Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ኮሚሽነር ዛይድ የተጠሩት የኢትዮጵያ የሰብአዊ መብት ኮሚሽን ” ገለልተኛ ሆኜ አጣራሁት” ያለውን ሪፖርት ይፋ ካደርገ በሁዋላ ነበር። የኮሚሽኑ ሪፖረት ሲቀርብ ” ኢህአዴግ ገደለ፣ ኢህአዴግ አሰረ፣ ኢህአዴግ አጣራ፣ ኢህአዴግ ፓርላማ ሆኖ ሰማ፣ ራሱ በራሱ ለራሱ ወሰነ፤ ይህንን ድራማ አንቀበለውም” በሚል ተቃዋሚ ሃይሎች እና የሰብአዊ መብት ተከራካሪዎች ተቃውሞ አሰሙ።
በተለይም ሂውማን ራይትስ ዎች ኢህአዴግ ነጻ አጣሪን የሚፈራበትን ምክንያት ዘርዝሮ ይፋ አደረገ። የዛጎል ምንጮች እንዳሉት ሁማን ራይትስ ዎች መግለጫውን በማውጣት ብቻ አልተቆጠበም። ከፍተኛ ኮሚሺነር ዘይድ ራአድ አል ሁሴን በጉብኝታቸው ወቅት ጥንቃቄ ሊያደርጉ እንደሚገባ በግላቸው በርካታ፣ በዲፓርትመንት ደረጃና በከፍተኛ ሃላፊዎች በኩል ውትወታ አድርገዋል።
የአገሪቱ ችግር በፖለቲካ ብቻ ሳይሆን በምንዛሬ እጥረትና በእዳ ክምር የታጀበ፣ አሰቃቂ አደጋ ያንዣበበት ድርቅ ያላተመው፣ ማህበራዊ ውጥንቅጡ የተባባሰበት፣ የኑሮ ውድነትና የመቻቻል ባህል የሰለለበት፣ የተፈራው የዘረኝነት ዘር ፍሬው ያሸተበት፣ እንዲሁም የግጭትና የጦርነት ዜና የበዛበት መሆኑ አሳሳቢ የሆነባቸው ይመስል ” የአገሪቱ መጻኢ እድል በመንግስት እጅ ነው” ሲሉ ከፍተኛ ኮሚሺነር ዘይድ ራአድ አል ሁሴን ማሳሰቢያ አዘል አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።
የቪኦኤ አዲስ አበባ ዘጋቢ መለስካቸው አመሃ ከአዲስ አበባ እንደዘገበው ኮሚሽነሩ ጉብኝታቸውን አስመለከተው መንግስትን አለሳልሰው ተችተዋል። የፖለቲካና የዜግነት መብት አደገኛ እንደሆነ ጠቁመዋል። ማህበራዊ፣ ምጣናዊ ጉዳዮች የተያያዙ መሆናቸውን ጠቁመው አደገኛ ያሉት ጉዳይ እንዳይከሰት ” የማታ ማታ የዚህችን አገር መጺአ እድል ለማበጅት ርምጃ መውሰድ ያለባት መንግስት ብቻ ነው” ሲሉ መደነቃቀፍ እንዳይከሰት ስጋታቸውን ገልጸዋል።
መደራጀት፣ መናገር፣ በነጻነት መስብሰብ፣ የጸረ ሽብርተኞች አዋጅና የማህበራት አዋጅ፣ የመገናኛ አዋጅ ዳግም እንዲታዩና እንዲቀየሩ ያሳሰቡት ኮሚሽነሩ፣ እስረኞች እንዲፈቱ ጠይቀዋል። የድርቅ ሰለባዎችን እንደሚረዱ ተናገረዋል። አያይዘውም የተመድ የሰብአዊ መብት ኮሚሽን ምርመራ እንዲያደርግ ጠይቀዋል።
ታም ማሊኖውስኪ ” አገሪቱ አሁን ያለችበት ሂደት በእሳት ላይ ተጥዶ እንደሚንተከተክ ማሰሮ ይመስላል። እናም እንዲህ የሚንተከተክ ማሰሮ ለማስተንፈስ ያለው ምርጫ ክዳኑን ማንሳት ብቻ ነው፤ ያ ካልተደረገ መንተከተኩ አያቆምም። በዛ ከቀጠለ ደግሞ መገንፈሉ አይቀርም። ከዚያ በሁዋላ የሆነው ሁላችንም እናውቀዋለን ማለታቸው አይዘነጋም።
ካሜሩን ከናይጀሪያ ጋር በሚዋስነው ሰሜናዊ ድንበርዋ ላይ፣ ተማሪዎችንና አስተማሪዎችን እየጨመረ ከሄደው የቦኮ ሃራም ጥቃት ለማዳን ስትል፣ ከስልሳ በላይ የሚሆኑ ትምህርት ቤቶችን፣ እንደገና እንደዘጋች አስታውቃለች።
ዲጂታል የመስማት ችሎታ እርዳታ።, ዳግም ሊሞሉ የሚችሉ የመስማት ችሎታ መሣሪያዎች።, ITE / CIC የመስማት ችሎታ መሣሪያዎች።, ኪስ / የብሉቱዝ የመስማት ችሎታ ማጉያ (ማጉያ)።
ይህ አዲስ ሊሞላ የሚችል የብሉቱዝ የመስሚያ መርጃዎች የመሣሪያ ጂ-ድምጽ ቡቃያዎች 3 የሰርጥ ዲጂታል የምልክት ማቀነባበሪያ ቺፕ ከመኪናዎች የሚመጡ የውጭ ጫጫታዎችን ውጤታማ በሆነ መንገድ ይቀንሰዋል እና ብዙ ሰዎች በአዋቂዎች ፣ በአዛውንቶች እና በዕድሜ የገፉ ሰዎች የመስማት ችግር እና እንዲሁም ከ iOS እና ጥንድ ጋር በቀላሉ ለማጣጣም በአዲሱ ገመድ አልባ ብሉቱዝ 5.0 ቴክኖሎጂ የተገነባ ነው ፡፡ የ Android ስልኮች። የጅንግሃው ብሉቱዝ የመስማት ችሎታ መሣሪያዎችን ጂ-ድምጽ ቡቃያዎችን በብሉቱዝ መተግበሪያ በኩል ከእርስዎ አይፎን ወይም ከ android ስልክዎ ጋር በቀላሉ በማገናኘት ዕለታዊ የስልክ ጥሪዎን እና የሙዚቃ ዥረትዎን ወደ ቀጣዩ ደረጃ ይውሰዱ
የብሉቱዝ ቴክኖሎጂን በመጠቀም እና ተወዳጅ በሆኑ ዘፈኖችዎ በከፍተኛ ጥራት ይደሰቱ ከፍተኛ ጥራት ያለው ጥራት ካለው ከፍታ ጋር ወይም ያለምንም ማጉያ ነፃ በሆነ ከፍተኛ ጥራት ባለው ድምጽ ለመደሰት ብሉቱዝዎን ለማብራት በቀላሉ ለ 3 ሰከንዶች ያህል የኹነታ ቁልፍን ይጫኑ። .ሚኒ መጠን እና ቀላል ክብደት ፣ የ የመስሚያ መርጃ መሣሪያ ለቀላል ማከማቻ በቀላሉ ከኪስዎ ጋር ሊገጥም እና በጆሮዎ ላይ ምንም ሸክም አይጨምርም ፡፡
ተገናኝቷልበጄኤች-ወ 2 መተግበሪያ እርስዎ እና የግል የመስማት ባለሙያዎ የእርስዎን ልዩ የአኗኗር ዘይቤ ለማዛመድ የ JH-W2 ቅንብሮችን በጥሩ ሁኔታ ማስተካከል ይችላሉ ፡፡
የእኛ ምርጥ የኦዲዮ ታማኝነትJH-W2 ተፈጥሮን እንዳሰበው እርስዎ አስደሳች የድምፅ ፣ የበለፀገ ድምጽ እንዲሰማዎት የሚያስችልዎ ጥሩ የድምፅ ማጉያ እና የእኛ ጥሩ ግብረመልስ ስረዛ ያሳያል።
BTE / የጆሮ ማዳመጫ የመስማት ችሎታ መሣሪያዎች።, ዲጂታል የመስማት ችሎታ እርዳታ።, የአካል ብቃት / RIC የመስሚያ መርጃ መሳሪያዎች ክፍት።, ዳግም ሊሞሉ የሚችሉ የመስማት ችሎታ መሣሪያዎች።
ብዕለት 3 ሕዳር ድማ ብዙሓት ሬሳታት ኣብ መንገዲታት እታ ኸተማ ምርኣይ ጀመርና። ኣነ ብዓይነይ ዝርኣይኹዎም 13 ይበጽሑ። ብድምር ልዕሊ 20 ዝዀኑ ሰባት ብዕለት 2 ሕዳር ተቐቲሎም እዮም። ክንቀብሮም ሓቲትና እውን ሰራዊት ኢትዮጵያ ከልኪሉና እዩ። ድሕሪ 1 ሰሙን እዮም ሓመድ ኣዳም ለቢሶም።
ይዅን እምበር እቲ ኵነታት ብሰላማዊ መንገዲ ንክዛዘም ሎሚ እዉን ቅሩባት ምዃንና ከም ህዝብን ከም መንግስትን ክነረጋግፅ ንደልይ። ህዝብን መንግስትን ትግራይ ናብ ሰላማዊ ልዝብ ንኣትዉ ግን ቀፂሎም ዝተቐመጡ ቅድመ ኵነታት ሙሉእ ብሙሉእ እንተተማሊኦም ጥራሕ እዩ።
ብዕለት 19/04/2013 ዓ/ም ካብ ከተማ ሽረ ናብ ሑመራ ዝመፃእኹም፡ ሑመራ ሰላም ስለ ዝኾነት ንዓድኹም ተመለሱ ኢሎም ብ 6ተ ተስሓብቲ መኻይን ፅዒኖም ናብ ከትማ ሑመራ አምፂኦምዎም ‘ዮም። ካብኡ ፋኖ ዝበሃል ዕጡቕ ኣብቲ ከተማ ፀኒሑ እንታይ ክትገብሩ መፂእኹም ኢሉ ናብ ዓብይ ግቢ ኣእቲው ዳጒንዎም እዩ።
ቪዥን ኢትዮጲያ (Vision Ethiopia) ከኢትዮጵያ ሳተላይት ቴሌቪዥን ኢሳት (ESAT) ጋር በመተባበር “የኢትዮጵያና ኤርትራ ወቅታዊና የወደፊት ግንኙነት” በሚል ርዕስ ያዘጋጁት የውይይት መርሃ ግብር በቅርቡ እዚህ በዋሺንግተን ዲሲ
በኢትዮጲያና በኤርትራ መካከል ግንኙነቶችን ለማሻሻል የወቅቱ የኢትዮጲያ መንግስት ፖሊሲ መቀየር አለበት አልያም ስራአቱ መቀየር አለበት ይላሉ አቶ ኤርምያስ ለገሰ፣ የቀድሞው የመንግስት ኮሚውኒኬሽን ሚንስተር ደ-ኤታ።
ቪዥን ኢትዮጲያ (Vision Ethiopia) ከኢትዮጵያ ሳተላይት ቴሌቪዥን ኢሳት (ESAT) ጋር በመተባበር “የኢትዮጵያና ኤርትራ ወቅታዊና የወደፊት ግንኙነት” በሚል ርዕስ ያዘጋጁት የውይይት መርሃ ግብር በቅርቡ እዚህ በዋሺንግተን ዲሲ ተካሂዷል።
ባለፉት ሁለት ተከታታይ ሳምንታት፥ የሕዝብ ለሕዝብ ግንኙነቶችን ወደ ላቀ ደረጃ ለማድረስ፥ የኢትዮጵያና የኤርትራ ማህበረሰብ መሪዎች ያላቸው ሚናና፥ የኃያላን መንግሥታትና ያካባቢው ኃይሎች በአፍሪካ ቀንድ ያላቸው ፍላጎት ምንድነው በሚሉ ርዕሶች ዙሪያ የተሰጡ አስተያየቶችን ሰምተናል።
ከሴሉሎስ ጋር ያለው በጣም የመጀመሪያ ግንኙነት በጣም ደስ የሚል ነው-ለመንካት እጆቹን አያበሳጭም እንዲሁም በጣም ለስላሳ ነው (ሰው ሠራሽ ሱፍ እና ቆዳውን እና ጉሮሮን ከሚያበሳጭ ጉበት እንኳን በተለየ) እና ሻንጣዎቹን “በሚፈቱበት ጊዜ” አቧራ የለውም ፡፡ .
ይህ በጣም የመጀመሪያ አስደሳች ግንኙነት በሚያሳዝን ሁኔታ አይቆይም; ሴሉሎስ በጣም እየተጨመቀ በመሆኑ በእጅ ለማጠፍ ብዙ ኃይል ይጠይቃል እናም ይህ ብዙ አቧራ ይፈጥራል
በእጅ የመጫኛ ዘዴ እጅግ በጣም ቀላል ነው-በተቻለ መጠን የተጨመቀውን ሴሉሎስን በፍሎው ማድረግ አለብዎት ፡፡ በሌላ አገላለጽ-የሴሉሎስን አመቶች እና እብጠቶች “በተቻለ መጠን መስበር” አስፈላጊ ነው ...
ችግር: - 2 ሻንጣዎችን “በእጅ” ስንበትናቸው እና የድምጽ መጠኑ ሲሰራጭ ባየነው ጊዜ ትንሽ እንበሳጫለን ፣ ስለሆነም በፍርድ ቤቱ የያዝነውን ቅጠል ሰብሳቢ እንጠቀማለን ፡፡ መሻሻል (ከጥቂት አስር ደቂቃዎች ከተጥለቀለቀ በኋላ አቧራውን ያስተውሉ)
5 ወይም 6 ሻንጣዎች በዚህ በንጹህ ማኑዋል ዘዴ ከተሰራጩ በኋላ ሌላ ከባድ ችግር እንደሚከሰት እናስተውላለን በአምራቹ ከሚታወጀው ጋር ሲነፃፀር ከ 20 እስከ 30% የሚሆነውን መጠን ይጎድለዋል ፡፡ የትኛው በጣም ምክንያታዊ ነው-በእጅ የሚሰጠው ዘዴ በቂ (አየር እጥረት ፣ የድምፅ መጠን እጥረት) ...
ስለዚህ እኛ ጋራዥ ውስጥ ስላሉን እኛ ጋራዥ ውስጥ ስላሉን “ፍሎኮሌት” ሊያገለግሉ ስለሚችሉ ... አቧራማ በሆነው ሴሉሎስ ውስጥ ከ 3 ሴንቲ ሜትር ርቆ ከጭንቅላትዎ ጋር ለ 5 ሻንጣዎች በጥሩ ሁኔታ ሲንፀባርቁ-ስለኤሌክትሪክ “የድንበር ቆራጩ” እናስባለን ፡፡ ...
ስለዚህ ይህ ዘዴ በትክክል በጥሩ ሁኔታ የሚሰራ እና ውድ የሆነ ልዩ ማሽን ለመከራየት ያስቀራል ፣ ነገር ግን በሚቀጥሉት የተለያዩ ፎቶዎች ላይ እንደሚታየው አቧራ መፍራት የለብዎትም ፡፡
ሌላው ቀርቶ ከመመሪያው ዘዴ ጋር ሲነፃፀር ከ 30 እስከ 40% የሚሆነውን የድምፅ መጠን እናገኛለን ምክንያቱም በባለሙያዎች ከሚጠቀሙባቸው መሳሪያዎች በተሻለ አይፈስስብኛል ፡፡
በድንበር ቆራጭ የተፈጠረው አቧራ በጣም አስፈላጊ ነው ፣ ከ 30 ሰከንዶች ያህል የእግር ጉዞ በኋላ ፎቶግራፍ ተነስቷል እዚህ ላይ የሚታየው የድንበር ቆራጭ መጨረሻ ብቻ በ 3 ሚ.ሜ አካባቢ በዚህ ፎቶ ላይ ይታያል ፡፡
አቅጣጫዎች ተደራሽነት እና አካል ጉዳተኝነት ለህዝብ ምግባር መመሪያ የፍርድ ቤት እና የግንባታ ቦታዎች የፍርድ ቤት ሕጎች የዲሲ ፍርድ ቤቶች የሳተላይት ጽ / ቤቶች የልጅ እንክብካቤ
በፍርድ ቤት ውስጥ በሚስጥር ማቆሚያ ያለው ማቆሚያ በጣም የተገደበ ስለሆነ በጣም ውድ ሊሆን ይችላል. ስለሆነም, የህግ መጓጓዣዎችን ለመጠቀም የህግ ባለሙያዎችን, ቡድኖችን እና ሌሎች በንግድ ፍ / ቤቶች ውስጥ ንግድ ሥራዎችን እናበረታታለን. ወደ ፍርድ ቤቶች ለመሄድ ከመረጡ የሞልሎት ፍርድ ቤት, የታሪካዊ ፍርድ ቤት እና የፍርድ ቤት ሕንፃዎች A, B እና ሲ የእግር ጉዞ ርቀት ላይ ጥቂት የመኪና ማቆሚያዎች አማራጮች እዚህ አሉ.
የኃላፊነት ማስታወቂያ: የዲሲ ፍርድ ቤት እነዚህ የማቆሚያ ስፍራዎች ባለቤት አይደሉም. የዲሲ ፍርድ ቤቶች የመኪና ማቆሚያ ስፍራዎችን አያፀድቁም ወይም እነዚህን ፓርኮች ለማጠቢያ መገልገያ ሀላፊነትን አይወስዱም. የዲሲ ፍርድ ቤቶች ለነዚህ ፋሲሊቲዎች የዋጋ ቅናሽ የማያረጋግጥላቸው ወይም ቅናሽ አይሰጥም.
በንግዴ ጋራዥ ማቆም በሁለት ወይም ከዚያ በሊይ ሰአቶች ከ $ 20 በሊይ ሉከሰት ይችሊሌ. እና የህዝብ ማመላለሻዎችን ሇመመሇስ በጣም ጥሩ መንገዴ ወዯ ዲሲ ፍርድ ቤቶች ሇመጓዝ እጅግ በጣም ጥሩ መንገዴ ነው. የዲሲ ፍርድ ቤቶች በ Metrorail Red Line Judiciary ስኩዌር ጣቢያ (አንዴ በጣቢያው ውስጥ "ዲሲ ፍርድ ቤት" የሚል ምልክት የተዘረዘሩትን ወደ ሞልትሪ ፍርድ ቤት እና ፍርድ ቤት ህንጻ C ሲወስዱ, እና ለ "ታሪካዊ ፍርድ ቤት እና ፍርድ ቤት ቤተመጻሕፍት ሙዚየም" ሕንጻዎች A እና B). በተጨማሪም, ቢጫ እና አረንጓዴ መስመሮች ላይ ያለው የመዝገብ / ታወር የመታሰቢያ ሐውልት እና በመጋዘን / ቀይ ኩል ማእከል ላይ Gallery / Place / Chinatown ጣቢያ በእግር ጉዞ ርቀት ላይ ይገኛሉ.
የዲሲ ፍርድ ቤቶችም ከዲሲ ትራንስከት መድረስ ይችላሉ. የአውቶቡስ መስመሮች በ 71 ኛው መንገድ እና በፔንስልቬንያ አቬኑ አርዝ አቅራቢያ በሚገኘው የሞልትሪ ፍርድ ቤት አቅራቢያ በቀይ መስመር መስመር ላይ ይቆማሉ. በማዕከለ-ስዕላት ቦታ የሚገኙት የፍርድ ቤት ቢሮዎች በ 7th and H Streets, NW እና በ 7th እና በማሳቹሴትስ አቬኑ, አሜሪካን የእንግዳ ማዘጋጃ ቤት አዛዦች የዲሲ አሰራሩን ያነጋግሩ ስለ መርሃ ግብሮች, ዋጋዎች እና ለሜትሮሬይል እና ለሜትሮ አውቶብስ ማዛወር.
በሲ ስትሪት መግቢያ እና በጠረጴዛ ማቆሚያ አቅራቢያ በስድስት እና በሲ ጎዳናዎች መገናኛ ላይ, በመንገዱ በሰሜን በኩል. በኒስቱም የጉብኝት ቡድን አደባባይ አጠገብ እና በኒውስሚም ነዋሪዎች መግቢያ አጠገብ በ 6 ኛው ጎዳና አቅራቢያ በስድስት እና በሲ ጎዳናዎች መገናኛ ላይ ይገኛል.
በኒንዳኒ አቬኑ (ኢዳያን አቬኑ) ባለው ግቢ ውስጥ እያንዳንዱ ላሙዝ እስከ አራት ብስክሌቶች ለመያዝ የሚያስችል የተገነባ የቢስክሌት መያዣ አለው. በተጨማሪም በእግረኛ መንገድ ላይ ሁለት ባህላዊ መደብሮች አሉ.
በኪውስ አቅራቢያ በታሪካዊው ፍርድ ቤት አጠገብ በ 4 ኛ ስትሪት አጠገብ. ሌላው ክፈፍ የሚገኘው በታላቁ ፍርድ ቤት በኩል የሚገኘው የኢንዲያና አቬኑ በግራ መጋዘን ጠርዝ ላይ ነው. ተጨማሪ ማጓጓዣዎች በ 4 ኛ ስትሪት (444 Fourth Street) ወደ አንድ ፍርድ ቤት ግቢ ሕንፃ መግቢያ ላይ ይሚገኟት.
የ ጎብኚዎች ዲሲ ከኒውስሊየሪ ካሬ ውስጥ በኒው ስትሪት ጣቢያ ጥቂት ሕንፃ ይገኛል. Bikestation DC ጥብቅ የብስክሌት መኪና ማቆሚያ, የጥገና አገልግሎቶች እና ቁሳቁሶች እና አቅርቦቶችን ያቀርባል.
በአቅራቢያዎ የሚገኘው የካቲት ባክሲ ማጋራዝ (ካቢይ) ጣብያዎች የጁንሺሪ ስክሩስትን ያገለግላሉ በ 444 Fourth Street, NW ላይ በሚገኘው አንድ ፍርድ ቤት ውስጥ ይገነባሉ. እንዲሁም አምስተኛው እና ኪ ጎዳናዎች ማቋረጫ ሰሜናዊ ምዕራብ, NW ይመልከቱ CaBi ድርጣቢያ የትኞቹ ጣቢያዎች በብስክሌት እና በቆያ ማቆሚያዎች ውስጥ እንደሚገኙ የሚያሳይ ነው
በዲሲ ፍርድ ቤት ማንኛውንም ብቁ ለሆኑ ተሳታፊዎች, አመልካች ወይም የአካል ጉዳተኛ ህብረተሰብ አካል በሚቀርቡ ምክንያታዊ ማሳሰቢያዎች (አስፈላጊ ከሆነ) እና ውጭ በዲሲ ፍርድ ቤቶች ዓላማዎች እና ፕሮግራሞች, በመርሃግብሩ, በፕሮግራሙ, ወይም በተጨባጭ የገንዘብ ወይም አስተዳደራዊ ሸክም ላይ መሠረታዊ ለውጥ ሊያመጣ የሚችል እርምጃ መውሰድ ያስፈልገዋል. የ ADA አስተባባሪን በ ላይ ማግኘት ይችላሉ ADACoordinator [በ] dcsc.gov.
ሁሉም የዲሲ ፍርድ ቤት ሕንፃዎች በተሽከርካሪ ወንበር ላይ ተደራጅተው ያሉ ሲሆን አንዳንድ ሕንፃዎች በአጠቃላይ ህብረተሰቡ ጥቅም ላይ ሊውሉ የሚችሉ ብዙ የመግቢያ መግቢያዎች አላቸው. የተሽከርካሪ ወንበሮች መድረሻ ዝርዝር ለማየት, እዚህ ጠቅ ያድርጉ.
የዲሲ ፍርድ ቤት ኮምፕዩተሮች የተዘጋጀው ለዲስትሪክት ኦፍ ኮሎምቢያ ፍርድ ቤቶች ፍላጎት ላላቸው ሰዎች ነው. በተቻለ መጠን በተቻለ መጠን ተደራሽ ለማድረግ እና ድረ-ገጾችን በማዘጋጀት እና ይዘት በማከል ይህን ግብ በአዕምሯችን ውስጥ ለማቆየት እንሞክራለን. በተጨማሪም የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ቅርንጫፍ በየጊዜው የተደራሽነት መስፈርቶችን መሟላቱን ለማረጋገጥ እንዲቻል በየጊዜው የዌብ ገፁን በመፈተሸ ይሞክራል. ችግር ካጋጠመንዎ ወይም ማናቸውም አስተያየቶች ወይም ግብረመልስ ካጋጠመዎት እባክዎን ኢሜል ይላኩልን የድር ጌታ [በ] dcsc.gov. ሁሉንም ማሻሻያዎች እንመለከታለን እና ማንኛውም ለውጦች በተቻለ መጠን ሊደረጉ የሚችሉ ነገሮችን እንሰራለን. የእርስዎን ግቤት እናደንቃለን.
መስማት የተሳነው, የመስማት ችግር ያለባቸው ወይም መናገር የማይችሉ ሰው ንግግሩን TTY በመጠቀም ይነጋገራሉ. በዲሲ Relay አገልግሎቱ ውስጥ የግንኙነት ሃኪም በጽሑፍ ስልክ ላይ በማንበብ ከ TTY የጽሑፍ መነጋገሪያ ጋር ወደ ወሬው ይልካሉ. ለሌላኛው የውይይት መድረክ የግንኙነት አማካሪ የተሰማውን ግለሰብ የቃላት ቃላቶች በጽሁፍ ወደ TTY ተጠቃሚዎች በመተየብ ያስተላልፋል.
የግንኙነት አማካሪ ውይይቶችን በማስተላለፍ የሰለጠነ ባለሙያ ነው. የኮሚኒቲ አማካሪ በቴሚኒቲ, በኩባንያ ፖሊሲ እና በፌደራል ኮሚኒካዊ የኮሙኒኬሽን ኮሚሽን መመሪያዎች መሠረት ጥብቅ ምስጢራቱን ይጠብቃል.
በአድ / ADA ሥር አካል ጉዳተኛ የሆነ ብቃት ያለው ሰራተኛ ተመጣጣኝ ሠራተኛውን ሥራውን ማከናወን እንዲችል ተገቢ አመላካቾችን ሊጠይቅ ይችላል. አንድ የሥራ አመልካች እንደ ማመልከቻ ሂደቱ ለሚካሄዱ ፈተናዎች ምክንያታዊ ማመቻቸት ሊጠይቅ ይችላል. አግባብነት ያላቸው ማመቻቸቶችን ለመጠየቅ ወደ ዋናው ADA አስተባባሪ ያነጋግሩ ወይም የመኖሪያ ቦታ ለመጠየቅ ፎርሙን ያቅርቡ.
የዲሲ ፍርድ ቤቶች የዊልቼር መጠቀሚያ አላቸው. ልዩ ፍላጎት ላላቸው ሌሎች ሰዎች ተደራሽ ነን. ለመኖርያ ቤት ዝግጅት ለማድረግ, እባክዎን ከታች የተዘረዘሩትን ተገቢውን ሰው ያነጋግሩ.
የአካል ጉዳት ያለባቸው የፍትህ ችሎት በፍርድ ሂደት እና የፍርድ ቤት አገልግሎቶች, ዝግጅቶች እና ፕሮግራሞች ላይ ለመሳተፍ እኩል እድል ለመስጠት, የዲስትሪክት ኦፍ ኮሎምቢያ ፍርድ ቤቶች በአሜሪካን አካል ጉዳተኞች ሕግ መሠረት በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ በፍርድ ቤት የሚገኙትን ሦስት መደበኛ መደበኛ ግምገማን አካሂደዋል. በተጨማሪም, ግምገማዎች በአካል ጉዳተኞች አማካሪ ኮሚቴዎች የተካሄዱ ናቸው.
ከነዚህ ግምገማዎች በተጨማሪ የጁንሲያሪ ስውርድ ስፔል ስፔል ፕላኒንግ እቅድ አካል እንደመሆኑ ነባር የፍርድ ቤቶችን እና ሁኔታዎቻቸው ተጨምነዋል. የግንባታ እና የግንባታ ፕሮጀክቶች በታቀደው ፍላጎትና ገንዘብ ላይ ተመስርተው የታቀዱ እና የታቀዱ ናቸው. እነዚህ እንቅፋቶች መወገድ አንዱ ፕሮጀክት አንዱ አካል ነው.
ፍርድ ቤቶች በታሪክ እና ባህል ላይ የተመሰረቱ ከፍ ያሉ ነገሮች ምክንያት ልዩ ልዩ ችግሮችን ያቀርባሉ. በእያንዳንዱ ከፍታ ላይ የሚደረጉ ለውጦች ለአካል ጉዳተኞች እንቅፋት ይሆናሉ. በፍርድ ቤት ውስጥ የተወሰኑ የሕንፃው መሰናክሎች በአዳዲሶቻችን ውስጥ ተካትተዋል:
የመንቀሳቀስ እክል ያለባቸው ግለሰቦች በተሽከርካሪ ወንበሮች እና በዲስትሪክት ኦፍ ኮሎምቢያ አውራ ጎዳዎች ውስጥ እንደ መራመጃዎች, ክራንች, ታንሽ, ጥርስ ወይም ሌሎች ተመሳሳይ መሳሪያዎችን የመሳሰሉ በእጅ የተንቀሳቀሱ ተንቀሳቃሽ መሣሪያዎችን መጠቀም ይችላሉ.
የዲስትሪክት ኦፍ ኮሎምቢያ ፍርድ ቤቶች የመንቀሳቀስ እክል ያለባቸውን ሰዎች በ Segway-type የፍርድ ቤት አደባባዮች ውስጥ የ Segway-type ኃይልን የሚንቀሳቀስ ተንቀሳቃሽ መሳሪያ እንዲጠቀሙ ለማስቻል በመመሪያዎች, ልምዶች, ወይም ሂደቶች ምክንያታዊ ለውጦችን ያደርጋል.
የዲሲ ፍርድ ቤት ግለሰቦች በተሽከርካሪ ወንበራቸው ወይም በ Segway-type ጥያቄዎች ላይ ስለ ተፈጥሮው እና መጠን ስላሉ ጥያቄዎች አይጠይቁም. ይሁን እንጂ የዲሲ ፍርድ ቤቶች አንድ ሰው Segway-type መሣሪያ ተጠቅሞ በእሱ ወይም በእሷ አካል ጉዳት የተነሳ አስፈላጊ እንደሆነ ማረጋገጫ ሊሰጥ ይችላል.
የዲ.ሲ. ፍርድ ቤቶች የተገቢነት ሁኔታን, የአካል ጉዳት ማቆሚያ ቦታን ወይም ካርድን, ወይም ሌላ የአሜሪካ አካል ጉዳተኛነት ማረጋገጫ የአመልካች ማረጋገጫ የአሳታፊነት ማረጋገጫ መሣሪያ ለግለሰቦች የእንቅስቃሴ ተዕዛዝ አካል አለመሆኑን በሚያረጋግጥ ዋስትና ማረጋገጥ ይቀበላሉ. እነዚህን የማረጋገጫ ዓይነቶች በተቃራኒው የዲሲ ፍርድ ቤት የቃላት ውክልና ለሞባይል አካል ጉዳተኝነት አገልግሎት እየዋለ እንደሆነ በሚታመን እውነታ ላይ በሚሆን ተጨባጭ ሁኔታ የማይቃረን ቃልን ይቀበላሉ. "ተቀባይነት ያለው" የአካል ጉዳት መቀመጫ ካርድ ወይም ካርድ የታተመለት ግለሰብ የሚያቀርበው እና በአካል ጉዳት ወረቀቶች ወይም ካርዶች የአወጣጥ መስፈርቶች መሠረት ነው.
በአካለ ስንኩላን አሜሪካዎች ድንጋጌ እንደተገለጸው በአገልግሎት ሰጪዎች ላይ የፍርድ ቤት አገልግሎት ሰጪዎችን ለመቀበል የኮሎምቢያ ዲስትሪክት አውራጃ ፖሊሲ ነው. የዲ.ሲ. ፍርድ ቤት በዲስትሪክት ኦፍ ኮሎምቢያ ሕግ እንደተደነገገው የዲሲ ፍርድ ቤት በፍርድ ቤት ለተጠቃሚዎች የእንሰሳት-አሰጣጥ መመሪያዎችን ይቀበላል.
የዲ.ሲ. ፍርድ ቤቶች መብትና ነጻነቶችን ለመጠበቅ ተልዕኮ ህጉን ከፍ ለማድረግ እና ለመተርጎም እና ክርክሮችን በሰላማዊ መንገድ በአግባቡ እና በተሳካ ሁኔታ ለመፍታት የዲስትሪክ ኮሚቴው የጋራ ኮሚቴ የሚከተሉትን መስፈርቶች አዘጋጅቷል.
በፍርድ ቤት ሕንፃዎች ውስጥ የሚሠሩ ሰዎች ሁሉ ለፍትህ ሂደቱ ጥብቅ እና አክብሮት በሚያንጸባርቅ መልኩ እንዲለብሱ ይጠበቅባቸዋል. በፍርድ ሂደቱ ስርዓት ስርዓት ላይ የተንሰራፋ ወይም ከዲሲ ፍርድ ቤት ክቡር እና ክብር ጋር የሚጣጣም ወይም ተቃራኒ በሆነ ሁኔታ የሚከሰቱ ባህሪ ወይም ልብስ የሚያሳዩ ሰዎች ከግድግዳው እና ፍ / ቤቱ ችሎት ሊወሰዱ ይችላሉ.
የዲስትሪክት ኦፍ ኮሎምቢያ ፍርድ ቤቶች የግለሰብን ቅጦች እና ፋሽን ያክብሩ. ይሁን እንጂ አንዳንድ አለባበሶች በንግድ ሥራ ሲመሩ ወይም ፍርድ ቤቱን ሲጎበኙ ተገቢ አይደለም, ምክንያቱም የፍርድ ሂደቱን ከትክንያት በማስመጣት, በማስፈራራት ወይም ከዲኝነት ፍ / ቤት ክቡር እና ክብር ጋር ስለሚቃረን. አግባብ ያልሆነ አለባበስ ያላቸው ሰዎች ከግድግዳው እና ከፍርድ ቤቶች ውስጥ እንዳይገለሉ ይደረጋል. አግባብነት የሌላቸው እቃዎች የሚከተሉትን ያጠቃልላል, ነገር ግን አይወሰንም-የዱርዬ መሳሪያዎች እና የምልክት ቀጠሮዎች; ለብሰው የሚጋለጡ ሰዎች; ልብሶች በቃላት, በአዕምሮዎች, ወይም ወራሾች የሆኑ ወይም አስነዋሪ የሆኑ መልዕክቶች; የወሲብ ወይም የዕፅ ማጣቀሻዎች ልብስ; እና ቆብ, ልቅ ወይም ወሲብ ቀስቃሽ ልብሶችን.
በፍርድ ቤቶች, በኮሪዶርዶች እና በፍርድ ቤት ህንፃዎች ውስጥ መብላት የተከለከለ ነው. የምግብ ፍጆታ የሚመኙ ሰዎች ወደ ሞልትሪ ፍርድ ቤት ወይም በሻንዲንግ ክፍል ውስጥ በሚገኘው የኩርድ ካፌል ውስጥ ሊያደርጉ ይችላሉ. ዳኞች በሶስተኛው ፎቅ ላይ በጃርቸር ላውንጅ ውስጥ መመገብ ይችላሉ.
በማንኛውም የፍርድ ቤት ህንፃ ውስጥ የእጾች, የአልኮል, የትንባሆ ምርቶች ወይም የኤሌክትሮኒክስ ማሽኖች አጠቃቀም በጥብቅ የተከለከለ ነው. የትንባሆ ምርቶች ወይም የኤሌክትሮኒክስ ማጨሻ መሳሪያዎች ከማጨስ የዲሲ ፍርድ ቤት ሕንፃዎች ይፈቀዳል, ከህንጻ መግቢያዎች ቢያንስ ከ "25 ጫማ".
ኤሌክትሮኒክ መሣሪያዎች (ለምሳሌ, ሞባይል ስልኮች, አይፓዲስ, ኮምፒዩተሮች) በማንኛውም የፍርድ ቤት ውስጥ መጠቀም አይችሉም. በዲሲ ፍርድ ቤት ሕንጻዎች ውስጥ ፎቶግራፍ ማንሳት ወይም የድምፅ ቅጂዎችን መጠቀም የተከለከለ ነው. በተወሰኑ አጋጣሚዎች እነዚህ እንቅስቃሴዎች የፍርድ ቤት ሹም ዋና ጸሐፊ በተሰጠው ፈቃድ ላይ ይፈቀዳሉ.
ምንም ዓይነት የጦር መሳሪያ በዲሲ ፍርድ ቤት ሕንጻዎች ውስጥ አይፈቀድም. ይህም ጠመንጃዎች, ሽመላዎች, እርሳሶች, ፔፐር መርጫዎች, ቢላዋዎች, መቀሶች ወይም እንደ ጦር መሣሪያ ሊጠቀሙበት የሚችሉ ነገሮችን ይጨምራል. ያለ ፍርድ ችሎት, የፍርድ ቤት ባለስልጣናት ሁሉንም ህገወጥ የሆኑ ነገሮች ይይዛሉ, አይመለሱም. የፍርድ ቤት የጦር መሳሪያ ፖሊሲ በዲሲ ፍርድ ቤት ህንፃዎች መግቢያ ላይ ይለጠፋል እና በ www.dccourts.gov ላይ ይገኛል.
በዲሲ ፍርድ ቤት የሥራ አስፈጻሚ ዋና ጽ / ቤት ውስጥ በጽሁፍ ፈቃድ ሰጪዎች ካልሆነ በስተቀር ጥያድ (ዕቃዎችን መሸጥ) እና ክምችት (እቃዎችን በመለወጡ ረገድ ያለዉን ገንዘብ መልሶ ማግኘት) በፍርድ ቤት ንብረት ውስጥ እና በፍርድ ቤት ህንጻ ውስጥ የተከለከለ ነው.
በአካለ ስንኩላን አሜሪካ (አሜሪካ) የአካል ጉዳተኞች አዋጅ (ADA) ላይ እንደተገለፀው አገልግሎት ሰጪ እንስሳት በስተቀር እንስሳቶች በማንኛውም የፍርድ ቤት ሕንጻ ውስጥ አይፈቀዱም.
እነዚህን ድንጋጌዎች የሚጥሱ ሰዎች በቁጥጥር ሥር ማዋል, ወደ የጸባይ ማረሚያ ትምህርት ቤት መላክ ወይም ወደ የዲሲ ፍርድ ቤት ሕንጻዎች እንዳይገቡ ሊከለከሉ ይችላሉ.
የሁሉንም የፍርድ ቤት ምድቦች እና የህንፃዎቻቸውን ዝርዝር ተመልከት. የትኛውን ክፍል ወይም ፍርድ ቤት መሄድ እንዳለብዎት እርዳታ ከፈለጉ እባክዎ (202) 879-1010 ይደውሉ.
የቤተሰብ ፍርድ ቤት የማህበራዊ አገልግሎቶች ክፍል - ሰሜን ምዕራብ እና ኡአትኛ ሳተላይትስ ጽ / ቤት የሲ.ኤስ.ዲ.ኤስ.ኤስ የሳተላይት ጽ / ቤት1724Lalorama Rd, NW
የትግራይ ቴሌቪዥን ጋዜጣኛ የነበረው ዳዊት ከበደ በስም ካልተጠቀሰ ጓደኛው ጋር በጸጥታ ሃይሎች መገደላቸውን የጀርመን ድምጽ ዘግቧል። ዘገባው ሙሉ መረጃ ባያቀርብም በመቀለ ባለ ዘጋቢው አማካይነት ማረጋገጫ ሰጥቷል። የትግራይ ተወላጅ የሆኑ አክቲቪስቶች በበኩላቸው ” የትግራይ ተወላጅ የብልጽግና አመራር ቀብራቹህ በቅርብ ገሃድ ይሆናል” የሚል ሃረግ ያለበት ወርቀት የሰዓት እላፊ በመጣስ በተሽከርካሪ ሆነው ሲበትኑ እንደነበር እየገለጹ ነው።
የጀርመን ድምጽ የመቀለ ዘጋቢ አክቲቪስቶቹ የጠቀሱትን ሃሳብ በዜናው አላካተተም። ይሁን እንጂ ” የትግራይ ክልላዊ መንግሥት የሚያስተዳድረው ቴሌቭዥን ጣቢያ ጋዜጠኛ የነበረው ዳዊት ከበደ እና ጓደኛው ትናንት በመቐለ ከተማ በጥይት ተመተው ተገደሉ። ቤተሰቦቻቸው እና የሥራ ባልደረቦቻቸው እንደተናገሩት ዳዊት እና ጓደኛው የተገደሉት የሰዓት ዕላፊ በታወጀባት ከተማ በተሽከርካሪ ሲንቀሳቀሱ ከጸጥታ ኃይሎች በተከተኮሰ ጥይት ነው” ሲል ነው ዜናውን የጀመረው።
“የጀርመን ድምጽ እንዳለው በተሽከርካሪው ውስጥ የነበሩ ሌሎች ሁለት ሰዎች ደግሞ ታስረዋል። በመቐለ ከተማ የሰዓት ዕላፊ ታውጇል። ወደ ስቱዲዮ ከመግባቴ በፊት ያነጋገርኩት ሚሊዮን እንደነገረኝ ኩነቱ የተፈጸመው በከተማው መንቀሳቀስ በተከለከለበት ወቅት ነው። የትግራይ ፖሊስ ኮሚሽን እና ከጊዜያዊው አስተዳደር ተጨማሪ መረጃ ለማግኘት ሚሊዮን ያደረገው ጥረት እንዳልሰመረ በስልክ ነግሮኛል” የጀርመን ድምጽ ዘገባውን ያተቃልላል።
ዞባ ተምቤን Tembien Province ከጀርመን ድምጽ ጋር ተመሳሳይ መረጃ ያቀረበ ሲሆን ልዩነቱ ያለው ከሰዓት እላፊ ተላልፈዋል የተባሉት ሟቾች ምን ሲያደርጉ እንደነበር ማብራራቱ ላይ ነው። ዞባ ተምቤንም ሆነ ጀርመን ሬዲዮ እንዳሉት በመቀለ ሰዓት እላፊ ታውጇል። ከምሽቱ አንድ ሰዓት በሁዋላ የንቅስቃሴ ገደብ ተጥሏል። ዳዊትና ጓደኞቹ በምግምት 2:30 አካባቢ በተሽከረካሪ ውስጥ ሆነው ጎዳና ላይ ይነዱ ነበር።
ዞባ ተምቤን Tembien Province· የትግራይ ቲቪ ጋዜጠኛ የነበረው ዳዊት ከበደ እና ሶስት ጓደኞቹ ትላንት በመቐለ ከተማ ከምሽቱ 2 30 አከባቢ የበተኑት ወረቀት ቃል በቃል የሚለውን ይዘን ቀርበናል።
“ህዝቢ ትግራይ ንክፀንት ብዝከኣለኩም ትረባረቡ ዘለኹም ኸደምቲ ስርዓት ኣብይን ብልፅግናን ዝኾንኩም ተወለድቲ ትግራይ ናይ ብልፅግና መራሕቲ ቀብርኹም ኣብ ቀረባ እዋን ክገሃድ ‘ዩ።
የአማርኛው ትርጉሙ – “የትግራይ ህዝብ እንዲጠፋ በምትችሉት እየተንቀሳቀሳቹህ ያላአቹህ የአብይ እና የብልፅግና አገልጋዮች የሆናቹህ የትግራይ ተወላጆች የብልፅግና አመራሮች ቀብራቹህ በቅርቡ ገሃድ ይሆናል።
ትላንት ማታ በመቐለ ከተማ ከፕላኔት ጀምሮ በደስታ ሆቴል በኖርዝ እስታርና በኖቭል ሆቴል በር ኣካባቢ በቪትዝ መኪና ሁነው አመፅ የሚያነሳሳ ወረቀት ሲበትኑ የነበሩት የትግራይ ቲቪ ጋዜጠኛ ነበር ዳዊት ከበደ ጨምሮ ሌሎች ሰዎች የፀጥታ ሃይሉ ከህዝብ ባገኘው ጥቆማ መሰረት እርምጃ ተወስዶባቸው ጋዜጠኛ ዳዊት ሂወቱ ሊያልፍ ችሏል። Geez Media ግዕዝ ሚዲያ
በተመሳሳይ የቪኦኤ የትግራይ ዘጋቢ የዳዊት ከበደን የህይወት ታሪክ ባጭሩ የገለጸ ሲሆን፣ ለምን፣ እንዴትና በምን ምክንያት የጸጥታ ሃይሉ መሳሪያ ሊተኩስ እንደቻለ ያለው ነገር የለም። እነ ዳዊት ሲያሽከረክሯት የነበረችውን መኪና ማየቱን፣ በጥይት ተመታ መበሳሳቷን፣ ከምንገድ ወጥታ ተጋጭታ መቆሟን ጠቁሟል። የመንግስት ሃላፊዎችን ባለማግነቱ ሃሳባቸውን እንዳላካተተ አመልክቷል። በዚሁ በቪኦኤ ዘገባ በመቀለ የሰዓት እላፊ መደንገጉንና እንደ ዳዊት ከሰዓት እላፊ በፊት ወይም በሁዋላ ስለማሽከርከራቸው ያለው ነገር የለም።
በትግራይ ክልል ማታ ከአንድ ሰአት ቦሃላ ማንኛውም አካል መንቀሳቀስ እንደማይቻል ኮማንድ ፖስቱ ህግ አውጥቷል። ሲልም ዞባ መረጃ ይሰጣል። ኢትዮ 12 ዜናውን በራሱ መነግድ ለማጣራት አልቻለም። ይሁን እንጂ የሶስት ወገኖችን መረጃ ጨምቀን አቅርበናል። ከዚህ የዘለለ መረጃ ማግኘት ከቻልን እንመለስበታለን። አስገድዶ ማስቆም ያልተቻለበትን ምክንያት ለማወቅ ግን ጥረታችን ይቀጥላል።
የጥምቀትን በዓል አስመልክተው መልዕክታቸውን ያስተላለፉት ጠቅላይ ሚኒስትር “የትኅትና ገመድ የመጨረሻዋ ቋጠሮ ብርቱ ክንድ ናት፤ ከተሠነዘረች ሳታደቅቅ አትመለስም” ማለታቸውን ተከትሎ የኢፌዴሪ...
መቸም ክንደይ እንድዩ ተባሂሉ ግን እቲ ጸገም እንዳሰማዕካን እንዳረኤኻን ምጽቃጥ ካን!! ክሳብ መዓስ? ” እዚ ወዲዚ ናትና ኣይኮነን ” ካብ ዝብሃል ንነዊሕ ዓመታት ዝወረሐን-ዝኸረመን እኮ እዩ።ሕጂ’ሞኻኣ ዝገደደ ከም covid-19 ከጥፍኣና መትኒታቱ እናገተረ ” ገና ከርእየክ እየ!! ደሞክራሲ ወይ ማይ እንተደሊኽን ናብ ዝርከቦ ኪዳ ” ወዘተ…ኣታ እንታይ እዩ’ሞ ዝግበሮ ? እቲ መልሲ፡ይበሃል ነይሩ፡ይብለና ነይሩ እንዳበልና ከይንነብር ስግኣተይ እዩ።እንተ እቲማይ፡ልምዓት፡ወላ ጥርየ-ስጋ በብዓይነቱ መታን ክንሰትን ክንበልዕን ፡ ወግሐ-ዘብሔ ( ናብ ኢቲዮጲያ ) ይምርቅ ኣሎ።እታ ዶሞክራሲ ግን ትጽናሕ ዝዓይንቱ (( the game is over don’t try again ! Because over is over )) .aha ! ካን ኣብዚ ዲና ተባጺሕና “ሆይ ማርያም እቲ ፍታሕ ምትሕንናቅ እያ።
ኣቫንቲ ደሊታንቲ! ንሱ ዝደለዮ ጥራሕ’ዩ ዝግበር። ኣብ ሜዳ እንከለዉ፤ ኣስመራ እውን ምስ አተዉ። ህዝቢ ኤርትራ፡ ነቲ ዝተሃላለኸ ናይ ሳላሳ ዓመታት ጸበባ ብጅግንነት ስዒሩዎ ኢዩ። አብተን ሳላሳ ናይ ውግእን ወረ ውግእን ዓመታት፡ በቶም ካብ አብራኹ ዝወጹ ደቁ እውን ተሳቒዩ እዩ። እቲ ብረት ዝዓጠቐ ተጋዳላይ ድማ፡ በጅግንነት ግምባሩ ንዓረር እናሃበ፡ ፖሊቲካዊ ርእይቶ ዘይነበሮ፡ ብዘይካ ንውግእ፡ ሓሳቡ አብ ቅድሚ መቓልስቱ ኣሓቱን ኣሕዋቱን ንምግላጽ ዘምዘሚያ ዘይነበሮ፡ ሰራዊት እዩ ነይሩ።
ንሱ ብዘይ ገለ ሕፍረት ፥ እብታ ጓዕጺጹዋ ዘሎ ኤሪትራ ፥ ንመሰረታዊ መነባብሮ ሰብ ዝኾውን ሓንቲ ነገር ዘይብላ ከንሳ ፥ ኣብ ምዕባለ ሃገር ጉዱስ ክመስል ፥ ፍርያት ሕርሻ ቆሪጹ እንዳ ጣዓመ ፥ “እወ ጡዑም እዩ” ንምባል ብዝመስል ፥ ፍሽኽ እንዳ በለ ፥ የማነ-ጸጋም እንዳ ራኣየ ግይጽ ግይጽ ይብል።
ብመደምደምታ፡ ኢሳያስ አንታይ ዘይገበረ። ድልየቱ ይገብር ኣሎ ። አንታይ ግበር ኢና ንብሎ ዘለና። ረሲፅናዮ ዲና >>>ከርእየኩም አየ ከምዝበለና ፥ ጉልባብ ዘይብሉ መስጠንቀቕያ።
ስርዓት ህግደፍ ፥ ኣብ እትዮጵያ ምስቲ ንዶ. ኣብይ ዝድግፍ ሓይልታት ዝገብሮ ዘሎ ምሕዝነት ቀጻልነት ዘሎዎ ኣይኮነን ። ብወያነ ዝምራሕ ዝነበረ መንግስቲ ድሕሪ ምፍራሱ ፥ ገለ ካብቶም ካብ ደገ ዝተመልሱ ሓይልታት ፥ ፈደራላዊ ስርዓት ኣብ ዝታሓተ ደረጃ ንሙውራዱ ዝተሰማመዑ ይመስሉ። ፈደራላዊ ስርዓት ፥ ብኣሃዳዊ ማእከላይ መንግስቲ ምትኩኡ ከምዘይካኣል ግን ንሶምውን ዝሳማሙዑሉ ጉዳይ እዩ።
ወያኔ ምስ ካልኦት ሓይልታት ዘለዋ ፍልልይ ፥ ናይ ኣይድዮሎጂ ጉዳይ ውን ኣሎ ። ኣብ ናይ ኮሙኒስት ስነ-ሓሳብ ዝቆመ ፖሊቲካዊ ስርዓት ኣሎዎም ። ኣብ ትግራይ ፖሊቲካዊ ቡዙሕነት ፥ ህዝቢ ንምዕሻዉ ዝጥቀሙለን ጉጂለታት ሓዲግካ ፥ ኣብ ተግባር ፉቁድ ኣይኮነን።
ዋና መሰረቱ ሶሪያ የሆነው ራሱን እስላማዊ መንግሥት ብሎ የሚጠራው ቡድን ዋና እንቅስቃሴውን ወደኣፍሪካ ኣህጉር በማስፋት ከናይጄሪያ ኣንስቶ ሶማሊያ ድረስ እስልምና ኣክራሪዎችን ለመሳብ እየተንቀሳቀሰ ነው ሲሉ ኣንድ የዩናይትድ ስቴትስ የአፍሪካ ወታደራዊ ዕዝ አዛዥ ለቪኦኤ ገለጡ ።
ንፍቅሪ ሃገር ልዕሊ ፍቅሪ ህዝቢ ዝርእዩ ውልቀሰብ ይኹን ጉጅለ ምስምንታይ ይቁጸሩ? ሃገር ብዘይ ህዝቢ እንታይ ትርጉም አለዎ? ሃገር ልዕሊ ህዝቢ ገይርካ ምርኣይ ከም ሓድሽ ተርእዮ አብ ህዝብና ተራእዩ:: እዚ ተርእዮ’ዚ ተርእዮ ምዕባለ ድዩስ ዋላ ተርእዮ ድሕረት? በቲ ይኹን በቲ ገለ ሓሳባትኩም’ዶ ከተካፍሉና ትኽእሉ? ምስኡ ጎኒጉኑ ዝኸይድ ከአ ብዛዕባ ምዕባለ ሃገር ክንዛረብ ከለና ምዕባለ ህዝቢ ማለት’ዶ ኣይኮነን? እንድሕሪ ኾይኑ’ኸ ምስቲ ንፍቅሪ ሃገርን ንፍቅሪ ህዝብን ዝምልከት ዘለዎ ዘንባዕ አረኣእያ ህዝብና እንታይ ዝምድና አለዎ?
ብወገንና ማዕረ ናብ ጽላለ ዘብጽሕ “ፍቕር ሃገር” ዝብሃል ሕማም ካብ ዝጸልዎና ክንደይ ኣስታታት ሓሊፉ። ክንደይከ ዘይኮነን ዘይተገብረን! እንሆ ሕጅ ኸዓ በዓል ሓድሽ መተርኣስ – ዶ/ር ኣብይ- ” የሞተው ሞቶ በተረፈው ሰው አገር ትቀጥላለች ” ይብለና’ሎ። ከሙኡን ከሙኡ ዝኣምሰሉ ንነብሶም ፍሉይ ፍቕሪ ሃገር ዘለዎም ኮይኑ ዝስምዖም ወገናት: ሃገር እንክብሉ ግዝኣት ማለቶም ድኣ እምበር ህዝቢ ኣይኮነን። ፍቕር ሃገር’ውን ፍቕር እተሓንፀፀ ዶብ እምበር ፍቕር እቲ ሰብ ባዐል ዋና- ህዝቢ ኣኮነን።
ህዝቢ ሃገር ይፈጥር ደኣ እምበር: ሃገር ህዝቢ ኣይፈጥርን። ህዝቢ ብዘይ ሃገር ክነብር ይኸእል’ዩ: ሃገር በዘይ ህዝቢ ግን ህልው ኣይኮነን። ህዝቢ ካብ ሃገር ንላዕሊ’ዩ!
ኣብ’ዛ ዓለምና፡ ሕብረተሰብ ኢራን፡ ፓኪስታን፡ ኣፍጋኒስታን ካብቶም ኣዝዮም ዓቀብትን ጽኑዓት ብሃይማኖት ምስልምናን እዮም። ግን ዕላዊ ቋንቋ ኢራን፡ ፓኪስታን፡ ኣፍጋኒስታን ዓረብ ኣይኮነን – እትምንታይ ዕላዊ ቋንቋ ሃገር ምስ ሃይማኖት ዘተኣሳስር ስለዘየብሉ።
ግን ክሓተካ – ሕራይ፡ ዕላውነት ቋንቋ ዓረብ ኣብ ኤርትራስ ምስ መሰል ምእመና ምስልምና ኣተኣሳሰካዮ፡ ንዕላውነት ቋንቋ እንግሊዝ ከ ምስ ምንታይ ተተኣሳስሮ? ምስ ክርስትና? ዕላውነት ቋንቋ ስዋሂሊ ኸ? ቋንቋ ህንዲ ኸ? ቋንቋ ጃፓን ከ? እዞም ኣብ ምዕራባውያን ሃገራት ተቐሚጦም፡ ምዕራባዊ ቋንቋ ዝዛረቡ ኣስላም፡ እቲ ዝነብሩሉ ሃገር ዕላዊ ቋንቁኡ ዓረብ ብዘይምዃኑ፡ “ዝተኾነኑ ወይ ካብ ካርታ ዓለም ዝተሓኩ” ክፋል ናይቲ ዝነብሩሉ ሕብረተሰብ ዝኾኑ ዶ ‘መስለካ ? እቶም ኣብ ሃገራት ዓረብ ተቐሚጦም ዓረብ ዝዛረቡ ክርስትያን ከ እንታይ ትብሎም? እቶም ኣብ ህንዲ፡ ኣብ ሶማልያ፡ ኣብ ቱርኪ፡ ኣብ ኢራን፡ ኣብ ኢንዶነዥያ…. ዘለዉ ኣስላምከ፡ ኣብ ዓለም ከለዉ ዝተኾነኑ ኣካል ሕብረተሰብ ዓለምዶ ‘መስለካ?
መሃንድስ – እቲ ዘሐዝን፡ መሃንድስ ምዕባለ ኢልካ ንነብስኻ ኣጠሚቕካ፡ ኣብ ናይ ድሕረት ድቕድቕ ጸልማት ምንባርካ እዩ። እዚ ዘይትዕወተሉ ምዉት ሓሳብ እዩ – ይትረፍካ።
መሃንድስ – ኣብ’ዚ፡ ሓንቲ ነገር ጥራይ እየ ክትርደኣኒ ዝደልየካ። እዚ ኩሉ ዝዛረቦ ዘለኹ፡ ንመንግስቲ ህግደፍ ንምንኣድ ወይ ንመንግስቲ ህግደፍ ኣይትቃወሞ ንምባል ኣይኮነን። ንመንግቲ ተቓወሞ ከም ድላይካ፡ መሰልካ እዩ። ግን ንመንግስቲ ህግደፍ ክትቃወም ከለክኻ፡ ካብ ናይ ህግደፍ ዝበለጸን ዝማዕበለን ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን ሒዝካ ተተቓወምካ ይሓይሽ፡፡
እቲ ኣንጻር ህግደፍ ዝግበር ቃልሲ፡ ኣብ እዞም ካልኦት ዓሌት፡ እዞም ካልኦት ብሄር፡ እዞም ካልኦት ወገን፡ እዞም ካልኦት ሃይማኖት….. መጹ ከጥፍኡኹም፡ መጹ ክዕብልሉኹም፡ መጹ ካብ ሱርኩም ክነቕሉኹም…. እንዳ’ልካ፡ ኣብ ምፍርራሕን ምፍልላይን ዝተመስረተ ተቓውሞ ኣይኹን በሃላይ እየ። ምኽንያተ፡ ከምኡ ዓይነት ተቓዉሞን፡ ብኸምኡ ዓይነት ዝግበር ዉደባ-ተቓዉሞን፡ ንዓና ከም ህዝብን ከም ሃገርን ንረብሓና ኣይኮነን። ካልእ ኩሉ ከምድላይካ፡ ዎደሓንካ።
ለ. – ድልየት ኣስላም ቋንቋ ዓረብዩ ክንብል ከለና ‘ታይ ማለትና ኢና? (ሀ) ዓረብ፡ መተካእታ እተን ሾመንት ቋንቋታት ብሄራስትና ኮይኑ (ትግሪግኛ ገዲፍካ)፡ ዕላዊ ቋንቋ ኤርትራ ክኸውን ኣለዎ ዲኻ ትብል ዘለኻ? (ለ) ወይሲ፡ ኣመንቲ ምስልምና ኣብ ገዘኦምን፡ኣብ መስጊዶምን፡ ኣብ እስላማዊ ቤት ትምህርቶምን፡ ቋንቋ ዓረብ ብነጻ ክጥቀሙ ክኽእሉ ኣለዎም ኢኻ ትብል ዘለኻ? እስከ ኣብራሃለይ።
2. – መሰል ኣስላምን፡ ቋንቋ ዓረብ ዕላዊ ሃገራዊ ቋንቋ ምዃንን፡ እንታይ ዘተኣሳስር ኣለዎም? ሓንቲ ሃገር፡ ህዝባ፡ ፍርቂ ወይ ካብ ፍርቂ ንላዕሊ እንተደኣ ኣመንቲ ምስልምና ኮይኖም፡ ዕላዊ ቋንቋ ‘ታ ሃገር ናይ ግድን ድዩ ዓረብ ክኸውን? ዕላዊ ቋንቋ ‘ታ ሃገር ዓረብ እንተዘይኮነ ኸ፡ መሰል ኣስላም ኣብ’ታ ሃገር ሕሉው ኣይኮነን ዶ የስምዕ እዩ?
እንተዳኣ፡ መሰል ኣስላም፡ ምስ ዕላዊ ሃገራዊ ቋንቋ ዓረብ ምዃን ዝተኣሳሰረ እዩ ትብል ኣሊኻ ኾንካ፡ ትጋገ ኣለኻ። ዘተእሳስር የብሉን። ኣብ’ዛ ዓለም 1.2 ቢልዮን ኣስላም ኣለዉ። ካብዚኦም፡ 425 ሚሊዮን ጥራሕ ‘ዮም ዓረብ ከም ዕላዊ ሃገራዊ ቋንቋ ዝጥቀሙ – ሃገራት ኣዕራብ።
እቲ ዘገርም ናይዞም ክርስትያን ኣሕዋትና’ኮ ባዕላቶም ናይ መሰል ዓደልቲ ክኾኑ እዮም ዝደልዩ ዘለው:: እዞም ፍርቂ ሕብረተሰብና: ካብቲ ብሔራዊ ቋንቆኦም ዓረብኛ ይሕሸና እንተበሉ: ምርጮኦም ስለዝኾነ: ከም ጉዳይ መሰል ተራእዪ: ክኽበረሎም ዘለዎ ነገር እዩ:: ምድልዳል መሰል ባህርያዊ’ዩ: ብሰላም ክንበር እንድሕሪ ተደልዩ:: መሰሉ ዝተነፎጎ ክፍሊ ሕብረተሰብ ከአ ብዝመሰሎ ኣጋባብ ተቃሊሱ መሰሉ ከረጋግጽ ባህርያዊ:: መሰለይ ኢልናዶ ኣይኮናን ንሰላሳ ዓመት ዝተቃለስና? ከመይ ተገይሩ’ዩ እቲ ዝተኸፍለ መስዋእቲ ንመሰል ሕጂ ዝርሳዕ? መሰል ክበሃል ከሎ’ኮ ብኹሉ መልከዓቱን ሸነኻቱን እዩ:: ንመሰል እዚ ይግበኣካ እዚ ኣይግበኣካን ኣይበሃልን:: ኩሎም መሰላት ኣህዛብ ኣብ ሕብረተሰብኣዊ ውዕላት (social contract) አትዮም ብዘይነግ ፈረግ ክኽበሩ ዘለዎም ክብርታት እዮም:: ኩሎም ንመሰል ክፋል ህዝቦም ዝቃወሙ ከአ ናይ ጨቋኒ ኣእምሮ ዝውንኑ ምኻኖም ትስሕቶ አይመስለንን:: ንመሰል ዝነፍግ ‘ውልቀ’ ይኹን ‘ሓይሊ’ ካብ ንዕቀት ዝተበገሰ ስለዝኾነ ብቃልሲ ጥራይ እዩ ዝምከት::
ካብ በዓል ሰመረ ወይውን ካብ ህግደፋውያን ንቃንዛ ውሽጦም አንቢቦምን ንቃላቶምን ዝርዳእ ክትረክብ ዘበት’ዩ:: ንኹሉ ሕቶታት’ኮ ብኣበይ ክበጽሑ እኮ እዮም ዝድምድምዎ:። እዛ ሓረግ’ዚኣ ኸአ ናይ ትምክሕተኛታት ከም ሙኻና ትስሕታ አይመስለንን:: እዚ ናቶም ኣቋም እንታይ የዘክረኒ ኣብ ባህርዳር ዝገበርናሉ ናይ ተማሃሮ ረብሻ እዋን’ዩ:: ግዚኡ ብክቡር ዘብዔኛ ተኸቢብናሉ ዝነበርና ግዝያት’ዩ:: እቲ ኮረኔል “ተኛ ስልህ መተኛት ተቀላቀል ስልህ መቀላቀል::” ሕጂ ከአ ህግደፋውያን በዓል ሰመረ ን ከምኡ ዝዓይነቱ ዝበልናዮ ትሰምዑ ዝበልናዮ ተተግብሩ እኮ እዮም ዝብሉና ዘለው:: ዘስደምም እዩ::
ሓደ ነገር ከረጋግጸልካ፡ ጉዳይ ወግዓውነት ቋንቋ ዓረብ ኣብ ሂወት ኤርትራ፡ በቶም ደለይቱ፡ ህዝቢ ተሓቲቱ ብድሌት ህዝቢ ክውሰን ቅቡል ኣይኮነን – ‘ተዘይ ፈሊጥካ ክትፈልጥ።
2. – “ለ. ንኣበነት ደሓን ሕራይ ንገብር ‘ተይሎም (‘ቶ ኣስላም) – ግን ተሳተፍቲ (ረፈረንድም ዝገብሩ) ሓተቲ (ኣስላም) ጥራይ ዮም ክኾኑ ዝግበኦም – ከምቲ ኤርትራ ረፈርንደም ክትገብር ከላ፡ ኢትዮጵያውያን ብምልእታ ኢትዮጵያ ክትገብር ኣለዋ ምስ በሉ ዝሰሓቕናዮም ‘ያ ክትከውን።”
ስማዕ፡ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተ ነጻ ሃገራት እየን። መጻኢ ዕድል ኤርትራ ብኤርትራውያን – በስላምን ክርስትያንን – ብሓባር ክውሰን ረፈረንደም ተገሩ። ተገሩ ድማ ኣኤርትራ ልኡላዊት ሃገር ኮይና። መጻኢ ዕላዊ ቋንቋ ኤርትራ ክውሰን ድማ፡ ልክዕ ከም ግዜ ረፈረንደም፡ ብናይ ኤርትራውያን ሓባር ድምጺ ብልጫ ይውሰን። ኩሉ ሕጋጋት ኤርትራ ብድምጺ ኤርትራውያን ዶ ኣይኮነን ክውሰን?
ሀ. – ንዓና ንህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ናይ ደቅና ትምህርቲ ንግገብሮ ወፍሪ (investment)፡ ካብ ኣብ ዓረብን ትግሪኛን፡ ኣብ ቋንቋ እንግሊዝ ዘተኮረ እንተኾነ ይሓይሽ ዝብል ጽኑዕ እምነት ኣለኒ። ምኽንያተ፡ ማዕጾ መጻኢ ዓለምና፡ ምስ ምልከትን ብቕዓትን ቋንቋ እንግሊዝና ዝዕጾን ዝኽፈትን ስለዝኾነ።
ለ. – ድኻ ኤርትራ፡ ብክልተ ማዕረ ዕላውያን ቋንቋታት ንደቃ ከተምህርን፡ መንግስታውን ሕጋውን ስራሓት ከተካይድን ዓቕሚ የብላን። ብኹሉ መለክዒታት እንተሪኢና፡ ኣመሪካ ሃብታም ሃገር ‘ያ። ግን፡ ንኣመሪካ ‘ውን ‘ተኾነ፡ ብዝሐ-ቋንቋታት ምእንጋድ ዘይጽወር ሰከም ‘ዩ፡ ኢሉ ‘ዩ Newt Gingrich in his book ‘To Renew America’ ዝካታዕ
ሓ. – ሎሚ ኣብ ህንጸት ሃገር ኢና ዘለና። ኣብ’ዚ ጉዕዞ ‘ዚ፡ ንቋንቋታት ዓረብን፡ ኣምሓርኛን፡ ኦሮምኛን፡ ትግራይትን፡ ትግሪኛን…. ከም ዕለታዊ ናይ ንግድን ናይ ዋኒንን ንጥፈታትና መረዳድኢ እንዳተጠቀምና፡ እቲ ቀንዲ ኣተኩሮናን ወፍርናን ግን ኣብ ቋንቋ እንግሊዝ ‘ተኾነ ይሓይሽ ዝብል ጽኑዕ እምነት ኣለኒ። ምኽንያቱ፡ ድሕሪ 30-40 ዓመት፡ እዚ ሕጂ ንካትዓሉን ንነሃሃረሉን ዘለና ናይ ቋንቋ ሽግር ጠፊኡ፡ ነንሕድሕድናን፡ ምስ ኢትዮጵያውያንን፡ ምስ የዕራብን፡ ብዘይ ገለ ጸገም ብቋንቋ እንግሊዝ ዋኒንና ከነሳልጥ ክንክእል ኢና ዝብል ጽኑዕ እምነት ኣሎኒ። ብሓጺሩ፡ ትኹረት ወፍርና፡ ኣብ ቋንቋ እንግሊዝ ይኹን በሃላይ እየ።
ትፈልጥ ዲኻ ብዙሓት እሕዋትና ተዛረብቲ ትግረ ቇንቁኦም ወግዓዊ ኮይኑ ክወጽእ ከምዝደልዩ? ትግረ ሓያል ኮይኑ ንኽወጽእ ጻዕርታት ዝገብሩ ዚጋታት መንግስትና ድጋፍ እንዳሃበ ኢይ። እቶም 50% ዝበልካዮም ምስ እዞም ክፋል ሕብረተሰብና ሓዊስካ ብኣብላጫ ድምጺ ትግረ ወግዓዊ ቇንቇ ኮይኑ ክዕወት ተኽእሎ ኣለዎ። በዚ ኢየ ኸኣ ኣብ ዝተረትዐ ሙግት ኣይትሃውትት ዝበልኩኻ። መቸም ኣብቲ ረፈረንደም 50% ህዝቢ ኤርትራ ጥራይ’ዩ ድምጹ ክህብ ዘለዎ ከይትብለኒ’ሞ ከይስሕቕ። ንመዘኻኸሪ ክኾነካ፡ ኢርትራ በቶም 100% ዝኾኑ ደቃ ኢያ ሓራ ወጺኣ’ሞ መካትዒ ነጥብኻ ኣጠቁ።
ኣብ መጀመርያ ገድሊ ዝተጸንበርኩሉ አነ ሓደ ካብቶም ዓረብ ናታና ኣይኮነን ዝብሉ አኽረርቲ እየ ነይረ:: ኣብ ናይ ካሪክሉም ኮሚተ ተመዲበ ምስ ብጾተይ ንሰርሓሉ ዝነበርናውን ከም መተካእታ ‘ዓረብ’ ድንቁርና ንምጥፋእ ዘገልግሉ መጻሕፍቲ ኣዳሊና ነይርና:: ዝኾኑ ኾይኑ ካብ መትከል ውድብና ወጻኢ ተባሂሉ መሪሕነት ጠጠው ኣቢልዎ::
ብድሕሪኡ ናይ ህዝብና ድልየት ከጽንዕ ከም መደብ ወሲደ ነቶም ዓረብ ዝደልዩ ምእመናን እስልምና ኣሕዋትና ኣብዝተፈላለዩ ዓሌት ዝኾኑ ሓውሲ ቃል መሕበት ገይረ ከምዝፈልጦ ገይረ:: ከምቲ ተገንዝቦይ ካብቲ ውልቀ መጽናዕቲ ዝገበርክዎን ብጀካ እቶም ከበሳ ክርስትያን ኩሉ እቲ ኻልእ ሕብረተሰብና ተረዲኤ:: ብኡ መሰረት ከአ ኣብ ዓረብ ዝነበረኒ ኣረኣእያይ ቀይረ:: አነ መንኮይነ እየ ንድልየታቶም ዝውስን:: ኣብድልየታት ህዝብና ዘይተመርኮሰ ውሳኔታት ኩሉ ግዜ ጠንቅታቱ ከቢድ እዩ::
ሳልሳይ ዓረብን ትግሪኛን ከም መሳሪሒ ዕለኛ ቋንቋታት ኤርትራ ወለድና ተራዳዲኦም መዕርፎ ዝገበርሉ ጉዳይ እዩ:: እዞም ሕጂ ጸረ ዓረብ ዘኽርሩ ዘለው ኣሕዋትና ኣፍልጦ ድልየት ሕብረተሰብና ዝጎደሎም እዮም:: ወይውን ፓለቲካዊ መኽሰብ ክረኽብሉ ዝህንቀውን እስልምናን ዓረበኛን ሓሳስያ ዘምጸኣሎም ውልቀሰባት እዮም::
ክገርመካ ኣብ ሱዳን ወይ ኣብ ካል ኦት ዓዲ ዓረብ ዝነበረ ወይድማ ከም ገለ ኢሉ ዓረብ ምዝራብ ዝለመደ: ዓረብ ካላኣይ ቋንቋ ክኸውን’ዩ ተልካዮ ተኾነ ይሕጎስ ‘ተዘይ ኮነ ድማ ጽቡቕ’ዩ ዝብለካ።
ክገርመካ: እምብረዛ ዓዲ-ሃሎ ሓንቲ ጠርሙዝ ዊስኪ ምስ ጨለጠ ከም ገለ ኢሉ “ዓረብ ካላ ኣይ ቋንቋና ክኸውን ኣዊጀ ኣለኹ። ዓረብ ምዝራብ ሃገራዊ ‘ዩ ዘብለካ” ተዝብል መብዛሕቲኣ ሰብ ግምጥል ምበለት ኮይኑ ስመዓኒ።
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1998 ዓ.ም.) 1,967,879 ሆኖ ይገመታል። ከተማው 41°16′ ሰሜን ኬክሮስ እና 69°13′ ምሥራቅ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።
ታሽኬንት መጀመርያ ቻች የተባለ ከተማ-አገር በ3ኛ ክፍለ ዘመን ከክርስቶስ በፊት ገዳማ ተሠራ። በሳማኒድ ሥርወ መንግሥት (ከ811 ጀምሮ) ስሙ ቢንካጥ ተባለ። አካባቢው 'አል-ሻሽ' ይባል ነበር። ከ991 ዓ.ም. በኋላ ቻሽካንድ (-ካንድ ማለት ከተማ በፋርስ ሲሆን) ተሰየመ። ይህም በኋላ ዘመን ታሽኬንት ሆነ።
የዓለማችን ረጅም ወጣት የከንፈር ወዳጅ የሆነው የ22ዓመቱ ብራዚላዊ ከፍቅረኛው ጋር ያለው ግንኙነት እጅግ አስደሳች እንደሆነ ገለጸ፡፡ ዕድሜዋ 17ዓመትና ቁመትዋ 6ጫማ ከ8ኢንች (2.1ሜትር) የምትረዝመው ኤሊሳኒ ሲልቫ ዕድገቷን የሚቆጣጠረው ዕጢ ላይ ባጋጠማት ችግር ምክንያት እንደዚህ ቁመቷ ሊረዝም እንደቻለና በሽታዋ ከታወቀ በኋላ ሐኪሞች ዕብጠቱን እንዳስወገዱት ተገልጾዋል፡፡
ወደፊት ሞዴሊስት ለመሆን የምታስበው የከንፈው ወዳጅዋ መልካም ስብዕና ያለውና ለእርሷም ድንቅ አመለካከት እንዳለው ገልጻለች፡፡ ሆኖም ችግሯን ከመግለጽ አልተቆጠበችም፤ “ያለኝ ዋና ችግር እጅ ለእጅ ተያይዘን ስንሄድ ትንሹን ወንድሜን ወይም ልጄን ይዤ የምሄድ ይመስለኛል” ብላለች፡፡
ቀዳማዊ ኃይለሥላሴን ታህሳስ 4፤ 1928ዓም (ጃኑዋሪ 6፤1936 አውሮጳውያኑ ቆጣጠር) ዕትሙ የዓመቱ ሰው በማለት የሰየማቸውና በየዓመቱ ይህንኑ ሲያደርግ የቆየው ታይም መጽሔት ባራክ ኦባማን የ2012 የዓመቱ ሰው በማለት ሰይሟቸዋል፡፡ ለስያሜው ምክንያት አድርጎ የጠቀሰውም ባራክ ኦባማ የአሜሪካንን ኅብረት ወደ ተሻለ ደረጃ በማድረስና በዚህ አስቸጋሪ ዘመን ደካማነትን ወደ ዕድል (ብርታት) በመቀየር ቀዳሚውን ቦታ በመያዛቸው የዓመቱ ሰው ለመባል መቻላቸውን ይጠቅሳል፡፡
በተቃራኒው የፕሬዚዳንቱን መመረጥ የሚቃወሙ ድርጊቱን አጥብቀው የኮነኑ ሲሆን ባራክ ኦባማ ለዚህ የዓመቱ ሰው ክብር መብቃት የቻሉት “ደደቦች ስለሚወዷቸው እና የመረጃ እጦት ያላቸው ስለሚደግፏቸው” መሆኑን በመጥቀስ ምርጫውን ያጥላሉም አሉ፡፡
ራሱን “የግብረሰዶማውያን መጽሐፍቅዱስ” በማለት የሚጠራ መጽሐፍ መታተሙን ሰሞኑን ተሰምቷል፡፡ ከቀደምት መጽሃፍቅዱስ ትርጉሞች መካከል በዋንኛነት የሚጠቀሰው የንጉሥ ጀምስ ዕትምን በመተካት የንግሥት ጀምስ ዕትም በማለት የወጣው ይኸው መጽሐፍ በመጽሐፍቅዱስ ላይ ስለ ግብረሰዶማውያን የተጠቀሰውን የፍርሃቻና የተዛባ አጻጻፍ በተከላከለ መልኩ የተጻፈ መሆኑን ያስረዳል፡፡
ደራሲው፡ እግዚአብሔር ተባባሪው ደግሞ ክርስቶስ በማለት በውስጥ ገጹ ላይ ያሰፈረውን ይህንን መጽሐፍ ማን እንዳዘጋጀው የተሰጠ ምንም ዓይነት መረጃ የለም፡፡ በአሁኑ ጊዜ በሽያጭ ላይ የሚገኝ ሲሆን በርካታ አስተያየት ሰጪዎችም የተለያዩ የሃይማኖት መጽሐፎች በተለይም ቁርዓን እንደዚህ ባለ መልኩ ለግብረሰዶማውያን እንዲታተም ጥያቄ አቅርበዋል፡፡
ሰሞኑን የቀድሞዋ ሶቪየት ኅብረት መሪ የነበሩት ጆሴፍ ስታሊን 133ኛ የልደት በዓል በተከበረ ጊዜ በጆርጂያና በሩሲያ የሚገኙ ደጋፊዎቻቸው በዓሉን በሃዘን – መሪያቸውን በማጣታቸው – በኩራት – እንደ ስታሊን ዓይነት ወደዚህ ምድር በመወለዱ – አክብረውታል፡፡
“ስታሊንን እወደዋለሁ” የሚሉት በበዓሉ ላይ የተገኙት ደጋፊ ሲናገሩ “የ12 ዓመት ልጅ ሆኜ ሳለሁ አያቴ ስታሊን ሞቶ እንዴት አምርራ ስታለቅስ እንደነበረ አስታውሳለሁ” ብለዋል፡፡ በሩሲያ በተከበረው በዓል ላይ በኮሙኒስት ፓርቲው መሪ ጌናዲ ዡጋኖቭ የሚመሩ በመቶዎች የሚቆጠሩ ደጋፊዎች የስታሊን መቃብር በሚገኝበት ቀዩ አደባባይ አበባ አኑረዋል፡፡ የስታሊን ተቃዋሚ የሆኑ በተለይም በዩክሬይን የሚኖሩም በዓሉን ተቃውሞ በማሰማት አሳልፈዋል፡፡
የአሳድን አገዛዝ ለመጣል እየተዋጉ ያሉትና የምዕራባውያን ቀጥተኛ ድጋፍ ያላቸው የሶሪያ አማጺያን ሰሞኑን የፈጸሙት ግድያ በአሰቃቂነቱ ተጠቃሽ ሆኗል፡፡ የክርስትና እምነት ተከታይ የሆነውን ግለሰብ ታፍኖ ከተወሰደ በኋላ አማጺያኑ አንገቱን ቆርጠው የቀረውን አካሉን ለውሾች መስጠታቸውን ታውቋል፡፡
በታክሲ ሥራ የሚተዳደረው የ38 ዓመቱ ግለሰብ ወንድም አማጺያኑን በመንቀፍ የውንብድና ሥራ እየሰሩ መሆናቸውን ከተናገረ በኋላ በወንድሙ ጦስ ታፍኖ መወሰዱን ጉዳዩን በቅርብ የሚያውቁት መነኩሴይት ተናግረዋል፡፡ የቅዱስ ያዕቆብ ገዳም መነኩሴ የሆኑት እናት በድርጊቱ እስላማዊ አክራሪዎችን የኮነኑ ሲሆን ምዕራባውያን እንዲህ ያለው አሰቃቂ ድርጊት በአገራቸው እንዲፈጸም ለአማጺያኑ መሣሪያ በማቀበል መደገፋቸውን አጥብቀው ኮንነዋል፡፡ በቶሎ ካልተቋጨ ወደፊት ወደ ሃይማኖታዊ ጦርነት ሊሸጋገር እንደሚችል የከረረ ሃሳብ እየተሰጠበት ያለውና ሁለት ዓመት ሊሞላው ጥቂት ወራት የቀሩት የሶሪያ ጦርነት እስካሁን ከ44ሺህ በላይ ዜጎችን ህይወት ቀጥፏል፡፡
በቅርቡ በአሜሪካ በት/ቤት ተኩስ ተከፍቶ 20ሕጻናት ተማሪዎች ከተገደሉ በኋላ በኮሎምቢያ የሚገኝ የጥይት መከላከያ ጃኬት አምራች ድርጅት ለልጆች የሚሆን ልብስ ማዘጋጀቱን ገለጸ፡፡
ከማንኛውም ዓይነት የሽጉጥና አውቶማቲክ ጠብመንጃ ጥይት የሚከላከለውና ቀለል ያለ ክብደት ያለው ጃኬት የልጆችን ቀልብ እንዲስብ በተለያዩ ቀለማት እንደሚሠራ ኩባንያው አስታውቋል፡፡ ዋጋው 500ዶላር ከሆነው ከዚህ ጃኬት በተጨማሪ ኩባንያው ጥይት የሚከላከል የልጆች ደብተር መያዣ ቦርሳም እንዳዘጋጀ ገልጾዋል፡፡
የሲጋራ ሱስን ለመተው ይረዳል እየተባለ በስፋት የሚሸጠው የኤሌክትሮኒክ ሲጋራ ማጨስ ለማቆም እንደማይረዳ ተሰማ፡፡ የጣሊያን ጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ባወጣው በዚሁ መግለጫ መሠረት ኒኮቲን ያለው በመሆኑ ጉዳቱ እንደመደበኛው ሲጋራ ሲሆን አጫሾችን ሲጋራ ለማቆም የሚያደርገው አስተዋጽዖ እንደሌለ አስታውቋል፡፡
በሲጋራ ማጨስ ማቆምን አስመልክቶ ምክር የሚሰጡ እንደሚሉት ኒኮቲንን ከሰውነት በማስወገድ በአጠቃላይ ሲጋራ ማጨስ ማቆም አማራጭ የሌለው ጉዳይ እንደሆን ይናገራሉ፡፡ ሰዎች ይህንን ውሳኔ ሲያደርጉ የተለያዩ ስሜቶች የሚፈራረቁባቸው ቢሆንም አስቸጋሪ የሆኑት ስሜቶች ከ24 እስከ 72ሰዓታት ባሉት ጊዜያት ውስጥ እንደሚጠፉ እንዲሁም በአካል ላይ የሚከሰቱት ችግሮች ደግሞ ከአራት ሳምንታት ባልበለጠ ጊዜ ፈጽሞ እንደሚወገዱ ሳይንሳዊ መረጃዎችን በመጥቀስ አስተያየት ይሰጣሉ፡፡
ምስሉን ያገኘነው ከፌስቡክ ነው፡፡ “ልማቱ እንዴት ነው?” ብሎ ለሚጠይቅ ብዙ ከማለት ይህንን “ልማታዊ ፎቶ” “ከሶማሊያውያን የሚበልጡ ኢትዮጵያዊያን ተሰደዋል” በሚል ርዕስ የተባበሩት መንግሥታት የስደተኞች ኮሚሽን ያወጣውን ዘገባ አጣቅሰን ከጻፍነው “ደጋፊ ዜና” ጋር ማቅረብ ጥሩ መልስ ሊሆን ይችላል፡፡
ዘገባውን ለማጠናቀር በየጽሁፉ ከጠቀስናቸው ምንጮች በተጨማሪ ሌሎችንም የሚዲያ ውጤቶች መጠቀማችንን ለመግለፅ እንወዳለን፡፡ ከዜናዎቹ ማነስ አኳያ በየጸሁፉ ለመግለጽ ባለመቻላችን ይቅርታ እንጠይቃለን፡፡
ከረዠም ዐመታት ጀምሮ ትግላችን የአምባገነን አገዛዝ በሚለው ላይ ያተኮረ ነው። ባለፉት 22 ዐመታት፣መጀመሪያበመለሰዜናዊ፣ ከአንድ ዐመት ወዲህ ደግሞ በአቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ የሚመራው አንድ ፈላጭ ቆራጭ አገዛዝ የአገራችንን ህልውና ወሳኝ በመሆን ዲሞክራሲያዊ መብቶችን በማፈን፣ ቁልፍ ቁልፍ የሆኑ የኢኮኖሚ ዘርፎችን በመቆጣጠርና፣ ጥቂቱ ብቻ እንዲበለጽግ በማድረግ፣ ገበሬውን ከእርሻው እያፈናቀለ መሬቱን በመንጠቅና አልሚ ነን ለሚሉ ነገር ግን ዕውነተኛ የሆነ ሀብረተሰብአዊ ሀብትን ለመፍጠር ለማይችሉና አካባቢን ለሚያወድሙ የውጭ ቱጃሮች በማከራየት፣ በዚያው መጠንም ድህነትን በማስፋፋት እንዳለ በየጊዜው ይጻፋል። በእኛ አገር ስላለው አምባገነናዊ አገዛዝ ብቻ ሳይሆን፣በብዙ የአፍሪካ አገሮች ከ20ና ከሰላሳ ዐመታት በላይ ስልጣንን የሙጥኝ ያሉ አገዛዞች አምባገነኖች እየተባሉና፣ ለዲሞክራሲያዊ መብቶች አለመኖርና ለሰብአዊ መብት ረገጣ ተጠያቂዎች እንደሆኑ ይነገራል። ሰሞኑን የተያዘው ፈሊጥ ደግሞ እነዚህ አምባገነን መሪዎች የግዴታ በዓለም አቀፍ ፍርድ ቤት ፊት ቀርበው አስፈላጊውን ቅጣት ማግኘት አለባቸው የሚል ነው። ይኸኛው ውትወታ ትንሽ ዕውነት ቢኖረውምና እስከተወሰነ ደረጃም ድረስ መደገፍ ያለበት ቢሆንም የጥቂቶች በዓለም ፍርድቤት በሚባለው ፊት መቅረብ አፍሪካ ለገባችበትና አሁንም ላለችበት ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊ፣ ባህላዊና እሴታዊ ቀውስ ብቻውን እንደ በቂ መፍትሄ ሆኖ ሊቀርብ እንደማይችል ግልጽ ነው። የነሱ ትክክለኛውን ፍርድ አግኝቶ ለረዠም ዐመታት እስርቤት ውስጥ እንዲማቅቁ ማድረግ የአፍሪካን ህዝብ ነፃ እንደማያወጣውና በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ ሰፋ ያለ የውስጥ ኢኮኖሚ መገንባት እንዳማያስችለው ሰፊ ምርምርና ጥናት ያካሄዱ ምሁራን ይናገራሉ። በነዚህ አመለካከትና ትንተና መሰረት ቀድሞም ሆነ ዛሬ አምባገነኖችና ወንጀለኞች እየተባሉ የሚከሰሱ የአፍሪካ ገዢዎች በየአገሮቻቸው ለደረሰውና ለሚደርሰው ሰቆቃና የኢኮኖሚ ኋላ-ቀርነት ብቻቸውን ተጠያቂ መሆን እንደማይችሉ ነው። ነገሩን ከአንድ ወገን ብቻ ማየቱ ለዕውነተኛ ነፃነት የሚደረገውን ትግል እንደሚያጨናግፍና የአፍሪካን ጥገኝነትና በኢኮኖሚ ኋላ-ቀርነት እንደሚያራዝመው በመተንተን አመኔታ ያለው ማረጋገጫ ይሰጣሉ። ስለዚህም ይላሉ እነዚህ ኃይሎች፣ ቀድሞም ሆነ ዛሬ በአፍሪካ ምድር ውስጥ በስልጣን ላይ የተቀመጡትና የተቆናጠጡ ገዢዎች በምዕራቡ ዓለም፣ በተለይም በአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝምና በእንግሊዝ የስለላ ድርጅት በተቀነባበረ ስትራቴጂያዊ ክንውን እንደሆነ ያመለክታሉ። እንዲያውም ይላሉ እነዚህ ኃይሎች፣ ቀድሞም ሆነ ዛሬ ለአፍሪካ ኋላ-ቀርነትና የዲሞክራሲ አለመኖር ዋናው ተጠያቂ ኃይል የአሜሪካንና የእንግሊዝ ኢምፔሪያሊዝም ናቸው። በመሆኑም ሁለቱም የኢምፔሪያሊስት ኃይሎች ብቻ ሳይሆኑ ጠቅላላው የምዕራቡ ዓለምና የነጭ ኦሊጋሪኪ መደብ በዓለም አቀፍ ደረጃም ሆነ በአፍሪካ ውስጥ የዕውነተኛ ዲሞክራሲ አጋዦች ሊሆኑ እንደማይችሉ ሰፋ ያለ ትንተናና ኢምፔሪካል ማስረጃ ያቀርባሉ። ስለዚህም፣ አምባገነን እየተባሉ በሚጠሩት የአፍሪካ መሪዎችና በኢምፔሪያሊስት መሀከል ያለው የተቆላለፍ ግኑኝነት ሲበጠስ ብቻ ነው ዕውነተኛ ነፃነትን መቀዳጀት የሚቻለው ብለው ይነግሩናል። አምባገነን አገዛዞች እያሉ በየጊዜው መለፍለፉና መወትወቱ አውቆም ሆነ ሳያውቁ በኢምፔሪያሊስቶች ጉያ ስር ለመውደቅና እነሱን ተገን አድርጎ ስልጣን ላይ ቁጥጥ ብሎ የነሱን ፖሊሲ ተግባራዊ ከማድረግና ጥቅማቸውን ከማስጠበቅ ውጭ በፍጹም ለመታየት እንደማይችል ያመለክታሉ። በዚያውም መጠንም የጭቆናው ዘመንና ድህነቱ፣ በረቀቀ መልክ ደግሞ አምባገነንነቱ እንደሚራዘም የዕቅጩን ይነግሩናል።
ይህ ዐይነቱ ግልጽ አመለካከትና በብዙ ኢምፔሪካል ጥናት የተደገፈ ትንተናና ማስረጃ እያለ፣ እንዲሁም ደግሞ እንኳን ለተማረ ሰው ቀርቶ ላልተማረም ሰው ግልጽ የሆነ ቀጥተኛ በአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝም የሚካሄድ ወረራና ዲሞክራሲያዊ ያልሆኑ ኃይሎችን ስልጣን ላይ እንዲወጡ በማድረግ ዕውነተኛ ዕድገት እንዳይመጣ በሚካሄድበት ዘመን ለምንድ ነው ዝም ብሎ ቁንጽል የሆነ አስተሳሰብ በማስተጋባት አምባገነኖች ብቻ ይጠየቁ እየተባለ በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ህዝቦቾን ማሳሳቱ? በየጊዜው ስለአምባገነን አገዛዝ የሚጽፉ የፖለቲካ ተንታኞች የነገሩን ውስብስብነት ማየት ለምን ተሳናቸው? ወደ ኋላ በመሄድ የታሪክን ሂደትና የህብረተሰቦችን ዕድገት ውጣ ውረድ ሁኔታ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከተዘረጋውና ከተቀነባበረው ሁኔታ ጋር በማቀናጀት ሰፊ ትንተና ለመስጠት ምን የሚያግዳችው ነገር አለ? በእርግጥስ በዚህ ዐይነቱ አተናተናቸውና ውትወታቸው ለህዝባችንና ለተቀረው የአፍሪካ ህዝብ ውሸቱን ከዕውነቱ ነጥሎ በማሳየት የስልጣኔና የዕውነተኛ ነፃነት አጋዠ የሆኑ ይመስላቸዋል ወይ? የአጻጻፍ ስልታቸውና አመለካከታቸው በአንዳች ፍልስፍናና ሳይንስ ላይ የተመሰረተ ነው? ወይስ በዓለም አቀፍ ደረጃ ከሚናፈሰው ሁኔታ ጋር በማገናዘብ የሚቀርብ ሀተታ ነው ወይ? ይህ ዐይነቱ አመለካከት ከምን እንደመነጨ ጠጋ ብሎ መመልከቱ ጠቃሚ ይመስለኛል። በየሳምንቱ ቦምባስቲክ በሆኑ ቃላቶች እየተሸፈነ የሚቀርበው ሀተታ ለምን የዕውነተኛ ነፃነትና ስልጣኔ አጋዠ መሆን እንደማይችል ጠጋ ብለን መመልከት አለብን። በተጨማሪም ከዚህ ዐይነቱ ሳይንሰ-አልባ የሆነ ትንተና እስካልተላቀቅን ድረስና፣ ይህንን ትክክለኛ ነው ብለን የምናራግብና የምናሰራጭ ከሆነ ወደድንም ጠላንም የኢትዮጵያ ህዝብ የሚመኘውን ዕውነተኛውን ስልጣኔና ነፃነት እንዳያገኝ አስተዋፅዖ እናበርክታለን ማለት ነው፤ ሳናውቀውም እያበረክትንና፣ ራስን ችሎና ተከብሮ ለመኖር የሚያስቸለውን በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ የኢኮኖሚ ግንባታ እንዲጨናገፍ ማድረጋችን የማይቀር ነው።
ለአብዛኞቻችን ግልጽ ያልሆኑ መሰረታዊ ችግሮች አሉ። አንዳንዶቻቸን በእንግሊዘኛም ሆነ በአማርኛ አንድ ጽሁፍ አዘጋጅተን እንዲነበብለን ለድህረ-ገጾችም ሆነ ለመጽሄቶቸ እንዲወጣልን ወይም እንዲታተምልን በምንልክበት ጊዜ ከሳይንሳዊ ምርምርና ከኢምፔሪካል ጥናት ጋር የተያያዘ መሆኑና አለመሆኑ በግልጽ አይታወቅም። የፍልስፍናችንም መሰረት ምን እንደሆነ ግልጽ አይደለም። ዕምነታችንም ወይም የምናስተጋባው መልዕክት የሰውን አስተሳሰብ በመቅረጽና ለአንድ ዓላማ ለመታገል ያለው ችሎታ እንዲዳብር ለማድረግ የምንፈልገውና የምንጽፈው ጽሁፍ አስተዋጽዖው የቱን ያህል መሰረት ይጣል አይጣል፣ ተቀባይነትን አግኝቶ በዚያው ላይ መስፋፋትና ክሪቲካል ትንተና ተጨምሮብት ይዳብር አይዳብር ጉዳያችን አይደለም። እንዲያው በደፈናው ካለምንም ፍልስፍናዊ ዕምነት፣ ሳይንሳዊ የአጻጻፍ ዘዴና የተወሳሰበ ኢምፔሪካል አመለካከት፣ `እኔ የማምነው በዚህ መልክ ነው፣ ከተቀበልክ ተቀበል ካለበለዚያም ተው` በሚለው አካሄድ የምንጽፈው ሀተታ አንዳችም ፍሬያማ ውጤት ላይ ሊያደርሰን አይችልም። እንዲያውም ጥራትን ከመስጠትና በፕሪንስፕልና በዓላማ ላይ ተመርኩዘን እንድንታገል ከማድረግ ይልቅ ውዝንብር ነዢ እየሆነ መጥቷል። ይህ ዐይነቱ ከሳይንስ ውጭ የሆነና፣ በግልጽ ከሚታዩ፣ ግን ደግሞ እንደተራ ወይም ኖርማል ነገር ሆኖ የሚወሰድ አጻጻፍ ባሻገር የማይታይና የማይተነተን አመለካከት ለሳይንስና ለተክኖሎጂ ዕድገት፣ እንዲያም ሲል ለዕውነተኛ የህዝቦች ነጻነት የማያመች፣ አንድ ህዝብ ዕውነትን ከውሸት ለይቶ ማየት የማይችልበት በመሆኑ የውስጥም ሆነ የውጭ ኃይሎች በፀረ-ዕድገትና በፀረ-ዲሞክራሲ አገዛዛቸው እንዲገፉበት የሚያደርግ ነው።
በጥንት የአውሮፓ የፍልስፍናና የሳይንስ ትግል ዓለም ውስጥ ነገሮችን በጥቁርና በነጭ እየፃፉ የማየትና፣ አንድን ሁኔታ እንደኖርማል አድርጎ የመውሰድ ባህል የለም።ሁሉም ነገር በዲያሌክቲክ መነጽር መታየትና ለፈተና መቅረብ አለበት። ስለዚህም ስለአንድ ነገር በሚጻፍበት ጊዜ ከቦታና ከጊዜ በሻገር፣ በአንድ ወቅት ውስጥ ተዋናይ የሆኑ ኃይሎች ምን ዐይነት ርዕይና ፍልስፍና እንደሚያራምዱና፣ ሚናቸውንም መረዳቱ ለምናደርገው የነፃነት ትግል ወሳኝ ሚናን ይጫወታል። የየአንዳንዱን ግለሰብም ሆነ ድርጅት አመለካከትና ብቃት እንዲሁም ሚና ለመረዳትም የምንችለው በየኤፖኩ የተለወጡትን ውስብስብ ርዕዮተ-ዓለማዊና ፖለቲካዊ ሁኔታዎችና፣ የበላይነትንና ተፆዕኖን(Sphere of Influence) ማስፋፋት በትንታኔያቸን ውስጥ አካተን መጻፍ የቻልን እንደሆን ብቻ ነው። ከዚህ ስንነሳ በየአገሮች ውስጥ በምድር ላይ የሚታዩ የተበላሹ ሁኔታዎች፣ ድህነት፣ መዝረክረክ፣ የከተማዎች አገነባብ ዕቅድ አለመኖርና ውበት ማጣት፣ የጥቂቱ በሀብት መናጠጥና መባለግ… ወዘተ. የብቃት ዕጦት ውጤቶች ብቻ ሳይሆኑ፣ የሳይንሳዊ ግንዛቤ እጦትና በአንድ የተወሰነ አመለካከት መሰልጠን የሚፈጥራቸው ሁኔታዎች ናቸው።
በታሪክ ውስጥ ለዕውነተኛ ነፃነት ትግል ሲደረግ፣ በመጀመሪያ ደረጃ በአንድ ወቅት ስልጣንን የጨበጡ ኃይሎች የተበላሸ ወይም ደግሞ ህዝብን የሚበታትንና ወደ ድህነት የሚገፉ ፖለቲካዎች ለምን እንደሚከተሉ ዋናው የምርምር ዘዴ ነበር። ስለሆነም ትግሉ በግልጽ የሚታዩ ነገሮችን ከማይታዩ ነጥሎ በማውጣት በማይታየው ላይ ማነጻጸርና ወደ ውጭ አውጥቶ በመጻፍ ህዝብን ማሰተማርና አንድ ሀዝብ ለትክክለኛው የነፃነት ትግል እንዲነሳ ማድረግ ተቀዳሚው ተግባር ነበር። ስለሆነም በጊዜው የነበረው ትግል በስልጣን ላይ የነበሩትንና በጦርነት መንፈስ የሰከሩ ኃይሎችን አዕምሮ መመርመሪያው ዘዴ በስልጣን ላይ ያሉትን ኃይሎች የዕውቀት መሰረትና የሞራል ብቃት መመርመር ነበር። ከዚህም በመነሳት እነዚህ ኃይሎች ድርጊታቸውን በትክክል ይገነዘቡ አይገነዘቡ እንደሆን፣ ድርጊታቸው በተከታታይ ትውልድና በጠቅላላው ህብረተሰብ ስርዓት ላይ ሊያመጣ የሚችለውን ጠንቅ በደንብ መረዳት መቻላቸውንና አለመቻላቸውን መመርመርና፣ ይህንንም በመመርኮዝ ትግል ማካሄድ ነበር። ትግሉ በቀጥታ እነሱን ማስወገዱ ላይ ብቻ ያተኮረ ሳይሆን፣ የሚመሩበትንም ጠቅላላ ፍልስፍናና ፖሊሲ በመመርመር እሱን በመዋጋት ዕውነተኛ የጭንቅላት ተሃድሶን ሊያመጣና አንድን ህዝብ ፈጣሪ ሊያደርግ በሚችል ፍልስፍናና ላይ መረባረብ ነበር። ይህም ማለት ትግሉ በአንድ ነጠላ ነገር ላይ ብቻ ያተኮረ ሳይሆን በጠቅላላው ሁኔታ ላይ የሚያነጻጽር ሲሆን፣ መምጣት ያለበትም ለውጥ ጠቅላላውን ሁኔታ ቀስ በቀስ እንዲለወጥ የሚያደርግና በጸና መሰረት ላይ ሊቆም የሚችልና ዘላቂነት ያለው አገር መገንባት ነው። በዚያውም መጠን ሰላምና ዕኩልነትን ለማስፈን ነው።
በሌላ ወገን ግን የጥንቱ ሁኔታ እንደዛሬው የተወሳሰበና በዓለም አቀፍ ደረጃ የተዘረጋ ፖለቲካዊ፣ ሚሊታሪያዊና ኢኮኖሚያዊ አወቃቀር ስላልነበረና፣ በሺህ ድሮችም ከውስጡ ሁኔታ ጋር ያልተሳሰረ ስልነበር ትግሉ ንጹህ በንጹህ ብሄራዊ ነበር። እንደዛሬው አንድ ወይም ሁለት ኃያል መንግስታት በፖለቲካ ብቻ ሳይሆን፣ በሚሊታሪና በኢኮኖሚ እንዲሁም በርዕዮተ-ዓለም አይለው በመሄድ የዓለምን ህዝብ ዕድል የሚወስኑበት ሁኔታ ስላልነበር ትግሉን ለማካሄድ በጣም ቀላል ነበር። ፍልሚያው ወደ ውስጥ ያተኮረና ግልጽም ነበር። አሁን ያለንበት የታሪክ ወቅት ግን እንደ ጥንቱ ግልጽ ስላይደለ ለነፃነት የሚደረገው ትግል እዝጅግ አስቸጋሪ ነው። ከሁለት መቶ ዐመት ጀምሮ የዓለምን ህዝቦች ዕድል ወሳኝ በመሆን አይሎ የወጣው የካፒታሊዝም ኢኮኖሚያዊ ክንውን ወይም ስልተ-ምርትና፣ በ19ኛው ክፍለ-ዘመን ደግሞ ወደ ሞኖፖሊዝምነትና ከዚያም ወደ ኢምፔሪያሊዝምነት የተለወጠው ፓለቲካዊ፣ ሚሊታሪያዊ፣ ርዕዮተ-ዓለማዊ፣ ባህላዊና ኢኮኖሚያዊ ክንዋኔዎችን የሚያካትተው በአንድ አገር ውስጥ ብቻ የተወሰነ ሳይሆን የዓለምን ህዝብ ሁሉ ዕድል ወሳኝ በመሆን ለነፃነት የሚደረገው ትግል እጅግ እየተወሳሰበ መጥቷል። በተለይም እ.አ ከ1945 ወዲህ የተፈጠረው አዲስ የኃይል አሰላለፍ የብዙ አፍሪካ መንግስታትንና የላቲንና የአሽያን አገሮች የመንግስት አወቃቀር ጥንካሬና ድክመት ሊወስን ችሏል።
ስለሆነም በተለይም ባለፉት 60 ዐመታት በአገራችን ብቻ ሳይሆን በዓለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ የርዕዮተ-ዓለም ውዥንብር በመፈጠር ትግሉ በኮሙኒስቶችና የሊበራል ዲሞክራሲን መንፈስ በሚያስተጋቡና የህግ የበላይነት እያሉ በሚጮሁ መንግስታትና ድርጅቶች እንዲሁም ግለሰቦች አስመስሎታል። ይህ ዐይነቱ አካሄድ ሁላችንም በእንደዚህ ዐይነቱ በተወናበደ ርዕዮተ-ዓለም ውስጥ ገብተን እንድንዋኝ በማድረግ፣ የዕውነተኛውን ፍልስፍናና የነፃነት መንገድ በመሳት ወደድንም ጠላንም የአንድን አገር ነባራዊ ሁኔታና የተወሳሰበውን ዓለም ሁኔታ እንዳንገነዘብ በማድረግ ወደ ግብግብ እንድናመራ አድርጎናል። እ.አ ከ1989 ዓ.ም ወዲህ ደግሞ ዓለም ወደ አንድ መንደር እያመራች ነው ከተባለና የአሜሪካንን የነፃ ገበያና የነፃ ንግድ መርሆ ማራገብ ከተጀመረ ወዲህ የዓለም ህዝብ አመለካከት የባሰውኑ ተዘበራረቀ እንጂ ጥራት አግኝቶ በየአገሮችም ውስጥ ሆነ በዓለም አቀፍ ደረጃ ሰላምና ብልጽግና ሲሰፍኑና ሲዳብሩ አይታይም። እንደምናየው ዓለም በግሎባላይዜሽን ውስጥ ተጠቃለለች፣ ርዕዮተ-ዓለም የሚባልም ነገረ ጠፋ፣ ከእንግዲህ ወዲያ የሚኖረው ግጭት የባህል ግጭት ነው ከተባለ ወዲህ የዓለም ህዝብ ሲረጋጋና ሰላማዊ ኑሮ ሲገነባ አይታይም። ግሎባላይዜሽን አዲስ መዘዝ ይዞ በመምጣት እንደሸበርተኝነት የመሳሰሉት ዓለም አቀፋዊ ክስተቶች በመሆን መንፈሳዊ መረጋጋት እንዳይኖር ተደርጓል። ከዚህም ስንነሳ ብዙ ነገሮች ስለተምታቱ ሀቁን ከውሸቱ መለየት የማይቻልበት ሁኔታ ውስጥ ነው ያለነው። በመሆኑም እኛም ራሳችን በዓለም አቀፍ ደረጃ የተስፋፋው የየአገሮችን ህይወት የሚያበላሸው ኢምፔሪሲስታዊ አመለካከት ሰለባ በመሆን አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ እንድንወድቅ ተገደናል።
ከዚህ ስንነሳ በአብዛኛው ለድህረ-ገጾችም ሆነ ለመጽሄቶችና ለጋዜጦች ጽሁፍ የሚያቀርቡ ምሁራን ዘንድ የዓለምን ፖለቲካ አወቃቀርና፣ በአፍሪካና በአሜሪካን፣ እንዲሁም በተቀረው ኢምፔሪያሊስት አገር ያለውን ትስስር በደንብ ዘርዝሮ ለማቅረብ ምንም ጥረት አይደረግም። ይህ ብቻ ሳይሆን፣ በየአገሮች ውስጥ ያለውን ወይም የሰፈነውን ህብረተሰብአዊ አወቃቀር፣ የማቴሪያል ሁኔታና የስነልቦና ባህርይ የመረዳት ችግር አለ። ስለሆነም ብዙዎቻችን ሁኔታዎችን በተሳሳተ መልክ ስለምናነብና በተሳሳተ የአሰራር ስልት ስለምንጠቀም ወደ ተሳሳተ ድምዳሜ ላይ እንደርሳለን። እንደሚታወቀው በተፈጥሮ ሳይንስም ሆነ በህብረተሰብ ሳይንስ ውስጥ ግልጽ የሆኑ ሳይንሳዊና ኢምፔሪካል የአሰራር ስልቶች አሉ። ችግሮችን ለመረዳት የሚያገለግሉና የተደራረቡ ችግሮችም እንዴት ቀስ በቀስ መፈታት እንደሚችሉ የሚያሳዩ። ስለሆነም ሳይንሳዊ የአሰራር ስልትንና አንዳች ዐይነት የሆነን ፍልስፍናዊ አመለካከት መሰረት ያላደረገ አቀራረብ የችግሩን መሰረት እንድንረዳ ከማድረግ ይልቅ እያሳሳተንና ውዥንብር እየነዛብን ነው። በተለይም ስለ አፍሪካ አምባገነኖችና ሚናቸው በየጊዜው የሚቀርበው የፖለቲካ ሀተታ ብዙ ግድፈቶች ይታይበታል። የአፍሪካን ህዝብ ዕድል ወሳኞች እነዚህ አምባገነን እየተባሉ የሚጠሩ አገዛዞች እንደሆኑ ተደርገው ነው እንጂ፣ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ የሚደረግባቸውን የሚሊታሪ፣ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጣልቃ-ገብነትና ጭነት ከቁጥር ውስጥ በማስገባት አይደለም ለሌላው ለማስተማር ጥረት የሚደረገው። በተወሰነ የአስተሳሰብ መነፅር በመመልከትና በመመራት የነገሮችን ሂደትና ዕድገት ለመገንዘብ ወደ ኋላ ትንሽ ተጉዞ ከመመርመርና፣ የአፍሪካን የህብረተሰብ ዕድገት ከአውሮፓው የህብረተሰብ አካሄድ ጋር እያነፃፀሩ(Comparative Studies) የአፍሪካን አገሮች ችግር ከማጥናት ይልቅ አንድ ውሳኔ ላይ በመድረስ በየአገሮች ውስጥ ለደረሰውና ለሚደርሰው በደልና ድህነት ተጠያቂዎቹ አምባገነኖች ብቻ እንደሆኑ እንከሳቸዋለን። በዚህም ምክንያት የተነሳ ለዕውነተኛ ነፃነት የሚደረገውን ትግል እያዛነፍን ነው። እንደ ዕውነቱ ከሆነ በዓለም አቀፍ ደረጃ ለዕውነተኛ ነፃነት፣ ለዕኩልነትና በአገሮች መሀከል በመከባበር ላይ የተመሰረተ ግኑኝነት እንዲፈጠር የሚደረገውን ትግል ጠጋ ብሎ ለተመለከተ ወይም ለተከታተለ ሰው የሚገነዘበው ነገር ለእኛ ነፃነትና ዕድገት የሚታገሉንን እኛው ሳንሆን ከራሱ ከካፒታሊዝም አብራክ ስር የፈለቁ አንዳንድ የተገለጸላቸው ምሁራን ናቸው። የሚገርመውም ነገር እዚህ ላይ ነው። እኛው ተበዳዮችና ተበዝባዦች ቁጭት ይዞን በትጋት እያጠናንና እየተባበርን፣ እንዲሁም ሃሳብ ለሃሳብ እየተለዋወጥን በጋራ ለዕውነተኛ ነፃነት ከመታገል ይልቅ አንገታችንን ደፍተንና በመሸማቀቅ ከዋናው ችግር ለመሸሽ እንሞክራለን።ይህ ዐይነቱ መሸማምቀቅና ቁንጽል አስተሳሰብ፣ እንዲሁም ኢ-ሳይንሳዊ አመለካከት እንዴት ሊስፋፋና በጽሁፍ መልክ ሊስተጋባ ቻለ? በኛ በኢትዮጵያውያኖች ዘንድ ያለው ዋናው ችግር በየጊዜው ጥያቄ ያለመጠየቅና፣ አንድ ቦታ ላይ ቆሞ በመገረምም ሆነ በማዘን አንድ ነገር ሲከሰት ሁኔታው ለምን በዚህ መልክ ሊከሰት ቻለ? ብሎ የነገሮችን መነሻና ርስ በርስ መያያዝ በዲያሌክቲካልና በሚታፊዚካል መነጽር ለመመርመር ያለመቻል ዋናው ምክንያት ይመስለኛል። ይህንን ቁንጽል አስተሳሰብና የነገሮችን ዕድገትና ውስብስበነት ለመረዳት ያለመቻል ደግሞ በራሱ በቂ ምክንያት አለው።
ለምሳሌ የኢትዮጵያን የትምህርት ስርዓትና ካሪኩለሙን ስንመለከት ክሪቲካል በሆነ መልክ የተዘጋጀ አይደለም። ሳይንሳዊና ክሪቲካል አመለካከት እንዲዳብር የተዘጋጁ የመማሪያ መጽሀፎችና አስተማሪዎችም ስለሌሉ ተማሪዎች ጨርሰው ሲወጡ የሚያስቡና የነገሮችን ሂደት ክሪቲካል በሆነ መልክ ከመመልከት ይልቅ አንድን ነገር በጥቁርና በነጭ በመሳል የአንድን ነገር ሁኔታና ዕድገት ለመረዳት በጣም ይቸግራቸዋል። ከዚህም የተነሳ አብዛኛዎቹ አቀራረቦችና ትንተናዎች ሎጂክን ያዘሉ አይደሉም። ስለሆነም ለነፃነት እታገላለሁ የሚለውን ሰው አቋምና ፍልስፍና ለመረዳት በጣም አአስቸጋሪ ነው። እንደዚሁ ዐይነቱ አስተሳሰብና አመለካከት የሚንፀባረቀው በአገር ቤት ብቻ ሳይሆን በውጭ አገርም የመማር ዕድል ባገኘውም ላይ ይታያል። ወደ ውጭ ለመማር ዕድል ያገኘው አብዛኛው በኒዎ-ክላሲካልና በኒዎ-ሊበራል አስተሳሰብ ክልል ውስጥ ወይም ደግሞ በኢምፔሪሲስት አስተሳሰብ ክልል ውስጥ ስለሚሽከረከርና፣ በዚህ አስተሳሰብ ስለሚታነጽ የሚኖርበትንና የዓለምን የፖለቲካ አወቃቀርና አካሄድ የመረዳት ችግር አለበት ብል የምሳሳት አይመስለኝም። ለምን እንደሆን አላውቅም አብዛኛው ተማሪ ቶሎ ብሎ የኒዎ-ክላሲካል አስተሳሰብ ያላቸው ፕሮፊሰሮች ጋር ስለሚወድቅና በነሱ አስተሳሰብ ስለሚጠመድ የዓለምንም ኢኮኖሚ አወቃቀርና በተለያዩ አገሮች ያለውን የተዛባ ዕድገትና እጅግ አስቸጋሪ የኑሮ ሁኔታ ለመረዳት ያዳግተዋል። ሌላው ምክንያት ደግሞ፣ በውጭ አገር የሚኖረው አብዛኛው ተማሪም ሆነ ምሁር ሰፋ ያለ ምሁራዊ እንቅስቃሴ ባለበት አካባቢ ስለማይውልና ከሌላውም የመማር ዕድል ስለማያገኝ በአስተሳሰቡ ውስን ይሆናል። ተገልሎም ስለሚኖር የመወያየትንና የመከራከር፣ እንዲሁም ሃሳቡን በድፍረት የመግለጽ ችግር ይታይበታል። ሌላው ደግሞ ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት ወዲህ የአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝም እንደ አሸን የፈለፈለው ዓለም አቀፋዊ ድርጅት ውስጥ እየተመለመለ ስለሚገባና ቲክኖክራሲያዊ የአሰራር ልምድ ስለሚያካብት የዓለምንም ሆነ የየአገሩን ተጨባጭ ሁኔታ የማንበብ ችግር አለበት። በስራ ዓለም ላይ በሚቆይበትም ጊዜ ከተለያዩ የስራ ባልደረቦች ጋር ስለሚገናኛና ልዩ ዐይነት የፍጆታ አጠቃቀምና አነጋገር ባህርይ ስለሚለምድ ሁለንታዊና ክሪቲካል የሆነ አስተሳሰብና አመለካከት ሊያዳብር አይችልም። በዚህም የተነሳ ዕውነተኛ የሰብአዊነት ባህርይና ርዕይ ማዳበር ስለማይችል ስልጣን ላይ በሚወጣበት ጊዜ በዓለም ላይ የተስፋፋውን የብዝበዛና የጭቆና ስርዓት የሚያጠናክር ይሆናል። ለስልጣኔም ጠንቅ ይሆናል። የተገለጸለት አስተሳሰብ ከማዳበር ይልቅ ፊዩዳላዊውንና የአሜሪካን ኤምፔሪያሊዝምን የአመጽ አስተሳሰብ በማጣመር ወደ ጨቋኝነትና ታዛዥነት፣ እንዲያም ሲል ህዝብን ወደ መናቅ ያመራል። በዓለም የአገዛዝ የጭቆና ሂራርኪ ውስጥም ስለሚካተትና የምዕራቡ የተሳሳተ እሴት ዋና አቀንቃኝና አራማጅ ነው ተብሎ ሰለሚታይ በዚህ እየተደሰተና ውስብስብ ስምምነት ውስጥ እየገባ ድህነትን የሚያስፋፋና ብሄራዊ ነፃነት የሚገፍና የሚያስገፍፍ ይሆናል። በዚህም መልከ የረቀቀ የህዝብን ነፃነት የሚገፍ አምባገነናዊነት ይስፋፋል። በዚህም ምክንያት ያለበትን አገር የኑሮ ሁኔታ፣ የዕውቀት ጉዳይ፣ የኃይል አሰላለፍና የምርት ግኑኝነት፣ እንዲሁም ይህንን ለማጠናከር የሚወሰደውን ርዕዮተ-ዓለማዊ ሰበካ ለመመርመር የሚያስችለው ዕውቀት ስለማይኖረው ዕውነተኛ ሀብትን አፍሪና ስልጣኔን አምጭ አይሆንም ማለት ነው። አውቃለሁ የሚለው ደግሞ በቆንጆ ቃላቶችና `በተወሳሰበ` የአጻጻፍ ስልት በመጠቀም የነገሮችን ሂደት እንዳንረዳ በማድረግ አመለካከታችንን ያዛንፍል። ይህ አቀራረቤ ተራ ውንጀላ ሳይሆን ከብዙ ምርምርና ግንዛቤ በኋላ የደረስኩበት ድምዳሜ ነው። በኛ ኢትዮጵያውያን ዘንድ ያለውን የተሳሳተ ግንዛቤ- በምዕራቡ ማስ ሚዲያ በተሳሳተ መልክ ፕሮፖጋንዳ ስለሚነዛና አብዛኛውም በስራ ስለሚጠመድ ይህ ዐይነቱ የተዛባ አመለካከትና ዕምነት የኛ ብቻ ሳይሆን ዓለም አቀፋዊ ነው– ለመረዳት ታች ያለውን የተሳሳተ የታሪክን ሂደት የማንበብ ችግር መጥቀሱ አቀራረቤን የበለጠ ግልጽ ያደርገዋል ብዬ እገምታለሁ።
ለምሳሌ በጣም ጥቂቶች ካልሆን በስተቀር ወደ ኋላ መለስ ብለን በካፒታሊዝም ዕድገትና መስፋፋት ውስጥ የተደረጉትን ውጣ ውረድ ሁኔታዎችንና ወንጀሎችን የምንጠይቅ በጣም ጥቂቶች ብቻ ነን። ለምሳሌ የጦርነትን ታሪክ ስንመረምር አብዛኛው ጦርነት የተካሄደው በምዕራብ አውሮፓ ውስጥ ነው። የመቶ ዐመት፣ የሰላሳ ዐመት፣ የሰባት ዐመትና ከዚያ በኋላ ደግሞ ትናንሽ ጦርነቶች የተካሄዱት በምዕራቡ የካፒታሊስት ምድር ነው። እጅግ በአሰቃቂ መልክ ሴቶች እንደጭራቅ እየታዩ ይቃጠሉ የነበረው በምዕራብ አውሮፓ ውስጥ፣ ያውም ሬናሳንስ፣ ፕሮቴስታንቲዝምና ኢንላይተንሜንት የተባሉ ጭንቅላትን የሚያድሱና ሰው ሰው መሆኑን እንዲገነዘብ የሚያደርጉ የአውሮፓ ህዝብ ከፊዩዳሉ ስርዓት እየተላቀቀ ወደ ካፒታሊዝም በሚሸጋገርበት ዘመን ነበር። ካፒታሊዝም እንደህብረተሰብ ስርዓት ተቀባይነት እያገኘ ከመጣም ወዲህ ህጻናት ሁሉ ሳይቀሩ ወደ ስራ ዓለም በመሰማራት የሚሰቃዩበት ዘመን ኮሙኒዝም ሳይሆን ካፒታሊዝም ነበር። ካፒታሊዝም ወደ ሞኖፖሊዝምነት ከተለወጠ በኋላ የመጀመሪያው ዓለም ጦርነት የተቀሰቀሰውና ለብዙ ሚሊዮን ህዝቦች ዕልቂት ተጠያቂ የሆነው የመጀመሪያው ዓለም ጦርነት የተቀሰቀሰው በካፒታሊስት አገር ነው። የሁለተኛው ዓለም ጦርነትም እንደዚህ በካፒታሊስት አገር ሲቀሰቀስ ወደ ሃምሳ ሚሊዮን የሚጠጉ ህዝቦች ህይወታቸው እንዳጡ ይታወቃል። ታሪኮች፣ ባህሎችና ከተማዎች ወድመዋል። እንደዚሁም ወደ ስድስት ሚሊዮን የሚጠጉ ይሁዲዎች የተቃጠሉት፣ በአሰቃቂ ሁኔታ ቆዳቸው እንዲገፈፍ የተደረገውና በየቦታው የተገደሉት በሰለጠነው የካፒታሊስት ስርዓት ያውም በ20ኛው ክፍለ-ዘመን ነው። የጦርነቱም ዋናው አራጋቢዎች የጀርመን ፋሺዝም ብቻ ሳይሆን ስርዓቱም እንደነበርና፣ ይህም ደግሞ በአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝምና በእንግሊዝ ሲደገፍ ዋናው ዓላማው በጊዜው በተቀናቃኝነት የወጣችውንና ሌላ ስርዓት በመመስረት ላይ የነበረችውን ሶቭየት ህብረትን ለመደምሰስና ሀብቷን ለመቆጣጠር ነበር። ስሌቱ ግን ስላልሰራ ሂትለር ጠላቶቼ ናቸው የሚላቸውን ሁሉ በቦምብ መደብደብ ጀመረ። ይህ ማለት ምን ማለት ነው? ጦርነት የካፒታሊዝም አንደኛው አካል ነው። በሰላም ሊያገኛቸው የማይችላቸውን መሬትም ሆነ የጥሬ ሀብት የግዴታ በጦርነት አማካይነት አገኛለሁ ብሎ ስለሚያምን ደካማ አገሮችን ይወራል። የሚፎካከሩትን ደግሞ በተለያዩ መንገዶች ለመዳካም ይጥራል። ይህ ካላዋጣው ደግሞ ወደ ጦርነት ውስጥ የሚገቡበትን ዘዴ በመፍጠር እንዲወጠሩ ያደርጋል። በዚህ መልክ ጦርነቶችን በየቦታው በመቀስቀስ ለብዙ ሚሊዮን ህዝቦች መሞት ምክንያት ይሆናል። ከ1950 ዓ.ም ጀምሮ ደግሞ በብዙ የሶስተኛው ዓለም አገሮች እየተባሉ በሚጠሩት አገሮች ውስጥ የተካሄዱትና ዛሬም የሚካሄዱትንም ጦርነቶች ስንመለከት፣ በመጀመሪያ በቀጥታ ወረራ፣ ቀጥሎ ደግሞ የውክልና ጦርነት(Proxy War) በማስፋፋት ጦርነት ዓለም አቀፋዊ ባህርይ እንዲይዝ ያደረገው በተለይም የአሜሪካን ኢምፔርያሊዝም እንደሆነ ራሳቸው የሲአይኤ የቀድሞ ሰራተኞች ሳይቀሩ ያረጋግጣሉ። ብዙ አሜሪካዊያን የሊትሬቸርና የፖለቲካ ተንታኞች በሰፊው ዘግበዋል።
ሀቁ ይህ ከሆነ ታዲያ በኛ ምሁራን በምንባል ኢትዮጵያኖች ዘንድ ለምን የአስተሳሰብ ግድፈት ይታያል? ነገሩ ቀላል ነው። ላይ እንዳልኩት ታሪክን ወደ ኋላ መለስ ብለን የምንመረምርበት መሳሪያ ዲያሌክቲክና ሜታፊዚክሳዊ አመለካከት አይደሉም። ይህም ማለት የነገሮችን ሂደት ወይም ሁኔታ በተወሰነ የክስተት (Empiricism) መነጽር ብቻ ነው የምንመለከተው። ስለሆነም የአንድን ነገር ሁኔታ ወደ ውስጥ ገብቶና ውስብስብ ሁኔታዎችን መርምሮ አንዳች ውጤት ላይ ከመድረስ ይልቅ ቶሎ ብለን አንድ መደምደሚያ ላይ በመድረስ ለስልጣኔም ሆነ ለዕውነተኛ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት የማያመች የወገናዊ ስሜት እንወስዳለን። በቂ ኢንፎርሜሽን ሳይኖረንና ሁኔታዎችን ከብዙ አቅጣጫ ሳንመረምር እጅግ የሚያሳስትና ጭንቅላትን የሚያደነዝዝ ሀተታ ነገር በመሰጠት ለዕውነተኛ ነጻነት የሚደረገው ትግል ተልከስክሶ እንዲቀር እናደርጋለን፤ እያደረግንም ነው። በዚህም ምክንያት የአንድን ችግር ዋና ምንጭ ለመረዳት ባለመቻላችን ትግላችንን ውስብስብ እያደረግነውና የአገራችንንም ዕድል እያበላሸነው ነው። ከዚህ ዐይነቱ ኤምፔሪሲስታዊ አመለካከት እስካለተላቀቅን ድረስና፣ ተራ የጋዜጣ ዐይነት ሪፖርት በማቅረብ ውንጀላን በአንድ ግለሰብ ወይም አገዛዝ ላይ ብቻ የምንለጥፍ ከሆነ የምንፈልገውን ነፃነት ማግኘት አንችልም። ይህ ማለት ግን አንድ ግለሰብም ሆነ አገዛዝ የችግር ምንጭ ሊሆኑ አይችሉም ማለት አይደለም። ጥያቄው ለምን የተስተካከለ ዕድገትና ዲሞክራሲያዊ አገዛዝ ሊያመጡና ሊያሰፍኑ አልቻሉም? ብሎ በምሁራዊ መነፅር መመርመር የምሁራን ኃላፊነት ነው። የለም አምባገነኖች ስለሆኑ ነው የተስተካከለ ዕድገት እንዳይኖር የሚያደርጉትና ጭቆናንም የሚያሰፍኑት የሚለው በምንም ዐይነት እንደዋና ምክንያት ሆኖ ሊተነተን አይችልም። ለምንድነው አምባገነን ለመሆን የቻሉት የሚለውንም መመርመሩ የግዴታ ችግሩን የመረዳት አንድ አካል መሆን አለበት። በሌላ አነጋገር ማንም ሰው በአፈጣጠሩ አምባገነናዊ ሆኖ ስለማይፈጠር የዕውነተኛ ምሁራን የምርምር ዘዴ አምባገነን እየተባሉ የሚወነጀሉትን ግለሰቦችና አገዛዞች የተወለዱበትን የህብረተሰብ ሁኔታ፣ የአደጉበትንና የተማሩትን ትምህርት፣ ከዚያም በኋላ በፖለቲካ ዓለም ውስጥ ሲገቡ ከተለያዩ ኃይሎች ጋር የሚፈጥሩትን ትስስርና የሚያስተጋቡትንና የሚጽፉትን ጽሁፍ ጠጋ ብሎ መመርመር ያስፈልጋል። ይህ ዐይነቱ የምርምር ዘዴ የተጠጋጋ መልስ ሊሰጠን ይችላል።
ሌላው በእኛ ኢትዮጵያውያን ምሁራን፣ በተለይም በድህረ-ገጾችና ለመጽሔቶች ወይም ለጋዜጦች አርቲክሎች ጽፈን እንዲወጣልን የምንልክ ምን ዐይነት ርዕይ ወይም ርዕዮተ-ዓለም እንዳለንና እንደምናስተጋባ በፍጹም ግልጽ አይደለም። እንደሚባለው ዕሴተ-አልባ ሳይንስ (Value free science) ወይም ዕሴተ-አልባ የስነ-ጽሁፍ አጻጻፍ ስልት የለም። ጋዜጠኞች እንኳ በዚህ በምዕራብ አውሮፓ ውስጥ በርዕዮተ-ዓለም በመከፋፈል ነው የዚህን ወይም የዚያኛውን መደብ ጥቅም ለማስጠበቅ ደፋ ቀና የሚሉት። በተቻለ መጠን ያለው ስርዓት አማራጭ እንደሌለው ለማሳመን በሚሞክሩና ስርዓቱ በዚህ ሊቀጥል አይችልም፣ የግዴታ እዚህና እዚያ ቦታ የጥገና ለውጥ ያስፈልገዋል ብለው የሚታገሉ፣ ወይም ደግሞ ሌሎች ጥቂቶች ስርዓቱ እንዳለ መለወጥ አለበት እያሉ አስተያየት የሚሰጡም አሉ። የካፒታሊዝምን ጠቅላላ ዕድገት ከፍልስፍናና ከንጹህ የተፈጥሮ ሳይንስ አንጻር የሚመረምሩና በዚህ ዐይነት ካፒታሊስታዊ የጥሬ-ሀብት ጨራሽ የምርት አደረጃጀት ስልት የሰው ልጅና ተፈጥሮ ወደፊት ተቻችለው ሊኖሩ እንደማይችሉ ነገሩ የግዴታ መታረም እንዳለበት ግሩም ግሩም የሆነ የምርምር ጥናት የሚያቀርቡም አሉ። አንዳንዶቹ እንዲያውም አልፈው በመሄድ ለዚህ ዐይነቱ በማያቋርጥ የምርት ሂደተና የፍጆታ አጠቃቀም ዋናው ተጠያቂው በተወሰኑ የተፈጥሮ ሳይንስ ተመራማሪዎች በኒውተንና በዴካ ተፈጥሮን እንደበድን ተደርጎ የተወሰደው የሳይንስ አመለካከት በመስፋፋቱና ስር እየሰደደ በመምጣቱም ነው የሚሉም አሉ። በሬነ ዲካ ዕምነት በመንፈስና በሰውነት መሀከል ልዩነት ሲኖር፣ መንፈስ ህይወት ሲኖረው ሰውነት ግን በድን ነው። ተፈጥሮም እንደዚሁ በድን ነች የሚል ነው። በተጨማሪም ወደ አንድ ነገር ለመድረስና ሳይንሳዊ መልክ ለመስጠት ነገሮችን እየሰበጣጠሩና በሚጠቅመው ነጠላ ነገር ላይ ማተኮሩ የምንፈልገውን ውጤት ይሰጠናል ይላል። ስለሆነም ይላሉ ክሪቲካል አመለካከት ያላቸው ፈላስፋዎች፣ ይህ ዐይነቱ ፍልስፍና በመስፋፋቱና በነጠላ ነገሮች ላይ ማትኮር፣ እንዲሁም ደግሞ በነገሮች መሀከል ያለውን የተወሳሰበ ቅንጅትና መደጋገፍ አለመረዳትና ይህንን ሳይንሳዊ መሰረት አለማድረግ፣ ካፒታሊዝም ሳይንስንና ቴክኖሎጂን የችግር መፍቺያና የኑሮ ማቃለያ ከማድረግ ይልቅ ወደ ንጹህ ትርፍ ማትረፊያ መሳሪያና ኢኮኖሚያዊ መሰረተ-ሃሳብ ውስጥ እንዲያተኩር ስላደረገው ሰውና ተፈጥሮ ወደ ተራ ተበዝባዥነት ተለውጠዋል ይላሉ። በካፒታሊዝም የቴክኖሎጂ ምጥቀት የተነሳ ቴክኖሎጂ የችግር መፍቻ መሆኑ ቀርቶ በኢኮኖሚ ቁጥጥር ውስጥ በመውደቁ የሰው ልጅ የቲክኖሎጂ ተገዢ እንዲሆንና እንዲሰቃይ ተደርጓል። ይህንን በሚመለከት ጎተ ፋውስት ሁለት(Faust II) በሚለው ልበ-ወለድ የቲያትር ድርሰቱ ውስጥ በሚገባ አስቀምጦታል። የሰው ልጅም ፍላጎት ከማምረትና ፍጆታን ከመጠቀም ባሻገር መታየት የለበትም። ይህም ማለት በዚህ መንፈስ የሰለጠነው የሰው ልጅ ሌሎች የሰውን ልጅ ባህርዮች፣ ማለትም አርቆ አሳቢነት፣ ርህሩህነት፣ ሰብአዊነት፣ ሰነምግባራዊነትና ማህበራዊነት እንዲያጣና ወደ ንጹህ ኢኮኖሚያዊ መሳሪያነት በመለወጥ እየተፈራራ እንዲኖር ተገዷል። ገንዘብም የግኑኝነት መለኪያ እንደመሆኑ መጠን፣ ባለው ውስጣዊ `የሳይኮሎጂካል ኃይል` የሰውን መንፈስ በመቆጣጠር የሰው ልጅ ራሱን እንዲሸጥና ለሌላው ደንታ እንዳይኖረው ወደ ማድረግ ተቃርቧል። ይህ ወረቀት የሚመሰለውና ውስጥዊ ዋጋ(Intrinsic Value) የሌለው ወይም በምንም ነገር ያልተደገፈው የሰውን መንፈስ በመቆጣጠር አጭበርባሪዎችን፣ ጦረኞችንና አገር ሻጮችን በማፍራት እያንዳንዱ ዜጋ በራሱ አገር እየሰራ እንዳይኖር አግዷል። በተለይም የአሜሪካን ዶላር ዓለም አቀፋዊ የመገበያያና የሀብት ማከማቺያ መሳሪያ ከሆነ ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት ወዲህ የፈጠረው መንፈሳዊ ኃይል የሰውን ልጅ የርስ በርስ ግኑኝነትና የየአገሮችን የስልጣኔ መሰረትና ራስ እያመረቱ ራስን መመገብ የሚለው መሰረታዊ መመሪያ እንዲወድም በማድረግ በብዙ ሚሊያርድ የሚቆጠር ህዝብ በድህነት ዓለም ውስጥ እንዲኖር ተገዷል። የአመራረትን ስልት ብቻ ሳይሆን በጠቅላላው የፖለቲካ ስርዓቱ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት እያጣ እንደመጣና በገዚዎችና በተገዚዎች መሀከል ያለው ግኑኝነት ከምንጊዜውም በላይ እየራቀ እንደመጣ እየተነተኑ ያስተምራሉ። በቴሌቪዠንም እየወጡ ይከራከራሉ። ራሳቸው ወግ-አጥባቂ ነን የሚሉ ሳይቀሩ የድሮ እሴት ያለው የአኗኗር ስልት መምጣት አለበት እያሉ የራሳቸውን የድሮ አቋም በጥያቄ ውስጥ እያስቀመጡት ነው። ከዚህ ስንነሳ የኛ የኢትዮጵያውያን ምሁራኖች አቋም ግራ የሚያገባ ነው የሚመስለኝ። እንደሚባለው እያንዳንዱ ነገር ስም አለው። ስርዓትም እንደዚሁ። ስለሆነም ለምን እንደምንታገል ግልጽ የሆነ አቋም ቢኖረንና ለሱ እንደጠበቃ ብንቆም የትግሉ መስመር መጥራት ብቻ ሳይሆን፣ ውስብስብ የሆነው ትግላችንም መልክ በመያዝ ኃይል ከመጨረስ ተቆጥበን ቶሎ ወደ ድል ማምራት እንችላለን።
ያም ሆነ ይህ በየሳምንቱ አምባገነን እያሉ የሚወተውቱት ምሁራን በቀላሉ ልንወጣው የማንችለው የችግሩን ምንጭ ያለመረዳት ችግር ውስጥ እየከተቱን ነው። በየሳምንቱ ከየአቅጣጫው በዚህ መልክ የሚቀርበው ትንተና ልክ እንደ ድረግ ጭንቅላታችን ውስጥ በመተከል አምባገነን ካለወረደ እያለን በመወትወት ለሌላና ለሳይንሳዊ ትንተና በር በመዝጋት ያለንን የተመሰቃቀለና የተወሳሰበ ችግር ለሌላ መቶ ዐመት እንዲተላለፍ እያደረግን ነው። ህዝባችንም ዘለዓለሙን ድህነትና ስቃይ ከእግዚአብሄር የተላከበት መጥፎ ዕድሉ አድርጎ በመውሰድ እጁን አጣጥፎ እንዲቀመጥ በማድረግ የውጭ ኃይል በተለያየ መልክ አገሩን ሲወርና ባህሉንና ታሪኩን ሲያበላሽ እንዲመለከት በማድረግ የታሪክ ወንጀል በመስራት ላይ ነን ብል የምሳሳት አይመስለኝም።
በታሪክ ውስጥ ብቅ ብቅ ያሉና አንድን ነገር ወይም ስርዓትን መግለጫ ፅንሰ-ሃሳቦች ዝም ብለው በጥራዝ ነጠቅ ወይም በአክራሪዎች የሚወረወሩ ሳይሆኑ፣ ከፍተኛ ዕውቀት በነበራቸውና በአላቸው የሰውን ልጅ ስልጣኔ በትክከለኛ መነፅር በሚመለከቱ ምሁራን ነበር። የፅንሰ-ሃሳቦችም አፈላለቅ በየታሪክ ኤፖኩ የነበሩትን አደገኛ፣ ለሰላምና ተቻችሎ ለመኖር የማያመቹ አገዛዞችን መግለጫዎች ነበሩ። ለምሳሌ ኢምፔሪያል ወይም ኢምፔሪያሊስት የሚለውን ፅንሰ-ሃሳብ ለመጀመሪያ ጊዜ የተጠቀሙት ፕላቶና ቱካይዳይደስ(Thucydides) ሲሆኑ፣ ከክርስቶስ ልደት በፊት በአምስተኛውና በአራተኛው ክፍለ-ዘመን የነበረውን ከጦርነትና ከህዝቦች ዕልቂት ጋር የተያያዘ የጥቂት ገዢዎችን ብልግናና ቅጥ ያጣ ስረዓት መግለጫ ነበር።በሁለቱም ፈላስፋዎችና የታሪክ አዋቂዎች ዕምነት የዚያን ጊዜው የአቴኑ የመስፋፋትና ሌሎች ነፃ አገሮችን በራስ ተፅዕኖ ስር ማድረግ ዋናው ምንጩና ምክንያቱ ስግብግብነትና(Greed= pleonexia) ሶፊስታዊ የተሳሳተ ዕውቀት መሆኑን ያብራራሉ። በላቲን ቋንቋ ደግሞ ኢምፔሪያሊዝም ማለት መስፋፋትና ተፅዕኖን በሌሎች ህዝቦች ላይ ማሳደርና የመጨረሻ ላይም በቁጥጥር ስር ማዋል ማለት ነው። በተለይም በአራተኛው ክፍለ-ዘመን ከክርስቶስ ልደት በፊት አቴን በእነፕሬክሊን አገዛዝ ወቅት ኃያል በነበረችበት ዘመን በስፓርታና በሌሎች ደካማ በነበሩ ግዛቶች ላይ ታደርስ የነበረውን ወረራና አሰቃቂ ድርጊት እነ ፕላቶን ይገልጹ የነበረው አገዛዙ ስነ-ምግባር የጎደለውና፣ በእኩልነት መርሆችና የሌሎችን ግዛቶች በማክበር ላይ የተመሰረተ አገዛዝ ስላልነበር ይህ ዐይነቱ ወረራ ኢምፔሪያሊስት ነው እያሉ ነበር። በፕላቶንና በተከታዮቹ ዕምነት ይህ ዐይነቱ የሌሎችን መብት በእኩልነት መኖር አለማክበር ከውስጡ በእኩልነትና በዲሞክራሲያዊ አገዛዝ ላይ ካልተገነባ አገዛዝ ጋር በማያያዝ ነው። በሌላ ወገን ደግሞ እነ ፕሬክሊን በጊዜው የነበረውን ኃያልነታቸውንና ወራሪነታቸውን ይገልጹ የነበረው አቴን ከሌሎች የበለጠችና ለዚህም የተባረከች ስለነበረች በሌሎች ላይ የበላይነቷን የማስፈንና የእነሱን ዕድል የመወሰን መብት አላት ብለው ነበር የሚከራከሩት። ዛሬም በሞራል ውድቀት የበሰበሰው የአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝም ስንትና ስንት ሺህ ህዝቦችን እየገደለና በሚሊዮን የሚቆጠሩ ህዝቦችንም ለመጨረስ የሚያስችለው መሳሪያ እየሰራ ከሌሎች አገሮች በሞራል የምበልጥና የሰውን ልጅም ዕድል እኔ በምፈልገው መልክና ርዕይ ነው መቀረጽና መከተል አለበት እያለ የሚሰብከውና መንፈሳችንን የሚያጠበው ከእነ ፕሬክሊን በመማርና፣ እንዲሁም ደግሞ የዓለምን ታሪክና የተለያዩ ህዝቦችን የባህል ዕድገትና ልዩነት መኖር አስፈላጊነት ባለመረዳት ነው። የራሱን ቤት ሳያጸዳና ወደ 40 ሚሊዮን የሚጠጋ አሜሪካዊ አንድ ሰው በቀን መኖር ካለበት የኑሮ ደረጃ እየኖረና የህክምናም ዕድል እንዳያገኝ በተደረገበት አገር እኔ ነኝ የሞራልና የስልጣኔ መመዘኛ ነኝ ማለት የስልጣኔንና የሞራልን ትርጉም በአፍጢሙ ደፍቶ የሰውን ልጅ ዕድገት ከዚህ አንፃር እንደማየትና ተግባራዊ ለማድረገም እንደመሞከር ይቆጠራል። ወደ ግሪኩ ስልጣኔም ስንመጣ፣ ይህ ዐይነቱ ኢምፔሪያሊስታዊ ፖለቲካና አመለካከት በእነ ፕሬክሊን ስልጣን ዘመን ተቀባይነት ያገኘውና የውጭ ፖሊሲ መመሪያም ሊሆን የበቃው በስልጣን አካባቢ የነበሩ ሰዎች ሶፊስታዊ አመለካከት በነበራቸው፣ እኩልነትን በሚቃወሙና ኦሊጋርኪያዊ አገዛዝን በሚሰብኩና በሚያስተጋቡ ፖለቲከኞች ስለተከበበ ነበር። በሶፊስቶች አመለካከት ማንኛውም ከአንድ አገዛዝ የፈለቀ ህግ ወይም መመሪያ እንደደንብ መወሰድና ማንኛውም ሰው ተግባራዊ ማድረግ ያለበት ነው። ፍልስፍናም ለሰው ልጅ አያስፈልገውም። አንድ አገዛዝ የሚለው ሁሉ ትክክል ስለሚሆን ማንኛውም ዜጋ እሱን መቀበል አለበት። ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላም አዲሱ የአሜሪካን ኦሊጋርኪ መደብ የእነ ፕሬክሊንን የተዛባ አመለካከት እንዳለ በመውሰድ ከአገሩ አልፎ ዓለም አቀፋዊ ተቀባይነት እንዲያገኝ አደረገ። ይህንን ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ ለማድረግ ደግሞ ግሎባላይዜሽንና የነፃ ንግድን የዕድገት መሰረቶችና አጋዦች አድርጎ በመስበክ የዓለምን ህዝብ ማሳመን ቻለ። ዕውቀት፣ ንቃተ-ህሊና፣ በልዩ ልዩ ነገሮች የሚገለጽ የባህል ዕድገት፣ ሳይንስና ቲክኖሎጂ ሳይሆኑ ለአንድ ህዝብ ወይም አገር የሚያስፈልጉት፣ ንግድና ትርፍ ናቸው በማለት የሰው ልጅ የኑሮ ፍልስፍናና አመለካከቱ በእነዚህ ዙሪያ ብቻ እንዲሽከረከሩ ማድረግ ቻለ። ከዚህ ስንነሳ እነ ፕላቶንም ሆነ ሌሎች በኢምፔሪያሊዝም ዙርያ ምርምር ያደረጉ ምሁራን፣ ኢምፔሪያሊዝም የሚለውን ጽንሰ-ሃሳብ የተጠቀሙትና የሚጠቀሙት አንድን ተስፋፊ አገር ለመስደብ ሳይሆን ተስፋፊነቱንና ወራሪ ባህርይውን ለመግለጽ ነው። ስለሆንም ጽንሰ-ሃሳቡ ሳይንሳዊና ከአንድ ሁኔታ ጋር የሚገናኝ ነው።
ይህ ዐይነቱ ሌሎችን አገሮች መውረርና ስልጣኔያቸውን ማፍረስ በሮማውያን አገዛዝ ዘመንም የተስፋፋና፣ ለግሪክና ለግብጽ ስልጣኔ መፈራረስ፣ እንዲሁም ደግሞ በኋላ ላይ የጨለማው ዘመን ለተባለውና ፊዩዳሊዝም ለሚባለው እጅግ ወደ ኋላ የቀረ አገዛዝ በሩን እንደከፈተና ሁኔታውን እንዳመቻቸ የታሪክ ጸሀፊዎች በመረቃ መልክ ያስረዳሉ። የሮማውያንን አምፔሪያሊስታዊ መስፋፋት ልዩ የሚያደርገው በያዙበት ቦታ ሁሉ የአስተዳደር መዋቅራቸውን አንድ ወጥ ማድረግ ነበር። ይሁንና ግን ፖሊሲያቸው ሌላውን ከማስገበርና ለነሱ ተገዥ ከማደረግ የራቀ ፖሊሲ አልነበረም። ይህም ዐይነቱ በስልጣን መባልግና በተወሰነ ርዕዮተ-ዓለም ታውሮ ይህንን ብቻ ተቀበል፣ ይህንን ካልተቀበልክ ድምጥማጥህን አጠፋሃለው የሚለው አባባልና ተግባር በአውሮፓ ምድር ውስጥ የተስፋፋና ለብዙ ሚሊዮን ህዝቦች ዕልቂት ተጠያቂ እንደሆነ የታሪክ ማስረጃዎች ያረጋግጣሉ። እንዲያውም ብዙ የታሪክ ማስረጃዎች እንደሚያረጋግጡት ከሆነ የሰው ልጅ የኑሮ ሁኔታ ሳይንስና ታሪክን በትክክል በተረጎሙና በተረዱ ምሁራን ቢመራ ኖሮ የሰው ልጅ ስቃይ በቀነሰ ነበር እያሉ ነው በደንብ የሚያብራሩት። ይህም ባለመሆኑ በአውሮፓ ምድር ውስጥ አሰቃቂ አገዛዝ መስፈን የቻለው ሃይማኖትን ወደ ሞራል ኮድነት ሳይሆን ወደ ንጹህ ርዕዮተ-ዓለምነት በመቀየርና የስልጣን መሳሪያ በማድረግ የሰውን ልጅ የስቃይ ኑሮ ለማራዘም በተነሱ ጥቂት ኃይሎች አማካይነት ነው። በካቶሊኮችና በፕሮፕቴስታንቶች ለሰላሳ ዐመት ያህል የተካሄደው የርስበርስ ጦርነት ዋናው መነሻው ሃይማኖት ሳይሆን የስልጣን ሽኩቻና ስልጣኔን ከመቀናቀን ጋር የተያያዘ እንደሆነ የታሪክ ዘጋቢዎች በደንብ ያስረዳሉ።
በዚህ ዘመን ኢምፔሪያሊዝም የሚለው ፅንሰ-ሃሳብ በደንብ ባይስፋፋም፣ የኋላ ኋላ በ17ኛውና በ18ኛው ክፍለ-ዘመን የነፃ ንግድ የሚለው መርህ ሲስፋፋ ዋና ዓላማው ኢምፔሪያሊስታዊ እንደነበር ግልጽ ነው። ከነፃ ንግድ ጋር የተያያዘው የኢምፔሪያሊዝም አገላለጽ ግን ከነፕላቶኑ የሚለይበት በቀጥታ የሌሎችን አገሮች ዕድገት ከመቀናቀንና፣ ደካማ አገሮችን ወደ ተራ ተበዝባዥነትና ጥሬ አምራችነት ጋር ከመቀየሩና ተገዢዎች እንዲሆኑ ከማድረግ ጋር የተያዘ በመሆኑ ነው። ለካፒታሊዝም ማደግና መስፋፋት ከ17ኛው ክፍለ-ዘመን ጀምሮ በአውሮፓው ምድር ውስጥ ተቀባይነት ያገኘው የህብረ-ብሄር ምስረታ ነው። ከ30ኛው ዐመት ጦርነት በኋላ ተቀባይነት ያገኘው የህብረ-ብሄር ምስረታ በጊዜው ብቅ ያሉትን