Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ሦስቱ ሃገሮች ስምምነት ላይ ለመድረስ አስበው የጀመሩት ንግግር በታለመለት ጊዜ ያልቃል ብለው እንደሚያስቡም የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴሩ ቃል አቀባይ ገልፀዋል። https://bit.ly/3fs0k6p
የሰብአዊ መብቶች ቢሮ (ኦፊስ ኦፍ ሁማን ራይትስ) (ኦ.ኤች.አር.) ከተቀረው የዲትሪክት መንግስት ጋር ክፍት ይሆናል። ከእሮብ ማርች 18 ጀምሮ ኦ.ኤች.አር. የዲስትሪክቱ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ በተግባር እስካለበት ጊዜ ድረስ ለህዝብ ምናባዊ (ቨርችዋል) አገልግሎቶችን ይሰጣል።
-የኮሎምብያ ዲስትሪክት የሰብዓዊ መብቶች ቢሮ የተመሠረተው አድልዎን ለማጥፋት፣ የእኩልነት መብትን ለማስፋፋትና የኮሎምብያ ዲስትሪክት ኗሪዎችንና ጎብኝዎችን ስብዓዊ መብቶች ለማስጠበቅ ነው። ኤጀንሲው አድልዎ ለደረሰባቸው ነፃ የሕግ አገልግሎት በመስጥት የዲ.ሲ. የሰብዓዊ መብቶች ድንጋጌን ጨምሮ የአካባቢውንና የፌደራል ሕጎችን ያስከብራል። በተጨማሪም የስብዓዊ መብቶች ቢሮ አድሎ የሚያደርሱ የአሠራር ዘዴዎችንና ፖሊሲዎችን ለይቶ ለማወቅና ለመመርመር በሚያስችል በዲሬክተሩ በኩል በሚደረጉ ምርመራዎች የዲስትሪክቱን የሰብዓዊ መብቶች ያስከብራል።
የስብዓዊ መብቶች ቢሮ ውስን የእንግሊዝኛ ቋንቋ ለሚናገሩ ወይም ምንም የእንግሊዝኛ ቋንቋ ተናጋሪ ላልሆኑ የዲስትሪክቱ ነዋሪዎች በዲስትሪክቱ የሚሰጡ መረጃዎችንና አገልግሎቶችን በእኩልነት እንዲያገኙ በሚያደርገው በራስ ቋንቋ አገልግሎት የማግኘት ፕሮግራም የታቀደበት ቢሮ ነው። በ2004 በራስ ቋንቋ አገልግሎት የማግኘት ድንጋጌ መሠረት የከተማው መጠነኛ የእንግሊዝኛ ቋንቋ ተናጋሪዎች የመንግሥት አገልግሎቶች በሚያገኙበት ጊዜ የማስተርጎም ወይም የተተረጎሙ ሰነዶችን ማግኘት አለባቸው። በራስ ቋንቋ አገልግሎት የማግኘት ፕሮግራም ሠራተኞች ሕብረተስቡን በሰፊው ያስተምራሉ፣ ውስን የእንግሊዝኛ ቋንቋ ለሚናገሩ ወይም ምንም የእንግሊዝኛ ቋንቋ ተናጋሪ ላልሆኑ ነዋሪዎች አገልግሎት የሚሰጡ ኤጀንሲዎችን በማስተማርና የቴክኒካል እርዳታ በመስጠት፣ እንዲሁም በየዓመቱ የዲስትሪክቱን አገልግሎት ሰጭ ድርጅቶች ውጤታማ አገልግሎት መስጠት ይገመግማሉ። .
በሰኔ 2013 የተመሠረተው የከተማ አቀፍ ወጣቶችን የማንጓጠጥ መከላከያ ፕሮግራም ዓላማ የማንጓጠጥ ሁኔታዎችን ለመከላከል ዘዴዎችን በመፍጠር በመላው በከተማ ውስጥ የማንጓጠጥ ሁኔታዎችን ለመቀነስ ነው። ፕሮግራሙ ወጣቶችን የማንጓጠጥ ተከላካይ ግብረ ኃይል በሥራ ላይ ያዋለውን ምርጥ የአሠራር ዘዴዎች በሥራ ላይ መዋል ለማረጋገጥ ለወጣቶች አገልግሎት ከሚሰጡ የመንግሥት ድርጅቶች፣ ከዲስትሪክቱ ትምህርት ቤቶችና ከመንግሥት ዕርዳታ ከሚያገኙ ለወጣቶች አገልግሎት ከሚሰጡ ድርጅቶች ጋር ይሠራል። ምርጥ የአሠራር ዘዴዎቹ በጥር 2013 በታተመው በግብረ ኃይሉ የከተማ አቀፍ የማንጓጠጥ መከላከል ፖሊሲ ሞዴል ላይ ሰፍረዋል። የፕሮግራሙ ሠራተኞች ውጤታማ ትምህርቶችን ያቀነባብራሉ፣ ካሪኩለም የሚያዘጋጁ ተሳታፊዎችን ምክር ይሰጣሉ፣ እንዲሁም የማንጓጠጥ መከላከያ ለመስጠት የታቀዱ ውጥኖችን ይገመግማሉ።
የሥራ፣ የመንግሥት መኖሪያ ቤቶች፣ የቤቶች ወይም የትምህርት መስጫ አቋሞች የአድልዎ መመዝገቢያ ቅፆችን ሞልቶ ለስብዓዊ መብቶች ቢሮ በማስገባት አቤቱታ ማቅረብ ይቻላል። በራስ ቋንቋ አገልግሎት አለማግኘት አቤቱታ ለማቅረብ በራስ ቋንቋ አገልግሎት አለማግኘት አቤቱታ ቅፆችን በመሙላት አቤቱታ ማቅረብ ይቻላል።
ሰለ የዲ.ሲ የሰብዓዊ መብቶች ቢሮ፣ በራስ ቋንቋ አገልግሎግት ማግኘት ፕሮግራም ወይም የከተማ አቀፍ ወጣቶችን የማንጓጠጥ መከላከያ ፕሮግራም ጥያቄ ካለዎት በስልክ ቁጥር (202) 727-4559 ይደውሉልን። ወደ ቢሮአችን ሲመጡ ወይም ከደወሉ የድርጅታችን ባልደረባ ከአስተርጓሚ ጋር ያገናኝዎታል።
የኢትዮጵያ ከ 20 ዓመት በታች ብሔራዊ ቡድን በ አሰልጣኝ ተመስገን ዳና በዛሬው ጨዋታ ሁለት ቡድኖች ይዘው ሲቀርቡ ከፊታችን ለሚጠብቃቸው የሴካፋ አልፎም ለአፍሪካ ዋንጫ ለማለፍ በሚካሄደው የውድድር መድረክ ላይ ቡድናቸውን አይተውበታል ተብሎ ይጠበቃል ፡፡
ብሔራዊ ቡድኑ ለ ሰላሳ ተጫዋቾች ጥሪ አቅርበው ልምምዳቸውን አጠናክረው ሲቀጥሉ በነገው ዕለትም በአዲስ አበባ ስታዲየም ተመሳሳይ የልምምድ መርሐ ግብራቸውን የሚቀጥሉ ይሆናል ፡፡
የፈረሰኞቹ አሰልጣኝ ቡድኑን ከተረከቡ በኋላ የመጀመሪያ ጨዋታቸውን ማካሄድ ሲችሉ በዝውውር መስኮቱ ቡድኑን መቀላቀል የቻለው አዲስ ግደይ የመጀመሪያ ጨዋታውን ማድረጉን ለማወቅ ተችሏል ፡፡
ኤርነስት ሚደንድሮፕ በዛሬው ጨዋታ ላይ ፓትሪክ ማታሲ ፤ አብድልከሪም መሐመድ ፤ ሄኖክ አዱኛ ፤ ምንተስኖት አዳነ ፤ ፍሪምፖንግ ሜንሱ ፤ ሙሉዓለም መስፍን ፤ ደስታ ደሙ ፤ ያብስራ ተስፋዬ ፤ አዲስ ግደይ ፤ ፀጋዬ ፤ አቤል ያለው በመጀመሪያ አሳላለፍ ውስጥ መካተታቸውን ለማወቅ ተችሏል ፡፡
ተመስገን ዳና ከጨዋታው መጠናቀቅ በኋላ ከ ሀትሪክ ስፖርት ጋር ቆይታን ሲያደርግ የቅዱስ ጊዮርጊስ ስፖርት ክለብን ሲያመሰግኑ በሀለቱም አጋማሾች የተለያዩ ተጫዋቾችን መሞከራቸውን ገልፀውልናል ፡፡
ወላይታ ድቻ ስሙ ሲነሳ በጠንካራ የኮሪደር ስፍራ ተጨዋችነታቸው ከሚጠቀሱት ተጨዋቾች መካከል አንዱ የሆነውና ባሳለፍነው የውድድር ዘመን የከፍተኛ ሊግ ተወዳዳሪ ለነበረው
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ንቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ እታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ መንግስቲ ኤርትራ ተጻብኦታት ይቕጽል ብምህላዉ ኣድላዩ ስጉምቲ ክንወስድ ክንግደድ ኢና ምባሉ፣ ፖለቲካዊ ፕሮፖጋንዳ’ዩ ክብሉ ንኩነታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝከታተሉ ዲፕሎማሰኛታት ኣረዲኦም።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፣ ድሕሪ ምርጫ ኢትዮጵያ ብ7 ሓምለ ኣብ ዝተኻየደ ፈላሚ ኣኼባ ቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ፣ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ኢትዮጵያ ነቲ ካብ ኤርትራ ክመጻ ዝጸንሐ ተጻብኦታት ግቡእ ምላሽ ክትህበሉ ከምዝጸንሐት ብምጥቃስ፣ እቲ ተጻብኦታት ሕጂ’ውን ይቕጽል ብምህላዉ፣ ንህዝቢ ብወግዒ ብምሕባር ኣድላዩ ስጉምቲ ክውሰድ ምዃኑ’ዩ ሓቢሩ።
መግለጺ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ምስቲ ብኤርትራ ዝድገፉ ተቓወምቲ ኢትዮጵያ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል እታ ሃገር ወትሃደራዊ መጥቃዕቲ የካይዱ ከምዘለዉ ኣብ ዝግለጸሉ ዘሎ እዋን ምምጽኡ’ውን ኣብ መርበባት ሓበሬታ ብዙሕ ርእይቶታት ይወሃቦ ኣሎ።
ይኹን’ምበር እዚ ናይ ቀዳማይ ሚኒስተር ሃይለማርያም መግለጺ፣ ካብ ፕሮፖጋንዳ ዝሓልፍ ከምዘይኮነ ንህሉ ኩነታት እዘን ክልተ ሃገራት ዝግምግሙ ዘለዉ ዲፕሎማሰኛታትን ጋዜጠኛታትን ትንታነታቶም የውሕዙ።
ዕርቅን ሰላምን ንኽትግበር፣ ኢትዮጵያ ካብቲ ብኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ዝተወሰነ ባድመ ዝርከቦ ከባቢታት ሰራዊታ ክትስሕብ መንግስቲ ኤርትራ ክሓትት እንከሎ መንግስቲ ኢትዮጵያ ድማ፣ ሰራዊቱ ቅድሚ ምስሓቡ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ቀጥታዊ ዝርርብ ከካይድ ከምዝደሊ ብምግላጽ ቅድመ ኩነት ምቕራቡ ዝፍለጥ’ዩ።
ህይወት ልዕሊ 100 ሽሕ መንእሰይ ዘጥፈአን ቢልዮናት ዶላራት ዝግመት ንብረት ድማ ዘዕነወ ኵናት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብስምምዕ ኣልጀርስ ድሕሪ ምዝዛሙ፣ ነባሪ ሰላምን ዕርቅን ክመጽእ ብዘይምኽኣሉ፣ ክልቲኦም መንግስታት ተቓወምቲ ኣብ ምዕጣቕን ናይ ውክልና ኵናት ኣብ ምክያድን’ዮም ተጸሚዶም ዝርከቡ።
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ድሕሪ ኣርባዕተ ወርሒ ንዝካየድ ባይቶኣዊ ምርጫ ንምስታፍ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ልዕሊ 12 ሚልዮን ህዝቢ ተመዝጊቡ ምህላዉ ንሰበ ስልጣን እታ ሃገር ብምጥቃስ ማዕከናት ዜና ሓቢረን።
ብሓፈሻ ድምጹ ንኽህብ ክምዝገብ ትጽቢት ተነቢርሉ ዘሎ ብዝሒ ህዝቢ 33 ሚልዮን ምዃኑ ዝጠቐሱ ሰበ ስልጣን ምርጫ እታ ሃገር፣ እዚ ሕጂ ዝካየድ ባይቶኣዊ ምርጫ ንደሞክራሲ ኢትዮጵያ ዓቢ ፈተና ምዃኑ ኣስሚሮም።
እንተኾነ እቲ ን24 ዓመታት ስልጣን ብሒቱ ዝርከብ ኢህወደግ፣ ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ምርጫ’ውን ተዓዊተ ብምባል ኣብ ስልጣን ምቕጻሉ ዘይተርፍ ምዃኑ ዝተፈላለዩ ኢትዮጵያያን የረጋግጹ።
ኢህወደግ ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ምርጫ’ውን ክዕወት ምዃኑ ዘረጋገጹ ተንተንቲ ፖለቲካ ኢትዮጵያ፣ ድሕሪ ሞት ኣቶ መለስ ዜናዊ ብግዝያውነት ተኪእዎ ዘሎ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ኣብ ስልጣን ናይ ምቕጻል ዘለዎ ዕድል ጸቢብ ምዃኑ የረድኡ።
ብሰንኪ ኮቪድ 19 መብዛሕተአን ከተማታት ዩናይትድ ስቴትስ ኣብ እገዳታት ምጽነሐን ዝፍለጥ እዩ ። ነዚ ኣመልኪትና ኣብ ላስቬጋስ ዝነብሩ ክልተ ኣጋይሽ ኣዘራሪብና ኣለና ።
ፍፁም ብርሃን ገብረመስቀልን ቴድሮስ ባህታን ይበሃሉ። ኣብከተማ ላስቬጋስ ንልዕሊ 13 ዓመታት ዝነበሩ እዮም። ኣብ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ውልቀ ዝተዋፈሩ እዮም ። ኮቪድ 19 ከምይ ናብርኦም ከምዝሃሰዮን ድሕሪ ምልዓል እገዳታት ተዓፅዮም ዝነበሩ ስራሕቶም እካ እንተጀምሩዎ እቲ ስራሕ ክምለስ ከምዘይከኣለን ዝርገሐ እቲቫይረስ እውን እናወሰኸ ይኸይድ ከምዘሎን ነጊሮምና ኣለው:
በኢትዮዽያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን እና በካፍ አማካኝነት ከሰኔ 21 እስከ ሐምሌ 5 ቀን ድረስ ሲሰጥ የቆየው የ C ላይሰንስ ዛሬ ረፋድ ላይ የኢትዮዽያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ፕሬዝደት አቶ ጁነዲን ባሻ እና የስራ አስፈፃሚ አባል የሆኑት ዶ/ር ነስረዲን በክብር እንግድነት በተገኙበት አምቦ በሚገኘው የፊፋ ጎል ፕሮጀክት ፍፃሜውን አግኝቷል፡፡
36 ሴት ሰልጣኞች የተሳተፉበት ይህ ስልጠና በኢትዮጵያም ሆነ በምስራቅ አፍሪካ ለሴቶች ብቻ የተሰጠ ቀዳሚው ስልጠና ሲሆን አምስቱም ስልጠናውን የሰጡት ኢትዮዽያውን የካፍ ኢንስትራክተሮች መሆናቸው ልየዩ ያደርገዋል ተብሏል፡፡
ለ15 ቀን በቆየው በዚህ ስልጠና በአጠቃላይ የ C ላይሰንስ ማንዋል ሊያሟላ የሚገባቸው ነገሮች በሙሉ የስልጠናው አካል እንደነበር የተገለፀ ሲሆን የጨዋታ ህጎችም የስልጠናው አካል ነበሩ፡፡ ስልጠናውም በቃል እና በተግባር ላይ ያተኮረ እውቀት እንዲያገኙ መደረጉን ለማወቅ ችለናል። በስልጠናውም ወቅት ሰልጣኞቹ የነበራቸው የማወቅ ፍላጎት እና ያሳዮት ተነሳሽነት ወደፊት በርካታ ሴት ሰልጣኞች በዘርፉ ሊገኙ እንደሚችል ጠቁሞ ያለፈ ስልጠና ነበር ተብሏል።
በአጠቃላይ በተግባርም ሆነ በቃል የወሰዱት ትምህርት እና ያስመዘገቡት ውጤት ኢንስትራክተሮቹ ለካፍ በቅርቡ አሳውቀው የ C ላይሰንሱ ማረጋገጫ ሰርተፍኬት እንደሚሰጥ ለማወቅ ችለናል ።
በሴቶች እግር ኳስ አቋሟቸው ሳይዋዥቅ ለረጅም ጊዜ ከተጫወቱ ተጫዋቾች መካከል አንዷ የሆነችው የኢትዮዽያ ንግድ ባንኳ ብዙሀን እንዳለ ከስልጠናው ተሳታፊዎች መካከል አንዷ የነበረች ሲሆን በቆይታዋ ጠቃሚ እውቀት እንዳገኘችና ወደፊትም ተጨማሪ ስልጠናዎችን ለማግኘት እንዳሰበች ገልጻለች፡፡ ስልጠናውን መውሰዷን ተከትሎም የእግር ኳስ ተጨዋችነት ዘመኗ ሊያበቃ ይችላል ወይ ተብላ ለተጠየቀችው ጥያቄ በቅርቡ ጫማ የመስቀል ሀሳብ እንደሌላት ተናግራለች ።
ሌላዋ የአዳማ ከተማ አንጋፋ አጥቂ እንደገና አለምዋሶ በ1990ዎቸቹ ከነበራት ስኬታማ የእግርኳስ ህይወት በኋላ ወደ ህክምና ትምህርቷ በማተኮር በህክምና ዶክትሬት ዲግሪዋን የያዘች ሲሆን አሁን ካለፈው አመት ጀምሮ ወደ ተጫዋቾነት ተመልሳ ለአዳማ እየተጫወተች ትገኛለች፡፡ አሁን ደግሞ በአምቦ በተሰጠው የአሰልጣኝነት ስልጠና ላይ ተካፍላለች፡፡ በስልጠናው ጥሩ ጊዜ እንዳሳለፈችም ተናግራለች፡፡
በኢትዮጵያ ሴቶች እግርኳሰ ላይ የሴት አሰልጣኞች ቁጥር እጅግ ዝቅተኛ ሲሆን ከቅዱስ ጊዮርጊስ ፣ ጥረት እና ኢትዮጵያ ቡና ውጪ ሌሎች የሴቶች ፕሪምየር ሊግ ክለቦች የሚመሩት በወንድ አሰልጣኞች መሆኑ እንደዚህ አይነት ስልጠናዎች ተጨማሪ ሴት አሰልጣኞችን ወደ እግርኳሱ ያመጣል ተብሎ ይጠበቃል፡፡
ሀገራችን ኢትዮጵያ በ2017 ዓ.ም መካከለኛ ገቢ ካላቸው ሀገራት ተርታ ለመሠለፍ የያዘችውን ራዕይ ለማሣካት ፈርጀ ብዙ ሀገራዊ ልማቶች በረጅምና በአጭር ጊዜ ዕቅድ ነድፋ
የኮሮና ቫይረስ ሰባት ዝርያዎች ሲኖሩት ከነዚህም ውስጥ በቻይናዋ ውሃን ግዛት የተገኘው ኖቭል ኮሮና (ኮቪድ 19) የተባለው ዝርያ በአሁኑ ሰአት በአለማችን በከፍተኛ ደረጃ እየተሰራጨ ይገኛል፡፡ ቫይረሱ ከቀላል እስከ ከባድ የመተንፈሻ አካል ሕመም የሚያስከትል የቫይረስ ዝርያ ሲሆን ሞትን ሊያስከትል የሚችል ነው።
የኮርፖሬሽኑ የሥራ አመራር ቦርድ አባላት በመጠናቀቅና በግንባታ ላይ ባሉ የግንባታ ሳይቶችና በገርጂ ዘመናዊ የመኖሪያ መንደር ፕሮጀክት የመስክ ምልከታ አድረገዋል፡፡
ለኮርፖሬሽኑ ሴት ሠራተኞች ‘በአሰርቲቭ ኮሚዩኒኬሽን ስኪል’ እንዲሁም ለሹፌር ሠራተኞች በአሽከርካሪዎች ሙያዊ ሥነ-ምግባር ላይ ያተኮረ ለሁለት ተከታታይ ቀናት በኮርፖሬሽኑ ዋና መ/ቤት የግንዛቤ ማስጨበጫ እና የአቅም ግንባታ ስልጠና ተሰጠ፡፡
የህዝብ ተወካዮች ም/ቤት የከተማ ልማትና ኮንትስራክሽን ቋሚ ኮምቴ አባላት የፌደራል ቤቶች ኮርፖሬሽን እያስገነባቸው ካሉ በዘጠኝ ሳይቶች እና በገርጂ ዘመናዊ የመኖሪያ መንደር ፕሮጀክት የመስክ ምልከታ በዛሬው ዕለት አድርገዋል፡፡
በዩናይትድ ስቴይትስ በርካታ ኢትዮጵያዊያን ወጣቶች በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ የስራ ዘርፍ ተሰማርተው፣ ስራ ለማግኘትና በዘርፉም የንግድ ተቋማት እስከማቋቋም ደርሰዋል። ብዙዎቹ በዘርፉ የተሰማሩት ኢትዮጵያ በነበሩባቸው ጊዚያት የወሰዷቸው ስልጠናና የስራ ልምዳቸው ከዘርፉ ጋር የተገናኘ ቢሆንም፤ አንዳንዶች ደግሞ ፍጹም የተለየ የሙያ ስልጠና ወስደው ከጥብቅና፣ ከትወና፣ ከማምህርነት ወደ IT(የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ) ስራቸውን ያዞሩም በርካታ ናቸው።
ሊደመጥ የሚገባ የሐበሻ ጉድ በጣም የሚገርም ነገር ነዉ!! ETHIOPIA || 🇪🇹 “ሊሰሙት የሚገባ” ከዶ/ር ደረጄ ዘለቀ ጋር የተደረገ ቆይታ interview with Dr Dereje Zeleke ESAT Eletawi ሽግግር መንግስት ወይንስ? Fri 06 Sep 2019 ዶላር አብይ [Read More]
የ“ማዕከላዊ” እስር ቤት እና የምርመራ ቦታ: ማዕከላዊ: የሰው ልጆች በህይወት እያሉ ደም እና እንባ የሚቀዳበት፣ ህሊና የሚሰለብበት፣ ሞራል የሚኮላሽበት፣ አካል የሚጎድለበት፣ ሳይሞቱ ተስፋ እንዲቆርጡ
የ“ማዕከላዊ” እስር ቤት እና የምርመራ ቦታ: ማዕከላዊ: የሰው ልጆች በህይወት እያሉ ደም እና እንባ የሚቀዳበት፣ ህሊና የሚሰለብበት፣ ሞራል የሚኮላሽበት፣ አካል የሚጎድለበት፣ ሳይሞቱ ተስፋ እንዲቆርጡ የሚደረግበት፣ አሰቃቂ የሰብዓዊ መብት ጥሰት የሚፈጸምበት (ቪዲዮ፦ ሰለሞን ሙጬ – ከአዲስ [Read More]
ሊቀ ጳጳስ ብጹእ አቡነ ፓውሎስ ጋላጋር በቅድስት መንበር የመንግስታት ግኑኝነት ጽህፈት ቤት ዋና ጸሐፊ እ/ኤ/አ መስከረም 16 ቀን ለአለም አቀፍ የአቶሚክ ሀይል ተቋም ጠቅላላ ጉባኤ ንግግር አድርገዋል፡፡
ቅድስት መንበር ለዓለም አቀፉ የአቶሚክ ሀይል ተቋም ለ “ኑክሌር ማስፋፊያ እና “የኑክሌር ቴክኖሎጂዎች በታመነና ደህንነቱ በጠበቀ መልኩ ፣ለሰላምና ልማት ተግባር ድጋፍፌን አጠናክራለሁ አለች፡፡ሊቀ ጳጳስ ብጹእ አቡነ ፓውሎስ ጋላጋር እንደተናገሩት “የኑክሌር መስፋፋት ፣ የኑክሌር የጦር መሣሪያ ዝርጋታ እና የኑክሌር ቴክኖሎጂዎችን ሰላማዊ አጠቃቀሞች በዚሁ የዓለም አቀፉ የአቶሚክ ሀይል ተቋም ሰላማዊ አጠቃቀም ላይ የተመረኮዘ ነው ብለዋል ፡፡ይህም እሁድ ዕለት፣ በኦስትሪያ ዋና ከተማ በቪየና በ63 ኛ ዓለም አቀፉ የአቶሚክ ሀይል ተቋም ጠቅላላ ጉባኤ ላይ ነበር የተናገሩት፡፡ይህ አለም አቀፍ ተቋምም እ.ኤ.አ. በ 1957 የተቋቋመ ገለልተኛ በሆነ የዓለም አቀፍ ድርጅት ሲሆነ አላማውም፣ሰላማዊ የኑክሌር ኃይል አጠቃቀምን ለማሳደግ እና የኑክሌር መሳሪያዎችን ጨምሮ ለማንኛውም ወታደራዊ ዓላማ መጠቀምን ለመግታት ነው።
ሊቀ ጳጳስ ጋለገር በበኩላቸው በለዓለም አቀፉ የአቶሚክ ሀይል ተቋም የቀረቡት የተለያዩ የኑክሌር ሳይንስና ቴክኖሎጂ አገልግሎቶች ዘላቂ የልማት ግቦችን ለማሳካት ሊረዱ ይችላሉ ብለዋል ፡፡ የእነሱ ትግበራ ሁሉን አቀፍ ልማት ማጎልበት ይችላል ፣ በዚህም የእግዚአብሔር ፍጥረትን በአግባቡ ለማስተዳደር ይረዳል ብለዋል ፡፡
ሊቀ ጳጳስ ጋለገር እንደተናገሩት የድርጅቱ “በጤና ፣ ውሃ እና አከባቢ ፣ በአየር ንብረት ለውጥ ፣ በምግብ ዋስትና እና በግብርና መስክ ያሉ የትብብር ፕሮጄክቶቻቸው፣ ለድህነት ቅነሳ እና ሀገራት የልማት ግቦቻቸውን በዘላቂነት ለማሳካት ከፍተኛ አስተዋጽኦ አድርገዋል ብለዋል፡፡
በዚህ ረገድ ፣ የቅዱስ መንበር ባለሥልጣን ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንሲስኮን በመጥቀስ ፣ “የሳይንሱ ማህበረሰብ ግጭቶችን ለመፍታት መነጋገር የፕላኔታችንን ቀውስ ማሳየት እንዲችል እንዲሁም“ አጠቃላይ ጥበቃን ለማረጋገጥ እና ልዩ መፍትሄዎችን የሚሰጥ መሪ እንዲያቀርብ ተጠርቷል ፡፡ከቴክኖሎጂ-ኢኮኖሚያዊ ሞዴሉ የሚመነጨው አዳዲስ የኃይል ዓይነቶች በአከባቢ ብቻ ሳይሆን በኅብረተሰባችንም ፣ በዲሞክራሲ ፣ በፍትህና በነጻነት ላይ ሊተካከሉ የማይችሉ ጉዳቶችን ያስከትላሉ ብለዋል፡፡
ሊቀ ጳጳሱ እንዳመለከቱት ማህበራዊ እድገትን ለማምጣት እና የጋራ የሆኑ መልካም ነገሮችን ለማስፋፋት የሚደረገው ማንኛውም ጥረት የእያንዳንዱ ሰው ትብብር ፣ልማትን ለማረጋገጥ ባለው ፍላጎት ላይ የተመሠረተ መሆን አለበት ብለዋል ፡፡ የተባበሩት መንግስታት የልማት መብት ላይ የወጣውን መግለጫ በመጥቀስ “የሰው ልጅ የልማት ዋና ማእከል ነው ብለዋል ፡፡
ሊቀ ጳጳሱ ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ቤኔዲክ አስራ ስድስተኛን ጠቅሰው ሰላማዊና ደህንነቱ የተጠበቀ የኑክሌር ቴክኖሎጂ ጥቅም ላይ ለማዋል በቅድስት መንበር የሚደረግ ድጋፍ ፣ ለሰው ልጅ የመከባበርን ባህል ለማዳበር ፣ለሰው ልጅ ክብርና ነጻነት መጎልበት፣ ቀጣይነት ያለው ውይይት እና ትብብር አስፈላጊ መሆኑን ጠቁመው፡፡ ክብር ፣ ነጻነት ፣ ለወደፊት መልካም ቤተሰብ እና ዘላቂ የፕላኔታችን ዘላቂ ልማት "
በዚህ ረገድ ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮ ከፍተኛ የቴክኖሎጂና የሳይንስ ግስጋሴያችን እና እድገታችን ሁል ጊዜ“ ሀላፊነት የተሞላበት የሰው ልጅ እድገት ፣ እሴቶቻችንን በመጠበቅ የተደገፈ ” አለመሆኑን ተናግረዋል።
ሊቀ ጳጳስ ጋላትገር ለዚሁ አለም አቀፍ ተቋም ከኒውክሌር የጦር መሳሪያዎች ነፃ የሆነ ዓለምን ለመፍጠር በተለያዩ ስምምነቶች እና ፕሮቶኮሎች አማካይነት እየሰራ ላለው መልካም ስራ እውቅና ሰጥተዋል፡፡በመቀጠልም ቅድስት መንበርም በተለይ ለካንሰር ቴራፒ ሕክምና እየተደረገ ላለው ጥረት ምስጋናቸውን ገልፀዋል ፡፡
ቅጽል ንስም (ከምኡውን ንተውላጠ ስም) ዝገልጽ ክፍሊ ንግግር እዩ። ንስም ክገልጽ ከሎ መብዛሕትኡ ግዜ ቅድሚ እቲ ዝግለጽ ዘሎ ስም ይስራዕ። ንተውላጠ ስም ክውስን ከሎ ግና ብድሕሪኡ እዩ ዝስራዕ።
ቅጽል ንስም ብዓይነቱ ይገልጾ። እዚ ዓይነትዚ፡ ዓይነት ሕብሪ፡ ዓይነት ቅርጺ . . .ወዘተርፈ ክኽውን ይክእል ። ብተወሳኺ ንመስፈር፡ ዋንነት፡ ብዝሒ፡ ደረጃ ዝውስኑ ቅጽላት ውን ኣለው። ካብዚ ቀጺሉ ገለ ካብ ዓይነታት ቅጽል ክንዝርዝር ኢና።
እዞም መሳርዕ ኣብ ትግርኛ ኮርፐስ ዝተረኽቡ ኣዝዮም ዝደጋገሙ ቅጽላት እዮም። ንጽል ጥራይ ዘይኮነ ዝረብሑ ቃላት ውን ምስቶም መሳርዕ ተሓዊሶም ክንረክብ ንኽእል ኢና። ንምሳሌ 'ጽቡቕ' ከምኡ ውን 'ጽቡቓት' ካብቶም ኣዝዮም ዝደጋገሙ ቃላት (ቅጽላት) እንተኾይኖም ኣብ በበይኑ መስርዕ ኣትዮም ይውከሉ።
CICuCI ብዙሕ ጽቡቕ ልዑል ፍሉይ ንቡር ጥዑይ ቅኑዕ ክቡር ብቑዕ ስሩዕ ብሉጽ ንጹር ርሑቕ ውሱን ዝሑል ዕዉት ፍሉጥ ስሉጥ ሕሉፍ ዕዙዝ ንጡፍ ውሑድ ሕዱር ሕጉስ ዕቱብ ድሩት ፍጹም ህሉው ልሙድ ትሑት ጽዑቕ ድሉው ግጉይ ምጡን ምዱብ ቅቡል ቅዱስ ቅሩብ ርሑስ ርጉጽ ስሱዕ ጥሙር ድኹም ድሙቕ ግሉጽ ክቱር ምቁር ትሑዝ ውፉይ ውሁድ ውሉፍ ጽኑዕ ሕሱር ጥዑም ጥቡቕ ብሩህ ብሱል ፍቑር ግኑን ግዙፍ ህጹጽ ልሙዕ ምሩጽ ንፉዕ ስሑው ስዉር ውሑስ ውዑይ ውዱቕ ውዱብ ውሁብ ውቁብ ውሩይ ጽሩይ ሕሱም ዕቑር ዕሉው ዕሙር ዕዉር ዕጹው ጥጡሕ ጥሙይ ብኩል ድሑር ፍቁር ፍሩስ ፍቱን ፍዉስ ህዉኽ ምዑዝ ምዉቕ ንቑሕ ንቑጽ ርኹብ ርጡብ ርሱን ትጉህ ትኩር ትሩፍ ጽፉፍ ጽጉም ዝኑብ
CICuCaCI ብዙሓት ውሑዳት ብሉጻት ግዱሳት ጽቡቓት ሕቡራት ብቑዓት ፍሉጣት ፍቱዋት ንፉዓት ውዱባት ክቡራት ውሱናት ሕቡናት ዕቱባት ዕዉታት ብዙሓን ብዙሃን ህቡባት ምኩራት ምቁራት ምሩጻት ንጡፋት ንቡራት ቅቡላት ቅሩባት ርኹባት ውሉፋት ጽፉፋት ጽኑዓት
CICICeCI ዝርከብ ዝግበር ዝፍጠር ዝግለጽ ዝሕረስ ዝኽሰት ዝቕረብ ዝጥቀስ ዝብገስ ዝሕተት ዝኽፈል ዝኽተል ዝዕቀን ዝዕወት ዝቕበል ዝቕመጥ ዝብለን ዝፍለጥ ዝፍጸም ዝግደፍ ዝህረም ዝምለስ ዝምረጽ ዝስወር ዝውሰድ
ኣቶ መዋእል መብራህቱ፡ ኣንጊሆም ምእንቲ ህዝቦምን ሃገሮምን ብዓቢ ኒሕን ፍናንን ካብ’ቶም ዝተቓለሱ ተበዓት ሃገራዊያን ሓደ ምንባሮም ታሪኽ ቃልሲ ህዝብና ዝምስክሮ ሓቂ ኢዩ። ኣባል ፓርላማ ናይ ኢትዮጵያ ኣብ ዝነበርሉ ግዜ፡ ኣብ ልዕሊ ንጹሃት ዜጋታትና ብ1970 ኣብ ዖናን በሰክዲራን ብሓይልታት መግዛእቲ ኢትዮጵያ ዝተፈጸመ መቕዘፍቲ ምስ ተሰምዐ፡ ኣቶ መዋእል ኣብ ኣኼባ ናይ ባይቶ ኢትዮጵያ፡ ድንብርጽ ከይበሎም ብትብዓት፡ እዚ ኢ ሰብኣዊ ተግባር’ዚ ክዅነንን ናቱ ተሓተቲ ሰበ ሰልጣን ድማ ኣብ ቅድሚ ፓርላማ ቀሪቦም ክሕተቱ (QuestioninginParliament) ጠለብ ከም ዘቕረቡ ዝተፈልጠ ኢዩ። ቀጺሎም ኣቶ መዋእል ምእንቲ ፍትሓዊ ቃልሲ ህዝብና ከይሰልከዩ መብዛሕቱ ክፋል ካብ ዕድሜኦም ዝተቓለሱን ዓቢ ሃገራዊ ኣስተዋጽኦ ዝገበሩን ሃገራዊ ባእታ ኢዮም።
ከም ኣቶ መዋእል ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ሃገራውያን ባእታታት ኣብ ሃገሮም ከቢሮም ከይነብሩን፡ ዕለተ ሞቶም ምስ ኣኸለት ከኣ ኸቢሮም ኣብ መሬት ዓድቦኦም ሓመድ ኣዳም ከይለብሱን፡ በብሓደ ኣብ ስደት ክሓልፉ ምርኣይና፡ ኣዚዩ ዘሕዝን ኢዩ። እዚ ዘይቅቡል ኩነታት ንክቕየር ኩላህና ሃገራውያን ኢድ ንኢድ ተተሓሒዝና ንሃገርናን ህዝብናን ካብ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ. ንከነገላግሎ ቃልስና ከንሕይል ሓላፍነትና ምዃኑ ከነዘኻኽር ንፈቱ። ከምኡ ምስ ንገብር ጥራሕ ኢና ከኣ፡ ሕድሪ ናይ’ዞም ኩሎም ዝስዉኡ ዘለዉ ሓርበኛታት ኣብ ግብሪ ዝውዕል።
ብስመየን ብስም ኩሎም ኣባላት ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራን ደጊመ መሪሕ ሓዘና ብምግላጽ፡ ንሓርበኛ ኣቶ መዋእል መብራህቱ መንግስተ ሰማያት የዋርሶም፡ ንኩቡራት ስድራ ቤቶምን ንመላእ ህዝቢ ኤርትራን ከኣ ጽንዓት ይሃብኩም እብል።
ኣስመራ፡ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ብሰንኪ’ቲ ንምልካዊ ምሕደርኡ ዝፈታትኑ፡ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ዝተኸስቱ ዓበይቲ ተረኽቦታት፥ ኣብ እዚ ዘይበሃል ሃውተታ ኣቲዩ ምህላዎ ተፈሊጡ። እሙናት ምንጭታትና ከም ዝሓበርዎ፡ ወዱ ንመላኺ ኢሳይያስ ብርሃነ ዝተባህለ ከምኡ’ውን ወዳ ነታ ፍልጥቲ ድምጻዊት ኣብረሀት ኣንከረ ( ጓል ኣንከረ) ዝረከብዎም 4 መንእሰያት ናብ ሱዳን ገጾም ክሰግሩ ብሓይልታት ዶብ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ከም ዝተታሕዙ ተፈሊጡ። ናይ ምህዳም ፈተነ ወዲ ኢሰይያስ፡ ኩነታት ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ክሳብ ክንደይ ኣብ ኣዝዩ ሓደገኛ ጥርዚ በጺሑ ምህላዉ ዝሕብር ኢዩ ክብሉ ብዙሓት ካብ ዓበይቲ ወትሃድራውያን ሓላፍቲን ካልኦት ኣብ ኣስመራ ዝርከቡ ዲፕሎማስያዊ ዓንኬላት ክዛረቡሉ ጀሚሮም ምህላዎም’ውን ተረጋጊጹ።
ምስ’ዚ ተረኽቦ’ዚ ዓቢ ምትሕሓዝ ዘለዎ ጉዳይ፡ መላኺ ኢሰይያስ፡ ዓበይቲ ጀነራላቱ ንህጹጽ ኣኼባ ጸዊዑ ብዛዕባ ምትኽኻእ (ምውርራስ) ዝብል ቴማ ኣልዒሉ ከም ዘዛረቦም ተሓቢሩ። ካብ ውሽጢ’ቲ ኣኼባ ዝተረኽበ ጭቡጥ ሓበሬታ ከም ዘረጋገጾ፡ መላኺ ኢሳይያስ “ካብ ሕጂ ንድሓር ዕድመ ንደፍእ ኣሎና፣ ኩነታት ሃገር ብደቂቕ ትከታትልዎ ከም ዘለኹም፡ ቀጻልነት ህ.ግ.ደ.ፍ. ኣብ ኣዚዩ ሓደገኛ ሃለዋት በጺሑ ኣሎ፣ ስለ’ዚ ካብ ደቅናን መቕርብናን ተካእትና ክንፈጥር ናይ ግድን ኢዩ’’ ክብል ንጀነራላቱን ዓበይቲ ናይ ህ.ግ.ደ.ፍ. ሓለፍትን ገሊጹ። ኢሳይያስ ካብ’ቲ ቦኽሪ ወዱ (ኣብራሃም) ስለ ዝቐበጸ፡ ምስ ካልኣይ ወዱ (ብርሃነ)፡ ኣብ መጻኢ ሓላፍነት ክስከም ክቀራረብ ከም ዘለዎ ድሕሪ ምግላጽ፣ ብርሃነ ግን ኣብ ኣካይዳ ኣብኡን መሳርሕቱን ተሪር ነቐፌታ ከም ዘስመዖን፡ ህዝብና ምሕረት ዘይትህብዎ ኣብ ርእሲ ምባሉ፡ ካብ ኤርትራ ክወጽእ ድልየት ኣለኒ ክብል’ውን ከም ዝገለጸሉን ተፈሊጡ። ካብ’ዚ ዝተበገሰ፣ ኢሳይያስ ቀጥታ ፓስፕርት ናይ ወዱ ብርሃነ ከም ዘሕደጎ ብተወሳኺ ተሓቢሩ።
እዚ ናይ ምውርራስ ዝብል ስልቲ ምስ’ቲ ኣብ ምስሪ ብሑስኒ ሙባረክ፣ ኣብ የመን ብዓሊ ዓብደላ ሳልሕ፣ ከምኡ’ውን ኣብ ሊብያ ብሙዓመር ገዳፊ ስልጣን ንደቆም ከውርሱ ዘካየድዎ ከንቱ ፈተነ ምኳኑ ብግብሪ ተረጋጊጹ እናሃለወ። ኢሳይያስ ሎሚ ክደግሞ ምፍታኑ፡ ክሳብ ክንደየናይ ካብ ተመክሮ ምልካውያን ኣዕሩኽቱ፡ ትምህርቲ ዘይቀስም መራሒ ኢዩ ክብሉ ብዙሓት ናይ ፖለቲካ ተመራመርቲ ይገልጹ ምህላዎም ተሓቢሩ።
ኣስመራ፡ ከም ተጻይ መልሲ ነቲ ብውድብና ዝተኻየድ ተባዕ ስርሒት ቀሓውታን፡ ናይ ህዝቢ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ዝድይብ ዘሎ ተቓውሞ ንምግጣምን፡ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ናይ ስለያ ስራሓቱ ኣዋፊሩ ምህላዉ ካብ ኣስመራ ዝበጽሓና ዜና ኣረጋጊጹ። ነዘን ኣዋፊርዎን ዘሎ ደቂ ኣንስትዮ ፍሉይ ባጀት ሰሊዑ፡ ነፍሲ ወከፍ ካብኣተን፡ ኣብ ከባቢአ ዝርከብ ዝኾነ ይኹን ተርእዮ፡ ከም ንኣብነት ሓድሽ ሰብ ምስ እትርኢን፡ ኣብ ጎረባብቲ እናበጽሓት ኩሉ ዝበሃል ክትጸናጸንን፡ እቲ ስርዓት ብኢደ ዙር ናብ ህዝቢ ከሕልፎ ዝደሊ ጉዳያት ከትብጽሕን፡ መልሚሉ ኣዋፊርወን ከም ዘሎ ተረጋጊጹ። ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ዝኽተሎ ዘሎ ዕርቃኑ ዘረጋግጽ ተግባር ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ምስ’ቲ ኣብ 60ታት ብመንግስቲ ጀርመን ኣብ ልዕሊ ኣብ’ቲ ግዜ’ቲ ገኒኑ ዝንበረ ብባደር ማይንሆፍ ዝፍለጥ ዕጡቕ ናይ ጸጋም ምንቅስቓስ (Baader-Meinhof) ዝመሳሰል ኢዩ ክብሉ ናይ ፖለቲካ ተመራመርቲ ገሊጾም።
ብተወሳኺ ናይ’ዚ ዝተገልጸ ሓበሬታ፡ ጸጥታዊ ሻቑሎታት ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. እና ዓበየ ይኸይድ ምህላው ዘረጋግጽ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከተማታት፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ከተማ ኣስመራ፡ ከም ኣባላት ዑቑር ሰራዊት ዝፍለጡን ብኣካላት ስሩዕ ሰራዊት ዝተሰነዩን ፡ ምሉእ ለይቲ ከተማታት ክሕልዉን ኣብ ዝተፈላለየ ዞናታት ክዞሩ ክመ ዝሓድሩን ተፈሊጡ።
ኣስመራ፡ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ብዕለት 02/04/2015 ብ“ሓራት” ዝፍለጥ ናይ መንግስቲ ህዝባዊ ሞጎዓዝያ ኩባንያ፡ሓለፍትን መራሕቲ መካይንን ሰራሕተኛታትን ኣብ ማእሰርቲ ዳጒኒዎም ምህላዉ ካብ ኣስመራ ዝበጽሓና ዜና ኣረጋጊጹ። ቀጥታዊ ምኽንያታት ናይ’ዚ ዝተወስደ ስጉምቲ ብደቂቕ’ኳ እንተ ዘይተፈልጠ፡ ምልካዊ ምሕደራ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ዘለዎ እምነት ጸንቂቑ ምህላዉ እናተረጋገጸ ዝመጽእ ዘሎ ጉዳይ ኮይኑ ስለ ዘሎ፡ እቲ ምኽንያት ጸጥታዊ ጉዳይ ኢዩ ዝብል ዓቢ ግምት ኣሎ። ነዚ ብዝያዳ ዘራጉድ ከኣ፡ ድሕሪ ምእሳር ናይ’ዞም ዝተጠቕሱ ኤርትራውያን፡ እተን ህዝቢ ዘጓዓዕዛ መካይን ብኣባላት “ድምሒት” ይካየዳ ምህላወን ናይ ኣደባባይ ምስጢር ኮይኑ ኣሎ።
ዓዲ ዃላ፡ መንግስቲ ህ.ግ.ደ.ፍ. ኣብ ዓዲዃላን ድባርዋን መደብ ምፍራስ ኣባይቲ ንምትግባር፡ ነቶም ገዛውቶም ዝፈርሶም ዜጋታት ንብረትኩም ቀልጢፍኩም ኣውጽእዎ ዝብል መጥንቀቕታ ብጽሑፍ ንነፍስ ወከፎም ከም ዘረከበ ካብ’ቲ ቦታ ዝበጽሓና ዜና ኣረጋጊጹ።
ኣባይቲ ዜጋታት ብኣልማማ ናይ ምፍራስ መደብ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ኣብ ህዝብና ዓቢ ቁጠዐን ጽልእን ኣሕዲሩ ምህላዉ ዝተፈልጠ ኮይኑ፡ ኣብ ኣርባዕተ ኣስመራት እቲ ስርዓት ዘፍረሶም ኣባይቲ ብጀነራል ፍሊጶስ ወልደ የውሃንስ ላዕላዋይ ኣዛዚ ወትሃድራዊ ስታፍ ( Chief of staff ) ዝምራሕ ሓይሊ ሰራዊት ስለ ዝነበረ፡ ህዝብና ነቲ ቦታ ብዑና ፊሊጶስ ዝብል ኣውጺኡሉ ምህላዉ ተሓቢሩ። ህዝቢ ዘጋጠሞ እንተገጠሞን፣ ዝበለ እንተበለን፣ ሓልዮት ይኹን ሰብኣዊ ርህራሄ ዘይብሉ ጀነራል ፊሊጶስ ግን እቲ ናይ ምዕናው ኣባይቲ መደብ ክቕጽል ምዃኑ ኣንዳዕዲዑ ይዛረብ ኣሎ። ካብ’ቶም ቀንዲ የማናይ ኢድ ናይ’ዚ ጀነራል’ዚ ዝቑጸሩ ሓደ፡ ሜጀር ጀነራል ሮሞዳን ኣውልያይ ናይ ዞባ ማእከል (ኣስመራን ካባቢኣን) ኣመሓዳሪ ንክኸውን በቲ ምልካዊ ስርዓት ተሾይሙ ስለ ዘሎ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ኣብ ኣስመራን ካቢኡን ዝፍጸም ግፍዓት እና ዓበየ ክመጽእ ምዃኑ እቲ ዝበጽሓና ዜና ብተወሳኺ ሓቢሩ።
” ናይ ምህዳም ፈተነ ወዲ ኢሰይያስ፡ ኩነታት ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ክሳብ ክንደይ ኣብ ኣዝዩ ሓደገኛ ጥርዚ በጺሑ ምህላዉ ዝሕብር ኢዩ ክብሉ ብዙሓት ካብ ዓበይቲ ወትሃድራውያን ሓላፍቲን ካልኦት ኣብ ኣስመራ ዝርከቡ ዲፕሎማስያዊ ዓንኬላት ክዛረቡሉ ጀሚሮም ምህላዎም’ውን ተረጋጊጹ።”
እምበርዶ፡ ዋላ ክንዲ ናይ ደርሆ ዝኸውን ሓንጎል ኣሎካ’ዩ? ኢስያስ ብወዱ ድዩ ዚሕገዝ ኔሩ ክሳብ ሕጂ፡ ሎሚ ወዱ ‘ክሃድም’ ምስ ፈተነ እቶም ጀነራላት ዝሻቐሉ? በጃኻባ ገለ በል። ዋእ፡ ሎምስ ካንዶ ሓንጎል ዘይብልና ኢኹም ቂጺርኩምና። ወዲ ኢሰያስ ኣይነን ኢሰያስ እንተጠፈአ ዘሻቕል የለን።
ካብ ቆሎ ጥጥቖ፡ ናይ ኤርትራን ኤርትራውያንን ጽቡቕ ዜና ኣምጽኡ። ደሓር ሰዓቢ ክትርኽቡ። እንተዘይኮይኑ፡ ድሙ ተዓንቂፋ ኣንጭዋ ጸዲፋ ኣይትኹኑ። ወረ ንምንታይ ኢኹም ረሲዕኩሞ ናይ ዓሊ ዓብዱ? ኣይ ንሱ እንድዩ ደኣ ወዱን መቓልስቱን ድሓር ግን ዝሃደመ። ኣንታይዶ ተፈጢሩ እዩ? ስለዚ፡ ስለዝጌሄር ኢልናኩም ኡስስስስስ በሉ።
የአጎቴ ልጅ እርባታ “የጡት ማጥባት ስርዓት ነው” ይባላል ፣ ማለትም ላሞቹ በሰው አይታጠቡም ፣ ጥጆቻቸው ብቻ ናቸው ማለት ነው ፡፡ ንፁህ ዝርያ መሆንን መርጧል ፡፡ ከፍተኛውን የስጋ መጠን በሚፈልጉበት ጊዜ ከቻሮላይስ በሬ ጋር መሻገር ምርጥ ምርጫዎች አንዱ ነው ፣ ምክንያቱም ሻጮች በጣም ጥሩ የመውለድ ችሎታ አላቸው ፡፡
በደቡብ ክልል ደቡብ ኦሞ ዞን ሰኞ ኅዳር 25 ቀን 2010 ዓ.ም. ከረፋዱ አሥር ሰዓት ጀምሮ በተፈጠረ ግጭት፣ ለበርካቶች ሕይወት መጥፋት ተጠያቂ ናቸው የተባሉ 11 ተጠርጣሪዎች በቁጥጥር ሥር መዋላቸው ተገለጸ፡፡
ለጉዳዩ ቅርበት ያላቸው የተጎጂ ቤተሰቦች የሟቾቹ ቁጥር ሊጨምር እንደሚችልና የቆሰሉትም 26 እንደሚደርሱ ለሪፖርተር ተናግረዋል፡፡ የግጭቱ መነሻ የቦዲ ብሔረሰብ አባል የሆነች ግለሰብ በተሽከርካሪ በመገጨቷ ሲሆን፣ በዚህም ሳቢያ በአካባቢው የነበሩና ሲያልፉ የነበሩ ሾፌሮች በበቀል ጥቃት እንደተፈጸመባቸው ለማወቅ ተችሏል፡፡
የብሔረሰቡ አባላት ጥቃቱን በጠመንጃና በባህላዊ የጦር መሣሪያዎች ታግዘው ማከናወናቸውን፣ በመኪና አደጋው ተጎጂ የነበረችው የብሔረሰቡ አባልም ከሟቾቹ ውስጥ አንዷ መሆኗ ታውቋል፡፡
በአሁኑ ጊዜ አካባቢውን የክልሉ ፖሊስና በቅርብ ከሚገኘው የኦሞ ኩራዝ ስኳር ፋብሪካ የሄዱ የመከላከያ ሠራዊት አባላት እያረጋጉ መሆኑን፣ የደቡብ ክልል የሕዝብ ግንኙነትና የሚዲያ ክትትል ዳይሬክተር አቶ ሲሳይ በቀለ ለሪፖርተር አስረድተዋል፡፡
የግጭቱ ሰለባ ከሆኑት መካከል የአዲስ አበባ ነዋሪ የነበሩ ግለሰብ እንደሚገኙበት ለማወቅ ተችሏል፡፡ ሟቹ አቶ ተስፋ ዳኘው የተባሉ ባለትዳርና የሁለት ልጆች አባት በአካባቢው በሎቤድ ሾፌርነት እንደነበር ከቤተሰቦቻቸው ለማረጋገጥ ተችሏል፡፡
ሪፖርተር ከቤተሰባቸው ባገኘው መረጃ መሠረት ሥርዓተ ቀብራቸው ረቡዕ ኅዳር 27 ቀን 2010 ዓ.ም. በቱሉ ዲምቱ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን የተከናወነው አቶ ተስፋ፣ በአካባቢው በሾፌርነት ሲሠሩ የግጭቱ ሰለባ ሆነዋል፡፡ ‹‹በምን ምክንያት የግጭቱ ሰለባ እንደሆኑ ያገኘነው መረጃ የለም፤›› ሲሉ የአቶ ተስፋ አማች አቶ ሰለሞን ሙሉጌታ ለሪፖርተር ተናግረዋል፡፡ ‹‹እስካሁን ስለጉዳዩ ቀርቦ ያናገረን የመንግሥት አካል የለም፤›› ብለዋል፡፡
‹‹አሁን በግጭቱ በመሳተፍ የተጠረጠሩ ተጨማሪ ግለሰቦችን ለመያዝ እየሠራን ነው፤›› ሲሉ አቶ ሲሳይ ለሪፖርተር ገልጸው፣ እስከ ዓርብ ድረስ 11 ተጠርጣሪዎች መያዛቸውን አረጋግጠዋል፡፡
እያንዳንዱ ዲክላራሲዮን (ከዘጠኙ ስምንቱ ዲክላራሲዮኖች) የሚያረጋግጠው ከሚሌ መቆጣጠሪያ ጣቢያ እስከ መዳረሻ አዲስ አበባ ላጋር ፍተሻ ጣቢያ ድረስ ባሉት የፍተሻ ጣቢያዎች...
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ከተለያዩ የአካል ጉዳተኞች ማህበራት ጋር ምክክር ያካሄደበት ቀን - የካቲት 19 ቀን 2012 ዓ.ም. | የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ
በአገራችን ኢትዮጵያ ምሁራንና የሃይማኖት አባቶች እንደሚባሉት የኅብረተሰባችን ክፍሎች ከየመጣው ጋር አሰላለፉን የሚያስተካከልና የመንፈስ ደካማ የሆነ የኅብረተሰብ ክፍለ ያለ አይመስለኝም። ጥሊያን በአድዋ ጦርነት ድባቅ ተመትቶ ሽንፈት ከመከናነቡ ወራት በፊት ሸዋን እንዲወጋና ኢትዮጵያን ቅኝ እንዲይዝ እነ ባልዴሴራን በመስቀል ባርከው አምባላጌ ድረስ የሸኙት የአክሱሙ ንቡረእድ ነበሩ። ከአርባ አመት በኋላም ፋሽስት ጥሊያንን ከበሮ እየመቱ ለመቀበል እንደ አቡነ አብርሀም አይነቱን የሃይማኖት አባቶችን የቀደመ አልነበረም። የኢትዮጵያ ጀግና አርበኞች የፋሽስት ሰራዊትን አዲስ አበባ አናስገባም ብለው እየተፋለሙ የሃይማኖት አባቶቻ ግን የፋሽስት ጥሊያንን አገዛዝ ተቀብለው ለጦር አዛዡ ለማርሻል ባዶግሊዮ በአክሱም ጽዮን ወረብ እየቀረቡለት ነበር።
በደርግ ዘመን ማተባቸውን በጣጥሰው፣ ጥምጣማቸውን አሽቀንጥረው ጥለው የራሺያን ቀይ ባንዲራ በማንሳቱ ረገድ ቀዳሚዎቹ የሃይማኖት አባቶች የሚባሉት ነበሩ። በፋሽስት ወያኔ ዘመንም የኢትዮጵያን የክብር ካባ አውልቀው የብሔር፣ ብሔረሰቦችን ዜማ ቀድሞ በማሰማት ረገድ የሃይማኖት አባቶች የሚባሉትን የቀደመ የለም። እንደ አቡነ ጴጥሮስና አቡነ ሚካኤል አይነት አርበኛ ሰማዕት ቢኖረንም አብዛኛው የሃይማኖት አባት ግን እንደ አቡነ አብርሃም [ለጥሊያን የገቡት]፣ አቡነ ጳውሎስና አቡነ ማቲያስ ኢትዮጵያን በመፈሳዊነት ያከሰረ ካድሬ ነው።
በትናንትናው እለት በሲዳማ ዞን የደረሰውን ሕገ መንግሥት ወለድ ፍጅትና የንብረት ውድመት የአገረ ስብከቱ ጳጳስ የሃይማኖት አባቶችን ሰብስበው በዞኑ የሚገኙ አማኞች በሙሉ እንደየ ዕምነታቸው ለሳምንት የሚዘልቅ ጾም፣ ጸሎትና ምሕላ እንዲያደርጉ ማወጃቸውን የሀገረ ስብከቱ ቃል አቀባይ በጀርመን ድምጽ ራዲዮ ሲናገሩ ሰምተናል። ይገርማል! ዐቢይ አሕመድቃለ መሀላ የፈጸመበት ሕገ መንግሥት ተብዮው የቅሚያና ግድያ ደንብ ለወለደው ፍጅት፣ የዘር ጥቃት፣ መፈናቀልና የንብረት ውድመት ካድሬዎቹ ምዕመኑ ለሳምንት የሚዘልቅ ጾም ፣ጸሎትና ምሕላ ማዘዛቸው ከአፍንጫቸውና ከሆዳቸው አርቀው ማሰብ የማይችሉ፣ የሞራልና የመንፈሳዊነት ደረጃቸው የወረደ የህሊና በሽታ ተጠቂነታቸውን ብቻ ነው የሚያሳየው።
ሕገ መንግሥት ተብዮው የፋሽስት ወያኔና የናዚ ኦነግ የአፓርታይድ፣ የዘር ማጥፊያ፣ የቅሚያና የግድያ ደንብ በኢትዮጵያ ምድር በርግዶ የከፈተው የሲኦል በር አምላክን፣ መላእክትንና ሰማዕታትን ለመማፀን ለሳምንት የሚዘልቅ ጾም ፣ ጸሎትና ምሕላ በማወጅ ሊዘጋ አይችልም። ዐቢይ አሕመድ ቃለ መሀላ የፈጸመበት ሕገ መንግሥት ተብዮ ለፈጠረው ግድያና መፈናቀል በሱ ጉያ ስር ሆኖ እሱ ቃለ መሀላ የፈጸመበት ሕገ መንግሥት ተብዮው ለወለደው ግድያና መፈናቀል ሌላውን ጾም ፣ ጸሎትና ምሕላ እንዲያደርግ ማወጁ በመንፈሳዊነት በከሰረችዋ አገራችን ቤተ እምነቶች ውስጥ ከየመጣው ጋር አሰላለፋቸውን የሚያስተካክሉት የሃይማኖት አባት ተብዮዎቹ ምዕመኑን ምን ያልህ እንደሚንቁትና አታስቡም ደንቆሮ ናችሁ ብለው እንደሚሰድቡት ብቻ ነው የሚያሳየው።
በየቦታው የሚካሄደው ፍጅት፣ ሕዝብ ማፈናቀል፣ ግድያና ዝርፊያ ሕገ መንግሥት ተብዮው በኢትዮጵያውያን መካከል የቆመውን የጥላቻ ግንብ የወለደው ነው። የኢትዮጵያውያንን ፍጅት፣ መፈናቀልና የአገር ውስጥ ስደት አንድ አካባቢ የሚኖሩ ኢትዮጵያውያንን ባለቤትና መጤ፣ ሰፋሪና የአካባቢው ተወላጅ በማለት የመደበው ሕገ መንግሥት የወለደው ነው። ባጭሩ በየአካባቢው እየታየ ያለው የጎሳ ግጭት፣ ግድያና መፈናቀል ሕገ መንግሥታዊ መሰረት ያለውና ሕገ መንግሥት ተብዮው እየተተገበረ እንጂ እየተጣሰ አይደለም!
ጾም፣ ጸሎትና ምሕላ የሚሰምረው ስለእውነት እንጂ ስለ አጭበርባሪነት አይደለም። እኔ በማምነት ሃይማኖት ለጾም፣ ለጸሎትና ለምሕላ የልብ ንጽህና ያስፈልጋል። ልባችን ሕገ መንግሥት ተብዮው በለወለው ክፋትና ጥላቻ፣ ቂምና ምቀኝነት ተሞልቶ ንጽሕና ጎድሎች ሺሕ ጊዜ ጾም፣ ጸሎትና ምሕላ በአፋችን ብናደርግ የልባችንን የሚያውቅ አምላካችን የአፋችንን ጾም፣ ጸሎትና ምሕላ የሚሰማበት ጆሮ የለውም።
ስለዚህ ኢትዮጵያ የተዋቀረችበት ሕገ አራዊትና ርዕዮተ ዓለም እስካልተቀየረ ድረስ የጎሳ ግጭትና የእርስ በርስ መከሳከስ ሕጋዊ ነውና ሕገ መንግሥት ተብዮው የአፓርታይድ፣ የዘር ማጥፊያ፣ የቅሚያና የግድያ ደንብ ስር ሆናችሁ በጾም፣ በጸሎትና በምሕላ የጎሳ ግጭት፣ ግድያና መፈናቀል እናስቀራለን እያላችሁ በንጹሕ ልቦና ከእግዚያብሔር ጋር የምንገናኝበትን ጾም፣ ጸሎትና ምሕላ አታራክሱብን። ሕገ መንግሥት ተብዮው አገር አልባ ያደረገን ባላነሳ ለሚሰፈርላችሁ ቀለብ ስትሉ ሆድ ሲያውቅ ዶሮ ማታ የሆነ የውሸት ጾም፣ ጸሎትና ምሕላ እያወጃችሁ አገራችንን ጭራሹኑ የእርግማን ምድር አታድርጓት።
ቀዳማዊ ፡ ዓፄ ፡ ኃይለ ፡ ሥላሴ (ቀ.ኃ.ሥ.) ከጥቅምት ፳፫ ቀን ፲፱፻፳፫ እስከ መስከረም ፪ ቀን ፲፱፻፷፯ ዓ.ም. ፡ የኢትዮጵያ ፡ ንጉሠ ፡ ነገሥት ፡ ነበሩ። ተፈሪ ፡ መኰንን ፡ ሐምሌ ፲፮ ፡ ቀን ፡ ፲፰፻፹፬ ዓ.ም. ፡ ከአባታቸው ፡ ከልዑል ፡ ራስ መኰንን ፡ እና ፡ ከእናታቸው ፡ ከወይዘሮ ፡ የሺ ፡ እመቤት ፡ ኤጀርሳ ፡ ጎሮ ፡ በተባለ ፡ የገጠር ፡ ቀበሌ ፡ ሐረርጌ ፡ ውስጥ ፡ ተወለዱ።
በ፲፰፻፺፱ ፡ የሲዳሞ ፡ አውራጃ ፡ አገረ ፡ ገዥ ፡ ሆኑ። በ፲፱፻፫ ዓ.ም. ፡ የሐረርጌ ፡ አገረ ፡ ገዥ ፡ ሆኑ። የሐረርጌ ፡ አገረ ፡ ገዥ ፡ ሲሆኑ ፣ በጣም ፡ ብዙ ፡ ሺህ ፡ ተከታዮች ፡ ነበሩዋቸውና ፡ ልጅ ፡ እያሱን ፡ ከእንደራሴነት ፡ በኅይል ፡ እንዳያስወጡ ፤ እያሱም ፡ ተፈሪን ፡ ከሐረር ፡ አገረ ፡ ገዥነት ፡ እንዳይሽሯቸው ፡ የሚል ፡ ስምምነት ፡ ተዋዋሉ። ዳሩ ፡ ግን ፡ እያሱ ፡ ሃይማኖታቸውን ፡ ከክርስትና ፡ ወደ ፡ እስልምና ፡ እንደቀየሩ ፡ የሚል ፡ ማስረጃ ፡ ቀረበና ፡ ብዙ ፡ መኳንንትና ፡ ቀሳውስት ፡ ስለዚህ ፡ ኢያሱን ፡ አልወደዱዋቸውም ፡ ነበር። ከዚህም ፡ በላይ ፡ እያሱ ፡ ተፈሪን ፡ ከሐረር ፡ ከአገረ ፡ ገዥነታቸው ፡ ለመሻር ፡ በሞከሩበት ፡ ወቅት ፡ ስምምነታቸው ፡ እንግዲህ ፡ ተሠርዞ ፡ ተፈሪ ፡ ደግሞ ፡ ለወገናቸው ፡ ከስምምነቱ ፡ ተለቅቀው ፡ በዚያን ፡ ጊዜ ፡ እሳቸው ፡ እያሱን ፡ ከእንደራሴነት ፡ አስወጡ። እንግዲህ ፡ በ፲፱፻፱ ፡ ዓ.ም. ፡ መኳንንቱ ፡ ዘውዲቱን ፡ ንግሥተ ፡ ነገሥት ፡ ሆነው ፡ አድርገዋቸው ፡ ተፈሪ ፡ ደግሞ ፡ እንደራሴ ፡ ሆኑ። ከዚህ ፡ ወቅት ፡ ጀምሮ ፡ ተፈሪ ፡ በኢትዮጵያ ፡ ውስጥ ፡ ባለሙሉ ፡ ሥልጣን ፡ ነበሩ። በመስከረም ፳፯ ፡ ቀን ፡ ፲፱፻፳፩ ፡ ዓ.ም. ፡ የንጉሥነት ፡ ማዕረግ ፡ ተጨመረላችው። በ፲፱፻፳፪ ዓ.ም ፡ ንግሥት ፡ ዘውዲቱ ፡ አርፈው ፡ ንጉሠ ፡ ነገሥት ፡ ሆኑና ፡ ጥቅምት ፳፫ ፡ ቀን ፡ ፲፱፻፳፫ ዓ.ም. ፡ ብዙ ፡ የውጭ ፡ ልዑካን ፡ በተገኙበት ፡ ታላቅ ፡ ሥነ-ሥርዓት ፡ ቅብዓ ፡ ቅዱስ ፡ ተቀብተው ፡ እሳቸውና ፡ ሚስታቸው ፡ እቴጌ ፡ መነን ፡ ዘውድ ፡ ጫኑ።
በንግሥ ፡ በዓሉ ፡ ዋዜማ ፡ ጥቅምት ፳፪ ፡ ቀን ፡ የትልቁ ፡ ንጉሠ-ነገሥት ፡ የዳግማዊ ፡ ዓፄ ፡ ምኒልክ ፡ ሐውልት ፡ በመናገሻ ፡ ቅዱስ ፡ ጊዮርጊስ ፡ ቤተ-ክርስቲያን ፡ አጠገብ ፤ ለዘውድ ፡ በዓል ፡ የመጡት ፡ እንግዶች ፡ በተገኙበት ፡ ሥርዐት ፣ የሐውልቱን ፡ መጋረጃ ፡ የመግለጥ ፡ ክብር ለብሪታንያ ፡ ንጉሥ ፡ ወኪል ፡ ለ(ዱክ ፡ ኦፍ ፡ ግሎስተር) ፡ ተሰጥቶ ፡ ሐውልቱ ፡ ተመረቀ።
ለንግሥ ፡ ስርዐቱ ፡ ጥሪ ፡ የተደረገላቸው ፡ የውጭ ፡ አገር ፡ ልኡካን ፡ ከየአገራቸው ፡ ጋዜጠኞች ፡ ጋር ፡ ከጥቅምት ፰ ፡ ቀን ፡ ጀምሮ ፡ በየተራ ፡ ወደ ፡ አዲስ ፡ አበባ ፡ ገብተው ፡ ስለነበር ፡ ሥርዓቱ ፡ በዓለም ፡ ዜና ፡ ማሰራጫ ፡ በየአገሩ ፡ ታይቶ ፡ ነበር። በተለይም ፡ በብሪታንያ ፡ ቅኝ ፡ ግዛት ፡ በጃማይካ ፡ አንዳንድ ፡ ድሀ ፡ ጥቁር ፡ ሕዝቦች ፡ ስለ ፡ ማዕረጋቸው ፡ ተረድተው ፡ የተመለሰ ፡ መሢህ ፡ ነው ፡ ብለው ፡ ይሰብኩ ፡ ጀመር። እንደዚህ ፡ የሚሉት ፡ ሰዎች ፡ እስከ ፡ ዛሬ ፡ ድረስ ፡ ስለ ፡ ፊተኛው ፡ ስማቸው ፡ «ራስ ፡ ተፈሪ» ፡ ትዝታ ፡ ራሳቸውን ፡ «ራስታፋራይ» ፡ (ራሰተፈሪያውያን) ፡ ብለዋል።
ዓጼ ፡ ኃይለ ፡ ሥላሴ ፡ ዘውድ ፡ እንደጫኑ ፡ የአገሪቱን ፡ የመጀመሪያ ፡ ሕገ-መንግሥት ፡ እንዲዘጋጅ ፡ አዝዘው ፡ በዘውዱ ፡ አንደኛ ፡ ዓመት ፡ በዓል ፡ ጥቅምት ፳፫ ፡ ቀን ፡ ፲፱፻፳፬ ፡ ዓ.ም. ፡ በአዲሱ ፡ ምክር ፡ ቤት ፡ (ፓርላማ) ፡ ለሕዝብ ፡ ቀረበ። ከዚህም ፡ በላይ ፡ ብዙ ፡ የቴክኖዎሎጂ ፡ ስራዎችና ፡ መሻሻያዎች ፡ ወደ ፡ ኢትዮጵያ ፡ ከውጭ ፡ አገር ፡ አስገቡ።
በ፲፱፻፳፰ ዓ.ም. ፡ የሙሶሊኒ ፡ ፋሺስት ፡ ሠራዊት ፡ ኢትዮጵያን ፡ በወረረ ፡ ጊዜ ፡ ጃንሆይ ፡ ሕዝባቸውን ወራሪውን በሙሉ ለመቃወም እንዳስነሡና የከተት ዐዋጆቻቸው በታሪክ ገጾች ይዘገባሉ። በዐዋጅ መሠረት የዘመቻው ጊዜ እስቲያልቅ ድረስ ለሚታግሉ ነጋዶች ከቀረጥ አስተስርየት ሰጣቸው። እራሳቸው በቆራጥነት ፡ ከታገሉ ፡ በኋላ ፡ የጠላቱ ፡ ጦር ፡ ኅይል ፡ ግን ፡ በመጨረሻ ፡ ወደ ፡ እንግሊዝ ፡ አገር ፡ ለጊዜው ፡ አሰደዳቸው። ወደ ፡ ጄኔቭ ፡ ስዊስ ፡ ወደ ፡ ዓለም ፡ መንግሥታት ፡ ማኅበር ፡ ሄደው ፡ ስለ ፡ ጣልያኖች ፡ የዓለምን ፡ እርዳታ ፡ በመጠየቅ ፡ ተናገሩ። የዓለም ፡ መንግሥታት ፡ ግን ፡ ብዙ ፡ አላደረጉም። በ፲፱፻፴፪ ዓ.ም. ፡ ግን ፡ አውሮፓ ፡ ሁሉ ፡ በሁለተኛው ፡ የዓለም ፡ ጦርነት ፡ ተያዘ። የእንግሊዝ ፡ ሠራዊቶች ፡ ለኢትዮጵያ ፡ አርበኞች ፡ እርዳታ ፡ በመስጠት ፡ ጣልያኖች ፡ ተሸንፈው ፡ በ፲፱፻፴፫ ዓ.ም. ፡ ኢትዮጵያን ፡ ተዉ። ዓፄ ፡ ኃይለ ፡ ሥላሴ ፡ አዲስ ፡ አበባን ፡ እንደገና ፡ የገቡበት ፡ ቀን ፡ ከወጡበት ፡ ቀን ፡ በልኩ ፡ ዕለት ፡ አምስት ፡ ዓመት ፡ በኋላ ፡ ነበረ።
ከዚህ ፡ በኋላ ፡ በ1948 ዓ.ም. ተሻሽሎ የወጣ የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት ፡ የሕዝቦችን ፡ መብቶችና ፡ ተከፋይነት ፡ በመንግሥት ፡ አስፋፍቶ ፡ ሁለቱ ፡ ምክር ፡ ቤቶች ፡ እንደመረጡ ፡ አደረገ። በ፲፱፻፶፭ ዓ.ም. ፡ ግርማዊነታቸው ፡ የአፍሪካ ፡ አንድነት ፡ ድርጅት ፡ በአዲስ ፡ አበባ ፡ እንዲመሠረት ፡ ብዙ ፡ ድጋፍ ፡ ሰጡ። በ፲፱፻፶፰ ዓ.ም. ፡ ወደ ፡ ካሪቢያን ፡ ጉብኝት ፡ አድርገው ፡ የጃማይካ ፡ ራስታዎች ፡ ተገኛኙ። በ፲፱፻፷፯ ዓ.ም. ፡ በማርክሲስት ፡ አብዮት ፡ ደርግ ፡ ሥልጣን ፡ ያዙና ፡ እሳቸው ፡ በእሥር ፡ ቤት ፡ ታሰሩ። በሚከተለው ፡ ዓመት ፡ ከተፈጥሮ ፡ ጠንቅ ፡ እንደ ፡ አረፉ ፡ አሉ ፤ ሆኖም ፡ ለምን ፡ እንደ ፡ ሞቱ ፡ ስለሚለው ፡ ጥያቄ ፡ ትንሽ ፡ ክርክር ፡ አለ። ብዙ ፡ ራስታዎች ፡ ደግሞ ፡ አሁን ፡ እንደሚኖሩ ፡ ይላሉ።
የዓፄ ፡ ኃይለ ፡ ሥላሴ ፡ የትውልድ ፡ ስም ፡ ልጅ ፡ ተፈሪ ፡ መኮንን ፡ ነው። ስመ-መንግሥታቸው ፡ ግርማዊ ፡ ቀዳማዊ ፡ ዓፄ ፡ ኃይለ ፡ ሥላሴ ፡ ንጉሠ ፡ ነገሥት ፡ ዘኢትዮጵያ ፡ ነበር። ሞዓ ፡ አንበሣ ፡ ዘእምነገደ ፡ ይሁዳ ፡ ሥዩመ ፡ እግዚአብሔር ፡ ንጉሠ ፡ ነገሥት ፡ ዘኢትዮጵያ ፡ የሚለው ፡ የሰሎሞናዊ ፡ ሥረወ-መንግሥት ፡ ነገሥታት ፡ መጠሪያም ፡ በንጉሠ-ነገሥቱ ፡ አርማ ፡ እና ፡ ሌሎች ፡ ይፋዊ ፡ ጽሑፎች ፡ ላይ ፡ ከመደበኛው ፡ ማዕረግ ፡ ጋር ፡ ይጠቀስ ፡ ነበር። ጃንሆይ ፣ ታላቁ ፡ መሪ ፡ እና ፡ አባ ፡ ጠቅል ፡ በመባልም ፡ ይታወቁ ፡ ነበር።
«የእኔንም የሕይወት ታሪክ አንዳንድ ሰዎች ባለማወቅና በመሳሳት ፡ ወይም በምቀኝነት ፡ እውነት አስመስለው ጽፈው ፤ ሌሎችን እንዲመስላቸው ለማድረግ በፈትኑ ፤ የውነተኛውን ነገር ከስፍራው ሊያናውጹት አይችሉም። »
«ማናቸውም ትንሽ አገር በመጨረሻው ነጻነቱን ለማረጋገጥ የሚያገለግል አስተዋይ ውሳኔ ለመፈጽም፣ ያው ውሳኔ አድራጊዎቹን በመመዝን ሲመሠረት፣ ተስፋ ለማድረግ አይችልም፣ ዛሬ እንዲህ ያለ ምዝና ሊገኝ ገና አይችልምና። እኛ ምርጫችንን ለማድረግ፣ እና አሜሪካዊ ዘይቤ ለመበደር «ተነሥና ተቆጠር»፣ ብቻ እንችላለን።»
ኤርትራ በምስራቅ አፍሪካ ከሚገኙ አገሮች አንዷ ስትሆን: በስሜን-ምዕራብ ከሱዳን፣ በሰሜን-ምስራቅ ከቀይ ባህር፣ በደቡብ ከኢትዮጵያ፣ በደቡብ-ምስራቅ ጅቡቲ ጋር ድንበር ትካለላለች። ኤርትራ የሚለው ስም ከላቲኑ «Mare Eritreum» የተወሰደ እና ስረ-መሰረቱ የግሪኩ Ἐρυθρὰ θάλαττα ሐረግ ሲሆን ትርጉሙም ቀይ ማለት ነው። ይህን ስም ለአካባቢው የሰጡት ጣሊያኖች በጥር ፲፰፻፺ ቅኝ ግዛታቸውን ሲያውጁ ነበር (ተመሳሳይ ስም በጀርመኖች 1870 እና ግብጾች ፲፰፻፷ወቹ በጥቅም ላይ ውለዋል፣ ነገር ግን የትኛውን ክፍል ስሙ እንደሚመለከት ግልጽ አልነበረም)። ኤርትራ፣ እንደ ሐገር፣ በጣሊያኖች ከተመሰረተች በኋላ በ5 ልዩ ሂደቶች ውስጥ በማለፍ ነው ያሁኑን ቁመናዋን የያዘችው። ከ1890 በፊት የነበረው የአካባቢው ታሪክ በ«ኤርትራ» ስር የሚጠና ባህይሆንም ስለአዲሱ ኤርትራ ግንዛቤ ስለሚያስጨብጥ ታሪክ ተመራማሪዎች ከ፲፰፻፺ በፊት ያለውንም ታሪክ ማጥናት ተገቢ እንደሆነ ይስማማሉ።
በ1860ዎቹ መጀመሪያ አካባቢ፣ የግብጹ መሪ ኢስማኤል ከዴቭ ፓሻ በናይል ተፋሰስ ላይ ሰፊ የግብጽ ቅኝ ግዛት ለማበጀት ተነሳ። ለዚህ አዲሱ ግዛቱ ካርቱምን ዋና ከተማው በማድረግ የሱዳን ግዛቱን አጸና። ቀጥሎም የቀይ ባህርን ጠረፎች በ1865 ከተቆጣጠረ በኋላ በ1870ዎቹ መጀመሪያ ሐረርንና ተሻግሮ ሕንድ ውቅያኖስ ውስጥ ግዛቶችን አበጀ። እንግዲህ በኒህ ግዛቶቹና በሱዳን መካከል የነበረው ብቸኛ መገናኛ መንገድ ካርቱም-ከሰላ- ከረን -ምፅዋ ብሎ የሚዘልቅ ነበር። ስለሆነም በ1872 ይህን ስልታዊ መንገድ የክዴቭ ፓሻ ሰራዊቶች ተቆጣጠሩ።
መቆጣጠር ብቻ አይደለም በየመንገዱ ምሽግ እየሰሩና የአውሮጳ ምስዮናውያንን እርሻ ቦታ እየሰጡ ቅኝ ግዛት አበጁ። በዚህ ሳይቆጠቡ፣ የመንገዱን ደህንነት ዋስትና ለማስጠበቅ ሲሉ የአካባቢውን ደጋማ ክፍል መያዝ ግድ አላቸው። ደጋማው ክፍል በዚህ ወቅት በአጼ ዮሐንስ ግዛት ስር ነበር።
ግብጾቹ አካባቢውን ለቅኝ ግዛታቸው ብለው አንድ ከማድረጋቸው በፊት በዚህ መልክዓ ምድር ሦስት እራሳቸውን የቻሉ ማዕከላት በታሪክ ይጠቀሳሉ። ታሪክ አጥኝው ካህሳይ ብርሐኔ እኒህን ሦስት ማዕከላት የጋራ ታሪክ የሌላቸው፣ ኢ-ጥገኛ ህዝቦች ይላቸዋል።
የመጀመሪያው ማዕከል በምዕራብ ቆላማ ክፍል የሚገኘው ሲሆን፣ ከመልክዓምድር አንጻር ከከሰላ እስከ ቦጎስ ያለውን ቦታ ያካልላል። በተለምዶ ባርካ የሚባለው ነው። ይህ ክፍል ትግረ ቋንቋ በሚናገሩ የቤኒ አሚር ጎሳዎች የሚመራ ቢሆንም በውስጡ ሌሎች ብሔሮችን አጠቃሎ ይዟል። አካባቢው ከደጋው የአሁኑ ኤርትራ ክፍል ይበልጥ ከሱዳኖች ጋር የበለጠ ጥብቅ ትሥሥር ነበርው። ለዚህ ምክንያቱ በ1820ዎቹ ሚርጋኒያን የእስልምና እምነትን ለቤኒ አሚሮች በመስበክ ስላስፋፉ ነበር። ሚርጋኒያ ወየም የሚርጋኒያ ቤተሰቦች ከሰላ ውስጥ ሃትሚያ በተባለ የሱፊ እስልምና ማዕከል ውስጥ ከፍተኛ እንቅስቃሴ የሚያደርጉ የአንድ ቤተሰብ ሰወች ነበሩ።
ሁለተኛው ማዕከል ከምዕራቡ ክፍል በቋንቋም ሆነ በብሔር በጣም የተለየ ነው፣ የሚገኘውም በስተምስራቅ፣ በቀይ ባሕር ጠረፍ አካባቢ ነው። መጀመሪያ ደረጃ፣ ይህ የጠረፍ አካባቢ በስመ አዱሊስ የአክሱም ዋና ግዛት ነበር። ሆኖም ከ8ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ አካባቢው በእስልምና ምህዋር ስር በመውደቁ (የዳህላክ ሡልጣኔት፣ ለምሳሌ)፣ ከመካከለኛው የኢትዮጵያ ግዛት አፈነገጠ። ምንም እንኳ የኢትዮጵያ ነገሥታት (ዐፄ ዘርዓ ያዕቆብ ለምሳሌ) አልፎ አልፎ አካባቢውን በማስመለስ በባሕር ምድር ስም የባሕረ ነጋሽ ግዛት አድርገው ቢያስተዳድሩትም ከ8ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ የያዘውን መልክ ሊቀይር አልቻለም ። የዚህ አካባቢ ዋና ማዕከል ምፅዋ የነበረ ሲሆን በምጽዋ አረቦች ቤታቸውን ሰርተው የእስልምና ማዕከል አድርገውት ነበር። ይህን የእስልምና ማንነት በሚያፀና መልኩ ኦቶማን ቱርኮች ምጽዋን ከ1557 እስከ 1578 ባደረጉት ዘመቻ ተቆጣጥረው የቀይባሕር እስላማዊ ቅኝ ግዛታቸው አካል አደረጉት። በአካባቢው በረሃወች የሚኖሩት አፋሮች የእስልምናን ስርዓት መያዝ የጀመሩት በዚሁ ዘመን፣ በ16ኛው ክፍለ ዘመን ነበር።
ሦስተኛው ማዕከል በሁለቱ መሃል የሚገኘው ተራራማው የሐማሴን፣ ሰራየ እና አካለ ጉዛይ ግዛት ሲሆን በዚህ ቦታ ትግርኛ ተናጋሪ ክርስቲያኖች ይገኙበታል። በተለምዶ መረብ ምላሽ የሚባለው ነው። ይህ ክፍል ከጥንት ጀምሮ የኢትዮጵያ ዋና ክፍል የነበረ ነው። በአክሱም ዘመነ መንግስት የግዛቱ አይነተኛ ክፍል፣ እንዲሁም የሥርዓተ ገዳምና የክርስትና ዋና ማዕከል ነበር። ከአክሱም በኋላም ባሕር ምድር ተብሎ የሚታወቀው ግዛት ዋና እምብርት ነበር። ክፍሉ በኢትዮጵያ ከሚገኘው ሌላው የትግርኛ ተናጋሪ ጋር ካለው ቁርኝት አንጻር የሚለየው የነበር በሁለቱ ክፍሎች መካከል በሚጓዘው መረብ ወንዝ ነበር። ስለሆነም መረብ ምላሽ ተብሎ ይታወቅ ነበር። እንደማንኛው ሌላው የኢትዮጵያ ክፍል፣ የዚህ አካባቢ ታሪክ የሚያጠነጥነው ከመካከለኛው የኢትዮጵያ መንግስት ጋር በነበረው ግንኙነት ዙሪያ ነበር። የመረብ ምላሽ ዋና ክፍል ሐማሴን ሲሆን ይህ ክፍል ለዘመናት ይተዳደር የነበረው በሁለት ተፎካካሪ ቤተሰቦች ነበር፡ እነርሱም ሓዛጋ እና ሳዛጋ በመባል ይታወቃሉ። ይህ ክፍል አንድ አንድ ዘመቻወችን ወደ ቆላው ቢያደርግም፣ አልፎ አልፎም ከውጭ ሃይሎች እርዳታ ቢያገኝም፣ በአጠቃላይ ግን የአስተዳደሩ ስርዓት ሙሉ በሙሉ ኢትዮጵያዊ ባህልንና ትውፊትን የተከተለ ነበር።
ይህ በዚህ እንዳለ ነበር ግብጾች (ክዴቭ ፓሻ) እኒህን ሶስት ክፍሎች አንድ በማድረግ ከኢትዮጵያ ለይተው ለመግዛት የሞከሩት። ከላይ እንደተጠቀሰው ግብጾች ከከሰላ ምጽዋ የሚዘልቀውን መንገድ ቅኝ አድርገው ነበር ሆኖም ግን ለጸጥታ ሲሉ የደጋውን ክርስቲያን ክፍል ለመቆጣጠር ሞክሩ። በዚህ ምክንያት ከኢትዮጵያ ጋር ጦርነት ገቡ። በኖቬምበር 16፣ 1875 ላይ የአጼ ዮሐንስን ሰራዊት ጉንደት በተባለ ቦታ ገጥመው ተሸነፉ። ማርች 1-9፣ 1876 ላይ እንደገና ጉራ በተባለ ቦታ ገጥመው ከፍተኛ ሽንፈት ገጠማቸው። ይህን አይነት ክስረት ከገጠማቸው በኋላ ደጋውን ክፍል ትተው ድሮ በነበሩበት ምጽዋ-ከሰላ፣ በተለይ ቦጎስ ፣ መንገድ ላይ ተወሰነው በኢትዮጵያውያን ላይ የደፈጣ ውጊያ ማድረግ ቀጠሉ። ጠንክረው ለመከላከል ሲሉ፣ አጼ ዮሐንስ መረብ ምላሽን ለመያዝ አሰቡ፤ ስለሆነም በ1876 ዓ.ም. ራስ አሉላ እንግዳን የመረብ ምላሽ ገዥ አድርገው ሰየሟቸው። ራስ አሉላ በአገሬው ሰው እንደ ጸጉረ ልውጥ ተደርገው በመቆጠራቸው ነገሩ ቅሬታን ፈጠረ። ስለሆነም የመረብ ምላሽ የቀደመ ገዥ የነበሩት ራስ ወልደሚካኤል በግብጾች እርዳታ ሐማሴንን ለተወሰነ ጊዜ መቆጣጠር ችለው ነበር። ራስ ወልደሚካኤል በ1879 ተማርከው ለእስር ተዳረጉ። ነገሮች እንዲህ ከተደላደሉ በኋላ ራስ አሉላ በግብጾች ምሽጎች ላይ አልፎ አልፎ ዘመቻ በማድረግ ጥቃት ማድረስ ጀመሩ። በመካለሉ ማሃዲ ሱዳኖች በግብጾች ላይ በመነሳታቸው ግብጾች ከሁለት ጎን አጣብቂኝ ውስጥ ገቡ። ከአጣብቂኙ ለመገላገልና ከአካባቢው በሰላም ለመውጣት ሲሉ ግብጾቹ በ1884 ከአሉላ ጋር የሄዌት ስምምነት የተባለውን ውል ተፈራረሙ።
ብዙም ሳይቆይ፣ ከአመት በኋላ፣ ታኅሣሥ 1885 ላይ ጣሊያኖች ምፅዋ ላይ መልህቃቸውን ጥለው ወደ መሃል መስፋፋታቸውን ጀመሩ። መስከረም 1885 ላይ አሉላና የሱዳን መሃዲስቶች ኩፊት በተባለ ቦታ ተገናኝተው ራስ አሉላ ጦርነቱን በድል ቢደመድሙም ከሰላን ለመቆጣጠር የነበራቸው እቅድ በጣሊያኖች ወደ ምጽዋ ዘልቆ መግባት ተዘናጋ። ፊታቸውን ከምዕራቡ ግንባር በመመለስ፣ ራስ አሉላ፣ ጣሊያኖችን በዶገሊ (1887) ጦርነት እንዲሁም በኮዓቲት(1888) ጦርነት ድል አደርጓቸው። ይሁንና የጣሊያኖች መስፋፋት ሊገታ አልቻለም። ለዚህ ምክንያቱ በምዕራብ የመሃዲስቶች ጦርነትና እንዲሁም የጣሊያኖች በሃይል መጠናከር ነበር። በኒህ ድርብ ጫናዎች ምክንያት 1888 ላይ የኢትዮጵያ ሠራዊት አፈግፍጎ መረብ ወንዝን ተሻገረ። 1889 ዓ.ም. ያለመንም ጦርነት የጣሊያን ሰራዊት አስመራ ገባ።
እንግዲህ በዚህ ዘመን የተፈጠረው የምዕራብ ኤርትራ(ባርካ)፣ የምጽዋዕ እስላሞች፣ የሱዳንና የግብጽ ግንኙነት ነበር በኋላ በ1950ወቹ ለተነሳው የኤርትራ ነጻነት ግንባር ጀብሃ የሚለውን አላማ መሰረት የሆነው። የኤርትራ ህዝቦች ነጻነት ግንባርም የአሉላን ጸጉረ ልውጥነትና በህዝቡ ዘንድ ያስነሳውን ማንጎራጎር እንደ-የመረብ ምላሽ ህዝብ ነጻነት ጥያቄ መነሻ አድርጎ ይወስደዋል። ይህ የታሪክ ክፍል የቱን ያክል ለ20ኛው ክፍለ ዘመን የኢትዮጵያና የኤርትራ ታሪክ ሚና እንደነበረው ለመገንዘብ አዳጋች አይደለም።
የጣሊያን መንግስት በደቡብ ምዕራብ ቀይ ባህር ጠረፍ ላይ ከአንድ የመርክብ ኩባንያ ቦታዎችን በመግዛት በመሬቱ ላይ የሕጋዊ ይገባኛልን አጸና። እንዲሁም ከአካባቢው መሪዎች ጋር ውል በመፈራረም አሰብንና ቅርብ ደሴቶቿን ሐምሌ 1882 ቅኝ ግዛቶቹ እንደሆኑ አወጀ። ይህ እንግዴህ ኮሎኒያ አሰብ የሚባለው ነው። ከሶስት አመት በኋላ፣ የካቲት 1885 በእንግሊዞች መልካም ፈቃድ ምፅዋን ከግብጾች በመንጠቅ ተቆጣጠረ። ቀጥሎም ከጎጥ መሪዎች ጋር ውሎች በመፈራረም ሰምሐር እና ሳህል የሚባሉትን የሰሜን ምዕራብ ክፍሎች በሰላማዊ መንገድ ወደ ግዛታቸው ጠቀለሉ። ወደ ደቡብ ግን በጦርነትና ክፋፍሎ ማሸነፍ በሚለው የቅኝ ግዛት መንገድ መስፋፋት ጀመሩ። የመሃዲስቶችን፣ ኢትዮጵያውያንና በኢትዮጵያውን መካከል ያለውን ፉክክር በመጠቀም ሐማሴንን፣ ሰራየንና አካለ ጉዛይን ገንዘባቸው አደረጉ። ዳግማዊ አጼ ምንሊክ የአጼ ዮሐንስ ተተኪ ንጉስ እንዲሆኑ በመርዳት በቀይ ባህር ጠረፍ ላይ ያላቸውን ግዛት ህጋዊነት እንዲቀበሉ አደረጉ (የውጫሌ ውል)። የውጫሌን ውል፣ አንቀጽ 3፣ የጣሊያኖችን ግዛት በምስራቃዊው ጠለል ላይ የወሰነ ቢሆንም እነርሱ ግን ውሉን በመጣስ ግዛታቸውን እስከ መረብ ወንዝ ድረስ አስፋፉ። 1890 ላይ ይህን ግዛታቸውን ኤሪትራ ብለው ሰየሙት።
ኤርትራን ካወጁ በኋላ ጣሊያኖች በ3ኛው አመት ህዝብ ቆጠራ አደረጉ። በዚህ ወቅት የህዝቡ ብዛት 191፣127 እንደሆነ ሊታወቅ ቻለ። በዘመኑ ከአርሶ አደሩ ክርስቲያን ደገኛ ትግርኛ ተናጋሪዎች በተጨማሪ በምዕራብ፣ ዘላን መስሊሞች ፡ ቤኒ አሚር፣ ብሌን፣ ሐባብ፣ መንሳ እና ማርያ እንዲሁም ዘላንና አርሶ አደር የሆኑት ኩናማና ናራ የተሰኙ ብሔሮች እንደሚኖሩ ታወቀ። በምስራቅና በደቡብ የባህር ጠረፎች ደግሞ አፋርና ሳሆ የተሰኙ አርብቶ አደሮች እንደሚኖሩበት ተመዘገበ።
ጣሊያኖች የግዛታቸውን ማዕከል ምፅዋ ላይ በማድርገ የቢሮክራሲ ስርዓት ዘርግተው በራሱ ላይ ወታደራዊ ገዥወች ሾሙበት። ቆይተውም ከአገሬው ወሰደው 300+ሺህ ሄክታር የሚሆነውን መሬት ለአውሮጳውያን ገበሬዎች ለመስጠት ያሰቡት እቅድ ከህዝቡ ዘንድ ከፍተኛ ተቃውሞ ደርሶበት ተቋረጠ። ሚያዚያ 1894 በደጃዝማች ባህታ ሐጎስ የተነሳው አመጽ ጣሊያኖች ወደ ኢትዮጵያ፣ ትግራይ የማጥቃት ጦርነት እንዲከፍቱ አደረገ። ነገር ግን በዳግማዊ ምኒልክ የተመራው የኢትዮጵያ ሰራዊት ጣሊያኖችን በተደጋጋሚ ድል አደረጋቸው (አምባላጌ-ታህሳስ 1895፣ አድዋ - መጋቢት 1896)። በኒህ ጦርነቶች ጣሊያኖች ወደ 10፣000 ወታደሮችና 500 ሚሊዮን ሊሬ በመክሰራቸው ከዚህ በኋላ ለቅኝ ግዛታቸው የሚያወጡትን ወጭ ቀነሱ።በዚህ ጦርነት የማይረሳው ብዙ ወታደሮችም ተማርኳል የጣልያን ምርኮኛችን በካሳ እንዲለቀቁ ተስማምቷል ለኤርትራውያን የጣልያን ወታደሮች ግን ኣንድ እግራቸው እና ኣንድ እጃቸውን በመቁረጥ እንዲለቀቁ ተደርጓል የማይረሳው የኢትዮጵያ ጥቁር ታሪክ የነበረውን ጸብ ከዚህ ይጀምራል፣ከዚያ ወዲህ ጣልያኖች ከኢትዮጵያ ጋር መልካም ጉርብትና ፈለጉ እንጂ በቀደመው አጥቂነታቸው ለመቀጠል አልፈለጉም።
ከአድዋ ሽንፈት በኋላ ጣሊያኖች ከኢትዮጵያ ጋር ተፈራርመው አዲስ ገዢ፣ ፈርዲናንዶ ማርቲኒ፣ 1897 ላይ በመሾም ግዛታቸውን ማጽናት ጀመሩ። በዚህ ወቅት የቀደመው ወታደራዊ ስርዓት እንዲቋረጥ ተደርጎ አገሪቱ የብሔር ልዩነትን "በሚያከበር" አስተዳደር ተከፍሎ እንዲቋቋም ተደረገ። ዳህላክ፣ አፋር እና ሰምሃር አንድ ላይ "ምስራቃዊ ክፍል" ተብለው ከምጽዋ እንዲተዳደሩ ተደረገ። "ምዕራባዊ ክፍል" ከአቆርዳት እንዲተዳደር ሲደረግ ቤኒ አሚርን፣ ናራንና ኩናማ ምድርን ያጠቃልል ነበር። ከከረን ሆኖ የሚተዳደረው ደግሞ ሰሜናዊ ሐማሴን (የእስልምና ተከታይ የሆነ)፣ ቤት አሰገደና ዓድ ሼኽ ነበሩ። ቀሪው ሐማሴን ከአስመራ፣ ሰራየ ከመንደፈራ(አዲ ወግሪ) እንዲተዳደር ሲደረግ አካለ ጉዛይ ከሳሆ ጋር ተዋህዶ ከአዲ ቀይሕ ይገዛ ጀመር። ከላይ ወደታች በተዘርጋ መዋቅር የጣሊያን ባለስልጣኖች እያንዳንዱን ክፍል ያስተዳድሩ ጀመር። የአገሪቱ ዋና ከተማ ከምጽዋ ወደ አስመራ የተዛወረው በዚህ ወቅት፣ በ1898 ነበር።
ከ1898 እስከ 1908 በተደረጉ ውሎች (ከኢትዮጵያ፣ ከአንግሎ-ግብጻዊ ሱዳንና ከጅቡቲ ጋር) መሰረት የቅኝ ግዛቱ ድንበር ታወቀ። ኢትዮጵያን ስለ ድንበሩ ለማሳመን 3 አመትና 5ሚሊዮን ሊሬ ፈጅቶባቸው ግንቦት 1900 ላይ ያሰቡት ሊሳካላቸው ቻለ። ድንበሩ ከሞላ ጎደል የመረብ፣ በለሳና ሙና ወንዞችን የታከከ ነበር።
በ1898 ጣሊያኖች ለቅኝ ግዛታቸው አዲስ ደንብ አወጡ። ድሮ ይጠቀሙበትን የነበረውን የአገሬውን ባላባት በጭካኔ የመቅጣት መንገድ በመተው፣ ከነሱ ጋር የተሻረከውን የመሸለምና በነሱ ስር እንዲሰራ የማድረግ ዘዴን ጀመሩ። ከሕግም አንጻር የጣሊያን ሕግ ለጣሊያን ገዥወች የሚሰራ ቢሆንም የአካባቢው ሕግ ( ለምሳሌ የሙስሊሞች ሕግ) ለአካባቢው ሕዝብ እንዲሰራ አደረጉ። ከላይ ጣሊያኖች የሁሉ ገዢወች ሲሆኑ ከስር የአካባቢውን መሪወች ቀጥረው እንዲያስተዳድሩ አደረጉ። የአካባቢው ገዥወች ግብር በመሰብሰብ፣ ሕግ በማስከበርና ፍርድ በመስጠት ያገለግሉ ነበር። ይህ የአገሩን መሬት በአገሩ በሬ ዘዲያቸው የተሳካ ከመሆኑ የተነሳ በዚህ ወቅት አገሬው በአመጽ እንዳይነሳ እረድቷል፣ ቢነሳም በጣም በአናሳ ሁኔታ አልፎ አልፎ ነበር (ለምሳሌ ደጃዝማች አበራ ግዛው፣ ሙሃሙድ ኑሪና ገብረመድህን ሐጎስ ወደ ኢትዮጵያ እንዲሸሹ የተገደዱ)። ጣሊያኖቹ በዚህ ዘመን ትግርኛ ከማይናገረው ክፍል ከፍተኛ ድጋፍን አገኙ፣ ለዚህም ምክንያቱ ሕግና ሥርዓት ባሉት መመሪያቸው መሰረተ ከደጋው ወደነዚህ ክፍሎች የሚመጣውን ዘመቻ በማስቆማቸው ነበር። በወቅቱ የጣሊያኖች ዋና አላማ ፖለቲካዊ መረጋጋት ስለነበር የትግርኛ ተናጋሪውን ክፍል በአመጽ እንዳይነሳ ብዙ ስራ ሰርተዋል። ስለሆነም የትግርኛውን ክፍሎች ማህበረሰባዊ ትሥሥር ለመቆራረጥ ብዙ ሙከራወችን አድርገዋል። የካቶሊክ ቤተክርስቲያንን ለተግባራቸው እንዲረዳቸው በእጅጉ ሞክረዋል። ነገር ግን ይህ ሙከራቸው ብዙ ፍሬ አላፈራም። ጣሊያኖቹ የእስላምና ተከታዩን ክፍል ድጋፍ ለማግኘት ሲሉ የእስልምና ሃይማኖትን መስፋፋት በሰፊው ይደግፉ ስለነበር። በዚህ ምክንያት የኦርቶዶክስ ተከታዩ ክፍል የካቶሊክ ቤተከርስቲያንን በመጥፎ አይን በመመልከት የትግርኛ ተናጋሪውን ህዝብ ወደ ካቶሊክ ሃይማኖት የመግባት ፍላጎት እጅግ አነስተኛ ሆነ። እንዲያውም የኦርቶዶክሱ ቤተክርስቲያን ከኢትዮጵያ የኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ጋር በነበረው ጥብቅ ግንኙነት ምክንያት ከ1920ወቹ ጀምሮ ለቅኝ ገዥወቹ ከፍተኛ ተቃውሞ ይመጣ የነንበረው ከኒሁ አብያተ ክርስቲያናት ሆነ።
አብላጫው የትምህርት ስራ በካቶሊክና በፕሮቴስታንት ሚስዮናውያን የሚሰራ ነበር። በመጀመሪያ፣ የአገሬው ህዝብ ዕውቀት አድማሱ እንዳይሰፋ በማሰብ እንዳይማር በህግ ተከልክሎ ነበር ። ነገር ግን ለቅኝ ግዛቱ ተላላኪዎች ለመፍጠር በማስብ አገሬው አንስተኛ የኢለመንታሪ ትምህርት እንዲማር ተፈቀደ፣ ይሄውም የሆነው በ1911 ነበር።ከ 1ኛ ክፍል እስከ 4ኛ ክፍል ነበረ፣ ጣሊያኖቹ በተጨማሪ በአስቀመጧቸው የተለያዩ መሰናክሎች ምክንያት አቅማቸው ለትምህርት ከደረሱ የአገሬው ሰዎች መካከል ከላይ የተጠቀሰውን ትምህርት ያገኙት ከ2% አይበልጡም ነበር። ቅኝ ግዛቱ፣ ኤርትራዊ ምሁር እንዳይኖር ማድረጉ የማይካድ ሃቅ ነው።
በኤርትራ ኗሪ የሆኑ ጣሊያኖች ቁጥር ቀስ በቀስ እያደገ ሄዶ 1934ዓ.ም. ላይ 4፣500 ደርሶ ነበር። በሚቀጥሉት 5 አመታት ከፍተኛ እድገትን በማሳየት፣ 1939ዓ.ም. ላይ ቁጥራቸው 75፣000 ደርሶ ነበር። ከሰፋሪ ጣሊያኖቹ ውስጥ የፋብሪካ ባለቤቶችና ገበሬዎች ቢገኙበትም አብዛኞቹ ግን መኖሪያቸውን ያደረጉት በአስመራና ምጽዋ ነበር። በ1930ወቹ መጨረሻ ላይ አንድ-አምስተኛ (20%) የሚሆኑት የአገሬው ሰዎች በከተማ ይኖሩ ነበር። በአንስተኛ ደመዎዝ እየሰሩ፣ ለአገሬው በተዘጋጁ የከተማ ክፍሎች ተወስነውና የፖለቲካ አቅም እንዳይኖራቸው የጣሊያን ዜግነት ተነፍጓቸው ይኖሩ ነበር።
ምንም እንኳ በቅኝ ግዛት ስርዓት መሰረት አገሬውና ገዥዎቹ እኩል ባይታዩም እስከ ፋሽዝም መነሳት ድረስ የአገሬው ህዝብና ጣሊያኖቹ ከሞላ ጎደል የመደባለቅ ሁኔታ አሳይተዋል። ነገር ግን በ1930ዎቹ መጨረሻ ላይ አይን ያወጣ የአፓርታይድ ዘረኝነት ተጀመረ። በኤውሮጳውያንና በአገሬው ህዝብ መካከል ማንኛውም አይነት ጋብቻም ሆነ አብሮ መኖር በህግ ተከለከለ። 1940 ላይ የጣሊያንና አገሬው ክልሶች ሳይቀሩ የዜግነትና የትምህርት መብታቸውን በህግ አጡ።
ከ1936 ጀምሮ ኤርትራ የኢኮኖሚ እድገት ማሳየት ችሏል። በ30ዎቹ መጨረሻ 2፣198 የኢንደስትሪ ተቋሞች በአገሪቱ ተመስርተዋል። ይሁንና ጣሊያኖች አገሪቱ እራሷን እንድትችል ሳይሆን የነርሱ ጥገኛ እንድትሆን ነበር ያደረጉት፣ ለዚህ ሲሉ አብዛኛው ምርት ከውጭ ያስመጡ ነበር። ከ10-15% የሚሆነው የአገሬው ወንድ ሃይል በኢንደስትሪ፣ በእርሻና በጥቃቅን የተላላኪ ስራወች ተቀጥርው ይሰሩ ነበር። ከ1936-41 ድረስ አብዛኛውን የአግሬውን ወንድ ቀጥሮ ያሰራ የነበረው የቅኝ ገዥው ውትድርና ተቋም ነበር (40% ወይም 60፣000 ለአቅመ አዳም የደርሱ ወንዶችን)።
እኒህ ወታደሮች ኢትዮጵያን ለመውረር ያገለገሉ ሲሆን ለዚህ ታማኝነታቸው ምክንያቱ ቅኝ ገዥወች በኤርትራ ላይ ያሰፈኑት ፖለቲካዊ መረጋጋት እንደምክንያት ይጠቀሳል። የጤና፣ የገበያ ኢኮኖሚ እንዲሁም ቁሳዊ ፍጆታ መስፋፋት በ1905ዓ.ም. 250 ሺህ ብቻ የነበረው የኤርትራ ህዝብ ወደ 614 ሺሕ በ1935 ዓ.ም. እንዲያድግ አድርጓል። ትግርኛ ተናጋሪው ክፍል በዚህ ጊዜ 54% የአገሪቱ ክፍል ነበር። እኒህ ለውጦች በአገሬው ላይ የስነ ልቦና ለውጥን አስከተሉ፣ ስለሆነም ከኢትዮጵያውያን ጐረቤቶቻቸው የተለዩ ህዝቦች የመሆን ማንነትን ፈጠረ።
ሁለተኛው የአለም ጦርነትን ተከትሎ እንግሊዞች ከአንግሎ ግብጻዊ ሱዳን በመነሳት ጥር 1941 በኤርትራ ላይ ጥቃት አደረሱ። ከሶስት ወር በኋላ የከረን ጦርነትን በማሸነፍ ሚያዝያ 1941 ሙሉ ኤርትራን ተቆጣጠሩ። የእንግሊዝ ወታደራዊ አገዛዝ(BMA) በጣሊያኖች ምትክ አገሪቱን ማስተዳደር ጀመረ። 1947 ጣሊያን በፈረመችው የሰላም ውል መሰረት ኤርትራ ለአራቱ ሃይላት ተሰጠች። ከዚህ በኋላ ኤርትራ የጣሊያን ቅኝ መሆኗ አበቃላት።
እንግሊዞች የመጀመሪያ አላማቸው ሕግና ስርዓትን ማጽናት እንዲሁም አገሪቱን ማረጋጋት ነበር። ለዚህ ሲሉ ጣሊያኖች ሲሰሩበት የነበረውን ስርዓት ብዙ ሳይቀይሩ ነበር መግዛት የጀመሩት። በ'44 እና '47 መካከል የኤርትራን ግዛቶች በብሔር ከ5 ከፍለው እንደገና አዋቀሩት። ይህ አዲሱ አወቃቀር ከጣሊያኖቹ እምብዛም አይለም ሆኖም ግን ከረንንና አቆርዳትን አንድ በማድረግ "ምዕራባዊ ግዛት" ስያሜ ሰጥተው አዲስ ክፍል አድርገዋል፣ ምፅዋንና አሰብን በማዋሃድ የቀይ ባሕር ክፍል ብለው ሰይመዋል፡
እንግሊዞች ከነበረባቸው የሰው ሃይል ማነስ የተነሳ የጣሊያን ተቀጣሪወችን ሳይቀር የቀደሙትን የአገሬውን ባለስልጣኖች ሳያባርሩ ነበር ግዛታቸውን የጀመሩት። የጣሊያኖችም ህጎች በነበሩበት እንዲጸኑ ተደርገዋል። ሆኖም ግን የአፓርታይድ ስርዓቱን አስቀርተው አገሬው የጤናና የትምህርት፣ የመናገር ነጻነትና የስራ እድል ተቋዳሽ እንዲሆን አድርገዋል። የትምህርት ቤቶች ቁጥር 100 ሲደርስ በዚህ ወቅት ትምህርት በትግርኛእና አረብኛ ይሰጥ ነበር። የሁለተኛው የአለም ጦርነት ካስነሳው የኢኮኖሚ ፍላጎት አንጻር ኤርትራ የእርሻና የኢንደስትሪ ምርቷ በክፍተኛ ደረጃ አደገ። እንግሊዞቹ ወደ 256 ሺህ ሄክታር መሬት በመቆጣጠር 59ሺህ ቶን የሰብል ምርት ለመሰብሰብ ቻሉ። ኢኮኖሚው በዚህ መንገድ ከማደጉ የተነሳ ኤርትራ እርሷን የቻለች ሆነች። የተማሩ ጣሊያኖችና ወዝ አደር የአገሬው ሰወች በእንግሊዞች እየተቀጠሩ ይሰሩ ነበር። ለመጀመሪያ ጊዜ የአገሬው ህዝብ የንግድ ማህበር እንዲያቋቁሙ የተፈቀደው በዚህ ጊዜ ነበር።
በጦርነቱ ወቅት ኢኮኖሚው ይደግ እንጂ፣ እንግሊዞቹ የበለጠ ትርፍ ለማግኘት ሲሉ ጣሊያኖች የዘረጉትን አብዛኛውን ኢንደስትሪና ኢንፍራስትራክቸር በመነቃቀል ሸጡ። ከአለም ጦርነት በኋላ የኢኮኖሚክ ፍላጎት ማንስ ባስነሳው ሁኔታ የኤርትራ ኢኮኖሚያዊ እድገት ተጨናገፈ። የእግንሊዙ ወታደራዊ አስተዳደር ያስቀመጠው የብድር፣ የላይሰንስ፣ የውጭ ገንዝበና የምርት ገደብ ለአገሪቱ ኢኮኖሚ መጨናገፍ ደጋፊ ነበር። የእርሻና የኢንደስትሪ ውጤቱም ከውጭ ካለው ፉክክር የማይከለከል ስለ ነበር ሌላው የኢኮኖሚው ቁስል ነበር። ይህ ሁሉ ተደማምሮ 1948ዓ.ም. ላይ የአገሪቱ ኢንደስትሪ እንዲዘጋና ወደ 10፣000 የሚጠጋ ኤርትራዊ ስራ አጥ እንዲሆን አደረገ። ኢኮኖሚያዊ ቀውሱና የዕቃወችን ውድነት ተከትሎ ብሔራዊነት ገኖ መውጣት ጀመረ። የአገሪቱ ኤኮኖሚና አስተዳደር በኤርትራውይን እንዲደረግ ጥያቄ መቅረብ ጀመረ።
ከ1941 ጀምሮ ሁሉንም ኤርትራውያን ያሳተፈ ፀረ-ቅኝ ግዛት ማህበር -ማህበር ፍቅሪ ሐገር ተቋቁሞ ነበር። የዚህ ማህበር አላማ የህብረተሰቡን ፍላጎት ለእንግሊዞቹ ማስረዳት ነበር። ቀስ ብሎ ግን ከተማ ኗሪው ትግርኛ ተናጋሪ ክፍል ፅንፈኛ፣ ኢትዮጵያን የሚደግፍ አቋም መያዝና ማህበሩን መቆጣጠር ጀመረ። 1943 ላይ አብዛኞቹ እስልምና ተከታዮችና አንድ አንድ የደቡብና መሃከለኛ ደጋማ ክፍል ክርስቲያኖች ማህበሩን ለቀው የመለያየት እንቅስቃሴን ጀመሩ። 1946 ላይ የአንድነት ደጋፊወችና የሱዳን መከላከያ ሃይሎች (በእንግሊዞች ስር የነበሩ) አስመራ ውስጥ ደም ተፋሰሱ። ይህ ሁኔታ የፖለቲካ ውጥረትን ያስከተለና የጣሊያን ኗሪዎች በአንድነት ደጋፊዎች ከዚህ በኋላ ጥቃት እንዲደርስባቸው ያደረገ ነበር። ጥቅምት 1946 ላይ እንግሊዞች በፖለቲካ ፓርቲወች ላይ ያስቀመጡትን ዕቀባ አነሱ።
1947 ላይ ጣሊያኖች በፈረሙት የሰላም ውል መሰረት የኤርትራን የወደፊት ዕድል የተባበሩት ሃይሎች እንዲወስኑ ተደረገ። የተባበሩት ሃይላት የአገሬውን ፍላጎት ለማወቅ አጣሪ ኮሚሽን ላኩ። በዚህ ጊዜ ኤርትሪያ ውስጥ 4 ጉልህ የፖለቲካ ፓርቲዎች ይንቀሳቀሱ ነበር፣ እነርሱም
፩ - አንድነት ፓርቲ - ኅዳር 1947 ላይ እንደ ፓርቲ እውቅናን ያገኘ ነበር። ይደገፍ የነበረውም በትግርኛ ተናገሪዎቹ የሐማሴን ክፍሎች እና ባላባት እስልምና ተከታዮች ነበር።ይህ ፓርቲ ትልቅ የኢትዮጵያ መንግሥት እጅ ነበረው አቋሙም ያለምንም ድርድር ከኢትዮጵያ ጋር መዋሃድ የሚል ስለነበረ። ይዞታው የአገሪቱን 48% ድጋፍ ያገኘ ከነበሩት ፓርቲዎች ሁሉ ታላቁ ነበር።
፪ - መስሊም ሊግ - ሁለተኛው ታላቁ ፓርቲ ሲሆን 30% የአገሪቱን ድጋፍ ያገኘ ነበር። ከባላባቶች ውጭ የሆኑትን መስሊሞች ድጋፍ ያገኝ ነበር። አቋሙ ኤርትራ ተገንጥላ እራሷን መቻል አለባት፣ ይህ ካልሆነ ተገንጥላ በተባበሩት መንግስታት ትመራ፣ የሚል ነበር።
፫ - ለዘብተኛ ተራማጅ ፓርቲ- ከማህበረ ፍቅሪ አፈንግጠው ተገንጣይነትን ከሚያራምዱት ቡድኖች የመጣ ሲሆን አብዛኛው ደጋፊ ደገኛ ክርስቲያኖች ነበሩ። ይህ ፓርቲ በወታደራዊው አገዛዝ(BMA) የሚደገፍ ነበር። አቋሙም ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉትን ትግርኛ ተናጋሪዎች ጨምሮ ከኢትዮጵያ መገንጠል ነበር።
፬ - ጣሊያንን ደጋፊ ፓርቲ - የዚህ ፓርቲ ደጋፊዎች ኗሪ ጣሊያኖች፣ ክልሶችና በቅኝ ግዛቱ ወቅት ጥቅም የነበራቸው ኤርትራውያን ነበሩ። አቋማቸው የጣሊያን ፓለቲካዊ ግዛት በኤርትራ ተመልሶ እንዲቋቋም ነበር።
ከዚህ በተረፈ የኢትዮጵያ፣ ታላቋ ብሪታኒያና ጣሊያን የራስ-ፍላጎቶች የኤርትራን የወደፊት እድል ያወሳሰበ ጉዳይ ነበር። የታላቋ ብሪታንያ አቋም ኤርትራ እራሷን መቻል የማትችል አገር ስለሆነች ከሁለት ተከፍላ እስላሞች የሚኖሩበት ምዕራባዊው ክፍል ለሱዳን እንዲሰጥ፣ ክርስቲያን ትግርኛ ተናጋሪው ደጋ ክፍል ለኢትዮጵያ እንዲሆን ነበር። የጣሊያን ፍላጎት በተባበሩት መንግስታት ቡራኬ የኤርትራ ሞግዚት ሆና እንድታስተዳድረው፣ ያ ካልሆነ አገሪቱ ለብቻዋ እንድትሆን ነበር። የኢትዮጵያ አቋም፣ ከታሪክ፣ ከመልክዓምድር፣ ከብሔርና ከኢኮኖሚ አንጻር፣ እንዲሁም ከስትራቴጂክ ፍላጎት አንጻር፣ ማለት የባሕር በር እንዲኖራት አስፈላጊ መሆኑን በመግለጽ ኤርትራ የርሷ እንደሆነች ነበር። አጼ ሃይለ ሥላሴ በቅኝ ግዛት ወቅት የተወሰደውን መሬት ለኤርትራውያን አስመልሳለው ብለው ቃል ሲገቡ የኤርትራ ኦርቶዶክስ ቄሶች ሙሉ በሙሉ ደጋፊያቸው ሆኑ፣ በግልጽም የአንድነት ፓርቲ ደጋፊዎች ሆነው ይሰሩ ነበር።
ከ1947-48 የአራቱ ሃይሎች አጣሪ ኮሚሽን ወደ ኤርትራ ሄዶ የህዝቡን ልብ ትርታ ለማጥናት ያደረገው ሙከራ በኮሚሽነሮቹ መካከል ስምምነት ስላልፈጠረ እና የኢትዮጵያ ጣልቃ ገብነትም ለመለየቱ አስቸጋሪ ስለነበረ በ1948 ላይ ጉዳዩ ለአለም አቀፉ የተባበሩት መንግስታት መድረክ ቀረበ። እንግሊዞችና ጣሊያኖች የቤቭን ፎርዛ አቅድ የተባለውን ሰነድ ያዘጋጁት በዚህ ወቅት ነበር። በአቅዱ መሰረት ኤርትራ ከሦስት ስትከፈል ምዕራቡ እስላም ክፍል ለሱዳን፣ ደጋው ለኢትዮጵያ፣ ዓሰብና ምጽዋዕ ልዩ ግዛት እንዲሆኑ ነበር። ሆኖም ግንቦት 1949 ላይ የተካሄደው የተ.መ. ጉባኤ ሃሳቡን ውድቅ አደረገው።
ይህን ተከተሎ ኤርትራ ውስጥ ፖለቲካዊ ቀውስ ተነሳ። መስሊም ሊግ የለዘብተኛ ተራማጅ ፓርቲንና የጣሊያን ደጋፊ ፓርቲን ሃይሎች በማስተባበር ታላቅ የተገንጣይ ቡድን መሰረተ። ሆኖም ግን በአባሎቹ የሶሽዮ-ፖለቲካ መሰባጠር ምክንያት ሃይሉ የዳከመ ነበር። በዛ ላይ የጣሊያንን እንደገና መምጣት በመፍራትና የኢትዮጵያን ሙስሊሞችን ለማክበር ቃል መግባት በመከተል ብዙዎች ከኢትዮጵያ ጋር ይህ-ከሆነ ውህደት እንዲፈልጉ አደረገ። የኢኮኖሚው መንኮታኮትም በእስላሞችና ክርስቲያኖች መካካከል እንዲሁም በቋንቋ-ብሔሮች መካከል ውጥረት አስነሳ። መስሊም ሊግ ጭሰኝነትን አስወግዳለሁ በማለቱ የሙስሊም ባላባቶች ውህደትን እንዲደግፉ አደረገ።
1950 ላይ የተ.መ. ሃቅ ፈላጊ ቡድን ኤርትራ በመሄድ ከመጋቢት እስከ ሚያዝያ የህዝቡ ፍላጎት ላይ ጥናት አካሄደ። በዚህ ወቅት ሽፍቶች በመገንጠል ደጋፊዎች ላይ ከፍተኛ ጥቃት አደረሱ። የሃቅ ፈላጊው ቡድን አባል የሆኑት የኖርዌይ ተወካይ ኤርትራ ከኢትዮጵያ ጋር አንድ እንድትሆን፣ የበርማና ደቡብ አፍሪቃ በፌዴሬሽን እንድትዋሃድ፣ የፓኪስታንና ጓቴማላ ተወካዮች ለ10 አመት በተ.መ. ሞግዚትነት ተዳዳራ በኋላ እራሷን እንድትች ሃሳብ አቀረቡ። ሁሉም አባላት ኤርትራ ወዲያውኑ እራሷን እንደማትችል፣ ለዚህ ምክንያቱ የሶሺዮ-ኢኮኖምክ ብቃት አለመኖርን።
የፌዴሬሽን አስተዳደር ለአካባቢው እንግዳ ስለነበር የተለያዩ ክፍሎች በተለያየ መልኩ እንዲተረጉሙት ሆነ። የኢትዮጵያ መንግስት ፌዴሬሽን ማለቱ ኤርትራን ወደ ኢትዮጵያ የሚያጠቃልል ነው ብሎ ተረጎመ። በኤርትራ በኩል፣ ሁሉም የፖለቲካ ፓርቲዎች ፌዴሬሽኑን ቢቀበሉም በአተረጓጎሙ ላይ ልዩነት አሳዩ። አንድነት አራማጆች ትርጉሙን ኢትዮጵያ በምታይበት አይን ሲመለከቱ በኢብራሂም ሱልጣን የሚመራው የኤርትራ ዲሞክራሲያዊ ግንባር የመገንጠል ደጋፊዎችን በማነሳሳት የኤርትራን ራስ ገዝነት አጉልቶ በሚያሳይ መልኩ ይተረጉሙ ነበር።
በተ.መ. የፌዴሬሽኑ ድንጋጌ መሠረት የሁለቱን ክፍሎች ግንኙነት የሚያስተዳድሩ ልዩ ተቋማት እንዲፈጠሩ አልተደረገም። ነገር ግን በምክር ለመርዳት ያክል Imperial Federal Council የተባለ ተቋም ተበጅቶ የነበር ሲሆን በቂ ኃይል ግን አልነበረውም ። ስለዚህ እውነተኛው የፌዴራሉ መንግስት የኢትዮጵያ መንግስት ነበር። በሽግግሩ ወቅት የእንግሊዙ ወታደራዊ አስተዳደር የኤርትራን ህገ መንግስት እንዲህ ሲል ቀረጸ፣ ኤርትራ ራሱን የቻለ ግዛት ሲሆን ኤርትራዊ ዜግነትን ፣ ብሔራዊ ቋንቋን (ትግርኛና አረብኛ)፣ የተለየ ሠንደቅ አላማን፣ ማህተምንና ልዩ መንግስትን ለኤርትራ ይሰጣል። በራሱ ጉዳይ ዙሪያ ህግ ማጽደቅ ፣ ህግ ማስፈጸምና ፍርድ መፍረድ እንዲችል ለኤርትራው መንግስት ይፈቅዳል። የአካባቢውን ሥነ ንዋይ መቅረጽ፣ ግብር መሰብሰብ፣ ጤና፣ ትምህርት፣ መስተዳድር እና የፖሊስ ስራ በዚሁ በኤርትራው መንግስት ስር ይከወናሉ። የፖለቲካ ፓርቲወች፣ የንግድ ማህበራት፣ የሰው ልጅ መብቶች፣ የህትመትና የመናገር ነጻነትንም ይፈቅዳል። የፌዴራሉ መንግስት በአንጻሩ የውጭ ጉዳይን፣ መከላከያን፣ ገንዘብን፣ ፋይናንስን፣ የውጭ ንግድና የኢትዮጵያና ኤርትራን ንግድን፣ መገናኛን በተመለከተ ስልጣን ይኖረዋል። በተጨማሪ የፌዴራል መንግስቱን ስራ ለማካሄድ አንድ አይነት ግብር እንዲያወጣ ይገደድ ነበር። በዚህ ወቅት አቶ አንዳርጋቸው መሳይ (የአጼ ኃይለ ስላሴ አማች) በኤርትራ የኢትዮጵያ መንግስት ተወካይ ነበሩ።
የኤርትራ ምክር ቤት (ባይቶ ኤርትራ) በእንግሊዞች አቀናባሪነትና አገር አቀፍ ምርጫ መጋቢት 1952ዓ.ም. ሲመሰረት በዚሁ ወቅት የኤርትራን ህገ መንግስትና የፌደሬሽኑን ደንብ አጸደቀ። እንዲሁም አቶ ተድላይ ባይሩን እንደ ዋና ስራ አስፈጻሚ ና አቶ አሊ አህመድ ሙሳ ረዳይን እንደ ፕሬዜዳንት አድርጎ መረጠ። በዚያው አመት መስከረም ላይ የኢትዮጵያም መንግስት እንዲሁ ሁለቱን አጸደቀ። መስከረም 15 ላይ የአስተዳደሩ ሃይል ወደ ፌዴራል መንግስት ተዛወረ። ከዚህ በኋላ የኢትዮጵያውም ሆነ የኤርትራው ውገኖች ለራሳቸው በሚስማማ መልኩ የፈዴሬሽኑን ደንቦች በመተርጎም ቀስ በቀስ የፖለቲካ ውጥረት ተነሳ። የአንድነት ደጋፊ የነበሩት አቶ ተድላ ባይሩ 1953 ላይ የፖለቲካ ተቃውሚዎቻቸው ወልደ አብ ወልደ ማርያምንና አብርሃ ተሰማን በመወንጀል ጥቃት ጀመሩ። የአንድነት ፓርቲ አቶ ተድላ ባይሩን በመደገፍ ኤርትራን ሙሉ በሙሉ ከኢትዮጵያ ጋር ማዋሃድ አላማው አድርጎ ተነሳ። እኒህ የአንድነት ደጋፊዎች በመንግስት ቢሮዎች ለየት ያለ ስራ የማግኘት እድል ስላገኙ የተገንጣይ ሃይሎች (የኤርትራ ዲሞክራሲያዊ ግንባር) እጅግ ተበሳጩ። በተለይ በእስላማዊው ምዕራብ ኤርትራ ግንባሩ ከፍተኛ ድጋፍን ማግኘት ጀመረ። የኢኮኖሚው እየወደቀ መሄድ፣ የግብር መጨመርና የቁሳቁሶች ዋጋ መጨመር ለውጥረቱ መባባስ አስተዋጽኦ አደረጉ። በዚህ ወቅት ኤርትራ የምታስገባውና የምታስወጣው ዕቃ ላይ 25% የግብር ጭማሪ ተደርጎ ነበር። የጣሊያን ዜጎችም በጦርነቱ ያጡትን የኢንደስትሪ፣ ማዕድን ማውጣት፣ እርሻ ወዘት መብቶች ከእንደገና በማግኘታቸው አገሬው ህዝብ እንዲበሳጭ ካደረጉት ጉዳዮች አንዱ ነበር።
በዚያው አመት በ1953 ሙስሊም ሊግ መነሳሳትን አሳየ። እንዲያውም የእስላምናን ፍላጎትና የኤርትራን ህገ መንግስት እንደግፋለን በማለት ህዝባዊ አመጽ ማደራጀት ጀመረ። የኤርትራው ሥራ አስፈጻሚ ሊቀመንበር የህትመት ነጻነትን በመንፈግ አመጹን ለማፈን ሞከረ። 1954 ላይ ሙስሊም ሊግ በበኩሉ ለአጼ ሃይለ ስላሴ እና ለተባበሩት መንግስታት የመብቱን መታፈን በመቃወም ደብዳቤ ጻፈ። ነገር ግን ተቃውሞው አንድ ወጥ አልነበረም። በሙስሊም ሊግ ውስጥ በተነሳ ውስጣዊ ቅራኔ ኢብራሂም ሱልጣን ከሊጉ ተባረረ። የሆኖ ሆኖ ሙስሊም ሊግ በኤርትራ ምክር ቤት ባደረገው ዘመቻ አቶ ተድላ ባይሩ ምክር ቤቱ ክብር እንዲያጣና በራሱ ፓርቲ እንዲወቀስ አድርገው ነበር።
በኤርትራው ምክርቤትና በሥራ አስፈጻሚው ሊቀመንበር (ፕሬዘዳንት አሊ ረዳይ)ውጥረት የተጀመረው በዚህ ወቅት ነበር። ምክር ቤቱ ተድላ ባይሩን ከመጥላቱ የተነሳ እርሱን ከስልጣን ለማባረር አሊ ረዳን ማባረር ግድ እንዲላቸው ስለተረዱ ሴራ ማሴር ጀመሩ። ተድላ ባይሩ በበኩሉ ህገ መንግስቱ ከሚፈቅደው ጊዜ በላይ፣ ምክር ቤቱ እንዲዘጋ (ሰስፔንድ እንዲደረግ) አደረገ። የተቃዋሚው ሃይል እሮሮውን ወደቀዳማዊ አጼ ሃይለ ስላሴ በማሰማት ጣልቃ እንዲገቡ አደረገ። ንጉሱም የነገሩን ኢ-ህገ መንግስታዊነት በመመልከት አቶ ተድላ ባይሩና ፕሬዜዳንት አሊ ረዳይ ከስልጣናቸው እንዲለቁ አደረጉ። በዚህ ወቅት ቢትወደድ አስፍሐ ወልደሚካኤል ተድላ ባይሩን ተክቶ ተሾመ። አስፍሐ ወልደሚካኤል የአንድነት ፓርቲ ደጋፊ ነበሩ። ምክር ቤቱ በተራው ሼክ ሳይድ እድሪስ ሙሃመድ አዲምን (የኤርትራ ዲሞክራሲ ግንባር ተወካይ) ፕሬዚዳንት አድርጎ መረጠ። ከዚህ በኋላ በአንድነት ፓርቲና በሙስሊም ሊግ መካከል ብዙ መቆራቆስና በኋላም የሙስሊም ሊግ ከሁለት መከፍል ተፈጸመ።
መስከረም 1956 ላይ በተደረገ የምክር ቤት ምርጫ ከ68 መቀመጫወች 32ቱን የአንድነት ፓርቲ አሸንፎ በጠንካራነት ወጣ። ከሁለተኛው የአለም ጦርነት መጨረሻ ጀመሮ በተነሳው የኢኮኖሚ ማሽቆልቆል ሽፍቶች በአገሪቱ መከሰት ጀመሩ። ህዳር 1956 ላይ አጼ ሃይለ ስላሴ ለምክር ቤቱ ባደረጉት ንግግር ኤርትራን ወደ እናት ሃገሯ ኢትዮጵያ የመመልስ ጉዳይ አንስተው ነበር። በጊዜው የአረብ አብዮት በአካባቢው እየተስፋፋ ስለነበር ለኤርትራም አስጊ ሁኔታ የፈጠረበት አጋጣሚ ነበር። ጥቅምት 1957፣ ወልደ አብ ወልደ ማርያምና ኡመር ቃዲ ለተባበሩት መንግስታት በጻፉት ደብዳቤ የኢትዮጵያና የኤርትራ መንግስታት በሚያሴሩት ሴራ የፌዴራል ደንቡ እየተሸረሸረ እንደሆነ አስገነዘቡ። የፌዴራል ባለስልጣኖች ኡመር ቃዲን በማሰር አንድ አንድ የተነሱ ሰላማዊ ሰልፎችንና አድማዎችን በማፈን ሁኔታውን አለዘቡት።
1958 ላይ የኤርትሪያ ሥራ አስፈጻሚ ፕሬዘዳንት የኢትዮጵያን የቅጣት ህግ፣ ሰንደቅ አላማና ግብር ስርዓት በኤርትራ ላይ አጸና። ብርጋዴር ጄኔራል አብይ አበበ በዚህ ወቅት የንጉሱ ተወካይ በኤርትራ ሆነው ተሹመው ነበር። በዚህ ትይዩ ሶስት የፖለቲካ ሃይሎች በግብፅ ተደራጅተው ነበር፣ እነርሱም የኤርትራ ነጻነት እንቅስቃሴ - በወልደ አብ ወልደ ማርያም የሚመራ፣ የኤርትራ ነጻነት ግንባር (ጀብሃ) - በእድሪስ ሙሃመድ አዲም የሚመራ፣ የኤርትራ ዲሞክራቲክ ግንባር አንድነት ፓርቲ- በኢብራሂም ሱልጣን የሚመሩ ነበሩ። መጀመሪያ እኒህ ሃይሎች የተባበሩት መንግስታትን ትኩረት ለመሳብ ቢጥሩም ስላልተሳካላቸው በአረብ አገሮችና በሶማሊያ እርዳት ወደ ትጥቅ ትግል ገቡ።
ግንቦት 1960 ላይ ምክር ቤቱ የኤርትራ አስተዳደር፣ በኢትዮጵያ ንጉስ ሃይለ ስላሴ ስር የሚለውን ስያሜ ለኤርትራ መንግስት መረጠ። ነገር ግን የኢኮኖሚው አለመረጋጋት በሰራተኛው መደብ ውስጥ አድማና ተቃውሞ አስነሳ። ይህ የኢኮኖሚ ቀውስ ኢ-ኢትዮጵያዊ ቅርጽ ነበረው። 1961 ላይ እድሪስ አዋተና ጥቂት ተከታዮቹ በስሜን ምዕራብ ኤርትራ የትጥቅ ትግል አስነሳ። ግንቦት 1962 ተማሪዎች የኤርትራ ነጻነትን በመደገፍ ሰላማዊ ሰልፍ አደረጉ እንዲሁም በዚሁ ውቅት ኢ-ኢትዮጵያዊ ሴራ በአገሪቱ ውስጥ ተደርሶበት ከሸፈ። ሐምሌ 1962 ላይ ቀዳማዊ አጼ ኃይለ ሥላሴ ሁኔታውን ለማረጋጋት ወደ ኤርትራ ተጉዘው ነገሮች ሊረግቡ ቻሉ። ከአምስት ወር በኋላ ህዳር15፣ 1962 የኤርትራ ምክር ቤት ባደረገው ምርጫ ፌዴሬሽኑ እንዲፈርስና ኤርትራ ከኢትዮጵያ ጋር እንድትቀላቀል ወሰነ። ምርጫውን ተከትሎ አጼ ሃይለስላሴ የፌዴራሉን ደንብ ውድቅ በማድረግ ኤርትራ የኢትዮጵያ 14ኛ ጠቅላይ ግዛት አደረጉ።
በዘውዱ አገዛዝ ወቅት ከኢትዮጵያ ወገን አንድ ወጥ ሳይሆን ያመነታ ሁለት አይነት አቋም ታይቷል፡ የመጀመሪያው አቋም በጠቅላይ ሚኒስትር አክሊሉ ሀብተ-ወልድ ይመራ የነበር ሲሆን አቋሙም ሙሉ በሙሉ ኤርትራን ወደ ኢትዮጵያው ስርዓት ማምጣትና ማዕከላዊነትን ማስፋፋት ነበር። ሁለተኛው አቋም ኤርትራን ከ1964-70 ያስተዳድሩ በነበሩት ራስ አስራተ ካሳ የሚመራ ሆኖ የኤርትራን ማንነት በማይነካ መልኩ፣ ግትር ያለ አቋም ሳይይዝ፣ መንግስት አስተዳደሩን እየለዋወጠ በኢትዮጵያ ውስጥ እንዲተዳደር ማድረግ ነበር። ለአስራተ ካሳ አቋም መነሻ በክርስቲያን ኤርትራውያን ላይ የነበረው እምነት ነበር። ስለሆነም ኤርትራ የበለጠ ነጻነት ቢሰጣት አገሪቱ ጸንታ ትቆማለች የሚል ነበር።
ከኤርትራኖችም አንጻር ሁለት መንታ አቋም ነበር። በተለይ ራስ አስራተ ካሳ የኤርትራ አስተዳዳሪ በነበሩበት ወቅት የተማረው ክርስቲያኑ የኤርትራ ክፍል ከሞላ ጎደል የኢትዮጵያ ደጋፊ ነበር። ብዙ የኤርትራ ክርስቲያኖች ወደ አዲስ አበባ በመሄድ በሃብት የበለጸጉ ኤርትራውያንን መቀላቀል ቀጠሉ። በቁጥር ጥቂት የማይባሉ ኤርትራውያን በዘውዱ ሥርዓት ውስጥ የመሪነት ቦታን አገኙ። በአንጻሩ ያልተማረው ወጣቱ ክፍልና፣ በእንግሊዙ ወታደራዊ አስተዳደር ስልጣን የነበረው ይህን አይነት ኢትዮጵያዊነት ሊቀበል አልቻለም። አብዛኛው የሙስሊም ክፍልም እንዲሁ አልተቀበለም።
ብዙ የምዕራብ ኤርትራና የምጽዋ አካባቢ ሙስሊም ወጣቶች ጀብሃን (የኤርትራ ነጻነት ግንባር)ን መቀላቀል ጀመሩ። ጀብሃ በ1960ዓ.ም ካይሮ ውስጥ የተመሰረተ ግንባር ነበር። እኒህ ሙስሊሞች በጊዜው በካባቢው ተንሰራፍቶ የነበረውን መላው አረባዊነት በመዋስ የኤርትራ ህዝብ አረባዊነትን እንደ መፈክር አነገቡ። በዚያውም በአረብ አገሮች ይካሄድ የነበረውን የትጥቅ ትግል ስልት በጥቅም ላይ ማዋል ጀመሩ። የናስሪዝም እና የባቲዝም ንቅናቄዎችን ከመካከለኛው ምስራቅ በመዋስ ገንዘባቸው አደረጉ።
በ60ዎቹ መጨረሻ፣ ምንም እንኳ ጀብሃ እድገት ቢያሳይም የመላው-አረባዊነት አቋሙን በመጥላት አንጎራጓሪ ክርስቲያን ወጣት ኤርትራውያን ሊደግፉት አልቻሉም። ጠረፍ ነዋሪ ሙስሊሞች ጀብሃ በምዕራብ ሙስሊሞች የተሞላና እኛን የረሳ ነው በማለት ለመደገፍ አልፈለጉም። የመላው-አረባዊነት መፈክርም በአረብ አገሮች በተነሳ የርስ በርስ ሽኩቻ ተነኳኮተ። ከዚህ በተጨማሪ ጀብሃ ከሁለት ተከፍሎ በክርስቲያኖች አውራነት የተመሰረት -- የኤርትራ ህዝብ ነጻነት ግንባር (ሻዕቢያ) ሲቋቋም የኤርትራው ትግል ያበቃለት መሰለ ። ሆኖም ግን በጠቅላይ ግዛቱ የሚካሄደው ጦርነት የራስ አስራተ ካሳ አቋም የማይሰራ ስላስመሰለ ህዳር 1970 ላይ ራስ አስራተ ካሳ ከኤርትራ ስልጣናቸው እንዲነሱ ሆነ። ከዚህ በኋላ ወታደሮች በወታደራዊ ስልት ችግሩን እንዲፈቱ ነጻነት ተሰጣቸው።
ከኢትዮጵያ አብዮት መፈንዳት በኋላ የተነሳው ደርግም እንዲሁ ፖሊሲው ያመነታ ነበር። የደርግ የመጀመሪያው ሊቀመንበር የነበረው የኤርትራው ተወላጅ ጄኔራል አማን አንዶምአገሪቱ በኤርትራ ላይ ትከተል የነበረውን ፖሊሲ ለመገምገም ሞክሯል። በእርሱ ፖሊሲ መሰረት ኤርትራ በኢትዮጵያ ስር ሆና ነገር ግን የራሷ የፖለቲካ ማንነት እንዲኖራት የሚፈቅድ ነበር። አማን አንዶም ከተገደለ በኋላ የርሱ ፖሊሲ ተቀይሮ እስከ 1991 ድረስ የሚሰራበት ፖሊሲ በኮሌኔል መንግስቱ ሃይለማርያምአማካይነት ተፈጻሚነትን አገኘ። ይህ አዲሱ ፖሊሲ በኤርትራ እንቅስቃሴዎች ላይ ወታደራዊ ድልን በመቀዳጀት ላይ ያተኮረ ነበር።
በዚህ ሁኔታ፣ አብቅቶለታል ተብሎ የነበረው የኤርትራ አመጽ ማንሰራራት ጀመረ። በ1970ዎቹ ሁለተኛ አጋማሽ ላይ ሻዕቢያ ሙሉ ጥቃትን ማድረስ ጀመረ። ምንም እንኳ ሁሉም ግንባሮች የኢትዮጵያን ሰራዊት የሚታገሉ የነበሩ ቢሆንም፣ ኤርትራውያን አንድ መሆን አልቻሉም ነበር። በተለይ ማርክሲስት የነበረው ሻዕቢያ ብዙ ክርስቲያን ኤርትራውያን ሲቀላቀሉት፣ ኃይሉ ከማደጉ የተነሳ፣ በመላው አረባዊነት አራማጁ ጅብሃ ላይ ጦርነት መክፈት ጀመረ። ከ1981-84 በተደረገ እርስ በርስ ጥሮነት ሻዕብያ የበላይነቱን ተጎንጻፎ ብቅ አለ። ከ80ዎቹ አጋማሽ ጀመሮ ኢትዮጵያ ውስጥ ይካሄድ የነበረው ጥርነት እየተጠናከረ ሲሄድ ሻዕቢያ ወሳኝ ድሎችን ማስመዝገብ ጀመረ። 1987 ላይ ሶቭየት ህብረት ለደርግ የሚያደርገውን እርዳታ ሲያቋርጥ ሁኔታዎች ለሻዕቢያ ተመቻቹ። መጋቢት 1988 የአፋቤት ጦርነት ተብሎ በሚታውቀው የሻዕቢያ ሰራዊት በደርግ ሰራዊት ላይ ስልታዊ የሆነ ድል ተቀዳጀ። ከዚህ በኋላ የአቶ ኢሳያስ አፈወርቂ ስልጣን እየገነነ ግንባሩም ድል እየተጎናጸፈ ሄዶ ግንቦት 1991፣ በኢትዮጵያ የደርግ መውደቅን ተከትሎ ኤርትራ ኢ-ጥገኝነቷን ለማግኘት ቻለች። የኤርትራ ትግል በኢትዮጵያ ላይ ብዙ አሻራ የተወ ሲሆን በተለይ የነጻነት ግንባር ጽንሰ ሃሳብን ከአረብ አገሮች በማስመጣት በአካባቢው ማስፋፋቱ ተጠቃሽነት አለው።
ኤርትራ እራሷን ከቻለች በኋላ ለተወሰነ ጊዜ የኢኮኖሚ እድገትን አሳይታለች። ሆኖም ግን ከጎረቤቶቿ ጋር የሰላም ግንኙነት አልነበራትም። ከሱዳንጋር እርስ በርስ በመወነጃጀል በ1990ወቹ የፖለቲካ ውጥረት ውስጥ ገብተው ነበር። 1995 እና 96 ደግሞ ከየመን ጋር በሐኒሽ ደሴቶች ዙሪያ ጦርነት አድርጋ 1998 ላይ በተ.መ. ውሳኔ መሰረት ደሴቶቹ ለየመን ተሰጡ። ከዚህ በኋላ ቀዝቀዝ ያለ ሰላም በሁለቱ መካከል ሰፈነ።
ከኢትዮጵያ ጋር የነበራት ግንኙነት መጀመሪያ የወዳጅነት ቢሆንም በኋላ ላይ በንግድና በባህር ወደብ አቅርቦት ዙሪያ በተነሱ ጥያቄዎች ውጥረት ገጠመ። 1998ዓ.ም. ላይ ባድሜ በተባለች የጠረፍ መንደር ዙርያ በተነሳ የድንበር ግጭት ውጥረቱ ገንፍሎ ወጥቶ ወደ ጦርነት አመራ። ከሁለት አመት ጦርነት በኋላ ታህሳስ 2000 ላይ የተ.መ. ሰላም አስከባሪ ሃይል በኢትዮጵያ-ኤርትራ ድንበር ላይ ተሰማራ። የአለም አቀፉ የድንበር ኮሚሽን ድንበሩን ለማካለል የወሰደው ውሳኔ በኤርትራ ተቀባይነት ሲያገኝ በኢትዮጵያ ዘንድ በመሪህ ደረጃ ተቀባይነትን አግኝቶ ነገር ግን በተግባር ደረጃ የቤተሰቦችንን መለያየት ይፈጥራል በሚልና ሌሎች ምክንያቶች ተቀባይነት አላገኘም። ኤርትራ በበኩሏ የተ.መ. የሰላም አስከባሪው ክፍል በስለላ ስራ የተሰማራ ነው በማለትና ጫና በመፍጠር 2008 ዓ.ም. ኤርትራን ለቆ እንዲሄድ አደረገች። በዚያው አመት ኤርትራ ወታደሮቿን በራስ ዱሜራ አካባቢ በብዛት ስታሰማራ ከጅቡቲ ጋር የድንበር ጥል ገባች። ይህን ተከትሎ በተነሳ ጦርነት ወደ 30 ሰዎች ሞቱ።
ከግንቦት 1991 በኋላ ኤርትራ ትመራ የነበረው በጊዜያዊ መንግስት ሲሆን መሪዎቹም የቀደሙት የሻዕቢያ ማዕከላዊ ኮሚቴ አባላት ነበሩ። የኤርትራምርጫ(ሚያዚያ 23-25) ከተደረገ በኋላ ግንቦት19,1993 ይሄው ጊዜያዊ አካል የኤርትራ ሽግግር መንግስት መሆኑን አወጀ። አላማውም አዲስ ህገ መንግስት እስኪጸድቅና ምርጫ እስኪካሄድ አገሪቱን ለ4 አመት ማስተዳደር ነበር። ከ5 ቀን በኋላ ኢ-ጥገኛ ኤርትራ ግንቦት 24,1993 ላይ በኦፊሴል ታወጀ። የሽግግሩ መንግስት ህግ አርቃቂ አካል (ሀገራዊ ባይቶ) 30 የሻዕቢያ ማዕከላዊ አካላትን እና 60 አዳዲስ አባላትን የያዘ ነበር። 1993 ላይ ይሄው አካል የኤርትራን የመጀመሪያ ፕሬዘዳንት ኢሳያስ አፈወርቂን መረጠ። ፕሬዜደንቱ የአገሪቱና የመንግስቱ የበላይ አካል ሲሆን በህግ አርቃቂው ኮሚቴ እና በአገሪቱ ምክር ቤት ላይ ሙሉ ስልጣን አለው። በተጨማሪ አቶ ኢሳያስ የሰራዊቱ መሪ እና የሻዕቢያ ዋና ሃላፊ በመሆን ሃይላቸው የገነነ ነው። ከ1994 ጀምሮ ሻዕቢያ ስሙን ቀይሮ ህዝባዊ ግንባር ለፍትሕና ለዲሞክራሲ PFDJ ተባለ። ግንቦት 1997 የተጠበቀው ኤርትራዊ ህገ መንግስት በጉባኤ ቢጸድቅም ተፈጻሚነት አጣ። የፓርላማ እና የፕሬዜደንት ምርጫም እንዲሁ ሳይደረግ ቀረ። 150 አባላት ያሉት የአሁኑ ሀገራዊ ባይቶ ይቀደመውን ኮሚቴ 1997 ላይ የተካ ሲሆን 75 የPFDJ ሹሞችና እና ተጨማሪ 75 የተመረጡ አባላትን አጠቃሎ ይዟል።
በአሁኑ ወቅት ኤርትራ በ6 ዞባዎች ይከፈላል። እኒህ በተራቸው በንዑስ ዞባዎች ይከፈላሉ። የዞባወቹ መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥ በአገሩ የውሃ አቅርቦት ጠባይ ላይ የተመሰረተ ሲሆን የኤርትራ መንግስት ይህን ያደረገበት ምክንያቱን ሲገልጽ እያንዳንዱ አስተዳደር በራሱ የእርሻ አቅም ላይ ሙሉ ቁጥጥር እንዲኖረው እና ታሪካዊ አውራጃዊ ርስበርስ ግጭቶችን በዚያው ለማስወገድ ነው።
እቶም መራሕቲ፣ ብ10 ጥቅምቲ ኣብ ዝተኻየደ ምምራቕ “ፓርክ ሓድነት” ንምስታፍ ናብታ ሃገር እኳ እንተኣተዉ፣ ጎኒ ጎኑ ‘ውን ኣብ ህሉው ኩነታት ዞባ ምብራቕ ኣፍሪቃ ከምዝዘተዩ ተሓቢሩ።
ቤት መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ 130 ዓመት ዕድመ ዘለዎ ኮይኑ፣ እዚ ኣብ ቀጽሩ ተደኵኑ ዘሎ ፓርክ ሓድነት ድማ 40 ሄክታር ዝሸፈነ ልሙዕ ቦታ፣ ታሪኻዊን ባህላዊን ንብረታት እቲ ቤተ መንግስትን መካነ እንስሳን ዘጠቓለለ’ዩ።
እቶም ካብ 16 ጥቅምቲ ኣትሒዞም ኣብ ከተማ ሞቛድሾ ተዋፊሮም ዘለዉ ጅቡታውያን ሓካይም፣ ኣብቲ ብግዳያት እቲ መጥቃዕቲ ዝኾኑ ሶማላውያን ተዓቝቦምሉ ዘለዉ ሆስፒታል ኣብ ህጹጽ ረድኤት ተዋፊሮም ይርከቡ።
መንግስቲ ጅቡቲ፣ እቲ እባ ጎረቤት ሃገር ሶማል ዘጋጠመ ሽበራዊ መጥቃዕቲ ከምዘሕዘኖ ብምግላጽ፣ ኣብ ጎኒ መንግስትን ህብዝን እታ ሃገር ደው ኢሉ ከምዘሎ ንምርግጋጽ’ዩ 30 ሓካይም ናብ ሃገር ልኢኹ።
ኣብ ሶማል፣ ኣብ ታሪኽ እታ ሃገር ዝኸበድ ምዃኑ ዝተገልጸ ሽበራዊ መጥቃዕቲ ቆልዑን ኣዴታትን ዝርከብኦም ንኣስታት 500 ሰለማውያን ሰባት ግዳያት ሞትን መቁሰልትን ጌርዩ’ዩ።
Un ስማርትዋች ብልህ ሰዓት ነው መሣሪያውን ከኪስዎ ሳይወስዱ ማሳወቂያዎችን ለእርስዎ ለመላክ ወይም ከሌሎች መተግበሪያዎች ጋር ለመገናኘት ከስማርትፎንዎ ወይም ከጡባዊ ተኮዎ ጋር መገናኘት የሚችል። የራሱ ስርዓተ ክወና የተገጠመለት ፣ ዘመናዊ ሰዓቶች መተግበሪያዎችን የማሄድ ችሎታ ያላቸው እና እርምጃዎችን እንድንፈጽም ያስችሉናል የሙዚቃ መልሶ ማጫዎትን መቆጣጠር ፣ ለጥሪ መልስ መስጠት ወይም የኢሜል ሳጥንችን ማየት ፡፡ ሰዓቶች ምስጋና ይግባው አዲስ ሚና ይጫወታሉ ስማርትዋች ፣ ሁል ጊዜ ከእርስዎ ጋር ሊይዙት የሚችሉት መሣሪያ ፡፡
Office Staff ያድርጉልን የመስሪያ በመሆኑ ብዙ ጊዜ እንደ አነቃቂ ተደርጋ ትገለጻለች፡፡ ፍትሕ አናሳ አቅም ላላቸው ሰዎች ተደራሽ እንዲሆን ለማድረግ አንዳችም እድል የማያመልጣት ከመሆኑ የተነሳ በነፃ ለሚሰጡ
የመስሪያ ቦታዎች ድጋፍ ዕድገት ምስረታ ወይም ጀማሪ ታዳጊ ወይም መስፋት ታዳጊ መካከለኛ መብቃት ግብር ሥራ ፈጠራ ቢዝነስ አስተዳደር እና ሂሳብ አያያዝ ሽያጭ እና ገበያ ጥናት "የቢዝነስ ሰሌዳ" መጠቀም
2020-05-11 ትንታኔ 146 0 2020-05-04 መሬት ላይ የሸንኮራ አገዳን ለማምረትና በቀን 24ሺህ ቶን አገዳ የመፍጨት አቅም ላለው የስኳር ፋብሪካ የውሃ ምንጭ እንዲሆን ታልሞ መጀመሩ ታውቋል። ውሃ የመያዝ አቅሙ የጣናን ሐይቅ