Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ያኔም በወቅቱ እንደሚታወቀውና አሁንም ከአምስት ዓመት በኋላ እንደተረጋገጠው፣ የሕዝቡም ሆነ ሥልጣን ላይ ያለው ፓርቲ ጭንቀት አልፎ ሂያጅ ንፋስ አልሆነም፡፡ እውነታዊ መሠረት ያለውና ያላበቃለት መፍትሔ ያልተገኘለት ችግር አለው፡፡ ከዝምታችን፣ ከሰላማችንና ከመቻቻላችን ሥር በቁጥጥርና በፕሮፓጋንዳ እየተድበሰበሰና እየ‹‹ታከመ›› የቆየ ሕመምና ረመጥ አለ፡፡ ያኔም ለሟቹ ጠቅላይ ሚኒስትር ስለታዘነ ሐዘኑ ለፕሮፓጋንዳ ሽመና ውሎ የስም ግንባታ ሐውልት ኅብረተሰቡ ህሊና ውስጥ ለማነፅ፣ ወይም በእሳቸው የመሐንዲስነት ውዳሴ ውስጥ ለመጠለል ስለተሞከረ፣ የዚህም ልምድ ስለዳበረ ከ10 እና ከ12 ዓመት ወዲህ የመጣ ልማት የ26 ዓመት እንዲመስል ተደርጎ ስለቀረበና ልማቱን የማፋጠን ተግባር ለራሳችን ሳይሆን የሟቹ ራዕይ ከንቱ እንዳይቀር ብለን የምንሠራው እስኪመስል የተጠናከረ፣ ቃል ኪዳን ያጎረፈ፣ ፕሮፓጋንዳ የአገር ወግ ስለሆነ ከሥር ያለው ረመጥና ከውስጥ ያለው ምሬት አልጠፋም፡፡
በ2008 ዓ.ም. ከኅዳር አንስቶ እስከ 2009 ዓ.ም. መባቻ ድረስ የዘለቀውና የፈነዳው ተቃውሞ ድፍን አሥር ወር የፀናው አስቸኳይ ጊዜ ሁኔታም የዚህ ምስክር ነው፡፡ ዛሬም እንደ በፊቱ ብሶቶችን ማስተባበል ማፈን ወይም እንዳይወጡ ፕሮፓጋንዳ ማልበስ በተንሠራፋ ቁጥጥርና በእሳት ማጥፋ የዘመቻ ሥራ ሽንቆሮቹን እየተከታተሉ ‹‹መድፈን›› ከቀጠለ ሄዶ ሄዶ ጋን እንዳይፈነዳ፣ ቤት እንዳይቃጠል ያሳስባል፡፡ ድንገቴዎች መቼ እንደሚከሰቱና ምን ይዘው እንደሚመጡ እንደማይታወቅ መጀመርያ የአቶ መለስ ሞት ማሳሰቢያ፣ የ2008/09 ዓ.ም. የሕዝብ ተቃውሞና የተቃውሞው አስተዳደግ ደግሞ በቂ ማስጠንቀቂያ ነበር፡፡ አሁንም ‹‹ጨዋታው›› አልፈረሰም፡፡ የገዢው ፓርቲ ወገንና መንግሥት የመንግሥትና የፓርቲን ሚና ሳያምታቱ፣ በፀጥታ መረባቸውና በፕሮፓጋንዳ ምርታቸው ሳይዋጡ፣ ተቃዋሚዎችም እርስ በርስ ካብ ለካብ መተያየታቸውን ትተው ከመንግሥትም ይምጣ ሳይሉ ለትግግዝና ለአገር ጥቅም ሊሠሩ ይገባል፡፡
ከሁሉ አስቀድሞ መንግሥት ከዓመታዊ የ‹‹ሌጋሲ ማስቀጠል›› ክብረ በዓል፣ ከፀረ ሙስናው የዘመቻ እንቅስቃሴ የፕሮፓጋንዳ ሥጋጃ ሥር የሕዝብ ብሶት ልዩ ልዩ ምክንያቶችና ምንጮች እንዳሉ፣ እውነተኛው የአገር ሕመም የትኛው እንደሆነ መፍትሔውና መድኃኒቱም የቱ ስለመሆኑ ሙሉ ምርመራና አጥጋቢ ሕክምና እንዲያገኝ ማድረግ አለበት፡፡ የአገራችን ችግር ከአንድ ቡድንና ፓርቲ በላይ ነው፡፡ አንድ ወይም ሌላ ቡድን ብቻውን የሚፈታው አይደለም፡፡ የዥጉርጉር ብዙኃን አገር የሁሉንም መፍትሔ ይፈልጋል፡፡ እኔ ብቻ ባይነት የኢሕአዴግ የችግሮች ሁሉ ችግር ነው፡፡
ኢሕአዴግ እኔ ብቻ ካልገዛሁ ሁሉን እንቅስቃሴ ተቀጥላዬ ካላደረግሁ ባይ ነው፡፡ ሕዝቦች ከደርግ ወታደራዊ አገዛዝ የተላቀቁበት ለውጥና የተገኘው ሥልጣን የመስዋዕትነቴ ውጤት ነው፡፡ የሕዝቦችን ጥቅም የምወክልና የማራምድም እኔው ብቻ ነኝ፡፡ እኔንና መስመሬን የተቃረነ ጠላት፣ (መጀመርያ የኢሠፓ ርዝራዥ፣ ትምክህተኛ፣ ጠባብ አሸባሪ) ነው የሚል ወፍራም የብረት ጡሩር የተላበሰ ነው፡፡ ከዚህ አኳያ ትምክህተኛን የሚንቀው ኢሕአዴግ አውራ ትምክህተኛ ሆኖ አርፎታል፡፡
ነፃ ገበያ፣ የብዙ ፓርቲ ዴሞክራሲ፣ የሰብዓዊ መብቶች መከበር፣ የሕግ የበላይነት ባይነት ድሮውንም ቢሆን በስተኋላ የመጡና ከተለወጡ የዓለም ሁኔታዎች ጋር ራስን የማስማሚያ ዘይቤዎች የነበሩ ናቸው፡፡ ሕገ መንግሥቱን የመሰለ ሰነድ ውስጥ ገብተውም ትርጉም የሚኖራቸው የኢሕአዴግ የበላይነት እስከተከበረ ድረስ ብቻ ነው፡፡ የኢሕአዴግ የበላይነት የግድ መሆን አለበት፡፡ ይህ ከሸፈ ማለት ስንቶች የተሰውለት የአብዮታዊ ዴሞክራሲ ዓላማ ተሸነፈ፣ ከሸፈ ማለት ነው፡፡ ይህ እንዳይሆን በሚቻለው ሥልት ሁሉ (በጉልበትና በሸፍጥ መንገዶች ሁሉ ጭምር) መዋደቅ የታጋይ ግዴታ ነው፡፡ ኢሕአዴግ የተገራው በዚህ አመለካከትና አካሄድ ነው፡፡
ስለነፃ ምርጫና ስለነፃ ፍርድ ቤት እያወሩ በተግባር ግን በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ መቆጣጠር፣ የወጡትን ሕግና ደንብ በግልጽና በሥውር መጣስ፣ የፖለቲካ ተቀናቃኞችን ጥፋት ፈልጎ ማጥመድና ማሸት፣ ወዘተ፣ ወዘተ የማያሳፍሩ የአብዮታዊ/የልማታዊ ዴሞክራሲ የመታገያ መንገዶች ሆነው ቆይተዋል፡፡ ዕድገት፣ ሹመት፣ የጥቅማ ጥቅም ዕድሎችም እንዲሁ ‹‹ደጋፊ›› የማብዣ መሣሪያዎች ሆነው አገልግለዋል፡፡ ሹመትና ኢኮኖሚያዊ ጥቅማ ጥቅሞች የፖለቲካ አገልጋይ መግዣ አድርጎ መጠቀም ከልካይ ከሌለው፣ የአገርና የመንግሥት ንብረት ለፓርቲ ሥራ መዋሉ ወግና ሕግ ከሆነ ሥርዓት ይናጋል፡፡ የኅብረተሰቡ የሕግና ሥርዓት እንዲሁም የሥነ ምግባር ውቅራቶች ፍልስልሳቸው ይወጣል፡፡ ከሁሉም በላይ ደግሞ ፖለቲካዊ ሎሌነትን በጥቅም የመግዛት፣ ሙሰኝነትን አሠራሩና ባህሪው ያደረገ መንገድ የሙስና አባዢ እንጂ ለሙስና ፀር መሆን አይችልም፡፡
ኢሕአዴግ ከመንግሥት ተቀጥላነት ውጪ የሆነ ነፃ የሕዝብ እንቅስቃሴን አይፈቅደም፡፡ ነፃ የብዙኃን መድረኮችን እንኳንስ ማበረታታት ፊት መስጠት እርም ነው ብሎ የጀመረው ገና ሲጀመር አንስቶ፣ በግል ጋዜጦችና በኢሰመጉ የሚወጡ ዘገባዎችን ጉድፍ መመልከቻ አድርጎ ከመጠቀም ይልቅ የጠላት ጥቃት እንደተፈጸመበት አድርጎ ሲያይ የቆየውና ይህም አሁን ድረስ ቀጥሎ የአገር ፖሊሲ የሆነው ከዚሁ እኔ ብቻ ልክ ነኝ ችግሩ የተነሳ ነው፡፡ የሙያና የብዙኃን ማኅበራትን ተቆጣጥሮ የራሱ ፖለቲካ ማስፈጸሚያ ማድረግ ሲቻለው ከፖለቲካ ነፃ የሚሆን የለም ብሎ ይከራከራል፡፡ አልጠመድ ያለውን ማኅበር ደግሞ ከበስተጀርባው የፖለቲካ ዓላማ ያለው የፖለቲካ ፓርቲ ሥራ የሚሠራ ብሎ እየፈረጀ እየሰረሰረ ሌላ ተለጣፊ ፈጥሮ ንትርክ ውስጥ ከቶ፣ አግዶና አዳክሞ በመልቀቅ ፋይዳ ቢስ ያደርጋል፡፡ ያለቀላቸው ዕቅዶችና ውሳኔዎቹን በስብሰባና በጭብጨባ የሕዝብ ውሳኔ በማድረግ ይህንንም ለሕዝባዊ አሠራር ማረጋገጫነት በመጠቀም የተለመዱት ጥበቦች ውስጥ እየተትረከረከ፣ ዴሞክራሲን ገነባሁ ሊልና ዴሞክራሲን የመገንባት ሚናም ሊጫወት አይችልም፡፡
ሥልጣንና ትክክለኛነት የእኔ ብቻ ከሚል አመለካከት እስካልተገላገለ ድረስ፣ ሕገወጥ መሰሪ መንገዶችንና በሥልጣን መማገጥን ጭምር እንደ ትግል መሣሪያ የመጠቀም ዘይቤውን እርግፍ አድርጎ የሚያስጥለው ሥርዓት እስካልተዘረጋ ድረስ፣ ኢሕአዴግ ዴሞክራሲን የመገንባትና ሙስናን የመዋጋት ሚና ሊጫወት አይቻለውም፡፡ ኢሕአዴግ ነጋ ጠባ በየመድረኩና በየተሃድሶው ፌርማታ ላይ እንደሚለው ዴሞክራሲ በአንድ ድርጅት በጎ ፈቃድ ላይ የሚንጠለጠል ሰጥቶ ሊከለክለው የሚችለው መሆን የለበትም፡፡ ዴሞክራሲ፣ መብቶቻችንና ነፃነቶቻችንም ከማንም የቁርጠኝነት መሀላ ውጪ የሚኖሩ ሆነው መገንባት አለባቸው፡፡
በገሃዱ ዓለም ውስጥ ግን እንደህ ያለ ነገር የለንም፡፡ የአገር ህልውና ከኢሕአዴግ ጋር የተጣበቀ ነው፡፡ ከኢሕአዴግ በጎ ፈቃድ የወጣ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ሊደራጅ አልቻለም፡፡
ዴሞክራሲው የሌለው በፓርቲው ውስጥ ጭምር ነው፡፡ የኢሕአዴግ (አባል ድርጅቶች) አባላት የድርጅቱ የገደል ማሚቱዎች ናቸው፡፡ የፓርቲው አቋምና መስመር አድራጊ ፈጣሪ የድርጅቱ አመራር ነው፡፡ የድርጅቱ ጉልላትና አመራር የመንግሥታዊ ሥልጣኑም ጉልላት ወይም ቁንጮ ነው፡፡ የፌዴራሉ መንግሥት ከፍተኛ የሥልጣን አካል የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ነው፡፡ ተጠሪነቱም ለአገሪቱ ሕዝብ ነው፡፡ ይህንን የሚለው ሕገ መንግሥቱ ነው፡፡ በተግባር ግን ሕግ የማውጣት፣ አስፈጻሚውን የመመርመርና የመጠየቅ፣ ሕግ ተርጓሚውን የመሾምና ሌላው ቀርቶ መንግሥታዊ የብዙኃን መገናኛዎችን የመምራት ሥልጣን አለው የሚባለውና በኢሕአዴግ ተመራጮች የተሞላው የተወካዮች ምክር ቤት ግን ዞሮ ዞሮ በፓርቲው የበላይ አመራር ምናልባትም መሪ መዳፍ ውስጥ ነው፡፡ ኢሕአዴግን የሚመሩት ጥቂት ግለሰቦች ናቸው፡፡ ቅድመ 2004 ዓ.ም. ነሐሴማ እሳቸው ብቻ ነበሩም ይባላል፡፡
ለማንኛውም ኢሕአዴግን የሚመሩት የመንግሥቱንም ሥራ አስፈጻሚ አካል ይመራሉ፡፡ በኢሕአዴግ የፓርቲ የመስመር ግንኙነት በኩል ደግሞ በፓርላማው ውስጥ ያሉትን ተወካዮች ያዛሉ፡፡ መናገር፣ መደገፍና መቃወም ያለባቸውን ይሰፍሩላቸዋል፡፡ ይህ ደግሞ በመንግሥት ተጠሪዎች አማካይነት ተቋማዊ ህልውና አለው፡፡ የመንግሥት ተጠሪዎች ማለት በተወካዮች ምክር ቤት ውስጥ አብላጫ መቀመጫ ያገኘው ፓርቲ በዚያው ምክር ቤት ውስጥ የፓርቲውን ሥራዎች እንዲያስተባብሩ የሚወክላቸው የምክር ቤቱ አባል የሆኑ የፓርቲ አባሎች ናቸው፡፡ ከዚህ በተጨማሪም የመንግሥት ዋና ተጠሪ ሚኒስትር በሕግ (አዋጅ ቁጥር 916/2008) የሚኒስትሮች ምክር ቤት አባል ነው፡፡ በአጭሩ ሥራ የማስፈጸም፣ ሥራ አስፈጻሚውን የመቆጣጠር፣ የመመርመርና የመጠየቅ፣ ሕግ የማውጣትና ዳኛ የመሾሙ ሥራ ሁሉ በአንድ ቡድን/ግለሰብ ውስጥ ነው፡፡ ወይም ነበር፡፡
ከ2008 ዓ.ም. በኋላ ይህን ሁኔታ አጋልጦና አሳጥቶ ያወጣ አንድ ድንገተኛ ጥናትና ምርምር ነበር፡፡ ተጠሪነቱ ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ሆኖ በሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ የተቋቋመ የፖሊሲ ጥናትና ምርምር ማዕከል መግለጫ አቋም በአስፈጻሚው አካል ላይ የቀረበ ከባድ ክስና ‹‹ፍርድ›› ጭምር ነበር፡፡ ከመጋቢት 18 ቀን 2009 ዓ.ም. ጀምሮ መሰማት የጀመረውና እንደየሁኔታው በቴሌቪዥንና በሬዲዮ ውይይት የተስተጋባው ይህ እንቅስቃሴ ግን ወር ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ‹‹ደነገጠ››፡፡ የደነገጠውም ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ ሚያዝያ 11 ቀን 2009 ዓ.ም. በጽሕፈት ቤታቸው በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ጥናቱን እንደማያውቁት፣ ጥናት ማለት የመንግሥት ፖሊሲ ማለት እንዳልሆነ፣ እንዲያውም ‹‹የተሃድሶ እንቅስቃሴው ከተጀመረ ጊዜ ጀምሮ በዚህች ባለች አጭር ጊዜ ውስጥ ምን ዓይነት ጥናት ሊጠና እንደሚችልም… ግራ ይገባል፣ ጥናት ጊዜ ይወስዳል፤›› ብለው ውድቅ ሲያደርጉት ነው እንጂ፣ የፖሊሲ ጥናትና ምርምር ማዕከል ጥናት (ጥናት አይደለም ተባለ እንጂ) የአስፈጻሚውን አካል ‹‹በደል›› እና ‹‹ግፍ›› መቁጠርና ማስቆጠር ጀምሮ ነበር፡፡
የ2007 ዓ.ም. ምርጫ አቶ መለስ የሌሉበት የመጀመርያው ምርጫ ነበር፡፡ በ2007 ዓ.ም. ምርጫ ውጤት መሠረት ሥልጣን የያዘው አምስተኛው ፓርላማ ከአጋሮች ጋር መቀመጫውን በሙሉ አሟጦ የያዘ ነበር፡፡ በዚህ ምርጫ የተቋቋመውን መንግሥት ተቃውሞ መናጥ የጀመረው ገና ከኅዳር ከ2008 ዓ.ም. ጀምሮ ነበር፡፡ ከ2009 ዓ.ም. ከመስከረም ጀምሮ የአስቸኳይ ጊዜ አውጀን አሥር ወራት እዚያው ውስጥ ቆየን፡፡ የተሃድሶው አካል አድርገን የአፈጻጸም ብቃታችንን ለማሻሻል ሹምሽርም እያደረግን ነው፡፡ የፀረ ሙስና ዘመቻም ጀምረናል፡፡
ተሃድሶው በኢሕአዴግ በረዥሙ ሥልጣን ላይ የመቆየት መዋቅር አኳያ ከተቃኘ፣ ትግሉ ዴሞክራሲን የመገንባትና ሙስናን የመዋጋት ሚና አይኖረውም፡፡ ኢሕአዴግ ካለታማኝ ጭፍራ በቀር ማንንም ሳያስጠጋ ሥልጣን ለብቻው ይዞ ረዥም ዘመን ለመቆየት የቆረጠና የኢትዮጵያ ልማት ያለ ኢሕአዴግ አይቀጥልም ብሎ የሚያምን ነው፡፡ የአቶ መለስ ዜናዊ ‹‹የልማታዊ መንግሥት›› ሐሳብና ትምህርት “African Development: Dead Ends and New Beginnings” የሚል የረዥም ሥራ ቅንጭብጭብ ውስጥ የሚከተሉት ነጥቦች ቁልፍ ቦታ ይዘዋል፡፡
– ልማት የፖሊሲ መቀጠልን ይጠይቃል፡፡ በአንድ የምርጫ ዘመን ልማት አይሟላም፡፡ በዴሞክራሲ ምርጫ (በገዢ ፓርቲ መቀየር) ፖሊሲ ሊቀየር ይችላል፡፡ ይህ እንዳይሆን ኢዴሞክራሲያዊ ከመሆን አማራጭ ውጪ የረዥም ዘመን ጥምረት የመፍጠር መንገድ አለ፡፡ መንግሥት ለመቅጣትም ሆነ ለመሸለም ነፃ መሆን ስላለበት በዚህ ጥምረት ውስጥ የግል ባለሀብቱ አይካተትም፡፡
– ይህ ጥምረት ከገጠሩ ኅብረተሰብ ጋር ነው፡፡ ለተረጋጋ ልማታዊ አጋርነት ጠንካራው መሠረት የገጠሩ ኅብረተሰብ ነውና፡፡ የዚህ ዓይነት ጥምረት “Dominant Party/Dominant Coalition Democracy” ይባላል፡፡
– በመሠረታዊ የልማት ፖሊሲ ላይ ጠንካራ ብሔራዊ መግባባት በፖለቲከኞቹና በሕዝቡ መካከል እስከተፈጠረ ድረስ የፓርቲዎች የሥልጣን ቅይይርም ባለበት ሁኔታ፣ የልማት ፖሊሲ ፅናትና ቀጣይነት ሊያገኝ ይችላል፡፡ ይህ ግን በታዳጊ አገሮች ውስጥ የማይሆን ነው፡፡ ስለዚህ ያለው አማራጭ የአንድ ፓርቲ የበላይነት የሰፈነበት ዴሞክራሲ ነው፡፡
እነዚህን ነጥቦች በደንብ ያስተዋለ ኢትዮጵያዊ የመለስን ‹‹አዲስ መንገድ›› እንደ ማንኛውም የጥናት ሥራ ወይም የዕድገት ንድፈ ሐሳብ ሙከራ አድርጎ ሊወስድ አይችልም፡፡ የመለስ ‹‹አዲስ መንገድ›› ብቸኛ ገዢ በመሆን ዓላማ የተነደፈና በምሁራዊ ወዘና የቀረበ በሥልጣን ላይ የመቆየት አዋጅ ነው፡፡ በኢትዮጵያ ውስጥ እየተፈጸመ ያለውም የዚህን ንድፍ ክንዋኔ ይመስለኛል፡፡
የኢትዮጵያ ሕዝቦች ህልውናና ዕጣ ከአንድ ፓርቲ የሥልጣን ጥቅም በላይ ነው፡፡ ዴሞክራሲም መልካም አስተዳደርም ከማንም ፈቃድና ከወረት የዘለለ ዕድሜ ሊኖራቸው የሚችለው፣ ህልውናቸው ከሥራ አስፈጻሚው በጎ ፈቃድ ውጪ ሲሆን ብቻ ነው፡፡ ማለትም የሥልጣነ መንግሥቱ ወታደራዊውም፣ ሲቪሉም ዓምዶች ከቡድናዊ ቅኝትና መረባዊ ውጦሽ ሲፀዱና ሲጠበቁ፣ የሕግ ተርጓሚው፣ የሕግ አውጪውና የአስፈጻሚው የሥልጣን አካላት አላስፈላጊ ዝንባሌዎችን ለመቆጣጠር በሚያስችል ተገናዛቢነት ሲደራጁ ነው፡፡ ኢትዮጵያን የጎደላት ይኸው ነው፡፡
የፀረ ሽብርተኝነት አዋጁን ጥሰዋል ተብለው ክስ የተመሠረተባቸው ተከሳሾች ከሳሽ ዓቃቤ ሕግ የቆጠረባቸውን ምስክሮች የማወቅ ሕገ መንግሥታዊ መብት እንዳለባቸው ለፍርድ ቤት...
30kv 5000pf, Y5T (30KV 502) ከፍተኛ የቮልት ሴራሚክ ዲስክ ካፒታተር - ኤች.ሲ.ሲ. ካፒታተር-ከፍተኛ የቮልት ሴራሚክ ካፒታሪ ork በር በር ኖብ ካፒተር 丨 ከፍተኛ ቮልቴጅ ባለብዙ ንብርብር ቺፕ ካፒተር
1. ከፍተኛ ደረጃ የተሰጠው የቮልት 30KV ፣ 5000pf 2. የዲኤሌክትሪክ ኃይል በ 150% ደረጃ የተሰጠው ቮልቴጅ 3. ዝቅተኛ የማሰራጫ ንጥረ ነገር በ 1% 4. Y5T
1. ከፍተኛ ደረጃ የተሰጠው የቮልት 10KV ፣ 100pf 2. የዲኤሌክትሪክ ኃይል በ 150% ደረጃ የተሰጠው ቮልቴጅ 3. ዝቅተኛ የማሰራጨት ሁኔታ በ 0.2% 4. N4700
ኢትዮጵያዊነት የአማራ ፕሮጀክት ብቻ አይደለም – ዶ/ር ደሳለኝ ጫኔ | Amhara Fano Movement Support Site - የአማራ ፋኖ ደጋፊዎች ድህረ ገጽ
ከሰሞኑ የአማራ ብሄራዊ ንቅናቄ (አብን) በባህር ዳር በተደረገ መስራች ጉባኤ የተመሰረተ ሲሆን የፓርቲውን ሊቀ መንበርና የስራ አስፈፃሚ አባላትንም መርጧል፡፡ ፓርቲውን በመመስረት ሂደት ውስጥ ተሳታፊ የነበሩ አሁን በሊቀ መንበርነት የተመረጡትን ጨምሮ 16 ሰዎች በኮማንድ ፖስት ታስረው መፈታታቸው የሚታወስ ሲሆን ፓርቲው ሲመሰረት የክልሉ መንግስት የመሰብሰቢያ አዳራሽ ትብብር አድርጎላቸዋል፡፡
ለመሆኑ የአማራ ብሄራዊ ንቅናቄ (አብን) አላማና ግብ ምንድን ነው? የትግል ስልቱስ? በሚሉና ተያያዥ ጉዳዮች ላይ የፓርቲው ሊቀመንበር፣ የባህርዳር ዩኒቨርሲቲ መምህሩን ዶ/ር ደሣለኝ ጫኔን፣ የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ በአጭሩ አነጋግሯቸዋል፡፡
መሠረታዊ መነሻ ምክንያታችን፣ በአማራ ህዝብ ላይ ባለፉት ዓመታት እየደረሰ ያለው፣ ሁሉን አቀፍ የሆነ ግፍና መከራ ነው፡፡ የአማራ ህዝብ ህልውና አደጋ ውስጥ ወድቋል፡፡ ያንን ደግሞ በአግባቡ ይዞ መታገልና ለህልውናው መከበር የሚሠራ ድርጅት ስለሌለ፣ ክፍተቱን ለመሙላት ነው ድርጅቱን የመሰረትነው፡፡
ዓላማዎቹ ብዙ ናቸው፡፡ አንደኛው፤ አሁን የአማራ ህዝብ ከኢትዮጵያ ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ሁኔታ ተገልሏል፡፡ ጥቅሞቹ እየተከበሩ አይደለም፤ ስለዚህ እነዚህን ጥቅሞቹን ማስከበር የመጀመሪያው አላማ ነው፡፡ ሁለተኛው፤ማንነታቸውን እየጠየቁ ያሉ አማሮች መገለጫዎቻቸው እየተከበሩ አይደለም። የአማራን ህዝብ ሁለተንናዊ ማንነት ማስከበርና ማስጠበቅ ሌላው ነው፡፡ ሌላው አጠቃላይ በአማራ ክልልም ሆነ ከክልላችን ውጪ ያሉ ወገኖቻችን የመገደል፣ የመሠደድ፣ የመፈናቀል፣ ሃብታቸው የመውደም ችግር እየደረሰባቸው በመሆኑ፣ እነዚህን የመመከት፣ የመከላከልና እንዲቆም የማድረግ ትግል ነው፡፡ የአማራ ህዝብ ለኢትዮጵያ የሚያበረክተውን ሁለንተናዊ አስተዋፅኦና በዚህች ሃገር ሊኖረው የሚገባውን ድርሻ ማሳደግም አንዱ ዓላማችን ነው፡፡
በእርግጥ የተወሠኑ የዳሠሣ ጥናቶችን ለማድረግ ሞክረናል፡፡ አንደኛ፤ በሂደት ኢትዮጵያ ውስጥ ብሄር ተኮር ፖለቲካ ቀስ በቀስ እየከሠመ፣ በኢትዮጵያዊ ዜግነት ላይ የተመሠረተ የፖለቲካ ስርአት ይተከላል የሚል ተስፋ ህዝባችን ነበረው፡፡ ያ ማለት ኢትዮጵያዊነትን የሚወድ፣ ለኢትዮጵያዊነት መስዋዕት ያደረገ ህዝብ ስለሆነ፣ ይሄን መፈለጉም ተገቢ ነበር። ሌላው፤ አማራው ላይ ሲፈጸም የቆየው ዘርን መሠረት ያደረገ መፈናቀልና ጥቃቶች በሂደት ሊቀንሱ ይችላል የሚል እሳቤም ነበረ፡፡ የአማራ የህልውና ጥቅሞች በኢትዮጵያዊ የአንድነት ማዕቀፍ ውስጥ ይፈታሉ የሚል ግምት ነበረው ማህበረሠባችን፡፡ እውነቱን ለመናገር ባለፉት 27 ዓመታት ብሄር ተኮር ፌደራሊዝም ኢትዮጵያ ውስጥ ሲተከል፣ በመሠረታዊነት የቆመበት ምሰሶ፣ አማራን በጨቋኝነት ፈርጆ፣ ሌሎቹን በተጨቋኝነት የሚፈርጅ ነበር፡፡ ስለዚህ ይህ ጥላቻ በሂደት ስር እየሠደደ ነው የመጣው፡፡ አማራ ጠልነት ምን ያህል ስር እየሠደደ እንደመጣ መገንዘብ አለመቻሉና በተለይ ባለፉት ሁለት ሶስት አመታት የበለጠ ጉዳዩን እየተረዳው መምጣቱ፣ በተጨማሪም አማራ ክልል ውስጥም፣ አማራ በሚኖርባቸው አካባቢዎችም የተነሡ እንቅስቃሴዎች፣ የኛን ፓርቲ እንዲወልድ አድርጓል ብዬ አስባለሁ፡፡
የአማራ ህዝብ ሃገሩ ኢትዮጵያ ናት፡፡ በሁሉም የኢትዮጵያ ክፍሎች በስፋት የሚኖር ህዝብ ነው። ስለዚህ የአማራ ፓርቲ ቢባልም ቅርንጫፎቹን በመክፈት ትግሉን የሚያደርገው አማራዎች በሚኖሩባቸው መላ የኢትዮጵያ ክፍሎች ነው፡፡ ለምሳሌ ለምርጫ ቦርድ የመስራች አባላት ፊርማ ስናሰባስብ 40 በመቶ ከአማራ ክልል፣ ሌላውን ደግሞ ከአዲስ አበባ፣ ኦሮሚያ፣ ደቡብና ቤንሻንጉል ጉሙዝ አካባቢ ነው። ስለዚህ አማራ በሚኖርባቸው አካባቢዎች በሙሉ፣ በህገ መንግስቱ ላይ የተረጋገጡ መብቶችን ለአማራው ማስከበር ነው፡፡ የትግል ስልታችን ህገ መንግስቱ ላይ መሠረት ያደረገ ሠላማዊ የትግል ስልት ነው፡፡ ያ ማለት ግን ህገ መንግስቱ ላይ እንዲሻሻሉ የምንጠይቃቸው ነገሮች የሉም ማለት አይደለም፡፡ ህገ መንግስቱ ከመግቢያው ጀምሮ የአማራን ጨቋኝ ትርክት ያሠፈረ በመሆኑ፣ እንዲህ ዓይነት አንቀፆች መሻሻል አለባቸው፡፡ አማራ በአግባቡ ሳይወከል ጥቅሙን ያጣባቸው ህጎችን መርምረን እንዲቀየሩና እንዲሻሻሉ በሁለገብ የሠላማዊ ትግል አማራጮች እንታገላለን፡፡
የፌደራል ስርአት አወቃቀሩ ራስን በራስ የማስተዳደር መብትን አረጋግጧል፡፡ ያ ደግሞ መረጋገጡና መተግበሩ የሚታየው አማራ ክልል ላይ ነው፡፡ በክልሉ የተለየ ብሔረሰባዊ የኋላ ታሪክ ያላቸው በቁጥር አነስተኛ የሆኑ፣ራስን በራስ ለማስተዳደር ልዩ ዞን፣ ልዩ ወረዳ ሆነው እያስተዳደሩ ነው፡፡ ቋንቋቸውን፣ ባህላቸውን የማዳበር መብታቸው ተከብሯል፡፡ አማራ ክልል ላይ ይህ ከተከበረ፣ ሌሎች አማራ በስፋት በሚኖርባቸው ክልሎች ላይ የማይከበርበትና ልጆቹን በራሱ ቋንቋ ማስተማር፣ በራሱ ባህል ማሣደግ መብቱ የማይከበርበት ምክንያት የለም፡፡ በህገ መንግስቱ ላይ የተረጋገጠና በአማራ ክልል ላይም የተተገበረ ስለሆነ፣በሌሎች ክልሎች ያሉ አማራዎች ያንን ማግኘታቸው ተገቢ ነው፤ ለሱም መታገል ፍትሃዊ ነው፡፡
በሽግግሩ ጊዜ ክልሎች ሲካለሉ፣ አማራ ባለመወከሉ፣ ስህተት ተፈጥሯል ብለን ከምናስባቸው አንዱ፣ በአብዛኛው አማራ በሚኖርባቸው በቋንቋ፣ በባህል፣ በስነልቦና የአማራ ማንነት ባላቸውና አማራ ነን ብለው ያስቡ የነበሩ እንደ ወልቃይት፣ ጠገዴ፣ መተከል፣ ራያ፣ አላማጣና ሌሎች ተጠቃሽ ናቸው፡፡ እነዚህ ቦታዎች ወደ አማራ ክልል መከለል የነበረባቸው ናቸው፡፡ ብዙ ሰው የወልቃይትን ጉዳይ የመሬት ጉዳይ አድርጎ ይወስደዋል፤ ነገር ግን ህዝቡ እያለ ያለው አማራዊ ማንነታችን ይከበርልን ነው። ዘፈናችን፣ ለቅሶአችን፣ ቋንቋችን አማራ ስለሆነ፣ በአማርኛ እንናገር፤ መብታችን ይከበር ነው ጥያቄው፤ ነገር ግን በአማርኛ መናገር ብዙዎቹን አሳስሯቸዋል፡፡ ግፍ አስፈፅሞባቸዋል፤ አማርኛ ዘፈን ማዳመጥ ወንጀል ሆኖባቸዋል፡፡ ስለዚህ እነዚህ ታሪካዊ ቦታዎች፣ በሂደት ወደ ታሪካዊ ቦታቸው እንዲመለሱ እንታገላለን፡፡ ይሄን የምናደርገው ደግሞ ህገ መንግስቱ በፈቀደውና በሠላማዊ መንገድ ነው፡፡
ህዝበ ውሣኔ አስቸጋሪ ነው፡፡ አንደኛ፤ አማራው ማህበራዊ መሠረቱን እንዲያጣ ተደርጎ አፍርሶ የመገንባት ስራ የተሠራባቸው ቦታዎች አሉ፡፡ አማራው ቦታውን እንዲለቅ፣በምትኩ ሌሎች ብሄሮች ቦታው ላይ እንዲሠፍሩ የተደረገበት ሂደት አለ፡፡ እነዚህ አካባቢዎች ህዝበ ውሣኔ ሊደረግባቸው እንዴት ይቻላል? ታሪካዊ ማስረጃዎችና ቀድሞ የነበሩ አስተዳደራዊ ሁኔታዎች፣ መሠረታዊ ማስረጃዎች ናቸው፡፡ ለምሳሌ ትግራይ ወሰኑ ተከዜ ነበር፡፡
አንደኛ፤ አማራ ከኢትዮጵያዊነቱ መቼም ሸሽቶ አያውቅም፣ ሊሸሽም ሊያፈገፍግም አይችልም፤ ግን ደግሞ ኢትዮጵያዊነት የጋራ ፕሮጀክታችን ነው። የአማራ ፕሮጀክት ብቻ አይደለም፡፡ የሁላችንም ፕሮጀክት ነው፡፡ የሁሉም ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ብሄረሰብ ፕሮጀክት እንጂ የአማራው ብቻ አይደለም። አማራ እንደ ኢትዮጵያ ብቸኛ ጠባቂ ተደርጎ የሚታይበትና፣ አማራ ለብቻው ከተደራጀ ኢትዮጵያ ትፈርሳለች የሚለው ስህተት ነው፡፡ አንደኛ፤ አማራ በተለየ መንገድ በማንነቱ እየተጠቃ ያለበት ሁኔታ አለ፡፡ እንደ አማራነቱ እየተጠቃ፣ ጥቃቶቹን እንደ ኢትዮጵያ ሆኖ ሊከላከላቸው አይችልም፡፡ ስለዚህ እንደ አማራነቱ ተደራጅቶ፣ መጀመሪያ ራሱን ያተርፋል፤ ራሱን ይከላከላል፣ ራሱን ይጠብቃል፤ ሲቀጥል ደግሞ ከሌሎች እህት ወንድሞቹ ጋር ሆኖ እየተሸረሸረና እየጠፋ ላለው ኢትዮጵያዊነት ሊደርስለት ይችላል፡፡ አሁን ባለው ሁኔታ ግን ሌሎች ብሄሮች፣ በብሄራቸው ተደራጅተው፣ አማራ በኢትዮጵያዊነት ብቻ እየተወከለ ይስራ ማለት የፖለቲካ ብልጫ እንዲወሰድበት የሚያደርግ ነገር ነው፡፡
አማራ በአማራነቱ ሁነኛ የፖለቲካ ድርጅት አቋቁሞ፣በፌደራል ስርአቱ ላይ ከሌሎች ወንድም እህቶቹ ጋር ይደራደራል፡፡ የሚገባውን ጥቅም ያስከብራል፡፡ ከሃገሪቱ እድሎችና ጥቅሞች የራሱን ድርሻ እንዲያገኝ ይታገላል ማለት ነው፡፡ ይህ ሃገር ግን የጋራችን ቤት ነው፡፡
እሱን የሃገሪቱ የፖለቲካ ሁኔታ እንዴት እንደሚዳብር፣ እንዴት እንደሚቀያየር እያጠናን የምንወስነው ቢሆንም በመርህ ደረጃ ግን ሠላማዊ የሆነና በሠላማዊ መንገድ ሃገር ውስጥ የሚታገል ፓርቲ፤ ምርጫ ውስጥ መሣተፍ ግዴታው ነው፡፡ በእርግጠኝነት ህዝባችን በሚኖርባቸው አካባቢዎች እንወዳደራለን፡፡ ተወዳድረን ፍፁም በሆነ አብላጫ ድምፅ ማሸነፍ እንደምንችል፣ ከህዝባችን እስካሁን ያገኘነው ድጋፍና መነቃቃት የሚያመላክተው ነገር አለ፡፡ ግን በቀጣይ የሃገሪቱ ሁኔታ ወዴት ያመራል የሚለውን በጥልቀት እየገመገምን፣እንቅስቃሴያችንን የምናሳውቅ ይሆናል፡፡
የጊልሮ መናፈሻዎች ለቤተሰቦች የተፈጠሩ ናቸው. ጭብጡ በአስደናቂ ቅርጾች የተሠለጠነ እጅግ አስደናቂ በሆኑ ዛፎች ተመስጧዊ ነው. "የሰርከስ ዛፎች" ብለው ይጠሯቸዋል.
ትላልቅ እና ጫጫታ ያላቸው ፓርኮች አድካሚ ሊሆኑ ይችላሉ, ነገር ግን አንድ ቀን በጂልሮአር መናፈሻ ቦታዎች አያሳጡዎትም. እድሜዎ ከ ስምንት እስከ አስር ዓመት ዕድሜ ያላቸው ልጆች ከሌሉዎት ይህ ነው. እርስዎም ለ "ህጻን" መጓጓዣዎች በጣም ስለሚያድጉ ታጋሽዎ ቅሬታዎን ሊሞክሩ ይችላሉ.
በአሥራዎቹ ዕድሜ ላይ የሚገኙ ልጆቻችሁ ስለሚጠብቁት ነገር አዘጋጁ እና በኦንላይን ወደ መናፈሻ ይመለከቱታል. በእነሱ መካከል, የእህቴ ልጅ እና የወንድም ልጆች ምላሽ ከአብዛኞቹ በአሥራዎቹ ዕድሜ ውስጥ የሚገኙትን ሳይሆን አይቀርም. የአሥራ ሦስት ዓመት ዕድሜ ያላት የአጎት ልጅዋ ለዕለቱ ትንሽ ትንሽ የጎበኘች ሲሆን, በፓርኩ ውስጥ እንደ አክስቷ ተደስታለች. የአሥራ ሁለት ዓመቴ የእህቴ ልጅ እዚያው-በቅርብ-ቅርበት ያለውን ውስጣዊ ልጇን ለቅቋል. እሱ ደስታ ነበረው ነገር ግን ይልቁንስ በሱ ፈገግታ ወደ ተጓዘበት ቦታ እንደሚሄድ አውቋል.
ትናንሽ ልጆች እዚህ ለየት ያሉ ጊዜያት ያሉ ይመስላል, ለእነሱ ብቻ የሚያገኟቸው ብዙ መጓጓዣዎችን ያገኛሉ. ለትንሽም ጣቶች እንኳን አነስ ያለ መጠን ያለው የካሬቫል አለ.
አዋቂዎች: ባለቤቴ ተጠራጣሪው ጥሩ ጊዜ ነበረው. ተጠራጣሪ የሆነው የባለቤቴ ወንድም የመሄድን ሐሳብ ቢያስጠነቅቅም ግን ቀኑ ምን ያህል ዘና ብሎና አስደሳች እንደሆነ ብዙ ጊዜ ተናግሮ ነበር.
ተሽከርካሪዎቹ ከሌሎች መናፈሻዎች ጋር ተመሳሳይ ናቸው, ነገር ግን በግብርና ገጽታዎች እና ስሞች ላይ. ከ 48 ሰከንድ በታች ዕድሜ ያላቸው ህፃናት ከግድግ በር አጠገብ ባለው የመረጃ መቀመጫ ቦታ ላይ ከፍታ ማሳያ ይያዙ. ልጆቹ ብቻቸውን ወይም ከ chaperone ጋር ለመጓዝ በእያንዳንዱ ጉዞ ላይ ምልክቶችን ያማክሩ.
ምንም እንኳን እነዚህ እንቅስቃሴዎች ህመም-ማነቃነቅ-ያጋጠመው ጸሐፊ ተራ እንዲሰማቸው የሚያደርግ አይደለም - ይህ ተጓዥ-አፍቃሪ-አፍቃሪ-ወጣቱ የሚወስድበት ቦታ አይደለም.
ሞቃት በሆነ ቀን በጊልይሮሌት የውሃ መስህቦች ውስጥ ሞቅ ያለ አቀባበል ይደረግላቸዋል. በፏፏቴው ላይ መርዛማ በሆነ ሁኔታ ይቀልጡ እና በሮክ ማይዘር ውስጥ በደም ትጥላለች. ወይም በ Splash Garden ውስጥ መታጠጥ. የውሃ ማጫወቻ ሥፍራዎች ከ 18 ጫማ ርዝመት ጋር የተገጣጠመ የዝናብ ውሃን በማጣበቅ እና በደረቅ ስላይድ እና ብዙ ሌሎች አስደሳች የሆኑ የውሃ ገጽታዎችን ያካትታል.
የፓርኩ አምስት የአትክልት ቦታዎች ትልቁ ንጉጃን መናፈሻ ነው. ይህ ቁመቱ በ 60 ጫማ ርዝመት ባለው ግሪን ሃው የተባለ ግሪን ሃውስ ውስጥ ያድጋል. ይህም በባቡር እና በነጭ መጓጓዣ ውስጥ ይጓዛል.
ዛፎቹ የጂልይሮሊርስ ቤቶች በጣም ያልተለመዱ ናቸው. እነዚህም የሲዞር ዛፎች ተብለው ይጠራሉ. እነሱ በአንድ ወቅት በካሊፎርኒያ በሚገኘው ስኮትስ ሸለቆ ውስጥ በተከሉት የቶቢስ ሰንሰለቶች ውስጥ አድገዋል. በሁለት የሾኽ ዛፎች መካከል ተፈጥሯዊ ቅምጣጣዊ ፈጣሪያቸው ፈጣሪያቸው ኤክስል Erርላንድን አነሳሳቸው. ነገር ግን የእሱ ፈጠራዎች ተፈጥሮአዊ ነገር ናቸው. እሱ ከፈጠራቸው 70 ዛፎች ውስጥ ዘጠኝ የሚሆኑት በጊልያር ግዛቶች ይገኛሉ. የቅርጫት ዛፍን, ባለ አራት ባለጠጋ የሆነውን ግዙፍ, የተተከሉት ደረጃዎች, ዘይትና ጉድጓዶች ይፈልጉ. ከየትኛውም ቦታ እንደ እነርሱ አይነት ምንም አይታዩም, ምክንያቱም አሁንም እንኳን, ኤርሊንደንን እንዴት እንደሰራ ማንም ማወቅ አይችልም.
ከሌሎች ጭብጦች ጋር የተገናኘ ምግብ ከሌሎች ጋር ሲነጻጸር በተመጣጣኝ ዋጋ ይቀርባል, እና ብዙ የተለያዩ ዓይነት ነገሮች አሉ. ከምግብ, መጠጦች, እና አልኮል ውጭ በፓርኩ ውስጥ አይፈቀድም, ነገር ግን በሮቹ ውጪ የሽርሽር ጠረጴዛዎች አሉ.
ሳንስክሪት ጥንታዊ የሕንድ ቋንቋ ነበር። ለሕንዱ ለቡዳ እና ለጃይን ሃይማኖቶች እንደ ቅዱስ ቋንቋ ተቆጠረ። ብዙ ዘመናዊ ቋንቋዎች እንደ ህንዲ ማራጢ ወዘተ. የወጡ ከሳንስክሪት ነው። በዚህ ረገድ እንደ ሮማይስጥ ለአውሮጳ ወይም እንደ ግዕዝ ለኢትዮጵያ የሚመስል ሁናቴ አለው።
24 November በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ኅዳር 15 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) ኅዳር 14 ቀን ላይ ነው።
ለመጀመሪያው ወንጌል የተሰጠው ስያሜ፥ «የማቴዎስ ወንጌል» የሚል ነው። ይህ ስያሜ በአዲስ ኪዳን ውስጥ ስለሚገኘው የመጀመሪያው መጽሐፍ ሁለት ዐበይት ቁም ነገሮችን ያስጨብጠናል። አንደኛው፥ መጽሐፉ «ወንጌል » እንደሆነ ተገልጾአል። በሌላ አነጋገር መጽሐፉ ለሌሎች መነገር የሚገባው መልካም የምሥራች ነው። እግዚአብሔር በክርስቶስ ሰው ሆኖ በመስቀል ላይ በመሞት፥ ሰዎች የዘላለም ሕይወትን ስለሚያገኙበት መንገድ የሚናገር የምሥራች ነው። ሁለተኛው፥ ርእሱ ማቴዎስ የመጽሐፉ ጸሐፊ መሆኑን ያሳያል።
ምሑራን ለመጽሐፉ የተሰጠውን ስያሜ ማቴዎስ ይጻፈው ወይም አይጻፈው እርግጠኞች አይደሉም። ምናልባትም ስያሜው የመጽሐፉ አካል ላይሆን ይችላል። ነገር ግን «የማቴዎስ ወንጌል» የሚለው ስያሜ የመጀመሪያው ወንጌል ከተጻፈ በኋላ በአጭር ጊዜ ውስጥ እንደ ተጨመረ የሚያመለክት መረጃ አለ። በ125 ዓ.ም. የነበረው የማቴዎስ መጽሐፍ ቅጂ «የማቴዎስ ወንጌል» የሚል መጠሪያ ነበረው። ይህም የመጀመሪያው ወንጌል የክርስቶስ ሐዋርያ በሆነው ማቴዎስ እንደ ተጻፈ የሚያመለክተውን የቀድሞ ክርስቲያኖች አመለካከት ያጠናክራል።
ከቅርብ ጊዜ ወዲህ አንዳንድ ምሑራን መጽሐፉ በማቴዎስ መጻፉን መጠራጠር ጀምረዋል። መጽሐፉ የዐይን ምስክር በነበረ ሰው የተጻፈ አይመስልም ይላሉ። በተጨማሪም፥ ከማቴዎስና ከሌሎችም ሐዋርያት ሞት በኋላ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ የተከሰቱትን ሁኔታዎች እንደሚጨምር ያስረዳሉ። ነገር ግን ይህ መጽሐፍ የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን እንደምታምነው የክርስቶስ ሐዋርያ በነበረው በማቴዎስ እንደ ተጻፈ የሚያመለክት ጠንካራ መረጃ አለ።
ማቴዎስ በሰው አስተሳሰብ፥ ሐዋርያ መሆኑ ቀርቶ በአዲስ ኪዳን ውስጥ እጅግ ጠቃሚ ከሆኑት መጻሕፍት አንዱን ለመጻፍ ብቁ አይመስልም። ነገር ግን ብዙውን ጊዜ እግዚአብሔር የሚሠራው እኛ በምንጠብቀው መንገድ አይደለም። ለዚህም ነው መንፈስ ቅዱስ ማቴዎስ የመጀመሪያው ወንጌል ጸሐፊ እንዲሆን ያደረገው።
ሌዊ ይባል የነበረው ማቴዎስ፥ አይሁዳዊ ነበር (ማር. 2፡14)። ነገር ግን፥ በመንፈሳዊ ሕይወቱና በብሉይ ኪዳን ዕውቀቱ የተከበረ ኣጥባቂ አልነበረም። ማቴዎስ ቅፍርናሆምን አቋርጠው በሚያልፉ ዐቢይ የንግድ ጎዳናዎች እየዞረ ቀረጥ የሚሰበስብ ሰው ነበር። ማቴዎስ ይህንን ሥራ ለማግኘት የአሕዛብ ወይም የፖለቲካ ባለሥልጣናት ወዳጅ መሆን ሳያስፈልገው አልቀረም። ብዙውን ጊዜ ይህን ሥራ የሚያገኙት ለአሕዛብ መሪዎች ጉቦ የሰጡ ወይም የአይሁድ ሊቀ ካህናት ነበሩ። ምንም እንኳ አይሁዶች ቀራጮችን ቢጠሏቸውም፥ ማቴዎስ ገንዘብን በመውደዱ ምክንያት አሕዛብ ለዚህ ሥራ ይመርጡት ዘንድ እንደ አይሁዳዊ ራሱን ለማዋረድና እንዳንድ ጥብቅ የአይሁድ ልማዶችን ለመተው ወስኗል። ምናልባትም ከአሕዛብ ጋር የነበረውን
ወዳጅነቱን የሚጠሉ አይሁዶች ሳይተፉበት፥ ሳያላግጡበትና ሳይንቁት አልቀሩም። አብዛኞቹ ቀራጮች ተጨማሪ ገንዘብ ለመሰብሰብ ይስገበቡ ነበር። ስለሆነም ሮማውያን ከአንድ ተጓዥ ነጋዴ ላይ 100 ብር እንዲቀበሉ ቢያዛቸው፥ ነጋዴው መቶውን ብር ከመክፈል ነፃ የሚሆንበትን መንገድ ለማመቻቸት ጉቦ መቀበል ወይም ተጨማሪ 20 ብር በመጠየቅ፥ በጠቅላላው 120 ብር ያስከፍሉት ነበር። ሮማውያኑ የጠየቁትን ገንዘብ ከተቀበሉ፥ ቀራጩ ከነጋዴው ምን ያህል እንደ ተቀበለ አያሳስባቸውም ነበር።
1ኛ የውይይት ጥያቄ፡– በኢትዮጵያ ብዙ ሰው የሚጠላቸው ሰዎች ምን ዐይነት ናቸው? የቤተ ክርስቲያን ምእመናን እንደዚያ ያለውን የማይመርጡበት ወይም ለቤተ ክርስቲያን መሪነት የማያጨበት ምክንያት ምንድን ነው? (ለምሳሌ፥ እንዲት ሴተኛ አዳሪ ወደ ቤተ ክርስቲያን መጥታ በክርስቶስ ለማመን ብትፈልግ የምእመናን ምላሽ ምን ይሆናል? በክርስቶስ ካመነች በኋላስ ከእርሷ ጋር የሚዛመዱት እንዴት ነው? ከእርሷ ጋር ጓደኛ ለመሆን ይፈቅዳሉ?
አንድ ቀን ኢየሱስ ማቴዎስ እንዲከተለው ጠየቀው። ማቴዎስ ክርስቶስን ለመከተል ስለመሞከሩ የሚያመላክት መረጃ የለም። ነገር ግን ማቴዎስ የክርስቶስን ማንነት ሳያውቅ አይቀርም። ክርስቶስ በቅፍርናሆም ከማገልገሉም በላይ፥ ትምህርቱ ብዙዎችን አስደንቋል። ማቴዎስ ከክርስቶስ ተአምራት ስለ አንዳንዶቹ ሳያውቅ አልቀረም። ምናልባትም ክርስቶስ በማቴዎስ ልብ ውስጥ የነበረውን ባዶነት፥ ሕይወቱን ከእግዚአብሔር ጋር ለማስተካከልና በሰዎች ላለመናቅ መናፈቁን ተመልክቶ ይሆናል። ክርስቶስ በጠራው ጊዜ ማቴዎስ ከአስቸጋሪ ምርጫ ላይ ወደቀ። ክርስቶስ ሥራውንና ኑሮውን ትቶ ሥራ የሌለው ድሃ ደቀ መዝሙር እንዲሆን ነበር የጠየቀው። በሥራው ላይ ለመቆየት፥ ገንዘብ ለመሰብሰብና በሕይወቱ ለመደላደል ይመርጥ ይሆን? ወይስ ሥራም፥ ሀብትም፥ ዋስትናም የሚሆነውን የጌታን መንገድ ይከተል ይሆን?
ማቴዎስ የክርስቶስ ደቀ መዝሙር ለመሆን ሲል፥ ሁሉንም ነገር ተወ። ማቴዎስ ክርስቶስን መከተል ስለሚያስከፍለው ዋጋ ለማስተማር የፈለገው ምናልባትም ለዚህ ሳይሆን አይቀርም። ክርስቶስን መከተል ድህነት ቢኖርበትም እንኳ የዘላለምን ሕይወት ያስገኛል።
ማቴዎስ ክርስቶስን በመከተሉ የቀራጭነቱን ተግባር ያቆመ ብቻ ሳይሆን፥ ድርጊቱ የሕይወት አመለካከቱን በሙሉ ሊለውጠው ችሎአል። ማቴዎስ በመጀመሪያ ለማድረግ ከፈለጋቸው ነገሮች መካከል አንዱ፥ የቀድሞ ወዳጆቹን በሙሉ ከክርስቶስ ጋር በማስተዋወቅ፥ የክርስቶስ ተከታይ መሆኑን በይፋ ማሳወቅ ነበር። ለዚህም ያመቸው ዘንድ ወዳጆቹንና ቀራጭ የሥራ ባልደረቦቹን ግብዣ ጠራቸው።
ከዚያም ብዙ ሳይቆይ፥ ክርስቶስ ማቴዎስን ከ12ቱ ቁልፍ ደቀ መዛሙርት አንዱ እንዲሆን መረጠው (ማቴ. 10፡1-4)። እነዚህ አሥራ ሁለቱ ደቀ መዛሙርት በኋላ የቤተ ክርስቲያን ዋና መሪዎች ለመሆን ችለዋል። ክርስቶስ «ሐዋርያት» ብሎ በመሰየም በዓለም ውስጥ የእርሱ አምባሳደሮችና እንደራሴዎች አድርጎ በመሾም ልኳቸዋል። ማቴዎስ ከሦስት ዓመታት በላይ የክርስቶስን ትምህርት እየተማረና፥ ተአምራቱን እየተመለከተ ተከትሎታል። ከሞት የተነሣውን ጌታ ከመመልከቱም በላይ፥ ክርስቶስ ለተቀረው ዓለም ሁሉ ወንጌሉን እንዲያዳርሱ ሲያዛቸው ሰምቷል (የሐዋ. 1፡8)።
ማቴዎስ ከመጀመሪያው የሐዋርያት ሥራ ምዕራፍ በኋላ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ አልተጠቀሰም። ይሁን እንጂ ማቴዎስ በኢየሩሳሌምና በይሁዳ አገልግሎታቸውን ያተኮሩት የመጀመሪያዎቹ የቤተ ክርስቲያን መሪዎች አካል እንደሆነ ይታወቃል። የቤተ ክርስቲያን ትውፊት ስለ ማቴዎስ የሚሰጠን መረጃ ግልጽ አይደለም። አንድ ትውፊት እንደሚለው፥ በኢየሩሳሌም አሥራ አምስት ዓመት ከተቀመጠ በኋላ፥ በውጪ አገሮች ወንጌልን ሰብኳል። ይህም በኢትዮጵያ፥ በፋርስ(ኢራን)፥ እንዲሁም በአርመን ወንጌልን እንደ ሰበከ ይናገራል። የቤተ ክርስቲያን ትውፊት እንደሚለው፥ ማቴዎስ በእምነቱ ምክንያት ሰማዕት ሆኖ ተሠውቷል።
ለሮም መንግሥት ዝርዝር ታሪኮችን የሚመዘግብ ቀራጭ የነበረው ማቴዎስ፥ ከክርስቶስ ጋር በነበረ ጊዜም ታሪክ መመዝገቡን ቀጥሎ ይሆናል። ከክርስቶስ ስብከቶችና ተአምራት አንዳንዶቹን ሳይጽፍ አልቀረም። ምናልባትም የክርስቶስን ታሪክ የጻፈው በእነዚህ ታሪኮች ላይ ተመሥርቶ ይሆናል። ክርስቶስ ቀረጥ የከፈለበትን ሁኔታ ቀራጩ ማቴዎስ ብቻ መጥቀሱ ሌላው አስገራሚ ነገር ነው (ማቴ. 17፡24-27)።
3ኛ የውይይት ጥያቄ፡- የማቴዎስ ታሪክ፥ በሰዎች ላይ አስቀድመን በመፍረድ፥ ሰዎች ክርስቲያኖች ሊሆኑና እግዚአብሔርን ሊያገለግሉ እንደማይችሉ አድርገን ከማሰብ እንድንቆጠብ የሚያስተምረን እንዴት ነው?
መንግስቲ ጂቡቲ ዝዓደጋ ቀዳመይቲ ነፋሪት ቦዪንግ 737 ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣብ ዝበጽሓትሉ፣ ፕረዚደንት ኢስማዒል ዑመር ገለ ዝርከቦም ላዕለዎት ሰበስልጣን’ታ ሃገር ተረኺቦም።
ኣብ እዋን’ቲ ናይ ኣቀባብላ ጽምብል፣ በዓል ስልጣን መጎዓዝያ ነፈርቲ’ታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ክልተ ተወሰኽቲ ነኣሽቱ ነፈርትን ሓንቲ ቦዪንግ 767ን ክሳብ መወዳእታ’ዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት ተዓዲገን ኣብ ስራሕ ክውዕላ ምዃነን ኣፍሊጡ።
በዓል መዚ ኣየር ጂቡቲ ኣገልግሎቱ ናይ ኤውሮጳ ደረጃ ንኽሕዝ ተክኒካዊን ምምሕዳራዊን ሓገዝ ዘበርክት ዘሎ ብሪጣንያዊ ትካል ካርዲፍ ኣቭየሽን፣ ንግዳዊ መስመር ነፈርቲ ምጅማር ኣብ መንጎ ሃገራት ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንዝካየድ ንግዳዊ ልውውጥ ዓቢ ኣበርክቶ ክገብር ዘለዎ ተስፋ ይገልጽ።
ብተወሳኺ እቲ ንጂቡቲ ምስ ኣዲስ ኣበባ ዘራኽብ መስመር ባቡር ኣብ ዝሓጸረ ኣዋርሕ ስርሑ ክጅምር ምዃኑ ተሓቢሩ። 665 ኪሎሜተር ዝንውሓቱ መስመር ባቡር ኣዲስ ኣበባ ጂቡቲ ስርሑ ኣብ ዝጅምረሉ፣ ዘካዪዶን ምምሕዳራዊ ኣገልግሎት ዝገብረሉን ሓድሽ ኮርፖረሽን ክምስረት ምዃኑ ካብ ኢትዮጵያ ዝተረኽበ ሓበሬታ የመልክት።
ሉሲዎቹ ነገ በኢትዮጵያ ሆቴል ተሰባስበው አርብ ወደ ድሬዳዋ በማቅናት ዝግጅት የሚጀምሩ ሲሆን የኢትዮጵያ ቡና ረዳት አሰልጣኝ የሆነችው እየሩሳሌም ነጋሽ እና የመከላከያ የግብ ጠባቂ አሰልጣኝ ተረፈ ጉደታ የመሰረት ማኒ ረዳት ሆነው ተሹመዋል፡፡
ሊያ ሽብሩ (ደደቢት) ፣ ማርታ በቀለ (መከላከያ) ፣ ታሪኳ በርገና (ድሬዳዋ ከተማ) ፣ ገነት አክሊሉ (ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ) ፣ ብዙዬ ታደሰ (ቅዱስ ጊዮርጊስ)
አትክልት አሸናፊ (ቅዱስ ጊዮርጊስ) ፣ መስከረም ካንኮ (ደደቢት) ፣ ምህረት መለሰ (መከላከያ) ፣ ጥሩአንቺ መንገሻ (ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ) ፣ ፅዮን እስጢፋኖስ (ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ) ፣ እፀገነት ብዙነህ (ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ) ፣ ሀብታም እሸቱ (ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ) ፣ አሳቤ ሙሶ (ዳሽን ቢራ) ፣ አረጋሽ ፀጋ (ሲዳማ ቡና) ፣ ገነት ሃይሉ (አዳማ ከተማ)
እመቤት አዲሱ (መከላከያ) ፣ ኤደን ሽፈራው (ደደቢት) ፣ ሰናይት ቦጋለ (ደደቢት) ፣ ብርቱካን ገብረክርስቶስ (ደደቢት) ፣ ፍቅርተ ብርሃኑ (መከላከያ) ፣ ብሩክታዊት ግርማ (ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ) ፣ ህይወት ደንጊሶ (ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ) ፣ ሰርካለም ቦጋለ (ዳሽን ቢራ) ፣ ትዕግስት ዘውዴ (ቅዱስ ጊዮርጊስ) ፣ አዲስ ንጉሴ (ሀዋሳ ከተማ) ፣ ቅድስት ቦጋለ (ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ)
ሎዛ አበራ (ደደቢት) ፣ ምስር ኢብራሂም (መከላከያ) ፣ ረሂማ ዘርጋ (ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ) ፣ ሽታዬ ሲሳይ (ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ) መዲና አወል (ቅድስት ማርያም ዩ.)
ኩሉ ምስጋና ን ኣላህ፣ ሰላምን ወደሳን ንእሙን ልኡኽን (ሙሓመድ) ንስድራቤቱን ንብጾትን ብዘይ ዓቀን። ከምቲ ኩሉ ኣስላማይ ዝፈልጦ፣ ካብቲ ኣብ ሸሪዓ ንጹርን ዘየካትዕን ነገር፣ እስልምና ኣብ ሓሙሽት ዓንዲታት ዝተመስረተን ዝቆመን ኮይኑ፣ ሓደ ካብ ኣተን ከኣ እቲ ከም ሓምሻይ ዓንዲ ዝፈልጥ፣ ሓጅ ኢዩ። ብሸሪዓዊ ግዴታታት፣ ኩሎም እቶም ዕዮታት ጽድቂ ክገብሩ ዝተኣዘዙን ዓቅሞም ዘፍቅደሎምን፣ ነቲ ተግባር ናይ ሃይማኖት ቅድሚ ምግባሮም እቲ እሩም ኣገባብ ናይ ኩሉ ሽዒራ (ግብሪታት-ጽድቂ) ብዝበለጸ ክፈልጡ ይግባእ። ብሓፈሻ፣ ደንቢ ወይ መሪሕ ናይ ሸሪዓ፣ ክበጽሖ ዘለዎ ዕላማን፣ ልቦናን፣ ዘባኽሱ ነገራትን ኣሎ። ነዚ ድማ እቲ ዝፈልጦ ፈሊጦዎ ኮ እንተኾነ ዘይፈለጦ ግን ኣይፈልጦን ኢዩ። እቲ ሕድሪ ናይዚ ቁዱስ-ጊብሪታት ዝተዋህቦ ሰብ፣ ኩሉ ግዜ ዕላማ ናይቲ ሰማያዊ ትእዛዝ ፈሊጡ ብዝበለጸ ከማልእን፣ ምስቲ ድልየት ሸሪዓ ብዝቃደው ሕጋታት ከተግብርን ወትሩ ዪጽዕር። ምኽንያቱ፣ ዕላማታት ናይ ሸሪዓ ኣብቲ ደንቢታት (ኣሕካም) ተጸምቢሩ ስለ ዝርከብ። ነዛ ጽሕፍቲ ነዳሉ ዘለና እምበኣር፣ ካብ ክቱር ድልየትና ንምፍላጥ ደቢታት ሓጂ ንምፍላጥ ሃረርታ ስለዘሎና፣ ከምኡ`ውን ንዝጸንሐ ካብ ኩሉ ናይ ሓጅ-ፊቂህ መጻሕፍቲ ንረኽቦ ሓበሬታ ንምርጓድን ኢዩ። በዛ ጽሕፍቲ እዚኣ ኣላህ ባዕሉ ነቶም ነጋድዪኣን-ቤቱ (ሓረም) ክጠቅም ትምኒትና ኢዩ።
ራስ-ሰር የእንቁላል ሰባሪ ማሽን, የእንቁላል ፓከርን ማጥመድ, የእንቁላል ሰባሪ ማሽን አምራቾች, የእንቁላል መደርደር እና ማሸጊያ ማሽን, የተቀቀለ የእንቁላል ልጣጭ ማሽን, የእንቁላል ማሸጊያ ማሽን,
(1) በኢትዮጵያ፣ “የቅድመ ምርጫ ዝግቶች እና ምርጫ በሚደረግበት ወቅት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ለማወጅ የሚያስገድድ ሁኔታ ቢከሰት፣ በዚህም የተነሳ ምርጫ ማድረግ የማይቻል ቢሆን የምርጫ ዘመናቸው ያበቃው ምክር ቤቶች እና የአስፈፃሚው አካል የስራ ዘመን ምን ይሆናል?”
የህግ ትርጉም አስፈላጊ የሚሆነው አወዛጋቢ ክርክሮች (cases and controversies) ሲኖሩ፣ ወይም አንድን ነገር ማድረግ (action) ወይም አለማድረግ (omission) ከህጎች ተቃርኗል ተብሎ ሲገመት ነው። ግልፅ የሆኑ የሕገ-መንግስት አንቀፆች ያለተጨማሪ ማብራሪያና ትርጉም በቀጥታ የሚፈፀሙ ድንጋጌዎች (self-executing provisions) በመሆናቸው በአብዛኛው ትርጉም አያስፈልጋቸውም። ለትርጉም ተጋላጭ የህግ ድንጋጌዎች ቅድመ ሁኔታን የሚያስቀምጡ: “በግልፅ ካልተደነገገ በስተቀር” (unless provided by law)፣ ወይም “ዝርዝር ጉዳዮ በሌላ ህግ ይወሰናል” (particulars shall be determined by law) የመሳሰሉ ዐረፍተ-ነገሮችን ያዘለ ሊሆን ይችላል። ሕግን የመተርጎም ዋናው አላማ የህጉን መንፈስ ለመረዳትና ለማብራራት እንጂ ክፍተት ተጠቅሞ አዲስ ህግ ለመፍጠር መሆን የለበትም።
የፌደሬሽን ምክር ቤት የተረጎማቸው አብዛኞቹ የህገ-መንግስት ጉዳዮች ከመደበኛ ፍርድ ቤት የመጨረሻ ውሳኔ ተሰጥቶባቸው ወደ ፌደሬሽን ምክር ቤት የተመሩ ሲሆን፣ አሁን አስፈፃሚው ያቀረበው ህገ-መንግስት ትርጉም ጥያቄ ግን ከዚህ በፊት ፍርድ ቤት አይቶት ስለማያውቅና ጉዳዩ የሚታየው በተሻሻለው አዋጅ 789/2005 መሰረት አንቀፅ 5 “ከፍርድ ቤት ውጭ ስለሚቀርብ የትርጉም ጥያቄ” ስር ስለሆነ፣ በሌላ መልኩ፣ የቀረበውን የሕገ-መንግስት ጥያቄ በተመለከተ መሰረት የጣሉ ተመሳሳይ የፍርድ ቤትም ይሁን የፌደሬሽን ምክር ቤት ውሳኔዎች (precedents) ካለመኖር አኳያ፣ በአለም ተቀባይነት ያላቸውን የህገ-መንግስት አተረጓጎም መርሆዎች (principles of interpretation)፣ እና ያንዳንድ ሃገራት የፍርድ ውሳኔዎችን ከኢትዮጵያ ስርዐተ-ህግ፣ የመንግስት አወቃቀር፣ ፖሊቲካዊና ማህበራዊ መስተጋብር አኳያ መቃኘት ተገቢ ነው።
ከላይ የተገለፀውን ሃሳብ ለማጠናክር የፌደሬሽን ምክር ቤት ማቋቋሚያ አዋጅ 789/2005 እንደሚጠቁመው: “ምክር ቤቱ የሚቀርቡለትን ሕገ-መንግስ ጉዳዮች መርምሮ ለመወሰን ጠቃሚ ናቸው ብሎ የሚያምንባቸውን የህገመንግስት አተረጓጐም መርሆዎች መለየትና በስራ ላይ” በማዋል፣…ለምክር ቤቱ የቀረበው ጥያቄ በሕገ-መንግስቱ የሰፈሩትን መሰረታዊ መብቶች እና ነፃነቶች የሚመለከት ሲሆን ትርጉሙ ኢትዮጵያ የተቀበለቻቸውን አለማቀፍ ሰብአዊ ህግጋት ከአለማቀፍ የሰብአዊ መብቶች ህግ ጋት፣ አለማቀፍ የሰብአዊ መብቶች ስምምነቶችና የአለማቀፍ ሰነዶች መርሆዎች ጋር በተጣጣመ መንገድ” እንደሚተረጎም አቅጣጫ ይሰጣል።
(ሀ) ቀጥተኛ ወይም ሌጣ ትርጉም/Textualism/: መጀመሪያ ህጉን ያወጡት ሰዎች ቃል በቃል፣ በቀጥታ “ምን ቃል ነበር የተጠቀሙት?” ብሎ በመጠየቅ የህጉን ሌጣ ትርጉም (plain meaning) መመልከትና በቀጥታ ጥቅም ላይ ማዋል (direct application) ነው።
ኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕ/መ አንቀጽ 60 (3): ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሥልጣን ዘመኑ ከማለቁ በፊት ምክር ቤቱን ከበተነ “ከስድስት ወር ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ አዲስ ምርጫ መደረግ” ስለሚጠበቅበት” (የበተነው አዲስ ምርጫ ለማድረግ ከሆነ)፤ በሌላ መልኩ፣ ከላይ በኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕ/መ አንቀጽ 58 (1) የምክር ቤቱ አምስት አመት የሥራ ዘመን በግልፅ ስለተወሰነና በአንቀጽ 58 (3) የፓርላማው አምስት አመት እድሜ ሰኞ፣ ሰኔ ሰላሳ መሆኑ በግልፅ በመገደቡና ከዛ በላይ ሊራዘም ስለሚችልበት ድንጋጌ በየትኛውም የህገ-መንግስቱ ክፍል ስላልተገለፀ፣
ኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕ/መ አንቀጽ 54 (1): “የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባላት… በየአምስት ዓመቱ በሕዝብ” ስለሚመረጡ፤ በሌላ መልኩ፣ በ አንቀጽ 60 (3): ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሥልጣን ዘመኑ ከማለቁ በፊት ምክር ቤቱን በአንቀጽ 58 (1) እንደተገለፀው የመስከረም ወር የመጨረሻ ሳምንት ሰኞ ሰኔ ሰላሳ ከመድረሱ በፊት መበተን ስላለበት፣
በአንቀጽ 58 (3) መሰረት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሚመረጠው ለአምስት ዓመታት [ስለሆነና]፤ የሥራ ዘመኑ ከማብቃቱ ከአንድ ወር በፊት አዲስ ምርጫ [ተካሂዶ ስለሚጠናቅርቅ]፤ በመጨረሻም፣
በ ኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕ/መ አንቀጽ 106 መሰረት የ ሕገ-መንግሥቱ “የአማርኛ ቅጂ የመጨረሻው ሕጋዊ እውቅና ያለው ሰነድ” ስለሆነ በአማርኛ ቛንቛ ደግሞ፣ “ሰኞ፣ ሰኔ ሰላሳ” በ ሰኔ 29 እና ሃምሌ 1 መካከል የሚገኝ ቀን ከመሆን ውጭ ሌላ ተለዋጭ ትርጉም ስለሌለው፣ በቀጥተኛ አተረጓጎም (textually)፣ ሰኞ፣ ሰኔ ሰላሳ የምክር ቤቱና የጠቅላይ ሚኒስትሩ የስራ ዘመን ያበቃል ማለት ነው።
(ለ) የህጉ የመጀመሪያው ቅጂ ትርጉም/Original Meaning/: አንዳንድ የህገ-መንግስት ሊቃውንት የመጀመሪያ ቅጂ/የኦሪጂናላዊ (originalist/nontexological) ያተረጓጐም መርህን ከቀጥተኛ አተረጓጐም መንገድ (textualism) ጋር ሲያቀላቅሉት ቢታይም ነገር ግን ሁለቱ የተለያዩ ናቸው። ኦሪጂናላዊ ትርጓሜ ህጉን ቃል በቃል በመተርጎም ብቻ የሚወሰን ሳይሆን፣ ህጉ በፀደቀ ዚጌ የነበሩት ሰዎች ሊረዱት ከሚችለው እይታ (perspective) እና አገባብ (context) በመነሳት የህጉን መንፈስ ለመረዳት መሞከር ነው።
የዛሬ 25 አመት የተፃፈው የመጀመሪያው የኢትዮጵያ ሕገመንግስት ረቂቅ (draft) 105 አንቀፆች ነበሩት:: አሁን በስራ ላይ ያለው፣ የፀደቀው ደግሞ 106 አንቀፆች አሉት:: ከአስፈፃሚና የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የስራ ዘመን ጋር በተያያዘ በሁለቱ ሰነዶች መካከል መሰረታዊ የፍሬ ነገር (substantive) ልዩነት የለም።
● በስራ ላይ ያለው የ ኢ.ፌዴ.ሪ ሕገመንግስት አንቀጽ 58 (3): “የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሚመረጠው ለአምስት ዓመታት ነው፤ የሥራ ዘመኑ ከማብቃቱ ከአንድ ወር በፊት አዲስ ምርጫ ተካሂዶ ይጠናቀቃል” ሲል፣
● ረቂቁ የ ኢ.ፌዴ.ሪ ሕገመንግስት አንቀጽ 58 (3) ደግሞ : “…የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የስራ ዘመኑ ከማብቃቱ ከአንድ ወር በፊት አዲስ ምርጫ መደረግ አለበት::” ይላል።
የመጀመሪያው ጠበቅ ያለ (conservative) ቢመስልም፣ የሁለቱም ሰነዶች መንፈስ፣ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የስራ ዘመኑ ከማለቁ አንድ ወር ቀደም ብሎ ብሄራዊ ምርጫ በማካሄድ ቀጣዩን ምክር ቤት መተካት እንዳለበት አፅንኦት ለመስጠት ነው።
ህግ አውጪው በወቅቱ ያልታዘባቸው ወይም ያልገመታቸው ሁኔታዎች ዛሬ ላይ ጥያቄ ሲያስነሱ፣ ተቀባይነት ያላቸውን መርሆዎች በመከተል ሕጉን መተርጎም አስፈላጊ ሊሆን ይችላል።
አንቀጽ 72 (3): “በዚህ ሕገ-መንግሥት መሰረት በሌላ አኳሗን ካልተወሰነ በስተቀር የጠቅላይሚኒስትሩ የሥራ ዘመን የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሥራ ዘመን ነው” የሚለውን ገልብጠን ስናነበው፣ በሌላ አኳሓን ከተገለፀ የጠቅላይ ሚኒስትሩ የስራ ዘመን ምክር ቤቱ ከተበተነም በሗላ ሊቀጥል ይችል ይሆናል ለማለት ይሆን? የአርቃቂዎቹ ሃሳብ (legislators’ intent) ጥያቄ ውስጥ የሚገባው እንግዲህ እዚህ ላይ ነው::
ህጉን ባረቀቁት ሰዎች ሃሳብ (intent)፣ “የጠቅላይ ሚኒስትሩን የስልጣን ዘመን ከምክር ቤቱ የስልጣን ዘመን ትንሽ ረዘም ማድረግ የሚቻልበትን ሁኔታ ለመክፈት አስበው ወይም ሕገ-መንግስታዊ ቅርቃር (gridlock) ሲከሰት የአስፈፃሚው የስራ ዘመን እንደ አስፈላጊነቱ ከመደበኛው የስራ ዘመን ትንሽ ረዘም እንዲል አስበው ይሆን?” ብለን ለመጠየቅ፣ በመጀመሪያ፣ በሌላ አኳሗን የ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ወይም የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሥራ ዘመን ስለሚራዘምበት አጋጣሚ የሚገልፅ (በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ) ድንጋጌ መኖር አለበት።
ለምሳሌ፣ በማይናማር (Maynamar) ሕገ- መንግስት፣ የኢትዮጵያ አይነት ሁኔታ ሲከሰት፣ አስፈፃሚው ከተፈቀደለት የስራ ዘመን ለተጨማሪ ጊዜ መቆየት እንደሚችል ይገልፃል። ድንጋጌው ስላለ፣ ክርክር ቢነሳ ተርጓሚው አካል ጉዳዩን ሊመለከተው ይችላል። Maynamar Constitution, Article 61 (a).
በኢትዮጵያ ህግ ግን ከዚህ ጋር የሚቀራረብ ድንጋጌ የለም፣ የሕጉ አርቃቂዎች ሃሳብም ይህን በሚመለከት የሚጠቁመው ፍንጭ ወይም ለትርጉም ተጋላጭ ድንጋጌ የለም። ባጭሩ፣ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅን ተጠቅሞ ህዝባዊ ምርጫን ማራዘም ስለሚቻልበት ሁኔታና አጋጣሚ የሚገልፅ የህገ-መንግስቱ ድንጋጌ የሕጉ አርቃቂዎች ሃሳብም የለም።
“የሕዝብን ጤንነት አደጋ ላይ የሚጥል በሽታ ሲከሰት፣ የሚኒስትሮች ምክር ቤት አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ…” እንደሚያውጅ ተመልክቷል። በዚህ አዋጅ፣ ለህዝብ ጥቅም ሲባል፣ ዴሞክራሲያዊ መቶችም ሳይቀሩ ሊገደቡ የሚችልበት አጋጣሚ እንዳለ ይገልፃል። በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ዴሞክራሲያዊ መብቶች ላይ ገደብ መጣል ማለት ግን፣ በህገመንግስቱ የተወሰነውን የምርጫ ቀን እስከማስቀየር ይደርሳል ማለት አይደለም። የኢ.ፌዴ.ሪ ሕገመንግስት አንቀጽ 93 ከ 72 እና 58 በጣምራ ሲነበቡ፣ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በሂደት ላይ እያለ የስራ ዘመኑ የሚያልቅበት አስፈፃሚ፣ በቀጣይ ሊተካው ለሚችለዉ አዲስ አስፈፃሚ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን አስተላልፎ ከማለፍ ውጭ፣ በሕገ-መንግስቱ ከተፈቀደለት የስራ ዘመኑ ተሻግሮ በሃገሪቱ መፃኤ የፖለቲካና ማህበራዊ ሁኔታዎች ዛሬ ላይ ከስራ ዘመኑ ባሻጋር መወሰን የሕገ-መንግስቱን የበላይነት የሚፃረር ብቻ ሳይሆን፣ የመንግስት የስልጣን ክፍፍል መርሆን (principle of separation of power) በመቃረን ሌሎቹን የመንግስት አካላት የሚገዳደር ይሆናል:: የአስፈፃሚ የማስፈፀም ስልጣን ከስልጣን ዘመን ማብቃት ጋር አብሮ ያከትማል (የ ኢ.ፌዴ.ሪ ሕገመንግስት አንቀጽ 72 [3])
(ሐ) መሠረት የጣሉ የፍርድ ውሳኔዎች (Stare Decisis or Judicial Precedents): የኢትዮጵያ የፍትህ ስርአት በይበልጥ በተፃፉ ህጎች (codified laws) መሰረት በመሆኑና፣ ይህን አወዛጋቢ የህግ ክርክር በሚመለከት ከዚህ በፊት ለትርጉም ቀርቦ የሚያውቅ ጉዳይ ወይም ተቀራራቢ ውሳኔ ባለመኖሩ፣ በሌላ መልኩ የፌደሬሽን ምክር ቤት ከዚህ በፊት ትርጉም የሰጠባቸው ክርክሮችም ቢሆኑ ለጉዳዩ በቀጥታ መልስ የሚሰጡ ስላልሆኑ፣ የዚህ አይነት የአተረጓጎም ዘዬ ለጊዜው ብዙም አስፈላጊ ላይሆን ይችላል።
(መ) አወንታዊ ምልከታ /Pragmatism/: የዚህ አተረጓጎም ዋና ትኩረት፣ የሚተረጎመዉ ጉዳይ (ቢተረጎም) የሀገሪቱ ቋሚ ህግ ስለሚሆን፣ ውሳኔው ከሌሎች ህጎች ጋር የሚኖረውን ተቃርኖ በማጤን፣ የህዝብ አቋም መመሪያ (public policy) አንፃር በሀገሪቱ፣ በህዝቧና የፖሊቲካ ስርአቱ ላይ የሚያደርሰውን አሉታዊ ጫናን ግምት ውስጥ በማስገባት፣ ህገ-መንግስት ከህግነቱ በተጨማሪ የፖለቲካ ሰነድም ስለሆነ፣ “ለፖለቲካዊ ችግሮች ፖለቲካዊ መፍትሄ” ከሚል እሳቤ በመነሳት ህጉን ከነባራዊ ሁኔታ በማጣጣም ለመተርጎም መሞከር ነው። ችግሩ፣ አስፈፃሚው ይሄን ያተረጓጎም ዘዬ በመጠቀም በ “ፐብሊክ ፖሊሲ እና የህዝብ ጥቅም” ሰበብ አይነኬ (nonderogatory) የህገመንግስት ድንጋጌዎችን ሳይቀር ለመሸራረፍና የግል የፖለቲካ አጀንዳዎችን ለመሰንቀር እድል መክፈቱ ነው።
አሁን ካለው የኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ፣ አስፈፃሚው “ለህዝብ ጤና” በሚል የምርጫ ሰሌዳን የመቀየር እርምጃው፣ ያንን ተከትሎ ያቀረበው “የሕገ-መንግስት ይተርጎምልኝ” ጥያቄ ወደዚህ ያተረጓጎም ስልት ያደላ የትርጉም ፍላጎት እንዳለው ይጠቁማል። የ አስፈፃሚው አካል የምርጫ ማራዘም ውሳኔና ያንን ተከትሎ የሚፈጠረው የስልጣን ክፍተት (power vacuum) ለበጎ ነው ብለው ውሳኔውን የሚደግፉት እንዳሉ ሁሉ፣ ከፍተኛ ተቃውሞ እና ሃገራዊ ውዝግብ በማስከተሉ፣ ብሎም በቀጣይ የምርጫ ሂደት ተአማኒነት ላይ አሉታዊ ተፅእኖ እንዳያሳድር፣ የ አገር አለመረጋጋትና የዴሞክራሲ ተቋማት መናጋትን ግምት ውስጥ ያስገባ ገንቢ የትርጉም አቀራረብ መከተል ጠቃሚ ነው (መተርጎም አስፈላጊ ሆኖ ከተገኝ)። መሠረታዊ የህገ-መንግስት ጥያቄ በይበልጥ ከህግ አንፃር በመመልከት፣ በቀጣይ ጠንካራ ሕብረብሄራዊ ሕገ-መንግስታዊነትን (multinational constitutionalim) ለማጠናከር ይረዳል።
(ሠ) የመንግስት አወቃቀርና ግንኙነት/Structuralism/: በመሰረቱ፣ የዚህ አይነቱ የህገ-መንግስት አተረጓጎም የህገ-መንግስቱን ስሪት፣ በፌደራል እና የክልል መንግስታት መካከል (ፌሰራሊዝም) እና በሶስቱ የመንግስት አካላት መካከል ያለውን ግንኙነት (የስልጣን ክፍፍል)፣ ብሎም በመንግስትና በዜጎች መካከል የሚኖረውን መስተጋብር ግምት ውስጥ ያስገባ አተረጓጎም ስልት ነው። የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ስርዐት በክልልሎችና የፌደራል መንግስቱ በጥምር ሉአላዊነት (dual sovereignty) የሚገለፅ በመሆኑ፣ የፌደራል አስፈፃሚው አካል ርምጃዎችና ውሳኔዎች የክልሎችን ሉአላዊነት ከተጋፋ የህገ-መንግስቱ መሰረታዊ መርሆዎች ተጣሱ ማለት ነው።
(ረ) ታሪካዊ ልምዶች /Historical Practices/: ኢትዮጵያ፣ ሕገ-መንግስቱ ከመፅደቁ ጥቂት አመታት ቀደም ብሎ ለመበታተን ጫፍ ላይ ደርሳ የነበረች ሃገር መሆኗ ሲታሰብ፣ የሕጉ አርቃቂዎች ሃሳብ (legislative intent) ሕብረብሄራዊ ሕገ-መንግስታዊነትን መመስረት እንደነበር መገመት አያዳግትም። በመሆኑም፣ ይህ የአተረጓጎም መርሆ ከላይ የተጠቀሱትን የጋራ እሴቶችን ከማስጠበቅ አኳያ ነው ሕገ-መንግስታዊነትን የሚመዝነው። የኢትዮጵያ ያለፈ ታሪክ በተጨባጭ የሚያሳየው፣ ሕገ-መንግስት መብቶችን ለማስጠበቅ የተቀረፀ ሰነድ በመሆኑ፣ ከሕዝቦች ሉአላዊት በሚቃረን መልኩ የሚወሰዱ ማናቸውም የፌደራል አስፈፃሚ ውሳኔዎች ህገመንግስታዊ መሰረት አይኖራቸው።
ከኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ አኋያ የህገ-መንግስት ተርጓሚ አካል የላይኛው ምክር ቤት ወይም የፌደሬሽን ምክር ቤት ቢሆንም፣ ምንም እንኳ የአሜሪካ የፍትህ ስርዐት፣ የፌደራሊዝም ስሪት እና ተጨባጭ ሁኔታዎች ከኢትዮጵያ ቢለይም፣ የ ሕገ-መንግስት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤው የአሜሪካን ህገ-መንግስት ሳይንስ ፍልስፍና (constitutional jurisprudence) ከኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ በማጣጣም የህገ-መንግስት ክለሳ ስራ ቢተገብር ጠቃሚ ጎኖች አሉት። በ ኢትዮጵያ የፍትህ ስርዐት የፍርድ ክለሳ (judicial review) የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት የሰበር ስልጣን ሕገ-መንግስታዊ መሰረት ቢኖረውም፣ ህገ-መንግስቱን የመተርጎም የወል ስልጣን ግን የለውም::
የፌደሬሽን ምክር ቤት ማቋቋሚያ አዋጅ 789/2005 አንቀፅ 7 (1): “ለአጣሪ ጉባኤው የሚቀርብ የሕገመንግስት ትርጉም ጥያቄ አቀራረብ በአዋጁ በሚወጣ መመሪያ መሰረት ይሆናል” ይላል። የህገ-መንግስት ማጣራት ሂደቱ የሚከተላቸውን የህገመንግስት መርሆዎችን (standards of review) ቢገልፅ መልካም ነው።
የአሜሪካ የፍርድ መከለስ ሂደት (judicial review process) ህጎች ወይም ድርጊቶች ከሕገ-መንግስቱ መቃረናቸውን ለመገምገም በሶስት የተለያዩ መሰረታዊ ደረጃዎች ይመረምራል:
● “Intermediate Basis” (መካከለኛ)- ፍርድ ቤቶች ሕገመንግስታዊነቱን የሚመረምሩት ህግ ወሳኝ የመንግስት ጥቅምን የሚያራምድ መሆኑን በማየት መመርመር ፤
● “Strict Scrutiny” (በጥልቀት መፈተሽ መመርመር)-ለምሳሌ: የአንድን ቡድን፣ ብሄር፣ ዘር፣ ወይም ግለሰብ መሰረታዊ መብትን ለመገደብ አስፈፃሚው አካል በፍርድ ክርክር ወቅት የማስረዳት ሸክሙ (burden of proof) እጅግ ከፍ ያለ ነው፣ ምክንያቱም የግለሠብም ሆነ የቡድን ነፃነትን ለመገደብ መንግስት እጅግ አሳማኝ ምክኒያት ሊኖረው ስለሚገባ:: በሌላ መልኩ መንግስት የዜጎችን ነፃነትና ሉአላዊነት አደጋ ውስጥ እንዳይከት ከለላ ለመስጠት፣ የህጎችናን ድርጊቶችን ህጋዊነት የሚመረምረው ፍርድ ቤት በአስፈፃሚው አካል የሚወሰድ እርምጃን ህገመንግስታዊነትን ጠበቅ ባለ መስፈርት ይገመግማል።
የስልጣን ምንጭ ሕዝብ በመሆኑና ለህዝብ ቅርበት ያላቸው ደግሞ የአካባቢ መስተዳድሮች (local governments) ስለሆኑ፣ ከፌደራል መንግስት ይልቅ ክልሎች በይበልጥ የሉአላዊነት መገለጫ ናቸው። የክልሎች ስብስብ የፌደራል መንግስት ስለሚፈጥር፣ የፌደራል መንግስት የክልሎች ፖለቲካዊ ፍጥረት ነው ማለት ይቻላል። የክልሎችን ሕገ-መንግስታዊ ሉአላዊነት በሚጋፋና፣ የጥምር ሉዐላዊነትን መርሆን ግምት ውስጥ ሳያስገባ የምርጫ ማራዘም ውሳኔ የፌደራል አስፈፃሚው መወሰኑ መሰረታዊ የሉአላዊነት መርሆን ስለሚፃረር፣ ጉባኤው የትርጉም ጥያቄውን የሚመረምረው ከላይ በአሜሪካ ስርዐት (strict scrutiny) በመሰለ ጥብቅ ምርመራ መሆን አለበት፣ በሌላ መልኩ ጥያቄውን ያቀረበው አስፈፃሚ ከፍ ያለ የማስረዳት ሸክም (burden of proof) አለበት።
ለምሳሌ፣ የትግራይ ክልላዊ መንግስት፣ የፌደራሉን ሕገ-መንግስት ተንተርሶ ባፀደቀው ህገመንግስት፣ የክልሉን ህዝብ የሉአላዊ ስልጣን ባከቤትነት ለማረጋገጥ ብሎም የመንግስት አስተዳደርን ለማስቀጠል፣ የነዋሪዎቹን ጤና አደጋ በማይጥል መልኩ “ምርጫ ለማድረግ ወስኛለሁ” ይላል። በሌላ መልኩ፣ የፌደራሉ አስፈፃሚ ከዚህ የተለዬ አቛም አለው። የ ፌደራሉ አስፈፃሚ አካል የምርጫ ማራዘም ውሳኔ በፌደራሉንም ሆነ የክልል ሕገ-መንግስታት፣ ኢትዮጵያ ፈርማ የሕጓ አካል ያደረገቻቸውን አለማቀፍ ስምምነቶች በመጣስ፣ የክልሎችን ሉዐላዊነት በመጋፋቱ የሕገመንግስቱን መሰረታዊ መርሆዎች ይፃረራል።
የመምረጥና መመረጥ መብት ወሳኝ ዴሞክራሲያዊ መብት መሆኑ ግልፅ ነው። በኢትዮጵያ ህገ መንግስት አንቀጽ 38 (1) መሰረት “ማንኛውም ኢትዮጵያዊ ዜጋ በቀለም፣ በዘር፣ በብሔር፣…ልዩነት ሳይደረግበት… በመረጣቸው ተወካዮች አማካኝነት በሕዝብ ጉዳይ አስተዳደር የመሳተፍ መብት” እንዳለው ይገልፃል። በትግራይ ክልል ህገ- መንግስት መሰረት ደግሞ፣ የክልሉ ህዝብ በክልሉ ጉዳይ ላይ የሉአላዊነት ባለቤት እንደሆነ፣ በአንቀፅ 8 ( 9) ሉአላዊነቱ የሚገለፀው ደግሞ የክልሉ ነዋሪዎች በቀጥተኛ ዴሞክራሲያዊ ሂደት በመረጧቸው ተወካዮቻቸው እንደሆነ፣ ይህ መብት በምንም መልኩ ሊገደብ እንደማይችል አንቀፅ 9 (1) ያስረግጣል።
በተመሳሳይ፣ በአማራ ክልል ህገ-መንግስት ምእራፍ ሁለት፣ አንቀፅ 8 ንኡስ አንቀፅ 2 መሰረት፣ የክልሉ ህዝብ የሉአላዊ ስልጣን ባለቤት እንደሆነና፣ ይህ ሉአላዊነት የሚገለፀው ደግሞ፣ በሚመርጧቸው ተወካዮች እና ራሳቸው በቀጥታ በሚያደርጉት ዴሞክራሲያዊ ተሳትፎ እንደሆነ ይገልፃል።
አስቸኳይ ጊዜ አዋጅን ጨምሮ ማናቸውም የአስፈፃሚ አካል ፖሊቲካዊ እርምጃዎች “ለዜጎች ጥቅም” በሚል የዜጎችን ሰብአዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችን (በተለይም የመምረጥና መመረጥ መብትን) ሊገድብ እንደማይገባ፣ የኢትዮጵያ ህገ- መንግስት ምንጭ፣ በሗላም አካል በሆነው፣ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የአለማቀፍ ሰብአብዊና ፖለቲካዊ መብቶች ቃልኪዳን (ICCPR: Part One, Article 1) ላይ በግልፅ ተቀምጧል። የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ለዜጎች ደህንነትና ጤና ሲባል መፈፀሙ አስፈላጊነቱ ባያከራክርም፣ ራሱ ሕገ-መንግስቱ ከለላ የሰጣቸውን መሰረታዊ በራስ ጉዳይ የመወሰን መብቶች፣ የክልሎችን ሉዐላዊነት በመጋፋት፣ ዴሞክራሲያዊና ሰብአዊ መብቶችን አደጋ ላይ በሚጥል መልኩ የሚወሰድ የአስፈፃሚ ርምጃ ኢ-ህገመንግስታዊ ይሆናል። ግልፅ የጥቁር ቀለም የሕገ-መንግስት ድንጋጌዎች ሲጣሱ የህገመንግስት ትርጓሜ የሚያስፈልግበት አገባብ የለም።
ህገ መንግስቱን የሚቃረን ውሳኔ ሲከሰት የትርጉም ጥያቄውን ለምክር ቤት ማቅረብ ያለበት በውሳኔው ያልተስማማ ሌላ ሶስተኛ ወገን ነው ወይስ ከ ህገ-መንግስቱ የሚቃረን ውሳኔ ወስኛለሁ ብሎ የሚያምነዉ ራሱ አስፈፃሚው አካል (በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በኩል አሰፀድቆ ማቅረብ ሌላ ጉዳይ ነው)?
የሕገ-መንግስት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤው መሰረት በሆነው የ ኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕ/መ 84 (2) መሰረት: “በፌዴራሉ መንግሥትም ሆነ በክልል ሕግ አውጪ አካላት የሚወጡ ሕጐች ከዚህ ሕገ መንግሥት ጋር ይቃረናሉ የሚል ጥያቄ ሲነሳና ጉዳዩም በሚመለከተው ፍርድ ቤት ወይም በባለ ጉዳዩ ሲቀርብለት መርምሮ ለመጨረሻ ውሳኔ ለፌዴሬሽኑ ምክር ቤት ያቀርባል” በማለት የጉባኤውን ተግባርና አላማ ያብራራል።
የሕገ-መንግስቱን ድንጋጌ አንቀፅ 84ን ለማሟላት በወጣው በተሻሻለው አዋጅ 789/2005 መሰረት: “በማንኛውም የመንግስት አካል ወይም ባለስልጣን የመጨረሻ ውሳኔ … መብቴና ነፃነቴ ተጥሷል የሚል ማንኛውም ሰው… ለ ጉባኤው…ማቅረብ ይችላል” ይላል። በ በርካታ ሃገራት ህጎች “ሰው” ማለት የተፈጥሮ ሰው ወይም አርቲፊሻል ሰው ሊሆን ይችላል። አስፈፃሚውን እንደ ተቋም (juridical person) እንውሰድና፣ ራሱ የምርጫ ማራዘም ሃሳብ ለምርጫ ቦርድ አቅርቦ፣ የራሱ ውሳኔ ከህግ ጋር ስለተጋጨበት እንዲተረጎምለት ጥያቄ የሚያቀበው ራሱ አስፈፃሚው ይሆናል ማለት ነው። እንግዲህ፣ የሕገ-መንግሥት ትርጉም ጥያቄ የሚያቀርበው ያንድ ወገን አቤቱታ አቅራቢ (lone petitioner) ሌላ ወገን ተቃራኒ ሃሳብ ማቅረብ በማይችልበት ሁኔታ፣ የአጣሪ ጉኤው፣ ከዛም አለፍ ብሎ ወደ ፌደሬሽን ምክር ቤት ጉዳዩ ከቀረበ፣ ምክር ቤቱ፣ የሁለት ወገን ሃሳብ እንዳያይ የ “ይተርጎምልኝ” ጥያቄው አቀራረብ ጉዳዩን አስቸጋሪ ያደርገዋል።
አስፈፃሚው “የራሴ ውሳኔ ከገ ሕገ-መንግስቱ ጋር ተቃርኖብኛል” ብሎ የፌደሬሽን ምክር ቤትን “ተርጉምልኝ” ማለቱ፣ ከመጀመሪያውኑ የምርጫ ማራዘም ውሳኔው ሕገ-መንግስታዊ መሰረት ስለሌለው አከራካሪ እንደሆነና፣ ዞሮ ዞሮ ጉዳዩ ፌደሬሽን ምክር ቤት ለትርጉም ሊሄድ እንደሚችል አስፈፃሚው ተስፋ በማድረግ ቀድሞ እያወቀ የወሰደው እርምጃ ነበር ማለት ነው። ያለበለዚያ፣ “ጉዳዩ የህግ ትርጉም ያስፈገዋል” ወይም “ሕገ-መንግስቱን ተቃርኗል” የሚለው ጥያቄ ይመጣ የነበረው፣ በአስፈፃሚው የምርጫ ማራዘም ውሳኔ ቅር በተሰኝ ሌላ ሶስተኛ ወገን ይሆን ነበር። አጣሪ ጉባኤው፣ “አስፈፃሚው የሕገመንግስት ትርጉም ጥያቄ ለማቅረብ የሚገባው ወገን (real party in interest) መሆኑንም መጠየቅ ይኖርበታል።
ሁተኛው ፍሬነገር ከህግ ትምህርት ቤት የመላምት ጉዳይ (hypothetical case) ጋር ይመሳሰላል። ገና የመጀመሪያው፣ ዋናው ጉዳይ እልባት ሳያገኝ (አስፈፃሚው መቼ፣ ምን እንደሚያደርግ ሳይታወቅ)፣ በፖለቲካ ውሳኔ ባንዣበበበት ሁኔታ) የህግ አስተያየት መሰንዘር ብዙም ጠቃሚ ባይሆንም፣ በሕገ-መንግስቱ ድንጋጌ አንቀጽ 54 (1) ምርጫ በየአምስት አመቱ መደረግ ስላለበት እንዲሁም 58 (3): “የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሚመረጠው ለአምስት ዓመታት…፤ የሥራ ዘመኑ ከማብቃቱ ከአንድ ወር በፊት አዲስ ምርጫ ተካሂዶ ስለሚጠናቀቅና አስፈፃሚው እንደሚለው ምርጫውን ማድረግ ስላልተቻለ፣ የኮሮናቫይረስ በተለይ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ስርጪት መጠን ተገምግሞ፣ ከአስፈላጊ ጥንቃቄ ጋር በተቻለ ፍጥነት ምርጫ ቢደረግ፣ ዜጎች በፈቀዱትን መንግስት የመተዳደር ሕገ-መንግስታዊ መብታቸውን በተቻለ ፍጥነት እንዲጎናፀፉ ያግዛል።
ሕገ-መንግስት የህግና የፖለቲካ ስነድ ከመሆኑ አኳያ የፖለቲካ ውሳኔዎችም ችግር ፈቺ ሊሆኑ ቢችሉም፣ ግልፅ የሆኑ፣ ራሳቸው በራሳቸው የሚፈፀሙ (self-executing) የጥቁር ቀለም ሕጎችን መተርጎም ግን አዲስ ህግ ለመፍጠር ከመሞከር አይለይም።
አማራጭ አንድ: ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የኮሮናቫይረስ ስርጪት ተገምግሞ፣ ከከፍተኛ ጥንቃቄ ጋር በተቻለ ፍጥነት ምርጫ በማድረግ ቅቡል የመንግስት አስተዳደር ማስቀጠል፤
አማራጭ ሁለት: በአግባቡ በተጠና በቂ መረጃ መሰረት የቫይረሱ ስርጭት ምርጫ ለማድረግ እንደማያስችል ሃገራቀፍ መግባባት ከተደረሰና ሰኔ ካለፈ፣ ህብረብሄራዊ፣ ሁሉንም ኢትዮጵያዊ ያሳተፈ የአደራ መንግስት (caretaker government) በማቛቛም፣ የአደራ አስተዳደሩ ምርጫ በማካሄድ ስልጣን ለሚመረጥ ፓርቲ ወይም የፖርቲዎች ጥምረት ማስተላለፍ፤
ሁለተኛው ካልተቻለ፣ የሃገሪቱ ርእሰ ብሄር (ፕሬዝደትን) ብሄራዊ ምርጫ ተካሂዶ ሌላ መንግስት እስኪተካ ሃገሪቱን በአደራ መንግስትነት ቢያስተዳድሩ (የርእሰ ብሄር የስራ ዘመን ከጠቅላይ ሚኒስቴር በአንድ አመት በመብለጡ የሚፈጠረውን የስልጣን ክፍተት (power vacuum) በመሸፈን የሽግግር ሂደቱን ሊመሩ ይችላሉ።
Previous articleSearch 6 Avatar image 3:30 0:32 / 10:44 የአልጀዚራ ሰበር መረጃ – በአልጀዚራ በተዘገበው መሰሰረት ኢትዮጵያ ግድቡን መሙላት ለሁለት ሳምንት አራዘመች
የአንድ ግንባታ ባለቤት ግንባታውን ለሚያከናውነው የስራ ተቋራጭ ግንባታው ሲከናወን ለሚደርሱ ከውል ውጪ ኃላፊነቶች ወይም በህጉ የተጣለበትን ፍትሐ ብሄራዊ ግዴታዎች ለስራ ተቋራጩ በማስተላለፍ የሚያደርገው ስምምነት በህግ ጥበቃ የሚደረግለት ስለመሆኑ፡-
ጉዳዩ የኮንስትራክሽን ስራ በኮንትራክተር ሲሰራ ደረሰ ለተባለ የቴሌኮሚኒኬሽን ኬብል መበጠስ ጉዳት የጉዳት ካሳ ክፍያን የሚመለከት ሲሆን ክርክሩ የተጀመረው በአሁኑ 1ኛ ተጠሪ ከሳሽነት፣ በአሁኑ አመልካች ተከሳሽነት እና ለአሁኑ 2ኛ ተጠሪ ጣልቃ ገብነት በምስራቅ ጎጃም አስተዳደር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ነው፡፡
1ኛ ተጠሪ በስር ተከሳሽ ላይ ባቀረበው ክስ ተከሳሹ የአመልካች ንብረት በሆነው የአለም አቀፍ ግንኙነት በተሸከመ የኦፕቲካል ፋይበር ኬብል ላይ በሕግ የተጣለበትን ግዴታ በመጣስ ህዳር 30 ቀን 2002 ዓ/ም የብር 123,710.7234፣ ታህሳስ 20 ቀን 2002 ዓ/ም ደግሞ የብር 374,754.2334 ጉዳት የ2ኛ ተጠሪን ፋብሪካ አጥር ግንባታ ሲያከናውን አድርሷል በሚል በድምሩ ብር 498,465.10(አራት መቶ ዘጠና ስምንት ሺህ አራት መቶ ስልሳ አምስት ብር ከአስር ሳንቲም) ከተለያዩ ወጪዎች ጋር እንዲከፍል ይወሰንለት ዘንድ ዳኝነት ጠይቋል፡፡ የአሁኑ አመልካችም የሲሚንቶ ፋብሪካ አጥር ግንባታውን ያከናወኑት ከአሁኑ 2ኛ ተጠሪ ጋር ባደረጉት የግንባታ ውል መሆኑን፣ አሰሪ የሆነው 2ኛ ተጠሪ በሰጣቸው ንድፍ መሰረት ስራውን በማከናውን ላይ እያሉ ለክርክሩ መነሻ የሆነው ጉዳት እንደደረሰና ተገቢውን ጥንቃቄ አድርገው ሲሰሩ ለደረሰው ጉዳት በሕግም ኃላፊነት የሌለባቸው መሆኑን፣ ታህሳስ 20 ቀን 2002 ዓ/ም ደረሰ ለተባለው ጉዳትም የአሁኑ 1ኛ ተጠሪ ሠራተኛ የሆኑት ከ23 ሜትር በኋላ ቆፍሩ ብለው ምልክት አድርገውላቸው 25.10 ሜትር ርቀት ላይ ሲቆፍሩ ጉዳቱ የደረሰ በመሆኑ ኃላፊ ሊሆኑ የሚችሉበት ሕጋዊ ምክንያት የሌለ መሆኑን ጠቅሰው ክሱ ወድቅ እንዲሆን ከመከራከራቸው በተጨማሪ 2ኛ ተጠሪ ወደ ክርክሩ እንዲገባም ጥያቄ አቅርቧል፡፡
የአሁኑ ሁለተኛ ተጠሪ በጣልቃ ገብነት ወደ ክርክሩ እንዲገባ ከተደረገ በኋላ በሰጠው መልስም ለክሱ ኃላፊነት የለብኝም የሚል ሁኖ ለዚሁ መልሱ መሰረት ያደረጋቸው ምክንያቶችም ከአሁኑ 1ኛ ተጠሪ ጋር ያደረገው የግንባታ ውል ኃላፊነቱን ለ1ኛ ተጠሪ ማስተላለፉንና የግንባታ ፈቃድን ከሚመለከታቸው አካላት አግኝቶ ተገቢውን የፈፀመ መሆኑን የሚገልጹትን ነጥቦችን ነው፡፡
ጉዳዩን በመጀመሪያ ደረጃ የተመለከተው የዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤትም አመልካችንና የአሁኑን 2ኛ ተጠሪ ለክሱ ኃላፊ አድርጎ ለክርክሩ ምክንያት የሆነውን ብር 498,465.10(አራት መቶ ዘጠና ስንምት ሺህ አራት መቶ ስልሳ አምስት ብር ከአስር ሳንቲም) ከመስከረም 10 ቀን 2004 ዓ/ም ጀምሮ ከሚታሰብ ሕጋዊ ወለድ ጋር እንዲሁም ለክርክሩ የወጡትን ወጪና ኪሳራ በአንድነትና በነጠላ ሊከፍሉ ይገባል ሲል ወስኗል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የአሁኑ አመልካችየአሁኑ 2ኛ ተጠሪ ለአሁኑ 1ኛ ተጠሪ የሚከፈላቸውን የጉዳት ካሳ ገንዘብም ሆነ ወጭና ኪሳራ በሙሉ የአሁኑ አመልካች ለጣልቃ ገብ ሊሸፍኑ እንደሚገባ ወስኗል፡፡ በዚህ ውሳኔ የአሁኑ አመልካች ቅር በመሰኘት ይግባኛቸውን ለክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት አቅርበው የአሁኑ ተጠሪዎች በመልስ ሰጪነት ከተከራከሩ በኋላ ፍርድ ቤቱ ጉዳዩን መርምሮ አመልካችና 2ኛ ተጠሪ በህዳር 30 ቀን 2002 ዓ/ም ከአመልካች ንብረት ላይ ለደረሰው ጉዳት በአንድነትና በነጠላ ኃላፊ መሆናቸው በአግባቡ ነው በማለት ሙሉ በሙሉ ያጸናው ሲሆን የታህሳስ 20 ቀን 2002 ዓ/ም ጉዳትን በተመለከተ ግን የአሁኑ አመልካች ሰራተኛ ቁፋሮው ከመንገዱ ከሃያ ሶስት ሜትር ርቀት በኋላ መቆፈር እንደሚችል ለአሁኑ አመልካች እስከቦታው ሂዶ በገለጸው መሰረት ቁፋሮው ከመንገዱ ከሃያ አምስት ሜትር ርቀት በላይ ሲከናወን የደረሰ መሆኑ በማስረጃ ተረጋግጧል በሚል ምክንያት የ1ኛ ተጠሪ ሰራተኛ ለጉዳቱ መድረስ አስተዋፅኦ ነበረው ወደሚለው ድምዳሜ ደርሶ በዚህ ቀን ደረሰ ከተባለው የብር 374,754.3734 ጉዳት ውስጥ የአሁኑ 1ኛ ተጠሪ ለግማሹ ብር 187,377.19(አንድ መቶ ሰማንያ ሰባት ሺህ ሶስት መቶ ሰባ ሰባት ብር ከአስራ ዘጠኝ ሳንቲም) ኃላፊነት አለበት በማለት ወስኗል፡፡የአሁኑ የሰበር አቤቱታ የቀረበውም ይህንኑ በሁለቱም ቀናት ደረሰ ለተባለው ጉዳት አመልካች ኃላፊነት የለብኝም በማለት በመቃወም ውሳኔውን ለማስለወጥ ነው፡፡
የአመልካች የሰበር አቤቱታ መሰረታዊ ይዘትም፡- የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት አመልካች በታህሳስ 20 ቀን 2002 ዓ/ም ለደረሰው የንብረት ጉዳት ግማሽ ኃላፊነት አለበት በማለት የሰጠው ውሳኔ ለጉዳቱ መድረስ አስተዋጽኦ አደረገ የተባለው የ1ኛ ተጠሪ ሠራተኛው መሆኑን ተቀብሎ እያለ ሰራተኛው መስሪያ ቤቱን በመወከል በአመልካችና በ1ኛ ተጠሪ መካከል ስራውን እንዲያከናውን ስምምነት መግለጽ የሚያስችል የስልጣን ውክልና የለውም ብሎ አመልካች በከፊል ኃላፊነት አለበት በማለት የሰጠው ውሳኔ ተገቢነት የሌለው መሆኑን፣ እንዲሁም አመልካችና 2ኛ ተጠሪ አደረጉ የተባሉት ስምምነት የተተረጎመበት አግባብም የግራ ቀኙን ውል፣እንዲሁም የኮንስትራክሽን መመሪያውን ይዘትና ተፈፃሚነትን ባግባቡ ያላገናዘበ መሆኑን ዘርዝረው አመልካች ለጉዳቱ ኃላፊነትአለባቸው ተብሎ የወሰነው ያላግባብ ነው የሚል ነው፡፡ አቤቱታው ተመርምሮም በዚህ ሰበር ሰሚ ችሎት እንዲታይ የተደረገ ሲሆን ለተጠሪዎች ጥሪ ተደርጎላቸው ቀርበው ግራ ቀኙ በፅሑፍ እንዲከራከሩ ተደርጓል፡፡
የጉዳዩ አመጣጥ አጠር አጠር ባለመልኩ ከላይ የተገለፀው ሲሆን ችሎቱም የግራ ቀኙን ክርክር ለሰበር አቤቱታው መነሻ ከሆነው ውሳኔ እና አግባብነት ካላቸው ድንጋጌዎች ጋር በማገናዘብ ጉዳዩን በሚከተለው መልኩ መርምሮታል፡፡እንደመረመረውም የዚህን ችሎት ምላሽ የሚያስፈልገው አቢይ ነጥብ ሁኖ የተገኘው አመልካች በሁለቱም ቀናት በ1ኛ ተጠሪ ንብረት ላይ
ለደረሱት ጉዳቶች ኃላፊነት አለባቸው ተብሎ በተሰጠው ውሳኔ የተፈፀመ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት አለ ለማለት ይቻላል ወይስ አይቻልም የሚለው ጭብጥ ሁኖ አግኝቶታል፡፡
በዚህም መሰረት የአሁኑ 1ኛ ተጠሪ ከሳሽ ሁኖ በዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የብር 498,465.10 የንብረት ጉዳት ካሳ ክስ ያቀረበው ጉዳቱ በተለያዩ ቀናት መድረሱንና በእያንዳንዱ ቀን የደረሰውን የጉዳት መጠን ለይቶ ክስ ያቀረበ ሲሆን የስር ተከሳሽ የነበሩት የአሁኑ አመልካች በእያንዳንዱ ቀን ደረሰ ለተባለው ጉዳት ኃላፊ የማይሆኑባቸውን ምክንያቶችን ጠቅሰው የተከራከሩ ሲሆን 2ኛ ተጠሪ ደግሞ ወደ ክርክሩ ጣልቃ እንዲገባ ተደርጎ ከአሁኑ አመልካች ጋር ባደረገው የግንባታ ውልም ሆነ ለጉዳዩ አግባብነት ካላው ሕግ አንጻር በ1ኛ ተጠሪ ንብረት ላይ ደረሰ ለተባለው ጉዳት ኃላፊነት የሌለበት መሆኑን ጠቅሶ ተከራክሮ የዞኑ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የግራ ቀኙን ክርክርና ማስረጃ ሰምቶ አመልካችንና 2ኛ ተጠሪን በሁለቱም ቀናት በአመልካች ንብረት ላይ ለደረሱት ጉዳቶች በአንድነትና በነጠላ ኃላፊ አድርጎ ለክሱ መሰረት የሆነውን ገንዘብ በአንድነትና በነጠላ እንዲከፍሉ ወስኖባቸዋል፡፡በዚህ ውሳኔ የአሁኑ አመልካች ባለመስማማት ይግባኛቸውን ለክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት አቅርበው ፍርድ ቤቱ ግራ ቀኙን ከአከራከረ በኃላ የስር ፍርድ ቤት በሃላፊነት ላይ የሰጠውን የውሳኔ ክፍል አሻሽሎአል፡፡ ከዚህ ጋር አያይዞም የጉዳት ካሳ መጠኑን ቀንሶ አመልካችና 2ኛ ተጠሪ ለአሁኑ 1ኛ ተጠሪ ሊከፍሉ የሚገባው የጉዳት ካሳ መጠን ብር 311,087.91 (ሶስት መቶ አስራ አንድ ሺህ ሰማንያ ሰባት ብር ከዘጠና አንድ ሳንቲም) ነው ሲል ወስኗል፡፡ ይህ የበታች ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ይዘት የሚያስገነዝበው አመልካች የሕዳር 30 ቀን 2002 ዓ/ም ጉዳትን በ2ኛ ተጠሪ በተሠጣቸው ንድፍ መሰረት ስራውን ሲሰሩ ጉዳት ደርሷል ብለው ያቀርቡት ክርክር በማስረጃ ያለመደገፉን፣ ታህሳስ 20 ቀን 2002 ዓ/ም ደረሰ ለተባለው ጉዳት ለአመልካች የስራ ትዕዛዝ አስተላለፉ የተባሉት ሰራተኛ ሕጋዊ ውክልና ሳይኖራቸው መሆኑ ተረጋግጦ የተወሰነ መሆኑን ነው፡፡ እንግዲህ ይህ የበታች ፍርድ ቤቶች ድምዳሜ የተያዘው በሕጉ የተሰጣቸውን ስልጣን መሰረት በማድረግ የግራ ቀኙን ክርክርና ማስረጃ በመስማትና ፍሬ ነገሩን በማጣራት ስለመሆኑ የውሳኔው ይዘት ያሳያል፡፡ በመሆኑም ይኼው የበታች ፍርድ ቤቶች የፍሬ ነገር ማጣራትና የማስረጃ ምዘና ድምዳሜ በዚህ ችሎት የሚለወጥበት አግባብ የሌለ ስለመሆኑ ከኢ.ፌ.ዲ.ሪፐብሊክ ሕገ መንግስት አንቀጽ 80(3(ሀ)) እና አዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 10 ድንጋጌዎች ይዘትና መንፈስ የምንገነዘበው በመሆኑ ይህንኑ የበታች ፍርድ ቤቶችን ድምዳሜ በመያዝ በበታች ፍርድ ቤቶቹ ውሳኔ በሕጉ አተረጓጎም ወይም አተገባበር ረገድ የተፈፀመ መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት መኖር ያለመኖሩን ተመልክተናል፡፡
ከክርክሩ መገንዘብ የተቻለው አመልካች የግንባታው ባለቤት የሆነው የአሁኑ 2ኛ ተጠሪ ከሚመለከተው የመንግስት አካል በወሰደው የኢንቨስትመንት ቦታ ላይ አጥር ለማጠር ቁፋሮ ሲያካሂድ የ1ኛ ተጠሪ ንብረት የሆነው ፋይበር ኬብል መበጠሱን ነው፡፡ አመልካች በዚህ ሰበር ሰሚ ችሎት አጥብቆ የሚከራከረው ታህሳስ 20 ቀን 2002 ዓ/ም ደረሰ ለተባለ ጉዳት የ1ኛ ተጠሪ ኃላፊነት ነው፣ 2ኛ ተጠሪ ደግሞ የግንባታው ባለቤት ሁኖ በአዋጁ መሰረት ፈቃድ ባለማውጣቱ የደረሰ ጉዳት በመሆኑ አመልካች በውልም ሆነ በሕግ ለጉዳቱ ኃላፊ የሚሆኑበት አግባብ የለም በማለት ነው፡፡ እኛም እነዚህን በአመልካች የቀረቡትን ክርክሮች ሕጋዊ መሆን ያለመሆናቸውን ከቴሌኮሙኒኬሽንና የኤሌትሪክ ሐይል አውታሮችን ደህንነት ለመጠበቅ ከወጣው አዋጅ ቁጥር 464/1997 እና አግባብነት ካላቸው የፍትሐ ብሔር ህግ ድንጋጌዎች አንጻር መመርመሩ ተገቢ ሆኖ አግኝተናል፡፡ በመሰረቱ አዋጅ ቁጥር 464/1997 በአንቀጽ 3(3) ሥር የፌዴራልና የክልል ከተማ አስተዳደር አካላት የግንባታ ፈቃድ ከመስጠታቸው በፊት የቴሌኮሙኒኬሽን ወይም
የኤሌትሪክ ሀይል አውታር ስለመኖሩ እና ፈቃድ ጠያቂው አካልም ግንባታ ከማካሄዱ በፊት በቴሌኮሙኒኬሽን ወይም በኤሌትሪክ ሀይል አውታር ላይ ጉዳት የማይደርስ መሆኑን ማረጋገጥ እንዳለባቸው ተደንግጓል፡፡ ድንጋጌው በቴሌኮሙኒኬሽንና በአሌትሪክ ሀይል አውታሮች ላይ በግንባታ ወቅት ጉዳት እንዳይደርስ አስቀድሞ እንዲያረጋግጡ ግዴታ የጣለው በፌዴራልና በክልል አስተዳደር አካላት ብቻ ሳይሆን የግንባታ ፈቃድ ጠያቂ ላይ ጭምር ነው፡፡ 2ኛ ተጠሪውም በዚህ የህግ ድንጋጌ መሰረት በቴሌኮሙኒኬሽን አውታር ላይ ጉዳት እንዳይደርስ የማድረግና በሕግ የተጣለበትን ኃላፊነት አስቀድሞ የማረጋገጥ ግዴታ በመወጣት ቦታውን ላይ ተገቢው ስራ እንዲሰራ ማድረግ ያለበት መሆኑን የድንጋጌው ይዘት ያስገነዝባል፡፡
በአዋጁ አንቀጽ 4 መሰረት በቴሌኮሙኒኬሽንና በኤሌትሪክ ሀይል አውታሮች ላይ እያወቀም ሆነ በቸልተኝነት ጉዳት ያደረሰ ሰው የሚቀጣ ስለመሆኑም ተደንግጓል ፡፡ ወደ ፍትሐብሄር ህጉ ስንመለስ አንድ ሰው በራሱ በኩል ምንም የገባው ግዴታ ሳይኖር በራሱ ጥፋት(አስቦ ወይም በቸልተኝነት) በሌላ ሰው ላይ ጉዳት ያደረሰ እንደሆነ ኃላፊ እንደሆነ በቁጥር 2027(1) ከተደነገገው መገንዘብ ይቻላል፡፡ እንዲሁም በህግ በትክክል ተገልጾ የተመለከተውን ልዩ ድንጋጌ፣ ልዩ ደንብና ሥርዓት የጣሰ ሰው ደግሞ ጥፋተኛ ሊሆን እንደሚገባ በፍ/ህ/ቁ 2035(1) ተመልክቷል፡፡ በአዋጁም ሆነ በፍትሐብሔር ህጉ የተዘረጋው ስርዓት ከላይ የተጠቀሰው ሲሆን አመልካች በዚህ ችሎት በሕግ ረገድ የሚያቀርቡት ክርክር ሶሰት አበይት ምክንያቶችን መሰረት ያደረገ ነው፡፡ ይኼውም ታህሳስ 20 ቀን 2002 ዓ/ም ደረሰ የተባለው ጉዳት በ1ኛ ተጠሪ ሰራተኛ በተሰጠው ትዕዛዝ መሰረት ስራው ሲከናወን ጉዳቱደርሷል፣ የሕዳር 30 ቀን 2002 ዓ/ም ጉዳትም 2ኛ ተጠሪ የግንባታ ፈቃድ ባላወጣበት ሁኔታ የተከናወነ በመሆኑ ጉዳቱ ሙሉ በሙሉ የሚመለከተው 2ኛውን ተጠሪ ነው፣2ኛ ተጠሪ ግዴታውን በውሉ ለአመልካች ማስተላለፍ አይችልም የሚሉ ናቸው፡፡
ይሁን እንጂ አመልካች ስለታህሳስ 30 ቀን 2002 ዓ/ም ጉዳት የሚያቀርቡት ክርክር የስር ፍርድ ቤቶች ከአረጋገጡት ፍሬ ነገር ውጪ የቀረበ በመሆኑ ተቀባይነት የሚያገኝበት አግባብ የለም፡፡ ምክንያቱም ለአመልካች የስራ ትዕዛዝ ሰጠ የተባለው የ1ኛ ተጠሪ ሰራተኛ በሕግ አግባብ ያከናወነው የሰራተኛ ግዴታ ስለመሆኑ ካለመረጋገጡም በላይ አመልካች ራሳቸው ሰራተኛው ሰጠ ካሉት ርቀት ውጪ ሂደው ቁፋሮውን ሊያከናውኑ የቻሉበት ሕጋዊ ምክንያትም በተገቢው ማስረጃ ያልተደገፈ ስለመሆኑ የበታች ፍርድ ቤቶች ውሳኔ በግልጽ ያሳያልና፡፡ በመሆኑም በዚህ ረገድ የቀረበው የአመልካች ክርክር የሕግ መሰረት የሌለው ሁኖ አግኝተናል፡፡ 1ኛ ተጠሪ በአሰሪነቱ ሰራተኛው በሰራው ጥፋት ለሚደርስ ጉዳት ተጠያቂነት የሚኖርበት ሰራተኛው ስራውን በሚሰራበት ጊዜ ጥፋት የሰራ የሆነ እንደሆነ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 2130 ድንጋጌ በግልጽ ያሳያል፡፡ አመልካች የ1ኛ ተጠሪ ሰራተኛ የሆኑት ግለሰብ የሥራ ተግባሩን ሲያከናውን ጥፋቱ የተፈፀመ መሆኑን በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2131/1/ እና በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2032/1/ መሰረት ሊያረጋገጥ የሚገባው መሆኑን የፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 2141 ድንጋጌ ይዘት የሚያስገነዝብ ሲሆን 1ኛ ተጠሪ ደግሞ ሰራተኛው የስራ ተግባሩን ሲያከናውን ያደረሰው ጥፋት የሌለ መሆኑን ማስረዳት እንደሚጠበቅበት የድንጋጌዎቹ ይዘት ያስገነዝባል፡፡ ከላይ እንደተገጸው የ1ኛ ተጠሪ ሰራተኛ የሆነው ግለሰብ ለአመልካች ሰጠ የተባለው የስራ መመሪያ ተገቢውን ስራ እንደደንቡ ለማከናወን ተብሎ ስራው ሲሰራ የደረሰ አለመሆኑ በፍሬ ነገር ደረጃ ተረጋግጧል፡፡ በመሆኑም አመልካች የታህሳስ 20 ቀን 2002 ዓ/ም ጉዳት ኃላፊነቱ የ1ኛ ተጠሪ ነው በማለት ያቀረቡትን ክርክር አልተቀበልነውም፡፡
አመልካች ከ2ኛ ተጠሪ ጋር የግንባታ ውል ያላቸው መሆኑን ሳይክዱ በውሉ በግንባታው ጊዜ ለሚደርሰው ጉዳት ኃላፊነቱ የአመልካች ተብሎ ስምምነት መደረጉ በ2ኛው ተጠሪ ላይ አዋጅ ቁጥር 464/97 አንቀጽ 3(3) ድንጋጌ የጣለውን ግዴታ በግለሰቦች ስምምነት እንደመለወጥ የሚቆጥር ነው በማለት ተራክረዋል፡፡ ሆኖም አዋጅ ቁጥር 464/97 አንቀጽ 3(3) ተጠሪ የግንባታው ባለቤት በመሆኑ ምክንያት ግንባታውን ከማከናወኑ በፊት በቴሌኮሚኒኬሸን ወይም በኤሌትሪክ ሀይል አውታር ላይ ጉዳት የማይደርስ መሆኑን ማረጋገጥ እንዳለበት የሚያሳይ ቢሆንም ግንባታው የተከናወነው በሕግ አግባብ በተቋቋመ የአመልካችና የ2ኛ ተጠሪ ስምምነት መሰረት በአመልካች ስራ ተቋራጭነት ነው፡፡ አመልካች በስራ ተቋራጭነቱ ግንባታውን የሚያከናውን ከሆነ ደግሞ ጉዳቱ እንዳይደርስ ተገቢውን ጥንቃቄ ማድረግ አለበት፡፡ በአመልካችና በ2ኛ ተጠሪ ሐምሌ 09 ቀን 2001 ዓ/ም የተደረገው የግንባታ ውሉም በአንቀጽ 12.1.5. ሀ እና 12.1.6 ስር አመልካች ግንባታ ከማከናወኑ በፊት ከመብራት ኃይል ባለስልጣናትና ከ1ኛ ተጠሪ ፈቃድ መውጣት እንዳለበት ግራ ቀኙ መስማማታቸውን፣ በውሉ በግንባታው ጊዜ ተገቢውን ጥንቃቄ ለማድረግም አመልካች ከ2ኛ ተጠሪ ጋር የተስማማ መሆኑ የተረጋገጠ ሲሆን 2ኛ ተጠሪ አመልካች ስራውን በሚያከናውንበት ጊዜ የሕዝብ መጠቀሚያ የሆነ ንብረት ኬብል እንደማይነካ፤ እንክብካቤ እንደሚደረግለት፣ ንብረቱ ያለባለቤቱ ፈቃድ በምንም ሁኔታ እንደማይነካ፣ በንብረቱ ላይ ምንም አይነት ጉዳት ቢደርስ ተጠያቂው ኮንትራክተሩ ስለመሆኑም ስምምነቱ ያስገነዝባል፡፡ እንዲሁም የቁፋሮ ስራ ሲካሄድ ኬብሉን ሊነካ ስለሚችል የ1ኛ ተጠሪን ፈቃድ አመልካች ማግኘት እንደአለበት፣ ኬብሉ ላይ ጉዳት እንዳይደረስ ጥንቃቄ የማድረግ ኃላፊነትም የአመልካቹ መሆኑንና ማንኛውም ጉዳት ከደረሰ ተጠያቂ ኮንትራክሩ ስለመሆኑም የግራ ቀኙ የግንባታ ውል ስምምነት ያስረዳል፡፡
አመልካች ይህን የግራ ቀኙን የሥምምነት ይዘት መኖሩንና በነፃ ሐሳቡና ፈቃዱ መፈረሙን ሳይክድ ስምምነቱ ሕገ ወጥ ነው በሚል ያቀረበው ክርክር የአዋጅ ቁጥር 464/97 አንቀጽ 3(3) ድንጋጌን ሙሉ ይዘትና መንፈስ ያላገናዘበ ነው፡፡ ይህ ድንጋጌ የግንባታው ባለቤት በቴሌኮሚኒኬሸን ወይም በኤሌትሪክ ሀይል አውታር ላይ ጉዳት የማይደርስ መሆኑን ማረጋገጥ እንዳለበት የሚያሳይ ከመሆኑ ውጪ ይኼው ግዴታ ግንባታውን ለሚያከውነው የሥራ ተቋራጭ በስምምነት እንዳይተላለፍ ግልፅ ክልከላ የሚያስቀምጥ አይደለም፡፡ የድንጋጌው መሰረታዊ አላማም የሕዝብ መጠቀሚያ የሆነ ንብረት ላይ ጉዳት እንዳይደረስ ግንባታ ሲከናወን ሊወሰዱ የሚገባቸውን ቅድመ ጥንቃቄዎችንና ጥንቃቄውን ሊያደርጉ የሚገባቸው ወገኖች የትኞቹ እንደሆነ የሚያመላክትና ጥንቃቄ ባለመደረጉ በንብረቱ ላይ ለሚደረስ ጉዳት ደግሞ ካሳ ሊከፍል የሚችልበት አግባብ መኖሩን የሚያሳይ ነው፡፡ ለጉዳዩ ቀጥተኛ ተፈፃሚነት ያለው አዋጅ ቁጥር 464/97 የግንባታው ባለቤት ግንባታውን ለሚያከናውነው የስራ ተቋራጭ ግንባታው ሲከናወን በሕጉ የተጣሉበትን ፍትሓ ብሔራዊ ግዴታዎች ለስራ ተቋራጩ የሚያስተላልፍ ስምምነት አድርጎ ቢገኝ ሕጉ ስምምነቱን ጥበቃ የማያደርግበት ምክንያት የሌለ መሆኑን ከፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 1675፣ 1716 እና 1731 ድንጋጌዎች ይዘትና መንፈስ ጋር አጣምረን በማየት የምንገነዘበው ጉዳይ ነው፡፡ በመሆኑም 2ኛ ተጠሪ ግዴታውን ለአመልካች በስምምነት ማስተላለፉ ተቀባይነት ያለው ሲሆን ጉዳቱ በ2ኛ ተጠሪ ወይም ሰራተኛ ወይም ወኪሉ ስለመድረሱም እንዲሁም አመልካች ጉዳቱን ለመከላከል በማይችልበት ሁኔታ የደረሰ መሆኑም በማስረጃ ያልተረጋገጠ በመሆኑ አመልካችና ተጠሪ ሐምሌ 09 ቀን 2001 ዓ/ም በአደረጉት የግንባታ ውል የውሉ አካል በሆነው በስራና ከተማ ልማት ሚኒስቴር በወጣው መመሪያ (Standard Conditions of
Contract for Construction of Civil Work Project) አንቀጽ 22 ድንጋጌዎች ይዘትና መንፈስ መሰረት አመልካች ለጉዳቱ ኃላፊ የማይሆኑበት ምክንያት የለም፡፡
ሲጠቃለልም የበታች ፍርድ ቤቶች አመልካችን ለደረሰው ጉዳት ተጠያቂ ያደረጓቸው በሕጉ አግባብ ነው ከሚባል በስተቀር ውሳኔያቸው የሚነቀፍበትን መሰረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ስላላገኘን ተከታዩን ወስነናል፡፡
1. በምስራቅ ጎጃም አሰተዳደር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመ/ቁጥር1914 መስከረም 10 ቀን 2004 ዓ/ም ተሰጥቶ በክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት በመ/ቁጥር 32796 ሰኔ 03 ቀን 2005 ዓ/ም ተሻሽሎ የተሰጠው ውሳኔ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር
የሆድ ድርቀት የአንጀት ጡንቻዎች የእንቅስቃሴ ድግግሞሽ በቁጥር ሲያንስ ወይም ዓይነ ምድራችንን ለማስወገድ/ለማስወጣት መቸገር ሲሆን ይህ ሁኔታ ለጥቂት ሳምንት ወይም ከዚያ በላይ ቆይታ ሲኖረው ነው፡፡ በዚህ እንቅስቃሴ መሃል ያለው የጊዜ ልዩነት ከሰዎች ሰዎች ይለያያል፡፡ አንዳንድ ሰዎች በቀን ሶስት ጊዜ እንቅስቃሴ ሲኖራቸው ሌሎች ደግሞ በሳምንት አንድ ወይም ሁለት ጊዜ ይኖራቸዋል፡፡ ያለምንም የአንጀት ጡንቻዎች እንቅስቃሴ ሶስት ቀን ከሆነ በጣም እረጂምና አደገኛ ሲሆን ከሶስት ቀን በኋላ ዓይነ ምድራችን ስለሚደርቅ ወይም ጠንካራ ስለሚሆን ለማስወገድ/ለማስወጣት አስቸጋሪ ይሆናል፡፡
የሆድ ድርቀትን ጠቅለል ባለ ሁኔታ ለመግለጽ ያክል የአንጀት ጡንቻዎች እንቅስቃሴ በአንድ ሳምንት ውስጥ ከሶስት ጊዜ በታች/ያነሰ ሲሆን ነው፡፡ በማንኛውም ሰው ላይ የሆድ ድርቀት በአጋጣሚዎች የሚከሰት ሲሆን አንዳንድ ሰዎች ከባድ የሆድ ድርቀት ያጋጥማቸዋል ይህም የቀን ከቀን ስራቸውን ያስተጓጉላል፡፡
የሆድ ድርቀት በአብዛኛው ጊዜ የሚከሰተው ዓይነ ምድራቸን በምግብ መፍጨት ስርዓት ውስጥ ሲያልፍ በጣም በሚዘገይበት ጊዜ ይፈጠራል ይህም ዓይነ ምድራችን ጠንካራ እና ደረቅ እንዲሆን ያደርገዋል፡፡ የሚከተሉት የሆድ ድርቀት መነሻዎች ናቸው፦
አብዛኛዎቹ ሰዎች ከባድ የሆነ ምርመራ አያስፈልጋቸውም በጣም ጥቂት የሚባሉት ደግሞ ከባድ የህመም ችግር ስለሚያጋጥማቸው ህክምና ያስፈልጋቸዋል፡፡ ከሁለት ሳምንት በላ የቆየ የሆድ ድርቀት ካጋጠምዎት የህክምና ባለሙያ ማማከር ያስፈልግዎታል፡፡ ይህ የሆድ ድርቀት በአንጀት ካንሰር ከተከሰተ ቅድሚያ ማወቅና መታከም በጣም አስፈላጊ ነው፡፡
• ሃኪምዎን ሳያማክሩ የዓይነ ምድር ማለስለሻ ወይም ላክሳቲቭ ከሁለት ሳምንት በላይ አይጠቀሙ ምክንያቱም ከመጠን በላይ ላክሳቲቭ መጠቀም ምልክቶቹን ያባብሳቸዋል፡፡
• የተመጣጠኑ ምግቦችን በተለይ ፋይበር በብዛት ያላቸውን ይመገቡ፡፡ ከፍተኛ የፋይበር ይዘት ያላቸው ምግቦች፦ ፍራፍሬዎች፣ አትክልቶች፣ ለጊዩም፣ ዳቦና ጥራጥሬዎችን ይመገቡ፡፡ ፋይበር እና ውሃ አንጀታችን ዓይነ ምድርን በቀላሉ እንዲያሳልፍ ያደርገዋል፡፡
• ከአንድ ሊትር ተኩል እስከ ሁለት ሊትር ተኩል ውሃ እና ሌሎች ፈሳሾችን በቀን መጠጣት ጠቃሚ ነው(ውሃ መጠጣት በሌሎች የህክምና ችግር እስካልተከለከልን ድረስ)፡፡
• ካፌን የያዙ/ያላቸው ፈሳሾች ለምሳሌ፦ ቡና እና ለስላሳ መጠጦች የሰውነት ፈሳሽን የማድረቅ ባህሪ ስላላቸው አጠቃቀማችንን መቀነስ አለብን፡፡ አንዳንድ ሰዎች ወተት ሲጠጡ ስለሚያባብስባቸው ቢቀንሱ ይመረጣል፡፡
የሰበታ ከተማ እግርኳስ ክለብ አመራሮች አሰልጣኝ ውበቱ አባተን ወደ ዋሊያዎቹ ከሸኙ በኋላ ሁነኛ አሰልጣኝ ሲያፈላልጉ ቆይተዋል ባወጡት የአሰልጣኝ ቅጥር ማስታወቂያም ልባቸው አልረካም..ነገር ግን አንድ ሰው ላይ ትኩረት አድርገዋል .ኢንስትራክተር አብርሃም መብራቱ ላይ…
ተደጋጋሚ ሙከራቸው ግቡን መቶላቸዋል፡፡ዕረፍት እፈልጋለሁ ያለው አሰልጣኝ አብርሃም ከተደጋጋሚ ሙከራ በኋላ ለሰበታ ከተማ አመራሮች እጁን ሰጥቶ የአሰልጣኝ ውበቱን ስብስብን ለመረከብ መስማማቱን ከታማኝ ምንጭ የተገኘው መረጃ ያስረዳል፡፡ አጭሩ የኢንስትራክተር አብርሃም ዕረፍት ተቋርጦ ወደስራው ተመልሷል፡፡ የሁለቱ ወገኖች ስምምነት በቅርብ ጊዜ ውስጥ ይፋ ይደረጋል ተብሎ ይጠበቃል
የታይላንድ ‘ልሴ ማጄስቴ’ ሕግ በዓለም ላይ ጥብቅ ከሚባሉት ሕጎች የሚመደብ ሲሆን በፍጹም ንጉሣዊያን ቤተሰቡን በማንኛውም ሁኔታ፣ ምንም ቢያደርጉ መተቸት ወይም ማጥላላት ወይም ነቀፋ መሰንዘርን ይከለክላል።
በሜክሲኮ የእረፍት ጊዜ ውስጥ ዋናው ገጽታ በባህር ዳርቻው ውስጥ ሊኖር ይችላል, ነገር ግን በውቅያኖስ ውስጥ ለመዋኘት ቢመርጡ ደህንነትን መጠበቅ አስፈላጊ ነው. ብዙ ሰዎች ለሜክሲኮ ለመጓጓዝ ሲያስቡ ስለደህንነታቸው ስጋት ቢገልጹም, እጅግ በጣም የሚቆጣጠሯቸውን አንዳንድ ነገሮች ችላ ይላሉ. በየዓመቱ ሰዎች በውቅያኖስ ውስጥ ለመዋኘት መምረጥ ወይም አለማድረግን በሚመርጡበት ጊዜ ትክክለኛውን ጥንቃቄ ቢወስዱ ሊከለከሉ የሚችሉ ሁሉ የውሃ ማጠራቀሻዎች አሉ.
በሜክሲኮ የባህር ዳርቻዎች ላይ ኃይለኛ መጎሳቆልና ሞር ዌይ በጣም የተለመደ ነው. ከባሕር ዳርቻ የሚታይ ምንም ምልክት ባይኖርም, አደገኛ የሆነ የዜና ምንጮች ሊኖሩ ይችላሉ. ወደ ውኃው ከመግባትዎ በፊት የበጋውን ሁኔታ መከታተል አለብዎ. ጠንካራ አትዋኝ ካልሆንክ ወይም የአልኮል መጠጦችን ብትጠጣ ጥንቃቄ አድርግ.
በሜክሲኮ አብዛኛዎቹ የባህር ዳርቻዎች ጥበቃዎች የላቸውም. ለደህንነትዎ ሃላፊነት ስለመሆንዎ እና ወደ ውቅያኖስ ለመግባት ከወሰኑ, ለእራስዎ አደጋ ብለው ይወሰዳሉ. የባህር ዳርቻ የማስጠንቀቂያ ስርዓት ዘዴ በብዙ ተወዳጅ የባህር ዳርቻዎች ላይ ጥቅም ላይ ነው. የባህር ዳርቻ ባንዲራዎች ቀለሞች የሚከተሉት ትርጉም አላቸው:
በባሕሮች ላይ ያሉ የማስጠንቀቂያ ጥቆማዎች ሁልጊዜ በቁም ​​ነገር መታየት አለባቸው. ሁል ጊዜ ከጓደኛ ጋር ይዋኙ እና በአቅራቢያ ባሉ ህፃናት ውስጥ ቁጥጥር የማይደረግባቸው ልጆችን በጭራሽ አያድርጉ. ጥልቀት በሌለው ውሃ ውስጥ እንኳን ትናንሽ ህፃናት በጥቃቅን ውኃ ውስጥ እንኳ ሊጥሉ ይችላሉ
የኃይል መቆጣጠሪያውን (ሪት ኤክስፕሬስ) ለመያዝ ወይም ለመቀነስ ሞክረው ለመቆየት, ኃይል ለመቆጠብ ወይንም ውሃን ለመንደፍ ይሞክሩ. ወደ ባህር ውስጥ ለመጥለቅ አስፈሪ ሊሆን ይችላል, ነገር ግን የመንሸራተቻው ጅሃት ከውሃ ውስጥ አይጎድልዎትም, ስለዚህ የሚቻሉ ከሆነ ለእርዳታ ይደውሉ, እና ከባህር ዳርቻ ጋር በጋራ ይዋኙ. አሁን ካለው አዙሪት ወደ ውቅያኖስ ለመዋኘት መሞከር ቶሎ ሊያወጣዎት ይችላል. ከባህር ዳርቻ ትይዩ ወደ ጎን ሲዘዋወሩ የአሁኑ በጣም ጠንካራ ካልሆነ እና ወደ ጥቁር ዳርቻ በሚጠጋበት ወቅት የመጡት እድሎች ይሻላሉ.
የተረጋጋ በሚባል የባሕር ዳርቻ ላይ ለመቆየት መምረጥ ይችላሉ በውቅያኖሶች ሙሉ በሙሉ ለመደሰት ጥሩ አጋጣሚ. በባህር ውስጥ በማንኛውም ጊዜ የማይታወቅባቸው አንዳንድ የባህር ዳርቻዎች አሉ, ነገር ግን ጥልቀት ያለው ምርምር ካደረጉ እና የባህር ዳርቻዎን ቢመርጡ, እርስዎ በውሃ እና በውሃ ላይ ስፖርትን ለመደሰት ያለዎትን አንድ ቦታ የማግኘት ጥሩ እድል ያገኛሉ. ለምሳሌ, በካንኩን ውስጥ , በሰሜን ሰሜናዊ አቅጣጫ በኩል ወደ ካንኩን እና ሪዮጋሪያ ማያ የባሕር ዳርቻዎች በመነሳት በስተ ሰሜን በኩል የተከበበ የባህር ዳርቻዎችን ምረጥ.
ብኢኮ በርካታ የማኑፋክቸሪንግና የሃይል ማመንጫ ፕላንቶችን ከዲዛይን እስከ ግንባታና የምርት ሙከራ ያሉ ስራዎችን ያከናውናል፡፡ ዋና ዋናዎቹ ፕሮጄክቶች የሚከተሉት ናቸው፡፡
ኮርፖሬሽኑን ከገባበት ቀውስ ለማውጣት እየሠራ ያለው አዲሱ አመራር በፍጥነት ለማገገም ጠንካራ ክትትል እያደረገ ይገኛል። ኮርፖሬሽኑ በሪፎርም ዕቅዱ 4ግቦችን በማስቀመጥ ከኦፕሬሽናል ሥራው ጎን ለጎን በማስኬድ እየሠራ ይገኛል፡፡
ዋና ዳይሬክተር ብ/ ጄ አህመድ ሃምዛ የምርት ሂደቶችን ተዘዋውረው የተመለከቱ ሲሆን ኣመራርና ሰራተኞችንም አነጋግረዋል፡፡በኮርፖሬሽኑ ምን እየተሰራ እንዳለና አሁን ካለንበት ችግር ለመውጣት እንዴት የቀን የምርት መጠናችንን ማሻሻል እንችላለን የሚሉ ዋና ነጥቦች ላይም ውይይት ተደርጓል፡፡