Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
እንዲህ አይነት ጉዳይ ሲገጥመኝ አንድ ልማድ አለኝ። ቀጠሮዬ ከአዲስ ሰው ጋር የሚያገናኘኝ ከሆነ አቋሜን እቀይራላሁ። የማናግረው ሰው ባለሥልጣን ከሆነ በተለይ ፀጉሬ ላይ ዱቄትም ቢሆን በተን በተን አድርጌ ባለኝ ፎሮፎር ላይ ሌላ ፎሮፎራም ጨምሬ ፊቴንም ነጭ የአሸቦ ዕቃ አስመስልና በቅጥነቴ ላይ ሸምበቆ በሚያክለው ጡንቺት ላይ ቲሸርት አድርጌ የማሽላ እርሻ ውስጥ የቆመ ቢል ቢል የሚል የግሪሳ ማባረሪያ አሻንጉሊት በመምሰል፣ የተቀደደ ሱሪ፣ የቆሸሸ ነጠላ ጫማ በመልበስ መከሰት እወዳለሁ። የሚያገኘኝ ሰው መጀመሪያ አፉን በደንብ እንዲከፍትብኝ ስፈልግ እንደዚያ ነው የማደርገው። ብዙ ሰው የሚሸወደው የሰውነት አቋሜንና አለባበሴን አይቶ ነው። እናም ይሄ ደግሞ የብዙ ሰው ችግር ነው። ፍርድ የሚሰጠው አቋም አይቶ ነው።
በማግስቱ ኮንትራት ታክሲዬን ይዤ ቤተ ክህነት ሄድኩኝ። የጥበቃ ኃላፊው ነፍሳቸውን ይማርና አቶ ብርሃኔ ይባላሉ በጣም ነበር የሚወዱኝ። ጥበቃዎቹ ታክሲዋ መግባት አትችልም ወደዚያ አቁማት ይሉኛል። እሺ ብዬ አቁሜ ተፈትሼ ልገባ ስል ኃላፊው ያዩኝና ውይ ዘመዴ አንተው ነህ እንዴ ይሉኛል አዎን ስላቸው በል ታክሲዋም ትግባ ብለው ያስገቡኛል። ሰውነቴንም አይተው ምነው ምንገጠመህ ይሉኛል የሥራ መደራረብ የሚል ምክንያት ሰጥቼ ወደ ተጠራሁበት ቢሮ አቀናሁ።
ከተባለው ቢሮ ስደርስ የአሁኑ ብፁዕ አቡነ አረጋዊ የያኔው አባ ኃይለማርያምና መጋቤ ምስጢር ወልደሩፋኤል ፈታሂ ከብፁዕ አቡነ ማርቆስ ጋር አብረው ጠበቁኝ። አባ ኃይለማርያም እጅግ አክባሪ ወዳጄ ነበሩና ወልደሩፋኤልም እንዲሁ ሞቅ ያለ የአክብሮት ሰላምታ ሰጥተውኝ ተቀመጥኩ። አባ ኃይለማርያም በዚያ መልኩ አይተውኝ ስለማያውቁ ደንግጠዋል። ምነው ዘመዴ? ይሉኛል። ጥያቄአቸው ስለገባኝ በኋላ አጫውቶታለሁ ብዬ ወደተጠራሁበት ጉዳይ ገባን። አባ ኃይለማርያም ዘመድኩን የምባለው እኔ መሆኔን ለሊቀጳጳሱ ይነግሯቸውና ውይይቱ እንዲጀመር መንገድ ይከፍታሉ። እስከዚያች ሰዓት ድረስ ከቁብ ያልቆጠሩኝ ሊቀጳጳስ አባ ማርቆስ ሁሉን ነገር ጣጥለው ከላይ እስከታች ጎበኙኝ። የሆነ ቦርኮ መስዬም ታየኋቸው። ከዚያማ ምኑ ይጠየቃል አበዱብኝ። ወረዱቡኝ። አበሻቀጡኝ። አንተነህ እንዴ ሃገር የምታምሰው? ምንአግብቶህ ነው አንተ እነበጋሻውን የምትናገረው? እኮ መንቆርጦህ። አወረዱብኝ። ከፊታቸው ጭብጥብጥ ብዬ ሲያዩኝ ጊዜ ወረዱብኝ። እኔ ዝም፣ ጭጭ።
አባ ኃይለማርያም ኧረ አባታችን ልጁ እንኳ የቤተ ክርስቲያን ልጅ ነው። የሁላችንም ወዳጅ ነው። ብለው ሊያቀዘቅዟቸው ቢሞክሩም ኧረ ንሺ እቴ እሳቸው ባሰባቸው። አባው ከመስመር የወጣ ስድብ መሳደብ ሲጀምሩ ወልደሩፋኤል ቆጣ ብለው። አይ አባታችን እኔ መናገር አልፈልግም ነበር ነገር ግን ይሄ ልጅ እውነት አለው። እኛ ያልሠራነውን ሥራ የሠራ ልጅ ነው። እናም ብናዳምጠው መልካም ነው ብሎ ቆጣ ብሎ ይናገራቸዋል። የእሳቸውን ምላሽ እየጠበቅን የቢሮው በር ይንኳኳል። አንድ የምንጣፍ ማጽጃ ማሽን የያዘ ወጣት ይገባና ያስረክባቸዋል።
ወጣቱ ተልኮ የመጣው ከፊደል ሬስቶራንት ባለቤት ከማኅበረ ማርያሙ ሊቀመንበር ከአዝማሪ ፕሮሞተሩ ከአቶ ኤፍሬም ዘንድ መሆኑን ሁላችንም እየሰማን ይነግራቸዋል። የሚሊኒየሙን ዝግጅት ገንዘብ እነ ኤፍሬም ከበሉት በኋላ ኤፍሬም ከብሮበታል። ሆቴሉን አደራጅቶበታል። በገዳማት ስም የተሰበሰበውን ገንዘብ ለእነ አቡነ ማርቆስ የቤት ዕቃ፣ አሁን ደግሞ ማሽን፣ የአሜሪካ ደርሶ መልስ ትኬት ገዝተው ተጎዝጉዘውባቸዋል። ለዚያ ነው አቡነ ማርቆስ የጎጃሙ ቅባቴ፣ አሁን ነኒዮርክ ኮሮና እስረኛ አድርጎ ከቤት እንዳይወጡ ያደረጋቸው ጳጳስ ለእነ በጋሻው ጥብቅና የቆሙት።
እስከ መጨረሻው እንደ ዱዳ ዝም አልኩ። ኋላ ሁለቱ ታዛቢዎች እስቲ አባታችን የእሱን ደግሞ እንስማ አሉና ለእኔ መድረኩ ተሰጠኝ። እኔ እንዴት እንደምጀምር ስቁነጠነጥ ቀልባቸውን ገፍፌ እንዴት መጀመር እንዳለብኝ አምሮኝ ሳዛጋ ሳፋሽክ ስለነበር ጊዜዬ ሲደርስ የጭቃ ጅራፌን ፈትቼ ማጮህ ጀመርኩ። የጵጵስና ቆብ አስኬማውን ባያደርጉም ጳጳስ እንደሆኑ ገብቶኛል ግን እኔ እንደ አንድ መነኩሴ መቁጠር ፈለኩና ባላወቀ ሙድ ገተታዬን ጀመርኩ። ልጀምር ነው። ጀመርኩ።
ሲጀመር እኔ አንተን አላውቅህም። አባ ማርቆስ የሚባል ሰው ስም ሰምቼም አላውቅ ብዬ “ አንተ” ብዬ ስጀምር የሁሉም ዕጢ ዱብ ሲል ይሰማኛል። እኔም ሆን ብዬ ነው። ( ስናውቅ በድፍረት፣ ሳናውቅ በስህተት እንዲል መጽሐፉ) በድፍረቱ ቀጠልኩና አከታትዬም እንኳን መንፈሳዊ ኮሌጇ ገብቼ ወጥቼ ይቅርና ተራ ምእመን እንኳ ብሆን ለሃይማኖቴ ለመመስከር የእናንተ ፈቃድ አያስፈልገኝም። አቡነ ማርቆስ የሚባሉ አባት ከእነ በጋሻው ጋር እንደሚሠሩ በወሬ ደረጃ እሰማ ነበር። እነ በጋሻው በጥቅም እንደያዙዋቸው እዚያው ከነበጋሻው ጋር ያሉ የመረጃ ምንጮቼ ነግረውኛል። ይኸው ዛሬም የበጋሻው አለቃ ጉቦ እጅ መንሻ ለአንተም ሲሰጥህ እጅ ከፍንጅ ተጋልጧል። አባ ማርቆስ ማለት ጳጳሱ እርስዎ ከሆኑ ( ሪትሙን ቀየርኩት ከአንተ ወደ አንቱ ) የመጨረሻ የሌባ ተቀባይ ሌባ ነዎት። ውጊያዬ ከእርስዎም ጋር ይሆናል። የእምነቴ የበላይ ሃላፊ ሆነው እንዲባርኩኝ ተሾሙ እንጂ ከሌባ ጋር እንዲሰርቁ፣ ከመናፍቅ ጋር ተባብረው ሃይማኖቴን እንዲያፈርሱ አይደለም። ይሰሙኛል አልኩ ደንፋ እያልኩ ይሰሙኛል ጎፍታው እኔም እርስዎም በሃይማኖቷ የባለቤትነት ጉዳይ ድርሻችን እኩል ነው። የምንለያየው በሥራ ድርሻ ነው። እርሶ ባራኪ እኔ ተባራኪ። ከኑማጋዱቢን አልኩላችኋ።
አባ ሃይለማርያም አቋረጡኝ። ዘመዴ ቀስ በል። እኛ እናውቅሃለን። ብፁዕነታቸው ስለማያውቁህ ነው። ቀስብለህ አስረዳቸው አሉ። ወልደሩፋኤል ግን ፈንዲሻ መስሏል። በህይወት ዘመኑ እንደዚህ አይነት ሙጢ የሆነ ቀውጢ የሀረር ቆቱ ገጥሞት ያውቅ አይመስለኝም። አቡኑ ጭብጦ አክለዋል። ዝም ጭጭ ከማለት ውጪ አማራጭ አልነበራቸውም። መጀመሪያ ነው የሸወድኳቸው። ሱፍ ለብሼ ብመጣ ኖሮ ልብሴን አይተው የሆድ የሆዳቸውን አይነግሩኝም ነበረ። ቦርኮ መስዬ መሄዴ ነው የጠቀመኝ። እንዲህ ሆኜ እየሄድኩ ስንቱን ጉድ አደረኩት መሰላችሁ። ወዲያው አቡነ ማርቆስ በሉ ሁለታችሁ ውጡና ከእሱ ጋር አንደዜ ላውራ አሉ። ሁለቱም ወጡ። እኔና እሳቸው የልብ የልባችንን አወራን። ብዙም መረጃ ነገርኳቸው። መመሪያም ሰጠኋቸው። [ ተከባበርን ] አከተመ።
ከዚያ በኋላ ነው እኔ በሰጠሁት ጥቆማ እነ በጋሻውና መንጋ ሠራዊቱ በሙሉ ቤተ ክህነት ተጠርቶ፣ ፎርም ተዘጋጅቶ። ዲያቆን ነኝ፣ ቄስ ነኝ ሲል የነበረውን ሁላ ዲቁና የሰጠህ ማነው? ክህነት የሰጠህ ማነው? ብለው ፎርሙ ሙሉ ሲባሉ አይን ፍጥጥ ጥርስ ግጥጥ የመጣው። በጋሻው ተነስቶ በአቶ ስብሐት ነጋ፣ በአቶ ሽፈራው ሽጉጤ፣ በአምባሳደር ተሾመ ቶጋ ተመክቶ “ የማንም ነጋዴ በሚያዛችሁ እየተመራችሁ ከእናንተ ጋር አንስማም ” በማለት ጣጥለዋቸው የወጡት። ኤትአባታቸው። እሳትና ጭድ አደረግኳቸው። እነሱ ኢህአደግን፣ እኔ ደግሞ ድንግል ማርያምን ይዤ ውጊያችን ቀጠለ። የአባ ማርቆስ በሌላ አንቀጽ ይቀጥላል።
ፈተናው ቀላል አልነበረም። ከእኔም አልነበረም ኃይልና አሸናፊነቱ። ከላይ ከአርያም ነበር። ለዚያ ነው በ52 ኪሎው ዘመዴ 96 ኪሎው የሐረር ሰንጋው በጋሻው ተወግቶ የወደቀው። ጠቅ እኮ ነው ያደረጉት። ኩንታሉ በእኔ በመርፌዋ ተነፈሰ። ተተረተረ።
ከዚያ ነው እነ በጋሻው ወሮ እጅጋየሁን። እነ ፋንታሁን ሙጬን፣ ከሊቃውንት ጉባኤ ዛሬ ተወግዞ የጴንጤ ሃይማኖት የመሰረተው አእመረ አሸብርን ይዘው አባ ጳውሎስን፣ አቡነ ሳዊሮስን፣ ብፁዕ አቡነ ፋኑኤልን ይዘው ፎገሉ። ከውጭ እነ አቦይ ስብሐትን ከውስጥ አሁን የዋሽንግተን ዲሲውን እነ አቡነ ፋኑኤልን በእጃቸው ስር አስገቡ። አቡነ ፋንኤል ጭራሽ አዋሳ ገብርኤል ሺዎች በተሰበሰቡበት “ መጋቤ ሀዲስ“ የሚል የማዕረግ ስም ሰጥተው አፎገሉት። ኋላ ላይ ቢቆጫቸውም፣ ቢጸጸቱም ያኔ ግን ደግ አልሠሩም ነበር።
ታሪኩ አበራ ዮሴፍ ስብከተ ወንጌል ኃላፊ ሆኖ ተመደበ። አብሮት ናሁሰናይ የሚባል የራበው ልጅ ተመደበ። ናሁሰናይን ብሔረ ጽጌ ማርያምን እኔ ዘመዴ ስመሰርት፣ ስቆረቁራት ደጅ ሲጠና አይቼ ( እነ ዲን ሐጎስ ከሚባል ልጅ ጋር) ራሴው የቀጠርኩት ልጅ የነበረ ነው። የራበው ስለሆነ ለምንፍቅናቸው መረጡት። ሀብታምም አደረጉት። በስንት ተጋድሎ ተሃድሶ ከዮሴፍ ተመነገለ። ታሪኩም ቀኑ ጨለመበት።
ታሪኩ እንዴት እንግሊዝ ሄደ? እዚያስ ምን አባቱንስና ነው የሚያደርገው? ወደ በኋላ እመለስበታለሁ። ዛሬ ታሪኩን ታሪክ አድርገን ለዛሬ ቀጥሪያት የነበረውን የስንዱን ጉዳይ በነገው ዕለት ስንወያይበት እንውላለን። በስንዱ ጉዳይ ግን ( መንግሥትም፣ የአዲስ አበባ ሀገረ ስብከትም፣ የአዲስ አበባ የኮልፌና የመርካቶ ወጣቶችና ህዝበ ክርስቲያኖችም እንድትሰሙኝ ግድ ይላል) የነገ ሰው ይበለን።
ዓመተ ምህረቱን አላስታውሰውም። ትዝም አይለኝኝም። ዕለቱ ጥር 21 ቀን ነው። የአስተርእዮ ማርያም ምሽት። ሰዓቱ ከምሽቱ 1:30 ይሆናል። በድንገት የመቅደላ መንፈሳዊ መዝሙር ቤት ባለቤት የአቶ ታዬ ልጅ ኢየሩሳሌም ታዬ ( ጄሪ) እና የኤመርሰን ማተሚያ ቤት ባለቤት አቶ መስፍን በዚያ ምሽት ከሱቄ መጡ። ቅድስተ ማርያም ተሳልመው መስፍኔ ጄሪን ሊሸኛት መምጣቱን ነገረኝና እንደቀልድ ጨዋታ ጀመርን። ሱቅ የምትሠራዋን ሠራተኛዬን ወደ ቤቷ እንደትሄድ አደረግኩና ከመስፍኔና ከጄሪ ጋር ወሬዬን መሰለቅ ቀጠልኩ።
ወሬው ያው በእነበጋሻው ዙራያ ነው። አይዞህ እያሉ የማጀገኛ ሐሸሺ የሆነውን የአባሻ ማበረታቻ ይወጉኛል። ዘመዴ እኮ ወንድ ነህ፣ አንጫጫሃቸው፣ ይሉኛል። የሚገርመው ግን እንደዚያ እያሉኝም መስፍኔም ለእነ በጋሻው ከቨር ማተሙን፣ ጄሪም ካሴታቸውን መሸጧን አለማቆማቸው ነበር። እኔን ያስጀመሩኝ እነሱ ይመስል አይዞህ፣ በርታ እያሉ እነሱ ከጀርባ ይሸቅላሉ። ያልገባኝ በመምሰል እሺ እላቸዋለሁ። ሰዓቱ ገፋ 3:30 ሆነ። በሉ ይመሽብናል እንሂድ ተባብለን ተነሣን። መስፍኔ ልሸኝህ ሲለኝ ቅዱስ ጊዮርጊስ ጸሎት ማድረግ አለብኝ ብዬው ግብዣውን ሳልቀበለው ቀረሁ። ሁለቱ ሄዱ።
አዲስ ስልክ ነበረችኝ። ከገዛኋት ሳምንት አይሆናትም። የእነበጋሻው ቲፎዞዎች ደውለው ሲሰድቡኝ እየቀረጽኩ እዝናናባቸው ነበር። እና እሷን ስልኬን ጆሮዬ ላይ ሰክቼ ወደ ጊዮርጊስ ልሻገር ስል አንድ የሹራብ ቱታ ከነኮፍያው ያደረገ ልጅ ስልኬን እንደ ጭልፊት ቀምቶኝ ወደ ጊዮርጊስ መቃብር ቤቱ ጋር በሩጫ ነካው። እኔም አብሬው ነካሁት። ስደርስበት ይፈጥናል። የማውቀውም ሰው መሰለኝ። ስሏኳ ወደ 3 ሺ ብር ያወጣሁባት ስለሆነች ብሩም ቆጭቶኛል። ይውሰዳት የማልላትም ብዙ መረጃም የያዘች ነበረች። እናም ተከተልኩት። የሆነች አይጥማ ከለር ያላት ወያኔ ዲኤክስ መኪና ጋር ቆመ። ስደርስበት መኪናዋን ይሸከረከራል። ከመኪናዋ ውስጥ አንድ የሰማይ ስባሪ የሚያክል ሰውዬ ወጥቶ ሌባዬን ያዘልኝ።
ኤት’ አባቱ ብዬ ወደ ተያዘው ሌባ ስሄድ ጎልያዱ ሰውዬ እኔኑ ማጅራቴን ጨምድዶ መኪናው ውስጥ እንድገበሰ አስገደደኝ። መኪናው የኋላ ወንበር ውስጥ ስገባ እኔ ነኝ ያለ ፊልም ላይ ብቻ አይቼ የማውቀው መጋዝ የመሰለ ጩቤ ጭኑ ላይ ያስቀመጠ ሌላ ጥርብ የሰማይ ስባሪ የሚያክል ሰው ተቀምጧል። ጨምድዶ ከመኪናው ያስገባኝ ጎልያድ የሚያክለው ሰውዬም ከጎኔ ተቀመጠ። ስልኬን የቀማኝ ሯጩን ሁሴን ቦልትን የሚመስለው ልጅ ከፊት ከጋቢናው ገባ። ይሄ ጨምዳጄ ሽጉጥ አውጥቶ መመሪያ መስጠት ጀመረ። ሁላቸውም መንጽርና ኮፍያ አድርገዋል።
ቢመሽም ሰዎች በአካባቢው ይታዩኛል። አንዳቸውም ግን ምንተፈጠረ ብለው ወደ መኪናዋ የቀረበ ሰው ባለማየቴ ጨነቀኝ። ሰው ግን እንዴት ጨካኝ ነው። እያዩኝ ዝም። እንዳልጮህ እንኳ ድምፄን ማን እደሰረቀኝ መድኃኔዓለም ይወቅ። እንኳን ለጩኸት ትንፋሽም ራሱ እያጠረኝ ነው።
ጨምዳጄ አዳፍቶ አሳየኝ። እኔም አንገቴን ደፋሁ። በድንጋጤ ሽንቴ ጭርቅ ብሎ ሲያመልጠኝ ይታወቀኛል። እንዴት እንደሚገድሉኝ እያሰብኩ ሳልጭርስ መኪናው መንቀሳቀስ ጀመረ። ከፊት ያለው ስልኬን የቀማኝ ልጅ ስልኬ ሲጠራ እያነሳ ይነግራቸዋል። ማሚ ናት፣ ታዬ ነው፣ አብርሃም ዳልሻ ነው እያለ ይነግራቸዋል። ቆይቶ ጨምዳጄ ስልኩን ባትሪውን ንቀለው ተባለ እሱም ነቀለ። የስልክ ጥሪዬ ቆመ።
መኪናው አይቆምም ዝም ብሎ ይሄዳል። ደብረ ብርሃን የደረስን መሰለኝ። ወይም ናዝሬት። ብቻ ይነዳዋል። እኔ በአንገቴ ተደፍቼ የሌለ ነገር አስባለሁ። ምንአለ ቢቀርብኝ? ምነው ዝም ብል? ስንት ጀግና እያለ ዝም ብዬ እንደመቀመጥ ምን አንቀዠቀዠኝ። በቃ ወይ ሊያርዱኝ። ወይ በጥይት ይገሉኛል። እያልኩ አስባለሁ። አስከሬኔ ከሆነ ጥሻውስጥ ሲገኝ፣ ቤተ ሰቦቼ፣ ጓደኞቼ ሲያለቅሱ። ጋዜጦች ሲዘግቡት፣ የፖሊስ ፕሮግራም ምርመራው እንደቀጠለ ነው ሲል። ግማሹ ወያኔ ሌላው ደግሞ እነበጋሻው ናቸው ያስገደሉት እያለ ሲጨቃጨቅ ይታየኛል። መኪናው ይሄዳል።
አንድ ጊዜ ነዳጅ ሲቀዱ አስታውሳለሁ። አንድጊዜ ደግሞ የሆነ ሰካራም ድንገት ገብቶባቸው ፍሬን እንቅ ሲያደርግ ከፊት ለፊት በውስጥ በኩል የቤተ መንግስቱን መንገድ አይቼዋለሁ። የሚያሽከረክሩኝ እዚያው አዲስ አበባ ውስጥ እንደሆነ ገብቶኛል። ግን መኪናው አይቆምም። በመጨረሻ ለሹፌሩ ስልክ ተደወለለት። በትግርኛ አወራ። ይዘውኝ መጣን፣ መጣን እሺ ሲል ይሰማኛል። ይዘውኝ ነጎዱ። ኮሮኮንችም፣ የኬር ድንጋይም አስፋልትም መኪናዋ እየረገጠች ወደ አንድ ግቢ ጋር ቀርበው የሚካና ጥሩንባ አሰሙ። ተከፈተላቸውና ወደ ውስጥ ገባን። እኔ እንዳቀረቀርኩ ነው።
ታፋዬና ወገቤ ተንቀጥቅጧል። ጉልበቴ ዝሏል። ጫፌን ግን አልነኩኝም። እስከአሁን ድረስ አልሰደቡኝም። ስልኬን የቀማኝ ልጅና ሹፌሩ ወረዱ። ቆይቶ ስልኬን የቀማኝ ልጅ የሆነ የጅንስ ሸሚዝ የመሰለ ነገር አምጦ ለጨምዳጄ ሰጠው። ውረድ ቀና ግን እንዳትል አሉኝ። ወረድኩ። ግዙፍ ዋርካ የመሰለ ዛፍ አይቻለሁ። ከዚያ ግን ያን የጅንስ ሸሚዝ የመሰለ ነገር ራሴ ላይ ጣል አድርገው ጨምዳጄ ወደ መሬት አስጎንብሶ በሆነ የድሮ ቪላ በመሰለ አሮጌ ቤት በጀርባ በኩል ይዘውኝ ገቡ። ወስደውም ከሳሎኑ አስቀመጡኝ። ሸሚዙንም አነሱልኝ። ሳሎኑ የድሮ ነው። አሮጌ ነው። ኦና ነው። ሽሮ ከለር የተፈቀፈቀ ቀለም አለው። አንድ ወንበር ብቻ ነው ያለበት። መሬቱም ተወልውሎ የማያውቅ አሮጌ ሳንቃ ነው። አንዲት 60 ሻማ አምፖል ይታየኛል። አበቃ።
ጨምዳጆቼ ስፖርተኛ ይመስላሉ። ለምን ከጫማቸው እስከመነጽራቸውና ኮፍያቸው ድረስ ጥቁር በጥቁር እንደለበሱ ግን አላውቅም። አስቀምጠውኝ ወጡ። ብጠብቅ፣ ብጠብቅ አይመጡም። ጭንቀቱ ሊገለኝ ደርሷል። ያ ሁሉ ፉከራዬ ገደል ገብቷል። ከእነ ታሪኩ አበራ ጋር የተሳፈጥኩበትን ቀን እየረገምኩ ነው። አርፌ ካሴቴን እየቸረቸርኩ እንደመቀመጥ ምን አቅብጦኝ ነው በዚያ የተረገመ ቀን ከተሃድሶ ጋር የተጣላሁት እያልኩ ከራሴ ጋር እሞግታለሁ። በማሃል በርታ አይዞህ አትንቦቅቦቅ የሚል መንፈስ ቢመጣብኝ። ኧረ ተው ጌታዬ በዚያ ሰዓት አልሰማውም። አይጣል እኮ ነው። አባዬ አሁን እንደምትለፈልፈው አይደለም። ሞት ሲዘገይ ይጨንቃል። በአፍ እየፎከሩ ተግባር ላይ ዜሮ የሚሆኑት ወደው አይምሰልህ። ማንም መሞት አይፈልግም ይጨንቃል።
ከውጭ በስልክ ሲጨቃጨቁ ይሰማኛል። ከስልኩ በኋላ ደግሞ ሁለቱ ሰዎች የጦፈ ጭቅጭቅ ውስጥ ናቸው። እኔን ግን አባከና የሚለኝ ጠፍቷል። ሱሪዬ ላይ በድንጋጤ የለቀቅኩት ጭርቅ ያደረከት ሽንቴም ደርቋል። ረሃብ የለም። ከመደንገጤ የተነሳ ምላሴ ምራቅ ማምረት ስለተወ ውኃጥም ብቻ ሊደፋኝ ይመስላል። ቆይተው፣ ቆይተው እነዚያ ቦዲጋርድ የሚመስሉት የጎልያድ ወንድሞች ወደኔ ገቡ። ገቡናም እንዲህ አሉኝ… …
አፋኞቼ ገቡና አንዱ በሩ ላይ ቆመ። አንዱ ደግሞ ከእኔ በቅርብ ርቀት ቆሞ ያወራኝ ጀመር። አንተ ለምን አባህ ነው የማታርፈው? ምን ያንቀዠቅዥሃል? አለኝ። ቀጠለናም በየመጽሔቱ እየወጣህ ያለልክ አፍህን ትከፍታለህ። ምንአባህ ብትተማመን ነው እንዲህ የምትተረተረው? ከአንተ ጀርባ ያሉት እነማን ናቸው? ከማኅበረ ቅዱሳን ጋር ያለህን ግኑኝነት እናውቃለን። ግንቦት 7፣ መከረኛው ሻአቢያ እንደየማዕረጋቸው ተጠሩ። በትንሹ ፍርሃት ሲለቀኝ ይሰማኛል። ቀጠለ ለዚህ ጩኸትህ ይሄ የደርግ ስብስብ፣ የደርግ ወታደር ትራፊ የሆነ ማኅበር 30 ሺ ብር እንደከፈለህ እናውቃለን። ደርሰንበታልም። እና ለምንድነው የማታርፈው? እያለ ደነፋብኝ። ፍርሃቴ በልቤ ውስጥ እንዳለ ነው። በጥፊም በካልቾም ግን አላሉኝም። የሚታፈን ሰው ይደርስበታል የሚባለው ነገር ይደርስብኛል እያልኩ ብጠብቅም ከወሬ በቀር ዘገየብኝ። ልቤ እንደተንቦቀቦቀ እያወቅኩ አፌ ግን አምልጦ ጉድ ሠራኝ። ከምር ለምን እንደዚያ እንዳልኩ እስካሁን መልስ አላገኘሁለትም።
ድንገት ኤፕ ብዬ ከመሬት ተነሥቼ “ባክህ ምንም አታመጡም፣ አንድ ነፍስ እኮ ነው ያለኝ። እንኳን እነ በጋሻው ራሱ ዲያብሎስ ለምን አይመጣም። እኔ አመዴ አልፈራም” ብዬ የሌለ ደነፋሁ። የመድኃኔዓለም ያለህ ምን መሆኔ ነው ግን? ቅድም በድንጋጤ ሽንቴ ጭርቅ ብሎ አምልጦኝ ጉድ እንደሆንኩ እያወቅኪ አሁን ተለማምጦ ሁለተኛ አይለምደኝም ብሎ ከዚህ ሲኦል እንደመውጣት የሌለ ጉራዬን በባዶ ሜዳ እቸረችራለሁ። ልቤ ተው ይለኛል። አፌና ምላሴ ግን የሌለ ይቀባጥራሉ። አፋኜ ሲቆጣኝ እቆጣዋለሁ። ሲጮህብኝ እጮህበታለሁ። ዝም ሲል ደግሞ ይጨንቀኛል። ወበራሁ። ቀላል ወበራሁ።
መልሶ ጠየቀኝ። እነበጋሻው ምን አደረጉህ? ምንስ በደሉ? ምንድነው ጥፋታቸው። በቤተ ክርስቲያን ያለውን የደብተራ ትብታብ በወንጌል ብርሃን የገለጡ ወንጌላውያን ልጆች ናቸው። እነ ዘርአያእቆብ ያመጡትን ትብታብ የበጠሱ ናቸው። ህዝቡን ከሸዋና ከጎጃም ደብተራ ትብታብ በገላገሉ ምን ይሁኑ ነው የምትለው? አለኝ።
መለስኩለታ ስማ የበጋሻው እናት እኮ ባለዛር ጠንቋይ ናቸው። እስከ አሁን ድረስ ጫት ይቅማሉ። ማእከላዊ በጋሻው ታስሮ ሊጠይቁት መጥተው በነበረ ጊዜ እኔ ፊት እኮ ነው ኒያላ ሲጋራቸውን ሲያንደቀድቁ የነበሩት። የጠንቋይ ልጅ፣ የባለዛር የመተታም ልጅ ነው። የገዛ ወላጅ እናቱን ከመንደር ጥንቆላ ያላወጣ ሶዬ ምን ሆኖ በምን አቅሙ ነው ህዝብን ከሰይጣን እስራት የሚፈታው? ተው እንጂ ምን ማለትህ ነው። ዘማሪ ህጻን ዕዝራ እኮ ባሳደገው ሰው ተደፍሮ ሉጢ የሆነ ነው። ሐዋዝ ሚጢጢ ፓስተር ነው። አሰግድም ጴንጤ ነው። ዘርፌ ሴተኛ አዳሪ ናት። ራሳቸው ሳይድኑ ማንን ነው የሚያድኑት? ትዝታው እኮ ወንድኛ አዳሪ ነው። እና እነሱ ናቸው ህዝብ የሚያድኑት በል አትቀልድ። ሃይ ምንድ ነው ሳ ! ደግሞም መንግሥት ለምን እነሱን ይደግፋል? ይዋጣልን። እነሱ ቴሌቭዥን አላቸው። እኔ ደግሞ ምንም የለኝም። ፌስቡክ ነው የምጠቀመው። ለምን አይዋጣልንም ህዝቡ ፍርዱን ይስጥ፣ እናንተ ተዉን አልኩት። መልሼም እኔ ማኀበረ ቅዱሳን አይደለሁም። ካስፈለገ ስልኬንም ጠልፋችሁ ውሎዬንም መከታተል እየተቻለ የምን ከመሬት ተነስቶ መፈረጅ ነው ብዬ እምቧ ከረዩ አልኩ።
ቆይ ቆይ አለኝ አፋኜ። ቀይ የበጋሻው እናት ጠንቋይ ናቸው፣ ሲጋራም ያጨሳሉ፣ ጫትም ይቅማሉ ነው የምትለው? አለኝ አዎ በሚገባ አልኩት። አዎ የጠንቋይ ልጅ ነው አልኩት። ባለዛር ናት እናቱ አልኩት ግግም ፍርጥም ብዬ። ቆይ አንድ ጊዜ አለና ተመልሰው ሄዱ። ሄደው በጣም ቆዩ። የበለጠ እየጨነቀኝ መጣ። የበጋሻውን እናት ከዲላ ሊያመጣት የሄዱ ነው የሚመስለው። ሰዓቱ ከሌሊቱ 6 ሰዓት እየሆነ ነው። ራሱ በጋሻውን ጠርተው ሊያስጠፈጥፉኝ ይሆን እንዴ ብዬም አሰብኩኝ። ፍርሃቴ ግን አይጣል። ደግሞ ስንቆራጠጥ በድብቅ ካሜራ እያዩኝ የፈራሁ እንዳይመስላቸው በማለት ምንም የፈራሁ ላለመምሰል እታሻለሁ። ይሞታል እንዴ?
ቆይቶ መጣ። ተነስ አለኝ ጨምዳጄ። ተነሳሁ። ያን የተለመደ የጅንስ ሸሚዝ የመሰለ ነገር በእጁ ይዟል። እሷን ነገር ሳይ አሁን ደግሞ የት ሊወስዱኝ ይሆን ብዬ ማሰብ መጨነቅ ጀመርኩኝ። ጭንቀቴን በትንፋሽ መልክ ማስወጣት ስፈልግ በአክሽን የቁጭት እያስመሰልኩ ፍርሃቴን በረጅም ትንፋሽ እገላገለዋለሁ። እነሱ ሲያዩኝ የፈራሁ እንዳይመስላቸው እኮ ነው። ሽንቴ ወጥሮኛል። ሽንቴ መጣ ብዬ ከጠየኩ ፈርቷል ይሉኛል ብዬ ዋጥ። ቀጥል እንሄዳለን ውጣ አለኝ። የት ነው የምንሄደው ልለው ፈለኩና እስከአሁን እዚህ ድረስ እንደበግ ሲነዱኝ ያልጠየኩ አሁን ምን ብዬ ነው የምጠይቀው ብዬ ከአፌ መለስኩት። መድኃኔዓለም ነው የጠበቀኝ። ሸሚዟን ጣል አድርጎ እየመራኝ መንገድ ስንጀምር ይቅርታ አልኩት ጨምዳጄን። ይቅርታ የበጋሻው እናት ውቃቢያም አይደለችምን አልኩት። እኔ ምናገባኝ ለምን ዘንዶ አትሆንም። አፍህን ዝጋና ዝም ብለህ ሂድ አለኝ። ምን አማራጭ አለ? እንደ ቄራ በሬ ወደ ቄራ እየተነዳሁ ወደ መኪናዋ ነካሁት። እንደቅድሙ ተሳፍረን ጉዞ ጀመርን።
ለአንድ 30 ደቂቃ ያህል እንደተጓዝን መኪናዋ ቆመች። ሸሚዟን ከላዬ ላይ ሳያነሱ መመሪያ ሰጠኝ ጨምዳጄ። ስልኩን ስጠው ተባለ ሁሴን ቦልት። ስልኬን ሰጠኝ። በዚያ በኩል ውረድ አለኝ። በጎልያድ በኩል ወረድኩ። ሸሚዟን ከላዬ ላይ አንስቶ ከመኪናዋ ኋላ አቆመኝ። ታርጋው ባለበት ጋር ታርጋዋን ሸፍኖ ቆመ። መኪናዋ የቆመችው ራስ መኮንን ሃውሉት ፊት ለፊት ጨለማው ውስጥ ነው። አይ አልኩኝ። እዚህ ጠብሰው ወንዙ ውስጥ ሊጥሉኝ ነው ብዬ ተብረከረኩ። ነገር ግን ነገርየው ሌላ ሆነ።
ጎልያድ እንዲህ አለኝ። ዘመዴ ዛሬ እግዚአብሔር አውጥቶሃል። እዚህ ሚሽን ላይ እኔ ሹፌሩና ስልኩን የቀማህ ልጅ መሳተፋችን ጠቅሞሃል። ባይሆን እንደ ብዙዎች ሟች ነበርክ። እስከ አሁን የምንጨቃጨቀው በአንተ የተነሣ ነው። ጨርሱት ነበር የተባልነው። እኔ ግን አንተ ለጅማ ገዳማት በስብሰባ ማእከል አቡነ እስጢፋኖስ ጋብዘውህ ያስተማርክ ቀን እኔ ለደኅንነት ሥራ ተልኬ እዚያው ነበርኩ። እናም ያኔ ስታስተምር ያለቀስኩት ለቅሶ እስከአሁን አስታውሳለሁ። እናም ዛሬ ይሄ ነገር ሲመጣ እኔ ከሚሽኑ መውጣት ያልፈለኩት በተቻለ መጠን የማተርፍህን ነገር ለመፈለግ ብዬ ነው። ሁለት ነገር እነግርሃለሁ ከእነ ፊደል ሬስቶራንት ባለቤት ከእነ ኤርትራዊው ኤፍሬም ጋር አትሳፈጥ። ከነበጋሻው ፊት ቢቻልህ ዞር በል። እንዳየንህ ግን ሞትም የምትፈራ አይደለህም። ሌላው እባክህ አታምሽ። ከቻልክ ወደ ቤትህ ስትሄድ አንድ ሰው አብሮህ ይኑር አለኝ። ገረመኝ። አምላኬንም አመሰገንኩ። እነበጋሻው እነ ታሪኩ አበራ ግን ከጀርባቸው ያለውን ኃይል አሰብኩት። ይሄኛው ልጅ ብቻ ነው የማያውቅህ አላኝ ጨምዳጄን መሆኑ ነው። የደቡብ ልጅ ነው። ሾፌሩ ግን የትግራይ ልጅ ነው። ክርስቲያን ነው። ሁሴን ቦልት የአዲስ አበባ ልጅ ነው። እኔም የናዝሬት ልጅ ነኝ። የመኪናዋን ታርጋ እንዳትመለከት አዝሃለሁ። ለፖሊስ ብትከስም ዋጋ የለውም። ግን መክሰስ ትችላለህ። ወደ ኋላ ሳትዞር ቀጥ ብለህ እያየሁህ ሂድ አለኝ።
ላመስግነው ወይስ ዝም ልበለው። ጨነቀኝ። ካመሰገንኩት ለካስ ጨንቆት ነበር ብሎ ቢታዘበኝስ። ቅድም ያመሰገነኝና ሞት አትፈራም ያለኝ እኮ ውስጤ እየፈራ እትት የሚለውን ምላሴን አይቶ ነው። አዎ ጨነቀኝ። እንዲህ ተፋልጦ ከሞት አድኖኝ ደግሞ ዝም ብሎ መሄዱም ጨነቀኝ። ከዚያ ምስጋናውን ትቼ ጀብዱ ጀብዱ መጫወት አማረኝ። እናም ከምክሮቹ ሁሉ አታምሽ ብቻህንም አትሂድ ያለኝን ሀረግ መዝዤ አወጣሁና “ እኔ በነፃነት እሄዳለሁ። ሀገሬ ነው ምናምን ብዬ ገና ተበጥርቄ ሳልጨርስ ከአፌ ነጠቀኝና በል አትዘባዘብብኝ። የራስህ ጉዳይ አሁን ወደ ቤትህ ሂድ አለኝ። ይሻለኛል። ቢያንስ እስከመጨረሻው ሰዓት ድረስ ፈሪ ያለመሆኔን አሳይቻለሁ። ቀኝ ኋላ ዞሬ ከአራት ኪሎ ወደ ፒያሳ ያለውን መስመር ይዤ ቆምኩ። አንድ ላዳ ሲበር መጣ አስቆምኩት። ሰፈሬን ነግሬው ገባሁ።
የታክሲ ሹፌሬ ዘመዴ ከየት ነው አለኝ። ከየት ልበለው። አይ ከዚህ ነው አልኩና መንገድ ጀመርን። የጊዮርጊስን ዳገት መውጣት እንደጀመርን ያ ሽንቴ የት ተደብቆ እንደቆየ አላውቅለትም ድንገት መጣ። አንዴ አቁምልኝ ብዬ ጫፉ ላይ ቱቦው ላይ ቆሜ ለቀቅኩት። ሽንቴ ልክ እንደዘማሪ ታዲዮስ ግርማ ሽንት አላልቅ አለኝ። ( የታዲን ገጠመኝማ ሌላ ቀን ዓመት ያህል ነው የማስቃችሁ። ኤት‘አባቱንስና። ምርጥ አብሮአደግ ወንድሜ ነው። እንደጉድ እቀልድበታለሁ። ምንዳዬ፣ ቴዲ ዮሴፍ አይቀሩኝም) ልክ ታክሲው ውስጥ ገብቼ ስሄድ የአፋኞቼ መኪና አልፋኝ ሄደች። ታርጋዋንም ያዝኳት። አከተመ።
ከዚያ እቤት ስሄድ ሃገር ቀውጢ ሆኗል። መላ ቤተሰቡ ፖሊስጣቢያ አምሽቶ ነው የመጣው። የደረሰብኝን ሁሉ አንድም ሳላስቀር ተረኩላቸው። እነዚያ ያዳኑኝን ገዳዮቼን ማንነት ሳላውቅ ከአገር ተሰድጄ ወጣሁ።
አንዳንዱ የሞተበት ቀን የድል ቀን ተብሎ ይከበርበታል፤ ሕዝብ የመሞቻውን ቀን የሚናፍቁለት ሰውም አለ፡፡ አንዳንዱ እንኳን ተወለደ ሳይባልለት እንኳን ሞተ ይባልለታል፡፡ አንዳንዱ እንዲሞት ይጸለይለታል፤ ሌላው እድሜው እንዲያጥር ይረገማል፡፡ ከዚህ የተለየ ነው ማንዴላ፡፡
ሚሊየኖች እንዳይሞት የሚጸልዩለት፤ ሚሊየኖች እንዲኖር የሚመኙለት፤ ሚሊየኖች ከእድሜያቸው ተቀንሶ ቢሰጠው የሚፈቅዱለት፤ ሚሊየኖች እነርሱ ሞተው ሊያኖሩት የሚሹት፤ ሚሊየኖች በየቀኑ የጤናውን ሁኔታ ከራሳቸው ጤና በላይ የሚከታተሉለት ሰው ነው ማንዴላ፡፡
አፍሪካ አያሌ መሪዎችን በቅርብ ዘመናችን አስተናግዳለች፡፡ አያሌ የነጻነት ታጋዮችን አይታለች፡፡ እንደማንዴላ ታሥረው የታገሉ ነበሩ፡፡ እንደ ማንዴላ ድርጅት አቋቁመው የተዋጉ ነበሩ፤ እንደ ማንዴላ ሕዝባቸውን ለነጻነት ያበቁ ነበሩ፤ እንደ ማንዴላም ከነጻነት በኋላ የመጀመሪያው የሀገሪቱ ፕሬዚዳንት የሆኑም ነበሩ፤ እንደ ማንዴላ ከሀገር ተሰደው የኖሩ ነበሩ፤ ታድያ ማንዴላን ምን ልዩ አደረገው?
ማንዴላ የታገለው ለፍትሐዊነት ነው፡፡ ደጋግሞ ይናገር እንደ ነበረው ‹‹እኛ የታገልነው የነጭ የበላይነትን በጥቁር የበላይነት ለመተካት አይደለም፤ የታገልነው ነጮች፣ ጥቁሮችና ሌሎች በእኩልነት የሚኖሩባትን ደቡብ አፍሪካ ለመመሥረት ነው›› ይል ነበር፡፡ በብዙ የአፍሪካ ሀገሮች ከነጻነት ትግል በኋላ ጭቆና አልቀረም፡፡ ነገር ግን ነጭ ጨቋኞች በጥቁር ጨቋኞች ተተክተዋል፡፡ በነጮች ተይዞ የነበረው የገዥነት ቦታ ለሥልጣን በበቁት ታጋዮች ፓርቲዎችና ጎሳዎች ተተካ፡፡ የነጻነት ተዋጊዎች የፍትሕና እኩልነት አስፋኞች ሳይሆኑ አዳዲሶቹ ገዥ መደቦች ሆነው ብቅ አሉ፡፡ በነጮች ተይዞ የነበረውን ሀብት ነጻ አውጭ ግንባሮችና ፓርቲዎች ወረሱት፡፡ ስለዚህም ሕዝቡ በትግሉ ጨቋኞችን በሌሎች ጨቋኞች ተካቸው እንጂ ፍትሕና እኩልነትን ለማግኘት አልታደለም፡፡
ማንዴላ ይህንን ነበር የተዋጋው፡፡ እንደተመረጠ ብዙዎች የነጮች መሬት ተቀምቶ ለጥቁሮች እንዲሰጥ፣ ነጮች ከሀገሪቱ እንዲባረሩ ይፈልጉ ነበር፡፡ እርሱ ግን አላደረገም፡፡ ‹መሬቱ ፍትሐዊ በሆነ መልኩ እንዲዳረስ እንጂ መሬት አልባ ነጮች የመፍጠር ዕቅድ የለንም› አለ፡፡ ጥቁሮች ይበልጥ ነጻ የሚወጡት የበለጸገች ደቡብ አፍሪካ ስትኖር እንጂ በደኸየች ደቡብ አፍሪካ ውስጥ አይደለም ብሎ አመነ፡፡ ለዚህ ደግሞ የብዙ ዘመን ሀብትና ልምድ ያላቸው ነጮች ወሳኞች መሆናቸውን ተገነዘበ፡፡ ለዚህም ነበር በሌሎች የአፍሪካ ሀገሮች ያየነው ምስቅልቅል በደቡብ አፍሪካ ያልተከሰተው፡፡
ማንዴላ የዕርቅና የፍቅር ሰው ነበር፡፡ በነጮችና በጥቁሮች መካከል ለዘመናት በአፓርታይድ የተፈጠረውን መከፋፈል፣ መጠላላትና መገፋፋት በዕርቅና በይቅር ባይነት እንጂ በመሣሪያና በበቀል ሊጠፋ እንደማይችል የተረዳ መሪ ነው፡፡ አፓርታይድ ሲገረሰስ የይቅርታ ኮሚሽን ተቋቁሞ፣ ነባር የሕዝብ ለሕዝብ ችግሮች በተቻለ መጠን በይቅርታና በዕርቅ እንዲወገዱ ሠርቷል፡፡ በአንዳንድ የአፍሪካ ሀገሮች ከነጻነት በፊት የነበሩ ገዥዎችና አበሮቻቸው ወደ እሥር ቤት ሲወረወሩና ወደ ውጭ ሲሰደዱ፤ በደቡብ አፍሪካ ግን የከፋ ወንጀል ካልፈጸሙና ይቅርታ ለመጠየቅም ከፈቀዱ ችግሩን በዕርቅና በይቅርታ ለመፍታት ተችሏል፡፡ በዚህም ደቡብ አፍሪካን ከአፓርታይድ ብቻ ሳይሆን ሀገርን አፍርሶ ከመሥራት አባዜ ነጻ እንድትወጣ አድርጓታል፡፡
ማንዴላ ለሰዎች ልጆች ሁሉ የቆመ መሪ ነበረ፡፡ ከዊኒ ማንዴላ ጋር ያፋታቸው ዋነኛው ምክንያት ዊኒ ማንዴላ በነጻነት ትግሉ ወቅት ‹ለነጻነት ትግሉ› ሲባል ፈጽመውታል የተባለው ኢ ሰብኣዊ ድርጊት በእርቅና ይቅርታ ኮሚሽኑ መጋለጡ ነበር፡፡ ምንም እንኳን ለነጻነት ትግሉ ሲባል ቢደረግም፣ ምን እንኳን ዊኒ ማንዴላ ቢሆኑም ማንዴላ ግን ሊታገሡት አልቻሉም፡፡ የነጻነት ታጋይ ድርጅቱ ኤ ኤን ሲ በትጥቅ ትግሉ ጊዜ የፈጸማቸው ኢሰብአዊ ድርጊቶች ካሉ ይቅርታ የመጠየቅ ግዴታ አለበት ብለው የሚያምኑት ማንዴላ በዚህ ምክንያት ከዊኒ ጋር ተለያይተዋል፡፡ ከነጻነት በኋላ አያሌ የነጻነት ታጋይ ድርጅቶች በትጥቅ ትግላቸው ወቅት የፈጸሙት ኢሰብአዊ ድርጊት፣ ወንጀልና ግፍ ተሠውሮ እንዲቀር ሲደረግ ማንዴላ ግን ኤ ኤን ሲ ይቅርታ እንዲጠይቅ አድርገዋል፡፡
ማንዴላ ሰላማዊ መንገድን ብቻ ይመርጥ የነበረ መሪ ነበር፡፡ ኔልሰን ማንዴላ ምንም እንኳን የትጥቅ ትግል ሲያካሂድ የነበረውን ኤ ኤን ሲ የመራ ቢሆንም ሰላማዊ የትግል መንገድ ከማንኛውም የትግል መንገድ ሁሉ ቅድሚያ እንዲያገኝ ሲታገል የኖረ ሰው ነው፡፡ ይህ ትግሉ ከአፓርታይድ መሪዎች ጋር ብቻ ሳይሆን በኤ ኤን ሲ ውስጥ ከነበሩ ሌሎች አመራሮች ጋርም ጭምር ነበር፡፡ የጠመንጃ ትግል ለሰላማዊ ትግል፣ ለድርድርና ለውይይት የተዘጋውን በር ማስከፈቻ እንጂ ሰላማዊ መንግሥት የመመሥረቻ መንገድ አይደለም ብሎ ያምን ነበር፡፡ በአፓርታይድ የመጨረሻዎቹ ዘመናት እነ ፒተር ቦታ ከኤ ኤን ሲ መሪዎች ጋር ለመደራደር ያቀረቡትን ጥያቄ አንዳንድ የድርጅቱ አመራሮች አልቀበል ሲሉ ‹እኔ ብቻዬንም ቢሆን እደራደራለሁ› እስከ ማለት አቋም ወስዶ ነበር፡፡ ከአፓርታይድ ጋር የሚደረገው ትግል በጠመንጃ አሸናፊነት ሳይሆን በሃሳብ አሸናፊነት መጠናቀቅ አለበት የሚል አቋም ነበረው፡፡
በደቡብ አፍሪካ ሁሉንም ያሳተፈ የመጀመሪያ ምርጫ በተደረገ ጊዜ የአፍሪካ ብሔራዊ ኮንግረስ ሕገ መንግሥቱን ብቻውን ለማጽደቅ የሚያስችለውን ድምጽ አላገኘም ነበር፡፡ ይሄንን አጋጣሚ ማንዴላ በደስታ ነበር የገለጠው ‹‹ሁሉንም ሕዝብ የሚመራ ሕገ መንግሥት ብቻችንን ማጽደቅ የለብንም፤ ይህ አጋጣሚ መልካም ነው፤ ከሌሎቹ ጋር ተማክረን፣ ተደራድረንና ተስማምተን እንድናጸድቅ ያደርገናል› ብሎ ነበር፡፡
ማንዴላ ሥልጣን መያዝን ብቻ ሳይሆን መልቀቅንም ያስተማረ ሰው ነው፡፡ ማንዴላ ደቡብ አፍሪካን ለአንድ ዙር ብቻ ነው የመራው፡፡ በቀጣዩ ምርጫ ብቻ ሳይሆን ለብዙ ዘመናት በሚደረጉ ምርጫዎችም የማሸነፍ ዕድል ነበረው፡፡ ነገር ግን በቃኝ አለ፡፡ እየተወደደ፤ እየተመሰገነና እየተከበረ በቃኝ አለ፡፡ በደቡብ አፍሪካውያን ብቻ ሳይሆን በመላው አፍሪካ ብሎም በመላው ዓለም ‹አይከን› የመሆንን ጸጋ ተጎናጸፈ፡፡ የነጻነት፣ የጽናትና የትዕግሥት፣ የሰላምና የዕርቅ፣ የይቅር ባይነትና ከጥላቻ ውጭ የሆነ ፖለቲካ ‹አየከን› ሆነ ማንዴላ፡፡ በመላው ዓለም ሕዝብ ልብ ውስጥ ማንም ሊነቅለው የማይችል ዛፍ፣ ማንም ሊያፈርሰው የማይችል ሐውልት ሆነ ማንዴላ፡፡
ለዚህ ይመስለኛል ማንዴላን ዓለም በሙሉ የሳሳለት፤ ለጤናውም ሆነ ለእድሜው የጸለየለት፤ የተጨነቀለትና ልቡን ከልቡ ጋር ያስተባበረለት፡፡ እንደ እርሱ ዓይነት ሰዎች እንደ ሄሊኮሜት በዘመናት አንድ ጊዜ ብቅ የሚሉ ናቸው፡፡ ተወደው ሥልጣን ላይ የሚቀመጡ፣ ተወደውም ከሥልጣን የሚወርዱ፤ ተወደውም ያለ ሥልጣን የሚኖሩ፡፡ እንደ ማንዴላ ዓይነት ሰው እንኳን ሌላው የአፍሪካ ሀገር ራሱ ኤ ኤን ሲም ዳግም ሊያገኝ አልቻለም፡፡ መከፋፈል ዕጣ ፈንታ የሆነውም በዚህ ምክንያት ነው፡፡
መሪነትና ባለ ሥልጣንነት ምን ያህል እንደሚለያዩ ማንዴላ አንድ ማሳያ ናቸው፡፡ ማንዴላ ባለ ሥልጣን አልነበሩም፤ መሪ እንጂ፡፡ ባለ ሥልጣን በሰው ገንዘብ ውስጥ እንጂ በሰው ልብ ውስጥ ቦታ የለውም፡፡ ባለ ሥልጣን ይፈራል እንጂ አይከበርም፤ ባለ ሥልጣን ቢሮ አለው እንጂ ሀገር የለውም፤ ባለ ሥልጣን የሚላላኩት ሠራተኞች እንጂ የሚጸልዩለት ወገኖች የሉትም፡፡ ባለ ሥልጣን የሚያዘው ሰው እንጂ የሚያፈቅረው ሰው አያገኝም፤ ባለ ሥልጣን ፊርማውን የሚፈልግ እንጂ እድሜውን የሚፈልግ የለም፤ ባለ ሥልጣን ብዙ ገንዘብ እንጂ ብዙ ልቦች አያገኝም፤ ባለ ሥልጣን ከሥልጣን ወዲህ እንጂ ከሞት ወዲያ ተዝካር የለውም፡፡
ማንዴላ ከሞት በኋላም ይኖራል፡፡ በብዙ ልቦች ውስጥ ይኖራል፡፡ መቃብር እርሱን ሊያስረሳ አይቻለውም፡፡ እርሱ ከመቃብር በላይ የሆነ ተግባር አለውና፡፡ ማንዴላ የአንድ ሀገር መሆኑ ቀርቶ የዓለም ሆኗል፡፡ መሬት ላይ የሚቆም ሐውልት አያስፈልገውም፤ እርሱ በሕዝቦች ልብ ውስጥ የማይፈርስ ሐውልት በሕይወት እያለ ሠርቷልና፡፡ ብዙ ባለ ሥልጣናት በሕይወት እያሉ በሰው ልብ ውስጥ ሐውልት መሥራት ስለማይችሉ፣ ከሞቱ በኋላ የድንጋይ ሐውልት ይሠራላቸዋል፡፡ ነገር ግን ሐውልታቸው መልእክት አልባ ሐውልት ይሆናል፡፡ እንደ ማንዴላ ያሉ መሪዎች በመሬት ላይ ሐውልት ሲተከልላቸው ደረቅ ሐውልት አይሆንም፤ መልእክት ያለው ሐውልት እንጂ፡፡
መሪነትና ባለ ሥልጣንነት ምን ያህል እንደሚለያዩ ማንዴላ አንድ ማሳያ ናቸው፡፡ ማንዴላ ባለ ሥልጣን አልነበሩም፤ መሪ እንጂ፡፡ ባለ ሥልጣን በሰው ገንዘብ ውስጥ እንጂ በሰው ልብ ውስጥ ቦታ የለውም፡፡ ባለ ሥልጣን ይፈራል እንጂ አይከበርም፤ ባለ ሥልጣን ቢሮ አለው እንጂ ሀገር የለውም፤ ባለ ሥልጣን የሚላላኩት ሠራተኞች እንጂ የሚጸልዩለት ወገኖች የሉትም፡፡ ባለ ሥልጣን የሚያዘው ሰው እንጂ የሚያፈቅረው ሰው አያገኝም፤ ባለ ሥልጣን ፊርማውን የሚፈልግ እንጂ እድሜውን የሚፈልግ የለም፤ ባለ ሥልጣን ብዙ ገንዘብ እንጂ ብዙ ልቦች አያገኝም፤ ባለ ሥልጣን ከሥልጣን ወዲህ እንጂ ከሞት ወዲያ ተዝካር የለውም፡፡ Good Views Dn Daniel we want now a man like Mandela 4 Ethiopia
‹‹እኛ የታገልነው የነጭ የበላይነትን በጥቁር የበላይነት ለመተካት አይደለም፤ የታገልነው ነጮች፣ ጥቁሮችና ሌሎች በእኩልነት የሚኖሩባትን ደቡብ አፍሪካ ለመመሥረት ነው››
ጀግና ያለምክንያት አይሞትም፡፡ የጀግና ሞቱ ያልተስተካከለውን ለማስተካከልና አዲስ ርዕዮተ ዓለም ለማሳየት ነው፡፡ በጀግና ሞት የሚገፈፍ ጨለማ፡ የሚተካ ብርሃን፡ የሚሻር ባርነት የሚገለጥ የነጻነት ጎህ አለ፡፡ ማርቲን ሉተር ኪንግ ቢሞትም ከዘመናት በኋላ የታገለለት የነጻነት ጎህ አሜሪካን ከአድማስ እስከአድማስ ሸፍኗል፡፡ ጥቁሮችንም ቀና አድርጓል፡፡ የኦባማን ዙፋን ያቆመው የኪንግ መስዋዕትነት ነው፡፡
የጀግና ሞት ጀግኖችን የወልዳል፤ መልካሞችንም ያበዛል፡፡ በእስጢፋኖስ ሞት የተበተኑ አማኞች ክርስትናን ከሮም ድንበር አሻግረዋል፡፡ የሰማዕታቱ ሞት ሰማዕታትን ወልዷል፡፡ በሰማዕትነት ሲሞቱ የአማኞች ቁጥር ጨመረ እንጂ አልቀነሰም፡፡
ጀግና በሥራው ህያው ነው፤ ሥጋው ወደ አፈርነት ቢመለስም ስራው ከመቃብር በላይ ሲያበራ እና ሲያስተምር ይኖራል፡፡ “አቤል ሞቶ ሳለ በመስዋዕቱ እስከአሁን ይናገራል፡፡” ዕብ.11፡5 በእርግጥ አቤል ሞቷል የአቤል ንጹህ መስዋእት ግን ትውልድን ይናገራል፡፡ የተወደደ ሥራ ያላቸው ጀግኖች ክፉዎችን የምንገስጽባቸው አንደበቶች ናቸው፡፡ የእኛ ጀግኖች በጀግና ፊት ሚዛን ይደፋሉን? ለእኛ ኖሩ ወይስ ለምኞታቸው?
ጀግና በትእዛዝ አይለቀስለትም፡፡ መልካምነቱ የብዙዎችን ልብ ስለሚወርስ እውነተኛ እንባ ውለታ ካለባቸው ልቦች ይፈልቅለታልና፡፡ ጀግና ለተጠቁት ደራሽ ስለሆነ ህሊና ያለቸው ይወዱታል፡፡ ለሚወደድ ጀግና ደግሞ የአዞ እንባ ተገቢ መብአ አይደለም፡፡
የእኛ ጀግኖች በጀግና ፊት ሚዛን ይደፋሉን? ለእኛ ኖሩ ወይስ ለምኞታቸው?ግና ማለት የወገኑን ጥቅም የሚያስቀድም፤ በእርሱ ሞት የሌሎችን ሕይወት የሚያደላድል ወገኖቹ ነገ እንዲኖሩ ዛሬውን የሚሰዋ ለሌላው ጥቅም ሲል የሚጎዳ ጉዳቱንም እንደጥቅም የሚቆጥር፤ ስለከፈለው መስዋዕትነት የማይጸጸት ነው፡፡ የእኛ ጀግኖች በጀግና ፊት ሚዛን ይደፋሉን? ለእኛ ወይስ ለምኞታቸው ኖሩ?
ጀግና አርቆ ተመልካች ባለራእይ ነው፡፡ ነገ የሚሆነውን ቀድሞ ተመልክቶ ሊመጣ ስላለው ክብር ክብሩን ይሰዋል፡፡ ሙሴ ጀግና መስፍን ነበር፤ ሕዝቡን ከመከራ ለማውጣት የራሱን የተደላደለ ኑሮ ሰውቷልና፡፡ ፈርዖን የገነባለትን የምቾት ዓለም ለወገኑ ፍቅር ሲል ንቋልና፡፡ ለሕዝቡ ነፃነት ሲል ባርነትን መርጧልና፡፡ የማይታየውን እንደሚያየው አድርጎ ጸንቶ የሚታይ መከራን ተጋፍጧል፡፡ ብድራቱን ትኩር ብሎ ተመልክቶ ጊዜያዊ ክብርን ንቆ በመከራ ከተጠቃው ወገኑ ጋር መሆንን መርጧል፡፡ የእኛ ጀግኖች በጀግና ፊት ሚዛን ይደፋሉን? ለእኛ ኖሩ ወይስ ለምኞታቸው?
‹‹እኛ የታገልነው የነጭ የበላይነትን በጥቁር የበላይነት ለመተካት አይደለም፤ የታገልነው ነጮች፣ ጥቁሮችና ሌሎች በእኩልነት የሚኖሩባትን ደቡብ አፍሪካ ለመመሥረት ነው›› ይል ነበር፡፡
እኛ የታገልነው የነጭ የበላይነትን በጥቁር የበላይነት ለመተካት አይደለም፤ የታገልነው ነጮች፣ ጥቁሮችና ሌሎች በእኩልነት የሚኖሩባትን ደቡብ አፍሪካ ለመመሥረት ነው›› ይል ነበር፡፡
ደቡብ አፍሪካነ ብዙ ጊዜ ጎበኝቻታለሁ ማንዴላ ያደረጉላተ ነገረ ቢኖር መሬተ አልባና አፐርታይድን በተሻለ መንገድ በሰለጠነ ዘዴ በበለጠ እንደጠናከር ነዉ ያደረጉት ይህንን ያላየ ሰዉ በሚዲያ ፕሮፖጋንዳ ሰዉዬዉን ለማምለክ ይቀጣዋል እለማታዉቁተ ጉዳይ መጻፍ የተለመደ ነዉ ዳንኤል ከምትጽፈዉ ደቡብ አፍሪካነ እነደምታዉቀዉ ገምቼ ነበር አሁን ግን አንተም የከሃዲዉ ማንዴላ ዛር ላይህ ላይ እንደሰፈረ ነዉ የገባኝ ጠበል ብትወርድ ይሻለሃል
valentine day ሳይሆን የለቅሶ ቀን አማረኝ !አዎ በውነት እንደህዝብ በአንድ ላይ የበደልነውን የተብደልነውን እያነሳን እርስ በርስ የምንላቀስበት አንዲት የለቅሶ ቀን..ቂማችንን በሌላ ሳይሆን እርስ በርስ በመላቀስ የምንወቃቀስበት የምንሽርበት ቀን! በውነት የኢትዮ>»ህዝብ ሁሉ በአንድ ላይ ካዘኑት ጋር ሲያዝን አንድ ላይ ሲያለቀስ ምን ይፈጠር ይመ ስላችሁዋል ትቪው ሁሉ ነገሩ ሱባኤ ሲገባ...እኔ ተአምር ይታየኛል የሚያፋቅር ተአምር የሚስተቀቃቅፍ ተምር የሚያስተዛዝን ተአምር!
ለአገሩ ጥሩ ሥራ ሰርቷል የራሳችን ስንት ጀግኖች ነበሩ አሉን አንድም ቀን አንስተን አናውቅም ለምንፈልገው ዕምቅ የክፋት አጀንዳ ለማውጣት ስንፈል እንባዝናለን!! የእነ አጼ ቴዎድሮስ፤ የእነ አሉላ አባ ነጋ ግን ምንም አናነሳም እንደዕድል ሆኖ የአገራችን ሰው በበጎ ሥራ ሲነሳ አንወድም ምቀኝነት!!
የፖለቲካ ቁማርተኞች ሆይ፣ የፖለቲካ ነጋዴዎች ሆይ፣ እውነቴን እነግራችኋለሁ፣ የያዛችሁትን ስልጣን ላለመልቀቅ (ከመንግስት ወገን ያላችሁት) የሌላችሁን ስልጣን በኛ አስክሬን ላይ ተረማምዳችሁ ለማግኘት (ተቃዋሚ ነን የምትሉት) የዛሬዋን ኢትዮጵያ በዛሬዋ ሶርያ ለመለወጥ ዝግጁ ናችሁ ብዬ እፈራችኋለሁ። ቁጥር ነን ለናንተ እኛ፤ ስንራብ በቁጥራችን ትከራከራላችሁ፤ ስንገደል በቁጥራችን ትከራከራላችሁ፤ ስንፈናቀል በቁጥራችን ትከራከራላችሁ፤ በቃ ቁጥር ነን ለናንተ እኛ።
ሃይማኖቶቻችን ተረቶች ናቸው ለናንተ፤ እንደ ጭቃ ጠፍጥፋችሁ እንደገና ብትሰሩን ሁሉ ያምራችኋል፤ ታሪካችን ተረት ናት ለናነተ፤ እንደሚመቻችሁ መልሳችሁ ብትጽፏት ደስ ይላች ኋል፤ ለእውነት ደንታ የላችሁም እናንተ፤ በስልጣን እና በጉልበት እውነትን ተፈጥራላችሁ። መጀመሪያ የሌለ አላማ ትፈጥራላችሁ፤ ለዚያ አላማ እንድንሞትለት ታደርጋላችሁ፤ ከዚያ ይሄ እኮ ሰው የሞተለት አላማ ነው ትሉናላችሁ። ቆይ እኛ የናንተ ህልም ስእል ማሳመራይ ቀለሞች ነን? በምንድነው የገዛችሁን? በእውቀት ነው የገዛችሁን? በገንዘብ ነው የገዛች ሁን? በፍቅር ነው የገዛችሁን? ምንድነው የልብ ልብ የሚሰጣችሁ?
እኛ ጥሎብን ብዙ የህይወት እይታችን የተቀዳው ከሃይማኖትና ከባህል። ቅንነት፣ ፍቅር፣ የዋህነት፣ ጓደኝነት፣ መተሳሰብ ወዘተ ያማልሉናል። ሰላም እንፈልጋለን። ሃብት ብናገኝ ከድ ህነት ብንወጣም እንወዳለን። ዘፋኝ እንኳን የምንወደው "ፍቅር ያሸንፋል" የሚል ከሆነ ነው። ለናነተ ይሄ ሁሉ የቁማር ገንዘብ ነው። እኛ ግብ የምንለው ለናንተ መሳሪያ ነው። ስልጣንን እና ባለስልጣንን ለመነቅነቅ በምንወዳቸው እና በምናከብራቸው እሴቶቻችን ላይ ትረማመዳላችሁ። ስልጣንን ለመጠበቅ በእንባችን፣ በሃዘናችን፣ በሃይማኖታችን፣ በታሪካችን፣ በቋንቋችን፣ በብሶታችን፣ በተስፋችን፣ ባለን ነገር ሁሉ ትቆምራላችሁ። ለናንተ ሲባል እንዳንፋቀር ታረጉናላችሁ=የሚያፋቅረን ነገር ስታገኙ ማንሳት አትፈልጉም የሚያባላን ካገኛችሁ ግን አቧራውን ታጨሱታላችሁ!! የምትፈልጉት እኛን አደራጅታችሁ መንዳት ነው። እናንተ እንድታስቡ እኛ እንድንከተል። ተረታችሁን እየሰማን እንድናንቀላፋ።
ልዩነታችን፣ ራሳችንና ሌሎችን የምናይበት መንገድም ዋነኛ የቁማር ገንዘባችሁ ነው። የፖለቲካ ትርፍ ካያችሁ፣ ፍርሃት፣መከፋፈል ሌላው ቀርቶ ጥላቻ እንኳን ስር ቢሰድ ደንታ የላችሁም። እንደየሁኔታችሁ ስልጣንን ለመጠበቅ ወይም ስልጣንን ለመነቅነቅ የማትጫኑት ቁልፍ የለም። ለሃይማኖታችን ያለን ቀናኢነት፣ ለቋንቋችን እና ለራሳችን ያለን ክብር፣ ስለሌሎች ህዝቦች ያለን የተሳሳተ አመለካከት፣ የተጠቃሚነት መንፈስ፣ የተጎጅነት መንፈስ፣ ሁሉም ከመጫን የማትመለሷቸው ቁልፎች ናቸው። ለዚሁ ቁማርና ትርፍ ስትሉ ጀግና ትገድላላችሁ፣ ጀግና ትፈጥራላችሁ፣ እውነት ትሰውራላችሁ፣ እውነት ትፈበርካላች ሁ፣ ጠላት ትፈጥራላችሁ፣ ወዳጅ ትመስላላችሁ፣ ትገድላላችሁ፣ ታሳድዳላችሁ፣ ታዋርዳላችሁ፣ ትዋረዳላችሁ። ግን አንድ ነገር አስታውሱ በሁልቱም ወገን ያላችሁ አንድ ቀን አምላክ ስራ መስራት ይጀምራል ያኔ ያፋቅረናል ያኔ ያላቅሰናል ያኔ እናንተ በሰራችሁት ታፍራላችሁ!Tessema Simachew
ይሆናል፡፡ እንደ ማንዴላ ያሉ መሪዎች በመሬት ላይ ሐውልት ሲተከልላቸው ደረቅ ሐውልት አይሆንም፤ መልእክት ያለው ሐውልት እንጂ፡፡ማንዴላ አይሞትም፤ ጀግና አይሞትምና፤ የማንዴላ አይረሳም፤ ሕዝብ ልብ ውስጥ የገባ ሰው አይረሳምና፤ ማንዴላ አያልፍም፣ በጎ ሥራ አያልፍምና፡፡
ለዲ/ን ዳንኤል በዚህ ጉዳይ መልእክትህን እንድታስተላልፍ እወዳለሁ::በአንድ ጽሑፍህ ይሟላል እንጂ አይሞላም ዓይነት ሀሳብያዘለ መልእክት መመልከቴን አስባለሁ:: ማንዴላ እንደኛ ሰው ናቸው ስለዚህ የሰውነት ሥራቸውን ሠርተው ሲያልፉ በጎም ክፉም ማሳላፋቸው ሊዘነጋ አይገባውም:: በሚመሰገኑበት አመስግኖ መጻፍ ስህተት የለውም:: መልአክ ናቸው ካልተባለ በቀር:: ወንድማችን ፍጽምናቸውን ሳይሆን ሥራቸውን ነው የጻፈው:: ምሳሌ ልናደርጋቸው የምችልበት ነጥብ አለን ያ ነው የተወሳው:: ጃማይካውያን ስለ ኃይለ ሥላሴ ይጽፋሉ ማየት የሚፈልጉበት መስበክ የሚሹትን ሊያደንቁ የሚያስፈልጋቸውን ሥራዎቻቸውን ነው አብዝተው የሚያወሱት:: ይሄንን ማድረግ በምንም መመዘኛ ስህተት ተብሎ አያስወቅስም:: ጠቃሚ ከሆነ ተቃራኒውን ሌላ ገጻቸውን ማስነበብ ይቻላል እንጂ እየደረሱ መቀዋወም ምን ይሉታል? ማወቅ ያለብን ነጥብ ሰዎች ሙሉ ለሙሉ መልአክም ፈጽሞም ሰይጣን አለመሆናቸውን ነው:: ሰዎች ነን ነፍስም ሥጋም አለን፣ ደካማም ብርቱም ነን፣ . . . አርአያነት ሲወሳ ግን ምንግዚም በጎነገር ጎልቶ ይነሳል:: ለሀገር ለወገን እንሠራለን የሚሉ ሰዎች እንዲህ ዓይነት ሰው ለማፍራት ከሆነ የሚደክሙት የማይሆን ነውና ይታረሙ:: በሰውነት እንመንና ከሰው የምንጠብቀውን እናገኛለን::
በእውነት ግን አሁን በደቡብ አፍሪካ ነጮች እና ጥቁሮች በእኩልነት እየኖሩ ነው ?መልሱን ለዚህ ጽሁፍ አንባቢዎች እና ለዳንኤል ክብረት ትቼዋለሁ፡፡የኤፍሬም ስዩም ሙዚ-ቃል የግጥም አልበም ላይ ማንዴላ የተሰኘውንም ግጥም እንድታነቡት ጋብዣችኋለሁ፡፡
መሪነትና ባለ ሥልጣንነት ምን ያህል እንደሚለያዩ ማንዴላ አንድ ማሳያ ናቸው፡፡ ማንዴላ ባለ ሥልጣን አልነበሩም፤ መሪ እንጂ፡፡ ባለ ሥልጣን በሰው ገንዘብ ውስጥ እንጂ በሰው ልብ ውስጥ ቦታ የለውም፡፡ ባለ ሥልጣን ይፈራል እንጂ
አይከበርም፤ ባለ ሥልጣን ቢሮ አለው እንጂ ሀገር የለውም፤ ባለ ሥልጣን የሚላላኩት ሠራተኞች እንጂ የሚጸልዩለት ወገኖች የሉትም፡፡ ባለ ሥልጣን የሚያዘው ሰው እንጂ የሚያፈቅረው ሰው አያገኝም፤ ባለ ሥልጣን ፊርማውን የሚፈልግ እንጂ እድሜውን የሚፈልግ የለም፤ ባለ ሥልጣን ብዙ ገንዘብ እንጂ ብዙ ልቦች አያገኝም፤ ባለ ሥልጣን ከሥልጣን ወዲህ እንጂ ከሞት ወዲያ ተዝካር የለውም፡፡
'ብዙ ባለሥልጣናት በሕይወት እያሉ በሰው ልብ ውስጥ ሐውልት መሥራት ስለማይችሉ፣ ከሞቱ በኋላ የድንጋይ ሐውልት ይሠራላቸዋል፡፡ ነገር ግን ሐውልታቸው መልእክት አልባ ሐውልት ይሆናል፡፡ እንደ ማንዴላ ያሉ መሪዎች (ሰዎች) በመሬት ላይ ሐውልት ሲተከልላቸው ደረቅ ሐውልት አይሆንም፤ መልእክት ያለው ሐውልት እንጂ'- እኛም ለወገን ለአገር ለአኅጉር ብሎም ለዓለም የሚተርፍ ታሪካዊ ሥራ በመሥራት ወይም የሚሠሩትን በማበረታታት እና በመደገፍ እንደ ማንዴላ ያለ በሕዝብ ልብ ውስጥ የሚቀር ሐውልት ለማቆም አምላካችን ልብ ይስጠን!
አዲስ አበባ ፣ ጥር 15 ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) የሐረር ክልል ለዘመናት የምትታወቅባቸው የሰላም ፣ የፍቅር ፣ የመቻቻል ፣ የመተባበር ፣ የመከባበር ፣ የእህትማማችነትና...
እቲ ድሕሪ ናይ 1998-2000 መሪር፡ ኣዕናውን ክውገድ ዝከኣል ዝነበረን ዶባዊ ኲናት ንኽልተ ዓሱረ-ዓመታት ዝጸንሐ ኲነታት ‘ኣይ ሰላም ኣይ ኲናት’ን (link)፡ ኣብ መፋርቕ 2018 ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተራእየ ሃንደበታዊ ሕዳሰ-ምዝነት፡ ትጽቢት ዘይተገብረሉ ግን ከኣ ዘሐጉስ ምዕባለ እዩ። ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ህያው ሰላም ምርግጋጽ፡ ኣብ መንጎአን ምትሕግጋዛዊ ዝምድና፡ ልምዓትን ሓድሕዳዊ ብልጽግናን ንምፍጣር ከምኡ’ውን ንዞባዊ ሰላም፡ ጸጥታን ምርግጋእን ኣገዳሲ እዩ።
ኤርትራ ኣብቲ መላግቦ ቀርኒ ኣፍሪቃን ሓውሲ ደሴት ዓረብን ስትራተጅያዊ ኣቀማምጣ ኣለዋ። እዞም ክልተ ንኡሳን ዞባታት እዚኣቶም ኣብ ቀጻሊ ለውጢ ኢዮም ዝርከቡ። ተራ ግሎባዊ ተዋሳእትን ህልዊ ኲነታት ዞባዊ ምዕባለታትን ኣብ ተኽእሎ ምስፋን ህያው ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ወሳኒ ጽልዋ ኣለዎ።
እዚ ሓተታ እዚ፡ ነቶም ድሕሪ ሕዳሰ-ምዝነት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝሰዓቡ ፍጻሜታትን ኣመታቶምን ብምግምጋም፡ ነቲ ዝምዕብል ዘሎ ዝምድና ኢትዮ-ኤርትራ ብመንጽር እቲ ኣብ ዙርያ ጋብላ ቀይሕ ባሕሪ ዝዓስል ጂኦ-ፖለቲካዊ ኲነታት ይትንትን። ብተወሳኺ፡ ንህልዊ ዝምድና ክልቲአን ሃገራትን ኣመታት ርክባተንን ብፍሉይ ኣብ ኣገዳስነት ምምልካት ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ፡ ምኽባር ልዑላውነት ኤርትራ፡ ምምስራት ሕጊ ዝማእከሉ በይነ-ሃገራዊ ርክብ፡ ዞባዊ ኲነታት ቀርኒ ኣፍሪቃ ከምኡ’ውን ምጽልላው ቀርኒ ኣፍሪቃን ሓውሲ ደሴት ዓረብን ብምትኳር ብደቂቕ ይምርምር።
እተን ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ዝርከባ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃን ሓውሲ ደሴት ዓረብን፣ ከምኡ’ውን እተን ቀጥታዊ መዳውብተን ዝኾና ሃገራት ዝልለያሉ ናይ ሓባር ረቛሒታት ኣለወን። ገለ ካብቶም ቀንዲ ረቛሒታት፡ ሕማቕ ምሕደራ፡ ጕሉሕ ጕድለት ናይ ደሞክራሲ፡ ኣብ መላኺ ኣገዛዝኣ ዝተመርኰሰ ‘ናይ ገባርን ሓጋግን’ ስርዓታትን የጠቓልል። ዝበዝሕ እዋን ብድኹማት ትካላት፡ ዘይስሉጥ መዋቕርን ዝሩጋት ገዛእቲ ጕጅለታትን ዝፍለጣ ኣመና ድኹማት መንግስቲታት ኢየን። ግዝኣተ ሕጊ ዝረግጹ፡ ሕጋዊ ቀይዲ ዘይብሎም ‘ናይ ገባርን ሓጋግን’ ስልጣን ብሒቶም ኣብ ልዕሊ እቲ ገፊሕ ጋግ ናይ ሃብትን ኣታውን ዘለዎ ሕብረተሰብ የሽካዕልሉ። ብርግጽ፡ ከምዚ ዓይነት ኲነታት ኣብ ቀጻልነት ማሕበራዊ ሰላምን ምርግጋእን ከቢድ ስግኣት ዝፈጥር እዩ።
ሰላም፡ ጸጥታን ርግኣትን ብደረጃ ዞባ ዘይነጻጸሉ ኵነታት እዮም። ኣብ ሓንቲ ሃገር ዝፍጠር ህውከትን ዝርገት ጸጥታን ናብ መዳውብቲ ሃገራት ምልሓሙ ኣይተርፍን። ጂኦ-ፖለቲካ ጋብላ ቀይሕ ባሕርን ኣብ ጐደቦኡ ዘሎ ወሰናስን ፈለግ ኒልን ዞባ ወሽመጥን፡ ተለዋዋጢ ኪዳናት ሃገራዊ፡ ዞባውን ዓለማውን ሓይልታት ብዝፈጥሮ ብዙሕን ንሓድሕዱ ዝተጠናነገን ግርጭታት እዩ ዝፍለጥ። በዚ ድማ ቀይሕ ባሕሪ ወተሃደራዊ መደበር ዝተፈላለዩ ሓይልታት ከአንግድ ግድን ኮይኑ። እቲ ኣብ መንጎ ሽዓን ሱኒን ዘሎ ታሪኻዊ ህልኽን፡ ኣብ መንጎ ኣሕዋት ሙስሊምን ሳላፋውያንን ዘሎ ቊሩቊስን፡ ብኣሰላልፋ ነናቶም ዞባውን ዓለማውን ሻርነት እናተጋደደ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ግብጺ-ስዑዲ ዓረብ-ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ ብሓደ ወገን፡ ኢራን-ቐጠር-ቱርኪ ድማ በቲ ኻልእ፡ ዘሎ ውድድር ኣጐሃሂርዎ ይርከብ። እቲ ምእንቲ ዕብለላ፡ ዕዳጋ፡ ጸጋታት፡ ጽልዋን ወደባትን፣ ከምኡ’ውን ኣብ ዙርያ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ (ሰሜን ሱዳን፡ ኤርትራ፡ ጂቡቲ፡ ሶማልን የመንን) መደበራት ሓይሊ ባሕርን ወተሃደራዊ መዓስከራትን ንምድኳን ዝካየድ ዝተወሳሰበ ቊሩቊሳት ብመልክዕ ኲናት ሓድሕድ የመን፡ ክርደና ቐጠር፡ መናውራታት ዞባውን ዓለማውን ሓይልታት ኣብ ንእሽቶ ሃገር ጂቡቲን ዝተረመሰት ሶማልያን፡ ስምምዕ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ይግለጽ ኣሎ።
ቀይሕ ባሕሪ ብኣዝዩ ብርኩት ግን ከኣ ጌና ዘይማዕበለ ሃብቲ ባሕርን ጸጋታት ነዳድን ባህርያዊ ጋዝን ዝተዓደለ ማያዊ ክፋል ዓለምና እዩ። ብተወሳኺ፡ ከም ኣገዳሲ ኣህጒራዊ መስመር ማያዊ ንግድን ወተሃደራዊ ሎጂስቲክን የገልግል። ብዓቢኡ ብመንጽር ቊጠባን ጸጥታን ዘለዎ ስትራተጅያዊ ኣገዳስነት፡ ቀንዲ ሓያላት ዓለም እንተላይ ኣመሪካ፡ ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ጃፓን፡ ብቐንዱ ድማ ካብ 2017 ጀሚራ ቻይና፡ ወተሃደራተን ንኸስፍራሉን መደበራት ሓይሊ ባሕሪ ንኽሃንጻሉን ደሪኽወን እዩ። ምቕያር ፖሊሲ ኣመሪካ ካብ ኲናት ኣንጻር ሽበራ ናብ ስትራተጅያዊ ውድድር ኣብቲ ዝተሓላለኸ ዞባዊ ግርጭት ሓድሽ ቀጸላ ብምውሳኽ ነቲ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ቻይናን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጽልዋ፡ ዕዳጋ፡ ጸጋታትን ወፍሪን ንምውናን ዘርእያኦ ጸደፍደፍ ኣጋዲድዎ ይርከብ።
ኢትዮጵያ ብ5 ሰነ 2018 ንውሳነ ኮምሽን ዶብ ብዘይ ቅድመ-ኩነት ከም እትቕበሎን ንምትግባሩ ድልውቲ ምዃናን ብሃንደበት ምእዋጃ ነቲ ንዕስራ ዓመታት ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝጸንሐ ኲነት ‘ኣይ ሰላም ኣይ ኲናት’ ዘኽትም ብስራት ኰነ። ብድሕሪኡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣቢይ ኣሕመድ ኣብ ኤርትራ ዑደት ኣብ ዘካየደሉ እዋን ብ9 ሓምለ 2018 ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ተኸተመ።
ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሕዳሰ-ምሕዝነት ምጅማሩ፡ እዘን ክልተ ጐረባብቲ ሃገራት ኣብ መንጎአን ይዂን ኣብ ውሽጠን ህያው ሰላም ንምስፋን ተስፋ ዝህብ ስጕምቲ ኢዩ ነይሩ። ኣብ ውሽጢ 5 ሰሙናት ዘይመልእ ግዜ እቲ ክልተኣዊ ዝምድና ብሃንደበት ካብ ዝተናውሐ መሪር ሓድሕዳዊ ተጻብኦ ናብ እምብዛ ዝተጋነነ ሰላምን ምሕዝነትን ተለዊጡ። ህዝቢ ኤርትራ፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራን ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ መሓዙት ኤርትራን ነቲ ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ሓንጐፋይ ኢሎም ተቐቢሎሞ።
ብሓጺሩ፡ እቲ ሓባራዊ ኣዋጅ፡ ክልቲአን ሃገራት (1) ኣብ መንጎአን ኵነተ ኲናት ከብቅዕ፡ (2) ጥቡቕ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላውን ጸጥታውን ምትሕግጋዝ ክምስርታ፡ (3) ዳግም ርክባት መጓዓዝያ፡ ንግዲ፡ መራኸቢታትን ዲፕሎማስን ክጅምራ፡ (4) ውሳነ ኮምሽን ዶብ ክትግብራ፡ (5) ዞባዊ ሰላም፡ ልምዓትን ምትሕግጋዝን ንምርግጋጽ ብሓባር ክሰርሓ ቃል ዘእቱ እዩ (ሓተታ)።
ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ኣብ 14-16 ሓምለ 2018፡ ነቲ ሕዳሰ-ምሕዝነት ዘረጋግጽ፡ ንቡር ዲፕሎማስያዊ ወግዒ ዘይሓለወ፡ ቅጥዑ ዝሰሓተ ተዋስኣዊ ወደኽደኽ ዝተሓወሶ ዑደት ኣብ ኣዲስ ኣበባን ሃዋሳን ኣካየደ (link 12:26-15:40)። ኣብ ክልቲኡ ርእሰ-ከተማታት (ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን) ሓድሕዳዊ ምብጽጻሕ ኣብ ዝተኻየደሉ እዋን ኰነ ቅድሚኡ ዝተንጸባረቐ ናይ ሕነ ምፍዳይ መንፈስን ድሒሩ ዝሰዓበ ፍጻመታትን ‘ንናይ ሓባር ጸላኢ’ ንምንጻል፡ ንምግላልን ንምስዓርን ዝተወጠነ ሓባራዊ መደብ ምህላው ዘመልክት ኢዩ። እቲ ሽዑ ዝተራእየ ንቡር ፕሮቶኮላዊ መስመሩ ዝሰሓተ ዋዕዋዕታን ካብ ሓደ ፕረዚደንት ናይ ሓንቲ ናጻ ሃገር ትጽቢት ዘይግበረሉ መደረታትን፡ ንሃገራዊ ልዑላውነት ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘእቱ ናይ ክድዓት ዝንባለ ዘንጸባርቕ ጥራይ ዘይኰነ፡ ንኤርትራን ህዝባን ብጅምላ ዘዋርድ እውን እዩ (link 16:00-16:20)። እቲ ተዋስኦ ካብ ኣዲስ ኣበባን ሃዋሳን ሓሊፉ ኣብ ጎንደርን ባህርዳርን ብምቕጻል ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ዓቢ ሻቕሎት ፈጢሩ። እዚ ሻቕሎት እዚ ድሕሪ’ቲ ኣብ ካልኣይ መፋርቕ 2018 ዝተራእየ ተመሳሳሊ ፍጻመታትን ተግባራት መሊሱ ዛይዱ።
ቅዳሕ ሰነድ ናይቲ ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ናብ ህዝቢ ኣይተዘርግሐን። ሓሙሽተ ነጥብታት ዝሓዘ ሓጺር ጽሑፍ ጥራይ እዩ ኣብቲ ናይቲ ስርዓት ሚኒስትሪ ዜና መርበብ ሓበሬታ ተለጢፉ። ስለዚ እቲ ዝርዝር ትሕዝቶን እቲ ክልቲኦም ወገናት ዝተኣታተዉዎ መብጽዓታትን ፍሉጥ ኣይኰነን። ብሰንኪ መንግስታዊ ዋንነት ማዕከናት ዜናን ቊጽጽርን፡ ከምኡ’ውን እገዳ ብሕታዊ ፕረስን ማእሰርቲ ጋዜጠኛታትን፡ ሓበሬታ ብጽኑዕ ሳንሱር ሓሊፉ በተን ዝርካበን ሃገራዊ ማዕከናት ዜና ጥራይ ይመሓላለፍ። ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻኢን ዝነብሩ ግዱሳት ዜጋታት ብዛዕባ ሃገሮም፡ ኣብ ገለ እዋናት ድማ ብዛዕባ ንጥፈታት እቲ ምልካዊ ገዛኢ ሓበሬታ ንምርካብ ማዕከናት ዜና ወጻኢ (ብፍላይ ናይ ኦንላይን ምንጭታት ኢትዮጵያን ዓለምን) ክከታተሉ ይግደዱ።
እቲ ብኸምዚ ኣገባብ ዝርከብ ሓበሬታ ዘለዎ ሽግር፡ ግጉይ ሓበሬታ ወይ ናይ ሓሶት ዜናታት ብመገዲ ‘03’፡ መዘርግሒ ቤላቤለው ናይቲ ስርዓት ብቕልጡፍ ንኽላባዕ፡ ምድንጋራት ንኽፍጠርን ብኡ ኣቢሉ ፍጻሜታት ውሽጢ ሃገር ንምክትታል ኣጸጋሚ ከም ዝኸውን ዝገብር ምዃኑ እዩ። ንኣብነት እቲ ‘ኤሪትሪያን ፕረስ’ ዝተባህለ ማሕበራዊ መድያ ኣብ ሓምለ 2018 ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ዶብ ከም ዝሰሓበ ዝዘርግሖ ግጉይ ሓበሬታ ኣህጒራዊ ማዕከናት ዜና ተቐቢለን ኣቃሊሐንኦ እየን (link). ። ዋላ እኳ ኣብ ሓምለ 2018 ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን እንተተኸተመ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ግና ክሳብ ሕጂ ካብቲ ኣብ ከባቢ ዶባት ጐቢጥዎ ዝጸንሐ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ኣይወጸን።
እቲ ዘይተፈትሐ ጉዳይ ዶብን ኲነታት ናይቲ ኣብ ዶባት ዝነብር ህዝብን ገለ ካብቲ ሓቀኛን ቀጻልን ሰላም ንኸይረጋገጽ ዕንቅፋት ዝፈጥር ጉዳያት እዩ (link ‘ዚጐደለ ሓቅታት’)። እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ በይነ-ሃገራዊ ዶብ ኣብ ባይታ ኣይተመልከተን፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ እውን ካብቲ ጐቢጥዎ ዘሎ ልዑላዊ ግዝኣት ኤርትራ ኣይወጸን። ዶብ ዝምልከተሉ ወይ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝስሕበሉ ናይ ግዜ ሰሌዳ ብወግዒ ኣይተሓበረን። ጉዳይ መሬት ቀንዲ መመኽነይታን ጠንቅን ናይቲ ኣብ 1998-2000 ዝተኻየደ ዶባዊ ኲናት ስለዝኾነ ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ከይሰሓበን ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ኣህጒራዊ ዶብ ከይተመልከተን ቀጻልነት ሰላም ምውሓስ ኣይከኣልን።
ኣብ ሓድሽ ዓመት ግእዝ (ማለት ብ11 መስከረም 2018) ብማእከላይ ክፋል ዶብ መስገሪ ሩባ ሙና (ዓዲ ግራት - ዛላምበሳ)፡ ብምብራቓዊ ክፋል ዶብ ድማ መስገሪ ቡሬ ብጽንብል ተኸፊቱ። መስገሪ ሩባ መረብ (ራማ - ክሳድ ዒቃ) እውን ድሕሪ ሒደት መዓልታት ብተመሳሳሊ ኣገባብ ተኸፊቱ። ኣብ መስገሪ ሩባታት ሙናን መረብን ርክባት መጓዓዝያ ተጀሚሩ። ዋላ እኳ ሰለስቲኦም መስገሪታት ዶብ እንተተኸፍቱ ኣጠቓላሊ ፍታሕ ናይቲ ዘሰሓሓበ ዶባት ግን ዛጊት ተወንዚፉ ኣሎ። ሰለስተ ኣዋርሕ ኣብ ዘይመልእ ግዜ ኤርትራ ብ28 ታሕሳስ 2018 ብሃንደበት ነቲ ኣብ ማእከላይ ክፋል ዶብ ዝርከብ መስገሪታት ዓጽያቶ። መዕጸዊዓ ምኽንያት እንታይ ምዃኑ ወይ ከኣ እቲ ሃንደበታዊ ምዕጻው ክሳብ መዓስ ከም ዝጸንሕ ኣይሓበረትን፣ ኢትዮጵያ ብወገና ብዛዕባ’ቲ ጕዳይ ምዕጻው ዶብ ትፈልጦ ነገር ከም ዘየለ ገሊጻ።
እቲ ኣብ ማእከላይን ምብራቓውን ክፋላት ዶብ ዝርከብ መስገሪታት ብዘይ ዝዀነ ስምምዕን ሕጋዊ ቅጥዕታትን እዩ ተኸፊቱ። እቶም ኣብ ሰለስቲኡ መስገሪታት ዘለው ኤርትራውያን ኣመሓደርቲ እውን ኣቐዲሞም ስለዘይተሓበሩ እቲ ፍኑው ምኽፋት ዶብ ድቦላ እዩ ኰይንዎም። እቲ ብዘይ ዝዀነ ምድላው፡ ኣድላዪ ቅጥዕታት ኢሚግሬሽንን ጉምሩክን ከይተማልኣሉ ዝተኸፍተ ዶብ፡ ካብን ናብን ክልቲአን ሃገራት ፍኑው ምንቅስቓስ ሰብን ንብረትን ንኽህሉ ዕድል ዝሃበ እኳ እንተነበረ ድሕሪ ሰለስተ ኣዋርሕ ብሃንደበት ምዕጻው ግን ብዙሕ ኣዛሪቡ እዩ። እቲ ሃንደበታዊ ምኽፋትን ምዕጻውን ናይቲ ዶብ፡ ንተኣፋፍነት ናይቲ ስምምዕ ሰላም ዘመልክትን ኣገዳሲ ትምህርቲ ዝህብን እዩ። እዚ ማለት ትካላዊ መልክዕ ዘይሓዘ ስምምዕን ኣብ ሕጊ ዘይተመርኮሰ ተግባርን ኣብ ዝኾነ እዋን ብዊንታ ውልቀሰባት ክዝረግ ይኽእል እዩ።
በቲ ድሕሪ ኣስታት ክልተ ዓሱረ-ዓመታት ዝተኸፍተ ዶብ ተፈላልዮም ዝነበሩ ገለ ስድራቤታትን ኣዕሩኽን ብሓጐስ ክራኸቡ ክኢሎም እዮም። ይዂን እምበር፡ እቲ መስገሪታት ከም ንቡር ኣህጒራዊ ዶብ ከም ዝሰርሕ ንምግባር ዝተገብረ ምድላው፡ መሓለውታ ወይ ሕጊ ፕሮቶኮል ኣይነበረን። እቲ ዶብ ሕጊ ዝሰረቱ ንግድን ስግረ-ዶባዊ ምንቅስቓስን ኣብ ዘይብሉ፡ ናይ ጉምሩክ ኰነ ሕግታት ኢሚግሬሽንን ኬላታታን ኣቐዲሙ ኣብ ዘይተሓስበሉ ኲነታት ምኽፋቱ ሕንፍሽፍሽ ሸርፊ ባጤራ ኣብ ርእሲ ምፍጣሩ ኣሽሓት ኤርትራውያን ናብ ኢትዮጵያ ንኽስደዱ ኣፍደገ ኣርሕዩሎም (link)።
ብሓፈሻኡ ናጻ ዋሕዚ ሰባት፡ ኣቕሑ፡ ርእሰማልን ኣገልግሎታትን፡ ኣብ ምድንፋዕ ናይ ክልቲአን ሃገራት ቊጠባዊ ምዕባለ፡ ሓባራዊ ብልጽግናን ማሕበራዊ ገስጋስን ኣገዳሲ እዩ። ከይኑ ግን ልዑላውነት ክልቲአን ሃገራት ብምልኣት ዘኽብር ዶብ ንኽህሉ፡ ብቐዳምነት ንግዳዊ ዝምድናን ውዕላት ንግዲን ዝምርኮሰሉ ሕግታትን ብቑዓት ትካላትን ክህልው ይግባእ። ከምኡ እንተዘይተገይሩ፡ እቲ ዝምድና እናንቈልቈለ ዘይርጉእ፡ ዘየተኣማምንን ቀጻልነት ዘይብሉን እናኾነ ምኻዱ ኣይተርፎን እዩ (link)። ካብኡ ዝገደደ ድማ፡ ምንጪ ወጥሪ፡ ግርጭት ዋላ እውን ከምቲ ኣብ 1998 ዘጋጠመ ናብ ኣጠቓላሊ ኲናት ከምርሕ ይኽእል።
ብንጹር ዝተመልከተ ዶብ፡ ኣየናይ ሃገር ኣበየናይ ከባቢ ልዑላዊ ስልጣን ከም ዘለዎ ወይ ዘቤታዊ ሕጋዊ ስልጣን ነፍስ ወከፍ ሃገር ኣበይ ምዃኑ ብምድራት ሃገራዊ መንነት ወይ ዜግነት ናይቲ ኣብ ዶባት ዝነብር ህዝቢ የነጽር። ከምኡ’ውን ኣየነይቲ ሃገር ነየናይ ህዝቢ ምምሕዳራዊ፡ ጸጥታውን ማሕበራውን ኣገልግሎታት ከም እትህቦ ይውስን። ካብዚ ሓሊፉ መራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዶብ ኣድላይነት ከም ዘይብሉ ኣምሲሎም ዝዛረብዎ ዘረባታት ሓደው ምልክት ድንቁርና እዩ ሓደው ከኣ ሓደገኛ ውዲት ምህላው ዘንጸባርቕ እዩ።
ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተኣዊ ቊጠባዊ ምትሕግጋዝ ክህሉ ኣድላይን ዝተባባዕን እዩ። ሓድሕዳዊ ረብሓ ዘመንጩ ክኸውን ግን ይግባእ። ኣብ ሓፈሻዊ ቊጠባዊ ኲነታት ክልቲአን ሃገራት ብዙሕ ምምስሳላት ኣሎ። ይዂን እምበር ኣብ መንጎአን ርኡይ ዘይምዕሩይነት፡ ኣብ ኣንፈት ምዕባለ ቊጠባአን ድማ ገዚፍ ፍልልይ ኣሎ። ኣብ ዝሓለፈ ዕስራ ዓመታት ብኽልቲአን ሃገራት ዝተመዝገበ ጃምላ ዘቤታዊ ፍርያት ክነጻጸር እንከሎ፡ ቊጠባ ኢትዮጵያ ብቐጻሊ ክዓቢ ቊጠባ ኤርትራ ግን ብቐጻል ከንቈልቊል ከም ዝጸንሐ የመልክት። ኣብ ርእሲ’ዚ፡ ኤርትራውያን ሰብ ዋኒን ካብ ብሕታዊ ጽላት ተደፊኦም ዋኒኖም ካብ ሃገሮም ወጻኢ ንኸካይዱ ክግደዱ እንከለዉ፡ ኢትዮጵያውያን መዛኑኦም ግን ኣብ ገዛእ ሃገሮም ርእሰማሎም ከፍስሱ እዮም ጸኒሖም። ብተወሳኺ፡ ክልቲኦም ናይ ቢዝነስ ቁንጮታት ኣብ ቴክኒካዊ፡ ሞያውን ምምሕዳራውን ዓቕሚ ከምኡ’ውን ኣብ ኣሰራርሓ ናይ ገለ ፍሉይ ጽላታት ገፊሕ ፍልልያት ኣለዎም።
ዝበዝሕ ሞያውን ዋኒናውን ደርቢ ኤርትራ ብሰንኪ ቀጻሊ ምስርጣይ፡ ሃውራዊ ማእሰርቲ፡ ምሕዳግ መስርሒ ፍቓድን ምዕጻው ትካል ዋኒንን ዝኣመሰሉ በደላት ካብታ ሃገር ንኽስደድ ተቐሲቡ እዩ። እቲ ቊጠባ ብጋሕማጥ ምሕደራን ዝሳዕረረ ብልሽውናን ተሓሊኹ ኣብ ሰንከልከል ይርከብ። እቲ ክውንነት እዚ ብምዃኑ ብመንጽር እቶም ብተዛማዲ ኣብ ዝሓሸ ኲነታት ዝርከቡ ኢትዮጵያውያን ሰብ ዋኒን ክረአ እንከሎ ሃገረ ኤርትራ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ መንግስቲ ኤርትራን ኤርትራውያን ሰብ ዋኒንን እምብዛ ዝተገድዑ እዮም። ነቲ ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያ ዘሎ ውሁብ ኲነታትን ዘይመዛዘን ዘቤታዊ ክውንነትን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓንኬላት ቊጠባ ዝግበር ጥቡቕ ክልተኣዊ ምትሕግጋዝ ንኽልቲአን ሃገራትን ህዝብታትን ተመጣጣኒ ረብሓ ዘይህብ ውጽኢት እዩ ዝህልዎ።
ብዘይካ ልምሰት ግዝኣተ ሕግን ተሓታትነት ዘይብሉ ጒድለት ምሕደራን፡ ኤርትራ ዋላ እውን ስማዊ ባይቶ ኰነ ኣብ ህዝባውን ብሕታውን ጽላታት ዝነጥፉ ትካላትን የብላን። ኣብ ምምሕዳር መንግስታዊ ፋይናንስ ተሓታትነት ኰነ ግሉጽነት የለን። እቲ ስርዓት ብስሩዕ ባጀት ከይኣወጀ ይንቀሳቐስ፡ ኣታዊታቱን ወጻኢታቱን ኣይነግርን ወይ ብዛዕባ እቲ ካብ ኣህጒራውያን ለገስቲ ዝረኽቦ ሓገዛት ሓበሬታ ኣይህብን። ካልእስ ይትረፍ ደሃይ ናይቲ ዓመታዊ ካብ ልዑል መኽሰብ ዘለዎ ጽላት ዕደና ዝርከብ ገዚፍ ኣታዊ ኣይፍለጥን።
ኤርትራ ኣብ ትሕቲ በይነ-ዕብለላ ዝበደነ ውድብን ኣዝዩ ዘይርጉእ ምልካዊ ገዛኢን ዝናበር ዕጽው መንግስቲ፡ ቊጠባን ሕብረተሰብን እትውንን ሃገር እያ። ስለዚ ነቲ ዘሎ ቊጠባዊ ዕብሰት፡ ፖለቲካዊ ልምሰትን ሕብረተሰብኣዊ ዝርገትን ብምፍዋስ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ፈጠራዊ ጸዓትን ኣፍራዪ ሓይልን ምብርባር ይጽንሓለይ ዘየድልዮ ጉዳይ እዩ። ከምኡ ምስ ዝግበር ሃገረ ኤርትራ፡ ህዝቢ ኤርትራን ኤርትራዊ ዋኒንን ካብ ጥቡቕ ፖለቲካዊ፡ ቊጠባዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላውን ጸጥታውን ምትሕግጋዝ ምስ ኢትዮጵያ ተወዳዳሪ ረብሓ ክረኽቡ ይኽእሉ።
ኣብ ማእከላይ ክፋል ዶብ ኣብ ክልተ ቦታታት ዘጋጠመ ሃንደበታዊ ምዕጻው ዶብ፡ እቲ ዝምድና ናይ ክልተ ሃገራት እምበር ናይ ክልተ መራሕቲ ክኸውን ከም ዘይብሉ ዘመልክት እዩ። ኣብዞም ክልተ መስገሪ ቦታታት ዶብ ተዓጽዩ እንከሎ ኣብ ምዕራባዊ ክፋል ዶብ ዝርከብ መስመር ኦምሓጀር-ሑመራ ብ7 ጥሪ 2019 ዳርጋ ስግንጢር ብዝዀነ ኣገባብ ብጽምብል ተኸፊቱ። እዚ መስመር’ዚ እውን ከምቶም ቅድሚኡ ዝተኸፍቱ መስመራት (1) ወግዓዊ ትካላዊ መዋቕር ከይተመስረተ፡ (2) ውንዙፍ ዶባዊ ምስሕሓብ መዕለቢ ከይረኸበ እዩ ተኸፊቱ። ስለዚ ናይ ግዜ ጉዳይ እንተዘይኰይኑ ከምቶም ዝተዓጽው መስመራት ክዕጾ ይኽእል እዩ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኤርትራ ኣህጒራዊ ስምምዓት መርሚሩ ዘጽድቕን ቀያዲ ውዕል ዘውሕስን ትካላዊ መዋቕር ወይ ሕጋዊ ኣሰራርሓ የለን። ሃገራዊ ፖሊሲ ንኽትዕ ዝቐርበሉ መድረኽ እውን የለን። እቲ ኣብ 1997 ብቅዋማዊ ባይቶ ዝጸደቐ ቅዋም ኤርትራ እውን እንተዀነ ኰነ ኢልካ ከም ዘይትግበር ተገይሩ እዩ (link)። ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ካብ መዝነቱ ተወጊኑ፡ መብዛሕትኦም ኣባላቱ ድማ ኣብ ማእሰርቲ ወይ ኣብ ስደት ይርከቡ።
ኤሪ-ፕላትፎርም ነቲ ወትሩ ዘልዕሎ ሻቕሎቱ ሕጂ እውን ደጊሙ ብምዝኽካር፡ ኣብ ናይ ኢሳያስ ዊንታ፡ ረብሓን ውልቃዊ ኣጀንዳን ጥራይ ዝምርኰስ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሓፈሻ፡ ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ድማ ብፍላይ ኣዝዩ ሓደገኛ ምዃኑ ይገልጽ። እቲ ዝምድና ትካላዊ መልክዕ እንተዘይሒዙ ከጋጥም ዝኽእል ዝርገት ንቐጻሊ ሰላም ክልቲአን ሃገራት ኣብ ሓደጋ ናይ ምውዳቕ ተኽእሎ ኣለዎ።
ብተመሳሳሊ፡ ኢትዮጵያ ምስ ናጻን ልዑላዊትን ሃገረ ኤርትራ ሰላም ንምፍጣር ዘለዋ ድሉውነት ክጽናዕ ኣለዎ። እቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ዘይርጉእ ፖለቲካዊ ሃዋህውን ቀደም ዝተሳዕሩ ሓይልታት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ንዘለዎም ኣስፋሕፋሒ ህርፋን ወይ ጥሙሕ ብግህዶ ክገልጹ ምስማዕን ዘየሻቕል ኣይኰነን። ብሓያል ውሽጣዊ ውድድርን ቊሩቊስን፡ ፖለቲካዊ ኰነ ኤትኒካዊ ወጥርን ጐነጽን፡ መሰረት ናይታ ኣብዚ ዞባ ዝዓበየትን ዝበዝሐ ህዝቢ ዘለዋን ሃገር በብቚሩብ ይብሕጐግ ኣሎ። በብግዚኡ ዝለዓሉ ጕዳያት ኤትኒካዊ መንነት፡ ዶባዊ ምስሕሓብ ኣብ መንጎ መዳውብቲ ክልላትን ኤትኒካዊ ጐነጽን ምንጪ ውሽጣዊ ዘይምርግጋእ ብምዃን ብቕልጡፍ እናዓበየ ዝኸደን ኣብዚ እዋን ብገምጋም ኣስታት ሰለስተ ሚልዮን ዝበጽሐን ቊጽሪ ተመዛበልቲ ፈጢሩ ኣሎ። ኣብ ርእሲ ዘላታ ተወሰኸታ ከም ዝበሃል፡ እቶም ካብ ፖለቲካዊ ጭቈና፡ ኲናት ሓድሕድ፡ ሕሱም ድኽነትን ከቢድ ኣከባብያዊ ምንቊልቋልን ሃዲሞም ኣብታ ሃገር ዝተዓቚቡ ኣስታት 850,000 ናይ ደቡብ ሱዳን፡ ሶማልያን ኤርትራን ስደተኛታት እውን ተደራቢ ጸቕጢ ብምፍጣር ነቲ ኲነታት የጋድድዎ ኢዮም። ኣብ ርእሲ’ዚ፡ ኣብ ጽባሕ’ቲ ኣብ 2020 ኣብታ ሃገር ክካየድ ተወጢኑ ዘሎ ምርጫ ከቢድ መዘዝ ከይፍጠር ስግኣት ኣሎ።
ስለዚ እምበኣር ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝፍጠር ቀጻሊ ሰላም ብቐንዱ ኣብ ውሽጣዊ ማሕበራዊ ሰላምን ምርግጋእን ክልቲአን ሃገራት እዩ ዝምርኰስ። ብተመሳሳሊ፡ በይነ-ሃገራዊ ዝምድና ኣብ ምኽባር ሓድሕዳዊ ሃገራዊ ልዑላውነትን መሬታዊ ምሉእነትን ከምኡ’ውን ኣብ ዘይምትእትታው ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ተመርኲሱ ትካላዊ ክኸውን ኣለዎ። ብመሰረቱ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ቀጻሊ ሰላም ንምውሓስ፡ ኣብ ሕጊ ዝተሰረተ፡ ትካላውን ግሉጽን በይነ-ሃገራዊ ዝምድና ምፍጣር የድሊ። እንተዘየሎ፡ ነቲ በይነ-ሃገራዊ ዝምድና ውልቀሰባዊ ዝምድና ምግባር ሓደጋ ኣለዎ። ካብ 1991 ክሳብ 1998 ዝነበረ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ከምኡ ስለዝነበረ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ረዚን ዋጋ ከፊሎምሉ እዮም። ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂን ኣቶ መለስ ዜናውን ውልቃዊ ዝምድናኦም ምስ ዛሕተለ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብቲ ናይ 20 ዓመታት ተጻብኦ ዝፈጠረ ዘየድሊ፡ ክውገድ ዝከኣልን ኣዕናውን ኲናት ሸሚሞመን እዮም። ታሪኽ ንኽድገም ክነፍቅድ የብልናን። ብዘይ ጥርጥር ሕጊ ዝሰረቱ፡ ትካላውን ግሉጽን በይነ-ሃገራዊ ዝምድና ምምስራት ብዘይ ቀልዓለም ቀጻልነት ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምውሓስ ኣገዳሲ እዩ።
ጉዳይ ልዑላውነት ቀንዲ ሕመረት ናይቲ ብህውከት ዝልለ ታሪኽ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን እዩ። ፍጹም ስዕረት ኢትዮጵያዊ ሰራዊት ጐበጣን እቲ ድሕሪ ናይ 30 ዓመት ዝተናውሐ ብረታዊ ቃልሲ ኣብ 1991 ምሉእ ሓርነት፡ ኣብ 1993 ድማ ናጽነት ዘረጋገጸ ድሙቕ ዓወት ህዝባዊ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራን፡ ነቲ “ኣብ መንጎ ኤርትራዊ ባህጊ ንመሰል ርእሰ-ውሳነን ልዑላዊ ሃገርነትን ብሓደ ወገን፡ ኢትዮጵያዊ ኣስፋሕፋሒ ጥሙሕ ንጐበጣ መሬትን ፖለቲካዊ ዕብለላን ድማ ብኻልእ ወገን ዝጸንሐ ናይ ነዊሕ እዋን ተጻራርነት” ብዘየማትእ ኣገባብ ደምዲምዎ ነይሩ ኢዩ (መጽሓፍ ‘ኤርትራ ኣብ ቀራና መንገዲ’ ገጽ 334-335)። ብርግጽ እቲ ብረዚን ዋጋ ዝተረኽበ ኤርትራዊ ሓርነትን ልዑላዊ ናጽነትን ብዘየወላውል ኣገባብ ምዝዛም ታሪኻዊ ተጻራርነት ኢትዮ-ኤርትራን፡ ምቕልቃል ‘ሓድሽ ዘመነ ነባሪ ሰላምን ምትሕግጋዝን ኣብ መንጎ ናጻ ኤርትራን ደሞክራስያዊት ኢትዮጵያን’ ኣበሲሩ ነይሩ። [1]
ኣብዚ ናጽነት ኤርትራ ኣስታት 30 ዓመት ዝገበረሉ እዋን፡ ሓያለ ፖለቲከኛታት ኢትዮጵያ፡ እንተላይ እቶም ዝለዓሉ ሰበስልጣን ህልዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ንኤርትራ ከም ናጻን ልዑላዊትን ሃገር ዝተቐበልዋ ኣይመስሉን። ኢትዮጵያ ኣብ እዋን ኤውሮጳዊ ምሽማው (European scramble for Africa) ዝተፈጥረት ሃገር ክነሳ ነቲ ብናይ ፈጠራ ታሪኽ ዝተሰንዐ ጽውጽዋይ ‘3,000 ዓመት’ን ምስኡ ተኣሳሲሩ ዝጽወ ኣፈ-ታሪኽ ‘ሰለሞናዊ ስርወ ንግስነት’ን ደጋጊሞም ብምልዓል ብዛዕባ ምህዞ ‘ዓባይ ኢትዮጵያ’ ክዛረቡ ይስምዑ። እቲ ብሕንሕነ ዝተባዕጠ ኢትዮጵያዊ ጥሙሕ፡ ብግሁድ ውዲትን ምትሕብባርን ኣቶ ኢሳያስ ምትብባዕ ስለዝረኸበ፡ ኣስፋሕፋሒ ዛንታ ‘ዓባይ ኢትዮጵያ’ ብቕሉዕ ተበራቢሩ ይርከብ። ገለ ካብ መርኣያታቱ ድማ ብዛዕባ ምህናጽ ሓይሊ ባሕሪ ኢትዮጵያን ‘ምምላስ’ ኤርትራ ከም ኣፍደገ ባሕሪ ኢትዮጵያን ዝወሃብ መግለጺታት፡ ኣብ ህዝባዊ ኣኼባታትን ናይ ኢምባሲ ኢትዮጵያ ትዊተርን ንኤርትራ ኣካል ኢትዮጵያ ገይሩ ዘርኢ ካርታ ምሓዝን ምልጣፍን፡ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ጂቡቲ ሓደ ሰራዊት፡ ሓደ ኢምባሲን ሓደ ባጤራን ክህልወን ከም ዝግባእ ኣብ ኣህጒራዊ መድረኽ ምእዋጅ፡ ብዘይ ዝዀነ ኤርትራዊ ውክልና ካብ ዓሰብ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝዝርጋሕ ቱቦታት ነዳዲ ንምህናጽ ምስ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ምፍርራም፡ ካብ ምጽዋዕ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝዝርጋሕ መስመር ባቡር ንምህናጽ ምስ ኢጣልያ ምስምማዕ፡ ወዘተ.፡ ዝኣመሰሉ ተግባራት እዮም (link)።
ምብርባር ኢትዮጵያዊ ኣስፋሕፋሒ ጥሙሕን እቲ ብደገፍን ርኡይ ውዲትን ስርዓት ኤርትራ በብቚሩብ ልዑላውነት ኤርትራ ዝብሕጉግ ዘሎ ተዛማዲ ንጥፈታትን፡ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ከቢድ ሻቕሎት ፈጢሩ ኣሎ (link)። ኣብቲ ዝቕጽል ዘሎ ወግዓዊ ርክባት፡ ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ኣገደስቲ ጕዳያት ዶብ፡ ሃገራዊ ጸጥታ፡ በይነ-ሃገራዊ ንግዲ፡ ፋይናንስን ጉዳያት ወጻኢን ደይመደይ ኢሎም ልዑኡላዊ መሰላት ኤርትራ ንምህሳስ ዝኸድዎ ዘለው ኣካይዳ ፈጺሙ ዘይቅቡልን ቀጻልነት ዘይብሉን እዩ። ብዘይካ ሽርሕታት ኢትዮጵያ፡ እቲ ዘሎ ኲነታት ንባዕሉ ንናይ ስርዓት ኤርትራ ኣጠቓላሊ ጥፍሽና፡ ጒድለት ብቕዓትን ዓይነውጽእ ክድዓትን ዘቃልዕ እዩ። ብኣግኡ እንተዘይበርዒኑ፡ እቲ ካብ ነዊሕ ኣትሒዙ ኣብታ ሃገር ምልካዊ ኣገዛዝኣ ኣስገዲዱ ዝርከብ ስርዓት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ናይ መወዳእታ ጥልመት ንምፍጻምን ልዑላውነት ኤርትራ ኣሕሊፉ ንምሃብን ተዓጢቑ ኣሎ። እዚ ኹሉ ድማ በቲ መሰጋገሪ ስልጣኑ ብሕጊ ኣብ 1997 ካብ ዘብቅዕ ንደሓር ካብ ፍቓድ ህዝቢ ኤርትራ ወጻኢ ንኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ዘይቅዋማዊ ስርዓት እዩ ዝፍጸም ዘሎ (link)።
ምስቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዘይርጉጽነትን ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ዘይርግኣትን፡ እቲ ህልዊ ኲነተ ‘ሰላም’ ነቶም ኣብ ውሽጢ ክልቲአን ሃገራት ኰነ ብዓቢኡ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝዋስኡ መባእታዊ ሓይልታት ዝጻወር ኣገዳሲ ጠባያት የብሉን። ምስቲ ዘለወን ድኽመታትን ከቢድ ተኣፋፍነት ጐረባብቲ ሃገራትን፡ እቲ ኣብ ውሽጢ እዘን ሃገራት ይዂን ኣብ መንጎአን ዘሎ ኣስጋኢ ተኽእሎ ምልሓም ዞባዊ ወጥሪ፡ ግርጭትን ጐነጽን ዕንወት ዘኸትል እዩ ዝኸውን። ኢትዮጵያ ጥራይ ኣስታት 110 ሚልዮን ህዝቢ ስለዘለዋ ሽግር ምስ ዘጋጥም እዘን ተኣፈፍቲ ሃገራት ብዋሕዚ ገዚፍ ቊጽሪ ስደተኛታትን ተመዛበልትን ክፍጠር ንዝኽእል ነውጺ ክጻወራኦ ኣይክእላን ወይ ከኣ ክቕበላኦ ከሸግረን ኢዩ።
እቲ ጃምላዊ፡ ሰፊሕን ብደይመደይ ዝፍጸምን ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት፡ ቊጠባዊ ሽግርን ገደብ-ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ተደሚርዎ ንኤርትራውያን፡ ብፍላይ ድማ ንመንእሰያት፡ ህይወቶም ብዘስግእ ኣገባብ እናንፈጸ ግዳያት ባርነትን ኣሰጋገርትን ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ፡ ዝምታ ክፍሊ ኣካላት ኣብ ሲናይ፡ ሞት ኣብ ምድረበዳ ሰሃራ ወይ ሓደጋ ምጥሓል ኣብ ማእከላይ ባሕርን ቀይሕ ባሕርን ይገብሮም ኣሎ (link)።
ኣብ መንጎ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ሶማልያን ሓድሽ ዞባዊ ኲነታት ምኽሳቱ ኣገዳሲ ረቛሒ እዩ። ሰለስቲአን ሃገራት ዝምድናታተን ኣመሓይሸን ናብ ዞባዊ ውህደት ገጸን ክስጉማ ድሌት ከም ዘለወን ብግህዶ ገሊጸን እየን። መራሕተን ተኸታታሊ ስሉሳዊ ኣኼባታት ኣካይዶም እዮም። እቲ ቐዳማይ ስሉሳዊ ርክብ ኣብ መስከረም 2018 ኣብ ኣስመራ፡ እቲ ኻልኣይ ኣብ ሕዳር 2018 ኣብ ጐንደር፡ እቲ ሳልሳይ ድማ ኣብ ታሕሳስ 2018 ኣብ ሞቓድሾ ዝተኻየደ ነበረ። ይዂን እምበር ኣብቲ ሳልሳይ ስሉሳዊ ኣኼባ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብ ዘይብሉ መራሕቲ ኤርትራን ሶማልያን ጥራይ እዮም ተራኺቦም።
እቲ ብዛዕባ’ቶም ኣኼባታት ‘ዘይዝተየሉ ጕዳይ’ ምውሳን ናይታ ዝተገለለት ጂቡቲ እዩ። ክልተ ቀንዲ ረቛሒታት ንኽትግለል ምኽንያት ዝኾኑ ይመስሉ። እቲ ቐዳማይ ረቛሒ፡ ቻይና ኣብ 2017 ኣብቲ ብቐንዱ ኣመሪካ እትርከበን ዓለማውን ዞባውን ሓይልታት ኣቐዲመን ዝሰረታሉ ከባቢ ወተሃደራዊ መደበር ምህናጻ እዩ። እቲ ኣብ ጥቓ ወተሃደራዊ መደበር ኣመሪካ ዝተደኰነ ሓድሽ ወተሃደራዊ መደበር ቻይና፡ ነቲ በብግዚኡ ዝዓቢ ዘሎ ጽልዋ ቻይና ኣብ ኣፍሪቃ ዘደንፍዕን ነቲ ‘ሓደ ቅናት፡ ሓደ ጐደና’ ኢላ ዝሰመየቶ ተበግሶኣ ዝድግፍን ስትራተጅያዊ መላግቦ ኮይኑ የገልግል ኣሎ። ብተወሳኺ፡ ቻይና 3.5 ቢልዮን ዶላር ዝዋጋኡ ‘ናጻ ንግዳዊ ዞባ’ ንምምዕባል ምስ ጂቡቲ ኣብ ዘወናውን ሽርክነት ኣትያ ኣላ። እቲ ካልኣይ ረቛሒ፡ ጂቡቲ ብለካቲት 2018 ነቲ ኣብ መሬታ ብሕቡራት ኢማራት ዓረብ ዝተሃንጸ መራገፊ ወደብ ወሪሳ ንብረታ ምግባራ እዩ። እዞም ክልተ ረቛሒታት እዚኣቶም ንዝምድና ጂቡቲ ምስ ኣመሪካን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ኣብ ሕማቕ ኲነታት ኣውዲቖሞ። ስለዚ ድማ ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ስዑዲ ዓረብን ብሓገዝ ኣመሪካ ቀንዲ ዓረቕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኰይኖም ተዋሲኦም። እቲ ሕዳሰ-ምሕዝነት፡ ነታ ኣፍደገ ባሕሪ ዘይብላ ኢትዮጵያ ኣማራጺ ኣገልግሎት ወደብ ዝህብን ነቲ ልዕሊ ሓደ ቢልዮን ዶላር እናኸፈለት ብወደብ ጂቡቲ ጥራይ እተመሓላልፎ 95% ናይ ወጻኢ ንግዲ ከም ዝንኪ ዝገብርን ምዃኑ ንጂቡቲ ገዚፍ ክሳራ፡ ንኤርትራ ድማ ዓቢ መኽሰብ እዩ።
ድሕሪ ሕዳሰ-ምሕዝነት ኢትዮ-ኤርትራ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተወሲኑ ዝነበረ ናይ ሕቡራት ሃገራት እገዳ ተላዒሉ። ጸጥታዊ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት ብ23 ታሕሳስ 2009 (1) መንግስቲ ኤርትራ ምስ ጂቡቲ ንዝተፈጥረ ዶባዊ ምስሕሓብ ክኣምንን ክፈትሕን ኣይከኣለን (2) ኣብ ሶማል ንሓራካት ኣል-ሸባብ ኣልሙጃሂዲን ይድግፍ እዩ ብዝብል ክሲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ናይ እገዳ ውሳነ ኣሕሊፉ ምንባሩ ይዝከር (link).። ኣብ 1 ነሓሰ 2018 ጂቡቲ ነቲ ብኢትዮጵያን ሶማልን ዝቐረበ ጻውዒት ምልዓል እገዳ ዝቃወም መግለጺ ብምውጻእ ‘…ኣሕዋት ሶማላውያን ነታ መሬትና ጐቢጣ ዘላን ዝሓዝኩዎም ጂቡታውያን ምሩኻት ኲናት የለውን ኢላ ዝኸሓደትን ኤርትራ እገዳ ክለዓለላ ምጽውዖም ቅቡል ኣይኮነን’ ድሕሪ ብምባል ኣስዒባ ‘ጂቡቲ ኣብቲ ምስ ኤርትራ ዘካየደቶ ኲናት ተሳቕያን ጀጋኑ ደቃ ከፊላን እያ፡ ሕጂ’ውን ዝተወንዘፈ ጉዳይ ዶብ ኣለዋ’ ክትብል ገለጸት።
መንግስቲ ኤርትራ ዘቤታዊ ግዝኣተ-ሕጊ ብምኽባርን ንጡፍ ዲፕሎማስያዊ ጽምዶ ብምዝውታርን ካብ ፈለማኡ ነቲ እገዳ ናይ ሕቡራት ሃገራት ከወግዶ ዕድል ነይርዎ (link).። ኣቶ ኢሳያስ ብዛዕባ ውልቀ-ምልካዊ ቅዲ መሪሕነቱ፡ ሃንዳፍነት መንግስቱን ጋሕማጥ ምሕደራኡን ሕጋዊ ነቐፌታ ምስ ዝቐርበሉ ዝህቦ ጨቋኒ ግብረ-መልሲ ግዝኣተ ሕጊ ብምግሃስን፡ ኣብ መንግስታዊ ምሕደራ ኤርትራ ስርዒታዊ ዕንወት ብምውራድን፡ እታ ሃገር ብዘገምታ ኣብ ዞባውን ኣህጒራውን ተነጽሎ ንኽትሽመም መገዲ ጸሪጉ። ሳዕቤኑ ብግቡእ ከይመርመረ፡ እቲ ስርዓት ከም መግለጺ ተቓውሞኡ ንኣባልነት ኤርትራ ኣብ በይነ-መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንልምዓት (ኢጋድ)ን ኣፍሪቃዊ ሕብረትን ኣደስኪልዎ (link). ። እቲ ኣባልነት ናይ ምድስካል ስጕምቲ ዝፈየዶ ነገር እንተነይሩ፡ ሃገራዊ ረብሓ ኤርትራ ንምርግጋጽ ወይ ንምክልኻል ዝጠቕሙ ዝነበሩ መድረኻትን ኣፍደገታት ዘተን ብምዕጻው ርእሰ-ተነጽሎ እታ ሃገር ምቅልጣፍ ጥራይ እዩ። ብተወሳኺ፡ እዚ ብቐጻሊ ኣንጻር ነብሱ ዝሰርሕ ስርዓት ተዋረድ ክብሎ ነቲ ኣሸበርቲ ብምድጋፍ ዝቐረበሉ ክሲ ብዘእምን ተማጒቱ ከፍሽል ወይ እውን ዳግማይ ኣብ ጽምዶ ንኽኣቱ ብኣመሪካ፡ ኤውሮጳዊ ሕብረት፡ መሓዙቱ ዝኾና ኣባል ሃገራት ኤውሮጳዊ ሕብረትን ዝቐረበሉ መረዳድኢ ሓሳብ ኣወንታዊ ምላሽ ክህብ ኣይከኣለን።
እቶም ሕዳሰ-ምሕዝነት ኢትዮ-ኤርትራ ዝሰዓቡ ሰንሰለት ፍጻሜታትን ምዕባለታትን ኣብዚ ዞባ ሰላማዊ መጻኢ ክፍጠር እዩ ዝብል ተስፋታት ከሕድሩ ተራእዮም። እቲ ብቕልጡፍ ዝቀያየር ዘሎ ምዕባለታት፡ መርገጺ ጂቡቲ ካብ ተቓውሞ ናብ ደገፍ ምልዓል እገዳ ንኽቕየር ኣገዲዱ። ኤርትራን ጂቡቲን ብ6 መስከረም 2018 ዲፕሎማስያዊ ርክብ ከም ዝጅምራ ብምግላጽ ኣብ ጽባሕ እቲ ብ16 መስከረም 2018 ብመራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተኸተመ ስምምዕ ሰላም ጂዳ፡ መራሕተን ብ17 መስከረም 2018 ኣብ ስዑዲ ዓረብ ተራኺቦም ብዝገበርዎ ስምምዕ ዝምድናአን ናብ ንቡር መሊሰን። ተሳትፎ ኤርትራ ኣብዞም ፍጻሜታትን ምጅማር ንቡር ዝምድና ምስ ጐረባብታን ብሓፈሻ፡ ሕዳሰ-ምሕዝነት ምስ ኢትዮጵያ ድማ ብፍላይ፡ እቲ እገዳ ናይ ሕቡራት ሃገራት ብ15 ሕዳር 2018 ንኽለዓል ኣበርክቶ ገይሩ።
እቲ ኣብ ሓውሲ ደሴት ዓረብ ዘሎ ምዕባለታት እንተላይ ኲናት የመንን ዞባዊ ምስሕሓብ ኢራንን ስዑዲ ዓረብን ዝጠንቁ ክርደና ቐጠርን፡ መመሊሱ ዘሻቕል ኲነታት ፈጢሩ ኣሎ። እቶም ኣብቲ ዞባ ዝረኣዩ ፍጻሜታት ንኸም ብዓል ግብጺ፡ ቱርኪን ኢማራትን ዝኣመሰላ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕን ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቃን በብናተን ኣጀንዳን ስትራተጅያዊ ረብሓን ናብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ይስሕበን ኣሎ። እቲ ኣብ ኣሰላልፋ ሓይልታት ዝመጸ ለውጢን ቀጥታዊ ይዂን ዘይቀጥታዊ ተሳትፎ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብቲ ዝቕጽል ዘሎ ግርጭት፡ ነቲ ዞባዊ መርበብ ግርጭታት እዩ ዝሓላልኾ።
ስዑዲ ዓረብን ኢማራትን ብሓገዝ ፖሊሲ ኣመሪካ ኣብ ምህንዳስ ሕዳሰ-ምሕዝነት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተጻወታኦ ዓቢ ተራ ክጋነን ይዂን ዕሽሽ ክበሃል የብሉን። ኢትዮጵያ ንውሳነ ኮምሽን ዶብ ብዘይ ቅድመ-ኵነት ከም እትቕበል ኣብ 5 ሰነ 1998 ቅድሚ ምግላጻን ድሕሪኡን ተራ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ርኡይ እዩ ነይሩ። ንኣብነት ሒደት መዓልታት ድሕሪ’ቲ መግለጺ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ንኢትዮጵያ ናይ 3 ቢልዮን ዶላር ሓገዝን ልቓሕን ብምልጋስ ኣዝዩ ወሳኒ ዝኾነ ቀረብ ሸርፊ ወጻኢ ኣበርኪታ። ኣብ ተመሳሳሊ እዋን፡ ኢትዮጵያን እታ ናይ ቀረባ መሓዛ ስዑዲ ዓረብን ኢማራትን ዝዀነት ግብጺ ብጕዳይ ህንጸት ሓጽቢ ህዳሰ ዝተኸስተ ፍልልያተን ንምፍታሕ ተሰማሚዐን። ብድሕሪኡ ኢትዮጵያ እቲ ሓጽቢ ንኽዛዘም ነዊሕ ግዜ ክወስደሉ ከም ዝኽእል ምግላጻ ሻቕሎት ግብጺ ዘፋኹስ ብስራት ኰነ።
ጽልዋ ስዑዲ ዓረብን ኢማራትን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ እናዓበየ ብዝኸደ መጠን፡ ምትእትታው ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ምዕባለታት ሓውሲ ደሴት ዓረብ መመሊሱ ይዓሙቕ ኣሎ። ንኣብነት ኤርትራ ኣምሳያ ነዳዲን ፋይናንሳዊ ሓገዝን ከም ስትራተጅያዊት መደበር ናይቲ ብመሪሕነት ስዑዲ ዓረብ ኣብ የመን ዝካየድ ዘሎ ኲናት ተገልግል ጥራይ ዘይኮነ ወተሃደራታ እውን ከም ዘእተወት ይንገር እዩ። ኢማራት ኣብ ወደብ ዓሰብ ዓቢ መደበር ሓይሊ ባሕሪ ብምድኳን ሰፊሕ ወተሃደራዊ ንጥፈታት ከም እተካይድ ይፍለጥ። ኤርትራን ኢትዮጵያን እምበኣር ኣብ ጉዳያትን ግርጭታትን ሓውሲ ደሴት ዓረብ ዝገብራኦ ምትእትታው እናዓበየ ይኸይድ ኣሎ።
ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ 1998-2000 ንመሬታዊ ልዑላውነት ከም ቀንዲ ጠንቂ፡ ንዶብ ከኣ ከም ኣባራዒ ኲናት ተጠቒመናሉ እየን። ስለዚ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ቀጻልነት ዘለዎ ሰላም ንኽሰፍን፡ ስሉጥ ምምልካት ዶብን ቅልጡፍ ምስሓብ ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ልዑላዊ መሬት ኤርትራን ብምክያድ ጕዳይ መሬት ዘየማትእ መፍትሒ ክረክብ ኣለዎ። እቶም ኣብ ውሳነ ኮምሽን ዶብ ኣለው ዝበሃሉ ጸገማት ብስምምዕ ክልቲኦም ወገናት ኣብ መስርሕ ምምልካት ዶብ ምስቲ ኣብ ዶባት ዝነብር ህዝቢ ብምምኽኻር ክጻረዩ ይኽእሉ እዮም። ኣብ ኤርትራ መሬት ናይ ዓዲ እዩ። ነፍስ ወከፍ ዓዲ ደረት መሬታ ትፈልጥ እያ። ነፍስ ወከፍ ሓረስታይ እታ ዓዲ እውን ደረት ግራውቱ ይፈልጥ እዩ። እዚ ሕጂ ዘሎ ስማዊ ሰላም ብዘይ ምምልካት ዶብ ቀጻልነት የብሉን። ሰራዊት ኢትዮጵያ ከይሰሓበ፡ ዶብ ከይተመልከተን ኣብ ዶባት ዝነብር ህዝቢ ንቡር ከይረኸበን ቀጻሊ ሰላም ክህሉ ኣይክእልን።
እቲ ኣብ ዙርያ ጋብላ ቀይሕ ባሕሪ ዝረአ ዝተሓላለኸ መርበብ ግርጭታትን ሓያለ ጫሌዳታቱን፡ ኣብ ሰላም፡ ጸጥታን ምርግጋእን ዞባና ብሓፈሻ፡ ኣብ ምውሓስ ቀጻልነት ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ድማ ብፍላይ ከቢድ ጂኦ-ፖለቲካዊ ብድሆታት እዩ ዘስዕብ። ብመሰረቱ ምውሓስ ቀጻልነት ሰላም፡ ምፍታሕ ውሽጣዊ ብድሆታት ክልቲአን ሃገራት ይጠልብ።
ኤርትራ ውሽጣዊ ኲነታታ ምሒር እናንቈልቈለ ዝኸይድ ዘሎ ዝሕትልቲ ሃገር እያ። እቲ መንግስቲ ኣዝዩ ድኹም ኣብ ርእሲ ምዃኑ ትካላቱ እውን ዝሩጋት እዮም። እቲ ‘ብሓደ ሰብ ዝዝወር’፡ ብጒድለት ብቑዕ ምሕደራ፡ ኣስካሕካሒ ጭቈናን ዝሳዕረረ ብልሽውናን ዝልለ ምልካዊ ስርዓት ግዜኡ እናጸንቀቐ ይኸይድ ኣሎ። እቲ ብዘይ ዝዀነ ተሓታትነት ብውልቃዊ ስልጣን ዝፍጸም ጃምላዊ ግፍዒን ሕሱም ድኽነትን ነበረያ ነበረ ምዃኑ ኣይተርፎን እዩ። ህዝቢ ግዝኣተ ሕጊ፡ ሓርነት፡ ደሞክራስን ፍትሕን ይጠልብ ኣሎ። ዝሓሸ ህይወትን ጸጥታን ዘውሕስ ከምኡ’ውን ቀረባት መግቢ፡ ማይ፡ መዕቈቢ፡ መብራህቲ ኤሌክትሪክ፡ ወዘተ.፡ ዘረጋግጽ ተሓታትን ምላሽ ዝህብን ምሕደራ ክህነጸሉ ይደሊ ኣሎ።
ዋላ እኳ ተሪር እምቢታ ‘ናይ ድሕሪ መጋረጃ ሓይሊ’ እንተሎ፡ ኢትዮጵያ ብቕልጡፍን ትርጉም ዘለዎን መድረኽ ደሞክራስያዊ ለውጢ ትሓልፍ ኣላ። ይዂን እምበር፡ ቃንዛታት ናይቲ ስግግር ብመልክዕ ኤትኒካዊ ቊሩቊስ፡ ደማዊ ግጭት፡ ወጥሪን ጐነጽን ዝንጸባረቕ ዘይርጉእ ፖለቲካዊ ሃዋህው ይፈጥር ኣሎ። ከቢድ ዘቤታዊ ሳዕቤንን ኣዕናዊ ዞባዊ መዘዛትን ከስዕብ ዝኽእል ፖለቲካዊ ነትጒ ኣንጸላልዩ ይርከብ።
ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝምድናአንን ኣፈጻጽማ ጕዳያተንን ከም ናይ ክልተ ናጻን ልዑላውያንን ሃገራት ክኸውን ይግባእ። እዚ ብፍላይ ንኤርትራ ናይ ህላወ ጕዳይ እዩ። ብዘይ ብኡ፡ ክልቲአን ሃገራት ነቲ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ሓውሲ ደሴት ዓረብን ኣስፋሕፊሑ ዘሎ ዝተሓላለኸ፡ ተደራራቢን ጫሌዳታት ዝበዝሖን ግርጭታት እንተወጺአንኦ እዩ። ከምኡ ንምግባር፡ ነቲ ስምምዕ ሰላም ብነባሪ መልክዑ ንምትግባርን ብዘገምታ ናብ ፖለቲካዊ ምትሕግጋዝን ቊጠባዊ ውህደትን ንምብጻሕን፡ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንርክባተን ኣብ ሕጊ ዝተመርኮሰን ትካላውን ክገብራኦ ኣለወን።
ግሁድ ዘይኰነ ውልቃዊ ስምምዓት ብግሉጽ በይነ-ሃገራዊ ስምምዓት ክትካእ ኣለዎ። ብመሰረቱ ኤርትራ ደሞክራስያዊ ለውጢ፡ ኢትዮጵያ ድማ ርግኣት ብምርግጋጽ ውሽጣዊ ብድሆታተን ንኽገጥማን ኣናዓቢ ጽልዋ ግዳማዊ ጸቕጢ ንኽምክታን ትርኑዓት ትካላት ክሃንጻ ኣለወን። ከምኡ ምስ ዝገብራ ጥራይ እየን ሰላመን ከውሕሳ፡ ናይ ሓባር ስትራተጅያዊ ረብሓ ክፈጥራ ብኡ ኣቢለን ከኣ ንናይ ሓባር ብልጽግና ናብ ክልተኣውን ዞባውን ፖለቲካዊ ምትሕግጋዝን ቊጠባዊ ውህደትን ክሰግራ ዝኽእላ።
የኒ፣ ሰሚር፣ ሄንን ድሙን ኣብ ደገ ኣብቲ ጀርዲን ኣለዉ። ክዝሕል ጀሚሩ ኣሎ። ብፍላይ ኸኣ ኣብ ለይቲ። ኣብታ ራህያ ዝረግአ በረድ ይርኤ ኣሎ። ቀውዒ እዩ። ክረምቲ ይቀርብ ኣሎ።
-ኢቮልዩሽን ወይ ፍልቀት ካልዕ መጽዋዕትኡ እዩ። ንሚልዮናት ዓመታት፣ ንኣብነት ከምዚ ከም ኖርወይ ኣብ ዝኣመሰለ ዝሑል ቦታ፣ ገለ ሓሸራታት ቀስ፣ ቀስ፣ ቀስ እናበሉ ምስ ዛሕሊ እናተላማመዱ ክነብሩ ክኢሎም እዮም። ምናልባት ኣብቲ እዋን እቲ ዝያዳ ዲኖ ኔሩዎም ይኸውን። ወይ እውን ብዙሓት ካልኦት ክሞቱ ከለዉ ገሊኣቶም ኣብ ውሽጢ መሬት ብምንባር ከምዘይቆሩ ይገብሩ ኔሮም ይኾኑ። እቶም ብህይወት ዘለዉ ሓደሽቲ ውላድ ይወልዱ። እቶም ብህይወት ዝጸንሑ ምናልባት ዝማዕበለ ኣካላት ስለዝህልዎም፣ ብዙሓት ውሉዳት ክወልዱ ይኽእሉ ኔሮም ይኾኑ።ብኸምዚ ኩነታት ንንውሕ ዝበለ ጊዜ፣ ንኣሽሓት ዓመታት ፣ ሚሊዮናት ዓመታት ክጸንሑ ከለዉ፣ ገለ ሓሸራታትን ገለ እንሰሳታትን ኣብ ዛሕሊ ዘለዎ ቦታ ንምንባር ክላማመዱዎ ይኽእሉ እዮም። እዚ ፍልቀት እዩ። ምዕባለ
-ኣይኮነ! አላግጽ ኣይኮንኩን ዘለኹ። ካብ ጻዕዳ ኦም ዝወደቐ ዘርኢ ክንህበን ንኽእል። ሽዑ ኣብ ኣፍሪካ ፋሕ እንተቢለንኦ፡ ኣብኡ ሓንቲ ገረብ ትቦቁል። እታ ገረብ ድማ ብዙሕ ኣሽሓት ዘርኢ ተዳሉ። ብኸምዚ ኸኣ ብዙሕ ኣግራብ ይህሉ።
-ዝያዳ ካልእ ክንደሊ ኣለና ኢሉ ሰሚር። -ሓደ ዕታር ዕንባባ ክንህበን ንኽእል። ናይ ዕንባባ ዘርኢ ማለተይ እዩ። ኣብቲ ቦታ ክጎዩን ዘርኢ ክእክቡን ጀሚሮም። ብዙሕ ዘርኢ ኸኣ ኣኪቦም። ነቲ ዝኣከቡዎ ዘርኢ ናብቲ የዕዋፍ ዘለዎ ቦታ የመላልሱዎ ኔሮም። ዋላ ሓደ ድማ ኣይርኣዮምን። ሕጂ ሓደ ዓቢ ኩምራ ናይ ዘርኢ ኮይኑ። የኒ ናብ ሓንቲ ዓዓ ተጸጊዓ። እታ ዓዓ ሳዕሪ ክትበልዕ መታን ናብ ባይታ ኣድኒና ኔራ። የኒ ሓንቲ ዘርኢ ኣልዒላ ኣብቲ ክንፊ ናይታ ዓዓ ዘሎ ክንቲት ሽኩዕ ኣቢላቶ። ካልእ ኣልዒላ ከምኡ ጌራ ካልእ እውን ደጊማ። -ገረብ ተማሊእክን ኪዳ! ክትብል ሓሲባ። ዕንባባ ተማልኣ።
ሄን ገጹ ጠውዩ ናብ ድሙ ከይዱ። -ሄን ደው ዘበለና ጽቡቕ ከይኮነ ኣይተርፍን ኢሉ ሰሚር። -ሄን ኣድሒኑና ክኸውን ይኽእል ኢላ የኒ። -ክነመስግኖ ይግባእ። ንሄን ዕንባባ ክንህቦ ንኽእል።
-ደስ ዘብል እዩ። ሰሚር የዕዘምዚሙ። -ግምተይ ጌጋ ኔሩ ማለት እዩ። ዝኾነ ዝሞተ ኣንጭዋ ኣይተረክበን። ደቂሱ።- ናተይ እንኮላይ የኒ ሕሹኽ ኢላ። -ኩሉ ይነብር እዩ። እንተ በዚ እንተ በቲ።
አዲስ አበባ ከተማ ጠዋት ዐሥራ ሁለት ሰዓት ላይ ስንነቃ ወይም እኩለ ቀን ቀትር ላይ ወይም በሆነ ሰዓት ላይ ሞስኮ ያለ ባልደረባችንን ብንፈልገው ከእኛ በተመሳሳይ ሰዓት ላይ እናገኘዋለን። የኢትዮጵያ ዋና ከተማ አዲስ አበባ እና የሩሲያ ዋና ከተማ
የመስቀል በዓልን አመት ጠብቆ ማክበር ብቻ ትርጉም የለውም፡፡ በዓሉን ለመንፈሳዊ ሕይወታችን እድገትና ለውጥ ካላዋልነው ማለት ነው፡፡ በመንፈሳዊ በዓላት ጽድቅና ቅድስናንን ካልገዛንበት ትርጉም የላቸውም፡፡ ምክንያቱም መንፈሳዊ በዓላት ለመ�
በአዲስ አበባ ውስጥ የሚታየውን የሃይል እጥረት ለመቅርፍ ረጅም ጊዜ ሊወስድ እንደሚችል ባለሙያዎች ገለጹ Esat tv ዘጠኝ የኢትዮጵያ ተቃዋሚ ፓርቲዎች አንድ የትብብር ስምምነት ተፈራርመዋል። Author Archives tigiflate Post navigation ← Older posts Newer posts → Apr 30 2014
የሀገሪቱን ለም መሬት በሄክታር ባንድ ፓኮ ሲጋራ ዋጋ የሚቸረችረው ወያኔ እነዚህ ባእዳን በጎን የሚሰጡትን የሀገራችንን መሬት ዋጋ ኪሱ መክተቱን አረጋግጦ ነው። ዛሬ በመላ ሀገሪቱ የሚነዛው የኬሚካል ማዳበሪያ በጥቂት አመታት ውስጥ የሀገሪቱን �
በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ ይህ "ግብዣ" በአንድ እጅ አሁን በክርስቶስ የተፈጸመ ቢሆንም በሌላ እጅ ወደ ፊት ክርስቶስ ዳግም ሲመለስም የሚከናወን "የበጉ እራት" ድግስ ነው በእ/ር መንግሥት እስከምጠጣበት እስከዚያ ቀን
Fitih le Ethiopia I wish democracy and unity for Ethiopia መኖሪያ እንዲሰሩ መሬት ተሰጣቸው። የሲሚንቶ እና የሌላ ሌላው ነገር ዋጋ መጨመርን ተከትሎ የብዙዎቹ አቅም የሚችለው አልሆነም። እናም የኦሮሚያ ፕሬዘዳንት የነበሩት አባ ዱላ ገመዳ ከሌሎቹ ጄነራሎች ጋር በ�
(አንድ አድርገን ታህሳስ 9 2005 ዓ ም)፡- በመንበረ መንግሥት ቅዱስ ገብርኤል ገዳም (በተለምዶ ግቢ ገብርኤል) እየተባለ የሚጠራው የቤተክርስትያን ቅጥር ውስጥ በምዕመናን እና በገዳሙ
19 03 2016መጋቢት 19 2016 ነጻነት freedom የወቅታዊ ተግባራዊ ትግል (ወተት) መልዕክት በግልጽ ጦርነት ውስጥ ካልሆን በህቡዕ ጦርነት እንሳተፍ ！（ክፍል 3） እያንዳንዱ ነፃነት ናፋቂ ኢትዮጵያዊ ሊሳተፍባቸው ከሚችሉ የህቡዕ ጦርነት ስልቶች ውስጥ አሻጥር
ነፃ መንግሥት የመመስረት መብት የሚሰጥ ነው። አንድን ብሄር ወይም ብሄረሰብ እንዲገነጠል ወይም ከሌሎች ጋር አብሮ እንዲኖር የሚያደርገው እስከመገንጠል የዘለቀ መብት በሕገመንግሥት መደንገግ ወይም አለመደንገግ አይደለም። ብሬራዊ ጭቆና እስካ
በየመን መንግሥት አልሰማ ባይነት አቶ አንዳርጋቸው ጽጌ ለፋሽስቱ የወያኔ አገዛዝ ተላልፎ ቢሰጥ በአካሉና በሕይወቱ ለሚደርሰው ሁሉ የወያኔ ፋሽስቶችን ዋጋ የሚያስከፍል መሆኑ ከአሁኑ እናስጠነቅቃለን። በአቶ አንዳርጋቸው ጽጌ
ኢትዮጵያ ከምትታወቅባቸው ዐበይት ሀብቶቿ ውስጥ አንዱ የራሷ የሆነ ፊደልና ቋንቋ እየተጠቀመች ለትውልድ ስታስተምር መኖሯ ነው፡፡ ለዚህም የፊደል፣ የቋንቋ ዕድገትና ሥልጣኔ ከፍተኛውን ድርሻ የምትይዘውና በር ከፋቿ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ
በአንድነት በእልልታ 'ያለ ዋጋ ተሸጣችሁ ነበር ያልገንዘብ ትቤዣላችሁ። '" ( ኢሳ 52፥4) በእነዚህ ገጾች ለማድረግ የምሞክረው የክርስቶስ ኢየሱስን የመስቀል ሥራና በነጠላ በቂነት፤ እንደዚሁም ራሱን በቅዱሳት መጻህፍት ላይ እንደገለጠል�
05 04 2015እንደ እውነቱ ከሆነ፤ በኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ገዥ ቡድን በእብሪት ተወጥሮ ሀገራችንን ሲጫወትባት፤ "እኛ የኔ ድርጅት! የለም የኔ ድርጅት!" "እኔ ልምራ እናንተ ተከተሉኝ! የለም እኔ ልምራ እናንተ ተከተሉኝ!" "እኔ እበልጣለሁ!
"የኢትዮጵያ መንግሥት ዓለም ዐቀፋዊ ህግ እንደ ብሄራዊ ህግ ሥልጣንና ሃይል ላላቸው መንግሥታት የሚያገለግል መሳሪያ መሆኑን አያውቅም ነበር። ስለዚህ በዚያ ረዥም ጊዜ ውስጥ የጣሊያን መንግሥት ወታደሩንና መሳሪያውን ካገሩ እያጉዋዘ
ለአየር ንብረት እየተለወጠና ለምድራችን እየጋለች መምጣት ዋናው ምክንያት የሰው ልጅ ተግባር ነው ሲሉ የተፈጥሮ አካባቢ ተመራማሪዎች የሚያሰሙትን ድምዳሜ የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ በጥርጣሬ ነው የሚያዩት፡፡
ሬሳ ናይታ ስማ ዘይተጠቕሰት፣ ጓል 18 ዓመት ኤርትራዊት፣ ናብ ኤርትራ ክልኣኽ፣ ኣብ ካይሮ ኣብ ዝርከብ ዚንሃም ዝተባህለ ሆስፒታል ተዓቝቡ እኳ እንተነበረ፣ ሰብ ሞያ እቲ ሆስፒታል፣ ሬሳ ሓደ ሊብያዊ መሲልዎም ንወኪል ኤምባሲ ሊብያ ከምዘረከብዎ ኣፍሪካን ጌት ዝተባህለ መርበብ ሓበሬታ ኣረጋጊጹ።
ተጽዕኖ ላይ BSP ባንኮች ተጽዕኖ ላይ NRIs ክፍሎች ወደ ቤታቸው ዘመዶቻቸውን ላይ ይኖራቸዋል. ማህበራዊ ሚዲያ መፈልሰፍ, ፓርቲ ሠራተኞች አሁን የተቻላቸውን ያህል ብዙ ግለሰብ የሚጣጣሩ ጋር እየተቆጣጠረ ነው.
ብዙ WhatsAap ቡድኖች አ.ማ. መካከል ግንዛቤ ለማስፋፋት ተፈጥረዋል / ፑንጃብ ውስጥ አክስዮን ማህበር / sts ሰዎች ያሉበትን ሁኔታ በተመለከተ ST NRIs.
“እኔ Mayawati የአምላክ ሰልፍ ላይ የተገኙ ሲሆን ወደ አውስትራሊያ ከመምጣታቸው በፊት ተጨማሪ መገኘት ይሆናል” በአውስትራሊያ ውስጥ እየሰራ Jalandhar ከ Sonu Mehmi አለ.
በዚህ ርዕስ ውስጥ Explanation.-, አገላለጽ “ሂል አካባቢዎች” ፕሬዚዳንት ያሉ አካባቢዎች, ትእዛዝ, ሂል areas.- መሆን አውጃለሁ ይችላል ማለት ነው