Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የኢትዮጵያ ሱማሌ ልዩ ኃይል እና የፌደራል ፖሊስ ግጭት በአፋር ሚሌ ወረዳ ስር በምትገኘው ዓዳይቱ ላይ ሰላም ለማስከበር በመጡ የፌዴራል ፖሊስ ላይ በከፈቱ ድንገተኛ ተኩስ በርካታ የፌዴራል ፖሊሶች እንደተገደሉ እና እንደቆሰሉ ተረጋግጧል። እስካሁን ከ150 በላይ የሞቱ እና ወደ 60 ቁስለኞች ወደ ሚሌ ሆስፒታል መግባታቸውን ምንጫችን አክሎ ገልፆልናል።
አዲስ አበባ፣ የካቲት 12፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ)ጁንታው በዋሻ ውስጥ ሆኖ የትግራይን ህዝብ ለማደናገር የሚያደርገው ጥረት እንደማይሳካ መከላከያ ሰራዊት ገለፀ። የአገር መከላከያ ሰራዊትን ስም በማጥፋት ህዝብን...
ደገፍትን ወከልትን ምልካዊ ስርዓት ኤርትራ፡ ብምኽንያት መበል 25 ናጽነት ሃገረ ኤርትራ ኣብ ከተማ ስቶክሆልም ኣብ ሶልና ሃለን ቀዳም ዕለት 14 ግንቦት 2016 ካብ ሰዓት12.00 ክሳብ ወጋሕታ ኣብ ዝግበር ዳንኬራ ፡ ንዝኸዱ ሓተቲ ዑቁባ ስደተኛታት፣ ካብዚ ስርዓት ነፍሶም ከድሕኑ ሃዲሞም ዑቁባ ሓቲቶም ክንሶም ፡ ተመሊሶም ኣብቲ ናይ ስደቶም ጠንቅን መውሃቢ ፍቓዶም ዝኾነ፣ እዚ ስር ዓትዚ ንኣኻትኩም ግዳይ ናይ ሰብ ነጋዶን፣ ኣብ ምድረ በዳን፣ ባሕርን ዝሞቱ ኣሕዋትኩም፣ ኤርትራውያን ኣይኮኑን ኣፍሪቃውያን ኢዮም ኢሉ ዝጠለመ፣ክትሳተፉ ከሎኹም እንታይ ይስማዓኩም፣ ትማሊ- ትማሊ ዶ ኣይኮነን ኤርትራውያን ኣይኮንኩምን ዝበለኩም፣ሎምዶ ኤርትራውያን ምዃንኩም ዘኪሩ ዘይኮነስ ንፖሊቲካዊ ሃልኪ ክጥቀመልኩም ምዃኑ ጠፊእኩም ኣይኮነን፣እቲ ዋሕዚ ስደት ይቅጽል ኣሎ፣ ግንከ ተመሊስኩም ነቲ ጠንቂ ስደትኩም ዝኾነ ስር ዓት ኣብ ዝገብሮ ዳንከራ ምስታፍ ግን ንጉዳይኩም ከምስደተኛታት ተቀባልነት ከምዘይረክብ ዝገብር ምስክር ኢዩ፡፤
እቲ ስርዓት ዘዳልዎ ፈስታ ክሳተፉ ከለዉ ንጉዳይ ፍቓዶም ዘይቅቡልን ኣብሓደጋ ዘእቱን ክኸውን ስለዝኽእል ፣ ኩነታት ብዝሒ ስደተኛታት ኣብ ሽወደን ነዚ ጉዳይ’ዚ ከጋድዶ’ውን ይኽእል’ዩ።
ከም ጽላል ስዊድናዊ ኤርትራዊ ኮሙኒቲ ኣብ ስቶክሆልም ነዚ ጉዳይ እዚ ብዝምልከት ምስ ማሕበር ጋዜጠኛታትን ማሕበራት ሰብኣዊ መሰላትን ከምዝዘተየሉ ከይሓበርና ክንሓልፍ ኣይንደልን።
ጋዜጠኛታትን ካልኦት በቲ ጉዳይ ዝግደሱን፡ ዝምልከቶም መንግስታዊ ኣካላትን ቆላሕታ ይገብሩሉ ስለዘለዉ ጉዳይኩምን መጻኢ ሂወትኩምን ከይበላሸወኩም ክልተ ግዜ ክትሓስቡሉ ኣጥቢቕና ንምሕጸን።
ካብ 9 ክሳብ 14 ዓመታት ዝዕድመኦም ቈልዑ ብስድራኦም ተሓጊዞም ወይ’ውን ብውልቆም ክነቡዋን ቋንቋ ትግርኛ ከማዕብሉላ ሓጋዚት ዝዀነት መጽሓፍ’ያ። እቲ ዛንታ፡ መሰጥቲ ብዝዀኑ ኣሳእል’ውን ዝተሰነየ ብምዃኑ፡ ንሓደ ካብ’ቶም ቋንቋታት ዘይመልኩ ቈልዑ፡ በቲ ካልኣይ ቋንቋ ተደጊፎም ነቲ ዛንታ ይርድኡዎን ነቲ ሓደ ቋንቋ ይለማመዱዎን።
21 November በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ኅዳር 12 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) ኅዳር 11 ቀን ላይ ነው።
ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ሰንበት ዕለት 11 ነሐሰ ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ተኣኪቦም ምስ ዝነበሩ ምእመናንን ነጋድያን ጸሎተ መልአከ እግዚአብሔር ምስ ደገሙ ነቲ ዕለት 12 ነሐሰ ዝዝከሩ 4 መሠረታውያን ውዑላት ጀነቭ ኩልና ክነኽብሮም ምናዳ ምናዳ ሎሚ ከም ሎሚ እታ ‘ነቶም ብግጭት ውግእ ፍልይ ብዝበለ መንገዲ ከኣ ተኣፈፍቲ ብርገሳውያን ክንከላኸለሎምን ክንድግፎምን ኣሎና` ንእትብል ኩልና ነኽብራ ኢሎም።
እተን ብኣርባዕተ ውዑል ጀነቫ ዝፍለጣ ቅድሚ ሰብዓ ዓመት ኣብ ጀነቭ ዝተአጃ ቀዳመይቲ ብግዜ ውግእ ቈሲሎምን ሓሚሞምን ኣብ ምድሪ ንዝተረኽቡ ወተሃድራት ምክልኻል! ካልአይቲ ኣብ ባሕሪ ኣብ ዝግበር ውግእ ዝቈሰሉን ዝሓመሙን ናይ ውግእ መርከቦም ጥሒላ ኣብ ሓደጋ ንዝርከቡን ሠራዊት ምክልኻል። ሣልሰይቲ ንናይ ውግእ ምሩኻት ምክልኻል! ራብዐይቲ ንሲቪል ማሕበረሰብ ከምኡ እውን ነቶም ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ናይ ዝኣተወ መሬት ነበርቲ ከይተረፈ ዘድሊ ምክልኻል ምግባር ዝብላ ተኣዊጀን። ቅዱስነቶም እዚአን ውዑላት እዚአን ክዝከራን ክኸብራን ነዚ ጻውዒት እዚ ኣቅሪቦም።
“‘ዝተፈቶኹም ኣሕዋትን ኣሓትን ጽባሕ መበል ሰብዓ ዓመት ዝኽሪ ውዕል ጀነቭ ክግበር እዩ። እዘን ውዑላት እዚአን ዓመጽ ሓይሊ ንከንጥቀም ዝገትኣን ንሰላማውያን ሲቪልን ንእሱራትን ኣብ ግዜ ውግእ ንከላኸል ዝብላ እየን። እንክብሉ እዘን ኣብ ዘመንና ብውግእ ተሓሚሰን ሰበን ኣብ ኩሉ ዓለም ተዘሪኡ ዘለዋ ሃገራት ኩነታት ሕዝበን ክዝክራ ጸዊዖም።”
ንናይ ዓለምለኸ ምኽባር መሰል ደቂ-ሰባት፣ ተኸተሎም ቅ.ኣ.ር.ጳ.ፍራንቸኮስ ኣድላይነት ናይ ግዴታዊ ኣቓልቦን ግንዛቤን፣ ኣብ ሕይወትን ክብርን ናይ ግዳያት ኲናት ዝኾኑ ደቂ-ሰባት ምግባር ግዲ ኢዩ ኢሎም።
ቅድስነቶም ነቲ ጉዳይ ኣመልኪቶም፣ ንዓለምለኽ ናይቲ ጉዳይ ዝምልከቱ ሕጋውያን መሳርሕታት ክኽበሩ ጸዊዖም። ኩሉ ሰብ ነቲ ንመሰል ወድሰብ ዘውሕስን ዝከላኸልን ሕግታት ናይ ዓልምለኸ መሰል ውድሰብ ከኽብሩ ብምምሕጻን፣ ብፍላይ ኣብቶም ሲቪላዊ መሰላት፣ከም ሕክምና፣ ቤትትምህርቲ፣ ኣብያተ-ኣምልኾ፣ መዕቆቢ ስደተይናታት ዝኣመሰሉ መሰረታውያን ግቡኣት ማንም ሰብ ከይንፈጎ ጸዊዖም። ቅድስነቶም ኣስዒቦም ንኲናትን ግብረሽበራን ኣመልኪቶም፣ ናይ ወድሰብ ዓበይቲ ክሳራታት ከምዝኾኑ ብምግላጽ፣ ዘሕፍር ታሪኽ ናይ ደቂሰባት ከምዝኾነ ሓቢሮም።
መበቆል ናይቶም 4 ስምምዓት ጀነቫ ኣብ ዕለት 12 ነሓሰ 1949 ዝተሓደሱ፣ ንጉዳይ ኲናት ዝምልከቱ ከምዝነበሩ ቅድስነቶም ገሊጾም። እቶም 4 ናይ ጀነቫ ስምምዓት፣ ንኹንለን ኣባላት ሃገራት፣ ኣብ ኲናት ንዝተሳተፉ ስቪላውያን ምክልኻል፣ ኣብ ኲናት ንዝተማረኹ ኮነ ብሰንኪ ኲናት ንዝቖሰሉ ሰባት መሰረታዊ ዝኾነ ኣተሓሕዛ ክግበረሎምን ከምዘለዎ ዝግድድ ምዝነበረ ብምግላጽ፣ እቶም ስምምዓት ብ 61 ሃገራትን ካልኦትን ከምዝጸደቐን ድሕሪ እዘኻኺሮም፣ ኮይኑ ግን ካብ መግዛእቲ ንምልቓቕ ብዝሰዓበ ኲናትን ግጭትን ተደሪኹ፣ ኣብ ዝቕጸሉ ዓመታት፣ ካልኦት 4 ዓለምለኸ ፕሮቶኮላዊ ስምምዓት ከምዝሰዓበ ሓቢሮም።
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ¨ ግብፅን ጥለን መሄድ አንፈልግም እንሂድ ብንልስ 13 ሚልዮንን ሕዝብ ወዴት ነው የምንወስደው?¨ በእንግሊዝ የግብጽ ኦርቶዶክስ ሊቀ ጳጳስ አንጌሎስ (ቪድዮ)
ግብፅ ውስጥ አንድ ቤተ ክርስቲያን ለማደስም ሆነ አዲስ ለመስራት አይፈቀድም።ጉዳዩም በጥብቅ እንዲታይ በሕግ መደንገጉ ይታወሳል።ባለፈው እሁድ ከዋናው የቤተ ክርስቲያኒቱ ማዕከል መንበረ ማርቆስ ቅርብ የሚገኘው በቅዱስ ጴጥሮስ ቤተ ክርስቲያን ምእመናን ላይ በተፈፀመ የቦንብ አደጋ 25 ሰዎች መሞታቸው ይታወሳል። አልጀዚራ ¨ኢንሳይድ ሂስቶሪ¨ የግብፅ ኦርቶዶክስ ጳጳስ በእንግሊዝን ጨምሮ አንድ ዝግጅት በትናንታናው እለት አቅርቧል።
ገለ ገለ እዋን ብዙሕ ምርምር ዘየድልዮ ነገር የጋጥም እዩ። ሓሶት እናሓደረ እዩ ዝፈኩስ። እዚ ኣምር እዚ ኣቦታትና ካብ ጥንቲ ኣረጋጊጾሞስ ምስላ ኣውጺኦምሉ፡ “ሓስትን ስንቅን እናሐደሩ ይፈኽሱ” ተባሂሎም። ገለ ገለ ካብቲ ክሳብ ሕጂ ክንብድበድ ዝጸንሐ ኣብ ሕሶት ዝተመስረተ መናፍሕ፦
ኩሎም እዞም ኣብ ላዕሊ ዘለዉ ፈጠራታት ንሓጺር ፖለቲካዊ ረብሓ ዝተሰንዑ ምንባሮምን ክፈሽሉ ምዃኖምን ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ሓቢርናዮም ነይርና። ነገሩ ግን ከምቲ ወዲ ሻውል ዝበሎ “ቀደም ነጊርናዮም ነይርና። ሽዑ ግን ስሒቖም። ኣስናኖም ኣስናን ኣደይ መዝጸንግዕ ይግበሮ” ኮይኑ። ሕጂ እውን፡ ገሊኦም ነብሰ ግሉጻት ገሊኦም ድማ ኣብ ውሽጢ እዚ ዝሓለፈ ዓመት ብዝተራእየ ምዕባለታት ሕሶትን ሰንዓን ምዃኖም ተረጋጊጾም ስለዘለዉ ሓተታ ኣይክገብረሎምን እየ።
ብዝኾነ፡ እዘን ኣብ ላዕሊ ዘለዋ ዓበይቲ መሳርያታት “ተቓውሞ ይኾና እየን” ተባሂሉ ዝተኣመነለን ነጥብታት በብሓደ ከም ጸሓይ ዘሰነፈተን ካዝሚራት ዘርጠብጠብ ኢለን ኣለዋ። ብኡ ምኽንያት ኢና ድማ “ቀስ በሉ፡ ንነዊሕ ጠምቱ፡ ሓሶትን ስንቅን እናሓደሩ ይፈኽሱ” ክንብሎም ዝጸናሕና። ዝተሰከምካዮ ሓሶት እና ፈኾሰ ክኸይድ ከሎ፡ ሚዛንካ እውን ብኸምኡ እናፈኾሰ ይኸይድ። ምኽንያቱ ሚዛን ናይ ሓደ ሰብ ብቐንዱ ኣብ ኣተሓሳስብኡ እዩ። እታ ፎርሙላ ድማ፥
ሰብ+ኣተሓሳስባ= ሓፈሻዊ ሚዛን (ናይቲ ሰብ)። እዛ ፎርሙላ እዚኣ ንሓደ ተራ ሰብ ትገልጽ፡ ማለት ኣሉታዊ ወይ እወታዊ መርገጺ ክትወስድ ኣብ ዘየገድድ ኩነት ማለት እዩ (neutral state).
ኣብ ከምዚ ንዛረበሉ ዘለና መርገጺ ዘድልዮ ኩነት ግን፡ ትወስዶም መርገጺታት፡ ወይ ተመሓላልፎም ሓሳባት ወይ ትወስዶም ስጉምታት ወይ ትህቦም ፍርድታት እዮም ዝገልጹኻ። ኣሉታዊ ሓሳባት ተመሓላልፍን ኣሉታዊ መርገጺታት ትወስድን እንተኾይንካ፡ ከም ኣሉታዊ ሰብ ኢኻ ትፍለጥ። ብኣንጻሩ ድማ እወታዊ መንፈስ ትዘርእ እንተኮይንካ ወይ ድማ ሚዛናዊ ፍርዲ ትህብ እንተኮይንካ ከም እወታዊ (ኣወንታዊ) ሰብ ትፍለጥ።
እወታዊ ሰብ ድማ እወንታዊ ግብሪ ብዘሳሰነ መጠን መሊሱ ናብ ኣወንታዊ ኣንፈት ገጹ እዩ ዝምርሽ። እና ከበረን እና መዘነን ይኸይድ፡ ማለት (x)+(x)= 2x ይኸውን።
ደሴት አበበ፤ በቤተሰብ ሕይወቷ የሁለት ሕጻናት ልጆች ናት።በሙያ ክህሎቷ - ሕግ፣ ሰብዓዊ መብቶችና ፖለቲካ ሳይንስ አጥንታለች።በአንቂነቱ - በሴቶች መብቶችና የጾታ እኩልነት ላይ ታተኩራለች።
ይሁንና ኢትዮጵያ ውስጥ እየተካሄደ ያለውን የለውጥ ሂደት ተከትለው የተቀሰቀሱ ግጭቶችና ሰፍነው ያሉ ውጥረቶች ስጋትን አሳድረውባታል። ከራሷ ይልቅ ለራሷ ሁለት ሕጻናትና ለመላው ኢትዮጵያ ዕምቦቃቅላ ልጆች።
ሽዑ ይሁዳ፡ ንሱ ድማ ከም ኣሕዋቱ ኸይመውት ኢሉ፡ ንታማር ሰበይቲ ወዱ፡ ወደይ ሼላ ኽሳዕ ዚዐቢ ኺዲ፡ ኣብ እንዳ ኣቦኺ መበለት ኴንኪ ተቐመጢ፡ በላ። ታማር ድማ ኸይዳ ኣብ እንዳ ኣቦኣ ተቐመጠት።
ንሳ ኸኣ፡ ሼላ ዓብዪ ኽንሱ፡ ሰበይቱ ኽትከውን ከምዘይተዋህበት ረኣየት እሞ፡ ክዳን ምብልውናኣ ኣንቢራ፡ መጐልበቢ ተጐልቢባ ኣብ ጥቓ መገዲ ቲምናት ኣብ ዘላ ደገ ዔናይም ተቐመጠት።
ንሱ ኸኣ ሰበይቲ ወዱ ምዃና ኣይፈለጠን እሞ፡ ኣብቲ ጥቓ መገዲ ናብኣ ኣግሊሱ፡ በጃኺ፡ ናባኺ ኽኣቱ ሕደግኒ፡ በላ። ንሳ ድማ፡ ናባይ ክትኣቱስ እንታይ እሞ ትህበኒ፧ በለቶ።
ምስ ኣውጽእዋ ድማ፡ ናብ ሓሙኣ፡ ኣነ ኻብ በዓል እዚ እየ ጠኒሰ ዘሎኹ፡ኢላ ሰደደት። እዚ ቐለቤት እዚ፡ እዚ መዓትብ እዚ፡ እዛ በትሪ እዚኣንሲ ናይ መን ከም ዝዀና፡ እስኪ ኣለሊ በጃኻ፡ ድማ በለት።
marta መጋቢት 25 ቀን 2011 ዓ.ም April 3, 2019 No Comments on በሂደት ላይ ያሉ እና አዳዲስ የተቀረጹ የምርምር ፕሮጀክቶች ዓመታዊ ብሔራዊ የምርምር ግምገማ አውደ ጥናት ተካሄደ
በኢትዮጵያ ብዝሀ ሕይወት ኢንስቲትዩት የመሰብሰቢያ አዳራሽ ከየካቲት 27 እስከ የካቲት 29 ቀን 2011ዓ.ም ለሶስት ተከታታይ ቀናት የተደረገውን ኢንስቲትዩቱ በብዝሀ ህይወት ጥበቃ ላይ ከሚያከናውናቸው የምርምር ሥራዎች መካከል በሂደት ላይ ያሉ እና አዳዲስ የተቀረጹ የምርምር ፕሮጀክቶችን ዓመታዊ ብሔራዊ የምርምር ግምገማ አውደ ጥናት መድረክን በንግግር የከፈቱት የኢትዮጵያ ብዝሀ ሕይወት ኢንስቲትዩት ዋና ዳይሬክተር ዶ/ር መለሰ ማሪዮ የብዝሀ ሕይወት ሀብታችንን በመጠበቅ፣በዘላቂነት ጥቅም ላይ እንዲውል በማድረግና ከብዝሀ ሕይወት ሀብታችን የሚገኝውን ሀብት በፍትሀዊነት ጥቅም ላይ እንዲውል ለማድረግ በዘርፉ የሚደረጉ የተለያዩ የምርምር ሥራዎች ሚና ከፍተኛ መሆኑን ገልጸው በዘርፉ እየተከናወኑ የሚገኙ ተግባራትን አጠናክሮ ለመቀጠል ኢንስቲትዩቱ ልዩ ትኩረት ሰጥቶ ይሰራል ብለዋል፡፡
በኢትዮጵያ ብዝሀ ሕይወት ኢንስቲትዩት የምርምር አስተባባሪ የሆኑት ዶ/ር ውቢት ዳዊት በበኩላቸው የብዘሀ ህይወት ጥበቃና አጠቃቀም ዘላቂና በእዉቀት ላይ የተመሠረተ ለማድረግ በአዝእርትና ሆርቲካልቸር፣ በደንና ግጦሽ፣ በደቂቅ አካላት፣ በእንስሳት እንዲሁም በአርክቦትና ጥቅም ተጋሪነት ዘርፎች የሚካሔዱ የምርምሮች ሥራዎች ድርሻ ከፍተኛ ነው ብለዋል፡፡
በምርምር ዙሪያ ያጋጠሙ ችግሮች፤ የምርምር ፕሮጀክቶች አዋጭነት እና ፋይዳ ላይ በተደረገው ዓመታዊ ብሔራዊ የምርምር አውደ ጥናት ግምገማ መድረክ ላይ 78 የምርምር ፕሮጀክቶች ቀርበው የተገመገሙ ሲሆን ከቀረቡት ፕሮጀክቶች መካከልም 45 በሂደት ላይ ያሉ እና 33 አዳዲስ የተቀረጹ ናቸው
እቲ ኣኼባ ኣብ ግብፂ ክካየድ ዝሓተተት ግብፂ ምዃና ዝሓበሩ ኣቶ ፊቅ ኣሕመድ ነጋሽ ኣብ ሃገራት ተፋሰስ ናይል ናይ ምትሕብባር ማዕቐፍ ኢትዮጵያ፣ሱዳንን፣ግብፅን ደቡብ ሱዳንን ዝርከብኦት ናይ ምብራቕ ናይል ትካል ቴክኒክ ዋና ስራሕ ኣካይዲ እዮም።
ዛጊድ 40 ሚእታዊ ህንፀት ግድብ ህዳሴ ከምዝተዛዘመ ዝገለፁ ኣቶ ፊቅ ኣሕመድ ኣብ ልዕሊ እቲ ግድብ ዝካየድ መፅናዕቲ ካብ ሓደ ዓመት ክሳብ ሓደ ዓመትን ፈረቓን ክውድእ ከምዝኽእል ሓቢሮም።
‘’እቲ መፅናዕቲ ክዛዘም ከሎ እቲ ግድብ ኣዚዩ ርሑቕ መንገዲ ክጉዓዝ እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ’’ ምስ በሉ ኣስዒቦም ድማ ‘’ብርግፀኝነት ምዝራብ ዝክኣል ግን እቲ መፅናዕቲ ቅድሚ ምዝዛሙ ቀዳሞት ክልተ ኣካላት/ዩኒትስ/ ሓይሊ ናይ ምምንጫ ስራሕቶም ክጅምሩ እዮም’’ኢሎም።
የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ሰላምም ጦርነትም የሌለበት ጉዞ በአገራቱ ሕዝቦች ላይ ጉዳት እያደረሰ መሆኑን የፖለቲካ ሳይንስ ምሁራን እየተናገሩ ናቸው። ይህ ጉዞ ካልተቋጨም ጉዳቱ አሁን ካለውም በላይ እንደሚሆን አሳስበዋል።
ኢትዮጵያ ከጎረቤትና ከተቀሩት አፍሪካ አገራት ጋር ባላት ግንኙነት ዙሪያ ምርምር የሚያደርጉትና “ጅቡቲ የጥገኝነት መስፈሪያ” እና “ብላክ ኢትዮጵያ” የተባሉ መጽሐፎች ደራሲ ዶክተር በለጠ በላቸው፤ ኢትዮጵያና ኤርትራ ባለፉት ዓመታት ሰላምም ጦርነት በሌለበት ሁኔታ መቀጠላቸው በቀጣናው ውስጥ በጦርነት የሚጠባበቁ አገራት ሆነዋል። የኤርትራ መንግሥት ከአሸባሪዎች ጋር በማበርና የግብጽና የሌሎች የኢትዮጵያ ጠላቶች ተላላኪ በመሆን ኢትዮጵያ ለሰላም ከፍተኛ ዋጋ እንድከፍል አድርጓታል። በኢትዮጵያ የውስጥ ጉዳይ ጣለቃ በመግባት አልፎ አልፎም ቢሆን ችግር እንዲፈጠር አድርጓል።
ኢትዮጵያም በዓለም አቀፍ ደረጃ ያላትን ተሰሚነቷን ተጠቅማ በኤርትራ ላይ ባደረገችው ተጽዕኖ ከዓለም አቀፍ ማህበረሰብ እንድትገለል አድርጋለች። በዚህም በሰብዓዊ መብት ጥሰት፣ በሕገ ወጥ የጦር መሣሪያ ሽያጭና በሌሎች ድርጊቶቿ በዓለም አቀፍ ማህበረሰብና በቀጣናው አገራት ተአማኒነትን እንድታጣ አድርጓታል።
በመቀሌ ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካል ሳይንስ ምሁሩ ረዳት ፕሮፌሰር የማነ ዘርዓይ፤ ከጦርነቱ በኋላ በሁለቱ አገራት ድንበር አካባቢ ያሉት ወረዳዎችና ከተሞች የጦርነት ቀጣና ተብለው በዓለም አቀፍ ኅብረተሰብ ስለሚታሰቡ ቱሪዝምና ኢንቨስትመንት የማይካሄድባቸው፣ የግብርና፣ የትምህርትና ሌሎች መሠረተ ልማቶችም በሚፈለገው ደረጃ ያልተካሄደባቸው አካባቢዎች ሆነዋል፡፡ የአካባቢው ዜጎችም ሊሰደዱ ተገደዋል።
እንደ ረዳት ፕሮፌሰሩ ገለጻም፤ የኤርትራ መንግሥት የውክልና ጦርነት ስለሚያደርግ ከአዋሳኝ ክልሎች በተጨማሪ በሶማሌ፣ በጋምቤላና በቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልሎች ግጭት እንዲፈጠር ሰርቷል። ክፍተቶችን በመጠቀም በውስጥ ጉዳይ ላይ ቢንዚን ያርከፈክፋል። በኢትዮጵያ ላይ ፍላጎት ላላቸው አገራት የጥቃት መሣሪያ ሆኗል። ከአሸባሪዎች ጋርም ግንኙነት በመፍጠር የአገሪቷን ሰላም ለማናጋት ሰርቷል፤ እየሰራም ይገኛል፡፡
ዶክተር በለጠ፤ ሁለቱ አገራት ወደ ጦርነት ባይገቡ፤ ሰላምም አውርደው ቢሆን ኖሮ ኢትዮጵያ የአሰብ ወደብን በአነስተኛ ገንዘብና በቅርበት ትጠቀም እንደነበር፤ በጅቡቲ ወደብ ላይ ያላትን ከፍተኛ ጥገኝነት በመቀነስ በተለይም ለሰሜንና ለማዕከላዊ ኢትዮጵያ ተደራሽና በዝቅተኛ ዋጋ መገልገል ትችልም ነበር ይላሉ። በኢንቨስትመንት፣ በንግድና በሌሎች ዘርፎችም በመተሳሰር ሁለቱም አገራቱ ተጠቃሚነታቸው ከፍተኛ ሊሆን የሚችልበት ዕድሉ ሰፊ ሊሆን የሚችልበት ነበር ብለዋል።
በሁለቱ አገራት በኢንቨስትመንትና በንግድ አማካሪነት እንደሰሩና በአፍሪካ አርጊዩመንት ድረ ገጽ ላይ ጽሑፋቸውን ያቀረቡት ሚስተር ቶኒ ካሮል እንደሚሉት ደግሞ፤ አገራቱ ስምምነት ቢኖራቸው ኖሮ ኢትዮጵያ ለመንገድና ባቡር ግንባታ ያወጣቸውን በቢሊዮን የሚቆጠር ዶላር ወደ ኤርትራ በመዘርጋት የግንባታ ዋጋዋ ይቀንስላት ነበር። ለሌሎች አገራት የምታቀርበው ርካሽ የኤሌክትሪክ ኃይልን ለኤርትራ ታቀርብ ነበር። በሁለቱም አገራት የሚካሄደው የማኑፋክቸሪንግ ምርት በሚዘረጉት መሠረተ ልማቶች የተነሳ ሁለቱም በዝቅተኛ ዋጋ ያመርታሉ፤ ይገበያያሉ፡፡ ሰፊ ኢንቨስትመንት ለማካሄድ ምቹና ተመጋጋቢ አገራት ይሆኑ ነበር።
እርሳቸው እንደሚያብራሩትም፤ ኤርትራ የባህር በር ስላላት ሙሉ በሙሉና በከፊል አምርታ ለኢትዮጵያ በመላክና ኢትዮጵያ ውስጥ ካለው የማኑፋክቸሪንግ እንቅስቃሴ ጋር በመተሳሰር የማኑፋክቸሪንግ ማዕከል መሆን ትችል ነበር። ዝቅተኛ ዋጋ ያለው የኤርትራ ናቅፋ ከኢትዮጵያ ጋር ባለው የንግድ ትስስር ብቻ ይነቃቃ ነበር። በኢትዮጵያ ንግድ በርካታ ኤርትራውያን ነጋዴዎች ንቁ ተሳታፊ ስለነበሩ ሁለቱም አገራት ተጠቃሚ ይሆኑ ነበር፡፡ ሁለቱም አገራት ከየትኛውም አገር የተሻለ የንግድ፣ የኢንቨስትመንትና የመሠረተ ልማት፣ የባህልና ሌሎች ነገሮች ትስስርና ተጠቃሚነት ይኖራቸው ነበር።
የተለያዩ መረጃዎች እንደሚያስረዱት፣ ኤርትራ ከጦርነቱ በፊት ለውጭ ገበያ ከምታቀርበው ምርት 67 በመቶ የሚሆነውን ወደ ኢትዮጵያ የምትልክ ሲሆን፤ ከኢትዮጵያም የምግብ እህል በብዛት ትገዛ ነበር። ከጦርነቱ በኋላ ግን አገሪቱ ለውጭ ገበያ የምታቀርበው ምርት በዓመት ከ15 እስከ 17 ሚሊዮን ዶላር ብቻ ሊሆን ችሏል፡፡ ከጦርነቱ በፊት በነበሩት ሰባት ዓመታት ብቻ ኢትዮጵያ ለኤርትራ ለወደብ አገልግሎት በአማካይ በዓመት አንድ ነጥብ ሁለት ቢሊዮን ብር ትከፍል እንደነበርና ይህም ከአገር ውስጥ ገቢ 25 በመቶውን ይሸፍናል።
በዚህና በሌሎች ችግሮቿ የተነሳ ኤርትራ ከጦርነቱ በኋላ የኢኮኖሚ እድገቷ ከሁለት በመቶ ያነሰ ሆኗል፤ የግሽበት መጠኑም ከ15 እስከ 18 በመቶ ደርሷል፡፡ ኢትዮጵያም የአሰብን ወደብ በአካባቢው ካሉት አገራት የተሻለ የወደብ አገልግሎት በተመጣጣኝ ዋጋ ታገኝ እንደነበር፤ በሌሎችም ትስስሮች ተጠቃሚ ትሆን እንደነበር ምሁራኑና ድረ ገፆቹ ያትታሉ።
ዶክተር በለጠ ሰላምም ጦርነትም ያልሆነው አካሄድ ለሁለቱም አገራት ስለማያዋጣና የኢትዮጵያ መንግሥት ይህን ተገንዝቦ ፖሊሲውን ለመቀየር አቅጣጫ ማስቀመጡ ጥሩ እርምጃ ነው ባይ ናቸው። የኤርትራ መንግሥት እስኪወድቅ መጠበቅ ያለውን ችግር ማሰቀጠል ነው። አካባቢው በየወቅቱ የሚቀያየር በመሆኑ ችግር ሊመጣ ይችላል። የሁለቱን አገራት ችግር የሚፈታ ሁሉን አቀፍ የሆነ ዘላቂ መፍትሔ የሚያመጣ ሥራ መስራት ይገባልም ይላሉ።
ረዳት ፕሮፌሰር የማነ በበኩላቸው፣ እስካሁን ያለው የኢትዮጵያ ፖሊሲ የኤርትራን መንግሥት ማስወገድ የኤርትራ ሕዝብ ጉዳይ አድርጎ ያስቀምመጣል፤ ይህ አካሄድ ውጤታማ ስላልሆነና መንግሥቱም ካልተቀየረ ሰላም ስለማይኖር የሚወገድበት ሁኔታ መፈጠር አለበት ይላሉ፡፡ አንደኛው አማራጭ ጦርነት ሊሆን ይችላል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ከአሁን በፊት በዚያች አገር መንግሥት ላይ የተለያዩ ማዕቀቦች እየተጣሉበት መጥቷል፡፡ ነገር ግን ከኤርትራ መንግሥት ጋር የሚሰሩ አካላት በመኖራቸው በሚፈለገው ደረጃ ውጤታማ አልተሆነም። ዓለም አቀፍ ሕግን እየጣሱ ያንን መንግሥት በሚደግፉ አገራት ላይ ምን ዓይነት አቋም መያዝ አለባት? የሚለውንና ይህን ለመስራት የሚያዋጣውን አቅጣጫ በማስቀመጥ መስራት ይገባል ይላሉ።
የቀድሞው የኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት ኢታማዡር ሹም የነበሩት ሌተናል ጀነራል ገብረጻደቃን ገብረተንሳይ በበኩላቸው፤ በኤርትራ ላይ የተቀመጡትን ሁለቱን አማራጮች መውሰድን እንደሚቻል አንስተው፤ የዲፕሎማሲው መንገድ እንደማያዋጣ ሲረጋገጥ ወታደራዊ እርምጃ የመጨረሻ አማራጭ መሆን እንዳለበትና የኢሳይያስ አፈወርቂን መንግሥት በማስወገድ የሁለቱን አገራት ሕዘቦች ሰላምና ተጠቃሚነት ማምጣት እንደሚገባ ተናግረዋል።
ምሁራኑ እንዳሉትም፤ ሁለቱ አገራት ካላቸው መልካምድራዊ አቀማመጥና ጉርብትና ብሎም የባህለና ሌሎች ምስስሎሽ አንጻር ግንኙነታቸው ሰላማዊ ቢሆን ኖሮ አገራቱ ዛሬ በዓለም ላይ በምሳሌነት ሊጠቀስ የሚችል ጉርብትና ይመሰርቱ ነበር፡፡ አሁን ያለው ሰላምም ጦርነትም የሌለው አካሄድ የማይገታ ከሆነም የሁለቱም አገራት ሕዝቦች አሁን እያጡት ካለው ጥቅምም በላይ ማጣታቸው አይቀርም፡፡ የሁለቱ አገራት አዳዲስ ትውልዶች በተፈጠሩ ቁጥርም የጠላትነት መንፈስን ይዘው ስለሚያድጉ ጉርብትናው ከወዳጅነት ይልቅ ባለመተማመን መመስረቱ አይቀርም፡፡
የስኳር ኮርፖሬሽን ዛሬ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ለመንግስት የልማት ድርጅቶች ቋሚ ኮሚቴ የ2009 በጀት አመት አፈጻጸሙን አቅርቧል። በሪፖርቱም የኦሞ ኩራዝ...
ፋይል - የአምስት አመት ህፃን የበረታ የምግብ እጥረት የጤና ጉዳት ደርሶበት በአወይል በሚባል የክፍለ-አገር ሆስፒታል ሰሜን ባህር ኤል-ጋዝሃል በተባለች ከተማ ደቡብ ሱዳን ውስጥ ህክምና እየተደረገለት / ፎቶ አጃንስ ፍራንስ ፕረስ- እ.አ.አ. 2015/
የደረሰውን ቀውስ ማስተካከል ግን እጅግ የከበደ ፈተና ነው። የበረታ የምግብ እጥረት ሊደርስ የሚችለው ጤናማ የሆነ አመጋገብ ባለመኖሩ ብቻ አለመሆኑን አንድ ሰሞኑን የወጣ የጥናት ሪፖርት ጠቁሟል።
የጨረር ቴክኖሎጂ በአቪዬሽን እና በከባቢ አየር መስክ በስፋት ጥቅም ላይ ውሏል ፣ ለምሳሌ እንደ ሌዘር መቆራረጥ እና ለአውሮፕላን ክፍሎች መቆፈር ፣ በጨረር ብየዳ ፣ በጨረር መሸፈኛ እና በ 3 ዲ ሌዘር መቁረጥ ፡፡ ለእንዲህ ዓይነቱ ሂደት የተለያዩ ዓይነቶች የሌዘር ማሽኖች አሉ ፣ ለምሳሌ ከፍተኛ ኃይል CO2 laser እና ለተለያዩ ቁሳቁሶች ፋይበር ሌዘር ፡፡ Goldenlaser ለአውሮፕላን ምንጣፍ የተመቻቸ የሌዘር መቁረጫ መፍትሄን ይሰጣል ፡፡
የአቪዬሽን ምንጣፍ ባህላዊ የመቁረጥ ዘዴ ሜካኒካዊ መቁረጥ ነው ፡፡ በጣም ትልቅ ጉድለቶች አሉት ፡፡ የመቁረጫው ጫፍ በጣም ደካማ ነው እናም ለማሽኮርመም ቀላል ነው። ክትትልው እንዲሁ ጠርዙን በእጅ መቁረጥ እና ከዚያም ጠርዙን መስፋት ያስፈልገዋል ፣ እና የድህረ-ፕሮሰሲንግ አሰራር ውስብስብ ነው።
በተጨማሪም የአቪዬሽን ምንጣፍ እጅግ በጣም ረጅም ነው ፡፡ በጨረር መቁረጥ ቀላሉ መንገድ ነው ፡፡ ሌዘር የአውሮፕላን ብርድ ልብሶቹን ጠርዝ በራስ-ሰር ያሽጉታል ፣ ከዚያ በኋላ ስፌት አያስፈልግም ፣ በከፍተኛ ትክክለኝነት እጅግ በጣም ረጅም መጠን የመቁረጥ ፣ የጉልበት ሥራን መቆጠብ እና ለአነስተኛ እና መካከለኛ ኮንትራቶች ከፍተኛ ተጣጣፊነት ፡፡
የእቃ ማጓጓዥያ ጠረጴዛው እቃዎቹን በራስ-ሰር ወደ መቁረጫ ጠረጴዛ ያራምዳል ፣ በሚቆረጥበት ጊዜ የጉልበት ወጪዎችን በመቆጠብ በእጅ ጣልቃ ገብነት አያስፈልገውም ፡፡
የአከባቢ ምንጣፎች ፣ የቤት ውስጥ ምንጣፍ ፣ የውጪ ምንጣፍ ፣ የደጅ መሸፈኛ ፣ የመኪና ምንጣፍ ፣ ምንጣፍ ማስወጫ ፣ ዮጋ ማት ፣ ማሪን ምንጣፍ ፣ የአውሮፕላን ምንጣፍ ፣ የወለል ንጣፍ ፣ የአርማ ምንጣፍ ፣ የአውሮፕላን ሽፋን ፣ ኢቫ ኤት ፣ ወዘተ ፡፡
የመቁረጫ ጠረጴዛው ስፋት 2.1 ሜትር ሲሆን የጠረጴዛው ርዝመት ከ 11 ሜትር በላይ ነው ፡፡ በኤክስ-ሎንግ ሰንጠረዥ እጅግ በጣም ረጅም ቅጦችን በአንድ ምት መቁረጥ ይችላሉ ፣ ግማሾቹን ቅጦች መቁረጥ እና ከዚያ የተቀሩትን ቁሳቁሶች ማቀናጀት አያስፈልግዎትም ፡፡ ስለሆነም ይህ ማሽን በሚፈጥረው የጥበብ ክፍል ላይ የልብስ ስፌት ክፍተት የለም ፡፡ የ X-ረጅም ማውጫ ንድፍ ጥቂት መመገብ ጊዜ ጋር በትክክል እና በብቃት ማቴሪያሎች ያስኬዳል.
“አህያ ልባችን ነው። አህያ ህልውናችን ነው። አህያ ቤተሰባችን ነው። አህያ ውለታውና ተግባሩ ተዘርዝሮ የሚያልቅ አይደለም። ገዢዎቻችንም ቢሆኑ የአህያን ጥቅም በአግባቡ ያውቁታል። በበረሃ ሁሉን ችሎ እዚህ ያደረሳቸው አህያ ነው። እናም ጉዳዩ ከወሬ በላይ ነውና በሰከነ መልኩ ለማሰብ ፍላጎቱ ካለ ጊዜው ገናነው” ሲሉ የቱሉ ቦሎው ነዋሪ ይናገራሉ።
የጎልጉል የአዲስ አበባ ዘጋቢ ያናገራቸው የቱሉ ቦሎ ነዋሪ እህል ነጋዴ ናቸው። እንደ ምሳሌ የሚያነሱት ጉዳይ የሚደመደመው በጥያቄ ነው። እንዲህ ይላሉ “አህያ ሲመናመን ከገጠር ማን ተሸክሞ ወደ ገበያ ያመጣ? ያው የፈረደባት ሴት በወገቧ ልትሸከም?”
ለወትሮው “ሴት፣ የሴቶች መብት፣ የሴቶች የህግ ባለሙያዎች ማህበር …” በሚል ተቋቁመው በጾታ ስም ንግድ ከሚያካሂዱት ተቋማት ይህ ጉዳይ አለመነሳቱ ከፍተኛ ትዝብትን የጣለ ጉዳይ ሆኗል። በባልና ሚስት ጉዳይ ተንደርድረው በመግባት ፍቺን የሚያውጁት የሴት ጉዳይ ያገባናል የሚሉ ማህበራት የአህያ እርድ ማቀነባበሪያ ፋብሪካ ግንባታውን ሳይሆን የችግሩን አሳሳቢነት እንኳን ለመጠቆም አለመሞከራቸው አሳፋሪ እንደሆነ ለዘጋቢያችን የጠቆሙት አሉ።
አህያ ለመግዛት ያቀዱና የቤት ውስጥ ጣጣቸውን ለማቃለል ያሰቡ እንዴት ነው ከቻይና ጋር ተወዳድረው የሚገዙት? የገጠሪቱ ኢትዮጵያ፣ በተለይም ኢህአዴግ የሚምልበትና 80 በመቶ ይሆናል የሚባለው አርሶ አደር በአህያ ከመጫን ወደ ጫንቃው እንዲዛወር፣ ሴቷም በጀርባዋ ወደመሸከም “እንድታድግ” መፍረድ አግባብ ነው? ይህ ጥያቄ ምላሽ ያስፈልገዋል። ለዛሬው “ሰባት ሚሊዮን አህያ አለን” የሚለው አስተሳሰብ መልስ እንደማይሆን ከወዲሁ እየጠቆምን፣ ጉዳዩን ችግሩ ካጋጠማቸው አገሮች ተመክሮ አንጻር እንየው። ቻይና በዓመት አራት ሚሊዮን የአህያ ሌጦ ትፈልጋለችና ኮታውን መሙላት የኢህአዴግ ተግባር ሊሆን ነው ማለት ነው።
የአፍሪካን አምባገነኖች በሚፈልጉት ጥቅም፣ ወንበራቸው እንዳይንገዳገድ እየረዳችና እየደለልች ሃብት የምትዘርፈው ቻይና የአህያ ፍላጎቷን ለማሟላት የተጠናከረ እንቅስቃሴ ላይ ነች። በዚሁ የዝርፊያ ተግባራቸው የተለያዩ አገራትን ረግጠዋል። እንዳሰቡትም አድርገዋል። በስተመጨረሻ ችግሩ ሊጋፉት የሚችሉት ባለመሆኑ ከተለያዩ የምዕራብና ሰሜን አፍሪካ አገራት ተባረሩ። የአህያ እርድ ንግድ የጣፈጣቸው ቻይናውያን በምትኩ ዓይናቸውን ወደ ምስራቅና ደቡብ አፍሪካ ተክለዋል።
በራሷ ምድር የአህያ ፍላጎት መጨመርና የአቅርቦቱ መቀነስ ያሳሰባት ቻይና ጉዳዩ የአፍሪካ አህዮች ላይ ትኩረት እንድታደርግ አስገድዷታል። እኤአ በ1990ዎቹ 11 ሚሊዮን የነበረው የቻይና አህዮች ቁጥር በ2013 ወደ 6 ሚሊዮን ማጋደሉን የአገሪቱ የእንስሳት ዓመታዊ መጽሐፍ ያስረዳል። በዚህም የተነሳ በቀላሉ የሚደለሉትን የአፍሪካ አገሮች ተጠግቶ ማለቡ አማራጭ የሌለው በመሆኑ ቻይና ከዘመተችባቸው አገሮች መካከል በህገወጥ አህያ ንግድ የተጠለፈችው ደቡብ አፍሪካ ትጠቀሳለች።
በደቡብ አፍሪካ በአህያዎች ላይ የተካሄደው ህገወጥ እርምጃ ዜጎችን እያሳሰበ መጥቷል። አንዳንዶች “ንግዱ በህጋዊ መልክ ይካሄድ” ሲሉ ሌሎች ግን “በህጋዊ መንገድ ቢካሄድም ህገወጡን ንግድ ማስቆም አይቻልም” ሲሉ ይከራከራሉ።
ከሸኮናው እስከ ቆዳው በቻይናውያን ዘንድ የሚፈለገው አህያ በደቡብ አፍሪካ ዋጋው ከ30 ዶላር ወደ 160 ዶላር አሻቅቧል። ይህ ትርፋማ ንግድ የሳባቸው ህገወጥ ነጋዴዎች በቻይናውያን አስተባባሪነት በየቦታው የሚያገኙትን አህያዎች እየሸጡ ነዋሪውን ችግር ውስጥ መክተታቸውን የአካባቢው ሰዎች ይናገራሉ። “በዚህ አካባቢ አህዮች በነጻነት ይመላለሱ ነበር። አሁን ግን ምንም አህያ የማይታይበት ሁኔታ ነው ያለው” የሚለው ደቡብ አፍሪካዊው የሞጎሳኒ መንደር ነዋሪ ነው። “እዚህ አካባቢ ያለነው ሰዎች የአህያ ሥጋ አንበላም፤ እንደሚታወቀው በአካባቢው ሥራ የለም፤ አህያ ያለው ግን ሠርቶ መብላት ይችል ነበር” በማለት ሌላኛው የመንደሩ ነዋሪ ለጃፓን ታይምስ ይናገራል።
የአህያ ዘራፊዎቹ ዋንኛ ትኩረታቸው ቆዳው ላይ ነው። ቻይና የአህያ ቆዳ በመቀቀል “ኢጂኣኦ” የተባለ ሙልጭልጭ መሳይ “ጄላቲን” ትሠራለች። ይህንንም በተለያዩ መድሃኒቶች ውስጥ በመጨመር ለደም ዝውውር፣ ሰውነትን ከበሽታ ለመከላከል፣ የራስ ማዞር፣ የዕንቅልፍ ዕጦትን፣ ሳል፣ የወር አበባ አለመስተካከልን ለመከላከልና ለማከም ይጠቀሙበታል። ሸኮናውም እንዲሁ ይኸው ሙልጭልጭ ጄላቲን የሚሠራበት ሲሆን ሥጋው ከከብት ሥጋ ይልቅ ጠቀሜታ አለው በሚል ቻይናውያኑ የአህያ ሥጋ በርገርና ወጥ በመሥራት ይመገቡታል። “ኢጂኣኦ” በመድኃኒት ውስጥ ካለው ጥቅም በተጨማሪ በሙቅ መጠጦች ውስጥ ሲጨመር ቶሎ ስለሚቀልጥ አብሮ ይጠጣል፤ ከኦቾሎኒ ምግቦች ጋር ተቀላቅሎም እንደ ሻይ (ቡና) ቁርስ ይቀርባል።
ቻይና ዴይሊ እንደሚለው ከሆነ፤ ቻይና በያመቱ 5ሺህ ቶን “ኢጂኣኦ” የምታመርት ሲሆን ለዚህም 4 ሚሊዮን የአህያ ሌጦ ያስፈልጋታል። ይህ የቻይና ፍላጎት በአህያ ስርቆትና ወንጀል መበራከት ህይወታቸውን ያቃወሰው ደቡብ አፍሪካውያኑ “አንድ የሆነ ነገር ካልተደረገ ልክ የአውራሪስ ቀንድ በህገወጥ መንገድ መሸጡ ያስከተለብን ዓይነት ቀውስ አሁን ደግሞ በአህያ ሌጦ ፍላጎት ተመሳሳይ ችግር መፈጠሩ አይቀሬ ነው” ይላሉ። ይህ ሁኔታ ለቻይናውያኑን በህጋዊ መንገድ የአህያ ቄራ እንዲከፍቱ መንገዱን የጠረገላቸው ይመስላል።
ጃፓን ታይምስ እንደዘገበው፤ ከጥቂት ወራት በፊት በጆሐንስበርግ ፖሊስ ከ5ሺህ በላይ የአህያ ሌጦ በቁጥጥር ሥር አውሏል። በአንድ ወቅት የአንዲት መሸታ ቤት ባለቤት ከሆነ ቻይናዊ ጊቢ ውስጥ በርካታ የአህያ ቆዳ መገኘቱን የፖሊስ ዘገባን የጠቀሰው ዜና ያስረዳል።
ሕገወጡን ንግድ ለመቆጣጠር በሚል ደቡብ አፍሪካ ወደ ህጋዊ የአህያ ንግድ ሥርዓት ለመግባት እየተንደረደረች ትገኛለች። አጎራባች የሆነችው ቦትስዋና በህጋዊ መልኩ የአህያ ውጪ ንግድ (ኤክስፖርት) ወደ ቻይና ጀምራለች። ናሚቢያ ደግሞ የቻይናን የአህያ ገበያ ፍላጎት ለማሟላት ቄራ ግንባታ ላይ ነች። በስልት የተቀነባበረው ህገወጥ ንግዱ የፈጠረው ቀውስ ህጋዊ ዕውቅናን አስገኝቷል። “ከቀውስ ውስጥ ሥርዓት” ይሏል ይህ ነው።
በተቃራኒው በአህያ ንግድ ላይ በህጋዊ መልኩ ተሰማርተው የነበሩ የምዕራብና ሰሜን አፍሪካ አገራት በንግዱ ላይ ዕቀባ አድርገዋል። ቡርኪናፋሶ ማንኛውም ወደ ኢስያ የሚደረግ የአህያ ሥጋና ሌጦ ላይ ዕገዳ አድርጋለች። ባለፉት ሦስት ወራት ቡርኪናፋሶ 18ሺህ አህዮችን ለዓለምአቀፍ ንግድ ስታቀርብ ይህ አኻዝ ካለፈው ዓመት በአንድ ሺህ የጨመረ መሆኑ ታውቋል።
የኒጀር መንግሥት በበኩሉ በአገሪቱ ክልል ውስጥ የሚካሄድ ማንኛውንም የአህያ እርድ አቅቧል። እኤአ በ2015 27ሺህ ብቻ የነበረው የአህያ ኤክስፖርት በያዝነው ዓመት በ200 እጅ ያህል በማደግ 80ሺህ አህዮች በቁማቸው ለኤክስፖርት መላካቸውን ቢቢሲ አፍሪካ ዘግቧል። በኒጀር የአንድ አህያ ዋጋ ከ34 ዶላር ወደ 147ዶላር ማደጉ የነዋሪውን ህይወት አቃውሷል። አህያን ለመጓጓዣ የሚጠቀሙት ገበሬዎችና ነጋዴዎች የዋጋ ንረቱ በቂ አህያ እንዳይኖራቸው ከማድረግ በተጨማሪ በሚያቀርቡት ምርት ላይ ተጽዕኖ አሳደሯል።
በምዕራብና ሰሜን አፍሪካ የተደረገው ዕቀባ ያሳሰባት ቻይና ፊቷን ወደ ምስራቅና ደቡባዊ የአፍሪካ አገራት አዙራለች። በናሚቢያና በቦትስዋና በህጋዊ መልኩ ፍላጎቷን እያረካች ካለችበት ሁኔታ በተጨማሪ በምስራቅ አፍሪካም እንዲሁ የአህያ ማረጃ ቄራዎችን እያቋቋመች ትገኛለች።
በኬኒያ ሁለት የአህያ ቄራዎች በቀን እስከ 400 አህዮችን ያርዳሉ። ቆዳና ሥጋቸውን ለገበያ ያቀርባሉ። ባለቤቶቹ እንደሚሉት የአህያ ማርቢያና ማደለቢያም አዘጋጅተዋል። ሆኖም እያረቡ ማረዱ በቂ ስላልሆነ ከጎረቤት አገራት እስከ ታንዛኒያ የዘለቀ የአህያ አቅራቢዎችን መስመር ዘርግተዋል። ቻይናዊው ባለቤት እንደሚሉት በቀን ከ400 እስከ 600 አህዮች አንዱ በ77 ዶላር ሒሳብ ይቀርቡላቸዋል።
ለጥቂት መቶ ሰዎች የሥራ ዕድል ከፍተዋል የሚባሉት ቄራዎች የሚያርዷቸው አህዮች ጉዳይ አንዳንድ የኬኒያ መንግሥት ባለሥልጣናትን እጅጉን አሳስቧል። በታረዱት ልክ የሚተካ አህያ ከሌለ በአጭር ጊዜ ውስጥ ቀውስ እንደሚከሰት ስማቸው ያልገለጹ ምንጭ ለዴይሊ ኔሽን ተናግረዋል። ሆኖም ከተለያዩ ምንጮች የሚሰማው መረጃ እንደሚያመለክተው በኬኒያ ቅርብ ጊዜያት ውስጥ ተጨማሪ ቄራዎች እንደሚከፈቱ ነው።
በነገራችን ላይ በአዲስ አበባ በመቶ የሚቆጠሩ አህዮች ባለቤት የሆኑ ሃብታሞች አሉ። እነዚህ ባለሃብቶች የአህያ ሾፌር ቀጥረው ነው የሚያሰሩት። በግላቸውም አህያ ገዘተው ራሳቸውንና ቤተሰቦቻቸውን የሚያስተዳድሩ የቀን ሰራተኞችም አሉ። አንድ ላይ ሲደመር ችግሩ የሚፈጥረው ማህበራዊ ቀውስ የሰፋ ነው። ጎተራ ያለ አህያ አይሞላም። ማሳ ላይ ያለ ክምር ያለ አህያ አይነሳም። የገጠሩ ህዝብ አስፈጭቶ፣ ሸምቶና ሸጦ ወደ ደሳሳ ጎጆው የሚመለሰው በአህያ ነው። ሲራራ ነጋዴውም እንዲሁ። አህያ ትራንስፖርት ነው። የውሃ ጋሪ የሚስበው አህያ ነው። …
የአህያ ቄራ መከፈቱ ጉዳይ በበርካታው ሲወራ የሰነበተ ጉዳይ ቢሆንም የአህያ ማረጃ እስከመክፈት ሲደረስ በተለይ የሃይማኖት ተቋማት ዝምታን መምረጣቸው የመደገፍ ያህል እንደሆነባቸው አንዳንዶች አስተያየት ሲሰጡ ተሰምተዋል።
ከላይ የቱሉቦሎው ነዋሪ እንዳሉት አህያ ለኢትዮጵያውያን ላባቸው፣ ህይወታቸው ነው። ምናልባት ህወሃት “የአህያውን ዘመን አልፌዋለሁና አይመለከተኝም” ካላለ!! “ደሳለኝ” ብለው የሚያቆላምጡት አህያ እንዳልነበራቸው አህያ እንዲጠፋ መቃብሩን ኦሮሚያ ላይ ተከሉ!! ልክ እንደ ሰይጣን ህወሃትም ወዳጅ የለውም!
በዚህ ድርጣቢያ ውስጥ እንደ ትዕዛዝ ማስያዝ ፣ እርዳታ ማግኘት ፣ ፋይሎችን ማውረድ እና የተሣታፊ እንቅስቃሴዎችን የመሳሰሉ በሚሰጡት ማናቸውም አገልግሎቶች መደሰት ይችላሉ ፡ ያንን ከማለፍዎ በፊት ተስማሚ ምርጫ የምናቀርብበት እና ካለ ሽልማት ለእርስዎ የምንልበትን የግል መረጃዎን መሙላት ይጠበቅብዎታል።
ፍላጎቶችዎን ለማሟላት አገልግሎታችንን እና ምርቶቻችንን (ምዝገባን ጨምሮ) ያለ ምክንያት እያሻሻልን ነው ፡፡ ከተቻለ ስለ ኩባንያዎ ተጨማሪ መረጃ ፣ በምርቶቻችን ላይ ያለን ተሞክሮ እና የግንኙነት መንገድ እንፈልጋለን ፡፡
በዚህ ድር ውስጥ ያለዎት መረጃ ሁሉ ግትር በሆነ ጥበቃ ውስጥ ይሆናል ፡ በመረጃው, የእኛ ወርቃማ ሌዘር ለእርስዎ የተሻለ እና ፈጣን አገልግሎት ይሰጣል ፡፡ በአንዳንድ ሁኔታዎች የቅርብ ጊዜውን የገቢያ ጥናትዎን እና የምርት መረጃዎን ማሳወቅ እንችላለን ፡፡
ግብረመልሶችን ወይም ሌሎች መንገዶችን ጨምሮ ከእርስዎ የምንሰበስበውን ማንኛውንም መረጃ የመጠበቅ ሕጋዊ ግዴታ አለብን ፡ ይህ ማለት ከወርቃማ ሌዘር በስተቀር ማንም ሶስተኛ ወገን መረጃዎን አይደሰትም ማለት ነው።
ማሳሰቢያ-በዚህ ድርጣቢያ ውስጥ ያሉ ሌሎች አገናኞች እንደ ምቾት ብቻ ያገለግሉዎታል እናም ከዚህ ድርጣቢያ ያወጡዎታል ማለት ነው ወርቃማ ጨረቃችን በሌሎች ድርጣቢያዎች ላይ ለሚሰሩ እንቅስቃሴዎች እና መረጃዎ ምንም ዓይነት ኃላፊነት አይወስድም ማለት ነው ፡፡ ስለዚህ ከሦስተኛው ክፍል ድርጣቢያዎች ጋር አገናኞችን በተመለከተ ማንኛውም ማስታወሻዎች በዚህ የግላዊነት ሰነድ ባሻገር ይሆናሉ ፡፡
ኪሳራ ፣ አላግባብ መጠቀም ፣ ያልተፈቀደ ጉብኝት ፣ ማፍሰስ ፣ ሁከት እና ረብሻ በማስወገድ የተሟላ መረጃዎን ለመጠበቅ አቅደናል ፡ በአገልጋያችን ውስጥ ያሉት ሁሉም መረጃዎች በኬላ እና በይለፍ ቃል ይጠበቃሉ።
ኩኪዎች ድር ጣቢያችንን ሲጎበኙ የተፈጠሩ እና በኮምፒተርዎ ውስጥ ባለው የኩኪ ማውጫ ውስጥ የተከማቹ የውሂብ ቁርጥራጮች ናቸው ፡ በኮምፒተርዎ ውስጥ መረጃን በጭራሽ አያጠፉም ወይም አያነቡም ፡፡ ኩኪዎች የይለፍ ቃልዎን በማስታወስ በሚቀጥለው ጊዜ ሰርፊንግዎን ወደ ድርችን የሚያፋጥን ባህሪን ያስሳሉ ፡፡ እንዲሁም ካልፈለጉ ኩኪዎችን እምቢ ማለት ይችላሉ ፡፡
ማክሰኞ፣ ታኅሣስ 1/2006 ዓ.ም በደቡብ አፍሪካ በብዙ አሥር ሺሆች የተቆጠረ ህዝብ ዕኩልነትን ዕውን ለማድረግ አስቸጋሪ የሆነ የረጅም ጊዜ ትግል ያካሄዱትን የፀረ-አፓርታይድ ትግል መሪውን ኔልሰን ማንዴላን ተሰናብቷል።
በጆሐንስበርግ ሶከር ሲቲ ስታዲየም የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዚዳንት ባራክ ኦባማንና የቀደሙ የአሜሪካ ፕሬዚዳንቶችን ጨምሮ በርካታ ታላላቅ ዕንግዶች፣ ታዋቂ ሰዎች እና ደቡብ አፍሪካዊያን መጥፎ የአየር ሁኔታ ሳይበግራቸው እኒህን ሁሉ ሰው ”ታታ” እያለ በፍቅር የሚጠራቸውን ሰው በአክብሮት ለመሰናበት ተገኝተዋል።
አቶ አህመድ ግንባሩን ከመቀላቀላቸው በፊት በሶሪያ ወታደራዊ ማሰልጠኛ አካዳሚ ገብተው በወታደራዊ መሣሪያ ሥልጠና ወስደው መመረቃቸው የህይወት ታሪካቸው ያመለክቷል።
ከኤርትራ ሉዓላዊ አገር ከሆነች በኋላም አቶ አህመድ ከትግል አጋሮቻቸው ጋር በመሆን ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ የብሔራዊ እርቀ ሠላም መንግሥት እንዲያቋቁሙ ቢጠይቁም በገዢው ፓርቲ በኩል ምላሽ ሳያገኝ ቀርቷል።
እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር አቶ አህመድ ከ2012 ኃላፊነታቸውን በመልቀቅ በተራ ታጋይነት ለማገልገል የወሰኑ ሲሆን ለዚህም በምክንያትነት ያቀረቡት ወጣቶችን ወደ አመራር አምጥቶ መተካት ተገቢ መሆኑን በማመመን ነው።
አቶ አህመድ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በአስመራ በማጠናቀቅ በ1960ዎቹ ወደ ግንባሩ የተቀላቀሉ ሲሆን ግንባሩን ከተቀላቀሉ በኋላ እስከ ህልፈታቸው ድረስ ወደ አስመራ መመለስ ሳይችሉ ቀርተዋል።
የኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት ኤጀንሲ እና ከፌደራል መሬት ባንክ ልማት ኮርፖሬሽን ጋር በጋራ ለመስራት የሚያስችላቸውን የመግባቢያ ስምምነት ተፈራርሙ Wed, 3 Feb 2021
የኢትዮጵያ ብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ሰብሳቢ ለስድስተኛው ሀገር አቀፍ ምርጫ ተዋንያን ሁሉ የመልካም ምኞት መግለጫ አስተላለፉ። ቦርዱ በህግ የተጣለበትን ግዴታ እና ኃላፊነት እንደሚወጣም ማረጋገጫም ሰጡ። አንዳንድ ተፎካካሪ ፓርቲዎች የምርጫ ዘመቻውን ጀምረዋል።
ከጥረት ኮርፖሬት የሃብት ምዝበራ ጋር በተያያዘ የአምባሰል ንግድ ስራዎች ስራ አስኪያጅ የነበሩትን አቶ ምትኩ በየነን ጨምሮ አምስት ሰዎች ትላንት በአዲስ አበባ ከተማ በህግ ቁጥጥር ስር ዋሉ ሲል የአብመድ ዘግባ ያመለክታል።
የአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት የስነ ምግባርና የፀረ ሙስና ኮሚሽን ከጥረት ኮርፖሬት የሃብት ምዝበራ ጋር በተያያዘ የአምባሰል ንግድ ስራዎች ስራ አስኪያጅ የነበሩትን አቶ ምትኩ በየነን ጨምሮ አምስት ሰዎችን ትላንት በአዲስ አበባ ከተማ በህግ ቁጥጥር ስር አውሏል።
በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ አማራን በሚመለከት በተለያዩ አጀንዳዎች ዙሪያ ውይይቶች የተከፈቱ ቢሆንም የበርካታ ፖለቲከኞች ትኩረት ግን የዜግነት ብሔርተኝነትን መሠረት አድርገው የሚንቀስቅቀሱ ድርጅቶች የአማራን ማንነት መሰረት አድርገው ከሚንቀሳቀሱ ድርጅቶች ይሻላሉ ወይንም የአማራን ብሔር የሚወክሉ ድርጅት/ድርጅቶች አያስፈልጉም፣ ለአማራ ህዝብ አይመጥኑም አገር አፍራሾች ናቸው የሚል እና ይህንን አስተያየት ለመመከት የሚሰጥ ግብረ-መልስ ነው። ከዚህም በተጨማሪ በአገራዊ ቴሌቪዥንና ራዲዮ ሳይቀር እጅግ የተዛባ ፅንሰ-ሃሳብ ያላቸው አንዳንዴም ትርጉም የለሽ ቃላት መጠቀም የተለመደ ሆኗል። ለምሳሌ “የአንድነት ጎራ” የሚለው ቃል ትርጉም የለሽ ነው። የማንነት ብሔርተኞችን (ethnic nationalists) “ብሔርተኞች” ብቻ ብሎ መግለጽ ከመደበኛ የሚዲያ አካል የሚጠበቅ አይደለም። በአጠቃላይ የብሔርተኝነት ጽንሰ-ሃሳብ እጅግ ተዛብቶ እየቀረበ ይገኛል። በእርግጥ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ አማራ የሚያራምደው የፖለቲካ አጀንዳ ዘወትር እንደተገፋና እንደተጠላ ነው፤ የማንነት ብሔርተኝነት የተጠላው አማራ ይጠቅመኛል ብሎ ስለያዘው ነው።
በዚህ ጽሑፍ ውስጥ ትኩረት የማደርገው ብሔርተኝነት ምንድን ነው? የብሔርተኝነት መንሥኤዎች ምንድን ናቸው? በዓለም አቀፍ ደረጃ የማንነት ብሔርተኝነት እንዴት ይታያል? ማንነትን መሠረት አድርጎ የሚካሄድ ብሔርተኝነት መጥፎ ጎን ብቻ ያለው እንቅስቃሴ ነውን? እና በዜግነት ላይ ያተኮረ ኢትዮጵያዊ ድርጅቶች የማንነት ብሔርተኝነትን ለምን ይጠሉታል? የሚሉትን መዳሰስ ይሆናል።
በመሠረቱ ብሔርተኛ (nationalist) ያልሆነ ድርጅት የለም። የሚለያየው ድርጅቱ ለሚያራምደው ብሔርተኝነት በመንስኤነት የያዘው ሃሳብ እና የመታገያ አጀንዳው ነው። አንድ ድርጅት የመታገያ አጀንዳውን ቋንቋ፣ ባህል፣ ምጣኔ ሐብት፣ ዜግነት ወይንም እንደየአካባቢው ሁናቴና እንደ ሕዝብ ፍላጎት ሌላ ሊያደርግ ይችላል። ድርጅቱ የመታገያ አጀንዳውን ከፖለቲካ ርዕዮት ጋር አዛምዶ የትግል ፍኖት ይቀርጻል ። በብሔርተኛው ድርጅት መታገያ ሆኖ የቀረበለትን አጀንዳ እና የምርጫ ቅስቀሳ መዝኖ ህዝብ ይበጀኛል፣ ጥያቄዎቸን ይመልሳል፣ ኑሮዬን ያሻሽላል ያለውን ይመርጣል። ኢትዮጵያ ውስጥ በብሔር ማንነታቸው ተደራጅተው ከሚታገሉት በስተቀር በዜግነት ብሔርተኝንት የሚንቀስቅቀሱ ድርጅቶች የጠራ የመታገያ አጀንዳ የላቸውም፤ የዜግነት ብሔርተኝነትን የሚያምዱ ድርጅቶች አሉ ለማለት በራሱ አያስደፍርም። በእርግጥ የሌሉት የዜግነት ብሔርተኝነት እንዳይኖር የሚያደርግ ምክኒያት ስለለ ነው። ይኸውም ኢትዮጵያ የመድብለ-ብሔር አገር ከመሆኗ ባሻገር እያንዳንዱ ብሔር አንገብጋቢ ችግሬ ነው ብሎ እንዲመለስለት የሚፈልገው ጥያቄ ያለው መሆኑ ነው፤ ጥያቄ መኖሩ ብቻ ሳይሆን የአንዱ ብሔር ጥያቄ ከሌላው ብሔር ጥያቄ የተለየ አልፎ አልፎም የሚቃረን በመሆኑ ነው። ይህ ደግሞ በዜግነት ብሔርተኝነት ላይ የተመሰረቱ ድርጅቶች የመታገያ አጀንዳ እንዳይኖራቸው አድርጓል።
በዘመናዊ የፖለቲካ አሰራር የመታገያ አጀንዳ የሚወሰነው በህዝቡ ፍላጎት ነው። ለምሳሌ የአማራ ህዝብ በአስቸኳይ እንዲመለሱለት ከሚፈልጋቸው መካከል ቀዳሚው ወሰንን ማስከበር የተመለከት ነው። የወልቃይት፣ የራያ፣ የመተከልና የሸዋ መሬቶች ጉዳይ የሁሉም አማራ አፍ መፍቻ ሆኗል። በመሆኑም የአማራን ህዝብ ይሁንታ ማግኘት የፈለገ ድርጅት እነዚህን ጉዳዮች የግድ የመታገያ አጀንዳ ማድረግ አለበት። ይሁን እንጅ የዜግነት ብሔርተኝነት አራማጅ ድርጅቶች ቀደም ብዬ በገለጽኩት ምክኒያት የወሰን ማስከበርን ጉዳይ አጀንዳቸው ሊያደርጉትም አይችሉም። ከዚህ ቀደም የወልቃይትና መሰል አካባቢዎች የወሰን ማስከበር ጥያቄ አስመልክቶ ጥያቆአ የተቀረበላቸው እንደ ግንቦት 7 ያሉ የዜግነት ብሔርተኝነት እናራምዳለን የሚሉ ድርጅቶች እንኳን ጥያቄዎቹን በአጀንዳቸው ሊያካትቱ በእንዲህ ዓይነት ዘዴ እንፈታለን ለማለት ያስቸገራቸው ሲሆን በደፈናው የህወሓት (ትህነግ) ወያኔን መንግሥት እንደ ምክኒያት አድርገው ለበርካታ ጊዜያት ዋና ጠላታችን ካሸነፍን በኋላ እንመለስበታለን የሚል ማምለጫ መንገድ በማመቻቸት ሲሸሹት ቆይተዋል። ይህ በር ግን ዛሬ ላይ ማምለጫ አይሆንም ምክኒያቱም የህወሓት ወያኔ መንግሥት ባይወገድ እንኳን ተንኮታኩቶ የበላይነቱን ተነጥቋልና። በመሆኑም ምላሽ የላቸውም።
እንደ ክርስቶፈር ሙስካቶ አገላለፅ “ብሔርተኝነት ማለት በአንዲት አገር የጋራ ሃሳብ ዙሪያ አንድነት ያለው ማንነት ከፍ ማለት ማለት ነው (Nationalism is the elevation of a unified identity around the shared concept of the nation: Christopher Muscato, University of Northern Colorado)።”ብሔርተኝነት የተቃውሞ ዝንባሌ ያለው ጽንሰ-ሃሳብ ነው። ብሔርተኝነት ከአገር ባለቤትነት ጋር ጥብቅ ቁርኝት ያለው ሲሆን የአገር ኅልውና መሠረትም ነው። ብሔርተኝነት አርበኝነት(patriotism) አይደለም። በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ የተለያዩ የፖለቲካ ኃይሎች አንጻራዊ የበላይነት ለማግኘ እና የሕዝቡን ወኔ በመቀስቀስ ከጎናቸው ለማሰለፍ ሲሉ ብሔርተኝነትንና አርበኝነትን በተለዋዋጭነት ይጠቀሙባቸዋል፤ ነገር ግን ሁለቱ አንድ ዓይነት ትርጉም የላቸውም። በዚሁ ዘርፍ ተመራማሪ የሆኑት ፕሮፌሰር ሙስካቶ አርበኝነት አንድ ግለሰብ ስለአገሩ የሚሰማው ኩራት ወይንም ክብር እና ለአገሩ ያለበትን ግዴታ እንደሆነ ያመለክታሉ። ብሔርተኝነት ደግሞ በአንዲት አገር የጋራ ሀሳብ ዙዙሪያ አንድነት ያለው ማንነት ከፍ በማድረግ ሁለንተናዊ ተጠቃሚነት የሚረጋገጥበት ሥርዓት የመፍጠር ጉዳይ ነው ሲሉ ያስቀምጡታል። አርበኞች አገራቸውን ይወዳሉ (Patriots love their country) ፤ ብሔርተኞች ደግሞ አገራቸውን ናቸው (nationalists are thier country!)። በሌላ አገላለጽ አርበኞች ከትውልድ ትውልድ ሲተላለፍ የመጣን ድንበር እና አገራዊ እሴቶችን ለማስጠበቅ ዘብ በመቆም አገሪቱን ከውስጣዊና ውጫዊ ኃይሎች ወይንም አገራዊ እሴቶችን ሊጎዱ ከሚችሉ አስተሳሰቦች የመከላከል እንቅስቃሴ ሲሆን ብሔርተኝነት የሚያተኮረው ፖለቲካን እንደ መሣሪያ በመጠቀም በአገሪቱ ውስጥ ያለውን የሃብት ክፍፍል፣ ብልጥግና፣ እና ማህበረሰባዊ ለውጥ መቀመር ላይ ነው።በመሆኑም ብሔርተኝነት የአንድ ማኅበረሰብ አካል ብለን ከምንጠራው የኅብረተሰብ አካል ከመሆን ጽንሰ-ሀሳብ ጋር የተያያዘነው። በእርግጥ አርበኝነትን የተላበሰ ብሔርተኝነት አብቦ የጎመራባቸዋና ውጤታማ የሆነባቸው አካሄዶችም አሉ።
በአጠቃላይ በምሁራን መካከል ብሔርተኝነት ከሁለት የተለያዩ ቅርጾች አንዱን ሊወስድ እንደሚችል የሚታመን ቢሆንም በርካታ የኅብረተሰብ ሳይንስ ተማራማሪዎች ከሁለት በላይ ብሔርተኝነቶች እንዳሉ ይጠቅሳሉ። እንደ ሚካኤል ኢግናቴፍ (Micheal Ignatieff) አገላለጽ ብሔርተኝነት ሁለት መልክ ሊኖረው ይችላል። የመጀመሪያው ማንነትን መሠረት ያደረገብ ሔርተኝነት (ethnic nationalism) ሲሆን ይኸውም የጋራ ቋንቋ፣ ሀይማኖት፣ ሥነ-ልቦና ያለው እና በተመሣሣይ መልክዓ-ምድር አካባቢ የሚገኝ ሕዝብ ወይንም ብሔር በጋራ ማንነቱ ከፍ ማለት ባለው ጥብቅ ሀሳብ ተመስርቶ የሚያንቀሳቅሰው የፖለቲካ አጀንዳ ነው። በአማራ አውድ ለ”ethnic nationalism” በጣም ተቀራራቢው ፍች የማንነት ብሔርተኝነት ነው። ሁለተኛው ዜግነታዊ ብሔርተኝነት (civic nationalism) ነው። ይህ የጋራ የሲቪክና የፖለቲካ እሴቶችን መሠረት ያደረገ ብሔተኝነት ሲሆን እነኛን የጋራ እሴቶች መሠረት በማድረግ ዜጎች ሁለንተናዊ ጥቅማቸው እንዲጠበቅ ለማድረግ የሚከተሉት የፖለቲካ ሥልት ነው።
ምሁራን ብሔርተኝነትን በአራት የተለያዩ መነጽሮች ተመልክተው ይተነትኑታል። ብሔርተኝነትን እንደ ፖለቲካ ርዕዮት (ideology)፣ ቡድናዊ አስተሳሰብ (group sentiment)፣ የአገር ምሥረታ ሂደት(process of nation building) ወይንም ማኅበረሰባዊ ንቅናቄ (social/collective movement) በመውሰድ ጥናቶች ይካሄዱበታል (Ethnic Nationalism and State Power – Mark Suzman (1999))። በኢትዮጵያ ውስጥ ከንጉሣዊ ሥርዓት መውደቅ በኋላ የታዩት ብሔርተኝነቶች አራቱንም ዓይነት ይዘት ያላቸው ሲሆኑ የሻዕቢያ፣ ትህነግ፣ ኦነግ፣ ኦብነግ እና የመሣሰሉት ብሔርተኝነቶች በአገር ምሥርታ ላይ ያተኮሩ ናቸው። በአንጻሩ ደርግ እና በደርግ አገዛዝ ወቅት የነበሩ እንደ መኢሶን፣ ኢሀፓ፣ ኢዲዩ ወ.ዘ.ተ. እና በዘመነ ኢህአዴግ የታዩት እነ መድረክ፣ ቅንጅት፣ ሰማያዊ ፓርቲ ወዘተ በደረቅ ፓለቲካዊ ፍልስፍና እና እሽቅድድም ላይ ያተኮሩ ብሔርተኝነቶች ናቸው። በትህነግ ፊታውራሪነት ተቀምረው ለተቀረው ኢትዮጵያዊ በአገዛዝ መሳሪያነት (ዲክታትነት) የተከፋፈሉት እነ ብአዴን፣ ኦህዴድ፣ ደህዴን ወዘተ በቡድናዊ አስተሳሰብ የተቃኙ ናቸው። በመጨረሻም በቅርቡ ህዝባዊ ተቀባይነትን ያገኙት የአማራ ብሔርተኝነት እና “ቄሮ” በሚል ቅፅል ስም የሚቀነቀነው የኦሮሞ ብሔርተኝነት በማኅረሰባዊ ንቅናቄ ደረጃ ያሉ ብሔርተኝነቶች ናቸው።
የብሔርተኝነቶች መንስኤዎች የተለያዩ ትርክቶች ናቸው። በፖለቲካዊ ርዕዮት መነጽር ሲለኩ የዜግነት ብሔርተኝነቶች መንስኤ የብሔርተኝነቱ አራማጆች ስለዓለም አጠቃላይ ሁኔታ ያላቸውን ግንዛቤ (conscious strategic understanding) ለማስመስከርና ማኅበረሰቡ በተጽዕኖ ፈጣሪነትና ተሰሚነት እንዲኖራቸው በማሰብ የምሁርነታቸውመገለጫ እንዲሆን በፋሽንነት የሚያመጧቸው ሃሳቦች ነው። መሰረታቸው ፖለቲካዊ ፍልስፍናን ብቻ ትኩረት ያደረገ በመሆኑ ከብዙሃን ፍላጎት የሚመነጭ አይደለም። በአንዲት አገር ካለው ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊ ወይንም ፖለቲካዊ እውነታ ይልቅ ዓለ’ማቀፋዊ ይዘት ባላቸው ፅንሰ-ሃሳቦች ላይ የሚያተኩር እንቅስቃሴ በመሆኑ የተለያዬ ማንነት እና የፖለቲካ ፍላጎት ያላቸው ብሔሮች በሚገኙበት አገር ለአካባቢያዊ ሁናቴዎች መፍትሔ የማምጣት ጉልበት የሚያንሰው እንቅስቃሴ ነው። በዚህም ምክኒያት ውጤታማ ሲሆኑ አይታይም። በተለይ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ፖለቲካዊ ፍልስፍን ብቻ መሠረት ያደረገና ውጤታማ የሆነ አንድም የዜግነት ብሔርተኝነት የሚያራምድ ድርጅት አልነበረም፤ የለምም።
በማንነት ላይ ያተኮሩ ብሔርተኝነቶ መንሥኤዎች ከሃብት ክፍፍል፣ፖለቲካዊ ውክልና እና ማኅበረሰባዊ ፍትህ ጋር የተያያዙ ትርክቶች ናቸው። መንሥኤዎቹ ከማኅበረሰቡ የቀን ተቀን ኑሮ ጋር የተቆራኙ በመሆናቸው ህዝቡን ለማነሳሳትና ተቀባይነት ለማግኘት ጊዜ አይወስድባቸውም።
የብሔርተኝነቶችን ስኬት የሚወሰነው ለመነሻነት መንስኤ ባደረጉት ሃሳብ ነው። ለምሳሌ በአገር ግንባታ ላይ ያተኮረው የሻዕቢያ ብሔርተኝነት መንስኤ የገዥና ተገዥ (ቅኝ ገዥና ቅኝ ተገዥ) ትርክት ሲሆን ምንም እንኳን ትርክቱ እውነትነት ያለው ባይሆንም ይኸው ይዞት የተነሳው ትርክት ግብ መትቶ ውጤታማ እንዲሆን አስችሎታል።ይህም ማለት የሻዕቢያ ብሔርተኝነት ውጤታማ ተደርጎ የሚታየው በአሁኑ ሰዓት ኤርትራ የተባለች ሉዓላዊት አገር መመሥረት ማስቻሉ ነው፤ ሉዓላዊት አገር ከተመሠረተች በኋላ ያለው አገዛዝ አምባገነን መሆን እና የአገሪቱ አለመበልፀግ ከፊተኛው መንስኤ (ገዥና ተገዥትርክት) ጋር ሊደባለቅ አይገባም ምክኒያቱም ኤርትራ ነጻ ሃገርከ ሆነች በኋላ ዴሞክራሲያዊና የበለፀገች መሆን ወይም አለመሆን ከራሳቸው የኤርትራዊያን የውስጥ ጉዳይ እንጅ እንደ ምክኒያት ይዘውት ከተነሱት የገዥ ተገዥ ትርክት አኳያ የሚመዘን አይሆንም።
የማንነት ብሔርተኝንት የቆዬ ነው በኢትዮጵያ አልተጀመረም። የማንነት ብሔርተኝነትን መሠረት ያደረገ ሌላ አገር የለም የሚለው ውሸት ነው። ማንነትን መሠረት ያደረገ ብሔርተኝነት አገር አፍራሽ፣ አደገኛ፣ የበላይነት ርዕዮት (supermacist ideology) ወዘተ የሚሉ አሉታዊ አስተያየቶች የሚሰነዘሩበት ብሔርተኝነት ቢሆንም ከ18ኛው እስከ 20ኛው ክፍለ-ዘመን በአውሮጳ ተስፋፍቶ የነበረ ብሔርተኝነት ነው። በቅርብ ጊዜ ደግሞ ባለፉት 30 ዓመታት ውስጥ በርካታ የምስራቅ አውሮጳ አገራትን ለነጻነት ያበቃ እንቅስቃሴ ነው። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ በተለይ በምዕራቡ ዓለም ተቀባይነት እያገኘ የመጣ አስተሳሰብ ነው። በአሁኑ ሰዓት ከአሥራ ሦስት በላይ በሚሆኑ የአውሮጳ አገራት ውስጥ የማንነት ብሔርተኝነት በአዲስ መልክ አንሰራርቷል። በኦስትሪያ፣ በኔዘርላንድ፣ በፈረንሳይ፣ በጀርመንና በጣልያን “far-right” በመባል የሚታወቁ የፖለቲካ ፓርቲዎች ከፍተኛ ተቀባይነት በህዝብ ውስጥ እያገኙ መጥተዋል። እ.ኤ.አ. በ2016 ዓ.ም በኦስትሪያ ውስጥ በተደረገው አገራዊ ምርጫ የብሔርተኛው ድርጅት “Freedom Party” አመራር ኖበርት ሆፈር በምርጫው ተሸናፊ ይሁኑ እንጅ ከአጠቃላይ ድምፅ ውስጥ አርባ ስድስት ነጥብ ሰባት (46.7) በመቶ ድርሻው በማግኘት ብሔርተኝነቱ በህዝቡ ተቀባይነት ያለው መሆኑን አሳይተዋል። በፈረንሳይ የፕሬዚደንት ኢማኑአል ማክሮን ተገዳዳሪ ሰላሳ ሶስት ነጥብ ዘጠኝ (33.9) በመቶ ድምፅ ለማግኘት ችለዋል። በግልፅ “I am nationalist” የሚለው ፕሬዚደንት ዶናልድ ትራምፕ አሜሪካን እያስተዳደረ ነው (ትራምፕ አሜሪካ ለአማሪካዊያን የሚል አስተሳሰብ ያለው ሲሆን ለዓለም-አቀፍ ተቋማት የሚደረጉ እርዳታዎች በመቀነስ ወይም በማስቀረት እንዲሁም አሜሪካን ለታላላቅ ዓለም-አቀፋዊ ድርጅቶች እንድትወጣ በማድረግ የሚታወቅ መሪ ነው)፤ ብራዚል አዲስ ብሔርተኛ ፕሬዚደንት መርጣለች። በኔዘርላንድ ፓርላማ ከ150 መቀመጫዎች ውስጥ 20ዎቹ በቅርብ በተመሠረተ ብሔርተኛ ድርጅት (the Dutch Party for Freedom(PVV)) የተያዙናቸው። የጀርመኑ “Alternative for Germanay (AfG)” የምርጫ ቅስቀሳው ትኩረት አገራዊ ደህንነት እና ስደተኞችን መቆጣጠር (national security and immigration) የሚል ሲሆን ከፓርላማው መቀመጫ 3ኛውን ትልቅ ቦታ ይዟል። The New York Times እ.ኤ.አ ዴሴምበር 28፣ 2018 ይዞት በወጣው እትሙ የጀርመን ብሔተኞች የተመለከተ ዘገባ ወጣቶች ሲሆኑ የተሻለ የሚለብሱ፣ የተሻለ የተማሩ ነገር ግን ቁጡ-ያልሆኑ (less angry) ሲል ይገልጻቸዋል፤ አላማቸው ጀርመንን የጀርመናዊያን ብቻ ማድረግ ነው በተለይም አገራቸውን ከአክራሪዎችንና ከስደተኞች ቀዳሚ አጀንዳቸው መሆኑን ዘግቧል ።
ምንም እንኳን ከላይ የተጠቀሱት ብሔርተኛ ፓርቲዎች ጥቃቅን ልዩነቶች ይኑሯቸው እንጅ የእንቅስቃሴያቸው አስኳል ህዝባቸውን ከመድብለ-ባህላዊና ግሎባላይዜሽን (ዓለም አቀፋዊነት) ተፅዕኖ በመከላከል ተመሳሳይ ማንነት ያለው ማኅበረሰብ (ethnically homogeneous society) በመፍጠር አገራቸውን ማዳን ነው።
ከ30 ዓመት በፊት ገደማ ነጻነቷን ያገኘችውና ከማንነት ብሔርተኝነት ጋር ስሟ ተያይዞ የሚነሳው የማንነት ብሔርተኝነት አቀንቃኞች እንደ መልካም ማሳያ የሚወስዷት አገር ሉታኒያ ነች። ሉታንያ በምሥራቅ አውሮጳ የምትገኝ ትንሽ አገር ስትሆን እ.ኤ.አ.ከ 1940 ዓ.ም ጀምሮ በሶብዬት ህብረት ውስጥ የተጠቃለለች አገር ነበረች። ይሁን እንጅ ሉታንያዊያን በሶብዬት ህብረት ውስጥ መብታችን ሊከበር አልቻለም፣ ሉታኒያዊያን ሊተዳደሩ የሚገባቸው በሉታንያዊያን ነው፣ ሉታንያ ጥንትም የነበረች በመሆኑ ወደቀደመ ማንነቷ ልትመለስ ይገባል ወዘተ የሚሉ ጥያቄዎችን በማንሳት እንቅስቃሴ አድርገው መጨረሻ ላይ ትግላቸው ውጤታማ ሆኖ ሉታንያ ነጻ አገር መሆኗን እ.ኤ.አ. ከማርች 11 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ አውጃለች። ሉታንያ ነጻ አገር መሆኗን ካወጀች ጀምሮ ሠላማዊ፣ ዴሞክራሲያዊና የዜጎች መብቶች የሚከበሩባት አገር በመሆን ትታወቃለች። በሉታንያ ውስጥ የግለሰብ መብት ዘር፣ የቆዳ ቀለም፣ ሃይማኖት ሳይለይ እስከ ጥግ ድረስ ይከበራል፣ ሉታንያ ለጎረቤቶቿም ሆነ ለቀሪው ዓለም ሠላማዊና ተባባሪ ነች፤ በተለይ ሉታንያ ነጻነቷን በአወጀችበት በጥቂት ጊዜያት ውስጥ የአውሮጳ ህብረት አባል አገር ለመሆን ያቀረበችው ጥያቄ በእርግጥም የሉታንያዊያን እንቅስቃሴ ራስን በራስ የማስተዳደር (Lithuania for Lithuanians) እንጅ ከሉታንያ ውጭ ያለው ጠላት ነው ወይንም ሉታንያዊያን የበላይ ናቸው (Lithuania above everything else) የሚል አንድምታ ያለው አለመሆኑን አሳይታለች። የችካጎ ዩኒቨርሲቲ ባልደረባ የሆኑት ስኮማታስ ፖሲስ “In defence of Ethnic nationalism” በሚል ርዕስ The American Conservative ላይ ባስነበቡት ጽሑፋቸው “በማንነት ብሔርተኝነት ላይ ቁልፉ ነጥብ ራስን በራስ የማስተዳደር ጉዳይ እንጅ ከራስ ወገን ያልሆነን ኅብረተሰብ ወይንም ህዝብ በማጥቃት ላይ ያነጣጠረ አይደለም” ይላሉ። ይህ ከአማራ የማንነት ብሔርተኝነት ጋር ተመሳሳይነት ያለው ነው። የአማራ ብሔርተኝነት መንሥኤ የአማራ ህዝብ ህልውና አደጋ ላይ መውደቅ ሲሆን ይህን ችግር የፈጠረው ቀዳሚው ምክኒያት የአማራ አማራ ባለፉት 27 ዓመታት ባልሆኑ ግለሰቦች መመራቱ ነው የሚል እምነት ያለው ነው፤ የአማራን ህዝብ እንደ በረከት ስምዖን ያሉ አማራ ያልሆኑ ሰዎች ሲመሩት መቆየቱ ይታወሳል።
የማንነት ብሔርተኝነት እንቅስቃሴ እንደ ማንኛውም እንቅስቃሴ ህፀፆች የሚኖሩበት ሲሆን በተለይ በማንነት ብሔርተኝነት ስም የበላይነትን ለማስፈን የሚደረግ ሸፍጥ ለከፋ ጉዳት ሊዳርግ ይችላል። የማንነት ብሔርተኝነት የበላይነት ስሜት ባላቸው ቡድኖች ሲጠለፍ አደገኛና አጥፊ እንደሚሆን ምሳሌዎችን ጠቅሶ ማሳየት ይቻላል። የመጀመሪያዋ ምሳሌ ሌላዋ
የምስራቅ አውሮጳ አገር ጆርጅያ ስትሆን ሁለተኛዋ ኢትዮጵያ ነች። ጆርጅያ የማንነት ብሔርተኝነትን ተጠቅማ ከሶቪዬት ኅብረት አገዛዝ ራሷን ነጻ ያወጣች ቢሆንም የበላይነት የሚሰማቸው ቡድኖች(ብሔሮች) የሩሲያን መንግሥት እንደ ከለላ በመጠቅም አገራዊ አመለግባባትና ግጭት እንዲፈጠር እያደረጉ ይገኛሉ። በጆርጅያ ግዛት ውስጥ ሦስት ብሔሮች ይገኛሉ፤ አብኻዚያ (Abkhazians)፣ ኦስሺያ (Ossetians) እና ቲቢሊሲ (Tbilisi) ናቸው። የብላድሚር ፑቲን መንግሥት አብኻዚያኖችንና ኦስሺያኖችን በጥቅም በመደለል ቲቢሊሲዎች ከእናንተ ጋር እኩል አይደሉም የሚል ትርክት በመፍጠር የጆርጅያን አንድ አምስተኛ ግዛት ለመያዝ የበቃ ሲሆን በአገሪቱ ውስጥ በብሔሮች መካከል ግጭትን በመፍጠር ጆርጅያ የተረጋጋ ማዕከላዊ መንግሥት እንዳይኖራት አድርጓል። በተለይ”ምርጫው ተጭበርብሯል” የሚሉ ቡድኖችን በማሰማራት አለመረጋጋቱ እንዲቀጥል ሆኖል። በሩሲያ ጣልቃ ገብነት ምክኒያት ጆርጅያ የሚያባራ ጦርነት ውስጥ ለመግባት የተቃረበች አገር ሆናለች (ይህ ጉዳይ ህወሓት በቅማንት ስም የአማራ ህዝብ ሁለንተናዊ ሰላም ለመንሳት ከሚያደርገው እንቅስቃሴ ጋር ተመሳሳይ አካሄድ ያለው ነው)። ። በኢትዮጵያ ውስጥ ባለፉት 27ዓመታት በማንነት ብሔርተኝነት ስም ተጀቡኖ የትግራይን የበላይነት ለማረጋገጥ በትግራይ ህዝብ ነጻ አውጭ ግንባር (ህወሓት) ሲካሄድ የቆየው እንቅስቃሴ ከዚህ ዘርፍ የሚመደብ ነው፤ አማራን በጨቋኝነት በመፈረጅ በመላ አገሪቱ የእርስበርስ ግጭትን የሚያስፋፉ ቡድናዊ አመለካከቶችን (group sentiments) በማስረፀና በማቧደን (ብአዴን፣ ኦህዴድ፣ ደህዴን ወዘተ) ተቋማዊ አሰራር በመፍጠር ከፍተኛ ሰቆቃና የሰብዓዊ መብትጥሰት ሊያስከትል ችሏል። ኢትዮጵያ ውስጥ በየቦታው አስተዳደራዊ በደል ከማድረሱም ባሻገር የዘር ማፀዳት፣ የዘርማጥፋት፣ የማንነት ቀውስ፣ እና አገራዊ ሃብትና ንብረት ብክነትን አስከትሏል።
ኢትዮጵያ ውስጥ በማንነት ብሔርተኝነት ላይ በተለይም በአማራ ብሔርተኝነት ላይ የሚሰነዘሩ ትችቶችና አሉታዊ አስተያየቶች በተለያዩ ምንክኒያቶች የሚመነጩ ናቸው። የመጀመሪያው ምክኒያት በማንነት ብሔርተኝነት ላይ ጥልቅ ግንዛቤ የሌለውን የኅብረተሰብ ክፍል በዲስኩር (propaganda) በማምታታት እና የማንነት ብሔርተኝነትን በማንነት ካባ የተሸፈነ የበላይነት ብሔርተኝነት (superiority nationalism) አስመስሎ በማቅረብ ህብረተሰቡ ጠልቶ እንዲሸሽው የማድረግ ሂደት ነው። ለምሣሌ በአማራ ብሔርተኝነት ላይ ትችት የሚሰነዝሩት የኦሮሞ ኦንላይን ጋዜጦች (ayaantuu የተባለውን እና Addis Standardን መጥቀስ ይቻላል) የአማራ ብሔርተኝነት ጥርስ-አልባ (toothless) ነው በማለት የሚያናንቁት ሲሆን በምትኩ ግንቦት 7 ለአማራ ህዝብ የሚመጥን አድርገው ቅስቀሰ ይሰራሉ። እውነታው ግን ለአማራ ህዝብ ከአብራኩ ከወጡት ከአማራ ብሔርተኞች የበለጠ ግንቦት 7ም ሆነ የኦሮሞ ብሔርተኛ ጋዜጦች ሊቆረቆሩለት የማይችሉ መሆኑ ነው።
ሁለተኛው ምክኒያት የዜግነት ብሔርተኝነት አራማጆች የማንነት ብሔርተኝነትን ከአገር ምሥረታ ጋር ብቻ አቆራኝቶ የማየት አባዜ ነው። ይኸውም ብሔርተኝነት ከግዛት ክፍፍል ጋር ተያይዞ ጠብ ቀስቃሽ ነው የሚል ስጋት ማስተጋባታቸው ነው። ይህን ስጋት ፉርሽ የሚያደርገው እንደ ጀርመን፣ ጣሊያን፣ ኔዘርላንድ፣ ኦስትሪያ፣ ብራዚል ወዘተ ባሉ አገሮች ውስጥ ብሔርተኛ ድርጅቶች መፈጠራቸውና ጉልበት ማግኘታቸው ነው። በምዕራቡ አገራት ተቀባይነት እያገኙ የመጡት ብሔርተኛ ድርጅቶች አዲስ አገር የመመሥረት ዓላማ ያላቸው እንዳይደሉት ሁሉ ማንኛውንም ብሔርተኛ ድርጅት እንደ ተገንጣይ እና አገር መሥራች አድርጎ መመልከት ትክክል ያልሆነ አስተሳሰብ ነው። በመሠረቱ የማንነት ብሔርተኝነት የአገር ምሥረታን የሚመለከትበት አግባብ በቅጡ ከተጤነ እንዲህ ዓይነት የጅምላ ተቃውሞ ትክክል አለመሆኑን መረዳት ይቻላል።
ተመሣሣይ ቋንቋ የሚናገር አንድ ማህበረሰብ አለ እንበል። ይህን ቋንቋ አማርኛ እንበለው። ይህ አማርኛ ተናጋሪ ማህበረሰብ ተመሳሳይ ባህላዊ እሴቶችን፣ ባሕልን እና እምነቶችን ይካፈላል እና በአጠቃላይ አንድ ሃይማኖት አለው እንበል። በጊዜ ሂደት እነዚህ የማህበረሰብ አባላት (አማሮች) የራሳቸውን ማንነት ያዳብሩ እና የተለያዩ ቋንቋዎችን ከሚናገሩ ወይንም የተለየ እምነት ካላቸው ከሌሎች ቡድኖች የተለዩ ይሆናሉ። ብሔር ይሆናሉ ማለት ነው። ከጊዜ በኋላ ደግሞ እነዚህ የአማርኛ ተናጋሪ ብሔር አባላት ማንነታቸውን የሚስብ የጂኦግራፊያዊ አካባቢን (መልክዓ ምድርን) ይወስናሉ። ይህን አደረጉ ማለት ግን አዲስ አገር ፈጠሩ ማለት አይደለም። በዚህ ደረጃ ያለ ሁናቴ በእንግሊዝኛው አጠራር “nation” ይባላል፤ ወያኔ “nation” የሚለውን ቃል” ብሔር ብሔረሰቦች” ብሎ ይጠራዋል፤ ወያኔ የተጠቀመበት ቃል ትክክለኛ ፅንሰ-ሃሳቡን ካለመግለፁም በላይ ብሔር የሚለውን የማንነት መግለጫ ቃል ከ”nation” ጋር በድርብ መጠቀሙ ውዥምብርን ፈጥሯል። ለ”nation” በጣም የሚቀርበው ቃል ክፍለ-ሃገር የሚለው ነው። ክፍለ-ሃገር ሉዓላዊ ግዛት የለውም። ስለዚህ የማንነት ብሔርተኝነት ከግዛት (realm) ጋር የተያያዘ አይደለም፤ ብቻውን የቆመ ነው፤ የሚወክለው ማህበረሰቡን ነው፤ ግዛቱን አይደለም። የብሔሩ ያሉበት አካባቢ በሙሉ የብሔሩ ክፍል ነው። ለዚህም ይመስለኛል አብዛኞቹ የአማራ ብሔርተኛ ድርጅቶች የአማራ አገሩ መላው ኢትዮጵያ ነች የሚሉት።
ኔሽን (ክፍለ-ሃገር) ሉዓላዊነት የለውም። ኔሽን ሉዓላዊ ሆኖ ወደ አገርነት ለመቀየር ሀገረ-መንግሥት (state-nation) መመስረት ይኖርበታል። ይህ ደግሞ እውን የሚሆነው ኔሽኑ ፖለቲካዊ አንድነት ለመፍጠር የሚያስችሉ የመንግስት መዋቅሮችን ማቋቋም ሲጀምርና ጂኦግራፊያዊ ወሰኑን መጠበቅ ሲጀምር ነው።
በመሆኑም የአማራ ብሔርተኝነት አሁን ባለበት ደረጃ የሀገረ-መንግሥትነት ጥያቄ የለውም። አለው እንኳን ቢባል ሊኖረው የሚችለው የነጻ-መንግሥትነት ጥያቄ እንጅ የሉዓላዊነት አይደለም።
ሶስተኛው ምክኒያት የአማራ ህዝብ በተለይም የአማራ ምሁራን የፕሮፓጋንዳ ሰለባ መሆናቸው ነው። ባለፉት አርባ አመታት አማራው “የኢትዮጵያ ጠባቂ” ተደርጎ እንዲሳልና የማንነት ብሔርተኝነት ኢትዮጵያን የማፍረስ እንቅስቃሴ ነው ብሎ እንዲያምን እና ዘወትር ተቃዋሚ ሆኖ እንዲሰለፍ በጥናት ላይ የተመሰረተ ፕሮጋንዳ ተሰርቶበታል። ይህ ፕሮፓጋንዳ አማራው ያለበትን ሁኔታ እንዳያስተውል ከመገደቡም በላይ የአማራው ህዝብ የማንነት ብሔርተኝነትን በሩቁ እንዲፀየፈው አድርጎታል። በፀረ-አማራ ቡድኖች የተዘጋጀለት አደገኛ ወጥመድ አማራው በኢትዮጵያ ስም ገንዘቡን፣ ሃብቱና ንብረቱን ለሌቦች እንዲገብር አድርጎታል። ከምንም በላይ ይህ የፕሮፓጋንዳ ወጥመድ አማራው በሁለት ጎራ ተከፍሎ እርስበርስ እንዳይስማማ አድርጎታል። አሁንም ቢሆን በህብረ-ብሔራዊነት ወይንም በዜግነት ብሔርተኝነትና በማንነት ብሔርተኝነት ጎራ ለይቶ እርስበርሱ እየታገለ የሚገኘው አማራው ነው።
አራተኛው ምክኒያት ህወሓት ያራምደው የነበረው የበላይነት ብሔርተኝነት (superiority nationalism) በዜግነት ብሔርተኝነት አራማጆች ላይ የፈጠረው የተጠቂነት ስሜት (victim mentality) ነው። ይህ የተጠቂነት ስሜት የማንነት ብሔርተኝነት ሁሉ እንደ ህወሓት ጨፍጫፊ፣ አሳሪ፣ ዘራፊ እና አፋኝ መስሎ እንዲታያቸው አድርጓል።
ሲጠቃለል የማንነት ብሔርተኝነት እንደ ማንኛውም የብሔርተኝነት እንቅስቃሴ መልካምም መጥፎም ጎኖች ይኖሩታል። መጥፎ ነገሩን ብቻ እየነቀሱ አማራው ተደራጅቶ እንደ ብሔር የሚደርስበትን ጥቃት እንዳይከላከል ማድረግ በምንም መመዘኛ ትክክል ሊሆን አይችልም። ባለፉት 40 ዓመታት ኢትዮጵያዊ ነኝ ብሎ የሚታገል ድርጅት ወይንም ቡድን የቀድሞ ሥርዓት
ናፋቂ፣ ጨቋኝ፣ በዝባዥ እና ትምክህተኛ አድርጎ በመፈረጅ ከፖለቲካው ምህዳር እንዲገለል ሲደረግ ቆይቷል። አማራው ራሱን ያደረጀው ኢትዮጵያዊ በሚለው ብሔርተኝነት ሥር ብቻ ስለነበር ተጎጅ ሆኗል። በእቅድ የተፈፀመው አማራን የማግለል እኩይ ተግባር አማራው ከአገራዊ የፖለቲካ ተሳትፎ ውጭ እንዲሆን አድርጎታል። አሁን ደግሞ ሁኔታውን በአንክሮ ያጠኑ በአብዛኛው ወጣት አማሮች የአማራን ብሔርተኝነት በማራመድ ከፖለቲካ ውይይት ውጭ የተደረገውን ህዝብ ወደ ውይይት መመለስ ሲጀምር በማንነት ላይ የተመሰረተ ብሔርተኝነትን “አደገኛ” አድርጎ ማስቀመጥ አማራው ይዞት የሚነሳውን አጀንዳ በሙሉ ጥቅም የለሽ ወይንም ጎጅ በማድረግ አማራው በተቀውሞ ጎራ ብቻ እንዲሰለፍና የሥልጣን ተጋሪ እንዳይሆን የማድረግ የተለመደ አካሄድ ነው። የማንነት ብሔርተኝነት የተጠላው አማራ ሲያራምደው ነው። የማንነት
“እፎይታ ተሰምቶኛል። እኝህ ሰው በኢትዮጵያ በተፈጸመው የመብት ረገጣ እጅግ የከፋ የመብት ጥሰትና የተዛባ መረጃ በማሠራጨት ሚና ነበራቸው ብዬ ስለማምን በኃላፊነት በመጠየቃቸው ትልቅ እፎይታ ነው የተሰማኝ።” አና ጎሜሽ የአውሮፓ ፓርላማ አባል።ዋሺንግተን ዲሲ —
አቶ በረከት በገዥው ፓርቲ ውስጥ የነበራቸውንና ለረዥም ዓመታት የዘለቀ ከፍተኛ የፖለቲካ ሚናና የመንግሥት ሥልጣን ተንተርሶ የተለየ ትኩረት የሳበው እስራቸው፤ ከተለያዩ አካባቢዎች በርካታ አስተያየትችን ጋብዟል።
ከዚህ ቀደም በትዊተር አማካኝነት ባስተላለፏቸው መልዕክቶች “አቶ በረከት ለፍርድ መቅረብ አለባቸው” የሚል አስተያየት የሰነዘሩት የአውሮፓ ፓርላማ አባሏ ሚስ አና ጎሜሽ የቀድሞው የኢሕአዴግ ባለ ሥልጣን እስር ዜና እንደተሰማ እርምጃውን በማወደስ ፈጥነው አስተያየታቸውን ካሰፈሩት ውስጥ ናቸው።
ሚስ አና ጎሜሽ በኢትዮጵያ የሰብዓዊ መብት አያያዝና የዲሞክራሲያ ጉዳዮች ዙሪያ ጠንከር ያሉ ትችቶችን በማቅረብም ይታወቃሉ። ይህንኑ አስተያየታቸውን መነሻ በማድረግ ከሚስ ጎሜሽ ጋር የተካሄደ ቃለ ምልልስ ዝርዝሩን ይዟል።
“የተከሰሱበትን ጭብጥ ሙሉ በሙሉ ባላውቅም .. በኢትዮጵያ ሕዝብ ላይ በደረሰው በደል፣ በበኩላቸው በፈጸሙት ወንጀል ተጠያቂ ይሆናሉ፤ ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ።” የሚሉት ሚስ ጎሜሽ – የኢትዮጵያ ሕዝብ ከዚያ ቀደም ታይቶ በማያውቅ ደረጃ ወጥቶ ድምጹን በሰጠበት፣ የአውሮፓ ሕብረትን በመወከል በታዛቢነት በተሳተፉበት የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ወቅት ያዩትን ዋቢ አድርገው፤ ከአቶ በረከት ጋር በቀጥታ የተገናኙባቸውን ጊዜያት ያነሳሉ።
በኢትዮጵያ በመጣው “እጅግ አሰደናቂ” ባሉት ለውጥ .. ከሀገራቸው ውጭ ይንቀሳቀሱ የነበሩ ተቃዋሚዎች ወደ ሃገር እንዲገቡ መደረጋቸው፣ የሚያምኑትን በግልጽ መናገር መቻላቸው “አሳድሮብኛል” ያሉትን ትልቅ ተሥፋም ሚስ ጎሜሽ ገልጠዋል።
የአቶ በረከት ስምኦን በሌብነት ተጠርጥረው መታሰራቸውን ተከትሎ እሳቸው በሌብነት ብቻ ሳይሆን በሌሎች ጉዳዮችም ሊጠየቁ እንደሚገባ በቀደም እለት የኢሳት ቴሌቭዥን ባቀረበው እና አቶ ኤርሚያስም የተሳተፉበትን ውይይት አጣጠሜዋለሁ፡፡ እናም የውይይቱ ጭብጥ ባጭሩ አቶ በረከት ስምኦን ሊጠየቁ የሚችሉባቸው ጉዳዮች
በፍርድ ቤት አሰራር ጣልቃ በመገባትና ፍትህን በማዛባት (ዳኞችን በቀጥታ በማዘዝ፣ በህግ ቁጥጥር ስር ያሉ ጥፋተኞችን ከህግ ውጭ ከእስር በማስፈታት፣ ያለጥፋታቸው እና ያለበቂ ማስረጃ ሰዎች እንዲታሰሩ እና እንዲንገላቱ በማድረግና በማስደረግ)
በአጭሩ ይህን ጉዳይ ላንሳ እንጂ አሁን ማውጋት የፈለግኩት የፕሮፓጋንዳ ማሰራጫ፣ የመንግስት ሰራተኞችን የሚሰልል እና የሚያስፈራራ አሰራር እና ይህን ለማስፈፀም በየመንግስት መሰሪያ ቤቶች አሰማርቷቸው ስለነበር እና አሁንም በስራቸው ላይ ባለዑት እና አተ በረከት ስምኦን ስለአሰማራቸው ቅጥረኞች ወይም “የአቶ በረከት ልጆች” ጉዳይ ነው፡፡
“የአቶ በረከት ልጆች” ያልኳቸው በየመንግስት መስሪያ ቤቶች “በከፍተኛ ደመወዝ” እንዲመደቡ የተደረጉ እና ከመንግስት ሰራተኞች አስተዳደር ደንብና ስርዓት ውጭ በርካታ ስርዓት አልባ የሆነ ጉዳይ ሲፈፅሙና እና የስለላ ስራ ሲያከናውኑ የነበሩ የስርዓቱ ቅጥረኛችን ጉዳይ ለመጠቆም ነው፡፡
ከምርጫ 97 በኋላ ኢህአዴግ መንግስት የሚሰራውን ስራ የማሳወቅ ስራዬን ለመወጣት በሚል የመንግስት ኮሙኒኬሽን መስሪያ ቤት ካቋቋመ በኋላ በአቶ በረከት የወያኔያዊ ስልት እና አካሄድ ከክልሎች የመንግስት መስሪያ ቤቶች እንዲሁም ምናልባትም ከመንገድ ሊሆን ይችላል የእነሱን አላማ በጭፍን ይሁን የግል ጥቅም ለማግኘት የሚደግፉ ሰዎችን በማሰባሰብና በማእከል በማሰባሰብ በየመንግስት መስሪያ ቤቱ “የኮሚኒኬሽን ኦፊሰር” በሚል የስራ መደብ ያለምንም መዋቅር ደመወዝ ተቆርጦላቸው እንዲመደቡ ተደርገዋል፡፡ ለእነዚህ “ስርዓት አልባ ተቀጣሪዎች” ደመወዝ ደግሞ ለቀድሞ የተፈቀደ መዋቅር የሚጠይቀው የፋይናንስና ኢኮኖሚ ልማት ያለምንም የመዋቅር ጥያቄ የተጠየውን ሁሉ ይፈቅድ ነበር፡፡ እነዚህ ባለልዩ ባለመብቶች እና የፓለቲካ ተመዳቢዎችን ነው “የአቶ በረከት ልጆች” የምንላቸው፡፡
“የአቶ በረከት ልጆች” በየመንግስት መስሪያ ቤቱ ሲመደቡ ከመስሪያ ቤቶች መዋቅር ውጭ እንዲሆን መደረጉ በወያኔያዊ ስልት የተለየ ትኩረት የተቸራቸው ናቸው – በአቋሯጭ አዳጊዎች ናቸው፡፡
“የአቶ በረከት ልጆች” የመንግስት ኮሚኒኬሽን ኦፊሰርነት ስራን ያገኙት ለሁሉም ዜጎች አኩል የመወዳደርን እድል በመንፈግ ሲሆን የስራ እድሉን እንዲያገኙ የተደረጉት በፖለቲካ መስፈርት ብቻ መሆኑ ልዩ ባህርያቸው ነው፡፡
“የአቶ በረከት ልጆች” ለኮሚኒኬሽን ኦፊሰርነት የስራ ደረጃ የሚያስፈልገውን የትምህርትና የሙያ ተፈላጊ መስፈርት አሟልተው ሳይሆን በፖለቲካ አመለካከታቸው እና ለፖለቲካ አቃጣሪነት እና ለስለላ ስራ ፈቃደኝነትን ብቻ የሚጠይቅ እና ከየትኛው አይነት ሙያ (እኔ በቅርበት የማውቃቸው እንኳ የስታቲስቲክስ፣ የኬሚስትሪ፣ የሂሳብ፣ የጂኦግራፊ … አንዳዳንዶች ደግሞ ምናልባትም “የምንም” ሙያ ያላቸው ነበሩ፣ የሚገርመው አሁንም አሉ – ሰሚና የሚፈራቸው ግን ያላቸው አይመስልም፡)፡፡
“የአቶ በረከት ልጆች” በፈቃደኝነት ከየቦታው ተሰባስበው መጥተው በአዲስ አበባ የቤት ችግር እንዳይገጥማቸው ከመንግስት ቤቶች አስተዳደር ድርጅት (የመንግስት ኪራይ ቤቶች አስተዳደር) በቅድሚያ ቤት እየተፈለገ የተሰጣቸው ናቸው -የወያኔ እንቆጳዚዮን ናቸዋ፡፡
“የአቶ በረከትን ልጆች” ከሌላው የኢህአዴግ የነበረችው የኢፌድሪ የሚሏት አገራቸው ስር ካሉ እና በህግና ስርዓት ተቀጥረው ከሚሰሩ የመንግስት ሰራተኞች የሚለያቸው መስፈርት “የአቶ በረከት ልጆች” መሆናቸው ሲሆን የአቶ በረከት የግልና ለስርዓቱ በታማኝነት ለማቀጣር ብቁና ዝግጁ መሆናቸው ብቻ በቂ ነበር፡፡
“የአቶ በረከት ልጆች” ዋና ፍጥረት የኢህአዴግ መንግስት የመረጃ እጥረት እንዳይኖርበት እና በመንግስት መስሪያ ቤቶች ውስጥ ያለው የሰራተኛ ሃይልን የመቆጣጠሪያ መሳሪነታቸው ነበር፡፡ በየመስሪያ ቤቱ የስራ ሁኔታ እንዲሁም ሰራተኞች በተፈላጊ ትኩረት በሚያስፈልግ ጉዳይ ላይ ያላቸው እንቅስቃሴ የመሰለልና ለጌቶቻቸው ሪፖርት ማቅረብ ዋነኛ የተፈጠሩበት ስራ ሲሆን በአንዳንድ ተቋማት ሃላፊዎችም ጭምር ይሰለሉ ነበር፡፡ የሚፈሩ ሃላፊዎችም እንደበሩ የሚታወቅ ነው፡፡
ሌላው “የአቶ በረከት ልጆች” የመንግስትን ፕሮፓጋንዳ የወያኔን መራዥ የፖለቲካ ርእዮት በተለያየ ስብሰባዎች፣ የመልእክት ማስተላለፊያ ዘዴዎች በመጠቀም ሰራተኞችን በግድም በውድ የመጋት እና እንዲቀበሉት የማድረግ ተግባር የተፈጠሩበት በፍላጎታቸው የተጎናፀፉት የስራ ባህርያቸው ነበር፡፡
“የአቶ በረከት ልጆች” እንደየግለ ባህርያቸው ቅርፀት የተለያዩ ሊሆኑ እንደሚችሉ መገመት ሳያስፈልገው የሰው ልጅ የባህርይ ብዙህነት ብቻ መመልከት በቂ ነው፡፡ ይሁን እንጂ ለወያኔ ስርዓት ታማኝነትና የፕሮፓጋንዳ መሳሪያዊነት በምርጫቸው ጥቅም ላይ የዋሉ እንደሆነ በስፋ የሚታይ ባህርያቸው ነው፡፡ የስርዓቱ መገለጫ የእነሱም መገለጫ በመሆኑ የግል ጥቅም እና ባቋራጭ ማደግ ተመሳሳይነት ይታይባቸዋል፡፡ ፀሃፊው “የአቶ በረከት ልጆች” በመየመስሪያ ቤቱ የመመደብ እና ቀጥተኛና ተዘዋዋሪ ቁጥጥር የማካሄድ ስርዓት ከተዘረጋ ጀምሮ በሁለት መስሪያ ቤቶች ሰርተዋል፡፡ እናም ከፀሃፊው የእውን ልምድ እና ከሌሎች ተሰላይ የመንግስት ሰራተኞች የቃረሟቸውን “የአቶ በረከት ልጆች” አፈፃፀም ለምልከታ ያህል እንደሚከተለው በአጠሪራ (አጠሪራ በአጭር በአጭሩ በአጭሩ የቀረበ አንኳር ሃሳብ እንደማለት ተደርጎ ይወሰድ)ቀርቧል፡፡
መንግስት መረጋጋት ሲሳነው በሚያደርግው የመንግስት ሰራተኞችን የመገምገም አካሄድ ዋነኛ ተዋናይ በመሆኑ የመንግስት ተቃዋሚ ናቸው በሚሏቸው እና ምንም አይነት ምልክት በማያሳዩ ተጠርጣሪዎች ላይ የግምገማ ናዳ የማውረድ ስራ በማከናወን ለፈሪ ዎች የፍርሃትና የኢህአዴግ አስፈሪ ገፅታን ማያሳየት ሚና ይጫወታሉ፣
በተለያዩ የስራ፣ የግለሰብ እና የፖለቲካ ጉዳዮች ላይ ለአቶ በረከት ወይም ለመንግስት ኮሚኒኬሽን መስሪያ ቤት ሪፖርት የሚያደርጉ በመሆኑ በአንዳንድ ቦታ የመስሪያ ቤት ሃላፊዎችን ጭምር የማስፈራራት ሁኔታ ታይቷል፣
ለበላይ ሃላፊዎች መረጃ በመስጠት ሰራተኞች እንዲባረሩ የማስደረግ ስራ ይሰሩ ነበር፡፡ በተግባር በነበርኩበት መስሪያ ቤት የገጠመኝን ለማንሳት ያህል በወቅቱ የህዝብ ግንኙነቱን ጃላፊ እና አንድ የቡድን መሪ ለመባረራቸው ምክንያት እራሱ የኮሚኒኬሽን ኦፊሰሩ መሆኑን ሲናገር ሰምቻለሁ፡፡ እነዚህ ሰዎች ሲባረሩ የበላይ ሃላፊው ጠርቶ ልቀቁ ወይም ማህደራችሁን አበላሸዋለሁ በማለታቸው ከማይጋፉት ጋር መጋፋት ስለሆነባቸው መልቀቂያ እንዲያስገቡ ተደርግው ተባረዋል፡፡ የተባረሩት በመሰሪያ ቤቱ ሃላፊ በተሰጣቸው ውሳኔ ቢሆንም በማህደራቸው የተያያዘው ሰነድ ግን በገዛ ፈቃዳቸው እንደለቀቁ ተደርጎ ነው በሀሰት የተቀመጠው፡፡
አንዳንዶቹ በእርግጥ በእውን የገጠመኝ ነገር ደመዎዝ ያንሰኛል በማለት አዲስ መደብ እንዲከፈት በማስደረግ ያለምንም ውድድር፣ በማይገባ መንገድ የደመወዝ ጭማሪ እንዲያገኝ የሚያስደርጉ ነበሩ፡፡ ይህ ልምድ ደግሞ የአብዛኞቹ “የአቶ በረከት ስምኦን ልጆች” ባህርይ ነው፡፡
ከሌላው በተለየ ሁኔታ እና ያለምንም ውድድር በድርጅታቸውና በመንግስት በኩል ልዩ ልዩ የትምህርት እድል እንዲያገኙ የሚደረግ ሲሆን ዋናውን የመሰሪያ ቤት ስራ እየሰሩ የሚኖሩ የተመልካችነትና ምን ዋጋ አለው ወደሚል ዝንባሌ የመግፋትና ሞራል የመጣል ሚና እንዲጫወቱ ከፍትኛ ሚና ተጫውተዋል፡፡
“የአቶ በረከት ልጆች” በትክክልኛ አገላለፅ የመንግስት ሰራተኞች ናቸው ለማለት የሚያስችል መስፈርት የማያማሉ ቢሆንም በመስሪያ ቤቶች ዋና ዋና እና ወሳኝ ኮሚቴዎች ውስጥ የመመደብ እና የሚፈልጉትን ውሳኔ ማስወሰን ስራ ያከናውኑ ነበር፡፡
በበኩሌ “ስለ አቶ በረከት ልጆች” በጥቂቱ በተወሰነ መስሪያ ቤት እንዲያውም በሁለት መስሪያ ቤት፣ በሌላ እንዲያውም በአብዛኛው ከአንድ መስሪያ ቤት ብቻ ያየሁትንና የገጠመኝን ልምዴን ለማሳየት ሞክሬአለሁ፡፡ በየመስሪያ ቤቱ በእነዚህ “የፓለቲካ አቃጣሪነት ሰራተኞች” አፈፃፀም እና ያስከተሉት በደልና ግፍ ቢዘረዘር በርካታ መሆኑን አልጠራጠርም፡፡ ይህን “የአቶ በረከት ልጆች” የአሰራር ስርዓት እንዲዘረጋ እጃቸው ከዘረጉት ዋናዎች መካከል አቶ ኤርምያስ ለገሰም እንደነበሩበት በስፋት የሚነገር በመሆኑ እሳቸውም ስርዓቱን ከድተው አሁን ውጭ አገር የሚኖሩ በመሆኑ ይህን ፅሁፍ ካነበቡት እራሳቸው ቢናገሩበት ጥሩ ይመስለኛል፡፡
በድሬዳዋ የሚሞከመረው ሕዝብን የማፈናቀልና የነዋሪው ሕዝብን መብት ለመግፈፍና ሊተገበር የሚፈለገው ስነህዝባዊ ምህንድስና Demographic Engineering) እሉታዊ ነው:: መንግስት በአስቸኳይ ጣልቃ በመግባት ሁኔታውን መታደግና ተጠርጣሪዎችን ለሕግ ማቅረብ አለበት።
ደግመን ደጋግመን ብለናል:: አሁንም እንላለን:: ማንኛውም የኢትዮጵያ ግዛት አካል ወይም መሬት የመላው ኢትዮጵያውያን የጋራ ወይም የወል ንብረት ነው:: ማንኛውም የሐገሪቱ ሕዝብ የግል እንጂ የወል ንብረት ይዞ አንዱ ለሌላው አላከራየም:: ማንም ይሁን ማንም ለሚኖርበት ቦታ ሠፋሪ ነው:: ከመሬቱ ጋር የተፈጠረ ባለቤት የለም:: ከዚህ በፊት እንዳልነው የአሜሪካ ቀይ ሕንዶች ከአውሮፓውያን በፊት ይስፈሩ እንጂ እነርሱ እራሳቸው ከ12000 እስከ 14000 ዓመታት በፊት ከኤሺያ የመጡ ናቸው::
ዛሬ በዚህ ርዕስ ለመጻፍ የተነሳሳሁት በጉዳዩ ባለሙያ ሁኜ ወይንም ልዩ ጥናት አካህጄ ሳይሆን የጉዳዩ ወቅታዊነትና አሳሳቢነት እንደ ዜጋ እረፍት ስለሚነሳኝ ትንሽ ልተንፍስ ብዬ ነው፡፡ አገራችን አሁን ያለችበትን ሁኔታ በተስፋና በስጋት አይን እመለከታለሁ፡፡ ተስፋዬ እድሜ ልኩን እውር ሆእኖ የኖረ ሰው ነገ ዐይንህ ይበራልሀል ሲሉት ሌሊቱን እንዴት አድሬ እንዳለው ግለሰብ ካልሆነ በቀር የተጀመረው የለውጥ ጉዞ እስካሁን ያልታዬና አበረታች መሆኑ የተስፋየ ምንጭ ነው ፡፡ ስጋቴ ደግሞ ለውጡ መጣብን ብለው የተሸበሩ ቡድኖች ያለ የሌለ ሀይላቸውን ተጠቅመው መቀልበስ እንደማይችሉ እርግጠኛ ብሆንም እያስከተሉት ያለው ወድመት ተባብሶ ብዙ ዋጋ እንዳያስከፍለን ከማሰብ ነው ፡፡
ማንኛውም ለሀገሩ ሉአላዊነት ፣ ለሕዝቡ አንድነት ፣ ለእድገት ፣ ለብልጽግና ፣ ለፍትህና ለእኩልነት የሚያስብና የሚጨንቀው ኢትዮጵያዊ ለውጡን ለማስቀጠል መረባረብና መንግሥትን ማገዝ የጊድ ይላል ፡፡ ያ ካልሆነ ግን እንደ ልማዳችን ሰደን ስናሳድድ እንኖራታለን እንጂ ዲሞክራሲያዊ ስርአት ለመገንባታ አንችልም ፡፡
ኢትዮጵያውያን ሁላችንም መቀበል ያለብን አንድ ሀቅ አለ ይሄውም ኢትዮጵያ የሚትባል እኛ ያልፈጠርናት እኛ ግን የተፈጠርንባት እንደየ ወቅቱ ሁኔታ በአዎንታዊም ይሁን አሉታዊ ምክንያቶች በመላዉ ዓለም የምትታወቅ ጥንታዊት አገር እንዳለችን ነው ፡፡ ይህቺን ተፈጥሮ ያደላትን ውብ ሀገር ለኛ በሚስማማን መንገድ አሳድገንና አበልጽገን በጋራ መጠቀም ሲገባን ራሳችን በፈጠርናቸው ችግሮች ምድርቱን ተጠያቂ በማድረግ ለእኔ ያልሆነች አገር ትፍረስ ማለት ድንቁርና ይመስለኛል ፡፡ ትናንትና ፊደል ሳይቆጥር ያስተማረን ወገናችን ብቻውን መወጣት የማይችላቸውን ችግሮች ለመቅረፍ እድር ፣ እቁብ ፣ ደቦ ፣ ጂጊ ፣ የወንፈልና የቃንጃ ወዘተ እያለ ሲደራጅና ሲተባበር ነበር የምናውቀው ፡፡ ዛሬ ግን የምንደራጀው አገር ለማፍረስ ፣ እርስ በርስ ለመገዳደልና ችግር በያይነቱ ለመፈልፈል መሆኑን ስናይ መሃይሙ ባለ ድግሩ ገበሬ የነበረውን ብቃትና ችሎታ የዘመኑ ባለድግሪ ምሁር ነኝ ባይ አጥቶ ለጥፋት ሲጋብዘን ማየትና መስማቱ አሳዛኝና አሳፋሪም ነው የሚሆነው ፡፡
ጽድቁ ቀርቶ በወጉ በኮነነኝ እንዲሉ ለአንድ ዓላማ መተባበሩ ቀርቶ የየራሳችችንን ይዘን መደማመጥም ጥፍቶ እንደ እብድ መጯጯህ ስፍኗል ፤ እናቱ እንደ ሞተችበትና ወንዝ እንደ ሄደችበት ህጻን ሁላችንም እኩል እያለቀስ ነው ፤ ማን ቀልደኛ ማንስ ቁምነገረኛ መሆኑን መረዳት ተስኖናል ።
የሰው ልጅ ከሌሎች እንሰሳት የሚለየው በሁለት ምክንያቶች ይመስለኛል ፡፡ አንደኛው ተፈጥሮን እንዳለ ተጠቃሚ ሳይሆን ለራሱ በሚስማማው መልኩ ቀይሮ መጠቀሙ ሲሆን ሁለተኛው እንደ እንሰሳት ዘወትር ጉልበት ባለው እንደተጠቃ ለመኖር አለመፍቀዱ ነው ፡፡ በሌላ አገላለጽ የሰው ልጅ በህገ አራዊት ዝንተ ዓለም በጉልበትና በጉልበተኛ አይገዛም ማለት ነው ፡፡ ሕዝባችን በታሪኩ ድሞክራሲ የሚባል ነገር በተግባር ሊያገኝ ቀርቶ በትዎሪ ደረጃ በአግባቡ የሚያውቀው ጽንሰ ሀሳብ አይደለም። ይሁን እንጂ በህገ አራዊት በጉልበተኞች ይደርስበት የነበረውን ሁሉ አቀፍ ጭቆና አሜን ብሎ የተቀበለበት ወቅት አልነበረም ፡፡ ሆኖም ግን የሥርአት ለውጥ ለማምጣትና ዲሞክራሲያዊ መስተዳድር ያለው የሕዝብ መንግሥት ለመመስረት አልቻለም ፡፡
ጥያቄው መሰረታዊና አግባብ ያለው ምላሽ የሚሻ ነው ፡፡ በመሆኑም ብዙም ሳንርቅ የቅርብ ታሪካችንን ብንዳስስ ከመሳፊንቱ ወደ ንጉሣዊ ከንጉሣዊው ወደ ሶሻሊስት መር ስርአት ከዚያም ወደ አብዮታ ድሞክራሲና ዘር ተኮር ፖሌቲካ የገባነው በሕዝቡ ፍላጎትና ነባራዊ ሁኔታ ስለፈቀድ ሳይሆን ጥቂት እኛ እናውቅልሃለን ባይ ግለሰቦችና ቡድኖች ለሥልጣን ሲሉ በጉልበት ስለምጭኑብን ነው ፡፡ ሩሲያውያን አንድ ቆንጆ አባባል አላቸው ይሄውም ብልህ ከሰው ስሕተት ይማራል ጅል ግን ከራሱም ስህተት አይማርም ይላሉ ፡፡ እኛም ከሌላው ይቅርና ከራሳችን ስህተቶች ለመማር አለመቻል ይሁን ካለመፈለግ አሁንም በጎጥ ፖሌቲካ አረንቋ ውስጥ ተረፍቀን መንቀሳቀስ ተስኖን እንወዛወዛለን ፡፡
ሃያ ሰባት ዓመት ሙሉ ኢትዮጵያዊነትን አስረስቶ በትውልድ ቀዬና በጎጥ ተከልለን እርስ በርስ እንድንጠፋፋ ሕወኃት የቀየሰው የጎሣ ፖሌቲካ ሀገሪቷ እንደ ሀገር ሕዝቡም እንደ አንድ ሕዝብ እንዳይኖር አድርጎት እዚያም እዝይህም ብጥብጥ እየተካሄደ የሰው ህይወት እያለፈ ፣ ንብረት እየወደመና ሰው እየተፈናቀለ ይገኛል ፡፡ ትናንትና እኔ አውቅልሃለሁ ባይ ዘረኛ ቡድኖች በጎጥ አደራጅተው መቀመቅ የከተቱን ትምህርት ሊሆነን ሲገባ በአሁኑ መልካም የለጥ ጅማሮ ወቅት አዲስ አይንአውጣ ጎጠኞች አዎን ትምክህተኞች ነን ትምክህተኛ በመሆናችን አናፍርም የሚሉ የተገኙበትን ጎሣ ታሪክና ኢትዮጵያዊ ማንነት ሲያኮሰምኑት ማየትና መስማት ያሳፍራል
የጎሣ ፖሌቲካ በአገራችን ዲሞክራሲያዊ ያልሆነው ጎሰኞቹ እንደሚሉት የአፈጻጸም ችግር ኖሮት ወይንም ሕወኃት ስለመራው ሳይሆነ በተፈጥሮው ሰውን በሰውነቱና በግለሰብንቱ የሚገባውን ሁለንተናዊ መብቱን የሚያጎናጽፍ ሳይሆን በትውልድ የዘር ሀረጉ ከሌላው ለይቶ ተጠቃሚ እንዲሆን የሚያደርግና አግላይ በመሆኑ ነው ፡፡ ሕወኃት በፖሌቲካው ፣ በኢኮኖሚውና በማህበራዊ ዘርፉ ጠቅላይና የበላይ እንዲሆን አመቺ ሁኔታን የፈጠረለት የሄው የጎሳ ፖሌቲካ ነው። በመሆኑም ነው አቶ መለስ ዜናዊ ኢትዮጵያን
ሕዝባችን ለሃያ ሰባት ዓመት ጎራ ለይቶ ሲገዳደልና ከቄዬው እንዲፈናቀል የተደረገው በየደረጃው ሥልጣን ላይ የነበሩ በሙሉ ክፋተኞች በመሆናቸው ሳይሆን የዘር ፖሌቲካው እትዮጵያን ለማፈራረስና ሕዝቧንም ለመበታተን ላቀደው ህወኃትና ግብረአበሮቹ አዋጭ የመጫወቻ ካርታ በመሆኑ ነው ፡፡ እነኚህ ግለሰቦችና ቡድኖች የመዘዙት ካርድ የተወሰነ መንገድ አስክዷቸዋል ፡፡ ውጤቱም አሁን መሬት ላይ ያለው የስጋታችን ምንጭ የሆነው ትርምስ ነው ፡፡ ከላይ ለመግለጽ እንደሞከርኩት የዘር ፖሌቲካው ከድጡ ወደ ማጡ የከተተን የአፈጻጸም ችግር ኖሮት ወይንም ካሁን በፊት ተዋናይ የነበሩ የጎሣ መሪዎች የመተግበር ብቃት አጥተው ሳይሆን በዘር ላይ የተመሰረተ ፖሌቲካ የደም ትስስር ላላቸው የጎሣው አባላት ፖሌቲካዊ ፣ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ጥቅሞች ለማስጠበቅ የቆመ በመሆኑ ይህንን ተልእኮ ከማስፈጸም ሌላ አማራጭ ስላልነበረው ነው ፡፡
አሮጌዎቹ ጎጠኞች ዳክረው ዳክረው አላዋጣ ያላቸውን የዘር ፖሌቲካ አሁን ደግሞ አዲስ ጎሰኞች በአዲስ አቁሟዳ አሮጌውን የጎጥ ፖሌቲካ ይዘውብን ብቅ አሉ ፡፡ ቁምነገሩ ከአቁሟዳው ሳይሆን በውስጡ ከያዘው ጎሰኝነት ነው ፡፡ ጎሰኝነት የዘር ሀረግ መዞ የሚያቀርብና የሚያገል ዘረኝነት ነው ፡፡ ዘረኝነት ደግሞ ሰወን በስብዕናው ፣ በችሎታው ፣ በስነምግባሩና በአስተዋጽዖው የሚመዝን ሳይሆን የእኔ ወገን ነው በሚል የደም ትስስር የሚለካ ነው ። በመሆኑ አግላይና ጸረ ዲሞክራሲያዊ ነው ፡፡ በመሆኑም በሃያ ሰባት ዓመት የጎጥ ፖሌቲካ በየክልሉ የተካሄደውን የዘር ማጽዳት ዘመቻ ያስከተለውን አሰቃቂ እልቂት ማስታወሱ ብቻ በቂ መረጃ ነው።
ማንነት አንድ ግለሰብ በህብረተሰቡ ወይንም ማህበረሰቡ ውስጥ ራሱን የዚያ አካል አድርጎ የተቀበለበትና ራሱን ያገኘበት ስፍራ ነው ማለት ይቻላል ፡፡ ራሱን ያገኘበት ስፍራ ደግሞ የሱነቱ መገለጫ የሆኑ የተለያዩ ኤለሜንቶች ወይንም ናኡሳን ክፍሎች ይኖራሉ ። እነዚህን የማንነቱ ናኡሳን ክፍሎች እንዲያድጉ ፣ እንዲበለጽጉ በማህበረሰቡ እኩል ተቀባይነት እንዲኖራቸው ይፈልጋል ። ይህ ተፈጥሮአዊና ተቀባይነት ያለው ነገር ነው። ይህንን ተጻሮ መቆም ግን አግባብነት የለለውና ጸረ መብትና ጸረ ነጻነት ነው ። የሰው ልጅ በህይወት ዘመኑ የተሟላ ደስታ የሚያገኘው በማንነቶቹ ውስጥ ( የሰው ልጅ የተለያዩ ማንነቶች ስላሉት ማለት ነው) መጣጣም (harmony) ሲኖር ነው ፡፡ መጣጣሙ እንዲኖር ደግሞ ሀላፊነቱ የግለሰቡ ብቻ ሳይሆን የማህበረሰቡም ጭምር ነው ።
ግለሰቦች ከተለያዩ የማንነቱ መገለጫዎች አንዱን ወይንም የተወሰኑትን የራሱ አድርጎ ሊቀበል ይችላል መብቱም ነው። ኢትዮጵያ የብዙ ጎሳዎች አገር እንደመሆኗ መጠን ኢትዮጵያዊነት የዜጎቿ የሁሉም የማንነት መገለጫ ሲሆን ጎሣ ደግሞ የእያንዳንዱ የጎሳው አባላት ማንነቱ ነው ። የማንነት መገለጫ የሆኑ ሌሎች ንኡሳን ክፍሎች ቢኖሩም ለአንድነትም ሆነ ለልዩነት የጎላ ተጽእኖ አሳዳሪ ናቸው የሚል ግምት ስለሌለኝ ለመዘርዘር አልፈለኩም ። የሕዝባችንን ታሪክ መለስ ብለን ከመረመርነው አብሮ ተዋልዶና ተዋህዶ የኖረ ሕዝብ በመሆኑ የማንነት መዛነቅ ስላለ የእኔ ማንነት ይህና ይህ ብቻ ነው ብሎ ለመናገር ድርቅና ካልሆነ በቀር በዲኤንኤ አስመርምሮ የሚያረጋግጥ ኢትዮጵያዊ አይኖርም። ስለሆነም የጋራ ማንነታችንን (ኢትዮጵያዊነትን) እየተንከባከብን ሌሎቹን የማንነት መገለጫዎቻችንን በጋራ በማሳደግና በማበልጸግ አማራጮቻችንን ማስፋት ይኖርብናል ። ከዚህ በተቃራኒው ሄደን ኢትዮጵያን እናፍርሳት ማለት የቆጡን እናወርዳለን ብለን የብብታችንን መጣል ነው የሚሆንብን ።
እንድ ኢትዮጵያ ባሉ ባለ ብዙ ጎሣ አገሮች የመብት ጥያቄዎች የማንነትን ጨምሮ ሊፈቱ የሚችሉት ዲሞክራሲያዊ ሥርአትን በማስፈን ብቻ ነው ። የዲሞክራሲያዊ ሥርአት መፍትሄ የሚሆነው ደግሞ የግለሰብን መት ያለምንም ልዩነት ስለሚያረጋግጥና በዘር ቆጠራ፣ በቁጥር መብዛትና ማነስን መስፈርቱ አድርጎ በቁመቱ ልክ ለአንዱ ቀሚስ ለሌላው ጥብቆ የሚያሰፋ ባለመሆኑ ነው ።
ፖሌቲካችን መሬት የረገጠ ነባራዊ ሁኔታውን ያገናዘበና ካለፉት ስህተቶቻችን ትምህርት የቀሰምንበት መሆን አለበት እንጂ እያንዳንዱ አዋቂ ነኝ ባይ በሚያቀርበው ፋንታዚ ሊሆን አይገባም ። ሕዝባችንም ዘወትር የአዲስ ርእዮተአለምና የዘር ፖሌቲካ መሞከሪያ አይጥ መሆኑ ማብቃት አለበት ። የዘር ፖሌቲካውን ሁለተኛ ዙር እንሞክር ያለፈው የአተገባበር ችግር እንጂ በራሱ ችግር አይደለም የሚለው ትርክት ሙሉ በሙሉ ስህተት ነው ። ያንን የሚሉት ደግሞ አተገባበሩ ምን መሆን ሲገባው ሳይሆን እንደቀረ በንድፈሃሳብ ደረጃ የሚያቀርቡት አማራጭ እንኳን የላቸውም ። ከሃያ ሰባት አመቱ ተሞክሮ በመነሳት ለሚቀርበው ትችት ምሁራዊ ምላሽ ሳይሆን የድሮን ናፋቂ፣ አሀዳዊ መንግሥት ፈላጊ ፣ በጎሣ የተከለለ ፌደራሊዝም አያዋጣንም ሲባል ጸረ ፌደራሊዝም እያሉ ስድብ ይደረድራሉ ። የጎሣ ፖሌቲካን መቃወም በምንም መስፈርት የሌላውን ጎሣ ቋንቋ ፣ ባህል ፣ወይንም ራስን በራስ የማስተዳደር መብት መቃወም ሊሆን አይችልም ። በጎሣ ፌደራሊዝም የሁሉም መብት የተከበረባት ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያን መመስረት አይቻልም ብሎ መተቸት የፌደራል ሥርአትን አልቀበልም የሚል ትርጉም ሊሰጥ አይችልም ። መፍትሔው የግለሰብ መብት የተረጋገጠባት ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያን መገንባት ብቻ ነው ። ለዚህም የሚያስፈልገው የጎጥ ድርጅትና ፖሌቲካ ሳይሆን ሕብረ ብሔራዊ አደረጃጀትና የዜጊነት ፖሌቲካ ነው ።
ለጊዜው ግን አንተ የባህር ዳር ከተማ ትምህርት መመሪያ ሀላፊ ሁነህ የክልሉ መዲና ባህር ዳር ከተማ ውስጥ ጠይማ ት/ቤት ተማሪዎች መሬት ላይ ተቀምጠው ሲማሩ ወንበር እንኳን ማሟላት ያልቻልክና በዚህ ደካማ አፈፃፀምህ ከቦታው የተነሳህ መሆኑን ልንገርህ።
ከንቲባ ስትሆን ዝም ያልነው በብዙ ምክንያቶች እንጅ አንተ ለከንቲባው ቦታ የማትማጥን እንደነበርክ እኮ ይታወቃል።አንድ ጽ/ቤትን መምራት ያልቻለ ከ10 በላይ ጽ/ቤትንና ከተማን የመምራት አቅም ከየት አምጥቶ ነው?
ቅዳሜ ጥር 04/2011 በዋልታ ቴሌቪዥን ጋዜጠኛ ሳልሳዊት ባይነሳኝ አቶ መንግስቱ ወ/ስላሴን(የአርበኞች ግንቦት ሰባት የቀድሞ የፖለቲካ ጉዳዬች ቃል አቀባይ ወይም የአርበኞች ግንባር መስራች አባል) ቃለ-መጠይቅ አድርጋላቸው ነበር፡፡ በነበረው ውይይት አቶ መንግስቱ ከግንቦት ሰባት ጋር በነበራቸው ውህደት የእነርሱ ፈቃድ እንደሌለበት፣እንደ ድርጅት አብረው እንዳልኖሩ፣በመካከላቸው መለያየት እንደነበር፣ ኢሳት የህዝብ አይንና ጀሮ የሚባልለት ጣቢያ የግንቦት ሰባት እንደነበር፣ ከግንቦት ሰባት አባላት መካከል አንድም ወታደራዊ ዕውቀት ያለው አባል እንዳልነበር፣ ከፕሮፌሰር ብርሀኑ ነጋ ጋር እንደማይስማሙ ሰማሁ፤ ቀጠል አደረጉና አሁን የሚፈልጉት አርበኝነታቸውን እንደሆነ እና የአርበኝነት ታሪካዊ ዳራ እንዲጠበቅላቸው እንደሚፈልጉ እና ሌሎች ዘርዘር ያሉ ጉዳዬችን ሲናገሩ አዳመጥሁና የዝርዝር ጉዳዩ ጭብጥና አስፈላጊነት ልቃቂቱ ጠፋብኝና ግርምትን ጫረብኝ፡፡
ዘረኛ፤ አድሎዓዊ እና ከፋፋይን ስርዓት ተቃውመው በረሃ የወረዱ ጀግኞች የህብረት-ድምቀትን ፈጥረው ህዝቡን ሊታደጉት ሲገባ እንዴት አርበኞች ግንባር እና ግንቦት ሰባት የነበራቸውን መለያየት በአሁኑ ስዓት ይተርኩልናል? ማውራቱስ ውርደት እንጅ ምን ፖለቲካዊ ጠቀሜታ አለው? በዘመነ ህወሃት የተወሰነው የማህበረሰብ ክፍል ከህወሃት አገዛዝ ለመላቀቅ የአርበኞች ግንቦት ሰባትን የጦር ሃይል ተስፋ ጥሎበት ነበር፡፡ ያ ተስፋ ከንቱ እንደ ነበር አሁን ለህዝቡ መተረኩ ፋይዳው ምንድን ነው? በወያኔ የድቅድቅ ጨለማ ዘመን በመረጃ እጦት ስር የነበረውን ህዝብ ቀን ከሌት ሳይታክት መረጃ ሲያቀርብ የነበረውን ትክክለኛ የመረጃ ቋት(ኢሳትን) ጥላ-ሸት መቀባት ለምን አስፈለገ? በዘመነ-ህወሃት በኢትዮጲያ ፖለቲካ ላይ ልዩ አሻራ ያለውን አንጋፋው ፖለቲከኛን ፕሮፌሰር ብርሀኑ ነጋን የስልጣን-ጥም እንዳለበት አድርጎ ማቅረብ ለምን ተፈለገ?