Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
አርሜንያና አዘርባጃን በናጎርና ካርባኽ ክልል ተደርጎ የነበረውን አዲስ ሰብአዊ የተኩስ ማቆም ስምምነትን በመጣስ ተግባር ዛሬ እርስ በርስ እየተካሰሱ ነው። መካሰሱ የጀመረው ስምምነቱ ከተደረገ ሰአታት ካለፉ በሁዋላ መሆኑ ታውቋል።
በ2013 ዓ.ም መንግስት ሆስፒታሎች የኩላሊት እጥበት ህከምና ለሚከታታሉ ዜጎች አመቱን ሙሉ የህክምና ወጪያቸው በመንግስት የሚሸፈን መሆኑን የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ምክትል ከንቲባ አዳነች አቤቤ ገለጹ።
ምክትል ከንቲባዋ የምስጋና ቀንን ምክንያት በማድረግ የዘውድቱ ሆስፒታል ለይቶ ማቆያን ጎብኝተዋል። በመንግስት ሆስፒታሎች የኩላሊት እጥበት ህከምና ለሚከታታሉ ዜጎች አመቱን ሙሉ የህክምና ወጪያቸው በመንግስት የሚሸፈን መሆኑን የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ምክትል ከንቲባዋ ገልጸዋል።
ህሙማኑ በሳምንት ሶስት ጊዜ የኩላሊት እጥበት በማድረግ ለከፍተኛ ወጭ እየተዳረጉ መሆኑ ይታወቃል። ስለሆነም መንግስት ችግሩን ተረድቶ ከ12 ሚሊዮን ብር በላይ ወጪ የሚያደርግ መሆኑን ወይዘሮ አዳነች ገልጸዋል።
ሁሉም ሰው በግልጽ የሚረዳው በህክምናው ዓለም የሚተገበር አንድ አሠራር አለ፡፡ ይሄውም በአንድ ህመም ውጫዊ የስቃይ ምልክቶችና ውጤታቸው ላይ ብቻ ከማተኮርና የህመም ስሜቶችን ብቻ እየተከታተሉ ስቃይን በማስታገሻ መድሓኒቶች ለተወሰነ ጊዜ ፋታ ከመስጠት በተጓዳኝ የበሽታውን መንስኤ ማጥናትና ህመሙን ከሥር መሠረቱ አክሞ መፈወስ ተመራጭ የመሆኑ እውነታ ነው፡፡ ይህ አሠራር በጤናው ዘርፍ ብቻ የሚወሰን አይደለም፡፡
ጥረቴ በፈረንጅኛው አጠራር ‘cause and effect’ የሚለውን ለማስታወስ ነው፡፡ መንስኤና ውጤት – ባማርኛ፡፡ አንድ ችግር የሚያስከትለውን ውጤት ብቻ እያዩ ጊዜያዊ መፍትሔ ለመስጠት መላ አቅምንና ጊዜን ከማባከን ትኩረትንና ዕውቀትን ሰብሰብ አድርጎ የችግሩን መነሻ ምክንያት በማጥናት ለአንዴና ለመጨረሻ በሚባለው አገላለጽ ሊጠቀስ በሚችል መልኩ ችግሩን እስከወዲያኛው ለማስወገድ ቢሞከር ብልኅነት ነው፡፡ ከብዙ ውጣ ውረድና ሊጠገን ከማይችል ኪሣራም ያድናል፡፡
የሀገራችንን ለውጥ ተከትሎ ነቀርሣዎቹ ወያኔዎች መቀሌ ላይ መሽገው በ100 ሚሊዮኑ የኢትዮጵያ ሕዝብ ላይ ክተት ካወጁ ሰነበቱ፡፡ የለውጡ ኃይልም በነቀርሣዎቹ አማካይነት እዚያና እዚህ የሚቀጣጠሉ እሳቶችን – ከሕዝብ ድጋፍ ጋር – ባለ አቅሙ እየተሯሯጠ ከማጥፋት ውጪ ችግሩን ከመሠረቱ መንቅሎ ለመጣል የጎላ ነገር ሲያከናውን አይታይም – ቢያንስ እስካሁን ባለው ሁኔታ፡፡ ይህንን ስል ግን እጅግ የሚያበረታቱ ፀረ-ነቀርሣ ትግሎችን ማካሄዱንና ብዙ ድሎችን ማስመዝገቡን እንዳልዘነጋሁ ማስታወስ እፈልጋለሁ፡፡ ይሁንና ይህ አሁን የሚታየው መፈራራት የሚስተዋልበት አካሄድ ብዙ መስዋዕትነትን እንዳያስከፍለን እፈራለሁ፡፡ እነሱም ለዘመናት በቀበሩት ፈንጂ ምክንያት እንደምንፈራቸው የተረዱ ይመስላሉ፡፡ ያንንም ሥነ ልቦናዊ ስሜት እስከጥግ ለመጠቀም ሳያቅዱ አልቀሩም፡፡ እርግጥ ነው መሸነፋቸውን ይረዱታል፡፡ እኛ ግን ተስፋ የቆረጠ ሰው የማያደርገው ነገር ስለሌለ ወደማይቀረው ከርሠ መቃብራቸው እስኪገቡ ድረስ ብዙ ነገር እንደሚያደርጉ ማሰብ አለብን፡፡ ባህር ውስጥ እየሰመጠ የሚገኝ ሰው – ለምሣሌ – ገለባና ዐረፋ የሚያድነው እየመሰለው ይጨብጣቸዋል፡፡ መንፈራገጡ ግን የጊዜ ጉዳይ እንጂ መሞቱ በፍጹም አይቀርም፡፡ እባብ አናቱን እስኪመታ ይንፈራገጣል፤ ድመት ዘጠኝ ነፍስ አላት ቢባልም መሞቷ ግን አይቀርም፡፡ የጭንቅላት ሥጋም እንጨት መፍጀቱ ከፋ እንጂ ቢውል አያድርም – ቢያድር አይውልም- ይበስላል፡፡ አራዳዎች “ላታመልጠኝ አታሩጠኝ! “የሚሉት ወደው አይደለም፡፡ ሁሉም በጊዜው ይሆናልና የሚደንቅ አዲስ ነገር የለም፡፡ ቆራጥነትና መግባባት ካለ መቶ ሚሊዮን የተገፋና የተበደለ ሕዝብ በጥቂት መቶ ሽዎች የሚቆጠሩ “ሌቦቼን አትንኩብኝ” ባይ አፈንጋጮችን ማሸነፉ ይቅርና ስድስት ሚሊዮን ጽዮናውያንም 7.5 ቢሊዮን ሕዝብ በፖለቲካና በኢኮኖሚ አንበርክከው አብዛኛው የነሱ ፍላጎት በምድራችን እውን እየሆነ ያለበት ሁኔታ ነው ያለው፡፡ ይህ ምሥጢር ነው፡፡…
በአዲስ አበባና በሌሎች ቦታዎች ባልተለመደ ሁኔታ የነዳጅ አቅርቦት እጅግ አነስተኛ ነው፡፡ ይህ ችግር በተለይ አሁን ለምን ሊፈጠር ቻለ? በአንዳንድ አካባቢዎች አንድ ሊትር ቤንዚን እስከ 30 እና 40 ብር በጥቁር ገበያ እንደሚሸጥ እየሰማን ነው፡፡ የዚህ ችግር መንስኤ መታወቅ አለበት፡፡ እርምጃም መወሰድ ይኖርበታል፡፡ በመጠኑም ቢሆን ከደርግ መማር ተገቢ ነው፡፡ ያለመስዋዕትነት ድል ባለመኖሩ አጥፊዎችን እየያዙ ተገቢውን ቅጣት መስጠት ከተጨማሪ ጥፋትና ውድመት ይታደጋል፡፡ እርግጥ ነው – የዘመናችን ከይሲዎች እንደነዚያ የበርበሬ ነጋዴዎች በጥይት ይገደሉ ማለቴ አይደለም፡፡ ግን ቅጣት መኖሩን የማያውቅ ባለጌ ጥፋት ማድረሱን ይቀጥላልና ይታሰብበት ለማለት ነው፡፡ መምከርም፣ ማስተማርም፣ … ተገቢ ነው፡፡
አዲስ አበባ በመንገድ ችግር እየተጨናነቀች ነው፡፡ በተለይ መሀል ከተማ ትልቅ ችግር አለ፡፡ ለ10 ኪሎ ሜትር ጉዞ ሰዓታትን እየፈጀን ነው፡፡ በዚህ ሁኔታ ጥቂት ዓመታትን ብንቆይ ከተማዋ ለይቶላት የምትፈነዳ ይመስለኛል፡፡ አሁን እኮ እሳት ለማጥፋት፣ ወላዶችንና ህሙማንን በወቅቱ ሀኪም ቤት ለማድረስ፣ ሌባንና ቀማኛን በፖሊስና በቀበሌ ቃፊር አባርሮ ለመያዝ፣ ወንጀለኛን በቁጥጥር ሥር ለማዋል፣ ወደ ሥራ በሰዓቱ ለመግባት፣ ቀጠሮን አክብሮ ለመገኘት፣ ትምህርትን ለማስተማርም ሆነ ለመማር፣… አይቻልም፡፡ ምክንያቱም ብዙ ነገሮች ለጊዜ ጋር የተገናኙ ናቸውና ጊዜህን የትራፊክ ጭንቅንቁ እንክት አድርጎ ከበላው እዚህ የተጠቀሱትን ጨምሮ ብዙ ነገር ይከሽፍብሃል፡፡ እሳት ጊዜ አይሰጥም፡፡ በሽታ ጊዜ አይሰጥም፡፡ ምጥ ጊዜ አይሰጥም፡፡ ሌባና ወንጀለኛ ጊዜ አይሰጥም፡፡ እነዚህን ጉዳዮች የሚያስተናብሩ የመንግሥትም ሆኑ የግል አካላት መንገድ ላይ ለሰዓታት ተዘግቶባቸው እዚያው ሲድሞነሞኑ ከዋሉ ችግሮች እየተወሳሰቡ እንጂ እየተፈቱ አይሄዱም፡፡ ይታሰብበት፡፡
የሚገርመው ነገር ችግርን ለመፍታት ችግር የሚጨመርበት ሁኔታ ነው፡፡ የመኪና መንገድ ችግር ከተማችንን አስጨንቆ ባለበት ሁኔታ በብዙ ቦታዎች ፍጥነት መቀነሻ በሚል በሚጋደሙ ጉርብርብ ንጣፎች መኪኖች ሲርመሰመሱ ይውላሉ፡፡ ችግርን ማስወገድ ቢያቅት በችግር ላይ ችግር ለምን ይደረባል? የሰው ኃይል መድቦ ህግ ተላላፊን እንደማስተማርና ካልተቻለም እንደመቅጣት መንገድን በዚህ መልክ ማጣበብ ተገቢ አይመስለኝምና ይሄም ጉዳይ በቅጡ ይታሰብበት፤ በስሜትና በወጉ ባልተጠና የይድረስ የሞቅታ ሃሳብ አንመራ – (በመቅጣት እንደማላምን ቢታወቅልኝ ግን ደስ ይለኛል)፡፡ ሰዎች አእምሯቸውን ቢጠቀሙ አንድም ፖሊስ፣ አንድም ዳኛ፣ አንድም ወታደር ሳያስፈልጋቸው መኖር እንደሚችሉ ብዙ ምሣሌዎችን ከዓለማችን አካባቢ መጥቀስ ይቻላል፡፡ እኛ ሀገር ያለው ህግ-አልባነት ግን የሚያሳዝንና የሚገርምም ነው፡፡ ህግ አውጪውና ህግ አስከባሪው የሚያወጡትን ህግ ለመደፍጠጥ ቀዳሚዎቹ እነሱ ናቸው፤ ህጉ እነሱን የሚያካትት አይመስላቸውም፡፡ ያለብን ችግር እኮ — በስመ አብ!!!!!!!
የተቀጣሪዎች ደመወዝ እጅግ አነስተኛ ነው፡፡ የገንዘባችን የመግዛት አቅም ከጊዜ ወደጊዜ ተሽመድምዶ እንደሁለተኛው የዓለም ጦርነት ጊዜ የጀርመን ማርክ ሊሆን ምንም አልቀረው፡፡ አላየሁም እንጂ ላጤዎች ግድግዳቸውን በመቶ ብራችን የሚያሰጌጡ ይመስለኛል – ቢያንስ ሌሊቱ እስኪነጋና ልጠው እስኪጠቀሙበት፡፡ በዚህን ሁኔታ ሰውን አትስረቅ ወይም አትሞስን ማለት ታዲያ “ኢ-ሞራላዊ” መሆን ነው፡፡ ሰዎች እንዴት ተንደላቀው እንደሚኖሩ የሚመለከት ባለዝቅተኛ ደሞዝ በወር ሁለት ቀናትን እንኳን ሊያስኖረው የማይችል ደሞዝ ሲከፈለው መናደዱና ገንዘብ ለማግኘት ሲል ወደ ወንጀልና ኃጢኣት መግባቱ አይቀርም፡፡ በዚህን መሰሉ አስጨናቂ ወቅት ለነፍስና ለኅሊና የሚያስቡ ዜጎች ቁጥር እጅግ አናሳ ነው፡፡ የሚዘወተረው የሕይወት መርህ “ጅብ ከሚበላህ በልተኸው ተቀደስ” የሚለው ይሆንና ሩጫው የጥሎ ማለፍ ይሆናል፡፡ በጥሎ ማለፍ ማኅበረሰብኣዊ የኳስ ዐበደች ጨዋታ ደግሞ ተረጋግጦ የሚሞተው እጅግ ብዙ ነው፡፡ ትግሉ እግር አውጭኝና ነፍስን አውሎ የማሳደር በመሆኑ ይሉኝታንና ሀፍረትን ሸጦ የበላ ነው፡፡ ይህም ታዲያ ይታሰብበት፡፡ በሰው ከመፍረድ በፊት ቅጥር ሠራተኛው የሚከፈለው ደሞዝ የኑሮ ውድነቱን ያገናዘበ ነው ወይ? ቢያንስ ቢያንስ ከጎረቤት ሀገራት የማይተናነስ የደሞዝ እስኬል እንከተላለን ወይ? የኬንያ መምህር እንዴት ይኖራል? የታንዛንያ የህክምና ዶክተር እንዴት ይኖራል? የሞዛምቢክ ነርስ እንዴት ይኖራል/ትኖራለች? የናይጄሪያ አንድ የቢሮ ኃላፊ እንዴት ይኖራል? ስንቱ ዜጋ በቤቱ ምን ምን አለው? ምን ምን የለውም? ምን ያህል ዓመታትን በምን የትምህርትና የደሞዝ ደረጃ ሠርቶ ምን ምን ሊኖረው ይገባል? የትና እንዴት ይኖራል? ምን ይበላል? ምን ይጠጣል? ምን ይለብሳል? የንጹሕ ውኃ፣ የመብራት፣ የስልክ፣ የመንገድ፣ የመንግሥታዊ ታህታይና ላዕላይ መዋቅሮች ዝርጋታ በምን መልክ ተደራጅተውለታል? … ተብሎ ይጠና፡፡ መንግሥት ለዜጎቹ ካላሰበ ማን ያስብላቸዋል? ግዴታውን ያልተወጣ መንግሥት ደግሞ የዜጎችን መብትና ግዴታ ሊያስከብር አይችልም፡፡ ማዘዝና መታዘዝ የሚኖረው ሁሉም መብትና ግዴታውን በአግባቡ ሲወጣ ነው፡፡ በሥርዓቱ የማልይዘው ልጅ ዐመፀኛና በዋልፈሰስ ቢሆን ተጠያቂው እኔ እንጂ እርሱ ሊሆን አይችልም፡፡
በየቀኑ ወደሰማያት የሚመጥቀው የኑሮ ውድነት መፍትሔ ይፈለግለት፡፡ የመነገጃና የማትረፊያ ህጎች ይኑሩ፤ ካሉም እንዲከበሩ ቁጥጥር ይደረግ፡፡ ንግዱም ልክ እንደፖለቲካው ሁሉ በስሜት የሚነዳ ከሆነ ሁላችንም ተያይዘን መጥፋታችን አይቀርም፡፡ ይሄ በየቦታው የተገተረ የሀብታም ፎቅና ሕንፃ ደግሞ ሰው ሠራሽ ነውና ቀውጢ ቀን ሲመጣ የዶጋ ዐመድ ይሆናል፡፡ አሌፖንና ደማስቆስን ያዬ በጦርነትና በግጭት አይቀልድም፡፡ ሩዋንዳንና የመንን ያዬ በጎሣና በዘር እሳት አይጫወትም፡፡ ጋዳፊን፣ ሣዳምን፣ መንግሥቱን፣ መለስን፣ … ያዬ በአምባገነንነት ካርድ አያፌዝም፡፡ ሶማሌንና ዩጎዝላቪያን ያዬ በተመሳሳይ ወይም በተቀራራቢ ቋንቋና ባህል አለኝታነት አይመፃደቅም፡፡ እኔ ተናግሬያለሁ! ዋ! ዛሬን እያማረጥሽ የምትበይና መኪና እንደሸሚዝ እየለዋወጥሽ የምትዘባነኝ ሌባና ሙሰኛ ሁላ ነገ ጉድ ሲዘንብ መግቢያ ቀዳዳ የለሽምና አሁኑኑ ማሰብ ጀምሪ፡፡ ነገ የማሰቢያ ጊዜም ላይኖረን ይችላል፡፡ አምስት ይሁን ስድስት የቤተሰብ አባላቱን ከአየር በወረደ ቦምብ ያጣ ሦርያዊ የዩኒቨርስቲ ፕሮፌሰር በአውሮፓ ጎዳናዎች ለማኝ እንደሆነ ሰምቻለሁ፡፡ የወደፊት የማይቀር ኹነትን ከዛሬ አስቀያሚ ገጠመኞች ተነስቶ ለመተንበይና አስቀድሞ ለመጠንቀቅ በግድ ኢትዮጵያዊውን ሼህ ሁሴን ጂብሪልን ወይም የእንግሊዟን የ16ኛው ክፍለ ዘመን ነቢይት ማዘርሽፕተንን መሆን አይጠይቅም፡፡ እነስብሃት ነጋና አባይ ፀሐዬ፣ እነጌታቸው አሰፋና ጌታቸው ረዳ የሠሩትን ያን ሁሉ ግም ሥራ በማሰብ መጨረሻቸው እንደማያምር መረዳት ከተሳናቸው በርግጥም በሰው አምሳል የተፈጠሩ ጅቦች እንጂ አእምሮ ያላቸው ሰዎች ሊሆኑ አይችሉም፡፡ ኧረ ጅቦች ከወያኔዎች በስንት ጣማቸው! ጅብ እኮ ወንድ ወንዱን አይሰርም፡፡ ጅብ እኮ በህግ ስም አስሮ ወገኑን አያኮላሽም፡፡ ጅብ እኮ ሰውን ከነነፍሱ ወደ ገደል አይጥልም፡፡ ጅብ እኮ ይጠግባል – እንደወያኔ እምብርት-የለሽ አይደለም፡፡ እነዚህ ወያኔዎች እኮ ከሰይጣንም በልጠው ሰይጣን ራሱ ስለነሱ እንዲመሰክር አስገድደውታል – “ወያኔዎች በክፋትና በጭካኔ እኔን ዕጥፍ ድርብ ያስከነዳሉ! እኔ ያላደረኋቸውንና ለተከታዮቼ ያላስተማርኳቸውን አዳዲስ የማሰቃያ ሥልቶችን የፈለሰፉ አለቆቼ ናቸው፡፡…” ሲል ዲያብሎስ ራሱ ምዕመናኑ ፊት ዐውደ-ጥፋት ላይ ቀርቦ በቅርቡ መናገሩን በፌስቡክ አንብቤያለሁ – የማመንና ያለማመን ጉዳይ የግሌ ነው፡፡ ወያኔዎች ዕረፍት የሌላቸውና ዕረፍትም የማይሰጡ የሲዖል ትሎች ናቸው፡፡ …
ወያኔ ቤተ አምልኮቶችንም አጥፍቷቸዋል፡፡ ክህነት የሌላቸው ቀሳውስትን፣ ፅድቅ የሌላቸው ማይም ጳጳሣትን፣ ትምህርት የሌላቸው የደብር አለቆችን… በየአድባራቱና በየሰበካ ጉባኤዎች እየሾመ ምዕመናንን ሲቦጠቡጥ፣ ሲሰልልና ሲያሰልል በመኖሩ ሃይማኖታችን እንዳለች አትቆጠርምና ይህም ይታሰብበት፡፡ በመንግሥት መዋቅሮችና በሃይማኖት ተቋማት በብዛት የተሰገሰጉት ወያኔዎች በቶሎ ካልተመነጠሩና ትክክለኛ ችሎታና ሙያ እንዲሁም የክህነት ሥልጣን ባላቸው ሰዎች ካልተተኩ ታጥቦ ጭቃ ነው፡፡ የዘር ጉዳይ ምኔም አይደለም፡፡ የሚተኩት ሰዎች ሙሉ በሙሉ ከትግራይ ቢመጡ ጉዳየ አይደለም፤ ነገር ግን ወያኔ አይሁኑ ብቻ፡፡
ድህነትና ጎዳና ተዳደሪነት ከቀን ወደ ቀን እየበዛ ነውና በዚህም ጉዳይ ይታሰብበት፡፡ በተለይ ባለፉት 30 ዓመታት በሀገራችን የነበረው ሸፋፋ የሀብት ክፍፍል የፈጠረው የኢኮኖሚ ቀውስ እያስከተለው ያለው ድህነት አሰቃቂ እየሆነ ነው፡፡ ጥቂቶች ተንደላቅቀው በሚኖሩባተ ሀገራችን ሚሊዮኖች በርሀብ አለንጋ እየተገረፉ የሚኖሩበት ሁኔታ በቶሎ መቋጨት አለበት፡፡ ድህነት ለብዙ ነገር ያጋልጣል፡፡ በድህነት ላይ ኳሻርኳራዊው ኢኮኖሚ የፈጠረው አድልዖኣዊው የሀብት ልዩነት ሲጨመርበት ደግሞ አደጋው ቀላል አይደለም፡፡ ብሔራዊ ስሜትን እየናደ፣ ሰብኣዊነትን እየደረማመሰ፣ የሞራልና ግብረ ገብ አጥሮችን እያፈራረሰ፣ የዝምድናንና የወዳጅነትን ድንበሮች ሳይቀር እየጠረማመሰ፣ … ጉድ እየሠራን ያለው ዋነኛ ነገር ድህነት ነውና አሁንም ይታሰብበት፡፡ ቁርሱን እንደምንም ቀምሶ ለምሣው የሚጨነቅ ማኅበረሰብ ይዘን ወዴት እንደርሳለን? ምናልባት ወደ መካከለኛዋ አፍሪካና ወደ የመን፡፡
በሩቅ ስንሰማቸው ይዘገንኑን የነበሩት ኢ-ሞራላዊና ኢ-ሃይማኖታዊ አውሮፓዊ ድርጊቶች እንደሰደድ እሳት እየተስፋፉ መጥተው ሀገር ምድሩን እያጥለቀለቁት ነውና ይህም ይታሰብበት (እርግጥ ነው ዓለም አቀፍ በጀት ተመድቦለት በታላላቅ ወንድሞች የሚተገበር የዘመን ፍጻሜ ምልክት በመሆኑ የትግሉ ከባድነት አይካድም)፡፡ ለማንኛውም እግዚኦ እንበል፡፡ ይህ ዓይነቱ ሙስና (ጥፋት) ሀገርን በእሳት ቋያ የሚለበልብ ሰማያዊ መርገምት ስለሚያስትል በተለይ አባቶችና እናቶች ሌት ተቀን በርትታችሁ ጸልዩ – እንጸልይ፡፡ ሶዶምና ገሞራ ወደ ኢትዮጵያ እያመሩ እንደሆነ ይሰማኛል፡፡ እርግጥ ነው – በሕይወት ተስፋ መቁረጥና በባዶነት ስሜት መቃተት ለዕኩይ ተግባራት እንደሚዳርጉ ግልጽ ነው፡፡ ስለሆነም የዜጎችን የመኖር ተስፋና ጣፋጭ ቤተሰባዊ ኑሮን በማለምለም አኳያ መንግሥትና ጤናማ መያዶች ያላቸው ሚና ቀላል እንዳልሆነ ተገንዝበው በዚህ ዙሪያ ጠንክረው ቢሠሩ ችግሮች ቀስ በቀስ እየተቀረፉ የመሄድ ዕድላቸው የሰፋ ይመስለኛል፡፡ የሆኖ ሆኖ ይህም ይታሰብበት፡፡ በአየር ላይ “ሀገር፣ ሀገር” ማለቱ ፋይዳ የለውም፡፡ “ፀጉራም ውሻ አለ ሲሉት ይሞታል” እንዲሉ ሀገር ያለች እየመሰለች ከእጃችን እያመለጠች እንደሆነ ይታየኛል፡፡….
ጠጭነት፣ ሰካራምነት፣ ሀሽሻምነት፣ ወፈፌነትና ዕብደት፣ ሴተኛ አዳሪነት፣ ሥራ ፈትነት፣ ሥራ አጥነት…. እየተበራከቱ ነው፡፡ እነዚህ ማኅበራዊ ነቀርሣዎች እየቀነሱ እንዲሄዱ የሚደረግበት መፍትሔ ካልተገኘና በተናጠል መክበር ፋሽን እንደሆነ ከተጓዝን የጋራ ሀገር አይኖረንም፤ ሁላችንም እናጣለን እንጂ አንዳችንም ደግ ነገር አናገኝም፡፡ አዲስ አበባን በዋናነት ይዛችሁ ከተሞችን በሥራ ሰዓት ታዘቡ፡፡ መንገዶች ላይና መጠጥ ቤቶች ውስጥ የሚታየው የሰው ብዛት፣ አስፋልቶች ላይ የሚርመሰመሰው የመኪና ብዛት… ሲታይ “ለመሆኑ በዚህች አገር ሥራ የሚሠራው ሌሊት ነው እንዴ?” ያስብላል፡፡ የውጭ ሰዎች ይህንን ሁኔታችንን ሲታዘቡ ምን እንደሚሉን ባውቅ ደስ ባለኝ፡፡ ደግሞም በአውሮፓ መንገዶች እንደብርቅ የሚታዩ ዘመናዊ አውቶሞቢሎች እዚህ በኛ በድሃዋ ሀገር ያላንዳች ሀፍረት ሽንጣቸውን እያሳዩ እዚያና እዚህ በብዛት ሲታዩ ሀገራችንን የዕንቆቅልሾች መፈልፈያ ዋሻ ማድረጋቸውን እንረዳለን፡፡ ግርምቲ ዓዲ – ማለትም ሀገር፡፡ ይሄኔ እኮ የዚያ መኪና ባለቤት አጎት ለማኝ ሊሆን ይችላል፡፡ ጉረኞች እኮ ነን!
ስለዚህ የደመወዙ ማነስ፣ የገንዘቡ የመግዛት አቅም ማሽቆልቆል፣ የመንገዱ መጥበብና በየቀኑ ከሚጨምረው የተሸከርካሪና የሰው ብዛት ፈጽም አለመጣጣም፣ ከቀበሌ ጀምሮ እስከ ከፍተኛና ማዘጋጃ ቤት እንዲሁም የትኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት ድረስ የሚታየው የሙስናና የዘመድ አዝማድ አሠራር መንሰራፋትና የባህል ያህል መቆጠር፣ የዜግነትና ብሔራዊ ስሜት መጥፋት፣ የሀኪም ቤቱና የሀኪሞቹ ጥራት መጓደል፣ የትምህርቱ ጥራት ወደ ዜሮ መውረድ፣ የህግ አስከባሪው ንቃተ ኅሊና መዝቀጥ፣ ድንበር ያጣው ሆዳምነት፣ ትውልድን እየገደለ ያለው ማይምነት፣….. መንግሥታዊ ትኩረት አግኝቶ ልዩና የተቀናጅ ሥራ እንዲሠራበት ይደረግ፡፡ ምናልባት ያኔ መኖር ብጀምር ማለቴ ብንጀምር …
በሰው የሚጠሉት ወይም እንደሚጠሉት የሚናገሩትን ራስ ሲያደርጉት የማያስጠላ ከሆነ የተሳከረ ስብዕና (MPD) ባለቤት የመሆን ችግር አለ ማለት ነውና በቶሎ መታከም ያስፈልጋል፡፡ እኔ ለምሣሌ በወንድሜ ወይ በጓደኛየ ላይ የማየውንና የምቃወመውን መጥፎ የመሰለኝን ምግባር እኔ ራሴ ባደርግና እንደነውር ባልቆጥር ትክክል አይደለሁም፡፡ ጨለማና ብርሃን ኅብረት እንደሌላቸው ሁሉ በአንድ ሰውነት ውስጥ ሁለትና ከዚያ በላይ ተቃራኒ ሰውነቶች ሊኖሩ አይችልም፡፡ እንደዚያ ያለ ችግር በፖለቲካው መስክ በጉልኅ እያስተዋልን ነው፡፡ ይህ አንቀጽ መግቢያየ መሆኑ ነው፡፡
ትናንት የሀገራችን – በአዲሱ አጠራር – የፖለቲካ ተፎካካሪዎች በጠ/ሚኒስትሩ ተጠርተው ውይይትና የምሣም ግብዣ ማድረጋቸውን በሚዲያ ተከታትለናል፡፡ እጅግ በጎ ጅምር ነው፡፡ በሀገራችን ለዘመናት ስንመኘው የነበረና በነዚህ ባሳለፍናቸው ጥቂት የለውጥ እንቅስቃሴ ጎልቶ በታየባቸው ወራት ውስጥ እናያለን ብለን ያልገመትነው ነገር ነው፡፡ ፖለቲከኞቹ ከዚህ መልካም ጅማሮ ብዙ ነገር እንደተማሩ መገመት ይቻላል – ለመማር ፈቃደኛ ከሆኑ፡፡ በባህላችን እንካ ያሉት ዳቦ እርካሽ እንደሆነ መኖሩ አውኮን እንጂ በቀደምት አምባገነን ገዢዎች ዘንድ እንደዜጋና እንደሰውም መቆጠር ብርቅ እየሆነባቸው በየማጎሪያ ቤቶች እየታጨቁ ስንትና ስንት ግፍና በደል ይደርስባቸው የነበሩ ተቃዋሚዎች ይህንን የመሰለ ክብር ሲያገኙ ቢያንስ የጌቶች ጌታ የሆነውን ኅያው እግዚአብሔርን – የሚያምኑ ከሆነ ነው እሱም- ቢበዛ ደግሞ ለዚህ ማዕረግ ያበቃቸውን የሕዝብ ትግልና የወጣቶች መስዋዕትነት ክብር ሊሰጡት በተገባ ነበር፡፡ ይቺ ዕድል እንዲህ በቀላሉ አልተገኘችም፡፡ እንኳንስ ተቃዋሚዎች ጠ/ሚ ዐቢይ ራሱ የንጹሓን ዜጎች ደምና አጥንት ነው ወደላይ አሽቀንጥሮ ለዚህ የታሪክ ኃላፊነት ያበቃው – ኃላፊነቱ ባለው እቶናዊ የሚጋረፍ ሙቀት የተነሣ የሚቀናበት ባይሆንም፡፡ ነገር ግን በሀገራችን የተለመደው ነገር ሌላ ሆነና ተቸገርን፡፡ አንድ ያገሬ የኔ ቢጤ (“ለማኝ” ላለማለት ነው) እንዲህ አለ ይባላል – “ስንቅ ያለቀበት ጌታ ‹ደጅህ ላይ ቆሟል› ብለህ ለጌታህ ንገረው!”፡፡ መግደርደርና መኮፈስ በመንደር ውስጥ ብቻ ሳይሆን በላይኛው እርከንም መታየቱ እየጎዳን ነው፡፡… እንጂ አሁን “በምድርህና በሕዝብህ መሀል በሰላም ታገል” ተብሎ ተጠርቶ ሲያበቃ ሕዝብን ማመስና ትጥቅ አልፈታም ማለትን ምን ያመጣው ነበር? ለማንኛውም የነፃነትን አየር ገና በጨረፍታው ከመተንፈሳችን ያን ለዘመናት ያንገፈገፈንን የቆሪጥ አገዛዝ እንዳታመጡብን ተቃዋሚዎች አቅል ግዙልን፤ ከራሳችሁም፣ ከመንግሥትም ጋር በቀናነት ተግባቡ፡፡ እናንተስ ሾልካችሁ ብትሄዱ መውጫ መግቢያውን ታውቁታላችሁና ምንም አትሆኑም፡፡ ለኛ ለተገፋነው አስቡልን፡፡ …
የተፎካካሪ ፓርቲ መሪዎችን ስብሰባ በቲቪ ስመለከት ብዙ የተደበላለቀ ስሜት አደረብኝ፡፡ ጎላ ብሎ የተሰማኝ ግን ሀገራችን በሁሉም ረገድ ዕድለኛ አለመሆኗ ነው፡፡ በርካታዎቹ ፖለቲከኞች ዕድሜያቸው ከመግፋቱ የተነሣ ራሳቸውን ችለው ስለመራመዳቸውም ተጠራጠርኩ፡፡ እንዲህም አልኩና ራሴን ጠየቅሁ “ይሄ ፖለቲካ የሚሉት ነገር ጡረታ የለውም ማለት ነው?” ጥያቄየ ሳላስበው ቀጠለ “እነዚህ ሀፍረትና ይሉኝታ የሚባሉ ነገሮች ከትግራይ – ከወያኔ ትግሬዎች መፈልፈያ ዋሻ – ብቻ ሣይሆን ከመላው ፖለቲከኞቻችን ጭንቅላት ውስጥም ሙልጭ ብለው ወጥተው ይሆን?” አልኩ፡፡ ነገር በሦስት ሲሆን ይጸናልና እንዲህ ስል ጥያቀየን ሰለስኩ – “በዚህ ሁኔታ የዚህች ሀገር የመኖር ዋስትና ምንድን ነው?” አዎ፣ ከ“ታላላቆች” እንዲህ ያለ ስሜት-አልባነት (insensitivity) ከተስተዋለ ከተራው ዜጋማ ምን ሊጠበቅ? “የዓሣ ግማት ከአናት” መባሉ ትክክል ነው፡፡ ሁላችን ተያይዘን የዝቅጠት ቁልቁለቱን የምንነጉደው አለምክንያት አልነበረም፡፡ ትልቁ ዳቦ ሊጥ ሲሆን?
አንዱ አንዱን ሲያማ ጀምበር ልትጠልቅ ነው፡፡ ተቃዋሚዎች በመንግሥት ወንበር ላይ ያሉትን “ሥልጣን ርስተ ጉልት መሰላቸው እንዴ? የሥልጣን ገደብ ተበጅቶለት መሪዎቻችንን በዙር ለምን አንመርጥም?” ለማለት የሚቀድሙት ተቃዋሚዎች ናቸው፡፡ ይህን የሚሉ ተፎካካሪዎችን በየድርጅታቸው በሚገኙ ወንበሮች አንዳንዶቹ ከ25 ዓመታት በላይ መጎለታቸውንና በፈረንጅኛው አነጋገር እዚያው ወንበር ላይ vegetate ማድረጋቸውን ሳስበው አፈርኩ፡፡ በሀገሬ ዕድልም አዘንኩ፡፡ ከተሰብሳቢዎቹ ውስጥ በጣም ጥቂት ጎልማሦችን ብቻ ነው ያየሁት፡፡ አብዛኛው ያረጀው ያፈጀው የኢህአፓውና በኋሊዮሽ አቆጣጠር ከዚያም የሚያልፈው ትውልድ ነው – አንዳንዶቹ እንዲያውም ከዐቢይ ጋር መግባባት ሊሣናቸው የሚችሉ ጎምቱዎች ናቸው፡፡ ደግነቱ የመድረኩ መሪ – ጠ/ሚ ዶ/ር ዐቢይ – ወጣት መሆኑ ትንሽ ተስፋ አጫረብኝ እንጂ ዱሮ ወጣት ሳለሁ የፖለቲካ ቡድን መሪ የነበሩ የያኔዎቹ አንጋፋዎች አሁንም በ80 እና በ90ዎቹ ዕድሜያቸው እዚያው ሙጭጭ ብለው ስመለከት በኢትዮጵያ ውስጥ ንግግርና ተግባር እጅግ የተለያዩ መሆናቸውን አስታወስኩ – አወውሮፓ ውስጥ ብሆን ኖሮ – ብቻየንም ብሆን ሠልፍ ወጥቼ “shame on you dear octogenarians and nonagenarians!” እል ነበር – ዕድሜ ፀጋ መሆኑንና በአግባ ከተጠቀሙበት የሚያስከብር መሆኑን አውቃለሁና ትችቴን ከዐውድ ውጪ በሌላ መልክ እንዳትተረጉሙብኝ አደራ፡፡ ይህ ራስን የማምለክና ሌሎችም እንዲያመልኩብን የማስገደድ አባዜ ቤተ መንግሥቱን አልፎ ወደ ተቃዋሚዎች መውረድ ነገንም ከዛሬው በበለጠ እንድንፈራው ቢያስገድደን አይፈረድብንም፡፡ ክፉ ዐመል፡፡
በዚህች የበሬ ግምባር በማታህል ሀገር እንደሚባለው 70 እና 80 የፖለቲካ ኩይሣ ካለ የበሽታ እንጂ የጤና ሊሆን አይችልም፡፡ ከ310 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላት አሜሪካ እንኳን ሁለት ታላላቅ ፓርቲዎች ናቸው ያሏት፤ ከዚህ አንጻር የኛ በርግጥም አለመታደል ብቻ ሣይሆን ትልቅ እርግማን ነው፡፡ ይሄ ሁሉ ፓርቲ ደግሞ በጎሣ የተመሠረተ ነው ማለት አንችልም፡፡ ለይምሰል ያህልም ቢሆን የሃሳብና የአመለካከት ልዩነትም አለበት፡፡ ስለዚህ ችግሩ የጎሣና የሃይማኖት ብቻ ሳይሆን እነሱን ሽፋን አድርጎ በሃሳብና በአመለካከት የተለያዩ በማስመሰል የጥቅምና የሥልጣን ፍትጊያ እንደሆነ መገመት አይከብድም፡፡ ከ“ፍቅር እስከመቃብር” የሚቀጥል “የሥልጣን ጥም እስከ መቃብር” በሚል መጽሐፍ ቢጻፍ ጥሩ ነው፡፡
አንዲት ትል ከመሀል ሸዋ በጧት ተነስታ እየገሠገሠች ስትሄድ እዚያው መሀል ሸዋ አንድ ሰው ያያታል አሉ፡፡ “አንች ትል ወዴት ትሄጃለሽ?” ብሎ ይጠይቃታል፡፡ እርሷም “መተማ!” ብላ ትመልስለታለች፡፡ እሱም ይቀጥልና “ትደርሻለች?”ይላታል፡፡ እርሷም “ልብማ!” ትለውና መንገዷን ትቀጥላለች፡፡ እኛም በነዚህ ጎምቱ የፖለተካ አበጋሮች የዴሞክራሲ ጥማታችን ሊረካ ጫፍ ላይ ደርሰናል፡፡…
የኛም ነገር እንደትሊቱ መሆኑ ነው፡፡ በ1983 እና ከዚያ ወዲህ እንደአሸን የፈላው ይሄ ሁሉ የፖለቲካ ድርጅት ጉዞው ወደ አራት ኪሎ ነው፡፡ ግን የትም ሳይደርስ ዕድሜውን ብቻ በመቁጠር አብዛኛው የድርጅት መሪ አራት ኪሎን በልቡ እንደሰነቀ አረጃና አሁን ጠማማ ጣሳ መስሎ በህልሙ ብቻ ጠ/ሚኒስትርና ፕሬዝደንት እንደሆነ ቀረ – ላልተለመደ ግልጽነቴ ይቅርታ፡፡ እንደሚመስለኝ እንደኛ እንደ ኢትዮጵያውያን ሥልጣንና ሀብት ወዳድ በዓለም ያለ አይመስለኝም፡፡ ለሥልጣን በተለይ ጉጉ ነን፡፡ ለዚያም ስንል አይደለም ሀገርና ሕዝብ ልጃችንንም ቢሆን ሳንሸጥ የማንቀር ብዙዎች ነን፡፡ መጥፎ ተፈጥሮ፡፡ ለዚህ ይመስላል እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ ትንንሽ ዘውዶችን አናቱ ላይ ጭኖ እንደሚንቀሳቀስ አንዳንድ የፖለቲካና የማኅበረሰብ ሥነ ልቦና ተንታኞች የሚናገሩት፡፡ የሥልጣን ሱሳችንን በስያሜዎች ሳይቀር መገንዘብ እንችላለን፡፡ “የኢዴፓ ፕሬዝደንት፣ የመዐሕድ ፕሬዝደንት፣ የኢመማ ፕሬዝደንት፣ የኢ.ቤ.መ ፕሬዝደንት፣ የአኢወማ ፕሬዝደንት፣ የኢሠማ ፕሬዝደንት፣ የ‹መኢጠማ› ፕሬዝደንት…” የብዙ ተቋማትን ኃላፊዎች ወይም ሊቃነ መናብርት ስያሜ ስንመለከት “ፕሬዝደንት” ነው የሚለው፡፡… እንዲህ ከሆነ እኔም የስድስቱ ቤተሰቤ ፕሬዝደንት ሆኜ ራሴን በራሴ መሾሜን በዚህ አጋጣሚ ሳልገልጽ ባልፍ ይቆጨኛል፡፡ ባለቤቴ ማንጠግቦሽ ደግሞ በምክትል ፕሬዝደንትነት ተሰይማ የቤት እመቤትነት ሥራዋን እንድትቀጥል ዛሬ ማታውን የሹመት ደብዳቤዋን እሰጣታለሁ – በልጆቻችን ፊት፡፡ ከጊዜው የሴቶች ሀገራዊ የሥልጣን ክፍፍል አኳያ ግን ይህ ሹመት መመርመር ሳይኖርበት አይቀርም፡፡ ቢሆንም እኔ ግን ሞቼ እገኛታለሁ እንጂ የፕሬዝደንትነቷን ሥልጣን አልለቅም፡፡ … ይሁን፡፡ ፈገግታም የሕይወት ቅመም ናት፡፡
አንጀቴ እያረረ በራሴ እስከመቀለድ የበቃሁት በናንተ ሁኔታ ስለተበሳጨሁ ነው፡፡ አላስፈላጊ ብዛታችሁን በተመለከተ እንደተመከራችሁት ቢቻል ወደ ሁለት አለበለዚያም ወደ ሦስትና አራት ውረዱ፡፡ ሰባና ሰማንያ ፓርቲ ሕዝብን ያወናብዳል፣ የሀብት ምንጭንም ያራቁታል እንጂ ለሀገር አይጠቅምም፡፡ አራት ኪሎ ቤተ መንግሥት ሊይዝ የሚችለው የጠ/ሚኒስትር ብዛትም አንድ ብቻ ነው፡፡ በመቶና ሁለት መቶ ሥፍራ ተቧድኖ ለአንድ ቦታ መወዳደር ደግሞ አላዋቂነት ነው፤ ሕዝብ ይታዘባችኋል፡፡ ስለዚህ የዚህ ሁሉ ጎራ ዋናው ልዩነት የሥልጣን ጉዳይ እንጂ ሌላ ባለመሆኑ በቶሎ ንቁና ተሰባሰቡ፡፡ በዘርና በሃይማኖት ፓርቲ መመሥረት ደግሞ የስብዕና ክስረት ነው፡፡ ይህን ከሌላው ዓለም ተማሩ፡፡ በተለይ በዚህ በሰለጠነ ዘመን በጎሣና በሃይማኖት መሰባሰብ ከእንስሳም መውረድ ነው፡፡ ለአንዲት ቦታ አትራኮቱ፡፡ ሕዝቡን አድምጡት፡፡ ሕዝቡ ከእናንተ በላይ የነቃ ነው፡፡ የዝምብ ልጃገረድንና የቁንጫ ጠንጋራን የሚለየውን የኢትዮጵያን ሕዝብ ማታለል በፍጹም አይቻልም፡፡ በበቀደሙ ስብሰባችሁ ለምሣሌ ብዙ ሰው ሆዱን ይዞ ሲስቅባችሁ ተመልክቻለሁ፡፡ እኔም ፍርፍር ብዬ ስቄያለሁ፡፡ ከልጅነት እስከ ዕውቀት ካሙዙ ባንዳንና ሮበርት ሙጋቤን በተቃውሞው ጎራ ተጎልተው እንደማየት ምን እሚያስቅ ነገር አለ?
የዚህችን ሀገር ፖለቲካ እያበለሻሸ ያለው ትውልድ እንደሚመስለኝ ከ60 እስ 90 አካባቢ ያለው የቀደመው ትውልድ ነው፡፡ እናንተ ቢቻል ዕረፉ፤ ባይቻላችሁና የመታየትና የመወደስ እንዲሁም የዝነኝነትና የታዋቂነት አባዜ ናላችሁን እያዞረ የሚያስቸግራችሁ ከሆነ በወጣቶች ጀርባ አማካሪ ሆናችሁ ለሕዝቡ ታዩት፡፡ በእናንተ ቦታ ግን የተማሩ ወጣቶችን ተኩና ከድካማችሁ ዐረፍ በሉ፡፡ ይሄ “ያለ እኔ ሀገር ትጠፋለች” የሚለው የምትክ-የለሽነት አስተሳሰብ (sense of indispensability – which is, to me, a psychopathic problem)) አሳውሯችሁ እንዳይቀር ወደ ኅሊናችሁ ተመለሱና ከእናንተ የተሻሉ ወጣት ዜጎችን በመተካት ሕዝቡን ካሱት፡፡ አሪስቶትል ይሁን ፕሌቶ እንዲህ ብሏል አሉ “ተማሪ ከመምህሩ ካልበለጠ መምህሩ ደከመ እንጂ ዘር አልተካም፡፡” ግሩም አባባል ነው፡፡ እኛ ግን የፈዘዘ ቅጂ (ኮፒ) እየተውንና ራሳችንን እምሰማየ ሰማያት እየሰቅልን መሥራት የሚገባንን ሣንሠራ ሀገሪቱን ሰው-አልባ አድርገን አስቀረናት፡፡ ዶ/ር ዐቢይን ተመልከቱ፡፡ ይህ ብላቴና ትናንት ማንም የማያውቀው ፈጣሪ ከሰማይ ዱብ ያደረገው የሚመስል የሀገር አለኝታ ነው፡፡ እግዜር ቢፈልግ ኖሮ ብዙ የደከሙትን ኢንጂኔር ግዛቸውን ወይም ፕሮፌስር በየነን ያስነሳ ነበር፡፡ ያ አቅቶት አይመስለኝም፡፡ ግን የሁሉንም ልብና ኩላሊት የሚመረምር ፈጣሪ እነጎልያድን ትቶ ትንሹን ዳዊት አስነሳ፤ ምናልባት ጎልያዶችን በጎልያዶች ማጥፋት አልፈለገ ይሆናል – የፈጣሪ ሥራ እንደዚህ ነው፡፡ ከዚህ እንኳን ብዙ መማር በተገባ፡፡
በመሠረቱ በዚህች ዓለም ሁላችንም ነቁጥ ነን፡፡ ምንም ያህል እንማር፣ ምንም ያህል ሀብትና ገንዘብ ይረን፣ ምንም ያህል ዝነኞችና ታዋቂዎች እንሁን፣ በሕይወት ዘመናችን ምንም ዓይነት ተዓምር እንሥራ … ዕድሜያችን ግን ውሱን ናት – ይህን ሌጣ እውነት ከተፎካካሪ ፖለቲከኞች ስብሰባ በጣም ተገንዝቤያለሁ፡፡ በሽታ ባያውቀን፣ ማጣት ባይደፍረን፣ ፍቅር ሞልቶ ቢፈሰን … እርጅናን ግን ልናስቀራት አንችልም፡፡ ታዲያ ለዚህች ዕድሜ ብለን ለምን በሥልጣንና በሀብት ሱስ እንጠመዳለን? ለዚህች ከንቱ ዓለም ለምን የወገኖቻችንን ቁስል እያነፈረቅን በፖለቲካ ቁርቋሶ ሰበብ የሕዝብን ዕንባ በከንቱ እናፈሳለን? መንግሥቱና መለስ ኢትዮጵያን ልክ እንደእጅ ሥራ ዳንቴላቸው ቆጥረው ሲጫወቱብን፣ “እኔ ከሌለሁ ሁሉም የለም” ከሚል ዕብሪትና ትምክህት ያለነሱ ኢትዮጵያ አንድም መሪ ሊሆን የሚችል ዜጋ እንደማታፈራ አስበው ብዙ ተጫወቱብን፡፡ መጨረሻቸውን ስለምናውቀው አናነሳውም፡፡ ከንቱ ሰው መጨረሻውም ከንቱ ነው፡፡
ኢትዮጵያ የወላድ መካን አይደለችም፡፡ አይሳካልንም እንጂ የወላድ መካን ልናደርጋት የምንፋጭረው እኛው ነን – በተለይ ትልልቆቹ፡፡ ሰውን እንንቃለን፤ ወጣቱን በተለይ አናስጠጋውም – ልክ እንደዝንጀሮ አባት – ዐቢይ አህመድ ከዝንጀሮ አባቶች እንዴት እንዳመለጠ ይገርመኛል – ለነገሩ እንዴት እንዳመለጠ እርሱ ራሱ በአንድ ወቅት ተናግሮታል – ክፋታችን እኮ ወደር የለውም፡፡ ለዚህ ሁሉ ምክንያቱ ከሀገራችን ይልቅ ለሥልጣናችን ቀናኢ መሆናችን ነው፤ ለሀብትና ለገንዘብ ስሱ ነን፡፡ እንጂ ብዙ የተማሩ ሰዎች አሉ፡፡ እነሱን እየመከርንና እያቃናን ወደ ኃላፊነት ብናስገባቸው በአዲስ አስተሳሰብ አዲስና ለሁሉም የምትመች ሀገር መሥራት በተቻለን፡፡ አሮጌ ምን ጊዜም አሮጌ ነው፡፡ በ83 የፖለቲካ ቅኝት 2011ን ልንመራው አንችልም፡፡ ዝንታለማችንን ዳውድ ኢብሳ ወይም በየነ ጴጥሮስ ወይም አረጋዊ በርሃ ወይም መርሻ ዮሴፍ እያልን መኖር አልነበረብንም፡፡ አሜሪካኖች የአንድን ሰው ፊት ከስምንት ዓመታት በላይ እንዳያዩ በህጋቸው የወሰኑት ወደው አይደለም፡፡ የመንግሥት ጥውርስ ጠበንጃ ስላለው – ታንክና መትረየስ ስላለው – ይሁን ግዴለም፤ የአንድን የፖለቲካ ተፎካካሪ መሪ ማለቴ “ፕሬዝደንት” ግን እንዴት ለ30 ዓመታት እንድመለከት ዕድሜ ይፍታህ ይበየንብኛል? ይችም ዕድል ሆና? እነዚህ ሰዎች ዛሬ ወይም ነገ ወደማይቀሩበት ሊሄዱ ይችላሉ፡፡ እነሱ ሄዱ ማለት ደግሞ ቢያንስ በንድፈ ሃሳብ ደረጃ ኢትዮጵያም ሄደች – እስከወዲያኛው ነጎደች ማለት ነው፡፡ ይብላኝ ለነሱ እንጂ ኢትዮጵያ ግን ትኖራለች፡፡ ዐፄዎቹ ሄዱ፤ መንግሥቱም ሄደ፤ መለስም ተጓዘ፣ “ኃይለ ማርያም”ም ከ“ሥልጣን” ወረደ – ኢትዮጵያና ሕዝቧ ግን አሁንም አሉ፤ ወደፊትም ይኖራሉ – እንዲያውም ከአሁኑ በተለዬ አምሮባቸውና በዓለም ላይ ደምቀው፡፡ የሆኖ ሆኖ ግን የፖለቲከኞቻችን ነገር መስተካከል ያለበት ነገር አለ፡፡ አስተሳሰባችን ካልተቀየረ የሀዘንና የልቅሶ ዘመናችን በአጭር ላይቋጭ ይችላል፡፡
እባካችሁን ልቀቁን! የተሸከማችሁትን ታሪካዊ ኃላፊነት ለወጣቱ አስረክቡ፡፡ ወደ ፍቅርና መተሳሰብ ማዕድም ቅረቡ፡፡ የቆዬ ቂማችሁንና ጥላቻችሁን ትታችሁ መጀመሪያ እርስ በርሳችሁ ዕርቅ አውርዱ – የጎሪጥ መተያየታችሁን ተውት፤ ለወጣቱ ትውልድ አርአያ ሁኑ፡፡ ብታዩት የአሁኑ ትውልድ ከእናንተ ቂምና በቀልን እንጂ ሌላ ነገርን ስላልተማረ ትቷችሁ የራሱን ኑሮ በራሱ ዓለም እየኖረ ነው፡፡ እናንተ ግን በዱሮው በሬ እያረሳችሁ በ “ማን አባት ገደል ገባ” የልጆች ጨዋታ ትቆራቆሳላቸሁ፡፡ በመሀሉ ሀገርን ለማፍረስ ቀን የሚጠብቁ ወገኖች የእናንተን አለመስማማት እንደወርቃማ ዕድል ይጠቀማሉ፡፡
ዕድሜ ትልቅ ትምህርት ቤት ነው፡፡ ከሚጻፈው፣ ከሚነገረው፣ ከሚታየው፣ በራስ ላይ ከሚደርሰው የሕይወት ተሞክሮ መማር ካልተቻለ ከምን ይማሯል? በራስ ዓለም ብቻ በምናብ እንደተመላለሱ ማርጀት ለአወንታዊ የካርማ መዝገብ (Karmatic Record) ጠቃሚ አይመስለኝም፡፡ ከፀጉር መሸበት ጋር የሚመጡ ብዙ ነገሮች አሉ፤ እነዚያን አለመገንዘብ ሽበትን ማስወቀስ ይሆናል – ድንጋይና እንጨትም ይሸብታሉና፡፡ እናም ነገ ዛሬ ሳትሉ እናንተ ታረቁና በትረ መኮንናችሁን ለወጣቱ ስጡ፡፡ ስታስረክቡም 70 እና 80 ኢትዮጵያን ሳይሆን አንዲት ኢትዮጵያን አስረክቡ፡፡ በቃ፡፡ ለመማር በጣም ዝግጁ ነኝ፤ ባጠፋሁ ይቅርታ፡፡ netsanetz28@gmail.com
የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የጀመረው የሪፎርም ስራ የአገራችንን ብሄራዊ ጥቅም የሚያስከብር እና ኢትዮጵያውያን የሚኮሩበት ተቋም እንዲሆንና ተቋሙን ወደ እምርታዊ ለውጥ የሚያሸጋግር (Major Departure) መሆኑን የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ አቶ መለስ ዓለም ዛሬ ለአገር ውስጥ እና ለውጭ የመገናኛ ብዙሃን በሰጡት መግለጫ ተናግረዋል።
የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ አቶ መለስ ዓለም ከሰራተኞች ድልድል በተጨማሪ አዲስ የአምባሳደሮቸ ሹመት በቅርቡ እንደሚካሄድና የምደባው ዋነኛ መመዘኛው እና ማቅኛው ሙያ ወይም ፕሮፌሽናሊዝም፣ ዕውቀትና ክህሎትን ያማካለ እንደሆነና በመስሪያ ቤቱ የሚሰሩትን ዲፕሎማቶች የሚያበረታታ ከመሆኑም በተጨማሪ ከውጭም ምሁራንና የአካዳሚክ ባለሙያዎች እና ታዋቂ ግለሰቦችን እንዲያካትት ይደረጋል ሲሉ አስታውቀዋል፡፡
ቃል አቀባዩ በውጭ ጉዳይና አገራዊ ደህንነት ፖሊስና ስትራቴጂ መሰረት የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ልምድ እና የተሻለ ብቃት ያላቸው አንጋፋ ዲፕሎማቶችን (Senior Diplomats) ከሌላ አካባቢ ይልቅ በጎረቤት አገራት ይሰማራሉ፤ ከጎረቤቶቻችን ጋር “የዜሮ ውጥረት” (Zero Discord) ፖሊሲ እንከተላለን ብለዋል፡፡
በተለያዩ አገራት የሚገኙ 59 ሚስዮኖችን (አስራ አንዱ የቆንስላ ጄኔራል) በአራት የትኩረት መስኮች ማለትም ለኢትዮጵያ የክፉ ቀን ወዳጅ እና አጋርነት ማፍራት እና ማጠናከር፣ የኢኮኖሚ ዲፕሎማሲ፣ በውጭ የሚገኙ ወገኖቻችን በአገራቸው ጉዳይ ባይተዋር እንዳይሆኑ ተሳታፊ ማድረግ እና ለዜጎቻችን እና ሌሎች አካላት የተሻለ የቆንስላ አገልግሎት በመስጠት በመከፋፈል በትኩረት የሚሰራባቸውን መስኮች ለይቶ እንደሚሰራ ተገልጿል።
የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የሰው ኃብት ልማት ሪዕይ በስፔሻላይዜሽን ላይ ያተኮረ፣ በሁሉም መስኮች የነበሩ እና የተሻሉ ዲፕሎማቶች ማፍራትና ከሌሎች አገሮች ጋር ተደራድረው የሚያሸንፉ፣ ተናግረው የሚያሳምኑ ለአገር ኩራት የሆኑ ዲፕሎማቶች በቻ ሳይሆን የሌሎች ሙያዎች ባለቤት (Generalist) እንዲሆኑ በማድረግ ተለዋዋጭ ከሆነው የዲፕሎማሲ ዓለም ጋር በቀጣይ እና በሂደት ስፔሻሊስት ማፍራት ነው፡፡
በተቋሙ አዲስ መዋቅርና ድልድል ማካሄድ ዋና እምርታ ታሪክ የሚናገር ብቻ ሳይሆን ታሪክ የሚሰራ፣ የኢትዮጵያን ውድቀት ሳይሆን ዕድገትን የሚደግፉ ወዳጅ መፍጠር፣ ለወጣቶች የስራ ዕድል መፍጠር የሚችሉ ባለሃብቶችን ወደ አገራችን መሳብ እና በውጭ ያሉ ኢትዮጵውያንና የአገራቸው ዋነኛ አምባሳደሮችን ያካተተ፣ የተሟላ ዲፕሎማሲ ስራ መስራት ነው ሲሉ አቶ መለስ በመግለጫቸው አውስተዋል፡፡
የኢትዮጵያ ዋነኞቹ አምባሳደሮች በውጭ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ናቸው። ኤምባሲዎች በራቸውን ከፍተው የማገልገል ኃላፊነት እንዳለባቸውም አቶ መለስ ጠቅሰው፤ እነሱን ያልያዘ ዲፕሎማሲ ምን ተይዞ ጉዞ ነው፡፡ ከወገን ተነጥሎ፣ በርን ክርችም አድርጎ ዘግቶ የተሟላ የዲፕሎማሲ ስራ ማከናወን እንደማይቻል ተናግረዋል፡፡
ተቋሙ ከውጭ ግንኙነት አንፃር የተቀመጠለትን ራዕይ እንዲያሳካ፣ ያሉበትን ጉድለቶች እንዲያስተካክልና ፈተናዎች እንዲወጣ የተዘጋጀው መዋቅር ስራ ላይ ውሏል፤ የበላይ አመራሩ በስትራቴጂካዊ ጉዳዮች እንዲያተኩር እንዲሁም የመሰሪያ ቤቱ የትውስታ አቅም (Institutional Memory) መጠበቅ የሚያስችሉ አምስት ቋሚ ተጠሪዎች ወደ ስራ ገብተዋል፡፡
በኢትዮጵያ ተዓማኒ ምርጫ ለማካሄድ የሕገ መንግስት ማሻሻያ ጭምር የሚያስፈልጋቸው እርምጃዎች መወሰድ አለበት። ምርጫው የቀረው ጊዜ አስራ ሰባት ወራት ነው። አዳዲስ ክልሎች እውቅና ይሰጠን ብለው አሰፍስፈዋል። ህዝበ ውሳኔ የሚጠብቁና የማንነት ጥያቄ ያላቸውም አሉ። ምርጫ ቦርድ እነዚህን ሁሉ ጉዳዮች ማስተናገድ ይጠበቅበታል። ታዲያ የፖለቲካ ፓርቲዎቹና መንግስት የታለመውን ተዓማኒ ምርጫ ማድረግ ይቻላቸዋል? ቻላቸው ታደሰ ይህን ዘገባ አዘጋጅቷል
መስቀል አደባባይ በሚገኘው የአዲስ አበባ ሙዚየም አውደ ርዕይ /ኤግዚቢሽን/ እየተካሄደ ነው። ሰኞ ህዳር 17 የጀመረው እና ለ16 ቀናት ቀጥሎ ታህሳስ 1 ቀን የሚጠናቀቀው ይህ አውደ ርዕይ ‘ምን ለብሳ ነበር’? የሚል ርዕስ የተሰጠው ሲሆን የአስገድዶ መድፈር ሰለባ
የሆኑ ሴቶች ጥቃቱ በደረሰባቸው ሰዓት ለብሰውት የነበረው ልብስ ለትዕይንት የሚቀርብበት ነው፡፡ “ሴታዊት” የተባለ በሴቶች መብት ላይ የሚሰራ ንቅናቄ ከተባበሩት መንግስታት የሴቶች ጉዳይ እና በኢትዮጵያ የስዊድን ኤምባሲ ባዘጋጁት በዚህ አውደ ርዕይ ላይ ከአልባሳቱ በተጨማሪ ጥቃቱ የደረሰባቸው ሴቶች የአስገድዶ መድፈሩ እንዴት እንደተከሰተ በጽሁፍ ቀርቧል። የአውደ ርዕዩ ዓላማ ለሴቶች መደፈር አለባበሳቸውን ምክንያት የማድረግ እና ተጠቂዎቹን የመውቀስ ልማድ ስህተት መሆኑን ለማመላከት ነው ተብሏል፡፡ በአውደ ርዕዩ የቀረቡት ታሪኮች ባለፉት 6 ወራት የተከሰቱ ሲሆን በአዲስ አበባ፣ ባህር ዳር እና አዳማ ነዋሪ የሆኑ ከ7 እስከ 20 ዓመት እድሜ ያላቸው አዳጊ ሴቶች ላይ የደረሰ ነው፡፡ ከአልባሳቱ ጋር አብረው የተፃፉት ታሪኮችን አዘጋጆቹ እንዳስቀመጡት በቀጥታ አቅርበነዋል፡፡
የደፈረኝ በቤት ሰራተኝነት እየሰራሁ በነበረበት ቤት ተከራይቶ የሚኖር ሰውዬ ነው፡፡ በወቅቱ እራሴን ስቼ ወድቄ ነበር እና ከዚያ በኋላ ለምን ለብዙ ቀናት ደም ይፈሰኝ እንደነበር ግራ ገብቶኝ ነበር፡፡ ኑሮ ሁሉ አሰጠልቶኝ ራሴን ለማጥፋት መርዝ ጠጣሁና አሰሪዬ ሆስፒታል ስትወስደኝ የአራት ወር ነፍሰ ጡር እንደሆንኩ ታወቀ፡፡ ልጅ ወልጄ ለማሳደግ ዝግጁ ስላልነበርኩ ጽንሱን ማቋረጥ ፈልጌ ነበር፡፡ ግን እንዴት ማቋረጥ እንደምችል በቂ ግንዛቤ ስላልነበረኝ ብቻዬን ልጄን ወለድኩኝ፡፡ እንደወለድኩ አካባቢ ሳያት በጣም እናደድ ነበር አሁን ግን እየለመድኳት ነው፡፡ ስታድግ አባትሽ ሞቷል ነው የምላት እንጂ አልነግራትም፡፡
እናቴ ሞታለች፤ ከአባቴ ጋር ነበር የምኖረው፣ ያን ቀን ማታ አባቴ ከታናሽ እህቶቼ ጋር ከተኛሁበት ቢላ ይዞ ድምጽ እንዳታሰሚ ብሎ አስነስቶ ደፈረኝ፡፡ ከዚያ ቀን ጀምሮ በተደጋጋሚ የፆታዊ ጥቃት ደርሶብኛል፡፡ እርጉዝ መሆኔን ሲያውቅ ሁለተኛ እንዳላይሽ ብሎ ከባለ መኪና ረዳት ጋር ተነጋግሮ በባዶ እጄ አባረረኝ፡፡
ከክፍለ ሃገር ስራ ለመስራት ብዬ ነው ከቤት ጠፍቼ ወደ አዲስ አበባ የመጣሁት፡፡ መንገድ ላይ ፖሊሶች አገኙኝና ወደ ጣቢያ ወስደው ተረኛ የነበረውን ፖሊስ የሴቶች እስር
ቤት ውስጥ አሳድራትና ሰኞ ጉዳዩን እናያለን ብለውት ሄዱ፡፡ ከዚያ ግን ፖሊሱ ቢሮው ውስጥ አስገብቶ ደፈረኝ፡፡ ሲነጋ እስረኞቹ ጋር ወስዶ አስገባኝ። ለማንም አልናገርም
ብዬ ነበር፡፡ ግን እዚያ ውስጥ የነበሩት እስረኞች ፖሊሶቹ ሲመጡ ይቺ ልጅ ሲነጋ ነው የመጣችው የት እንዳደረች ጠይቋት ብለዋቸው ሲጠይቁኝ ነገርኳቸው። ጥቃቱን ያደረሰብኝ ፖሊስ መጀመሪያ ታስሮ ነበር ግን በዋስ ተለቀቀና ጠፋ፡፡ እስካሁን አልተያዘም፡፡ ፖሊስ ጣቢያ ባልሄድ ኖሮ ይህ አይፈፀምም ነበር እያልኩ አንዳንዴ አስባለሁ፡፡
ከጓደኛዬ ጋር አብሬ እየኖርኩ የቀን ስራ ለመስራት ነበር ወደ አዲስ አበባ የመጣሁት፡፡ ከስራ በኋላ ሁልጊዜ በታክሲ ወደ ቤቴ እገባ ነበር፡፡ አንድ ቀን ታክሲ ስላልነበር ሳይመሽብኝ በእግሬ ብሄድ ይሻለኛል ብዬ እየሄድኩኝ እያለ ሁለት የማላውቃቸው ወንዶች አፍነው መንደር ዳር ወዳለ ጫካ አስገብተው ደፈሩኝ፡፡ የትም አታገኛቸውም ሲሉኝ ወደ ፖሊስም አላመለከትኩም፡፡ ከወራት በኋላ የአምስት ወር ነፍሰ ጡር እንደሆንኩ አወቅኩኝ፡፡ ለሰዎች ስናገር እንዲህ አይነት ነገር እዚህ ያጋጥማል ሲሉኝ ጥፋቱ የኔ እንደሆነ ተሰማኝ፡፡
ሁላችንም ዘር አለን፡፡ዘሩ ግን እኛ አይደለንም ! እኛ ሰዎች ነን፡፡ሰውነት ከመፈጠር እንጂ ከመወለድ አይጀምርምና ፈጣሪ ዘራችንን ኢትዮጲያ በምትባል ምድር ላይ ዘራው፡፡ ሲዘራው ኢትዮጲያ ማለት ሰዎች መሆኗን አወቅን፡፡ መነጣጠል እስከማንችል ተዋሃድን፡፡ ትናንት የሆነ የሰው ዲስኩር አንዳችንን ካንዳችን ካልለየሁ እያለ ሥያሜ አበጀልን፡፡ ፈጣሪን ለማረም ይመስል እኛም ሆሆሆ ብለን ተቀበልን፡፡
በሕንድ 2032 ብሔረሰብ በሠላም እየኖረ በቻይና 499 ብሔረሰብ በሠላም እየኖረ ምነው እኛ (ሰማኒያዋን) መሸከም አቃተን?ተራ በተራ መግዛታችንን ለበላይነት ተጠቀምንበት?
ማንም ከማንም ጋር የሰውነት ጥል ሊኖረው አይችልም የዕውቀት ጥል እንጂ፡፡ገና ስንወለድ ዘር ምን ይሁን ቋንቋ ምን ይሁን የምናውቀው ነገር አልነበረም፡፡የዕውቀት ጥል ደግሞ በጠረጴዛ ዙሪያ እንጂ በጦር ሜዳ አይፈታም፡፡ምክንያቱም ይቅርታ እንጂ በቀል ታሪክን አያርምምና፡፡
ቋንቋ የሚባልን ነገር ከመካከላችን አውጥተን ማሰብ ብንጀምር ዘረኝነት ሃሳብ ላይ እንጂ ደም ላይ እንደሌለ እንረዳለን፡፡እየጨፈርን የናድነውን ቤት እያለቀስን አንሠራውም፡፡ ሁልጊዜ ጥፋት ካደረስን በኀላ እንዳጠፋን ምንረዳ ከሆነ ዞሮ መልሶ አለማወቅ ይሆንብናል፡፡ በመቻቻል ሳይሆን በፍቅር እንኑር መቻቻል አንድ ቀን ያሰለቸናል፡፡ታገስኩህ ቻልኩህን ያመጣል፡፡ ፍቅር ግን እስከዖሜጋ ይሸከማል፡፡
ጋብ ብሎ የነበረው በዩንቨርሲቲዎች ውስጥ የሚታየው ተማሪዎች በጎጥ እየተደራጁ የመቧቀስ የኋላ ቀርነት አዙሪት ይህን ሳምንት ደግሞ እንደ አዲስ አገርሽቶ መታየቱ እጅግ አሳዛኝም፤ አሳሳቢም ነው።
ያሬድ ኃይለማርያም ለ7 ዓመታት ያህል ከኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ካውንስል ጋር አብሮ የሠራና የኖቬምበር 1 እማ 2ቱን ጭፍጨፋ ተከትሎ ከሃገር ብዙ ምስጢሮችን ይዞ በመውጣት ለአውሮፓ ሕብረት ያቀረበ ነው።
ዩንቨርሲቲዎች የምርምር፣ የእውቀት፣ የጥበብ እና የመፈላሰፊያ መንደሮች ናቸው። የዩንቨርሲቲው ማህበረሰብም አቅሙ የሚለካው በሰነቀው እውቀቱ፣ ባደረገው ምርምር እና የምርምር ውጤት ወይም ግኝት፣ በሃሳቦች ዙሪያ በሚደረጉ ውይይቶች እና ሙግቶች እና ታትመው በሚወጡ ጽሁፎች ነው። የአንድን አገር እጣ ፈንታ የሚወስነው፣ የአገርን እድገት የሚመትረው፣ ትውልድ ቀራጭ የሆነው፣ የአገርን ሁለተናዊ ጉዞ እና አቅጣጫ የሚያሰምረው የህብረተሰብ ክፍል የሚወጣው ከእነዚህ ተቋማት ነው። እነዚህ ተቋማት የሚያፈልቁት የህብረተሰብ ክፍል ጠናማ መሆን የአገሪቱን ጤናማ ሆኖ መቀጠል ያመላክታል። በዛው ልክ የታወከ ምሁር ካፈለቁም የአገሪቱ እጣ ፈንታም እንዲሁ የሁከት ይሆናል።
እንዴት በዩንቨርሲቲ ደረጃ ያሉ ሰዎች በሃሳቦች ዙሪያ ሳይሆን በዘር ይቧደናሉ? እሺ መቧደናቸውስ ባልከፋ ያላቸውን ልዩነት በሰለጠነ የውይይት መድረክ ለመፍታት ለምን ድፍረት እና ብልሃቱን አጡት? እንዴትስ በአንድ ገበታ አብሯቸው ተቀምጦ እውቀት የሚገበይ ወንድማቸውን እና እህታቸውን መጤ ብለው ፈርጀው ለማጥቃት ተነሱ? በእውነት ይህ እንደ ሃገር ጠልቀን የገባንበትን ዝቅጠት ነው የሚያመላክተው።
ዛሬ በዩንቨሪስቲ ውስጥ ተማሪ የሆኑ ወጣቶች ይህ ሥርዓት ወደ ሥልጣን ከመጣ በኋላ የተወለዱ ናቸው። አንዳንዶቹ ወጣቶች ሲናገሩ አገራችን ብለው የሚያስቡት ተወልደው ያደጉበትን ክልል ነው። ትልቋን ኢትዮጵያን በቅጡ አያቋትም። እንዲያውቋት ተደርገውም አላደጉም። ክልላቸውን ከኢትዮጵያ አግዝፈው እና አተልቀው የሚያዩ ይመስለኛል።
የሚገርመው አጥቂዎቹ ተማሪዎች መፈክራቸው ‘ከሃገራችን ውጡ’ ነው። አንዳንድ ጥቃት የደረሰባቸው ተማሪዎችም በመንግስት መገናኛ ጣቢያዎች ሳይቀር ሲናገሩ እንደሰማሁት ጥያቄያቸው ‘ወደ አገራችን መልሱን’ የሚል ነው። በሁለቱም ወገኖች በኩል በግልጽ የሚታየው እነሱ ከተወለዱበት ክልል ውጭ ያለው ሥፍራ አገራቸው አይደለም ወይም እነሱ የተወለዱበት ክልል የሌላው አገር አይደለም።
ለነገሩ የወያኔ የጎሳ ፖለቲካ በኢትዮጵያ ውስጥ በዙ አገሮችን ፈጥሯል። ተማሪዎቹ ብቻ ሳይሆኑ ፖለቲከኞችም ክልላቸውን እራሱን እንደቻለ እንደ አንድ ሉዐላዊ አገር አድርገው ሲገልጹ መስማት የተለመደ ሆኗል። ክልሎች እራሳቸውን ማስተዳደራቸው መልካም ሆኖ ሳለ በዘርና በቋንቋ ላይ መዋቀራቸው ግን ሌላ ገጽታ ሰጥቷቸዋል። ለዚህም ጥሩ ማሳያው በተለያዩ የክልል መንግስታት መካከል በአደባባይ ፈጦ የሚታየው ግጭት እና ንቁሪያ በሁለት ሉዐላዊ አገሮች መካከል የሚደረግ እንጂ በአንድ አገር ውስጥ በፌደራል አወቃቀር በተሳሰሩ ክልሎች መካከል ያለ አለመግባባት አይመስልም። ከዛም አልፎ አንዳንድ ክልሎች የፌደራል መንግስቱንም ጭምር እየተገዳደሩ ያለበት ሁኔታ በግልጽ እየታየ ነው። የትግራይ ክልላዊ መንግስት ወንጀለኞችን አሳልፌ ለፌደራል መንግስቱ አልሰጥም ማለቱ፣ ታሳሪዎችን አልፈታም ማለቱ እና አንዳን እያሳያቸው ያሉት ባህሪያት ትግራይ እራሷን የቻለች ሉዐላዊት አገር አስመስሏታል። በክልሎች መካከል ያለው የወሰን ግጭትም እንዲሁ የሁለት አገር የድንበር ግጭት ነው የሚመስለው።
ለማንኛውም እነኚህ በዩንቨርሲቲዎች ውስጥ የሚታዩት መናቆሮች እና በቡድን የሚደረጉ ዘር ተኮር ግጭቶች የጠቅላላ ፖለቲካው ነጸብራቅ ስለሆኑ በቅጡ ሊያዙ እና አፋጣኝ መፍትሔ ሊያገኙ ይገባል። የዚህ ዘር ተማሪዎች ወደዚህ ክልል አትሂዱ እየተባለ በአደባባይ የሚነገርበት እና ቅስቀሳ የሚደረግበት ዘመን ላይ ደርሰናል። ከዚህ በኋላ የቀረን ምን ሊሆን እንደሚችል መገመቱ ከባድ አይሆንም።
ተሜ በጋራ ቆማ ለአካዳሚክ ነጻነት፣ ለፍትሕ፣ ለማህበተሰብ እኩልነት እና ጥቅም ከሥርዓት ጋር ስትታገል ሰው ሰው፣ ሙሁር ምሁር ትሸታለች። ተሜ በዘር ተቧድና ወንድም እና እህቶቿን መጤ እያለች ዱላና ድንጋይ ተሸክማ እርስ በርስ መፋለጥ እና እስከ እልፈተ ህይወት የሚያደርስ ጥቃት መሰንዘር ከጀመረች ግን ምሁርነቱም ቀርቶ ከሰው ተራም ትወርዳለች። ያ ማለት ደግሞ የነገዋ ኢትዮጵያ ከሰውም ተራ በወረዱ ሰዎች እጅ ትወድቃለች ማለት ነው። ሊነጋ የሚመስለውም ጨለማ ጭርሱኑ ድቅድቅ ይሆናል።
የነገ ብርሃኖቻችን ገና በጠዋቱ መጨላለም ከጀመሩ የመከራ ዘመናችን ይራዘማል። እንደ ማለዳ ጸሃይ እየፈኩና እያንጸባረቁ ከመመጡም መንገዳችን ሁሉ ከተጀመረው ለውጥ ጋር ተዳምሮ ከትውልድ ትውልድ የሚዘልቅ እና ጽልመት የማያሸንፈው የብርሃን መንገድ ይሆናል።
እባካችሁ በልዩነታቸው ዙሪያ ተወያዩ፣ ተጨቃጨቁ፣ ተከራከሩ፣ ጻፉ፣ አንብቡ እንጂ ዱላ አታንሱ። ወገኑን ለመጉዳት ዱላ የሚያነሳ ሰው ከተሸከመው ዱላም ይሁን ድንጋይ የተሻለ ዋጋ አይኖረውም። በእነዚህ ተቋማት ውስጥ ሰው እና ጥሩ ተመራማሪ ምሁር መሆን በቂ ነው።
የኢትዮጵያ መርከቦች የሌላ ሀገር ሰንደቅ ዓላማ እያውለበለቡ በህገወጥ ንግድ የተሰማሩበት ሁኔታን ለመገንዘብ ከትላንት ማታ ጀምሮ ጥረት ሳደርግ ነበር። አሁን ላይ ነገሮች በሙሉ ግልፅ ሆነዋል። ትላንት ማታ ባወጣሁት ፅሁፍ ሜቴክ አባይ እና ህዳሴ የተባሉ ሁለት የኢትዮጵያ መርከቦችን ከባህር ትራንስፖርት እና ሎጂስቲክ አገልግሎት ኢንተርፕራይዝ በመግዛትና የኮሞሮስ ሰንደቅ ዓላማ እንዲያውለበልቡ በማድረግ በህገወጥ ንግድ ላይ ተሰማርቶ እንደነበር ለመግለፅ ሞክሬያለሁ። ሆኖም ግን አንድነት የተባለችዋ የኢትዮጵያ መርከብ “St. Kitts-Nevis” የተባለች የካሪቢያን ደሴት ሰንደቅ ዓላማ ይዛ በህገወጥ ንግድ መሰማራቷን የሚያሳይ መረጃ በማግኘቴ ጉዳዩ ሜቴክ ላይ ብቻ የሚያበቃ እንዳልሆነ ተገነዘብኩ።
ባለፈው አምባሳደር ሱሊማን ደደፎ በሌሎች የመንግስት መስሪያ ቤቶች ውስጥ የሚሰራውን ዘረፋና ሌብነት ስታውቁ “ሜቴክ ይቀር በለኝ ትላላችሁ!” ያሉት ትክክል ነው። በሌሎች ሀገር ሰንደቅ ዓላማ የኢትዮጵያን መርከቦች ለህገወጥ ንግድ መጠቀም እንደሚቻል ለሜቴክ ያሳየው የኢትዮጵያ የባህር ትራንስፖርት እና ሎጂስቲክ አገልግሎት ኢንተርፕራይዝ ነው። ምክንያቱም የኢትዮጵያ መርከቦችን በበላይነት የሚያስተዳድረው መስሪያ ቤት ሁለት መርከቦችን የሌላ ሀገር ሰንደቅ ዓላማ በማስያዝ በህገወጥ ንግድ ላይ ማሰማራቱን ለማወቅ ተችሏል። እውነትም ነገሩ “ሜቴክ ይቅር በለኝ” ያስብላል።
ነገሩ እንደዚህ ነው። የደርግ መንግስት ነፃነት፣ አንድነት፣ አብዮት እና መንግስቱ ኃይለማሪያም የሚል ስያሜ ያላቸው አራት መርከቦች ይገዛል። በመቀጠል የህወሓት/ኢህአዴግ መንግስት አብዮት የተባለችውን መርከብ “ህዳሴ”፣ መንግስቱ ኃይለማሪያም የተሰኘችውን ደግሞ “አባይ ወንዝ” የሚል ስያሜ ይሰጣቸዋል። ትላንት ባወጣሁት ፅሁፍ ሜቴክ ህዳሴ እና አባይ የተባሉትን መርከቦች “Padma” እና ”Tika” የሚል ስያሜ በመስጠት የኮሞሮስ ሰንደቅ ዓላማን እያውለበለቡ በህገወጥ ንግድ መሰማራታቸው ተገልጿል። ነገር ግን ከሜቴክ በፊት የኢትዮጵያ የባህር ትራንስፖርት እና ሎጂስቲክ አገልግሎት ኢንተርፕራይዝ “St. Kitts-Nevis” ከተባለችው ሀገር ሰንደቅ ዓላማ በመግዛት በህገወጥ ንግድ ላይ ተሰማርቷል።
በዚህ መሰረት የድርጅቱ ኃላፊዎች በህገወጥ ንግድ ዳጎስ ያለ ገቢ ማግኘታቸው ከሜቴክ ጄኔራሎች ጆሮ ይደርሳል። የኢትዮጵያ የባህር ትራንስፖርት እና ሎጂስቲክ አገልግሎት ኢንተርፕራይዝ ህዳሴ እና አባይ የተባሉትን መርከቦች በተመሳሳይ መንገድ በህገወጥ የንግድ ስራ ለማሰማራት መንቀሳቀስ ሲጀምር ሜቴክ ጣልቃ ይገባል። በዚህም ሁለቱን መርከቦች ቆራርጬ ለሌላ ግንባታ አውላለሁ በሚል ይገዛቸዋል። ከዚያ በኋላ ልክ እንደ የባህር ትራንስፖርት ኃላፊዎች ዳጎስ ያለ ጥቅም ለማግኘት ጥረት ያደርጋል። ሆኖም ግን የሜቴክ ጄኔራሎች በባህር ትራንስፖርት ዘርፍ ያለውን ህገወጥ ንግድ በደንብ አያውቁም። ለዚህ ደግሞ ከግማሽ ቢሊዮን ብር በላይ አውጥተው እድሳት ማድረጋቸው እንደ ማሳያ ሊጠቀስ ይችላል።
የአገልግሎት ዘመናቸው ያበቁ መርከቦችን በመጠጋገን በዓለም አቀፍ ህግ ወደቦችና የንግድ መስመሮች መንቀሳቀስ አይቻልም። ሜቴክ አባይ እና ህዳሴን እንዲያንቀሳቅስ ሌላው ቀርቶ የኢትዮጵያ ባህር ትራንስፖርት መስሪያ ቤት እንኳን ፍቃድ መስጠት አይችልም። የአገልግሎት ዘመናቸው ያበቁ መርከቦች የኢትዮጵያን የሰንደቅ ዓላማ ይዘው ሲንቀሳቀሱ ከተገኘ በሁሉም የኢትዮጵያ መርከቦች ላይ እገዳ ይጣላል። ስለዚህ እነዚህን መርከቦች መጠቀም የሚቻለው የሌላ ሀገር ሰንደቅ ዓላማን ለሶስት ወር ያህል በመከራየት ነው።
ሰንደቅ ዓላማን ከሌላ ሀገር መከራየት “Flag on convenience”(FOC) በመባል ይታወቃል። በዚህ ረገድ ሰንደቅ ዓላማቸውን ለመርከቦች በማከራየት ግንባር ቀደም የሆኑት ሀገራት “Comoros” እና “St. Kitts-Nevis” ይባላሉ። እነዚህ ሀገራት ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ መርከቦች ለሦስት ወር ያህል በባህር ላይ እንዲንቀሳቀሱ ባንዲራቸውን ያከራያሉ። የአከራዩ ስም፣ ዜግነት እና ሌሎች ተያያዥ ጥያቄዎችን የሚያነሱት ኪራዩ ከሶስት ወር ለበለጠ ግዜ ከሆነ ብቻ ነው። በሁለቱ ሀገራት ባንዲራ የማከራየት ወይም “FOC” ተግባር ምን እንደሚመስል በአውሮፓ ህብረት ድጋፍ ከተሰራ ጥናት የሚከተለውን ቀንጭበን ወስደናል።
የአገልግሎት ዘመናቸው ያበቃ መርከቦች ደግሞ በተሰጣቸው ሦስት ወራት ውስጥ በህገወጥ ንግድ ይሰማራሉ። ከዚያ በኋላ ወደ ህንድ፣ ፓኪስታን እና ቻይና የመሳሰሉ የኢሲያ ሀገራት ተወስደው አካላቸው ተቆራርጦ ለሌላ ስራ ይውላል። አሁን ባገኘሁት መረጃ መሰረት የኢትዮጵያ የባህር ትራንስፖርት እና ሎጂስቲክ አገልግሎት ኢንተርፕራይዝ ነፃነት እና አንድነት የተባሉትን ሁለት የኢትዮጵያ መርከቦች “Andi 1” እና “Netsa 1” በሚል መጠሪያ የ“St. Kitts-Nevis” ሰንደቅ ዓላማን በመግዛት በህገወጥ ንግድ አሰማርቷል።
የሰንደቅ ዓላማው የተከራየበት ግዜ ሲያበቃ ደግሞ “አንድነት” የተባለችውን መርከብ እ.አ.አ በ04/07/2015 ዓ.ም፣ እንዲሁም “ነፃነትን” ደግሞ እ.አ.አ. 11/07/2015 ዓ.ም “Alang” ለተባለው ለህንድ ኩባንያ መሸጡን ከታች ባለው ምስል ላይ ማየት ይቻላል።
በአጠቃላይ ሜቴክ በመርከብ ግዢና የባህር ትራንስፖርት ዘርፍ የገባው ከኢትዮጵያ የባህር ትራንስፖርት እና ሎጂስቲክ አገልግሎት ኢንተርፕራይዝ ልምድና ተሞክሮ በመውሰድ ነው። የሀገሪቱ መከላከያ መስሪያ ቤት አካል የሆነው ሜቴክ እና የሀገሪቱን የንግድ መርከቦች በበላይነት የሚያስተዳድረው መስሪያ ቤት ከሌላ ሀገር ሰንደቅ ዓላማ በመግዛት በህገወጥ ንግድ ላይ ተሰማርተው እንደነበረ ማወቅ በራሱ ያሳፍራል። እነዚህ መርከቦች በየትኛውም ሀገር መንግስት ቢያዙ ተጠያቂ የሚሆነው የሀገሪቱ መንግስት ነው። ምክንያቱም የመርከቦቹ ባለቤት፣ አስተዳዳሪ እና ተጠቃሚ ተብሎ የተመዘገበው የኢትዮጵያ የባህር ትራንስፖርት እና ሎጂስቲክ አገልግሎት ኢንተርፕራይዝ ነው።
ኢሕአዴግ ከሕዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ መራሽነት ወደ ኦሕዴድ መራሽነት የተሸጋገረበት ጊዜ ላይ እንገኛለን። የወንበር ሽግግር ተደርጓል። ይህ ግልጽ ነው። ግን ይህ መፍትሔ ነው ወይ? በመሠረቱ እነ ዶ/ር ዐቢይ የኦሕዴድ መራሹን ኢሕአዴግ በማሻሻልና ወያኔያዊ የሆኑ ገፀባሕርይዎችን በማጥፋት ለውጥ አምጥተናል ሲሉ እየታዘብን ነው፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝብ ምርጫ ግን ወያኔያዊ የነበረውን ገፀባሕርይ በኦሕዴዳዊ ለመቀየር አይደለም። የኢትዮጵያ ሕዝብ ፍላጎት መሠረታዊ ለውጥ ነው።
ወያኔ ሄዷል፤ አልቆለታል። በአገራችን ግን መሠረታዊ ለውጥ አልመጣም። በአገራችን መሠረታዊ ለውጥ የሚመጣው አዲስ ሕገ መንግሥት ተቀርፆ፣ በዚያ ላይ ተመሥርተን ወደምርጫ ስንሄድ ብቻ ነው። እንደዚያ ካልሆነ ለውጥ የለም። የኢትዮጵያ ብሔርተኝነት ላይ ተቀብሯል ከተባለ በኋላ በመፈክር መልክ ስለተስተጋባ ለውጥ መጥቷል ማለት አይደለም። መፈክሩ ያሳየን ሕዝቡ ኢትዮጵያዊ ብሔራዊነት ስሜት እንዳለው ብቻ ነው። የዐቢይ መፈክር ይህን አረጋግጦልናል። ይህን ደግሞ ዐቢይ አሕመድ አውቆ ነው ያደረገው። መለስ ዜናዊ አክ እንትፍ ብሎ የቀበረውን ኢትዮጵያዊነት በኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ጊዜ መልሶ እንደጠራው ነው። በአገራችን በተጨባጭ የሚታየው ግን ኦሕዴድ/ኢሕአዴግ ወያኔነቱን አጥቦና ተሻሽሎ ወደፊት እየሄደ መሆኑ ነው። ያለ ጥርጥር፣ አሁን ያለብን እዳ በሥራ ላይ ያለው ኢሕአዴግ ያዋቀረው ሥርዓት እንዳለ ተጠብቆ ወያኔያዊ መልኩ ታጥቦና ኦሕዴዳዊ መልኩ ቅባት ተቀብቶ ወደፊት ይሂድ የሚለው አደገኛ አቋም ነው።
ኦሕዴድ/ኢሕአዴግ የተቀባባ ለውጥ አድርጎ ወደ 2012 ዓ.ም. ምርጫ እንሂድ እያለ ነው፡፡ ጨርሶ መሆን የለበትም። በሕገ መንግሥቱ ላይ ሳንስመስማማ፣ ስንደራደር፣ ኮንትራት ሳንገባ ወደ ምርጫ መሄድ የለብንም። ኢትዮጵያ በጣም ብዙ ሐሳብና አመለካከት ያላቸው ዜጎችንና ቡድኖችን ያቀፈች አገር ናት። ተሰባስበው መምከር አለባቸው። ስለአገራቸው ኮንትራት መግባት አለባቸው። ይህ ሳይሆን በምን ተዓምር ነው በቀደመው መንገድ የምንጓቸው? አዲስ ኮንትራት መገባት አለበት። አዲስ ጉባኤ መጠራት አለበት። ጉባኤ ካልተጠራና ሕገ መንግሥቱ አሁን ባለበት ሁኔታ ቀጥሎ ምርጫ ይካሄድ ከተባለ ኦሕዴድ/ኢሕአዴግ ያሸንፋል፤ የአገሪቱ መሠረታዊ ችግሮች ግን ፈጽሞ አይፈቱም። እዚህ አጣብቂኝ ውስጥ ነው ያለነው። ሕዝባችን ይህንን ሁኔታ ግልጽ አድርጎ መረዳት አለበት።
አሁን ከምንገኝበት አረንቋ ውስጥ የከተተን የትንሽነት ኀይሎች በፈጠሩት ትርክት መሠረት ላይ የቆመው ቋንቋ ተኮር ፌደራላዊ ሥርዓት ነው፡፡ ይህ በአገራችን የታሪክ ጉዞ ያልተደገፈ፣ የታሪክም የኢኮኖሚም የባሕልም መሠረት የሌለው ፌደራሊዝም በተግባር ሊቀጥል እንደማይችል ያለፉት 27 ዓመታት በሚገባ አሳይተውናል። አሁንም መዘዙን እያየነው ነው። በሥራ ላይ ያለው ፌደራላዊ ተብየ ሥርዓት ዲሞክራሲያዊ እንዳልነበርና እንዳልሆነ አሳምረን እናውቃለን፡፡ ዲሞክራሲያዊ አለመሆኑ ብቻ ሳይሆን በቋንቋና በነገድ ላይ የተመሠረተ ፌደራላዊ አወቃቀር በግልጽ እንደሚታየው ጠንቀኛ ነው፤ ገፈቱንም እየቀመስነው ነው፡፡ በዚህ ከቀጠልን መዳረሻችን የእርስ በርስ ጦርነት መሆኑ ብዙም አያከራክርም፡፡
በዚህ የቋንቋ ፌደራላዊ ሥርዓት ምክንያት የአገሪቱ ኢኮኖሚ ችግር ላይ ወድቋል። ካፒታሊዝም በተፈጥሮው ሰፊ ገበያ ይፈልጋል። ከትልቅ ገበያ ውጭ ካፒታሊዝም የለም። ሰፊ ገበያና አንደረ የተጠቃለለ ብሔራዊ ስሜት ይፈልጋል። ሁልጊዜ አገራዊ ስሜት የሚቀሰቀሰው ከአገራዊ ስሜት ጋር ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ ገና ካፒታሊዝም አልዳበረም። አሁን ያለው አናሳና በግሎባላይዜሽን የመጣ ነው። እሱን እየተቀባበለ ነው የሚሸጠው። እስከመቼ ይዘልቃል? የተሟላ ኢንዱስትራላይዜሽን መምጣት አለበት። አሁን ያለውን አሳፋሪ ሁኔታ በምናይበት ጊዜ፣ የአማራ ከበርቴ ተብሎ ለብቻ፣ የኦሮሚያ ከበርቴ ተብሎ ለብቻ፣ የትግሬ ከብርቴ ወዘተ. እያለ ለብቻው ታጥሮና ተጠርንፎ የተቀመጠበት ነው፡፡ እነዚህ ከበርቴዎች እርስ በእርስ እየተነጋገሩ አንድነታቸውን ሲያጠናክሩ የአገሪቱን ኢኮኖሚ በአንድ ላይ ያንቀሳቅሳሉ።
ሆኖም የምንከተለው ሥርዓት እንደመደብ አንድ ላይ እንዳይቆሙ፣ እርስ በእርስ እንዲናቆሩ እያደረገና ካፒታላቸው ተበትኖ የነገድ ብሔርተኝነት እየነገሠ ኢትዮጵያ ውስጥ ካፒታሊስ ለመሆን አይቻልም። ኢትዮጵያ ውስጥ ወጥ የሆነ የካፒታሊስት ሥርዓት ካልተመሠረተ እንዴት ነው ይህን ሥራ አጥ ወጣት አንቀሳቅሶ ገበያ ውስጥ ማስገባት የሚቻለው? አማራና ኦሮሞ እየተባለ እንዴት ወደገበያ ይገባል? እንዴት ጠንካራ ብሔራዊ ኀይል ይሆናል?
ስለዚህ አሁን እየተሠራ ያለው የካፒታሊስት ሥርዓትን የሚቃረን ነው። ካፒታሊዝም እንዲያድግ ሳይሆን ካፒታሊዝም እንዲጫጫ እየተደረገ ነው ያለው። ካፒታሊዝም እንዲከፋፈል እየተደረገ ነው። በእንደዚህ ዓይነት መዋቀር ላይ ምን ዓይነት የፖለቲካ መዋቅር ይዘረጋል? ምን ዓይነት አገርስ ይሆናል? ይህ ወጣት ካልበላ ራሱን ይበላል። የወደፊቱ ዕድላችን የእርስ በእርስ ጦርነት ነው። በዚህ ጎዳና ከሄድን የማይቀር ነው። እነ ሶርያን ማየት ነው፤ ሊቢያን ማየት ነው። የእርስ በእርስ ግጭት እንደ ብሔራዊ ጦር የምትዋጋው ጦርነት አይደለም። እርስ በእርስ ባገኘኸው መሣርያ ነው የምትዋጋው።
በኢትዮጵያ ሁኔታ ይህንን መገንዘብ የማይችል የፖለቲካ ኀይል በጣም ኋላቀር ነው። ኢትዮጵያ እንኳን በእንደዚህ ዓይነት መከፋፈል ውስጥ ገብታ ቀርቶ እኛ እንደምንመኘው ጠንካራ የተባበረ አቅም ያለው ካፒታሊስት መደብ፣ የተባበረ መካከለኛ መደብ ማለትም ዕውቀት ያለው ጋዜጠኛው፣ የሕግ ምሁሩ፣ ሐኪሙ፣ መሐንዲሱ፣ ከሥር እያደገ የሚመጣው ሳይንሳዊ ጥናት የሚያካሂደው የኅብረተሰብ ክፍል፣ የፈጠራ ሥራ ያለው አገር ካልሆነ ምን ዓይነት አገር ሊገነባ ነው? ዶክተሩ ሲመጣ እኔ ኦሮሞ ነኝ ይላል፤ ሳይንቲስቱ ሲመጣ እኔ አማራ ነኝ ይላል፡፡ በዚህ መንገድ እንዴት ዓይነተ አገር ይፈጠራል? ፈጽሞ የውድቀትና የትንሽነት መንገድ ነው፡፡
የሕገ መንግሥት ጉባኤ ይጠራ ሲባል፣ በኢትዮጵያ ያለ ጥያቄ በሙሉ ጠረጴዛ ላይ ይቅረብ ማለት ነው፡፡ ለኢትዮጵያ የሚያስፈልጋት ፌደራላዊ አወቃቀር ነው የሚሉ ወገኖች ሐሳባቸውን ያቀርባሉ፤ ከፌደራላዊ አወቃቀር ውስጥም በቋንቋ ላይ ይመሥረት የሚሉትም በሌሎች መሥፈርቶች ላይ ይቁም የሚሉትም እንዲሁ ሐሳባቸውን እያቀረቡ በነጻነት ይከራከራሉ፡፡ አሐዳዊ ይሁን የሚሉትም እንዲሁ ምክንያታቸውን ያቀርባሉ። በሁሉም ኀይሎች መካከል ያለው ክርክር መድረክ ላይ ይውጣና በቴሌቪዥንና በሕዝብ ፊት ቀርበን እንወያይ። ሕዝብ ይወስን። ሕዝብ ተወያይቶበት ካወቀ በኋላ ይምረጥ።
በእንዲህ ዓይነት ሒደት አልፎ ብዙሃኑ ሕዝብ በቋንቋ ላይ የተመሠረተውን ፌደራላዊ አወቃቀር የሚመርጥ ከሆነ ባናምንበትም እንቀበላለን። የሕዝብ ምርጫ ነውና። የሚወስነው ሕዝብ ነው። እንዲህ ዓይነቱ የሕገ መንግሥት ክርክር የግድ መምጣት አለበት። አሁን በሥራ ላይ ያለው ሕገ መንግሥት የመጣው ሳንከራከር፣ በነጻነት ሳንመክርና ሳንዘክርበት ነው፡፡ ብዙዎቻችን ይህ ሕገ መንግሥት ሕጋዊ አይደለም፤ መሠረታዊ የሆነ የቅቡልነት ችግር አለበት የምንለው ለዚህ ነው፡፡
የዐብይ አሕመድ መንግሥት የሽግግር ሂደቱ ፍፁም ዲሞክራሲያዊ እንዲሆን ካልሠራ በታሪክ ተጠያቂ ይሆናል፡፡ አገራችንም ተመልሳ ወደ አረንቋ መግባቷ አይቀርም፡፡ አሁን ያለው ሕገ መንግሥት የሕወሓትና የኦነግ ጥንስስ ነው። ይህንን ሌንጮ ለታ ኢሳት ላይ ቀርቦ ያመነው ነው። “ንድፉን እኔ ነኝ ያረቀቅኩት፤ ካረቀቅሁት በኋላ ተሰኔ ላይ ኢሳያስና መለስ ዜናዊ አዩት፤ ተቀበሉትም፤” ብሏል። ይህ በ1983 ዓ.ም. ነው። በቀጥታ በደኖ ላይ የዘር ማጥፋት መፈፀም የጀመረው በዚያው ዓመት ነው። ይህ ማለት አማራ በሌለበት፣ ድርጅቶቹ ዲሞክራሲያዊ ባይሆኑ እንኳን፣ ፀረ ዲሞክራሲ የሆኑ ድርጅቶች ተሰብስበው አማራንም ወክለው ቢሆን እንኳ የአባት ነው። አሁን ያለው ሕገ መንግሥት አማራ የማያውቀው ሕገ መንግሥት ነው። አማራ ላይ የዘር ማጥፋት ለመፈፀም እንደመሣርያ የሚጠቀሙበት ሰነድ ነው።
የኦሮሚያ ክልል ሕገ መንግሥት “ይህ መሬት/ክልል የኦሮሞ ነው” ይላል። በዚህ ሁኔታ አማራ ቢገፋና ቢገደል ተጠያቂ ያለመኖሩ አያስደንቅም። ምክንያቱም በዚያ አካባቢ አማራ መኖር የለበትም፣ መሬቱ አይደለም ማለት ነው። ጉራጌ መኖር የለበትም፡፡ ከኦሮሞ ወጪ ያለው ሌላው ኢትዮጵያዊ ሁሉ መኖር የለበትም፡፡ የሚኖር ከሆነ እንደ ኹለተኛ ደረጃ ወይም በዘመኑ አነጋገር እንደ “መጤ” ይቆጠራል፡፡ ቤንሻንጉል ጉሙዝ ተመሳሳይ ሕገ መንግሥት ነው ያለው። ሐረሪ ተመሳሳይ ሕገ መንግሥት ነው ያለው። ስለዚህ እንዲህ ዓይነት ሕገ መንግሥት ተይዞ በምንም ተዓምር ብትፈቀፍቀው፣ ብታሻሽለው፣ ብትቀባው የሚመጣ ለውጥ የለም።
ይህ ሕገ መንግሥት ገሸሽ ተደርጎ እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ ያገባኛል የሚል፣ የተደራጀም ሆነ ያልተደራጀ፣ ተጽዕኖ ፈጣሪ የሆኑ ግለሰቦች የሚመጡበት፣ ሰፊ የሆነ የሰላም፣ የእርቅና የሕገ መንግሥት ጉባኤ ሊጠራ ይገባል፡፡ በዚህ ጉባኤ ላይ ተመክሮ፣ ተዘክሮ ለኢትዮጵያ ይበጃታል የሚባሉትን አንኳር ጉዳዮች አጠቃሎ የያዘው ሰነድ ለሕዝበ ውሳኔ መቅረብ አለበት። ሕዝበ ውሳኔው በአብላጫ ድጋፍ ካገኘ በዚያ ላይ የተመሠረተ አዲስ ምርጫ ይካሄዳል።
ስለምርጫ የምንነጋገርበት የቅንጦት ጊዜ ላይ አይደለንም፡፡ ከሁሉም ነገር በፊት መነጋገር ያለብን ስለ ሕገ መንግሥት ነው፡፡ የዐቢይ አሕመድ መንግሥት ይህን መንገድ አልቀበልም ካለ (እንደዚያ ዓይነት ስሜት እያንፀባረቀ ነው) እና በዚሁ ሕገ መንግሥት ላይ አንዳንድ ማሻሻያዎችን እያደረገ የሚቀጥል ከሆነ፣ ያለ ምንም ጥርጥር ኢትዮጵያ አዲስ ቀውስ ውስጥ ትገባለች። ለምሳሌ የእነሱ ሕገ መንግሥት እንዳለ ምርጫ ተካሄደ እንበል። የተወሰኑ ድርጅቶች ተካፈሉና ኢሕአዴግ አሸነፈ። ሀብቱን ስለያዘ ሊያሸንፍ የሚችልበት ሰፊ ዕድል አለ። ገንዘብ ይዟል፤ የመንግሥት መዋቅርን ይዟል፤ ማወናበዱን ይዟል፤ ሚዲያውን ይዟል። ሊያሸንፍ ይችላል። የተወሰኑ ሰዎችን ይዞ ፓርላማ ገባ እንበል። ያለው መዋቅር እንዳለ ነው። በቋንቋ ላይ የተመሠረተው የክልል አደረጃጀት እንዳለ ነው። በክልሎቹ ውስጥ ያለው ፍላጎትም እንዳለ ነው። ለምሳሌ ደቡብ ላይ ብዙዎቹ የክልል ጥያቄ እያነሱ ነው። መሬት እያሉ ነው። አንዱ አንዱን በኀይል የተያዘብኝን መሬት ልቀቅ እየተባለ ነው በየቦታው፡፡ አይሆንም ሲባል የሚከተለው ጦርነት ነው፡፡
አሁን ያለውን አደገኛ ሁኔታ ካልፈታንና ወደቀልባችን ካልመጣን የእርስ በእርስ ጦርነት መምጣቱ አይቀርም። የእርስ በእርስ ጦርነት እርሾዎቹ እየተሠሩ ነው። እነዚህን ሁኔታዎች ማዳፈን ዋጋ የለውም። እሳት ብታዳፍነው ነገ ጠዋት ይነሳል። መፍትሔ ነው መስጠት ያለብን። እነ ዶ/ር ዐቢይ በማዳፈንና በመቀባባት እየሠሩ ነው። ፖለቲከኛ ማለት ደግሞ መፍትሔ የሚሰጥ ነው። ያን መፍትሔ የማይሰጥ ከሆነ ፖለቲከኛ አይደለም፤ መልቀቅ ነው ያለበት። ምክንያቱም መፍትሔ የማመንጨት ኀይሉ አልቋል ማለት ነው። አንድ ፖለቲከኛ መኖር የሚችለው መፍትሔ የመስጠት ችሎታ እስካለው ድረስ ነው።
አርባ ፣ አርባ ሃያ የሚባል አሰራር አለ፣ ድሬዳዋ። ድሬዳዋ ከተማ የኦሮሞና የሶማሌ ክልል የይገባኛል ጥያቄ ስላቀረቡ የፌዴራል ቻርተር ከተማ ናት።፡ሆኖም ግን በከተማዋ ከፍተኛ የዘር መድልዎ የሚታይባት ከተማ ናት። በተለይም ኦሮሞና አማር ያልሆኑ ዜጎች እንደ ሁለተኛና ሶስተኛ ዜጋ ነው የሚቆጠሩት። ይሄ ግፍ ነው. ይሄ ዘርኝነት ነው። ይሄ ጭቆና ነው።ይሄ አፓርታይድ ነው።
ማንም ድሬን በዝና እንኳ የሚያውቅ ሰው ይህን ሲሰማ መደንገጡ አይቀርም፡፡ ይህ የግፍ ሐሳብ በተለይ በዚህ ዘመን በአፋጣኝ እንዲነሳ እጠይቃለሁ፡፡ የዚህ “40 – 40 – 20” የሚሉት ክፋትን ትርጉም ልንገራችሁ፡፡
ይህ የግፍ አሰራር በአፋጣኝ እንዲቆም እጠይቃለሁ፡፡ የተለያዩ ብሄሮች ህብረቀለም ውበት በሆነችው ድሬ ላይ የተጫነው ይህ አስቀያሚ ስርዓት እንዲነሳ ድሬን የሚወድ ሁሉ ድምፁን ያሰማ!”
ጥሬ የኒኮቲን ሞለሞን ሞኖኑክሊድድ ዱቄት ("ኤን ኤን ኤ" እና "β-ኤን ኤን ኤ") ከኒውዚትሚድ እና ኒኮቲማሚድ የተገኘ ኒክሊዮታይድ ነው. እንደ ኒኮቲማሚድ ራይቢታይድ, ኒን ኤን ኤ የኒያሲን ውቅያ ነው, እና ሰዎች የኒሞኒን ኤዲት አድኒን dinucleotide (NADH) ለመፍጠር ኤን ኤች ኤን ኤን መጠቀም የሚችሉ ኤንዛይሞች አሏቸው.
NADH በ mitochondria ውስጥ, ለ sirtuins, እና ለ PARP, የኒ.ኤን.ኤን. (NMN) በእንስሳት ሞዴሎች ውስጥ እንደ ነርቭ ተከላካይ እና ፀረ-አረጋዊ ወኪል ሆኖ ጥናቶች ተካሂደዋል. እስካሁን ድረስ የታተመ ምንም ዓይነት የጥናት ጥናት ባይኖርም, የዲኤታ አምራች ኩባንያዎች እነዚህን ጥቅማጥቅሞች ለምርቶች ያመቻቹታል.
ባዮሎጂያዊ ግማሽ-ሕይወት ስለዚህ, በምስል ቁጥር 3 ላይ እንደተመለከተው, ኒኮቲማሚድ ከ 90 ደቂቃዎች ውስጥ ግማሽ ሕይወትን ያጣ ሲሆን የኒኮቲን አሲድ ግማሽ ግማሽ ዓመቱ ነበር ማለት ነው.
አዲስ ምርምር እንደሚያመለክተው NMN ሴሉላር ሜታሊስትነትን እንዲቀላቀል እና ረጅም እርጅና የሚያስከትሉ ችግሮች አሉት. በሰውነታችን ውስጥ በተፈጥሯዊ ሁኔታ የሚከሰተው (NMN (β-Nicotinamide mononucleotide) ንጥረ ምግብን ወደ ኃይል ለመቀየር ወሳኝ ነው. የዕለት ተዕለት አኗኗር አካል በመሆን የኒ.ኤም.ሲ.ኤን ማሟላት የኃይል እድሳት, የእርጅና ሂደትን መከላከል እና የልብና የደም ቧንቧ አደጋዎችን የመቀነስ አደጋን ሊያመጣ ይችላል. NMN የኃይል ማመንጫው ኤሌክትሪክ ኃይል ኤፒቲ (ATP) በሚባባስበት ጊዜ ለሥነ-መለኪያ ተግባር ወሳኝ ሂደት ነው. ኤን ኤን ኤ ሲትዊን የሚንቀሳቀስ ስብጥር ይዟል, ይህም የሜታቲክ ትክክለኛነትን እና ረጅም ዕድሜን ያበረታታል.
ኒትቲማሚዲ ሞንዩኑክይድ በሰው ሴል ውስጥ ጠቃሚ ሚና የሚጫወተው በፀረ-አረም, በደም ስኳር እና በሌሎች የጤና እንክብካቤ ምርቶች ውስጥ ጥቅም ላይ በሚውል የፀረ-ነዳጅ NAD (ኒኮቲማሚድ አኔኒን dinucleotide, ሴል ኢነርጂ ልውውጥ አስፈላጊ coenzyme) ትንተና ነው.
ኒኮቲማሚድ ሞኖኑክሊታይድ በውሃ ውስጥ የሚሟሟ ቫይታሚን ነው, ምርቱ ነጭ የአስክርን ዱቄት, ሽታ ወይም መጠጣት, መዓዛ ያለበት መርዝ, በውሃ ውስጥም ሆነ በኦታኖል ውስጥ በብረት ውስጥ ሊበላሽ ይችላል.
ኒጦሚናሚ ሞኖኑክሊዮትድድዲዝድ በቀላሉ በአፍ የሚወሰድ ሲሆን በአጠቃላይ በሰውነት ውስጥ በሰፊው ተሰራጭ ይሆናል, ከመጠን በላይ ምግብ ሰጪዎች ወይም ፈሳሹ በፍጥነት ከሽቱ ይወጣሉ. ኒኮቲማሚዝ የ coenzyme I ክፍል ነው, እና coenzyme II በባዮሎጂካል ኦክሲጅሽን የመተንፈሻ ሰንሰለት ውስጥ የሃይድሮጅን ዝውውር ሚና ይጫወታል, ባዮሎጂካል ኦክሲሽን ሂደቶችን እና የቲሹ ስብሳባትን ማራመድ ይችላል, ለወትሮው ህብረ ህዋስ (በተለይም ቆዳ, የምግብ መፍጫ እና ትራንስሚሽን ስርዓት) ይይዛሉ.
በተጨማሪም nicotinamide የልብ ምትን, የ sinus node ተግባር እና የፀረ-አጣዳፊ የአእምሮ ቧንቧ መከላከያ እና መከላከያ አላቸው እንዲሁም ኒኮቲማሚድ በ "ቬራፓሚል" የተከሰተውን የልብ ምትና የልብ-አዛ-ቦታ ማሻሻያን በእጅጉ ሊያሻሽል ይችላል.
NMN በጣም በጣም በፍጥነት የተሸከመ ሲሆን ለአጭር ጊዜ ግማሽ የሆነ ህይወት አለው, ስለዚህ የ NAD + ደረጃዎች በተቻለ መጠን ለዕለት ተዕለት ያህል ከፍተኛ እንዲሆን ለማድረግ አንድ 125 mg የሚወሰዱ መድኃኒቶች በእንቅልፍ እና ሌላ በቀን 250 mg ሲወስዱ.
የኒኮቲናሚድ ሞኖኑክሊዮይድ (ኤን.ኤን.ኤን) ዱቄት በጣም አዲስ ማሟያ ሲሆን ምርምሩም ቀጣይነት ያለው ቢሆንም እስካሁን ድረስ የተደረጉ ጥናቶች በጣም ደህና እና መርዛማ ያልሆኑ እንደሆኑ አሳይተዋል ፡፡
አሮን ኤን ሎንግ ፣ ካትሪና ኦውንስ ፣ አና ኢ ሽላፓል ፣ ቲቦር Kristian ፣ ፖል ኤስ ፊሽማን ፣ ሮዝሜሪ ኤ ሹሁ ፡፡ የአልዛይመር በሽታ ጋር ተያያዥነት ባለው የሞሪን ሞዴል ውስጥ የኒኮቲናሚድ ሞኖኑክላይድ ውጤት በአንጎል ሚቶኮንድሪያል የመተንፈሻ አካላት ጉድለቶች ላይ ቢ.ኤም.ሲ ኒውሮል .2015 ማር 1; 15: 19. አያይዝ: 10.1186 / s12883-015-0272-x.PMID: 25884176.
ጁኒቺሮ አይሪ ፣ ሂሮሺ ኢቶ። እርጅና እና ሆሞስታሲስ. ከእድሜ ጋር ተያያዥነት ያላቸው በሽታዎች እና የኒ.ኤም.ኤን (ኒኮቲናሚድ ሞኖኑክሊዮታይድ) ክሊኒካዊ አተገባበር። ክሊኒክ ካልሲየም. 2017; 27 (7): 983-990. PMID: 28649105.
ጎላም መዝባህ ኡዲን ፣ ኒል ኤ ያንግሰን ፣ ብሮንቴ ኤም ዶይል ፣ ዴቪድ ኤ ሲንላክየር ፣ ማርጋሬት ጄ ሞሪስ ፡፡ የኒኮቲማሚድ ሞኖኑክሊዮይድ (ኤን.ኤን.ኤን) ማሟያ በአይጦች ውስጥ እናቶች ከመጠን በላይ ውፍረት የሚያስከትለውን ተፅእኖ ያሻሽላል-ከአካል ብቃት እንቅስቃሴ ጋር ማወዳደር ፡፡ የሳይንስ ሪፐብሊክ. 2017 ኖቬምበር 8; 7 (1): 15063. አያይዝ: 10.1038 / s41598-017-14866-z. PMID: 29118320, PMCID: PMC5678092.
የማወራው ሰለ አንድ እፍኝ ቡና አይደለም፤ በሁለት ቀን ውስጥ ጭልጥ ተደርጎ ስለተጠጣው 29 ሺህ ቶን ወይም 29 ሚሊየን ኪሎ ግራም ቡና ነው፤ አብዛኛው የኢትዮጵያ ህዝብ ጠጥቶት አይደለም ለአይኑ አይቶት ስለማያውቀው ደረጃ አንድ ለአለም ገብያ የተዘጋጀ 29 ሚሊየን ኪሎ ግራም ቡና፤ በገንዘብ ሲተመን ከ150 ሚሊየን ዶላር በላይ የሚያወጣ ቡና፤
የተጠጣው የኢትዮጵያን ምርት ገበያ ድርጅት (ECX) ተብሎ በሚጠው ድርጅት ውስጥ ነው፤ ቡናውን አፍልታ ስታበቃ አቦሉን ራሷ ልፋ ጀሌዎቿን ቶና እና በራካውን ያጠጣችሁ እሌኒ ገ/መድህን ናት፤ እሌኒ ማን ናት? የኢትዮጵያን ምርት ገበያ ድርጅትስ?
በስታንፎርድ፣ በሚችጋን እና በኮርኔል ዩኒሸርስቲዎች ትምህርቷን ተከታትላለች፤ ኢትዮጵያ ከመግባቷ በፊት ለአለም ባንክ ሰርታለች፤ የእሌኒ ሙሁራዊ አቅም ተጠየቅ ውስጥ የሚገባ አይደለም፤ እውቀቷን የተጠቀመችበት መንገድ ግን ታሪክ ይቅር የሚለው አይደለም፤ በደፋናው ለክፉ መንፈስ ተላለፋ የተሰጠች ጭንቅላት ተሸክማ የምፆር ሴት ናት፤ ቮን ብራውን (Von Braun) የመሰሉ የምጡቅ አዕምሮ ባለቤቶች ለጀርመኑ ናዚ የቀኝ እጅ እንደነበሩ ሁሉ እሌኒ ገ/መድህን ኢትዮጵያን እግር ከወርች አስራ በወያኔ [እንደ ጥገት ላም] አሳልባታለች፤
ወደ ሀገር ቤት ያመጣትን ጉዳይ ስትገልጽ <<የኢትዮጵያን የንግድ ስርዓት መልክ እንዳሲዘው ከጠ/ሚ መለስ ዜናዊ ጥሪ ደረሰኝ>> ትላለች፤ ጥሪውን ተቀብላ ጨርቄን ማቄን ሳትል ወደ አዲስ አበባ አቀናች፤ ጠቅላይ ሚንስቴሩ ጽ/ቤት አንድ ቢሮ ተሰጥቷት ስራዋን ጀመረች፤ የኢትዮጵያን ምርት ገበያ ድርጅት (ECX) ተብሎ የሚጠራው ድርጅት እሌኒ እና መለስ ቢሮ ዘግተው ጸነሱት፤ ይህ ድርጅት የዛሬ አስር ዓመት በአዋጅ ቁጥር 550/2000 ተወለደ::
የዚህ ድርጅት ዋና ተግባር በመላ ኢትዮጵያ የሚመረቱትን የቡና፣ ጥራጥሬ እና የቅባት እህሎችን ለውጭ ገበያ አቅራቢዎች ማጫረት ነው፤ በመጀመሪያ የቡና፣ ጥራጥሬ እና የቅባት እህሎች ተሰብስበው ECX መጋዘን ይገባሉ፤ በመቀጠልም የጥራት ደራጃ ይወጣላቸዋል፤ በመጨረሻም የመነሻ ዋጋ ይሰጣቸውና የድርጅቱ አባል የሆኑ ላኪዎች እንዲጫረቱ ይደረጋል፤ ከፍተኛ ዋጋ የሚሰጥ ላኪ አሸንፏል ተብሎ ጨረታው ይዘጋል፤ የዚህ ድርጅት አባል እና ተጫራቾች የህወሓት እና የህወሓት አጋፋሪዎች መሆናቸው የአደባባይ ሚስጥር ነው፤ በብሉንበርግ (bloomberg) ዘገባ መሰረት የኢትዮጵያን የብና እና የቅባት እህሎች በዋነኝነት ለውጭ ገበያ እያቀረበ ያለው የኢፈርቱ ጉና ትሬዲንግ ነው፤ ከዚህ ተነስተን ECX የጉና መጋዘን ነው ብንል ከእውነቱ አንርቅም፤ የሀገሪቱን ጠቅላላ የውጭ ንግድ በዚህ መልኩ በአንድ እዝ አስገብታ ስታበቃ ህወሓትን እነሆ በረከት አለችው፤ ECX ምን ያህል በሙስና የነቀዘ መሆኑን ለመረዳት ከስር በተራ ቁጥር 1 ላይ የተሰጠውን ማስፈንጠሪያ ተከትለው ያንቡ::
የይስሙላው ጨረታ ሳያያቸው የውሃ ሽታ የሆኑ ምርቶች ቁጥር ስፍር የላቸውም፤ የዛሬ 8 ዓመት ገደማ 10 ሺህ ቶን (10 ሚሊየን ኪሎ) ቡና ከECX መጋዘን ጠፋ ተባለ፤ በአንድ ጀንበር 10ሺህ ቶን ቡና ግጥም ተደርጎ ተጠጣ፤ ይህ ያበገናቸው ውስጥ አዋቂዎች ጉዳዩን ለግል ጋዜጦች ሹክ አሉ፤ በአለም አቀፍ ደረጃም መነጋገሪያ ሆነ፤ ይህን ጊዜ መለስ ዜናዊ በቴሌቪዥን ብቅ ብሎ <<ያለፈው አልፏል ከንግዲህ መደገም የለበትም>> ብሎ ፋይሉን ዘጋው፤ ከስር በተራ ቁጥር 2 ያለውን ማስፈንጠሪያ ተከትለው የመለስን መልስ ይመልከቱ::
የዛሬ አመት ደግሞ 19 ሺህ ቶን (19 ሚሊየን ኪሎ) ቡና እጣን ሳያጨሱ ጠጡት ድምጽ ሳያሰሙ እሌኒ መጋዘን ጠጡት፤ ይህን አስመልክቶ አዲስ ዘመን ጋዜጣ የሰራውን ሪፖርት ከስር በተራ ቁጥር 3 ያለውን ማስፈንጠሪያ ተከትለው ያንቡ፤ ከሁሉ የሚገርመው ለይስሙላ እንኳን ህግ ፊት የቀረበ ሰው አለመኖሩ ነው፤ እንግዲህ እነዚህ ለሚድያ የበቁ ዘረፋዋች ናቸው፤ ዛሬ ሌላ ቀን፤ የሚዲያ ብርሀን ያላያቸው ብዙ ጉዶች መውጣታቸው አይቀርም፤ በአልማዝ የተንቆጠቆጡ ብራስሌቶችን ብቻ የሚያውቀው የእሌኒ እጅም ከካቴን ጋር መተዋወቁ አይቀሬ ነው፤
በግራ በኩል ደረቱን ሰጥቶ የሚታየው ጀበና 10 ሺህ ቡና መቀቀል የሚችል ሲሆን የቆመው መቀሌ ነው፤ አንድ ዛላ ቡና የማታበቅለው መቀሌ 10 ሺህ ኪሎ ቡና በአንዴ መቀቀል የሚችል ጀበና ሰርታለች፤ በቀኝ በኩል ያለው ፎቶ እሌኒ ከአዲሱ ለገሰ እና ከመለስ ዜናዊ ጋር ስትሞዳሞድ ያሳያል፤
አሁን ባላቸው ሃላፊነት ደስተኛ እንዳልሆኑ የተነገረላቸው አቶ በረከት ስምዖን የስራ መልቀቂያ ያስገቡት ከሁለት ሳምንት በፊት ነው። ከተለያዩ አቅጣጫዎች እንደተደመጠው አቶ በረከት የስራ መለቀቂያቸውን ለጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት አስገብተዋል።
ቢቢሲ የአማርኛው ክፍል አቶ በረከት ካለፈው ሃሙስ ጀምሮ በስራ ገበታቸው ላይ አልተገኙም። እንደ ዘገባው አቶ በረከት በሚኒስትር ማዕረግ በኢትዮጵያ ፖሊሲ ጥናት ምርምር ማዕከል የኢንዱስትሪ ዘርፍ መሪ ሆነው ሲሰሩ የሚያቀርቡት አገር አቀፍ የፖሊሲና የአስተዳደር ጥናቶች በአቶ ሃይለማሪያምና በኢህአዴግ ከፍተኛ ባለስልጣኖች ዘንድ ተቀባይነት አላገኘም።
አቶ መለስ በድንገት ሲያልፉ በማዕከላዊ ኮሚቴ ደረጃ ሳይወሰን የአቶ ሃይለማሪያምን ሹመት ይፋ ማድረጋቸውን ተከትሎ በህወሃት ሰዎች ወቀሳ የተሰነዘረባቸው አቶ በረከት፣ ከአቶ ሃይለማሪያም በቂ ድጋፍና ምላሽ አላደረገም መባሉ ዜናውን ተከትሎ ብዥታ ፈጥሯል።
አቶ መለስ እያሉ አራጊና ፈጣሪ የነበሩት አቶ በረከት ከአስተዳደራዊ ጉዳዮች ተገፍተው ጥናት ላይ በሚያተኩር ስራ እንዲመደቡ መደረጉ አላስደሰታቸውም የሚለው ግን አብዛኞችን የሚያስማማ ጉዳይ ሆኗል። በተጨማሪም አቶ በረከትና አቶ ሃይለማሪያም ቀደም ሲል የነበራቸው ግንኙነት ህወሃት ውስጥ ባለው አዲሱ የሃይል አሰላለፍ የተነሳ መላላቱን ያሳያል። አቶ ሃይለማሪያምም በአዲሱ አሰላለፍ መዳፍ ስር መውደቃቸውን ያመላክታል።
በ1997 ምርጫ የህዝብ ግንኙነቱን ስራ ሲሰሩ የነበሩት አቶ በረከት በምርጫ ክርክር ወቅት ወጣቱን ” ቦዘኔ ለውጥ አያመጣም” ማለታቸውና በክርከሩ ወቅት ኢህአዴግ ሙሉ በሙሉ መወዳደር አለመቻሉ አቶ መለስ አቶ በረከትን ከነበራቸው ሃላፊነት እንዲገፏቸው ምክንያት ሆኗል። በውቅቱ አቶ በረከትን የተኩት አቶ ደሳለኝ እንደ ነበሩ የሚታወስ ነው።
አቶ አባ ዱላ ገመዳ ደስተኛ አለመሆናቸውን፣ ዘግይቶም ቢሆን ” መናቃቸውን” በመጥቀስ የስራ መልቀቂያ ማስገባታቸው፣ የኢህአዴግ ነባር አመራሮችን የማጽዳቱ ጉዳይ የተገፋበት መሆኑንን ያሳያል የሚሉ ወገኖች፣ በተመሳሳይ በቋፍ ያሉና የተገፉ እንዳሉ የህወሃት ነባር አመራሮች ወደ አመራር ለመመለስ ያደረጉት ሙከራ መከሸፉን እንደማሳያ ይጠቁማሉ።
በኢትዮጵያ ፖሊሲ ጥናት ምርምር ማዕከል የኢንዱስትሪ ዘርፍ መሪ ሚኒስትር ሆነው ሲያገለግሉ የነበሩት አቶ በረከት ስምኦን ሃላፊነታቸውን በፈቃዳቸው ለመልቀቅ ጥያቄ አቀረቡ።
አቶ በረከት ባለፈው ሳምንት የሥራ መልቀቂያ ደብዳቤያቸውን ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ማስገባታቸው የተነገረ ሲሆን፤ ለመጨረሻ ጊዜ በቢሮአቸው ተገኝተው የነበሩት ሀሙስ ዕለት ነበር።
በተለይ ማዕከሉ በተለያዩ ጊዜያት የሚያቀርባቸው ሃገር አቀፍ የፖሊሲና የአስተዳደር ጥናቶች በጠቅላይ ሚኒስትሩና በመንግሥት ከፍተኛ ሃላፊዎች ዘንድ ብዙም ተቀባይነት አግኝተው ተግባራዊ አለመደረጋቸው ለቅሬታቸው ምክንያት እንደሆነ ይነገራል።
አቶ በረከት ባለፉት ሃያ ስድስት ዓመታት በተለያዩ ከፍተኛ የመንግሥት ሃላፊነቶች ላይ የቆዩ ሲሆን፤ የማስታወቂያ ሚኒስትርና የመንግሥት ኮምዩኒኬሽን ጉዳዮች ሚኒስትር ሆነው አገልግለዋል።
አቶ ለማ ወደ ሥልጣን ከመጡ ጀምሮ ይህን መሰል ስሜት ቀስቃሽና ሸንቋጭ የሆኑ በተለያዩ መድረኮች ያደረጓቸው ንግግሮችና የወሰዷቸው ዕርምጃዎች በብዙ የአገሪቱ...
ኣብ ህዝብና ዝበፅሕ ዘሎ ማእለያ ዘይብሉ ስቓይ፣ ስደትን ግፍዓዊ መቕተልትን ንምክልኻል ኩልና በብዓቕምና እንገብሮ ዘለና ፃዕሪ ዓብዪ ክብሪ ዝወሃቦ እዩ። ካሊእ ኣማራፂ እውን የብልናን። ከም ህዝቢ ከጥፍኡና ንዝመፁ፣ ካብ ሞት ንዝተረፈ ህዝብና ድማ ብዘየሻሚ ቋንቋ “ቅድሚ 50 ዓመት ናብ ዝነበርኩምዎ ኩነታት፣ ንድሕሪት ክንመልሰኩም ኢና” ብምባል ማእለያ ዘይብሉ ግፍዒ ኣብ ልዕሌና ይፍፅሙ ንዘለዉ፣ ካብ ምቅላስ ወፃኢ ካሊእ ኣማራፂ የብልናን። እንተሃልዩ`ውን ልዕሊ ምውታት፣ ትሕቲ ህልዋት ኮይንካ፣ ኣብ ባርነት ምንባር እዩ። ንባርነት ድማ ኣሜን ኢልና ክንቅበል ኣይንኽእል። ብፍፁም! ስለዝኾነ ድማ ሓይሊ ምክልኻል ትግራይ፣ ህዝብና ናብ ባርነት ከይኣቱን ክብሩን መንነቱን ንምሕላው ኢሎም ከቢድ ናይ ሂወት መስዋእቲ እናኸፈሉ ይርከቡ።
ነዚ ስዒቡ ድማ ብዙሓት፣ ባርነት ዘይቕበሉ ግዱሳት ተጋሩ፣ ካብ ዝተፈላለየ ሃገራት ዓለምን፣ ከባብታት ኢትዮጵያን፣ ናብቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ንምኻድ ኣብ ከይዲ ዘለዉ ብዙሓት እዮም። ገሊኦም ድማ ኣብ ጓጓ ግፍዓውያን ኮይኖም ብዝኸኣልዎ ይቃለሱ ኣለዉ። ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ፣ ቅድም ኢሎም ኣንፃር ረብሓ ህዝቢ ትግራይ ጠጠው ኢሎም ዝነበሩ ወገናት`ውን ከይተረፈ፣ ናይ ተስፋሕፋሕቲ “ኣፈ ቅቤ፣ ልበ ጩቤ” ዝኾነ እኩይ መንነት ክበርሃሎም ጀሚሩ ኣሎ።
ይኹን`ምበር፣ ካብ ባዕልና፣ ናይ ትግራይ ሕሉፍ ልምዲ ቓልስን፣ ከምኡ`ውን ካብ ናይ ካልኦት ሃገራት ተሞክሮን ክንወስዶ ዝግባእ ሓደ ዓብዪ ኣንፈት ቃልሲ ኣሎ። ንሱ`ውን ካብቲ ናብ ዕጥቂ ቃልሲ ወሪዱ፣ ስሩዕ ታዕሊም ብምውሳድ ዝቃለስ፣ በቢዘለዎ ኮይኑ ነቲ ቃልሲ ድጋፍ ዝህብን ደጀን ዝኸውንን እቲ ዝበዝሐ ቁፅሪ ዘለዎ ክፋል ሕብረተሰብ ምዃኑ እዩ።
ነቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ንክመርሑ እኹል ልምዲ ዘለዎምን፣ ስልቲታት ዝፈልጡን ጀጋኑ ኣብ ጎቦታትን ጎላጉልን ትግራይ ኮይኖም ይኳሽሑ ኣለዉ። ከምኡ ድማ፣ ፀገምን ስቓይን ህዝብና ንምቕናስ ዝግበር ናይ ደጀን ቃልሲ ብዝምልከት ሰፊሕ ልምዲ ዘለዎም ዓበይቲ ሰባትን ምሁራትን ኣለዉና እዮም። ስለዚ ኣብዚ ጉዳይ ንሎሚ እንብሎ ነገር የለን። እቶም ዝሓሸ ልምዲ ዘለዎም ብዝበለፀ ክሕብሩልና ስለዝኽእሉ።
ኣብዚ ክንዛረበሉ ደሊና ዘለና፣ ብዛዕባ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዘይኮነስ፣ ብዛዕባ ሰላማዊ ዝኾነ ቃልሲ እዩ። ብዛዕባ ሰላማዊ ቃልሲ (nonviolent struggle) ቅድሚ 10 ዓመት ኣትሒዝና በብውልቀና ዝተፈላለዩ ምንባባት እናካየድናሉ ዝነበርና ዓውዲ እዩ። ኣብ ቀረባ እዋን ድማ፣ ኣብ ልዕሊ ትግራይና ወራር ካብ ዝእወጅ ጀሚሩ፣ “ከመይ ገይርና እዚ ሰላማዊ ናይ ቃልሲ ኣንፈት፣ ናይ ትግራይ ናፅነትን ዓርሰ ምሕደራን ንምርግጋፅ ክነውዕሎ ንኽእል?” ብዝብል እናስፋሕናዮ መፂና ኢና። በዚ መሰረት፣ ብሚልዮናት ዝቑፀር ህዝብናን ደጋፊ ቃልስናን ከሳትፍ ዝኽእል ሰላማዊ ቃልሲ ምግባር፣ ትግራይ ሓራ ንክትወፅእ ወሳኒ ምዃኑ ኣብ መደምደምታ በፂሕና ኣለና። ዕጥቃዊ ቃልሲ ኣየድልን ማለትና ኣይኮነን። ኣድላዪ ኮይኑስ ብኸቢድ መስዋእቲ ተጋደልቲ ይካየድ ኣሎ። የግዳስ እቲ ብረታዊ ቃልሲ፣ ቀልጢፉ ንኽዕወት ኮነ፣ ዘጋጥሙ ክሳራታት ንምቕናስ፣ ንወረርቲ ዘይእዘዝ፣ ናይ ህዝቢ ማዕበል ምፍጣር ቁልፊ ታራ ስለዘለዎ እዩ። ምስለኔታት ኣዲስ ኣበባ ኣብ ትግራይ እግሮም ከይተኽሉ ንምግባር፣ ናይ ህዝቢ ሰፊሕ ሰላማዊ ቃልሲ ግድን እዩ። እዚ `እምቢ ንወረርቲ` ዝብል ህዝባዊ ማዕበል፣ ህዝብና ኣቐዲሙ ጀሚሩዎ ዘሎ ነገር እኳ እንተኾነ፣ ብጥንቃቐ ክምራሕን ንኸይሸራርፍን ፃዕርን መሪሕነትን የድልዮ ኣሎ።
እቲ ሰላማዊ ቃልሲ እንታይ ከካትት ይግብኦ? ኣበይን ብኸመይን ክንፍፅሞ ንኽእል? ወዘተ ዝብሉ ሕቶታት ደሓር ክንምለሶም ኢና። ንሕዚ ግን ኣድላይነት ሰፊሕ ሰላማዊ ቃልሲ ብዝምልከት ከም መጀመሪ ሓደሓደ ነጥብታት ምልዓል ኣድላዪ እዩ።
ድሕሪ ሰላማውን ህዝባውን ቃልሲ ዝመፅእ መንግስቲ ካብ ብኲናት ተዓዊቱ ስልጣን ዝሕዝ መንግስቲ፣ ዲሞክራስያዊ መንግስቲ ናይ ምዃን ዝሓሸ ዕድል ከምዘለዎ ምርምራት ስለዘርእዩ።
ኣብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝሳተፍ በዝሒ ሰብ፣ ብኣቕርቦት ዕጥቅን ስንቅን ይግደብ እዩ። ኣብ ሰላማዊ ቃልሲ ግን ኩሉ ክፋል ሕብረተሰብ በብዘለዎ ኮይኑ ብግልፅን ብሕቡእን ንክቃለስ ስለዘኽእሎ
ንትግራይ ዝወረረ ውሽጣውን ደጋውን ሓይሊ፣ ትግራይን ንምብርካኽ ዝኽተሎ ዘሎ ኣንፈት፣ ኣብ መንጎ ተጋሩ ፍልልይ ምፍጣር እቲ ሓደ እዩ። እዚ ንምግባር ድማ፣ ትኽክለኛ ድምፂ ህዝቢ ትግራይ ብምዕፋንን፣ ህዝቦም ዝጠለሙ ውሑዳት ከዳዓት በሰፊሑ ብምውፋርን፣ ኣብ ህዝቢ ትግራይ ድጋፍ ዘለዎ ንከምስል እዩ ዝፍትን ዘሎ። ዝተወደበ ሰላማዊ ቃልሲ ምግባር፣ ነዚ ንምፍሻልን፣ ህዝብና ብሓፈሻ ብፍላይ ድማ እቶም በቲ ወራሪ ሓይሊ ዝደናገሩ ዘለዉ እቲ ሓቂ ንክፈልጥዎን ቃልስና ንክድግፉን ሰለማዊ ቃልሲ ምጉህሃር ናይ ግድን እዩ።
ህዝባዊ ቃልሲ/ዓመፅ ከመይ ተግባራዊ ክኸውን ይኽእል ዝብል እንኽተሎ ኣንፈት ብዝተኻእለ መጠን ህዝብና ናብ ሓደጋ ዘየእቱ ክኸውን ንደሊ። እዚ ድማ እቶም ምስለኔታት ኣዲስ ኣበበ እግሪ ከይትኽሉ ምእንታን፣ ምስኦም ዝግበር ዝኾነ ይኹን ዓይነት ምትሕባባር ከይህሉ ዕላማ ገይርካ ምንቅስቓስ ሓደ ኣንፈት እዩ። ድጋፍ ህዝቢ ዘይብሉ ምስለኔ፣ ዕድሚኡ ክሓፅር ይኽእል እዩ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ህዝቢ እምቢ እንተይሉ፣ ፈፂሙ እግሪ ክተክል ኣይኽእልን። ህዝቢ ሓደ ልቢ ኮይኑ፣ እምቢ ንወረርቲ እንተይሉ፣ ውሑዳት ከዳዓት ምንም ክገብሩ ኣይኽእሉን። ቀስ ብቐስ ብዕጥቃዊ ቃልስን በሰላማዊ ቃልስን፣ ተዳኺሞም ትግራይ ለቒቖም ምህዳሞም ኣይተርፍን።
ኣብ መወዳእታ፣ ኣብ ወፃኢ ብዝነብሩ ወገናትና፣ እቲ ሰላማዊ ቃልሲ ካብ ዝጅመር ፀኒሑ እዩ። ኣብ ትዊተር ዝተገብረ ቃልሲ፣ ናብ ዓለም ለኻዊ ትካላትን በብሃገሩ ናብ ዘለዉ መንግስታትን ቤት ምኽርታትን ዝቐረቡ ደብዳቤታት፣ በብሃገሩ ዝተገበሩ ሰልፍታት፣ ኣብ ኤምባሲታት ህዝብና ዝጭፍጭፉ ዘለዉ ግፍዓውያን ዝተገበሩ ሰፍልታት ተቓውሞ፣ ዝተወሰኑ ምሁራት ወገናትና ኣብ ጋዜጣታት ዝፅሕፍዎም ዘለዉ ፅሑፋት፣ ወዘተ ኣብነታት ሰላማዊ ቃልስታትና እዮም። ክንድቲ ዝድለ ዋላ ኣይኹን፣ ስቓይ ህዝብና ክፍለጥ ኣብ ምግባር ዘይነዓቑ ዓወታት ሳላ ዝተገብረ ቃልሲ ተመዝጊቦም እዮም። ይኹን`ምበር ኣብዚ ግምባር ሰላማዊ ቃልሲ ምዝሕሓል ከየጋጥመናን፣ ቃልስና በሰፊሕ መልክዑ ተወዲብና ንኽነቀፅሎን ምእንታን፣ ትልምታትን ሓደሽቲ ኣንፈት ቃልስን የድልየና ከምዘሎ ግልፂ እዩ። እዚ ኣብ ግምት ብምእታው፣ ኣብ ቀፃሊ ኣብዚ ጉዳይ ካልኦት ነጥብታት ሒዝና ክሳብ ንመፅእ፣ ኣካል ሰላማዊ ቃልስና ክኾኑ ኣለዎም እትብልዎም፣ ፀላእትናን ደገፍቶምን ብቑጠባን ብሞራልን ምድኻም ክንገብሮም ንኽእል ነገራት ሓሳብ ንክትህቡ ንዕድም።
ኣብ ቀፃሊ፣ ኣብ ከባቢ 2000 ዓ/ም ብውሳነ ህዝቢ (ሪፈረንደም) ካብ ኢንዶኒዥያ ወፅያ ሓዳሽ ሃገር ኮይና ናይ ዝተመስረተት ምብራቕ ቲሞር ትበሃል ሃገር ሰላማዊ ቃልሲ ተሞክሮ ክነቕርበልኩም ኢና።
ክቡራት ተኸታተልቲ መድረኻዊ ኣርእስትታት ዲሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ነቲ ብምኽንያት ጽንብል በዓል ሃገራዊ ነጻነት ኤርትራ ግንቦት 24 2017 ኣብ መድረኽ ማሕበር ስኒት ኤርትራውያን ሳንድየጎ ዘመሓላለፍክዎ መልእኽቲ፣ ጉዳይና ምእንቲ ዘኽሙ (Momentum) ከየጥፍእ ክብል 2ይ ክፋል ኣተሓሒዘ ክሰደልኩም ግድን ኮይኑ ኣሎ። ኣብ መልእኽተይ ኣተኩሮ ዝገበርክሉ ጉዳይ ዘተ ፖለቲካዊ ውድባት ሃገራዊ ባይቶ’ዩ ነይሩ። እቶም ክልተ ጽላላት ኣካላት ዘተ፣ ብኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ኪዳንን (ኤደኪ) ሽዱሽተ ውድባትን ዝፍለጡ ድምር ፖለቲካዊ ውድባት’ዮም። እቲ ዘተ ብድሕሪ ምቕሃም ዋዕላ ናይሮቢ ከምዝጀመረ ዝፍለጥ’ዩ። ኣብ ምጅማሩ ከኣ ህዱእን ልዙብን ምይይጥ ድሕሪ ምክያድ ናብ ሰሚናር ከብጽሕ ዝኽእል ስምምዓት ከም ዝተገብረ ይሕበር። እቲ ዝሰላሰል ሰሚናር ድማ ገምጋም ሕሉፍ ተመክሮ ተሳተፍቲ (ፖለቲካውን፣ ሲቪካውን፣ ህዝባውን) ሓይልታት ባይቶ ድሕሪ ምግባርን፣ ብደገ ዝጸንሑ ፖለቲካዊ ውድባት ብምዕዳምን፣ ኣብ መስርሕ ምድላውን ምትግባርን 2ይ ሃገራዊ ጉባኤ ዘተ ዝምስርሓሉ ውሳኔታት ምብጽሑ ይግለጽ። እዚ ጠዊቕና ጠዋዊቕና እንረኽቦ ምዕባሌታት ግን ብዕላውን ህዝባውን መራኸቢታት ክሳብ ሕጂ ክግለጽ ዝጸንሐ ኣይኮነን። ካብ ሓቂ ንዘይምርሓቕ እቶም ኣብዚ ዘተ’ዚ ተጸሚዶም ዘለዉ ባእታታት፣ ውድባዊ ስርሓቶም ኣወንዚፎም ድኻሞም ከይጸብጸቡ ዝሰርሑ ውፉያት ኣባላት መሪሕነት ፖለቲካዊ ውድባት’ዮም። ነቲ ዘካይድዎ ዘተን ውድባዊ ዕማማትን ተመሊሶም ንህዝቢ ክሕብሩ ዘድልዮም ስታፍ/ኣባላት መጋበርያታትን፣ መሳለጥይታትን እውን የብሎምን። እንተኾነ ግን ከም ባህሊ ካብ ምስጢራውነት ናብ ግሉጽነት ፖለቲካዊ ኣሰራርሓ ንምቕያር እናተቓለስካ ህዝብኻ ከየስማዕካን ከየካፈልካን ኣብ ገለ መደምደምታ ክሳብ ትበጽሕ ትም ኢልካ ምጉዓዝ ሓጋዚ ኣሰራርሓ ኣይኮነን።
ናብ ዋና ነገረይ ንምምላስ፡ ንኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ናብ ንቡር ናይ ቃልሲ ቦትኡ ንምምላስ ዘተታት እናተኻየደ ከሎ ብሃንደበትን ዘይተፈልጠ ምኽንያታት፣ ክልተ ኣገዳሲ ተራ ክህልዎም ዝኽእል ፖለቲካዊ ውድባት ካብቲ መስርሕ ከም ዝሰሓቡ ይሕበር። እዞም ፖለቲካዊ ውድባት እዚኣቶም ከምቲ ክልተ ዓይኖም ዝሓመሙ ሰብኣይን ሰበይትን፣ ሰብኣይ ዋይ ኣዒንታትና! ዋይ ኣዒኒንታትና! ኢሉ ክቝዝም ከሎ፣ ሰበይቲ ድማ ዋይ ዓይነይ! ዋይ ዓይነይ! ኢላ ቆዘመትሞ፣ ሰብኣይ ትቕብል ኣቢሉ “ኣነን ይሓባብር ንሳን ትፈናቲ! (ትፈላሊ)” ኢልዋ ዝበሃል ውድባት ብጽላላት ደረጃ እናዘተዩ ከለዉ፣ ካብ 19 ዓመታት ዝነበርሉ መንበራት ስሒቦም ክወጹ ከለዉ ዘተሓሳስብ ጥራይ ዘኮነስ ዘስደምም ጉዳይ’ውን እዩ። እዞም ፖለቲካዊ ውድባት’ዚኣቶም ተመሊሶም ግቡእ ቦትኦምን ተራኦምን ክጻወቱ ጻዕርታት ይካየድ ስለ ዘሎ፣ ከምኡ’ውን ባዕላቶም ብኣዋጅ ደረጃ ክሳብ ዘየፍለጡን ኣብቲ ጉዳይ ርእይቶ ክህብ ኣይህወኽን። ይኹን እምበር ትጽቢት ናይቲ ኣብ መወዳእታ ዘይብሉ ግፍዕታትን ሓሳረ-መኸራን ወዲቑ ዝርከብ ዘሎ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ክማላእን፣ ግብራዊ ክኸውንን ካብ ዘለኒ ትጽቢት ተበጊሰ ብእዋኑ ኣብ ልቦም ተመሊሶም ክሕስብሉ ትምኒተይ ደረት የብሉን። እዞም ውድባትዚኣቶም ከኣ ዝጸንቱ ዘለው ኣህዛብ ንምድሓን ዝተበገሱ እንተኾይኖም፣ ካብ ዘተ ብዝኾነ ምኽንያት ሓንቲ መዓልቲኳ ትኹን ክፍለዩ ኣይምተግብአን። እንተ ካብዚ ወጻኢ ካልእ ውዲታት እንተለይዎ ግን፣ ጽባሕ ንግሆ ዝቕላዕ ነገር ኮይኑ ንዓኣቶም ይኹን ነቲ ካልእ ደንበ ተቓውሞ ዝሕግዝ ስጉምቲ ኣይኮነን።
ኩሎም ኣባላት ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶን ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጥን፣ በዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ግዝያዊ ብድሆታት ከይተሰናበዱ፣ ናብቲ ክብጻሕ ዘለዎ ሰሚናር 2ይ ሃገራዊ ጉባኤን ክበጽሑ፡ ብኡ ኣቢሎም ድማ ምስ ካልኦት ህዝባውን፣ ሰብኣውን ማሕበራት ሓዊሶም፣ ንህዝቢ ዘሳትፍ መሰጋገሪ መደብ ዕዮ ዝሓዘ ግሉጽን ብሩህን ትካል ከመዓራርዩ ትጽቢት ይግበረሎም። ቅድሚ ዝኾነ ይኹን ግን ኣብዚ መፋርቕ ወርሒ ሓምለ 2017 ንህዝቢ ግልጺ ኮይኑ ክዝትየሉ ምስ ዘይክእል፡ ጻዕርታት 8 ወርሒ ከምቲ ኣብ ማይ ዝኣተወ ጨው ክኸውን ምዃኑ ብሩህ’ዩ።