Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ቻይናዎች “አንድ ሀገር መበልፀግ ከፈለገ መንገድ መገንባት አለበት” የሚል አባባል አላቸው። በዚህ መሰረት ሀገሪቱ በየብስና ባህር ላይ “የሀር መንገድ” (Silk Road & Silk Maritime) ለመገንባት አንድ (1) ትሪሊዮን ዶላር በጀት መድባለች። ይህ የሀር መስመር በሚያልፍባቸው 68 ሀገራት ውስጥ 900 የሚሆኑ ትላልቅ የአስፋልት መንገዶች፣ የባቡር መስመሮች፣ የአውሮፕላን ማረፊያዎች፣ የባህር ወደቦች፣ የመብራት ማመንጫ ግድቦችና ማሰራጫዎች፣ የጋዝ (ነዳጅ) ማስተላለፊያ ትቦዎች ለመገንባት ወይም ለመዘርጋት የተመደበ ከፍተኛ በጀት ነው። ይህ አንድ ትሪሊዮን ዶላር የሚገኘው ከቻይና ልማት ባንክ (China Development Bank CDB), ከቻይና ኢምፖርት-ኤክስፖርት ባንክ (China Ex-Im Bank)፣ ከኢሲያ መሰረተ-ልማት ኢንቨስትመንት ባንክ (Asia … [Read more...] about “የቻይና ጅብ” ክፍል ፪፡ በብድር ያነክሳል! በዕዳ ጫና ይነክሳል! በወታደር ይጨርሳል!
1. የአሜሪካ ሃያልነት ከጃፓን እስከ ቻይና ላለፉት አንድ መቶ አመታት አሜሪካ የዓለም ልዕለ-ሃያል ሀገር መሆኗ እርግጥ ነው። የአሜሪካ ሃያልነት ግን ያለ ተቀናቃኝ በብቸኝነት የዘለቀ አይደለም። ከዚያ ይልቅ በየግዜው ከሚመጡ ተቀናቃኝ ሀገራትና ቡድኖች ጋር ወታደራዊና ዲፕሎማሲያዊ ጦርነት ውስጥ ገብታለች። ስለዚህ የአሜሪካ ሃያልነት እነዚህን ጦርነቶች በአሸናፊነት በማጠናቀቅ ላይ የተመሰረተ ነው። ባለፉት መቶ አመታት ከአሜሪካን ጋር የሃያልነት ትንቅንቅ ውስጥ ከገቡት ሃይሎች መካከል የመጀመሪያው ከ1930ዎቹ ጀምሮ ከጃፓን ጋር የተደረገው ነው። በዘመኑ በሁለቱ ሀገራት መካከል የተካሄደው ትንቅንቅ በመጨረሻ ጃፓንን ለኒኩለር ቦንብ ዳርጓታል። ይህን ተከትሎ ደግሞ አሜሪካ ከሶቬት ህብረት ሩሲያ ጋር የሃያልነት ትንቅንቅ ውስጥ ገባች። የሶቬት ህብረት ተቀናቃኝነት እ.አ.አ. በ1989 ዓ.ም … [Read more...] about “የቻይና ጅብ”- ክፍል ፩: አሜሪካና ቻይና ጅቡቲ ውስጥ ምን እየሰሩ ነው?
እስከ ፊታችን ቅዳሜ በሚዘልቀው የአንድ ሣምንት በዓል ላይ በሰሜን አሜሪካ የሚገኙ ኢትዮጵያዊያን በየሚኖበት አካባቢና ከተማ የተደራጁባቸው ሰላሣ ሁለት የእግር ኳስ ቡድኖች ለግጥሚያ እንደሚሰለፉ ታውቋል፡፡
የፊታችን ዓርብ የኢትዮጵያ ቀን በሚል ሥያሜ የሚካሄዱ ክንዋኔዎች እንደሚስተናገዱና በማግሥቱ ቅዳሜ ለዋንጫ በሚደረግ ጨዋታ የሰላሣ ሦስተኛው በሰሜን አሜሪካ የኢትዮጵያ የስፖርት ፌደሬሽን ፌስቲቫል እንደሚዘጋ ታውቋል፡፡
በዓለም ዙሪያ የኮቪድ-19 ወረርሽኝ ትምህርት ቤቶች እንዲዘጉ በማስገደዱ ዓለማችን በህፃናትትምህርት ላይ ከትውልድ ወደ ትውልድ የሚዘልቅ የከበደ አደጋ ተደቅኖበታል ሲሉ የተመድ ዋና ፀኃፊ አንቶንዮ ጉቴሬዥ አሳሰቡ።
ወረርሽኙን ከተቆጣጠርን በኋላ ቅድሚያ ትኩረታችን ህፃናትን ወደትምህርት ገበታቸው መመለስ መሆን ይኖርበታል ሲሉ አሳስበው በተለይም አካል ጉዳተኞች፣ ልጃገረዶች፣ ስደተኞችና ተፈናቃዮች የተለየ ትኩረት ሊሰጣቸው እንደሚገባ አስገንዝበዋል።
አመጽ ቀስቅሰዋል ተብለው በዩናይትድ ስቴትስ የተወካዮች ምክር ቤት ክስ የቀረበባቸው የቀድሞ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትረምፕ ጠበቆች የክስ መከላከያችንን ለማቅረብ አንድ ቀን ብቻ ይበቃናል አሉ።
የትረምፕ ጠበቆች ክሱን ለማድመጥ ችሎት በተቀመጡት የመወሰኛ ምክር ቤቱ አባላት ፊት ዛሬ ቀርበው ክሱን ሲከላከሉ አንድም የደንበኛቸውን የምስክርነት ቃል አያሰሙም። የቀድሞው ፕሬዚደንቱ በክሱ ሂደት ለመሳተፍ ፈቃደኛ ሳይሆኑ ቀርተዋል።
ክሱን የሚመሩት የተወካዮች ምክር ቤት አባላት የትረምፕ ደጋፊዎች እኤአ ጥር 6 በምክር ቤቱ ህንጻ ስላካሄዱት አመጽ፣ ከዚህ በፊት ታይተው የማያውቁ የቪዲዮ ምስሎችን በማስረጃነት በማቅረብ የጆ ባይደንን አሸናፊነት የሚያረጋግጠውን የምርጫ ውጤትና ሂደት ለመቀልበስ ለተካሄደው አመጽ፣ ትረምፕ በቀጥታ ተጠያቂ ናቸው ሲሉ አስረድተዋል።
ዜና ቫቲካን ሓዲስ ናይ ቅድስት መንበር ሓበሬታ መርበብ ኣገልግሎት ዜና ኰይኑ፣ ምስ ራድዮ ቫቲካንን ጋዜጣ ሎ ኦሰርቫቶረ ሮማኖን መርበብ ሓበሬታ መድያ ቫቲካንን ኰይኑ ነቲ ቀንዲ ግድል ‘ንተልእኮ ቤተክርስትያን ንዘድልዩ ጉዳያት ብዝበለጸ ምምላስ’ ዝዓለመ ነዚ ከኣ ኣብ ዘመናዊ ባህሊ ‘ነቲ ናይ ምሕረት ወንጌል ናብ ኩሉ ህዝቢ’ ናብ ዝተፈላለየ ባህልታት ንምምሕልላፍ እዩ።
እዚ ፍጻሜ እዚ ብሞቱ ፕሮፕርዮ ዝበሃል ኣዋጅ ናይ ር.ሊ.ጳ ፍርናቸኮስ (ብቋንቋ እንግሊዝ ንምንባቡ ብቋንቋ ጣልያን ንምንባቡ) ቤት ጽሕፈት መራኸቢ ብዙሓን ብዝብል ስም ኣብ ኩርያ ሮማና ከም ሓዲስ ክፍሊ ብዕለት 27 ሰነ 2015 ሎሚ ከኣ ላዕለዋይ ቤትጽሕፈት ኩርያ ሮማና ተባሂሉ ብዝጽዋዕ ዝጀመረ እዩ።
ዜና ቫቲካን ነቲ ቅልል ዝበለ ንኩሉ ናይ ምእካብ ዲጂቲላዊ ሥነሓሳብ ሰጊሩ ነቲ ብቀጻሊ ዝለዋወጥ ዘሎ ናይ መራኸቢ ብዙኃን ቦታን ቅርጽን ክምልስን ኣቀዲሙ ባይታ ከጣጥሕን ይእምት፣ ኣብ ብዙሕ ቋንቋታትን ብዙሕ ባህልታትን ብዙሕ መሳርዕን ብምውዳድ ማልቲሚድያ ብዝብል ንኩሉ ዘጠቃልል ንኩሉ ናይ መራኸቢ ብዙሓን መጋበሪታት ክጥቀም ምስ ኩሉ ከኣ ክዋሳእ ‘ንወንጌል ምሕረት ከኣ ናብ ኩሎም ኣሕዛብ ከባጽሕ’ ነቂሉ ኣሎ።
ትሕዝቶኡ ኣብ ኣርባዕተ ነጥብታት ዘተኰረ እንክኾን ብዛዕባ ውዕሎ ር.ሊ.ጳ፣ ቅድስት መንበርን፣ ናይ ክልል ኣብያተ ክርስትያናትን ዝምልከት ሓበሬታ እናሃበ ብዛዕባ ዓለምና እውን ዝትንክፍ እዩ። ዜና ቫቲካን በተን ናይ ረድዮ ቫቲካን ዘቊማ ናይ ዝተፈላለያ ቋንቋታት ኣሰናዳእቲ ሓባራዊ ሓይሊ ዕማም ትምሥረት። (ራድዮ ቫቲካን ብድላይ ር.ሊ.ጳ ፕዮስ መበል 11 ብጉልየልሞ ማርኮኒ ዝተሃንደሰትን ዝተሃንጸትን ኰይና ፈላሚ ፈነወኣ ብለካቲት 12 1931 ዓም ጀመረት)። ቀንዲ ዕላማ ዜና ቫቲካን ሓበሬታ ምሃብ ጥራይ ዘይኮነ ናብ መላእ ዓለም ተስፋ እምነት ብምብጻሕ ንፍጻሜታት ብብርሃን ወንጌል ትርጉምን ፍታሕን ትህብ። ቀንዲ መምርሒ ሚዛን ከስ 'ሓዋርያዊ ስብከተ ወንጌላዊ ተልእኮኣዊ ኮይኑ ፍሉይ ኣተኲሮኡ ኣብ ዝርኤ ህልው ጸገማት ጥሜትን ካልእ ሽግርን' እዩ (ር.ሊ.ጳ ፍራንቸኮስ ዕለት 4 ግንቦት 2017 ኣብ ምልኣተ ጉባኤ ቤትጽሕፈት መራከቢ ብዙኃን ቅድስት መንበር ዝሃብዎ ማዕዳ ብቋንቋ ጣልያን ንምንባቡ ጠውቅ)።
ሃገራት ኣፍሪቃ ለበዳ ኮረና ቫይረስ ንምምካት ኣብ ዘካይድኦ ዘለዋ መኸተ፣ ዝጸንሐን ውህሉል ዕዳ፣ ክድስክል ባንክ ዓለምን ኣህጉራዊ ማዕከን ገንዘብን ቃል ኣትዮ’ዮም።
እንተኾነ እዛ ብቁጠባ ድሕሪት ዝጸንሐት ኣህጉር፣ ምድስካልን ሕድገት ከፊላዊን ዕዳ ጥራይ ንበይኑ፣ ካብዚ ዘንጸላልዋ ዘሎ ብድሆ ከናግፋ ከምዘይክእል እዞም ፊናንስያውይን ትካላት ብ17 ሚያዝያ ድሕሪ ዘካየዶ ኣኼባ ገምጊሞም።
ድሮ ንጽላት ጥዕናን ሕውየት ቁጠባን ዝዓለመ ናይ ኣስታት 57 ቢልዮን ዶላር ልቃሕን ምወላን ከምዘዳለዉ ዝገለጹ እዞም ትካላት፣ ነቲ ኣፍሪቃ ኮረና ቫይረስ ንምምካት ዝተገመተ 114 ቢልዮን ዶላር ክመልእ ናይ ኣስታት 44 ቢልዮን ዶላር ተወሳኺ ሓገዝ የድልያ’ዩ በሃልቲ’ዮም።
ሓፈሻዊ ዘቤታዊ እቶት ኣፍሪቃ፣ ኣውራ ኣብ ንግዲ፣ ሕርሻን ዓቕሚ ሰብን ዝተመርኮሰ ኮይኑ፣ ኣብዚ ዓመት እዚ 2.58 ትሪልዮን ዶላር ክበጽኽ ከምዝኽእል’ዩ ተገሚቱ ኔሩ።
እንተኾነ፣ ዓመታዊ ብገምጋም ብ3.6% ዕብየት ከርኢ ዝጸንሐ ሓፍሻዊ ዘቤታዊ እቶት እዛ ኣህጉር ፣ብሰንኪ ለበዳ ኮረና ቫይረስ ዕብየቱ ብኣስታት ፍርቂ ክጎድል’ዩ።
የምንም ነገር ታሪክ ተገልባጭ ነው። ያረጅና ይረሳል፤ የቆመለት ሃውልትም በአዲሱ ትውልድ ይወገዛል፤ አልፎ ተርፎም ተጎትቶ ትቢያ አመድ ይሆናል። ወያኔ ህዝቡን ሲያታልልበት የኖረው የፈጠራ ታሪክ ዘግይቶም ቢሆን የራሱ ማነቆ እንደሚሆንበት አልገባውም። ደብተራው፤ ቃልቻው፤ ሃሳዊ ነብዪና ገበሬው፤ የከተማና የገጠር ኑዋሬው አክ እንትፍ እንዳላቸው አላወቁም። ዘመናቸውን ሁሉ ተጨፈኑና እናሞያችሁ ሲሉ የኖሩት እነዚህ ከሃዲና ናዚዎች ይኸው ዛሬ የሮምን አወዳደቅ ወደቁ። የፓለቲከኞች መጠጊያ መሳሪያና ጉራ አይደለም። ህዝብ እንጂ። ወያኔ በህዝብ የተጠላ ጭራቅ ድርጅት ነው። በህዝባችን ላይ በ45 አመት አፈሙዝ አገዛዙ የፈጸመው በደል ስፍር ቁጥር የለውም። በቅርብ ከአይን ምስክር ወታደር በሁመራ ግንባር ከደረሰኝ እንሆ።
በተጠና መልኩ ሳናስበው በተኛንበት ተኩስ ተከፈተብን። ወጣ ብዬ መሳሪያን እንደያዝኩ ሳይ ለዋርድያ የተመደቡት ሰዎች ተኩሰው ሲገሏቸው አየሁ። እኔም ፈቀቅ ብዬ አንድ ስፍራ ፊት ለፊት ከቆመው ታንክ ጥግ በሆዴ መሳሪያየን እንደያዝኩ ተኛሁ። ከዚያ ወታደሩ እየተሯሯጠ ወደ መሳሪያ መካዝን ሲሄድ እየመቱ ጣሉት። አንድ ታንከኛ ቶሎ ብሎ ዘሎ ታንክ ውስጥ ሲገባ ሌላው መሳሪያ የያዘ የትግራይ ወታደር ከላይ ሆኖ ተኩሶ ሲመታው ታየኝ። ከዚሃ ሌላ የእኛ ታንከኛ የሆነ የትግራይ ልጅ አምጥተው ሁለቱ አስከሬኑን ከታንክ ሲያወጡ አየሁ፡፤ አወጡና ወረወሩት። እኔም መሳሪያን አቀባበልኩና ጠጋ ብየ ሁለቱን በሩምታ ገደልኳቸው። አላሰቡትም። ብዙ ተኩስ አለ። ከዚያም አፈግፍጌ ወደ ሱዳን ድንበር ተጠግቼ በህዋላ ከአማራ ሚሊሻ/ፋኖ/ልዪ ሃይል ጋር ጦሩን ተቀላቀልኩ አለኝ። ግፈኛው ወያኔ የትግራይን ልጆች አስጨርሶ ራሱን ዳግም ሚኒሊክ ቤተመንግስት ለማስገባት ያሰበው እቅድ ባጭር ቀረበት። አሁን የአዲሱን ቀን ጸሃይ እየሞቁ ከሞት የተረፉት የሰራዊቱ ክፍል እያሳደደ እግረኛ ሲያደርጋቸው ምን ይሰማቸው ይሆን?
ወያኔ አውሬ ነው። አሁን ሰራዊቱ ገጠር ናቸው፤ ዋሻ ናቸው ይበል እንጂ እነርሱ ከተማ ውስጥ ከዘመድና ከወያኔ አድናቂዎች ቤት ተሸጉጠው እንደሚሆን እርግጠኛ ነኝ። ውስኪና ጮማ የለመደ እንዴት ሆኖ ነው ከጊንጥ ጋር ዋሻ ውስጥ በእርጅና የሚኖረው። ውሸት ነው። ወያኔ ለኢትዮጵያ ወታደር ዲኮይ ነው መኪኖቻቸውን የተጠቀሙበት። እነርሱ ከተማ ውስጥ ናቸው። እያንዳንዷ ቤት መፈተሽ አለባት። ሌላው የሚገርመኝ ነገር የፌዴራል ፓሊስ ረዳት ውሾችን አለመያዙ ነው። ከሰው በበለጠ የጠላትን ጠረንና ዱካ አድኖ ለመያዝ የሰለጠኑ ውሾች አስፈላጊዎችን ነበሩ። ግን ምን ይደረግ ሰው ውሻ በሆነበት ሃገር ውሻን ማሳደግ ይከብዳል። ሌላው በተጠና መልኩ በማይካድራና በሌሎች ስፍራዎች ሰዎች ላይ ያደረሱትን ጥቃት፤ የተጠቀሙቧቸውን መሳሪያዎች፤ ለምሳሌ አንድ ጄኔራል ሲናገር ጣውላ ላይ ምስማር ሰክተው ሰው ይመቱ ነበር ብሏል። ይህ ጉዳይ የኦሮሞ ገዳዮች የተጠቀሙበትን አይነት እንደሆነ ያመላክታል። መረጃን በመረጃ እያስደገፉ ለህዝባችን ማሳየት ተገቢ ነው። ሲኖ ትራክ ተነድቶባቸው ህይወታቸው ያለፈው ሰዎች፤ ወታደሩ ሊረሸን የተቆፈረው ጉድጓድ ሌሎችም ልቅም ተብሎ በፎቶ፤ በቪዲዪ በማስቀረት ከአይን ምስክሮችና ከሰለባው ተራፊዎች ጋር ለህዝብ መቅረብ አለበት። ቃል ብቻውን ባዶ ነው። መረጃ አስፈላጊ ነው። የሚገርመው አማላጅ ቄስ ሆነው የተመለሱት ራሳቸው የወያኔ ከፍተኛ መኮንኖች ናቸው። ስማቸው፤ ማእረጋቸው፤ ክፍያቸው ሁሉ ከኢትዮጵያ ሰራዊት ውስጥ መፋቅ አለበት። በሃገር ቤትም ሆነ በትግራይ የሰሩት ቤትና ንብረት መወረስ ይኖርበታል። ኢትዪጵያን ገድሎ ሃብት ለልጅ ለትውልድ ማስተላለፍ ወይም ከበርቴ እንደሆኑ መቀጠል የለባቸውም። በውጭም ሆነ በሃገር ውስጥ በማምለጥ ተደብቀው ያሉ የወያኔ ባለስልጣኖችን ከኢንተርፓል ጋር በማበር የወንጀላቸውን ዝርዝር፤ ከነሙሉ ስማቸው ይፋ ማድረግ ያስፈልጋል። አሁንም በሰራዊቱ ውስጥና በልዪ ልዪ የሃገሪቱ ከተሞች ትግራይን ጨምሮ ሰው ሲያሰቃዪ፤ ሲገርፉ፤ ሲገሉ፤ የወያኔ ስራ አስፈጻሚ የነበሩ ሁሉ ተለቅመው መያዝ አለባቸው። የሰሜን እዙን ጄ/መርዝ ያበላው ማን ነው? ምርመራ ከበላበት ቤት ጀምሮ እስከ ላይ ድረስ መሰራት አለበት። የወያኔን አመራሮች እጅ ስጡ ማለት ወንጀል ነው። ባሉበት መደምሰስ ብቻ ነው። ኦ ስንት ግፍ ሰርተዋል። በትግራይ በረሃዎችና ከተሞች የወደቁት አጽሞች ይፋረድ። በትግራይ ከመሬት በላይና በታች ሰዎች የታገቱባቸው እስር ቤቶች ይመስክሩ። ግፍ ጽዋው ሞልቶ መፍሰስ ከጀመረ 45 ዓመት አለፈው።
በመጨረሻም እያንዳንዷ በትግራይ መሬት ውስጥ ያለች እስር ቤት፤ በእስር ቤቱ ዙሪያና በፍርድ ቤቶች አካባቢ ያሉ ፋይሎች ሁሉ በመረጃነት መያዝ አለባቸው። የሰው አጽም ወድቆ ስለተገኘ ጥሎ ማለፍ ትክክል አይደለም። ተለቅሞ፤ ወድቆ የተገኘበትን ቦታ መልክት በማድረግ ሊፈተሽና ማን መሆኑን ለማረጋገጥ የሚያስሽችሉ ብላቶች በመጠቀም አሁን ባይሆን ወደፊት መለየት ስለሚቻል ሰብስቦ ማስቀመጥ ይበጃል። ከማህል ሃገር እየታፈኑ ትግራይ ተወስደው የውሃ ሽታ ሆነው የቀሩ እልፍ ናቸው።
የኢትዮጵያ ጠላት ወያኔ ብቻ አይደለም። ሱዳንም ናት። ወያኔ እዚህ እንዲደርስ ከፍተኛ ድጋፍ ካደረጉት መካከል የሱዳን መንግስት አንድ ነው። ለሱዳን የኢትዮጵያ ስደተኞች የገቢ ማስገኛ ናቸው። ከዚያም አልፎ እያሰለጠኑና እያስታጠቁ ሃገራችን የሚያተራምሱት እነርሱ ናቸው። ንግግሩ ከሱዳን መንግስት ጋር ብቻ መሆን የለበትም። ምክንያቱም ሱዳን የግብጽ እስረኛ ናት። የሱዳን ህዝብ ግን ለኢትዮጵያ ጥሩ ልብ አለው። በስሙ መንግስታቸው የሚያደርገውን በይፋ ማሳወቅ ተገቢ ነው። ከሱዳን ጋር ውል መፈረም ማለት ከመንፈቅ ህጻን ጋር እንደመጫወት የሚቆጠር ነው። አይታመኑም። በጭላጭል ሳስብ ወያኔ ቀድሞ ወደ ሱዳን ባሻገራቸው ወጣቶች በመረዳት እንደገና ጦርነት መጀመሩ አይቀሬ ነው። ወደ ሱዳን ሲወጡ የማይካድራን ህዝብ እንዲገሉ ያደረገውም መመለስ እንዳይችሉ ነው። ማሰብ አስፈላጊ ነው። በሱዳን ካምፕ ውስጥ ያሉ ስደተኞች የወያኔ ደጀን ናቸው። ግብጽም ወጣ ገባ እያለች እንደሆነ ሰምተናል። ፉከራው ቀረርቶው ጭፈራው ቀርቶ መደራጀት አስፈላጊ ነው። እንዴት አድርገን ነው ከሱዳን በኩል የሚመጣውን ጥቃት መመከት እምንችለው በማለት እቅድ ሊወጣ፡ በቅርብና በሩቅ ያሉ ሃገር ወዳድ ወገኖችን ማሰልጠንና ማስታጠቅ አስፈላጊ ነው። እንዴት እየተናበቡና አንድ ላንድ እንዲደርስለት በሚያስችል ሁኔታ ሊደራጅ ይገባል። በቃኝ!
አሁን ዓብይን ያስጨነቀው ሱዳን መሬት መውሰዷ ሳይሆን ገፍታ ወደ አዲስ እንዳትገባ ነው:: አስታራቂ የተባለው የደቡብ ሱዳን ተወካይን እንዴት እንደተቀበሉት ተመልከቱ ::ከጎኑ ያለው የኢትዮ ኤርትራ ጦር ቃል አቀባይ ብርሃኑ ጁላ ነው:: እንደተለመደው በደብተራው ፣ መተተኛው እና ቡዳው ዳንኤል ክብረት ትእዛዝ ቄጤማ ሁሉ ጎዝጉዘው ነው የተቀበሉት የብዙ ሰው ጥያቄ ግን አንደኛውን ለምን አይሸከሙትም ነው? https://scontent.fyvr4-1.fna.fbcdn.net/v/t1.0...
በአሁኑ ሠዓት የቋራ ሕዝብም ከኢትዮጵያ መንግሥት ጭቆና ነፃ ስለወጣ ለሱዳን መከላከያ አድናቆቱን እየገለፀ በ አደባባይ አልሃምዲሊላ እያለ ደስታውን እየገለፀ ነው
ድፍረታቸውን ተመልከት ! ኦሮሚያ ምድር ውስጥ እየኖሩ የኦሮሚያ ልዩ ኃይል ሙሉ በሙሉ ወጥቶ በመከላከያ ሰራዊት እንዲተካላቸው ጠይቀዋል። እንደዚህ የሚያደርጉት ያሉት ዓብይ አህመድን እና ደብተራው ዳንኤል ክብረትን ተማምነው ነው:: “በምስራቅ ወለጋ ዞን ጊዳ አያና ወረዳ ወጣቱ የአማራ ባለሀብት ዋሴ በላይ በኦሮሚያ ልዩ ኃይል በጥይት ተገደለ። [...] የአካባቢው ነዋሪዎች በገበሬዎች ላይ ግድያ እየፈፀመ ያለው የኦሮሚያ ልዩ ኃይል ሙሉ በሙሉ ወጥቶ በመከላከያ ሰራዊት እንዲተ...
ኮሎኔል አባቡ ሲኖር ኢትዮጵያዊ ሲሞት የትግራይ ማዳበርያ ሆኗል አጭር የህይወት ታሪክ ሌ/ኮ አባቡ አብደልረዛቅ ማለት የሰሜን እዝ አባል የነበረ፣ ጦርነቱ ከተጀመረ በኃላ የትግራይ ሰራዊት ለቀይ መስቀል አስረክቦት እስከ ጎንደር በክብር የተሸኘ፣ ትግራይን ለመውጋት ድጋሚ ወደ ትግራይ ዘምቶ ሲያዋጋ የቆየ የነ ዳንኤል ክብረት 'ኢትዮጵያ' የቁርጥ ቀን የነበረ ነው። እቺ ሴትዮ በኣባቡ ሞት ደስ ብሏታል:: ኮለኔል ኣባቡስ እንኳን ሞተ! https://www.facebook.com/H...
ዝርዝሮች: የናልቲሊስ ተንጠልጣይ ከጥንታዊ አጨራረስ ጋር ጠንካራ ነሐስ ነው ፡፡ የአበባው መጠን 32.2 ሚ.ሜ ርዝማኔን ጨምሮ የዋስትናውን መጠን ፣ 30.5 ሚ.ሜ ስፋት እና 1.8 ሚ.ሜ ውፍረት ባለው ቦታ ላይ ይለካል ፡፡ የእቃ ማንጠልጠያው በግምት 3.2 ግራም ይመዝናል እንዲሁም የሻንጣው ጀርባ በሸካራችን ተለጥፎ በሰሪዎቻችን ምልክት እና በቅጂ መብት ይታተማል
በባቡር ጣቢያው መጀመሪያ ማድረግ የሚገባዎት ነገር ባቡርዎ የሚደርስበት መድረሻን ማግኘት እና የሚጓዙበት ቦታ በሠረገላዎ (አሠልጣኙ) ላይ በሚቆምበት መድረክ ላይ ማግኘት ነው. በህንድ ውስጥ የመደበኛ ተሳፋሪዎች ባቡሮች 18 መኪናዎች ሲሆኑ, በሰፊው በሚታወቀው መንገድ እስከ 24 መኪናዎች ድረስ ይህ በጣም አስፈላጊ ነው. ባቡሩ ሲቆም በተጨናነቀ የመንገድ መድረክ የተሳሳተ መጨናነቅ ምን ሊመስል እንደሚችል ለማሰብ አይሞክሩ!
አብዛኛዎቹ ጣቢያዎች የሚነሳቸውን ባቡሮች, የሚሄዱበት የመሣሪያ ስርዓቶች እና የእያንዳንዱ የባቡር ትዕዛዝ ዝርዝሮችን የሚያሳይ ሰሌዳ አላቸው. ይህንን ሰሌዳ ፈልጉ ወይም ጥርጣሬ ካለ የባቡር ሀዲዱን ይጠይቁ.
በካርዱ ላይ, ከእያንዳንዱ ጋሪ አይነት በላይ, ቁጥር ነው. በካርቦን ቁጥርዎ (ለምሳሌ A1, B1 ወይም S1) ቲኬትዎን ይፈትሹ, በጠረጴዛው ላይ ይፈልጉ, ከዚያ በቦርዱ ላይ ያለውን ቁጥር ይለዩ. በተጨማሪ, ከባቡሩ የመሳሪያውን የመሳሪያ ቁጥር ያግኙ.
በእያንዳንዱ የመድረክ ላይ ጣሪያ ላይ ከመድረክው ርዝመት ጋር የተደባለሉ የቁጥር ቁጥሮችን ያገኛሉ. እነዚህ ቁጥሮች ጠመንጃዎች የት እንደሚቆሙ የሚጠቁሙትን ነጥቦች ያመለክታሉ. ከቦርዱ ጋር ወደ መጓጓዝዎ በሚመጣው ቁጥር ላይ እራስዎን ያኑሩ እና መጓዣዎ በሚመጣበት ቦታ እርስዎ ይሆናሉ.
በህንድ የባቡር ጣብያዎች ውስጥ ያሉት መድረኮች በጣም የተጨናነቁ ናቸው, እናም ፓንደርዱኒየም ብዙውን ጊዜ በባቡር እየተቃረበ ሲመጣ ሁሉም ሰው ቅድሚያ ሊሰጠው ይገባል. ሰዎችን ከማስተኛትም በተጨማሪ ትላልቅ ቁሶችን, ቦርሳዎችን, ሳጥኖችን እና አንዳንዴም የብረት አጣራዎችን ማስወገድ ይኖርብዎታል. ብርቱ ከሆናችሁ, መንገድዎን ለመግፋት ተዘጋጅ. አለበለዚያ ግን ወደኋላ መቆም እና ብዙሃቦች ለመሳርጡ እስኪመጡ መጠበቅ የተሻለ ነው.
በባቡሩ ውስጥ ባቡር ውስጥ, ሁሉም ክፍልፋዮች ተቆጥረዋል. ይሁን እንጂ, አሁን ያንተን ቦታ እየተቆጣጠረ ያለ ሰው መሆኑን በማየቴ አትደነቅ. ሁሉም እራሳቸውን እና ጓዶቻቸውን ማደራጀታቸውን ሲያጠናቅቁ ይንቀሳቀሳሉ.
ይህ ሁሉ በጣም ከባድ ከሆነ, ሻንጣዎችዎን ተሸክመው የክፍያዎን ቦታ እንዲከፈል የሚያደርገውን ቀበቶ (ሞግዚት) ቀጠሮ ለመያዝ መርጠዋል . በባቡር ጣቢያዎች ላይ በዝቅተኛ ሥፍራ ይገኛሉ እናም በቀይ ቀሚዎች ተለይተው ይታወቃሉ. ሆኖም ግን አገልግሎታቸውን ከመውሰዳቸው በፊት ክፍያውን ማካሄድዎን እርግጠኛ ይሁኑ.
ፈቃድ ያላቸው የባቡር ሀዲድ ተጓዦች በሻንጣዎ መጠን መሰረት ቋሚ ክፍያዎች አላቸው. ዋጋው እንደ የቦታ አካባቢ እና ምድብ ይለያያል. ከ 40 ሩፒስ ጀምሮ እስከ 40 ኪሎ ግራም የሚመዝኑ ቦርሳዎች ላይ ይደርሳል. በትልልቅ ጣቢያዎች ውስጥ ያለው የኪስ ቦርሳ በ 50-80 ሩፒስ ነው. ይሁን እንጂ ብዙውን ጊዜ ደጋፊዎች በዚህ ይስማማሉ. አብዛኛውን ጊዜ ተጨማሪ ገንዘብ ይጠይቃሉ, ስለዚህ ለመደራደር ተዘጋጅ.
ሓደ ሰሙን ድሕሪ መፍትሒ ዘይረኸበ ምርጫ እስራኤል፡ እስራኤላዊያን መን ቀዳማይ ሚንስትር’ታ ሃገር ኮይኑ ከምተመርጸ ገና ኣይፈለጡን ዘለው። ፕረዚደንት’ታ ሃገር ራቨን ረቭሊን ምስ ኹሎም ኣብታ ሃገር ዝንቀሳቀሱ ፓርቲታት ከካይዶ ዝጸንሓ ናይ ክልተ መዓልታት ዘተ ዛዚሙ ንቀዳማይ ሚንስትር ቤንጃሚን ነታንያሁን ተቐናቓኒኡ በኒ ጋንታዝ ሕብረት ክምስርቱ ክሓቱ’ዮም።
ድሕሪ ናይ ክልተ መዓልታት ዘተ 55 አባላት ፓርላማ’ታ ሃገር ደገፎም ንነታንያሁ ክህቡ ከለው 54 ድማ ንጋንተዝ ሂቦም ኣለው። እቲ ካብ 1992 ጀሚሩ ከም አካል ዘካየዱ ተቓውሞ ንናይ ቀ/ሚ መዝነት ዝወዳደር ወልቀሰብ ድምጺ ክህብ ዘይጸንሓ ፓርቲ ዝርዝር ሕብረት ዓረብ’ውን 10 ካብ አባላቱ ንጋንተዝ ከምዝድግፉ ገሊጾም ኣለው። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣቦ መንበር ዝርዝር ሕብረት ዓረብ ኣይማን ኦዳህ 10 ካብ 13 አባላት’ቲ ሕብረት በኒ ጋንተዝ ተወዳዳሪ ቀዳማይ ሚንስትር እስራኤል ክኾኑ ምርቑሖም ይገልጹ።
ይኹን ደአ እምበር ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ ክልቲኦም ተወዳደርቲ ንዝበዝሓ ድምጺ ሕብረት ማለት 61 ካብቲ 120 መናብር ዘለዎ ብ’ክነሳት’ ዝፍለጥ ፓርላማ’ታ ሃገር ንምምላእ ኣይከአሉን፡ድሕሪ ናይ ክልተ መዓልታት ዘተ’ውን ነታንያሁ ኣብ ልዕሊ ዓረብ ዜጋታት’ታ ሃገር መጥቓዕቶም ቀጺሉ’ሎ።
ናይ ሕብረት መንግስቲ ማለት ድማ ነታንያሁን ጋንተዝን ኣብ ስምምዕ በጺሖም ብዘይ ተሳትፎ እተን ካልኦት ነአሽቱ ፓርቲታት ዝበዝሓ ድምጺ ብምሓዝ ናይ ሓባር መንግስቲ ምምስራት ማለት እዩ።
ፕረዚደንት’ታ ራቭሊን ብወገኖም እቲ ዝደልዮ ውጽኢት ናይ ሕብረት መንግስቲ ምኳኑ ብንጹር ሓቢሮም ኣለው። እንተኾነ ነታንያሁ ብዝቀረብሎም ዘሎ ክሲ ብልሽውና ኣብ ዝመጽእ ሰሙናት ናብ ፍርዲ ክቐርቡ ተኽእሎ ከምዘሎ ይግለጽ ኣሎ ጋንተዝ ብወገኖም ንነታንያሁ ዝሓቖፈ መንግስቲ ንምሕባር ፍቓደኛ ከምዘይኾኑ ይገልጹ ኣለው።
ክልቲኦም ተወዳደርቲ ነታንያሁን ጋንተዝን ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ናይ ሕብረት መንግስቲ ምምስራት እንተዘይክኢሎም እስራኤል ሳልሳይ ዙር ምርጫ ከተኻይድ ምዃና ተፈሊጡ’ሎ፡ እዚ ድማ ብዙሓት ዜጋታት’ታ ሃገር ከጋጥም ዘይደልይዎ ፍጻመ’ዩ ምክንያቶም ድማ ብዙሕ ለውጢ ክህልው ኣይክእልን ብዝብል’ዩ።
የኦሮሚያው ጌታቸው ባልቻ፤አጋድሞ ማረድን፤በድንጋይ ቀጥቅጦ መግደልን፤አንድ ሙሉ ቤተሰብን እቤት ውስጥ ዘግቶ ማቃጠልን፤......ወዘተ "ተገቢ ያልሆነ ድርጊት ተፈፅሟል"ሲል መናገሩና ማስጠንቀቂያ መስጠቱ፤ምን ያህል የዘቀጠ እራሱ በድርጊቱ ተዋናይ ወይም ተባባሪ እንደሆነ ያሳያል፡፡
ግልብ ወያኔው(ኮቪድ27) አዱ ገነት ዕምብርቷ ላይ እተቆረቆረችበት ቦታ ነው የተወለድኩት፤ እትብቴም የተቀበረው እዛው ነው!!አየህ የታደሉታል እንጂ አይታደሉትም ይባላል፡፡ በል እንግዲህ እርር ቅጥል በል፤ለነገሩ አንተ ነገር የማይገባህ የደደቢት ሰገጤ ነህቅቅቅቅቅቅቅቅቅቅቅ
ስግጥናውማ የናንተ ነው ..በሎንችና ተጭነህ በጎጃም አዘነ አዲስ ላይ ተከስተህ አዲስን ስትለምድ ፍካሬ እየሱስህን ከብብትህ አሽቀንጥረህ ጥለህ ሰባተኛ መሽክሽክ ጀመርጅ ይህን ትክዳለህ መቼም መጥፎ ልማዳቹ
ወያኔ(ኮቪኤም83)ለሚያደርገው ምርጫ በታዛቢነት ከሚገኙት አንዱ የሆነው የሶማሌ አማፂ ቡድን አልሽባብ ታዛቢዎቹ የሚያርፉት ሆቴል ሳይሆን ደደቢት በሚገኘው ዋሻ ውስጥ መሆኑን አስታወቀ....ቅቅቅቅቅቅቅቅቅቅ
በዛሬው ቀን 16 የአውሮፓ ቄሮዎች በሆላንድ በቁጥጥር ስር ውለዋል፤ነገር ግን ለሰልፍ የወጣ ነው የመኖሪያ ወረቀት ታገኛላችሁ ተብለን ነው፤ይቅርታ ይደረግልን በማለት ተማፅነዋል! አይ ቄሮ ዳውን ዳውን ብለሽ መጨረሻ ላይ ይቅርታ ቅቅቅቅቅ
"የአዲስ አበባ ነዋሪዎች ገንዘብ ቆጥበው ያሰሩትን ኮንዶሚኒየም፤ሜንጫና ገጀራ የያዙ ጂራና ጅርቱ የሚሉ፤ወይ ዘራፊ አትላቸው ቀማኛ! የወሮበላ መንጋዎች ሲነጠቅ!በጏሮ በር ደግሞ አስተዳደሩ ለባለ ተረኞች ሲያድል ለመሆኑ ይህ ድርጊት ዝርፊያ ነው ወይስ ወረራ?
ወያኔ ምርጫ ታካሂዳለች አሉ!ተክሌ ተክላይ>ገብሬ ገብሩን ይመርጣል...........ብርኩታይት>ትርሃስን ትመርጣለች...........እነሱ ለደከሙት! እነሱ ለለፉት! እኛ ምን ቤት ነን ዝም ብለን የምንጫጫው?ወያኔዎች ከጫካ ጀምሮ ልዩ ለመሆን ነው የሚፈልጉት፤ በኮሚኒዝም ርዕዮት ዓለም እንኳን የአልባንያ ኮሚኒዝም የምንከተለው እያሉ ይደሰኩሩ ነበር ቅቅቅቅቅቅቅ
ወያኔዎች ይልቁንስ ምርጫ ገለመሌ እያላችሁ ጊዜ ከምታጠፉ፤ጠቅላዩን አባዱላን እጎንህ ሸጉጠህ፤ሽፈራው ጃርሶንና እነ ሽጉጤን አምባሳደርነት ሾመህ ጌታቸው አሰፋን በውንጀለናነት እንድናስረክብህ አትጠይቀን በሉ!፡፡
Aማባዛት Cycloastragenol እምቅ ኃይል ያለው ቴሎሜሚ አግብር ነው። ደግሞም ፣ በባህላዊ የቻይናውያን መድኃኒት ውስጥ ከፀረ-እርጅና ጋር የተገናኘ ነው ፡፡
Cycloastragenol በአንፃራዊነት በገበያው ላይ በአንፃራዊነት አዲስ ፀረ-እርጅና የአመጋገብ ማሟያ ንጥረ ነገር ነው ፡፡ እንዲሁም በቅንጦት የቆዳ እንክብካቤ እና መዋቢያዎች ቀመሮች ውስጥ ጥቅም ላይ ውሏል ፡፡ Cycloastragenol እ.ኤ.አ. በ 2007 በዩ.ኤስ. ውስጥ በምግብ ማሟያዎች ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ የተገዛው በ TA-65 ስም ነው ፣ ለዚህም ነው TA 65 ወይም TA65 ለ ‹cycloastragenol› በጣም የተለመደ ስም የሆነው ፡፡
Cycloastragenol ከአስትራጋለስ membranaceus እፅዋት የተገኘ ሞለኪውል ነው። የአታራግስ እጽዋት በቻይንኛ መድኃኒት ለዘመናት ሲያገለግል ቆይቷል ፡፡ ቻይናውያን አስትራጊየስ ዕድሜውን ሊያራዝመው እንደሚችልና ድካም ፣ አለርጂ ፣ ጉንፋን ፣ የልብ ህመም እና የስኳር በሽታ ለማከም ተጠቅሞበታል ብለዋል ፡፡
Cycloastragenol በአስትራጋለስ ውስጥ ካሉ ንቁ ንጥረ ነገሮች ውስጥ አንዱ ነው። ሳይክሎastragenol ከ Astragaloside IV ሞለኪውል ጋር ተመሳሳይ የሆነ ኬሚካዊ መዋቅር አለው ፣ ነገር ግን አነስተኛ እና ጉልህ የሆነ ባዮአይቪ ይገኛል ፣ ይህም አነስተኛ መጠን መውሰድ ያስፈልጋል ፡፡ የ T lymphocyte ፕሮቲንን የመጨመር ችሎታ ስላለው ቀድሞውኑ እንደ immunostimulant ጥቅም ላይ ውሏል። ሆኖም ለሳይንሳዊው ማህበረሰብ ፍላጎት እያሳደጉ ያሉት ልዩ ፀረ-እርጅና ባህሪዎች ነው።
ሳይክሎስታራገንኖል ቴሎሜራዝ የተባለውን የቴሎሜሪክ ዲ ኤን ኤ ውህደትን እና እድገትን የሚያጠናክር ኒውዮፕሮቲን ፕሮቲን ኤንዛይም በማነቃቃት የዲ ኤን ኤ ጉዳት መጠገንን ያበረታታል ፡፡ ቴሎሜሮች በቀጭን ክሮች የተሠሩ ሲሆን በክሮሞሶም ጫፎች ላይ ይገኛሉ ፡፡ መረጋጋታቸውን መጠበቁ ህዋሳት ከ ‹ሃይፍሊክ ወሰን› ባሻገር ተመሳሳይ የስነ-ልቦና እና ያልተወሰነ መብዛትን ለማስወገድ ያስችላቸዋል ፡፡ ቴሎሜሮች በእያንዳንዱ ዑደት የሕዋስ ክፍፍል ያሳጥራሉ ፣ ወይም ኦክሳይድ ውጥረት ሲያጋጥማቸው ፡፡ እስከዚህ ጊዜ ድረስ ይህ የማይቀር የእርጅና ዘዴ ነው ፡፡
በርካታ ጥናቶች እንዳመለከቱት በቴሎሜርስ ማሳጠር ሂደት ከብዙ ዕድሜ ጋር የተዛመዱ በሽታዎች (የልብ በሽታ ፣ ኢንፌክሽኖች ፣ ወዘተ) ጋር በቅርብ የተቆራኘ ነው እንዲሁም በአረጋዊያን ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ያለ ዕድሜ ልክ ሞት ይተነብያል ፡፡ ቴሎሜርስ በእያንዳንዱ የሕዋስ ክፍልፋይ ዑደት ፣ ወይም ደግሞ ኦክሳይድ ውጥረት በሚኖርበት ጊዜ ያሳጥረዋል። እስከዚህ ጊዜ ድረስ ፣ ይህ እርጅና የማይቻል ዘዴ ነው ፡፡
Cycloastragenol ይህን ኢንዛይም እንቅስቃሴን ያነቃቃል እንዲሁም ያነቃቃል ፣ ስለሆነም የቲሜሜይትን እጥረት ይገድባል እንዲሁም ቁጥራቸው ይጨምራል። በዚህ መንገድ የቴሌሞቹን ርዝመት ማራዘም ያስችላል እናም በዚህ ምክንያት የሕዋሱን ዕድሜ ያራዝማል።
በዝቅተኛ ሞለኪውል ክብደቱ ምክንያት Cycloastragenol በቀላሉ በአንጀት ግድግዳ በኩል ያልፋል ፡፡ እጅግ በጣም ጥሩ ግምት ዝቅተኛ በሆነ መጠን እንኳን ሳይቀር ከፍተኛ ውጤታማነትን ያስገኛል። ዕለታዊ ማሟያ በእራሱ ላይ ፣ ወይም በማጣመር ወይም በመለዋወጥ ፣ astragaloside IV ስለሆነም እርጅናን ለመተው እና በተፈጥሮ ተስፋን ለመጨመር ይረዳል።
Astragalus membranaceus በባህላዊ የቻይንኛ መድኃኒት ታሪክ ውስጥ በጣም መሠረታዊ ከሆኑት ዕፅዋት መካከል ድካምን ፣ በሽታን ፣ ቁስሎችን ፣ ነቀርሳዎችን ፣ የሃይ ትኩሳትን ፣ የድህረ-ምትን በሽታን ፣ ረጅም ዕድሜን እና የመሳሰሉትን ለማከም እንደ ተፈጥሯዊ መድኃኒቶች ነው ፡፡ ሆኖም ፣ የሳይክላስታራገንኖል ዱቄት ቁልፍ ጥቅሞች እንደ እርጅና እና በሽታ የመከላከል ድጋፍ ውጤቶች ናቸው ፡፡
የተለመዱ ጉንፋንን እና የላይኛው የመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሽኖችን ለማስወገድ ሲክሎastragenol በሽታን የመከላከል ስርዓትን ፣ ፀረ-ባክቴሪያ እና ፀረ-ባክቴሪያ በሽታዎችን ለመጠበቅ ሊያገለግል ይችላል ፡፡ የቲ ሊምፎይተንን እድገትን ማጎልበት በመቻሉ ምክንያት እንደ በሽታ ተከላካይ ጥቅም ላይ ይውላል። ሆኖም ፣ የሳይንሱ ማህበረሰብ ይበልጥ ፍላጎት ያለው እሱ እጅግ በጣም ጥሩ የእርጅና ተቃውሞ ነው። ሳይሎኮስትጀንኖል ቴሎሜሚንን በማነሳሳት የኒውክሌር ፕሮቲንን በቴሎሜር ዲ ኤን ኤ ውህደት እና ዕድገት ለማስታገስ ዲ ኤን ኤን ያበረታታል
ፀረ-እርጅና cycloastragenol በጣም ግልፅ ጥቅም ነው። Cycloastragenol የሰውን እርጅናን የዘገየ ብቻ ሳይሆን ፣ በተጨማሪም የበሽታ መከላከልን ፣ መርዝ መርዛማዎችን ፣ የልብ የልብ ህዋሳትን መከላከልን በዋነኝነት የሚመነጨው ከዋክብት (ኢስትሮጋሌድ) hydro hydrolysis ነው ፡፡
cycloastragenol ዱቄት ጭንቀትን ለማስታገስ እና አካልን ፣ አእምሯዊን ወይም ስሜታዊ ውጥረትን ጨምሮ የተለያዩ ጭንቀቶችን በመቋቋም ሰውነትን ይከላከላል ፡፡
Cycloastragenol በአንጻራዊ ሁኔታ አዲስ ነው እናም በገበያው ላይ በጣም ብዙ የድጋፍ ምርቶች የሉም ፣ እና የሚመከር መጠን የለም። በእኛ ልምምድ መሠረት የመድኃኒቱ መጠን ከተለያዩ ዓላማዎች ፣ ዕድሜዎች ጋር ይለያያል። በእርግጥ cycloastragenol ከ Astragaloside IV በበለጠ ውጤታማ ነው ከሚመከረው መድሃኒት በቀን 50mg ነው። ለ cycloastragenol በሚሆንበት ጊዜ ከ 10 ሚ.ግ እስከ 50 ሚ.ግ. መውሰድ መውሰድ ጥሩ ነው። አዛውንቱ በመካከለኛ ዕድሜ ላይ ካሉ አዋቂዎች የበለጠ መውሰድ አለባቸው። አንዳንዶች በቀን ከ 5mg ጋር ለመጀመር ይመክራሉ ፣ ከዚያ ቀስ በቀስ ይጨምሩ። Cycloastragenol ተፈጥሯዊ መውጫ በመሆኑ ውጤቱን ለማየት ጊዜ ሊወስድ ይችላል ፣ ስድስት ወር ያህል ነው።
Cycloastragenol በተአምራዊ መልኩ ፀረ-እርጅና ወኪል ሆኖ እንዲታወጅ ተደርጓል ፡፡ ምንም እንኳን ጥራት ያለው የአቻ ግምገማ የተደረገ ጥናት አለመኖር ቢሆንም የጥንት ጥናቶች ተስፋ የሚያስቆርጡ በመሆናቸው የቴሎሜር ርዝመት የመጨመር ችሎታ እንዳለው ያሳያል ፡፡ በተጨማሪም ፣ Cycloastragenol ን መውሰድ የተወሰኑ ካንሰርዎችን የመያዝ እድልን ይጨምራል የሚል ስጋት አለ ፡፡ ሆኖም የምርምር ጥናቶች ከሳይኮስትራጅኖል አጠቃቀም ጋር ተያይዞ ማንኛውንም የካንሰር ስጋት ማቋቋም አልቻሉም ፡፡
ሳይክሎስታራጌኖል ተስፋ ሰጭ የፀረ-እርጅና ድብልቅ ይመስላል። ምንም እንኳን የሕይወትን ዕድሜ ለማሳደግ ባይረጋገጥም ዕድሜያቸው ከዕድሜ ጋር ተያያዥነት ያላቸው ባዮማርከሮችን ለመቀነስ ተችሏል ፡፡ በተጨማሪም እንደ ጥሩ መስመሮች እና መጨማደዱ ያሉ የእርጅና ምልክቶችን ለመቀነስ ተረጋግጧል ፡፡ እንዲሁም እንደ አልዛይመር ፣ ፓርኪንሰንስ ፣ ሬቲኖፓቲስ እና የዓይን ሞራ ግርዶሽ ያሉ የመበስበስ በሽታ ተጋላጭነቶችን ሊቀንስ ይችላል ፡፡
በባዮቴራንስፎርሜሽን የተፈጠረ የሳይክላስታራገንኖል ፀረ-እርጅና ተዋጽኦዎች ቼን ሲ ፣ ኒ ያ ፣ ጂያንግ ቢ ፣ ያን ኤስ ፣ ሁ ቢ ፣ ፋን ቢ ፣ ሁዋንግ ኤች ፣ ቼን ጂ ናት ፕሮድ ሬስ ፡፡ 2019 ሴፕቴምበር 9: 1-6. ዶይ: 1080 / 14786419.2019.1662011.
ሳይክሎስታራገንኖል-ከእድሜ ጋር ለተዛመዱ በሽታዎች አስደሳች ልብ ወለድ እጩ Y Y et al. ኤክስ ቴር ሜድ. (2018) በባዮትራንስፎርሜሽን የተፈጠረ የሳይክላስታራገንኖል እርጅና ተዋጽኦዎች ፡፡ ቼን ሲ ፣ ኒ ያ ፣ ጂያንግ ቢ ፣ ያን ኤስ ፣ Xu B ፣ አድናቂ ቢ ፣ ሁዋንግ ኤች ፣ ቼን ጂ ናት ፕሮድ ሬስ 2019 ሴፕቴምበር 9: 1-6. ዶይ: 10.1080 / 14786419.2019.1662011
“የአገራችን ጉዳይ ግድ ይለናል:: የበኩላችንን ማዋጣት እንሻለን .. ለወገናችን የመድረስ ግዴታ አለብን። ለህዝባችን ጥቅም እንቆማለን::” .. በልዩ ልዩ የኢትዮጵያ ጉዳዮች ዙሪያ የተሰባሰቡ በአገር ውስጥና በተለያዩ የውጭ አገራት የሚኖሩ በልዩ ልዩ የሞያ መስክ የተሰማሩ ኢትዮጵያውያንና ትውልደ-ኢትዮያውያን ናቸው::
ኦዲት ተደራጊ ተቋማት የመንግስት ህግን አክብረው የመሥራትና የኦዲት ግኝቶች ላይ እርምጃ የመውሰድ ኃላፊነታቸውን ካልተወጡ ተጠያቂ እንደሚሆኑ የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት የኦዲት ዘርፍ ምክትል ዋና ኦዲተር ክብርት ወ/ሮ መሰረት ዳምጤ ገለጹ፡፡ ክብርት ወ/ሮ መሰረት ይህን የገለጹት ከግንቦት 15-16፣ 2011 ዓ.ም ድረስ ከኦዲት ተደራጊ የፌዴራል ተቋማት ጋር በኦዲት ግኝቶች እርምጃ አወሳሰድ ላይ በመ/ቤቱ አዳራሽ ውይይት በተደረገበት ወቅት ነው፡፡
በመድረኩ መክፈቻ ላይ ክብርት ወ/ሮ መሰረት በአንዳንድ ኦዲት ተደራጊ ተቋማት ዘንድ በኦዲት በግኝቶች ላይ እርምጃ ለመውሰድ የተሻለ ጥረት መኖሩን ገልፀው የእርምት አወሳሰዱ ግን የሚፈለገው ደረጃ ላይ እንዳልደረሰ የ2010 በጀት አመት ኦዲት እንዳሳየ ተናግረዋል፡፡ በተቋማት የተደረጉት ጥረቶችም በአብዛኛው በበጀት አመቱ በተካሄደው ኦዲት የተገኙ ግኝቶችን በማረም ላይ ያመዘኑ እንደሆኑና በቀጣይ ስህተቶቹ እንዳይደገሙ ለማድረግ ሥርዓት መዘርጋት ላይ ትኩረት እንዳላደረጉ ተናግረዋል፡፡ ክብርት ምክትል ዋና ኦዲተሯ አክለውም የበጀት አመቱን ኦዲት ግኝት ብቻ መሠረት በማድረግና ከተገኘው የኦዲት ግኝት በላይ አስፍቶ ባለማየት ምክንያት ታረሙ የተባሉ ግኝቶች በቀጣይ ኦዲት ወቅት በድጋሚ እየተፈጸሙ ብሎም በፊት ያልነበሩ አዳዲስ ግኝቶች ጭምር በተቋማት ላይ እየተገኙ ነው ብለዋል፡፡
ክብርት ወ/ሮ መሠረት በኦዲቱ መሰብሰብ አለበት የተባለ ገንዘብን ለመሰብሰብ በኦዲት ተደራጊዎች በተደረገ ጥረት የተመለሰ ገንዘብ ቢኖርም አብዛኛው በራሳቸው ያስመለሱት ሳይሆን በገንዘብ ሚኒስቴር እንዲሰረዝ ያስደረጉት ነው ብለዋል፡፡
በእርምጃ አወሳሰድ ረገድም ኦዲት ተደራጊ ተቋማት የመንግሥትን ህግ ባላከበሩ ኃላፊዎችና ሠራተኞች ላይ እርምጃ እየወሰዱ አይደለም ብለዋል፡፡ በኦዲት ወቅትም አስፈላጊ መረጃ በወቅቱ በማቅረብ በኩል ተቋማት ድክመት እንዳለባቸውና ይህም በፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት የኦዲት ስራ ላይ ችግር እያስከተለ መሆኑን ገልጸዋል፡፡
በመሆኑም ኦዲት ተደራጊዎች በየዓመቱ ተደጋጋሚ ግኝት እየተገኘባቸውና ተመሳሳይ የኦዲት አስተያየት እየተሰጠባቸው የቀጠሉበትን ባጠቃላይም ካሉበት ሁኔታ ውስጥ ራሳቸውን ለማውጣት ያልቻሉበትንና በኦዲት ግኝት ላይ እርምጃ ለመውሰድ የተቸገሩበትን ምክንያት ለመረዳት የውይይት መድረኩ እንደተዘጋጀ ጠቅሰው በነዚህ ጉዳዮች ላይ አስተያየታቸውንና ጥያቄያቸውንም እንዲያቀርቡ ክብርት ወ/ሮ መሰረት ጠይቀዋል፡፡
በመድረኩ የተገኙ ኦዲት ተደራጊ የአስፈፃሚ አካላትና የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የፋይናንስ፣ የግዥና የንብረት አስተዳደርና የውስጥ ኦዲት ኃላፊዎችም የኦዲት ግኝቶችን ለማረም የሄዱበትን ርቀትና በሂደቱ የገጠሟቸውን ችግሮች እንዲሁም የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት በራሳቸው ላይም ሆነ በጥቅሉ በኦዲት ተደራጊዎች ላይ ከሚያቀርባቸው የኦዲት ግኝቶችና ከሚሰጣቸው የኦዲት አስተያየቶች ጋር ተያይዞ ሊጤኑ ወይም ሊስተካከሉ ይገባቸዋል ያሏቸውን ጉዳዮች በአስተያየትና በጥያቄ መልክ አቅርበዋል፡፡
የስራ ኃላፊዎቹ በሰጡት አስተያየት ከበፊት ጊዜ ጀምሮ እርምጃ ሳይወሰድባቸው የመጡና የአመቱ በፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት የኦዲት ግኝት ተደርገው የሚቀርቡ ተንከባላይ ሂሳቦች ተቋማትን በተከታታይ በየአመቱ ተቀባይነት የሚያሳጣ የኦዲት አስተያየት እያሰጣቸው መሆኑንና ይህም በፋይናንስ ሰራተኞች ሞራል ላይ ጉዳት እያስከተለ መምጣቱን በመግለጽ በመጨረሻ ኦዲት የተደረገው በጀት አመት የፋይናንስ አፈፃፀማቸው ብቻ ተወስዶ የኦዲት አስተያየት ቢሰጥ እንደሚሻል ገልጸዋል፡፡
የኦዲት ግኝቱ የተቋማትን በተለይም የከፍተኛ ትምህርት ተቋማትን ነባራዊ የስራ ባህሪ መሠረት ባደረገ መልኩ መሆን እንዳለበትና ኦዲቱ ኦዲት ተደራጊዎች ካለባቸው ችግር እንዲወጡ ደጋፊ እንጂ ስህተት ፈላጊ መሆን እንደሌለበት ገልጸዋል፡፡ በተጨማሪም ተመሳሳይ የኦዲት ግኝቶች በተቋማት ላይ ከአመት አመት የሚገኙበትን ምክንያትና ከዚህ ጋር በተያያዘ መሻሻል በሚገባቸው አሰራሮችና ህጎች ላይ ጥናት በማድረግ ችግሮቹ በዘላቂነት እንዲፈቱ መስራት እንደሚያስፈልግ ተናግረዋል፡፡
እንደዚሁም ለተቋማት የበላይ ሀላፊዎች የሚገዙ ቁሳቁሶችን እንደምሳሌ በመጥቀስ ግልጽ መመሪያ በሌላቸው ነገር ግን በአሰራር ባሉ ጉዳዮች ላይ መመሪያ ማውጣት እንደሚገባ ተናግረዋል፡፡ ገንዘብ ሚኒስቴር የቆዩና መመለስ የማይችሉ ገንዘቦችን መሰረዝ እንዳለበት፣ በኦዲት ተደራጊ ተቋማትና በዋና ኦዲተር መ/ቤት ኦዲተሮች መካከል ያለው ግንኙነት መጠናከር እንደሚገባው፣ ተቋማት ለፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት በሚልኩት የኦዲት ግኝቶች የማስተካከያ መርሃ ግብርና የተወሰዱ እርምጃዎች ላይ ግብረ መልስ መስጠት እንደሚስፈልግና መ/ቤቱ የውስጥ ኦዲተሮችን አቅም መገንባት እንዳለበት ገልጸዋል፡፡
ተሳታፊዎቹ ተቋማቸው በተገኙባቸው አንዳንድ ግኝቶች ላይ ያሏቸውን ጥያቄዎችና በማንሳት የማስተካከያ እርምጃ ለመውሰድ የተቸገሩበትን ምክንያት የገለጹ ሲሆን በዘወትር የፋይናንስ አስተዳደር ስራቸው የሚገጥሟቸውን ችግሮችም አስረድተዋል፡፡ ከኦዲቱ አሰራር ጋር የተያያዙ የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤትን የተመለከቱ ሌሎች ጥያቄዎችንም አንስተዋል፡፡
ከነዚህም ውስጥ በኦዲት ወቅት የተገኙና መሰብሰብ ሲገባቸው ያልተሰበሰቡ ገንዘቦችን ከተለያዩ ከግለሰቦችና ከድርጅቶች ለማስመለስ በሚደረገው ጥረት ውስጥ ከቆይታ ርዝመት፣ ግለሰቦች ከሀገር በመልቀቃቸው ወይም በተለያዩ ምክንያቶች በቅርብ ሊገኙ ባለመቻላቸው፣ ድርጅቶች በመፍረሳቸውና በሌሎች ምክንያቶች ችግር እንደገጠማቸው ገልጸዋል፡፡
በIFMIS አሰራር ላይ ያለ የእውቀት ማነስና በቴክኖሎጂው ላይም ያለው ክፍተት፣ ከረጅም ጊዜያት አንስቶ ጥቅም ላይ እየዋሉ ያሉና በሰራተኛው የማይታወቁ መመሪያዎች መኖርና በመንግስት ግዥ ኤጀንሲ በኩል ንብረቶች በወቅቱ ተገዝተው አለመቅረባቸው በጀት አጠቃቀም ላይ ችግር መፍጠሩ ለኦዲት ግኝት መንስኤ እየሆኑ እንደሆነም ተናግረዋል፡፡
በተጨማሪም ለሰራተኞች ማበረታቻ ሽልማት ከተከፈለ ገንዘብ፣ ለተቋም የበላይ ሃላፊዎች ቢሮዎች ከተፈጸመ የቁሳቁስ ግዥ፣ ለደህንነት ስራ ከተከፈለ ክፍያ፣ ለረጅም አመት ከተከማቹ መጣራት ካለባቸው ሂሳቦች፣ በዩኒቨርሲቲ ሴኔቶች (ቦርድ) ከተፈቀዱ ክፍያዎችና በማኔጅመንት ውሳኔ ከሚፈፀሙ ስራዎች ጋር በተያያዘ የገጠሙ ችግሮችን ጠቅሰዋል፡፡ የፋይናንስና የውስጥ ኦዲተር ክፍሎች በሰው ሀይል ካለመሟላታቸው፣ ከፍተኛ የሰራተኛ ፍልሰት ከመኖሩና ከአቅም ክፍተት ጋር የተያያዙ ችግሮችም ተነስተዋል፡፡
በመድረኩ ተካፋዮች በተሰጡ አስተያየቶችና በቀረቡ ጥያቄዎች ላይ የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት የኦዲት ዳይሬክተሮችና ማናጀሮች እንዲሁም በክብርት ወ/ሮ መሠረት ዝርዝር ምላሽ ተሰጥቷል፡፡
ክብርት ወ/ሮ መሠረት ለቀረቡት ጥያቄዎች ምላሽ በመስጠት ውይይቱን ባጠቃለሉበት ወቅት ከመድረኩ የተነሱት ሀሳቦች በግብአትነት አንደሚወሰዱ ገልጸዋል፡፡ የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት ከዚህ ቀደምም ከህግና ከአሰራር አኳያ መስተካከል ባለባቸው ጉዳዮች ላይ ኦዲቱን መሠረት በማድረግ ለሚመለከታቸው አካላት ሲያሳስብ መቆየቱንና በዚህም ከህግ ማዕቀፍ ጋር ተያይዞ የተገኙ ውጤቶች እንዳሉ በዝርዝር ገልፀዋል፡፡ በመድረኩ በተነሱ አንዳንድ ጉዳዮች ላይም በቀጣይ መ/ቤቱ ከገንዘብ ሚኒስቴርና ከሚመለከታቸው አካላት ጋር እንደሚሰራ ተናግረዋል፡፡
የመ/ቤቱ ፍላጎት ስህተት መፈለግ ሳይሆን በተቃራኒው ተቋማት ከኦዲት ግኝት እንዲወጡ ማገዝ ነው ያሉት ክብርት ወ/ሮ መሰረት ኦዲት ተደራጊ ተቋማትን በአቅም ግንባታ በኩል ለመደገፍም ዝግጁ እንደሆነ ተናግረዋል፡፡
በሌላ በኩል ግን የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት ማስረጃን መሠረት በማድረግ የሚሰራ በመሆኑ ተቋማት በኦዲቱ ወቅት አስፈላጊ የሆኑ ማስረጃዎችን እስካላቀረቡና ህግና መመሪያን ያገናዘበ ስራ እስካልሰሩ ድረስ የተገኙ ክፍተቶችን በኦዲት ግኝትነት ማቅረቡ እንደማይቀር ክብርት ወ/ሮ መሰረት ገልጸዋል፡፡ በተጨማሪም ተቋማት ተንከባላይ ሂሳቦችን እስከመጨረሻው ድረስ ጥረት በማድረግ እስካላስተካከሉ እና በሚመለከተው አካል ውሳኔ እንዲሰጥባቸው እስካላደረጉ ድረስ ወደፊትም ግኝት ሆነው እንደሚቀጥሉ ገልጸዋል፡፡
በመሆኑም አላግባብ በተፈጸሙ ክፍያዎች ላይ ክፍያውን የፈጸሙ አካላትን ተጠያቂ ማድረግ እንደሚገባና መሰብሰብ ያልተቻሉ ሂሳቦችንና ሌሎች ግኝቶችን እስከመጨረሻው ድረስ በመከታተልና ከሚመለከተው አካል ጋር በመስራት እልባት እንዲያገኙ ማድረግ ከኦዲት ተደራጊ ተቋማት ይጠበቃል ብለዋል፡፡ አክለውም ተቋማት ከአሰራርና ከህግ ማዕቀፍ አኳያ የሚያጋጥሟቸውን ችግሮች በዝርዝር ለይተው በቀጥታ ተጠሪ ለሆኑበት አካልና ለሚመለከተው የመንግሰት አካል በማቅረብ እንዲፈቱ ማድረግ እንደሚገባቸውም አስገንዝበዋል፡፡
በመጨረሻም ተቋማቱ በኦዲት ግኝቶች ላይ እርምጃ አለመውሰዳቸው ተጠያቂነትን የሚያስከትል በመሆኑም ትኩረት በመስጠት ከ2002-2009 በጀት አመት ድረስ ባሉ የኦዲት ግኝቶች ላይ እርምጃ መውሰድና ለሚመለከታቸው አካላት ማሳወቅ እንዳለባቸው አሳስበዋል፡፡
እቲ ፕረዚደንት ብሰንበት 31 ታሕሳስ 2017 ናብ ኣቡ ዳቢ ኣብ ዝኣተወሉ፣ ወራስ ዓራትን ምክትል ላዕለዋይ ወትሃደራዊ ኣዛዝን ሸኽ መሓመድ ቢን ዛይድ ኣል ናህያን ተቀቢሉ ከምዘዘራረቦ እቲ ማዕከን ዜና ገሊጹ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ፣ ካብ ታሕሳስ 2015 ክሳብ ታሕሳስ 2017 ናብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ክበጽሕ እዚ ንሳልሳይ ኣዋኑ ኮይኑ፣ ኣብዚ ክልተ ዓመታት ብጠቕላላ ዝበጽሐን ንሃገራት ኣርባዕተ ጥራይ’የን።
የቅዱስ ጴጥሮስ ስፔሻላይዝድ ሆስፒታል ሜዲካል ዳይሬክተሩ ዶክተር አየለ ተሾመ፥ ወረፋ በመጠበቅ ሂደት በሽታዎች የመወሳሰብ እና ታማሚውን ለከፋ ጉዳት እየዳረጉ መሆኑን ገልፀዋል ፡፡
በአዲስ አበባ የሚገኙትን ሆስፒታሎች የቀዶ ህክምና ወረፋዎች ለማቃለል እና ታካሚውም ህመሙ የከፋ ደረጃ ሳይደርስበት ህክምና ማግኘት እንዲችል የማድረግ ስራዎችን የቅዱስ ጴጥሮስ ስፔሻላይዝድ ሆሰፒታል መጀመሩ ተገልጿል።
ሜዲካል ዳይሬክተር እንደገለፁት ስራው የሌሎች ሆስፒታሎቸን ጫና ለመቀነስ ታስቦ የተጀመረ እና ከየትኛውም ሆስፒታል ወረፋ የሚጠብቁ ታካሚዎችንም ተቀበሎ አገልግሎት መስጠት መጀመሩን ነው የገለፁት።
በሁለት ሳምንት ውስጥም ሆስፒታሉ ከጥቁር አንበሳ ፣ ዘውዲቱ እና መሰል ታካሚ ከሚበዛባቸው ሆስፒታሎች ታካሚዎችን በመውሰድ ከ 100 በላይ ለሚሆኑት የቀዶ ህክምና መስጠት ችሏል።
ሆስፒታሉ የጀመረው ይህ አገልግሎት የሌሎችን ሆስፒታሎች ጫና ከማቃለል በላይ ለታካሚው ፈጥኖ መድረስን የሚያመጣ በመሆኑ በንቅናቄ የተጀመረው ስራ ቀጣይነት እንዲኖረው እየተሰራ እንደሆነም ተነግሯል።
ህክምናውን ካገኙት ታካሚዎች መካከል ወ/ሮ ከይላ የሀሞት ከረጢት እብጠት ታማሚ በመሆን ቀዶ ህክምና ለማግኘት ከ አንድ አመት በላይ በዘውዲቱ ሆስፒታል ወረፋ ሲጠብቁ እንደነበር ይናገራሉ።
ሆስፒታሉ የህክምና አገልግሎቱ ለታካሚው መፍትሄ የያዘ በመሆኑ እንደ ሀገር የቀጠሮ ስርአቱ ማዕከል ደረጃ ሊያዝ እና ሊመራ ይገባል የሚል ማሳሰቢያን አስተላልፏል።
ቅዋም ኣመሪካ መራሒ ሃገር ንህሉው ኩነተ ሃገር ኣመልኪቱ ንሓፈሻዊ ባይቶ መግለጺ ክህብ ይሓትት እዩ። በዚ ድማ ሕሉፋት መራሕቲ ሃገር ኣመሪካ ኣብ በበይኑ ኣጋጣሚታት ዝ ሃብዎ መደረታት።.
ህገ መንግስቱን ከማርቀቅ አንስቶ እስከ ማፅደቅ በነበረው ሂደት ወሳኝ ሚና የነበራቸው የቀድሞ የአገሪቱ ፕሬዚዳንት ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ፤ የሰነድ ማስረጃዎችን በመንተራስ ስለ ህገ መንግስቱና የጸደቀበትን ሂደት መቼም ቢሆን ከማስረዳት ሰልችተውና ቦዝነው አያውቁም፡፡ የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ በሰንደቅ ዓላማ ዙሪያ አሁን ለነገሰው አለመግባባት መንስኤው ምን እንደሆነና መፍትሄውን እንዲሁም ተያያዥ ርዕሰ ጉዳዮችን አንስቶ አነጋግሯቸዋል፡፡ ከዶ/ር ነጋሶ ገዳዳ ጋር የተደረገውን ቃለ ምልልስ እንዲህ አጠናቅረነዋል፡-
በመጀመሪያ በህገ መንግስቱ መካተት ያለባቸው ጉዳዮች ብለን፣ ረቂቅ ሃሳቦችንና ጉዳዮችን ሰብስበን በዝርዝር አሰፈርን፡፡ በጥያቄ መልክ 73 ጉዳዮችን ነው በዝርዝር ያስቀመጥነው፡፡ እነዚህን 73 ጥያቄዎች ደግሞ ቅርፅ ያስያዙልን ኤክስፐርቶች (ባለሙያዎች) ነበሩ፡፡ ጥያቄዎቹ ተዘርዝረው የነበረው በመጠይቅ መልክ ሲሆን “ድጋፍ”፣ “ተቃውሞ” በሚል ተለይተው ነው፣ የህዝብ አስተያየት የተሰበሰበባቸው፡፡ የተቃውሞና ድጋፍ ውጤቱ የተሰላውም በመቶኛ ነበር፡፡
ለምሳሌ አጨቃጫቂው የህገ መንግስቱ አንቀፅ 39 ማለትም፣ የብሔር ብሔረሰቦች መብት እስከ መገንጠልን የሚፈቅደው በመጠይቅ ዝርዝሩ ተካትቶ ነበር፡፡ በዝርዝር ጉዳዮች ላይ ደግሞ በተመረጡ 23 ሺህ ቀበሌዎች ላይ ነው የህዝብ ውይይት የተደረገው፡፡ እኔ ለምሳሌ ደምቢዶሎ ላይ አወያይቻለሁ፡፡ ደምቢዶሎ ትልቅ ከተማ ነው። ህዝቡ ከ50 ሺህ አያንስም ግን እኔ ያወያየኋቸው ከ200 አይበልጡም፡፡ በዚህ አይነት ነው ውይይቶች የተካሄዱት፡፡
በዚህ መሰረት ለምሳሌ አንቀፅ 39 (የብሔር ብሔረሰቦች መብት እስከ መገንጠል) ላይ በክልል አንድ (ትግራይ) መቶ በመቶ ድጋፍ አግኝቷል። በክልል ሁለት (አፋር) ደግሞ ይህ አንቀፅ 98 በመቶ ድጋፍ አግኝቷል፡፡ በክልል 3 (አማራ ክልል) 89 በመቶ ድጋፍ አግኝቷል፡፡ ክልል 4 (ኦሮሚያ ላይ) 97 በመቶ ድጋፍ አኝቷል፡፡ ክልል 5 (ሶማሌ) 72 በመቶ ድጋፍ አግኝቷል፡፡ ክልል 6 (ቤኒሻንጉል ጉሙዝ) 88 በመቶ ነበር ድጋፍ ያገኘው፡፡ ክልል 12 (ጋምቤላ) ደግሞ 59 በመቶ ድጋፍ አግኝቷል፡፡
በዚህ መንገድ ነው በጉዳዮቹ ላይ ከህዝብ ሃሳብ የተሰበሰበውና ህገ መንግስቱ ውስጥ የሚካተቱ አንቀፆችን በባለሙያዎች እንዲቀረፁ ያስደረግነው። እኔ እስከማስታውሰው ድረስ፣ ይሄ ሁሉ የረቂቅ ሂደት ሲከናወን የሰንደቅ አላማ ጉዳይ አልተነሳም ነበር፡፡ ትልቁ ጥያቄ የነበረው ሀገሪቱ ፌደራሊዝም ያስፈልጋታል አያስፈልጋትም የሚለው ነበር እንጂ የሰንደቅ አላማ ጉዳይ እንደ ሌሎቹ አንቀፆች የድጋፍና የተቃውሞ ድምፅ ከህዝብ አልተሰበሰበበትም፤ ለህዝብ ውይይትም አልቀረበም ነበር፡፡ ኮሚሽኑ የሰንደቅ አላማን ጉዳይ ለህዝብ ውይይት አላቀረበም።
በወቅቱ ዋናው ትኩረት፣ የሀገሪቱ ስርአት ፌደራል ይሁን አይሁን የሚለውና የብሔር ብሔረሰቦች መብት ጉዳይ ነበር፡፡ ለዚህ ይመስለኛል የሰንደቅ ዓላማ ጉዳይ ያን ያህል ትኩረት ያላገኘው። አስቀድሜ እንዳልኩት፣ ትኩረቱ የፌደራሊዝም ጉዳይ ላይ ነበር፡፡ ፌደራል ይሁን አይሁን በሚለው ላይ ከክልሎች (ከህዝብ) የተሰበሰቡ አስተያየቶች የመቶኛ ስሌትን ስንመለከት ደግሞ፤ ክልል አንድ (ትግራይ) 99 በመቶ ፌደራሊዝም ይሁን የሚለውን ሲደግፍ፣ ክልል 2 (አፋር) 97 በመቶ፣ ክልል 3 (አማራ) 92 በመቶ፣ ክልል 4 (ኦሮሚያ) 95 በመቶ፣ ክልል 5 (ሶማሌ) 65 በመቶ፣ ክልል 6 (ቤኒሻንጉል ጉሙዝ) 60 በመቶ ደግፎታል፡፡ ክልል 12 (ጋምቤላ) 84 በመቶ፣ ክልል 13 (በወቅቱ ሃረሪ ይመስለኛል) 97 በመቶ፣ ክልል 14 (አዲስ አበባ) 93 በመቶ ፌደራሊዝሙን ሲመርጡ፣ ድሬደዋ ላይ 11 በመቶ የሚሆነው ብቻ ነበር የመረጠው፡፡ ትንሹ ቁጥር የድሬደዋ ነው፡፡ ከዚያ ውጪ እኔ ዘንድ ያሉ ሰነዶች፣ በወቅቱ አንዳንድ ያልተወያዩ ክልሎች እንዳሉም ያመላክታል፡፡
አርቃቂ ኮሚሽኑ የሰንደቅ ዓላማ ጉዳይ መግባት አለበት ብሎ በራሱ አስገብቶት ነው፡፡ ኮሚሽኑ በእንዲህ መልኩ የሰንደቅ አላማውን ጉዳይ በአንቀፅ 3 አስቀምጦ፣ ከየክልሉ ለተውጣጡትና የህገ መንግስት ጉባኤ አባላት አቅርቦ ነበር፡፡ በዚህ አንቀፅ ስር ሶስት ንኡስ አንቀፆች አሉ፡፡ የአርማ ጉዳይን፣ የክልሎች ሰንደቅ አላማን የተመለከቱ ናቸው፡፡ በጉባኤው በዚህ ጉዳይ ላይ ብዙም ክርክር አልተካሄደም ነበር፡፡ በጉዳዩ ላይ ውይይት የተደረገው፣ ለሁለት ቀናት ማለትም፣ ጥቅምት 29 እና 30፣ 1987 ዓ.ም የነበረ ሲሆን በሰንደቅ ዓላማው ጉዳይ ሃሳባቸውን የሰጡ ሰዎች 37 ብቻ ነበሩ፡፡ ሰንደቅ ዓላማውን በተመለከተ የቀረበውን ረቂቅ ድንጋጌ፣ 513 የጉባኤው አባላት ድጋፍ ሲሰጡበት፣ በ4 ተቃውሞና በ5 ድምፀ ተአቅቦ ነው ፀድቆ፣ የህገ መንግስቱ አንቀፅ 3 በመሆን የተደነገገው፡፡
ብዙም አልነበረም፡፡ አቶ ግርማ ብሩ (አሁን አምባሳደር) ብቻ ነበር “የአርማና የባንዲራ ልዩነት ምንድን ነው?” የሚል ጥያቄ ያቀረበው እንጂ ብዙም ጠንካራ ክርክርና ጥያቄ አልተነሳም፡፡ ሻለቃ አድማሴም እንዲሁ ተቃውሞ አቅርበው ነበር፡፡ ከክልል 5 (ሶማሌ) የተወከሉት አቶ አሊ አብዱ፤ ሶስቱ ቀለማትና አርማው እንዳለ ሆኖ፣ “ነጭ” ቀለም ይጨመርበት የሚል ሃሳብ አቅርበው ነበር፡፡ ከአፋርም እንዲሁ ነጭ ቀለም ይጨመርበት የሚል ሀሳብ ተሰንዝሮ ነበር፡፡ በዚህ የአርማ መጨመር ጉዳይ ላይ በተሰጠው የጉባኤው አባላት ድምፅ መሰረት፤ 517 ሰዎች አርማ መጨመር አለበት ሲሉ፣ 4 ተቃውሞ እንዲሁም 4 ድምፀ ተአቅቦ አድርገው ነበር፡፡
አሁን በህገ መንግስቱ አንቀፅ 3 ንኡስ አንቀፅ 3 ስር ተደንግጎ የሚገኘውና “የፌደራሉ አባሎች የየራሳቸው ሰንደቅ አላማና አርማ ሊኖራቸው ይችላል” የሚለውን በተመለከተ፣ ብዙም የተቃወመ አልነበረም፡፡ ነገር ግን “ብቻውን የሚውለበለብ ሳይሆን ከፌደራሉ ጋር ጎን ለጎን ነው የሚውለው” በሚለው ላይ የተወሰኑ ሃሳቦች ተሰንዝረው ነበር፡፡ በዚህ ጎን ለጎን መውለብለብ አለባቸው በሚለው ጉዳይ ላይ በተሰጠ ድምፅ፡- ድጋፍ 5፣ ተቃውሞ (ጎን ለጎን መሰቀል አያስፈልግም ያሉ) ደግሞ 517 ነበሩ፡፡ ድምፀ ተአቅቦ ያደረጉ 8 ነበሩ፡፡
እንግዲህ ይሄ አረንጓዴ፣ ቢጫ፣ ቀይ ቀለማት በዓለም ላይ የታወቅንበት፣ የነፃነት አርማም ስለሆነ መቀየር አያስፈልግም፤ ነገር ግን በመሃሉ የሃይማኖት፣ የብሔር ብሔረሰቦች እኩልነትን የሚወክል አርማ የግድ መኖር አለበት—የሚል ሃሳብ ነው በስፋት የተሰነዘረው፡፡
ቀደም ብሎ እኔ እንደማውቀው፣ የኢህአዴግ ስብሰባዎች ካልሆኑ በስተቀር ብዙ ጊዜ ህዝቡ ይዞ የሚወጣው ሌጣውን ነበር፡፡ በተለይ በሰሜኑ የሃገሪቱ ክፍል አካባቢ በተለይ ኮከቡ ያለበትን ሠንደቅ ዓላማ ተቃውሞ እንደሚቀርብበት በሚገባ የተመለከትኩት፣ በእነዚህ ሁለት ዓመታት (2008 እና 2009) ጊዜ ውስጥ በተፈጠሩ ህዝባዊ ተቃውሞዎች ላይ ነው፡፡ በተቃውሞዎቹ በግልፅ በባለኮከቡ ሠንደቅ ዓላማ ያለው ተቃውሞ በአብዛኛው ታይቷል፡፡ ተቃዋሚ ፓርቲዎችም ይሄን ሰንደቅ ዓላማ ይቃወማሉ፡፡ በኦሮሚያ በኩል የሚታየው ተቃውሞ ደግሞ ከማንነትና ከማንነት መለያ ጋርም የተያያዘ ነው የሚመስለው፡፡ ለምሳሌ በኢሬቻ በዓል ላይ ሁለት አይነት ነው የሚታይ የነበረው፡፡ የኦነግ ደጋፊዎች የኦነግን መለያ ባንዲራ ሲያውለበልቡ ነበር፣ በሌላ በኩል የአባገዳዎች ባንዲራም ታይቷል፡፡ የክልሉ ባንዲራም ራሱን ችሎ ነበር፡፡
እኔ የአባገዳዎች ባንዲራ ማለትም ጥቁር፣ ቀይ እና ነጭ ቀለማት በተከታታይ ያሉበት ባንዲራ እንዴት መጣ ብዬ ሽማግሌዎችን ለመጠየቅ ሞክሬ ያገኘሁት መረዳት አለ፡፡ ይህ ባንዲራ በሁለት ጎሳዎች (አካላት) ጦርነት መካከል በሠላም ለማለፍ የሚያሣዩት ምልክት ነበር፡፡ ከላይ ጥቁር ቀለም የሆነው በገዳ ስርአት ሽማግሌዎችን ይወክላል፤ ከአባገዳ ጀምሮ ያሉትን ይወክላል፡፡ ቀዩ ደግሞ እድሜያቸው ከ18-40 የሆኑ ወጣቶችን ይወክላል። ወጣትነት ትኩስ ሃይል መሆኑን ለማሳየት ነው፤ የወጣትነት እድሜ ስራ የሚሰራበት፣ ጦርነት የሚሳተፉበት እድሜ ነው፡፡ ነጩ ቀለም ደግሞ ህፃናትን ይወክላል፡፡ ህፃናት ገና ከፈጣሪ ስለመጡ ንጹሐን ናቸው የሚል ትርጉም አለው፡፡ በኦሮሞ ባህል ህፃናት እስከ 8 ዓመት እድሜያቸው በፆታ አይለዩም፡፡ ወንዱም ሴቱም ተመሣሣይ ፀጉር፣ ተመሣሣይ አለባበስ ነው የሚኖራቸው፡፡
የብዙ ሰዎችን ፍላጎት ስናይ፣ በክልሉ ካሉ ሶስት አይነት ባንዲራዎች የሚቀበሉት፣ የአባ ገዳዎቹን ይመስላል፤ ግን የህዝቡን ስሜት ህዝበ ውሣኔ ባልተካሄደበት ሁኔታ ማወቅ አይቻልም። የፌደራሉን ባንዲራ ያለመቀበል ስሜት የሚታየውም ከዚህ አንፃር ይመስለኛል፡፡ የፌዴራል ስርአት የኛን ጥያቄ ስላልመለሰ፣ የፌደራል ሠንደቅ አላማ አይወክለንም የሚል ስሜት ያለ ይመስላል፡፡
አስቀድሜ እንዳልኩት፣ ይህ አሁን መመሪያ ወጥቶለት በግድ ሊተገበር በታሠበው ሠንደቅ ዓላማና አርማ ላይ ህዝቡ ውይይት አላደረገበትም። በሌላ በኩል ሁሉም የፖለቲካ ሃይሎች በእኩል በሂደቱ አልተሣተፉም፡፡ ኢህአፓ፣ መኢሶን፣ ኦነግ፣ ኢሠፓ ሌሎችም በዚህ ሂደት አልተሣተፉም። እነዚህ ኢትዮጵያውን ናቸው፣ ደጋፊዎች አሏቸው፤ ነገር ግን በሠንደቅ ዓላማው ጉዳይ ውይይት አላደረጉም፡፡ በህገ መንግስቱ ላይም እንዲሁ። በሌላ በኩል፤ በረቂቅ ህገ መንግስቱ ላይም ሆነ በፀደቀው ህገ መንግስት ላይ ህዝቡ የራሱ ፍላጎት ስለመካተቱ የሚያንፀባርቅበት ህዝበ ውሣኔ አልተካሄደም፡፡ እንዳለ ወደ ህዝቡ ነው ፀድቆ የወረደው፡፡ የሠንደቅ ዓላማው ሆነ ሌሎች ችግሮች የሚመነጩት፣ አንደኛው ከዚህ አንፃር ነው፡፡ ህገ መንግስቱ ላይ ህዝበ ውሣኔ ካልተካሄደበት ስርአቱ ወይም ህገ መንግስቱ በህዝቡ ተቀባይነት እንዳለው ማረጋገጫ ማቅረብ አይቻለውም ማለት ነው፡፡
አሁንም የሚሻለው በህገ መንግስቱም ሆነ በሠንደቅ አላማው ጉዳይ ላይ የማሻሻያ ሃሣቦች ካሉ፣ ማሻሻያ ይደረግ የሚሉ አካላት ፊርማ አሠባስበው ቢያቀርቡና፣ ጉባኤ ተደርጎ፣ ለህዝብ ውሳኔ ቢቀርብ ነው፡፡ ሁነኛ መፍትሄ የሚሆነው ህዝበ ውሣኔ ማካሄድ ነው፡፡
ችግር የተፈጠረው የፌደራል ስርአት መርህን ካለማክበር ነው፡፡ ሁሉም ብሔር ብሔረሰቦች ራሳቸውን በራሳቸው የማስተዳደር መብት በህገ መንግስቱ ተሰጥቷል፡፡ ይሄ ባለበት ሁኔታ ደግሞ በጋራ በሚዋሰኑበት ድንበራቸው ሊከተሉት የሚገባ መርህ አለ፡፡ የጋራ አስተዳደርና የግል አስተዳደር የሚባል መርህም በህገ መንግስቱ ተቀምጧል፡፡ ይሄን መርህ ተግባራዊ ማድረግ አለመቻል ነው አንዱ ችግር፡፡
የዲሞክራሲ ጥያቄም አለ፡፡ ህገ መንግስቱን የሚቀበሉ የፖለቲካ ድርጅቶች እስካሉ ድረስ የእነዚህ ድርጅቶች በማናቸውም መልኩ በምርጫ ተፎካክረው አስተዳደር መሆን የሚችሉበት ሁኔታ ካልተፈጠረ በስተቀር የፌዴራል ስርአቱ ችግር ላይ ይወድቃል። አጋር ድርጅቶች የሚያስተዳድሩት ክልልም ሆነ ኢህአዴግ በሚያስተዳድሯቸው ክልሎች፣ በነፃ ምርጫ ተወዳድሮ፣ የክልል አስተዳዳሪነት ስልጣን የሚያዝበት ሁኔታ እስካልተፈጠረና የገዥው ፓርቲ፤ ”የእኔ ፕሮግራም ብቻ ነው ተግባራዊ መደረግ ያለበት” የሚል አመለካከት ካልቀረ በስተቀር ችግሩ ሊፈታ አይችልም፡፡
በስፋት የሚታየው ድንበርን አስታኮ የሚፈጠር ችግር በህዝበ ውሳኔ እንዲፈታ ነው በመርህ ደረጃ የተቀመጠው፡፡ በዚህ መሠረት በሁሉም ቦታዎች እልባት የተሰጠ አይመስለኝም፡፡ ህዝበ ውሣኔ ቢደረግም ተግባራዊ ማካለል አለማድረግ ሌላው የግጭት መንስኤ ነው፡፡
መፍትሄው ዲሞክራሲን ማስፋት፣ በህገ መንግስቱ የተቀመጡ መርሆችን መተግበር ነው። ህዝበ ውሣኔ የተደረገባቸውን ጉዳዮችም በጊዜ መደምደም ያስፈልጋል፡፡ እነዚህ በጊዜ ካልተመለሱ የፌደራል ስርአቱ ጥያቄ ውስጥ ይገባል፡፡
ምናልባት ከእርስዎ በኋላ በይፋ ለህዝብ አሳውቆ ሥልጣንን በመልቀቅ ረገድ አፈ ጉባኤ አባ ዱላ ገመዳ ሁለተኛው የመንግስት ከፍተኛ ኃላፊ ሳይሆኑ አይቀሩም፡፡ የእሳቸው በዚህ ወቅት ከሥልጣን መልቀቅ አንደምታው ምን ሊሆን ይችላል ?
ኦህዴድን ከመሠረቱት መካከል ዋናው ሰው ናቸው፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ኢህአዴግ 1993 ላይ በተንገዳገደ ጊዜ ከታደጉት ሰዎች አንዱ ናቸው። ጦርነቱንም ከመሩት አንዱ ቁልፍ ሰው ናቸው፡፡ የኦሮሚያን አስተዳደር ከኦነግ ጋር ሆነው ከወሰኑ የኦህዴድ ሰዎች ዋነኛው ናቸው፡፡ በኋላ ላይም ኦነግ ከኦሮሚያ እንዲወጣ በማድረግ በኩልም ቁልፍ ሰው ናቸው፡፡ በኢህአዴግ ውስጥ በ1993 መከፋፈል በመጣ ጊዜ የእነ አቶ መለስን ቡድን ከታደጉት አንዱ ቀልፍ ሰው ናቸው፡፡ እስከ 1993 ድረስ ወታደር ነበሩ፡፡ ሜጄር ጀነራል ነበሩ፡፡ ወደ ሲቪል የመጡበት አካሄድም ትክክልና ህጋዊ አልነበረም፡፡ ለኔ እስካሁን ጀነራል ናቸው እንጂ ሲቪል አይደሉም፡፡ ምክንያቱም የጀነራልነት ማዕረጉን የሠጠሁት እኔ ነኝ፤ ማዕረጉንም ሊያነሳ የሚችለው ፕሬዚዳንቱ ነው፡፡ ያ ማለት እኔ ነበርኩ ማንሳት የነበረብኝ፡፡
ፈፅሞ አልቀረበም፡፡ በዚያን ጊዜ የኢህአዴግ ማዕከላዊ ኮሚቴና ስራ አስፈፃሚም በጉዳዩ ላይ አልተወያየም፡፡ ይሄ የተደረገው በጠቅላይ ሚኒስትሩና በተወሰኑ ሰዎች ሊሆን ይችላል እንጂ በድርጅቱ ደረጃ በኢህአዴግም ሆነ በኦህዴድ ውስጥ ውይይት አልተደረገበትም፡፡ ነገር ግን ሰውየው የእነ አቶ መለስን ቡድን በመታደግ ጥሩ ሚና ነበራቸው። ከዚህ ባሻገር በፊንፌኔ ዙሪያ ኦሮሚያ ልዩ ዞንን በማቋቋም፣ በአዲስ አበባ የኦሮሞ ባህል ማዕከልን በማቋቋምም ወሳኝ ሚና ነበራቸው፡፡ የኦሮሚያ ዋና ከተማን ወደ አዲስ አበባ በማምጣትም ይታወቃሉ።
እኔ እንደሚመስለኝ የሶማሊያና ኦሮሚያ ግጭት ጉዳይ ብቻ አይደለም፡፡ እንደሰማሁት ከሆነ በአጠቃላይ በአካሄዶች አለመደሰታቸውና የህዝቡ ቅሬታ በአግባቡና በታሰበው መንገድ እየተፈታ አይደለም የሚል ቅሬታም እንዳላቸው ነው፡፡ ስለዚህ የግጭቱ ጉዳይ ብቻ አይመስለኝም፡፡ በኢህአዴግ ውስጥ ችግር እንዳለ በሚገባ የሚያመላክት ነው፡፡
የአሜሪካ ድምጽ ራዲዮ ወኪል መስፍን አራጌ የዞኑን ፖሊስ መምሪያ ኃላፊ ኮማንደር ፍቅሩ ሳሌ ን በስልክ አነጋግሯቸዋል፡፡ በችግሩ መንስኤ አስተያየታቸውን ይጀምራሉ፡፡
ብሎም የተሻሻሉ አቀራረቦች ላይ መረጃዏችን በማካፈል የባለሙያዎችን ዕውቀት ከፍ ለማድረግ የታቀደ መሆኑን የዳይሬክቶሬቱ ዳይረክተር አቶ ሙሉጌታ በመክፈቻ ንግግራቸው ጠቁመዋል።
በስልጠናው ላይ በዘርፉ ባለሙያ አቶ ሰርካዲስ አማካይነት የመረጃ አያያዝና ፍሰት ጉዳይ ተነስቶ ውጤታማ ውይይት ተካሂዷል፡፡ ከዚህ ጋር ተያይዞ በተደረገው ውይይት እስካሁን የነበረው ማኑዋል ሲስተም በመሆኑ ለቀልጣፋ አገልግሎት ይህን ሁኔታ ማሻሻልና ማዘመን አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ በበለጸገው ሶፍትዌር በመጠቀም መረጃን በአግባቡ ለመያዝና በፍጥነት ለማሰራጨት የሚረዳ የቡድን ኢሜይል ተከፍቶ ሠልጣኞቹ ማረጋገጥ እንዲችሉ የአይሲቲ ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር አቶ እሱባለው ገ/ማሪያም በዕለቱ ከፍተኛ እገዛ አድርገዋል፡፡
በመጨረሻም ዘመናዊ ስልቶችን በመጠቀም መረጃን መያዝ፣ በአግባቡ ማቀድና በጊዜና በጥራት ሪፖርት ማድረግ ካሁኑ ትውልድ የሚጠበቅ በመሆኑ ከዚህ አኳያ ስልጠናው ተጨማሪ አቅም የሚፈጥር እንደሚሆን እምነታቸውን ገልጸው መድረኩን ያጠቃለሉት የሀዋሳ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዝዳንት ጽ/ቤት ሀላፊ የሆኑት አቶ አየለ አዳቶ ናቸው፡፡ አቶ አየለ አክለው በቂ አቅም እስኪፈጠር ይህ ሥልጠና ተጠናክሮ መቀጠልና ከየኮሌጆቹና ተቋሞቹ ሀላፊዎችና የዕቅድ ባለሙያዎች ብሎም እያንዳንዱ ግለሰብ ተደራሽ መደረግ እንዳለበት አስገንዝበዋል፡፡
የስልጠናው ተሳታፊዎች በየኮሌጆቹ ወይም በየካምፓሶቹ በመረጃ አያያዝ፣ በዕቅድና ሥራ አፈጻጸም ሪፖርት አዘገጃጀት ቀጥተኛ ድርሻ ያላቸውና ሌሎችም የሥራ ክፍሎች አመራሮች እንዲሁም የም/ፕሬዝዳንቶች ጽ/ቤት ልዩ ረዳቶች እንደሆኑ ለማወቅ ተችሏል፡፡
5 November በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ጥቅምት 26 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) ጥቅምት 25 ቀን ላይ ነው።
የትግራይ ክልላዊ መንግስት በህገ መንግስቱ መሠረት ዘንድሮ ምርጫ የማይካሄድ ከሆነ በክልል ደረጃ የራሱን ምርጫ ሊያካሂድ እንደሚችል መግለፁን ተከትሎ በርካቶች በማህበራዊ ሚዲያ አስተያየት ሲሰጡበት ሰንብተዋል፡፡ የኮሮና ወረርሽኝ መከሰቱን ተከትሎ ከምርጫው መራዘም ጋር በተያያዘ ሰሞኑን ገዥው ፓርቲና ተፎካካሪዎች የአገሪቱን መንግስት በማስቀጠል አማራጮች ላይ ውይይት አድርገዋል፡፡ ለመሆኑ የምርጫ ጊዜንና ሁኔታን የመወሰን ስልጣን ያለው ማን ነው? ቀጣዩን ምርጫ ህገ መንግስትን መሠረት አድርጐ እንዴት ማካሄድ ይቻላል? ክልሎች ከፌደራሉ መንግስት ውጭ የራሳቸውን ምርጫ ማካሄድ የሚችሉበት የህገ መንግስት አግባብ ይኖር ይሆን? በሚሉና ተያያዥ ጉዳዮች ዙሪያ የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ፣ የቀድሞ የህዝብ ተወካዮች ም/ቤት አባልና የህግ ባለሙያውን አቶ ወንድሙ ኢብሣን እንደሚከተለው አነጋግሯቸዋል፡፡ ማብራሪያቸውን ከህገ መንግስቱ ይጀምራሉ፡፡
እንደሚታወቀው ይሄ ሀገር እንደ ሌሎች ሀገሮች ሁሉ የተፃፈ ህገ መንግስት አለው፡፡ ይህ ህገ መንግስት በገዥዎች አይከበር እንጂ ብዙ በሰብአዊነት የቆሙ አንቀፆች ያሉት ነው፡፡ ወደ 31 የሚደርሱ አንቀፆቹ ሰብአዊና ዲሞክራሲያዊ መብትን የተመለከቱ ናቸው፡፡ ህገ መንግስቱ ካሉት 106 አንቀፆች መካከል ስለ ምርጫና ቦርዱ የተደነገገው በአንቀጽ 102 ላይ ነው የሚገኘው፡፡ አንቀጽ 102 ምንድን ነው የሚለው ከተባለ፤ በፌደራልና በክልል የምርጫ ክልሎች ነፃና ትክክለኛ ምርጫ በገለልተኝነት እንዲያካሂድ፣ ከማንኛውም ተጽእኖ ነፃ የሆነ ብሔራዊ የምርጫ ቦርድ ይቋቋማል ይላል፡፡ በፌደራል ደረጃ አንድ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ይቋቋማል ነው የሚለው ህገ መንግስቱ፡፡ በዚሁ የምርጫ ቦርድ ማቋቋሚያ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ 2፣ የቦርዱ አባላት በጠቅላይ ሚኒስትሩ አቅራቢነት እንደሚሾሙ ይደነግጋል፡፡ እስካሁን ይሄ የህግ ሂደት ተፈጽሟል፡፡ ስለዚህ ክልሎች የራሳቸውን የምርጫ ቦርድ የማቋቋምም ሆነ ከፌደራሉ ብሔራዊ የምርጫ ቦርድ ሂደት ውጭ ምርጫ ማካሄድ የሚችሉበት የህገ መንግስት አግባብ የለም፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ ግን አሁን ያለነው በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ስር ነው፡፡ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ውስጥ በሚገባበት ጊዜ የህገ መንግስቱ አንቀጽ 93 ነው ሙሉ ለሙሉ የሚተገበረው፡፡
ህገ መንግስቱ 106 አንቀፆችና 481 ንኡስ አንቀፆች ያሉት ነው፡፡ ይሄ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የሚደነግግበት አንቀጽ 93 ከአራት የህገ መንግስቱ አንቀፆች ውጭ ያሉ አንቀፆችንና ንዑስ አንቀፆችን በሙሉ የሚያግድ ነው፡፡ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የማይነካቸው አንቀፆች አራት ብቻ ናቸው፡፡ እነዚህ አንቀፆች አንደኛው አንቀጽ 1 ነው፡፡ የኢትዮጵያ ህገ መንግስት ስያሜን የተመለከተው ማለት ነው፡፡ ሌላኛው አንቀጽ 18 ነው፡፡ ይህ አንቀጽ ኢ-ሠብአዊ አያያዝን የሚከለክል ነው፡፡ ይህ አንቀጽ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አይደፈርም፡፡ ሌላኛው አንቀጽ 25 ነው፡፡ ይህ አንቀጽ የእኩልነት መብት ነው፡፡ አራተኛው አንቀጽ 39 ነው፡፡ አንቀጽ 39 በሙሉ ሳይሆን የአንቀጽ 39 ንዑስ አንቀጽ 1 እና 2 ናቸው በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ የማይነኩት፡፡ ስለዚህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅን የሚደነግገው አንቀጽ 93፤ ከእነዚህ አንቀፆች ውጪ ያለውን በሙሉ ማገድ ይችላል ማለት ነው፡፡ ይሄ ማለት እንግዲህ የምርጫ ሁኔታም እንበለው ስለ ቦርድ የተደነገገውን በሙሉ ማገድ ይችላል ማለት ነው፡፡ ይሄን አዋጅ ደግሞ የማስፈፀም ብቸኛ ስልጣን የተሰጠው ለፖሊስ፣ ሚሊሻ፣ ለክልል ሃይል አይደለም፤ የሀገሪቱ ሉአላዊነት ዘብ ለሆነው መከላከያ ሠራዊት ነው፡፡ ስለ መከላከያ ሰራዊት መርሆዎች የሚያትተው የህገመንግስቱ አንቀጽ 87 ንዑስ አንቀጽ 3 እና 4 ስለ መከላከያ ሠራዊት ስልጣንና ኃላፊነት በሚገባ ይደነግጋሉ፡፡
በንዑስ አንቀጽ 3 የመከላከያ ሠራዊት፣ የሀገሪቱን ሉአላዊነት ከመጠበቅ በተጨማሪ በዚህ ህገ መንግስት መሠረት፣ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የሚሰጡትን ተግባሮች ያከናውናል ይላል፡፡ ንዑስ አንቀጽ 4 ደግሞ የመከላከያ ሠራዊቱ በማናቸውም ጊዜ ለህገ መንግስቱ ተገዥ ይሆናል ይላል፡፡ ስለዚህ የመከላከያ ሠራዊቱ ዋነኛ አላማ የሀገሪቷን ሉአላዊነት መጠበቅ ነው ማለት ነው፡፡ በዚህ ኃላፊነቱ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የሚሰጡትን ተግባሮች በሙሉ ያከናውናል ማለት ነው፡፡ ስለዚህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን የማይቀበል፣ የምርጫ ቦርድን ስልጣንና ኃላፊነት የማይቀበል ክልል ካለ፣ ጉዳዩ ከሀገሪቷ ሉአላዊነት ጋር የሚጋጭ ስለሆነ መከላከያ ሠራዊት ኃላፊነቱን ይወጣል ማለት ነው፡፡ ክልሉ የራሴን ምርጫ አካሂዳለሁ ብሎ ሲነሳ በቀጥታ የሀገሪቷን ሉአላዊነት እየናደ ነው፡፡ ሀገሪቷ ደግሞ ዋና ተግባሩ ሉአላዊነትን ማስጠበቅ የሆነ መከላከያ ሠራዊት አላት፡፡ ከዚህ አንፃር ጉዳዩ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁና ለመከላከያ በተሰጠው ስልጣን ላይ ያረፈ ይሆናል፡፡
የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ነው፡፡ ምርጫ ቦርድ ያጋጠሙትን ችግሮች ዘርዝሮ ያቀርባል፣ ምክር ቤቱ ይወያይበትና ውሳኔ ይሰጥበታል፡፡ ምርጫውን ማራዘም ተገቢ ሆኖ ካገኘው፣ ፓርላማው የማራዘም ብቸኛ ስልጣን ይኖረዋል፡፡ ምርጫ ቦርድ ተጠሪነቱ ለህዝብ ተወካዮች እንደመሆኑ፣ የህዝብ ተወካዮች ያሳለፈውን ውሣኔ የማስፈፀም ሃላፊነቱን ይወጣል ማለት ነው፡፡ በሀገሪቷ ውስጥ የመጨረሻ ስልጣን ያለው አካል የህዝብ ተወካዮች ም/ቤት መሆኑንም መዘንጋት የለብንም፡፡ የፌደራል መንግስትም፣ ስራ አስፈፃሚውም፣ ክልሎችም ስልጣናቸው ከህዝብ ተወካዮች ም/ቤት ውሳኔዎች በታች ነው፡፡
ሰው ልብ ብሎ መገንዘብ ያለበት፣ አሁን ያለንበትን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅና የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መደንገጊያ አንቀጽ 93 ስር የተዘረዘሩትን ጉዳዮች ነው፡፡ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን የሚፈጽመው ስራ አስፈፃሚው ሲሆን የሚያስፈጽመው ደግሞ የሀገሪቷን ሉአላዊነት የመጠበቅ ብቸኛ ስልጣን ያለው የመከላከያ ሠራዊት ነው፡፡ ከዚህ ውጪ ያሉ እንቅስቃሴዎች በቀጥታ በዚህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ፣ የሀገሪቱን ሉአላዊነት የማስከበር ኃላፊነት ከተሰጠው የመከላከያ ሰራዊት ጋር የተያያዘ ይሆናል ማለት ነው፡፡
የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ከማያግዳቸው የሕገ መንግሥቱ አንቀፆች አንዱ የብሄር ብሄረሰቦች መብት የራስን እድል በራስ የመወሰን እስከ መገንጠል ድረስ የሚደነግገውን አንቀጽ 39 ነው፡፡ ይሄንን ተጠቅሞ መገንጠል አሊያም የራስን ምርጫ ማካሄድ ይቻላል? እንዲህ ያለ ጥያቄ ቢነሳስ እንዴት ይስተናገዳል?
አንቀፅ 39 ንዑስ አንቀጽ 1 እና 2 በዚህ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አይነኩም፡፡ እርግጥ ነው ገደቡም ሊደረግባቸው አይችልም፡፡ ነገር ግን በዚህን ወቅት የራስን እድል በራስ እንወስናለን እንገነጠላለን ብሎ መነሳት በቀጥታ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ለመከላከያ ሰራዊቱ ከተሰጠው ስልጣን ጋር መጋጨት ነው የሚሆነው፡፡ መከላከያው የአገር ሉዓላዊነትን መጠበቅ አለበት፡፡ በዚያው ልክ የራስን ዕድል በራስ መወሰን ሲባል ደግሞ በህገ መንግሥቱ የተቀመጠ የራሱ ሂደት አለው፡፡ ያንን ሂደትና ሥርዓት ጠብቆ ነው ሊፈፀም የሚችለው እንጂ በሃይል “በቃ ከዛሬ ጀምሮ ተገንጥያለሁ” ማለት አይቻልም። በቀጥታ ከመከላከያ ሠራዊት ጋር ያጋጫል፡፡ አንድ አካል ይህን አንቀፅ ተጠቅሞ መገንጠል ቢፈልግ፣ ከፌደራል መንግሥት ጋር መወያየት እንዳለበት ሕገ መንግሥቱ ይደነግጋል፤ ሕዝበ ውሳኔ፣ የምክር ቤት 2/3ኛ ድምፅ የመሳሳሉ ሂደቶች አሉ፤ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ 4 ስር የተደነገጉ፡፡ ይህ የአፈጻጸም ሂደቶችን የሚዘረዝረው ንዑስ አንቀጽ 4 ደግሞ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መደንገጊያ አንቀጽ 93 መሰረት ከሚታገዱት አንቀጾች አንዱ ነው፡፡ ታዲያ እንዴት በዚህ ጊዜ ውስጥ የራስን እድል በራስ መወሰን ይቻላል? ፈጽሞ አይቻልም። ሕጉም ለዚህ ክፍተት የለውም፡፡ ሌላው እግረ መንገድ መታወቅ ያለበት፣ የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብትን ተጠቅሞ የመገንጠል ጉዳይ፣ እስከ 3 ዓመት ሊፈጅ የሚችል ሂደት እንዳለው፣ በሕገ መንግሥቱ መደንገጉን ነው፡፡ ከዚህ ውጪ በጉልበት ልሂድ ከተባለ የመከላከያን ስልጣን መንካት ይሆናል፡፡ በዚህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መሰረት፤ አንዲት ቀበሌ እንኳ ከአገሪቱ ዳር ድንበር ፈቀቅ ማለት አትችልም፡፡ ይሄን ሉዓላዊነት የማስከበር ሥልጣን ሙሉ ለሙሉ የመከላከያው ነው፡፡ ሚሊሻ፣ ፖሊስ፣ የክልል ልዩ ሀይል ምንም ቦታ አይኖራቸውም፡፡
ፈጽሞ የለም፡፡ ምንም ዓይነት የመከራከሪያ የሕግ ምክንያትና የሕግ መሰረት የለም፡፡ በሕገ መንግሥቱም ሆነ በአጠቃላይ በአገሪቱ ሕጎች ወይም ልማዳዊ ነገሮች ውስጥ የለም፡፡ ከሕግ ውጪ በሆነ አካሄድ ደግሞ ያው ጉልበት ነው ማለት ነው፡፡ አሁን ያለው ጉዳይ እንደኔ ከሆነ፣ ዝም ብሎ የፖለቲካ ጫጫታ እንጂ ሕጋዊ መሰረት ያለው መከራከሪያን የያዘ አይደለም፡፡ በጉልበት የሚካሄድ ከሆነ ግን መከላከያ በሕገ መንግሥቱ መሰረት ኃላፊነቱን እንዲወጣ ይገደዳል፡፡ በአለማቀፍ ሕግም፣ ይህን የሕግ ጥሰት የፈፀመው አካል ድጋፍ አያገኝም ማለት ነው፡፡
እስካሁን በኢትዮጵያ ውስጥ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የታወጁት በሁለት ምክንያቶች ብቻ ነው። አንደኛ፤ ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን አደጋ ላይ የሚጥል ሁኔታ ሲፈጠርና በተለመደው መደበኛ ሕግ ማስተዳደር ሲያቅት ሲሆን ከእነዚህ ውጪ እስከ ዛሬ በኢትዮጵያ ውስጥ በዚህ ሕገ መንግሥት መሰረት አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ታወጆ አያውቅም፡፡ አሁን ለመጀመሪያ ጊዜ ነው ሕብረተሰብን አደጋ ላይ በሚጥል በሽታና ወረርሽኝ ምክንያት የታወጀው፡፡ ይህንንም ሁኔታ እንዲሁ መገንዘብ አለብን፡፡ እንግዲህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ከታወጀ በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ ሊቆይ የሚችለው ለ6 ወር ብቻ ነው። ከዚያ በኋላ ለ4 ወር ማራዘም ይቻላል። አሁን እኛ አገር የታወጀው ለ5 ወራት የሚቆይ ነው፡፡ ካልተራዘመ ከ5 ወር በኋላ ያበቃል ማለት ነው፡፡ እዚህ ጋ በተደጋጋሚ የሚነሳው ጥያቄ ፓርላማው ዘመኑ ካለቀ ማን ያራዝመዋል? የሚለው ነው፡፡ እዚህ ጋ የሕግ ክፍተት ያለው ይመስላል፡፡ ነገር ግን ይሄን የሕግ ክፍተት ራሱ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የታወጀበት አንቀጽ 93 ይፈታዋል፡።
እንግዲህ አንድ መንግሥት ሶስት አካላት ይኖሩታል፡፡ ሕግ አውጪ፣ ሕግ ተርጓሚና፣ ሕግ አስፈጻሚ፡፡ ከእነዚህ መካከል ሕግ ተርጓሚና ሕግ አስፈፃሚ ናቸው የመጨረሻዎቹ ወሳኞች፡፡ ሕግ አውጪው ሊቀርም ይችላል። ይህ ማለት ፓርላማው ማለት ነው። ደርግ ለ11 ዓመት ያለ ፓርላማ ነበር አገሪቱን የመራው። ፓርላማውን መበተን የሚቻልበት አንቀጽም በሕገ መንግሥቱ ተቀምጧል፡፡ ስለዚህ ሕግ አውጪውን ገለል አድርጎ፣ በሕግ ተርጓሚና አስፈጻሚ ብቻ አገርም መምራት ይቻላል ማለት ነው። ስለዚህ አንዱ ሕገ መንግሥታዊ አካሄድ፣ ፓርላማው የሥራ ዘመኑ ከመጠናቀቁ በፊት አገር በቀጣይ ልትመራ የምትችልበትን አግባብ በሕግ ደንግጎ፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በሚያቀርቡለት ሀሳብ ሊበተን ይችላል፡፡ ሁለተኛው አማራጭ ደግሞ ፓርላማው አልበተንም ማለትም ይችላሉ፡፡ ጠ/ሚኒስትሩ ፓርላማውን ይበትናል የሚል ድንጋጌ በሕገ መንግሥቱ አለ፤ ግን ጠ/ሚኒስትሩ ይሄን የሚያደርገው ራሱ ፓርላማውን አስፈቅዶ ነው፡፡ ፓርላማው “እኔ አልበትንም፤ አገሪቷ ችግር ውስጥ ናት፤ አገሪቷን አደጋ ላይ ጥዬ አልሄድም፤ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ እስከሚያልቅ በዚሁ እቀጥላለሁ” ካለ ይችላል፡፡ ምክንያቱም አንቀጽ 93 ስለሆነ አገር የሚያስተዳድረው፡፡ አንቀጽ 93 ደግሞ በፓርላማው መሻሻልም ከፍ ዝቅ ማለትም ይችላል፡፡ ስለዚህ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በሕገ መንግሥቱ መሰረት፤ የአገሪቱን መንግሥት ለማስቀጠል በርካታ አማራጮች አሏቸው። ፓርላማውን በፍቃደኝነት መበተን፣ ካልተበተነም አስቸኳይ ጊዜ አዋጁን እያራዘመ
የፓርላማውን የጊዜ ዘመን የሚደነግገው አንቀጽ 58 ነው፡፡ ይሄን አንቀጽ 58 የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ይገድበዋል፡፡ ጠ/ሚኒስትሩ መበተንም የሚችለው በምክር ቤቱ ፈቃድ ነው፡፡ የህገ መንግስቱ አንቀጽ 60 ንዑስ አንቀጽ 1 እንዲህ ነው የሚደነግገው፡- ጠቅላይ ሚኒስትሩ የስልጣን ዘመኑ ከማለቁ በፊት አዲስ ምርጫ ለማካሄድ በምክር ቤቱ ፈቃድ ምክር ቤቱ እንዲበተን ለማድረግ ይችላል፤ ነው የሚለው፡፡ ምክር ቤቱ መበተን አልፈቅድም ካለስ? ሀገሪቷ አደጋ ላይ ነች፤ ለአደጋ አጋልጬ አልበተንም እቀጥላለሁ ቢልስ? አንቀፆችን ማሻሻል ይችላል ማለት ነው፤ የህገ መንግስቱንም አንቀጽ 93 ጨምሮ ማሻሻል ይችላል፡፡ እበተናለሁ ብሎ ካሰበም፣ ከመበተኑ በፊት ለሀገሪቱ ቀጣይነት ይበጃሉ የሚላቸውን ህጐች አውጥቶ ሊበተን ይችላል፡፡ ሌላኛው አማራጭ አሁን ያለው ስራ አስፈፃሚና ህግ ተርጓሚ ከፓርቲዎች ጋር ተነጋግረው፣ የብሔራዊ አንድነት መንግስት መመስረት ነው፡፡
ዶ/ር ዐቢይ ወደ ስልጣን ከመምጣታቸው በፊት በነበረው ቀውስ፣ ሃገሪቱ ወዴት ነው የምትሄደው የሚል ትልቅ ስጋት ነበር፡፡ በኋላ ግን ብዙ ሰው ባልጠበቀው ሁኔታ፣ ዶ/ር አቢይ ከኢህአዴግ ውስጥ በመውጣት ስጋቱ እልባት ማግኘት ችሏል። በወቅቱ በሀገራችን ላይ አንዣቦ የነበረው ደመና ወዴት እንደሚያመራ ግልፅ ስላልነበረ፣ ዶ/ር ዐቢይ መምጣቱና የስልጣን ሽግግሩም በሰላማዊ መንገድ መከናወኑ ነው ተስፋ የሰጠን፡፡ ከዚያ ቀደም እንግዲህ የኢህአዴግ አስተዳደር፣ ፖለቲካዊ ችግሮችን በኃይልና በአስተዳደራዊ መንገድ ምላሽ ለመስጠት ነበር የሚሞክረው፡፡ በዚህ መንገድ የፖለቲካ ምህዳሩን አጥቦ፣ የሰዎችን መብት ገፍፎ፣ ዲሞክራሲዊ መብቶችን አፍኖ፣ ህገ መንግሥቱን ሳይከተል ሲሰራ የቆየ የመንግስት አስተዳደር ዘይቤ መቀየሩ ትልቅ ነገር ነው፡፡
አሁን ያለንበት ሁኔታም ለኔ አንድ የሽግግር ወቅት ነው፡፡ ድሮ ኢህአዴግ ሲከተለው ከነበረው የአስተዳደር ዘይቤ ወደ ሌላ የአስተዳደር ዘይቤ እየተሸጋገርን ነው ብዬ አስባለሁ፡፡ አዲሱ የአስተዳደር ዘይቤ ግን በደንብ መልኩን አውጥቶ የገለጠ አይመስለኝም፡፡ ገና ራሱን በመግለጽ ሂደት ላይ ያለ ነው፡፡ ያላለቀለት በሽግግር ላይ ያለ የአስተዳደር ዘይቤ ደግሞ ከስጋቶች ነፃ አይሆንም። ሽግግሩን በደንብ ከተጠቀምንበት ደግሞ መልካም እድሎች ይኖሩታል፡፡
ስጋቶቹ፤ አንደኛ በርካታ በውጭ ሃገር መሰረታቸውን አድርገው ይንቀሳቀሱ የነበሩ ፓርቲዎች ወደ ሃገር ውስጥ በገፍ ገብተዋል። በእርግጥ የኢትዮጵያ የተቃውሞ እንቅስቃሴ በሃገር ውስጥ እንዲሆን መደረጉ ጠቃሚ ነው። በሌላ በኩል፤ በኢህአዴግ ድርጅቶች መካከል ያለው አለመግባባትም ስጋት ነው። በሀገር ውስጥ ያሉ ተፎካካሪ ኃይሎች እየተጠናከሩ ከሄዱ፣ እስከ 2012 ምርጫ ድረስ አዳዲስ የፖለቲካ አሰላለፎችን ሊፈጥሩ ይችላሉ፡፡ የፖለቲካ ኃይሎች የአሰላለፍ ለውጥ ይኖራል የሚል ግምት አለኝ፡፡ ይሄ የፖለቲካ ኃይሎች አሰላለፍ ለውጥ በአንድ በኩል ዲሞክራሲውን ተቋማዊ ሊያደርገው ይችላል። በደንብ የታሰበባቸው ሁለትና ሦስት ጠንካራ አማራጭ ሃሳቦች ወደ ህዝቡ ቀርበው፣ በነፃ ምርጫ ያሸነፈ ፓርቲ ስልጣን የሚይዝበት፤ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ደግሞ ጠንከር ብለው ወደ ፓርላማ የሚገቡበት፤ ፓርላማው የኢትዮጵያን እውነተኛ የፖለቲካ ገፅታ የሚያንፀባርቅበት፤ የተለያዩ ሃሳቦች የሚንሸራሸሩበት፣ የበሰሉ ሃሳቦች ውይይት የሚካሄድባቸውና በዚያ ውይይት መሰረት ህዝብን ያሳመኑ ውሳኔዎች የሚደረጉበት ይሆናል የሚል ተስፋ አለኝ፡፡ ይህ መልካም ዕድል ሊሆን ይችላል። በሌላ በኩል የዲሞክራሲ ተቋማት የሚባሉት በደንብ ከተጠናከሩ፣ ለምሳሌ የምርጫ ኮሚሽኑ ነፃና ገለልተኛ ሆኖ ከተዋቀረ፣ ነፃና ተአማኒነት ላለው ምርጫ ሰፊ ዝግጅት ከተደረገ፣ ፓርቲዎች አማራጫቸውን በበሰለ መንገድ ለህዝብ ማቅረብ ከቻሉ፣ ሚዲያዎች ነፃና ገለልተኛ ከሆኑ፣ የሀገራችን የዲሞክራሲ ስርአት ጠንካራ እየሆነ፣ ስር እየሰደደ፣ ህብረተሰቡም የተለያዩ የሃገር ግንባታ አማራጮች እየቀረቡለት፣ በቀረቡለት ሃሳቦች ላይ እየተወያየ ነፃ ምርጫ የሚያካሂድበትና የሃገራችን የፖለቲካ ሽግግር በአስተማማኝ መንገድ መሰረት የሚይዝበት ይሆናል የሚል እምነት አለኝ፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ አሁን ከመንግስት ቁጥጥር ውጪ የሚመስል የፀጥታ ስጋት አለ፡፡ የዜጎች ከቦታ ቦታ ተዘዋውሮ የመስራትና የመኖር መብታቸው አደጋ ውስጥ ወድቋል፡፡ ሰዎች በማንነታቸው ይገደላሉ፣ በየአካባቢው የታጠቀ ኃይል ህዝቡ ላይ ተፅዕኖ የሚፈጥርበት ሁኔታ እየታየ ነው። ይሄ የፀጥታ ችግር በቁጥጥር ስር ካልዋለ፣ ሀገር ውስጥ ህግና ስርአት ካልነገሰ፣ የፖለቲካ ተቃውሞና ወንጀል በግልፅ ካልተለየ ለቀጣይ ጉዞው ትልቅ ስጋትና አደጋ ነው፡፡ የፖለቲካ አስተሳሰብን በሰላማዊ መንገድ መግለፅ መብት ነው፤ በተቃራኒው ታጥቆ እየተንቀሳቀሱ ሰውን ማሸበር ደግሞ ወንጀል ነው፡፡ ስለዚህ መንግስት በፖለቲካው ተቃውሞና በወንጀል መሃል ግልፅ መስመር አስምሮ፣ እርምጃ መውሰድ አለበት። በሰላማዊ መንገድ ለሚንቀሳቀሱት ምህዳሩ የበለጠ እንዲሰፋላቸው ማድረግ፣ በአንፃሩ በታጠቀ ኃይል ተፅዕኖ ሰው ማሸበር ለሚፈልጉት ደግሞ በጠንካራ የህግ ማስከበር ስራ መከላከል ካልቻለ፣ነገሮች ከቁጥጥር ውጪ እየሄዱ፣ ሀገሪቱን ለበለጠ አደጋ ሊያጋልጧት ይችላሉ፡፡ እዚህ ላይ ጠንከር ያለና ህዝብንም ያሳተፈ፣ የመንግስት ውሳኔና እርምጃ ያስፈልጋል፡፡ አለበለዚያ መልካም ዕድል የተፈጠረውን ያህል፣ ትልቅ አደጋም ሊያጋጥመን ይችላል የሚል ስጋት አለኝ፡፡
እንግዲህ በህዝቡ ውስጥ ቀደም ሲል የተከማቹ ብሶቶች አሉ፡፡ አሁን ትንሽ ከፈት ሲደረግ ብሶቱ በሙሉ ይገነፍላል፡፡ በዚህ መንገድ መውጣቱም የሚጠበቅ ነበር፡፡ ትልቁ ጉዳይ ጉዳቱን መቀነስ እንጂ ሂደቱን ማስቀረት አይቻልም ነበር። የማዕከላዊ መንግሥቱ ደግሞ ሁኔታውን ተረድቶ ብሶቱን ከማባባስና ሂደቱን ወደ አስቸጋሪ ሁኔታ ከመግፋት ይልቅ ሁኔታውን ማርገብ ይገባው ነበር። አንዳንድ በጅምላ የሚደረጉ እንቅስቃሴዎች፣ ብሶትን እየተጠቀሙ፣ በሌላው አካል ላይ ያልሆነ ቁርሾ እየፈጠሩ ያለ ይመስለኛል። በአሁኑ ወቅት ህዝብ ብሶቱን እየገለፀ ነው ማለት ይቻላል፡፡ ጉዳቱን የሚያመጣው የብሶት አገላለፁ ነው፡፡
በሌላ በኩል፤ ቀደም ሲል በትግራይ ህዝብ ላይ ያነጣጠረ ሰፊ ፕሮፓጋንዳ ተሰርቶ ነበር፡፡ የበደሉ፣ የብሶቱ ሁሉ ምንጭ፣ እሱ ነው ተብሎ፣ ውስጥ ለውስጥ በርካታ የፕሮፓጋንዳ ስራ ተሰርቷል። በአንፃሩ፤ ይሄን ፕሮፓጋንዳ የመመከት ስራ አልተሰራም፡፡ ቀደም ሲል የማዕከላዊ መንግሥት ስልጣንን ይቆጣጠራል ተብሎ የነበረው ኃይል ከቦታው ሲወጣ፣ ለዘመናት የነበሩ ጥላቻዎች ፊት ለፊት እየወጡ ነው ያሉት። ወደ አንድ ህዝብ ያተኮረ የጥላቻ ፖለቲካ ደግሞ ለወደፊት በሃገራችን ውስጥ ልንፈጥር የምናስበውን ሀገራዊ አንድነትና ሰላም የሚበርዝ ነው፡፡ አንደኛውን ወገን ተስፋ የሚያስቆርጡ፣ ጠባሳም ጥለው የሚያልፉ ናቸው፡፡ በእርግጥ በዚህ ተስፋ የሚቆርጥ ህዝብ ይኖራል ብዬ አላምንም፤ ነገር ግን ተፅዕኖ አላቸው። ከላይ ያለው አመራር፣ ይህ አካሄድ የሚፈጥረውን አሉታዊ ተፅዕኖ እያወቀ ካልሄደ፤ ህዝቡም ይሄ ነገር ፈር መያዝ አለበት ካላለ ውጤቱ ጥሩ አይሆንም። በህግ መጠየቅ ያለበት አካል ካለ፣ መጠየቅ አለበት። አጥፊዎች ከትግራይ ብቻ ሳይሆን በሁሉም ውስጥ አሉ፤ አጥፊዎቹ ወግ ባለው መንገድ ተጠይቀው፣ ለፍትህ ቢቀርቡ ይሻላል፡፡ አለበለዚያ በአጠቃላይ ይቅር እንባባል የሚል ስሜት ይዞ፣ በተቃራኒው የጥላቻ መንገዱን ወደ አንድ አካባቢ በመግፋት፣ ይቅርታም ሰላምም አይመጣም፡፡ ስለዚህ ማዕከላዊ መንግስቱ፤ በህግ የሚጠየቁ አጥፊዎች ካሉ በወጉ በህግ መጠየቅ እንጂ ጥላቻን ወደ አንድ አካባቢ የሚያሰራጭ አካሄድ ማቆም አለበት፡፡ ከዚህ ጋር ተያይዞ የሚነሳው የመንጋ ፖለቲካ ረገብ ማለት አለበት፡፡ ብዙ ጉዳቶች እያደረሰ ነው፡፡
መጀመሪያ ይሄ ለውጥ ሲመጣ እኔ እስከማውቀው ድረስ አብዛኛው የትግራይ ህዝብ፣ ”እንኳንም ይሄ ለውጥ መጣልን” የሚል ቀና አመለካከት ነበረው፡፡ “እኛ ለሀገር አንድነትና ነፃነት ብዙ መስዋዕትነት ከፍለን ብዙም ያገኘነው ጥቅም የለም፣ በትግሉ ምክንያት የደረሰብንን ጠባሳ እስካሁን ተሸክመነው ነው ያለነው፣ አሁን ጥሩ ቀን መጥቶልናል” በሚል በትልቅ ተስፋ ነበር የደገፈው። የትግራይ ህዝብ፤ የተወሰኑ ከውስጡ የወጡ ሰዎች ስልጣን በመያዛቸው አልተጠቀመም፡፡ ህዝቡም ዘንድ ያለው ስሜት ይሄ ነው፡፡ አሁን ለውጡ ሲመጣ፣ ከሌላው ኢትዮጵያዊ እኩል የምንጠቀምበት ጊዜ መጥቷል የሚል ትልቅ ተስፋ ይዞ፣ ለውጡን በሙሉ ልቡ ሲደግፍ ነበር፡፡ በኋላ ግን በጅምላ የሚፈርጀውና ትግራይ ላይ ያነጣጠረው እንቅስቃሴ ሲመጣ፣ ህዝቡ ለውጡን በስጋትና በጥርጣሬ ለማየት ተገድዷል፡፡ ለስብሰባ በተመላለስኩበት ጊዜ ህዝቡ ዘንድ ያየሁት ስሜት ይህ ነው፡፡ በአንድ በኩል፣ የሀገሪቱ ሁኔታ ወዴት ነው እየሄደ ያለው የሚል ጥያቄ አለው ህዝቡ፡፡ በየሄድንበት እየተሸማቀቅን ልንኖር ነው ወይ? በሀገራችን ተዘዋውረን ሃብት አፍርተን፣ እንደ ማንም ሰው መብታችን ተጠብቆ በስርአት መኖር ልንከለከል ነው ወይ? የሚል ስጋት አለው፡፡ ለዚህ ስጋት ደግሞ ዋናው ምክንያት በየአካባቢው የትግራይ ህዝብ ዒላማ እየተደረገ፣ እንቅስቃሴ የሚካሄድበት የመንጋ ፖለቲካ ነው። ሁለተኛው በተወሰነ ደረጃም ቢሆን ከኤርትራ መንግሥት ጋር የሚደረገው ግንኙነት ህዝቡን ያሳተፈ፣ የትግራይ ህዝብ በሚፈልገው ፍጥነትና አካሄድ የሄደ ስላልመሰለው ሰላሙ መፈጠሩን እየወደደውና እያደነቀ፣ አካሄዱን ግን በስጋት ነው የተመለከተው። እኛን የሚያገልል፣ ባዕድ የሚያደርግ ግንኙነት ሊመጣ ነው ወይ? የሚል ስጋት ህዝቡ ውስጥ እንዳለ፣ በየስብሰባ መድረኮቹና ከህዝብ ጋር በነበረኝ ግንኙነት መረዳት ችያለሁ፡፡ ይህ ተጨባጭ ስጋት ነው፣ መሪዎች የፈጠሩት ስጋት አይደለም፡፡ የሁለቱ ሀገራት ህዝብ በድንበር ይገናኛል፣ ለዘመናት አብሮ ኖሯል፣ በሚገባ ይተዋወቃል፣ ተዋልዷል፣ ተዛምዷል፤ በጦርነቱ ወቅትም በጋራ ከፍተኛ ዋጋ ከፍሏል፡፡ ከዚህ አንፃር የተጀመረው ግንኙነት እኛን ሊያገልል የሚችል ነው የሚል ከፍተኛ ስጋት አለው፡፡
ይሄ ተጨባጭ የሆነ የህዝብ ስጋት ነው፡፡ ግንኙነቱም ምን እንደሆነ አላወቅንም፤ ከጀርባ ያለውን ጉዳይ አላወቅንም፣ ግልፅነት የለውም በሚል ነው ስጋቱ በዚህ መጠን የተፈጠረው። ይሄን ስጋት ማወቅና እንዴት እንቅረፈው ብሎ መንግሥት ማሰብ አለበት፡፡ በሌላ በኩል፤ ህዝቡ ውስጥ ቁጣ ተፈጥሯል፡፡ ቁጣው ምንድን ነው? ከተባለ፣ መሪዎች አጥፍተው ሊሆን ይችላል፤ ነገር ግን ከትግራይ የወጡ መሪዎችን ጥፋት መነሻ በማድረግ፣ የህዝቡን መስዋዕትነት ማራከስ፣ እንደ እላፊ ተጠቃሚ መቆጠር ህዝቡ ውስጥ ቁጣ እየፈጠረ ነው፡፡ የዲሞክራሲ እጦትና የመልካም አስተዳደር ችግር ከየትኛውም የሀገሪቱ ክልል በትግራይ የባሰ ሆኖ ሳለ፣ እላፊ የስርአቱ ተጠቃሚ ተደርገን በጅምላ መፈረጃችንና የጥላቻ ፖለቲካ ሰለባ መሆናችን ተገቢ አይደለም ከሚል የመነጨ ቁጣ ህዝቡ ውስጥ እንዳለ መረዳት ይቻላል። ለውለታችን ምላሽ ይሄ ነው ወይ የሚል ቁጣ አለ፡፡ ስለዚህ መሃል ሃገር ያሉ ፖለቲከኞች ይሄን ተገንዝበው፣ ለሃገር አንድነትና ለወደፊት ሰላም የሚጠቅም ነገር ቢያደርጉ መልካም ይመስለኛል፡፡
ለውጡን የማይደግፉ አንዳንድ ወገኖች በየቦታው በህዝቡ ውስጥ ስጋት ለመፍጠር እየተንቀሳቀሱ መሆኑ ይነገራል፡፡ በዚህ ረገድ በትግራይ ያለውን ሁኔታ ሊነግሩን ይችላሉ?
ከላይ የገለፅኩት ስጋትና ቁጣ እንዳለ ሆኖ፣ አሁን በተፈጠረው ለውጥ ጥቅማቸው የተነካባቸው፣ ስልጣናቸውን ያጡ፤ በሌላ በኩል ደግሞ ሲያስቡት የነበረው የፖለቲካ አካሄዳቸው በድንገት የተቀየረባቸው ኃይሎች አሉ፡፡ እነዚህ ኃይሎች፤ የህዝቡን ስጋትና ቁጣ እነሱ ለሚፈልጉት አላማ ያውሉታል፡፡ በተደራጀ መንገድ ያባብሱታል። ህዝቡ ለውጡ መምጣቱ ጥሩ ነው ሲል ቆይቶ፣ “እንዴ! ይሄ ነገር ሁላችንንም ሊያጠፋን ነው እንዴ? ያጠፉትን መሪዎች ከህዝቡ የማይለይ ነው እንዴ?” የሚል ስጋት እየተፈጠረበት ነው፡፡ ከላይ የጠቀስኳቸው ሃይሎች ደግሞ ይሄን እንደ መልካም አጋጣሚ በመጠቀም፤ “ይሄውልህ ያልንህ አደጋ ሊፈጠር ነው፣ ትግራይን አደጋ ውስጥ ሊከቱ ነው” በማለት ቤንዚን ያርከፈክፋሉ። “ኢትዮጵያ እያልን አንድነቱን ለማጠናከር እንጥራለን እንጂ በዚህች ሃገር ውስጥ እኛ አንፈለግም፤ እንደ አጥፊ ኃይል እንታያለን፤ ስለዚህ የኢትዮጵያ አንድነት የምትለው ነገር ላንተ አይጠቅምም” የሚል የፖለቲካ ፕሮፓጋንዳ ተጀምሯል። ግማሹ ፕሮፓጋንዳ ራስን ከጥፋት ለመከላከል የሚደረግ ነው፡፡
“ህወኃት እና የትግራይ ህዝብ አንድ ናቸው” የሚለው አባባል ብዙ ጊዜ ሲያወዛግብ ይታያል። እርስዎ በዚህ ጉዳይ ላይ ምን ይላሉ? ህወኃት እና ለውጡስ ምንና ምን ናቸው?
በህወሓት እና በትግራይ ህዝብ መሃከል ያለውን ቁርኝት በአግባቡ አለማየት ችግሩን ከመፍታት ይልቅ ሊያድበሰብሰው ይችላል። እርግጥ የህወሓት መሪዎች፤ ህወሓት እና የትግራይ ህዝብ አንድ ነው ይላሉ፡፡ ይሄ ትክክል አይደለም፤ የትግራይን ህዝብ ማሳነስ ነው። ህወሓትን የፈጠረው የትግራይ ህዝብ ነው፡፡ ህወሓት አይደለም የትግራይን ህዝብ የፈጠረው። የትግራይ ህዝብ ከፈለገ ህወሓትን ያጎለብታል፤ ካስፈለገው ደግሞ ይገድለዋል፡፡ ትግራይ ውስጥ ልጆቹን ቤተሰቡን በህወሓት በኩል ትግል ውስጥ ያላስገባ የለም፡፡ ስለዚህ ህወሓት ሲያደርገው የነበረው ትግልና በህዝቡ መሃከል፣ በደምና በአጥንት የተሳሰረ ግንኙነት አለ። ይሄ ግንኙነት የፈጠረው ስነ አዕምሯዊ ጫናም አለ፡፡ ከዚህ ጫና ራስን በአንዴ ማላቀቅ ቀላል አይደለም፡፡
በሌላ በኩል፤ ከማንኛውም ህዝብ በላይ እኮ የዚህን ሥርአት ጭቆና መታገል የጀመረው የትግራይ ወጣት ነው፡፡ በሶሻል ሚዲያ ሥርአቱ እንዲስተካከል ሲጮህ የነበረው የትግራይ ወጣት ነው፡፡ ግን ደግሞ በህወሓት ስር ሆኖ ነው ይሄን ለውጥ ማምጣት የፈለገው። ምክንያቱም ድርጅቱ፣ ቤተሰቦቹ በስሩ ተሰልፈው የተሰዉበት ስለሆነ፣ ድርጅቱን ማሻሻል ይቀላል የሚል እምነት ነበረው። ነገር ግን ወጣቱ በዚህ ትግል መጓዝ የቻለው ጥቂት እርምጃ ብቻ ነው፤ አፈናው ጠንካራ ነበር፡፡ በ2007 እና 2008 አካባቢ ትግራይ ውስጥ ተቃውሞ ይደረግ ነበር፤ ነገር ግን በዚያው ልክ አፈናው ጠንካራ ነበር፡፡ አሁንም እየተደረገ ባለው ትግል፣ ወጣቱ ህወሓትን ሪፎርም አድርጎ የለውጡ አካል ለማድረግ ይፈልጋል፡፡ ለውጡን የማይፈልጉ፣ ጥፋታቸውን በድርጅቱ ውስጥ ደብቀው ዋስትና አግኝተው ማለፍ የሚፈልጉ መሪዎች ደግሞ የወጣቱን ስጋትና ቁጣ ያባብሱታል፡፡ ለምሳሌ ጣና በለስ ለስራ የሄዱ ንፁሃን የትግራይ ልጆች፣ በትግሬነታቸው ብቻ መንግስትና ሃገር ባለበት፣ በጠራራ ፀሐይ አድኑን እያሉ ተቀጥቅጠው ሲገደሉ ስሜት ይነካል፡፡ ጥርጣሬና ቁጣ ይፈጥራል፡፡ ይሄ ደግሞ ከለውጡ በተፃራሪ ቆመው ስጋት ለሚዘሩት ጥሩ ማስረጃ፣ ማረጋገጫ ይሆናቸዋል። አሁን እየሆነ ያለው ይሄ ነው፡፡
ሶማሌ ውስጥ የተደረገው ነገር ትግራይ ውስጥ ሊመጣ እንደሚችል ወጣቱ ይነገረዋል፤ በዚህም ይሰጋል። የትግራይ ህዝብ በትግሉና በመስዋዕትነቱ ያገኘውን መብት ማንም ሰው መጥቶ እንዲድጠው አይፈልግም። ከውስጡ የወጡት አጥፊ ኃይሎችንም ቢሆን ራሱ ሊቀጣቸው ይፈልጋል እንጂ በሌላ ኃይል ተድጠው፣ አንተ የትም አትደርስም የሚል መልዕክት እንዲተላለፍለት አይፈልግም፡፡ “ጥፋት ያጠፉ ካሉ በህገ መንግሥቱ መሰረት ይስተካከል እንጂ ኃይል ያለው ሁሉ በዘፈቀደ ከህግ ውጪ፣ እኛን ወደ ጎን ትቶ ለውጥ አመጣለሁ የሚል ከሆነ፣ የኛን ክብርና ማንነት ከግምት ውስጥ ያስገባ አይደለም” የሚል ነገር ይፈጠራል፡፡ ይህ አደገኛ አካሄድ ነው የሚል ስሜት በቀላሉ እየተፈጠረ ነው፡፡ በግልፅ ለመናገር እኔም ብሆን ቀደም ብሎ የመጣውን ለውጥ እያደነቅሁ፣ ነገር ግን ኋላ ላይ በሚታየው ነገር፣ ወዴት ነው እየሄድን ያለነው? ህግና ስርአትን እያከበርን ነው? ህዝብ እርስ በርሱ የሚጋጭበት ሁኔታ ሊመጣ ነው ወይ? የሚሉ ስጋቶች አድሮብኛል። ይሄን ሽግግር መልካም እድሎችን በሚያሰፋ መንገድ እየተራመድነው ነው ወይ? የሚል ስጋት እኔም አለኝ፡፡
በአሁኑ ወቅት በህወሓት በራሱ ውስጥ የኃይሎች ፍትጊያ አለ፡፡ በአንድ በኩል አነስተኛ ቢሆንም ሪፎርም የሚፈልግ አካል አለ፡፡ አሁን የመጣው ለውጥ መልካም አጋጣሚ ነው፣ ለኛ ይጠቅመናል የሚል አለ። ህዝቡን አደራጅተን መብቱን አስጠብቀን፣ ተግባራዊ የሆነ ጥሩ ስርአት መንግሥቱ እንዲኖረው አድርገን፣ የፖለቲካ ችግሮችን መፍታት አለብን የሚል ወገን አለ። የፖለቲካ ችግሮች እኮ ትግራይ ላይ ይብሳሉ። ፓርቲና መንግስት ያልተለየበት ስርዓት ነው ያለው፡፡ የትግራይ ሥራ አስፈፃሚ፡- ፓርላማውን፣ ህግ አስፈፃሚውን፣ ኮሚሽኖችን በሙሉ ነው የሚቆጣጠረው፡፡ የህወሓት ማዕከላዊ ኮሚቴ ነው የሁሉም ነገር ጌታ፡፡ ይሄ በትግራይ ህዝብ ላይ የሚፈጥረው መከራ፣ የፍትህ መጓደል በጣም ከባድ ነው። ከዚህ አንፃር ሪፎርሙ ለትግራይ ህዝብ ከማንም በላይ አስፈላጊ ነው፡፡ ይሄን ለውጥ ለማምጣት ፍላጎት ያላቸው ጥቂት ቢሆኑም በህወሓት ውስጥ አሉ፡፡