Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ማንኛውንም እኩይ ዘዴ ተጠቅመው በመንበረ ሥልጣን ላይ በሚሰየሙ የጎሳ/የቋንቋ አጥንት ስሌት ፖለቲካ ቁማርተኞች ቀጥተኛ በሆነና ቀጥተኛ ባልሆነ ጎጅ ተፅዕኖ (ቁጥጥር) ሥር ከወደቀ የፍትህ አካል (the judiciary branch of government) አስከፊ የሞራል ንቅዘትና ክፉ የአድርባይነት ደዌ እንጅ ከቶ ሌላ ምን ልንጠብቅ እንችላለን? አዎ! በዋስ ወይም ያለዋስ ወይም በነፃ ከማጎሪያ ቤት እንዲወጣ የወሰነለት/ላት ግለሰብ በፖለቲከኞች ትዕዛዝ መንገድ ላይ ፖለስ እንደ አዲስ ተጠርጣሪ ተቀፍድዶ/ዳ ወደ ማጎሪያ ቤት ሲወረወር/ስትወረወር “እኔ ምን ላድርግ ፣ ከዚህ በላይ አቅም የለኝም ፤ ከዚህ በላይ መሄድ ደግሞ የኑሮ ማሸነፊያ የሆነውን የሥራ ዋስትና ያሳጣኛል” በሚል ዳኛ (የህግ ባለሙያ) ከተሞላ የፍትህ ሥርዓት ተብየ እጅግ አስቀያሚ የሞራል ጉስቁልና እና ክፉ የአድርባይነት ደዌ እንጅ ሌላ ምን መጠበቅ ይቻላል? እስክንድር ነጋንና የነፃነትና የፍትህ ትግል ባልደረቦቹን ጨምሮ በርካታ ንፁሃን ወገኖችን እጅግ በለየለት የፈጠራ ክስና ይህንኑ የፈጠራ ክስ ድርሰት አጥንተው ይመሰክሩ ዘንድ ሥልጠና በሚሰጣቸው እጅግ አሳዛኝ ወገኖች አማካኝነት የሚተወነው ተውኔት አልበቃ ብሎ ዳኛ ተብየውም እንዲህ አይነት ግልፅ የሆነ ፍትህን ያህል ነገር ለርካሽ ፖለቲካ ፍጆታ የማዋል አስከፊ ጨዋታ አካል በሆነበት መሪር እውነት ውስጥ እጅግ አሳፋሪ የሆነ የሞራል ውድቀትና የአድርባይነት ደዌ ካልሆነ በስተቀር ሌላ ምን መጠበቅ ይቻላል?
ታላቁ የሰላም ምነነትና እንዴትነት በሰላም ሚኒስቴርነትና ሚኒስትርነት ስም የርካሽ ፖለቲካ ጨዋታ መጫወቻ ካርድ የመሆኑ መሪር እውነት በግልፅና በግልፅ እየታየበት ያለው ሁኔታ አስከፊ የሞራል መበስበስንና የአድርባይነት ደዌ ሥር መስደድን ካልሆነ ሌላ ምን ሊነግረንና ሊያሳየን ይችላል?
በግል ዝና እና ልክ በሌለው የሥልጣን ፍቅር (narcissism) ፣ በሸፍጠኛ የፖለቲካ ዲስኩር (hypocritical political rhetoric) ፣ ፖለቲካን ከትንቢት መሳይ ሃይማኖታዊ ትርክት ጋር የማቀላቀል (mixing politics with religious belief prophesy) ፣ በግፍ ለተጨፈጨፉና የቁም ስቃይ ላይ ለወደቁ ንፁሃን ደንግጦ ሃዘኑን ከመግለፅ ይልቅ የእራስን ውድቀት የመከላከል (self-defense at any cost; but not expressing a real sense of sympathy to victims of horrifying killings and sufferings) ፣ ወዘተ አስቀያሚ የፖለቲካ ባህሪያት የተጠናወቱት ጠቅላይ ሚኒስትር ከሚመራው አስተዳደር (ሥራ አስፈፃሚ የመንግሥት አካል) የሞራል ልእልናንና የአድርባይነት ተፀያፊነትን መጠበቅ ወይ የደዌው ሰለባ መሆነ ወይም የለየለት ድንቁርና ወይም ደግሞ የለየለት የሚዛናዊ ህሊና ድህነት ነው።
ሰሞኑን የምርጫ ቦርድ ተብየው ሹማምንት “በምርጫ ብቻ!” በሚል መሪ መፈክር ሥር የሥስት ቀናት “የጠይቁን እንመልሳለን” ዘመቻ ማካሄዳቸውን ታዝበናል። በእውነት ስለእውነት ከተነጋገርን ይህ ቦርድ የመጠሪያ ስያሜንና የአደረጃጀት ቅርፅን ከመለወጥ አልፎ ያልተራመደውን እና ከእውነተኛ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ሽግግር አንፃር ምንም አይነት ትርጉም ያለው ለውጥ ሳይደረግበት በተረኛ ነን ባዮች እንዲቀጥል የተደረገው የበሰበሰና የከረፋ ኢህአዴጋዊ ሥርዓት ውስጥ ከሌሎች የመንግሥት ተቋማት ተለይቶ የሞራል ውድቀትና የአድርባይነት ደዌ ሰለባ ላይሆን የሚችልበት ምንም አይነት አሳማኝ ምክንያት የለም። በሌላ አገላለፅ ይህ ቦርድ የተረኛ ነን ባይ ገዥ ቡድኖች ርካሽ የፖለቲካ መጫወቻ ካርዶች በመሆን ለሩብ መቶ ክፍለ ዘመን ከመጡበት አስከፊ የሞራል ዝቅጠትና የአድርባይነት ደዌ ጋር እንዲቀጥሉ ከተደረጉ ተቋማት መካከል አንዱ መሆኑን ማስተባበል መሬት ላይ እየሆነ ካለው መሪር እውነት ጋር በቀጥታ መላተም ነው የሚሆነው።
ታዲያ እንደ ወ/ት ብርቱካን መዴቅሳ ያሉና የነፃነትና የፍትህ ፈላጊ የአገሬ ሰው ሁሉ ድጋፉንና አድናቆቱን ችሯቸው የነበሩ እህቶች አስቦ ውሳኔ ላይ ለመድረስ የሚያስችል ጊዜ ሳይወስዱ በሸፍጠሻና ሴረኛ ኢህአዴጋዊያን/ብልፅግናዊያን የፖለቲካ ጨዋታ ተጠልፈው ሲወድቁና የማስመሰሉን ተውኔት ለመተውን ሲቸገሩ መስማትና ማየት ባያስገርምም ምነው ከዚህ አይነት አስከፊ አዙሪት መውጣት አቃተን? የሚል እጅግ ፀፀት አዘል ጥያቄን ያጭራል።
ነገረ ሥራችን ሁሉ የተበለሻሸው ለዘመናት ግዙፍና መሪር ዋጋ የተከፈለበትን የመሠረታዊ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ለውጥ ተልእኮና ግብ የህወሃት ህልውና እንዲያበቃለት ወደ ማድረግ ደረጃ ያወረድነው እለት ነው። የህወሃት መወገድ የመሠረታዊ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ለውጥ ሂደቱን የተሳካ ለማድረግ የግድ ከሚሉ ቅድመ ሁኔታዎች አንዱ እንጅ በእራሱ ግብ አልነበረም ። አሁንም ሊሆን አይችልም ። የህወሃትን ተልእኮና ግብ በአሽከርነት ሲተገብሩና ሲያስተገብሩ የነበሩ ኢህአዴጋዊያን ስምና የአደረጃጀት ቅርፅ በመቀይር እና ህወሃት/ኢህአዴግን በኦህዴድ/ኦሮሙማ/ብልፅግና በመተካት በዚያው ለሩብ መቶ ክፍለ ዘመን የፖለቲካ ወለድ ወንጀል የበሰበሰና የከረፋ ሥርዓት መቀጠላቸውን ተቀብሎ የእነሱው ሹመኛ መሆን ያስከተለውና የሚያስከትለው የሞራል ንቅዘትና የአድርባይነት ክፉ ደዌ ከእራስ አልፎ ለዚህ ትውልድ የሚያስተላልፈው መልእክት በእጅጉ አደገኛ ነው።
እንደ ወ/ት ብርቱካን አይነት መልካም የፖለቲካ ሰብእና እና ተሞክሮ ያላቸው (የነበራቸው) ወገኖች የዚህ አይነት እጅግ ግልብ ስሜታዊነት የተጫነው፣ ከአፍንጫ ሥር እርቆ ያልሄደ እና ጨርሶ መልካም አርአያነት የሌለው የፖለቲካ ሰብእና ሰለባዎች መሆናቸውን “መብታቸው ነው” በሚል ደምሳሳ (አጠቃላይ) እውነታ ሸፋፍኖ ለማለፍ መሞከር እራስን ከመሸንገል አልፎ የእውነተኛ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት እውን ይሆን ዘንድ በመጠን ሊለካ የማይችል (priceless) ዋጋ የከፈሉትንና በመክፈል ላይ ያሉትን ወገኖች በተንሸዋረረ የፖለቲካ አይን ማየት ነው የሚሆነው። በነገራችን ላይ የትክክለኛ መብት እርካታ የሚመነጨው መከረኛው የአገሬ ህዝብ ከዘመናት የመከራና የውርደት ሥርዓት አዙሪት ሰብሮ በመውጣት እውነተኛ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓትን እውን ለማድረግ ይቻለው ዘንድ በፅዕናት ቆመው የሚታገሉትን ወገኖች በማገዝ እንጅ የሸፍጠኛና ሴረኛ የጎሳ/የቋንቋ አጥንት ስሌት ፖለቲካ ቁማርተኞችን በግርግር አስመርጦ የድል ሰርትፊኬት (ማረጋገጫ ወረቀት) ከመስጠት በፍፁም አይደለም።
በእውነት ስለእውነት ከተነጋገርን እነዚህ የምርጫ ቦርድ ተብየ ሹማምንት እጅግ አያሌ ንፁሃን ዜጎች ከሁለት ዓመታት በላይ የግፍ ጭፍጨፋ ሰለባ በሆኑበት፣ መከረኛው ህዝብ በእነዚህ ንፁሃን ወገኖቹ ሃዘን የሚያነባው እንባ ገና ባልቆመበት፣ ዛሬም እጅግ አያሌ ንፁሃን ዜጎች ከቁም ሰቆቃ ወይም የቁም ሞት ጋር እንደተፋጠጡ በሚገኙበት፣ የነገውና የተነገ ወዲያው እጣ ፈንታቸው ምን እንደሚሆን ፈፅሞ ለማወቅ በማይችሉበት፣ በአንድ ሥርዓት ውላጆች መካከልና በሻእቢያ ተጋባዥነት በተካሄደው ጦርነት ምክንያት የትግራይ ህዝብ የአጠቃላይ ቀውስ ሰለባ በመሆኑ ከእኛ አልፎ ዓለምን በእጅጉ እያሳሰበ ባለበት ፣ የኦሮሙማ ፖለቲከኞች አዲስ አበባን ለመሰልቀት ከፍተኛ ግልፅና ስውር ዘመቻ በከፈቱበት፣ በብዙ መቶዎች የሚቆጠሩ ንፁሃን ዜጎች በማንነታቸው እየተለዩ በጀምላ ሲገደሉና አፈር ሲለብሱ ቆመው የተመለከቱ ወይም በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ያነሳሱና የተሳተፉ የቤንሻንጉል- ጉሙዝ ብልፅግናዎች ለሌላ ጉዳይ በተሰበሰቡበት አጋጣሚ “በሆነው ነገር አዝነናልና ይቅርታ እንጠይቃለን” በሚል በሚሳለቁበት ፣ እንኳን ለፖለቲካ ሥራና ለምረጫ ዘመቻ እንደ ተራ ዜጋ ከቦታ ቦታ ወይም ከአንዱ የኢትዮጵያ ክፍል ወደ ሌላው ያለ ሥጋት መዘዋወር እጅግ አስጨናቂ በሆነበት፣ ኢትዮጵያ የእውነተኛ ዴሞክራሲ ሥርዓት አገር ትሆን ዘንድ ከመታገልና መስዋእትነት ከመክፈል ሌላ ምንም አይነት ወንጀል የሌለባቸው የቁርጥ ቀን ወገኖች በየማጎሪያ ቤቱ በሚንገላቱበት፣ እና ከዚህ ሁሉ በላይ ደግሞ የኢህአዴግን ሥርዓት በኦህዴድ/ኦሮሙማ የበላይነት ለመተካት ከባድና አደገኛ እንቅስቃሴ በሚደረግበት ግዙፍና መሪር እውነታ ውስጥ ነፃና ፍትሃዊ ምርጫ ለማካሄድ ዝግጅቱን እያሳለጥነው ነው በሚል ሊያሳምኑን ሲሞክሩ “ምነው ነውር አይደል እንዴ?”ብሎ የሚጠይቃቸው እንጥፍጣፊ ህሊና እንዴት እንደሌላቸው በእጅጉ ያስደነግጣል። ታዲያ ይህ አስከፊ የሞራል ንቅዘትና የአድርባይነት ደዌ ካልሆነ ሌላ ምን ሊሆን ይችላል?
ብልፅግና በሚል ስያሜ የሰየሙት ኦህዴድ/ኦሮሙማ መራሹ ገዥ ቡድን በመርጫ ቦርድ ተብየው ህግና ደንብ መሠረት ማድረግ ያለበትን ሳያደርግ “ብልፅግና ሆኛለሁና እንዲታወቅልኝ” ሲባል “እሽ እንደ ትእዛዙ ይፈፀማል” ብሎ የተቀበለ እና በሌላ በኩል ግን ሌሎች የፖለቲካ ድርጅቶችን “ያንን ወይም ይህንን አላሟላችሁም” በሚል ህልውናቸው እንዲያከትም ያደረገ ምርጫ ቦርድ በምን አይነት የፖለቲካ ሰብእና፣ የሙያ ብቃት፣የሥነ ምግባር ሰብእና እና የሞራል ልእልና ነው ስለ ነፃ ፣ ፍትሃዊ፣ዴሞክራሲያዊ ፣ሰላማዊና ባለ እራይ ምርጫ ሊነግረን የሚቻለው ? ይህን አስተያየቴን ግልፅና ቀጥተኛ ሂሳዊ ትችትን እንደ ነውር ወይም ክብረ ነክ ለሚቆጥሩ ወገኖች በሚመች አገላለፅ ብገልፀው ደስ ባለኝ ነው። ከዘመናት የመከራና የውርደት ሥርዓት አዙሪት ሰብረን እንዳንወጣ ካደረጉን ዋነኛ ምክንያቶች አንዱ ይህ አይነት የመሽኮርመምና ነውር ያልሆነውን ሁሉ እንደ ነውር የመቁጠር ክፉ ልማድ ነውና አላደረግሁትም ፤አላደርገውምም።
ለዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ሽግግር፣ ምሥረታ ፣ ግንባታና የማያቋርጥ ቀጣይነት እጅግ ወሳኝ ሚና ወይም ድርሻ ያላቸው ተቋማት የሞራል ንቅዘትና የአድርባይነት ደዌ ተጠቂዎች በሆኑበት ግዙፍና መሪር የኢትዮጵያ ፖለቲካ እውነታ ውስጥ እውነተኛ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ይወለዳል ብሎ እንኳን ለማመን ለማሰብም ይከብዳል። ተረኞቹ ገዥዎቻችን ለዘመናት በአስከፊ ፖለቲካ ወለድ ወንጀል የበሠበሰውና የከረፋው ሥርዓተ ህወሃት/ኢህአዴግ እንደ ሥርዓት የቆመባቸው አደገኛ መዋቅራዊ ምሰሶዎቹ ፣ ህገ መንግሥት ተብየው ፣ አስተሳሰቦቹ ፣ወዘተ ጨርሶ ባልተነኩበትና እንዲያውም ይባስ ብሎ መከረኛ ንፁሃን ዜጎች ከሁለት አመታት በላይ ታይቶና ተሰምቶ በማይታወቅ ሁኔታ የመከራና የውርደት ዶፍ ሰለባዎች መሆናቸው መረጃ ጥቀሱ በማያሰኝ ሁኔታ ግልፅና ግልፅ ሆኖ እያለ “ከህወሃት/ኢህአዴግነት ወደ ኦህዴድ/ኢህአዴግ/ብልፅናነት ተሸጋገረናልና ምርጫዎቻችሁ እኛና እኛ ብቻ እንሁን ፤ ለዚህ ደግሞ ሥርዓትና ደንብ ሳንከተል የምሥራች ብለው የተቀበሉን (ለነገሩ ወደው አይደለም የሚቀበሉን) የምርጫ ቦርድ ሹማምንቶቻችን ምሥክሮቻችን ናቸው” የሚል አይነት እጅግ የለየለት ስላቅ ሊሳለቁ ሲቃጣቸው መታዘብ በእውን የነፃነትና የፍትህ አርን ለሚናፍቅ የአገሬ ህሊናን ያቆስላል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ በመሬት ላይ ተዘርግቶ ከሚነበበው ግዙፍና መሪር ሃቅ በተቃራኒ ከግልብ ምናቡ (ስሜቱ) እየመዘዘ እና እጅግ አሳሳች በሆነ የሰላ አንደበቱ የዲስኩር ድሪቶ እየደረተ “የተዋጣልኝ ዴሞክራት አሸጋጋሪ ነኝና እመኑኝ!” እንደለው (እንደሚለው) ሁሉ የምርጫ ቦርድ ተብየው ሰብሳቢ ወ/ት ብርቱካን ሜዴቅሳም ምርጫ ተብየው የሚካሄደው መረጋጋት፣ ሰላምና ደህንነት ባለባት አገር ውስጥ ይመስል በሰሞኑ “ጠይቁን እንመልሳለን” ዘመቻ “በእኛ ላይ እምነት ልታሳድሩ ይገባል” የሚልና መሠረታዊ የህዝብን ግንዛቤ በእጅጉ የሚያጎሳቁል ዲስኩር ውስጥ ግብታ ስትቸገር ማየትና መስማት ቢያንስ ህሊናን በእጅጉ ይጎረብጣል።
ታዲያ ይህን አይነቱን አስተሳሰብ፣አቋምና አካሄድ “የሞራል ዝቅጠትና የአድርባይነት ደዌ ሳይሆን ታሪካዊውን የዳግማዊ ኢህአዴግ ለውጥ ማገዝ ነው” የሚል እጅግ ስንኩል የመከራከሪያ ድሪቶ ከመደረት በግልፅ፣በቀጥታና ገንቢነት ባለው አኳኋን መሪሩን እውነት መጋፈጥና መላልሰን ከምንዘፈቅበት አዙሪት ወጥተን ወደ እውነተኛው ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት የሚወስደንን ፍኖተ ፈልጎ ማገኘት ነው የሚሻለው።
ስምና የበላይ አለቃ ቀይሮ የቀጠለውን ኢህአዴጋዊ ሥርዓት እንደገና ሌላ ሦስት ዓሥርተ ዓመታት ይገዛ ዘንድ ለመምረጥ ( በፖለቲካ ወለድ ወንጀል የተበከለ ሥርዓት ምኑ እንደሚመረጥ አላውቅም) ዝግጁ ሆኖ መገኘት ጨርሶ መድሃኒት የሌለው አባዜ ልክፍት ካልሆነ በስተቀር እውነተኛ ነፃነትና ፍትህ ፈላጊነት ከቶ ሊሆን አይችልም!
ከአንድ ቢሊየን ብር በላይ የሚያወጣ የምግብ ዘይት ደብቃ ተያዘች የተባለችው ኢንቬስተርን ማንነት እና በእነ በቀለ ገርባ ላይ በድብቅ እየመሰከረች ነው የተባለችውን ግለሰብ ማንነት በግልፅ ለኢትዮጽያ ህዝብ እንዲያሳውቅ፤ የአውሮፖ ህብረት የሰብዐዊ መብት ኮሚሽነር ህብረት የኢትዮጵያ መንግስትን ጠየቁ።
ስሞታው ማለቂያ ከሌለው ህዝብ መካክል መኖር መኖርን ያስጠላል። ትላንትም እኔ ተጎዳሁ ዛሬም በእኔ ላይ አድሎ ሆነ፤ ከመሬታችን አንዲት ነገር አናስነካም ክልላችን የእኛ ብቻ ነው። ሌሎች ይውጡ በማለት ከሰውነት ወጥቶ ራሱን ተኩሶ ከሚያቆስል ወገን ጋር ስለ ሞራል ልዕልና መናገር ፌዝ ነው። ምድሪቱ በወስላቶችና በዘረኞች ተጠፍራ ተይዛለች። ትላንት የወያኔን አገዛዝ ሲቃወሙ የነበሩ ዛሬ ናፋቂ ሆነው በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ሲከራከሩ ማየትና መስማት የፓለቲካውን ወሽካታነት አጉልቶ ያሳያል። ለምሳሌ እንደ ለማኝ ስልቻ አንዴ ሲፈታ ሌላ ጊዜ ሲደበደብ የኖረው አቶ አብርሃ ደስታ በፊስቡክ ገጽ ላይ የጻፈውንና በመቀሌ የሃይማኖት አባቶችን ፊት ያደረገውን ንግግር ላነበበና ላዳመጠ አቋሙና ናፍቆቱ የቱ ላይ እንደሆነ በግልጽ ያሳያል። አሁን ማን ይሙት የኤርትራ ወታደር ማንኪያና ሹካ ሳይቀር ዘርፏል? ስንት የሚሰረቅ ነገር እያለ እንዴት እንዲህ ያለ ተራ ወሬ በጊዜአዊ አስተዳደር ውስጥ የሚሰራ ሰው ይናገራል? እነዚህ የማይታመኑ ዝናብ የሌላቸው ደመናዎች ናቸው። ጭራሽ ይባስ ብሎ አንድ የትግራይ መሬት ከተወሰደ እታገላለሁ ማለቱ የቱን ያህል አፍቃሪ ወያኔ ትሮጃን እንደሆነ ያሳያል። የትግራይ መሬት የቱ ነው የተወሰደው? ፊልሚያውስ ከማን ጋር ነው? እንዲህ ያሉ የፓለቲካ ውሾች ባሉበት ሃገር ስለ ሞራል ማውራት ጭራሽ አይቻልም። የብልጽግናው ተወካይ በጥይት ተደብድቦ የሞተበት ጉዳይ ዛሬም ሰዎች በቡጢ ብልጫ እንደሚያምኑ ያሳያል። እናስብ ዛሬ እኮ ግፍ የሚሰራው ህዝብ አደራ የጣለበት ሃይል ነው። ሰውን አፍነው ካልተከፈለን አንለቅም የሚሉት ለህዝብ ቆመናል ብለው የሚጨፍሩት ናቸው። ዘር፤ ቋንቋ፤ ሃይማኖት የግፍ ማስፈጸሚያ ሽፋን እንጂ ለህዝባችን አንድነትና ሰላም እዚህ ግባ የሚባል አስተዋጾ አያድርጉም። ሌባ ስርቆት ከመሄድ በፊት ለጌዎርጊስ ይሳላል እንዲሉ እነዚህ የዘርና የቋንቋ የሃማኖት አማቾች ህዝብን ለመዝረፍ የሚጠቀሙበት ዋና መሳሪያ የክልል ፓለቲካ ነው። እንደ ሸክላ ሰሪ እቃ እየጨፈለቁ ለዘመናት የፈጠሩት ጭንቅላት የሚሰማው የዘሩን ፓለቲካ ብቻ ነው። አይ ፓለቲካ። አይ ሰው ሆኖ መቆም። መቼ ተገኘና! እበላ ያሉ ሲበሉ፤ እየበሉ የተበሉ ሰዎች ታሪክ እንደ ሃውልት ተቆልሎ በሚታይበት ምድር አንድን አፈር አልብሶ እኖራለሁ ብሎ መንገዳገድ የተለመደ ሆኗል። ባጭሩ የችግራችን ይበልጡ የመከራ ምንጮች ራሳችን ነን። በዚህ ላይ የውጭ ሃይሎች እጅና የማባበያ ጨው ሲታከልበት እሳቱ ላይ ነዳጅ እንደማርከፍከፍ ይቆጠራል።
ታምሶ ማመስ፤ አበድሮ ሃገርን በእዳ ጦስ የእጅ አዙር ባርነት ውስጥ መክተት፤ ለአንድ እሳት አቀብሎ ሌላውን መንፈግ ነጩና አረቡ ዓለም ጥቁሩን ዓለም ሲያጫርስብትና ሲያቆረቁዝበት የኖሩበት የቆየ ብልሃት ነው። የአሜሪካው አዲስ መሪ ይኸው እንሆ ለግብጽ የጦር መሳሪያ ለመሸጥ መስማማቱን ሳነብ እነዚህ ናቸው አሁን ስለ ዲሞክራሲ አለምን የሚያስተምሩት? ጭራሽ። ግን ለራሳቸው የፓለቲካ ግብ እስካገለገለ ድረስ ሞራላዊ እይታ የላቸውም። ታዲያ በዚህ ሳቢያ ኢትዮጵያና ግብጽ በግድቡ ዙሪያ እንደተፋጠጡና ሱዳን የመሬት ወረራ እንዳደረገች እያወቁ ነው ለግብጽ ትጥቅና ስንቅ የሚያቀብሉት። ከእስራኤል ቀጥሎ ከፍተኛ ወታደራዊ እርዳታ ከሚያገኙት ሃገሮች መካከል ግብጽ በሁለተኛ ደረጃ ተቀምጣለች። ዛሬ ግብጽ የሰው ልጆችን መብት በመጣስ ቀዳሚዋ ናት። ግን ያኔም እኮ ለ 40 ዓመት ሆስኒ ሙባረክ በስልጣን እያለ የሆነው ይህ ነው። ታዲያ መቼ ነው እኛ ነቅተን ሃያላን መንግሥታትና የእነርሱ ተለጣፊዎች በህይወታችን ገበጣ ሲጫወቱብን የማንነቃው? በዘርና በቋንቋ በክልል ባንዲራ ሰክረን የምንገዳገደው? ከትላንት መማር ያልቻልነው? የሞራል ዝቅጠቱና አድርባይነቱ የፓለቲካ ጥልፍልፍ መቼ ነው አብቅቶ በሰውኛ ቋንቋ ሰው ሆነን ለሰው የምንጨነቀው? እስከ መቼ ነው ለማንም የማይበጅ የፓለቲካ ጥላ ተከትለን ስንባክን የምንኖረው? ዛሬ ደልቶት ሙቅ የሚያኝክ ፓለቲከኛ ቆሎ እንደሚያርበት እንዴት ማሰላሰል ይሳነዋል? አንድ ጊዜ አንድ ፌዘኛ ጓድኛችንና ሌላ ሰው በሆነ ነገር ተጣሉና አንተን እንዲህ ካላረኩ ቁጭ ብዬ እሸናለሁ ይለዋል። ዋዛ የለመደው ጓደኛችንም መሽናት ከቻልክ ተንጋለህም ሞክረው ቢለው የተሰበሰበው ሁሉ ማሽካካቱን አስታውሳለሁ። ተቀምጦ መሽናቱን እንደ ደካማነት (ሴት) ቆጥሮ ነበር እንዲያ ያለው። የነገር ሾተላይ ስራቸው ሁሉ የማይናቁትን መናቅ ነው። መለወጥ ያለበት እይታችን፤ አስተሳሰባችን፤ የቋንቋ አጠቃቀማችን ነው። ያኔ ማንነታችን አውቀን፤ ራሳችን ከሞራል ዝቅጠት ወጥተን ልጆቻችን አስተምረን ተሻጋሪ ትውልድ ለሃገር ማመቻችት ይቻላል። አሁን ባለው የያዘው ጥለፈው፤ ተኳሽ በሚመለክበት፤ ቀማኞችና ዘራፊዎች እንደ ተለከፈ ውሻ በሚራወጡበት ምድር ሰለ ሥነ ምግባር ማውራት ተረት ተረት ነው። ሰው ጨልጦ ወደ እማይመለስበትና ሊወጣ ወደ ማይችልበት ማጥ ውስጥ ገብቷል። አታምንም። ሰንብተህ እይ! በቃኝ!
ኣብ የመን ግዝኣት ሳዳ ዝርከብ ዕዳጋ ኣል ራቓ ብዘጋጠመ መጥቓዕቲ 17 ሰላማዊያን ሰባት ምሟቶም ተገሊጹ። እዚ ኣብቲ ቦታ ዘጋጠመ ሳልሳይ መጥቓዕቲ ምኳኑ’ውን ተገሊጹ’ሎ።
እዚ መጥቓዕቲ ኣብ የመን ኣብ መንጎ ብስዑዲ ዝምራሕ ጥምረት ዝድገፍ ሰራዊት መንግስቲን ብኢራን ዝድገፍ ተቓለስቲ ሑቲ ዝካየድ ኹናት ዝግ ኣብ ዝበለሉ እዋን ዘጋጠመ ምዃኑ’ውን ይግለጽ ኣሎ።
ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ተቓለስቲ ሑቲ ዝርከብ ግዝኣት ሳዳ ዝርከብ ዕዳጋ ኣል ራቓ ብሶሉስ ዘጋጠመ መጥቓዕቲ ካብ ዝሞቱ 17 ሰላማዊያን ሰባት 12 ኢትዮጵያዊያን ስደተኛታት ምዃኖም ሕቡራት ሃገራት ሓቢሩ’ሎ።
ኣቐዲሙ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር ኣብ ኣል ራቓ ዕዳጋ ክልተ መጥቓዕቲ ዘጋጠመ ምዃኖምን ኣስታት 32 ሰላማዊያን ሰባት ምሟቶም ካልኦት ኣስታት 32 ምቁሳሎም ይዝከር።
ናይ ሕቡራት ሃገራት ኣተሓባባሪ ሰብኣዊ ጉዳያት ጨንፈር የመን ሊሳ ግራንደ “እቲ ኣብ ኣል ራቓ ዘጋጠመ መጥቓዕቲታት ክልቲኦም ወገናት ዓለምለኸ ሕጊ ሰብኣዊ ጉዳያት ኣብ ምትግባሮም ስግኣት ዝፈጥር እዩ” ኢለን።
በኦሮሚያ፣ በአማራና በደቡብ ክልል ተቀስቅሶ በነበረው ተቃውሞ ምክኒያት በኢትዮጵያ የተከሰተውን የሰው ሞት፣ አካል መጉደልና ንብረት መጥፋት አስመልክቶ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ዛሬ ያወጣው የምርመራ ሪፖርት “ተቋሙ ገለልተኛ ባለመሆኑ ተቀባይነት ሊኖረው አይገባም” ሲሉ የፖለቲካ ድርጅት መሪዎችና የብዙሃን መገናኛ ኃላፊዎች ገለፁ።
በሪፖርቱ በአባባሽነትና በ”ዐመፅ” ጠሪነት ከተጠቀሱት የፖለቲካ ድርጅቶች መካከል የኦሮሞ ፌደራላዊ ኮንግረስ ፓርቲ አንዱ ሲሆን ምክትል ሊቀመንበሩ አቶ ሙላቱ ገመቹ ” ራሱ መስካሪና ራሱ ፈራጅ ነው። ቀጪውም፣ መርማሪውም ሁሉንም ያደረገው እርሱ ነው። ይሄ ትክክለኛ ሪፖርት ነው ብለን አንቀበለውም” ብለዋል።
የሰማያዊው ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሸዋስ አሰፋ፤ “ኮሚሽኑ ከዚህ ቀደም የገለልተኝነት ጥያቄ የቀረበበት ነው። ለአንድ አካል ያደላ እና ለፓርቲ የቀረበ አቋም ያለው ነው” ካሉ በኋላ በእንዲህ ያለ አካል የቀረበ ሪፖርት ተቀባይነት ሊኖረው አይችልም ብለዋል። የኦሮሞሚያ ሚዲያ ኔትወርክ እና የኢትዮጵያ ሳተላይት ቴቭዥን ኃላፊዎችም ምላሽ ሰጥተዋል።
ፕሮፌሰር መስፍን “ችጋር የሰው ልጅ እንደ ማገዶ እንጨት ተለብልቦ የሚያልቅበት የውርደት ሞት ነው” ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ (Institute...
ወደ እነዚያ እነርሱ በአንተ ላይ በተወረደውና ከአንተ በፊትም በተወረደው አምነናል ወደሚሉት፤ አላየህምን በእርሱ እንዲክዱ በእርግጥ የታዘዙ ሲኾኑ ወደ ጣዖት መፋረድን ይፈልጋሉ፡፡ ሰይጣንም (ከእውነት) የራቀን መሳሳት ሊያሳስታቸው ይፈልጋል፡፡
እጆቻቸውም ባስቀደሙት (ጥፋት) መከራ በደረሰችባቸውና ከዚያም «ደግን ሐሳብና ማስማማትን እንጅ ሌላ አልሻንም» በማለት በአላህ የሚምሉ ኾነው በመጡህ ጊዜ እንዴት ይኾናሉ
እነዚህ እነዚያ አላህ በልቦቻቸው ውስጥ ያለውን ሁሉ የሚያውቅባቸው ናቸው፡፡ እነርሱንም ተዋቸው ገሥጻቸውም፡፡ ለእነርሱም በነፍሶቻቸው ውስጥ ስሜት ያለውን ቃል ተናገራቸው፡፡
ማንንም መልክተኛ በአላህ ፈቃድ ሊታዘዙት እንጅ አልላክንም፡፡ እነሱም ነፍሶቻቸውን በበደሉ ጊዜ ወደ አንተ ቢመጡና አላህንም ምሕረትን በለመኑ መልክተኛውም ለነርሱ ምሕረትን በለመነላቸው ኖሮ አላህን ጸጸትን ተቀባይ አዛኝ ኾኖ ባገኙት ነበር፡፡
በጌታህም እምላለሁ በመካከላቸው በተከራከሩበት ፍርድ እስከሚያስፈርዱህ ከዚያም ከፈረድከው ነገር በነፍሶቻቸው ውስጥ ጭንቀትን እስከማያገኙና ፍጹም መታዘዝንም እስከሚታዘዙ ድረስ አያምኑም፤ (ምእመን አይኾኑም)፡፡
ታሚልኛ (தமிழ் /ታሚል/) በደቡብ ሕንድና በስሪ ላንካ የሚናገር ቋንቋ ነው። የድራቪዲያን ቋንቋዎች ቤተሠብ አባል ነው። 70 ሚሊዮን ተናጋሪዎች ሲኖረው ከሕንድ አገር 23 ይፋዊ ቋንቋዎች አንዱ ነው። እንዲሁም በስሪ ላንካና በሲንጋፖር ይፋዊ ኹኔታ አለው።
ኦሮሚያ ህብረት ሥራ ባንክ አ.ማ ለሰጠው ብድር በዋስትና የያዘውን ና በሠንጠረዡ የተመለከቱትን ማሽኖች እና የመኖሪያ ቤት በአዋጅ ቁጥር 97/1990 ለባንኮች በተሰጠው ሥልጣን መሠረት ንብረቶቹ በሚገኙበት ኦሮሚያ ክልል ቢሾፍቱ ከተማ እና ቡሌ ሆራ ከተማ በግልጽ ጨረታ አወዳድሮ መሸጥ ይፈልጋል፡፡ በዚሁ መሠረት ማንኛውም ተጫራች ሐራጁ በሚካሄድበት ቀናት ማሽኖቹና መኖሪያ ቤቱ በሚገኙበት ቦታ በመቅረብ በጨረታው ላይ ተወዳድሮ ንብረቶቹን እንዲገዛተ ጋብዟል፡፡
ተጫራቾችጨረታውበሚካሄድበትዕለትየጨረታውንመነሻዋጋ¼(25%)የጨረታማስከበሪያ ቢድቦንድ በባንክ ክፍያ ማዘዣ ሲፒኦ በኦሮሚያ ህብረት ሥራ ባንክ አ.ማ ስምአሰርተው ወይንም በጥሬ ገንዘብ ይዘው በመቅረብ ንብረቱ በሚገኝበት አድራሻ ቀርበው በመመዝገብ በጨረታው ለመሳተፍ ይችላሉ፡፡
ጨረታው ከላይ ቀንና ሰዓቱ በተገለጸው መሠረት ባለዕዳዎች ወይ ምሕጋዊ ወኪሎቻቸው በተገኙበት ለጨረታ የቀረበው ንብረት በሚገኝበት ግቢ ውስጥ ይካሄዳል፤ባለዕዳዎች ወይም ሕጋዊ ወኪሎቻቸው ሳይገኙ ቢቀሩ ግን ሐራጁ በሌሉበት ይካሄዳል፡፡
ንብረቶቹን በሥራ ሰዓት ለመጎብኘት ለሚፈልጉ ተጫራቾች ኦሮሚያ ህብረት ሥራ ባንክ ቅርንጫፎች ለ1ኛ.ቢሾፍቱ ከተማ የሚገኘው ሆራ አርሰዲ፣ ለ2ኛ.ተራቁጥር ቡሌሆራ ቅርንጫፍ ባንኮች ያስጎበኛሉ:: ለተጨማሪ መረጃ በስልክ ቁጥሮች፣ ለ1ኛ ተራቁጥር 011 4 30 00 33/34 ወይም 09 11 05 28 23፣ ለ2ኛ ተራ ቁጥር 046 443 02 45/07 69
የጨረታው አሸናፊ የአሸነፈበትን ጠቅላላ ዋጋ በ15 (አስራአምስት) ቀናት ውስጥ አጠቃሎ መክፈል አለበት፤በእነዚህ ቀናት ውስጥ ካልከፈለ ግን ያስያዘው ገንዘብ ለባንኩ ገቢ ሆኖ ጨረታው ተሰርዞ ለሐራጅ እንዲቀርብ ይደረጋል፡፡
ሰዎች ከአንዱ ያጡትን ከሌላው ለማግኘት ሲሉ ተነጋግሮ በመፍታት ፋንታ በሚወዱት ሰው ላይ ሌላ ደርበው ማማገጥ ይጀምራሉ የሚከዳ ሰው አንድ ቀን ፈጣሪ ያጋልጠዋል።
በደቡብ ብሄር ብሄረሰቦች መንግሰት ምክትል ርዕሰ መስዳደር በአቶ እርስቱ ይርዳው መሪነት ከመስቃንና ማረቆ ወረዳዎች ዋና አመራሮች ጋር እየተደረገ የነበረው ውይይት ፍሬያማ ውጤት ማምጣቱ ተነገረ። አመራሮች ተግባብተው የመብት ጥያቄው በሰላማዊ መንገድ መጠየቅ እንዳለባቸው ተስማምተዋል። የመስቃንና ማረቆ ማህበረሰብ ለዘመናት በጋብቻና በአብሮ የመኖር እሴት ተግባብተው እና ተሳስረው ይኖሩ የነበረ ሲሆን የሰላምና የእርቅ ውይይቱ እስከ ህዝብ ወርዶ ዘላቂ መግባባት የሚፈጠርበት ሁኔታ በወረዳዎቹ የሚሰሩት የሁለቱም ማህበረሰቦች አመራሮች ከፍተኛ የሆነ ጥረት ማድረግ እንዳለባቸው ስብሰባው አጽንዎት ሰጥቷል። አመራሮቹ በየደረጃው ማህበረሰቡን እያወያያዩ በሰላምና እርቅ ሂደት ውስጥ የገጠማቸውን ችግር በአስቸኳይ ለክልሉ መንግስት ማሳወቅ እንዳለባቸው አቅጣጫ የተቀመጠ ሲሆን አመራሮቹ የተቀመጠውን አቅጣጫ ለመተግበር ከፍተኛ የሆነ ጥረት እንደሚያደርጉ ቃል ገብተዋል።
የሰላምና እርቁን ውይይት የተካፈሉት የማረቆ ወረዳ አመራር አካላት የ9 ቀበሌ የይገባኛል ጥያቄን አምርረው አቅርበው የነበረ ቢሆንም በ1994 ዓ/ም ሪፈረንደም ተካሂዶ በነበረበት ወቅት 24 ቀበሌዎች በህዝብ ምርጫ በማረቆ ወረዳ ውስጥ መካለላቸውና የተቀሩት ወይም አሁን አወዛጋቢ የሆኑት ቀበሌዎች በውስጡ ይኖሩ የነበሩት ህዝቦች በፍቃዳቸው በመስቃን ወረዳ እና መዋቅር ስር መካተታቸው በሪፈረንደሙ የተካፈለው ህዝቡ ምስክር ከመሆኑ በተጨማሪ ማስረጃው የሚመለከተው የመንግሰት አካል ዘንድ እንደሚገኝ ለስብስቡ መገለጹን የውስጥ አዋቂ ምንጭ ጠቁመዋል።
እንደ ውስጥ አዋቂ ምንጭ ከሆነ ሁከት በማስነሳት እንዲሁም ሰላምና እርቁ በአካባቢው እንዳይሰፍን በእኩይ ተግባር የተሰማሩ በመንግስት መዋቅር ስር የሚሰሩ እና የማህበረሰብ አካላት ላይ መንግስት የማያዳግም እርምጃ እንደሚወስድ አስጠንቅቀዋል።
የሰላም እና የእርቅ ወይይት ከስልጤ፣ ከኦሮሞ፣ ከጉራጌ ማህበረሰቦች የተውጣጡ የሃገር ሽማግሌዎች የተሳተፉበት ግጭቱ ከተከሰተበት ጊዜ ጀምሮ ለበርካታ ግዜያት የተደረገ ቢሆንም በታቀደው መልኩ በአካባቢው ላይ ሰላም ካለመስፈኑ ባሻገር በማረቆ ወረዳ ውስጥ የሚኖሩ የቤተ መስቃን ተወላጆች በተጨማሪም በሁለቱ አጎራባች ቦታዎች በሚኖሩ የመስቃን ማህበረሰብ ተወላጆች ላይ ጥቃቶች በተደጋጋሚ ተፈጽመዋል። የሰላምና እርቅ ውይይቱ በክልል መንግስት ደረጃ የተጀመረ ቢሆንም ተመሳሳይ አድፍጦ የማጥቃቱ እኩይ ተግባር ሊኖር ስለሚችል ህዝቡ እኩይ ተግባር ፈጻሚዎች ለመመከት ከመንግስት ጋር በቅርበት መስራት አለበት ሲሉ
የሬዲዮ መገናኛን በመጥለፍና ግንኙነት እንዳይኖር በማቋረጥ የሰሜን ዕዝ በሕገወጡ የሕወሓት ጦር ጉዳት እንዲደርስበት በማድረጋቸው፣ አገር በመክዳትና ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን በኃይል…
የኃይል ሊቲየም ባትሪ ጥቅል, 3.6v ሊቲየም-አዮን ባትሪ, የኃይል ሊቲየም ባትሪ, 20ah ሊቲየም አይን ባትሪ, ሊቲየም አይን ባትሪ ሴሎች, የኃይል ባትሪ ጥቅል,
በቁጥጥር ሥር ያልዋለ የስኳር ሕመም መዘዙ ብዙ ነው። የሐኪም ምክር መስማትና ክትትል ማድረግ ችግሩን ይቀንሰዋል። እስቲ ሕመሙ የሚያመጣውን የጤና ችግር እንመልከት።
ከተለያዩ ተቋማት የተዋቀረው ሀገራዊ የኮቪድ-19 ክትባት የበላይ አስተባባሪ ኮሚቴ በዛሬው ዕለት ክትባቱን ወደ ሀገር ውስጥ ለማስገባትና ለማሰራጨት እየተደረገ ያለውን አጠቃላይ ዝግጅት ላይ ተወያይተዋል፡፡
ለብዙ ዓመታት ሰዎች በተለያዩ ሃይማኖት ውስጥ ሆነው ፆምን መንፈሳዊና ባህላዊ በረከትን በመሻት ሲከውኑት ቆይተዋል፡፡ በቅርብ አመታት ወዲህ ደግሞ ሳይንቲስቶችና ተመራማሪዎች ፆም በርካታ የጤና ትሩፋቶች እንዳሉት እየተናገሩ ነው፡፡ ከምግብና መጠጥ ለተወሰኑ ሰዓታት መከልከል ዛሬ ላይ ለተለያዩ ሕመሞች ፈውስን እስከ መስጠት ላይ ተደርሷል፡፡ እኛም 10ሩን የፆም የጤና በረከቶች እነሆ
ከሰሞኑ የአሰልጣኝ መሳይ ተፈሪን ኮንትራት ያራዘሙት አርባምንጭ ከተማዎች ስድስት አዳዲስ ተጫዋቾችን ሲያስፈርሙ የሦስት ነባሮችን ውል ማራዘሙን የክለቡ ሥራ አስኪያጅ አቶ ስንታየው ንጉሴ ለሶከር ኢትዮጵያ ገልፀዋል፡፡
አዲስ የፈረሙ ተጫዋቾች በላይ ገዛኸኝ (ከቡታጅራ ከተማ / አጥቂ)፣ አዮብ በቀታ (ከሀድያ ሆሳዕና / ተከላካይ)፣ ሙና በቀለ (ከጌዲኦ ዲላ / ተከላካይ)፣ አሸናፊ ፊዳ (ከጋሞ ጨንቻ /ተከላካይ)፣ ናትናኤል ሰለሞን (ከጌዲኦ ዲላ የመስመር አጥቂ)፣ ስንታየው አሸብር (ከሀላባ ከተማ / አጥቂ) አዳዲስ ክለቡን የተቀላቀሉ ተጫዋቾች ሲሆኑ በክለቡ ውላቸው ተጠናቆ የነበሩት አጥቂው ፍቃዱ መኮንን፣ የናይጄሪያ ዜግነት ያለው ግብ ጠባቂ ጉድ ኒውስኦኮሮ እና ተከላካዩ ማርቲንስ ኦቼ ውላቸውን ለአንድ ተጨማሪ አመት ያደሱ መሆናቸውን ክለቡ ለሶከር ኢትዮጵያ ያደረሰው መረጃ ይጠቁማል፡፡
Abyssinia Business Network /ABN/ ጎንደር ከተማ ከመድረሳችን በፊት በማክሰኚትና በጠዳ መካከል እናገኛታለን፡፡ በመሰንቆ ጨዋታ የገነነችዋን መንደር፤ ቡርቧክስ እግር ጥሏችሁ ከመንደሯ ቤቶች ወደ […]
ኔዘርላንድ ብዙ ጊዜ «ሆላንድ» ሲባል፣ ይኸው ስያሜ በትክክል ግን የአንዱ ትልቅ ክፍላገር ስም ብቻ ነው። በሆላንድኛ፣ የ«ነድርላንት» ትርጒም «ታችኛ አገር» ሲሆን በብዙዎች ቋንቋዎች ያለው ስም ከዚህ ነው። የ«ሆላንድ» ትርጒም ደግሞ ከጥንታዊ ሆላንድኛ «ሆልት-ላንት» ማለት «እንጨት አገር» መጣ።
በሆላንድ ብዙ መስኖ፣ ቦይ ይታያል፣ ሕዝባዊ መጓጓዣ አገልግሎቱ ማለፊያ ነው። ብዙ ሕዝብ በብስክሌት ይጓዛሉ፣ ብዙ ጊዜም ይዘንባል። ብዙ ሰዎች በቡና ሱቅ ፊት ትቀምጠው ቡና ሲጠጡ ይታያሉ። ልማዳዊ አበሳሰሉ በጣም የተቀመመ አይደለም። ብዙ ታዋቂ አይቦች (ፍሮማጆ) ለምሳሌ ጉዳ ፍሮማጆ፣ ከኔዘርላንድ አሉ።
ሁለት በዓለም ዝነኛ የሆኑ የሆላንድ ሰዎች ሬምብራንት፣ የ17ኛው ክፍለ ዘመን ሰዓሊ፣ እና ቪንሰንት ቫን ጎ፣ የ19ኛው ክፍለ ዘመን ሰዓሊ፣ ናቸው። 1600ዎቹ የኔዘርላንድ ወርቃማ ዘመን ተብሏል።
ክሪኬት የተባለው የኳስ ጨዋታ ደግሞ በሆላንድ እንደሚወድድ እንደሚጫወትም በተረፈው ዓለም ብዙ ጊዜ አይታስብም። በመላው አገር የክሪኬት ቡድኖችና ብሔራዊ አሸናፊነት ውድድር አላቸው። ሆኖም እግር ኳስ፣ ፈጣን ተሽካካሪ ጫማ ስፖርት፣ እና ሆኪ (ገና የመሰለ ጨዋታ) ደግሞ ዋና ተወዳጅ መሠረት አላቸው።
በሆላንድ ገና፣ የክርስቶስ ልደት፣ በተለመደው ቀን ይከበራል፣ ቅዱስ ኒኮላስ ግን (ሳንታ ክሎዝ ወይም በሆላንድኛ /ስንተርክላስ/) የሚከበርበት ቀን በኅዳር 25 ወይም ከገና በፊት አንድ ወር ያህል ነው።
አራስ ልጅ ለሚጎበኙ ሰዎች ብስኩትና የእንሶስላ ዘር በስኳር ማቅረብ ሌላ የሆላንድ ባህላዊ ልማድ ነው። ለፋሲካ በዓል ደመራዎች ይነደዳሉ፣ የንጉሡ ልደት በዓል በሚያዝያ ፲፱ ቀን ሲከበር፣ ነጋዴዎች ብርቱካን ልብስ ለብሰው በከተሞች መሃል ገበያ ያደርጋሉ።
የኔዘርላንድ መንግሥት ከኔዘርላንድ በአውሮጳ ጭምር በካሪቢያን ባህር ውስጥ ሌሎች ጥገኛ ግዛቶች አሉት፦ አሩባ፣ ኩረሳው፣ ስንት-ማርትንና ካሪቢያን ኔዘርላንድ ደሴቶች ናቸው።
ከመቼውም ጊዜ የበለጠ የኢሲኤስ ሳን ሆሴ ጽ/ቤትን ጠንካራ ለማድረግ አስቸኳይ ግባችን የአንድ ሙሉ ጊዜ ሠራተኛ ቅጥር ወጪን መሸፈን ነው:: ወርሃዊ መዋጮ ለማድረግ ፈቃደኛ የሆናችሁ
የአእምሮ ጤና ግንዛቤን ለማሳደግና መገለልን እንዴት መቀነስ እንደሚቻል ለመማማር በሳን ሆዜ የኢትዮጵያ ማህበረሰብ አገልግሎት ድርጅት የተዘጋጀ የጤና ኮንፍረንስ። Part-1
የአእምሮ ጤና ግንዛቤን ለማሳደግና መገለልን እንዴት መቀነስ እንደሚቻል ለመማማር በሳን ሆዜ የኢትዮጵያ ማህበረሰብ አገልግሎት ድርጅት የተዘጋጀ የጤና ኮንፍረንስ። Part-2
– የሁከት ይወገድልኝ ክስ ምንድንነው? እንዴትስ መቅረብ አለበት? በባህርዛፍ መሬት ይዞታ ከሰሜን ሸዋ ስድስትኪሎ የደረሰው የሁከት ይወገድልኝ ክርክር በምን ተቋጨ?
እንዴት ናችሁ ሠላም ነው? የዛሬው ወጋችን አንድ ሰው የራሱ ንብረት በሆነ ወይም በኪራይ በአደራ ጠባቂነት በይዞታው በሚገኝ ንብረት ላይ ሌሎች ሰዎች በንብረቱ የመጠቀም መብቱን የሚያሰናክሉ ድርጊቶች ሲፈፅሙበት በይዞታው ላይ ያለውን መብት ለማስጠበቅ ያለውን “የሁከት ይወገድልኝ ክስ” የማቅረብ መብት ጋር የተያያዙ ነጥቦችን የሚመለከት ነው። ሕጉን ብቻ ሳይሆን በተጨባጭ የሁከት ይወገድልኝ ክስ መነሻዎችን እና የተደረገውን ክርክር የሚያሳይ እስከ ፌሬራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ደርሶ እንደ ክርክር የተሰጠውን አስገዳጅ የሕግ ትርጓሜም እናያለን።
አቶ ሙሳ በሰሜን ሸዋ ዞን አሌልቱ ወረዳ በ1993 ከአቶ ደስታ እና ከወ/ሮ ሸዋዬ በሽያጭ አገኘሁት የሚሉት ይዞታ ላይ ባህር ዛፎች ተክለው ባህር ዛፎቹን እየተንከባከቡና እየጠበቁ ነበር። መስከረም 27 ቀን 2000 ዓ.ም የአቶ ደስታና የወ/ሮ ሸዋዬ ልጅ ጥላሁን ይዞታው ከነባህርዛፎቹ የኔ ነው ብሎ ይዞታዬ ላይ ድርሽ እንዳትል ስላላቸው ሁከት ፈጥሮ በይዞታዬ እንዳልጠቀም አድርጎኛልና ጥላሁን የፈጠረብኝ ሁከት ይወገድልኝ ሲሉ ለአሌልቱ ወረዳ የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት በሰባተኛው ቀን አቤቱታ አቀረቡ።
አቶ ጥላሁንም ቀርቦ በሰጠው መልስ ይዞታው ከሟች አባቴ ከአቶ ደስታ በውርስ ያገኘሁት ይዞታ በመሁኑ አቶ ሙሳ እንዳይነካብኝ መከላከሌ መብቴን ማስከበሬ እንጂ ሁከት መፍጠር ስላልሆነ ክሱ ውድቅ ይደረግልኝ ሲል ተከራከረ። ፍ/ቤቱም ጥላሁን በአቶ ሙሳ ባህር ዛፍ የተተከለበት መሬት ይዞታ ላይ ሁከት ፈጥሯልና ሁከቱን ያስወገድ ሲል ወሰነ።
አቶ ጥላሁን በውሳኔው ቅር ተሰኘና ይግባኝ ለሰሜን ሸዋ ዞን ከፍተኛ ፍ/ቤት ይግባኝ አቀረበ። ፍ/ቤቱም አቶ ሙሳ ከተከሳሽ አቶ ጥላሁን አባት ከአቶ ደስታ አያሌው ይዞታውን አግኝቼበታለሁ የሚሉት በ1993 የተደረገው የልዋጭ ውል ላይ የሰፈረው ፊርማ የሟች የአቶ አያሌው መሆኑ ተጣርቶ ውጤቱ ከታወቀ በኋላ ተገቢውን ውሳኔ ይሰጥ በማለት ጉዳዩን ለአሌልቱ ወረዳ ፍ/ቤት መለሰለት።
የአሌሊቱ ወረዳ ፍ/ቤትም ፊርማው በፎረንሲክ ተመርምሮ የጥላሁን አባት የአቶ ደስታ ይሁን፣ አይሁን መለየት ስላልተቻለ አቶ ሙሳ በልዋጭ ውል ቦታውን አግኝቼበታለሁ የሚለው ሰነድ በአቶ ደስታ የተፈረመ አይደለም ብሎ በመደምደም ለሙሳ ወስኖት የነበረውን የሁከት ይወገድ ክስ ውድቅ አደረገው።
አሁን ደግሞ ይግባኝ የሙሳ ተራ ሆነ። በየደረጃው ለዞኑ ከ/ፍ/ቤት ቀጥሎም ለዞኑ ጠቅላይ ፍ/ቤት ያቀረበው ይግባኝ ተቀባይነት ስላላገኘ ለክልሉ ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት የህግ ስህተት ተፈፅሟል ይታረምልኝ ሲል አመለከተ። የክልሉ ሰበር ሰሚ ሙሳንና ጥላሁንን አከራክሮ ጥላሁን ሁከት ፈጥሮ ይዞታውን መያዝ፣ አለመያዙ በምስክሮች እና ከሚመለከታቸው የአስተዳደር አካላት ተጠይቆ ተገቢው ማጣሪያ ከተደረገ በኋላ የመሰለውን ውሳኔ ሰጥበት ሲል ለሁለተኛ ጊዜ ለአሌልቱ ወረዳ ፍ/ቤት መለሰለት።
የወረዳ ፍ/ቤት ከወረዳው አካባቢ ጥበቃና መሬት አስተዳደር ጽ/ቤት ስለጉዳዩ ጠይቆ ካጣራ በኋላ አቶ ጥላሁን የፈፀመው ተግባር ሁከት አይደለም ሊል የሚችል ባለመሆኑ ሁከቱን አቁሞ ሙሳ በይዞታው ላይ ይጠቀም ሲል ወሰነ።
ጥላሁን በውሳኔው ባለመስማማት ይግባኝ ለዞኑ ከፍተኛ ፍ/ቤት ለሁለተኛ ጊዜ ቢያቀርብም አልተሳካም። የክልሉ ጠ/ፍ/ቤት ጋርም ቢቀርብ የስር ፍ/ቤት ውሳኔ ፀና። በዚህ ሁሉ ያልታከተው ጥላሁን ለክልሉ ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ የክልሉ ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ግራቀኙን አከራክሮና ማስረጃቸውን ሲመረምር ለክልሉ መነሻ የሆነው ይዞታ በመጀመሪያ የአቶ ጥላሁን አባት የአቶ ደስታ እንደነበረና ከ1993 እስከ 2000 ዓ.ም ድረስ ግን በአቶ ሙሳ ስም ግብር እየተከፈለበት ባህር ዛፍ ተክለውበት ከይዞታቸው ስር መቆየቱን አረጋገጠ።
በ1998 አቶ ሙሳ በይዞታው ላይ የባለቤትነት የምስክር ወረቀትም አውጥተውበት ነበር። ይሄን ያወቀው አቶ ጥላሁን በ1999 እናቱን ወ/ሮ ሸዋዬን ከሶ ከአባቱ ከሟች አቶ ደስታ በውርስ የሚያገኘው ይዞታ ነው ተብሎ ተፈርዶበት በፍርድ አፈፃፀም ትዕዛዝ በ2001 ይዞታውን መቀበሉንና ከ2001 ጀምሮ በስሙ ግብር መገበሩን በ2002 የይዞታው ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት በስሙ እንደተሰጠው አረጋገጠ። በተጨማሪ ጥላሁን እናቱን ሲከስ አቶ ሙሳ በመቃወሚያ አቅራቢነት ወደ ክርክሩ ገብቶ አቤቱታቸው ውድቅ እንደተደረገበት ስለተገነዘበ አቶ ጥላሁን በፍርድ ውሳኔ ያገኘውንና በእጁ አድርጎ የሚገብርበትን የዞታ ሁከት ፈጥረሃል ሊባልበት አይገባም በሚል የስር ፍ/ቤቶች ውሳኔ ሻረው።
አቶ ሙሳ የመጨረሻ እድሉን ለመሞከር ለፌ/ጠ/ፍ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት አቤቱታ አቅርቦ ፍ/ቤቱ ጉዳዩን መርምሮ የመጨረሻ ውሳኔ ሰጠበት። ውሳኔው ይቆየንና አንድ ሌላ ክርክር ልጨምር።
የፍትህ ብሔር ሕጋችን በሶስተኛው መፅሐፍ ስለንብረቶች በጠቅላላውና ስለ ይዞታ ድንጋጌዎችን አስቀምጧል። ስለንብረቶች አከፋፈል ከዘረዘረ በኋላ በሁለተኛው ምዕራፍ ስለይዞታ ምንነት ከቁጥር 1140-1150 የሕግ ድንጋጌዎችን አስቀምጧል። ይህ የህግ ምዕራፍ ስለይዞታ ምንነት ትርጓሜ በመስጠት የሚጀምር ሲሆን ይዞታ ማለት “አንድ ሰው አንድንነገር በእጁ አድርጎ በእውነት የሚያዝበት ሆኖ ሲገኝ ነው” ብሎ ይተረጉመዋል። ይዞታ ከባለቤትነት ያነሰ መብት ሲሆን በቀጥታ ባለቤት በመሆን ወይም በጊዜያዊ ስምምነት በተሰጠ ውክልና ኪራይ፣ አደራ ወይም የመጠቀም መብትም ባለይዞታነት ሊፈጠር እንደሚችል የፍ/ብ/ሕ/ቁ/ 1141 ይደነግጋል። ይህ የባለ ይዞታነት መብት ጊዜያዊ በሆኑ ነገሮች መቋረጡ ወይም መገደቡ ብቻ የባለይዞታት መብት አያስቀርም።
አንድ ይዞታ ለሌላ ሰው በውል ተላልፏል የሚባለው ይዞታውን በመረከብ ነው። ይህ በተለይ የተለየ ምዝገባ የሚያስፈልጋቸውን ተንቀሳቃሽ ንብረቶች ለምሳሌ (ሞባይል፣ ላፕቶፕ የመሳሰሉትን በእጅ ማድረግ ወይም በይዞታችን ስር ማድረግ ብቻ በቂ ነው።
በሌላ በኩል አዲስ ባለይዞታ የሆነውን ሰው ባለይዞታነት የሚያስረዱ ማስረጃዎችን በማስረከብ ለምሳሌ የይዞታ ወይም የባለቤትነት ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት በመስጠት የሽያጭ ውል ወይም ደረሰኝ ወይም ስጦታ ሰጪው ለገዥ ወይም ለተቀባይ በመስጠት ይዞታን ማስተላለፍ ይቻላል:: ሆኖም በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1144 መሰረት የዚህን ይዞታ የሚያስረዳ ሰነድ ባቀረበ ሰውና ንብረቴን በእጁ ባደረገ ሰው መካከል ክርክር ከተነሳ ንብረቱን በእጁ ሰው ተንኮል ወይም ክፉ ልቦና እንዳለበት ካልተገለፀ በስተቀር የባለ ይዞታነት አብላጫ ግምት የሚሰጠው ሰነድ ብቻ ካለው ይልቅ ንብረቱን በተጨባጭ ይዞ ለተገኘው ሰው ነው። የተለዩ እና የታወቁ እቃዎችን አዲሱ ባለይዞታ በእጅ ባያረገቸውም በእቃዎቹ የማዘዝ መብት ያለው ሰው እቃውን የያዝኩት ወደፊት አዲስ ባለይዞታ ለሚሆነው ሰው ነው ብሎ በሚፀና መልኩ ሲያሳውቅ የእቃው ይዞታ እንደተላለፈ ይቆጠራል።
የይዞታ ባለመብትነት በማያጠራጥር መልኩ በግልጽ መደረግ አለበት በእጅ የሚያገኘውን ንብረት ላይ አንዳችም መብት እንደሌለው ለማስመሰል የደበቀ ሰው በስውር የያዘው ይዞታ ነውና ምንም አይነት መብት በንብረቱ ላይ አይኖረውም። የሚያሻማ ይዞታ የሚባለው ደግሞ ንብረቱን ይዞ የሚጠቀመው ሰው የንብረቱ ባለቤት ነው ለማለት አካባቢው ሁኔታዎች የሚያጠራጥሩ ሲሆን ወይም ንብረቱ ለሌላ ሰው የያዘው ሲሆን ባለመብትነቱ አሻሚ በመሆኑ የባለይዞታነት መብት እንደማይኖረው የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1146 ይደነግጋል። ስለሌላ ሰው ንብረቱን የያዘ ሰው ተቃራኒ ማስረጃ ካልቀረበ እንደ የንብረቱ ጠባቂ ተደርጎ ነው የሚገመተው።
ባለይዞታ የሆነ ሰው ይዞታውን እንዳይጠቀም መሰናክል ወይም ንጥቂያ ሲፈጠርበት ይዞታውን ለማስከበር ሕጉ ሁለት አማራጮችን አስቀምጦለታል። የመጀመሪያው በኃይል ይዞታውን በመንጠቅ ወይም እንዳይጠቀምበት ለማድረግ የሚሞከረውን ሙከራ በኃይል መመለስ ነው። በተለይም በቀላሉ የሚንቀሳቀሱ ነገሮችን በንጥቂያ ወይም ወስዶ በመደበቅ ይዞታውን ሲቀጣ በግፍ ንብረቱን የሚወስደውን ወይም ይዞ የሚሸሸውን ነጣቂ ወዲያውኑ በጉልበት በማስለቀቅ ማስመለስ ይቻላል። የማይንቀሳቀስ ንብረት ከሆነ በጉልበት ይዞታውን ነጣቂውን በማስወጣት ማስከበር አንዱ የሁከት ማስወገጃ አማራጭ ሲሆን ይህም ሕጋዊ ነው። በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1148(3) ላይ አስገዳጅ ሁኔታ ካላጋጠመ በስተቀር ቀላል ህመም የሚያስከትሉ ጉዳዮችን ድብደባ (ቦክስ ጥፊ ካልቾ ቴስታ የመሳሰሉትን) የእጅ እልፊት የኃይል ተግባር ከመፈፀሙ በፊት ባለይዞታው መታገስ እንዳለበት ተደንግጓል።
ሁለተኛው አማራጭ የሁከት ይወገድልኝ ክስ ማቅረብ ሲሆን ይዞታው ላይ ሁከት የተነሳበት ሰው በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1149(1) መሠረት የተወሰደው ነገር እንደመለሰለት ወይም የተፈጠረበት ሁከት እንዲወገድለት በተጨማሪም ይዞታውን እንዳይጠቀም በመከልከሉ ለደረሰበት ጉዳት ኪሳራ እንዲከፈለው ፍ/ቤት ክስ መጠየቅ አማራጭ ነው።
ይህን የመክሰስ መብት ባለይዞታው ሁከት ከተነሳበት ቀን አንስቶ እስከ ሁለት አመት ክስ ካልጠቀየቀ ይዞታውን የማስመለስ መብቱ በይርጋ ይታገዳል። ሁከት በመፍጠር የተከሰሰው በፍጥነትና በማይስተባበል መልኩ ካላስረዳ ፍ/ቤቱ የተወሰደው ነገር እንደሚመለስ ወይም ይዞታው ላይ የተነሳው ሁከት እንዲወገድ 1149(3) መሰረት ያዛል።
የይዞታው ባለቤት የመሆን መብት ያለው ሰው ንብረቱን ያስተላለፈለትን ሰው የይዞታ ጊዜ ተደርቦ የሚቆጠርበት ንብረቱን ያስተላለፈው ሰው ከላይ በተቀመጠው የይርጋ ገደብ ይዞታውን ለራሱ የማስቀረት መብት ሲኖረው ሲሆን በ1150(2) መሠረት በአንድ ነባር ይዞታ ላይ ወይም በይዞታ የመጠቀም መብት ላይ ለሚነሳ ክርክር ይዞታውን እየተጠቀመበት የሚገኘው ሰው በስሙ የከፈለውን ግብር መከራከሪያ ሊያደርገው ይችላል።
በመነሻችን ላይ ያነሳነው የአቶ ሙሳ እና የአቶ ጥላሁን ክርክር ላይ የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ.መ.ቁ. በ4869 ሰኔ 19 ቀን 2006 በሰጠው ቅጽ 16 የሰበር ችሎቶች ውሳኔ ላይ ታትሞ በወጣው መጨረሻ ፍርዱ የክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎ የወሰነውን ውሳኔ በማጽናት አቶ ጥላሁን ይዞታውን ያገኙት በፍርድ ቤት ውሳኔ በመሆኑ ባለይዞታነታቸው ስለተረጋገጠ ሁከት አልፈጠሩም ሲል ወሰኗል።
ዘመናዊ በሪናት በሶማሌ ክልል እያተከሄደ ይገኛል:ተፈቱት የተበሉትን ከ1000 በላይ የአብናግ እስራኞች ተፍኖው በግደይ እና በቆለፎ ማሃከል የሚገኘውን በያሆው በርሃ ስፍሮው እንደሚገኙትን በተደጋገሚ ጊዜ ማገላፃችን ይተወሳል ።
እዚ ሎሚ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ወሪዱ ዘሎ ኣደራዕ፥ ፖለቲካዊ ፍልጠትና ትሑት ካብ ብምዃኑ ዲዩ ወይ እቲ ኣተሃላልዋና ዓጊቱና እንታይ ገደሰኒ ዓብሊሉ። እቲ ፖለቲካዊ ፍልልያትና ዘይምፍላጥን ኣግሂድና ዘይምዝራብን ዲዩ ነቲ ፍልልያት ከነጋፍሕ እምበር ከነጻብብ ዘይንሰርሕ ዘለና። ፖለቲካዊ ኣፍልጦ እንተዝህልወናኸ እንታይ ገደሰኒዶ ወይ እውን እቲ ፍልልያትና ዓጊቱና ክንብል ንኽእል። ሓውካን ሓብትኻን ብኽፉእ እናጠፍኡኸ ናባይ ጥራይ ኣይምጻእ እምበር እንታይ ገደሰኒኸ የብልዶ። ነዚ ኩሉ ዝኸይድ ዘሎ ክፉእ ተግባራትከ ብዓገብ ብምባል ጥራይ ይዕገትዶ።
ኩሉ እንተታት ኣኻኺብካ፡ ነቲ ዘሎ ጭካኔ ዝመልኦ ምሕደራ ኣብ ህዝብና ዘውርዶ ዘሎ ግፍዒ ኩልና ንፈልጦ ኢና። ነዚ ካብ ፈለጥና ድኣ ስለምንታይ እቲ ንሕና ክንገብሮ ዝግበኣና ክንገብር ዘይከኣልና። ማለት ነዚ እናጸንሐ ኣደራዕ ዘውርድ ዘሎ ስርዓት ኣወጊድና ሰላም፡ ቅሳነት ፍትሕን ዲሞክራስን ዝሰፈና ሃገር ክንምስርት ከምዘሎና ዘየሰማምዕ እንታይ ኣሎና። ዝጎደለና ነገር እንተልዩኸ ንኡኡ ፈሊጥና እንታይ ክነመሓይሽ ኣሎና ኢልና ከም ሰብ ክንሓስብ ዝዓግተና ጉዳይከ እንታይ ስለዘሎ ኢዩ። ብርግጽከ እቲ ናብ ቅኑዕ ጎደና ከኺደና ዝኽእል ሓባሪ ካርታ ፈጢርና ነቲ እንደልዮ ለውጢ ከይነረጋግጾ ዘስገኣና ነገር ኣሎ ዲዩ። ማለት ነፍሲ ወከፍና ድሕሪ ለውጢኸ እንታይ እዩ ውጽኢተይ ምስ ዝብል ውልቃዊ ረብሓ ዲና ነተእሳስሮ ዘሎና። ወይ ነቲ ኣብ ሕሉፍ ዝተፈጸመ ግፍዕታት ተሸኺልና ብሕጂ ዝፍጸም ምንቅስቓሳትን ሓሳባትን ከኸትል ዝኽእል ስግኣታት’ዩ ክንድዚ ዘረሓሕቐና ዘሎ። ንሱ እንተኾይኑ ድኣ ስለምንታይ ብግልጺ ምግላጽን ካብኡ ንምድሓን ዘኽእል ውሕስነት ዘለዎ ኩነትን ስምምዓትን ክንፈጥርን ህርድግ ዘይንብል፡ ኣብ ክንዲ ጸጸኒሕና እነኮማስዖ።
ሎሚ፥ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ ብውልቀ ይኹን ብእኩብ ምእንቲ ሰላም፡ ቅሳነትን ምርግጋእን ሃገርናን ህዝብናን ዝተኣማምን ክኸውን፥ ካብ ንናይ ውልቀ ረብሓ ዝግበር ተግባራት ምቚጣብ የድሊ። እዚ ማለት ነቲ ምስ ኩሉ ፍልልያትና ሓቢርካ ናይ ምንባርን፥ መሰል ኩሉ ዜጋ ናይ ሓድሕድ ምኽባርን፥ ከም ደቂ ሓንቲ ሃገር ብሃገራዊ ስምዒት ተደሪኽና ሓድነትና ዝድልድለሉ ጐደና ምኽታል ቀንዲ ጉዳይና እዩ። ቀጺሉ እውን ናይ ሓድሕድ ምትእምማን ብትሕብባርን ዝጥጣዓሉ ኣገባብ ምእንቲ ክፍጠር፡ ኣብ ሓድሕድና ናይ ስኒትን፥ ነቲ ዓበይቲ ወይ ፍርዝን ፍርዝን ዝበሉ ሽግራት ብዘይንሓፍነት ክዝረበሎም ከም ዝግባእ ዝኣክል ጻዕሪ ምክያድ ግቡእን ተደላይን ኢዩ።
ሃገርና ኤርትራ፡ ካብ ምብትታንን ሓድነት ህዝብና ካብ ምልሕልሕን እነድሕነሉ ቀንዲ ሓይልና ሓድነትና ምዃኑ ኩሉ ደምበ ተቓውሞ ዝኣምነሉ ዝርድኦን እዩ። ይኹን እምበር ናብቲ መሰረት ከብጽሕ ዝኽእል መስመርን ናበይ መዕለቢናን ንኸይነንጽር እንትስ ብጉርሒ፥ እንተስ ብሽርሒ መደብ ዘይብሉ ሃንደበታዊ ንቕሎ ጥራይ ነብገስ ምህላውና እዩ እቲ ጸገም። ነታ ሓድነት ኣብ ግብሪ ንምውዓል ናይ ብሓቂ ድሌት እንተልዩ፥ ማለት፥ ድሌት ጥራይ ዘይኮነስ ብርግጽ እቲ ንሃገርናን ህዝብናን ንምድሓን ክዕወት ዝኽእል ብሓድነትና ምዃኑ ንኣምን ኮይና፥ ሓዲሽ ውድብን ፥ ምፍንጫላትን ዘይኮነስ፡ ኣብ ትግባሬ ክንጸምድ ኢና ዝጥለብ ዘሎና። ተግባር ማለት እቲ ክውሰድ ዘለዎ ኣገባብ ክሳብ ዝውሰድ ሕድገታት ምግባር ዘድሊ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ።
ነቲ ኣብ ሃገርናን ህዝብናን ዘሎ ዓብይ ጸገም ክንፈትሕ እንተኮንና እምበኣር፡ ነቲ ኣብ ደምበ ተቓውሞ ዘሎና ሽግራት ቅድም ቀዳድም ንምፍታሕ ብዘይተጉላባነት ለይቲ ምስ መዓልቲ ክንጽዕር ይግባኣና። እዚ ክንገብር እንተዘይክኢልና ግና ኣብ ዘይተፈልጠ ሕቡእ ኣጀንዳ ንበሎ ወይ ንሕዝቢ ኤርትራ ዘየርብሕ ጉዳያት ግዜናን ጉልበትናን ምጥፋእን ቃልስና ንኸንቱ ምዃኑን እዩ ዝሕብር። ንሕና ደምበ ተቓውሞ ነቲ ንኹልና ዘዕውት ጐደና ጠፊኡና ዘይኮነስ ክነተግብሮ ዘይምድላይና እዩ። ነዚ ዘመልክት ድማ እቲ ኣብ ንሓድሕድና እንገብሮ ቅሉዕ ይኹን ሽፉን ነፍሕታት ነቲ ጽባሕ ንገሆ ናብ በሪ ሰላም ዘብጽሕ መንግዲ ዝምልከት ንኸይንመያየጥን እንገብሮ መዕገቲ እዩ። ነዚ ጉዳይ እዚ ብዕቱብነት ክንተሓሓዞ እንተዀይና፥ ነቲ ጉድለታትና ነቒስና ብምውጻእ ክመሓየሽ ዘለዎን ክድርበ ዝግበኦን ብክፉት ልቦና፡ ስሉጥን ዝኾነ ውጽኢት ክህብ ዝኽእል ንናይ ሓባር ዓወት ባይታ ጋሪዱና ኣሎ። ነዚ ባይታ እዚ እምበኣር ብብዝረኣየና መሳዂቲ ክንኣትዎ ስለእንደሊ ንሓድሕድና ብምትፍናን እነሆ ንህዝብናን ሃገርናን ክነድሕን ይኹን፥ ፍቕሪ ሓድሕድ ውን ክነጥሪ ዘይከኣልናን።
ደጊም እቲ ናብ ሰላም ዘብጽሕን ንዓወትና ዘቀላጥፍን ስትራተጂ ንኹልና ዝጠምር ስምረት ምዃኑ በብውሽጥና ንኣምን ኢና። ይኹን እምበር ነዚ ኣምር እዚ ኣብ መፈጸምትኡ ንኸነብጽሖ፥ ክንሰምር ኢና፥ ተሰማሚዒና ኣሎና ዝብል ተግባር ዘይስነዮ ዘረባ፥ ውዑላትን፥ ኣኼባታትን፥ ወከልትና ውጽኢት ዘይብሉ ኮይኑ ይተርፍ ኣሎ። እዚ ካብ ዘይተዓወተ ደምበ ተቓውሞ ነቲ ሒዝዎ ዘሎ ኣገባብትን ዝኽተሎ ዘሎ ፖሊሲታትን ገምጊሙ ምእንቲ ለውጢ ክርከብ ሓድሽ ኣተሓሳስባ ክሕዝ እዋኑ እዩ። ካብኡ ብዝተረፈ በበይንና እንተ ሃለኻ ውጽኢቱ እዚ ዘሎናዮ ሃለዋት እኹል ምስክር እዩ። ስለዚ ቅኑዕ ኣተሓሳስባን፥ ልቦና ዝመልኦ ኣካይዳን፥ ሰላምን ይቕረ ምባልን ብምዝውታር ነቲ ድሌታትን ረብሓታትን ናይ መላእ ህዝብና ዘገልግልን ዘርብሕን እዩ። እዚ ከኣ ሓድነትና ኣደልዲልና ክብጻሕ ይከኣል እዩ። ነዚ ክንገብር እንተዘይከኣልና ድማ ከይተረሓሓቕናን ከይተነፋፈግናን ሓባራዊ ስርሓት ክነካይድ ምስ እንበቅዕ፥ ንዜጋታትና ብኻራሩ ከም እንሳሳ ዝሓርዱን፥ በባትርን ኣእማንን ዝጭፍጭፉን ዘለዉ ጸይቅታት ክርዕዱን ኢዶም ክእክቡን እዮም።
የቀድሞው የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት አርበኞች ማህበር “የአገራችን መሬት ሲቆረስ ፣ ህዝባችን ሲጐዳ እጆቻችንን አጣምረን አንቀመጥም” አለ | መግለጫውን ይዘነዋል
እኛ የቀድሞው የኢትዮጵያ የሀገር የመከላከያና የፖሊስ ሠራዊት ዓባላት ለአለፉት 25 ዓመታት በውድ የሃገራችን ሕዝብ ላይ ወያኔ/ህውሃት መራሹ ቡድን የፈፀመውና እየፈፀመ ያለውን ግፍ ፣ በደልና ሰቆቃ እንዲቆም የሁሉም ኢትዮጵያዊ የጋራ ትግል መሆን እንዳለበት እናምናለን ። ይሁን እንጅ የሕዝባችንን ሰቆቃና መከራ፣ ስደትና ዕልቂት ከምንም ባለመቁጠር ይባስ ብለው የሃገሪቷን ልዑላዊነት ለታሪካዊ ጠላቶቻችን አሳልፈው ለመስጠት ሽር ጉድ በማለት ላይ ይገኛሉ።
በኢትዮጵያ የረጅም ታሪክ ውስጥ የሃገሪቷን ዳር ድንበር ለባዕድ አሳልፎ ለመስጠት የተደራደረ መንግስት ታይቶም ተሰምቶም አይታወቅም ፣ ሃገሩንና ድንበሩን እንዲጠብቅ አደራ የተሰጠውም ወታደርና የፖሊስ ሠራዊት የዚህ እኩይ ተግባር ተባባሪ የሆነበት ዘመን አልታየም።
በአሁኑ ሰዓት የወያኔ አገዛዝ በአንድ በኩል በሕዝባዊ እምቢታ፥ በሌላ በኩል በትጥቅ ትግል ተቃውሞ በሰፊው እንደተነሣበት ይሰማል። ስሜትንና አስተያየትን ለሕዝብ ማቅረቢያውን መንገድ የዘመኑ ቴክኖሎጂ ለሁሉም ክፍት ስላደረው፥ ሕዝባዊ እምቢታውንም ሆነ የትጥቅ ትግሉን የሚደግፉና የሚቃወሙ እንዳሉ እያነበብንና እየሰማን ነው። ወያኔዎችና ደጋፊዎቻቸው ማናቸውንም ዓይነት ተቃውሞና እምቢታ ቢቃወሙ አይገርምም።ሊታሰብበት የሚገባው ዋናው ጥያቄ የወያኔን አገዛዝ የሚጠሉ አገር-ወዳድ ኢትዮጵያን የትጥቅ ትግሉንና የሕዝቡን ዓመፅ የሚፈሩት በሚገባ ነው ወይስ አይደለም የሚለው ነው። ዋስትና ያለው ታማኝ መልስ የለም። ግን ሁኔታው ግልጽ እንዲሆን ጥያቄው መተቸት አለበት። በእኔ በኩል የሚታየኝን ከመተቸቴ በፊት ሁለት ነገሮችን በሚገባ እንድንረዳ እፈልጋለሁ።
አንደኛ፥ ትግሉን ከሚፈሩት ውስጥ አገር-ወዳድና አገር-ወዳድ መስለው የሚጮሁ ተቃዋሚዎች አሉ። አገር-ወዳድ መሰሎቹን ወያኔዎች በአገር-ወዳዱ ውስጥ የሰገሰጓቸው መሆኑን ሰምቻለሁ። አማራ መስለው ለአማራው እንደሚቆረቆሩትና በክልል እንዲወሰን እንደሚፈልጉት ዓይነት ማለት ነው። ውይይቴ ከአገር-ወዳዶቹ ጋር ነው።
ሁለተኛ፥ አገር-ወዳዱ የወያኔን አገዛዝ በሚገባው ልክ እንዲረዳው ያስፈልጋል። ስለወያኔ አገዛዝ ብዙ ጊዜ የምሰማው (እኔም ሳልለው አልቀርም)፥ “ወያኔ ጨቋኝ ነው”፥” “ወያኔ ፋሺስት ነው”፥” “ወያኔ ሰብአዊ መብት የሚጥስ መንግሥት ነው” የሚሉ አገላለጾች ናቸው። እነዚህ አገላለጾች የሚገልጹት የወያኔን ዘዴ እንጂ የወያኔን ማንነት አይደለም። ወያኔዎች ይጨቁናሉ፤ እንደፋሺስቶች ዘር እየለዩ ሰው ይፈጃሉ። ይኼ ዘዴያቸው ነው። በዓላማ ግን አይመሳሰሉም። የወያኔዎች ዓላማ ዝርፊያ ነው–ድርጅታቸው የዘራፊ ድርጅት ነው።
ከወያኔ ቀጥሎ የሚመጣውን የሚፈሩ ለሀገርና ለሕዝብ አሳቢዎች “ከዘራፊ (ከማፊያ) የሚብስ ይመጣል ወይ?” ብለው ማሰብ አለባቸው። ወያኔዎች ኢትዮጵያ ለኛ ካልሆነች እናወድማታለን ብለው ምለው ተነሥተዋል። ዓላማቸውን እንዲቀይሩና ዲሞክራሲን አብረን እናስፍን ቢባሉ፥ ብዙ ዓመታት ቢወተወቱ፥ አሻፈረን ብለዋል። እንዲህ ከሆነ፥ የሀገር-ወዳዱ አማራጭ ምንድን ነው? “ከሚያወድሟት ይውሰዷት” ይበል ወይስ የሚመጣውን ደግፎ ውጤቱን ለሁሉ የሚጠቅም ለማድረግ ዘዴ ይፈልግለት?
አገር-ወዳዱን የሚያሰጋው አንዱ የኦሮሞዎች ጥያቄ ነው። ለዚህም ዋናው ምክንያት የሆነው መላው የኢትዮጵያ ሕዝብ በማፊያ ቀምበር ተጠምዶ ሳለ የኦሮሞ የፖለቲካ ድርጅቶች ኦሮሞች ብቻ የተጠቁ አስመስለው ሲናገሩ መሰማታቸው ነው። አገር-ወዳዱ የሚለው “ማንኛውም ኢትዮጵያዊ ሲጠቃ ሁላችንም በአንድ ድምፅ እንቃወም፤ የሚጠቃው ኢትዮጵያዊ እንጂ፥ ኦሮሞ፥ ቅማንት፥ አማራ፥ ጉሙዝ፥ . . .፥ እስላም፥ ክርስቲያን አይደለም” ነው። አማራውንና ኦርቶዶክሱን የበለጠ የሚያጠቁት ለሀገሪቱ አንድነት ማገር ሆነው ስለገኟቸው ነው።
ኢትዮጵያን በአስተዳደር ጊዜ በጎሳ፥ በሃይማኖት መከፋፈል የወያኔ ተንኮል ነው። በአስተዳደርና በፖለቲካ ጊዜ፥ ሀገር የጋራ ነው ሃይማኖትና ጎሳ ግን የግል ናቸው። ለጎሳና ለሃይማኖት ማሰብ ክፋት የለበትም።ለጎሳቸውና ለሃይማኖታቸው የሚያስቡ ሰዎች ካሉ፥ መከልከል የለባቸውም፤ መብታቸው ነው። መብቱም ባህል ማዳበር ነው፤ ግን መንግሥት በሃይማኖት ጉዳይ ሊገባ እንደማይገባው ለጎሳቸውና ለሃይማኖታቸው የሚያስቡም የሃይማኖቻቸውንና የጎሳቸውን ጉዳይ የፖለቲካ ጉዳይ ሊያደርጉት አይገባም። አገር የጋራ ነው ሃይማኖትና ጎሳ ግን የግል ናቸው።
ከተማዎች ሲስፋፉ ከከተማ ውጪ የነበሩ መሬቶችን ወደከተማ ክልል ማስገባት የማይቀር ነው። በዚህ አጋጣሚ መሬቱ ወደከተማ የተከለለለት ሰው ሎተሪ እንደወጣለት ነው የሚቈጠረው። ግማሹን ሸጦ የሚሊዮን ብር ጌታ ይሆናል። በግማሹ ላይ የሚኖርበትንና የሚያከራየውን ቤት ይሠራበታል። ከተራ ገበሬነት ወጥቶ ዘበኛና አሽከር ቀጣሪ ጌታ ይሆናል። ግን ማፊያዎቹ ወዲያው ከተፍ ይላሉ። ገበሬው የወጣለትን ሎተሪ (መሬቱን) ቀምተው ባለቤቱን አልባሌ ቦታ አሽቀንጥረው ይጥሉታል። ተቃውሞው ዛሬ ተጀመረ እንጂ ዘረፋው የተጀመረው ቀደም ብሎ ነው። ማፊያዎቹ ከተማ ውስጥ የሚያበለጽግ ቦታ ሲያዩ ባለቤቱን ወደሩቅ ቦታ ጥለው እነሱ ፎቅ ሠርተውበታል።
በደሉ የደረሰው በኢትዮጵያውያን ላይ ነው፤ የአሁኑን በደል የተቃወሙት ግን ኦሮሞዎች ናቸው። የተፈናቀሉት ኢትዮጵያውያን እንጂ ኦሮሞዎች ስለሆኑ አይደለም። ገብሬዎቹ ኦሮሞዎች መሆናቸው አጋጣሚ ነው። ጉራጌዎች፥ ዶርዜዎች፥ አማሮች ቢሆኑም ይዘረፉ ነበር። መቃወም ያለብን ማንም ቢዘረፍ ዝርፊያውን እንጂ ማን ተዘረፈ ብለን መሆን የለበትም። የምናደርገው ግን በወያኔ አስተሳሰብ ለጎሳችን እያሰብን ሆኗል። አማሮች ሲፈናቀሉ የኦሮሞ ድርጅቶች ተቃውሞ ያላሰሙት ስለዚህ ነው። እንዲያውም የአፈናቃሊውና የአራጁ አካል ሆነው ነበር። ተቃውሞ በተነሣ ቍጥር አገር-ወዳዱን የሚያሳስበው ይኸ ሁኔታ ነው። ማፊያዎች ማንንም ኢትዮጵያዊ ሲዘርፉ፥ ሲገድሉ፥ ሌላው ኢትዮጵያዊ ዝም ካለ የአንድ ሀገር ሕዝብ መሆናችን ይቀራል። ለጎሳ ማድላት ካማረን ጎሳችን ኢትዮጵያ ናት።
በሰሜን በኩል የተነሣው የትጥቅ ትግል የሚያሰጋቸው አገር-ወዳድ ኢትዮጵያውያን አሉ። “እባብ ያየ ልጥ ቢያይ በራየ” (እባብ የነከሰው ልጥ ቢያይ ደነበረ) የሚለውን አባባል “እባብ ያየ እባብ ቢያይ በራየ” እንደ ማለት አይተውታል። አይፈረድባቸውም፤ በኛ ሀገር እንኳን፥ መጀመሪያ ደርግን፥ አሁን ደግሞ ወያኔንና ሻዕቢያን አይተዋል። እነዚህ በትጥቅ ትግል አሸንፈው ሥልጣን የያዙ ድርጅቶች የዲሞክራሲ ስም ሲጠራ ዛር እንደያዛቸው አፋቸው ዐረፋ ይደፍቃል፤ እንደ ተከበበ አውሬ ይወራጫሉ፤ ሰው ይፈጃሉ። “በትጥቅ ትግል የሚመጣ ሁሉ ከነዚህ እንደማይለይ ለምን ከታሪክ አንማርም?” ይላሉ።
ግን አማራጭ ሲጠፋ ከብዙ አንድ አይጠፋም ብሎ ዕድልን መሞከር የግድ ነው። የዛሬው ተቃውሞ ለዕድል ብቻ የሚጣል አይደለም። የታጣቂዎቹ ዓላማ እንደ ወያኔ ራሳቸውን ወይም አንድን ጎሳ ለማበልጸግ አይደለም (የቱን ጎሳ?)። ወያኔዎች ትግል ሲጀምሩ እነማን እንደሆኑ ልጆቹን አናውቃቸውም ነገር። ዓላማቸው ትግራይን ለይቶ ለመጥቀም መሆኑን ግን ሳይደብቁ ነግረውናል። ዛሬ የትጥቅ ትግል የሚያካሂዱትን ግን እናውቃቸዋለን። የወያኔ ብጤዎች አይደሉም።
ሁለተኛም አገር-ወዳዶች የትጥቅ ትግሉ አካሄድ ካሰጋቸው መድኃኒቱ ተደባልቀው በጦሩና በአመራሩ መሳተፍ ነው። ለመሳተፍ ፈልገው እምቢ እንደተባሉ አልሰማንም። የምንሰማው ቁጭ ብለው ተቺዎችን ነው። “የምትሰጉትን ውጤት ለማስወገድ ለምን አብራችኋቸው አትታገሉም?” ሲሏቸው፥ “በዚያ በኩል የሚካሄ ትግል ወያኔን ሊጥል አይችልም” ይላሉ። የትጥቅ ትግሉ ውጤት ከሌለው ሊያሰጋቸው አይገባም ማለት ነዋ!! ወያኔዎችም ችላ ይሏቸው ነበር። የምንሰማው ግን ወያኔዎች በየቀኑ የሚያወርዱባቸውን የጥላቻና የፍርሃት ፕሮፓጋንዳ ነው።
ሌላው ስጋት እርዳታው ከኢሳይያስ አፈ ወርቂና ከሻዕቢያ መምጠቱ ነው። “ኢሳይያስና ድርጅቱ ለኢትዮጵያ በጎ አያስቡም፤ ቢያስቡ ኖሮ የኤርትራን መገንጠል ለኢትዮጵያ ችግር መፍትሔ አያደርጉም ነበር” የሚል ነው። ይኸንን ልንክድ አንችልም፤ እውነት ነው። እርዳታቸውን ለማግኘት ስንልም ታሪክ አንከልስም። ኤርትራ ወስጥ አንድነቱን መቃወም የተጀመረው ከፌዴሬሽኑ መፈጠርም መፍረስም በፊት ነው። ሻዕቢያ ጦር ያነሣው ፌዴሬሽኑ በመፍረሱ ምክንያት አይደለም፤ እሱ ሰበብ (casus belli) ነበረ።
ፌዴሬሽኑ ማንንም ኤርትራዊ ያላስደሰተ፥ ትርጕሙ ለሁሉም እንቆቅልሽ የሆነ ዱብ እዳ ነበር። አንድነቶች የተቀበሉት ውሕደቱን ሲያደናቅፍ ባለማየታቸው ነው። የኤርትራ ፓርላማ ፌዴሬሽኑ እንዲነሣ ሐሳብ ሲቀርብለት፥ የአንድነት አባላት ያሉት፥ “ለመሆኑ ምንድነው እሱ፥ አንድ ሆነን የለም እንዴ? ፌዴሬሽን የሚባለው ለአንድንታችን ገደብ ለመፍጠር የታቀደ ኖሯል ወይ? ኧረ ወዲያ ጣሉት” ነው።
ኢሳይያስ የሚሠራው ሥራና የሚያካሂደው ፖለቲካ ያቺን የነጠቃትን ግዛት ለመጥቀም ብሎ ነው። ከወያኔ በቀር ለያዘው አገር ጥቅም የማይሠራ ገዢ የለም። “ወያኔዎችን የሚቃወሙ ድርጅቶችን የሚደግፈው ለኢትዮጵያ ጥቅም ነው” የሚል ያለ አይመስለኝም። የአንድ ሀገር ገዢዎች ለሌላ ሀገር ጥቅም አይሠሩም። ግን ምክንያቱ ምን እንደሆነ ባናውቅም (ልንጠረጥር እንችላለን) ኢሳይያስ የትጥቅ ትግል የሚያካሂዱ ተቃዋሚዎችን ይደግፋል። የሚፈልገውን ቢያገኝ/ሲያገኝ ድንገት ድጋፉን ሊነፍጋቸው ይችላል። በዚህ ጊዜ የወያኔ ማፊያ ተቃዋሚዎች ግዴታ ድጋፉን እስካገኙ ድረስ የሚያደናቅፉ ጥያቄዎችን ሳይሰሙ ቶሎ ቶሎ በድጋፉ መጠቀም ነው። “ጀምበር ሳለ ሩጥ . . .” ዋናው ነገር በሰላማዊ ትግል የዘመቱት የትጥቅ ትግሉን ብቻ ተስፋ በማድረግ የራሳቸውን ትግል እንዳያረግቡ ነው።
ትግሉን የሚደግፉና የሚቃወሙ ድምፃቸው በየቀኑ ስለሚሰማ፥ ሁኔታው የተምታታ ይመስላል፤ ግን አይደለም። ምክንያቱ የተለያየ ይሁን እንጂ ዓላማው አንድ ነው። ከአገር-ወዳድ ነን ከሚሉ ሳይቀር መጠን የሌለው ስድብ ሲወርድባቸው ጆቷቸውን ዘግተው ለነፃነት መታገላቸው የሚያስደንቅ ነው። አሸንፈው፣ ሥልጣን ሲይዙ ማየት እንፈልጋለን። ይዘው እነሱም እንደሌሎቹ የሚያስቸግሩን ከሆነም፥ ዕድላችን ነውና እንደፈረደብ አዲሱን (ሌላውን ዓይነት) ችግር ለማስወገድ እንታገላለን። ወያኔዎች አንገፍግፈውናል።
ከዛሬ 25 ዓመታት በፊት በነበረችው ኢትዮጵያ ሐገርነቷ የዜጎቿ የራሳቸው ሐብት ስለነበረች ዜጎች በየትኛውም የሀገሪቱ ግዛት ተዘዋውረው የሚኖሩባት ፤ሐብትና ንብረት ያፈሩባት፤ ደስታንና መከራን የተጋሩባት፤ ተጋብተውና ተዋልደው ተተኪ ትውልድ የፈጠሩባት፤ ባሕልና ቋንንቋ የተለዋወጡባት፤ በእምነት የተሳሰሩባት በአጠቃላ የሰው ዘር ምንጭ የሆኑት ውህዳን ነገዶችና ጎሳወች ኢትዮጵያዊ ሆነው ለረጅም ዘመናት የኖረባት ታላቅና ታሪካዊት ሐገር ነበረች። በዚህ አይነት የህዝባችንና የሐገራችን የታሪክ ትውስታ ሲዘከር መዘንጋት የማይገባው የአማራው ውህዳዊ ኢትዮጵያዊነት አስተወፅኦ ነው።
በዚሁ ሰፊ አዳራሽ ባለው ጠባብ በር ከዩኒቨርሲቲው ማኅበረሰብ ጋር ተጋፍቶ የወጣው ለምሳ ነበር፡፡ ርቦታልም፡፡ ደጃፍ ላይ ቆሞ ግን አጠገቡ ከሚታየው የምግብ ገበታ ይልቅ ዩኒቨርሲቲው በር ላይ የሆነ ነገር ቀልቡን የሳበው ይመስላል፡፡ እጃቸው ላይ ደብተርና ስክርቢቶ የያዙ በርከት ያሉ ተማሪዎችና ሌሎችም ተለቅ ተለቅ ያሉ ሻንጣዎች ያነገቡ (አስተማሪዎች ሳይሆኑ አይቀሩም) ሰብሰብ ሰብሰብ ብለው ይታያሉ፡፡ በሩ ተዘግቷል፡፡ የፀጥታ ኃይሎችም በብዛት ይታያሉ፡፡
ከበሩ ገባ ብሎም እዚህም እዚያም በቡድን በቡድን ሆነው የተሰባሰቡ ተማሪዎች ይታያሉ፡፡ የከነከናቸው ነገር ያለመሆኑ ያሳብቅባቸዋል፡፡ ከአዳራሹ የወጡ ሰዎች በእነዚህ ሰዎች ቀልብ የተሳቡ ያህል፣ እነሱም ለታዳሚዎች የማይታየው ከውጭ የሆነ የሚረብሽ ነገር ቀልባቸውን ገዝቶታል፡፡
ምሳውን በመያዝ መቀመጫውን የያዘው አምሐም በሁኔታው ግር ተሰኝቷል፡፡ የምሳ ኩፖኑን እያስረከበ ምግቡን የሚያነሳው ታዳሚ ምን እንደተፈጠረ እምብዛም ግድ ያለው አይመስልም፡፡ ከውጭ ግን መጠነኛ ጩኸት መሳይ ነገር ይሰማል፡፡
‹‹ሰምታችኋል? መውጣት አትችሉም እየተባልን ነው፡፡ በር ተዘግቷል፤›› አምሐ ስልኩን ከዘጋ በኋላ ፍርኃትና ድንጋጤ ፊቱ ላይ ተቀላቅለውበት ያወራ ነበር፡፡ ከታዳሚዎች መካከል ሌላ ወጣት ተማሪ ክፉኛ ደንግጣ ‹‹ምን ተፈጠረ?›› በማለት ጠየቀች፡፡ ‹‹ውጭ ግርግር አለ፡፡ በፌደራሎችና በተማሪዎች መካከል ግጭት ተፈጥሯል፤›› አለ፡፡
ይኼ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ከሰባት ዓመታት በፊት በተቋቋመው የሰብዓዊ መብቶች ማዕከል በተዘጋጀው ውይይት የተከሰተ አጋጣሚ ነው፡፡ በታዋቂው የሕገ መንግሥቱ አርቃቂ በአቶ ክፍሌ ወዳጆ የሰላምና የሰብዓዊ መብቶች ማስታወሻ ማዕከል ውስጥ የከተመው የሰብዓዊ መብቶች ተቋም፣ ከሌሎች የዩኒቨርሲቲው ማዕከላት ጋር በመተባበር ጭምር በሰብዓዊ መብቶች ጉዳዮች ላይ ምርምር የሚያካሂድ ሲሆን፣ የሁለተኛና የዶክትሬት ዲግሪ እየሰጠ የሚገኝ ነው፡፡
ተቋሙ ታኅሣሥ 8 ቀን 2008 ዓ.ም. ከኖርዌይ ኤምባሲ ጋር በመተባበር ያዘጋጀውና በሰብዓዊ መብት ላይ ባተኮረው ውይይት ግብዣ የተደረገላቸው እንግዶችና ቁጥራቸው በርከት ያሉት የዩኒቨርሲቲ ማኅበረሰብ አባላት ተገኝተውበት ነበር፡፡ በሰብዓዊ መብት አያያዝ ላይ ውይይት የተደረገበት ይህ በተለይ በኦሮሚያ ክልል በተለያዩ አካባቢዎች ማስተር ፕላኑን መነሻ በማድረግ የተነሳው ግጭት የመወያያ አጀንዳ የነበረበት ጊዜ ነበር፡፡
በመንግሥት ላይ የሚካሄድ ማናቸውንም ተቃውሞዎች ቀድሞ በመምራት የሚታወቀው የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ማኅበረሰብ ደግሞ፣ የኦሮሞ ተወላጆች በማስተር ፕላኑና በተያያዥ ጉዳዮች ላይ ተቃውሞውን እንዲቀላቀል ተደጋጋሚ ጥሪዎች ቢደረጉለትም ሙከራ እንኳ ያደረገው ነገሮች መርገብ ከጀመሩ በኋላ ነው፡፡ በዋዜማው ታኅሣሥ 7 ቀን 2008 ዓ.ም. የተቃውሞ መልዕክት የያዙ ወረቀቶች ከተበተኑ በኋላ፣ በዚሁ በርካታ ፕሮፌሰሮችና የውጭ ዲፕሎማቶች የተገኙበት የሰብዓዊ መብት ውይይት የተደረገበት ቀንና ተማሪዎቹ መጠነኛ እንቅስቃሴ አድርገው ከፌዴራል ፖሊስ ጋር የተጋጩበት ዕለት ሊገጣጠም ችሏል፡፡ ቦታውም ተጋጥሟል፡፡
‹‹የሰብዓዊ መብት አተገባበር በኢትዮጵያ›› በሚለው ርዕስ ላይ የተደረገው ውይይት ከሰብዓዊ መብቶች ጽንሰ ሐሳብ ፍልስፍና ተነስቶ፣ ሴቶችና የፍትሕ አስተዳዳር አተገባበር ድረስ የአንድ ሙሉ ቀን ፕሮግራም ሆኖ፣ ስድስት ጥናታዊ ጽሑፎች ቀርበው ውይይት እንዲደረግበት ታቅዶ የተያዘ ነበር፡፡ በማዕከሉ ኃላፊ ዶ/ር ይታየው ዓለማየሁ፣ በዩኒቨርሲቲው ፕሬዚዳንት ምትክ ዶ/ር ዮሴፍ መኮንን፣ እንዲሁም በኖርዌይ አምባሳደር ሚስተር እንድሪያስ ጋርደር የመክፈቻ ንግግሮች የተጀመረ ሲሆን፣ እንደታሰበው እስከ መጨረሻ ሰዓት የዘለቀ ውይይት አልነበረም፡፡
‹‹አገር በቀል የፍትሕ ሥርዓት ለሰብዓዊ መብቶች መከበር እንቅፋት ይሆን ወይ?›› በዶ/ር አበራ ደገፋ፣ ‹‹የሰብዓዊ መብቶች የፍልስፍና መሠረት›› በዶ/ር በቀለ ጉተማ፣ ‹‹በመካከለኛው ምሥራቅ በዝቅተኛ የሥራ በቤት ሠራተኝነት የተሰማሩ ኢትዮጵያውያን ላይ የሚደርስ የሥነ ልቦና ችግር›› በዶ/ር ብርቄ አንበሴ፣ ‹‹ጫት ከሰብዓዊ መብቶች ጋር በተገናኘ›› በዶ/ር የራስ ወርቅ አድማሴ የተዘጋጁ ጥናታዊ ጽሑፎች በአቶ ዘካርያስ ቀንአ የመድረክ መሪነት ቀርበው መጠነኛ ውይይት ተደርጎባቸው ነበር፡፡ የተቀሩት ግን የወኃ ሽታ ሆነው ቀርተዋል፡፡
ጫት ላይ የቀረበው ጥናት ከአብቃዮች ሰብዓዊ መብት ጀምሮ በቃሚዎች ላይ የሚያሳድረው የጤና እክል ላይ በቀረበው ሐሳብ ላይ ተንተርሶ ቀጣይና ሰፋ ያለ ጥናት እንዲደረግበት፣ እንዲሁም የጋምቤላና የትግራይ ክልሎች የክልከላ ፖሊሲ ሞክረው ለምን እንዳልተሳካላቸው ሲዳስስ፣ መንግሥት በአሁኑ ወቅት ከዘርፉ የሚያገኘውን ገቢ በመጪው ትውልድ ላይ ሊያሳድረው ከሚችለው ጉዳት አንፃር እንዲመዘንና በአገር አቀፍ ደረጃ ብሔራዊ ፖሊሲ ቢወጣበት የሚሉ አስተያየቶች ተሰጥተዋል፡፡
እንዲሁም በቅርቡ በሕግ የተከለከለውና እስካሁንም መፍትሔ ያልተደረገለት ዝቅተኛ የኢኮኖሚ ገቢ ያላቸው ኢትዮጵያውያን ወጣት ሴቶች ወደ መካከለኛ ምሥራቅ መጉረፋቸው፣ ከዚያም አብዛኞቹ እዚያው ከሚገጥማቸው የባህል ግጭት፣ መደብደብና የሥራ መደራረብ በአዕምሮአቸው ላይ እያሳደረባቸው ያለው የጤና ችግር በዝርዝር የቀረበ ነበር፡፡ ‹‹ከስደትና የአዕምሮ ጤና›› የሚለው ይኼው ጥናታዊ ጽሑፍ በዘጠና የስደት ተመላሽ ወጣት ሴቶች ላይ በተሠራው ዳሰሳ፣ ብዙዎች የአዕምሮ ችግር እንዳለባቸው በጥናት አቅራቢዋ ዶ/ር ብርቄ አንበሴ ተረጋግጧል፡፡ የብዙዎቹን ቀልብ የሳበው ይኼው ጥናት ከሰብዓዊ መብት ጥሰት አንፃር የቀረበ ነው፡፡ ሴቶቹ በተሳሳተ መረጃ እንደሚጓዙ፣ አብዛኞቹ በሚደርስባቸው አካላዊና ወሲባዊ ጥቃት ለአካላዊና ለሥነ ልቦናዊ ችግሮች እንደሚጋለጡ ያስረዳል፡፡
ጥናቱ በተሰማሩበት የሥራ ቦታ ከአሠሪዎችና ከአገሮቹ መንግሥታት የሰብዓዊ መብት ጥሰት ብቻ የተቃኘ ነበር፡፡ ከመጀመሪያው ጥናት አቅራቢዋ የሰውን ልጅ የመሥራትና ሠርቶ የመኖር መብት ላይ ጥያቄ ባለማቅረባቸው፣ ጥናቱ አካላዊ ጉዳት ላይ ከሚገደብ ቢሰፋ የሚል አስተያየት ግን ቀርቧል፡፡ ጥናቱ መንግሥት ሊወስደው የሚገባ ዕርምጃና ከአስቸኳይ የዜጎች መሠረታዊ የሰብዓዊ መብቶች ጥበቃ አንፃር ቀርቦ ቢሆን፣ ሙሉ ይሆን ነበር ተብሎም በመድረኩ አስተያየት ተሰጥቷል፡፡
‹‹አገር በቀል የፍትሕ ሥርዓቶች ለሰብዓዊ መብቶች መከበር እንቅፋት ይሆናሉ ወይ?›› በሚል በዶ/ር አበራ የቀረበው ጥናት በኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶችን ከባህላዊ ሥርዓት አተገባበር አንፃር የሚዳሰስ ነው፡፡ የቦረናን ማኅበረሰብ በምሳሌነት በመወሰድ በኦሮሞ ሕዝብ ዘንድ የሚታወቀው አገር በቀል የአስተዳደርና የዳኝነት ሥርዓት የሆነው የገዳ ሥርዓት ቢከበር ‹‹ሕገ መንግሥቱ ውስጥ የተካተተ የሰብዓዊ መብት መርሆች የበለጠ ተግባራዊ ለማድረግ ይረዳል እንጂ የሚፃረር አይደለም፤›› የሚል ድምዳሜ ላይ ደርሰዋል፡፡ አጥኚው እንደሚሉት፣ ገዳ ሥርዓት ብቻ ሳይሆን በአገሪቱ በተለያዩ አካባቢዎች ያሉት ባህላዊ የዕርቅ፣ የዳኝነትና የግጭት አፈታት ዘዴዎች ሕገ መንግሥታዊ ዕውቅና አግኝተው እኩል ተግባራዊ ቢደረጉ፣ በሰብዓዊ መብታቸው ላይ የሚፈጸሙ ጥሰቶች ይቀንሳሉ፡፡
በአፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመን አገር በቀል የዳኝነት ሥርዓትን በመደፍጠጥ የተማከለና አንድ ወጥነት ያለው የፍትሕ ሥርዓት ለመፍጠር መሞከሩ፣ በደርግም ያው ሁኔታ እንደቀጠለ፣ በኢሕአዴግ ዘመን ግን በመርህ ደረጃ በሕገ መንግሥቱ በአንቀጽ 34 እና በአንቀጽ 38 ዕውቅና የተሰጣቸው ቢሆንም፣ በተግባር ግን ወደ ንጉሡ የመመለስ አዝማሚያ እንዳለ በማስረዳት ሥጋታቸውንም ገልጸዋል፡፡
በመሆኑም የቦረና የዳኝነት ሥርዓትን ጨምሮ ለአገር በቀል አስተዳደራዊ ሥርዓቶች ዕውቅና አለመስጠት፣ ከሰብዓዊ መብት ጋር የሚፃረር አካሄድ መሆኑን ተከራክረዋል፡፡
‹‹በአሁኑ ወቅት ‹‹Legal Pluralism›› (የሕግ ብዝኃነት) አልተከበረም ማለት እንችላለን ወይ?›› የሚል ጥያቄ ቀርቧል፡፡ አማራጭ የግጭት አፈታት ዘዴዎች ተግባራዊ እየተደረጉ መሆናቸውን በመጥቀስም አስተያየት ቀርቦ ነበር፡፡ ሌላም ‹‹በባህላዊ የዳኝነት ሥርዓትና በማዕከላዊ የፍትሕ ዳኝነት መካከል ግጭት አይፈጥርም ወይ?›› ‹‹የመጨረሻውስ የትኛው ይሁን ይላሉ?›› የሚሉ አስተያየት አዘል ጥያቄዎችም ቀርበው ነበር፡፡ ለቀረቡላቸው አስተያየቶችና ጥያቄዎች በስሜት መልስ የሰጡት ዶ/ር አበራ ደገፋ፣ ‹‹Why do you impose a law because you think it is good, but the Borena people think it is bad›› [የቦረና ሕዝብ የማይፈልገውን መንግሥት ብቻ ስለፈለገው የራሱ ያልሆነ ሕግ ከላይ ለምን ይጫንበታል?›› በሚል ምላሽ የሰጡ ሲሆን፣ አካሄዱ ከፌዴራል መንግሥት ሥርዓት የሚፃረር መሆኑንም ጭምር ተንትነውታል፡፡
የኢሕአዴግ መንግሥት ሥልጣን ከተቆጣጠረበት ከሽግግሩ ጊዜ ጀምሮ፣ የዜጎችን ሰብዓዊ መብቶች ጥሰት ለመከላከል የተለያዩ የቃልኪዳን ሰነዶች ተቀብሏል፡፡ በ1987 ዓ.ም. በፀደቀውና ሥራ ላይ ባለው ሕገ መንግሥትም አሉ የተባሉትን የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዩኒቨርሳል ዶክላሬሽን ኦፍ ሂውማን ራይትስ ሁለንተናዊ የሰብዓዊ መብቶች ድንጋጌ ቃል ኪዳን (UIDHR) ጨምሮ፣ ዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብቶች ሰነዶች ተቀብሎ ያፀደቀና የፈረመ መንግሥት ነው፡፡ በተግባር ግን ዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብቶች ተሟጋች ድርጅቶች እንደሚሉት፣ የኢትዮጵያ መንግሥት የፈረማቸውን የሰብዓዊ መብት ቃል ኪዳኖች ለመተግበር የሚያደርገው እንቅስቃሴ እዚህ ግባ የሚባል አይደለም፡፡ በተለይ በኑሮ ዝቅተኛ የሆነው የኅብረተሰብ ክፍል ሰብዓዊ መብት፣ መንግሥታዊና መንግሥታዊ ባልሆኑ ተቋማትና ግለሰቦች ሲጣስ፣ ፍትሕ ሲያጣና አቤት የሚልበት አካል ሲጠፋ ይስተዋላል ተብሎ ትችት ይቀርባል፡፡
መንግሥት የአገሪቱን ዜጎች ሰብዓዊ መብቶች ለማስከበር የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን አቋቁሞ ለመብቶቹ ጥበቃ እያደረገ እንደሆነ ቢገልጽም፣ በተግባር የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን የዜጎች ሳይሆን የመንግሥት ስም እንዳይጠፋ ሲከላከልና ሲጠበቅ የሚውል ነው በሚል እየተወቀሰ ነው፡፡ ለዓመታት የሰብዓዊ መብት ጉዳዮች መርሐ ግብር በማውጣትና በመወያየት ሲዘልቅም ይስተዋላል፡፡ የሰብዓዊ መብቶችን መርሆዎች በማስተማር ላይ መጠነኛ ሥራ ይሠራ እንደሆነ እንጂ፣ ዋናው ሥራው የሆነው ተፈጥሮዓዊ የሆነ የዜጎች የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን ሲያጋልጥ፣ የመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች ላይ ሪፖርት ሲያወጣና ለዜጎች ሲከራከር አይስተዋልም ተብሎም ይወቀሳል፡፡
በዕለቱ አንድ የውይይቱ ተሳታፊ ወጣት፣ ‹‹ስለሰብዓዊ መብት ስናወራ ይገርመኛል፡፡ ሰው እየተገደለ ‹አልተገደለም› የሚል የሰብዓዊ መብት ተቋም ባለበት፣ ሰው እየጠፋ ‹አልጠፋም› የሚል የመንግሥት ሚዲያ ባለበት ማን ከማን ጋር ነው የምንወያየው? ሚዲያው የማን ነው?›› የሚል ጥያቄ አንስቶ ነበር፡፡ ወጣቱ ከአዲስ አበባ ወደ ክልል ከዚያም ወደ ገጠር በተወረደ ቁጥር ሰዎች በየቀኑ የሚጨቆኑበት ሁኔታ እንዳለ፣ የዜጎች ሰብዓዊ መብት ጭራሽኑ እንደሌለ ተናግሯል፡፡ ‹‹እስቲ ወርዳችሁ ተመልከቱ፣ እስቱ ወደ ሕዝቡ ሂዳችሁ ጠይቁ፣ ይነግሯችኋል፤›› ሲል የሰብሰባው ተሳታፊዎች አዳራሹን በጭብጨባ አድምቀውት ነበር፡፡
ወጣቱ አስተያየት ሰጪ ጉዳዩን ከወቅታዊው በኦሮሚያ ክልል ከተነሳው ግጭትና ከመንግሥት ምላሽ ጋርም ለማገናኘት ሞክሮ ነበር፡፡ ለምሳ የወጡ ተጋባዥ እንግዶች ተመልሰው ውይይቱን መቀጠል አልቻሉም፡፡ አምሐ ጌታቸው እንዳለው፣ በአዳራሹ ውስጥ በሰብዓዊ መብት ጉዳዮች ላይ ውይይት እየተደረገ ከግቢው ውጪ ግን የሰብዓዊ መብት ጥሰት ጥያቄ ሲነሳ ነበር፡፡ በዋናው ስድስት ኪሎ ግቢ በተነሳው የተቃውሞ እንቅስቃሴ ከፀጥታ ኃይሎች ጋር ግጭት የተፈጠረ ሲሆን፣ ፌዴራል ፖሊስ የተቃውሞ ሙከራውን በኃይል አቁሞታል፡፡ ለተወሰኑ ሰዓታት ከግቢው መውጣት አትችሉም ተብሎ የስብሰባው ታዳሚዎችም ቆይተው ነው የተለቀቁት፡፡ በሰብዓዊ መብት ላይ የተጠራው ውይይት የቀትር በኋላ መርሐ ግብር ከአዳራሹ ውጪ በሰብዓዊ መብት ጥሰት ላይ በተነሳው ተቃውሞ ሳቢያ ተቋርጦ ቀርቷል፡፡
ሰማያዊ ፓርቲ ኢትዮጵያዊያን ህዝባዊ መንግስት መመስረት እና የሐገር ሉዓላዊነትን ማስጠበቅ የእያንዳንዱ ዜጋ ኃላፊነት መሆኑን ተገንዝበው ኃላፊነታቸውን እንዲወጡ አሳሰበ፡፡
ፓርቲው ‹‹ሕዝባዊ መንግስት መመስረትና የሐገር ሉዓላዊነት መጠበቅ የእያንዳንዱ ዜጋ ኃላፊነት ነው›› በሚል ዛሬ ታህሳስ 20/2008 ዓ.ም በጽ/ቤቱ በሰጠው መግለጫ ላይ እንዳመለከተው፣ ኢትዮጵያ ከመቼውም ጊዜ በላይ በከፋ የፖለቲካ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ምስቅልቅል ውስጥ ትገኛለች፡፡ መግለጫውን የሰጡት የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር ኢ/ር ይልቃል ጌትነት፣ ም/ሊቀመንበሩ አቶ ነገሰ ተፋረደኝ እና የውጭ ግንኙነት ኃላፊው አቶ አበበ አካሉ ናቸው፡፡
ሰማያዊ በመግለጫው፣ ‹‹በሀገራችን የደረሰው ግፍና በደል የማስቆምና ህዝባዊ መንግስት የማቋቋም፣ የሀገርን ብሄራዊ ክብር የማስጠበቅ ኃላፊነት የጥቂት ግለሰቦችና ቡድኖች ድርሻ ብቻ ሳይሆን የሁሉም ኢትዮጵያውያን ኃላፊነት ነው›› ብሏል፡፡ በመሆኑም ‹‹…ሁሉም ዜጎች አርዓያቸው የሆኑትን የቁርጥ ቀን ልጆች የመስዋዕትነት ጥሪ በመቀበል ቆርጠው እንዲነሱና የድርሻቸውን እንዲወጡ…›› ፓርቲው ጥሪ አስተላልፏል፡፡
ፋና ወጊና የነቁ ዜጎች የእሳት ራት እየሆኑ ነው ያለው ሰማያዊ፣ ‹‹አርዓያዎቻችንን እያስበላን ዝም ማለታችን አገዛዙ እድሜውን ለማራዘም›› ተጠቅሞበታል ሲል ገልጾዋል፡፡ መንግስት ተጠያቂነት በጎደለው ሁኔታ የፓርቲ አባላትንና አመራሮችን፣ ጋዜጠኞችንና ንቁ ዜጎችን በጅምላ እያሰረ መሆኑን ፓርቲው በመግለጫው አስታውሷል፡፡
በሌላ በኩል የሐገር ድንበርንና ሉዓላዊነትን የሚጠብቁ ዜጎችን መንግስት ‹‹ሽፍቶች›› ሲል መጥራቱ ታሪካዊ የክህደት ምስክርነት በገዛ ዜጋ ላይ መስጠት ነው ሲል ሰማያዊ ፓርቲ በመግለጫው አውግዟል፡፡ — በነገረ ኢትዮጵያ ሪፖርተር==
የትግራይ ጉጅሌ በህዝብ ላይ ያደረሰው ግፍ እና በደል፣ በአንድ አናሳ በሆነ የትግራይ ጎሳ/ነገድ አባላት በሆኑ ጥቂት ሰዎች አማካይነት እየሆነ ያለው ዝርፊያ ቅጥ ማጣት፣ የፍትህ መጥፋት፣ የሌሎቹ የሁሉም ጎሳዎች/ነገዶች ድምር (አማራ፣ ኦሮሞ፣ ሲዳማ፣ ከንባታ ወዘተ…) አባላት የሆኑ ኢትዮጵያዊያን የገቡበት የድህነት እና የተስፋ መቁረጥ ደረጃ፤ እያንዳንዱ ዘራፊ ባለስልጣን፣ ደህንነቱን የሚመዝነው ባጠራቀመው ገንዘብ/ሃብት እና በስሩ ባሰለፈው አንጃ ብዛት እና (አንጀኞቹ እንደየሚወከሉት ነገድ/ጎሳ/ዘር እና/ወይም የቤተሰብ ዘር ሃረጋቸው እና ስልጣን ደረጃ ልክ ወዘተ…) መሆኑ፤ የአገራችንን ህልውና ከፍተኛ አደጋ ውስጥ ጥሏል። ጉጅሌው ለዝርፊያ እና ለአገዛዝ እንዲያመቸው የተከለው የጎሳ/ነገድ ፖለቲካ ዛሬ፣ ዘግይቶም ቢሆን፣ ጎጂነቱን ሁሉም ጎሳ እየተረዳው ይመስላል። ግን ከመረዳት በላይ አንድ እርምጃ ተራምዶ መሄድን የሚጠይቅ ጊዜ ላይ ደርሰናል–አበረታች የሆኑ ጅምሮች ቢኖሩም።
ጃዋር ሙሃመድ ከሰሞኑ በኢሳት “… የኦሮሞ ህዝብ በህይወቴ እንደዚህ ተቆጥቶ አይቸው አላውቅም። … ይህን [የኦሮሞ] ቁጣ [የትግራይ ጉጅሌ መንግስት] አሸንፎ ይወጣል ማለት ዘበት ይመስለኛል …” ማለቱን ሰማሁ። እኔ ደግሞ፣ ጉጅሌው ይኸንንም አመጽ አፍኖ ለማስቀረት የማይችልበት ምክንያት አይታየኝም (ዶ/ር መሳይ፣ ይልማ በቀለ ሌሎቹም በቅርቡ በለቀቁት ጽሁፉ ውስጥ አስቀምጠውታል)። ምክንያቱም ኢትዮጵያዊያኑ የኦሮሞ ጎሳ/ነገድ ተወላጆች ሰልፍ ወጥተው ብቻቸውን ተቃውሞ ሲያሰሙ፣ በትግራይ ጉጅሌ መንግስት ሲገደሉ አሁን የመጀመሪያው አይደለም። ይኸን ያሁኑን አመጽ እና ያስከተለውን ግድያ እንደ አዲስ ነገር አድርጎ ማውራት፣ አምቦ፣ ወለጋ፣ ወዘተ ላይ ከዚህ ቀደም በግፍ የተገደሉ ዜጎቻችንን መስዋዕትነት ዋጋ ማሳጣት ይመስለኛል። የኦሮሞ ጎሳ ብቻ ሳይሆን፣ በአዲስ አበባ፣ ሲዳማ፣ ከንባታ ወዘተ… ኗሪ የሆኑ ኢትዮጵያዊያን አገዛዙን ተቃውመው ሰልፍ ወጥተዋል፣ ተገድለዋል፣ ታስረዋል። ሰልፍ የወጡ በወሎ፣ ሸዋ፣ ጎንደር እና ጎጃም ወዘተ የተለያዩ ጎሳ/ነገድ ኢትዮጵያዊያን ተረሽነዋል።
የትግራይ ጉጅሌ እነዚህን ሁሉ የተለያዩ ቁጣዎች፣ በሚዘገንን የግድያ እና እስራት አጸፋ አሸንፎ ወጥቷል (በመሰረቱ እኔ “አሸነፈ” አልልም። በዜጎቻችን ላይ እየደረሰ ያለው ግፍ እና በደል ስብስብ ውጤት፣ ጉጅሌውን እንደ ማዕበል ጠራርቶ እንደሚያስወጣው መገመት አያዳግትም። አስፈሪው ጉዳይ፣ ጊዜው እየረዘመ በሄደ ቁጥር፣ ማዕበሉ ሁሉንም ጠራርጎ እንዳይወስድ ነው)። ለጊዜውም ቢሆን ግን አፍኖ ማስቀረት የማይችልበት ምክንያት አይታየኝም (ይህን ጽሁፍ የጀመርኩት ካንድ ሶስት ቀን በፊት ነው፤ በስራ ውጥረት ምክንያት አልተመለስኩበትም ነበር፣ አሁን ይኸው እየሆነ ያለውን እያየን ነው)። አስፈሪው ነገር የጉጅሌው ግድያ፣ እስራት እና የሃገር ሃብት ዘረፋ እየከፋ እና፣ የዜጎች ችግር እና አበሳ እየባሰ በሄደ ቁጥር፣ ሊከተል የሚችለው ምስቅልቅል ነው።
ይህን ሁሉ ግፍ እና ወንጀል ለመፈጸም ጉጅሌው ወትሮም ራሱ ብቻውን ሆኖ አይደለም፣ የየጎሳ/ነገዱ የ“ፖለቲካ ነጋዴዎች ”ን እጅ ተጠቅሞም ነው። የ“ፖለቲካ ነጋዴዎች” ስል እንደ ኦህዴድ ያሉትን ብቻ ማለቴ አይደለም። እንደ ኦህዴድ እና ኢህዴን አይነቶቹ፣ የለየላቸው ናቸው። አብዛኞቹም የየጎሳው የፖለቲካም ሆነ የሲቪክ ማህበረሰብ ተወካዮች ነን ባዮች “የፖለቲካ ነጋዴዎች”፣ ጉጅሌው መዝዞ የሰጣቸውን ብሄር /ብሄረሰብ የሚሉ ካርታ እየመዘዙ ሲጫወቱ ኖረው፣ እነሆ ጃዋር አሁን እንዳልከው፣ “[ጉጅሌው] … ያቺን አገር በታትኗት እርስ በርስ አጫርሶን…” ሊሄድ ነው።
“እርስ በርስ አጫርሶን ሊሄድ…” እንደሆነ ባደባባይ መናገር፣ ከሩብ ምዕተ አመት በኋላም ቢሆን፣ እሰየው ነው። በጊዜ በጣም ጠቃሚው ጊዜ “አሁን” ነው። ጃዋር ከተናገረው ውስጥ፣ ሁሉም ኢትዮጵያዊ ቆም ብሎ በጥልቀት ሊያስብበት የሚገባ ጉዳይ ቢኖር “ይህ መንግስት ካሁን በኋላ 5 ወይም 10 አመት ከቆየ– እርሳው። ያቺን አገር በታትኗት ህዝቡን አጫርሶ ነው የሚሄደው … ሌላ የሚያስማማ ነገር እንኳን ቢጠፋ፣ ራስን ከመጥፋት ለማዳን መስማማት ያስፈልጋል” ያለው ነው።
“… እንርሳው”። “ጫወታ ፈረሰ፤ ዳቦ ተቆረሰ” ብለን እንርሳው? እንወክለዋለሁ የምንለው ኦሮሞስ እጣ ፈንታው ምን ይሁን? እርስ በርስ ተጨራርሶ ሲያልቅ እንየው እና … እንርሳው? ከዚህ ውጭ ሌላ አማራጭ የለም? ጃዋር፣ እስኪ ራስህን፣ አሁንም ሆነ ከ5 አመት በኋላ አገርቤት እንዳለህ አስበው እና እርስ በርስ እንደሚተላለቀው ህዝብ አንዱ አድርገህ አስበው።
እኔ ጃዋርን ብሆን አማራጩን አያለሁ። “… እወክለዋለሁ/እቆረቆርለታለሁ” የምለውን ህዝብ ከጥፋት ለማዳን፣ እስካሁን የሄድኩበት መንገድ ካልሰራ እና በተዘዋዋሪ መንገድም ቢሆን ለህወሃት የጎሳ/ነገድ መንግስት መሳሪያ ሆኖ መጠቀሚያ ከሆነ … “ኦሮሞ ኢትዮጵያዊ ነው፣ አንድ ህዝብ ነን” ብዬ አውጃለሁ፣ በጋራ ለመስራት ብሄራዊ አጀንዳ ይዘው ከሚንቀሳቀሱት ጋር ለመነጋገር በሩን እከፍታለሁ፣ ከመዘግየቱ በፊት። አለበለዚያም፣ ፕሮፌሰር እዝቅኤል ጋቢሳ በቅርቡ በOMN እንደተናገሩት “… ዲያስፖራው ተከታይ ነው መሆን ያለበት፣ …በዚያ አገር ያለውን የወደፊት የፖለቲካ ስርዓት፣ ሼፕ ሊያደርጉት የሚችሉት…ወደፊት ሊኖሩበት የሚችሉት ወጣቶች ናቸው… እነሱ ናቸው ዋና ተጋፋጮች፤ ዲያስፖራው የነሱን አመራር እየተከተለ፣ … ቀድሞ ‘እንዲህ መሆን አለበት…’ ከማለት…የድጋፍ ሰጪነትን ሮል (ድርሻ) ነው መስጠት ያለበት… በውስጡ ያለው ዳይናሚክስ አለ… ያንን ቀደም ብለን ማየት መቻል አለብን።… ወዴት እየሄደ ነው? ለውጥ የራሱ አካሄድ አለው፣ ለለውጡ ዲስትራክቲቭ እንዳይሆን (ከጃዋር “…በሜጫ ነው የምንለው…”፣ “Ethiopia out of Oromia… ” አይነቶቹ አፍራሽ ንግግሮች ማለታቸው ይመስለኛል) ፣… ወደፊት ነው ማየት ያለብን፣ ባለፉት ሞዴሎች ብቻ እንዳንያዝ ማለቴ ነው…”፣ እንዳሉት የህዝቡን ሞት እና መከራ ከማራዘም ይልቅ፣ አገር ቤት መሬት ላይ ያለው ህዝብ ትግሉን በራሱ መንገድ እንዲያስኬድ መተው ነው። ፕሮፌሰሩ “… የኦሮሞ ህዝብ ጥያቄ ከሌላው ህዝብ ጥያቄ የተለየ አይደለም..የዲሞክራሲ፣ የልማት እና የሰላም ጥያቄዎች የሰው ልጅ የሆኑ ጥያቄዎች እንደሆኑ በማረጋገጥ ትክክለኛ የሆነ ጥያቄ እንደሆነ መናገር ያስፈልጋል፣… የኦሮሞ መሪዎች ራሳቸው ጥያቄያቸው የሰው ልጅ መብት ጥያቄ እንደሆነ፣ እነዚህ ጥያቄዎች ደግሞ የሰው ልጅ ሁሉ ጥያቄ እንደሆኑ በማረጋገጥ…” መናገር እንዳለባቸው ነው ያሳሰቡት። እውነታቸውን ነው። For every failure, there’s an alternative course of action. You just have to find it. When you come to a roadblock, take a detour. Mary Kay Ash.
“Detour” … ለውጥ መንገድ ማየት ያስፈልጋል። ዛሬም ያንኑ የነገድ/ጎሳ ፖለቲካ ከማራመድ፣ እናም ከ5 ዓመት በኋላ የሚሆነውን ነገር እያዩ ከመርሳት የተሻለ አማራጭ አለ፣ የሚያስማማን ነገርም ሞልቷል። ትንሽ ሰብዓዊ እና ቅን መሆንን ብቻ ነው የሚጠይቀው። ትንሽ አሁን ካሉበት ቦታ ወርዶ፣ “ተሳስቼ ነበር” ማለት ብቻ ይበቃል። መንግስት ካሁን በኋላ 5 ወይም 10 አመት እንዳይቆይ እና ከርስ በርስ መጨራረስ ለመዳን፣ “ራስን ከመጥፋት ለማዳን”፣ የጎሳ/ነገድ ፖለቲካ እና/ወይም ሲቪክ ድርጅቶች ተወካዮች እና ተጠሪዎች፣ ከ“መርሳት” የተሻለ ትልቅ ሚና መጫወት ይችላሉ። እንደሚከተለው፦
1) ጎሳ/ነገድን መሰረት ያደረገ ስም ያለውን የማናቸውንም የፖለቲካ ድርጅት ቢቻል ኢትዮጵያዊ ስም መስጠት፤ የሲቪክ እና ሜዲያ ድርጅቶች እንደፈለጉ ስም ማውጣት ቢችሉም እንኳን፣ ኢትዮጵያዊ አቋም ይዘው እንደሚንቀሳቀሱ እና ይህንንም ታዋቂ የሆኑት የየድርጅቱ ተጠሪ ግለ-ሰቦች ተሰባስበው አንድ መግለጫ እንዲያወጡ ማድረግ እና በአለም አቀፍ የሜዲያ ድርጅቶች፣ በተለይም አብዛኛውን የኢትዮጵያ ህዝብ ሊደርሡ በሚችሉ ሜድያዎች (ኢሳት፣ ቪኦኤ፣ ጀርመን ድምጽ ሬድዮ፣ አዲስ ድምጽ፣ ኦ.ኤም.ኤን ወዘተ…) በመግለጫ ደረጃ እንዲሰራጭ ማድረግ። እና የየድርጅቱ ተወካዮች እያንዳንዳቸው በመግለጫው ውስጥ ካሁን በኋላ አጀንዳቸው ኢትዮጵያን ከትግራይ ጉጅሌ ነጻ ማውጣት እና ማውጣት ብቻ የሆነ ብሄራዊ አጀንዳ እንደሆነ፣ እስካሁን የተሄደበት መንገድ፣ እንደማያስኬድ መግለጫዎች እንዲሰጡ ማድረግ (ምሉዕነት ባይኖረውም ተጀምሯል። የኦሮሞ ነጻ አውጪ ግንባር መሪ አቶ ሌንጮ ለታን እና ሌንጮ ባቲ በሩን ገርበብ አድርገውታል። በርግደው መክፈት ያለባቸው ይመስለኛል)፤
2) በትጥቅ ደረጃ ከጉጅሌው ጋር እየተዋደቁ ያሉ ድርጅቶች መሪዎች፣ በመነጋገር አንድ ማእከላዊ አመራር እንዲኖራቸው ማድረግ፤ እና ምንም አይነት የጎሳ/ነገድ ቅጥያ የሌላቸውን፣ ብሄራዊ አጀንዳ ይዘው እየተንቀሳቀሱ ያሉ፣ ነገር ግን ሁሉም ድርጅቶች፣ ዲሞክራሲያዊ በሆነ ምርጫ እና ሂደት፣ የሚያምኑበትን ግለሰብ/ቡድን አመራሩን እንዲይዝ/ዙ ማድረግ።
3) የፖሊቲካ እና የፕሮፓጋዳ ስራው በምንም አይነት አጠቃላዩን የትግራይን ምስኪን ህዝብ የጉጅሌው ደጋፊ አድርጎ ከማየት መቆጠብ ይኖርበታል። እውነታውም ያው ነው። ጉጅሌው በትግራይ ወጣቶችን ለውትድርና እየጠራ እንደሆነ (ጎልጉል ጋዜጣ) እየተነገረ ነው። አያደርግም አይባልም። “የዘራዊነት መጨረሻው እስከ ቤተሰብ ድረስ መሰባሰብ ነው”። የትግራይ ጉጅሌ መሪዎች ዛሬ፣ በትግራይ ህዝብ ስም ተነስተው፣ ኢትዮጵያን በሞላ በቤተሰብ ደረጃ በሚመስል እየዘረፏት ነው። በሚስት እና ልጅ፣ ወንድም እና እህት፣ አክስት እና አጎት እያለ እየወረደ … ያከማቹት ገንዘብ እና ሃብት ያስደነግጣል። ከነሱ የተረፈው ነው ለሌሎቹ እንደነ ኦህዴድ ላሉ የጎሳ/ነገድ መሪ ለሆኑ የ“ፖለቲካ (ደም) ነጋዴዎች” የሚደርሰው። የጉጅሌው መሪዎች ልጆች እና ዘመድ አዝማዶች ዛሬ መሳሪያ አንስተው ቃታ ሊስቡ ቀርቶ፣ እስክሪብቶ የሚጎረብጣቸው ናቸው። የትግራይ ድሃ ልጆች ደግሞ ስለ “ሙስና ሠፈር” እና ባለቤቶቻቸው ብዙ ያውቃሉ። ስለዚህ አብዛኛው የትግራይ ጎሳ እንደሌላው የተገፋ፣ የተገደለ፣ የደኸየ ነው። ይህን ስል በመጠን (ፕሮፖርሽን) ደረጃ፣ የትግራይ ጎሳ/ነገድ ህዝብ ከሌላው ጎሳ/ነገድ ህዝብ በተለየ አልተጠቀመም ማለትም ራስን ማዘናጋት ይሆናል። የጄነራሎቹን ማንነት ማየት ይበቃል። የአማራ፣ ኦሮሞ፣ ከምባታ ወዘተ ጎሳ ተወላጆች በጄኔራልነት ደረጃ ተሰማርተው አገራቸውን እና ራሳቸውን (ከሞራልም ሆነ ከቁስ አኳያ) መጥቀም ይወድላቸዋል። ዛሬ አብዛኛው የመንግስት ቢሮ (ለምሳሌ ኢሚግሬሽን) በአብዛኛው በትግራይ ተወላጆች የተያዘ ነው። መርካቶ ገበያ አዳራሽ ብትገባ እንደቀድሞው በጠንካራ የስራ ባህላቸው የሚታወቁትን ጉራጌዎች አታገኝም። አብዛኛው የትግራይ ህዝብ ግን አሁንም እየተሰደደና በድህነት ውስጥ ያለ ነው። ሁሉንም የትግራይ ተወላጅ ባንድ ላይ የትግራይ ጉጅሌው አባል እና ጠላት አድርጎ ማየት ትክክል አይደለም፣ ከትግራይ ተወላጆች ውስጥ የሚቃወማቸው የለም ማለትም፣ በጉጅሌው በግፍ የተገደሉትን እነ አረጋዊ እና ሌሎቹንም በርካቶች የተሰዉትን፣ የፖለቲካ ስርዓቱን በመቃወም በየእስር ቤቱ ዋጋ እየከፈሉ ያሉትን እንደነ አብርሃም ደስታን እና በስም ያልታወቁ እና በየህቡዕ እስር ቤቱ እየማቀቁ ያሉትን የትግራይ ተወላጆች መርሳት ፍርደ ገምድልነት ነው።
“… በኢትዮጵያዊያን መሃል ጠላትነት የለም። ጠላትነትን የሚፈጥሩት የፖለቲካ ተጠቃሚዎች ናቸው። እነዚህ በፖለቲካ ድርጅት የተደራጁት የህዝባችንን አንድነት ለማስተማር እና አብሮ ለማሰለፍ ካልቻሉ የኢትዮጵያ ህዝብን የሚጠሉ ናቸው። በኢትዮጵያ ህዝብ ስቃይ ራሳቸውን ለማሳደግ የሚፈልጉ ናቸው። …” ይህ ዶ/ር ጌታቸው በጋሻው በኦሮሞ ሚድያ ኔትዎርክ የተናገረው ነው። የአማርኛ ቋንቋ ፕሮግራም መኖሩ ራሱ በጣም የሚያበረታታ ነው። በተለይ “… ጠላትነትን የሚፈጥሩት የፖለቲካ ተጠቃሚዎች ናቸው…በህዝብ ስቃይ ራሳቸውን ለማሳደግ የሚፈልጉ ናቸው” ሲል የጠቀሳቸውን፣ ዶ/ር ሰለሞን ይርጋ ደግሞ “የደም ነጋዴዎች” ይላቸዋል። ሁለቱም ምሁራን፣ የዘር ፖለቲካ አራማጆች፣ በሰው ደም ሃብት እያካበቱ ያሉ መሆናቸውን ለመንገር ነው። በዘር ፖለቲካ ተጠልሎ፣ ህዝብን በዘር እያጋጩ ሃብት ማግበስበስን ከትግራይ ጉጅሌ መሪዎች “ኢንቬስተርነት” ሌላ ምን ማስረጃ ያስፈልጋል?
አማራው በጉጅሌው ሲገደል እና ሲጨፈጨፍ፣ ጊሚራው በርቀት እያየ ዝም ያለበት፤ ኦሮሞው ሲታረድ፣ ጋሞው እጁን አጣጥፎ ያየበት፤ ሱማሌው በወንድሙ ገዳይ አዛዥነት የገዛ ወንድሙን ሬሳ እንደ ዲንጋይ “ልቀም” ሲባል፣ ሃረሪው ፊቱን ያዞረበት፣ ቤንሻንጉሌው በጫካ ታርዶ ሲጣል አኝዋኩ ጀርባውን ሲሰጥ (vis versa) … ወዘተ፣ ጉጅሌው ያገሪቱን ሃብት ዘርፎ፣ ያገሪቱን ህዝብ አደህይቶ እንሆ የኢትዮጵያ ህዝብ በመኖር እና ባለመኖር ላይ ይገኛል።
ባለፉት 25 አመታት ውስጥ፣ ይህ አሳዛኝ ነገር እንዲሆን፣ የጉጅሌው መንግስት ባደባባይ አደራጅቶ እና አስታጥቆ ካሰማራቸው የየነገዱ ተወካይ ነን ባዮች እና ታጥቂዎች (ለምሳሌ የኦህዴዱ አባዱላ ገመዳ) ሌላ፣ በየዉጭ ሃገሩ የሚገኙ እና ጎሳችንን እንወክላለን የሚሉት ድርጅቶች ተጠሪዎችም፣ የህዝባችን ድምጽ ነው በሚሉት ሶሻል ሚዲያ ሁሉ፣ ከፍተኛ የአፍራሽነት ሚና ተጫውተዋል።
ዶ/ር ጌታቸው “… ያለፉትን ስህተቶች አርሞ የወደፊቱን ብሩህ ጸጋ ሊያጎናጽፈው የሚችለውን ለማየት እንዲችል አብቁት። የፖለቲካ ድርጅቶች … ቶሎ… ቶሎ በአስቸኳይ በመጠራራት፣ በመገናኘት አንድ ጊዜያዊ የመተባበሪያ ሰነድ በማውጣት …መንቀሳቀስ እና የህዝቡን ትግል ማስተባበር ይጠበቅባቸዋል። ይህን የማያደርጉ የፖሊቲካ ድርጅቶች የህዝቡ ጠላቶች ናቸው” ያለውን ማስተዋል እና ባስቸኳይ አቋም ላይ መድረስ እና ያን አቋም ማሰራጨት ያስፈልጋል።
የእገሌ ጎሳ የእገሌ ጎሳን ዘረፈ/አልዘረፈም፣ ገደለ/አልገደለም፣ ወዘተ … ለሚል ክርክር አሁን የተረፈ የቅንጦት ጊዜ ያለን አይመስለኝም። አንድ የምለው ነገር ቢኖር ቢያንስ በደርግ ጊዜ፣ የመሬት አዋጅ ተግባራዊ ከሆነ በኋላ፣ በአንዱ ጎሳ ቋንቋ/ባህል ላይ ሌላው ከማሾፍ እና ከመበሻሸቅ (Bully ከማድረግ፣ ይኸንንም መደገፌ አይደለም፣ በውነት አንዱ በሌላው ዘር/ጎሳ ላይ ማሾፍ እና ራስን ከፍ አድርጎ ማየት እና ሌላም በደል አልደረሰም አይባልም። አሁንስ ቢሆን ቀልደኞቻችን ቀልዶቻቸው ባብዛኛው ባንዱ ጎሳ ቋንቋ እና አነጋገር ዘይቤ መሳቅ መሳለቅ አይደል እንዴ?) ባህር ማዶ ከመጣሁ ሁለት አሰርት ሊሞላኝ ነው። ካገሬው (ያሜሪካ) ሰው የገረመኝ ነገር ቢኖር በእንግሊዝኛዬ ስቆ ወይም አሹፎ የሚያውቅ ሰው የለም። ቋንቋ መግባቢያ ነው። አለቀ!) ባለፈ፣ ዘርን መሰረት ያደረገ ግድያ፣ እስራት እና ዝርፊያ አልሆነም። ቢያንስ በደርግ ጊዜ ይህ አልሆነም።
የትግራይ ጉጅሌ ባለስልጣን አባይ ጸሃዬ ይህን አመጽ ልክ እንደተናገሩት “ልክ አስገብተው” ወይም “…እስር ቤት ቢሞላም እንኳን በረት ውስጥ …” እያሰሩ ሊቆጣጠሩት ቢችሉ ችግሩ የማን ነው? (ስልጣን ላይ የሚያቆየው ከሆነ፣ አይደለም ማሰር፣ በአንድ ሰዓት ውስጥ አንድ ሚሊዮን ህዝብ ማለቅ ቢኖርበት እንኳን፣ ጉጅሌው ከመግደል የሚመለስ አይደለም። ሰዎቹ ጭካኔያቸው ወደር የለውም። በ1960ዎቹ መጨረሻ/70ዎቹ መጀመሪያ ላይ በትግራይ በረሃዎች ውስጥ፣ በጎሳ ፖለቲካ እና በመሳሰሉት አገራዊ ጉዳዮች ላይ ከአሁኖቹ ጉጅሌዎች የተለየ አቋም ይዘው የነበሩ የትግራይ እና ሌሎች ጎሳ ተወላጆችን፣ “… በቴትራ ሳይክሊን ካፕሱል ውስጥ የሳይናይድ መርዝ ሞልተው፣ መድሃኒት አስመስለው ሰጥተው በርካቶችን የገደሉ ሰዎች መሆናቸውን…” ማንበቤ/መስማቴ ትዝ ይለኛል። ህወሃቶች ሰብአዊነት የላቸውም ማለት ብቻውን ጭካኔያቸውን ማሳነስ ይሆናል።
ይህ “ህልውና” የሚባል መጽሃፍ “የዘራዊነት መጨረሻው እስከ ቤተሰብ መሰባሰብ ነው…” ይላል። ምሳሌ አደርጎ ያቀረበው ሶማሌን ነው። አንድ ሃይማኖት፣ ቋንቋ፣ ባህል ያላቸው ሶማሌዎች፣ እንዲያ አገራቸውን “መንግስት አልባ” አድርገዋት የኖሩት፣ በነገድ እና ጎሳ (የእገሌ ዘር ከእገሌ፣ ማንትስ እገሌን ቢወልድ… በሚል ተሰባስበው እና ተደራጅተው እና ተከፋፍለው) ሲጫረሱ ኖረው፣ መጨረሻ ላይ እስከቤተሰብ ድረስ እንደወረዱ እና አገሪቱን “መንግስት አልባ” እንዳደረጓት ያወሳል። ከሰማንያ በላይ ጎሳ/ነገድ ባለባት እና ቋንቋ በሚነገርባት፣ በርካታ ሃይማኖቶች ባሉባት አገራችን ውስጥ ሊሆን የሚችለውን እያሰቡ ካሁኑ መዘጋጀት እና ጋዜጠኛዋ ርዕዮት እንዳለችው ተባብሮ እና አንድ ላይ ሆኖ “… ተመጣጣኝ የሆነ ምላሽ መስጠት ያስፈልጋል”–በተቀናጀ እና ሁሉን ጎሳ/ነገድ/ ባካተተ ሁለገብ ትግል።