሊቆም የማይቻለው የማሽላ እንጀራ ሆኗል፡፡ በዘመነ
በአገራችን ውስጥ ያለው ፖለቲካዊ ምኅዳር እጅግ አስቸጋሪ በተደረገው ሙከራ ተስፋ ባለመቁረጥና ሀገ መንግሥታዊ መብትን በመጠቀም የመስቀል በዓል ቀን የአንድነት ፓርቲ የሥራ የነሱን የፖለቲካ መስመር
ከ 1988 ጀምሮ በኒው ዮርክ ሲቲ ውስጥ እጅግ በጣም ጥሩ ጥራት ያለው የጥበብ ጌጣጌጥ ምርጫ እ ኤ አ ከxnumx ፡፡ በዘላቂነት ከተስማሙ ጌጣጌጦች ከኛ የፊርማ ዲዛይኖች ውስጥ አንዱን ይምረጡ ወይም ባለሙያዎቻችን በእውነቱ አንድ
በመጽሀፉ ውስጥ "ዋለልኝ" በሚለው ታሪክ ውስጥ አቸኖ የተባለውን የቺቺንያ ለማኝ እናገኛለን፤ዋለልኝ እንግሊዝ ለንደን ውስጥ በሚገኝ አንድ ግዙፍ ኩባንያ ውስጥ በስራ አስኪያጅነት የሚሰራና በርካታ ሺህ ፓውንድ ደሞዝ የሚከፈለው የቀድሞ
አየህ ጅማዎች አንድ #ንጉስ _አባ_ጅፋር የሚባሉ ሙስሊም ሆነው የጊዮርጊስ ቤተክርስቲያንን ያሰሩ በፍቅር የሚያምኑ፤ዘመኑን የቀደሙ ታላቅ መሪ ነበሯቸውና ፍርድ ያውቃሉ። ዝም ብለህ በሚያነቃቃ ንግግር ብቻ በወሬ ብቻ አታታልላቸውም።ጀግና በደንብ ለይተው ያውቃሉ፤ ባይሆን ምክር የሚሰማ ሰው ከሆነ፤ ባለህ አጭር ግዜ የፖለቲካ ቅስቀሳውን ትተህ፤ከማያልቀው ገንዘብህ ትንሽ ቆንጥረህ ለደሃው የኦሮሞ ልጆች ደብተርና ስክሪብቶ፣ሳሙናና መጽሃፍ፣ ንጹህ የመጠጥ ውሃ አልፎ አልፎ አስተክልላቸው ቀልዱን ትተህ፤ ገንዘቡ ባንተ ስም ሚዲያው በኦሮሞ ስም የተከፈተውን ቴሌቪዢንህንም ደግሞ፤ልክ እንደ ጆሲ J ቲቪ(ጀዋር ቲቪ) በለው እንጂ #ኦሮሞ_ሚዲያ እያልክ በሰበሰብከው ገንዘብ፤አንተ በ V8 መኪና የኦሮሞ ልጆች በድህነት፤ገና ለገና እኔ ስመረጥ ላም አላቹ በሰማይ በሚል ተስፋ ማታለል ነውር ነው፤ ከቻልክ #በፍቅርና_በሃሳብ ብልጫ በቀጣይ ዙር ተዘጋጅተህ አሸንፍ፤ካልቻልክ ግን ከኢትዮጵያ ፖለቲካ ውጣ፤ርሃብ የሚጨርሰን አንሶን፤ድግሞ በጥላቻ ፖለቲካ አታጨራርሰን። እስከነ ደካማችን ተዋደን የኖርን ህዝቦች ነን። በሉልኝ ለጀዋር።
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ የኢንዱስትሪ መርመራ ብርሃን 108W 216 ዋ የ LED flood flood አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan የኢንዱስትሪ መርመራ ብርሃን 108W 216 ዋ የ LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የኢንዱስትሪ መርመራ ብርሃን 108W 216 ዋ የ LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የኢንዱስትሪ መርመራ ብርሃን 108W 216 ዋ የ LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ሓበሬታ ብዛዕባ ኣብ ትሕቲ ሓደ ጽላል ኤ.ሃ.ባ.ደ. ለ. ተሰሊፈን ብሓደ መሪሕነት ንመላኺ ጭፍራ ህግደፍ ካብ አኡሩ ኣልዘን ደሞክራሲዛዊ ስርዓት ንምትካል ዝቃለሳ ዘለዋ ሰልፍታት ኤርትራ
ተማሃሮ ካብ ወተሃደራት ናብ`ቲ ሕብረተሰብ ከምዝሃደሙን፡ ወተሃደራት ድማ ኣምጽእዎም እናበሉ ይትኩሱሎም ከምዘለዉን ሓደ ተመሃራይ ንቪኦኤ ገሊጹ`ሎ። “ መከላኸሊ ሰራዊት ተኹሲ ከፊቱ።ብዙሓት ብጥይት ተሃሪሞም። ሕጂ`ውን ተኹሲ ይስማዕ ኣሎ። ባድመ`ዩ ዝመስል። ሓረስቶት`ውን መህረሚ ሒዞም በብዘለውዎ ንምምካት ይፍትኑ`ለዉ።”
ኣብ ምብራቕ ወለጋ ድማ፡ ተማሃሮ፡ ዝተኣሰሩ ከይተፈትሑ ኣይንምሃርን ኢና ኢሎም፡ ነበርቲ`ውን ምስ ተማሃሮ ተጸንቢሮም ሰልፊ ወጺኦም ውዒሎም ይብሉ ምንጭታት ካብ`ቲ ከባቢ። “ ሰራዊት ኣግኣዚ ካብ ከተማ ጊዳ መጺኡ ንተመሃሮ ለቒሙ ናብ ቤት ማእሰርቲ ወሲድዎም….ኣንስቲ ከይተረፋ ተኣሲረን ይቕጥቀጣ ኣለዋ።”
ብኻልእ ወገን፡ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ንዝዓደሞም ናይ ኢትዮጵያ ሚንስትር ወጻኢ ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ ብዛዕባ ኩነታት ተቓውሞ ኦሮሞን፡ ኩነታት ደርቅን ኣትሪሩ ክሓቶም ሁማን ራይትስ ዋች ጸዊዑ`ሎ።
በፈረንጆች ባህል እውቀት ሥልጣን ነው፤ እንዲያውም እውቀት ኃይል ነው ይላሉ፡፡ በኢትዮጵያ ባህል እውቀት ሥልጣን የለውም፤ እንዲያውም ሥልጣን እውቀት ይመስለናል፡፡
በ1951 ዓ.ም. በትግራይ ችጋርን በዓይኔ አይቻለሁ፤ በጆሮዬ ሰምቻለሁ፤ በአካሌ ቀምሼዋለሁ፤ ጠኔ ይዞኝ ተደግፌ ወደቤቴ ገብቻለሁ፡፡ በመቀሌ ያየኋት አንዲት የመቀሌ ወጣት እናት ከነሕጻንዋ በአእምሮዬ ተቀርጸውና ተቆራኝተውኝ በሕልሜም በእውኔም እየወተወቱኝ ስለችጋር እንዳጠና አስገደዱኝ፡፡
ችጋርን እያገላበጥሁ ከሰባት ዓመታት በላይ አጠናሁ፤ የጥናቴ ውጤት RURAL VULNERABILITY TO FAMINE IN ETHIOPIA: 1958-1977 በሚል ርእስ በህንድ አገር፣ በኒው ዴልሂ ከተማ ታትሞ በ1977 ዓ.ም. (በአአ በ1984) ወጣ፤ በአሜሪካ የተማርሁበት ክላርክ ዩኒቨርሲቲ ለጥናቱ ድጎማ የሚሆን የ$30,000 ለቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ በእኔ በኩል አበርክቶአል፤ ለእኔ የተረፈኝ አንድ መቶ መጻሕፍት ብቻ ነበር፡፡
እአአ ከ1984 ጀምሮ እስከዛሬ ድረስ መጽሐፉ ይሸጣል፤ እኔ ሳልጠየቅ አንድ INTERMEDIATE TECHNOLOGY Publications (9 King Street, London WC2E 8HW,UK), የሚባል የእንግሊዝ ኩባንያ እአአ ከ1986 ጀምሮ በተደጋጋሚ እያሳተመ ይቸበችበዋል፤ ለእኔ አንድ ሣንቲም አልደረሰኝም! በዚህ የችጋር ምክንያት ሌሎች የደረሱብኝን ነገሮች መግለጹ አይደለም፤ ጥቁር ከመሆን፣ ኢትዮጵያዊ ከመሆን፣ … የተነሣ የተሰነዘሩ ነገሮች አሉ፡፡
ዛሬ በቴሌቪዥን ስለድርቅ፣ ስለችጋር የሚያወሩና በተለያየ ቦታ የሚጽፉ ኢትዮጵያውያን እነዚህን ከዚህ በላይ የተጠቀሱትን መጽሐፎች ሲሆን ሁለቱንም፣ አለዚያ አንዱን ያላነበቡ ከእግር ጥፍራቸው እስከራስ ጸጉራቸው በእፍረት ይከናነቡ፤ የኢትዮጵያ ታሪክም ሆነ ማኅበራዊ ሁኔታ በእውቀት፣ ማለትም በተጣራ እውቀት እየዳበረ ከትውልድ ወደትውልድ እንዳይተላለፍ የሚያደርገው ይህ አስመሳይነትና የመንፈስ ውርደትና የአእምሮ ስንፍና ነው፤ እውቀት የማኅበረሰብ ሞተር ሆኖ ወደፊት የሚያራምደው ከቀደመው ትውልድ የተረከቡትን በሚገባ አጥንተውና አዳብረው ለሚቀጥለው ትውልድ ሲያስረክቡ ነው፤ ወይም የተረከቡት የማይረባ መሆኑን አስመስክረው ሲጥሉትና በሌላ ሲተኩት ነው፡፡
በዚህም ምክንያት ከትውልድ ወደትውልድ እውቀት ሆኖ የሚተላለፈው ከሥልጣን ጋር የተያያዘው ብቻ ነው፤ ሥልጣን፤ የእህል ምርት እጥረት፤ የእህል ምርት እጥረት የሚከሰተው ድርቅ የተፈጥሮ ቀውስ፣ ችጋር በጭቆና መኖር፣ ችጋር ማንን ያጠቃል?
ሰሞኑን ብዙ ጸሐፊዎች ስለችጋር ያወራሉ (አብዛኛዎቹ የሚሉት ረሀብ ነው)፤ እንደሚመስለኝ እነሱ መጻፍ ከመጀመራቸው በፊት ስለችጋር ማንም ያሰበ፣ ማንም የጻፈ አይመስላቸውም፤ ስለዚህም በነሱ ቤት የሚጀምሩት ከዜሮ ነው፤ ስለዚህም በረሀብና በችጋር መሀከል ያለውን ልዩነት አያውቁትም፤ ስለዚህም በድርቅና በችጋር መሀከል ያለውን ልዩነት አያውቁትም፤ ስለዚህም በችጋሮች መሀከል ያለውን ልዩነት አያውቁም፤ ሳያውቁ ለማሳወቅ መሞከር ከምን ይመጣል?
በዲ/ን ተረፈ ወርቁ የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁራን እስራኤላዊውን ነቢዩ ኤርምያስን ‹‹አልቃሻው ነቢይ›› በሚል ሰቆቃና ምሬት፣ ዕንባና ኀዘን ዕጣ ፈንታው የሆነበት የመከራ...
ሲየፍሪድ እና ሮይ ከነጭ አንበሶችና ከነጭ ነብር ጋር በመሆናቸው የሚታወቁ የጀርመን-አሜሪካውያን አስማተኞች እና አስማተኞች ነበሩ ፡፡ ሲይፈሪድ ፍስቺባከር (እ.ኤ.አ. ሰኔ 13 ቀን 1939 የተወለደው) እና ሮይ ቀንድ (ኡዌ ሉድቪግ ቀንድ እ.ኤ.አ. ጥቅምት 3 ቀን 1944 – እ.ኤ.አ. ግንቦት 8 ቀን 2020) ነበር ፡፡
በኢትዮጵያ ኮቪድ 19 የፖለቲካ መጠቀሚያ ነው እያሉ ሲያቃልሉ የነበሩ ዛሬ ምን ሊሉ ነው? በያዝነው ሳምንትና ባለፈው ሳምንት የተጠቂዎች ቁጥር እያሻቀበ ነው። ሁሉንም ክልሎች አዳርሶ ግዛቱን ማስፋቱ እስካሁን ያላሳሰባቸው ወገኖች አሉ። ዛሬም ድረስ ፖለቲካ እያደረጉት ያሉ አሉ። የጤና ሚንስትሯ ዶክተር ሊያ ግን ህዝብ በተቻለው ሁሉ የአቅሙን ጥንቃቄ እንዲያደርግ እየተማጸኑ ነው።
የዘወትር ምሳሌ የምትሆነው ጣሊያን ኮቪድ ቸልተኛ ዜጎቿን እያሳሰቀ ነው እንዳይነሱ አድርጎ በሃዘን የመታቸው። በጣሊያን የኮቪድ 19 ተጠቂዎች ቁጥር ማሻቀብ ከጀመረ በሁዋላ ላይመለስ እዛው ተሰቅሎ ጨፈጨፋቸው። ብራዚል እየሆነ ያለው የሚያሳዝንና ለማመን የሚያስቸግር ነው። ዛሬ ብራዚል ክፍት የስራ ቦታ መቃብር መቆፈር ብቻ ነው ማለት ይቻላል።
በሃያ አራት ሰዓት ውስጥ 805 ሰዎች የኮሮና ቫይረስ ሲገኝባቸው፤ የ10 ሰዎች ሕይወት ማለፉን ነው። በአጠቃላይ በኢትዮጵያ ቫይረሱ በምርመራ የተገኘባቸው ሰዎች ቁጥር 16 ሺህ 615 መድረሱንም የጤና ሚኒስትር ዶክተር ሊያ ታደሰ ባወጡት መረጃ አመላክተዋል።
ከዚህ ባለፈ የ10 ሰዎች ህይወት በቫይረሱ ምክንያት ያለፈ ሲሆን፥ በአጠቃላይ በኢትዮጵያ በቫይረሱ ምክንያት ህይወታቸው ያለፈ ሰዎች ቁጥር 263 መድረሱንም አመላክተዋል።
ከቫይረሱ ጋር በተያያዘ እስካሁን 413 ሺህ 397 ሰዎች ምርመራ የተደረገ ሲሆን፥ በአጠቃላይ በኢትዮጵያ ቫይረሱ በምርመራ የተገኘባቸው ሰዎች ቁጥር 16 ሺህ 615 ደርሷል።
በዓለም የተረጋገጠ የተጠቂዎች ቁጥር 17,039,160; የሞቱ: 667,218; አተቃላይ ያገገሙ 9,964,678 መሆናቸውን መረጃዎች ያሳያሉ። ቁጥሩ በየደቂቃው ልዩነት እንደሚያሳይ የሚታወቅ ነው።
በከፋ ሁኔታ የተጠቃችው የአሜሪካ አጠቃላይ 4,339,997 አዲስ የተጠቁ 59, 862 መሆናቸውን መረጃዎች ያሳያሉ። የሟቾች ቁጥር በአጠቃላይ 148,866 የደረሰ ሲሆን አዲስ የተመዘገቡ ሟቾች ደግሞ 1,194 ያህል ናቸው።
ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ ዘወትር ረቡዕ ዕለት በቫቲካን የጠቅላላ የትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ እንደ ሚያደርጉ የሚታወቅ ሲሆን በእዚህም መሰረት ቅዱስነታቸው በየካቲት 03/2013 ዓ.ም ባደረጉት የጠቅላላ የትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ ጸሎት በኢየሱስ ልብ እይታ ሲጸልይ ተዓምር ሊሰራ ይችላል ማለታቸው ተገልጿል።
ክቡራን እና ክቡራት የዝግጅቶቻችን ተከታታዮች ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ በወቅቱ ያደረጉትን የትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ ሙሉ ይዘቱን እንደ ሚከተለው አሰናድተነዋል፣ ተከታተሉን።
ቀድም ሲል ባደረግነው የጠቅላላ የትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ ውስጥ የክርስቲያን ጸሎት ስርዓተ አምልኮን “እንዴት እንደ ደገፈ” ተመልክተናል። ዛሬ ስርዓተ አምልኮ ምንጊዜም ወደ ዕለታዊ ሕይወት እንዴት እንደሚመለስ እናሳያለን -በጎዳናዎች ፣ በቢሮዎች ፣ በትራንስፖርት ስፍራዎች ...ወዘተ ውስጥ። በዚያም ከእግዚአብሔር ጋር የሚደረግ ውይይት ይቀጥላል-የሚጸልይ ሁሉ የሚወደውን ሰው ሁልጊዜ በልቡ ውስጥ እንደሚሸከም እንደ አፍቃሪ ሰው ነው፣ የትም ቢሆን በልቡ ይሸከመዋል።
በእውነቱ ከእግዚአብሔር ጋር በዚህ ውይይት ውስጥ ሁሉም ነገር ተዋህዷል-እያንዳንዱ ደስታ የምስጋና ምክንያት ይሆናል ፣ እያንዳንዱ ፈተና ለእርዳታ ጥያቄ የማቅረብ አጋጣሚ ይከፍታል። ፀሎት በህይወት ውስጥ ሁል ጊዜ በህይወት ይኖራል፣ እንደ አንደ የተዳፈነ እሳት አፍ በማይናገርበት ጊዜም ቢሆን ጸሎት በልብ ውስጥ ይናገራል። እያንዳንዱ ሀሳብ ፣ ምንም እንኳን “ጸያፍ” ቢመስልም በጸሎት ሊሞላ ይችላል። በተጨማሪም በሰው ልጅ የማሰብ ችሎታ ውስጥ የጸሎት ገጽታ አለ፣ በእውነቱ እሱ ምስጢሩን የሚመለከት መስኮት ነው -ከፊታችን ያሉትን ጥቂት ደረጃዎች ያበራል እና ከዚያ በኋላ በአጠቃላይ ለእውነታው ይከፍታል፣ ይህ እውነታ ይቀድመዋል እና ይበልጣል። ይህ ምስጢር የሚረብሽ ወይም የሚያስጨንቅ ፊት የለውም ፣ በፍጹም የለውም፣ የክርስቶስ እውቀት የዓይኖቻችን እና የአዕምሯችን አይኖች ማየት በማይችሉበት ቦታ ምንም እንደሌለ እንድንተማመን ያደርገናል ፣ ነገር ግን አንድ ሰው እየጠበቀን እንደ ሆነ፣ ማለቂያ የሌለው ጸጋ በእዚያ እንደ ሚገኝ ያረጋግጥልናል። እናም ስለዚህ የክርስቲያን ጸሎት በሰው ልብ ውስጥ የማይበገር ተስፋን ያሰፍናል - ማንኛውም ልምዳችን መንገዳችንን የሚነካ ፣ የእግዚአብሔር ፍቅር ወደ ጥሩ ሊለውጠው ይችላል።
በዚህ ረገድ የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ትምህርተ ክርስቶስ እንዲህ ይላል “በተወሰኑ ጊዜያት የጌታን ቃል በመስማትና ምስጢረ ፋሲካውንም በመሳተፍ ጸሎት እንማራለን። መንፈሱ ግን ጸሎት ከእኛ ይፈልቅ ዘንድ በእያንዳንዱ ቀን እውነቶች ሁልጊዜ ይሰጠናል። ጊዜ በአብ እጅ ነው። ከእርሱ ጋር የምንገናኘው አሁን፣ ዛሬ እንጂ ትላንትና ወይም ነገ አይደለም” (የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ትምህርተ ክርስቶስ ቁ. 2659) ፡፡ ዛሬ እግዚአብሔርን አገናኛለሁ ፣ ሁል ጊዜም የግንኙነት ቀን ዛሬ ነው።
እያጋጠመን ካለው የዛሬው ቀን የበለጠ ሌላ አስደናቂ ቀን የለም። ስለወደፊቱ በማሰብ ሁል ጊዜ የሚኖሩ ሰዎች “ግን መጪው ጊዜ የተሻለ ይሆናል ...” ይላሉ እንጂ ነገር ግን ዛሬን እንደ ሁኔታው አይቀበሉትም። የእዚህ ዓይነት ሰዎች ደግሞ በቅዤት ውስጥ የሚኖሩ ሰዎች ናቸው፣እንዴት እንደሚወስዱ አያውቁም የእውነታው ተጨባጭነትን ይዘነጋሉ። እና ዛሬ እውነተኛ ነው ፣ ዛሬ ያለውን ተጨባጭ የሆነ ነገር መቀበል አይፈልጉም። እናም ጸሎት ዛሬ ነው መከናወን የሚገባው። ኢየሱስ ዛሬ እኛን ለመገናኘት መጥቷል፣ ዛሬ እያገኘነው ነው ያለነው። እናም ዛሬ ይህንን ወደ ፀጋ የሚቀይረው ጸሎት ነው፣ ወይም ይልቁኑ እኛን የሚቀይረን - ቁጣን የሚያበርድ ፣ ፍቅርን የሚደግፍ ፣ ደስታን የሚያበዛ ፣ ይቅር ለማለት ጥንካሬን የሚሰጠን ጸሎት ነው። በተወሰኑ ጊዜያት ውስጥ ከእንግዲህ የማንኖር ይመስለናል ፣ መጸለይ ግን ጸጋ በጸሎት በእኛ ውስጥ የሚኖር እና የሚሠራ እንዲሆን ያደረጋል። እናም ወደ ምሬት የሚመራን የቁጣ ፣ የቅሬታ ስሜት ሲኖር መጸለይ ይኖርብናል። ቆም ብለን ጌታን እንጠይቀው “የት ነው የምትኖረው? እኔ ወደ የት እየሄድኩኝ ነው? ብለን እንጠይቀው። እናም ጌታ እዚያ አለ ፣ ጌታ ያን መራራ የሆነ ሕይወት አስወግዶ በትክክለኛው መንገድ ለመቀጠል ቃሉን እና ምክሩን ይሰጠናል። ጸሎት ወደ ፊት እንድንሄድ ያደርገናል። እያንዳንዱ ቀን የሚጀመረው በጸሎት ከሆነ ቀኑን በሙሉ በድፍረት እና በጥንካሬ እንድናሳልፍ ይረዳናል። ስለሆነም የሚገጥመንን ችግሮች ከእንግዲህ ለደስታችን እንቅፋት አይደሉም፣ ነገር ግን ከእግዚአብሔር ዘንድ የምንለምነው ፣ ከእርሱ ጋር የምንገናኝባቸው አጋጣሚዎች ይሆናሉ እንጂ። እናም አንድ ሰው በጌታ ሲታጀብ ደፋር ፣ ነፃ እና አልፎ ተርፎም ደስተኛ እንደሆነ ይሰማዋል።
ስለዚህ ሁል ጊዜ ስለ ሁሉም ነገር እና ለሁሉም ፣ ለጠላቶቻችንም ጭምር እንጸልይ። ኢየሱስ ይህንን በተመለከተ ሲመክረን “ለጠላቶቻችሁ ጸልዩ” ብሏል። ለምንወዳቸው ሰዎች ብቻ ሳይሆን የምንጸልየው ነገር ግን ለማናውቃቸው ሰዎች ጭምር ነው። ቅዱሳት መጻሕፍት ብዙውን ጊዜ እንድናደርግ እንደሚጋብዙን ቀድም ሲል እንደ ተናገርኩት ለጠላቶቻችን እንኳን መጸለይ ይኖርብናል። ጸሎት ከመጠን በላይ የሆነ ፍቅር ይሰጣል ፡፡ ደስተኛ ላልሆኑት ሰዎች እነርሱን የሚጠባበቅ ፍቅር እንዳለ እንዲያምኑ በብቸኝነት ለሚኖሩ እና ተስፋ ለቆረጡ ሁሉ ከምንም በላይ እንጸልይ። ጸሎት ተዓምራትን ያደርጋል፣ እናም ድሆች በዚያን ጊዜ በእግዚአብሔር ቸርነት ፣ በአስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ እንኳን ፣ የክርስቲያን ጸሎት ኢየሱስ ርህራሄውን እንዲያሳያቸው በእውነቱ እርሱ የደከሙትን እና የጠፉት በጎቹን በርኅራኄ እንደ ተመለከተ ሁሉ እኛም እነርሱን በርኅራኄ እንድንመለከት ያደርገናል። የእኛ ጌታ ይህንን ጉዳይ በፍጹም አንርሳ - በርህራሄ የተሞላ እና ቅርብ የሆነ ጌታ ነው - መቼም የማይረሱ ሦስት ቃላት አሉ። ምክንያቱም የጌታ ባሕሪይ ምሕረት፣ ርህራሄ ፣ ቅርብ መሆን ነው።
ስህተቶች እና ኃጢአቶች ቢኖሩም ጸሎት ሌሎችን እንድንወድ ይረዳናል። ሰው ሁል ጊዜ ከተግባሩ በላይ አስፈላጊ ነው፣ እናም ኢየሱስ በዓለም ላይ አልፈረደም ፣ ነገር ግን እሱ ዓለምን አድኗል። ሁል ጊዜ በሌሎች ላይ ለሚፈርዱ ፣ ሁል ጊዜም የሚያወግዙ ፣ የሚረግሙ ሰዎች መጥፎ ሕይወት ያላቸው ሰዎች ናቸው -መጥፎ ፣ ደስተኛ ያልሆነ ሕይወት ያላቸው ሰዎች ናቸው። ኢየሱስ እኛን ለማዳን መጥቷል -ልባችሁን ክፈቱለት፣ ሌሎችን ይቅር በሉ፣ ሰዎችን ተረዱ፣ እናንተም ለሌሎች ሰዎች ቅርብ ሁኑ፣ ርህሩህ ሁኑ፣ እንደ ኢየሱስ ርህራሄ ይኑራችሁ።ሁላችንም ኃጢአተኞች እንደሆንን በማስታወስ በጸሎት እያንዳንዱን ሰው መውደድ አለብን። እናም በተመሳሳይ ጊዜ እያንዳንዱ ሰው በእግዚአብሔር እንደ ተወደደ መናገር ይኖርብናል። ይህንን ዓለም በዚህ መንገድ መውደድ ፣ በርህራሄ መውደድ ፣ በየቀኑ እና ሁሉም ነገር በራሱ ውስጥ የተደበቀ የእግዚአብሔርን ምስጢር እርሾ እንደሚይዝ እንረዳለን።
የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ ይህንን በተመለከተ ሲናገር እንዲህ ይላል “በየዕለቱ እና በየቅጽበቱ የሚፈጸሙ ሁነቶች የሚደረግ ጸሎት ለ “ታናናሾቹ”፣ ለክርስቶስ አገልጋዮች፣ ለብፅዕናቸው ትሁታን ከተገለጹት በታሪክ ጉዞ ላይ ተጽኖውን ያሳርፍ ዘንድ መጸለይ ተገቢ እና መልካም ነው፣ ይሁንና ትሁታን ወደ ሆኑት ዕለታዊ ሁነታዎች የጸሎትን እገዛ መሳብ ያንኑ የሚመስለውን እርሾ ሊሆን ይችላል። ሁሉም የጸሎት ዓይነቶች ጌታ መንግሥቱን ከሚያወዳድርበት እርሾ ጋር ተመሳሳይ ሊሆኑ ይችላሉ ”(የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ትምህርተ ክርስቶስ ቁ. 2660)።
ሰው - የሰው ልጅ ፣ ወንድና ሴት - እንደ እስትንፋስ ፣ እንደ ሣር ቅጠል ነው (መዝ 144.4 ፣ 103.15)። ፈላስፋው ፓስካል “መላው አጽናፈ ሰማይ እሱን ለመጨፍለቅ መታጠቅ አያስፈልገውም ፤ አንድ ጠብታ ውሃ እሱን ለመግደል በቂ ነው” ብሎ ነበር። እኛ ተሰባሪ ፍጡራን ነን ፣ ነገር ግን እንዴት መጸለይ እንዳለብን እናውቃለን-ይህ ትልቁ ክብራችን ነው ፣ እሱ የእኛም ጥንካሬ ነው። ጌታ ወደ እኛ ቅርብ ስለሆነ ሁል ጊዜ ​​በሁሉም ሁኔታዎች እንጸልይ። ጸሎት በእየሱስ የልብ እይታ በሚጸለይበት ወቅት ተዓምር ሊሰራ ይችላል።
“ዋን ካምፔን” የተሰኘ ድርጅት ያደረገው ጥናት እንደሚለው ከሆነ አሁን ያለው የልጃገረዶች የትምህርት ሁኔታ ድኅነትንን እንዲቀጥል የሚያደርግ ዓለማቀፋዊ ቀውስ ነው፡፡
ከ1000 አመታት በላይ እድሜ ባሰቆጠረችው ሐረር ከተማ በአሁኑ ወቅት ለረጅም አመታት ሲወርድ ሲዋረድ የመጡ ባህላዊ፣ማህበራዊ አደረጃጀቶች (አፎቻ፣ ባሐ፣ ጌል፣ ጀመአ ወዘተ) አደረጃጀቶች እንደሉ ይታወቃል፡፡ በተለይም የሴቶችና የወንዶች አፎቻ (እድሮች) በሐረር ህብረተሰብ ዘንድ ከፍተኛ የማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ እንዳለው ይታመናል፡፡ እንደሁም የፖለቲካ አደረጃጀት መሰረት እነዚህ አፎቻዎች መሆናቸው ይናገራል፡፡ ሆኖም ግን ይህ በጥናት ተረጋግጦ አይታወቅም፡፡ ሰለዚህ የዚህ ጥናት ዋና አላማ የሐረር ብሔረሰብ ባሕላዊና ማህበራዊ አደረጃጀትና ተቆማት ተጠብቆ ለተተኪ ትውልድ እንድተላለፍ ማድረግ አፎቻ በአሁኑ ወቅት ያሉበትን ሁኔታ በመገምገም አሁን ያለው ትውልድ ሰለ አፎቻ ግንዛቤ እንድኖረው ለማድረግ የታሰበ ነው፡፡ ይህን ጥናት ከግብ ለማድረስ ሶሰቱን የመረጃ ማሰብሰቢያ ዘደዎች ማለትም ምልክታ፣ ድርሳነ ክለሳ እና መጠይቅ ተጠቅመናል፡፡ በውጤቱም እነዚህ አፎቻዎች፣ ከፍተኛ ማህበረዊና ኢኮኖሚያዊ ጠቅሜታ እንዳላቸው ታውቀዋል፡፡ ሰለዚህ በቀጠይነት አሁን ያለው ትውልድ ይህንን አውቆ መደረጃጅቱ ከትወልድ ትውልድ መተላለፍ ይኖርባቸዋል፡፡
የቅድመ ስልጣኔ አሻራ፣ የታሪክ መዘክር አንድ ሺህ ዘመን ያስቆጠረ የቋንቋ የባህልና ታሪክ መገኛ የሆነችው ሐረር በ10ኛው ክፍለ ዘመን እንደተመሰረተች ይገመታል፡፡ ሐረሪ የሚለው ስያሜ ረጅም ታሪክ ያለውና በምእራባዊያን እና በአረብ ጸሀፊዎች ዘንድ ብሄረሰቡ በዋነኝነት የሚታወቅበትና በታሪካዊ ሰነድም ጭምር የተመዘገበበት ስያሜ ነው፡፡ሐረሪ የሚለው አባባል ወይም አጠራር በብሄረሰቡ ዘንድ ተቀባይነት ያለው በመሆኑ በአሁኑ ወቅት የክልሉና የብሄረሰቡም መጠሪያ ሆኖ የሚያገለግል ስያሜ ነው፡፡ ነገር ግን ይህ ስያሜ ታሪካዊና በታሪክ ሰነዶች መመዝገቡ እንደ ተጠበቀ ሆኖ ብሄረሰቡ ራሱን በራሱ የሚጠራው ‹‹ጌይ ኡሱዕ›› የከተማ ሰው ወይም ከተሜ በማለት ነው፡፡ ከዚህም ሌላ ቋንቋውን ‹‹ጌይ ሲናን›› የከተማ ቋንቋ እንዲሁም ባህሉን ‹‹ጌይ አዳ›› የከተማ ባህል ወይም የከተማ የአኗኗር ዘዴ ማለትን ይመርጣል፡፡
ጥንታዊነቷን የሚንፀባርቁ በርካታ ቋሚ ፣ ተንቀሳቃሽና የማይዳሰሱ ቅርሶች ባለቤት ስትሆን ከነዚህም የጁገል ግንብና አምስቱ በሮች ፣ በስነ-ህንፃ ያሸበረቁ ባህላዊ ቤቶች፣ ጥንታዊ መስጂዶችንና አድባራቶች፣ ከ500 ዓመት ዕድሜ በላይ ያስቆጠሩ ጥንታዊ ቤቶች፣ ማራኪና ውብ የዕደ-ጥበብ ውጤቶች፣ እንዲሁም የሐረር ብሔረሰብ የአኗኗር ባህል እና ወግ ሐረር ከብዙ በጥቂቱ ያሏት ሀብቶች ናቸው፡፡ በመሆኑም ሐረር ከላይ የተጠቀሱትን ሁሉ በውስጡዋ ለብዙ ዘመናት አምቃ ይዛ ቅርሶችዋ የሐረር ብቻ ሳይሆኑ የአለምቅርስም ጭምር ሆነዋል::
ሐረር እዚህ ደረጃ ላይ ብትገኝም እነኚህ የአለም ቅርሶች እና ማንኛውም ቅርሶች በአግባቡ ካልጠበቅነውና ካልተንከባከብነው ለተለያዩ አደጋዎች መጋለጡ አይቀሬ መሆኑ የማይታበል እውነታ ነው::
‹‹ለጌይ ኡሱዕነት›› /አይደንቲቲ/ መለያና ማህበራዊ አደረጃጀት መሰረት የሆኑ አራት ማህበራዊ ተቋማት አሉ እነሱም1. ‹‹አፎቻ›› /ማህበራዊ መረዳጃ ማህበር/ 2. አህሊ (የስጋ ወይም ቤተሰባዊ ዝምድና)፣ 3. ጀመአ፣ እና 4. ሙጋድ ወይም መሪኛች(የጓደኝነት ቡድን) ናቸው፡፡እነዚህ አራት ህብረቶች ከእያንዳንዱ የሀረሪ ተወላጅ ዘንድ ይደርሳሉ፡፡ የከተማዋን ህብረተሰብ በአንድ ጥላ ስር ያሰባስባሉ፡፡ በመላው አለም የሚኖሩ ሀረሪዎችንም ለአንድ አላማ ያሰልፋሉ፡፡ የህዝቡ ማህበራዊ ደህንነት ያለበትንም ሁኔታ ለማስረዳት የመጀመሪያ ደረጃ የመረጃ ምንጮች ሆነው የሚያገለግሉትም እነሱ ናቸው፡፡ ጌይ ኡሱአች /ሐረሪዎች/ ለገጠማቸው ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮች መፍትሄ ለማስገኘት ሲሹም ፈጣን የመሰባሰቢያ መንገዶች ሆነው የሚያገለግሉም እነዚህ አራት ህብረቶች ናቸው፡፡/አፈንዲ ሙተቂ ገጽ 51/ እነዚህ አራት ማህበራዊ ተቋማት የሐረሪ ብሄረሰብን አንዱን ግለሰብ ከሌላው ግለሰብ እንዲሁም አንዱን ቡድን ከሌላው ቡድን ጋር የሚያገናኙና የሚያስተሳስሩ ማህበራዊ ተቋማት ናቸው፡፡
ከነዚህ ማህበራዊ ተቋማት ውስጥ አንዱና ዋነኛው የሆነው አፎቻ ከጥንት ጀምሮ ማህበረሰቡን ከተለያየ አካባቢ እንዲሁም ሀብታም ደሃ ሳይለይ አንድ ላይ በማሰባሰብ ከፍተኛ አስተዋጽኦ የሚያደርግ ተቋም ነው፡፡ አፎቻ የሚያስተባብረው የሀዘንና የሰርግ ስነስርአቶችን ብቻ ሳይሆን እንደ ኢንፎርማንቶች አገላለጽ በሁሉም የማህበረሰቡ ጉዳዮች ላይ የአፎቻ ሚና ከፍተኛ ነው፡፡ ለምሳሌ ሐርሺ አፎቻ (የእርሻ አፎቻ) ላይ ሁሉም የአፎቻ አባላት አንድ ላይ ተሰባስበው በእያንዳንዱ የአፎቻው አባል እርሻ ላይ በጋራ የሚሰሩበት ሁኔታ እንደነበር ያስረዳሉ፡፡
የሐረሪዎች ባህላዊ ህይወት በሐረሪ ቋንቋ ጌይ ዓዳ ተብሎ ይጠራል ፡፡ ጌይ ዓዳ የህይወት መገለጫ እንደመሆኑ መሰረቱ ኢስላማዊ ባህል ሆኖ ሐረሪዎች በግል፣ በቤተሰብ፣ በጎረቤት፣ በሰፈር እና በአገር እንዲሁም ከዚህም ባሻገር አለማቀፋዊም የሆነውን የሚያስተናግዱበትና በውስጡም ሆነው ከሌሎችም ጋር ያላቸውንና የሚኖራቸውን የእርስ በርስ ግንኙነት - - በኑሮም ውስጥ የሚያከናውኑት ጥበብንና ፈጠራን - - የስራ ባህላቸውና ማህበራዊ ህይወታቸውን ሁሉ አጠቃሎ ፡ የሚያከናውኑትን አካቶ - - ጌይ ዓዳ የሐረሪዎች / የሐረሪነት (ጌይ ኡሱእነት) ባህላዊ መገለጫ ነው፡፡
የሐረሪዎች መናገሻ ሐረር ጌይ በመካከለኛው የኢትዮጵያ ደጋማ ክፍልና በዘይላዕ ወደብ መሐከል በተዘረጋው የንግድ መስመር ላይ የምትገኝ መሆኗና የከተማዋ አመራር የኢኮኖሚ ፖሊሲ ሐረርን የምስራቅ አፍሪካ ታዋቂ የንግድ ማዕከል አድርጓታል ፡፡ በሌላ በኩል ኢስላምን በቀዳሚነት ተቀብላ በማስተናገዷ የሐረሪዎች የስልጣኔ ጎዳና አዲስ የጥንካሬና ሐይል ምንጭ እንዲሆንላቸው አስችሏል፡፡ ጌይ ዓዳ የነዚህና ሌሎችም ድምር ውጤት ነው፡፡
በጥንት ታሪክ እንደሚታወቀው ሐረሪዎች በየወቅቱ ከነበረው ስልጣኔ ጋር በእኩል መጓዝ መቻላቸው የሚያስረዱ የፅሁፍ ማስረጃዎች ያረጋገጡት ሐቅ ነው ፡፡ /አህመድ ዘካሪያ ፡ የሐረሪ አመፅ ፡ ገፅ - 13 › 1992 ሐረሪ ብሔራዊ ጉባኤ /
አፎቻ የሚለው ቃል ታሪካዊ አመጣጥ ‹‹ ጋር አፎች›› ከሚለው ቃል የመጣና ትርጉሙም ጋር አፎች ማለት አንድ አካባቢ ላይ የሚኖሩ ወይም ጉርብትና ያላቸው ሰዎች ተደራጅተው የሚያቋቁሙት ባህላዊ ማህበራዊ ተቋም ነው፡፡ ቀደም ሲል የአፎቻ መሰረተ ሀሳብ ከጉርብትና ጋር የተያያዘ ጽንሰ ሀሳብ መሆኑ ተገልጽዋለ፡፡ አፎቻ መቼና እንዴት እንደ ተጀመረ የሚታወቅ ነገር የለም ምክኒያቱም ብዙው የአፎቻ ታሪክ በቃል የተነገረ ስለሆነ እና በጽሁፍ የተቀመጠ ታሪክ በብዛት አይገኝም፡፡ ቢሆንም እንደ ኢንፎርማንቶች ገለጻ አፎቻ የተጀመረው ሀረሪዎች ታሪክ መጀመሪያ ጀምሮ እንደሆነ እና አሁንም ድረስ መዝለቅ የቻለ ማህበራዊ ተቋም መሆኑ ይታወቃል፡፡
አንድ አፎቻ ሲመሰረት ወይም ሲቋቋም የተለያዩ ነገሮች/ምክኒያቶች/ ላይ ተመስርቶ ነው፡፡ ለምሳሌ በጉርብትና ወይም በአካባቢ የሚመሰረት ‹‹ጋር አፎቻ››፣ በእርሻ ቦታ መቀራረብ የሚመሰረት ‹‹ሐርሺ አፎቻ››፣ ‹‹ቶያ አፎቻ›› በሰፈር የሚመሰረት፣ ‹‹መስጂድ ቶያ አፎቻ›› መስጊድ አካባቢ የመመሰረት፣ እና ዱካን አፎቻ በንግድ ቦታ የሚመሰረቱ አፎቻዎች ናቸው፡፡ ከነዚህ የአፎቻ አይነቶች ውስጥ ‹‹ሐርሺ አፎቻ›› የእርሻ ቦታን የሚመለከት ማለትም አንድ አካባቢ ያሉ እርሻዎች ባለቤቶች በጋራ የሚመሰርቱት ሲሆን ከሚሰራቸው ስራዎች መካከል የአንድ አፎቻው አባል እርሻ ሲታረስ ሁሉም አባላት ሄደው በጋራ ሚሰሩበት ማህበራዊ ተቋም ነው፡፡ነገር ግን በአሁኑ ጊዜ ሐርሺ አፎቻ የለም፣ ምክንያቱም አብዛኛው የሀረሪ ብሄረሰብ ነዋሪዎች የእርሻ ስራ ላይ የተሰማሩ አይደሉም፡፡ በአሁኑ ሰአት ማህበረሰቡ አፎቻን የሚመሰርተው ወይም አባል የሚሆነው ለሁለት ትላልቅ ተግባራት ሲሆን እነሱም የሰርግ ስነ ስርአት ማስፈጸም ማድመቅ እና የሀዘን (አሙታ) ስነ ስርአት ማስፈጸም ናቸው፡፡ አፎቻ ጾታን መሰረት በማድረግ በሁለት የሚከፈል ሲሆን፡- እነሱም ‹‹አቦቻች አፎቻ››የወንዶች አባቶች አፎቻ እና ‹‹ኢንዲቻች አፎቻ››የሴቶች እናቶች አፎቻ ናቸው፡፡
‹‹አፎቻ›› አባላት፣ የተጻፈ ወይም ሁሉም አባላት ተስማምተውበት በቃል የሚያውቁት ህግ መብት ግዴታዎችና የስነ ምግባር መመሪያዎች፣ኮሚቴዎች፣ አስተዳዳሪ እንዲሁም አጠቃላይ ስብሰባዎች አሉት፡፡ኮሚቴዎቹና አስተዳዳሪው ወርሀዊ ወይም ሳምንታዊ ስብሰባዎች አላቸው፡፡ በስብሰባዎች፣የሀዘን ስርአት እና ሰርግ ላይ መገኘት ግዴታ ነው፡፡ እነዚህ መዋቅሮችና መብትና ግዴታዎች በሴቶችም ሆነ በወንዶች አፎቻ ተመሳሳይ ናቸው፡፡
ከላይ ከተጠቀሱት መዋቅሮች በተጨማሪ አፎቻ በአባላቱ መካከል የስራ ክፍፍልም አለው፣ ለምሳሌ ገንዘብ ያዥ፣ ንብረት አስተዳዳሪ፣ ሂሳብ ሰራተኛ፣ ቀብር ቁፋሮ አስተባባሪ፣‹‹አሙታ ጋር››የሀዘን ቤት ስርአት አስተባባሪ፣ እና ‹‹የፊርዛል››የስብሰባ ጥሪ አስተላላፊ የመሳሰሉት ናቸው፡፡
አፎቻን የሚመሩት በእድሜ የበሰሉ በምግባራቸው የተመሰከረላቸውና ‹‹በሸሪአ› እውቀታቸውም ደህና ደረጃ ላይ የደረሱ አባቶች/እናቶች ናቸው፡፡ በአመራር የሚቀመጠው ቡድን የሚሾመው ደግሞ በአባላቱ ተሳትፎ በሚከናወን ምርጫ ነው፡፡ ለአመራር የተቀመጠ ሰው ጥፋት እስካልተገኘበት ድረስ በቦታው ይቆያል፡፡ በማንኛውም ወቅት ከአባላቱ መተማመኛ ድጋፍ ካጣ /ድምጽ ከተነፈገ/ ግን ጥፋት ባየገኝበትም እንኳን ከሀላፊነቱ ይወርዳል፡፡/አፈንዲ ሙተቂ ሀረር ጌይ፣ ገጽ67/
አፎቻ በሀረሪ ማህበረሰብ ውስጥ በጣም አስፈላጊ የሆነ ማህበራዊ ተቋም ነው፡፡ አፎቻ በሐረሪ ብሄረሰብ ማህበራዊ ግንኙነት አንዱና መሰረታዊ ወይም ከግለሰብ አቅም በላይ የሆኑ ማህበራዊ ችግሮችን በጋራ ለመወጣትና ማህበራዊ ውህደቱን የሚያመላክት የህብረ ዋስትና ነው ማለት ይቻላል፡፡ በሀረር ያለ ዘመድ መኖር ይቻላል ያለ አፎቻ ግን መኖር አይቻልም ስለዚህ እያንዳንዱ ሐረሪ የግድ የአፎቻ አባል ነው፡፡ /ዩሱፍ መሀመድ ወበር፣ 1965/፡፡ በማህበረሰቡ አንድ ግለሰብ ትዳር ከመሰረተ በኋላ አፎቻ አባል መሆን አለበት ይህ ማለት አንድ ሰው ትዳር ከመሰረተ በኋላ ከወላጆቹ ተለይቶ የራሱን ህይወት መኖር የሚጀምር ሲሆን የወላጆቹን አፎቻ ለሱ አገልግሎት ስለማይሰጥ እራሱን ችሎ የአፎቻ አባል ይሆናል፡፡
‹‹ጌይ ኡሱእ›› የአፎቻ አባል የሚሆነው /የምትሆነው/ ካገባ በኋላ ነው፡፡ በመሆኑም የአንድ ቤት አባ ወራ /አቦች/ በትዳር ዓለም ያሉ ጌይ ኡሱአችን የሚያቅፈው አቦቻች አፎቻ የወንዶች አፎቻ አባል ይሆናል፡፡ እማ ወራዋም በኢንዶቻች አፎቻ የሴቶች አፎቻ ትሳተፋለች፡፡
አፎቻ በሀረሪ ሁለት አይነት ነው፡፡ አንዱ የወንዶች ወይም ‹‹አቦች››አፎቻ ሲሆን ሁለተኛው የሴቶች ወይም ‹‹ኢንዶች አፎቻ›› ናቸው፡፡ ይህ አፎቻን በጾታ የመከፋፈል ሁኔታ እምነትን መሰረት ያደረገ ነው፡ ይህም የሐረሪ ብሄረሰብ ሙሉ በሙሉ ሙስሊም ስለሆነ በሙስሊም ማህበረሰብ ውስጥ ሴቶችና ወንዶች በተለያዩ ሁኔታዎች ላይ መቀላቀል የማይፈቀድ ስለሆነ ነው፡፡ ለምሳሌ ሁለቱም ሴቶችና ወንዶች በቀብር ስነስርአት ላይ በጋራ አይሳተፉም፡፡ በተመሳሳይ በሰርግ ስነስርአት ላይም ሴቶችና ወንዶች በጋራ ወይም ተቀላቅለው አይሳተፉም፡እንዲሁም ሴቶችና ወንዶች አፎቻዎች በለት ተለት የማህበራዊ እንቅስቃሴዎች ላይ የየራሳቸው የብቻ ሚና አላቸው፡፡ ምክኒያቱም የሴቶችም ሆነ ወንዶች አፎቻ የሚሰሩት ስራ እርስ በርስ የሚደጋገፍ ቢሆንም እስላማዊ ባህሉን በጠበቀ መልኩ ሁለቱም አፎቻዎች የየራሳቸው ድርሻና ሀላፊነት አለባቸው፡፡
በሐረሪ ማህበረሰብ አንድ ወንድ ትዳር ሲመሰርት የአፎቻ አባል መሆን አለበት፡፡ የአፎቻ አባልነት በፍላጎት ላይ የተመሰረተ ቢሆንም የቤተሰብ ጥሪ ወይም ግብዣም አለበት በመሆኑም ወንድ የአባቱ አፎቻ አባል እንዲሆን ይጋበዛል፡፡ ይህ በአባት አፎቻ ተጋብዞ አባል የመሆን ስርአት አንድን ቤተሰብ በአፎቻ አባልነታቸው ለረጅም ዘመናት ማለትም እስከ ስድስት ትውልድ ድረስ የአንድ አፎቻ አባል ሆነው እንዲቆዩ እንደ ምክንያት ይጠቀሳል፡፡ በወንዶች አፎቻ ወይም ‹‹አቦች›› አፎቻ ወንድ አባላትን ብቻ የያዘ ሲሆን ይህ እንዳለ ሆኖ ባሏ የሞተባትና ተጠሪ የሌላት ሴት በባሏ ምትክ ስሟ በወንዶች አፎቻ አባላት መዝገብ ይመዘገባል፡፡ ነገር ግን የአባልነት ክፍያ ብትከፍልም የወንድ አባላት የሚሰሩትን ስራዎች መስራት የለባትም፡፡
የአፎቻ አባሉ ወይም የአባሉ የቅርብ ዘመድ መሞቱ ሲታወቅ በመጀመሪያ የአፎቻው ተላላኪ ወይም ሞትና መርዶ ነጋሪ ለአባላቱ ከቤት እቤት እየዞረ በቃል ለሚችለው ሁሉ ይነግራል፡፡ ቀጥሎም የሰሙት አባላት ላልሰሙት አባላት በተቻላቸው መንገድና ሁኔታ መልክቱን ያደርሳሉ፡፡ የወንዶች አፎቻ አባላት የሟቹን ቀብር ስነስርአት በእስልምና ደንብና ሀይማኖት ማስፈጸም ዋና ተግባራቸው ነው፡፡ በቀብር ስነስርአቱ ላይ የመጀመሪያው ወንዶች አባላት አቅሙ ያላቸው ማለት ነው የመቃብር ቁፋሮ ስራ ያከናውናሉ፡፡ መቃብር ቁፋሮው በወጣቶቹ ሲከናወን በእድሜ የገፉት አባላት ደግሞ ቤት ውስጥ የሬሳ እጥበት ስራ ያከናውናሉ እንዲሁም ሬሳውን በማጠብ ላይ ያልተሳተፉት ደግሞ ቁርአን በመቅራትና ለሟቹ ዱአ በማድረግ ይጠባበቃሉ፡፡ የመቃብር ቁፋሮው ከተጠናቀቀ በኋላ ሁሉም የአፎቻው አባላት ሴቶችን አይጨምርም ሟቹን ለመቅበር ይሄዳሉ፡፡ በመጨረሻም ከተቀበረ በኋላ ሁሉም የአፎቻው አባላት በጋራ ያሲን (ሱረቱል ያሲን) እና ተባረክ (ሱረቱል ሙልክ) ቁርአን አንቀጾች በመቅራት (በማንበብ) እንዲሁም ለሟች ዱአ በማድረግ የቀብር ስነ-ስርአቱን አጠናቀው ወደ ሀዘን ቤቱ ይመለሳሉ፡፡ በሀዘን ቤት ‹‹አሙታ ጋር›› ለሶስት ቀን ይቆያሉ፡፡ በሶስተኛው ቀን ቁርአን በመቅራትና ‹‹ኻቴን›› ማጠናቀቂያ ይቀራሉ፡፡ የማጠናቀቂያው ስነ ስርአት ላይ ሶስት የአፎቻው አባላት አነስ አነስ ያሉ አራት መአዘን ድንጋዮችን ‹‹ቀብሪ ኡን›› በመቃብር ቦታው ላይ ያቆማሉ ይህም መቃብሩ የማን እንደ ሆነ ለመለየት የሚረዳ ምልክት ነው፡፡ ይህ ስነ-ስርአት ለሁሉም የአፎቻው አባላት በተመሳሳይ ሁኔታ የሚፈጸም ስነ-ስርአት ነው፡፡ ይህም አፎቻን በማህበረሰቡ ውስጥ በእኩልነት ላይ የተመሰረተ ማህበራዊ ተቋም ያደርገዋል፡፡ ሌላው የአቦች አፎቻ በ‹‹አሙታ ጋር›› የሚያከናውነው ስራ ምግብ አቅርቦት ነው፡፡ በተለምዶ በሀዘን ቤት የምግብ አቅርቦቱ በፈቃደኝነት የሀዘንተኛው የቅርብ ዘመድና ጓደኛ ከየቤቱ ሰርቶ ይዞ የሚመጣ ቢሆንም ይህ ሁኔታ አስተማማኝ ስላልሆነ የወንድ አፎቻ የምግብ መስሪያ ያሟላል ምግቡን ማብሰል ግን የሴት አፎቻ ስራ ነው፡፡
አቦች አፎቻ (የወንዶች አፎቻ) በሰርግ ስነ ስርአት፡- ወንድ አቦች አፎቻ በሰርግ ስነ ስርአት ላይ የሚያደርጉት ተሳትፎ የሚጀምረው በሽምግልና ጊዜ ነው፡፡ አንድ ወጣት ወንድ ለማግባት ያሰባትን ሴት ለአባቱ ይነግርና አባት ደግሞ የአፎቻውን ትልልቅ ሰዎች ያማክራል፡፡ አፎቻውም ለሽምግልና የሚላኩ ሰዎች ይመረጡና ወደ ልጅቷ ቤተሰቦች ሄደው ካስፈቀዱና ‹‹ዘገን›› ጥሎሽ ላይ ከተስማሙ በኋላ የሰርጉን ቀን ቆርጠው ይመለሳሉ፡፡ የወንድ አፎቻ አባላት በሰርጉ ቤት ለሁለት ቀን (ቅዳሜና እሁድ) ይቆያሉ፡፡ ቅዳሜን የአፎቻው አባላት በሰርጉ ቤት የሚገኙት ለሰርጉ ዝግጅት የሚጠበቅባቸውን ስራ /እንደ የሰርጉ ቤት ድግስ ይለያያል/ ለመስራት ይሰባሰባሉ፣ ይህ በአፎቻው አባላት መሀከል ያለውን ቅርርብ ያጠናክራል፡፡ እሁድ ቀን ሁሉም የአፎቻው አባላት በጋራ ‹‹መውሉድ›› (የነብዩ መሀመድ /ሰ.አ.ወ/ ውዳሴ) ያነባሉ፡፡ በሰርጉ ወቅት ቅዳሜና እሁድ ማለት ነው የቅርብ ዘመድ፣ ጓደኛ እና አፎቻ ተሰብስበው ጫት ይቅማሉ፡፡ በዚህ ጊዜ ብዙ ማህበራዊ ጉዳዮችን ይወያያሉ፡፡
በሐረሪ ማህበረሰብ ውስጥ ሴት ልጅ እንደ ወንድ ትዳር ስትመሰርት የአፎቻ አባል መሆን አለባት፡፡ የአፎቻው አባልነት በተመሳሳይ በፍላጎት ላይ የተመሰረተ ቢሆንም ሴት ልጅ የአማቾቿ አፎቻ አባል እንድትሆን ትጋበዛለች፡፡ ነገር ግን ሴቶች አብዛኛውን ጊዜ ለማህበራዊ ግንኘኙነቶች ትኩረት የሚሰጡ በመሆናቸውና ከወንዶች ይልቅ የሴቶች አፎቻ ከፍተኛ ጊዜ ስለሚወስድባቸው በቅርብ ያለ አፎቻ አባል መሆንን ይመርጣሉ፡፡ የሐረሪ ሴቶች ለአፎቻቸው ከፍተኛ የሆነ ታማኝነታቸውን ሲገልጹ ‹‹ቂጤ ሺዕ በቀድ አፎቻ›› የሚል አባባል አላቸው ትርጉሙም ከሁሉ በፊት መጀመሪያ አፎቻ እንደ ማለት ነው፡፡ የሴቶች አፎቻ ‹‹ኢንዶች አፎቻ›› ከወንዶች አፎቻ በተለየ ሁኔታ በሀዘንና በሰርግ ስነ ስርአቶች ላይ በስፋት ተሳትፎ ያደርጋል፡፡
እንደ አቦች አፎቻ ኢንዶች (የሴት) አፎቻም የሀዘኑን መልእክት ለአባላቱ የሚያደርሱበት መንገድ ተመሳሳይ ነው፡፡ መልክቱም እንደ ደረሳቸው ሁሉም የአፎቻው አባላት ‹‹ከፋራ ኢንጪ›› ይዘው ወደ ሀዘን ቤቱ ይሄዳሉ፡፡ ከፋራ ኢንጪ ‹‹ከፋራ›› (ከስንዴ የሚሰራ ቂጣ) ለመስሪያ ማገዶ ሲሆን የቀብሩ ስነ ስርአት ከተፈጸመ በኋላ የቀበሩ ሰዎች የሚበሉት ነው፡፡ ሴቶቹ ከፋራውን ጋግረው ለመቅበር ለሚሄዱት ወንዶች ይሰጣሉ፡፡ የሴት አፎቻ አባላት የእስልምና ሃይማኖት ሸሪዓ ስለሚከለክል ወደ ቀብር አይሄዱም ነገር ግን በሟቹ ቤት ወይም ዘመድ ቤት ሆነው ለቀብር አስፈላጊውን ዝግጅት ያከናውናሉ፡፡ የሟቹንም ቤተሰብ ያስተዛዘናሉ፡፡ የሴት አፎቻ ‹‹በአሙታ ጋር›› የሚያደርገው እንቅስቃሴ በጾታ ላይ የተመሰረተ ስለሆነ ከወንድ አፎቻ እንቅስቃሴ ይለያል፡፡ ወንዶች ወደ ቀብር በሚሄዱበት ወቅት ሴቶች በአሙታ ጋር ይቆያሉ፡፡ በመሆኑም ከቀብር ለሚመለሰው ሐዘንተኛ አስፈላጊውን ዝግጅት ያደርጋሉ፡፡ ኢንዶች አፎቻ በአሙታ ጋር ውስጥ ለሶስት ቀን ‹‹ሰለዋት›› ያደርጋሉ፡፡ ከዛም በሶስተኛው ቀን ጠዋት ‹‹ቀህዋ መሐለቅ›› የሚባለውን ስነ ስርአት ያከናውናሉ፡፡ በዚህ ስነ ስርአት የአፎቻው አባላት ገንዘብ ያሰባስባሉ፡፡ በመቀጠል በዛው በሶስተኛው ቀን ‹‹ቁርአን ገበታ› በሴት አፎቻ የሚደረግ የምግብ ማብላት ወይም ሰደቃ ሲሆን ይህም የሀዘኑን ማጠናቀቂያ ስነ ስርአት ነው፡፡ ከዚያም ሁሉም የአፎቻው አባላት ወደ የቤታቸው ይመለሱና በዘጠነኛው ቀን ደግሞ ‹‹አህሊ ፋታሕ›› ተሰባስበው ‹‹ሹሁም›› ከተለያዩ ጥራጥሬዎች የሚሰራ ንፍሮ አዘጋጅተው ለሟች ዱአ የሚያደርጉበት ስነ ስርአት ነው፡፡
ሟቹ የአፎቻቸው አባል ባል ከሆነ ደግሞ ባሏ የሞተባት ሴት ለአራት ወር ማግባትም ሆነ ምንም አይነት ጌጥ ማድረግ አትችልም፡፡ ከዚያም በአራተኛው ወር ከአፎቻዋ ጋር ሆና ‹‹አሳይ ሞረድ›› ስነ ስርአት ይደረጋል ይህም ከዚህ በኋላ ሀዘንተኛዋ ለማግባት ነጻ መሆኗን ያመለክታል፡፡ የሴት አፎቻ ጥንካሬና ድክመት መለኪያው ‹‹በአሙታ ጋር›› እና በሰርግ ድግስ ላይ የሚያደርጉት ተሳትፎ ነው፡፡
የአፎቻ ዋነኛ ተግባር ውስጥ አንዱ በሰርግ የሚያደርገው ተሳትፎ ነው፡፡ ይኸውም የሰርግ ጉዳይ በአብዛኛው የሚመለከተው የሴቶች አፎቻን ነው፡፡ የወንድ አፎቻ በሰርግ ስነ-ስርአት ላይ ተሳትፎ ቢኖረውም የሴት አፎቻ ከፍተኛ ሚና አለው፡፡ የሀረሪ ሰርግ በእቅድ ላይ የተመሰረተ በመሆኑ አብዛኛውን ጊዜ ጋብቻ የሚፈጸመው በዓመቱ ስምንተኛ ወር ‹‹ሱጢ ዋህሪ›› አረፋና መውሉድ ወር ላይ ነው፡፡ የአፎቻ እንቅስቃሴ ጎልቶ የሚታየው በዚህ ጊዜ ነው፡፡
የሴት አፎቻ አባላት ካለባቸው ድርብ ሃላፊነት /ከጾታና ከሙያ/ አንጻር ከፍተኛው የሠርጉ አንቀሳቃሽ ሀይል ናቸው፡፡ በመሆኑም ለሰርጉ ከፍተኛ ድምቀት የሚሰጡት የሴት አፎቻ አባላት ናቸው፡፡ የሴት አፎቻ የሰርግ ቤት ማድ ቤትን በመቆጣጠር የሐረሪ ባህላዊ ምግብና መጠጥ ያዘጋጃሉ፡፡ እንዲሁም ሙሽሪትን የማስዋብ ስራ ይሰራሉ ይህን ዝግጅት በሚያከናውኑበት ወቅትም የሀረሪ ባህላዊ ዘፈኖችን እየዘፈኑ ይጨፍራሉ፣ የሰርገኞችን ቤተሰብም ይመርቃሉ፡፡ የሰርጉ ስነ ስርአት የሚጀምረው ቅዳሜ ሲሆን በሴቶች አፎቻ የሚከናወኑት ባህላዊ ጭፈራዎች ውስጥ ቅዳሜ ማታ የሚያደርጉት ‹‹አንቀር ማህጠብ›› አንዱ ነው፡፡ በዚህ ወቅት የተለያዩ ባህላዊ ዘፈኖች እየዘፈኑ ይጨፍራሉ፡፡ እሁድ ዋናው ሰርግ ይደረግና ሙሽሮች ወደ ተዘጋጀላቸው አሩዝ ጋር ይሄዳሉ፡፡ ከዚያም ማክሰኞ ለሚደረገው ‹‹ኢናይ ገበታ›› የአፎቻ ሚና ከፍተኛ ነው፡፡ በመጨረሻም ሀሙስ ‹‹አሩዝ መውጣእ›› የጫጉላ ጊዜ መጠናቀቁን የሚገልጽ ስነ ስርአት ይደረግና የሰርጉ /በለቹ/ ስነ-ስርአት ይጠናቀቃል፡፡
አፎቻ ቋሚ ከሆነው ስብሰባዎቹ በተጨማሪ በሁኔታዎች አስገዳጅነትና በአባላቱ ጥያቄ መሰረት ወቅታዊ ስብሰባዎች ‹‹አፎቻ መሳመት›› ይካሄዳሉ፡፡ በዚህም መሰረት በአፎቻ አባላት መካከል ለተከሰተ ችግር ወይም አለመግባባት መፍትሄ ለመስጠት ‹‹የአፎቻ መሳመት›› /ስብሰባ/ ይጠራል፡፡ እንዲሁም የአፎቻ አባላትን የግል ችግሮች ለመፍታት ወይም አስቸኳይ እለታዊ ጉዳይ ላይ ለመነጋገር በአመቺ ጊዜና ቦታ ስብሰባ ይካሄዳል፡፡ በዚህ ስብሰባ ላይ በግለሰቦች እና አንዳንዴም በሰፈር፣ በቤተሰብ መሀከል የተከሰተ ግጭትን በባህላዊ ግጭት አፈታትና በአፎቻው ደንብ መሰረት ይዳኛል፡፡ እንዲሁም በማህበረሰቡ ውስጥ የተፈጠረ ሁከትን የማረጋጋት ተግባራት ይሰራል፡፡ በዚህ ሂደት ውስጥ ከአፎቻ በላይ የሆነ ችግር ወይም ወንጀል ሲያጋጥም አፎቻው ጉዳዩን ለአካባቢው የህግ አካላት ያቀርባል፡፡
አፎቻ የተደነገገ ህግ ወይም በጽሁፍ የሰፈረ መተዳደሪያ ደንብ የለውም፡፡ ነገር ግን አባላቱ ሁሉ በቃል የሚያውቁትና ተገዢ የሆኑለት ባህላዊ መተዳደሪያ ደንብ አለ፡፡ ይህን ደንብ የጣሰ ወይም የተላለፈ ግለሰብ ይቀጣል፡፡ ቅጣቱም እንደ ተጣሰው ደንብ ይዘትና አይነት ይለያያል ይኸውም በገንዘብ በአይነት ወይም በሞራል ቅጣት ማለት በተቀጣው ሰው ዘመድ ሰርግ ወይም ሀዘን ላይ የአፎቻው አባላት እንዳይገኙ እገዳ መጣል ሊሆን ይችላል፡፡ የአፎቻ ከፍተኛና የመጨረሻ ቅጣት ግለሰቡን ከአፎቻ አባልነት ማስወገድ ነው፡፡ የአፎቻን አባል ከአፎቻ ማሰናበት በቀላሉ የሚደረግ ውሳኔ አይደለም፡፡ ማሰናበት ማለት ከሐረሪ ማህበራዊ ግንኙነትና እንቅስቃሴ ተሳትፎ መታቀብ መሆኑን ሁሉም ይረዳዋልና፡፡
በሐረሪ ማህበረሰብ በህግ አካላት ወይንም ፍርድ ቤቶች ከሚወሰን የፍርድ ውሳኔ ወይም ቅጣት በአፎቻ ባህላዊ ህግና ደንብ መሰረት በአፎቻቸው የሚወሰን ፍርድ ወይም ቅጣት የበለጠ ተአማኒነት እና ክብር ይሰጠዋል፡፡
በአሙታ ጋር፣ በበለቹ ጋር እንዲሁም በተለያዩ ማህበራዊ ክዋኔዎች ወቅት ከተለያዩ የከተማው አካባቢ የመጡ የአፎቻ አባላት እጅግ የቀረበ ግንኙነት ይፈጥራሉ፡፡ በመሆኑም በጥንድ ወይም በቡድን በቡድን ተመራርጠው የተቀመጡ አባላት ስለአፎቻቸው ጥንካሬ ወይም ድክመት አንዳንድ ነጥቦችን በማንሳት ይወያያሉ፡፡ በመቀጠልም ሰሞኑን በከተማው ስለተከሰቱ አንዳንድ ማህበራዊ ችግሮች በተለይም በግለሰብ ደረጃ የተፈጸሙና በህብረተሰቡ ዘንድ አሉታዊ ገጽታ ያላቸው ማህበራዊ ሁኔታዎችና ችግሮች የውይይቱ የትኩረት ነጥቦች ናቸው፡፡ ነገር ግን ግለሰብን አስመልክቶ የሚደረጉ ውይይቶች በተጨባጭ ሁኔታ ላይ የተመሰረቱ መሆን ይኖርባቸዋል፡፡
‹‹በአሙታ ጋር›› አንድ ግለሰብ ያልፈጸመውን ተግባር ማንሳት ተጠያቂነትን የሚያስከትል ጉዳይ ስለሆነ አይነሳም፡፡ በዚህ ቦታ የተሳሰቡት ግለሰቦች በአብዛኛው የሚተዋወቁና በሶስቱ የሐረሪ ማህበራዊ ተቋማት ‹‹በአህሊ፣ በመሪኛች ወይም በአፎቻ›› አንዱ ወይም ድርጊት በሚነሳበት ወቅት ጉዳዩ በጥንቃቄ መያዝ አለበት፡፡ እንዲሁም ጉዳዩ በአውንታ ላይ የተመሰረተ ከአሉባልታ የራቀ መሆን ይኖርበታል፡፡
በአጠቃላይ ግን በዚህ ወቅት የሚነሱ ማህበራዊ ጉዳዮች በአብዛኛው ስለ ፍቺ፣ ስለ ሀብትና ንብረት ውዝግብ፣ ስለ ውርስና ሌሎች ማህበራዊ ችግሮችን የሚነኩ ናቸው፡፡ እነዚህ ጉዳዮች አስቸጋሪ ማህበራዊ ጉዳዮች በመሆናቸው በዘፈቀደ የሚቀርቡ ሳይሆን በግለሰቦች መካከል ቅራኔ በማይፈጥርና ውዝግብ በማያስነሳ ዘዴ ይሆናል፡፡ አቀራረቡን ከእስልምና ሃይማኖት አስተምህሮት ጋር እያጣጣሙ ለማቅረብ ጥረት ከመደረጉም ሌላ በተጨማሪም ከነቢዩ መሐመድ ሐዲስ እየጠቀሱና ከተጨባጩ ሁኔታ ጋር እያገናዘቡ ድርጊቱ የሚወገዝ ከሆነ ይወገዛል፣ የሚያስመሰግን ከሆነም ይመሰገናል፡፡
አፎቻ ለሐረሪ ሕብረተሰብ ማህበራዊ ህብረትን ወይም አንድነትና ትብብርን የፈጠረ ተቋም ከመሆኑም ሌላ በከተማው ሕዝብ ዘንድ ማህበራዊ ቁጥጥር እንዲዘረጋ አስተዋጽኦ አድርጓል፡፡ በመሆኑም በዚህ በተዘረጋው ማህበራዊ ቁጥጥርአ ማካኝነት አጥፊው ግለሰብ ላይ ማህበራዊ ተጽእኖ እንዲደርስ ይሆናል፡፡
ሌሎች ማህበራዊ ክንውኖች ላይ እንደ ሚሳተፉት ሁሉ አፎቻ ለሀረሪ ማህበረሰብ ውስጥ ትምህርትን ያስፋፋል፡፡ ይህም ማለት አንዳንድ ጊዜ አፎቻ ‹‹ቁራን ጌይ›› የማቋቋም ስራ ይሰራሉ የነበሩ ‹‹ቁርአን ጌዮች›› ላይ ደግሞ የአስተማሪዎችን ደሞዝ የመክፈል ሐላፊነትን ይወስዳሉ፡፡ ‹‹በቁርአን ጌይ›› ህጻናት ከእምነት ትምህርት በተጨማሪ የባህል እና የስነ-ምግባር ትምህርት ይማራሉ፡፡ በዚህም ቁራን ጌይ ህብረተሰቡን በማስተማር ረገድ የራሱን ሚና ያበረክታል፡፡
የሐረሪ ብሄረሰብ የራሱ የሆነና ከትውልድ ትውልድ ተጠብቆ የተላለፈ ባህል (ጌይ አዳ) ባለቤት ነው፡፡ ይሄንን ባህል ከመጠበቅና ከማስተዋወቅ ረገድ አፎቻ ከፍተኛ ሚና ይጫወታል፡፡
ለምሳሌ የኢንዶች አፎቻ አባላት በተለያየ የሰርግ፣ ሀዘን እንዲሁም በተለያዩ ማህበራዊ ጉዳዮች ላይ ሲሳተፉ የሐረሪ ባህላዊ ልብስ ‹‹ጤይ ኢራዝ›› ‹‹አጥላስ›› ወይም ‹‹ጌይ ገናፊ›› አሸብርቀው ነው፡፡
የሐረሪን ማህበረሰብ ባህላዊ እሴቶች ለምሳሌ በተለያዩ ማህበራዊ ክዋኔዎች ላይ ሲሳተፉ እያንዳንዱ የአፎቻ አባላት በባህላዊ አልባሳት አሸብርቀው መሆኑ፣ የብሄረሰቡን ባህላዊ አለባበስ ከማስተዋወቅ ጀምሮ ህብረተሰቡ አልባሳቱን በስፋት እንዲጠቀምበት ከፍተኛ ሚና ይጫወታል
በእያንዳንዱ የሐረሪ ማህበረሰብ ሰርግና፣ የተለያዩ ባህላዊ ክብረ በኣላት ላይ የሚዘጋጁ ማህበረሰባዊ ትውን ጥበባት፣ ለምሳሌ ባህላዊ አገር በቀል የሆኑ ዘፈኖችና ጭፈራዎችን በማድመቅና በመምራት አፎቻ የባህሉን ቀጣይነት በማረጋገጥ ከፍተኛ ሚና ይጫወታል፡፡ በአጠቃላይ አፎቻ የብሄረሰቡን ባህል ማስተዋወቅና በመጠበቅ አፎቻ ያንበሳውን ድርሻ ይይዛል፡፡
በሀረሪ ማህበረሰብ የተለያዩ ማህበራዊ ተቋማት አሉ እነዚህ ማህበራዊ ተቋማት ከተለያየ አቅጣጫ እክል ይገጥማቸዋል ከነዚህ እክሎች መካከል በአሁኑ ጊዜ ወጣቱ ትውልድ አገር በቀል የሆኑትን ባህሎች እንደ ኋላ ቀር በመቁጠር የምእራቡን አለም ተከታይ ሆኗል፡፡ አፎቻም የዚህ ችግር ተጠቂ እየሆነ ነው፡፡
በአፎቻ ላይ ያለው ግንዛቤ በጣም አናሳ ስለሆነ ለወደፊቱ በማህበረሰቡ ዘንድ ሊኖረው የሚችለው ጥቅም በሰርግና በሀዘን ላይ ብቻ እየተገደበ ነው፡፡ ለዚህም ችግር የመፍትሄ ሀሳብ መንግስትም ሆነ ማህበረሰቡ የማህበራዊ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ጉዳዮች ላይ አፎቻን የሚያሳትፉ እንቅስቃሴዎች ቢሆኑ ጥሩ ውጤት ይገኛል፡፡ በዚህ ሁኔታ አገር በቀል እውቀቶቻችንን እና ባህልን ከማሳደግ አንጻር የአፎቻ ሚና ቀላል ስለማይሆን በጋራ ለመስራት በስፋት መንቀሳቀስ አለብን፡፡
በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት በኩል በአፎቻ ዙሪያ ሰፋ ያለ የጥናትና ምርምር ስራዎች ቢሰሩና በድረ ገጾችና ህትመቶች ላይ ቢካተት ለመላው የኢትዮጲያ ባህሎችና አኗኗር ዘይቤዎች በሐረሪ ‹‹ጌይ ኡሱእ›› ማህበረሰብ የሚበረከት ማህበራዊ ተቋም ሊሆን ይችላል፡፡
ፍፁም አስገራሚ ሙከራ! በጣም ፈጣን ማድረስ ፣ ከፍተኛ ጥራት ፣ በጥሩ ሁኔታ የተሠራ ፣ በስዕሉ ላይ አንድ አይነት። መጠን ተገቢ። በእርግጠኝነት ገ theውን እንደገና ይገዛል!
የቡድ ሸሚዝ በጣም ጥሩ ፣ ጥሩ ጥራት ያለው ጥራት ያለው ንጣፍ ጥራት ያለው ንጣፍ ነው። አጥብቄ እመክራለሁ ፡፡ ቀለል ያለ አስተያየት ብቻ ፣ በአንድ መጠን ምትክ ቢያንስ ሁለት መጠነኛ ነው። እኔ 1 m60 ነኝ ስለሆነም አንድ ረዥም እና ረዥም ረዥም የእኔ ከፍታ ፡፡ አመሰግናለሁ
ዓለምለኸ ኮሚቴ ቐይሕ መስቀል /ICRC/ ኣብ ማኸላይን ደቡባውን ሱማሊያ ንዝርከቡ ንልዕሊ ሓደ ሚሊዮን ሰባት ይህቦ ዝነበረ ረድኤት ብግዝያውነት ኣቛሪፅዎ።ምኽንያ ናይቲ ከባቢ ሰበስልጣን ንማእኸላይን ደቡባውን ኽፋላት እታ ሃገር ምግብን ዘራእትን ንኸይዕደል ብምኽልካሎም።
ኣብ ማእኸላይ ሱማሊያ ኣብዝርከብ ዞባ ማእኸላይ ሸበሌ ዘለው ሰበስልጣን ረድኤት ዝፀዓና ናይ ቀይሕ መስቀል መኻይን ፅርየት ንምርግጋፅ ብዝብል ምኽንያት ኣብመፋርቕ ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ ሒዞምወን።እቶም ሰበስልጣን ንምንታይ ከምዝሓዙወን ድሕሪ ኣርባዕተ ሰሙናት እውን ምኽንያት ኣይሃቡን ይብል ICRC።በዚ ምኽንያት ድማ ኣብ ማእኸላይን ደቡባውን ሱማሊያ ዘካይዶ ዝነበረ ስርሒት ጠጠው ኣቢሉዎ’ሎ።
ኣና ሻፍ ናይ ICRC ናይ ኣፍሪካ ናይ ኮምኒኬሽን ኦፊሰር እየን።ንሰን ከምዝብልኦ ቀይሕ መስቀል ኣብ ምክፍፋል ምግቢ ምስ ናይቲ ከባቢ ሰበስልጣን ዝኣተዎ ውዕል ኣይተኸበረሉን።ክሳብ ዝኽበር ድማ ምግቢ ከምዘይከፋፈል ኣና ገሊፀን ኣለዋ።
ከም ሓደ ዘይሻራውን ነፃን ናይ ሰብኣዊ ሓገዝ ትካል ንምስራሕ ዘኽእለና ኣገባብ ኣሰራርሓና ንከኽብሩ ስምምዕ ነይሩና ዝበላ ኣና ሻፍ ከምዚ ይብላ ‘’ኣብ ዓለም እንጥቀመሉ ሓደ ዓይነት ኣገባብ ኣሰራርሓ ኣለና።እዚ ማልት ድማ ንኣብነት ኣብቲ ባይታ ዘሎ ኩነታት ንግምግምን እንታን ኣበይን ሓገዝ ክነከፋፍል ከምዘለናን ንውስን ባዕልትና ኢና።’’
ዓለምለኸ ቀይሕ መስቀል ብዛዕባ እቲ ኩነት ኣዝዩ ስለዘሻቐሎ ምግቢ ዝፀዓና መኻይን ንምንታይ ከምዝሓዙወን ህፁፅ መብርሂ ንኽህቡወን ኣና ንናይቲ ከባቢ ሰበስልጣን ፀዊዐን ኣለዋ።
እቲ ናይ ICRC ሓገዝ ንሱማሊያዊያን ተሓገዝቲ ንኸይበፅሕ ዝኸልከሎ መን ምዃኑ ግን ኣና ኣይጠቐሳን።እንተኾነ ግን ንማኸላይ ሸበለ ንስራሕቲ መብዛሕቲኦም ትካላት ረድኤት ዝኣገደ ኣኽራሪ ጉጅለ ኣል-ሸባብ እዩ ዝቆፃፀሮ።
መንእሰይ ሓውና ናይ ቃልሲ ብጻይና ኤርሚያስ ተኪኤ ብመገሻ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ኢትዮጵያ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ካብ’ቲ ኣዕሪፍሉ ዝነበረ ሆቴል ብሰብ መዚ ጸጥታ ኢትዮጵያ ተወሲዱ ተባሂሉ። መንእሰይ ኤርሚያስ ተኪኤ ብዘይሓሰቦን ድሌቱን ተወሲዱ ክነሱ ንዓመት መንፈቕን ሕጋዊ መሰላት ተነፊግዎ ብዘይ ፍርዲ ኣብ ትሕቲ ጸጥታ ኢትዮጵያ ይርከብ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመትን ፈረቓን ደሃዩ ንምፍላጥ ዝተኻየደ ጻዕሪ ከም’ቲ ዝድለ ንጉዳይ ኤርሚያስ ዛጊት ዝሰምዖ ኣካል ኣይተረኽበን። እምበኣር ድምጽና ንምስማዕ ፈተውትን መሓዙትን መቃልስቲ #ኤርምያስ ነበርቲ ሽወደን ኤርትራውያን ኣብዚ ንዕለት 12 ታሕሳስ ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ ሰልፊ፡ ካብ ርሑቕ ብዝተፈላልየ ኣገባብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሓት ተጠቒምኩም፡ እቶም ኣብ ከተማ ስቶክሆልምን ከባቢን ትርከቡ ኣብ’ዚ ዝካየድ ሰላማዊ ሰልፊ ክትሳተፉ ትዕደሙ።
እዚ ኣብ ልዕሊ መንእሰይ ሓውና ኤርሚያስ ተኪኤ ተረኺቡ ዘሎ ሓደጋ ፍታሕ ንምርካብ ፡ ሓላፍነት ኩሉ ኤርትራዊ ስለ ዝኾነ፡ ኩሉ በብዓቕሙን ክእለቱን ምስ መሓዙቱን መቃልስቱን ብምትሕብባርን ብምድግጋፍን፡ ብፍላይ ኣብ’ዚ ንዕለት 12 ታሕሳስ 2019 ኣብ ከተማ ስቶክሆልም ተመዲቡ ዘሎ ሰላማዊ ሰልፊ ቃል ንደገፍ ኤርሚያስ ተኪኤ ከነስምዕ ጸዋዒት ነቕርብ።
ሀትሪክ ስፖርትን ነገም ይጠብቋት ሀትሪክ ስፖርት ጋዜጣዎ ነገም በተለያዩ የሀገር ውስጥና የባህር ማዶ ዘገባዎቿ ከተፍ ብላ ለእርስዎ ውድና የተከበሩ አንባቢዋ ገበያ ላይ ትቀርባለች። – HATRICKSPORT
ሀትሪክ ስፖርትን ነገም ይጠብቋት ሀትሪክ ስፖርት ጋዜጣዎ ነገም በተለያዩ የሀገር ውስጥና የባህር ማዶ ዘገባዎቿ ከተፍ ብላ ለእርስዎ ውድና የተከበሩ አንባቢዋ ገበያ ላይ ትቀርባለች።
ሀትሪክ በሀገር ውስጥ እትሟ ለንባብ ስትበቃም በፕሪምየር ሊጉ የአንደኛው ዙር ቆይታው ክለብ አልባ ሆኖ ቤቱ ተቀምጦ የነበረው የቀድሞ የኢትዮጵያ ቡና የመከላከያ እና የአዳማውና የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን ተጨዋች ተስፋዬ በቀለ ጃምቦ ከሀትሪክ ስፖርት ለቀረቡለት ጥያቄዎች ምላሾቹን ሰጥቷል።
ተስፋዬ በቀለ ጃምቦ የአንደኛ ዙርን በምን መልኩ ክለብ አልባ ሆኖ ተቀመጠ? በሁለተኛው ዙር ወደ መቀለ 70 እንደርታ አምርቶ እንዴት ሊጫወት ቻለ? ኢትዮጵያ ቡና በነበረው ቆይታ ለክለቡ መጫወት መቻሌ ብዙ ነገሮችን አትርፌበታለው ስለ ማለቱ እንደዙሁም ደግሞ ስለ አዲሱ ቡድኑ መቀለ እና ስለ ኮረና ቫይረስ ይናገራል።
ሀትሪክ ስፖርት ሌላ የምታቀርብሎት መረጃ THE BIG INTERVIEW በሚለው ተወዳጅ አምድ የጋዜጣው ኤክስኪዩቲቭ ኤዲተርና ጋዜጠኛ የሆነው ይስሀቅ በላይ ከባህር ዳር ከተማው ዋና አሰልጣኝ ፋሲል ተካልኝ ጋር ጥልቅ እና ሰፋ ያለ ቆይታን በማድረግ የሚወዱትን ቃለ ምልልስ አድርጋለች።
ሀትሪክ ከአሰልጣኝ ፋሲል ጋር በምን በምን ጉዳዮች ላይ አውርታ ይሆን? በአሁን ሰዓት ለዓለም ስጋት ስለ ሆነው ኮሮና ቫይረስ ስለ ኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ስለሚያሰለጥነው ባህር ዳር ከተማ ስለ ደጋፊዎቹና ስለራሱ የአሰልጣኝነት ህይወት ጉዞና ሌሎችም ጥያቄዎች ቀርቦለት ለሁሉም ጥልቅ ምላሽን ሰጥቷል።
ሀትሪክ በባህር ማዶ ዘገባዋም በአሁን ሰዓት ከፍተኛ ዋጋ ከተተመነላቸው ተጨዋቾች መካከል በ8ኛ ደረጃ ላይ ስለተቀመጠው ሊዮኔል ሜሲ ስለ አርሰናሉ ሒክቶር ቤለሪንና ፈገግታ ከፊቱ ስለማይጠፋው የሊቨርፑሉ ወርቃማ ተጨዋች ሮቤርቶ ፊርሚኖ እና ሌላም የሚወዷቸው መረጃዎች አላት።
ሀትሪክን ከጋዜጣዋ በተጨማሪም ከፍተኛ መሻሻልን ባሳየውና በአጭር ጊዜ ውስጥ በርካታ ጎብኚዎች ባሉት በድረ-ገፅዋም hatricksport.net አዳዲስ መረጃዎችን ያገኛሉና ዛሬውኑ ይጎብኙን።
ኣብ መጽሓፍ ቅዱስና ድሕሪ ናይ የሱስ ክርስቶስ ናይ መወዳእታ ምህሮን ምግሃድን፣ ብድሕሪኡ ዝመጽእ ምግላጽ የለን። ብዙሕ እዋን ተገሊጹለይ ብዝብል ሓድሽ ዝመስል ምግላጽ ኣሎ ክብሉ ሰባት ንሰምዕ ኢና። ኮይኑ ግና እቲ እቶም ሰባት ምግላጽ ኢሎም ዘምጽእዎ፣ ድሮ ዝተገልጸ እዩ። ምግላጽ፣ ሓድሽ ፍልጠት ወይ ሓድሽ ነገር ምግላህ፡ ቅድሚ ሕጂ ብማንም ዘይተበጽሐ ምምጻእ ኣይኮነን። እቲ ናይ እግዚኣብሄር ናይ መጨረሽታ ምግላጽ፣ ወዱ የሱስ ክርስቶስ እዩ። ብድሕሪ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ምግላጽ ኣሎኒ ኢሎም ዝተላዕሉ ኩሎም፣ ናይ ስሕተትን ናይ ከንቱ ሃተውተው ዝሃለሉ ጥራይ እዮም።
ገሊና ነቲ ኣብ ኤፌሶን ዝተጻሕፈ ሓሳብ፡ መንፈስ ምግላጽ ተዋህበኩም ዝብል ከነልዕል ንኽእል ኢና። ኮይኑ ግና እቲ ሓሳብ ” . . . ብፍልጠቱ መንፈስ ጥበብን መንፈስ ምግላጽን ምእንቲ ኺህበኩም፡” ኤፌ 1፡17 ይብል። ኣብቲ ናይ እንግሊዘይና ድማ “. . . may give to you a spirit of wisdom and of revelation in the knowledge of Him.” ንምፍላጥ ጐይታ የሱስ ብምልኣት ብርሃን ምርካብ፣ ኣብ ውሽጥካ ምርዳእ ማለት ደኣ እምበር ሓድሽ ነገር ምፍላት ኣይኮነን። ምግላጽ እምበኣር ንሓደ ዝተጋህደ ነገር፣ ቅድሜና ዝተፈልጠ ዝተገልጸ ከም ጽሩይ ክቡር እምኒ ገይርካ ኣጸጺኻ ምፍላጡን (making crystal clear) ምርድኡን መሚኻ ክትፈልጦ ማለት እዩ። እቲ ዝፍለጥ፡ ዝርዳእን ዝስትውዓል ድማ – ወዱ የሱስ ክርስቶስ ጥራይ እዩ።
ብመሰረት ፊሊ 3፡15, ናይ ሃዋርያ ጳውሎስ እምንቶ ንሰብ ፊሊጲ፡ ነቲ ሓቂ ኪገልጽን ካብ ስሕተት ክሕሉን ዝከኣሎ መን ይመስለካ/ኪ፧ ሓቂ ብከመይ መገዲ “ዝግለጸሎም” ይመስለካ/ኪ፧
ኩሉ ግዜ ፈጺምና ክንርስዖ ዘይብልና ግአር እንተሃልዩ፣ መጽሓፍ ቅዱስ ተራ ጽሑፍ ጥራይ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ካልኦት ኩሎም ጽሑፋት ክህየሱ፡ ክግምገሙን ክንቀፉን ኣብ ናይ ኣእምሮ ስነ-ሓሳብ ከም መጽናዕትኻ ክትቀያይሮምን ክትለቃቅቦምን ትኽእል ኢኻ። መጽሓፍ ቅዱስ ግና እቲ ጐይታ ቃሉ ዝኾነ እግዚኣብሄር ጥራይ እዩ፣ ክመቅሎን ግቡእ ዝኾነ ትርጓሜን ክህቦ ዝኽእል። በዚ ድማ ንውሽጥና ክሳብ ዝወርድ ንመንፈስና ክሳብ ዝበጽሕ እቲ ቃል ሓይሊ ኣለዎ፣-
“ቃል ኣምላኽ ህያውን መስለጥን እዩ እሞ፡ ካብ ክልተ ዝኣፉ ሰይፊ ዚበልሕ እዩ፡ ነፍስን፡ መንፈስን፡ መፈላልዮ ኣካላትን ኣንጕዕን ክሳዕ ዚፈላሊ ዚሰጥም፡ ኣብ ምሕላንን ሓሳብ ልብን ከኣ ዚፈርድ እዩ።” እብ 4፡12
ስለዚ፣ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስና ካብ ጸሎት ዘይነጻጸል ክኸውን ኣለዎ። ጸሎት ዘይደገፎ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ኩሉ ግዜ ምሉእ መጽናዕቲ ኣይከውንን እዩ። ምሏ መረዳእታ መጽሓፍ ቅዱስ ንምሓዝ፡ መንፈስ ቅዱስ ብዝመርሖ ጸሎት ካብ ልብና ክፈስስ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።
ስነ-ሓስብ መሬት፣ ዓሳ መታን ክሕንብሰሉ ማይ ክጸሪ ኣለዎ ይብል። ስነ-ሓሳብ ረቂቕ ህዋሳት [ጀርምስ] ከኣ፣ ነቲ ረሳሕ ማይ ከምዘለዎ ገዲፍካ፣ ነቲ ምልክታት ዓሳ ጥራይ ምሕካም ይብል። ብመሰረቱ ሕማም ካብ ኣካላትና ብድኽመት ኢሙዩን ሲስተም ዝፍጠር እምበር፣ ቫይረስ ዘምጽኦ ኣይኮነ። ብሕማም ዘይጥቃዕ ኣብ ውሽጥና ዘሎ ተኻላኻሊ ሕማማት ሓይሊ ኢሙን ሲስተም ይብሃል፣ ኢምዩን ሲስተም ወድሰብ እንተድኣ ደኺሙ፣ ሕማም...
ትንንሽ የንግድ መዳረሻዎችን በወደብ አካባቢዎች ከመመስረት፣ “ሚሽነሪዎችን” ከመላክ እንዲሁም የግለሰብ አሳሾችን መረጃዎች ከመሰብሰብ የጀመሩት አውሮፓውያን፤ እ.ኤ.አ ከ1881 እስከ 1970 ድረስ ከኢትዮጵያና ላይቤርያ ውጪ፤ ሁሉንም አፍሪካዊ ሀገራት ቅኝ መግዛት እንደቻሉ ታሪክ ምስክርነት የሚቆምለት ሐቅ ነው፡፡ የዚህ ቅኝ ግዛት ዋነኛ ክፋቱ ከይፋዊ ነጻነት በኋላም እንኳን ተጽእኖው እስካለንበት ዘመን ድረስ ታጥቦ ሊጠራ አለመቻሉ እንደሆነ ይነገራል፡፡ በዚህ የተነሳ ትልልቅ አፍሪካዊ አሳቢያን ከዚህ ተጽዕኖ ለመውጣት ያስችላሉ የሚሏቸውን ሀሳቦች ሲያቀርቡ እንዲሁም ለመተግበር ሲሞክሩ ተስተውለዋል፡፡ ከእነዚህ ባለ ትልልቅ ሀሳብ ጸሐፍያን መካከል ሴኔጋላዊው ሊዮፖልድ ሴዳር ሴንጎር ስሙ ከፍ ብሎ ሲጠራ ይሰማል፡፡
ሴዳር ሴንጎር እ.ኤ.አ. 1960 ሴኔጋል ከፈረንሳይ ቅኝ ግዛት ነጻ ከወጣች በኋላ ስልጣን ላይ የወጣ እና እስከ 1980 ድረስ የመራ የመጀመሪያው ተመራጭ ፕሬዝዳንት ሲሆን በገጣሚነቱ እና “ኔግሪቱድ” በተሰኘው እንቅስቃሴ አቀንቃኝነቱ ይታወቃል፡፡ “ኔግሪቱድ” የፈረንሳይ የቅኝ አገዛዝ ስርዓትን እንዲሁም፤ የፈረንሳይን ባህል ቅኝ ከምትገዛቸው ሀገሮች ባህል ጋር አዋህዶ የመግዛት ፖሊሲ በሚቃወሙ የአፍሪካ እና የካሬብያን ሀገራት ጸሐፊዎች የተጀመረ እንቅስቃሴ ነው፡፡ የአፍሪካውያንን ህይወት እንዲሁም ማንነት ከፈተኑ ታላላቅ ክስተቶች መካከል የባሪያ ንግድ እና ቅኝ ግዛት በክፋታቸው አቻ የማይገኝላቸው መሆናቸውን ይህ እንቅስቃሴ አጥብቆ የሚያምን በመሆኑ አፍሪካውያን ጸሐፍያን ባገኙት አጋጣሚ ሁሉ የባህላቸውን እና የእሴቶቻቸውን ጠንካራነት፣ ጥልቅነት እና መልካም ጎን ማንጸባረቅ እንዳለባቸው ያምናል፡፡
እንደ ሴዳር ሴንጎር እምነትም “ኔግሪቱድ” የጥቁር ህዝቦች ባህላዊ እሴቶች ድምር ሲሆን ይህም በህይወታቸው፣ በሚገለገሉባቸው ተቋማት እና በማንኛውም የጥቁር ግለሰቦች ስራዎች ላይ የሚገለጽ እንደሆነ ተናግሯል፡፡ ለእርሱ ይህ እሳቤ ጥቁር የመሆን እውነታ ነው፡፡ የአፍሪካውያን ነጻ የመሆን ዕጣ-ፈንታም በአፍሪካዊነት ባህልና ታሪክ ውስጥ የሚገኝ መሆኑን ያስረዳል፡፡ ምዕራባውያንም የጥቁር ህዝቦችን ባህል ሲቀበሉ “እኩልነትን ተቀብለናል” ለማለት ያህል ብቻ ሳይሆን የጥቁር ህዝቦች እሴቶች ዋጋ ያላቸው የሰው ልጆች የጥበብና የክህሎት ውጤቶች መሆናቸውን አምነው መሆን ይገባል በማለት ያስረዳል፡፡ አፍሪካዊነት ከሰማይ ዝምብሎ የወደቀ ምንነት ሳይሆን ሰው የመሆን ጸጋ የሚታይበት ጥልቅ ማንነት መሆኑን ያስገነዝባል፡፡ “ኔግሪቱድ” በአጭሩ ጸረ ዘረኝነት እንደሆነም ጽፏል፡፡ ግጥሞቹን ጨምሮ የእርሱ የተለያዩ ስራዎችም ይህን እሳቤ የሚያንጸባርቁ ናቸው፡፡