Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ለፍርድ ቤቶች በሚቀርቡ ክርክሮች ላይ የንብረትን ትክክለኛ የዋጋ ግምት ማወቅ የግድ አስፈላጊ የሚሆንባቸው ጊዜያቶች አሉ፡፡ ለመሆኑ የንብረት የዋጋ ግምት ማወቅ ለምን ያስፈልጋል? የንብረት የዋጋ ግምት ተገምቶ እንዲቀርብ የሚጠይቁ ሕጎች የትኞቹ ናቸው? የንብረት የዋጋ ግምት የመገመት ኃላፊነት በሕግ የተሰጠው ለማን ነው? በአሠራር ደረጃ የንብረት የዋጋ ግምት በማን እና እንዴት እየተገመተ ይገኛል? የንብረት ዋጋ ግምትን አስመልክቶ የሚታዩ ችግሮች ምንድን ናቸው? የንብረት የዋጋ ግምት ሲሰራ በመሠረታዊነት ሊካተቱ የሚገባቸው ነጥቦችስ ምንድን ናቸው? የሚሉና ሌሎች ተያያዥ ነጥቦች በዚህ ፅሁፍ በጥቂቱ እንዳስሳለን፡፡
ጥፋተኛ ተብለው በወንጀል የሚፈረድባቸው ሠዎች ላይ ተመጣጣኝና የተገኘውን ልተገባ የጥቅም መጠን ወይም የደረሰውን የጉዳት መጠን መሠረት ያደረገ ቅጣት ለመወሰን ነው፡፡
ክስ የሚቀርበው አንድን ንብረት ለማስለቀቅ ወይም ከአንድ ንብረት ላይ ድርሻ ለመጠየቅ በሆነ ጊዜ ክስ የቀረበበትን ንብረት ወይም የንብረቱን ወይም ከንብረቱ ላይ የሚገኘውን የድርሻ የዋጋ ግምት በክስ አቤቱታ ላይ ሊጠቀስ እንደሚገባ የፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ አንቀፅ 222 /1/ /ቀ/ እና 226 /3/ /4/ ላይ ይጠይቃል፤
የፌደራል ፍርድ ቤቶችን ለማቋቋም በወጣው በአዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀፅ 11 /1/ እና 14 መሠረት የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የዋጋ ግምታቸው ከብር 500,000.00/አምስት መቶ ሺሕ/ በላይ የሆኑ የፍትሐብሔር ጉዳዮችን እንዲሁም የፌደራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የዋጋ ግምታቸው ከብር 500,000.00/አምስት መቶ ሺሕ/ በታች የሆኑ የፍትሐብሔር ጉዳዮችን አከራክረው የመወሰን ሥልጣን ተሠጥቷቸዋል፡፡ ተከራካሪ ወገኖችም የሚያቀርቡትን የገንዘብ ወይም የንብረት ክርክር የዋጋ ግምት በክሳቸው ላይ መግለፃቸው የፍርድ ቤቶችን የዳኝነት ሥልጣን የሚወስን በመሆኑ በአዋጁና በሥነ ሥርዓት ሕጉ መሠረት በዳኝነት የሚጠይቁትን የገንዘብ መጠን ወይም የንብረት የዋጋ ግምት የመጥቀስ ግዴታ ተጥሏል፤
ስለ ፍርድ ቤቶች የዳኝነት ገንዘብ አከፋፈል በወጣው የ1945 ዓ.ም. አስራ ሁለተኛ ዓመት ቁጥር 15 የሕግ ክፍል ማስታወቂያ ቁጥር 177 መሠረት ከሳሽ የሆነ ወገን ዳኝነት በሚጠይቅበት ገንዘብ መጠን ልክ ለፍርድ ቤቶች የዳኝነት አገልግሎት ክፍያ ሊከፍል እንደሚገባና ተመኑም ተመልክቷል፡፡ በመሆኑም አንድን ንብረት አስመልክቶ የፍትሐብሔር ክስ የሚያቀረብ ሠው ለፍርድ ቤቶች የዳኝነት የአገልገሎት ክፍያ አከፋፈል እንዲያመች የንብረቱን የዋጋ ግምት በክስ አቤቱታው ላይ የመግለፅ ግዴታ አለበት፡፡
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ባወጣው የተሻሻለው የቅጣት አወሳስን መመሪያ ቁጥር 2/2006 መሠረት በፍርድ ጥፋተኛ በተባሉ ሠዎች ላይ ቅጣትን ለመጣል በወንጀል ድርጊት የተገኘውን የንብረት ጥቅም ግምት ወይም የደረሰውን የንብረት ጉዳት ግምት ማወቅ አስፈላጊ ከመሆኑም ባለፈ የተጠቀሰው ሕግ የንብረት የዋጋ ግምት መጠን ላይ ክርክር ከተነሳበት የዋጋ ግምቱ ተለይቶ እንዲጠቀስና እንዲቀርብ ይጠይቃሉ፡፡
በፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 250 መሠረት ከተከራካሪ ወገኖች መካከል አንደኛው የሚያቀርበውን የዋጋ ግምት ሌላኛው ተከራካሪ ወገን በዋጋ ግምቱ ባለመስማማት ሊቃወም እንደሚችልና የግምት ክርክር ከተነሳ ደግሞ ፍርድ ቤቶች የሀብቱን ወይም የንብረቱን የዋጋ ግምት በመገመት ለፍርድ ቤቱ እንዲያሳውቁ ምትክ ዳኞችን በመሾም ሊያስገምቱ እንደሚገባ ተመልክቷል፡፡
በፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ሕጉ ላይ የንብረት ዋጋ ግምት እንዲገምቱ የሚሾሙ ምትክ ዳኞችም የንብረት ዋጋ ግምቱን ምንን መሠረት በማድረግና እንዴት እንደሚከናወኑ የሚያመለክተው ነገር ባይኖርም ምትክ ዳኞቹ የግምት ሥራ ሲሰሩ ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 132 እስከ 135 በተመለከቱ ቅድመ ሁኔታዎችና የአሠራር ሥርዓት መሠረት የዋጋ ግምቱን ገምተው ሪፖርት ማቅረብ ይጠበቅባቸዋል፡፡
በወንጀል ጉዳዮች ላይም ንብረትን አስመልክቶ ዐቃቤ ሕግ የክስ ማመልከቻ ላይ የሚጠቀሱ የንብረት የዋጋ ግምቶችን በተመለከተ ከተከራካሪ ወገን የዋጋ ግምት ተቃውሞና መከራከሪያ ከቀረበ ግምቱን ማን ይገምተዋል? እንዲሁም ግምቱ እንዴት ይሰራል የሚለውን የወንጀል ሕጉ፣ የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ ሥርዓት ሕጉና ተሻሽሎ የወጣው የቅጣት አወሳሰን መመሪያ የሚሉት ነገር የለም፡፡
በፍትሐብሔር ጉዳዮች ላይ በሚያጋጥሙ የንብረት ዋጋ ግምት ክርክሮች ፍርድ ቤቶች ጥቂት በሚባሉ ጉዳዮቸ ላይ ሊባል በሚችል መልኩ ምትክ ዳኞችን በመሾም የንብረት የዋጋ ግምት ገምተው እንዲያቀርቡ ይደረጋል፤
በበርካታ የፍትሐብሔር ጉዳዮች ላይ የቤት ወይም የሕንፃ የዋጋ ግምት አከራካሪ በሚሆንበት ጊዜ በፍ/ቤቶች ግምቱ እንዲሰራ የሚደረገው በመሬት አስተዳደር መስሪያ ቤት እና ፍቃድ ያላቸውን የንብረትና ጉዳት ገማች ተቋማትና ግለሰቦችን በፍ/ቤት ሬጂስትራር ፅ/ቤት ጠቋሚነት በመምረጥና በማስገመት ነው፤
ያከራከረውን ንብረት ዓይነት መሠረት በማድረግ ያከራከረውን ንብረት ከማስተዳደርና ከማወቅ አንፃር የተሻለ ቅርበት አለው ለሚባል የመንግስት ወይም የግል ተቋም የንብረት የዋጋ ግምት ገምቶ እንዲያቀርብ ሲደርግ ይታያል፤
በተወሠኑ ጉዳዮች ላይም ግራ ቀኙ ተከራካሪ ወገኖች በስምምነት በሚመርጡት የንብረት ገማች ተቋም ወይም ግለሰብ በኩል የንብረት ዋጋ ግምት ተገምቶ እንዲቀርብ ይደረጋል፤
በሌሎች ጉዳዮች ላይም በከሳሽ ወገን የሚመረጥ አንድ የንብረት ዋጋ ገማች፣ በተከሳሽ ወገን የሚመረጥ አንድ የንብረት ዋጋ ገማች እና በፍርድ ቤት የሚመረጥ አንድ የንብረት ዋጋ ገማች በድምሩ ሶስት የንብረት ዋጋ ገማቾች ተመርጠው ከሶስቱ የንብረት ዋጋ ግምቶች መካከል አማካዩ የዋጋ ግምት የሚወሰድበት አሠራርም ይታያል፡፡
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰበር መዝገብ ቁጥር 35003 ቅፅ 19 እንደታተመው በዋናነት የቤት ወይም ሕንፃ ዋጋ ግምት ላይ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡፡ ይኸውም ንብረት ወይም ቤት ሁለት ዓይነት የዋጋ ግምት እንዳለው እነዚህም የግንባታ ዋጋ /Book Value/ እና የገበያ ዋጋ /Market Value/ እንደሆኑ አመልክቷል፡፡
በተለምዶ የቤት የግንባታ ዋጋ /Book Value/ የሚታወቀው ቤቱን ለመስራት ለተለያዩ ቁሳቁሶች የወጣውን የቤቱን ወይም የሕንፃውን ወጪና ቤቱ ወይም ሕንፃው የተሰራበትን ይዞታ ለማግኘት የወጣውን ወጪ ታሳቢ በማድረግ የሚገመት የቤት ዋጋ ግምት ዓይነት ነው፡፡
ይህ የቤት ዋጋ ግምት የሚገለፀው ቤቱን ለመገንባት የወጡ ወጪዎችን በመደመር ሲሆን የግንባታ ወጪው የሚሰላው ቤቱ ሲገነባ በነበረበት ጊዜ ባለው ዋጋ ነው ወይስ ክስ ወይም ክርክር በሚደረግበት ጊዜ ያለውን የቁሳቁስ ዋጋ ታሳቢ በማድረግ ነው? የሚለውም ከግንባታ ዋጋ ግምት ጋር ተያይዞ የሚነሳ አከራካሪ ነጥብ ነው፡፡
በአዲስ አበባ ከተማ የመሬት አስተዳደር ተቋም በኩል ለፍርድ ቤቶች የሚቀርበው የቤት ዋጋ ግምትም በ1988 ዓ.ም. በኮምፒውተር የመረጃ ቋት የተመዘገበ የቁሳቁስና ተያያዥ መረጃዎችን መሠረት በማድረግ የሚያቀርቡት ዋጋ የግንባታ ዋጋ ነው፡፡
የገበያ ዋጋ ቤት ከሚገኝበት አከባቢ፣ የተሰራበት ቁሳቁስ፣ ስፋትና አጠቃላይ ሁኔታዎችና ሌሎች የንብረት ግምት መሠረታዊ መመዘኛዎች አንፃር ወቅታዊ በሆነ ሁኔታ ቤቱ ለሽያጭ ቢቀርብ ሊያወጣ የሚችለውን የዋጋ ግምት መሠረት ያደረገ የዋጋ ግምት ዓይነት ነው፡፡ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎትም በቅፅ 19 የሰ/መ/ቁ 35003 ለይ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ግምትን አስመልክቶ ክርክር በሚነሳባቸው ጉዳዮች ላይ ቅድሚያ ተሰጥቶት ሊያዝ የሚገባው ቤት ወይም የንብረት ገበያ ዋጋ /Market Value/ እንጂ የግንባታ ዋጋ /Book Value/ ሊሆን እንደማይገባ አመልክቷል፡፡
የንብረት ግምት በሚከናወንበት ጊዜ የግምት ውጤቱ የተለያዩ የመመዘኛ ነጥቦችን መሠረት ሊያደርግ ይገባዋል፡፡ በዋናነት የንብረት የዋጋ ግምት ውጤቱ በዓይነትና ይዘት ተመሣሣይ የሆኑ ንብረቶች በተመሳሳይ ጊዜ ሊሸጡ የተሸጡበትን የገበያ ዋጋ በማነፃፀር /sales comparson approach/፣ የዓለም አቀፉን የንብረት ግምት መስፈርቶች በዩኒፎርም ስታንዳርስ ኦፍ ፕሮፌሽናልስ፣ /International valuation standards/ ፣ኦፕሬይዛል ፕላክቲስ /universal of standard of protessional Appraisal practice /US PAP/ የተቀመጠ ስነ ምግባርና የአፈፃፀም መመዘኛዎችን፣ መሠረት ሊያደርግ ይገባዋል፡፡
በምሳሌነትም የቤት ወይም የሕንፃ ግምትን በተመለከተ ይዞታው ያረፈበትን ስፋት፣ የቦታውን ተፈላጊነት/ location value/ የቤቱን/ሕንፃውን ይዞታ /condition/ ዕርጅና ቅናሽ፣ ግምቱ እንዲሠራ የተፈለገበትን ጊዜ፣ ከመንግስት መሠረተ ልማትና ዕቅድ አንፃር ይዞታው ወደፊት ሊገጥመው የሚችለው ጥሩና መጥፎ ሁኔታዎች፣ ቤቱ ወይም ሕንፃው የተሠራበትን ቁሳቁስ /material/ በሚመለከተው የመንግስት አካል ለይዞታው የተሠጠውን ደረጃ እንዲሁም በስፋት ይዘትና አጠቃላይ ሁኔታ ተመሣሣይነትና ተቀራራቢነት ያላቸው ሌሎች ቤቶች በተመሣሣይ ጊዜ የተሸጠበትን የገበያ ዋጋ በማነፃፀር ግምቱ ሊከናወን ይገባል፡፡
የፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ሕጉ ቁጥር 250 የንብረት የዋጋ ግምት ላይ ክርክር ከተነሳ የዋጋ ግምቱ መከናወን ያለበት በፍርድ ቤት በሚሾሙ ምትክ ዳኞች መሆኑን በግልፅ ቢያስቀምጥም ፍርድ ቤቶች የንብረት የዋጋ ግምት በሌሎች ተቋማት እንዲከናወን ማድረጋቸው በሕጉና በአፈፃፀም መካከል ያለ ክፍተት ነው፣
የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህጉ የንብረት ዋጋ ግምት የሚከናወነው በምትክ ዳኞች መሆኑን ቢገልፅም ምትክ ዳኞቹ የዋጋ ግምቱን እንዴትና በምን አግባብ እንደሚያከናውኑ የሚያስቀምጠው ነገር አለመኖሩ ምትክ ዳኞቹ በመሠላቸውና ትክክል ነው ብለው በሚያስቡት መንገድ ገምተው እንዲያቀርቡና የአሠላልና አገማመት ልዩነት የሚፈጥር መሆኑ የሕግ ክፍተት ነው፤
የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የመሬት አስተዳደር ተቋም የመኖሪያ ቤት ግምት ገምቶ እንዲያቀርብ በፍርድ ቤቶች ሲታዘዝ ግምቱን የሚሠራው በ1988 ዓ.ም. የኮምፒውተር የመረጃ ቋት የገባ የጥሬ ዕቃ ዋጋና ተያያዥ መረጃዎች መሠረት በማድረግ በመሆኑ የሚቀርበው የቤት ወይም ሕንፃ የዋጋ ግምት ወቅታዊ ካለመሆኑ በተጨማሪ የግንባታ ወጪ የገበያ ዋጋ ባለመሆኑ የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰበር መዝገብ ቁጥር 35003 የሰጠውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም የሚጥስ መሆኑ፤
የአዲስ አበባ ትራንስፖርት ቅርንጫፍ ፅ/ቤቶች ተሽከርካሪን አስመልክቶ የሚሰጡት የተሽከርካሪ የዋጋ ግምት በኮምፒውተር የመረጃ ቋት ቀደም ሲል ያስገቡትን መረጃ መሠረት ያደረገ ብቻ እንጂ ወቅታዊ የሆነውን የገበያ ዋጋ መሠረት ያደረገ አለመሆኑ፣
በፍርድ ቤቶች ሬጂስትራር በኩል የሚመረጡና የንብረት ግምት የሚያከናውኑ ተቋማትና ግለሰቦች የንብረት የዋጋ ግምት ለማከናወን ፍቃድ አለን በሚል በአብዛኛው የሚያቀርቡት የንግድ ስራ ፈቃድ በኢንሹራንስ የጡረታ ፈንድ ተቋማት እና የዋስትና ስራዎች ዘርፍ የተሰጠ ፍቃድ እንጂ የንብረት ዋጋ ግምት ለመስራት የሚያስችል ባለመሆኑ በእውቀትና ወቅታዊ መረጃ ላይ ያልተመሠረተ የግምት ውጤት እንዲቀርብ መደረጉ፣
የንብረት ግምት እንገምቱና ስራውን እንዲሰሩ የንግድ ሥራ ፈቃድ የሚሰጣቸው ግለሰቦችና ተቋማት በዘርፉ ዕውቀትና ክህሎት ያላቸው መሆኑን በተገቢው ሁኔታ ማረጋገጥ፣
በፍ/ቤቶች ሬጅስትረል ጽ/ቤት በኩል የሚመረጡ የንብረት ገማች ተቋማት የሚያቀርቡት የንግድ ሥራ ፈቃድ በእርግጥም ንብረት ለመገመት የሚያስችል ስለመሆኑ በተገቢው ሁኔታ ማረጋገጥ፣
ተሽከርካዎችን በተመለከተ የሚከናወነው የዋጋ ግምት ስራም ተሽከርካሪው የተመረተበትን ጊዜ፣ተሸከርካሪው ከጉልበትና አቅም አንፃር ያለበትን ሁኔታ፣ የተሽከርካሪው ወቅታዊ ሁኔታ፣ የግምት ጊዜን፣ ተመሣሣይ የምርት ዘመንና ይዞታ ላይ ያሉ ተሽከርካሪዎች እየተሸጡ ያለበትን የገበያ ዋጋና ሌሎች መሠረታዊ ነጥቦች ከግምት ሊያስገባ ይገባል፡፡
የመሬት አስተዳደር ተቋማትና የመንገድ ትራንስፖርት ጽ/ቤቶች በኮምፒውተር የመረጃ ቋት የያዙትን /የሚይዙትን የቤቶችና የተሽከርካሪዎች የዋጋ ግምት ወቅታዊና ትክክለኛ መረጃን መሠረት ያደረጉ ቢሆኑ፤
ሌሎች ንብረቶችም እንደ ንብረቱ ልዩ ባህሪና ሁኔታ በመመስረት ከጊዜ ተመሣሣይ ንብረቶች ሽያጭ ንፅፅር ይዞታና ሌሎች መመዘኛዎች አንፃር ግልፅና አሳማኝ በሆነ መልኩ የዋጋ ግምቱ ሊከናወን ይገባል፡፡
በዓለም አቀፍ ደረጃ ተቀባይነት ባገኘው የንብረት ዋጋ ግምት አሠራር ሂደት ከንብረት ዋጋ ገማቾች የሚጠበቁ የሥነ ምግባርና የእውቀት መመዘኛዎች አሉ፡፡ እነዚህም የንብረት ዋጋ ገማቾች፡ -
የሚከፈላቸው የአገልግሎት ክፍያ የሚገመተውን ንብረት ትልቀትና ይዘት፣ ግምቱን ለማከናወን የሚወስደውን ጊዜና ውስብስብነት እንዲሁም ግምቱን ለማከናወን ጥቅም ላይ የሚውለውን ስልት ከግምት ያስገባ ሊሂን ይገባል የሚሉትን በዋናነት ከንብረት ዋጋ ገማቾች የሚጠበቁ የሥነ ምግባር መርሆዎች፣ የእውቀት መመዘኛዎችና የአሠራር ደንቦች ተደርገው ሊወሰዱ ይገባል፡፡
የ Radio D ጋዜጠኞች ፓውላ እና ፊሊፕ አዲስ ርዕስ አግኝተዋል። የና ከተማ ውስጥ የደረሰ ሚስጢራዊ የጨረር ( የሌዘር ) ጥቃትን እያጣሩ ጥቆማ ወደ አገኙበት የበርሊን ግንብ ይጓዛሉ። ሁለተኛው የቋንቋ ትምህርት በአውሮፓ የቋንቋ ትምህርት አሠጣጥ ደንብ ደረጃ A2 ን ይሸፍናል።
ከሁለተኛው የ Radio D ክፍል የሚጀምሩ አድማጮች በሙሉ በመግቢያው ላይ የጋዜጠኞቹን የስራ ጥድፊያ እና የዕለት ከዕለት ውሏቸውን በድጋሚ ለመስማት እድል አላቸው።
የፓውላ እና ፊሊፕ ቀጣይ ስራ ብራንድንቡርግ ውስጥ ወደምትገኝ አንድ ትንሽ መንደር ያመራቸዋል። በዚያ አንድ ልዩ የሆነ የመኪና እሽቅድድም ይካሄዳል። ሁለቱ የ Radio D ጋዜጠኞች ይህ ዓይነቱ እሽቅድድም ፈፅሞ አያመልጣቸውም።
ፓውላ እና ፊሊፕ ግሩንሀይደ የሚገኝ አንድ መጠጥ ቤት ገብተው በቅድሚያ በጥሞና ይሰማሉ። የአካባቢው ነዋሪዎች ትራቢ በመባል የምትጠራው ላዳ መኪና ፖርሼን ቀድማ ታሸንፋለች ባዮች ናቸው። ፊሊፕ ግን በዚህ አይስማማም።
ግሩንሀይደ መጠጥ ቤት ውስጥ ፓውላን የመኪናእ ሽቅድድሙ ወደሚያበቃበት ወደ ሞልንዜ የሚወስዳት ሰው ብቅ ይላል። ይህ ማንነቱ ያልታወቀ ሰው ስለዚህ አስገራሚ ውድድር ምን ያውቅ ይሆን? ከRadio D ስ ጋር ምን ያገናኘዋል?
ግሩንሀይደ ውስጥ እንግዳ የሆኑ ነገሮች እየተከሰቱ ነው። ትራቢው እንዴት ብሎ ነው ፈጣኑን መኪና ፖርሼ ሊቀድም የቻለው? ከፓውላ ጋር ወደ ሞልንዜ የተጓዘው ብልሁ ያን ሚስጥሩ ምን እንደሆነ ያውቃል።
«ታሞ ከመማመቅ አስቀድሞ መጠንቀቅ » ይባል የለ። አንዳንዴ ግን ይህ በቂ አይደለም። ኡላሊያ ለአድማጮች አንድ ልብ አንጠልጣይ ነገር ትነግራቸዋለች። እሷም አንድ እንደዚሁ አስገራሚ ውድድር አይታለች።
ያን በ Radio D ተለማማጅ ሆኖ መስራት የጀመረበት ቀን ነው። ፓውላ እና ፊሊፕ ግን እሱን ለመርዳት ምንም ጊዜ የላቸውም። ምክንያቱም ኮምፑ ለሁለቱ ጋዜጠኞች አዲስ ስራ አዘጋጅቶላቸዋል። ጋዜጠኞቹ በፍጥነት ወደ ቦን መሄድ አለባቸው።
ፊሊፕ እና ፓውላ በቤትሆፈን ቤት ማታ ማታ ግሩም አድርጎ ፒያኖ የሚጫወተው ማን መሆኑን ለማወቅ ይፈልጋሉ። ሁለቱ ጋዜጠኞች ባቅራቢያው በሚገኝ አንድ ቡና ቤት ውስጥ አስገራሚ የሆኑ ሌሎች ነገሮችን ይሰማሉ። የሰሙት በርግጥ እውነት ነው ወይስ ጭምጭምታ ብቻ ነው?
ሁለቱ የ Radio D ጋዜጠኞች የሙዚቃ ተማሪዎቹ ግምት ትክክል ይሆን ሲሉ ይጠይቃሉ። ነገር ግን ኡላሊያ አንድ ርምጃ ቀድማቸዋለች። እሷም ሌሊቱን የደረሰችበት አንድ ነገር አለ።
ሉድቪግ ፎን ቤትሆፈን ገና በ 22 ዓመታቸው ነው በዓለም ታዋቂ የሆነውን "Ode an die Freude" የተሰኘውን ሙዚቃ ያቀናበሩት። ይህ ሙዚቃ በአሁኑ ጊዜ የአውሮጳ ህብረት መዝሙር ነው። በድምፁ የተቀነባበረው ድራማ አድማጮቹን ወደ 18ኛው ክፍለ ዘመን በቀጥታ ይወስዳቸዋል።
ከአድማጮች የመጡ በርካታ ጥያቄዎች ፕሮፌሰሩ እጅ ይገኛሉ። እሳቸውም የተለያዩ በድምፅ የተዘጋጁ ምሳሌዎችን ለአድማጮቻቸው በማቅረብ፤ ምንም እንኳን አድማጩ እያንዳንዱ ቃል ባይገባውም ይዘቱን እንዲረዳ ለማድረግ ይሞክራሉ።
የፊሊፕ መኪና እንደተበላሸች ነው። ስለሆነም ሁለቱም የ Radio D ጋዜጠኞች በባቡር ወደ ቀጣዩ የስራ ቦታቸው መጓዝ ይኖርባቸዋል። እዛም አንዳንድ የሚያስገርሙ ነገሮች እየተከሰቱ ነው። ለፓውላ እና ፊሊፕ ጥሩ አጋጣሚ ነው።
ፊሊፕ እና ፓውላ የና ከተማ እንደደረሱ ከተማዋን በአንድ እግሯ ስለአስቆማት የጨረር ጥቃት የበለጠ ማወቅ ፈልገዋል። እዛ እንደደረሱም አንድ ነገር ይከሰታል፤ ምን ይሆን?
ሁለቱ የ Radio D ጋዜጠኞች ስራቸውን ብቻቸውን ሊወጡ አልቻሉም። ኡላሊያ ወሳኝ በሆነ አጋጣሚ የና ከተማ በአንዴ ደረሰች። ምናልባት ፊሊፕ እና ፓውላን ስራ ልታግዛቸው ትችል ይሆናል።
የሌዘር ጨረሩ ምስጢር ሊታወቅ ትንሽ ነው የቀረው። ይሁንና ፓውላ እና ፊሊፕ ብዙም ሊደሰቱ አልቻሉም። ታሪኩ ሁሉ ጋዜጣ ላይ ወጥቷል። ተፎካካሪዎቻቸው መረጃውን ከየት አገኙት?
በ18ኛው ክፍለ ዘመን የና በርካታ ምሁሮችን ወደ ከተማዋ ትስብ ነበር። ከነዚህ መካከል አንዱ ፍሪድሪሽ ሺለር ነበሩ። ፊሊፕ እና ፓውላ ምሁሩ የና ከተማ ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ የሰጡትን ትምህርት ያሰሙናል።
ሁለቱ ጋዜጠኞች በየና በነበራቸው ቆይታ አንድ አስገራሚ ሙዚየም ይጎበኛሉ። በዚህም «ሮማንቲከርሀውስ» በመባል በሚታወቀው ሙዚየም በ18ኛው ክፍለ ዘመን ስለነበሩ በርካታ የጀርመናዊያን ምሁሮች የበለጠ ይማራሉ።
ፓውላ እና ፊሊፕ በርሊን ውስጥ "United Buddy Bears" በሚል አንድ የስዕል ፕሮጀክት ይጎበኛሉ። በዚህ ዝግጅት ከ 120 ሀገራት የተውጣጡ ሰዓሊዎች ተካፍለውበታል። አንድ ቃለ መጠይቅ ደግሞ ስለዚህ ፕሮጀክት የበለጠ ለመረዳት ይረዳል።
ፓውላ፣ ፊሊፕ፣ ያን እና ዮሰፊን በርሊንን በመኪና ሲዞሩ በራይሽስታግ፣ ብራንድንቡርገር በር እና የፈረሰው የጀርመን ግንብ የቆመበትን መስመር የሚጠቁመው መንገድ ያልፋሉ። Radio D ግንቡ እንዴት እንደተገነባ የሚገልፅ ዘገባ አለው።
የፓውላ ፣ ፊሊፕ ፣ ያን እና ዮሰፊን የበርሊን ሽርሽር « ታህለስ» በሚባለው የስዕል አዳራሽ ያትክልት ቦታ ከተመገቡ በኋላ ነው የሚጠናቀቀው። በዚያ ዬሴፊን ጠቃሚ ትውውቅ ታደርጋለች።
ያን ልዩ የጀርመንኛ ፕሮጀክት የሚሰጥበት አንድ ትምህርት ቤት ይጎበኛል። ያን ተማሪዎች አፍ ከፈቱበት ቋንቋ ጎን ለምን ጀርመንኛ ቋንቋን መማር እንደፈለጉ እና ስለ ወደፊት አላማቸው ይጠይቃቸዋል።
የስንብት ጊዜ፤ ያን የሙያ ስልጠናውን አጠናቆ ሊሰናበት ተቃርቧል። ፊሊፕ እና ፓውላ በያን የተለማማጅነት ማብቂያ ማስረጃ ላይ ስለሚፅፉት ይዘት ያሰላስላሉ። ያን ዛሬ ግብዣ ለመጋበዝ ተዘጋጅቷል።
የጀርመንኛ ተማሪዎች በመጨረሻም አድምጦ የመረዳት ችሎታቸውን መገምገም እንዲችሉ በጥያቄ እና መልሱ ውድድር ሊሳተፉ ይችላሉ። ኡላሊያ እና ኮምፑ አራት የማድመጥ መልመጃዎችን አዘጋጅተዋል። የትኞቹን ቃላት ተጠቅመው ይሆን?
ሉለዮ ናይቲ ዳርጋ ናይ ሽወደን ሓደ ርብዒ ዝፍሓት ዘለዎ ዞባ ኖርቦተን ርእሲ ከተማ እያ። እታ ከተማ ብጽቡቕ ኣብ ናይ ኖርቦተን ገምገም ባሕሪ ተደክኵና ትርከብ ኮይና ብማይ እተኸበበት እያ፣ እዚ ከኣ ናይ ሉለዮ ሕላገት እዩ። ኣብዚ ናብ ዘደንቕ ተፈጥሮ ቅርበት ኣሎ። ከምኡ’ውን ናይ ብሓቂ ብዙሕ በረድ ዘለዎ ሓጋይን ብሩህ ናይ ክረምቲ መዓልታትን ዘለዎ ኣርባዕተ ወቕቲ ክትርኢ ዕድል ኣለካ።
ሉለዮ ሓደ ሃብታም ግዳማውን ባህላውን፡ ከምኡ'ውን ሓያልን ዝተፈላለየን ኢንዱስትሪን ንግድን ኣለዋ። ኣብዚ ናይ ስካንዲናቭያ ኣዚዩ ሰሜናዊ ዝኾነ ኣስታት 19 000 ተመሃሮ ዘለውዎ ናይ ተክኒክ ዩኒቨርሲቲ እውን ኣሎ። ከምኡ'ውን ሱንደርቢ ሆስፒታል ናይ ዞባ ኖርቦተን ሆስፒታል ኣብዚ ኣሎ።
ኣብ ሉለዮ እተፈላለየ ቪላታትን ኣፓርትመትን ኮንዶሚንዩምን ዝሓዘ መንበሪ ቦታ ኣሎ። ሉለቡ ናይቲ ኮምዩን ናይ ክራይ ኣባይቲ ቤትጽሕፈት ኮይኑ ገዛውቲ የቕርብ። 91% ናይ ሉለዮ ተኻረይቲ በቲ መንበሪኦም ዕጉባት እዮም። ሉለቡ ኣብ ከትማ ይኹን ኣብ ጥቓ ተፈጥሮ ኣባይቲ የቕርብ እዩ። ናይቲ ኮምዩን ናይ ስደተኛታት መቐበሊ ነቶም ገዛ ዝደልዩ ስደተኛታት ገዛ ንኪረኽቡ ይሕግዞም።
ካብ 75000 ተቐማጦ ሉለዮ እቶም 6800 ኣብ ካልእ ሃገር እተወልዱ እዮም። እቲ በቶም ናይ ኖርዲክ ዓሌት ዘይብሎም ኣዘውቲሩ ዚዝረብ ቋንቋ፡ ዓረብን ፍርስን ዳሪን ታይላንድ በርማ ቻይና ትግርኛን እንግሊዝን እዩ።
ኣብ ሉለዮ 500 ምዝጉባት ማሕበራት ኣለዋ። ንሳተን ኣብዚ ፍጻመታትዚ ይነጥፋ፤ ስፖርት፡ ባህሊ፡ ዝሮት፡ ክንክን ጥዕና። ገለ ኣብያተክርስትያንን ሃይማኖታዊ ማሕበራትን ኣለዋ።ኣብ ሉለዮ ናብ ስደተኛታት ዝጠመታ ማሕበራትን ውድባትን ኣለዋ፡ ንኣብነት ከም ናይ እስልምና ማሕበር፡ ሽወደን-በርማ ማሕበር፡ ሩስያ-ሽወደን ማሕበር፡ ስፑትኒክ ወዘተ።
ኣብ ሉለዮ ምንባር ብዙሕ ምርጫታት ምህላው ማለት እዩ። ካብን ናብን ስራሕን ቤትትምህርትን መዘናግዒ ቦታታትን ቀረባ ብምዃኑ ንህይወት ፈኲስ ይገብሮ። ኣብኡ ኩሉ ይርከብ፤ ተፈጥሮ፡ ስፖርት፡ ባህልን መዘናግዕን፡ ከም ንኣብነት፡ ድኳናት፡ ኣብያተመግቢ፡ ናይ ስፖርትን ጂምን ኣደራሽ፡ ሲነማን ተያትርን። ኣብ ሉለዮ ኩሉቱር ሁስ ዚብሃል ህንጻ ኣሎ፡ ኣብ ውሽጡ ድማ ቤትንባብ፡ ናይ ስነጥበብ ክፍሊ፡ ናይ ኮንሰርት ክፍሊታት፡ ባርን ሪስቶራንተን ኣሎ። ሉለዮ ሃብታም ናይ ሙዚቃ ባህልን ዘመርትን ኣለዎ። ኣብ ጥቓቲ ከተማ ኣብ ሀርትሰትረስከት ናይ ዓሳ መግፈፊ ኣሎ፡ ካብ ሉለዮ ሰንትሩም ቅሩብ ኪሎመትር፡ ከምኡውን ጥቓ ከተማታት ዚርከቡ እተዓቀቡ ናይ ተፈጥሮ ቦታታት ኣለዉ። ሉለዮ ናይ ዕዳጋ ቦታ እያ፡ ኣብቲ ማእከል ከተማን ኣብቲ ስቱርሀደን ዚብሃል ካብ ሉለዮ ወጻኢ፡ ብዙሕ ናይ ዕዳጋ ኣደራሻት ኣሎ። ኣብ ሉለዮ ብዙሕ ናይ ዘገልገለ ኣቕሑ መሸጢ ድኳናት ኣለዋ፡ ንሳተን ድማ ነዚ ዚመስል ይሸጣ፤ ዘገልገለ ኣቕሑ ገዛ፡ ናይ ተክኒክን ናይ ስፖርትን መሳርሒ፡ ኣጫርቕ፡ ክዳውንቲ፡ ፈናጅልን መጻሕፍትን። ሉለዮ ናይ ስፖርት ከተማውን እያ፡ ሰለስተ ምሩጻት ጋንታታ ኣለዉዋ፤ ሉለዮ ሆኪ፡ ኤል ኤፍ ባስከትን ኖርዝላንድ ባስከትን። ኣረዩስሃለን ናይ ሽወደን ዝዓበየ ናይ ውሽጢ ገዛ ናይ ስፖርትን ናይ ኤክስፖን ወዘተ. ደምበ እዩ። ሉለዮ 15 ናይ ስፖርት ኣደራሻት፡ 4 ናይ መሓምበሲ ገዛን 5 ናይ መጻወቲ በረድን መጋለብን ኣለዋ።
ቤትጽሕፈት ዕዮ፡ ቤትጽሕፈት ቀረጽን ቤትጽሕፈት መድህንን ኣብ ውሽጢ ከተማ ይርከብ፡ ከምኡውን ማሕበራዊ ኣገልግሎትን ናይቲ ክፍሊ ምውህሃድ ዝኾነ ናይ ስደተኛታት መቐበልን።
ሉለዮ ናይቶም ህጻናት ዘለዎም ስድራቤት ምርጫ እያ። ኣብዝ፡ ኩሉ ቀረባ እዩ፡ ካብ ቤትትምህርቲ ህጻናት ክሳዕ ዩኒቨርሲቲ። ኣብ ሉለዮ ንደቂ 1-5 ዝኾኑ ቤትትምህርቲ ህጻናት ኣሎ፡ ከምኡውን ኣጸደ ስድረቤት ንህጻናት ካብ 1-5 ዓመት፡ ክንክን ህጻናት ብግዜ ዘይጥዕም ሰዓታት ስራሕ፡ ክፉት መራኸቢ ብታ ንኣኻ ማለት በይንኻ ምስ ህጻን ኣብ ገዛ ዘሎኻ፡ ማእከል ምዝንጋዕ ከምኡውን ናጻ ኣብያተትምህርቲ ህጻናት። ኣብ ናይ ሉለዮ ቤትትምህርቲ ህጻናት፡ ነቶም ፍሉይ ሓገዝ ዘድልዮም ህጻናት ዝዓለመ ክፍሊ ኣሎ፡ ንኣብነት ነቶም ናይ ምስማዕ ጸገም ዘለዎም፡ ናይ ቋንቋ ጸገም ዘለዎም፡ ከምኡውን ንዝተፈላለየ ስንክልና ዘለዎም።
ናይ ሉለዮ ኮምዩን እታ መጻኢት ቤትትምህርቲ እታ ዝበለጸት ክትከውን እዩ ዚደሊ! ናይቲ ኮምዩን ራኢ እተን ናይቲ ኮምዩን ኣብያተትምህርቲ ህጻናትን ተመሃሮን ከምኡውን ሰራሕተኛታት ንኺዕወቱ ዕድል ምሃብ እዩ።
ኩሉ ናይ ኮምዩን ቤትትምህርቲ ጀዮግራፍያዊ ግዴታ ኣለዎ ስለዚ ኣብያተትምህርቲ ነቶም ኣብኡ ዚቕመጡ ቀዳምነት ኪህብ ይግባእ። ውላድካ ኣብ ሓንቲ ካብተን ኣብ ከባቢ ዘለዋ ኣብያተትምህርቲ ቦታ ንኺወሃቦ ውሕስነት ኣለዎ። ናይ ኮምዩን ኣብያተትምህርቲ ኣየኽፍላን እየን።
ኣብ ሉለዮ ኣብ መንጎ ናይ ኮምዩን ዝኾነ ናይ ሉለዮ ይምናስየቢን ወይ ከኣ ገለ ካብቶም ብሕታውያን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተትምህርቲ ክትመርጽ ትኽእል። ናይ ሉለዮ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣብቲናይ ሉለዮ ይምናስየቢ ካምፓስ ይርከብ። ኣብኡ ከኣ 2300 ተመሃሮን 280 ሰራሕተኛታትን ኣለዉ።
ነቶም ኪመሃሩ ዚደልዩ እተፈላለየ ምርጫታት ኣሎ። ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ናይ ዓበይቲ ትምህርቲ ኣብ ኤስኤፍኢ ክትኣቱ ትኽእል ከምኡውን ንሓደስቲ መጻእቲ ዚወሃብ ናይ ማሕበረሰብ ናይ ምልላይ ትምህርቲ። ኣብዚ፡ መሰረታውን ካልኣይ ደረጃውን ትምህርቲ ክትቀስም ተኽእሎ ኣሎ።
ኣብ ናይ ዓበይቲ ትምህርቲ ኣብ ናይ ሞያ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ክትመሃር ይከኣል። ንሱ ድሕሪ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኮይኑ ንስራሕ ተደላያይ እዩ። ትሕዝቶን ዕላማን ስልጠና ይፈላለ እዩ ቀጻሊ ድማ እዩ ዚተዓራረ።
ሉለዮ ፍሉይ ናይ ዓበይቲ ስልጠና ኣለዎ። እቲ ስልጠና ነቶም 20 ዓመት ዝዕድመኦምን ናይ ምዕባለ ጸገም ዘለዎምን ወይ ምስ ዓበዩ ናይ ሕንጎል ጉድኣት ዝወረዶምን ወለናታዊ እዩ።
ኣብ ሉለዮ ሱንደርቢ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣሎ። ንሱ ሓፈሻዊን እተፈላለየን ኮርሳት ኣለዎ። ኣብ ዩኒቭርሲቲ ክትመሃር እንተ ደሊኻ ኣብ ናይ ሉለዮ ተክኒካል ዩኒቨርሲቲ ተኽእሎ ኣሎ። ንሱ 19000 ተመሃሮ ኣለዉዎ፡ ሓይሉ ድማ ኣብ ተክኒካዊ ነገራት እዩ። እቲ ዩኒቭርሲቲ ኣጠቓላሊ ናይ ምምሃር ስልጠና፡ ናይ ቁጠባ ስልጠናን ካልእ ናይ ሶሻል ሳየንስን ሙዚቃን ትልሂትን ተያትርን መድያን ይህብ። ምስ ኣህጉራውን ሃገራውን ትካላት ብምትሕብባርውን ኣፕላይድ ሪሰርች የካይድ እዩ።
ሉለዮ ክፋል ናይ ዞባ ኖርቦተን እያ፡ ኣብዚ ግዜዚ ድማ ኣብቲ ኮምዩን ትሽዓተ ማእከል ክንክን ጥዕና ኣለዋ። እቲ ማእከል ጥዕና ሂወትካ ምሉእ ምሳኻ እዩ። ከም ሓድሽ ውላድ ኣብቲ ማእከል ክንክን ጥዕና ቈልዑ ክትምዘንን ክትዕቀንን ከለኻ። ናይ መጀመርያ ሓናት ምስ ሓመምካ ወይ እግርኻ ምስ ተመነኻ ወይ ነድሪ ከስዐ ምስ ገበረልካ። ምስ ኣረግካ እሞ ቀጻሊ ናይ ምርመራን ኣፋውስን ምስ ዘድልየካ። ሓኻይም፡ ነርስታት፡ ናይ ስራሕ ተራፐፍትን ተራፐፍትን ከምኡ'ውን ካልኦት ብወዲሰብ ብምልኡ ክኢላታት ዝኾኑን። ኣብቲ ናይ ጥዕና ማእከል፡ ነቲ ዘድሊ ሕክምና ኣብ ዘድልየሉ ግዜን ክህብዎ ይደልዩ።
ኣብ ሉለዮ ሱንደርቢ ሆስፒታል ኣሎ፡ ንሱ ኣብ ናይ ምሉእ ኖርቦተን ናይ ክኢላታት ማእከል እዩ። ንሱ ናይ ወረዳ ሆስፒታል እዩ ከምኡውን ነቶም ኣብ ሉለዮን ቡደንን ዚነብሩ ናይ ከባቢ ሆስፒታል እዩ። ኣብቲ ሆስፒታል ብዘይካ ቶራክስን ናይ ሕንጎል መጥባሕትን ኩሉ መደባውን ህጹጻውን ሕክምና ይካየድ እዩ።
ናይ ሕርሲ ክፍሊ እቲ ኣብ ሰሜን ኡፕሳላ ዝዓበየ እዩ። ዳርጋ ልዕሊ 1900 ሕርሲ ኣብ ዓመት። እቲ ሆስፒታል ዳርጋ ንኹሉ ናይቲ ወረዳ ህጹጽ መጥባሕቲ ባዕሉ ይወስዶ።
ጽድያ 2011 ሱንደርብይ ሆስፒታል ተመህሮ ሓከምቲ ኪቕበል ጀሚሩ። ንሳቶም ነተን ናይ መወዳ እታ ሰለስተ ዓመት ትምህርቶም ኣብቲ ሆስፒታል የሕልፉወን። ኣብዚ እዋንዚ ኩሉኩሉ 60 ሕጹያት ተመሃሮ ኣብ እተፈላለየ ጽፍሕታት ኣብቲ ሆስፒታል ይመሃሩ።
ቋንቋ ሽወደን ምስ ዘይትኽእል ኣብ ኩሉ ኣብያተጽሕፈት ናይ ትርጉም ሓገዝ ይወሃበካ። እቲ ናይ ማሕበረሰብ ኣስተዋጽኦ እዩ ነዚ ዚገብሮ። ናይ ምስማዕን ምዝራብን ጸገም ምስ ዚህልወካውን ተርጓማይ ይግበረልካ እዩ። ኣብ ኡመዮ ናይ ትርጁማን ቤትጽሕፈት ኣሎ። ንሱ ብኣካልን ብተለፎንን ናይ ትርጉም ኣገልግሎት የቕርብ። ናይ ሰነድን ብሮሹርን ናይ ምትርጓም ተኽእሎውን ኣሎ።
ሉለዮ ዳርጋ ናብ ኩሉ ቦታ ቀረባ እያ። ናይ ሉለዮ መዓርፎ ነፈርቲ ካብቲ ሰንትሩም ናይ 10 ደቓይቕ ጕዕዞ እዩ። እቲ መዓርፎ ነፈርቲ ብዕብየቱ ኣብ ሽወደን ሓምሻይ ቦታ ይሕዝ ኣብ ሓደ ዓመት ከኣ ሓደ ሚልዮን ተጓዕዝቲ የስተናግድ። ምስ ኣርላንዳ ስቶክሆልም ድማ ኣብ መዓልቲ 15 ግዜ ይራኸብ። ሃገራውን ኣህጉራውን በረራ ከኣ ኣለዎ። ሉለዮ ኣብ ማእከል ከተማ ዝኾነ ግሩም ናይ ባቡርን ኣውቶቡሳትን መደበር ኣለዎ።
እዚ ኮምዩን ምስቶም 6 500 ሰራሕተኛታቱ ሓላፍነት ናይ ካልእ ገዲፍካ ኣብያተ ትምህርቲ፡ ሓልዮት ኣረጋውያን፡ ጐደናታትን መናፈሻታትን ዘለዎ ሓደ ዓቢ ወሃቢ ስራሕ እዩ። እተን ዝዓበያ ኢንዱስትሪ ንኣብነት ኤስኤስኣበ ቱንፕሎትን (SSAB tunnplåt) ፈሩፎርምን (Ferruform) እየን። ዞና ኖርቦተን ኩፕ ኖርቦተንን (Coop Norrbotten) ካልኦት ዝዓበዩ ዓበይቲ ውሃብቲ ስራሕ እዮም። ናይ ግድን ምስ ናይ ሉለዮ ተክኖሎጂ ዩኒቨርስቲ ዝምድና ዘለወን ብዙሓት ትካላት ንኣብነት ኣብ ጽላት ተክኖሎጂ ሓበሬታ ዝዋስኣ እውን ኣለዋ። ጥቓ ዩኒቭርሲቲ ዝኾነ ናይ ሉለዮ ናይ ሳየንስ ፓርክ ናይ ኖርላንድ ዝዓበየ ናይ ተክኒክ ቍሸት እዩ፡ 80 ናይ ሳየንስ ዋኒናት ከኣ ኣለዉዎ። ፈይስቡክ ንሉለዮ ዝመረጸ በቲ ልዑል ተክኒካዊ ብቕዓታን ተፈጥራዊ ዛሕልን ጽኑዕ ናይ ኤልትሪክ መርበብን እዩ። ኣብ ከባቢ ፖርስኦን ዚርከብ ናይ ኮምፕዩተር ማእከል ኣብ ኤውሮጳ ብዓይነቱ እቲ ዝዓበየ ክኸውን እዩ።
ሐገራችን ፈጣሪ ሰላም ያምጣልን፣ አሁን ያለው ነገር በጣም ነው የሚደብረው፣ ድሮ እንትና የት ነሽ? ተብለን ተጠይቀን አናውቅም፤ [Hanan "የወሎ ሽቅርቅር"! - Arkebas] - Mereja Forum
ሐገራችን ፈጣሪ ሰላም ያምጣልን፣ አሁን ያለው ነገር በጣም ነው የሚደብረው፣ ድሮ እንትና የት ነሽ? ተብለን ተጠይቀን አናውቅም፤ [Hanan "የወሎ ሽቅርቅር"! - Arkebas]
ኤርትራን ኣሜሪካን ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሓባራዊ ረብሓ ኣለወን፣ሓቢረን ንክሰርሓ ዘገድደን ሃዋሁ‘ውን ኣሎ ይብል ዶ/ር ዓወት።ከምኡ ንምግባር ድማ ሕድገታት ክገብራ ኣለወን ኢሉ።
ኣሜሪካ ንኤርትራ ጠሊማታ ንምባል ዝጥቀመሉ ኣተናትና ድማ እቲ ኣብ ኣልጀርያ ብኢትዮዽያን ኤርትራን ዝተኸትመ ውዕል መሊእካ ኣብ ምትግባር ንዝተነበረላ ትፅቢት ስለዘይፈፀመት‘ዩ ይብል።
ኤርትራውያን ተበግሶ ንማሕበራዊ ለውጢ ዝተሰምየት ማሕበር፣ “ነባሪ ስደት የለን” ብዝብል ኣርእስቲ ዘዳለወቶ ስእላዊ ምርኢት ባህላዊ ኣቝሑን ኣልባሳትን ኣብ እስራኤል፣ ከተማ ቴልኣቪቭ፣ ብ13 ግንቦት ኣቕሪባ።
እታ ካብ እትምስረት ኣስታት ሓደ ዓመት ኣቝጺራ ዘላ ማሕበር፣ ኣብ ትርጉምን ምምላእ ቕጥዒታትን ዝኣመሰለት መሰረታዊ ሓገዝ ንኤርትራውያን ስደኛታት ከተበርክ ኣብ ርእሲ ምጽንሓ’ያ፣ ንባህሊ፣ መንነትን ህሉው ኩነታትን ዘንጸባርቕ ኣሳእል፣ ባህላዊ ኣቝሑን ኣልባሳትን ንምርኢት ኣዳልያ።
እቲ ምርኢት፣ ኣብቲ ኣንጻር ስደተኛታት ህሉፍ ጽልኢ ዘለዎም እስራኤላዊኣን ዝነብርሉ ከባቢ ከተማ እስራኤል፣ ኣብ ጎደና ማታሎን 70 ከምዝተኻየደ ወኪል ሬድዮ ኤረና ካብ እስራኤል ሓቢሩ።
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ ZhongShan City የ LED ዝርያን 20 የተበጀ አይነት አመራር በረዶ አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan ZhongShan City የ LED ዝርያን 20 የተበጀ አይነት አመራር በረዶ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong ZhongShan City የ LED ዝርያን 20 የተበጀ አይነት አመራር በረዶ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ ZhongShan City የ LED ዝርያን 20 የተበጀ አይነት አመራር በረዶ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
በሚቀጥለው ሳምንት ሰኞ፣ መስከረም 12 አብዛኛው የአንደኛና የኹለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ፣ በወሩ የመጨረሻ ሳምንታት አብዛኞቹ የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የአዲሱን ትምህርት ዘመን መጀመር እንዲሁም በቅርቡ ይፋ የተደረገውን የትምህርትና ሥልጠና ፍኖተ ካርታ መነሻ በማድረግ የአዲስ ማለዳዋ ሊድያ ተስፋዬ “መማር ያስከብራል?” ብላ በመጠየቅ ምላሹን ለማግኘት መጻሕፍትን በማገላበጥ፣ ምኁራንና ይመለከታቸዋል የተባሉ ኀላፊዎችንም በማነጋገር ርዕሱን የሐተታ ዘማለዳ ጉዳይ አድርጋዋለች።
የዘመናዊ ትምህርት ታሪካዊ ዳራ፣ የቀደመ የማኅበረሰባችን የትምህርት አመለካከት በጊዜ ሒደት ያሽቆለቆለበት አንድምታ፣ የመንግሥት ጣልቃ ገብነት በትምህርት ስርዓቱ ላይ፣ የትምህርት ጥራትን ለመጠበቅ አዲሱ የትምህርትና ሥልጠና ፍኖተ ካርታው ምን ይዞ መጣ የሚሉትና ተያያዥ ጉዳዮችም ተዳስሰዋል።
ለወራት ከዐይናችን የተሰወሩና እንደየትምህርት ቤታቸው ስርዓት ተመሳሳይ የደንብ ልብስ የለበሱ ተማሪዎች ከመስከረም 12 ጀምሮ መታየት ይጀምራሉ። በአዲስ ቦርሳ፣ የባዶ ገጾች ስብስብ የሆኑ ብዕር ያላረፈባቸውን ደብተሮች ሸክፈው፤ ለቀለም ትምህርት እንደ ባዶ ወረቀት ንጹሕ የሆነ አእምሯቸውን ይዘው የሚሔዱ አዳዲስ ተማሪ የሆኑ ሕፃናትም አዲስ የሚሆንባቸውን ዓለም የሚቀላቀሉት ከሰሞኑ ነው፤ ትምህርት ሊቀስሙ፣ ሊማሩ። ወላጅና አሳዳጊም ሳይታክት ባለው አቅም ሁሉ ልጁን ተማሪ ቤት ይልካል።
እርግጥ ነው! “ተማር ልጄ…ላልተማረ ሰው ቀኑ ጨለማ ነው” የሚለው የአባት ምክር ከቃል አልፎ በሙዚቃ ተከሽኖ ትውልድ የተሻገረባት፣ “መማር ያስከብራል አገርን ያኮራል!” የሚለው ቃልም በዜማ ታጅቦ በዝማሬ ሲሰማ የቆየባት አገር ናት፤ ኢትዮጵያ። “የበላና የተማረ ወድቆ አይወድቅም” ይሉት ብሂልም ከዚህ ዘርፍ ይካተታል። ትውልድ በተሻገሩ እነዚህ ምክር አዘል ሐሳቦች መካከል የተለየ ሐሳብ ይዞ የወጣ ትውልድ ደግሞ ተገኝቷል፤ “እውነት መማር ያስከብራል ወይ?” ብሎ የሚጠይቅ።
የመጀመሪያ ዲግሪ ትምህርቱን ከአዲስ አበባ ርቆ ባህርዳር ዩኒቨርስቲ በጋዜጠኝነትና ሥነ ተግባቦት ነው የተማረው። ከሦስት ዓመታት የትምህርት ቆይታ በኋላ የመጀመሪያ ዲግሪውን በ2010 መጨረሻ ተቀብሎ ወደ ቤተሰቦቹ አዲስ አበባ ሲመጣ ሁሉም በደስታ ተቀብለውታል። ከአንድ ወር በኋላ ግን ጥያቄዎች ጀመሩ፤ “ሥራ አላገኘህም?” ባዩ በዛ። ይህ ጥያቄ ወራትን ቆጥሮ ለዓመት ዘለቀ፤ አበራ ባዩ 3.4 ነጥብ በማምጣት በጥሩ ውጤት ትምህርቱን ያጠናቀቀ ቢሆንም ሥራ ለማግኘት ግን አንድ ዓመት ወስዶበታል፤ ሥራውም ቋሚ ሳይሆን የተለማማጅነት ዕድል ነው። “ለምን ተማርኩ ብዬ አማርሬ አውቃለሁ፤ በዩኒቨርስቲ ሳለን ከተመረቅኩ በኋላ ሥራ እንደማገኝ ነበር የማስበው።” ያለው አበራ፤ በአንድ ጎን ተምሮ የተመረቀበትን የትምህርት ዘርፍ መምረጡ በሌላ በኩል ‘ትምህርቱን ትቼ ነጋዴ በሆንኩ ኖሮ’ በሚል ቁጭት ብዙ ጊዜውን አሳልፏል። አበራ ጨምሮ እንዲህ አለ፤ “ሁሉም ሰው በመማር ሊፈታው የሚፈልገው የራሱ ችግር ይኖራል፤ ያንን ማድረግ አለመቻል ተስፋ ያስቆርጣል፤ ግዴለሽም ያደርጋል” ሲል በጊዜው ተሰምቶት የነበረውን ስሜት ይገልጻል። “ተምሮ ምን አመጣ? ከእርሱ እኔ ያልተማርኩት እሻላለሁ” የሚለው መብዛቱም አሉታዊ ተጽዕኖ እንደሚፈጥር አያይዞ ይጠቅሳል።
እንደ አበራ ያሉ እልፍ ኢትዮጵያውያን ወጣቶች አሉ፣ “ትምህርት ምን ይሠራል? ድሮ እንጂ አሁን መማር ያስከብራል ብሎ ነገር የለም” ብለው ከማመን አልፎ ለማሳመን የሚከራከሩ። ይህ ሁሉ ግን መማር ምን ማለት እንደሆነ ካለመረዳት የመነጨ፤ በተዘዋዋሪም የትምህርት ሥርዓቱ ግድፈት እንደሆነ የሚናገሩት መሠረት አሰፋ (ዶ/ር) ናቸው።
በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በሥርዓተ ትምህርትና ኢንስትራክሽን ትምህርት ክፍል ተባባሪ ፕሮፌሰር በመሆን የሚያገለግሉት መሠረት፤ “ትምህርት ማለት ቀጣይነት ባለው የሕይወት ዘመን የሚቀሰም እውቀት ነው። ደግሞም እውቀት፣ ክህሎትና እሴትን ያካትታል። ሦስቱ ነገሮች በማንኛውም የትምህርት ሒደት ውስጥ መካተት አለባቸው።” ሲሉ ያብራራሉ።
ምንም እንኳ ብዙ ሰው መማርን አብዝቶ የሚሻ ቢሆንም እሴትና ክህሎትን ሳይሆን ማወቅ ላይ ብቻ ያተከራሉ። ይህም ትምህርትን ከምሉዕነቱ የሚያጎድል ከመሆኑ ባሻገር ዲግሪ መጫን ወይም ዲፕሎማ ማግኘት የመማር አቻ ትርጓሜ ሆኖ እንዲቆጠር አድርጓል። መሰረት እንደሚሉት፤ የትምህርት ዓላማ በእውቀት ማበልጸግ ብቻ ሳይሆን በሥነ ምግባር ማነጽን፣ በክህሎት ማዳበር እንዲሁም ከማኅበረሰቡ ማንነት ጋር ማተሳሰርን ይጨማራል። ይህ ሲሆን የትምህርት ምንነትና ጠቀሜታን መረዳት ይቻላል።“የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ የአንድ መስኮት አገልግሎት አሠራርን በተመለከተ ከሕንድ አገር የአመራር ባለሙያዎች መጥተው ነው ሥልጠና የሰጡት” ሲሉ ለምሳሌ የጠቀሱት መሠረት፤ በአገራችን በ52ቱም ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት እንዲሁም በግል ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ማኔጅመንት (አመራርነት) እንደሚሰጥ ግን አያዘው አስታውሰዋል። ይህም የሚያሳየው ምንም እንኳን ትምህርቱ እየተሰጠ ቢሆንም ተገቢውን ያሟላ ባለመሆኑ አገልግሎት እየተሰጠበት እንዳልሆነ ነው።
ይሁንና ትምህርት በአግባቡ ሲተገበር መልካሙን ነገር ጥሩ አድርጎ ሊያስቀጥል፤ በአግባቡ ላልተጠቀሙበት ግን መጥፎውን የባሰ የሚያከፋ ይሆናል ብለዋል። የከፋ ጊዜ አጥፊ፣ ሙስና የተወዳጀውና ለአገሩ የማያስብ ዜጋን ይፈጥራል።
ከዚሁ ጋር በተያያዘ “የከፍተኛ ትምህርት ዘይቤ” በሚል ርዕስ እጓለ ገብረ ዮሐንስ በ1956 ለንባብ ባበቁት መጽሐፍ ላይ “ስለትምህርት ያለን አስተያየት ትክክለኛ ከሆነ ማናቸውም የሕይወት ችግር ሊፈታ ይችላል። ሰው ከሙሉ የሰውነት ደረጃ የሚደርሰው በትምህርት ነው” ሲሉ ይገልጻሉ። እንዲሁም ስለ ትምህርት የሚናገር ሰው ሦስት ጥያቄዎችን ለመመለስ መዘጋጀት አለበትም ይላሉ። እነዚህም ትምህርት ሲባል ምንድን ነው፤ ለምን ወይስ ምን ዓላማ ማገልገል ይገባዋል፤ በምን ዓይነት ዘዴ ሊከናወን ይችላል የሚሉ ናቸው። እጓለ፤ “የመጀመሪያዎቹ ኹለት ጥያቄዎች ሰው ምን መሆን እንደሚገባው እንመረምር ዘንድ ስለሚያሳስቡን በቀጥታ ወደ ሥነ ምግባር ፍልስፍና ሰፈር ይመሩናል።…በምን ዓይነት ዘዴ ሊከናወን ይችላል የሚለውን ጥያቄ በደንብ ለመመለስ ደግሞ ነገረ ነፍስ ወይም ሳይኮሎጂ የሚባለው የእውቀት ቅርንጫፍ ያስፈልጋል” ይላሉ። በአንጻሩ ይህን ሥርዓተ ትምህርቱም ሆነ ማኅበረሰቡ የተረዱት አይመስልም። መሠረት በበኩላቸውም ማኅበረሰቡ “የዲፕሎማ በሽታ” አለበት ባይ ናቸው። ቤተሰብ ልጄ ተመረቀ ይላል፤ ተማሪዎችም መመረቁ ላይ የሚያተኩሩትን ያህል ትምህርቱ ላይ አያተኩሩም። ሲማሩም ገና ለገና ስለሚያገኙት ደሞዝ በማሰብ ነው። “[በተመረቅሁበት ሙያ] ሠርቼ አገሬን አገለግላለሁ ከሚለው ይልቅ ቤትና መኪና እገዛለሁ የሚል አስተሳሰብ
መሠረት ትምህርትን ከሀብትና ንግድ ጋር ማገናኘት ስህተት መሆኑን ነው የሚናገሩት። ትምህርት በራሱ ዋና እና መብራት ነው፤ ነጋዴውም ሆነ የተማረው በየሙያው ለአገራቸው ያበረክታሉ። እንደውም ትምህርት ነጋዴን ጥሩ የሚያደርግ ነው ይላሉ። ባይሆን “ሀብት ያለውና የተማረው ሰው በአንድ ተባብሮ ነው አገር የሚገነባው እንጂ ነጣጥሎ አይቻልም።” ብለዋል። ቀደም ብለን ከጠቀስነው መጽሐፍ ላይ እጓለ ዮሐንስ አፄ ኃይለ ሥላሴ ቤተ መንግሥቱን ለትምህርት ቤትነት መስጠታቸውን በጠቀሱበት ምዕራፍ እንዲህ አሉ፤ “የኢትዮጵያ ሕዝብ ከታሪካዊ ዕድሉ ለመድረስ ከዛሬው የሚበልጠውን የነገውን ትልቅነት በእጁ ለማድረግ በትምህርት እየተመራ ወደፊት ይጓዛል። ከዚህ ዓላማው ከሚያደርሱት መሣሪያዎች አንደኛው ትምህርት ነው። ኹለተኛው ትምህርት ነው ሦስተኛውም ትምህርት ነው።” እንዲህ ያለ እሳቤ ይነገር በነበረባት አገር ላይ በጊዜ ሒደት በተሸረሸረ ትኩረት ምክንያት ግን መማርና ትምህርት በሚዛኑ ክብደታቸው ቀንሶ ታይቷል።
ባህሩ ዘውዴ (ፕሮፌሰር) “የኢትዮጵያ ታሪክ ከ1874 እስከ 1983” በሚለው መጽሐፋቸው እንደጠቀሱት፤ የዘመናዊ ትምህርት ፍላጎት እያደገ መምጣት የጀመረው በ19ኛው መቶ ዓመት ነው። በአንድ ጎን ሚስዮናውያን ሲጠቀሱ በተጓዳኝ አጼ ቴዎድሮስ በአውሮፓ ቴክኖሎጂ በተለይም በዚህ ቴክኖሎጂ ወታደራዊ ጥቅም ተማርከው ወጣት ኢትዮጵያውያን በእጅ ሙያ የሚሰለጥኑበትን ትምህርት ጋፋት ላይ ማቋቋማቸው ተጠቅሷል።
ይሁንና ዘመናዊ ትምህርት ለመስፋፋት የበለጠ አመቺ ሁኔታ የተፈጠረለት ከዐድዋ ድል በኋላ ኢትዮጵያ ከአውሮፓና ከአውሮፓውያን ጋር ያላት ግንኙነት እየተጠናከረ ሲሔድ ነው። ከዚህ በኋላም መደበኛ ትምህርትን የተመለከተ ቀጣይ ወሳኝ የሚባል ድርጊት የነበረው በ1900 በንጉሠ ነገሥት አፄ ምኒልክ ሥም ትምህርት ቤት መከፈቱ ነው። ባህሩ ዘውዴ በመጽሐፋቸው እንደጠቀሱት፤ በጊዜው ተፈልጎ የነበረው ባሕላዊና ፈር ያልለቀቀ ሥልጣኔ ወደ ኢትዮጵያ ማስገባት ነበር።
የትምህርት ጉዳይ በሚመለከት ታድያ የአውሮፓውያኑ እጅ በብዛት የነበረ ቢሆንም ከኢትዮጵያውያን ቁጥጥር ውጪ እንዳይወጣ ለማረጋገጥ የተለያዩ አስተዳደራዊ አካሔዶች ተደርገዋል። ይህም በሒደት በ1923 የትምህርት ሚኒስቴር ራሱን የቻለ መሥሪያ ቤት ሆኖ እንዲቋቋም አስችሏል። በተጨማሪ ሌሎች መዛግብት እንደሚያስረዱት፣ ትምህርትን የተመለከቱ መመሪያና አዋጆች በተለያየ ጊዜ ወጥተዋል። ከዚህም መካከል የመጀመሪያው የትምህርት አዋጅ በአፄ ምኒልክ በ1898 የወጣ ሲሆን፤ ንግሥት ዘውዲቱ በ1921 ያወጡት ዘመናዊ ትምህርት ከቤተ ክርስቲያን ትምህርት ጋር ተጣጥሞ እንዲሰጥና ልጅ ያለው ሁሉ ልጁን እንዲያስተምር የሚያስገድደው አዋጅ እዚሁ ላይ ተጠቃሽ ናቸው። በጊዜው በተለይም የአፄ ምኒልክን አዋጅ ጥቂት ዓመታት ተሻግሮ በ1912 ኧርነስት ወርክ የተባሉ ጥቁር አሜሪካዊ ፕሮፌሰር የአገር ውስጥ ሁኔታና ፍላጎትን እንዲሁም ለሙያ ሥልጠና ግምት የሰጠ የትምህርት ስርዓት ያስፈልጋል የሚል አስተያየታቸውን ሰጥተው እንደ ነበር አሁንም ታሪክ ያስረዳናል። ይሁንና በአፄ ምኒልክም ሆነ በአፄ ኃይለሥላሴ ዘመነ መንግሥት በተለያየ ምክንያት ሐሳባቸው ተግባራዊ ሳይሆን ቀርቷል። በመካከል የተፈጠረው የጣልያን ወረራ እና የአምስት ዓመቱ ጦርነት ቀድሞ የተሔደውን እርምጃ ሁሉ እጥፍ ወደ ኋላ የመለሰ ነበር። እናም አፄ ኃይለ ሥላሴ ንግሥና ዘመን ይልቁንም ከድል በኋላ በ1934 ትምህርት ሚኒስቴር እንደገና ተቋቁሞ ከብሪታንያ በመጡ የትምህርት ባለሙያዎች የሚመራ ትምህርት በብሪታንያ ሥርዓተ ትምህርት መሠረት መሰጠት ተጀምሯል። በ1945 ደግሞ የትምህርት አቅጣጫው ሙሉ በሙሉ በአሜሪካ የትምህርት ሥርዓት ተቀየረ። ይህም ስርዓት እንደጠለ በደርግ አስተዳደር በትምህርት ቤቶች የሶሻሊስት ፍልስፍና በማስተማር ተማሪው የኮሚኒዝም ርዕዮተ ዓለምን እንዲቀበል የሚያስችል ትምህርት በቀጥታ ኮሶሻሊስት አገሮች ተቀዳ።
በኋላ አሁን ላይ አገልግሎት የሚሰጠው የትምህርትና ሥልጠና ፖሊሲ በ1986 ወጣ። ይህ በኢትዮጵያውያን ለመጀመሪያ ጊዜ ወጣ ሊባል የሚችለው ፖሊሲ ከቀደሙት ተጽዕኖች ሙሉ ለሙሉ ነጻ እንዳልሆነ አገር በቀለ እውቀት ላይ ትኩረት የሚያደርጉ ምሁራን የሚናገሩት ነው። ቢሆንም ብዙ ውጤቶች የተመዘገቡበት እንደሆነም በዘርፉ የተሰማሩ ባለሙያዎች ሲናገሩ እንሰማለን።
ታሪክ ከሚነግረን ከዚህ እውነት በተጓዳኝ እንደ አገር ለቅኝ ገዢ የማትመቸው አገር ኢትዮጵያ ዘመናዊ የትምህርት ሥርዓትን ከተዋወቀችበት ጊዜ ጀምሮ ግን ትምህርት ስርዓቷን ነጻ ሳታደርገው ቆይታለች። ከዛም ሲሻገር ሥርዓተ ትምህርቷ ከውጪ አገራት ተጽዕኖ ብቻ ሳይሆን ከአገር ውስጥ ፖለቲካ ጫናም ጸድቶ ያውቃል ብሎ ደፍሮ የሚናገር የለም። ባህሩ ዘውዴ በመጽሐፋቸው እንዳተቱት፤ ሥርዓተ ትምህርቱ መጀመሪያ ላይ በጣም የሚያስፈልጉት አስተርጓሚዎች ናቸው በሚል እሳቤ
ምክንያት የሚያደላው ወደ ቋንቋ ትምህርት ነበር። መጀመሪያ ፈረንሳይኛ፣ በኋላም እንግሊዘኛ ቋንቋዎች በጊዜው ሲያገለግሉ እንደነበርም በዚሁ መጽሐፍ ተገልጾ ይገኛል።
የከፍተኛ ትምህርት ጥራት ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር አንዷለም አድማሴ ከአዲስ ማለዳ ጋር ባደረጉት አጠር ያለ ቆይታ የትምህርት ስርዓት ከመንግሥት መለዋወጥ ጋር መገናኘት እንደሌለበት ተናግረዋል። መንግሥት ቢቀያየር እንኳን ዜጋንና ማኅበረሰቡን በአግባቡ ማገልገል የሚችልና የሚቀጥል የትምህርት ሥርዓት መኖር አለበት ይላሉ። የትምህርት ሥርዓት የፖለቲካ መሣሪያ መሆን የለበትም ሲሉ “በእገሌ ዘመን ወይም በእገሌ ስርዓት የተማሩ” የሚለውን በትምህርት መከፋፈልን አጥብቀው ይቃወማሉ። ይህን ሐሳብ ብዙዎች የሚስማማ ሆኖ ጣልቃ ገብነቱ እስከ ምን ድረስ ነው የሚለው ግን ሊነሳ ይችላል። የትኛውም መንግሥት ለአገርና ለሕዝብ የሚበጀውን ሥርዓት ተግባራዊ ማድረጉ አይቀርምና። ነገር ግን ያም ቢሆን የማኅበረሰቡን ፍላጎት እንዲሁም ማንነት መሠረት እንዲያደርግ ይጠበቅበታል። ከራሱ ድምጽ ይልቅ ከማኅበረሰቡን ድምጽ ማድመቅ ይኖርበታል። እዚህ ላይ ግን ቀድሞውንም ክፍተት እንደነበር እጓለ ዮሐንስ በመጽሐፋቸው ጠቅሰዋል፤
“ሕዝባችን ምኞቱን፣ ተስፋውንና ናፍቆቱን መጓጓቱንም በጠቅላላው ከማናቸውም የምኞቱ አንቀጽ የሚደርስበት በትምህርት መሆኑን በመረዳት ልጆቹን፣ የልጅ ልጆቹን ለትምህርት አሰልፎአል። በዚህ በኩል የሚታየው የአገራችን ጥረት መጠን የለውም። እዚህ ላይ በተለይ ሕዝብ ከመንግሥት፣ መንግሥት ከሕዝብ ጋር በአንድ ሊቀ መዘምራን እንደሚመራ የክላሲክ ሙዚቃ ኦርኬስትራ አባሎች የድምፃቸው መጠን ተባብሮ ተስማምቶ ይሰማል፤ ምንም እንኳን ለጊዜው የአንደኛው ድምጽ ማለትም የመንግሥት በጣም ጎልቶ ስለሚሰማ ጣዕመ ዜማውን ቢያዳክመውም።” ይህን ሁሉ ካነሳን ታድያ አሁንስ? ለትምህርት ያለው አመለካከት እንዲሻለው፣ በትምህርት ለውጥ እንዲመጣና መማር ያስከብራል ዳግም እንዲዘመር ምን ተደረገ? አዲሱ የትምህርት ፍኖተ ካርታስ ምን ይዟል? ከፖለቲካስ ነጻ ነው ወይ?
የትምህርት ፍኖተ ካርታ በጥቅሉ የትምህርት ስርዓትን አቅጣጫ የሚያሳይ ጠቋሚ ነው። ዓላማውም በተሰጠው ጊዜ የሚፈለገው የሰው ኀይል በምን መልክ ተቀርጾ መውጣት አለበት የሚለውን እና ከኢትዮጵያ የልማት አቅጣጫ ጋር የትምህርት ሥርዓቱን ማቀናጀት ነው። ይህን የነገሩን የትምህርት ፍኖተ ካርታው ዝግጅት ላይ በማስተባበር ከፍተኛ ድርሻን የተወጡት፤ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በልዩ ፍላጎት ትምህርት ክፍል ኀላፊ የዓለም ሎሬት ጥሩሰው ተፈራ (ፕሮፌሰር) ናቸው። “አሁን ያለው የትምህርት ሥርዓት ጊዜው ከሚጠብቀው ጋር አብሮ መቀየር ያለበት ነው፤ አግባብነትና ጥራት ላይ ትኩረት በማድረግም ዝግጅቱ ተጀምሯል” ያሉት ጥሩሰው፤ ኢትዮጵያ ስትገለገልበት የቆየችው የትምህርትና ስልጠና ፖሊሲ ምክንያት ሆኖ ያስገኛቸው ብዙ ውጤቶች እንዳሉ ግን አንስተዋል። በተለይ የአንደኛ ደረጃ ትምህርት ተደራሽነት እንዲሁም ከፍተኛ የትምህርት ተቋማትን በየአካባቢው በመክፈት እና መሰል ጉዳዮች ላይ የተሠሩትን ሥራዎች ጠቅሰው፤ ያም ሆኖ ትምህርቱ አግባብነት እና ጥራት አጠያያቂ ሆኖ ሰንብቷል ብለዋል። በተለይም የተማሪዎች ትምህርት መልቀቅ ያለበት ደረጃ ከፍተኛ መሆን፣ አራተኛ ክፍል ደርሰው ማንበብ የማይችሉ ልጆች መኖራቸው፤ ብቃት ያላቸው ምሩቃን ቁጥር ማሽቆልቆልም ስርዓቱ እንዲለወጥ የሚጠይቁ ምክንያቶች ሆነዋል።
አንዷለም በተመሳሳይ የትምህርት ዘርፉ ሲመራበት የቆየው ስርዓትና ፖሊሲ ያመጡት ውጤት እንዳለ ጠቅሰዋል። በተለይም በጽንሰ ሐሳብ ደረጃ ጥሩ የሚባል ቢሆንም አፈጻጸሙ ላይ ካልሰመረ ዋጋ እንደማይኖረው ተናግረው፤ የአፈጻጸም ችግርን ጨምሮ ከጊዜው ጋር አለመሔድ ሥራ ላይ የቆየው የትምህርት ሥርዓት እንከኖች ናቸው ብለዋል።
ጥሩሰው እንዳነሱት በተለይም አሁን የሚነሳውን የሥነ ምግባር ችግርም ታሳቢ ያደረገ ነው። ከጽንሰ ሐሳብ ተሻግሮ ተግባራዊ ትምህርት ላይ ያተኮረ፣ መዋዕለ ሕፃናትን እንደ አንደኛ ደረጃ ሁሉ በትኩረት ውስጥ የሚያስገባ ስርዓት በዚህ ፍኖተ ካርታ ታሳቢ ተደርጓል። “የፈለገው ግንባታ ቢሟላ፣ ቤተ ሙከራ እና ቤተ መጻሕፍት ቢገነባ መምህሩ ብቃትና ፍላጎት ያለው ካልሆነ ዋጋ የለውም፤ የሚያንቀሳቅሰው እሱ ነውና” ያሉት ጥሩሰው፤ ፍኖተ ካርታው የመምህርነት ሙያ ተፈላጊ እንዲሆን ማድረግንም ከግምት አስገብቷል ብለዋል።
ከዚህ ባሻገር ከቀደሙትና የውጪ አገራት ተጽዕኖ ከነበረባቸው የትምህርት ሥርዓቶች በተለየ አገር በቀል እውቀትን ለመጠቀምም የሚያስችል ነው። “በእደ ጥበብ፣ በሕግ፣ በጤና እና መሰል ጉዳዮች አገር በቀል እውቀት አለን። እነዚህ እውቀቶች በቅጡ ተጠንተው ወደ ስርዓተ ትምህርት የሚገቡበት መንገድ መፈለግ አለበት፤ ያ ሲሆን ከታች ጀምሮ መሰጠት ይችላል፤ ይህም በፍኖተ ካርታው ተካትቷል” ብለዋል፤ ጥሩሰው። ይህም አገርዊና ዓለማቀፋዊ እውቀት ያለው ሁለገብ ዜጋን ማፍራት የሚያስችል ነው።
በፍኖተ ካርታው ዙሪያ በነበሩ እንቅስቃሴዎች በአገር ዐቀፍ ኮሚቴ አባልነት ተሳትፎ ያደረጉት አንዷለም በበኩላቸው፤ ፍኖተ ካርታው ዘመን ተሻጋሪ ለውጥ ማሳየቱ አይቀሬ ነው ይላሉ። የትምህርት ሥርዓት አገር የመገንባትና የማፍረስ ያህል ትልቅ አስተዋጽዖ ያለው መሆኑንም አያይዘው ጠቅሰዋል።
“ስርዓተ ትምህርት ሲቀረጽ ዓላማው ምንድን ነው የሚለውን ማየት አስፈላጊ ነው፣ ይህም አግባብነት ይባላል። ዓላማው ከታወቀ ያንን መደገፍ የሚችል የትምህርት ሥርዓት ማዘጋጀትና አስፈጻሚ ተቋማትንም መለየት አያስቸግርም” የሚሉት አንዷለም፤ እውቀትን ከልምድ ያስተባበሩ ምሁራንና ሊቃውንት በዘርፉ በብዛት ስለሚገኙ ፖሊሲውን በአግባቡና በበቂ ሁኔታ ለመከለስ ያስችላል ብለዋል። በዚህ መሠረት 36 አጥኚ ምሁራን፣ 73 ረዳት አጥኚዎችና 15 ሺሕ ሰዎች የተሳተፉበት ቅድመ ጥናት ውጤትን መሰረት አድርጎ የተዘጋጀው አዲሱ የትምህርትና ሥልጠና ፍኖተ ካርታ ተግባራዊ ሲሆን፣ ልጆች በሰባት ዓመታቸው ትምህርት ጀምረው በ18 ዓመታቸው ያጠናቅቃሉ። ቅድመ መደበኛ ለኹለት ዓመታት፣ አንደኛ ደረጃ ለስድስት ዓመታት፣ መለስተኛ ኹለተኛ ደረጃ ኹለት ዓመታት፣ እንዲሁም ከፍተኛ ኹለተኛ ደረጃ የአራት ዓመታት ቆይታ ይኖራቸዋል ተብሏል። የስድስተኛ ክፍል ክልል ዐቀፍ ፈተና፣ ስምንተኛ ብሔራዊ ፈተና እንዲሁም የዐሥረኛ ክፍል ፈተና ደግሞ እንዲቀር ይሆናል። በተመሳሳይም በፍኖተ ካርታው መሠረት ከቀረቡ 36 የሚደርሱ ነጥቦች መካከል በትምህርቱ ላይ ብቻ ሳይሆን አቅም ላይ መሠረት ያደረጉና የምገባ እንዲሁም ነጻ ትምህርትና መሰል ጉዳዮችም ተጠቅሰዋል። ፍኖተ ካርታው በውዝግቦች መካከል አዲሱ የትምህርት ፍኖተ ካርታ በተለያየ አቅጣጫ አስተያየት ሲሰጥበት ቆይቷል። በጥቅሉ ለትምህርት ሥርዓቱም ሊያመጣ የሚችለውን በጎ ተጽዕኖ እንዲሁም እንደ አደራ እቃ ሳይነካ የቆየውን የትምህርት ፖሊሲ ለመለወጥ ቀዳሚው እርምጃ መሆኑን የሚናገሩም ጥቂቶቸ አይደሉም።
“የመምህር ልጅ ነኝ፤ ወላጅ አባቴ ከሠላሳ ዓመታት በላይ በመምህርነት አገልግሏል፣ እኔም በተመሳሳይ መምህር ነበርኩ” ያሉት አንዷለም ደግሞ በበኩላቸውም በእርሳቸው ጊዜ ላሉም ሆነ ለቀደሙት ለውጡ በእጅጉ የሚያስደስት እንደሆነ ነው ያስረዱት። በአንጻሩ ነጥቦችን እያነሱ ተቃውሞ ያሰሙ አልጠፉም። ለዚህም የቋንቋ ነገር በዋናነት የሚነሳ ሲሆን ሌሎች ነጥቦችም እንደየመስኩ መጠቀሳቸው አልቀረም።
መሠረት ፍኖተ ካርታው ጎላ ያለና ከቀደመው የተለየ የሚቀይረው ነገር አለ ብዬ አላምንም ብለዋል። ይህንንም ያሉት ፍኖተ ካርታው አቅጣጫ ማሳየቱ ብቻ ሳይሆን ከኅብረተሰቡ ፍላጎት ጋር መቆራኘት ያለበት በመሆኑና ወሳኙ ሥራ የመምህር በመሆኑ ነው። በበኩላቸው ፍኖተ ካርታው ብዙ አቅጣጫ ይጠቁም እንጂ መምህራን ይህን ለመተግባር በሚያስችል አቋም ላይ ስለመሆናቸውና በመምህራንም የአመለካከት ለውጥ ስለመኖሩ ይጠራጠራሉ። በንግግራቸውም “ከተማሪው ጋር የማይስተካከል መምህር በፍኖተ ካርታው የሚሰጠውን አቅጣጫ ተግባራዊ ሊያደርገው ይችላል ብዬ አላምንም። ተርጓሚው መምህር ነውና የእነርሱ ነገር ተጨባጭ አይደለም፤ ወዴት እንደሚሔድና ምን እንደሆነ አያውቁትም። ይህም መሆኑ
ውጤታማ አያደርግም።” ሲሉ ነው የገለጹት። አያይዘውም ትምህርት ቤቶች ከአጥራቸው ወላጅም ሆነ ማኅበረሰቡ አልፎ እንዲገባ እንደማይፈቅዱት ሳይሆን ይህኛው ላይ ሁሉም የኅብረተሰብ ክፍል እንዲሳተፍና እንዲያውቀው መደረግ አለበት፣ ሁሉም “የእኔ ነው” የሚለው ሥርዓት ሲኖር፤ ለትምህርት ያለው አመለካከት እንዲታረም፣ በፍኖተ ካርታውም ለውጥ እንዲመጣ ያግዛል ባይ ናቸው። ሌላውና በፍኖተ ካርታው ተነስተዋል ከተባሉ ውዝግቦች መካከል ቋንቋን የተመለከተ አንዱ ነጥብ ነው። በዚህም የፌዴራል የሥራ ቋንቋ የሆነው አማርኛ በሁሉም የአገሪቷ ክፍሎች ከሦስተኛ ክፍል ጀምሮ እንደ አንድ የትምህርት ዓይነት ይሰጥ የሚለው ሐሳብ ብዙ አጨቃጭቋል። በተለይ በኦሮሚያ እና በትግራይ ክልላዊ መንግሥታት ተቃውሞው ላቅ ያለ ነበር። ይህንንም በተለያዩ ጋዜጣዊ መግለጫዎች አንጸባርቀዋል። ይህንንም ተከትሎ ትምህርት ሚኒስትሩ ዶክተር ጥላዬ ጌቴ ቋንቋን በተመለከተ ክልሎች የራሳቸውን ቋንቋ በአፍ መፍቻነት፤ የፈለጉትን አንድ ተጨማሪ ቋንቋ ደግሞ ጨምረው እንዲያስተማሩ ፍኖተ ካርታው እንደሚፈቅድ ጠቅሰዋል። ምንም እንኳ ይህ አስተያየት ከአንዱ መግለጫ ወደ ሌላው መግለጫ ልዩነት የታየበት ቢሆንም፤ የፌድራል የሥራ ቋንቋ እንደ አንድ የትምህርት ዓይነት ይሰጥ የሚለው የፍኖተ ካርታው ምክረ ሐሳብ ነው የሚለው በትክክል ጎልቶ መሰማት ችሏል። መፍትሔ ይህም ሁሉ ሆኖ እስካሁን አዲስ የትምህርትና ሥልጠና ፍኖተ ካርታ መዘጋጀቱን የተቃወመ አልተሰማም። እንደውም የትምህርት ጥራት ላይ አሉታዊ ተጽዕኖ አድርጓል የተባለው የቀደመው አሠራር መቀየሩን እየተቃወሙ አዲሱን የተቀበሉት አሉ። ይሁንና ምንም እንኳ ፍኖተ ካርታው ሙያው ላይ ባሉ ምሁራን የተዘጋጀ፣ ለበርካታ ዓመታት የተደረገን ጥናት መሠረት ያደረገ ቢሆንም አሁንም ፖለቲካ የሙጥኝ ያለው ይመስላል። ወይም ብዙዎች ከወቅታዊ ፖለቲካ ጋር እያስተሳሰሩት ይመስላል። ለዚህ ማሳያው አንድም ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ “የትምህርት እና ሥልጠና ፍኖተ ካርታው ኢትዮጵያ የምትመራበትን የፌደራሊዝም ሥርዓት በምንም መንገድ አያፈርስም፤ ይህንን የማድረግ አቅም የለውም” ብሎ ምላሽ እንዲሰጥ የሚያስገድድ ጥያቄ መነሳቱ ነው። ይህንን እና ፍኖተ ካርታው ወደ ታች በማውረድ በኩል የታሰቡ ሥራዎችን በማከናወን ረገድ ከተቃውሞዎች ጀምሮ ፈታኝ ጉዳዮች እንደሚኖሩ ሎሬት ጥሩሰው እንዲሁም አንዷለም በተመሳሳይ ሳይጠቅሱ አላለፉም። ጥሩሰው በበኩላቸው ከመንግሥት መዋቅር መስተካከል ጀምሮ አቅም ግንባታም ያስፈልጋል ብለዋል። የፖለቲካ አመራር ቅንነትና የትምህርት አቅጣጫውን ተግባራዊ የሚያደርግ አቅም ያለው አካል መመደብ እንደሚስፈልግም አሳስበዋል። በየደረጃው ያሉ ሰዎችን ካድሬ ሳይሆን ባለሙያዎች እንዲሆኑ በማድረግም የመንግሥት ቁርጠኝነት ሊኖር እንደሚገባ ጠቁመዋል። ከዚህ በተረፈ የገንዘብ አቅም ጥያቄ እንዳለ አውስተው አሁን ለትምህርት ወጪ ከሚደረገው 23 በመቶ በጀት በተጨማሪ የተለያዩ መንገዶችን በመጠቀም ገቢዎችን ማግኘት አስፈላጊ እንደሚሆንና ከመንግሥት ቋት ብቻ መፈለግ የለበትም ሲሉ ሐሳባቸውን አካፍለዋል። አንዷለም በተመሳሳይ ይኖራሉ የሚባሉ ተግዳሮቶችን የጠቀሱ ሲሆን፤ ሁሉም ግን በቁርጠኝነትና ኀላፊነትን በመውሰድ ከሠራ ሁሉም ቀላል እንደሚሆን ጠቅሰዋል። የፋይናንስ ችግሩን በተመለከተ ከትምህርት ጋር በተያያዘ የሚሠሩ ተቋማትን የልማት ድርጅት እንዲሆኑ በማድረግ፤ ዘርፉን ከበጀት ማላቀቅም የሚቻልበት መንገድ አለ ሲሉ ሐሳብ አቅርበዋል።
በ2013 ተግባራዊ ይደረጋል የተባለው አዲሱ ፍኖተ ካርታ በአገር ህልውና፣ በተማሪዎች የነገ ማንነትና በብዙዎች የዛሬ ሕይወት ላይ የሚወስነው ትምህርት፣ ዳግም ያስከብራል እንዲባል አሁንም ብዙ መሠራት ያለባቸው ተግባራት እንዳሉ ግን ሳይታለም የተፈታ ነው። “እንደተባለው ይህ ተግባራዊ ከሆነ…” አለ አበራ፤ “አዲስ ለሚገቡት ብቁና ተወዳዳሪ እንዲሆኑ ያደርጋል፤ የተሻለ ነገር ይዘው እንዲወጡም ያስችላል ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ። እኔ በበኩሌ ግን በዚህ ቀጥሎ መማር ይቆየኝ ብያለሁ”
ጠ/ሚ አብይ በትላንትናው እለት የማህበራዊ ሚዲያዎችን አጠቃቀም በተመለከተ ምክር አዘል ተግሳጽ የያዘ ደብዳቤ ትላንት ከጽ/ቤታቸው ለሕዝብ ይፋ አድርገዋል። እርግጥ ነው ጠቅላዩ እንዳሉት ማህበራዊ ሚዲያዎች ላይ የሚተላለፉ ጽንፍ የያዙ እሰጣ ገባዎች፣ በማንነት ላይ ያነጣጠሩ ጸያፍ ንግግሮች፣ ሕዝብን ለግጭት የሚቀሰቅሱ ጥሪዎች፣ የሃሰት መረጃዎች እና ውንጀላዎች ከመቼው ጊዜ በስፋት እየተስተዋለ መጥቷል። ይህ አይነቱ ችግሩ በጊዜ ካልታረመ የእርስ በርስ ንቁሪያው ከማህበራዊ ሚዲያ ወደ መሬት ወርዶ በግልም ሆነ በአገር ደረጃ ዋጋ እንደሚያስከፍለን ደብዳቤያቸው በግልጽ አስቀምጦታል።
ጠቅላይ ሚኒስትሩ በማህበራዊ ሚዲያዎች ጽንፍ ይዘው እና የተሳሳቱ መረጃዎችን እያሰራጩ ሕዝብን የሚያደናግሩ እና ለግጭት የሚያነሳሱ ሰዎችን በመርፌ መስለው አስቀምጠዋል። እንዲህም ይላሉ “መርፌ አይናማ ናት ባለ ስለት፤ ችግሩ የፊቷን እንጂ የሚከተላትን አታይም። እናም ጨርቅ ላይ እሷ አለፍኩ ብላ የክር እና የገመድ መአት ታስገባበታለች። የእኛ አገር አንዳንድ የማህበራዊ ድህረ ገጽ ጦማሪዎች ልክ እንደ መርፌ ናቸው። እነሱ አገር በሚወጋ መርፌያቸው እየወጉን ሲጓዙ እንደ ክር አያሌዎች መድረሻቸውን ሳይጠይቁ ይከተሏቸዋል። …”። አገላለጻቸው ግሩም ነው። ወድጄዋለሁም። ነገር ግን እውነቶች ይጎድሉታል።
ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሁኔታውን አንድ ገጽታ ብቻ ነው እንደ ዋነኛ ምክንያት ወስደው እና አትኩሮት ሰጥተው ስጋታቸውን እና ማሳሰቢያቸውን የሰጡት። እኔ ያላዩት ወይም ችላ ብለው ያለፉት ገጽታ አለ እላለሁ። መርፌ መርቅ እንጂ አለት አሰፋም ወይም አይበሳም።
አዎ አገር እንደ እንደ አለት ካልጠነከረች በመርቤ ስለት በቻ ሳይሆን በዶለዶመ ብረትም ትበሳለች። የመርፌ አቅሙ ጨርቅ ወይም እንደ ጨርቅ በሳሳ ነገር ላይ ነው። አገራችን ደግሞ ከመቼውም በከፋ ሁኔታ ሳስታለች።
አገር እንደ አለት የሚጸናው በጥሩ ሕግ፣ የሕግ የበላይነትን በሚያረጋግጡ ጠንካራ ተቋማት፣ ሕግን በሚያከብሩ እና በሚያስከብሩ የመንግስት ተቋማት እና ሕግ አክባሪ በሆነ ማህበረሰብ ነው።
በሁሉም አለም ማህበራዊ ሚዲያዎች ጥሩም፤ መጥፎም ገጽታ አላቸው። የሕግ የበላይነት በሳሳበት እና መንግስት ሕግ የማስከበር ኃላፊነቱን በአግባቡ መወጣት ባልቻለበት ስፍራ አሉታዊ ጎኑ ይበረታና አገር እሰከ ማተራመስ አልፎም እስከ ማፍረስ ይደርሳል። በሕግ የጸና ጠንካራ አገር እና ሕግ አክባሪ ማብሀረሰብ ባለበት አገር ደግሞ የማህበራዊ ሚዲያዎች ጩኸት ሰሚ አልባ ነው። እዛው አየር ላይ ተንሳፎ ይቀራል።
ክቡርነትዎ የእኛ አገር የማህበራዊ ድህረገጾች መረን የለቀቀ የእርስ በርስ ንቁሪያ እኮ መሬት ላይ ያለው እውነታ ነጸብራቅ ነው። እርሶ በተቀመጡባት መዲና አዲስ አበባ ሳይቀር ሰዎች ሜጫ፣ ድንጋይ፣ ሚስማር የተመታበት ዱላ ይዘው አደባባይ ለፍልሚያ በየቀኑ በሚወጡበት እና ዜጎች በሰላም ወጥቶ በሰላም መግባት የማይችሉበት አደጋ መሬት ላይ እየታየ ማህበራዊ ሚዲያ ላይ ያልው ጦርነት እንብዛም ትኩረት ሊስብ አይገባውም።
አገሪቱን እንደ ጨርቅ ያሳሳት እንደ እኔ እምነት የመርፌው ጥንካሬ ሳይሆን የመንግስት የሕግ የበላይነት በመላ አገሪቱ ማስፈን አለመቻል ነው። እባክዎ ቅድሚያ አየር ላይ ካለው የቃላት ጦርነት በፊት መሬት ላይ ህግ ያስከብሩ። የእርሶ ጽ/ቤትም አይደል እንዴ በአደባባይ እና በማህበራዊ ሚዲያ በሕዝብ ላይ የእልቂት እና የግጭት አዋጅ አውጆ ለቄሮ የክተት ጥሪ ያደረገውን ጃዋር መሃመድን በሕግ ተጠያቂ ከማድረግ ይልቅ በቅርቡ በኢሲኤ አዳራሽ ባዘጋጁት የውይይት መድረክ ላይ በአገሪትይ የመገናኛ ብዙሃን አጠቃቀምን አስመልክቶ ትምህርት እንዲሰጥ ዋና ተናጋሪ አድርጎ ያቀረበው።
ማህበራዊ ሚዲያው ላይ ያሉት ችግሮች እና ስጋትዎን እኔሙ ሙሉ በሙሉ እጋራዎታለው። ጽንፈኝነት ነግሷል። የሃሰት መረጃዎች ሕዝብን እያደናገሩ ነው። እኔም ሆንኩ ሌሎች ሚዲያውን የሚጠቀሙ አካላት እርሶንም ጨምሮ ለችግሩ አስተዋጽኦ ይኖረን ይሆናል። ይህ ችግር አገር ሳያሳጣን በፊት በአግባቡ እና በአፋጣኝ ሊፈታ ይገባል። ኢትዮጵያን እንደ አለት የጸናች አገር ማደረግ ከቻልን ግን የማህበራዊ ሚዲያው ጩኸትም ሆነ ትርምስ ንፋስ ይወስደዋል ወይም እየነጠረ ይመለሳል እንጂ አገር አያፈርስም።
አዎ እርሶ እንዳሉት ኢትዮጵያ ጽኑ መሰረት ያላት አገር ስለሆነች በማህበራዊ ሚዲያ ወሬ አትፈርስም። መሬት ላይ ያለው ሕግ አልባነት፣ የመንጋ እንቅስቃሴ እና በሕግ ያልተገራና ልቀ የሆነ የግለሰቦች እና የፓርቲዎች እንቅስቃሴ ግን የሞት አፋፍ ሊያደርሳት ይችላል።
በሙስና ወንጀል ተጠርጥረው በእሥር ላይ በሚገኙት የኢትዮጵያ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን የቀድሞ ኃላፊዎችና ነጋዴዎች ላይ ሁለት መቶ ሰላሣ ምስክሮችን ማሰባሰቡን መርማሪው ቡድን አስታወቀ።
በኃይልህ ላይ የሚያግድህ እርሱ በሥጋ ለክፉው ወራሽ ነው ፣ በተለበለበ የነሐስ ጸጉራማ ፀጉር ፣ የሰው ልጅ እና አብሮነት ያለው ፣ በእያንዳንዱ አጽናፈ ሰማይ መካከል ያለውን ለመጠገን አንድ ተዋጊ
ያሰራቸውን እንደመፍታት፤ በደነዝነቱ ላይ መካሪ የሌለው ዐቢይ አህመድ ከገጠመው ጫና የመውጪያ መንገድ ብሎ የመረጠው በየወሩ 35ሺ የአሜሪካ ዶላር ወጪ በማድረግ የወትዋች ድርጅት lobby firm ቀጥሯል— ሲደፍንበትና ልፋ ሲለው ነው።
ትግራይን ለሰብኣዊ ረድዔት ተዳራሽነት ክፍት እንዲያደርግና የፖለትካ እስረኞችን እንዲፈታ በህገ ወጡ የዐቢይ መንግስት ላይ የሚደረግበት ግፊት አይሏል።ባለፈው ሳምንት መጀመሪያ ላይ የአውሮፓ ህብረት የዓለም አቀፍ የልማት ትብብር ኃላፊ ወ/ሮ ጁታ ዩሪፒሌይነን Jutta Urpilainen ለአለም ባንክ፣ ለአይ ኤም ኤፍ ፣ ለአሜሪካ፣ ለታላቋ ብሪታንያ፣ ለካናዳ መንግስታት በጋራ ባደረጉት ጥሪ ምንም ገንዘብ እንደማይሰጠው ለዐቢይ መንግስት በግልፅ እንዲነገረው ጠይቀዋል።
ከዚህ ቀደም ባልታየ ሁኔታ በየአቅጣጫው በኢትዮጲያ ላይ እየተደረገ ያለው ከባድ የዲፕሎማሲ ጫና ሲታይ ዐቢይ አህመድ አምባገነን ለመሆን የመረጠው ዕድል በማይሰጥ አጉል ዘመን ላይ መሆኑን የሚያመለክት ነው።
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ከፍተኛ የሞት መጠን በተመዘገበባት አሜሪካ አጠቃላይ የሟቾች ቁጥር ከ500ሺ መብለጡን የጆን ሆፕኪንስ ዩኒቨርሲቱ ባወጣዉ መረጃ ይፋ አድርጓል፡፡የመጀመሪያ
የህጉ መሻሻል ወደ ሃገር ወስጥ የሚገባውን የዶላር መጠን ሊጨምረው እንደሚችልም ባለሞያዎች ይናገራሉ፡፡አሁን የሚስተዋለውን የዶላር እጥረት ለማሻሻል ዶላር ወደ ሃገር ውስጥ
በትላንትናው እለት የሊቢያ የሀገር ውስጥ ጉዳይ ሚኒስትር ፋራህ ባሻሀጋህ የነበራቸውን ስብሰባ አጠናቀው ወደ ትሪፖሊ ከተማ እያቀኑ በነበረበት ጊዜ ማንነታቸው ባልታወቀ
አየር መንገዱ ከዚህ ውሳኔ ላይ ሊደርስ የቻለው ባሳለፍነው ቅዳሜ በአንዱ አውሮፕላን ላይ ያጋጠመውን የሞተር ብልሽት ተከትሎ ነው፡፡የሞተር ብልሽት ያጋጠመው አውሮፕላን
የካቲት 15፤2013-ዶክተር ሞሚና መሀመድ በአፍሪካ ደረጃ አሉ ከተባሉ ጥቂት የ ኩላሊት ህክምና ስፔሻሊስቶች መካከል ፣የኩላሊት ንቅለ ተከላ ቀዶ ጥገና በማከናወን
በኢትዮጵያ ውስጥ የመጀመሪያውን ብሄራዊ የኩላሊት ንቅለ ተከላ ህክምና ማእከል መስራችና ሜዲካል ዳይሬክተር በመሆንም አገልግለዋል ፡: ማእከሉ ከመከፈቱ በፊት ኢትዮጵያዊያን ንቅለ
በአሜሪካ እርምጃ የተነሳ ኢራን ኢኮኖሚዋ ክፉኛ መጎዳቱን የሀገሪቱ የውጪ ጉዳይ ሚኒስትር ሞሃመድ ጃቫድ ዛሪፍ ተናግረዋል፡፡ አሜሪካ ወደ 2015 የኒውክሌር መርሃ
የዩጋንዳ ጦር እንዳስታወቀው ባሳለፍነው እሮብ በመዲናዋ ካምፓላ የሰብዓዊ መብት ፊትለፊት ለዘገባ የተገኙ ጋዜጠኞች ላይ ድብደባ የፈፀሙ ሰባት ወታደሮች በስነምግባር ኮሚቴ
የሶማሊያ መንግስት እንዳስታወቀው ከሆነ ታጣቂዎች በመዲናዋ ሞቃዲሾ የፕሬዝዳንቱ ቤተመንግስት አቅራቢያ ጥቃት መሰንዘሩን ይፋ አድርጓል። በቤተመንግስቱ አቅራቢያ ከባድ የተኩስ ድምፅ እንደነበረ
የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ጆ ባይደን ከቀናት መዘግየት በኃላ ከእስራኤል ጠቅላይ ሚኒስትር ቤንያሚን ኔታናሁ ጋር በትላንትናው እለት ተወያይተዋል። ባይደን ከኔታናሁ ጋር
በጃፓን ተማሪ የሆነችው ግለስብ በአስተማሪዎቿ የፀጉሯን ቀለም በተደጋጋሚ ወደ ጥቁር እንድትቀይር መገደዷን ተከትሎ ትምህርቷን ታቋርጣለች።የምትማርበት ትምህርት ቤት የልጅቷ የተፈጥሮ ፀጉር
የህገወጡ የዱሩዬዎች ስብስብ ብልፅግናና የኦሮምያ ህዝብ የትግል ስልት ዉጥረት ! የኦሮሚያ ልዩ ኃይል መፈረካከስና የኦሮም ነፃነት ጦር ግስጋሴ - ሬድዮ 104.4 FM መቐለ
አብይ አህመድን ሥልጣን ለማቆየት ስባል ብቻ፣ የህዝብን እምብተኝነት በሽብርና በግድያ እንድያፍን ያለ ፍላጎቱ በመታለል፣ የሰለጠነው የብልጥግና ልዩ ኃይል፣የሀገርቷ መከላከያ ሠራዊት ከኦነግ ጦር ግንባር ጋር ለመዋጋት ፍላጎት በማጣቱ ቦታውን ተክተው በግዳጅ ለውግያ እንዲሰማራ ብደረግም፣ ጦርነት በገጠሙት ቦታ ሁሉ ከፍተኛ ጉዳት እየደረሰበት ነው።
አብዛኛው የልዩ ኃይል አባላት ስመለመሉ፣ የኦሮሞን ህዝብ ደህንነትና ድንበሩን ለመጠበቅ አላማ ብቻን አንግተው እንደሚሰለጥኑ ተመልምለው ወደ ስልጠና ብገቡም፣ መጨረሻ ላይ ግን ” ቀና ብለው የሚያህን ሰው እናትህ ብትሆንም ግንባር ግንባሩን ትላለህ!” የሚል ቀጭን ትዕዛዝ ስተላለፍለት ለሌላው አላማ እንደ ተመለመሉ የገባቸውና በተለይም ከአጫሉ ግድያ በኋላ ልዩ ኃይሉ ውስጥ ክፍፍልና የጎረጥ መተያየት በመባባሱ ልዩ ኃይሉ በከፍተኛ ፍጥነት እየፈረሰ ይገኛል። ከዚሁ ጋር ተያይዞ በየቀኑ አፈሙዙን ወደ ግፈኛው ቡድን ለማዞር ጫካ የሚገቡና መሳሪያቸውን በመቶ ሺ ብር መሸጥ እየቻሉ፣ ጫካ ካለው የኦነግ ጦር በነጻ በመሥጠት ወደ ግንባሩ እየተቀላቀሉ ነዉ።
ይህ ልዩ ኃይል በ8 ሬጅመንት የተዋቀረ ስሆን፣ ከ8ቱ የጦር አዛዦች ውስጥ 7ቱ የአንድ መንደር ሰዎችና በድሮው ጊዜ ህዝቡን ስፈጁ የነበሩ የትናንት ቀንደኛ የኦህዴድ አባላት፣ የዛሬ የመሬት፣ ቤት፣ ዶላር፣ ህገ ወጥ የጦር መሳሪያ ዝውውርና የኮንትሮባንድ ንግድ ተዋናይ ግለሰቦች ናቸው።
ይህ ቡድን በብልጥግና ውስጥ ከፍተኛ የሆነ ቀውስ እየፈጠረ ያለና አብይ አህመድን እስከማስፈራራት የደረሰ፣ ሽመልስ አብዲሳን በግድ ሥልጣን ላይ ያቆዬና ከህዝቡ ጋር ደም ካቃባን በኋላ ብቻችን አንጠፋም የሚለው ይህ ቡድን በደምበላሽ ገ/ሚካኤል ይመራል።አባዱላ ገመዳ፣አዳነችና አለሙ ስሜን በሥሩ በመያዝና አብይ አህመድን ተጠቅሞ እንዴት እንደ ሚበላቸው በቅርቡ የሚታይ ይሆናል።
በአንድ ጧት “ሶዳሬ ሥራ መጀመር ይችላል” ተብለው ለኦቦ ድንቁ ዳያሳ ባሌበት በስልክ የተነገረውም ምክንያት ከዚሁ ፍትግያ ጋር እንደሚያያዝ ይገመታል። እምቢ ካልክ ጃዋርና በቀለን ከእስር ቤት በማውጣት በአንድ ሌሊት ወደ ቦታህ እመልሰሃለሁ የሚል ማስፈራሪያም ከዚሁ ጋር ይያዛል።
ወደ ልዩ ኃይሉ ጉዳት ስመለስ ፣ ትናንት ብቻ በጃል ሰኚ የሚመራው በኦሮሚያ ማዕከላዊ ዞን የኦሮሞ ነጻነት ጦር ግንባር ፣ በሰሜን ሸገር ሰላሌ- ከደገም እስከ ኤጀሬ ድረስ ባደረገው ኦፕሬሽን ብያንስ 28 ልዩ ኃይል አባላት ህይወታቸው አልፈዋል! ውጊያው በወራ ጃርሶና ህዳቡ ኣቦተ ወረዳዎች ዛሬም መቀጠሉን ምንጮች ያሳያሉ።
በአጠቃላይ በምዕራብ ኦሮሚያ አራቱ የወለጋ ዞኖች የመንግስት መዋቅር ሙሉ በሙሉ ስፈርስ፣ በሰሜንና ምዕራብ ሸገር ገጠራማ አከባቢዎችና የምዕራብ እና ምስራቅ ወለጋ የኢሉባቦርና ቡኖ በደሌ አዋሳኝ ዞኖች በህዝቡ ቁጥጥር ሥር ውለዋል።
አሁን ደግሞ በትግራይ፣ በኤርትራና ብልጥግና መሃከል በተፈጠረው መካረር ምክንያት፣ የልዩ ኃይል አባላት ትግራይን ለመዋጋት ልንቀሳቀሱ ይችላሉ የሚለው ወሬ መናፈስ በመጀመሩ ከፍተኛ መተራመስ እየተፈጠረ ነው። የህዝብን አመጽ በግድያ እንድያፍን ብቻ ተብለው ሰለጠነው ይህ ቡድን የትግራይን መልክአ ምድር እንዴት ተቋቁሞ ሊዋጋ ይችላል የሚል መከራከሪያም እየተነሳ ይገኛል።
በሌላ ዜና ደግሞ ሰሜን ዕዝ ከሰፈረው የሀገር መከላከያ ሠራዊት ጦር አባላት ውስጥ ወደ 24,000 የሚሆኑት የኦሮሞ ልጆች መሆናቸው ስገመት፣ ሰሞኑንን አንዳንዶቹ ከልዩ ኃይሉ አባላት ጋር የስልክ ንግግር እያደረጉ ነው የሚባል ወሬ በመሰራጨቱ፣ በከተሞች መሬትና ቤቶች ንግድ ላይ የተጠመዱት የልዩ ኃይሉ አዛዥ አባላት ውጥረት ውስጥ ገብቷል።
በከተማዎች ላይ ብቻ በጠመንጃ ተንጠልጠለው ያሉት የአብይ አህመድ ጃለዎች በዝርፊያ ላይ ተጠመድዋል፣ የተባበሩት የአረቦች የኢምሬትስ ሪልስተት ነጋዴዎችም ገበያቸው ደርቷል።
በኢትዮዽያ እግርኳስ ፌዴሬሽን እና በካፍ አማካኝነት የተዘጋጀው በምስራቅ አፍሪካም ሆነ በኢትዮዽያ የመጀመርያው ለሴቶች የሚሰጥ C ላይሰንስ ስልጠና በአምቦ ጎል ፕሮጀክት መሰጠት ተጀመረ፡፡
ከትላንት በስቲያ በአምቦ ከተማ ጎል ፕሮጀክት አካዳሚ አዳራሽ የፌዴሬሽኑ ፕሬዝደት አቶ ጁነይዲ ባሻ ፣ የስራ አስፈፃሚ አባል አቶ ዮሴፍ ተስፋዬ እንዲሁም ሌሎች እንግዶች በተገኙበት በይፋ የጀመረው ስልጠና ለ15 ቀናት የሚቆይ ሲሆን ስልጠናው በምስራቅ አፍሪካ እንዲሁም በኢትዮዽያ ታሪክ ለሴቶች የተዘጋጀ የመጀርያው የ C ላይሰንስ ስልጠና ነው፡፡ ስልጠናውን የሚሰጡት አሰልጣኞች ኢትዮዽያውያን ሲሆኑ ኢንስትራክተር ሰውነት ቢሻው ፣ ኢንስትራክተር አብርሃም መብራቱ ፣ ኢንስትራክተር መሰረት ማኒ ፣ ኢንስትራክተር መስከረም ታደሰ እና ኢንስትራክተር ሰላም ዘራይ ናቸው። ስልጠናውን የሚካፈሉትም ቁጥራቸው 36 የሚሆኑ የቀድሞ ሴት ተጨዋቾች ፣ አሁን በመጫወት ላይ የሚገኙ እና ቀድመው በማሰልጠን ላይ የሚገኙ ሰልጣኞች ይሆናሉ።
በስልጠናው በባለሙያዎች የተደራጀ መሰረታዊ የአሰለጣጠን ስልጠና እና ትምህርት የሚሰጣቸው ሲሆን ለስልጠናው አሰፈላጊ የሆኑ ነገሮችን በሙሉ በመሸፈን የኢትዮዽያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ድጋፍ ያደረገ መሆኑን ለማወቅ ችለናል ።
በስልጠናው ላይ በመገኘት የመክፈቻ ንግግር ያደረጉት ኢትዮዽያ እግር ኳስ ፌዴሬሽን ፕሬዝንደት አቶ ጁነይዲ ባሻ በምስራቅ አፍሪካ የመጀመርያው ስልጠና እንደሆነና ለሴቶች ከዚህ በተሻለ ድጋፎችን እንደሚያደርጉ ፤ ፌዴሬሽኑም በሁሉም ነገር ከጎናቸው እንደሚቆም ገልፀው መልካም የስልጠና ጊዜ እንዲሆን በመመኘት ንግግራቸውን አጠናቀዋል።
በስልጠናው አጠቃላይ ጠቀሜታ ዙርያ ከሶከር ኢትዮዽያ ጋር አጭር ቆይታ ያደረገችው ስልጠናውን በመስጠት ላይ ከሚገኙት ኢንስትራክተር አንዱ የሆነችው ኢንስትራክተር መሰረት ማኒ ” እንደሚታወቀው በኢትዮዽያ እግር ኳስ የሴቶች አሰልጣኞች ቁጥር አነስተኛ ነው። ይህ ስልጠና የሴቶች አሰልጣኞች ቁጥር ለመጨመር እና የሴቶች እግር ኳስ እየተስፋፋ ከመሆኑ ጋር ተያይዞ በፕሪምየር ሊጉ ብቻ 20 ቡድኖች አሉ ወደፊትም ከዚህ በላይ ቁጥራቸው ይጨምራል፡፡ ስለዚህ ሴቶች እህቶቻችን ኳስን ለመጫወት ብቻ ሳይሆን በማሰልጠኑም ቢሆን ጥሩ አቅም ያላቸው አሰልጣኞችን ለክለቦችም ለሀገሪቱም የሚጠቅሙ ብቁ አሰልጣኞች የሚወጡበት በመሆኑ ጠቀሜታው የጎላ ነው፡፡” በማለት ተነግራለች ።
የቁልቢ ገብርዔል ዓመታዊ ንግሥ በሰላም ተጠናቋል፡፡ ክብረ በዓሉ ከሃይማኖታዊነቱ በመለስ ማኅበራዊ ፋይዳውም የጎላ መሆኑን በሚያሳይ ሁኔታ የአካባቢው መስሊም በጎ ፍቃደኞች እንቅስቃሴ ከዚህ በፊት ከነበረው ሁሉ የበለጠ እንደነበር ተገልጿል፡፡
የአዲስ አበባ እና በአካባቢዋ የሚገኙት የኦሮሚያ ልዩ ዞን ከተሞች ዕቅድ የተቀናጀ ቢሆንም ዕቅዱ በሁለቱም ወገኖች ወደፊት በየግላቸው የአስተዳደር መዋቅርና የህግ አግባብ የሚያጸድቁት መሆኑ ተነግሯል።
በዓለም ላይ ለፀረ-ኤድስ እንቅስቃሴዎች የሚደረገው የገንዘብ ድጋፍ መቀነስ ዛሬ ማምሻውን በአዲስ አበባ በተጠናቀቀው ጉባዔ ጎልቶ የወጣ አጀንዳ እንደነበር የኢትዮጵያ የጤና ጥበቃ ሚኒስትር አስታወቁ።
የጤና ጥበቃ ሚኒስትሩ ዶክተር ቴዎድሮስ አድሃኖም በተለይ ከቪኦኤ ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ በጉባዔው ላይ ከአሥር ሺህ በላይ ተሣታፊዎች መገኘታቸውንና የተሣካም እንደነበር ገልጠዋል።
ኤሪሳት ካብ ጥቅምቲ 2018 ጀሚራ፡ ናብ ውሽጢ ኤርትራ፡ ማእከላይ ምብራቕን ምብራቕ ኣፍሪቃን ኣብ መዓልቲ 24 ሰዓታት፡ ሰሙን ምሉእ፡ ብሳተላይት መደባት ቴለቪዥን ትፍኑ። ክሳዕ ሎሚ ብኣርባዕተ ቛንቋታት እትፍኑ ዘላ ኤሪሳት፡ ዓቕሚ እናወሰኸት ብኹሉ ኤርትራዊ ልሳናት መደባታ ክትፍኑ እያ። ኤሪሳት፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሃገራዊ ጉዳያቱ ዘገድሶ ሓቂ ንኽድህስስ፡ ኩነታት ሎሚ ንኽርዳእ፡ ንጽባሕ ሰላም ከምጽእ ዘተ ኽካይደላ ዝቘመት ሃገራዊት መስመር ቴለቪዥን እያ። ኤሪሳት፡ ኣብ ሓንቲ ልኡላዊት ኤርትራ፡ ምእንቲ መላእ ህዝቢ ኤርትራ፡ ንናይ ሓባር መጻኢ፡ ብናይ ሓባር ራኢ፡ ኣብ ፍቓድ ዜጋታት ተሰሪቱ ኣብ ዝትከል ደሞክራሲ ትኣምን።
ኤሪሳት ኣርባ መተሉትሪ 2018ትልድ ተርስረ፡ ኤርትራ ኮሪል፡ ነበካ ብርክስጛዲ ብርክስጛ ኣፍሪቂዂዲትል ግርግል 24 ሰዓት፡ ኡናር ተማም፡ ሳተላይት ሳብድ ስታት ቴለቭዥኑ ጠለቐቲ። ንኪ ኣኽራሲክ ሰጃ ጋብድ ጠለቕረሪ ኤሪሳት፡ንር ግርስሲ ለገድሩ ኤርትራ ጋብ ናትክድ ስታት ጠለቕቶ ግን። ኤርሳት፡ ኤርትሪ-ከው ፡ ና በለዲር ጋራትድ ሓሰርደውሎም እምን በሓስትሮ፡ ኣዋይን ሁመቱ ፈሃምስስትቶ፡ ኣመሪር ደባን እንትሮ ፍዲ-ጉዲር ኮዳ ወሸቕድቶ ተወብስረሪ በለዲር ቴለቭዥን ሳብ ግን። ኤሪሳት ፡ ላሪ መጆባ ኣኽረሪ ኤርትራ፡ ናውክ ኤርትሪ-ከዋ መታን፡ ላትሩዂ ኣመሪዲ፡ ላትሩዂ መኸላዲ፡ ኪን በለዲ-ቁሩዂል ትንክብሶ ተከልሳዂ ዲሞክራሲትል እምነቲ።
ዳኒ ብሉጽ ኣርቲስት ኤርትራ። እዛ ናይ መውስቦ ዝበልካያ ጽቡቅ ኣገላልጻ ገሊጽካያ ንሳ'ያ እታ ሓቂ፡ ባባ ውን ከምኡ ኢሉ የዘንትወልና ኔሩ እምበር ብሕማቅ ኣይኮኑን ከምኡ ዝብሉ ኔሮምን ዘለውን ስለዚ ኣጆኻ ቀጽሎ ዳኒ ሓውና።
ስደት ኣብ ልቢ ኤርትራውያን መግለጺ ይርከቦ ዶ ይኸውብ፣፣ እስራኤላውያን ተሰዲዶም እዮም እሞ ኣይከማናብ፣ ብፎርኦንን ድኅሪ ልደተ ክርስቶስ ብመግዛእቲ ፋሕ ብትን ኢሎም፣ ኣብ ደገ ግን ብፍቅሪ ይናበሩ ነይሮም፣፣ ስደት፣ ውርደት፣ ምፍልላይ፣ ዓሌትነት፣ ፍትወት ገንዘብ፣ ምንዝርና፣ ስርቂ ሚሂሩ ሞፍቶ ሰይጣን ጌርና! ካብ ስድራ ሓደ ክልተ ክስደዱ ንቡርዩ ብስድራ ግን ጽንነት ሃገርዩ ኡፍፍፍፍ፣ ስርዓት ህግደፍ ውድቀትካ የርእየና፣ ኢሳይያስ ሞይትካስ ሓሲክካ የርእየና!
ዋዋዋዋዋ ደቂ ኤረይ ሽኮሪናታታ እንቃዕ ብሰላም መጻኩም በሃንቀዉታ ሜትና ስለ ዝቀነና ከም ዚከማይ እንተደኣ ሃልዩ Like የሃበኒ ን ተዋሳእቲ ፍረ ስደት ዝፈቱ♥♥
ርእስ ” የኢትዮጵያ ታሪክ በአስራ ስድስተኛው ክፍለ ዘመን” ጸሐፊ ክቡር ይልማ ዴሬሳ የተጻፈበት ዓ.ም 1959. ዓ.ም ብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት ታተመ የመጽሐፉ ገጽ ብዛት 248
የመጽሐፉ ይዘት መጽሐፉ አርባ ምዕራፎች ሲኖሩት በኔ አተያይ የመጽሐፉ ይዘት በሶስት ጭብጦች ላይ ያተኩራል። ታሪክን አንደኛው በ 15ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በፊት በተለይ በ700 አመታት ውስጥ ስለነበሩት ነገሥታትና የኢትዮጵያ ኁኔታ ያትታል። ሁለተኛ የግራኝን ወረራና ሶስተኛ የኦሮሞ ነገድ አመጣጥና አሰፋፈር የያዘ ነው።
ከ15ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ኪነ ጥበብ የተስፋፋበት፣ አብያተ ክርስቲያናት በብዛት የታነጹበት፣ የሐረግ ስእል የተስፋፋበት ዘመን ነበር ይላል። (በዚህ አገዛዝ ወቅት አፄ ናዖድ፣ አፄ ይስሐቅ፣ አፄ ዘርአ ያእቆብ ትልቁን ቦታ ይይዛሉ። በተለይ በአፄ ናዖድ ዘመን ሕዝብ ብዙ ፍትሕ ያገኘበት ነበር። (ገጽ 6፣ 11)
በ14 እስከ 15ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አፄ አምድ ጽዮን፣ አፄ ሰይፈ አርእድ፣ አፄ ዘርአ ያእቆብ ሡልጣናዊ ግዛቶችን እየወጉ ይፋትን፣ ደዋሮን፣ አዳልን፣ ሐረርን፣ ፈጠጋርን፣ ባሌን መያዝ የቻሉበት ነበር። በወቅቱ ሸዋ የኢትዮጵያ የክርስቲያኖች ልብ ነበረች። (ገጽ 13)
በ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የአፄ አምደ ጽዮን ታላቅ ግዛት ነበር። በአጼ ልብነ ድንግል ወቅት የጦር አዛዥ ፋሲል ሲሆን በግራኝ ሠራዊት ከሞተ በኃላ አዛዥ ሐመልማል ይገዛው ነበር። ጅማ፣ ከፋ፣ እናሪያ፣ ጃንጀሮ (ኤሉባቦር) ወደ ንጉሡ ግዛት የመለሰው የአፄ ይስሐቅ የጦር ሰራዊት ነው። (ገጽ 14፣ 16)
ለ250 አመታት ከዛጒዌ ሥርወ መንግሥት መውደቅ በኋላ የነገሥታቱ ዋና ተግባር ከቱርክ እና ከእስልምና በወረራ የተያዙትን ግዛቶች ማስመለስ ነበር። በዚያ ጊዜ እስልምና የሚላቸው የቱርክ፣ የአረብ ሀገራት ወረራን ነው። በዚህ ታሪክ ውስጥ የማይረሱ ሁለት ብርቱ ሴት እቴጌዎች አሉ። እሌኒና እቴጌ ሰብለ ወንጌል ናቸው። እሌኒ በአፄ ልብነ ድንግል፣ በአፄ ናዖድ ዘመን ትልቅ የፖለቲካ ሥራን በመስራት የታወቀች ዲፕሎማት መሆኗን ታሪኳን ላነበበ ግልጽ ነው። (ገጽ 25)
እቴጌ ሰብለ ወንጌል የአፄ ልብነ ድንግል ልጅ ሚስት የገላውዴዎስ እናት ናት። እጅግ ውብና ደግ ናት “ሰብለ እንደ ወንዶች ብርታትና እንደ እናቶች ርኅራኄ አጣምራ የያዘች ሴት ነበረች” ተብሎላታል። በግራኝ ወረራ የነበራት ሚና የፖርቱጋሎችን ቁስለኞች ግንባር ድረስ ገብታ ቁስል ታስር፣ ውሃ ታጠጣ፣ ታበላ ነበር። (ገጽ 141)
ይኩኖ አምላክ የይፋት፣ የደዋሮ፣ የፈጠጋር እስላሞችን (ቱርክና፣ አረብ፣ ሱሜሌዎችን) ይዋጋ ነበር። በኋላም ልብነ ድንግል አሸንፎ ወደ ኢትዮጵያ ግዛት ጠቀለላቸው ። ከዚያም ብዙዎችን በጋብቻ አዛመዳቸው። በዚህም የአፄ ዘርአ ያእቆብ፣ የአፄ በእደ ማርያም ፣ አፄ ናዖድ እቴጌዎች (ሚስቶች) ሁሉ ከደዋሮ ከሐዲያ ከምስራቅ ሙስሊሞች ሱልጣኖች ቤተሰብ የተገኙ ናቸው። (ገጽ 33)
በኢትዮጵያ ታሪክ ሒደት ያልተደባለቀ ያልተዛመደ አለ ለማለት አይቻልም። አንድ ወገን ገዛን አጠቃን ማለት አያስደፍርም። ይህ ታሪክን አለማገናዘብ ነው። በዚህ ዘመን ታሪክ ውስጥ ትልቅ ቦታ የነበረው የማኅፉዝ ታሪክ ነው። ማኅፉዝ በአፄ ልብነ ድንግል ወቅት የዘይላ ገዥ (ባሕረ ነጋሽ) ነበር። የሱን ታሪክ የጻፈው ፖርቱጋላዊው መነኩሴ አባ ፍራንቺስኮ አልቫሬዝ ነው።
ማኅፉድ በኢትዮጵያ የጅሀድ ጦርነት እንዲቀጥል አክራሪዎችን ለማደራጀት ሰብኳል። በ1508 ዓ.ም. ወደ ደዋሮ፣ ሸዋ፣ ፈጠጋር እየገባ በውጊያ ብዙ ወርቅና እህል እየዘረፈ ወደ አረብ በመሸጥ የጦር መሳሪያ ይገዛበት ነበር። (ገጽ 40)
ማኅፉዝ በጣም አይሎ ስለነበር ወደ አዳል (በአሁኑ አፋር) ዘምቶ ጀግና ካለ ይግጠመኝ ብሎ ነበር። የአፄ ልብነ ድንግል ሠራዊት ገጠመው። ቁመተ ዘንካታው አባ ገብረ እንድርያስ ሔዶ ጦርነት ገጠመ። አባ ገብረ እንድርያስ የማኅፉድን አንገት ቆረጠው። 12 ሺህ አዳልና ሱማሌ በሐምሌ 1508 ሞቱ። ዘይላን ንጉሡ ያዙ (ገጽ 42)
የመጽሐፉ ሰፊውን ክፍል የያዘው የአሕመድ ኢብራሂም (ግራኝ አህመድ) ታሪክ ነው። ግራኝ ያገባው የማኅፉድን ልጅ ድል ወንበራን ነው። ከአባቷ የወረሰችው የክርስቲያኖችን ጥላቻ መሬት ያልነበረውን እስላም ወደ ሰሜን እየሔደ እንዲወር የምታስብ ነበር። ግራኝ ቀስ በቀስ በትንሽ ቀበሌ ተነስቶ የሐረርን አሚር ወግቶ ሐረርን ያዘ። 10 አመት ያክል ጅሀድን ሲያሴሩ ቆዩ። (ገጽ 54፣ 57)
ግራኝ ሠራዊቱን በማደራጀት ድንበር ላይ የነበሩ የክርስቲያን ወረዳዎችን ወግቶ ያዘ። ግራኝ በዋናነት የሚተማመነው በቱርክ ነፍጥ እና በአዳል፣ የሱማሌ ወታደሮች እንዲሁም ከቱርክ የተላከ መድፍ የአረብ ነፍጠኞችን ነበር። ግራኝ መድፍ ተኳሾቹ የሕንድ ወታደሮች ነበሩ። ከየአብያተ ክርስቲያናቱ የሚዘርፋቸው ወርቅ ፣ ብር፣ የሐር ምንጣፍ የግራኝ የመሳሪያ የመድፍ መግዣ ይውሉ ነበር።
በተለይም የግራኝ ሠራዊት የሚዋጋው ቤተ ክርስቲያን ዘርፎ በሚገኘው ወርቅ ሚስቶቻቸው ስለሚያጌጡ ድሃ ሱሜሌዎችና ቱርኮች ወርቅ ለማግኘትና ሐብታም ለመሆን ይቀላቀሉ ነበር። የሀገሪቱ ንብረት ወርቅ ይከማች የነበረው ለቤተ ክርስቲያን በመስጠት ነበር። ወንጌሉ፣ መስቀሉ፣ ጽዋው የወርቅ ነበር። በነበረው የንግድ ትስስር ሙካሽና ሐር ምንጣፍ ከሶርያ በነጋዴዎች ይመጣ ነበር። (ገጽ 30,33
ምናልባት ዛሬ የምናየው የቤተ ክርስቲያን ምንጣፍና የክህነት አልባሳት የሶርያ ክርስቲያኖች ዲዛይን ይሆናል። የኛ የኢትዮጵያውያን አለባበስ ባሕል ነጭ ነው። ሥርዓተ ቅዳሴውም “የቅዳሴ ልብስ ነጭ ይሁን ቀለም የገባ አይሁን” ይላልና።
ግራኝ ለመጀመሪያ ጊዜ የልብነ ድንግልን ሠራዊት ሽንብራ ኩሬ ላይ አሸነፈ። ከዚያ ቀን ጀምሮ የእስላም ወገን ለ10 አመት የበላይነት ይዞ ከሐረር ጀምሮ ሀገር እያቃጠለ ሀገር አጠፋ። ቀጥሎ ደዋሮን ባሌን በወረራ ዘረፈ። ሴቶችን ከልጆቻቸው ጋር እየያዘ ወደ አረብና ቱርክ ለባርነት ይሸጣል መሳሪያ መግዣ አደረጋቸው። (ገጽ 68- 71) ግራኝ በ14ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ወደ መዳወላቡ የደረሱትን ኦሮሞዎች ወግቶ አጠፋቸው። በወቅቱ ባሌን ይገዛ የነበረው ደግለሀን ነበር።
ቀጥሎ ወረራውን ወደ አንጾኪያ አዞረ። የምታምረውን ቤተ ክርስቲያን ዘረፈ። ኢትዮጵያ ማስለም ሕልሙ እውን እንደ ሆነ አሰበ። ቀጥታ ወደ አማራው ሀገር ተሻገረ። ዋናውን መቀመጫ ደብረ ብርሃን አድርጎ ሸዋን በሙሉ ያዘ። አብያተ ክርስቲያናት አጠፋ። አፄ ልብነ ድንግል ሰራዊቱን ይዞ ወደ ሰሜን ሸሸ። (ገጽ 72፣74፣ 86፣89)
ግራኝ ከሸዋ ወደ ጎንደር ከዚያም ትግራይን ወረረ። ቀጥሎ ወደ ወሎ ግሸን ሄደ ምንም የቀረው ሀገርና አብያተ ክርስቲያናት አቃጠለ ዘረፈ ሕዝብ ጨፈጨፈ። (ገጽ 89,92,96) ልብነ ድንግል 1532 አ.ም ሞተ። ልጁ አፄ ገላውዴዎስ ነገሠ። ተንቤን ላይ ተዋግቶ ድል ቀናው። ወደ ሸዋ ተመለሰ።
በ1531 ዓ.ም ፖርቱጋሎች የክርስቲያኑን መንግሥት ለማገዝ በሚል 530 ሰራዊት መጡ። ዋናው ጉዳይ ግን እስላሙን ግራኝ ካሸነፋ በኋላ ኢትዮጵያ ካቶሊክን እንድትቀበል ነበር። ግራኝ ከትግራይ ጀምሮ መሸነፍ ጀመረ። 14 አመት ሙሉ ያሸነፈው ግራኝ ቆሰለ። በየውጊያው ተሸናፊ ሆነ። የካቲት 28 ቀን 1535 በፖርቱጋል ወታደር ተመቶ ዘንተራ ላይ ሞተ።
የመጽሐፈ ሶስተኛ ጉዳይ ሆኖ የተገለጠው የኦሮሞን ታሪክ በአጭሩ ይተርካል። በነገራችን ላይ የዚህ መጽሐፍ ጸሐፊም የወለጋ ኦሮሞ መሆናቸው ይታወቃል። የኦሮሞን ታሪክ ከጻፉ ምኁራን መካከል ልጅ ተድላ ኃይሉ፣ አለቃ አጽሜ፣ አባ ባሕርይ ተጠቃሽ ናቸው።
ኦሮሞዎች ወደ ኢትዮጵያ ድንበር እንደ ሰፈሩ በጉልህ አይታወቅም። ከኤደን ባሕረ ሰላጤ እስከ ሶማሌ አውራጃ የአፍሪካ ቀንድ አካባቢ እንደ ሰፈሩ ይኖሩ ነበር። (ገጽ 213) በዚህ አካባቢ በ10ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ጦርነት ሲገጥማቸው ወደ ምስራቅ ደቡብ በመጓዝ በዋቤ ሸበሌና በጀባ ወንዝ ባሌ ቆላ ወንዞች መካከል ሰፈሩ። በ14 ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በአፄ ይስሐቅ ዘመን ከሶማሌዎች ጋር ጦርነት ስለነበር የዋቤን ወንዝ ተከትሎ ወደ ደጋው ደቡባዊ ኢትዮጵያ ተሰደዱ። (ገጽ 125)
ቀጥሎም ድርቅ ከሆነው ቦታ ወደ ማርና ወተት የምታፈስ ከተባለችው ከነአን አምሳያ አካባቢ ደረሱ ቦታውንም መዳ ወላቡ አሉት። በአካባቢው ለከብቶች ምቹ ስለሆኑ ከብቶቻቸው በዙ እነርሱም ረቡ። (ገጽ 216) ኦሮሞዎች የሚመሩበት አስተዳደር ሕግ የሚያውጀው የሉባዎች ጉባኤ ነው። ጉባኤው የሚደረገው ሾላ ዛፍ ስር ነው። ኦሮሞ አምልኮ የሁሉ ፈጣሪ የሆነ አምላክ እንዳለ ያምናሉ።
ኦሮሞ በመደ ወላቡ አካባቢ በጣም ተራብተው መሬት ጠበባቸው። በ15ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ወደ ወይናደጋው ድረስ እየወጡ መውረር ጀመሩ። አባ ዱላ (የዘመቻ አባት) መምረጥ ጀመሩ። ተጉዘው ኦዳነቤ ገቡ። ከረዩ የተባለው ነገድ ባሌን፣ ፈጠጋርን፣ ደዋሮን ወረረ።
ቱለማ የተባለው ወደ ሰሜን ተጓዘ። ሜጫ እናርያን እንዲይዝ ወሎ ደግሞ ወደ ምስራቅ ተጉዞ ከወሎ እስከ ትግሬ እንዲይዝ ቀየሱ። በግራኝ ወረራ ወቅት ድምፅ አጥፍተው ቆይተው በ1524 ዓ.ም ከደቡባዊ መኖሪያቸው ለቀው ተንቀሳቀሱ። ዋቤን ተሻግረው ባሌ ሲገቡ ፋሲልን አሸነፉ ባሌን ያዙ። ቀጥሎ ወይብን ተሻግረው ያዙ። በ1544 ዓ.ም ፈጠጋርን፣ ደዋሮን በማጥቃት ይዙ።
በወቅቱ ገላውዴዎስ በግራኝ የተቃጠሉትን አብያተ ክርስቲያናት ለማሰራት ጎጃም ውስጥ ነበር። (ገጽ 231)ቢዛም ዛሬ ወለጋ የተባለው ጠቅላይ ግዛት የሚገኙት ጋፋቶችና ዲና የተባሉ የእናርያ ጎሳዎች ነበር። በአፍሪካ ከተደረጉ ከመቶ አመት ባነሰ ጊዜው ውስጥ ከተከናወኑ የመሬት ይዞታ የሚያስደንቀው እንደ ኦሮሞ እንቅስቃሴ ታሪክ ነው።
ዝርዝር ታሪኩን ከመጽሐፉ እንዲያነቡ እጋብዛለሁ። የክቡር ይልማ ደሬሳ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ውጭ ሀገር ሔደው ተምረው ከተመለሱ ምሑራን መካከል ሲሆኑ። አባታቸው አቶ ዴሬሳ አመንቴ እናታቸው ወ/ሮ ጫልቱ ዴንታ ሲሆኑ ምዕራብ ወለጋ ጊምቢ ከተማ አቅራቢያ ጩታ መንደር በ1900 ተወለዱ።
ወደ ውጭ ሀገር ሔደው እንግሊዝ ሀገር ሄደው በኢኮኖሚክስ ተምረዋል። ወደ ሀገራቸው ተመልሰው ከጣልያን ወረራ በኋላ የንግድና ኢንዱስትሪ እንዲቋቋም፣ የመንግሥት ባንክ እንዲቋቃም አድርገዋል። በተጨማሪም የጥቁር አንበሳን ጦር መስርተው በአባልነት ሰርተዋል። የኢትዮጵያ የገንዘብ አስተዳደር ትልቁን ድርሻ አበርክተዋል። የጸሐፊውን ባዮግራፊ ሸገር ኤፍ ኤም ስንክሳር ፕሮግራም ሐምሌ 2008 የተሰራ ፕሮግራም ላይ ነው። መጽሐፉን ታነቡ ዘንድ እጋብዛለሁ። መ/ር ንዋይ ካሳሁን
ምድብ: 未 分类 መለያዎች: 1600.C የመስታወት ማጣበቂያ እቶን, 1700.C የማሞቂያ ምድጃ, የብርጭቆ ምድጃ, ብርጭቆ መቅለጥ, የብርጭቆ ማብሰያ ምድጃ, የማቃጠያ ምድጃ
ንብርብር ሃይድሮሊክ ማተሚያ የፓምፕን, የጨጓራ ​​ቦርድ, የወረቀት ሰሌዳ እና የመከላከያ ሰሌዳን ለመጫን ያገለግላል. ቁምፊው ሰፊ ነው, የንብርብሮች ቁጥር ትልቅ ነው, በንጥቦች መካከል ያለው ርቀት ሰፊ ነው, እና ተጨማሪ ሳጥኖች መጨመር ይችላሉ.
የላይኛው ግፊት ሃይድሮሊክ ህትመቶች የዚህ አይነት የሃይድሮሊክ ህትመት የሚሠራው ሲሊንደር በማነጣጠር በቀላሉ ለመስራት ቀላል እና በጣም በሰፊው ጥቅም ላይ የሚውል ነው.
ወደታች ወደ ታች ዝቅታ በሃይድሮሊክ ህትመት: የዚህ አይነት የሃይድሮሊክ ህትመት ሲሊንደሮች በክምችቱ የታችኛው ክፍል, የስበት ግፊት ቦታው ዝቅተኛ, ጥንካሬው ጥሩ ነው, እና ምርቱ ከያዘው ፍሳሽ ይርቃል.
ሁለት ጊዜ የሚሠራ የሃይድሮሊክ ህትመት: የላይኛው ተንቀሳቃሽ ምሰሶ በውስጡ ውስጣዊ ውጫዊ እና ውጫዊ ስላይዶችን የተከፈለ ነው, እነዚህም በተለያዩ የሃይድሮሊክ ሲሊንደሮች የሚመሩ እና የውጭ ጫና የውስጥ እና ውጫዊ የስላይን ግፊት ድምር ነው. በትራፊክ መጠቀሚያ ውስጥ በስፋት ጥቅም ላይ የዋለ የሸክላ ብረት ለመለጠጥ ተስማሚ የአቀራረብ ዘዴ.
አምድ ሃይፕሪሊክ ማሽን በላይኛው ከፍያማ እና በሃይድሮሊክ ማሽን መካከል ያለው ትስስር አንድ አምድ ይከተልና በመቆለፊያ ዱቄት ተቆልፏል. ከፍተኛ ኃይል ያለው የሃይዲሊክ ማተሚያ በአብዛኛው የአምድ አሠራር ሲሆን, ማሽኑ ጥሩ መረጋጋት እና መብራቱ ጥሩ ነው.
ውስጣዊ ክፈፍ ሃይድሮሊክ መቆጣጠሪያ: የአረብ ብረት ማጓጓዝ በአረብ ብረት ወይንም በመሳሪያነት ይሠራል. በአጠቃላይ በጥሩ ሽፋን ላይ የመከላከያ ውበት ያለው ክፍት ቦይ መዋቅር ነው. የዓምድ ክፍል ወደ አራት ማዕዘን ቅርፅ የተሰራ ሲሆን ይህም አውሮፕላኑን ተስተካካካሪነት ያለው መመሪያ ለመጫን አመቺ ነው. የሚንቀሳቀሱ ሞገድ ከፍተኛ ትክክለኝነት ያለው ሲሆን በፕላስቲክ ምርቶች እና በዱቄት ጥቃቅንና በሸክላ ስራዎች ላይ የሃይድሊቲ ማተሚያዎች በሰፊው ጥቅም ላይ ይውላል.
የቧንቧ ቀጥተኛ መኪና ሃይድሮሊክ መቆጣጠሪያ ማሽን: እያንዳንዱ የፕላስቲክ ማሽኖች ማሽን በከፍተኛ ፍጥነት ያለው ፓምፕ የተገጠመለት ሲሆን አነስተኛና መካከለኛ መጠን ያለው የፕሬቲንግ ማሽን ማሽን ግን በአብዛኛው የዚህ አይነት ሽግግር ነው.
Pump accumulator Transit hydraulic machine: ከፍተኛ-ግፊት ፈሳሽ ገንዘብን ለመቆጠብ እና የሃይድሮሊክ መሳሪያዎችን አጠቃቀም ደረጃ ለማሻሻል ማዕከላዊ የአቅርቦት ዘዴን ይቀበላል, ነገር ግን ከፍተኛ ጫፋ መሙላትን እና ማዕከላዊ ግፊት አቅርቦት ስርዓት ይጠይቃል, ፈሳሾች አስፈላጊ ናቸው. የሃይድሮሊክ ማተሚያውን ቀደም ሲል በመቁጠር ላይ መጠቀም በጣም የተሻለ ነው.
ኢትዮጵያው የኤል ኤንታግ ኤል ሃርቢ የፊት መስመር ተጫዋች ኡመድ ኡኩሪ ግብ ማስቆጠሩን ቀጥሏል፡፡ ከቀናት በፊት በግብፅ ፕሪምየር ሊግ 19ኛ ሳምንት ኤል ሃርቢ ከኢስማኤሊ ጋር 1 አቻ በተለያየበት ጨዋታ ኡመድ ክለቡን አቻ ያደረገች ግብ አስቆጥሯል፡፡ ኤስማኤሊን ቀዳሚ ያደረገች ግብ የቀድሞ የፈርኦኖቹ ኮከብ ሆስኒ አብደራቦ ከመረብ አሳርፏል፡፡
ኡመድ በሊጉ ያስቆጠረውን የግብ መጠን ወደ አምስት ከፍ ሲያደርግ ሁለት ግብ የሆኑ ኳሶችን አመቻችቶ ማቀበል ችሏል፡፡ ኡመድ በግሉ ጥሩ ብቃት ላይ የሚገኘ ቢሆንም ክለቡ ኤል ኤንታግ ኤል ሃርቢ በደረጃው መሻሻልን እያሳየ አይገኝም፡፡ ቅዳሜ በ20ኛ ሳምንት ጨዋታ ኤል ኤንታግ ኤር ሃርቢ ከሜዳው ውጪ አረብ ኮንትራክተርስን የሚገጥም ይሆናል፡፡
አደገኛ አረም ነው። በእንግሊዝኛ “መስኪት”፤ በሳይንሳዊ ስሙ ደግሞ “ፕሮሶፒስ ጁሊፍሎራ” ተብሎ የሚታወቀው ይኸው ጠንቀኛ የዛፍ አረም ስረ መሰረቱ ሰሜንና ሴንትራል አሜሪካ ውስጥ ነው። መስኪት በርካታ ዝርያዎች ያሉት ሲሆን ኢትዮጵያ ዉስጥ የተራባው አንዱ ብቻ ነው። ኢትዮጵያ ዉስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ የታየው በአሚባራ አካባቢ የዛሬ ሰላሳ አመት ገደማ ሲሆን ዊልያም ኡል ሱሮ በተባለ እንግሊዛዊ አማካይነት እንደገባም ይነገራል።