Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
እድሜ ለግንቦት 20 ወላጅ አልባ ሕፃናት ጎዳና እንዳይወጡ በሕዝቡ የሚደገፍ እንደ ሕፃናት አምባ መስርቶ ከማሳደግ ይልቅ ለአንድ ሕፃን እስከ 25000 ዶላር መንግስት እየተቀበለ በጉዲፈቻ ስም ለአሜሪካ እና አውሮፓ የተቸበቸቡት እና ብዙዎች በህሊና ስቃይ እና የማንንነት ጥያቄ እንዲሰቃዩ የተደረጉት በግንቦት 20 ፍሬ ነው (ሰኔ 25/2012 እአአቆጣጠር በቢቢሲ ድህረ ገፅ ላይ በወጣ አንድ ዘገባ መሰረት ኢትዮጵያ በአመት 5ሺህ በላይ ሕፃናት በማደጎነት ወደ አሜሪካ ብቻ እንደሚሄዱ እና አሜሪካ ከዓለም ላይ በማደጎነት ከምትወስደው ሕፃናት ኢትዮጵያውያን ሕፃናት ከ አምስቱ አንዱ እንደሆኑይገልፃል።(http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18506474)
እድሜ ለግንቦት 20 ሴት እህቶቻችን ተስፋ ቆርጠው ለአረብ ሀገር ባርነት በአስርሺዎች የተጋዙት በሄዱበት ሀገርም ስበልደሉ የሚሰማቸው አጥተው አሳር ፍዳቸውን የሚያዩት ከግንቦት 20 ፍሬ ወዲህ ነው።
እድሜ ለግንቦት 20 ''የኤርትራ ጥያቄን ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ መፍታት የሚቻለው የ ሻብያን ሃሳብ በመቀበል ነው'' ብለው ስያግባቡን የነበሩት አቶ መለስ- ጦርነቱ አበቃ ከተባለ ከ ሰባት አመታት በኋላ ለዳግም እልቂት ''ድንበር'' በሚል ሰበብ ዳግም የኢኮኖሚ ፀባቸውን ወደ ወታደራዊ ግጭት ቀይረው በአስር ሺዎች የረገፉት በ ግንቦት ሃያ ውጤት ነው፣
እድሜ ለግንቦት 20 ስደት ቀድሞ የነበረ ቢሆንም በከፍተኛ ተስፋ መቁረጥ በባህር፣በእግር ወዘተ ወጣቱ ከሀገር የሚወጣው ከግንቦት 20 ፍሬ ወዲህ ነው (ወደየመን በጀልባ ተሳፍረው ከገቡት ስደተኞች ከ 70%በላይ ኢትዮጵያውያን መሆናቸውን የተባበሩት መንግሥታት የስደተኞች ኮሚሽን በዘንድሮው ዘገባው መጥቀሱን ልብ በሉ) ፣
እድሜ ለግንቦት 20 ወጣቶች ተምረው በእውቀታቸው ሀገርንም መጥቀም ሲገባቸው፣የስራ ዕድል የሚያገኙበት ወይንም ስነልቦናቸውን የሚጠብቅ ግን ለፈጠራ የሚያዘጋጅ የስራ መስክ ከመፍጠር ይልቅ በምረቃቸው ጊዜ (የአዲስ አበባ ዩንቨርስቲ 2004ዓም ምረቃ ላይ አቶ ጁነዲን ለተማሪዎቹ እንደተናገሩት)ከዩንቨርስቲ ሲወጡ የኮብል ስቶን ሥራን መስራት እንደሚገባ የተነገራቸው በግንቦት 20 ውጤት ነው።
እድሜ ለግንቦት 20 በሚድያውስ ቢሆን (ጎረቤት ኬንያን ለማነፃፀርያ እንጠቀም) ኬንያ የህዝብ ብዛቷ 30 ሚልዮን ሲሆን እኛ 85 ሚልዮን መሆኑን እናስታውስ እና ኬንያ በይዘታቸውም ሆነ በአቀራረባቸው የመንግስት እጅ ያልተጫናቸው 8 የቴሌቭዥን ጣቢያ፣ 38 ራድዮ ጣብያዎች፣ ከእሩብ ሚልዮን በላይ አንባቢ ያላቸው በየቀኑ የሚታተሙ 4 ጋዜጦች (http://www.pressreference.com/Gu-Ku/Kenya.html#b) ሲኖሩ ሃሳብን የመግለፅ መብት እና በሀገሪቱ የፖለቲካ ጉዳይ ላይ የመወያየት ነፃነት ከእኛ ጋር ሊወዳደር የማይችል መሆኑን ስናስብ እና ጋዜጠኞች መንግስትን ወቀሱ ተብለው በአሸባሪነት ዘብጥያ መውረዳቸውን ስናስብ እድሜ ለግንቦት 20 እንላለን።
እድሜ ለ ግንቦት 20 ጋና ነፃነቷን ስታገኝ የገነባነው ስታድዮም ዛሬ ጋና ከነፃነት አልፋ እስከ መቶ ሺሕዝብ የሚይዝ ስታድዮም ስትገነባ እኛ አሁንም አንድ ለእናቱ በሆነ ስታድዮም መገኘታችን የግንቦት 20 ውጤት ነው።እርግጥ ነው በዛሬው የግንቦት 20 በዓል የስፖርት አካዳሚ ምረቃ በአል እየተከበረ ነው። ስታድዮምስ ?
እድሜ ለግንቦት 20 ቀድሞ ጉቦ የሚለው ቃል ሲነሳ ስለ 20 እና 30 ብር ጉቦ እናስብ ነበር። ዛሬ ጉቦ፣ሙስና እና ዝርፍያ ማለት አድገው ተመንድገው ዝርፍያ ማለት የብሔራዊ ባንክን የወርቅ ክምችት በወርቅ መሰል ነገር መቀየር ሲሆን ጉቦ ማለት ደግሞ የሀገር መሬት እና ውሃን ለሕንድ እና ለአረብ በርካሽ መቸብቸብ ፣ በባለስልጣናት ቤት እንደባንክ ቤት በኢይሮ ብሉ በዶላር ቢሉ በፈለጉት የገንዘብ አይነት ከቤት ማስቀመጥ ማለት ነው (በቅርቡ የግምሩክ ባለስልጣናት ቤት ተገኘ የተባለውን ብር ያስታውሱ)።
ይህንን ሁሉ ስናስብ ነው እንግዲህ ግንቦት 20 ካለፈው ይልቅ መጪውን የሚያስፈራ የሚያደርግብኝ።ከሁሉ የከፋው ግን መንግስት ስለሰራሁት መንገድ እና ድልድይ ስታመሰግኑኝ መስማት ብቻ ነው የምፈልገው ከማለቱም በላይ መሰረታዊ ስህተቶችን ''የጨለምተኞች አመለካከት'፣ የአመለካከት ችግር'' እያለ ማጣጣሉን መቀጠሉ ነው አሳዛኙ።
በኢትዮጵያ የእንግሊዝ አምባሳደር ግሪግ ዶሪ ከጠ/ሚኒስትር መለስ ህልፈት በኋላ ስላለው የኢትዮጵያ ሁኔታ፣ ስለበጀት ድጋፍ፣ ስለ ኢንቨስትመንት፣ ስለ ሰብዓዊ መብት አያያዝና ሌሎች ተያያዥ ጉዳዮች ከአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ መልካሙ ተክሌ ጋር ሰፊ ቃለ ምልልስ አድርገዋል፡፡ እነሆ:-የጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ሕልፈትን ተከትሎ በአገሪቱ ውስጥ ችግር ይፈጠራል ብለው የገመቱ ሰዎች ነበሩ፡፡ እርስዎ ተመሳሳይ ግምት ነበርዎት?የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር ድንገተኛ ሞት አሳዛኝ ነው፡፡ ሆኖም ኢትዮጵያ ማለት አንድ ሰው ማለት አይደለችም፡፡ ይሄ የታሪክ መጨረሻ አይመስለኝም፡፡ በአገሪቱ ብቃት ያለው መንግስት አለ፡፡ አገሪቱ የእድገትና ትራንስፎርሜሽን እቅድን ጨምሮ በርካታ ፖሊሲና ስትራቴጂዎች አሏት፡፡ ይህም ወደሚቀጥሉት ጥቂት ዓመታት ያስጉዛችኋል፡፡ የወትሮ እንቅሥቃሴና ሥራ እንደተለመደው ይቀጥላል፡፡ ባለፉት ሳምንታትም ሆነ አሁን የፀጥታና ደህንነት ችግር አላየሁም፤ ደንብና ስርዓት እንደተጠበቀ ነው፡፡
ከመንግስት ጋር መወያየታችንን ቀጥለናል፡፡ ተጠባባቂ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያምን በብዙ አጋጣሚዎች አግኝቼአቸዋለሁ፣ ከብሪታንያ ሚኒስትርና ከኔም ጋር ተወያይተናል፡፡ በሁለትዮሽ ግንኙነታችን ላይ ለውጥ አይኖርም፣ በብዙ ፈርጆች እንደነበረው ተጠናክሮ ይቀጥላል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ለቀጣይ ጥቂት ዓመታት እንዲሰሩ እንጠብቅ ነበር፡፡ ራሳቸውም እ.ኤ.አ በ2015 ሥልጣን እለቃለሁ ብለው ነበር፡፡ የስልጣን መተካካቱ ከገመትነው በላይ ፈጥኖ ተከናውኗል፡፡ በፖሊሲና በግንኙነት አንፃር ህልፈታቸው ያሳደረውን ተፅእኖ ማጋነን ተገቢ አይመስለኝም፡፡
እውነቱን ለመናገር መለስ በጥልቅ በሳልነታቸው ልዩ መሪ ነበሩ፡፡ በአንዳንድ ጉዳዮች የመለስ አለመኖር ጉዳት ነው፡፡ የኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን የአፍሪካም ድምፅ ነበሩ፡፡ ለምሣሌ በአየር ንብረት ለውጥ አጀንዳ ላይ የሰሩት ተጠቃሽ ነው፡፡ ከሁለቱም ሱዳኖች መሪዎች ጋር ጥሩ ግንኙነት ነበራቸው፡፡ ሀገራቱ ወደ ጦርነት እንዳያመሩ ወሳኝ ሚና ተጫውተዋል፡፡ አለመኖራቸው ክፍተት ይፈጥራል የሚለው ግን አይታየኝም፡፡ አቶ መለስ ሀገሪቱን ብቻቸውን አልነበረም የሚመሩት፡፡ መንግስትና የሥራ ባልደረቦቻቸው እንዲሁም ብልህና ብቃት ያላቸው ኃላፊዎች ሀገሪቱን መምራትና ማስተዳደሩን ይቀጥላሉ፡፡ የአገሪቱን ሁኔታ ስቃኝ የእድገት መርሃ ግብሮችና ፖሊሲዎች መቀጠላቸውን እገነዘባለሁ፡፡ ትምህርት፣ መሠረታዊ የጤና አገልግሎት፣ ዓለም አቀፍ ግንኙነቶችና ስብሰባዎች ላይ ክፍተት አልተፈጠረም፡፡ በተወሠኑ ዘርፎች መለስን ማጣት በጣም ያሳዝናል፡፡ በአጠቃላይ ኢትዮጵያን አስመልክቶ ግን ያለቀ ጉዳይ ነው ማለት አይቻልም፤ ሕይወት ይቀጥላል፡፡
ከክልል መንግስት ጋር እንሰራለን፡፡ መሠረታዊ አገልግሎቶች እንዲሟሉ የገንዘብ ድጋፍ እናደርጋለን፡፡ ከሲቪል ማህበረሰብ እና መንግስታዊ ካልሆኑ ድርጅቶችም ጋር እንሠራለን፡፡
በአራት ዓመት ጊዜ ውስጥ 1.3 ቢሊዮን ፓውንድ ስተርሊንግ ለመስጠት ነው ያቀድነው፡፡ ሠላሳ ሰባት ቢሊዮን ብር ገደማ ይሆናል፡፡ ሀቁን ለመናገር በአጠቃላይ እርዳታ የአሜሪካ መንግስት ይበልጣል እላለሁ፡፡ የእኛ መንግስት ሁለተኛው ሊሆን ይችላል፡፡ የእንግሊዝ መንግስት ለዓለም አገራት ከሚሰጣቸው ድጋፎች ሁሉ ትልቁ በእርግጠኝነት የኢትዮጵያ ነው፡፡ ለሚቀጥሉት ጥቂት ዓመታትም በዚሁ ይቀጥላል፡፡ ይህ በየዓመቱ 330 ሚሊዮን ፓውንድ ማለት ስለሚሆን ብዙ ገንዘብ ነው፡፡
ከፍተኛ ድጋፍ የምትሰጡ ከመሆናችሁ አንፃር በኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት እንዲከበር ምን እያደረጋችሁ ነው? አለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ተቋማት የኢትዮጵያ መንግስትን በሰብዓዊ መብት ጥሰቶች በተደጋጋሚ እንደሚተቹ ይታወቃል…
ስለ የትኛው መብት ነው የምናወራው የሚለውን መለየት ያለብን ይመስለኛል፡፡ የምናወራው ስለሕብረተሰባዊና ኢኮኖሚያዊ መብት ከሆነ በአገሪቱ ላይ አዎንታዊ ለውጦች አሉ፡፡ ሲቪል እና ፖለቲካዊ መብቶችን በተመለከተ ግን የተባለው ትክክል ሊሆን ይችላል፡፡ እኛም የተወሠኑ ሥጋቶች አሉን፡፡ ይህንን በግል ከኢትዮጵያ መንግስት ኃላፊዎች ጋር እናወራለን፡፡ ሥጋቶቻችንንም እንገልፃለን፡፡ በኢትዮጵያ ዲሞክራሲያዊ ሰብዓዊ መብቶች እንዲሻሻሉ ቅድሚያ እንሰጣለን፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስም ለዚህ ቅድሚያ እንደሚሰጡ ነግረውን ነበር፡፡ በኢትዮጵያ ፕሮጀክቶች ስንቀርፅም ግልፅነትና ተጠያቂነት እንዲካተቱ እናደርጋለን፡፡ ይሄም የሰብአዊ መብት ሌላው መልክ ነው፡፡
እኔ በበኩሌ የዚያን ያህል ተስፋ አልቆርጥም፡፡ በነዚህ ጉዳዮች ዙሪያ መሥራታችንን እንቀጥላለን፡፡ እንዳልኩት የጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዕቅድ ረዥም ነበር፡፡ የተተኪው መንግስት እቅድም እንደሚሆን ተስፋ አደርጋለሁ፡፡ ይህ ሂደት እንዲጠናከር ወይም ተጠናክሮ ማየት እንፈልጋለን፡፡ እንደሚመስለኝ ሀገሪቱ የበለጠ ባደገችና ሀብታም እየሆነች በሄደች ቁጥር የተማረ ወጣት የሥራ ኃይል ተጨማሪ መብቶችን ይጠይቃል፡፡ ብልህ መንግስት እነዚህን በቀናነት ይመለከታል፡፡
የእናንተን መንግስት ጨምሮ የተለያዩ ዓለም አቀፍ ተቋማት ኢትዮጵያ የኢኮኖሚ እድገት ማስመዝገቧን ቢመሰክሩም ዕድገቱ ከፍተኛ ቁጥር ያለው ድሀው የህብረተሰብ ክፍል ጋ አልደረሰም በሚል የሚከራከሩ አሉ…
ይሄ ትክክል አይመስለኝም፡፡ ብዙ ሚሊዮን ኢትዮጵያውያን ከድህነት ተመንጥቀው ወጥተዋል፡፡ የምግብ ዋስትናቸውንም አረጋግጠዋል፡፡ በቂ የእህል ምርት በማጣት የሚቸገሩት ኢትዮጵያውያን ብቻ አይደሉም፡፡ ችግሩን ለማቃለል የኢትዮጵያ መንግስት ከዓለም አቀፍ ማህበረሰብ ጋር እየሰራ ነው፡፡ ይሁን እንጂ የኢትዮጵያ ሁኔታ የዛሬ አስር ዓመት ገደማ ከነበረው እጅግ በጣም ተሻሽሏል፡፡ በመላ ሀገሪቱ ብዙ ልጆች ትምህርት ቤት ሲሄዱ ታያለህ፡፡ ብዙ ሰዎች ሕክምና ማግኘታቸውን ታያለህ፡፡ ጉልህና የሚለኩ ለውጦች እየታዩ ነው፡፡ ይህም በየጊዜው እየቀጠለ ነው፡፡ የሚሊኒየሙን የእድገት ግብ ለማሟላት የኢትዮጵያ መንግስት እየጣረ ነው፡፡ ለዚህም ነው ለኢትዮጵያ በርካታ የልማት ድጋፎች እያደረግን ያለነው፡፡ ምክንያቱም ውጤቱን እናያለን፡፡ ስለዚህ የድሃው ሕይወት አልተለወጠም በሚለው አልስማማም፡፡
የትኛውንና የመቼውን የመዝገበ ቃላት ሕትመት ነው የጠቀስከው? በየጊዜው በኢትዮጵያ ችግሮች ይኖራሉ፡፡ በአንድ ወይ በሌላ በኩል መልኩ የምርት መቀነስና ድርቅ ሲከሰት በጣም ድሀ የሆኑ ሰዎች መቸገራቸው አይቀርም፡፡ ለእነዚህ እርዳታ ማድረግ አስፈላጊ ነው፡፡ ግን እንደዚህ የሚቸገሩ ሰዎች ቁጥር ባለፉት አስር እና አስራ አምስት ዓመታት እየቀነሰ መጥቷል፡፡ የኢትዮጵያ መንግስት ከረድኤት ድርጅቶች ጋር በመተባበር በሚያደርገው ጥረት ማለት ነው፡፡ በአጠቃላይ በአገሪቱ ለውጥና መሻሻሎችን ማየት ችያለሁ፡፡ ተንሰራፍቶ የነበረው ረሀብ ካለፉት ጊዜያት የበለጠ እየቀነሰ ነው፡፡
የሴፍቲ ኔት ፕሮግራምን እየደገፋችሁ ነው፡፡ እስካሁን ግን ህብረተሰቡ ከተረጂነት ወጥቶ ራሱን አልቻለም፡፡ ከዚህ አንፃር ፕሮግራሙ ስኬታማ አይደለም ለሚሉ ወገኖች ምን ይላሉ?
ቁምነገሩ በችግር ውስጥ የሚኖሩ ወገኖችን መደገፍ ነው፡፡ በድርቅ ወይ በሌላ ምክንያት የምግብ ዋስትናቸው ተጓድሏል፡፡ ለተወሠነ ጊዜ የምግብ ዋስትናቸውን ማረጋገጥ ነው ሥራው፡፡ እንደዚያ አይነት ችግሮች ይኖራሉ፡፡ ሆኖም በአጠቃላይ የተጎዱ ሰዎች ቁጥር እየቀነሰ ነው፡፡ በፍጥነት እያደገ ያለ የሕዝብ ቁጥርም አለ፡፡ እነዚህ ሰዎች ለመቋቋም እገዛ ያስፈልጋቸዋል፡፡ የረዥም ጊዜ እቅዱ ግን የተረጋጋ ሕይወት እንዲኖሩ ማስቻል ነው፣ የምግብ ዋስትናቸውን በማረጋገጥ፡፡ የምግብ እርዳታ እያገኙ ቀስ በቀስ አካባቢውን የሚለውጥ ሥራም እየሰሩ ነው፡፡ ምርታማነቱን ያጣ መሬት ወደ ምርታማነት በማሻሻል ይንቀሳቀሳሉ፡፡
ከጥቂት ዓመታት በፊት ከዝቅተኛ ደረጃ ነው የጀመርነው፡፡ ግን ያለፉትን አምስት ዓመታት ስትመለከት፣ በሁለቱም አቅጣጫ ትልቅ እርምጃና ለውጥ ታያለህ፡፡ ከኢትዮጵያ ወደ እንግሊዝ የሚደረገውን ንግድ ያየህ እንደሆነ ከ50 ሚሊዮን ወደ 105 ሚሊዮን ፓውንድ ከእጥፍ በላይ አድጓል፡፡ ከብሪታንያ ወደ ኢትዮጵያ የሚደረገውም በተመሳሳይ ጊዜ ከ62 ሚሊዮን ወደ 148 ሚሊዮን ፓውንድ ስተርሊንግ አድጓል፡፡
ይሄ ትልቅ ጭማሪ ነው፡፡ የንግዱ መጠንም በጣም ጠንካራ ነው፡፡ በኢትዮጵያ የእንግሊዝ ኩባንያዎችን ኢንቨስትመንትም እያየን ነው፡፡ በሜታ ቢራ ፋብሪካ ኢንቨስት ያደረገው ዲያጆ 225 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር መዋለ ንዋይ አፍስሷል - ዘንድሮ፡፡ ይህም በኢትዮጵያ እስካሁን የብሪታንያ ትልቁ ኢንቨስትመንት ነው፡፡
በጃሽን ቢራም የደየት ካምፓኒ ኢንቨስትመንት አለ፡፡ የብሪቲሽ ሚኒራል ውሃ ፍለጋ ካምፓኒም በዘንድሮው ዓመት በኢትዮጵያ ኢንቨስት አድርጓል፡፡ ሌሎች በርካታ ኩባንያዎችም አሉ፡፡
ወደኋላ ሄደን የታሪክ ጥያቄ እናንሳ…የጣልያን ፋሺስት መንግስት ኢትዮጵያን በወረረ ጊዜ እንግሊዝ ኢትዮጵያን ባትደግፍ ኖሮ በፋሺስቱ ቅኝ ግዛት ስር ትወድቅ ነበር ማለት ይቻላል?
ይኼን ለማለት አልደፍርም፡፡ ከ1886 ጀምሮ ጥሩ የሁለትዮሽ ግንኙነት አለን፡፡ ከዚያም በፊት ብዙ ግንኙነቶች ነበሩ፡፡ ከሃያኛው ክፍለ ዘመን መባቻ ጀምሮ፡፡ በ1936 ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ሲሰደዱ፣ እንግሊዝ ነው የሄዱት፡፡ ይህ ጥሩ ግንኙነት ያንፀባርቃል፡፡ በእርግጥ የእንግሊዝና የኢትዮጵያ ወታደሮች ጣሊያኖቹን ለማባረር ጎን ለጎን ተሰልፈው ተዋግተዋል፤ በ1941 እ.ኤ.አ፡፡ ኢትዮጵያ እንግሊዝ ስላገዘቻት ነው ነፃ የወጣችው ግን አልልም፡፡ በጋራ ሰርተን ውጤታማ ሆነናል፡፡ አሁን በዘመናዊ የግንኙነት መረብ ውስጥ ነን፡፡ ኢጣሊያም አሁን ወዳጃችን ስለሆነች አብረን እንሠራለን፡፡ በንግድ፣ በልማትና በኢንቨስትመንት ላይ እናተኩራለን፡፡
የታሪክ ተማሪ ነበርኩ፡፡ ታሪክ በአጠቃላይ ይመስጠኛል፡፡ ማወቅ የምፈልገውን ያህል የአፍሪካ አካባቢያዊ ታሪክ አልተነገረኝም፡፡ ያንን ማስተካከል እፈልጋለሁ፡፡ እንግሊዝ ኤርትራን ከጣሊያን ነፃ ለማውጣትም ተዋግታለች፤ በ1941 እ.ኤ.አ፡፡ ቀጥሎ በመንግስታቱ ድርጅት ጥበቃ እንግሊዝ ኤርትራን አስተዳድራለች፡፡ በአሜሪካ ድጋፍ የመንግስታት ድርጅቱ ኤርትራ ከኢትዮጵያ ጋር እንድትዋሀድ አድርጓል፡፡ ብሪታንያም ይህንን ውሳኔ አስፈፅማለች፡፡ እንደሚገባኝ ያንን እኛ አልመራንም፡፡ ግን ተቀብለነዋል፡፡ የቅርብ ጊዜ ታሪክን በተመለከተ ሪፈረንደሙን ደግፈን ውጤቱን እንደማንኛውም የዓለማችን ሀገር ተቀብለናል፡፡ ይህን ተከትሎም የኤርትራ ነፃ መንግስትነት ታውጇል፡፡
ትክክል ልትሆን ትችላለህ፡፡ አንዳንዶች በሂደቱ ደስተኛ እንዳልነበሩ ማሰብ ምክንያታዊ ነው፡፡ በትክክል ታሪኩን ስለማላውቅ ዝርዝር ነገሮች አላወራም፡፡ በሆነ መልኩ የታሪክ ጉዳይ ነው፡፡ በጣም አስፈላጊው አሁን በተግባር ምን አለ የሚለው ነው፡፡ አሁን ጥሩ ያልሆነውን የሁለቱን ሀገራት ግንኙነት ለማሻሻል መሞከሩ ነው ተገቢው፡፡ ልዩነታቸውን ለመፍታት ሁለቱ ሀገራት በከፍተኛ ባለሥልጣናት ደረጃ አለመወያየታቸው ይፀፅተኛል፡፡ ምክንያቱም ያለው ሁኔታ ከፍተኛ ኢኮኖሚን ያስከፍላል፡፡ የሁለቱም አገራት ሕዝቦች ድንበር አልፈው በነፃነት እንዲዘዋወሩ ከመግባባት ላይ ተደርሶ የንግድ ልውውጥና ጤናማ ግንኙነት ቢኖር ጥሩ ነው፡፡
እንግሊዝ የሁለቱን ሀገራት ግንኙነት ለማሻሻል የምትችልበት መንገድ መኖሩን መነጋገራችን ግልፅ ነው፡፡ መነጋገር በጣም አስፈላጊ ነው፡፡ ከኢትዮጵያ መንግስት ጋር የዳበረ ንግግር አለን፡፡ ከኤርትራ መንግስት ጋርም ንግግር አለን፡፡ ሁለቱ ወገኖች እንዲነጋገሩ ለማበረታታትና ወደ ጦርነት እንዳይሄዱ ለማደራደር ጊዜ ሰጥተን እንሰራለን፡፡ የከፍተኛ ባለሥልጣናት ጉብኝት ሲኖር እኔም አስመራ ያለችው አምባሳደራችንም በቂ ማብራርያ መስጠታችንንና ድርድር ማበረታታችንንን እናረጋግጣለን፡፡
አሁንም ወደኋላ ልመልስዎ… በዳግማዊ አፄ ቴዎድሮስ ጊዜ ከመጣው የጀነራል ናፒየር ጦር ወዲህ በርካታ የኢትዮጵያ ቅርሶች ወደ እንግሊዝ ተወስደው የአብያተ መዘክር ፈርጦች ሆነዋል ይባላል፡፡ በእርግጥ ጥቂቶቹ ተመልሰዋል፡፡ ያልተመለሱት እዚያ መቆየታቸው አግባብ ነው?
ጀነራል ናፒየር በዘመተባት ፓኪስታንም ሥራ ነበረኝ፡፡ ሲንድ የሚባል ክፍለሀገር አለ፡፡ ጀነራሉ ያን አካባቢ ሲይዝ ወደ እንግሊዝ የላከው ቴሌግራም፣ በላቲን ‘ፔካቪ’ /I have sinned/ (ሀጢአት ሰርቻለሁ) ይላል፡፡ ሁለት ትርጉም አለው - “ሀጢአት ሠርቻለሁ” እና “ሲንድን ይዣለሁ” የሚሉ ሲሆን አሁን እንደ አካዳሚክ ቀልድ የሚነገር ነው፡፡ የመቅደላ ቅርሶችን ጥያቄ ለመመለስ አልችልም፡፡ ቅርሶቹን በባለቤትነት የያዘው የብሪቲሽ ሙዚየም ነው፡፡ ስለዚህ እኔ ለመናገር ሕጋዊ መሠረት የለኝም፡፡ ሆኖም በጀነራል ናፒየር ወደ እንግሊዝ የተላኩ በርካታ ቅርሶች በብሪቲሽ ሙዚየም አሏችሁ፡፡ በለንደን በጥንቃቄ ተይዘውና መለያ ተሰጥቷቸው ተጠንተዋል፡፡ ስለነዚህ ለማወቅና ለማጥናት ለሚፈልጉ ኢትዮጵያውያን ተመራማሪዎች ክፍት ነው፡፡ ቅርሶቹ እንዲመለሱ እንቅስቃሴ መኖሩን አውቃለሁ፡፡ በ1965 እ.ኤ.አ በተደረገ መንግስታዊ ጉብኝት የአፄ ቴዎድሮስን ማህተም ጨምሮ የተወሠኑ ቅርሶች ተመልሰዋል፡፡ ሌሎችም ቅርሶች ከዚያ ወዲህ ተመልሰዋል፡፡ ዓለም አቀፍ ቤተመዘክር የአንድ ውስን አካባቢ ብቻ ሳይሆን ዓለም አቀፍ ቅርሶችን መያዝ አለባቸው የሚለው አነጋጋሪ ጉዳይ ነው፡፡ በዚህ ዙሪያ የተለያዩ አመለካከቶች አሉ፡፡ በግሌ ዓለምአቀፍ ቤተመዘክር ዓለም አቀፍ ስብስቦች ሊኖሩት ይገባል እላለሁ፡፡ የሆኖ ሆኖ ጉዳዩ የብሪቲሽ ሙዚየም እንጂ የእኔ አይደለም፡፡
በሃንጋሪ የእንግሊዝ አምባሳደር ሳሉ ውክልናዎ ለሀንጋሪ ብቻ ነበር፡፡ አሁን ግን የኢትዮጵያ፣ የሶማሊላንድ፣ የጅቡቲና የአፍሪካ ሕብረት አምባሳደር ነዎት? የስራ መደራረቡ እንዴት ነው?
ትልቅ ሥራ ነው፡፡ ሁሌም መባተል ነው፡፡ በአዲስ አበባ አምባሳደር ነኝ፡፡ በጅቡቲም አምባሳደር ነኝ፡፡ ግን እዚያ ነዋሪ አይደለሁም፡፡ በተቻለኝ መጠን ግን እሄዳለሁ፡፡ በአፍሪካ ሕብረት እና በተባበሩት መንግስታት የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን የብሪታንያ ቋሚ ተጠሪም ነኝ፡፡ አሁን በናይሮቢ አምባሳደር አሉን፡፡ ወደ ሞቃዲሾ ሄደው ሶማሊያንም ሶማሌላንድንም እንዲወክሉ ታቅዷል፡፡ አሁን ባለው ተጨባጭ ሁኔታ ግን በሶማሌላንድ ያሉ ሥራዎችን እዚህ ያሉ ባልደረቦቼ እየሰሩ ናቸው፡፡ ለምሣሌ የሀገሪቱ ፀጥታ እንዲሻሻል እየሰራን ነው፡፡ ሀርጌሳ የሚሄዱ ሰዎች ናይሮቢ ከሚሄዱ ይልቅ ከዚህ በቀላሉ እንዲሄዱ ማድረግ ተችሏል፡፡ የልማት ፕሮግራሞችም እንደዚሁ እየተካሄዱ ነው፡፡ እስከማውቀው ድረስ አሜሪካና የአውሮፓ ሕብረት ናቸው ሁለት ሁለት አምባሳደሮች ያሏቸው፡፡ አንዲት ሌላ ሀገርም ሁለት አምባሳደሮች ለመመደብ እንዳቀደች አውቃለሁ፡፡ ቁምነገሩ ግን ለየትኛው ቅድሚያ እሰጣለሁ የማለት ነው፡፡ ደግሞ ብቻዬን አልሠራውም፤ ጠንካራ ባልደረቦቼ ያግዙኛል፡፡
በተመሳሳይ የሃላፊነት ደረጃ ቢሰሩም ምን ያህል ስራ በዝቶባቸው እንደነበር አላውቅም፡፡ አሁን ግን በሁለትዮሽ ግንኙነቶች ላይ የሚከናወኑ ስራዎች በዝተዋል፡፡ እየጨመረ በመጣው የንግድ ኢንቨስትመንት ግንኙነት እና በሌሎች የጋራ አጀንዳዎች ለምሳሌ እ.ኤ.አ በፌብሩዋሪ 2012 በለንደን የተካሄደው የሶማሊያ ጉባዔ የጋራ አጀንዳችን ነበር፡፡ በሁለቱ ሱዳኖች ጉዳይም አብረን እንሰራለን፡፡ በአፍሪካ ሕብረት የአቅም ግንባታ ፕሮጀክቶችም እንሳተፋለን፡፡ በተለይ በፀጥታና ደህንነት፣ በነፃ የንግድ ቀጣና ወዘተ፡፡ በቅርብ ጊዜ በርካታ የእንግሊዝ ሚኒስትሮች ወደዚህ መጥተዋል፡፡ ምክንያቱም ያለውን ግንኙነት ማጥበቅ በማስፈለጉ ነው፡፡ አሁን ካለፉት አመታት በበለጠ በርካታ የሁለትዮሽ ስራዎች አሉ፡፡ ከእኔ በፊት የነበሩት ባተሌ አልነበሩም ሳይሆን በሥራው እየጨመረ መሄድ የተነሳ አሁን የስራ መደራረቦች አሉ፡፡
የተለየ ቀን የለኝም፡፡ ለምሳሌ ዛሬ ጠዋትን የጀመርኩት በአማርኛ ትምህርት ነው፤ ሕልም ቢሆንብኝም እየታገልኩ ነው፡፡ አንዳንዴ በአፍሪካ ሕብረት ሥብሰባ ይኖረናል፡፡ በሌላ ጊዜ ተቃዋሚዎችን ላነጋግር እችላለሁ፡፡ የሀገሪቱን የተለያዩ ክፍሎች እጎበኛለሁ ወይም በከፍተኛ ባለሥልጣን ደረጃ ከሚኒስትሮች ጋር ሥብሰባ ይኖረኛል፡፡ ባለፈው ሳምንት አዲሱ የDFID ባልደረባዬን ለማስተዋወቅ ከተጠባባቂ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ጋር ተገናኝቻለሁ፡፡ የሪሰፕሽን ግብዣዎችን ጨምሮ የምሽት ፕሮግራሞችም አሉ፡፡ ባህላዊ ዝግጅቶችም ይኖራሉ፡፡ ሁሉንም ማዳረስ ስለማይቻል መምረጥ አለብህ፡፡ በጣም አስፈላጊዎቹ ጋር ትሄዳለህ፡፡
በእርግጥ በኢትዮጵያ የብሪታንያ ተወካይ ነኝ፡፡ እዚህ ያሉ የእንግሊዝ ጉዳዮች ሁሉ ይመለከቱኛል፡፡ ከማንኛውም በኢትዮጵያ ከሚኖር እንግሊዛዊ የበለጠ የእንግሊዝ ምልክት እኔ ነኝ፡፡ በአዲስ አበባና በክልሎች ወጣ ብሎ መጎብኘትና ከሕዝብ ጋር መነጋገር አስፈላጊ ነው፡፡ ለእኔ ብቻ የተጣሉ ኃላፊነቶችና ሥራዎች አሉ፡፡ ለምሣሌ አንተ ቃለ ምልልስ ለማድረግ የጠየከው እኔን እንጂ ሌሎች የኤምባሲ አባላትን አይደለም፡፡ ክልሎችን ለመጎብኘት ስታልም ከማላዊ ወደ ኢትዮጵያ የተዛወረው ዓይነት የአፍሪካ ሕብረት ጉባዔ ይገጥምሀል፡፡ ያልታሰቡ ድንገተኛ ጉዳዮች የሚያጋጥሙበት ጊዜ አለ፡፡ በጣም አሳዛኙ የጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ሕልፈት የተጠበቀ አልነበረም፡፡ አስደንጋጭ ነው፡፡ ከዚህ ጋር የተያያዘ ሥራም አለ፡፡ ተገቢዎቹ ሰዎች ሃዘናቸውን መግለፃቸውን ማረጋገጥም አለብኝ፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ዴቪድ ካሜሮን እና ንግሥት ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ይህን አድርገዋል፡፡ የብሪታንያ ሚኒስትርም ተገኝተዋል፡፡ እንዲሁ ሌሎች ያልተጠበቁ ጉዳዮችም ያጋጥማሉ፡፡
የለም፡፡ ያ ትክክል አይመስለኝም፡፡ ከቢሮ ይልቅ ከቢሮ ውጭ የምሆንበት ሥራ ይበዛል፡፡ በዘመናዊ ዓለም እንደሚደረገው የኢሜል ጫናም አለብኝ፡፡ የፅሁፍ ሥራ መኖሩ ግልፅ ነው፡፡ ባልደረቦቼን በማስተባበር ስለምንሠራቸው ሥራዎች መወያየትም አለ፡፡ በዲፕሎማቲክ ሕይወት የተለያዩ ሰዎችን ማግኘትና መወያየትም ከቢሮ ውጪ ሊሆን የሚችል የየእለቱ ሥራ ነው፡፡
ከየእለት ሕይወቴ ጋር የሚያያዘው የአፍሪካ ዲፕሎማቲክ መዲና መሆኗ ነው፡፡ ጥንታዊነትና ብቸኛዋ በነፃነት የቆየች የአፍሪካ ሀገርም ነች፡፡ ልብ የሚመነጥቅ ውበት ያላትና ሕብረ ብዙ አገር ነች፡፡ ከፍተኛ የቱሪዝም አቅምም አላት፡፡ በሰፊው የምጣኔ ዘርፍ ረገድ ቀደም ሲል እንደ ተነጋገርነው ድሃ ሀገር ብትሆንም በፍጥነት እያደገች መሆኑ ግልፅ ነው፡፡ የተለያዩ የሀገሪቱን ክፍሎች ስጎበኝ ብዙ ኩሩና የሚያስደንቁ ሕዝቦች እንዳሏትም አይቻለሁ፡፡ እዚህ ዘመዶች ስለነበሩኝም ልዩ ባህላዊ ታሪክ እንዳላት አውቅ ነበር፡፡ እዚህ ከመጣሁ በኋላ ደግሞ የበለጠ አውቄአለሁ፡፡
ሥጋችንን ለነፍሳችን የምናስገዛበት ከፈጣሪ ጋር የምንገናኝበት የጽድቅ መንገድ ለሥጋ ጤንነትም ቢሆን አስፈላጊያችን የሆነ አንዱና ዋነኛዉ የጽድቅ እቃ ጦራችን ነዉ፡፡ሆኖም የጾም ወቅት ሲመጣ አቀበት የሚወጡ ይመስል የሚፈሩትና የሚያማርሩት ሳይሆን እንኳን መጣልን ተብሎ በጉጉት የሚናፈቅ መሆን አለበት፡፡ስለሆነም ማንኛዉም ሰዉ ጾሙን ሲጀምር የሚከተሉትን ጉዳዮች በደንብ ሊያጤናቸዉ ይገባል፡፡
የዓለምአቀፍ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን እምነት ተከታዮች አንድነት አመራር አባላት ከSBS አማርኛ ጣቢያ ጋር ያደረጉት ቃለ ምልልስ፣ ተከታተሉት “ዓላማችን የዋልድባ ገዳምን መታደግ ነው”
እናንት ዳኞች የበየናችሁብኝን የሞት ፍርድ ያለይግባኝ ተቀብያለሁ፡፡ ይግባኝ ብዬ ጉዳዬን የሚመለከትልኝየኢትዮጵያ ሕዝብ ቢሆን ኖሮ ይግባኝ ማለት በፈለግሁ ነበር፡፡ ነገር ግን ይህ እንደማይሆን አውቃለውናበይግባኝ የአፄ ኃ/ስላሴን ፊት ማየት አልፈቅድም፡፡ በእግዚያብሔር ስም ተሰይማችሁ ከተቀመጣችሁበት የፍርድ ወንበር ላይ ከመቀመጣችሁ በፊት በእኔ ላይየምትሰጡትን የዛሬውን ፍርድ ታውቁት እንደነበር ሳስብና ፍርድ እስከዚህ መርከሱን ስታዘብ ሀዘኔ ይበዛል፡፡
እኔ የተነሳሁት ከትክክለኛ ሕግና ከህሊናችሁ ውጭ ለመፍረድ እንዳትገደዱ ለማድረግ ነበር፡፡ በአጭሩበእኔ ላይ ለመፍረድ የቸኮላችሁትን ያህል አስር እና አስራ አምሰት ዓመት በቀጠሮ የምታጎላሉትን ሕዝብጉዳይ እንደዚህ አፋጥናችሁ ብትመለከቱትና ብትሸኙት ኖሮ የእኔ መነሳት ባላስፈለገም ነበር፡፡
ለኢትዮጵያ ሕዝብ አንድነት፣ ነፃነትና ርምጃ የተነሳሁ ወዳጅ ነኝ እንጂ ለማፋጀት የተነሳሁ ወንበዴአይደለሁም፡፡ ይህንን ማድረግ ፈልጌ ቢሆን ኖሮ ማንም የማይወዳደረው ሰራዊትና መሣሪያ ሳላጣ ዛሬ እዚህከእናንተ ፊት ለመቆም ባልበቃሁ ነበር፡፡
እኔ ከኃ/ስላሴ ድንክ ውሾች ያነሰ ደመወዝ የሚያገኙ ሁለት የተራቡ ወታደሮችን አጣልቼ ለማደባደብና አገርለማፍረስ አለመምጣቴን የሚያረጋግጥልኝ እናንተ በትዕዛዝ ያገኛችሁትን ፍርድ ለመቀበል እዚህ መቆሜነው፡፡
ከእኔ በፊት በግፍ የፈሰሰው ንፁህ የኢትዮጵያዊያን ደም ብዙ ነው፡፡ በየአፄ ኃ/ስላሴ ዘመነ መንግስት ግፍሽልማት በመሆኑ እኔ ለመሞት የመጀመሪያው ሰው አልሆንም፡፡ ሥልጣን አላፊ ነው፡፡ እናንተ ዛሬከጨበጣችሁት የበለጠ ስልጣን ነበረኝ፡፡ ሀብትም አላጣሁም፡፡ ነገር ግን ሕዝብ የሚበደልበት ሥልጣንናድሃ የማይካፈለው ኃብት ስላልፈለግሁ ሁሉንም ንቄ ተነሳሁ፡፡ አሁንም እሞታለሁ፡፡ ሰው ሞትን ይሸሻል፡፡እኔ ግን በደስታ ወደሞት እሄዳለሁ፡፡
ለኢትዮጵያ ኽዝብ ታላቅነት ቀድመውኝ መስዋዕት የሆኑትን አብረውኝ ተነስተው የነበሩትን ጀግኖችወንድሞቼን ለመገናኝት ናፍቄአለሁ፡፡ የጀመርኩት ሥራ ቀላል አይደለም፡፡ አልተሸነፍኩም፡፡ ወገኔ የሆነውድሃው የኢትዮጵያ ሕዝብ የጀመርኩለትን ሥራ በቅርብ ጊዜ ውስጥ ፈፅሞ ራሱን በራሱ እንደሚጠቅምአልጠራጠርም፡፡
ከሁሉ በበለጠ የሚያስደስተኝ ለኢትዮጵያ ሕዝብ ልሰራለት ካሰብኳቸው ስራዎች አንዱ የኢትዮጵያ ወታደርዋጋና ክብር ከፍ ማድረግ ሲሆን ይህ ሃሳቤ ህይወቴ ከማለፉ በፊት ሲፈፀም ማየቴ ነው፡፡
ዛሬ መኖራችሁን በማየቴ ነገ መሞታችሁን ረስታችሁ አሜን ብላችሁ ቀናችሁን በማስተላለፍ በመገደዳችሁበእኔ ላይ ሳትፈርዱ በራሳችሁ ላይ የፈረዳችሁ መሆናችሁን አላስተዋላችሁም፡፡
እኔ የተነሳሁት ከትክክለኛ ሕግና ከህሊናችሁ ውጭ ለመፍረድ እንዳትገደዱ ለማድረግ ነበር፡፡ በአጭሩ በእኔላይ ለመፍረድ የቸኮላችሁትን ያህል አስር እና አስራ አምሰት ዓመት በቀጠሮ የምታጎላሉትን ሕዝብ ጉዳይእንደዚህ አፋጥናችሁ ብትመለከቱትና ብትሸኙት ኖሮ የእኔ መነሳት ባላስፈለገም ነበር፡፡
ዋ ! ዋ ! ዋ ! ለእናንተና ለገዢአችሁ፡፡ የኢትዮጵያ ህዝብ ሃሳቤ በዝርዝር ገብቶት በአንድነት በሚነሳበት ጊዜየሚወርድባችሁ መዓት አሰቃቂ ይሆናል፡፡ በተለይ የአፄ ኃ/ስላሴ የግፍ መንግስት ባላደራዎች ሆነው ድሀውንየኢትዮጵያ ህዝብ ሲገሸልጡት ከነበሩት መኮንን ሀ/ወልድና ገ/ወልድ እንግዳወርቅን ከመሳሰሉት በመንፈስየታሰሩ በስጋ የኮሰሱ መዠገሮች መካከል ጥቂቶቹን ገለል ማድረጌን ሳስታውስና የተረፉትም ፍፃሜያቸውንበሚበድሉት በኢትዮጵያ ህዝብ እጅ ላይ መውደቅ ሲሰማኝ ደስ ይለኛል፡፡
የሰሃራው ብርማ ጉንዳን (ካታግሊፊስ ቦምቢሲና) ሙቀትን የመቋቋም ከፍተኛ ችሎታ ካላቸው በየብስ የሚኖሩ ፍጥረታት መካከል አንዱ ነው። ጉንዳኑን የሚመገቡ እንስሳት በጠራራው...
አዲስ አበባ ፣ ጥር 7 ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) በመተከል ዞን በዜጎች ላይ ጥቃት በፈፀሙ ታጣቂዎች ላይ በተወሰደው እርምጃ በርካቶች መደምሰሳቸውን በፌዴራል መንግስት የተቋቋመው...
ንልዕሊ ሓደ ዓመት ክካየድ ዝጸንሐ ውድድር ሽንግርዋ ዝሓለፈ ሰሙን ኮኸብ ብምርካብ ተዛዚሙ`ሎ። ካብ ብሄረ ኩናማ ዝተወዳደረት መርየም ሻውሽ ኮኸብ ሽንግርዋ 2012 ኮይና ተዓዊታ`ላ።
በቬትናም መጓዝ አንዳንድ ጊዜ ተፈታታኝ ሊሆን ይችላል, ነገር ግን እንዲህ ያለውን ሀገርን መጎብኘት ከሚገኘው ሀገራት እጅግ የላቀ ነው. አንድ ጊዜ የአገሪቱን ትንሽ ከተመለከቱ በኋላ ስለ ትራፊክ እና አልፎ አልፎ የማጭበርበሪያዎች ይረሳሉ.
ጥቂት ዜጐች ቪዛ ከሌለባቸው የአሜሪካ ዜጎች እና ከብዙ አገሮች የመጡ መንገደኞች ከመድረሳቸው በፊት ቪዛ ማግኘትና ወደ ቬትናም ቪዛ መገባት አለባቸው. አየር መንገዱን በአገርዎ ውስጥ የማስረከብ ሃላፊ ስለሆኑ, ወደ ቪዬትና ሆቴል ከመምጣትዎ በፊት ትክክለኛ የጉዞ ቪዛ ወይም የቪዛ ፈቃድ ደብዳቤ ይላክልዎታል.
ወደ ቬትናም የሚጓዙ ካልሆኑ, በየትኛውም ድንበር ቼኮች በኩል ከማለፋችን በፊት በሀገር ውጭ በሚገኝ የቪዬትናም ኤምባሲ የእርስዎን ቪዛ ያዘጋጁ. ቪዛ በሚያገኙበት ጊዜ ቪዛ በአየር ማረፊያዎች ብቻ ይገኛል.
የስልክ ካርዶች ለጎብኝዎች, ለሙከራ የተሞሉ ሆቴሎች, ወይም ለመንሳፈፍ እንደ ክሬዲት ካርድን የመሳሰሉ ጥቂት አጋጣሚዎች በቬትናም ውስጥ የተለመዱ ነገሮች አይደሉም. ሁልጊዜ ከፕላስቲክ ጋር ለመክፈል ክፍያ ይከፍላሉ.
የማሳያ ቦታዎች : በደቡብ የሚገኙ የቱሪስት ቦታዎች በአሜሪካ ብዙውን ጊዜ የአሜሪካን ቅይጥ, ጠፍጣፋ-የተሰሩ ሽርሽኖች ይገኛሉ. በሰሜናዊ ሆቴሎች በአብዛኛው የአውሮፓን-አጻጻፍ, ክብ-የተገጠሙ ሱቆችን ይጠቀማሉ. ስማርት ቦታዎች ሁለቱንም የተክሎች አይነት ይቀበላሉ.
በከፊል በቬትናም ውስጥ የተለመዱ ማቀላጠፍ እና የኃይል መቋረጥ የተለመደ ነው. 'ርኩሳን' የሚባለው ኤሌክትሪሲቲ መሣሪያዎችን በሚሞሉበት ጊዜ ስሱ ጉዳት ሊያስከትል ይችላል.
ወደ ሳይጎን ለመብረር (የአውሮፕላን ማረፊያ ኮድ: SGN) ብዙውን ጊዜ ወደ ሃንዌይ ከመሄድ ይልቅ ዋጋው ርካሽ ነው. በሳይጎን የሚገኘው ቶን ሳን ሕን አለም አቀፍ አየር ማረፊያ 75 በመቶ የሚሆነውን በቬትናም ውስጥ ከበረዶ አውሮፕላን ትራፊክ ይቆጣጠራል.
በሻኮን ጉዞዎን ከጀመሩ በደቡብ-ሰሜን በኩል በአውቶቡስ, በባቡር ወይም በአውሮፕላን በኩል መጓዝ ይችላሉ. ከሻንጋኖ ወደ ሃንኖው የሚጓዘው ጉዞ ረዥም ዓመት ሲሆን ሬኒንግ ኤክስፕሬስ ባቡር ደግሞ የገጠር አካባቢውን ለማየት የሚያስደስት እና ምቹ በሆነ መንገድ ነው.
በደቡብ ምሥራቅ እስያ ውስጥ የባናና ፓንኩክ ፔንክኬይድ ዋንኛ ክፍል ሆና ቪው ዋንኛ ክፍል እንደመሆኗ መጠን የሆቴል አስተናጋጆች ሆስፒታሎች እስከ ሙሉ አገልግሎት የሚሰጡ ሆቴሎች ይገኛሉ. ለመተኛት የሚረዱ አማራጮች በከፍተኛ ዋጋና በቅንጦት ይለያያሉ. ለአብዛኛው ክፍል, አነስተኛ ዋጋ ያለው የበጀት ምደባ እንኳን በአጎራባች ሀገሮች ውስጥ ከሚገኘው በላይ ነው.
ጠቃሚ ምክር: በተያዘው መሬት መጠን መሠረት ታክሶች እንዳይቀሩ ለማድረግ ብዙ ሆቴሎች ረጅምና ጠባብ ናቸው. በጣም ቀላል በጀት ያላቸው ሆቴሎች እንኳን በእያንዳንዱ ደረጃ ላይ ጥቂት ክፍሎች ብቻ በ 6 እና ከዚያ በላይ ወለሎች ሊኖሩ ይችላሉ. ደረጃዎችን ለመወጣት ችግር ያለባቸው ተሳፋሪዎች ከመመዝገብ በፊት የመሠረቱ ፎቅ ወይም የመስሪያ ከፍታ መኖሩን ማረጋገጥ አለባቸው.
ጠቃሚ ምክር: ቀደም ብሎ ማረፊያ ማዘጋጀት - ቢያንስ ለመጀመሪያው ምሽት ወይም ለሁለት ጊዜ - በተለይ በረዥም ጊዜ ካለፈ በኋላ ወይም በማይታወቅ አካባቢ ጠዋት ላይ ሲደርሱ የበለጠ የአእምሮ ሰላም ይሰጥዎታል. የታክሲ ሾፌን ትክክለኛውን አድራሻ መስጠት ለትንሽ ጣጣዎች ያስወግዳል.
በህወሓት ላይ የተወሰደው እርምጃ በሌሎችም የሃገሪቱ ክፍሎች የፖለቲካ ኃይላቸውን በሃይል ለማስፈፀም በሚንቀሳቀሱ ኃይሎች ላይም ሊወሰድ እንደሚገባ ኢዜማ አሳሰበ።
በዎላይታ ዞን ወቅታዊ የፀጥታና የፖለቲካ ሁኔታ የተሰጠ መግለጫ! የዎላይታ ህዝብ እንደ ሁሉም ኢትዮጵያዊ በሃገራችን በዘመናዊ አገረ ግንባታ ታሪክ ከፍተኛ አስተዋፅኦ...
ቪኦኤ በየዕለቱ ከምሽቱ 3 ሰዓት በኢትዮጵያ አቆጣጠር ጀምሮ በአማርኛ፣ በአጭር ሞገድ 22፣ 25 እና 31 ሜትር ባንድ የ60 ደቂቃ ሥርጭቱ ዜና፣ አበይት ዜናዎች ትንታኔና ሌሎችም ወቅታዊ መረጃዎችን የያዙ ፕሮግራሞች ያስተላልፋል። ሰኞ፡- ስፖርት፣ አፍሪካ ነክ ርዕሶች፣ ጤና
የኢትዮጵያ መንግሥት የስድስት ወራት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ከደነገገ ወዲህ በተንቀሳቃሽ ስልክ የኢንተርኔት አገልግሎትን ወይም የሞባይል ዳታን ዘግቷል፤ በርካታ የማኅበራዊ መገናኛ ዘዴዎችንም አግዷል። ይህ እርምጃ እያንዳንዱን የዋና ከተማ አዲስ አበባ ነዋሪ የዕለት ተዕለት ኑሮ ላይ ተፅዕኖ ቢያሳድርም በተለይ ደግሞ በኢንተርኔት ግንኙነት እና እንቅስቃሴ ላይ ጥገኛ የሆነዉን የወጣቱን ትዉልድ ሕይወት መንካቱን ጀምስ ጄፈሪ ከአዲስ አበባ የላከዉ ዘገባ ያመለክታል። ለዘገባዉ ካነጋገራቸዉ አብዛኞዎቹ ማንነታቸዉ እንዳይታወቅ በመጠየቃቸዉ ለጥንቃቄ ሲባል ስሞቻቸዉ መለወጡንም ጠቅሷል።
አዲስ አበባ ላይ ሰዎች በየቤቱ የሚያደርጉት ድግስ መንግሥት በደነገገዉ የስድስት ወር የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ምክንያት ከዚህ በፊት እንደነበረዉ ያለ አይደለም። መስከረም 28 2009ዓ,ም ተግባራዊ እንደሚሆን በይፋ የተደነገገዉ አዋጅ በኦሮሚያ እና በአማራ ክልል ቀደም ሲል የነበረዉን የተቃዉሞ እንቅስቃሴ እንዳበረደዉ መናገር ይቻላል። ሆኖም ግን አሁንም ኢንተርኔቱ ላይ የተጣለዉ እገዳ፤ የእጅ ስልክ የኢንተርኔት አገልግሎትን እና የማኅበራዊ መገናኛ ዘዴዎችን እንደዘጋ ነዉ። ለምን ያህል ጊዜም እንደተዘጉ እንደሚቆዩ፤ ማንም በእርግጠኝነት የሚያዉቀዉ ነገር የለም። «ማኅበራዊ ሕይወትህ ይጎዳል፤» ትላለች ፋታ ለሌለዉ ማኅበራዊ ሕይወቷ ኢንተርኔትን አዘዉትራ የምትጠቀመዉ በ20ዎቹ አጋማሽ የዕድሜ ክልል የምትገኘዉ ሩት። በነገራችን ላይ በዚህ ዘገባ የተካተቱ ሰዎች ማንነታቸዉ እንዳይታወቅ በመጠየቃቸዉ ለጥንቃቄ ሲባል ስሞቻቸዉ ተለዉጠዋል ይላል ጄምስ ጄፈሪ። እናም እንደ አብዛኞቹ የኢትዮጵያ ዋና ከተማ ነዋሪዎች በርከት ያለ ወጪ ለኢንተርኔት መድባለች፤
ያም ቢሆን ሁሉም ሰዉ ገንዘቡን እየቆጠበ ነዉ ማለት አይደለም። የኢንተርኔት አገልግሎት የሚሰጡ የንግድ ማዕከላት የተጠቃሚዉ ፍላጎት መጨመሩን አስተዉለዉ ዋጋ በመጨመር አጋጣሚዉ ያወረደላቸዉን ገበያ እየኮመኮሙ ነዉ። ምናልባትም በዚህ ምክንያት ይሆናል ከእያንዳንዷ የሥራ ሰዓት በኋላ በመላ ከተማዉ ዋይ ፋይ ባላቸዉ ሆቴሎች ጥጋጥግ ኢንተርኔት የሚጠቀሙ ማለትም ስማርት ፎን የያዙ በርካታ ወጣቶች አንዳቸዉ በሌላቸዉ ላይ ተደግፈዉ ለረዥም ሰዓታት ስልኮቻቸዉ ላይ አፍጥጠዉ የሚታዩት።
«መንግሥት ራሱ ምናልባት በማኅበራዊ መገናኛ ዘዴዎች የሚተላለፉትን የተዛቡ መረጃዎች በኢንተርኔት አማካኝነት የራሱን ወገን አስተያየት በማቅረብ ማረም ይችል ነበር። ሆኖም አያደርጉትም።» የሚለዉ ደግሞ የድረ ገጽ ጸሐፊዉ ዳንኤል ብርሃኔ ነዉ። ኢንተርኔት ላይ የተጣለዉ ገደብ አንዳች ማስተካከያ እንዲደረግለት ቢሞግቱም መንግሥት የሚለዉን የሚደግፉም አሉ።
Previous Post: ጠዋት ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ጋር ውይይት የተቀመጡት የልማት ባንክ ፕሬዚዳንት ከቀትር በሁዋላ የስንብት ደብዳቤ ደረሳቸው “ምክንያቱን ግልጽ አልሆነለኘም” አቶ ኢሳያስ ባህረ
ጠዋት ከጠቅላይ ሚኒስትሩ ጋር ውይይት የተቀመጡት የልማት ባንክ ፕሬዚዳንት ከቀትር በሁዋላ የስንብት ደብዳቤ ደረሳቸው “ምክንያቱን ግልጽ አልሆነለኘም” አቶ ኢሳያስ ባህረ
የልማት ባንክ ፕሬዚዳንት አቶ ኢሳያስ ባህረ አቶ ሃይለማርያም በጠሩት ስብሰባ ላይ ከተገኙ በሁዋላ ከሰዓት የስንብት ደብዳቤ ደረሳቸው። ስንብታቸውን አስመልክቶ...
ማሪ የመስጴጦምያ ጥንታዊ ከተማ ነበር። ዛሬው ሥፍራው በአረብኛ ተል ሐሪሪ ተብሎ ብዙ ጽላቶች የተገኙበት ፍርስራሹ በዘመናዊው አገር ሶርያ ውስጥ በኤፍራጥስ ወንዝ ላይ ይገኛል።
መጀመርያ የሚታወቀው የማሪ ንጉሥ በኡር ንጉሥ መስ-አኔ-ፓዳ ዘመን (2345-2314 ዓክልበ. ግ.) የነገሠው ጋንሱድ ይመስላል። ጋንሱድ ከመስ-አኔ-ፓዳ ጋር በዚህ ዘመን ንግድ እንዳካሄደው ይታወቃል። ከዚያ በኋላ የላጋሽ ንጉሥ ኤአናቱም ግዛቱን እስከ ማሪ ድረስ አስፋፋ። በኤአናቱም መሞት (2195 ዓክልበ. ግ.) ማሪ እንደገና ነጻ መንግሥት ሆነ።
የአካድ ንጉሥ ታላቁ ሳርጎን ማሪን ያጠፋው በኢሽቂ-ማሪ ፱ኛው ዓመት ይመስላል። ከዚያ በአካድ መንግሥት ዘመን አለቃው ኢዲዲሽ በማሪ ላይ ተሾመ። ከእርሱ በታች «ሻካናኩ» (ሻለቆቹ) የተባለው ኟሪ ወገን በማሪ ተነሣ። እነርሱም፦
ለ iPhone መትከያ ጣቢያ የውሂብ ማመሳሰል ዴስክቶፕ ፕላስ የቢሮ ባትሪ መሙያ - ጥቁር / ለ iPhone 6 6S ወደኋላ እንደተመለሰ እና ልክ እንደ ክምችት ከተጫነ በኋላ ወዲያውኑ ይጭናል ፡፡
ይህ ምቹ መግብር ቀይ ሽንኩርት ለእርስዎ ብቻ የሚይዝ አይደለም (ከእንግዲህ ወዲህ የሚሸቱ እጆች የሉም) ግን ቢላዋንም በትክክል ለመቁረጥ ይመራል ፡፡ ሽንኩርት መንካት ካልፈለጉ ይህ መግብር ትልቅ መፍትሄ ይሆናል ...
ለአለፉት ሰባት ወራት ያህል ከገዥው ግንባር ኢህአዴግ ጋር ውይይት እና ድርድር ሲያደርጉ ከቆዩት ተቃዋሚ ፓርቲዎች መካከል አሥራ ሁለቱ ወደ ፊት ለሚደረግ ድርድር አንድ የጋራ ስብስብ መፍጠራቸውን ይፋ አደረጉ፡፡
ለአለፉት ሰባት ወራት ያህል ከገዥው ግንባር ኢህአዴግ ጋር ውይይት እና ድርድር ሲያደርጉ ከቆዩት ተቃዋሚ ፓርቲዎች መካከል አሥራ ሁለቱ ወደ ፊት ለሚደረግ ድርድር አንድ የጋራ ስብስብ መፍጠራቸውን ይፋ አደረጉ፡፡ ስብስቡ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በአንድነት ሆነው ጠንካራ የመደራደሪያ ሀሳቦች ለማቅረብ የሚያስችል እንደሆነም ተገልጿል፡፡
አሥራ ሁለቱ ተቃዋሚ ፓርቲዎች መስርተነዋል ባሉት ስብስብ ላይ ማብራሪያ የሚሰጥ ጽሑፍ አሰራጭተዋል፡፡ ጽሑፉ እንደሚያስረዳው ተቃዋሚ ፓርቲዎቹ በሀረገሪቱ የፖለቲካ ሥርዓት ውስጥ ለውጥ ለማምጣት ወሳኝ ሚና መጫዎች እንዳለባቸው እምነታቸው ነው፡፡
01 09 2017የማያደርገው ሰው ሁሉ ቤቱን በአሸዋ ላይ የሠራ ሰነፍ ሰውን ይመስላል፡፡ ዝናብም ወረደ፣ ጎርፍም መጣ፣ ነፋስም ነፈሰ፣ ያንም ቤት መታው፣ ወደቀም፣ አወዳደቁም ታላቅ ሆነ፡፡"
የክብደት ወሰን 0 1-50kg ቴክኖሎጂ የአሸዋ ትወና የኢንቨስትመንት ትወና ማመልከቻ የስበት ሲያወጣ ሲያወጣ ሲሞት ፓምፕ ቫልቭ መኪና በግብርና ሌሎች ሜካኒካዊ መስክ አሉሚኒየም መውሰድ አሉሚኒየም castings ወደ
በግንቦት 7 የፍትህ የነጻነትና የዴሞክራሲ ንቅናቄ የህዝብ ግንኙነትና ቅስቀሳ ዘርፍ በሳምንት አንዴ የሚዘጋጅ ድርጅታዊ ልሳን ርእሰ አንቀጽ የግንቦት 7 ድምጽ፤ ቁጥር 176 መስከረም 18 2004 ገጽ 2 የፖስታ ሳጥን ቁጥር ፦ POBox 4916 2003EX Haarlem The Netherlands
የኢትዮጵያ ሀይቆች ሞት / Eutrophication በፋሲል ፀጋዬ የውኃ አካላት ሞት/ Eutrophication ሀይቆች ኩሬዎችና ሌሎች የውኃ አካላት ውስጥ ንጥረ ነገሮች (nutrients) ወይም ማዳበሪያ በሚበዛበት ወቅት የሚፈጠር የተፈጥሮ ሂደት ነው፡፡ ከየመፀዳጃ ቤት የሚወጣ ፍሳሽ
ቅጽ ፩ ቁጥር ፫ /ኀሙስ ታህሳስ ፭ ቀን ፪ሽ፲ ዓ ም የግለስብ ሁለንተናዊ ቁመናው የሚገለጥ ከሚመጣበት መህበረሰብ አኳያ ነው። ግለስቦቹ ተቧድነው የሚፈጥሩትም ማህበርና ድርጂትም ላይ የዚያው
ደምሴ የተወለደው በ1945 ዓ ም ሲሆን እድገቱም በምስራቃዊቷ ድሬዳዋ ከተማ ነው። ብዙዎች እንደሚናገሩለት ደምሴ ተሰጥኦውን ፈልጎ ለማግኘት ጊዜ አላባከነም ነበር። የስፖርት ዘጋቢነት ሙያውን የመረጠው ገና በልጅነቱ ነው። በድሬዳዋ ከተማ አሸዋማ
በዚህ ወቅት አንድ ሰው ክርስቶስን ቢገፋ (ባይቀበል) እና ቢሞት ቤቱን (ሕይወቱን) በአሸዋ ላይ የሰራ ሰውን ይመስላል (ማቴዎስ 7፡24-27)፡፡ በመጨረሻም የማያምኑ ሰዎች ወደሚያገኛቸው ፍርድ ይገባል (ራዕይ 20፡11-15)፡፡ አማኞች ከዚህ ፍርድ ነፃ
ይህን ጥያቄ ማንሳት ያስፈለገው ብዙ ሊቃውንት ዘርዝረው ሊዘልቁት ያልቻሉትን ኢትዮጵያዊነት በዚህ አጭር ጽሁፍ ለመግለጽ አይደ ለም ይልቁኑ ወቅቱ የሚጠይቀውን ትግል በኢትዮጵያዊ ብሔርተኝነት ውስጥ በማካተት ከብሔር ድርጅቶች ግንባሮችና
2ኛ ወደ ቆሮንቶስ ሰዎች 1፡3 የርኅራኄ አባት የመጽናናትም ሁሉ አምላክ የሆነ የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ አምላክ ና አባት ይባረክ። ወደ ኤፌሶን ሰዎች 1፡3 በክርስቶስ በሰማያዊ ስፍራ በመንፈሳዊ በረከት ሁሉ የባረከን የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ
በአብዛኛዎቹ የጓሮ አትክልቶች ውስጥ በአጠቃላይ ጠቃሚ እና የሚያምር ጥሬ የፈረንሳይ ቅየራ ቤሬ ቦክ ለረዥም ጊዜ የሩሲያን የአትክልተኞች አትክልተኞች ሆኗል በዚህ ፅሁፍ ውስጥ ፎቶ ጋር ሙሉ ማብራሪያ
03 06 2015ግንቦት 26 ዕረፍቱ ለቅዱስ ቶማስ ሐዋርያ ቶማስ ማለት ፀሐይ ማለት ነው፡፡ ከመጠራቱ በፊት ስሙ ዲዲሞስ ነበር ትርጉሞም ጨለማ ማለትነው፡፡ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከመረጣቸው አሥራ ሁለቱ ሐዋርያት መካከልአንዱ ነው፡፡(ማቴ 10-3 ዩሐ
15 02 2013ፕሮፌሰር ዓለማየሁ ገብረማርያም ምናልባት በኢትዮጵያ ያሉትን ‹‹ተቃዋሚዎች›› ከእንግዲህ ጉዟችን ወዴት ነው የሚለውን ጥያቄ ማንሻ ጊዜው አማካኝ ላይሆን ይችላል፡፡ይልቁንስ አሁን ተቃዋሚዎች የት
በኢትዮጵያ ህዝብ ላይ እየተፈጸመ ያለው ግፍ ድንበር የለውም፤ የወያኔን የበቀል ዱላ ያልቀመሰ፣ ማንነቱና ክብሩ ያልተዋረደ ህዝብ ማግኘት አይቻልም። በገዳዩ ስርዓት እየደረሰ ያለው ግፍ አንድ ጊዜ በሰሜን፣ ሌላ ጊዜ በደቡብ፣ ሌላ ጊዜ በምስራቅ
ኣብ ከተማ መቐለ ዝተኸፈተ ፈላማይ ቤተ “ሞሪንጋ” ተኽሊ ሞሪንጋ ምስ ዝተፈላለየ ምግብን መስተን ሓዊሱ ብምሻጥ ፅቡቕ ተቐባልነት ይረክብ’ሎ፡ ዝብል ኸአ ካብ መቀለ ግርማይ ገብሩ ናይ ሎሚ መደብ ጥዕና'ዩ።
መምህር ኣልማዝ ኣብርሃ ብፍላይ ኣብ ኣጠቓቕምኡ ካብ ወይዘሮ ኣበባ ብዝረኸበኦ ሓበሬታ ኣቢለን ምስ ምሉእ ስድረአን ሞሪንጋ ኣብ ፈሳስን ኣብ ፀብሕን ሓዊሰን ክምዝጠቀማን ልዑል ጥዕናዊ ረብሓ ክምዝረኸባሉን ይገልፃ፡፡
ወናኒት ቤተ “ሞሪንጋ” ኣብ ከተማ መቐለ ወይዘሮ ኣበባ ኣያሌው ንቐፃሊ ምስ መንግስቲ ብምትሕብባር ሞሪንጋ ብሰፊሑ ንምልላይን ረብሕኡ ናብ ዝላዓለ ብርኪ ከሰጋግረኦ ድቃስ ስኢነን ይሓስባሉ ምህላወን ገሊፀን ኣለዋ፡፡
ከአድልኦ የፀዳ ፍርድ (The rule against bias) የሚለው መርህ በኮመን ሎው አገራት በስፋት የዳበረ መሰረተ ሀሳብ ሲሆን በአጭሩ ሲገለጽ አንድ ሰው በራሱ ጉዳይ ራሱ ከሳሽ ራሱ ዳኛ መሆን የለበትም እንደማለት ነው፡፡ ኢ-አድሎአዊነት አብዛኛውን ጊዜ ራሱን የቻለ የተፈጥሮ ፍትህ መርህ ተደርጐ ቢጠቀስም በተግባር ሲታይ ግን በመሰማት መብት ውስጥ የሚጠቃለል የፍትሐዊ ስነ-ስርዓት አንድ አካል ነው፡፡ አንድ ሰው በአስተዳደር ጉባዔ (Administrative Tribunal) ፊት ቀርቦ የመሰማት እድል ሊሰጠው ይገባል ሲባል በውስጠ ታዋቂነት ፍ/ቤቱ ከአድልኦ የፀዳ እንደሆነ ግምት በመውሰድ ነው፡፡
ፍርደ ገምድል ያልሆነ፤ ያልተዛባ ውሳኔ መኖር ህዝቡ በፍትህ ስርዓቱ ላይ ያለውን አመኔታ የሚያንፀባርቅ እንደመሆኑ ተፈፃሚነቱም /በተለይ በኮመን ሎው አገራት/ እጅግ ጥብቅ ነው፡፡ ከዚህ ጋር በተያያዘ የታወቁት የእንግሊዝ ዳኛ ሎርድ ሄዋርት እንዲህ ብለው ነበር፡፡
የዳኛው ልጅ ‘ቀማኛ’ ተብሎ በአባቱ ፊት ችሎት ሲቀርብ በእርግጥም በህጉ መሰረት ጥፋተኛ ላይሆን ይችላል፡፡ ጥፋተኛ ካልሆነ መለቀቁ ፍትህ ነው፡፡ ግን ለማንም አይመስልም፡፡ ፍትህ ሲሰራ አይታይምና፡፡ ዋናው ቁም ነገር ዝምድና፤ የገንዘብ ጥቅም ወይም ሌላ ምክንያት በዳኛው ውሳኔ አሰጣጥ ላይ ተጽእኖ አለማድረጉ አይደለም፡፡ እነዚህ ሁኔታዎች እስካሉ ድረስ ዳኛው ምንም ያህል ንፁህና ጻድቅ ሰው ቢሆን እንኳን በችሎት ላይ ተቀምጦ ሲያስችል አመኔታ ያጣል፡፡ የኢ-አድሎአዊነት መርህ ዋና አላማ ውሳኔ ሰጭው አካል የተዛባ ፍርድ እንዳይሰጥ ብቻ ሳይሆን ምናልባትም ራሱም ሳያውቀው እንኳን በንፁህ ህሊናው ላይ ተፅእኖ ሊያደርሱ ከሚችሉ ሁኔታዎች ነጻ ሆኖ ዳኝነት እንዲሰጥ ለማስቻል ነው፡፡
ይህ የኢ-አድሎአዊነት መርህ በተለይ በመደበኛ ፍ/ቤት፣ በአስተዳደር ጉባኤ እና ዳኝነታዊ ውሳኔ በሚሰጡ የአስተዳደር መ/ቤቶች ጥብቅ ተፈጻሚነት አለው፡፡ ውሳኔ ሰጪው አካል በያዘው ጉዳይ በህሊናው ላይ ተፅእኖ ሊያመጣ የሚችል ሁኔታ መኖሩን በተረዳ ጊዜ ራሱን ከውሳኔ ሰጪነት ማግለል አለበት፡፡ ይህ ባልሆነበት ጊዜ በቂ ጥርጣሬ ያደረበት ወገን አቤቱታ አቅርቦ ዳኛው እንዲቀየርለት ማመልከት ይችላል፡፡ ሁኔታው መኖሩ የታወቀው ውሳኔ ከተሰጠ በኋላ ከሆነ የዛ ውሳኔ እጣ ፈንታ ዋጋ አልባ መሆን ነው፡፡
በጥሬ ትርጉሙ ሲታይ ማንኛውም ነገር በቀጥታ ሆነ በተዘዋዋሪ ውሳኔ ሰጭው በነጻ ህሊናው ተመርቶ ሊሰጥ ይችል ከነበረው ውሳኔ በተቃራኒ የተለየ ውሳኔ ላይ ያደረሰ ከሆነ ህሊናው ተዛብቷል ብለን መናገር እንችላለን፡፡ ህሊና ከተዛባ የክርክሩ ውጤት (ማለትም ውሳኔው) ጉዳዩ ከመመርመሩ በፊት ድምዳሜ ተደርሶበታል፡፡ ዳኛው ከከሳሽ ወይም ተከሳሽ ጉቦ ከተቀበለ ፍርዱ ለማን እንደሚሰጥ አስቀድሞ ታውቋል፡፡ በዚህ መልኩ የሚሰጥ ፍርድ በተዛባ ህሊና የተሰጠ አድሎአዊ ፍርድ ነው፡፡
በፍርድ ቤቶች የዳበሩ መሰረታዊ መርሆዎች እንዲሁም አስገዳጅነት ያላቸው የውሳኔ አሰጣጥ ስርዓት ህጎች በሁሉም አስተዳደራዊ ውሳኔዎች ላይ ወጥ ተፈጻሚነት የላቸውም፡፡ የእያንዳንዱ አስተዳደራዊ ውሳኔ ከግለሰቦች መብትና አንጻር ሲመዘን ከቀላል እስከ ከባድ የሚያስከትለው ውጤት እና ተፅዕኖ ይለያያል፡፡ የውሳኔውም ዓይነት እንዲሁ ወጥ መልክ የለውም፡፡ የመንግስት ሠራተኛን ከስራ ማባረር፣ አስተዳደራዊ ቅጣት መጣል፣ ለህዝብ ጥቅም ሲባል ከይዞታ ማፈናቀል፣ የባለቤትነት ማረጋገጫ ሰርተፊኬት (ካርታ) መሰረዝ፣ የብቃት ማረጋገጫ፣ የሙያ ፈቃድ፣ የንግድ ፈቃድ፣ የስራ ፈቃድ መሰረዝና ማገድ፣ የሊዝ ውል ማቋረጥ፣ በአንድ የስራ ዘርፍ የተሰጠ ዕውቅና (ለምሳሌ የግል የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት) መሰረዝ እና ሌሎች መሰል ውሳኔዎች ህገ መንግስታዊ ጥበቃ ያገኙ መብቶችን የመጣስ ከፍተኛ አዝማሚያ ስላላቸው ፍትሐዊ ስርዓት ተከትለው መወሰድ ይኖርባቸዋል፡፡ አስተዳራዊ ቅሬታ እና ይግባኝ የሚስተናገድበት መንገድ እንዲሁ ፍትሐዊ ስነ ስርዓት እና አንጻራዊ ገለልተኘነት ካላንፀባረቀ የይስሙላ ሆኖ ነው የሚቀረው፡፡
ስለሆነም በእነዚህ በተጠቀሱት ምሳሌዎች ስር የሚወድቁና ሌሎች ተመሳሳይ አስተዳደራዊ ውሳኔዎች ለመሰማት መብት እና ኢ-አድሎአዊነት መርሆዎች ተገዢ ሊሆኑ ይገባል፡፡ እንደዛም ሆኖ ግትር ተፈጻሚነት ሊኖራቸው አይገባም፡፡ አስተዳደራዊ አመቺነትን ያላማከለ የሰነ ስርዓት ቅድመ ሁኔታ ውጤታማነትን ያኮላሻል፡፡ ለምሳሌ በከፊል አስተዳደራዊ ክርክሮች በጠበቃ የመወከል መብት በአስተዳደሩ ላይ ከሚያመጣው ጫና አንጻር እንዲቀር ቢደረግ የመሰማት መብትን አያጣብብም፡፡
ከላይ በምሳሌነት የተጠቀሱት አስተዳደራዊ ውሳኔዎች አንድ የአስተዳደር መ/ቤት በየዕለቱ ይቅርና በየወሩ የሚያከናውናቸው ተግባራት አይደሉም፡፡ በቁጥር በእጅጉ በልጠው የሚገኙት ውሳኔዎች ግዙፋዊ የመብት መጓደል አያስከትሉም፡፡ ሆኖም በቀጥታ ሆነ በተዘዋዋሪ የግለሰቦችን መብትና ጥቅም የሚነኩ ከሆነ በዘፈቀደ መወሰድ የለባቸውም፡፡ ይብዛም ይነስም በተነካው መብት ልክ ፍትሐዊነት በገሀድ እንዲታይ ይጠበቃል፡፡
እስካሁን የቀረበው ዳሰሳ አንድ መሰረታዊ ጥልቅ መልዕክት ያስጨብጠናል፡፡ ይኸውም፤ ማንኛውንም አስተዳደራዊ ውሳኔ ለአንድ ወጥ ስነ ስርዓት ተገዢ ማድረግ ሊሞከር ቀርቶ አይታሰብም፡፡ ፍርድ ቤት ብቻ ነው አንድ ወጥ ስነ-ስርዓት የሚከተለው፡፡ ያላደገ ሆነ የዳበረ የአስተዳደር ህግ ያላቸው አገራት በማንኛውም አስተዳደራዊ ውሳኔ ላይ ተፈጻሚ የሚሆን አንድ ወጥ ስነ ስርዓት የላቸውም፡፡ አንድ አስተዳደራዊ ውሳኔ ከቀላል እስከ ጥብቅ የትኛውን ስነ ስርዓት መከተል እንዳለበት ለመወሰን ለህግ አውጪው አስቸጋሪ ስራ ነው፡፡ ውስብስብ የሆነው የአስተዳደር ስራ ባህርይ በዚህ ረገድ የሚደረገውን ጥረት ፈታኝ ያደርገዋል፡፡ ያም ሆኖ ግን ፈተናው በወጉ ካልተመለሰ ፍትሐዊነትና ውጤታማ አስተዳደር ሚዛናቸውን ይስታሉ፡፡
እንደ ፒተር ዎል አገላለጽ በአስተደደራዊ የውሳኔ አሰጣጥ ሂደት ተፈጻሚ የሚሆኑት አነስተኛ የስነ ስርዓት ቅድመ ሁኔታዎች እንደ ጉዳዩ ዓይነትና ውስብስብነት፣ የማስረጃዎችና የሚረጋገጡት ፍሬ ነገሮች ዓይነት፣ የውሳኔ ሰጭው ማንነትና የሚያከናውነው የአስተዳደር ተግባር ባህርይ እንዲሁም ውሳኔው በግለሰቦች ላይ ሊያስከትል ከሚችለው ጉዳት አንጻር ደረጃቸው ይለያያል፡፡
የአስተዳደር ስነ ስርዓት ህግ ፍትሐዊነት እንዲሰፍን ከዚያም አልፎ በህዝብ አስተዳደር ውስጥ ግልጽነትና ተጠያቂነት በአጠቃላይ መልካም አስተዳደር እንዲያብብና እንዲጎለብት የሚያበረክተው አዎንታዊ አስተዋጽኦ በሀሳብ ሆነ በተግባር ደረጃ ተፈትኖ የተረጋገጠ ቢሆንም አፈጻጸሙ በጥንቃቄ ወሰን ካልተበጀለት ከጥቅሙ ይልቅ ጉዳቱ ያመዝናል፡፡ የአስተዳደር ስነ ስርዓት ፍርድ ቤቶች እንደሚከተሉት የፍትሐብሔር ስነ-ስርዓት ጥብቅ እና መደበኛ በሆነ ቁጥር አስተዳደራዊው ሂደት እጅና እግሩ ይታሰራል፡፡ በዚህ የተነሳ ዜጎች ቀልጣፋና ውጤታማ አገልግሎት ያጣሉ፡፡ እንዲህ ዓይነት ሁኔታ ደግሞ የዜጎችን ብሶት ‘ከፍትሕ ጥማት’ ወደ ‘አገልግሎት ረሀብ’ ቢቀይረው እንጂ ፍሬ አያስገኝም፡፡
እ.ኤ.አ በ1946 በወጣው የአሜሪካው የአስተዳደር ስነ-ስርዓት ህግ (Administrative Procedure Act) የአስተዳደር ዳኝነት መደበኛ እና ኢ-መደበኛ በሚል ለሁለት ተከፍሏል፡፡ መደበኛው የአስተዳደር ዳኝነት ከክስ መስማት እስከ ውሳኔው ይዘት ድረስ በዝርዝር አስገዳጅ ደንቦች የሚገዛ ሲሆን ኢ-መደበኛው ግን በቀላልና ልል ስርዓት ይመራል፡፡ አስተዳደራዊ አመቺነትን ያማከለው ይህ አካሄድ በአንድ በኩል በዘፈቀደ በሚወሰድ እርምጃ ፍትሕ እንዳይጓደል በሌላ በኩል ደግሞ በጥብቅ ስነ ስርዓት ሳቢያ ውጤታማ አስተዳደር እንዳይሰናከል ህጉ የተከተለው አስታራቂ መስመር ነው፡፡
በመደበኛው የአስተዳደር ዳኝነት ከክስ መሰማት (hearing) ጀምሮ አጠቃላይ ክርክሩ በመዝገብ (on the record) እንዲካሄድ የሚያስገድድ ሲሆን በይዘቱም ጠበቅ ያለ ስርዓት ነው፡፡ ይህ ስርዓት ተፈጻሚ የሚሆነው በልዩ ህግ በግልጽ ተደንግጎ ሲገኝ ብቻ ነው፡፡ የአስተዳደር ስነ-ስርዓት ህጉ የመደበኛውን የአስተዳደር ዳኝነት የስነ ስርዓት ቅድመ ሁኔታዎች በመደንገግ ተፈጻሚነቱን ግን ህግ አውጪው በዝርዝር ህግ በግልጽ በወሰናቸው ሁኔታዎች ላይ ብቻ ገድቦታል፡፡b በዚህ መልኩ በመደበኛው የዳኝነት ሂደት የሚያልፉ የአስተዳደር ክርክሮች በቁጥር ከአምስት ፐርሰንት አይበልጥም፡፡c የተቀሩት ኢ-መደበኛውን ስርዓት የሚከተሉ ናቸው፡፡ በሌላ አነጋገር መደበኛው አስተዳደራዊ ክርክር ተፈጻሚነቱ በልዩ ሁኔታዎች ብቻ ነው፡፡
አሜሪካኖች ከሞላ ጎደል ሁሉም አስተዳደራዊ ክርክሮች ኢመደበኛ አካሄድ እንዲከተሉ የመረጡበት ምክንያት ንድፈ ሀሳባዊ ሳይሆን ተጨባጭና ተግባራዊ ነው፡፡ የአስተዳደር መ/ቤቶች እንደ መደበኛ ፍርድ ቤት ክስ እየሰሙ በማከራከር ውሳኔ የሚሰጡ ከሆነ የተቋቋሙለትን ዓላማ መቼም ቢሆን አያሳኩም፡፡ መደበኛ የአስተዳደር ክርክር ከሚፈጀው ጊዜ እንዲሁም ከሚያስፈልገው የሰው ሀይልና የገንዘብ ወጪ አንጻር በሁሉም አስተዳደራዊ ክርክሮች ላይ ተፈጻሚ ቢደረግ ውጤታማ አስተዳደር ይቅርና ‘አስተዳደር’ የሚባል ነገር ራሱ አይኖርም፡፡
በኢትዮጵያ በ1993 ዓ.ም. እና 2001 ዓ.ም. የተዘጋጁት ረቂቅ የአስተዳደር ስነ ስርዓት አዋጆች ይህን መሰረታዊ ተጨባጭ እውነታ በቅጡ አልተረዱትም፡፡ ሁለቱም ረቂቆች አስተዳደራዊ ውሳኔ ከመሰጠቱ በፊት መደበኛው የክስ መሰማት ስርዓት እንዲከናወን በአስተዳደር መ/ቤቶች ላይ ግዴታ ያስቀምጣሉ፡፡ ከሁለቱ ረቂቆች አንዳቸው ጸድቀው አስገዳጅ ህግ ከሆኑ የአስተዳደር መ/ቤቶች ወደ መደበኛ ፍ/ቤቶች መቀየራቸው አይቀሬ ነው፡፡ ከላይ ለመጥቀስ እንደተሞከረው በአሜሪካ በዚህ ዓይነት የክርክር ሂደት የሚያልፉ ጉዳዮ
ች ከአምስት ፐርሰንት አይበልጡም፡፡ የተቀረው 95 ፐርሰንት ኢመደበኛ ነው፡፡ በረቂቅ ህጎቹ የተመረጠው አቅጣጫ ደግሞ ሁሉም (ማለትም 100 ፐርሰንት) አስተዳደራዊ ክርክሮች መደበኛ ስርዓት እንዲከተሉ ያስገድዳል፡፡ በዚህ ሁኔታ አስገዳጅ ህግ ሆነው በተወካዮች ም/ቤት ቢታወጁ ሊከተል የሚችለውን አስተዳደራዊ መንዛዛት ለመገመት ከወደሁ ያስቸግራል፡፡
በተከሰሰበት ጉዳይ መልስ ሳይሰጥ እንዲሁም ማስረጃውን ሳያሰማ የንግድ ፍቃዱ የተሰረዘበት ነጋዴ፣ የቤት ካርታው የመነከበት ግለሰብ፣ ከዩኒቨርሲቲ የተባረረ ተማሪ… ሁሉም የአስተዳደር በደል ሰለባዎች ናቸው፡፡ የአንድን ግለሰብ መብትና ጥቅም ሊጐዳ የሚችል ማንኛውም አስተዳደራዊ እርምጃ ከመወሰዱ በፊት ግለሰቡ የመሰማት ዕድል ሊያገኝ ይገባል፡፡ የመሰማት መብት በዘፈቀደ በሚወሰድ አስተዳደራዊ እርምጃ የተነሳ ዜጎች ህይወታቸውና ንብረታቸው ለአደጋ እንዳይጋለጥ ይከላከላል፡፡
መሰማት ሲባል ከክስ እስከ ውሳኔ ድረስ ያሉ ዝርዝር የክርክር ሂደቶችን ያቅፋል፡፡ እያንዳንዱ ሂደት በራሱ ካልተሟላ በቂ የመሰማት ዕድል እንዳልተሰጠ ይቆጠራል፡፡ በአስተዳደር ዳኝነት ውስጥ የዚህ መብት ዝርዝር ሂደቶችና አስፈላጊ ቅድመ ሁኔታዎች በዋነኛነት የሚከተሉትን ያካትታል፡፡
የክስ መሰማት ውሳኔ ሰጭው ባለስልጣን ለባለጉዳዩ /ለተከሳሹ/ በሚሰጠው የክስ ማስታወቂያ ይጀመራል፡፡ ማስታወቂያ ተከራካሪው እንዲቀርብ የሚሰጥ መጥሪያ ነው፡፡ በይዘቱ ባለጉዳዩ የቀረበበትን ክስ በሚገባ ተረድቶ መልሱን አዘጋጅቶ እንዲያቀርብ የሚያስችለው በቂ ማስታወቂያ መሆን አለበት፡፡ ተከራካሪው ራሱን ለመከላከል የሚችለው የተከሰሰበትን ጉዳይ በማያሻማ ሁኔታ የተገለጸለት እንደሆነ ነው፡፡a ከዚህ አንጻር የክሱ ዓይነትና ምክንያት ቀጥተኛና ግልጽ በሆነ መንገድ በማስታወቂያው ላይ መስፈር ይኖርበታል፡፡ ለምሳሌ እንዲቀርብ የተጠራው ባለጉዳይ የመንግስት ሰራተኛ ወይም የዩኒቨርሲቲ ተማሪ ከሆነ በደፈናው ‘የዲሲፕሊን ክስ ስለቀረበብህ እንድትቀርብ!’ የሚል መጥሪያ ግልጽነት ይጐድለዋል፡፡ በተጨማሪም ከአንድ በላይ ክስ በቀረበ ጊዜ እያንዳንዱ ክስ በዝርዝር ሊገለጽ ይገባል፡፡ በሌላ መልኩ በክስ ማስታወቂያው ላይ የቀረበው የክስ አይነት ክሱ በሚሰማበት ቀን የተቀየረ እንደሆነ ክሱ እንዳልተገለጸ ወይም በቂ ማስታወቂያ እንዳልተሰጠ ይቆጠራል፡፡ በስርቆት ተከሶ ዲሲፕሊን ኮሚቴ ፊት እንዲቀርብ የተጠራ ተማሪ ክሱ በሚሰማበት ቀን የመጀመሪያው ክስ ተቀይሮ ‘በፈተና ማጭበርበር’ ተከሶ ጥፋተኛ ሆኖ ቢገኝ ተማሪው የተቀጣው በቂ ማስታወቂያ ሳይሰጠው እንደመሆኑ ቅጣቱ መሰረታዊ የሆነውን የመሰማት መብት ይጻረራል፡፡
‘በቂ’ ሊባል የሚችል የክስ ማስታወቂያ መለኪያ ባለጉዳዩ ራሱን በሚገባ እንዲከላከል በሚያስችል መልኩ በቂ መረጃና ጊዜ የሰጠ እንደሆነ ነው፡፡ ክርክሩን ለማካሄድ ስልጣን የተሰጠው አካል ተከራካሪዎች የሚመቻቸውን ጊዜ በመወሰን ክሱ ስለሚሰማበት ቦታ ትክክለኛ መረጃ እንዲኖራቸው በሚያስችል መልኩ መጥሪያውን መላክ ይጠበቅበታል፡፡ ጊዜው ሲገለጽ ትክክለኛው ሰዓት ጭምር መገለጽ አለበት፡፡ ቦታውም እንዲሁ ትክክለኛ መለያ አድራሻውን በመጥቀስ ለባለጉዳዩ/ለተከሳሹ በግልጽ ማሳወቅ ያስፈልጋል፡፡
ከጊዜ ጋር በተያያዘ መልስ ለማቅረብ የሚሰጠው የዝግጅት ጊዜ እንደክሱ ክብደትና ውስብስብነት ሚዛናዊ የጊዜ መጠን መሆን ይኖርበታል፡፡ ዛሬ ክሱ ተሰጥቶት ለነገ መልስ መጠበቅ በተዘዋዋሪ የመሰማት መብትን እንደመንፈግ ይቆጠራል፡፡ በመጨረሻም ክሱን የሚሰማው አካል ትክክለኛ ማንነት በማስታወቂያው ላይ መመልከት ይኖርበታል፡፡
የጥሪ ማስታወቂያው በይዘቱ በቂ ሊባል የሚችል ቢሆንም ለባለጉዳዩ በአግባቡ እስካልዳረሰው ድረስ የመሰማት መብቱ ተጓድሏል፡፡ ባለጉዳዩ በቅርብ የሚገኝ ከሆነ በተቻለ መጠን መጥሪያው ለራሱ በአካል ሊሰጠው ይገባል፡፡ ከተገቢ ጥረት በኋላ ለማግኘት የማይቻል ከሆነ ማስታወቂያውን ቅርብ በሆነ ቦታ ላይ መለጠፍና ለተወሰነ ጊዜ በተለጠፈበት ቦታ እንዲቆይ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ ጉዳዩ በሚሰማበት ቀን አለመቅረብ ክርክሩ በሌለበት እንዲቀጥል የሚያደረግ በመሆኑ የመጥሪያ በአግባቡ መድረስ የመስማት መብት አካል ተደርጐ መቆጠር ይኖርበታል፡፡
ክስ የቀረበበት (ባለጉዳይ) ጉዳዩ በተቀጠረበት ቀን በአካል ወይም በወኪሉ ተገኝቶ ክርክሩን የመከታተል፤ መልስ፣ ክርክርና ማስረጃ የማቅረብ ዕድል ሊያገኝ ይገባል፡፡ ይህ መፈጸሙን ማረጋገጥ ክርክሩን የሚሰማው አካል ግዴታ ነው፡፡ መልሱ የሚቀርብበት መንገድ እንደየሁኔታው በቃል ወይም በጽሑፍ ሊሆን ይችላል፡፡ የሚቀርበው የማስረጃ ዓይነት የቃል (የሰው ምስክር) ወይም የጽሑፍ ማስረጃ ሊሆን ይችላል፡፡ ማስረጃው በ3ኛ ወገን እጅ የሚገኝ ከሆነ ባለጉዳዩ እንዲቀርቡለት በጠየቀ ጊዜ ክርክሩን የሚሰማው አካል እንዲቀርቡ ማድረግ አለበት፡፡
ባለጉዳዩ የተቃራኒ ወገን ክስና ማስረጃ በአግባብ ሊደርሰውና ሊመለከተው እንደሚችል ከዚህ በፊት ተገልጿል፡፡ የዚህ ዓላማ በአንድ በኩል ባለጉዳዩ የራሱን መከራከሪያና ማስረጃ በማቅረብ ክሱን በቀጥታ እንዲከላከል ሲሆን በሌላ በኩል የተቆጠረበትን ማስረጃ ማስተባበል እንዲያስችለው ጭምር ነው፡፡
በፍርድ ቤት በሚካሄድ መደበኛ ክርክር መስቀለኛ ጥያቄ የምስክሮችን ተዓማኒነት ለማሳጣትና በአጠቃላይ እውነትን ለማውጣት ውጤታማ መሳሪያ ነው፡፡ ተከሳሹ መስቀለኛ ጥያቄ ለማቅረብ ዕድሉ ተነፍጐት የተሰጠ የምስክርነት ቃል ህጋዊ ብቃቱም አጠያያቂ ነው፡፡ ያም ሆኖ ግን የአስተዳደር ክርክር በዓይነቱና በይዘቱ የፍርድ ቤት ክርክር መልክ ከያዘ ውጤታማ አስተዳደርን ወደ ኋላ መጎተቱ አይቀርም፡፡ ስለሆነም የመስቀለኛ ጥያቄ መቅረት ባለጉዳዩ ውጤታማ መከላከያ እንዳያቀርብ የሚያግደው ካልሆነ በስተቀር ውሳኔ ሰጭው አካል በመብቱ ላይ ገደብ ሊያደርግ ይችላል፡፡b ይሁን እንጂ ምስክርነቱ በቃለ መሀላ ስር የተሰጠ ከሆነ መስቀለኛ ጥያቄ መከልከል አይገባም፡፡ በዚህ ረገድ የ1967ቱ ረቂቅ አዋጅ መስቀለኛ ጥያቄ የማቅርብ መብት ለባለጉዳዩ የሚፈቅድ ግልጽ ድንጋጌ የለውም፡፡ በተቃራኒው የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ረቂቅ የአስተዳደር ስነ-ስርዓት አዋጅ (1993) በአንቀጽ 6 (3)(ሐ) ላይ ይህን መብት በግልፅ አካቷል፡፡
በአስተዳደራዊ ክርክሮች ላይ መስቀለኛ ጥያቄ የማቅረብ መብት ከሞላ ጎደል በሁሉም ህጎችቻን ላይ አልተካተተም፡፡ ልዩ ሁኔታ የሚገኘው በፋይናንስ ሪፖርት አዘገጃጀትና አቀራረብ አዋጅ 847/2006 ላይ ነው፡፡ በአንቀጽ 39/2/ እንደተመለከተው የዲሲፕሊን ክስ የቀረበበት ሰው የከሳሽን ምስክሮች መስቀለኛ ጥያቄ የመጠየቅ መብት ይኖረዋል፡፡ የመንግስት ሰራተኞች የዲሲፕሊን ክስ በሚሰማበት ወቅት እንዲሁ ግራ ቀኙ መስቀለኛ ጥያቄ ማቅረብ ተፈቅዶላቸዋል፡፡ በፌደራል መንግስት ሰራተኞች የዲሲፕሊን አፈጻጸምና የቅሬታ አቀራረብ ስነ ስርዓት ደንብ ቁ. 77/1994 አንቀጽ 17/5/ እንደሰፈረው የከሳሽ ምስክሮችን ተከሳሹ፤ የተከሳሽ መከላከያ ምስክሮችን የመንግስት መስሪያ ቤቱ ተወካይ፤ የዲሲፕሊን ኮሚቴው የጠራቸውን ተጨማሪ ምስክሮች ደግሞ ሁለቱም ተከራካሪ ወገኖች መስቀለኛ ጥያቄ መጠየቅ ይችላሉ፡፡
የባለጋራን ክስና ማስረጃ ለማስተባበል የህግ ባለሙያ እገዛ አስፈላጊነቱ አያጠያይቅም፡፡ በተለይ ውስብስብ በሆኑ የአስተዳደር ክርክሮች ተካፋይ የሆነ ወገን ካለባለሙያ እገዛ ራሱን በውጤታማ መንገድ ለመከላከል ያለው ዕድል አነስተኛ ነው፡፡ ሆኖም በጠበቃ መወከል መሰረታዊ የመሰማት መብት አካል ተደርጐ አይቆጠርም፡፡ በመብቱ ላይ የሚጣለው ገደብ የራሱ አሳማኝ ምክንያቶች አሉት፡፡
የአስተዳደራዊ ዳኝነት ክርክር ጥብቅ የሆነ የመደበኛ ፍ/ቤቶች ዓይነት የስነ-ስርዓት አካሄድ ሳይከተል በፍጥነት ጉዳዩን ለመቋጨት ያለመ ነው፡፡ የጠበቃ መኖር ክርክሩ የባሰ እንዲወሳሰብና ከተገቢው ጊዜ በላይ እንዲንዛዛ በማድረግ የክርክሩን ኢ-መደበኛ ባህርይ ያጠፋዋል፡፡ በአጠቃላይ አነጋገር በጠበቃ ውክልና ከሚታገዝ ይልቅ ባለጉዳዩ ራሱ የሚከራከርበት አስተዳደራዊ ክርክር በአጭር ጊዜ እልባት ያገኛል፡፡ ያም ሆኖ ግን ክርክር የሚካሄድበት ጉዳይ በባሉጉዳዩ መብትና ጥቅም ላይ ሊኖረው ከሚችለው አሉታዊ ውጤት አንጻር ማለትም የክርክሩን ክብደትና ውስብስነት መሰረት አድርጐ እንደየሁኔታው በጠበቃ የመወከል ጥያቄን ማስተናገድ ያስፈልጋል፡፡
ዜጐች በሰውነታቸውና በንብረታቸው ላይ እርምጃ ሲወሰድ ከመንግስት ምክንያት ይሻሉ፡፡ አንዳችም ምክንያት የሌለው ውሳኔ የአስተዳደር በደል መገለጫ ነው፡፡ ኢ-ፍትሐዊነት በሁለት መልኩ ይገለጻል፤ የመጀመሪያው ምክንያት ሳይጠቀስ በደፈናው ውሳኔ ሲሰጥ፣ ሁለተኛው ደግሞ ውሳኔው በራሱ ፍርደገምድል፣ ሚዛናዊነት የጐደለውና በአሳማኝ ምክንያት ያልተደገፈ ሲሆን፡፡
ለውሳኔ ምክንያት መስጠት በአስተዳደር ህግ ውስጥ ጉልህ ስፍራ እያያዘና እያደገ የመጣ መሰረተ ሀሳብ ነው፡፡ ያም ሆኖ ከአሜሪካው የአስተዳደር ስነስርዓት በስተቀር በእንግሊዝ ሆነ በህንድ ምክንያት እንዲሰጥ የሚያስገድድ በሁሉም የአስተዳደር አካላት ተፈጻሚ የሆነ ጠቅላላ ደንብ የለም፡፡ ሆኖም አልፎ አልፎ ማቋቋሚያው አዋጅ ለአስተዳደራዊ ውሳኔ ምክንያት እንዲሰጥ ቅድመ ሁኔታ ያስቀምጣል፡፡
አስተዳደራዊ ውሳኔ ሊኖረው የሚገባውን ይዘትና ቅርጽ በተመለከተ በ1967 ረቂቅ አዋጅ አንቀጽ 13 እንዲሁም በፌደራሉ ረቂቅ አዋጅ (1993 ዓ.ም.) አንቀጽ 32 ላይ ቅድመ ሁኔታዎቹ ተዘርዝረዋል፡፡ በዚሁ መሰረት አስተዳደራዊ ውሳኔ በጽሑፍ መሰጠት ያለበት ሲሆን ውሳኔውም የክርክሩን ፍሬ ነገር፣ የማስረጃዎች ፍሬ ጉዳይና ምንጭ፣ የነገሩን ጭብጥ አወሳሰን እንዲሁም በውሳኔው መሰረት ተመስርቶ ሊወሰድ ስለሚገባው እርምጃ የሚያመለክት መሆን ይኖርበታል፡፡ ምንም እንኳን በረቂቆቹ ላይ ‘ምክንያት’ የሚለው ቃል በግልጽ ባይጠቀስም የውሳኔ ምክንያትን የሚያያቋቁሙ ሁኔታዎች የተካተቱ እንደመሆኑ ምክንያት መስጠት እንደአስገዳጅ ሁኔታ ተቀምጧል ማለት እንችላለን፡፡
በንግድ ምዝገባና ፈቃድ አዋጅ ቁ. 980/2008 አንቀጽ 6/2/ የንግድ ምዝገባ ማመልከቻ ውድቅ ከተደረገ መዝጋቢው አካል ምክንያቱን ገልጾ ለአመልካቹ ወዲያውኑ ማሳወቅ አለበት፡፡
ከቀረጥ ዋጋ አወሳሰን ጋር በተያያዘ የገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን ተጨማሪ መግለጫ ወይም ሰነድ ከዲክላራሲዮን አቅራቢው ከተቀበለ በኋላ ስለግብይት ዋጋው ትክክለኛነት ያለውን ጥርጣሬ ማስወገድ ካልቻለ ወይም ዲክላራሲዮን አቅራቢው ምላሽ ካልሰጠ በጉምሩክ አዋጅ ቁ. 859/2006 አንቀጽ 90 መሰረት ዋጋውን መወሰን እንዳልተቻለ ይቆጠራል፡፡ በዚሁ መሰረት የቀረበው የቀረጥ ማስከፈያ ዋጋ ተቀባይነት ያላገኘበት ምክንያት በጽሑፍ ለአስመጭው ወይም ለወኪሉ ይገለጽለታል፡፡c
በምርጫ ወቅት ዳኞች በመርሕ ላይ ተመስርተው ተገቢውን የዳኝነት አገልግሎት እንዲሰጡ የአማራ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት አብዬ ካሳሁን አሳሰቡ፡፡ March 9, 2021
በዚህ ስፍራ በተለይ ከቀንደ መሬት (ጥንት የጠፋ የዝሆን ዝርያ) በመጣ በዝሆን ጥርስ ብዙ እቃዎችና ቅርጾች ተሠርተው ተገኝተዋል። በጥንት የሥፍራው ኗሪዎች ቀንደ መሬቱን ያደኑት አዳኞች ይሆናሉ።
የአውሮፓና ምዕራባውያን ሊቃውንት እንደ ገመቱ ሥፍራው የተሰፈረው ከ22,000 እስከ 13,000 ዓክልበ. ነበረ ወይም ለ9,000 ዓመታት በሙሉ ከዚያ ደረጃ በጣም አልተነሡም። እንዲሁም በነዚህ ሊቃውንት ዘንድ የሰው ልጅ ዘሮችና ቀንደ መሬቱ አንድላይ ከ42,000 እስከ 2,000 ዓክልበ. ድረስ ይኖሩ ነበር፤ ወይም በጠቅላላ ለ40,000 ዓመታት ሰዎች እጅግ ቀስ ባለ እርምጃ ኑሮአቸውን ያሻሸሉ ማለት ነው። ነገር ግን ይህ ዘመን 40,000 ዓመታት ሆኖ የተጻፉ መዝገቦች ከተጀመሩት 5,000 ዓመታት በ8 እጥፍ ይበልጣል፤ ይህ ሁሉ ረጅም ጊዜ የሰው ልጅ በአንድ ሁኔታ ያህል መቆየቱ ስለዚህ አጠያያቂ ነው። በዚያም ላይ ሰዎች የሚበዙበት መጠን በማናቸውም ጊዜ ከዚህ ዝግተኛ መጠን እጅግ መበልጡ ስለሚታወቅ፣ ዓለሙን በሙሉ ለመሸፈን በጥቂት ሺህ አመታት ውስጥ እንጂ 40,000 ምናምንት አመታት እንዳስፈለገ አይመስልም።
ልክ መቼ እንደኖሩ ያለ ክርክር ባይታወቅም፣ የተገኙት ጥንታዊ እቃዎች ትኩረት ስበዋል። የዝሆኑ ታላላቅ አጥንት ደግሞ ለቤቶቻቸው መዋቅር ይጠቅማቸው ነበር። የፈረንጅ አጋዘን ቀንድ ደግሞ ተገኝቷል።
በብዙዎች የዝሆን ጥርስ ቅርጾች ትንሽ ቀዳዳ ያላቸው ከአንገት ድሪ ተለበሱ። የወንዶች እቃዎች (መሣርያዎች ወዘተ.) ከምድጃው ወደ ቀኝ ተቀበሩ፣ ድሪያቸው በራሪ ይብራ ይምሰል ነበር። የሴቶች እቃዎች (የስፌት፣ መርፌ ወዘተ.) ወደ ምድጃው ግራ ተቀብረው ድርያቸው የሴት ምስል ነበር። በአውሮፓም በጣም ተመሳሳይ የሴት ምስሎች ተገኝተዋል፤ ግን የአውሮፓ ምስሎች ከፊታቸው ይልቅ ሰውነታቸውን በዝርዝር ቀረጹ። በነዚህ ሳይበሪያዊ ምስሎች ግን ከሰውነታቸው ይልቅ ፊታቸውን በዝርዝር ቀረጹ።
በተለምዶው ግራኝ አህመድ ተብሎ የሚታወቀው የጦር መሪ ሙሉ ስሙ ኢማም አህመድ ኢብን ኢብራሂም አልጋዚ ሲሆን የኖረውም ከ1507 እስክ ታህሳስ 21፣ 1543 (እ.ኤ.አ) ነበር። [1]) በዘመኑ በእስልምና ሃይማኖት የኢማምነት ደረጃ የደረሰ ሲሆን የአዳል ግዛት ተብሎ ይታወቅ የነበረውን የጥንቱን የኢትዮጵያ ክፍል በመምራት እንዲሁም በዘመኑ የነበሩትን ነገስታት ከመካከለኛው የኢትዮጵያ ክፍል እንዲያፈገፍጉ በማድረግ በታሪክ ይታወቃል። በዚህ የተነሳ 3/4ኛ የሚሆነውን የኢትዮጵያ ክፍል ለተወሰነ ጊዜ መቆጣጠር ችሏል። አንድ አንድ የታሪክ ተመራማሪዎችም የግራኝ አህመድ ሰራዊት ከሞላ ጎደል በሱማሌ ጎሳ ሰዎች የተድሎችን በመቀዳጀቱ ምክኒያት በዚህ ስያሜ እንደጠሩት ይነገራል። ይህ መሪ ከ1529 እስከ 1543 ከነበሩት የመካከለኛው የኢትዮጵያ ክፍል ነገስታት ጋር ጦርነት እንዳረገ ታሪክ ይዘግባል።[1]
d͡ʑ ጻህፍት ዘንድ እንደሚታመነው ግራኝ አረብ እንደነበር ሲሆን[2] በሌሎች ታሪክ ተመራማሪወች ዘንድ ግን ሱማሌ እንደሆነ ነው።[1][2][3][4][5][6][7][8][9] እንደ እስራኤላዊው የታሪክ ተመራማሪ ሃጋይ ኽልሪች ግን ግራኝ አህመድ ሱማሊኛ ቋንቋን እንደማይናገር አትቷል። [10] በሌላ ሁኔታ ብዙ የታሪክ ጸሃፍት እና መረጃዎች ግራኝ አህመድ የሐረር ተወላጅ መሆኑን ጠቅሰዋል::[11][12][13][14][15][16]
ለግራኝ አህመድ እንቅስቃሴ አስተዋጾ ያደረጉ ነገዶች እንደ ኢሳቅ፣ ዳሩድ እና ማረሃን የተሰኙት የሱማሌ ጎሳወች ሲሆኑ ጎሳወቹ ግን በዘር ምክንያት ሳይሆን ያብሩ የነበሩት በሃይማኖት ተመሳሳይነት ነበር። [17]
የኢማሙን በ18 ዓመት እድሜ የተገኘ ድል ሰምቶና ደንግጦ መናገሻ ከተማውን ሀረርን ጥሎ ወደ ሶማሊያ የሸሸው ሱልጣን አቡበክር ኪዳር (ኪዳድ) በምትባል ቦታ ተደበቀ።
ኢማሙም በነካ እጁ በሙስሊሙ መካከል ፈሳድ እንዲስፋፋና ሙስሊሙ የአንድነት ሀይልና ወኔው እንዲነጥፍ ምክነያት የሆነውን ሱልጣን አቡበክር ለማጥቃት ወደተደበቀበት ከተማ ተጓዘ። ኢማሙ ቦታው ላይ ሲደርሱም ሱልጣኑ ጦሩን አሰልፎ ጠበቃቸው። ሁለቱ ጦሮችም ዝሁር ወቅት ላይ ተገናኙ ኢማሙና ጓዶቻቸውም በኢስላማዊ ህብረትና ሙሐመዳዊ ወኔ ማጥቃት ጀመሩ። በርካታው የሱልጣኑ ሰራዊት ተገደለ። ከፊሉም ሱልጣኑን ጨምሮ ሸሸ።
ኢማሙ 20 አመት ሳይሞላቸው ሁለተኛውን ጦርነታቸውን በፍፁም ድል አድራጊነት ተወጡ። የሱልጣኑን መሸሸጊያ አወደሙ። በዚህ ጦርነትም ኢማሙ 30 ፈረስና ሌሎች ቁሳቁሶችን ማረኩ። ነገር ግን ኢማሙ ሐረር ገብተው ብዙ ሳይቆዩ ሱልጣኑ ለቁጥር የሚያዳግት ሰራዊት እዛው ሶማሌያ ላይ ሰበሰበና ኢማሙን ለማጥቃት ወደ ሐረር ተመመ።
የሱልጣኑ ጦር በርካታ ፈረሰኞችን ያካተተ ስለነበር ኢማሙ የሱልጣኑን መቃረብ ሲሰሙ ስልታዊ ማፈግፈግን መረጡ። ከነጦራቸውም ወደ ሁበት ተጉዘው ጋረሙለታ ተራራ ላይ መሸጉ። ሱልጣኑም ሐረር ገባ።
ኢማም አሕመድ በጋሪሙለታ ተራራ ላይ መስፈራቸውን የሰማው ሱልጣን ጦሩን ይዞ ሁበት ገባ። ተራራውንም ለቁጥር ባዳገተው ሰራዊት አስከበበው። ከፍተኛ ጥበቃም አደረገ። የኢማሙ ጦር ከተራራው መውረድና ለህይወት መሠረታዊ የሆኑትን ምግብና የመጠጥ ውሀ ማግኘት አልቻሉም። ሱልጣኑ በዚህ ሁኔታ ለሁለት ሳምንታት ያህል ከበባውን አጠናክሮ ቀጠለ። በስተመጨረሻ ግን የኢማሙ ጦር ተዳከመና ተስፋ መቁረጥ ታየ። ስለሆነም በለሊት የኢማሙ ጦር ወርዶ ከሱልጣኑ ጋር ጦርነት ገጠሙ። ዳሩ ግን የኢማሙ ጦር ለ2 ሳምንት ታግቶ የቆየ በመሆኑ ውጊያው ላይ ቀልጣፋ መሆን አልቻለም። በመሆኑም የኢማሙ ጦር በከፍተኛ ሁኔታ ተጠቃ።
ከአንጋፋ የኢማሙ የጦር አዝማቾች መካከል አንዱ ዑመረዲንም ተገደለ። ኢማሙና ጥቂት ጓዶቻቸው ግን አመለጡ። የኋላ ኋላ ግን በዘመኑ ዑለማኦች ከፍተኛ ጥረት በሁለቱ አሚሮች መካከል ስምምነት እንዲኖር ተደረገ። ስምምነቱም ሱልጣኑ ሸሪዓን ሊጠብቅና በፍትህ ሊያስተዳድር ኢማሙና ጦራቸው ደግሞ መሸፈቱን አቁሞ ለሱልጣኑ ታዛዥ ሆኖ በሰላም እንዲኖር የሚያግባባ ነበር። ስምምነቱም መተግበር ተጀመረ። ኢማሙም ጥማታቸው የስልጣን ሳይሆን የሸሪዓ መጠበቅ መሆኑን ሰጥ ለጥ ብለው ለሱልጣኑ በመታዘዝ አሳዩ። በኋላ ግን ሱልጣኑ ስምምነቱን አፈረሰ።
ይህ ታሪካዊ አዳል (ሶማሊያ) የእስልምና ሃይማኖትን የሚከተል መንግስት ይሁን እንጂ በጊዜ ለነበረ የክርስትና ተከታይ ኢትዮጵያው መካከለኛ መንግስት ግብር ይከፍል ነበር። ግራኝም በጎለመሰ ጊዜ ማህፉዝ የተባለን የዘይላ አስተዳዳሪን ልጅ ባቲ ድል ወምበሬ አገባ።.[6]
ነገር ግን ማህፉዝ ከመካከለኛው የኢትዮጵያ መንግስት ተጣልቶ በአጼ ልብነ ድንግል ላይ ጥቃት አድርሶ ሲመለስ በ1517 ተገደለ። በአዳል እርስ በርስ ጦርነት ተነሳ። ግራኝ አህመድም ከተወሰኑ የትግል ዓመታት በኋላ በስልጣን የሚሻኮቱትን በማሸነፍ ሐረርን ተቆጣጠረ። በዚህ ጊዜ የአዳል መሪ ሆነ።
በ1527፣ የአዳል መሪ ከሆነ በኋላ፣ ከአዳል ከትሞች የሚጠበቀውን ግብር ለመካከለኛው የኢትዮጵያ መንገስት እንዳይከፈል አገደ። አጼ ልብነ ድንግልም የባሌ ጦር አዛዡን ደግላን ግብሩን እንዲያስከፍል ላከ። ደግላን ግን በአዲር ጦርነት ተሸነፈ። ከዚህ ቀጥሎ ግራኝ ወደ ምስራቅ በመዝመት ሱማሌውችን በጦርነት ግዛቱ አደረገ። ቀስ ብሎም ወደ ምዕራቡ የኢትዮጵያ ክፍል ብዙ ዘመቻወችን በማካሄድ ስፍር ቁጥር የሌላችቸው ባሪያወችን በመፈንገል በደቡብ አረቢያ፣ ለዘቢድ አስተዳዳሪ በስጦታ መልክ በመላክ በተራው የብዙ ጠመንጃወች ባለቤት ሆነ። [18] በ1528 የልብነ ድንግል ሰራዊት በአዳል ላይ ጥቃት ስላደረሰ፣ ይህን ለመበቀል በ1529 በክርስትያኑ ንጉስ ላይ ኢማም አህመድ ዘመቻውን የኢትዮጵያና አዳል ጦርነት ጀመረ። መሰረታዊው የኢማም አህመድ አላማ ግን "ጅሃድ" ወይም "በሃይማኖት መታገል" ነበር [19] ። በዚህ ጊዜ የአጼ ልብነ ድንግልን ሰራዊት መምጣት የሰሙት የግራኝ ወታደሮች በፍርሃት ተውጠው ለመሸሽ ሲሞክሩ፣ ግራኝ ግን በጽናትና ቆራጥነት አብዛኞቹ ባሉበት እንዲቆሙ በማድረግ የልብነ ድንግልን ሰራዊት ከአዲስ አበባ 80 ኪሎ ሜትር ደቡብ ምስራቅ በምትገኘው በሽምብራ ቁሬ ጦርነት መጋቢት 1529 አሸነፈ[20] ።
ጦርነቱን ያሸንፍ እንጂ ብዙ ወታደሮች ስላለቁበት ቀሪው ሰራዊቱ ወደሃገሩ ተመልሶ ከንደገና መታገል ሰጋ። በዚህ መሃል ከአረብ አገር 70 ሙሉ ትጥቅ ያላቸው ወታደሮችና ብዙ ጠብመንጃወች እና 7 መድፎች ከኦቶማን ቱርኮች አገኘ። በ1531፣ የግራኝ ጦር የልብነ ድንግልን ሰራዊት አምባሰል አንጾኪያ ላይ ገጥሞ እንደገና ድል አደረገ። ለዚህ ድል መሰረቱ በዕርዳታ ያገኘው መድፍ እንደነበር ሉዶልፍ ሲያትት ከግራኝ ወገን የተተኮሰ መድፍ ጥይት በአጋጣሚ ልብነ ድንግል ሰራዊት መካከል ወደቀ፣ ይህ እንግዳ መሳሪያ የሚያሰክትለውን ቁስል እንኳ እንዴት ማዳን እንደሚቻል የማያውቁጥ ኢትዮጵያውያን በድንጋጤ ተበታተኑ [21]። ከዚህ በኋላ የኢማሙ ሰራዊት ወደሰሜን በመዝመት በሃይቅ፣ ወሎ ደሴቶች ላይ የነበሩትን አካባቢዎችን ተቆጣጠረ። ቀጥሎም ትግራይ ውስጥ ይጠብቀው የነበረውን ሰራዊት በማሸነፍ አክሱም ከተማ ተቆጣጠረ።
ይህ ከመሆኑ በፊት አስቀድማ ንግስት እሌኒ የተባለችው የሃድያ ንግስት ( የዘርዓ ያዕቆብ ሚስት)፣ ለፖርቱጋሎች የወታደር እርዳታ እንዲያረጉ መልዕክት ልካ ኖሮ፣ ታህሳስ 10፣ 1541 400 ጠመንጃ ያነገቱ የፕርቱጋል ሰራዊት ምጽዋ ላይ አረፉ። በዚህ ጊዜ አጼ ልብነ ድንግል በስደት እያለ በ1540 ሲሞት እሱን ተክቶ አጼ ገላውዲወስ ንጉሰ ነገስት ሆኖ ነበር። በ ክሪስታቮ ደጋማ የሚመራው የፖርቹጋሎቹ ሰራዊትና ኢትዮጵያውያን ሚያዚያ 1፣ 1542 በጃርቴ ጦርነት (ጃርቴ በሌላ ስሙ አናሳ ሲባል በአምባላጌ እና በአሻንጌ ሃይቅ መካከል የሚገኝ ቦታ ነው) ከ ግራኝ ሰራዊት ጋር የመጀምሪያ ፍልሚያ አደረገ። በዚህ ጊዜ ፖርቱጋሎቹ ግራኝን ለመጀመሪያ ጊዜ ማየታቸው ሲሆን በጊዜው የነበረው ፖርቹጋላዊው ካስታንሶ ክሩቅ ሆኖ ስላየው ስለግራኝ እንዲህ ይላል፦
በሱ በኩል ያለውን የጦር አውድማ በሚዘጋጅበት ጊዜ፣ የዘይላው ንጉስ ኢማም አህመድ ኮረብታው ላይ ወጣ። በዚህ ጊዜ ብዙ ፈረሰኞች አብረው ተከትለውት ነበር፣ እግረኞችም እንዲሁ። የእኛን የጦር ቀጠና ለመመርመር፣ እኮረብታው ጫፍ ሲደረስ ከ300 ፈረሶች እና ሶስት ግዙፍ ባንዲራወች ጋር ቆመ። አርማዎቹም ሁለቱ ነጭና መካከላቸው ላይ ቀይ ጨረቃ ምልክት ሲኖራቸው አንዱ ደግሞ ቀይና መሃሉ ላይ ነጭ ጨረቃ ያሉባቸው ከንጉሱ ዘንድ ምንጊዜም የማይለዩ ነበሩ ይላል። [22]
በዚህ ሁኔታ ለ4 ቀናት በመፋጠጥና መልዕክት በመለዋወጥ እኒህ የማይተዋወቁ ሁለት ሰራዊት ጊዜያቸውን ካሳለፉ በኋላ ክሪስታቮ ደጋማ እግረኛ ወታደሮቹን (ኢትዮጵያኖችንም ይጨምራል) በአራት ማዕዘን ቅርጽ በማደራጀት ወደ ኢማሙ ሰራዊት ዘመተ። የእስላሙ ሰራዊት፣ ብዙ ጊዜ እየደጋገመ ጥቃት ቢያደረስም በመድፍና በጠመንጃ የታጠረ አራት ማዕዘኑ ሊሸነፍ አልቻለም። በዚህ ጦርነት መካከል በድንገት በተተኮሰ ጥይት ግራኝ አህመድ እግሩ ላይ ቆሰለ። ስለሆነም የኢማሙ ሰራዊት መሸሽ መጀመሩን ያዩት የኢትዮጵያና የፖርቹጋል ሰራዊት ተበታትኖ የሚሮጠውን ሰራዊት በማጥቃት ከፍተኛ ጉዳት አደረሱ። ይሁንና የቀሩት ወታደሮች ከእንደገና በማደራጀት ኢማሙ ጦርነት ከተካሄደብት ወንዝ ራቅ ብሎ ሰፈረ።
በሚቀጥሉት ጥቂት የግራኙ ጎራ አዳዲስ ወታደሮች በማስመጣት በከፍተኛ ሁኔታ መጠናከር ጀመረ። ይህ ነገር ያላማረው ደጋማ ቶሎ ብሎ ጦርነት መግጠም አስፈላጊ መሆኑን በመገንዘብ መጋቢት 16 ላይ አሁንም አራት ማዕዘን በመስራት ዘመተ። ምንም እንኳ የኢማሙ ጦር ከበፊቱ በበለጠ ቁርጠኝነት ቢዋጉም፣ በድንገት በፈነዳ የጥይት ቀልህ ምክንያት ፈረሶቹ በመደናገጣቸው አራቱ ማዕዘን አሁንም አሸነፈ። በዚህ ጊዜ የኢማሙ ሰራዊት በዕውር ደንብስ እያመለጠ ሸሸ። ክሳታንሶ የተባለው ፖርቱጋላዊም በጸጸት እንዲህ ብሎ መዘገበ፡
መቶ የሚሆኑ ፈረሶች ቢኖሩን ኑሮ የዛሬው ቀን ድል የተሟላ ይሆን ነበረ ምክንያቱም ንጉሱ እራሱ በቃሬዛ አራት ሰወች ተሸክመውት ነው ያመለጠው። ቀሪው ሰራዊትም የሸሸው በተረጋጋ ሁኔታ ሳይሆን በእውር ድንብስ ነበር።[23]
የመረብ ምላሽ (አሁኑ ኤርትራ) አስተዳዳሪ ባህር ንጉስ ይስሃቅ ከተደባለቀ በኋላ፣ አጠቃላዩ ሰራዊ ወደ ደቡብ በመነቀሳቀስ በ10ኛው ቀን ከግራኙ ጦር ፊት ለፊት አረፈ። በዚህ መሃል ክረምት ስለገባ በዝናቡ ምክንያት ደጋማ ለሶስተኛ ጊዜ ግራኝን ሊገጥመው ፈልጎ ግን ሳይችል ቀረ። በንግስት ሰብለ ወንጌል ጎትጓችነት ደጋማ በወፍላ፣ ከአሻንጌ ሃይቅ ፊት ለፊት፣ ከግራኝ ጦር ብዙም ሳይርቅ ክረምቱን አሳለፈ። [24] በዚህ ትይዩ ኢማሙ ደግሞ በ ዞብል ተራራወች ላይ ሰራዊቱን አስፈረ።[25]
ድል በጦር መሳሪያ ብዛት እንደሚወሰን የተገነዘበው ግራኝ ለእስላሙ አለም የድረሱልኝ ጥሪ አቀረበ። አረቦችም 2000 ጠመንጃወችና መድፎች እንዲሁም ከቱርክ 900 የተመረጡ ወታደሮች ተላኩለት። ባንጻሩ የፖርቹጋሎቹ ወታደሮች ብዛት በተለያዩ ግዴታወችና በጦርነት ላይ በደረሰው ሞት ምክንያት ከ400 ወደ 300 ዝቅ ብሎ ነበር። ይህ በዚህ እንዳለ ክረምት አልፎ በጋ ሲሆን በሃይል የተጠናከረው ግራኝ አህመድ በፖርቹጋሎቹ የጦር ቀጠና ላይ ጥቃት በማድረስ ቁጥራቸውን ወደ 140 አመናመነው። ክርስታቮ ደጋማም ቆስሎ 10 ከሚሆኑ ወታደሮቹ ጋር ተማረከ። በዚህ ጊዜ በሃይማኖቱ ከጸና እንደሚገደል ከሰለመ ግን እንደማይገደል ተነግሮት ሃይማኖቴን አልቀይርም በማለቱ በተማረክበት ተገደለ። [26]
ከዚህ ጥቃት የተረፉትና የአጼ ገላውዲወስ ሰራዊት በመጨረሻ ተገናኝተው ሃይላቸውን በማጠናከር የካቲት 21፣ 1543 የወይና ደጋ ጦርነት ተብሎ በሚታወቀው ጥቃት አደረሱ። በዚህ ጦርነት 8560 የሚሆኑት የኢትዮጵያና ፖርቱጋል ሰራዊት 15,200 የሚሆነውን የኢማሙን ሰራዊት አሸነፈ። ኢማሙ በጥይት ተመትቶ ለማምለጥ ሲሞክር ካልአይ የተባለ ወጣት የፈረሰኛው ጦር መሪ ተከታትሎ ሄዶ አንገቱን ቀልቶ ገደለው።[27]
የግራኝ ሚስት፣ ባቲ ድል ወምበሬም ከተራረፉ የቱርክ ወታደሮች ጋር አምልጣ ሐረር ገባች። ተከታዮቿንም በማስተባበር የባሏን ሞት ለመበቀል የባሏን እህት ልጅ ኑር ኢብን ሙጃሂድን በማግባት ተነሳች። ፈጠገር ውስጥ የኑር ኢብን ሙጃሂድወታደሮች ጋር ሲዋጋ አጼ ገላውዲወስ እንደተገደለ እና አስከሬኑ ተፈልጎ አንገቱ ተቆርጦ ወደ ሐረር እንደተላከ አንዳንድ የታሪክ ጸሓፊያን ይዘግባሉ::[28]
አቤቶ ሀመልማል የተባለው የአፄ ገላውዴዎስ አጎት ልጅ ሰራዊቱን እየመራ ሀረር ከተማ ገብቶ ከተማይቱን ከዘረፈ እና ካወደመ በኋላ ሱልጣን በረከትን ማርኮ አንገቱን ቀልቶ እደገደለውም ተፅፏል።[29]
መንግስት ለጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዞች ከሚሰጣቸው ድጋፎች አንዱ፣ በራሱ (በመንግስት) በጀት ህንጻ፣ ወርክ ሾፕ እና ሼዶችን በመገንባት ለዕድገት ተኮር ዘርፎች በዝቅተኛ የኪራይ ዋጋ ለተጠቃሚዎች ማስተላለፍ ነው። የመስሪያ ቦታዎቹ የሚከተሉት መልኮች ሊኖራቸው ይችላል፡- ማምረቻ ህንጻ ወርክ ሾፖች ሼዶች (ማምረቻ) መሸጫ ሕንፃዎች፣ ተለጣፊ ሱቆች፣ መደብሮች፣ ኮንደሚኒየም ሱቆች እና ሼዶች የመስሪያ ቦታዎች ዓይነትና የሚሰጡት …
በምሥረታ ወይም ጀማሪ ደረጃ ላይ የሚገኙ (ገና በመቋቋም ላይ የሚገኙ ወይም ለመቋቋም የሚያስቡ) ኢንተርፕራይዞች፣ የሚያገኙት ድጋፍ ደግሞ እንደሚከተለው ነው። በምሥረታ ወይም ጀማሪ (Start-up) ደረጃ የሚሰጥ ድጋፍ እንዲህ ዓይነቱ ድጋፍ የሚያካትተው ጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዞችን ለመመስረት በመፈለግ በማኅበር እና በግለሰብ በህግ አግባብ ተደራጅተው የራሳቸውን ቁጠባና ከተለያዩ ፋይናንስ ተቋማት ብድር በመውሰድ ወደ ሥራ …
"ከፍታ" በተለይ ለጥቃቅንና አነስተኛ ኢንተርፕራይዞች የተሟላ መረጃ ለመስጠትና ኢንተርፕራይዞቹን ከፍ ወዳለ ደረጃ እንዲደርሱ ለማገዝ የተዘጋጀ ድረ ገጽ ነው። ኢንተርፕራይዝ ከማቋቋም አንስቶ፣ ማስተዳደር፣ ማሳደግና ሌሎች ተያያዥ ጉዳዮችን የተመለከቱ ጉዳዮችን ይዳስሳል። የገበያ ትስስር ጥቆማዎችን በማድረግ የቢዝነስ ዕድሎች እንዲሰፉ ያመቻቻል። የግብር፣ የዕድገት፣ የልምድ ልውውጥ ምክሮችን ይዟል። የጨረታ፣ የኮንስትራክሽን ገበያ ሁኔታና ዋጋዎችን መረጃም ይሰጣል።
እንደሚታወቀው የካንሰር በሽታ በአለም አቀፍ ደረጃ ብዙ ሰዎች በመግደል ቀዳሚ መሆኑ ይታወቃል፡፡ሊምፎማ በታይላንድ ሀገር ከሚታዩት የካንሰር ህመሞች ቀዳሚውን ስፍራ ሲይዝ ህመሙም በማንኛውም እድሜ ክልል ሊከሰት ይችላል፡፡ይህ የካንሰር አይነት በሰውነታችን ውስጥ የሚገኙ የበሽታ መከላከያ ህዋሶቻችንን የሚያጠቃ ሲሆን አንዳንዴም ከሊምፍ ኖዶች ውጪ ወደ ሌላ የሰውነታችን ክፍል ሊሰራጭ ይችላል፡፡ነገር ግን ይህ የካንሰር አይነት በጊዜው ከታከመ የበሽታው ደረጃ ከፍተኛ ቢሆንም እንኩዋን የመዳን እድል ይኖረዋል፡፡
ሊምፎማ ማለት ሊምፎሳይት ከሚባሉት የነጭ ደም ህዋሳት የሚነሱ የደም ካንሰር ህመሞችን የሚያጠቃልል ህመም ነው፡፡ሊምፋቲክ ሲስተም በዋናነት የተዋቀረው ከሰውነታችን በሽታ መከላከያ ህዋሳት ሲሆን ህመሙ አንዴ ከያዘ በደም አማካኝነት በቀላሉ ወደ ሌሎች የሰውነት ክፍሎች በተለይም ወደ ጉበት፤ መቅኔ እና ሳምባ በፍጥነት ይሰራጫል፡፡
በአብዛኛው የሊምፎማ መምጫ ምክኒያት የማይታወቅ ሲሆን አንዳንዶቹ ለበሽታው ሊያጋልጡን የሚችሉ ነገሮችን ስናይ እንደ ኤች አይ ቪ ቫይረስ ፤ በዘር የሚተላለፍ በሽታ፤ እንዲሁም የሰውነት አካል ንቅለ ተከላ ያደረጉ ሰዎች የሚወስዷቸው መድሃኒቶች አይነት የሰውነትን በሽታ የመከላከል አቅም የሚቀንሱ ሁኔታዎች ለበሽታዉ ተጋላጭነትን ይጨምራሉ፡፡
ሀኪሙ የንፍፊት ማበጥን ጨምሮ አጠቃላይ አካላዊ ምርመራ ያደርጋል በዚህም ወቅት በኢንፌክሽንም ሆነ ካንሰሩ በመሰራጨቱ ምክኒያት የንፍፊት ማበጥ የሚኖር ከሆነ በመርፌ በመታገዝ ናሙና መወሰድ ይኖርበታል፡፡
ለእያንዳንዱ የካንሰር አይነት እና እንደ በሽታው ደረጃ የሚሰጠው የህክምና አይነት የሚለያይ ሲሆን እንደ ህመሙ አይነት የጨረር ህክምና ፤የመድሃኒት ህክምና እንዲሁም የስቴም ሴል ንቅለ ተከላ ሊደረግበት ይችላል፡፡
እዚህ ጋር ሊሰመርበት የሚገባ ጉዳይ የሊምፎማ ህመም በጊዜ ከተደረሰበት መታከም የሚችል ሲሆን ምልክቱ የሚኖርዎት ከሆነ በአፋጣኝ ሀኪም ዘንድ መሄድ እንዳለብዎ አይርሱ፡፡
ተያያዥ የካንሰር መረጃዎች ለምሳሌ ስለ የትልቁ አንጀት ካንሰር መረጃ ለማግኘት ይሄን ይጫኑ ወይም በስልክ ይደውሉ + 66-2-734-0000 ext. 2960 ፣ 2961
መሓድ ቢን ሳልማን ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሙን ናብ እስራኤል ዘካየዶ ምስጢራዊ ዑደት፣ ብዛዕባ ጸጥታ ዞባ ማእከላይ ምብራቕ ብዝምልከት ምስ ሰበ ስልጣን እስራኤል ከምዝተዘራረበ’ውን ገሊጸን።
ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ብወግዒ ንእስራኤል ከም ሃገር ዘይተቀበለትን ምስ እስራኤል ከኣ ዝኾነ ዓይነት ዝምድና ዘይብላን ስዑዲ ዓረብ፣ ብወራሲ ዓራት ዝምራሕ ላዕለዋይ ሉኣኻ ብምስጢር ናብታ ሃገር ምስዳዳ፣ ኩነታት የመን፣ ቀጠር፣ ሶርያ፣ ኢራንን ካልእ ጉዳያት ማእከላይ ምብራቕን ከቢድ ሻቕሎት ፈጢሩላ ምህላዉ ዘገንዝብ ምዃኑ ተንተንቲ ፖለቲካ የመልክቱ።
እቲ ስልጣን ካብ ኣቡኡ ክርከብ ምዃኑ ዝግለጽ ዘሎ ወራሲ ዓራት መሓመድ ቢን ሳልማን ናብ እስራኤል ብምስጢር ዑደት ምክያዱ፣ ኣብ ሃገራት ዓረብ ኣዛራቢ ኮይኑ እኳ እንተሎ፣ መንግስቲ እስራኤል ግና ዛጊት ዝኾነ መግለጺ ወይ ርእይቶ ኣይሃበሉን።
ደገፍቲ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ዝኾና ማዕከናት ዜና ብወገነን፣ እዚ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝዝርጋሕ ዘሎ ሓበሬታ፣ ዑደት ወራሲ ዓራት ናብ እስራኤል ብቀጠር ዝተማህዘ’ዩ ብምባል፣ በንጻሩ፣ ኣቐዲሙ ናብታ ኣይሁዳዊት ሃገር ዝበጽሐ ላዕለዋይ ልኡኽ ንግስነት ቀጠር’ዩ ክብላ ይጣበቓ ኣለዋ።
ኣብ መንጎ ስዑዲ ዓረብን ቀጠርን ተፈጢሩ ዘሎ ዲፕሎማስያዊ ምስሕሓብ፣ ነቲ ብቀደሙ’ውን ርግኣት ዘይነበሮ ዞባ ማእከላይ ምብራቕ ናብ ዝበኣሰ ወጥሪ ክሸሞ ከምዝኽእል መጠንቐቕታታት ክቀርብ ጸኒሑ’ዩ።
እቲ ብፌርዋሲ ዝፍለጥ ርዋንዳዊ ኮሚቴ ወዳቢ ናይ’ዚ ውድድር ከም ዝሓበሮ እንተድኣ ኮይኑ፡ እዚ ከም መተካእታ ቀሪቡ ዘሎ ናይ ግዜ መቓን፡ ብዩ.ሲ.ኣይ ተቐባልነት ክረክብ ድዩ ኣይፋሉን ገና ኣይተረጋገጸን።
ኣብ’ዚ ኣብ 8 መድረኻት ልዕሊ 910 ኪሎ ሜትር ርሕቐት ክሽፍን ውጥን ወጺእሉ ምድላዋት ክግበረሉ ዝሓገየ ውድድር ዙር ርዋንዳ፡ ንኽሳተፋ: ሓንቲ ዎርልድ ቱር ክለብ፡ 4 ፕሮ-ኮንቲነንታል ክለባት፡ 7 ኮንቲነንታል ክለባትን 3 ሃገራውያን ጋንታታትን ብሓፈሻ 15 ጋንታታት መረጋገጺ ሂበን ኔረን።
አዲስ አበባ፣ የካቲት 12፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ)የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በአዲስ አበባ ጉለሌ ክፍለ ከተማ ምርጫ ክልል-10 ቢሮ እየተከናወነ ባለው የዕጩዎች ምዝገባ ሂደት ምልከታ አደረገ።...
ይህንን የውሸት ጦርነት ምን ብዬ ልሰይመው እያልኩ ሳስብ “ሲውዶዋር” Pseudowar የሚለው ቃል መጣልኝ። የዚህን ቃል ትርጉም ስመለከት በሚገርም ሁኔታ የዚህን ጦርነት ተብዬውን ጉድ በደንብ አድርጎ የሚገልፅ ሆኖ አገኘሁት። ዲክሺነሪ እንዲህ ይተረጉመዋል
ይህ የውሸት ጦርነት አቢይን በብዙ መንገድ ጠቀመ እንጅ ሃገሪቱዋን ወይም አማራን በምንም መልኩ አላተረፋቸውም። እንዲያውም አማራው በዚህ ውስጥ ዋና ታርጌትና ኢላማ ሆኖ ነው ያለው። ትህነግና ህዋሃትም የመቡዋጨር ያህል እንጅ ምንም አልተነኩም። እስካሁን ባለው ገፅታው ሲገመገም ይህ ሹኩቻ ፈረንጆች “Much a do about nothing” የሚሉት አይነት ነው።
የጊምቢውን የአማራ ጭፍጨፋ ተከትሎ የአቢይ አተዳደር ሳያስበው ጀኖሳይድርነቱ በአለም አደባባይ ተናኘበት፣ ደነገጠ፣ የመጨረሻ ማጨበርበሪያ ካርዱን ሳበ። “ጦርነት!!” ይሀው ነው።
ጦርነት ተብዬው ያስመዘገበው ምን ነገር አለ? ለአማራውም ሆነ ለሃገሪቱ ዴሞክራሲ?? ከአማራው ጥፋትና ከከተማዎቹም በጦርነት ስም መደብደብ በቀር? እርግጥ ነው አሁን ለመገምገም አይቻልም ምክንያቱት Pseudowar ሩ አሁንም እየተካሄደ ነው የሚሉኝ ይኖራሉ። እቀበላለሁ።
ከጠዋቱም ጦርነቱ በብዙ አቅጣጫ ጥያቄ ጭሮብኛል። እንዲያው አንዳንድ ሰው የሰማውንና ያየውን ነገር ሁሉ ደርሶ መጠራጠር ወይም ሴራ የተለወሰ ነገር አድርጎ ማሰብ ይወዳል (conspiracy-monger)። አለ አይደል! ያጎረሱትን ዝም ብሎ አለመዋጥ! ያን ሰው ሆኜ ይሆን እንዴ የሚል ጥያቄ ጭንቅላቴ ውስጥ ሲደውል እንደነበር አልክድም። ለነገሩ እንኩዋንስ ያገኘነውን ሁሉ ውጠን ተጠራጣሪዎችም ሆነን እኝህን ጠ/ሚኒስትር አልቻላንቸውም።
አቢይና ህዋሃት/ትህነግ በዚህ ውጊያ-መሰል ሹኩቻቸው ያደረጉት ነገር ኪሳራና ትርፋቸውን መዝነው የጋራ ጠላታቸውን አማራንም በ equation ኑ ውስጥ አስገብተው ካሰሉ በሁዋላ planned with forethought ወይም በዘመኑ እንግሊዝኛ (Calculated Risk) እርምጃ ነው የወሰዱት። እስካሁን ደግሞ ግቡን እየመታ ነው።
2/ የአረጁና የጠላቶቻቸውን መሳሪያዎች የማይመጥኑ መሳሪያዎች የታጠቁ አማራዎች ከሁዋላ በትግራይ ልዩ ሃይል፣ ከፊት በመከላከያ መሃከል ተወርውረው ታርጌት የሆኑት አማራዎች ናቸው። ለብዙ መቶ የታጠቁ አማራዎች ጦር ግንባር መማገድና መጨፍጨፍ ምክንያት ሆኖአል።
4/ ህዋሃትም መከላከያም በደንብ ያላቸውን መሳሪያ ተጠቅመው የቀለጠ ጦርነት ውስጥ አልገቡም። አንዱ ወገን ለሌላው ወገን የሚሳሳ ይመስላል። በተለይ ትግራይ ምንም ሳይዋጋ የያዛቸውን የአማራ ግዛቶች ዝም ብሎ ለቆ ወጣ ማለት ትልቅ ጥርጣሬ ውስጥ ሊከተን ይገባል
5/ በሁለቱ ወገኖች መካከል መናበብ አለ ብዬ የማምንበት ሌላው ምክንያት የተመለሱ የአማራ ግዛቶች ምእራብ ትግራይ ተብለው ለህዋሃት ሊመለሱለት ነው ወይም ኦሮሙማ ይውጣቸው ይሆናል። ለዛም ይመስላል ትህነጎች ምንም ሳይዋጉ ለቀው የወጡት።
6/ አቢይ ህዋሃትንና ትህነግን በአለም የቴረሪስት ግሩፕ እንዳይደመሩ የማይካድራውንም ጭፍጨፋ ትግሬዎች አደረጉ ብሎ አልፈረጀም። የመንግስት ሚዲያዎችም ዜናውን ከትህነግ ጋር አያይዘው ከመዘገብ ተቆጥበዋል።
7/ አሁንም አማራው የአቢይን ጦርነት እየተዋጋ ባለበት ሰአት እየታረደ መቀጠሉ። ትላንት በመተከል፣ድባጤ ቂዶና ከ60 በላይ አብዛኛዎቹ አማራዎች (ሁሉም አይደለሙ፣ ታርጌቱ ግን አማራው ነበር) ከአውቶብስ እንዲወርዱ ተደርገው ተጨፍጭፈዋል
8/ በአማራው ላይ በተለያየ ወቅት በቀጥታና በተዘዋዋሪ መንገድ የዘር ማጥፋት ወንጀል ፈፅመውና አስፈፅመው እጆቻቸው በደም የተጨማለቀ ሰዎችን ከስልጣን በማውረድ ስም ካንዣበበባቸው የህግና የህዝብ መአት ለማስመለጥ በግርግሩ በጠ/ሚኒስትሩ ሹም ሽረት መደረግ። ለምሳሌ የሽመልስ አብዲሳ፣ የደብረፅዮንና የተመስገን ጥሩነህ ከርእሰ መስተዳደርነት መገለል በወንጀል እንዳይጠየቁ በምክክር የሆነ እንጅ እነኝህ ሁለት ነፍሰገዳዮችን ሳይወዱ አቢይ ከስልጣናቸው የማውረድ እርምጃ አልወሰደም።
ይህ ጦርነት የጄኖሳይድን ወሬ ማፈኛ፣ ትኩረት ማስቀየሪያና በተለይም ደግሞ አማራውን መማገጃ እንጅ፣ ህዋሃትን ነቅሎ ለመጣያ፣ ወይም ትህነግን ማስወገጃ፣ ወይም በሃይል የተወሰዱትን የአማራውን እርስቶች ማስመለሻ፣ ወይም የመቀሌ ወንጀለኞችን፣ ህወሃትንና ትህነግን የማስወገጃ ጦርነት አልነበረም ያልኩባቸውን ምክንያቶች እስካሁን ከተመዘገቡት የጦርነቱ ውጤቶች ስናይ ውነትም ስሜት ይሰጣሉ ያሰኛል።
አያችሁ ወገኖቼ፣ እላይ እንድገለፅኩት ከፍተኛ ውጤት ለማስመዝገብ ከጠላት ካምፕ የሚደርሱትን ጥቃቅን ጉዳቶችን ማስተናገድ የጦርነት አንዱ ስልት ነው። 20 ሰዎችን የማጣት Risk ወስዶ በመቶዎች ወይም በሺዎች የሚቆጠሩ ጠላቶችንና ሰፈሮቻቸውን የመደምሰስ እርምጃ መውሰድ የተለመደ ነው (calculated risk)። በዚህ ጦርነት የህዋሃት ልዩ ሃይሎችና የትህነግ ሰራዊት አልተነኩም ማለት አይደለም። ለምሳሌ ከያዙዋቸው የአማራ ግዛቶች ሲለቁ አይተናል። የሞቱም አሉ። ነገር ግን ከከሰሩት ይልቅ ያተረፉት እጅግ ብዙ ነው። ተመለሱ የተባሉት የአማራ ግዛቶች ለአማራው አልተላለፉም።
ጦርነቱን የተለመደው የአቢይ ማወናበጃ ነው ባልኩ ጊዜ አብዛኛው ሰው፣ ለአማራው የሚቆረቆረውንም ክፍል ጨምሮ፣ ጦርነቱ ”አማራው ለመጀመሪያ ጊዜ ያገኘው፣ በፌዴራሉ ሰራዊት/መከላከያ የታገዘ፣ በነመለስ ዜናዊ የተወሰዱበትን እርስቶቹን ለማስለቀቅ ያገኘው ወርቅ እድል ነው” እያለ ነበር የሞገተኝ። ከዚህ በፊት ከጠ/ሚኒስትሩ ጋር በተመሳሳይ ጎዳና ረጅም ርቀት አብረን ተጉዘናል። አሰራራቸው እስካሁን ያልገባው መቼም ይገባዋል ብዬ አልልም። ግን ጦርነት ብለው ማወጃቸው በአንድ በኩል ደስ አለኝ፣ ምክንያቱም ጠ/ሚኒስትሩ ህዝቡን ማሞኛ ካርዳቸውን መዘው ወደመጨረሳቸው መቃረባቸውን አበሰረኝ። በሌላ በኩል ደግሞ እኩይነታቸውን ከመቼውም በበለጠ ሁኔታ በማየቴ ለሃገራችን ምንኛ አደገኛ ሰው እንደሆኑ መገንዘብ ቻልኩ።
አማራውን የጦርነቱ ተካፋይ እንዲሆንም ጥሩ ቅንብር ተደርጎበታል። ትህነግ አጠቃ የተባለው የሰሜኑን እዝ ብቻ ነው ቢባል ኖሮ አማራው ብቻ መከላከያን የመቀላቀል ግዴታ አይኖርበትም ነበር ምክንያቱም የፌዴራል አካል ነውና የተጠቃው። ነገር ግን የጦርነቱ አላማ ሲጀመር አማራውን እግረመንገዳቸውን ለመጨረስ ስለነበር አማራውን የግዴታ በጦርነቱ እንዲሳተፍ የሚያደርጉ ምክንያቶችን አከሉበት። ለምሳሌ ያህል ትህነግ አጠቃቸው ከተባሉት ታርጌቶች መካከል የአማራ ክልል የሆኑት እነዳንሻም ተካተቱ። ዳንሻ የአማራ ክልል ስለሆነ እንግዲህ ብአዴን አማራውን ተነስ ክልልህ ተጠቅቶአል ብሎ ትእዛዝ ለመስጠት መንገድ ሆነው ማለት ነው። ነገሩ ውሎ አድሮ እንደታየው ግን የአቢይን ጦርነት አማራው እንዲዋጋለትና በዚያም እንዲያልቅ ነበር የተጠነሰሰው።