Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የጣና ሀይቅ አረም በተመለከተ በርካታ ብጥስጣሽ ዜናዎች ሰምተናል።ገበሬዎች እና ተማሪዎች ውሃው እስከ አንገታቸው ድረስ እየዋጣቸው በጥንታዊ አሰራር መንገድ አረሙን ስነቅሉ የማኅበራዊ ሚድያው እያዳነቀ የአንድ ሰሞን ርዕስ ሆኗል።አንድ ጊዜ ደግሞ በውጪ ሀገር የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን በመቶ ሺህ ዶላር እንዳዋጡ ተነገረ።ሌላ ጊዜ ደግሞ አረሙን የሚያጠፋ መድሃኒት በምርምር ተገኘ ተባለ፣አዲስ ማሽንም ተፈበረከ፣እገሌ የተባሉ ባለሀብት አዲስ ማሽን አስረከቡ ተባለ።ሆኖም ግን የዛሬ ሦስት ዓመት የሐይቁ 50 ሺህ ሄክታር በአረሙ መሸፈኑ እንደተነገረ ሁሉ (ሪፖርተር፣ጁላይ 12/2017 ዓም እኤአ) ዛሬም አረሙ ተባብሶ መቀጠሉ እየተነገረ ነው።ቢቢሲ የአማርኛው አገልግሎት ግንቦት 14/2012 ዓም ባስተላለፈው ዘገባ የጣና ሐይቅ እንቦጭ አረም መባባሱን እና ሰፊ ቦታ እያካለለ መሆኑን ዘግቧል።በአሁኑ ሰዓት ችግሩን ያባባሰው ደግሞ ከእዚህ በፊት ያቅሙን አረሙን ለማጥፋት የሚጥረው ሕዝብ (ብዙ ለውጥ ባያመጣም) በኮሮና ወረርሽኝ ሳቢያ ምንም ማድረግ ባለመቻሉ ነው።
በአንድ ወቅት ጠቅላይ ሚኒስትር ዓቢይ ጉዳዩን አስመልክተው ችግሩን ለመፍታት በምርምር የተደገፈ ሥራ ይሰራል ማለታቸው ይታወሳል።አሁን ጉዳዩ ምን ላይ ደረሰ? ይህ ብሔራዊ አደጋ በየትኛው የብሔራዊ መስርያቤት እየተማራ ነው።ችግሩ በዓማራ ክልል የአካባቢ ጥበቃ ብቻ እንደማይፈታ ግልጥ ነው።የፌድራል መንግስት ችግሩን ለመፍታት የማስተባበር ሥራ መስራት የለበትም ወይ? ለተወካዮች ምክር ቤት ችግሩን እና ችግሩን ለመፍታት የተወሰዱ ተግባራት እና ግምገማ ቀርቦ ለውይይት ቀርቧል ወይ? የመረጃ ክፍተቱ ትልቅ ነው። ችግሩ ብሔራዊ እስከሆነ ድረስ ብሔራዊ መፍትሄ ይፈልጋል።
በእርግጥ ከችግሩ ግዝፈት የተነሳ ስራው ከፍተኛ በጀት እና የሰው ኃይል ይጠይቃል።ሆኖም ግን የአካባቢ ጥበቃ ችግሮች ዓለምአቀፋዊ ከመሆናቸው አንፃር ዓለም አቀፍ ድርጅቶችም ሆኑ ሌሎች አገራት የእዚህ ዓይነቱን ችግር ለመፍታት የሚደረጉ ጥረቶችን ለመፍታት የሚሰሩ ስራዎችን በገንዘብ ለመደገፍ ወደኃላ እንደማይሉ ይታወቃል።የጣና ሐይቅ በተመለከተ ያለው መሰረታዊ ችግር ለመፍትሄው የሚንቀሳቀስ ማዕከላዊ አስተባባሪ ከፌድራል መንግስት አለመኖሩ ነው።ይህ በራሱ ትልቅ ስብራት ነው። ግለሰቦች ከአሜሪካ እስከ ጎንደር ጥረት ሲያደርጉ እንቅስቃሴውን በማዕከልነት ሰብስቦ የሚሰራ የፌድራል ቢሮ እንዴት አይኖርም? የአካባቢ፣የደን እና የአየር ንብረት ለውጥ ኮሚሽን አልፎ አልፎ በዓማራ ክልል ቢሮው ከሚላቸው አንዳንድ ጉዳዮች ውጪ ከፌድራል መንግስት ጋር በመሆን ዘላቂ የመፍትሄ ዕቅድም ሆነ የተግባር ክትትል ሪፖርቱ በድረገፁም ላይ አላስቀመጠም።
ባጠቃላይ የጣና ሐይቅ እምቦጭ ዓረም ጉዳይ የፌድራል መንግስት በኃላፊነት ሊሰራቸው ከሚገባቸው ብሔራዊ ጉዳዮች ውስጥ መግባት ያለበት እንጂ ለክልል የሚተው ጉዳይ አይደለም።ችግሩን በአንድ ወቅት ከማንሳት ባለፈ እስካሁን ምን እንደተደረገ፣ ምን እንዳልተደረገ እና ጉዳዩን በማዕከል የሚያስተባብረው መስርያቤት ማን እንደሆነ ለማወቅ ሳይቀር ለሕዝብ እንግዳ ጉዳይ ሆኗል።ይህ አሳዛኝ ጉዳይ ነው።በተለያየ ቦታዎች የሚደረጉ ጥረቶችን በማዕከልነት አምጥቶ መስራት እንዴት እንዳልተቻለ በራሱ ጋራ ያጋባል።በኢትዮጵያ የዛፍ መትከል ጥሩ ተግባር ከአለፈው ዓመት ጀምሮ እያየን ነው።ይህ በጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚመራው ሥራ በእዚህ ዓመትም እንደሚቀጥል ይታወቃል።ይህ በራሱ መልካም ተግባር ሆኖ የነበረውን የኢትዮጵያ ስነ-ምሕዳር ከመመለስ ጎን ለጎን ያለውን መጠበቅም ሊዘነጋ አይገባውም።ጣና እየታዘበ ነው።
ግብፅ የዓባይን ጉዳይ ፖለቲካዊ ለማድረግ ወደ ፀጥታው ምክር ቤት ብትመራውም በዓለም ላይ ቁጥር አንድ ለሆነው ለኮሮና ወረርሽኝአንድ ጊዜ ብቻ እንደተነጋገረ የሚወራለት ምክርቤቱ በዓባይ ጉዳይ ላይ ገፍቶ የሚሄድበት ምንም መንገድ ሊኖር እንደማይችል የብዙዎች ግምት ነው።በእዚህ ላይ በፀጥታው ምክርቤት አባላት ውስጥ ያለው ወቅታዊ ፍጥጫም፣ እንበል አሜሪካ ጉዳዩን አሁን ብታነሳው የግድቡ ጉዳይ የመካከለኛው ምሥራቅን በተዘዋዋሪ የመቆጣጠር ጉዳይ ስለሆነ ቻይናም ሆነች ሩስያ ጉዳዩ ላይ እንዲገቡ ዕድል የሚሰጥ ስለሆነ ቢያንስ አሜሪካ በተወሰነ ደረጃ የቅርቦቹ ውይይቶች ላይ ስለነበረች ከእጄ የወጣ ጉዳይ ነው የማለት ያህል ቢያንስ አሁን የፀጥታው ምክር ቤት የሚነሳበት ''ወርቃማ'' ጊዜ እንዳልሆነ ማሰብ ያቅታታል ማለት አይቻልም።ስለሆነም መንገዶች ሁሉ የሚያሳዩት ዝናቡን ለመምጣት ያበቃው እንጂ ኢትዮጵያ በትክክል ግድቡን የመሙላት ስራዋን በፍጥነት መጀመር የኢትዮጵያ ወርቃማ ጊዜ እንደሆነ ነው።
የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ቃል አቀባይ አቶ አምሳሉ ትዛዙ ለኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት እንዳሉት ''የግድቡን ውሃ በተመለከተ ለእነርሱ(ለግብፆች እና ሱዳኖች) ማሳወቅ አይጠበቅብንም።ግድቡ ስራው ሲደርስ ውሃ መሙላት ቀጣዩ ሥራ እንደሆነ እነርሱ የሚያውቁት ጉዳይ ስለሆነ እኛ ማሳወቅ ያለብን ጉዳይ አይደለም።ውኃ የመሙላቱ ሂደት የግንባታው አካል እንደሆነ እና ግንባታው የሆነ ደረጃ ሲደርስ ውሃ እንደሚሞላ ያውቃሉ።'' ብለዋል።
የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ቃል አቀባይ አቶ አምሳሉባለፈው ዓርብ ግንቦት 7/2012ዓም በኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት ላይ በተለቀቀው መግለጫቸው ላይ በግልፅ ደግመው እንዳሳወቁት ''ኢትዮጵያ የውሃውን ሙሊት በተመለከተ ማሳወቅ ያለባት ምንም መንገድ የለም'' ብለዋል።
የግብፅ ለፀጥታው ምክር ቤት ደብዳቤ ማስገባቷን አስመልክተው ቃል አቀባዩ ሲናገሩ።የግብፅ ደብዳቤ በነበረው የድርድር ሂደት ላይ ምንም የሚያመጣው ውጤት አይኖርም ካሉ በኃላ ኢትዮጵያ ለግብፅ ደብዳቤ ምላሽ እንድትሰጥ በግልጥ እስካሁን ከማንም አካል አልተጠየቀችም ሆኖም ግን እኛ ለምላሽ የሚሆን የዲፕሎማሲ ሕግ ባለሙያዎቻችን እና የውሃ ኤክስፐርቶቻችን የተሳተፉበት ዝርዝር መረጃ የያዘ ዶክመንት አዘጋጅተናል አስፈላጊው የመንግስት ውይይት አድርገን በቶሎ የሚላክ ነው'' ብለዋል።
ይህ በእንዲህ እያለ የኢትዮ-ሱዳን ከፍተኛ የፖለቲካ ኮሚቴ ከኢትዮጵያ መንግስት ጋር በተለይ በድንበር ጉዳዮች ላይ ለመወያየት ኢትዮጵያ የገባ እና ካለፈው ሳምንት ማገባደጃ ጀምሮ ከጠቅላይ ሚኒስትር ዓቢይ ጋር መወያየቱ በመቀጠልም በዝርዝር ጉዳዮች ደግሞ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ደመቀ መኮንን እና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ገዱ አንዳርጋቸው ጋር ለሁለት ቀናት ተወያይቷል።ውይይቱ ዛሬ ሰኞ ማምሻውን ያበቃ ሲሆን ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ውይይቱ መጠናቀቁን አስመልክቶ የተገኘው ቃል እንዲህ ይላል -
''በሁለቱ ወገኖች በተደረገው ውይይት በተለይ በሁለቱ አገራት አዋሳኝ አካባቢዎች በየጊዜው የሚያጋጥሙ የጸጥታና የደህንነት ችግሮችን በዘላቂነት መፍታት የሚያስችሉ እና የሁለቱን አገሮች የድንበር ጉዳይ በተመለከተም የህዝቦችን አብሮነትና የግንኙነቱን ታሪካዊ ዳራ ግምት ውስጥ በማስገባት ማስቀጠል የሚያስችል ውይይት ተካሂዷል።
ውይይቱ በሁለቱ አገራት አዋሳኝ አካባቢዎች የሚታዩ ህገ ወጥ የሰዎች ዝውውር፤ ህገ ወጥ የመሳሪያ ዝውውር፣ አፈናና የመሳሰሉ ህገ ወጥ ድርጊቶችን በጋራ ለመከላከልና መፍትሄ ለመሻት የሚያስችል አቅጣጫ አስቀምጧል። በአካባቢው የሚኖሩ አርሶ አደሮች ተረጋግተው ያለምንም መስተጓጎል የእርሻ ስራቸውን መቀጠል እንዳለባቸው እንዲሁም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ እየተስተዋለ የመጣ የደህንነት ስጋት እና የነዋሪዎችን የተረጋጋ ህይወት የሚያውኩ አዳዲስ የጸጥታ ሃይል እንቅስቃሴዎች በአፋጣኝ እንዲስተካከሉ በተደረገው ውይይት የጋራ ግንዛቤ ተይዞበታል''
የዛሬው ውይይት መደምደምያ ላይ የታወቀው ሌላው ጉዳይ፣ የኢትዮ-ሱዳን ከፍተኛ የፖለቲካ ኮሚቴ ስብሰባ በሰኔ ወር 2012 ዓም አጋማሽ በካርቱም ላይ ለማድረግ መስማማታቸው ነው።።ሱዳን በግድቡ ጉዳይ ብቻ ሳይሆን በውስጥ ፖለቲካ እየተናጠች በመሆኗ ወጥ የሆነ አመለካከት በተለይ በአፍሪካ ቀንድ ጉዳይ ላይ ለመያዝ ተቸግራለች።የሽግግር መንግስቱ ከአሜሪካ ጋር ያለውን ግንኙነት እያያሻሻለ ቢመጣም፣ሱዳንን እንደ ዋና የውጭ ፖሊሲያቸው ማስፈፀምያ ሊጠቀሙ የሚፈልጉ ኃይሎች በተለይ ቱርክ፣ግብፅ፣ሳውዲአረብያ እና ኩዋታር አዲሱን የሱዳን መንግስት በሚፈልጉት መልክ ለመቅረፅ ወይንም አዲስ መፈንቅል አድርገው ሌላ የሚመቻቸውን መንግስት ለማምጣት ሩጫ ላይ መሆናቸው የአደባባይ ምስጢር ነው።ስለሆነም የሱዳን መንግስት ሁለት፣ሶስት ዓይነት ካርዶችን የሚጫወተው በውስጡ ካሉት የተለያዩ ኃይሎች ፍላጎት ጉተታ አንፃር መሆኑን መረዳት ይቻላል። ባለፈው በአረብ ሊግ ስብሰባ ላይ በኢትዮጵያ ላይ የሚያድም ሰነድ ላይ ያለመፈረም ቆራጥ እምቢተኝነት ያሳዩትን አመለካከት አሁን ለመድገም የተቸገሩት ከእዚህ አንፃር እንደሆነ መገመት ይችላል።
ይህ ማለት ግን ሱዳን አደገኛ አካሄድ አትሄድም ማለት አይደለም።ምክንያቱም ሱዳን የውክልና ጦርነት ወይንም ግጭት ከኢትዮጵያ ጋር እንድታደርግ እና ኢትዮጵያን እንድትረብሽ ጦርነቱን ተከትሎ የሚመጣወጪ ብቻ ሳይሆን ሌላ ጠቀም ያለ ድጎማ ለመስጠት የምያባብሉ አገራት አሁንም የሉም ማለት ሞኝነት ነው።ሰሞኑን የሱዳን ከፍተኛ ልዑክ በኢትዮጵያ መጥቶ የሚወያየው ከእዚህ በፊት ቀዝቀዝ ብሎ የነበረውን የድንበር ጉዳይ እንደ አዲስ እንዲያነሱ ከመካከለኛው ምስራቅ አለቆቻቸው የተሰጣቸው የቤት ሥራ ሊሆን ይችላል። ምክንያቱም ማንም የሽግግር መንግስት የድንበር ጉዳይን እንደ አፋጣኝ አጀንዳ አድርጎ የማንሳት ልማድ በብዙ አገሮች አይታይም። በሽግግር ወቅት ከሁሉም ጋር ሰላማዊ ሁኔታ መፍጠር የተለመደ ነው።ስለሆነም የሱዳን ተለዋዋጭ ሁኔታ በቀጣይ ቀናትም ሊቀጥል ይችላል።
የዓባይን ግድብ በተመለከተ አቶ ኢሳያስ እስካሁን በግልጥ የተናገሩት ጉዳይ ብዙም ለአደባባይ አልበቃም።በእርግጥ አቶ ኢሳያስ በእዚህ ዓይነት ወሳኝ የኢትዮጵያ ጉዳይ ላይ ተቃራኒ ቦታ ይይዛሉ? ወይንስ አይዙም? ሱዳንን ለማባባል እንደተሞከረ እሳቸውንስ ላይ ሙከራው የለም? እዚህ ላይ አንድ መሰረታዊ ጉዳይ አቶ ኢሳያስን ያህል የመካከለኛውን ምስራቅ ስነ ልቦና የሚያውቅ ላይኖር ይችላል።ከሱዳን ያአሁኑ መሪዎች በላይ ጥርሳቸውን የነቀሉበት ጉዳይ ነው።አረብኛ ተናጋሪው ኢሳያስ በጀብሃ ላይ እርምጃ ከተወሰደ በኃላም ሆነ በፊት ካይሮ የውሃ መንገዳቸው ብቻ ሳትሆን የመጀመርያ የድርጅታቸውን ካፒታል ካይሮ ላይ በተከፈተ የነዳጅ ማደያ ንግድ የጀመሩ ናቸው።ሰውየው የአረቦችን እጅ የመልመዳቸውን ያህል ተንኮላቸው እና ልባቸውን ያውቁታል።ስለሆነም በኢትዮጵያ ላይ ቀንደኛ አንዳንድ የመካከለኛው ምስራቅ አገሮች እና የሱዳን የከሰሩ ባለስልጣናት ሳይቀሩ ከእዚህ በፊት ምን ያስቡ እንደነበር አሁንም ምን ዓይነት ተንኮል እንደሚያውጠነጥኑ ያውቃሉ ወይንም ካለፈ ልምድ ግምታቸው ለእውነት የቀረበ ይሆናል።
አሁን ጥያቄው ለኢሳያስ ውሃ፣ የእርሻ ምርት፣ትልቅ የኤሌክትሪክ ኃይል የምታመነጭ እና ከመቶ ሚልዮን ሕዝብ በላይ የገበያ ዕድል ያላት ኢትዮጵያ ነች ወይንስ በሶስት ጎራ ተከፍሎ ሊራኮት ጫፍ የደረሰ እና የኃይል ምንጩ ነዳጅ በሌላ ኃይል እየተቀየረ ያለው የመካከለኛው ምስራቅ ነው ለነገ የሚያዋጣው? የሚለው ነው።የእዚህ መልስ ለአቶ ኢሳያስ ግልጥ ነው።ይህ ሲሆን ግን አንዳንድ ነገሮችን በማቀበል ከኢትዮጵያ በኩል ሳይታወቅ የሚሰሩት ሥራ የለም ብንል እራስን ማታለል ነው።ሆኖም ግን ከእዚህ ባለፈ በተቃራኒ የሚቆሙበት ምንም ሜዳ ግን አይኖርም።
አንዳንዶች አሁን በአቶ ኢሳያስ እና በኢትዮጵያ መሃከል ያለው መልካም ግንኙነት አቶ ኢሳያስ ስሌት የተሳሳተ አድርገው ያስባሉ።አቶ ኢሳያስን የሚወቅሱት ደግሞ ከአቶ ኢሳያስ የባሱ የመገንጠል ዘብ የቆሙ በራሳቸው ዙርያ ያሉ ባለስልጣኖቻቸው ናቸው። እዚህ ላይ ኢትዮጵያ ወደብ የማግኘቷ ሂደት እና በዝርዝር የኢኮኖሚ ግንኙነት ላይ የጠቅላይ ሚኒስትር ዓቢይ መንግስት በሚያደርጋቸው ንግግሮች ላይ ነገሩ ቀስ እንዲል የሚጥሩ አሉ።ሆኖም ግን እዚህ ላይ አቶ ኢሳያስም ሆኑ ጠቅላይ ሚኒስትር ዓቢይ አልተሳሳቱም።ይልቁንም ኢትዮጵያ እና ኤርትራ ለራሳቸው ሲሉ የጋራ የውጪ ጉዳይ ፖሊሲ እና የጋራ መከላከያ ስምምነት በፍጥነት መፈራረም አለባቸው። ምክንያቱም አንዳንድ የመካከለኛው ምስራቅ ፅንፍ ኃይሎች ሁለቱን ማለያየት የመጀመርያ ምዕራፍ፣በመቀጠል ደግሞ ሁለቱንም ማጥፋት አጀንዳቸው ከሆነ ከግማሽ ክፍለ ዘመን በላይ ሆኖታል።የኤርትራን መገንጠል በገፍ በደርግ ዘመን ሲደግፉ የኖሩትም ከእዚሁ ምዕራፍ አንድ ስልት አንፃር ነበር።አሁን በድንገት ሁለቱ አገሮች መግጠማቸው የቀይ ባህር ጉዳይ ከእጃቸው እንደሚወጣ ያስባሉ።አቶ ኢሳያስ አንድ ሺህ ኪሎሜትር የምያካልለውን የቀይ ባህርን የመቶ ሚልዮን ሕዝብ ባለቤት ከሆነች ኢትዮጵያ ጋር ሆነው ካልሆነ መጠበቅ እንደማይችሉ ሁሉም ያውቀዋል።በእዚህ ላይ አቶ ኢሳያስን የሃማሴን ደገኛ እና የቆላው ኤርትራ በሚል በውስጣቸው ለመከፋፈል እና ኤርትራ ላይ የፅንፈኛ መንግስት ለማቆም እነኝህ ፅንፈኛ አገሮች ብዙ ጊዜ ሞክረዋል። ሙከራው የመፈንቅለ መንግስት እስከማድረግ የደረሰ እና አሁንም ድረስ ያልቆመ የውስጥ ውጥረት ነው። ስለሆነም የኢትዮጵያ እና የኤርትራ የአሁኑ ግንኙነት ወደበለጠ ደረጃ ማደግ ሳይወዱ በግድ ማድረግ ያለባቸው ይህ ካልሆነ ግን ከፍተኛ የውጭ ጥቃት ሁለቱንም ሊያጋጥማቸው ይችላል።
ስለሆነም አቶ ኢሳያስ የኢትዮጵያ ግድብ ላይ የግብፆችን ወይንም የሌላ ተቃራኒ አገር ስሜት የሚያስተናግዱበት ምንም ዓይነት ቦታ ለጊዜው አሁን የለም።ይህ ማለት ግን ገለልተኛ ሆነው በመቆየት ክፉውን ጊዜ ሊያሳልፉ መሞከራቸው አይቀርም ማለት አይደለም።ይህ ግን እስከ መቼ? የሚለውን ጥያቄ ያመጣል።ምክንያቱም ውጥረቶች እየባሱ ሲመጡ ከእኛ ነህ ከእነርሱ? የሚል የ''ሰኔ 30'' ዓይነት ጥያቄ ይፈጥራል። ይህ ጊዜ ሳይመጣ ኢትዮጵያ እና ኤርትራ በውጪ ፖሊሲ በተለይ በአፍሪካ ቀንድ እና በመካከለኛው ምስራቅ ጉዳይ እና በወታደራዊ የጋራ ስምምነት ላይ አንድ ዓይነት ስምምነት ላይ መድረሱ የጋራ ጥቅም ማስከበሪያ አንዱ መንገድ ነው።እዚህ ላይ ኢትዮጵያ የባሕር ኃይሏን በቀይ ባሕር ላይ የመመስረት እና የአሰብ ወደብ ጉዳይም በፍጥነት የማግኘት መብቷ መከበር አለበት።ይህ የልመና ወይንም የበጎ ቸርነት ጉዳይ አይደለም።አቶ ኢሳያስ በቀላል የመደመር ስሌት ኢትዮጵያን ወደ ቀይባሕር አምጥቶ የኤርትራንም ሆነ የኢትዮጵያን የፀጥታ ጉዳይ ማረጋገጥ ወይንም በቀላሉ በፅንፈኛ ኃይሎች መጥፋት መሃል ቀላል ምርጫ ቀርቦላቸዋል።
እዚህ ላይ የህወሓት እና የአቶ ኢሳያስ ፀብ ጉዳይ እንደ የውስጥ ጉዳይ ተመልክተን በሂደት ህወሓት በዲሞክራሲያዊ የትግራይ ወጣቶች ስትተካ የሚስተካከል ውስጣዊ ጉዳይ ነው ከሚል እሳቤ በመነሳት ነው።ሆኖም ግን ህወሓት አሁን እንዳለው የተነጠለ ፖለቲካ የማራመድ ዕድሉን ካገኘች ለምስራቅ አፍሪካ ሌላዋ አደጋ መሆኗ እና ለውጭ ኃይሎች መረማመጃ አጀንዳ አስፈፃሚ እንዳትሆን ያሰጋል።ጉዳዩ በሂደት የሚታይ ነው።
የኢትዮጵያ የግድብ ውሃ መሙላት ሂደት ኢትዮጵያ አጣድፋ ልትጀምረው የሚገባ አመቺ ጊዜ ላይ ነች።በሌላ በኩል የሰሜን ሱዳንን ወደ ምስራቅ አፍሪካ እና መካከለኛው እንዲሁም ደቡባዊ አፍሪካ አክራሪነትን ለማስፋፍያ እንደዋና በር የሚጠቀሙት ከላይ ልማታዊ ውስጣቸው ግን የሽብር ቡድኖችን የሚያስፋፉ አገሮች አጥብቀው የሚፈሩት የኢትዮጵያ፣ኡጋንዳ፣ኬንያ።ደቡብ ሱዳን፣ኤርትራ እና ጅቡቲን ጥምረት እና የጋራ የውጭ እና አካባቢያዊ ጉዳዮች ፖሊሲ መቅረፅ ነው።እዚህ ላይ የምዕራቡ ዓለምም ሰሜን ሱዳንን እንደመረማመጃ አድርገው አክራሪነት ወደ አፍሪካ ለማስፋፋት ፍላጎት ያላቸውን ኃይሎችን አይደግፍም ተብሎ ይታመናል።ለእዚህ ዋናው ምክንያት ደግሞ በእነኝህ የምስራቅ አፍሪካ አገሮች ውስጥ የፖለቲካም ሆነ ምጣኔ ሃብታዊ ጥቅም ስላላቸው የእነኝህ የምስራቅ አፍሪካ አገሮች ስምምነት፣ ቢያንስ በሱዳን አስጊነት ላይ እና ከጀርባዋ በሚሰለፉ አገሮች በተቃራኒ የሚቆሙ እስከሆኑ ድረስ መደገፉ አይቀርም። ለእዚህ ሁሉ ዋና ሞተሯ እና በሕዝብ ብዛት ከመቶ ሚልዮን የላቀ ሕዝብ ያላት፣በወታደራዊ አቅምም የተሻለ የምትባል ኢትዮጵያ ነች።በመሆኑም የኢትዮጵያ የውስጥ ሰላም በምንም ዓይነት መንገድ መናጋት መላው ምስራቅ አፍሪካን የሚያናጋ እንደሚሆን እና በሱማሌ የመሸገው የአልቃይዳ አንጃ አልሸባብ ሌላ ስጋት በመሆኑ የኢትዮጵያ የተረጋጋ ሰላም አስፈላጊ መሆኑን አሜሪካንን ጨምሮ ሁሉም የሚስማሙበት የማይሆን ጉዳይ ሊሆን አይችልም። በምዕራቡ በተለይ በአሜሪካ በኩል ያለው ሌላ ራስ ምታት የቻይና እግር ኢትዮጵያ ላይ መግባቱ ነው።ቻይና ደግሞ በኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን የአውሮፓ አገሮችንም በብድር ይዛለች።ስለሆነም የቻይና ፕሮጀክት ለምዕራቡ የረጅም ጊዜ ፕሮጀክት ነው።ኮሮናን ከተሻገሩ በኃላ የሚመክሩበት ፕሮጀክት።
ስለሆነም ኢትዮጵያ ከላይ የተጠቀሰውን ሚዛን ጠባቂ ሚናዋ መጉላቱን ከመቸውም ጊዜ ተረድታ የዓባይ ግድብ ስራዋን ማፋጠን እና ከግብ ማድረስ በሌላ በኩል ሙሉ በሙሉ ከቻይና እጅ እንዳትገባ ብዙ አሰራሯ፣የተማረው ኃይሏ እና የገንዘብ ምንጩም ከምዕራቡ ከመሆኑ አንፃር ዲፕሎማሲዋ ገለልተኛ እና ከሁሉም ልትጠቀም የምትችልበትን ማዕከላዊ መስመር ተከትላ እና ከአፍሪካውያን ጋር ወዳጅነቷን አጠናክራ መቀጠል ይገባታል። እዚህ ላይ አንዳንድ መንግስት ውስጥ ያሉ ምሁራን በስሜት ወደ አንዱ ኃያል መንግስት ያጋደለ ስሜት እንድታሳይ በመገፋፋት የሚደረጉ አጉል አካሄዶችን በትክክል መቆጣጠር እና ከሁሉም ጋር ያላት መልካም ግንኙነትን ማራመድ ይጠቅማታል።በግድቡ ዙርያም በተመሳሳይ መንገድ ግብፅ ጉዳዩን ወደ ፀጥታው ምክር ቤት የወሰደችበት አንዱ እና ዓይነተኛው መንገድ ፖለቲካዊ ቃና ለመስጠት ስለሆነ መጪው የኢትዮጵያ ጥንቃቄም አንዱን ሃያል በአንዱ የማስፈራራት ሳይሆን ሁሉም ለልማቷ እንደሚጠቅሟት ተረድታ የገለልተኛ ግን የራሷን ጥቅም በምንም ዓይነት መንገድ ለድርድር የማያቀርበውን መስመር መከተል ቢያንስ ባለፈው ክፍለዘመን ከተሰሩት ስህተቶች ያድናታል።የደርግ የውጪ ፖሊሲ ክስረት ዋነኛ መነሻውም ይህ ነበር።ጥቂት ፅንፈኛ ምሁራን አስደንብረው ወደ ቀድሞዋ ሶቬትሕብረት ጎራ ሲያስገቡት ፣ግንኙነታችን ገለልተኛውን መስመር ፣ምጣኔ ሃብቱ ቅይጥ ኢኮኖሚ እንከተል ያሉትን በፀረ አብዮተኝነት ፈርጆ እርምጃ ያለውን ወስዶባቸዋል።በመጨረሻ እራሱ ደርግ ከመውረዱ ጥቂት ወራት በፊት ቅይጥ ኢኮኖሚ ብሎ ማወጁ ላይቀር ማለት ነው።ስለሆነም ኢትዮጵያ አሁን ባለችበት ጥሩ ሁኔታ የማንንም ኃያል መንግስት ያላዳላ ግን ጥቅሟን ያስከበረ የገለልተኛ መስመሯ አዋጪ ነው።ግድቡን ተከትሎ የሚመጡ ሽምያዎችም ላይ ይህንኑ መስመር ይዛ መሄድ አለባት።እርግጥ ነው የቁርጡ ቁርጥ ቀን ስመጣ ግብፅ በአንዋር ሳዳት ዘመን በአስዋን ግድብ የገባችበት አጣብቂኝ ውስጥ ከገባች ያኔ ሌላ ቀን ይሆናል።ይህ ግን የሃያላኑ ፍጥጫ ከኮሮና በኃላ ከባሰ አጀንዳ በየስርቻው መፈለጋቸው ስለማይቀር ያኔ የሚሆን ነው።ከእዛ በፊት ኢትዮጵያ ግድቡን ከጨረሰች ግን ሁሉ ተረት ይሆናል።ጉዳዩ ማን የበለጠ ኤሌክትሪክ ያግኝ? ማን አያግኝ? ይሆናል።
በሀገራችን ከቀን ወደ ቀን እየጨመረ የመጣውን የኖቭል ኮሮና ቫይረስ /COVID-19/ ሥርጭት ምክንያት በማድረግ የኢትዮጵያ ምርጫ ቦርድ በዘንድሮ ዓመት ነሐሴ 23/2012 ዓ.ም ሊያካሂድ ላቀደው የሀገር አቀፍ ምርጫ ቅድመ ዝግጅት ለማድረግ መቸገሩን መጋቢት 22/2012 ዓ.ም አሳውቋል፡፡ ወትሮም ብዙዎች ከመነሻው፣ አንዳንዶች ከአተገባበሩ የሚያብጠለጥሉትና ክፍተቱ የበዛው ሕገ መንግስቱ በእንዲህ ዓይነት አጣብቂኝ ወቅት ማለትም የምክር ቤቶች የሥራ ዘመን ባለቀበትና ምርጫ ማከናወን ባልተቻለበት ሁኔታ ሀገር በማንና እንዴት ትመራ ለሚለው ጥያቄ ምላሽ መስጠት አለመቻሉ ሕገ መንግስቱ ብዙ መሠረታዊ ችግሮች እንዳሉበት ማሳያ ነውና በአግባቡ ሊፈተሽ እና ሊከለስ ይገባል የሚለውን ሃሳብ የሚያጠናክረው ሲሆን በሌላ በኩል ሲሞቅ ሲቀዘቅዝ የነበረውን የኢትዮጵያን ነባራዊ ፖለቲካ ይባስ ብሎ ቅርቃር ውስጥ ከቶታል፡፡
በዚህ መሐል ጠቅላይ ሚንስትሩ ድንገቴ የሚባል የተናጠል አራት አማራጮች ይዘው ብቅ አሉ፡፡ ከነዚሁ ውስጥ እንደፓርላማ መበተንና አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ማወጅ የሚሉ ለአቅመ አማራጭነት የማይቀርቡ ወይም የሌሎችን ምርጫዎች ተፈላጊነት የሚጨምሩ ምክረ ሀሳቦች ቀረቡ፤ ፓርላማውም “የሕገ መንግስት ትርጉም ከፌዴሬሽን ምክር ቤት መጠየቅ” የሚለው በአብላጫ ድምጽ አጽድቆ ጉዳዩን ለፌዴሬሽን ምክር ቤት መርቶታል፡፡
እዚህም ላይ ቆም ብሎ ካለፈ ታሪካችን በመማር፣ ወደፊትም ትውልድ በበጎ የሚያነሳውና በምሳሌነት የሚጠቀስ ውሳኔ ማሳለፍ ተገቢ ነው ብለን እናስባለን፡፡ እናት ፓርቲ ሁልጊዜ እንደሚለው ከታሪካችን ዳበስ ዳበስ ብናደርግ ኢትዮጵያዊ እሴቶቻችንን ብንመረምር፣ ከላይ ወደታች ሳይሆን ከታች ወደላይ የሚያድግ አሠራር መከተሉ ብዙ ርቀት ለመጓዝ ይረዳል ብሎ ስለሚያምን በዚህ ጉዳይ ላይ ከልዩ ልዩ የማኅበረሰብ ክፍሎች ከተውጣጡ አካላት ጋር /ከምሑራን፣ ማለትም የሕግ አማካሪዎች፣ የፖለቲካ ተንታኞች፣ አባላትና ደጋፊዎች/ በተለያዩ አማራጮች ውይይትና ምክክር ሲያድርገበት ቆይቷል፡፡
ፓርቲያችን መጠይቅ አዘጋጅቶ በሰበሰበው መረጃ መሠረት ሙሉ በሙሉ በሚባል ደረጃ ምርጫው መራዘሙ አማራጭ የሌለው መፍትሄ መሆኑን፣ አብዛኛዎቹ በመንግስት ከቀረቡት አራት አማራጮች የሕገ መንግስት ትርጉም መጠየቅ የሚለው የተሻለ እንደሆነ፣ አሁን ያለው መንግስት በገደብ ቢቀጥል እንደሚያምኑ፣ በአንጻሩ አንዳንድ ምልክቶቹ ያለፍንበትን እንዳያስደግመን ስለሚያስፈራ በገደብ /conditions/ ቢታይ፣ መፍትሔዎችም ተናጠላዊና ብቸኛ ሳይሆኑ የብዙኃንን ምክክርና ብዙ/Multiple/ አማራጮችን መዳሰስ የሚገባ እንደሆነ አበክረው ገልጸዋል፡፡
በሌላ በኩል አሁን ያለው ዓለምአቀፋዊና ሀገራዊ ሁኔታ ለመዳሰስ ተሞክሯል፡፡ ዓለማችን በኮሮና ወረርሽኝ ከፍተኛ ሥጋት ላይ በወደቀችበትና ሚሊዮኖች በወረርሽኙ ተማርከው፣ ብዙ መቶ ሺዎች ሕይወታቸውን እያጡ ባለበት፣ በዐይን ጥቅሻ ሺዎች በበሽታው የሚያዙበት መሆኑ እንኳንስ እንደኛ ላለች በዐይነ ቁራኛ ለሚመለከቷት ታዳጊ ሀገር ዴሞክራሲያዊ ምርጫና ሀገር ግንባታ ለራሳቸውም ሁለንተናዊ ብርክ ውስጥ የገቡበትና የሟች ብዛትን ሲያሰሉ የሚከርሙበት ሁኔታ መኖሩ፤ አህጉረ አፍሪካም ቢሆን ከድጡ ወደማጡ ነው፡፡ በዓለምአቀፉ የጤና ድርጅት/WHO/ ግምት ቀጣይዋ ተረኛ እንደሆነች ተደጋግሞ ተገልጿል፡፡ ሀገራችን ኢትዮጵያም ከሌሎች ስህተት ልትማርባቸው የሚገቡ እድሎችን አምክና ይሄው ሞቱም ቀስ እያለ የበሽታውም ተያዥ ቍጥርም ከዕለት ወደዕለት በአስፈሪ ሁኔታ እየጨመረ ነው (መንግስት የሚያወጣውን አኃዝ እንኳን ብናምን እስከዛሬዋ ቀን ድረስ ሞት 5፣ 272 በወረርሽኙ የተጠቃ)፡፡ አሁን ደግሞ ገና እንደሀገር ለመቆም ድክ ድክ የምትለው ሶማሊያ ያለው የወረርሽኙ መስፋፋት፣ የጅቡቲ፣ ሱዳን ከቀን ወደቀን የሚሰሙ የተያዥ ቍጥር ጭማሬና ካለን ሁሉን አቀፍ ንክኪ አደጋው የከፋ መሆኑን ለመገንዘብ ችለናል፡፡
ወረርሽኙን ተከትሎ የሚመጣው የምጣኔ ሀብት ድቀት፣ ብድር ጣሪያ መድረስ/በዚሁ ሰበብ የአበዳሪዎች ቸልታ/፣ የአምራች ክፍሉ የሥነልቡና ጉዳት፣ የትምህርት ቤቶች መዘጋት፣ የሥራ አጡ መብዛት፣ ለዕለት የሚላስ የሚቀመስ የሚያጣው ኢትዮጵያዊ መብዛት (መንግስት 30 ሚሊዮን ሕዝብ ይራብብኛል ብሏል)፣ እንደምዕራብ ኦሮሚያና ጉጂ የመሰሉ አምራች አካባቢዎች በጸጥታ ችግር ምክንያት ምርት ማጣት፣ የአንበጣ መንጋ መዛመት፣ የውስጥ ፓለቲካው ጫፍና ጫፍ መርገጥ፣… ወዘተ ከውስጥ ከሚነሱ ዋና ዋና ውስጣዊ ተግዳሮቶች በግንባር ቀደም የሚጠቀሱ ናቸው፡፡
ከባቢያዊ ፓለቲካው /Geopolitics/ ደግሞ ከአባይ ግድብ ጋር ተያይዞ ግብጽ ራሷን በውሃው ላይ እንደ ብቸኛ አድራጊ ፈጣሪ በመቁጠር ልትወስዳቸውና ልትሔድባቸው የምታስባቸው እርምጃዎች ጤናማነት መጓደል ምልክቶች፣ ገባወጣ የሚለው በውል ያልረጉት የሁለቱ ሱዳኖች አቋም፣ ይህንኑ ተከትሎ በራሱ የቤት ሥራ የተጠመደው የዓለምአቀፉ ማኅበረስብ ገለልተኛ ያልሆነ ዕይታ የሚያመላክተን አብዛኛውን ነገር የውስጥ የቤት ሥራችንን ሳንሳሳት መሥመር በመሥመር ሠርተን እጅ ለእጅ መያያዝ እንደሚገባን አመላካች ናቸው፡፡
በሌላ በኩል የጠቅላይ ሚንስትር ዐቢይ መንግስት ላለፉት ሁለት ዓመታት የጀመረውንና ተስፋ የተጣለበትን ፍጥነት ትቶ አንዳንዴ አንድ እርምጃ ወደፊት ሁለት ወደኋላ ሲል ሌላ ጊዜ ደግሞ በደከመው ላይ የፈሪ በትር ሲያሳርፍ ከርሟል፡፡ ሥርዓት አልበኝነት ነግሶ ጣሪያ ነክቷል፤ ሊቀራረቡ ነው ያልናቸው ማኅበረሰብና የፖለቲካ ልኺቃን ሆድና ጀርባ እየሆኑ ጭራሽ እስከ የክልል መንግስት ግልበጣ ድረስ መተማማት ደርሰዋል፤ በመንግስት ላይ የሚተማመን ሳይሆን የሚያኮርፈው በዝቷል፡፡ ታሪክ እያስተማረን የወደፊቱን ለማበጀት ከየትኛውም ወገን ጋር ቁጭ ብሎ በኢትዮጵያዊ ጨዋነትና ደንብ ማውራት ሲቻል በመካረር ሌላ ጥሩ እድል እያለፈን እንደሆነ ይታየናል፡፡ በዚህ መሐል አልፎ አልፎ የሚደረጉት ተግባራት የጠቅላይነትና ያለፈውን ስህተት የመድገም፣ ችግርን/Crises/ ለፖለቲካ ፍጆታ የማዋል አዝማሚያዎች፣ ጥልቀትና ሁሉን አቀፍነት የጎደላቸው መፍትሔዎች መጉላት፣ መንግስታዊ ትንኮሳዎች፣ የታይታና ድንገቴ ሥራዎች/Projects/ መብዛት ደግሞ በሌላው ጽንፍ መታየት ለንጽጽሩ የሚበጁ ናቸው ብለን ወስደናል፡፡
ታዲያ የምንመርጠው ምርጫ በነዚህ አጣብቂኝ መሐል የሚያልፍ ስለሆነ መንግስት ሲጀመር የተናጠል አማራጮችን አቅርቦ “ኑና ስሙልኝ” ከሚል “ቅርቃር ውስጥ የገባውን አጠቃላይ ሁኔታ እንዴት እንወጣው?” የሚል ጥያቄ ብቻ ይዞ ቢቀርብ ማለፊያ ይሆን ነበር እንላለን፡፡ ከገባንበት አጣብቂኝ አንጻር ግን አሁንም አልረፈደምና መለስ ብሎ ማየት ተገቢ ነው፡፡
ፓርቲያችን እነዚህን ችግሮች ታሳቢ አድርጎ ባካሄደው የማኅበረሰብ ውይይትና እና የባለሙያዎች ትንተና በእንዲህ ዓይነት አጣብቂኝ ጊዜ ውስጥ በሕገ መንግስቱ አንቀጽ 60/1 እና 3 መሠረት ፓርላማውን መበተን ሊከሰቱ የሚችሉ ድንገተኛ የሀገርና ሕዝብን ደኅንነት እና ጥቅም አደጋ ውስጥ ሊከቱ የሚችሉ ሁኔታዎችን ግምት ውስጥ ያላስገባና የፌዴራል መንግስትን እንጂ የክልል ምክር ቤቶችን ታሳቢ ያላደረገ መሆኑን፣ በሕገ መንግስቱ አንቀጽ 93 መሠረት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ማወጅ እና ምርጫውን ማራዘም በዴሞክራሲ እጦት ሲሰቃይ ለኖረ ማኅበረሰብ በፍጹም የሚቀርብ ምከረ ሀሳብ እንዳልሆነ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ጥላ ሥር የሚደረግ ምርጫ ነፃና ፍትሐዊ ስለማይሆን እንዲሁም በተለያዩ ምክንያቶች ገዥውን ፓርቲ ጨምሮ ሌሎች የፖለቲካ ድርጅቶችም ተመራጭ ሀሳብ አለመሆኑን በአንድም በሌላም መልኩ ያራመዱት አቋም ተገቢ መሆኑን እናት ፓርቲም የሚያምንበት ነው፡፡ ከላይ ለመጥቀስ እንደተሞከረው ደካማ አማራጮችም ሆነው አግኝተናቸዋል፡፡
በአንጻሩ በኢፌዴሪ ሕገ መንግስት አንቀጽ 104 እና 105 መሠረት የሕገ መንግስት ማሻሻያ ማድረግ ጥሩ አማራጭ ቢሆንም ሕገ መንግስቱን ለማሻሻልም ጠንከር ያለ እርምጃ መሄድ ያስፈልጋል፤ በእንዲህ መልኩ የሚሻሻል ከሆነ ሥልጣን ላይ በተቀመጠው አካል ሊደፈጠጥ እና ወደሚፈልገው አቅጣጫ ሊወሰድ ስለሚችል ተቀባይነት አይኖረውም፡፡ ሕገ መንግስት ሲሻሻል ጠንከር ያለና የብዙኃኑን ድምጽ፣ ሀሳብ እና ይሁንታ ያገኘ ሊሆን ይገባዋል፤ የሕገ መንግስት ማሻሻያን በተመለከተ ሁለት አንኳር ነጥቦች ይነሳሉ፡፡ የመጀመሪያው ሀሳቡን ስለማመንጨት /initiation/ ወይም ምክረ ሀሳብን ስለማቅረብ ነው፡፡ በቀጣይ ደግሞ ማን እንደሚያሻሽለው የሚደነግገውን ነው፡፡ በመሆኑም የሕዝብ ተወካዮች እና የፌዴሬሽን ምክር ቤቶች የቀረበውን የውሳኔ ሀሳብ በጋራ ስብሰባ በ2/3ኛ ድምጽ ሲያጸድቁት ነው፡፡ ይህንን የሕገ መንግስት ማሻሻል ጥሩ ምርጫ ሆኖ ሳለ ተመራጭ የማያደርገው የብዙኃኑን ድምጽና ውይይት እንዲሁም ይሁንታ የሚፈልግ ሆኖ በመገኘቱ ነው፡፡ እነዚህ ምክር ቤቶች ብቻቸውን አይወስኑም ሰፊ የሕዝብ ውይይት እና ስምምነት ይፈልጋል፡፡ ከማሻሻያው በኋላም የመንግስት ሥልጣን ምን ይሁን የሚለውን ለመወሰንም አስቸጋሪ ያደርገዋል፡፡
በሕገ መንግስቱ አንቀጽ 62 (1) መሠረት ሕገ መንግስቱን የመተርጎም ሥልጣን ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ይሰጣል፡፡ መንግስት በተናጠል ካቀረባቸው አማራጮች ከነችግሩ ይሄኛው ይሻላል የሚል እምነት አለን፡፡ ፓርላማውም በይሁንታ ወደፌደሬሽን ምክር ቤት የመራው ይሄንኑ ነው፡፡ ይሁን እንጂ እዚህም አማራጭ ላይ ትልቅ ሥጋትና ድክመት እንዳለ ሳይጠቀስ ሊታለፍ አይገባም፡፡ የምክር ቤቱ ገለልተኛነት! እንደሚታወቀው ፌደሬሽን ምክር ቤቱ የቅርብ ጊዜያት ግብሩ እንኳን ቢታይ የበዙ ቀጥታ የሚመለከቱት ጥያቄዎች ቀርበውለት በቸልታ ወይም ባላዬ ያለፈ ምክር ቤት ነው፡፡ ከዚሁ ጋር የሚነሱ ገዢው መንግስት ሀሳብ ማስፈጸሚያ እጅ መሆን፣ የአባላቱ ብቃትና እውቀት/Professionalism/ እንዲሁ ጥያቄ ምልክት ውስጥ የሚገባ ነው፡፡
በሌላ በኩል የሽግግር መንግስት ከተለያዩ አካላት ተደጋግሞ የሚነሳ መፍትሔ ሀሳብ ስለሆነ እሱም ላይ ሰፊ ውይይት፣ ትንተናና ክርክር ለማድረግ ሞክረናል፡፡ የመጀመሪያው የሽግግር መንግስት ለማለት የሕግ መሠረት የለንም፡፡ ሕጋዊ መንግስት እያለና ምርጫ አላካሂድም ባላለበት ሁኔታ ይህ አማራጭ አይታሰብም፡፡ ከ100 በላይ የፖለቲካ ድርጅቶች ባለባት እና ዋልታ ረገጥ (Polarized) የሆነ አቋምና አስተሳሰብ በሚራመድባትና እነኚህ አመለካከቶች ወደመሐል እንዲመጡ ሥራ ባልተሠራበት ሁኔታ ውስጥ ተወያይቶ መግባባት ይቻላል ማለት ሆድ ሲያውቅ… ይሆንብናል፡፡ በዚያውም ላይ የወረርሽኙ ጠባይ በውል ባልታወቀበትና ከፍተኛ ሥጋት ወቅት መወያየትስ ይቻላል ወይ? አዲስ ተረካቢ መንግስትስ አሁን ያለውን አጣብቂኝ ምኑን ከምን ሊያደርገው? ብሎ ማየት ይገባል እንላለን፡፡
እንግዲህ የገባንበት አጣብቂኝ አለ፡፡ የገዢው መንግስት ከጥንካሬ ጉድለት እስከ ጠቅላይነትና ወንበር የማደላደል አዝማሚያ በሚዛኑ ሌላ ጎን የሚቀመጡ ናቸው፡፡ የምንመርጠውም ምርጫ እነኚህን የሚያስታርቅ፣ ሀገርን ከገባችበት ችግር የሚያወጣ መሆን ይኖርበታል፡፡
እናት ፓርቲ ሕጋዊና ፖለቲካዊ መፍትሔ ተጣምረው ቢወሰዱ ከገባንበት አጣብቂኝ ያወጣናል ብሎ አበክሮ ያምናል፡፡ ሆኖም በእያንዳንዳቸው ውስጥ ቢሆኑ ያዋጣል የምንለውን እናስቀምጥ፡፡
ፓርቲያችን የሕገ መንግስት ትርጉም ከፌዴሬሽን ምክር ቤት መጠየቅ የሚለው ሀሳብ የተሻለ በመሆኑ የሚቀበለው ሲሆን በተጨማሪም ግን ፓለቲካዊ መፍትሔም ካልተጨመረበት ይህ ብቻውን ከገባንበት ቅርቃር ያወጣናል ብሎ የማያምን ሲሆን ከዚህ በታች የተገለጹት ቅድመ ሁኔታዎች መሟላት እንዳለባቸው በአጽንዖት ያስገነዝባል፡፡
የሕገ መንግስት አጣሪ ኮሚቴ ውሳኔ የሚሰጥበት አካሄድ፣ ግልጽና አሳታፊ መሆን ይኖርበታል፤ የሚሰጠው ትርጓሜም የተወሰነና ዓለማው የተገደበ (Limited and Purposive) መሆን ይኖርበታል፡፡
የፖለቲካ ድርጅቶችን፣ የሕግ ባለሙያዎችን፣ ምሑራንንና የሚመለከታቸውን ሲቪክ ማኅበራት ወዘተ በማሳተፍ ሕጋዊ፣ ሙያዊ፣ ግልጽና ተአማኒነት ያለው መሆን ይኖርበታል፡፡
ካለንበት ከፍተኛ ኢኮኖሚያዊ ውድቀትና እጅግ ተስፋፊና ገዳይ ወረርሽን/pandemic/ በአጭር ጊዜ ውስጥ ሊታደግ የሚችልበትን ሁኔታ ግንዛቤ ውስጥ ያስገባ መሆን ይኖርበታል፡፡
ለቀጣይ የሕገ መንግስት ማሻሻያዎችና መሰል ትርጉሞች የተሻለ በር የሚከፍትና ጥሩ ልምድ ጥሎ የሚያልፍ እንጂ እንደመጥፎ ልምድ ተወስዶ እንደዶግማ ከተጻፈ ተነክቶ የማያውቀውንና “ጉድለት የበዛውን” ሕገ መንግስት ጭራሽ የማይደፈር እንዳያደርገው በከፍተኛ ሓላፊነትና ጥንቃቄ እንዲከወን ማድረግ፤
በሌላ በኩል ፓለቲካዊ መፍትሔው የፖለቲካ ፓርቲዎችን ያሳተፈ የሽግግር ጊዜውን እንዴት ለሀገር ግንባታ፣ ለብሔራዊ እርቅና መግባባት እንጠቀምበታለን? የሚሉ በጋራ ታስበው በጋራ የሚከወኑ መርሐ ግብራት አስፈላጊ ናቸው፡፡
ከምርጫው በኋላም ሊፈጠሩ የሚችሉ ሥጋቶችንና አደጋዎችን በዘላቂነት ለመፍታት እንዲቻል ፖለቲካዊ መፍትሔን የግድ አብሮ እንዲፈጸም ንግግሩ አስገዳጅ ነው ብለንም እናምናለን፡፡
መንግስት ወረርሽኙን እንደ አንዳንድ ዓለም ሀገራት ፖለቲካ በማድረግ ለራሱ ሥልጣን ማራዘሚያና የምርጫ ወንበር ማግኛነት ሊጠቀምበት ይችላል የሚል ሥጋት ፓርቲያችን ያለው ሲሆን ይህንንም ሀቀኝነተን በተላበሰ ሁኔታ ሊመራው እንደሚገባና በአጭር ጊዜ ውስጥ ለመሻገር ሁሉን አቀፍ እና ያላሰለሰ ጥረት ማድረግ ይኖርበታ እንላለን፡፡
ለዚህም ማስፈጸሚያ ይሆን ዘንድ የመንግስትን እንቅስቃሴና ተግባር በአባታዊ፣ ጠባቂነት መንፈስ በጋራ የሚሠራ ለኅሊናቸው ተገዥ ከሆኑና ማኅበረሰቡ በሚመርጣቸው ከሀይማኖት ተቋማት፣ ከፖለቲካ ፓርቲዎች፣ ሀገር ሽማግሌዎች፣ ሲቪክ ማኅበራት የተውጣጣ አንድ ስብስብ/watchdog/ በማስቀመጥ እንደ ጸጥታ ተቋማት፣ ምርጫ ቦርድ፣ ፍርድ ቤት የመሰሉ ለቀጣዩ ምርጫ ወሳኝ ሚና ያላቸውን ተቋማት በንቃት የሚጠብቅ፣ መንግስት እነዚህን ተቋማት እጅ ጠምዝዞ እኩይ ምግባራትን ቢፈጽም፣ ሀዲዱን ቢስት የሚገስጽና ማኅበረሰቡን የሚያነቃ ስብስብ/Organ/ ማቋቋም አስፈላጊ እንደሆነ ፓርቲያችን ያምናል፡፡
ብዙ ጥሩ ምርጫዎች ኖረውን ከዚያው መሐል የምንመርጥ ቢሆን እንዴት በታደልን ነበር፡፡ የሆነው ግን እንደሱ አይደለም፡፡ የሆነው ተቃራኒው፣ ከብዙ መጥፎ አማራጮች የተሻለውን መጥፎ የምንመርጥ መሆኑ ታውቆ ሰው ከሰው ጋር፣ ማኅበረሰብ ከማኅበረሰብ መስተጋብሩን ይበልጥ ማጠንከርና መተዛዘን እንጂ አጋጣሚ በተፈጠረ ቁጥር ወጊድልኝ በመባባልና በመገዳዳል፣ የውሸትና ሴራ ትርክቶችን እያደባለቁ በመበላላት እንደማንወጣው ታምኖ በጣም በጥንቃቄ ይህን ጊዜ እንድናልፈው አበክረን እንገልጻለን፡፡ ሕዝብ ያለመንግስት ኖሮ ያውቃል መንግስት ግን ያለሕዝብ በባዶ ሜዳ ኖሮ አያውቅምና ራስን የመግዛት ባህላችንን እንድናጎለብተው ከአደራ ጭምር ለማሳሰብ እንወዳለን፡፡
ወደፊት መጥታችሁ አባታዊና መንፈሳዊ ልዕልናችሁን ተጠቅማችሁ ማንንም ሳትፈሩና ሳታፍሩ በጥፋቱ መገሰጽ፣ መፍትሔ ማመላከት ከመቸውም ጊዜ በላይ ይጠበቅባችኋልና ይህን ባታደርጉ እዳ በደሉ በታሪክ ፊት የሚያስወቅሳችሁ እንደሆነ ማስታወስ ብቻ እንወዳለን፡፡
በእንዲህ ዓይነት ዙሪያው ገደል በሆነበት ወቅት በእናታዊ ጠባይ በሁሉን አቃፊነት፣ ይቅር ባይነትና እንተ ትብስ አንቺ ትብሽ በመባባል እንድናልፈው፣ በአንጻሩ ደግሞ የሀገራችሁን ሁኔታ ነቅቶ በመከታተል፣ በመረጃና ማስረጃ በመደገፍ ስለመብታችሁ ያለፍርሃት እንድትሞግቱ አደራ አንላለን፡፡
ለኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊነት የሚመጥን ሥርዓት እስኪዘረጋ ውሎ ከመግባትና ጊዜ ከመቁጠር ያለፈ፣ የመጣውን ከማዳነቅ ያለፈ ሚና ተጫወቱና አሳዩን፣ እርዱን እንላለን፡፡
አሁን ይበልጥ የምንፈተንበትና ለታሪክ ተጠያቂነት የምንዳረግበት ጊዜ ከፊታችን አፍጥጦ መጥቷል፡፡ መቸም ልጆቻችንና የልጅ ልጆቻችን ቁጭ ብለው ሲጫወቱ አንዱ የሌላኛውን አባት በባንዳነትና በጥቅም ፈላጊነት እየከሰሰና እየሰደበ ሲያሸማቅቀው ማየት የምንሻ ያለን አይመስለንም፡፡ ብዙ ሳንርቅ በሁለተኛው የጣልያን ወረራ ወቅት ተከስቶ ለመናገር እስኪያሳፍር ድረስ ስማቸውን ስንጠራቸው የምንሸማቀቀው ሰዎች ቤተሰብ እማኞቻችን ናቸው፡፡ ስለሆነም ከራስ ጥቅምና “ቡድን” ፍላጎት ወጥተን፣ አሁንም ከገልባጭነትና የራስን አንቋሾ ከመነሳት ርቀን በየጓዳችን ካሉ መፍትሔዎች መልከኛውን ሰንቀን በምክክሩ አደባባይ እየተገናኘን እንደየአቅማችን ተሟግተንና ተፋጭተን የተሻለውን እየወሰድን ይህችን በችጋርና ረሃብ የምትታወቅ ሀገር እጅ ለእጅ ተያይዘን እንድንታደጋት፣ ልጆቻችን ሌላ የአበሳ ዓመታት ሳይሆን ነጋቸውን በናፍቆትና በብዙ ተስፋ የሚኖሩበት ዘመን ለማድረግ እንድንተጋ እናታዊ ጥሪያችንን እናስተላልፋለን፡፡
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንን በቤተ ክህነት ውስጥ ሆነው የሚያምሱት እና ማኅበረ ቅዱሳን ላይ እጃቸውን የሚቀስሩቱ ለሃይማኖቱ ክብር ባለው በትግራይ ሕዝብ ታንቅረው የተተፉ ለመሆናቸው እማኝ የሆንኩባቸው አጋጣሚዎች (ከማስታወሻ ደብተሬ)
የኢፌዴሪ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር እና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ደመቀ መኮንን የኦስትሪያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አሌክሳንደር ሻልለንበርግን በቢሮአቸው ተቀብለው አነጋገሩ
የኢፌዴሪ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር እና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ክቡር አቶ ደመቀ መኮንን የኦስትሪያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ክቡር አሌክሳንደር ሻልለንበርግ ጋር በአገራዊ ወቅታዊ ሁኔታ እና በክፍለ-ዓለሙ የተከናወኑ ጉዳዮችን ዙሪ ሰፋ ያለ ውይይት አድርገዋል።
ክቡር አቶ ደመቀ ኢትዮጵያ እና ኦስትሪያ ለዘመናት የዘለቀ የሁለትዮሽ ግንኙነት ያላቸው ወዳጅ አገራት መሆናቸውን ጠቁመው፣ በአሁኑ ጊዜ በሁለቱ ሀገሮች መካከል በተለያዩ ዘርፎች ያለው ትብብር ተጠናክሮ መቀጠል ይኖርበታል ብለዋል፡፡
ክቡር ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትርና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ስለአገራችን ወቅታዊ ሁኔታ በሚመለከት ሲናገሩ፣ በትግራይ ክልል የተካሄደው ሕግን የማስከበር እርምጃ ውጤታማ በሆነ መንገድ መጠናቀቁን፣ በክልሉ ያጋጠሙ ተግዳሮቶች ለመቅረፍ ጥረት በመደረግ ላይ መሆኑን ገልፀዋል። በተለይ የሰብዓዊ ዕርዳታ በወቅቱ መድረሱን ለማረጋገጥ፣ የመልሶ ግንባታና የመልሶ ማቋቋም ሥራዎች እየተከናወኑ መሆኑንም በዝርዝር አስረድተዋል፡፡ በክልሉ የሰብዓዊ ዕርዳታ አሰጣጥ ላይ የሚደረገውን ጥረት ለማጠናከር የሰብዓዊ ድጋፍ ሰጪ ድርጅቶች ከመንግስት ጋር በቅንጅት እየሰሩ መሆናቸውንም ገልፀዋል፡፡
ክቡር አቶ ደመቀ አክለው በኢትዮጵያ የለውጥ ኃይል የሚመራ መንግሥት በአዲስ መልክ ከተቋቋመ ጊዜ አንስቶ ቀጣይነጽ ያለ ሰላምና ልማት በክፍለ- አህጉሩ እንዲረጋገጥ ለተመዘገቡ አወንታዊ ለውጦች ከፍተኛ አስተዋፅዖ ማድረጉን አስምረውበት በዝርዝር አስረድተዋል ፡፡
የኦስትሪው ጭ ጉዳይ ሚኒስትር ክቡር ሚስተር ሻልለንበርግ በበኩላቸው ኢትዮጵያ በቀጠናው ቁልፍ ሚና የምትጫወት ወሳኝ ስትራቴጂካዊ ሀገር መሆኗን እና ለኦስትሪያ የልማት ትብብር መርሃ ግብር ቅድሚያ ከሚሰጣቸው ሀገሮች አንዷ በመሆኗ፤ የተጀመሩ የልማት ጥረቶችን ለመቀጠል አገራቸው ቁርጠኛ እንደሆነች ተናግረዋል ፡፡
ሚስተር ሻልለንበርግ የሰብአዊ ዕርዳታ ለተቸገሩ ወገኖች እንዲደርስ ለማረጋገጥ የተጀመረው ጥረት መቀጠል እንደሚያስፈልግ አስገንዝበው፣ ኦስትሪያ ከኢትዮጵያ መንግስት ጋር በመሆን ከኢትዮጵያ መንግስት ጋር በጋራ ለመስራት ዝግጁ መሆኗን ገልፀዋል ፡፡
ክቡራን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሮቹ ባደረጉት ውይይት የሰብአዊ ዕርዳታ ሥራ እና ዘላቂ ሰላም ለመገንባት የሚደረገው ርብርብ ማጠናከር አስፈላጊነት ላይ ከመግባባት ደርሰዋል። እንዲሁም በሁለቱ እህትማማች አገራት መካከል ያለውን የቆየ ግንኙነት የበለጠ ለማጠናከር እና በባለብዙ ወገን መድረኮች ትብብርን በማጎልበት በጋራ መስራታቸውን ለመቀጠል ተስማምተዋል ፡፡
ከሁሉም በላይ እስረኞችን ለመጠየቅ ለሚንከራተቱ፣ ቤተሰባቸው ጎሎባቸው በህሊና ሲማቅቁ ለነበሩ፣ የቤተሰብ ፍቅር ለተጓደለባችሁ፣ ከፖለቲካው በላይ ህሊናችሁ ላዘነና ለተጨነቃችሁ፣ ለሕዝብ ብላችሁ ወህኒ ስትማቅቁ ለነበራችሁ በሙሉ እንኳን ደስ ያላችሁ። ” የታሰሩት ይፈቱ” በሚል ለታገላችሁ፣ እየታገላችሁ ላላችሁ፣ ለሞታችሁና አካላችሁ ለጎደለ ” ሰላማዊ የአገር ውስጥ ታጋዮች” ሰላማዊ ትግል አሸናፊ እንደሆነ አያችሁ።
በመላው አገሪቱ በሚባል ደረጃ ተነስቶ በነበረውና አሁን ድረስ በቀጠለው ሕዝባዊ ተቃውሞ፣ እንዲሁም በውጪው ዓለም በሚገኙ ዜጎች ትብብር በሰላማዊ መንገድ የተፈጠረው ጫና ከዕለት ዕለት እየከረረ አገሪቱ አሁን ያላችበት ደረጃ መድረሱ ገሃድ ነው። ራሱ ኢህአዴግም ሆነ አበር ድርጅቶቹ በየፊናቸው ወቅቱ አሳሳቢ መሆኑንም በተደጋጋሚ ከስጋት ባለፈ ሲያስታውቁ ነበር። አሁንም ድረስ ይህንኑ እየወተወቱ ነው።
አገሪቱ ከገባቸበት የፖለቲካ ቀውስና የዘር ጥላቻ ትብትብ ጋር ተዳምሮ ለተነሳው ተቃውሞ እርቅ አስፈላጊ መሆኑንን ራሱን ተቃዋሚ ተብለው የታሰሩት ከሚሰድቡት በላይ ራሱን እያቆሸሸ ንስሃ መግባቱን ያስታወቀው ኢህአዴግ፣ የፖለቲካ እስረኞች እንዲፈቱ መወሰኑን ይፋ ለማድረግ ተገዷል። እስር ችግሩን የሚያሰፋ እንጂ የሚያቀል አለመሆኑን የተገነዘበው ኢህአዴግ፣ ይህንኑ ይፋ ያደረገውን ጉዳይ ውሎ ሳያድር ሲያስተባብል፣ ሲሰርዝና ሲደልዝ መታየቱ ከቀውሱ በላይ መነጋገሪያ ሆኖ ስንብቷል።
ዛሬ የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ ጌታቸው አምባዬ በሁለት መስፈርት በተደረገ ማጣራት 115 እስረኞች ክሳቸው እንዲቋረጥ መደረጉን አስታውቀዋል። የደቡብ ክልል ደግሞ 413 እስረኞችን በተመሳሳይ ለመፍታት መወሰኑንና ስማቸውን ይፋ እንደሚያደርግ መግለጹ ተሰምቷል። በሌሎች ክልሎችም ይቀጥላል።
ከጅምሩ ጉዳዩን የሚከታተሉ እንደሚሉት አገሪቱ ወደ እውነተኛ እርቅ እንድታመራ ሁሉም ወገኖች ቀናነት እንዲላበሱ ያሳስባሉ። ኢትዮጵያ ያለ እርቅ ምንም አይነት መፍትሄ እንደማይኖራት የሚናገሩና የሚያምኑ ሰላማዊ ትግል እንዲጎለብት ኢህአዴግ ራሱን እንዲያዘጋጅና ድጋፍ እንዲሰጥ ይማጸናሉ። በዚህ ዘመን ” ጨፍን ላሞኝህ” የሚለው ፖለቲካና ህልመኛነት ስለማይሰራ ኢህአዴግ ፈቃደኛ አልሆንም ቢል እንኳን እንደማይሳካለት እነዚህ ክፍሎች ያሳስባሉ።
ሰላማዊ ትግል፣ ሰፊ የሕዝብ ድጋፍ ያለው ንቅናቄ ሊከስም ስለማይችል ወደ ሰላማዊ ሽግግር፣ ሰላማዊ ምርጫ፣ በህዝብ ድምጽ ስለመገዛት ከወዲሁ ማስተማመኛ በመስጠት እስር ቢት ሲማቅቁ የነበሩትን ብቻ ሳይሆን በቁም የታሰሩትም ሳይሸማቀቁ በፈለጉት መልኩ ተደራጅተው እንዲንቀሳቀሱ ኢህአዴግ መድረኩን እንዲከፍት ጥሪ የሚያስተላልፉ ወገኖች ጥቂት አይደሉም። በኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ በህዝብ የተመረጡ መሪዎች አገር የሚያስተዳድሩበት ዘይቤ ሲረጋገጥ እስር ቤት መገንባት፣ ለመከላከያና ደህንነት የሚመደብ በጀት፣ የእርስ በእርስ ስለላ ቆሞ ሁሉም አይኑንን በውጪ ወራሪ ላይ ብቻ እንዲያተኩር ይገደዳል ሲሉም ምኞታቸውን ይገልጻሉ።
ከሁሉም በላይ አሁን በቀረቡት ሁለት መስፈርቶች መሰረት ክሳቸው የተቋረጠባቸው ብቻ ሳይሆኑ ሁሉም ወገኖች ሕዝባዊ ድጋፍ ያላቸው መሆኑንን ከግንዛቤ ውስጥ በማስገባት መልቀቅ ለነገ እንደማይባል በርካቶች እየገለጹ ነው። ሁለተኛው ዙርና ሶስተኛ የተባለው ዙር በሁለት ወር ውስጥ እንደሚጠናቀቅ ከሃላፊው ገለጻ ለመረዳት ተችሏል። የታሰሩት ጀነራሎች፣ አቶ አንዳርጋቸው ጽጌና ሌሎች መኮንኖች ሊፈቱ እንደማይችሉ አቃቤው ምልክት ሰጥተዋል።
ከደቡብ ብሔር ብሄረሰቦች ክልል በተጨማሪ የኦሮሚያ እና አማራ ክልል በጉዳዩ ላይ ምን እየሰራ ነው ስንል ጠይቀናል። የኦሮሚያ ፍትህ ቢሮ ኮሚኒኬሽን ሃለፊ አቶ ታዬ ደንደዓ ክልሉ ”የክስ መዝገቦችን እያጣራን ነው። እሰከ ጥር 12 ድረስ አጣርተን እንጨርሳለን” ብለዋል።
እንደ አቶ ታዬ ከሆነ ክልሉ እስረኞች የሚፈቱበት ምንም አይነት ቅድመ ሁኔታ የለም። ”በሽብር፣ ህገ-መንግሥታዊ ሥርዓትን ለመናድ ሙከራ አድርገዋል ተብለው ክስ የተመሰረተባቸውም ይፈታሉ” ይላሉ አቶ ታዬ።
አቶ ማሩ ቸኮል የአማራ ክልል ፍትህ ቢሮ የሕዝብ ግንኙነት ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር በበኩላቸው ክልሉ ኮሚቴ አዋቅሮ እየሰራ ነው ብለዋል። ክልሉ ልክ የፌደራል አቃቤ ሕጉ እንዳስቀመጣቸው ያሉ መስፈርቶች የሚኖሩት ሲሆን “እኛም የምንከተለው አካሄድ ተመሳሳይ ይሆናል” ብለዋል።
በቅርቡ የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ያካሄደውን ግምገማ ተከትሎ አራቱ የግንባሩ አባል ድርጅቶች ሊቃነ መናብርት በሰጡት መግለጫ ላይ “በፈፀሙት ወንጀል ምክንያት በፍርድ ቤት የተፈረደባቸው ወይም ደግሞ ወንጀል በመፈፀም ድርጊት ተጠርጥረው በአቃቤ ህግ ጉዳያቸው ተይዞ በእስር የሚገኙ አንዳንድ የፖለቲካ ፓርቲ አባላትን ጨምሮ ሌሎች ግለሰቦች የተሻለ ሃገራዊ መግባባት ለመፍጠርና የዴሞክራሲ ምህዳሩን ለማስፋት በማሰብ ክሳቸው ተቋርጦ ወይም በምህረት ህግና ህገመንግሥቱ በሚፈቅደው መልኩ ተገቢው ማጣራት ተደርጎ እንዲፈቱ ይደረጋል።” መባሉ ይታወሳል።
ይህን ተከትሎም ዛሬ የፌደራል ጠቅላይ አቃቢ ህግ በሰጠው መግለጫ የፍርድ ሂደታቸው በመታየት ላይ የሚገኙ 528 ተጠርጣሪዎች ክስ በመጀመሪያ ዙር መቋረጡን አስታውቋል።
የተጠርጣሪዎቹ ዛሬና ነገ የተሃድሶ ስልጠና ወስደው ከፊታችን ረቡዕ ጀምሮ እንደሚለቀቁ የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ አቶ ጌታቸው አምባዬ ዛሬ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ላይ ጠቅሰዋል።
(ተጓዡ ጋዜጠኛ ሄኖክ ስዩም ወደ ደቡብ ወሎ ተጉዟል፡፡ ወረኢሉ የድሉ መነሻ ሲል እስከ ጥቅምት እኩሌታ ሀገር የተቀጣጠረባትን የአድዋ ድል ቀዳሚ ምዕራፍ ከታሪክ አሻራዎቿ ጋር እየፈተሸ ቆይታውን እንዲህ ያካፍለናል፡፡)
ወረ ኢሉ ነኝ፡፡ እንኳን መጣሁ፡፡ ወደ ኢትዮጵያ ነው የመጣሁት፡፡ በጥቅምት እኩሌታ ሀገር መጥቶ ዓለም ወደ አገነነው ድል መነሻ፡፡ ከምኑ ልጀምርላችሁ፡፡ ከሚናገረው ተፈጥሮ፣ ከወል ግዙፍ ሞገስ፣ ከሰኞ ገበያ ስስት፣ ከከሬ ማርያም ቸርነት፤ እኮ ከምኑ?
ቅርብ ሆና ለሀገር ወደ ራቀች የሀገር መልክ መጥቻለሁ፡፡ ደሴ ስትደርሱ 92 ኪሎ ሜትር ተጉዛችሁ ያለሁበት ትቆማላችሁ፡፡ የመርሐቤቴን ውብ ተፈጥሮ እያየ በመራኛ ለሚዘልቅ ደግሞ ከአዲስ አበባ መጓዝ የሚጠበቅበት 300 ያልሞላ ኪሎ ሜትር ነው፡፡
የልብነ ድንግል ማተም፣ የዑላማዎቹ በረከት፣ የገላውዴዎስ እልፍኝ፤ የምኒልክ ስስቱ፣ እኮ እንዴት ትገለጻለች? የዐፄ ናኦድ ምኞት፣ የንግሥት ነገሥታት ዘውዲቱ የእትብት መቀበሪያ፣ የታላቋ ወይዘሮ የባፈና ቀዬ፣ የናአኩቶ ለአብ የጽድቅ ስራ እኮ እንዴት?
እዚህ ነኛ፤ አድዋን ፍለጋ መጣሁ፡፡ የድሉን መነሻ ለማሰስ፣ የተደበቀችዋን ግዙፍ ስፍራ ለመፈለግ፤ አልጠፋችም፡፡ ሲደርሱ ከነክብሯ አለች፡፡ ሲመጡ የምትቀበል ደግ፣ በስሜን ደሴ ዙሪያን ያጠረች፣ ደቡቧን ከጃማ የምትጋራ፣ ምስራቋ ሸዋን ከአልብኮ ያጋመደ፣ ምዕራቧ ከለጋቦ ለጋሂዳ የተዘረጋ፤ ትልቋ ወረኢሉ፤
የተቀበለኝ የጥንቷ መንደር ነው፡፡ ቤቶቿ እድሜያቸውን ይናገራሉ፡፡ ሠፈሩ ደርባባ ነው፡፡ ፒያሳዋ ሞቅ ይላል፡፡ ነገ ማልጄ ተነስቼ ጊዮርጊስን እጎበኛለሁ፡፡ ደብረ ሰላምን፡፡ የሰላሟ ስፍራ ሰላማዊ እንቅልፍ አድራለሁ፡፡
ምን ፍለጋ ጥቅምት እኩሌታ እዚህ እንደተመጣ ስመጣ ያለው መንገድ ነግሮኛል፡፡ ወረኢሉ አምራች ናት፡፡ ለሺህ አመት የተፈተነው መሬት ዛሬም ይመረትበታል፡፡ እዚህም እዚያም ክምር አያለሁ፡፡ ምርቱን የሚወቃውን “ምርት ያውርድ” እያልኩኝ ለምድሩ የወረደውን ጸጋ እመለከታለሁ፡፡
ገና እንሄዳለን፡፡ ይንጋ ብቻ፡፡ ደብረ ሰላም ጊዮርጊስ የአድዋውን ዘማች እናየዋለን፡፡ እንደ ጋርዱላ ጊዮርጊስ፣ እንደ አራዳ ጊዮርጊስ ምኒልክ እንደ አባቶቹ አበራ ጊዮርጊስን ይዘው ድል እንዳደረጉት በሰማይ ያሰለፈውን ፈረሰኛ ደጃፍ እንረግጣለን፡፡
ሄኖክ ማስረሻ አንተ እዚህ ለመድረሴ ምክንያት ነህ፡፡ መታሰቢያ ደምሴ አንተ ባትኖር ኖር የሚጎድልብኝን የማውቀው እኔ ነኝ፡፡ የባህል ቱሪዝሞቹ ሄኖክስና መሐመድ፣ የከሬ ሞላ ብቻ ምስጋናዬ ወደር የለውም፡፡ ሲነጋ ወደዚያ ተአምረኛ የወራኢሉ ስጋ ቤቶች አብረን እንሄዳለን፡፡
Download መምህራችን ምህረትአብ አሰፋ ካስተማረን ራስህን አድን ወደ ኋላህ አትይ የካቲት 26 የማንቂያ ደውል በሰሜን አሜሪካ Las Vegas Nevada Lagu MP3 & MP4
Download Lagu መምህራችን ምህረትአብ አሰፋ ካስተማረን ራስህን አድን ወደ ኋላህ አትይ የካቲት 26 የማንቂያ ደውል በሰሜን አሜሪካ Las Vegas Nevada MP3 dan Video MP4
(ኢሳት ዜና)— ወደ ኤርትራ ያደረግነው ጉዞ የሃገር ወዳድነት መለኪያ እንጂ ወንጀል አይደለም ሲሉ እነብርሃኑ ተክለያሬድ ለፍርድ ቤት የተከሳሽነት ቃላቸውን ሰጡ። አርበኞች ግንቦት 7ትን ለመቀላቀል ወደ ኤርትራ ሊሻገሩ ሲሉ ተይዘው በወህኔ ቤት የሚገኙት የቀድሞ የሰማያዊ ፓርቲ አመራርና አባላት የነበሩ ወጣት ብርሃኑ ተክለያሬድና ወጣት እየሩሳሌም ተስፋው ለፌዴራሉ ከፍተኛ ፍ/ቤት 14ኛ ወንጀል ችሎት ይህንን ያቀረቡት በጽሁፍ ሲሆን፣ እንዳያነቡ መከልከላቸውም ተመልክቷል።
የሰላማዊ ትግል ጥረታቸው ባለመሳካቱ የመብትና የነጻነት ጥያቄ አንግበው ግንቦት 7ትን ለመቀላቀል ሲሉ መያዛቸውን የዘረዘሩት ብርሃኑ ተክለያሬድና እየሩሳሌም ተስፋው ወደዚህ ሁኔታ የገፋቸው የሃገሪቱን ተጨባጭ ሁኔታ ባቀረቡት ጽሁፍ ገምግመዋል። ከምርጫ 97 በፊት እንዲሁም በምርጫ 97 እና በኋላ ሰላማዊ ትግል በኢትዮጵያ ያለበትን ሁኔታ ገምግመው በውጤቱ 14 ጊዜያት ለእስር መዳረጋቸውን አስታውሰዋል።
በሃገሪቱ አሉ የተባሉ አፈናዎችን ዘርዝረው በዜጎች ላይ የሚደርሱ ሰቆቃዎችን አስታውሰው “ሰላማዊ ትግል ማድረግ ይቻላል ብለው የሚያምኑ የዋህ ወገኖቻችን ዕውነቱን ይገነዘቡት ዘንድ እንዲሁም ለከሳሾቻቸን ንጹህነታችንን እናስታውሳቸው ዘንድ ካደረሱብን ነገሮችን ጥቂቶችን ብቻ ለማንሳት እንሞክራለን” በማለት ለፍርድ ቤቱ በጽሁፍ ባቀረቡትና እንዳያነቡ በተከለከሉት የተከሳሽነት ቃላቸው ላይ ከራዕይ ወጣቶች ምስረታ ጀምሮ ያለፉበት ሂደትና እስከ 14 ጊዜያት የታሰሩበትን ዘርዝረዋል።
በሰላማዊ ትግል ያደርጉትን ጥረትና ያለፉበትን መሰናክል በተከሳሽነት ቃላቸው ላይ ያመለከቱት ብርሃኑ ተክለያሬድና እየሩሳሌም ተስፋው የመብትና የነጻነት ጥያቄዎች በጉልበት እየጨፈለቁ ያለው ስልጣን ላይ ያለው ቡድን ሌሎችን አሸባሪ ብሎ መፈረጅ አይልችልም፣ ይልቁንም በጸረሽብር ህጉ ለመጠየቅ የሚገባው እሱ ነው ሲሉ በጽሁፋቸው ተሟግተዋል።
ድምጻቸውን በጠመንጃ ተነጥቀው ሃገራቸውን ለማዳን ተገደው ነፍጥ ያነሱት የአርበኞች ግንቦት 7 ንቅናቄ አባላት አሸባሪዎች አይደሉም ይልቁንም ሽብርተኛ ተብሎ ሊጠቀስ የሚገባው ህወሃት ነው ያሉት ብርሃኑ ተክለ ያሬድ እየሩሳሌም ተስፋው “በዚህ ህዝባዊ ድርጅት አርበኞች ግንቦት 7 ሆነን ሽብርተኝነትን ለመከላከል የወሰንን ሽብርንና ሽብርተኝነትን የምንጸየፍ ንጹሃን ወጣቶችን ነን፣ በሽብር ቡድን አባል ለመሆንም ሆነ ሽብር ለመፈጸም አላሰብንም አልወሰንም አልተንቀሳቀስንም” ሲሉ ተከራክረዋል።
በሰላማዊ ትግል በኢትዮጵያ ለውጥ ማምጣት የማይቻልበት ደረጃ ላይ ተደርሷል በሚል አርበኞች ግንቦት 7ትን ለመቀላቀል ወደ ኤርትራ ሲያቀኑ ተይዘው በወህኔ ቤት የሚገኙት ብርሃኑ ተክለያሬድ እየሩሳሌም ተስፋው ለፍርድ ቤቱ ባቀረቡት የተከሳሽነት ቃላቸው መጨረሻ ላይ “ለዚህ ችሎትና ለከሳሾቻችንን በአጽንዖት ልናስገነዝብ የምንፈልገው ነገር የፈጸምነው ድርጊት ከአንድ ኢትዮጵያዊ የሚጠበቅ የሃገር ወዳጅነት መለኪያ እንጂ ወንጀል ሆኖ የሚያስከስሰን ባለመሆኑ በእስር ቤት ውስጥ ሆነን እንኳን ከምንጊዜውም በላይ ፍጹም ነጻነት ይሰማናል” ካሉ በኋላ አሳሪዎቻችንም ይኸው ነጻነት ይሰማቸው ዘንድ የቂም ፖለቲካን በመተው የታሰሩትን ፈትተው ለኢትዮጵያውያን ሁሉ የሰላም ጥሪ በማድረግ ስልጣን ለህዝብ እንዲያስረክቡ ጠይቀዋል። ይህን ካልፈጸሙ መጪውን ጊዜና ታሪክ ምላሽ ይሰጠዋል ሲሉ የተከሳሽነት ቃላቸውን አጠናቀዋል።
በሀብታሙ አያሌው ጤና መታወክ፣ እየተረባበሻችሁ ላላችሁ ሁሉ በያላችሁበት ሆናችሁ ፀሎታችሁን ቀጥሉበት። አሁንም በኮማ ውስጥ ነው ያለው። ለውጥ አልታየም። ከትንፋሽ ውጭ ሌላ እንቅስቃሴ የለም። ቤተሰብ በሙሉ ተረባብሿል። ነገር ሁሉ ግራ ገብቶኛል። ወገን ሆይ በክፉዎች እጅ ወድቀናል!!! ከሌሊቱ 8ሰዓት።(ዳንኤል ሺበሺ)
የአንድነት ለፍትህና ለዴሞክራሲ ፓርቲ የቀድሞ የሕዝብ ግንኙነት ሀላፊ ሀብታሙ አያሌው በጠና ታሞ ሆስፒታል ገብቷል። ሀብታሙ ከእስር ከተፈታ በሁዋላ ከሀገር ወጥቶ እንዲታከም በውጭ የሚገኙ ኢትዮጵያውያን በዘሐበሳ አዘጋጆች አማካይነት ገንዘብ ቢአሰባስቡም አገዛዙ ከአገር እንዳይወጣ በጠቅላኢ ፍርድ ቤት የዐቃቤ ሕግን ይግባኝ መሰረት አድርጎ ከልክላል። ሀብታሙ ከሁለት ሳምንት በፊት ፍርድ ቤት ሲቀርብ ቢአንስ ጉዳያቸው እልባት አግኝቶ ከአገር ወጥቶ ለመታከም ይችል እንደሁ ተስፋ አድርጎ የነበረ ቢሆንም ፍርድ ቤት ተብዬው ለተጨማሪ አንድ ወር ቀጠሮውን አራዝሟል። ጤናው እንዲመለስ እየተመኘን ቃለ መጠይቁን አያይዘነዋል።የትግል አጋሩ ዳንኤል ሺበሺ ሌሊት ከሆስፒታል እንደጻፈው የሀብታሙ ሁኔታ አሳሳቢ ነው በክፎዎች እጅ ወድቀናል ነበር ያለው።ዳንኤል በዚህ አጭር ማስታወሻው በሀብታሙ አያሌው ጤና መታወክ፣ እየተረባበሻችሁ ላላችሁ ሁሉ
<<በያላችሁበት ሆናችሁ ፀሎታችሁን ቀጥሉበት። አሁንም በኮማ ውስጥ ነው ያለው። ለውጥ አልታየም። ከትንፋሽ ውጭ ሌላ እንቅስቃሴ የለም። ቤተሰብ በሙሉ ተረባብሿል። ነገር ሁሉ ግራ ገብቶኛል። ወገን ሆይ በክፉዎች እጅ ወድቀናል!!! ከሌሊቱ 8ሰዓት>> እግዚአብሄር ምህረቱን ይስጠው
ሀብታሙ አያሌው ዛሬ ለደረሰበት የጤና መታወክ ምክንያቱ በእስር ቤት የደረሰበት ስቃይ ነው። ሀብታሙ አያሌው ከህብር ሬዲዮ ጋር ስለ ጤናውና ስለ እስር ቤቱም ስቃይ ከህብር ሬዲዮ ጋር ተወያይቶ ነበር። ቃለ መጠይቁን ላላደመጣችሁ አያይዘነዋል
ያንን ትችት የጻፍኩት ባለፉት ጥቂት አስርት ዓመታት ውስጥ ተንሰራፍቶ በሚገኘው እና ማቆሚያ በሌለው በአፍሪካ ሰው ሰራሽ ቀውስ ምክንያት ምንም ዓይነት ተስፋ የሌለኝ በመሆኑ ነበር፡፡
እ.ኤ.አ በ2007 የተካሄደውን ሀገር አቀፍ የምርጫ ውዝግብ ተከትሎ አሁሩ ኬንያታ እና ተባባሪዎቹ የነብስ ገዳይ ተውኔት ፈጻሚ ቡድኖችን በማቋቋም ወደ ሁለት ሚሊዮን ገደማ የሚደርሱ ንፁሀን ኬንያውያንን በማስገደል ከ650 ሺ በላይ የሚሆኑት ዜጎችን ደግሞ ከቀያቸው እንዲፈናቀሉ አድርገዋል፡፡ በአሁኑ ጊዜ የኬንያ ፕሬዚዳንት ኬንያታ እና የእርሱ ምክትል የሆነው ዊሊያም ሩቶ በሰው ልጆች ላይ በፈጸሙት ሰብአዊ ወንጀል በዓለም አቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት እ.ኤ.አ መጋቢት 2011 ክስ ተመስርቶባቸው ከችሎት አደባባይ ከሕግ ፊት እንዲቀርቡ ትዕዛዝ ተላልፎባቸው ነበር፡፡ እነዚህ የሰብአዊ መብት ቀንደኛ ደፍጣጮች በመሰል ሰብአዊ መብት ረጋጭ ታላቅ ወንድሞቻቸው እገዛ አማካይነት ከጥቂት ጊዜ በፊት ከዓለም አቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት መዳፍ ውስጥ እንዲያመልጡ ተደርገዋል፡፡
እ.ኤ.አ ከሰኔ 2005 ጀምሮ እና በተከታታይ በነበሩት ወራት ውስጥ በኢትዮጵያ ውስጥ ባለው አገዛዝ እና ስሙ በዓለም አቀፍ የአሸባሪዎች የመረጃ ቋት ስም ዝርዝር ውስጥ ተመዝግቦ በሚገኘው በህዝባዊ ወያኔ ሀርነት ትግራይ ወሮበላ የዘራፊ ቡድን ስብብስ (ዘ-ህወሀት) ቅጥር ነብሰ ገዳዮች ምንም ዓይነት የጦር መሳሪያ ያልታጠቁ በመቶዎች የሚቆጠሩ ሰላማዊ ዜጎች በጠራራ ጸሐይ እንደ አውሬ እየታደኑ አሰቃቂ በሆነ መልኩ በጥይት እየተደበደቡ እንዲገደሉ ሲደረግ 30 ሺ የሚሆኑት ሰላማዊ ዜጎች ደግሞ በማጎሪያው እስር ቤት እየታጎሩ በመጥፎ የእስር ቤት አያያዝ እንዲሰቃዩ እና እንዲማቅቁ ተደርገዋል፡፡
ባለፈው ሳምንት ሂዩማን ራይትስ ዎች (ሂራዎ)/Human Rights Watch (HRW) የተባለው ዓለም አቀፍ የሰብአዊ መብት ተሟጋች ድርጅት ዘ-ህወሀት እያካሄደ ስላለው የሰላማዊ አማጺዎች አያያዝ ሁኔታን በማስመልከት “ጭካኔ የተመላበት እርምጃ፡ ለኢትዮጵያ ኦሮሞዎች ተቃውሞ የተሰጠ የግድያ እና እስራት ምላሽ“ በሚል ርዕስ ትልቅ ዘገባ አቅርቧል፡፡
እ.ኤ.አ ከ1998 – 2000 ድረስ ተደርጎ በነበረው እና ኃላፊነት በማይሰማቸው የእብዶች ጦርነት ወደ 120 ሺ ገደማ የሚሆኑ የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ወታደሮች እና ሲቪሎች እልቂት ተፈጽሟል፡፡
እ.ኤ.አ በ1991 በሶማሊያ ጎሳን መሰረት ያደረጉ የታጠቁ ተቃዋሚ ቡድኖች ወታደራዊ አገዛዙን በኃይል ያስወገዱ ሲሆን ሶሚሊያ በአሁኑ ጊዜ የሽብርተኝነት ሰለባ እና በዓለም አቀፍ የፖለቲካ መድረክ ውስጥ የአሸባሪዎች መጠለያ ሆና ትገኛለች፡፡ አሁን ትላንት አሸባሪዎች በመኪና ላይ የተጠመደ ቦንብ በአንድ ሆቴል ላይ በማፈንዳት በርካታ ንጹህን ዜጎች ሙት እና ቁስለኛ እንዲሆኑ አድርገዋል፡፡
በዴሞክራቲክ ሬፖብሊክ ኮንጎ ባለፉት ሁለት አስርት ዓመታት ውስጥ በተካሄደው ጦርነት የስድስት ሚሊዮን ዜጎች ህይወት የቀጠፈ ሲሆን እልቂቱ አሁንም ድረስ እንደቀጠለ ይገኛል፡፡
አፍሪካ በቀጣይነት ተስፋ የሚኖራት ወይም ደግሞ የማይኖራት የመሆኑ ጥያቄ በአፍሪካውያን፣ በአፍሪካውያን ወዳጆች እና በአፍሪካውያን ጠላቶች አእምሮ ውስጥ የሚመላለስ ጉዳይ ነው፡፡
አፍሪካ ተስፋ የሚኖራት ስለመሆኑ ለእኔ ጥያቄ ማቅረብ ማለት በጽኑ የታመመ ወይም በጣር ላይ ያለ በሽተኛ እርዳታ እየተደረገለት የመዳን እና ያለመዳን ሁኔታን የመመለስ ጥያቄ ዓይነት ነው፡፡ በጽኑ ታሞ ከፍተኛ በሆነ መልኩ የህይወት አድን ህክምና እየተደረገለት ያለ በሽተኛ ሊድንም ይችላል ወይም ደግሞ ላይድን ይችላል፡፡ እርግጠኛ ሆኖ የመናገሩ ሁኔታ ውኃ የሚቋጥር አይደለም፡፡ በሌላ አገላለጽ ያፍሪካ ተስፋ መኖር አስተማማኝ አይደለም፡፡
ይህንን ጥያቄ እ.ኤ.አ በ2014 አቅርቤው በነበረው ትችቴ በስሜታዊነት የተሞላ እና ሊሆን የማይችል ተስፋ ነው የሚል ምላሽ ሰጥቸ ነበር፡፡ ሆኖም ግን ተስፋ እንዳለ አወጅኩ፣ ምክንያቱም አፍሪካ ማድረግ ለሚችሉ አፍራካውያን እንጅ ምንም ነገር ለማያደርጉ እና እጆቻቸውን አጣጥፈው ተቀምጠው ለሚመለከቱ ዜጎች አይደለችምና፡፡
በአፍሪካ ውስጥ አንድ ቀን የመንግስት ስህተቶች በሰብአዊ መብት ጥበቃ እንደሚተኩ እና የአፍሪካ መንግስታት ሕዝቦቻቸውን እንደሚፈሩ እንዲሁም ሕዝቡም ለአንዴ እና ለመጨረሻ ጊዜ እስከዘላለሙ ፍርኃቱን አሽቀንጥሮ የሚጥልበት ሁኔታ ሊከሰት እንደሚችል አመንኩ፡፡ እንደነዚህ ያሉ ተምኔታዊ ህልሞች የአንድ ኢትዮጵያዊ አፍሪካዊ ታምኔታዊ አላሚ የቀን ህልሞች ነበሩ፡፡
ስለተስፋ ተስፋ በማድረግ ላይ እገኛለሁ ምክንያቱም ታዋቂው ገጣሚ አሌክሳንደር ፖፕ “ተስፋ በሰው ልጅ ከፍተኛ ስሜቶች ላይ ዘላለማዊ ይሆናል“ በሚል ተናግሯልና፡፡
አሁን በቅርቡ በኬንያ ቴሌቪዥን ኔትዎርክ ዓለም አቀፍ/Kenya Television Network (KTN) – World View ቤዮኔ ኦክዋራ ለኢትዮጵያ እና ለኤርትራ አምባሳደሮች የቀረበላቸውን ቃለመጠይቅ ከተመለከትኩ በኋላ እጅግ በጣም እንቆቅልሽ የሆነብኝ ሲሆን በአፍሪካ ቀንድ የተስፋ ፍንጣቂ ይኖር ይሆን የሚል ጥያ ቄ ፈጠረብኝ ሆኖልኛል፡፡ ኦክዋራ የKTN ዋና አዘጋጅ እና የአፍሪካ ታዋቂ ወጣት ጋዜጠኛ ናት፡፡ (የኦክዋራ የጋዜጠኝነት ድፍረት ምንም ዓይነት ፍርሀት የሌለውን እና በርካታዎቹን የዓለም መሪዎች፣ አምባገነኖች እና ታዋቂነት ያላቸውን ሰዎች በቃለመጠይቅ ስልቱ በአንድ እግራቸው የምታቆመው ታዋቂ ዋ ጋዜጠኛ ኦሪና ፋላሲን አስታወሰኝ፡፡)
ሁለቱ “አምባሳደሮች” አሁን በቅርቡ ነጋሪት እየተጎሰመለት ስላለው ጦርነት (ወይም ደግሞ የጦርነት ጨዋታ እያልኩ ስለምጠራው) በኢትዮጵያ እና በኤርትራ መካከል ስላለው ጦርነት ቃለመጠይቅ ተደርጎላቸው እንዲነጋገሩ ተደርጎ ነበር፡፡
ሆነም ግን የጨ ረባ ተስካር አስመሰለዉት ነበር። የሌባ ጣትን ከመቀሰር፣ (ሌቦች አላልኩም) ምላስን ከማሾል እና ምላስን በማውጣት በአንድ ሰው ላይ ከመቀለድ ያልተናነሰ በሚመስል መልኩ ሆያሆዬ ዓይነት ጨዋታ ቃለ መጠይቅ ከሆነ ነበር ማለት ይቻላል ፡፡
የተራቡ ጅቦች በወቀደ ጥንብ ላይ እኔ እወስድ እኔ እወስድ በማለት ሲረባረቡ እንደሚታየው ሁሉ እነዚህም ሁለቱ አምባሳደሮች እርስ በእርሳቸው ሲዋጉ የሚያሳየውን የቪዲዮ ምስል ተመልክቸዋሁ፡፡
በዚያ የቪዲዮ ምስል ላይ ያየሁት ነገር ሁለት ሰካራም ሰዎች በአፍሪካ የቢራ ቤት ወይም ደግሞ ቡና ቤት (ወይም በኢትዮጵያ ውስጥ ጠጅ ቤት ወይም ጠላ ቤት እየተባለ በሚጠራው) ውስጥ ሆነው ከእነዚያ መጠጦች በብርሌ ወይም በጣሳ ላፍ ላፍ አድርገው ሞቅ ሲላቸው በጥላቻ መልክ እየተያዩ እርስ በእርሳቸው የሚያደርጉትን ጉንጭ አልፋ ክርክርና ንትርክ እየተመለከትኩ ያለሁ ነበር የመሰለኝ፡፡
በአንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ውስጥ በርዕሰ መምህሩ ቢሮ ውስጥ በመገኘት “እርሱ ነው የጀመረው! አይደለም እርሱ ነው የጀመረው!” እያሉ እርስ በእርሳቸው ጣታቸውን አንዳቸው በአንዳቸው ላይ እየቀሰሩ ሲካሰሱ ሁለት ደደብ ተማሪዎችን ተመልክቻለሁ፡፡ “አምባሳደሮቹም” በእርግጠኝነት እንደዚህ ብለዋል፡፡ “አንተ ነህ የጀመርከው፡፡ ስለእኛ ውስጣዊ ጉዳይ ተናግረሀል፡፡ አንተ በርቀት የምትጓዝ ከሆነ እኔም እንደዚሁ በርቀት እጓዛለሁ“ በማለት የኤርትራው አምባሳደር በዘ-ህወሀት አምባሳደር ላይ የእብሪት እና የንቀት ንግግር ሲያደርግ ነበር፡፡
ድምጼን ከፍ አድርጌ በመጮህ እንግዲህ እነዚህ የአፍሪካ ዴፕሎማቶች ናቸው ወይም ደግሞ ጥርስ ለጥርስ በመያያዝ እርስ በእርሳቸው የሚቦጫጨቁ ባለጌ ወሮበሎች ናቸው! (አራዊቶች አላልኩም።)
አንድ ቦታ ላይ የኤርትራው አምባሳደር የዘ-ህወሀትን አምባሳደር እንደ ዴፕሎማት ስርዓት እንዲጠብቅ ማስጠንቀቂያ ሰጠው እንዲህ በማለት ፣ “በመሸታ ቤት ውስጥ አይደለንም፡፡ ያለነው በህዝብ ፊት ነው፡፡ በዓለም ላይ ያሉ ሕዝቦች ሁሉ ይመለከቱናል“ በማለት የኤርትራው አምባሳደር ተማጽዕኖውን አቀረበ፡፡
ሁለቱም አምባሳደሮች ወደ ቃለመጠይቁ በሚቀርቡበት ጊዜ ተጽፈው የተዘጋጀ የመነጋገሪያ ነጥቦችን እና እንደ ሮቦት ተሞልተው የተነገራቸውን እንዲያሰሙ የመጡ ነበሩ፡፡
የመነጋገሪያ ነጥቦቻቸው አንዱ ሌላኛውን ወገን ገና በመጀመሪያው ዙር በቡጢ ዘርሮ እንደሚጥል እና በድል አድራጊነት እተጎማለለ እንደሚሄድ የተቆጣ ቦክሰኛ ለመሆን ተሞልተው የመጡ ነበሩ፡፡
ሁለቱም አምባሳደሮች በአሁኑ ጊዜ በሁለቱ ሀገሮች መካከል ጦርነት ለምን እንደተነሳ ግልጽ እና ጨዋነትን በተላበሰ መልኩ ለመግለጽ ፍላጎቱ አልነበራቸውም፡፡ የእራሳቸውን የግል አጀንዳ ብቻ ለመናገር ፈለጉ፡፡
ከአንድ ውስብስብ ከሆነ እና ታላቅ ከበሬታ ካለው ዓለም አቀፍ የዴፕሎማት ሰው ከሚጠበቅ ጨዋ ንግግር ይልቅ ለመንገድ ወሮበላ ዱርዬዎች አፍ የሚስማማ፣ በጣም ባዕድ የሆነ እና ቆጥቋጭ የሆነ መግለጫ ሰጡ፡፡
ሁለቱ አምባሳደሮች እርስ በእርሳቸው በዴፕሎማሲያዊ ስድበ ጭቃ ጅራፍ ተማዘዙ ጠናክረው ተሰዳደቡ፡፡ የኤርትራው አምባሳደር በአንድ አጋጣሚ ላይ እንዲህ አለ፣ “አንተ እኔን እየተሳደብክ የእኔን አፍ ለማዘጋት ትፈልጋለህ?“ በማለት የዘ-ህወሀቱን አምባሳደር አቋረጠው፡፡
ሁለቱም አምባሳደሮች የዓይናቸውን ቅንድብ ወደ ላይ በመሸብሸብ፣ የንቀት ምላሽ በመስጠት፣ ድብቅ ቃላትን በመወርወር፣ አዋራጅ ቃላትን በመጠቀም እና ሌላውን አሳንሶ በማየት እርስ በእርሳቸው ተጠዛጠዙ፡፡
“አምባሳደር ለሀገር ጥቅም ሲባል ለመዋሸት ወደ ውጭ ሀገር የሚላክ ታማኝ ሰው ነው“ ይባላል፡፡ እነዚህ ሁለት አምባሳደሮች አምባሳደር ለሀገሩ ሲል ለመዋሸት ወደ ውጭ ሀገር የሚላክ እና በሂደት በዴፕሎማሲያዊ እና ጨዋነትን በተላበሰ መልኩ ለሀገራቸው ከመስራት ይልቅ የዘለፋ ቃላትን የሚጠቀሙ እና እራሳቸውን በእራሳቸው የሚያሞኙ የሚ ያዋረዱ መሆናቸውን በተግባር አስመስክረዋል፡፡
ቃለመጠይቁ በሚጀመርበት ጊዜ የዘ-ህወሀት አምባሳደር በመጀመሪያው ቀን የመነጋገሪያ ነጥቦችን በማውጣት ዝርዝር መረጃዎችን አቀረበ፡፡ እንዲህ በማለትም አወጀ፣ “ኢትዮጵያ ያሏት ብቸኞቹ ጠላቶቿ ድህነት፣ ኋላቀርነት እና ድንቁርና ናቸው…በአሁኑ ጊዜ ኢትዮጵያ በፕላኔቷ ላይ ፈጣን የኢኮኖሚ እድገት ከሚያስመዘግቡ ሀገሮች መካከል አንዷ ናት፡፡፡“
ይኸ “የፈጣን ኢኮኖሚ ዕድገት“ እየተባለ ሁልጊዜ በቀጣይነት የሚቀርበው የማጭበርበሪያ ርዕሰ ጉዳይ እኔ በየጊዜው ቅሬታዬን ሳቀርብበት የቆየሁበት ጉዳይ ነው፡፡ የቪዲዮ ምስሉን በምመለከትበት ጊዜ “ሚስተር ‘አምባሳደር’ ውሸት እየዋሸህና ተራ ቅጥፈት የቁጥር ጨዋታ በመጫወት እየነገርከን ነው” በማለት ላቋርጠው ፈልጌ ነበር፡፡
በእርግጥ የዘ-ህወሀት አምባሳደር “ኢትዮጵያ እና የዓለም ባንክ የሚያደርጉትን ተራ ቅጥፈት እና የቁጥር ጨዋታ“ለማስተባበል በማይቻልበት ደረጃ በማጋለጥ ለኢትዮጵያ ሕዝብ እና ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ እያቀረብኳቸው ያሉትንግልጽ የሆኑ እና ወቅታዊ የሆኑ የትንታኔ ትችቶቼን አላነበበም፡፡
ባለፉት አስርት ዓመታት አስመዘገብኩት እያለ የሚመጻደቅበት የዘ-ህወሀት ባለሁለት አሀዝ የኢኮኖሚ ዕድገት ከምንም ጥርጣሬ በላይ ፍጹም ውሸት፣ ተራ ቅጥፈት እና የቁጥር ጨዋታ መሆኑን በተጨባጭ ማስረጃ እያቀረብኩ ሳጋልጥ ቆይቻለሁ! ከዚህም በተጨማሪ ማንም ሰው ቢሆን ይህንን ተራ ቅጥፈት እንደ ዘ-ህወሀት በመቅጠፍ የሚደግም ቢኖር እርሱም የለየት ቀጣፊ ውሸታም ነው!
የዘ-ህወሀት አምባሳደርም ኢትዮጵያ እ.ኤ.አ በ2000 እና በ2009 ዓመተ ምህረቶች መካከል 11.7 ቢሊዮን የአሜሪካ ዶላር በሕገ ወጥ የገንዘብ ዝውውር ምክንያት ያጣችበትን እውነታ በንግግር አጀንዳው ውስጥ ሳይጠቅስ ሆን ብሎ በማጭበርበር አልፎታል፡፡
እ.ኤ.አ በ2011 ግሎባል ፋይናንሻል ኢንቴግሪቲ/Global Financial Integrity የተባለው ድርጅት ከኢትዮጵያ በሕገ ወጥ የገንዘብ ዝውውር ምክንያት ከሀገር ውስጥ የወጣው ገንዘብ እ.ኤ.አ 2009 በሁለት እጥፍ በላይ በመሆን 3.26 ቢሊዮን ዶላር ሆኗል፡፡
በሕገ ወጥ ወጥ የገንዘብ ዝውውር የወጣን ያንን ያህል ገንዘብ በውጭ ሀገር ባንኮች የሂሳብ አካውንት በመክፈት ማጨቅ የሚችል በኢትዮጵያ ውስጥ ያለ ባለስልጣን ማን ነው? ለመሆኑ ኢትዮጵያን ደኃ፣ ኋላቀር እና ድንቁርና የተንሳራፋባት ሀገር እንድትሆን ያደረገ ማን ነው?
የዘ-ህወሀት አምባሳደር በቅርብ ጊዜ የተደረገውን የትጥቅ ግጭት የጀመረችው እና ላለፉት ዓመታት ሁሉ በቀጣናው ሌሎች ግጭቶችን ስትፈጥር የቆየች ኤርትራ ናት በማለት ከሷታል፡፡
የኤርትራው አምባሳደር እጅግ በጣም በመበሳጨት እና ንቀትን የተላበሰ በማያስመስል መልኩ ለመቅረብ ሞከረ፡፡ ሙሉ ትችቱን እንዲህ በማለት ጀመረ፣ “በአምባሳደሩ በጣም አዝናለሁ ምክንያቱም ይህንን ጥያቄ በመመለሱ ረገድ የተሰጠውን የስራ ኃላፊነት ገደብ ጥሷል፡፡“ ከብዙ ጊዚያት በፊት ኤርትራውያን እና ዘ-ህወሀት ጽኑ ወዳጆች እንደነበሩ ያለፈውን በመቃኘት እንዲህ በማለት ተናገረ፣ “ሁላችንም በአንድ ላይ የቆምን ወዳጆች ነበርን፡፡ በአንድ ላይ ሆነን የመንግስቱን አገዛዝ አስወገድን፡፡ እናም እ.ኤ.አ በ1998 እስከተከሰተው የኢትዮጵያ – ኤርትራ የጦርነት ጥቃት ድረስ በሰላማዊ መንገድ እንኖር ነበር፡፡” ባለፈው ሳምንት ባቀረብኩት ትችቴ ላይ እኔም ይህንኑ አንድ ዓይነት ነገር ነበር ያልኩት፡፡
የኤርትራ አምባሳደር የተሰጠውን መድረክ ለዘለፋ እና ለጭቅጭ መጠቀሙን በመተው የቀረበለትን ጥያቄ ብቻ እንዲመልስ በቃለመጠይቅ እድራጊ ጋዜጠኛዋ ተማጽዕኖ በቀረበለት ጊዜ ተቆጣ፡፡ ቃለመጠይቅ አድራጊዋ በተደጋጋሚ ጥያቄዎችን በመጠየቅ ወደሚቀጥለው ርዕሰ ጉዳይ ለማለፍ ሙከራ በማድረግ ላይ ነበረች፡፡ በከፍተኛ ፍጥነት ያቋርጣት ነበር፡፡ ድምጹን ከፍ በማድረግ የዘ-ህወሀትን አምባሳደር እንዲህ በማለት ይተች ነበር፡
“ምናልባትም ዲና አያውቀውም ይሆናል፡፡ ኤርትራ እና ኢትዮጵያ በአንድነት ሆነን የመንን ወግተናል…በሕግ ባለመገዛት የኤርትራን ግዛትነት ወደ ኋላ በመተው በኤርትራ ድንበር ላይ የሚገኙትን ሁለቱን ደሴቶቻችንን እየከበበች ያለች የመን መሆኗን የነገረችን ኢትዮጵያ ነበረች… በኢትዮጵያ ውስጥ እውነተኛውን ስልጣን የተቆጣጠረው እና አናሳ ቡድን የሆነው ህወሀት (ህዝባዊ ወያኔ ሀርነት ትግራይ) ይህንን ጉዳይ በሚገባ ያውቀዋል፡፡ የመንን በመወጋንበት ጊዜ እገዛ አድርገውልናል፡፡“
የዘ-ህወሀት አምባሳደር በበኩሉ ግልጽ በሆነ መልኩ የኤርትራውን አምባሳደር አፍ ለማስያዝ በማሰብ “ሁለቱ ቡድኖች ጥሩ ወዳጆች ነበሩ፣ ሆኖም ግን አሁን በእጅ ላይ ያለው ጉዳይ የመንግስቱ ባህርይ ጉዳይ ነው [የኤርትራ አምባሳደር የሚወክለው]… አሁን ዋናው ጉዳይ የድንበር ስምምነቱን ተግባራዊ ማድረግ ነው… የጋራ የሆኑ ዕድሎች አሉን፡፡ እንደምታውቀው ወይ አብረን እንዋኛለን አለያም አብረን እንሰጥማለን” ነበር ያለው፡፡
ባለፈው ሰኞ ባወጣሁት ትችት በኢትዮጵ-ኤርትራ መካከል እየተካሄደ ያለው የጦርነት ጨዋታ በሁለቱ ወንድማማቾች መካከል የሕዝቡን ስሜት ለማስቀየስ (ለማወናበድ) ነው በማለት የክርክር ጭብጤን አቅርቤ ነበር፡፡ የጦርነት ተጫዋቾች በስልጣን ላይ ለመቆየት አንድ ዓይነት የሆነ መንትዮች የአንዱ መኖር ለሌላው ህልውና በመሆኑ እና አንዱ ከሌለ ሌላው እንደማይኖር ስለሚያውቁ እነዚህ ሁለት ጽንፈኛ ቡድኖችም በተመሳሳይ መልኩ ለህልውናቸው አንዳቸው ለአንዳቸው ይፈላለጋሉ፡፡ ባተር መያዣ ከረጢት ውስጥ ያሉ የአተር ዘሮች ማለት ናቸው፡፡ እንዲህ በማለት ጥያቄ አቅርቤ ነበር፣“በአንድ ሳንቲም ሁለት የተለያየዩ ገጽታዎች ላይ ባሉ ቡድኖች መካከል ጦርነት ሊካሄድ ይችላልን?”
የኤርትራ አምባሳደር በእራሱ ተቀናቃኝ ላይ ጮኸበት፡፡ ሁለቱ ቡድኖች በአንድነት ሆነው የመንግስቱን ወታደራዊ አገዛዝ ወግተዋል፡፡ እንደዚሁም ሁሉ ሁለቱም ወገኖች በአንድነት ሆነው የመናውያንን ወግተዋል፡፡
የዘ-ህወሀት አምባሳደር እንዲህ በማለት አወጀ፣ “ከጎረቤት ሀገሮች ጋር ልዩ የሆኑ ስምምነቶች አሉን…የኤርትራው አምባሳደር እያደረገ ያለው ንግግር በተጨባጭ በመሬት ላይ የሌለ ነው…በማናቸውም ሀገሮች ጉዳይ ጣልቃ አንገባም…“
የዘ-ህወሀት አምባሳደር በበኩሉ እንዲህ የሚል ምላሽ ሰጠ፣ “አምባሳደር አንተ አትመራኝም፣ እኔ የእራሴን ህሊና ብቻ ነው የምናገረው… እስቲ እንደ ዴፕሎማት እንስራ፣ እባክህ፣ እባክህ… አንተ ጨዋ ሰው ነህ፣ ትልቅ ሰው ነህ“ በማለት የዘ-ህወሀት አምባሳደር የትችት ናዳውን አወረደ፡፡
የዘ-ህወሀት አምባሳደር እንዲህ በማለት ትችቱን ቀጠለ፣ “አምባሳደሩ ኢትዮጵያ ምን እየጠየቀች እና እያለች እንዳለ ምንም ዓይነት መረጃ የለውም… (ደንቆሮ ማለቱ ይሆን?) እኔ ከእርሱ እንደዚህ ያለ ነገር በፍጹም አልጠብቅም ነበር ምክንያቱም ዝም ብሎ ምዕናባዊነትን ፈጥሮ የማይነገር የተከበረ ሰው፣ የተከበረ አምባሳደር ይመስለኝ ነበር…“
የዘ-ህወሀት አምባሳደር የኤርትራ አገዛዝ አምባገነን ተብሎ እንደሚጠራና ቀጣናውን የሚያተራምስ ነው በማለት ከሰሰው፡፡ የእራሱን ክስ ግልጽ ለማድረግ “የዘ-ህወሀት አምባሳደር የኤርትራ አገዛዝ በሶማሊያ ከአልሸባብ [የሶማሊያ አሸባሪ ቡድን] ጋር ይተኛ ነበር” ብሏል፡፡
የጩኸቱ ውድድር አምባሳደሮቹ አንዳቸው ሌላኛውን እያቋረጡ በሚጠዛጠዙበት ጊዜ ክርክሩ ወደተሟላ ደረጃ የደረሰ ሲሆን ለዚህ የአጻፋ ምላሽ የኤርትራው አምባሳደር እንዲህ የሚል ትችት አቀረበ፡
“እስከ አሁን ድረስ በጨለማ ውስጥ ነው ያለ ስል በጣም አዝናለሁ… ኤርትራ ለአልሻባብ ምንም ዓይነት እርዳታ አልሰጠችም እያለ መርማሪ ቡድኑ በየጊዜው ዘገባ ሲያወጣ ቆይቷል“ በማለት የኤርትራው አምባሳደር ካደ፡፡ የዘ-ህወሀቱ አምባሳደር ጨዋነትን ባልተላበሰ መልኩ የኤርትራውን አምባሳደር በሚያቋርጥበት ጊዜ የኤርትራው አምባሳደር በጣም ተበሳጨ እና “እባክህ! እባክህ ልናገርበት! በመሸታ ቤት ውስጥ አይደለም ያለነው፡፡ ያለነው በሕዝብ ፊት ነው፡፡ ሕዝቡ እኛን እየተመለከተ ነው“ በማለት የኤርትራው አምባሳደር ተማጽዕኖውን አቅርቧል፡፡
የአልሻባብ ውንጀላ ለኤርትራው አምባሳደር የመጨረሻው የተወረወረ ገለባ መሆን ነበረበት፡፡ ሆኖም ግን የኤርትራው አምባሳደር እንደገና ሙሉ መተማመንን በተላበሰ መልኩ መተቸቱን እንዲህ በማለት ቀጠለ፣ “እነርሱ [ዘ-ህወሀት] በኢትዮጵያ ውስጥ 400 አማጺ ኦሮሞዎችን ገድለዋል፡፡ የዘ-ህወሀት አገዛዝ ከእራሱ ሕዝብ ጋር በሰላማዊ ሁኔታ አይደለም ያለው፡፡ በሁሉም አቅጣጫዎች በመተኮስ ላይ ነው የቆየው፡፡“ የዘ-ህወሀት አምባሳደር እጆቹን ወደ ኤርትራው አምባሳደር አቅጣጫ ማወናጨፉን እንዲያቆም እንዲህ በማለት ትዕዛዝ ሰጠው፡፡ “እጆችህን እንደ እኔ ሁሉ እዚያው በእራስህ ምህዋር ጠብቅ [የእራሱን እጆች በወንበሩ መደገፊያ ላይ እንዴት አድርጎ እንዳስቀመጠ እያመላከተ]“ እጅግ በጣም አስገራሚ ነገር ነበር!
የኤርትራው አምባሳደር ከመቅጽበት ቱግ ብሎ ተቆጣ እና እንዲህ አለ፣ “በርቀት የምትጓዝ ከሆነ እኔም በርቀት እሄዳለሁ፡፡ እርሱ [የዘ-ህወሀት አምባሳደር] ከትግራይ ወገን ውስጥ አይደለም፡፡ የእርሱ ህዝቦች ተገድለዋል፡፡ እርሱ ኦሮሞ ነው፡፡ በርቀት የምትጓዝ ከሆነ እኔም በርቀት እሄዳለሁ“ አለው፡፡
የዘ-ህወሀት አምባሳደር በተኩስ የዒላማ ጨዋታ ጥይት መደብደብ ስላልፈለገ የነገሩን ዳህራ ወደ ሌላ አቅጣቻ በማዞር እንዲህ አለ፣ “እኛ ፖሊሲ አለን…ኤርትራ ጥቃት የምትሰነዝርብን ከሆነ ለጥቃቱ ተመጣጣኝ የሆኑ እርምጃዎችን እንወስዳለን፡፡ እነርሱ በተዋጊ አውሮፕላን የሚደበድቡን ከሆነ እኛም በተመሳሳይ መልኩ በአውሮፕላን የአጻፋ ምላሽ እንሰጣለን፡፡ በመሬት ላይ ጥቃት የሚፈጽሙብን ከሆነ እኛም በመሬት ላይ ተመጣጣኝ ጥቃት እንፈጽማለን“ ነበር ያለው፡፡
“ጸጥታ በነገሰበት ሁኔታ መናገር እችላለሁን?” እባክሽንእርሱን [የዘ-ህወሀትን አምባሳደር] ጸጥ እንዲል ልታደርጊው ትችያለሽን?... ለድንበር ውዝግቡ ቀላል የሆነ መፍትሄ አለ… በሰላም መኖር እንፈልግ ነበር… አሁን በህይወት የሌለው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ እና አሁንም ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ እየደጋገመ በኤርትራ ውስጥ የአገዛዝ ለውጥ መደረግ አለበት እያለ በየጊዜው ሲናገር ቢቆይም ከአገዛዝ ለውጥ በኋላ በወሰኑ አካባቢ ምን ሊመጣ እንደሚችል እንኳ አያውቀውም በማለት ስናገር ሀዘን ይሰማኛል ምክንያቱም አንድ ጊዜ አፉ ላይ ካስቀመጡለት እርሱም እራሱ የአገዛዝ ለውጥ መደረግ አለበት ወዘተ፣ ወዘተ፣ ወዘተ በማለት ይናገራል፡፡ እርሱ [ደሳለኝ] እራሱ የአብዮቱ እና የአገዛዙ አካል አልነበረም፡፡ ሆኖም ግን እንዲሁ በእጅ ብድግ በማድረግ ጠቅላይ ሚኒስትር እንዲሆን ተደርጓል፡፡ ስለሆነም በድንበር ውዝግቡ ላይ የተሰጠውን ፍርድ በመቀበል የእራሱን ኃይሎች ከአካባቢው ለማንቀሳቀስ በኢትዮጵያ መንግስት፣ በህወሀት መንግስት እና በአናሳው መንግስት የሚወሰን ይሆናል፡፡ እኛ ግን የዴፕሎማሲያዊ ግንኙነቱን ጀምረናል…”
ቃለመጠይቅ አድራጊዋ ጋዜጠኛ ስለ ሰብአዊ መበቶች አያያዝ ጉዳዮች እና ዜጎች በኤርትራ ውስጥ ታፍነው ስለሚሰወሩበት ሁኔታ ጥያቄ ባቀረበችለት ጊዜ የኤርትራው አምባሳደር የጭቃ ጅራፉን ማጮህ ጀመረ፡፡ እንዲህ በማለት ገለጻ አደረገ፣ “ከዚህ አካባቢ የተሰደዱት ሁለት ሶስተኛ የሚሆኑት ኢትዮጵያውያን ናቸው“ ጠበቅ ተደርጎ ሲያዝ እንዲህ በማለት ጋዜጠኛዋን መክሰስ ጀመረ፣ “ትልቁ ችግር እናንተ ኃላፊነት የሚሰማችሁ ጋዜጠኞች አይደላችሁም፡፡ ምንም ዓይነት የእራሳችሁን ምርመራ አታደርጉም፡፡ ታውቃላችሁ ችግሩ ያለው በኢትዮጵያ ላይ እንደሆነ ማወቅ ነበረባችሁ፡፡ ምክንያቱም ኢትዮጵያውያን ናቸው የእራሳቸውን ሕዝቦች በመግደል ላይ ያሉት፡፡ ኤርትራ የእራሷን ዜጎች ገትድላለች የሚል አንድም ዓይነት ዘገባ ማቅረብ አትችሉም፡፡ በዚህ ላይ የእራሳችሁንም ምርምር በማድረግ መምጣት አለባችሁ፡፡ እኛ በየጊዜው የምናወጣቸውን ጋዜጣዊ መግለጫዎች እና ማንኛውንም ነገር አንብባችሁ መምጣት አለባችሁ…“
ቃለመጠይቅ አድራጊዋ ቃለመጠይቁ ተጠናቅቋል በማለት ካወጀች በኋላ የዘ-ህወሀት አምባሳደር እንደገና ተመልሶ የመጨረሻ መለስ ለመስጠት እንዲህ ብሎ ነበር፣ “ይህ መንግስት [የኤርትራ] ለበርካታ ዓመታት ምርጫ የሚባል ነገር አያውቅም፡፡ ለብዙ ዓመታት ምርጫ የሚባል ነገር በፍጹም አያውቅም፡፡ ይልቁንም ይኸ መንግስት ነው ሕዝቡን ለበርካታ ዓመታት በመግደል ላይ ያለው“ ነበር ያለው፡፡
የዘ-ህወሀት አምባሳደር ዘ-ህወሀት እ.ኤ.አ ግንቦት 2015 ምርጫውን መቶ በመቶ በማሸነፍ ድል ተጎናጽፊያለሁ በማለት ያውጀውን እውነታ የተገነዘበው አይመስለኝም፡፡ እ.ኤ.አ በ2010 ዘ-ህወሀት 99.6 በመቶ አሸነፍኩ በማለት እምቧ ከረዩ ሲል የነበረውን የሚያውቀው አይመስለኝም፡፡
ጉድ እኮ ነው ጎበዝ የዘ-ህወሀቱ አምባሳደር ኤርትራ ለበርካታ ዓመታት ምርጫ አታውቅም በማለት ለኤርትራው አምባሳደር የባዶ ዲስኩሩን ገለጻ ሲያቀርብ አጃይብ ከማለት በስተቀር ሌላ ምን ሊባል ይችላል! (የዘ-ህወሀት አምባሳደር በመሬት ላይ አምባሳደር ሆኖ ሳያገለግል በየትኛው ፕላኔት ላይ አምባሳደር ሆኖ ነው ጊዜዉን የምያሳለፈው ጃል!?)
ወይም ደግሞ የእውነት መንፈስ በአባዩ ህሊናህ ውስጥ እንዲያድር በቅዱሱ መጽሐፍ ውስጥ የተጻፈውን እና እንዲህ የሚለውን መስመር አላነበበም፡ “አንተ አስመሳይ በመጀመሪያ ደረጃ በአንተ ዓይንህ ውስጥ ያለውን ጉድፍ አውጣ፡፡ ከዚያም በኋላ በወንድሞችህ ዓይን ውስጥ ተጋርጦ የሚገኘውን ጉድፍ ጥርት ባለ ሁኔታ ትመለከታለህ፡፡“
ወገኖቼ ዓላማ አለን የሚሉ ሁለት የጎረቤት ሀገሮች በሰለጠነ መልክ፣ በተገራ አንደበት፣ ክብርን ባጎናጸፈ ሁኔታ፣ በመከባበር እና አርቆ አሳቢነትን ባከተተ መልኩ መነጋገር ካልቻሉ ተስፋ ይኖራል ብላችሁ ታስባላችሁ?
ዓላማ አለን የሚሉ የሁለት የጎረቤት ሀገሮች ዴፕሎማቶች ዘለፋን የሚገበዩ ከሆነ እና ለእርባናቢስ የፖለቲካ አጀንዳቸው ሲሉ አንደኛው በሌላኛው ላይ ሲቀልድ፣ ጉራውን ሲቸረችር፣ ሲበጠብጥ፣ ሲጮህ እና ሸፍጥ ሲሰራ ተስፋ ይኖራል ብላችሁ ታስባላችሁ?
ዓላማ አለን የሚሉ ሁለት የጎረቤት ሀገሮች ዴፕሎማቶች በንዴት እየጦፉ በመመጻደቅ በማሞኘት፣ በመናቅ፣ በጥላቻ፣ አሳንሶ በማየት እና በማጭበርበር የዓይናቸውን ቅንድብ ወደ ላይ በመሸብሸብ በንዴት የሚጦፉ ከሆነ ተስፋ ይኖራል ብላችሁ ታስባላችሁ?
እነዚህ አምባሳደሮች ከእነርሱ ታላቅ መሪዎች የተዋጊነት፣ በቅራኔ የተሞላ፣ ጀብደኛ፣ በቀላሉ የሚገነፍሉ እና ጠብየለሽ በዳቦ ከሆኑት ፍጡሮች የተማሯቸው ነገሮች ስለመኖራቸው እርግጠኛ አይደለሁም፡፡ ሆኖም ግን ከዚያ የተማሩት ነገር ይኖራል ብዬ እገምታሁ!
ያም ሆነ ይህ ባለፉት አስርት ዓመታት ጊዜ ውስጥ ከዘ-ህወሀት ጋር መነጋገር ማለት በጥቁር ባልጩት ድንጋይ ላይ ውኃ ከማፍሰስ ጋር መሳ ለመሳ እንደሆነ ግንዛቤ ወስጃለሁ፡፡ ፍጹም በሆነ መልኩ እርባናቢስ ሙከራ ነው፡፡
አንድ ምሳሌ እነሆ፡፡ ከሶስት ዓመታት በፊት በዩናይትድ ስቴትሰ አሜሪካ ውስጥ ያልተመዘገበ ቦንድ መሸጥ ወንጀል ነው በማለት ነግሪያቸው ነበር፡፡ ሊጥሱት የፈለጉትን የዩናይትድ ስቴትስን ሕግ አንቀጽ እና ምዕራፍ ሰጠኋቸው፡፡
ሆኖም ግን ሁልጊዜ ስለድክመታቸው እና ከሕግ አግባብ ውጭ ስለሚያከናውኑት መጥፎ ተግባራቸው በተደጋጋሚ ጠንካራ ትችት የሚያቀርብባቸው ሰው በመሆኑ ምክንያት ሊሆን ይችላል ጉዳዩን ከምንም ሳይቆጥሩት ቀሩ፡፡ ሆኖም ግን እውነተኛውን ነገር ፊት ለፊት በመናገር ከወንጀል ድርጊቶቻቸው እንዲቆጠቡ በግልጽ ነግሪያቸው ነበር፡፡
በዚህም መሰረት የእኔን ምክር ከምንም ባለመቁጠር እና ባለመቀባለቸው በአሁኑ ጊዜ ላታለሉት እና ለዘረፉት የዲያስፖራ ማህበረሰብ 6.5 ሚሊዮን ዶላር እንዲከፍሉ ተገደዋል፡፡
ለእነዚህ ደንቆሮ አምባሳደሮች ልሰጣቸው የምፈልገው ምክረ ሀሳብ ቢኖር እነርሱ እና ተባባሪዎቻቸው በዲጂታል ዴፕሎማሲ ዘመን የእራሳቸውን የስራ ድርሻ አበጥረው ማወቅ እንደሚኖርባቸው ማስገንዘብ እፈልጋለሁ፡፡
የመንግስታት ውስጣዊ ሚስጥሮች ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ይፋ በሚሆኑበት እና በኮምፒውተር ቁልፍ መክፈቻ እና በኢንተርኔት መረብ ግንኙነት ለእያንዳንዱ ሰው መረጃ በሚቀርብበት በአሁኑ በዲጂታል ዴፕሎማሲ ዘመን እየኖርን እንገኛለን፡፡ የዊኪሊክስ /የመግቢያ ገመዶች አማካይነት መንግስታት ውሸቶቻቸውን፣ መጥፎ ድርጊቶቻቸውን እና ሙስናቸውን ለመደበቅ አሰቸጋሪ ሁኔታ ላይ ወድቀው ይገኛሉ፡፡
ሁለቱም አምባሳደሮች ሲደረግላቸው ከነበረው ቃለመጥይቅ አፈጻጸማቸውን እንደገና መለስ ብለው መገምገም እና ከዚያም ትምህርት መውሰድ እንዳለባቸው ተማጽዕኖዬን አቀርባለሁ፡፡ በዴፕሎማሲ አመራር ላይ አንድ ወይም ሁለት ኮርሶች መውሰድ እንዳለባቸው ማሰብ ይኖርባቸዋል፡፡ ይህም ማለት ዴፕሎማቶች እርስ በእርሳቸው ለመግባባት መናናቅ እና መዘላለፍ የለባቸውም፡፡
በዴፕሎማቶች የሚነገሩ ልዩ የሆኑ ቋንቋዎችን መማር እና መጥፎ ዴፕሎማሲያዊ ግንኙነቶችን እና ንግግሮችን በሚገባ ማወቅ እና መካን ይኖርባቸዋል፡፡ (መካን አለባቸው በምልበት ጊዜ የአስመሳይነት ዴፕሎማሲን ማለቴ አይደለም፡፡)
ቃለመጠይቅ የንግግር ስረ መሰረትን ለማሳት በመድረክ ላይ የሚደረግ ንግግር እንዳልሆነ መገንዘብ ይኖርባቸዋል፡፡ ዴፕሎማሲ በማንኛውም ረገድ የቃላት ጦርነት ወይም ደግሞ የጦርነት ዴፕሎማሲ ጦርነት ማለት አይደለም፡፡
ዴፕሎማቶች ለእነርሱ የተዘጋጁላቸውን ጥያቄዎች መመለስ እንጅ እዚህም እዚያም በመርገጥ አግባብነት ከሌላቸው ጉዳዮች ጋር በማገናኘት የህዝብን ስሜት ለማስቀየስ ጥረት ማድረግ የለባቸውም፡፡
አንድ ቃለመጠይቅ የሚደረግለት ዴፕሎማት ከሌላው በተቃራኒ በኩል ቃለመጠይቅ ከሚደረግለት ሰው ጋር በሚጋጭበት ጊዜ ቃለመጠይቅ አድራጊውን ጋዜጠኛ መዘለፍ አግባብነት የለውም፡፡ ፕሮፌሽናል ባለሙያ የሆነችውን ጋዜጠኛ ኦክዋራን ቃለመጠይቅ ከማድረግሽ በፊት ምርምር ሳታደርጊ ቃለመጠይቅ የምታደርጊ ኃላፊነት የጎደለሽ ጋዜጠኛ ነሽ ብሎ መክሰስ ይቅርታ ሊደረግለት እና ማስተባበል ሊደረግበት የማይችል ጉዳይ ነው፡፡
ሁለቱ አምባሳደሮች ዓለም አቀፍ ለሆኑ ጉዳዮች ልዩ ትኩረት በመስጠት መልካም የሆነ የጋዜጠኝነት ክብር መስጠት እንጅ እንደ አፍሪካ የቢራ ወይም መሸታ ቤቶች ውስጥ እንደሚደረገው ጭቅጭቅ፣ የዘፈቀደ አካሄድ፣ እርባና የለሽ ባህሪ ማሳየት እና የሞኝነት አካሄድ ማንጸባረቅ በፍጹም የለባቸውም፡፡
ከዚህም በተጨማሪ ታላላቅ ዴፕሎማቶች ታላቅ አድማጮች ናቸው፡፡ የጩኸት ዴፕሎማሲ ታላቅ ዴፕሎማሲን አይፈጥርም፣ ይልቁንም ታላቅ የወሮበላ የዘራፊ ዴፕሎማሲን ብቻ ነው ሊያስገኝ የሚችለው፡፡
ተስፋየለሽነትን ሳይሆን የዴፕሎማሲ ተስፋን ለመተንበይ መሞከር ይኖርባቸዋል፡፡ የአፍሪካ አምባሳደር መሆን ይኖርባቸዋል እንጅ ተስፋቢስ የአፍሪካ አምባሳደሮች መሆን የለባቸውም፡፡
እ.ኤ.አ ጥቅምት 2014 “የህወሀት ወሮበላ የዘራፊ ዴፕሎማሲ” በሚል ርዕስ ትችት አቅርቤ ነበር፡፡ ያቀረብኩት ትችት በዋሺንግተን ዲ.ሲ. የኢትዮጵ ኤምባሲ ቅጥር ግቢ ውስጥ ተቃዋሚዎች ለመግባት በመሞከራቸው ምክንያት የዘ-ህወሀት ዴፕሎማት የጥይት ተኩስ በመክፈት ከተማውን ሲያተራምስ የነበረበትን አስደንጋጭ እና አሳፋሪ ድርጊት ያጋለጠ ነበር፡፡ ከጫካ ጀምሮ የለመደውን በተቃዋሚዎች ላይ ተኩስ በመክፈት ትርምስ ሲፈጥር ለነበረበት ሁኔታ የዴፕሎማሲ ከለላ እንዲለምድ ለመደረጉ ከታውስታ የማይጠፋ በመሆን የሚደንቀኝ ይሆናል፡፡ በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ ከፍተኛ ተልዕኮ ያለው የውጭ ሀገር ዴፕሎማት መሆኑን እረስቶታልን?
እራሱን የትግራይ ነጻ አዉጪ ቡድን እያለ የሚጠራዉ የወያኔ ስርአት ዋነኛ የጀርባ አጥነት የብሔራዊ መረጃ በዘረፋና በሽሽት ተጠምዷል። በሰሞኑ የህዉ የብሔራዊ መረጃ 9 ሚሊዮን ዶላር ወጪ በማድረግ በአለም ዙሪያ የሚገኙ የህወሃት የመረጃ ክንፍ ቀድሞ የሰየማቸዉንና በስለላ ስራ ላይ ተሰማርተዉ የነበሩ የሌላ ብሔር አባላቶችን በሙሉ መልሶ ወደ ሐገር ቤት በማስገባት በምትካቸዉ ከ 242 የሚጠጉ የአንድ ብሔር ብቻ ተወላጅ የሆኑ የመረጃ ሰራተኞችን እየተካ ይገኛል።
ጉዳዩን በትኩረት የተመለከቱት መረጃዎቻችን የመፍረስ ወይም የሽሽት መንፈስ እንዳለዉ የሚናገሩለት ይህ ዝዉዉር ድንገተኛና ያልተገመተ እንዲሁም ከፍተኛ የሆነ የገንዘብ ወጪ እየተደረገበት መሆኑ እጅግ እንዳሳሰባቸዉ ጠቅሰዉ እነዚህ ወደ ተለያየ ሐገር የሚላኩት የአንድ ብሔር የስለላ አባላቶች በትምህርት ፍቃድ ( Study Permit ) በንግድ ፍቃድ ( Business Permit ) በበቤተሰብ ጉብኝት ወይም ትስስር ፍቃድ ( Relation Permit ) በስራ ፍቃድ ( Work Permit ) በመንግስታዊ የስራ ወይም በዲፕሎማቲክ አገልግሎት ፍቃድ ( Diplomatic Travel documents ) ሲሆን በዋነኛነት የአሜሪካን ዋሺንግተን ዲሲ የአዉሮፓዎቹ ኖርዌይና ብሪታኒያ እንዲሁም የመሳሰሉት እና ደቡብ አፍሪካ አዉስትራሊያ የዝዉዉሩ ትኩረቶችእንደሆኑ ለማወቅ ተችሏል።
የብሔራዊ መረጃ ከፍተኛ አመራሮች የህወሃት ባለስልጣን ቤተሰቦችና የትዳር ጓዶች ባጠቃላይ የተካተቱበት ይህ ሽሽት ወይም ዘረፋ ከዚህ ቀደም በሐገሪቷ ላይ ከታዩ አይን ያወጡ የዘረኝነት መንፈሶች ለየት ያለ እና እጅግ የተቻኮለ ሲሆን በተለያየ አለም ከሚገኙ የመረጃ ሰራተኞች ዉስጥ እስከ 23/06/2016 ወደ ሐገር ቤት እንዲመለሱ ከተጠሩት ዉስጥ በአብዛኛዉ እየተሰወሩ መሆኑና የመመለሻ ጊዜያቸዉም ማለፉን ታማኝ ምንጮቻችን አረጋግጠዋል።
ሳዑዲ አረቢያ የአባይን ወሃ በሱዳን ምድር መጠቀም መጀመሯን ተከትሎ በአባይ የውሃ ኮታ ላይ ግብፅና ሱዳን እየተወዛገቡ ነው። የውዝግቡ መነሻ ሳዑዲ አረቢያ የአባይን ውሃና የሱዳንን ሰፊ የእርሻ መሬት ተጠቅማ እህል በማምረት ህዝቧን ለመቀለብ ያደረገችውን እንቅስቃሴ ተከትሎ የሱዳን ምክርቤት የ99 ዓመቱን ሊዝ በማፅደቁ ነው። ለረዥም ጊዜ ሲያወዛግብ የቆየውን ይሄንኑ የሊዝ ጉዳይ ሰኞ እለት የተሰበሰበው የሱዳን ምክር ቤት በሙሉ ድምፅ አፅድቆታል። ይሄው ሰፊ የእርሻ ልማት የአባይን ውሃና የሱዳንን ሰፊ መሬት የሚጠቀም ሲሆን የፕሮጀክቱ ዋነኛ ማዕከልም ሰቲትና የላይኛው አትባራ የሚባሉ አካባቢዎች መሆናቸውን የሱዳን ትሪብዩን ዘገባ ያመለክታል። ሁለቱ አገራት በቀጣይ የሚያከናውኗቸውን ሰፊ የግብርና ፕሮጀክቶች ዝርዝር ጉዳይ በተመለከተ ለሶስተኛ ወገን እንዳይገልፁ በስምምነታቸው ማዕቀፍ የተካተተ መሆኑን ዘገባው ጨምሮ አመልክቷል። ረቂቅ ስምምነቱ ለፓርላማው በቀረበበት ወቅት አንዳንድ የፓርላማ አባላት የሊዝ ጊዜው ከመርዘሙ ጋር በተያያዘ ጥያቄ ከማንሳት ባለፈ ተቃውሞ ያላሰሙ መሆናቸው ታውቋል። አንዳንድ የፓርላማ አባላት ሀሳባቸው ተቀባይነትን አያግኝ እንጂ የሊዝ ጊዜው ከ20 እስከ 25 ዓመት አጥሮ ከዚያ በኋላ ኮንትራቱ እንደየአስፈላጊነቱ እየተራዘመ የሚሄድበት ሁኔታ ጠይቀው ነበር።
ሱዳንና ግብፅ እ.ኤ.አ በ1959 ኢትዮጵያን ሳያካትቱ በተፈራረሙት የአባይን ውሃ በኮታ የመከፋፈል ስምምነት መሰረት ግብፅ 55 ነጥብ 5 ቢሊዮን ኪዩቢክ የውሃ ኮታን የወሰደች ሲሆን ሱዳን በአንፃሩ 18 ነጥብ 5 ቢሊዮን የውሃ ኮታን እንድትጠቀም መግባባት ላይ ተደርሶ ነበር። ሱዳን ከአቅም ጋር በተያያዘ በዚህ ስምምነት መሰረት የተመደበውን ኮታ ሙሉ በሙሉ ሳትጠቀም የቆየች ሲሆን የአሁኑ የሳዑዲ አረቢያ የ99 ዓመት የሊዝ የግብርና ልማት የሱዳንን ኮታ ከነበረው ስምምነት በላይ ከፍ ሊያደርግ ይችላል የሚል ስጋትን በግብፆች በኩል ያሳደረ መሆኑን የአልሞኒተር ዘገባ አመልክቷል።
ጉዳዩን አስመልክቶ ሙያዊ ትንታኔን ያቀረበው አልሞኒተር የቀድሞውን የግብፅ የውሃና የመስኖ ሚንስትር ሞሀመድ ናስር ኤልዲን አላምን ያነጋገረ ሲሆን፤ እንደባለሙያው ዘገባ በ1959ኙ ስምምነት መሰረት ሱዳን ወደ ተመደበላት18 ነጥብ 5 ቢሊዮን የውሀ ኮታ እየተጠጋች በመሆኑ ከዚያ በኋላ የሚኖረው የውሀ አጠቃቀም የግብፅን የውሀ ፍጆታ አልፎ የሚነካ መሆኑን ገልፀዋል። ይህም የ1959ኙን ስምምነት የሚጥስ መሆኑን ጨምረው አመልክተዋል። የሱዳንን ውሃና ሰፊ መሬት በመጠቀሙ ረገድ ሳዑዲ ብቻ ሳትሆን ሌሎች ሀብታም አረብ አገራትም ጭምር እያንዣበቡ ሲሆን ግብፅ ጉዳዩን በትኩረት እየተከታተች መሆኑ ታውቋል። ሁለቱ አገራት እስከዛሬ ድረስ በአባይ ውሃ አጠቃቀም ላይ በትብብርና በስምምነት ሲሰሩ የቆዩ ሲሆን ከተወሰኑ ጊዜያት ወዲህ ግን ልዩነቶችና እርስ በእርስ መጠራጠር እየታየባቸው ነው።
በዚሁ ዙሪያ አስተያታቸውን እንዲሰጡን የጠየቅናቸውና በአባይ ዙሪያ ሰፊ ምርምርን ያደረጉት ዶክተር ያዕቆብ አርሳኖ ኢትዮጵያ፤ በአባይ ውሀው ኮታ ዙሪያ ኢትዮጵያ አስተያየት መስጠት ማለት የ1959ኙን ስምምነት እንደመቀበል የሚያስቆጥር መሆኑን ገልፀው፤ ይሁንና በዚህ ዙሪያ ኢትዮጵያ የራሷን የቅርብ ክትትል ማድረግ ያለባት መሆኑን ግን አመልክተዋል።
በኢትዮጵያ ውስጥ ከፍተኛ የትውውቅ ትስስር ከጠለፋቸው መስሪያቤቶች በግንባር ቀደምትነት ከሚጠቀሱት መካከል አንዱ የኢትዮጵያ ማዕድን አክሲዮን ማሕበር ነው። ይህን “ተቋም” በ1982 ዓ.ም. የተቋቋመ ሲሆን በኢትዮጵያ የማዕድን ዘርፍ የማምረት አቅምን ለመጨመር የተቻለውን ከነውስንነቱ አበርክቷል።
መንግስት ከረጅም ጊዜ አንስቶ ማዕድኖችን በጥሬው ለዓለም ገበያ ከማዋል ዕሴት ጨምሮ ለውጭ ገበያ እንዲቀርቡ ግልፅ ስትራቴጂ ነድፎ መንቀሳቀስ ከጀመረ ቆየት ብሏል። ከኢኮኖሚና ከደህንነት አንፃር ስትራቴጂክ ማዕድኖች ተብለው ከሚቀመጡት መካከል አንዱ የታንታለም ማዕድን ነው። ይህንን ማዕድን ዕሴት ጨምሮ ለውጪ ገበያ ለማቅረብ የሚያስችል ቴክኖሎጂን ወደ ሀገር ውስጥ ለማስገባት በመንግስት የልማት ድርጅቶች ተቆጣጣሪ ኤጀንሲ በኩል ከፍተኛ ጥረት መደረጉ አይዘነጋም። ተወዳዳሪ ኩባንያዎች ላለመቅረባቸው ኤጀንሲው ብዙ ምክንያቶች ሊያቀርብ ቢችልም ዋናው ምክንያቱ ግን፣ ከመንግስት ፍላጎት በላይ የአንዳንድ ግለሰቦች ፍላጎት ገዝፎ መውጣት መሆኑን ከዚህ በፊት ባሰፈርናቸው ጽሁፎች ማሳየት ችለናል። እነዚህ ግለሰቦች የመንግስት የቢሮክራሲ አሰራርን የሚጠቀሙ በመሆናቸው በቀላሉ ሊደርስባቸው አልተቻለም።
ከዚህ በፊት በታንታለም ልማት ላይ በተደጋጋሚ በሚወጡ ጨረታዎች ላይ የሚፈጸሙ የቢሮክራሲ ሙስናዎችን ያስታወሰን ተመሳሳይ ድርጊት ለዚህ ጽሑፍ መነሻችን ነው። ወደኋላ መለስ ብለንም የኢትዮጵያ ማዕድን አክሲዮን ማሕበር ከአንድ ኩባንያ ጋር የተቀናጀ የሙስና አሰራር መፈጸሙን የሚያሳይ ማሳያ አቅርበን ወደዋናው ፍሬ ነገር እንገባለን።
በምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር አስቴር ማሞ የሚመራው የፕራይቬታይዜሽንና የመንግስት የልማት ድርጅቶች ተቆጣጣሪ ኤጀንሲ ታንታለምን ለማልማት ከእስራኤሉ ኤሌኒቶ ኩባንያ ጋር የቀጥታ ድርድር እንዲደረግ መመሪያ ማስተላለፉ የሚታወስ ነው። እንደሚታወቀው የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ የታንታለም ድንጋይ ዕሴት ሳይጨመርበት ወደ ውጪ ገበያ እንዳይቀርብ መመሪያ ማስተላለፋቸውን ተከትሎ ነበር ለውጭ ኩባንያዎች ግልፅ ጨረታ መውጣት የጀመረው። ለውድድር ከቀረቡት ሁለት ኩባንያዎች መካከል ኤሌኒቶ የተሻለ በመሆኑ ለቀጥታ ድርድር የተመረጠው መባሉን ከኤጀንሲው በወቅቱ ሰምተናል።
ከመንግስት የልማት ድርጅቶች ተቆጣጣሪ ኤጀንሲ ጋር ለድርድር የቀረበው ኤሌኒቶ ኩባንያ ያልተጠበቀ የድርድር ሰነድ ይዞ መቅረቡ አስደንጋጭ ክስተት ነበር። ይኽውም፣ በኢትዮጵያ ማዕድን ልማት አክሲዮን ማሕበር በ15 ሚሊዮን ብር የተጠና ሰነድን፣ በራሱ በኤሌኒቶ ኩባንያ የተጠና ሰነድ አድርጎ ከመንግስት አካሎች ጋር ለመደራደር ቀርቦ ነበር። የአክሲዮኑን ማሕበር የቅድመ አዋጪ ጥናት ሰነድ በቀጥታ ከመውሰድም በላይ በአዋጭነት ጥናት ሰነዱ ላይ ስህተት መሆናቸውን አረጋግጦ አክሲዮኑ የለወጣቸውን የቴክኖሎጂ አማራጮችን ሳይቀር ገልብጦ ለድርድር መቅረቡ በወቅቱ ከፍተኛ አነጋጋሪ ጉዳይ ነበር።