Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በ V-ኣይነት ሞተር ላይ ፣ የሚያፈሰው ዘይት ብዙውን ጊዜ የሞተርን ጎን (እና ወደ መንገዱ) ላይ ይንጠባጠባል እና ወደ ጥቁር ማስክ ይቀይረዋል። ሆኖም በአራት-ሲሊንደር ሞተር ላይ በእውነቱ ወደ ካንዴላው መሰኪያ ቱቦዎቹ ውስጥ ዘልቆ በመግባት ብልሽቶች ያስከትላል ፡፡ የ V ዓይነት ሞተር ላይ መተካት ልምድ ያለው ባለሙያ እካኒክ ሥራ ነው ፡፡
አንድ የመኪና ሞተር በጣም ሞቃት ከሆነ ሊሞቅና ሊጎዳ ይችላል። ደግሞ ሲቀዘቅዝ በብቃት አይሠራም ፡፡ ስለዚህ ሞተሩን በትክክለኛው የሙቀት መጠን ጠብቆ ማቆየት አስፈላጊ ነው ፣ ስለዚህም ነው ቴርሞስታቱ ያስፈለገበት። የኢንጂኑ ቴርሞስታት የቀዘቀዘ ፍሰት በመቆጣጠር የሞተር ሙቀትን ይቆጣጠራሉ።
የሲሊንደሩን የጭንቅላት ጋስኬት ፈሳሾቹ እንዳይቀላቀሉ እና ከአንድ ሲሊንደር የሚመጣው ግፊት ወደ ሌላው እንዳይገባ የሲሊንደሩ ፈሳሽ ወደ ሌላኛው እንዳይገባ ይረዳል ።
ካንዴላ ከኢግኒሽኑ ወደ ሞተሩ የኤሌክትሪክ ኃይል የማድረስ ሃላፊነት አለበት ፡፡ ይህ መኪናዎን በሚያሽከረክሩበት በእያንዳንዱ ጊዜ ሞተር እንዲነሳ ያደርጋል። መኪናዎ ሞተር ለማስነሳት ካልቻለና ወይም የ ዳሽ ቦርዱ ላይ የሚያሳየው መብራት ከበራ። ካንዴላዉን መተካት ያስፈልጋል፡፡
የማይሰራ ፓምፕ ዝቅተኛ የዘይት ግፊት ይፈጥራል ፣ ማለስለሻ ቅባት ኣለመኖር ወይም የሞተር ድርቀት መኖር የሞተር ብልሽት ያስከትላል ፡፡ የዘይት ፓምፕ የሞተሩ ልብ ነው – አስፈላጊ ቅባቶችን ይጭናል እንዲሁም ለእያንዳንዱ የሚንቀሳቀስ ክፍል ግፊት ይሰጣል። ፓምፕው በደቂቃ ከ 3 እስከ 6 ጋሎን ዘይት መስጠት ይጠበቅበታል ፡፡ አብዛኛዎቹ የዘይት ፓምፖች ከ camshaft ወይም ከአከፋፋይ ዘንግ ተገፍተው ይወጣሉ።
የዘይት ፓኑ ሁል ጊዜ የሞተሩ ዝቅተኛውን ክፍል ይይዛል ፡፡ የዘይት ፓኑ በሞተርዎ ውስጥ ያለውን ዘይት ሁሉ ይይዛል። በአብዛኛዎቹ ተሽከርካሪዎች ላይ ዘይት በፓኑ ውስጥ የሚቀመጥበት ደረጃ (level) በእውነቱ ከጋስኬቱ በታች ነው። የነዳጅ ዘይት ፍሰት ካለብዎት ይህ ጥሩ ነገር ነው ፣ ምክንያቱም ተሽከርካሪዎን አንዴ ካጠፉ በኋላ ነዳጅ ከጋስጌት በታች ይቀመጣል እና ፍሰቱ ይቆማል ፡፡ ሞተሩ በጠፋበት ጊዜ ፍሰት እንዳለ ለመለየት አስቸጋሪ ሊያደርገው ይችላል ፣ ምክንያቱም ከዘይት ፓነል ውስጥ ዘይቱ የሚፈሰው መኪናው በሚነዳበት ጊዜ ብቻ ስለሆነ።
የኤሌክትሮኒክስ ነዳጅ መርጫ ስርዓት ያላቸው መኪኖች የማስ አየር ፍሰት ሴንሰር የሚባል መሳሪያ ይኖራቸዋል ፡፡ ትክክለኛውን የአየር መጠን ብቻ ከነዳጅ ጋር እንዲደባለቅ የመኪናውን ኮምፒተር በመረጃ ይመግባል። ከMAF ሴንሰር ጋር ያሉ ችግሮች ለምሳሌ እንደ መቆም ወይም ሞተር የመነሳት ችግር ያሉ ችግሮች ጋር የተገናኙ ጉዳዮችን ሊያመጣ ይችላል። እነዚህን ጉዳዮች ለማስተካከል ዘላቂ መፍትሔ፣ መሣሪያውን ራሱ በመተካት ነው ፡፡ ይህንን መሣሪያ መተካት ቀላል መሆኑን ማወቁ ያስደስትዎት ይሆናል።
ዶ/ር ሃብተሚካኤል ሃብተጽየን ይበሃል። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብዚ ኣሜሪካ ኣብ ኪንታንኪ ስቴት ዩኒቨርሲቲ ከም ተመራማራይ ኣብ ዓውዲ ሕርሻ ዓሳን ኣመጋግባ ዓሳን ዝሰርሕ ዘሎ ኮይኑ ኣቐዲሙ ካብ ናይ ቻይና ናኒጅግ ዩኒቨርሲቲ ብማዕርግ ዶክትሬት ብዝለዓለ ደረጃ ኣብዚ ዓውዲ ዝተመረቐ’ውን እዩ።
ዶ/ር ሃብተሚካኤል: ኣብቲ ናይ ድሕረ ምረቓን ናይ ዶክትሬት ማዕረግ ትምህርቱ ኣብ ቻይና ይከታተሉ ዝነበረ እዋን: ሸሞንተ ሽልማት ዝበለጸ ዓለምለኸ ተማሃራይ ተባሂሉ ተሸሊሙ። በዚ ድማ ኣብ ምሉእ ቻይና ዝበለጸ ዓለምለኸ ተማሃራይ ተባሂሉ ክሽለም ኣኽኢልዎ እዩ።
ሃገረ መንግስት ምስረታ (State formation) የራሱ ትልቅ ሂደት አለው ። ይሄን ታላቅ ሂደት እንደ ተስፋዬ ገብርአብ ያለ ጦጣም ሆነ እንደ ህዝቅኤል ገቢሳ ያለ ግመሬ ሊረዳው አይችልም ። ይሄን ሂደት ለመረዳት Enlightened ( አብራሄ ህሊና ) ያስፈልጋል። የአለም ታሪክ የጦርነት ታሪክ ከመሆኑ የተነሳ የፖለቲካ ልሂቃን “Peace country has no history.” ይላሉ።
አብርሃም ሊንከን ታላቋ አሜሪካን በጦርነት ጋግሯል ። በትልቅ ድስት አንተክትኮ አዋህዷል ። አሜሪካኖቹ Melting Pot ነን እያሉ ያንቆለጳጵሱታል ። ። ኦቶቫን ቢስማርክ ጀርመንን እንደ ብረት ቀጥቅጦ እንደ ሰም አቅልጦ አዋህዶ ፈጥሯል። እምዬ ምኒልክ ደሞ በብዙ ፍቅርና በትንሽ ልምጭ ኢትዮጵያን አንድ አድርጓል።
አብርሃም ሊንከን በአንድነት ጠበቃ ደግፎ ባቆያት አሜሪካን አገር ሚኒሶታ ግዛት አልያም ቢስማርክ በተዋደቀላት ጀርመን፤ በርሊን ውስጥ ሆት ዶግ እየላፉ የካልዲስን ቡና እንደ ወረደ እያጣጣሙ ምኒልክ በነፍጥና በመስዋዕትነት ያቆማትን አገር ” ኬኛ ብቻ” እያሉና ለመገንጠል እየታገሉ በመሀይም መንጋቸው “ምኒልክ ጨፍጫፊ ነው” ቢሉ አንድም ርባና ቢስ የትውልድ ፖለቲካዊ ርግማን ነው፤ ሌላም አላዋቂነትን በአደባባይ መግለጥ ነው፡፡
ፓስካል ..“የክሌዖፓትራ አፍንጫ አንድ ኢንች ቢረዝም ወይም ቢያጥር ኖሮ፣ የዓለም ታሪክ የተለየ ይሆን ነበር” (If Cleaopatra’s nose, had been an inch longer or shorter world’s histoy would have been changed) በማለት ጽፏል፡፡ ይሄን ድንቅ ፖለቲካዊ አባባል ወደ እኛ አገር ስናመጣው ” የአፄ ምኒልክ ፖለቲካዊ ውሳኔዎች በአንድ ሰአት ቢዘገዩ ኖሮ ኢትዮጵያም ዳግም አትመሰረትም ነበር ፣ አፍሪካም የነጮች አህጉር ትሆን ነበር።” በማለት አፋችንን ሞልተን መናገር እንችላለን።
“የአፄ ምኒልክ ጥፋት የደንቆሮ ህዝብ ንጉስ መሆኑ ብቻ ነው ። የደንቆሮ ህዝብ ንጉስ መሆን ሃሜት ያመጣል ። የቸሩ ምኒልክን ባህሪ የያዘ ሰው ያፋቅራል እንጅ አያጣላም ። ” ይሄን የፃፈው የ19ኛው ክዘ ምሁር ነጋድራስ ገብረህይወት ባይከዳኝ ነው።
የኦሮሞ ልሂቃንና መንጋቸው አሁንም ኢትዮጵያ እየመራ ያለው ታላቁ ምኒልክ ይመስላቸዋል ። ጧት ላይ ከው ከው ሲሉ ላደናቀፋቸው ድንጋይ ሁሉ ምኒልክን ብሎም አማራን ተጠያቂ ያደርጋሉ።
በዚህ አንድ ወር ባልሞላ ጊዜ ውስጥ በርካታ አማሮችንና ንፁህ ኢትዮጵያዊያንን በጠራራ ፀሐይ አንገታቸውን የቀላ የግሪሳ መንጋ ምንም ያላለ ክፍት አፍ ወልዲያ ለሞቱት ኦሮሞወች አዝናለሁ ሲል ስትሰማ ትንሽነቱ ፍንትው ብሎ ይታይሐል፡፡
አጤ ቴዎድሮስ በመሳፍንቶች አስተዳደር ተበጣጥቃ የነበረችውን ኢትዮጵያን አንድ ለማድረግ መሰረቱን በመጣላቸውና ከእንግሊዝ ጋር ባደረጉት ጦርነት እጃቸውን አልሰጥም ብለው ሽጉጣቸውን በመጠጣታቸው በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ስማቸው ደጋግሞ ይነሳል፡፡ ስለ እኚህ መሪ ልጆችና የልጅ ልጆች ግን ምንም ሰምተን አናውቅም። ጎንደር ሄደን፣ የተወሰኑትን አግኝተናል።https://bbc.in/2ZgVTn4
ዘመናዊ ኢትዮጵያን ለመፍጠር ጥረት ያደረጉት አጤ ቴዎድሮስ፣ ያለሙትን ለውጥ ለማምጣት ሳይሳካላቸው ከሀገር ውስጥና ውጪ በተቀሰቀሰባቸው ተቃውሞ ምክንያት የእንግሊዝ ጦርን ተፋልመው በሚያዚያ ወር 1860 መቅደላ አምባ ላይ እራሳቸውን ሰዉ።
በመቅደላ ጦርነት ወቅት ለእንግሊዞች እጅ አልሰጥም ብለው ራሳቸውን ያጠፉት የአፄ ቴዎድሮስን ቁንዳላም ከ150 ዓመታት በኋላ ወደ ኢትዮጵያ የተመለሰው በቅርቡ ነው።
አጤ ቴዎድሮስ በጀግንነት እና በሀገር አንድነት ያልተነሱበት የኢትዮጵያ ጫፍ ያለ አይመስልም። ቴዎድሮስ “አጤ” ከመባላቸው በፊት ስማቸው ካሣ ኃይሉ እንደነበር የታሪክ ድርሳናት ያወሳሉ፡፡ አጤ ቴዎድሮስ የተባሉት የሰሜኑን ገዥ ደጃዝማች ውቤን፤ ደረስጌ ላይ ድል አድርገው ዘውድ ከጫኑ በኋላ ነው።
አጤ ቴዎድሮስ በኢትዮጵያዊያን ልብ ውስጥ ብቻ ሳይሆን በሥነ ጽሑፉ ዓለም ውስጥም ስማቸው ገናና ነው። በልቦለድ ሥራዎች ውስጥ እንፈልጋቸው ብንል የብርሃኑ ዘሪሁን የቴዎድሮስ እንባ፣ የአቤ ጉበኛ አንድ ለናቱን እናገኛለን፣ በተውኔት ደግሞ የሎሬት ፀጋዬ ገብረመድህን አጤ ቴዎድሮስና የጌትነት እንየው የቴዎድሮስ ራዕይን መጥቀስ እንችላለን።
አጤ ቴዎድሮስ መቅደላ ላይ ከእንግሊዝ አገር ከመጡ 32 ሺህ ወታደሮች ጋር ተዋግተው ራሳቸውን ማጥፋታቸውን ተከትሎ በሀገሪቷ ላይ ከፍተኛ ዘረፋ እንደተፈፀመ የታሪክ መዛግብት ያወሳሉ።
የእንግሊዝ ወታደሮች የዘረፉት መጻሕፍትን፣ የተለያዩ ከወርቅ የተሠሩ ቅርሶችን፣ መንፈሳዊ ሥዕሎችን፣ ታቦታትን፣ ታሪካዊና ባሕላዊ ቅርሶችን ብቻ ሳይሆን ልጃቸው አለማየሁ ቴዎድሮስንም ጭምር ነው።
“የአማራ ሥነ ልቦና” በሚል ርዕስ ቀደም ሲል የጻፍከት አጭር የእንግሊዝኛ መጣጥፍ ብዙ ጥያቄዎችን አጭሯል። የጽሑፉ ዋነኛ ዓላማ ስለአማርኛ ቋንቋ ዕድሜ፣ ወይም ስለአማራ ሕዝብ ኅልውና ባይሆንም፣ ብዙዎቹ አንባቢዎች ግን የተረዱት በዚያ መንገድ ነበር። ወሳኙ ቁም ነገር እኔ የጻፍኩበት ዓላማ ሳይሆን አንባቢ ጋር ሲደርስ የሰጠው ስሜት ስለሆነ ይህንን ጽሑፍ አስከትያለሁ።
በመሠረቱ፣ ከዚህ በፊት በተለያዩ አጋጣሚዎች እንደገለጽኩት፣ እኔ የምፈልገው ዘውግ-ዘለል የዜግነት ብሔርተኝነት (civic nationalism) ነው፡፡ ይህን ስል ግን የዘውግ ብሔርተኝነትን እና በዘውግ መደራጀትን እቃወማለሁ ማለቴ አይደለም፤ በዘውግ ላይ የተመሠረቱ ጥያቄዎች እስካሉ ድረስ ያንን በመከልከል ማስቆም ይቻላል ብዬ አላምንም፡፡ ነገር ግን የተለያዩ የዘውግ ቡድኖችን እና ፍላጎቶቻቸውን አቻችሎ በአንድ ለማኖር የዜግነት ብሔርተኝነት ማበበ አለበት ባይ ነኝ፡፡ ይሁን እንጂ ብዙዎቹ የፖለቲካ ድርጅቶች በዘውግ ስለተዋቀሩ እና የመንግሥታዊ አደረጃጀቱም ይህንን (ለዜግነት መብቶች በርዕዮተዓለም መደራጀት) ምቹ ሁኔታ ስላልፈጠረለት አገሪቷ የፉክክር ቤት ሆናለች። ስለሆነም፣ ይሔ እና መሰል ጽሑፎች፣ በአገራችን የተንሰራፋው በአሁኑ ወቅት የበለጠ ተቀባይነት ያለው የዘውግ ብሔርተኝነቱ አካሔድ ቢያንስ ወደፊት ወደ ዜግነት ብሔርተኝነትን እንዲያድርግ የማደርገው ጥረት አካል እንደሆነ ይታወቅልኝ።
አሁንም ከዚህ በፊት “የተጣመመ የብሔርተኝነት ቅርንጫፍ” በሚል የኦሮሞ ብሔርተኝነት አራማጆች ላይ አስተዋልኩት ብዬ የጠቃቀስኩት የጠራ ዘር እና የዘር ሐረግ በመቁጠር ላይ የተመሠረተ ብሔርተኝነት አዝማሚያ “ገና አፍላ ነው” በሚባለው የአማራ ብሔርተኝነት ላይም በጉልህ ያስተዋልኩ መሆኑ የጽሑፌ ዋና መነሻ ነው፡፡ የጠራ ዘር ፍለጋ እና የዘር ቆጠራ ፍልስፍና፣ ዘውግ ወይም ብሔርተኝነት ማኅበራዊ ሥሪት መሆኑን ክዶ በደም የሚወረስ ከማስመሰሉም በተጨማሪ፣ መሠረታዊ መብቶችን ለመጣስ ሰበብ ሆኖ ሊመጣ ይችላል።
ዶ/ር አድማሱ ከበደ ‹የአማራ ብሔርተኝነት ከተለመደው የብሔርተኝነት ንቅናቄ የተለየ መንስዔ ይዞ ነው የተነሳው› በማለት ሲተነትኑ፣ ‹ከአማራ ብሔራዊ መነቃቃት አስቀድመው ብሔራዊ መነቃቃት ያገኙት ሌሎች የኢትዮጵያ የዘውግ ቡድኖች እንደሌላ ስለቆጠሩት (othering) የተፈጠረ ብሔርተኝነት ነው› ብለው ጽፈዋል::
በዚህ ግንዛቤ በታሪክ አማራ ማነው? አማርኛስ የማነው? እና የአማርኛ የዝግታ ዕድገት ዛሬ አማራ ስለምንለው ሕዝብ ‹ሌላነት› የሚነግረን ነገር አለ? የሚሉትን እና የመሳሰሉትን ጥያቄዎች በማንሳትና መልስ በመፈለግ የአማራ ብሔራዊ (የዘውግ ማንነት) መሠረቶች ምንነት ላይ መላምት አሳልፋለሁ። ይህም የአማራ ብሔርተኝነት ከዜግነት ብሔርተኝነት ጋር በመርሕ የማይጋጭ እንዲሆን በሚደረገው ጥረት ውስጥ የውይይት ዕድል በመስጠት አስተዋፅዖ እንደሚያበረክት እምነት አለኝ።
የደርግ መንግሥት የብሔረሰብ ጥናት ለማስደረግ ባደራጃቸው ምሁራን ተጠንቶ፣ ዶ/ር ፍስሐ አስፋው በ2008 ያሳተሙት “የኢትዮጵያ ብሔረሰቦችን የሚገልጥ ጥናታዊ መዘክር” ስለ አማርኛ ቋንቋ ሥነ ጽሑፍ የሚከተለውን ይናገራል፡፡ “የአማርኛ ቋንቋ በጽሑፍ ላይ ከዋለ ስድስት መቶ ዓመታት ሆኖታል፡፡ ለመጀመሪያ ግዜ በ14ኛው መቶ ዓመት ተቀርጾ የተገኘው የአማርኛ ጽሑፍ እጅግ ጥቂት ነው፡፡ የጽሑፉ ዓይነት ደራሲው ካልታወቀ ለነጋሢዎች የተገጠመ ቅኔ ነው፡፡ ቅኔው በዘመናት ውስጥ አንድ ቋንቋ እየተለዋወጠ ለመሔዱ ምስክር ከመሆኑ በላይ ዛሬ የማንናገረው፣ የማንጽፈውና ለመረዳት የማንችለው የሰዋሰው አካሔድና የቃላት አገባብ አለበት፡፡ አማርኛ እንደገና ለ300 ዓመታት ያህል ሳይጻፍ ተቋርጦ ከቆየ በኋላ በ17ተኛው መቶ ዓመት ብቅ አለ፡፡ እንደዚህ ሲወድቅ ሲነሳ ኖሮ በ19ኛው መቶ ዘመን አጤ ቴዎድሮስ የመንግሥታቸው ይፋ ቋንቋ ሲያደርጉት አማርኛ የግዕዝ ቦታን በመያዝ የመንግሥት ጉዳይ የሚከናወንበት የጽሑፍ ቋንቋ ሆኗል፡፡”
ፕሮፌሰር ስርግው ሀብለሥላሴም ‘Ancient and Medieval Ethiopian History to 1270’ በተባለው መጽሐፋቸው (ገጽ 2፣ 4፣ 179 ላይ) ቋንቋው ከ13ኛው ክፍለዘመን ጀምሮ “ልሳነ ንጉሥ” ይባል እንደነበር ገልጸው፣ የነገሥታቱ ዜና መዋዕል እና ሸንጎ ግን ይመዘገብ የነበረው በግዕዝ እንደነበር ገልጸዋል፡፡ በዳግማዊ ቴዎድሮስ ግዜ ግን ታሪኩ ተለውጦ የንጉሡ የሸንጎ ጸሐፌ ትዕዛዝ አለቃ ዘነብ የዐፄውን ዜና መዋዕል በአማርኛ ጽፈዋል፡፡ በተጨማሪም አለቃ ወልደማርያም የተባሉ እና ሌላ ሥማቸው ያልታወቀ አንድ ጸሐፊ የንጉሡን ታሪክ በግል ተነሳሽነት በአማርኛ በመጻፋቸው አማርኛ ይፋዊ የመንግሥት የጽሑፍ ቋንቋ ብሎም ሌሎች ጸሐፍትንም የሚቀናቸው ቋንቋ ሆነ፡፡ ሪቻርድ ፓንክረስት “A Social History of Ethiopia” በሚለው መጽሐፋቸው (ገጽ 317 ላይ) “[በዳግማዊ ቴዎድሮስ ዘመን] ዋነኛው (principal) የጽሑፍ ቋንቋ – ግዕዝ በአማርኛ መተካቱን” የወቅቱ የለውጥ አብዮት አካል አድርገው ይወስዱታል፡፡ ፓንክረስት አክለውም፣ “[ዳግማዊ ቴዎድሮስ] በጥንታዊው የግዕዝ ቋንቋ ምትክ አማርኛን ማስተዋወቁን ሳያበረታታው አይቀርም፡፡ በዚሁ ምክንያት ይመስላል የማቴዎስና የማርቆስ ወንጌሎች በአማርኛ እንዲተረጎሙለት ያስደረገው” ብለዋል፡፡
ዶ/ር አንበሴ ተፈራ “የኢትዮጵያ ብሔረሰቦችና ቋንቋዎቻቸው አጭር ቅኝት” በሚል ባሰፈሩት አጭር ጥናታዊ መጣጥፍ “ግዕዝ ከ13ኛ ክፍለ ዘመን ጀምሮ መነገር በማቆሙ ቀሰ በቀስ በሰሜን ትግርኛ፣ በማዕከላዊው ክፍል ደግሞ አማርኛ የግዕዝን ቦታ ያዙ” ብለው ጽፈዋል፡፡ በኢትዮጵያ አፈታሪክ “አማርኛ የተፈጠረው የዮዲት ጉዲትን ጥቃት ሸሽተው ሸዋ ውስጥ በገቡ የሸዋ መኳንንት ነው” የሚል ነገር አለ፡፡ “ወሬሳው ካሣ” በሚል ርዕስ በ2005 የታተመ መጽሐፍ ላይ መርጌታ ግሩም ተፈራ የተባለ ጸሐፊ ትርክት እንዲህ ተጠቅሷል፣ ‹የአክሱም መግባቢያ የነበረው ግዕዝ ነው፡፡ ደብተራዎች አሁንም ድረስ ነገረ-ደብተራ የሚባል የምሥጢር መግባቢያ በየጊዜው ይፈጥራሉ፡፡ ኋላ ዮዲት ባመፀች ጊዜ፣ አክሱማውያን መኳንንት ሸሽተው ሰሜን ሸዋ አንኮበር ተሸሸጉ፡፡ እዚያም ለምሥጢራዊነት ሲባል ነገረ ደብተራን ይጠቀሙ ጀመር፡፡ ሌላው ሰፋሪም የመኳንንት ቋንቋ አገኘሁ ብሎ ይናገረው ጀመር፡፡› (ገጽ 230) ይሄንኛው አፈ ታሪክ ቢያንስ ቋንቋው በተፈጠረበት ዘመን እና ቦታ ላይ ትክክል አለመሆኑ ግልጽ ቢሆንም፣ በቋንቋው አመጣጥ ላይ የሚወራው ግን ስህተት መሆኑን እርግጠኛ መሆን አልቻልኩም፡፡ አለቃ ታየ ገብረማርያምም የዕድሜውን ጉዳይ ውድቅ ያድርጉታል፤ ሆኖም በሌላ ጥናት ተገልጾ እንደሁ ማረጋገጥ ያልቻልኩትን ዕድሜ ለአማርኛ ይሰጡታል – ከይኩኖአምላክ በፊት 1,640 ዓመት በፊት የነበር ነው በማለት፡፡
ቋንቋ ይወለዳል፣ ያድጋል፣ ይሞታልም፡፡ ዶ/ር አንበሴ “አማርኛ ልሳነ ንጉሥ የሆነው በ1272 ከዛጔ ሥርወ መንግሥት በኋላ ይኩኖ አምላክ ሰሎሞናዊውን ሥርወ መንግሥት መልሶ ሲያቋቁም ነበር። አማርኛ ልሳነ ጽሑፍ መሆን የጀመረው በ14ኛው ክፍለ ዘመን ላይ ሲሆን ይህንንም ያደረገው ሁሉንም የግዕዝ ፈደላትን በመውሰድና 6 አዳዲስ የላንቃ ፊደላትን (ማለትም ሸ፣ ቸ፣ ኘ፣ ዠ፣ ጀ፣ ጨ) እና ኸን በመጨመር ነበር። ነገር ግን በጽሑፍ ይበልጥ መስፋፋት የጀመረው ከዐፄ ቴዎድሮስ ጀምሮ ሲሆን ለዚህም በተለይ አስተዋጽኦ ያደረገው ጸሐፊያቸው ደብተራ ዘነብ ነው።”
ዶ/ር አንበሴ ፕሮፌሰር ባየ ይማምን (“የአማርኛ ሰዋስው” (1986፡ ገጽ 4-5)) አጣቅሰው “አማርኛ የተወለደው በሴማውያን መሪዎችና በካማውያን (ኩሻውያን) ወታደሮች መካከል በተፈጠረው ግንኙነት ሳቢያ ቋንቋዎቻቸው በመደባለቁ ነው። ስለሆነም አማርኛ ቅይጥ ቋንቋ (pidgin) እንጂ ንጹሕ ሴማዊ አይደለም” ይላሉ፡፡ “ለምሳሌ ያህል መሠረታዊ ቃላት ሳይቀሩ ከኩሽ (ካም) የተዋሳቸው ናቸው። ምሳሌ፡- ውኃ፣ ውሻ፣ ሰንጋ፣ ወዘተ. ግሱ በዓረፍተ ነገር መጨረሻ ላይ ስለሚመጣ የዓረፍተ ነገር ቅርፁም ሴማዊ አይደለም።” ዎልፍ ሌሳሉ የተባሉ የውጭ ምሁር የኢትዮጵያ ኩሽ ቋንቋዎች በሴም ቋንቋዎች ላይ ያሳረፉትን ተፅዕኖ በተነተኑበት ጥልቅ ጥናት ይህንኑ አረጋግጠዋል፡፡ ሌሳሉ እንደሚሉት “በጥቅሉ የደቡብ ኢትዮጵያ ሴማዊ ቋንቋዎች (አማርኛን ጨምሮ) ከሰሜን ኢትዮጵያ ሴማዊ ቋንቋዎች (ግዕዝን ጨምሮ) ይልቅ የኩሽ ቋንቋዎች ተፅዕኖ አርፎባቸዋል”፡፡ ይህንንም ተፅዕኖ በጥናቱ ሲያሳዩ ድምፀት፣ ብዜት፣ ቅድመ/ድኅረ ቅጥያ፣ ቃላት እና የግስ፣ ሥምና ተጠሪ አደራደርን ጨምሮ ሌሎችንም አማርኛን ጨምሮ (የደቡብ ኢትዮጵያ ሴም ቋንቋዎች ምድብ ውስጥ ያሉ ሌሎች ቋንቋዎችም) ላይ የኩሽ ቋንቋ ያሳረፈውን አሻራ የሚስረዱ 30 የቋንቋ ጥናት አላባትን ከአስረጅ ምሳሌዎች ጋር ዘርዝረዋል፡፡
በሌላ በኩል፣ የዶ/ር ፍስሐ አስፋው “የጥናት መዘክር”ን ጨምሮ ሌሎችም ጥናቶች “የአማራ ታሪካዊ ጥንተ መካን በወሎ ክፍለ አገር፣ በቦረና አውራጃ ልዩ ሥሙ ‹አማራ ሳይንት› የተባለው ወረዳ እንደሆነ” ያትታሉ፡፡ ይሁን እንጂ በዚህ ወረዳ የዛሬው ወይም ለዛሬው የቀረበ አማርኛ ይነገር እንደነበር የሚያስረዳ በኔ ኀሠሣ ምንም ምንጭ አላገኘሁም፡፡ እንዲያውም አለቃ ታየ “አምሃራ ወይም አማራ ማለት አራሽ ማለት ነው፡፡ ሳይንት ማለትም ባረቢኛ የእህል ማከማቻ ጎተራ ማለት ነው” ብለው ጽፈዋል፡፡ በዚያ ላይ ይህ ወረዳ ዛሬ የአማራ ትልቅ አካል የሆኑትን ‹መርሀቤቴ፣ ይፋትና አንጎት /የጁ/፣ በጌምድር (የዛሬው ጎንደር)፣ እና ጎጃምን አይጨምርም› ነበር፡፡ እንዲያውም “የአማራ ሳይንት አንድ ክፍል በ19ኛው ክፍለ ዘመን በኦሮሞዎች ተሞልቶ እንደነበር” ዶናልድ ሌቪን (ዶ/ር) “Three Faces of the Oromo Struggle” በሚለው ጥናታዊ መጣጥፋቸው ላይ ጠቅሰዋል፡፡
ፕ/ር ጌታቸው ኃይሌ “Amharic Speakers and the Question of Nationalities” በሚለው ‘ethiopianreview.com’ ላይ እ.ኤ.አ. በኤፕሪል 18፣1992 በታተመ አጭር ጥናታዊ መጣጥፋቸው “አማራ የሚኖሩት ብቻ ነበሩ አማራ የሚባሉት” ይላሉ፣ አማራ ሳይንትን የጠቀሱ በሚመስል መልኩ፡፡ ቀጥለውም፣ “ባልታወቀ ምክንያት፣ የአማራዎቹ ቋንቋ ከአማራ ውጪ ተሰራጨ፡፡ በተለይም ጎንደር፣ ጎጃም፣ ላስታ እና ሰሜን ሸዋ (መንዝ፣ ተጉለትና ቡልጋ በመባል የሚታወቁት) እነዚህ አካባቢዎች አማርኛ ከመልመዳቸው በፊት ሌላ ቋንቋ ነበር የሚናገሩት” በማለት ብዙ ዝርዝር ሳይሰጡ ያልፋሉ፡፡ ከዚህ ውጪ በሰነድ ደረጃ፣ “በ1274 ከግብጽ ካሊፋ የተላከ ደብዳቤ የኢትዮጵያን ዐጤ “የአማራ ንጉሥ” ይለዋል፤ በ1412 በአማርኛ የተጻፈ አንድ ታሪካዊ ጽሑፍ ደግሞ “የአማራ ጅር” ይላል፡፡” (ዶ/ር ፍስሐ) ከነዚህ ሰነዶች ውጪ ከ17ኛው ክፍለዘመን በፊት “አማራ” የሚለው ቃል እንዳልተጠቀሰ የዶ/ር ፍስሐ “የጥናት መዘክር” ይጠቅሳል፡፡ በአማርኛ ቋንቋ እና በዛሬው የአማራ ሕዝብ መካከልም ቀጥተኛ አያያዥ መኖር አለመኖሩን ከዚህ የተሻለ ማስረጃ ማግኘት አልቻልኩም፡፡
መጀመሪያ በ1914 የታተመውና ቀደም ሲል የጠቃቀስኩት የአለቃ ታየ ገብረማርያም “የኢትዮጵያ ሕዝብ ታሪክ፤ ባጭር የወጣ ቃል” (በ2008 በድጋሚ የታተመ) እንደሚለው “አማራ ግን ከወዴትም አልመጣም፡፡ ጥሩ የላስታ ወታደር፣ ከያይነቱ [የ]ተጠራቀመ፣ ኃይለኛ፣ ግፈኛና አድመኛ፣ ዕውቀት ያለው፣ ያልተማረ ጭፍራ ነው፡፡” በመቀጠልም አለቃ ታየ “መንግሥቱ የአማርኛ ስለሆነ አማርኛ ሠለጠነ” ይላሉ፡፡ “ልዩ ልዩ ሕዝብ ቋንቋቸውን እያጠፉ አማርኛን የሚናገሩ ብዙ ወገኖች አሉ፡፡ እኒህም ደምቢያዎች፣ ቋሮች፣ ጋፋቶች፣ የወሎ ኦሮሞዎች፣ የጆች ወይም ወረሴሆች ናቸው፡፡”
የአማራን ሕዝብ ባሕል እና ታሪክ በጥልቀት ያጠኑት ዶናልድ ሌቪን ‘Greater Ethiopia’ በተሰኘው ትልቅ ጥናታዊ መጽሐፋቸው፣ የኢትዮጵያን አፈጣጠር (ተፃምሮን/synthesis/) ሲያስረዱ በአማራ አንብሮ (thesis)፣ በኦሮሞ ተፃርሮ (anti-thesis) እንደሆነ ገልጸዋል:: ይህን ካሳተሙ ከሁለት ዐሥርት ዓመተታት በኋላ በአጭሩ በጻፉት ‘Greater Ethiopia Reconsidered’ በሚለው መጣጥፋቸው (ፕሮፌሰር ጌታቸው ኃይሌን አጣቅሰው) ስለአማራ ሕዝብ ዳራ ሲጽፉ “ዛሬ አማራ የምንለው አንድ የዘውግ ቡድንን አይወክልም፤ ይልቁንም ቋንቋውን በዘመናት ሒደት የወረሱ ከብዙ የዘውግ ቡድኖች የተውጣጡ የአንድ ቋንቋ ማኅበረሰብ ነው” በማለት “አሁን በአፋን ኦሮሞ ተናጋሪነት እንደተሰባሰቡት እና ቀድሞ ራሳቸውን ቦረን፣ ጉጂ፣ ጂማ እና ወዘተ ብለው ይጠሩ እንደነበሩት ሕዝቦች” አማርኛም ተናጋሪዎቹን በአንድ ቋንቋ ማዕቀፍ አሰባስቦ የተፈጠረ እንደሆነ ጽፈዋል፡፡
ይህንን በአማርኛ ቋንቋ መሥፋፋት የተፈጠረ የአማራ ሕዝብ ታሪክዊ ማንነት ማገናዘብ የአማራ ብሔራዊ መነቃቃትን በጤናማ መንፈስ እንዲያድግ፤ እንዲሁም ከሌሎች የዘውግ ቡድኖች ጋር የሚኖረው መስተጋብርም ጤናማ እንዲሆን ያደርገዋል ብዬ አምናለሁ፡፡ በተመሳሳይ የሌሎች የዘውግ ቡድኖች ስብስቦችም ይህንን የአማራ ሕዝብ ሥነ ፍጥረት እና ሥነ ዕድገት መረዳታቸው ከአማራ ሕዝብ ጋር ለሚኖራቸው ግንኙነት እመርታ አስተዋፅዖ ያደርጋል ብዬ አምናለሁ፡፡
እ.ኤ.አ. በ2006 ዶ/ር አድማሱ ከበደ ለዶክትራል ዲግሪያቸው ያሰናዱት “The Invention of Amhara Nationalism: Ethnicity and National Identity in Ethiopia” የሚል ጥልቅ ጥናት እንደሚያስነብበን ‹አንድ ብሔር ወይም ዘውግ በብሔር የ“ተገምቢነት” ንድፈ ሐሳብ (“constructionist perspective”) መሠረት “አለ” የሚባለው አባላቱ አለ ብለው ሲያምኑ ነው ይለናል›፡፡ እንደሚታወቀው ደግሞ በኢትዮጵያ የትኛውም የዘውግ ቡድን አባላት የአማራን ያክል “ዘውጌ የለም” ብለው አልተከራከሩም፡፡ ይሁን እንጂ፣ ወቅታዊ ሒደቶች እንደሚያሳዩት እና እኔም እንደማምነው፣ በአሁኑ ወቅት ብዙኃን የአማራ ክልል ነዋሪዎች “አማራ ነኝ” ብለው ያምናሉ፡፡ ይህም በቀላሉ የብሔሩን ኅልውና ያረጋግጥልናል፡፡ ዶ/ር አድማሱም በመደምደሚያቸው ይህንኑ ያነሳሉ – “አሁን እንደ አማራ ብሔር አባል ተወልደው ያደጉ አዋቂዎች አሉ” በማለት፡፡ ዶ/ር አድማሱ እዚህ ድምዳሜ ከጻፉት ደግሞ ዐሥር ዓመት አልፏቸዋል፡፡
የተለያዩ ምሁራን (ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያምን ጨምሮ) “አማራ” የሚለው ቃል ከዘውግ ይልቅ ሃይማኖትን (ክርስትያን መሆንን) ይገልጽ ነበር ያሉት ክርክር ትክክል እና አሁንም ድረስ ያልከሰመ አገላለጽ ነው፡፡ ቢሆንም ግን ቢያንስ ባለፉት ሁለት ዐሥርት ዓመታት ውስጥ ብቻ ቃሉ፣ በተገላቢጦሽ፣ ከሃይማኖት ይልቅ ብሔርን ለመግለጽ ውሏል ማለት ከእውነታው የራቀ ግምት አይመስለኝም፡፡
“የአማራ ሥነ ልቦና” ብዬ ለመጻፍ ስነሳ ግን ደጋፊ የጽሑፍ ማስረጃ እንደሚቸግረኝ ግልጽ ነበር፡፡ ነገር ግን የአማርኛ ቋንቋ እና የዛሬው የአማራ ሕዝብ ያለፈ ታሪክ (የተጻፈውም ያልተጻፈውም)፣ ከወቅታዊው ስርዓተ ፖለቲካ ጋር አማሮች ያላቸው መስተጋብር፣ እንዲሁም እኔ ዕድሜ ልኬን የነበርኩበት፣ ያየሁት እና የታዘብኩት (ከየትኛውም ኢትዮጵያዊ የዘውግ ቡድን የበለጠ የማውቀው መሆኑ) የሚሰጠኝን የምስክርነት መብት ነው ይዤ የተነሳሁት፡፡ (ይህ ድምዳሜዬ የማይስማማው በተቃራኒው መሞገት ወይም ንቆ መተው ይችላል፡፡)
በዚህም መሠረት በአገራችን በየትኛውም ክፍል ያሉትን የአማራ ተወላጆች በሙሉ (exceptions ብዙኃኑን ስለማይገልጹ ከግምት ውስጥ ባለማስገባት) የሚያመሳስላቸው ባለፈው የኢትዮጵያ ታሪክ እና ባለታሪኮች መኩራት እና መመካት ነው፡፡ ይህንን ማንንት የፈጠረው ታሪካዊ አመጣጣቸው እና ለማዕከላዊው መንግሥት የነበራቸው ቀረቤታ ሊሆን ይችላል ብሎ መገመት ይቻላል፡፡ ምናልባትም የአማራ ተወላጆች የዘውግ ማንነታቸውን የሚክዱት እና በብሔር መደራጀትን ሲገፉ የኖሩት በዚህ የወል ሥነልቦናቸው ይመስለኛል፡፡ ይህ ዓይነቱ በታሪክ እና በባለታሪክነት የመኩራት የወል ሥነልቦና የሚያሳፍር ማንነት ነው ብለው የሚያስቡ ሰዎች ካሉ ተሳስተዋል ብዬ አምናለሁ፡፡ ነገር ግን ኩራቱም ይሁን በባለታሪክነት መመካቱ በግል ደረጃ መወሰን አለበት ብዬ አምናለሁ፡፡
በቀዳሚው ጽሑፌ ያነሳሁት ሌላኛው ጉዳይ ቢያንስ ለዚህ ጽሑፍ ሲባል “ግለኝነት” (individualism) ብለን የምንተረጉመው “የአማራ የወል ባሕሪ” ነው፡፡ ዶናልድ ሌቪን “Wax & Gold” በሚል ርዕስ ያሳተሙት እና የአማራን ባሕላዊ ልምዶች በጥልቀት የተነተኑበት መጽሐፍ የመጨረሻ ምዕራፍ ላይ ስለ አማራ የግለኝነት ባሕሪ ጽፈዋል፡፡ ይሁን እንጂ ምዕራፉን ሲጀምር ግለኝነት የዘመናዊነት መጀመሪያ ምልክት ነው ተብሎ እንደሚታሰብ እንዲህ በማለት ነበር የገለጹት፣ “a deep-going process of individualization has commonly been regarded as one of features of the early stages of modernization.” ነገር ግን ይህ በድፍን “የግለኝነት” ጽንሰ ሐሳብ ትርጓሜ መወሰድ እንደሌለበት እና የአማራ ግለኝነት የሥርዓተ ማኅበሩ የሞራል መሠረት መሆኑን ለመግለጽ እንጂ አማራ በማኅበር መኖር የማይችል ነው ለማለት እንዳልሆነ ያሳስባሉ፡፡ በርግጥ እነዚህ ጥናቶች የተሠሩት ከ50 እና 40 ዓመታት በፊት በመሆኑ ብዙ ለውጦች ሊኖሩ ይችላሉ፡፡
የአማራን ሕዝብ ግለኝነት ዝንባሌ በልጆች ሥም አወጣጥ ረገድ የተነተኑት ፕሮፌሰር ሳይመን ሜሲንግ የተባሉ ምሁር ደግሞ፣ “Individualistic Patterns in Amhara Onomastics” በሚል ርዕስ ባሳተሙት አጭር ጥናታቸው ላይ የአማራ ሥም አወጣጥ የሕዝቡን ግለኝነት እንዴት እንደሚያሳይ፣ በተለይም በአባታዊ ስርዓተ ማኅበር ውስጥ ለእናቶች የሚሰጠውን ነጻነት እና ፈረንጆች የቤተሰብ ሥም የሚሉትን አለመጠቀሙ የሰጠውን በቤተሰብ ደረጃ የሚንፀባረቅ ነጻነት (independence) በማስረጃነት ጠቅሰዋል፡፡
እነዚህ የዘረዘርኳቸው መረጃዎች እና ማስረጃዎች ለደረስኩበት መላምት በቂ ላይሆኑ ይችላሉ፡፡ የአማራን ሕዝብ ታሪክ በቅጡ ማወቅ እና መረዳት ግን ለብሔራዊ መነቃቃቱ በትክክለኛ አቅጣጫ መያዝ ወሳኝ ቁም ነገር የሆነውን መሆኑ አጠያያቂ አይመስለኝም፡፡ የአማራን ሕዝብ የወል ሥነልቦናውን፣ ወግ እና ልማዱን መረዳትም አስፈላጊ ነው፡፡ ይህም በአንድ እና ሁለት መጣጥፎች ብቻ የሚቋጭ ሳይሆን፣ ጫፍ አልባ ውይይት የሚጠይቅ ትልቅ አጀንዳ ነው፡፡
ከላይ የተዘረዘረው የአማርኛ ቋንቋ እና በዚያውም የዛሬው የአማራ ሕዝብ አመጣጥ ታሪክ ሲነገር “አማራን የስርዓተ ማኅበሩ ግንድ፣ ሌሎች የዘውግ ቡድኖችን ደግሞ ቅርንጫፍ ለማድረግ ነው እንዲህ የሚለው ታሪክ የተፈጠረው” በማለት የሚያጣጥሉት የሌላ ዘውግ ብሔርተኞች ነበሩ፡፡ አሁን ግን ትልቁ ተቃውሞ የሚነሳው ከአማራ ተወላጆች መሆኑ በአንድ በኩል የአማራ ብሔርተኝነት እያደገ መሆኑን ሲያመላክት፣ በሌላ በኩል የአማራ ብሔርተኞች በአማራ ታሪክ ላይ በቂ ውይይት እንዳላደረጉ ያሳብቃል፡፡ ይህም፣ የዚህን እና የቀደመውን መጣጥፍ አስፈላጊነት ያረጋግጣል ብዬ አምናለሁ፡፡
ዶ/ር አድማሱ ከበደ የአማራ ብሔርተኝነት ከሌሎች ዋና ዋና የኢትዮጵያ የዘውግ ቡድኖች ብሔራዊ መነቃቃት ዘግይቶ መጀመሩን ይጠቁማሉ፡፡ የትግራይ ብሔራዊ መነቃቃት አንጋፋው እንደሆነ የሚታመን ሲሆን፣ የኦሮሞ ብሔራዊ መነቃቃትም ቢያንስ ግማሽ ምዕተ ዓመት ቆይቷል፡፡
ብዙ የአማራ ተወላጆች ራሳቸውን ከዘውግ ማንነት በላይ ኢትዮጵያዊ (“supra-ethnic Ethiopianist”) አድርገው እንደሚቆጥሩ በብዙ ጥናቶች ተጠቅሷል፡፡ እንዲያውም ጋዜጠኛ መኮንን ሚካኤል፣ እ.ኤ.አ. በ2008 በሠራው “Who is Amhara?” በሚል ጥናታዊ ጽሑፉ ላይ የአማራን ብሔራዊ መነቃቃት የበላይነት ስሜት (“consciousness of superiority”) ሲል ይገልጸዋል፡፡ አማርኛ የትምህርት ቋንቋ ከሆነ በኋላ ያለውን ሁኔታ ሲገልጽ፣ “አማርኛ ሌሎችን የመዋጫ (assimilation) ባሕል ሆነ፤ ነገር ግን በተጨማሪም በተናጋሪዎቹ ላይ የበላይነት ስሜት አፈራ፡፡ ይህ በተለይ በ20ኛው ክፍለ ዘመን የአደባባይ ባሕል ሆኖ በግልጽ ተስተውሏል፡፡ አማራ[ነት] የምሁሩ ልኂቅ ባሕል ሆኗል” ይላል፡፡ ነገር ግን የዛን ጊዜው የአማራ መነቃቃት ከአሁኑ ጋር ተመሳሳይ አይመስለኝም፡፡
“ብሔሮች በአዋጅ አይፈጠሩም” በማለት የአማራ ብሔርተኝነት ብዙዎች እንደሚያስቡት በመንግሥት ሕዝቡ ላይ ስለተጫነ ብቻ አልተፈጠረም በማለት የሚከራከሩት ዶ/ር አድማሱ ከበደ ጥናታቸው “የአማራ ብሔርተኝነት ከዘውገኝነት የርስበርስ ትስስር ተረቶች፣ ትውስታዎች እና ትዕምርቶች አንፃር ሳይሆን በሌሎች ዘውግ ፖለቲከኞች መገለል (Othering) ሳቢያ የተፈጠረ ግብረ ምላሽ ነው” የሚለውን ቁም ነገር ያስጨብጣል። ብዙ ታሪካዊ የዘውግ ብሔርተኝነቶች የሚፈጠሩት የመገንጠል ወይም የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብታቸውን ለማስከበር ሲመሠረቱ፣ የአማራ ብሔርተኝነት ግን በመገለል የመጣ ራስን የመከላከል ፍላጎት መፈጠሩ ልዩ ያደርገዋል።
በርግጥም የኢትዮጵያ የዘውግ ብሔርተኝነት እንቅስቃሴዎች የኢትዮጵያን ታሪካዊ ችግር “በብሔር ጭቆና” ሲመድቡት “ጨቋኝ” በማለት የሚያስቀምጡት “የአማርኛ ተናጋሪ ገዢ ልኂቃንን” መሆኑ ብዙም አያከራክርም፡፡ አልፎ ተርፎም የአማራን ሕዝብ በሙሉ ጠቅልሎ የጨቋኝ ወገን (“ነፍጠኛ”) እንደሆነ እና ያለፉት ስርዓት ናፋቂ (“አድኀሪ”) አድርጎ የመመልከት የተለመደ አካሔድ አለ፡፡ ይህን ነው ዶ/ር አድማሱ “የአማራ ብሔርተኝነት የተቋቋመበት የመገለል (othering) ስሜት” የሚሉት፡፡ እንደ እርሳቸው ‹በተለይ የኢሕአዴጉ ኦሕዴድ እና ኦነግ ለኦሮሞ ሕዝብ ወዳጅ ለመምሰል ባደረጉት ፉክክር አማራን ማላላት (Amhara bashing) አንዱ መሣሪያቸው መስሎ ታይቷል›፡፡ የአማራ ብሔርተኝነት ይህንን አስተሳሰብ ለመከላከል ከተቋቋመ – በእኔ እምነት – ከላይ በማስረጃ ለመተረክ ከሞከርኩት የአማራ ታሪክ በላይ መከላከያ የለም፡፡
ጋዜጠኛ መኮንንም ይሁኑ ዶ/ር አድማሱ ስለ አማራ ብሔራዊ መነቃቃት አስፈላጊነት ከተነገሩ ንግግሮች መካከል የሚጠቅሱት አሁን የሞት ፍርድ ተፈርዶባቸው በወኅኒ የሚገኙት የአንዳርጋቸው ፅጌን ጽሑፍ በማንሳት ነው፡፡ ጋዜጠኛ መኮንን የጠቀሱት የአቶ አንዳርጋቸው ጽሑፍ (በኔ ትርጉም) “ዛሬ የኢትዮጵያ ፖለቲካ የዘውግ ፖለቲካ ነው፡፡ ከፍተኛ የዘውገኝነት ስሜት ያላቸው የዘውግ ቡድኖችና የፖለቲካ ድርጅቶች አሉ… በዚህም እንደ አማራ በዘውግ ያልተደራጁ የዘውግ ቡድኖች በመሐል ቤት ይጎዳሉ… አማራው ይህንን ችግር ለመቅረፍ ምን ማድረግ አለበት? ብቸኛው መውጫ መንገድ በዘውግ መደራጀት ነው” የሚል ነው፡፡ ይህ ሙግት (አማራጭ ሊኖረው ቢችልም) እንዳለ ይኑርና የሚከተሉትን ጥያቄዎች እናንሳ፣ የአማራ ብሔራዊ ድርጅቶች ለምን ጥልቅ ሕዝባዊ ዕውቅና አጡ? (ብአዴንን መውሰድ ይቻላል፤) የአማራ ብሔራዊ ድርጅቶች ለምን በቀላሉ ይፈርሳሉ/ይዳከማሉ? (መአሕድን መውሰድ ይቻላል፤) ብዙ የአማራ ተወላጆች “አማራው በዘውግ መደራጀት ያስፈልገዋል” ካሉ በኋላ ዘውግ-ዘለል ወይም ኅብረ-ብሔራዊ የፖለቲካ ስብስብ የሚመሠርቱት ወይም አባል የሚሆኑት ለምንድን ነው? እነዚህ ጥያቄዎች ከአማራ ታሪክ፣ ወግና ልማድ አንፃርስ እንዴት ነው የሚታዩት?
በትናንትናው ዕለት “በኦነግና በአህአዴግ መካከል የተካሄደው የመጀመሪያ ጦርነት” በሚል ርዕስ ባቀረብኩት ጽሑፍ ውስጥ በደርግ መንግሥት ውድቀት ማግሥት የተመሰረተውን የሽግግር መንግሥት...
ሓደ ካብ ቀንዲ ውድቀታት ስርዓት ህግደፍ፡ ጌጋታቱ ዘይቅበልን ምስ ግዜ ዘይምዕብልን ምዃኑ እዩ። ንፖሊሲታቱ ክዉንነት ነጺጉዎ ክንሱ፡ ‘ዋላ ትንፈር ጤል እያ’ ኢሉ ሜላታት ጥራይ እናቐያየረ ህልኽ ሓዊሱ ‘ዩ ከተግብሮ ዝፍትን።
ለክለቡ በጻፈውና በግልባጭ ለከንቲባ ጽ/ቤት፣ ለደጋፊ ማህበሩ፣ ለሊግ ካምፓኒ በግልባጭ በደረሰው ደብዳቤ የፊርማ ክፍያና ደመወዙ ካልተከፈለው ሀሙስ ከኢትዮጵያ ቡና ጋር ከሚደረገው ጨዋታ ጀምሮ ከቡድኑ ጋር እንደማይቀጥል አሳውቋል።
ጅማ አባ ጅፋር በደመወዝ ክፍያና በውጤት እጦት እየታመሰ ሲሆን በሊጉ በ3 ነጥብና 9የግብ ዕዳ የመጨረሻውን 13ኛ ደረጃ መያዙ ታውቋል። ክክለቡ አመራሮች መሃል አንዱ ወደሆኑት አቶ አጃኢብ አባሜጫ የግል ስልክ ብደውልም ባለማንሳታቸውጭበዚህ ጉዳይ ላይ ያለውን የክለቡን አቋም ማወቅ አልተቻለም
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 25 መጋቢት 2020 ዓ.ም. ንጐሆ ከምቲ ልሙድ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ቅድስቲ ማርታ ሕንጻ ኣብ ዝርከብ ቤተ ጸሎት ኣብ ዘዕረገዎ መስዋዕተ ቅዳሴ፡ ነተን ኣብ ጐድኒ ድኻታን ህሙማንን ኰይነን ዘገልግላን ብፍላይ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ንድኻታት መዐደል መድሃኒትን ካልእ ዘድልን ኵሉ ኣብ ዘቕርብ ማእከል ተዋፊረን ንልዕሊ 98 ዓመት ዘገልግላ ንዘለዋ ደቂ ፍቕሪ ዘቅዱስ ቪንቸንሶ ደ ፓውሊ ደናግል ከምዝጸለዩ ዜና ቫቲካን ኣፍሊጡ።
ከምቲ ልሙድ ሎሚ ንጐሆ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብ ቅድስቲ ማርታ ሕንጻ ኣብ ዝርከብ ቤተ ጸሎት መስዋዕተ ቅዳሴ ከምዘዕረጉን ዕለት 25 መጋቢት ብስርዓተ ኣምልዀ ላቲን ዓመታዊ በዓለ ትስብእቱ ማለት ቅዱስ ገብርኤል መልኣኽ ንማርያም ኣደ ወልደ እግዚኣብሔር ክትኸውን ባዕሉ እግዚኣብሔር ከምዝሓረያ ኣብ ዝበዓለሉ ዕለት ኣብ ዘዕረግዎ መስዋዕተ ቅዳሴ ነተን ኣብ ሃገረ ቫቲካን መዐደል ኣፋውስን መሰረታዊ ኣድላይን ንድኻታት ዘቕርብ ማእከል ዘመሓድራን ኣብዚ ኣገልግሎት’ዚ መበል 98 ዓመት ዘቑጽራ ንዘለዋ ቪንቸንዚያውያን ደናግልን ድኻታን ህሙማንን ኣብ ምእላይ ንዘገልግላ ኵለን ደናግልን ብፍላይ ኣብዚ ለበዳ ኮቪድ 19 ኣብ ዝረኣየሉ ዘሎ እዋን ነቶም በዚ ሕማም’ዚ ንዝተጠቕዑ ኣብ ምእላይ ንዝርከባ ንጸልይ፥
ወንጌላዊ ሉቃስ ኣብ ናይ ዕለቱ ምንባብ ዘቅርቦ ታሪኽ ካብ ማርያን ዝተነግሮ እንተዘይከውን ባዕሉ ክፍለጦ እዩ ምባል የጸግም፡ ማርያም ነቲ ምስጢር ተዘንትው፡ ኣብዛ ሰዓት እዚኣ ክንገብሮ እንኽእል ብጽሞና ደጊምና ማርያም ተዘንትዎ ከምዘላ ብምስትውዓል ነዚ ሉቃስ ወንጌል ዘዘንትዎ ትስብእት ምንባብ እዩ።
“ብሻድሸይቲ ወርሒ ገብርኤል መልኣኽ ናብ ናዝሬት እትብሃል ዓዲ ገሊላ ናብ ሓንቲ ድንግል ካብ ኣምላኽ ተላእከ። ንሳ ንዮሴፍ ዚብሃል ሰብኣይ ካብ ቤት ዳዊት እተሐጽየት እያ፡ ስም እታ ድንግል እቲኣ ኸኣ ማርያም እዩ። እቲ መልኣኽ ናብኣ ኣትዩ፥ ኣቲ ምልእቲ ጸጋ፡ እግዚኣብሄር ምሳኺ እዩ እሞ፡ ባህ ይበልኪ፡ ካብ ኣንስቲ ብርኽቲ ኢኺ፡ በላ። ንሳ ምስ ረኣየቶ፡ በቲ ዘረባኡ ሰምበደት፥ እዚ ኸምዚ ዝበለ ሰላምታስ እንታይ ኰን ይኸውን፧ ኢላውን ሐሰበት። እቲ መልኣኽ ከኣ በላ፡ ማርያም፡ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ጸጋ ረኺብኪ ኢኺ እሞ፡ ኣይትፍርሂ። እንሆ፡ ክትጠንሲ ወዲውን ክትወልዲ፡ ስሙ ኸኣ የኢየሱስ ክትሰምይዮ ኢኺ። ንሱ ዓብዪኪኸውን፡ ወዲ ልዑልውን ኪብሃል እዩ፡ እግዚኣብሄር ኣምላኽ ድማ ዝፋን ኣቦኡ ዳዊት ኪህቦ እዩ። ንሱ ኣብ ቤት ያእቆብ ንዘለኣለም ኪነግስ እዩ፡ መንግስቱ ኸኣ መወዳእታ የብላን። ማርያም ድማ ነቲ መልኣኽ፥ እዚኸ፡ ሰብኣይ ከይፈለጥኩስ፡ ከመይ ኢሉ ኪኸውን እዩ፡ በለቶ። እቲ መልኣኽ ከኣ መሊሱ፡ መንፈስ ቅዱስ ኪወርደኪ ሓይሊ ልዑልውን ኬጽልለኪ እዩ። ስለዚኸኣ እቲ ዚውለድ ቅዱስ፡ወዲ ኣምላኽ ኪብሃል እዩ። እንሆ፡ ኤልሳቤጥ እታ ዘመድኪ እኳ፡ ንኣምላኽ ዚሰኣኖ ነገር ስለ ዜልቦ፡ ኣብ እርግናኣ ወዲ ጠኒሳ ኣላ፡ ነታ መኻን እትብሃል እዚ ወርሒ እዚ ሳድሳያ እዩ፡ በላ። ማርያም ከኣ፥ እኔኹ፡ ኣነ ባርያ እግዚኣብሄር፡ ከምቲ ዘረባኻ ይኹነለይ፡ በለት። ብድሕሪዚ እቲ መልኣኽ ድማ ካብኣ ከደ”።
“ኦ ኢየሱሰይ ኣብ ትሕቲ ኣእጋርካ እሰግደልካን ባዶነተይ ኣብ ትሕቲ ህላዌኻ ትሕት ቢለ ጣዕሳ ልበይ አቕርበልካ፡ ኣብቲ ናይ ፍቕሪ ምስጢር ዝዀነ ቅዱስ ቁርባን እሰግደልካን እውድሰካን፡ ኣብታ መንበሪትካ ንኽትከውን ኣብ ዝቕርበልካ ድኻ ልበይ ክቕበለካ ሃረር እብል፡ ኣብ ቅዱስ ቁርባ ናይ ሓሴት ሱታፌ ብተስፋ እናተጸበዅ ብመንፈስ ክቕበለካ እደልይ፡ ዎ ኢየሱስ ነዓ ናባይ፡ ኣነ ናባኻ መታን ክመጽእ፡ ሕይወተይን ሞተይን መላእ ምዃነይ ኵሉ ብፍቕርኻ ክነድድ፡ እምነተይ ኣባኻ ተስፋይ እውን ኣባኻ፡ አፍቅረካ፡ ከምዚ ድማ ይዅን”
የብረት የትራክተር መቀመጫዎች, የመተኪያ ሣር ማጨጃ ወንበር, የሣር ትራክተር ትራክ መቀመጫዎች, አዲስ ዩኒቨርሳል የትራክተር መቀመጫ, የግብርና የትራክተር መቀመጫ, የጭነት መኪና አሽከርካሪ ወንበር,
ንግስቱ ኢሽታፓሪያ ስትሆን እርሷ የሑዚያ ዋና እኅትና የአሙና ልጅ ነበረች። ሑዚያም ንጉሥ ሲሆን እኅቱንና ባሏን ለመግደል አስቦ ተለፒኑ ግን ሤራውን አግኝቶ ሑዚያን ከዙፋኑ አባረረው፣ ተለፒኑም ንጉሥ ሆነ፣ ነገር ግን ሑዚያን ይቅርታ ብሎት ሑዚያ በኋላ በሌላ ሰው እጅ ይገደል ነበር።
ይህን የምናውቀው ተለፒኑ በጻፈው የተለፒኑ ዐዋጅ በተባለው ሰነድ ይተረካል። በዚህ አዋጅ የቀደሙት ኬጥያውያን ነገሥታት ዘመኖች ከላባርና (ከ1582 ዓክልበ.) ጀምሮ ይተርካል። በተለይ ስለአወራረሳቸውና ከባቢሎን ውድቀት (1507 ዓክልበ.) ጀምሮ አያሌ ነገሥታት ወይም ወራሾች በአጭር ዘመን ውስጥ እንደ ተገደሉ ይተርካል። በግድያ የመጡት ነገሥታት የአማልክት ቂም እንዳገኙ ያጠቁማል። የራሱን ዘመን እንዲህ ይገልጻል፦
«[...] አሙናም ደግሞ አምላክ ሊሆን ሲል፣ የንጉሣዊ ዘበኞች አለቃ ዙሩ በምስጢር ከገዛ ቤተሠቡ ልጁን ታሑርዋይሊን፣ «የወርቃማው ጦር ሰውዬ» የተባለውን፣ ልኮ እርሱ የቲቲያን (የአሙና በኲር) ቤተሠብ ከነልጆቹ ገደላቸው።
መልእክተኛውንም ታሩሕሹን ልኮ እርሱ ሐንቲሊን (የአሙና ፪ኛ ልጅ) ከነልጆቹ ገደላቸው። ሑዚያም ንጉሥ ሆነ፣ ተለፒኑም ዋና ኢኅቱን ኢሽታፓሪያን አገባ። ሑዚያ እነሱንም ሊገድላቸው ይፈልግ ነበር፣ ሆኖም ጉዳዩ ስለ ተገለጸ ተለፒኑ አባረራቸው።
እኔ ንጉሡ ወደ ላዋዛንቲያ ከተማ በመጣሁ ጊዜ፣ ላሓ ጠላት ሆነ እሱ ከተማውን ለአመጻ አስነሣሣው። አማልክቱ በእጄ ውስጥ ሰጡት። ከመኳንንት ብዙዎች፦ የሺህ አለቃ ካሩዋ፣ የእልፍኝ አስከልካዮች አለቃ ኢናራ፣ የዋንጫ ተሸካሚዎች አለቃ ኪላ፣ የ[...] አለቃ ታርሑሚማ፣ የምርኳዝ ተሸካሚዎች አለቃ ዚንዋሸሊ፣ እና ሌሊ፤ በምስጢር ወደ ምርኳዝ ተሸካሚ ታኑዋ ልከው ነበር።
እኔ ንጉሡ ሳላውቀው፣ ሑዚያንና ወንድሞቹን ገደላቸው። እኔ ንጉሡ ስሰማው፣ ታኑዋን፣ ታሑርዋይሊንም፣ ታሩሕሹን አምጥተው ጉባኤው መሞት ፈረደባቸው። እኔ ንጉሡ ግን ለምን ይሙቱ? ዓይናቸው ይሠውሩ! ብዬ፣ እኔ ንጉሡ በውነት ገበሬዎች አደረግኋቸው። የጦርነት መሣርያ ከጫንቃቸው ወስጄ ቀንበር ሰጠኋቸው!»
በዚሁ ታሪክ፣ ዙሩ «የንጉሥ ዘበኞች አለቃ» ሲባል ይህ ማዕረግ ለንጉሥ ወንድም እንደ ተሰጠና ዙሩ ታዲያ የአሙና ወንድምና የ1 ዚዳንታ ልጅ እንደ ነበር ይታመናል። ልጁም ታሑርዋይሊ «የወርቃማው ጦር ሰውዬ» ደግሞ ወደፊት ንጉሥ ሆነ። ዙሩ ቀዳሚ ወራሾቹን ቲቲያንና ሐንቲሊን ያስገደላቸው ለአሙና ሦስተኛው ልጅ ሑዚያ ወራሽነት እንዲያገኝ እንደ ነበር ይታስባል።
ተለፒኑ ከቀዳሚዎቹ ይልቅ ሩኅሩኅ ይመስላል፤ ለሑዚያ ይቅርታ ሰጠ፣ በኋላም ሑዚያ ሲገደል ለሑዚያ፣ ቲቲያና ሐንቲሊ ገዳዮች ይቅርታ ሰጥቶ የእርሻ ሥራ አስገደዳቸው ይላል።
«በመላው ንጉሣዊ ቤተሠብ ውስጥ ደምን ማፍሰስ ተራ ነገር ሆኗል! ንግሥትም ኢሽታፓሪያ ዓርፈዋል። በኋላ ልዑል አሙና ለዕረፍት መጣ። የአማልክት ሰዎች [አረመኔ ቄሳውንት] ፦ በሐቱሳሽ አሁን ደምን ማፍሰስ ተራ ነገር ሆኗል! እያሉ ነው። እኔ ተለፒኑ በሐቱሳሽ ጉባኤ ጠራሁ። ከዚህ ሰዓት ጀምሮ፣ በሐቱሳሽ ማንም ሰው የንጉሣዊ ቤተሠብ ልጆችን አይበድላቸው ወይም ጩቤ አይዝባቸው!
ልዑል አልጋ ወራሹ - በኲር ልጅ ብቻ ንጉሥ ሆኖ ይጫን! በኲር ልዑል ባይኖር፣ ሁለተኛው ወንድ ልጅ ንጉሥ ይሁን። ነገር ግን ማንም ልዑል ወንድ ልጅ ባይኖር፣ የታላቅዋን ሴት ልጅ ባለቤት ወስደው እሱ ንጉሥ ይሁን!»
ተለፒኑ በራሱ በኩል ንጉሥ የሆነው ንግሥቱ የአሙና ልጅ በመሆንዋ ስለ ነበር፣ ይህን መርህ እንደ ሕግ ለማጽናት አስቦ ነበር። በአንድ መስመር ተለፒኑ «በአባቴ ዙፋን ስቀመጥ» ስላለ፣ ማለቱ የንግሥቱ አባት ይሆናል።
« የግድያም ጉዳይ እንዲሚከተል ነው፡ ማንም ሰው ቢገደል፣ የተገደለው ሰው ወራሽ እንዳለ ሁሉ ይደረግበታል። ይሙት ካለ ይሞታል፤ ይካሥ ካለ ግን ይካሣል። ንጉሡ በውሳኔው ውስጥ አይገባም።»
« በሐቱሻ ግዛት ውስጥ ስለሚደረግ ጥንቆላ ጉዳይ፦ እነዚህን ጉዳዮች በመግለጽ ትጉበት። ማንም በንጉሣዊ ቤተሠብ ውስጥ ጥንቆላ ቢሠራ ኖሮ፣ ይዙትና ወደ ንጉሡ ግቢ አስረክቡት። ለማያስረክበው ሰው ግን መጥፎ ይሆናል።»
የኬጥያውያን ሕግጋት ቋንቋ ለዚህ ጽላት ተመሳሳይ ሲሆን መጀመርያው እንደ ሕገ መንግሥት የወጣው በተለፒኑ ዘመን እንደ ሆነ ታስቧል። የኬጥያውያን ጉባኤ ወይም «ፓንኩሽ» (እንደ መኳንንት ምክር ቤት) በዚያ ተመሠረተ።
ተለፒኑ ደግሞ ከኪዙዋትና ታላቅ ንጉሥ ኢሽፑታሕሹ ጋራ ስምምነት እንደ ተዋወለ ይታውቃል። የተለፒኑ ሴት ልጅ ሐራፕሺሊ ወይም ሐራፕሼኪ ስትሆን የአሉዋምና ሚስት ሆነች፣ ነገር ግን በተለፒኑ ላይ ስላመጹ እሱ ወደ ማሊታሽኩር አሳደዳቸው። የተለፒኑ መጀመርያ ተከታይ የዚዳንታ ልጅ ዙሩ ልጅ ታሑርዋይሊ እንደ ሆነ ይመስላል። በቅርብ ጊዜ ውስጥ ግን አሉዋምና ተከተላቸው። አሉዋምና ከታሑርዋይሊ እንደ ቀደመ የሚል አስተሳሰብ ደግሞ ብዙ ይታያል።
ከም’ቲ ኣበዋት ዝምስልዎ፡ ” ዘበንያ ግርምቢጥስ ማይ ንዓቐብ ” ከም ዝበሃል ሎሚ መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ን27 ዓመት ሃገር ከዕኑ፡ መጻኢ ወለዶ ዜጋታት ኤርትራ ኣብ ዘይተወሰነ ሃገራዊ ኣገልግሎት ድከቶም ክሰትዮም፡ ነባራት ተጋደልቲ ምሁራት፡ ሽማግለታትን መራሕቲ ሃይማኖትን ክኣስሮም ከሳድዶም ሃገር ብሃገራ ከጽንታ ዝገበሮ ኩሉ ፈተነታት ዘንጊዑ፡ ሎሚ ኮር ተገልበጥ፡ ነቲ እዛ ትንፋስ ሂወት’ኳ ንኸይተተንፍስ ኮኒንዎ ዝጸንሐ ነብሲ፡ ብእከይ መደባቱ ክድብስ፡ ብፍላይ ከኣ ንወለዶ ናጽነት መንእሰይ ኤርትራ ሞያ ዘይብሉ፡ ሰሪሑ ሂወቱ ክመርሕ ዘይክእል፡ ቀጺሉ ነተን ብባዕዳውያን ዝተተኸላ፡ ቀዳሞት ወለዲ ተዋፊሮሙለን ደቆ ም ዘዕበይለን፡ ማለት ንክንደይ ጀጋኑን ምሁራትን ኤርትራውያን ዘዕበያ ፋብሪካታት ኤርትራ፡ ከም ፋብሪካ መረንጊ፡ ፋብሪካ ዓለባ፡ ሕርሻ ጡጥ ዓሊግድር፡ ብዓለም ዝተፈልጣ ውሩያት ወደባት ባጽዕን ዓሰብን ካልኦት ዘይተጠቕሳ ሞይተን ኣበይ ኣለዋ፡ ዝብል ብሓቂ ዘድንጹ ዘይሰምዐ ክህሉ ኣይክእልን።
መላኺ ስርዓት ጃንዳ ህግዲፍ ብዜጋታት ደቂ ሃገር፡ ብብዝቀረቡን ዝረሓቁን ፈተውትን መሓዙትን ብሕመታ ዘይኮነ ብጭቡጥ ምኽንያታት ዝጥርጠርን ዝኽሰስን፡ ስልጣኑ ንምንዋሕ፡ ኤርትራ ንነጻነታ ዝኸፈለቶ ዋጋ ንኸረሳስዕ ትሕቲ መሬት ክቀብር ዝፍትን፡ ጉዳይ ህዝብን ኤርትራ ኣወንዚፉ ብዛዕባ ጉዳይ ኢትዮጵያ የገስደናን የሻቕለናን’ዩ እንዳበለ ከዛርብ፡ ወላ’ውን ንፖለቲካ እንዶ ዘይብሎምን ዘይፈልጡ ዘደንጹ’ዩ።
መላኺ ስርዓት ህግዲፍ፡ ኤርትራ ኣብ’ዚ ሎሚ ወዲቃትሉ ዘላ ደረጃ ንኽትበጽሕ ዝተፈጸመ ጌጋታት ብዝለዓለ ሓላፍነት ዝሕተተሉ ክነሱ፡ ክሕብኣሎም ዝፍትን ምስምሳት ኣዝዮም ብዙሓት’ዮም፡ ይኹን’ምበር እዚ ምስምሳት ፈራስን ምስጢር ዕዳን ካብ ምዃኑ ሓሊፉ፡ ብሓይሊ ብኣስገዳድ ብሓይሊ ጸጥታን፡ ሃገራዊ ድሕነት ብውሑዳት ብዝፍጸም ግፍዕታት፡ ንህዝቢ ድምጹ ዓፊኑ ድሌቱን ባህጉን ክውን ከይገብር ዓሚጹን ዓምጺጹን ብሓይሊ ንኸእምን ለይትን መዓልትን ዝጸናጸን ስርዓት’ዩ። ውጽኢት ስርሓት 27 ዓመት ከኣ ኣብ’ዚ ግፍዒ ዝተሰረተን ዝበቆለን ዝተሓንጸጸን መደባት’ዩ።
መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ሰላም እንዳበለ ሰላም ዘይደሊ፡ ራሕዋን ዕብየትን እንዳበለ ኣንጻር ድሌትን ባሕግን ህዝቢ ዝሰርሕን፡ ንእከይ ተግባራት ዘተባብዕ፡ ህዝቢ ንምፍልላይ ቀዳማይ ዝሰራዕ፡ ምስ ህዝቡን መሓዙትን ተነጺሉ ዝነብር ስርዓት’ዩ። መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ነቲ ብምፍርራሕ ዘሕለፎ ውሳኔ ህዝቢ እንተተቀበሎ’ውን፡ ህዝቢ ንስለ ዝተቀበሎ ጥራሕ ብውሳኔኡ ተጠራጢሩ ዝሰግእ ስርዓት’ዩ። ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ዓለም ካብ ዘለዉ መለኽቲ ስርዓታት ዝመሓደር ህዝቢ ብምዃኑን እሞ ከኣ ልዑል ተጸዋርነት ትዕግስትን ብምርኣዩ ንገዛእ ርእሱ፡ ተመሊሱ ነቲ ስርዓት ዝሳቕዮ፡ ዘሻቅሎ ዓብይ ጉዳይ ስልጣን’ዩ። እዚ ስለ ዝኾነ ከኣ’ዩ መላኺ ስርዓት ኣብ ውሳኔኡ ዘይቀውምን ዘይተእማመንን። ንደገፍቱ ዘሳቒ፡ ወዮ ደኣ ሎሚ ክንደይ ከይህሉው’ምበር ንባዕሉ ተጋግዩ ንደገፍቱ ዘጋጊ ስርዓት’ዩ።
መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ኣብ ዝሓለፈ 27 ዓመታት ኣብ ሜዳ ንግስተ ሳባ ይኹ፡ ባሕቲ መስከረም ህዝቢ መሓዙት ኣኺቡ ሓይልና፡ዕብየትና፡ ስልጣነና፡ ልምዓትና፡ ሃብትና፡ ህንጸት ሃገርና ኩለንተናዊ መደባና ንህዝቢ ዓለም ክልተ ግዜ ከነዛርቦም’ና ይብል ከም ዘይነበረ፡ ሎሚ ኤርትራ ባዶ ከም ዝኾነት መራሒ ጃንዳ ህግዲፍ ከይሓፈረ ባዕሉ ብቃሉ መስኪሩ። ሓሳውን ሰራቕን ደፋር’ዩ ከም ዝበሃል ከምኡ’ዩ። ብመንጽ’ዚ እከይ ተግባራትን ስርሒታትን፡ ኣብ’ዚ ዝሓለፈ 27 ዓመታት እቲ ደላይ ፍትሒ ዝኾነ ህዝብና፡ ተቃዋሚ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ምሕደራ መላኺ ስርዓት ክርከብ ዝኽእል ውጽኢት ባዶ ምንባሩ’ዩ ክምስክር ዝጸንሑ።
እዚ ኣበሃህላታት ግን ክልተ ዝተፈላልየ ዕላም ነይርዎ፡ ደምበ ተቃውሞ ሃገር ንጸድፊ ተምርሕ ከም ዘላ ኩነታት ኣንቢቡ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ብእዋኑ ክለዓል፡ ክሕይል ክውድብ፡ ንድሕነት ህዝብን ሃገርን ክዕጠቕ፡ ብሓድነቱ ክሕይል ዝግበር ጸዋዒት ክኸውን እንከሎ፡ መላኺ ስርዓት ግን ካብ\ቲ ክፍጽሞ ዝጸንሐ ገበናት ንምህዳም ብሰንኪ ባዕሉ ዝጀመሮ ዶባዊ ኵናት፡ ምኽንያት ብምቅራብ ኣብ ኤርትራ ዝተሰርሐ ነገር የልቦን ክብልን፡ ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ብዝካየድ ዘሎ መስርሕ ሰላም ኣቢልካ ክርከብ ዝኽእል ረብሓ ውልቃዊ ስልጣኑ ንምሕያል ዝተእሳሰረ ዝብሎ ምዃኑ’ዩ። እወ፡ ካብ ሕቶ ህዝቢ ኤርትራን፡ ሕቶ ኣህጉራዊ ሕብረተ ሰብ ክሃድም፡ ኮነ’ሉ ንዝፈጸሞ ዕንወት ብሰንኪ ስእነት ዓቕምን ክእለትን ሰባት ከም ዘይተሰርሐን ዘይተተግበረን ንምግላጹ ፈተነታት ኣካይዱ። መወዳእትኡ ግን እንታይ ንምባል ምዃኑ ንምርዳእ ዘጸግም ኣይኮነን።
ደጊም ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ ከም ትማሊ፡ ሓድነትካ ኣደልዲልካ፡ ውዳበኻ ኣሐይልካ፡ ንድሕነት ህዝብን ሃገርን ብሓባር ጠጠው ምባል፡ ጸዋዒት ዘድልየካ ኣይኮነን። ድሮ ዝሰራሕካዮም ህዝባውን ሃገራውን ታሪኽ፡ ዝተለምካዮም መደባት ውጽኢት ከርእዩን፡ ንመላኺ ስርዓትን ደገፍቱን ከርዕዶ ጀሚሩ ኣሎ። ኣብ’ቲ ካልኣይ መድረኽ መደብ ቃልሲ ጉዕዞ ህዝቢ ከኣ መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ክትስዕሮን፡ መተካእትኡ ከኣ ብሕግን ፍትሕን፡ ራህዋን ሰላም ህዝባዊ ምምሕዳር ንምትካል ዝተረፈ ግዜ ሓጺር ምዃኑ፡ ባዕልኻ ትምስክሮ ዘሎኻ’ዩ። እሞ ሳቮያ ኢልካ ኢድ ኒድ ተታሓዚካ፡ ብሓብር ተሊምካ ዕምሪ ስርዓት ህግዲፍ ከኽትም ዘዛሚ ዕዮ ዓወት ብሓብር ንቅሎ ምእዋጅ’ዩ።
‹‹በአምስቱ የእስላም ማእዘኖች ውስጥ ሙስሊም ያልሆነን ሰው የሚያስበረግግ አንድም ነገር የለም። ከነዚህ ግዴታዎች ቅለትና ከቁጥራቸው ማነስ ጋር የእስላምን እምነት በያንዳንዱ ሙስሊም ውስጥ ለማጽናት የሚያስችል አንዳች ማሻያ ማድረግ አስፈላጊ አልነበረም። የእስላማዊ ዐቂዳ ተግባራዊ እሴት ከጥንካሬው፣ከጽናቱና ከስርጭቱ የሚመነጭ የራሱ ውስጣዊ ማስረጃ አለው።››
"እኔ የምለው ጨዋታን ጨዋታ ያነሳው የለ... የዘንድሮ ጎረቤቶች በድመት የተነሳ የማይጣሉት ለምንድነው! ድመት ጨምቶ ነው ወይስ በአንዳንዶቻችንና በድመት መሀል ያለው ልዩነት ስለጠበበ ነው!? (ቂ...ቂ...ቂ...)"
እኔ የምለው ጨዋታን ጨዋታ ያነሳው የለ... የዘንድሮ ጎረቤቶች በድመት የተነሳ የማይጣሉት ለምንድነው! ድመት ጨምቶ ነው ወይስ በአንዳንዶቻችንና በድመት መሀል ያለው ልዩነት ስለጠበበ ነው!? (ቂ...ቂ...ቂ...)
ዘንድሮ... አለ አይደል... ጉርብትና የሚለው ነገር የቀነሰ ነው የሚመስለው፡፡ ኮንዶሚኒየም ትንሽም ቢሆን ወደ ዘመናዊ ኑሮ ያስጠጋን ጀመር ስንል ጭራሽ እጎን ለጎን ሆነን፣ ማዶ ለማዶ አደረገንና አረፈው! አሀ... “ቀይ ክር አንገቱ ላይ አስራችሁ ጥልምያኮስ የመሰለ ድመት ላካችሁብኝ!” “በሬ ስር ንፍሮ በትናችሁብኝ አደራችሁ!” ለመባባል እኮ መጀመሪያ እንደ ጎረቤት ነገር መሆን ያስፈልጋል፡፡
ግን እኮ ውሎ አድሮ ከዛም ሳይሰነብት...አለ አይደል... ሳይቆይ “ንፍሮ በተናችሁብኝ” ብለው የከሰሱት ሰዎች ለ‘በታኞቹ’ ምን ቢሏቸው ጥሩ ነው... “ለእንትን በዓል ንፍሮ መቀቀል ፈልጌ እስቲ የስንዴ አህል ካለሽ ግማሽ ጣሳም ቢሆን ላኪልኝ፣” ሊሏቸው ይችላሉ፡፡ (እነሱ የሚቀቅሉት የሚበተን ሳይሆን የሚበላ ንፍሮ ነዋ!) እናላችሁ... የዘንድሮ በር ቆልፎ ማድፈጥ የሆነ፣ አንዱ ሲደናቀፍ “እኔን ይድፋኝ!” የሚል የጠፋበትን ጊዜ ስታዩ... አንዳንዴ እኮ የበፊቱ ‘ድመትና ንፍሮ የሚያስነሱት በአጥር ላይ የሚወረወር ጭቅጭቅ ይናፍቃችኋል፡፡ የምር ግን እኮ ይሄ የጉርብትና ነገር መቀዝቀዝ ለብዙ ችግሮቻችን ሰበብ የሆነ አይመስላችሁም!?
እናላችሁ... ጎናችሁ ያለው በር ዘግቶ፣ እናንተ በር ዘግታችሁ ነገ እኮ “ጎን ለጎን ተከራይታችሁ ትኖሩ የነበረው ዋነኛ ዳፋችን ነው" የሚል ሊመጣባችሁ ይችላል፡፡
ስሙኝማ... እንግዲህ ጨዋታን ጨዋታ ያነሳው የለ... ዘንድሮ ያው የትዳር ያህል ፍቺም በዝቷል ይባል የለ፡፡ እናማ... የብዙዎቹ ምክንያት ‘እንትን ነገር’ ላይ ነው ይባላል፡፡ ግን ደግሞ አሁን እኮ ጊዜ ተለውጧል፡፡
የምር ግን የትናንት የጉርብትና ማህበራዊ እሴታችን ከእነ ምናምኑ ውል ቢለንም አይገርምም፡፡ አለ አይደል.. እንዲህ ሲወጡ መቆለፍ፣ ሲገቡ መቆለፍ ከሆነ ኑሮ፣ ዛሬ “ንፍሮ በተንሽብኝ”፤ ነገ “ስንዴ አበድሪኝ፣” ሳይሻል አይቀርም፡፡
በመካከለኛው-ምድር ሳሮን ሁለተኛ ዘመን የመጨረሻ ክፍል ዘጠኝ ቀለበቶችን ለዘጠኝ ሰዎች አቀረበ ፡፡ ይህ የጨለማው ጌታ ሳሮን ዋና አገልጋይ የናዝጉል ጌታ ንብረት ከሆኑት የሰው ቀለበት አንዱ የጠንቋይ-ቀለበት ነው።
ዝርዝሮች: የጠንቋይ-ኪንግ ቀለበት ብር በጣም ብርሀን እና በጨለማ የሩዝኒየም ሽፋን ተጠናቀቀ ፡፡ ቀለበቱ በ 10 ሚ.ሜ ክብ ፊትለፊት ከሚመረት አረንጓዴ አረንጓዴ ኪዩብ ዚርኮኒያ ጋር ተዘጋጅቷል ፡፡ ቀለበቱ በሰፊው የባንዱ ክፍል 14 ሚሜ ፣ ከባንዱ ጀርባ 6.2 ሚ.ሜ እና ከጣቱ 8.7 ሚ.ሜ ከፍታ አለው ፡፡ የጠንቋይ-ኪንግ ቀለበት በግምት 19.4 ግራም ይመዝናል ፣ ክብደቱ በመጠን ይለያያል ፡፡ የባንዱ ውስጥ ውስጠኛው በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት እና በብረት ይዘት ታትሟል ፡፡
የመጠን አማራጮች: የጠንቋይ-ኪንግ ቀለበት በአሜሪካ መጠን ከ 7 እስከ 20 ፣ በአጠቃላይ ፣ በግማሽ እና በሩብ መጠኖች ይገኛል (መጠኖች ከ 13.5 እስከ 20 ተጨማሪ $ 15.00 ናቸው).
“ጠንቋይ-ኪንግ” ፣ “ሳውሮን” ፣ “የጥበቡ ጌታ” እና በውስጣቸው ያሉት ገጸ-ባህሪዎች እና ስፍራዎች ለባዳሊ ጌጣጌጥ ፈቃድ የተሰጠው የመካከለኛ ዓለም ኢንተርፕራይዞች የሳውል ዛንትዝ ኩባንያ ዲ / ቢ የንግድ ምልክቶች ናቸው ፡፡ መብቱ በህግ የተጠበቀ ነው.
እንደ ትልቅ ሰው ፣ የሚስማሙ ቀለበቶችን ማግኘቱ ሁልጊዜ በአንገቱ ላይ ህመም ነው ፡፡ ይህ ቀለበት የለበስኳት በጣም የሚያምር የጌጣጌጥ ቁራጭ ሲሆን እንደ ጓንትም ይገጥማል ፡፡
በአንጋር ጠንቋይ ንጉስ የተወለደው የቀለበት አስደናቂ ትርጓሜ ፡፡ በአረንጓዴ ድንጋይ እና በሥነ-ሕንጻ ዲዛይን ስለ ሚናስ ሞርጋውል እንዳስብ ያደርገኛል ፡፡ የጥቁር ሩተኒየም መጥረጊያ ምርጫ አስደናቂ ነው እና (ምናልባትም ሳይታሰብ) ሳውሮን ካገገመ በኋላ በዘጠነኛው ላይ የተተከለውን ተጨማሪ ብልሹነት የሚያንፀባርቅ ነው ፡፡
ሁሉም ምን ያህል ቆንጆ እንደሆኑ ከግምት ውስጥ በማስገባት እያንዳንዱን ጌጣጌጥ መግዛት አለመቻል ከባድ ነው ፣ እንደዚህ ያሉ አስገራሚ ሥራዎች እነዚህን የመሰሉ እውነተኛ ፈቃድ ያላቸው ቁርጥራጮችን ብቻ የሚያደርግ ሌላ ቦታ የለም ፡፡ ሶስት ቀለበቶችን ገዝቻለሁ እና የበለጠ ለመግዛት አስቤያለሁ ፣ አንዳቸው የጠየቁትን ኢሜል ስለሌሉ ብቻ አልገመገማቸውም ስለሆነም ማናቸውንም ለገንዘቡ እና በትክክል ዋጋ እንዳላቸው ለማንም ለማሳወቅ አንድ የምጽፍ ይመስለኛል ፡፡ እንደሚታየው.
Aባ ጃሌው በሰፈራቸው ከታወቁና Aሉ ከሚባሉት ሽማግሌዎች ሲሆኑ በጣም የተከበሩ ሰው ናቸው። የሰፈሩ ሰው ማንኛውም ጉዳይ ሲኖረው ሁሌ የሚጠራው Eርሳቸውን ሲሆን፣ ለምሳሌ ለሚስት Aማጭ ሰው ሲፈለግ Eርሳቸውን ለምኖ ከሽማግሌዎቹ መሃል ካስገባ፣ ተጠያቂው Eምቢ ብሎ መመለስ በጣም ይከብደዋል። ለዚህም ሁሌ ይቀናቸዋል፣ ጉዳዩም ቶሎ ይፈጸማል። በመሬት ሆነ በገንዘብ የተጣላውን ለመሸምገል ዘወትር ሰዉ ሁሉ የሚጠራው Aባ ጃሌን ነው። ባልና ሚስትም ሲጣሉ ዋና Aስታራቂ ከAባ ጃሌው የተሻለ ሌላ የለም? ስለዚህ Aባ ጃሌው የኅብረ ሰቡ ዋና ማገርና ምሰሶ ናቸው ቢባል ከሓቁ የራቀ Aይሆንም።
Aባ ጃሌው Eድሜያቸው በትክክል ባይታወቅም፣ Aሁን Eያረጁ ወደ ዘጠና ዓመት Eንደ ተጠጉ ይገመታል። ጥልቅ Aስተዋይነታቸውና ብልኅነታቸው የታወቀው ገና ድሮ ሲሆን፣ ያኔ የዓርባ ዓመት Eድሜ ያህል Eንኳን የነበራቸው Aይመስሉም ነበር። በሰፈሩ ሰርግ ሆኖ Aሳላፊ Eንዲሆኑ ተመድበው፣ የመጣውን Eንግዳ Eየተቀበሉ ከዳስ ሲያቀምጡና ሲያስተናግዱ፣ Aንዱ ጠጥቶ ሞቅ ያለው በሰፈሩ የታወቀ ልክስክስ፣ በሆነ ነግር ተላከፋቸውና ግርግር ፈጠረ። ሴቶች ወደሚሠሩበት ወጥ ቤትም ካላለፍኩ Eያለ፣ ተው Aይሆንም ሲሉት፣ ግልፍ ብሎ ዞር Aለና በቃሪያ ጥፊ ጆሮAቸውን Aጮላቸው። በዳሱም ሰዉ ሁሉም “O!’ ብሎ ደነገጠ።
Aባ ጃሌው ፈጽሞ ያልጠበቁት ነገር ነበር፣ ግን የቁጣ ቃል ሳይናገሩ፣ ፊታቸውን ሳያጠቁሩ፣ ድምፃቸውንም ሰበር ሳያደርጉ፣ ሰውየውን፤ “ና፣ ወንደሜ፣ ግድ የለህም፣ Aይዞህ፣ የማጫውትህ Aንድ ጉዳይ Aለኝ፣ ና Eማ!” Eያሉ Eጁን Aጥብቀው ይዘው ውጭ Aወጡትና Aጋፋሪዎቹን፤ “ስካሩ Eስኪበርድለት Eንዳይገባ!” ብለው ከዳስ ተመልሰው ገብተው፣ Aንዲትም Eንዳልሆነ ሰው የAሰላፊነታቸውን ተግባር በሚገባ ቀጠሉ።
Aባ ጃሌ ረጋ ያለው ባሕሪያቸው ከዚያ በፊት በሰፈሩ ቢታወቅም Eንኳ በይበልጥ Aንጸባርቆ ለሰዉ ሁሉ የታየው በዚያን ጊዜ ነው። ሰው ጠጋ Eያለ፣ “Aባ ጃሌው፣ Eንዴት Aስቻልዎት? Eጅግ የሚደንቁ ትEግስተኛ ሰው ነዎት!” ሲላቸው፣ “ይህንን ካልቻልኩማ ለAሰላፊነት የማልበቃ ሰው
“Aባ ጃሌው” ሊባሉ የቻሉት በሰፈሩ ሰው Aጠራር Eንጂ ትክክለኛው ስማቸውስ Aያሌው ነበር። ከሰፈሩ Aሮጊቶች Aንዷ፣ ፊዴል Eንኳን ያልቆጠሩት፣ Eማሆይ ወለተ-ጽዮን የሚባሉት Aንድ ቀን፤ “Aባ Aያሌው” ለማለት፤ “Aባ ጃሌው!” ብለው ሲጠሯቸው፣ ከዚያን ጊዜ ወዲያ ሁሉም ተቀብሎ፣ ስማቸውን ከAባ Aያሌው ወደ Aባ ጃሌው ለወጠው። በልጅነት የወጣላቸው ትክክለኛው ስማቸው ተረስቷል። ዛሬ ይኸው በሰፈሩ ሁሉ “Aባ ጃሌው” በሚል መጠሪያ ስም ብቻ ነው የሚታወቁት።
Aባ ጃሌው ያደጉት በባላገር ገበሬ ሆነው ቢሆንም፣ ልጆቼን ላስተምር ብለው ወደ Aውራጃው ከተማ ከተዘዋወሩ ብዙ ዓመታት Aልፏቸዋል። የEርሻው መሬታቸውንም ለባለ ሢሶ ገበሬ ሰጥተውት፣ በየዓመቱ በAህያ ጥቂት ዳውላ ገብስ፣ በቆሎና፣ ማሽላም Eየተጫነ ይመጣላቸዋል። ከዚህ ለቤታቸው የሚበቃቸውን Aስቀርተው፣ ‘ገበያ ደህና ውሏል’ ሲባል ከተማ ወርደው ለቸርቻሪ ነጋዴ ሸጠው ይገላገላሉ። ሌሎች ራሳቸው ከገበያ የሚቸረችሩ ሰዎች፤ “ለነጋዴ ከምትሰጥ ራስህ ብትቸረችረው የተሻለ ገቢ Eኮ ታገኛለህ…” ሲሏቸው፣ “ቸርቻሪውስ ምን ይብላ!” ነው የሚሉት። ዋናው ምክንያት ግን ከገበያ ቆመው ከAላፊ Aግዳሚው በዋጋ ውጣ-ውረድ የEንካ ስላንትያ ትንንቅ መያያዙን Aልፈለጉትም።
Aባ ጃሌው በኑሮAቸውም ሁሉ ረጋ ብሎ መመላለስን የሚወዱ ሰው ናቸው። Aንድ-Aንድ Aስቸጋሪ ሰው ሲያጋጥማቸው ገለል ይሉለታል፣ ወይም ከፊታቸው ገለል የሚያደርጉበትን መንገድ ይፈልጋሉ Eንጂ፣ መከራከር፣ መጨቃጨቅ፣ Eልኽ መያያዝ የሚባል ፍጹም Aይወዱም። ሊያገኙት የማይፈልጉትን ሰው ከሩቁ ሲያያዩት መንገዱን Aሳብረው ይሄዳሉ Eንጂ፣ ካልሆነ ሰው ጋር መላከፍና Aፍ መካፈትን Aይወዱም።
Aባ ጃሌውን Aሰተዋዩ AEምሯቸውና ትEግሥታቸው በሰፈሩ ሰው ሁሉ ዘንድ ታዋቂነትና ተወዳጅነትን Aትርፎላቸዋል። ስለዚህም ለሽምግልና፣ ለAማጭነት ሆነ የተጣሉትን ለማስታረቅ ሁሉም ሰው ይለምናቸዋል። ለሆነ ጉዳይ ምክር ፈላጊውም ሁሉ ከበራቸውና ከደጃፋቸው Aይጠፋም። Aባ ጃሌው በAውራጃው ከተማ Eንዲህ ቢከበሩም Eንኳን ተወልደው ባደጉበት በባላገሩ Aካበቢ ግን በወጣቶቹ ዘንድ ትዝታቸው መረሳቱ Aልቀረም። Eርግጥ ስማቸው Aልፎ-Aልፎ በAዛውንቱና በAሮጊቶቹ
Aንድ ቀን በመኸር ወራት ታድያ መሬቱን Eንዲያርስ የሰጡት የሢሶው ገበሬ ድንገት በማታ ከተፍ ብሎ ወደ ቤት መጣ። Aባ ጃሌም፤ “ምነው ደህናም Aይደለህ? Aሁን በመኸር ጊዜ፣ ሥራ በበዛበት ወራት ከከተማ ድረስ ምን ጉዳይ ሊያመጣህ ቻለ?” ቢሉት፤ “Aረ Eኔስ ደህና ነኝ!” ብሎ ያመጣውን ጉዳይ ሳይናገር Aደረ። በማግስቱ ግን በማለዳ ተነስቶ፣ Eንደ መርዶ ነጋሪ፤ “Aስቻለው የተባለ Aንድ ጥጋበኛ ጎረምሳ ከAዙሪት ወንዝ ዳር ያለውን መሬት Aጥር Aጥሮበት ሄዷል…” Eያለ፣ Eርምዎን ያውጡ በሚል ዓይነት Aነጋገር መርዶውን Aረዳቸው።
Aባ ጃሌው ልጆቻቸውን Aሳድገው፣ ሁሉም Aዲስ Aበባ ሄደው በተለያየ መስክ በሥራ ገበታ ላይ ሲገኙ፣ ከሁሉም ታናሹ ልጃቸው ኮሌጅ ልማር ብሎ፣ ወንድሞቹ ይረዱታል። በክረምት ወራት ግን ከAባቱ ቤት Eየመጣ ያሳልፋል፣ ስለዚህ “ነገሩስ ነገር ነው፣ ግን ሰይፍ Aያማዝዝም!” Eንዲሉ፣ መሬታቸውን ማንም ጥጋበኛ Aጥር ተክሎ በመቀማቱ ቅር ቢሰኙም Eንኳ ብዙም Aልተጨነቁም። ከልጆቻቸው ማንኛውም ቢሆን ከAገር ቤት ሄዶ በግብርና የሚሰማራ Aይኖርም፣ Eርሳቸውም ከከተማው ምቾት ወጥተው ዳግም ወደ ባላገር ኑሮ Aይመለሱም። ቢሆንስ ታድያ መሬቱ የAያት፣ የቅድመ-Aያት ርስት ነውና ለቅርብ ቤተ ዘመድ ይሰጣል Eንጂ ማንም ጥጋበኛ ጐረምሳ Eንዴት ይነጥቀዋል! ነገሩ የሚከነክን ነው።
“Eስቲ ደግ ነው፣ መክሬ የማደርገውን Aደርጋለሁ። Eስከዚያው ሂድ ሌሎቹን Eርሻዎች Eያረስክ ቆይ…” ብለው የሢሶውን ገበሬ በማሰናበት፣ ነገሩን ማሰላሰል ያዙ። Eንደ ድሮ ጉልበትና ብርታት ቢኖራቸው ኖሮ ነገሩን ቶሎ ያጣድፉት ነበር፣ ዛሬ ግን Eርጅና መጣና፣ ወደ ፍርድ ቤት መመላለሱን ጠልተው፣ ጉዳዩን ለደህና ነገረ-ፈጅ ሰጥተውት ተመለሱ።
ይህ በሆነ ወር Eንኳን ሳይሞላው፣ የሆነ ሰው ከባላገር ተልኬ የመጣሁ ነኝ Eያለ ዘው ብሎ ከቤት ገባና መልEክቱን ሲነግር፤ “Aባታችን፣ Aባ ጃሌ፣ ሰላምታ ይድረስዎት። ፍርድ ቤቱን ይተውት፣ Eኛ Eናስታርቅዎታለን። ለጊዮርጊስ Eለት ረፋድ ላይ፣ Eርሶዎንና Aጥር ተከለ የተባለውን፣ ልጅ Aስቻለውን ጠርተናችኋልና Eንዳይቀሩብን Aደራ። በቀጠሮ ቀን ከAዙሪት ወንዝ ዳርቻ ባሉት ግራሮች ስር Eንጠብቅዎታለን!” የሚል ቃል ነበር።
ላኩ። በተባለውም ቀን በቅሎ ተዘጋጅታ፣ ከቤት ልጅ Aንዱን Aስከትለው ተነሱ። በማለዳም Eንደ ሰንሰለት ከተያያዙት ተራሮች ጥግ-ጥጉን ይዘው ሲሰግሩ ካረፈዱ በኋላ ከAዙሪት ወንዝ ደረሱ፣ ከተባለው ቦታ Aካባቢ መቃረባቸው ነበር። ትንሽ Eንደ ተጓዙም በሩቁ ሦስት ግራሮች ከወንዙ ዳር ብቅ ብለው ታዩ። የቀጠሮው ቦታም ከዚያው ነበር።
ወራቱ በልግ ስለ ነበረ AዝርEቱና Eሸቱ በመንገዱ ግራና ቀኝ ሜዳውን Aልብሶታል። የዱር Aበባም ሽታው ከሩቁ Eውድ-Eውድ ይላል፣ ንብ፣ ተርብና ልዮ-ልዮ ወፎችም ውር-ውር ይሉ ነበር። Aባም ከበቅሎዋቸው ኋላ ያፈናጠጡትን ልጅ፤ “በል ውረድ ልጄ፣ Aሁንስ ደርሰናል፣ ምንም Aልቀረንም፣ Eኒያ ግራሮች ድረስ በEግርህ ተከተለኝ” ብለውት ወርዶ፣ በEግሩ ከኋላ-ኋላቸው መከተል ያዘ።
“Aባታችን፣ Aባ ጃሌ፣ ይቅርታ ያርጉልን Aደከምንዎት፣ ካሉበት ድረስ መምጣት የሚገባንስ Eኛው ነበርን፣ ግን ጉዳዩ ያለው ከዚህ ቦታ ሰለሆነ፣ Eርሰዎን ማድከም የግድ ሆኖብን ነው?” Eያሉ ይቅርታ ጠየቁ።
ሰዎቹም ሲመልሱ፤ “Aባታችን፣ Eኛ ደህና ነን፣ Aገሩም ሁሉ በEርስዎ ጾምና ጸሎት ሰላም ነው። በልጉም Eንደሚያዩት Aምሮበታል፣ Aሁን በቅርቡ ለዓጨዳና ለዓውድማ ይደርሳል። ዘንድሮ ጥጋብ ነው!” Aሉ።
የAገር ሽፍታ የተባሉት ሰዎች ይቅርና የብረት መሣሪያ Eና ጠመንጃ፣ Aንዲት ጩቤም የሌላቸ፣ ከያዙት ቀጭን ከዘራ ብጤ በEጃቸው Aንድም ነገር የሌላቸው ሰዎች ነበሩ። Eንዲህ Eያወሩና Eየተጫወቱ ከAንድ ሰዓት በላይ ካለፈ በኋላ፣ ከሁለቱ መሪ መስሎ የሚታየው፤ “Aቶ Aስቻለው የሚመጣ Aይመስልም፣ በቂ ጊዜ ጠበቅነው ግን Aልመጣም። Eርስዎን
Aባ ጃሌም፤ “ተባረኩ ልጆቼ፣ Eንደ Eናንተ የመሰለ Aውራ ከየሰፈሩ Eና ከየቦታው በሃገራችን Aይጥፋ። ሰውየው ካልመጣ’ማ ምን ይደረግ? በሉ በሰላም ዋሉ።” ብለው በመሰናበት ልጃቸውን Aስከትለው ወደ ቤታቸው መንገድ Aቀኑ። ከዚያ ትንሽ ራቅ Eንዳሉም በቅሎዋን Aቁመው ልጁን ከኋላ Aፈናጠጡና Eየሰገሩ ወደ Aውራጃው ከተማ ጉዟቸውን Aመሩ።
ይህ በሆነ ሳምንት Eንኳን ሳይሞላው፣ በAቶ Aስቻለው ላይ የደረሰው ጉድ ወሬው በከተማው ይነፍስ ያዘ። ‘ጠርተነው ሳይመጣ የቀረበትን ትEቢትና ንቀቱ Eንዲበርድለት…’ ብለው ሽፍቶቹ በሌሊት ከቤቱ ድረስ ሄደው፣ Eጅና Eግሩን ጠፍረው በማሰር፣ በሽመል ሙልጭ Aድርገው ገርፈው፣ ‘ሁለተኛ Aይለምደኝም!’ ብሎ Eየጮኸ፣ ተማጥኖና ተገዝቶ፣ ፍዳውን ሁሉ ቆጥሮ፣ Aፈር መሬት Aብልተው ለቀቁት ይባላል። ብዙ ሳይቆይም ዘመድ ወዳጆቹን Aለማምኖ ያቺ Aጥር ተነቅላ Eንድትነሳ Aስደረገ። በሰው Eንጂ Eርሱ’ማ ምንም ሊያደርግ Aይችልም ነበር፣ በግርፋት ቆስሎ የተገጣጠበው ጀርባው Eስኪድን ለረዥም ጊዜ የAልጋ ቁራኛ ሆነ Aሉ።
በጥጋቡ ያመጣው ጦስ ስለሆነ ከቅርብ ቤተሰቡ በቀር ማንም ያዘነለት Aልነበረም። የብዙዉ ሰው Aስተያየት፤ ‘በሃገሩ መሬትና ቦታ Aልጠፋ! ጥሻውን መንጥሮ፣ የሚለበደውን ለብዶ፣ የራሱ Eርሻ ማልማት ይገባው ነበር። በጥጋቡ የሽማግሌው፣ የAባ ጃሌው ንቀት ነው ያጋለጠው! የሰው መሬት ማን ንካ Aለው? ደፋር፣ ዓይነ ደረቅ፣ የEጁን Aገኘ፣ Eሰይ!’ ብቻ የሚል ነበር። Aቶ Aስቻለው ቀደም ብሎ የቅርብ ቤተ ሰብና ወዳጆቹን ቢያማክር ኖሮ ይህ መች ይመጣበት ነበር? ለሌላው መቀጣጫ ሆኗል።
Aባ ጃሌም ስለዚህ ጉዳይ ሲጠየቁ፣ “Eኔ ምን Aውቃለሁ? Eንደ Eኔ’ማ ፍርድ ቤት ይወስን ብዬ Aመልክቸ ነበር፣ ግን ይህ ጉዳይ በፍርድ ቤት ታይቶ፣ ምስክር ተቆጥሮ፣ ይግባኝ ተብሎ፣ ከላይ በዳኛ ተወስኖ፣ ለፍርድ Aሰፈጻሚ ደርሶ በተግባር ላይ Eስኪውል ድረስ ብዙ ዓመታት ይፈጃል። ያ ሁሉ Eሲኪሆን ታድያ ለጠበቃ፣ ለተላላኪ፣ ለመዝገብ ቤት ፋይል Aውጪ፣ ለዳኛ ጉቦ Eያሉ ስንት ወጪ Aስከትሎ ኪሳራ ላይ ይጥላል። መንግሥት ለሃገሩ ሁሉ የቆመ ስለሆነ ለስንቱ ይዳረሳል? Eስኪዳረስ ጊዜ ይፈጃል፣ የተበደለው ሰውም ብዙ ጥቃት ይደርስበታል። Eንዲህ የመሰለ Aውራ ሲኖር ግን፣ ማንም Aለሁ ባይ ባለጌ ጉልበቱን ተማምኖ ወንጀል
ይህ ከሆነ በኋላም Aባ ጃሌው ብዙ ሳይቆዩ በምስጢር በዚያ በሢሶ ገበሬ Eጅ መልEክት ልከው፣ መሬታቸውን ላስመለሱላቸው ሽፍቶች ከልብ ከመነጨ ምስጋና ጋር ማለፊያ የሆነ ሙክት Eንዲሰጥ Aደረጉ። ይኽም ከፍርድ ቤቱ ክፍያ ጋር ሲመዛዘን ቅንጣትም Aይሆንም። ምክንያቱም ለማመልከቻ ጸሐፊና ለፋይሉ ማስመዝገቢያ የወጣው ብቻ Eንኳን ቢደመር ከሙክቱ ዋጋ Eጥፍ ከፍ ብሎ ቢበልጥ Eንጂ Aያንስም።
Aባ ጃሌው ዛሬ ብዙውን ጊዜ ጋቢAቸውን ደረብ Aድረገው ከAልጋቸው ተጋድመው ነው የሚውሉት። ልጆቻቸው ከAዲስ Aበባ ሊጠይቋቸው ሲመጡ፤ “Aባባ፣ ምን ይዘንልህ Eንምጣ?” ሲሏቸው፣ “ልብስ!” ይላሉ። ልጆቻቸው የሚያመጡላቸውን ልብስ ግን ሲለብሱት ማንም ሰው Aይቶት Aያውቅም። የሰፈሩ ድሆች ብቅ Eያሉ፤ “Aባ ጃሌው! Eንዴት ሰነበቱ…” Eያሉ ሊጠይቋቸው ሲመጡ ልብሶቹን ከAጠገባቸው Eያነሱ፤ “Eንካ ያውልህ፣ ሸፍነህ፣ ደበቅ Aድርገኸው ሂድ!” ብለው መለገስ ነው።
የሰፈሩ ድኻ ሁሉ Eየመረቃቸው ለብሶ ይኖራል። Eንዲህ Eያሉ በሰላም ሲኖሩ ታድያ Aንድ ቀን በAውራጃው ከተማ ከታወቁት የማዘጋጃ ቤት ባለ ስልጣኖች Aቶ ስንዱ የተባለ ሰርግ ደግሶ፣ ልጁን ዳረ። Aባ ጃሌው ታድያ ከቤት ውለው፣ የሰርግ መሄጃ ዘመኑ Aልፏቸው፣ ስለ ድግሱ ሰፊ ዝግጅት በወሬ ይሰሙ ነበር። የዛሬን Aይበለውና በዚህች የAውራጃ ከተማ Aባ ጃሌ ከAማጭነት ጀምሮ Aስከ Aሰላፊነት ያልተካፈሉበት ሰርግ Eንደ ሰርግ የማይቆጠርበት ጊዜ ነበር። የማያልፍ የለም፣ ያም ሁሉ Aልፏል።
ሰርጉ በተደገሰበት ማግስት ታድያ Aንድ ጉድ ሰተት ብሎ ወደ ቤታቸው Aመራ። የተዳረችው የAቶ ስንዱ ልጅ ድንግል ሆና Aልቆየችም። ሙሽራው በዚህ ተናድዶና ተቆጥቶ ሙሺሪቱን ከጫጉላ ቤት Aባረራት። ቤተ-ሰብ ሁሉ ጉድ Eያለ ተሰብስቦ ሲያዝን፣ Aባት Eና Eናት ልጅቱን ለብቻዋ ከመኝታ ቤቷ Aስገብተው፣ በጥያቄ Eንዲህ ያደረገሽ ማን ነው Eያሉ Aውጣጧት። “የኔን ድንግል የወሰደው በቀለ ነው።” Aለች። Aቶ ስንዱም በቀለን Eገድላለሁ Eያለ መደንፋቱ በከተማው በይፋ ተወራ።
በቀለ የAባ ጃሌው የመጨረሻው ልጃቸው ነው። በEውነትም የኮሌጅ ተማሪ ሆኖ፣ በክረምት-ክረምት ከAዲስ Aበባ መጥቶ፣ ከAባቱ ጋር ጊዜ ሲያሳልፍ፣ ከAንዴም ሁለቴ ልጅቱን ይዟት ከቤት መምጣቱ Aባ ጃሌው ትዝ Aላቸው። ያ ነገር ታድያ ዛሬ ሦስት፣ ወይም ኣራት ዓመት ገደማ
ሆኖታል። Aሁን በቀለ ኮሌጅ ጨርሶ ከጅማ በቡና ቦርድ ሥራ ይዟል። ታድያ ምን ለማድረግ ይቻላል? Aባ ጃሌም በልባቸው፣ “ጐሽ የኔ ልጅ!” ቢሉም፣ ምን Eንደሚያደርጉ ማሰብና ማሰላሰል ያዙ። Aቶ ስንዱ በAጭር ጊዜ ውስጥ ወደ Eርሳቸው Aቅጣጫ Eንደሚገሰግስ ምንም Aልሳቱትም።
Aባ ጃሌው፤ ‘የልጄን ክብር ገሥሷል… በቀለን Eገድለዋለሁ’ Eያለና Eየደነፋ የሚመጣውን Aቶ ስንዱን Eንዴትና በምን ዓይነትስ ሁኔታ Eንደሚቀበሉት ጨነቃቸው። ምን ብለው Eንደሚመልሱለትና ምንስ Eንደሚሉት ማውጣትና ማውረድ ያዙ። ምን ቢሉት ይሻል ይሆን?
Aባ ጃሌው Aውርደውና Aሰላስለው መላ-ምት መቱ፣ Aንድ ብልሓትም ፈጠሩ። ከቤት ልጆች Aንዱን ጠርተው፤ “ልጄ Eስኪ ወረቀትና ብEር ይዘህልኝ ና። Aንድ የምትጽፍልኝ ደብዳቤ፣ የለም፣ ሁለት ደብዳቤዎች ናቸው። ቶሎ በል!” ብለው ጠሩት። ሁለቱን ደብዳቤ Eንደ ጻፈላቸውም በቶሎ Aንዱን ደብዳቤ ወደ ልጃቸው፣ በፖስታ ቤት ወደ ጅማ ላኩለት። ደብዳቤው ይዘቱ፤ “ልጄ፣ በቀለ! ለAንድ Aስቸኳይ ጉዳይ ስለምፈልግህ ሳትውል፣ ሳታድር፣ ዛሬውኑ ስልክ ደውልልኝ…” የሚል ነበር።
ሁለተኛውን ደብዳቤ ግን በትራሳቸው ከተደረደሩት የድሮ ደብዳቤዎች Aንዱን ፓስታ ከፍተው በውስጡ ከተቱና ጋቢAቸውን ደራርበው ገደም Aሉ። ገደም Eንዳሉ ብዙም Aልቆየ፣ “የፈሩት ይደርሳል… ” Eንዲባል፣ Aቶ ስንዱ ወድያው ከቤታቸው Eየደነፋና Eየጮኸ ከተፍ Aለ።
Aቶ ስንዱ ጤና ይስጥልኝ ብሎ ገብቶ፤ “ተቀመጥ!” ሲሉት፣ ሳይቀመጥ፣ በቁጣ ብው Aለና፣ “Aባ ጃሌው፣ ዛሬ የመጣሁበት ጉዳይ ልጅዎ በቀለ ልጄን Aስካለችን ደፍሮብኝ፣ Aዋርዶኛል። የመጣሁበት ምክንያት ካሳ ለመጠየቅ Eንዳይመስልዎት። Eኔ ሌላ ካሳ Aልፈልግም፣ በቀለን በEጄ ልገድለው ነው የመጣሁት። የት ነው ያለው? ይንገሩኝ!” Aላቸው።
Aባ ጃሌም፤ “ይካሱኝ ብትልስ ምኔን ነው የምክስህ? በል ሂድ ግደለዋ! Eኔ ምን ላድርግ? የዛሬ ልጆች ወላጅ የሚመክራቸውን መች ይሰሙና! Aንተስ ወልደህ Aይተኸው የለ? ምን Aድርግ ነው የምትለኝ?” Aሉት።
Aባ ጃሌም ደብዳቤውን ከጻፈው ልጅ ሌላውን የቤት ለጅ ጠርተው፣ ከትራስጌ ቀደም ብለው ያስቀመጡትን ደብዳቤ Aወጡና፤ “ባለፈው ሰሞን በፖስታ የመጣልኝ ነው፣ Eስኪ ልጄ Aንብብልኝ…” Eያሉ ሰጡት።
ልጁም፤ “Aባባ፣ ለጤናዎ Eንደምን Aሉ…” ወዘተ፣ ብሎ ስላምታውን ካቀረበ በኋላ፣ ስለ ራሱ ጤንነት፣ ቀጥሎም የሥራ Eድገት Aግኝቶ ወደ ሓረር መዘዋወሩን የሚገልጽ ዝርዝርና በቅርቡም ወደ Aውራጃው ከተማ መጥቶ Eንደሚሰናበታቸው የሚገልጽ ወሬ Aበሰረ። ይኸ ሁሉ Aባ ጃሌ Aስቀድመው ያውጠነጠኑትና የጠመጠሙት ሲሆን፣ በቀለ Aባቱን ሊያይ ይመጣል ብሎ Aቶ ስንዱ ከዚሁ ተቀምጦ Eንዲጠብቅና፣ Eሱን ለማደን ወደ ጅማ Eንዳይሄድ ያዘጋጁት የተንኮል ደብዳቤ ነበር።
Aቶ ስንዱ ይኸንን ሲሰማ፤ “መቸ ነው ደብዳቤው የተጻፈ ብሎ ጠየቀ። Aባ ጃሌም Aስቀድመው ባውጠነጠኑት የደብዳቤው Eለት የዛሬ ሦስት ሳምንት Aድርገውታል። Aቶ ስንዱ፤ “ነገውኑ ወደ ሓረር Eገሰግሳለሁ!” Eያለ ደጋግሞ ደነፋ። ቀጥሎም፤ “ካልገደልኹት ይኽን ሱሪየን ግልብጨ ነው የምለብሰው። ልጄን ደፍሯት Eንዲሁ በከንቱ Aይቀርም!” Aለ።
Aባ ጃሌም፤ “Eኔ ምንም የምልህ የለኝም። Eንዳልከው ሂድና ግደለው። Eውነትህን ነው፤ Eኔም ሴት ልጄን ማንም ሰው ቢደፍርብኝ ያው ነው። Aልምርም። ሂድ ግደለው!” Aሉት።
Aቶ ስንዱ ይህ ፈጽሞ ያልጠበቀው መልስ ሆኖበት ግራ ገባውና ምን Eንደሚላቸው ጠፋው። Aንደበቱ ሁሉ ተሳሰረ። ነገሩን ሲጀምር ‘ልጄን Eንዳትነካ!’ የሚሉት መስሎት ነበር፣ ‘ሂድና ግደለው…’ የሚል መልስ ሲሰማ ግን የቁጣ መንፈሱ በረድ Eያለ መምጣቱ ከፊቱ በግልጽ ይታይ ነበር። ያም ቢሆን Eንዳመጣጡ Eየፎከረና Eየደነፋ ወጣ።
ወጣ Eንዳለ ግን Aባ ጃሌው የቤት ልጆቻቸውን፤ “Eስኪ ልጄን መግደል ቀርቶ የፊቱን ዝንብ Eሽ ሲል Aያለሁ! ወይ ጉድ! የዛሬ ሴቶች ወንድ ሲያዩ የሚሆኑትን Eያጡ፣ ሲያቅበጠበጣቸው፣ Eራሷ ለምናውስ ቢሆን ማን ያውቃል? Aስገድዶኝ ነው ልትል ይሆን? ታድያ’ማ ከቤቱ ድረስ ምን ያመላለሳት ነበር? ደግ Aደረገ! የወንድ ልጅ ‘ሰረቀ፣ ዋሸ’ ተብሎ Aይወራበት Eንጂ፣ ይኽ’ማ የጀግና ሥራ ነው የሠራው፣ ጐሽ!” Aሉ።
Aቶ ስንዱ Eንደፎከረው በማግስቱ ማለዳ ገስግሶ፣ በAውቶቡስ ተሳፍሮ ሓረር መሄዱን ሰሙ። Aባ ጃሌ የጻፉት ሁለተኛው ደብዳቤም ከጥቂት ቀናት በኋላ ደርሶ፣ ልጃቸው በቀለ ከጅማ በጎረቤት ስልክ ደወለላቸው። Aባ ጃሌውም በከተማው የሆነውን ሁሉ ዘርዝረው በማስረዳት፣ “ልጄ! ተጠንቀቅ፣ ለጥቂት ቀናት ነገሩ Eስኪበርድ ድረስ ከወንድሞችህ ዘንድ፣ Aዲስ Aበባ ሂድና ተደብቀህ ቆይ… ነገሩ ሲበርድ Eኛው Eንነግርሃለን።” ብለው መክረው Aስጠነቀቁት።
Aቶ ስንዱ ሓረር ለሳምንት ያህል ተንከራትቶ፣ በቀለን ቢያጠያይቅ ሳያገኘው ቀረ። ምናልባት ገና ከጅማ Aልተዘዋወረ ይሆናል በማለት ወደ ጅማ ሄደ። ከዚያም Aጠያይቆ በቀለን በሥራ የሚያውቁት ሰዎች Aገኘ፣ ግን በጅማ ከተማ ለጥቂት ቀናት Aለመታየቱን Eንጂ ወዴት Eንደ ሄደ ለማወቅ Aልቻለም። ተስፋ ቆርጦ በሁለተኛው ሳምንት ከቤቱ ተመለሰ። የከተማው የማዘጋጃ ቤት ቋሚ ሠራተኛ በመሆኑ፣ በልጁ ሰርግ ሰሞን በወሰደው Eረፍት ላይ ተጨምሮ የዓመት Eረፍቱ ቀናቶች ሊያልቁበት ሆነና፣ ሳይወድ ከሥራው ገበታ Eንዲመለስ ተገደደ።
ከAቶ ስንዱ ዘንድ የተላኩት ሽማግሎች ከቤቱ ገብተው፤ “Aባ ጃሌው ራሳቸው መጥተው፣ በጉልበታቸው ከመሬት ተንበርክከው ይቅርታ ቢጠይቁህ በወደዱ ነበር። ግን Eንዳየኻቸው Aርጅተው የAልጋ ቁራኛ ሆነዋል። ‘ሰው ቂም ይዞብኝ Eንዳልሞት’ Eያሉ በጣም ተጨንቀው ነው የላኩን። ታድያ ቂምህን Aውርጃለሁ በላቸው!” Aሉት።
Eነርሱም ቀጥለው፤ “Eስኪ ከዛሬ ልጆች ማን ነው የAባት፣ የEናት ምክር የሚሰማ? ምን ያድርጉ ብለሃቸው ነው? Eሳቸውም Eንደሆኑ ከAፋቸው የሰማኸው Aይደለም Eንዴ? የልጃቸውን ጥፋት ተቀብለው፣ ‘ሂድ ግደል!’ Aሉ Eንጂ፣ ልጄ ነው ብለው ጥፋቱን ለመሸፈን Aልሞከሩ፣ Aላንገራገሩ! በል Eንግዲያው Aሁን Eንዳልካት ከAባ ጃሌው ጋር ቂም ከሌለህ፣ Aሁኑ ሄደህ፤ ‘Aኔ በEርሰዎ ላይ ቂም የለኝምና፣ ‘ይቅር!’ ብያለሁ’ በላቸው Eና በሰላም ይሙቱ። ይቅር ለEግዚሄር ነው!” Eያሉ ለመኑት፣ ተማጠኑት።
Aቶ ስንዱ የተላኩትን ሦስት ሽማግሌዎች፣ የገፋ Eድሜያቸው፣ የሸበተው ጺማቸው፣ የተመለጡ ራሶቻቸውን፣ ከደረቡት ነጭ ጋቢ ጋር፣ ድንቅና Eጹብ ግርማ ሞገስ Aልብሷቸው ሲያይ፣ ከቤተክርስትያን ያለውን የሦስቱ ሥላሴን ምስል ያየ ሆኖ ተሰማው፣ Eንዴት ብሎ Eምቢ ይበል? ወዲህ፣ ወድያ Aያለ፣ የባጥ የቆጡን Eያወጣና Eያወረደ ዘላበደ፣ ለጥቂት ጊዜም Aቅማማ። Eነርሱስ መች ዋዛ፤ “Eሺ Eስክትለን ከተቀመጥንበት Aንነሳም፣ ከቤትህም Aንወጣም!” ብለው ወጥረው ያዙት፣ መፈናፈኛም Aሳጡት።
“በል Eንግዴህ ዛሬ፣ ነገ ሳትል፣ ፈጥነህ ሄደህ ጠይቃቸው፣ የሽማግሌ ነገር Aይታወቅም፣ ብዙ ቀን የቀራቸውም Aይመስሉም። ንስሓ ገብተው፣ ነፍሳቸውን Aዘጋጅተው፣ ስጋ-ወደሙ Eንዳይቀበሉ፣ Aንተ የያዝክባቸው ቂም በልባቸው ገብቶ፣ Eስካሁን የጋረዳቸው Eሱ ብቻ ነው!” Aሉት።
የAባ ጃሌው Aሰተዋይ ጥበብና ዘዴ Eንዲያ ቦግ ብሎ ሊነድድ Eና Aገር ሊያቀጣጥል ተነስቶ የነበረውን Eሳት Aበረደው። Aቶ ስንዱም በገባው ቃል መሰረት ከጥቂት ቀናት በኋላ ከAባ ጃሌው ቤት ሄዶ ቂሙን ማውረዱ ሊገልጽ ሲገባ፣ Eሳቸውም በቀረችው ጉልበታቸው፤
“Eኔ Eርስዎን መች ተቀየምሁ? Aረ ይተውኝ Aባቴ፣ ደግሞስ ምን ቂምና ይቅር የሚባል ነገር ኖሮ ነው?” ብሎ ሲላቸው፣ ሁለቱም ተቃቅፈው፣ ተላቅሰው፣ ‘ይቅር! ይቅር ለግዚሄር!’ ተባብለው ተሳሳሙ።
ወድያውም ቡናው ተፈልቶ፣ የማሽላ ቆሎ ፍንድሻ ተፈንድቶ፣ Aብረው Eያወሩና Eየተጫወቱ Eኽል ውሃ ብለው ታረቁ። ከዚያ ቀን ጀምሮ፤ ‘Aሁኑኑ Eገድለዋለሁ! በቀለን ካለበት ውለዱ፣ የታለ?’ Eያለ ሲፎክር የነበረው Aቶ ስንዱም ቂሙና ቁጣውን Eርግፍ Aድርጎ ረሳው።
በሁለቱም ቤት መካከል ሰላም ወረደ። መታረቃቸውም በሰፈሩ ሁሉ በይፋ ታወቀ። ከዚያማ ወድያ Aቶ ስንዱ ዋና ቤተኛና ዘመድ ሆኖ Aባ ጃሌውን ዘወትር Eየተመላለሰ ይጠይቃቸው ነበር። Eንግዴህ Aባ ጀሌው
በቀለ ሊጠይቃቸው ሲመጣ Aንዲት ጊደር ወይ መሲና ብጤ Aስይዘው ከAቶ ስንዱ ቤት ሄዶ ይቅርታ Eንዲጠይቅ ይልኩታል። ከዚያም ወድያ የቂሙ ጉዳይ Aበቃ፣ ተከተተ ማለት ነው። ለጥፋት ታጥቆ የመሚጣውን ጠላት ተቀብሎ ወዳጅ ማድረግ ረቂቅ ጥበብና ዘዴ የሚጠይቅ ነው።
በተፈጥሮ Eጅግ ከሚደንቁ ረቂቅ ነገሮች Aንዱ፤ ዘወትር Aካላታችንን ለመጉዳትና ለማጥቃት፣ ከሆነላቸውም ለማጥፋት የሚችሉ ብዙ ዓይነት ጠንቀ-ኅዋሳት ወደ ውስጣችን ይገባሉ። ሰውነታችንም ሁሌ ሲዋጋቸው ይኖራል። የሚጎዱትንና የማይጠቅሙትን ጠንቀ-ኅዋሳት በብዙ ዘዴዎች Aንጥሮና Aበጥሮ Eየለየ በብጉር፣ በላብ፣ በሽንትና በEዳሪ መልክ ውጭ Aውጥቶ ሲጥል፣ Aንዳንዶቹን ግን በልዩ ዘዴ Aባብሎ በመያዝ በተለያዩ ብልቶች ውስጥ በማስቀመጥ በብዙ Aገልግሎት ላይ ያውላቸዋል።
በጨጓራችንና በሌላውም መላው የሰውነታችን ክፍሎች ከሚኖሩት ብዙ ዓይነት ጠንቀ-ኅዋሳት ጋር፣ በሰውነታችንና በኅዋሳቱ መካከል ግሩምና ረቂቅ የሆነ ስምምነትና መግባባት በመፈጠሩ፣ ካለ Eነርሱ ልንኖር ቀርቶ፣ ለደቂቃም ቆመን ልንሄድና ልንተነፍስም Aንችልም። ጠንቀ-ኅዋሳቱ ለEኛ የሚጠቅሙ ልዩ-ልዩ ተግባሮችን Eየሠሩ ሲያገለግሉን፣ Eኛም የምግብ ምንጭ፣ መኖሪያ፣ መጠጊያና ከለላም ሆነናቸው በስምምነት Eንኖራለን።
ለመጉዳት የሚመጣውን ጠላት Aባብሎና Aግባብቶ የልብ ወዳጅ ማድረግ ጥልቅ Aስተዋይነትና ዘዴ ሲጠይቅ፣ በዓለም ላይ ከዚያ የበለጠ ጥበብ Aለ ብሎ ለማለት ያዳግታል። ይህን ጥበብ የዓለም መሪዎች በሥራ ላይ ቢያውሉት ኖሮ ምድር ገነት በሆነች ነበር።
Aባ ጃሌው ፊዴል ያልቆጠሩ መሃይም ናቸው፣ ግን ተፈጥሮ ባደላቸው ብሩህና Aስተዋይ AEምሮ ይህንን ጥልቅ የተፈጥሮ ጥብበ ደርሰውበታል። በሕይወታቸው ዘመንም ዘዴውን ደጋግመው በሥራ ላይ Aውለውታል።
*የAባ ጃሌው ታሪክ በEውነተኛ ሰው ሕይወት የተመሰረተ Eንጂ ልብ-ወለድ Aይደለም። የታሪኩ ኮከብ የሆኑትም ሰው ከመቶ ዓመት በላይ ኖረው ከጥቂት ዓመታት በፊት ከዚህ ዓለም በሰላም Aልፈዋል።
የአማራ ክልል የፀጥታ ሁኔታ “አስተማማኝ ደረጃ ላይ ነው” ሲሉ የክልሉ ፖሊስ ኮሚሽነር አበረ አዳሙ በተለይ ከአሜሪካ ድምፅ ጋር ባደረጉት ቃለ-ምልልስ ተናግረዋል።
ፕረዚደንት ዢፒንግ፣ ትማሊ ሓሙስ 23 ሕዳር ኣብ ቤጂንግ ኣብ ዝርከብ ቤተ መንግስቲ ንፕረዚደንት ጉለ ተቐቢሉ ኣብ ዘዘራረበሉ፣ ጅቡቲ ፖለቲካዊ ርግኣት ዘለዋ ሃገር ኣብ ርእሲ ምዃና፣ ኣብ ስትራቴጅያዊ ዞባ’ውን ስለእትርከብ፣ ቻይና ኣብታ ሃገር ወትሃደራዊ መዓስከር ምኽፋታ ከምዘሐጎሶ ገሊጹ።
ፕረዚደንት ጉለ ብወገኑ፣ ጅቡቲ ምስታ ዓርሞሽሽ ዝኾነት ሪፖብሊክ ቻይና ዝምድንኣ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናዓበየ ይመጽእ ከምዘሎ ብምርግጋጽ፣ እዚ ድማ ሳላ’ቲ ንረብሓ ክልትኤን ሃገራት ኣብ ዘገድሱ ጉዳያት ዝገብርኦ ዘለዋ ስምምዓት ምዃና ኣስሚርሉ።
በትግራይ ካለፉት ሁለት ሳምንታት ወዲህ ፀረ-ህወሓት ተቃውሞዎች ሲሰሙ ነበር።ባሳለፍነው ሳምንትመጀመርያ ላይ ግን የተቃውሞ እንቅስቃሴው በነጋዴዎች በኩል ተጀመረ።ትግራይ የአንድ የህወሓት ፊውዳል ስርዓት ሰለባ ሆናለች ያሉት ነጋዴዎች፣የፖለቲካ ስልጣን ከቀበሌ እስከ ርዕሰ መስተዳድሩ ድረስ በአንድ ቤተሰብ ስር ወድቃለች ብለዋል።ፖለቲካው ብቻ ሳይሆን የምጣኔ ሃብቱም እንዲሁ በአንድ የአቦይ ስብሐት ቤተሰብ ስር መውደቁን ነጋዴዎቹ አምርረው አስታውቀዋል።ለእዚህም በማስረጃነት ነጋዴዎቹ ያነሱት የመሶበ ሲቢንቶ ምርትን እንደማሳያነት ያወሳሉ።በመሶበ ስቢንቶ ፋብሪካ ከስራ አስኪያጅ እስከ ዘበኛ የአቦይ ስብሐት ዘመዶች መሆናቸው ሳያንስ ህዝቡ በቀነሰ ዋጋ ከቀረው የኢትዮያ ክፍል ማለትም ከዳንጎቴ፣ ሓበሻ፣ ሙገር ስቢንቶ ፋብሪካዎች የሚመረተው ምርት እንዳይገበይ የተደረገው በእዚሁ የቤተሰብ ትስስር ያለበት የህወሓት አሰራር መሆኑን ነጋዴዎቹ ተቃወሙ።በመቀጠልም ትግራይን ከአንድ አምባገነን ቡድን አገዛዝ ነፃ እንናድርጋት የሚለው እንቅስቃሴ ተጀመረ።
የተቃውሞ እንቅስቃሴው ቀደም ብሎ በዋናነት የተነሳበት ህወሓት የትግል መነሻዋ እንደሆነ ብዙ ጊዜ የምትኩራራበት የማይሓንሰ ደደቢት ላይ ነው።በእዚህ ቦታ ያለው ተቃውሞ ከሰላማዊ ሰልፍ ባለፈ የመንገድ የመዝጋት እንቅስቃሴ ሁሉ ያጠቃለለ ነበር። በትግራይ ሰሞኑን የነበሩት ፀረ-ህወሓት የተቃውሞ እንቅስቃሴዎች አድገው በአሁኑ ጊዜ ወደአጠቃላይ የተደራጀ የተቃውሞ እንቅስቃሴ እየተቀየረ እንደሆነ ነው የተሰማው።
በሌላ በኩል ይሄው የትግራይ ፀረ ህወሓቱ ትግል ሕዝባዊ መሰረት ከመያዙ በላይ የራሱን አመራር እንዳደራጀ ነው የሚሰማው።በእዚህም መሰረት እንቅስቃሴው ''ፈንቅል'' የሚል ስያሜ እንደተሰጠው እና ህውሃትን መፈንቀል ዋነኛ ግቡ እንደሆነ ተሰምቷል።በመሆኑም በሽሬ እንዳስላሴ እና በዋጀራት እስከ ዛሬ ድረስ ተቃውሞው የቀጠለ ሲሆን የህዝቡ ጥያቄ ከመሰረተ ልማት ወደ ፖለቲካዊ ጥያቄዎች እያደገ እና የአስተዳደር መዋቅሮች ላይ ሁሉ ላይ ጥያቄዎች መነሳታቸው ተሰምቷል።
''እኛ በውሃ ጥም እያለቅን እነርሱ ውስኪ መሯቸዋል፣ወንድሞቻችን ዛሬም በደደቢት በረሃ እና ሌሎች ቦታዎች በህወሓት ታስረው እየተሰቃዩብን ነው አሁን ግን ይበቃናል!'' ያሉት የሽሬ እንዳስላሴ ነዋሪ ነበሩ።ከእዚህ በፊት ለዓመታት በስማችን ነገዱ ከአሁን በኃላ ግን እንዲነገድብን አንፈቅድም ያሉት ሌላው የሽሬ እንዳስላሴ ነዋሪ፣በቅርቡ ትምህርት ቤት እንዲሰራ በቀዳማዊት እመቤት ዝናሽ ታያቸው መሰረት ድንጋይ ተጥሎ እና ገንዘቡ ለክልሉ ገንዘብ እና ኢኮኖሚ ትብብር ቢሮ ገቢ ተደርጎ የውሃ ሽታ መሆኑን ለአብነት ያነሳሉ።ፋና ብሮድካስቲንግም የቀዳማዊ እመቤት ፅህፈት ቤት ገንዘቡን ለክልሉ ገንዘብ እአ ኢኮኖሚ ትብብር ቢሮ ገቢ መደረጉን እንዳረጋገጠለት ዛሬ ማምሻውን ገልጧል።በሌላ በኩል የተቃውሞውን እንቅስቃሴ አስመልክቶ ፋና ከትግራይ ተቃዋሚ ወጣቶች የደረሰው መረጃ አስመልክቶ እንደዘገበው የክልሉ መንግስት ነዋሪዎቹ ለሚያነሷቸው ረጅም ዓመታት ለፈጁ ጥያቄዎች ምላሽ የማይሰጣቸው ከሆነ የፌዴራል መንግስት ኢትዮጵያዊ ዜጋ እንደመሆናችን ለጥያቄዎቻችን ምላሽ ያሰጥልን ሲሉም ሃሳባቸውን ገልጸዋል።
ህወሓት በትግራይ ሕዝብ ላይ ለሰራችው ግፍ ማስፈራርያ የምትጠቀመው የኤርትራ መንግስት ሊወረን ነው የሚል ነበር።ሆኖም ኢትዮጵያ እና ኤርትራ ግንኙነታቸውን ስያሻሽሉ ሌላው ብሔር ትግራይ ላይ ሊዘምት ነው የሚል ሰፊ ፕሮፓጋንዳ በመንዛት ሕዝቡን ለማደናበር ሙከራ አደረገች።በእዚህም ሳብያ ከአንዳንድ ቦታዎች ትግርኛ ተናጋሪዎች ለቀው እንዲወጡ የሚል ትዕዛዝ ሳይቀር አሰራጨች። ሆኖም የህወሓት ወሬ ሐሰት መሆኑ ሲጋለጥ የበለጠ ማጣፍያው አጠራት።አሁን ሕዝቡ ለራሱ ቀዳሚ አደጋ ህወሓት መሆኗን ከምንግዜውም በላይ ተገነዘበ።እነሆ ፈንቅል የተሰኘው ሕዝባዊ አመፅ በይፋ ተጀመረ።
በነገው እለት ላስቬጋስ ውስጥ በሚገኘው የኤምጂኤም ግራንድ ጋርደን አዳራሽ የ2012 የቢልቦርድ የሙዚቃ አዋርድ ሲካሄድ የዓመቱ አርቲስት ለመባል በአዴሌ፤ሪሃና፤ ብሪትኒ ስፒርስና ክሪስ ብራውን መካከል ከባድ ፉክክር እንደሚኖር ይጠበቃል፡፡ በምሽቱ ክሪስ ብራውን ታላቅ የሙዚቃ ድግስ እንደሚኖረው የጠቆመው የቢልቦርድ ዘገባ፤ የዓመቱ ምርጥ ወንድ አርቲስትን ጨምሮ በአራት የተለያዩ ዘርፎች መታጨቱንና ዘንድሮ ለመጀመርያ ጊዜ የግራሚ ሽልማትን “ፌም” በተባለ አልበሙ እንዳሸነፈ አስታውሷል፡፡ በኤቢሲ ቻናል የቀጥታ ስርጭት በሚኖረው የቢልቦርድ አዋርድ ላይ ጀስቲን ቢበር፤ ኬሪ አንደርውድና ኤልኤምኤፍኤኦ ስራዎቻቸውን የሚያቀርቡ ተጋባዦች ይሆናሉ ተብሏል፡፡ በ2012 ለገበያ ከቀረቡ አልበሞች ውስጥ 90 ሚሊዮን ቅጂዎች መሸጣቸውን ያመለከተው ሚውዚክዊክ፤ ከኢንተርኔት በመጫን የሚገዙ ነጠላ ዜማዎች ገበያ መድራቱን አመልክቷል - 416.6 ሚሊዮን ነጠላ አልበሞች መሸጣቸውን በመጥቀስ፡፡
በነገው የቢልቦርድ ሚዩዚክ አዋርድ ለሁለተኛ ጊዜ “አይኮን አዋርድ” ተብሎ የሚሰጠውን የክብር ሽልማት ስቲቪ ወንደር እንደሚሸለምም ታውቋል፡፡ በ2012 የቢልቦርድ ሙዚቃ አዋርድ ላይ በፍፃሜ ተፋላሚነት በብዙ ዘርፎች በመታጨት “የአመቱ ምርጥ አርቲስት” እና “የዓመቱ ምርጥ ሴት አርቲስት”ን ጨምሮ በ18 ዘርፎች የታጨችው እንግሊዛዊቷ አዴሌ እና በ17 የሽልማት ዘርፎች የታጨው የኤሌክትሮ ፖፕ ሙዚቃ ቡድን ኤልኤምኤፍኤኦ ይመራሉ፡፡ ባለፈው ዓመት በከፍተኛ ዘርፎች ታጭታ ግንባር ቀደም የነበረችው ሪሃና በ13 የሽልማት ዘርፎች ስትከተል፤ ሌዲ ጋጋ እና ሊል ዋይኔ በእኩል 10 የሽልማት ዘርፎች እጩ ሆነው ቀርበዋል፡፡ የዓመቱ ምርጥ ሴት አርቲስት በሚለው የውድድር ዘርፍ ፉክክሩ በአዴሌና ሪሃና መካከል ሲሆን በዓመቱ ምርጥ አዲስ አርቲስት ደግሞ ኬቲ ፔሪና ዊዝ ካሊፋ ይፎካከራሉ ተብሏል፡፡ አርቲስቶቹ በዓመቱ ምርጥ አርቲስት ሽልማት ከፍተኛ ፉክክር ላይ እንደሆኑ ተገልጿል፡፡ አምና የዓመቱ ምርጥ አርቲስት ተብሎ ከፍተኛውን ሽልማት የወሰደው ራፕሩ ኤሚነም ነበር፡፡
ከ19 ዓመት በላይ በጥብብ ወስጥ ቆይታለች፡፡ ስራዎቿ በየቤታችን ቢደርሱም እስካሁን ድረስ ግን ብዙዎቻችን አናውቃትም፡፡ ከሃያ በላይ የቴሌቭዥን እና የሬዲዮ ድራማዎችን ፅፋለች፡፡ ‘ዝነኞቹ’ እና ‘ከሰላምታ ጋር’ የተሰኙ ሁለት የመድርክ ቲያትሮችን ለህዝብ አድርሳለች፡፡ በተለይ ከሰላምታ ጋር በተለያዩ አገራት ከአማረኛ ቕንቕ ወጪ በሰርቢያ፣ ጀርመንኛ መጀመሪያ በተፃፈበት እንግሊዘኛ 'Deseperate to fight' ተብሎ ተተርጉሞ በብሩንዲ፣ ኬንያ፣ ኡጋንዳ፣ ስዊድን እና ኒውዮርክ ታይቷል፡፡ በኒዎርክ ድራማ ት/ቤት ውስጥም የምስራቅ አፍሪካ ሴት ፀሃፍት ስራዎች ውስጥ ተካቶ ለማስተማሪያነት እያገለገለ ይገኛል፡፡
በአሁን ሰዓት በከፍተኛ ጉጉት የሚታየው ‘ደርሶ መልስ’ የቴሌቪዥን ድራማም ፀሃፊም ናት፡፡ የዛሬ የጥበብ ታዛ እንግዳች ጸሃፊ ተውኔት መዓዛ ወርቁ ናት፡፡ ከኤደን ገረመው ጋር ተከታዩን ቆይታ አድርጋለች፡፡
HVC ካፒታተር-10 ኪቮ ከፍተኛ የቮልት ሴራሚክ ካፒተር ፣ - HVC ካፒታተር-ከፍተኛ የቮልት ሴራሚክ ካፒታሪ b በር በርብብ ካፒተር 丨 ከፍተኛ ቮልቴጅ ባለብዙ ንብርብር ቺፕ ካፒተር
ትናንትና… የገጠር ቀበሌ ውስጥ የሚኖሩ ነፍሰ ጡር እናቶች የቅድመ ወሊድ እንክብካቤ ተጠቃሚ እንዲሆኑ፣ ስለ መውለጃ ሁኔታቸው እንዲያቅዱና፣ ጤና ጣቢያ ሄደው እንዲወልዱ ለመጀንጀን፤ ….እንዲሁም፥ ከወሊድ ጋር ለተያያዙ ችግሮች ብቻ፥ በደግ ድርጅት የተመቻቸላቸውን ነፃ የአምቡላንስ አገልግሎት ተጠቃሚ እንዲሆኑ ለመወስወስ የሚደረግ የነፍሰ ጡር እናቶች ኮንፈረንስ ላይ፥ የአካባቢው ነዋሪዎች እንዲሳተፉ ቤት ለቤትና ገበያ መሀል ቅስቀሳ እየተደረገ ነበር።
“ቆዪ፥ ለምን ትሄጃለሽ? አትሳተፊም እንዴ? በኋላ ችግር እንዳይፈጠር ለማገዝ ነው። እናትም ልጅም ጤና እንዲሆኑ ይረዳል…” ምናምን ምናምን ብላ፥ በትህትና አግባባቻት፤
“አላገባሁም።” እንደመቆዘም ብላ፥… “የቤተሰብ ኃላፊ ነኝ። ደካማ እናቴንና ታናናሾቼን እረዳለሁ ብዬ፥ እድሜው ሳላስበው ሄደ። መልክም ጠፋ። …መስራት ለምደሽም ስራ ፈትቶ መቀመጥ እሺ አይልም። ይኸው የቤቱን ስራ ስንጨርስ ሰፈሩን እናስተካክላለን… ደግሞ ኑሮም እሳት ነው። እኔም ስራ አበዛሁና ረሳሁት መሰለኝ…”
“ተስፋ በፈጣሪ ነው ባክሽ! አዬ… ልቡስ ነበረኝ። ግን ልብ ማን ያያል? እንጂማ ለቤቴ ልባም ነበርኩኝ። ግን ሰዉ የሰለጠነ መስሎት ብልጭልጭ ካየ ተከትሎ ገደል ይገባል። …ኧረ ሥራ ፈት አልወድም እንጂ ባልስ ሞልቷል።” አለች እርስ በርሷ፤ ፊቷ ሳይዳምን…
አስተባባሪዋ እንደመደንገጥ ብላ፥… “ታዲያ እኮ ያንቺ ዓይነት ሰው ግንዛቤው ሲሰፋ ሌላውንም ይረዳል። ስለዚህ ነይና ተምረሽ ሌላውንም ታስተምሪያለሽ። እንዳንቺ ዓይነት ጎበዝ ሰው ሲያውቅ ሌላውንም ይለውጣል።”
ጣፍጦ በሚያስፈግገው የጉራጊኛ አክሰንቷ… “እሱስ ልክ ነሽ። የራሴን ሳይ ጎረቤቴን ተውኩት አይደል? ኦኦ… ይቅርታ አርጊልኝ። ልጅ ቢኖረኝ ደስ ይለኝ ነበር እንጂ ልብ የሌለው ባልስ እንኳን ቀረብኝ። ሙች! እንዲህ የምልሽ አሁን የለም ብዬ አይደለም፤… ቢኖር ልጅ ደስ ይለኛል። ግን ጥሩ አባት የሌለው ልጅ ከምወልድ ብዬ ተውኩት እንጂ ለስሙ ጓደኛም ነበረኝ…
…ተይው ባክሽ። ትንንሾቹ ከተማሩልኝ ምን እፈልጋለሁ? ልጄ ነው ካሉት ሁሉም ነፍስ ነው። አምና ቡና ስንጠጣ፥ ከተማ ቴሌቤዥን ላይ ያየ ሰው ገርሞት ሲናገር ሰማሁ… ፈረንጂ መውለድ ሳያቅተው የሰው ልጅ ያሳድጋል አሉ። እውነት ነው? …ታዲያ ነፍስ ሆኖበት እንጂ በሰው ልጅ ሚቃጠል፥ ወልዶ አያሳድግም ነበር? አንዳንዶች ፈረንጅ ሞኝ ስለሆነ ነው አሉ። እህ በይ፥ ታዲያ ስራ ከመፍታት ጊዜ ካለ ሁሉም ቢረዳዳ አይሻልም?” ብላ ሌላውን ለመቀስቀስ ፊት ፊት እየመራቻት ሄደች፤…
የአሜሪካው አብዮት ዘመነኛ የአለም አቀፋዊ ወዳጅነት ምልክት የሆነውን የፈረንሳይ አምሳያ ከፈረንሳይ ህዝብ የአሜሪካ ህዝብ ስጦታ ነው. ይህ ሐውልት የተዘጋጀው ፍሬድሪክ አውጉርት ባርቶሊ እና በአሌክሳንድር ጉስታቭ ኢፌል የተገነባው ህንፃ ነው.
ከብዙ ችግሮች (አብዛኛው ከገንዘብ ነክ ፈተናዎች) በኋላ, የነጻነት ሐውልት ጥቅምት 28 ቀን 1886 ተወስዶ ነበር, ለሴፕቴምበርያው አመት ለታሰበው ለአሥር ዓመት ያህል ዘግይቶ ነበር. የነጻነት ሐውልት የነፃነት እና የዴሞክራሲ ምልክት ሆኗል.
ከመስከረም 11, 2001 ጀምሮ ለመጀመሪያ ጊዜ የነፃነት ሐውልት ዳግማዊነት ነሐሴ 3, 2004 እንደገና ተከፍቷል. ሐምሌ 4, 2009 አክራሪውን ዘውዳዊያን በ 354 ደረጃዎችን በእግር ለሚጓዙ ጎብኚዎች በፈቃደኝነት ለሚጠይቁ (እና ለሚፈቀዱ) መመሪያ. ወደ ነፃነት ልውውጥ ወደ ውስጠኛው የመድረሻ መዳረሻ እ.ኤ.አ. ጥቅምት 29 ቀን 2011 ድረስ ለማቆየት ይጠበቁ የነበሩ ቢሆንም ግን በሊበርቲ ደሴት በሊበርቲ ደሴት ላይ ጉዳት ስለደረሰ እንደገና የመክፈቱ ሂደት ዘግይቶበታል. ዛሬ, አስቀድመው የታቀፉ ጎብኚዎች ወደ ዘውድ ለመውጣት ትኬት ሊወስዱ ይችላሉ.
ከዚያ ወደ ሊብቲቲ ደሴት በጀልባ ከመጓዝዎ በፊት ደህንነትዎን ማጽዳት ያስፈልግዎታል. ወደ ነፃነት ልውውጥ ለሚመጡ ጎበኞች ደህንነት በጣም አስፈላጊ ነው - ሁሉም ሰው ደህንነት (የሻንጣ ጥገናን ጨምሮ በብረት መለኪያዎችን ጨምሮ) በጀልባ ላይ ከመሳፈሩ በፊት.
የባትሪ ፓርክ (ማሃንታን) በሚነሳበት ጊዜ ጀልባው ለመጀመሪያ ጊዜ በሊብቲቲ ደሴት ላይ ይቆማል. ምንም እንኳን ወደ ሊቤቲ ደሴት ለመሄድ ቢፈልጉም በቀጥታ ወደ ኤሊስ ደሴት ቀጥለው ቢገቡም ሁሉም ተሳፋሪዎች በነጻነት ላይ ሊወርዱ ይገባል. ከሊበርቲ ደሴት ወደ ኤሊስ ደሴት ከሄደ በኋላ, ጀልባው እንደገና ወደ ባትሪ ፓርክ ይመለሳል. ከኒው ጀርሲ ለሚመጡ ጎብኚዎች, የጀልባ መንገድ በጀርባ ተለዋዋጭ ሲሆን ኤሊስ ደሴት በመጎብኘት በሊብቲቲ ደሴት ይከተላል.
Statue Cruises የጀልባ ቲኬት ዋጋዎች: አዋቂዎች $ 18; ከፍተኛ የዜግነት (62+) $ 14; ልጆች (4-12) $ 9; ልጆች 3 እና ከዛ በታች. ወደ 877-LADY-TIX በመደወል ወይም በመግቢያ ቦታ ላይ በአካል በመሄድ ለጀልባዎች መስመርዎን ቲኬቶችዎን መግዛት ይችላሉ
ወደ ጓድ (& Statue of Liberty Museum) መድረስ ልዩ ቲኬት ይጠይቃል ነገር ግን ተጨማሪ አይከፍልም. ወደ ዘውዳ መውጫ ደረጃ መውጣት ይክፈሉ 3 ተጨማሪ $ (ለመሳፈፍ እና ለፈጣፊው መዳረሻን ያካትታል)
ወደ ሊብቲቲ ደሴት የሚወስድዎት ጀልባም በ Ellis ደሴት ላይ ይቆማል. ሁለቱም በአንድ ቀን ውስጥ ማየት ይቻላል, ግን አብዛኛውን ጊዜ ቀኑን ይወስዳሉ. በጀልባ ተሳፍረው ቀድመው መድረስዎን ያረጋግጡ እና ለመጓጓዝ እና ለሁለቱም ደሴቶች የሚሆን በቂ ጊዜ ለመስጠት እራስዎን ከ 5 እስከ 6 ሰአታት ለመውሰድ እቅድዎን ያረጋግጡ.
የነጻነት ልውውጦችን መጎብኘት ወደ ኒው ዮርክ ከተማ ለሚመጡ ጎብኚዎች በጣም ተወዳጅ እንቅስቃሴ ነው - ለትግራይ ምስጢረትን ለመጎብኘት የምንችልባቸው ጠቃሚ ምክሮች ጉብኝትዎን በአግባቡ እንዲጠቀሙበት እና የመጀመሪያ ሰዓት-ተቆጣጣሪዎች ሊያጋጥሙ ከሚችሉ አንዳንድ አደጋዎች ለማምለጥ ያግዝዎታል.
ዕድሜያቸው 17 እና ከዛ በታች የሆኑ ወጣቶች የ 25 ዓመትና ከዚያ በላይ ዕድሜ ያላቸው የ Liberty እና Ellis Island ባህልን ለመጎብኘት በጉዞ ላይ መሆን አለባቸው.