Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በዚህ ሻምፒዮና ላይ በልዩ ሁኔታ ውጤታቸው የተሻለ ለሆኑ አትሌቶች ሻለቃ አትሌት ኃይሌ ገ/ስላሴ የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽን ፕሬዝዳንት በግሉ የገንዘብ ሽልማት ያበረከተ ሲሆን ለመጀመሪያ ጊዜ ፌዴሬሽኑም ለአሸናፊ አትሌቶች በድምሩ የ200 ሺህ ብር ሽልማት አዘጋጅቶ ለአትሌቶች ሰጥቷል፡፡
የሱስ ግዚኡ ከም ዝበጽሐ ምስ ፈለጠ፣ ንክልተ ደቀ መዛሙርቱ ፋሲጋ ከዳልዉ ለኣዀም። ከምቲ ዝተባህልዎ ድማ ከይዶም ኣዳለዉ። የሱስ ኣብ ቅድሚኡ ዝነበረ መከራ ይረኣዮ ስለ ዝነበረ፣ ክብድ ዝበለ ይመስል ነበረ። እቲ ሃዋህው ድማ ከቢድ ነበረ። ዋላ እኳ ኽሓትዎ እንተደለዩ፣ ትብዓት ግን ኣይረኸቡን። ምስ ተቀመጡ ድማ ዓይኒ ዓይኒ የሱስ ክጥምቱ ጀመሩ። የሱስ ካብ መቐመጢኡ ምስ ተስአ ኩሎም ንሓድሕዶም ሕሽክሹኽ በሉ። የሱስ ስለ ዝተመልሰ ግና እንደገና ጸጥ በሉ። ንምእማኑ ክሳብ ዝጽግሞም ድማ ኣብ የሱስ ሓደ ነገር ተመልከቱ። ዓለባ ተዓጢቑ፣ ኣብ ገበታ ማይ የዕሪቑ ኣእጋሮም ክሓጽብ ድንን በለ። ኩሉም ብውሽጦም እዛ ለይቲ ፍልይቲ እያ በሉ። ጐይታን መምህርን ክነሱ ኣእጋሮም ምሕጻቡ ኣይበርሃሎምን። ገሊኦም የሱስ ዝገብሮ ኩሉ ብዕላማ ከም ዝገብሮ ስለ ዝፈለጡ፣ ምስ ሕቱኦም ከለዉ እግሮም ሃብዎ። ካልኦት ድማ ዝለበሙ ክመስሉ፣ ምስ የሱስ ተታሪዀም። የሱስ ግና ሕጂ ዝገብሮ ኣይትፈልጡን ኢኹም፣ ደሓር ግና ክርድኣኩም እዩ በሎም። ኣእጋሮም ድሕሪ ምሕጻቡ ድማ ፋሲጋ ቆሪሶም ወድኡ። ስለቲ "እዚ ምእንቲ ብዙሓት ዝፈስስ ደመይ እዩ፣ እዚ ንሓጢኣት ዓለም በጃ ዝወሃብ ስጋይ እዩ" ዝበሎም ብኸቢድ ሕቶ ተዋጢሮም ነበሩ። እዚ ከይኣክል፣ ብዕምቆት ምስ ኣተንፈሰ፣ ብሃንደበት፣ "ሓደ ካባኻኣትኩም ድያብሎስ ስለ ዝጥቀመሉ ከትሕዘኒ እዩ በሎም"።
ደቀ መዛምርቱ ሃንደበት ስለ ዝዀኖም ንሓድሕዶም እናተጠማመቱ ዝብልዎ ስኣኑ። እቲ ዘገርም ኣብ ንሓድሕዶም ኣእዳዎም ዘይምውጥዋጦም እዩ። ጴጥሮስ ውዑይ ስለ ዝነበረ፣ ንዕኡ እዩ ዝኸውን ኣይበሉን። ሓደ እዋን'ውን ንጴጥሮስ "ድያብሎስ ካባይ ርሓቅ" ኢልዎ ስለ ዝነበረ፣ ይደግሞ ይህሉ ይኸውን ኣይበሉን። ዮሃንስን ሓዉ ያእቆብን፣ ደቂ ነጎዳ ተባሂሎም ተሰምዮም ዘለዉ፣ ኣዲኦም ንየሱስ ዝበለቶ ዘኪሮም፣ ናብኦም ገጾም ኣይጠመቱን። የሱስ'ውን ባዕሉ፣ "ትልምንዎ ኣትፈልጡን ኢኹም" ኢሉ ተዛሪቡ ስለ ዝነበረ፣ ብልቦም ክብረት ስለ ዝደልዮ ምስ ድያብሎስ ክጸግዕዎም ኣይፈተኑን። የሱስ ኣብ ኩሉ ሒዝዎም ዝኸይድ ዝነበረ ሰለስተ መቅርቡ፣ ማለት ጴጥሮስ ዮሃንስ ያእቆብ፣ ገዛእ ርእሶም ሓራ ከውጽኡ ኣይፈተኑን። ካብቶም ካልኦት ሕልፍ ዝበለ ስለ ዝረኣዩን ስለ ዝፈለጡን፣ ነቶም ካልኦት ደኒኖም ክርእይዎም ኣይፈተኑን። ማቴዎስ'ውን ተጋዊ ስለ ዝነበረ እሞ ምስ ሮማውያን ኰይኑ ንህዝቢ ኣምላኽ ስለ ዘጥቅዐ፣ ስለቲ ዝዓመጾ ይኸውን ኢሎም ከላግብሉን ከወጣውጥሉን ኣይደለዩን። ነፍሲ ወከፍ ገዛእ ርእሱ ምስ ረኣየ፣ ብዛዕባ ገዛእ ርእሱ ርግጸኛ ኣይነበረን። ንሓድሕዶም ድማ ተጠማመቱ። ሓደ ካብቲ ካልእ ከም ዘይሓይሽ ብውሽጦም ስለ ዝፈለጡ፣ ንሓድሕዶም "ኣነ'ዶ ይኸውን?" በሉ።
የሱስ ንዓሰርተ ክልተ ደቀ መዛምርቱ፣ ካብ መንጎ ብዙሓት'ዩ ሓርይዎም። ንዓቢ ዕዮ ስለ ዝነበረ ድማ፣ ክጽሊ ድሕሪ ምሕዳሩ ብገዛእ ኣእዳዉ፣ በብስሞም እናጸውዐ ስለ ዝመረጾም ብሓቂ ፍሉያት ይገብሮም። ነታ የሱስ ብሞቱን ትንሳኤኡን ዝጅምራ ናቱ ማሕበር ወከልቲ ኰይኖም ኣብዛ ምድሪ ክዓዩ፣ ነዚ ጽውዓ ጸዊዑ፣ 3 ዓመትን ፈረቃን ድማ መሃሮም። ብግብርን ብቃልን ድማ ነቲ ዝጸውዖም ዕዩ ድልዋት ክገብሮም ጸኑሑ እዩ። ስለዚ ፍረ ዝርእየሉ ግዜ ቀረባ እዩ ነይሩ። ደቀ መዛምርቱ'ውን እንተዀኑ፣ ካብቲ የሱስ ዝነገሮምን ዝመሃሮምን ዝተላዕለ ትብዓት ይስምዖም ነበረ። ብፍላይ እኳ ካብታ በብኽልተ ጌሩ ዝልእዀም እሞ ኣጋንንቲ ምውጻእ ካብ ዝጅምሩ ንኹሉ ኣብ ትሕቲ ኣእጋሮም ዝረገጽዎ ኰይኑ ይስምዖም ነበረ። ግን ከኣ ሓሓሊፉ ጌጋ ይርከቦም ስለ ዝነበረ የሱስ ይእርሞም ነበረ። ገና ዝተርፎም ከም ዘሎ ድማ ኣብ ገግዚኡ ይነግሮም ነበረ። ስለ ዝዀነ ብገለ ሸነኽ ድኻሞም ይርድኦም ነበረ።
ብፍላይ ኣብ ፈርሳውያን ዝዀነ ሰሚዖምን ርእዮምን ስለ ዝነበሩ፣ ሓደ ተቢዑ ንርእሱ ሓራ ከውጽእ ኣይደፈረን። ነታ ኣብ ኣመንዝራ ዝተረኽበት ሰበይቲ (ዮሃ9) ፈርሳውያን ክቀትልዋ ሕጊ ሙሴ የፍቅደሎም ኔሩ እዩ። ንየሱስ ክፍትንዎ ግና ናብ የስሱ ኣምጽእዋ። እንተ ብሓቂ ወይስ ብሻራ እንቋዕ ናብ የሱስ መጸት። ፈርሳውያን ስልጣኖም ዝተጋገየ ንምቅጻዕን ንምፍራድን እንተዘይኰይኑ፣ ንምህናጽን ንምዕራይን ይጥቀምሉ ኣይነበሩን። ንዕኦም ዝተጋገየ ክፍረድ ኣብ ቅድሚ ካልኦት ድማ ክዋረድ ጥራይ ከም ዘለዎ ይመስሎም ነበረ። ስለዚ ድማ ኣብ ኣእዳዎም ደንጎላ ሒዞም ናብ የሱስ መጹ። ንየሱስ ድማ እንታይ ከም ዝብል ሓተትዎ። የሱስ ኣፉ ከይክፈተ ደቃይቅ ገበረ። ፈርሳውን ንምፍራድ ህውኻት ስለ ዝነበሩ፣ ደጋጊሞም ሓተትዎ። ናይ የሱስ ስቅ ምባል ምልስ ኢሎም ህይወቶም ክጥምቱ ኣይገበሮምን። የሱስ ርእሱ ኣቅንዒኡ ናባታቶም ጠመተ። ምጥማት የዒንቱ ውሽጦም ስለ ዝወግኦም፣ ባዶነት ክስምዕም ጀመረ። ብፍላይ እኳ፣ "ሓደ ካባኻትኩም ሓጢኣት የብለይን ዝብል መጀመርያ እምኒ የውድቀላ" ምስ በሎም፣ ኣብ ጸልማት ከም ዘብርህ ብርሃን፣ ውሽጦም ተገልሃሎም። ድኻሞምን ዕርቃኖምን ኩሉ ሰብ ዝርእዮ ዘሎ ስለ ዝመሰሎም፣ ስሉኽ ኢሎም ሃደሙ። ኩሉ ሰብ ስንፍናን ድኻምን ካልእ ቅድሚ ምጥማቱ፣ ገዛእ ርእሱ ክጥምትን፣ ምስ ገዛእ ርእሱ ድማ ሓቂ እንተዝኸውን፣ ነቲ ኣብ ብጻዩ ዘሎ ሓጢኣት ክድንግጸሉ ዓቅሚ ምረኸበ። እዚ ድማ ንደቀ መዛምርቱ ዓቢ ትምህርቲ ስለ ዝነበረ፣ "እነ'ዶ ይኸውን?" ኢሎም።
ሓደ እዋን የሱስ ብዛዕባ እቲ ፈርሳውን ተጋውን ዝበሎም'ውን ዘኪሮም ይዀኑ መን ይፈልጥ (ሉቃ18)። ክልቲኣቶም ክጽልዩ ምስ ቀረቡ፣ እቲ ፈርሳዊ ዘቅርቦ ሞባእን ምጽዋትን፣ ዝጽልዮ ጸሎትን፣ ንዝተጸገሙ ዝህቦ ሓገዝን ጸብጺቡ፣ ገዛእ ርእሱ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ እናኣጽደቐ፣ ከምዚ ተጋዊ ስለ ዘይገበርካኒ ብምባል ኣእዳዉ ኣወጣዊጡ እዩ። ጽድቁ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ከም ጽዩቅ ጨርቂ ምኻኑ ኣይፈለጠን። እቲ ተጓዊ ግና ናይ ኣምላኽ ቅድስና ከም ዘይብጻሕ ፈሊጡ፣ ገጹ ቅንዕ ከብል ከማን ድፍረት ኣይረኸበን። ኣፍ ልቡ እናሃረመ ድማ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብንስሓ ደኣ ቀረበ። እቲ ኣብ ዘይቅረብ ብርሃን ዝነብር፣ ብቅድስና ዝኸበረ ምስ ጠመቶም ድማ፣ እቲ ተጓዊ ከም ዝጸደቀ ነገሮም። ድኻም ደቂ ሰብ ክነግርዎ ማንም ዘየድልዮ ክነሱ፣ እቲ ኣብ ቅድሚኡ ልቡ ዘትሕት ግና ኣብ ኣምላኽ ተቀባልነት ኣለዎ። እቲ ዝፈርህ እምበር ብልቡ ዘይዕበ ዝያዳ ንጽድቂ ከም ዝቁጸረሉ ዝተማህሩ ክመስሉ፣ ካብ ሃዋርያት ወላሓደ ገዛእ ርእሱ ሓራ ከውጽእ ኣይደፈረን። "ኣነ'ዶ ይኸውን?" ድማ በሉ።
የሱስ ነቶም ዓበይቲ ዝብሃሉ ጸሓፍትን ፈርሳውያን ክገንሖም ከሎ፣ ስለ ግብዝና ርእሶም ድማ ክዝልፎም ከሎ ሰሚዖምዎ እዮም። ብፍላይ እኳ፣ "ኣቱም ልቁልቃት መቃብር፣ ብደጊኡ ጽቡቅ ብውሽጡ ግና ዝሞተ ዓጻጽምትን ርኽሰትን ዝመልአ" "ውሽጥኹም ስስዐን ከትርን ዝመልአ"፣ ዝበሎም ቃል (ማቴ23)፣ ደቀ መዛምርቱ ንኣምላኽ ዘገድሶ ብደገ ዝግበር ዘይኰነ፣ ናይ ውሽጢ ልቢ ምኻኑ ክርድኦም ጀሚሩ ነበረ። ኣምልኽ ንሓቂ ካብ ውሽጢ ከም ዝደልያ ፈሊጦም፣ ገዛእ ርእሶም ሓራ ክገብሩ ጸገሞም። ብፍላይ እግዚኣብሄር ቅዱስ ምኻኑ፣ ኣብ ቅድስናኡ ድማ ደው ክብልን ክቀርብን ዝኽእል ከም ዘየለ ካብ የሱስ ዝተማህርዎ ሓቂ እዩ ነይሩ። ናይ የሱስ ህይወት'ውን ምስክር እዩ ነይሩ። ካብ ዝፈልጥዎ ኣትሒዞም ዝረኣይሉ ነውርን ዝሰምዕሉ ሕማቅ ቃላትን ኣይነብረን። ስለዚ ህይወቱን ኣካይድኡን ትምህርቱን ከም ዘይሕበኑ ይገብሮም ነበረ። ብሓቂ ድማ መንቅብ ስለ ዘይነበሮ ኣዝዮም ይፈርህዎ ነብሩ። ኣብ ቅድሚኡ ኣጋንንቲ ክርዕዱን ክወድቁን፣ ካብኡ ሓሊፎም ድማ ክልምንዎን፣ ፍቃድ ክሓትዎን ርእዮም እዮም። "ሓጢኣትካ ተሓዲግልካ እዩ ስለዚ ተንሲእካ ኪድ" ምስ በሎ ብዘይ ወለሓደ ሓገዝ ዓራቱ ኣልዒሉ ክኸይዱ ከሎ ርእዮም እዮም። ስለዚ "ኣነ'ዶ ይኸውን" ክብሉ፣ ንኻልእ ከይጥምቱ እኹል ምኽንያት ነይርዎም እዩ።
ብፍላይ ከኣ ንሳቶም ባዕሎም ዝፈልጥዎ ድኻምን ናይ ህይወት ሰልፊ ነይርዎም እዩ። ንየሱስ ክነግርዎ ኣየድለዮምን። ንሱ ኩሉ ዝፈልጥ ምኻኑ፣ ሓደ'ውን ክነግሮ ከም ዘየድልዮ ብዙሕ ግዜ በዒንቶም ርእዮም እዮም። ብፍላይ ነታ ሳምራዊት ሰበይቲ ኣብ ዔላ ያእቆብ ምስ ረኸባ ዝዀነ እኹል እዩ (ዮሃ.4)። እታ ሰበይቱ ንየሱስ ክትታረዀ ካብኣ ከተርሕቆ ፈቲና እያ። ከም ኣብ ግሉጽ ሰሌዳ ዝተጻሕፈ ናይ ልባ ምስ ነገራ ግና ዘምጽኣ ረሲዓ፣ ሕሱር ዝዀነ ድሕረ ባይትኣ ገዲፋ፣ ንብዙሓት "ናይ ውሽጠይ ዘበለ ዝነገረኒ" ክትብል ከላ ካብ ምስክርነታ ይፈልጡ ነበሩ። ንገሊኦም ጥዑይ ዘይኰነ ናይ ውሽጢ ልቦም ሃቀና ፈሊጡ ንዓይ ካብ ምስዓብ ተመለሱ ክብሎም ከሎ የዒንቶም ርእየን እየን። ኣጋንቲ ክወጹን ክለፋለፉን ከልዉ ስለ ዝረኣዩን ዝሰምዑን፣ ኣብ ውሽጦም ዘሎ ድማ ክሕባእ ከም ዘይክእል ኣዝዩም ተረዲኦም ነበሩ። ስለ ዝዀነ፣ የሱስ ሓደ ካባኻትኩም ምስ በሎም፣ ኣብ ውሽጦም ዝተሓብአ ከይግለጽ ፈሪሆም፣ ንምእማን ኣዝዮም ቅሩባት ነበሩ። ምንም ዝዀኑ እንተመሰሎም፣ በቲ ንኻልእ ዝፈርድዎን ኣእዳዎም ዘወጣውጥሉን፣ ንሳቶም'ውን ዝገብርዎ ስለ ዝዀኑ፣ በቲ ዝፈርድዎ ንገዛእ ርእሶም'ውን ስለ ዝዂነኑ መምለጢ ከም ዘይብሎም ዝተረድኡ ይመስሉ። ምስ ዓለም ከይኹነኑ ኣብ ገዛእ ርእሶም ክፈርዱ መሪጾም። "ኣነ'ዶ ይኸውን?" ድማ ኢሎም።
ሓደ ንሓደ ከይፈርዶስ ኩሉ ሰብ ጉድለት ኣለዎ። ብፍላይ ናይ ኣምላኽ ጽድቅን ቅድስናና ከም መዐቀኒ እንተወሲድና፣ ሰብ ብሓቂ ንኽዛረብ ኣይፍቀዶን እዩ። እዚ ስለ ዝዀነ ጠቢብ ብጥበቡ፣ ሓያል ድማ ብሓይሉ ክምካሕ የብሉን። እቲ ዝምካሕ በቲ ፍርድን ጽድቅን ኣብ ምድሪ ዝገበረ ኣምላኽ ጥራይ እዩ ክምካሕ ዘለዎ። ፈጣሪ'ውን እንተዀነ እዚ ስለ ዝፈለጠ፣ ስብ ብዓቅሙ ናብኡ ክበጽሕ ኣይሓተቶን። ብደሙ ደኣ ሓድሽን ህያውን መገዲ ኣቊመሉ። ስለዚ ናብኡ ንምቅራብ፣ ናብ ህላውነቱ ንምእታው ትብዓት ረኺብና። ዝኹንን መን እዩ፣ እቲ ዘጽድቅ የሱስ ጥራይ እዩ። ሰብ ገዛእ ርእሱ ብትኽክል እንተዝፈልጥ፣ ኣብ ድኻም ካልእ ምጉይታት ገዲፉ፣ ክልተ ኣእዳዉ ንኣምላኽ ምሃበ። ኣብ ሓው ዘሎ በሰር ምርኣይ ገዲፉ፣ ካብ ገዛእ ርእስ ዘሎ ጉንዲ መታን ክወጽእ ንኣምላኽ ሓገዝ ምሓተተ። ኣእዳውካ ኣብ ካልኦት ምውጥዋት፣ ከምቲ ኣዳም ንሄዋን ዘላገበላ፣ ናይቲ ዝወደቀ ኣዳም ባህርይ እዩ። ካብ መንፈስ ቅዱስ ዝተማህረ ግና፣ ከም ዳዊት ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ወዲቁ፣ "ጽሩይ ልቢ ፍጠረይ፣ ጽኑዕ መንፈስ ከኣ ኣብ ውሽጠይ ሓድስ" ኢሉ ደኣ ይጽሊ። ናብ ካልእ ዝጥምት ኣብ ጽድቂ ገዛእ ርእሱ ዝጥምት፣ ብጽድቂ ድማ ፍቱን ዘይኰነ እዩ። ጽድቂ ኣምላኽ ብእምነት ዝተረድአ ግና ትውክልቱ ኣብ ኣምላኽ ዝገበረ፣ ብኣካይድኡ ድማ ዘይሕበን እዩ።
በቅርቡ ወደ ጋምቤላ ክልል በመግባት ሃያ ስምንት ሰዎችን የገደሉትና ሕፃናትን ጠልፈው የወሰዱት ዶ/ር ሪያክ ማቻር ከሚመሩት አማፂያን ጋር ሕብረት የፈጠሩ ሙርሌዎች ናቸው ሲሉ በኢትዮጵያ የደቡብ ሱዳን አምባሳደር ተናገሩ፡፡
Previous Postምክር ቤቱ የዜጎች ሞት፣ መፈናቀልና ንብረት መውደም ስለሚቆምበት ሁኔታ እና ተጎጂዎች በዘላቂነት እንዲቋቋሙ ለማድረግ የሚሰራ ቡድን እንዲቋቋም ውሳኔ አሳልፏል
“ሃፍታም የምትሆነው ህወሃት ወይንም ኤፈርት ሲለቅቀኝ ብቻ ነው!” ብላ ከነገረችን ገና መንፈቅ እንኳ አልሞላም። ከጥልቅ ተሃድሶ እና ከመተካካት ቀጥሎ የተመሰከረለት የአዜብ ጎላ መሪ ቃል ነበረች። የመልቀቁን ጨዋታ ለኛ ተየት አድርጊያትና መሪርዋን ጽዋ ተጎንጪ ሲሉ እነሆ መርዶውን ነግረዋታል። ሂስዋን አልውጥም ብላ ከመቀሌ እንደፈረጠጠች በዚያው ቀርታለች። መቼም “መለስ የሞተው አሁን ነው!” ሳትል አትቀርም በልብዋ። የዛሚዋ ደላሊት እድል አትሰጣትም እንጂ፣ ይህንኑ የልብዋን ሃሳብ “ለሚወዳት ሕዝብ” ትተነፍሰው ነበር። ግን ምን ያደርጋል? የወደቀ ፈላጊ አይኖረውም። ቀልደኛይቱ የጎላ ልጅ፣ “ድሮስ ቢሆን ድሃን ማን ይወደዋል” ማለትዋ በፌዝ ቡክ ላይ አነበብን።
አዎ! አዜብ መስፍን ከታሰረችበት የህወሃት ጎራ አሁን ተለቅቃለች። ቃል እንደገባችውም የድህነትን በሽታ ከራስዋ ላይ የምታባርርበት ግዜ አሁን ነው። ጉልት ቁጭ ብላ ቸርችራ ሃብታም እንደምትሆን ታሳየናለች። ይህንን ስታደርግ ታዲያ የባለ ራዕዩን “ታላቁ መሪ” ፎቶ ከአጠገብዋ ማራቅዋን እንዳትዘነጋ። አንዲት ድሃ እናት ጉልት ተቀምጣ ውላ ልጆችዋን እንዴት እንደምታሳድግ በቃል ሳይሆን በተግባር ስታሳየን – ያኔ እናምናታለን። እርግጥ የፖለቲካ ሀ-ሁ በውል ሳይገባትና ከአመራር እውቀት ነጻ ሆና እስካሁን መርታለች። የመኖርዋ ትርጉም የተቋጨው የመለስ ሚስት በመሆንዋ ብቻ ባገኘችው በዚሁ እድል ፈንታዋ ነበር። የአርባ ቀን እድልዋን በዜሮ እስካባዙባት እስከዛሬዋ ሰዓት በርግጥም ቀልዳብን ነበር።
ወ/ሮ አዜብ መስፍን ከህወሃት ማዕከላዊ ኮሚቴ መባረርዋ የባንክ ሂሳቧ ላይ አንዳች ሃሳብ አያመጣባትም። ከህወሃት የገንዘብ ክምችት ከሆነው ኤፈርት ያስወገድዋት ቀን ግን የተመኘችው ጉልትዋ ተቀምጣ ስትቸረችር እናያት ይሆናል። ለዚያም እድል ከሰጥዋት! ሰዎቹ ወገብዋ ላይ መቆማቸው እርግጥ መሆኑ የታወቀው የአድዋው ጸረ-ሙስና ቡድን የአዜብ ፋይሎችን አዋራ እያራገፈ መሆኑ ሲሰማ ነው። በነገራችን ላይ ከ 16 ዓመት በፊት መለስ ዜናዊ፣ ስብሰባ ረግጠው በወጡት በእነ አቶ ገብሩ አስራት፣ አረጋሽ አዳነ፣ ስዬ አብርሃ፣ ጀነራል ፃድቃን ገ/ተንሳኤ ላይ የወሰደው እርምጃ ነው አሁን በአዜብ ላይ የደረሰው። እነ ስዬ በወቅቱ አብዛኛ ድምጽ ቢኖራቸውም እንደወጡ በዚያው ቀሩ። ከጸረ-ሙስናው በትርም ሊያመልጡ አልትቻላቸውም ነበር። የሚገርመው፣ ያ ታሪክ መደገሙ ሳይሆን የቅጣት ዱላው በቀጭዋ አዜብ ላይ መዞሩ ነው።
ጎናቸው እየተመታ ያለው እነ ሳሞራ የኑስ አውቆ እንደተኛ ዝም ብለው አድፍጠዋል። እንደ መርዘኛ እባብ ራሱን ቀብሮ የመቀሌውን ድራማ መጨረሻ የሚጠብቀው ቡድን ዝምታም የአድዋውን ቡድን ስጋት ውስጥ መጣሉ ግልጽ ነው።
“የህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ /ህወሓት/ ማዕከላዊ ኮሚቴ በድርጅቱ ከፍተኛ አመራሮች ላይ የእርምት እርምጃ መውሰዱን አስታወቀ።” የሚለውን ዜና ሲያሰሙን ትልቅ ለውጥ የመጣ መስሎን ነበር። በሕዝብ ጫንቃ ላይ ለ27 አመታት ሸክም የሆኑት ታሰሩ የሚል ዝርዝር ስንጠብቅ ይልቁንም ስለ አዜብ እና ስለ ቦታ መቀያየር ይነግሩናል።
አድዋዎች ከመቀሌ፣ መቀሌዎች ከአዲግራት፣ አዲግራቶች ከኤርትራዎች… የሚያደርጉት የፍትጊያ ድራማ አሁንም መስመር አልያዘም። የድራማው ዦንራ ኮሜዲም ትራጀዲም ነው። በታንክ እና መትረየስ መታጀቡ ደግሞ ጦርነትም አስመስሎታል። በሴራ፤ ሽብር እና ብቀላ ዙርያ ባጠነጠነው በዚህ ማራቶን የአድዋዎቹ ጡንቻ ለግዜውም ቢሆን ፈርጥሞ፣ ሌሎቹን ሲያብጠለጥል፣ ያሻውን ሲያወርድና ያሻውን ደግሞ ሲሰቅል ከርሟል። የተነካው ወገንም የተኛ መስሎ ሹክሹክታውን እያደመጠ ነው። ምን ይታወቃል የስብሃት ቡድን ገና የአሸናፊነት ድሉን ሳያጣጥም ሃዘን ይቀመጥ ይሆናል።
ሰሞናዊው የመቀሌ ፉክቻ፤ በሰባዎቹ የነበረውን የኡጋንዳ ድራማ ያስታውሰናል። ሚልተን ኦቦቴ እና ኢድ አሚን ዳዳ፤ ተባብረው፣ ተሰባብረው፣ በለስም ቀንቷቸው የስልጣን ማማ ላይ ጉብ እንዳሉ፣ ከበድ ያለ የኮንትሮባንድ ንግድ ላይ ነበር የተሰማሩ። የሃገሪቷን ወርቅና የዝሆን ጥርስ ሁለት ሆነው ጋጡት። ዘረፋው ላይ ምንም ጸብ አልነበረም። ችግሩ የመጣው የሃብት ክፍፍሉ ላይ እንደደረሱ ነው። ከዚያ በኋላ አብረው መብላት አልቻሉምና ተለያዩ። ብሄራዊውን ጉዳይ ረሱትና። ግዜያቸውን የሚያጠፉት አንዱ ሌላውን ማጥፋት ላይ ሆነ። የታሪክ መዛግብት እንደሚለን ሁለቱ የሰው ጅቦች በመፈንቅለ መንግስት እየተገለባበጡ ሃገሪቱን በፈረቃ መግዛትን ያዙ። መተካካት!
“የኢትዮጵያን ችግር ሊፈቱ” መቀሌ ላይ የተሰበሰቡት ዱዶች ነገር እንደ አዲስ ማስገረሙ አልቀረም። የሚዘርፉት እነሱ፣ የሚገድሉት እነሱ፣ የሚተካኩት እነሱ፣ የሚታደሱት እነሱ፣ የሚገመግሙት እነሱ፣ የሚገመገሙትም እነሱ! ስለሆኑ የኢትዮጵያ ጉዳይ የትግራይ ብሄረተኞች ጉዳይ ብቻ ነው ብለው ከደመደሙ ሰነባበቱ። የመቀሌውን ክስተት መተካካት እንበለው ወይንም መከካካት ግና ሃገሪቱ ለገባችበት ቀውስ ምንም ፋይዳ የለውም። የህወሀት ሊቀመንበርና የትግራይ ክልል ኘሬዝደንት የሆኑትን አቶ አባይ ወልዱን ከዚያ አንስቶ እዚያ ማስቀመጥ ለውጥ አይደለም። የኤፈርት ምክትል ሥራ አስፈፃሚ አቶ በየነ ምክሩ፣ ከፓርቲው ሥራ አስፈፃሚነት ወደ ማዕከላዊ ኮሚቴነት አባልነት ማዛወር እርምጃ ሊሆን አይችልም። ባልዋ በህይወት እያለ የቀለደችባቸው አዜብን መገፍተርም እንዲያው ከአህዮች እርግጫ አያልፍም። አህያ ለአህያ ቢራገጥ ደግሞ ጥርስ አይዋለቅም።
በዚህ ሁሉ መሃል ግን ቀረብ ብሎ የሚታይ ነገር አለ። መፍትሄ ያልተገኘለት ችግር፣ የማይታረቅ ቅራኔ፣ የማያባራ ሽኩቻ። …. (በፎቶው የሚታዩት አዜብ መስፍን፣ አባይ ወልዱና በየነ ምክሩ ናቸው – ፎቶው በጸሃፊው የተላከ ነው)
እንደ ፈረንጆቹ አቆጣጠር ማርች ፩፯ ፳፩፯ በኢትዮሚድያ ድህረ ገፅ ላይ በወጣ ፅሁፍ ላይ ወለላዬ ከስዊድን የተባሉት ፀሀፊ “እምዬ ምኒልክ ወላዋይ ነበሩ ወይ?” ሲሉ አበክረው ይጠይቃሉ። በፅሁፉ መሃልም ወለላዬ ጋዜጠኞችና ተመራማሪዎች የትናቹ፤ ዝም አትበሉ ሲሉ ይማፀናሉ። የጥሪያቸው ምክንያትም የስዊድን ሶሻል ዴሞክራት ተቀጥላ የሆነው የኢትዮጵያ ሶሻል ዴሞክራት ማኅበር የአድዋን ድል በዓል ምክንያት በማድረግ ማርች ፭ ቀን ፳፩፯ ባዘጋጀው ዝግጅት ላይ የመጨረሻው ተናጋሪ ያደረጉት ንግግር ነበር። እኝህ ሶስተኛ ተናጋሪ ፕሮፌሰር ተከስተ ነጋሽ ይባላሉ። በድህረ ገፅ ላይ የሚገኝ መረጃ እንደሚያሳየው ፕሮፌሰር ተከስተ አስመራ ኤርትራ የተወለዱ ብዙውን ዘመናቸውን ደግሞ ስዊድን ውስጥ በታሪክ መምህርነትና ፀሀፊነት የሰሩ ሰው ናቸው። ብዙዎቹ የጥናት ፅሁፎቻቸውም በኤርትራ የቅኝ ግዛት ታሪክ ላይ ያተኮሩ ናቸው። አድዋን በተመለከተም እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር በዐስራ ዘጠኝ ዘጠና ስምንት ዓም ካበረከቱት “አደዋና የኤርትራ ታሪክ የተወሰኑ የግዜ አቀማመጥ ጉዳዮች” ከሚል የመፀሀፍ ምእራፍ በቀር የሰሩት ጥናት እንደሌለ የግል የህትመት መሃደራቸው ያሳያል። ይህ ፅሁፍ በተከስተ የሂወት ታሪክ ላይ፣ ብሔርና ማንነት ወይም ግለሰባዊ ባህሪያት ላይ ያተኮረ አደለም። ትኩረቱ በቅርቡ ስለአደዋና አፄ ምኒልክ ያደረጉት ትንታኔ ነው።
መቶ ሃያአንደኛው የዐደዋ የድል በዐል በዐለም ላይ በድምቀት ተከብሯል። ሲከበርም የማያጠራጥረው ታላቁ የአፍሪካውያን ድል መሆኑ ታምኖበት ነው። ዐደዋ አፍሪካን አሸናፊና የሚኮራባት እንጂ ተጎጂና ማፈሪያ አላደረጋትም። ዐደዋ እንዲያውም ብዙ ፈረንጆችና ኣፍሪካውያን እንደኛ ያሸነፉበትን ሳይሆን ከቅኝ መገዛት ነፃ የወጡባቸውን ቀናቶች ከሚያከብሩበት መጠን በታች ነው እያከበርን ያለነው። ከዚህም በላይ ሞቅ ደመቅ ማለት አለበት።
እንደ ወለላዬ ፅሁፍ ከሆነ ተከስተን በዝግጅቱ ላይ ግርምት ከፈጠሩባቸው ነገሮች አንዱ ከፕሮፌሰር ዮናስ ሬይሞንድና የቀድሞው የደቡብ አፍሪካ ፕሬዝዳንት ሚስተር ታቦ ምቤኪ ስለአድዋ ከዳረጓቸው የቆዩ በቪዲዮ የተቀረፁ የቃለመጠይቅና የመድረክ ንግግር በሁዋላ እንዲናገሩ መደረጋቸው ነው። ይሔ ምኑ ያስገርማል? ግራስ ያጋባል? ይህን ነጥብ እንተውና ስለ ትልቁ ጉዳይ እንነጋገር።
ወለላዬን እርስ በርስ የሚጣረስ ምሁራዊ ያልሆነውን የተከስተን ንግግር እንዲህ ቀድቶታል “እኔ ያለኝ ወይም የማውቀው የአድዋ በዓል ታሪክ ከነሱ የተለየ ሲሆን፣ በተለይ ደግሞ ምቤኪ ከኔ ጓደኛ ከማሞ ሙጨ ደቡብ አፍሪካ ውስጥ ያጠናውን ይዞ ነው የቀረበው” ብለዋል። “ምቤኪ ከማሞ ሙጨ የተማረውን በትክክክል ይዞ ማስተላለፍ ችሏል፤ ከኔ ቢማር ደግሞ የበለጠ እውነተኛ ታሪክ ማወቅ በቻለ ነበር”።
ይህችን ቅንጭብ ጥቅስ እስቲ በታትነን እንመልከታት። ተከስተ በመጀመሪያ “እኔ ያለኝ ወይም የማውቀው” በማለት ሃሳባቸውን ይከፍታሉ። እነዚህ ጥሩ የሆነ ምሁራዊ የማኅበረሰብ ሳይንስ አጥኚ የተለመደ አስተያየት ማቅረቢያ ቃላት ናቸው። ሁላችንም እኛ የምናቀውን እስከማውቀው ወይም እስከምረዳው ድረስ ብለን እንጀምራላን እንጂ ሀቁ ይሄና የኔ ብቻ ነው ብለን አንጀምርም። ነግር ግን ጥሩ የጀመሩትን ሃሳብ ፕሮፌሰር ተከስተ ወዲያው በመደምደሚያቸው ላይ “ከኔ ቢማር ደግሞ የበለጠ እውነተኛ ታሪክ ማወቅ በቻለ ነበር” ብለው ያበላሹታል። የሳቸውን የታሪክ አረዳድ “የበለጠ እውነተኛ ታሪክ” የሚያደርገው ምንድን ነው? እንዴትሥ ደግሞ አንድ ፕሮፌሰር እኔ የተሻልኩ እውነት አዋቂ ነኝ ብሎ ይናገራል?
ሌላው ትልቁ የተከስተ ሃሳብ ውስጥ የሚታየው ያልተጣራ ድምዳሜና ጥፋት ሜቤኪን የማያነቡ የማይመራመሩ አድርገው ማቅረባቸው ነው። ምን ያህል አፍሪካውያን ስለኢትዮጲያ ታሪክ ከኛ በበለጠ እንደሚያነቡና እንደሚያቁ ዘንግተውት ነው ወይስ? ሚቤኪ ደሞ ከምሁር አፍሪካውያን መሪዎች አንዱ ነው። ከፕሮፌሰር ማሞስ ተምረውት ቢሆን ይህ የሚያኮራአደለም እንዴ? ፕሮፌሰር ማሞ ሙጬ ዘርፈ ብዙ የሆኑ የትምህርት የማስተማርና የምርምር ስራዎችን የሰሩ የሚያኮራ ወግንንም የሚያስከብር በዙ ስራ የሰሩ ሊቅ ናቸው።
እንደ ወለላዬ ዘገባ ፕሮፌሰር ተከስተ አደዋን በተመለከተ እሳቸው እንደሚገነዘቡትና ወደጣሊያን የተላለፉ መልክቶች አስተማማኝ መረጃ መሆናቸውን ገልፀው የሚከተሉትን ድምዳሜዎች አስቀምጠዋል።
የአፄ ምኒልክን የአመራር ደካማነት፣ የተላበሱትም ዝና ከሠሩት በላይ የተጋነነ ስለመሆኑ፤ ራስ መኮንንም ከአፄ ምኒልክ የተሻሉ እንዳልነበሩ፤ እቴጌ ጣይቱ አርቆ አስተዋይ እንደነበሩ፣ ነገሮችን የመፍታት ብቃታቸው ጠንካራ እንደነበር፤ በጦርነቱም ጊዜ የሳቸው (የቴጌ ጣይቱ) ብልህ አመራር ባይኖር የጦርነቱ ሁኔታ አሁን የያዘውን መልክ ይለወጥ እንደነበር፣ ይህንንም ሊረዱ የቻሉት ከኢትዮጵያ ወደ ጣሊያን በዚሁ ጉዳይ የተላለፉ መልክቶች በመኖራቸውና ያም አስተማማኝ መረጃ ስለመሆኑ፤ የአድዋ ድል በዕድል ወይም በአጋጣሚ የተገኘ ድል ስለሆነ፤ ይሄን ያህል መጋነን እንደማይገባው፤የተገኘው የድል ትርፍም እጅግ ጎልቶና ተጋኖ የተነገረለት እንደሆነ፤ በወቅቱ ከነበሩ ኢትዮጵያዊ የታሪክ ጸሐፊዎች ይልቅ እውነተኛውና ትክክለኛው ታሪክ ሰፍሮ የሚገኘው በጣሊያን ታሪክ ጸሐፊዎች እንደሆነ፤ የነሱን ጽሁፍ ያላካተተ ታሪክ ዕውነተኛነቱ የሚያጠራጥር እንደሆነ፣ በአበሻው የሚነገረው ታሪክ በቃል ካንዱ ወዳንዱ የተላለፉ መረጃ የጎደላቸው ናቸው የሚሉ ነበሩ።
ከላይ ተቀንጭቦ ከተወሰደው የወለላዬ ዘገባ መመልከት እንደምንችለው፣ ሶስት ነገሮችን መረዳት ይቻላል። ምኒልክን የማኮሰስ፤ የኢትዮጲያ ፀሃፍትናን መረጃዎችን ከጣልያናውያን አሳንሶ ማየትና የዐደዋ ድልን ዝቅ አድርጎ ማቅረብ። ይህን መሰል ፅሁፎችና አስተሳሰቦች ሲቀርቡ የመጀመሪያቸው አደለም። ይህን ምን አልባት ለየት የሚያረገው በታሪክ ምሁር መቅረቡና አቀራረቡም ሳይንሳዊ አለመሆኑ ነው። መጀመሪያ አፄ ምኒልክን ደካማ መሪ ብሎ የሚደመድም የታሪክ ምሁር በተለይም አድዋን በተመለከተ ተከስተ ከመጀመሪያዎቹ መሆን አለባቸው። በሁለት ምክኒያት አንደኛ አደዋ የምኒልክን ደካማ አለመሆን ያስመሰከረ ድል መሆኑ ሁለተኛው ደሞ “ደካማ” የሚል ድምዳሜ (claim) ማድረጋቸው ነው። አንድ የሶሻል ሳይንቲስት ማንኛውንም አይነት ክሌም በቀላሉ አያደርግም ካደረገም በቅንፍ ያንን ትልቁን ቃል ያገኘበትን ቦታ ጠቅሶ ነው። ብዙ የታሪክ ፀሃፊዎች ታርክን እንደትረካ ይፅፉታል ከዛም የራሳቸውን ትንታኔ ፅፈው ይደመድማሉ።
ከዐፈ ታሪክ ውጭ በፅሁፍ የተገኘ ታሪክ ቋንቋ ነው። ቋንቋ ደግሞ የቋንቋ ጥናት ስልቶችን የተከተለ ጥናት ያስፈልገዋል። እናም በጣም አግዝፈውና አክብረው ካመሰገኗቸው የጣልያን ፀሃፍት መሃከል ስንቱን የታሪክ የጥናት ስልት ብቻ ሳይሆን የቋንቋ የጥናት ስልትን ተጠቅመው አጠኑ? አንዱ የጥናት መንገድ ለምሳሌ ዲስኮርስ አናሊሲስ (Discourse Analysis) ይባላል። ይህ ስልት ወቅቶችንና ፅሁፎችን በዘመኑ፤ በባህሉ፤ በፀሃፊው ግላሰብና ድርጅት፤ በስዋሰው፤ በዐይዲዎሎጂና በቅኔያዊ የቋንቋ አረዳድ፤ትንታኔና አፈታት በመታገዝ ታሪክን ይረዳል። ይህ በብዙ የታሪክ ነክ ፅሁፎቻችን ውስጥ ጎሎ ይታያል። ለምሳሌ አፄ ምኒልክን የጣሊያን ጋዜጦች እንዴት አድርገው ነበር በአደዋ ጦርነት ወቅት የገመገሟቸው የሚል የምርምር ጥያቄ ብናነሳ መጀመሪያ የዛን ግዜ ጋዜጦችን መሰብሰብ፤ ስለሳቸው የፃፉትን ሰብስቦ መረዳት ከዛም የቋንቋና የጥናት መንገዶችን በመጠቀም መርምሮ ድምዳሜ ላይ መድረስ ይቻላል። በዛን ወቅት ከነበሩት የጣልያን መዛግብቶች ስለ ሚንልክም ሆነ ስለሃገራችን ሙገሳን መጠበቅ ሞኝነት ነው።
በግሌ ለምሳሌ ወደ መቶ የሚደርሱ ስለ አፄ ምኒልክ በዐደዋ ጦርነት ወቅት የታተሙ ጋዜጦችን አጥንቼ ነበር። አብዛኞቹ የጋዜጦቹ ፀሀፍት በሰሜኑ የኢትዮጲያ ክፍል ከጣልያን ወታደሮች ጋር የነበሩ ጣሊያንናውያን ናቸው። አልያም የአሜሪካን ጋዜጦች ዘገባዎቹን የወሰዱት ከጣሊያን ሚዲያዎች ላይ ነበር። የጥናት ውጤቱ እንደሚያሳየው ብዙዎቹ ዘገባዎችና ሀታተዎች ምኒልክንና ኢትዮጲያን በቅኝ ገዥ ልቦና፤ በዘረኝነትና በዝቅተኝነት የሚመለከቱና የተነተኑ ነበሩ። ይሄ ግን ሊግርም አይገባም። ምክኒያቱም ሊገዙ የመጡ ሃይሎች ናቸው። ብሎም የምእራባውያን ሚዲያ አፍሪካን ከዚህ በተለየ ተመልክቶና ዘግቦ እሚያቅ ከሆነ በጣም ጥቂት ነው። ይህን ይዞ የሚከራከር ምሁር ካለ ይሔ ችግር ነው። ምክኒያቱም እነዚህ ዘገባች ራሳቸው ውስብስብ የሆነ የቋንቋ ጥናት (Critical Discourse Analysis) ያስፈልጋቸዋል። ምኒልክ ድል ካደረጉ በዃላ ግን ጋዜጦቹ ወዲያው ስለምኒልክም ስለጥቁር ህዝብ ያላቸው የዘገባ ቃና ተለውጧል። ነገር ግን እነዚህ ጋዜጦች ምኒልክን ለማኮሰስ ከተጠቀሙባቻው ቃላት መካከል በፍፁም የማይገኘው ደካማ እሚለው ነው።
እቴጌ ጣይቱንም በተመለከተ የወጡ ዘገባዎች በጥናቱ ውስጥ ተካተዋል። ብዙዎቹ ፅሁፎች የንግስቲቱን ውበትና ዝና ያሞካሹ ነበሩ። በአደዋ ድልም ላይ ስላላቸው ተሳትፎ አጉልተው ዘግበዋል። ተከስተም ብዙ አለተሳሳቱም። ነገር ግን ምኒልክን አኮሰስኩ ብለው ይልቁንም አገዘፏቸው እንጂ። የቱኛው ንጉስ ነው ሚስቱን የሚሳማ፤ የቱ ንጉስ ነው ሚስቱን ውጊያ እንድትመራ ያደረገ፤ የቱ ንጉስ ነው ለቤተሰቡም ለሃገሩም ለጠላቱም የሴትን እኩልነት በተግባር ያሳየ፤ ለዛውም በዚያ ዘመን? ባልና ሚስት ተደጋጋፊ ናቸው የምኒልክ ድል የጣይቱ እጅ አለበት የጣይቱም ልእልና ውስጥ የምኒልክ እጅ አለ። ባልና ሚስትን አሳንሶ በማቅረብ የሚነሳ ክርክርም ሆነ ፅሁፍ መንደራዊ ነው።
ሌለው “ጦርነቱን ኢትዮጵያ ያሸነፈችው በዕድል ነው። የተገኘውም ዕድል አንዱ የጣይቱ በዛን ዘመን ላይ መገኘት፤ ሁለተኛው ደግሞ የጣሊያን ሠራዊት ባወጣው እቅድ መሰረት አለመገናኘቱ ነው” የሚለው የፕሮፌሰር ተከስተ ድምዳሜ ግን ብዙም ጠለቅ ያለ ምላሽ የማያስፈልገው ማንኛውም ስለ ጦርነት ያነበበ የነገሮችን ወይም የሲስተምስ ኮምፕሌክሲቲን የሚረዳ ሰው ፈገግ ብሎ የሚያልፈው ነው።
ምኒልክ ታላቅ ባይሆኑማ የፈረንሳይ ሽቶዎች፤ የብራዚል ጋዜጦች፤ የአፍሪካ መንገዶችና ሌሎችም በሳቸው ባልተሰየሙ። በ፩፺፮ የወጣው ዋሽንግተን ታየምስ ምኒልክ ከሁሉም ነገስታት በላይ ዲሞክራቲኩ ባላሏቸው ነበር። የምንኒልክን ደካማ አለመሆን እንዲሁም ወላዋይ አለመሆን ለማስረዳት ሌላ ዙር ጥልቀት ያለው ፅሁፍ መፃፍ ያስፈልጋል።
በመጨረሻም በአሁኑ ወቅት ታርክን በመረጃ አስደግፎ እውነትን ፍለጋ የሚደረግ ምሁራዊ የሃሳቦች ክርክር በጣም አሰልችና አድካሚ እየሆነ መጥቷል። ምክኛቱም ምሁሩም፤ ፖለቲከኛው፤ ታዛቢውም ታሪክን እየተነተኑ ያሉት ከእያንድአንዳቸው የብሄር፤ የሃይማኖትና የፖለቲካ መሰረት አንፃር በመሆኑ። ይሄ ደግሞ ክርክሩንና ውይይቱን አዙሪት፤ ተከራካሪውን ደግሞ “አውቆ የተኛን ቢቀሰቅሱት …”ያደርገዋል።
እስላማዊ መንግስቲ ከጣይሽ እየ ዝብል ኣሸባሪ ጉጅለ ዳዕሽ ዝፈፀሞ ግፍዒ ስዒቡ ኣብ ስግኣት ድሕነት ወዲቖም ዝነበሩ ተወሰኽቲ 30 ኢትዮጵያዊያን ሎማዕንቲ ዓርቢ ኣዲስ ኣበባ ኣትዮም።
ግብፅን ሱዳንን ኢትዮጵያዊያን ናብ ሃግሮም ክምለሱ ዝለዓለ ኣስተዋፅኦ ምግባሮ ዝተገለፀ እንትኸውን ኣብ ሊቢያ ብዕጡቓት ተጨውዮም ንዝነበሩ ኢትዮጵያዊያን ንምውፃእ መንግስቲ ግብፂ ንዝገበሮ ፃዕሪ ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደላኝ ንናይ ግብፂ ፕሬዝዳንት ኤል-ሲሲ ስልኪ ብምድዋል ምስጋና ከምዘቕረቡሎም ንመግለፂ ፕሬዝዳንታዊ ቤት ፅሕፈት ግብፂ ብምጥቓስ ኣሕራም ኦንላይን ፀብፂባ’ላ።
እዞም ዜጋታት ናብ ሃገሮም ዝኣተው ኣጋር መንግስታት ብዝገበሩሎም ሓገዝ ምዃኑ ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ንናይ ኢትዮጵያ ብሪድካስቲንግ ኮርፐረሽን ገሊፆም ኣለው።’’ ኣብዚ ስርሒት እዚ ናይ ግብፂ፣ናይ ሱዳንን ናይ ሊቢያን መንግስታት ሓጊዞምና እዮም’’ኢሎም።
ኣብ ቤት ማእሰርቲ ብዙሕ ስቓይ ነይሩና ዝበለ ሓደ ወሃቢ ሪኢቶ ተታሒዝናሉ ዝነበርና ቦታ ይኹን መን ከምዝሓዘና ኣይንፈልጥን ነይርና ኢሉ።ምስ ምንስቴር ወፃኢ ድሕሪ ምርኻብና ኢና ኣብ ኢድ መንግስቲ ምህላውና ዝፈልጥና ኢሉ ብምስዓብ።
የኮሮናቫይረስ ወረርሽኝን ለመግታት የተወሰነው አካላዊ መራራቅ ቅድመ ማስጠንቃቂያ ውሳኔ ጋር በተያያዘ የዕለት ጉርሳቸውን መሸፈን ላልቻሉ፤ የባህር ዳር ከተማ ነዋሪዎች ድጋፍ እየተደረገ መሆኑን የኮሮናቫይረስ ቅድመ መከላከል ግብረሃይል ኮሚቴ ገለፀ።
ውድና የተከበራችሁ የቻናሌ ቤተሰቦች በዚ ቻናል መሰረታዊ የ Youtube ህጎችና የ Youtube channel ማሳደግያ መንገዶችን የምታገኙበት Channel ነው። በተጨማሪም
ግንቦት 13፤2012-በአዳማ ከተማ ከ 195 ሺ ብር በላይ የሚያወጣ ህገ ወጥ የኮትሮባንድ እቃ በቁጥጥር ስር ዋለ – ብስራት ሬድዮ 101.1FM| Bisrat 101.1FM
በአዳማ ከተማ መስተዳድር ዳቤ ክፍለ ዳቤ ሹሉቄ ቀበሌ ልዩ ቦታው ኬላ ተብሎ በሚጠራው አካባቢ ግንቦት 10 ቀን 2012 ዓ.ም በተደረገው ድንገተኛ ፍተሻ የዋጋ ግምቱ 195 ሺ 410 ብር የሚያወጣ ህገ ወጥ የኮትሮባንድ እቃዎች በቁጥጥር ስር ውሏል፡፡
የተያዙት እቃዎች አጠቃላይ ብዛታቸው 12 ሺ 803 ሲሆን እነዚህም ልባሽ ጨርቆች ፣ የተለያዩ ሲጃራዎችና ሺሻዎች ፣ መድሀኒቶች እንዲሁም የቴሌቪዥን ሪሞቶች እንደሚገኙበት ተገልጿል፡፡
የተያዘው እቃ ለአዳማ ጉምሩክ ቅርንጫፍ ገቢ መደረጉን እና አሽከርካሪዉ በቁጥጥር ስር ውሎ ክትትል እየተደረገበት እንደሆነ በአዳማ ከተማ ፖሊስ መምሪያ የፖሊስ የህዝብ ግንኙነት ረዳት ኢንስፔክተር ወርቅነሽ ገልሜቻ ለብስራት ሬዲዮ ተናግረዋል፡፡
በክልሎች ውስጣዊ እና አስተዳደራዊ ወሰን አካባቢዎች የሰላም እና የጋራ ልማት እቅድ ስምምነቶችን ማከናወን አስተማማኝ የሀገራዊ እድገት እመርታ ላይ የሚያመጣው ተጽዕኖ እጅግ ከፍተኛ መሆኑን ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ ገለጹ።
“የኦሮሚያ እና ሱማሌ ክልል አመራሮች ላሳዩት ምሳሌያዊ ተግባር ላቅ ያለ ምስጋናዬን አቀርባለሁ” ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትሩ፤ “ሁሉንም የሀገራችንን ክፍል በሰላምና አብሯዊ ልማት አሰናስለን ብልጽግናችንን እውን እናደርጋለን” ሲሉ በፌስቡክ ገጻቸው ባስተላለፉት መልዕክት ገልጸዋል።
ZhongShan የፓርትል ብርሃን የ LED የቁም መብራት ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የፓርትል ብርሃን የ LED የቁም መብራት ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የፓርትል ብርሃን የ LED የቁም መብራት ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ከይዞታው የሚለቅ ሰው በቅድሚያ ተመጣጣኝ ካሳ የማግኘት መብት ሕገ- መንግስታዊ መብት ነው፡፡ የዚህን የህገ-መንግስቱ አንቀጽ 40(8) መርህ ተግባራዊ ለማድረግ የወጣው አዋጅ ቁጥር 455/97 በአንቀጽ 7 ላይ የካሳ መሰረትና መጠን በሚል ርእስ ስርና በአንቀጽ 8 ላይ የማፈናቀያ ካሳ በሚል ስር ሁለት ዓይነት የካሳ ክፍያዎች እንዳሉ በሚገልጽ መልኩ ተደንግጓል፡፡
በአንቀፅ 7 መሰረት የካሳ መሰረት ሆኖ የሚወሰደው እንዲለቅ በሚመለከተው አካል የተወሰነበት ባለይዞታ በመሬቱ ላይ ለሚገኘው ንብረት እና በመሬቱ ላይ ላደረገው ቋሚ ማሻሻል የሚከፈል ካሳ ነው፡፡ በሚለቀቀው የመሬት ይዞታ ለሚገኝ ንብረት የሚከፈል ካሳ ንብረቱን ባለበት ሁኔታ ለመተካት የሚያስችል ሲሆን በመሬት ላይ ለተደረገ ቋሚ መሻሻል የሚከፈለው ካሳ መሰረቱ በመሬቱ ላይ የዋለው ገንዘብና የጉልበት ዋጋ የሚተካ የካሳ መጠን ነው፡፡ እንዲለቅ እየተደረገ ያለው ንብረት መልሶ በመትከል አገልግሎት ለመስጠት የሚችል በሚሆንበት ግዜ ከፍ ብለው ከተጠቀሱት ንብረቱን ባለበት ሁኔታ የሚተካ ካሳና በመሬቱ ለተደረገ ቋሚ መሻሻል የወጣ ገንዘብንና የጉልበት ዋጋ በካሳ መልክ ከሚከፈለው በተጨማሪ የንብረቱ ማንሻ፣ የማጓጓዣና መልሶ ለመትከል የሚጠይቀውን ወጪ እንዲሸፍን የሚከፈለው ካሳ ነው፡፡ ይህም ማለት ለሁሉም ሰው ከይዞታው በመልቀቁ ምክንያት በመሬቱ ለሚገኝ ንብረት ካሳ የማግኘት መብት ያለው ሲሆን ለተደረገ ቋሚ መሻሻልና መልሶ አገልግሎት እንዲሰጥ ለማድረግ የሚከፈል ካሳ ግን እንደየ ሁኔታውና የንብረቱ ዓይነት እየታየ የሚከፈል ካሳ ነው፡፡ በሌላ አነጋገር የመጀመሪያው የካሳ ዓይነት አንድ ሰው ባለይዞታ ከሆነበት መሬት በመልቀቁ ምክንያት ከዚያ መሬት ያገኝ የነበረውን ጥቅም የማግኘት መብት ስላለው ለሁሉም የሚሰጥ ሲሆን ሌሎቹ ግን አንድ ሰው በመሬቱ ያደረገው ቋሚ መሻሻል ከሌለ በዚህ መልኩ የሚገለፅ የሚያገኘው ካሳ አይኖርም ማለት ነው፡፡ እንደዚሁም እንዲለቅ የተደረገው የአገልግሎት መስጫ መልሶ በመትከል እንደገና አገልግሎት መስጠት የማይችል ከሆነ በመጀመሪያው የካሳ ስሌት ማለትም ንብረቱ አሁን ባለበት ሁኔታ ለመተካት የሚያስችል ካሳና ያደረገው ቋሚ ማሻሻ ካለ የነዚህ ካሳ ይሰጠዋል እንጂ የማንሻ የማጓጓዣና መልሶ መትከያ የሚወጣ ወጪ ስለማይኖር በዚህ መልኩ የሚከፈለው ካሳ አይኖርም ማለት ነው፡፡
በአዋጁ አንቀጽ 8 መሰረት የሚከፈል የማፈናቀያ ካሳ ከፍ ብለን አንቀጽ 7 መሰረት በማድረግ እያየናቸው ከመጣን የካሳ አከፋፈሎችና (modes of compensation) የካሳ መሰረቶች (Bases of Compensation) በተጨማሪ አንድ ሰው ከይዞታው በመፈናቀሉ ብቻ የሚከፈል የሁሉም ባለይዞታዎች መብት ነው፡፡ አፈፃፀሙን ማለትም የካሳ አከፋፈል ስሌቱንና ለማፈናቀያ ካሳ መሰረት የሚሆነውን መሰረት በማድረግ የተለያየ አካሄድን የሚከተል ሲሆን ዝርዝሩም እንደሚከተለው ነው:: በቋሚነት እንዲለቀቅ የሚደረገው የገጠር መሬት ባለይዞታ ሲሆን እንዲለቅ ከመደረጉ በፊት በነበሩት አምስት ዓመታት የነበረውን ገቢ በአስር ተባዝቶና በአዋጁ አንቀጽ 7 ማግኘት የሚገባው ካሳ ታክሎበት ካሳ ይከፈለዋል፡፡ በአጭሩ የካሳው አከፋፈል ቀመር :-
ቋሚ የማፈናቀያ ካሳ = ባለፈው 5 ዓመት ያገኘው አማካይ ዓመታዊ ገቢ x በ10 + ንብረቱ ባለበት ሁኔታ መተክያ + የቋሚ ማሻሻያ ገንዘብና የጉልበት ዋጋ + የንብረቱ ማንሻ፣ ማጓጓዣና መልሶ መትከያ ወጪ የካሳ አከፋፈል ቀመርን የሚከተል ነው፡፡
ለተወሰነ ጊዜ ከገጠር መሬት ይዞታው ለሚለቅ ባለይዞታ ወይም ለወል መሬት ባለይዞታዎች (Holders of Common land) እንዲለቁ ከመደረጉ በፊት በነበሩት አምስት ዓመታት ያገኙት አማካይ ዓመታዊ ገቢ መሬቱ እስኪመለስ ባለው ግዜ ታስቦ በአንቀጽ 7 የሚከፈለው ካሳ ተጨምሮበት የመፈናቀያ ካሳ ይከፈላቸዋል፡፡ ይህም ማለት፡-
የተወሰነ ጊዜ ማፈናቀያ ካሳ = ባለፈው 5 ዓመት ያገኘው አማካይ ዓመታዊ ገቢ x ተፈናቅሎ የሚቆይበት ዓመት + ንብረቱ ባለበት ሁኔታ መተክያ + የቋሚ ማሻሻያ ገንዘብና የጉልበት ዋጋ ወይም
= x ተፈናቅሎ የሚቆይበት ዓመት + ንብረቱ ባለበት ሁኔታ መተክያ + የቋሚ ማሻሻያ ገንዘብና የጉልበት ዋጋ + የንብረቱ ማንሻ ሟጓጓዣና መትኪያ እንደ ስሌት የሚጠቀም ሲሆን ህጉ ለተወሰነ ጊዜ የሚደረግ ከይዞታ መልቀቅን በተመለከተ ለቋሚ መልቀቅ ከተከተለው ስሌት ጋር ሲታይ ከተወሰነ የብዜት መሰረት (base) ለውጥ ውጨ ሌላ ልዩነት የሌለው ቢመስልም በአንቀፅ 8(2) መጨረሻ ላይ በአንቀፅ 8(1) ያልተጠቀመበትን “… ሆኖም ይህ ክፍያ በዚህ አንቀፅ ንኡስ አንቀፅ (1) መሰረት ከሚከፈለው ካሳ መብለጥ የለበትም፡፡” ሲል የካሳ ክፍያውን ጣርያ ገድቦታል፡፡ ከዚህ ድንጋጌ መረዳት የሚቻለውም ለተወሰነ ጊዜ የሚደረግ መልቀቅ በአንቀፅ 8(1) ለካሳው ብዜት መሰረት ከሆነም 10 ዓመት ለሚበለጥ ጊዜ በጊዚያዊነት ከይዞታው ለቆ መቆየት እንደሌለበት ነው፡፡ በሌላ አነጋገር ከመሬቱ ለቆ የሚቆይበት ጊዜ ከ10 ዓመት በላይ ከሆነ ለተወሰነ ጊዜ ከገጠር መሬት ይዞታ መልቀቅ መሆኑ ቀርቆ እንደ ቋሚ ከገጠር መሬት ይዞታ መልቀቅ ይቆጠራና የካሳ አከፋፈሉም በቋሚ መልቀቅ አከፋፈል ስርዓትን የተከተለ ይሆናል ማለት ነው፡፡
ህጉ ከፍ ብለን እያየናቸው ከመጣን የካሳ አከፋፈል ስሌቶች በተጨማሪ አንድ ሰው ካለው የገጠር መሬት ይዞታ ለህዝብ ጥቅም ሲባል እንዲለቅ በሚደረግበት ጊዜ ሌላ አማራጭ የካሳ አከፋፈል ስርዓትን በአንቀፅ 8(3) ይደነግጋል:: ይሄውም ተመጣጣኝ ገቢ የሚያስገኝና በቀላሉ ሊታረስና ምርት ሊያስገኝ የሚችል ተተኪ መሬት እና መሬቱ እንዲለቅ ከመደረጉ በፊት በነበሩት 5 ዓመታት ያገኘው አማካይ ዓመታዊ ገቢውን ያህል በካሳነት ይከፈለዋል ይላል፡፡
ስለዚህ ህጉ የገጠር መሬት ይዞታን ለህዝብ ጥቅም ሲባል ማስለቀቅንና የካሳ አከፋፈሉን በተመለከተ በቋሚነት ለሚለቅ በመሬት ላይ ለሚገኘው ንብረት የተደረገ ቋሚ መሻሻል ካለ ለዚህ የተደረገን ወጪና እንደየ ሁኔታው የንብረት ማንሻ፣ ማጓጓዣና መልሶ መትክያ ወጪን የሚሸፍን ካሳና ከዚህ በተጨማሪ እንደየ ሁኔታው የሚከፈል የመፈናቀያ ካሳን የመክፈል ስርዓትን (compensation schem) የያዘ ነው፡፡ ይህ ብቻም አይደለም ቋሚ መልቀቅንና ለተወሰነ ጊዜ መልቀቅን መሰረት በማድረግ የተለያየ የማፈናቀያ ካሳ አከፋፈል ስርዓትን የሚከተልና ተተኪና የሚመጥን መሬት ባለበት ሁኔታም ለየት ያለ የካሳ አከፋፈል ስርዓት የሚከተል ህግ ነው፡፡
እንደሚታወቀው በአገራችን የከተማ ቦታን በሊዝና ከሊዝ ውጭ ባሉ የከተማ ቦታ ይዞታ የማግኛ መንገዶች እንደ በግል የከተማ ቦታ ምሪትና የቆየ የከተማ ቦታ ይዞታ ወዘተ ባሉ የባለይዞታነት መብት ማግኘት ይቻላል፡፡ ለዚህም ነው ህጉ በአንቀፅ 7(3) ላይ እንዲለቅ የተደረገው ባለይዞታ የከተማ ነዋሪ በሚሆንበት ጊዜ የሚሰጠው ካሳ ክልሎች በሚያወጡት ስታንዳርድ የሚወሰን ቢሆንም አንድ የቁጠባ ክፍል ሊያሰራ ከሚችል የገንዘብ መጠን ግን ማነስ እንደሌለበት የሚደነግገው፡፡ አንቀፅ 8(4) ይህን ሀሳብ በማጠናከር “በዚህ አዋጅ መሰረት የመሬት ይዞታው እንዲለቅ ለተደረገ የከተማ ነዋሪ ለንብረቱ ከሚከፈለው ካሳ በተጨማሪ ማለትም ንብረቱን ባለበት ሁኔታ ለመተካት የሚያሰችል ካሳ ከሚከፈለው በተጨማሪ መጠኑ በከተማው አስተዳደር የሚወሰን የመኖሪያ ቤት መስሪያ ምትክ የከተማ መሬት ይሰጠዋል፡፡ እንዲሁም የፈረሰው የመኖሪያ ቤት የአንድ ዓመት ኪራዩ ግምት ተሰልቶ የመፈናቀያ ካሳ ይከፈለዋል ወይም የከተማው አስተዳደር ንብረት የሆነ ተመጣጣኝ ቤት ለአንድ ዓመት ያለ ኪራይ ክፍያ እንዲኖርበት ይደረጋል፡፡ “ ሲል ይደነግጋል
ስለዚህ ከሊዝ ውጪ በሆነ መንገድ የከተማ ቦታ ባለይዞታ የሆኑ ሰዎች ለህዝብ ጥቅም ሲባል እንዲለቁ በሚደረጉበት ጊዜ የሚኖረው የካሳ አከፋፈል ስርዓት የከተማ ነዋሪ የይዞታ ማስለቀቅያ ካሳ ንብረቱን ባለበት ሁኔታ የሚተካ ካሳ + ምትክ የከተማ መሬት + የአንድ ዓመት ኪራይ የመፈናቀያ ካሳ ወይም ያለኪራይ ክፍያ የአንድ ዓመት በመንግስት ቤት መገልገል ይሆናል፡፡ ይህ መብት ለመንግስት መስሪያ ቤትም ተፈፃሚነት ያለው የካሳ አከፋፈል ነው፡፡
ለህዝብ ጥቅም ሲባል ከይዞታው የሚለቅ የሊዝ ባለይዞታን በሚመለከት ህጉ ለየት ባለ ሁኔታ በአንቀፅ 8(6) እስካሁን እያየነው የመጣነውን በአንቀፅ 7 እና 8 ያለው የማስለቀቅያ ካሳ አከፋፈል ስርዓት እንደተጠበቀ ሆኖ ከዚህ በተጨማሪ ለቀሪው የሊዝ ዘመን የሚጠቀምበት ተመጣጣኝ የመሬት ኪራይ ከመጀመሪያው የመሬት ኪራይ ያነሰ በሚሆንበት ጊዜም በመሬቱ ረዘም ላለ ጊዜ እንዲጠቀምበት በማድረግ ያካካስለታል፡፡ ሌላው አማራጭም የሊዝ ባለይዞታው በምትክነት የተሰጠውን መሬት መረከብ ካልፈለገ የቀረው የሊዝ ዘመን ኪራይ ተሰልቶ እንዲመለስለት በማድረግ የሊዝ ግንኙነቱ እንዲቋረጥ ያደርጋል፡፡ ስለዚህ የአንድ በሊዝ የከተማ ቦታ ባለይዞታ የሆነ ሰው ከይዞታው እንዲለቅ በሚወሰንበት ጊዜ ከይዞታው የመልቀቅያ ካሳ አከፋፈል ሰርዓት በአጭሩ ያየን እንደሆነ:-
የከተማ ሊዝ ይዞታ መልቀቅያ ካሳ = የአዋጁ አንቀፅ 7 እና 8 የሚያስገኙት የካሳ መብት + ለቀሪ ዘመን የሚጠቀምበት ምትክ መሬት መስጠት ሲሆን ሌሎቹ የአፈፃፀም ስርዓቶች እንደየ ሁኔታው የሚፈፀሙ ስሌቶች ተደርገው የሚወሰዱ ናቸው፡፡
ስለዚህ በአገራችን ያለውን የመሬት ይዞታ ለህዝበ ጥቅም ሲባል ማስለቀቅያ ህግ የገጠር መሬትና የከተማ መኖሪያና የሊዝ ኪራይ ባለይዞታነትን መስረት በማደረግ ንብረቱን ባለበት ሁኔታ የመተካት አሰራርን እንደ መሰረታዊ ለሁሉም ከይዞታቸው እንዲለቁ የተወሰነባቸው ሰዎች የንብረት ካሳ ማስግኛ መብት በመውሰድ ሌሎች ተጨማሪ ክፍያዎች እንደየ ሁኔታው የሚወሰኑ በርካታ የካሳ አከፋፈል ስርዓቶችን (Compensation Schems) ያካተተ ህግ ነው፡፡ ይህም በደንብ ቁጥር 135/1999 ላይ በዝርዝር የምናገኘው ነው::
2.2 ቤቱ በመነሳቱ ምክንያት የተገነቡ የአገልግሎት መስመሮችን ለማፍረስ ለማንሳት መልሶ ለመገንባት፣ ለመትከልና ለማገናኘት የሚያስፈልጉትን ወጭዎች ግምት ይጨምራል::
4.ቤቱ የሚፈርሰው በከፊል ሲሆንና የቤቱ ባለቤት በቀሪው ቦታ ላይ ለመቆየት ከመረጠ ለፈረሰው የቤት አካል ብቻ ተሰልቶ ካሳ ይከፈለዋል፡፡ ሆኖም የቤቱ ባለቤት በቀሪው የቤቱ አካል የመቆየት ምርጫ አግባብ ባለው የከተማው ፕላን ተቀባይነት ያለው መሆን አለበት፡፡
የአጥር ካሳ የሚሰላው ከሚፈርሰው አጥር ጋር በዓይነቱ ተመጣጣኝ የሆነ አጥር ለመስራት የሚያሰፈልገውን የወቅቱን የካሬ ሜትር ወይም የነጠላ ዋጋ በማውጣት ይሆናል፡፡
1. የሰብል ካሳ የሚሰላው ሰብሉ ለመሰብሰብ ደርሶ ቢሆን ኖሮ ሊሰጥ የሚችለውን ምርት መጠንና ምርቱ ሊያወጣ ይችል የነበረውን የአካባቢውን የወቅቱ የገበያ ዋጋ መሰረት በማድረግ ይሆናል፡፡
2. ሰብሉ ለመሰብሰብ የደረሰ ከሆነ ባለንብረቱ በካሳ ክፍያ ፋንታ በአዋጁ አንቀጽ 4 መሰረት በተሰጠው የጊዜ ገደብ ውስጥ ማለትም በ90 ቀን ውስጥ ሰብሉን ሰብስቦ መውሰድ ይችላል፡፡
2. ቋሚ ተክሉ ፍሬ ለመስጠት የጀመረ ከሆነ ካሳው የሚሰላው ተክሉ በአንድ ዓመት የሚያስገኘውን ምርት በወቅቱ የአካባቢውን የገበያ ዋጋ በማባዛት እንዲሁም የመሬት ቋሚ ማሻሻያ ወጪን በመደመር ይሆናል፡፡
በገጠር መሬት ላይ ለተደረገ ቋሚ ማሻሻያ ካሳ የሚተመነው ለምንጣሮ፣ ለድልደላና እርከን ለመስራት እንዲሁም ውኃ ለመከተርና ለሌሎች የግብርና መሰረተ ልማት የወጡትን የመሳሪያ፣ የጉልበትና የዕቃዎች የወቅቱ ዋጋ በማስላት ይሆናል፡፡
ተዛውሮ ለሚተከል ንብረት የሚከፈለው ካሳ ለንብረቱ ማንሻ፣ ማዛወርያና መልሶ መትከያ የሚያስፈልጉ የባለሙያ፣ የማቴሪያልና የማጓጓዣ ወጭዎችን ግምት በወቅቱ የገበያ ዋጋ መሠረት በማስላት ይሆናል፡፡
1. ለመካነ መቃብር ስለሚከፈል ካሳ መካነ መቃብሩን ለማንሳት፣ ተለዋጭ ማረፊያ ቦታ ለማዘጋጀት፣ አፅሙን ለማዘዋወርና ለማሳረፍ እንዲሁም ከዚሁ ጋር ተያይዞ ለሚደረግ ሃይማኖታዊና ባህላዊ ስርዓት ማስፈጸሚያ የሚያስፈልጉት ወጪዎች ያጠቃልላል፡፡
ለህዝብ ጥቅም ሲባል ይዞታውን እንዲለቅ ለተደረገ የከተማ ነዋሪ የሚሰጠውን ምትክ ቦታ በአዋጁ አንቀጽ 14 (2) መሰረት ክልሎች በሚያወጡት መመሪያ መሰረት ይወሰናል፡፡
ለ. ከቋሚ ተክሉ የሚገኘውን አማካይ ዓመታዊ ገቢ ተክሉ የደረሰበት የዕድገት ደረጃ ለማድረስ በሚወስደው ዓመታት ቁጥር ተባዝቶ የሚገኘውን መጠን የሚያህል፣ የመፈናቀያ ካሣ ይከፈላል፡፡
2. እንዲለቀቅ የተደረገ የሰብል ወይም የቋሚ ተክል መሬትን በተመለከተ በዚህ ደንብ አንቀጽ 15 መሰረት ምትክ መሬት መስጠት ካልተቻለ የሚከፈለው የመፈናቀያ ካሳ ሰብሉ ወይም ተክሉ ያስገኘው አማካይ ዓመታዊ ገቢ በ10 ተባዝቶ የሚገኘው መጠን ይሆናል፡፡
ሐ. ሰብሉ ወይንም ተክሉ ዓመታዊ ገቢ መስጠት ያልጀመረ ከሆነ በአካባቢው ባለው ተመሳሳይ የይዞታ መጠን ከተመሳሳይ ሰብል ወይም ቋሚ ተክል በአምስት ዓመታት በሚገኝ ገቢ ላይ፣ ተመስርቶ ይሆናል፡፡
1. እንዲለቀቅ የተደረገ የጥብቅ ሳር ወይም የግጦሽ መሬትን በተመለከተ በዚህ ደንብ አንቀጽ 15 መሰረት ምትክ መሬት የተሰጠ ከሆነ፣ ከጥብቅ ሳሩ ወይም የግጦሽ መሬቱ የተገኘውን አማካይ አመታዊ ገቢ የሚያህል የመፈናቀያ ካሳ ይከፈላል፡፡
2. እንዲለቀቅ የተደረገ የጥብቅ ሳር ወይም የግጦሽ መሬትን በተመለከተ በዚህ ደንብ አንቀጽ 15 መሰረት ምትክ መሬት መስጠት ካልተቻለ የሚከፈለው የመፈናቀያ ካሳ ጥብቅ ሳሩ ወይም የግጦሸ መሬት ያስገኘው አማካይ ዓመታዊ ገቢ በ10 ተባዝቶ የሚገኘው መጠን ይሆናል፡፡
የገጠር መሬት እንዲለቀቅ የተደረገው ለተወሰነ ጊዜ ከሆነ የመፈናቀያ ካሳው ስሌት ማባዣ መሬት እስኪመለስ ድረስ ያሉት ዓመታት ቁጥር ይሆናል፡፡ ሆኖም በዚህ መንገድ ተሰልቶ የሚገኘው ካሳ በዚህ ደንብ አንቀጽ 16 ወይም 17 መሠረት ከሚከፈለው መጠን መብለጥ የለበትም፡፡ እስካሁን ካሳ የሚከፈልበትን ስርዓትና የምንጠቀምበትን ቀመር እያየን መጥተናል ይህ ማለት ግን ሁሌ ካሳ ይከፈላል ማለት አይደለም ለምሳሌ በአዋጁ መሰረት መሬቱ የሚለቀቅ ስለመሆኑ የተሰጠው ውሳኔ ለባለይዞታው ከደረሰ በኋላ ለተሰራ ወይም ለተሻሻለ ቤት: ለተዘራ ሰብል ለተተከለ ቋሚ ተክል ወይም በመሬት ላይ ለተደረገ ቋሚ ማሻሻያ ካሳ አይከፈልም:: ስለዚህ በህገ መንግስቱ የተረጋገገጠው ቅድሚያ ካሳ የማግኘት መብት ቀጥሎ በወጣ አዋጅና ደንብ በዝርዝር እንዴት መፈፀም እንዳለበት ከፍ ብሎ ባየነው መልኩ የተደነገገ ቢሆንም ህግ ከሚፈቅደው ውጭ በመሆን ማለትም ለህዝብ ጥቅም ሲባል ከቦታው እንደሚለቅ እየተነገረው በዚህ መሬት ላይ ለሚያፈራው ንብረት ካሳ የማይከፈልበት መሆኑን ከግምት ውስጥ ማስገባት የግድ ይላል ምክንያቱም እንደዚህ ባለ ሁኔታ ለተገኘ ንብረት ካሳ መክፈል ማለት ከህግ ልእልና (rule of law) መርህ ጋር የሚፃረር ስራን መስራት ነው የሚሆነው :: ስለዚህ አሁን ባለው ህገ-መንግስታዊ ስርዓት ለህዝብ ጥቅም ሲባል ከቦታው የሚፈናቀል የገጠርም ሆነ የከተማ ነዋሪ ካሳ የማግኘት መብት በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህግ-መንግስት የተረጋገጠ መብት ሲሆን ዝርዝር አፈፃፀሙ የህግ-መንግስቱን መርህ ተከትለው በወጡ አዋጅ ቁጥር 555/97 እና ደንብ ቁጥር 135/99 ተደንግጎ የምናገኘው የዜጎች መብት ነው::
“ . . . ቅድስና ለእግዚአብሔር . . .”:- ሰው እንጂ፣ ለተለየ ዓላማው ካልሆነ በቀር፣ እግዚአብሔር ጨርሶም ባልተቀደሰ ነገር ግን በተዋበ ነገር አይገለገልም በመጋቢ አበበ ብርሃኑ - Holiness to the Lord by Pastor Abebe Birhanu
“ . . . ቅድስና ለእግዚአብሔር . . .”:- ሰው እንጂ፣ ለተለየ ዓላማው ካልሆነ በቀር፣ እግዚአብሔር ጨርሶም ባልተቀደሰ ነገር ግን በተዋበ ነገር አይገለገልም በመጋቢ አበበ ብርሃኑ – Holiness to the Lord by Pastor Abebe Birhanu
ኣብ ትግራይ ብሰራዊት ፈደራልን፣ ሰራዊት ኤርትራን ተፈጺሙ ዝበሃል ዘሎ ገበናት ብናጻ ኣካል መርመራ ክካየድ፣ ህዩማን ራይትስ ዎች ጸዊዑ። እቲ ኣህጉራዊ ትካል ነዚ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊ ህዝቢ ነባሪ ከተማ ኣኽሱም ተፈጺሙ ዝበሎ ገበናት ክጻረ [...]
Radio Erena: 07 March 2021 ሱዳን ብፈደራላዊ ስርዓት ዝመሓደር መንግስቲ ከተቕውም ምዃና ኣፍሊጣ። ኣቦ ወንበር መሰጋገሪ ቆንስል’ታ ሃገር ዓብደል ፈታሕ ኣል-ቡርሃን ብ4 መጋቢት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ፈደራላዊ መንግስቲ [...]
ወንድሞች እንደ ታማኝ የክርስቶስ ባሪያ ወንጌሉን ለማድረስ የእነርሱ መንፈሳዊ ሚና በቤት፤ በቤተክርስቲያን እና በማህበረሰብ ውስጥ ምን እንደሆነ መጠቆም ነው። በተጨማሪም የእምነት አቋም ልዩነት፤ የቀለም እና የዘር ልዩነትን በማፍረሰ አንድ የክርስቶስ አካል መገንባት የአገልግሎታችን አላማ ነው።
በተሻለ መልኩ የሰበታ ከተማ ብልጫ የታየበት የመጀመሪያ ግማሽ የኳስ ቅብብሎች የበዙበት ነበር። ላውረንስ ለሜንሳህ በጭንቅላቱ ገጭቶ በአግባቡ ባለማቀበሉ ፉአድ አገባው ሲባል ሜንሳ ያደናበት አስቆጪ አጋጣሚ ነበረች።
መጠነኛ ብልጫቸውን የተጠቀሙት ሰበታዎች ቡልቻ ሹራ ላይ በተሰራው ጥፋት የተገኘችውን የቅጣት ምት ፉአድ ፈረጃ አሻምቶ ቋሚው ለትማ ስትመለስ ያገኛት አለማየሁ ሙለታ በሚገባ ተጠቅሞ ባስቆጠራት ግብ መሪ ሆነዋል።
በሁለተኛው አጋማሽ አቻ ለመሆን የጣሩት ሀዋሳ ከነማዎች ሲያገኟቸው ከነበሩት የማእዘን ምት በመጠቀም። ከማእዘን የተሻማውን ኳስ መስፍን ታፈሰ በግንባሩ ገጭቶ ባስቆጠራት ግብ አቻ ለመሆን ችለዋል።
ያልተቀናጀው የሀይቆች የተከላካይ ስፍራ ዋጋ ከማስከፈል አላዳናቸውም አስራ ስድስት ከሀምሳ ቡልቻ ሹራ ላይ በተሰራው ጥፋት የተገኘችውን የፍፁም ቅጣት ምት በሚገባ በመጠቀም ዳዊት እስጢፋኖስ በድጋሚ ሰበታን መሪ አድርጓል።
ከመሀል ሜዳ መሬት ለመሬት የተላከችውን ኳስ የሰበታ ተጫዋቾች ሳይደርሱባት ቀድሞ ለማስጣል ሰሆህ ሜንሳህ ከግብ ክልሉ ወጥቶ ሸርተቴ በመውረድ ኳሷን ለማራቅ ሲሞክር በቅርብ ርቀት የነበረው ፉአድ ፈረጃ አግንቶ በረጅሙ ለግቶ ግቧን በማስቆጠር ልዩነቱን ከፍ አድርጓል።
….በዚህ የትግል ግለት ውስጥ የተወለደው የኦሮሚያ ሚዲያ ኔት ወርክ ትግሉን የመምራት፣ መረጃ የማቀብል፣ መረጃ የማሰራጨት ስራውን አጠነከረ። እነ ጁሃር መሐመድም በዚህ ታሪካዊ ወቅት ለተነሳው ህዝባዊ አመጽ የባለቤትነቱን መሪ ጨበጡ። የኦሮሞ ልሂቃን በአዲስ ሃይል የሚዲያ ዘመቻውን ተቀላቀሉ። ትግሉ ፍሞ ስለነበር የሽግግር ቻርተር እስከማርቀቅ ደረሱ። የውጩን የፖለቲካ ትግል እመራዋለሁ የሚለውን ግንቦት ሰባትን ወግድ ብለው በራሳቸው ሃይል ተጽዕኖ ፈጣሪ መሆናቸውን አወጁ። ከአማራው ትግል ጋር ለቀናት ተሳስሞ የነበረውን አግባብም አምክነው በራሳቸው የነጻ አውጪ ጀልባ ላይ ሆነው መቅዘፍ ያዙ….
አይኑን ለመታከም የሄደ አንድ ሰው የተለያየ መነጽር እየተደረገለት ይታየው እንደሆን ሲጠየቅ መልሱ ” አይታይም” የሚል ብቻ ነበር። በጣም በርካታ መነጽር ተከመረ። የሚሆነው ግን ሊገኝለት አልቻለም። በመጨረሻም ሃኪሙ ” ላንተ የሚሆን ህክምናና መነጽር እኛ ዘንድ የለም” ሲል አሰናበተው። አሁን አሁን ማንም ሆነ ማን ሻዕቢያ ዘንድ የሚወተፉ ሁሉ ይህንን ሰው ይመስሉኛል።
ከአንድ የኦነግ ከፍተኛ ሰው ከባልደረባዬ / ስሙን ያልጠቀስኩት ምን አልባት ደስ ካላለው ብዬ ነው/ ጋር ሆነን የመወያየት እድል አጋጥሞኝ እንደነበር አስታውሳለሁ። በወቅቱ ካነሳንላቸው ጉዳዮች መካከል አንዱና የዛሬው ጽሁፌ መነሻ በኤርትራ እና በኦነግ መካከል ያለውን ግንኙነት የተመለከተ ነበር። ግንኙነቱም ገና በሽግግሩ ጊዜ ሻዕቢያ ኦነግን ስለመሸጡ ነበር።
ጥያቄው ገና ሲነሳ ” ይብራራልኝ” ሲሉ ነበር ጥያቄውን በጥያቄ የመለሱት። ነገሩን አያውቁትም ከሚል ሳይሆን፣ የማብራራት ግዴታ ስላለብን የሚያውቁትን ጉዳይ አስረጂ ሆን። እናም መልሳቸው ” እንደዛ ነው ፤ ግን የራሳችንም ችግር ነበረበት …” ብለው አለፉት። ማየት የተሳነው ሰውዬ እንዳደረገው
እንዲፍረከረክ የተደረገውን የቀድሞ የኢትዮጵያ የመከላከያ ሃይል እና እንደ ባዕድ ሃይል እንዲበተን የተፈረደበትን ሰራዊት ከስር ከስር እያሰባሰበ ሃይሉን ያፈረጠመው ኦነግ “የፖለቲካ ተኩላነት” ጎድሎት እንጂ ህወሃትን በወራት ጊዜ ውስጥ ማንበርከክ የሚችልበት አጋጣሚና አቅም እንደነበረው የሚካድ አልነበረም። አንዛኛውን ኦሮሚያን የሚያስተዳድረው ኦነግ ስለነበር ያሻውን አዋጅ አውጆ ከሽግግሩ ራሱን በማግለል ፍላጎቱን የማሳካት እድሉን እንዳበላሸ ብዙዎች ይስማማሉ።
እውነታው ይህ ሆኖ ሳለ ህወሃት እድሜ ለመግዛትና የመንግስትነት መዋቅሩን አስተካክሎ እስኪተክል በተለያዩ የቅድመ ድርድሮች ኦነግን እያስጋለበ ውስጥ ውስጡ ከረከረው። ባደረገውም ሆነ ባላደረግው እየከሰሰ ከህዝብ ጋር አጣላው። ሃጢያቱን እያገዘፈ ሚዲያ ላይ ያነጥፈው ያዘ። በፈጠራና በተቀነባበር ድራማና የወንጀል ትዕይንት አሳደፈው። ይህ ሁሉ ሲሆን መልኩንና አካሄዱን መርምሮ ፖለቲካዊ አክሮባት ከመጫወት ይልቅ አንቀላፋ። በስተመጨረሻ የተደገሰለትን ድግስ እንዲታደም ሻዕቢያ የግብዣ ካርድ ላከለት። ተቀበለና የግብዣውን ምንነትና ዓይነት ሳይረዳ ተነከረበት። ከዛ ብሁዋላ ኦነግ ታሪክ ሆነ። ልክ እንደ ዛሬው!! ዛሬ እንደደረሰበት ተበታትኖ እንደ ስፖርት ክለብ ቁጥር 1፣ 2፣ 3፣ 4፣ 5… ሆኖ ተበላለተ።
በወቅቱ የነበረው ግብዣ በሻዕቢያ አደራዳሪነት ኢህአዴግም ሆነ ኦነግ ሰራዊታቸውን ወደ ወታደራዊ ማሰልጠኛዎ ማስገባት ነበር። ሰራዊቶቻቸውን ወደ ማሰልጠኛ አስገብተው መደራደር። ይህንን ሃላፊነት ኢሳያስ አፉወርቅ እንደሚወጡ ቃል ገቡ። የኦነግ አመራሮች ያፈረጠሙትን ሃይላቸውን አሰባስበው ወደ ማሰለጠኛ ማእከል አስገቡ። ኢህአዴግም ሃይሉን እንዳስገባ ተነገረ። በዚህ አፍዝ አደንግዝ ስምምነት መሰረት የኦነግ ሰራዊት በፈቃደኛነት እጅ የመስጠት ያህል እየተግተለተለ ካምፕ ገባ። በዛው በስልት ተከበበና የያዘውን ብረት ገቢ አደረገ። ከዛ ሰራዊቱ የበሬ መገዣ እየተሰጠው ወደ እርሻው ቢመለስ እንደሚያዋጣው ተሰብኮ ባዶ እጁን ወደ ቅዬው በየደረጃው ተመለሰ። በዛው የፈረጠመው የኦነግ ሃይል ሟሟ። ከዛ በሁዋላ የሚፈራ አለነበረምና ” ዘወር በል” ተባለ። አለቀ!!
እንደ ፊኛ የሟሸሸው ኦነግ በስልት ተፈታቶ ከወላለቀ በሁዋላ / እዚህ ላይ የኦነግን ሃይል ለማሳነስ ሳይሆን ሂደቱን በስዕላዊ መልኩ ለመግለጽ ታስቦ ነው፤ ኦነግ ማገገም የሚችልባቸው በርካታ አጋጣሚዎችም እንደነበሩ የሚካድም አይደለም / እንደ ምናምንቴ ተግፈቶ ካገር ወጣ። እምብርቱ ላይ ሆኖ ያጣውን ድል በኤርትራ በኩል ዞሮ ለመቀበል ወስኖ የኢሳያስ ብብትና መዳፍ ስር ገባ። ከሂደትና ከስህተቱ ያለተማረው ኦነግ ኤርትራ ገብቶ የእገሌ፣ የእገሌ እየተባለ ክንፍና ቅርጹን ሲያሰፋ ከመመልከት ውጪ ትግሉ ውሃ የፈሰሰበት ሆነ።
እዛ የነበሩ እንደሚመሰክሩት የኦነግ ሰራዊት ኤርትራ ላይ ሆኖ እንኳን ተዋግቶ ኦሮሚያን ነጻ ሊያወጣ ለራሱም በግዞት የተያዘ መሆኑንን ነው። ለዚህም ይመስላል ኤርትራ ላይ የሚደረገው የትግል ዝግጅት አያዋጣም የሚሉ ሃይሎች ተነሱ። ትግሉ በኦሮሚያ ሜዳ ላይ አገር ቤት ሊሆን እንደሚገባው በማመን የተነሱት ሃይሎች ትኩረታቸውን አገር ቤት አድርገው በአጭር ጊዜ ያለውን መንግስት ናጡት። መናጥ ባቻ ሳይሆን አራዱት።
በዚህ የትግል ግለት ውስጥ የተወለደው የኦሮሚያ ሚዲያ ኔት ወርክ ትግሉን የመምራት፣ መረጃ የማቀብል፣ መረጃ የማሰራጨት ስራውን አጠነከረ። እነ ጁሃር መሐመድም በዚህ ታሪካዊ ወቅት ለተነሳው ህዝባዊ አመጽ የባለቤትነቱን መሪ ጨበጡ። የኦሮሞ ልሂቃን በአዲስ ሃይል የሚዲያ ዘመቻውን ተቀላቀሉ። ትግሉ ፍሞ ስለነበር የሽግግር ቻርተር እስከማርቀቅ ደረሱ። የውጩን የፖለቲካ ትግል እመራዋለሁ የሚለውን ግንቦት ሰባትን ወግድ ብለው በራሳቸው ሃይል ተጽዕኖ ፈጣሪ መሆናቸውን አወጁ። ከአማራው ትግል ጋር ለቀናት ተሳስሞ የነበረውን አግባብም አምክነው በራሳቸው የነጻ አውጪ ጀልባ ላይ ሆነው መቅዘፍ ያዙ። ከዛም በጥይት፣ በእስር፣ በዱላና በአስቸኳይ አዋጅ የፋመው ትግል ጋብ እንዲል ተደረገ። የከዳውን የኦህዴድ አመራርም ሙሉ በሙሉ ጠራርገው አበጠሩት። ኢህአዴጎች ያዋጣናል የሚሉትን ካደረጉ በሁዋላ ኦሮሚያን የኢኮኖሚ አብዮት እንደሚያናውጣት አበሰሩ… ብዙ ተባለ!!
የእነ ጁሃር ትግል አድጎ አንድ ደረጃ ይደርሳል ሲባል ዞሮ አስመራ ተገኘ። የሚገርመው አስመራ መገኘቱ ሳይሆን እንደሚዲያ የኦሮሚያ ሚዲያ ኔት ዎርክ ሁለት ጠያቂዎች ኢሳያስ አፉወርቂ ቤት የሄዱበት ምክንያትና ያነሱዋቸው ጉዳዮች ናቸው።
መድረኩ ሆን ተብሎ የተመቻቸ ቢሆንም አንድ ራሱን ” ሚዲያ ” ብሎ የሚጠራ ክፍል፣ በዛ ሚዲያ በሚባለው ክፍል ውስጥ ወሬና መረጃ አቀብላለሁ የሚሉ ሰዎች አስመራ ድረስ ሲሄዱ ቢያንስ ጠረጴዛ ላይ ያሉትን ጉዳዮች አለማንሳታቸው መስቂያ ያደርጋቸዋል። ሻዕቢያ የኦሮሞ ልጆችን በግዞት ይዞ የቀን ሰራተኛ አድርጓቸዋል፤ የመወጣትና የመግባት ነጻነት የላቸውም፤ የቀን ሰራተኛ አድርጎ ስንዴ እየሰፈረ ይበዘብዛቸዋል፤ በቂ ህክምናና ክብካቤ ባይኖርም ትግሉ ከሁለት አስር ዓመት በላይ ባለበት የረገጠበት ምክንያት ምንድን ነው? የሚሉትና ተመሳሳይ ጥያቄዎች በያንዳንዱ ኦሮሞ ልብና ጠረጴዛ ላይ ያሉ ያደባባይ ምላሽ የሚፈለጉ ጉዳዮች እንደሆኑ የሚካድ አይደለም።
ከዚህ ውጪ ስድ ንባብ እያነበቡ፣ እየተቁለጨለጩና እየሰገዱ ቅዠት ለቅሞ ለመምጣት እዛ ድረስ መሄዱ በራሱ አስፈላጊ መስሎም አይታየኝም። እንደውም እዛ በባርነት በተያዙት የኦሮሞ ልጆች ህይወትና መከራ ከመቀልድ የዘለለ ትርጉምም ሊሰጠው አይችልም።
“ሻዕቢያ የኦሮሞን ትግል፣ ወይም የመላው ኢትዮጵያዊያንን ትግል ለመደገፍ ቁርጥ ፍላጎት ቢኖረው ኖሮ ትግሉ በፋመብት ወቅት ሁለት ብርጌድ ሰራዊት በሰሜኑ የአገሪቱ ክፍል ቢልክ፣ በቀናት ውስጥ በመቶ ሺህ የሚቆጠሩ የነጻነት ተዋጊዎችን ማፍራትና ትግሉን በድል ማጠናቀቅ በትቻለ ነበር” ሲሉ አስተያየት የሰጡ ክፍሎች ያቀረቡትን ትንተና መከታተሉ እዚህ ላይ አስፈላጊ ሆኖ ይታየኛል።
እነ ዶ/ር ብርሃኑ ነጋና ኤፍሬም ማዴቦ “በረሃ ወርደናል” ብለው በድርሰትና የፍቅር ደብዳቤ ይዘት ባለው መጣጥፍ የትግሉን የድል ሳንዱች ሲያስገመጡን ያዘነው ሳያነሰን ዛሬ የኦሮሞ አዲሱ ትውልድ ተመልሶ በዳውድ ኢብሳ ጫማ ውስጥ መቀርቀሩ ያሳፍራል። ብዙዎች ገና ዱሮ እንዳሉት ሻዕቢያ ኢትዮጵያ ውስጥ የሚደረገውን ትግል የመርዳት ቁርጥ ሃሳብ የለውም። ይልቁኑም መደራደሪያ በማድረግ የዓላማው ማስፈጸሚያ ማድረግ እንጂ!! ለኦሮሞ ከአማራና በደም ከተሳሰራቸው ወገኖች ይልቅ ሻእቢያ እንዴትና በምን መስፈርት ቅርብ ሊሆን እንደሚችል ለዚህ ጸሃፊ ግልጽ አይደለም። ሊሆንለትም አይችልም።
የቀድሞው የኢትዮጵያ መከላከያ ሃይል ” ጦርነቱ ቆሟል” ተብሎ በግፍ መሳሪያውን እንዲፈታ ሲደረግ በገፍ በጅምላ የተጨፈጨፉት ወገኖች ደም ይጮሃል። እዚህ የደም ጎርፍ ውስጥ የኦሮሞ ልጆችም ነብስ አለ። እናም የእነሱም ደም ይጮሃል። ዛሬ ሻዕቢያ ደጅ እየሄዱም ሆነ ሄደው የሚያላዝኑና የትም ለማይደርሰው ትግል የሚያፈነደዱ “ጋዜጠኞች” ራሳቸውን ቢመረምሩ ደግ ይሆናል ብዬ አምናለሁ። እውነቱን እየካዱ ኢሳያስ ለኢትዮጵያ አሳቢና ተቆርቋሪ እየተደረጉ የሚሰበኩ ስብከቶች ሁሉ መርዝ የመጋት ያህል እንደሆነ መረዳት ግድ ነው።
አሁን ፖለቲካው ውስጥ የሚገላበጡት የ ” ተራራውን አንቀጥቃጭ፣ ያ – ትውልድ” የሚባሉት የሚከስሙበት የተፈጥሮ ዘመን በጫፍ ነው። ህወሃት እንደሚመኘው ሳይሆን ከጥላቻ ወጥተው የሚነጋገሩ ትውልዶች በደጅ ቆመዋል። አንድ የኢህአዴግ ከፍተኛ ባለስልጣን ” የምንፈራው ይህ ከደጅ ያለውን መጪ ትውልድ ነው” እንዳሉት!! ለውጥ ያለውም እንዚህ ዘንድ እንጂ ከሌላ አካል አይሆንም። ይህን እውነት የምናይበት ጊዜ ቅርብ ነው። ህልመኛ አይደለሁም። ከውጭ ካለው ይልቅ ከውስጥ ያለው የማናጋት ሃይል እንዳለው አንካካድምና ሁላችንም እንመን። ሚዲያዎችም ቢያንስ ራሳቸውን ከቆሙና መረጃ የማስተላለፉን ስራ በወጉ ከቀጥሉ ከበቂ በላይ እንደሆነ ይሰማኛል። በዚህ እሳቤ ሁሉንም ሚዲያዎች ለመርዳት እሞክራለሁ። ቢቻል ቢሸለሙና ቢበረታቱ ይበልጥ ነጻ እየሆኑ የውስጡን ድማሚት ያፋፉታል፣ በየስርቻው ያለውም ውዝግብ ይቆማል የሚል የጸና እምነት አለኝ። በቀጣይ ስለሚዲያ የሚሰማኝን እላለሁ። ለዛሬው ግን እንደ አይን በሽተኛው ሰውዬ ከመሆን ይሰውረን። አለያ ልክ ሃህኪሙ ሰውየውን እንዳባረረው ህዝብ ቀይ ካርድ ይሰጣል። የዛኔ ይግባኝ የለም!!
ስመ ጥር የሆነችው የኢ/ኦ/ተ/ቤ/ክ ቀዳማዊትና ጥንታዊት፣ ሰማዊትና ሐዋርዊት፣ ብሔራዊትና ሉዐአላዊት፣ የሥልጣኔና የሥነ ምግባር ምንጭ ፣ የሕግና ሥነ ሥርዓት አውጭ፣ የተቀደሰ ባህልና ሥነ ጽሁፍ ባለቤት፣ የኪነ ጥበብና ተግባረ ዕድ፣ የታሪክና ቅርስ ባለቤት ሆና ለውዲቱ እናት ሀገራችን ጠብቃ አውርሳለች፡፡ስለሆነም የታሪክ አደራ ያለባቸው የዘመኑ ወጣቶች ተተኪዎችን ለማፍራት የአባቶቻቸውን አደራ እየተወጡ ይገኛሉ፡፡
በመሆኑም በ1930ዎቹ የአዲስ አበባ ሰንበት ት/ቤት ወጣቶች ከአባቶቻቸው የወረሱትን አሰራር ተከትለው በተለያዩ ማህበራት ስም ሲደራጁ የነበራቸው ዋና ዓላማ ትውልዱን አቀራርቦ አንድ ወጥ የሆነ ትውልድ ለመፍጠር ነበር፡፡ ይህን የመሰለ ትውልድ ለማምጣት ሰንበት ት/ቤቶች ባለፉት ዓመታት በአባቶቻቸው ሥር በመታዘዝ፣ ከሀገረ ስብከቱ መመሪያን በመቀበል፣ በሙሉ ዕውቀታቸው፣ ገንዘባቸውና ጊዜቸው መሰዋዕት ከፍሏል እየከፈሉም ይገናሉ በዚህ ተጋድሏቸው ምክንያትም ከመካከለኛው መ.ክ.ዘ በኋላ ቀዝቅዞ የነበረውን የሰብካተ ወንጌል መርሐ ግብር እንቀሳቅሰዋል፣ የቤተ ክርስቲያን ትምህርት ዘመናዊ በሆነ የትምህርት አሰጣጥ መንገድ ለወጣቱ ትውልድ እንዲዳረስ አደርገዋል፣ ልዩ ልዩ የትምህርት መጻህፍትን በማዘጋጀት ፣ ወጣቱ ትውልድ በዝማሬ እና ሰብከተ ወንጌል አገልግሎት እንዲሳተፍ አድርገዋል በማድረግ ላይም ይገናሉ፡፡ ኮርሶችን፣ ሴሚናሮችን ሥልጠናዎችን፣ ጉዞዎችን በማዘጋጀት ምእመናን ትምህርተ ቤተ ክርስቲንን ምቹ በሆነ መንገድ እንዲያገኙ አድርገዋል በማድረግ ላይም ይገኛሉ፡፡
ከዚህ መንፈሳዊ አገልግሎት ጎን ለጎን በቤተ ክርስቲያኒቱ በሀገረ ስብከቱ ስር በሚተዳደሩ ገዳማትና አድባራት በሚደረገው ሁሉንተናዊ የልማት እንቅስቃሴ በግንባር ቀደም ከሚጠቀሱ አንዱ አካል ወጣቶች ናቸው፡፡ በአጠቃላይ በአስፈለገው መንገድ ሁሉ በመላላክ፣ በመዝሙር፣ በሥነጽሁፍ፣ በድራማ፣ በግጥም፣ ልጆችን በማስተማርና ስብከተ ወንጌልን በሚስፋፋት ፣ የቅጽረ ቤ/ክ ጽዳት በማጽዳት፣ የቤተክርስቲንን አልባሳት በማጠብ፣ ንጣፎችን በማንጠፍና በመጎዝጎዝ፣ ሥነ ሥርዓትን በማስከበር ፣ ነዳያን በመርዳት፣ አጽረራ ቤ/ክ በመካላከል ሥራ ዘብ በመቆም በማናቸውም የቅድስት ቤተ ክርስቲያን የልማት ሥራ አጋዥ በመሆን በዐፀዱ ተከላና እንክብካቤ፣በዘመናዊ የጽህፈትና ሒሳብ ሥራ ፣እንዲሆም በተግባረ እዱና በኪነ ጥበቡ ሥራ በጥበበ እዱ፣ ሥዕሉ፣ የስፌትና ጥልፍ ሥራ በመሥራት ለቤተ ክርስቲኒቱ የገቢ ምንጭ በመፍጠር ወጣቱ/ ሰንበት ት/ቤቱ ከፍተኛ ሚና በመጫወት ላይ ይገኛል፡፡
ምንም እንኳን በሁሉም ትላልቅ ገዳማትና አድባራት ሰ/ት ቤቶች አገልግሎቱ አዘውትሮ የሚሰጥና የተለመደ ቢሆንም ለምሳሌ ያህል የመ/ቅ/ሥ/ካቴድራል እና የምስካዬ ሕዙናን ተምሮ ማስተማር ሰንበት ት/ቤቶች ለህብረተሰቡ የሚሰጡትን አገልግሎቶች ብንመለከት፡-
በአጠቃላይ እነዚህ ሰንበት ት/ቤቶች ለኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤ/ክ ወጣቶች እንቅስቃሴ በትምህርትም ሆነ በሥራ መስክ ግባር ቀደም ተጠቃሽ ናቸው፡፡ ስለሆነም ሰንበት ት/ቤቶቹ ብዙ ገጽታ ያላቸው አዳዲስ መርሐ ግብሮች በማውጣትና ተግባራዊ በማድረግ ለቤተክርስቲያኗ እና ለሀገሪቱ በሞራ የተገነባ አስተማማኝ ተከታይ ትውልድ እንዲኖራት የበኩላቸውን ድርሻ አበርክተዋል፣ በማበርከት ላይም ይገኛሉ፡፡
መንግስትና ኦነግ ከዛሬ ጀምሮ ተኩስ በማቆም የኦነግ ሰራዊት በጥቂት ቀናት ወደ ካምፕ እንዲገባ ውሳኔ አሳለፉ!!! (የኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት) | EthioReference >
በዛሬው እለት በተዘጋጀው የእርቅ ስነ ስርዓት ላይ የኦሮሚያ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስትና የኦነግ ከፍተኛ አመራሮች፣ አባ ገዳዎች፣ ሀደ ሲቄዎች፣ የሀገር ሽማግሌዎች፣ የዩኒቨርሲቲ መምህራን፣ ወጣቶች፣ የፖለቲካ ፓርቲ ተወካዮች እና የአምቦ ከተማና አካባቢው ነዋሪዎች ተገኝተዋል።
ዝርዝር ስምምነቱንም የቴክኒክ ኮሚቴውን በመወከል የፖለቲካ ተንታኝ እና አክቲቪስት አቶ ጀዋር መሃመድ ያቀረቡ ሲሆን፥ ሁለቱንም አካላት በማነጋገር በዝርዝር ውሳኔው ላይ መደረሱን አስታውቀዋል።
የኦሮሞ ነፃነት ግንባር ሰራዊት ካለበት ቦታ በሙሉ ትጥቅ ፈትቶ ወደ ካምፕ እንዲገባ መወሱን እና ይህም ከበቂ ጥበቃ ጋር በክብር አቀባበል ወደ ካምፕ እንዲገቡ እንዲደረግ መወሰኑንም ገልፀዋል።
ሰራዊቱን ወደ ካምፕ የማስገባት ስራም በ20 ቀን ውስጥ መጠናቀቅ እንዳለበት ተወስኗል ያሉት አቶ ጃዋር፥ ከእዚህም ውስጥ 10 ቀናት ዝግጅት የሚደረግበት፤ ቀሪው 10 ቀናት ደግሞ ሰራዊቱ ወደ ካምፕ የሚገባበት ነው ብለዋል።
ወደ ካምፕ የማስገባት ሂደቱም በሶስት ደረጃዎች ተከፋፍሎ ይካሄዳል ያሉ ሲሆን፥ በዚህም የመጀመሪያም ወደ ወረዳ ከተሞች እንዲሰባሰቡ፣ በመቀጠል ወደ ተዘጋጀላቸው ካምፕ እንዲገቡ ማድረግ በመጨረሻም የሚመለከታቸው አካላት በተገኙበት አቀባበል ማድረግ መሆኑን አስታውቀዋል።
በዚህ ወቅት ትጥቅ ይዞ መንቀሳቀስ ፈፅሞ የተከለከለ መሆኑን እና ይህን ተላልፎ የተገኘ ማንኛውም አካል ላይ መንግሰት ህግን የማስከበር ስራ እንዲሰራ ተፈቅዶለታል ብለዋል።
የኦነግ ሰራዊት ካምፕ ከገባ በኋላም አጠቃላይ ስልጠና እንዲወስዱ ተደርጎ የመንግስት የፀጥታ አካላት መቀላቀል ለሚፈልጉ እንደሚያሟሉት መስፈርት እንዲቀላቀሉ መወሰኑንም አስታውቀዋል።
በመድረኩ ላይም የኦሮሚያ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት እና የኦሮሞ ነፃነት ግንባር (ኦነግ) በመካከላቸው የተፈጠሩ ችግሮችን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት በሚያስችሉ ጉዳዮች ላይ ተስማምተዋል።
የኢትዮጵያ ፕሬስ ድርጅት ይህን ቢልም ሸገር ኤፍ ኤም 102.1 ላይ የቀረቡትን የኦዴፓ ማእከላዊ ኮሚቴ ጽ/ቤት ሀላፊ ዶ/ር አለሙ ስሜን አነጋግሮ “…አባገዳዎች ሰራዊት መርከብ አይችሉም የኦነግ ንግግር መፍትሄ ለማምጣት ቁርጠኛ አቋም እንደሌለው ያሳያል…” የሚል ምላሽ ማግኘቱን ዘግቧል።
ለኢህአፓ ሰዎች “የድርጅታችሁ ትልቋ የሴት ሰማዕት ማን ናት?” የሚል ጥያቄ ብታቀርቡላቸው “ዳሮ ነጋሽ” የሚል መልስ እንደሚሰጧችሁ ይታወቀኛል፡፡ በርግጥም ወ/ሮ ዳሮ ነጋሽ ገድሏ ሊደነቅ የሚገባው ታላቅ ሴት ነበረች፡፡ የሕወሐት ሰዎች ደግሞ “Martha” ለተሰኘችው ሴት ታጋይ ልዩ ክብር አላቸው፡፡
የኦነግ ሰዎች በበኩላቸው ትልቋ የሴት ሰማዕታቸው “ጁኪ በሬንቶ” መሆኗን ይገልጻሉ፡፡ “ጁኪ” እላይ ከተገለጹት ሰማዕታት የምትለየው የድርጅቱ ከፍተኛ አመራር አባል ሆና ራሷን ለአደጋ በማጋለጧ ነው፡፡ በወቅቱ የኦነግ ማዕከላዊ ኮሚቴ አባል የነበረችው ጁኪ የደርግ ልዩ የኮማንዶ ብርጌድ የድርጅቱ ሊቀመንበር የነበሩትን አቶ ገላሳ ዲልቦን ጨምሮ በርካታ የኦነግ አመራሮችን በቁጥጥር ስር ለማዋል በተቃረበበት ሁኔታ ለሶስት ተከታታይ ቀናት እልህ አስጨራሽ ውጊያ አድርጋ አደጋውን ለመቀልበስ ችላለች (ጁኪ መሪዎቹን ከሀረርጌ ወደ ባሌ ካሻገረች በኋላ ራሷን ገድላለች፤ ደርጎች ግን “ጁኪን እኛ ነን የገደልናት” በማለት በሀረርጌ ክፍለ ሀገር ከፍተኛ ፕሮፓጋንዳ አካሄደዋል)፡፡
በመግቢያዬ ስለጁኪ በሬንቶ የጠቀስኩት “ረጋቱ” የምትባለው ሞገደኛ ሴት በርሷ ገድል ተነሳስታ ወደ ትግል ሜዳ የወጣች በመሆኗ ነው፡፡ በርግጥም ጁኪ በሬንቶ ስትሞት በርካታ የኦሮሞ ሴቶች የኦነግን ጦር ተቀላቅለዋል፡፡ ደርግ የጁኪን መስዋዕትነት እንደ አልባሌ ነገር በመቁጠር በርሷ ዝና ላይ አሉታዊ ፕሮፓጋንዳ ለመስራት ቢሞክርም ነገሩ የተገላቢጦሽ ነው የሆነበት፡፡ በአንዷ ጁኪ እግር በርካታ አስገራሚ የሴት ታጋዮች ናቸው የተተኩት፡፡ አስሊ፣ ጫልቱ፣ ዋሪቱ፣ ኢብሲቱ፣ ኩለኒ፣ ዱርሲቱ፣ ኦብሲቱ፣ ወዘተ… ጥቂቶቹ ናቸው፡፡ ከነርሱ መካከል ሀገርን ጉድ ያሰኘችው ግን “ረጋቱ” ነበረች፡፡ “ረጋቱ… ዼይሲቴ ጀላ ሂንባቱ!” (“ረጋቱን ሸሽተህ አታመልጣትም”) የተባለላት የሴት ኮማንደር!
ረጋቱ ትላንት ሞገደኛ የፋኖ መሪ ነበረች፡፡ እነሆ ስለዚህች ታሪካዊ ሴት ያለኝን ትዝታ ልጽፍ ነው፡፡ ከዚያ በፊት ግን አንዳንድ የተሳሳቱ ምልከታዎችን መጠቆም እፈልጋለሁ፡፡
በርካታ ሰዎች የኦነግ ሰራዊትን በፈሪነት ሲፈርጁት አያለሁ፡፡ አንዳንዶች ደግሞ የኦነግ ተዋጊዎችን ከጭካኔና ከጭፍጨፋ ጋር ያያይዟቸዋል፡፡ “በቢላዋ ሰው የሚያርዱ፣ ሰብዓዊነት ያልተፈጠረባቸው፣ የአመራር ብቃት የሌላቸው፣ የወደፊት ራዕይ ያልሰነቁ” ወዘተ የሚሉ ክሶችም ሲዥጎደጎዱ አያለሁ፡፡
ይህ ሁሉ ግን የፕሮፓጋንዳ ቅጥፈት ነው፡፡ እኔ እስከማውቀው ድረስ የኦነግ ሰራዊት በጀግንነት ማነስና በወኔ ቢስነት የሚታማበት ሁኔታ አልነበረም፡፡ የሰራዊቱን የስልጠና ዘይቤና የውጊያ ቴክኒክ መተቸት ቢቻልም ከሰብዓዊነት ጎራ አውጥቶ አውሬ ማስመሰል በጣም ስህተት ነው፡፡ እርግጥ ኦነግ ችግር አለበት፡፡ ጉዞውም አስቸጋሪ ነበር፡፡ ሆኖም የዚህ ድርጅት ዋነኛ ችግር የነበረው አመራሩ ጋ ነው እንጂ ሰራዊቱ ጋ አልነበረም፡፡ አመራሩን በብቃት ማነስና በፖለቲካ ድክመት መገምገም ይቻላል፡፡ የድርጅቱን ዓላማና የፖለቲካ ስትራቴጂ መተቸትም ተገቢ ነው፡፡ ድርጅቱን ለወድቀት የዳረገውና አሁን ላለበት አሳዛኝ ሁኔታ የዳረገው ግን የሰራዊቱ ወኔ ማጣት እንዳልሆነ ሙሉ በሙሉ እመሰክራለሁ፡፡
ተዋጊዎቹም ቢሆን በጣም ሰብዓዊና ህዝባዊ አመለካከት ነው የነበራቸው፡፡ የበደኖና የአርባጉጉ ጭፍጨፋን የመሳሰሉ የፕሮፓጋንዳ ድርሰቶችን እያነበቡ የኦነግ ተዋጊዎችን መክሰስ ተገቢ አይደለም፡፡ በነገራችን ላይ እኔ እንዲህ የምላችሁ የኦነግ ደጋፊ አይደለሁም፡፡ ስለረጋቱ የማወጋችሁም በታሪክ ጸሃፊነቴ ነው እንጂ በኦነግ ደጋፊነት አይደለም፡፡ ልማዴ ሆኖ ስለኢህአፓ፤ ስለኦነግ እና ሰለሻዕቢያ ማውራት በጣም ደስ ይለኛል፡፡ ወደፊትም ስለነዚህ ድርጅቶች ማውጋቱን እቀጥላለሁ፡፡
“ረጋቱ” የገበሬ ልጅ ናት፡፡ ትውልዷ በሀረርጌ ክፍለ ሀገር፣ በኦቦራ አውራጃ፣ በመልካበሎ ወረዳ ነው፡፡ እውነተኛ ስሟ አኢሻ አሕመድ ሲሆን ወደ ኦነግ ከገባች በኋላ “ረጋቱ ሮባ” የሚለው የትግል ስም ወጥቶላታል። ረጋቱ ሃያ ዓመት ሳይሞላት ነው ወደ ትግል ሜዳ የወጣችው፡፡ ቀደም ብዬ እንደገለጽኩትም ትግሉን የተቀላቀለችው በ1977 ዝነኛዋ “ጁኪ በሬንቶ” በተሰዋችበት ወቅት ነው፡፡ ረጋቱ ወደ ሜዳ ከወጣች በኋላ ልዩ ልዩ የውጊያ ጥበቦችን ተምራለች፡፡ በሶማሊያም የኮማንዶ ስልጠና ወስዳለች፡፡ ረጋቱ እስከ ደርግ የመጨረሻ ዓመታት በጫካ ቆይታለች፡፡ በተለያዩ አውደ ውጊያዎች ተሳትፋ ጀግንነቷን አስመስክራለች፡፡ ከደርግ ውድቀት በኋላ ኦነግ ከኢህአዴግ ጋር በጥምረት የሽግግር መንግሥት ሲመሰርት በፓለቲካ ካድሬነትና በአሰልጣኝነት ሰርታለች፡፡ ሆኖም በዚያ ዘመን ስሟ እምብዛም አይታወቅም፡፡ እርሷ ከነበረችበት የሀብሮ አውራጃ ክልል ውጪ ስለማንነቷም ሆነ ስለጀግንነቷ ብዙም አይወራም፡፡
ጊዜ አለፈ፡፡ ለአንድ ዓመት ያህል “ያዝ-ለቀቅ” ሲል የነበረው የኢህአዴግና የኦነግ ግንኙነት ተበጠሰ፡፡ ወደ ማጎሪያ ካምፕ እንዲገባ ከተወሰነበት 30 ሺህ ከሚሆነው የኦነግ ሰራዊት መካከል የሚበዛው ክፍል ከካምፑ ርቆ ሳይሄድ ተማረከ (ኢህአዴግ ኦነግን አታሎ ወደ ካምፕ ካስገባ በኋላ ዙሪያ ገባውን ከቦ ይጠባበቅ ስለነበረ ነው ሰራዊቱ በቀላሉ የተማረከው)፡፡
የተወሰነው የኦነግ ሰራዊት ግን በኢህአዴግ ሳይማረክ ውጊያውን ቀጠለ፡፡ በተለይ በሀረርጌ፣ ባሌና ወለጋ የተካሄዱት አንዳንድ ውጊያዎች ከሁለቱም ወገን ከፍተኛ መስዋእትነት ጠይቀዋል፡፡ በዚያ ወቅት የኦነጎች ትልቁ ችግር ብቃት ያላቸው የውጊያ ኮማንደሮች እጦት ነው፡፡ በርካታ ምንጮች እንደሚሉት ኢህአዴጎች ከተራ ተዋጊ ይልቅ በአመራር ደረጃ የነበሩትን ኮማንደሮች በማሳደዱ ላይ ነበር ያተኮሩት፡፡ በሌላ አገላለጽ በ1983 መጨረጫ ገደማ በኢህአፓ ሰራዊት ላይ የተጠቀሙትን ስልት ነው በሀረርጌና ባሌ የደገሙት፡፡
እናም ኦነግ በርካታ አዋጊዎቹን በአጭር ጊዜ ውስጥት አጥቷል፡፡ በዚህ ወቅት ታዲያ በኦነግ መንደር ያልተጠበቁ የጦር መሪዎች ብቅ ብቅ ማለት ጀመሩ፡፡ ኦነግም የአመራር ድክመቱን በነርሱ ለማካካስ ጥረት ማድረግ ጀመረ፡፡ በዚያ ወቅት ከሁሉም አዋጊዎች ይበልጥ የብዙዎችን ቀልብ ለመሳብ የቻለችው “ረጋቱ” ነበረች፡፡
የ“ረጋቱ” በሀረርጌ ምድር መታየት ብዙዎችን ነበር ያስደነቀው፡፡ አንዳንዶች ከዓመት በፊት የተማረከችው “አያልነሽ” ስሟን ቀይራ ወደ ሀረርጌ የመጣች ነበር የመሰላቸው፡፡ በተለይ በአንድ ወር ውስጥ ከሃምሳ የማይበልጡ ተዋጊዎችን እያሰለፈች በርካታ የገጠር ከተሞችን ለመያዝ መቻሏ እጅግ በጣም አስደናቂ ነገር ሆኖ ነበር፡፡ ታዲያ ረጋቱ አደጋ ጥላ በአንድ ቦታ አትጠብቅም፡፡ እሁድ ሀርዲም ከተማ ከታየች ከሳምንት በኋላ 100 ኪሎሜትር ያህል ወደ ምስራቅ ተጉዛ ሌላ ከተማ ታጠቃለች፡፡ የጸጥታ ሀይሎች በመቻራ ከተማ ሲጠብቋት እርሷ ግን ወደ ሰሜን ተጉዛ በጭሮ (ዐሰበተፈሪ) አካባቢ አደጋ ትጥላለች፡፡ ከዚህ በላይ የሚገርመው ደግሞ የገጠሩን ክፍል እንዲያስተዳድሩ በኢህአዴግ የተሾሙ ሊቀመናብርት ለርሷ ትእዛዝ ተገዢ የመሆናቸው ነገር ነው፡፡ ሰዎቹ ቀን ቀን ከመንግሥት ጋር እንዲሰሩ ይፈቀድላቸዋል፡፡ ማታ ማታ ግን በረጋቱ ለሚመራው መንግሥት ይሰራሉ፡፡ በአንድ ቀን ሁለት መንግሥት! በስፍራው የሚዘዋወር ባለመኪና የረጋቱን ትዕዛዝ መፈጸም ይጠበቅበታል፡፡ ለወታደሮቿ ኮቾሮ እና መድሃኒት እንዲያመጣ ከታዘዘ ይህንኑ መፈጸም አለበት፡፡ ባለመኪናው ለርሷ ትዕዛዝ ተገዥ አልሆንም ካለ ግን ከርሷ ግዛት እንዲወጣ ይጠበቅበታል፡፡ በተለይ በመኪናው የኢህአዴግን የጦር ሀይል የጫነ ሰው ወዮለት! ረጋቱ መኪናውን ከነባለቤቱ ድምጥማጡን ታጠፋዋለች፡፡
በ1986 አጋማሽ ነው፡፡ ጊዜው የኢትዮጵያ የሽግግር መንግሥት ፕሬዚዳንት የነበሩት አቶ መለስ ዜናዊ “ሀገራችን ሰላም ሆናለች፤ ጦርነት የለም፣ ኦነግ የሚባለው ድርጅት ከሀገር ጠፍቷል…” የሚል ይዘት ያለው መግለጫ የሰጡበት ወቅት ነው፡፡
የኦነግ መሪዎች የድርጅታቸው ህልውና ያላበቃ መሆኑን ለማሳየት ፈለጉ፡፡ አንድ አስደናቂ ኦፕሬሽን በመስራት የዓለምን ሚዲያ ወደነርሱ ለመመለስ ተመኙ፡፡ ነገር ግን ኦፕሬሽኑን የሚያካሄዱበትን መንገድ መተለም ቸገራቸው፡፡ ታዲያ ረጋቱን በቅርበት የሚያውቃት አንድ የድርጅቱ መሪ ይህንን ወሬ አደረሳት፡፡ ነገሩን የሰማችው ረጋቱ ለአለቃዋ “ይቻላል” የሚል ተስፋ ሰጠችው፡፡ ሆኖም ዝርዝር ነገሮችን በወቅቱ ከመግለጽ ተቆጠበች፡፡ ረጋቱ በነገሩ ላይ አሰበችበት፡፡ ሀሳቧን ከፍጻሜ የምታደርስበትን መንገድ ስታውጠነጥን አንድ ሰው ትዝ አላት፡፡
ማይክ ውድ ይባላል፡፡ የእንግሊዝ ዜጋ ነው፡፡ በምዕራብ ሀረርጌ ዞን “ኬር ኢንተርናሽናል” የሚባለው የአሜሪካ ተራድኦ ድርጅት ተጠሪ ነው፡፡ ይህ ሰው ስፖርት በጣም ይወዳል፡፡ ከቢሮው ከወጣ በኋላ የቅርጫት ኳስና የመረብ ኳስ ጨዋታዎችን መጫወት ያስደስተዋል፡፡ ዘወትር ወደ ስራ ከመግባቱ በፊት ደግሞ ከገለምሶ እስከ ገርቢ ጎባ ድረስ ይሮጣል (“ገርቢ ጎባ” በዚያ ዘመን ከገለምሶ ከተማ በደቡብ አቅጣጫ 2.5 ኪሎሜትር ያህል ርቆ የሚገኝ የገጠር መንደር ነው፡፡ አሁን ግን የከተማው አካል ሆኗል)፡፡ ማይክ ስራውን አክባሪ ነው፡፡
ከከተማው ህዝብ ጋር በጣም ይግባባል፡፡ ወደ ገጠር ብቻውን ቢወጣ እንኳ እርሱን የሚተናኮል ሰው አልነበረም፡፡ የጧት ጧት ሩጫው ደግሞ በማንም ዘንድ ታውቆለታል፡፡ ታዲያ ማይክ በአንድ ማክሰኞ የሩጫ ሀራራውን ለማድረስ ወደ ገርቢ ጎባ አቀና፡፡ እዚያ ከደረሰ በኋላ ግን አልተመለሰም፡፡ በኬር ግቢ አብረውት የሚኖሩት የስራ ባልደረቦቹ ቢጠብቁት የውሃ ሽታ ሆኖ ቀረ፡፡ ጧት ጧት ወደሚሮጥበት አቅጣጫ ቢመለከቱ እርሱን የሚመስል ሰው አልታይ አላቸው፡፡ ነገሩ ግርምት የፈጠረባቸው ሰራተኞች ተሰባስበው ወደ ገርቢ ጎባ ነጎዱ፡፡ ሆኖም ማይክ ሊገኝ አልቻለም፡፡ በመንገዱ ያገኙትን ሰው እየጠያየቁ ወደ ደቡብ አቅጣጫ ዘለቁ፡፡ ትርፉ ግን ድካም ሆኖ ቀረ፡፡ የማይክ መጥፋት ወሬ በከተማው ተዛመተ፡፡ ሰላማዊው ፈረንጅ ከመንገድ ተጠልፎ የተሰወረበት ምክንያት ለብዙዎች አልገባ አለ፡፡ ምሽት ላይ እንግሊዝ አንድ ዜጋዋ በሀረርጌ ክፍለሀገር ተጠልፎ እንደተወሰደባት ለዓለም ሚዲያ አሳወቀች፡፡ ቢቢሲና ቪኦኤ ወሬውን እየተቀባበሉ አራገቡት፡፡
ሶስት ቀናት አለፉ፡፡ ማይክን የበላ ጅብ አልጮህ አለ፡፡ ሰውዬው በተጠለፈበት እለት አይተነዋል ያሉ ሰዎች በታጣቂዎች ተከቦ ወደ ቦኬ ወረዳ ሳይወሰድ እንዳልቀረ አወሩ፡፡ ቦኬ ከገለምሶ በስተምስራቅ ያለ ወረዳ ነው፡፡ ማይክ የተጠለፈው ግን በከተማዋ የደቡብ ምዕራብ አቅጣጫ ነው፡፡ ታዲያ ሰውየው እንዴት ተደርጎ ነው ወደ ምስራቅ የተወሰደው? ከአንድ ሳምንት በኋላ ግን የሰዎቹ ግምት እውነት ሆኖ ተገኘ፡፡ ማይክ ወደ ምስራቅ አቅጣጫ እጅግ በጣም ርቆ እንደተወሰደ ተረጋገጠ፡፡ የእንግሊዝ መንግስት ከጠላፊዎቹ ጋር መደራደር ጀመረ፡፡ ጠላፊዎቹ ማይክ ውድን በሀረር ከተማ አቅራቢያ እንደሚለቁት ማረጋገጫ ሰጡ፡፡ ቢቢሲና ቪኦኤ “ማይክ የተጠለፈው በኦሮሞ ነጻነት ግንባር ሰራዊት ነው” የሚል ዜና አስተላለፉ፡፡ የቀጠሮው ዕለት ደረሰ፡፡ ማይክ በተባለበት እለት ተለቆ ወደ እንግሊዝ ኤምባሲ ተወሰደ፡፡ የቢቢሲ ሬድዮ ስለጠለፋው ድራማ እንዲያብራራለት ጠየቀው፡፡ እርሱም “ከጠበቅኩት በላይ አስደሳች ጉዞ ነው የገጠመኝ” የሚል ቃል ተናገረ፡፡ በመጨረሻም ቢቢሲ የጠላፊውን ማንነት እንዲነግረው ጠየቀው፡፡
ረጋቱ እስካሁን ካጫወትኳችሁ ሁሉ የሚበልጥ አንድ ኦፕሬሽን ሰርታለች፡፡ በወቅቱ ሶስት የኦነግ ከፍተኛ አመራሮች የነበሩበት ቡድን ከእዝ ሰንሰለቱ ተቆርጦ የሆነ ቦታ ተደብቆ ነበር፡፡ ከነዚያ አመራሮች መካከል ሁለቱ በወባ በሽታ ተጠቅተዋል። ረጋቱ እነዚያን ሰዎች ከአካባቢው ለማስወጣት መመራመር ያዘች፡፡ በወቅቱ የነበራት ሀይል አነስተኛ በመሆኑ ሰዎቹን በጦር ሀይል አሳጅባ ከአካባቢው መሸሽ እንደማይቻል አረጋግጣለች፡፡ በዚህ ላይ የጸጥታ ሀይሎች ስለሰዎቹ በስፍራው መኖር መረጃው ደርሷቸው ነበር ይባላል፡፡ ሆኖም ትክክለኛ ስፍራውን ማወቅ ተስኗቸዋል፡፡ ረጋቱ በነገሩ አሰበችበት፡፡ ምን ማድረግ እንዳለባት አውጥታ አወረደች፡፡ ብዙ አማራጮችን ካየች በኋላ “መውሊድ ማድረግ አለብን” ከሚል መደምደሚያ ላይ ደረሰች፡፡ ከአምስት ያላነሱ በሬዎችን ጥሎ ህዝቡን ለድግስ በመጥራት መሪዎቹን በግርግሩ መሀል ማሳለፍ!
በርግጥም የመውሊድ በዓል ከጥንት ጀምሮ በስፍራው ይከበር ስለነበር በርሱ አስታክኮ መሪዎቹን ከአካባቢው ማራቅ ከሁሉም የቀለለው አማራጭ ነው፡፡ ደግሞም በዓሉ የሚከበርበት ምክንያት ለማንም ስለማይነገር ወሬው ለጸጥታ ሀይሎች የሚደርስበት እድል በጣም ጠባብ ነበር፡፡
ቀን ተቆረጠ፡፡ የበዓሉ ድግስ ተጀመረ፡፡ በርካታ ህዝብ በዓሉን ለማክበር ወደ ስፍራው ነጎደ፡፡ ለህዝቡ ማስደሰቻ ሰንጋዎችና ፍየሎች ታረዱ፡፡ ዚክርና መንዙማ ተደረገ፡፡ ሀገር ምድሩ እየበላ መውሊድን በድምቀት አሳለፈ፡፡ ረጋቱም በእቅዷ መሰረት የኦነግ መሪዎችን በግርግሩ መሀል አሳለፈች፡፡ ይህኛው እቅድ በጊዜው በሰላም ቢፈጸምም የኋላ ኋላ አደገኛ ውጤቶችም ነበሩት፡፡ ለምሳሌ የጸጥታ ሀይሎች ከዓመት በኋላ ሚስጢሩን ስለደረሱበት ስለእቅዱ ምንም በማያውቀው የአካባቢው ህዝብ ላይ ከፍተኛ ጥቃት ፈጽመዋል፡፡ በሌላ በኩል ኢህአዴጎች ወደ ውጪ ሸሽቷል ብለው የገመቱት የኦነግ አመራር በሀገር ውስጥ መኖሩን ስላረጋገጡ ድርጅቱን አሳድዶ የማጥፋት እርምጃቸውን እንዲያፋጥኑ ቀስቅሶአቸዋል፡፡
ይህንን ሁሉ ገድል የፈጸመችው ሞገደኛዋ ኮማንደር ረጋቱ በህመም ተጠቃች፡፡ በሽታው ወደ ሞት አፋፍ ስለወሰዳት የምታደርገው ጠፋት፡፡ የኢህአዴግ ሰዎች መታመሟን ሲሰሙ እጇን ሰጥታ በሰላም እንድትመለስ ያባብሏት ጀመር፡፡ ሆኖም ረጋቱ የምትበገር አልሆነችም፤ እጇን ከመስጠት ይልቅ ሞትን እንደምትመርጥ በይፋ አሳወቀቻቸው፡፡ ይሁንና አንድ ተስፋ የሚያስቆርጥ ነገር በድርጅቱ ውስጥ ታየ፡፡ ከትግሉ ሜዳ ርቀው በሚገኙ አመራሮች መካከል የፈነዳው ሽኩቻ ኦነግን ወደ አዙሪት ከተተው፡፡ ይባስ ብሎም አንድ የነበረው ድርጅት በሁለት ቦታ ተከፈለ፡፡ በዚህም ሳቢያም የጦር ሀይሉ ተበታተነ፡፡ ብቻዋን የቀረችው ረጋቱ የምትጨብጠውን አጣች፡፡ ለብዙ ዓመታት ጫካ የሰነበትችበት ዓላማ በመደነቃቀፉ ከልብ አዘነች፡፡ የቀራት ምርጫ እጅ መስጠት ነውና እጇን አስረከበች፡፡ ኢህአዴጎችም ከጎን ውጋታቸው እፎይ አሉ፡፡
ረጋቱ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ የመቻራ ከተማ ነዋሪ ነበረች፡፡ በእህልና ቡና ንግድ ላይ ተሰማርታ ነግዳለች፡፡ የዛሬ አራት አመት ገደማ ግን ከሀገር ተሰዳለች። “ረጋቱ… ዼይሲቴ ጀላ ሂንባቱ!” የተባለላት ሞገደኛ ሴት!!
ለውጥ በሚታይም ሆነ በማይታይ ረቂቅ ነገር ውስጥ፣ በትንሽም ሆነ በትልቅ፣ በወል፣ በተናጠል በጋራም ሆነ በግል ህይወት ውስጥ ሁሉ የሚከሰት የተፈጥሮ መሰረታዊ ህያው የጊዜ ባህሪ ነው። ለውጥ ካልሆነ ወደ ሆነ ካልነበረ ወደ ነበረ የሚያሸጋግር እምቅ የጊዜ ሂደትና ውጤት ነው። በጥቅሉ ለውጥ በዙ ገጽታዎችም ደረጃዎችም አሉት። በውስጥና በውጭ በሚፈጠሩ ነባራዊ ሁኔታዎች አነሳሽነት የለውጥ ወቅት ይከሰታል፣ የለውጥ ትርጉምም ለውጡን ከሚፈለገው፣ከሚፈጥረውና ከሚጠቀምበት አካል ጋር የተያያዘና የተሳሰረ ነው። ሁሉም ለውጥ የምንፈልገው ስለማይሆን፣በችሮታም የሚታደል ሰላልሆነ በሂደቱ ሙሉ ተሳታፊ በመሆን የምንፈለገውን ከማንፈለገው ለይተን በማወቅ አስፈላጊ የሆኑትን የለውጥ መሳሪያዎችንና ውጤታማ መንገዶች በግልጽና በጥራት ማየት እጅግ አስፈላጊና ተቀዳሚ ተግባር ነው። ሃሳብና ተግባርን የሚያንኮላሹና የለውጥን የቀና ሂደት ከሚያደናቅፉ ነገሮች ውስጥ አንደኛው የአተያየት ብዥታና ውዥንብር በሰፊው መሰራጨት ሲበዛ ነው። ስለሆነም ምን አይነት ለውጥ በማን፣ ለማን ጥቅም የሚሉትን መሰረታዊ ጥያቄዎችን መፈተሽና በጥልቅ መመርመር ከነፈሰው ጋር በደመ ነፍሰ እንዳንነፍስና የለውጡም ተጣቃሚ እንድንሆን ይረዳናል። ሁለንተናዊ የለውጥ ባለቤትነት የሌለው፣ እውነተኛነት የተጎደለው የለውጥ ሂደት የተፈለገው ለውጥ መገኘትን አያረጋግጥም። ችግር በመፍትሄ የማይቀይር ለውጥ ፋይዳ የለውም፣የበለጠ ችግሩን ከማስፋትና ከማጠናከር በስተቀር።
ወያኔ/ የትግሬ ህዝብ ነጻ አውጪ ግንባር ከሌሎች የአገራችንን አንድነትና ነጻ ህልውናችንን ከሚቀናቀኑ የውስጥና የውጭ ሃይሎች ድጋፍ ጋር በመሆን የመንግስት ስልጣንና መዋቅርን በመያዝ ኢትዮጵያን ከወረረበት ጊዜ ጀምሮ፣ የሰፊው የኢትዮጵያ ህዝብን ድጋፍ በጭራሽ ያላገኘ እጅግ የተጠላ ጸረ ኢትዮጵያዊ መንፈስ የሰረጸው ቡድን መሆኑ በመላ ኢትዮጵያ ህዝብ ልብ ውስጥ የተቀረጸ ሀቅ ነው። ሆኖም ግን የወያኔን ማንነት ከማወቅና ከመጥላት ባሻገር፣ ይህን አጥፊ ስርአት ለመቋቋምና ለመቀየር ብዙ ሙከራ ሲደረግ ቢቆይም፣ ተመጣጣኝ የሆነ፣ የቆረጠ ወሳኝ ትግል ለማካሄድ የሚያስችል የተቀነባበረ የሀሳብ፣የስልትና የተግባር አቅም እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ አልተሟላም ነበር። ላለፉት ጥቂት አመታት ግን እነዚህ ተጨባች ነባራዊ ሁኔታወች እየተቀየሩ ወያኔን ከመቃወም ወደ ማስወገድ የሚያስችል የለውጥ ግፊትና ደረጃ ላይ ደርሰናል። ኢትዮጵያዊነትን ራሱን መሳሪያና ማእከል ያደረገ፣ የአንድነት መንፈስ ያዘለ ከመቼውም ጊዜ በበለጠ የተነሳሳ ጠንካራ ህዝባዊ እንቅስቃሴ የሚታይበት ወቅት ላይ እንገኛለን። ባንጻሩም በተለይ ላለፉት ጥቂት ወራት ይህን የህዝብ ተነሳሽ ትግል ግብ እንዳይመታ፣ የለውጥ አቅጣጫን ለማሰናከልና ለመቀልበስ ወያኔና ተባባሬዎቹ ከፍተኛ ጥረት በግልጽና በስውር፣ ዘርፈ ብዙ የሆኑ ዘዴዎችን በመጠቀም በመንቀሳቀስ ላይ ናቸው።
በኢትዮጵያና በህዝቧ ላይ የተፈጸመው ደባና ወንጀል በበለጠ ለሁሉም ገሃድ እየሆነና እየተጋለጠ ሲመጣ፣ በህዝቡ ስነ ልቧና ውስጥ ፍጹም ተቀባይነት ያጣው ወያኔና ኢትዮጵያን የማይወክል የወያኔ ህገ መንግስትና ስርአትን መቀየር አይቀሬ ሃቅ እየሆነ መጣ። ኢትዮጵያዊነት የማይጠፋ የማንነትና የአንድነት ማህተማችን፣ ብሎም የነጻነት መሳሬያችን መሆኑን ህዝብ በኩራትና በጀግንነት መግለጽና ማንጸባረቅ ሲጀምር፣ የአማራው ህዝብ ህልውናውን በጀግንነት ለማስከበር በጠላቱ ላይ ወሳኝ እርምጃ መውሰድን ሲጀምር፣ የጎሳ ክልል አቀንቃኞች ለራሳቸው ጥቅም ሲሉ የኦሮሞ ህዝብን ከኢትዮጵያዊ ማንነቱ ለመነጠል የተሸረበውን ሴራ ህዝቡ ሲያፈርስና አንድነቱን በድፍረት ማንጸባረቅ ሲጀምር ነው ወያኔ/ኢህአዴግና ይህን ወሳኝ የህዝብ የለውጥ ሃይል ለመገደብ ብሎም ለማዳከም ብዙ ወራት የፈጀ ዝግጅት በማከናወን እርምጃውችን መውሰድ የጀመሩት። ኢትዮጵያዊነት አሸናፊነቱን ሲያስመሰክር ማለት ነው። ክወያኔ የትግሬ ነጻ አውጪ ግንባር የስልጣን ዘመኑን ለማራዘምና የመሰረተውን ከፋፋይ የጎሳ ክልል ስርአትን ለማቆየት፣ የዘረፈውን የአገር ሃብት ለማሸሽ፣ ከፈጸመው ብሄራዊ ወንጀል ለመደበቅ እንደምናየው ያማይፈነቀለው ድንጋይ ያማይቆፍረው ጉድጓድ የለም። ወያኔ የህዝብን መሰረታዊ የመታገያ ጥያቄዎችንና መሪ ሃሳቦችን ሳይቀር በመንጠቅ፣ስርአቱን የማያናጋ አስመሳይ የለውጥ ቀሚስ የተላበሱ ሹም ሽሮችን በመፍጠር፣ ጥቂቶችን ፈቶ ብዙዎች በማሰር፣በሽንግልናና በአዘናጊ የቃላት ፕሮፖጋንዳዎችን በመንዛትና አጀንዳዎችን በመስጠትም ሆነ በመቀማት ይህን እምቅ የለውጥ ማእበል ቀልብሶ ትግሉን ከህዝብ እጂ ፈልቅቆ ለማውጣት ክፍተኛ ጥረት በማድረግ ላይ ይገኛል።
ወያኔና ግብረ አበሮቹ እናራምዳለን የሚሉት ለውጥ፣ የተመሰረቱበትን ስርአትና ከሰርአቱ የመነጩትን መሰረታዊ የመጨቆኛ መዋቅሮችና አገር አፍራሺ ሀገ መንግስታዊ ድንጋጌዎችን የማይቀይር፣ የችግሩን ምሰሶዎች የማይነቅልና በመፍትሄ የማይተካ የተደበስብሶ ለውጥ ነው። ወያኔ የላይ ላይ አስመሳይ ለውጦችን እንደ እውነተኛ ለውጥ አስመስሎ በማቅረብ የህዝብን ቀልብ ለመሳብ የለውጡን ሂደት ለማኮላሸት፣የውዥንብርና የማደናገር ዘመቻን በሰፋት ተያይዞታል። ሆኖም የወያኔ/ኢህአዴግ የማስመሰልም ሆነ መለስተኛ ለውጥ መሰል ተግባራትን ማሳየት የህዝብን መሰረታዊ ችግርን ሊፈታ አይችለም፣ ምክንያቱም የችግሩ መንስኤ የሆነውን ራሱ የቆመበት የፖለቲካ ስርአት ስለሆነና ራሱን የማይቀይር የለውጥ ደረጃና ሂደት ላይ የሚገኝ ስለሆነ። በተጨማሪ ወያኔ ለውጥ ከሚለው መጋረጃ ጀርባ በኢትዮጵያ ህዝብ በተለይም በአማራው ህዝብ ላይ ከፍተኛ ለሞት ለመፈናቀልና ለስደት የሚዳርግ ጥቃት አሁንም በማደረስ ላይ ነው (ይህ የህዝብ መፈናቀል ደግሞ በአማራው ህዝብ ላይ ብቻ ተወስኖ አይቀረም፣ የወያኔ ጎሳዊ የክልል ስርአት ትርፈ ውጤት ስልሆነ)። እንዳውም ህዝብንም አገርንም ለሽያጭና ለባእዳን የበላይነት አሳልፎ በመስጠት አገርን ለማፈረስና ለመበተን የሚያመቻች ሁኔታዎችን በበለጠ በመፍጠር ወያኔ/ትግሬ ነጻ አውጪ ግንባር ከተነሳበት ዋና አላማ የማያዛልፍ ስልጣንና ጥቅምን የሚያስጠበቅ የለውጥ ተግባራትን በማከናወን ላይ ነው።
ለሀቀኛ አገር ወዳድ ኢትዮጵያዊያን፣ ወያኔ/ትግሬ ነጻ አውጭ ግንባር የዘረጋውን ጸረ ኢትዮጵያ የሆነውን የጎሳ ክልል ስርዓትን መለወጥ የመጀመሪያና የለውጦች ሁሉ ለወጥ የሆነ ወሳኝ የነጻነት ምእራፍ ነው። ይህ የጎሳ ክልል ስርአት ነው ወገንን ከወገን የሚለያየው፣ የማያስፈልግ የርስ በርስ ቅራኔና ግጭትን የሚፈጥረውና ህዝብን ለድህነት፣ ለመፈናቀልና ለባርነት የሚዳርገው። ይህን አጥፊ ስርአትን መሰረት አድርጎ የሚመጡ መለስተኛ ለውጦች ለዘላቂ ችግራችን መፍትሄ አይሆኑም። ጥቂት እስረኞችን መፍታት መልካም ቢሆንም ለእስር የሚዳርገውን የፖለቲካ ስርአት መለወጥ ግን ወሳኝና ዋነኛ ህዝበ የሚሻው ለውጥ ነው። መለስን በሀይለ ማርያም፣ሀይለ ማርያምን በአብይ መተካት መለስተኛ የተክለ ሰውነት ለውጥ እንጂ ለቆሙለት የወያኔ የጎሳ ክልል፣ህገ መንግስትና የፖለቲካ ስርአት እንደ አቅማቸው ሁሉም አስፈጻሚ ወኪሎች ናቸው። በመሆናቸውም የቆሙበትን የስርአት መሰረቱን አይለውጡም፣ ለውጥ የሚሉትም ስርአቱ እንዲቀጥል ለማድረግ እንጂ። ተግባራቸው ከንግግራቸው ንግግራቸው ከውስጣዊ አስተሳሰባቸውና ስሜት ጋር ያልተዋሀደ፣ ውስጠ ቅራኔዎችን ያዘለና በእምነትና በተግባር የተራራቀ፣ የማይጣጣሙና ከመነሻው ውጤተ ቢስ ሂደቶች ናቸው። የስርአቱ ወኪሎች ዋና ተግባራቸው የሚያተኩረው ስርአቱን ለማዳን በሚደርጓቸው ማንኛውንም አይነት እንቅስቃሴና የመለዋወጥ ስራ ላይ ነው፣የመነጋገሪያ አጄንዳ በመሆንም ጭምር። ስለዚህ ኢትዮጵያዊ ለውጥ ማያት የሚሻው ሃይል በተለይም የፖለቲካ ድርጅቶች፣ሊህቃንና ተንቀሳቃሾች በጭፍን ጉጉት፣ ከተዳከመና ተስፋ ቢስ ከሆነ ተሸናፊ አስተሳሰብ የተነሳን የለውጥ ሂደትን መከተል ዘላቂ ለህዝብ ጠቃሚ የሆነ ለውጥን እንደማያመጣ ማስተዋል እጅግ አስፈላጊ ስልታዊ ግንዛቤ ነው።