Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በጣም የሚገርመው ደግሞ አንድ ሓላፊ “እነኚህ የድሮ የሕዝብ ጉዳይ አስፈጻሚዎች/ክፍሊ ሕዝቢ ታጋዮች የነበሩ የዛሬዎቹ “አስተዳዳሪዎች” ፍትሕ የሚባል ነገር አያውቁም እና “ጥጃ ራስ” ወደ ተባለው የአካባቢው የሰራዊት ሃለፊ ሄዳችሁ “አቤት” በሉ ሲላቸው። “ወይ ጉድ! በከፍተኛ ቦታ የተቀመጠቺው “ያሕያ ራስ” ያልሰጠቺን ፍትህ ቁልቁል ሄደን “ጥጃ ራስ” ፍትህ ይሰጠነል ማለት ድካም ነው አሉት ይባላል። የአህያ ራስ (ርእሲ አድጊ) ብለው በቅጽል ስም የሚጠሯት (የፊቷ ቅርፅ የአህያ ይመስላል በሚል ነው ) ባለስልጣን በወቅቱ ከወ/ሮ ፋና ሌላ የምፅዋ አስተዳዳሪ የነበረቺው የኢሳያስ ባለሟል ወ/ሮ እዝግሃርያ የምትባለዋን ነው።
በዚህ ውሳኔ መሰረት ምፅዋ ከተማ ውስጥ የነበሩት ባሪስታዎች (ቡና ቤት ሰራተኞች)፤ ድሆች “ዊዓ” ወደ ተባለው በረሃማ ስፍራ ተወሰዱ። የምፅዋ ሆቴሎች/ባር ለማንኛውም ሰው ሙሉ ሌሊት ክፍት የነበረው ያኔ 11 ሰዓት ከምሽቱ ስዓት እላፊ ተላልፎ ለማንም ሰው ዝግ ናቸው። ቢራ፤ኮካ ኮላ እንደፈለግከው አይገኝም። አልኮሆል እና የፍራፍሬ ጭማቂ አይታሰብም።ከግማሿ ሌሊት በኋላ የኢሳያስ ልዩ ወታደሮች በስተቀር አንድም ዝር የሚል ሰው የለም። ከተማዋ የሙት ከተማ ትመስል ነበር።
በጣም የሚገርመው ነገር በዛች በሙት ከተማ በውድቅት ሌሊት ኢሳያስ አፈወርቂ ከመኖሪያ ቤቱ ወጥቶ ብቻውን እንደ ጋኔል “ስጋለት ቀጣን” በምትባለዋ ጥርጊያ እየዞረ እንደሚታይ እንሰማ ነበር። ለዚህም ነበር ምፅዋ ውስጥ 11 ሰዓት ላይ ሰዓት እላፊ በማወጅ ማንም ሰው በእግርም ሆነ በመኪና መዞር አንደማይፈቀድ ትእዛዝ ያስተላለፈው።
ሰው እንዳይዘዋወር አግዶ ዛሬ እንደሌሊት ወፍ ብቻውን የሚዞረው ኢሳያስ መጨረሻ ላይ ወጣቱ ኑሮ አስመርሮት ወደ ስደት ሄዶ በአረመኔ በደዊን አረቦች እና ግብፆች “ሲናይ” ምድረበዳ ሰሃራ ውስጥ እየታፈነ ኩላሊቱ እና ጉበቱ ሳይሞት እንደ በግ በገመድ ተጠፍሮ በሽፍቶች እየታረደ ለገንዘብ አትራፊ ነጋዴዎች እንዲሸጥ ለሞት አብቅቶታል። ኤርትራዊ ማለት ኩራት እንዳልነበረ ሁሉ ዛሬ “ኢትዮጵያዊ” ነኝ እያለ ኤርትራዊ ወደ ስደት ዓለም ሄዶ ስሙን በኢትዮጵያዊ ዜጋ ይመዘገባል።ስለዚህ ኢሳያስ እና ቡድኖቹ ኤርትራን ለማፍረስ ድሮ ወደ ትግሉ ሲገባ የተመለመለበት ድብቅ ተልእኮው እውን እያደረገው እንደሆነ አሁን አሁን ግልፅ እየሆነልን መጥቷል።
በመጀመሪያ የነፃነት አመታት ወቅቶች ላይ የላካቸው ኮሚኒስት የክረስትና ትምህርት ያላቸው ሰባኪያን አባሎቹ በድብቅ ወደ ማሕበሩ በማስሰረፅ፤ በቅድስት ስላሴ (ዕዳጋ ሓሙስ) እና አስመራ “እንዳ ማርያም” ቤተክረስትያን ቅዱሳት መጽሐፍት በእሳት እንዲቃጠሉ አድርጓል።
ገዛ ባንዳ ያለው “መድሃኒአለም ቤተክረስትያን” ምእመናን/ሕዝቡ በሚሰግድበት እና በሚጸልይበት ቅጥር ግቢ ውስጥ ደግሞ በብዛት “ኮንዶም” በመበተን አስጻያፊ ድርጊት ተፈጽሟል። በየገጠሩ እና አካባቢው የተጠራቀመ ለሻማ እና ለጧፍ መግዣ የተለገሰ መስዋእት እንዲዘረፍ ተደርጓል።ይህ “ዶሮ ጭራ የምታገኘው” ተንኰል ከማን የታዘዘ እንደነበር ሁሉም ሰው ስለነቃበት ይህ ኩነኔ እና አስነዋሪ ድርጊት ከፈጸሙ በኋላ ይቅርታ ጠይቀው “ድርጊቱ” በምስጢር እንዲያዝ እንደጠየቁ እናውቃለን።
በስርዐቱ ውስጥ ያልታየ ጉድ የለም። ወታደራዊ መኳንንት ፤ጀኔራሎች ቢያንስ ከ2 እስከ 3 ሚሊዮን ዶላር ካፒታል እንዳላቸው ይገመታል። አገሪቱ የራሳቸው የኢሳያስ እና ጥቂት ባሪያ ጀኔራሎቹ ንብረት ሆናለች። የወርቅ ዘረፋ፤ የጦር መሳሪያ ዘረፋ፤ እና ጥቁር ገበያ ንግድ፤በጠቅላላ የኢኮኖሚ ምህዋሮች በቁጥጥራቸው ስር ነው።የንግድ ፈቃድ ሲፈልጉ ይሰጣሉ ካልወደዱህ ይከለክሉሃል። መላው አፍሪካ ድረስ ፤ጫድ ሱዳን መካከለኛው አፍሪካ …ወሳጅ እና አስተላላፊ አዋቅረው ከማፊያ በባሰ ምስጢራዊ አሰራር በመንግሰት ሽፋን ሁሉንም ዓለም አዳርሰውታል።
እያንዳንዱ ፓስፖረት ከ1000 (አንድ ሺሕ) ዶላር የሚደርስ 30 ሺህ ፓስፖርት ለተለያዩ ሕገ ወጥ ዜጎች ኤርትራዊ የሚል ይሸጣል። አስመራ ውስጥ የመሸጉ የኢትዮጵያ ተቃዋሚዎች ሳይቀር ሲያስፈልግ ባንዳንድ ቦታዎች በዚህ ሕገ ወጥ ፓስፖርት ነው የሚንቀሰቃሱት።
ኩወይት ውስጥ ፡ “ብዱን” ተብለው የሚታወቁ ኩዌት ውስጥ በዝርፍያ፤ግድያ፤ጥቁር ገበያ፤ሓሺሽ በማዞር በመሳሰሉ ወንጀሎች በመፈጸም የታወቁ በዝቅተኛ ዜጋ የሚታዩ የኩዌት አረቦች በገንዘብ እየተሸጠላቸው “ኤርትራ” የሚል ፓስፖርት ይዘው የትም በመዞር ወንጀል በመፈጸም ሲያዙ የኤርትራዊያኖችን ዜጎች ስም በወንጀል ተጽፎ እንዲመዘገብ ሆኖ ድርጊቱ የፈጸሙት “ኤርትራዊያን” ናቸው ይባላል።
የኢሳያስ ጀኔራሎች እና ጥቂት አሽከሮቹ የሚጠጡት መጠጥ እጅግ ውድ የሆኑ አልኮሆል መጠጦች እና ጮማ ይመገባሉ። በ2004-2007 የጭንቅ ወቅት ተብሎ በሚታወሰው ጊዜ፤ የኢሳያስ ጀኔራሎች “ብሉ ናይል” በመሳሰሉ እና ከፍተኛ ውድ ሆቴሎች እና መጠጥ ቤቶች ውስጥ በመግባት 4 ወይንም 5 ሰዎች ሆነው ለአንድ ጊዜ 22,000 ናቕፋ (የኤርትራ ገንዘብ) ከፍለው ሲጠጡ ማየት በጣም አስገራሚ ዜና ነበር። በወቅቱ 3 “ብሉ ሌበል” የተባለው ዊስኪ ጠርሙስ እያንዳንዱ ጠርሙስ በ7000 ማለትም 21,000 ናቕፋ እና በዚህ ላይ ውድ የምግብ ዋጋ ተደምሮበት ከ22ሺህ ናቕፋ በላይ በመክፈል ሲዝናኑ ነበር።
ከዚያ ወዲያ ነበር አንዳንድ ሰዎች “ብሉ ናይል ሆቴልን” “ባር ገብሩ አስራት” ብለው ይጠሩት የነበር። ምክንያቱም እንደሚታወሰው በባድሜ ጦርነት በፊት ኢሳያስ ባድሜን ሲይዛት ገብሩ አስራት የትግራይ ክልል አስተዳዳሪ በነበረበት ወቅት “የተከፈለ ዋጋ ይከፈል! የተከፈለ መስዋእትነት ይከፈል! የሚጠይቀወን ዋጋ ሁሉ ከፍለን ባድሜን እናስመልሳለን!” ብሎ ተነጋሮ ስለነበር፡ የብሉ ናይል መጠጥ እና ምግብ “ወድ ዋጋነት” ለማሳየት ነው። ምክንያቱም ለተራ ሰው ውድ ቢሆንም እንኳ ብሉ ናይል የጠየቀው ዋጋ ቢጠይቅም የኢሳያስ ጀኔራሎች “የተከፈለው ገንዘብ ከፍለው በውድ ዋጋ ይጠጣሉ፤ ለማለት ነበር ፤”ባር ገብሩ አስራት” ብለው “ብሉ ናይልን” የሚጠሩት።
ተሰነይ ውስጥ እስረኞች ምን እንደሆነ የማይታወቅ “ሽንት የሚመስል ነገር” በገረወይናይ (ጀሪካን/ቆርቆሮ) ተሸክመው ከእስር ቤታቸው ይወጣሉ። በየሌሊቱ የሚቀበር ሰው አለ። ማን ነው? ወንጀሉ ምንድነው? የሚታወቅ ጉዳይ የለም። አንዳንዶቹ በደረሰባቸው ከባድ ድብደባ ነው የሚሞቱት።
“ሚሻ” በሚል የቅጽል ስም የሚጠራ መርማሪ እስረኛ በያንዳንዷ ሌሊት ሲመረምር አንድ እስረኛ ደብድቦ መግደል አለበት። ይህ ሰው ቀን ቀን፤ በዛው እስር ቤት ውስጥ ተኝቶ አንቅልፉን ያስተናግዳል። የሚተኛበት ክፍል ደግሞ ኰሎኔል ዮናስ ከተባለው የዞባ 1 የስለላ ሃላፊ ጽ.ቤት ውስጥ ልዩ የመኝታ ክፍል ተሰጥቶት ነው እዛው የሚተኛው። ሌሊት ሌሊት ደግሞ እንደ ሞገደኛ የመንደር ጅብ “ዜጎች” ሲደበድብ እና ሲገድል ያድራል። በሂትለራዊው ኢሳያስ ስርዓት ኤርተራዊ ዜጋ ያገኘው መከራ ተነግሮ አያልቅም። ታዲያ ይህ ሁሉ ሺህ ጀግና ታገይ ለዚህ ነበር ሎጋ ሕይወቱ የሰጠው? አካለ ስነኩል ሆኖ የቀረው? ለመስዋእቱነቱ ካሳ “ረሃብ፤ግፍ ርሸና ፤ፍትሕ አልባ እና ሰቀቀን” ከሆነ “ብለሽ ታሕሪር! ነው (በከንቱ የቀረ ነፃነት) ቢባል አያስገርምም። ይላል ደራሲው። ትግርኛ የምታነቡ ሰዎች መጽሐፉን ገዝታችሁ ማንበብ ይኖርባችል፤፡ አድራሻውም ይሄው alenakoena@gmail.com የአድራሻ ችግር ከገጠማችሁ መልሳችሁ ብትጠይቁኝ ኢንተርኔት ገበያ ውስጥ የት አንደምታገኙት ልጠቁማችሁ እችላለሁ። አመሰግናለሁ ይህ ጽሑፍ ወደ አማርኛ የተረጐመው” ጌታቸው ረዳ”www.ethiopiansemay.blogspot.com
የሆነ ጽሁፍ ለማፈላለግ ኢንተርነት ገብቼ ስዳስስ ይህን በትርጉም መልክ በጌታቸው ረዳ የተጻፈ ጽሁፍ ኣገኘሁ። ጌታቸው ረዳ ለጽሁፋ የሰጠው ርእስ - ብላሽ ታሕሪር -(የተበላሸው ነፃነት!) (አሳዛኙ የኤርትራዊያኖቹ ታሪክ) - የሚል ነው። ጌታቸው ረዳ ጽሁፉ ሲጀምር እንዳነበባችሁት ፥ ''የዛሬ መነጋገሪያችን አምና ያቆምኩትን ከትግርኛ መጻሕፍት ዓለም ትንተና አምድ እንድቀጥል ያስገደደኝን ሰሞኑን አንድ አስደናቂ የትግርኛ መጽሐፍ ያነበብኩትን በጨረፍታ ላካፍላችሁ ነኝ። ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድ (እቅድ ለአረም እርሻ) ወይንም ( እንክርዳድ የመዝራትን እቅድ ያስከተለው ሰበብ) በሚል ርዕስ የሻዕቢያው ኢሳያስ አፈወርቂ ሳሕል ተራራ በ1973 ዓ.ም (በፈረንጆች አቆጣጠር) “መንካዕ” (የሌሊት ወፍ) በሚል ርዕስ ኢሳያስ ተቀናቃኞቹን ለማስወገድ የጻፋት፤ እስከዛሬ ድረስ ብዙ ሰው ያላነበባት እና ይፋ ያልወጣች ከግል ሻንጣው ወደ ግል ሻንጣው ከመሸጋገር በስተቀር ሌላ ቦታ አንዲቀመጥ ያልተፈቀደ ኢሳያስ እራሱ የጻፋት ያታሪካዊ የድርጅቱ መጽሐፍ ጋር ተደምሮ በጠቅላላ ወደ 622 ገጽ የያዘ የኢሳያስ አፈወርቂ ማንንትን የሚገልጽ መጽሐፍ ነው በጨረፍታ የማሳያችሁ።'' ይህን ጽሁፍ ኣንብቤ ስጨርስ በቀጥታ ሁለት ነገር ለመግንዘብ ቻልኩኝ ፥
ይህም ማለት የበቃሁበት ''ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድ'' በሚል ኣርእስት የተጻፈው መጽሃፍ ፥ (በኣቶ ጌታቸው ኣተረጓጕም ''እንክርዳድ የመዝራት እቅድ'' በኔ ኣተረጓጕም ደግሞ ''እቅድ - እንክርዳድ ለመዝራት'') በማንበብየ ፤ ኣቶ ጌታቸው ማን ነው ለማወቅ ተነሳስቻለሁ።
ኣቶ ጌታቸው ራሱም እንደጠቀሰው ''ለዛሬ የአቶ ረድኢ መሓሪ መጽሐፍ “ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድ” (እንክርዳድ የመዝራት እቅድ) ከሚለው መጽሐፍ የሰፈሩ አሳዛኙ የኤርትራ ማሕደር ላስነብባችሁ።'' ብሎ ጀምሮ ለራሱ እና ለድርጅቱ ኣስፈላጊ መስለው የታዩት ተረታ ተረቶች ቆንጭሎ በመውሰድ ጽፈዋል ፥ ብቋንቋ እጥረትም ይሁን የስነ-ጽሁፍ የኣጻጻፍ ስልት ማነስ ወይም ሆን ተብሎ ታሪክ ለማምታታት እንዳለ በመተርጎም ፈንታ ፤ በከፊል ያልተጻፈውንና ሊሆን የማይችለውን ኣስነብቦናል። ኣንድ ሰው ማንኛውም ጽሁፍ ሲጽፍ በጥላቻና በክፋት ተነሳስቶ ሳይሆን ከሃቅ ተነስቶ ትክክለኛ መርጃ ለማስተላለፍ መሆን ይኖርበታል።
የኢሳያስ ኣፈወርቂ መንግስት ጭካኔ የሚያጠራጥር እንኳ ባይሆን ፤ ያልሆነውን ሆነ ብሎ በውሸት መጻፍ ወይም ለራስ እንደሚያመች ኣድርጎ መተርጎም ከጥቅሙ ጉዳቱ እንደሚያመዝን የሚያጠያይቅ ኣይደለም። ይህም ማለት 90% እውነት ሆኖ 10% ውሸት ቢጻፍ ያ'በሙሉ እውነታ ታማኝነቱ ጥያቄ ምልክት ውስጥ እንደሚያስገባ የታወቀ ነው። ኣንድ ምሳሌ ልስጥ - ''ኢሰያስ እንኳን እና የቅርብ ጊዜ እስረኞች ሊፈታ ይቅር እና ድሮ የታሰሩም አልፈታቸውም። ያውም ከነፃነት በፊት በትግሉ ጊዜ ታሰረው እስከ 2005 ድረስ 2ኛ እና 6ኛ ፖሊስ ጣቢያ ጉድጓድ እስር ቤት ውስጥ ታስረው የነበሩ እስረኞች የጣት ጥፍራቸው፤ የራስ ፀጉራቸው እና ፂማቸው እንዲላጩ ስለማይፈቅዱላቸውና እንደዚያ ሆነው ለአመታት ስለቆዩ ተጠግተህ ስታያቸው እጅግ የሚያስደነግጡ “ህቡአን” ወይንም በድሮ ዘመን ዋሻ ውስጥ በብሕትውና ሲኖሩ እንደነበሩ ባሕታዊያን ይመስሉ እንደነበር ያይን ምስክሮች ይናገራሉ። በጣም የሚያሳዝን ነው።'' እንዲህ ዓይነት ውሸት የእውነተኛ ታሪክ ክብደት ያረክሳል። እንደኔ ላለው ኣስመራ ተወልዶ ላደገ ፥ 6ኛ ፖሊስ ጣብያ ኣከባቢ እድሜ ልኩ ለኖረና በተለያየ ግዜ (በደርግም በሻዕብያ መንግስት) እዛው ጣብያ ለታሰረ ሰው እንዲህ ዓይነት ቅል የሌለው ውሽት ማስነበብ ጥፋት ነው።
2ኛ. ፖሊስ ጣብያው ኣንዲት ትንሽ የእስር ክፍል ያላት ፤ ለዛዉም በጣም ጠባብ ፣ ከ10 ሰው በላይ መያዝ የማትችል ክፍል ናት ፤ እንኳን በደርግ ግዜ የታሰሩ እስካሁን እዛ ሊቆዩ ቀርቶ ኣዲስ የታሰረም ቢሆን ፥ ረጅም ግዜ እዛ ማቆየት የሚችል እስር ቤት ኣይደለም። ሻዕብያ ምን እስር ቤቶች ቢያንሱት ነው 2ኛና 6ኛ ፖሊስ ጣብያ ሰው ኣስሮ ዓመታት የሚያስቆየው? እኔ በደርግ ግዜ በሰዓት ህላፊ ከ1988 - 1991 (በፈረንጆች ኣቆጣጠር) ባለው ግዜ ብቻ ለ4 ግዜ እዚች እስርቤት ውስጥ ታስሬ ኣድርያለሁ። በሻዕቢያ ግዜም ከኣገር እስከወጣሁበት 2010ዓ.ም ፈረንጅ ባለው ግዜ ውስጥ በተለያየ ምክንያቶች 12 ግዜ ታስሬበታለሁ ፥ ወደ ውጭ የወጣሁም ቀጥታ ከዚህ እስርቤት ተፈትቼ December, 2010 ላይ ነው። በጠቅላላ ለ16 ግዜ ያክል እዚች 6ኛ ፖሊስ ጣብያ ስታሰር እንኳንስ ከ20 ዓመት በላይ የታሰረ ሰው ሊግጥመኝና ከ20 ሳምንትም በላይ የታሰረ ሰው ኣጋጥሞኝ ኣያውቅም። ካጋጠሙኝ ረጅም ግዜ የታሰሩ ሰዎች የበዛው 3 ወር ታሰርኩ የሚል ብቻ ነው። ይህ ማለት ግን የኤርትራ መንግስት ኣያስርም ኣይገርፍም ማለት ኣይደለም። ሆኖም ግን እስር ቤት የጠፋ ይመስል እውነቱን ኣስቀምጦ ያልሆነውን ነገር ሲጻፍ ወይ ሲተረጎም ኣስቀድሜ እንዳልኩት ከጥቅሙ ጉዳቱ ያመዝንና ታማኝነት ያጣል። ምናልባት ኣስመራ የማያውቅ ወይም መሃል ኣገር የሚኖር ኢትዮጵያዊ ሊያምን ይችላል ፡ ኣስመራ ወይም ኤርትራ የሚያውቅ ሰው እንዲህ ዓይነት በውሸት የተቀናበረ ጽሁፍ ሲቀርብለት ግን ለሻዕብያ ያለው ጥላቻ ትቶ ወዳጅ ነው የሚሆነው። ለተቃዋሚዎች ያለው ኣስተያየትም ንቀት የተሞላ ይሆናል። የሻዕብያ ተቃዋሚዎች እስካሁን ለዚህ ጨካኝ የኤርትራ መንግስት መገልበጥ ያልቻሉበት ዋናው ምክንያትም ፥ ሻዕብያ ሃይል ስላለው ሳይሆን ፥ በህዝቡ ታማኛነት በማጣታቸውና በውሸታቸው ነው። ይባስ ተብሎ ደሞ በእንደ ጌታቸው ረታ ''የኢትዮጵያን ሰማይ ድህረ ገጽ አዘጋጅ'' ባሉ ግለሰቦች በውሸት የተጻፈ ወይ የተተረጎመ ጽሁፍ መልሶ የትግሉን ምዕራፍ በማሳጠር ፈንታ ያራዝመዋል። በመጨረሻ ለጌታቸው ረዳና መሰሎቹ የምሰጠው ምክር ቢኖር ፥ ስለምታውቀውና በፍንጭ በተረጋገጠ ነገር ብትጽፍ ከጉዳቱ ጥቅሙ ሊያመዝን ይችላል። ደሞ ስለማይመለከትህ ነገር ከመጻፍ ስለሚመለከትህ ነገር ብትጽፍ ይሻላል እላልሁ።
ZhongShan የቦታ ብርሃን ኃይለኛ የኃይል ብርሃን መብራት ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የቦታ ብርሃን ኃይለኛ የኃይል ብርሃን መብራት ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የቦታ ብርሃን ኃይለኛ የኃይል ብርሃን መብራት ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ስለ “እዚህ” መረጃ ያገኛሉ ምርጥ Forex ሮቦቶች፣ ሙሉ በሙሉ በራስ-ሰር የተሰራ ኤፍ ኤክስ ባለሙያ አማካሪዎች እና ግምገማዎቻቸው። አንዴ ምርጡን ካገኙ Forex EA ያለው ፍላጎቶችዎን ለማሟላት እንዲጠቀሙበት እነሱን ሊጠቀሙባቸው ይችላሉ ሜታራትደር 4 (MT4) ወይም ሜታተራደር 5 (MT5) የንግድ ስርዓቶች
ብዙ ሰዎች ስለ ገበያው ግራ መጋባት እና ስሜታቸውን ለመግታት ባለመቻላቸው ምክንያት በ Forex ንግድ ውስጥ ይታገላሉ። እንደ እድል ሆኖ ፣ በገቢያዎ ላይ ያሉ የገንዘብ ግቦችዎን ለማሳካት የሚረዳዎትን ምርጥ Forex ባለሙያ አማካሪ እንዲመርጡ እዚህ መጥተናል ፡፡
ገንዘብ እንዲያጡዎት የሚያደርጉ መጥፎ የንግድ ስራዎችን እያከናወኑ እያለ በሕይወትዎ Forex ን ለመገንዘብ በመሞከርዎ ብዙ ዓመታት አይጠቀሙ ፡፡ ያ ነው ሌሎች ሌሎች Forex Forex ነጋዴዎች የሚያደርጉት ፣ ግን ማድረግ አለብዎት ማለት አይደለም ፡፡ በቃ ዝም ይበሉ ምርጥ Forex ሮቦቶች ሁሉንም አስቸጋሪ የንግድ ውሳኔዎች ለእርስዎ ያድርጉ ፡፡ ስኬታማ የንግድ ሥራዎችን ለማግኘት የእነሱ የትራክ መዝገብ ለራሱ ይናገራል ፡፡
የድርጅታችን Forex ቡድን በ Forex ንግድ ውስጥ ስኬታማ ለመሆን ምን ማለት እንደሆነ ጠንከር ያለ መንገድ መማር ነበረበት። ስንጀምር ፣ በሙከራ እና በስህተት ከ Forex የንግድ ልውውጥ እና መሻሻል መማር ነበረብን። እኛ በመንገድ ላይ የሚመራን ማንም የለም ፣ እናም በርግጥ ስትራቴጂካዊ የንግድ ሥራ ስራዎችን እንድንሠራ የሚያግዙ ሮቦቶች አልነበሩም ፡፡
ሆኖም ግን ፣ በራስ-ሰር የ Forex የንግድ ልውውጥን ጥራት ካወቅን በኋላ የተሳካላቸው የንግድ ስራዎቻችን ቁጥር በከፍተኛ ደረጃ መጨናነቅ ጀመረ። አሁን ለደንበኞቻችን ተመሳሳይ ነገር ለራሳቸው እንዴት ማድረግ እንዳለባቸው አስተምራቸዋለን ፡፡
የ Forex የንግድ ሥራ ልምዶችዎን ሙሉ በሙሉ በራስ ሰር በማከናወን ብዙ ገንዘብ ለማመንጨት ይቻላል። ይህ ሊሆን የቻልነው እናውቃለን ምክንያቱም ይህ የእኛ ንግድ ስለሆነ ለእኛ በጣም ስኬታማ ሆኗል ፡፡ የባለሙያ አማካሪዎቻችን ደንበኞቻችን ለበርካታ ዓመታት ደንበኞቻቸው ከፍተኛ ትርፍ እንዲያገኙ ማድረጋቸውን ቀጥለዋል ፡፡ በዚህ ድር ጣቢያ ላይ የምናቀርባቸው እነዚህ ተመሳሳይ ባለሙያ አማካሪዎች ናቸው ፡፡
የባለሙያ አማካሪዎች በእውነቱ የሶፍትዌር ፕሮግራሞች ብቻ መሆናቸውን ያስታውሱ ፡፡ ስኬታማ የንግድ ሥራዎችን የማድረግ ችሎታቸው በእነሱ መርሃግብሮች እና መርሃግብሮች ላይ የተመሠረተ ነው ፡፡
በዚህ ምክንያት ከፍተኛ ጥራት ያለው ቦታ መፈለግ አለብዎት Forex ባለሙያ አማካሪ ስኬታማ የንግድ ሥራዎችን ለመሥራት የተረጋገጠ የትራክ መዝገብ አለው ፡፡ ወደ አማካኝ የግምገማ ድር ጣቢያ የሚሄዱ ከሆነ ፣ የፈጠሩትን የባለሙያ አማካሪ ሲመክሯቸው ያያሉ። ነገር ግን በእነዚህ ግምገማዎች ውስጥ ያሉ አዎንታዊ የይገባኛል ጥያቄዎችን ለመቋቋም ምንም የተረጋገጠ ውጤት ከሌለ እነሱን በቁም ነገር መውሰድ የለብዎትም ፡፡
የእኛ ድር ጣቢያ ልዩ የሚያደርገው ምንድን ነው የተለያዩ ባለሞያዎች አማካሪዎችን የቀጥታ ዱካ መዝገቦችን ለእርስዎ እናቀርብልዎ። እነዚህ መዝገቦች ቀደም ሲል አማካሪዎችን ለራሳቸው በተጠቀሙ ደንበኞቻችን አማካይነት ቀርበዋል ፡፡ በታተመው መረጃ ላይ በመመርኮዝ ለራስዎ ሶፍትዌር ጥሩ ስትራቴጂ ይዘው መምጣት መቻል አለብዎት ፡፡
በ ላይ ያተመንነው ግምገማዎች ምርጥ Forex ሮቦቶች በእኛ ሀሳቦች ፣ የሙከራ ውጤቶች ፣ የቀጥታ የንግድ ውጤቶች ፣ በሦስተኛ ወገን ነጋዴዎች አስተያየቶች እና በኋለኞች ላይ የተመሠረቱ ናቸው ፡፡ በእነዚህ የሚሰጡ የወርሃዊ ተመላሽ ኤፍ ኤክስ ባለሙያ አማካሪዎች በዚህ ዝርዝር ላይ ደረጃቸውን የሚወስነው ነው።
የአሜሪካ መንግስት የሚያስፈልገው የሀሰት መግለጫ - በህዳግ የውጭ ምንዛሪ መገበያያ ከፍተኛ ስጋት ያለው በመሆኑ ለሁሉም ኢንቨስተሮች ተስማሚ ላይሆን ይችላል ፡፡ ከፍተኛ የብድር መጠን በእናንተ ላይም ሆነ ለእርስዎ ሊሠራ ይችላል ፡፡ በውጭ ምንዛሪ ውስጥ ኢንቬስት ለማድረግ ከመወሰንዎ በፊት የኢንቬስትሜንትዎን ዓላማዎች ፣ የልምድ ደረጃ እና ለአደጋ ተጋላጭነት ፍላጎትን በጥንቃቄ ማጤን አለብዎት ፡፡ የመጀመርያው ኢንቬስትሜንትዎን ወይም በከፊል ኪሳራዎን ሊቋቋሙ የሚችሉበት ዕድል አለ ስለሆነም ለማጣት የማይችሉትን ገንዘብ ኢንቬስት ማድረግ የለብዎትም ፡፡ ከውጭ ምንዛሪ ንግድ ጋር የተዛመዱትን ሁሉንም አደጋዎች ማወቅ አለብዎት እና ጥርጣሬ ካለብዎት ከ ገለልተኛ የገንዘብ አማካሪ ምክር ይጠይቁ ፡፡ ይህንን በግልጽ ይገንዘቡ በዚህ ኮርስ ውስጥ የተካተቱ መረጃዎች ለየት ያሉ ኢንቨስትመንቶችን ለመነገድ ግብዣ አይደሉም ፡፡ ግብይት ለወደፊቱ ትርፍ ለማግኘት ገንዘብን ለአደጋ ማጋለጥ ይጠይቃል። ያ የእርስዎ ውሳኔ ነው ፡፡ ማጣት የማይችሉትን ማንኛውንም ገንዘብ አደጋ ላይ አይጥሉ ፡፡ ይህ ሰነድ የራስዎን የግል የገንዘብ እና የግል ሁኔታ ግምት ውስጥ አያስገባም ፡፡ እሱ ለትምህርታዊ ዓላማ ብቻ የታሰበ እና እንደ ግለሰብ የኢንቨስትመንት ምክር አይደለም ፡፡ ለተለየ ፍላጎቶችዎ እና ሁኔታዎችዎ ተስማሚ የሆነውን የሚያረጋግጥ የኢንቬስትሜንት ባለሙያዎ በዚህ ምክር አይሳተፉ ፡፡ ከመተግበሩ በፊት ዝርዝር ባለሙያዎችን በግል የተመረጡ ምክሮችን አለመፈለግ የራስዎን ጥቅም የሚጻረር እርምጃ እንዲወስድዎ ሊያደርግዎ እና የካፒታል ኪሳራ ያስከትላል ፡፡
RULE 4.41 - መላምታዊ ወይም በማስመሰል አፈፃፀም ውጤቶች የአቅም. ትክክለኛ ክንውን መዝገብ በተለየ በማስመሰል ውጤቶች ACTUAL ትሬዲንግ የሚወክል አይደለም. ሙያተኞችና የተተገበረ አልነበረም ጀምሮ ደግሞ, ውጤቶች, ካለ, ተፅእኖ ስር-ወይም-ከ ሊካስ ሊያደርግ ይችላል ለማቻቻል እጥረት የተወሰኑ ገበያ ነገሮች ነው. በአጠቃላይ በማስመሰል ትሬዲንግ ፕሮግራሞች በተጨማሪም ሲመረምሩ ጥቅም ጋር የተሰሩ ናቸው እውነታ ተገዢ ናቸው. ምንም ውክልና እየተደረገ መሆኑን ማንኛውም መለያ ፈቃድ ወይም የሚታየው ጋር ተመሳሳይ ትርፍ ወይም ኪሳራ ለማሳካት ዕድሉ ከፍተኛ ነው.
“ምርጥ Forex ሮቦቶች | FX ኤክስorsርቶች አማካሪዎች | Forex EA's” ን በመጠቀም የእነዚህን አደጋዎች ጠንቅቀው ያውቁ እና በውሳኔዎችዎ ላይ ብቻ ኃላፊነት እንደሚወስዱ ይገነዘባሉ ፡፡ ከዚህ ምርት አጠቃቀም ለሚመጣ ማንኛውም ቀጥተኛ ወይም ተከሳሽ ኪሳራ በምንም አይነት ሀላፊነት የለንም። በዚህ ረገድ በጥንቃቄ መታወቅ አለበት ፣ ያለፈው ውጤት የግድ የወደፊት አፈፃፀም አመላካች አይደለም።
ጥበቃ በ https://www.bestforexrobots.com ላይ ያለው ሁሉም ኦሪጅናል ይዘት በድርጣቢያው ባለቤት የተፈጠረ ሲሆን በጽሑፍ ፣ በዲዛይን ፣ በኮድ ፣ በምስሎች ፣ በፎቶግራፎች እና በቪዲዮዎች የተካተቱ የድር ጣቢያው ባለቤት የአእምሮአዊ ንብረት እንደሆኑ ይቆጠራሉ ፣ ዲጂታል ሚሊኒየምየም ኮፒራይት አክት ርዕስ አርዕስት 17 ምዕራፍ 512 (ሐ) (3) ን በመጠቀም በዲኤምሲኤ የጥበቃ አገልግሎቶች የተጠበቁ ከሆኑ ያለዚህ ፈቃድ የዚህን ይዘት ማባዛት ወይም እንደገና ማተም የተከለከለ ነው።
በእኛ ድር ጣቢያ ላይ ምርጥ ልምዶችን ለእርስዎ መስጠትዎን ለማረጋገጥ ኩኪዎችን እንጠቀማለን. ይህን ጣቢያ መጠቀም ከቀጠሉ ደስተኛ እንደሆኑ አድርገው እንገምታለን.Okተጨማሪ ያንብቡ
የባለፈው ቅዳሜ ግድያ ሸሽተው በኬንያ ሰፍረው የሚገኙ የኢትዮጵያ ስደተኞች ዘላቂ መፍትሄ እንዲያገኙ የዓለምቀፉ የስደተኞች ድርጅት /ዩኤንኤችሲአር/ ተጨማሪ የሰው ኃይል ወደ ቦታው ሊልክ መሆኑን የድርጅቱ ኬንያ ቅርንጫፍ ቃል አቀባይ ዩቮን ንዴጌ ተናገሩ።
ድርጅቱ እስከ አሁን ከ8ሺሕ በላይ ሰዎች መለየቱን ተናግረው፣ ዩኤንኤችሲአር ከኬንያ መንግሥት ጋር ጥገኝነት ጠያቂዎቹ የህግ ከለላ እንዲያገኙ እየሰራ መሆኑንም ገልፀዋል።
የስፖርት አበረታች ቅመሞች (ዶፒንግ) ማለት ምን ማለት ነው? በስፖርታዊ ውድድሮች ወይም እንቅስቃሴዎች ወቅት ሁለንተናዊ ብቃትን የሚጨምር የተከለከሉ አበረታች ቅመሞችን ወይም ዘዴዎችን በመጠቀም ያልተገባ ውጤት ማስመዝገብ …
በዐቢይ ሐብታሙ – ለልዩ ስፖርት ባት (CALF) ምንድን ነው? ስርወ ቃሉ ከላቲን ሲመዘዝ ሱራ (SURA) ነው። በሰውነት ክፍሎች ጥናት (Anatomy) መሰረት ከጉልበት በታች ያለው የእግር …
በ ዐቢይ ሐብታሙ – ለልዩ ስፖርት መንደርደሪያ ሃሳብ! የብሽሽት ጉዳት በርከት ያሉ ሩጫዎችና ዝላዮችን የሚጠይቁ ስፖርቶች ላይ የሚሳተፉ ሰዎች በተለይም በእግር ኳስ ተጫዋቾች ዘንድ የተለመደ …
በ ብሩክ አብሪና ከውድድር ዓመቱ ተጠባቂ ጨዋታዎች መካከል አንዱ የሆነው የመቐለ ሰባ እንደርታ እና የፋሲል ከነማ እግር ኳስ ክለቦች ጨዋታ በትግራይ አለምአቀፍ ስታድየም የተከናወነ ሲሆን፡ …
በ ዐቢይ ሐብታሙ – ለልዩ ስፖርት ጤና ይስጥልኝ ውድ የልዩ ስፖርት ድረ-ገፅ ቤተሰቦች! ባሳለፍነው ሳምንት ስለ ጉልበት ጅማት መበጠስ ጉዳት ምንነት፣ የሰውነት መዋቅር (Anatomy)፣ መንስኤዎቹና …
የሃዘን መግለጫ – ከኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽን በርካታ ዓለም አቀፍ እና አህጉራዊ ውድድሮችን ማለትም በኦሎምፒክና፣ በዓለም ሻምፒዮና ሀገሩን በመወከል የሚታወቀው የ22 ዓመት ወጣት አትሌት የሆነው አባዲ …
በ ዐቢይ ሐብታሙ – ለ ልዩ ስፖርት ጉዳት ለስፖርተኞች መፈተኛቸው ነው፤በተለይ አንዳንድ ጉዳቶች ከባድ ፈተናዎች ይኾናሉ። የጉልበት ጅማት መበጠስ ወይም መተርተር እክል ደግሞ ከነዚህ ፈተናዎች …
የአሌክሶ ገጽ / Alexo's page / በዚህ ገጽ ማንኛውም ሀሳብ በተዋበ ቀለም ይቀርባል / አለማየሁ ገበየሁ - Alemayehu Gebeyehu / Sunday July 22 2012 ‎ጠ/ሚ/ር መለስ ሲመለሱ ‎ መቼም ዓለም የተቃርኖ ሙሌት ናት፡፡ ብርሃን ስንል ጨለማ፣ ሰማይ ስንል ምድር፣ ጎፈር ስንል ዘ�
Borkena ቦርከና ኢትዮጵያ ታበጽህ እደዊሀ ሀበ እግዚያብሔር ! Tuesday April 14 2009 የፍቅር ነገር እንዲህም አለ በእንተ ፍቅር የተራቡ በእንተ ፍቅር የጠገቡ ነው ይኼ መከተቡ ድሮ ለነገ ዕጣ ፋንታ ስኬት ዘዴ ብልሀት ሲዶለት ከጂስም* -ከሰራ አከላት ልብ' �
ክዚያም ሰብሰብ በሉ የተባለው ማህበር ሁለት የራሱ የሆኑ ወጣቶችን አቅርብዋል። አንደኛው ወጣት በወኔና በከፍተኛ ስሜት የአደዋ በአልን ታሪካዊ አመጣጥ በዝርዝር በእንግሊዠኛ ቅውንቅዋ ለቤቱ በማቅረብ አድናቆትን አግኝትዋል። በመቀጠልም የዚሁ
click here for pdf አሁን ያለንበት ወቅት አብዛኞቹ ትምህርት ቤቶች ተዘግተው ልጆቻችን ቤት ውስጥ መዋል የጀመሩበት፣ ወይም የክረምት መክረሚያ ነገሮችን ማከናወን የጀመሩበት ጊዜ ነው፡፡ በበጋ ከነበ
በግሪኩ ጴጥሮስ ፤ በግዕዙ ኰኲሕ (ዐለት) የተባለው የዮና ልጅ ስምዖን ጌታችን "እሞታለሁ" እያለ ሲናገር "አይሁንብህ" ማለቱ አስቀድመን እንደተናገርን "ለጌታ ካለው ፍጹም ፍቅር የተነሣ ነው" ይላል ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ፡፡ ዮሐንስም በወን�
ማለተይ ለሞቶ ሃምሳ ብር ከጠየቅኸኝ መ‚ለ ብልህ ስንት ልትለኝ ነው እንዴ?" ይለዋል፡፡ ያ አራዳ የአዲስ አበባ ላዳ ታክሲ ሹፌር ቀበል ያደርግና " ጌታዬ፣ የማይመለሱ ከሆነ በ50 ብርም ቢሆን እወስደወታለሁ!" አይለው መሰላችሁ? ባለጌ ሹፌር፡፡ አሸ�
20/03/2017ለ ነገረ ፈጅና ጋዜጠኛ ተስፋዬ ታደሰ መታረድ፣ ነገረ ፈጅና ጋዜጠኛ ተስፋዬ ታደሰ መታረድ፣ የኪራይ ቤቶች ነገረ ፈጅና የመስታዋት ጋዜጣ አዘጋጅ የነበረው ተስፋዬ ታደሰ እምሽት ላይ እቤቱ በራፍ ደፈጣ ተደርጎበት እንደበግ ጭዳ በካራ አንገቱ ላይ ታርዶ ወደ 89 ዓ
የመጀመሪያዎቹ ሙከራዎች ሁለት ትይዩ ኤሌክትሮዶችን ያካተቱ ቱብለር ላቦራቶሪ ተቆጣጣሪዎችን በ GREMI ተካሂደዋል ፡፡ ጥቅም ላይ የዋለው የኃይል አቅርቦቱ በ ‹220 Hz› ላይ aልቴጅ ማንሳት መግነጢሳዊ ፍሰት ማራገፊያ (15V / 50kV) ነው፡፡የኢላማው ዓላማ ሚቴን ውህድ ወሰን የሚወሰነው በሄን መሆኑን የሚገነዘበው ሚቴን ​​ጥቅም ላይ ሊውል የሚችል ሚቴን የአየር ውህዶችን መግለፅ ነበር ፡፡ የ 15% ነው እና የካርቦን ተቀጣጣይ የሞተርን ሥራ ለማስቆም የተከለከለ ነው። ምርመራዎቹ በከባቢ አየር ግፊት ይከናወኑ ነበር ፡፡
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 3,247,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 747,300 ሆኖ ይገመታል። ከተማው 38°00′ ሰሜን ኬክሮስ እና 23°44′ ምሥራቅ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።
በተለያዩ የኦሮምያ ክልል ከተሞችና ዞኖች በተለይም በኦሮምያ ልዩ ዞን በሰበታ አዋስ፣ለጋጣፎ፣ቡራዩ እና በአጠቃላይ በ26 ከተሞችና በ7 ዞኖች ድርጅቱ ያሰለጠናቸው እና በትክክል የድርጅቱ አባል የሆኑ 350 ሰዎች ታስረውብኛል ሲል ፓርቲው አስታውቋል።
በአሁኑ ወቅት ኢትዮጵያን እየበተነ ያለው ከዚህም ከዛም የተሰባሰበ የትምክህት ኃይል እንደሆነና ይህ ኃይል ዕድል አግኝቶ እንደፈለገው እንዲሆን እያደረገ ያለው ደግሞ የኢህአዴግ አባል ድርጅት የሆነው የአማራ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ /አዴፓ/ በማለት የህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ /ህወሓት/ አዴፓን ከሰሰ።
የሕወሓት ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ከሚያዝያ 23-25/2012 ዓ.ም በክልላችንና በአገራችን እንዲሁም በንኡስ ቀጣናው የተከሰቱ ፖለቲካዊ ጉዳዮችን በስፋት በመመርመር የውሳኔ ሐሳቦችን አሳልፏል። ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴው በክልላችን እየተከናወኑ ያሉ የሰላምና የልማት፣ የመልካም አስተዳደር፣ የክልላችንና የሕዝባችን ድህንነት የመታደግ ሥራዎችን እንዲሁም የኮረናን ወረርሽኝ ለመመከት የተሰሩ ሥራዎች በሚመለከት በዝርዝር የተወያየበት ሲሆን፣ እስካሁን የታዩ ጥንካሬዎችን ጠብቆ ለማቆየትና የታዩ ጉድለቶችን ለማረም የተሰሩ ስራዎችን በመመርመር ውሳኔዎችን አሳልፏል። በክልላችን ያሉ ወይም የሚኖሩ ፈተናዎች ለመመከት አሁንም ወሳኙ ውስጣዊ ጥንካሬያችን መሆኑን በድጋሚ በማረጋገጥ በዚህ ረገድ የተጀመሩ እንቅስቃሴዎች ተጠናክረው መቀጠል እንዳለባቸው ስምምነት ላይ ተደርሷል።
የሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴው በሦስት ቀን ስብሰባው በስፋት ከመከረባቸው ጉዳዮች ዋነኛው በአገር ደረጃ በብልጽግና እየተካሄደ መጥቶ አሁን በመጨረሻ ደረጃ ላይ የደረሰውን ሕገ መንግሥታዊ ስርዓት የመናድ ዘመቻ የሚመለከተው አጀንዳ የጎላ ትኩረት የተሰጠው ነበር። ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴው በዝርዝር ተወያይቶ እንዳስቀመጠው ብልጽግና ፓርቲ ቀድሞውኑም ለማከናወን ሙሉ ፈቃደኝነት ያላሳየበትን አገራዊ ምርጫ የCovid 19 ወረርሽኝ መከሰትን እንደመልካም አጋጣሚ በመቁጠር በአንድ ሰው የሚመራ አምባገነን ሥርዓትን ለመትከልና ከሕገ መንግሥታዊ መንገድ ውጪ የሥልጣን ዕድሜን ለማራዘም የተጀመረውን ጥረት አጠናክሮ ቀጥሎበታል። ባለፉት ጥቂት ቀናት በግልጽ እንደታየው የፓርቲዎችን ሐሳብ ለመቀበል በሚል በተጠራ የይስሙላ መድረክ ላይ ጠ/ሚ/ሩ ያለቀለት ያሉትን ሐሳብ ማጠናቀቂያ ክፍል ምን ሊመስል እንደሚችል በግልጽ አመላክተዋል።
የሕወሓት ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ይህ ያለ በቂ ዝግጅትም ሆነ ያለ ግልጽ አጀንዳ የተጠራውና ጠ/ሚ/ሩ ከሕግ ውጭ በሥልጣን ለመቀጠል ያላቸውን ፍላጎት ያሳዩበት መድረክ ተከትሎ በፓርላማው የተጀመረውና ሕግን ያላግባብ በመተርጎም የብልጽግናን ሕገወጥ የሥልጣን ዕድሜ የማራዘም እንቅስቃሴ ፍጹም ተቀባይነት እንደሌለው በድጋሚ አስምሮበታል። አሁንም ሥልጣን ላይ ባለው ኣካል የተጀመረውና ሕገ መንግሥትን መተርጎም በሚል ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት የመናድ የመጨረሻው ምዕራፍ ላይ እንደተደረሰ ግልጽ ሆኗል።
1. የብልጽግና ፓርቲ ሕገ መንግሥቱን ለመተርጐም በሚል ሰበብ የተጀመረው ገሀድ የወጣ እንቅስቃሴ በአስቸኳይ እንዲያቆም። ሕገ መንግሥታዊ ትርጓሜ የሚያስፈልገው ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት ባስቀመጠው ግልጽ መስፈርት መሰረት አሻሚ ሁኖ ለተገኙ አንቀፆች እንጂ የአንድን ስብስብ የሥልጣን ዕድሜ ከሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት ውጭ ለማራዘም ሊሆን አይችልም። በመሆኑም ይህንን ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት ሙሉ በሙሉ ለማፍረስ እየተደረገ ያለው ጥድፍያ በአስቸኳይ ቆሞ አሁንም የኮረናን ወረርሽኝ በተቀናጀ መልኩ ለመከላከልም ሆነ አገራዊ ምርጫን ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓቱ በሚፈቅደው ማእቀፍ ውሰጥ በመሆን ለማከናወን በሚቻልባቸው መንገዶች ላይ ሁሉም ፓርቲዎች በሙሉ የባለቤትነት መንፈስ እንዲሳተፉ ተደርጎ አገርን ከለየለት የጥፋት አደጋ ለመታደግ እንዲቻል መድረክ እንዲመቻች ይጠይቃል።
2.የንደዚህ ዐይነቱ መድረክ አስፈላጊነት እንደተጠበቀ ሆኖ ብልጽግና ነፃና ግልጽ ምርጫ የመምራት ምንም ዓይነት ሞራላዊ ብቃት የሌለው በመሆኑ ይህንን ለማስፈጸም የሚችል የተለየ አደረጃጀት የመፍጠር አስፈላጊነት ላይ ስምምነት ላይ ተደርሦ የአገርን ሉዓላዊነትና ሰላም ለማስከበር አስፈላጊነት በቂ ትኩረት በሰጠ መልኩ ምርጫውን ለማከናወን የሚያስችል ዝግጅት እንዲጀመር ጥሪውን ያቀርባል።
3. ይህ ሳይሆን ቀርቶ ወትሮውኑም ገዢውን ፓርቲ በሕገ ወጥ መንገድ አፍርሶ ራሱን በወራሽነት ያስቀመጠው ብልጽግና ከመስከረም 25 በኋላ በሥልጣን ላይ ለመቆየት የሚያስችለው ጠባብም ቢሆን ዕድል የማይኖር በመሆኑ የሀገሪቱ ችግር ለመፍታት ወደሚከብድ ችግር የምትገባበት ዕድል መፈጠሩ የማይቀር ይሆናል። ሕወሓት እንደዚሁ ዓይነቱ ክስተት ሊፈጥረው የሚችለውን ትርምስ ለማስወገድ በሚደረጉ አገራዊ ጥረቶች ውስጥ ድርሻውን በቀናነት ለመጫወት ዝግጁ ቢሆንም የትግራይ ሕዝብ በመስዋእትነቱ በተከለው ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት የተረጋገጠለትን ራስን በራስ የማስተዳደር መብት እንደዋዛ እንዲጣልበት አይፈቅድም። ለዚህም ሲባል ከትግራይ ሕዝብና ለትግራይ ሕዝብ ራስን በራስ የማስተዳደር መብት ሙሉ እውቅና ከሚሰጡ የፖለቲካ ኃይሎች ጋር በመሆን ክልላዊ ምርጫን ጨምሮ ይህንኑ የሕዝባችንን መብት ከትርምስ ለመታደግ የሚያስችሉ ሥራዎችን በክልል ደረጃ ለማድረግ ዝግጅት እንዲደረግ ወስኗል። ይህ እንቅስቃሴ የፀረ ኮረና ዘመቻችንን እንዲሁም ተቀባይነት ያላቸውን ሕገ መንግሥታዊ መርሆዎችን ባሟላ መልኩ የሚፈፀም ይሆናል።
4. የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች የተወካዮች ምክር ቤት እንዲሁም የፌደሬሽን ምክርቤት አባላት ሕልውናቸው ያረጋገጠውን ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት በጠራራ ፀሐይ ለማፍረስ የሚደረገውን እኩይ ተግባር በማስቆም ከታሪክ ተጠያቂነት ራሳቸውን እንዲያርቁ በዚህ አጋጣሚ የሕወሓት ሥራ አስፈፃሚ ጥሪውን ያቀርባል።
5. በመጨረሻም ሕወሓት ሆነ የትግራይ ሕዝብ የሕገ መንግሥታዊ ሥርዓታችን ያረጋገጠውን ሕብረብሔራዊ ፌዴራላዊ ሥርዓት ለማዳን በሚደረገው ርብርብ መሰል አጀንዳ ከሚያራምዱ ብሔር ብሔረሰቦችም ሆነ የፖለቲካ ኃይሎች ጋር ለመታገል ዝግጁ መሆናችንን አሁንም በድጋሚ ማረጋገጥ እንፈልጋለን።
‘‘… በዛች ምድር ለእውነት፣ ለፍትሕ የቆመ ሐቀኛ፣ ደግ የሆነ የሐበሻ ንጉሥንና እንግዳ ተቀባይ ሕዝብን ታገኛላችሁ… ወዳጆቼ እባካችሁ ነፍሳችሁን አድኑ… ነፍሳችሁን ከክፉዎች፣ ከዓመፀኞች ቁጣና ሰይፍ አድኑ፣ የሰላም ጌታ፣ የአላህ እዝነት ከእናንተ ጋር ይሁን…!’’
በአንድ ወቅት በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተማሪ እያለሁ በኢትዮጵያ ታሪክና ቅርስ ላይ ጥናት እና ምርምር የሚያደርግ አንድ አሜሪካዊ ወዳጅ ነበረኝ፡፡ ይህ ጎልማሳ የሚቺጋን ስቴት ዩኒቨርሲቲ ተማሪ ሲሆን ወደሀገራችን የመጣበት ምክንያትም፤ ለድኅረ ምረቃ ትምህርቱ ምረቃ ማሟያ የሚሆነውን የጥናት ድርሳኑን፤ ‘‘the Little Hìjìra to Aksum’’ በሚል አርእስት ዙሪያ ለመሥራት ነበር፡፡ ታዲያ አንድ ወርኻ ክረምት ከዚህ ወዳጄ ጋር ለጥናት ሥራው ወደ ትግራይ ክልል አብረን ተጉዘን ነበር፡፡ የዚህ የመስክ ጉዞ ሥራ ዓላማም የመጀመሪያዎቹ የነቢዩ መሐመድ ተከታዮች/ሱሃባዎች ከሳውዲ ዐረቢያ ወደኢትዮጵያ፣ ወደአክሱም ግዛት ያደረጉትን ስደት/ሂጅራ በተመለከተ መረጃዎችን ለመስብሰብ ነበር፡፡
ታዲያ የዚህ ጥናት የመስክ ጉዞ አንዱና ዋንኛ መዳረሻችን የነበረው ደግሞ በኢስላም ኡለማዎች፣ ምሁራን ዘንድ- ‘‘የእስልምና ሃይማኖትን በሰላም ተቀብሏል፤’’ ተብሎ በሚታመነው በኢትዮጵያዊው ንጉሥ አርማሕ (አልነጃሺ) ስም የታነፀው መስጊድ ነበር፡፡ በአልነጃሺ መስጊድ ጉብኝት ቆይታችንም ያገኛናቸው የሃይማኖቱ ታላላቅ አባቶችና ሼኽዎች ወደዚህ ቅዱስ ስፍራ የመጣንበትን ጉዳይ በትሕትና አስረዳናቸው፡፡
እነርሱም በኢትዮጵያዊ መልካም መስተንግዶ በሰላም ተቀብለውን በክብር አስተናገዱን፡፡ ከመስተንግዶው በኋላም እነዚህ የሃይማኖቱ መምህራን ኢስላም በተወለደበት በሳውዲ ዐረቢያ ምድር (መካ እና መዲና) ገና በሁለት እግሩ ከመቆሙ በፊት በኢትዮጵያ ምድር በሰላም ተዘርቶ ያበበትን የኢስላምን ወርቃማ የታሪክ ዘመንን፤ በታሪክ ሰነዶችና በትውፊት/በቃል ከሃይማኖቱ ታላላቅ አባቶች፣ ኡለማዎች ዘንድ የተላለፈላቸውን መሳጭ ታሪክ ተረኩልን፡፡
እንደ ኢስላም ሃይማኖት አስተምህሮ- ነቢዩ መሐመድ በዘመናቸው በሕዝባቸው መካከል የነገሠውን የሞራል ውድቀት፣ የሥነ ምግባር ዝቅጠትና የባዕድ አምልኮ መንሰራፋት ለማጥፋት በአላህ የተመረጡ ታላቅ ሰው ነበሩ፡፡ ታዲያ ነቢዩ መሐመድ ሕዝባቸውን፤ ‘‘ከባዕድ አምልኮ ራቁ፣ አላህን ብቻ እመኑ፣ እርሱን ብቻ ተከተሉ፣ ፍሩ፣ ክፋትንና ጥላቻን ተጸየፉ፣ ከእኩይ ሥራ ራቁ፣ ለፍትሕና ለእውነት ቁሙ!’’ የሚለው የኢስላም ሃይማኖት አስተምህሮአቸው በዘመኑ ከነበሩ የቋረሽ ጎሳ ሹማምንትና ባለሟሎች ዘንድ ከባድና አስጨናቂ የኾነ ተቃውሞን አስነስቶባቸው ነበር፡፡
እኔ እዚሁ ሆኜ ከአላህ ከጌታዬ ለተሰጠኝ ሃይማኖት በትዕግሥት፣ በጽናት የመጣውን ሁሉ እቀበላለሁ፤ ለኢስላም ሞትንም ቢሆን ለመቀበል እንኳን ሳይቀር ቆርጫለሁ፤ እናንተ የአላህ ፍሬዎቼ፣ እውነተኛ ወዳጆቼ የሆናችሁ ተከታዮቼ- የክፉዎች መከራ፣ የወደረኞቻችን፣ የጭካኔ ሰይፍ በእናንተ ነፍስ ላይ ያልፍ ዘንድ አልፈቅድም… የእናንተ መከራ ለእኔ ይሁን! እናም ወገኖቼ ለነፍሳችሁ እረፍትን፣ ሰላምን፣ ፍትሕን ወደምታገኙበት ወደ ኢትዮጵያ ግዛት፣ ወደ ሐበሻ ምድር በፍጥነት ሂዱ፣ ሽሹ…
በዛች ምድር ለእውነት፣ ለፍትሕ የቆመ ሐቀኛ፣ ደግ የሆነ የሐበሻ ንጉሥን ታገኛላችሁ… ወዳጆቼ እባካችሁ ነፍሳችሁን ከክፉዎች፣ ከዓመፀኞች ቁጣና ሰይፍ አድኑ፣ የሰላም ጌታ፣ የአላህ እዝነት ከእናንተ ጋር ይሁን! ብለው ነቢዩ ተከታዮቻቸውን ዱኣ አድርገው በሰላም ሸኟቸው፡፡
እንግዲህ የኢስላም ሃይማኖት ሊቃውንት እንደሚያስተምሩት፤ ይህ የነቢዩ መሐመድ ተከታዮች ወደ ኢትዮጵያ ምድር ያደረጉት ሂጅራ/የስደት ጉዞ፤ ነቢዩ መሐመድ ከመካ ወደ መዲና ካደረጉት ሂጂራ በፊት የተደረገ ‘‘the Little Hìjìrà/ትንሹ ሂጂራ’’ መሆኑን ልብ ይሏል፡፡ በነቢዩ መሐመድ መልካም የምክር ቃል ባሕር አቋርጠው ነፍሳቸውን ለማዳን ወደ ኢትዮጵያ ግዛት የመጡትን የነቢዩ ተከታዮችን/ሱሃባዎችን ጠላቶቻቸው ግን እስኪያጠፏቸው ዘንድ እረፍትን አልፈለጉም፡፡ እናም የቋረሽ ሹማምንት ወደ አክሱም ነጉሥ አርማህ ወርቅና የከበረ ስጦታን የያዙ መልእክተኞችን በፍጥነት እንዲህ ሲሉ ላኩ፤
‘‘የተከበረክ ንጉሥ ሆይ! ወደግዛትህ የመጡ እነዚህ ሰዎች ሕዝብን ያወኩ፣ እምነታችንን ያረከሱ፣ ክፉዎችና ዓመፀኞች ናቸውና እጃቸውን ይዘህ ትልክልን ዘንድ እንለምንሃለን፣ እናማጽንሃለን፡፡’’
የቋረሽ ገዥ መልእክተኞችን በቤተ መንግሥቱ የተቀበላቸው የአክሱም ገዥ፣ ንጉሥ አርማህ ወደ ግዛቱ የገቡ የነቢዩ መሐመድ ተከታዮችን ወደ እርሱ አስጠርቶ በጠላቶቻቸው ዘንድ የተከሰሱበትን ክስና ስለሃይማኖታቸው አንዳንድ መሠረታዊ ጥያቄዎችን አቀረበላቸው፡፡ በአክሱም ንጉሥና የሃይማኖት ሊቃውንት ፊት ዘንድ የቀረቡት የነቢዩ መሐመድ ተከታዮችም የቀርበባቸው ክስ ሐሰት መሆኑንና ወደ ኢትዮጵያ ግዛት፣ ወደተከበረው የሐበሻ ንጉሥ የመጡትም፣ ፍትሕንና ሰላምን ተጠምተው፣ ከአሳዳጆቻቸው ዘንድ መጠጊያና መሸሸጊያ ፈልገው እንደሆነ የታላቁን ጌታ፣ የአላህን ስም ጠርተው አስረዱ፡፡
በ፰ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የነቢዩ መሐመድን የሕይወት ታሪክን የጻፈው- ኢብን ኢሻቅ የተባለ ምሁር እንደሚነግረን፤ የነቢዩ መሐመድ ተከታዮች ከነበሩት መካከል ከጃፋር አቡ ጣሊብ ጋር በክርስትና ሃይማኖት አስተምህሮ ዘንድ በነበራቸው ውይይት ወቅት- በኢስላም አስተምህሮ ያለውን እውነት ሲገልጽለት- የሐበሻው ንጉሥና ሊቀ ጳጳሱ ልባቸው ተነክቶ ማልቀሳቸውን ይተርክልናል፡፡
‘‘ወደ ግዛቴ የገቡ እነዚህ ሰዎች በአስተምህሮአቸው ዘንድ አንዳችም ክፉ ነገርን አላገኘሁም፡፡ መጠለያና መሸሸጊያ ፈልገው የተማጸኑኝን እነዚህን ሰዎች አሳልፌ አልሰጣችሁም፡፡ የሃይማኖቴ መምህር የኾነው ጌታዬና መድኃኒቴ ኢየሱስ ክርስቶስ ይህን አላስተማረኝም… እነዚህ ሰዎች ፍትሕን፣ ሰላም ሽተው ወደ እኔ መጥተዋል፣ በግዛቴ ተጠልለዋልና በእውነት እጠብቃቸው ዘንድ ይገባኛል፡፡ እናንተም ጠላትነትን፣ ክፋትን ትታችሁ በግዛቴ በሰላም ለመኖር ከፈለጋችሁ ሀገሬ በአክብሮት ሕዝቤም በፍቅር ይቀበልሏችኋል፤ በዚህ ለመኖር ፈቃዳችሁ ካልሆነም በሰላም ወደ ሀገራችሁ መመለስ ትችላላችሁ፤’’ ብሎ አሰናበታቸው፡፡
በሳውዲ ዐረቢያና መካከለኛው ምሥራቅ ስደትና መከራ የገጠመው የእስልምና ሃይማኖት በኢትዮጵያ ምድር- በአክሱም ግዛት እንደ ክርስትና ሃይማኖት ሁሉ በሰላም፣ በነጻነት ተዘርቶ ለመብቀል ቻለ፡፡ ይህን አስደናቂ የሆነውንና ለሁለቱ ታላላቅ የመካከለኛው ምሥራቅ ሃይማኖቶች የሰላም ሀገር ስለሆነችው ኢትዮጵያ/አክሱም፤ በአዲስ አባባ ዩኒቨርሲቲ የታሪክ ትምህርት ክፍል የመካከለኛው ምሥራቅ ፖለቲካ ታሪክ ተመራማሪና የእስልምና ሃይማኖት ምሁር የነበሩት ፕ/ር ሁሴን አህመድ፤ Aksum in Muslim Historical Tradition በሚለው ጥናታዊ ጽሑፋቸው እንዲህ ይላሉ፤
ጥንታውያን ኢትዮጵውያን የእስልምና ሃይማኖት ታላላቅ አባቶች እንደሚሉት- የነቢዩ መሐመድን ተከታዮች በግዛቱ በሰላም ተቀብሎ ያስተናገደው የአክሱም ንጉሥ የነበረው ንጉሥ አርማህ ነቢዩ መሐመድን ለመጎብኘት ወደ መካ ለመሔድ ሲዘጋጅ ሳለ ሞት እንደቀደመው በሚከተለው ትውፊታዊ የመንዙማ ግጥም ያስታውሳሉ፤
ታሪክ እንደሚመሰክርልን ኢትዮጵያ ለሙስሊሙ ዓለም ታላቅ ባለውለታ የሆነች ሀገር ናት፡፡ ይህችን በዛ ክፉ ዘመን ለነቢዩ መሐመድና ለተከታዮቻቸው ጥላ ከለላ የሆነች ሀገረ ኢትዮጵያ በእስልምናው ዓለም ልዩ ስፍራ አሰጥቷታል፡፡ ከላይ በጠቀስኩት ጥናታዊ ሥራቸው ፕሮፌሰር ሁሴን አህመድ፤ al-Tiraz al-Manqush fi Mahasin al-Habush (The Colored Brocade on the Good Qualities of the Ethiopian) በሚል ርእስ- መሀመድ አብዱል ባኪ አል ማቅዚ እ.አ.አ. በ1583 የጻፉትን ታሪካዊ ሰነድ ዋቢ አድርገው፤ ኢትዮጵያና ኢትዮጵያውያን በነቢዩ መሀመድና በእስልምና እምነት ተከታዮች ዘንድ ያላቸውን ተወዳጅነት እና ክብር እንዲህ ገልጸውታል፤ ‘‘who brings an Ethiopian man or woman into his house brings the blessings of God there’’
ይህ ልቦለድ ታሪክ ወይም የፈጠራ ድርሰት አይደለም፡፡ ይህ በኢትዮጵያ ምድር፣ በአክሱም ግዛት ከ1400 ዓመታት ገደማ በፊት የኾነ የኢስላም ሃይማኖት ወርቃማ ታሪክ አንድ/ዐቢይ አካል ነው፡፡ ይህ ዓለም ሁሉ በአድናቆት፣ በአግራሞት እጁን አፉን ላይ እንዲጭን የተገደደበት፣ ፍቅር ያሸነፈበት፣ ፍትሕ ድል የነሳበት፣ ከፈጣሪ ዘንድ ለሰው ልጆች ሁሉ የተሰጠ የሕሊና ነጻነት፣ ነጻ ፈቃድ ከፍ ያለበት አኩሪ የታሪካችን አካል ነው፡፡
በእውነት ነው የምላችሁ ለጸሎትም ሆነ ለጉብኝት በጥንታዊውና በታሪካዊው የአልነጃሽ መስጊድ፣ በነቢዩ መሐመድ የመጀመሪያዎቹ ተከታዮች/ሱሃባዎች ቅዱስ መካነ መቃብር መካከል በርጋታ ስታልፉ የሚሰማችሁ ስሜት የከበረና ታላቅ ነው፡፡ ይኸውም ሰው የመሆን ክብር፣ ታላቅ የመንፈስ ልእልና… ለሕሊና ነጻነት፣ ለሰው ልጆች ሁሉ ከፈጣሪ ዘንድ ለተቸረ ነጻ ፈቃድ- ለፍትሕና ለእውነት ዘብ የቆመ፣ የኢትዮጵያዊነት/የአክሱማዊነት ሕያውና ክቡር መንፈስ፣ ታላቅ ማንነት! የሰው ልጅነት!
‘‘እውነት ወደነገሠባት ወደኢትዮጵያ ምድር፣ ወደ አክሱም ግዛት ሂዱ- በዛ ለእውነት የቆመ፣ ለፍትሕ የሚሟገት የሐበሻ ንጉሥ፣ ደግና እንግዳ ተቀባይ የሆነ ሕዝብ አለና…’’ ዛሬ እንዲህ እንድንጠይቅ ግድ ይለናል… በደምና በአጥንት ቆጠራ ሰይፍ በምንማዛዝበት፣ በዘርና በጎሳ ልዩነት፣ በሃይማኖት ጥላቻ በምንገፈፋፋበት፣ በምንጋደልባት ኢትዮጵያችን፣ ምድራችን- የሕሊና ሚዛን፣ ሰው የመሆን ክብር መገለጫ፣ የፍትሕ ተምሳሌት አድርጎ ነቢዩ መሐመድ፣ ዓለም ሁሉ የመሰከሩለት- የኢትዮጵዊነት/የአክሱማዊነት ታላቅና ሕያው የነጻት መንፈስ፣ ሰው የመሆን ክብር ዛሬ ወዴት አለ…?!
መንግስቲ ደቡብ ሱዳን፣ ኣብታ ሃገር ዝርከባ ዘይመንግስታውያን ትካላትን ኩባንያታትን፣ ንዜጋታት ወጻኢ ሃገራት ስራሕ ከይቖጽራ ዝእግድ ዘውጽኦ ሓድሽ ኣዋጅ ሰሪዝዎ
መንግስቲ ደቡብ ሱዳን፣ ኣብታ ሃገር ዝርከባ ዘይመንግስታውያን ትካላትን ኩባንያታትን፣ ንዜጋታት ወጻኢ ሃገራት ስራሕ ከይቖጽራ ዝእግድ ዘውጽኦ ሓድሽ ኣዋጅ ኣብ ውሽጢ ሓደ መዓልቲ ሰሪዝዎ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ደቡብ ሱዳን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ባርናባ ማርያል በንጃሚን፣ ትማሊ ንማዕከናት ዜና ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፣ እቲ ብሚኒስትሪ ዕዮ እታ ሃገር ዝተዘርግሐ ሓድሽ ኣዋጅ፣ ግቡእ መጽናዕቲ ዘይተገብረሉን ህዉኽን ምንባሩ ገሊጹ።
እቲ ኣዋጅ፣ ኣብ ግብሪ እንተውዒሉ ብፍላይ ኣብታ ሃገር ንዝርከቡ ኣሽሓት ኤርትራውያን፣ ኢትዮጵውያን፣ ኡጋንዳውያንን ኬንያዉንን ብኣሉታ ክጸሉ ከምዝኽእል’ዩ ተጊሚቱ ኔሩ።
መንግስቲ ደቡብ ሱዳን፣ ካብ ዝመጽእ ወርሒ ኣትሒዙ፣ ነተን ኣብቲ ሃገራት ዝርከባ ዘይመንግስታውያን ትካላትን ኩባንያታትን፣ ቀዳምነት ንዜጋታት ደቡብ ሱዳን ናይ ስራሕ ዕድል ክህባ ዘገድድ ሓድሽ ኣዋጅ ድሕሪ ምውጽኡ፣ ከም ኦክስፋም ዝኣመሰላ ትካላት፣ ሳዕቤን ክህልዎ ከምዝኽእል’የን ዝጠቕሳ።
ኣብ ደቡብ ሱዳን ከቢድ ሓደጋ ደርቂ ኣንጸላልዩሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ዘይመንግስታውያን ትካላትን ኩባንያታትን ኣብ ስራሕ ቆጺረንኦም ዘለዋ ወጻእተኛታት ብምብራር ብዜጋታት ደቡብ ሱዳን ክትክኣ ሓድሽ ኣዋጅ ምምሕልላፉ ክክሸት ንዝኽእል ሰብኣዊ ቅልውላው ብዝበኣሰ ዘጋድድ ምዃኑ’የን ትካላት ረዲኤት ዘመልክታ።
ደቡብ ሱዳን፣ ዘይመንግስታዊ ትካላታን ኩባንያታትን ንወጻእተኛታት ስራሕ ከይቆጽራ ዝእግድ ኣዋጅ ኣውጺኡ እኳ እንተነበረ፣ ወጻእተኛታት ካብታ ሃገር ክወጹ ግና ኣየገደደን።
እቲ ኣዋጅ ብታህዋኽ ዝወጸ ምዃኑ ዝተኣመነ ሚኒስተር በንጃሚን ከኣ፣ ደቡብ ሱዳን ኣብ ጉዳይ ዓብላልነት ወጻዕተኛታት ኣብ ስራሕ ምስትኽኻል ከምዘድልዮ ብምጥቃስ፣ በዚ ተኣዊጁ ዝነበረ ሕጊ ዝትንከስ ሰራሕተኛ ከምዘየለ ኣረጋጊጹ።
በቅርቡ ነው። ጭብጨባ ከጀርባ ይሰማል፡፡ በላብ ተጠምቆ ከመድረክ ጀርባ ተገናኘን፡፡ “አሌክስ የዛሬው ደግሞ ብሷል! ምንድነው ነገሩ?” አልኩት፡፡ አሌክስም “እኔም ገርሞኛል! ይሄ ሁሉ ሃይል ከየት መጣ?…ከኔ አይደለም! ከእሱ ነው!” አለና ወደፈጣሪው ቀና አለ፡፡ በደስታ ተውጦም “ለዚህ ተመልካችስ ምንስ ብትሰጥ ምን ይቆጫል! ከዚህ በላይ ደስታ ከየት ይገኛል?!” አለና ለቀጣዩ ትእይንት ሊዘጋጅ ወደመልበሻ ክፍሉ እየተጣደፈ አመራ፡፡ አሌክስና መድረክ ታወሱኝ፡፡
ሐረር፤ቀላድ አምባ የተወለደው አሌክስ አዲስ አበባ ሊማር የመጣው ጆግራፊ ወይም ኢኮኖሚክስ ነበር፡፡ አንድ አመት ተምሮ ምርጫውን ሊወስን ሲንደረደር ወሬ ሰማ፤ አዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የቴአትር ትምህርት እንደሚሰጥ፡፡ ጊዜ አላጠፋም፡፡
ሐረር የሚገኙ የመድሐኒያለም ሁለተኛ ደረጃ መምህራኖቹን አማከረ፡፡ “ዩኒቨርስቲ የቴአትር ትምህርት ይሰጣል ልማር ወይ?” ሲል፡፡ እነሱ ደግሞ ትምህርት ቤት እያለ ፍላጎቱን አብጠርጥረው ያውቃሉና “አይንህን አትሽ! ንካው!” አሉት፡፡ ጥሪ ነዋ! ጥሪ ካለ አይቀርልህ! አሌክስ ሰተት አለ፡፡ ተውኔት ተዋናይዋን አገኘች፡፡ ተጀመረ፡፡
ደራሲው በሰማይ ቤት፤ ካሌጉላ፤ እስረኛው ንጉስ፤፤ከአድማስ ባሻገር፤ተውኔቱ፤የኮከቡ ሰው፤ኤዲፐስ ንጉስ…ኧረ ተዉኝ፡፡ ዩኒቨርስቲው ውስጥ የቴአትር ማዕበል ተነሳ፡፡ በእውነት ያ ዘመን ለአሌክስ ወርቃማ ዘመን ነበረ፡፡ እዚያው ዩኒቨርስቲ እያለ ዝናው መናኘት ጀመረ፡፡ ከእሱ ቀድሞት ስሙ ቴአትር ቤት ደረሰ፡፡ በሮቹም ለወጣቱ ብርቅዬ ተዋናይ ተከፍተው ነበር የጠበቁት፡፡ በፍጥነትም ነው ከታዳሚው ልብ ውስጥ የገባው፡፡
አርቲስት አለማየሁ ታደሰ ሁለመናውን መድረክ ላይ ሰጥቶ ሲሰራ ጉድ ያሰኛል፡፡ ንጉስ ነህ ካሉት እስከጥግ በቃ ንጉስ ነው፡፡ ይህንን በአንቲገን አይተነዋል፡፡ ክሪዮንን ሆኖ “ንጉስ ነኝ!” ሲል የክሪዮንን ንግስና ብቻ ሳይሆን የአሌክስን የትወና ንግስና እንቀበላለን፡፡ ከንግስናው ወርዶ ደግሞ “በእስረኛው ንጉስ” ቴአትር የንጉስ አጫዋች ሲሆን ንጉሱን ብቻ ሳይሆን እኛንም አፍ አላስከድን እያለ አድናቆት እንድንቸረው ያስገድደናል፡፡
አሌክስ ከእግር ጥፍሩ እስከራስ ጠጉሩ ለሚሰራው ገጸባህሪ ሁለመናውን ይሰጣል፡፡ መስሎ ሳይሆን ሆኖ ሲገኝ ነው ያየነው፡፡ መድረክና አሌክስ ድርና ማግ ናቸው፡፡ አርባ የሚጠጉ የመድረክ ተውኔቶችን ተጫውቷል፡፡ ለመጥቀስ ያህል አንቲገን፤የአዛውንቶች ክበብ፤ኤዲፐስ ንጉስ፤የቼዝ አለም፤የክፉ ቀን ደራሽ፤ ፤ፍርሃት፤የሚተኑ አበቦች፤መርዛማ ጥላ፤አብሮ አደግ፤ክሊዮ ፓትራ፤ ሚስጥረኞቹ፤ካሌጉላ፤ ባቢሎን በሳሎን…በርካታ ናቸው፡፡ አሌክስ ሁለገብም ነው፡፡
ይተውናል፣ያዘጋጃል፣ይጽፋል፣ይተርካል፣ያስተምራል፤ይዳኛል…አንድ ሆኖ ብዙ ነው፡፡ ሚስጥረኞቹ፤ያልተወለደው ልጅ፤የብእር ስምና ትዳር ሲታጠን ከጻፋቸው ተውኔቶች ለአብነት ይጠቀሳሉ፡፡ ደመነፍስም የትርጉም ስራው ነው፡፡ በቲቪ ተከታታይ ድራማም በዋናነት የተወነባቸው ኤልዛቤል፤ግጥምጥም፤ፎዚያ፤ደርሶ መልስና መለከትን መጥቀስ ይቻላል፡፡ ፊልሞችም በርካታ ናቸው፡፡
አንድ ወቅት በሜጋ አንፊ ቴአትር የኪነጥበብ የሽልማት ስነስርአት ይተላለፋል፡፡ ድምጻውያኖች ስማቸው ተጠርቶ የተዋናይ ብቻ ቀረ፡፡ እናም ሰአቱ ደረሰና “የአመቱ ምርጥ ተዋንያን በቼዝ አለም ቴአትር አለማየሁ ታደሰ!” ተባለ፡፡ አሌክስ ስሙ ቢጠራም ወፍ የለም፡፡ እሱ እቴ! አገር ፍቅር ቴአትር ቤት ከወዳጆቹ ጋ ዝግጅቱን በቀጥታ ስርጭት እየተከታተለ አለሙን ይቀጫል፡፡ ድንገት ተሸላሚ መሆኑን ሲሰማ ደነገጠ፡፡ ደስታና ድንጋጤ ተቀላቅሎበት በወዳጆቹ ታጅቦ ወደ ሜጋ አምፊ ቴአትር ገሰገሰ፡፡ እያለከለከም የዝግጅቱ ፍጻሜ ላይ ደረሰ፡፡ በምርጥ ተዋናይነት የአስራ ስድስት ግራም ወርቅ አንገቱ ላይ አጠለቀ፡፡
የሽልማት ነገር ከተነሳ አሌክስ በሃገር አቀፉ የመገናኛና የኪነጥበብ የሽልማት ድርጅት በ1996 ዓ.ም እጩ ነበር፡፡ በለዛ አዋርድም የአመቱ ምርጥ ተዋናይ ተብሎ ተሸልሟል፡፡ የበጎ ሰው ሽልማት ድርጅትም እውቅና ሰጥቶታል፡፡ በመርዛማ ጥላ ቴአትርም በምርጥ ተዋናይነት ለተከታታይ አመት በካፒታል የእንግሊዝኛ ጋዜጣ አለማየሁ ታደሰ ምርጥ አክተር ተብሎ ስሙ ከፍ ብሏል፡፡
አርቲስት አለማየሁ ታደሰ ከሃያ አመት ያላነሰውን እድሜውን ለባቢሎን በሳሎን ቴአትር ሰጥቷል፡፡ ግንቦት 2/1992ዓ.ም የተከፈተው ባቢሎን በሳሎን ይኸው አለ፡፡ አሌክስ ታሞ ወገቡን አስሮ ሲሰራ አይቻለሁ፡፡ ድምጹ ተዘግቶ ከጉሮሮው ጋ ትንቅንቅ ፈጥሮ መድረክን የሙጥኝ ሲል ታዝቤአለሁ፡፡ ይህ ሁሉ ምንድነው!? ከመድረክ ላለመለየት የሚደረግ ስቃይ ነው፡፡
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: የሕግ ምሁሩ የጎንደር ሕብረት ለኢትዮጵያ አንድነት የቦርድ አባል ፕሮፌሰር ዓለም አንተ ገብረ ስላሴ አማራ፣ኦሮሞ እያሉ ከመደራጀት በመልክዓምድር መደራጀት ለኢትዮጵያ እንዴት እንደሚበጅ በምክንያት ያስረዳሉ።ያዳምጧቸው።
የሕግ ምሁሩ የጎንደር ሕብረት ለኢትዮጵያ አንድነት የቦርድ አባል ፕሮፌሰር ዓለም አንተ ገብረ ስላሴ አማራ፣ኦሮሞ እያሉ ከመደራጀት በመልክዓምድር መደራጀት ለኢትዮጵያ እንዴት እንደሚበጅ በምክንያት ያስረዳሉ።ያዳምጧቸው።
ከጉዳያችን ውጭ የሚመጡ ነገር ግን በጉዳያችን በኩል የሚተላለፉ መልዕክቶች፣ዜናዎች እና ሃሳቦች የጉዳያችንን ሃሳብ የግድ ያንፀባርቃሉ ማለት አይደለም።ሆኖም ግን የሚነሱ ሃሳቦች ለሕዝብ መድረስ እና ሕዝብ እንዲወያይበት ማድረግ ተገቢ ነው ከሚል እሳቤ መሆኑ መታወቅ አለበት። ሃሳቦችን በቶሎ ወደ ፊት እያመጡ እየተቋጩ ካልመጡ እየተመላለሱ የሕዝብን ሃሳብ ይበትናሉ።ተወደዱም ተጠሉም ሃሳቦቹ ሕዝብ መሃል የምንገዋለሉ ሃሳቦች ናቸው።መልክ አስይዞ ቅርፅ መስጠት እና ወደ በጎው መንገድ መምራት የመገናኛ ብዙሃን እና የምሁራን ሚና መሆን ነበረበት።
ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ ዘወትር እሁድ በቫቲካን በሚገኘው በቅዱስ ጴጥሮስ አደባባይ ለሚሰበሰቡ ምዕመናን በእለቱ ቅዱስ ወንጌል ላይ ተመርኩዘው የቅዱስ ወንጌል አስተንትኖ እንደ ሚያደጉ፣ ከዚያም በመቀጠል በካቶሊክ ቤተ ክርስትያን ምዕመናን ለእመቤታችን ለቅድስት ድንግል ማሪያም ከሚቀርቡት ጥንታዊ የመማጸኛ ጸሎቶች መከከል አንዱ የሆነውን “የእግዚኣብሔር መልኣከ ማርያምን አበሠራት” የሚለውን ጸሎት ከምዕመናን ጋር በመቀባበል እንደ ሚደግሙ እና ከዚህም ጸሎት በመለጠቅ ለዓለም ሳምንታዊ መልእክት እደ ሚያስተላልፉ ይታወቃል።
በዚህ መሰረት ቅዱስነታቸው በሐምሌ 29/2010 ዓ.ም በእለቱ ቅዱስ ወንጌል ላይ ተመርኩዘው የቅዱስ ወንጌል አስተንትኖ ለምዕመኑ ካሰሙ በኋላ “የእግዚኣብሔር መልኣክ ማሪያምን አበሰራት” የሚለን ጸሎት ከምዕመኑ ጋር በመቀባበል ከደገሙ በኋላ ለዓለም ባስተለለፉት ሳምንታዊ መልእክት እንደ ገለጹት ከዓርባ ዓመታት በፊት ብጹዕ ጳውሎስ 6ኛ በዚህች ምድር ላይ የነበራቸውን የመጨረሻ ሕይወታት አገባደው እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር በነሐሴ 6/1978 ዓ.ም ከዚህ ዓለም በሞት መለየታቸውን ቅዱስነታቸው በመልእክታቸው አስታውሰዋል።
ለእርሳቸው ያለንን አክብሮት ለመገለጽ እና እርሳቸው በሕይወት ዘመናቸው ላከናውኑዋቸው ተግባራት በሙሉ ምስጋናን እያቀረብን በተጨማሪም እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር በሚቀጥለው ጥቅምት 14/2018 ዓ.ም ለእርሳቸው የቅድስና ማዕረግ የሚሰጥበትን ቀን በጉጉት እንጠባበቃለን ማለታቸውን ከስፍራው ከደረሰን ዜና ለመረዳት ተችሉዋል። “ብጹዕ ጳውሎስ 6ኛ ባሉበት በሰማይ ቤት ሆነው በሕይወት ዘመናቸው እስከ መጨረሻ ጊዜያቸው ድረስ በጣም አጥበቀው ለሚወዱዋት ቤተ ክርስትያን እና ለዓለም ሰላም ማማለዳቸውን ይቀጥላሉ” ያሉት ቅዱስነታቸው በዚህ ዘመናዊ በሚባል ዓለማችን ኑረው ያለፉ “ዘመናዊ የነበሩ ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት እንደ ሆኑ” የገለጹት ቅዱስነታቸው ለብጹዕ ጳውሎስ 6ኛ ያለንን አክብሮት “እባካችሁን በጭብጨባ” ግለጹ በማለት ለምዕመኑ ባቀረቡት ጥሪ መሰረት ምዕምኑ ለብጹዕ ጳውሎስ 6ኛ ያላቸውን አክብሮት በወቅቱ በጭብጨባ መግለጻቸውንም ለመረዳት ተችሉዋል።
ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ በሳምንታዊ መልእክታቸው ማብቂያ ላይ በቫቲካን በሚገኘው በቅዱስ ጴጥሮስ አደባባይ በወቅቱ ለነበሩት መንፈሳዊ ነጋዲያን ሰላምታ ካቀረቡ በኋላ እንደ ተለመደው “እባካችሁን ለእኔ መጸለይ በፍጹም እንዳትረሱ” ካሉ በኋላ ሐዋሪያዊ ቡራኬያቸውን ለግሰው መሰናበታቸውን ከስፍራው ከደረሰን ዜና ለመረዳት ተችሉዋል።
ሓይሳን ብሊን ቚር እና ሽፍሽፋ ንር ኤደራ ናንሲ ዪና ለበኪል እንኩርኖሉ ፋነይነዲንና ኒ ስጙሲ ጠለቕነሊ። ክቱብት ላሪ ነቀስድጝኒ ጃብስነኩንልኩም። ኮዶ ናትካ ስጙድ ሓመድነኩንሉ/ላ። ላኹክ ኒ ወረበድ ሰሄራዂ ከተቦ ፈስሮና ናጝር ድምኖ ናንሲ ሻኽኖ ወቐርነኩንኩም። እና ምጨት ኒን ከተብነጝር ታና እስጝነግር ግን ንእቢራኹ እማ ከተብነስ ባርጋ። ንግርጛ ታኒዃ ሺረላ።
ኢናሓን ኒኪ 46 አመራ ጃብ፡ ኩከወል ኣኽላ ኩ ኣባይሊ ተምነተግራኽ፡ ቃንሺ ቱጛኒውሰና ኪዲግሲ ጉርጉርዶ ጎደና ጃብ ለኸድ ሓውሲራኹሰና፡ ህጀን ሃይሊስላሰሩ ይናከውሲ ራሕመት እንጋ አዋይንድ ጢየይዲ ላኸዲሲ ረመጭነትሎም፡ እና ኒኪ ኣኻኹሰና ሹግ ለበከድ አልብዱ፡ ዕልል ዩ እሩጝድ እንሳኽሶ ይቁምሽሽድ ኩሪትሮ ተርሲኽ። ሸፍሸፊያ ጀረበንኽር ኣጫብዕ ዩ ኣቅሹን እደውሰና ውልቅና ጉሹኽ። ደኣም ኒኪ ደንቢራ ወንተሮ፡ እና ላከቲና እንገት ዕባብድ ድደው ይናከውሲ አልብዱ፡ እንይዕልድ ቋለውሲ ጂጚስትያ ጀረቢነዲን ግን።
ኣን ኡዃርሳኽ አጀርበብትል ግን። እና ዲገ ኒኒ ጊት በሀሊንድ ከለብሲሮ ህንብረሪ ኣክረንኽር፡ ትክስረ ንሪ አርእስትራኽ፡ ድገር አወይስኻ እንጀሓይ ኒቃብሎትል ውሪ ድገር ሱቀይሲኻ ትሪው ይስተው ጊትድ ግን። እና ጊት ነን ገብራ እንቶ ወረርጊንላ፡ ጃር እንቀይሊ ተከወውላ ተከክ። ግርጋ 5 አርባ ፋጂኺሪትል 1970 ኣባይድ ሓውይሩ ደኣም፡ እንሰራገይሶ እርገው ልጝንንትት ባርህሊ ለወትስራሲክ፡ ድገትልድ ፈኽ ትዳ ጊታ ዕልልሲ ዓፈኖ፡ ናልድ ሸለክዩ እርገው ዓቅ እምንድ እሩጝ ተኩ እርጉኽ።
እና ወክት ኒል ኣን 8 አመሪኽ እርጋኽር ኣኽሪ የኩን። ኒኩንንቲ ወሸቀዲ ቂራ ሰረና እንገትዲ፡ ከደን ከራይሊ ገንጅኑ ክንኹን። ናድካ አወይስኻ ንብረት ሓውይነዲን፡ ትግር ኣካን ገእዮና እርጉኽ። እን ሰልፋ ኡናርሊ ልጝንትት ሓውየሲ ናትክ ጅልውነክ ይሰነንዲ ቋልኑሎም እርግንኹን። ድገ ሕውዮ ሲዀር ኳሪልግን ተከኩለ፡ ብክስታኑኽድ ይኖ
ፈላሲት ኖርተር መስክብ እርጋኽሊ ገእይኖሰና፡ ጀን ግናይሩራይ ላኸድ አረቢተንኽር ከርተጊ ዲኹና። ኒኣዓንቀይልኻ ሳንስዕስሮ ሱክሮ እርጋኽ መኮታ ላኻ ደቅብ እርጊነዲንሉ ቀፍጥንሶ ገ ዲኹና። አዋኹድ ሓረሮ እርጋኽሲ ያዕይኖ ብትናሲክ ቁንኹን። ኒደንቢ ወንተተርነክ ድጙስትራሲ ኒልድ አወክስንኹን። ደክነክ ደክነክኽር ላኸድ ሓረሮ ከብተው አርልድ ዲሪውሰና ለከምነክ ይና አፍፈል ማልኑ ድመን ሺባ ሀደው ይኑ እርግንኹን፡ ውራ ሀበጋኽ ወክት በዳን።
ዕባብድ ንክማ እማ አመሪ እንትኖ ዲሂስድነና ይኑ፡ መደት ከባ አብስን ሽብዎና እርገት ትክሰ አልብደኩን፡፡ ከው ናርሕዲ ዓፈጁ ቀላቅል ኣኽራሲክ እግርና ተርሲንሰና፥ እና ሁመት ኒል ይገና ኣን ይቁርዲ ይገነስከውሊ ፈርሐን ኪደኩለ ይሮ፡ ይግምልድ ኣኽን፡ ይለበከዲክ እንከለውሲ ይሻን ይኽርድቁርልድ ሲረ፡ ይሰልፋ ልጁእ አጀርበብትልድ ፈርሐን ኣኽራሲ ጭልግልግድ ተርይንኹን። ተራኽበት ይና ሸንገብል ባርኖ እስላም አርፋኹድ ገምኖ አለቀሽ ወረበስ ዱጝስነ ወዓየንታ ሕውጭትል ኳራ ፈቲና። ብራ ይን አርእናኽ ገብሪቶና፡ ወራቶክ ዲረና ይኑ፡ መሓባርሲ ኒዓቅ ሽለክዩ ዳድኖ ደክኖ፡ በሲግዲረት ይናላውል መኻልትኑ ጉብርኹድ ከረሸምኖ ፈርሐን ዐርንኹን። ብራ እክክም እሰ ኢርግነዲ፡ ኣዳሚንዱኽራ ነየቶ ውልቃኽ ቋለላ።
ይና ሊጝር ኳሪል፡ እስላምዲ ኪስታንዲ ብኪስታንሊ ቱኖ ናዲንሰና ጃርሊ ሺወውኹር፡ ጉሂሲ ስሩ እርግውኽር ቋልኹን። ፈለዳ ኣናሲዮኻ፡ እንታ ጊናቲትዲ እንታ በሀሊንዲ፡ ሀድራእ ያ፡ እንታ ጃርሊ ሺዋ የክኽር፡ ከው ምርወት እሲሮ ካቡ እርጉኽ። እና ወክት ኒል ጥየይ ኣባዩ፡ ይነከው ብሲግዲሪውሊ ከፍከፍሱ እርጉኽ። ደሀይ ጥጥየዩኽ ድዶሰና፡ ኩርጚ ተሊል ብሲግዲሪልድ እግርዶ፡ ሰባ ንርጎድጉኽሲኻ ናንድ ሻኽሮ፡ ንርግሮብኻ ብርድ ጀለጥሶ፡ ይና ከው ናኾርክ ድድኑኽ ይሮ ዋዕይሩ፡ ንርሰረነዲ ንርምጭጫዲ ይገሸል ዲማ ቋልስተኩለ። ንርሹቲ ገዓርዶ ከውሲ ስርሲረሪ ሕርመቲት ምኽሪየላ ግረስሊ።
ኣማቅረብ ኳራ ለቦሰና፡ ኣንኳ (5) ጪዋ ላት ቂር ሺራኽሲክ ለብኑኽር ጉኑኽር፡ ፈርሐንትልድ ወሰበንስረኽሲ ዳድኖ፡ ጨበልቁምሲ ከረሸምኖ፡ ሓሸለሲ ከረን ጉራቢሲ ዐርንኹን። ቂራ ደርብ ጊናቲትድ ገሪኽዲክ ተቃኽግን። ግርክ ሺራኽሲክ በክስታንሊ አልኮተትኑ እርግኖ፡ ገንጀዲ ፊዃዲ ጀረብነንኽር፡ ይናከውሰነክ ክሪልድ ዓጭጭስኖ ናው ዳድናኽሲክ ዳድኖ ቀሰብስንኹን፡፡ ላድ ላዶንትክኻ ቅልስጝዲ ህርግትዲ በዕሮለ፡ ይነልድ ሺርዮ ላኻ ደይደያኹሰና ቋልስቱለ እርጉኽ። ኣንጫ ላኸስ ቋልደናኹማ የክ ወንቀረንኻ፡ ማኸልትግሉ ትምይሮ ፈሪ ያኽ ውንትሳ እዉስቱለ እርገት አልብደኩን። ደክረክ ደክረክኻ ቂራ በዳን እኻሩና እርጉኽ፡ ሕያይት ክርዶ ምሽምሽረሪርሰና። ወረድ እንሰከር መደትሊ፡ ማልዲ ከውዲ ገሪ ኣካናተል ኣባይ ናንድ ደድው ገሪው ግን። አብኻ አብ ከተ፡ ዕልኻ
ቋልዶሰና፡ አሸሻኹድ ሻሂ ቡልኩድሮ ባኒዲ እስረ ጀባእ ይቲና። ቀሽቀሸው ሸብንኻ አርእግናኽርኻ፡ ሻሂ ሀደራእ ይራሲኪና ንጃብክ ታምግነው ባኒት ቆጠፍነክ ይና አብል እስነዲ፡ ጥየይ ኣባዩ ዖኒል ክፍክፍሲነዲ ላት ኣኹኽ። በኻኺልድ በኻኻ ኮስቶና፡ እስነውስክ አርእንብነ ዋንትኑ፡ ከው ናርሕዲ ዓፈጀው ቋልኖሰና፡ ናዲ ሕበርስነ ዕሸሽልድ ይነገሽ ሱግ ኣኽራሲክ ህረብርንኹን። ለፈክ ተኮስትራሲ ጋግኒኹን። ከዋ ብጅኽ እርጊነዲን አውኒ አውዲ ዋንተት ፈረጋኽ ኣዳም እርጉኽ ተከለለ፡ ወረድ ይዲ ይሹግረሪዲ ይና ከውልድ ሲርነ፡ ኣንጃብራ ጋጙ እርገውዲ እርግኒነዲን። ለጘርክኽር ሱግ ገእይግኒር ጃብ ዲድስትጝኒኹን። ይሻኒ አውድ ፈረደት አርኢጊ፡ እን ሲዲኮ መስከብል ኣኽራሲክ ኢግረውዲ ተታለዮ ናዲ ዓይብርኹን።
ብሊና ንኻ አሪ ጋብ አርኢጋኽር ኢሰውስክ አርእምበ ዋንቱ፡ ይቱትል ስረና ተርሲኹን። ሰልፍኻ ይግነዲ ይሻንዲትልድ ሲርነድ፡ ተለይዶኻ እን ይሹግረሪ አውድ ፈርደት ደለይድና ብነድ ኣካን ገእዮለ ዋንቱ፡ እንሲዲኮ ምስግድሊ ቱኖ ያለጢፍ የውዲ ሕበርሰ፡ ጂሊዊነክ ኢን ምስግድ ነበክል ታውና አረበድ ጀርበብሶ እርጋኽሲ/ህንባኽሲ ሰለሙንኻ ሰለሙ፡ ጃርሊ ሽዉኑኻ ጋብሲ አርእምብነድ ጭልሕም ዩ ውራ እሰት አርእምብስተለ እርጉኽ።
እን በረድሰና ቡቅቱ እርግው ጥየይ ኣባዩ፡ ይነከው ዖኒውሲ ጨነትዶሰና ናደሀይ ድዶ ላሪ ቃስጋኹሰና ተኪኽ። ዖነኻ ንርቁራ ብርዲ ከዓስዲት ሽሽብርዶ፡ ዋኒግረሰና ኣኽቲ። እና ወክት ኒል ቂልስጝዲ ከኣርዲሲ ትዳ ፈለ ኢርገንኽር፡ ይገነዲ ይሻን ንርዲ ከብተውዲ፡ ኒሰና ኮዶ እን ይልድ ድድረሪ ይሹግረሪዲክ አወየውቶክ ዋንቲድና ዮ፡ ሀባኽሲክ አርእምበ ዓቅም ስረኒኽ ካያ ኣኹን። ሲዲኮው ናዘሪበትል ዓይብርኖ እርግናኽርሲ፡ ድስስ በሀሊኒድ ሩዝ ጊስኖ ኩባየት ሻሂርኹድ ሸቀኒነክ ኡኑኹና። ይከውሰና ናት አብል ኢሰ፡ ዕልል ብስቶሰና፡ ኩርጚ ተሊል ይቱ ሲዲኮኽልድ ዕሸሽ ኣኽራሲክ ወንተሩ፡ ይተኒዲ ይገነዲ ኒሰና ኮዶ ይአግዲ እን ፊንጢር በረኽሱራኽ ኣካንሲ ደክ ዮሰና ከልብርንኹለ። ይገና ግርክ ሺራኽሲክ ለጛ ንርቁር ድድኖላ ስርዱ እርጊነዲን ንርገሽ ደወዎንሶ፡ ንሪ ኣኽጊረሪርሰና ተክሩ ዲቲል። ኣሃን ያደራ እንትሩኽማ ይሮ ንርሕቁፍስነዲ፡ ንርዓንቀይሊ ስረነድ ይፈጠሽነዲ ላዂ ኣኹኽ።
እኺሪር ደፍኢዲስኖ ደንቢ፡ ኩሻኒኻ አዊል ዋንትረ ይሮ ውንቀርዶሰና፡ ይውንትሳ ከንዶ ያኽ እርጉኽ፡ ወረድ ይልድ አውን ሲርደት አርኣኽ እርጊለለ። ዎይኽር ጃር፡ እና ዩቅረት ንርዳንሰና ናዕሲለ፡ ኩል ዓይብሮ ህንበኩን የሱስ ይሮ ንርእሩጝ ሸለትሮ ደንቢ፡ የአግቲ ፈሪ ሱግ ኣኽራሲክ ውሪ ጎፍይተሪካ ውሪ ይኸ ሓላልኹረዲ ዲተሪካ ይሮ ሰብዲቲሉ። ይገነዲ ይተኒዲኻ ይት አድኖ ልጝንሊ ዐርንኹን። ጉራብድ ፋሕይኖ ኣማቅረብ እክብስነንኽር
ይሻኒት አዶ ልጝንሊ ጠበሽ ይኽ። ይገነር ተምነትሰና ግርዋ ላኽ ንርቱ ድድረሪት ቋሎሰና፡ ኒልጝንሊ ዓቅዲ ሻንከዲት ኡዎ፡ ሰረን ሓዳይስ ሰሶላ ንርሲረኒልድ ትምሲኹላ፡፡ ኣማቅረብ ምስግድሊ ሰለይሶ ደንቢ ንርናንድ ሻኾላ፡ ሱግሊ ጅልዉ የአግዲ ጎፍይስትጚኑኽ። እንሲን ኒኒድ እንዓይብዶላ እርጋኽሉድ፡ ጃር አማነትሰና የአግሊ ካርቲ። ኒቲክ ጂጊስትነ ደንብኻ፡ ናጃርሲ ሓመዱኑ ስሪስቲጚኑኽ።
ንኪር ይሽፍሻፍ በሓርልድ ጭልፋ ይስታኽ መሰልሰና፡ እን ይሽጉድ ቋላኽሲ አሊብዲሰና መታን ግራ፡ ዳንታ በሲግዲረዲ ዖነዲሩኽ፡ ይልድ እን ኪሪልድ ከብተው ደገሙኑ አውስኮት ተቃኽዲ መረራኽዲ እርገት ናደሀይ ሰምዓኽግን። ውሪኽ ደኣም እና ለጘትረጝንታትል (70 ታተል) ኣኻኽ ዓምጭ፡ ይና ምንጭላሎትሰና ፈርናኽልክ ተታለይኹና? የዋ እምን እምንድ ፈርናኽልክ ይናመአኮቱኽሰና፡ ምኺርኖሉ ውሪ ባርኖ ፈርኖሉ ገረስኒ። ላድ ላዶንትክ ናመውዒዲ ናጨነትነዲ ንኪ ኣኻኹሰና ቋልስተኩካ። ይና ከው ድክስናኽሲ ኣኽን፡ እና ሓማሮግሶ ህንባኽ ይናመደትሲ ቋላኹድ፡ ሽፍሻፍድ እንድቢል ገምድኖኽር፡ አብድ ጋቢኖኽር ጀረብዳኽ ወክት ኣኾ አረርርሰክ። ወክት ደኮ ደንቢ ወንተርላ፡፡ ይናአመታትኽር ወሸቂሰና ትብብልሶ ላመንፍዒት እንገት ደክስኖሉ ኣክነን፡ ጊሚላ ሽኽሰና ደንቢራ ጀሓክና ካየግን። ይናኽሲ ይን ካየግን ሰርገይድኖሉ ገረስናኽ። ብራ ክስሮና ኣከት፡ ይናሳዳዲ ይናማኻለዲ ቶተይሰጋኽ ኣኽሮ ሻኽ። ንኪኻ ስጙትልድ ቂብሊስኖ መኻልትነኩን፡ አመሪኻ ታኽቲስኖ ህንብናኽልድክ ይነኮል ውንተርኖ ኣኽንነዲን፡ በሲግዲረዲ ዖነዲር ስጙድ ክብ ያክ ክኒር ልጝን ውሪ ዩኒቨርሲቲ ከደምነንሎም አውስኮት ትክያኽ እኽርድ። ይና ወረቢል ዲማ አልብርሱኑ መንደርትድኖ ኣከነን፡ ይና ቁርሊ ድደጋኽ ሓለገት ደክስኖ ወጀበኩና። ላት ውልቅነንኻ ገረስተጋኽ እላ።
ለሀገር በቀል እውቀቶች የሕግ ከለላ እንደሚያስፈልጋቸው በመታመኑ ኅብረተሰቡ ለፈጠራቸው እና ላጎለበታቸው ሀገር በቀል እውቀቶች እና መድኀኒቶች የባለቤትነት መብት የሚሰጥ ረቂቅ አዋጅ ዝግጅት መጠናቀቁ ተገለፀ።
የኢትዮጵያ አእምሯዊ ንብረት ጽሕፈት ቤት፣ ማኅበረሰቡ በጊዜ ሒደት ያጎለበታቸውን እና ጠብቆ ያቆያቸውን ሀገር በቀል እውቀቶች ማኅበረሰቡ የባለቤትነት መብት የሚያገኝበትን እና የሕግ ከለላ እንዲያገኙ ለማስቻል የሚያግዝ አዋጅ አዘጋጅቶ ለእንዲፀድቅ በዝግጅት ላይ እንደሚገኝ አስታውቋል።
የማኅበረሰብን እውቀት ማስጠበቅ ለማኅበረሰቡ ያለው ጠቀሜታ ከፍተኛ መሆኑን በመረዳት የአእምሯዊ ንብረት ሀብቶች አጠቃቀም እና የማኅበረሰብን ግንኙነት የተሻለ እንደሚያደርግ የታመነበት ረቂቅ አዋጁ የሀገር በቀል እውቀት ባለቤቶችን መብት የሚደነግግ ሲሆን አዋጁን ተላልፈው በሚገኙ ሰዎች ላይ የሚወሰዱ የፍትሐ ብሔር እና የወንጀል ቅጣቶችን በውስጡ የያዘ ነው።
ረቂቅ አዋጁ በሀገር በቀል እውቀቶች፤ ትውፊቶች፤ የዘረመል ግኝቶች፤ ሀገር በቀል መድኀኒቶች አመዘጋገብ እና ዘረመል ግንኙነቶች እና ሀብቶች አጠቃቀም እንዲሁም የባለቤትነት መብቶችን በዝርዝር የሚይዝ ሲሆን በተዘጋጀው የማኅበረሰብ በቀል እውቀት አእምሯዊ ንብረት ረቂቅ ሕግ ላይ ሀገር በቀል እውቀቶቹ የባለቤቶችን መብት ሳይነካ ለትምህርታዊ ጥናት እና ምርምሮች የሚውሉበትን መንገድም የሚደነግግ ነው።
ማኅበረሰቡ በጊዜ ሒደት ያጎለበታቸውን እንደ ሙዚቃ፣ ባሕላዊ ውዘዋዜ እና መሰል እንቀስቃሴዎች በባለቤትነት በማስመዝገብ ለፊልም፣ ለሙዚቃ እና መሰል ዓላማዎች ባሕላዊ እወቀቱን የሚጠቀሙ አካላት በተዘጋጀ ትረስት ፈንድ አማካኝነት ክፍያ እንዲፈፅሙ በማድረግ ማኅበረሰቡ ከባሕሉ ተጠቃሚ የሚሆንበትን መንገድ የሚያመቻች እንደሚሆን ተገልጿል።
እንደ ብሩክ ኃይሌ (ዶ/ር) በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የአእምሮ ንብረት ትምህርት ዘርፍ ምሁር ሐሳብ፣ እንደ ኢትዮጵያ ያሉ በግል ደረጃ የፈጠራ አቅም ዝቅተኛ በሆነባቸው ሀገራት እንደ ሀገር የራሳቸውን ሀገር በቀል እውቀት፤ የቅጂ እና ተዛማጅ መብቶች እንዲሁም የፈጠራ ባለቤትነት መብቶችን ጠብቆ ማቆየት ተገቢ ቢሆንም በእኛ ሀገር ሁኔታ ግን ያሉን በርካታ እና ሰፊ ሀገር በቀል እውቀቶች መጠበቅ ላይ ከፍተኛ ክፍትት መኖሩን ይገልፃሉ። በዚህም ምክንያት በርካታ ሀገር በቀል እወቀቶች እና የዘረመል ሀብቶች ድንበር ተሻግረው ለፈጠራቸው እና ጠብቆ ላቆያቸው ማኅበረሰብ ምንም ዓይነት ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታ በማያመጡበት መልኩ በሌሎች ሀገራት ጥቅም ላይ እየዋሉ እንደሚገኙ ይናገራሉ።
እንደዚህ ዓይነት አዋጆች መዘጋጀታቸው ማኅበረሰቡ ራሱ በፈጠራቸው፣ ባጎለበታቸው እና ጠብቆ ባቆያቸው ሀገራዊ እወቀቶች ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነቱን ለማረጋገጥ እንዲሁም የሞራል ጥያቄዎችን ለመመለስ ጉልህ ሚና እንደሚኖራቸው ገልፀዋል።
አዋጁ ላይ እንደተጠቀሰው፣ ባሕላዊ መገለጫዎችን ለፈጠራቸው ማኅበረሰብ በባለቤትነት መስጠቱ ተግባራዊነቱ ላይ ችግር የሚፈጥር ይሆናል። ለአብነትም የአሸንዳ እና አሸንድዬ ባሕላዊ ትውፊቶች በአማራ እና በትግራይ ማኅበረሰቦች የሚከበሩ መሆናቸው እና ኹለቱም ክልሎች በኩል የባሕሉ ባለቤት ማነው የሚለው ጥያቄ በማኅበረሰቦቹ መካከል ግጭት ሊፈጥር እንደሚችል ያነሳሉ።
እንደዚህ ዓይነት ግጭቶችን ለመፍታት ጉዳዩ ወደ ፌዴሬሽን ምክር ቤት መሔዱን አልደግፈውም ያሉት ብሩክ ኃይሌ፣ የፌዴሬሽን ምክር ቤት በክልሎች መካከል የሚፈጠሩ የባህል ግጭቶችን ለመፍታት የሚችልበት አግባብ በሕገ መንግሥቱ ላይ የለም ይላሉ ። ሆኖም ጉዳዩ ወደ ፍርድ ቤትም ተወሰደ ወደ ፌደሬሽን ምክር ቤት የመጨረሻው ውሳኔ ሊሰጥ የሚገባው በሀገር በቀል እውቀቶች ሕግ መሆን አለበት ሲሊ ይገልፃሉ።
አገራችን በዓለም ዐቀፉ የንግድ ደርጅት አባል ለመሆን በምታደርገው ጥረት ላይ አእምሯዊ ንብረት ውጤቶችን የሚጠብቁ እና ለሀገር በቀል እውቀቶችን የሕግ ከለላ የሚያደርጉ ሕጎች መዘጋጀታቸው ሀገራችን በዓለም ዐቀፉ የንግድ ደርጅት አባል ለመሆን በምታደርገው ጥረት ላይ ትልቅ አቅም ይፈጥራልም ብለዋል።
ኢትዮጵያ ወይም በይፋ የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ (ኢ.ፌ.ዲ.ሪ.) በአፍሪካ ቀንድ የምትገኝ የረጅም ዘመን ታሪክ ያላት ሀገር ናት። በአፍሪካ ነፃነታቸውን ጠብቀው ለመኖር ከቻሉ ሁለት አገሮች አንዷ ነች። በህዝብ ብዛት ከአፍሪካ ኢትዮጵያ ሁለተኛ ስትሆን ፣ በቆዳ ስፋት ደግሞ አስረኛ ናት። ዋና ከተማዋ አዲስ አበባ ናት።
አብዛኛዎቹ የአፍሪካ ሀገሮች ዕድሜያቸው ከአንድ ምዕተ-ዓመት የሚያንስ ሲሆን ፣ ኢትዮጵያ ግን ከጥንት ጊዜ ጀምሮ በንጉሠ-ነገሥታት እና ንግሥተ-ነግሥታት የተመራች ሀገር ናት። የሰለሞናዊው ሥርወ-መንግሥት የአመጣጡን ዘር እስከ አስረኛው ዓመተ-ዓለም ድረስ ይቆጥራል። ኢትዮጵያ የሰው ልጅ ከጥንት ጊዜ ጀምሮ የኖረባት ቦታ እንደሆነች ብዙ የሳይንሳዊ መረጃ ተግኝቷል። በበርሊን ጉባኤ በኩል የአውሮፓ ሀያላት ሀገሮች አፍሪካን ሲከፋፍሏት፣ ኢትዮጵያ ነፃነቷን ጠብቃለች። የሊግ ኦፍ ኔሽንስ (League of Nations) አባል ከነበሩት ሶስት የአፍሪካ ሀገሮች አንዷ ነበረች። ከአጭር የኢጣልያ ወረራ ጊዜ በኋላም ከየተባበሩት መንግሥታት መሥራቾች አንዷ ናት። ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ብዙ የአፍሪካ ሀገራት ነፃነታቸውን ሲያገኙ፣ ሰንደቅ-አላማቸውን በኢትዮጵያ ቀለሞች ማለትም በአረንጓዴ ፣ ቢጫ እና ቀይ ላይ ነው የመሠረቱት። አዲስ አበባ ደግሞ ለየተለያዩ በአፍሪካ ላይ ላተኮሩ አለም አቀፍ ድርጅቶች መቀመጫ ሆነች።
የዛሬዋ ኢትዮጵያ የትልቅ የግዛት ለውጥ ውጤት ናት። ከሰሜን ግዛቱዋ በጣም የተቀነሰ ሲሆን በደቡብ በኩል ደግሞ ተስፋፍቷል። በ ፲፱፻፷፯ (1967) ዓ.ም.፣ ግርማዊ ቀዳማዊ ዓፄ ኃይለ ሥላሴ ከሥልጣን ሲወርዱ፣ የእርስ በርስ ጦርነት በሀገሩ ተባባሰ። ከዚህ ጊዜ በኋላ ኢትዮጵያ በተለያዩ የመንግሥት አይነቶች ተዳድራለች። ዛሬ አዲስ አበባ የአፍሪካ ሕብረት (African Union) እና የተባበሩት መንግሥታት የኢኮኖሚክ ኮሚሽን ለአፍሪካ መቀመጫ ናት። የኢትዮጵያ የመከላከያ ሠራዊት ከአፍሪካ ኃያል ሠራዊቶች አንዱ ነው። ኢትዮጵያ በአፍሪቃ የእራሷ ጥንታዊ ፊደል ያላት ሀገርም ናት።
ኢትዮጵያ ተፈጥሮ ያደላት ሀገር ናት። ከአፍሪካ ትላልቅ ተራራዎች እንዲሁም ከዓለም ከባህር ጠለል በታች በጣም ጥልቅ ከሆኑ ቦታዎች አንዳንዶቹ ይገኙባታል። ሶፍ ዑመር ከአፍሪካ ዋሻዎች ትልቁ ሲሆን ፣ ዳሎል ከዓለም በጣም ሙቅ ቦታዎች አንዱ ነው። ወደ ሰማንኒያ የሚቆጠሩ ብሔሮችና ብሔረሰቦች ዛሬ በኢትዮጵያ ይገኛሉ። ከእነዚህም ኦሮሞና አምሀራ በብዛት ትልቆቹ ናቸው። ኢትዮጵያ በኣክሱም ሓውልት፣ ከአንድ ድንጋይ ተፈልፍለው በተሰሩ ቤተ-ክርስትያኖቹዋ እና በኦሎምፒክ የወርቅ ሜዳልያ አሸናፊ አትሌቶቹዋ ትታወቃለች። የቡና ፍሬ ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኘው በኢትዮጵያ ሲሆን ሀገሪቱዋ በቡናና ማር አምራችነት በአፍሪካ ቅድሚያ ይዛለች።
ኢትዮጵያ ከዓለም ሶስቱ ትላልቅ የአብርሃም ሀይማኖቶች ጋር ታሪካዊ ግንኙነት አላት። ክርስትናን በአራተኛው ምዕተ-ዓመት ተቀብላለች። ከሕዝቡ አንድ ሁለተኛው ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ክርስትና ነው። የመጀመሪያው የእስላም ሂጅራ ወደ ኢትዮጵያ ነው የተከናወነው። ነጋሽ በአፍሪካ የመጀመሪያው የእስላም መቀመጫ ናት። እስከ ፲፱፻፸ ዎቹ ድረስ ብዙ ቤተ-እስራኤሎች በኢትዮጵያ ይኖሩ ነበር። የራስ ተፈሪ እንቅስቃሴ ኢትዮጵያን በትልቅ ክብር ነው የሚያያት።
ግርማዊ ቀዳማዊ ዓፄ ኃይለ ሥላሴ ከስልጣን ከወረዱ በኋላ ድህነት በኢትዮጵያ በጣም ተስፋፍቶ ነበር። ሰማኒያ አምስት ከመቶ በላይ የሚሆነው የአባይ ወንዝ ውሀ ከሀገሩ የሚመጣ ቢሆንም በ ፲፱፻፸ ዎቹ በተከሰቱ ድርቆች በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች ሞተዋል። ያንን ካሳለፈች በኋላ ሀገሪቱዋ አዲስ መንገድ በመፈለግ ላይ ትገኛለች።
“ኢትዮጵያ” የሚለው ቃል ትርጉሙንና አመጣጡን ለመመርመር በ፲፱፻፹፩ (1987 እ.ኤ.አ.) በወጣው ሰምና ወርቅ በተባለው የምርምር መጽሔት ፪ኛ ዓመት፣ ቁጥር ፬ አጥር ያለ ጽሑፍ አቅርበን፣ አንዳንድ ምሁራን፤ “ኢትዮጵያ ማለት ከግሪክ ቋንቋ የመጣ ቃል፣ ‘ፊቱ በፀሓይ የተቃጠለ፣ የተጠበሰ፣ ያረረ’ ማለት ነው ...” የሚሉት ትክክል እንዳልሆነ ለማሳየት፤ ናይጀርያ የሚባል አገርና፣ (Nigeria) ኒጀር (Niger) የሚባሉ አገርና ወንዝ በአፍሪካ እንዳሉ ጠቅሰን፣ ኔግራ፣ ኔግሮ፣ ኒገር፣ ኔግሪትዩድ (Negra, Negro, Nigger, Negritude) ለሚሏቸው ቃላት ወደ ላቲን/እንግሊዝኛ ቋንቋ ለመግባት ምክንያት ሆኑ እንጂ፣ ከላቲን ቋንቋ ተወስዶ ለአፍሪካ አገሮችና ወንዝ የተሰጠ ስም አይደለም በማለት፣ ኢትዮጵያ የሚለውም ቃል እንዲሁ ጥንታዊ ምንጩ ከግሪክ ሳይሆን ከአገራችን የወጣ ቃል መሆኑን ለመግለጽ ሞክረን ነበር።
አንድ-አንድ ቃላትን ስንመረምር በውስጣቸው የተደበቅ ምስጢር እናገኛለን። የተደበቀውን ምስጠር ለማግኘት ጥልቅ የታሪክና የቃላት ምርምርና ጥናት (Philology / Etimology) ማድረግ ያስፈልጋል። በብዙ ምርምርና ጥናትም ምስጢሩ የሚገለጥበት ጊዜ አለ። ለምሳሌ በግዕዝ፣ በትግርኛና፣ አማርኛ ‘አነ’፣ ‘እኔ’ የሚሉ ቃላት ስናገኝ፣ በላቲን/በእንግሊዝኛ ደግሞ ‘አይ’ (I - እንግሊዝኛ)፣ ‘ኢዮ’ (Io -ጣልያንኛ) አሏቸው። በግዕዝ፣ ትግርኛና፣ አማርኛ ‘ዓይን’ ‘ዓይኒ’ ለሚሉ ቃላት ደግሞ፣ በእንግሊዝኛ አይ (eye) እናገኛለን። በአማርኛና ትግርኛ፤ ‘ያለቀለት ጉዳይ’ ለማለት ‘ሙት፣ የሞተ ነገር’፣ ስንል በእንግሊዝኛ ‘ሙት ኢሹ’ (moot issue) ይላሉ። በግዕዝና፣ ትግርኛ፣ ‘መርዓ’ ስንል፣ በእንግሊዝኛ (marriage) ‘መረጅ’ ይላሉ። ፈርኦን (Pharaoh) ከሚባል ጥንታዊ የግብፅ ንጉሥም ወደ ግዕዝ፣ ትግርኛና አማርኛ፣ እንዲሁም ወደ እንግሊዝኛ ቃላት፤ ‘ፈሪሃ’ ‘ፍርሓት’ ‘fear’ (ፊር) ለሚሏቸው ቃላት ምንጭ የሆነ ይመስላል። ንጉሡ ታላቅና የሚፈራ የነበረ ነው የሚመስል። እነዚህን ለምሳሌ አቀረብን እንጂ እንደዚህ ብዙ የቃላት መቀራረብ እናገኛለን። “ማን ከማን ወሰደ? ታሪካዊ አመጣጡና አወራረዱስ እንዴት ነው?” የሚሉትን ጥያቄዎች ለመመለስ ነው የቃላት ጥናትና ምርምር የሚያስፈልግ።
አንድ-አንድ ቃላትም ከቋንቋችን ፈልቀው ይወጡና ዓለምን ዞረው ተመልሰው ሲመጡ ብርቅ አድርገን እንቀበላቸዋለን። ለምሳሌ በኃይለሥላሴ ዘመን ያኔ ልዕልት ፀሓይ ሲባል ከነበረው ሆስፒታል ጎን አዲስ የሕንፃ ኮሌጅ ተከፍቶ፣ ‘የመሃንድስ ኮሌጅ’ በመባል ይታወቅ ነበር። መሃንድስ ማለት ምን ማለት ነው? መሃንድስ ማለት መሃናስ/መሃንዳሰ ከሚል የዓረብኛ ቃል የመጣ ሲሆን፣ እርሱ ደግሞ ሃነፀ፣ ይሃንፅ፣ ማነፅ፣ ማሕፀን (ሕፃን የሚታነፅበት ቦታ) ... ወዘተ ከሚሉ የግዕዝ፣ የትግርኛና፣ የአማርኛም ቃላት ይዛመዳል። እንግዲያውስ ማነፅ ከሚለው ቃል መሃንዳስ ሆኖ ተጣመመና፣ ከዚያም መሃንድስ ተብሎ፣ ዞሮ ተመልሶ ብርቅ ቃል ሆኖብን ለሕንፃ ኮሌጀ መጠሪያ ሆነ። አሁንም ቢሆን ኢንጂኔር ለማለት መሃንድስ ሲባል እንሰማለን።
ሌላም ቃል ፋጡማ/ፋጢማ የሚል ስም ስንመለከት፣ ከነብዩ ሙሓመድ ሴት ልጆች ለአንዷ የተሰጠ መጠሪያ ነበረ። በዓረብኛ አባባል ግን ጠ/ጸ የሚለው ሳይሆን ተ የሚለው ፊዴል ድምፅ ነው። ይህም ማለት፣ ቃሉ “ፈቲማ” ብለው ሲሉ፣ ትርጉሙም፡ ፍጽምት፣ (Perfect) ማለት ነው። ስለዚህ ፈቲማ ማለት፣ ፈጺማ (ትግረኛ) ፈጸመች (አማርኛ) ማለት ነው።
ከሃያ አምስት ዓመታት በፊት ሰምና ወርቅ በተባለው የምርምር መጽሔት (1987 እ.ኤ.አ.) ያቀረብነው፣ “ኢትዮጵያ የሚለው ቃል ትርጉሙ ምን ማለት ነው? ኢትዮጲስ የሚባለው ንጉሥስ ለምን ይህ ስም ተሰጠው ... ብለን በጠየቅንበት ጊዜ አጥጋቢ መልስ ባለማግኘታችን ቋንቋ ለሚመረምሩ (liniguists) እንዲያተኩሩበት በዚሁ እንተወዋለን” በማለት ምርምሩን ደመደምነው። ይሁንና ካለፉት ሃያ አምስት ዓመታት እስከ ዛሬ የቀረበ መልስ ስላላገኘንና፣ ጥያቄውም በአዕምሮአችን ሲብላላ ስለቆየ፣ የዚህ ጥያቄ መልስ ይህ ይመስላል ብለን የደረስንበትን ጭብጥ በዚህ የምርምር ጽሑፍ ለማቅረብ ተነሳን።
በተክለ ጻድቅ መኩሪያ የተጻፈው “የኢትዮጵያ ታሪክ፣ ኑብያ፣ (ናፓታ-መርዌ)” በተባለው መጽሐፍ በገጽ19-22 የካም ወገን የሆኑ 22 ነገሥታትን ስምጠቅሶ፣ 55 ዓመት ከገዛው ከአክናሁስ ወይም ሳባ ፪ኛ (1985-1930 BC) ከክርስቶስ ልደት በፊት አንስቶ የ29 ነገሥታትን ስም አስቅምጦ፤ “... ራማ የተባለ የህንድ ንጉሥ ወደ ኢትዮጵያ ዘምቶ ማሸነፉንና ሕዝቡን እንደ ባርያ ...” ይገዛው እንደ ጀመረ ያትታል። ከዚያ ግን ሦስት የዮቅጣን ልጆች ተባብረው ተነስተው እሸነፉት፥ ገድለውም፣ አግዓዝያን (ነፃ አውጭዎች) ተብለው መንግሥቱን እንደ ያዙ ገልጾ፣ ከዚያ ቀጥለው የነገሡትን የ52 የኢትዮጵያ ነገሥታት ስም ይዘረዝራል። ከፊተኞቹ 29 ነገሥታትም የመጀመሪያዎቹ 10 ነገሥታት የሚከተሉት ናቸው:-
ከዚህም ዓምድ እንደሚታየው ኢትዮጲስ ፩ኛ ከ1856-1800 ከክርስቶስ ልደት በፊት፣ ለ56 ዓመት መንገሡ፣ ኢትዮጲስ ፪ኛው ደግሞ ከ1730-1700 ከክርስቶስ ልደት በፊት፣ ለ30 ዓመት ያህል መንገሡ በታሪክ ተጽፏል። ይህንን ያላነበቡ ምሁራኖቻችን ግን ኢትዮጵያ ማለት ከግሪክ ቋንቋ የመጣ ቃል፤ ‘ፊቱ በፀሓይ የተቃጠለ፣ የተጠበሰ፣ ያረረ ማለት ነው’ ይሉናል።
ታላቁ የግሪክ ተራኪና ባለ ቅኔ፣ ሆመር የኖረው 800 - 700 ከክርስቶስ ልደት በፊት ሲሆን፣ የግሪክ ስልጣኔ ዘመን ወይም የሄሌኒስቲክ ኤጅ (Hellenistic Age) ተብሎ የሚታወቀውም ከታላቁ እስክንድር ዘመን አንስቶ፣ ማለትም 300-30 ከክርስቶስ ልደት በፊት ድረስ ያለው ጊዜ ነው። ይህ ማለት ኢትዮጲስ ፩ኛ ከባለቅኔው ከሆመር በፊት አንድ ሺሕ ዓመት ቀድሞ የነገሠ ንጉሥ ነው።
1 - የጥንት የአገራችን ነገሥታት የግሪክን ቋንቋ ከሆመር መወለድ በፊት አንድ ሺሕ ዓመት አስቀድመው እንደምን ዐወቁት? ዘመኑ አቴናውያንና ስፓርታውያን የእርስ-በርስ ጦርነት (peloponnesian war 431-404 ከክርስቶስ ልደት በፊት) አንድ ሺሕ አራት መቶ ዓመት በፊት ነው። የግሪክ ቋንቋም በአካባቢው ከነበሩ መቄዶንያ፣ ማግያር፣ አናጦልያ ... ወዘተ ከመሳሰሉት ቋንቋዎች በምኑም ተለይቶ የሚታወቅ፣ ወይም የገነነ ልሳን አልነበረም። ስለዚህ እንዴት ተብሎ ይህንን ስም የአገራችን ነገሥታት ከግሪክ ቋንቋ ወሰዱት ማለት ይቻላል?
2 - ቋንቋውን ቢያውቁና ቃሉን ከግሪክ ወሰዱት ብንልም፣ እንዴት የአገራችን ነገሥታት ራሳቸውን፤ “ፊታችን በፀሓይ ያረረ፣ የተጠበሰ፣ የተቃጠለ ነውና ራሳችንን ኢትዮጲስ፤ ‘ፊታቸው በፀሓይ ያረረ፣ የተጠበሰ፣ የተቃጠለ’ ብለን እንጥራ ...” ብለው የራሳቸውን የንግሥ ስም አወጡ? ይህ ዓይነቱ አባባል ይታመናል? ፈጽሞ የማይመስል ወሬ ነው።
ምሁራኖቻችን እነዚህን ሁለት ጥያቄዎች ሲጠየቁ፣ “አፋፍ-ላፋፍ ስትሄድ አግኝቸ ሚዳቋ፣ በጅራቷ ብይዛት ዓይኗ ፍጥጥ አለ ...” እንደሚሉት ዓይናቸውን ከማፍጠጠና ከመቅበዝበዝ በቀር ሌላ የሚያድርጉት ሆነ የሚሰጡት ምንም መልስ የላቸውም።
በግሪክ ቋንቋ Αιθιοπία (አይትዮፕያ) ማለት ፊቱ በፀሓይ የተቃጠለ፣ የተጠበሰ፣ ያረረ ማለት ለመሆኑ አያጠያይቅም። ጥያቄው፤ የትኛው ቃል ከየትኛው መጣ? ነው። ግሪኮች የአገራችን ጥቁር ሰው አይተው ነው ቃሉን ወደ ቋንቋቸው ያስገቡት፣ ወይስ የአገራችን ነገሥታት ናቸው ስማቸውን ከግሪክ ቋንቋ ወስደው ለራሳቸው መጠሪያ ያደረጉት? ጥያቄው ይህ ነው!
የዚህ ዓይነቱ የተዛባ አስተሳሰብ የተላበሰ አንድ የሃይማኖት መሪ፤ “... ድንቅና ተአምር የሆነ የእግዚአብሔር ጥበብ የሚገርም ነገር አለ፣ ዓይናችን፣ አፍንጫችንና፣ ጆሮአችን እንዴት ብሎ ለመነጽር እንደሚገጥም ሆኖ መፈጠሩ ዕጹብ አይደለም?” እያለ ሰብኳል ይባላል። ይህ ግን የትኛው ቀዳሚ፣ የትኛው ኋለኛ መሆኑን ባለማወቁ ነው። መነጽር ነው ለዓይን፣ ለአፍንጫና ለጆሮ እንዲገጥም ሆኖ የተሠራ እንጂ፣ ፊታችን ለመነጽር እንዲገጥም ሆኖ አልተፈጠረም። ጥልቀት የሌለው ዐውቃለሁ ባይነት ግን ለእንዲህ ዓይነቱ መዘላበድ ያጋልጣል።
በመጀመሪያ (Αιθιοπία) ‘አይትዮፕያ’‘ኢትዮጵያ’ የሚሉ ቃላት ለመሆኑ የአገራችን ቃላት ናቸው ወይ ብሎ መጠየቅ ተገቢ ነው። ለመሆኑ ከግዕዝ፣ ከአማርኛና፣ ከትግርኛ ቋንቋዎች “ጰ” ወይም “ፐ” የሚል ፊዴል ያላቸውን ቃላት ብንፈልግ ምን እናገኛለን?
በግዕዝፅ በትግርኛና በአማርኛ ፖሊስ ከሚል ቃል ሌላ ‘ፐ’ ፊዴል ያለበት ምን ቃል አለ? ምንም ያለ አይመስለንም። የአገራችን ሰውም ፓሊስ ከማለት ‘ቦሊስ’ ማለት ነው የሚቀናው፥ ኢትዮጵያ ከማለትም ይጦብያ ማለት ይቀልለዋል። ‘ፐ’ እና ‘ጰ’ የሚባሉ ፊዴላትም ወደ አገራችን የፊዴል ሰነድ የገቡት በቅርብ ጊዜ ከመሆኑም በላይ፥ የውጭ ቃላትን ለመጻፍ እንዲያመቹ ተብሎ መሆኑ ግልጽ ነው። በፊደላት ሰንጠረጅም ከሁሉ በታች፣ ወይም ከመጨረሻ ቦታ መስፈራቸው ኋላ የመጡ ለመሆናቸው ተጨማሪ ማስረጃ ነው።
Trapezium‘ጰ’ የሚል ፊዴል ያላቸውን ቃላት የአገራችን ቋንቋዎች ብንፈልግም፤ ጴጥሮስ፣ ጳውሎስ፣ ቆጵሮስ፣ ጠረጴዛ ወዘተ... እናገኛለን። ይሁንና እነዚህ ሁሉ የውጭ ቃላት፣ ከመካከለኛው ምስራቅና ከኤውሮጳ የገቡ እንጂ የአገራችን ቃላት አይደሉም። ‘ጠረጴዛ’ የሚል ቃልም ትራፔዞይድ (trapezoid: a rectangular shaped object) ከሚለው የላቲን/የእንግሊዝኛ ቋንቋ የተገኘ እንጂ በመሰረቱ የአማርኛ ቃል አይደለም። በጥንታዊ ግዕዝ ጽሑፍም ስንመለከት፤ ‘ክሊዎፓትራ፣ የፕቶሎሚ ልጅ’ ለማለት፤ “አከልኡበጥራ፣ ወለተ በጥሊሞስ” ይላታል። ይህ የሚያሳየው “ፐ” የሚባል ፊዴል በጥንታዊ የአገራችን ቋንቋዎች ፈጽሞ እንዳልነበረ ነው። ክሊዎፓትራና አባቷ ፕቶሎሚ ግን ዘራቸው ግሪክ፣ ታላቁ እስክንድር ግብፅን አሸንፎ ከዚያው በኋላ ተክሏቸው የሄደ የግሪክ ገዢዎች ስለሆኑ፣ ስማቸው የግሪክ ስም ነው። ‘ፐ’ የሚል ፊዴልም አለበት።
ይህንን የፊዴላት ጥያቄ ያመጣነው ጥንታዊው የሁለቱ ነገሥታት ስም አጠራር ‘ኢትዮጲስ’ ወይም ‘ኢትዮፒስ’ ሊሆን እንደማይችል ለማስረዳት ነው። እንግዲያውስ ከዚህ የቃላት ምርምር የምናገኘው ነገር ካለ ይኽ ነው፤ በትክክለኛው ጥንታዊ አባባል ኢትዮጲስ፣ ኢይቶጲስ፣ ኢቶፒስ፣ አይቶፒስ... የሚሉ ስሞች ፈጽሞ የአገራችን ንገሥታት ስም ሊሆኑ እንደማይችሉ ነው።
ስለ ‘ጠ’ ፊዴል ካነሳን ደግሞ በግሪክ ቋንቋና በሌሎችም የኤውሮጳ ቋንቋዎች ‘ጠ’ የሚል ድምፅ የላቸውምና ‘ጠ’ የሚለውን በ ‘ተ’ እና ‘ፐ’ በሚሉ ፊዴላት ይተኳቸዋል። እንግዲያው ትክክለኛው አባባል ‘ይቶፒስ’ ሳይሆን “ይጦብስ” መሆን ይገባዋል እንላለን። ግሪኮች ‘ጠ’ ማለት ስላልቻሉ ነው (Αιθιοπία) ‘አይትዮፕያ’ ያሉት። እኛም ይኸው እስከ ዛሬ ኤውሮ‘ፓ’ ከማለት ኤውሮ‘ጳ’ እንደሚቀናን ማለት ነው።
የውጭ ታሪክ ጸሓፊዎች እነ ዮሴፍ ሃለቪ (Josph Halevi)፣ እኖ ሊትማን (Enno Litman)፣ ኤድዋርድ ግላሴር (Edward Glaser)፣ ኮንቲ ሮሲኒ (Conti Rossini)፣ ጂ. ሪክማንስ (G. Rickmans) የመሳሰሉትና ሌሎችም የውጭ አገር ሰዎች ያቀረቡት ጽሑፍ ይጦብያ ለማለት ስላልቻሉ ይቶፕያ፣ ኢቶፕያ፣ ሆኖ ወደ ቋንቋችን ሲተረጐም ‘ኢትዮጵያ’ ተብሎ ሊጸና ቻለ እንጂ ይህ ስም ትክክለኛ የአገራችን ይሁን የንጉሦቻችን ስም እንዳልሆነ ግልጽ ነው።
በአገራችን ታሪክ የምናገኘው ሓቅ ደግሞ፣ “ይጦብያ”፣ “ይጦብስ” የሚል ስም ለሕዝብና ለአገር ቀርቶ ለተራ ንጉሥም የማይሰጥ እንደ ነበረ ነው። ሕዝቡ ነገደ አግዓዝያን፣ አገሩ ብሔረ አግዓዚ፣ ቋንቋው ልሳነ ግዕዝ ነበር። ነገሥታቱም በየክፍለ-ሃገሩ ስም፤ የትግራይ ንጉሥ፣ የወሎ ንጉሥ፣ የጎጃም ንጉሥ፣ የሸዋ ንጉሥ... ወዘተ፣ ይባሉ ነበር። “ይጦብያ” ተብሎ የሚታወቀው ሁሉን የጠቀለለ ንጉሠ-ነገሥቱ ብቻ ነበር። ይህም የጥንቱን የይጦብስ ንጉሥን ጠቅላይ ስም ወራሽነት መያዙ ለማሳየት ሆን ብሎ የተደረገ ብልሓት ይመስላል።
ይጦብስ ማለትስ ምን ማለት ነው? በግዕዝ በትግርኛና በአማርኛም “መጥበስ” የሚል ቃል አለ። ቃሉም ሲራባ፤ ጠበሰ፣ ተጠበሰ፣ ይጠብስ፣ ትጠብስ፣ ጥቡስ፣... ወዘተ፣ እያለ ይራባል። እንግዲያውስ ይጦብስ ማለት ጥንታዊ ትርጉሙ፤ ይጠብሳል፣ ያቃጥላል፣ ኃይለኛ ንጉሥ ነው! ተብሎ ጠላቶችን ለማስፈራሪያ የወጣ ስም ይመስላል እንጂ ከግሪክ ቋንቋ ተወስዶ ለአገራችን ነገሥታት ‘ፊቱ የተጠበሰ፣ በፀሓይ የተቃጠለ’ ተብሎ የተሰጠ ስም ነው ማለት አይቻልም።
ይህንን የምንለው ኢትዮጵያ የሚለው ቃል ከግሪኮች የመጣ ነው ለሚሉት አጉል ምሁራን ስሕተታቸውን ለማሳየት ነው እንጂ፣ በየዘመናቱ ኢትዮጵያ የሚለው ቃል ልዩ-ልዩ ትርጉሞች እንደ ተሰጡት አይጠረጠርም። ለምሳሌ ኢትዮጵያ ማለት መልካም መዓዛ ያለው ዕጣን ነው የሚሉ አሉ። የለም፣ ታላቅና ጠቅላይ ማለት ነው የሚሉም አሉ። ከዘመናት ብዛትልዩ-ልዩ ትርጉሞች እንደተሰጡት አያጠራጥርም። የሚደንቀው ነገር ግን መሃነስ/መሃንደስ የሚል ቃል ዓለምን ዞሮ ወደኛ መሃንድስ ሆኖ ሲመለስ ህንፃ የሚለውን ትርጉሙን እንዳልሳተ፣ ‘ይጦብስ’ የሚለውም ቃል እንዲሁ የቃሉ አባባል ትንሽ ተወላግዶ በግሪኮች አነጋገር ‘ይቶፒስ’ ቢባልም የመቃጠልና የመጠበስ ትርጉሙን ሳይስት እንደ ተቀመጠ ለብዙ ዘመናት የቆየ ይመስላል።
እዚህ ላይ ‘ይህ እንዴት ሊሆን ቻለ?’ብሎ መጠየቅ ተገቢ ነው። ምናልባት በይጦብስ ዘመን የአገራችን ተጓዦች ወይም ነጋዴዎች ከግሪክ ሰዎች ጋር ለመጀመሪያ ጊዜ ሲገናኙ፤
“እናንተ እነማንናችሁ?”ብለዋቸው ይሆናል። “የይጦብስ ሰዎች ነን”፣ብለው መልሰዋል። “ይጦብስ ማለትስ ምን ማለት ነው?” ብለው ሳይጠይቋቸው አልቀሩም። “የሚያሳርር፣ የሚያቃጥል፣ የሚጠብስ ኃይለኛ!” ማለት ነው ብለው አስረድተዋቸዋል።
ከዚያ ወድያ ግሪኮችጠቆር ያለውን ሰው ባዩ ቁጥር (Αιθιοπίs) “ይጦብስ” እያሉ መጥራት ጀምረው፣ ቃሉም ወደ ቋንቋቸው ከመግባቱም በላይ፣ “ይጠብስ” የሚለውን ጥንታዊውን ትርጉም ሳይስት ለጥቁር አፍሪካዊ ሁሉ ‘ፊቱ የተጠበሰ፣ በፀሓይ የተቃጠለ’ (Αιθιοπία) ‘ኢትዮጵያ’ የሚል መጠሪያ ለመሆን የበቃ ነው የሚመስል።
ኢትዮጵያ ከጥንት ጀምሮ የሰው ልጅ ከነበረባችው ቦታዎች አንዷ መሆኗ ትታወቃለች። የሰው ፍልሰት ጥናቶች ፣ የቅሪተ አካል ጥናቶችና ሌሎች የሳይንሳዊ ዘዴዎች ይህን ያረጋግጣሉ። ድንቅነሽ የምትባለው በአፋር ክልል ውስጥ የተገኘችው አጽም በአለም በዕድሜ ሁለተኛ ጥንታዊ ናት። ከ 3.2 ሚሊዮን ዓመታት በፊት በኢትዮጵያ እንደኖረች ይገመታል። ሌሎችም ታዋቂ አጽሞች በኢትዮጵያ ተገኝተዋል። ከዚህም በተጨማሪ ኢትዮጵያ የክርስትና እምነት ደሴት በመሆን የቆየች ታላቅ ሀገር ናት።
በ ፰፻ (800) ዓመተ-ዓለም አካባቢ ደአማት የሚባል መንግስት በሰሜን ኢትዮጵያና ኤርትራ ተቋቋመ። በሰሜን ኢትዮጵያ የምትገኘው የሀ የደአማት ዋና ከተማ ነበረች። በየመን የሚኖሩት ሳባውያን በደአማት ላይ ተፅዕኖ እንደነበራቸው የሚታመን ሲሆን ይህ ተፅዕኖ ምን ያህል እንደሆነ ግን በእርግጥ አይታወቅም። ወደ ፬፻ (400) ዓመተ-ዓለም አካባቢ የደአማት መንግስት ከስልጣን ሲወድቅ በትናንሽ መንግስቶች ተተካ። ከነዚህ ትናንሽ መንግስቶች አንዱ አክሱም ሲሆን አካባቢውን እንደገና በአንድነት ለመግዛት ችሎ ነበር።
የአክሱማውያን ስፈን በኢትዮጵያ የመጀመሪያው ጠንካራ መንግሥታዊ ማኅበረሰብ ነበር። በፋርስ ፣ ሮማ እና ቻይና ይገኙ ከነበሩ ታላላቅ መንግሥታት በወደረኛነት የሚቆጠር ትልቅ ኅይል ነበር። በ4ኛው ምእተ-ዓመት አክሱም ወደ ክርስትና ተለወጠ። በ፮ኛው ምእት ዓመት የአክሱማውያን ግዛታዊ ቁጥጥር የዛሬዋን የመን ግዛት ይጨምር ነበር። ግን በ፮ኛው እና በ ፰ኛው አምኣት የአክሱም ሥልጣኔ በእስልምና መነሣት እና መስፋፋት ተዳክሞ ለውድቀት በቃ ። ተከታዩ የዛጔ ሥርወ-መንግሥት ልክ በድንገት እንደተነሳ በድንገት ሲያበቃ ፣ ይኵኖ አምላክ ሥልጣን በ ፲፪፻፷፪ (1262) ዓ. ም. ጨበጡ ፤ እንዲያም ሲል የሰለሞናዊው ሥርወ-መንግሥትን መለሱ። ከዚያም ለብዙ ዘመናት የሰለሞናዊው መንግስት ከጠለ።
በ ፲ ፭ኛው ምዕተ-ዓመት መጀመሪያ ኢትዮጵያ ከአክሱም ጊዜ በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ ከአውሮፓ ጋር ግንኙነት ጀመረች። ከእንግሊዝ ንጉሥ ሄነሪ አራተኛ (Henry IV) ወደ የአቢሲኒያ ንጉሠ-ነገሥት የተላከ ደብዳቤ እስከ ዛሬ ድረስ አለ። በ1428 እ.ኤ.አ. አፄ ይስሐቅ ወደ የአራጎን ንጉሥ አልፎንዞ አምስተኛ (Alfonso V) ሁለት መልክተኞች ልከው ነበር። ግን የመጀመራያው ያልተቋረጠ ግንኙነት በአፄ ልብነ ድንግል ስር ከፖርቱጋል ጋር ከ1508 እ.ኤ.አ. ጀምሮ ነው የተካሄደው።
ኢትዮጵያ በአህመድ ግራኝ ስትጠቃ ፣ ፖርቱጋል አራት መቶ ወታደሮችና የጦር መሳሪያ በመላክ ኢትዮጵያን ረድታለች። አፄ ሱስንዮስ በፖርቱጋልና እስፓንያ ተጽዕኖ እና ተጨማሪ እርዳታ ከመፈለጋቸው የተነሳ ወደ የሮማ ካቶሊክ ክርስትና ተለወጡ ፤ የኢትዮጵያ ይፋ ሀይማኖትንም አደረገቱት። ይህ ውሳኔ ወደ ግዙፍ ተቃውሞና ጦርነት አመራ። በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች ከሞቱ በኋላ ፣ የአፄ ሱስንዮስ ልጅ አፄ ፋሲለደስ በ 1632 እ.ኤ.አ. ኢትዮጵያ ወደ አርቶዶክስ ክርስትና መመለሷን አወጁ። አውሮፓውያኖቹንም ከኢትዮጵያ አስወጡ።
ከ ፲፯፻፶፭ (1755) እስከ ፲፰፻፶፭ (1855) እ. ኤ. አ. ኢትዮጵያ እንደገና ከአለም ጉዳዮች ተገላ ነበር። ይህ ጊዜ «ዘመነ-መሳፍንት» ይባላል ምክኒያቱም የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥቶች በራስ ሚካኬል ስሁል ፣ ራስ ወልደ ሥላሴ ፣ ራስ ጉግሳ እና በመሳሰሉት ቁጥጥር ስር ነበሩ። ራስ ጉግሳ በ፲፯ኛው ክፍለ ዘመን ጎንደርን በመምራታቸው የቤተ-መንግሥቱን ቋንቋ ከአማርኛ ወደ ኦሮምኛ ለውጠው ነበር።