Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
እ.ኤ.አ. በ 2018 የሎረንዜቲ ቤተሰብ ሁለት የጎረቤቶቻቸውን ቼቶ ክላውዜት እና ቼቴው ቱር ደ ፔዝን ገዙ ፣ እነዚህን በሊሊያ ላዱየስ የወይን እርሻ ላይ በመጨመር የተተከለውን አካባቢ ወደ 77 ሄክታር እጥፍ አድጓል ፡፡ እነዚህ ተጨማሪ የወይን እርሻዎች ከሊሊያን ላዱይስ ምርጥ ብሎኮች ጋር ተመሳሳይ ደረጃ ባለው የጠጠር አፈር የተገነቡ ናቸው ፡፡ አፈር በተለምዶ የቅዱስ-እስቴፌ የአሸዋ-ጠጠር እና የሸክላ ድብልቅ ከኖራ ድንጋይ ክምችት ጋር ነው ፡፡ በሄክታር በ 8,500-10,000 የወይን እርሻዎች ተተክሏል ፣ አማካይ የወይን እርሻ በ 35 ዓመታት ውስጥ በ 2018 ወይኑ በ 12% አዲስ እና በ 35% የሁለት ዓመት ዕድሜ ባረጁ ውስጥ የ 65 ወራት እርጅናን ያያል ፡፡ ድብልቁ 59% ካቢኔት ሳቪንጎን ፣ 37% ሜርሎት እና 4% ፔቲት ቬርዶት ሲሆን 14.41% አልኮል አለው ፡፡ ከሐሰት-ብላቲው እና ጥልቀት ባለው ሐምራዊ-ጥቁር ቀለም ጋር ፣ የ 2018 ሊሊያን ላዱይስ አስደናቂ ቅመም ያላቸውን ጥቁር ፍሬዎችን ጠብቆ ያቆያል አስተያየቶችን ይሰጣል-ፕለም ያቆያል ፣ ክሬም ዴ ካሲስ እና ብሉቤሪ ልዩ ልዩ ቅመሞች ፣ ሜንሆል እና ቫዮሌት ያሉ ምልክቶች ፡፡ ከመካከለኛ እስከ ሙሉ ሰውነት ፣ ጠንካራ እና ጥሩ ጥራት ያለው በአፉ ውስጥ ፣ እስከ መጨረሻው ድረስ ከፍ ካለው ጋር የበለፀጉ ፣ ቅመም የተሞሉ ጥቁር ፍራፍሬዎች ሽፋን አለው ፡፡
ቦረቦረ ክሮች በተለምዶ ብዙ ሜካኒካዊ ክፍሎች ውስጥ ሊታይ ይችላል. ብዙ መተግበሪያዎች አላቸው. እነሱን ለማድረግ የተለያዩ ነገሮች አሉ. እነዚህ ትኵር መጠቀም ይቻላል. ብሎኖች, ለውዝ ተጓዝ እና ቦረቦረ ክሮች ያላቸው ይለበጡ ለጊዜው ወደ ሌላ ክፍል ላይ አንድ ክፍል መጠገን ይውላሉ. እነዚህ j የሚውሉት ... ተጨማሪ ያንብቡ »
አለበለዚያ ብሏል አይደለም ከሆነ, ማዕዘን ቦረቦረ ክር ማያያዣዎች, በጥርስ አይነት ዲያሜትር ክር እና ቅጥነት ክፍሎች ደረጃውን ቆይተዋል መደበኛ ክሮች, መደበኛ ክር እና ክር ምልክቶች ጋር መቻቻል ተብሎ ሁሉ ጭነት ደረጃ, እና ክር ያለውን መስመር ቁጥር እና አቅጣጫ በመጠቀም ነጠላ መ . ከሆነ ... ተጨማሪ ያንብቡ »
በመሪ ስቴት ዩኒቨርሲቲ የኢኮኖሚክስና ፋይናንስ ዲፓርትመንት ውስጥ የኢኮኖሚ ፕሮፌሠር የሆኑት ዶ/ር ሰይድ ሐሰን "On the Menaing and Practical Implication of Corruption" በሚል ርዕስ ሙስንና አስመልክቶ በእንግሊዝኛ ያቀረቡት ጽሑፍ፣ ”የሙስና ትርጉም፤ ተዛማጅ ክስተቶቹና በሀገርና በህዝብ ላይ የሚያስከትላቸው ጠንቆች” በሚል ርዕስ ወደ አማርኛ ተተርጉሞ ለአማርኛ አንባብያን እንደሚከተለው ቀርቧል። መልካም ንባብ!
ከሙስና (Corruption) የመዝገበ-ቃላት ትርጉሞች አንዱ ሙስና “የአእምሮ መዛባት ወይም ብልሽት” ማለት እንደሆነ ይጠቁማል። ከመንግሥታዊ ባህሪና ድርጊት ጋር የተያያዘውና አጠር ያለው አንደኛው ትርጉሙ ደግሞ “የመንግሥት ተቋምን ወይም ሥልጣንን ተጠቅሞ የራስን ሀብት ማካበት” ማለት እንደሆነ በግልጽ ያመለክታል። በመሆኑም ሙስና በሥልጣን መባለግንም ያጠቃልላል። ይህ ራስን አግባብ ባልሆነ መልክ ማበልጸግ የሚገለጸውም በሥልጣን ላይ የሚገኙት ኃላፊዎች በመንግሥት የተያዙ ንብረቶችን በድብቅ በመሸጥ ላይ ሲሰማሩ፤ ለመንግሥት መገልገያ የሚሆኑ ዕቃዎችን እንዲገዙ የተመደቡ ሰዎች ለግላቸው ክፍያ በጓሮ በኩል እንዲከፈላቸው ሲያደርጉ (kick backs via government procurement and false invoicing)፤ የተቀጠሩበትን ሥራ ለመፈጸም በሥልጣን ላይ ያሉ ግለሰቦች ጉቦ ሲወስዱና ጉቦው ካልተገፋላቸው ደግሞ የተጠየቁትን/የተቋጠሩበትን አንፈጽምም ሲሉና በሥልጣን ላይ ያሉ ሰዎች በግዴለሽነትም ሆነ በሌላ ምክንያት የመንግሥት ሀብቶች እንዲባክኑ ሲያደርጉ ነው። በተጨማሪም ሙስና አዲስ ሠራተኛ ሲቀጠር በሥልጣን ላይ ያሉ ኃላፊዎች አድሎ በማድረግ ዘመዶቻቸውን ወይም ጓደኞቻቸውን ወይም የራሳቸውን ቡድን ወይም ፓርቲ አባላት ወይም የጎሳ አባላቸውን በማስቀደም ሲቀጥሩ (nepotism and favoritism)፤ በመንግሥት ሥር የነበሩትን ድርጅቶችና ተቋማት ግልጽ ባልሆነ መልክ ለጓደኞቻቸው ወይም ለዘመዶቻቸው በርካሽ ሲሸጡ እንዲሁም በሌሎች መልኮቹ ይከሰታል።
ሙስና በጣም በርከት ባሉ መልኮች የሚገለጥ ሲሆን ከላይ የተጠቀሱት ባህሪያት በጣም ጥቂቶቹ ብቻ ናቸው። አብዛኞቻችን ግን ሙስና ማለት ጉቦ መስጠት ወይም መቀበል ብቻ ይመስለናል። ጉቦ መውሰድ ወይም መስጠት የሙስና አንደኛው መልኩ እንጂ ሁሉንም ገጽታውን አያሳይም። ስለሆነም ሙስና በገንዘብ ስጦታ ብቻ የሚገለጽ አይደለም። አንዳንድ ጊዜ አገልግሎት በመለዋወጥ፤ ሕጋዊ አገልግሎትን ባፋጣኝ መልኩ ለጥቅም አጋሮች አሳልፎ በመስጠት፤ ወንጀለኛ እስረኛን ያለጊዜው በመልቀቅና ከእስር እንዲያመልጥ በማድረግ፤ የታክስ ክፍያ ለአንዳንድ ሰዎች እንዲቀርና እንዲቀነስ በማድረግ፤ ወይም አግባብ በሌለው መልክ ታክስን ወደሌሎች ላይ በመጫን፤ በየግል ንግድ ተቋማት መካከል መልካም ውድድርና ፉክክር እንዳይካሄድ በማድረግ፤ መንግሥታዊ ምስጢሮችን ለግል ድርጅቶች ወይም ግለሰቦች አላግባብ በማካፈል፤ አንዳንድ ጊዜም ምስጢር አሾልኮ በማውጣት፤ እቃ በመለዋወጥና በመሳሰሉት መልኮች ይከሰታል። በውትድርናም መስክ በሠራዊት መዋቅር ውስጥ መሪዎች ለጭፍን ተከታዮቻቸውም ሆነ ለብሄር አባሎቻቸው ባልተገባና ደረጃቸውን በማይመጥን መልክ ከፍ በማድረግ ሂደትም ይከሰታል።
ሙስና በመንግሥት አውታሮችና ሠራተኞች መካከል ብቻ ሳይሆን በግል ድርጅቶችም ውስጥ ሊከሰት ይችላል። ለምሳሌ፤ በእግር ኳስ ተጫዋች ቡድኖች በሚደረግ ፉክክር አግባብ በሌለው መልክ አንዱ ቡድን እንዲሸነፍ ማድረግ ወይም ሁለት ወይም ከሁለት የበለጡ ኩባንያዎች የዕቃዎቻቸውን ዋጋ ከፍ በማድረግ መመሳጠራቸውም ከሙስና የሚቆጠር ነው። አንዳንድ ጊዜ ሙስና በማስፈራራትና በተራ ግድያም (ማፍያ) መልክ ይከሰታል። እንደነዚህ ዓይነት በግለሰቦችና በግል ድርጅቶች መካከል የሚደረጉ የሙስና ጠባዮች መንግሥታዊ የአሠራር ብልሹነትን የሚያንፀባርቁ ክስተቶች ናቸው፤ በተለይ ደግሞ የኋለኞቹን መንግሥት እያወቀ ዝም ካላቸውና ወይም በተመሣጥሮው ውስጥ እጁን ካሰገባ!
ከዚህም በተጨማሪ የህግ አስጠባቂ ፖሊሶች ወንጀለኛ ያልሆነውን ሰው እንደ ወንጀለኛ አድርገው ሲከሱ፤ የፍርድ ቤት ዳኞች በወንጀል የተከሰሰውን ግለሰብ በሆነው ባልሆነው ያለበቂ ምክንያት ሲያጉላሉ፤ የፖሊስ ባልደረቦች የሥራ ባልደረባቸው በግለሰብ ዜጎች ላይ ባደረገው ደባ ወይም ግድያ ለመመስከር ፍላጎታቸው ሲቀንስና በመሣሰሉ ሌሎች ሁኔታዎችም ሙስና ይከሰታል። አንዳንድ መንግሥታት ደግሞ በሥልጣን ያሉ ኃላፊዎች የህዝብን ሀብት ለመዝረፍ እንዲያመቻቸው አዳዲስ ህጎችን ጭምር ሲያወጡና ሲደነግጉ ይታያሉ። እነዚህና የመሳሰሉ ህጎችን ሲያወጡም የገንዘብና ሌሎች ጥቅሞች ለማግኘት ብቻም ሳይሆን የሥልጣን ጥማቸውንም ለማርካት ጭምር ይሆናል። ይህም ከሙስና የሚፈረጅና ሌላው የመከሰቻ መልክ ነው።
ምንም እንኳ ሙስና በጣም በርካታ በሆኑ መልኮች ቢከሰትም፤ በአብዛኛው በስውር የሚፈጸም ነው። ይሁን እንጂ ውሎ አድሮ ገሃድ መውጣቱ ግን አይቀሬ ነው። በተለይ ከሙስና መከሰቻ መልኮች ጉቦ መሰጣጣት በድብቅ የሚደረግ ቢሆንም፤ የጉቦ መስፋፋት ጉዳይ ከቶውንም ከህዝብ ሊሠወር አይችልም። ጉቦ እንዲሰጥ የሚገደደው ራሱ ህዝብ ነውና!
ሙስና በአንድ ሀገር ውስጥ መስፋፋቱን መለኪያና መመዘኛ መስፈርቶች ብዙዎች ናቸው፤ ደረጃቸውም እንዲሁ የተለያየ ነው። በመመዘኛ መስፈርቶች አማካኝነትም በሙስና የተዘፈቁ ሃገሮችን በደረጃ መመደብ የሚቻልና የተለመደ ተግባር ነው። በአንድ ዓለማቀፍ ድርጅት አመዳደብ መሠረት ኢትዮጵያ በሙስና በዓለም 139ኛውን ደረጃ ይዛለች። (ከ10 መሥፈርት ወደ 2.4 ብቻ በማግኘት)። የሚገርመው አንዳንድ ተቺዎች ኢትዮጵያ እጅጉን በሙስና የተዘፈቀች ሀገር ስለሆነች ይህ ደረጃ ያንሳል ሲሉ ይከራከራሉ።
አንዳንድ ጊዜ ሙስና በጣም በተቀናበረ የሌብነት መልኩ ይከሰታል። ይህ በተቀናበረ መልክ የሚከሰት ሌብነት እንደ ኢትዮጵያ ባሉ የአፍሪካ ሀገሮች በጣም ሥር የሰደደ ሲሆን፤ በሌብነቱም በተለይ በመንግሥት አስተዳደር ቁንጮ ላይ የሚገኙ ሰዎች በጋራ (in a group) በዝርፊያው ላይ ተሰማርተው ይገኛሉ። ይህ ዓይነቱ ዝርፊያ እንደ ናይጀሪያ ባሉ ሀገሮች ውስጥም በጣም የተስፋፋ ሲሆን የኢትዮጵያን ዘራፊዎች ከሌሎቹ የሚለያቸው ከራሳቸው ቡድን ወጣ ያሉ ሰዎች እንደነሱ መክበር ሲፈልጉ በጣም መናደዳቸውና በሩንም ጥርቅም አድርገው ሲዘጉ መታየታቸው ነው። ይህ የንዴት ባህሪ ደግሞ በቅናት ላይ የተመረኮዘ ስለሆነ፣ በኢትዮጵያችን እንደሚታየው በግድ እገዛሃለሁ ከሚለው አምባገነናዊነት ጋር ይዛመድና ሙስናዉና አገዛዙ መላ ቅጣቸው የጠፋ ይሆናል። አንዳንድ ታዛቢዎች ለዚህ ምሳሌ ሲጠቅሱ፤ ሙስና በኢትዮጵያ በየጊዜው ሥር እየሰደደና እየበዛ ስለሄደ በአንድ በኩል በአቶ መለስ ዜናዊና በቡድኖቹ፤ በሌላ በኩል ደግሞ በአቶ ታምራት ላይኔና በሌሎቹ ባለሥልጣኖች ላይ በብርቱ ሊንጸባረቅ በቅቷል። በሙስናው ተሳታፊዎች መካከል የነበረውና ወደፊትም የሚኖረው ግጭትም ፍጹም በቅናት ላይ የተመረኮዘ ነበር፤ ነውም ይላሉ። ለዚህ ድምዳሜያቸው ከሚሰጧቸው ምክንያቶች ውስጥ እነ ታምራት ላይኔ ተዘፍቀውበት የነበረው የሙስና ጠባይ አሁን ከመጠን ባለፈ መልኩ ይበልጥ እየተስፋፋ መሄዱን ነው። ከሙስናዎቹ መገለጫዎች መካከልም የህዝብ ንብረቶችን ካንድ ክፍለ ሀገር ወደ ሌላውና በተለይም ወደአንድ ከፍለ ሀገር በማዘዋወር መልኩ ተከስቷል። ይህ ዓይነቱ ባህሪና ድርጊት እንደ ናይጄሪያ ባሉ ሀገሮች ውስጥ ጎልቶ የተከሰተ ቢሆንም በኢትዮጵያችን የተደረገውና በመደረግ ላይ ያለው በጣም ዓይን ያወጣ ሙስና ባለሥልጣናቱ የሚያካሂዱትን ዝርፊያ የውጭ ወራሪ ኃይል በወረራ በያዘው ሀገር ከሚያደርገው የከፋ ዝርፊያ የሚያወዳድሩ ወገኖችም አልጠፉም።
በሌላ በኩል ሙስና ዓይን ባወጣ ሌብነት ብቻ ሳይሆን በጣም በተቀናጀ መልክ በሚካሄድ የሌብነት መልክም ይከሰታል። ይህም የሚከሰተው በሥልጣን ላይ ያሉ ኃላፊዎችን በተቀናጀ መልክ በማግባባት (Lobbying) ሲሆን ይህ ዓይነቱ ሙስና በተለይ በሰለጠኑት ሀገሮች እጅግ ተስፋፍቶ ይገኛል። ድርጊቱ የወጣለት ዝርፊያ ቢሆንም፤ ሀብትን ከህዝብ ወስዶ ለጥቂት ቡድኖች የሚሰጥ ፍጹም ዓይን ያወጣ እኩይ ተግባር ነው። ከተራው ሙስና ለየት የሚያደርገው አንዱ ጠባዩ ግን “ሕጋዊ” መሆኑ ነው። “ሕጋዊ” ቢመስልም ያው እንደ ተራው ጉቦ አንዱን አራቁቶ ሌላውን የሚያለብስ ስለሆነ የሀገርንና የህዝብን ሀብት የሚያባክን ሌብነት ነው።
ሙስና ባጠቃላይ ሲታይ ያንዲት ሀገር የህግ፤ የኢኮኖሚ፤ የባህልና በተለይም ደግሞ የፖለቲካ ባህል ብልሹነት ነጸብራቅ ነው። ሙስና በሁሉም ሀገሮች የሚገኝ ሲሆን፤ ጨርሶ ለመቋቋምም ሆነ ለማጥፋት አይቻልም። ሙስና በበዛባቸው ሀገሮች ውስጥ የፖለቲካና የኤኮኖሚ ተቋማት የተቋቋሙበትን ዋነኛ ተግባር በደንብ እንዳያከናውኑ ያግዳቸዋል። ጉቦ ግለሰቦችንና ቡድኖችን ያላግባብ ቢያበለጽግም፤ ገንዘቡ ወደ መንግሥት ካዝና ስለማይገባ ለህዝብ ወይም ለመንግሥትም ጠቃሚ አይደለም። ጉቦ መሰጣጣት ሲበዛ በሰዎች መካከል አለመተማመንን፤ ጥርጣሬንና ግራ መጋባትን ይፈጥራል። ግራ የገባው ግለሰብም ሆነ ቡድን ወይም ድርጅት ጠንከር ብሎ ሥራውን እንዳይሠራ ይፈራል፤ ዕምነትም ያጣል። ግለሰቦችም ሆኑ ድርጅቶች ሲያወላውሉ፤ ሲፈሩ፤ ሲቸሩና ሲባቡ ምግባረ-ብልሹነት ተባብሶ ሀገር ወደኋላ ትቀራለች። ሙስና በበዛባቸው ሀገሮች የመንግሥት መስሪያ ቤቶችና አውታሮች እንዲሁም ጠቅላላው የሲቪል መስክ ባሠራር ማነቆ/ቀይ ጥብጣብ (ቢሮክራሲ) ውጣ-ውረድን የሚያስከትልና የተበላሸ ነው። ሙስና በተስፋፋ ቁጥር ዓይን ያወጣ ሌብነት ይበዛና የአንድን ሀገር ክቡር ባህል ጭምር መሸርሸር ይጀምራል። ሙስና ክቡር ባህልን ከለወጠ በኋላ ደግሞ አብዛኛው የኅብረተሰብ ክፍል “ጀርባዬን እከክልኝ፤ እኔም እንዳክልህ” በሚለው አመለካከት ውስጥ እንዲዘፈቅና እንዲጠመድ (entrenched) ያደርገዋል። ሙስና ባህልን ካበላሸ እያደር ለልጅ ልጅም ይተላለፋል። ዛሬ በኢትዮጵያችን በገሃድ እንደሚታየዉ ራስ ወዳዶችና ለሆዳቸው ያደሩ በብዛት የመፈለፈላቸውን ያህል ለዛሬው ህዝብና ለነገው ትውልድ የሚጨነቁ ባለሥልጣናት አልበረከቱም። በአኳያው ሙስናው በሚስጢርና በረቀቀ ዘዴ መበርከቱ ህብረተሰቡንም ጭምር ምስጥረኛ፤ ሽምቀኛ፤ ተንኮለኛና ሃሜተኛ እንዳያደርገው ያስፈራል።
በቅርቡ ኢትዮጵያን ጎብኝተው የሚመለሱ አንዳንድ ግለሰቦች እንደጠቆሙት፤ በርካታ ግለሰቦች በሥልጣን የሚባልጉትን መሪዎች እንደምሳሌ በመቁጠር እንደነሱ በሌብነት ላይ መሣተፍን መርጠዋል፤ “የአባት ሀገር ሲወረር፤ አብረህ ውረር” መሆኑ ነው መሰል። አንድ ምሳሌ ለመጥቀስ ያህል፤ በዛሬይቱ ኢትዮጵያ፤ በሌብነት የተሰማሩ ግለሰቦች በአውራ ጎዳናዎች ዳርና ዳር ወይም አቅራቢያ የተዘረጉና በመዘርጋት ላይ ያሉ የብረት ዋልታዎችና የድልድይ ድጋፎች እየሠረቁ በድብቅ በመሸጥ ላይ መሆናቸውንና በዚህ ክፉ ተግባር የተሰማሩ የሕብረተሰቡ ክፍሎች በርካታ በመሆናቸው ስርቆቱን ለመቋቋም አልተቻለም። ይህ የሚያሳየው የማይናቅ ቁጥር ያለው የሕብረተሰባችን ክፍል “ለራሴ” እንጂ “ለአገሬ” የሚል ስሜት እያጣ መሄዱን ነው። ይህም የሙስና መስፋፋትንና የክቡር ባህልን ቀስ በቀስ መለወጥ በጉልህ የሚያሳይ ነው።
ስር የሰደደ ሙስና እያደር ከልጅ ልጅ የመተላለፉ ጉዳይ በባህላዊና በስነ ልቦናዊ መልክ ብቻ አይወሰንም። ለምሳሌ የግል ድርጅቶች፤ የፍጆታና ቁሣቁስ አምራች ኩባንያዎች አየሩን እንዲበክሉ ያደርጋል፤ በዚህም የተነሣ ብዙው የህበረተሰብ ክፍል የአስም በሽታ ተጠቂ እንዲሆን ያደርገዋል። የሣምባ ነቀርሳ ሰለባም ያደርገዋል። በነዚህ ዓይነት በሽታዎች በበለጠ የሚጎዱት ሕፃናት ስለሆኑም፤ ያገሪቱ አበባዎች ሲረግፉና በሽተኞች ሲሆኑ አገሪቱ አምራች ልጆቿን አጣች ማለት ነው። ለዚህ አልታደልንም እንጂ በበሽታው የተለከፈውን የኅብረተሰብ ክፍል ጤንነት ለመንከባከብ አገሪቱ ንብረቷን እንድታባክን ትገደዳለች። በሙስና የተዘፈቁ ድርጅቶችና ኩባንያዎች ለጤናና ለሌላም ወጪ የሚጨነቁ አይደሉምና ለጥቅማቸው ሲሉ በሚያደርጉት ተግባር ወንዞችና የውሀ ማመንጫዎች በኬሚካል ሊበከሉ ይችላሉ። የዚህ ውጤቱም ህብረተሰቡን በንፁህ ውሀ እንዳይጠቀም ብሎም በሽተኛ ያደርገዋል። ኬሚካሉም ወደ መሬት ይሰርግና (አሁን እንደ ቻይና ባሉት ሀገሮች እንደሚከሰተው) የውሀ ማመንጫዎችን በመበከል ቀጣይ ትውልድን በሚያጠፋ መልኩ ለብዙ ዘመን በብክለት ይቀራል።
ኢትዮጵያ ወደዚህ ዓይነቱ የሙስና ገጽታ እያመራች እንደሆነ ብዙዎች ታዛቢዎች በበቂ ማስረጃ በመግለጽ ላይ ናቸው። ሙስና “ባህል” ከሆነባቸው ሁለት ሀገሮች ታይላንድንና ናይጀሪያን እንደ ምሳሌ መጥቀስ ይቻላል። ይሁን እንጂ በኢትዮጵያችን የተንሰራፋው ሙስና ከነዚህ ሀገሮች የሚተናነስ አይደለም። እንደሚታወቀው ናይጀሪያ ከእንግሊዝ ነፃ ከወጣች በኋላ በተደጋጋሚ በሙስና የተዘፈቁ ወታደራዊ አስተዳደሮች የተለዋውጡባት ሀገር ናት። እነዚህ በሥልጣን የባለጉ መሪዎች ለተራው ዜጋ ያሰተማሩት፤ ጠብ-መንጃ ያለው ብዙ ሀብት ማካበት መቻሉን፤ በሙስና ተግባር በመክበር አንዱ ወንበዴ በሌላው እየተተካ ይኸው መፈራረቁን፤ በህጋዊ መልክ ኑሮን ለመግፋት ማቃቱንና በጉልበትና በውንብድና ካልሆነ በስተቀር ሌላው አማራጭ ጨለማ መሆኑን ነው። በዚህ ዓይነት ያንድ ሀገር ዜጋ ተስፋ ሲቆርጥና በመንግሥቱም ዕምነት ሲያጣ ራሱም በሌብነቱና በዝርፊያው ላይ መሰማራቱ አይቀሬ ይሆናል። አንዳንድ የናይጀሪያ ምሁራን ይህንን ጉዳይ በማስረጃነት ሲጠቅሱ “ያገሪቱ ዋና ከተማ ከነበረችው ሌጎስ ተስፋፍቶ የነበረውና አሁንም ያልጠፋው በጠራራ ጸሀይ የሚካሄድ የመኪና እና የባንክ ዝርፊያ ወደ ሌሎቹም አነስተኛ ከተሞች መስፋፋቱ የባህል መለወጥ ውጤት ነው” ይላሉ። ጠብ-መንጃ ያለው ወታደር ሀብታም ሲሆን፤ ህዝብም በተራው ጠብ-መንጃውን ይዞ በዝርፊያው እንዲሠማራ ተማረ ማለት ነው። ታይላንድ በምትባለው ወርቃማ ሀገርም ሙስና እንደባህል ሆኖ አንዳንድ ጊዜም እያንዳንዱ ዜጋ በሙስና ካልተሳተፈ ቅር የሚለው ይመስላል። በእጽ እንደሠከረ ሰው የሱስም ያህል ሆኗል። ይህችን ቆንጆ ሀገር ሁለት ጊዜ ስጎበኝም ሆነ የዚች ሀገር ተወላጅ ጓደኞቼ በመካከላቸው የሚያደርጉትን ቅጥ ያጣ የፍጆታና ያገልግሎት መለዋወጥ ስመለከት የዚያች ሀገር ባህል እንዴት እንደተበላሸ ተግንዝቤያለሁ።
ሙስና የተስፋፋባቸውን ሀገሮች በጥልቀት ስንመለከት የሚከተሉትን የጋራ ጠባያት የሚጋሩ ሆነው እናገኛቸዋለን። አብዛኛዎቹ 1) ህዝባቸው በድህነት አረንቋ የሚዳክር መሆኑ፤ 2) አገዛዛቸው ሶሻሊስትና የሶሻሊስት ፍልስፍና አራማጆች መሆናቸው፤ 3) አስተዳደራቸው ኢዴሞክራሲዊ የሆኑ፤ 4) በኤኮኖሚ መስክም አገሮቹ ህዝቦቻቸው በነፃ ከቦታ ወደ ቦታ ንግድ ለማካሄድ እቀባ የተደረገባቸው፤ 5) ከውጭ ሀገሮች ጋር ብዙም የነፃ ንግድ ልውውጥ የማያደርጉ፤ 6) ባለሥልጣኖቻቸው በህዝብ ሙሉ ተሳትፎ ምርጫ ያልተመረጡ፤ 6) ባለሥልጣኖቹ ወይም ረዳቶቻቸው በራሳቸውም ሆነ በህዝባቸው ላይ እምነት የሌላቸው፤ 7) ለሥልጣን የተበቃባቸው መንገዶች ጉልበትና ጠብ-መንጃ የሆኑባቸው፤ 7) መሪ ተብዬዎቻቸው በኋላ ቀር አስተሳሰብ፤ በአምባገነንነት፤ በእብሪተኝነትና በተንኮል የተጠመዱ መሆናቸው እንዲሁም 8) አገራዊ አንድነት ሳይሆን ክፍፍል ዓይነተኛ ባህሪያቸው የሆኑ ናቸው።
ሙስና ከሚያጠቃቸው ሀገሮች አንዳንዶቹም እንደነዳጅ ዘይትና ወርቅ የመሳሰሉ ውድ የተፈጥሮ ህብቶች ያሏቸው ናቸው። እነዚህን የመሳሰሉ ውድ ሀብቶች የሀገር ጌጥ ከመሆን ባለሥልጣኖችን ለሙስና ዳርገው ህዝብን ለመከራ ስላበቁ እንደሀገር መከበሪያ ከመቆጠር ይልቅ “እርግማኖች” የሚል ስያሜ አትርፈዋል። ይህን ክፉ አጋጣሚ የማይጋሩት ኖርዌይና ቦትስዋና ብቻ ሲሆኑ አንጻራዊ በሆነ አባባል እነዚህ ሁለት ሀገሮች ሀብታቸውን በተገቢው እየተጠቀሙበት ነው ማለት ይቻላል።
- የሙስና መስፋፋት በአንድ ሀገር ውስጥ በጥቅም ላይ ሊውል የሚገባውን መዋዕለ-ንዋይ (Investment) ይሸረሽረዋል። የውጭ ሀገር ከበርቴዎችንም ቢሆን በዚያ ሀገር የመዋዕለ-ንዋይ (Foreign Investment) ተግባር እንዳይሳተፉ ተጽዕኖ ያሳድራል። በዚህ ጉዳይ ላይ ብዙ ጥናቶች ያደረጉ ተመራማሪዎች ሲገልጹ “አንዳንድ ባለሀብቶች ወደ አንዳንድ ሀገሮች፤ በተለይም ወደ አፍሪካ ሀገሮች ውስጥ ከሚያስገቡት የውጭ ምንዛሬና መዋዕለ-ንዋይ ይልቅ ከነዚህ ሀገሮች ወደ ሀብታም ሀገሮች በስርቆት መልክ የሚወጣው የውጭ ምንዛሬ ይበልጣል” ይላሉ። አንዳንድ አበዳሪዎችም በተመሳሳይ ሁኔታ “የሀገር መሪዎች የሀገራቸውን ሀብት ወደውጭ የሚያሸሹ ከነ እኛ ምን ቸግሮን ነው ወደነዚህ ሀገሮች መዋዕለ-ንዋያችንን የምናስገባው?” የሚል ጥያቄ ያነሳሉ። ለአብነት ለመጥቀስ ያህል በ1997 ዓ/ም በኢትዮጵያ የተካሄደው ምርጫ በህወሓት/ኢህአዲግ ከከሽፈ በኋላ ከኢትዮጵያ ወደ እንግሊዝ ሀገር የጎረፉት ሀብቶች በጣም በዝተው እንደነበር አንዳንድ የእንግሊዝ የዜና ማሰራጫዎች አጋልጠዋል። በዚያው ሰሞን ሰሚ ያጡ አቤቱታዎች ከተለያዩ አቅጣጫዎች መነሳታቸው አልቀረም።
- ሙስና በጣት የሚቆጠሩ ሰዎች ብቻ ካለመጠን እንዲከብሩ ያደርግና በሃብታምና በድሆች መካከል ልዩነቶችና ቅራኔዎች ያስነሳል። ቅራኔው ሲገፋም ሀብታሞች ሕጋዊ ባልሆነ መልክ ያካበቷቸውን ሀብቶች ወደ ሌላ ሀገር እንዲያሸሹ ይገፋፋል። ይኸው ድርጊት በበኩሉ ሀገር ያራቁታል። ለምሳሌ የዛዬሩ ሞቡቱ ሴሴኮና የፊሊፒኑ ፈርድናንድ ማርቆስ በሥልጣን ላይ በነበሩበት ወቅት ያካበቷቸውና በውጭ ሀገር ባንኮች ያስቀመጧቸው ንብረቶች በብዙ ቢሊዮን ዶላር ይቆጠሩ ስለነበር ዛዬርም ሆነች ፊሊፒንስ ለብዙ ዓመታት የተከማቸባቸውን የውጭ ብድር በገዛ መሪዎቻቸው የተሰረቀው ገንዘብ ብድራቸውን ሁሉ ከፍሎ ከዕዳ ነጻ ሊያደርጋቸው እንደሚቸል ተዘግቧል።
- ሙስና በአንዲት ሀገር ውስጥ የሚገኝን ሕጋዊና ትክክለኛ የንግድ ተግባር ያዛባል። የፍጆታ ዕቃዎች ትክክለኛ ዋጋ በተስተካከለ መልክ እንዳይተመን ያደርጋል። የሸቀጥ እቃዎች እንዲያንሱ ወይም እንዲጠፉ፤ ብሎም በጓዳ በር እንዲሸጡ መንገድ ይከፍታል። ዋጋቸው እንዲንር ያደርጋል፤ ቀስ በቀስም የፍጆታ ዕቃዎች ዋጋ በጣም ከፍ ይልና ህዝብን ያስቆጣል። በመንግሥትና በነጋዴዎች መካከል አስፈላጊ ያልሆነ ጠብ እንዲፈጠር ያደርጋል። ባገራችንም ሆነ በሌሎች ሀገሮች እንደተከሰተው፤ መንግሥት ነኝ ባዩ የራሱ መመሪያና ተግባር በፈጠረው ችግር ነጋዴዎች እንዲከሰሱና እንዲቀጡም ያደርጋል። በዚህ ምክንያት እንግልት፣ እስርና ግድያ ሊከተል ይችላል። የፍጆታ ዕቃዎች ዋጋዎች ከፍ ሲሉ የፍጆታ ዕቃዎቹን ሊያገኙ የሚችሉ ሀብታሞችና ከነሱ ጋር ግንኙነት ያላቸው እንዲሁም ከሻጮች ጋር ዝምድና ያላቸው ብቻ ናቸው። ለዘመድና ለጓደኛ ብቻ መሸጥ ይመጣል። ሻጮች ዋጋ ከፍ አድርገው ለዘመዶቻቸውና ለጓደኞቻቸው ብቻ የመሸጣቸው ምክንያትም ለመንግሥት አያጋልጡንም በሚል አስተሳሰብ ነው። ተራው ዜጋ በተለይም ድሀው የሕብረተሰብ ክፍል ግን ቁሳቁሶቹን እንዳያገኝ የገንዘብ አቅሙ የማይፈቅድለት በመሆኑ እንዲሁም ከሀብታሙም ሆነ ከሻጩ የሕብረተሰብ ከፍል ጋር የጠበቀ ግንኙነት ስለማይኖረው ሁሌም ተጎጂ ነው። እኒህን ዓይነት የሙስና ገጽታዎች በኢትዮጵያችን በጣም የተንሠራፉ ስለሆኑ ባንዳንድ ሰዎች አገላለጽ “በአገሪቱ ውስጥ ዛሬ የሚካሄደው ንግድ ከማፍያ ድርጊት የማይተናነስ ነው”። በማፍያ መልክ የሚሰራው ወንጀላዊ የንግድ አሠራር ከመብዛቱም የተነሣ በድብቅ መነገድና የጥቂቶች ብቻ መጠቃቀም ባህል ይሆናል፤ ኮንትሮባንድ ይስፋፋል፤ ዝርፊያ ይጧጧፋል፤ ወንበዴዎች ይፈጠራሉ፤ ይባስ ብለውም ወንበዴዎች የራሣቸውን ኬላ ይፈጥራሉ፤ እንዳሻቸው ይዘርፋሉ። የሚያሳዝነው ግን እነዚህን የመሰሉ ክስተቶች በሀገራችን በሰፊው እየታዩ መሆናቸው ነው።
- ሙስና ሰዎች በትጋት ሰርተው ሀብታቸውን እንዳያዳብሩ፤ ቤታቸውን እንዳያቀኑና አገራቸውን እንዳይገነቡ ያደርጋል። ዜጎች ለምርት ያላቸውን ዝግጁነት ይቀንሳል (It distorts incentives)። ይህ የሚሆንበት ምክንያቱ ብዙ ነው። ለምሳሌ በበርካታ ሀገሮች ውስጥ እንደታየውና እንደተከሰተው፤ ከሙስና ጋር የተሳሰሩ ድርጅቶችና የንግድ ተቋማት በመልካም መንገድ ሰርቶ መክበር አይችሉም። ሁሌም በሙስና መክበርን የሚመርጡ ናቸውና። ይህ ደግሞ ባኳያው በትክክልና በመልካም መንገድ ሥራቸውንና ሀብታቸውን ለማቃናት የሚጥሩትን ተስፋ ያስቆርጣል። ቀስ በቀስም በመልካም መንገድ የሚያካሂዱትን ሥራቸውን ለቀው ወደመጥፎ ጎዳና እንዲገፉ ይገደዳሉ፤ ብሎም እነሱም እንደሌሎቹ ጥቂት ገፋፊዎች በሙስናው እንዲሳተፉ ይገፋፋሉ። ይህ የስነ-ልቦና ለውጥ እያደር ለእንያንዳንዱ ዜጋ ይደርሰውና ቀስ በቀስ ሀገርና ዜጎች በሙስና ይጠመዳሉ።
- ቀደም ሲል ለመጠቆም እንደተሞከረው በታዳጊ ሀገሮች ብዙ መዋዕለ ንዋይ የለም፤ ይባስ ብሎ ያሉትም ሲዘረፉ ደግሞ አገሮቹ ለበለጠ ድህነት ይዳረጋሉ። ያገሮቹ ጥቂት ሀብቶች ወደተወስኑ ግለሰቦችና ድርጅቶች ወይም ቡድኖች ሲገቡ ደግሞ ያላግባብ በከበሩ ቡድኖችና በተራው ዜጋ መካከል መቃቃር ከመከተሉም በላይ የሀብቱ ልዩነት ይራራቅና ለግጭትና ለብጥብጥ ይዳርጋል። ይህ ሲሆን በሙስናና በብልጣብልጥነት የከበሩት አላግባብ መክበራቸውን ስለሚያውቁ አንደኛ ሀብታቸውን ሁለተኛ ራሳቸውንም ወደ ውጭ ማሸሽ ይከተላል። ይህ ተግባር በብዙ ሀገሮች ውስጥ የተከሰተና በኢትዮጵያችንም እያቆጠቆጠ ያለ አስፈሪ ክስተት ነው፤ መባባሱም አያጠራጥርም።
- በሥልጣን የሚባልጉ ባለሥልጣናትና የሙስና ተባባሪዎቻቸው ሀብት የሚያካብቱት ባቋራጭና በፍጥነት ስለሆነ፤ በፋሲካ የተዳረች ሁሌም ፋሲካ ይመስላታል ነውና፤ ሀብት ሁሉ በዚሁ መልክ የሚገኝና ምንጊዜም ሊተካ የሚችል አድርገው ስለሚቆጥሩ በፈጠነ መልክ ሀብታቸውን እንዲያባክኑ ይገፋፋሉ፤ ይታለላሉ። ባጭር ጊዜ ውስጥ የሀገር ሀብት የሚወድምበት አጋጣሚ ተፈጥሮም ሀገርና ዜጋ ያለረዳት ይቀራሉ።
- ብዙውን ጊዜ በሙስና የተበከሉ ሰዎች በሕገ-ወጥ መልክ ያካበቱትን ሀብት የሚያውሉት በድሎትና በቅምጥል (luxury) ዕቃዎች ላይ ነው። ከሚገዟቸው ቁሳቁሶች መካከልም፤ ውድ የሆኑ መኪኖች፤ ጌጣጌጦች፤ የቤት ማስጌጫዎች፤ መጠጥና ልብሶች ተጠቃሾች ናቸው። እንደነዚህ ያሉ እቃዎችም ባንድ በኩል አላቂና ግላዊ ስለሆኑ ላገር የሚያስገኙት ጥቅም እጅጉን ውሱን ነው። የቁሳቁሶቹ ዋጋ ከሌሎች ቁሳቁሶች ጋር ሲወዳደር ከፍ ስለሚልም የተገዙበት ንዋይ ተቀማጭ ወይም ታሳሪ እንጂ ተንቀሳቃሽ ወይም በሀገር ኢኮኖሚ ውስጥ ተዘዋውሮ ተነግዶበት ለትርፍ የሚያበቃ አይደለም። በሌላ በኩል ይህ የተወሰነው የሙስና ተስታፊ የኅብረተሰብ ክፍል ብዙውን ጊዜ በውድ ቁሳቁሶችና ጌጣጌጦች በማሸብረቅ ፉክክር ተጠምዶ ስለሚቀር ለአጓጉል ባህል መጸነስ ምንጭ መሆንም ይንጸባረቅበታል።
- ሙስና እየገነነ ሲመጣ በሀገር ዕድገት መስክ ጉልህ ሚና የሌላቸው በጣም ጥቂቶች እየከበሩ ይመጡና የመንግሥትና የህዝብ መገልገያ በሆኑ መሥሪያ ቤቶች በመስራት ብዙ ልምድ ያካበቱና ታማኝ የሆኑ፤ እንዲሁም ብቃት ያላቸው የቢሮ ሰራቶኞችን ሥራቸውን ለቀው እንዲወጡና ቀስ በቀስ ብቃት የሌላቸው በቦታው እንዲተኩ በር ይከፍታል። ይህም በህዝብ መሥሪያ ቤቶች ውስጥ መልካም ባህርይና ችሎታ ያላቸው መሪዎች እንዳይበቅሉ ያደርጋል፤ የሀገርን የብቁ ዜጋ ቋት ያራቁታል። መድረሻ የለንም የሚሉ ቢኖሩ እንኳ ታታሪና ታማኝ ሰራተኞች ሳይሆኑ ለጋሚዎች ነው የሚሆኑ።
- ሙስና ላገራቸውና ለህዝባቸው ተግተው የሚሰሩ ዜጎችንና ከፍተኛ የሙያ ትምህርት የቀሰሙ ባለዕውቀቶችን የአገልግሎት ፍላጎት የሚቀንስ ነው። እየበረታ ሲሄድም የመንግሥት ሥራን እየለቀቁ ለግል ጉዳይ ትኩረት መስጠት ቀዳሚ መሆን ይገዝፋል። ብዙዎች ባልሰለጠኑበት ሙያ እንዲሰማሩ እንደሚያስገድድም በብዙ ሀገሮች ውስጥ ታይቷል። እያደር ተስፋ እየተሟጠጠ አገራቸውን ጥልው እንዲሸሹ የሚገፉ ብዙዎች ለመሆናቸውም ጥርጥር የለውም። ይህ እየበረከተ ሲሄድ ደግሞ ሀገር ምሁር አልባ ይሆናል። ብዙ ሀብት ጠፍቶ የሰለጠኑ ምሁራን ለሀብታም ሀገሮች ሲሳይ (brain-drain) ይሆናሉ። ድሃ ሀገሮች ደክመው ያሰለጠኑት አዕምሮ እየሸሻቸው ያሳደጉትን መሳም ያልቻሉ ደካሞች ሆነው እንዲታዩም ምክንያት ይሆናል። ኢትዮጵያና ጋና በዚህ ረገድ ቀዳሚ ተጠቃሽ ናቸው። ቀጥተኛ የሆነ የፖለቲካ ችግር ተጨምሮበት ሀገራችን ዛሬ ማቆሚያ በሌለው መልክ የሰለጠነ የአእምሮ ሃብቷ እየተራቆተ ነው።
- በሌላ በኩል በሙስና ምክንያት ችሎታና ብቃት ያላቸው ባለሙያዎች ከመንግስታዊ መዋቅሮች ሲለቁ ቦታው ብቁ ችሎታ በሌላቸው ሰዎች እንዲሞላ ግድ ይሆናል። ይህም እየቆየ የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች እንዲጠሉ ያደርግና ቀስ በቀስ የመንግሥት ትእዛዞች እንዳይከብሩ፤ ብሎም መንግሥት ራሱ እንዲጠላ የራሱ አሉታዊ ሚና ይጫወታል። በህዝብ የሚጠላ መንግሥት ደግሞ ሕዝባዊ ችግሮችን ሊፈታ የሚችል አይሆንም።
- በሙስና ምክንያት ሌብነት በዝቶ ድህነት ሲስፋፋ እያደር ዴሞክራሲም ደብዛው ይጠፋል። ደሞክራሲ ሲጠፋም በኤኮኖሚ የማደግ እድል ይቀንሳል። ድህነትንም ያንሰራፋል። የሰብዓዊና ሌሎችም ዴሞክራሲዊ መብቶች መታጣት በበኩሉ ለእርስ በርስ ጥልና ንክሻ ምክንያት ይሆናል። ይህ የሚንጸባረቅበት ኅብረተሰብ ችግርና መከራ እንደ አዙሪት እየተሽከረከሩበት (vicious circle) ለመኖር ይገደዳል። ካዙሪቱም መውጣት አስቸጋሪ ይሆናል።
- ሙስና ሲስፋፋ በሥልጣን ላይ ያሉ ግለሰቦች በሙስናው ይሰክሩና ያጋልጡናል ብለው የሚፈሯቸውን ለምሳሌ እንደ ነፃ ፕሬስና ሌሎችም የህዝብ መገናኛ ዘዴዎች ባለሙያዎችን እንዲሁም ንቁ የኅብረተሰብ ክፍሎችን ማፈንና ማሳደድን ስራዬ ብለው ይይዛሉ። አፋኝ የሆኑ አዳዲስ ሕጎችን እያወጡ ነጻ አሰራሮችን ያግዳሉ፤ ጋዜጠኞችን ያስራሉ፤ ያሰቃያሉ፤ ያዋክባሉ። በዚህም የተነሳ ነጻው ፕሬስና የህዝብ መገናኛው መድረክ ሁሉ እያደር እየተዳከመ ልፍስፍስ ይሆናል። ይኸው ድርጊት ጠቅላላው ኅብረተሰብ እንዳያውቅ እንዳይማርና እንዳይጠይቅ ሆኖ የሰጡትን ብቻ ተቀባይ እንዲሆን ያደርጋል። በኢትዮጵያችን ይህ እየሆነ ያለ ክስተት ይሁን እንጂ ህዝቡ ይባስ ብሎ ከመንግሥት ለሚተላለፉ መመሪያዎችም ሆነ ዜናዎች ጆሮ ዳባ ለበስ ካለ ዓመታት ተቆጥረዋል። ይልቁንም ዕውነትን ፍለጋ በውጭ መገናኛ ብዙኃን ዘርፎች ለመጠቀም ተገዷል። ህዝቡ መንግሥት ተብዬው ለሚያወጣቸው መመሪያዎች ቁብ የለውም፤ እንዲለግም የተገደደበት ሁኔታ ነው የሚታየው። በዚህ ዓይነትም ፖሊሲዎች በወረቀት ላይ ብቻ ይቀራሉ። ህዝብና መንግሥትም ሆድና ጀርባ እንደሆኑ ይቀራሉ።
- ተደጋግሞ እንደተገለጸው ሙስና እጅጉን ሲስፋፋ በመንግሥት መዋቅሮች ውስጥ የሚሰሩ በተለይም በንቃት ሀገራቸውን ሊያገለግሉ የተዘጋጁና ለስልጠናቸው ብዙ የተደከመባቸው ወገኖች አዕምሯቸው እንዲላሽቅ ይሆናል።
- ሙስና በትምህርት፤ በሥራ ልምድና በታታሪነት ኑሮን ከማዳበር ይልቅ፤ በጓዳና ባቋራጭ መንገድ የመክበር ፍላጎትንና፡ ስግብግብነትን የሚያበረታታ ስለሆነ ተጎጂው ሁሌም ንቁውና ሀገሩን ወዳዱ ክፍል ነው። ሙስና ሁሉም ሊከብርና ኑሮውን ሊያቃና የሚችልበት ሳይሆን ጥቂቶች ያላግባብ የሚበለጽጉበት በመሆኑ “ዕድሉ” ያላጋጠመው አብዛኛው ሁሌም ብስጭት ላይ ይወድቃል። ኑሮውን ያማርራል፤ ተስፋ የቆረጠ የኅብረተሰብ አባልን ይበረክታል። ተስፋ በቆረጠ ዜጋ ሀገር ሊያድግ ከቶውንም አይችልም።
- በኃይማኖት በኩልም ቢሆን፤ ሙስና ከሀጢዓት (መቅሰፍት) የሚቆጠር እንጂ የሚበረታታ አይደለም። በጉቦ የተለከፈ ሕብረተሰብ ብርቱ ሞራልና የወደፊት የረጅም ጊዜ የኑሮ ዕቅድ የለውም - የዛሬን የከብሮ ማደር ብቻ ቀዳሚ ዓላማው ነውና። በሙስና የተጠመዱ ሰዎች አእምሯቸው ሁሌም የተረበሸና በጥቅም የተበረዘ በመሆኑ ቀስ በቀስ እንደተላላፊ በሽታ ሌሎቹንም የሚበክሉ ናቸው። ለዚህም ነው ሙስና እኩይ ወጥመድ ነው የሚባለው። በሙስና የተለከፉ ዜጎች ርህራሄ የጎደላቸውና ከምንም በላይ ጥቅማቸውን የሚያስቀድሙ በመሆናቸው የጋራ ሀገር ዕድገት እንቅፋቶች ናቸው። በሙስና የተጠመዱ ሰዎች ሁሉንም ለማግበስበስ በሚያደርጉት ሩጫ በተለይ ድሃው የህበረተሰብ ክፍል በመንግሥት የዕለት ተዕለት አገልግሎቶች እንኳ ሳይቀር ተጠቃሚ እንዳይሆን የሚያደርጉ ጨካኞች ናቸው። ሙስና ራሱ ሃጢዓተኛ ነው የሚባለውም ለዚህ ነው።
- ሙስና የኅብረተሰብ የእድገት መስኮችን ሁሉ ገቺና ወደፊት የማያራምድ ማነቆ ነው። ዕድገትን ሳይሆን ዝቅጠትን የሚያስከትል አደገኛ የህዝብና የሀገር ነቀርሳ ነው።
- ሙስና በሰፈነበት ሀገር የኢኮኖምም፤ የፖለቲካም የማህበራዊ ኑሮም አዳዲስ ግኝቶችና ሀሳቦች ማፍለቅ የሚበረታታበት መድረክ ጎልቶ አይታይም። ስለሆነም ሙስና የማኅበረሰባዊ ዕድገት ጠንቅ ነው።
እንደሚታወቀው በሀገራችን ኢትዮጵያ (በየክፍለ ሀገሩ፤ በየከተማው፤ በየንመደሩ፤ በልዩ ልዩ የመንግሥት መስሪያ ቤቶች፤ ዱሮ በመንግሥት ሥር በነበሩት አሁን ግን “ለግል ባለ ሀብቶች” በርካሽ በተቸረቸሩት ተቋማት መካካእል፤ በግል ሀብቶች መስክ፤ ….ወዘተ) ከሙስና ጋር የተያያዘው ችግርና የሚደረገው ደባ ተዘርዝሮ አያልቅም። በጠመንጃ ሃይል ለሥልጣን የበቃው መንግሥት ተብዬ ለሥልጣን ሳይበቃ ገና ከጥንት ጀምሮ የቤተ-ክርስቲያን ቅርሶቻችንን ጭምር ወደ ጎረቤት አግሮች እያወጣ ይቸረችር የነበረና በሙስና እጅጉን የተጨማለቀ ስርዓት ነው። ሥልጣንን ከተቆናጠጠም በኋላ በተለይ ሕዝባዊ ተቋማትን በመመዝበርና በማዳከም ተግባር በግላጭ የተሳተፈ አገዛዝ ነው። ለምሳሌ የመብራት ሃይል ምሰሶዎችን በመንቀል ተግባር የተሰማሩ ሌቦች መልሰው ለህወሓት/ኢህአዲግ በርካሽ መቸርቸራቸው አገዛዙ ምን ያህል እንደዘቀጠ የሚያመለክት ጉልህ ተግባር ነው። ሕዝባዊ መንግሥት የለንምና በአገዛዙና በዘራፊ ወንበዴዎች በየቦታው የደረሱት በደሎች በቀጣይነት መዘገብና መጋለጥ አለባቸው።
ሀገር ወዳድ ግለሰቦች ይህን ከፍተኛ ኃላፊነት ለመውሰድና ድርሻችንን ለማበርከት የተዘጋጀን ሲሆን ሌሎች ደግሞ የዜግነት ግዴታችሁን መወጣት ይጠበቅባችኋል። በተለይም በቅርቡ በሃገራችን በሙስና ተግባር በመሰማራት የተደረጉ ብሔራዊ ወንጀሎችን ለመመዝገብ የሚያስችሉ መጠይቆችን የያዘ አንድ መረጃ ማሰባሰቢያ ሰነድ በማዘጋጀት ላይ ስለሆንን ዕርዳታችሁን እንሻለን። ዓላማችን የምትልኳቸውን መረጃዎች መልክ አስይዘንና፤ የራሳችንንም መረጃ አክለን ለናንተም ለቀሪው ኢትዮጵያዊ ወገናችንም ብሎም ለመላው ሰላምና ዴሞክራሲ ወዳድ የዓለማችን ክፍል የዘረኛውን የአሸባሪውንና የአምባገነኑን የህወሓት/ኢህአዲግ አገዛዝ ገበና ለማጋለጥና በመደረግ ላይ ያለውን የጋራ ሕዝባዊ ትግል ለማገዝ ነው። ይህንን ጉዳይ በሚመለከት ያዘጋጀነውን የመረጃ መሰብሰቢያ ሰነድ በቅርቡ ይፋ እንደምናደርግ ቃል እንገባለን።
ዶክሌና ባትሪው በወላይታና በትግሬ አክሰንት የምትቀልዱ ልዩ የሆናችሁ አርቲስት ስለሆናችሁ፡፡ በጣም ትመቻላችሁ። ቲጂ በኢንተርቪውጭ በጣም መሻሻል አምጥተሻ፤፡ እንግዶችሽን ሳታስጨንቂ እንደፈለጉ እንዲናገሩ ጊዜ ሰጥተሽ ረጋ ብለሽ ስለምትጠይቂ አደንቅሻለሁ።
እርሶና የቤተሰብዎ አባላት ብቻ ሳይሆኑ ዓለም የተኛች በምትመስልበት፤ ፀጥ-እረጭ ባለው ለሊት በአንዳች የሞተር ድምፅ ድንገት ከሞቀ እንቅልፍዎ ይቀሰቀሳሉ። የሰሙት የሞተር ድምፅ ግን ከውጭ ከሩቅ የመጣ አይደለም። ከዚህ በኋላ የሆነውን ገምተው ይሆናል። እንደ ጠያቂያችን ባለቤት መቅረፀ-ድምፅ ፍለጋ ይገቡ ይሆን?
ጥያቄዎቹ ምላሽ የሚሰጡን በዚህ በዩናይትድ ስቴትስ በConnecticut ክፍለ ግዛት በሚገኘው የConnecticut ዩኒቨርሲቲ ረዳት የህክምና ፕሮፌሰርና የአንገት በላይ ህክምና ልዩ ባለ ሞያው ዶ/ር በላቸው ተሰማ ናቸው።
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ጉዳያችን ዜና - ህወሓት ከውጭ ኃይል ጋር ተመሳጥሮ በኢትዮጵያ ጦር ኃይል ላይ ጥቃት አቅዶ ነበር እና ሌሎች ትኩስ...
በያመቱ የአለም ምርጥ ዩኒቨርሲቲዎች ግምገማ እንደሚደረግ ይታወቃል፡፡በዘንድሮው ምርጫ ከኢትዮጵያ አዲስ አበባና መቀሌ ዩኒቨርሲቲዎች ከ2000 ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ውስጥ ተካተዋል፡፡
እስኪ ምንጩ ይጠቀስልን፡፡እኛ ዘንድ በመጀመሪያና በድህረምረቃ ድግሪ የተመረቁ የወያኔው ዘመን ተማሪዎች እንደገና ኮሚኒቲ ኮሌጅ ክለሳ የሚገቡ አስተርጉዋሚ ካልተመደበላቸው በእንግሊዝኛ መግባባት የማይችሉ ናቸው፡፡አማካይ ውጤት ከ50 ከመቶ በታች የሆነ ተብሎ እዚህ ባቀረብኩት ሊንክ እየተመሰከረ በምን መስፈርት ነው ምርጥ የተባሉት? ምናልባት እንደአይጋ ፎረም ያሉ በእንግሊዝኛ የከፈቱዋቸው The Horn Axum Post ያሉትን አግኝተህ እንዳይሆን?
ዘርዐይ ደረስ wrote: በያመቱ የአለም ምርጥ ዩኒቨርሲቲዎች ግምገማ እንደሚደረግ ይታወቃል፡፡በዘንድሮው ምርጫ ከኢትዮጵያ አዲስ አበባና መቀሌ ዩኒቨርሲቲዎች ከ2000 ከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ውስጥ ተካተዋል፡፡
ቅቅቅቅቅቅቅ....አሰፋ ማሩ የዶንኪው ጏደኛ አንተ ጋ በኮሚኒቲ ኮሌጅ የምትመዘግባቸው ከአዲሰ አበባና ከመቀሌ ዩኒቨርሲቲዎች የተመረቁ ናቸው ወይሰ እንዳንተ እያወናበዱ የማይችሉትን ተንጠራርተው ለመድረሰ የሚሞክሩ ናቸው...በቃ አንተ ኮፒ አረገህ መለጠፍ የጀመርከው ሙያ የእንግሊዝኛ ችሎታ ያለህ መስሎህ እንዳይሆን...የኔ ፍራቻ ከየሰፈሩ እየለቅምክ ኮሚኒቲ ኮሌጅ አሰተርጉሜ አሰገባችህዋለሁ እያልክ እንዳይሆን !!!!
ጌታህ wrote: ቅቅቅቅቅቅቅ....አሰፋ ማሩ የዶንኪው ጏደኛ አንተ ጋ በኮሚኒቲ ኮሌጅ የምትመዘግባቸው ከአዲሰ አበባና ከመቀሌ ዩኒቨርሲቲዎች የተመረቁ ናቸው ወይሰ እንዳንተ እያወናበዱ የማይችሉትን ተንጠራርተው ለመድረሰ የሚሞክሩ ናቸው...በቃ አንተ ኮፒ አረገህ መለጠፍ የጀመርከው ሙያ የእንግሊዝኛ ችሎታ ያለህ መስሎህ እንዳይሆን...የኔ ፍራቻ ከየሰፈሩ እየለቅምክ ኮሚኒቲ ኮሌጅ አሰተርጉሜ አሰገባችህዋለሁ እያልክ እንዳይሆን !!!!
የወያኔ ዘመን ዩንቨርስቲ ምሩቃን ትልቁ ተራራ ራስ ዳሽን ትግራይ ነው የሚሉት ምን ያህል የትምህርት ጥራት በወያኔ ዘመን መውደቁን ያሳያል፡፡የፊንፊኔ ምክትል ከንቲባ ዳግማዊት በማጭበርበር ያገኘችው ማስተርስ ሚዲያ ላይ ቀርቧል፡፡የሲቪል ሰርቪስ ተብዬው አይወራ!
እሰፋ ማሩ wrote: የወያኔ ዘመን ዩንቨርስቲ ምሩቃን ትልቁ ተራራ ራስ ዳሽን ትግራይ ነው የሚሉት ምን ያህል የትምህርት ጥራት በወያኔ ዘመን መውደቁን ያሳያል፡፡የፊንፊኔ ምክትል ከንቲባ ዳግማዊት በማጭበርበር ያገኘችው ማስተርስ ሚዲያ ላይ ቀርቧል፡፡የሲቪል ሰርቪስ ተብዬው አይወራ!
ዘገምተኛው ቁጥር 1 እንዴት ነው ከ6 ወር በፊት ለተፃፈ አሁን መልስ የምትሰጠው?ደደቢት ስትመረቅ የመጀመሪያ ዲግሪ የእጅ ቦንብ .....ሁለተኛ ዲግሪ ክላሽ....ሶስተኛ ዲግሪ መትረየስ ነው አይደል? ቅቅቅቅቅቅቅቅ
ውይ ለወሬ የፈጠራቹህ፡፡ ምነው 18 ባንክ ሲዘረፍ፣ ሰበታ ሲፈናቀል፤ ቡራዩ ሕጻንና አሮጊት ሲደፈር፤ ለገጣፎና ሱሉልታ ሲታመስ አፍህን ዘግተህ ሳይበር ዉስጥ ትጮሃለህ፡፡ ማፈሪያ መደመር ሲኖር መቀነስ እንዳለ መገንዘብ ጥሩ ነበር፡፡ ንገረው ለእንጀራ አባትህ አፈሳ ማሪ ፤ ፊሽካ ሆነሽ ቀረሽ
ዞብል2 wrote: ዘገምተኛው ቁጥር 1 እንዴት ነው ከ6 ወር በፊት ለተፃፈ አሁን መልስ የምትሰጠው?ደደቢት ስትመረቅ የመጀመሪያ ዲግሪ የእጅ ቦንብ .....ሁለተኛ ዲግሪ ክላሽ....ሶስተኛ ዲግሪ መትረየስ ነው አይደል? ቅቅቅቅቅቅቅቅ
ብሮቡዕ ልኡኻት መንግስቲ ዝኾኑ ወተሃደራት፣ ፖሊስን ሓካይምን ኣብ መላእ ሃገር ኣብ ልዕሊ ዝርከባ ትካላት ጥዕና ‘ኣረክቡና’ ዝብል ሃንደበታዊ ስጉምቲ ብመንግስቲ ኤርትራ ከም ዝተወሰደ፡ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ኣረጋጊጻ።
ነዚ ስዒቡ፤ ጉባኤ ካቶሊካውያን ጳጳሳት ኤርትራ ናብ ሚኒስትሪ ጥዕና ኤርትራ ኣብ ዝጽሓፉዎ መልእኽቲ፡ እታ ቤተ ክርስቲያን ህይወታ ምስ ኣገልግሎት ህዝቢ ዝተትሓሓዘ ስለ ዝኾነ፡ ንደቂ ሰባት ካብ ምህናጽ ሓሊፋ ኣንጻር መንግስትን ሃገርን ኮይና ኣይትፈልጥን ኢሎም።
ኣብ ሱዳን ዝተኸሰተ ደማዊ ዘይምቅዳው፡ ግዚያዊ ምምሕዳር እታ ሃገር ኣብ ልዕሊ እቶም ሰልፈኛታት ስጉምቲ ክውሰድ 3 ሰነ መምርሒ ካብ ዘመሓላልፉ ንነጆ ኣብ ዘለው መዓልታት 113 ሰባት ከም ዝሞቱ፡ ምስቶም ሰልፈኛታት ርክብ ዘለዎም ሓካይም ይገልጹ።
ቁጥር 35-50፡- በቁጥር 35 ላይ ሁለት ጥያቄዎች ተነሥተዋል። ከዚያ ቀጥሎ ያለው ጽሑፍ በሙሉ እነዚህን ጥያቄዎች ለመመለስ ነው። የመጀመሪያው ጥያቄ «ሙታን እንዴት ይነሣሉ?» የሚል ሲሆን ሁለተኛው ጥያቄ ደግም «በምንስ ዓይነት አካል ይመጣሉ?» እነዚህን ጥያቄዎች በሰፊው እንደሚከተለው ይመልሳል።
አስቀድሞ ግን ቢያስተውሉ ኖሮ ይህን ነገር ከተፈጥሮ ሊማሩ ይችሉ እንደነበር «ሞኝ» ብሉ አላማስተዋላቸውን ይገሥጻል፡፡ የሚከተሉትን የተፈጥሮ ሕጉች ለትንሣኤ ምሳሌ አድርጎ ያቀርባቸዋል።
1ኛ/ ስንዴ ዘሩ ተዘርቶ ሌላ ስንዴ ከነሰበዙ አምሮና ደምቆ፥ ከተዘራው ቅንጣት እጅግ ደምቆ ይበቅላል። እግዚአብሔር ይህን በተፈጥሮ ካዘጋጇ ትንሣኤንም እንዲሁ እንደሚያሳምረው መረዳት አለብን፤ (ቁጥር 36-38)። ይህንን ከቁጥር 42-44 ጋር አስተያይ፡፡ ይህ ምሳሌ በምድር ላይ ያለው አካላችንና መንፈሳዊ አካላችን ተመሳሳይነት እንዳላቸው ያስተምረናል። ተዘርቶ እንደሚበቅለው ስንዴ የእኛም አካል አሁን ካለው አካላችን ትንሽ ለየት የሚል ይሆናል።
2ኛ/ በሥጋም ደረጃ የተለያየ ሥጋ አለ። የሰውና የእንስሳ ሥጋ እንደ መልኩ በፈጣሪው ተለያይቷል። በምድር ላይ እንዲህ ያለ የተለያየ ሥጋ እንደለ ሁሉ ሰማያዊ ሥጋም ይናራል፤ (ቁጥር 39 እና 40)። ምንም እንከን ከሙታን የተነሣው አካላችን ከምድራዊው አካላችን ጋር መመሳሰል ቢኖረውም፥ ከሙታን የተነሣው ሰውነታችን የበለጠ ክብር አለው። ይህ አርጅቶ የሚሞተውና የሚበሰብሰው ሥጋዊ አካላችን ከሙታን ከተነሣን በኋላ ለሞትና ለመበስበስ የተጋለጠ አይሆንም። በሕይወታችን ውስጥ ያለው የማይከብረው የኃጢአት ተፈጥሮ ሙሉ በሙሉ ወደ ቅድስና ይለወጣል። በዚህ ሂደት ወስጥ መንፈሳዊ የሆነ አካል ይሰጠናል፡፡
«ፍጥረታዊ አካል ካለ መንፈሳዊ አካል ደግሞ አለ፤» (ቁጥር 44)። አሁን ያለን ሥጋ ፍጥረታዊ ነው። ይህ ፍጥረታዊው ግን በትንሣኤ መንፈሳዊ ሆኖ ይነሣል፡፡ ፍጥረታዊውን አካላችንን ከመጀመሪያው አባታችን ከአዳም ወረስን፤ በዚህም እርሱን መሰልን። እንዲሁ ዳግሞ አንድ ቀን የሕይወት ሰጭውን የክርስቶስን አካል መስለን የምንለወጥበት ጊዜ ይመጣል፡፡ ክርስቶስም እንዲህ እንደ መጃመሪያው አዳም የርሱ የሆኑትን የራሱን መልክ እንዲመስሉ ስለሚለውጣቸው ሁለተኛው አዳም ተባለ፤ (ቁጥር 45-49)። ይህ እንዲህ ሊሆን ግድ ነው፤ ምክንያቱም በዚህ ሥጋ አካላችን የትንሣኤን ሕይወት መካፈል አንችልምና የግድ መለወጥ አለብን።
እዚህ ላይ መረዳት ያለብን የትንሣኤውን አካል «መንፈሳዊ» ሲል ረቂቅ የሆነ አካል ማለቱ ሳይሆን የክብሩን ታላቅነት መግለጡ ነው፡፡ ረቂቅ ማለቱ እንዳልሆነ የምናውቀው የክርስቶስ የትንሣኤ አካል ረቂቅ ባለመሆኑ ነው፤ (ዮሐ.20፡27)። እኛም በትንሣኤ እርሱን ስለምንመስል እርሱን መምሰል መንፈሳዊ አካል መልበስ ነው ማለት ነው።
ከቁጥር 51-57:- ትንሣኤያችን መቼ ነው? ለዚህ ጥያቄ መልሱ ክርስቶስ ሲመለስ ነው። ጌታ ሲመጣ በሕይወት ያለነው ከመቅድበት እንለወጣለን፤ የሞቱትም አማኞች የትንሣኤ አካል ለብሰው ይነሣሉ። ይህ ሲሆን ሞትና ኃጢአት በክርስቶስ ፈድመው ድል ይሆናሉ። ጳውሎስ ይህን «ምስጢር» ብሎ ይጠራዋል። በመድሐፍ ቅዱስ «ምስጢር» የሚባለው አንድ የተደበቀና ለጥቂት ሰዎች የሚታወቅ ነገር ሳይሆን፥ ከዚህ ቀደም እግዚአብሔር በቃሉ ውስጥ ያልገለጸው ነገር ግን አሁን በደቀ መዛሙርቶቹ አማካኝነት የገለጸው እውነት ማለት ነው። ይህ አዲስ እውነት ያለመለኮታዊ መገለጥ ሊታወቅ የማይችል ነገር ነው። አዲስ ኪዳን በመፈጸሙ እንደዚህ ዓይነት ምስጢራት ዛሬ ለእኛ አይገለጹልንም። ሐዋርያው ከትንቢተ ሆሴዕ 13:14 በመጥቀስ ይደመድማል። ይህ የትንሣኤ ተስፋ ስላለን ተስፋ ሳንቆርጥ በብርታት ጌታን እናገለግላለን፤ (ቁጥር 58)።
ጠጋ ብለን ስናየው ክትባት የተሰጠው ሞሪዚት አገ chin ላይ ፀጉር መኖሩ እንዴት ይገርማል !!! : ድንጋጤ-ማውሪዚት ክትባት.jpg በተጨማሪም ፣ ጭምብል ባሏ እንኳን ለላ ማውሪስቴ የምታውቀውን ሰው ታስታውሰኛለች! Vaccin-Mauricette.jpg አሁንም እንደገና ሁል ጊዜ አልተነገረንም ...
እና ከዚያ በኢኮሎጂ ላይ መልስ ሲሰጡ አፍንጫዎን መምረጥዎን ያቁሙ ፣ ችላ ተብሏል! : cheesy: ቢን ቀጭን ከዛ !! : ድንጋጤ :: ድንጋጤ :: ድንጋጤ: ያ ደደብ ነው ምክንያቱም ያኔ የብቸኝነት ደስታ ዕለታዊ ስብሰባዎቼን አምልጦዎት ሊሆን ይችላል? ግን እነሱ ዋጋቸው ነው !! : mrgreen :: mrgreen: ቢን ... ያ ማለት ነው ...
እ.ኤ.አ. በ 2021 የአውሮፓ ህብረት ሀገሮች ከአሁን በኋላ የፕላስቲክ ቆሻሻ ወደ ድሃ ሀገሮች ማርከስ ዱፖንት-ቤስናርድ መላክ አይችሉም (እ.ኤ.አ.) እ.ኤ.አ. ታህሳስ 29 ቀን 2020 (እ.ኤ.አ.) ከጥር 1 ቀን 2021 ጀምሮ የአውሮፓ ህጎች ያልተጣራ የፕላስቲክ ቆሻሻ ወደ ብዙ አገራት መላክን ይከለክላል ፡፡ ድሆች ፣ ኦ.ሲ.ዲ. ያልሆኑ አባላት ፡፡ በ 2020 መገባደጃ ላይ የዩ ...
እንደምን አመሸሽ ክሪስቶፍ ፣ እንደ እርስዎ ያለ ጂኪኪ በፒሲ ፣ በጡባዊ ወይም በስማርትፎን በርቀት ማድረግ የምንችለውን ሁሉ ስለማያውቅ ገርሞኛል! በግሌ ፣ የዛሬዎቹ የከፍተኛ የቴክኖሎጂ መሣሪያዎች በሙሉ በርቀት ሊቆጣጠሩ እና ሁሉንም ነገር መሰብሰብ እንደሚችሉ አምናለሁ ፡፡...
ከገንዳ መለዋወጫ መደብር ብዙ በጣም ኃይለኛ ትናንሽ ክብ ማግኔቶችን አነሳሁ (ለእኔ ሰጡኝ)-አንዳንድ የመዋኛ ደወሎች በእነዚህ ትናንሽ ማግኔቶች በኪራይ ቀለበት ያበራሉ እና ያጠፋሉ እና አንዳንድ መደብሮች ደግሞ አንድ ሲቀይሩ እነዚያን ማግኔቶች ያቆያሉ ፡
በህዝብ እንባ ጠባቂ ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 211/1992 አንቀጽ 4 መሰረት በፌደራሉ መንግስት የተቋቋመው ፌደራል እንባ ጠባቂ በክልል መንግስት ስራ አስፈጻሚ አካላትና ባለስልጣናት የሚፈፀሙ የአስተዳደር ጥፋቶችን የመመርመር ስልጣን ተሰጥቶታል፡፡ በተመሳሳይ መልኩ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ማቋቋሚያ አዋጅ ቁ. 210/1992 አንቀጽ 4 አዋጁ በማንኛውም ክልል ውስጥ በሚፈፀሙ የሰብዓዊ መጣስ ጉዳዮችም ላይ ስልጣን እንደሚኖረው ይደነግጋል፡፡ የሁለቱም አዋጆች አንቀጽ 4 አፈላጊነት ሆነ ህገ-መንግስታዊነቱ በሚገባ የተመከረበትና የታሰበበት ካለመሆኑም በላይ በተግባር የክልሎችን የዲሞክራሲያዊ ተቋም ግንባታ ጅምሮ ከማዳከም በቀር ተጨባጭ ፍሬ አላስገኘም፡፡
የዚህ ጽሁፍ ዋና ዓላማ ተቋሙ ሆኖ ኮሚሽኑ በክልሎች ላይ የተሰጣቸው ስልጣን የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገ-መንግስት የማይፈቅደው ስለሆነም ህገ-መንግስታዊ መሰረት እንደሌለው ብሎም ከተግባራዊ ምክንያቶች አንጻር የማያስኬድና ለአፈፃፀም የማይመች ስለመሆኑ አሳማኝ መከራከሪያዎች ማቅረብ ነው፡፡
ቀጥሎ በሚቀርው ዳሰሳ ውስጥ በተለየ ሁኔታ ካልተመለከተ በስተቀር እንባ ጠባቂ የሚለው ቃል በተመሳሳይ መልኩ ኮሚሽኑንም ያጠቃልላል፡፡ በሁለቱም ማቋቋሚያ አዋጆች ላይ የሚገኙት ድንጋጌዎች ከይዘት አንጻር ብቻ ሳይሆን ከአንቀጽ አቀማመጥ ጀምሮ ተመሳሳይነት አላቸው፡፡ በተጨማሪም ኮሚሽኑ ሆነ ተቋሙ ስያሜያቸው ቢለያይም በአሰራርም በተግባርም በስልጣንም /Power/ ሁለቱም ያው እንባ ጠባቂዎች ናቸው፡፡ በሁለቱ መካከል ያለው ቀጭን ልዩነት የስልጣን ክልል (jurisdiction) ልዩነት ነው፡፡ የህዝብ እንባ ጠባቂ ተቋም የአስተዳደር ጥፋቶችን ኮሚሽኑ ደግሞ የሰብዓዊ መብት መጣስ ጉዳዮችን በተመለከተ የመመርመር የመከታተል፣ የመቆጣጠርና የመመርመር ስልጣን አላቸው፡፡ በሌላ አነጋገር ኮሚሽኑ የሰብዓዊ መብት ጉዳዮች እንባ ጠባቂ ሲሆን ተቋሙ ደግሞ የአስተዳደር ጥፋቶች እንባ ጠባቂ ተብሎ ሊፈረጅ ይችላል፡፡ በዚህ የተነሳ ከዚህ በታች የሚቀርቡት መከራከሪያዎች ላይ በጥቅሱ እንባ ጠባቂ የሚለው ቃል ለሁለቱም በወካይነት ጥቅም ላይ ውሏል፡፡ በመከራከሪየነት የሚነሱት መሰረታዊ ነጥቦች የሚከተሉት ናቸው፡፡
እንባ ጠባቂ በክልል መንግስታት ላይ ስልጣን ሊኖረው ይገባል ወይስ አይገባም? የሚለው ጥያቄ ተቋሙን ሆነ ኮሚሽኑን በኢትዮጵያ ውስጥ በዝርዝር ህግ ለማቋቋም ከታሰበበት ጊዜ አንስቶ እስከ አሁን ድረስ ገሃድ የወጣ ክርክርና ውይይት አልጋበዘም፡፡ በክልል መንግስታት ዘንድም ውስጥ ውስጡን የጉርምርምታ ምንጭ ቢሆንም ጉዳዩ በጭብጥነት ተመዞ የመነጋገሪያ አጀንዳ ለመሆን አልበቃም፡፡ ተቋሙንና ኮሚሽኑን ለማቋቋም በነበረው የህግ ማውጣት ሂደት እንደዚሁ ሁለቱም አካላት በክልሎች ላይ የሚኖራቸው ስልጣን ህገ-መንግስታዊነትና ተግባራዊነት በተመለከተ ህገ-መንግስቱን ተንተርሶ የተሰጠ ትንተና ሆነ ምክንያት አልነበረም፡፡
ከላይ እንደተጠቆመው የሁለቱም ተቋማት ማቋቋሚያ አዋጆች በክልል መንግስት ስራ አስፈጻሚ አካላትና ባለስልጣናት የሚፈፀሙ የአስተዳደር ጥፋቶችና የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች በተቋሙና በኮሚሽኑ የስልጣን ክልል ስር እንደሚወድቁ ደንግገዋል፡፡ በዚህ ረገድ የተፈጠረው የተሳሳተ ግንዛቤ ምንጩ የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገ መንግስት አንቀፅ 55 ንኡስ አንቀፅ 14 እና 15 ንባብ ስለመሆኑ አያጠራጥርም፡፡ ሁለቱም አንቀጾች የተወካዮች ምክር ቤት ስልጣንና ተግባር በሚዘረዝረው የህገ መንግስቱ አንቀፅ 55 ውስጥ የሚገኙ ሲሆን ምክር ቤቱ የሠብዓዊ መብት ኮሚሽንንና የእንባ ጠባቂ ተቋምን እንደሚያቋቁም ብሎም ስልጣንና ተግባራቸውን በህግ እንደሚወሰን በማያሻማ አነጋገር ይደነገጋሉ፡፡
የአንቀጽ 55/14/ እና /15/ ድንጋጌዎችን ላይ ላዩን ለሚያነብ ሰው ሁለቱም ተቋማት በፌደራል መንግስት ስልጣን ስር እንደሚካተቱ የተሳሳተ ድምዳሜ ላይ ሊደርስ ይችላል፡፡ የሁለቱም ተቋም ማቋቋሚያ አዋጆች በሚረቀቁበት ወቅት ተቋማቱን አስመልክቶ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የህግና አስተዳደር ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ በቀረበ አንድ ሪፖርት ላይ ተቋማቱ በክልሎች ላይ ስልጣን ሊኖራቸው እንደሚገባ ለማሳመን የህገ-መንግስቱ አንቀፅ 55 /14/እና /15/ ተጠቅሰዋል፡፡ ስለሆነም በዚህ ረገድ ያለውን የተሳሳተ ግንዛቤ ማጥራት ያስፈልጋል፡፡
የእንባ ጠባቂ በየአገራቱ ዝብርቅርቅ መልክና ቅርጽ አለው፡፡ ሆኖም ከሚቋቋምበት መንገድ አንጻር ሲታይ በአንድ መንግስታዊ ተቋም ስር (ለምሳሌ የዩኒቨርስቲ[1] እና የማረሚያ ቤት እንባጠባቂ[2])፣ በግሉ ዘርፍ (ለምሳሌ የባንኮች፣ የኃይል አቅርቦት፣ የኢንሹራንስ፣ የቴሌኮሙኒኬሽን እንባጠባቂዎች[3]) እንዲሁም በጣም በሚታወቅበት መልኩ በአገር አቀፍ፣ በክልሎች፣ ግዛቶችና መስተዳድሮች ደረጃ ይቋቋማል፡፡
በግሉ ዘርፍ እና በተቋም ደረጃ የሚገኘውን ትተን በአገር ዓቀፍ ደረጃ የሚቋቋመውን እንባ ጠባቂ በጥቅል ስንመለከት የሚቋቋምበት መንገድ ሁለት ነው፡፡ ይኸውም አንደኛ አገሪቱ ባጸደቀችው ህገ መንግስት በግልጽ ዕውቅና የተሰጠው ሊሆን ይችላል፡፡ ሁለተኛ በህገ መንግስት ላይ በግልጽ ሳይካተት ፓርላማ በሚያወጣው ልዩ ህግ ሊቋቋም ይችላል፡፡ የተቋሙ የህልውና መሰረት ህገ መንግስት መሆኑ/አለመሆኑ አንድ መሰረታዊ ቁምነ ነገር ያስጨብጠናል፡፡ ይኸውም ህገ መንግስታዊ ዕውቅና ያለው እንባ ጠባቂ ተቋም የመቋቋሙ ዕጣ ፈንታ ለህግ አውጪው የተተወ አይደለም፡፡ ህግ አውጪው መዋቅርና አደረጃጀቱን በልዩ ህግ በመወሰን ተቋሙን የመመስረት ህጋዊ ግዴታ አለበት፡፡ በተቃራኒው የአንድ አገር ህገ መንግስት ስለተቋሙ በግልጽ ካልደነገገ እንደ ህግ አውጪው ፈቃድ እንባ ጠባቂ ሊኖርም ላይኖርም ይችላል፡፡ ህልውና የሚያገኘው አስፈላጊነቱና ጠቃሚነቱ ከታመነበት ብቻ ነው፡፡
የእንባ ጠባቂ ጽንሰ ሀሳብ በአጭር ጊዜ ውስጥ ፈጣን ዕድገት በማሳየት ከሞላ ጎደል በሁሉም የዓለማችንን አገራት ሰፊ ተቀባይነት አግኝቷል፡፡ ተቋሙ የመንግስትን ተጠያቂነት በማረጋገጥ ብሎም አስተዳደራዊ ፍትሕ በማስፈን ሊጫወት የሚችለው ዴሞክራሲያዊና ህገ መንግስታዊ ሚና መሰረታዊ ጥያቄ ባይነሳበትም የተወሰኑ አገራት እጃቸውን ዘርግተው አልተቀበሉትም፡፡ ሌሎች ደግሞ ትልቅ ቦታ ከመስጠታቸው የተነሳ ህልውናው በየምርጫ ዘመን በሚቀያየር ፓርላማ ላይ ጥገኛ እንዳይሆን በማሰብ ጠንካራ ህገ መንግስታዊ መሰረት እንዲኖረው አድርገውታል፡፡ የተቀሩት ደግሞ ህገ መንግታዊ ዕውቅና እስከ መስጠት ደረጃ ባይደርሱም በልዩ ህግ በማቋቋም ህልውና እና ዕውቅና ሰጥተውታል፡፡ ስለሆነም ሲፈለግ ይኖራል፤ ከገዜ በኋላ ካልተፈለገ ይቀራል፡፡
አልባኒያ the People’s Advocate በመባል የሚጠራውን እንባ ጠባቂ ተቋም እ.ኤ.አ በ1998 ዓ.ም. ባጸደቀችው ህገ መንግስት ላይ የማቋቋሚያውን መሰረት ከጣለች በኋላ በቀጣዩ ዓመት በይፋ ህግ እንዲቋቋም አድርጋለች፡፡[4] ሆኖም የኦስትሪያ እንባ ጠባቂ ቦርድ ህገ መንግስታዊ መሰረት ስላልነበረው ተቋሙን የማቋቋም ሀሳብ መጀመሪያ ተቀባይነት ሳያገኝ ከጊዜ በኋላ በህግ ሊቋቋም ችሏል፡፡ የህጉ ረቂቅ ለፓርላማ የቀረበው እ.ኤ.አ በ1972 ዓ.ም. ሲሆን ከሶስት ዓመታት በኋላ ተቀባይነት ሳያገኝ በመቅረቱ ውድቅ ተደርጓል፡፡ ሆኖም ከዚሁ ረቀቂ ይዘትና መንፈስ በመነሳት በድጋሚ የቀረበው ረቂቅ እ.ኤ.አ በ1977 ተቀባይነት አግኝቶ ቦርዱ ሊቋቋም ችሏል፡፡[5] በአሜሪካ የፌደራል እንባ ጠባቂ የሚባል ተቋም የለም፡፡ ኮንግረስ ስራ አስፈጻሚውን መቆጣጠር ለራሱ ብቻ የተተወ ህገ መንግስታዊ ሚና እንደሆነ ጠንካራ አቋም በመያዙ ይህን ታሪካዊ ስልጣኑን አሳልፎ መስጠት አልፈቀደም፡፡[6] የዚህ አመለካከት ተጽዕኖ ተቋሙ ከጥቂት ግዛቶች[7] በስተቀር በአብዛኞቹ ተቀባይነት እንዳያገኝ ምክንያት ሆኗል፡፡
ወደ አገራችን ስንመጣ ሁለቱም ተቋማት በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገ መንግስት አንቀጽ 55/14/ እና /15/ ላይ መሰረታቸው ተጥሏል፡፡ የተወካዮች ምክር ቤት ስልጣንና ተግባራቸውን በዝርዝር ህግ ከመወሰን ውጪ አስፈላጊነታቸውን ጥያቄ የሚያነሳበት ጉዳይ አይደለም፡፡ ሁለቱም ድንጋጌዎች በግልጽ የሚናገሩት ምክር ቤቱ ተቋማቱ ህጋዊ ሰውነት አግኝተው ስራቸውን እንዲያከናውኑ የማድረግ ህገ መንግስታዊ ግዴታ እንዳለበት ነው፡፡ ይሄ ግዴታ በሌሎች ሶስት ህግ መንግስታዊ መሰረት ባላቸው ተቋማትም ላይ ተፈጻሚነት አለው፡፡ በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገ መንግስት ከአንቀጽ 111-113 ድረስ የተጠቀሱት የዋና ኦዲተር መስሪያ ቤት፣ ብሔራዊ የምርጫ ቦርድ እና የህዝብ ቆጠራ ኮሚሽን እንደ እንባ ጠባቂ ሁሉ ህገ መንግስታዊ ናቸው፡፡
የድንጋጌዎቹን ይዘት ከፌደራላዊ የስልጣን ክፍፍል ጋር ማምታታት የፌደራላዚም ስርዓት ሀሁ ግንዛቤ የማጣት ያክል ነው፡፡ የአንቀጽ 55 ርዕስ ‘ስልጣንና ተግባር’ ስለሚል ብቻ ሁለቱም ተቋማት በፌደራል መንግስት የስልጣን ክልል ስር እንደሆኑ ማሰብ ትርጉም አለመስጠቱ ብቻ ሳይሆን ፌደራሊዝምን በአሀዳዊነት መነጽር የማየት ችግር ያንጸባርቃል፡፡
ለመሆኑ ‘እንባ ጠባቂ ተቋም እና የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን በፌደራል መንግስት ስልጣን ስር ናቸው ማለት ምን ማለት ነው?’ በፌደራል እና ክልል ስልጣን (jurisdiction)[8] ስር የሚወድቁ ጉዳዮች በአንቀጽ 51 እና 52 ስር ተለይተው ተዘርዝረዋል፡፡ ዝርዝሮቹ በሙሉ የሚናገሩት በማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ዘርፍ ስር ስላሉ ጉዳዮች ነው፡፡ ስልጣን በፌደራል እና በክልል የሚከፋፈለው አንድ ተቋም በሚያከናውነው ጉዳይ እንጂ ተቋሙን ራሱን የፌደራል/የክልል በማለት አይደለም፡፡ ለዚህም ነው እንባ ጠባቂ የፌደራል ብቻ ነው የሚል አነጋገር ትርጉም የማይሰጠው፡፡
ህገ መንግስቱ የክልል መንግስታት የራሳቸውን እንባ ጠባቂና ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን እንደሚያቋቁሙ ሳይናገር በዝምታ ማለፉ ተገቢና ትክክል ነው፡፡ ምክንያቱም ውሳኔው ከመነሻው የክልሎቹ የራሳቸው ነው መሆን ያለበት፡፡ ሲፈልጉ በህገ መንግስታቸው ለተቋማቱ ዕውቅና መስጠት ይችላሉ፡፡ አሊያም ደግሞ በህገ መንግስታቸው ውስጥ ማካተቱን ትተው አስፈላጊ ሆኖ ባገኙት ጊዜ ህግ አውጥተው ማቋቋም (አሊያም እስከነጭራሹ አለማቋቋም) ይችላሉ፡፡
ሲጠቃለል የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገ መንግስት አንቀጽ 55 /14/ እና /15/ ድንጋጌዎች ይዘት የፌደራሉ እንባ ጠባቂ ህገ መንግስታዊ እንደሆነና የተወካዮች ምክር ቤት በዝርዝር ህግ ስልጣንና ተግባሩን በመወሰን ህጋዊ ሰውነት ኖሮት እንዲቋቋም የማድረግ ህገ መንግስታዊ ግዴታ እንዳለበት ነው፡፡ ስለሆነም ሁለቱም ተቋማት በክልል መንግስታት ስራ አስፈጻሚ ላይ ስልጣን እንዳላቸው ከድንጋጌዎቹ በመነሳት የሚቀርብ ክርክር ፈር የሳተና የፌደራል ስርዓት ከሚያስነሳቸው ዘርፈ ብዙ ጭብጦች ውስጥ ሊካተት የማይችል፣ ጥልቀት ያነሰው፣ ‘ከላይ-በላይ ንባብ’ የሚመነጭ ክርክር ነው፡፡ ብዙ ባያስኬድም ከስልጣን ክፍፍል አንጻር ክርክር ከቀረበ መቅረብ ያለበት ተቋማቱ ከፌደራልና ከክልል በየትኛው ስልጣን ስር እንደሚወድቁ በመጠየቅ ሳይሆን ተቋማቱ የሚያከናውኑት ጉዳይ በማን ስልጣን ስር እንደሆነ ጥያቄ በማንሳት ነው፡፡ ስለሆነም ጥያቄው የሚከተለውን መልክ ይይዛል፡፡ ‘የክልል ስራ አስፈጻሚ አካላትንና ባለስልጣናትን ተጠያቂነት ማረጋገጥ፣ በክልሉ አስተዳደራዊ ፍትሕ ማስፈን፣ ለአስተዳደራዊ በደሎች መፍትሔ መስጠት፣ አስተዳደራዊ ጥፋትን የማረም ስልጣኑ የማን ነው? የራሱ የክልሉ ነው? ወይስ የፌደራል መንግስት? በክልል ጉዳይ የሚያገባው ማነው? የፌደራል ወይስ የክልሉ መንግስት?’
የጥያቄዎቹ ቀላልነት ሲታይ ምላሽ መስጠት መሰረታዊ ባልሆነ ጉዳይ መባከን ተደርጎ ሊቆጠር ይችላል፡፡ ይሁን እንጂ ከ500 በላይ አባላት ያቀፈ ፓርላማ ጥያቄውን በወጉ መመለስ ተስኖት ‘ፈተናውን የወደቀ’ እንደመሆኑ በቂ ማብራሪያ መስጠት ግድ ይላል፡፡
[8] ምንም እንኳን በኢ.ፌ.ዲሪ. ህገ መንግስት አንቀጽ 51 እና 52 የእንግሊዝኛ ቅጂ ርዕሶች ላይ ህግ አውጪው የተጠቀመው powers and duties የሚል ቢሆንም የስልጣን ክልልን ወይም ወሰንን በአግባቡ የሚገልጸው ቃል jurisdiction ነው፡፡
ጽሁፉ የእንባ ጠባቂ ተቋም ና የስብአዊ መብት ኮሚሽን ምንነትን በአግባቡ የለየ አይመስልም።National Human rights Instituions ምንድ ናቸው? ከጽንስ ሃሳቡ ጀምሮ ብዙ ሊባልበት የሚገባ ነው።እንዴት ይቋቋማሉ? አለማቀፍ ተሞክሮ ምን ይመስላል? ስንት አይነት አሉ ወዘተ በዚህ ገጻችሁ ላይ ለውጭ ጸሃፊዎች እድል ከተስጠ በጽሁፉ ላይ ተንተርሼ መጻፍ እፈልጋለሁ።
የብሩንዲ ፍራንክ ምንዛሬ ዋጎች ከ አፍሪካ ከላይ ያለው ሰንጠረዥ ይታያል። በ "የምንዛሬ ዋጋ" ዓምድ ውስጥ የሚገኙት አሃዶች በቅርቡ ምንዛሬ ዋጎች ላይ በ 1 የብሩንዲ ፍራንክ ሊገዛ የሚቻል ኣቅም ያሳያል። የብሩንዲ ፍራንክ ያለፉ ምንዛሬዎችን ለመመልከት, ሰንጠረዥ እና ግራፍ ጠቅ ያድርጉ.
ነፃ ሊስተካከል የሚችል የብሩንዲ ፍራንክ ምንዛሬ ለእርስዎ ድህረገፅ ወይም ብሎግ ነፃ ሊስተካከል የሚችል የብሩንዲ ፍራንክ ምንዛሬ ሰንጠረዥ ለእርስዎ ድህረገፅ ወይም ብሎግ
“በጎነት ለአብሮነት!” በሚል መርህ የብሔራዊ በጎ ፍቃድ ማኅበረሰብ አገልግሎት ሥልጠና ጥር 5 ቀን 2013 ዓ.ም በአርሲ ዩኒቨርሲቲ ተጀምሯል፡፡ “እንኳን በደህና መጣችሁ!” በማለት ሥልጠናውን በንግግር የከፈቱት የአርሲ ዩኒቨርሲቲ የአስተዳደር ልማትና ተማሪዎች ጉዳይ ም/ፕሬዝዳንት ዶ/ር ሜሮን ረጉ
በንግግራቸው ወጣቶች አገር ተረካቢዎች በመሆናችሁ በአገር ግንባታው በንቃት በመሳተፍ አገራችንን ከበለጸጉት አገሮች ተርታ ለማሰለፍ እና ሰላሟን ለማረጋገጥ በሚደረጉ ጥረቶች በንቃት በመሳተፍ የሚጠበቅባችሁን ሁሉ ለመወጣት ራሳችሁን ዝግጁ ማድረግ ይጠበቅባችኋል ብለዋል፡፡ በመቀጠልም ሰልጣኞቹ የመጡበትን ዓላማ ባለመዘንጋት የሚሰጠውን ሥልጠና በአግባቡ እንዲከታተሉ አሳስበው አርሲ ዩኒቨርሲቲ በሥልጠናው ላይ በሚቆዩባቸው ቀናት አቅም በፈቀደ መጠን ድጋፍ እንደሚያደርግላቸው እና ከጎናቸው እንደሚቆም ገልጸዋል፡፡
የኢፌዲሪ የሰላም ሚኒስቴር ሚኒስትር ወ/ሮ ሙፈሪያት ካሚል ለሁሉም የሥልጠናው ተሳታፊዎች ከማእከል በቬርቹዋል ባስተላለፉት መልዕክት ሥልጠናው በተለያዩ ርእሶች ላይ እንደሚሰጥ በመግለጽ እንደዚህ አይነቱ ለወጣቶች የሚሰጠው ሥልጠና ወጣቶች በአገር ግንባታው ሂደት ከፍተኛ አስተዋጽኦ እንዲያበረክቱ ይረዳቸዋል ብለዋል፡፡ የመጀመሪያው ዙር የብሔራዊ በጎ ፍቃድ ማኅበረሰብ አገልግሎት ሥልጠና ለ45 ቀናት በተመረጡ ዩኒቨርሲቲዎች የሚሰጥ ሲሆን ሰልጣኞቹ ከሁሉም የአገራችን አካባቢዎች የመጡ ናቸው፡፡
ይህ መረጃ በተለይ የፍሊንትስቶን ሆምስ ደንበኞች በፕሮጄክቶቻቸው የሥራ ሂደት ላይ ተገቢው፣ ወቅታዊና ትክክለኛው መረጃ እንዲኖራቸው ለማድረግ የተዘጋጀ ነው፡፡ መረጃውን በመጠቀም ደንበኞች እንደየሥጋታቸው መጠን ተጨማሪ መረጃ መጠየቅም ሆነ በዚህ መረጃ ላይ ተመሥርተው የውል መብታቸውን ለማስከበር ያስችላቸዋል፡፡ ከሁሉም በላይ ግልጽ እና ተጠያቂነት ያለበት የቤት ልማት የሥራ ሂደት ለአልሚውም ሆነ ለደንበኛው ደህንነት እና ለሁሉም ፕሮጀክቶች ስኬት ወሳኝ ነው፡፡
ኣብ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ብሄር፣ብሄረሰባትን ህዝብታትን ደቡብ ወረዳ ኮንሶ ክልተ ጣቢያታት ሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ፈፂሞምዎ ብዝተብሃለ መጥቓዕቲ ሰባት ከምዝተቐትሉ፣ከምዝቖሰሉን ኣስታት ሓምሳ ዝኾኑ ድማ ከምዝተኣሰሩን ኣባል ኮሚቴ ወኪላት ኮንሶ እየ ዝብሉ ኣቶ ገመቹ ገንሴ ንቪኦኤ ገሊፆም።
መንግስቲ ብሓይሊ ብረት ንህዝቢ ኮንሶ ንምብርካኽ ዝሓዞ ትልሚ ብግብሪ የርኢ’ሎ ኢሎም ኣለው ኣቶ ገመቹ።ሎሚ ንጉሆ ሓይልታት ምክልኻል፣ናይ ደቡብ ክልል ፍሉይ ሓይልን ፖሊስ ፌደራልን ኣብ ልዕሊ ክልተ ጣቢያታት ፈፂሞምዎ ዝበሉ ከምዚ ክብሉ ገሊፆም።
‘’ሓይልታት ፀጥታ ሎሚ ንጉሆ ናብ ዱራይተን ዶኮቴን ዝተብሃላ ክልተ ጣቢያታት ዘሊቖም ኣትዮም’’ ዝበሉ ኣቶ ገመቹ ቶኽሲ ከፊቶም ናይ ሓደ ሰብ ህይወት ጠፊኡ’ሎ።ሰለስተ ሰባት እውን ብኸቢድ ቆሲሎምን ልዕሊ ሓምሳ ሰባት ድማ እናተቐጥቀጡ ተኣሲሮምን ኣለው ኢሎም።መልሲ መንግፍስቲ ንምርካብ ዝተገብረ ፈተነ ኣይሰለጠን።
በፌደራል አቃቤ ህግ የሽብር ክስ የቀረበባቸው የኦፌኮ አመራሮችና አባላት በቀረበባቸው ክስ ላይ የእምነት ክህደት ቃላቸውን ለመስጠት ፈቃደኛ አለመሆናቸውን ጉዳያቸውን ለሚያየው ችሎት ገልጸዋል፡፡
የፌደራሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 4ኛ ወንጀል ችሎት ነሐሴ 5 ቀን 2008 ዓ.ም መዝገቡን የቀጠረው የተከሳሾችን የእምነት ክህደት ቃል ለመቀበል ሲሆን፣ ችሎቱ ተከሳሾችን አንድ በአንድ በስማቸው እየጠራ የቀረበባቸውን የወንጀል ድርጊት ስለመፈጸም አለመፈጸማቸው የእምነት ክህደት ቃላቸውን እንዲሰጡት ጠይቋል፡፡
1ኛ ተከሳሽ አቶ ጉርሜሳ አያኖ የቀረበባቸውን ክስ የወንጀል ድርጊት ፈጽመዋል ወይስ አልፈጸሙም ተብለው ሲጠየቁ፣ ‹‹ይሄ ክስ ለእኔ ግልጽ አይደለም፡፡ በመቃወሚያ ላይ ይህን ገልጫለሁ፡፡ እኔ በሰላማዊና በህጋዊ መንገድ የሚታገል ፓርቲ አባል ሆኜ ስታገል የኦነግ አባል ሆነሃል ተብዬ መከሰስ የለብኝም፡፡ ይህ የምታገልለትን ህዝብ እንደመወንጀል ይቆጠራል፡፡ የኦሮሞ ህዝብ አሸባሪ ከተባለ እኔም አሸባሪ ነኝ፡፡ ይህ በደል ነው፡፡ ስለዚህ እኔ እዚህ ቆሜ ቃሌን መስጠት አያስፈልገኝም›› በማለት ተናግረዋል፡፡
2ኛ ተከሳሽ አቶ ደጀኔ ጣፋ በበኩላቸው ‹‹እኔ የምታገልለት ህዝብ በመንግስት ጦር እያለቀ ባለበት ሰዓት እኔ እዚህ ቆሜ ቃሌን መስጠት አልፈልግም፡፡ ይህ ፍርድ ቤትም ህገ-መንግስቱን የጣሰ ውሳኔ ስላሳለፈብኝ ለዚህ ፍርድ ቤት ቃሌን መስጠት ታሪካዊ ስህተት ነው የሚሆነው፡፡ ድጋሜ እዚህ ፍርድ ቤት መቅረብም አልፈልግም›› የሚል መልስ ሰጥተዋል፡፡
3ኛ ተከሳሽ አቶ አዲሱ ቡላላም በተመሳሳይ ቃላቸውን ለመስጠት እንደማይፈልጉ ተናግረዋል፡፡ ‹‹የደረሰን በክስ መልክ የቀረበ ድረሰት ግልጽ አይደለም፡፡ በባህላችን ውሻ እንኳ ዝም ተብሎ አይነካም፡፡ ከተነካም ባለቤቱን መናቅ ነው የሚሆነው፡፡ እኔ ለኦሮሞ ህዝብ በሰላማዊና በህጋዊ መንገድ እታገላለሁ፡፡ የተሰጠኝ ድርሰት ግን የኦነግ አባል ሆነሃል የሚል ነው፡፡ እኔ የኦፌኮ አባል እንጂ የኦነግ አባል አይደለሁም፡፡ ስለዚህ በፍርድ ቤቱ ወንጀሉን ፈጽመሃል አልፈጸምህም ተብዬ ስጠየቅ ያሳፍረኛል፡፡ ከዚህ በኋላ አስገዳጅ ሁኔታ ካልተፈጠረ በቀር እዚህ ችሎት መቅረብ አልፈልግም፡፡ ውሳኔያችሁን ልትልኩልኝ ትችላላችሁ›› በማለት ለችሎቱ ተናግረዋል፡፡
የችሎቱ ሰብሳቢ ዳኛ አቶ ታደለ ተገኝ ተከሳሾቹ በአጭሩ ድርጊቱን ስለመፈጸም አለመፈጸማቸው ብቻ መልስ እንዲሰጡ፣ ሌላ ረጂም ንግግር ማድረግ ተገቢ እንዳልሆነ በተደጋጋሚ ማሳሰቢያ ሲሰጡ ተደምጠዋል፡፡
ከማሳሰቢያው በኋላ፣ 4ኛ ተከሳሽ የሆኑት የኦፌኮ ምክትል ፕሬዚዳንት አቶ በቀለ ገርባ ደግሞ፣ ‹‹በክስ መቃወሚያችን ወንጀሉ ተፈጸመ በተባለበት ቦታ እንዳኝ ብለን ጠይቀን ይህ ችሎት ውድቅ አድርጎታል፡፡ ጥያቄያችን ህገ-መንግስታዊ ነበር፡፡ ግን አልተቀበላችሁትም፡፡ ስለዚህ ይህ ፍርድ ቤቱ ገለልተኛ ነው ብዬ ስለማላስብ ቃሌን ለመስጠት አልፈልግም፡፡ ካሁን በፊትም የሀሰት ማስረጃ ቀርቦብኝ ስምንት አመት ፈርዶብኛል፡፡ የዚህንም ውሳኔ ባለሁበት ልትልኩልኝ ትችላላችሁ›› ብለዋል፡፡
ከ5ኛ ተከሳሽ ጀምሮ እንዲሁ በተመሳሳይ ቃላቸውን እንዲሰጡ እየተጠየቁ በአብዛኛው ተመሳሳይ ምላሽ ሰጥተዋል፡፡ ከተከሳሾች መካከል 10ኛ እና 12ኛ ተከሳሾች ብቻ ‹‹ድርጊቱን አልፈጸምንም›› የሚል ቀጥተኛ የክህደት ቃላቸውን ሲሰጡ 13ኛ ተከሳሽ በበኩሉ የዝምታ ምላሽን ሰጥቷል፡፡ 7ኛ ተከሳሽ ‹‹ክሱ ንቀትና ጥላቻ የታጨቀበት ስለሆነ መልስ አልሰጥም›› ሲል ቀሪዎቹ ክሱ ግልጽ አይደለም፣ ፍርድ ቤቱም ገለልተኛ ነው ብለን አናምንም በሚል የእምነት ክህደት ቃላቸውን ለመስጠት ፈቃደኛ አለመሆናቸውን ለችሎቱ ገልጸዋል፡፡
በሌላ በኩል የቂሊንጦ እስር ቤት አስተዳደር 11ኛ እና 19ኛ ተከሳሾችን ‹‹በስራ ጫና ምክንያት ቆጥረን አረጋግጠን ማቅረብ አልቻልንም›› የሚል መልስ በሰጠበት ምክንያት ሳያቀርባቸው ቀርቷል፡፡ ይህን በተመለከተ ጠበቃቸው በሰጡት አስተያየት ደበኞቻቸው ላይ የደህንት ስጋት ተጋርጦባቸው ሊሆን እንደሚችል ስጋታቸውን ገልጸው ፍርድ ቤቱ ይህንኑ ስጋታቸውን እንዲመዘግብላቸው አሳስበዋል፡፡ ፍርድ ቤቱ በበኩሉ አስተዳደሩ በነገው ዕለት እንዲያቀርባቸው በማዘዝ የእምነት ክህደት ቃላቸውን ለመቀበል ቀጠሮ ይዟል፡፡
ፍርድ ቤቱ ዛሬ የቀረቡት ተከሳሾች ቃላቸውን ለመስጠት ፍቃደኛ አለመሆናቸውን ከመዘገበ በኋላ ‹‹ወንጀሉን አልፈጸምንም›› እንዳሉ ተቆጥሮ ክደው እንደተከራከሩ በመመዝገብ ያለ አቃቤ ህግ አሳሳቢነት የአቃቤ ህግ ምስክሮችን ለመስማት በሚል ከህዳር 02-16 ቀን 2009 ዓ.ም ተለዋጭ ቀጠሮ ሰጥቷል፡፡ ፍርድ ቤቱ የአቃቤ ህግ የሰው ምስክሮች በርካታ በመሆናቸው ተከታታይ የቀጠሮ ቀናትን መስጠቱን ገልጹዋል፡፡
አምስተርዳም ዓለም አቀፋዊ ተመልካቾችን ይስባል, እና ብዙዎቹ በብርቱ በጀት ይደርሳሉ. የከተማዋ አስገራሚ የውኃ ማስተላለፊያ ቦዮች እና የቋሚ ጠባቂ ባህል ለየት ያሉ መድረሻዎች ያደርጉታል, ነገር ግን የበለጠ ባህላዊ ጉዞን ማየት የሚፈልግበት መንገድም አለ. በዓለም ደረጃ ያሉ ሙዚየሞችን እና ጥሩ ምግቦችን ያስቡ. የፈለከው ነገር ምንም ይሁን ምን አምስተርዳም ከካቶፖካዎች ጋር የተቆራኘ ቢሆንም ይህ በጣም ውድ ዋጋ ያለው መቆሚያ ሊሆን ይችላል.
የአምስተርዳም በአካባቢው በአንጻራዊነት ደካማ የሆነ የአየር ጠባይ አለው, ስለዚህ በክረምት ወቅት እንኳን ጎብኝዎች በጣም ምቹ ናቸው. በበጋ ወቅት በጣም ተወዳጅ ወቅት ነው, ስለዚህ ብዙ ሰዎች ችግር ካለባቸው ከዚያ በኋላ ይራቁ. ብዙ ልምድ ያላቸው ብዙ ተጓዦች የ "ትከሻ ወቅቶች" በፀደይ መጨረሻ እና በማለቁ ወቅት ይመርጣሉ. የአምስተርዳም እንደ አውሮፕላን ማረፊያ / አየር መንገድ / አየር መንገድ / አየር ማረፊያ / አየር ማረፊያ / አየር ማረፊያ / አየር ማረፊያ / አየር ማረፊያ / አየር ማረፊያ / አየር መንገድ /
ደች, የቅኝ ገዥነት ንጉሠ ነገሥት የነበረች ሲሆን የአምስተርዱ ምግቦች ዋና ምግቦች ለመሆን የሚያስችሏቸውን አንዳንድ ውብ ሀብቶች ይዘው መጡ. አንዱ ምሳሌ ሪጂትታል - ቀጥተኛ የ "ሩዝ ሰንጠረዥ" ማለት ነው. የ 20 ወይም ከዚያ በላይ የኢንዶኔዥያ ምግቦች (ዲዛይን-ሳንን) የማዋቀጃ ቅምጥል ነው. በጣም የምትደሰቱት አብዛኞቹ ሰዎች ይሞላሉ. ማጨስ ማጨስ የእርሶ ከሆነ ካሳለዎት, በቅጥፈት የሚያገለግሉት የመንገድ ሻጮች ያገኛሉ. በእርግጥ በእግረኞች የእግረኛ መንገድ የተለያየ ጣዕም ያላቸውን ምግቦች ማግኘት ቀላል ነው. ለብርሃን, ቁጠባ ላለው ምሳ ያለው ያደርገዋል.
Broodjes ለሳንድዊች የሆችድ ቃል ነው, እና በአውሮፓ ገበያዎች እና የበጀት አልሚ ሱቆች ውስጥ የተለመዱ የቅድመ አያያዝ ስሪቶች ጋር የማይመሳሰል ልዩ, የተሠራ-ከእንክብካቤ ንጥረ ነገር ጋር ተመሳሳይ ነው.
በአውሮፓ ውስጥ ለረጅም ጊዜ ከአውሮፓ በጀት ዝግጅት መኖሪያ ቤት ሻምፒዮኖች ውስጥ በአብዛኛው በአምስተርዳም በብዛት ይገኛሉ. የሱል ኪዳኖች በአካባቢያቸው ያሉትን ልዩነቶቻቸውን ለማራመድ ይቀርቡልዎታል.
ከተጠቃሚው VVV (የተውጣጡ ቪይ-ቪይ-ቪይ) በሚሰጡ ምክሮች ላይ መመስረት የተሻለ ነው. የሆላንድ አዛኝ የቱሪስት መረጃ ቢሮ, 450 አገሮችን የያዘ እና እጅግ በጣም ልምድ ከሌለው አዲስ የመጡ እንግዶች ወደ ተጓዦች ወታደሮች ያቀርባል. TIMEout.com ከ 60 ብር ጀምሮ የሚሰሩ የ B & B አገናኞችን ያቀርባል. በቱሪስ ወቅቶች ከሄዱ አስቀድመው ያዙ.
ለአምስተርዳም ማረፊያ የሚሆን ሌላ ዋጋ የሚፈለግበት ቦታ Airbnb.com ሲሆን, በቅርብ ጊዜ የተደረገው ፍለጋ 95 ምሮዎች ከ $ 40 ዶላር ያነሰ ዋጋ ይይዛሉ.
አውትፕል አውሮፕላን ማረፊያ በአውሮፓ ውስጥ በጣም ቀልጣፋ እና ምርጥ ነው. ይህ መንገድ በባቡር ማእከላዊ የአምስተርዳም ነው. በባቡር ጣቢያው አቅራቢያ በታላቁ ፕላሴ ዙሪያ ትንንሽ ቢጫ ማሽኖችን ይገዙ. አምስተርዳም ለመንዳት በጣም አስቸጋሪ ቦታ ነው, ስለዚህ በከተማ ውስጥ የህዝብ ትራንስፖርት ለመውሰድ በጣም ጥሩ ነው - በበርካታ ቦዮች ላይ ተንሳፋፊ መኪናዎችን ያካትታል. የመኪና ኪራዮች ከከተማ ውጭ ለሚደረጉ ጉዞዎች ጠቃሚ ናቸው.
በዓለም ላይ ያሉ ጥቂት የአገሪቱ ከተሞች የተሻለ ሙዚየሞች ይሞላሉ. የኔጂስሚዝ ሙዚየኞች የዴንች ማስተርስቲን ጎብኝዎች ሙሉ ቀን በማቋረጥ ሙሉ ቀን ሊያሳልፉ ይችላሉ, ከዚያም በአካባቢው የቫን ጎግ ሙዚየም ውስጥ ይውሰዱ. ከአዋቂ ጥበብ ባሻገር አኒ ፍራንክ ቤት አለ.
አን በአሥራዎቹ ዕድሜ ውስጥ የምትገኘው ያኔ በአሥራዎቹ ዕድሜ ውስጥ የምትገኝ ወጣት የነበረች ሲሆን በአሠሪዋ ታሪክ ውስጥ አሳዛኝ ገጠመኞቿን ታስታውሳለች. ቤተሰቧ የተደበቀበት ቦታ በጥንቃቄ ተጠብቆ እና ማየት ያለበት ነው.
I Amsterdam City ካርድ (በቪኤ ቪ ቪ ላይ የተገኘ) በበርካታ ምርጥ መስህቦች እና ምግብ ቤቶች ላይ የ 25% ቅናሽ ይደረጋል. በጣም ጠቃሚ የሆነ መዋዕለ ንዋይ ነው, ስለዚህ ምን ያህል መስህቦች እንደሚጎበኙ በጥንቃቄ ያስቡ. የ 24 ሰዓት ርዝማቱን የሚከፍለው ዋጋ 57 €, 48 ሰዓት € € 67, 72 ሰዓት ማለፍ ደግሞ € 77 እና የ 96 ሰዓት ልክ ክፍያ ለ € 87 ነው. ሙዚየም Jaarkart በቪቬቪ (VVV) ላይ ይገኛል እንዲሁም በከተማ ውስጥ ከአንድ ቀን ለሚበልጡ ጎብኚዎችን በማጥናት ጉልህ የሆነ እይታ አለው. አስገራሚ ልዩ ልዩ ቅጦችን እና በአካባቢው የተራቀቀውን ታሪክ ማስተዋል ስለሚያስፈልጋቸው የተራቀቁ የህንፃዎች መራመጃዎች ይጠይቁ.
ለአምስተርዱ የአለም በጣም ምርጥ አልማዝ ቆርቆሮዎች የአምስተርዳም ቤት ነው, ከእነዚህ ውስጥ አብዛኛዎቹ ነፃ እና ማራኪ ሰላማዊ ሰልፍ ይሰጣሉ. የፈጠራቸውን ፈጠራቸውን መመልከትም ነፃ ነው.
ገቢያችንን ያስሱ. በአንድ የአውሮፓ ከተሞች ውስጥ የአምስተርሜሽንንን ጨምሮ የአከባቢውን ሀገር ትተው ዙሪያውን ገጠራማ አካባቢዎችን ለመፈለግ ጥሩ ቦታ ነው. ውብ የአትክልት እርሻዎች, ብዙ ፎቶግራፋቸው በነፋስ የሚንቀሳቀሱ ነፋሻዎች እና እንደ ሀርሌም ያሉ የሚያማምሩ ከተሞች በብስክሌት, በባቡር ወይም በአውቶሞቢስ ጥቂት ደቂቃዎች ብቻ ናቸው.
ብስክሌት ይከራዩ. የደች የፍቅር ብስክሌት, እናም ይህ ማለት ለቀኑ አንዳንድ ተሽከርካሪዎች የሚከራዩ ቦታዎች አሉ. የሌይን መስመሮችን እና የተለመዱትን አክቲቪቲዎች መመልከትዎን እርግጠኛ ይሁኑ.
ከፍ ያለ ደረጃዎችን ጠብቀው ተጠንቀቁ. ምክንያታዊ በሆነበት ምክንያት ብዙ የአምስተርዳም ቤቶችን በጉዞ ላይ ይገኛሉ. ደረጃዎቹ በጣም ጠባብ እና የቤት እቃዎችን ለመውሰድ ጠምዘዋል. በተወሰነ ደረጃ, የሻንጣው ሁኔታም እንዲሁ ነው. ክፍልዎ የት እንደነበረ እና የጓጉል ዕቃዎች እንደቀረበ ይጠይቁ.
የሻሸፕ ግዴታን ከክብር ነጻ ያድርጉ. የአውሮፕላን ማረፊያው ከትራፊክ ነጻ የሆነ ቅናሽ ሁልጊዜ በዴል ፍ / ቻይና እና በሌሎች አካባቢያዊ ተወዳጅቶች መካከል በጣም ጥሩ አይደለም. ከ Schiphol ውስጥ ለመሳፈርዎና ለመክፈልዎ በጣም ጠቃሚ ምክር ከመግዛትዎ በፊት የከተማዋን ዋጋዎች መፈተሽ ነው. የአየር ማረፊያው አቅርቦቶች ርካሽ ከሆኑ ሁልጊዜ ከከተማ ውጭ በሚጓዙበት መንገድ ግዢ ማድረግ ይችላሉ.
የአምስተርዳም "መነሻ ቤት" ያድርጉ. እዚህ ከተማ ውስጥ በአንጻራዊነት የቀረቡት የመጠለያዎች እዚህ እራስዎ መቆየት እና በአቅራቢያ ያሉ በጣም ውድ የሆኑ ክልሎችን ማሰስ ይችላሉ. የባቡር ትስስር በአጠቃላይ ጥሩ ነው.
በኢትዮጵያ የተለያዩ አካባቢዎች በሚፈጠሩ ግጭቶች ሰዎች ከቀያቸው፣ ከተወለዱበትና ጎጆአቸውን ቀልሰው ከሚኖሩበት ስፍራ ሲፈናቀሉ ኑሮአቸውም አብሮ ምስቅልቅሉ ይወጣል።
በአማራ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ላይ የተደረገው የመፈንቅለ መንግሥት ሙከራ የሀገሪቱን ሕገ መንግሥት የሚፃረር፣ የክልሉ ሕዝብና መንግሥት ለረጅም ጊዜ የታገሉለትን ሰላምን ለመንጠቅ የተደራጀ በመሆኑ የፌደራል መንግሥት ሙሉ በሙሉ ያወግዘዋል። 1/4
የሰኔ 15ቱን ግድያ በተመለከተ ብ/ጄ ተፈራ ማሞ “ያየሁት የሰማሁት” ብለው የፃፉትን ጦማር በዘ-ሃበሻ ድረ-ገፅ ሲነበብ ሰማሁት፡፡ እውነት ለመናገር የሰኔ 15ቱ ድርጊቱ “ባይደረግ ደግ ነበር፤ ከሆነ ደግሞ የሞቱትን ሁሉ ነፍስ ይማር” ተብሎ ቢታለፍ እመርጣለሁ፡፡ ሆኖም ነገሩ ከተፈፀመ ዕለት አንስቶ ከወደ መንግስት በኩል የሚነገሩ መረጃዎች(ያን ቅጠቢስ ዶክመንተሪ ጨምሮ)፣የዓይን ምስክር ነን ከሚሉ የአማራ መኳንንት የሚሰጠው ምስክርነት ሚዛናዊነት ማጣት “ነፍስ ይማር” ብሎ ብቻ ነገሩን መተው የሚፈልግን ሰው ላልፈለገው ምርምር የሚጋብዙ ናቸው፡፡ የዛሬው የብ/ጄ ተፈራ ማሞ ምስክርነትም ከዚህ በፊት ከሰማኋቸው ወደ አንድ አቅጣጫ ካጋደሉ የመንግስት ፕሮፖጋንዳዎችም ሆነ የካድሬ ግለሰቦች ምስክርነቶች ብዙም የማይርቅ ሆኖ አግቸዋለሁ፡፡
“የሞተን ሁሉ ነፍስ ይማር” ብለን እንዳንቀመጥ ምስክር ነን ባዮች ከመጡ ዘንዳ ሚዛናዊ የሆኑ፣ለእውነቱ የሚቀርቡ ምስክርነታቸውን ቢያቀርቡ መጭው ትውልድ ከሰኔ 15ቱ ስህተት እንዲማር ያግዙ ነበር፡፡ በተቀረ መንግስት ራሱ በዶክመንተሪ ፣ የአማራ ክልል ባለስልጣናትን አማራ መገናኛ ብዙሃን ድረስ እያመላለሰ በማናዘዝ ያደነቆረንን የአንድ ወገን ፕሮፖጋንዳ ይዞ መምጣት አስተዛዛቢ እንጅ አስተማሪ ሊሆን አይችልም፡፡ የዚህ የተንጋደደ አካሄድ ሌላው ጉዳት “የሁሉንም ነፍስ ይማር” ብሎ የተቀመጠውን ህዝብ ለሌላ ምርምር፣ለባሰ መከፋፈል የሚጋብዝ ነገር መሆኑ ነው፡፡
ከሰኔ 15 ማግስት ስለ ግድያው የሚሰጡ ምስክርነቶች ራሳቸውን መከላከል በማይችሉ ሟቾች ላይ የሚሰጡ በመሆናቸው ከአድሎ የፀዱ፣ በተቻለ መጠን የግራ ቀኙን እውነት ያካተቱ ቢሆኑ ለምስክሮቹም ልዕልና፣ ለእኛ ለአድማጮችም ይህን ስህተት ላለመድገም ትምህርት የምንወስድበት በጎ አጋጣሚ ይሆን ነበር፡፡ ብ/ጄ ተፈራ የፃፉት የምስክርነት ጦማር እነዚህን ልዕልናዎች ካሉት በሚል በጥንቃቄ እና በተደጋጋሚ ነበር ያዳመጥኩት፡፡ ሆኖም የጠበቅኩትን ያህል አዲስ መረጃ የያዘም ያሰብኩትን ያህል ሚዛናዊ ሆኖም አላገኘሁትም፡፡ በነገራችን ላይ ብ/ጄ ተፈራ ማሞ እና ኮሎኔል አለበል የዛሬ አመት የሰኔ 15ቱ ግድያ ተፈፀመ እንደተባለ በአማራ መገናኛ ብዙሃን ቀርበው ነበር፡፡ እናም ኮሎኔል አለበል በንግግራቸው ውስጥ ብ/ጄ አሳምነው ግድያውን በመፈፀም ተጠርጥረው እየተፈለጉ እንደሆነ ሲገልፁ ብ/ጄ ተፈራ ማሞ ግን አሳምነው ገዳይ እንደሆነ ባስረገጠ ሁኔታ ተናግረዋል፡፡ በዚህ ንግግራቸቸው እንኳን ጓደኛ አንድ ህግ አክባሪ ሰው ለአንድ ለማያውቀው ሰው የሚሰጠውን ከፍርድ በፊት ነፃ ተደርጎ የመቆጠር መብት ሲነፍጉ አስተውያለሁ፡፡
ስለሆነም የብ/ጄ ተፈራን ምስክርነት ሚዛናዊነት ጥርጣሬ ውስጥ መክተት የጀመርኩት ከያኔ ጀምሮ ነው፡፡ ሌላው ቀርቶ በብ/ጄ አሳምነው እና በብ/ጄነራል ተፈራ ማሞ መካከል ያለው ግንኙነት ራሱ እሳቸው ዛሬ እንደሚያወሩት የወዳጅነት ብቻ መሆኑ አጠራጣሪ ነው፡፡ ይህን የምልበት ምክንያት በግድያው ማግስት በአማራ መገናኛ ብዙሃን ቀርበው የተናገሩት ንግግር የፖለቲካ ካድሬዎቹ እየተመላለሱ ከሚነግሩን የአንድ ወገን ፕሮፖጋንዳ የተለየ አለመሆኑን ስላስተዋልኩ ነው፡፡ ይልቅስ ዝም ባሉት ኮሎኔል አለበል ላይ የተሻለ የገለልተኝነት እና ከፍርድቤት ቀድሞ ያለመፍረድ ህጋዊነት አስተውያለሁ፡፡ መሆን ያለበትም ይኽው ነው፡፡ በሰኔ 15ቱ ግድያ ያጣናቸው ሰዎች ሁሉም ይበጃል ያሉትን ለመስራት የሚንቀሳቀሱ ሰዎች ነበሩ፡፡ ከሁሉም በላይ አሁን ራሳቸውን መከላከል የማይችሉ በመሆናቸው ስለ እነሱ ማውራታችን ግድ ከሆነ እንኳን ማውራት ያለብን እውነቱን እና የምናውቀውን ሁሉ በምሉዕ ሁኔታ መሆን አለበት፡፡ በከፊል የምንናገረው እውነት፣አድበስብሰን የምናልፈው ሃቅ፣ አንጋደን የምናቀርበው ምስክርነት ጉዳት እንጅ ጥቅም ስለሌለው በብ/ጄ ተፈራ ምስክርነት ላይ ያየኋቸውን እንከኖች ወደ መዳሰሱ ልለፍ፡፡
ከመነሻው ጥያቄ ሆኖ የሚመጣው የአማራ ክልል የፖሊቲካ እና ወትድርና ባለስልጣናት ለግምገማ ለምን አዲስ አበባ ድረስ ተጓጓዙ የሚለው ነው?ግምገማው አዲስ አበባ በሚኖሩት አቶ ደመቀ መሪነት እንደተደረገ ተነግሮናል፡፡ ቢሆንም ይህ ሁሉ ባለስልጣን ተንጋግቶ አዲስ አበባ ከሚሄድ ሰብሳቢው አቶ ደመቀ አንድ ግለሰብ ናቸውና ባህርዳር ቢመጡ የተሻለ ነበር፡፡ በአሁኑ ወቅት ባህርዳር ለአማራ ባለስልጣናት እጅግ አስፈሪ ቦታ እንደ ሆነች በሰፊው ይወራል፡፡ ይህ መሆን የጀመረው ከመቼ ወዲህ እና ለምንድን ነው? የሚለው መመርመር ያለበት ነገር ነው፡፡ የተገምጋሚ ባለስልጣናት ወደ አዲስ አበባ ማምራትም ከባህርዳር አስፈሪ መሆን መጀመር ጋር የተያያዘ ነው ወይስ ሌላ ምክንያት አለው? የሚለው መጠየቅ አለበት፡፡ አስፈሪነቱስ ለነአቶ ደመቀ ነው ወይስ ለክልሉ ባለስልጣናትም ጭምር ነበር? ማን ማንን ነው የሚፈራው? በምን ምክንያት? የሚለው በውል መጤን አለበት፡፡ ሁሉም ለአማራ ህዝብ ጥቅም በመስራት ላይ ልዩነት የላቸውም ከተባለ የሚያስተዳድሩት ክልል ዋና ከተማን እንደጦር የሚፈሩት ለምንድን ነው? የሚለው ነገር በጥብቅ መመርመር ያለበት ነገር ነው፡፡ ይህንን የምለው በአማራ ብልፅግና አመራሮች እና የአማራ ህዝብ የልብ መራራቅ ሳቢያ የአማራ ክልል ለባለስልጣናቱ ወደማይታዘዝ የለየለት የብጥብጥ ቀጠና እንዳይቀየር ከፍተኛ ስጋት ያለኝ በመሆኑ ነው፡፡ ይህ ደግሞ ከሰኔ 15ቱ አሰቃቂ ትዝታ ሳንወጣ ሌላ አሰቃቂ ነገር የሚያመጣ አደጋ አዝሎ ስለሚታየኝ ነው፡፡
ወደ ብ/ጄ ተፈራ ምስክርነት ስንመለስ ምስክርነታቸውን የሚጀምሩት አስራ ሶስት ሰዓት ፈጀ በተባለው ግምገማ ነው፡፡ በዚህ ግምገማ ብ/ጄ አሳምነው የሁሉም ባለስልጣናት ትኩረት ተደርጎባቸው እንደነበረ ነግረውናል፡፡ በገምጋሚዎቹ የሚነሳው ዋናው የብ/ጄ አሳምነው ችግር ከፖለቲካ አመራሩ ጋር ተግባብተው መስራት የተሳናቸው ሰው መሆናቸው ነው፡፡ (ይህን መስካሪው ብ/ጄ ተፈራም የሚያምኑበት ይመስላል)፡፡ የሁሉ ነገር ማጠንጠኛ ያለው በዚህ አለመግባባት ተብሎ በታለፈው ጉዳይ ላይ ይመስለኛልና ብ/ጄ አሳምነውን ከፖለቲካ አመራሩ ጋር የማያግባባቸው ምክንያት ምን እንደሆነ በብ/ጄ ተፈራ ምስክርነት ጦማር ውስጥ በደምብ ተፍተታቶ መቅረብ ነበረበት፡፡ ሆኖም ብ/ጄ ተፈራ ያለመግባባቱን ምክንያት በጨረፍታ እንኳን አይነግሩንም፡፡ ያልነገሩን ግን ስለማያውቁት አይመስለኝም፡፡
ብ/ጄ ተፈራ በፅሁፋቸው መሃል መሃል ከብ/ጄ አሳምነው ጋር የረዥም ዘመን ጓደኛሞች/ወንድማማቾች እንደሆኑ እስከነገሩን ድረስ ብ/ጄ አሳምነው ከፖለቲካ አመራሩ ጋር የማያግባባቸውን ነገር ለጓዳቸው ተፈራ ማማከራቸው የሚጠበቅ ነገር ነው፡፡ መስካሪው በፅሁፋቸው አብረን ተቀምጠን ታደምን ባሉት ግምገማ ላይ ብ/ጄ አሳምነው ያጋጠማቸውን ነገር እንደ አዲስ ስልክ ደወለው “ሁሉም እኔ ላይ ተረባረቡ” በማለት ደግመው እንደ ነገሯቸውና እሳቸውም ደግመው እንደሰሟቸው መናገራቸው ሁለቱ ሰዎች በመከፋት መደሰታቸው ዙሪያ የማውራት ልምድ እንዳላቸው አመላካች ነው፡፡ይህ አይሆንም ብንል እንኳን ራሳቸው ፀሃፊውም ቢሆኑ የክልሉ የልዩ ሃይል አዛዥ የነበሩ በመሆኑ ከመስተጋብሩ የራቁ ሰው አይደሉምና ብ/ጄ አሳምነው ከፖለቲካ አመራሩ ጋር የማያግባባቸውን ምክንያት በተመለከተ የራሳቸው መረዳት ሳይኖራቸው አይቀርም፡፡ ይህን በምስክርነታቸው ላይ ጨምረው ማስረዳት ይጠበቅባቸው ነበር፡፡
ሆኖም ብ/ጀነራል ተፈራ ማሞ ጓዳቸው ብ/ጄ አሳምነው ከፖለቲከኞች ጋር መግባባት የማይችሉ ሰው መሆናቸውን ብቻ ነግረውን አልፈዋል፡፡ ጭራሽ የፖለቲካ አመራሮች ቅኖች ሆነው ሳለ ጓዴ የሚሏቸው አሳምነው ይህን ቅንነት መረዳት የማይችሉ ሰው እንደሆኑ በምክር መልክ እንደነገሯቸው ፅፈዋል፡፡አክለውም አሳምነው የሚገመገሙበትን ጭብጥ መረዳት የማይችሉ ወይም የማይፈልጉ፤ ለሚመጣባቸው ግምገማም የግምገማውን ጭብጥ ያማከለ መልስ መስጠት የማይችሉ፣ ስለ ባሌ ሲወራ ስለ ቦሌ የሚዘባርቁ ሰው እንደሆኑ አስቀምጠዋል፡፡ይህ በግሌ በተለያዩ ጊዜያት በተለያዩ ሚዲያዎች (በOMN፣ ቪኦኤ፣ በአማራ መገናኛ ብዙሃን) ከሰማሁት የብ/ጄነራል አሳምው ንግግር አዋቂነት ጋር የሚጣረስ ምስክርነት ነው፡፡ እዚህ ላይ ብ/ጄ ተፈራ ማሞ ሟቹን ጓዳቸውን ተራ ዘባራቂ አድርገው በማቅረብ ሟች ብ/ጄ አሳምነው እና የአማራ ክልል የፖለቲካ አመራሮች ሊግባቡ ያልቻሉበትን እውነተኛ ምክንያት ሊደብቁን ፈልገዋል፡፡
ብ/ጄ ተፈራ የነገሩን ተጨማሪ የብ/ጄ አሳምነው ጥፋት የክልሉ ጠቅላይ አቃቤ ህግ አቶ ምግባሩ ከበደ እና ርዕሰ መስተዳድሩ ዶ/ር አምባቸው ስብሰባ ሲጠሯቸው የማይገኙ መሆናቸውን ነው፡፡ ሆኖም ዶ/ር አምባቸው እና ብ/ጄ አሳምነው የሚግባቡ ወዳጆች እንደነበሩ፣ ጭራሽ አቶ ገዱ በዶ/ር አምባቸው እንዲተኩ ዋነኛው ጎትጓች ብ/ጄ አሳምነው እንደ ነበሩ በአማራ ክልል ከፍተኛ አመራር የሆኑ ሰው አጫውተውኛል፡፡ የሁለቱ ሟቾች ወዳጅነት መቼ፣ለምን እና እንዴት አብቅቶ ስብሰባ ላይ አብሮ ለመቀመጥ እስከ መቸገር እንደ ደረሱ ለብ/ጄ አሳምነው ቅርብ ነኝ ያሉት ብ/ጄ ተፈራ የማያውቁት ነገር ሊሆን አይችልም፡፡ ነገር ግን ጓዳዊ ምስክርነት ሲፅፉ ይህን ሳይነግሩን እንዲሁ ብ/ጄ አሳምነው ስብሰባ መግባት አሻፈረኝ የሚሉ እምቢተኛ እንደሆኑ ብቻ ነግረውን አልፈዋል፡፡ የሚያውቁትን ሁሉ እውነት የማይናገሩበት ምስክርነት ችግሩ አንባቢን አለማጥገቡ ብቻ ሳይሆን ቅንነቱም አጠራጣሪ መሆኑ ነው፡፡
ብ/ጄ ተፈራ አዲስ አበባ ላይ የተደረገውን የሰኔ 12ቱን ግምገማ በተመለከተ የነበራቸውን ምስክርነት ጨርሰው ወደ ባህርዳሩ ትዕይንት ሲመለሱ ምስክርነታቸውን የሚጀምሩት ሟች አሳምነው ስብሰባ ጠርተዋቸው በነበረበት ቦታ “መጣሁ” ብለው እንደሄዱ፣ ከዛም ከግማሽ ሰዓት በኋላ በተደወለ ስልክ አሳምነው ርዕሰ መስተዳድር ቢሮ መች ቡድን አሰማርተው ዶ/ር አምባቸውን እንደገደሉ እንደተነገራቸው ነው፡፡ ይህ ደዋይ ብ/ጄ ተፈራ የሚመሩት የክልሉ ልዩ ሃይል ትስንቅ እና ትጥቅ (Logistic) መምሪያ ሃላፊ ናቸው፡፡ ነገር ግን በግማሽ ሰዓት ውስጥ አሳምነው ያሰማራውን የገዳይ ቡድን ቁጥር ሳይቀር አውቀው ቅልብጭ ያለ መረጃ ለብ/ጄ ተፈራ በስልክክ ያሳወቁት የትሆነው አይተው/ማን ነግሯቸው ነው? የአይን ምስክር ናቸው? ወይስ የስሚ ስሚ የሰሙትን ለአለቃቸው ማስተላለፈቸው ነው? “በኋላ ሳጣራ ብዙ ነገር አወቅኩ” የሚሉት ብ/ጄ ተፈራ ይህን ሁሉ አብራርተው ሊነግሩን ይገባ ነበር፡፡
ሌላው ምስክርነት ብ/ጄ አሳምነው በሶስት ቡድን የተከፋፈለ መች ቡድን አሰማርተው እንደ ነበር የተነገረበት ነው፡፡ አንዱ ገዳይ ቡድን በራሳቸው በብ/ጄ አሳምነው የሚመራው ወደ ርዕሰ መስተዳድር ቢሮ ሄዶ አሰቃዊውን ግድያ ያደረገው ቡድን ሲሆን፤ ሁለተኛው ሃገር ሰላም ብሎ የብ/ጄ አሳምነውን ወደ ስብሰባ መመለስ ሲጠባበቅ የነበረውን መስካሪው ብ/ጄ ተፈራ ጭምር ያሉበትን ቡድን እንዲገድል የተላከው ነው፡፡ ሶስተኛው ቤታቸው የተቀመጡ የክልሉን አመራሮች በየቤታቸው እንዲገድል የተላከው ነው ተብሏል፡፡ እዚህ ላይ ብዙ ጥያቄ አለ፡፡ ብ/ጄ አሳምነው ሶስት ገዳይ ቡድኖችን እንዳሰማሩ በርካታ የአማራ ክልል የመኳንንት እየተመላለሱ የነገሩን ነገር ነው፡፡ ነገር ግን ርዕሰ መስዳድር ቢሮ ከተደሉት እነ ዶ/ር አምባቸው በቀር ሌሎቹ ሁለት ገዳይ ቡኖች ተሰማሩ በተባለበት ቦታ ሰው አልገደሉም፤ለምን? ብ/ጄ ተፈራም ሲመሰክሩ እነሱ ለስብሰባ በተቀመጡበት በክልሉ የፖሊስ ኮሚሽን ቢሮ ሊገድላቸው የመጣ መች ቡድን ከእርሳቸው ጠባቂዎች ጋር “ቁም ቁም” ሲባባሉ መስማታቸውን ነግረውናል፡፡ ያልነገሩን ነገር ብ/ጄ አሳምነው እነ እነ ብ/ጄ ተፈራን እንዲገድል ላኩት የሚሉት ሁለተኛው ገዳይ ቡድን የኮሚሽኑ ህንፃ መግቢያ በር ላይ ያሉ ዋርድያዎችን ብቻ ገድለው፣ እነ ብ/ጄ ተፈራ ያሉበት ህንፃ ድረስ ደርሰው ማንንም ሳይገድሉ የተመለሱበትን ምክንያት ነው፡፡
ብ/ጄ ተፈራ የሚሉት ገዳዮቹ የመሰብሰቢያው ህንጻ አካባቢ ደረሰው ከእርሳቸው ጠባቂዎች ጋር “ቁም ቁም” ከተባባሉ በኋላ “ማነው ያለው?” ብለው ሲጠይቁ “ተፈራ ነው” ሲሉዋቸው ተመለሱ ነው፤ አክለውም “ገዳዮቹ ማንን እንደሚገድሉ እንኳን አያውቁም” ይላሉ፡፡ ይህ እጅግ አደናጋሪ የሆነው የብ/ጄ ተፈራ ምስክርነት ነው፡፡
የነገሩን ነገር እውነት ከሆነ ሰዎቹ የሚገድሉትን ስለሚያውቁ ነው ስለማያውቁ የእርሳቸውን መኖር ሲያውቁ ማንንም ሳይገድሉ የተመለሱት? ደግሞስ አለቃው ሄደህ ግደል ብሎ ወታደራዊ ትእዛል ያዘዘው ሰው እንትናንማ አልገድልም የማለት ስልጣን አለው? የሚገድለውን የማያውቅ ሰው የጠባቂዎቹን ተኩስ መቋቋምና ጥሶ መግባት ከቻለ ጥሶ ገብቶ ውስጥ ያለው ማንም ይሁን ማን በታዘዘው መሰረት ይገድላል እንጅ ያለው እንትና ነው ሲባል አለቃው ያዘዘውን የመከለስ ስልጣን አለው? ሌላው ጥያቄ የክልሉ አመራሮችን በየቤታቸው እንዲገድል የተላከው ቡድን ከአቶ ደስየ በተጨማሪ ማን ማን ቤት ሄደ? አቶ ደስየን ጨምሮ ሌሎች ቤታቸው ገዳይ የተላከባቸው የክልሉ አመራሮች እንዴት ከሞት ተረፉ? በገስት ሃውስ እገታ ተደረገባቸው የተባሉት እነ ኮሎኔል አለበልስ ሁሉን ለመግደል ከቆረጠው የብ/ጄ አሳምነው እርምጃ እንዴት ተረፉ? ብ/ጄ አሳምነው እነ ብ/ጄ ተፈራን እና አበረን ጨምሮ ጠሩት በተባለው ስብሰባ ላይ ምክትላቸው ኮሎኔል አለበል እንዴት/ለምን ሳይገኙ ቀሩ?
ሌላው አደናጋሪ ነገር ብ/ጄ ተፈራ ከእዝ ሰንሰለታቸው ውጭ፣ በብ/ጄ አሳምነው ግዳጅ ተቀበሉ የተባሉ ሰዎችን እያዘዝኩ የአሳምነው ያስነሳው ብጥብጥ እንዳይዛመት አደረግኩ ያሉት ነገር ነው፡፡ ይህ ከወታደራዊ የዕዝ ባህል እጅግ ያፈነገጠ አካሄድ በምን አስማት ለእሳቸው ተሳክቶ በብ/ጄ አሳምነው ዕዝ ሰንሰለት ያሉ፣ ጭራሽ ግዳጅ የተቀበሉ ሰዎችን በስልክ ትዕዛዝ ብቻ ወደሚፈልጉት አቅጣጫ እንዳመጧቸው ተዓምር መሰል ነገር ነው፡፡ ከሁሉም የሚገርመው ብ/ጄ ተፈራ ጓዳቸው ብ/ጄ አሳምነው ያሰማሯቸውን ሰዎች በስልክ እያዘዙ ከአለቃቸው ትዕዛዝ ውጭ እንዲሰሩ በሚያደርጉበት ሰዓት ብ/ጄ አሳምነው ምን ይሰሩ እንደነበር ግራ የሚያጋባ ነገር ነው፡፡ በብ/ጄ አሳምነው ታዘው ግዳጅ ላይ የተሰማሩ ቡድኖች አለቃቸው አሳምነው በህይወት እያሉ የእዝ ሰንሰለታቸውን በቀላሉ ወደ ብ/ጄ ተፈራ ቀይረው፣ ወዲያውኑ ተፈራ በሚሏቸው መንገድ መሄድ የጀመሩበት ምትሃት ምንድን ነው? በወቅቱ አሳምነው በህይወት ስላልነበሩ ያሰማሩትን ቡድን መሪዎች ማዘዝ አልቻሉም እንዳይባል አሳምነው ህይወታቸው ያለፈው ከሁለት ቀን በኋላ እንደሆነ ነው የተነገረን፡፡
ራሳቸው ተፈራም አሳምነው ከኋላው ኤፍሴስ አር ሙሉ ወታደር አስከትለው ከፊት በፒክአፕ መኪናሆነው ከባህርዳር እንደወጡ፣ ከኋላ ያሉት ወታደሮች ሲያዙ አሳምነው እንዳመለጡ ጠቆም አድርገውናል፡፡ ከሁሉ ግራ የሆነው ስለ ሰኔ 15ቱ ግድያ ሊነግሩን የተነሱት ብ/ጄ ተፈራ በዚሁ ክስተት የሞቱትን፣ ጓዴ የሚሏቸውን የብ/ጄ አሳምነውን አሟሟት ከዓመት በኋላ ተመልሰው ሲመጡም ሳይነግሩን መቅረታቸው ነው፡፡ የሃገር መከላከያ ሰራዊት ረብሻውን በመቆጣጠሩ ረገድ ምንም ሚና አልነበረውም፤ ሙሉ በሙሉ ነገሩን የተቆጣጠረው የአማራ ልዩ ሃይል እንደሆነ አድርገው ያቀረቡት ነገርም የዛሬ አመት በመንግስት ሚዲያዎች ከተዘገበው ጋር የሚጋጭ በመሆኑ እጅግም አሳማኝ ነገር አይደለም፡፡ በወቅቱ የመንግስት ሚዲያዎች የዘገቡት ግርግሩ በቁጥጥር ስር የዋለው በመከላከያ ሰራዊት እና በክልሉ ልዩ ሃይል ጥምር ጉልበት እንደሆነ ነው፡፡ ሌላው ምስጢር ከሞት ከተረፉት የአማራ መኳንንት ሁሉ ተለይተው ብ/ጄ ተፈራ እና ኮ/ሎ አለበል ብቻ በአሳምነው ግብረ አበርነት ተጠርጥረው የታሰሩበት ምክንያት ምን እንደሆነ መስካሪው ተፈራ ሳይናገሩ መቅረታቸው ነው፡፡የፀጥታው ክንፍ አባላት ስለሆኑ ተጠረጠሩ ከተባለም የፖሊስ ኮሚሽነሩ አበረ አዳሙ አልታሰሩም፡፡
በስተመጨረሻም ብ/ጄ ተፈራ ምስክርነታቸውን ሲጨርሱ ሁለት ቀልቤን የሳቡ ነገሮችን አስቀምጠዋል፡፡ አንደኛው ለውጡ ፈጣሪዎቹን የበላው እንዴት ነው ሲሉ የጠየቁት ነገር ነው፡፡ይህ መልስ ሊሰጠው የሚገባው ጥያቄ ነው፡፡ ሁለተኛው ከላይ ብ/ጄ አሳምነውን የተቹት በቅንነት እንደሆነ የመሰከሩላቸውን የክልሉን የፖለቲካ አመራሮች በአራሙቻነት የከሰሱበት ነው፡፡ “አራሙቻ” የሚለው አገላለፅ ከምን አንፃር የተባለ እንደሆነ ግልፅ አይደለም፡፡ ሆኖም መስካሪው ተፈራ ያሉትን ተከትለን ነገሩን ብናየው የአማራ ክልል የፖለቲካ አመራሮች “አራሙቻ” ከሆኑ ብ/ጄ አሳምነው ከአራሙቻዎቹ የፖለቲካ አመራሮች ጋር እንዴት ብለው ተግባብተው እንዲሰሩ ነው ብ/ጄ ተፈራ “ከአሳምነው ጋር ባደረግኩት የመጨረሻ ስንብት ከፖለቲካ አመራሩ ጋር ተግባብተህ ስራ ብየ መከርኩት” የሚሉት? ከአራሙቻ ጋር መግባባት የሚቻለው እንዴት ነው?
መስከረም አበራ ግዜ ሰጥተሽ በከፊልም ቢሆን የፈለግሸውን ክፍል ብቻ ወስደሽ የጀነራል ተፈራ ማሞን ምስክርነት ለማንበብ መሞከርሽ መልካም ነው። ነገር ግን ያነሳሻቸውን ጥያቄዎች ብዛት እና የደረደርሻቸውን ኢ ምክንያታዊ መላምቶች ለተመለከተ የግለሰቡን ምስክርነት ላለመቀብል ወስነሽ ማንበብ የጀመርሽ ፣ ከአንቺ እና ከእኔ በተሻለ በእውቅትም ሆነ በልምድ ሆኔታውን የበለጠ ከሚያውቅ ሰው የመጣውን እውነት እንደ መንጋዎቹ ጓደኞችሽ ወይም የትግል አጋሮችሽ ለመቀብል አለመፈለግሽን እና ለገዳዩ ጀነራል አሳምነው ጥብቅና ለመቆም መወሰንሽን ያሳብቃል።
የበዙ አላስፈላጊ ጥያቂዎችን መጠይቅ አዋቂነትን ሳይሆን እውነትን ላለመቀበል የሚደርግ የእህምሮ ሽወዳን ፣ የጠና የአይምሮ በሽታን ፣ እራስሽን እና ሌሎችን ከእውነታው ለማርቅ የሚደረግ ሙከራን ፣ እራስን ከእውነት ጋር ለማስታርቅ ያለመቻልን ወይም ተሰሚነትን እና ተደማጭነትን ለከንቱ ተወዳሽነት የማቅረብ የከሰረ እና አክሳሪ አካሄድን ማሳያ ሊሆን ይችላል።
ስለሆነም የበዛ ወይም ከመጠን ያለፈ ተጠርጣሪነት ከአይምሮ በሽተኛነት ፣ ከእውነት ለመራቅ ከሚደረግ ሮጫ ወይም ከጭፍን ጥላቻም ሊመንጭ ስለሚችል ለራስሽ ግዜ ሰጥተሽ መንገድሽን ተመልከቼ። ጥያቄ መጠይቅ በራሱ አዋቂነት አይደለም ።