Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ዳስ ሓውያ (ሞይታ) ዳስ ሓውያ ብሓንቲ ዘፈር ጠጢዓ ቀዳማይ ክፋል ኣብ ኤርትራ ብፍላይ ክኣ ኣብ ከበሳ፡ ሓደ ዳስ ሓውያ ዝብል ቢሂል ኣሎ። ብዙሓት ደቂ’ቲ እዚ ዳስሓውያ ዘበለ ዛንታ ዝተሰርሕሉ ከባቢ ከም ኣብነት ዘግልገልሉ ኣዘራርባ’ውን እዩ። ብተወሳኺ እዚ ከም ምድጋም ቃል ወይድማ ከም ምስላ ዓይነት ጥራይ ዝግለጽ ዘይኮነስ፡ ከም
ንዝተሸመ ተኸተሎ። 4ይ ክፋል። 09-12-13 ግዜ ኩሉ ነገር ኢዩ። ግዜ ይሽይም የማዕርግ፡ ግዜ የውርድ ይሓርድ ይጎምድ። ብግዜ ይፍጠር ይዕንደር፡ ኣብ ግዜ ይኹምተር ይሕረር። ግዜን ቦታን እቶም ፈጠርትን ቀየርትን ነገር ኢዮም። ቀዳሞት ለባማትና ንግዜ መዲሮሙሉ ኣዚሞሙሉ። ኣብ ሃገር ና ከምእኒ ድምጻዊ ኣቶ ኣተወብርሃ ሰጊድ ተመሲጦም ገሊጸሞ። “
ብዛዕባ’ዛ ኣብዚ ቀረባ እዋን ብሃንደበት፡ ኣብታ ኣብ ኤርትራ ሃገርና፡ እንስሳዊ መንግስቲ ተኣልዩ፡ ህዝባዊ መንግስቲ ንኽትከል፡ ኣስልን ቋንቋን፣ ወገንን ቀቢላን፣ ሃይማኖትን ጾታን ወዘተ. ከይፈለየት፡ ንኹሉ ብሓባርን ብማዕረን እተአንግድ መርበብና፡ መርበብ ሓበሬታ ኤርትራውያን፡ ኣሰና ፋውንደሽን ቅልቅል ካብ እትብል ካልኣይ ወርሓ ቀሪባ ዘላ ራድዮ “ድምጽ መድረኽ ዘተ” ገለ
እዚ ኣቐዲሞም ዝተፈላለዩ ሓርበኛታት ማለት፡ ሓርበኛ ተስፋይ ተምነዎ፣ ሓርበኛ የማነ ተ/ገርግሽ፣ ወዘተ. ሕጂ ድማ ሓርበኛን ውፉይን ተወልደ ተ/ማርያም (ወዲ ቫካሮ) ከምኡውን ሓው ብርሃነ ኣፍሮ ወዘተ. ኩላቶም ብዛዕባ’ዚ ጀነራል መላኺ፡ ስብሓት ኤፍሬም ዝሃቡዎ መግለጺ፡ ኩሉ ሓደ’ዩ። ስርሑ ሻጒራይ (መበጻጽሒ ወረ) ምዃኑ’ዮም ዝገልጹ። ዋላ ባህሪኡ ከምኡ ኣይኹንውን
ናብ ፈነወ መርበብ ኣሰና። 08-12-13። መጀመርታ ኣብ ድሮን ጽባሕን 2013-2014 ከምዘለና መጠን፡ ፈጣሪና መጻኢት ርሑስቲ ሓድስ ዓመት ክገብረልና ዘለኒ ምንዮት ወሰን የብሉን። ግዜ ኩሉ እንድዩ ሓደ እዋን ድማ ብኣካል ንራኸብ ንኸውን’። ንነገሩ ክንደየናይ ግዜ ከይህልወካ ኢለ’ምበር ተሌፎንካ ስለዘለኒ ስምዒተይ ምግላጽ ኣይምሓመቕኩን። ነገር መትከል መሰረታዊ ለውጢ ካብ ኣምጻእካ፡- "ተጽግበኒ
ኣውራጃዊ ፖለቲካን በሰላታቱን ውልቃዊ ትዕዝብቲ ታደሰ ኪዳነ በርሚንግሃም መበል 13 ክፋል 08/12/2013 ሎሚ ህዝቢ ኤርትራ ንመሰረታዊ ሰብኣዊ ክብሩ ክከላኸል ዘይክእል፣ ኣዝዩ ድኹምን ዝተበታተነን ህዝቢ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ሎሚ ዘሎ ምትርማስ መሰረቱ ትማሊ ኢዩ። ነቲ ናይ ትማሊ ከም ዘለዎ እንተዘይተዛሪብናሉ ድማ ጽባሕ ንኸይድገም ውሕስነት የብሉን። ንነዊሕ እዋን ስለ ዘይተዘርበሉ
ኣብ ፖለቲካ ወትሩ ምስቲ ጭፍራ ክትጐዪ ኣለካ። ምኽንያቱ፡ ጐተት ክትብል ኣብ እትርኣየሉ እዋን፡ ኣባላት’ቲ ጭፍራ ከም ዝተዳኸምካ ፈሊጦም ከም ተዅላ ክሰሃሉኻ’ዮም።
ንዝተሸመ ተኸተሎ። 3ይ ክፋል፡ 07-12-13፡ ካበየናይ ዓለም ከኒፉ ዝመጸ ብጹእ ሓይሊ ድኣሉ ንሃገርና ከድሕና? መልስኹም “ ካባና “ እንተኾይኑ፡ እሞ መን ኢዮም ድኣ’ቶም ናይ ለውጢ ሓይልታት? ነበረ መዛዘሚ 2ይ ክፋል። መቸም እዝን ከምኡን ዝኣመሰለ ጽሑፋተይ ሃሎውሎው ክመስለኩም ከምዝኽእል እናመሰለኒ ሃ ጠውቀጠው 3ይ ክፋል መቐጸልታ ኣርእስተይ ከተንብቡ እዕድመኩም ኣለኹ።
ወዲ ማህደረ! ዝኸበርኩምን ዝኸበርክንን ‘ንገባር ጽቡቕ ግበረሉ ወይ ንገረሉ” ዝብሃል ምስላ ወለድና ኣሎ። ስለዚ ድማ’የ ነዞም ሰለስተ ተባዓት ተቃለስቲ ሓርነት ማለት፥ ክቡር ሓርበኛን ኣቦናን ተስፋይ ተምነዎ (ወዲ ተምነዎ)፣ ክቡር ሓርበኛን ኣቦናን ተወልደ ተ/ማርያም (ወዲ ቫካሮ) ከምኡውን ክቡር ሓውና ዋርሳይ ኣማኑኤል ማህደረ ዝኣመሰሉ ሓያላት ተቓለስቲ፡ ዝግባእ ክብርን
ንዝተሸመ ተኸተሎ። 2ይ ክፋል 30-11-13። “ነገር ምርጫ ኮይኑ ሰብና ድማ “ሰይጣንዶ መልኣኽ ትመርጽ”? ተባሂሉ እንተዝሕተት ብዘተፈጥሮ መልኣኽ ምሓረየ እብ ል። እናሓንሳብ ግና ኣይኣዝዝ’ምበር ወዝቢ እንተኣጓኒፉስ ምርጫኹም ጭራሽ ካብ ክልተ ሰይጣውንቲ ጥራይ ሓዲኦም ምምራጽ ምስትሕተቱ ንኣየናይ ዝዓይነቱ ሰይጣን ምመረጽኩም? ዶስ መሰል ተዓቅቦ ክወሃበኩም ሕቶኹም መንበልበልኩ ማ”? ኢለ ኢየ ተሰናቢተኩም
መገረም ኔት! ኣንቱም ሰባት! እዛ መገረም ኔት (መስከረም ኔት) ዝብሉዋ መርበብ ሓበሬታ’ኮ ካብቲ ኣብታ ብመስዋእቲ ኣቦታትና፣ ኣደታትና፣ ኣሓትናን ኣሕዋትናን ዝተረኸበት ተባሃጊት ሃገርና፡ ብኣፍና ዓቢሱ ዝድህኸና ዘሎ ጉጅለ ሕሰም ንላዕሊ ከፊኣትና። ሎምስ ከኣ ነቶም እልበት (ሓሳረ መከራ) ህዝቢ ክጻወሩዎ ዘይከኣሉ፡ ንኣይ ይጥዓመኒ ከይበሉ፡ ዝውንኑዎ ክብርን ሃብትን ንህዝብን
ኤ ና ስ ኣ ምስ ዓመጹን ንመሪሕነት ህ.ግ.ሓ.ኤ ምእዛዝ ምስ ኣበዩን ኢሳያስ ኣፈወርቂ እቲ ጠንቁ ንምፍላጥ ግዜ ኣይወሰደሉን፡፡ እቲ ሽግር ክፍጠር ዝኸኣለ ኤ ና ስ ኣ ኣኻል ናይ ህ.ግ.ሓ.ኤ ስለዘይነበረን ነብሱ ኽኢሉ ነጻ ኮይኑ ዝንቀሳቐስ ማሕበር ብምንባሩ ዝተፈጥረ ጸገም ብምንባሩ ኢዩ፡፡ እዚ ስለዝተረድኦ ድማ ኢሳያስ
ወዲ ቫካሮ! ኣንታ ዘይትሕለል ተወልደ ቫካሮ ሽግር ናይዚ ህዝቢ ዕምሩ ከተሕጽሮ ንውልቀ መላኺ ፈቲንካ ክትመኽሮ ኣይመስለንን ግና ዕቡይ ዝስቆሮ ንህዝብኻ ደኣ ኣብ ሓደ ጥመሮ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ኣብ ልቡ ክሓድሮ! እቲ ኣብ ኩሉ ዘሎ ስውር ዘይርአ ህዝቢ ከይጸንት ከንቱ እናጠፍአ ካብ ማእከል’ዚ ህዝቢ ሕሩይ ካብ ቀብአ ሃዋርያ ሓርነት ሓቅነትካ ይርአ! ሽግርን መከራን ኣዕሚቚካ ንምቕባር ሓድነት ዓጢቕካ ነቕ
መብዚሕትና ኣብ ኣስመራ ናይ ቀረባ ቤተሰብ ነይሮምና’ዮም። እንተ ኾነ ነቶም ነስመራ ዗ይፈሌጡዋ ተራ ኣባሊት ገዱፍናዮም ክንከይድ ሕሌናና ኣይተቐበልን። ሓዯ ብጻይ ናብ እንዲ ሓወቦኡ ግድን ክበጽሕ ስሇ ዜዯሇየ ግን መሬት ቅድሚ ምምሳዩ ኣሰኒየዮ ክብገስ ግድነት ኮይኑ። ኣብኡ ኣይዯንጐናን ሻሂ ድሕሪ ምስታይ ብኣጋኡ ናብ መናሃርያ ተመሇስና። ስንቅና
ጋዜጣዊ መግለጺ - ማሕበር ተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባር ንለውጢ ዓዲ ኢንግሊዝ! ማሕበር ተጋደልቲ ዓዲ ኢንግሊዝ ንለውጢ፡ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዝፈለምዎ ዘተ ኩነታት - ሃገር ንምቕጻል፡ ትማሊ ሰንበት 17 ሕዳር 2013 ካብ ዝተፈላለያ ከተማታት ዓዲ ኢንግሊዝ፡ ካብ በርሚንግሃም፡ ኖቲንግሃም፡ ሸፊልድ፡ ማንቸስተርን ኦክስፎርድን ኣብ ከተማ ለንደን ተኣኻኺቦም። እቶም ኣብ
ኣውራጃዊ ፖለቲካን በሰላታቱን ውልቃዊ ትዕዝብቲ ታደሰ ኪዳነ በርሚንግሃም 7ይ ክፋል 16/11/2013 ሎሚ ህዝቢ ኤርትራ ንመሰረታዊ ሰብኣዊ ክብሩ ክከላኸል ዘይክእል፣ ኣዝዩ ድኹምን ዝተበታተነን ህዝቢ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ሎሚ ዘሎ ምትርማስ መሰረቱ ትማሊ ኢዩ። ነቲ ናይ ትማሊ ከም ዘለዎ እንተዘይተዛሪብናሉ ድማ ጽባሕ ንኸይድገም ውሕስነት የብሉን። ፖለቲካዊ ባህሊ ህዝብና እምበኣር፣ ናብቲ
ኣንታ ደማሒ፥ (መላኺ) ብደውካ እንከለኻ ስለ *ዝበደንካ *ነዊሕ ዝገበረ ሬሳ ስለ ዝኾንካ *ኣጐበር ከዲንና ሓመድ ክንደብየካ *ጸሊም ጨርቂ መኽደን ቃሬዛ ኣንታ *ልበ-እብን መዘና ዘይብልካ *ጨካን ጽንዓት ከይትምነ ነታ ወላዲትካ ብኽቱር ጣቅዒት ህዝብኻ ንዒቕካ! በል፥ ንፋስ ክብትኖ ናይ ጥፍኣትና ሰርቢ ሞት ተመኒናልካ ኣንታ መጥፍእ ህዝቢ፡ ጸላም ተቐንጢጡ መሬት ክትወግሓልና ኣንታ መዕነው ሃገር ሕልፈትካ ብሂግና! ዕቡይ መርገም ስንቁ *ኣብሊስ ተንኮለኛ *ጋኔን፡ ሰይጣን ርህራሀ
ዎ ኩቡር ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ውሽትን ወጻእን እንርከብ እታ ብኣሻሓት መስዋእትን ስንክልናን ዘምጻእናያ ኤርትራ ንዜጋታታ ኣብ ትሕቲ ራህዋን ቕሳነትን ዘራይ ኣያኹሉ ዝኸውን ቑዋም ሕጊ ሃሊና ብመሰረት ቁዋም ሕጊ ድማ ኣብ ትሕቲ ሕጊ ኾይኑ ዝሰርሕ ንድሩት ዓመታት ብህዝቢ ዝተመርጸ እርሓሰና ኢልና ቆጽሊ ዘቐመጥናሉ መርሒ ኣቚምና ዘጋታት
ወዲ ትካቦ: ኣብነታዊ ስጉምቲ ማሕሙድ ሳልሕ ኣብዘን ዝሓለፋ ናይ ሓዘን ሰሙናት፡ ስነ-ጥበብ ነቲ እተሰላስሎን እትመርሖን ሓሳብ ኣብ ምንጽብራቅ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ምግልሑን ምስማሩን ተርኡ ቀሊል ከምዘይኮነ ትራእዩ ‘ዩ። ገለ ስነ-ጥበባውያን ንምረትን ሕሰምን ህዝብና ክገልጹን ነቲ ምንጩ ኮይኑ ዘሎ ስርዓት ክውግዙ ከለዉ፡ ገሊኦም በንጻሩ“ንኺድ ጥራይ” ብዝዓይነቱ ኣመለኻኽታ፡ ነቲ
ሓበሬታን ጻውዒትን ንህዝብን ሰራዊትን ኤርትራ። ንተባዕ ህዝብን ሰራዊትን ኤርትራ ሓበሬታን ጻውዒትን ክንሰድድ ኮለና ሓበን ይስማዓና። ንዘይሕለል ሃገራውን ታሪኻውን ኣበርክትኡ ድማ፣ በዚ ኣጋጣሚ ደጊምና ከነመስግኖ ክብረት ይስምዓና። ጻውዒትን ሓበሬታን ንምስዳድ ዝተገደድናሉ ክልተ ዓበይቲ ዘሕዘነና ምኽንያታት ስለዘሎ’ዩ። ኣብ ኤርትራ ዘይተነግረ’ምበር ዘይተገብረ ስለዘየለ፣ ኩሉ ኣቐዲሙ ዝተፈጸመ ዘይሕጋዊ ተግባራትን ምግሃስ
ኣሕዋት ኤርትራውያን! (ካልኣይ ክፋል) እዚ ጽሑፍ፡ ኣብዚ ብዘይካ ጠንቂ ናይዚ ሓዘን ዝኾኑ ውሑዳት ሰብ ገበንን ከምኡውን ከም እንስሳ ክምርሑን ክግርሑን ባህ ዝብሎም መጣቓዕትን እንተዘይኮይኑ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ከቢድ ሓዘን ወዲቑሉ ኣብ ዘሎ እዋን ይጽሓፍ ብምህላዉ፡ ብመጀመርያ ነቶም ካብ ገሃነም ኣምሊጦምን ዓቐን ኣልቦ መስገደል ሰጊሮምን ናይ ባዕዲ
ዘሰክፍ ድምጺ ካብ መዓስከር ስደተኛታት ኤርትራውያን ኣብ ኢትዮጵያ 2ይንናይ መወዳእታን ክፋል ታደሰ ኪዳነ በርሚንግሃም ኣብቲ ናይ ትማሊ ጽሑፈይ፣ ጽማቝ ሕግታት ኮሚሽን ስደተኛታት ው. ሕ. ሃገራትን ()፣ ኣብቲ ኣኼባ ብመልክዕ ጭርሖ ዝቐረበ’ሞ፣ ኣብ ተንቀሳቓሲ ፊልም () ዝተቐርጸ፣ ጥርዓናትን ኣቕሪብ ነይረ። እቲ ትሕዝቶ ሓደን ተኣሳሲሩ ክኸይድ ዘለዎን ስለ ዝኾነን፣ ኣንባባይ ዝተኣሳሰረ
ሕጅስ ድማ ኣብ በይ-ኤርያ!! ብወልደየሱስ ዓንደማርያም ኦይ!! ኦይ!! ኦይ!! ክቡራት ኣሕዋት ሰብ ኩኑ። ዓይኒ የብለይ እዝኒ የብለይ ምባል እትረፍኩም። ኣብ በይ-ኤርያ ደፊርኩም ኣድራሽኡን መዓልቱን ረቚሕኩም፡ ኣብ ልዕሊ ሬሳታታና ጓይላን ፍንጠስያን ዳንኬራን ክትተኽሉ ተራእይኩም።ብሓቂ ድዩ? ከመይ ጌርኩም ኢኹም ኒዕቕኩሞ ነዚ ህዝቢ። ኣብ ሰምበል ንሸኾና ፈረስ ዘጥሕል ደም ክፈስስ
ዝኸበርኩም ኣአሕዋትና ደገፍቲ ህግደፍ! እዚ መልእኽቲ'ዚ ኣብ ውሽጢ ሃገር ብምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ተዓፊኑ ናይ ዝርከብ ህዝብኹም ህዝቢ ኤርትራ መልእኽቲ ኢዩ። እዚ ምሕጽንታ እዚ ኣብታ ዕለት መጽአ እናጸበባ፡ መዓልቲ መጽአ እናዓረባ እትኸይድ ዘላ ሃገርና- ሃገረ ኤርትራ፡ ናይ እንርከብ ዘሎና አሕዋትኩም ምሕጽንታ ኢዩ። እዚ ጻውዒት እዚ ናይቶም ኣብ በረኻታት ኤርትራ
ንመዋእል ከይደቀሰን ኹናትን ጥፍኣትን ዘስዐበ ርክብ ግብፅን ኢትዮጵያን፣ኣብ’ዚ መዋእል’ዚ ግና ዝተፈለየ መኣዝን ሒዙ’ሎ።ክልቲኤን ሃገራት ኮላይ ሱዳን ንፍትሓዊ ኣጠቃቅማ ማይ ሩባ ኣባይ ዝነፀረ ውዕል ሰነድ መትከላት፣ኣብ’ዚ ቀረባ ከምዝተፈራረሙ ዝዝከር’ዩ።
ካብ ኣጋይሽ መደብ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ሓደ ዶ/ር ዓወት ወልደሚካኤል ‘እቲ ውዕል ኣዝዩ ዓብዪ ዝላ ንቅድሚት’የ ዝብሎ’ ክብል ከሎ ኣቶ ዳደ ደስታ ብወገኑ ‘እምነ ኩርናዕ’ቲ ይራኣይ ዘሎ ምዕባለታት፣ምጅማር ግድብ ህዳሴ’ዩ’ ይብል።
1. ለጨረታ የቀረቡት ያገለገሉ ንብረቶች ዝርዝር፣ ብዛታቸዉ፣ የጨረታ መነሻ ዋጋቸዉ እና የጨረታ ማስከበሪያ የገንዘብ መጠን ለጨረታዉ በተዘጋጀዉ ሰነድ በዝርዝር ተቀምጧል፡፡ ንብረቶቹን ገርጂ ኢምፔሪያል ሆቴል አለፍ ብሎ በሚገኘዉ ኖክ ነዳጅ ማደያ አጠገብ ባለዉ ስፓልት መንገድ 300 መቶ ሜትር ወደ ዉስጥ ገብተዉ ከ40/60 ኮንዶሚንየም ፊት ለፊት በሚገኘዉ የባንኩ መጋዘን ቅጥር ጊቢ እና ቃሊቲ በሸዋ ዳቦ መጋገሪያ ፋብሪካ ወደ ዉስጥ ገብተዉ የሚድሮክ ማሽነሪ ጋራዥ ፊት ለፊት በሚገኘዉ የባንኩ መጋዘን በመገኘት ማየት ይችላሉ፡፡
2. ተጫራቾች የማይመለስ ብር 100.00 (አንድ መቶ ብር) በማንኛዉም የብርሃን ባንክ ቅርንጫፍ ክፍያ ፈፅመዉ ደረሰኙን በማቅረብ፣ የባንኩ ዋና መስሪያ ቤት ከሚገኝበት ቦሌ ብራስ ሆስፒታል ፊት ለፊት ከሚገኘዉ ወመሳድኮ ህንፃ 2ተኛ ፎቅ ከፋሲሊቲ አስተዳደር መምሪያ ቢሮ ለጨረታዉ የተዘጋጀዉን ሰነድ መግዛት ይችላሉ፡፡
3. ተጫራቾች በጨረታ ሰነዱ ላይ በዝርዝር በተገለፀዉ መሰረት ለሚጫረቱበት ለእያንዳንዱ ንብረት የተጠቀሰዉን የጨረታ ማስከበሪያ ገንዘብ በC.P.O. ማስያዝ ይኖርባቸዋል፡፡
4. ተጫራቾች በዝርዝር የተጠቀሱትን ንብረቶች አጠቃለዉ ወይም በተናጠል መግዛት የሚችሉ ሲሆን ሊገዙ የሚችሉበትን ዋጋ በተዘጋጀዉ የዋጋ ማቅረቢያ ፎርም ላይ በመሙላት ከጨረታ ማስከበሪያ C.P.O ጋር በማያያዝ በታሸገ ኤንቬሎፕ በማድረግ ማስታወቂያ በጋዜጣ ከወጣበት ቀን ጀምሮ ዘወትር በሥራ ሰዓት አስከ መጋቢት 14 ቀን 2013 ዓ/ም ከቀኑ 8፡00 ሰዓት ድረስ በባንኩ ዋና መሥሪያ ቤት ከላይ በ2ተኛ ተ.ቁ. በተጠቀሰዉ አድራሻ ለዚሁ በተዘጋጀ ሳጥን ማስገባት ይችላሉ፡፡
6. ተጫራቾች ያሸነፉባቸዉን ያገለገሉ ንብረት ባቀረቡት ነጠላ ዋጋ መሰረት በአጠቃላይ ብዛቱ ተባዝቶ ጠቅላላ ዋጋዉን በመክፈል አሸናፊነታቸዉ በተገለፀላቸዉ በአምስት ቀን ዉስጥ ማንሳት ይኖርባቸዋል፡፡ ይህን ሳያደርጉ ቢቀር ለጨረታ ማስከበሪያ ያሲያዙት ገንዘብ ለባንኩ ገቢ ይደረጋል፡፡
የጥቁር አንበሳ ሆስፒታል ሚሊኒየም የህክምና ኮሌጅ ከውጪ ሃገር ባስገባው የልብ ህክምና ማሽን ከመስከረም 8 ወዲህ ብዛት ያላቸው ህሙማንን ማከሙን ተናገረ፡፡ – መጽሔት
ሰሎሞን ገብረኪዳን ምስ ኤች ኣይ ቪ ዝነብር መንእሰይ እቲ ቫይረስ ኣብ ደሙ ካብ ዝኣቱ ድሮ 7 ዓመት ኣቑፂሩ ኣሎ።እንተኾነ ኣብ ፅቡቅ ኩነታት ይርከብ።ንሱ ኣቦ-መንበር ማሕበር ኤች ኣይ ቪ ፖዘቲቭ ዝኾነ ብድሆ'ውን'ዩ።
•	ኤውሮጳዊ ሕብረት ድሕነት ስደተኛታት ኣብ ሊብያ ንምውሓስ ተወሳኺ 90 ሚልዮን ኤሮ ይቕርብ •	ጥልያን፥ መስርሕ-ምጽራይ ጠለባት ዑቕባን ምጥራዝን ዘቀላጥፍ ሓድሽ ሕጊ
የአማራ ብሄርተኝነት: የማይገባኝ ብሄርተኝነት ነው። ለአማራ ብሔሩ ኢትዮጵያ: የሚያዋጣው/የሚያምርበት ብሄርተኝነትም: ኢትዮጵያዊ ብሄርተኝነት ነው። የአማራ ብሄርተኝነት: እንደሚባለው አማራን ለመታደግ ሣይሆን: የአማራን የዘመናት የኢትዮጵያዊነት claim ለማሥጣልና: አገሩ ኢትዮጽያ የሆነውን አማራን: ባንድ ጠባብ ክልል/ግዛት በመወሠን: ከክልሉ ውጪ የሚኖሩትን ደግሞ: ዘወትር መጤነትና ባእድነት: ሁለተኛ ዜግነት እንዲሠማቸው ለማድረግ: በዋንኛነት በሕወሓት: በሻእቢያና ኦነግ የተፈበረከ: fake ብሄርተኝነት ነው። ከብዙ አመታት ትግል ኋላ ወዶገብ ወራሾችን: ባለቤት ነኝ ባይ አገኘ። የአማራ ብሄርተኝነት: በአሑኑ የአማራ ክልል ውስጥ የሚኖሩ አማራዎችን መብት ካሥጠበቀ: ይሑንላቸው: ይደረግላቸው: ይመቻቸው። የአማራ ብሄርተኝነት ከአማራ ክልል ውጪ ያሉ የፍርጃ አማራዎችን ግን አያድናቸውም። አይጠብቃቸውም። አያድነንም። ሕወሐት ድርጅቱ እንጂ: ርእዮተአገሩ እንዳልተሸነፈ: ይልቅሥ የተከለው ብሔርን መሠረትና ማእከል ያደረገ ብሔርተኝነት ሕያው እንደሖነ የማሥበው: አማራ አማራ የሚሉ: እንደአሸን የፈሉ ብሄርተኞችን ሣይ ነው። ለአማራ አገሩም: ብሔሩም: ኢትዮጽያ: የሚያዋጣውም ኢትዮጵያዊ ብሔርተኝነት ነው። ኢትዮጵያዊ ብሔርተኝነት እንጂ: የአማራ ብሄርተኝነት ጉራፈርዳ: ጉምዝ: ነገሌ: ባሌ: ሐረርጌ ያለውን አማራ ከጥቃት አያድነውም። ለጊዜው ኢትዮጵያዊነትም ሙሉ በሙሉ አላዳነ ይሆናል። Ultimately ለኛ ፖለቲካዊ ብሔር ለሌለን አማሮች: መዳኛችን ኢትዮጵያዊ ብሔርተኝነት ነዉ። አማራን ከሌሎች ብሔረሠብ አባላት ያሥተሣሠረውና አብሮ የሚያኖረው ኢትዮጵያዊ ብሔርተኝነት ነው። ኢትዮጵያዊ ብሔርተኝነት ይለምልም። ያንሠራራ።
InternationalCupid.com ግንባር ቀደም አለም አቀፋዊ የፍቅር ጓደኝነት ድህረ ገጽ ሲሆን በመላው አለም የሚገኙ የረጅም ጊዜ የህይወት አጋርን የሚፈልጉ ላጤወችን ያቀራርባል። የእውነተኛ ፍቅር ፍለጋዎን አዝናኝ እና አስደሳች እንዲሆን የሚያደርገውን ተስማሚ አገልግሎት ከተራቀቀ የፍለጋ እና የመልእክት መላላኪያ አገልግሎት ጋር እናቀርባለን።
ከሌሎች ድህረ ገጾች በተለየ ሁኔታ InternationalCupid.com ተስማሚ፣ ለግል የተዘጋጀ አገልግሎት ከዘመናዊ ቴክኖሎጂ ጋር ያቀርባል። በተጨማሪም እንከን የለሽ አቻቸውን የሚፈልጉ ከተለያዩ ዘሮች የመጡ ሰወችን ተነሳሽነትና ምኞት እንረዳለን፤ ተሞክሮወቻችንም ጠቃሚ እገዛ ሊኖራቸው እንደሚችል እናምናለን። አንዳንድ ጊዜ.... እንከን የለሽ አቻዎ የሚገኙት በሌላኛው የአለም ጫፍ እንደሚሆን እንረዳለን! የእርስዎ ልዩ ሰው የትም ቢሆኑ፣ ሊተዋወቋቸው የፈለጉት ለምንም ቢሆን፣ እንከን የለሽ አቻውን እንዲያገኙ እንረዳዎታልን።
ከሁሉም ባክግራውንድ የመጡ ልክ እንደ እርስዎ አይነት ሰወችን መተዋወቅ የሚፈልጉ በሺወች የሚቆጠሩ የማራኪና ተግባቢ ወንዶችና ሴቶችን ገጽታወች ይፈልጉ። የግል የመልእክት ሳጥንዎ በቀላሉና ማንነትዎ ሳይታወቅ እንከን የለሽ አቻዎን እንዲያገኙ ያደርግዎታል። ከአንድ ፎቶ ጋር አያይዘው ገጽታዎን ወዲያውኑ ያስገቡ።
InternationalCupid.com የሚንቀሳቀሰው በCupid Media Pty Ltd, ዳታቤዝን መሰረት ያደረጉ የፍቅር ጓደኝነት ድህረ ገጾችን መዘርጋት ላይ ያተኮሩ ስራወችን በሚሰራው ካምፓኒ ነው። Cupid Media በ 1999 የተመሰረት ሲሆን መገኛነቱን ያደረገው Gold Coast Australia ነው።
የአንበጣ ወረራ ስጋት በሰው ልጅ ታሪክ ከፍተኛ ቦታ እንደነበረው የሚያመለክቱ ቅርሶች አሉ፡፡ ዋናዎቹ የጥንት ዘመን ግብፃውያን በመቃብር ድንጋዎች ላይ የቀረጽዋቸው የአንበጣ ምስሎች ሲሆን፣ ዘመኑም ከክርስቶስ ልደት በፊት 2470 አስከ 2220 ዓ.ዓ. ነበር፡፡ በአንበጣ መንጋ መንስዔ የተከሰቱ የረሃብ ዘመናት በተለያዩ ሃይማኖቶች ቅዱሳን መጻሕፍት ውስጥ ተጠቅሰዋል፡፡ እንዲሁም የተለያዩ ሃይማኖቶች ቅዱሳን መጻሕፍት (መጽሐፍ ቅዱስ፣ ቅዱስ ቁራን፣ “ማሃብሃርታ- Mahabharata”፣ “ኢልያድ- Iliad”) ፣ የአንበጣ መንጋ ወረራዎች፣ በመለኮታዊ ቅጣት መልክ ተሰንደዋል፡፡ እንደቅጣት መወሰዳቸውን የሚያረጋግጥ አንድ ማስረጃ እነሆ፡፡
ለምሳሌ፡- በኦሪት ዘፀአት 10: 1-20 “የዕብራውያን አምላክ እግዚአብሔር እንዲህ ይላል፣ እኔን ማፈርን አስከ መቼ እምቢ ትላለህ? ያመልኩኝ ዘንድ ሕዝቤን ልቀቅ፣ አምቢ ብትል ግን እነሆ፣ ነገ በዚህ ጊዜ በተራራዎች ሁሉ ላይ አንበጣ አመጣለሁ፤ የምድርን ፊት ይሸፍናል፣ ምድርንም ለማየት አይቻልም፣ ከበረዶም ተርፎ በምድር ላይ የቀረላችሁን ትርፍ ሁሉ ይበላል፣ ቤቶችህም የሹሞችህም ቤቶች የግብፃውያን ሁሉ ቤቶች በእርሱ ይሞላሉ፣ አባቶችህ የአባትህም አባቶች በምድር ላይ ከተቀመጡበት ቀን ጀምሮ እስከዚህ ቀን ድረስ እንደርሱ ያለ ያላዩት ነው“ ሌሎች ከአደጋ ጋር የተዛማዱ መለኮታዊ መዓቶች በመጽሐፈ ኢዮብ (1:10)፣ በትንቢተ-ኢሳያስ (13:13)፣ በትንቢተ-ሕዝቅኤል (20:47)፣ ኦሪት ዘሌዋውያን (20:19-20) ተጠቅሰዋል፡፡
በመሠረቱ የሰው ልጅ ከኹነቶች ሁሉ በስተጀርባ ያለውን ምክንያት ለማወቅ ይሻል፣ ይመኛል፣ ለመገንዘብ ይሞክራል፡፡ ሆኖም ለአንዳንድ ድንገተኛ ኹነቶች፣ ምክንያት ለማወቅ ስለሚያዳግተው፣ እንደ መለኮታዊ ተግባራት አድርጎ ይረዳቸዋል፡፡ የሰው ልጅ ፍጹም ስላልሆነ እና አምላካዊ ትዕዛዞችን ሙሉ በሙሉ ፈጽሜያለሁ ብሎ ስለማያምን፣ ብሎም ራሱን እንደ ኃጢያተኛ ስለሚፈርጅ፣ ድንገታዊ ኹነቶች ባደረገው ጥፋት ምክንያት እንደደረሱ፣ እንደ መለኮታዊ ቅጣት አድርጎ ይወስዳቸዋል፡፡ እነኚህን ዓይነት ኹነቶችም የመሬት መንቀጥቀጥን፣ እሳተ ገሞራን፣ ጎርፍን፣ ወዘተ… ያካትታሉ፡፡
ጎርፍን እንደ ምሳሌ ወስደን፣ እንዴት እንደሚከሰት በሳይንሳዊ አስተሳሰብ ለማብራራት አንሞክር፡፡ ጎርፍ በከባድ ዝናብ መንስዔ፣ ከነባራዊ ሁኔታ በጣም በላቀ መልክ ዝናብ ሲዘንብ፣ አፈሩ ተጨማሪ ውሃ ስለማይመጥ፣ ነባራዊ የውሃ መንገዶችም (የጅረት፣ ወንዝ፣ ቦይ፣ ወዘተ) በውሃው መጠነ-ብዙነት ምክንያት በተለመደው መንገድ ማስተናገድ ሲሳናቸው፣ ውሃ ከወንዝ፣ ከቦይ …ወ.ዘ.ተ… ውጭ መፍሰስ ይጀምራል። በእንደዚያ ባለ ሁኔታ ነው ከባድ ጎርፍ የሚከሰተው፡፡
ሆኖም “ለምን ዝናብ ከበፊቱ በላቀ መጠን ዘነበ?” የሚል ጥያቄ ሊነሳ ይችላል፡፡ “በቅርብ ርቀት ካለ ውቅያኖስ ውሃ ሙቀት ከፍ ስላለ፣ ብዙ ውሃ ተንኖ፣ የተነነው እንፋሎት ደመና ሆኖ፣ ደመናው በነፋስ ወደ የብስ ተገፍቶ ነው የከፍተኛ ዝናብ መንስዔ ለመሆን የበቃ“ ይሆናል መልሱ፡፡ “የውቅያኖሱ ውሃ ለምን በከፍተኛ መጠን (ከበፊቱ በላቀ መጠን) ሞቀ?” ተብሎ ቢጠየቅ፣ መልሱ “ከፀሐይ ወደ ምድር የሚደረሰው ሙቀት አመንጭ ጨረር፣ በከፊል ተመልሶ ወደ ሕዋ እናደይንፀባረቅ፣ የካረቦን ዳይኦከሳይድ (Carbon dioxide) መጋረጃ ስለገታውና፣ ሙቀቱ ምድር ላይ ከበፊቱ በላቀ መጠን ታምቆ ስለቀረ ነው“ ለምን? ተብሎ ቢጠየቅ “የሰው ልጅ ለኃይል ማመንጫነት የሚጠቀምባቸው ግብአቶች (የድንጋይ ከሰል፣ ፈሳሽ ነዳጅ)፣ ኃይል ሲያመነጩ የሚተፉት ጋዝ “ካረቦን ዳይኦከሳይድ” (Carbon dioxide) በአየር ውስጥ ያለውን ነባራዊ “ካርቦን ዳይኦክሳይድ” መጠን ስለሚጨመር ነው፡፡ እንዲሁም ሌሎችም ሰበ–ነክ የሆኑ፣ በተመሳሳይ ሁኔታ ምድርን ለሙቀት የሚዳርጉ ሂደቶች አሉ“ ይሆናል መልሱ፡፡ ጥያቄው ሊቀጥል ይችላል፡፡
ሃይማኖትን መሠረት ያደረጉ እይታዎች፣ ሁሉም የተፈጥሮ ኹነቶች በቅዱሳን መጻሕፍት ውስጥ እንደተገለጠው፣ በእግዚአብሔር ፈቃድ ጠለላ ስር ስለሚገኙ (ያም ፀሐይን ጨረቃን ከዋክብትንና የእነዚህ ግዙፍ አካላት እንቅስቃሴዎችን ሁሉ ያካትታል) ከመለኮታዊ ዕውቅና ውጭ ኹነቶች አይከሰቱም ይላሉ፡፡
ሳይንስ ግን ገና ያላከበታቸው፣ ለመልስ ግብዓት ሊሆኑ የሚችሉ መረጃዎች፣ እንዳሉ ይረዳል። ብሎም፣ ዕውቀት ለማዳበር ይጥራል። የኹነቶች ገላጭ የሆኑ ምክንያቶችን ለመረዳት ይጥራል። ያም በጥናት፣ በምርምር የሚገኙ መረጃዎችን ነው በዋና ግብዓትነት በሂደቱ የሚጠቀም፡፡ ቀስ በቀስ ሳይንስ በምርምር ላይ ተመሥርቶ የሰው ልጅ የዕውቀት አድማስ እያሰፋ ይሄዳል። ስለሆነም ነው ሳይንስ ሁልጊዜም ለአዲስ ዕውቀት ክፍተት የሚተው፣ ፍፁም ድምዳሜ ላይ የማይደርስ፡፡
በምርምር ውጤት ላይ ተመሥርቶ ሳይንስ “ያ ስለሆነ፣ ይህ ተከሰተ“ ብሎ አይደመድምም። ውጤቱን እና ምክንያት ነው ተብሎ የተገመተውን ግንኙነት መርምሮ፣ “ይህ ክስተት በአጋጣሚ ለመከሰት ያለው ሁኔታ”፣ ለምሳሌ “ከመቶ አምስት ነው (5%)”፣ ወይም “ከመቶ አንድ (1%) ነው” የሚል፡፡ በአጋጣሚ የመከሰቱ ሁኔታ እየመነመነ ሲሄድ፣ የኩነቱ እና የምክንያቱ ግንኙነት አየጠነከረ ይሄዳል፡፡ በተለምዶ ግንኙነት በአጋጣሚ ሊሆን የሚችለው “ከመቶ አምስት (5%)” ብቻ ከሆነ፣ ኹነት እና የተጠረጠረው ምክንያት ግንኙነት እንዳለቸው መውሰድ ተቀባይነት አለው፡፡ ሳይንስ ብዙ ጥያቄዎችን ያነሳል። ያስተናግዳል። ለጥያቄዎችም መልስን ይሻል። እምነት ጥያቄዎችን ስለማያስተናጋድ፣ በሁለቱ መሃል፣ ማለትም በሳይንሳዊ አስተሳሳብ እና በእምነት ያለው ልዩነት መሠረቱ ይኽ ጉዳይ ነው፡፡
ሰሞኑን ከ2012 ዓም መቋጭ አካባቢ ጀምሮ እሰከ 2013 የቀጠለ በተለያዩ የኢትዮጵያ አካባቢዎች (ከትግራይ አንስቶ፣ በምሥራቅ አቅጣጫ እስከ ደቡብ ጫፍ) በአንበጣ መንጋ ተወርሮ ነበር፡፡ ብዙ የማህበረሰቡ አባላት ይህን ዓይነት ክስተት የሚገነዘቡበትን ሁኔታ በመፈተሽ፣ ሳይንስ ለማኸዘብ ይቻል ይሆናል በሚል እሳቤ ነው፣ ጽሑፉን ለማዘጋጀት የወሰንኩ፡፡ የአንበጣ መንጋን መከሰት አጋጣሚ ተጠቅሞ፣ ማለት በተጨባጭ ሁኔታ ላይ መሥርቶ፣ የአንበጣ መንጋ ሥነ-ሕይወታዊ ሂደት፣ ብሎም በሰብል ላይ የሚያደርሰውን ውድመት፣ በሳይንሳዊ መንገድ መተንተኑ፣ የሳይንሳዊ አስተሳሰብን ባህል ለማዳበር ያመቻል፡፡ የአንበጣ መንጋ ድንገተኛ ደራሽ መሆን፣ ከብዛቱ ጋር ተዛምዶ፣ እንደ መለኮታዊ ቅጣት እንዲታይ ምክንያት መሆኑ የአንበጣ መንጋ በተመሳሳይ ወቅት ብዙ አካባቢዎችን ሲያጠቃ፣ በአካባቢው መዓት ወረደ ይባላል፡፡
ለእነኝህ ዓይነት ክስተቶች፣ የተለያዩ ምክንያቶችን የሚሰጡ አልጠፉም፡፡ አምላክ ክስተቶች ከመድረሳቸው በፊት ስለሚያውቅ (የአምላክ ዕውቀት በጊዜ የተወሰነ ስላልሆነ)፣ ቅጣቶቹን ከጊዜያዊ የሰው ልጆች ጥፋቶች ጋር ማዛመድ ይቸግራል ይላሉ፡፡ እንዲሁም ጥፋት እንዲከሰት ለምን አምላክ ከመጀመሪያው ፈቀደ ይላሉ፡፡ ለእነኝህ ዓይነት ትችቶች፣ በሃይማኖት አባቶች የሚሰጣቸው መልስ፣ አምላክ ኃጥያት መተግበርን ባይከለክልም፣ የእሱ ፈቃድ አይደለም ይላሉ፡፡
በተጨማሪ ይኽን ዓይነት እይታ አወዛጋቢ የሚያደርገው፣ አጥፊዎች አዋቂዎች ሆነው ሳለ፣ እንዴት ሕፃናት አበረው ይቀጣሉ፣ እንስሳትስ ለምን ይወድማሉ? መሰል ጥያቄዎችን ማስነሳቱ ነው፡፡ እንዲሁም እንደዚህ ያሉ ክስተቶች፣ ኹነቶች፣ የአምላክን ሩህሩህነት አያመላክቱም፣ ስለሆነም የመለኮታዊ ኃይል መገለጫ ሆነው መወሰድ የለባቸውም የሚሉም አልጠፉም፡፡
በሕይወት ትግል፣ ህልውና ገላጭ የሆኑ ተግባራት ሁሉ በዘር መተካት ላይ ያነጣጠሩ ናቸው፡፡ የአንበጣ መራባትም፣ ብሎም መንጋ መሥርቶ፣ በሰው ልጅ አዝመራ፣ በከብቶች መኖ ላይ ከፍተኛ ውድመት የሚያስከትል፣ የህላዊ ግዴታ ሆኖበት ነው፡፡
እኛ በጥቅሉ አንበጣ ብለን የምናውቀዉ “የሦስት አፅቄዎች” (Insects)፣ የተለያዩ ሃያ ሰባት የእንበጣ ብቸኛ ዝረያዎችን (Species) ዝርያዎችን ያካተተ ነው፡፡ እነኝህም ዝርያዎች በዓለማችን የተለያዩ አካባቢዎች (ከሰሜን ጫፍ አሜሪካ እና ከምድር ዋልታዎች አካባቢዎች በስተቀር) ተሰራጭተዋል፡፡ ሆኖም በዘመናችን ከባድ ጥፋት የሚያስከትሉት ብቸኛ ዝርያዎች ጥቂት ናቸው፣ ከአነሱም አንዱ፣ “የምድረ በዳ አንበጣ” (Desert Locust)፣ ሳይንሳዊ ስያሜው “ሽስቶሴርካ ግሪጋርያ“ (Scistocerca gregaria) በመባል የሚታወቀው ነው፡፡ ይኸ የአንበጣ “ብቸኛ ዝርያ“ ከመካከለኛው ምሥራቅ አካባቢ አስከ ሩቅ ምሥራቅ፣ እና በአፍሪካ (በተለይ በሰሜን አፍሪካ እና በክፈለ-ዓለሙ ወገብ አካባቢ፣ ከምሥራቅ አስከ ምዕራብ፣ የሚገኙ አገሮች) ዝርያው መንጋ መሥርቶ ከፍተኛ የሰብል ውድምት ያስከትላል፡፡ በኢትዮጵያም ከፍተኛ ጉዳት የሚያደርሰው ይኸው ዝርያ ነው፡፡ ይህ የአንበጣ “ብቸኛ ዝርያ” ከፍ ያለ ርቀት የመጓዝ አቅም የተጎናፀፈ ስለሆነ፣ በተመሳሳይ ወቅት ከምሥራቅ አፍሪካ ጫፍ እስከ ምዕራብ ዳርቻ ድረስ ያሉ አገሮችን ደጋግሞ ያጠቃባቸው ዘመናት ተመዝግበዋል፡፡
በሚያስከትለው ጥፋት ተመሥርቶ፣ በሁለተኛ ደረጃ የሚመደበው “ስደተኛው አንበጣ” (Migratory Locust) በመባል የሚታወቀው ሳይንሳዊ ስያሜው “ሎከስታ ማይግራቶሪያ” ( Locusta migratoria) የሚባለው ነው፡፡ ይኸም “ብቸኛ ዝርያ” ዝርያ ሰፊ አካባቢዎችን (አፍሪካን፣ እስያን፣ እንዲሁም አውስትራሊያን እና ኒውዚላንድን ያጠቃልላል) ያጠቃል፡፡ ምንም ይኸ የአንበጣ “ብቸኛ ዝርያ” የሚያጠቃው አካባቢ ከምድረ-በዳ አንበጣ ጋር ሲነፃፀር የላቀ ቢሆንም፣ የሚያደርሰው ጉዳት ግን ከምድረ በዳ አንበጣ ከሚያደርሰው ጉዳት ዝቅ ይላል፡፡
“ሽስቶሴርካ ግሪጋርያ” ከሌሎች የአንበጣ ዝርያዎች በላቀ መጠን ጥናቶች ተካሂደውበታል። ስለሆነም ሰፊ ዕውቀትም ተካብቶበታል፡፡ እንስት የምድረ-በዳ አንበጣ እንቁላል የምትጥል፣ ምደረ-በዳ ውስጥ ቢሆንም፣ እርጥበት በተጎናፀፈ አሸዋ እንዲሁም አፈር ውስጥ ነው፡፡ በከባድ ዝናብ መንስዔ የምደረ በዳ አካባቢ፣ በተለይ አንዳንዴ ከባድ ዝናብ ሲጥል፣ በአሸዋ የተከበቡ ኩሪዎች ይፈጠራሉ፡፡ በእነኝህ ኩሬዎች ተፅእኖ፣ አካባቢው እርጥብ ይሆናል፡፡ እንዲዚህ ያሉ አካባቢዎች ናቸው ለአንበጣ መራባት አመች የሚሆኑት፡፡
እንስት የምድረ-በዳ አንበጣ፣ በከረጢት አያሸገች (ቁጥራቸው ከሰማንያ እሰከ መቶ የሚዘልቅ እንቁላሎች) በድምሩ (በአማኻኝ) አንድ ሺ እንቁላሎችን ትጥላለች፡፡ የምድረ-በዳ አንበጣ ብቸኛ ዝርያ እንስቶች እንቁላል በቡድን (በአንድ አካባቢ) ነው የሚጥሉ፡፡ ስለሆነም አካባቢው የአንበጣ ማርቢያ መሰል ይሆናል፡፡ አንቁላል በሚጣልባቸው አካባቢዎች በየካሬ ሜተሩ እስከ አንድ ሺ አንቁላሎች ይገኛሉ፡፡
እንቁሎች ሲፈለፈሉ የመብረር አቅም ገና ያለተጎናፀፉ ኩብኩባዎች (Nymph) ነው የሚሆኑ፣ ኩብኩባዎች ከቦታ ቦታ በዝላይ መሰል ስልት ነው የሚንቀሳቀሱ፡፡ በዝናብ መንስዔ አካባቢውን የሸፈነውን ቅጠላ ቅጠል እየተመገቡ ክብኩባዎች ያድጋሉ፣ እደገታቸውም ደረጃ በደረጃ የተከፈለ ነው፣ በአማካኝ አምስት ደረጃዎችን ያካትታል፡፡ ከአንድ ደረጃ ወደ ከፍተኛው ደረጃ እድገት ሲጎናፀፉ፣ ኩብኩባዎች ነባሩን፣ የጠበባቸውን ልባስ ከልተው፣ አዲስ ይላበሳሉ፡፡ በልባስ ቅያሬ መሃል በእድገት የሚገኙት “ግልፍ“ (Instars) ይባላሉ። ጠቅለል ባለ መልኩ፣ በሁሉም ደረጃ የሚገኙት ኩብኩባ በመባል ነው የሚታወቁት፡፡
ሁኔታው አመች ከሆነ፣ ከሁለት አስከ አራት ሳምንት ባለ ጊዜ ኩብኩባዎች እድገታቸውን አጠናቅቀው “ጉልምሶች” (Adults) ይሆናሉ፡፡ የኩብኩባዎች የእድገት ፍጥነት ከምግብ አቅርቦት ጋር የተቆራኘ ነው። ምግብ በሽ በሽ ሲሆን፣ እደገታቸው ይፋጠናል። በተቃራኒው፣ ምግብ ውስን ሲሆን የእድገታቸው ሂደት ይኮስሳል፡፡ የሕይወት ዑደቱም አንቁላል፣ ኩብኩባ፣ እና ጉልምስን ሲያካትት፣ ሂደቱ በጠቅላላ የሚጠናቀቅበት ከአንድ ወር አስከ ሦስት ወራት ሊዋዥቅ ይችላል፡፡ አንድ የምድረ በዳ አንበጣ ከሦስት አስከ አምስት ወራት የሚዘልቅ ዕድሜ አለው፡፡ የሚራባበት አካባቢ ምቹ ከሆነ፣ በወራት ውስጥ የመንጋዎች አባላት ቁጥር በሃያ እጅ ሊንር ይችላል፣ ያም ማለት ውስን መንጋ የገነባ፣ ለምሳሌ ሁለት ሚሊዮን አንበጣዎች ብቻ ያካተተ፣ በወራት አርባ ሚሊዮን ያቀፈ መንጋ ይሆናል ማለት ነው፡፡
በአንድ አካባቢ የተጣሉ እንቁላሎች፣ በተመሳሳይ ወቅት ሲፈለፈሉ፣ እድገታቸውን አጠናቀው ጉልምስ ሲሆኑ የጉልምሶች ተጠጋገቶ መኖር አይቀሬ ነው፡፡ ይህ ሁኔታ (መጠጋጋት)፣ አንድ አንበጣ ከሌላ አንበጣ ጋር በተደጋጋሚ መነካካትን ያስከትላል፡፡ ይህም ሁኔታ፣ በተለይ በኋላ እግሮች መነካካት፣ “ፌሮሞን”(Pheromone) ማመንጨትን ያስከትላል። ያም “ሴሮቶኒን” (Serotonin) የሚባል “ፌሮሞን” በአንበጣ ገላ ውስጥ አንዲዘጋጅ እና ወደ ውጭ እንዲረጭ ማደረግን ያስከትላል፡፡ “ሴሮቶኒን” በመዓዛ (ሽታ) የሚያስከትለው ተፅኖዕ ላይ፣ እይታ (በማየት) ታክሎበት፣ ጉልምሶች የባህርይ ለውጥ ያደርጋሉ፡፡ ያም ገለልለተኛ የነበሩ በመንጋ መልክ መደራጀት ነው (በተመሳሳይ “ፌሮሞን” ነው፣ የንብ መንጋ የሚገነባ እና በሥርዓት የሚተዳደር)፡፡ አንበጣ ነጠላ፣ ገለልተኛ፣ ሆኖ (መንጋ ሳይመሰርት) ሊኖር ይችላል፡፡ መንጋ ምሥረታውን የሚቀሰቅሰው፣ ከላይ እንደተጠቀሰው የቁጥር ብዛት እንደሆነ ይታወቃል፡፡ የባህርይ ለውጥ እንዲከሰት ተፅእኖ የሚየደርገው ኬሚካላዊ ውህድ “ፌሮሞን”፣ እንደ ሽቶ በአካባቢው የሚተን፣ ለሦስት አፅቄዎች እንደ መረጃ ማሰራጫ የሚያገለግል ኬሚካላዊ ውህድ ነው፡፡
“ሴሮቶኒን“ ከመንጋ መመሥረት ተፅእኖ በተጨማሪ ሌሎች ተፅእኖዎችን ያስከትላል። ዋናው የገላ ቀለም ቅያሬ ነው። “ቢጫ–ቀመስ አረንጓዴ“ የነበረው ገለልተኛ አንበጣ ወደ “ጥቁር–አዘል ደማቅ ቢጫነት“ ይቀየራል፡፡ በተጨማሪ የጉልምሶች የምግብ ፍላጎት በጣም ይንራል። በየቀኑ የራሳቸውን ክብደት መጠን ያህል ምግብ መመገብ ያስፈልጋቸዋል፡፡ ይህም በአካባቢዉ ያለውን ቅጠላ ቅጠል በአጭር ጊዜ ያወድመዋል፣ ከዚያም ጉልምሶች ለምግብ ፍለጋ በመንጋ ሥርዓት ተደራጅተው ለስደት ይዳረጋሉ፡፡
በስደት (በዘመቻ) ላይ አመች ቦታ ከተገኘ፣ እንስት አንበጣዎች እንቁልላል ይጥላሉ፣ እንቁላሎችም በሂደት የአንበጣ መንጋ ይመሠርታሉ። ብሎም ተጨማሪ የአንበጣ መንጋዎች ያንሰራራሉ፡፡ በስደት ላይ የተሰማራ የአንበጣ መንጋ፣ በቀን 150 ኪሎ ሜትር ርቀት ሊጓዝ ይችላል፡፡ ግዙፍ የሆነ የአንበጣ መንጋ በበረራ አስከ ሺ ሁለት መቶ ኪሎ ሜትር ካሬ (1,200 ኪሜካ) ሊሸፍን ይችላል፣ በየኪሎ ሜትር ካሬውም፣ ከ “አርባ ሚሊዮን”(40,000,000) እስከ “ሰማኒያ ሚለዮን” (80,000,000) የሚሆኑ አንበጣዎች ይካተታሉ፡፡ ስለሆነም፣ መንጋው ደመና መስሎ፣ ከባድ ደመና አክሎ ነው የሚተመው፡፡ የአንበጣ ጉዞ ከነፋስ አቅጣጫ ጋር የተቆራኘ ነው። ነፋሱ ወደ ሚነፍስበት አቅጣጫ ነው፣ የአንበጣ መንጋ የሚተምም፡፡
አንበጣ ሊያደርስ የሚችለውን ጉዳት ለመገንዘብ ይረዳን ዘንድ፣ አንድ መጠነኛ ስሌት ላቅርብ፡፡ ከላይ እንደተጠቀሰው፣ አንድ ጉልምስ የምድረ-በዳ አንበጣ በቀን፣ የራሱን ክብደት ያህል የሚመዝን ምግብ ይበላል፣ ያም ሁለት “ግራም” ገደማ ነው፡፡ እዚህ ግንዛቤ ላይ መሥርተን አንድ ግዙፍ የአንበጣ መንጋ ሊያስከትል የሚችለውን ጉዳት አናውሳ፡፡
መንጋው 1,200 ኪሎ ሜትር ካሬ ከሸፈነ እና በያንዳንዱ ኪሎ ሜትር ካሬ፣ 40,000,000 አስከ 80,000,000 አንበጠጣዎች ከታቀፉ፣ ከፍተኛውን ቁጥር ግብዓት አድርገን እናስላ፡፡
80,000,000X1,200 X2=192,000,000,000 “ግራም” ማለት ነው፡፡ ያ ክብደት ወደ “ኪሎ ግራም” ሲቀየር (በ አንድ ሺ ሲካፈል) 192,000,000 “ኪሎ ግራም” ይሆናል፡፡ ይህ ክብደት በመኪና ጭነት ቢሰላ፣ እና አንድ መኪና ከነ ተሳቢው 400 ኩንታል (አንድ ኩንታል 100 ኪሎ ግራም ነው የሚመዝን) ቢጭን፣ በድምሩ 4,800 የደርቅ ጭነት መኪናዎች ከነተሳቢዎቻቸው ያስፈልጋሉ፡፡ ዝቅተኛውን ስሌት ብንወስድ (40,000,000 አንበጣዎች በኪሎ ሜትር ካሬ) 2,400 የደርቅ ጭነት መኪናዎች ከነተሳቢዎቻቸው ያስፈልጋሉ፡፡
አንበጣ ምንም ዓይነት ሰብል ለመብላት ይችላል። ዘንጋዳ፣ በቆሎ፣ ገብስ፣ ስንዴ፣ ሩዝ፣ ሸንኮር አገዳ፣ የጥጥ አዝመራ፣ የተምር ዛፍ፣ ወዘተ፡፡ አንድ መጠነኛ የአንበጣ መንጋ፣ በአማኻኝ ወደ “አርባ ሚሊዮን” የሚሆኑ አንባጣዎችን ያካተተ፣ ለ35ሺ (35,000) ሰዎች ምግብ ሊሆን የሚችል አዝመራ፣ በአንድ ዕለት ለማውደም ይችላል፡፡
በሰላማዊው ዘመን (አንበጣ መንጋ መሥርቶ በማይሰደድበት ዘመን)፣ አንበጣ የሚገኝባቸው አካባቢዎች የተወሰኑ ናቸው፡፡ እነሱም በረሃማ ወይም ከፊል በረሃማ የሆኑ አካባቢዎች ሲሆኑ፣ በአማኻኝ 200 “ሚሊ ሜትር” አካባቢ ዝናብ የሚጥልባቸው አካባቢዎች ናቸው (ማለት በርሃ ወይም በረሃ ቀመስ)፡፡ አካባቢውም ሰሜን አፍሪካን፣ ቅርብ ምሥራቅን፣ ምዕራብ እና ደቡብ ያሉ፣ 16 ሚሊዮን ኪሎ ሜትር ካሬ ስፋት የሚሸፍን ሲሆን፣ ያም ወደ ሰለሳ አገሮችን ያካትታል፡፡ በስደት ዘመን ግን 29 ሚሊዮን ኪሎ ሜትር ካሬ የሚሸፍን እና ወደ 60 አገሮችን በሚያካትት አካባቢዎችን ያዳርሳሉ፡፡ ይኸም የዓለም ገፅታን አንድ አምስተኛ ማለት ነው፡፡
የአንበጣ መንጋ ከነፋስ ጋር በሰዓት ከ16 እስከ 19 ኪሎ ሜትር ሊበር ይችላል፣ በአንድ ቀን እስከ 150 “ኪሎ ሜትር” እንደሚጓዝ ይታወቃል፡፡ ከተነሳበት ቦታ በጣም ራቅ ወደ አሉ ቦታዎች ለመጓዝ ይችላል፣ አንዳንዴ ሳያርፍ፡፡ ለምሳሌ ከየመን ወደ አፍሪካ ቀንድ 300 ኪሎሜተር ስፋት ያለውን የቀይ ባህርን አንበጣ ደጋግሞ አንዳቋረጠ ይታወቃል፡፡
ቀደም ባሉ ዘመናት፣ የአንበጣ መንጋ ከምዕራብ አፍሪካ ተነስቶ፣ የእንግሊዝ ደሴትን ይወር እንደነበረ ተመዝግቧል፡፡ በተመሳሳይ ሁኔታ ከምዕራብ አፍሪካ ተነስቶ ካሪቢያን ደሴቶችን፣ አምስት ሺ ኪሎ ሜትር ርቀት፣ በአሥር ቀናት ውስጥ እንደተጓዘ ተመዝግቧል፡፡
በቢሊዮኖች የሚቆጠሩ አንበጣዎች ያቀፉ የየምድረ በዳ አንበጣዎች፣ መንጋ መሥርተው አፍሪካን በ2012 ዓ.ም. መቋጫ አካባቢ ጀምሮ ወርረው፣ ያጠቋቸው አካባቢዎች ኤርትራን፣ ኢትዮጵያን፣ ጂቡቲን፣ ኬንያን፣ ዩጋንዳን፣ ታንዛኒያን፣ ደቡብ ሱዳን እና ሱዳንን ያጠቃልላሉ፡፡ በዚሁ ወቅት የአንበጣ መንጋዎች ሌሎች አካባቢዎችንም አጥቅተዋል (ፓኪስታንን፣ ኢራንን፣ የመንን፣ ኦማንን፣ ስኡዲያን፣ እና ሌሎች አካባቢዎችን)፡፡
የመንጋ ምሥረታ ዋናው ምክንያት ለአንበጣ ርቢ ምቹ በሆኑ አካካቢዎች ክፍተኛ መጠን የነበረው ዝናብ ስለጣለ ነበር፡፡ ይህ ብቸኛ የአንበጣ ዝርያ፣ የምድረ-በዳ አንበጣ ተብሎ ቢሰየምም፣ ለመራባት የረጠበ አሸዋ/ አፈር እንዲሁም ተስማሚ ሙቀት ያስፈልገዋል፡፡ ክፍተኛ መጠን ያለው ዝናብ መጣል ጋር ቅርብ ቁርኝት አለው። ያም ለእንቁላል መጣል አመች ይሆናል። ከዝናብ መጠንከር ጋር የተዛመደ አካባቢው በለምለም ሳር/ቅጠል ይሸፈናል። ስለሆነም ለአንበጣ መንጋ ምግብን ያበረክታል። ብሎም የአንበጣ መንጋዎች ያንሰራራሉ፡፡
በዚህ ወቅት በኢትዮጵያ ያንሰራሩ የአንበጣ መንጋዎች ማሽላ፣ ስንዴ፣ የበቆሎ ሰብል ቡቃያ ላይ ከፍተኛ ጉዳት አድርሰዋል። እንዲሁም የከብት መንጋ መሰማሪያ የሆኑ፣ በቅጣላ ቅጥል ወይም ሳር የተሸፈኑ አካባቢዎች፣ ለውድመት ተዳርገዋል፡፡
በ2011 ዓ.ም. እና በ2012 ዓ.ም. በህንድ ውቅያኖስ በተከሰቱ ማዕበሎች ምክንያት፣ በአረብ አገር ምድረ-በዳዎች በአሸዋ ክምር ተከብበው የሚገኙ ቦታዎች፣ ትናንሽ ሐይቆች መስለው ውሃ አቋቱ። ብሎም የአከባቢውን አሸዋ/አፈር ርጥበት ለአንበጣ ርቢ ተስማሚ አደረጉት፡፡ እነኝኽም የምድረ በዳ አንበጣ መራቢያነት አመች የሆኑ ቦታዎች፣ ሰው የማይደርስባቸው አካባቢዎች ስለነበሩ ስለ የአንበጣ መራቢያ አካባቢዎች ምንም መረጃ አልነበረም፡፡ በ2011 እና በ2012 በነበሩ ዘጠኝ ወራት፣ በአካባቢው የተፈለፈሉ የአንበጣ ቁጥር “በስምንት ሺ እጅ“ ወደ ላይ ናረ (አንድ የነበረ ወደ ስምንት ሺ ተመንዝሮ)፡፡ በ2012 መደምደሚያ አካባቢ፣ እነኝኽ በዚያ አካባቢ የተደራጁ የአንበጣ መንጋዎች ፣ በኤደን በኩል አድርገው፣ ቀይ ባሕርን አቋርጠው ወደ አፍሪካ ቀንድ አገሮች ዘመቱ፡፡ አዲስ በተወረረውም አካባቢ ለአንበጣ ርቢ አመች በሆኑ ቦታዎች እንደገና ደጋግመው ለመራባት ቻሉ፡፡ ብዙ አዳዲስ የርቢ ቦታዎች በኩብኩባ (በእደገት ያለ ለመብረር የማይችል) አንበጣዎች ተወረሩ፣ ኩብኩባዎች ወደ ጉልምስነት ተቀይረው በርረው ሌሎች አካባቢዎችን ለማጥቃት ቻሉ፡፡
አንበጣ ምንም ደረቅ በሆኑና እና በከፊል ደረቅ በሆኑ አካባቢዎች ለመራባት ቢችልም፣ ከላይ እንደተጠቀሰው የአንበጣ መራባት ከአካባቢ ርጥበት ጋር የተቆራኘ ነው፡፡ በ”አየር ቅጥ ለውጥ” ምክንያት በአንበጣ መንጋ መጠቃት እየናረ ሄዷል። የአካባቢ ሙቀት መናር እንዲሁም ከፍተኛ ዝናብ ተጣምረው፣ ከፍተኛ የሆነ (ብዙ አንበጣዎችን ያቀፉ) የአንበጣ መንጋዎች ምሥረታን ያሳካሉ፡፡
የ”አየር ቅጥ ለውጥ”የማዕበልም ሆነ የሙቀት መንስዔ ስለሆነ፣ በማዕበል መንስዔ ምድረ-በዳ አካባቢዎች ከፍተኛ ዝናብ ጥሎ፣ አካባቢውን አርጥቦ፣ እንዲሁም ሙቀቱ ከፍተኛ እንዲሆን አስችሎ፣ ከፍተኛ የአንበጣ መንጋዎችን ለማንሰራራት ምክንያት ሆኗል፡፡ በመሠረቱ ባህር ላይ ከሚከሰት ማዕበል ጋር ተቆራኝቶ፣ በአካባቢው ከሚገኝ የብስ ላይ ከፍተኛ መጠን ያለው ዝናብ ይጥላል፡፡ የ”አየር ቅጥ ለውጥ”የአፍሪካን ክፈለ-ዓለም ለከፍተኛ ጥቃት ያጋልጣል። በ”አየር ቅጥ ለውጥ” ምክንያት በዓለም ውስጥ ከሚጠቁ አገሮች፣ ሃያዎቹ አፍሪካ ውስጥ ነው የሚገኙ፡፡
የወቅቱ የአንበጣ መንጋ ወረራ ከ”አየር ቅጥ ለውጥ”ጋር ያለው ቁርኝት ግንዛቤ አንደሚከተለው ነው፡፡ የ”ህንድ ውቅያኖስ” ጥንድ ዋልታ አለው (Indian Ocean Dipole)፣ ምዕራብ ጠረፍ አካባቢ እና በምሥራቅ የውቅያኖሱ ጠረፍ አካባቢዎች የተመሠረቱ፡፡ ያም ማለት በምዕራብ ጠረፍ አካባቢ እና በምሥራቅ የውቅያኖሱ ጠረፍ አካባቢ፣ የተለያዩ፣ ተቃራኒ የሆኑ የሙቀት/ መቀዝቀዝ መሠረታዊ፣ ተፈጥሮያዊ፣ ሁኔታዎች መኖር ነው፡፡ “አሉታዊ” (መቀዝቀዝ) እና “አወንታዊ” (መሞቅ) ሁኔታዎች በምዕራብ እና በምሥራቅ አቅጠጫዎች በነባራዊ ሁኔታ ተመሥርተዋል፡፡ ለዘመናት ነባራዊ ሁኔታዎች ሳይዛቡ ይዘልቁ እንደነበረ ይታወቃል፡፡ የሚዛናቸው ሁኔታ ካልተቀየረ “ነባራዊ ሁኔታ” ይባላል፡፡ ከአየር ቅጥ ጋር ለውጥ ጋር ተዛምዶ ይኸ ሁኔታ ተቀይሯል፡፡
የ”አየር ቅጥ ለውጥ”የ”ህንን ኒኞ” (Indian Niño) ለሚባለው ማዕበል መንስዔ ሆኗል፡፡ ይህም ባልተለመደ የውቅያኖስ ሙቀት መዋዠቅ መንስዔ የሚከሰት ሁኔታ ነው፡፡ ሂደቱም እንደሚከተለው ነው፡፡ ለአየር የተጋለጠ “የውቅያኖሱ ፊት”፣ የተንጣለለ ገፅታ (ከአየር ጋር ቀጥተኛ ጉንኙነት ያለው)፣ አካባቢው አየር ሲሞቅ፣ ያ የተንጣለለ ገፅታም ለሙቀቱ ይጋለጣል፡፡ ሆኖም ግን የውቅያኖሱ ሙቀት መጠን፣ በምዕራብ በኩል ያለው ዋልታ (ክፍል) እና በምሥራቅ በኩል ያለው ዋልታ (ክፍል) እኩል አይሆንም፣ ይለያያል፡፡ “አሉታዊ” (መቀዝቀዝ) እና “አዎንታዊ” (መሞቅ) ሁኔታዎች በምዕራብ እና በምሥራቅ አቅጣጫዎች ይከሰታሉ፡፡ የውቅያኖሱ ምዕራባዊ አካባቢ ሙቀት ሲጨምር፤ በምስራቅ አፍሪካ አካባቢ ያሉ አገሮች ላይ የሚጥለው የዝናብ መጠን ይጨምራል፡፡ ይህ ሲሆን በውቅያኖሱ ምስራቅ አካባቢ ያሉ አገሮች (ኢንዶኔዥያ፣ አውሰትራልያ) የዝናብ መጠን ይቀንሳል። ብሎም እዚያ አካባቢ ድርቅ ይከሰታል፡፡ በምዕራብ አቅጣጫ “አሉታዊ” (መቀዝቀዝ) ሁኔታ ሲከሰት፣ በተቃራኒው፣ በምሥራቅ አካባቢ ያሉት ከመጠን በላይ (ከተለመደው) የሆነ ዝናብ ይጥላል፣ በምዕራብ አከባቢ ባሉት አገሮች ድርቅ ይከሰታል፡፡
ይኸን ዓይነት፣ ማለት “አሉታዊ” እና “አወንታዊ” ሁኔታዎች በአጭር ጊዜያት ውስጥ መፈራረቅ አይታይም ነበር፣ ሀኔታው “ነባራዊ” ሆኖ ነበር (ሚዛኑን ጠብቆ) ለዘመናት የሚዘልቅ፡፡ (ነባራዊ ሁኔታው የሚቀየር፣ ለውጥ የሚከሰት፣ በተራራቁ ዘመናት ነበር፡፡ ቀደም ሲል በሰላሳ ዓመታት በአማካኝ አራት አወንታዊ እና አራት አሉታዊ ሁኔተዎች ነበር የሚከሰቱ፡፡ በቅርብ ጊዜ ግን፣ ከ1980 ወዲህ፣ በምዕራብ የህንድ ውቅያኖስ 12 “አዎንታዊ ሁኔታዎች ሲከሰቱ” አንድም “አሉታዊ” ሁኔታ አልነበረም፣ ወይ “ነባራዊ” ነበር፣ ወይ “አወንታዊ ነበር፡፡ የመፈራረቁ ክስተት በጣም ፈጣን እየሆነ ነው (በአጭር ጊዜ ውስጥ እተደጋጋመ ይከሰታል)፡፡
በ2018 “በህንድ ውቅያኖስ “ምዕራብ ዋልታ” “አወንታዊ” ሆኖ ቆይቶ፣ እንደገና በድንገት ሙቀቱ በጣም ዝቅ ብሎ፣ ወደ “አሉታዊ” ዋልታነት በአጭር ጊዜ ውስጥ ተቀይሮ ነበር፡፡ ከዚያም ባልታሰበ እና ባልታለመ ፍጥነት፣ ሁኔተው ተቀይሮ፣ በከፍተኛ ደረጃ ያለ “አዎንታዊ” ዋልታ ተከሰተ፡፡ ይህም ከ1870 ወዲህ ከተመዘገቡት “አዎንታዊ” ሀኔታዎች ሁሉ የላቀ ነበር፡፡ በግንቦት አካባቢ ለተከሰተው የአንበጣ መንጋ ማንሰራራት ዋናው ምክንያት በ”አየር ቅጥ ለውጥ” የ”ሕንድ ውቅያኖስ” ጣምራ ዋልታ ሁኔታ መለዋወጥ፣ መዋዠቅ ነው ተብሎ በባለሙያወች ተገምቷል፡፡
የወቅቱ የምሥራቅ አፍሪካ በጎርፍ መጥለቅም እና በአንበጣ መንጋ መወረር የተዛመዱ ናቸው፡፡ ሁለቱም በምድረ-በዳ አካባቢ በወረደው ከፍተኛ የዝናብ መጠን፣ ለአንበጣ መራባት ምክንያት ሆኖ፣ የአንበጣ መንጋዎች ተመሥርተው ብዙ አካባቢዎች ወርረዋል፡፡ በዚህም ምክንያት ምድረ-በዳ አካባቢም፣ ማለት አንበጣ በሚራባቸው አካባቢዎች፣ የመራቢያ ቦታዎች በጣም ተስፋፍተዋል፡፡ የዝናቡ መጠን መጨመር በ”አየር ቅጥ ለውጥ” መንስዔ የተከሰቱ ኩርፊቶች (Cyclones) ናቸው፣ ስያሜውም ኩርፊታዊ ዝናብ (Cyclone rainfall) ነው፡፡ እያንዳንዱ ኩርፊታዊ ዝናብ (Cyclone rainfall) ለአንበጣ መራባት ከፍተኛ መሠረት ነው፡፡ ይህን አይነት ክስተት፣ ከአየር ቅጥ ከለውጥ ጋር ተዛምዶ ወደ ፊት ደጋግሞ ይከሰታል ተብሎ ይገመታል፡፡ ጎርፍም የተከሰተ በዝናብ መጠን መናር መንስዔ ነው፡፡ ከላይ እንደተጠቀሰው ባህር ማዕበል ተከትሎ፣ በአካባቢው ባሉ አገሮች ከባድ ዝናብ ይጥላል፡፡
ለአየር ቅጥ ለውጥ ምክንያት ዋና ዋና የሆኑት ምክንያቶች፣ ያደጉ አገሮች እንዱስትሪዎች እንዲሁም ጠቅለል ብሎ ሲታይ፤ የኑሮ ባህሎች ሲሆኑ፣ በችግሩ በዋናነት የሚጠቁት ግን ለማደግ የሚፈጨረጨሩ ታዳጊ አገሮች ናቸው፡፡
በ1996 እና 1997 አካባቢ አንበጣ አፍሪካን በስፋት አጥቅቶ ነበር፡፡ ጥቃቱ የደረሰባቸው አገሮች፣ አልጄሪያ፣ ቡርኪና ፋሶ፣ የካናሪ ደሴቶች፣ ኬፕ ቨርዲ፣ ቻድ፣ ግብፅ፣ ኢትዮጵያ፣ ጋምብያ፣ ጊኒ፣ ጊኒ ቢሳዋ፣ ሊብያ፣ ማሊ፣ ሞሪታንያ፣ ሞሮኮ፣ ኒጀር፣ ሴኔጋል፣ ሱዳን እና ቱኒዝያን ያካተተ ሲሆን ሌሎች አከባቢዎችም (ግሪክ፣እስራኤል፣ ጆርዳን፣ ሳውዲያ) ተወርረው ነበር፡፡
በኢትዮጵያ፣ በተለይ በሰሜኑ ክፍል፣ በአንበጣ መንጋ ወረራ ደጋግሞ ጥቃት ይደረስበት እንደነበረ ተመዝግቧል፡፡ በቅርብ ጊዜ በ1947 ዓም እና ከ1954 እስከ 1957 በኢትዮጵያ፣ በተለይ በሰሜኑ አካባቢ ብዙ ጥፋት አድረሷል። የረሃብ ምክንያትም ሆኖ ነበር፡፡ በዘመናችን (2012/2013 ዓ|ም) የተከሰተው የአንበጣ መንጋ ወረራ ከፍተኛ የምግብ እጥረት ያስከትላል ተብሎ ይገመታል፡፡ የዚህ ወረራ አካል የሆነው፣ በቦረና (ደቡብ ኦሮሚያ) አካባቢ የደረሰው የአንበጣ መንጋ ከሩቅ ሲታይ የቃጠሎ አሳት አምሳያ ነበር ይባላል፣ የአንበጣ መንጋ መሆኑ የሚታወቅ፣ በቅርብ ርቀት ሲታይ ብቻ ነበር፡፡ ያን አካባቢ የወረረው የአንበጣ መንጋ መንግሥት አልባ ከሆነች የመን ተነስቶ፣ በሶማሊያ በኩል አድርጎ ወደ አካባቢው የዘመተ መንጋ ነበር፡፡ የዘመኑ፣ በተለያዩ የኢትዮጵያ አካባቢዎች የተከሰቱ የአንበጣ መንጋ ወረራዎች፣ የከፍተኛ ረሃብ መንስዔ ሊሆኑ ይችላሉ የሚል ከፍተኛ ስጋት አለ፡፡
በ1947 ዓም የተነሳው የአንበጣ መንጋ እኔ የተወለድኩበትንም አካባቢ አጥቅቶ ነበር፡፡ ጥቃቱ የተፈፀመ መስከረም መጀመሪያ አካባቢ ላይ ሲሆን፣ ከጤፍ ቡቃያ ጋር ተዛምዶ የተደረደረ አንድ የገበሬ ስንኝ ላውሳ፡፡
ገና መብቀል ጀምሮ የነበረው (ለጋ የነበረው) የጤፍ ቡቃያ ሲበላ፣ ከታች የቀረው አካል እንደ ገና አንሰራርቶ፣ ጥሩ አዝመራ ስላበረከተ ነበር ያ ስንኝ የተወረወረ ብየ ገመትኩ፡፡ በመሠረቱ የሳር ዝርያዎች ሁሉ ሲጎዱ፣ የደረሰውን ጉዳት ለመቆቋም የሚጥሩ ከስር በማቆጥቆጥ፣የጠፋውን ለመተማካት በመሞከር ነው (ጤፍ የሳር ዝርያ ነው)፡፡ ያም እንደ ሕላዌ ግዳጅ ይወሰዳል፡፡ ይህ ባህርይ በእንግሊዝኛ “ቲለሪንግ“ (Tillering) ይባላል፡፡ በተመሳሳይ መንገድ ዛፎች ሲቆረጡ፣ ቅርንጫፎች በማብቀል የደረሰውን ጥፋት ለመቋቋም ይጥራሉ፡፡ ይህ የዛፎች ባህርይ በእንግሊዝኛ “ኮፒሲንግ (Coppicing) ያባላል፡፡
በብዙ አካባቢዎች እንደ ባህል ሆኖ አንበጣ ለምግብነት ያገለግላል። ከዚያም ባለፈ መልክ እንደ ተመራጭ ምግበ ይወሰዳል፡፡ የተለያዩ የአንበጣ ዝርያዎች፣ በአፍሪካ (በብዙ አካባቢዎች)፣ በቅርብ ምሥራቅ እና በእስያ ለዘመናት ለምግብነት አገልግሏል፡፡ ምንም አውሮፓውያን አንበጣን መመገብ እንደ አረመኔነት ቢፈርጁትም፣ በቅርብ ጊዜ በ”ስዊዘርላንድ” መንግሥት አንበጣን ለምግብነት ማዋል ሕጋዊ ተቀባይነት አግኝቷል፡፡
ፍርድ አሰጣጡን በሳይንሳዊ መረጃ ላይ ብንመሠርት ኖሮ፣ ድርጊቱን ከመኮነን እንታደግ ነበር፡፡ አንበጣን ለምግብነት ማዋል ብዙ ጠቀሜታ አለው፣ ከዚያም ባለፈ የከብት ሥጋ ከመብላትም በብዙ ምክያቶች ተመራጭ ነው ብለን እንደመድም ነበር፡፡ የቀንድ ከብት ማርባት በአካባቢ ላይ ብዙ አሉታዊ ተፅእኖ ያስከትላል፡፡ አንዱ እና ዋናው አየር የሚበክል መጥፎ “ጋዝ” ፣ “ሜቴን” (Methane) የሚባል፣በግሳት መልክ ከብቶች አየርን መበከላቸው ነው፡፡ “ሜቴን” እንደ “ካርቦን ዳይኦክሳይድ”(Carbon dioxide)፣ በሕዋ ላይ መጋረጃ ዘርግቶ፣ የፀሐይ ጨረር ምድር ከደረሰ ወዲያ ተንፀባርቆ፣ መልሶ ወደ ሕዋ እንዳይዘልቅ ይከለክላል፡፡ ቀደም ብሎ አንደተጠቀሰው፣ ይኸም ሙቀት አመንጭ ጨረር አለመወገዱ፣ በምድራችን ላይ ተፅዕኖ በማድረግ፣ የአየር ቅጥ ለውጥን (Climate Change) ያስከትላል::
ሁለተኛ አንበጣ የሚመገበው ሳር ወይም ቅጠል፣ የቀንድ ከብት ከሚመገበው ጋር ሲነፃፀር፣ አንበጣ 1.7 “ኪሎ ግራም” ቅጠላቅጠል በልቶ፣ 1 ኪሎ ግራም ሥጋ ያካብታል፣ በአንፃሩ የቀንድ ከብት (በሬ ላም) አሥር ኪሎ ሳር፣ ቅጠላ ቅጠል በልቶ ነው፣ አንድ ኪሎ ሥጋ ብቻ የሚያካብት፡፡ ስለሆነም ከቀንድ ከብት ጋር ሲነፃፀር፣ አንበጣ ከአምስት እጅ በበለጠ ሁኔታ፣ ሳርን፣ ቅጠላቅጠልን ወደ “ስጋነት” የመቀየር ችሎታ አለው፡፡
ኦሪት ዘፀአት ምዕራፍ ፫ ቁጥር ፬፣ “የዮሐንስ ልብስ የግመል ፀጉር ነበር፡፡ በወገቡም የጠፍር መታጠቂያ ነበር፤ ምግቡም አንበጣና የጣዝማ ማር ነበር” ይላል፡፡ በይሁዳውያንም ቅዱስ መጽሐፍ፣ “ቶራ” (Torah)፣ ምንም የብዙ ሦስት አፅቄዎች በምግብንት መጠቀምን ቢኮንንም፣ ጥቂት የአንበጣ ዝርያዎችን መብላት ይፈቅዳል፡፡
በባህል፣ በብዙ አካባቢዎች (የአፍሪካ አገሮች፣ በመካከለኛው ምሥራቅ፣ እንዲሁም በእስያ)፣ ለዘመናት አንበጣ እንዲሁም ሌሎች ሦስት አፅቄዎች ለምግብነት ያገለግላሉ፡፡ አንበጣ አንዱ ተመራጭ የምግብ ዓይነት ነው፡፡ ከላይ አነደተጠቀሰው፣ ስዊዘርላንድ አንበጣ ሊበላ፣ ምግብ ሊሆን እንደሚችል በሕግ ደንግጋለች፡፡ አንበጣ ለምግብነት የሚዘጋጅ፣ ብዙ ጊዜ ጭንቅላቱን፣ ክንፎችን እንዲሁም አግሮቹን ካሰወገዱ በኋላ፣ በጥብስ መልክ፣ ወይም በጢስ ደርቆ፣ ወይም በፀሐይ ደርቆ በቋንጣ መልክ ነው፡፡ ለብዙ ጊዜ ሳይበላሽ እንዲቆይ፣ በተወቀጠ ቋንጣ (በደቀቀ ደረቅ ዱቄት መሰል) መልክ ይዘጋጃል፡፡ ምናልባት ወደፊት ሦስት አፅቄዎች የሰው ልጆች ምግብ መደበኛ ይሆናሉ ብለው የሚያስቡ ብዙዎች ናቸው፡፡
ከታሪክ አንፃር ጠቅለል ባለ መልክ ዓለምን ስንቃኝ፣ የአንበጣ መንጋ ጥቃት ከሃያኛው ክፍለ ዘመን ወዲህ በጣም አየቀነሰ መጥቷል፡፡ የአንበጣ መንጋን ለመቆጣጠር በተለያዩ ደረጃዎች የተቋቋሙ ድርጅቶች አሉ፣ በዓለም ምግብ ድርጅት (Food and Agriculture Organization-FAO)፣ ለዚሁ ተግባር የተመደበ ቋሚ ቡድን አለ፡፡ ይህም ቡድን ትኩረት የሰጠው ለመረጃ ማሰባሰብ ብሎም ማሰራጨት ነው፡፡ በምሥራቅ አፍሪካ፣ የበረሃ አንበጣ መከላከያ ድርጅት (Desert Locust Control Organization-DLCO) በመባል የሚታወቅ ድርጅት ተመሥርቷል፣ አባላቱም ጅቡቲ፣ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ኬንያ፣ ሶማሊያ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሱዳን፣ ዩጋንዳ እና ታንዛንያ ናቸው፡፡
ዘመናዊ የአንበጣ መከላከያ ዘዴዎች ኬሚካላዊ ፊዚካላዊ እና ሕያው አመጋገብ መረብ ላይ የተመሠረቱ ናቸው፡፡ አንዱ እና ዋናው፣ አንበጣ የሚራባባቸውን አካባቢዎች አጢኖ፣ መንጋው ከመሬት ሳይነሳ በኬሚካላዊ መንገድ (ኩብኩባዎች አሉበት አካባቢ ፀረ ሦስት አፅቄ ኬሚካል በኤሮፕላን በመርጨት) ማውደም ነው፡፡ እንዲሁም በመሣሪያ አጥምዶ (እንደ መረብ መሰል) በፊዚካላዊ ወይም ኬሚካላዊ ዘዴ ማጥፋት ይቻላል፡፡ በእሳት ላንቃ መጠቀም አንዱ መንገድ ነው፡፡ ኩብኩባዎችን ከቦታ ቦታ ሲዘልሉ፣ በቦይ ውስጥ አጥምዶ፣ ከዚያም በመዳመጥ (መጨፍለቅ) ነው፡፡ በበረራ ላይ ያሉ ጉልምሶች ካረፉበት ቦታ፣ ያም ጠዋት፣ ገና ፀሐይ ሳትጠነክር እና ጉልምሶች መብርረ ሳይጀምሩ በፀረ ሦስት አፅቄ ኬሚካል ማውደም ነው፡፡
በተጨማሪ የአንበጣ የበሽታ መንስዔ የሆኑ፣ ሸገቶ (“ፈንገስ”/Fungus) ዝርያዎች በመርጨት ነው፡፡ በአካባቢው ያሉ አእዋፍም አንበጣን በመብላት መጠነኛ እገዛ ያደርጋሉ፡፡ አንበጣ ነዳፊ ሦስት አፅቄወች፣ እንደ ተርብ ያሉ፣ የገበሎ አስተኔ አባላት፣ ግለኛ የሆነቱን (መንጋ ያልመሠረቱተን አንበጣዎች) ማጥቃት ይችላሉ፡፡ መንጋ የመሠረተውን የአነበጣ ስብስብ መግታት ግን ከእነሱ አቅም በላይ ነው፡፡
ምንም ለሕዝብ አገልግሎት የዋሉት ማለት ብብዛት ያሉት ሳተላይቶች የአንበጣ መንጋን መኖር አለመኖር አብሳሪ የሆነ መረጃ ለማበርከት የማይችሉ ቢሆንም፣ በመከላከያ ተቋማት የሚገኙ ሳተላይቶች ግን ያንን ዓይነት መረጃ ለማበርከት ይችላሉ፡፡ በሂደት አሁን “ሚስጥራዊ” የሆኑት ሳተላይቶች፣ ዘመን አልፎባቸው ገሃድ ሲወጡ፣ ለአንበጣ መከላከል ተግባር (ወቅታዊ መረጃ መሰብሰብ) ያገለግሉ ይሆናል፡፡
የአንበጣ መንጋን መከላል አስቸጋሪ የሚያደረጉ ብዙ ምክንያቶች አሉ፣ ዋናዋናዎቹ የሚከተሉት ናቸው፡፡ አንበጣ የሚፈለፈልበት አካባቢ፣ በጣም ሰፊ በሆነ ምድረ በዳ ስለሚያካትት ለቅኝት በጣም አዳጋች ነው፡፡ በተጨማሪ ብዙዎች የአንበጣ መራቢያ አካባቢዎች፣ ሰው የማይደርስባቸው ምድረ-በዳዎች ናቸው፡፡ ሌሎች መራቢያዎች ደግሞ ፀጥታ በደፈረሰባቸው አካባቢዎች (ለምሳሌ እንደ የመን ያሉ)፣ ስለሆነ ወደ መራቢያ አካባቢዎች ለመዝለቅ ያዳግታል፡፡
በተጨማሪ ለአንበጣ መከላከል የሚውለው በጀት በጣም ውስን ነው፡፡ ዋናው ምክንያት የአንበጣ ወረራ ለዓመታት ስለማይከሰት፣ ቋሚ ሰራተኛ መድቦ (የአንበጣ መንጋ ቢከሰትም ባይከሰትም) ማስተናገድ ለታዳጊ አገሮች ያዳግታል፡፡ የአንበጣ መንጋ መቼ ነው ጥቃት ሊያደርስ የሚችል ብሎ መተንበይም አይቻልም፡፡ በተጨማሪ ኩብኩባዎችንም ሆነ ጉልምሶችን ለማጥቃት የሚረጨው ኬሚካል፣ አላስፈላጊ ጉዳት እንዳያደርስ፣ አካባቢውን እንዳይበክል፣ በበቂ መረጃ ላይ የተመሠረተ መሆን አለበት፣ ብርቱ ጥንቃቄ ያስፈልጋል፡፡ ሌሎች ተግዳሮቶችንም መዘርዘር ይቻላል፡፡
የዚህ ጽሑፍ ዋና ዓላማ ሳይንሳዊ አስተሳሰብን ማኸዘብ ነው፡፡ ይህን ተግባር (ሳይንሳዊ ግንዛቤን) ለማዳበር ይረዳ ዘንድ ከአንበጣ ጋር በተዛመደ፣ በቻይና በ311 ምዕተ ዓመት የደረሰን የአንበጣ መንጋ ጥቃት ላውሳ፡፡ በቻይና የአገሪቱ ሰሜናዊ ምዕራብ ክፍል 311 ምዕተ ዓመት በአንበጣ መንጋ ተጠቅቶ፣ ከዚያም ዘጠና ስምንት በመቶ (98%) የሚሆነው ሕዝብ ለሞት ተዳረጉ፣ እልቂቱንም በቀጥታ አንበጣ እንዳስከሰተው ሆኖ ነበር የተወሰደ፡፡
ነባራዊ ሁኔታዎችን ግንዛቤ ውስጥ አስገብተን ጉዳዩን ስንመረመር፣ የእልቂቱ መንስዔ በአንበጣ መወረር ምክንያት ሰብል ጠፍቶ፣ ብሎም ማህበረሰቡ ለረሃብ ተዳርጎ እንዳልነበረ መረዳት ይቻላል፡፡ ምክንያቱም ከዚህ ለየት ያለ እንደነበረ ይገመታል፡፡ የአንበጣ መንጋ አባላት ሲሞቱ በገፍ ለአይጥ ምግብ (አይጥ የሞተ አንበጣ ትበላለች) አበረከቱ፡፡ የሚሞቱት የመንጋ አባላት በበረከተ መጠን፣ ምግብ እንደ ልብ ይገኛል፡፡ ይህም ሁኔታ የአካባቢው የአይጥ ቁጥር በጣም እንዲንር ሁኔታውን ያመቻቻል፡፡ አይጦች በብዛት ተራብተው አካባቢውን አጥለቅልቀውት እንደነበረ መገመት ይቻላል፡፡
ከአይጥ መብዛት ጋር ተዛምዶ፣ የአይጥ ጥገኞች የሆኑ፣ በሽታ አስተላለፊ ቁንጫዎች ቁጥርም እንዲሁ ሊንር ይችላል፡፡ ያም በሽታን ከአይጥ ወደ ሰው፣ በቁንጫ አማኻኝነት፣ ለማስተላለፍ አመች ሁኔታን እንደፈጠረ ይገመታል፡፡ የእልቂቱ (ወረርሽኝ ይመስላል) መንስዔ በቁንጫ አቀባባይነት፣ ከአይጥ ወደ ሰው በሚተላለፍ በሽታ ተብሎ ነው ሳይንሳዊ ግምት የተሰጠ፡፡ ምክንያቱም የአንበጣ መንጋ በሚያስከትለው ረሃብ ይህን ዓይነት እልቂት የትም አካባቢ ተከስቶ አያውቅም። ሊከሰትም አይችልም፣ ምክንያቱም ረሃብ ሁሉንም የማህበረሰብ አባላት በአንድ ጊዜ ለሞት አይዳርግም፡፡ ሁል ጊዜም ከቸነፈር የሚተርፉ የማህበረሰብ አባላት አሉ፣ ወደፊትም ይኖራሉ፡፡ ረሃብ ከፍተኛ ጉዳት የሚያደርሰው በሕፃናት አንዱም በአቅመ-ደካሞች ላይ ነው፡፡ ሳይንሳዊ አስተሳሰብ ላይ የተመሠረተ፣ ይኸን ዓይነት ግምት አሰጣጥ ነው፡፡
ሳይንሳዊ አስተሳሰብ ምክንያታዊ ነው፡፡ በማህረሰባችን ውስጥ ሰርፆ የሚገኝ አንድ ዋና ጉዳይ፣ ለኩነቶች ትክክል ያልሆኑ ምክንያቶችን መደረደር ነው፡፡ አሁን ለተከሰተው የኮቪድ-19 ወረርሽኝ ስንኳ መለኮታዊ ምክንያት የሚሰጡ ብዙዎች ናቸው፡፡ ይህን ዓይነት ግድፈት በኛ (በኢትዮጵያውያን) ብቻ የሚተገበር አይደለም፣ በብዙ አካባቢዎችም የተለመደ ነው፡፡ በጥንት ዘመን ይህን ዓይነት አስተሳባብ ከአጥናፍ አጥናፍ አንሰራርቶ ይገኝ ነበር፡፡
ትክክል ያልሆኑ ሌሎች ምድራዊ ምክንያቶችም ይሰጡ ነበር፡፡ ለማብራራት ያህል ጥቂት ምሳሌዎችን ላውሳ፡፡ ስጋ ላይ ትል ሰለሚታይ፣ ትሉ ከስጋው የተገኘ ነው ይባላል፣ ስጋው እንደወለደው መሰል፡፡ ሆኖም የስጋ ትል የዝንብ እጭ ነው፣ ዝንብ ስጋ ላይ ከጣለቸው እንቁላሎች የተፈለፈለ (የተገኘ) ነው፡፡
ዋሽንት የሚነፋ ግለሰብ ፊት ለፊት የሚገኝ ኮብራ (እባብ)፣ ግለ ሰቡ ዋሽንት ሲነፋ፣ እባቡ አንገቱን ስለሚያወዛውዝ፣ በሙዚቃ ተመስጦ እየዘፈነ ነው ይባላል፡፡ በመሠረቱ እባብ እኛ በምናውቀው መንገድ እይደለም ድምጽን የሚገንዘብ፡፡ እባቡ አንገቱን የሚያነቃንቅ፣ በማነጣጠር ላይ (በእይታ ላይ) ተመርቶ ነው፡፡
ሳይንሳዊ አስተሳሰብ በቅን “ልቦና” የታጀለ ከሆነ የሰላም መሠረት ይሆናል። በአንፃሩ ቅን ልቦና ከጎደለው የጥፋት ምንጭ ይሆናል፡፡ ያም ሆኖ አስተሳሰብ በ”ልቦና” ላይም ጫና ማድረጉን መርሳት የለብንም፡፡
ኣብ ሓንቲ ቢታንያ ኣብ ትብሃል ካብ የሩሳሌም ኣብ ወገን ምብራቕ ሓሙሽተ ኪ.ሜ. ርሒቓ ኣብ ክነጀው ከረን ዘይቲ እትርከብ ዓዲ ማርያምን ማርታን ኣልኣዛርን ዝብሃሉ ኢያ። ሓደ ማዓልቲ ኣልኣዛር ብርቱዕ ሕማም ይሓምም እሞ ኣሕዋቱ ብሕማም ሓወን ኣዚየን ተጨነቃ። ማርታን ማርያምን ግና እቲ ኣብ ገዝኦም ኩሉ ግዜ ኣታውን ወጻን ዝነበረ ኢዱ ድማ ንብዝሓት ዕውራትን ሓንካሳትን ዱንሳትን ዘሕወየ የሱስ ናዝራዊ መጺኡ ንክፍውሶ ተስፋ ገበራ። ተስፍኤን ንክፍጸም ድማ ተደጋጋሚ መልእክቲ ናብ የሱስ፣ እቲ እተፍቅሮስ ኣልኣዛር ሓውና እንበር እንሆ፡ ሐሚሙ አሎ፡ በጃካ ርዳኣና ብዘይካኻ ነዚ ሕማም ዝፍውሶ የሎን ብዘስምዕ ብዙሕ ግዜ መእክቲ ክጽሕፋሉ ጀመራ። እንተኮነ የሱስ ግና ክከይድ ኣይታሃወከን። እዚ ሕማም እዚ ወዲ ኣምላኽ ብእኡ ምእንቲ ኪኸብር፡ ንኽብሪ ኣምላኽ እዩ እምበር፡ ንሞት ኣይኰነን ኢሉ ንደቂ መዛምርቱ ተዛረቦም። እንተኮነ ማርታን ማርያምን ብሞት ናይ ዝፈትውኦ ሓወን ኣዚየን ጉህየን ብንብዓት ኣዒንተን ሓቢጡ ምእባድ ክስብ ዝስእና ኮይነን ነብራ። የሱስ ድሕሪ ኣርባዕተ ማዓልቲ ንደቂ መዛምርቱ ናብ ምድሪ ይሁዳ ንዑናይ፣ ንኣልኣዛር ከተስኦ ኢየ በሎም። ከመይ ጊይሩ ንምውት ከተስእ በሉ ብውሽጦም።
ማርታ ምምጽእ የሱስ ሰሚዓ፡ ክትቅበሎ ወጸት። ማርያም ግና ኣብ ቤት ተቐሚጣ ነበረት። ሽዑ ማርታ ንየሱስ፡ ጐይታየ፡ ኣብዚ እንተ ትነብርሲ ግዲ፡ ሐወይ ኣይምሞተን ነይሩ፧ ክትብልን ክትክዝን ጀመረት። ንማርታን ንማርያምን ናይ ኣልኣዛር ነገር ኣብቂዑ ኢዩ ነይሩ። የሱስ ግና ኣበይ ቀቢርክሞ፣ ነቲ መቃብር ክፈትሉ በለ። ሓብቱ ብዓውታ፣ ራብዕቱ ገይሩ ጨንዩ ኢዩ በለት ፣ ኣይትከፍቶን ኢካ ብዘስምዕ ድምጺ። የሱስ ግና ኣልኣዛር በለ ብዓቢ ድምጺ። እዚ ኣብቂዑ እዩ፣ ድሕሪ ደጊም ተስፋ የብሉን፣ ኣይሰምን፣ ኣይርእን፣ ሞይቱ፣ እሮማይ ጨንዩ ዝተባህለ ኣልኣዛር ካብቲ መቃብር ቦሎክ ክብል ጀመረ። እዚ ጻዊዒት እዚ ጻዊዒት ጥራይ ኣይኮነን ነይሩ ንኣልኣዛር። እዚ ጻዊዒት እዚ ፋሕ ፋሕ ዝበለ ኣዕጽምቲ ዝገጣጥም ፣ ህይወት ዝህብ፣ ኣእዛን ምውት ዝከፍት ካብ ጸልማት ናብ ብርሃን ዘውጽእ ነገራት ግልብጥብጥ ዘብል፣ኖ ኣይትሓልፍን ኢካ ኢሉ ዝዓጸወካ ማዕጾታት ሓሸምሸም ዝብል ጻዊዒት ኢዩ ኔሩ።
ስለዚ ብርክቲ ሓብተይ ብሩክ ሓወይ ነገራት ሽንክርክር ኢሎም ምፍታሕ ኣብዮምካ እሮማይ እዚ ናተይ ሽግር እንበር ከ ክውዳእ ዲዩ፣ መከራ በዚሕካ ንህይወትካ ተፋታትኖም ኣብ ሕማምን ቃንዛ ዘብጽሕካ፣ እሮማይ ኢልካ ተስፋ ዝቆረጽካሎም፣ ሕጂ ግና እቲ ህይወት ኣልኣዛር ካብ ዝጨነወ ሬሳ ዘተስኤ፣ ንዓካ ዓጺዩ ኣይትሓልፍን ኣይትባረክን ኣትፍወስን ኣይትትስእን ኣይትፈርን ዝበለካ፣ ጎይታ የሱስ ንዝከልከለካ ቅጽሪ ከፍርሶ መጺልካ ኣሎ።
እቲ ሞት ሒዙ ከጽንዖ ዘይካለ፣ ምርሖን ሞትን ኣብ ኢዱ ዝኮነ የሱስ እነኩልካ ጸውዓኒ ይብል። ምክንያቱ ንሱ ታዓዲሙ እንበር፣ ቢኢደዋኒኑ ኣይኣቱን፣ ምክንያቱ ናይ ፍቃድ ኣምላክ ስለ ዝኮነ። ሰለዚ ኣቱም ኵልኹም እትጽዕሩን ጾር ዝኸበደኩምን፡ ኣነ ኸዕርፈኩም ናባይ ንዑ። ኣነ ለዋህ እየ፡ ልበይውን ትሑት፡ ኣርዑተይ ፈኵሽ፡ ጾረይውን ቀሊል እዩ እሞ፡ ኣርዑተይ ጹሩ ኻባይውን ተምሀሩ፡ንነፍስኹም ከኣ ዕረፍቲ ኽትረኽቡ ኢኹም ማትውስ 11.28–30። ኣምላክ ከምዚ ክብል ኮሎ ንሱ ዝበሎ ዝገብር ፣ዝሓስቦ ዝፍጽም ኣምላክ ስለ ዝኮነ ኢዩ። ስለዚ ኣበየ ቦቱኡ እትነብሩ ኣሕዋተይ ጎይታ ግና ንዑ ደቀይ ኣነ ኢየ መዕረፊ ፣ ጸልማትኩም ከብርህ መጋረጃኩም ክቅንጥጥ ንብዓትኩም ኽደርዝ ኢደይ ምስ ዘርጋሕኩ ኢየ። ከምቲ ሃና ነግራታ፣ ዝከብዳ ናባይ ምስ ደርበዮቶ ማዕጾ ህይወታ ዝተከፍተ፣ ኣብ ቤታ ድማ ሓጎስ ዝኮነላ፣
ኣነ ቐቅድሜኻ ክኸይድ፡ ንድንጉር ከኣ ሰጥ ከብሎ፡ ንመዓጹ ኣስራዚ ሓሸምሸም ከብሎ፡ ንመሸጐሪ ሓጺን ድማ ክሰባብሮ እየ። ኣነ ብስምካ ዝጸዋዕኩኻ እግዚኣብሄር፡ ኣምላኽ እስራኤል ምዃነይ ምእንቲ ኽትፈልጥሲ፡ መዝገብ ጸልማትን ኣብ ስውር እተሐብኤ ሃብትን ክህበካ እየ ኢሰያስ 45.2-3። ስለዚ ነገርና ናብቲ ኩሉ ዝክእል ንደርብዮ ። ስለዚ ንሕና ብዘይተጸበናዮ እዋንን ግዜን ከምቲ ጣኦት ናይ ፍልስተማውያን ኣብ ቅድሚ ታቦት እግዚኣብሄር ትጎላዒሙ ዝጸንሖም፣ ነገርካ ድማ ኣብዘይተጸበካዮ ኣብ ቅድሜካ ብዘደንቅ ነገር ተጎልዒሙ ክጸንሓካ ኢዩ። ምክንያቱ እግዚኣብሄር ንገበንካ ኸም ደበና፡ ንሓጢኣትካውን ከም ግመ ዘጥፍእ ስለዝኮነ። ስለዚ ብሩካት ኣህዋተይ እምነትና ናብቲ ኩሉ ዝክክእል ንግበር። እግዚኣብሄር ነቶም ዚጽበይዎ፡ ነታ እትደልዮ ነፍሲ ሰናይ እዩ። ንእግዚኣብሄር ዝጽበ ሰብ ጥራይ ኢዱ ዝተመለሰ ኣብ ዘመናት ኣይተራየን። ስለዚ ንእግዚኣብሄር ንዝደለይዎ ይርከበሎም አዩ። ዳዊት ሽግር ምስበሎ ዝተዛረቦ ኣብ መዝ34.4-7 ንእግዚኣብሄር ደሌኽዎ፣ ንሱውን መለሰለይ፣ ካብ ኵሉ ፍርሃተይ ኣናገፈኒ። ናብኡ ዚጥምቱ የንጸባርቑ፣ ገጾምውን ከቶ ኣይሐፍርን። እዚ መስኪን እዚ ኣእወየ፣ እግዚኣብሄርውን ሰምዖ፣ ካብ ኵሉ ጸበባኡ ኣድሐኖ። መልኣኽ እግዚኣብሄር ኣብ ዙርያ እቶም ዚፈርህዎ ይሰፍር የናግፎም ከኣ እዩ።ጎይታ ዝጎደለካ ክምል፣ ሰጣን ዝወሰደልካ ክመልስ፣ ታዓጺይካ ዝነበረ ማዕጾታት ክኸፍት እምነትካ ናብቲ ኩሉን ብኩሉን ፈጻምን ደምዳምን ዝኮነ የሱስ ጠምት፣ጎይታ የሱስ ኣብዚሑ ይባርኩም ሓብትኩም ሪመይ ተፎም።
ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ለዶክትሬት ማጠናቀቂያ ጥናታቸው ወደ ምዕራብ ጎጃም ዞን ጎንጅ ቆለላ ወረዳ ወደ አዲስ አለም ከተማ ተጉዘው የነበሩ ግለሰቦች ላይ በተፈፀመ ጥቃት ሁለቱ ሲገደሉ አንዱ መቁሰሉን የዞኑ የመንግሥት ኮሚዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽሕፈት ቤት ኃላፊ ለአሜሪካ ድምፅ ተናገሩ።
ኣብ መሪሕነት ግንባር ናጽነት ኦሮሞ ተፈጢሩ ዘሎ ዘይምርድዳእ ንምፍታሕ ሓፈሻዊ ጉባኤ ንክጽዋዕ ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ኣቐድም ኣቢሉ ዝጸውዐ ክኸውን ከሎ፡ እቲ ግንባር ብወገኑ ማእሰርቲ ኣባላቱን ምዕጻው ኣብያተጽሕፈቱን ነቲ ጉባኤ ንምድላው ዕንቅፋት ኮይኑ ከምዝጸንሐ ይገልጽ።
#Ethiopia ከብአዴን ማዕከላዊ ኮሚቴ ከታገዱ በኅላ አቶ በረከት ሶስተኛ ቃለ-ምልልሳቸውን ከጋዜጠኛ ነጋሽ መሀመድ (@dw_amharic ) ጋር አድርገዋል። አቶ በረከት «አንዲት ካሬ ሜትር ቦታ አልወሰድኩም» ሲሉ ንፅህናቸውን ተናግረዋል
በመተከል አማራዎች ላይ ያልተፈፀመ የለም የሰዎች ጉበት እና ኩላሊት በጉምዝ ተበልቷል!! “ለመስማት የሚከብድ እውነት” !! https://youtu.be/JgocqScStb0 – EthioExplorer.com
Next Postንጉሱ እና ገና (አሻራ ታህሳስ 28፣ 2013ዓ.ም) ዘመኑ 1940ዎቹ ነው፡፡ የፎቶ ምንጩ ብሄራዊ ቤተመዛግብት ነው፡፡ ንጉስ በንጉስነታቸው ሉዓላዊ መሪ ይሁኑ እንጂ በአመራርነታቸው ደግሞ…
የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር (1997 ዓ.ም.) 200,659 ሆኖ ይገመታል። ከተማው 06°49′ ሰሜን ኬክሮስ እና 05°17′ ምዕራብ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።
በ1893 ዓ.ም. ፈረንሳዮች አገሩን እንደ ቅኝ አገር ሲያደርጉት፣ ንግሥት ያሙሶ ትንሽ መንደሩን (ንጎኮ የተባለውን) አስተዳደሩት። በግዜው 475 ሰዎች ብቻ ኖሩበት። በ1901 በሳቸው ትዝታ የንጎኮ ስም ያሙሱክሮ ሆነ። በ1975 ዓ.ም. ያሙሶክሮ የኮት ዲቯር ዋና ከተማ ሆነ።
በቃጠሎው ወቅት አጠገባችን ሜዳ ላይ በጥይት የተገደሉ ወንድሞቻችን የጥይቱ ምልክት እንዳይታይ አሻራውን ለማጥፋት እና ከተጠያቂነት ለመዳን ሲሉ እየተቃጠለ በነበረ ቤት ውስጥ ከተው በእሳት አክስለዋቸዋል።
ሸዋሮቢት ተወስደን ኢሰብአዊ ድርጊት እንደተፈፀመብን፣ ጥፍራችን በፒንሳ እንደተነቀለ፣ ኢትዮጵያ ውስጥ አይደገምም ተብሎ ሀውልት የተሰራለት የቶርች ገረፋ እንደተፈፀመብን፣ ውስጥ እግራችን እና ጀርባችንን በሚስማር እንደተበሳሳ… ተረጋግጧል።
በሙስና ወንጀል ተጠርጥሬ ዐቃቤ ሕግ የዋስትና መብቴን ከልክሎኝ በጊዜ ቀጠሮ ከ3 አመት በላይ ከታሰርኩ በኋላ ነፃ ተብያለሁ። በመታሰሬ ምክንያት ስራዬ ተበላሽቶብኛል። ቤተሰቦቼ ተበትነዋል። የማይተካ እድሜዬን ባልሰራሁት ስራ በከንቱ በእስር ቤት አሳልፌያለሁ። ዐቃቤ ሕግ በፈፀመው ስህተት እየተጠየቀ አይደለም። በሀሰት 3 አመት በላይ ታስሬ ነፃ ስባል ካሳ የምጠይቅበት የህግ አግባብ እንኳን የለም። ዐቃቤ ሕግ የፈለገውን ሰው ላይ ዋስትና በሚያስከለክል ከባድ ክስ መስርቶ፣ እንደፈለገው እያሰረ፣ በጊዜ ቀጠሮ ዜጎችን ያጉላላል። በዚህ ሀገር የዐቃቤ ሕግ ስልጣን ገደብ አጥቷል።
እኔ በጉራጌ ዞን ቸሃ ወረዳ ጋሰሬ ቀበሌ መሬት በሊዝ ወስጄ በሆቴልና ቱሪዝም ዘርፍ ዲዛይን አስፀድቄ፣ የግንባታ ፈቃድ አውጥቼ፣ ዋቤ ኢኮ ሎጅ የሚባል ብዙ ሚሊዮን ገንዘብ አፍስሼ እየገነባሁ እያለሁ በሀሰት በሙስና ወንጀል ታስሬ ቆይቻለሁ። በሀሰት በታሰርኩበት ነፃ ተብዬ የምፈታ ሰው ማረሚያ ቤት ውስጥ ሆነህ የግንቦት 7አባል ሆነህ፣ ነሃሴ 28/2008ዓም በቂሊንጦ እስር ቤት በተነሳው እሳት ቃጠሎ ለሰው ህይወት መጥፋት እና የንብረት መውደም ምክንያት ሆነሃል፣ ለ”ዱርዬው ቡድን” የገንዘብ ድጋፍ አድርገሃል፣፣ ተልዕኮ ተቀብለህ ተልዕኮ ሰጥተሃል ተብዬ በሀሰት ለፖለቲካ መልስ ማገዶ ሆነኛለሁ።
የጉራጌ ብሔረሰብ ተወላጅ በመሆኔ ብቻ የግንቦት 7 አመራሮች ስም በመጥራት ፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ እና ዶ/ር ታደሰ ብሩ ዘመዶችህ ናቸው፣ስለነሱ የምታውቀውን አውጣ እየተባልኩ ከምርመራ ጊዜ ጀምሮ ከፍተኛ በደል ተፈፅሞብኛል። የተፈፀመብን በደልም በኢትዮጵያ ሰብአዊ መብት ኮምሽን ጭምር የተረጋገጠ ነው። እኛ (38ቱ ተከሳሾች) በሌላ አካል ሀጥያት በማንነታችን ምክንያት ነው የተከሰስነው። ሌላ አካል በፈፀመው እኛ ማገዶ ሆነናል። የጉራጌ እና የአማራ ተወላጆች በግንቦት 7፣ የኦሮሞ ተወላጆች ኦነግ፣ ድምፃችን ይሰማ ብለው በመጠየቃቸው የታሰሩ የእስልምና እምነት ተከታዮች አልሻባብ፣ በወንጀል ተከሰው የታሰሩ የድሃ ልጆች ደግሞ “የዱርዬ ቡድን” እና ከላይ የጠቀስኳቸው ድርጅቶች “ተላላኪ” በሚል ተከሰናል። ወንጀሉን የፈፀሙትን፣ ወንድሞቻችንን የገደሉብን የህወሓት አባሎች ከተጠያቂነት ለማዳን ሲባል ብቻ በማንነታችን ተለይተን በሀሰት ተከሰናል።
ለክሱ ባለቤት ሊሰጠው ይገባል። እኛ ምስክሮች ነው መሆን ያለብን። እንኳን ከጥይትና እሳት ተረፋችሁ መባል ሲገባን በሀሰት መከሰሳችን አግባብ አይደለም። ጓደኞቻችን ፊታችን ላይ ተገድለውብን ሀዘኑ ሳይወጣልን እኛም በሀሰት ክስ መሰቃየት የለብንም። እኛ የተሸከምነው የሌላ ሰው ሀጥያት ነው። ነሃሴ 28/2008ዓም ቂሊንጦ ማረሚያ ቤት ቃጠሎ ወቅት በጥይት ሲገድል እና ሲያስገድል የነበረው የማረሚያ ቤቱ ጥበቃና ደህንነት ኃላፊ የነበረው ኦፊሰር ገ/ማርያም ወልዳይ አብርሃ ወንድሞቻችንን የገደለውና ያስገደለው ሳያንስ፣ በሀሰት ከቦታው ያልነበሩ ተከሳሾች ላይ መስክሯል።
ነገር ግን ሀሰት እውነትን አትቀድምም። ሞቱ ከተባሉት በክስ ዝርዝራችን ያልተጠቀሰ “ቴዎድሮስ” የሚባል እስረኛ ተገድሏል ብሏል። ይህም ጠያቂ ዘመድ የሌላቸው ሞቱ ከተባሉት 23 ግለሰቦች ስም ዝርዝር ያልተካተቱይህም መሆኑን፣ በቃጠሎው ከሞቱት በላይ ዜጎች መገደላቸውን በግልፅ የሚያስረዳ ነው።
ዐቃቤ ሕግም ሆነ ኦፊሰር ገ/ማርያም ወልዳይ ለፖለቲካ መልስ እንጅ የወንድሞቻችን ሞት አያስጨንቃቸውም። ቢያስጭንቃቸውና እውነት እንዲወጣ ቢፈልጉ ኖሮ ቴዎድሮስ የተባለው ሟች 24ኛ ተደርጎ ከሟቾች ስም ዝርዝር ጋር አብሮ መቅረብ ነበረበት። ነገር ግን የሟች ቤተሰቦች ልጃቸውም ማን እንደገደለባቸው ስለሚያውቁ አንድም ቀን እንኳ ችሎት ቀርበው፣ ጉዳይ ተብለን በሀሰት የተከሰስነውን ጉዳይ ተከታትለው አያውቁም።
በቃጠሎው ወቅት አጠገባችን ሜዳ ላይ በጥይት የተገደሉ ወንድሞቻችን የጥይቱ ምልክት እንዳይታይ አሻራውን ለማጥፋት እና ከተጠያቂነት ለመዳን ሲሉ እየተቃጠለ በነበረ ቤት ውስጥ ከተው በእሳት አክስለዋቸዋል። በክዝ መዝገብ ላይ የሟቾች ፎቶ ማስረጃ ላይ ሳይ በጣም ደንግጫለሁ። በወንድሞቻችን ላይ የግፍ ግፍ ተፈፅሟል።ይህ እውነት አንድ ቀን ይወጣል። የክስ ማስረጃው ላይ የሟቾቹን አስከሬን ፎረንሲክ ማንሳት ሲገባው አለማንሳቱ ተገለፆአል። ይህም ሆን ተብሎ እውነቱን ለመደበቅ የተሰራ ሴራ ነው።
ዐቃቤ ሕጉ በምርመራ ወቅት ሸዋሮቢት እንደነበሩ በችሎት ፊት አምነዋል። ነገር ግን ወደ ሸዋሮቢት ማረሚያ ቤት የሄድኩት በተከሳሾች ላይ የሚፈፀም በደል ካለ ለማጣራት ነው ብለዋል። እኚህ ዐቃቤ ሕግ አንድም ቀን በእኛ ላይ ስለተፈፀመው ኢሰብአዊ ድርጊት ለችሎት አላስረዱልንም። በተቃራኒው ያለምንም ተፅዕኖ ቃላችን እንደሰጠን ዋሽተው መስክረዋል። የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብት ኮምሽን ግን እኛ ከተመረመርን ከ10 ወር በኋላ ባካሄደው ምርመራ ወደ ሸዋሮቢት ተወስደን ኢሰብአዊ ድርጊት እንደተፈፀመብን፣ ጥፍራችን በፒንሳ እንደተነቀለ፣ ኢትዮጵያ ውስጥ አይደገምም ተብሎ ሀውልት የተሰራለት የቶርች ገረፋ እንደተፈፀመብን፣ ውስጥ እግራችን እና ጀርባችንን በሚስማር እንደተበሳሳ… …ወዘተ በዝርዝር አረጋግጧል። እኚህ ዐቃቤ ሕግ በትኩስ ቁስላችን፣ በምርመራ ወቅት ያዩትን ክደዋል። ታዲያ ማን ነው ትክክል? ተሳሽ ዐቃቤ ሕግ ወይስ የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብት ሪፖርት ያቀረበው ሪፖርት? ጠባሳ ሆኖ የቀረውን ገላችንን ለፍርድ እተወዋለሁ።
ናብ ከባቢ ጋሕተላይ፣ ናብ ታዕሊም ዝወርዱ ዝነበሩ ኣባላት ሰራዊት ዝጸዓነት መኪና ኣብ ከባቢ ድርፎ፣ መንገዲ ሸግርኒ ብምግምጣላ ብውሕዱ 18 መንእሰያት ከምዝሞቱ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣረጋጊጾም።
እቶም ኣቐዲሞም’ውን ኣብ ከባቢታት ሕምብርቲን ኣፍዓበትን ኣብ ታዕሊም ዝጸንሑ ኣባላት ሰራዊት፣ ንተወሳኺ ታዕሊም ናብ ከባቢ ጋሕተላይ እናተዘዋወሩ እንከለዉ’ዩ ብ4 ሚያዝያ እቲ ሓደጋ ኣጋጢሙ።
ዋና ጸሓፊ ኔቶ ጃንስ ስቶልተንበርግ ሎሚ ዓርቢ ኣብ ናይ ትዊተር መልእኽቱ ሰሜን ኮርያ ትማሊ ንዘካየደቶ ምውንጫፍ ሚሳይል ተወሳኺ ምጥሓስ ብይን ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ንኣህጉራዊ ሰላምን ጸጥታን ድማ ኣዝዩ ኣሻቃሊ ብምዃኑ ኣህጉራዊ ግብረመልሲ ዝጠልብ'ዩ ክብል ገለጹ።
ሰሜን ኮርያ ሚሳይል ትውንጭፍ ዘላ፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት እታ ሃገር ንሻድሻይ ግዜ ሚሳይል ብምውንጫፋ ተወሳኺ ብይን ማዕቀብ ድሕሪ ምሕላፉ ዝካየድ ዘሎ ምዃኑዩ።
እቲ ሚሳይል ዝተወንጨፈ ፕዮንግያንግ ርእሰ ከተማ ደቡብ ኮርያ ካብ እትርከበሉ ሰሜን ዞባ ሱናን ኮይኑ ፤ ን ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ብልዕሊ ንክሊ ኣየር ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ጃፓን ትርከብ ደሴት ሆካይዳ ከምዘቋረጸ ድማ ተፈሊጡ።
በዶ/ር አብርሃም ፍሰሃዬ የህይወትና የስራ ታሪክ ላይ የሚያጠነጥነውና በራሳቸው በዶ/ር አብርሃም ተጽፎ የተዘጋጀው “The Art of Living Dreams” መጽሐፍ ለንባብ በቃ፡፡
መጽሐፉ በኤርትራዊው ዶ/ር አብርሃም ፍሰሃዬ የትውልድና የእድገት፣ የስራና አሁን እስካሉበት የሙያ ዘርፍ፣ እንዲሁም እንዴት ከአስመራ ወደ ኢትዮጵያ መጥተው መማርና መስራት እንደጀመሩ የሚተርክ ነው፡፡ የመጀመሪያ የህክምና ዶክትሬታቸውን (MD) ያገኙት በአስመራ ኦሮታ ከተሰኘው የህክምና ት/ቤት ነው፤ ከጳውሎስ ሆስፒታል ሚሊኒየም የህክምና ኮሌጅ ተመርቀውም በጳውሎስ ሆስፒታል የማህፀንና የፅንስ ህክምና ረዳት ፕሮፌሰር ሆነው እያገለገሉ ይገኛሉ፡፡
በ116 ገፅ የተቀነበበው መጽሐፉ፣ በ300 ብርና በ15 ዶላር ለገበያ የቀረበ ሲሆን ኤፕሪል 21 ቀን በጳውሎስ ሚሊኒየም የህክምና ኮሌጅ አዳራሽ ውስጥ ለምርቃት መብቃቱም ታውቋል፡፡
ላለፉት በርካታ ሳምንታት Anthropology ስለሚባለው Social science ስንጫወት ሰንብተናል፡ ዛሬ ይህን አይነት ሳይንቲስት ይወክልልን ዘንድ ከአንድ ናሙና Anthropology እና ከስራዎቹ ጋር እንተዋወቅ፡፡
ከሶስት ሺ አመት በፊት አክሱማዊቱ ንግስት ሳባ ወደ ኢየሩሳሌም ተጉዛ የነፃ አውጪውን የሙሴን ኦሪት ካመጣችልን ጀምሮ እስከ ዛሬ ድረስ ሀበሻና አይሁድ የታላቅና ታናሽ ወንድማማች ያህል መቀራረብና መወዳደር ታሪካቸውን እንዳስተሳሰረ እናስታውሳለን፡፡
ስለዚህ ነው መሲህ ኢየሱስንና ክርስትናን በተመለከተ፣ እኛ ክርስትያን ሀበሾች “መስቀል ቤዛነ፣ መስቀል ሀይልነ! አይሁድ ክህዱ፣ ንህነሰ አመንነ” የምንለው (መስቀል መድሀኒታችን ነው፣ መስቀል ሀይላችን ነው አይሁድ ካዳ፤ እኛ ግን አመንን)
ይህ ወደ ዛሬ ጭብጣችን ያመጣናል፡፡ ዶናልድ ለቪን የተባለ አሜሪካዊ ይሁዲ በኢትዮጵያ ታሪክና ባህል ስለተመሰጠ፣ በፈረንጅ አቆጣጠር በአስራ ዘጠኝ መቶ ሃምሳዎቹ መንዝ መጥቶ በአገሬው ገበሬዎች መሀል ሁለት አመት ኖረ፡፡
እንደነሱ አርሶ የሚኖርበት ማሳ መደቡለት፣ በሬዎች ገዛ፡፡ ሞፈር ቀምበር እርፍ እና ሌላዎቹን እቃዎች እነሱ ሲሰሩ እያየ ባጭር ጊዜ ተማረ፡፡ ሚስት አላገባም እንጂ በሌላም የኑሮ ጉዳይ ሁሉ ልክ እንደ አንዳቸው ሆኖ ኖረ፡፡ ማረስ፣ መዝራት፣ መጐልጐል፣ ማጨድ፣ ተስተካክሎ በእበት የተለቀለቀለው ክብ አውድማ ዙሪያ መከመር፣ ክምሮቹን ወደ አውድማው ካፈረሱ በኋላ፣ በሬዎች ጠምዶ መሄድ፣ እና ሌላ ሌላ እያንዳንዱ ገበሬ በግሉ የሚያደርገውን መፈፀም፡፡
ገበሬዎቹ በማህበር የሚኖሩትም የሚሰሩትም አለ፡፡ አቶ ዶናልድ አብሮዋቸው ቤተክርስቲያን ይስማል፣ በአላቱን ያከብራል፡፡ አንዳንድ ስራ (ለምሳሌ አጨዳ) በደቦ ወይም በቡድን ቢሰሩት ደስ የሚል ድባብ አለው፡፡
ይሄ ሁሉ ሲሆን አቶ ዶናልድ አማርኛውን (እና ትንሽ ትንሽ ግእዙን) እያሻሻለ ነው፡፡ ግብርናውን ችላ ሳይል፣ የታወቁ ደብተራዎችና ሊቃውንት እንዳስፈላጊነቱ እየጐበኘ መንዜነቱ እየጣመው እያማረበት ሄደ፡፡ በሁለቱ አመት መጨረሻ ላይ ሰምና ወርቁን (Wax and Gold) ተካነበት፡፡ ኧረ አልፎ አልፎ ቅኔ መዝረፍም ይሞካክራል!
እስከ ዛሬ ኢትዮጵያ ነፃነቷን እንደጠበቀችና ሉአላዊነትዋን እንዳስከበረች ኖራለች፡፡ ያስመሰግናታል፣ ግን አይበቃም፡፡ ምክንያቱም ነፃይቱ ኢትዮጵያ “ታላቂቱ ኢትዮጵያ” ትሆን ዘንድ የሚያስፈልጋት “ሁሉ በእጅዋ ሁሉ በደጅዋ” ነው፡፡ ሲዘረዘር የሚከተለውን ይመስላል፡-
የህዝብ ቁጥር ብዛትን ስንመለከት፣ ኢትዮጵያ ሶስት ትልቅ ክፍሎች አሉዋት፡፡ እነሱም ኦሮሚያ፣ አምሀራ እና ትግራይ ይባላሉ፡፡ አንዲት ታላቅ ሀገር National Identity, Political Wisdom እና Democratic procedure ሊኖርዋት ይገባል፡፡ (ሀገራዊ ማንነት፣ ፖለቲካዊ ጥበብ እና ዴሞክራሲያዊ ስነስርአት)
ሀ) National Identity - ከቀዳማዊ ምኒልክ እስከ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ድረስ (ሶስቱን ሺ አመት) ሁለት ስርወ መንግስት ብቻ (የምኒልክና የወንድሙ የዛጉዌ) ታሪክ የሰሩባት አገር፡፡ ይሄ መዋጮ ከትግራይ፡፡
ለ) Political Wisdom - የአምሀራ (በተለይም የሸዋ) መዋጮ ይሆናል፡፡ በጂኦግራፊ አቀማመጡ ሸዋ በሰሜንና በደቡብ፣ እንዲሁም በምስራቅና በምእራብ (ማለት በአራቱም አቅጣጫ) የተለያዩ ታሪኮች፣ ባህሎችና ቋንቋዎች ያሉዋቸው ህዝቦች ከበውታል፡፡ ስለዚህ ከየህዝቡ ጋር ያላቸው ግንኙነት በመወያየት፣ በመደራደር፣ በመመዛዘን፣ በመተዋወቅ ላይ የተመሰረተ፣ “እንካ በእንካ” የሚያመዝንበት እየሆነ ይሄዳል፡፡
ሐ) Democracy - የኦሮሚያ መዋጮ ይሆናል፡፡ ትውልዶች በየስምንት አመቱ ስልጣን የሚረካከቡበት፣ ምንም አይነት “ኩ” (የስልጣን ግልበጣ) ሊካሄድበት የማይችል ዴሞክራሲያዊ ስርአት ማለት ነው…
…ዶናልድ ለቪን የዛሬ መሪዎቻችንን ሰብስቦ ማነጋገር ቢችል ኖሮ “ታላቂቱን ኢትዮጵያ በጽኑ መሰረት ላይ ለመገንባት፣ እነሆ ዘመን፣ እነሆ ሁኔታዎች፣ እነሆ ሜዳ፣ እነሆ ፈረስ” ይላቸው ነበር እላችኋለሁ፡፡
አምድ ሙሉ ይይዛል ያልኩት የሀገር ወዳድ ዜጋ መልእክቴ ይኸውና እንዲህ ባጭሩ ተጠቃለለ፡ ያነበብነውን በልባችን ያሳድርልን እያልኩ፣ የማዝናናት ተግባሬን እቀጥላለሁ፡፡ ከዚያ በፊት ግን ላቀርብላችሁ የምፈልገው አንድ ጣልቃ ገብ ሀሳብ አለ፡፡ ሀሳቡን የፈጠረብኝ ይህን ሰሞን በመገናኛ ብዙሀን ተደጋግሞ የተስተጋባው (አስቀያሚ፣ ዘግናኝ “ኢሰብአዊ” ወንጀል ነው፡፡) ወንዶች የያዛቸው ፍቅር አፀፌታውን ካላገኘ፣ “ፍቅር አሳብዶኛል” በሚል ሰበብ ሴቲቱ ፊት ላይ acid በመርጨት አይኗንም ያጠፋሉ፣ መልኳንም ይበክላሉ፡፡
የጉድ ችግኞች በሚፈሉባት አዲሳበባችን ካልተበከለ በስተቀር፣ ጤነኛው የገዳ ስርአት በተዘረጋበት የኦሮሞ ክፍለ አገር ውስጥ ይህን የመሰለ ገሃነማዊ ወንጀል ከቶ ሊፈፀም አይችልም፡እንዴት ብትሉኝ፣ የሚከተለውን ታሪካዊ መረጃ አቀርብላችኋለሁ፡፡ ጋብቻንና ፍቅርን ይመለከታል…
…ኦሮሞዎች በያሉበት አካባቢ ከሚጐራበቱዋቸው ህዝቦች በሚኖራቸው ግንኙነት ምክንያት፣ የጥንት ባህላቸው የተበረዘ ነው፡፡ ወሎ ስንደርስማ በዚች አራት መቶ ሃምሳ (?) አመት ውስጥ ኦሮሞነታቸው ለአብዛኛዎቹ ተረስቶ አማራ ሆነው፣ ባማርኛ ዘፈኖች መፍለቅያነት ታውቀዋል፡፡ አምባሰል ቅኝት፣ አንቺ ሆየው ለኔ፣
አብዛኛዎቹ ኦሮሞዎች የሚስማሙበት አንድ ታሪካዊ እውነት አለ፡፡ ይኸውም፣ ጥንታዊው የኦሮሞ ባህል በማንም ጐረቤት ህዝብ ያልተበረዘው ነገሌ ቦረና ውስጥ ብቻ ነው (ይሄ መረጃ ከሀምሳ አመት በፊት እውነት ነበር፡፡ ከዚያ ወዲህ ያለው ባህል ምን ያህል ያው ይሆን ምን ያህልስ ተለውጦ ይሆን?)
“በዚየ በደጉ ዘመን” ያንድ አካባቢ ልጆች አብረው ሲያድጉ፣ ወንድና ሴት እየሆኑ ኩኩሉ፣ ባልና ሚስት፣ ምናምን እየተጫወቱ ነው፡፡ ከዘጠኝ አስር እድሜ ጀምሮ ፍቅረኛሞች ይሆናሉ፡፡ ሲጫወቱም፣ ሲጨፍሩም፣ በአል ሲያከብሩም ፍቅረኛሞች ሆነው ነው (የግብረ ስጋ ግንኙነት) በሀሳባቸው እንኳን አይመጣም፡፡ ጊዜው ገና ነው፡፡ አሁን ፍቅር ብቻ! ይሄ ፍቅር ሞት እስኪለያቸው ይዘልቃል…
…ፍቅር በልጆቹ ፍላጐት ይሁን እንጂ ጋብቻ ግን በወላጆቻቸው ምርጫ ነው፡፡ ወላጆች ዘር ተቆጣጥረው፣ ማእረግና ሀብት ተገማምተው ሲያበቁ፣ ልጃችሁን ለልጃችን ይባባላሉ፡፡ ልጆቹ የጥሎሹንና የሰርጉን ስነስርዓት እንደታዘዙት ይፈጽማሉ፡፡
አሁን የሙሽሪትን የህይወት ታሪክ እንከተላለን፡የሠርግና ምላሽ ስነስርዓት ሁሉም ጊዜውን ጠብቆ እየተፈፀመ ወራት ያልፋሉ፡፡ ይሄ ሁሉ ሲሆን ሙሽሪት አብሮ አደግ ፍቅረኛዋን እየናፈቀች ነው፡፡
በተዳረች በዘጠነኛው ወይ በአስረኛው ወር በድብቅ ለአንዷ ጓደኛዋ ይከሰታል፡፡ ቤቷ ወይ ጓደኛዋ ቤት ትደብቀዋለች፡፡ እዚያ እየኖረ፣ ባልዋ ወደ እለት ጉዳዩ ሲወጣ፣ ፍቅረኛዋን ወደ ቤትዋ ያመጡላታል፡ይህ የማይጠገብ ፍቅር እንዲህ በስውር እየተካሄደ ሳምንታት (ምናልባትም ወራት) ያልፋሉ፡፡
“አንድ አሳቻ ሰአት” እቤትዋ በፍቅር ድባብ ሲዝናኑ፣ ባል ከተፍ ፍቅረኛ በድንጋጤ ልብሱን ይዞ፣ ግማሽ ራቁቱን ወጥቶ ሲሸሽ፣ ባል እያሳደደ ጦሩን ይወረውርበትና ይስተዋል (የስነ ስርአቱ ደምብ ነው) ገላጋዮች ይደርሳሉ፡፡ ጉዳዩ ሽማግሌዎች ፊት ይቀርባል፣ ፍርዳቸውን ያስታውቃሉ፡፡ የዘር ጥራትና የሀብት ብዛት ተመዝኖ በደለኛው ውሽማ ለተበደለው ህጋዊ ባል የተወሰኑ በሬዎች፣ በጐች ወይም ፍየሎች፣ እና ምናልባት አንድ አህያ ይከፍላል፡፡
ከዚያ በኋላ ፍቅረኝየው ወደ አብሮ አደግ ፍቅረኛው ቤት እንደ ልቡ ይመላለሳል፡፡ ሲገባ ጦሩን በሩ ጋ ይተክላል፡፡ ባልየው ቢመጣ (ከእንግዲህ “አሳቻ ሰአት” የሚባል ነገር ሊኖር አይችልም) ወደ ቤት ልግባ አይልም፣ መንገዱን ይቀጥላል እንጂ፡፡
ቅር አይለውም፡፡ ምክንያቱም እሱ ራሱ እቺን ሚስቱን ለፍቅረኛዋ እንደሚለቅለት፣ በተራው እሱ አብሮ አደግ ፍቅረኛው ትዳር የያዘችበት መንደር ሄዶ፣ በስርቆሽ “የሰው ሚስት ሲያማግጥ” ተይዞ፣ ተገቢውን ካሳ ከከፈለ በኋላ፣ ወደ ቤቷ እንደልብ ይገባል (ጦሩን በሩ ጋ እየተከለ)
እዚህ ማህበረሰብ ውስጥ ሴትና ወንድ በአዋጅ ሳይሆን በተጨባጭ ኑሮ እኩል መሆናቸው ግልጽ ነው፡፡ የቴክኖሎጂ ሳይሆን የማህበረሰብ አኗኗር ስልጣኔ ይህን ይመስል ነበር፡፡ ያነበብነውን በልባችን ያሳድርልን አሜን፡፡
ንጉሱ ለአልጋ ወራሹ ሰርግ ደገሰ፡፡ ለዜጋዎቹ ሁሉ ግብር ጣለ፡፡ ህዝብ ወደ ቤተ መንግስት ጐረፈ፡፡ ጥሪውን አክብረው ከመጡት መሀል አንዱ ሽማግሌ ለማኝ ነው፡፡ በቁመት ስንዝር የምታክል ከረጢት ይዟል፡፡ ንጉሱ አይቶት አስጠራውና “ምን ልስጥህ?” አለው “አይዞህ አትራፍ፡፡ የምትፈልገውን ተናገር
“ሳንቲም አይደለም የምሰጥህ” ብሎ፣ የገንዘብ ሹሙን “ወርቅ አምጣና ሙላለት” ሲል አዘዘ፡፡ ሹሙ በሁለት እጁ የወርቅ እንክብሎችን በማፈስ አምጥቶ ጨመረው፡፡ ከረጢትዋ አልሞላችም፡፡ ድጋሚ አምጥቶ ጨመረባት፡፡
ንጉሳችን መገረሙ አልፎለት ትእግስቱ አለቀ፡፡ ለማኙን በአንገቱ ብድግ አርጎ ወደ ላይ እያንጠለጠለው “እቺ ጉደኛ ከረጢትህ ከምንድ’ነው የተሰራችው?” ብሎ አፋጠጠው፡፡ ለማኙም “ከሰው ቆዳ ነው፣ ንጉስ ሆይ” ብሎ መለሰለት፡፡
ኢየሩሳሌም ውስጥ ነን፡፡ ጠቢቡ ሰሎሞን ችሎት ተቀምጦ እያለ፣ አንድ በማእረግ ዝቅተኛ የሆነ መኳንንት እየሮጠ ገብቶ ንጉሱ እግር ስር በግምባሩ ተደፍቶ “የሙጥኝ!” ሲል ተማፀነ፡፡ የፕሮቶኮል ሹም (ማለት የጊቢ ሚኒስትር) እያዳፋ ሊያስወጣው ሲቃጣ፣ ንጉሱ በእጁ ምልክት ገታው፡፡ እና “ምን ሆነህ ነው?” አለው ያጎነበሰውን
“ከሰማይ ወደ ስራዬ ስሰማራ፣ ያንን ሰው ወደ ማታ ላይ ከህንድ አገር እንድወስደው ታዝዤ ስለነበረ፣ ከዚህ እስከዚያ ርቀቱን እያሰብኩ በነዚህ ጥቂት ሰአታት ውስጥ በምን አይነት ዘዴ ህንድ አገር ደርሶ ልንገናኝ ይሆን?” እያልኩ ግራ ተጋብቼ ነበር ያየሁት”
ባልና ውሽማ “በአሳቻ ሰአት” ማታ ተገናኙና ወድያው ትግል ተያያዙ፡፡ ሚስት ቆማ ታያለች፡፡ ሁለቱም ጉልበተኛ ስለነበሩ ለረዥም ጊዜ ታገሉ፡፡ በመጨረሻም ሁለቱም ደክመው እያለከለኩ፣ ባል “እቃዎቹን ወደዚያ በያቸው” አላት
አሁንም ከጥንት ተረቶች አንዱ ጐበዝና ፈሪ አብረው ሲጓዙ፣ ሰው ቤት ሳይደርሱ ጨለመባቸው፡፡ አንዱን አለት ተጠግተው ጐን ለጐን ተኙ፡፡ ሌሊት ጐበዙ ነቃ፡፡ የሆነ የመቆረጣጠም የመሰለ ድምፅ ይሰማዋል፡፡
በአፄ ዮሀንስ (በዝብዝ ካሳ) ዘመነ መንግስት “አባ ሆር” የሚባሉ አንድ ሰው ነበሩ፡፡ እውነተኛ ስማቸው ተረስቷል፡፡ አባ ሆር ወደ ጥርጊያ ጐዳና ይወጣሉ፡፡ እዚያ ቆመው ይጠብቃሉ፡፡ ተጓዥ ሰዎች ሲመጡላቸው፣ ከተለመደው ሰላምታ በኋላ ሰውየው “ወዴት ናችሁ?” ይጠይቃሉ
ጐንደር ሲደርሱ አባ ሆር ተጓዦቹን ተሰናብተው፣ የመሸበት እንግዳ የሚያሳድር ቤት ፍለጋ ይዘዋወራሉ፡፡ ወደ ጐንደር መጡ እንጂ፣ ተጓዦቹ ወደ ደብረ ብርሀን የሚሄዱ ቢሆኑ ኖሮ፣ አባ ሆር “እኔም ወደዚያው ነኝ” ብለው አብረዋቸው ይሄዱ ነበር፡፡
ይሄ ካጋጠሙዋቸው ተጓዦች ጋር መሄድ፣ አልፎ አልፎ ወደ መኖሪያ መንደራቸው ያመጣቸዋል፡ቤታቸው ይገባሉ፡፡ የመጓዝ አባዜያቸው ተነስ ሂድ እስኪላቸው ድረስ አርፈው ቤታቸው ይቀመጣሉ፡በነዚህ አጋጣሚ በያባ ሆር የእረፍት ቀናት፣ ሚስታቸዉ ስራ ስለማይፈቱ ሶስት ልጆች ወለዱላቸው
. . . በአባ ሆርነታቸው ዝነኛ ሰው ሆኑ እንጂ፣ ሰውየው ራሳቸው ማን እንደነበሩ በውል የሚያውቅ ስለሌለ፣ በስማቸው ዙሪያ ልዩ ልዩ የመላ ምት ወይም የነሲብ ወሬዎች ይናፈሱ ጀመር፡፡ ሁለቱን ብቻ እንዳስታወስኩዋቸው እነሆ፡-
በየአመቱ የስቅለት እለት እየመጡ አፄ ዮሀንስ ጋር የሚሰግዱ የበቁ መነኩሴ ነበሩ ይባላል፡፡ እኛ ደርቡሽ የምንለው የማህዲ ሰራዊት ከሱዳን ድረስ መጥቶ መተማ አጠገብ መድረሱ ሲታወቅ ግን፣ መነኩሴው እስከ አርብ ስቅለት ሳይጠብቁ አፄ ዘንድ ብቅ አሉ፡፡ “ሁለት ምርጫ አለህ” አሉዋቸው “ወደ መተማ ከዘመትክ በውጊያ ላይ ተገድለህ ትፀድቃለህ፡፡ ካልዘመትክ አርባ አመት በሰላም ትገዛለህ፣ ግን አትፀድቅም”
አፄ ዮሀንስ ዘመቱ፣ ሞቱ፡፡ ወሬ ሁለት እንደሚነግረን ከሆነ ግን፣ መነኩሴው ውስጡን የንጉስ ምኒልክ ሰላይና ሁነኛ አማካሪ ነበር፣ እና አፄ ዮሀንስ ከሞቱ በኋላ ምኒልክ ሸዋ የነበሩት ሰውዬ አጤ ምኒልክ ንጉሰ ነገስት ዘኢትዮጵያ ሆኑ፡፡ እና ወሬው እንደሚለው፡ የበቁት መነኩሴ አባ ሆር ራሳቸው ነበሩ፡፡
. . . ከደርቡሽ በፊት መተማ ውስጥ የሚኖሩ፣ሲበዛ የሚፋቀሩ ባልና ሚስት ነበሩ፡፡ ባልየው በመላው ክርስትያን ኢትዮጵያ እየዘተዋወሩ የሚያስተምሩ ሊቀ ሊቃውንት ነበሩ፡፡ ማለት በአመት ለሶስት፣ አራት አምስት ወራት ያህል ከሚስታቸው ጋ መነፋፈቅ እንጂ መላላክ እንኳ የለም፡፡ ይህ እየተራራቁ መገናኘት ፍቅራቸውን በልማድ ብዛት እንዳይሰለች፣ በናፍቆት ብዛት ሁልጊዜ አዲስ እንዲሆን አስቻለው፡፡
እንኳን ደርቡሽ ዲያብሎስ ራሱ ቢማርካት ሄጄ እወስዳታለሁ (ሳይሉ አይቀርም ለገዛ ራሳቸው) ያኤል ማህዲ የሚሉት ንጉሳቸው’ኮ ጦር ሜዳ ላይ ካልሆነ እንደኔው አንድ ሰው ነው፡፡ ሚስቴን ከአንድ ሰው መልሼ መንጠቅ ካልቻልኩማ ምኑን ባል ሆንኩት?
[እስከ ካርቱም የነበረው ጉዞ ከአደጋው ብዛትና ከተከሰተው የሰው ልጆች ስግብግብነት፣ ክፋትና አላስፈላጊ ጭካኔ መደጋገም የተነሳ፣ የማዝናናት ተግባሬን አስታውሼ ትረካውን እዘለዋለሁ]
“ሚስትህ ንብረቴ ናት፡፡ ብፈልግ ገበያ ወስጄ እሸጣታለሁ፡፡ ቢያሰኘኝ ወጥ ቤቴ ትሆናለች፣ ካማረችኝ ደግሞ እቁባቴ ትሆናለች፡፡ አንተ ሙስሊም ብትሆን ኖሮ ግን አሁኑኑ ሚስትህን አስረክብህ ነበር፤ ከተገቢው ካሳ ጋር”
. . . አባ ሆር ካርቱም መኖሩን ለመዱት፡፡ እየሰለቻቸው ሄደ፡፡ አንድ ቀን ወደ አውራ ጐዳና ወጡ፡፡ ተጓዦች እስኪመጡላቸው ድረስ “እኔ ጉዞዬን የምወደውን ያህል መምህር-ሼክ ሚስታቸውን ያፈቅሩ ይሆን” ከሚለው ሀሳብ ጋር እየተጫወቱ ቆዩ . . .
ከአስተዳደራዊ ችግር እስከ ስፖርታዊ ጨዋነት መጓደል ስር የሰደደ ችግር የተተበተበውና ደረጃው ከዓመት ዓመት እያሽቆለቆለ ያለው የኢትዮጵያ እግር ኳስ ብሔራዊ ቡድን በታሪክ የማይረሳውን ገድል ያስመዘገበው ከዛሬ 57 ዓመታት በፊት ጥር 13/ 1954 ነበር። ሚኪያስ በቀለ ይህንን ፈር ቀዳጅና ለሌሎች ድሎች መነሻ ሊሆን ሲገባው ከታሪክ ትውስታነት ጭምር እየደበዘዘ የሔደውን ይህንን ደማቅ ድል እንደሚከተለው አስታውሰውታል።
የ2ኛው አፍሪካ ዋንጫ በግብፅ ካይሮ ሊደረግ የቀናት ዕደሜ ብቻ ቀርቶታል። የወቅቱ የውድድሩ ተሳታፊ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ስብስብ ለጨዋታው ከመጓዙ በፊት እንደ አሁኑ ጊዜ የተመቸና ደረጃውን የጠበቃ የመጫወቻ ጫማ ወይም ታኬታ አልነበረውም።
ይህንንም ተከትሎ ይላሉ ፈለቀ ደምሴ በ2005 “የኢትዮጵያ እግር ኳስ ጉዞ” በሚል ርዕስ ባሳተሙት መጽሐፍ ላይ እንደሚተርኩት ያለውን ጫማ ጠጋግኖ ወደ ውድድሩ ስፍራ ለማምራት የብሔራዊ ቡድኑ አባላት ፓስታ ቤት አቅራቢያ የሚገኝ አንድ ጫማ ሰፊ ጋር አምርተዋል። ነገር ግን ጫማ ሰፊው ጠግኖ የሰጣቸውን ጫማ ለመጨረሻ ልምምድ አስመራ ከተማ ላይ ሲጠቀሙበት ምንም ዓይነት ምቾት ሊሰጣቸው አልቻለም ነበር። በመሆኑም በወቅቱ ያለው ብቸኛ አማራጭ አንድ ብቻ ነበር። ጫማው የአግዳሚ እንጨት እንዲመታበት ተደርጎም ስብስቡ ወደ ግብፅ ተጓዘ። ይሁንና የብሔራዊ ቡድኑ አባላት ወደ ግብፅ ካመሩ በኋላም ገና የመጀመሪያ ልምምዳቸውን ሲያደርጉ የመጫወቻ ታኬታቸው በድጋሚ እያንሸራተተ አስቸገረ።
ተጫዋቾቹም በአገር ውስጥ ያጡትን መፍትሔ በሰው አገር ለማግኘት በመመኘት ጫማዎቻቸውን ይዘው ወደ አንድ ግብፃዊ ጫማ ሰፊ ዘንድ አመሩ። የውድድሩ ቀን ደርሶም ለጫማ ሰፊ ተሰጥቶ የነበረውን ጫማቸውን ተጫምተው ባለሜዳዋን ግብፅ ለመግጠም ወደ ሜዳ ገቡ። በሜዳ ላይ ያጋጠማቸው ግን ያልጠበቁት ነበር።
በጥሩ ሁኔታ እንደተጠገነላቸው እምነት የጣሉበት ጫማ በጨዋታው ላይ እየተነቃቀለና እየወለቀ ለሽንፈት አጋለጣቸው። ከጨዋታው በኋላም በግብፁ ጫማ ሰፊ ሴራ ጫማቸው በአግባቡ ሳይጠገን እጃቸው ላይ መግባቱ እያንገበገባቸው ሜዳውን ለቀቁ። በሰው አገር የደረሰባቸውን በደል እያሰላሰሉም በቁጭት ስሜት ውስጥ ሆነው ወደ አገራቸው ለመመለስ ተገደዱ።
በሦስተኛው የአፍሪካ ዋናጫ ላይ ለመሳተፍ በተደረገው የማጣሪያ ጨዋታም 12 ቡድኖች ተፋልመው ኢትዮጵያ፣ ቱኒዚያ፣ ግብፅ (በያኔው አጠራሯ የአረብ ሪፐብሊክ) እና ኡጋንዳ ተጋጣሚዎቻቸውን በማሸነፍ ለውድድሩ አልፈው በመድረኩ ቀረቡ።
ኢትዮጵያ በእግር ኳስ ታሪኳ ብርቅ የሆነውን ብቸኛ ዋንጫ ያገኘችበትና የአንድ ሳምንት ዕድሜ የነበረው ሦስተኛው የአፍሪካ ዋንጫ ጥር 06/1954 በአዲስ አበባ ስታዲየም (በቀድሞ የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ስታሲየም) በኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን እና በቱኒዚያ አቻው መካከል በተደረገ ጨዋታ አሀዱ ተብሎ ተጀመረ።
በውድድሩ ላይም አራቱ ቡድኖች ሁለት የግማሽ ፍፃሜ ጨዋታዎችን እንዲሁም ለፍፃሜና ለሦስተኛ ደረጃነት ሌሎች ሁለት ጨዋታዎችን አደረጉ። በውድድሩ የግማሽ ፍፃሜ ጨዋታም አዘጋጇ ኢትዮጵያ ቱኒዚያን ስታስተናግድ የሁለተኛው አፍሪካ ዋንጫ አሸናፊ የነበረችው ግብፅ ከኡጋንዳ እንድትጫወት ተደረገ።
በወቅቱ ኢትዮጵያ ቱኒዚያን፥ ግብፅ በበኩሏ ኡጋንዳን በመርታት ለፍፃሜው መብቃትም ቻሉ። ኢትዮጵያና ግብፅ ለፍፃሜ መብቃታቸው ሲታወቅም የሁለቱ ቡድኖች የቀደመ የእርስ በርስ ግንኙነትና መሰል ሁኔታዎች በጨዋታው ዙሪያ ያለውን ውጥረት እጅግ የጨመረ ነበር።
ግብፅ ከአምስት ዓመታት በፊት በ1949 የተደረገውን የመጀመሪያ የአፍሪካ ዋንጫ የወሰደችው ኢትዮጵያን 4 ለ 0 በሆነ ሰፊ ውጤት በማሸነፍ ነበር። የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን አባላት በሁለተኛው የአፍሪካ ዋንጫ በካይሮ የደረሰባቸው የመጫወቻ ጫማ ሴራ ቁጭት ከሁለቱ አገሮች ታሪካዊ ባላንጣነት ጋር ተደምሮ ፍፃሜውን በሜዳቸው የሚያደርጉትን ስሜት እጅግ ያናረ ነበር።
የአዲስ አበባ ስታዲየምም በ 25,000 ደጋፊዎች ተሞልቶ በአፍሪካ እግር ኳስ ታሪክ የምንጊዜውም ልብ ሰቃይና አዝናኙ ጨዋታ የተሰኘው ግጥሚያ ተጀመረ። ጨዋታውም እየጋለ እየጋለ ሄዶ በ35ኛው ደቂቃ ግብፅ አብዱልፈታ በደዊ አማካኝነት ስታዲየሙን በድንጋጤ ፀጥ ረጭ ያደረገች ግብ አስቆጠረች።
የፈርኦኖቹ መሪነት ግን መዝለቅ የቻለውም እስከ 74ኛው ደቂቃ ነበር። በጨዋታው ላይ የቡድኑን አጥቂ ግርማ ዘለቀን ተክቶ ወደ ሜዳ የገባው ተክሌ ኪዳኔ የአቻነቱን ግብ አስቆጥሮ ጨዋታውን ዳግም ወደ ውጥረት መለሰው፤ ነገርግን የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን የአቻነት ቆይታ ሽርፍራፊ ሰከንዶችን መሻገር አልቻለም።
የግብፁ የግብ አዳኝ በደዊ አገሩን ወደ 2 ለ 1 መሪነት የቀየረችውን ሁለተኛ ግብ ከመረብ ላይ አሳረፈ። የትኛውም የአፍሪካ አገር አንድ ዋንጫ ባላሳከበት ሁኔታም ግብፅ የውድድሩን ሦስተኛ ተከታታይ ድል ለማስመዝገብ መቃረቧ ተገመተ።
በዚህ ሁሉ ሁኔታ ውስጥም ግን ተስፋ ያልቆረጡት የይድነቃቸው ተሰማ ልጆች ወደፊት መግፋታቸውን ቀጠሉ። ከደቂቃዎች በኋላም ሉቺያኖ ቫሳሎ ከወቅቱ የኮተን ተጫዋች ጌታቸው ወልዴ የተሻገረለትን ኳስ ተጠቅሞ ጨዋታውን ወደ 2 ለ 2 አቻነት ቀየረ። ከጎሉ አስቆጣሪ ተጫዋች ማንነት ጋር በተያያዘ በወቅቱ የተፈጠረው የታሪክ ብዥታ ግን አሁንም አለ።