Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ፈጣሪው ማን እንደነበረ ትክክለኛ ማረጋገጫ ባይኖርም ፣ አብዛኞቹ ትራኮች ዱቤ ሳቶሺ ናካሞቶ እ.ኤ.አ. በ 2009 ምንም እንኳን ያልተማከለ እና የማይታወቅ ምንዛሬ ለመፍጠር የመጀመሪያዎቹ ሀሳቦች እ.ኤ.አ. በ 1998 በዌይ ዳይ በተፈጠረው የመልዕክት ዝርዝር ውስጥ የተገኙ ቢሆኑም ፡፡ ሳቲሺ የዩኒቨርሲቲውን የፖስታ ዝርዝር ላይ የ Bitcoin ፅንሰ-ሀሳብ የመጀመሪያ ሙከራዎችን አካሂዷል ፣ ምንም እንኳን ከፕሮጀክቱ ከወጣ በኋላ ብዙም ሳይቆይ የጥርጣሬ ባሕርን ትቶ ቢትኮን ስለተመሰረተው ክፍት ምንጭ ግንዛቤ አለማግኘት ያስከትላል ፡፡ እና እውነተኛው መገልገያ.
እ.ኤ.አ. በ 2016 አውስትራሊያዊው ክሬግ ራይት ከዴቭ ክላይማን ጎን ለጎን የዲጂታል ምንዛሬ ፈጣሪ መሆኑን ገል claimedል (እ.ኤ.አ. በ 2013 አረፈ) የሳቶሺ ናካሞቶ ስም የተሳሳተ መሆኑን እና በሁለቱም ስም ማንነትን ለመደበቅ እንደተፈጠረ በመግለጽ ፡፡ ክሬግ በናካሞቶ ከተፈጠሩት የመጀመሪያዎቹ ሳንቲሞች ጋር የተዛመዱ ተከታታይ የግል ቁልፎችን አቅርቧል ፣ ግን እሱ ፈጣሪ መሆኑን ለማረጋገጥ የገለጠው መረጃ በቂ አለመሆኑን እና አሁን የ Bitcoins ፈጣሪ ስም አሁንም በአየር ላይ ያለ ይመስላል። .
ባለፈው ዓመት ውስጥ የ Bitcoin ዋጋ 500% በከፍተኛ ደረጃ ጨምሯል ፣ እና በሚጽፍበት ጊዜ የ Bitcoin ዋጋ በግምት 2.300 ዶላር ነው። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ምንዛሬ እያደገ ቢመጣም ፣ በዚህ ዲጂታል ምንዛሬ ውስጥ ኢንቬስት ለማድረግ ሲመጣ ብዙዎች አሁንም ተጠራጣሪ ናቸው፣ በዚህ ምንዛሬ ጊዜ እና ገንዘብ ያፈሰሱትን የሁሉም ተጠቃሚዎች ገንዘብ በመውሰድ ይዋል ይደር እንጂ እንደሚፈነዳ የአረፋ ውጤት አድርጎ ማውጣቱ ፡፡
በእሱ ሞገስ ውስጥ አንድ ነጥብ ያ ነው በሚቆጣጠረውና በሚቆጣጠረው በማንኛውም አካል ላይ አይመረኮዝምየዋጋ ጭማሪ ወይም ውድቀት ላይ ተጽዕኖ ሊያሳርፉ የሚችሉ ተጠቃሚዎች እና ማዕድን ቆፋሪዎች ብቻ ናቸው ፣ በዕለት ተዕለት ከሚከናወኑ ክዋኔዎች ብዛት ጋር። Bitcoins ን እንድንገዛ እና እንድንሸጥ የሚያስችሉን የተለያዩ አፕሊኬሽኖች ወይም ድረ-ገፆች እኛ የምናገኘውን የ Bitcoins ቁጥር በማንኛውም ጊዜ እንድናውቅ ግብይቱን ለመፈፀም በምንፈልግበት ትክክለኛ ጊዜ ዋጋ ይሰጡናል ፡፡ Bitcoins ን ለመግዛት ከፈለጉ፣ ምክራችን እንደ Coinbase ያለ ጠንካራ እና ደህንነቱ የተጠበቀ መድረክን እንድትጠቀሙ ነው ፡፡ እዚህ ጠቅ ያድርጉ ከ Coinbase ጋር አካውንት ለመክፈት እና የመጀመሪያዎን Bitcoins ይግዙ።
ምንም እንኳን የ Bitcoins ዋጋ ከአንድ አመት በላይ በከፍተኛ ሁኔታ ሊለያይ ቢችልም ፣ የበለጠ እና የበለጠ በዚህ ምስጠራ ላይ ኢንቬስት የማድረግ ፍላጎት ያላቸው ተጠቃሚዎች. በአሁኑ ጊዜ በይነመረብ ላይ በ Bitcoins ውስጥ ኢንቬስት ለማድረግ የሚያስችሉንን ብዙ ቁጥር ያላቸው የድር ገጾችን ማግኘት እንችላለን ፡፡ ግን ከምናገኛቸው ነገሮች ሁሉ ብዙዎቹ በምላሹ ምንም ሳያቀርቡ ገንዘባችንን ማቆየት ይፈልጋሉ ፣ ከመጀመሪያው ጀምሮ በዚህ ማዕከላዊ እና የማይታወቅ ምንዛሪ ላይ ከተወራረዱት መካከል አንዱ የሆነውን “Coinbase” ን እናደምቃለን ፡፡
ለመሆን በ Coinbase በኩል Bitcoins ይግዙ ማድረግ አለብን ለእያንዳንዱ ኦፕሬቲንግ ሲስተም የሚከተሉትን አፕሊኬሽኖች ያውርዱ-iOS ወይም Android. አንዴ ጥቂት ቀላል የማረጋገጫ እርምጃዎችን ከተመዘገብን እና ካጠናቀቅን በኋላ የባንክ ሂሳባችንን መረጃ እንሞላለን እና በዚህ አገልግሎት ለሚሰጡን የኪስ ቦርሳ ውስጥ የሚከማቸውን Bitcoins ፣ Bitcoins መግዛት የምንጀምር ሲሆን በዚህ ውስጥ ለሌሎች ተጠቃሚዎች ክፍያ የምንከፍልበት ነው ፡ የገቢያቸው ዋጋ አሁን ካለው ጋር እስኪጨምር ድረስ ሳንቲም ያድርጉ ወይም በቀላሉ ያከማቹዋቸው።
በተመሳሳይ መተግበሪያ ውስጥ የ Bitcoin ዋጋን በፍጥነት ማግኘት እንችላለን ሂደቱን ከመፈፀማችን በፊት ሌሎች ድረ ገጾችን የማማከር ፍላጎት እንዳይኖረን በመግዛት ወይም በምንሸጥበት ጊዜ ፡፡ እንደአጠቃላይ ፣ የ Bitcoin ዋጋ በዶላሮች ይታያል ፣ ስለሆነም ይህንን ምንዛሬ በዩሮ ሳይሆን በዶላር መግዛቱ ተገቢ ነው ፣ አለበለዚያ ግብይቱን ለማከናወን ባንኩ ባደረጋቸው ለውጦች ገንዘብ ማጣት እንፈልጋለን።
ራስዎን ወደ Bitcoins ዓለም ውስጥ ለማስገባት በመጀመሪያ ከሁሉም ያስፈልግዎታል የበይነመረብ ግንኙነት, ኃይለኛ ኮምፒተር እና የተወሰነ ሶፍትዌር. በገበያው ውስጥ Bitcoins ን ለማግኘት የሚያገለግል የክፍት ምንጭ ትግበራ ልዩ ልዩ ሹካዎችን ማግኘት እንችላለን ፣ ይህ ሁሉም ለእርስዎ ፍላጎት በሚስማማዎት ላይ የተመሠረተ ነው ፡፡ በገበያው ውስጥ የሚከናወኑትን ግብይቶች ለማስኬድ እና በምላሹ Bitcoins ን ለመሰብሰብ ቡድንዎ በኃላፊነት ላይ ስለሆነ ፣ ቢትኮይንን ለማዕድን ማውጣቱ ሂደት ቀላል ነው ፡፡ በግልጽ እንደሚታየው እርስዎ እየሰሩ ያሉት ብዙ ቡድኖች ፣ እርስዎ የበለጠ ማግኘት ይችላሉ Bitcoins ፣ ምንም እንኳን ሁሉም ነገር የሚመስለውን ያህል የሚያምር አይደለም።
የበለጠ ውድድር በሚኖርበት ጊዜ የቡድንዎ ግብይት እንዲቀንስ የመጠቀም እድሉ ስለሆነም የትርፉ መጠን ቀንሷል። የ Bitcoins ገቢን ለማሳደግ ስርዓቱን ማንም ሊቆጣጠር አይችልም ፣ ሊደረግ የሚችለው ብቸኛው ነገር ከኔትወርክ ጋር የተገናኙ ኮምፒውተሮችን ብዛት ያላቸው እርሻዎችን መፍጠር ነው ፣ እነሱም በተራቸው የመሣሪያዎቹን ወጪ ሳይቆጥር በጣም ኃይለኛ መሆን አለበት ፣ ይህም በጣም ኃይለኛ መሆን አለበት።
Bitcoins በሚሰጡበት ጊዜ የተፈጠሩበት ፍጥነት ቀንሷል ፣ የ 21 ሚሊዮን አኃዝ እስኪደርስ ድረስ፣ በዚህ ጊዜ ከዚህ አይነቱ ተጨማሪ የኤሌክትሮኒክ ምንዛሬዎች ሊመነጩ አይችሉም። ግን ያንን መጠን ለመድረስ ገና ብዙ የሚቀረው ጊዜ አለ።
Bitcoins ለአገሮች እና ለትላልቅ ባንኮች የሚወክለው ችግር ከዚህ ምንዛሬ ጋር የሚዛመዱትን ሁሉ የመቆጣጠር ሃላፊነት ያለው ተቋም አለመኖሩ ነው ፣ ይህ በግልጽ አስቂኝ እና አስቂኝ የማያደርጋቸው ነገር ነው ፣ በተለይም ለተወሰነ ጊዜ ቢትኮን መሆን በሚጀምርበት ክፍል ውስጥ ፡ ምንም እንኳን የጋራ ምንዛሬ እውነተኛ አማራጭ ከመሆኑ በፊት ገና ብዙ ዓመታት ይቀራሉ።
የ “Coinbase” ፣ “Blockchain.info” እና “BitStamp” የ “Bitcoin” መሠረተ ልማት የማቅረብ ኃላፊነት አለባቸው፣ እነሱ ለትርፍ የሚሰሩ አንጓዎች ናቸው ፣ ስለሆነም ሁል ጊዜ ለራሳቸው ፍላጎት ይንቀሳቀሳሉ ፣ ማን የበለጠ ገንዘብ ቢሰጣቸውም ፣ ግን እነሱ እንዲዘዋወሩ ያደረጋቸው እነሱ አይደሉም ፣ ያ ተግባር የማዕድን ማውጫዎቹ ላይ ይወድቃል ፣ ለሶፍትዌር የተወሰኑ እና የኮምፒተርዎ / ኮምፒተርዎ / ቢትኮይንስን ማዕድን ማውጣት እና ማግኘት ይችላል ፡፡
ደህንነትተጠቃሚዎች በሁሉም ግብይቶች ላይ የተሟላ ቁጥጥር ስላላቸው ማንም ሰው እንደ ክሬዲት ካርዶች ወይም ሂሳቦችን ማረጋገጥ የሚችል አካውንት ማስከፈል አይችልም ፡፡
ግልጽነት።. ከ Bitcoins ጋር የሚዛመዱ ሁሉም መረጃዎች በብሎኬትቼን ፣ ከዚህ ምንዛሬ ጋር የሚዛመዱ ሁሉም መረጃዎች በሚገኙበት መዝገብ ፣ ሊቀየር ወይም ሊዛወር በማይችል መዝገብ ቤት በኩል በይፋ ይገኛል ፡፡
ኮሚሽኖች የሉም. ባንኮች በገንዘባችን ከመጫወት በተጨማሪ ከሚከፍሉን ኮሚሽኖች ውጭ ይኖራሉ ፡፡ ከ Bitcoins ጋር የምንፈጽማቸው ክፍያዎች ፣ በአብዛኛዎቹ ሁኔታዎች ይህን ለማድረግ መካከለኛ ባለመኖሩ ሙሉ በሙሉ ነፃ ናቸው ፣ ምንም እንኳን አንዳንድ ጊዜ ለመክፈል በምንፈልገው የአገልግሎት ዓይነት ላይ በመመስረት አንዳንድ ኮሚሽን ሊተገበር ይችላል ፣ ግን በጣም በተወሰኑ ጉዳዮች ፡
በግልጽ ለማየት እንደሚቻለው ዓለምን እና የገንዘብ ድርጅቶችን ያነሱ ብቻ የዚህ ምንዛሬ ህዝብን ለማስተዋወቅ የሚደግፉ ናቸው ፣ ምክንያቱም በዋነኝነት እሱን ለመድረስ እና ለመቆጣጠር የሚያስችል መንገድ ስለሌለው።
መረጋጋት. ቢትኮይንስ ከተወለደበት ጊዜ አንስቶ በአንድ ዩኒት ከአንድ ሺህ ዶላር የሚበልጥ አኃዝ ደርሷል ፣ ከቀናት በኋላም ጥቂት መቶ ዶላር ዋጋ አላቸው ፡፡ ሁሉም በዚያ ቅጽበት በሚንቀሳቀሱ Bitcoins ስራዎች እና መጠን ላይ የተመሠረተ ነው።
ተወዳጅነት. በርግጥም በቢትኮይን የታወቀውን እና ብዙም ወደ ቴክኖሎጂ የማይገባን ሰው ከጠየቁ ስለ ኢነርጂ መጠጥ ወይም ተመሳሳይ ነገር እየተናገሩ እንደሆነ ይነግርዎታል። ምንም እንኳን ቁጥራቸው ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ ቢዝነስ እና ትልልቅ ኩባንያዎች ይህንን ምንዛሬ መደገፍ ቢጀምሩም የጋራ የዕለት ተዕለት ምንዛሬ ከመሆን በፊት ገና ብዙ ይቀረናል ፡፡
Cryptocurrencies ከቀደሙት የክፍያ መንገዶች ችግሮች ጋር እንድንላቀቅ ያስቻለንን “ለአቻ ለአቻ” ስርዓት (ከተጠቃሚ እስከ ተጠቃሚው) ላይ የተመሠረተ ነው-ለሶስተኛ ወገን ፍላጎት ፡፡
የምስጢር ምንዛሬዎች ከመፈልሰባቸው በፊት የመስመር ላይ ክፍያ ለመፈፀም ሲፈልጉ ክፍያዎችን ለመፈፀም እንደ ባንኮች ፣ Paypal ፣ Neteller ፣ ወዘተ ያሉ መድረኮችን ማካሄድ ነበረበት ፡፡
በዚህ ነፃ ምንዛሬ በስተጀርባ ምንም ዓይነት አካል ማግኘቱ አስፈላጊ ስላልሆነ Bitcoin ተቀይሯል ፣ ምክንያቱም የክትትል ፣ ቁጥጥር እና ምዝገባን የሚያረጋግጡ በተጠቃሚዎች (በዓለም ዙሪያ በሺዎች የሚቆጠሩ ኮምፒውተሮች) የመነጨው አውታረመረብ ነው ፡ ግብይቶች.
የፊንኒ ግብይት ፣ እኔ ከ ‹ሙር› ሕግ ንፅፅር ጋር ፣ ከላዬ ላፕቶፕ ጋር በ Bitcoin 2-sheet Pdf ውስጥ በገባሁበት ጊዜ ከኮምፒዩተርዎ ፣ ከ 2 ጊባ አውራ በግ እና ከ 80 ሃርድ ዲስክ ጋር ኮር 9 ዱኦ ያደረግሁት ግብይት ነው ፡
የሰይድ ግብይት ከፒሲዬ ወደ አሴር አሴፕር ላፕቶፕ የተሰራ ሲሆን ፣ በተጠቀሰው ስህተት ምክንያት 2,5 ላፕቶፕ የተጠቀሰው ላፕቶፕ ተልኳል ፡፡ ከዚህ ሰው ጋር ያለኝ ግንኙነት ከንግድ በላይ አልነበረም ፣ አላውቀውም ፣ ወይም ምን እንዳሰበም አላውቅም ፣ የዚህ ሁሉ ጉዳይ ዓላማም ፡፡
የፊንኒ ግብይት ip እና በፖርት 8333 በተሳካ ሁኔታ የመጀመሪያ ያደረግሁት ሙከራ ነበር ፡፡ እኔ እና ፊንኒ ስብሰባ ለማቀናበር የፋይል አቅርቦትን እና ግብይትን አስመስለን እናቀርባለን ፡፡
ራስ ደስታ ዳምጠው (1896 - የካቲት 24 ቀን 1937 እ.ኤ.አ.) በኢትዮጵያ ከፍተኛ ጀብዱ ፈጽመው በጣሊያን ጦር ተማርከው የተገደሉ አርበኛ ነበሩ። ከድል በኋላም ከተቀበሩበት ወጥተው በመንበረ ፀባዖት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል፣ አዲስ አበባ ተቀብረዋል።
‹‹በምድራዊ ሃይማኖቶች ውስጥ ያሉትን አማልክት ብዛት መቁጠር ለተመራማሪዎች አድካሚ ሆኗል። የጥንት ግብጻውያን አማልክት ቁጥር ከ800 በላይ ነው። የሂንዱዎች አማልክት ብዛት ከ10000 በላይ ነው። በግሪኮች በቡድሂስቶችና በተቀሩት የምድራዊ ሃይማኖቶች ተከታዮች ዘንድም ይህንኑ ዓይነት ጣዖታዊነት እናስተውላለን።››
ኣብ ሃገረ ሽወደን፡ ኣብ ዩኒቨርሲታትን ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ኣብያተ-ትምህርታትን ኣብ ምምሃር ተጸሚዶም ዝርከቡ ሰባት፡ ብዙሓት እዮም። ገለ ካብዚኦም ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቶም ምስ ወድኡ ብቐጥታ ኣብዚ ደረጃ ምምሃር ዝጅምሩ። ገሊኦም ከኣ፡ ንዝተወሰን ግዜ ድሕሪ ምስራሕ፡ ሓድሽ ፍልጠት ንምቕሳም ካብ ዝብል፡ ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ምምሃር ይጅምሩ። ኣብ ሽወደን፡ ዕድመ፡ ቀቢላውን ማሕበራውን ድሕረ-ባይታ፡ ኣካላዊ ስንክልና ወይ ውን ጾታዊ ዝምባሌታት ብዘየገድ፡ ናይ ትምህርቲ ዕድል ንኹሉ ክፉት እዩ። ስለዝኾነ ከኣ`ዩ፡ ዩንቨርሲታትን ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ኣብየተ-ትምህርታት ሽወደን፡ ብብዙሕነት ናይተን ሓቊፈንኦም ዝርከባ ተመሃሮ ዝልለያ። ትምህርቶም ንምክትታል ናብ ሽወደን ዝውሕዙ ዜጋታት ናይ ካልኦት ሃገራት ውን፡ ብዙሓት እዮም።
ኣብ ሽወደን፡ ካብ ሰሜን ክሳብ ደቡብ ፋሕ ኢለን ዝርከባ ኣስታት 50 ዩኒቨርሲታትን ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ኣብያተ-ትምህርታትን ኣለዋ። መብዛእሕትአን ካብዚኣተን መንግስታውያን ክኾነ እንከለዋ፡ ገለ ውሑዳት ከኣ ትካላዊ-ተቕዋማት እየን። ኩለን እዘን ዝተጠቕሳ ዩኒቨርሲታት ነቶም ኣብአን ትምህርቶም ዝወድኡ ተመሃሮ ምስክርነት ዝተጠናቐቐ ትምህርቲ ይህባ እየን። ዓይነታዊ-ትሕዝቶ ናይቲ ዝህብኦ ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ኸኣ፡ ብመንግስታዊ ቤት-ጽሕፈት ኣቦ-ወንበር ዪኒቨርሲታት (Universitetskanslersämbetet (UKÄ) ዝተሰምየ መንግስታዊ በዓል-መዚ ቊጽጽር ይካየደሉ።
ኣብ ሽወደን፡ ዩኒቨርስትን ማእከል ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርትን ኣለዉ። ንዩኒቨርሲቲ ካብ ማእከል ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ዝፈልዮ ነገር ከኣ፡ ዩኒቨርሲቲ ኩሉ ግዜ መጽናዕታዊ ትምህርቲ (ናይ ዶክትረይት መዓርግ ትምህርቲ) የአንግድ ምዃኑ እዩ። ማእከላት ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ውን ኣቭ ውሱን መጽናዕታዊ ሜዳታት መጽናዕታዊ ትምህርቲ ከአንግዳ ዘኽእለን ፍቓድ ክረኽባ ይኽእላ እየን።
እንታይ ዓይነት ትምህርቲ ክትመሃሩ ትመርጹ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ድዩ ወይሲ ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ክትመሃሩ ትደልዩ ዝብል ሕቶ፡ እንታይ እዩ እቲ ነዓኹም ኣገዳሲ ዝኾነ ነገር ኣብ ዝብል ዝተሰረተ እዩ። ኣብ ግምት የእቲኹም ክትሓስብሉ ዘለኩም ነገር፡ ኣብ እገለ ዩኒቨርሲቲ ወይ ማእከል ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ እንታይ ዓይነት ኮርሳት ኣሎ፡ ግዝፊ ናይ’ቲ ማእከል ትምህርቲ፡ ኣበይ ይርከብ ካልእ ኣገዳሲ ትብልዎ ነገርን ዝድህስስ ክኸውን ኣለዎ። ገለ ዩኒቨርሲቲታን ማእከላት ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርትን፡ ኣብ ከም ስነ-ጥበብ ወይ ቴክኒንክ ዝኣመሰለ ውሱን ዓውዲታት፡ ትምህርቲ ዘተኰራ እየን። ኮይኑ ግን፡ መብዛሕትአን ዩኒቨርሲቲታን ማእከላት ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርትን፡ ብዙሕ ዓውዲታት ትምህርቲ ዝሓቆፈ ናይ ትምህርቲ መደባት ኣለወን።
መንግስቲ ሶማል ነዚ ዝጽውዕ ዘሎ፣ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ምስ ርእሰ ምምሕዳር ሶማሊላንድን ኢትዮጵያን ብምዃን ንወደብ በርበራ ናይ ምምሕዳሩ ስምምዕ ድሕሪ ምኽታሞም ኣብቲ ዞባ ተፈጢሩ ብዘሎ ሓድሽ ወጥሪ’ዩ።
ርእሰ ምምሕዳር ሶማሊላንድ ኣካል ሶማል ክነሳ፣ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ምስ ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ከይተረዳድአት፣ ንወደብ በርበራ ክትውንኖ ምሕላና “ወራር’ዩ” ክብሉ ሰበ ስልጣን ሶማል ይኸሱ።
ኣብቲ ናብ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ዝቐረበ ጻውዒት ድማ፣ ብሰንኪ’ዚ ናይ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ዘይሕጋዊ ምትእትታው፣ ርግኣታን ጸጥታኣን ኣብ ሰንኮፍ እትርከብ ሶማል ናብ ዝበኣሰ ደረጃ ክዓርግ ከምዝኽእል የጠንቅቕ።
እዚ ናይ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ተበግሶታት፣ ንኣህጉራዊ ሕግታት ብቅሉዕ ዝጥሕስ ብምዃኑ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ቅልጡፍ ስጉምቲ ክወስድ ኣምባሳደር ሶማል ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኣቡበከር ዑስማን ኣብ ዝሃቦ መደረ ኣተሓሳሲቡ።
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ቀይሕ ባሕርን እትፍጽሞ ዘላ ወትሃደራውን ቁጠባውን ምስፍሕፋሕ ንሃገራት እቲ ዞባ ብዝበኣሰ የተፋንን ከምዘሎ ተንተንቲ የረድኡ።
ተጋደላይ ብዮ ዓብደላ እስማዒል ብዝሓዳሮ ንነዊሕ ግዜ ዘሳቐዮ ሕማም ብዕለት 25/5/2014 ኣብ ከተማ ከሰላ ብመስዋእቲ ከም ዝተፈለየና፡ መሪር ሓዘን እና ተሰማዓና ንኩሎም ኣባላት ውድብናን ተቐለስቲ ኤርትራውያንን ንገልጽ። ተጋዳላይ ብዮ ኣብ መወዲእታ ኣርባዓታት ኣብ ብንቢና-ጋሽ ተወሊዱ ምስ ስድራኡ ኣብቲ ከባቢ ይነብር ነይሩ ። ብጻይ ብዮ ካብ’ቶም ኣብ ውሽጣዊ ስርርዕ ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ኰይኖም ሃገራዊ ጉቡኦም ካብ’ቶም ዘበርከቱ ተቓለስቲ ነበረ። ብሰማንያታት ኩነታቱ ምስ ተፈልጠ ንሱዳን ክስደድ ተገደደ። ኣብ ሱዳን ምስ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ- ሰውራዊ ባይቶ ቃልሱ ቀጸለ። ድሕሪ ምቛም ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ድማ፡ ክሳብ ዕለተ መስዋእቱ ከም ላዕላዋይ ካድር ኰይኑ ምሉእ ግዜይኡ ኣብ ቃልሲ ተዋፈረ። ኣብ ከሰላን ከባቢኣን ድማ ከብ’ቶም ልሉይ ግደ ዝነበሮም ካድራት ኰይኑ ንውዱብን ንሃገሩን ዓቢ ኣስተዋጽኦ ኣበርከተ።
ተጋዳላይ ብዮ ንመሰረታት ውድብ ብምትብባዕን ብምሕብሓብን ዝተለለየ ህርኩትን ውፉይን ተቃላሳይ ኢዩ ነይሩ። ኣብ ስራሑ ድማ ብጽፈትን ስነ ስርዓትን ዝተፈልጠ ኮይኑ፡ ብምኽንያት ጽፈት ስርሑ ኣብ ሞንጎ ብጾቱ ብጣልያን ይፍለጥ ነበረ። ግዜ ምስ ብዮ ብጣዕሚ ክቡር ነይሩ ። ቆጸራ ምኽባርን ዝተዋሃበካ ዕማም ኣብ ግዜኡ ምፍጻምን ካብ’ቶም ዝልለየሎም ዝነበረ ጠባያት ኢዮም ነይሮም። ኣብ ንእሰነቱ ብቋንቋ ጥልያን ስለ ዝተማሃረ፡ ስዉእ ብዮ ጽቡቕ ፍልጠት ናይ ቋንቋ ጣልያን ነይርዎ።
ንኩቡራት ስድራ ቤቱን ንኩሎም ተቓለስቲ ብጾቱን ጽንዓትን ኣኻእሎን ይሃበኩም ብምባል፡ ነቲ ስዉእ ብዮን ዝሓለፉ ብጾትናን ክሳብ ዝስውኡ ዝተቃለስሉ ዕላማታት ኣብ መፈጸምትኡ ንምብጻዕ ቃልና ነሕድስ። ንሓርበኛ ብጻይና ብዮ ዓብደላ ልዑል ፈጣሪ ኣብ ገነት ይቀበሉ።
ኣብ ሱማሊያ ልኡኽ ዓቃቢ ሰላም ሕብረት ኣፍሪካ ኣሚሶም እታ ነፋሪት ሞቓድሾ ኣብ ዝርከብ ዓብዱለ ዓለምለኸ መዕረፎ ነፈርቲ ክትዓርፍ ከላ ብሓዊ ከምዝተባርዐት ኣፍሊጡ።
ክፍሊ ፓስፖርት እታ ሃገር ብመንገዲ ትዊተር ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ፣ ካብ 21 ዓመት ዕድመ ንላዕሊ ዘለዋ ደቂንስትዮ፣ ካብ ሰሉስ 20 ነሓሰ ኣትሒዘን፣ ፖስፖርት ከውጽኣ ኮነ በይነን ክገሻ ምጅማረን ኣፍሊጡ።
ኣዝየን ብዙሓት ደቂንስትዮ እታ ሃገር፣ ብዘይ መሰነይታ ደቂተባዕትዮ ፓስፖርት ንምሓዝን ናብ ወጻኢ ሃገራት ንምጋሽን ቅጥዕታት ኣብ ምምላእ ከምዘለዋ እቲ ክፍሊ ኣረጋጊጹ።
ንግስነት ስዑዲ ዓረብ፣ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዘውጽኦ ኣዋጅ፣ ደቂንስትዮ ከም መዝገባ ውላድ፣ መረጋገጽ ዕለተ ልደትን መርዓን ምውጻእ፣ ፍትሕ ምሕታት ዝኣመሰሉ ጉዳያት ሲቪላዊ ምምሕዳር ብዘይ መሰነይታ ደቂተባዕትዮ ክገብርኦ ከምዝኽእላ ኣፍሊጡ’ዩ።
ብስም እስላማዊ ሕግታት “ሸሪዓ” መሰል ደቂንስትዮ ብምግሃስ ምስ ቀዳሞት ሃገራት ዓለም ተሰሪዓ እትርከብ ስዑዲ ዓረብ፣ ብ”ራኢ 2030” ዝፍለጥ፣ ኣብ ፖለቲካዊ፣ ቁጠባውያን መሰላት ዜጋታትን ብዙሕ ለውጥታት ንምትእትታው ጀሚራ ከምዘላ’ያ ትገልጽ።
ኣዲስ ኣበባ፣ 21 ታሕሳስ፣ 2012 (ኤፍ.ቢ.ሲ)ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ፌዴሪኢ ኣይተ ገዱ ኣንዳርጋቸው ምስ ኣምባሳደር ደቡብ ኣፍሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ኤድዋርድ ዞለሳ ማካያ ናብ ቤት ፅሕፈቶም ተቐቢሎም ኣዘራሪቦምዎም።
ኣይተ ገዱ ኣብቲ እዋን ዘተ ከምዝበሉዎ፥ ኢትዮጵያን ደቡብ ኣፍሪካን ባዕዳዊ መግዛእቲን ስርዓት ኣፓርታይድን ንምጥፋእ ሓቢረን ዝተቓለሳ ናይ ነዊሕ ዘመን መሓዙት ሃገራት ኢየን።
ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ኣብ ደቡብ ኣፍሪካ ከምዝነብሩ ዝገለፁ ኣይተ ገዱ፥ ድሕንነት ዜጋታት ኣብ ምሕላው ብዝምልከት ተቐራሪብካን ተሓባቢርካን ምስራሕ ይግባእ ኢሎም።
አምባሳደር ኤድዋርድ ዞለሳ ማካያ ብግደኦም፥ ፍሉጥ ተጋዳላይ ናፅነትን ነበር ፕሬዚዳንትን ደቡብ ኣፍሪካ ኔልሰን ማንዴላ ስርዓት ኣፓርታይድ ንምቅላስ ኣብ ኢትዮጵያ ስልጠና ከምዝወሰዱ ብምዝኽኻር፤ ደቡብ ኣፍሪካ ናይ ኢትዮጵያ ናይ ኩሉ ግዘ ፈታዊት ኢያ ኢሎም።
ባለፈው ሳምንት ጽሁፌ በገለጽኩት ሁኔታ ኢህአዴግ የሀገሪቱን የፖለቲካ መድረክ ሙሉ በሙሉ በመቆጣጠር፣ ተቃዋሚ ፓርቲዎችን የእግር መትከያ ቦታ ካሳጣቸው በኋላ፣ በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ እንደሚባለው፣ በየዓምስት አመቱ “ኑ እንፎካከር” የሚላቸው ራሱ የሚያቅደው፣ ራሱ የሚቆጣጠረውና፣ ራሱ የሚያስፈጽመው “ምርጫ” የሚመስል ብሔራዊ ምርጫ አዘጋጅቶ ነው፡፡
እንደ እውነቱ ከሆነ፣ በከፍተኛ የስራ አጥነት፣ ስር በሰደደና ፈርጀ ብዙ በሆነ የመልካም አስተዳደር እጦት፣ ፍትህ በጎደለው የኢኮኖሚ ተጠቃሚነት፤ እንዲሁም በከፍተኛ የሰብአዊና የዲሞክራሲ መብቶች ጥሰት የተነሳ ዜጎቹ ከፍተኛ ቅሬታ አድሮባቸው፣ በእጅጉ የተቀየሙት ገዢ ፓርቲ፤ በነፃ ምርጫ ከ99% በላይ የህዝብ ድምጽ አግኝቶ ያሸንፋል ብሎ ማሰብ እጅግ በጣም አስቸጋሪ ነገር ነው፡፡ ማናቸውም አይነት ገዢ ፓርቲ፣ 99% የህዝብ ድምጽ አግኝቶ ማሸነፍ የሚችለው፣ ብቻውን ከተወዳደረ አለያም ምርጫውን ከሂደቱ እስከ መጨረሻ አፈፃፀሙ ድረስ ሙሉ በሙሉ ከተቆጣጠረው ብቻ ነው፡፡
ኢህአዴግም በግንቦት ወር 2007 ዓ.ም በተካሄደው አምስተኛው ብሔራዊ ምርጫ፣ 99.6% ድምጽ በማግኘት፣ በኢኳቶሪያል ጊኒ ዲሞክራቲክ ፓርቲ በ2005 ዓ.ም ተይዞ የነበረውን የአፍሪካ የምርጫ ውጤት ሬከርድ መስበር የቻለው፣ ይህን ዘዴ በመጠቀም እንደሆነ ለሁላችንም ግልጽ ነው፡፡
ላለፉት 30 ዓመታት በስልጣን ላይ የቆየውና በፕሬዚዳንት ቴወዶሮ ኦቢያንግ ምባሶጎ የሚመራው የኢኳቶሪያል ጊኒ ዲሞክራቲክ ፓርቲ፣ በ2005 ዓ.ም በተካሄደው ብሔራዊ ምርጫ ያሸነፈው፣ 99% ድምጽ በማግኘት ነው፡፡ ይሄው ፓርቲ ከሴኔት ምክር ቤት 70 መቀመጫዎች 69፣ ከተወካዮች ምክር ቤት፣ መቶ መቀመጫዎች ደግሞ ዘጠና ዘጠኙን አሸንፏል፡፡
ፕሬዚዳንት ቴወዶሮ ኦቢያንግ ምባሶጎ፤ ከሰላሳ ዓመት በፊት ፕሬዚዳንት የነበሩትን አጎታቸውን ደም ባፈሰሰ መፈንቅለ መንግስት አስወግደው ስልጣን ከያዙ በኋላ፣ የኢኳቶሪያል ጊኒን የፖለቲካና የኢኮኖሚ ሁኔታ በተሻለ ለሚያውቅ ሰው፣ ፓርቲያቸው 99% ድምጽ አግኝቶ፣ የ2005ቱን ምርጫ ማሸነፉ፤ እርሳቸውም በ2008 ዓ.ም የተካሄደውን ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ 93.53% ድምጽ አግኝተው መመረጣቸው፣ ጨርሶ ሊያስገርመው አይችልም፡፡
ምነው ቢባል፣ ላለፉት 30 ዓመታት የገነቡት የፖለቲካ ስርአት የአውራ ፓርቲ ስርአት ብቻ ሳይሆን የእሳቸውን ፈላጭ ቆራጭ ፕሬዚዳንትነት፣ በሀገራቸውና በህዝቡ ላይ ያረጋገጠ ስርአት በመሆኑ ነው፡፡ ፕሬዚዳንት ቴወዶሮ ኦቢያንግ ምባሶጎ፤ ይህን የመሰለውን የአውራ ፓርቲና የፈላጭ ቆራጭ፣ ፕሬዚዳንታዊ አመራር ስርአት ሲገነቡ፣ የፖለቲካም ሆነ የኢኮኖሚ ተቀናቃኞቻቸው እጣ ፈንታ ምን እንደነበር ለታሪክ ነጋሪዎች የተተወ ነው፡፡
በዚህ የተነሳም የኢኳቶሪያል ጊኒ ህዝብ፣ ገዢውን የኢኳቶሪያል ጊኒ ዲሞክራቲክ ፓርቲና ፕሬዚዳንቱን ድምፁን አሰምቶ መቃወም ይቅርና ለማሞገስ እንኳ ፈጽሞ የማይደፍር፣ በከፍተኛ ፍርሀት የተዋጠ ህዝብ መሆኑ፣ በድፍን አለሙ የታወቀ ነው፡፡
ዛሬ ገዥው ፓርቲ በሁሉም ነገር ከሀገሪቱና ከህዝቡ በላይ ነው፡፡ ፕሬዚዳንት ቴወዶሮ አቢያንግ ምባሶጎ ደግሞ ከፓርቲው በላይ ናቸው። በነዳጅ ዘይት ሀብት የበለፀገችው የኢኳቶሪያል ጊኒ ኢኮኖሚ ደግሞ የብሉምበርግ ቴሌቪዥን የኢኮኖሚ ተንታኝ አምና ሰኔ ወር መጀመሪያ ላይ፤ እንዳለው፤ “የኢኳቶሪያል ጊኒ ኢኮኖሚ ከሚባል ይልቅ የፕሬዚዳንቱ፣ የቤተሰባቸውና የገዢው ፓርቲ ከፍተኛ ባለስልጣናት ኢኮኖሚ ቢባል ይቀላል”፡፡
የእኛም ሀገር ሁኔታ ከዚህ ብዙም የተለየ አይደለም፡፡ በሁሉም ነገር ቢሆን ኢህአዴግ ከሀገሪቱና ከህዝቡ በላይ እንደሆነ አሳምረን የምናውቀው ጉዳይ ነው፡፡ የሀገሪቱን ኢኮኖሚ በተመለከተም ሙሉ በሙሉ እንኳ ባይሆን በአብዛኛው ኢህአዴግ ባቋቋማቸው ግዙፍ የንግድ ድርጅቶችና ባጠገቡ በተኮለኮሉ የኢኮኖሚ ተዋናዮች ቁጥጥር ወይም የበላይነት ስር የወደቀ ነው፡፡ ይህን የምለው እንዲያው ለሀሜት ሳይሆን፣ ከራሱ ከኢህአዴግ የዘንድሮው “የጥልቅ ተሀድሶ” ግምገማዎቹ በመነሳት ነው፡፡
ኢህአዴግ በመላ ሀገሪቱ ከመድብለ ፓርቲ ዲሞክራሲያዊ ስርአት ይልቅ እሱ ብቻ የሚገንበት የአውራ ፓርቲ ስርአት የመገንባት አላማውን ለማሳካት ከወሰዳቸው ወሳኝ እርምጃዎች አንዱ፣ በዜጎች ሀሳብን በነፃነት የመግለጽ ህገ መንግስታዊ መብት ላይ የተለያዩ ገደቦችና ክልከላዎችን በማበጀት፣ የሀገሪቱን የሚዲያ ምህዳር ሙሉ በሙሉ በቁጥጥሩ ስር ማድረግ ነው፡፡
የድህረ – ደርግ ኢትዮጵያን የፕሬስ ነፃነት ሁኔታ፣ በአንድ አረፍተ ነገር ግለፁ ቢባል፣ ከሁሉም የተሻለው አገላለጽ፤ “እንደተወለደ አረፈ” የሚለው ነው፡፡ በኢህአዴግ አገዛዝ የመጀመሪያ አመታት የተለያየ ይዘት ያላቸው በርካታ የግል ጋዜጦችና መፅሄቶች ታትመው መውጣትና የተለያየ የፖለቲካ አቋም የሚያንፀባርቁ ጽሁፎችን ማስተናገድ መጀመራቸው በአብዛኛው ህዝብ ዘንድ ይበል ተብሎለት ነበር፡፡
ግሪካውያን፤ “የትንግርት እድሜ ዘጠኝ ቀን ነው” እንደሚሉት፣ ይህ አዎንታዊ ሁኔታ እንደ አጀማመሩ ለመዝለቅ አልታደለም፡፡ የኢህአዴግ ጠንካራ የቁጥጥር መዳፍ ያረፈበት ገና ከጅምሩ ነው፡፡
ኢህአዴግ ቀድሞውኑ ከሱ ፍላጎት በተቃራኒ የሚቆምና ተቃራኒ አመለካከቶችን በሚገባ የሚያስተናግድ የፕሬስ ውጤትን ‹አርሂቡ› የሚልበት ፍላጎትም አንጀትም ፈጽሞ አልነበረውም። እናም የፕሬስ ነፃነትን በተመለከተ ባለፉት 25 ዓመታት ያወጣቸው የተለያዩ አዋጆች፣ በሀገሪቱ የፕሬስ ነፃነት ላይ የተለያዩ ክልከላና እገዳዎችን በመጣል ላይ ያተኮሩ ናቸው፡፡
በእነዚህ ከልካይና አጋጅ አዋጆች የተነሳ፣ የጋዜጠኞች በተለይም የግል ፕሬስ ጋዜጠኞች የእለት ተዕለት እጣ ስደትና፣ በአሸባሪነት ክስ ዘብጥያ መውረድ፤ የግል ጋዜጣና መጽሄቶች ህልውናም በየቀኑ መክሰም ብቻ ሆነ፡፡
ስለ ዲሞክራሲያዊ መብቶች መከበር ምሎ መገዘት የማይሰለቸው ኢህአዴግ፤ በ25 ዓመት የአገዛዝ ዘመኑ መቶ ሚሊዮን ህዝብ ላላት ሀገር፣ ያተረፈላት ጋዜጣና መጽሄቶች የእጅ ጣቶችን እንኳ የማይሞሉ መሆናቸው ሀፍረት ላይ እንደጣለው ግልጽ ነው፡፡ ይሁን እንጂ ሁኔታውን ተረድቶ ለማስተካከል ከመሞከር ይልቅ ለኢህአዴግ ቀላል የሆነለት ችግሩን በሌሎች ላይ ማመካኘት ነው፡፡ ኢህአዴግ የፕሬስ ነፃነትን እለት ተዕለት በማቀጨጭ የፈፀመውን ትልቅና አሳዛኝ ስህተት፣ “ከደሙ ንፁህ ነኝ” በሚል እንደ ጲላጦስ እጁን ለመታጠብ የሚሞክረው፣ “ባለፉት 25 ዓመታት የፕሬስ ነፃነትን መሰረት ለማስያዝና ለማጠናከር የሚያግዙ አዋጆችና ድንጋጌዎች ተግባራዊ ቢደረጉም የአገሪቱ የፕሬስ እንቅስቃሴ ግን የሚፈለገውን ያህል አልተጠናከረም፡፡” በማለት ነው፡፡
ነገሩ በዚህ ብቻ አያበቃም፡፡ የሀገሪቱን ሚዲያ ሙሉ በሙሉ በቁጥጥሩ ሥር ማድረግ የፈለገው ኢህአዴግ፤ ሁሉንም ወገን በፍትሃዊነት ማገልገል የሚገባቸው የህዝብ የብዙኃን መገናኛ ተቋማት ለተፎካካሪ ፓርቲዎች በራቸውን መክፈት እርም ይሁንብን እንዲሉ አደረጋቸው፡፡ ይባስ ብሎም እነዚህ የሚዲያ ተቋማት በቅጡ ባልተረዱት፣ “ልማታዊ ጋዜጠኝነት” ሰበብ የጧት ማታ ስራቸው፣ በኢህአዴግ የልማት ስኬት እስክስታ መውረድ ብቻ ሆነና፣ የህዝቡን የቀን ተቀን ህይወት የገሀነም ያህል ያከበዱበትን ቁጥር ስፍር የሌላቸው የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የማህበራዊ ኑሮ ችግሮች ይፋ እንዲሆኑና በጊዜ መላ እንዲፈለግላቸው ለማድረግ ጊዜ የሚያጥራቸው ሆኑ፡፡
ኢህአዴግ የሚለውን ደግሞ ደጋግሞ ከማነብነብና አሰልቺ በሆነ “የልማታዊ ጋዜጠኝነት” ፕሮፓጋንዳ ከመባዘን ውጪ የተለዩ አማራጭ ሀሳቦችን ማቅረብ ሳይሆን ለማቅረብ መሞከር እንኳ በእነዚህ ተቋማት ዘንድ እንደ አይነኬ ወይም እንደ ነውር የሚቆጠር ሆነ፡፡
ህዝብ በሚከፍለው ታክስ የህልውና እስትንፋሳቸው የቆመው እነዚህ “የህዝብ ብዙኃን መገናኛ ተቋማት፤ ጭንቀቱን ጭንቀታቸው፣ ብሶቱን ብሶታቸው ጨርሶ እንዳላሉት የተረዳው ህዝብም፤ ቀስ በቀስ ልቡንና ቀልቡን ለውጭ ሀገር ሚዲያዎች፣ በውጪ ሀገር ለሚሰራጩ የሚዲያ አውታሮችና ለኢንተርኔት የማህበራዊ ሚዲያዎች ከፍቶ ሰጠ፡፡
ነፃና ጠንካራ የሲቪል ማህበራት፣ ለዲሞክራሲ ስርአት ግንባታ የራሳቸውን ገንቢ ሚና መጫወት እንደሚችሉ መናገር፣ የአንባቢን ንቃተ ህሊና አለአግባብ እንደ መሞገት ይቆጠራል፡፡ የሲቪል ማህበራት በሚንቀሳቀሱባቸው ክልሎች፣ ህዝቡ በተለይም የገጠር ነዋሪዎች ህገ መንግስታዊ ግዴታቸውን ብቻ ሳይሆን ሰብአዊና ዲሞክራሲያዊ መብቶቻቸውንም ጭምር ጠንቅቀው እንዲያውቁና ጥቅም ላይ እንዲያውሉ በማድረግ ረገድ ቀላል የማይባል ተግባር ከውነዋል። ይህ ተግባራቸው በተለይ በምርጫ 97 ምን ዓይነት ለውጥ እንዳመጣ በአብዛኞቻችን ዘንድ የታወቀ ነው፡፡
ይሁን እንጂ አንዳንድ “ምሁራን” በተለይ ከ1997 ዓ.ም ወዲህ፣ “ሲቪል ማህበራት ለዲሞክራሲ ግንባታ የራሳቸው ዋጋ ቢኖራቸውም ባልተገባ መንገድ ሲተገብሩት ይታያሉ” የሚል ወቀሳ በተደጋጋሚ ያቀርባሉ፡፡ ይህን የ “ምሁራን” ወቀሳ፣ ኢህአዴግም ሙሉ በሙሉ ይጋራዋል፡፡
አስገራሚው ነገር፣ ኢህአዴግ የምሁራኑን ወቀሳ መጋራቱ ሳይሆን ለወቀሳው የሰጠው ተግባራዊ ምላሽ ነው፡፡ ኢህአዴግ ለዚህ ወቀሳ የሰጠው ምላሽ፣ ሲቪል ማህበራት ያልተገባ ነው የተባለውን መንገዳቸውን አስተካክለው በዲሞክራሲ ስርአት ግንባታ ሂደቱ፣ ገንቢና ተገቢ ሚና መጫወት እንዲችሉ አስፈላጊውን እገዛ ማድረግ ሳይሆን የማያላውስ አሳሪ ህግ በማውጣት፣ ፋይዳ ያለው ነገር እንዳይሰሩ፣ ማሽመድመድና ድራሻቸውን ማጥፋት ነው፡፡
ኢህአዴግ በሲቪል ማህበራት ላይ ባወጣው ህግ፣ የምርጫ 97 ቂሙን በመወጣት፣ የልቡን ማድረስ ችሏል፡፡ የሲቪል ማህበራት፤ በሀገሪቱ የዲሞክራሲ ስርአት ግንባታ ሂደት መጫወት የሚችሉትን ገንቢ ሚናና ሀገሪቱም ሆነ ህዝቧ ከዚህ ሊያገኙ የሚገባቸውን ትልቅ ጥቅም ግን ያለ አንዳች የኃላፊነት ስሜት ገድሎባቸዋል፡፡
እንግዲህ ላለፉት 25 ዓመታት እስካሁን ከሞላ ጎደል ባየነው አይነት መንገድ የተጓዘው ኢህአዴግ፤ በሀገሪቱ የመድብለ – ፓርቲ ዲሞክራሲያዊ ስርአት ሳይሆን በራሱ የሚመራ የአውራ ፓርቲ የፖለቲካ ስርአት በመገንባት እንዳሻው ሆኗል፡፡
ይሁን እንጂ ይህ 25 ዓመት ሙሉ የተደከመበት የአውራ ፓርቲ የፖለቲካ ሥርአት የማታ የማታ ውጤቱ ምን እንደሆነ፣ እያገባደድነው ያለው ዓመት በግልጽ አሳይቶናል፡፡ ቀጣዩና ወሳኝ የሆነው ጥያቄ፤ “ኢህአዴግ የተሀድሶ ቀልዱን አቁሞ፣ የመድብለ ፓርቲ ዲሞክራሲያዊ ስርአት ግንባታ ሂደቱን የምር ይጀምራል ወይስ ውጤቱ በታየው የአውራ ፓርቲ የፖለቲካ ስርአት መጓዙን ይቀጥላል?” የሚለው ነው፡፡ ሁሉንም አብረን የምናየው ይሆናል፡፡
በኦሮሚያ በርካታ ከተሞች የንግድ አድማ 4ኛ ቀኑን ይዟል በማህበራዊ ሚዲያዎች ከረቡዕ ጀምሮ ለ5 ቀናት የተጠራው የንግድ መደብሮችን የመዝጋትና የትራንስፖርት አገልግሎትን...
በአንድ ቤተሰብ ውስጥ ያለን የበቀል ሂደት የሚተርከውና ችግር ችግርን ሲወልድ የሚያሳየው “አታመልጭኝም” ፊልም ነገ ሊመረቅ ነው፡፡ በሲኤልዲ ፕሮዳክሽን የተሰራውና ቀረፃው 2 ዓመት ተኩል የፈጀው ፊልም ነገ በሃገር ፍቅር በልዩ ፕሮግራም በምረቃ ከመታየቱ ባሻገር በ8፣10 እና 12 ሰዓት ላይ በሲኒማ አምፒር፣…
በእንግሊዛዊቷ ዴይርድር ቡንድስ የተፃፈው መፅሐፍ በአካሉ ቢረዳ “እንከንዎን ይቀንሱ” በሚል ርእስ ተተርጉሞ ለንባብ በመብቃት ለገበያ ቀረበ፡፡ ራስን መለወጥ የሚያስችሉ እውነታዎች ላይ “ግለሰባዊ አብዮት ለማካሄድ ሰባቱ ደረጃዎች” በሚል መርህ የተተረጎመው መፅሐፍ ከ235 ገፆች በላይ ያሉት ሲሆን ዋጋውም 35 ብር ነው፡፡ አዘጋጁ…
ኢትዮጵያ በሙስና “Top 10” ውስጥ አልተካተተችም! “አዲስ ዘመን” ለባለሃብት ተሸጠ እንዴ …? የዛሬ ወጋችንን የምጀምረው በኮፒራይት የጠቅላላ ዕውቀት ጥያቄ ነው፡፡ የዘፈን ወይም የፊልም ኮፒራይት ማለቴ ግን እንዳይመስላችሁ፡፡ የጥቅስ ወይም የአባባል ኮፒራይት ነው፡፡ በቀጥታ ወደ ጥያቄዬ፡፡ “መረጃ ሃይል ነው” የሚለው አባባል…
ሃላፊነትህን ብቻ ተወጣ፤ ታሪክ ፍርዱን ይሰጥሃል፡፡ ሃሪ ኤስ ትሩማን (የአሜሪካ ፕሬዚዳንት የነበሩ) የትም ቦታ የሚፈፀም ኢ-ፍትሃዊነት በሁሉም ቦታ ላለ ፍትሃዊነት አደጋ ነው፡፡ ማርቲን ሉተር ኪንግ (አሜሪካዊ የሲቪል መብት እንቅስቃሴ መሪ) ሁሉም ጦርነቶች ለመጀመሪያዎቹ 20 ቀናት የህዝብ ድጋፍ አላቸው፡፡
“የሀገሬ ሰው ቅቤው ባቄላ ነው፤ ሁሉ ሥጋ አያገኝም” ጃንሆይ እኔ የምላችሁ … ከዚህች ከምንወዳት ጦቢያችን የዘመቻና የወረት አባዜ አልነቀል አለ አይደል? (እንደሙስና!) በነገራችን ላይ ወረት ስል ፋሺን ማለቴ እንደሆነ ይታወቅልኝ፡፡ (“ዘመቻ” በጐጂ ልማዶች ውስጥ ይካተትልን) እስቲ የ100ሺ ብር ሽልማት የሚያስገኝ…
ሥልጣን ሁልጊዜም በተጠያቂነት ሚዛኑን እንዲጠብቅ መደረግ አለበት፡፡ ያለዚያ ጨቋኝ ነው የሚሆነው፡፡ ፒተር ድሩከር (ትውልደ - ኦስትሪያ አሜሪካዊ የማኔጅመንት አማካሪ) ያ ወሬኛ መነኩሴ! ቤኒቶ ሙሶሎኒ (የጣሊያን አምባገነን መሪ የነበረ - አዶልፍ ሂትለርን በተመለከተ የተናገረው) የኮሙኒስት ፓርቲ አምባገነንነት የሚጠበቀው ማንኛውንም የሃይል አማራጭ…
ሳለም ኮምዩን ኣብ ሽወደን ዝነኣሰ ዝዕድመኡ ተቐማጢ ዘለዋ ኮምዩን እያ። ንሕና ኣብ መንጎ ግሩም ተፈጥሮን ዓቢ መዘናግዒ ቦታታትን ዚርከብ ምስ ስድራቤት ዚሰማማዕ መንበሪ ኣባይቲ ኣሎና።
ኮሙናዊ ኣገልግሎት ግሩም ውጽኢት የርእይ፡ ኣብ ግምገማ ድማ ጽቡቕ ነጥቢ የምጽእ። ንሕና ዚዕንብብ ማሕበራዊ ህይወት ኣሎና፡ ነቶም ናይ ከተማ ህይወት ከስተማቕሩ ዚደልዩ ድማ ስቶክሆልም ብፐንደልቶግ መገዲ 30 ደቓይቕ እያ።
ኣብ ሳለም ኮምዩን ናይ ክራይ ኣባይቲ ትካል፡ ናይ ቀስ ኢልካ እትገዝኦ መንበርን ዚዕደግ ተራ ገዛውትን ቪላታትን ኣሎ። ኮሙናዊ ትካል ክራይ ኣባይቲ የልቦን፡ ግን ብሕታውያን ኣካረይቲ ኣለዉ።
ኣብ ሳለም ንደቂ 1-5 ዓመት ዘገልግል ቤትትምህርቲ ህጻናትን ናይ ስድራቤትን ቦታን ኣሎ።ውላድካ ኣብቲ ኮሙናዊ ወይ ብሕታዊ ቤትትምህርቲ ህጻናት ወይ ናይ ስድራቤት ቦታ ኪኸይድ ከም ዘለዎ ባዕልኻ ኢኻ እትመርጽ። ነቶም ምስ ህጻናት ኣብ ገዛ ኮፍ ኢሎም ዚውዕሉ ክፉት ናይ ህጻናት ቤትትምህርቲ እውን ኣሎና። ኣብዚ፡ ህጻናትን ወለድን ምስ ካልኦት ብዘይ ክፍሊት ኪጻወቱን ኪፋለጡን ይኽእሉ።
ኣብቲ ስኩግሰንግስኩላን፡ ክልተ ክላሳት ኣሎ ማለት ነቶም ናብ ሽወደን ዝመጹን ሽወደን ዘይኮነ ካልእ ቋንቋ ዚዛረቡን። ሓደ መዳለዊ ክላስ ነቶም ዝነኣሱ ተመሃሮ 7-11 ዝዕድመኦም፡ ሓደ ድማ ነቶም 12-15 ዝዕድመኦም። ብድምር ኣብቲ ኮምዩን ኣርባዕተ መባእታ ኣብያተትምህርቲ ማለት ካብ ቤትትምህርቲ ህጻናት ክሳዕ ትምህርታዊ ዓመት 9 ኣሎ።
ኣብ ሳለም ሮኒንገ ዪምናስዩም እተባህለት ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣላ። ንሳ ናይ ሞያን ተይሪያውን መደባት ኣለዋ። ይኹንምበር ኣብ ስቶክሆልም ወረዳ ናብ ዝኾነ ዓይነት ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ምኻድ ናጻ እዩ።
Sfi ነቶም ቋንቋ ሽወደን ናይ መጀመርታ ቋንቋኦም ዘይኮነ ዓበይቲ ዚወሃብ መሰረታዊ ስልጠና እዩ። ኣብ ሳለማብቲ ጥቓ ሮኒንገ ዪምናስዩም ዚርከቡ ቦታታት ኬድካ ብምሉእ ግዜ ወይ ከፊል ግዜ ኤስኤፍኢ ክትምሃር ትኽእል። እቲ ስልጠና ኣይክፈሎን እዩ። ነቲ ትምህርቲ ዚምልከት መጽሓፍቲውን ክትልቃሕ ትኽእል።
እቲ ኮሙናዊ ናይ ዓበይቲ ቤትትምህርቲ (ኮምቩክስ)፡ ዓበይቲ ልክዕ ከም መባእታ ወይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ዚስልጥኑሉ ቦታ እዩ። እቶም ኣቐዲሞም መባእታ ወይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ዘይወሰዱ ሰባት ኣብ ኮምቩክስ ኪምሃሩ መሰል ኣለዎም። ካልኣይ ደረጃ ምስ ወዳእካ ናብ ኮለጃት ወይ ዩኒቨርሲቲ ክትቅጽል ይከኣል።
ሳለም ኮምዩን ምስተን ካልኦት ኣብ ወረዳ ስቶክሆልም ዘለዋ ኮምዩናት ብምትሕብባር ብእተፈላለየ ቋንቋታት ናይ ማሕበረሰብ ምልላይ ትምህርቲ ይህብ። ኣብ ስቶክሆልም ነቲ ናይ ማሕበረሰብ ምልልላይ ኮርሳት ዘዳሉ ሰንትሩም ኣሎ።
ንስኻ ወይ ውላድካ ምስ እትሓሙ ብቐዳምነት ናብቲ ናይ ሳለም ሰንትሩም ማእከል ጥዕና ኢኹም እትኸዱ። ኣብኡ ማእከል ጥዕና፡ ናይ ኣደታት ህጻናትን ማእከል ጥዕና ኣሎ። እቲ ማእከል ጥዕና ምስ ዚዕጾ ናብቲ ናይ ሶደርታልየ ህጹጽ ሕክምና ሆስፒታል ትኸዱ። ኣብቲ ቮርድጊደን ተሌ.1177 ቀጻሊ ጥዕናዊ ምኽርታት ይርከብ።
ቋንቋ ሽወደን ምስ ዘይትዛረብ ወይ ዘይትርዳእ፡ ምስ ኩሎም ሰበስልጣን ወይ ኮምዩን ክሊኒካትን ኣብ እትገብሮ ርክባት ናይ ትርጉም ኣገልግሎት ንምርካብ መሰል ኣሎካ። እቲ ተርጓማይ በቲ እትረኽቦ ዘሎኻ ትካል እዩ ቆጸራ ዚግበረሉ። እቲ ኮምዩን ምስቲ ናይ ትርጁማን ቤትጽሕፈት ርክብ ኣለዎ። ምሳና ክትራኸብ ከሎኻ ተርጓማይ ምስ ዘድልየካ ምስቲ ተርጓማይ ቆጸራ ንገብር።
ኣብ ሳለም ናይ ኣውቶቡሳትን ፐንደልቶግን ሓባራዊ መስመራት ኣሎ። እቲ ካብ ስቶክሆልም ናብ ሶደርታልየ ዚኸይድ ናይ ፐንደልቶግ መስመር ኣብ ሮኒንገ ደው ይብል እዩ።
ኣብቲ ኮምዩን ትሑት ስእነት ስራሕ ኣሎ። ኣብቲ ኮምዩን ዓበይቲ ናይ ስራሕ ቦታታት የልቦን ግን ኣብ ካልኦት ኮምዩናት እናተመላለስካ ኪስራሕ ይከኣል። ኣብ ሳለም ኣስታት 400 ዋኒናት ኣለዋ። እቲ ኣዚዩ ዝውቱር ንጥፈታት ኣብ ኣገልግሎት፡ ሸቐጥ፡ ህንጻን ኮንሳልተሽንን ዝዓለመ እዩ። መብዛሕትአን ዋኒናት ብገምጋም 4 ሰባት ዘስርሓ ነኣሽቱ እየን። እቲ ዝዓበየ ወሃብ ስራሕ እቲ 900 ሰራሕተኛታት ዘለዉዎ ባዕሉ እቲ ኮምዩን እዩ።
የሥነ ጽሑፍ፣ የኪነ ጥበብ፣ ሳይንሳዊ ፈጠራዎች እና ተመሳሳይ የፈጠራ ሥራዎች የአንድ ሀገር ባህላዊ፣ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ሳይንሳዊና ቴክኖሎጂያዊ ልማትን በማፍጠን ረገድ ትልቅ ሚና የሚጫወቱ መሣሪያዎች ናቸው፡፡ በመሆኑም የዚህ ሥራ ፈጣሪዎች የሚበረታቱበትንና አዳዲስ ፈጠራዎችን የሚያበረክቱበት ምቹ ሁኔታ መፍጠር እጅጉን አስፈላጊ ነው፡፡
የሥነ ጽሑፍ፣ የኪነ ጥበብ ሳይንሳዊ ፈጠራዎች እና ተመሳሳይ የፈጠራ ሥራዎችን ውጤታማ ለማድረግ በሚከናወኑ ሥራዎች ላይ የቅጅና ተዛማጅ መብቶች በሕግ እውቅና መስጠትና ጥበቃ ማድረግ አዳዲስ ፈጠራዎች እንዲበራታቱ እና የሚጠበቅባቸውን በህላዊ፣ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ሳይንሳዊና ቴክኖሎጂያዊ እድገት በኅብረተሰቡ ውስጥ እንዲያመጡ እንዲሁም የፈጠራው ባለቤቶች ከሥራቸው እንዲጠቀሙ በማድረግ ረገድ ከፍተኛ ሚና ይኖረዋል፡፡
የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 91(3) ላይ መንግሥት አቅም በፈቀደ መጠን ኪነ ጥበብን፣ ሳይንስና ቴክኖሎጂን የማስፋፋት ግዴታ እንዳለበት ይደነግጋል፡፡ በዚሁ መሠረት መንግሥትም የቅጅና ተዛማጅ መብቶችን ለማክበርና ለማስከበር ይረዳው ዘንድ አዋጅ ቁጥር 410/1996 በማውጣት ሥራ ላይ አውሎ በመተግበር ላይ ይገኛል፡፡ የቅጅና ተዛማጅ መብቶች ሁል ጊዜ እያደጉ እና እየተለዋወጡ የሚሄዱ በመሆናቸው በአዋጅ ቁጥር 410/1996 ላይ የተወሰነ ማሻሻያና ጭማሪ በማስፈለጉ ይህ አዋጅ በአዋጅ ቁጥር 872/2007 ማሻሻያ አድርጎ በሥራ ላይ አውሏል፡፡ ይህም መሆኑ ከአለም እና ከተለዋዋጭ ሁኔታዎች ጋር ለመራመድ ያስችላል፡፡
የቅጅ መብት ማለት የኪነ-ጥበብ፣ ዕደ-ጥበብ፣ የሥነ-ጽሑፍና የሳይንስ መስክ የፈጠራ ሥራዎች ባለቤቶች በፈጠራ ሥራዎቻቸው ላይ የሚኖራቸው የአእምሯዊ ንብርት መብት ነው፡፡ ይህ መብት የኢኮኖሚና የሞራል መብቶችን የሚያካትት ነው፡፡
ኢኮኖሚያዊ መብት የፈጠራ ሥራውን የማባዛት፤ የመከወን፤ ብሮድካስት የማድረግ፤ ወደ ሌሎች ሥራዎች የመለወጥና ሌሎች ብቸኛ መብቶችን የሚያካትት ሲሆን የሞራል መብት ደግሞ የፈጠራ ሥራው ደራሲ (የሥራው አመንጪ) የመባል፣ ሥራዎቹ እንዳይዛቡ የማድረግና መሰል መብቶችን የሚያካትት ነው፡፡
የቅጅና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ ዓላማ የፈጠራ ባለሞያዎች የፈጠራ ሥራዎቻቸውን ለማከናወን ያፈሰሱትን እውቀት፣ ጊዜና ኃብት እንዲያካክሱና ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚ ሆነው ለተጨማሪ የፈጠራ ሥራ እንዲነሳሱ ለማድረግ ነው፡፡ በመሆኑም የቅጅና ተዛማጅ መብቶች መጠበቅ ቀጣይ የፈጠራ ሥራን ለማበረታታትና ኢንቨስትመንት እንዲበረታታ አቅም ለመፍጠር የሚያግዝ ነው፡፡
በጥቅሉ ኮፒራይት የፈጠራ ባለመብቶችን የሞራል መብት በማስጠበቅና ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚ በማድረግ ቀጣይነት ያለው የፈጠራ ሥርዓት ለመፍጠር የሚያስችል እና በህላዊ፣ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ሳይንሳዊና ቴክኖሎጂያዊ እድገት በህብረተሰቡ ውስጥ እንዲያመጡ ማድረግ ነው፡፡
አገራችን ኢትዮጵያ በተለያዩ የኪነ ህንፃ፣ ቅርፃ ቅርፅ፣ ሥነ-ስዕል፣ ሥነ-ጽሑፍ እና የኪነ-ጥበብ ያላቸው ህዝቦች ባለቤት እንደሆነች በዘርፉ የተሰማሩ ባለሞያዎች እና ጥናቶቻቸው ያረጋግጡልናል፡፡ ነገር ግን ለብዙ ዓመታት የዚህ ዘርፈ የፈጠራ ባለመብቶች መብቶቻቸው ተከብሮላተው ከፈጠራቸው ተጠቃሚ አልነበሩም፡፡ በኢትዮጵያ የሕግ ማዕቀፍ ውስጥ የቅጅና ተዛማጅ መብቶች ለመጀመሪያ ጊዜ የተካተተው በ1952 ዓ.ም በወጣው የፍትሐብሔር ሕግ ውስጥ የተወሰኑ መብቶችን በማካተት ነው፡፡ ይህም ማለት የቅጅና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ በሕግ ማዕቀፍ ተካቶ ሥራ ላይ የዋለው በቅርብ ዓመታት ነው፡፡
በአሁኑ ሰዓት የቅጅና ተዛማጅ መብቶችን በተመለከተ ጥበቃ የሚያደርግላቸው በ1996 ዓ.ም የወጣው አዋጅ ቁጥር 410/1996 እና ይህንን አዋጅ ለማሻሻል የወጣው አዋጅ ቁጥር 872/2007 ናቸው፡፡ አዋጅ ቁጥር 872/2007 በአዋጅ ቁጥር 410/1996 ውስጥ የተካተቱ የተወሰኑ አንቀፆች ላይ ማሻሻያ ያደረገ እና አዲስ መብቶችን ያካተተ ነው፡፡ በመሆኑም አዲሱ አዋጅ ነባሩን አዋጅ ቁጥር 410/1996 ሙሉ ለሙሉ የሻረ አይደለም፡፡ በተሻሻለው አዋጅ የተካተቱትን አዳዲስ ነጥቦች ዝቅ ብለን በሌላ ክፍል የምንመለከተው ይሆናል፡፡
በአዋጅ ቁጥር 410/1996 አንቀጽ 2(8) ላይ “የቅጅ መብት ማለት ከአንድ ሥራ የሚመነጭ የኢኮኖሚ መብት ሲሆን አግባብነት ባለው ጊዜ የሞራል መብቶችን ይጨምራል” በማለት ትርጉም ይሰጠዋል፡፡ ከትርጉሙ እንደምንረዳው የቅጅ መብት የሥራው አመንጪ የሆነው ሰው ከሥራው የሚያገኘው ኢኮኖሚያዊ እና የሞራል መብት ነው፡፡ እነኚህ የሥራው አመንጪ መብቶች በአንቀጽ 7 እና 8 ላይ ተገልፆ ይገኛሉ፡፡ የሥራው አመንጪ የራሱን አእምሮ ውጤት የሆነውን የፈጠራ ሥራ ማለት የሥነ ጽሑፍ፣ የኪነ ጥበብ፣ ዕደ-ጥበብ እና የሳይንሳዊ መስኮች በተለይም መጽሐፍ፣ ቡክሌት፣ በመጽሔት ወይም በጋዜጣ ላይ የሚገኝ መጣጥፍ፣ የኮምፒዩትር ፕሮግራም፣ ንግግር፣ ሌክቸር፣ የሀይማኖት ስብከት፣ ድራማ፣ ድራማዊ ሙዚቃ ሥራ፣ የመድረክ ውዝዋዜ፣ የኦዲዮ ቪዥዋል ሥራ፣ የኪነ ህንፃ ሥራ፣ የስዕል የቅብ፣ የቅርፃ ቅርጽ ሥራ፣ የፎቶ ግራፍ ሥራ፣ ስዕላዊ መግለጫ፣ ካርታ ፕላን እና የመሳሰሉት ሥራዎች ላይ ኢኮኖሚያዊ እና የሞራል መብትን ያገኛል፡፡
በአዋጁ አንቀጽ 2 (14) ላይ “ተዛማጅ መብት ማለት ከዋኝ፣ የድምጽ ሪከርዲንግ ፕሮዲውሰር፣ የብሮድካስቲንግ ድርጅት በሥራው ላይ ያለው መብት ነው” በማለት ትርጉም ሰጥቶታል፡፡ የተዛማጅ መብቶች ባለቤት በሥራው ላይ የሁለተኛ ደረጃ መብት ነው ያላቸው፡፡ በሥራው ላይ የመጀመሪያ ደረጃ መብት ያለው የሥራው አመንጪው ነው፡፡
አንድ የሥነ-ጽሑፍ፣ ኪነ-ጥበብ ወይም በሳይንሳዊ መስክ ፈጠራ የሆነ ሥራ የሥራው አንጪው የአዕምሮ ውጤት እስከሆነ ድረስ የሥራው ዓላማና ጥራት ደረጃ ግምት ውስጥ ሳይገባ ወጥ (ኦርጅናል ) ከሆነ እና የተቀረጸ ወይም ግዙፍነት ካገኘ ሥራው በመውጣቱ ብቻ ያለምንም ቅድመ ሁኔታ ጥበቃ እንዲያገኝ በአዋጅ ቁጥር 410/1996 አንቀጽ 6(1) ላይ ተገልፆል፡፡ በመሆኑም የሥራው አመንጪ ለሥራው ጥበቃ ለማግኘት ሥራው 1ኛ ወጥ (ኦርጅናል) መሆን ያለበት መሆኑ እና 2ኛ ሥራው ግዙፋዊነት ያገኘ መሆን እንዳለበት እንደ ቅድመ ሁኔታ ተቀምጧል፡፡
የሥራ አመንጪው የሥራው ሥራ ከሌሎች ሥራዎች ላይ ያልተቀዳ መሆን እንዳለበት የሚገልጽ ሀሳብ ነው፡፡ ይህም ማለት ሥራው በሥራው አመንጪው ሰው የአእምሮ ውጤት መሆን አለበት የሚለውን ጽንሰ ሃሳብ ያያዘ ነው፡፡
አንድ ሥነ-ጽሑፍ፣ የኪነ-ጥበብ ወይም በሳይንሳዊ ሥራ የሥራ አመንጪው የአእምሮው ውጤት የሆነ ወጥነት ያለው ሆኖ በጉዙፍ በሆነ ነገር ላይ መስፈር አለበት፡፡ ይህም ማለት የአእምሮ ውጤት የሆነው ሥራው በሃሳብ ደረጃ የቀረ ሳይሆን አንድ ግዙፍ በሆነ እቃ ላይ የሰፈረ መሆን አለበት፡፡ ለምሳሌ ያክል አንድ የመጸሐፍ ደራሲ የጽሑፉን ሀሳብ በአእምሮ ስለያዘ የቅጅ መብቱ አይጠበቅለትም፡፡ ይልቁንም ይህን የአእምሮ ውጤቱ የሆነውን ድረሰት በወረቀት ላይ ሲያሰፍረው ነው ጥበቃ የሚያገኘው ፡፡ በአዋጅ ቁጥር 410/1996 በአንቀጽ 2(1) ላይ መቅረጽ ወይም ግዝፈት እንዲያገኝ ማድረግ ማለት አንድ ሥራ፣ ምስል ድምጽ ወይም የአንደኛቸው አምሳያ ምትክ ለዚሁ ተብሎ በተዘጋጀ መሳያ አማካኝት እንዲታይ፣ እንዲባዛ፣ ወይም እንዲሰራጭ ማድረግ ማላት እንደሆነ ይገልፃል፡፡
በዓለም አቀፍ ተሞክሮ እንደሚያሳየንም ሆነ በአዋጅ ቁጥር 410/1996 አንቀጽ 5 ላይ እንደተገለፀው ማንኛውም ሀሳብ፣ የአሰራር ሂደት፣ ሲስተም፣ የአሰራር ዘዴ፣ ፅንሰ ሀሳብ፣ ቀመር፣ ለአጠቃላይ ሥራ የሚያገለግል የቁጥር ሰንጠረዥና ቅፅ፣ መርህ፣ በአንድ ሥራ ውስጥ የተተነተነ ወይም የተብራርም ሆነ ያለተብራራ ግኝት ወይም ዳታ፣ የሕግ ባህሪ ያላቸው ማንኛቸውም ይፋ የሆኑ የሕግ እና የአስተዳደር ሰነዶችና ይፋ የሆኑ ትርጎሜያቸው በቅጅና ተዛማጅ መብቶች ሕግ ጥበቃ አይደረግላቸውም፡፡
በዓለም አቀፍ ደረጃ ያለው ተሞክሮ የሚያሳየው የቅጅና ተዛማጅ መብቶች የሕግ ጥበቃ ሲሰጥ የጥበቃው መሠረት ከሥራው አመንጪ ዜግነት ወይም ቆሚ የመኖሪያ አድራሻ ጋር በተያያዘ ወይም ሥራው ለመጀመሪያ ጊዜ የታተመበት ቦታ ወይም ህትመት የማፈልግ ከሆነ ደግሞ ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኘበት ቦታ ጋር በተያያዘ መልኩ ነው፡፡
በአገራችንም በአዋጅ ቁጥር 410/1996 አንቀጽ 3 ላይ የሕግ ጥበቃው የተፈፃሚነት ወሰኑን አስቀምጦ እናገኘዋለን፡፡ በአንቀጽ 3(1)(ሀ) ላይ የሥራው አመንጪው ዜግነቱ ኢትዮጵያዊ ከሆነ ወይም ቋሚ መኖሪያው ኢትዮጵያ ውስጥ ከሆነ ሥራው ያለ ቅድመ ሁኔታ ወዲያው የሕግ ይበቃ ይደረግለታል፡፡ ሥራው የሚታተም ከሆነ እና በኢትዮጵያ ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ የታተመ ከሆነ ወይም በታተመ በ30 ቀን ውስጥ ወደ ኢትዮጵያ የገባ ከሆነ የሥራው አመንጪው ኢትዮጵያዊ ሆነ አልሆነ ወይም ቋሚ መኖሪያው ኢትዮጵያ ውስጥ ሆነ አልሆነ ሥራው ወዲያው የሕግ ጥበቃ ያገኛል፡፡
የኦዲዮቪዥዋል ሥራን በተመለከተ የፕሮዲውሰሩ ዋና መስሪያ ቤት ወይም ቋሚ መኖሪያው ኢትዮጵያ ውስጥ ከሆነ ሥራው በኢትዮጵያ ውስጥ ጥበቃ ያገኛል፡፡ እንዲሁም በኢትዮጵያ ውስጥ የተገነባ የኪነ ህንፃ ሥራ ወይም የቆመ ህንፃ ወይም ሌላ ስትራክቸር ውስጥ የተካተተ የኪነ ህንፃ ሥራ ጥበቃ እንደሚያገኝ በአንቀጽ 3(1)(ሐ) ና (መ) ላይ ተገልፆል፡፡
በአዋጁ አንቀጽ 3(2) እንደተገለፀው ኢትዮጵያ በፈረመቻቸው አለም አቀፍ ስምምነቶች ወይም ኮንቬንሽኖች መሠረት ጥበቃ ያገኙ ሥራዎች በአገራችንም ጥበቃ ይደረግላቸዋል፡፡
በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40 እና 41 ላይ ማንኛውም ዜጋ በንብረቱ ላይ ሙሉ መብት እዳለው እና በፈለገው የሥራ መስክ ተሰማርቶ መኖር እንደሚችል ደንግጎል፡፡ በማንኛነውም ሥራ ላይ የተሰማራ ሰው ከሥራው ኢኮኖሚያዊና የሞራል መብት እንደሚያገኝ እሙን ነው፡፡ በሥነ ጽሑፍ፣ የኪነጥበብ ወይም በሳይንሳዊ ፈጠራ ሥራ ላይ የተሰማራ ማንኛውም ሰው እነዚህ መብቶች እንደሚያኝ በአዋጀ ቁጥር 410/1996 አንቀጽ 7 እና 8 ላይ ተገልፆ ይገኛል፡፡
የሥራ አመንጪው ኢኮኖሚያዊ መብት ማለት ከፈጠራ ሥራው የሚያኘው በገንዘብ ሊለካ የሚችል መብት ማለት ነው፡፡ ይህ መብቱም በአዋጁ አንቀጽ 7 ላይ እንደተገለፀው ሥራውን የማባዛት፣ የመተርጐም፣ የማመሳሰል፣ የማቀናበር ወይም ወደ ሌላ አይነት መቀየር፣ በሽያጭ ወይም በኪራይ ኦርጅናል ሥራን ወይም ቅጂውን የማከፋፈል፣ ኦርጂናል ሥራን ወይም ቅጂውን ለህዝብ የማሳየት፣ በይፋ የመከወን፣ ብሮድካስት ማድረግ እና በሌላ መልክ ማሥራጨትን የመሳሰሉት መብቶች ያሉት መሆኑን ይገልፃል፡፡ እነዚህ መብቶች የሥራ አመንጪውን በኢኮኖሚያዊ ጥቅም እንዲያገኝ የሚያደርጉት ናቸው፡፡
አንድ የሥራ አመንጪ በሥራው ላይ ያለውን ኢኮኖሚያዊ መብት ለሌላ ሰው በውል አሳልፎ መስጠት ይችላል፡፡ የአንድ ወጥ የሥነ-ጥበብ ሥራ ወይም የአንድ ደራሲ ወይም የዜማ ደራሲ ኦርጅናል ጽሑፍ በሥራው አመንጪ ከተላለፈ በኋላ ከሚደረገው ድጋሪሚ ሽያጭ ዋጋ ላይ የሥራ አመንጪው ወይም ወራሹ የተወሰነ ድርሻ ማግኘትን መብት እንደለው በአዋጅ አንቀጽ 7/3/ ላይ ተገልፆል፡፡
ይህ መብት በገንዘብ የማይተመን መብት ነው፡፡ ይህም የሥራው አመንጪ ለሰራው ሥራ ተገቢው እውቅና እንዲሰጠው የሚያደርግ መብት ነው፡፡ በአዋጅ አንቀጽ 8 ላይ እንደተገለፀው የሥራው አመንጪው የኢኮኖሚ መብት ባለቤት ቢሆንም ባይሆንም ወቅትዊ ሁኔታን በብሮሪድካስት አማካኝነት ለመዘገብ ባጋጣሚ ወይም በድንገት ከተካተተ ውጪ የሥራ ለአመንጪቱ እንዲታወቅ የመጠየቅ፣ ሳይታወቅ የመቆየት ወይም የብዕር ስም የመጠቀም፣ ክብሩንና መልካም ስሙን የሚያጎድፍ የሥራ መባዛት፣ መቆራረጥ ወይም በሌላ መልክ መቀየርን የመቃወም እና ሥራውን የማሳተም መብቶቹ የሞራል መብቱ ናቸው፡፡በሌላ አገላለፅ የሞራል መብት የፈጠራ ሥራው ባለቤት ደራሲ (የሥራው አመንጪ) የመባል፣ ሥራዎቹ እንይዛቡ የማድረግና መሰል መብቶችን የሚያካትት ነው፡፡
እነዚህ የተዘረዘሩት መብቶች በሕግ መሠረት ለወሳሾች ወይም ለስጦታ ተቀባዮች ካልሆነ በቀር የሥራ አመንጪው በህይወት እያለ ወደ ሶስተኛ ሰው ሊተላለፉ አይችሉም፡፡ የሞራል መብት ከኢኮኖሚያዊ መብት በተቃራኒ መልኩ ወደ ሶስተኛ ወገን በውል ሊተላለፍ አይችሉም፡፡
ከቅጅና ተዛማጅ መብቶች የሚገኙ የኢኮኖሚያዊ መብቶች የቆይታ ጊዚያቸውን በተመለከተ በሕጉ የተቀመጠ የጊዜ ገደብ አለው፡፡ የህም በአዋጁ አንቀጽ 20 ላይ እንደተገለፀው የኢኮኖሚያዊ መብቶች የሥራ አመንጪው በህይወት በሚቆይበት ዘመንና ከሞተ በሆላ ለወራሾቹ እስከ 50 (ሃምሳ) ዓመት ፀንቶ እንደሚቆዩ ተገልፆል፡፡
በተመሳሳይ መልኩ የሞራል መብቶችም የሥራ አመንጪው በህይወት እስካለ ድረስ እና ከሞተ በኃላ የኢኮኖሚያዊ መብቶቹ ፀንተው ለሚቆዩበት ጊዜ ጥበቃ እንደሚደረግላቸው በአዋጁ አንቀጽ 8(4) ተገልፆል፡፡
አንድ የሥነ ጽሑፍ፣ የኪነጥበብ ወይም ሳይንሳዊ ፈጠራ ባለቤት ከላይ በተገለፀው መልኩ የኢኮኖሚያዊ መብቶች እንዳሉት ተመልክተናል፡፡ ነገር ግን እነዚህን የኢኮኖሚያዊ መብቶች የሥራው አመንጪ ወይም ወራሾቹ ወይም የቅጂ መብት ባለቤት የሆኑ ሰዎች የማይጠቀሙበት ሁኔታ አለ፡፡ ይህ ማለት በነዚህ ሁኔታዎች ኢኮኖሚያዊ መብቶቼ ተጥሰዋል በማለት ጥያቄ የማያቀርብባቸው ወይም እዳይደረጉ ብሎ መከልከል የማይችልባቸው ናቸው፡፡ በአዋጅ ቁጥር 410/1996 ከአንቀጽ 9 እስከ 19 ድረስ በተቀመጡት ሁኔታዎች ያለ ሥራ አመንጪው ወይም ወራሾቹ ወይም የቅጂ ባለመብቱ ፍቃድ ውጭ የኢኮኖሚያዊ መብቶች ሌሎች ሰዎች ሊጠቀሙበት ይችላሉ፡፡ እነዚህም፡-
ሁልጊዜም ቢሆን የአንድ ሥራ አመንጪ ለሥራው የመጀመሪያው የኢኮኖሚያዊ መብቶች ባለቤት ነው፡፡ አንድ ሥራ በበርካታ የሥራ አመንጪዎች የተሰራ ከሆነ የሥራ አመንጪዎቹ በጋራ የመጀመሪያ የኢኮኖሚያዊ መብቶች ባለቤት ይሆናሉ፡፡ ነገር ግን አንድ ሥራ የስብስብ ሥራ ሲሆን ወይም በተቀጠረ ወይም የአገልግሎት ክፍያ በተከፈለው ሰው የተሰራ ከሆነ የመጀመሪያ የኢኮኖሚያዊ መብቶች ባለቤት ሥራው እንዲሰራ ያመነጨው ሰው ወይም ቀጥሮ ያሰራው ሰው ይሆናል፡፡ ሥራው የኦዲዮቪዥዋል ሥራ ከሆነ ፕሮዲውሰሩ የመጀመሪያ የኢኮኖሚያዊ መብቶች ባለቤት ይሆናል፡፡
አንድ የፈጠራ ሥራ ተሰርቶ ሲወጣ ተቃራኒ ማስረጃ እስካልቀረበ ድረስ ሥራው በስሙ የታተመ ሰው የሥራው አመንጪ ተደርጎ የሕግ ግምት እደሚወሰድ የአዋጁ አንቀጽ 22(1) ላይ ተገልፆል፡፡ በመሆኑም ሥራው የኔነው የሚል ሌላ ሰው ካለ የሱ መሆኑን የሚያስረዳ ማስረጃ አቅርቦ ይህን የሕግ ግምት ማፍረስ መቻል አለበት፡፡
የሥራው አመንጪ ባልታወቀት ጊዜ ስሙ በሥራው ላይ የተጠቀሰው አሳታሚ ተቃራኒ ማስረጃ እስካልቀረበ ድረስ የሥራው አመንጪ እንደወከለው ተቆጥሮ የኢኮኖሚያዊ እና የሞራል መብቶች ተጠቃሚ ይሆናል፡፡
በአዋጁ አንቀጽ 23 ላይ የሥራው አመንጪ ወይም የቅጅ መብት ባለመብቱ የኢኮኖሚያዊ መብቱን ሙሉ ለሙሉ ወይም በከፊል ማስተላለፍ ወይም ፈቃድ መስጠት እደሚችል አስቀምጧል፡፡ ይህን መብቱን የሚያስተላልፈው ወይም ፍቃድ የሚሰጠው በጽሑፍ በሆነ ውል እደሆነም ንኡስ ቁጥር 2 ይገልፃል፡፡ ይህም የሆነው የመብቱን ባለቤት የሆነውን ሰው በአግባቡ ጥበቃ ለማድረግ ታስቦ ነው፡፡ ይህ በጽሑፍ የተደረገ የመብት ማስተላለፍ ወይም ፍቃድ መስጠት ሁሉንም የኢኮኖሚያዊ መብቶች (በአዋጁ አንቀጽ 7 ላይ የተመለከቱትን) ወይም የተወሰኑ መብቶቹን ብቻ ሊሆን ይችላል፡፡ እነዚህ የተላለፉ ወይም በፍቃድ የተሰጡ መብቶች የቱ የቱ እደሆነ መገለፅ አለባቸው፡፡ ማንኛውም ኢኮኖሚያዊ መብት ማስተላለፍ ወይም በፍቃድ መስጠት በግልፅ ያልተመለከተን መብት መተላለፍን ወይም መፍቀድን እደማጨምር በእንቀፅ 22(3) ላይ ተገላፆል፡፡
የኢኮኖሚያዊ መብት የተላለፈለት ወይም ፍቃድ የተሰጠው ሰው መብት በስምምነቱ መስረት የሚወሰን ይሆናል፡፡ የዚህ መብት ወሰን በመብቱ መገልገል ወይም መጠቀም የተገደበ ነው፡፡ ይህ መብት ሥራው የታተመበትን ቁሳዊ ነገር የባለቤትት መብት አያጠቃልልም፡፡
የሥራው አመንጪ ወይም የቅጅ መብት ባለቤት የሆነው ሰው የኢኮኖሚያዊ መብቶቹን በስምምነት ሲያስተላልፍ ወይም ፍቃድ ሲሰጥ ለምንያክል ጊዜ እንደሚቆይ ሊስማሙ ይችላሉ፡፡ ነገር ግን ይህን የቆይታ ጊዜ በጽሑፍ ስምምነታቸው ውስጥ ያላካተቱት ከሆነ ሕጉ ይህ መብት የሚቆጥበትን ጊዜ አስቀምጦል፡፡ መብትን ማስተላለፍ ለ10 ዓመታት ብቻ ወይም በፍቃድ መስጠት ከሆነ ደግሞ ለ5 ዓመታት ብቻ እንደሆነ በአዋጁ አንቀጽ 24 (3) ላይ ተገልፆል፡፡ ይህ መሆኑ በቆይታው ጊዜ ላይ የሚፈጠረውን አለመግባባት የሚያስቀር እና መብታቸውን የሚያስከብር ነው፡፡
በቅጅና ተዛማጅ መብቶችን በተመለከተ በቅጂ ምክንያት የሚፈጠርን የመብት ጥሰት ለመከላከል፣ ተፈፀመ የተባለን መብት ጥሰት የሚያስረዱ አግባብነት ያለውን ማስረጃ ለመጠበቅ፣ መዘግየቱ በባለመብቱ ላይ ሊተካ የማይችል ጉዳት ሊያደርስ የሚችል የሚያመላክት ነገር ካለ ፍርድ ቤት ፈጣንና ውጤታማ የጊዜያዊ አርምጃ ትዕዛዝ መስጠት ግዴታና ሃላፊነት አለበት፡፡ በአዋጁ አንቀጽ 33 ላይ እነዚህን ጊዜያዊ ትዕዛዝ እንዲሰጥለት ባለመብቱ የመጠየቅ መብት እዳለው እና ፍ/ቤቶችም ይህን የማድረግ ግዴታ እዳለባቸው ደንግጎል፡፡
የቅጅና ተዛማጅ መብቶችን ጥሰትን በተመለከተ በባለመብቱ ላይ ለሚደርስ ማንኛውም የኢኮኖሚያዊና የሞራል መብት ጥሰት የፍትሐብሄር ክርክሮች አቅርበው መብታቸውን የማስከበር መብት አላቸው፡፡ ይህን የፍትሐብሄር መብት ክርክር አስመልክቶ የዳኝነት ስልጣን ያለው ፍርድ ቤት (በተሻሻለው አዋጅ መሠረት የአእምሮዊ ፅ/ቤት በሚቋቋመው ትሪቡናል ከውል ውጭ ያሉ ክርክሮችን ሳይጨምር) የመብቱ ባለቤት ያወጣውን ወጪ ጨምሮ ለደረሰበት ቁሳዊና ሞራላዊ ጉዳት በቂ ካሳ እዲከፈለው የማዘዝ፣ ጊዜያዊ እግድ መስጠት እና አስፈላጊ ሆኖ ያገኘውን ሌሎች ትዕዛዞችን መስጠት እዳለበት በእንቀፅ 34 ላይ ተገልፆል፡፡
የኢትዮጵያ የገቢዎችና የጉምሩክ ባለስልጣን የቅጅ ወይም ተዛማጅ መብቶች በለቤት በሚያቀርበው ማመልከቻ መሠረት አመልካቹ መብቱን የጣሱ ናቸው ብሎ ያመበባቸውን ዕቃዎች ወይም ባለስልጣኑ በራሱ አነሳሽነት የመብቱ ጥሰት ያስከትላሉ ብሎ ያመበባቸውን ዕቃዎች በቁጥጥር ስር በማድረግ ወደሃገር ውስጥ አንዳይገቡ ማድረግ እዳለበት በአዋጁ አንቀጽ 35 እና በማሻሻያ አዋጁ ላይ ተመልክቷል፡፡
በአዋጅ ቁጥር 410/1996 እና ማሻሻያ አዋጅ 872/2007 ላይ የቅጅና ተዛማጅ መብቶችን ሆነ ብሎም ሆነ በቸልተኝነት የጣሰ ሰው በወንጀል አንደሚቀጣ ይደነግጋሉ፡፡ በዚሁ መሠረት ጥበቃ ያገኙ መብቶችን ሆነ ብሎ የጣሰ ማንኛውም ሰው ከ5 አመት በማያንስ እና ከ10 አመት በማይበልጥ ፅኑ እሥራት እና ከብር 25000 በማያንስ እና ከብር 50000 በማይበልጥ መቀጮ ይቀጣል፡፡ እነኚህኑ መብቶቸ በከፍተኛ ቸልተኝነት የጣሰ ማንኛውም ሰው ከ1 አመት በማያንስ እና ከ5 አመት በማይበልጥ ፅኑ እሥራት እና ከብር 5000 በማያንስ እና ከብር 25000 በማይበልጥ መቀጮ ይቀጣል፡፡
ከዚህም የእሥራት እና የመቀጮ በተጨማሪ አግባብነት ባለው ጊዜ ወንጀሉን ለመፈፅም ያገለገሉ ዕቃዎች ወይም መሳሪያዎች እና መብት የጣሱ ዕቃዎችን መያዝ፣ መውረስ እና ማውደምን ትዕዛዝ ሊሰጥባቸው ይችላል፡፡
የቅጅ መብት ኢንዱስትሪ በአንድ አገር ኢኮኖሚያዊ፤ ማህበራዊና ባህላዊ እድገት ውስጥ የሚኖረው ፋይዳ ከፍ ያለ ነው፡፡ የኮፒራይት ኢንዱስትሪው ይህንን ጠቀሜታ ሊያስገኝ የሚችለው ለዘርፉ ተገቢው ትኩረት ሲሰጠውና በዘርፉ የተሰማሩ ሰዎች ከሥራቸው ተጠቃሚ የሚሆኑበትንና ለበለጠ ሥራ እንዲነሳሱ የሚበረታቱበትን ሁኔታ መፍጠር ሲቻል ነው፡፡ በዚህ ረገድ የቅንጅትና ተዛማጅ መብት ጥበቃ አዋጅ መውጣት አንዱና ዋነኛው መገለጫ ነው፡፡ የአምሯዊ ንብርት ባለቤትነትን የማረጋገጥ ተግባር ከዘረፉ ውስብስብነት አንፃር የአዋጁ መውጣት ብቻውን የፈጠራ ባለሙያዎችን መብት ለማስከበር በቂ አይደለም፡፡ በመሆኑም በአዋጁ የተቀመጠውን ጥበቃ ለማስፈጸም የቅጅና ተዛማጅ መብቶች የሚያስገኙ ሥራዎች ምዝገባ ደንብ ማዘጋጀት ማጽደቅና ሥራ ላይ ማዋል አስፈላጊ ነው፡፡
የቅጅና ተዛማጅ መብት የሚያስገኙ ሥራዎች በሕግ ጥበቃ ለማግኘት ግዙፍነት ማግኘትና ወጥ (ኦሪጂናል) መሆን በቂ ነው፡፡ ይህም ከኢንዱስትሪያዊ ንብረቶች የሚለዩበት ዋና ባህርይ ነው፡፡ በፈጠራ ሥራዎች ባለቤቶችም ዘንድ ሆነ በሕግ አስፈፃሚ አካል ምዝገባ ለቅጅና ተዛማጅ መብት ጥበቃ እንደ ቅድመ ሁኔታ የተቀመጠ አድርጎ የማየት አዝማሚያ ቢኖርም፤ ምዝገባ ለቅጅና ተዛማጅ መብቶች አስገዳጅ አይደለም፡፡ በቅጂና ተዛማጅ መብቶች ባለቤቶች ፍላጎት አነሳሽነት ምዝገባ ማድረግ ግን ይችላል፡፡
የቅጅና ተዛማጅ መብት የሚያስገኙ ሥራዎች በዓለም አቀፍ ስምምነቶች መሠረት የሚደረገው ጥበቃ አውቶማቲክ ነው፡፡ የቅጅና ተዛማጅ መብት የሚያስገኙ ሥራዎች ወጥና ግዙፍ እስከሆኑ ድረስ ያለምንም ቅመ ሁኔታ ጥበቃ እንደሚደረግላቸው በቅጅና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ ቁጥር 410/1996 አንቀጽ 6(1) ተደንግጓል፡፡ ስለሆነም የቅጅና ተዛማጅ መብት የሚያስገኙ ሥራዎችን መመዝገብ ለምን ያስፈልጋል? የሚል ጥያቄ ሊነሳ ይችላል፡፡
1ኛ. በሕግ አስፈፃሚ አካላት ዘንድ የትኞቹ ሥራዎች ኦርጅናል ናቸው፤ የትኞቹ የተቀዱ ናቸው የሚለውንና መሰል ከቅጅና ተዛማጅ መብት ጥሰት ጋር ተያይዞ በሚነሱ ክርክሮች ላይ መረጃ የማግኘት ችግሮች ሲከሰቱ ይስተዋላል፡፡ በዚህ ረገድ የቅጅና ተዛማጅ መብት የሚያስገኙ ሥራዎች ምዝገባ የመጀመሪያ ደረጃ ማስረጃ በመሆን ሊያገለግል ይችላል፡፡ በመሆኑም በሕጉ የተቀመጠው አውቶማቲክ ጥበቃ እንዳለ ሆኖ የፈጠራ ሥራ ባለቤቶች ሥራዎቻቸውን ወደ ኢትዮጵያ አእምሯዊ ንብረት ጽ/ቤት በመውሰድ የፈቃደኝነት ምዝገባ ሊያከናውኑ ይችላሉ፡፡ ይህም ከላይ የተጠቀሰውን የማስረጃ ችግር ሊያቃልል ይችላል፡፡
2ኛ. በተጨማሪም የቅጅና ተዛማጅ መብት የሚስገኙ ሥራዎች ምዝገባ በኮፒራይት ኢንዱስትሪ ውስጥ የሚያደረጉ የንግድ እንቅስቃሴዎችን ሊያቀላጥፍና ሊያፋጥን ይችላል፡፡
3ኛ. በሌላም በኩል የቅጅና ተዛማጅ መብት ጥሰት በቅጅና ተዛማጅ መብት ጥበቃ አዋጅ መሠረት ከባድ ቅጣትን የሚያስከትል በመሆኑ እነዚህን ሥራዎች ወደ ተግባር ለመቀየር የሚደረግ የግብይት ሂደት ውስጥም የባለቤትነት ማረጋገጫ ጥያቄ በገዢዎች በኩል ሲነሳ ይታያል፡፡ በአብዛኛውም ገዢዎች እና አታሚዎች የባለቤትነት ማረጋገጫ ከሚመለከተው የመንግሥት መስሪያ ቤት ካላመጣችሁ ህትመትም ሆነ ሌሎች ተግባራን አናከናውንም በማለት የኮፒራይት ኢንዱስትሪው በፍጥነት እንዳያድግ በተወሰነ መልኩ መሰናክል ሆኗል፡፡ በዚህ ረገድ ይህ የፈቃደኝት ምዝገባ በኢንዱስትሪው ውስጥ የሚከሰቱ ችግሮች ሊያቃልል ይችላል ተብሎ ይታመናል፡፡
በአገራችን ለሥነ-ጽሑፍ፣ ኪነ-ጥበብና ሳይንሳዊ መስክ ውጤት ለሆኑ የፈጠራ ሥራዎች ጥበቃ የሚያደርገው አዋጀ ቁ.410/1996 የባለመብቶችን ኢኮኖሚያዊና ሞራላዊ መብቶች ከዓገለም አቀፍ ስምምነቶች ጋር በተጣጣመ መልኩ የተቀረፀ በመሆኑ በአዋጁ ላይ የተካተቱት አግባብ ያላቸው ድንጋጌዎች፣ መሰረታዊ አሰተሳሰቦችንና ጉዳዩችን ያቀፋ ዓለም አቀፍ ይዘት ያላው ናቸው፡፡ በሌላ በኩል በአዋጁ ላይ መካተት የነበረባቸው ነገር ግን ያልተካተቱ ሃሳቦችን በመለየት እና በማካተት የቅጅና ተዛማጅ መብቶችን በተሟላ ሁኔታ ለማስጠበቅ እና ለማስተዳደር በሚያስችል መልኩ እንዲሻሻሉ እንዲሁም የዘርፋ እድገት የሚፈጥራቸውን አዳዲስ አሰራሮች በማካተት አዋጁን እንደገና በመፈተሽ ሊወስዱ የሚገባቸውን ማሻሻያዎች ተግባራዊ ማድረግ የዘርፋን እድገት ቀጣይነት ለማረጋገጥ በሚደረግ እንቅስቃሴ ውስጥ የሚኖረው አስተዋጽኦ ከፍተኛ ነው፡፡ በተጨማሪም የቅጅና ተዛማጅ መብት ባለቤቶች በተደራጅና በተጠናከረ አግባብ መብቶቻቸውን ማስተዳደር የሚችሉበትን ሁኔታ መፍጠር አስፈላጊ በመሆኑ እና ሀገራችን የበርን (በዓለም አቀፍ ደረጃ የቅጅና ተዛማጅ መብቶች ላይ የተደረገ ስምምነት ነው) ስምምነትን ለመፈረም በዝግጅት ላይ የምትገኝ በመሆኑ በአዋጁ ላይ የተቀመጡት ድንጋጌዎች ከስምምነቱ ጋር የተጣጣመ እንዲሆን ለማድረግ አሁን በሥራ ላይ ያለውን የቅጅና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ ቁጥር 410/1996 ማሻሻል አስፈላጊ እንደሆነ ታምኖበት አዋጁ ተሸሽሎ አዋጅ ቁጥር 872/2007 ፅድቆ በሥራ ላይ ውሏል፡፡
የቅጅና ተዛማጅ መብቶች ጠበቃ አዋጅ ቁጥር 410/1996 አንቀጽ 6(2) መረት የፎቶግራፍ ሥራዎች ጥበቃ ለማግኘት አንቀጽ 6(1) ላይ ከተጠቀሰው ወጥ መሆን እና ግዙፍነት የማግኘት መስፈርት በተጨማሪ ሥራው የአንድ ስብስብ አካል ወይም በመጽሀፍ ሲታተሙ ወይም የሥራ አመንጪዎች ወይም የወኪሉ ስምና አድራሻ ሲይዙ ጥበቃ የሚደረግላቸው ሲሆን ይህም በበርን ስምምነት አንቀጽ 5 /2/ ላይ አንድ ሥራ ያለምንም ፎርማሊቲ ጥበቃ ማግኘት እንደሚኖርበት ከተቀመጠው አንፃር ሲታይ ልዩነት የሚፈጥር በመሆኑ በአዋጁ ላይ የተቀመጠውን መስፈርት በማንሳት አዋጁን ማሻሻል እንደሚገባ ታምኖበት በአዋጅ ቁጥር 872/2007 ይህ ድንጋጌ ተሽሮል፡፡
በቅጅና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ ቁጥር 410/1996 አንቀጽ 9/1/ መሠረት የቅጅ መብት ባለቤት የታተመ ሥራን ለግል ፍጆታ አንድ ቅጅን ጥቅም ላይ ለማዋል ጥበቃ የሚደረግለትን ሥራ ማባዛት እንደሚችል ተቀምጧል፡፡ በዚህ መሠረት ማንኛውም ግለሰብ ጥበቃ የሚደረግለትን የታተመ ሥራ አንደ ኮፒ ለግል ዓላማው ማባዛት ይችላል ማለት ነው፡፡ ነገር ግን አዋጁ ለግል ጥቅም የሚደረግ ማባዛት ተግባራዊ ከመደረጉ በፊት መሟላት ያለበትን ጉዳይ በግልፅ ባያስቀምጥ አዋጁን ሊያስፈፅመው ከተነሳበት ዓላማ አንፃር ማንኛውም ሰው ጥበቃ የሚደረግለትን ሥራ ለግል ፍጆታ ከማባዛቱ በፊት የቅጂው ኦርጂናል ሥራ በቅድሚያ ባለቤት ሊሆን ይገባል፡፡ ይህም የቅጂ መብት ባለቤቱ በአዋጁ የተሰጡትን የኢኮኖሚያዊ መብቶች ከማረጋገጥ አንፃር የሚኖረው ፋይዳ የላቀ እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል፡፡ በዚሁ መሠረት ጥበቃ የሚደረግለትን ሥራ ለግል ፍጀታ አንድ ቅጂ ለማባዛት በቅድሚያ የቅጂው ኦርጂናል ሥራ ሊኖር እንደሚገባ በማካተት በማሻሻያ በአዋጁ ቁጥር 872/2007 ላይ በማስቀመጥ ነባሩን ድንጋጌውን አሻሽሎታል፤፤ ይህም በድንጋጌው ላይ ግልፅነትን ከመፍጠር አኳያ የሚኖረው አስተዋጽኦ የላቀ ነው፡፡
በቅጅና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ አንቀጽ 20 መሠረት የኢኮኖሚ መብቶች የሥራ አመንጪው በህይወት በሚቆይበት ዘመን እና ከሞተ በኋላ ለወራሾቹ እስከ ሃምሳ አመት ፀንተው ይቆያሉ ይላል፡፡ በተመሳሳይ ሁኔታ በበርን ስምምነት መሠረት ኢኮኖሚ መብቶች ለሥራ አመንጪው ፀንተው የሚቆይቱ በህይወት እስካለ ጊዜ ድረስ ሲሆን ከሞተም በኋላ ለወራሾቹ እስከ ሃምሳ አመት ድረስ የሚቆዩ ናቸው፡፡ ከዚህ አንፃር የቅጂና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ ከበርን ስምምነት ጋር ተቃርኖን የሚፈጥር አይደለም፡፡
ነገር ግን በአዋጁ መሠረት የሥራ አመንጭው ከሞተ በኋላ የጥበቃ ግዜው መቆጠር የሚጀምረው የሥራ አመንጪው ከሞተበት አመት ጀምሮ በመሆኑ እና በበርን ስምምነት ደግሞ የጥበቃ ግዜው ተግባራዊ የሚሆነው የሥራ አመንጪው ከሞተበት አመት ቀጥሎ ከአለው አመት January 1 ጀምሮ በመሆኑ በአዋጁ መሠረት የቀመጠው የጥበቃ ግዜ ከሃምሳ አመት በታች ሊሆን የሚችልበትን ሁኔታ መረዳት ይቻላል፡፡ በመሆኑም በአዋጁ የተቀመጠ ግዜ ገደብ በስምምነቱ ከተቀመጠው የጥበቃ ግዜ ከሃምሳ አመት በታች ሊሆን የሚችልበትን ሁኔታ በመገንዘብ በበርብን ስምምነት ላይ የተቀመጠው መሠረት የቅጂና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጁን ማሻሻል አስፈልጎል፡፡ በዚህም በኢትዩጵያ እና በውጪው አለም ባለው የዘመን አቆጣጠር ልዩነት በወራት መካከል የሚፈጠረውን ልዩነት ለማስታረቅ እንዲቻል በበርን ስምምነት መሠረት እ.አ.አ የዘመን መለወጫ የመጀመሪያ ወር የሆነውን ጥር ወር የመጀመሪያ ቀን (January 1) እንዳል በመውሰድ በአዋጅ ማሻሻያ እንዲካተት ተደርጓል፡፡
“ለንግድ ዓላማ የታተመ የድምፅ ሪከርዲንግ ወይም ቅጅው በቀጥታ በብሮድካስቲንግ ወይም ሌላ ለህዝብ ከቀረበ ወይም በይፋ ከተከወነ ተጠቃሚው ለከዋኙ፣ ለድምፅ ሪከርዲንግ ኘሮውዲውሰሩ ተመጣጣኝ የሆነ ክፍያ አንድ ጊዜ ይከፍላል፡፡”
ከላይ በተጠቀሰው ድንጋጌ መሠረት ለንግድ ዓላማ የታተመ የድምፅ ሪከርዲንግ እንደ ካፍቴሪያወች፣ መዝናኛ ቦታዎች ባሉ ህዝብ በተሰበሰበሳቸው ቦታዎች ከቀረበ ወይም ደግሞ በቴሌቪዥን፣ በሬድዩ፣ በተለያዩ ድህረ-ገፆችና በመሳሰሉት የብሮድካስቲንግ ድርጅቶች በቀጥታ ከቀረበ ተጠቃሚው “ተመጣጣኝ የሆነ ክፍያ” አንድ ጊዜ መክፈል እንዳለበት ተቀምጧል፡፡
ድንጋጌው የፈጠራ ባለመብቶችን መብት በማስጠበቅ በኩል ያለው ጠቀሜታ ከፍተኛ ሆኖ ሳለ አንድ የድምፅ ሪኮርዲንግ ተጠቃሚ የሥራው ባለቤት እንዴትና የት መክፈል ለእንዳለበት የሚገልፅ ነገር የለውም፡፡ በተጨማሪም ድንጋጌው በሌሎች ሀገራት በሰፊው እየተሰራበት የሚገኘውን የሮያሊቲ ሥርዓት ግልፅ የማያስቀምጥና የስርዓቱን ሙሉ ይዘት ባካተተ መልኩ የተደነገገ በመሆኑ በአፈፃፀም ደረጃ ከፍተኛ የሆነ ክፍተት የሚፈጥር ነው፡፡ ድንጋጌው በዋናነት ሁለት ክፍተቶች ያሉት ሲሆን የመጀመሪያው ክፍያ ሊፈፀምባቸው የሚገባቸው ሥራዎች የደምፅ ሪኮርበዲንግ ብቻ እንደሆኑ በማድግ ሌሎቹ ሥራዎች ያገለለ ነው፡፡ ሁለተኛ የሚፈፀመው ክፍያ ሥራው ጥቅም ላይ እስከዋለ ድረስ የሚቀጥል መሆን እያለበት ለአንድ ግዜ መወሰኑ የጥበቀውን ዓላማ የሚያሳካ አይደለም፡፡
በመሆኑም ድንጋጌው የሮያሊቲ ሥርዓትን በተሟላ ሁኔታ ለመዘርጋት የሚያስችል ሌላ ድንጋጌ መተካት ያለበት በመሆኑ ራሱን ችሎ አንድ ድንጋጌ በማካተት በማሻሻያ አዋጁ ውስጥ ተቀምጦል፡፡ በዚሁ መሠረት በማሻሻያ አዋጁ መሠረት የሮያሊቲ የመክፈል ግዴታ በሚል አንቀጽ 38 በማለት አካቶታል፡፡ ድንጋጌው እዳስቀመጠው በአዋጁ መሠረት ጥበቃ የሚያገኝ ማንኛውንም ሥራ ለንግድ ዓላማ ጥቅም ላይ የሚያውል ማንኛውም ሰው የሮያሊቲ ክፍያን ለሚመለከተው የጋራ አስተዳደር ማህበር የመክፈል ግዴታ አለበት፡፡ በሕጉ ታሳቢ የተደረገውን ክፍያ በተሻለ ሁኔታ መፈፀም በሚችሰልበት አግባብ ማስቀመጡ ተገቢ ይሆናል፡፡
በቅጂና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ ከድንበር ጋር ተያያዥነት ባላቸው ጉዳዩች ላይ ተፈፃሚ የሚሆኑ ስርዓቶች ተቀምጠዋል፡፡ በዚህም መሠረት በአዋጅ ቁጥር 410/1996 አንቀጽ 35 ላይ መወሰድ የሚገባቸውን የድንበር ላይ እርምጃዎች በግልፅ እንደተቀመጠው የጉምሩክ ባለስልጣን የቅጂ ወይም የተዛማጅ መብት ባለቤት በሚያቀርበው ማመልከቻ መብቱን የተጣሱ ናቸው ብሎ ያመነባቸውን እቃዎች በቁጥጥሩ ስር ማዋል እንዳለበት ተቀምጧል፡፡ የጉምሩክ ባለስልጣን በቁጥጥር ስር ያዋላቸውን እቃዎች ለባለመብቱ በማሳወቅ አመልካቹ እቃው ከተያዘበት ቀን ጀምሮ ባሉት 10 ቀናት ውስጥ ተገቢውን ህጋዊ ማስረጃ ካላቀረበ ባለስልጣኑ በእቃዎቹ ላይ ያደረገውን ቁጥጥር እንደሚያነሳ ተጠቅሷል፡፡
በአዋጁ መሠረት ባለስልጣኑ መብት የጣሱ እቃዋችን በቁጥጥር ስር የሚያውለው ከባለመብቱ ከሚርበው ማመልከቻ ሲሆን በራሱ ተነሳሽነት የሚወስደው ምንም አይነት እርምጃ የሌለ በመሆኑ ባለመብቶች ከሀገር በሚወጡ እና በሚገቡ እቃዎች ላይ መረጃ እንዲኖራቸው ወይም ቁጥጥር እንዲያደርጉ የሚያስገድዳቸው ነው፡፡ ይህ ሁኔታ ደግሞ እንደ እኛ አገር ባለች ታደጊ አገር ተግባራዊ ሊሆን መቻሉ ጥያቄ ውስጥ የሚባና ለመተግበር እጅግ አዳጋች የሆነ ነው፡፡
በመሆኑም በአዋጁ ላይ በቀመጠው መሠረት የጉምሩክ ባለስልጣን በባለመብቶች ከሚቀርበው ማመልከቻ በተጨማሪ ባለስልጣኑ ቅድመ ምዝገባ በማድረግ ቁጥጥር የሚያደርግበት እና በራሱ ተነሳሽነት መብት ጥሰት የሚያስከትሉ ናቸው ብሎ በጠረጠራቸው እቃዎች ዝውውር የሚያግድበትን አሰራር በማካተት አዋጁን በማሻሻል አስፈላጊ በመሆኑ በዚህ መልኩ እዲሻሻል ተደርጎል፡፡
በዚህ በአዋጅ ቱጥር 410/1996 አንቀጽ 36 ላይ እንደተመለከተው ከሆነ ጥበቃ ያኙ መብቶችን ሆነ ብሎ የጣሰ ሰው ከአምስት አመት እስከ አስር የሚደርስ ቅጣት እንዲሁም ከፍ ባለ ቸልተኝነት እነዚህኑ መብቶች የጣሰ ሰው ከአንድ አመት እስከ አምስት አመት የሚደርስ ቅጣት የሚጣልበት መሆኑ ተደንግጓል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ቅጣቱ ወንጀሉን ለመፈፀም ያገለገሉ እቃዎች ወይም መሳሪያዎች እና መብት የጣሱ እቃዎችን መያዝ፣ መውረስ እና ማውደምን እንደሚጨምር ተቀምጧል፡፡
በዚህ አንቀጽ ስር ሊነሳ የሚባ ጉዳይ ቢኖር በአለም አቀፍ ጉዳዩች ላይ ተግባራዊ የሚሆነው የገንዘብ ቅጣት በአዋጅ ላይ ተካትቶ ይገኛል ወይ የሚለው ጥያቄ ነው፡፡ በቅጂና ተዛማጅ መብቶች ላይ የሚፈፀም ሕገወጥ ድርጊትን ለመከላከል የወንጀል ቅጣቶችን ማጠናከር አስፈላጊ ጉዳይ ነው፡፡
የፌዴራል ከፍተኛ ፍ/ቤት ውሳኔ ከሰጠባቸው የወንጀል ክስ መጒቦች መረዳት እንደሚቻለው በተለያዩ አጋጣሚዎች ጥፋተኞች በተከሰሱበትና በጥፋተኝነታቸው ከተላለፈባቸው የእስር ቅጣት ባለፈው አዋጅ ላይ ባልተቀመጠበት ሁኔታ በገንዘብ መቀጣታቸውን መረዳት ይቻላላ፡፡
የሌሎች አገራት ምርጥ ተሞክሮ የሚያሳያው እውነታም ይህ ነው፡፡ ለምሳሌ በጀርመን እና በብሩበንዲ ሕግ በቅጂና ተዛማጅ መብቶች ላይ የሚፈፀም ሕገ-ወጥ ድርጊት ከእሥራት ባለፈ በገንዘብ ቅጣት የሚያስቀጣ መሆኑን መረዳት ይቻላል፡፡ ከዚህና በተጨማሪ በTRIPS ስምምነት አንቀጽ 61 ላይ ሀገራት የማስፈራራት አቅም ያለው የንዘብ ቅጣት በህጎቻቸው ላይ እንዲካተቱ የሚደነግግ በመሆኑ የቅጣት ድንጋጌው መሰል የገንዘብ ቅጣት እንዲያካትት ማድግ አስፈላጊ ነው፡፡ በመሆኑም ቅጅና ተዛማጅ መብቶች ላይ የሚፈፀሙ የመብት ጥሰቶች ደረጃን፣ ወንጀሉ የሚፈፀምበትን ሁኔታ እና የቅጣት መጠኑ በማስፈራራት ረገድ (Deterrence effect) የሚኖረው ሚና ታሳቢ በማድግ ከብር 5‚000 የማያንስ እና ከብር 50‚000 የማይበልጥ የገንዘብ ቅጣት በማሻሻያው እንዲካተት ተደርጓል፡፡
በቅጅና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ መረት የዕደ-ጥበብ ሥራዎች በአዋጁ ጥበቃ ከሚደረግላቸው ሥራዎች ውስጥ በግልጽ አልተካተተም፡፡ በሌላ በኩል በዓለም አቀፋ የበርን ስምምነት የዓደ-ጥበብ ሥራዎች ጥበቃ ከሚደረግላቸው ሥራዎች ውስጥ የሚካተት በመሆኑ የቅድና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅን ከዚህ ዓለም አቀፍ ጋር ማስተሳሰር የሚባ ነው፡፡ ስለሆነም በቅጅና ተዛማጅ መብቶች አዋጅ ጥበቃ ከሚደረግላቸው ሥራዎች ውስጥ የዕደ-ጥበብ ሥራዎች በግልጽ እንዲካተቱ በማድረግ ማሻሻል አስፈላጊ ሆኖ ስለተገኘ በማሻሻያ አዋጁ ውስጥ ዕደ-ጥበብ ጥበቃ ከሚደረግላቸው ሥራዎች ውስጥ አንዱ ሆኖ እንዲካተት ተደርጎል፡፡
የቅጅ መብት የጋራ አስተዳደር ማህበራት (copyright collective management societies) አባሎቻቸውን በመወከል ሮያሊቲ ከተጠቃሚዎች የሚሰበስቡ ሲሆን የተሰበሰበውን ሮያሊት መልሰው ለአባሎቻቸው የሚያከፋፍሉ ናቸው፡፡
የቅጂና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ ቁ.410/96 የጋራ አስተዳደር ማህበራትን በተመለከተ የሚለው ነገር የለም፡፡ ስለ ማህበራቱ መቋቋም፣ የሮያሊቲ ክፍያ ከተጠቃሚዎች ላይ የመሰብሰብ ስልጣን እንዲሁም የሬያሊቲ ክፍያ አሰባሰብና ተያያዥ የሆኑ ጉዳዩች በአዋጁ ላይ አልተካተቱም፡፡ በዚህም የተነሳ በአገራችን እየተንቀሳቀሰ ባለው የኢትዩጵያ የቅጅና ተዛማጅ መብቶች የጋራ አስተዳደር ማህበር ላይ የሮያሊቲ ክፍያ አሰባሰብን በተመለከተ የሕግ መሠረት ጥያቄ ይነሳል፡፡ የመጀመሪያው የጋራ አስተዳደር ማህበሩ በቅጅና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ ላይ የሮያሊቲ ክፍያን ከተጠቃሚዎች ላይ የመሰብሰቡ ስልጣን ያልተሰጠው በመሆኑ ማህበሩ የሮያሊቲ ክፍያን ከማህበሩ አባላት ወጪ ከሚገኙ ተጠቃሚዎችን ላይ የመሰብሰብ ስልጣን የለውም፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ማህበሩ የበጎ አድራጎት ድርጅት ማህበራት አዋጅ ቁ.621/2001 መሠረት በማድግ የተቋቋመ ማህበር በመሆኑ የሮያሊስቲ ክፍያ ከተጠቃሚዎች የመሰብሰብ ስልጣን የለውም የሚል የመከራከሪያ ሀሳብ ይቀርባል፡፡ የበጎ አድራጎት ድርጅቶች ማህበራት አዋጅ ቁ.621/2001 አንቀጽ 55 ላይ እንደተጠቀሰው “ማህበር ማለት ዓላማው ትርፍ ለማግኘት ያልሆነ የአባላቱን መብትና ጥቅም ለማስጠበቅ እና ተመሳሳይ ህጋዊ ዓላማዎችን ለማከናወን እንዲሁም ተመሳሳይ ዓላማ ካላቸው ተቋማት ጋር ለመተባበር በአባላቱ ስምምነት የተመሰረተ የሰዎች ስብስብ ነው፡፡” በዚህ መነሻነት የቅጅና ተዛማጅ መብቶች የጋራ አስተዳደር ማህበርም ሆነ ሌሎች በአገራችን የሚገኙ የሙያ ማህበራትተ ዓላማ ትርፍ ለማግኘት የሚቋቋሙ ሳይሆን የአባላቱን መብትና ጥቅም ለማስጠበቅና ሌሎች ህጋዊ ተግባራትን ለማከናወን በመሆኑ ከማህበሩ አባላት ውጪ ከገኙ ግለሰቦችና ድርጅቶች ማንኛነውም አይነት ክፍያ ለመሰብሰብ ስልጣን የላቸውም፡፡ በመሆኑም የኢትዩጵያ የቅጂና የተዛማጅ መብቶች የጋራ አስተዳደር ማህበራት ከማህበሩ አባላት ውጪ ካሉ ግለሰቦችና ድርጅቶች የሮያሊቲ ክፍያ ለመሰብሰብ አሁን በአገራችን ባለው የሕግ ማዕቀፍ መሠረት ስልጣን የሌላቸው በመሆኑ የቅጂና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ ቁ.410/96 ይህን ጉዳይ በማካተት እንደገና ተሻሽሎ እንዲቀርብ ማድግ አስፈላጊ ነበር፡፡
የሌሎች አገራት ተሞክሮዎች እንደሚያሳዩት የቅጅና ተዛማጅ መብቶች የጋራ አስተዳደር ማህበራት (copyright collective management societies) አባባሎቻቸውን በመወከል ሮያሊቲ ከተጠቃሚዎች የመሰብሰብና መልሶ ለአባሎቻቸው የማከፍፈል ስልጣን በኮፒራይት ሕጎች ላይ የተቀመጠ በመሆኑ በሮያሊቲ ክፍያ አሰባሰብ ላይ የሚነሳ የሕግ ጥያቄ የለም፡፡ በመሆኑም የቅጅና ተዛማጅ መብቶች ጥበቃ አዋጅ የጋራ አስተዳደር ማህበራትን ሮያሊቲ የመሰብሰብ ስልጣንና ሌሎች ተያያዥ የሆኑ ጉዳዩችን ማካተት ያለበት ነው፡፡
ይህንንም መነሻ በማድረግ በማሻሻያ አወጁ ቁጥር 872/2007 ውስጥ የጋራ አስተዳደር ማህበር በማለት አንድ ክፍል በማካተት ከላይ የተጠቀሱ ችግሮች እንዲፈቱ አድርጎል፡፡
በነባሩ አዋጅ ቁጥር 410/1996 ላይ እንደተመለከተው ማንኛውንም በቅጂና ተዛማጅ መብቶች ጥሰትን በተመለከተ የሚነሱ ፍትሐብሔራዊ ክርክሮችን የሚዳኘው መደበኛው ፍርድ ቤት እደሆነ በአንቀጽ 33 እና 34 ተደንግጎል፡፡ ይህ በቅጂና ተዛማጅ መብቶች በባህሪያቸው ለየት ያለ የተወሰነ እውቀትን በጉዳዩ ዙሪያ የሚጠይቁ ናቸው፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የማስረጃዎቻቸው በባህሪያቸው ውስብስብ በመሆናቸው በመደበኛ ፍርድ ቤት ላይ ከመደበኛ ሥራቸው ላይ ጫና የሚያሳድሩ እና የጉዳ መጎተትን የሚያስከትሉ በመሆናቸው እና በተግባርም ይህው እያጋጠመ ያለ ችግር ነው፡፡ በመሆኑም እነዚህን ችግሮች ለመፍታት ሲባል በተሸሻለው አዋጅ ቁጥር 872/2007 ውስጥ መፍቴ ማሰቀመጥ ተገቢ ሆኖ ተገኝቶላ፡፡ በዚሁ መሠረትም በተሸሻለው አዋጅ ውስጥ በቅጂና ተዛማጅ መብቶች የሚነሱ ከውል ውጭ ስለሚደርስ ሃላፊነት የሚመለከቱ ጉዳዮች በስተቀር የፍትሐብሔር ክርክሮችን የመዳኝት ስላጣን የሚኖረው በአእምሮዊ ንብረት ጽ/ቤት በሚያቆቁመው የአእምሮዊ ትሪቡናል እደሚሆን ደንግጎል፡፡ ነገር ግን ይህ ትሪቡናል እስኪቋቋም ድረስ ክርክሩን የመዳኘት ስልጣኑ የመደበኛው ፍርድ ቤት ሆኖ እንደሚቀጥል ተጠቅሶል፡፡ ይህ ትሪቡናል ከተቆቆመ በሆላ በሚሰጠው ውሳኔ ላይ የሕግ ስህተት አለ የሚል ተከራካሪ ለከፍተኛው ፍርድ ቤት በ60 ቀናት ውስጥ ይግናኙን ማቅረብ እደሚችልም ተገልፆል፡፡
የሥነ ጽሑፍ፣ ዕደ-ጥበብ፣ የኪነ ጥበብ፣ ሳይንሳዊ ፈጠራዎች እና ተመሳሳይ የፈጠራ ሥራዎችን ውጤታማ ለማድረግ በሚከናወኑ ሥራዎች ላይ የቅጅና ተዛማጅ መብቶች በሕግ እውቅና መስጠትና ጥበቃ ማድረግ አዳዲስ ፈጠራዎች እንዲበራከቱ እና የሚጠበቅባቸውን በህላዊ፣ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ሳይንሳዊና ቴክኖሎጂያዊ እድገት በህብረተሰቡ ውስጥ እንዲያመጡ እንዲሁም የፈጠራው ባለቤቶች ከሥራቸው እንዲጠቀሙ በማድረግ ረገድ ከፍተኛ ሚና ይኖረዋል፡፡
የኮፒራይት ኢንዱስትሪ በአንድ አገር ኢኮኖሚያዊ፤ ማህበራዊና ባህላዊ እድገት ውስጥ የሚኖረው ፋይዳ ከፍ ያለ ነው፡፡ የኮፒራይት ኢንዱስትሪው ይህንን ጠቀሜታ ሊያስገኝ የሚችለው ለዘርፉ ተገቢው ትኩረት ሲሰጠውና በዘርፉ የተሰማሩ ሰዎች ከሥራቸው ተጠቃሚ የሚሆኑበትንና ለበለጠ ሥራ እንዲነሳሱ የሚበረታቱበትን ሁኔታ መፍጠር ሲቻል ነው፡፡ በዚህ ረገድ የቅንጅትና ተዛማጅ መብት ጥበቃ አዋጅ መውጣት አንዱና ዋነኛው መገለጫ ነው፡፡
ነገር ግን የሕጉ መውጣት ብችውን ፋይዳ የለውም ይልቁንም ሁሉም የህብረተሰብ ክፍል ይህን መብት በማክበርና በማስከበር የበኩሉን ድርሻ ሲወጣ የታለመው ግብ ሊሳካ የሚችለው፡፡ በመሆኑም ሁሉም የድርሻውን ሊወጣ ይገባዋል፡፡
ኣብዚ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፣ ፕረዚደንታት ኬንያን ግብጽን ዝርከብዎም መራሕቲ ዝሳተፍዎ ዋዕላ ፣ ኣብ ወፍሪ፣ ትምህርቲል፣ ስነ ፍልጠትን ቴክኖሎጂን ዘተኮረ’ዩ።
እዚ ኣብ መንጎ ሃገራት ኣፍሪቃን ሩስያን ዝካየድ ዘሎ ብዓይነቱ ናይ መጀመርያ ዝኾነ ዋዕላ፣ ነቲ ብቻይናን ሃገራት ምዕራብን ኣብዛ ኣህጉር ዝካየድ ዘሎ ምሽማው ንምጽንባሩ ዝዓለመ ተበግሶ’ዩ ክብሉ ዝተፈላለዩ ወገናት ይገልጽዎ።
ሩስያ፣ ምስ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ኣብ ቁጠባ፣ ባህልን ትምህርትን ዝጸንሓ ምትእስሳር ከተዕቢ ምምዳባ፣ ጽልዋታት ቻይናን ሃገራት ምዕራብን ኣብ ኣፍሪቃ ከምዘሽቐላ ምልክት’ዩ ዝብሉ ተንተንቲ’ውን ኣለዉ።
ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፈታሕ ኣል ሲሲ ኣብ ጉዳይ እቲ ምስ ኢትዮጵያ ዘሰሓሕብ ዘሎ ምህናጽ ዱጋ ተሃድሶ፣ ምስ ቀዳማይ ኣቢይ ኣሕመድ ክዘራረብ ምዃኑ ቤት ጽሕፈቱ ኣፍሊጡ።
ነዚ ዝሓለፈ 20 ዓመታት፣ ካብ ዞባውን ኣህጉራውያን ምትእኽኻባት ተነጺሉ ዝርከብ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብዚ ካብ 23 ክሳብ 24 ጥቅምቲ ዝካየድ ዋዕላ፣’ውን ክሳተፍ እኳ እንተዘይኮነ፣ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኣ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ፣ ንመንግስቲ ወኪሉ ናብ ሩስያ ኣምሪሑ ኣሎ።
የአማራን ሕዝብ መብትና ጥቅም እናስጠብቃለን ብለው ብረት ይዘው ጫካ ገብተው የነበሩ አሥራ አራት ወጣቶች ተይዘው በቁጥጥር ሥር መዋላቸውን የጠቆሙት የክልሉ ፖሊስ ኮሚሽነር “ዓላማችን መቅጣት ባለመሆኑ ትምህርት ተሰጥቷቸው ይለቀቃሉ” ብለዋል።
ኣብ ከባቢ ሰንዓፈ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ደብዳብ ከቢድ ብረት፣ እምባር ሓጎዳ ኣብ ዝተባህለት ቁሸት፣ ክልተ ኣባላት ሓንቲ ስድራ ከምኡ ድማ ጎረቤት ዝኾና ዓባይ ሰበይት፣ ብጠቕላላ ሰለስተ ሰባት ተቐቲሎም።
ኣብቲ ብሰንበት 15ሕዳር፣ ካብ ትግራይ ዝተኻየደ ደብዳብ ከቢድ ብረት፣ ናብታ ቁሸት ተደጋጋሚ ቦምባታት ክዓልብ እንከሎ፣ ኣብ ሓንቲ ገዛ ንዝነበራ ሰለስተ ደቂንስትዮ ድማ ከምዝቐተለ ምንጭታት ራድዮ ኤረና ኣረጋጊጾም።
ዛጊት ዝርዝር ናይቲ ዘውረዶ ዕንወት ብዝርዝር ክፍለጥ እኳ እንተዘይክኣለ፣ ህዝቢ እቲ ከባቢ ግና ገሊኡ ናብ እምባ መጠራ፣ ኣብ ዝርከብ በዓቲታት ክዕቖብ እንከሎ፣ ገሊኡ ድማ ውሑሳት ናብ ዝበለን ዓድታት ተበታቲኑ ይርከብ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ኣብ ሹቕ (ሰንዓፈ ኣሽጢ)፡ ጾቶራ፡ መጠራን እንዳዳሽም ኣብ ዝተባህለ ገጠርን፣ ከም ኣተኮስቲ ከቢብ ብረት ኮይኖም ተዋፊሮም ጸኒሖም ዝተባህሉ ኣርባዕተ ሰባት ከምዝተታሕዙ እቶም ምንጭታት ብተወሳኺ ጠቒሶም።
ከሁለት ሳምንት በፊት ከትግራይ ክልላዊ መንግሥት ፍቃድ ውጭ ገብተዋል ያላቸው አርባ አምስት የፌደራል ፖሊስ ፀረ-ሽብር ግብረ ኃይል አባላት ከመቀሌ እንዲመለሱ ተደርገዋል።
(bbc)—-አባላቱ በአሉላ አባነጋ አውሮፕላን ማረፊያ ሲደርሱ በቁጥጥር ስር የዋሉ ሲሆን የመጡበት አላማም እስኪታወቅ ድረስ እንቅስቃሴቸው ተገድቦበ በፌደራል ካምፕ ውስጥ እንዲቆዩ ተደርጎ እንደነበር ለቢቢሲ ገልፀዋል።
የትግራይ ክልላዊ መንግሥት ኮሚዩኒኬሽን ኃላፊ አቶ ረዳኢ ኃለፎም ከክልሉ አቅም በላይ የሆነ የፀጥታ ችግር ባለመኖሩ የፀረ-ሽብር ግብረ ኃይል አስፈላጊ አለመሆኑን ተናግረዋል። ጨምረውም ክልሉ ድጋፍ የሚጠይቀው ከክልሉ አቅም በላይ የሆነ ነገር ሲያጋጥም ወይም በልዩ ሁኔታ ከተወሰነ መሆኑን ጠቅሰው “ሁለቱም ጉዳዮች እኛ ጋር የሉም” ብለዋል።
“ለተወሰኑ ቀናት የፌደራል ፖሊስ አባላት በካምፑ ውስጥ ቆይተዋል። ወደ ክልሉ የገቡበት መንገድ ችግር ነበረው። እኛ ባልጠየቅንበት እና በማናውቀው ጉዳይ ነው የመጡት” በማለት የፀረ-ሽብር ግብረ ኃይሉ ለምን መቀሌ እንደተገኘም ግልፅ እንዳልሆነም ተናግረዋል።
“ለምን እንደመጡ ከፌደራል መንግሥት ጋር መነጋገር ያስፈልግ ስለነበር ፤ ከፌደራል መንግሥት ጋር እስክንግባባ በቦታው እንዲቆዩ ተደርጓል። አሁን ደግሞ እዚህ መቆየታቸው የሚጨምረው ነገር ስለሌለ ወደመጡበት አካባቢ እንዲመለሱ አድርገናል። “ብለዋል
በወቅቱ የፌደራል ፖሊስና የክልሉ ኮሚዩኒኬሽን ኃላፊ አቶ ረዳኢ ጉዳዩን መካዳቸው የሚታወስ ነው። የዚያ አይነት ምላሽ የተሰጠበት ምክንያት እንደነበረው አቶ ረዳኢ ይናገራሉ ።
“እውነት ነው ለተለያዩ መገናኛ ብዙኃን ተራ ወሬ ነው የሚል መልስ ስንሰጥ ቆይተናል። ምክንያቱም በማህበራዊ ሚዲያዎች ላይ ከእውነት የራቀ መረጃ እየተሰራጨ ስለነበርና፤ ለትግራይ ህዝብ እና ለትግራይ መንግስት ብሎም ለስርአቱ ስለማይጠቅም የሚሰሩ ስራዎች ተሰርተው ወቅቱን ጠብቆ በትክክለኛ ጊዜ መነገር ስለነበረበት ነው” ብለዋል።
የፌደራል ፀረ-ሽብር ግብረ ኃይል ከክልሉ መንግሥት ፍቃድ ውጭ መግባቱን አስመልክቶ ከፌደራል መንግሥት ጋር ቅራኔ ተፈጥሮ እንደሆነ አቶ ረዳኢን ቢቢሲ ጠይቋቸዋል።
“ከፌደራል መንግሥት ጋር የሚያቃቅር ነገር የለም። ለተልእኮ መጥተው ከሆነ ለዚያ የሚሆን ነገር የለም። አንድ ሃገር ከመሆናችን አንፃር ከመረዳዳት ውጭ ምንም ነገር የለም” ብለዋል።
ኣብዚ ድሕሪ ሓጺር እዋን ብዛዕባ ኩሎም ኣድለይቲ ፍቓዳትን መደብ ስራሕን ዝቅጽል ሓበሬታት ክትረኽቡ ኢኹም:: ድሕሪኡ ንምትግባር መደብራሕኹም ሓደ ሓደ ጥንቃቀ ከም ዘድልየኹም ምስትውዓል የድሊ::
ኣብዚ መቀጸልታ ሓበሬታታት ብዛዕባ ኣድለይቲ ውሕስነት/ኢንሹራንስ: ኣተሓሕዛ ሰራሕተኛታትን መትከላት ሸመታን ከነቅርበልኹም ኢና:: ኣብ መዛግብቲ ሕሳብ እንታይ ጥንቃቀ ከም ዘድልየኹምን እንታይ ዓይነት ግቡእ ናይ ቀረጽ ክፍሊትን ከም ዘሎ ትፈልጡ::
ንሳቶም፣- ኣብ 2013 ካፒተን ተስፋይን ካፒተን ሃብተስላሴን፣ ኣብ 2017 ካፒተን ዮናስን ስማ ዘይረኸብናዮ ሓንቲ ጓለነስተይቲ ኣብራሪትን፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን ናይ 2019 ድማ ካፒተን ንጉሰን ምክትል ተለንተ ሙሴን ዝተባህሉ ምኩራት ኣብረርቲ ዝነበሩ’ዮም።
ጠንቂ ሞት እዞም ምኩራት ኣብረርቲ፣ ብቅዓተን ዘይተረጋገጻ፣ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዝተገጣጠማ መለማመዲ ነፈርትን እኹል ጽገናን ናይ ኣቑሑን መቐያየሪ ዘይብለን ዝኣረጋ ነፈርትን ምዃኑ’ዩ ዝጥቐስ።
ብዘይካ’ዚ፣ ኣብዚ ሸውዓተ ዓመታት፣ ናብ ኢትዮጵያ፣ ስዑዲዲ ዓረብ፣ ኢጣልያን ካልኦት ሃገራት ዝተሰዱ ብውሕዱ ሸሞንተ ኣብረርቲ ከምዘለዉ እቲ ሓበሬታ ብተወሳኺ ኣረዲኡ።
ብመሰረት እቲ ሓበሬታ፣ እቶም ኣብዚ ሓጺር ዓመታት ናብ ስደት ዘምርሑ ኣብረርቲ፣ ኣብ 2013 ካፒተን ዮናስ፣ ካፒተን መኮነን፣ ካፒተን ራህዋ ናብ ስዑዲ ዓረብ፣ ኣብ 2016 ምክትል ተለንተ መብራህቱ ተስፋማርያምን ምክትል ተለንቲ ኣፈወርቂ ፍስሃየን ናብ ኢትዮጵያ፣ ኣብቲ ዓመት ‘ቲ፣ ሜጀር ዮናስ ሄኖክን ካፒተን ኣስመሮም ኣማኑኤልን ናብ ኢጣልያ ይርከቦም።
ብተወሳኺ፣ ኣብ 2013 ሓደ ኣባል ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ካብ ክፍሊ ስታትስቲክስ፣ ኣሮንን ሃብቶምን ብዝተባህሉ ክልተ ኣብረርቲ ንእትምራሕ ነፋሪት ጨውዩ ኣብ ስዑዲ ዑቅባ ከምዝሓተተ ኣይርሳዕን።
ብገዚፍ ወጻኢታትን ሓያሎ ድሌትን ስምዒትን ዜጋታት፣ ድሕሪ ናጽነት ዝቖመ ሓይሊ ኣየር ኤርትራ፣ ከም ኣብ ኩሉ ጽላታት ኤርትራ ዝርአ ዘሎ ከቢድ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ፣ ምኽንያት ዘይብሉ ማእሰርቲ ዜጋታትን ካልእ ናይ ራዕዲ ተግባራትን፣ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናተዳኸመ’ዩ ክመጽእ ጸኒሑ።
ምስቲ ስርዓት ብዝኾነ ይኹን ጉዳይ ዘይሰማማዕ ክነሰይ፡ ኣብ ጉዳይ ሓይሊ ኣየር ግን፡ እቲ ቐንዲ ጸገም ጸቕጢ ስራሕን ዋሕዲ ክንክን ኣብረርቲ ኮይኑ፡ ብቕዓት ቴክንሻናትናን ኣብረርትናን ዋላ ሩስያውያን ንባዕሎም ዝምስክርዎ ኣዝዩ ብሉጽ እዩ። ድሕሪ ጀነራል ሃብተጼን ግን ፓይለታትን ቴክንሻናትን ክብደት ስርሖም ኣብ ግምት ብምእታው ዝግበረሎም ዝነበረ ኣተሓሕዛን ክንክንን የለን፡ ኣይኮነን ምስ ምብራር ዝተሓሓዝ ተኣፉፊ ስራሕ ማንም ስራሕ ኣብ ሃገርና ዘንቆልቁል ዘሎ ብቕዓት ሰራሕተኛ ዘይኮነ ብቕዓት ምሕደራን ሓለፍትን እዩ።
መንግሰት የሚባለው ነገር ምን እንደሆነ ግራ ገብቶኋቸው ግራ የሚያጋቡን የመንግሰት ኃላፊዎች ያሉበት ሀገር ውስጥ ነው የምንገኘው፡፡ በሃላፊነታቸው ደረጃ የሚመጥን ማስተካከያ ለመውሰድ አቅምም ፍላጎትም የላቸውም፡፡ የተሸከሙት ሃላፊነት መንግሰት ብለው ለሚያስቡት አንድ ግዑዝ ነገር ለአገልጋይነት እንጂ፤ እነርሱ የመንግሰት አካል እንደሆኑ አይረዱትም፡፡ ይህን እንድንል የሚያደርገን መንግሰታችን ብለን በኩራት ግብር የምንከፍለው፤ መንግሰታችን ዜጎች በሰላም ወጥተው በሰላም አንዲገቡ የሚያደርግልን ተቋም ነው፤ ሀገራችን በልማት በልፅጋ ዜጎች የልማቱ ተጠቃሚ እንዲሆኑ ምቹ ሁኔታ የሚፈጥር ስርዓት ነው፣ ይህ ሁሉ ሆኖም ችግር ቢገጥመን በገለልተኝነት በፍትህ ስርዓት ዳኝነት የምናገኝበት ነው፤ ብለን ማመን ቢቸግረን ነው፡፡ እነዚህ የመንግሰት ሃላፊ ተብዬዎች እነርሱ የተጣለባቸውን ኃላፊነት መወጣት ሲያቅታቸው እኛ በእንድ ወይም በሌላ መንገድ ችግራቸውን በጠቆምናቸው ወደ ትክክለኛ ደረጃ ማደግ ትተው እኛ ወደ እነርሱ እንድንወርድ፣ እንድንዋረድ፣ ለሆዳችን እንድናድር ወደ ገደል ይጎትቱናል፡፡
እውነቱን ለመናገር የኢትዮጵያ መንግሰት የሚባለውን አካል ለመደገፍ፤ በህግ የተሰጠውን ተግባር አንዲወጣ ማገዝ እንደ ዜጋ መብቴ ነው ብቻ ሳይሆን እንደ ግዴታም የምመለከተው ነው፡፡ አሁንም የማደርገው ነገር ሁሉ የማድረገው በዚሁ መንፈስ ግዴታዬን ለመወጣት ነው፡፡ እንዳለመታደል ሆኖ የሚደረግለትን ድጋፍ መቀበል የማይችል መንግሰት ሆኖዋል፣ ልክ ጥሩ ምግብ ሲያጎርሱት እንደሚያስመልሰው በከፍተኛ ደዌ እንደተያዘ በሽተኛ፣ ወይም ቤት እንዲጠብቅ ጠላት ሲመጣ እንዲያነቃን ያሳደግነው ውሻ በተቃራኒው ቤተኛውን በሙሉ መናከስ እንደጀመረ ውሻ ሆኖዋል፡፡ መንግስት ምክር አይሰማም ብቻ ሳይሆን በተቃራኒው ምክር የሚሰጡትን ለማጥፋት በከፍተኛ ትጋትና ከፍተኛ በጀት መድቦ እየተንቀሳቀሰ እንደሆነ ነው እየተሰማን ያለው፡፡ ይህ ድርጊቱ በቀጣይ ዜጎች ከመካሪነት ወጥተው ሀገርን ወደማይጠቅም አውዳሚ አማራጭ መስመር እንዲገፉ እንደሚያደርግ ምንም ጥርጥር የለውም፡፡ እሰከ አሁን የተገፉትን ሳይጨምር፡፡
ዛሬ የመረጥኩትን ርዕስ እንድመርጥ ያደረገኝ መንግሰት ሰሞኑን እያሳየ ያለው ባሕሪ ነው፡፡ መቼም መንግሰት የሚገለፀው በመንግሰት ሃላፊዎች ነው የሚል እምነት አለኝ፡፡ መንግሰትን የሚመሩት ግለሰቦችም ሆኑ አካላት በመንግሰት ሃላፊነት ላይ የሚመድቧቸውን ሰዎች በህዝብ ፊት እንዲቀሉ ማድረግ ያለባቸው አይመስለኝም፡፡ እነዚህ ግለሰቦች እንዲቀሉ ሲያደርጉ የሚቀሉት አበረው መሆኑን እንዲሁም መንግስት የሚባለውን ሰርዓት የሚመራው አካል ጭምር ነው፡፡ እራሱ የሾመውን አካል ጭምር ማለት ነው፡፡
ይህን ሀሳብ ያነሳሁት አቶ ጌታቸው ረዳ የተባሉ የጠቅላይ ሚኒሰትሩ ቃል አቀባይ “መንግሰት አቶ አንዳርጋቸውን አልተረከበም” ብለው በአሜሪካ ድምፅ ሬዲዮ ለህዝብ ይፋ አደረጉ፡፡ የፀረ ሽብር ግብረ ኃይል በመግለጫው “የየመን መንግሰት እንዲይዛቸው አደረግን የዚያኑ ዕለት ተረከብናቸው” አለ፡፡ የፀረ ሽብር ግብረ ኃይሉ ጅግንነቱን ለመግለፅ የመንግሰት ቃል አቀባዩን ማዋረድ ለምን አስፈለገ? ከዚህ ቀደም እንደልምድ ሆኖ የመንግሰት ኮሚኒኬሽን ፅ/ቤት ከፍተኛ ሹም የሆኑት አቶ ሽመልስ ከማል ሆን ተብሎ በሚመስል ሁኔታ እንዲህ ዓይነት ተቃርኖ ያለበት አሰተያየት እንደሚሰጡ ይታወቃል፡፡ በዚህ የተነሳም እኝህን ከፍተኛ የመንግሰት ሹም የሚያምን ለማግኘት እጅግ አስቸጋሪ ነው፡፡ ይህ ግለሰቦችን የማዋረድ ድርጊት መንግሰትን የሚጠቅመው እንዳልሆነ ግን ግልፅ መሆን አለበት፡፡ የመንግሰትን አቋም እንዲነግሩን የተመደቡ ሰዎች “አይታመኑም” ማለት አጭር እና ግልፅ በሆነ ቋንቋ “መንግስት አይታመንም” ማለት ነው፡፡ የተዓማኒነት ጉድለት ያለበት መንግሰት ሲመራን ደስ አይለንም፤ ለዚህም ነው መንግስት አንዲታመን የምንወተውተው፡፡ ይህ የምንሰጠው አሰተያየት በምንም መልኩ የሀገርን ገፅታ ማበላሸት ሳይሆን፤ ሀገራቸንን ወክለው የሚዋሹትን የመንግሰት ሹማምንት በመምከር ለሀገር ገፅታ ግንባታ መትጋት ነው፡፡ ብንዋሽም ለሀገር ገፅ ግንባታ ሲባል ዝም በሉን ከሆነ መርዕ አልባነት ስለሚሆን መስማት ቢቻልም መስማማት አይቻልም፡፡ ያለምግባባታችን ምንጩ በመርዕ ጉዳይ ያለመስማማት ነው፡፡
የመንግስ ተዓማኒነት የሚጎዱ ብዙ ድርጊቶች ማንሳት ቢቻልም፤ አሁን ደግሞ የፓርቲያችን አባል የሆነውን ሀብታሙ አያሌውን በምንም ምክንያት ቢይዙት መንግሰትን ለመማን በፍፁም ዝግጁ አይደለንም፡፡ መንግሰት ሁሌም እንደሚለው ክምር ማስረጃ አይደለም አንድ ገፅ ማስረጃ ያቀርባል ብለን አንጠብቅም፡፡ ይህን ለማለት የሚያሰደፍር በቂ ተሞክሮ አለን፡፡ ከብዞዎቹ አንዱ አንዱዓለም አራጌን ለእስር ያበቁበት መረጃ ነው፡፡ በህይወቴ ከደነገጥኩበት ቀን አንዱ አንዱዓለም አራጌ የታሳረ ዕለት ነው፡፡ ምከንያቱም የቀረበበት ክስ “ከግንቦት ሰባት” ከሚባለው “ሁሉን አቀፍ” የሚበል የትግል ስልት ከሚከተል በውጭ ሀገር ከሚገኝ ፓርቲ ጋር ግንኙነት አለው የሚል ስለ ነበር ነው፡፡ በወቅቱ አንዱዓለም አራጌ ላይ የሚያቀርቡትን መረጃዎች በጉጉት ነበር ስጠብቅ የነበረው፡፡ ነገር ግን አንድም ማስረጃ ሳይቀርብበት፣ አዳፍኔ ምስክሮችም እንደሰለጠኑት አሟልተው ሳይመሰክሩ የሰላማዊ ትግል ጓዳችን “በአሸባሪነት” ጥፋተኛ ነው ተብሎ እድሜ ልክ ተፈረደበት፡፡ ከዚያን ቀን ወዲህ ማንም ላይ ማስረጃ አለኝ ቢሉ ለማመን እቸገራለሁ፡፡ መንግሰት በሚፈፅማቻው ተግባራት ምክንያት ተዓማኒነቱን እየጎዳው ይገኛል፡፡ ቀበሮ መጣ እንደሚለው ውሽታም እረኛ ማለት ነው፡፡