Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በተለይም የጤና መስኩን ጠጋ ብለን ስንመለከት የሪፓብሊካን ፖርቲ ጥብቅናው ለኢንዱስትሪ ባለቤቶች፣ ለኢንሹራንስ ኩባንያዎችና ለፊናንስ ኢንዱስትሪው ነው ማለት ይቻላል። በተለይም ከኪሱ አውጥቶ ለመታከም የማይችለውን ሰፊ የአሜሪካ ህዝብ በመንግስት የተደገፈ የህክምና ድጎማ እንዳያገኝ መታገል የክርስትና ሃይማኖትን መሰረተ ሃሳብ የሚፃረር ነው። የዚህ ዐይነቱ የወገናዊነት ፖለቲካ ደግሞ ከአጭር ጊዜ አኳያ የተተለመ በመሆኑ ባለሀብታሞችን የባሰ ሲያደልብ ህክምና ማግኘት የሚገባውን ሰፊውን የአሜሪካን ህዝብ ደግሞ የባሰውኑ ይጎዳል። ይህ ሁኔታ የግዴታ ሊሰራ የሚችለውን ሰፊ ህዝብ ሲጎዳ በጠቅላላው ኢኮኖሚ ላይም አሉታዊ ተጽዕኖ ይኖረዋል። ምክንያቱም አንድ ህዝብ ምርታማ ሊሆን የሚችለው የጤንነቱም ሁኔታ እንክብካቤ ካገኘ ብቻ ነው። በሌላ ወገን ደግሞ እዚያው በዚያው የሪፓብሊካን ፓርቲውና ቲንክ ታንክ ድርጅቶች በአሜሪካን ምድር በንጹህ መልክ የሚካሄደው የገበያ ኢኮኖሚ ነው፤ ስለዚህም ሁሉም መወዳደር አለበት፤ የመንግስት ጣልቃ-ገብነት የኢኮኖሚውን ሁኔታ ያዛባዋል በማለት ከተጨባጩ ሁኔታ የራቀ ቅስቀሳ ያስፋፋሉ። ሁሉም የህብረተሰብ ክፍል በእኩል ደረጃ የመወዳደር ዕድል ያለው በማስመሰል ሰፊውን ህዝብ ያሳስታሉ። ይህ ብቻ ሳይሆን፣ ራሱ መንግስት የሚያካሄደው ፖሊሲና ሰፊው የአሜሪካ ህዝብ በሀብት ክፍፍል ውስጥ ያለውን ቦታ ስንመለከት የፖለቲካውንም ሆነ የኢኮኖሚውን ሁኔታ ጥቂት ባለሀብቶች እንደሚወስኑ ማረጋገጥ ይቻላል። በተለይም ባለፈው ሰላሳ ዓመታት የካፒታሊስቶች ሚና እያየለ በመምጣቱና ለትምህርትና ሌሎች የሰፊውን ህዝብ ጭንቅላት ሊያዳብሩ በሚችሉ መስኮች ላይ የሚመደበው በጀት እየቀነሰ በመምጣቱ የአሜሪካን ካፒታሊዝም የበለጠ በቅራኔ እንዲዋጥና ሰፊው ህዝብም መብቱንና ግዴታውን ለማወቅ የማይችልበት ሆኔታ እንዲፈጠር ተደርጓል። በአንፃሩ የአሜሪካ መንግስት ለመከላከያ ኃይሉና ለጦር መሳሪያ መግዣ በየዓመቱ 625 ብሊዮን ዶላር ያወጣል። ይህ የመከላከያ ባጀት ከራሺያው የመከላከያ ባጀት ጋር ሲወዳደር በ10 እጥፍ ይበልጣል። በዚህ ዐይነት የተዋቀረው መንግስትና የአገዛዙ ፖሊሲ በአጠቃላይ ሲታይ በህብረተሰቡ የህሊና አወቃቀር ላይ ተጽዕኖ ማሳደሩ የማይቀር ነው። የአመጽ መስፋፋት፣ የሚገደሉ ሰዎች ቁጥር መብዛት፣ አናሳ የሚባሉ የህብረተሰብ ክፍሎች መብታቸው እየተረገጠ መምጣቱ፣ ይህ ሁሉ የሚያረጋግጠው የአሜሪካን ፖለቲካ በብዙ ሺህ ማይሎች ከሳይንስና ከዲሞክራሲ ባህርይ እየተራራቀ እንደመጣ ነው። የዶናልድ ትረምፕ ፕሬዚደንት ሆኖ መመረጥ የሚያረጋግጠው ከ60% በላይ የሚሆነው የአሜሪካን ህዝብ ሀቁን ከውሸት ሊለይ የማይችልበት ሁኔታ ውስጥ እንዳለ ነው የሚያመለክተው። ሰሞኑን በአሜሪካዊው ፕሮፌሰር ጃሶን ብሬናን(Jason Brennan) ታትሞ በወጣው „ዲሞክራሲ አያስፈልግም“(Against Democracy) በሚለው መጽሃፋቸው ውስጥ መረዳት የሚቻለው የአሜሪካን ህዝብ ማንንና ለምን እንደሚመርጥ የተገነዘበ አለመሆኑን ነው። በሳቸውም አተናተን „ደንቆር ደንቆሮን ይመርጣል“ ፤ በመቀጠልም ይላሉ፣ እንደዚህ ዐይነቱ ያልተገለጸለት ህዝብ „የራሱን ጥቅም የሚፃረር ፓለቲከኛና ፓርቲ ይመርጣል“ በማለት የአሜሪካ ህብረተሰብና የህዝቡ አስተሳሰብ ያለበትን ሁኔታ ቁልጭ አድርገው ያስቀምጣሉ። ስለሆነም ይላሉ ፕሮፌሰሩ፣ አንድ ሰው ለምርጫ ከመቅረቡ በፊት ለዲሞክራሲ ብቃት ይኑረው አይኑረው ለማወቅ የግዴታ አንድ ጊዜ ብቻ ሳይሆን ደጋግሞ መፈተንና ፈተናውን ማለፍ እንዳለበት ያመለክታሉ። ይህ ዐይነቱ የፕሮፌሰር ብሬናን ጥናት በአውሮፓ ምድር ውስጥም በግልጽ ይታያል። በተለይም አብዛኛው ህዝብ ወደ ቀኝ እያደላና የፖለቲካ ማትሪክሱን እንዲለወጥ በማድረግ ላይ ነው። በአሁኑ ጊዜ የቀኝ አዝማሚያ እያየለ እንደመጣ እንገነዘባለን። ለዚህ ዐይነቱ አደገኛ አዝማሚያ ዋናው ምክንያት ሰፊው ህዝብ ራሱን በየጊዜው በአዳዲስ ዕውቀት ለማነጽ የሚያስችለው በቂ ጊዜ ስለማይኖረው ነው። በተጨማሪም የግል „ዜና“ ማሰራጫዎች እንደ አሸን መፍለቅና የሚሆነውን የማይሆነውን ማውራት የሰፊውን ህዝብ እየተፈታተኑና ንቃተ-ህሊናውን እያዳከሙት ነው። ስለሆነም ማስ ሚዲያዎች ማስተማሪያ ከመሆን ይልቅ ለመወዳደርና በማስታወቂያ አማካይነት ብዙ ገንዘብ ለማግኘትና የተመልካቹንም ቁጥር ለማሳደግ ሲሉ የህዝብን አዕምሮ በሚያሳስት ዜናዎችና ልዩ ልዩ ነገሮች ላይ ያደላሉ። በዚህም ምክንያት የሰፊው ህዝብ የማሰብ ኃይል እየቀነሰ መምጣቱን ጥናቶች ብቻ ሳይሆኑ ሁኔታዎችም ያረጋግጣሉ። አብዛኛው ህዝብም የየመንግስታቱን የውስጥም ሆነ የውጭ ፖለቲካ በደንብ ሊረዳ የማይችልበት ሁኔታ እንዳለ መገንዘብ ይቻላል። አንዳንድ ፖለቲከኞችም ሚዛናዊ የሆነ ትንተና ከመስጠት ይልቅ የመንግስታቸውን ፖለቲካ ትክክለኝነት ለማሳመን ሲሉ የተሳሳተ ኢንፎርሜሽን ወደ ውጭና በቴሌቪዢን ክርክሮች ላይ ያስተላልፋሉ፤ አጥብቀውም ይከራከራሉ። በተለይም የሶሪያንና የሊቢያን ጦርነቶች ዋና ምክንያት ለራሳቸው በሚስማማ መልክና በአንድ ወገን ብቻ በማቅረብ ህዝብን ያሳስታሉ።
ከዚህ ስንነሳ የካፒታሊስት መንግስታትና አገዛዞች በእርግጥ ሳይንስን ተከትለው ፖለቲካ የሚያካሂዱና ፖሊሲም የሚያወጡ ቢያስመስላቸውም፣ በሌላው ወገን ደግሞ በኃይል አሰላለፍ የተነሳና መንግስታትም የኢኮኖሚው ተጎታቾች በመሆናቸው ኢኮኖሚውን ከሚቆጣጠረው ውጭ ሌላ ፖሊሲና ፖለቲካ ሊከተሉ በፍጹም አይችሉም። በተለይም ከኢንዱስትሪዎችና ከባንኮች በሚመጣ ግፊት የተነሳ ሳይንሳዊና ህዝባዊ ፕሮጀክቶችን ተግባራዊ ከማድረግ ይልቅ የግዴታ የኢንዱስትሪ ባለሀብታሞችን የሚጠቅም ፖሊሲ ተግባራዊ በማድረግ ህብረተሰብአዊ ውዝግብ የሚፈጠርበትን ሁኔታ እያመቻቹ ነው። ይህ ዐይነቱ ፖሊሲ ደግሞ የምርት ዋጋን ለመቀነስና በዓለም አቀፍ ደረጃ ተወዳዳሪ ለመሆን ነው ስለሚባል፣ በተለይም በአካባቢና በማህበራዊ ሁኔታዎች ላይ ከፍተኛ ቀውስ ያስከትላል። ስለሆነም ሳይንስና የኢኮኖሚ ፖሊሲዎች በሙሉ ካፒታሊስቶችን ከመጥቀም ውጭ የሚካሄዱ አይደሉም። ይሁንና ስርዓቱ ውስጠ-ኃይሉ ከፍተኛ በመሆኑና በአንድ አገር ውስጥም በሁሉም ቦታዎች ተመሳሳይ ዕድገት ስላለ ቀውስ ቢፈጠርም እንደገና ኢኮኖሚው የማንሰራራት ኃይሉ ከፍ ያለ ነው። በተጨማሪም ሁኔታው ከቁጥጥር ውጭ እንዳይወጣ በሲቪል ማህበረሰቡና በነቃው የህብረተሰብ ክፍል የሚደረገው ትግል ለፖሊሲ አውጭዎችና ለካፒታሊስቶችም በቀላሉ መፈናፈኛ አይሰጥም። ምሁሩም ራሱ በግራና በቀኝ፣ እንዲሁም በሰብአዊና በወግ አጥባቂዎች መሀከል የተከፋፈለ በመሆኑ የሚካሄደው ትግልና የሚቀርበው ጥናት በፖሊሲ አዎጭዎች ላይ የማይናቅ ተፅዕኖ አለው። በተለይም በጀርመን አገር የሀብት ክፍፍልንና ድህነትን አስመልክቶ በየሶስት ዓመቱ ጥናት ይቀርባል።
ከዚህ ወጣ ብለን የብዙ ካፒታሊስት አገሮችን፣ በተለይም የአሜሪካንን የውጭ ፖለቲካ በምንመለከበትና በምንመረምርበት ጊዜ ከሳይንስ ጋር የሚጣጣም አይደለም። ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ አሜሪካን ኃያል መንግስት ሆኖ ሲወጣ የውጭ ፖሊሲው የበለጠ አግሬሲብና በተለይም የደካማ አገሮችን ብሄራዊ ነፃነት የሚቀናቀንና ቀጭጨው እንዲቀሩ የሚያደርጋቸው ሊሆን በቃ። በአሜሪካን ኤሊት ዘንድ ያለው ስምምነት ከአሜሪካን ፈቃድ ውጭ አንድ የሶስተኛው ዓለም አገር የራሱን ህብረተሰብ በፈለገውና ሳይንሳዊ በሆነ መልክ ማደራጀት የለበትም የሚል ነው። ይህ ብቻ ሳይሆን፣ አሜሪካንን የሚቀናቀኑ ሌሎች ወደ ኃያልነት የሚያመሩ አገሮች ሁሉ መከበብና ከውስጥ ደግሞ በመረበሽ መበታተን አለባቸው የሚል ነው። ይህ ዐይነቱ ፖሊሲ በተለይም ባለፉት ሃያ አምስት ዓመታት ሲካሄድ የቆየና ለብዙ አገሮች መፈረካከስና ለብዙ መቶ ሺህ ህዝቦች መሞትና መሰደድ ምክንያት የሆነ በህይወታችን ያየነውና የምናየው ሀቅ ነው። ዩጎዝላቪያ፣ ኢራቅ፣ ሊቢያና ሶሪያ የዚህ ዐይነቱ ኢ-ሳይንሳዊና ኢ-ሰብአዊ ፓለቲካ ሰለባዎች ናቸው። አሜሪካ ይህ ዐይነቱን አደገኛና በዓለም አቀፍ ደረጃ ሰላም እንዲናጋ ለአገዛዙ የተሳሳተ ኢንፎርሚሼን የሚያቀብሉ እንደ ሲ አይ ኤ የመሳሰሉ የስለላ ድርጅቶች አሉ። ከዚህም ሌላ በአሜሪካ ምድር ውስጥ በተጨማሪ 17 የስለላና የሰላም ጠንቅ ድርጅቶች አሉ። አገሮችን ለመሰለልና በተለይም በሶስተኛው ዓለም አገሮች ውስጥ አለመረጋጋት እንዳይኖር የሲ አይ ኤና(CIA) የተቀሩት የስለላ ድርጅቶች ሚና የየአገሩን መንግስታት ቢሮክራቶች መመልመልና ኢንፎርሜሽን እንዲያቀብሉ ማድረግ ነው። ከዚህ አጭር ትንተና ስንነሳ የምዕራቡ ዓለም፣ በተለይም ደግሞ የአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝም ወደ ውስጥ የሰለጠነና በሳይንስ የተደገፈ ፖለቲካ ተግባራዊ የሚያደርግ ቢያስመስለውም፣ ወደ ውጭ የሚያካሂደው ፖሊሲና ፖለቲካው ስልጣኔ የጎደለው፣ የተቀረውን የዓለም ህዝብ በነፃነት ዓለም እንዳይኖር የሚያደርገው፣ የሳይንስና የቴክኖሎጂ ባለቤት እንዳይሆን የሚያግደው፣ ባህልን በማዳበር ወደ ውስጥ ህብረተሰብአዊ ስምምነት እንዳይፈጠር የሚያደርግና፣ የአንድ አገር ህዝብም በዘለዓለም የዝቅተኝነት ስሜት እንዲኖር የሚያደርግ እጅግ አደገኛ ፖሊሲ ነው ማለት ይቻላል። እንደምናየው የዚህ ዐይነቱ ፖሊሲ ውጤት በየአገሩ ጦርነት በማካሄድ ህዝቦችን ሲያፈናቅል፣ እነዚህ የሚፈናቀሉ ህዝቦች ደግሞ ወደ ካፒታሊስት አገሮች እየተሰደዱ በመምጣት ለተነሳው የቀኝ አዝማሚያ እንደ ዋና ምክንያት እየቀረቡ ነው። ለዚህ ዋናው ምክንያት የካፒታሊስት አገሮች ፖሊሲ መሆኑን አብዛኛው ህዝብ የሚረዳው አይደለም።
በአጠቃላይ ሲታይ ይህ ዐይነቱ አግሬሲቭ ፖሊሲ የግሪክ ፈላስፎች፣ የሬናሳንስ ምሁሮችና፣ በተለይም የጀርመን ክላሲኮች በ18ኛው ክፍለ-ዘመን ያዳበሩትንና ያስተማሩትን የሰብአዊነትና በአገሮች መሀከል ሊኖር የሚገባውን መከባበር የሚቀናቀን አደገኛ አካሄድ ነው። ስለሆነም ነው ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ በብዙ የካፒታሊስት አገሮች ውስጥ ሰላም ሲሰፍን በአፍሪካና በተቀሩት የሶስተኛው ዓለም አገሮች ውስጥ በጎሳና በሃይማኖት ተሳበው ጦርነት እንዲካሄድ የተደረገውና የሚደረገው። በሌላ አነጋገር፣ የጦር መሳሪያዎች ሙከራ በመሆንና መሬታችንና ህዝባችንን የጦር መሳሪያዎች መሞከሪያ እንዲሁኑ በማድረግ ፍዳችንን እንድናይ የተደረገው በዚህ ዐይነቱ አግሬሲብ ፖለቲካና በእኛ ድንቁርና የተነሳ ነው። ከዚህ ዐይነቱ ሁኔታ በመነሳት ነው የካፒታሊስት አገሮችን ፖለቲካ መረዳትና መተንተን የምንችለው። ስለሆነም በሁሉም የካፒታሊስት አገሮች ያለው የፖለቲካ ስምምነት(Political Consensus) የምዕራቡ „የፖለቲካ እሴት“ ነው ትክክለኛው፣ ሁሉም አገሮች ይህንን በምዕራቡ የተደነገገውን ፖሊሲ መቀበልና ተግባራዊ ማድረግ አለባቸው በማለት እያንዳንዱ አገር ከራሱ ታሪክ፣ ባህል፣ የህብረተሰብ አወቃቀር፣ የስነ-ልቦናና የህዝብ ፍላጐት ሁኔታ በመነሳት የየራሱን ብሄራዊ ፖሊሲ መንደፍና ተግባራዊ ማድረግ የሚገባው ሳይሆን የግዴታ “የዓለም አቀፍ ኮሙኒቲውን“ ድንጋጌ መቀበልና በመጀመሪያ ደረጃ ሽብርተኞችን መዋጋት ነው የሚል ነው። ይህንን የሚቃውምና የራሱን ፖሊሲና ፖለቲካ የሚከተል በሙሉ አፈንጋጭ ነው እየተባለ ጦርነት ይታወጅበታል። በሌላ ወገን ደግሞ አንድ የሶስተኛው ዓለም አገዛዝ የፈለገውን ያህል ጨፍጫፊና ሀብት ዘራፊ ቢሆንም የካፒታሊት አገሮችን ጥቅም እስካልተጋፋ ድረስ ዝም ብሎ ነው የሚታለፈው። በአገራችን የምናየው ይህንን ሀቅ ነው።
በእኛ በኢትዮጵያውያን ዘንድ አንድ የተለመደና ከሳይንስና ከህብረተሰብ ዕድገት ታሪክና የባህል ምርምር ዘዴ ጋር ሊጣጣም የማይችል አነጋገር አለ። በመጀመሪያ ደረጃ በሁላችንም ዕምነት ዛሬ በአገራችን ያለው ድህነት፣ ረሃብ፣ የከተማዎች መዝረክረክ፣ ከዘጠና በመቶ በላይ የሚሆነው ህዝባችን ከማዕከለኛው ክፍለ-ዘመን የአኗኗር በታች መኖር ከአስተሳሰብ ድህነት ጋር ሊያያዝ የሚችል አይደለም የሚል ነው። ስለሆነም ዛሬ በአገራችን ምድር አፍጦ አግጦ የሚታየው ሁኔታ ዛሬ የተፈጠረ ነው። ሁለተኛውና ትልቁ ስህተት፣ ታሪካችንን ከሚገባው በላይ አጉልቶ ማስቀመጥ ነው። በተለይም ይህ ዐይነቱ ታሪክን አጉልቶና ከሌሎች አብልጦ ማየት ዛሬ ያለንበትን ሁኔታ ብቻ ሳይሆን፣ ህብረተሰብአችን ያሳለፈውን „የዕድገት ጎዳናና“ አስቸጋሪ ሁኔታ በቅጡ እንዳናይ አግዶናል። በሌላ ወገን ደግሞ እኔ እስከማውቀው ድረስ አነሰም በዛም ታሪክ የሌለው ህዝብ የለም። ይሁንና ግን ታሪክን ታሪክ የሚያስብለው አንድ ህዝብ ራሱን መለወጥ ሲችልና፣ ከእንስሳ የተለየ መሆኑን ሲያረጋግጥ ብቻ ነው። ይህንን ከቁጥር ሳናገባና ታሪክ የሚባለውን ነገር ከሌሎች የጭንቅላትና የህብረተሰብ ክንውኖች፣ ማለትም ባህላዊ ለውጥ፣ ሳይንሳዊ ግኝትና የቴክኖሎጂ ፈጠራ፣ እንዲሁም የከተማዎች በዕቅድ መስራት ጋር ነጥለን አውጥተን ታሪክ ነበረን፣ መሪዎቻችንም ታሪክን ሰርተዋል ብለን ዝም ብለን የምንናገርና የምንጽፍ ከሆነ በተለይም ታዳጊውን ትውልድ እንዳይጠይቅና እንዳያስብ ነው የምናደርገው። የሚወጡት ሙዚቃዎች፣ የታሪክ አጻጻፎችና ግጥሞች በሙሉ ከነበረውና ካለው ሁኔታ፣ እንዲሁም ካለፈውና ከአሁኑ የአገራችን ተጨባጭ ሁኔታ በመነሳት የማይደረሱ፣ የማይቃኙና የማይጻፉ በመሆናቸው ህዝባችንና አገራችን ለአሉበት የተወሳሰቡ ፖለቲካዊና ማህበራዊ ችግሮች እንደመፍትሄ ሊሆኑ በፍጹም አይችሉም። በተለይም አንድ አገር እጅግ አስቸጋሪ በሆነ ሁኔታ ውስጥ በምትገኝበት ጊዜ ሁኔታውን በማገናዘብ የማይደረስ ጽሁፍ፣ የማይሳል ስዕልና የማይቃኝ ሙዚቃ ህዝባችንና የገዢው መደብ፣ እንዲሁም ሌላው ኤሊት ያሉበትን ቦታ እንዳያውቁ ይደረጋቸዋል። እንደዚህ ስል ድርጊቶችን በሙሉ መናቄ ወይም እንዳልነበሩ መቁጠሬ አይደለም። የበለጠ በተነፃፃሪ የምርምር ዘዴ(Comparative Studies) እያወዳደርን ለመመራመርና ለመጻፍ ከቻልን ዛሬ ላለንበት ችግር ዋናውን ምክንያት ማግኘታችን ብቻ ሳይሆን፣ መፍትሄም ማግኘቱ ይቀለናል ከሚለው አስተሳሰብ በመነሳት ነው። ይህንን ማድረግ የምንችለው ደግሞ የምንፈልገውን ካወቅን ብቻ ነው። በዚህ መልክ ሙከራ ካደረግን ከሚያወዛግቡና ከሚያጣሉን ነገሮች ተላቀን የበለጠ ወደ ሳይንሳዊ ምርምር ላይ ማድላት እንችላለን።
ይህንን መሰረት አድርገን ስንነሳ በአጠቃላይ ሲታይ የአገራችንን ዕድገት የሚያፋጥኑ፣ የህዝባችንን የኑሮ ደረጃ የሚያሻሽሉ፣ በተፈጥሮ ውስጥ የሚገኙ ልዩ ልዩ ጥሬ-ሀብቶችን አውጥቶ መለወጥና መጠቀም፣ የዕደ-ጥበብ ስራንና ንግድን ማስፋፋት፣ ከዚህም በላይ ከተማዎችንና መንደሮችን በዕቅድ መቆርቆርና መገንባት፣ እነዚህን ሁሉ በሳይንሳዊ ግኝት ማሻሻሉ ባህላችን አልነበሩም ብዬ ብናገር ተራ ውንጀላ ወይም ደግሞ ታሪክን እንደ ማንኳሰስ እንደማይቆጠርብኝ ተስፋ አደርጋለሁ። በህብረተሰብ የዕድገት ታሪክ ውስጥ እንደ ተረጋገጠው በመጀመሪያ ደረጃ እነዚህ ሁኔታዎች ተሻሽለው ሲገኙ ብቻ ነው ፈላስፋዎች፣ የተፈጥሮ ሳይንስ ተመራማሪዎችና የቴክኖሎጂ ሰዎች ብቅ በማለት ለነበረው ዕድገት ልዩ እምርታንና መሻሻልን የሚሰጡት። ከዚህች አጠር ያለ ሀተታ ስንነሳና አሁን በቅርቡ የአርኪዎሎጂና የአንትሮፖሎጂ ተመራማሪ በሆኑት በዶ/ር ዮሐንስ ዘለቀ ለኢሳት ጋዜጠኛ ለቀረበላቸው ጥያቄ በሰጡት ሰፋ ያለና የሚያመረቃ ማብራሪያ መሰረት አገራችን በማዕከለኛው ክፍለ-ዘመን የህዝቧን የኑሮ ደረጃ ሊያሻሽል የሚችል ዕውቀት፣ ቢያንስ በቤተክርስቲያን ደረጃ ሊስፋፋ አለመቻሉ ብቻ ሳይሆን የሚሳሉትም ስዕሎች የህዝቡን የአኗኗር ሁኔታ የሚያንጸባርቁ ሳይሆኑ በቀጥታ ከሃይማኖት ጋር በመያያዘቸው ለኋላ-ቀርነታችን ምክንያት እንደሆኑ ነው። በሌላ ወገን ደግሞ ምሁሩ በደንብ እንዳስገነዘቡት በአውሮፓ ምድር ቤተክርስቲያንና ሃይማኖት ሰፋ ያለ የዕውቀት መመራመሪያ መድረኮች እንደነበሩ ነው። በእርግጥም አብዛኛዎቹ የተፈጥሮ ሳይንስ ተመራማሪዎች የካቶሊክ፣ በኋላ ደግሞ የፕሮቴስታንት ሃይማኖት ተከታዮች ነበሩ። በተጨማሪም ሃይማኖትንና ፍልስፍናን ለማገናኘት ወይም ለማዛመድ ከፍተኛ ጥረት ያደርጉ እንደነበር የሚታወቅ ነው። ይህ ብቻ ሳይሆን፣ ብዙ አብዮታዊ የሚባሉ የአስተሳሰብ ለውጦች ሊመጡ የቻሉት ከራሱ ከሃማኖት ተከታዮች ወይም ከቄሶች ነው። ለምሳሌ ማርቲን ሉተርና ተከታዮችን መመልከቱና በእነሱ ትምህርት መሰረት የአውሮፓ ህዝብ ከተኛበት እንደነቃ መገንዘብ እንችላለን። በቃለ-ምልልሱ ያልተብራራ ነገር፣ ለምሳሌ የአውሮፓን የህብረተሰብ ታሪክ ስንመለከት ዕውቀት የሚባለው አጠቃላይ ነገር ከውጭ የመጣ ሲሆን ከውስጥ ውስጣዊ-ኃይል(Dynamism)በማግኘትና በመዳበር እንዲሁም በመፈተሽ ለህብረተሰብአዊ ለውጥ አመቺ ሁኔታን እንደፈጠረ ነው። ወደ አገራችን ስንመጣ በንግድና በምሁራን እንቅስቃሴ አማካይነት ከውጭ ዕውቀት ባለመምጣቱና፣ አገራችንም ከአንድ ሺህ ዐመት በላይ ከግሪኩ ስልጣኔ፣ በኋላ ደግሞ ከአውሮፓው የሬናሳንስና የተገለጸለት እንቅስቃሴ ጋር የመተዋወቅ ዕድል ባለማግኘቷ የህዝባችን አኗኗርና የአመራረት ሁኔታ ሊለወጥ አልቻለም። ስለሆነም ህዝባችን አዳዲስ ቴክኖሎጂዎችን የማፍለቅና የማዳበር ችሎታ አልነበረውም። በተጨማሪም በተለያዩ መልኮች ሊገለጽ የሚችል ምሁራዊ ኃይል ብቅ ለማለት ባለመቻሉ ስርዓቱን ሊጋፈጠው አልቻለም። አገዛዙም አዳዲስ ነገሮችን ማየት ስላልቻለ ራሱንና የገበሬውን ኑሮ ለማሻሻል የሚያስችሉ እርምጃዎች መውሰድ አልቻለም። በዚህም ምክንያት የተነሳ ህብረተሰብአችን ተመራማሪዎችንና በትችታዊ መልክ ጥያቄ እያቀረቡ የህዝቡን አኗኗር መተቸት የሚችሉ ምሁሮች ባለመፈጠራቸው አገራችንና ህዝባችን ካሉበት የኑሮ ደረጃ ወደ ተሻለ መሸጋገርና አዳዲስ ቴክኖሎጂዎችን መፍጠር አልቻሉም። ይህ በራሱ ደግሞ የፖለቲካው ስርዓት በዚያው ፈርጥሞ እንዲቀር በማድረጉ ከላይም ሆነ ከታች መሻሻል አልነበረም። የመንግስትና የፖለቲካ ቲዎሪም ሊፈልቅና ሊዳብር ባለመቻሉ በተለያየ ጊዜ ብቅ ያሉና ህዝቡን ይገዙ የነበሩ መሪዎች በአቦ ሰጡኝ የሚራመዱ ነበሩ ማለት ይቻላል።
ስለሆነም የኢትዮጵያ ህብረተሰብ ያልተዘበራረቀ፣ በተለያየ የስራ-ክፍፍል ያልተደራጀና ያልተሰማራ፣ በገጠርና በከተማ መሀከል ግልጽ የሆነ የስራ ክፍፍል የሌለበት፣ የዕደ-ጥበብ ሙያና የንግድ እንቅስቃሴ የማይታወቅበት ስርዓት ነበር ብሎ አፍን ሞልቶ መናገር ይቻላል። ይህ ሁኔታ በተለይም ኢትዮጵያ ወደ አጠቃላይ አገዛዝ በ19ኛውና በ20ኛው ክፍለ-ዘመን ስትሸጋገር መሰረታዊ ለውጥ ያየ አልነበረም። በአንፃሩ የካፒታሊዝም ወደ አገራችን መግባት ሁኔታውን የባሰ አዘበራረቀው እንጂ። ውሰጣዊ-ኃይሉም ከፍ ያለና የማሰብ ኃይሉም የዳበረ የህብረተሰብ ክፍል ብቅ ሊል ባለመቻሉ ኢትዮጵያ ወደ ተሟላ፣ በሁሉም መልክ በሚገለጽ ወደ ህብረ-ብሄር መሸጋገር አልቻለችም። በሌላ አነጋገር፣ በኢትዮጵያ ምድር የማዕከላዊ ግዛት አወቃቀር ወይም ወደ ህብረ-ብሄር መሸጋገር ከላይ በተዘረዘረው ምክንያት የተነሳ የአውሮፓውን መንገድ የያዘ አልነበረም ማለት ይቻላል። ይህም ማለት፣ በተለያዩ ክፍለ-ሀገሮች ውስጥ ከተማዎችና መንደሮች በደንብ መገንባት አለባቸው፤ ኢንስቲቱሽኖች መቋቋም አለባቸው። በዚህም አማካይነት የስራ-ክፍፍልና ንግድ መዳበር አለባቸው። ከዚህም በላይ በክፍለ-ሀገሮች መሀከል ህዝቡ ከአንዱ ክፍለ-ሀገር ወደ ሌላው በመንቀሳቀስ ንግድና ሌሎች ነገሮችን ለማካሄድ ቢያንስ የባቡር ሃዲድ ግኑኝነት መኖር አለበት። በዚህ መልክ ብቻ የሃሳብና የልምድ ልውውጥ መፈጠሩ ብቻ ሳይሆን አንዱ የብሄረ-ሰብ ክፍል ሰው ከሌላው ጋር በመጋባትና በመዋለድ ልዩ ዐይነት ህብረተሰብአዊ ኃይል ይፈጠራል። የፈጠራ ችሎታ ይዳብራል። እንደዚህ ዐይነቱ መተሳሰርና በንግድ አማካይነት መገናኘት የህብረ-ብሄርን ግንባታ ያቃልላል፣ የህዝቡም ብሄራዊ ስሜት ይዳብራል። ይህ በራሱ ሄገል እንደሚያስተምረን ለሲቪል ማህበረሰብ መፈጠር ያመቻል። ከዚህ ስንነሳ ነው የኢትዮጵያን የፖለቲካ ሂደትና የአገራችንን ወደ ኋላ-መቅረት መረዳት የምንችለው። በሌላ አነጋገር፣ በአንድ አገር ውስጥ ሳይንሳዊ የፖለቲካ አስተዳደርና ትችታዊ አመለካከት ሊዳብር የሚችለው ይህንን ጉዳይ ከሌሎች ነገሮች ጋር በማያያዝ መመርመር የቻልን እንደሆን ብቻ ነው። ከዚህ ስንነሳ እስከ 1974 ዓ.ም ድረስና እስከዛሬም ድረሰ የኢትዮጵያ ህብረተሰብ፣ መንግስታዊ አወቃቀርና የፖለቲካ አስተዳደር ኢ-ሳይንሳዊ ነው። የህብረተሰብንና የተፈጥሮን ህግ የተከተለ አይደለም። የተፈጥሮን ህግ የሚቀናቀን የፖለቲካ አውቃቀር ነው በአገራችን ምድር የተለመደውና እስከዛሬም ድረስ ትርምስ ውስጥ ከቶን ወደፊት አላራምደን ያለው። አፄ ኃለስላሴና አገዛዛቸው የሳይንስና የፍልስፍና ሰዎች ስላልነበሩ ነው አገራችንን ጥበባዊና ስነ-ስርዓት ባለው መልክ መገንባት ያልቻሉት። ስለሆነም በእሳቸው አገዛዝ ዘመንም ውስጠ-ሃይሉ የዳበረና የፖለቲካ ስልጣንን ሊረከብና አገራችንን በሁሉም መልክ ዘመናዊና ጥበባዊ ሊያደርጋት የሚችል የተማረና የነቃ የህብረተሰብ ክፍል ብቅ ሊል አልቻለም። በእሳቸው ዘመን ተግባራዊ የሆነው የኢኮኖሚ ፖሊሲ ብሄራዊ ስሜት የሌለውና በዲሲፕሊን ሊሰራ የማይችል ኃይል እንዲፈጠር ከማድረጉ በስተቀር ህዝባችንን ሊሰበስብና የፈጠራ ችሎታውን ሊያዳብር የቻለ የህብረተሰብ ኃይል ብቅ ሊል አልቻለም። ሁኔታዎችና ጥናቶች እንደሚያረጋግጡት፣ የኢኮኖሚ ፖሊሲው በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ ብሄራዊ ኢኮኖሚ ለመፍጠር አለማስቻሉ ብቻ ሳይሆን፣ እዚያው በዚያው የፖሊሲው ክስተት የሆኑ፣ እዚህና እዚያ ተሰበጣጥረው የሚገኙ ለብሄራዊ ሀብትና ብሄራዊ ባህል መዳበር የማይጠቅሙ የኢኮኖሚ መሰል እንቅስቃሴዎች በመስፋፋት የህዝባችንን አስተሳሰብ ለማዘበራረቅ ችለዋል። እነዚህ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴዎች በኢንፎርማል መስክ የሚገለጹና እርስበርሳቸው ያልተያያዙ፣ ከእጅ ወደ አፍ(Subistence Economy) የሚካሄድ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴዎች ናቸው። በእነዚህ መስኮች ውስጥ በቂ ትርፍ ምርት(Surplus prodcut) ማምረት ስለማይቻል በገበያ ላይ የሚቀርበው ምርት እያደገ የመጣውን ህዝብ ቁጥርና ፍላጎቱን የሚያሟሉ አልነበሩም፤ አይደሉምም።
በጊዜው የተነሳው የተማሪው እንቅስቃሴ ከሰማይ ዱብ ያለ ሳይሆን ከህብረተሰብአችን የፈለቀ ነው። እንዲሁም በኋላ የማርክሲዝምን ሌኒንዝምን መመሪያ ይዘው ብቅ ያሉት ድርጅቶች እንዲሁ ከላይ የተወረወሩ ሳይሆኑ ከፊዩዳሉ ህብረተሰብ ብቅ ያሉና ዘመናዊ ከሚባለው ትምህርት ጋር የተዋወቁ ናቸው። እንዲያው ገርደፍ ገርደፍ አድርጎ የህብረተሰባችንን አወቃቀር፣ የስነ-ልቦና ወይም የህሊና ሁኔታ ለተመለከተ የአብዛኛው ህዝብ ግኑኝነትና አስተሳሰብ ፊዩዳል በሚባለው አስተሳሰብ የሚገለጽና፣ በአጠቃላይም ሲታይ ህዝባችን ፖለቲካ የሚባል ባህል አልነበረውም። በአገራችንም የፊዩዳል ታሪክ ውስጥ ፊዩዳላዊ ስርዓቱን የሚቀናቀን አስተሳሰብ ብቅ ያለው በ20ኛው ክፍለ-ዘመን በ60ዎቹ ዓመታት መጀመሪያ ላይ ነው ማለት ይቻላል። በአንፃሩ ግን በአውሮፓ ምድር ውስጥ የፊዩዳሉን ስርዓት መቃወምና ብዝበዛም እንዲቀነስ መጨቅጨቅ የተጀመረው በ15ኛው ክፍለ-ዘመን ሲሆን፣ በግሪክ ደግሞ በአምስተኛው ክፍለ-ዘመን ከክርስቶስ ልደት በፊት ነበር። ይህም ማለት በአውሮፖ ውስጥ ህዝቡ ለመብቱ ጥያቄ ሲያቀርብና በጊዜው የነበረውን ስርዓት ሲጋፈጥ እኛ እስከ 20ኛው ክፍለ-ዘመን ድረስ በእንቅልፍ ላይ ነበርን ማለት ነው። ወደ ህብረተሰብና ወደ ቤተሰብም ግንኙነት ስንመጣ የርስ በርሱ ግኑኝነት በፊዩዳሉ ባህል የሚገለጽ እንጂ ፖለቲካን አስመልክቶ የመወያየት፣ የመከራከርና ጥያቄ የመጠየቅ ባህል አልነበረም፤ ወይም የተለመደ አልነበረም። እንደዚሁም በልጆችና በወላጆች መሀከል የነበረው ግኑኝነት ልማዳዊ የነበረና፣ በጊዜው ሰፍኖ የነበረውን ህብረተሰብአዊ ግኑኝነት የሚያንጸባርቅ ነበር። በባልና በሚስት መሀከል የነበረውን ግኑኝነት ስንመለከትም፣ በተለይም የፊዩዳል ቤተሰብ ውስጥ ሚስቶች ባሎቻቸውን አንቱ የሚሉበት ሁኔታ ነበር። በመሀከላቸውም ሃሳብ ለሃሳብ የመለዋወጥ፣ የመመካከርና አይሆንም የሚባል ነገር አልነበረም። ባል አምሽቶ ሲመጣ የት ዋሉ ሳይባል ምግብ ቀርቦለት ተበልቶ ይተኛል። ይህ ዐይነቱ ሁኔታ ለብዙዎች አስር ዐመታት በተደጋጋሚ የተለመደና ስር የሰደደ በመሆኑ እንደ ተፈጥሮአዊ የተወሰደ የአኗኗር ስልት ነው። ይህ ማለት ግን ባል የፈለገውን ያደርጋል ማለት አልነበረም። ለማለት የምፈልገው እንደዚህ የተዘጋና የሃሳብ መለዋወጥ ያልተለመደበትና ጥያቄ ለማቅረብ የማይችል ህብረተሰብ በጊዜ ብዛት ምክንያት የተነሳ የማሰብ ኃይሉ ከመዳበር ይልቅ እዚያው ባለበት ይረግጣል። የራሱንም ሁኔታ ለማሻሻል ያለው ኃይል በጣም ዝቅ ያለ ከመሆኑ የተነሳ በተፈጥሮ ውስጥ በሚከሰቱ አደጋዎች የመጎዳት ኃይሉ ከፍ ያለ ነው። መንደሮችና ትናንሽ ከተማዎች በስነ-ስርዓት ባለመሰራታቸውና፣ የህዝቡንም የማሰብ ኃይል የሚያዳብሩ ባህላዊና ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴዎች በየቦታው ስላልነበሩ፣ የነበሩትም የማሰብ ኃይልን ለማዳበር የሚጠቅሙ ባለመሆናቸው ይህ ሁኔታ ያለውን ፊዩዳላዊ የርስ በርስ ግኑኝነት የባሰ አጠነከረው። እንደዚህ ያለው የአኗኗር ስልትና ህሊናዊ አወቃቀር እስከ 1974 ዓ.ም ድረሰ የቆየና ለጠቅላላው ህዝባችን የኋላ-መቅረት ዋናው ምክንያት የሆነ ነው። ተማሪው እንቅስቃሴውን ሲጀምር ይህንን የመሰለውን ፊዩዳላዊ የርስ በርስ ግኑኝነት በህብረተሰቡ የማሰብ ኃይል ላይ ያለውን አሉታዊ ተፅዕኖ በደንብ ያጥና አያጥና የሚታወቅ ነገር የለም። ማለት የሚቻለው ግን የተማሪው እንቅስቃሴ የማርክስን የማቴሪያሊስት ቲዎሪ ብቻ በመረዳቱ፣ በጊዜው ሰፍኖ የነበረው የፊዩዳል ስርዓት ከተገረሰሰ የአስተሳሰብ ለውጥም ሊመጣ ይችላል ብሎ በመገመቱ የአስተሳሰብና ወይም የህሊና-አወቃቀርን ጉዳይ በሚመለከት ጥናት ያደረገ አይመስለኝም። ይህ ዐይነቱ አካሄድ እንዳየነው የራሱን የሆነ አሉታዊ ሁኔታ ሊፈጥር ቻለ። በቂና የጠለቀ ምሁራዊ እንቅስቃሴና ምርምር እንዳይካሄድ አገደ።
በአንፃሩ የማርክሲዝምን አስተሳሰብ ዕድገትና የማርክስን የህይወት ታሪክ ላነበበ ማርክስና አስተሳሰቡ የአውሮፓው የምሁር እንቅስቃሴና የካፒታሊዝም ዕድገት ውጤቶች ናቸው ማለት ይቻላል። ማርክስ በንጹህ መልክ በሚገለጽ በፊዩዳል ስርዓት ውስጥ ቢወለድ ኖሮ እንደዚያ ዐይነቱን በተለይም ዳስ ካፒታልንና መሰረታዊ ጽሁፎችን(Ground Work) ሊጽፍ አይችልም ነበር። ማርክስ በካፒታሊስት ስርዓት ውስጥ ተወልዶ ያደገ ብቻ ሳይሆን በጥልቀት ከግሪኩ ፍልስፍና ጋር የተዋወቀ ነበር። የዶክትሬት ስራውንም የጻፈው የዴሞክሪቲክንና የኢፒኩሪያን ፍልስፍና በተፈጥሮ ላይ ያላቸውን አመለካከት(The Difference between the Democritean and Epicurean Philosophy of Nature) በማነፃፀር ነው። በተጨማሪም የተፈጥሮ ሳይንስን መጽሀፎች ያነበበና የተመራመረ ነበር። የሼክስፒዬርንም የድራማ ስራዎች የሚያደንቅ ነበር። ስለዚህም ዝም ብሉ ዳስ ካፒታልን የጻፈና የማይሆን ነገር ያስፋፋ ሳይሆን በጊዜው ከነበረው እያደገና እየተወሳሰበ፣ ይሁንና ደግሞ የሰፊውን ህዝብ በተለይም የወዝአደሩን ኑሮ ለማሻሻል ያልቻለውንና በከፍተኛ ደረጃም ይበዘብዝ የነበረውን ስርዓት ስለተመለከተና ቢያንስ ከሰላሳ ዐመት በላይ ካጠናና ከተመራመረ በኋላ ነው። ፍሪድሪሽ ኤንግልስም እንደዚሁ በጥልቅ የተመራመረና ራሱ የፋብሪካ ባለቤት ልጅ በመሆኑ በጊዜው ካፒታሊዝም ማለት ምን ማለት እንደሆነ ያውቅ ነበር። ለማለት የምፈልገው፣ ሰውን ለማሳሳት ወይም በመጥፎ አስተሳሰብ በመገፋት የጻፉት ሳይሆን በጊዜው የነበረውን ሁኔታ በደንብ ካጠኑ በኋላ ነው እንደዚያ ያለውን ሀተታ መጻፍ የቻሉት። የማርክስ ዳስ ካፒታልም እስካሁን ድረስ ጊዜያዊነቱን ያላጣና ስለ ኢኮኖሚክስ ከተጸፉት ስራዎች በሙሉ የላቀና፣ በራሳቸው በከበርቴው ክሪቲካል ኢኮኖሚስቶችና የህብረተሰብ ተመራማሪዎች በእነ ሹምፔተር ሁሉ የተረጋገጠና ተቀባይነትን ያገኘ ስራ ነው። ስለዚህም በአብዮቱ ወቅት በአገራችን ምድር ስለተከሰተው የማያስፈልግ መጋጨትና ርስ በርስ መገዳደል ማርክስና ስራዎቹን ተጠያቂ ልናደርጋቸው በፍጹም አንችልም። ከላይ በሰፊው ለመግለጽ እንደሞከርኩት ሰፋ ያለ በሁሉም መልክ ሊገለጽ የሚችል ምሁራዊ እንቅስቃሴና የፖለቲካ ክርክርና ውይይት ባለመኖሩ የተወሰነው የተማሪው እንቅስቃሴ ኃላፊነት በጎደለው መንገድ በጊዜው የተነሳውን ትክክለኛ ጥያቄ ወደማይሆን አቅጣጫ እንዲሄድ በማድረግ ራሱ በበኩሉ ረጋ ያለ ጥናትና ምርምር እንዳይኖር አገደ። በጊዜውና በኋላም ለተፈጠሩት ምስቅልቅል ሁኔታዎች መፍትሄ ለማፍለቅ አልተቻለም። ሁሉም ደሙ የፈላና ልቡ ያበጠ በመሆኑ በጊዜው የተነሳውን እንቅስቃሴና በምድር ላይ ይታይ የነበረውን ችግር በጉልበት የሚፈታ ነበር የመሰለው። እስካሁንም ድረስ ያለው ችግር ይህ ነው። ስለሆነም በአብዮቱ ወቅት በተፈጠረው ውዝግብና የፖለቲካ ውዥንብር የተነሳ አያሌ አሉታዊ ኃይሎች(Negative Forces) በመፈጠር እስከዛሬም ድረስ የፖለቲካውን መድረክ ያዋክቡታል። ሁላችንም ፖለቲካ የሚለውን ትልቅና ሳይንሳዊ ጽንሰ-ሃሳብ ለመረዳት ስላልቻልን ግራ ተጋብተን እንገኛለን። የሚያስተምረንም ባለመኖሩ ሁሉም በየፊናው ፖለቲከኛ ነኝ እያለ መቀመጫና መቆሚያ አሳጥቶናል።
ሌላው የኛ አገር ችግር በተለይም ከ1950ዎቹ ዓመታት ጀምሮ በአገራችን ምድር የተስፋፋው ትምህርት በአስተሳሰብ አላበለጸገንም። በረቀቀ መልክና አርቀን እንድናስብም አላደረገንም። ለምሳሌ ዘግየት ባለው የማዕከለኛው ክፍለ-ዘመን(Late Middle Ages)በአውሮፓ ምድር ውስጥ የሚሰጠውን ትምህርት አለፍ አለፍ ብለን ስንመለከት ካለምክንያት አይደለም በአንድና በሁለት ትውልድ በማይሞላ ጊዜ ውስጥ ያህንን ያህል ሳይንቲስቶች፣ ፈላስፋዎች፣ የማቲማቲክስ ተመራማሪዎች፣ የድራማና የስነ-ጽሁፍ ሰዎች፣ ከዚያም በላይ የአርክቴከቸር ምሁሮችና ሰዓሊዎች እንደ አሸን ሊፈልቁ የቻሉት። ለምሳሌ የጆን ስትዋርት ሚልን የህይወት ታሪክ ስንመለከት አስገራሚ ነገር እንማራለን። አባቱ ጄምስ ሚል የእነ ጆን ሎክንና የጄሬ ቤንትሃምን የፍልስፍና አመለካከት የሚከተል ነበር። በሁለቱ ፈላስፋዎች ዕምነት የአንድ ልጅ አዕምሮ በህፃንነቱ ምንም እንዳልተጸፋበት ነጭ ወረቀት ዓይነት ነው። ስለሆነም የስትዋርት አባት ይህንን አመለካከት መሰረት በማድረግ ራሱ ቤት ውስጥ ያስተምረዋል። የሚሆን የማይሆን ነገር እንዳይማር ከሌሎች ልጆች ጋር እንዳይገናኝ ያደርገዋል። በመሆኑም ጄምስ ሚል ልጁን ስትዋርት ሚልን ሶክራቲያዊ በሆነ መንገድ ያስተምረዋል። ይህም ማለት ዝም ብሎ ሽምደዳ ሳይሆን በመጠየቅና፣ ካልገባው ደግሞ መላልሶ በመሰቀልኛ መንገድ በመጠየቅ ልጁ የዓለምን ሁኔታ እንዲረዳ ያደርገዋል። በዚህ መልክ ትምህርት የቀሰመው ስትዋርት ሚል በተወለደ በሶስት ዓመቱ ከግሪኩ ፍልስፍና ጋር በደንብ ይተዋወቃል። ስድስት ዐመት ሲሞላው የሮማውያንን ታሪክ ይጽፋል። በሰባት ዐመቱ የፕላቶንን ውይይት እንዳለ በኦሪጂናል መልኩ ይረዳል። በስምንት ዐመቱ የላቲን ቋንቋን ይማራል። በ12 ዐመቱ ከኢኮኖሚክስ፣ ከታሪክና ከፖለቲካ ዕውቀት ጋር ይተዋወቃል። በዚህ ዕድሜው የተወሳሰቡ የሂሳብ ጥያቄዎችን መፍታት መቻሉ ብቻ ሳይሆን በሳይንስ ላይ የጠለቀ ምርምር ያደርጋል። በ20 ዐመቱ እንግሊዝ አገር አሉ ከሚባሉት ታዋቂ ምሁራንና ተመራማሪዎች ውስጥ አንዱ ነበር። ይሁንናም ከጄሪ ቤንትሃም ፍልስፍና ጋር ቢተዋወቅምና አባቱም የቤንትሃም ጓደኛ ቢሆንም፣ ስትዋርት ሚል ግን ሙሉ በሙሉ በቤንትሃም የዩሊታሪያን አስተሳሰብ የሚስማማ አልነበረም። ሚል ወደ አንድ የሚያስደስት ነገር ወይም ርካታ የሚሰጥ ዓላማ ለመድረስ ትክክለኛ አካሄድን መከተል ያስፈልጋል በሚለው በቤንትሃም አባባል ቢስማማም፣ በሌላ ወገን ግን በአጠቃላይ አነጋገር ቤንትሃም ከፍተኛ ደስታ በሚለው አስተሳሰቡ ላይ የሚስማማ አልነበረም። ስለሆነም ስትዋርት ሚል የራሱን የደስተኝነት ቲዎሪ አዳበረ። በዚህም መሰረት ከፍ ያለና ዝቅ ያለ ደስተኝነት እንዳለ አመነ። ይህም ማለት አንድ ሰው ለመደሰት ሙሉ በሙሉ ከፍተኛውን ደስታ ወይም በከፍተኛ ቁጥር የሚለካን ነገር ማግኘት የለበትም በማለት ተከራከረው። በስቴዋርትም ዕምነት በቀላሉ ከሚረካ ሞኝ ሰው ይልቅ በማይደሰተው ሶክራተስ መስማማቱ የተሻለ ደስተኝነትን ማግኘት እንደሚቻል አረጋገጠ። በዚህ መልክ የሰለጠነውና ጭንቅላቱ የተቀረጸ የወጣለት ሊበራልና አጥብቆ አምባገነን ወይም ዲስፖቲያዊ አገዛዝን የሚቃወም ነበር። እሱ ብቻ ሳይሆን ቀደም ብለውም ሆነ በሱ ጊዜ፣ በኋላም የተወለዱት የአውሮፓ ታላላቅ ፈላስፋዎችና ሳይንቲስቶች፣ እንዲሁም የሰብአዊነት ተሟጋቾችና የዕድገት ፈለግ ቀያሶች በዚህ ዐይነት የዕውቀት አካሄድ የሰለጠኑ ነበሩ። በአባቶቻቸው የተማሩ፣ ወይም አስተማሪዎች ተቀጥሮላቸው እንዲማሩ የተደረጉ ነበሩ። ቤተሰቦቻቸውም ሀብታም ነበሩ። ከሀብታም ቤተሰብ በመወለዳቸው ግን አስተሳሰባቸው አልቀጨጨም። ለሰብአዊነት የቆሙና ዲስፖቲያዊ አገዛዝን የሚቃወሙና የሚታገሉ ነበሩ። አካሄዳቸው ግን ፍልስፍናዊና ሳይንሳዊ ነበር። በእነሱ ዕምነትም ትክክለኛና ሁለገብ ለውጥ ሊመጣ የሚችለው በአመጽ ሳይሆን ሰፋና ጠለቅ ባለ ምርምርና ዕውቀት ብቻ ነው። በዚህም ምክንያት ነው አገዛዞችና ፊዩዳላዊ አስተሳስብ የነበራቸውንና የሰውን ልጅ ኑሮ መሻሻል የማይፈልጉትን እንደ ካቶሊክ ሃይማኖት መሪዎችና ዕምነታቸውን መዋጋት የቻሉትና ህዝቦቻቸውም ከዘልማዳዊ የአኗኗር ሁኔታ እንዲላቀቁ መንገዱን ያመቻቹት። ወደኛ አገር ስንመጣ ግን ይህንን ዐይነቱን የዕውቀት ፍለግ ባለመከተላችንና፣ ሁኔታውም የሚያመችና የሚታወቅም ስላልነበር እስክንጎለምስ ድረስ ከሚሆነው ከማይሆነው ነገር ጋር በመተዋወቅ ሳናውቀው ጭንቅላታችን ውስጥ ብዙ ነገሮች ተሰግስገው በመግባት ራሳችንን ተገንዘብ የህብረተሰብአችንን የማቴሪያልና የስነ-ልቦና ሁኔታ በደንብ ልንረዳ አልቻልንም። ለመለወጥም የሚያስችል ፍቱን መሳሪያ ማዳበር አልተቻለም። ስለሆነም አብዮት ሲፈነዳ የኋላ ኋላ አለመደማመጥና እንደዚያ ዐይነት አሰቃቂ ሁኔታ መፈጠሩ የሚያስገርም ጉዳይ አይደለም።
ስለሆነም በአገራችን ምድር በአብዮቱ ዘመን የነበረው የፖለቲካ ግንዛቤ ለህብረተሰብአዊ ለውጥ የሚደረገው ትግል ሰፋና ጠለቅ ያለ ውይይት(Political Discource) የሚያስፈልገውና ዲሞክራሲያዊ ግንዛቤን የሚጠይቅ መሆኑን ለተማሪው እንቅስቃሴ መሪዎች ግልጽ ይሁን አይሁን የሚታወቅ ጉዳይ የለም። ማለት የሚቻለውና ሁኔታውም እንደሚያረጋግጠው በጊዜው የነበሩ የፖለቲካ ተዋናዮች ከግልጽ ውይይትና ጤናማ መተቻቸት ይልቅ አመጻዊ ትግልን የመረጡ ይመስሉ ነበሩ። አስተሳሰባቸውና ድርጊታቸው በሙሉ ቀስና ሰፋ ያለ በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ ሁለ-ገብ ለውጥ ለማምጣት የሚታገሉ የሚያስመስላቸው ሳይሆን ስልጣን ለመያዝ ነበር። የአንድ ድርጅትም ሆነ ግለሰብ ማንነት የሚታወቀው በሚጽፈውና በድርጊቱ ስለሆነ የተማሪው እንቅስቃሴ መሪዎችም ሊለኩ የሚችሉት በጊዜው በነበራቸው ሚና ብቻ ነው።
ከዚህ ስንነሳ የምንገነዘበው፣ ከፕላቶ ጀምሮ እስከካንትና እስከ ሄገል ያሉትን የፍልስፍና ምርምሮች አለፍ አለፍ ብለን ስናነብ አንድ ሰው ወይም የፖለቲካ እንቅስቃሴ ጭንቅላትን ለማዳበርና አንድን ነገር ሁለንታዊ በሆነ መልክ ለመገንዘብ የግዴታ ብዙ የዕድገትንና የግንዛቤ ደረጃዎችን ማለፍ እንዳለበት ነው። ሄገል ክስተታዊ የመንፈስ ሁኔታ(Phenomenology of the Spirit) በሚለው ስራው ውስጥ ይህንን የማሰብ ወይንም የጭንቅላትን ዕድገት ሁኔታ ጉዳይና ፖለቲካዊ አስተሳሰብና በተግባር የሚመነዘሩ ድርጊቶች ከዚህ አንፃር መታየት እንዳለባቸው ነው የሚያሳስበው። በአገራችን ምድር ይህንን የመሰለው በፍልስፍና ላይ የተመሰረተ ምህራዊ እንቅስቃሴና የጭንቅላት መዳበር ሊታይ ባለመቻሉ የግዴታ እንደዚያ ያለ በቀላሉ ከታሪክ ሊፋቅ የማይችል ወንጀል ተሰራ። ያም ተባለ ይህ ያለፈው አልፏል፤ ባለፈው ላይ ብንመላለስበት በሃዘን ከመሰቃየት በስተቀር ሌላ የምናተርፈው ነገር የለም። ማንኛውም አዲስ ትውልድ የትላንቱ ሁኔታ በአስተሳሰቡ ላይ የተወሰነ ተጽዕኖ ቢያሳድርበትም መነሳት ያለበት ከዛሬው ሁኔታና ለመጭው ትውልድ ምን ዐይነት ታሪካዊ ስራዎች ልሰራ እችላለሁ? በማለት ነው። በተለይም ላይብኒዝ የሚባለው ታላቅ ሳይንቲስትና ሁለ-ገብ ምሁር ይህንን ነው የሚያሳስበን። የዛሬውንና የወደፊቱን ሁኔታ በመመልከት አፍጠው አግጠው በሚታዩ ችግሮች ላይ በመረባረብ የተረጋጋና የአማረ ህብረተሰብ ለመገንባት መጣር ነው ዋናው መመሪያ መሆን የአለበት።
ከሃያ ስድስት ዓመት ጀምሮ በአገራችን ምድር ውስጥ አዲስ የፖለቲካ ክስተት ተፈጥሯል። ወያኔ በመባል የሚታወቀው አገዛዝ ልክ ቀደም ብለው እንደተፈጠሩት ብሄራዊ አጀንዳ አለን እንደሚሉት ድርጅቶች ሁሉ ከኢትዮጵያ ህብረተሰብ የፈለቀ ነው። ከሌሎች ድርጅቶች የሚለየው የድርጅቱ አባሎች ኢትዮጵያውያንም ቢሆኑ ከተዘጋ ማህብረሰብ(Closed Society) የተፈጠሩና ጭንቅላትን በሚያድስ የመንፈስ ተሃድሶ ክንዋኔ ውስጥ ያለፉና የታነጹ ባለመሆናቸው በአስተሳሰባቸው የጠበቡና የራሳቸውንም ሁኔታ ከጠቅላላው የአገራችን ሁኔታ ጋር ማገናዘብ ያልቻሉና የማይችሉ ናቸው። በተጨማሪም ከሌላው የህብረተሰብ ክፍል ጋር በጋብቻ ያልተቀላቀሉ በመሆናቸው ሁሉንም የሚጠረጥሩና የሚጠሉም(ጠበቅ ብሎ ይነበብ) ነው የሚመስላቸው። ስለዚህም ፖለቲካ የሚባለውን ግዙፍ ነገር ከዚህ ዐይነቱ ሁኔታዎች በመተርጎምና የራሳቸው የግል ሀብት አድርገው በመቁጠር ነው የህዝባችንን የመኖርና ያለመኖር ሁኔታ የሚደነግጉት። ለመኖርና ስልጣናቸውን ለማጠናከር ሲሉ በቀላሉ ሊገነዘቡ የማይችሉትን፣ ለጊዜውም ቢሆን ሀብት ለማካበት የጠቀማቸውን የኒዎ-ሊበራል ወይም የተቅዋም ማስተካከያ የኢኮኖሚ ዕቅድ ፖሊሲ(Structural Adjustment Program) ተግባራዊ በማድረግ የህብረተሰብአችንን አወቃቀርና የህሊና ሁኔታ ለማዘበራረቅ ችለዋል። ይህ ዐይነቱ ከሳይንስ ጋር ምንም ግኑኝነት የሌለውና ለጠቅላላው ህዝብ ሀብት ሊፈጥር የማይችል የኢኮኖሚ ፖሊሲ ከሌላው ኢ-ሳይንሳዊ ፖለቲካቸው ጋር ተደምሮ በአለፈው ወር እንዳየነውና ከመቶ ሰዎች በላይ የሰው ህይወት መጥፋት ምክንያት የሆነው ቆሻሻ አምራች በመሆን ጠቅላላው ፖለቲካቸው ኢ-ሳይንሳዊና ፍልስፍና-አልባ መሆኑን አረጋግጧል። ይህ ዐይነቱ ፖለቲካዊ አመለካከትና ተግባራዊ የሆነውና የሚሆነው ፖሊሲ የተከታታይነትን መሰረተ-ሃሳብ የሚጥስ በመሆኑ ህዝባችን ዘለዓለሙን እየተተራመሰ እንዲኖር የሚያደርግና፣ በህብረተሰቡ ውስጥም በተለያየ መልክ የሚገለጹ ውዝግቦችና ብልግና ፈጣሪዎች እንዲፈጠሩ በማድረግ ህዝቡ በፍርሃት እንዲኖር ተገዷል። አንዱ ሌላውን እንዳያምንና ትንሽ ጎልመስ ያለው ደካማውን ሊረዳ የማይፈልግበትና፣ በተለይም የወጣት ሴቶች መብት በከፍተኛ ደረጃ የሚጣስበት አገርና ማህበረሰብ ናት የዛሬይቱ ኢትዮጵያችን። በተጨማሪም በመንግስት የሚደገፉ ወይም መንግስት በስተጀርባቸው ያሉ የተደራጁ ቡድኖች ደካማውን እያስፈራሩ፣ ቤቱን እያፈራረሱበትና መሬቱን እየቀሙት ሜዳ ላይ እንደሚወረውሩት የሚሰሙትና የሚወጡት ዜናዎች ያረጋግጣሉ። ከዚህ ስንነሳ ዛሬ በአገራችን ምድር የሰፈነው አገዛዝ ዘራፊና አሸባሪ እንዲሁም ፋሺሽታዊ ነው ማለት ይቻላል።
ደጋግሜ ለማሳየት እንደሞከርኩት የዛሬው አገዛዝ ስልጣንን ለመጨበጥና ህዝባችንን ፍዳ ለማሳየት የቻለው ቀደም ብለው በነበሩ አገዛዞች በተሰራ ከሳይንስ ጋር በማይያያዝ ፓለቲካዊ ስህተት ነው። በተለይም ደግሞ በአብዮቱ ወቅት የተፈጠረው ትርምስና አያሌ አሉታዊ ኃይሎች በመወለዳቸው ለእንደዚህ ዐይነቱ አገርን የሚያተራምስ ኃይል የፖለቲካ ክፍተት ሊፈጥሩ ችለዋል። ከዚህም በላይ ወያኔ የሚባለው ፍጡር ስልጣን ከጨበጠ በኋላ የአገራችንን ሁኔታ ፍልስፍናዊና ሳይንሳዊ በሆነ መልክ ከመመርመርና ምሁራዊ የመታገያ መሳሪያ ከማዳበር ይልቅ ተቃዋሚ ነኝ የሚለው ኃይል የራሱን ጨዋታ ነው መጫወት የጀመረው። ወደ ውስጥ ረጋ ባለና በሰፊ የምሁር መሰረት ላይ ተመርኩዞ አገዛዙን በሳይንስ ከመፈተንና ከመታገል ይልቅ እንዴት አድርጌ በአቋራጭ ስልጣን እይዛለሁ ወይንም እጋራለሁ በሚለው ላይ ነበር ሁሉም ተቃዋሚ ነኝ የሚለው ኃይል ያተኮረው። ስለሆነም አገዛዙ ከውጭ ኃይሎች ጋር ሆኖ በተለይም የእነሱን ኢ-ሳይንሳዊ የኢኮኖሚ ፖሊሲ ተግባራዊ ሲያደርግ አንድም ተቃዋሚ ኃይል የፖሊሲውን ምንነት በመረዳትና ትንተና በመስጠት ህዝባችንን ማስተማርና ማስረዳት አልቻለም። በዚህ መልክና ከመርጫ 1997 ዓ.ም ጀምሮ ያለውን ሁኔታ ስንመለከት ተቃዋሚ ነኝ የሚለው ኃይል የሚያደርገው እንቅስቃሴ በሙሉ ከሳይንስና ከፍልስፍና ውጭ የሆነ ፖለቲካ ነው ማለት ይቻላል። በመሆኑም በአለፉት 26 ዓመታት በፍልስፍና፣ በሳይንስ፣ በቴክኖሎጂ፣ በሶስይሎጂ፣ በህብረተሰብ ግንባታ፣ በከተማዎች ግንባታ፣ በአርክቴክቸርና በሌሎች ለህብረተሰብ ግንባታ በሚጠቅሙ መሰረታዊና አስፈላጊ ነገሮች ላይ ዳብሮ ሊወጣ የቻለ ፖለቲካዊ ኃይል የለም። ክርክርም ሲደረግ አይታይም። እንደቀደሙትና የዛሬው አገዛዝ፣ ተቃዋሚ ነኝ የሚለውም ኃይል ፖለቲካ የሚባለውን መሰረታዊ ሃሳብ ላይ ከዘረዘርኳቸው ነገሮች ነጥሎ ነው የሚያየው። በዚህ መልክ የሚደረግ የፖለቲካ እንቅስቃሴ እንዴት አድርጎ የህብረተሰብአችንን ችግር ሊፈታ ይችላል? እንዴትስ አድርጎ አገራችንን የሳይንስና የቴክኖሎጂ ባለቤት ሊያደርጋት ይችላል? እንዴትስ የተከበረችና የጠነከረች ኢትዮጵያን ሊያስገነባ ይችላል ?
ይህ ዐይነቱ ፍልፍናና ሳይንሰ-አልባ ፖለቲካ እንደምናየው ብዙ የአፍሪካ አገሮችን እያተራመሰ ነው። አብዛኛዎቹ የአፍሪካ ህዝቦች የሀብታቸው ባለቤት መሆን ያልቻሉበትን ሁኔታ እንመለከታለን። በመዋዕለ-ነዋይ(Direct Foreign Investment) ስም የውጭ ኩባንያዎች እየመጡና ከመንግስታቱ ጋር እየተመሰጣጠሩ የየአገሩ ህዝቦች መሬታቸውን እየተነጠቁና እንዲሰደዱ ሲገደዱ፣ በዚያውም መጠንም ከፍተኛ የሆነ የአካባቢ ውድመት እየደረሰና ማህበራዊ ቀውስም እየተፈጠረ ነው። አንዳንድ አገሮችና አካባቢዎች ደግሞ ወደ ጦር አውድማነት በመቀየር አንዳንድ መንግስታት የህዝቦቻቸውን ችግር ከመፍታትና አገራቸውን ከመገንባት ይልቅ ሽብርተኞችን መዋጋት አለባችሁ በሚል የየአገሮች የሰውና የተፈጥሮ-ሀብት እየባከነ ነው። ይህ ዐይነቱ አካሄድ በሚቀጥለው ሁለትና ሶስት ትውልድ ላይ የራሱን ጥቁር ነጥብ ጥሎ ያልፋል።
ከዚህ ስንነሳ የአገራችንም የፖለቲካ ትርምስ ይህንን የሚመስል ነው። ይሁንና ግን አብዛኛው ወይም ደግሞ ሁሉም የፖለቲካ ተቃዋሚ ነኝ የሚለው ኃይል በሙሉ ፖለቲካ ካልነው የዓለም ፖለቲካ አካሄድ ያልገባው ብቻ ሳይሆን የቱን ያህል ይህች ዓለም የሰይጣንነት ባህርይ በተናወጣቸው ጥቂትና ጊዜው በመጣላቸው ኃይሎች እንደምትሽከረከር ነው ሊረዳ የማይፈልገው። ይህንን እስካልተገነዘብንና ጠቅላላውን የኢትዮጵያ ፖለቲካ በአዲስ ፍልስፍናዊ አስተሳሰብ ላይ መስርተን እስካላዋቀርነው ድረስ ህዝባችን የሚመኘውን ሰላምና ብልጽግና ልናመጣለትና የተከበረች ኢትዮጵያን መገንባት በፍጹም አንችልም።
ስለሆነም የወደፊቱ የፖለቲካ ሂደት በአዲስ ፍልስፍናና ሳይንስ ላይ መመስረቱ ብቻ ሳይሆን አዳዲስ ወጣት ኃይሎች ብቅ በማለት የፖለቲካ መድረኩን ከጎታች ኃይሎች መንጠቅ አለባቸው። በፖለቲካ እንቅስቃሴና በአገር ግንባታ ታሪክ ውስጥ ማንኛውም አገር ሊያድግና ውስጣዊ ጥንካሬ ሊያገኝ የሚችለው የአንድ አገር ምሁር በራሱ ኃይልና ዕውቀት ሲተማመንና በአንዳች ዐይነት ፍልስፍና ሲመራና ሲደራጅ ብቻ ነው። ለዚህ መሰረቱ ደግሞ የመንፈስ ተሃድሶና የባህል ለውጥ ያስፈልጋል። አብዛኛውን ዕውቀት የሚባሉ ነገሮች ልንፈጥራቸው የምንችላቸው አይደሉም። ተዘጋጅተው ያሉ ናቸው። ችግራችን ግን አብዛኛዎቻችን ምንጮችንና የአጠቃቀም ዘዴዎችን የምናውቅና እንዲገባንም የምንፈልግ አይደለንም። አብዛኛዎቻችን በተወሰነ „የአስተሳሰብ ክልል“(School of Thought) የሰለጠን ስለሆን ከዚህ በፍጹም ለመላቀቅ አንፈልግም። ይህንን እንደ ዕምነት ወይም እንደ ርዕዮተ-ዓለም የሙጥኝ ብለን በመያዝ ራሳቸን ተሰቃይተን ህዝባችንን እናሰቃያለን። በመሰረቱ ነገሩ ቀላል ነው። ጥይቄዎችን መጠየቅ ነው። ለምን አውስትሪያ፣ ስዊዘርላንድ፣ ስዊድን፣ ጀርመን፣ ወይም ሌሎች አደጉ የሚባሉና የምንኖርባቸው አገሮች እዚህ ደረጃ ላይ ሲደርሱ እኛንስ ምን ተሳነን ? ስህተቱስ ከምን ላይ ነው? ብሎ መጠየቅ ብቻ ነው። እንደዚህ ዐይነቱን ጥያቄ የምናቀርበው ዋናው ህልማችንና አላማችን ከታወቁ ብቻ ነው። የለም ኢትዮጵያና የኢትዮጵያ ህዝብ የሚያስፈልጋቸው የድሮው ዐይነት አገዛዝ ነው፤ ስለዚህም በውጭ ኃይሎች እየታሸን መኖር ነው የምንፈልገው የምንል ከሆነ ብዙም የሚያከራክረን ነገር የለም። በሌላ ወገን ግን ወደ ኋላ ተመልሰን የድሮውን ስርዓት ነው መመስረት የምንፈልገው ብንል የሚቻል አይደለም። የኛ ችግር ወደ ኋላ ለመመለስ የማንችለውን ያህል ወደፊት እንዴት እንደምንሄድና አዲስ ውስጠ-ኃይሉ ከፍ ያለ በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ ህብረተሰብ መመስረት ያለመቻሉ ላይ ነው። በዚህ መልክ ግራ በመጋባታችን የተነሳ ያለን አማራጭ ሁሉም በየፊናው ተደራጀሁ እያለና የብሄረሰብ ፈሊጥ የሚባለውን ነገር እያራገበ በሚሊዮን የሚቆጠርን ህዝብ ግራ እያጋባ ነው።
ከዚህ አስቸጋሪ ሁኔታ ለመውጣት የፖለቲካ ድርጅቶችና የአክቲቪስቶች ቁጥር መቀነስ አለበት። በሁለተኛ ደረጃ ለፖለቲካ ነፃነት የሚታገል ግለሰብም ሆነ ድርጅት የተወሰኑ ቅድመ-ሁኔታዎችን ማሟላት አለበት። በሶስተኛ ደረጃ፣ የግዴታ የፓራዳይም ለውጥ ማድረግ ያስፈልጋል። በአራተኛ ደረጃ፣ ለስልጣን የሚደረገውን እሽቅድምድሞሽ መተውና ሁሉም በተማረው ትምህርት ዙሪያ ሰፊ ምርምር በማድረግ ጥናታዊና ወደ ተግባር ሊመነዘሩ የሚችሉ ጽሁፎችን ማውጣት መቻል አለበት። ለምሳሌ ባዮሎጂ፣ ፊዚክስ፣ ኬሚስትሪና ወይንም ኢንጂነሪንግ የተማረ ሰው የተማረውን ትምህርት እርግፍ አድርጎ ባላደገበትና ባልሰለጠነበት ሙያ ውስጥ በመግባት ለምንድን ነው ፖለቲከኛ ነኝ እያለ ሰውን ግራ የሚያጋባው? አንድ ሰው በፊልዱ ቢመራመርና ለህብረተሰብአችን የሚጠቅሙ ነገሮችን ቢያበረክት ይህ በራሱ በተዘዋዋሪ ከፍተኛ የፖለቲካ አስተዋፅዖ ነው። ለምሳሌ በባዮሎጂ ወይም በፊዚክስ የሰለጠኑ ምሁራን ብዙ ነገሮችን መስራት ይችላሉ። ባዮሎጂስቱ እንደሰለጠነበት የሙያ ዘርፍ፣ ለምሳሌ በፕላንት ሳይንስ የሰለጠነ ኢትዮጵያን እንደገና ወደገነትነት ሊለውጣት ይችላል። ወደ በረሃማነት የተለወጡ አካባቢዎችን ሊያለማቸው ይችላል። የጥንትና የወደሙ ዛፎችን እየፈላለገ እንደገና ሊያረባቸውና ለብዙ አካባቢዎች አዲስ ህይወት ሊፈጥር ይችላል። እንደዚሁም በፊዚክስ ሙያ የሰለጠነ ምሁር አዳዲስ መሳሪያዎችን ሊፈጥር ይችላል። እንደሚታወቀው ዛሬ የምንጠቅምባቸው ቴክኖሎጂዎች በሙሉ የፊዚክስ ምርምር ውጤቶች ናቸው። አንድ አገርም ዕውነተኛ ህብረተሰብአዊ ሀብት ልታፈራና ተከታታይነት ያለው ቴክኖሎጂ ልታዳብር የምትችለው በፊዚክስ አማካይነት ብቻ ነው። ከፊዚክስ ውጭ ኢኮኖሚያዊ ዕድገት ሊኖር በፍጹም አይችልም። ቴክኖሎጂ፣ እንዲሁም ኃይልና ፋይን ሜካኒክስ የሚባሉ ነገሮች በሙሉ የኢኮኖሚ ዕድገት መሰረቶች ሲሆኑ፣ መሰረታችውም ፊዚክስ ነው። ስለሆነም በፊዚክስ ላይ ርብርቦሽ ካልተደረገ ወደፊት መራመድ አንችልም። ዛሬ በአገራችን ምድር የሚታየው መዝረክረክነትና ቆሻሻዎችን በየቦታው መጣል፣ ውሃን ከመሬት አውጥቶ በየቤቱ ማዳረስ አለመቻል፣ ፍሳሽን በስነ-ስርዓት እንዲጸዳና እንደገና ለመታጠቢያና ለምግብ መቀቀያ ለማድረግ ያለመቻል፣ ይህ ሁሉ የሚያረጋግጠው የቱን ያህል ሳይንስ፣ በተለይም ፊዚክስ በአገራችን ምድር ያልተስፋፋ መሆኑን ነው። ከዚህ ስንነሳ ሁሉም በሰለጠነበት ሙያ አስተዋጽዖ ለማድረግ ቢጥር ፖለቲካ ላይ ከተቀመጡ ሰዎች የተሻለ ህዝባዊ ተቀባይነት ይኖረዋል፤ በታሪክም ሲታወስ ይኖራል።
በአንደኛና በሁለት ደረጃ የጠቀስኳቸውን መሰረተ-ሃሳቦች መቋጠሪያ ለማሲያዝ፣ በፖለቲካ ስም እዚህና እዚያ እንቀሳቀሳለን የሚሉ ድርጅቶች እንደ ዕውነቱ ከሆነ በደንብ የተዋቀሩና በስራ-ክፍፍል ተደራጅተው የሚንቀሳቀሱ አይደሉም። አብዛኛዎቹ ድርጅቶች ነን ባዮች መሪዎቻቸው ከሰላሳና ከአርባ ዓመታት በላይ በመሪነት የተቀመጡባቸው ሲሆኑ አዲስ አስተሳሰብ ሲያፈልቁ አይታዩም። አብዛኛዎቹ ድርጅቶች ወይም ፓርቲዎች ወደ ግልሀብትነት የተለወጡና በውስጣቸውም ዲሞክራሲያዊ የሃሳብ መንሸራሸር የሚታይባቸው አይደሉም። ከበተቻ ያሉ አባሎች ደግሞ መሪዎቻችን ናቸው የሚሏቸውን ስህተት ቢሰሩ እንኳ የሚጋፈጧቸውና የራሳቸውን አስተሳሰብ ለማስፋፋትና አማራጭ ሊሰጡ የሚችሉ አይደሉም። በተጨማሪም አንድም የፖለቲካ ድርጅት የጥናት መጽሄትም ሆነ ጋዜጣ አያወጣም። አንድ ፓርቲ የፖለቲካ ፓርቲ ነኝ የሚያሰኘው ርዕዩን የሚያስፋፋበት በየወሩ የሚታተም ጋዜጣና፣ በየሶስት ወሩ የሚወጣ መጽሄት ሲኖረው ብቻ ነው። ፕሮፌሰር ደጀኔ በቃለ-ምልልሳቸው በሚገባ እንዳብራሩት ፓርቲዎች ሃሳብ የሚንሸራሸርባቸውና አማራጭ ሃሳብም ለውድድር የሚቅርቡባቸው መድረኮች መሆን አለባቸው። ይህ በሌለበት ቦታ አንድ ድርጅት ፓርቲ ነኝ ብሎ ራሱን መጥራት አይችልም። ስለሆነም ከዚህ ዐይነቱ ፊዩዳላዊ አሰራር መላቀቅና፣ ዘመናዊና የተሻለ አሰራር ጋር መለማመድና መማር ያስፈልጋል። በተለይም መሪዎች አመራርን ለመስጠትና ሃሳብን ለማፍለቅ የሚችሉ እንጂ እንደጌታ መታየት የሚፈልጉ መሆን የለባቸውም። በአብዛኛዎቹ ፓርቲ ነን በሚሉ ድርጅቶች ውስጥ ያለው ያሰራር ሁኔታ ከላይ ለማሳየት እንደሞከርኩት በፊዩዳሏ ኢትዮጵያ ዘመን በአባቶቻችንና በእናቶቻችን፣ በባልና በሚስት መሀከል የነበረውን ዐይነት ግኑኝነት ነው የሚመስለው። መሪ ነኝ የሚል ልዩ መስተናግዶ የሚፈልግና ማንም አፉን አውጥቶ ሊጠይቀው አይችልም። ሲመጣ የፈለገውን ተናግሮና ተጨብጭቦለት ማንም ሳይጠይቀውና ሳያፋጥጠው ተጋብዞ ወደ መጣበት ተመልሶ ይሄዳል። ጋባዢዎች ራሳቸውም በቂ የፖለቲካ ዕውቀት ስለሌላቸው የሚጋብዙትን ሰው እንደ ልዩ ፍጡር ነው የሚመለከቱት። ይህ ዐይነቱ የአሰራርና የአመላካከት ሁኔታ በ21ኛው ክፍለ-ዘመን በሃይ-ቴክ ደረጃ በምንገኝበት ወቅት መታየት የሌለበት ነገር ነው። እንደኛ ለመሳሰለው በአውሮፓ የምሁር እንቅስቃሴና በካፒታሊዝም ውስጥ ላደግነውና ሶሻላይዝድ ለሆንነው እንደዚህ ዐይነቱ ፊዩዳላዊ አሰራርና አካሄድ የሚዋጥልን አይደለም። ለምርምር፣ ለጥያቄና ለፈጠራ የሚያመች አይደለም። በአንድ ፓርቲ ውስጥ የአሰራር ሂራርኪ ቢኖርም፣ በአባሎቹ መሀከል የመፈራራት መንፈስ ማደር የለበትም፤ በጓደኛምነትና በመከባበር ደረጃ ብቻ ነው መተያየት ያለባቸው። በተጨማሪም እያንዳንዱ ለህሊናውና ለዕምነቱ መገዛት አለበት። ስለሆነም መሪዎች እንደአዋቂ በመቅረብ ከበታች ያሉትን ማስፈራራት የለባቸውም። በተጨማሪም ለመሪዎች የጊዜ ገደብ መሰጠት አለበት። ይህ ብቻ ሳይሆን አንድ መሪ ነኝ የሚል ከውጭ ኃይሎች ጋር ግኑኝነት ከመፍጠሩና ለማነጋገር ቀጠሮ ከመውሰዱ በፊት፣ ወይም የአቤቱታ ደብዳቤ ከመጻፉ በፊት የግዴታ በውስጥ ሰፋ ያለ ውይይት ማደረግ ያስፈልጋል። አንድ መሪና የአመራር አካል የፓርቲው ደንብ ውስጥ ከሰፈረው መሰረተ-ሃሳብ ውጭ እንደፈለገው የመንቀሳቀስ ዕድል ማግኘት የለበትም። ማንኛውም ፓርቲ አንድ ቀን አገሩን ስለሚወክልና የብዙ ሚሊዮንን ህዝብ ዕድል የሚወስን በመሆኑ፣ ማንኛውም ፓርቲ ከመጀመሪያውኑ በጥራት ከታች ወደ ላይ በሃሳብ ዙሪያ መደራጀት አለበት። ዲሞክራሲያዊ ባህልን ማዳበርና የፓርቲ አውቃቀርን ባህል መማር አለበት። ፓርቲዎች የስልጣን መወጣጫ መድረኮች ሳይሆኑ የዕውቀት መድረኮች መሆናቸውን ማንኛውም እንዲገነዘበው ያስፈልጋል። ስለሆነም በየጊዜው ሁሉም በሚችለው መስክ በመሰማራትና በማጥናት ጥናቱን ለውይይት ማቅረብ አለበት።
ሌላውና አስቸጋሪው ነገር አብዛኛዎቹ የፖለቲካ ድርጅት ነን ባዮች በውስጣቸው የስራ-ክፍፍልና በተለያየ የሙያ መስክ የሰለጠኑ ምሁራን የሏቸውም። ማንኛውም የፖለቲካ ድርጅት በፖለቲካ፣ በህግ፣ በሳይንስና በቴክኖሎጂ፣ በከተማ ዕቅድና በቤት አሰራር፣ በኢኮኖሚና በፋይናንስ፣ በፍልስፍናና በሶስዮሎጂ፣ በሳይኮሎጂ፣ በጤና ጥበቃ፣ እንዲሁም በሴቶችና በወጣቶች ጥያቄ ላይ የሰለጠኑ ሙያተኞች ያስፈልጉታል። ይህ ዐይነቱ አደረጃጀት ወደፊት አንድ ነገር በሚከሰት ጊዜ ስልጣንን ለመረከብ ያመቻል። ስልጣንን የሚረከበውም ሆነ የሚነጥቀው ድርጅት ቀድሞውኑ የተዘጋጁ ሙያተኞች ስላሉት የአገርን ጉዳይ በሚመለከት ቶሎ ቶሎ ብሎ መስመር ለማስያዝ ያመቸዋል። ይህ ብቻ ሳይሆን እያንዳንዱ የፖለቲካ ድርጅት ርዕይ ወይም ርዕዮተ-ዓለም እንዲኖረው ያስፈልገዋል። ለዲሞክራሲና ለነፃነት ነው የምንታገለው የሚለው አጠቃላይ አነጋገር ብዙም የሚያስኬድና ችግርንም ለመፍታት የሚያመች አይደለም። ከዚህ ስንነሳ እያንዳንዱ የፖለቲካ ድርጅት ለምን ዐይነት ህብረተሰብ እንደሚታገልና የሚፈልገውንም እንዴት እንደሚያዋቅር በደንብ ማስረዳት አለበት። የገበያ ኢኮኖሚ መገንባትና ሊበራል የሆነ ህብረተሰብ ነው የምንፈልገው የሚለው በራሳቸው ላለንበት የተወሳሰቡ ችግሮች እንደመፍትሄ ሊሆኑ አይችሉም። በራሳቸውም ህብረተሰብአዊ ፕሮጀክት ሊሆኑ አይችሉም። ስለሆነም እያንዳንዱ የፖለቲካ ድርጅት ለሶሻሊዝም፣ ለካፒታሊዝም ወይም ለፊዩዳሊዝም የሚታገል መሆኑን ቢነግረን ካለንበት ውዥንብር ልንላቀቅ እንችላለን። ይህ ግልጽ እስካልሆነ ድረስ እዚህና እዚያ የሚደረገው ሩጫ የትም የሚያደርሰን አይደለም። የሃሳብና የአመለካከት ጥራትም እንዲኖረን አያደርገንም።
ከዚህ ስነሳ የምገነዘበው ነገር አብዛኛዎቹ የፖለቲካ ድርጅቶች ለምን ዐይነት ህብረተሰብ እንደሚታገሉ የሚያውቁ አይመስለኝም። በተለይም እንደ ኢትዮጵያ የመሰለ የሶስት ሺህ ዐመታት ታሪክ አለው የሚባል አገር በዚህ መሰረታዊ ጥያቄ ላይ ግልጽ አመለካከትን ይጠይቃል። እንደሚታወቀው አገራችን ላለችበት ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበረሰብአዊ፣ የስነ-ልቦናና የባህል ችግር፣ እንዲሁም የፖለቲካና የርዕይ ችግር የብሄረሰብ መብትን በማወቅ የሚፈታ ነገር አይደለም። የአገራችን ችግሮች ፖለቲካዊ፣ መንግስታዊ፣ ስነ-ልቦናዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊ፣ የአካባቢ መውደም ወይም መቆሸሽ ጉዳይና፣ እንዲሁም የሳይንስና የቴክኖሎጂ ጥያቄዎች እንደመሆናቸው መጠን ጠቅላላውን፣ በዛች ምድር የሚኖረውን ህዝብ የሚመለከቱ ናቸው። ይህም ማለት ያሉት ችግሮች ሊፈቱ የሚችሉት፣ በፍልስፍና፣ በሶስዮሎጂ፣ በሳይንስና በቴክኖሎጂ፣ እንዲሁም በሁለ-ገብ የኢኮኖሚ ፖሊሲ አማካይነት ብቻ ነው። በሌላ አነጋገር፣ በአገራችን ምድር አፍጠው አግጠው የሚታዩት ችግሮች፣ ማለትም የከተማዎች በስነ-ስርዓት አለመገንባትና ህዝባችንም ባልባሌ ቦታዎች እየተሰቃየ መኖር፣ የሚጠጣው፣ የሚቀቅልበትና የሚታጠብበት ንጹህ ውሃ አለማግኘት፣ አስፈላጊው ለሰውነት ገንቢ የሆኑ የተለያዩ የምግብ ዐይነቶችን በብዛትም ሆነ በጥራት አለማግኘት፣ ለማሞቂያ፣ ለመቀቀያና ለመብራት የሚያገለግል የኃይል ጉዳይ፣ የህክምናና የትምህርት ጉዳይ፣ ለወጣቱ የሙያ ማሰልጠኛ ቦታ አለማግኘት፣ በየቦታው የስራ መስክ የሚከፍቱ ትናንሽና ማዕከለኛ እንዱስትሪዎች አለመኖር… ወዘተ. እነዚህ ጥያቄዎች በሙሉ ህብረተሰብአዊ እንደመሆናቸው መጠን የብሄረሰብን መብት በማወቅ የሚፈቱ ሳይሆኑ፣ በጠለቀና ተከታታይነት ባለው የሳይንስ ምርምር ብቻ ነው። ስለሆነም ማንኛውም የፖለቲካ ድርጅት በዚህ መሰረታዊ ጥያቄና በአፈታቱ ላይ ግልጽ አመለካከት እንዲኖረው ያስፈልጋል። ይህ ከሆነ ለምን ዐይነት ህብረተሰብ ነው የምንታገለው? የሚለውን ለመመለስ የሚከብድ አይመስለኝም። ወደድንም ጠላንም ማንኛውም ህብረተሰብ አጠቃላይና ሁሉንም ሊያሰባስብ የሚችል ርዕይ ያስፈልገዋል። ሊያሰራ የሚችል፣ ኃይልን የሚሰበስብና በአገር ውስጥ ያለን የተፈጥሮ ሀብት በስነስርዓት አውጥተን በቴክኖሎጂ አማካይነት ለመለወጥና የህዝባችንን ፍላጎቶች ለመመለስ የምንችለው አንዳች ዐይነት ርዕይ ሲኖረን ብቻ ነው። ይህ ማለት ግን ሁላችንም አንድ ዐይነት አመለካከት ይኑረን ማለቴ አይደለም፤ ሊኖርም አይችልም። ለማለት የምፈልገው በዚህ ላይ ግልጽ አመለካከት ካለን ያሉንን ችግሮች መረዳትና መልስም ለመፈለግ ይቀለናል።
በአጭሩ በፖለቲካው መስክ የሚሳተፉና እንሳተፋለን የሚሉ ግለሰቦችና ድርጅትም ለመመስረት የሚፈልጉ ሁሉ በመጀመሪያ ደረጃ ከላይ እንዳልኩት የረጅም ጊዜ የቲዎሪ፣ የሳይንስና የፍልስፋና ዝግጅት ማድረግ አለባቸው። በተጨማሪም በየጊዜው በተከታታይ ህብረተሰብአችንን የሚመለከቱ ሳይንሳዊ ጥናቶችን ማቅረብ አለባቸው። ይህ ሲሆን ብቻና፣ ፖለቲካ የሚባለውን ነገር በደንብ የተገነዘቡ ከሆነና ለማስተማርም የሚችሉ ከሆነ በእርግጥም ኃላፊነትን ሊሸከሙ ይችላሉ። ስለሆነም የመጀመሪያው እርምጃ ሰፋ ባለና ሁለ-ገብ በሆነ የምሁራዊ እንቅስቃሴ ውስጥ መሳተፍ ሲሆን፣ በዚህ መሰረት ብዙ ነገሮችን ማቃለል ብቻ ሳይሆን ዲሞክራሲያዊ ክርክርና መቻቻልን በመማር ለሰፊው ህዝብ አዲስ ህይወት መለገስ ይቻላል። አንድ አትክልት ለማደግና ፍሬ ለመስጠት ውሃና ሚኒራሎች እንደሚያስፈልጉት ሁሉ ለአንድ ፓርቲ ማበብና ውስጣዊ ጥንካሬ ማግኘት ዲሞክራሲያዊ ክርክርና ውይይት እጅግ አስፈላጊ ናቸው ።
የዛሬውን የወያኔን አገዛዝ በሚመለከት አገዛዙ ምንም ዐይነት የፖለቲካ ሊጂቲሚሲ የሌለው በመሆኑ ከሱ ጋር የሚደረገው „ድርድር“ ሁሉ ጊዜ ማባከኛና የእሱን ዕድሜ ማራዘሚያ ብቻ ሳይሆን፣ አዳዲስ ሁኔታዎችን እየፈጠረ የአገራችንን ሁኔታና ትግሉን ውስብስብ እንዲያደርግ የሚያመቻች ነው። በአገር ቤት ውስጥ ያሉ „ተቃዋሚ“ ነን የሚሉ፣ በመሰረቱ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ያልሆኑና በደንብ ያልተደራጁ ድርጅቶች ከአገዛዙ ጋር „ድርድር“ ሲያደርጉ በአገር ቤት ውስጥ ያለው ሁኔታ የሚታያቸው አይመስልም። አገዛዙ እንደዚያ ሰው እየጨፈጨፈ፣ እያቃጠለና በመርዝ እየገደለ፣ ሌሎችም ለጭንቅላት የሚዘገንኑ ነገሮችን እየሰራ ምን ለማምጣት ነው ከእንደዚህ ዐይነቱ መንፈሱ እንዳለ ከተሟጠጠ አገዛዝ ጋር „መደራደር“ የሚቻለው? ከእንግዲህስ ወዲያ የገዢው አባላት ሰዎችን አስተሳሰብ በመቀየር ሰብአዊ እንዲሆኑና ሁለ-ገብ በሆነ የአገር ግንባታ ውስጥ እንዲሳተፉ ማድረግ ይቻላል ወይ? በእኔ ዕምነት ይህ ዐይነቱ አካሄድ በመቶ ሚሊዮን ሰዎች ብቻ ሳይሆን በመጭው ተከታታ ትውልድና ታሪክ ላይ መቀለድ ይመስለኛል። ይህ ብቻ ሳይሆን፣ ተቃዋሚ ነኝ የሚለው የውስጥ ኃይል „ድርድር“ ሲያደርግ በእርግጥስ በአገራችን ምድር በዚህ አማካይነት መሰረታዊ የፖለቲካ፣ የማህበራዊና የኢኮኖሚ ለውጥ ለማምጣት ይቻላል ብሎ ያምናል ወይ? እንደሚገባኝ ከሆነ እነዚህ የውስጥ ኃይሎች በኢትዮጵያ ምድርና በዓለም አቀፍ ደረጃ ያለው የፖለቲካ ሁኔታ የገባቸውና የሚታያቸውም አይመስለኝም። አካሄዳቸው በሙሉ በዚህም በዚያም ብለው የስልጣን ተካፋይ ለመሆን ከመፈለግ በስተቀር በተሻለ ርዕይ ለመታገልና በአገር ግንባታ ውስጥ ለመሳተፍ የሚችሉ አይደሉም። የእኔም መልዕክት እነዚህ በደንብ ያልተደራጁ ድርጅት ነን ባዮች „መደራደራቸውን“ ማቆም ብቻ ሳይሆን ከፖለቲካ ዓለምም መገለል ያለባቸው ናቸው ብዬ አምናለሁ። መልካም ግንዛቤ!!
ኢጣልያ: ንሓሙሽተ መዓልታት ኣብ ወደብ ካታንያ ዝጸንሑ 150 ስደተኛታት ትማሊ ሰንበት ክራገፉ ኣፍቒዳ። እቶም መብዛሕትኦም ኤርትራዊያን ዝኾኑ ስደተኛታት ካልኦት ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ነቶም ስደተኛታት ከምዝቕበልዎም ከየፍለጡ ናብ ወደባታ ከምዘይራገፉ ብምግላጻ ንዝሓለፈ ሓሙሽተ መዓልታት ኣብ ወደብ ካታንያ ኣብ መርከብ ምጽንሖም ይፍለጥ።
መባእታዊ ውድድር ንፕረዝደንታዊ ምርጫ ኣሜሪካ ክዛዘም ክልተ ሰሙን ኣብ ዝተረፈሉ ኣብዚ ሕጂ እዋን ህጹይ ተወዳዳሪ ፓርቲ ዲሞክራት ዝኾኑ በርኒ ሳንደርስ ሚኒስትር ወጻኢ ጉዳያት ነበር ሂላሪ ክሊንተን ሕጽይቲ ተወዳዳሪት ፓርቲ ዲሞክራት ጌረን ንርእሰን ምህሳበን ህዉክ ውሳነ`ዩ ክብሉ ይነቕፉ።
ንሶም ነዚ ዝገለጹ ምስ ABC ቴሌቭዥን ኣብ ዘካየድዎ ቃለ-መጠይቕ ኮይኑ ኣብተን ተሪፈን ዘለዋ ትሸዓተ ክፍለ-ግዝኣታት ዝኻየድ መባእታዊ ምርጫ ልዑል ውጽኢት ከምዝረኽቡ’ውን ኣሚቶም።
ብተወሳኺ ኣብ ክፍለ-ግዝኣት ካሊፎርንያ ንደገፍቶም ኣብ ዝሃብዎ ቃል ኣብታ ክፍለ-ግዝኣት ዘካይድዎ ሓያል ጎስጓስ፡ ነቲ ኣብ ወርሒ ሓምለ ዝካየድ ኣኼባ ተወከልቲ ፓርቲ ዲሞክራት ድፍኢት ከምዝህቦም ገሊጾም። ክፍለ-ግዝኣት ካሊፎንያ ካብተን ካልኦት ክፍለ-ግዝኣታት ዝበዝሐ ቁጽሪ ተወከልቲ ፓርቲ ዲሞክራት ዘለዋ ክፍለ-ግዝኣት ምኳና ይፍለጥ። ሳንደርስ ብዛዕባ ሪፓፕሊካዊ ሕጹይ ትሩምፕ ክዛረቡ ኸለዉ ከም`ዚ ኢሎም።
ዶናልድ ትራንፕ ንሕጹያት ተወዳደርቲ ፓርቲ ሪፖብሊካን ብምብላጽ እቲ እንኮ ሕጹይ ተወዳዳሪ ብምዃን ነቲ ፓርቲ ወኪሎም ንምርጫ ፕረዝደንት ክወዳደሩ ተዳልዮም’ለው።ሰነተር ሳንደርስ ብወገኖም ንኣሃዛዊ መለክዒ ርእይቶ ህዝቢ ብምጥቃስ ካብ ሂላሪ ክሊንተን ንሶም ንዶላንድ ትራንፕ ክስዕሩ ዘሎ ዕድል ዝለዓለ ምዃኑ ይገልጹ።
እንተኾነ ግን ኣብ ወርሒ የካቲት ብዝጀመረ መባእታዊ ምርጫ ንሕጹይ ተወዳዳሪ ንፕረዝደንት ኣሜሪካ ሂላሪ ክሊንተን ብዙሕ ቁጽሪ ወከልቲ ረኺበን ኣለዋ። እዚ ድማ ኣማኢት ዝቁጸሩ ፍሉያት ልዑካን ንሂላሪ ክሊንተን ድምጾም ዝሃቡ ወሲኻ ማለት’ዩ። ሂላሪ ክሊንተን 2,293 ድምጺ ወከልቲ ክረኽባ ከለዋ በርኒ ሳንደርስን ግን 1,533 ድምጺ ወከልቲ’ዮም ረኺቦም ዘለዉ። ብመሰረት እዚ ኣሃዝ በርኒ ሳንደርስ ክዕወቱ ኣብዘን ተሪፈን ዘለዋ ክፍለ-ግዝኣታት ዝኻየድ መባእታዊ ምርጫ ብልዕሊ 90 ሚእታዊት ክዕወቱ ኣለዎም።
እዚ ስለዝኾነ ድማ’ዮም ኣሜሪካዊያን ኣድመጽቲ ነቲ ኣብ ወርሒ ሕዳር ዝኻየድ ፕረዝደንታዊ ምርጫ ድምጾም ንሂላሪ ክሊንተን ወይ ዶናልድ ትራንፕ ንምሃብ ዝዳለው ዘለዉ። ብተወሳኺ ብመሰረት ኣሃዛዊ መለክዒ ርእይቶ ህዝቢ እዞም ክልተ ሕጹያት ተወዳደርቲ’ዮም ብዝበዝሐ ህዝቢ ዘይፍቱዋት ተወዳደርቲ ምኻኖም ይገልጽ ኣሎ።
የዩናይትድ ስቴትስ የግብረ ሰዶማውያን ኅብረተሰብ አንደኛውን ቦታ ሳን ፍራንሲስኮ ለመጀመሪያ ጊዜ ግልጽነት በጎደለው የግብረ-ሰዶማዊ (Harvey Milk) ወለድ, የመግነን ቀስተ ደመና ምንጭነት, እና የግብረ-ሰዶማውያን ጋብቻ በ 2004 ውስጥ ወደ ተቀየረበት የመነሻ ቦታ ነበር. - ሜይር ጋቪን ኒሞም በቫለንቲንግ መጨረሻ ቅዳሜና እሁድ ላይ በይፋ ነግረዋቸዋል. የከተማዋ የግብረ ሰዶም አብዛኛዎቹ ክፍሎች በካስትሮ ውስጥ ተሰብስበው ነበር, ሆኖም ግን ተቆጣጣሪው ስኮት ዊይነር እርቃንን እና ንፅህናን ስለማያውቅ አንድ ጊዜ ብቻ የሚታየው ትዕይንት የበለጠ ተመሳሳይነት አለው. በ F-Market መጨረሻ ላይ በጄን ዋርነር ፕላዛ ላይ ይንጎራኙ.
ጨዋታው ብሄራዊ ቡድኑ ለህዝቡ አቋሙን አሳይቶ ወደ 29ኛው አፍሪካ ዋንጫ የሚያቀናበት ሆኗል፡፡ዋልያዎቹ በአፍሪካ እግር ኳስ ጠንካራ አቋም እንዳላቸው ከሚነገርላቸው እና ለዘንድሮው ሻምፒዮናነት ግምት ከተሰጣቸው የቱኒዚያ ‹የካርታጌ ንስሮች› ጋር በተጋጠሙበት ወቅት በመጀመሪያዎቹ ደቂቃዎች በፍፁም ቅጣት ምት በተቆጠረበት ጎል ሲመሩ ነበር፡፡ በሁለተኛው አጋማሽ በ64ኛው ደቂቃ ላይ ግን ጌታነህ ከበደ ያሳለፈለትን ኳስ ሳላዲን ሰይድ ከመረብ በማገናኘት አቻ ለመለያየት በቅተዋል፡፡በሌላ በኩል የኢትዮጵያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ብሄራዊ ብድናችን ለአፍሪካ ዋንጫ እንዲያልፍ ላደረጉ ተጨዋቾችና ድጋፍ ሰጪ ባለሙያዎች ከ2.9 ሚሊዮን ብር በላይ ሽልማት ከወር በፊት መስጠቱ የሚታወስ ነው፡፡ ዛሬ ደግሞ በሚሊኒዬም አዳራሽ ከ2500 በላይ እንግዶችን በማሳተፍ በሚከናወነው የእራት ግብዣ ቀደም ሲል የተከበሩ ሼህ መሃመድ ሁሴን አላሙዲ ለዋልያዎቹ እና ለሉሲዎች ቃል የገቡት 10 ሚሊዮን ብር እንደሚሰጥ ይጠበቃል፡፡ በዝግጅቱ ለብሄራዊ ቡድኑ የሚሆን እስከ 20 ሚሊዮን ብር ገቢ ለማሰባሰብ በተያዘ እቅድ ከእራት ግብዣው ጋር ጎን ለጎን እንቅስቃሴዎች እንደሚደረጉም ታውቋል፡፡ በተያያዘም ‹‹እኛም በሙያችን ለብሄራዊ ቡድናችን›› በሚል ከ50 በላይ ታዋቂ አርቲስቶች ያለአንዳች ክፍያ በበጎ ፈቃደኝነት እንሰራዋለን ብለው ቃል የገቡት የሙዚቃ ኮንሰርት ነገ በአዲስ አበባ ስታድዮም ይደገሳል፡፡ ይህን የሙዚቃ ኮንሰርት አዲካ እንደሚያዘጋጀው ሲታወቅ በዝግጅቱ ከትኬት ሽያጭ ባሻገር በስፖንሰሮች ገቢ ለማግኘት መታቀዱንም ለማወቅ ተችሏል፡፡
የኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን በተለያዩ የኢንተርኔት የማህበረሰብ ድረገፆች በተለይም በፌስቡክ ዋና የመነጋገርያ አጀንዳም ሆነዋል፡፡ እንደጉጉል አይነት ድረገፅ ላይ በኢትዮጵያ ብሄራዊ ቡድን ዙርያ በሚጠየቅ መረጃ የዜና፤ የዘገባ እና የምስል መረጃዎችን በሚሊዮን ብዛት ማግኘት የሚቻልበት ደረጃ ተደርሷል፡፡ ኢትዮጵያን እንደግፋለን በሚል ቲምኢትዮጵያ በሚል ከ5 ወራት በፊት የተከፈተ የፌስቡክ ገፅን የሚከታታሉ አድናቂዎች ቁጥር ሰሞኑን 35682 የነበረ ሲሆን በሚቀጥሉት ቀናት ከ40ሺ በላይ ሊሆን እንደሚችል ተጠብቋል፡፡
ኢትዮጵያ በምድብ 3 ከምታደርጋቸው ጨዋታዎች ሁለቱ ከዛምቢያ እና ከቡርኪናፋሶ ጋር የምትገናኝባቸው በኔልስፑሪት ባለው የሞምቤላ ስታድዬም ሲደረጉ የምድቧን የመጨረሻ ጨዋታ ከናይጄርያ ጋር የምትፋለመው ደግሞ በሩስትንበርግ በሚገኘው የሮያል ባፎኬንግ ስታድዬም ይሆናል፡፡
በ140 ሚሊዮን ዶላር የተገነባው የሞምቤላ ስታድዬም ከ40ሺ በላይ ተመልካች የሚያስተናግድ ሲሆን በ29ኛው የአፍሪካ ዋንጫ 7 ግጥሚያዎችን ያስተናግዳል፡፡ ግጥሚያዎቹ በምድብ 3 ዛምቢያ ከኢትዮጵያ፤ ናይጄርያ ከቡርኪናፋሶ፤ ዛምቢያ ከናይጄርያ እንዲሁም ቡርኪናፋሶ ከኢትዮጵያ የሚገናኙባቸው እና የምድብ 4 የመጨረሻ ጨዋታ ኮትዲቯር ከአልጄርያ የሚፋለሙበት ነው፡፡ በሞምቤላ ስታድዬም የሚደረጉት ሁለቱ የጥሎ ማለፍ ጨዋታዎች ደግሞ በሩብ ፍፃሜ የምድብ 3 አንደኛ ከምድብ 4 ሁለተኛ የሚገናኙበትና ሌላ የግማሽ ፍፃሜ ፍልሚያ ናቸው፡፡ በምድብ 3 የመጨረሻ ጨዋታ ኢትዮጵያ እና ከናይጄርያ የሚገናኙበት በሩስተንበርግ በሚገኘው የሮያል ባፎኬንግ ስታድዬም 42ሺ ተመልካች የሚይዝ ነው፡፡ ስታድዬሙ የምድብ 4 አራት ግጥሚያዎችንና አንድ የሩብ ፍፃሜ ግጥሚያን ያስተናግዳል፡፡
ኢትዮጵያ በአፍሪካ ከሚገኙ አገራት በፊፋ አባልነት በግንባር ቀደምነት ስትጠቀስ በፊፋ የዓለም ዋንጫ ማጣሪያም ላይ በመካፈል ቀዳሚዋ ናት፡፡ ዘንድሮ ከ31 ዓመታት መራቅ በኋላ ለ10ኛ ጊዜ በአፍሪካ ዋንጫ የምትሰለፈው ኢትዮጵያ በታሪክ ለመጀመርያ ጊዜ ለዓለም ዋንጫ ለማለፍም በሚደረገው የማጣርያ ውድድር ምድቧ ደቡብ አፍሪካ፤ መካከለኛው አፍሪካ እና ቦትስዋናን በማስከተል እየመራች ትገኛለች፡፡
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ከ29ኛው የአፍሪካ ዋንጫ በፊት በአፍሪካ ዋንጫ ለ9 ጊዜያት ተሳትፏል ለመጀመሪያ ጊዜ የተካፈለው በ1957 እ.ኤ.አ ላይ ውድድሩ በይፋ ሲመሠረት ነበር፡፡ በ1962 እ.ኤ.አ ላይ ደግሞ ብሔራዊ ቡድኑ የአፍሪካ ዋንጫን ኢትዮጵያ ስታስተናግድ በሻምፒዮናነት ዋንጫውን አግኝቷል፡፡ ሌሎች ያስመዘገባቸው ውጤቶች ደግሞ በ1957 እ.ኤ.አ ሁለተኛ ደረጃ፣ በ1959 እ.ኤ.አ ሦስተኛ ደረጃን በ1963 እና በ1968 እ.ኤ.አ አራተኛ ደረጃ ያገኘባቸው ናቸው፡፡
በኢትዮጵያ እግር ኳስ በተስፋፋባቸው የመጀመሪያዎቹ 25 ዓመታት በተለይም በ1960ዎቹ አስደናቂ ታሪክ መመዝገቡ አይካድም ነበር፡፡ ያኔ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን በአህጉራዊ ውድድሮች ባሳየው ብቃት በተለያዩ አጋጣሚዎች በመገናኛ ብዙሐናት የአፍሪካ ብራዚል በሚል ተሞካሽቷል፡፡ በዚያ ዘመን ለታየው የኢትዮጵያ እግር ኳስ አስደናቂ ለውጥ የክቡር ይድነቃቸው ተሰማ አስተዋኦ ቀላል የሚባል አልነበረም፡፡ ይድነቃቸው በእነዚያ ኃያአምስት አመታት በኢትዮጵያ እግርኳስ እንቅስቃሴ በፌዴሬሽን አመራርነት፣ በብሔራዊ ቡድን አሰልጣኝነትና በቡድን መሪነት፤ በብሔራዊ ቡድን ተጨዋችነትና አምበልነት እንዲሁም በቅዱስ ጊዮርጊስ ተጨዋችነትና አሰልጣኝነት ሠርተዋል፡፡
ከክቡር ይድነቃቸው ተሰማ ማህደር የተገኙት መረጃዎች በ1960ዎቹ ስለ ኢትዮጵያ እግር ኳስ በተለያዩ ዓለም አቀፍ ጋዜጠኞች በስፋት ሲዘገብ እንደነበር ያመለክታሉ፡፡ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን በ6ኛው አፍሪካ ዋንጫ ላይ ተካፍሎ ያለዋንጫ ከቀረ በኋላ ነው፡፡ ሮበርት ቨርባኔ የተባለ የስፖርት ጋዜጠኛ ስለ ኢትዮጵያ በሜዳዋ ዋንጫ ስለማጣቷ አልነበረም የዘገበው ..የአውሮፓ ቡድኖች ለወዳጅነት ጨዋታ የ6ኛው አፍሪካ ዋንጫ ሻምፒዮኗን ኮንጐ - ኪንሻሳ ይጋብዙ ይሆናል፡፡ ግን አውሮፓውያን አቋማቸውን ለመፈተን ካቀዱ ትኩረታቸው የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ቢሆን እመክራለሁ.. በማለት ፉትቦል መጋዚን በተባለ ህትመት ላይ በፌብርዋሪ 1967 እ.ኤ.አ አስፍሯል፡፡ አራተኛውን የአፍሪካ ዋንጫ ለናይሮቢው ዴይሊ ኔሽን ይዘግብ የነበረው ብራያን ማርስዴን በበኩሉ በወቅቱ ኬንያ እና ኢትዮጵያ አድርገውት ከነበረው ጨዋታ በመነሳት ሲዘግብ እንዲህ በማለት ነበር ..ኬንያና ኢትዮጵያ በድንበር የተዋሰኑ አገሮች ናቸው፡፡ የእግር ኳስ ወሰናቸው ግን ምናልባትም በብርሃን ዘመን የሚለካ ነው፡፡.. በማለት ኖቬምበር 13 ቀን 1963 እ.ኤ.አ ላይ በዴይሊ ኔሽን እትም አትቷል፡፡
በግዜው የነበረ የስፖርት ጋዜጠኛ ኖለስ ጆንሰን የሚባል ጋናዊ ሲሆን በጋና ዋና ከተማ እ.ኤ.አ በ1963 የተደረገውን የአፍሪካ ዋንጫ ተከታትሎ በሻምፒዮናው ኢትዮጵያ ቱኒዚያን 4ለ2 ካሸነፈች በኋላ በኋላ ኖቬምበር 29 ላይ በጋናያን ታይምስ ጋዜጣ ላይ... .....በአክራ ስፖርት ስታድዬም ነው፡፡ ኳስ ለ90 ደቂቃ በኢትዮጵያ ቁጥጥር ስር ነበረች፡፡ እውነተኛ ሻምፒዮን እንዲህ ይጫወታል፡፡..
ሲል ዘገባውን ለአንባቢዎቹ አቅርቧል፡፡ ጂዮን አፍሪኬ በተባለ ታዋቂ የፈረንሳይ ጋዜጣ የፃፈው ጋዜጠኛ ደግሞ በ1960ዎቹ መግቢያ ላይ የነበሩትን የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ተጨዋቾች የአፍሪካ ስፖርት አባሳደር በማለት አወድሶአቸዋል፡፡ በ4ኛው የአፍሪካ ዋንጫ ላይ በኢትዮጵያና በሴኔጋል መካከል ከተደረገው ጨዋታ በኋላ ላይ ታዋቂው የሴኔጋል ጋዜጣ ..ዳካር ዴይሊ.. በኖቬምበር 22 እትሙ- ..የኢትዮጵያ ቡድን በግጥሚያው የቡድን ጨዋታንና አጥቅቶ የመጫወትን ብቃት ለሴኔጋል አቻው አስተምሯል፡፡ በቴክኒክም በስነልቦናም የሴኔጋል ተጨዋቾች በኢትዮጵያ ተበልጠዋል፡፡ ስታድዬም የገባነው ኳስን ለማየት ነበር፡፡ በኢትዮጵያ ጨዋታ አየነው.. ሲል በአበይት ዘገባው አትቷል፡፡
እንደ ይድነቃቸው ተሰማ የግል ማህደር በ1960ዎቹ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን አህጉራዊን ትኩረት ባጭሩ በእንዲህ መልኩ የሳበ ነበር ፡፡ ክቡር ይድነቃቸው ተሰማ በ1958 እ.ኤ.አ ላይ በስዊድን ተደርጐ የነበረውን ዓለም ዋንጫ በስፍራው በመገኘት መከታተል ከቻሉ በኋላና ያገኙትን ተመክሮ ወደ ሀገራቸው ይዘው በመመለስ የብራዚልን የእግር ኳስ አጨዋወት ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድንና ለቅዱስ ጊዮርጊስ ክለብ ማስተዋወቃቸውን ታሪካቸው ይነገራል፡፡
የብራዚል እግር ኳስ አጨዋወትና ታሪክ በይድነቃቸው አማካኝነት በሀገራችን በተዋወቀበት በዚህ ዘመን የኢትዮጵያ እግር ኳስ ከፍተኛ ለውጥ ሊያሳይ የቻለ ነበር፡፡ በኳስ ችሎታቸው በአካል ብቃታቸው በጥንካሪያቸው፣ በፍጥነታቸው በሌሎችም የብቃት መስፈርቶች በተለይ ከጐረቤት አገሮቻቸው ከኬንያ ከኡጋንዳና፣ ከታንዛኒያ በእጅጉ የተሻሉ ነበሩ፡፡ ከ50 ዓመታት በፊት ከምዕራብና ከሰሜን አፍሪካ ቡድኖች ጋርም በተቀናቃኝነት የሚቀርብ ቡድን ኢትዮጵያ ነበራት፡፡ ብዙዎች ለዚህ ምክንያቱ የኢትዮጵያ እግር ኳስ በወርቃማው ትውልድ በመገኘቱ መሆኑን የሚጠቅሱ ቢሆንም ሀገሪቱ አሪፍ ተጨዋቾችን በማፍራት ረገድ ዛሬም ቢሆን ችግር የለባትም፡፡ በ29ኛው የአፍሪካ ዋንጫ በዋልያዎቹ የሚመዘገብ ውጤት ኢትዮጵያን ወደ አፍሪካ የእግር ኳስ ካርታ የሚመልሳት፤ ለተጨዋቾች የፕሮፌሽናል እድል የሚፈጥርና አገሪቱ በታሪክ ለመጀመርያ ጊዜ በ2014 እኤአ ላይ በብራዚል ለሚደረገው 20ኛው የዓለም ዋንጫ የምታልፍበትን እድል የሚያጠናክር እንደሚሆን ተስፋ ይደረጋል፡፡
የ29ኛው የአፍሪካ ዋንጫ ኦፊሴላዊ ዜማ (ሴላ ሴላ)ወይም አብረን እንደንስ በሚል ትርጓሜ የተሰራ ነው፡፡ አሜሪካዊቷ ዛሃራ እና ደቡብ አፍሪካዊው ዌስ ማይኮ የሚጫወቱትን ይህን ዜማ ኢሩሳ ሙዚቃ ኢንተርቴይመንት የሰራው ሲሆን በእንግሊዝኛ እና በባንቱ ቋንቋዎች ተቀናቅኗል፡፡ ሰላምና አንድነት አብሮ መደሰትን በስንኞቹ ያንፀባርቃል፡፡ የ29ኛው የአፍሪካ ዋንጫ ግጥሚያዎች ላይ የምታገለግለው ኳስ ካቴሎጎ የምትባል ናት፡፡ ይህች ኳስ ለአፍሪካ ዋንጫ ተብሎ በአዳዲስ ለ4ኛ ጊዜ ተመርታለች፡፡ በ2008 እ.ኤ.አ በጋናው 26ኛው የአፍሪካ ዋንጫ “ዋዋ አባ”፤ በ2010 እ.ኤ.አ በአንጎላ 27ኛው የአፍሪካ ዋንጫ ጃቡላኒ፤ በ2012 እ.ኤ.አ በኢኳቶሪያል ጊኒ እና በጋቦን በጣምራ ባዘጋጁት 28ኛው የአፍሪካ ዋንጫ ኮሜክዋ የተባሉ የአዲዳስ ኳሶች ነበሩ፡፡
ላለፉት 56 ዓመት በተደረጉት 28 የአፍሪካ ዋንጫዎች ሻምፒዮን ለመሆን የበቁ አገራት 14 ብቻ ናቸው፡፡ 7 ጊዜ ግብጽ፣ 4 ጊዜ ካሜሮንና ጋና፣ 2 ጊዜ ኮንጐና ናይጀሪያ፣ 1 ጊዜ ዛምቢያ፣ አልጀርያ፣ ኮንጐ ብራዛቪል፣ ኢትዮጵያ፣ አይቬሪኮስት፣ ሞሮኮ ደቡብ አፍሪካ፣ ሱዳንና ቱኒዚያ ናቸው፡፡ የሰሜን አፍሪካን የወከሉ አገራት 10 ጊዜ ዋንጫውን በማንሳት የሚመሩ ሲሆን እነሱም 7 ጊዜ የበላችው ግብፅ እና እያንዳንዳቸው አንድ ጊዜ ሻምፒዮን ለመሆን የበቁት አልጄርያ፤ ሞሮኮ እና ቱኒዝያ ናቸው፡፡ በሁለተኛ ደረጃ በመካከለኛው እና በምእራብ የአፍሪካ ክፍል የሚገኙ አገራት 7 ዋንጫዎችን በመውሰድ ይጠቀሳሉ፡፡ ከመካከለኛው አፍሪካ 4 ጊዜ ሻምፒዮን የሆነችው ካሜሮን፤ ሁለት ጊዜ ያሸነፈችው ዲ ሪፖብሊክ ኮንጎ እና 1 ጊዜ ዋንጫው ያነሳችው ኮንጎ ናቸው፡፡ ከምእራብ ደግሞ የአራት ጊዜ አሸናፊዋ ጋና፤ ሁለት ጊዜ ሻምፒዮን የሆነችው ናይጄርያ እና አንድ ጊዜ ዋንጫውን ለማንሳት የሆነላት ኮትዲቯር ናቸው፡፡ የምስራቅ እና የደቡብ አፍሪካ አገራትም እያንዳንዳቸው ሁለት ሁለት ጊዜ የአፍሪካ ዋንጫን ወስደዋል፡፡ ከምስራቅ አፍሪካ ሁለቱን የአፍሪካ ዋንጫ ድሎች ያጣጣሙት ኢትዮጵያ እና ሱዳን ሲሆን ከደቡብ ደግሞ የ29ኛው የአፍሪካ ዋንጫ አዘጋጅ ደቡብ አፍሪካ እና የ28ኛው የአፍሪካ ዋንጫን ድል ያደረገችው ዛምቢያ ናቸው፡፡
በዘንድሮው የአፍሪካ ዋንጫ በሚሳተፉ 16 ብሄራዊ ቡድኖች ቅፅል ስያሜዎች ውድድሩ በአራዊት እንደ ዙ መቆጠሩ ግድ ሆኗል፡፡ ከ16ቱ ብሄራዊ ቡድኖች ከአራዊት ወይም ከእንስሳ ስም የራቀ ቅፅል ስም ያላቸው 4 ቡድኖች ብቻ ናቸው፡፡ የተቀሩት 12 ብሄራዊ ቡድኖች አራቱ በአጋዘን ዝርያዎች፤ 3ቱ በተለያዩ የንስር ዝርያዎች እንዲሁም ዝሆን፤ አንበሳ እና አቦሸማኔን ስያሜ በማድረግ 29ኛው የአፍሪካ ዋንጫ በቅፅል ስያሜዎች የአራዊት መናሐርያ አድርገውታል፡፡ በምድብ 1 አዘጋጇ ደቡብ አፍሪካ ባፋና ባፋና በሚል ቅፅል ስያሜዋ ብትለይም ኬፕቨርዴ ሰማያዊ ሻርኮች፤ አንጎላ ጥቁር አጋዘኖች እንዲሁም ሞሮኮ የአትላስ አናብስት በሚል ቅፅል ስማቸው የሚጠሩ ናቸው፡፡
በምድብ 2 ጋና ቡድኗን ጥቋቁሮቹ ክዋክብቶች ብላ ብትሰይምም ማሊ ንስሮች፤ ኒጀር መና በተባለ የአጋዘን ዝርያ እንዲሁም ዲ ሪፖብሊክ ኮንጎ አቦሸማኔ ተብለው በቅፅል ስማቸው ይጠቀሳሉ፡፡
በምድብ 3 ደግሞ ሻምፒዮና ዛምቢያ የመዳብ ጥይቶች ተብላ ብትጠራም ናይጄርያ ንስሮች፤ ቡርኪናፋሶ ፈረሰኞች እንዲሁም ኢትዮጵያ ዋልያዎች በሚለው ቅፅል ስያሜያቸው ይታወቃሉ፡፡
በምድብ 4 አልጄርያ ብቻ የበረሃ ጦረኞች የሚል ስያሜ ቢኖራትም ኮትዲቯር ዝሆኖቹ፤ ቱኒዚያ የካርታጌ ንስሮች እንዲሁም ቶጎ ትናንሽ ጭልፊቶች ተብለው ይቆላመጣሉ፡፡
ኢትዮሳት ከ60 በላይ የሀገር ውስጥ እና የውጭ ሀገራት የቴሌቭዥን ጣቢያዎችን ማስተናገድ የጀመረ አዲስ የሳተላይት መድረክ ነው። መድረኩን ያቀረበው እና ቴክኒካዊ አገልግሎቶችን የሚሰጠው ኤስ ኢ ኤስ የተሰኘው የሳተላይት አቅራቢ ድርጅት ነው። በስልክ መስመር ያገኘናት የድርጅቱ የኢትዮጵያ ሽያጭ ዘርፍ ሃላፊ መነን አገኘሁ -ስለ ስለ አገልግሎቱ ይዘት ፋይዳ አብራርታልናለች።
ቅድስት አገራችን ኢትዮጵያ ህዝቦቿን በፍቅርና በባህል በማስተሳሰር ነፃነቷንና አንድነቷን ጠብቃ የኖረች በየትኛውም የውጪ ወራሪ ያልተንበረከከች ለአፍሪካና ለጠቅላላ የጥቁር ዘር ፋና ወጊ የሆነ የረጅም ዘመን ታሪክ ያላት አገር ናት በዚህም የረጅም ዘመን ታሪክ ውስጥ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ጉልህ አሻራ አላት ።ይህም በውጪ አገር ጸሐፊዎች ሳይቀር ተመስክሮላታል።
ይሁን እንጂ ይህ ብዙ መስዋዕትነት የተከፈለበት ታሪክ እንዲጠፋና የአገሪቱ አንድነት እንዲናጋ አዲስ ሕግ ተቀርጾና አዲስ ታሪክ ተፈብርኮ ወገኖቻችን በዘርና በጎሣ፣ በቋንቋና በመንደር ተከፋፍለው እንደጠላት እንዲተያዩና የመለያየትን መንፈስ እንዲያቀነቅኑ ሲደረግ ቆይቷል። አንዱ ወደ ሌላው ክልል ገብቶ እንዳይኖርና ሠርቶ እንዳይበላም ግልፅ የሆነ የቂም በቀል ፕሮፓጋንዳ በመንዛትና የጥላቻ ሀውልት በማቆም ብዙዎችን ያሳዘነ እኩይ ተግባር በመንግሥት ካድሬዎች ሲፈፀም ሁለት አሠርት ዓመታትን አሳልፈናል። ሕዝቡ ግን ፈሪሃ እግዚአብሔር ያለውና ፍፁም ሃይማኖተኛ በመሆኑ በካድሬዎቹ የልዩነት ስብከት ሙሉ በሙሉ ተጠልፎ ሳይወድቅ ፈተናውን ተቋቁሞ ሃያ አምስት ዓመታትን ዘልቋል። በአሁኑ ወቅትም ሕዝቡ የጥል ግድግዳውን እያፈረሰ ይበልጥ በአንድነቱ ላይ በማተኮር በሕብረት ቆሞ የብሶቱን ድምፅ በማሰማት ላይ ነው። ፍቅርንና አንድነትን የሚጠላው በአገሪቱ መሪዎች ልብ የጥላቻና የልዩነትን ዘር የዘራው ሠይጣን ደግሞ አሁንም ተስፋ ባለመቁረጥ ወገኖቻችንን ደም ለማፋሰስና እርስ በእርስ ለማጨራረስ የመጨረሻዎቹን ቀስቶች እየወረወረ ይገኛል። እዚህ ላይ ሳይጠቀስ የማይታለፈው ኢሕአዴግ ሕዝቡን በዘርና በኃይማኖት ለመከፋፈል ያደረገው ጥረት እንዳይሣካ የአገር አንድነትና የሕዝቡ ፍቅር ተጠብቆ እንዲቆይ የተለያዩ አካላት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያደረጉ ሲሆን በተለይ ጋዜጠኞች፣ አርቲስቶች፣ የግብረ ሠናይ ድርጅቶች፣ የሕዝብና የማኅበራዊ ሚዲያ ባለሙያዎች፣ የኃይማኖት ተቋማት፣ የቤተክርስቲያን ማኅበራትና ወጣቶች በአጠቃላይ በተለያየ እርከን ላይ የሚገኙ ግለሰቦች ይልቁንም ኢሳት ውጤት ያለው በጎ ተግባር የፈጸሙ ስለሆነ ከፍ ያለ ምሥጋና ሊቸራቸው ይገባል።
አብዛኞቹ የመንግሥት ባለሥልጣናት በጥላቻና በፍቅረ-ንዋይ የተነደፉ እግዚአብሔር የሰጣቸውን የሥልጣን ወንበር በእራሳቸው ጥረት ብቻ እንዳገኙ የሚቆጥሩ፣ የእግዚአብሔር ስም በፓርላማው ውስጥ ሲነሳ የሚስቁና የሚያፌዙ አላዋቂዎች ህዝቡን ብቻ ሳይሆን ጥንታዊት፣ ብሔራዊትና ሐዋርያዊት የሆነችውንና ለአገራችን ለኢትዮጵያ በርካታ ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና መንፈሳዊ አገልግሎቶችን በሁሉም አቅጣጫ ለሁሉም ወገን በእኩልነት ስታበረክት ዘመናት ያሳለፈችውን ቅድስት ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን የአማራ ዋሻ ናት ብሎ በአደባባይ ከመዝለፍ አንስቶ ገዳማቷን የመድፈር፣ ክብሯን የማዋረድ፣ ቅርሶቿንና ንብረቶቿን የማዘረፍና የማቃጠል፣ በዓውደ ምሕረቷ ግድያ የመፈፀምና ቤተ መቅደስ ድረስ ገብቶ የንጹሃንን ደም የማፍሰስ፣ ይዞታዋን የመንጠቅ፣ምዕመናኖቿን የማሸማቀቅና ሕልውናዋን የመፈታተን በርካታ ተግዳሮቶች ባለፉት ሃያ አምስት ዓመታት ውስጥ አድርሰውባታል።
ከዚህም በተጨማሪ በማቴዎስ ወንጌል ምዕራፍ ፲፮ ቁጥር ፲፰ ላይ እንደተጠቀሰው በጽኑ ዓለት ላይ የተመሠረተችውንና የገሃነም ደጆች ወይም የሰይጣን የግብሩ ፈጻሚዎች አይችሏትም ብሎ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የተናገረላትን ቅድስት ቤተ-ክርስቲያንን “አከርካሪዋን ሰብረናል”፤ የሚል ድፍረትና ትዕቢት የተሞላበት ቃል በመናገር ሲያሳዝኗት ቆይተዋል። አቅሟን ለማዳከምና የምዕመናኖቿንም ቅስም ለመስበር ለዘመናት ተከባብረውና ተቻችለው የኖሩትን የሃይማኖት ተቋማት እርስ በእርስ በማጋጨትና አንዱን ልጅ ሌላውን የእንጀራ ልጅ አድርጎ በማቅረብና በማሰልጠን ቤተ ክርስቲያኒቱም ሆነች ተከታዮቿ በሌሎች የሃይማኖት ተቋማት በተለያየ መልኩ ሲጠቁ ኖረዋል። እስከዛሬ ድረስም ይህ ሁኔታ ባለመቆሙ ቤተ ክርስቲያኒቱ ይህን መልኩን እየቀያየረ የሚመጣውን ፈተና በማስተናገድ ሐዘኗን ሁሉ ወደ ኃያሉ አምላክ ስታቀርብ ቆይታለች።
መዋቅሯን ለማዳከምና ሀብቷንም ለመዝረፍ በዘር ሐረጋቸውና በፖለቲካ አቋማቸው የተመለመሉ ካህናት ነን ብለው የቄሣርን ተግባር የሚያስፈጽሙ ምንደኞች ከላይ እስከ ታች የቤተ ክርስቲያኒቱን ቁልፍ የሥልጣን ቦታዎች እንዲይዙ ተደርጎ የመንግሥትን ፍላጎት እየተገበሩና ሀብቷን ያለከልካይ እየዘረፉ ይገኛሉ። በአጠቃላይ በቤተ ክርስቲያኒቱ ውስጥ መንፈሳዊነት ጠፍቶ ሥጋዊነት ብቻ እንዲሰፍን በብርቱ እየተሰራ ነው። ወጣቱ ትውልድም ለአገሩም ሆነ ለኃይማኖቱ ደንታ እንዳይኖረው፣ በውጪ ባሕል ላይ እንዲያተኩርና በአጉል ሱስ እንዲጠመድ ሁኔታዎች ሁሉ በሚገባ ተመቻችተውለታል። ይህ በቤተክርስቲያኒቱ ውስጥ የሚታየው መንፈሳዊነት የጎደለው ተግባርና ብልሹ የሆነ አሠራር ብዙ ወንድሞችና እህቶች ከቤተክርስቲያን እንዲርቁና እንዲጠፉ ምክንያት ሆኗቸዋል። ስለዚህ እነዚህ ወገኖች ይህ የፈተናና የመከራ ዘመን አልፎ ቤተክርስቲያኒቱ ወደ ቀድመ ክብሯ እንደምትመለስ ተረድተው ወደ እናታቸው ቅድስት ቤተክርስቲያን ጉያ እንዲመለሱ በዚህ አጋጣሚ መልእክታችንን እናስተላልፍላቸዋለን።
ወደ ዋናው ነገር ስንመለስ በመንግሥት ባለ ሥልጣናትም ሆነ በተከታዮቻቸው ውስጥ ፈሪሃ እግዚአብሔር ባለመኖሩና ፍትሃዊ አሠራር በመጥፋቱ በአገሪቱ ላይ ሥርዓተ አልበኝነት እየተስፋፋ ይታያል። ከዚህም በተጨማሪ ሕዝቡን በፍቅርና በአንድነት እንዲሁም በእኩልነት መምራት የሚገባው መንግሥት ሕዝቡን በዘርና በጎሣ፣ በቋንቋና በነገድ ከፋፍሎ ከፍተኛ ሤራ እየሸረበና የጥላቻ ሐውልት እያቆመ አንዱን በአንዱ ላይ በጠላትነት በማነሣሣትና እርስ በእርስ በማጋጨት ወንድም ወንድሙን እንዲያጠፋና በጥላቻ እንዲተያይ ለሃያ አምስት ዓመታት የፈፀመው ኢ-ሰብዓዊ ድርጊት ሳያንሰው አሁን ደግሞ በየቦታው መብታቸውን ለመጠየቅ አደባባይ በወጡ ወገኖቻችን ላይ ማንም ሰብዓዊ ተፈጥሮ ያለው ሰው ሊያደርገው የማይገባውን ጭካኔ የተሞላበት የደም ማፍሰስ ተግባርና አሰቃቂ የሆነ የግድያ ወንጀል እንዲሁም የእስርና የማሳደድ ዘመቻ በአገሪቱ ላይ ባሰማራቸው ሠራዊቶቹ አማካኝነት በገፍ እያካሔደ ይገኛል።
ስለሆነም ይህንን እያየንና እየሰማን በዝምታ ለማለፍ የሚያስችል ሕሊና ስለሌለን ከዚህም ባሻገር አገር ከሌለ ሃይማኖት ሊኖር እንደማይችል ስለምናምን ከዚህ የሚከተለውን የአቋም መግለጫ ለማውጣት ተገደናል።
፩ኛ/ ታላቁ ሐዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ ለቆሮንቶስ ሰዎች በላከው መልዕክቱ ምዕራፍ ፫ ቁጥር ፲፮ እና ፲፯ ላይ የእግዚአብሔር ቤተ መቅደስ እንደሆናችሁ፣ የእግዚአብሔርም መንፈስ እንዲኖርባችሁ አታውቁምን? ማንም የእግዚአብሔርን ቤተ መቅደስ ቢያፈርስ እግዚአብሔር እርሱን ያፈርሰዋል፤ የእግዚአብሔር ቤተ መቅደስ ቅዱስ ነውና ያውም እናንተ ናችሁ። በማለት የጻፈውን መሠረት በማድረግ ተዋሕዶ ኃይማኖታችን ሰው በልዑል እግዚአብሔር አምሳልና አርአያ የተፈጠረ የእጁ ሥራ ክቡር ቤተ መቅደሱ እንደሆነ ታስተምራለች። በመሆኑም የልዑል እግዚአብሔር ቤተ መቅደስ፣ የቅዱስ መንፈሱ ማደሪያና የድንቅ ሥራው መገለጫ የሆነውን ሰው ዘግናኝ በሆነ ሁኔታ መግደል፣ ማጥፋት፣ ማሰቃየትና ማንገላታት እግዚአብሔርን መቃወም፣ ቤተ መቅደሱን ማፍረስ ስለሆነ በጽኑ እናወግዘዋለን።
ዘመቻ አገረ እግዚአብሔር በምትሰኘው ቅድስት አገራችን ኢትዮጵያ ሊፈጸም ቀርቶ ሊሰማ የማይገባ ሠይጣናዊ ተግባር በመሆኑ በአስቸኳይ እንዲቆም አጥብቀን እንጠይቃለን።
፫ኛ/ ክቡር በሆነው በሰው ፍጡር ላይ ይቅርና በእንስሳ ላይ እንኳን ሊፈጸም የማይገባውን አሰቃቂ ድርጊትና የግድያ ዘመቻ የፈጸሙና ያስፈጸሙ ባለ-ሥልጣናትም ሆኑ የሠራዊት አባላት ለፍርድ እንዲቀርቡ በአጽንዖት እንጠይቃለን።
፬ኛ/ በአሁኑ ወቅት በአገሪቱ በርካታ አካባቢዎች በመንግሥት ላይ እሮሮ የማያሰማና ብሶቱን የማይገልጽ ዜጋ እንደሌለ በገሃድ እየታየ ከመሆኑም በላይ መንግሥትም ለሕዝቡ ተገቢውን ምላሽ በመስጠት ሁኔታውን በማረጋጋት ፈንታ እጅግ ዘግናኝ የሆነ እርምጃ በመውሰድ የሰው ልጆችን ቀርቶ ሁሉን ቻይ የሆነውን ኤልሻዳይ ጌታ የሚያሳዝን ኢ-ሰብዓዊ ድርጊት እየፈጸመ ነው። ስለዚህ ሕዝቡን እንዲያገለግል የተቀመጠ መንግሥት በዚህ ዓይነት ሁኔታ ዜጋውን እየጨፈጨፈ መቀጠል ስለማይችል የልዑል እግዚአብሔር የቁጣው መዓት ከመውረዱ በፊት ሥልጣናቸውን ሕዝቡ አምኖ ለሚወክላቸው የአገር ሽማግሌዎችና የኃይማኖት አባቶች እንዲሁም በእውቀትና በምግባር ለሚታወቁ ምሁራን በማስረከብ እንደ ፈርዖን የደነደነ ልቡናቸውን አለስልሰው ቀሪ ሕይወታቸውን በንስሐ እንዲመሩ አበክረን እንመክራለን።
፭ኛ/ ሁሉን ነገር ማድረግ የሚችል ኃያሉ አምላካችን ልዑል እግዚአብሔር በመሆኑ ኢትዮጵያውያንና ኢትዮጵያውያት ወገኖች በሙሉ ዘርና ቋንቋ፣ ኃይማኖትና ክልል ሳንለይ ሁላችንም በፍቅርና በአንድነት ጸንተን በመቆም አገራችንን ከመጠበቅ ጋር ወደ አምላካችን እየጮህንና እያለቀስን ለወገን የሚቆረቆርና ለፈጣሪው የሚታዘዝ እንደ ሙሴ ያለ ቅን፣ አስተዋይ፣ ደግና ኃይማኖተኛ መሪ እንዲሰጠን ከመቼውም ጊዜ በበለጠ አብዝተን እንድንጸልይና ሳንታክት እንድንለምን ጥሪያችንን እናቀርባለን።
ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ የነቢዩ ሙሐመድ (ሰዓወ) የልደት በዓልን አስመልክተው ለመላው ኢትዮጵያውያን ሙስሊሞች የእንኳን አደረሳችሁ መልዕክት አስተላለፉ።
በዐቢይ አሕመድ የአፓርታይድ አገዛዝ ይሁንታ በአገዛዙ የመሳሪያ ግምጃ ቤት የተከማቸውን መሳሪያ ታጥቆ ወለጋ የሸመቀው ኦነግ የሚባለው አሸባሪ ድርጅት እምቦቀቅላ የአማራ ተማሪዎችን በግፍ ካገተ ከኀምሳ ቀን በላይ ሆኖታል። አብዛኛዎቹ ታጋቾች ሴቶች የሆኑት እነዚህ የአማራ ተማሪዎች አገርና መንግሥት ስለሌላቸው ከኀምሳ ቀን በላይ በኦነግ ታግተው ሲማቅቁ ሲከርሙ እስካሁን ድረስ ሊያስለቅቃቸው የሞከረና ድምጽ ሊሆናቸው የፈለገ መንግሥት ነኝ የሚል አካል የለም። አማራ አገርና ሕዝብ ቢኖረው ኖሮ ከነዚህ እምቦቀቅላ ሴት ልጆች መታገት በላይ አገራዊ፣ መንግሥታዊና ሕዝባዊ አጀንዳ ባልኖረ ነበር።
የአማራው ሞሼ መሪን ንጉሡ ጥላሁን በስምና በፎቶ ለይቶ ያልነገረንን ታጋች የአማራ ተማሪዎች አገዛዙ ተደራድሮ እንዳስለቀቀ ከነገረን ሁለት ሳምንት በላይ ቢሆነውም እስካሁን ግን ተለቀቁ ከተባሉት ተማሪዎች መካከል አንዳቸውንም ልናያቸውና ከቤተሰቦቻቸው ጋር ሊገናኙ አልቻሉም።
አሁን ጥያቄው አማራ ነን ብለን የምናስብ ሰዎች ምን አለን የሚለው ሳይሆን ምንድን ነን የሚለው ነው መሆን ያለበት። ምንድን ነን? ለሚለው ጥያቄ መልሱ ሰዎች ነን የሚል ከሆነ እየደረሰብን ያለውን ውርደትና ንቀት መሸከም የሚችል ትክሻ ያለን ብቸኛ ሰዎች እኛ ብቻ መሆን አለብን!
ሰዎች ነን ብለን የምናስብ አማሮች ሁሉ ብአዴን የሚባል የአማራ ጠላቶች እንደራሴ እስካለ ድረስ የአማራ ውርደት እንደሚቀጥል ካላሰብን እየደረሰብን ያለውን ውርደትና ንቀት መሸከም የሚችል ትክሻ ያለን ብቸኛ ሰዎች እኛ ብቻ እንሆናለን።
ሁሉም ብአዴኖች ልክ እንደ ንጉሱ ጥላሁን ናቸው። የአማራ ሕዝብ በየቀኑ እየደረሰበት ካለው ውርደት ለመውጣት ፋሽስት ወያኔን በብርቱ እንደተፋለመው ሁሉ በእንደራሴነት የጫነበበትን የፋሽስት ወያኔን ነውረኛ ድርጅት ብአዴንም ከቀድሞ ጌታው ከፋሽስት ወያኔ እኩል መዋጋት አለበት። በብአዴን ውስጥ ከንጉሱ ጥላሁን የተለየ አስተሳሰብ ያለው ስናዳራዊ ይኖራል ብሎ ማሰብ ከጅልነት በላይ ቂልነት ነው።
ብአዴኖች ሁሉ የዐቢይ አሕመድ አተላ ተሸካሚ ሆኖ መኖር የሞቃቸው፤ በአስካሪስነት ዘመናቸው ባንዳ ሆኖ ከመኖር በቀር የሕዝባቸው ጉዳይ ቅንጣት ታህል አሳስቧቸው እንቅልፍ የማይነሳቸው፤ ኅሊናቸውን በዐቢይ አሕመድ ሙሉ ቁጥጥር ስር ያዋሉ ከርሳሞች፤ ዘወትር ለሆዳቸው ማደር የአእምሮ እረፍት የማይነሳቸው በድኖች፤ ባልበደላቸው የአማራ ሕዝብ ላይ የጠላቶቹን ሴራ ሲያስፈጽሙ ቀኑን ሙሉ ውለው ሌሊቱን ሙሉ ቢያድሩ የማይጠግቡ የፖለቲካ ጅቦች ናቸው።
ባጭሩ ሰዎች ከሆንን ፋሽስት ወያኔ፣ ናዚ ኦነግና የዐቢይ አሕመድ የአፓርታይድ አገዛዝ በአማራ ሕዝብ ላይ እያደረሱት ያለው የዘር ማጥፋት አማራን ጠላት ያደረጉ ኃይሎችን አላማ ግንባር ቀደም መሳሪያ ሆኖ እያስፈጸመ ያለውን ብአዴን የሚባለው ስብስብ በአማራ ሕዝብ ላይ ተጭኖ እስከቀጠለ ድረስ በከፋ ሁኔታ እንደሚቀጥል፤ አማራው ወደፊትም ገና ብዙ ውርደት እንደሚጠብቀው ማሰባችንን በተግባር ማሳየት ይጠበቅብናል።
ብአዴን የሚባለው የፋሽስት ወያኔ ነውረኛ ድርጅትና የዐቢይ አሕመድ የአፓርታይድ አገዛዝ እንደራሴ ወድቆበት የተዋረደው፣ የተናቀው፣ የተበደለውና ተለይቶ የተጠቃው የአማራ ሕዝብ የመከራ ጽዋው ሞልቶ ሲገነፍልበት ለአመጽ መነሳቱ አይቀሬ ነው። የአመጽ ምዕራፍ መክፈቻ እንዲሆንለትም የሚከተለውን የአባቶቹን እንጉርጉሮ ያሰማል፤
በመጨረሻ ለአመጽ የሚነሳው አሁን እየተደረገበት እንዳለው ጥቃቱና ውርደቱን ለመሸከም የሚችልበት ትከሻው ሲሰበርበት ነው። ውርደቱን የሚያሰተናግድበት የታጋሽነት ኅሌናው ሲሟጠጥበትና የትዕግስቱ ከረጢት ሞልቶ ሲተረተርበት፤ ትእግስቱን ወደ ንዴት ነበልባልና ደም ወደሚያስተፋ ቁጣ ለውጦ ለአመጽ ይነሳል። ያን ጊዜ የሚያቆመውና የሚገታው ኃይል አይኖርም።
ፍትሕና ርትዕ በጎደልበት፤ ያገጠጠ የአፓርታይድ ከአማራ አንጻር በታወጀበት አገር ውስጥ አንድ ቋጫ ዕምባ ቢያፈስሱት አዛኝና ሰሚ ስለሌለ አማራው ለበደሉ ሰሚ ይኖራል በማለት እየተጠቃ የውርደት ኑሮ እየገፋ በዚህ ወቅት ካጋጠመው ብሔራዊ ሐዘን ሰልስት በኋላ አማራን የግፍ ሁሉ መሞከሪያ ያደረጉት ጠላቶቹ በእንደራሴያቸው ብአዴን በኩል ተጨማሪ ውርደት ይዘውለት እስኪመጡ ድረስ ከመጠበቅ ከውርደት ኑሮ ለመላቀቅ “ቻይ ካመረረ ፤ በግ ከበረረ” እንደሚባለው ቻይነቱን ወደ ቁጣ በመቀየር መተማመን ፈጥሮ በአንድነት ከደረሰበት ውርደትና ሀፍረት ለመውጣት ደም የሚያስተፋ ንዴትና ቁጣ ማሰማት አለበት።
የ13 አመት ታዳጊን ጨምሮ ኤርትራ ሶስት ሰዎች በኮሮና ቫይረስ መያዛቸውን የአገሪቱ ማስታወቂያ ሚኒስቴር አስታወቀ። የኤርትራ መንግሥት በረራ ከመከልከሉ በፊት ወደ አስመራ የተጓዙ የ32 አመት ወንድ እና የ52 አመት እንስት ዛሬ በኮሮና መያዛቸው መረጋገጡ ተገልጿል።
የ13 አመቷ ታዳጊ ቫይረሱ ከውጭ አገር ወደ አስመራ ከተጓዙ እናቷ እንደ ተላለፈባት የኤርትራ ማስታወቂያ ሚኒስቴር መግለጫ ይጠቁማል። በአጠቃላይ በኤርትራ በኮሮና የተያዙ ሰዎች ቁጥር ወደ 18 ከፍ ብሏል።
ከሕሙማኑ ሁለቱ የ32 ዓመት ወንድ እና የ52 ዓመት ሴት ሀገሪቱ በመንገደኛ በረራዎች ላይ እግድ ከመጣሏ በፊት ከባህር ማዶ ወደ ኤርትራ እንደገቡ ሚኒስቴሩ ዛሬ ባወጣው መግለጫ ጠቅሷል።