Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ብዙ ቅን ፖለቲከኞች ወይንም አስተያየት ሰጪዎች ከአሁን በኃላ ህወሓት ወደ ሽግግር መንግስት እንዲሄድ ይገድዳል፣ነገሮች ሳይበላሹ ስልጣን ህወሓት ይለቃል ወይንም ነፃ ምርጫ ይሳተፋል ብለው ያስባሉ። ይህ ግን የህወሓትን ባሕሪ ካለመረዳት የሚመነጭ ነው።ህወሓት እራሱ በውስጡ በሁለት "ከይሲ" ኃይሎች ሃሳብ ተወጥሯል።ከይሲ የሚለውን ቃል የክፉ ክፉ በሚል ትርጉም ውሰዱልኝ።የመጀመርያው የህወሓት ከይሲ ቡድን መሃል ሃገሩን ለጊዜው ለቀቅ እናድርግ እና ትግራይ ላይ እናተኩር።ትግራይ ላይ ስናተኩር ግን የዐማራ አዋሳኝ ቦታዎች ይዞታዎቻችንን ማጠናከር እና የመሃል ሀገር ጥቅማችንን ፖለቲካውን በተወሰነ ደረጃ በመልቀቅ ምጣኔ ሃብታዊ የበላይነት ላይ እናተኩር የሚል ሲሆን ይህ ቡድን አቶ ኃይለ ማርያም በህወሓት ሰው ካልተተኩ የመሃል ሀገር አስተዳደር እንዲዳከም ዘረፋ እንዲስፋፋ እና ሕዝብ ህወሓት ተመልሶ እንዲመጣ እንዲለምነው ተስፋ ያደርጋል።ይህም ማዕከላዊ መንግስትን ለተወሰነ ጊዜ በማላላት ለተደራጀው ህወሓት የዘረፋ ጊዜ መግዛት የሚል ሃሳብ ነው። በመሆኑም በብሄር መካካል ጠብ መባባስ ላይ እና የዘረፋ ዜናዎች በብዛት እንዲሰሩ ያስባል።
ሁለተኛው ከይሲ ቡድን ተደፈርን ባይ ነው።ትናንት የተፈቱት እስረኞች የህወሓት ሞት ነው ባይ ነው። የእዚህ ቡድን አባሎች በከፍተኛ ዘረፋ የናጠጡ በሀገር ውስጥ እና ውጭ ሀገር እየኖሩ የሚፎክሩ ሲሆን በከተሞች አካባቢ ህወሓት ያስታጠቃቸውን መሳርያ ቁምሳጥን ውስጥ አስቀምጠው ዘራፍ የሚሉ ናቸው።ይህ ቡድን በህወሓት ውስጥ ነገሩ አለማስከዱን አምነው ለውጥ ለማምጣት ዳር ዳር የሚሉትን ቁም ስቅል የሚያሳዩ ቡድኖች እነኝህ ናቸው። አቶ መለስ በ1997 ዓም የቅንጅት መሪዎች ባይታሰሩ ኖሮ እልቂት ነበር እያሉ የተሳለቁት እነኝህን ቡድኖች ጋር ከተመካከሩ በኃላ ነው።በአፍሪካ የእዚህ አይነት ቡድኖች የተለመዱ ናቸው።በብሔራዊው ጦር መተማመን ያልቻሉ አምባገነኖች እና የጎሳ ቡድኖች ሁል ጊዜ የእዚህ አይነት ከይሲ ቡድን የስልጣናቸው መጠበቂያ ያደርጉታል።ሆኖም ግን የእዚህ አይነት ቡድኖች የሰሩት ወንጀል ስቆለል እና ህሊናቸው በእራሱ ጥፋት ሲበሳሳ የሞራል ልዕልናቸው ተንኮታኩቶ ሕዝብ እጅ የወደቁ ቀን ዝናብ የመታት ዶሮ መሆናቸው ከግብፅ እስከ ኢራቅ የታየ ነው።
የሁለቱ ብድኖች እነኝህን የከይሲ ስራዎች ለመስራት በማገቻነት የሚጠቀሙት የትግራይን ሕዝብ ነው።ለእዚህም ሕዝቡን በማናቸውም መንገድ ከቀረው ሕዝብ ጋር ማጋጨት ብቸኛ አማራጭ መንገዳቸው ነው።ጭር ካለ እንደ አደጋ ያዩታል።ለምሳሌ ሰሞኑን በሰሜን አሜሪካ የትግራይ ልማት ማኅበር የአሜሪካ ድምፅ ራድዮ እና ኢሳትን ለመክሰስ መወሰኑ አንዱ ምክንያት በሰሜን አሜሪካ የሚኖረው የትግራይ ተወላጅ ከተቀረው የኢትዮጵያ ሕዝብ ጋር እንዳይተባበር አንድ አይነት ማኅበራዊ ግጭት ማስነሻ ጉዳይ ለመፍጠር ሁለተኛው የከይሲ ቡድን የመክሰስ የሚል ሃሳብ ይዞ ብቅ አለ።በነገራችን ላይ የትግራይ ልማት ማኅበር በእዚህ ሳብያ ገንዘብ ለማሰባሰብ እና በሙስና የተጨማለቀው አመራር ኪስ ለማድለብ የታለመ ነው።አሁንም ግን የትግራይ ማኅበረሰብ ከእዚህ በላይ በጥቂት ከይሲ አስተሳሰብ አራማጆች ባይታለል በጣም ጥሩ ነው።የኢትዮጵያ ሕዝብ ሁለቱ ከይሲ ቡድኖች እንደሚያስወሩት ሳይሆን በነገዋ ኢትዮጵያ ውስጥ አንድ ሰው ከትግራይ ሆነ ከጅጅጋ በመሆኑ ብቻ አንዳች በደል እንደማይደርስበት ዋስትና የማትሰጥ ሆና እንደማትሰራ ከአሁኑ ማመን ተገቢ ነው።
ለማጠቃለል የኢትዮጵያ ወቅታዊ ሁኔታ እጅግ አሳሳቢም ተስፋ ሰጪም ደረጃ ላይ ነው ያለው።አሳሳቢነቱ የህወሓት ከይሲ ቡድኖች ከጀርባ እንደ ባዕድ የሚሸርቡት ተንኮል ኢትዮጵያን ወደ አደገኛ መስመር የመውሰድ አደጋ አለው።ለምሳሌ ዛሬ የሚናፈሰው ከአቶ ኃይለማርያም የመልቀቅያ ጥያቄ ተከትሎ አዋጅ ለማወጅ እያሰበ ነው የሚል በእራሱ የማኅበራዊ ሚድያ መስመር በኩል እየተሰማ ነው።ይህ ኢትዮጵያን ሆን ብሎ ወደ እርስ በርስ ትርምስ ለመክተት በህወሓት የተወሰነ ውሳኔ ተደርጎ መወሰድ ይኖርበታል።ምክንያቱም ኢትዮጵያ እንደ ሀገር በእራሷ የፀጥታ ችግር የለባትም።የፀጥታ ችግሯ የህወሓት ስልጣን ጠቅልሎ መያዝ የጎሳ እና አድሏዊ ስርዓት ያደረሰው ጥፋት ነው።ይህንን ለመፍታት የችግሩ መፍትሄ በውድም ሆነ በውድ ህወሓት ስልጣን ለሕዝብ እንዲያስረክብ ማድረግ ነው።ይህ የአዋጅ ጋጋት እና የአስከሬን ክምር አያስፈልገውም። በሌላ በኩል የኢትዮጵያ ወቅታዊ ሁኔታ ተስፋ ሰጪም ነው። ይህ ማለት ሕዝብ በኅብረት ተነስቷል።በቃኝ ያለ ሕዝብ በእራሱ መድረሻው ምን ይሁን ምን አልገዛም ብሏል።ይህ የኢትዮጵያ ተስፋ ነው።ሌላው ተስፋ ኢትዮጵያ ይህንን የሁለት ከይሲ ቡድኖች ተንኮል ከተሻገረች ብሩህ የሆነ ሕብረት የመፍጠር ዕድል አላት።ይህ ዕድል የበለጠ የሚሳካው ደግሞ የቀና ሃሳብ ያላቸው የህወሓት አባላት ሁለቱን የከይሲ ቡድኖች አስተሳሰብን ማምከን ችሎ መራመድ ከቻለም ጭምር ነው።
ኢትዮጵያ ከአሁን በኃላ ከነፃነት ውጭ አንድም ቀን መቆየት አትችልም።የተቃውሞ እንቅስቃሴዎች ሃገራዊ ወይንም ብሔራዊ ጥያቄ ላይ ያተኮሩ አድርጎ መነሳት ይገባል። (የጉዳያችን ማሳሰቢያ)
የኢትዮጵያ ሕዝብ ላለፉት ሩብ ክፍለዘመን በህወሓት የጎሳ ፖለቲካ ተጭኖባት፣ ህዝቧ እርስ በርሱ እንዲከፋፈል በሀገሪቱ የመገናኛ ብዙሃን ሳይቀር በርካታ ደባዎች ተሰርቶበታል።ይህ ሁሉ ደባ ተሰርቶበትም ግን ህዝቡ ዛሬም ባገኘው መንገድ ሁሉ ለነፃነቱ እየተዋደቀ ነው።
ለነፃነቱ የሚዋደቀው በተለይ አዲሱ ትውልድ እጅግ አስደማሚ እና አስደናቂ ሂደቶችን እየሄደ በብዙ የምጣኔ ሀብት ድቀት፣የመገደል እና የመታሰር ፈተና ውስጥ እያለፈ ዛሬም ድምፁን ከፍ አድርጎ ለነፃነቱ እየታገለ መሆኑን በተግባር አሳይቷል።ለእዚህም በኦሮምያ፣ዐማራ እና ሌሎች ቦታዎች የታዩት የትግል ሂደቶች ሁሉ መጥቀስ ይቻላል።ሆኖም ግን እስካሁን የሚደረጉት ትግሎች ሁሉ በህወሓት ከስልጣን መውረድ ላይ ቢስማማም ሃገራዊ የጋራ አጀንዳ ላይ አተኩሮ የሚደረጉ ትግሎች እየተቀነቀኑ ያሉት በሁሉም ዘንድ አይደለም።
በእዚህ ክፍል ያለው አብዛኛው የኦሮም ሕዝብ ከደመነፍሱ እስከ ተግባራዊ ሃሳቡ ድረስ በኢትዮጵያዊነት ጉዳይ ላይ ጥልቅ ስሜት ህዝቡ ውስጥ አለ።አንዳንዶች ባለፈው 26 ዓመታት በኦሮምያ ትውልዱ ተቀይሯል ብለው ይናገራሉ።ይህ ግን ከሕብረተሰብ አቀያየር ሂደት በራቀ መልክ የሚደመድሙት የተሳሳተ አስተሳሰብ ነው። ለእዚህ ማስረጃ የሚሆኑ ነጥቦች ማንሳት ይቻላል።
የመጀመርያው ማስረጃ የኦሮምያ ክልል በእራሱ የያዘው የህብረተሰብ ክፍል የቅርብ ታሪክ መመልከት በቂ ነው።በኦሮምያ ክልል ውስጥ አሁን በእንቅስቃሴ ላይ የሚገኙት ወጣቶች የተቀረፁት እና እየሰሙ ያደጉት ለኢትዮጵያ አንድነት ለአመታት ሲፋለሙ የነበሩ የቀድሞ ጦር ሰራዊት አባላት (አሁን በእርግና እድሜ የሚገኙ) ጭምር ነው። ኦሮምያ በቀደሙት የኢትዮጵያ ሰራዊት ከከፍተኛ ማዕረግ እስከ ተራ ወታደር ትልቅ ተሳትፎ ነበራት።በእያንዳንዱ የኦሮምያ መንደር ውስጥ የቀድሞ ሰራዊት አባላት፣በቀድሞ ስርዓቶች በከፍተኛ የኑሮ ደረጃ የነበሩ እና በዘመነ ህወሓት ወቅት ከብሄራዊ ጥቅሞች ሁሉ የተገፉ ወላጆች ለልጆቻቸው የሚነግሩት ህወሓት ያመጣው ድህነት እንጂ ኢትዮጵያ ያመጣችው ድህነት አይደለም በማለት ነው።ለእዚህ አብነት የሚሆነን የአምቦ እና የቢሸፍቱ ከተሞች ናቸው።እነኝህ ከተሞች በርካታ የጦር ሰራዊት መኮንኖች መኖርያ ከተሞች ናቸው።ልጆቻቸው ዛሬ ደርሰው የኢትዮጵያ አንድነት ጠላቶች ናቸው ብሎ የሚያስብ ነገሮችን ጠለቅ አድርጎ ማየት የተሳነው ነው።
በሁለተኛ ደረጃ ጠንካራ ኢትዮጵያዊነት እና የግዛት አንድነት በኦሮምያ ውስጥ ለመኖሩ ማሳያው ህዝቡ ከቀሪው የኢትዮጵያ ሕዝብ ጋር ያለው ጠንካራ ማሕበራዊ ትስስር ነው።ማኅበራዊ ትስስር ውስጥ አንዱ ሃይማኖት ነው።በኦሮምያ ከአስር ሚልዮን የሚበልጥ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ተከታይ መሆኑ መጥቀሱ በእራሱ አንዱ የትስስር ማሳያ ነው።ይህ ትስስር ከገበያ እስከ ቤተሰባዊ ትልቅ ታሪካዊ ትስስር ያለው ነው።እነኝህ ሁለት የትስስር አይነቶች ለመግለጥ ያስፈለገው በቀላሉ ነገሮች ለማስረዳት እንጂ ወደ ጠለቀው የኢትዮጵያዊነት ትስስር ስንገባ በርካታ ታሪካዊ እና የማይበጠስ የደም ትስስር ያለው ሕዝብ ነው።ኢትዮጵያን ከኦሮሞ ሕዝብ ውጭ ማሰብ አይቻልም።ስለሆነም ለኢትዮያዊነት ለመመስከር ከኦሮሞ ማኅበረሰብ በላይ ሌላ ሊመጣ አይችልም።አቶ ለማ መገርሳ የኦሮምያ የወቅቱ ፕሬዝዳንትም የመሰከሩት ይህንኑ ነው።አሁን የምናምነው በሚናገሩት ነው።የተናገሩትም '' የኢትዮጵያ አንድነት ከአህያ ቆዳ የተሰራ አይደለም ጅብ ስጮህ የሚፈራርስ።ኢትዮጵያን የገነቡት አባቶቻችን ናቸው" ነው ያሉት።ይህ ማለት በእዚህ በኩል የሚቀርበው ስጋት በጣም የተጋነነ እና ሚዛኑ የሚደፋ አይደለም ለማለት ነው።ይህ ማለት ግን በኦሮምያ ስም የሚነግዱ አልተፈጠሩም ማለት አይደለም።
በኢትዮጵያ አንድነት ጉዳይ ለዘብተኛ እና ቅድምያ ለክልሉ ብቻ በመስጠት የፖለቲካ ግብ መምታት ይቻላል የሚለው አስተተሳሰብ በውስጡ ሁለት አይነት ኃይሎች በአንድነት ተባብረውበት ይታያል።እነርሱም የኢትዮጵያ አንድነት ጉዳይ ከወያኔ በኃላ የሚነሳ ጉዳይ ነው ቅድምያ ወያኔ መውረድ ላይ እናተኩር የሚሉ እና ወያኔ ከወረደም በኃላ የኢትዮጵያ አንድነት ብሎ ነገር አይታሰብም "ሰባብረን እንሰራታለን" ባዮች ናቸው።ሆኖም ግን ከቁጥር አንፃር በኢትዮጵያ አንደነት ላይ አሉታዊ ስሜት ይዘው የሚሄዱት ከቁጥር አንፃርም ሆነ ከህዝብ ድጋፍ አንፃር ቁጥራቸው ብዙ አይደለም።ሆኖም ግን በአደረጃጀት እና ድብቅ አጀንዳቸውን አቆይተው የህዝቡን ስሜት አይተው ለመንቀሳቀስ ያደፈጡ ናቸው ማለት ይቻላል። ይህንን እውነታ ከህዝብ ደብቆ መሄድ ፈፅሞ አይቻልም።እውነታው አለ ሆኖም ግን የህዝብ ሃሳብ አሉታዊውን አስተሳሰብ እንደሚሞርደው ማመን ይቻላል።
አሁን ቀዳሚው ጉዳይ የነፃነት ጥያቄ ነው።ኢትዮጵያ ከአሁን በኃላ ከነፃነት ውጭ አንድም ቀን መቆየት አትችልም።ሕዝብ ከበቂ በላይ ታግሷል።ከበቂ በላይ ተገድሏል፣ታስሯል፣ክብሩ በባዕዳን ተዋርዷል፣ሀብት ንብረቱ ተዘርፏል፣የበይ ተመልካች ሆኗል።ከእዚህ በኃላ በእዚህ አይነት ሁኔታ ወደፊት የመቀጠል አቅም ያለው የለም።የነፃነት ቀን ነገ አይደለም።ዛሬ! ነው።
በነፃነት ጥያቄ ሂደቱ ውስጥ ሁለት አበይት ነጥቦች አስፈላጊ ናቸው።ከላይ የተጠቀሱት በተለይ በኦሮምያ ክልል ውስጥ ከሚታየው ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ አንፃር መታየት የሚገባቸው ሁለት ነጥቦች ጥያቄዎችን ብሔራዊ አጀንዳ ማድረግ እና የፖለቲካ ምህዳሩን ክልላዊ ሳይሆን ብሔራዊ ወይንም ሀገር አቀፋዊ ማድረግ የሚሉት ናቸው። ከቅርብ አመታት ወዲህ ባለው ትግል ውስጥ ቀዳሚ አጀንዳዎችን ብሔራዊ ወይንም ሃገራዊ አድርጎ አለማቅረብ አርዝሞታል።ለሀገራዊ አጀንዳዎች ኢትዮጵያውያን ከዳር እስከዳር የመነሳት አቅማቸው ቀላል አይደለም።ከላይ ከተጠቀሱት ለዘብተኛ አመለካከት ያላቸው ጥያቄዎችን ከኦሮምያ አንፃር ብቻ በመቃኘት እና በማጥበብ ሌላው ኢትዮጵያጵያዊ በርቀት እንዲመለከት እና ሌላ መስመር እንዲከተል ያደረጉበት ሂደት ያስከፈለው የሰው እና የጊዜ ሀብት ቀላል አይደለም። ከአሁን በኃላ ይህንን ስህተት ማረም ተገቢ ነው። በእርግጥ ሁለት እውነታዎችን መካድ አይቻልም።አንዱ በኦሮምያ በኩል በተለያየ አስተሳሰብ ውስጥም ቢሆኑ በተቀናጀ መልክ መዋቅር በመፍጠር እና ቄሮ በሚል ግንኙነት የተፈጠረው ሕዝባዊ እምቢተኝነት ለሰላማዊ ትግል አንዱ ምሳሌ ሆኗል።ይህ አንዱ የኢትዮጵያ አቅም ነው።
በሌላ በኩል በዐማራ ክልል ውስጥ ከፍተኛ የትጥቅ ትግል ለማካሄድ የሚችል የታጠቀ እና በበረሃ እና በከተማ አድፍጦ ያለ ኃይል አለ።ይህ ኃይል ከአቅም አንፃር እስካሁን በሰሜን ጎንደር እና በሱዳን ድንበር እንዲሁም በኤርትራ ሳይቀር ይገኛል።ይህ ኃይል ምንም ቢዘገይ በኢትዮጵያ መጪ የፖለቲካ ሕይወት ውስጥ የሚናቅ አይደለም።እንደ ኢትዮጵያ ላለ ስልጣን በጠብ መንጃ ብቻ ለሚፈራረቅባት ሀገር እና እንደ ህወሓት በኃይል ብቻ ለሚያምን ቡድን በዐማራ ክልል ያለው ሕዝብ ባብዛኛው ጦረኛ የሆነ ባህሉ በእራሱ በአግባቡ ከተያዘ በጎ ነገር ይዞ መምጣት ብቻ ሳይሆን ኢትዮጵያን በበጎ ለማይመለከቱ ሁሉ አንዱ እና አይነተኛ ኃይል ነው። ለኢትዮጵያ ሰራዊትም ከደጀን እስከ ግንባር አጋዥ ነው።
ከላይ የተጠቀሱት ሁለቱ ኃይሎች ማለትም በኦሮምያ ያለው የቄሮ እንቅስቃሴ እና በዐማራ ያለው የፋኖ ታጣቂ ኃይሎች በአግባቡ በበሳል የፖለቲካ አመራር መመራር አለባቸው።ይህ ነው እንግዲህ ኢትዮጵያን ወደ ቀጣይ ትውልድ በክብር የማስተላለፉ ፈታኝ ሥራ የሚሆነው።ይህ እንዴት ሊሆን ይችላል? ብለን ብንጠይቅ ከኢትዮጵያ አንፃር የሶስት ወሳኝ አካላት መናበብ እና ቆርጦ መነሳት ያስፈልጋል።እነርሱም በሳል የፖለቲካ፣ምጣኔ ሀብት እና ማኅበረሰብ ጥናት ባለሙያዎች፣ የሃይማኖት መሪዎች እና በሳል የሚድያ ሰዎች ናቸው።
እነኝህ ሶስቱ የኢትዮጵያን ሕዝብ መጪ አቅጣጫ የመቅረፅ አቅም አላቸው። የፖለቲካ፣ምጣኔ ሀብት እና ማኅበረሰብ ጥናት ባለሙያዎች የፖለቲካ ድርጅቶችን ወደ ኅብረት የማምጣት እና የኢትዮጵያን ሕዝብ አንድነት በጠበቀ መልኩ የፖለቲካ መስመሩን የመቅረፅ ሚና ይኖራቸዋል።የሃይማኖት መሪዎች በቅድምያ የጎደፈ መልካቸውን በመልካም መቀየር እና ከሕዝቡ ጋር መሆናቸውን ማሳየት በመቀጠልም የህዝቡን እርስ በርስ ትስስር ማጥበቅ ይጠበቅባቸዋል።የሚድያ ሰዎች ደግሞ ሁሉም አካላት ከህዝብ ያፈነገጠ እና ኢትዮጵያን የሚጎዳ ተግባራት ሲሰሩ በፍጥነት ለሕዝብ ትክክለኛውን መረጃ መስጠት እና የሕዝብ አመለካከት ኢትዮጵያዊ በሆነ እና የእርስ በርስ ፍቅሩን በሚያጠነክር መስመር ላይ እንዲሄድ ፈር ማስያዝ ይጠበቅባቸዋል።
ለማጠቃለል የኢትዮጵያ ሕዝብ አሁን ያለበት ደረጃ ለነፃነት ፍሬ ሊያሳይ በሚችል መስመር ላይ ነው።ለነፃነት ቀጠሮ ከሰጠ ግን የተደገሰለትን የመከፋፈል መርዝ ለመጠጣት የመዘጋጀት ያህል አደገኛ ነው።ሕዝብ ከህወሓት አገዛዝ መውጣት አለበት።በመቀጠል እራሱን የቻለ ሌላ ምዕራፍ ይኖራል።ይህ ምዕራፍ ግን በህወሓት ውስጥ በመኖር ከሚደርስበት አደጋ ጋር የሚመጣጠን ፈፅሞ ሊሆን አይችልም።በእርግጥ ከላይ የተጠቀሱት የምሁራን፣የሃይማኖት መሪዎች እና የሚድያ ሰዎች ትጋት እጅግ እጅግ አስፈላጊ ነው።
(ቀሲስ መንግስቱ ጎበዜ በአዲስ አበባ ዩንቨርሲቲ አርኪኦሎጂ እና ቅርስ አስተዳደር ትምህርት ክፍል መምህር እና በሉንድ ዩንቨርስቲ የዶክትሬት የመጨረሻ ዓመት ትምህርታቸውን በታሪክ ዘመን አርክዮሎጂ በማጥናት ላይ ይገኛሉ)
አክሱም የጥንታዊት ኢትዮጵያ ስልጣኔ እምብርት፣ የጠንካራ መንግሥታዊ አስተዳደር ማዕከል እና የድንቅ ባህል መድረክ እንደነበረች ይታወቃል። የታቦተ ጽዮን መገኛ፣ የቅዱስ ያሬድ መፍለቂያ፣ የመጀመሪያው ጳጳስ አባ ሰላማ (ፍሬምናጦስ) መንበር፣ የዘጠኙ ቅዱሳን በዓት የነበረችው አክሱም በኢትዮጵያ የክርስትና ሐይማኖት ታሪክ ልዩ ክብርና ስፍራ አላት። አክሱም የመጀመሪያዎቹ የሙሃመድ ተከታዮች ከሃገራቸው በተሰደዱ ጊዜ በእንግድነት ተቀብላ መጠጊያ ስለሆነች በሙስሊሙ ዓለምም ውለታዋ የሚዘነጋ አይደለም።
የአክሱም መንግሥት በትንሹ ከመጀመርያው መቶ ክፍለ ዘመን ጀምሮ መኖሩ ሲታወቅ፤ ጠንካራ መሪዎችና የራሱ የሆነ የመገባበያ ገንዘብ እንደነበረውም ይታወሳል። በዚሁ በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን ዞስካለስ በመባል የሚታወቀው ንጉሥ የግሪክኛ ቋንቋን በደንብ የሚያውቅና የአዶሊስ ወደብን በዋና የንግድ ማዕከልነት ይጠቀም እንደነበር ተመዝግቧል። የአክሱም መንግሥት ኃያልነት ከ2ኛው እስከ 3ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በነበረው የአዶሊስ ሐውልት ጽሑፍ (Adulis Inscription) ላይ ተጠቅሷል። በ3ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የነበረ ማኒ የተባለ ፐርሺያዊ ጸሐፊ አክሱምን ከሮም፣ ከፐርሺያና ከቻይና ጋር በመደመር በዘመኑ ከነበሩት የዓለም ሃያላን መንግሥታት ተርታ አስቀምጧታል። ከ4ኛው እስከ 6ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ለነበረው ከፍተኛ የሆነ የአክሱም መንግሥት እድገትና ብልጽግና ከበቂ በላይ የታሪክ ምስክሮች ይገኛሉ። የ4ኛው መቶ ክፍለ ዘመኑ ንጉሥ ኢዛና እና የ6ኛው መቶ ክፍለ ዘመኑ ንጉሥ ካሌብ በቤተመንግሥትም ሆነ በቤተክህነቱ ታሪክ ጉልህ ስፍራ ያላቸው ናቸው።
የአክሱም ስልጣኔ አንድአንዶች እንደሚመስላቸው አንድን ህብረተሰብ ብቻ የሚወክል ሳይሆን የብዙ ኢትዮጵያውያን አሻራ ያረፈበት የድምር እንቅስቃሲያቸው ውጤት ነው። ለምሳሌ ያህል አክሱም የሚለውን መሰረተ ሥርወ ቃል (etymology) መመልከት ተገቢ ይሆናል። አክሱም የሚለው ቃል ‘አኽ’ ከሚለው የአገውኛ ቃል (ትርጉሙ ውሃ ማለት ነው) እና ‘ስዩም’ ከሚለው የግዕዝ ቃል (የተሾመ፣ ሹም እንደ ማለት ነው) የተገኘ ሊሆን እንደሚችል ከፍተኛ ግምት አለ። በአንድ ላይ ተጠቃሎ ሲነበብም ‘የውሃ ሹም’ የሚለውን ትርጉም ይሰጣል። እስከ ዛሬ ድረስ በአክሱም ‘ማይ ሹም’ (የውሃ ሹም) ተብሎ የሚታወቅ ቦታ መኖሩ የስያሜውን እውነትነት ያጠናክረዋል። ለረጅም ዘመን የዋግ (ሰቆጣ) መሪዎች ‘ዋግ ሹም’ በሚል የማዕረግ ስም ይጠሩ እንደነበርም ይታወቃል። ከላስታ ነገሥታት መካከልም ሁለቱ ‘ግርማ ስዩም’ (የንጉሥ ይምርሃነ ክርስቶስ አባት) እና ‘ዛን ስዩም’ (የንጉስ ላሊበላ አባት) ተብለው ይጠሩ እንደነበር ልብ ይሏል። አክሱም የሚለው ቃል ስያሜ መሰረቱ የኩሽ (አገውኛ) እና የሴም (ግዕዝ) ቋንቋዎች ጥምረት ከሆነ የአክሱም መንግሥት፣ ሥልጣኔ እና ቅርሶቹ የኩሽና የሴም ሕዝቦች መስተጋብር ውጤት መሆናቸውን ከዚህ በላይ ማሳያ የለም።
ሆኖም ግን የታሪክና የአርኪኦሎጂ ማስረጃዎች እንደሚመሰክሩት የአገው ሕዝቦች በአክሱም ዘመነ መንግሥት አስተዳደርና እና የስልጣኔ ፈርጦቹ የነበራቸውን ከሁሉም የላቀ አስተዋጽኦ መካድ አይቻልም። ከጅምሩ አገዎች በቁጥር ብዙና በመልካዓ ምድራዊ አሰፋፈራቸውም ቀላል የማይባለውን የአክሱም መንግሥት ወሰነ ግዛት ያካተተ ነበር። አገዎች የመካከለኛውና የሰሜኑ የኢትዮጵያ ክፍል ቀደምት ነዋሪዎችና አገር አቅኝዎች መሆናቸውም ይታወቃል። እነዚህ ሕዝቦች የአባይ ወንዝ መነሻ ከሆነው ከጣና ጀምሮ የጎጃም፣የጎንደር፣ የላስታ፣የዋግ (ሰአቆጣ) እና የትግራይ በርካታ አካባቢዎችን በማካተት የመረብን ወንዝ ተሻግረው እስከ ኤርትራ ግዛት ከረን ድረስ ሰፍረው ይኖሩ ነበር። ይህ ትልቅ የሕዝብ ቁጥርና ሰፊ የቦታ ይዞታ በራሱ አገዎች በዘመነ አክሱም ተጽእኖ የመፍጠር አቅም እንደነበራቸው አመላካች ነው።
አገዎች ዓይነተኛ በሆኑ ጥንታዊ የታሪክ መዛግብት (primary sources) ከተጠቀሱት ጥቂት ሕዝቦች መካከል አንዱ ናቸው። ከላይ በተጠቀሰው የአዶሊስ የሃውልት ላይ ጽሑፍ (Adulis Inscription)፣ የ4ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የንጉሥ ኢዛና የድንጋይ ላይ ጽሑፍ (Ezana Inscription)፣ እንዲሁም በ6ኛውመቶ ክፍለ ዘመን የኮስሞስ ጽሑፍ (Christian Topography of Cosmas Indicopleustes) የአገዎችን እንጅ በዘመናችን የሚታወቁ የሌሎች ሕዝቦችን ስም አናገኝም። ከአገው ሌላ አጋዚ የሚለው ስም በጥንቱ መዛግብት የተገለጸ ሲሆን ይኸውም የግዕዝ ቋንቋ ተናጋሪ ሕዝቦችን (አጋዝያን) የሚመለከት እንደሆነ ብዙዎች ይስማሙበታል። በአዶሊስ ሐውልት ጽሑፍ (Adulis Inscription) ላይ የአክሱም ንጉስ ከአጋዚ ነገድ ጋር እንደተዋጋ ተጥቅሷል። በሌላ በኩል ከአክሱም መንግሥት ሥልጣኔ ጋር የቅርብ ዝምድና ሊኖራቸው ይችላል ተብለው የሚታሰቡት ሕዝቦች ስማቸው በጥንቱ የአክሱም ዘመን የታሪክ ሰነዶች አልተካተተም። ለምሳሌ የትግራይ ሕዝብ ለመጀመሪያ ጊዜ በጽሑፍ ተጠቅሶ የሚገኘው በ10ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ከአክሱም መንግሥት ማክተም በኋላ ነው።
አገዎች በአክሱም መንግሥት የባህል፣ የምጣኔ ሀብትና የፖለቲካ እንቅስቃሴ ውስጥ ጉልህ ድርሻ እንደነበራቸው የሚጠቁሙ አያሌ ማሳያዎች አሉ። ከነዚህም አንዱ አገዎች በአክሱም መንግሥት በከፍተኛ የአስተዳደር ኃላፊነት ያገለግሉ እንደነበር የሚያስረዳው የኮስሞስ ጽሑፍ ነው ። በዚህ የታሪክ ሰነድ ላይ እንደተገለጸው በንጉሥ ካሌብ ዘመነ መንግሥት ከፍተኛ ኃላፊነትና እምነት የሚጠይቀውን ረጅም የወርቅ ንግድ መተላለፊያ መስመር የሚቆጣጠረው የአገው ሰው ነበር። በተለይ ደግሞ ለአክሱም ስልጣኔ መዳበር አገዎች የነበራቸውን ጉልህ ሚና የምንረዳው የራሳቸውን መንግሥት ላስታ ላይ ከመሰረቱ በኋላ የአክሱምን ሥልጣኔ አሻሽለው መድገማቸው ነው። የመንግሥት ማዕከሉ ከአክሱም ወደ ላስታ ከመሸጋገሩ ውጭ በሁለቱ ዘመናት የነበረው የአስተዳደር ዘይቤ፣ የባህል፣ የቋንቋ፣ የውጭ ግንኙነት ወዘተ የጎላ ልዩነት ነበረው ብሎ ለመናገር አያስደፍርም። በአክሱምም በዛጉዬም ዘመናት ግዕዝን በዋና ቋንቋነት ይጠቀሙ ነበር። በአክሱምም በዛጉዬም ዘመናት ቤተ መንግሥትና ቤተክህነት እጅግ የጠበቀ ግንኙነት ነበራቸው። በርግጥ በዛግዬ ዘመን ነገሥታት ካህናትም ተፈጥረዋል። የአክሱም ነገሥታት በተለይ ከግብፅና ከኢየሩሳሌም ጋር የነበራቸው ግንኙነት በዛጉዬ ዘመንም ተጠናክሮ ቀጥሏል። የአክሱም ዘመን የህንፃ አሰራር ጥበብ በዳበረ መልኩ በዛጉዬ ዘመን ተንፀባርቋል።
አገዎች የአክሱም መንግሥት አካል ስለነበሩ ድሮም የሚያውቁትን የኪነ ህንፃን ሥራ በረቀቀ መንገድ በላስታ ላይ አሳይተዋል። በተለይ ደግሞ የቅዱስ ይምርሃነ ክርስቶስ እና የቅዱስ ላሊበላ አብያተ ክርስቲያናትን ስንመለከት ከአክሱም ዘምን የህንፃ ጥበብ ጋር ያላቸው የቅርብ ዝምድና ሁለቱም ከአንድ ምንጭ የተቀዱ መሆናቸውን ለመረዳት አያዳግትም። ወጥ ዓለትን በመፈልፈል ለሚፈልጉት ዓላማ ማዋልን መሰረት ያደረገው ኢትዮጵያዊ ሥልጣኔ በአንድም ይሁን በሌላ መንገድ ከአገው ሕዝቦች ጋር የተዛመደ ስለመሆኑ ዋነኛ አመላካች ነው። መርዶክ የተባለው ጸሐፊ “ሁሉም ማስረጃዎች የሚጠቁሙት የአገው ሕዝብ በአፍሪካ በባህላዊ የፈጠራ ክህሎቶች የተካኑ መሆኑን ነው።” በማለት የገለጸው ከዚህ ተነስቶ ሳይሆን አይቀርም።
ሲጠቃለል የአክሱም ዘመን ስልጣኔ ውጤት የሆኑ መንፈሳዊና ባህላዊ ቅርሶችን የራሱ ብቻ እንደሆኑ አድርጎ የሚያስብ የህብረተሰብ ክፍል ቢኖር ታሪካዊ እውነታው አይፈቅድለትም። ያም ከሆነ ከአገው ሕዝብ በላይ የቀረበ ማንም እንደሌለ የሚመሰክሩ ከበቂ በላይ ማስረጃዎች አሉ። አገዎችም ቢሆኑ በጊዜ ብዛት በተለይ በአማርኛ፣ በትግርኛ እና በኋላም ላይ በኦሮምኛ ቋንቋ ተናጋሪዎች የተዋጡ (assimilated) ወይም ከነዚህ ሕዝቦች ጋር የተቀየጡ (mixed) በመሆናቸው ብዙውን የጥንቱን የአገው ማኅበረሰብ የምናገኘው በነዚህ ሕዝቦች ውስጥ ጭምር መሆኑ መዘንጋት የለበትም። ደግሞስ አክሱም የሚለው ስያሜ ራሱ ከላይ እንደተመለከትነው በኩሽና በሴም ቋንቋዎች ጥምረት የተፈጠረ ቃል አይደል! ስለሆነም የጥንቱ የአክሱም ዘመን ስልጣኔ ቅርሶች የሁላችንም ቅድመ አያቶች ድንቅ የእምነት፣ የስራና የፈጠራ ውጤቶች መሆናቸውን ማስተባበል አይቻልም። አክሱማዊ ቅርሶቻችን የሁሉም ኢትዮጵያውያን አባቶቻችንና እናቶቻችን ሰርተውና ጠብቀው ያቆዩልን የጋራ ሀብቶቻችን ናቸው። ከዚህም በላይ የአክሱም መካነ ቅርስ በአሁኑ ጊዜ በዓለም ቅርስነት ተመዝግቦ የሚገኝ የዓለም ሕዝብ ሁሉ ሀብት መሆኑም ማወቁ ተገቢ ነው።
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ ከፍተኛ ኃይል ያለው ጎርፍ 36W ርዝመት IP65 LED flood flood አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan ከፍተኛ ኃይል ያለው ጎርፍ 36W ርዝመት IP65 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong ከፍተኛ ኃይል ያለው ጎርፍ 36W ርዝመት IP65 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ ከፍተኛ ኃይል ያለው ጎርፍ 36W ርዝመት IP65 LED flood flood ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
የፌደራል መንግስቱ ከድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ጋር ግድያ ጋር በተያያዘ የተለያዩ እርምጃዎችን ሲወስድ በተለይም በፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች፤ ሚዲያዎች፤ የጸጥታ ሃይሎች እና በርካታ ተጠርጣሪዎች ላይ የተወሰዱ አርምጃዎች ምናልባትም ጠ/ሚ ዐቢይ አህመድ ወደ ሀገር መሪነት ስልጣን ከመጡ ወዲህ ከፍተኛ የሚባል እስር ነው፡፡
መንግስት በሀገር አቀፍ ደረጃ ለተፈጠሩትና እየተፈጠሩ ላሉ ቀውሶች ተጠያቂ መደረግ ያለበት ብልጽግና ፓርቲ ዘራፊ ቡድን ብሎ የጠራው ህወሃት መሆኑን እንደ አቋም በያዘበት የባለፈው የስራ አስፈጻሚ ስብሰባ ላይ ህወሃትና እንደ ፈለገ የሚጋልባቸው ሆድ አደር ቅጥረኛ ቡድኖችና ግለሰቦች ሀገር የማፍረስ እንቅስቃሴ ላይ ተጠምደዋል ብሎ ነበር፡፡
በመሆኑም ህወሃትን በሚመለከት ብቻ በወሰዳቸው እርምጃዎች ግጭት እንዲባባስ መረጃ አሰራጭቷል ያለውን የክልሉን ቴሌቪዥን ከመዝጋት እስከ ሁለት የማዕከላዊ ኮሚቴ አባላትን በቁጥጥር ስር እስከማዋል የደረሰ የእርምጃ ጅማሮ እየታየ ነው በአንጻሩ ህወሃት በተደጋጋሚ በሰጣቸው መግለጫዎች የፌደራል መንግስቱ እየወሰዳቸው ያሉ እርምጃዎች የጠ/ሚ ዐቢይን የስልጣን ዘመን ከማሳጠርና ወደ ውድቀት ከመክተት ያለፈ ፋይዳ የለውም የሚል ዘለፋ አዘል ምላሽ ሰጥቷል፡፡
በዚህም የተዘጉ ሚዲያዎች እንዲከፈቱና የታሰሩ አመራሮቹ በአስቸኳይ ይፈቱ ብሏል ያም አለ ይህ ግን የትግራይ ክልል ወቅታዊ ሁኔታ ሲታይ የጦርነት ቅስቀሳው በባሰ ሁኔታ መቀጠሉን የሚያሳዩ ሁኔታዎች እንደሚስተዋሉ ነዋሪዎች ለአባይ ሚዲያ ተናግረዋል በትግራይ ክልል የተለያዩ አካባቢዎች በቀበሌ አስተዳደር የሚገኙ አመራሮች ሳይቀሩ ህዝቡን በመሰብሰብ ለጦርነት ዝግጅት ማድረግ እንዳለበትና እድሚያቸው ለጦርነት የደረሱ ወጣቶችን ለክልሉ መንግስት እንዲሰጥ ጥያቄ እያቀረቡ እንደሚገኙ የሚገልጹት ነዋሪዎች ወቅታዊ የፕሮፖጋንዳ ዘመቻው ወደምን ያመራ ይሆን የሚል ስጋት መፍጠሩን አስረድተዋል፡፡
በወልቃይት አካባቢዎች ያሉ ነዋሪዎች ለአባይ ሚዲያ እንደተናገሩት ከሆነ ከጦርነቱ ቅስቀሳ በአንጻሩ ህዝቡ የህወሃትን አስተዳደርን በቃህ ሊለው እንደሚገባና የጦርነት ቅስቀሳው እንደማይበጀው የሚገልጹ በራሪ ወረቀቶች እየተሰራጩ እንደሚገኙ ለማወቅ ተችሏል ይህ በእንዲህ እንዳለ የጦርነት ቅስቀሳው ላይ ተቃውሞ ያሰሙና ከእነሱ ግንኑኘት አላቸው የተባሉ ግለሰቦች በወልቃይት፤ በሽሬ፤ በተምቤንና በሌሎች የተለያዩ አካባቢዎች የጅምላ እስሮችና እንግልቶች እየተፈጸሙ ነው ያሉት የአይን እማኞች ከፍተኛ አፈናው መቀጠሉን ያብራራሉ፡፡
በህወሃትና በብልጽግና መካካል ያለው ተቃርኖ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተባባሰ መጥቶ ዛሬ ላይ ቢደርስም ከድርድርና ከስምምነት ያለፈ ለሚመስለው የሰፋ ቁርሾ ምን መፍትሄ ይመጣል የሚለውና መንግስት በህወሃት ላይ በሚወስዳቸው እርምጃዎችም ይሁኑ ህወሃት ህዝቡን በሚቀሰቀስበት አግባብ ንጹሃን ላይ ምንም ጉዳት መድረስ የለበትም የሚለው መነጋገሪያና መወያያ ሆኖ ቀጥሏል፡፡
የውይይት ጥያቄ፡- ሀ) ስለ 3ኛ ዮሐንስ ከመጽሐፍ ቅዱስ መዝገበ ቃላት አንብብ። በመዝገበ ቃላት ውስጥ የጸሐፊው፥ መልእክቱን ስለሚቀበሉ ሰዎች እና ስለ መልእክቱ ዓላማ የተሰጠውን ጠቅለል አድርገህ ጻፍ። ለ) 3ኛ ዮሐ 1 አንብብ። ጸሐፊው ማን ነው? መልእክቱ የተጻፈው ለማን ነው? ይህንን ከ2ኛ ዮሐ 1 ጋር አነጻጽር። እነዚህ ሁለቱ መልእክቶች የሚመሳሰሉት እንዴት ነው?
የ3ኛ ዮሐንስ መልእክት ጸሐፊ ራሱ የ2ኛ ዮሐንስ መልእክት ጸሐፊ መሆኑ ግልጽ ነው። በሁለቱም መልእክት ውስጥ ጸሐፊው ራሱን «ሽማግሌው» ሲል ይገልጻል። እንዲሁም ጸሐፊው እንደ «እውነት» እና «ፍቅር» የሚሉትን ቃላት ይጠቀማል። [ሁለቱም መልእክቶች «በፍቅር መዋደድ» (2ኛ ዮሐ. 1፣ 3ኛ ዮሐ. 1) እና «በእውነት መመላለስ» (2ኛ ዮሐ. 4፥ 3ኛ ዮሐ. 4) የሚሉትን ተመሳሳይ አሳቦች ይጠቀማሉ።] ስለሆነም፥ የ2ኛ ዮሐንስ መልእክት ጸሐፊ የ3ኛው ዮሐንስ መልእክት ጸሐፊ መሆኑ ግልጽ ነው። ቀደም ሲል እንደተመለከትነው፥ ምንም እንኳን ሽማግሌው ዮሐንስ በቀድሞይቱ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ የነበረ ሌላ አገልጋይ እንደሆነ የሚያስቡ ምሁራን ሲኖሩም፥ የእነዚህ መልእክቶች ጸሐፊ ሐዋርያው ዮሐንስ ይመስላል።
ጸሐፊው መልእክቱን ለማን እንደላከ ሲገልጽ፥ «በእውነት እኔ ለምወደው ለተወደደው ጋይዮስ» ይላል። ጋይዮስ በሮም ግዛት ውስጥ የተለመደ ስም ሲሆን፥ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ጋይዮስ የሚባሉ ብዙ አማኞች ተጠቅሰዋል። ከእነዚህም መካከል የመቄዶንያው ጋይዮስ (የሐዋ. 19፡29)፥ የደርቤው ጋይዮስ (የሐዋ. 20፡4)፥ የቆሮንቶሱ ጋይዮስ (ሮሜ 16፡23)፥ እንዲሁም ይኸው በ3ኛ ዮሐንስ ውስጥ የተጠቀሰው ጋይዮስ ይገኙባቸዋል። ምንም እንኳን በዚህ ስፍራ የተጠቀሰው ጋይዮስ ከላይ ከተጠቀሱት አንዱ ሊሆን ቢችልም፥ ይኼኛው ጋይዮስ በትንሹ እስያ ውስጥ ብዙም የማይታወቅ የቤተ ክርስቲያን መሪ የነበረ ይመስላል። በዚህ አገልጋይ ቤት ውስጥ ቤተ ክርስቲያን ትሰባሰብ ነበር። ዮሐንስ ጋይዮስን በደንብ በሚገባ ያወቀ ሲሆን፥ ምናልባትም በቤቱ ውስጥ ስለምትሰባሰበው ቤተ ክርስቲያን ምክር ሊሰጠው ፈልጎ ይሆናል። ምንም እንኳን ደብዳቤው የተጻፈው ለጋይዮስ ቢሆንም፥ ዮሐንስ ደብዳቤው (ቢያንስ ከደብዳቤው የተወሰነውን መልእክት) በቤተ ክርስቲያኒቱ ምእመናን እንደሚነበብ ተስፋ የሚያደርግ ይመስላል። ይህም ክርስቲያኖቹ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ ችግር የሚፈጥሩትን መሪዎች እንዴት እንደሚቋቋሙ ለማወቅ ያግዛቸዋል። አንዳንድ ምሁራን ጋይዮስን ወደ ክርስቶስ ማመን ያመጣው ዮሐንስ እንደነበረ ያምናሉ።
የ2ኛና 3ኛ ዮሐንስ መልእክቶች በተመሳሳይ ጊዜና በተመሳሳይ ስፍራ የተጻፉ ይመስላል። ምንም እንኳን ይህ ግምት ቢሆንም፥ አብዛኛዎቹ ምሁራን ዮሐንስ ይህን መልእክት ከ85-95 ዓመተ ምሕረት ባለው ጊዜ በኤፌሶን ከተማ ሆኖ እንደ ጻፈው ያምናሉ።
የ2ኛና የ3ኛ ዮሐንስ መልእክት ዓላማዎች ተመሳሳይ ናቸው። 3ኛ ዮሐንስ የተጻፈው ለጋይዮስና በቤቱ ውስጥ ለምትሰበሰበው ቤተ ክርስቲያን ነበር። መልእክቱ የተጻፈባቸው ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፡-
የመጀመሪያው ዓላማ፡ ዮሐንስ የላካቸውን አስተማሪዎች ሌሎች የቤተ ክርስቲያን መሪዎች ሳይቀበሷቸው ጋይዮስ ግን ስለተቀበላቸው ላከናወነው መልካም ተግባር ምሥጋና ለማቅረብ።
ሁለተኛ ዓላማ፡ ክርስቲያኖች ዲዮጥራጢስ ከተባለ የቤተ ክርስቲያን መሪ ተግባራት እንዲጠነቀቁ ለማሳሰብ። ዲዮጥራጢስ ሐሰተኛ ትምህርት ማስተማሩን የሚያመለክት መረጃ በዚህ ክፍል ውስጥ አልተጠቀሰም። ነገር ግን ሰውየው የሥልጣን ጥመኛ በመሆኑ ምክንያት እርሱ ያላጸደቀው ምንም ነገር እንዳይከናወን ያገደ ይመስላል። ዮሐንስ ከስፍራ ስፍራ እየተጓዙ እማኞችን የሚያስተምሩትን እስተማሪዎች የላከ ይመስላል። ነጎር ግን በእስያ ከሚገኙ አብያተ ክርስቲያናት የአንደኛዋ መሪ የሆነው ዲዮጥራጢስ እነዚህ አስተማሪዎች ተግባራቸውን እንዳያከናውኑ የከለከለ ይመስላል። እንዲሁም እነዚህን አስተማሪዎች በእንግድነት ለመቀበል የፈለጉትን ሰዎች ከቤተ ክርስቲያን ያባረረ ይመስላል። ዮሐንስ ጋይዮስ እነዚህን አስተማሪዎች ስለረዳ ያመሰግነዋል። ዲዮጥራጢስ ደግሞ ዮሐንስ ወደዚያው አካባቢ በመጣ ጊዜ ቅጣት እንደሚጠብቀው ያስጠነቅቀዋል።
ይህ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ከሚገኙት ሦስት ግላዊ ደብዳቤዎች አንዱ ነው። (ሦስቱ ግላዊ መልእክቶች ፊልሞና፥ 2ኛና 3ኛ ዮሐንስ ናቸው። ጢሞቴዎስና ቲቶ ለግለሰቦች የተላኩ መልእክቶች ቢሆኑም፥ በቀዳሚነት ቤተ ክርስቲያንን የሚያመለክቱ አሳቦች ስለተካተቱባቸው ከግላዊ መልእክቶች የተለዩ ናቸው።) ምንም እንኳን እነዚህ መልእክቶች ለግለሰቦች የተላኩ ቢሆኑም፥ አሳባቸው ለወጣቶች ሁሉ የሚጠቅም ነው። ለዚህም ነው እነዚህ ደብዳቤዎች፥ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የተካተቱት።
ዮሐንስ ስለ ክርስትና ላለው ግንዛቤ መሠረት የሆኑለትን ሁለት ቃላት ያያይዛቸዋል። በመጀመሪያ፥ ክርስትና በእውነት ላይ የተመሠረተ ነው። በዚህ አንድ ምእራፍ ውስጥ ውስጥ እውነት ስድስት ጊዜያት ተደጋግሞ ተጠቅሷል። ሁለተኛ፥ እውነት በፍቅር መገለጽ አለበት።
ዮሐንስ ሁለት ዓይነት የቤተ ክርስቲያን መሪዎችን ያነጻጽራል። ጋይዮስ መንፈሳዊ የቤተ ክርስቲያን መሪ ነበር። ለእውነት የሚታመንና ፍቅርን ያሳየ አገልጋይ ነበር። ይህንንም ያደረገው ሌሎች አማኞች ለተወሰኑ ግለሰቦች ፍቅርን እንዳያላይ ጫና እያሳደሩበት ሳለ ነበር። በሌላ በኩል ዲዮጥራጢስ የዓለማዊ መሪ ምሳሌ ነው። ራሱን ከሐዋርያው ዮሐንስ ከፍ አድርጎ በመመልከት ሥልጣንና ኃይልን ይሻ ነበር። የሚደግፉት ሰዎች ብቻ እንዲያገለግሉ የሚፈልግ ጠባብ አስተሳሰብ የተጫነው ሰው ነበር። እርሱ የማይደግፈውን ሰው የደገፈ ግለሰብ ከዲዮጥራጢስ ቤተ ክርስቲያን ይባረር ነበር። ይህ ሰው ፍቅር የማያውቅና በሐሜት የሰዎችን ስም የሚያጎድፍ አገልጋይ ነበር።
ኤችአይቪ ቫይረስ ኬዝ በትክክል ለመጀመሪያው ጊዜ መቼ ታየ ለሚለው ጥያቄ እስከዛሬ ምላሽ አልተገኘለትም፡፡ ይሁንና ከ30 ዓመታት በፊት በአንዳንድ ሰዎች ላይ መታየቱን ተከትሎ የመጀመሪያው ኬዝ በዚያው ሰሞን የተከሰተ ሊሆን እንደሚችል ብዙዎች ይስማማሉ፡፡
በቫይረሱ የተጠቁ ሰዎች የሚታይባቸው አንዳንድ እንግዳ የሆኑ የበሽታው ምልክቶች የሕክምና ባለሙያዎችንም ሆነ የዓለምን ሕዝብ ግራ ያጋባ ነበር፡፡ መነሻውንም ለማወቅ ችግር ነበር፡፡ አጥኚዎች ስለበሽታው መነሻ ለማወቅ ብዙ ጥረት ካደረጉ በኋላ እ.ኤ.አ. በ1999 ቫይረሱ ከጦጣ ወደ ሰው የተላለፈ እንደሆነ መላምት ሰጡ፡፡ መድኃኒቱን ማግኘት ግን መነሻውን እንደመገመት አልቀለለም፡፡
መድኃኒቱን ለማግኘት ከተከሰተበት ጊዜ ጀምሮ እስካሁን ባለሙያዎች ያልፈነቀሉት ድንጋይ የለም፡፡ ነገር ግን እስካሁን መድኃኒቱን ማግኘት የማይፈታ እንቆቅልሽ ሆኗል፡፡ በደም፣ ልቅ በሆነ ግብረሥጋ ግንኙነትና በመሳሰሉት ከሰው ወደ ሰው የሚተላለፈው የኤችአይቪ ቫይረስ እስካሁን 70 ሚሊዮን የሚሆኑ ሰዎችን አጥቅቷል፡፡ 35 ሚሊዮን ለሚሆኑ ሰዎች ሞትም ምክንያት ነው፡፡
ነጭ የደም ሴሎችን በማጥቃት የሰዎችን በሽታ የመከላከል አቅም በማዳከም ለተለየዩ በሽታዎች መዳረጉ በዚያ ዘመን ትልቅ እንቆቅልሽ ነበር፡፡ ቫይረሱን ከደም ውስጥ ማጥፋት የሚችል መድኃኒት ባይገኝም የፀረ ኤችአይቪ መድኃኒት መገኘት ትልቅ እፎይታን ፈጥሯል፡፡
ይሁንና ይህንን ሳያገኙ ሕይወታቸው ያለፈ ብዙዎች መገለልና መድሎ ደርሶባቸዋል፡፡ የእያንዳንዱን ቤት አንኳኩቷል፡፡ ሕፃናትን ያለ ወላጅ አስቀርቷል፡፡ ወንድምና እህታቸውን ያጡም ብዙ ናቸው፡፡ ከኤችአይቪ ጋር የሚወለዱ ሕፃናትም እንደቅጠል ረግፈዋል፡፡ ቫይረሱ በደማቸው መኖሩ እንደተነገራቸው ራሳቸውን ያጠፉ ጥቂት አይደሉም፡፡ የሞት ፍርድ እንደተፈረደባቸው ሁሉ አንበላም አንጠጣም ብለው በከፍተኛ ተስፋ መቁረጥ ስሜት ውስጥ ገብተው ሞታቸውን የሚጠባበቁም ነበሩ፡፡ ቤተሰብ አግልሏቸው ወደ ጎዳና የወጡም ያጋጥሙ ነበር፡፡
የተለያዩ ለጋሽ ድርጅቶች ትኩረት አድርገውበት በመሥራታቸው የነበረውን የተዛባ አመለካከት ከብዙ ጊዜ በኋላ በመጠኑም ቢሆን ለመቀየር ችለዋል፡፡ ሰዎችም ስለ ኤችአይቪ መተላለፊያ መንገዶች ተረድተው ራሳቸውን እንዲጠብቁ በቫይረሱ የተጠቁን እንዳያገሉ ለማድረግ ተችሏል፡፡
የቡና ጠጡ ፕሮግራሞች፣ ኤችአይቪ ላይ አተኩረው የሚሠሩ የተለያዩ የመገናኛ ብዙሃን ፕሮግራሞች ድራማዎች፣ ፊልሞች፣ መዝሙሮች በፀረ ኤድስ ዘመቻ ወቅት የኅብረተሰቡን ንቃት በመጨመር እያዝናኑ ማኅበረሰቡ ስለ ቫይረሱ መሠረታዊ መረጃ እንዲኖረው ጥቅም ላይ የዋሉ መሳሪያዎች ነበሩ፡፡ የተለያዩ የመገናኛ ብዙኃን ተቋማትም የቫይረሱን ስርጭት በመቆጣጠር ረገድ ትልቁን ሚና ተጫውተዋል፡፡
ይህ ሥርጭቱን ከመቆጣጠር ባለፈ ስለ ኤችአይቪ የነበረው የግንዛቤ ችግር እንዲቀየርና ኤች አይቪም እንደማንኛውም በሽታ እንዲታይ አድርጓል፡፡ በ2030 ኤችአይቪን ከዓለም ላይ ለማጥፋት እቅድ ተይዞ እየተሰራ ያለውም በዚሁ መነሻ ነው፡፡ ኢትዮጵያን ጨምሮ ሥርጭቱ በስፋት ይታይባቸው የነበሩ አገሮች ሥርጭቱን በመቀነስ ረገድ አበረታች ለውጥ ማሳየት ጀመሩ፡፡ ነገር ግን ይህንን ተከትሎ ኤችአይቪን ዋነኛ አጀንዳቸው አድርገው ይሠሩ የነበሩ ዓለም አቀፍ ተቋማት ትኩረታቸውን ወደ ሌሎች ወቅታዊ ጉዳዮች አደረጉ፡፡
ይህ ማህበረሰቡ ኤችአይቪ ቫይረስ የጠፋ ያህል ዝንጉ እንዲሆን አረንጓዴ መብራት የማሳየት ያህል መሆኑን የተረዱት ግን ቆይተው አሁን ነው፡፡ እ.አ.አ. በ1990ዎቹ አካባቢ 20 በመቶ የሚሆኑትነፍሰ ጡር እናቶች የኤችአይቪ ቫይረስ በደማቸው ውስጥ ይገኝ ነበር፡፡ ይህ ቁጥር ወደ 12 በመቶ ዝቅ ብሎም ነበር፡፡ በ2000 ዓ.ም. አምስት በመቶ የሚሆኑ የአገሪቱ ወጣቶች የኤችአይቪ ቫይረስ በደማቸው ውስጥ ይገኝ ነበር፡፡
በየጊዜው የተሠሩ የፀረ ኤድስ ዘመቻዎች በአሁኑ ወቅት ያለው የኤችአይቪ ሥርጭት መጠን ወደ 1.2 በመቶ ዝቅ እንዲል አስችለዋል፡፡ ይህ አበረታች ለውጥ ቢሆንም አገሪቱ ከኤችአይቪ ወረርሽኝ ነፃ ሆናለች ለማለት ግን ገና ብዙ ይቀራል፡፡ አንድ በሽታ ወረርሽኝ አይደለም የሚባለው የሥርጭት መጠኑ ከአንድ በመቶ በታች ሲሆን ነውና፡፡ አገሪቱ እዚህ ላይ ለመድረስ ጥቂትማ ቢሆን ይቀራል፡፡ በቅርብ ዓመታት ውስጥ የሥርጭት መጠኑን ከአንድ በመቶ በታች ለማውረድና በ2030 ደግሞ ኤችአይቪን ለማጥፋት የተያዘውን ዕቅድ ለማሳካት በምታስብበት በአሁኑ ‹‹ወቅት ውኃ ቅዳ ውኃ መልስ›› ዓይነት ከተያዘው የለውጥ መንገድ ወደኋላ የሚጎትቱ የሚመስሉ ምልክቶች እየተስተዋሉ ነው፡፡
ረቡዕ ጥር 17 ቀን 2009 ዓ.ም. በካፒታል ሆቴል ተዘጋጅቶ በነበረው የአንድ ቀን ወርክሾፕ ላይ ከቀረቡ ጥናቶች መረዳት የሚቻለው ይህንኑ ነው፡፡ በትግራይ ክልል በመተግበር ላይ ባለው ካሳ የተሰኘ በኤች አይቪ ዙሪያ የሚሠራ ፐሮጀክት በክልሉ ያለውን የኤችአይቪ ቫይረስ ሥርጭትን በተመለከተ ያሉት ክፍተቶች ለይ ጥናት በማድረግ የባለድርሻ አካላት በተገኙበት ውጤቱን ይፋ አድርጓል፡፡ በጥናቱ በአንዳንድ የክልሉ ክፍሎች የቫይረሱ ስርጭት በከፍተኛ መጠን መኖሩንና የግንዛቤ ችግር መኖሩ ተጠቁሟል፡፡
በክልሉ ያለው አጠቃላይ የቫረሱ ሥርጭት 1.6 በመቶ ነው፡፡ ይሁንና ሥርጭቱ ከቦታ ቦታ ከገጠር ገጠር የተለያየ መሆኑን የክልሉ ጤና ቢሮ ምክትል ኃላፊ አቶ ተክላይ ወልደማርያም ይናገራሉ፡፡ በደቡብ ትግራይ አላማጣ፣ ራያና አዘቦ እንዲሁም ምዕራብ ትግራይና የክልሉ ዋና ከተማ መ<span style=”font-size: 12.0pt;mso-bidi-font-size:11.0pt;line-height:200%;font-family:&quot;Ge” ez-1=”” numbers”,”sans-serif”‘=””>Gለ ከፍተኛ የኤችአይቪ ሥርጭት የሚታይባቸው አካባቢዎች ናቸው፡፡ ‹‹እኛም የተለየ ትኩረት አድርገን እየሠራን ያለነው በእነዚህ ቦታዎች ላይ ነው፤›› ብለዋል፡፡
ይህ በትግራይ ብቻ የታየ አይደለም፡፡ በአገሪቱ በሚገኙ የተለያዩ ቦታዎችም ተማሳሳይ ሁኔታዎች ተስተውለዋል፡፡ በከተሞች ያለው የሥርጭት መጠን 4.2 በመቶ ሲሆን፣ በገጠር ያለው ደግሞ 0.6 በመቶ ነው፡፡ ንግድና ኢንዱስትሪ እንዲሁም የኮንስትራክሽን ሥራዎች በሚበዙባቸው የአገሪቱ ክፍሎች ያለው የሥርጭት መጠን ከሌሎቹ አንፃር በጣም ከፍተኛ ሊባል የሚችል ነው፡፡
ለምሳሌ በጋምቤላ ክልል ያለው አጠቃላይ የሥርጭት መጠን አምስት በመቶ ነው፡፡ ነገር ግን በክልሉ በሚገኙ አንዳንድ ቦታዎች የኤችአይቪ ሥርጭት መጠን 23 በመቶ ደርሷል፡፡ በኦሮሚያ ክልል ያለው የኤችአይቪ ሥርጭት መጠን ከጋምቤላ ክልል በተቃራኒ ቀላል የሚባል 0.8 በመቶ ቢሆንም በክልሉ ውስጥ በሚገኘው ሻኪሶ ያለው የሥርጭት መጠን አሥር በመቶ ነው፡፡ በደቡብ ክልልም እንደዚሁ ተመሳሳይ የስርጭት መጠን እየተስተዋለ ነው፡፡
የሥርጭት መጠኑ ከቦታ ቦታ እንደሚለያይ ሁሉ በተለያዩ የኅብረተሰቡ ክፍሎች፣ በዕድሜ ክልልና ከፆታ አንፃር ይለያያል፡፡ 23 በመቶ የሚሆኑት ሴተኛ አዳሪዎች ከቫይረሱ ጋር አብረው ይኖራሉ፡፡ አገር አቋራጭ ተሽከርካሪዎች ላይ የሚሠሩ ሾፌሮሽ ደግሞ ከአራት በመቶ በላይ የሚሆኑት የቫይረሱ ተጠቂ ናቸው፡፡ 32 በመቶ የሚሆኑ አዲስ በቫይረሱ የሚያዙ የኅብረተሰቡ ክፍሎችም ከ15 እስከ 24 ዓመት የእድሜ ክልል ውስጥ የሚገኙ ወጣቶች ናቸው፡፡ በአገሪቱ በየዓመቱ አዲስ በቫይረሱ ከሚያዙ 21,000 ሰዎች መካከል 60 በመቶ የሚሆኑት ሴቶች ናቸው፡፡ 740,000 የሚሆኑ ከቫይረሱ ጋር ከሚኖሩ ሰዎች መካከል ተመርምረው ራሳቸውን ያወቁት 62 በመቶ የሚሆኑት ብቻ ናቸው፡፡ ከእነዚህ መካከል ደግሞ ፀረ ኤች አይቪ መድኃኒት እየወሰዱ የሚገኙት 53 በመቶ የሚሆኑ ናቸው፡፡
‹‹በ2020፣ 90 በመቶ የሚሆኑት የቫይረሱ ተጠቂዎች ራሳቸውን አውቀው መድኃኒት መውሰድ መጀመር አለባቸው የሚል ስትራቴጂክ ዕቅድ ይዘን እየሠራን ነው›› ያሉት በፌዴራል የኤችአይቪ መከላከልና መቆጣጠር ጽሕፈት ቤት ኃላፊ አቶ ሻሎ ዳባ ናቸው፡፡ እሳቸው እንደሚሉት፣ መድኃኒት ከመውሰድ ጋር ተያይዞ የሚታዩ ችግሮች አሉ፡፡ ማግለልና መድሎ አሁንም ድረስ አልቀረም የሚሉት ኃላፊው ቫይረሱ በደማቸው ውስጥ የሚገኝ አንዳንድ ሰዎች ማግለልና መድልዎን ሽሽት ራቅ ያለ አካባቢ ካለ ሆስፒታል ሕክምናና መድኃኒት መከታተል እንደሚጀምሩ፣ ነገር ግን ብዙም ሳይገፉበት መንገዱ አድክሟቸው መድኃኒቱን ለማቋረጥ እንደሚገደዱ ተናግረዋል፡፡
አጋጣማው ቫይረሱ ከመድኃኒት ጋር እንዲለማመድ ያደርገዋል፡፡ በመሆኑም ሁለተኛ ደረጃ ፀረ ኤችአይቪ መድኃኒት እንዲወስዱ ይደረጋል፡፡ ይህኛው መድሀኒት ግን ዋጋው ውድና ለአገሪቱም የማይመከር ነው ሲሉ ሰዎች ተከታትለው መድኃኒቱን መውሰድ እንዳለባቸው ተናግረዋል፡፡
‹‹ሰው በፊት ስለ ኤችአይቪ ሲሰማ ይደነግጥ ነበር፡፡ አሁን ማንም አይፈራም፡፡›› በማለት አስፈላጊው ትኩረት ሰጥቶ ካልተሠራ በ2030 የተቀመጠውን ግብ ማሳካት ቀርቶ ሊያገረሽ እንደሚችል ተናግረዋል፡፡ ለአገሪቱ በዚህ መጠን ሥጋት የሆነው የኤችአይቪ ሥርጭት መታየት ዋና ምክንያትም ማኅበረሰቡ ስለ በሽታው ያለው ግንዛቤ በተለያዩ ምክንያቶች ማሽቆልቆሉ ነው፡፡
በቅርቡ የተሠራ አንድ ጥናት እንደሚያመለክተው ስለ ኤችአይቪ በቂ ግንዛቤ ያላቸው ሰዎች መጠን ከዚህ ቀደም ካለው ጋር ሲነፃፀር ዝቅተኛ ነው፡፡ በጥናቱ መሠረት ስለ ኤችአይቪ ግንዛቤ ያላቸው ወንዶች 31 በመቶ ሴቶች ደግሞ 18 በመቶ ብቻ ናቸው፡፡
በስህተትና በግንዛቤ ማነስ ቫይረሱ ከአንዱ ወደ ሌላ ከሚተላለፍበት አጋጣሚ በተቃራኒው ሆነ ብለው ቫይረሱን የሚያስተላልፉ መኖርም ሌላው ራስ ምታት ነው፡፡ በዚህ ረገድ ዱከም ከተማ ውስጥ ታይቶ የነበረውን ነገር ማንሳት ይቻላል፡፡ ከተማው ከባድ ተሽከርካሪዎች የሚተላለፉበትና አባዛኛዎቹ የከባድ መኪና አሽከርካሪዎች ሾፌሮች የሚያርፉበት ነው፡፡ ሴተኛ አዳሪዎችም ይበዙበታል፡፡
እነዚህን የከባድ መኪና አሽከርካሪዎች እንደ አይነተኛ ገበያ ቆጥረው በአካባቢው የከተሙ ሴተኛ አዳሪዎች በኑሮ አስገዳጅነት የተሰማሩበት ሥራ ኤችአይቪ እንዳያስከትልባቸው ለራሳቸው ይጠነቀቃሉ፡፡ ያለኮንዶም ግብረሥጋ ግንኙነት መፈጸም በህይወታቸው ላይ የመፍረድ ያህል መሆኑን በአካባቢው የሚገኙ የፀረ ኤድስ ክበባት የሚሠሩ ሰዎች አስተምረዋቸዋል፡፡ ለዚህም ደንበኛቸው ያለኮንዶም ግንኙነት ለማድረግ ቢጠይቃቸውም ምላሻቸው አይሆንም ነው፡፡
በዚህ መልኩ ጥንቃቄ በጎደለው ወሲብ ሊከሰት ከሚችል ችግር ራሳቸውን ቢጠብቁም አንዳንድ ሰዎች ባልጠበቁት መንገድ የተወሰኑትን ለመሸወድ ችለዋል፡፡ በከተማው ሁለት ዓይነት ኮንዶም ይሸጥ ነበር፡፡ አንደኛው መደበኛ የሆነውና በየፋርማሲው የሚገኘው ኮንዶም ሲሆን ሌላኛው ደግሞ ‹‹የተሠራ›› ኮንዶሙ ስፐርም እንዲያፈስ ተደርጎ በማያስታውቅ መልኩ በመርፌ ተበሳስቶ አንዳንድ ባለሱቆችና ጀብሎዎች የሚሸጡት ነው፡፡
ይህ ከሁለት አመታት በፊት በከተማው ተሰምቶ የነበረና ሪፖርተርም በቦታው ተገኝቶ የዘገበው ነው፡፡ የተሠራ የሚባለውን ኮንዶም ተጠቅመው ቫይረሱን ለማስተላለፍ ሲሞክሩ የነበሩ ሰዎች እስኪነቃባቸው ድረስ ምን ያህል ሰው እንደተጠቃ ማን ያውቃል፡፡
እንዲህ ባሉ እኩይ ተግባራት የተሰማሩ የሚያደርሱት ጥቃት በሌላ መንገድ የሚታይ ሲሆን በግንዛቤ ምክንያት የሚፈጠሩትን አዳዲስ ኬዞች ለመቀነስ አቶ ሻሎ እንደቀድሞው የፀረ ኤድስ ዘመቻ ሊካሄድና የመከላከል ሥራ ሊሠራ እንደሚባ ገልጸዋል፡፡ ከዚህ በፊት የመከላከል ሥራ ይሠራ የነበረው የተለያዩ ዓለም አቀፍ ተቋማት ይለግሱ በነበረው የገንዘብ ድጋፍ ነበር፡፡ ዋና ለጋሽ የነበረው ግሎባል ፈንድ ሲሆን 334 ሚሊዮን ዶላር ይለግስ ነበር፡፡ በአሁኑ ወቅት ከድርጅቱ የሚገኘው የገንዘብ ድጋፍ ወደ 194 ሚሊዮን ዶላር ዝቅ ማለቱን፣ ይህ ደግሞ ከመድኃኒት ግዢ ባለፈ የሚፈይደው እንደሌለ ገልጸዋል፡፡ ‹‹ሕዝቡ የእኛ ነው፡፡ ችግሩም የእኛ ነው፡፡ የውጭ ድጋፍ መጣም አልመጣም አገር ውስጥ ያለውን ኃይል ተጠቅመን መሥራት አለብን›› በማለት ሁሉም ባለ ድርሻ አካላት የበኩላቸውን ሊወጡ እንደሚገባ አሳስበዋል፡፡
የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ በምርጫው ውድድር ወቅት በገቡት ቃል መሠረት ሕጋዊ ሠነድ የሌላቸው መጤዎች ወደ ሀገራቸው እንዳይገቡ ሲሉ በዩናይትድ ስቴትስና በሜክሲኮ መካከል ግንብ በመስራቱ ጉዳይ ላይ እየገፉ ነው፡፡
ሓደ ካብቶም ናብ ኤርትራ ዑደት ካከይዱ ምዃኖም ዝተሓበረ ክሉድ ቤልጅ፣ ምስ ማዕከን ዜና ኣር.ቲ.ኤስ ኣብ ዘካየዶ ቃ መጠይቕ፣ መንግስቲ ኤርትራ ሓደ ኩርንዓ ናይቲ ጠንቂ ጥራይ ከረድኣና ክፍትን እኳ እንተኾነ፣ እቲ ካልእ ጠንቅታት ስደት ኤርትራውያን’ውን ብናትና መንገዲ ከነጻርዮ ክንፍትን ኢና ኢሉ።
ዑደት እዞም ፖለቲከኛታት ናብ ኤርትራ ኣዘራራቢ ኮይንሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ነፍሲ ወከፍ እቲ ናብ ኤርትራ ዝብገስ ኣባል ፓርላማ፣ ወጻኢታቱ ባዕሉ ክሽፍን ምዃኑን ነዚ መረጋገጺ ከኣ ሰነዳት ከቕርቡ ከምዝኽእሉን’ውን ክሉድ ቤልጅ ብተወሳኽኪ ጠቒሱ።
የማናውያን ሰልፍታት ስዊዘርላንድ፣ “ኤርትራውያን ናይ ቁጠባ ስደተኛታት’ዮም፣” ብምባል ኣንጻሮም ክጉስጉሱ እንከለዉ፣ ጸጋማውያን ሰልፍታት ከኣ በንጻሩ፣ ኣብ ኤርትራ ምልኪን ከቢድ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ከምዘሎ ብምጥባቕ፣ ኤርትራውያን ፖለቲካዊ ዑቕባ ክወሃቦም’ዮም ዝሓቱ።
ኣብ ስዊዘርላንድ ዝርከብ ቆንስል መንግስቲ ኤርትራ፣ ነዞም ካብ የማናውያን ሰልፍታት ዝኾኑ ኣባላት ፓርላማ ናብ ኤርትራ ክበጽሑ ዕድመ ምቕራቡ፣ ብሓያሎ ፖለቲከኛታትን ማዕከናት ዜናን እታ ሃገር ብዓይኒ ጥርጣረን ነቐፌታን ይርአ ኣሎ።
አንቺ ባንዳ ወራዳ ቅሌታም ሌባ ፋንድያ የውሻ ዘር ቅዘናም የመለስ ሽንታሙ ዘር ትግሬ አጋሜ አለቀልሽ በጀግናዎቹ የአንበሳ ልጆች ኢትዮጵያኖች ተዋርደሽ ከነብስሽ በቅርቡ ትቀበሪያለሽ።
ሚሚ ሲበዷት ነጋ አንቺና ያ ቆዳ ባንዳ ሌባው አባትሽ የትም ከኢትዮጵያ ህዝብ አታመልጡም ሁለታችሁም ጎን ለጎን በኢትዮጵያ ህዝብ ፊት ትግራይ ውስጥ ትንጠለጠላላችሁ በቅርቡ።
ሚሚ ሲበዷት ነጋ አንቺና ያ ሆዳ ባንዳ ሌባው አባትሽ የትም ከኢትዮጵያ ህዝብ አታመልጡም ሁለታችሁም ጎን ለጎን በኢትዮጵያ ህዝብ ፊት ትግራይ ውስጥ ትንጠለጠላላችሁ በቅርቡ።
16፤ ለአደባባዩም ደጅ ከሰማያዊ ከሐምራዊም ከቀይም ግምጃ ከጥሩ በፍታም በጥልፍ አሠራር የተሠራ ሀያ ክንድ መጋረጃ ይሆናል፤ ምሰሶቹም አራት፥ እግሮቹም አራት ይሁኑ።
18፤ የአደባባዩ ርዝመት መቶ ክንድ ስፋቱም አምሳ ክንድ ይሁን፥ የመጋረጃውም ከፍታ አምስት ክንድ ይሁን፤ መጋረጃውም ከጥሩ በፍታ፥ እግሮቹም ከናስ የተሠሩ ይሁኑ።
21፤ በመገናኛው ድንኳን ውስጥ በምስክሩ ታቦት ፊት ባለው መጋረጃ ውጭ አሮንና ልጆቹ ከማታ እስከ ማለዳ ድረስ በእግዚአብሔር ፊት እንዲበራ ያሰናዱት፤ በእስራኤል ልጆች ዘንድ ለልጅ ልጃቸው የዘላለም ሥርዓት ይሁን።
“ … ወታደር ባለመሆኔ የጦርነቱን ውሎ ማተት አያምርብኝም፡፡ ያም ሆኖ የአድዋ ድል ዛሬ ብርቅ በሆኑብን ሁለት እሴቶች ረድኤት የተገኘ ይመስለኛል፡፡ እኒህ ሁለት እሴቶች መተባበርና መደማመጥ ናቸው፡፡ ጣልያኖቹ በጊዜው ወደ ጦርነት ሲገቡ ተስፋቸውን የጣሉት በመድፍና በጠመንጃቸው ሳይሆን ኢትዮጵያውያን ዝነኛ በነበሩበት የውስጥ መቆራቆስ ላይ ነው፡፡ የትግራይ ቅልጥም ሲመታ ሸዋ ያነክሳል ብለው አላሰቡም፡፡ በርግጥም በክፍለ ሀገሮች ውስጥ የተለያዩ ሽኩቻዎች ነበሩ፡፡ እኒህን ሽኩቻዎች አስረስቶ ኢትዮጵያውያንን ሁሉ ለአንድ አላማ ማሠለፍ ምኒልክነትን ይጠይቃል፡፡
“መደማመጥ ያልሁትን ላሳይ፡፡ አባ ዳኘው ከዛሬው የይስሙላ ፓርላማችን በተሻለ ሁኔታ ለልዩነቶች ቦታ የሚሰጥ ተንቀሳቃሽ ምክር ቤት በጦርነቱ ወቅት መፍጠር ችለዋል፡፡ ፀሐፌ ትእዛዝ ገብረሥላሴ በውጊያው ዋዜማ የነበረውን ሁኔታ እንዲህ ይገልፁታል
‘… አፄ ሚኒልክም በበነጋው ሰራዊቱን የቀኙን በቀኝ፣ የግራውን በግራ አሰልፈው ነጋሪትዋን እያስመቱ ወደሱ ተጓዙ፡፡ ኢጣሊያኖችም ዘበኛው ሲመጣ ባዩ ጊዜ ተመልሰው ወደ እርዳቸው ገብተው ተኙ፡፡
ከዚህ በኋላ ሰራዊቱም እንደ ኤሊ ስንመጣበት ከድንጋይ ይገባል፤ ስንመለስ ይወጣል፤ እንዲህ አርጐ ሊጫወትብን ነውን? ብሎ እጅግ አጥብቆ ተናደደ፡፡ መኳንንቶቹም ተሰብስበው ከዚህ ሰፍረን አድረን በማለዳ እዚያው ካሉበት ከርዱ ድረስ ሄደን እንዋጋለን ብለው መከሩ፡፡ ንጉሠ ነገሥቱም እሺ ብለው ድንኳኑን ለማስመጣት አዘዙ፡፡
ይህ ምክር ካለቀ በኋላ የትግሬው ገዢ ራስ መንገሻ ተሰልፎ በፈረስ ሆኖ መጣ፡፡ እሱም ይህ ምክር እንዳለቀ ባዬ ጊዜ አንድ ነገር ልናገር ይፍቀዱልኝ ብሎ ወደ ንጉሠ ነገሥቱ ቀርቦ እንዲህ አለ፡፡ እንደ ተርታ ነገር ካልሆነ ስፍራ ሄደን ልናስፈጀው ነውን? አለ፡፡ ይህ ምክር የተስማማ ምክር ሆነ፡፡ አፄ ምኒልክም ተመልሰው ከድንኳንዋ ከገቡ በኋላ እንዲህ አሉ፡፡ እንግዲህ ከሰፈሬ ወጥቶ ተኩስ አልጀመረ ባይኔ ካላየሁት ተሰልፌ አልወጣም፡፡’
“ርዕሰ-ብሔር ምኒልክ ሰራዊታቸውን እየመሩ ወደፊት ሲገሰግሱ የጣልያን ሰራዊት ስልታዊ ማፈግፈግ አድርጎ ወደ ምሽጉ ገባ፡፡ ምኒልክ በቀጣዩ ስትራቴጂ ላይ ለመወያየት አስቸኳይ ስብሰባ ጠሩ፡፡ በስብሰባው ላይ ወደ ጠላት ምሽግ ሄደን እንዋጋ የሚል ሐሳብ ቀርቦ ባብላጫ ድምፅ ፀደቀ፡፡ ምኒልክም በብዙሃኑ ተሰብሳቢ የቀረበውን ሐሳብ ለማስፈፀም ተዘጋጁ፡፡ ይሁን እንጂ ጄኔራል መንገሻ ዮሐንስ ዘግይቶ ስብሰባውን ከተቀላቀለ በኋላ “ምሽግ ድረስ ሄዶ መዋጋት በወገን ጦር ላይ ጉዳት ያስከትላል” ብሎ መከራከር ጀመረ፡፡ ምኒልክም “እኔ አንዴ ወስኛለሁ፤ ውሳኔዬ ካልጣመህ በሊማሊሞ በኩል ማቋረጥ ትችላለህ” ብለው ሳያሸማቅቁት ሐሳቡ እንዲጤን አደረጉለት፡፡ ሐሳቡ በድምፅ ብልጫ ፀደቀ፡፡ በድምፅ ብልጫ ያልሁት “ይህ ምክር የተስማማ ምክር ሆነ” የሚለውን የፅሐፌ ትዕዛዙን አማርኛ ተርጉሜ ነው፡፡”
“እንደተመለከተው አጤ ምኒልክ ልዩ ልዩ ሐሳቦችን ለማዳመጥና አወዳድረው የነጠረውን ሐሳብ ለማስፈፀም ዝግጁ ነበሩ፡፡ በአራት ነጥብ የታጠረ ግትርነት አልነበረባቸውም፡፡
“ሾፐናወር የተባለ የጀርመን አገር ፈላስፋ ከአድዋ ሠላሳ አምስት አመት አስቀድሞ “ከጥንት ግብፃውያንና ከህንዶች ውጭ ያለው ታላቅ የስልጣኔ ፍሬ ሁሉ በነጮች ጥረት ውጤት ነው፡፡ ከጥቁር ህዝቦች መካከል እንኳ የገዢነትን ስልጣን የሚይዙት በቀለም ፈካ ያሉት ናቸው” ብሎ ነበር፡፡ ያጤ ምኒልክ ፊት ይህንን ንድፈ ሐሳብ በይፋ ለማስተባበል የተፈጠረ አይመስልም?”
የዓለም ህዝብ ሁሉ ለመጀመሪያ ጊዜ ነጭን ድል ያደረገውን የጥቁር ጦር መሪ አጤ ምኒልክን ለማወቅ እጅግ ጓጓ፡፡ ምስላቸውን ለማየት ተቁነጠነጠ፡፡ ሙሉ ታሪካቸውን ለመስማት ተንሰፈሰፈ፡፡ ይህንኑ ተከትሎም፤ “እንኳንም ደስ አለዎት” ለማለት ከቁጥር የበዙ ደብዳቤዎች ይጎርፉላቸው ነበር፡፡ ከነዚህ ውስጥ አንዳንዶቹ በፖስታ ቤት በኩል የኢትዮጵያ ቴምብር የተለጠፈበት መልስ እንዲላክላቸው ይጠይቁ ነበር፡፡ ለምን… ?
ቴምብሩ ላይ ያለውን የምኒልክን መልክ ለማየት፡፡ ባለ ብዙ ዝናና ክብር ባለቤት የሆኑትን የምኒልክን ጥቁር ፊት ለማየት፡፡ የሰው ሀገር ሰው ሁሉ፤ “ዝናውን እንደሰማሁ መቼ ሄጄ ባየሁት”፣ “በጀግንነቱ እንደ ተማረኩ መች ተጉዤ ባገኘሁት”፣ “ካሁን ካሁን ፈቅዶልኝ ወታደር ሆኜ ባገለገልኩት” ያለላቸው አጤ ምኒልክ የኛ ናቸው፡፡ በዓለም ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ነጭን ያንበረከከ የጥቁር ጦርን የመሩት ንጉስ የኛ ናቸው፡፡መወድስ የማይበዛበት የአድዋ ድልም የኛ ነውና፣ እንኳን ትላንትም፣ ዛሬም፣ ነገም ለምንኮራበት በዓላችን በጤንነት አደረሰን! (ምንጭ: ነቆራ እና ሌሎችም ወጎች ከሕይወት እምሻው ጋር – Hiwot Emishaw)
ልክ የዛሬ 121 ዓመት እብሪተኛውን ጣልያን አድዋ ላይ ገጥሞ አይቀጡ ቅጣት የቀጣው የኢትዮጵያ ጦር በእምዬ ምኒሊክ ፊታውራሪነት በድል ተመልሶ አዲስ አበባ ሲገባ ህዝቡ በታላቅ እልልታና ጭፈራ ተቀበላቸው፤ ወዲያውም ግዳይ ሲጣልና ሲፎከር ለጀግኖቹ ክብር የሚከተለው ተገጠመለታቸው፡-
“… የተተከለው ድንኳን ሲታይ ከብዛቱ የተነሳ አፍሪካ ኤሮጳን ለመጠራረግ የተነሳች ይመስላል፡፡ የጦርነቱ ዕለት ኢትዮጵያውያኑ ደማቅ ቀለም ያለው ካባ ለብሰው፤ ጠመንጃና ጦር ይዘው፤ ጎራዴ ታጥቀው፤ የነብር ያንበሳ ቆዳ ለብሰው፤ አዝማሪዎቹ እየዘፈኑ፤ ቄሶች፤ ልጆች፤ ሴቶች ሳይቀሩ ፀሐይዋ ፈንጠቅ ስትል በተራራው ላይ በታዩ ጊዜ የኢጣሊያን ክፍል አሸበሩት” የበርክለይ ምስክርነት፤ አጤ ምኒልክ በጳውሎስ ኞኞ፤ ገጽ 195
ግርማ ካሳ (ምላሽ ለ አብርሃ ደስታ) - “ሚኒሊካዊ አስተሳሰብ የአንድነትና የልማት አስተሳሰብ ነው” በሚል ርእስ ለጦመርኩት ወንድም አብርሃ ደስታ(Abraha Desta)...
ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ሽግራብ ከሰላ ሱዳን ዝሰፈሩ ኤርትራዊያን ኣብ’ዚ ቅነ’ዚ ካብ ‘ራሻይዳ’ ኢሎም ዝገልፅዎም ተፃባእቲ ሓያል ጥቅዓትን ብድሆን ኣጋጢምዎም ከምዝነበረን እቲ ፀገም መሊኡ ከምዘይተፈትሐን ይዛረቡ።
ድሕነተን ዘየተኣማምና ጀላቡ ኣብ ምስጋር’ቶም ስደተኛታት ኣብ ጥቅሚ እናዋዓላ ብርክት ዝበሉ ኤርታራዊያን ይሞቱና ስለዘለው ኢልና ምስ’ቶም ‘ራሻይዳ’ ተላቲምና ዝብሉ እቶም ኣጋይሽ ኩነታቶም ኣዝዩ ኣስጋኢ ኮይኑ ኣሎ’ውን ይብሉ።
መንግቲ ኣውስትራሊያ ነቲ ተኸሲቱ ዘሎ ቅልውላው ባርዕ ጫካን ዝህቦ ዘሎ ግብረ መልሲን ዝወስዶ ዘሎ ስጉምቲ ክሊማ ተወቒሱ። ቀዳማይ ሚኒስተር ስኮት ሞሪሰን ነዚ ዝከላኸል መልሲ ይህብ። ባርዕ ንኽጋደድ ለውጢ ክሊማ ግዲኡ ጌሩ ክከውን ይኽእልዩ እንተኾነ ዕደና ኮልን ጽኑዕ ፖሊሲ ብዛዕባ ምፍናው ካርቦን ናብ ኣየር መፍትሒ ክኸውን ኣይክእልን’ዩ ኢሉ ከምዝአምን ሚስተር ሞሪሶን ገሊጹ አሎ፡፤
ኤስ / ነጭ ኤስ / ጨለማ ግራጫ S / ሮዝ S / ሰማያዊ መ / ሮዝ መ / ሰማያዊ መ / ነጭ ኤም / ጨለማ ግራጫ L / White ኤል / ጨለማ ግራጫ ኤል / ሰማያዊ ኤል / ሮዝ ኤክስኤል / ነጭ። ኤክስኤል / ጨለማ ግራጫ ኤክስኤል / ሮዝ ኤክስኤል / ሰማያዊ
የፍትወት ቀስቃሽ የትከሻ ሹራብ ልቅ ሹራብ ከፍተኛ Pልቮቨርስ ሹራብ ልብስ መዝለያ - ኤስ / ነጭ ወደኋላ እንደተመለሰ እና ልክ እንደ ክምችት ከተጫነ በኋላ ወዲያውኑ ይጭናል ፡፡
እርግዝናን ከተለያዩ የጤና ጉዳዮች ጋር በማየት ለጥንቃቄ ይረዳል በሚል ለንባብ ያበቃው National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion ሲሆን ለንባብ የበቃውም እ.ኤ.አ August 13, 2020 ነው፡፡ ይህ ማእከል እርግዝናን ከእርግዝና በፊት ከነበሩ የተለያዩ ሕመሞች እና በእርግዝና ወቅት ሊፈጠሩ ከሚችሉ ሕመሞች ጋር በማነጻጸር ሊደረጉ ይገባቸዋል የሚላቸውን የምርምር ውጤቶች ታነቡ ዘንድ ወደ አማርኛ መልሰ ነዋል፡፡
በእርግዝና ወቅት የሚከሰቱ የጤና ችግሮች ወይንም ውስብስብ ነገሮች አሉ ሲባል የእርጉዝዋን ሴት ወይንም ያረገዘችውን ልጅ አለዚያም የሁለቱንም ጤንነት ሊጎዳ የሚችል ነገር ነው፡፡ አንዳንድ ሴቶች በእርግዝና ወቅት የሚነሳ ሕመም ሊኖራቸው የሚችል ሲሆን አንዳንዶች ደግሞ ከማርገዛቸው በፊት የጤና ችግር ሊኖራቸው ይችላል፡፡ ስለዚህም ለማንኛዋም ሴት ከማ ርገዝዋ በፊት የህክምና ወይንም የምክር አገልግሎት ማግኘት እንዳለባት ጥናቶች ያስረዳል፡፡
ማንኛዋም ሴት ከማርገዝዋ በፊት ቀደም ሲል ስለነበራት የጤና ችግር ለሐኪምዋ በማማከር ምን አይነት ጥንቃቄ ማድረግ እንዳለባት መጠየቅ መረሳት የለበትም፡፡ ከእርግዝና በፊት ስለ ነበረው የጤና ችግር ሐኪሙ ማወቁ ጠቃሚ የሚሆነው የህክምና ባለሙያው ልታረግዝ ያቀ ደችው ሴት በእርግዝናዋ ወቅት በምን መንገድ በጤናማ ሁኔታ ሕመሙን እየተቆጣጠረች መቀጠል እንዳለባት ለመወሰን ስለሚረዳው ነው፡፡ ለምሳሌም፤
በሌላም በኩል ከእርግዝና በፊት ይወሰዱ የነበሩ መድሀኒቶች ከሐኪም ውሳኔ ውጭ በሆነ መንገድ በእርግዝና ወቅት ቢቋረጡ የጤና ችግር እንደማያስከትሉ ምንም ማረጋገጫ የለም፡፡
ስለዚህም ከእርግዝና በፊት ስለነበረው የጤና ሁኔታ በዝርዝር ከሕክምና ባለሙያው ጋር በመነ ጋገር እና ችግሩን በመቆጣጠር ጤናማ በሆነ መንገድ እርግዝናው ሊጠናቀቅና ጤናማ ልጅ ለመውለድ መንገዱን ማመቻቸት ተገቢ መሆኑን ማመን ይገባል፡፡
እርግዝና ሲከሰት ያረገዘችው ሴት ባልተለመደ ሁኔታ አንዳንድ የማይመቹ ነገሮች ሊስተዋሉባት ይችላል፡፡ ንዴት፤ ምቾት ማጣት፤አንዳንድ የህመም ስሜት የመሳሰሉ ነገሮች ባረገዘችው ሴት ላይ ሊስተ ዋል ይችላል፡፡ አንዳንዴም ላረገዘችው ሴት ስሜቱ በምን ምክንያት እንደተከሰተ መገ መት ሊየስቸ ግራት እና ትክክል ነው ወይንስ አይደለም የሚለውን ጥያቄ ለራስዋ መመለስ ሊያስቸግራት ይችላል፡፡ በእርግዝና ወቅት የሚከሰቱ የጤና ችግሮች በአካል ወይም በስነልቡና ላይ የሚታዩ ሊሆኑ ይችላሉ። እነዚህ ችግሮች በእርግዝናው ምክንያት ወይንም በሌላ ምክንያት ሊከሰቱ የሚችሉ ሲሆን አብዛኞቹ በከፋ ደረጃ የማይስተዋሉ እና ጉዳታቸውም እድገት አድርጎ የበለጠ የታማሚነት ስሜትን አያሳዩም። ይሁን እንጂ ምንም እንኩዋን ሕመሙ በከፍተኛ ሁኔታ ደርሶ እርጉዝዋን ሴት ባይረብሻትም በውጤቱ ግን እናትየውን ወይንም የተረገዘውን ልጅ ሊጎዳ እንደሚችል አስቀድሞ መገመት ይጠቅማል። ሁሉም ሰው (ባል፤ እናት፤ አባት፤ እህት፤ ወንድም፤ ወይንም በአካባቢው የሚገኙ ጉዋደኛ ጎረቤት…ወዘተ) ሊያውቀው የሚገባው ነገር ማንኛዋም ሴት በእርግዝና ወቅት ከሕክምና ባለሙያ ጋር የቅርብ ግንኙነት ማድረግ፤ የክትትል ጊዜን ማክበር እንደሚገባት ነው፡፡
በእርግዝና ወቅት ሊከሰቱ ይችላሉ ከሚባሉት የጤና ችግሮች አንዱ የደም ማነስ ነው፡፡ የደም ማነስ ሲባል አንድ ጤናማ ሰው ሊኖረው ከሚገባው ቀይ የደም ሴል ቁጥር በታች ሲኖረው ነው፡፡ አንዲት እርጉዝ ሴት የደም ማነሰ ሕመም ከገጠማት በሚደረግላት ሕክምና የቀይ የደም ሴሎች መጠን እንዲስተካከል ይደረጋል፡፡ አንዲት እርጉዝ ሴት የደም ማነስ ካጋጠማት ድካም ሊኖራት እና ጠንካራ ላትሆን ትችላለች፡፡ ይህ የጤና ችግር iron and folic acid suppl- ement) አይረን እና ፎሊክ አሲድ የተባሉ ንጥረ ነገሮችን በተጨማሪነት እንድትወስድ ግድ ይላል፡፡ የህክም ናው ባለሙያ እርጉዝዋ ሴት እስክትወልድ ድረስ ባላሰለሰ የአይረን መጠንን መከታተል ይጠበቅበታል፡፡
የሽንት ቧንቧ ወይንም በአካባቢው የሚፈጠር ህመም መነሻው በባክቴሪያ ምክንያት የሚከሰት ኢንፌክሽን ሊሆን ይችላል፡፡ አንዲት እርጉዝ ሴት ይህ ሕመም ሲከሰትባት የሚከተሉትን ስሜቶች ታያለች፡፡
ከላይ የተጠቀሱት ስሜቶች የሚስተዋሉ ከሆነ በፍጥነት ወደሕክምና ባለሙያ በመሄድ የተፈ ጠረውን ኢንፌክሽን በሚሰጠው የህክምና አገልግሎት ማስወገድ ይጠቅማል፡፡ በእርግጥ እርግ ዝና ያላት ሴት ከሽንት ጋር በተያያዘ ሕመም ቢሰማትም ባይሰማትም ቀድሞውኑም ክትትል ዋን ስትጀምር የሽንት ምርመራ ስለሚደረግ በጊዜው ሊታወቅ ይችላል፡፡ ነገር ግን የህክምና ክትትላቸውን ችላ የሚሉ ካሉ ሊጎዱ ስለሚችሉ ቅድመ ጥንቃቄ ማድረግ ተገቢ ነው፡፡
አንዲት እርጉዝ ሴት እንደዚህ አይነት ስሜቶች ከአንድ ሳምንት በላይ ሲኖሩአት ድብርት ውስጥ እንደገባች መገመት ይቻላል፡፡ አንዲት እርጉዝ ሴት ድብርት ሲሰማት ለእራስዋም ሆነ ገና ላልወለደችው ልጅ ምንም አይነት ጥንቃቄ ላታደርግ ትችላለች። በእርግዝና ወቅት ድብርት የሚሰማት ከሆነ ከወለደች በሁዋላም ድብርቱ እንደሚኖራት መገመት ይቻላል፡፡ ስለዚህም ለእ ርጉዝዋ ሴትም ሆነ ላልወለደችው ልጅ አስፈላጊው ሕክምና ሊደረግላቸው ይገባል፡፡ እርጉ ዝዋ ሴት የእርግዝና ክትትል በምታደርግበት የህክምና ቦታ ስትቀርብ ከሐኪምዋ ጋር በሚገባ መማ ከር ይጠበቅባታል፡፡ ምናልባትም እስዋ እንደችግር ባትቆጥረው እንኩዋን ባለቤትዋ ወይንም በቅ ርብ ያለ ሰው ለሐኪምዋ ሁኔታውን ማስረዳት ይጠበቅባቸዋል፡፡ ይህ እርምጃ በጤና ወልዶ ጤናማ ልጅ ለማሳደግ ይረዳል፡፡
በእርግጥ ብዙዎቻችን ባለፉት አመታት ከፍተኛ ዘረፋና ሌብነት ሲፈፅሙ የነበሩት ሰዎች ከፍተኛ የህወሓት አመራሮች እና ጄኔራሎች ይመስሉናል። በዚህ የወንጀል ተግባር የተሰማሩት አመራሩ ብቻ ሳይሆን ብዛት ያላቸው የህወሓት አባልና ደጋፊ የሆኑ የትግራይ ተወላጆች ናቸው። በዛሬው ዕለት በተካሄደው የተቃውሞ ሰልፍ ላይ ኢትዮጵያ ውስጥ ተወልደው ሱዳን የሚቀላውጡት፣ በተግባር የማያውቁትን ሕገ-መንግስት ይከበር የሚሉት፣ እንዲሁም ከዘረፏት ሀገር ክብርና ውዳሴ የሚሹት እነዚህ ሌቦች ናቸው።
ባሳለፍነው ሳምንት በአፋር ክልል “አብዓላ” በትምባል 2000 ሰዎች በሚኖሩባት ከተማ 55 ኢንተርናሽናል ሆቴሎች ለመገንባት በሚል ሰበብ ብረታ ብረትና ሌሎች የግንባታ ዕቃዎች ከቀረጥ ነፃ ወደ ሀገር ውስጥ ካስገቡ በኃላ አንድም ሆቴል አለመገንባታቸውን የገቢዎች ሚኒስትር ወ/ሮ አዳነች አቤቤ መግለፃቸው ይታወሳል። በዚህ መልኩ ባለ አመስት ኮኮብ ሆቴል ለመገንባት የሚያስፈልጉትን የግንባታ ዕቃዎች ከቀረጥ ነፃ ወደ ሀገር ካስገቡ በኋላ ያስገቡትን ዕቃዎች በህገወጥ መንገድ በመሸጥ በሀገርና ህዝብ ላይ ዘረፋ ሲፈፅሙ የነበሩት እና ከእነሱ ጋር የጥቅም ትስስር ያላቸው ሰዎች የዛሬውን የተቃውሞ ሰልፍ በማስተባበርና በመምራት ረገድ ግንባር ቀደሙን ድርሻ እንደተወጡ ጥርጥር የለኝም።
ከውስጥ አዋቂዎቸ በደረሰኝ የሰነድ ማስረጃ መሰረት ከላይ በተጠቀሰው የዘረፋ ተግባር የተሰማሩት ሰዎች በሙሉ የትግራይ ተወላጆች ናቸው። ከታች ያለው በአፋር ክልል የአብዓላ ወረዳ የኢንቨስትመንት ፍቃድ በማውጣት የግንባታ ዕቃዎችን ከቀረጥ ነፃ በማስገባት የህገወጥ ንግድ ሲያከናውኑ የነበሩ ባለሃብቶች/ድርጅቶች ስም ዝርዝር ነው።
በዝርዝሩ ውስጥ የተጠቀሱት 40 ሰዎች በሙሉ የትግራይ ክልል ተወለጆች ናቸው። ከእነዚህ ውስጥ 32አቱ የኢንቨስትመንት ፍቃድ ያላቸው ሲሆን 19 ደግሞ “TIN Number” አላቸው። ስለዚህ 21 ሰዎች ያለ “TIN Number” እንዲሁም 8 ሰዎች ያለ ኢንቨስትመንት ፍቃድ፣ 3 ሰዎች ደግሞ TIN Number ሆነ የኢንቨስትመንት ፍቃድ ሳይኖራቸው በአብዓላ ወረዳ ኢንተርናሽናል ሆቴል እንገነባለን በሚል ከቀረጥ ነፃ ብረታ ብረትና የግንባታ ዕቃዎች ከቀረጥ ነፃ እያስገቡ ሲነግዱ የነበሩ ሰዎች ናቸው። ዛሬ በመቀሌ የተቃውሞ ሰልፍ ያካሄዱት እንዲህ ያሉ ሀገር ሲዘርፉ የነበሩና ከእነሱ ጋር የጥቅም ትስስር የነበራቸው ሰዎች ናቸው። በእርግጥ ሀገር ሲዘርፉ የነበሩ ሌቦች ፍትህና ተጠያቂነት ሲመጣ ሀገር ለማፍረስ ይሞክራሉ። ይህንንም በዛሬው ዕለት በተግባር አረጋግጠዋል።
የኢትዮጵያዉ ጠቅላይ ሚንስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ በኬንያ ጉብኝት ላይ ናቸዉ። ሮብ ማታ ናይሮቢ የገቡት ጠቅላይ ሚኒስትሩ ከኬንያዉ ፕሬዝደንት ኡሁሩ ኬንያታ ጋር የጋራ ዉይይት ካደረጉ በኋላ በማዕድን (ተፈጥሮ ጋዝ)፣ በጤና ፣ በስፖርት፣ በድምበር ጥበቃና በትምህርት ዘርፍ 5 ስምምነቶችን ተፈራርመዋል። ሁለቱ መሪዎች ከኬንያ የድንበር ግዛት ለሙ እስከ አዲስ አበባ ሊዘረጋ የታሰበዉን የነዳጅ ቱቦ መስመር ስምምነቱን በዚህ ዓመት መጨረሻ ለመፈራረም ከመግባባት ደርሰዋል።
ጠቅላይ ሚንስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ በኬንያ ጉብኝታቸዉ ለ3 ቀናት እንደሚቆዩ ተገልጿል። ናይሮቢ ሲገቡ አቀባበል ያደረጉላቸዉ የኬንያ ምክትል ፕረዝደንት ዊልያም ሩቶ ናቸዉ። ትላንት ማታም ከኬንያዉ ፕረዝደንት ኡሁሩ ኬንያታ ጋር በኬንያ ብሔራዊ ቤተ- መንግስት ተገናኝተዉ ሠፊ ወይይት አድርገዋል። ሁለቱ መሪዎች ለጋዜጠኞች በሰጡት መግለጫ ኬንያና ኢትዮጵያ ስምምነቶች መፈራረማቸዉን አረጋግጠዋል። ስምምነቶቹም በማዕድን ማዉጣት፣ በጤና፣ በስፖርት፣ በህገወጥ የሰዎች ዝዉዉርና በትምህርት ዘርፍ ሲሆኑ፣ ሌላዉ ደግሞ በአይነቱ ልዩ የሆነ የንግድ ስምምነት መፈራረማቸዉን የኬንያዉ ፕረዝደንት ኡሁሩ ኬንያታ ተናግረዋል።
ኬንያ ከኢትዮጵያ ጋር የተፈራረመቻቸዉን ስምምነቶች ኢትዮጵያን በመወከል የዉጪ ጉዳይ ሚኒስትሩ ዶ/ር ቴዎድሮስ አድሃኖም፣ የትራንፖርት ሚኒስትሩ አቶ ገበየሁ ወርቅነህ፣ የማዕድንና ኢኔርጂ ሚኒስትሩ አቶ ቶሎሳ ሻጌና የእርሻና የተፈጥሮ ሃብት ሚኒስትሩ አቶ ስለሺህ ጌታሁን ስምምነቶቹን ተፈራርመዋል።
‘ኬንያንና ኢትዮጵያ አንድ የሚያደርጋቸዉ ብዙ ነገር አላቸዉ፣ ፕረዝደንቱ እንዳሉት አካካቢያችንን ሰላማዊ ለማድረግ መሥራት አለብን፣ ይህ አካባቢ ሰላማዊ ሆኖ ለንግድ፣ ለኢንቨስትመንትና ቱሪዝም አመቺ እንዲሆን ማድረግ የሚችሉት ኢትዮጵያና ኬንያ ብቻ ናቸዉ። ስለዚህም ዛሬ የተፈራረምናቸዉ ስምምነቶች ይሄ ዓላማ እንዲሳካ ጥሩ ግብዓት ይሆናሉ፣ ይህ ስምምነት እዉን እንዲሆን የበኩላቸዉን አስተዋጽኦ ያደረጉ በተለይ የፕረዝደንቱ ልኡካንን ከልብ ማመስገን እፈልጋለሁ። በሁለቱ ሃገሮች መካከል ያለዉን ትብብር የተሻለ ለማድረግ ኢትዮጵያ ሁሌም ዝግጁ ናት።’
ከስምምነቶቹ መካከል ከኬንያ የድምበር ግዛት ለሙ እስከ አዲስ አበባ ሊዘረጋ የታሰበዉ የተፈጥሮ ጋዝ ቱቦ መስመር ትልቁ ሲሆን ኬንያና ኢትዮጵያ በዚህ በ2016 ዓ.ም መጨረሻ ስምምነቱ ወደ ተግባር የሚቀይር ሌላ ስምምነት እንደሚፈራረሙ የኬንያ ቤተ መንግስት በሰጠዉ መግለጫ አሳዉቋል። በኬንያ የኢትዮጵያ አምባሳደር የሆኑት አምባሳደር ዲና ሙፍቲ የፕሮጀክቱን አተገባበር በተመለከተ ማብራርያ ሰጥተዋል።
ኢትዮጵያ ባለፈዉ ሚያዝያ ወር በኦሞ ወንዝ ላይ ግልገል ጊቤ ቁጥር አራት የኃይድሮ ኤለክትሪክ ማመንጫን ለመገንባት ያሳወቀች ስትሆን የፕሮጀቱ መገንባት በሰሜን ምዕራብ ኬንያ የሚገኘዉን ቱርካና ኃይቅ ያደርቃል በማለት የኬንያ የዉጪ ጉዳይ ሚኒስትር አሚና መሃመድ ከሳምንት በፊት ‘ዘ ስታር’ ለተባለ የኬንያ ጋዜጣ ተናግረዉ ነበረ። እንደያኔዉ ዘገባ ኬንያ ስለ ግልገል ጊቤ ቁጥር አራት ለኢትዮጵያ አቤት እያለች መሆኑ የተነገረ ሲሆን ትላንት የሁለቱ ሃገሮች የዉጪ ጉዳይ ሚኒስትሮች ሲገናኙ ኬንያ ይህንን ጥያቄ አቅርባ ነበር ወይ ተብለዉ አምባሳደር ዲና ተጠይቀዉ፣ ይህ ጥያቄ በሁለቱ ሃገር መሪዎች መካከል አልነበረም ብለዋል።
ሎሚ ኣብ መደብ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ብምስታፍ ወረ ክራማት ክህቡና ዝተዓደሙ ሓረስቶት፡ ነጋሲ ተስፋሚካኤል ካብ ኸባቢ መንደፈራ ክኸውን ከሎ፡ ኣስመላሽ ወልዱ ድማ ካብ ኸባቢ ዓድግራት`ዩ።
“ወቅቱ የኢህአዲግ ደጋፊ፣ የኢህአዲግ ተቃዋሚ፣ የዚህ ብሔር የዚያ ብሔር፣ የዚህ ሃይማኖት የዚያ ሃይማኖት ተከታይ ሳንባባል ፊታችን ወደተደቀነው ሁኔታ በኢትዮጵያዊነት መንፈስ፣ በመቻቻልና በዕርቅ መንፈስ የምንጓዝበት መሆን ይገባዋል” ሲሉ የሀገሪቱ የቀድሞ የመከላከያ ሚኒስትር አቶ ስየ አብርሃ አሣሰቡ።
አቶ ስየ የጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊን ዜና ዕረፍት አስመልክቶ ለአሜሪካ ድምፅ ራዲዮ በሰጡት አስተያየት ኢትዮጵያ የያዘቻቸው ጥሩ ጥሩ የልማት ጅማሮዎች በመልካም አስተዳደር፣ በመቻቻልና ሁሉን ባካተተ መንገድ ወደፊት መግፋት እንዲቻል መክረዋል፡፡
“የፖለቲካ መደላድሉ አስቸጋሪና አሳሳቢ ከመሆኑ አኳያ አቶ መለስ ይህን በበቂ መደላድል አስተካክለውት በሆነ እንዴት በተደሰትን የሚል ሁኔታ ላይ እንገኛለን” ብለዋል።
በኢህአዲግ በኩል ሕዝቡን ለበጎ መንፈስ ለማነሳሳት እና ለማስተባበር፣ በሕዝብ ላይ ብዙ ጉዳት ያስከተሉ የፀረ-ሽብርና የሲቪክ ማህበራትን የሚመለከተው ህጎች እንዲሠረዙ፣ ከዚህ ጋር ተያይዞም የታሠሩ እንዲፈቱ፣ ክስ የተመሠረተባቸውም እንዲነሣላቸው ማድረግ በጎ ተግባር ነው ብለዋል።
በሰለሞን ኃይለማርያም ‹‹ዘ ያንግ ክሩሴደር›› በሚል ርዕስ (ተዛማጅ ትርጉም ማኅበራዊ ንቅዘትን በወኔ የተፋለመው ወጣት) በእንግሊዝኛ ተደርሶ በ2003 ዓ ም በኮድ ኢትዮጵያ ለኅትመት የበቃው
ለመጨረሻ ጊዜ የዘመነው በ ሚያዝያ 15 2020 በብራቤል የታወቀ የቡድኑ ጄነር ሙሉ ታሪክ ያቀርባል የእግር ኳስ Whiz Kid የኒኮሎ ዛኒኖሎ የልጅነት ታሪክ ተጨምረህ እጦት ተጨባጭ ታሪኩ ከእውነተኛው የልጅነት ጊዜ
የአረም ሽፋን ቁሳቁሶች በምን ይሸጣሉ? ሽፋን በሌለው በጭቃና በሌሎች ባልተሸፈኑ ቁሳቁሶች መካከል ያለው ልዩነት ምንድን ነው? የአግሮፊብ አጠቃቀም ምሳሌ የቪዲዮ ቅንጥብ ነው።
ያስሱ መለዋወጫ ክፍሎች የሚከራይ በርቷል Realtyww Info ወይም የራስዎን ይዘርዝሩ። ያስተዋውቁ ፣ ንብረትዎን ይሸጡ ፣ ለተፈቀደ ይበሉ Loading ቤት ዝርዝር አትም ያክሉ am ስግን እን 0 0 ንዑስ ዓይነቶች Real Estate Listings Accommodations Spare rooms ሁሉም ውጤቶች ለ�
chencan 5-ዘንግ cnc የማሽን ማዕከላት cnc ሚልስ cnc ራውተሮች እና 3-ል አታሚዎች ሙሉ መስመር በማቅረብ ቻይና ውስጥ ያለውን እየመራ ትልቅ ቅርጸት cnc መፍትሔ ሰጪ ነው
ስውርነት ፣ ወይም የስሜት ህዋሳት ሙከራዎች ፣ በ vivo assay ውስጥ ዓይነት ነው። በእነዚህ ፈተናዎች የተፈተነ ቁሳቁስ አለርጂ እና ተደጋጋሚ ወይም ረዘም ላለ ጊዜ የሚቆይ ነው
የ WebHostingSeccretRevealed (WHSR) መሥራች - የ 100 000 ተጠቃሚዎች ተጠቃሚዎች የሚታመኑ እና በስራ ላይ የዋሉ የማስተናገጃ ግምገማ ናቸው በድር ማስተናገጃ ተባባሪ ግብይትና ሾው ውስጥ ከ 90 ቀናት በላይ ልምድ ያለው ለ ProBlogger Business SocialMediaToday አስተዋጽኦ አበርካች እና ተጨማሪ
gfrp መሬቶችን መንገዶች እና ሌሎች የሲሚንቶ መዋቅሮችን ለማጠናከሪያ ማጠናከሪያዎችን ማጠናከሪያ ዋጋዎቹ በጣቢያው ውስጥ ናቸው ከአምራቹ የተሰጠውን ትዕዛዝ ያስተላልፉ
ዓለም አቀፋዊ መለካት ፣ ሙከራ ፣ ትንተና እና የምስክር ወረቀት አገልግሎቶችን በማቅረብ ፣ ድርጅታችን ሁል ጊዜ አድልዎ የሌለበት ፣ በራስ የመተማመን እና አስተማማኝነት መርሆዎችን እና እሴቶችን ያከብርል። እነዚህ መርሆዎች እና እሴቶች
ተሽከርካሪው ለሽያጭ ሳይሆን ለዕይታና ለልምድ ልውውጥ ብቻ የቀረበ መሆኑም ነው የተነገረው። ሆንዳ ኩባንያ በአዲሱ ተሽከርካሪ ላይ ከጀኔራል ሞተርስ ጋር የባለቤትነት ድርሻ እንዳለው ተገልጿል። ክሩዝ ከዚህ ቀደም በሳን ፍራንሲስኮ ሰው አልባ የ
የስሎቬንያ የመስመር ላይ የሽርሽር ጣቢያዎች የደቡብ አፍሪካ ማይክሮኒክ ካርታዎች ድረገጾች ስፓኒሽ የኦንላይን የካርታ ጣቢያዎች የስዊዲሽ የኦንላይን የካርታ ጣቢያዎች የኡዝቤኪስታን የመስመር ላይ የካርኖ ጣቢያዎች የቪዬትናም ኦንላይን �
የቅዱስ ቁርዓን አማርኛ ትርጉም Quran Reciters በሥዕል የተደገፈ በሥዕል የተደገፈ የዕባዳዎች አፈጻጸም ፍቅህ ተውሒድ ማብራራት። ጌታዬ አላህ ነው በአላህ ማመን ፈጣሪና ጀማሪ የሆነውን አላህን ﷻ
ያስሱ መለዋወጫ ክፍሎች የሚከራይ በርቷል Realtyww Info ወይም የራስዎን ይዘርዝሩ። ያስተዋውቁ ፣ ንብረትዎን ይሸጡ ፣ ለተፈቀደ ይበሉ Loading ቤት ዝርዝር አትም ያክሉ am ስግን እን 0 0 ንዑስ ዓይነቶች Real Estate Listings Residential homes Spare rooms ሁሉም ውጤቶች
አንባብያን እንደምን ሰነበታችሁ፡፡ እንዲያው ለነገሩ ..ላልጀመሩም ላልጨረሱም ልጆች.. አሉ ዶክተሩ?! ይሁና... ገ ሙሉ ውሸትና ስድብ አንድ መስመር እውነት እንደማይወጣው የሚነግራቸው ጠፍቶ ይሆን? ወይስ ቅዱስ ጆሮም እንዳለው በወሬ ብዛት ህዝብን ለማታለል? ዶክተሩ እድሜ ብቸኛው የእውቀት ምንጭ የነበረበት የአበው ዘመን ትዝ እያላቸው ካልሆነ በስተቀር ..እወቅ ያለው በአርባ ቀኑ ያውቃል.. የሚለው ብሂል ሳይገባቸው ቀርቶ አይመስለኝም፡፡
ወደ ዋናው የዛሬ ርዕሰ-ጉዳይ ስንመለስ የምንጨዋወተው ፍጥረተ-መለኮታውያን የመሬትን የዕድሜ ለጋነት ያረጋግጥልናል ብለው የሚያቀርቡትን በመሬትና በተለይም ደግሞ በጨረቃ ላይ ለዘመናት ሲከማች ስለኖረ (አሁንም እየተከማቻ ስላለው በፀሐይና ጭፍሮቿ (Solar System) ውስጥ ስለሚገኝ የአቧራ ብናኝ (Meteoritic dust) ነው፡፡
ለዚህ ሑፌ መረጃ ስቃርም ሃሳቤን በሁለት ምንጮች ላይ አደረኩ፡፡ አንደኛው በዴቭ ኢ.ማትሰን የተዘጋጀ ሲሆን ሁለተኛው በዶ/ር አንድሪው ኤ.ስኔሊን እና ዴቪድ ኢ.ረሽ የታተመ ሑፍ ነው፡፡ ጉዳዩን ለአንባብያን በጥሩ መልኩ ይገልፃል ብዬ ስለገመትኩ በ Dr Andrew A. Snelling and David E. Rush “Moon Dust and the age of the solar System” ከሚል ሑፍ ጋር ለአንባብያን እንደሚመች አድርጌ የተወሰነውን ሃሳብ ወደ አማርኛ መልሻለሁ፡፡
..እንደሚታወቀው በመሠረታዊነት ቋሚ በሆነና በማያቋርጥ የፍሰት መጠን የህዋ ብናኞች ወደ ምድር ከባቢ አየር በመግባት በሂደት በምድር ገ ላይ ይዘቅጣሉ፡፡ የዚህን የዝቅጠት መጠን ለመለካት ከተደረጉት ሙከራዎች ሁሉ በ1960 ዓ.ም በሃንስ ፔተርሰን የተሰራው ሙከራ ተመራጭና የተሻለ ሲሆን አመታዊ የዝቅጠት መጠኑም 14 ሚሊዮን ቶን የአቧራ ብናኝ ነው፡፡..
..ይህ አመታዊ የአቧራ ብናኝ መጠን ላለፉት 5 ቢሊዮን ዓመታት በመሬት ላይ ቢዘንብ በአሁኑ ጊዜ ጠቅላላው የመሬት ገ 182 ፊት (53.37 ሜትር) ጥልቀት ባለው የአቧራ ክምር ይዋጥ ነበር!..
..ነገር ግን ይህን የሚያሳይ አንዳችም ምልክት የለም፡፡ ይህ የአቧራ ክምር መጠን በጨረቃም ላይ መገኘት ነበረበት፡፡ በመሆኑም ጠፈርተኞች ይህንን በጨረቃ ገ ላይ ማግኘት ይገባቸው ነበር፡፡ ጠፈርተኞች ወደ ጨረቃ ከመጓዛቸው በፊት በሚያርፉበት ጊዜ በአቧራው ውስጥ ሰጥመው ይቀራሉ ተብሎ ይሰጋ ነበር፡፡ ይህ ባልሆነ ጊዜ የናሳ (NASA) ባለስልጣናት ለምን ዝምታን እንደመረጡ አይታወቅም፡፡ መሬትን በተመለከተ እንደሚታወቀው ከህዋ ወደ ምድር የሚዘንበው የአቧራ ብናኝ በንጥረ ነገር (Elements) ይዘቱ በኒኬልና በብረት የዳበረ ነው፡፡ በተቃራኒው ደግሞ የመሬት የኒኬል ይዘት መጠን በጣም አነስተኛ ነው፡፡ ታዲያ ያ ሁሉ በምድር ገ ላይ መከማቸት የነበረበት የኒኬል መጠን በመሸርሸር ፍፁም ከመሬት የላይኛው ቅርፊት (Crust) ጋር ተዋህዷል ካላልን በስተቀር የት ገባ? እስከ አስር ማይል ጥልቀት ያለው የመሬት ቅርፊት (የመሬት የላይኛው ቅርፊት አማካይ ውፍረት 12 ማይል ገደማ ነው) እንዳለ ከአቧራው ጋር ተላውሶ ካልተቦካ በስተቀር ይህ ግል የንጥረ - ነገር ጥንቅር ልዩነት ያለው አቧራ አሁን በምናየው መልኩ ሊሰወር አይችልም፡፡ ይህን ካልን ደግሞ ጠቅላላው የመሬት የኒኬል ይዘት የተገኘው ከህዋ አቧራ ክምችት ነው እንደማለት ይሆናል!.. በማለት ጥያቄ አዘል መከራከሪያቸውን ያቀርባሉ፡፡
በግርድፉ ሲመለከቱት ጥያቄው ተገቢና አሳማኝ ይመስላል፡፡ ለጊዜውም ቢሆን ይህ ነገር ብዙ የዝግመተ - ለውጥ (evolution) አቀንቃኞችን የረበሸ ጉዳይ ነበር፡፡ ለዝግመተ - ለውጥ መሰረቱ ጊዜ ነው፡፡ ዝግመተ - ለውጥ (በተለይም Macro – evolution) ትርጉም ያለው ሳይንሳዊ መላምት (Theory) የሚሆነው በሚሊዮንና ቢሊዮን ዓመታት የግዜ ማዕቀፍ ውስጥ ነው፡፡ የፍጥረተ - መለኮታውያን ጥያቄና የክርክር መስመር ደግሞ ይህን ያህል የጊዜ መጠን እንደሌለ ያሳያል (እውነት ሆኖ ቢሆን ኖሮ እኔም ሆንኩ ሌላኛው ፀሐፊያችን እንዲህ ዓይነቱን ነገር ትተን ምናልባትም በጋራ ቁጭ ብለን አንዳችን ላንዳችን ፍጥረትንና የፈጣሪያቸውን ኃያልነት እየተሰባበክን እንጨዋወት ነበር፡፡)
ለማንኛውም የዝግመተ ለውጥ አቀንቃኞች ዝም ብለው አልተቀመጡም፡፡ የሳይንስ ቆሌ ሹክ ሳትላቸው አልቀረችም መሰለኝ ..እጅ አንሰጥም እኛ.. በማለት ከሦስት አቅጣጫ ጉዳዩን ይመረምሩ ገቡ፡፡
ተመራማሪዎች የህዋ አቧራ ዝቅጠትን መጠን ለመለካት የተለያዩ ዘዴዎችን ይጠቀማሉ፡፡ ከነዚህም ውስጥ ጥቂቶቹ:- የባህር ስር ደለል የንጥረ-ነገር ትንተና በዋልታዎች አካባቢ በበረዶ ውስጥ የተጠራቀመ የአቧራ ብናኝ የንጥረ-ነገር ትንተና፣ በሳተላይት፣ በራዳርና በአውሮፕላን በመጠቀም ናሙናዎችን መሰብሰብና ከጨረቃ ገ ላይ የተገኘ ናሙናን መጠቀም ናቸው፡፡ ለምሳሌ ያህል ከ1960 ዓ.ም እስከ 1991 ዓ.ም ድረስ (ዓ.ምህረቶቹ በሙሉ እ.ኤ.አ ናቸው) በተለያዩ ተመራማሪዎች ከተደረጉት 14 የናሙና ጥናቶች ለመረዳት እንደሚቻለው ከፍተኛው የፍሰት መጠን በፍጥረተ-መለኮታውያን ለመከራከሪያነት የቀረበውና በ1960 ዓ.ም በፔተርሰን የተመዘገበው 14 ሚሊዮን ሦስት መቶ ሺ ቶን በዓመት ነው፡፡ ለዚህ ከፍተኛ የመጠን ልዩነት ከሚሰጡት ምክንያቶች ውስጥ ተመራማሪዎቹ የተጠቀሙባቸው የምርምር ዘዴዎችና የምርምር አካባቢው (environment ተዕኖ ጥቂቶቹ ናቸው፡፡ በተለይ ቀደም ያሉት ጥናቶች ላይ የናሙና አሰባሰብ ከፍተኛ ችግር ነበር፡፡ ቴክኖሎጂ እያደገ በሄደ ቁጥር የናሙና አሰባሰብ ጥራቱም የዚያውኑ ያህል እየተሻሻለ ይሄዳል፡፡ በአሁኑ ጊዜ በሞያው ባለቤቶች ከሞላ ጐደል የተደረሰበት ስምምነት የአንድ መቶ ሺ ቶን በዓመት የብናኝ መጠን ነው፡፡ ይህንን የጋራ መግባባት በመከተል ይመስላል ሄንቤስት በ1991 ዓ.ም የኒው ሳይንቲስት መጽሔት እትም ላይ ..ምንም እንኳን የብናኞቹ መጠን ደቂቅ ቢሆንም በጣም ብዙ ከመሆናቸው የተነሳ መሬት በጠፈር ውስጥ በምታደርገው ጉዞ በዓመት እስከ መቶ ሺ ቶን የሚሆን ብናኝ ከህዋው ውስጥ ይዘንብባታል፡፡.. ሲል የገለፀው፡፡
ጨረቃን በተመለከተ አጠቃላይ የቅርብ ጊዜ መረጃዎች እንደ¸ÃmlKtÜT አማካይ የብናኝ የዝቅጠት መጠን ወደ አስር ሺ ቶን ገደማ በዓመት እንደሆነ ይገመታል፡፡ በዚህም ስሌት መሰረት በ4.6 ቢሊዮን ዓመት ውስጥ በጨረቃ ገ ላይ ሊጠራቀም የሚችለው የብናኝ መጠን ከ9.2 ሳንቲ ሜትር ጥልቀት አይበልጥም፡፡
ሁለተኛው ጥያቄ እውን ናሳ (የአሜሪካ የጠፈር ምርምር ተቋም) ሰው የጫነች መንኮራኩር በ1969 ዓ.ም ጨረቃ ላይ ከማረፏ በፊት መንኮራኩሯንና ጠፈረተኞቹን የሚሰለቅጥ የአቧራ ክምር በጨረቃ ገ ላይ ይኖራል ብሎ ሰግቶ ነበር የሚለው ነው፡፡ ጥቂት ሳይንቲስቶች ይህን ግምት (Speculation) ቢያቀርቡም በአብላጫው ሳይንቲስቶች ግን የሚያሰጋ ነገር አለመኖሩ ተተንብዮ ነበር፡፡ ፍራቻው ከነበራቸው ሰዎች ውስጥ ታዋቂው የሳይንስ ፊክሽን ፀሃፊ የነበረው አሲሞቭ ይገኝበታል፡፡ አሲሞቭ sþÂgR:-
..ጨረቃ ላይ ያለው አቧራ ከህዋ ውስጥ የዘቀጠ ከሆነ በእውንም ጥልቀት ያለው አቧራ ሊከማች እንደሚችል ይሰማኛል፡፡.. በመቀጠልም በድርሰቶቹ ውስጥ በሚታየው ማራኪና ድራማዊ የአገላለ ዘዴው ..መንኮራኩሯ ከተመረጠላት የማረፊያ ስፍራ ስትደርስ የታችኛው አካሏን አስተካክላ በሚያስደንቅ ግርማ ለማረፍ ስትቃረብ ከዚያም መርገጫዎቿ መሬት ሲነኩና ቀስ በቀስ በአቧራው ተውጣ ከእይታ ስትጠፋ በእዝነ-ልቦናዬ ይታየኛል.. ብሏል፡፡ በተጨማሪም ሊት ሌተንና የሮያል ግሪንዊች የስነ-ጠፈር ተመራማሪ የሆኑት ቶማስ ጐልድ ተመሳሳይ ፍራቻቸውን ገልፀዋል፡፡ በተቃራኒው ደግሞ ፍራቻው መሰረተ-ቢስ ነው ከሚሉት ውስጥ ሌላኛው የእንግሊዝ የስነ-ጠፈር ተመራማሪ ሙር እና ዊፕል ይገኙበታል፡፡ በወቅቱ የነበረውን የሃሳብ ልዩነት ሙር እንዲህ ሲል ገልፆታል ..የሃሳብ ልዩነቱ ጉልህ ነው፡፡ በአንደኛው ንፍ በጥልቅ የአቧራ ክምችት የሚያምኑት ጐልድ እና ደጋፊዎቹ ሲገኙ በሌላው ወገን ደግሞ እኔና እኔን የመሳሰሉት የአቧራው ክምችት ከጥቂት ሳንቲ ሜትሮች አይበልጥም ብለን የምናምን ሰዎች እንገኛለን፡፡ ጉዳዩን ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ለመፍታት ያለው አማራጭ ሮኬት በመላክ ማረጋገጥ ነው.. ብሏል፡፡
ሙር እንዳለውም ጠፈረተኞች ከመላካቸው በፊት ሰው አልባ መንኮራኩሮች ቀድመው ተልከው በጨረቃ ገ ላይ ያለ አንዳች የመስጠም አደጋ ማረፍ እንደሚቻል አረጋግጠዋል፡፡ ለዚህም በ1966 ዓ.ም በጨረቃ ላይ ያረፈችው ..ሉና 9.. የራሺያ ሰው አልባ መንኮራኩርና አምስት ተከታታይ የአሜሪካ ሰርቬየር መንኮራኩሮች በቂ ምስክሮች ናቸው፡፡ በተለይም የአሜሪካኖቹ መንኮራኩሮች ማረፊያ እግሮች ከአንድ እና ሁለት ኢንች በላይ አለመስመጣቸውን መንኮራኩሮቹ በላኩት ፎቶግራፍ ማየት መቻሉ፣ ጠፈርተኞቹ በሚላኩ ጊዜ ስጋት እንደ¥ÃU_¥cW በግል አሳይቷል፡፡ ስለዚህ ናሳ ዝምታን መርጧል የሚለው ክስ ቀድሞውን መፍትሔ ባገኘ ነገር ላይ በመሆኑ መሰረት የለውም፡፡
የአሜሪካን ጠፈርተኞችም ለመጀመሪያ ጊዜ በጨረቃ ላይ ሲያርፉ የታየውም ነገር የሰው ልጅ የእውቀት ጥማት አሸናፊነት እንጂ በህይወት አልባ አካል ላይ ሰጥሞ የመቅረት ስሜት አልነበረም፡፡ ኒል አርምስትሮንግ ለመጀመሪያ ጊዜ እግሩ ጨረቃን በረገጠ ጊዜ ሁኔታውን እንዲህ ብሎ ገልፆታል፡፡
..ከመሰላሉ እግሮች አጠገብ ነኝ፡፡ የሉናር ሞጁሉ እግሮች አንድ ወይም ሁለት ኢንች ያህል ወደ ውስጥ ገብተዋል፡፡ የወለሉ ገታ የተፈጨ ብናኝ ቢመስልም በጣም ተጠግተው ሲመለከቱት የላመ ዱቄት ይመስላል . . . ከመሰላሉ ልወርድ ነው፡፡ ይህ ለአንድ ሰው ትንሽ እርምጃ ለሰው ልጆች ግን ረጅም ዝላይ ነው፡፡..
ይህ ሁሉ ከሆነም በኋላ ቢሆን አንዳንድ ፍጥረተ መለኮታውያን እጅ የሰጡ አይመስልም፡፡ እንዲያውም በተገላቢጦሽ ውጤቱ የኛን ትክክለኛነት ያረጋገጠ ነው ይላሉ፡፡ ያንኑ የሙጥኝ ያሉትን የፔተርሰንን ዓመታዊ የዝቅጠት መጠን በመጠቀም አሁን በጨረቃ ላይ የተገኘው የአቧራ መጠን በአስር ሺ ዓመታት ውስጥ ሊጠራቀም የሚችል የብናኝ መጠን ነው በማለት ይከራከራሉ፡፡ በርካታ የተሻሻሉ የጥናት ውጤቶች ባሉበት ሁኔታ ባለቤቱ እንኳን በቅጡ ባልተማመነበት የጥናት ውጤት ላይ የሙጥኝ ማለት ..ካፈርኩ አይመልሰኝ.. ይመስላል፡፡ (በነገራችን ላይ ፔተርሰን ራሱ ከ14 ሚሊዮን ይልቅ 5 ሚሊዮን ቶን ዓመታዊ የብናኝ ዝቅጠት የተሻለ ግምት እንደሆነ አስጠንቅቋል፡፡) ማንም የፍጥረተ መለኮታውያንን ህትመቶች የተመለከተ ሰው ይህንኑ የቆየ ተረት ሲደጋገም እንጂ አዲስ መረጃ ሲወጣ አያያም፡፡ ቁጥር ማጭበርበር ጥበብ ቢሆን የፍጥረተ መለኮታውያንን ያህል የተካነበት የለም፡፡ ምሳሌ ልስጣችሁ፡፡
ሄንሪ ሞሪስ (ባለፈው ሑፌ ስለተዋወቃችሁት ማብራሪያ አያስፈልገውም) ከናሳ የ1976 ዓ.ም እትም ላይ አገኘሁ ብሎ አንድ መረጃ ያወጣል፡፡ እንደ ሞሪስ አገላለ ናሳ ባሳተመው የጥናት ውጤት 200 ሚሊዮን ቶን የአቧራ ብናኝ በዓመት በመሬት ላይ ይዘንባል፡፡ ጉድ ፈላ! ያ ሁሉ የሳይንቲስቶች የጥናት ሪፖርት ሃሰት ነበርና! ምነው ናሳስ ቢሆን በ1969 ዓ.ም እና ከዚያም በፊት ያለ ምንም እንከን መንኮራኩሮቼን ጨረቃ ላይ አሳርፌያለሁ አላለንም?
ይብላኝላቸው ቅጥፈትን ለሚያባዙ እንጂ ዋሾን አሳደው ለማጋለጥ የማይቦዝኑ ብዙ ነቄ ተመራማሪዎች አሉ፡፡ አንዱ ፍራንክ ሎቬል ነው፡፡ እሱ ባደረገው ማጣራት ..1976 ዓ.ም.. ተብሎ የተጠቀሰው ህትመት የ1967 ሆኖ አገኘው! ከሰው ስህተት . . . የተባለው ተረት ትዝ ብሎት ሊያልፈው ፈልጐ ነበር፡፡ ግን ሌላም ስህተት ተከሰተለት፡፡ ወንድማችን ሞሪስ የጠቀሰው የ200 ሚሊዮን ዓመታዊ የብናኝ መጠን የለም፡፡ በአንድ |Creationist Physicist´ እንደ ነገሩ የተሰላ ቁጥር ነው፡፡ ነገሩ ግል ሆነ፡፡ የብዕር ወለምታ ሳይሆን የአእምሮ ወለምታ ነው፡፡ ሌላም ይህን የመሰለ አጋጣሚ አለ፡፡ 1985 ዓ.ም ተብሎ የተጠቀሰ የአንድ የስብሰባ ህትመት 1958 ዓ.ም ሆኖ ተገኝቷል፡፡ ይህ ሁሉ መረጃን ዘመናዊ አስመስሎ ተቀባይነት ለማግኘት ነው፡፡
የዛሬ ሑፌን ከማጠናቀቄ በፊት እውነትን ለሚወዱ አንድ መልካም መሳይ ዜና ላሰማችሁ፡፡ አንዳንድ ቅን የፍጥረተ-ml÷T አቀንቃኞች፣ ይህ የመከራከሪያ መንገድ እንደማያዋጣቸው በመገንዘብ እንዲህ ዓይነት ስህተቶችን ከሑፎቻቸው ለመንቀስ እየተንቀሳቀሱ ይገኛሉ፡፡ አረሙን መንቀል መጀመራቸው ጥሩ ነው፤ የምንፈራላቸው ነገር ቢኖር አረሙን ነቅለው በጨረሱ ጊዜ ማሳቸው ባዶ አፈር ብቻ ሆኖ እንዳይቀር ነው፡፡ ለኛዎቹም የሰሙትን ከነግርድፉ ገልባጮች ልቦና ይስጣቸው፡፡
ኣርእስታት ዜና፡ ኣብ ሰሜን ኒውርክ ዝርከብ ናይ አይሁድ ማሕበረሰብ ንሓሙሽተ ሰባት ብኻራ ወጊኡ መጥቃዕቲ ዝፈጸመ ሰብ አብ ቀይዲ ኣትዩ ድሕሪ ምኽሳሱ ገበነኛ ኮይኑ ኣይተረኽበን። ኣብ ዋና ከተማ ሶማሊያ ኣብ ሞቓዲሾ ሓንቲ መኪና ቦምባታት ጺዒና ብምፍንጃራ ንዝተጎድኡ ሰባት ንምርዳእ ቀረብ መድሃኒት ብሓንቲ ወተሃደራዊት ነፋሪት ቀሪቡ። ኣብ New South Wales ኣብ ምጥፋዕ ባርዕ ሓዊ ተዋፊሮም ንዘለዉ ከም ካሕሳ ዝኸውን ኣሻሓት ዶላራት ክኽፈሎም እዩ። ኣብ የመን ብዝተገብረ ብላስቲካዊ መጥቃዕቲ 9 ሰባት ተቐቲሎም።
በአማራ ክልል ተሞከረ በተባለው መፈንቅለ መንግሥት ተጠርጥረው ማረሚያ ቤት በሚገኙ 47 ተጠርጣሪዎች ላይ የቀዳሚ ምርመራ የምስክርነት ቃል ለመስማት የባህር ዳር ከተማና አካባቢዋ ከፍተኛ ፍ/ቤት ለነሀሴ 9 ቀን ቀጠረ።
ካብ ቤት ጽሕፈት ትንበያ ኩነታት ኣየርን ዝናብን ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝተዘርግሐ ሓበሬታ፡ ዝርግሐ ዝናብ ኤርትራ ንቡር፡ልዕሊ ንቡርን ትሑትን ከምዝኸውን ዝገልጽ’ኳ እንተኾነ፡ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት ዝርግሕ ዝናብን ዘራእትን ግን ዝሓሸን ካብ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ዘይፍለን ከምዝኾነ ኣብ ሚንስትሪ ሕርሻ ኤርትራ ሓላፊ ኣሃዱ ልምዓት ዘራእቲ ኣቶ ተስፋይ ገብረማርያም ንድምጺ ኣሜሪካ ሓቢሩ።
ሕቡራት ሃገራት ታሊባን ኣብ ዝቆፃፀሮ ክፍለ ግዝኣት ሰሜናዊ ካንዱዝ ፓኪስታን ብነፈርቲ ውግእ ኣፍጋኒስታን ንዝተፈፀመ ከቢድ ጉድኣት ዘስዓበ መጥቓዕቲ ምርመራ ከምዝካየድ ገሊፁ።
ነበርቲ እቲ ከባቢ ቆልዑት ዝርከቡዎም ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ግዳያት ሎማ ሰሉስ ከምዝቐበሩ ንጋዜጠኛታት ገሊፆም።ሓይሊ ኣየር ኣፍጋኒስታን ማድራሳታት ይሳተፍሉ ንዝነበረ ሃይማኖታዊ ሰሚናር ምድብዳበን እውን ሓቢሮም።
ወሃቢ ቃል ሚንስትር ምክልኻል እታ ሃገር መሓመድ ራድማንሽ እቲ ደብዳብ ነፈርቲ ንትሕዝቶታት ፀላኢ ዒላማ ዝገበረን ወፃእተኛታት ዝርከቡዎም ን18 ላዕለዎት ኣዘዝቲ ታሊባን ከምዝቐተለ ሓቢሮም።
ሻ/ቃ ዳዊት ወልደ ጊዮርጊስ ሲያትል በሀገራዊ ንቅናቄው ስብሰባ ላይ የተናገሩትን አዳመጥኩት፣ ከዚህ ንግግር በመነሳት ከተጻፉት አንዳዶቹንም አነበብሁ “የሻለቃ ዳዊት የዋሽንግተን ሲያትል ንግግር በሞረሽ ዕይታ!”የሚለው ጽሁፍ በሁለት ምክንያት ቀልቤን ሳበው፡፡ የመጀመሪያውና እንዳነበው የገፋፋኝ በድርጅት ስም የተጻፈ መሆኑ ሲሆን ይህችን አስተያየት እንድጽፍ ያበቃኝ ሁለተኛው ምክንያት ደግሞ በሻ/ቃ ዳዊት የተነሱና ሞረሽ ከጻፈ አይቀር ምላሽ ሊሰጥባቸው ይገቡ የነበሩ አበይት ጉዳዩችን ወደ ጎን የተወ ሆኖ ማግኘቴ ነው፡፡
ሻለቃ ዳዊት በተናገሩት ውስጥ የማልስማማበት ክፍል ቢኖርም እስከ ዛሬ የሆነውን፣ ሊሆን ሲገባ መሆን ያልቻለውን፣ ለዚህም ምክንያት ማንና ምን እንደሆነ ፍርጥ ፍርጥርጥ አድርገው እውነቱን ነው የተናገሩት፡፡ ፖለቲካ ድርጅቶችን ነው የኮነኑት፣ዲያስፖራውን ነው የወቀሱት፡፡ግና እውነት ትጎመዝዛለችና ብዙዎቻችን ስንናገር እንጂ ሲነገረን አንወድምና፣ራሳችንን በአቅመ መጠኑ ማየት አይሆንልንምና ወዘተ የሻ/ቃ ዳዊት ንግግርና አነጋገር ሊያስከፋ እንዲያም ሲል የተለመደውን እሽኮለሌና ዘለፋ ሊያስከትል ይችል ይሆናል፣ በተወሰነ ደረጃም ማየት ጀምረናል፡፡
“የሻ/ቃ ዳዊት ንግግር በሞረሽ ዕይታ” በሚል ርእስ የተጻፈው በርግጥ ከድርጅቱ ከሞረሽ ለመሆኑ ማረጋገጫ የሚሆን ነገር ባይኖርም ድርጅቱ የእኔ አይደለም እስካላለ ድረስ በተጻፈበት ስም ልንቀበለው ግድ ይለናልና ይህ ሲሆን ደግሞ የድርጅቱ አቋምና እምነት ነውና ከጸደቁ ኤቀር ይንጋለሉ አንዲሉ መጻፉ ካልቀረ በዋናው ቁ ነገር ላይ ባተኮረ ይበጅ ነበርና የዚህች አስተያየቴ መነሻ መድረሻም ምክንያት ይሄው ነው፡፡
የሞረሽ ጽሁፍ የሚጀምረው “ሰዎች መልካም ሢሠሩና ሲናገሩ ማመስገን፣ መጥፎ ሢሠሩና ሲናገሩ ደግሞ መምከርና መገሰጥ ተገቢ ነው፤” ብሎ ነው፡፡ ይህ ወደ ራስ ሲዞር መምከርና መገሰጥን ብቻ ሳይሆን መመከርና መገሰጥንም የሚያመለክት ነውና ሞረሾች አስተያየቴን በዚሁ በእነርሱ ስሜት ይቀበሉታል የሚል ተስፋ ሰንቄ ነው እጄን ከመክተቢያው መሳሪያ ጋር ማገናኘት የጀመርኩት፡፡እኔን ብቻ ስሙኝ- እናንተ ምን ታውቁና ነው የምትገስጡ የምትመክሩኝ የሚባል ከሆነ አልተገናኝቶም ይሆናል ነገሩ፡፡