Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ብዙ ነገሮች መርፈዳቸው ያስታውቃል። ዛሬ ስለ ሃይማኖት፣መንግስት፣ልማት፣ወዘተ አዲስ ማብራርያ መስጠት በራሱ እንዲህ ብየ ነበር ለማለት ያህል የተሰነዘረ የ ቃላት ስብስብ ብቻ እየመሰሉኝ ከመጡ ከረምረም ብሏል ።
ዛሬ ላይ ሆነን የነገን ተስፋ ስናማትር እንደትውልድ እና ሀገር የማያስቀጥሉን ጋረጣዎች ከፊታችን ተቀምጠው በትክክል አፍጠው እየመጡ ነው።አላየንም ብሎ ችግሩን ላለመተው ሰው መሆን ብቻውን አስገዳጅ መመዘኛ ይመስለኛል።ድሮ ድሮ ቤተመንግሱ ሕዝብ ምን እያለ እንደሆነ ለማወቅም ሆነ የተከፋበትን ጉዳይ ለመረዳት ነገሥታቱ ''እረኛ ምን አለ?'' ብለው ጉድለታቸውን ይለኩበት ነበር አሉ ። ዛሬ ደግሞ ምናልባት ''ፌስ ቡክ ምን አለ? ኢንተርኔት ምን አለ?'' ሳይሆን አይቀርም።የሚያሳዝነው ግን መፍትሄ ለመስጠት ሳይሆን ማን ከነማን ጋር ቆመ? ለማለት መሆኑ ነው።
ሰሞኑን በ ሀገራችን በቤተ እምነቱና ቤተ መንግስቱ በሁለት ጎራ ሆነው ቤተ መንግስቱን እየሞገቱት ነው።አንድም የ እስልምና እምነት ተከታዮች ወንድሞቻችን ''መጅልሱ'' ይውረድ ብለው ባቀረቡት ጥያቄ፣ ሌላም የ ኢትዮጵያ ቤተክርስትያን መነኮሳት አባቶች ና ምእመናን ''የ ዋልድባ ገዳም ይዞታ ይከበር'' ብለው። ለሁለቱም ቤተመንግስቱ መልሶችን ሰጥቷል ። መልሶቹ ግን አስገራሚ፣አስደናቂ እና አሳዛኝም ናቸው። የሚመሩትን ሀገር ባህል ና አምነት በአግባቡ አለመረዳት ለካ ምን ያህል ትልቅ በሽታ ነው ጎበዝ!።የ ችግሩ ዋነኛ መነሻ ይሄው አትዮጵያን ለማወቅ ኢትዮጵያዊ ሆኖ መፈጠር አልያም ህብረተሰቡ ውስጥ እይተከባበሩ ማደግን የግድ ይላልና።
በ ሁለተኛው ዓለም ጦርነት መዳረሻ በ 1928 ዓም ኢትዮጵያ በ ኢጣልያ ተወራ በነበረችበት ወቅት የ ኢትዮጵያ መወረር ካንገበገባቸው ብርቅዬ የ ባህር ማዶ ሰዎች መሃከል አንግሊዝያዊትዋ ወ/ሮ ሲልቭያ ፓንክረስ ይጠቀሳሉ። አኚህ የ ኢትዮጵያ ታሪክ ምሁሩ የ ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስ እናት ከ ነፃነት በሁዋላ ኢትዮጵያ መኖራቸው ና ቀብራቸውም አዲስ አበባ በሚገኘው በ መንበረ ፀባኦት ቅድስት ስላሴ መሆኑ ይታወቃል። አሁን ግን ልነግራችሁ የፈለኩት ስለ ወ/ሮ ሲልቭያ ፓንክረስ የ ልጅ ልጅ አሉላ ፓንርክረስ ነው። አሉላ በ ኢትዮጵያ ታሪክ የተሳበ ወጣት ብቻ ሳይሆን የ ማህበረሰቡ የ አኗኗር ዘይቤ በራሱ የሚማርከው ወጣት ነው።ባልሳሳት ከ ስድስት ዓመት በፊት ይመስለኛል ከ አዲስ አበባ ከ 5oo ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በምትገኝ የገጠር አንዲት ከተማ ከመስርያቤቴ ባልደረቦች ጋር ባንድነት ገዳም ለመሳለም በሄድኩበት ጊዜ አዳፋ ጋቢ ለብሶ በከተማዋ መንገድ ላይ ሲሄድ አየሁት።እኔ ና ጉአደኞቼ በሚቀጥለው ቀን ለሚኖረን ጉዞ ለመዘጋጀት በ ጊዜ እራት በልተን ለመተኛት እራት የሚገኝበትን ቤት እያሰስን ነበር። ከ አዚህ በፊት በቴሌቭዥን የማውቀው አሉላ ለምን እዚህ መጣ ? ደግሞስ ለምን የ አደፈ ጋቢ አርጎ ይሄዳል? እኔና ጉአደኛዬ ግራ ተጋባን።በሁአላ ግን ተጠግተን ሰላምታ ተለዋውጠን እራት አብረን እንድንበላ ጠየቅነው አላቅማማም እሺታውን ገለፀልን። በ እራት ሰዓታችን በተቀላጠፈ አማርኛው ሁሉን ተረከልን። ባጭሩ እርሱ የ ''ሶሻል ዎርክ''ትምርቱን አዲስ አበባ ዩንቨርስቲ እያጠና መሆኑን፣ አሁን እዛች ከተማ ውስጥ ከመጣ አራት ወራት ማስቆጠሩን፣ለጥናቱ እንድረዳው ትንሽ ቤት ተከራይቶ መንደር ውስጥ እንደሚኖር እና ይህም ለ ጥናቱ አስተዋፆው እንደሆነ ተረከልን። በነገራችን ላይ አሉላ ጥናቱን ሲሰራ ከ ህዝቡ ጋር አብሮ እየኖረ፣ጠላ ቤት አብሮ እየሄደ፣ጠጅ ቤት አብሮ እየጠጣ መሆኑን ሲነግረን። ህዝብን ማወቅ ሁሉን ነገሩን መሆን እንደሚገባ ትልቅ ተሞክሮ የሚያዝበት መሆኑን ያስተምረናል። ለ እዚህ ነው ኢትዮጵያን ለማወቅ ኢትዮጵያዊ ሆኖ መፈጠር አልያም ህብረተሰቡ ውስጥ እይተከባበሩ ማደግን የግድ የሚለው።
በ ኢትዮጵያ ታሪክ ቤተመንግስት ከ ቤተ ክህነት ጋር ባብዛኛው እየተባበሩ አልያም ቤተ ክህነቱ ቤተመንግስቱን እየመከረ ቤተመንግስቱም እየተመከረ ኖረዋል።ይህ ሁኔታ በ 1966 ቱ አብዮት ድረስ ቀጥሎ ታይቷል። የ አብዮቱ መምጣት ቤተ ክርስትያን የነበራትን የመሬት ምሪት (ምንም የቤተ ክርስትያን ይዞታዋን በቀጥታ አላዘዘችበትም የሚሉ ቢኖሩም) መወሰዱ በ ምመናን አስተዋፅኦ ና በ አዲሱ የ ቤተክርስትያን መዋቅር '' የ ሰበካ መንፈሳዊ ጉባኤ'' በሚል እራሷን ለመቻል ጥረት አደረገች።በዚህ ብቻ ለምግፋት አለመቻሏን ያየ ደርግም በ አካፋ ንብረቷን ወስዶ በ ማንክያ በ ዓመት የ ሁለት ሚልዮን ብር ድጎማ ለ ቤተክርስትያን ይሰጥ እንደነበር በ ወቅቱ ጉዳዩን የሚያውቁ የሚናገሩት ነው። በ ዘመነ ደርግ ቤተክርስትያን እምነቷን ለማስፋፋት ከ ኮሚኒስታዊ አስተሳሰብ ና ፍልስፍና አንፃር ፊት ለፊት የተጋፈጠችበት፣ቅዱስ ፓትርያርኩ ሰማአትነት የተቀበሉባት፣ብዙዎች አንደ ሊቀ ትጉሃን ቀሲስ ጌጡ (አሁን በ ስዊድን ስቶኮልም የሚገኙት) በ ባሌ ጎባ ከተማ እግዝያብሔር አለ ብለው ለ ሃይማኖታቸው በ አደባባይ ተናግረው ለ እስር የተዳረጉበት፣ለ ደርግ ቅርበት ያላቸው የ ሶሻሊስት ርአዮት አቀንቃኝ የነበሩት ልጆቻቸውን ክርስትና ለማስነሳት ፈርተው በ ድብቅ የምፈፅሙበት ቤተክርስትያን ና ምመኖችዋ አሳዛኝ ወቅት ላይ የነበሩበት ጊዜ ነበር።
ይህ በ እንዲህ እያለ ግን ደርግ የ ሃይማኖትን በ ህብረተስቡ ውስጥ ያለውን ሚና አልረሳውም። እንደ ወቅቱ አገላለፅ ህብረተሰቡ በ ኮሚኒስታዊ አስተሳሰብ '' 'እስኪነቃ' ድረስ ሃይማኖትን አለማራቅ'' የሚል ''ራሽያው'' አስተሳሰብ ነበረው። ለ ዚህም ይመስላል የ እስልምና አና የ ክርስትና ሃይማኖቶች መሪዎች በ ወቅቱ ''ብሔራዊ ሸንጎ'' ተብሎ በሚጠራው የመንግስት ምክርቤት ስብሰባ እንዲገኙ የሚያደርገው።በነገራችን ላይ የ ወቅቱ ምክርቤት የ ይስሙላ ምርጫ ''ኢሰፓ'' (የ ኢትዮጵያ ሰራተኞች ፓርቲ ) ያሸነፈው ወንበር ና ባለፈው ምርጫ ኢህአዴግ አሸነፍኩ ካለው የ ምክር ቤት ወንበር ብዛት መካከል ያለው ልዩነት የ ደርግ ከ አንድ ፐርሰንት በታች የሚበልጠው መሆኑ ነው። ይሄውም ደርግ መቶ ፐርሰንት ሲያሸንፍ አህአዴግ ግን ዘጠና ዘጠኝ ነጥብ ምናምን ፐርሰንት ማሸነፉ ነው።
ኢህአዴግ ስልጣን ከያዘ ጀምሮ በጣም የሚፈራቸው (ሊገቡት ስላልቻሉ ሊሆን ይችላል) ግን ሊፈራቸው የማይገባው የነበሩ ሁለት ነገሮች አሉ። እነርሱም- የመጀመርያው ''ምርጫ'' ሲሆን ሁለተኛው '' ሃይማኖት'' ነው።የ ምርጫው ይቆየንና ሃይማኖትን ግን ለምን ይፈራዋል? ብለን ስንጠይቅ ስለ ሁለት ምክንያቶች መሆኑ ይታዩኛል። እነርሱም :-
በ ካርታ ጫወጣ ጎበዝ አደለሁም። ግን ጆከር የተባለች ካርታ መኖሯን አውቃለሁ።ጆከር ካርታ በ ሁሉም ቦታ ስለምትገባ በ ካርታ ጫወታ ጆከር የደረሰው ሰው የማሸነፍ እድል ስላለው ፊቱ በ ፈገግታ ይሞላል።
የ አትዮጵያ ና የ ኤርትራ ጉዳይን መሪዎቻችን የ ፖለቲካ መጫወቻ ''ጆከር'' ካርድ ካደረጉት ቆዩ። ፕሬዝዳንት ኢሳያስም ሆኑ ጠቅላይ ሚ/ር መለስ ይችን ''ጆከር'' የተባለችውን የ ካርታ ካርድ በየሀገራቸው ይጫወቱበታል። በስልጣን ላይ ለመቆየት ይችን የ ኢትዮጵያ ና ኤርትራ ካርድ ትመዘዛለች፣ትርገበግባለች፣ትውለበለባለች፣በ ንግግር ላይ ጣል ትደረጋለች፣አስፈላጊ ሲሆን ደሞ ወደ ፋይል ክፍል ትገባና ስትጠራ የ አራዳ ልጅ ''ከች በ ኮረኮንች'' አንደሚለው ''አንደገና ጆከር አንደገና'' ተብላ ትመዘዛለች።
በ ሃያኛው ክ/ዘመን አጋማሽ የተነሳ የ ኤርትራ ጉዳይ ይሄው እስከ ትናንትና ምሽት ድረስ ካርዱ እየተመዘዘ በሰው ሕይወት መቀለዱ ቀጥሏል። ይህን ችግር የፈጠረው ትውልድ ወደድንም ጠላንም እያለፈ ነው። በእናታቸው ከ እንደርታ (ትግራይ) የሚወለዱት ፕሬዝዳንት ኢሳያስም ሆኑ በ እናታቸው ከ ዓዲቇላ(ኤርትራ) የሚወለዱት ጠቅላይ ሚ/ር መለስ ዜናዊ ለምን የ ጆከሯን ካርታ በየጊዜው እየመዘዙ ሕዝቡን እንደምያሰቃዩት የሁሉም ሰው ያልተፈታ እንቆቅልሽ ነው ።
አንድ ነገር ግን መገንዘብ ይቻላል ከመቸውም ጊዜ በበለጠ ህዝቡ የ ፖለቲከኞችን ልፈፋ ወደጎን ትቶ ነገሮችን የምያጠናበት ጊዜ ላይ መድረሱን ማንም ልብ ያለው ያለ አይመስልም። ኢሳያስም ሆኑ መለስ ካለ አንዳች ''ሃይ'' ባይ በ ፈለጉት መንገድ ላለፉት ሃያ አመታት የመሩት ሀገር ዛሬ ላይ ሲመለከቱት ብዙ ታሪካዊ ስህተቶች መኖራቸውን አፋቸው ባይናገረው ህሊናቸው ይፈርደዋል።ሁለቱም ባለፉት ሃያ አመታት በታሪክ ታይቶ ያልታወቀ ስደተኛ በመላው ዓለም ማፍራታቸው ቢያንስ ለ ህዝቡ ያልሰሩት አልያም ያጎደሉት ብዙ ሥራ መኖሩን ካልነገራቸው ጉድ ነው።
አዎን! በ አልፈው ታሪካችን በጎ ዘመን የመኖሩን ያህል የ ፈተና ዘመን አልነበርም ማለት አይቻልም። ግን ቀይ ሽብር አስመራ ላይ ሲሰማ አዲስ አበባም በተመሳሳይ መንገድ ትታመስ ነበር። በየዘመኑ የነበሩ ፈተናዎች በታሪክ አጋጣሚዎች የ ጦርነት አውድማ ያልሆኑ ቦታዎች ቢኖሩም መከራው ግን ያልጎበኘው ቤት አለ ማለት ይከብዳል። ከዚህ ሁሉ በላይ ግን አንድ ደስ የሚል ሁሉንም የሚያስማማ ነጥብ አለ ። ይሄውም እንደ ሕዝብ ተነስቶ ሕዝብ በ ሕዝብ ላይ የሰራው በደል አለ ማለት ታሪካዊ ሂደቱን ና ክስተቱን አለማጠን ብቻ ነው ሳይሆን ተራ የ ፖለቲካ ፕሮፓጋንዳ ከመሆን የሚያልፍ አለመሆኑን ሁሉም መረዳቱ ነው። አሁን ቆም ብሎ የሚያስብ ትውልድ ይመጣ ዘንድ መስራት አስፈላጊ ነው። ብዙዎች የተዘጋ ታሪክ የሚመስላቸው ግን ፖለቲካ፣ምጣኔ ሃብታዊ ትስስር፣ባህል፣ሃይማኖት፣ጆግራፍያዊ አቀማመጥ ወዘተ የ ሕዝቡን ችግር ከ ኢሳያሳዊ ና መለሳዊ የ መለያየት ፖሊሲ በዘለለ ማሰብን የግድ ይላል።
በባለአክሲዮን ብዛት ከቀዳሚ ባንኮች ተርታ የሚመደበው ቡና ባንክ እና በደጋፊ ቁጥር ቀዳሚ የሆነው የኢትዮጵያ ቡና ስፖርት ክለብ የዘላቂ አጋርነት ስምምነት ተፈራረሙ።
ሁለቱ “ቡናዎች” በሁሉም ዘርፍ በጋራ ለመስራት የሚያስችላቸውን የጋራ ስምምነት ተፈራርመው ወደስራ መግባታቸውን ይፋ ያደረጉት ዛሬ በሃያት ሪጀንሲ ሆቴል በጋራ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ ነው። ስምምነቱ ይፋ በተደረገበት ወቅት እንደተገለጸው ባንኩም ሆነ ክለቡ የሚጋሩት ስም የሁሉም ኢትዮጲያዊ ከመሆኑ ባሻገር ህዝባዊ መሰረት ያላቸው መሆናቸው አንድ የሚያደርጋቸው የጋራ መለያቸው ነው ተብሏል።
ስምምነቱ የተፈረመው በባንኩ ዋና ስራ አስፈፃሚ አቶ ሙሉጌታ አለማየሁ እና በክለቡ ስራ አስኪያጅ አቶ ገዛኸኝ ወልዴ ሲሆን በስነስርዓቱ ላይ የባንኩና የክለቡ የስራ አመራር አባላት ተገኝተዋል። በስምምነቱ መሰረትም ቡና ባንክ ለኢትዮጵያ ቡና ስፖርት ክለብ የ 5 ሚሊዮን ብር የአንድ አመት ስፖንሰርሺፕ ክፍያ የሚከፍል ሲሆን ስምምንቱም በየዓመቱ የሚታደስ ይህናል።
በስምምነቱ መሰረት ክለቡ የባንኩን አርማ በተጫዋቾች ቲሸርትና ቁምጣ ላይ በማሳየት ባንኩን ያስተዋውቃል፡፡በተጨማሪም በሜዳውም ይሁን ያለሜዳው ጨዋታ በሚኖረው ወቅት የባንኩ ቢልቦርድ ማስታወቂያ በጨዋታው ሜዳ አካባቢ እንዲቀመጥ ያደርጋል። ክለቡ በተቻለው መጠን የባንኩን ብራንድ እና አገልግሎቶች እንዲያስተዋውቅም በስምምነቱ ተካትቷል።
ስምምነቱ ከዚህ በተጨማሪ የስፖርት ክለቡ የባንክ ሂሳቡን በባንኩ እንዲከፍት ከማድረግ ጀምሮ የክለቡ አባላትና ደጋፊዎች የባንኩ ደንበኛ እንዲሆኑ ማድረግን የመሳሰሉ የባንክ አገልግሎቶችን ከባንኩ እንዲያገኙ የሚያደርግ ነው ተብሏል።
እንደስምምነቱ ባንኩ የስፖርት ክለቡ ደጋፊዎች ማህበር ወርሃዊ የአባልነት መዋጮአቸውን በዘመናዊ የቴክኖሎጂ አሰራር በመታገዝ በባንኩ በኩል እንዲከፍሉ የሚያስችላቸው አሰራር ይዘረጋል። በተለያየ የሀገሪቱ ክፍል ለሚገኙ የክለቡ አባላትም የባንክ አገልግሎት እገዛ ያደርጋል ተብሏል፡፡
ቡና ባንክና የኢትዮጵያ ቡና ስፖርት ክለብ እንደስማቸው አንድ መሆን የጋራ እድገት ለማስመዝገብ የሚያስችሉ ሌሎች በርካታ ስራዎችንም በጥምረት ለመስራት መስማማታቸውን ነው በጋዜጣዊ መግለጫው ላይ ያበሰሩት፡፡
ከተመሰረተ 11 ዓመታት የሆነውና ከ13ሺህ በላይ ባለአክሲዮኖች ያሉት ቡና ባንክ የእግር ኳስ ስፖርቱን በመደገፍና በዓለም አደባባይ አርማውን በማስተዋወቅ ከቀዳሚዎቹ ተርታ የተሰለፈ
አጠቃላይ እይታ ፈጣን ዝርዝሮች ቁሳቁስ-100% ፖሊስተር ንድፍ: የታተመ ቅጥ-ግልፅ ዓይነት: የእጅ ፎጣ ቴክኒክስ: ሹራብ የዕድሜ ቡድን: አዋቂዎች ቅርፅ: ስኩዌር ይጠቀሙ: የቤት ባህሪ: ፈጣን-ደረቅ ቦታ: የቻይና የሞዴል ቁጥር: T-02 ማረጋገጫ: ccc የምርት ስም: የማይክሮፋይበር ፎጣ ቀለም: የተስተካከለ የቀለም አጠቃቀም: ብዙ ዓላማ ያለው አርማ: የግዢ አስፈላጊነት ዲዛይን
ሰሞኑን በደቡብ ክልል በሃዋሳ ከተማ የሚገኘውን ሙዚየም አስመልክቶ በተሰራ ዝግጅት ላይ በሲዳም (they are still using misnomer Sidamo to refer to the Sidama nation-another insult) ሕዝብ መብት ዙሪያ የሚሰሩ የፖለቲካ ድርጅቶችና የመብት ታጋዮች በዝግጅቱ አለመደሰታቸውን ለኢሳት ኢዲቶሪያል ቦርድ በላኩት ደብዳቤ ገልጸዋል። የቅሬታ ደብዳቤዎች የቀረቡበት ጊዜ ኢሳት በአገር ውስጥ በተፈጠሩ ተለዋዋጭ የፖለቲካ ጉዳዮች ተወጥሮ የተያዘበት ወቅት የነበረ በመሆኑ፣ የኢዲቶሪያል ክፍሉ አፋጣኝ ስብሰባ አድርጎ ለቀረበው ለቅሬታ አፋጣኝ መልስ ለመስጠት አላስቻለውም ነበር።
ኢሳት ከአቅሙ በላይ በሆኑ ጉዳዮች ተወጥሮ ለጥያቄው አፋጣኝ ማብራሪያ ባለመስጠቱ ይቅርታ እየጠየቀ፣ የኢሳት ኤዲቶሪያል ቦርድ ማክሰኞ እኤአ ኤፕሪል 10፣ 2018 ተሰብስቦ እንዲተላለፈው የተፈለገው ማብራሪያ እንደሚከተለው ይቀርባል።
የኢሳት የኢዲቶሪያል አባላት በዝግጅቱ ላይ የቀረበውን ቅሬታ በትኩረት በመመልከት ከድርጅቱ ኢዲቶሪያል ፖሊስ አንጻር እንዴት እንደሚታይ በጥልቀት ተነጋግረውበታል። እንደሚታወቀው ኢሳት የተቋቋመው በአገራቸው የሚታየው የሃሳብ ነጻነት አፈና በአስቆጫቸው ጥቂት ኢትዮጵያውያን ነው። እነዚህ ጥቂት ኢትዮጵያውን “ይህ የአፈና አገዛዝ ሊበቃው” ይገባዋል በማለት በዙሪያቸው የሚገኙ ሌሎች ተመሳሳይ አላማ ያነገቡ ኢትዮጵያውያንን በማስተባበር፣ በአገር ውስጥ ድምጹ ለታፈነው የኢትዮጵያ ህዝብ ድምጽ እንሆናለን ብለው ተነስተው ያለፉትን 8 ዓመታት በከፍተኛ ትግል ውስጥ ሆነው አሳልፈዋል።
ጋዜጠኞቹም ሆኑ መላው የኢሳት ቤተሰቦች ይህን የነጻነት ትግል የሚያደርጉት በሰው ሃይል፣ በማቴሪያልና በገንዘብ አስፈላጊው ነገር ሁሉ ተሟልቶላቸው አይደለም፤ እነዚህ የራሳቸውንም ሆነ የህዝባቸውን መብት ለማስከበር የተነሱት የኢሳት አባላት፣ የአሁኑም ሆነ የወደፊቱን የቤተሰቦቻቸውንም ሆነ የግል ህይወታቸውን ፍላጎት ወደ ጎን በመግፋት፣ የኢትዮጵያን ህዝብ ፍላጎት ከግል ፍላጎታቸው በማስቀደም በስቃይ ውስጥ የሚገኘውን ህዝብ ለማገልገል ደፋ ቀና በማለት ላይ መሆናቸው ማንኛውም ቅን አሳቢ ዜጋ ሁሉ የሚሰክረው ነው። This can’t be an excuse and entitles ESAT to blatantly denigrate the Sidama and any nation for that matter.
ኢሳት ባለው ውስን የሰው ሃይልና የገንዘብ አቅም ባለፉት 8 ዓመታት በርካታ መልካም ስራዎችን ሰርቷል፤ በስራ ጫና ብዛት፣ በድካም እንዲሁም በተለያዩ ውጫዊ ግፊቶች የተነሳ አንዳንድ ጊዜ ስህተቶችን መስራቱም የሚካድ አይደለም። If they acknowledge that, there has been a genuine mistake, they must have unconditionally removed the program and officially apologised for their reckless actions) “የሚሰራ ይሳሳታል” እንዲሉ የኢሳት ስህተቶች ከቅንነት የሚነሱ አብዛኛውን ጊዜ ህዝቡ እርማት እየሰጣቸው የሚስተካከሉ ናቸው። They are justifying their actions instead of rectifying them). ጋዜጠኞችም ከህዝብ የሚሰጠውን አስተያየት መነሻ አድርገው ከስህተታቸው ትምህርት በመወስድ ነገር ግን እስከመጨረሻው ግባቸው እስኪደርሱ በስህተቱ ላይ ባለመቆዘምና ተስፋ ባለመቁረጥ ለአገራቸውን ነጻነት የሚያደርጉት ትግል እስካሁኑ ሰዓት ድረስ አጠናቅረው ቀጥለዋል።
ኢሳት የሲዳማ ማህበረሰብን አስመልክቶ ለሰራቸው ስራዎች ትክክለኛ ምስክሩ እያንዳንዱ የሲዳማ ዜጋ ነው። ይህ ባይሆን ኖሮ የማህበረሰቡ አባላት በሌለ ገንዘባቸው ለኢሳት ስልክ እየደወሉ “ይህንን ዘግቡልን” እያሉ ባልወተወቱን ነበር። ባለፉት 8 ዓመታት የሲዳምን ህዝብ በተለዬ አገልግለነዋል ብለን ባናስብም፣ እንደማንኛውንም የኢትዮጵያ ማህበረሰብ፣ የማህበሰረቡን ባህልና ወግ በማስተዋወቅ፣ በእርሱ ላይ የሚደርሱት የመብት አፈናዎች እውቅና እንዲያገኙ እንዲሁም ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያ ፍላጎቶቹ መልስ እንዲሰጣቸው የሲዳማን ማህበረሰብ አባላትና እንወክለዋለን የሚሉትን ሁሉ በመጋበዝ አነጋግረናል። We are not generalising and arguing that there are some independent journalists, but your actions show an institutionalised racism which we unconditionally deplore.
ለዚህ ትልቁ ማስረጃችን በእያመቱ የሚከበረው የጨመበለላ (don’t understand what they wanted to say here?) በዓል አስፈላጊውን ትኩረት እንዲያገኝ ለማድረግ በአሉ በሚከበርበት እለት ኢሳት የማህበረሰቡን አባላት እየጋበዘ ማነጋገሩ እና ከኢትዮጵያም ውጭ በዓሉ ታስቦ እንዲወል የራሱን አስተዋጾ ማድረጉ ነው። በክልሉ የሚፈጸሙ የሰብአዊ መብት ጥሰቶችን ለማጋለጥም የተለያዩ በርካታ ዝግጅቶችን በመስራት አቅሙ የፈቀደውን ሁሉ ለማድረግ መሞከሩን ማንኛውም የኢሳትን ዌብሳይት በመጎብኘት ማረጋገጥ የሚችለው ነው። ግንቦት 16/1994 በሎቄ በሲዳም (misnomer Sidamo by possibly chauvinist writer once again) ሕዝብ ላይ የተፈጸመውን ጭፍጨፋ ለማስታወስ እና እንዳይደገም ለማሳሳብ በየዓመቱ ግንቦት የማስታወሻ ፕሮግራም ስንሰራ ቆይተናል።
ባለብን የስራ ጫናና የጊዜ መጣበብ የተነሳ የሲዳማን ህዝብ እንወክለዋለን የሚሉ ፖለቲከኞችንና ግለሰቦችን እነሱ በሚፈልጉት መጠን ላናስተናግዳቸው እንችላለን (we didn’t claim that it is our right to use your service under no time please let you not unnecessary cover up)። ነገር ግን ባለን አቅም ሁሉ ማህበረሰቡንም ሆነ መላውን የኢትዮጵያ ህዝብ በእኩል ለማገለግል በጀመርነውና በምንቀጥልበት ጥረታችን እንኮራን፤ ጥረታችንንም እንቀጥላለን።
በመጨረሻም ኢሳት ለሲዳማ ህዝብ ባህልም ሆነ ህዝቡን ለሚወክሉ ጀግኖች ሁሉ ትልቅ አክብሮት እንዳለው እየገለጽን ፣ የሲዳማ ማህበረሰብ አባላት ስለ ጀግኖቻቸውም ሆነ ስለ ማህበረሰቡ መታወቅ አለባቸው የሚሉዋቸውን ነገሮች እንደወትሮው ቀርበው ለኢትዮጵያ ህዝብ እንዲያስረዱ ኢሳት በአክብሮት ይጋብዛል። Who has given ESAT the rights of validating the Sidama culture? The following comment following this letter is in order.
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: በኢትዮጵያ ለኤርትራ ስደተኞች ተጨማሪ ሰባተኛ ካምፕ መክፈቱን የተባበሩት መንግሥታት ስደተኞች ኮሚሽን ገለፀ።
አለምአቀፉ የተባበሩት መንግሥታት የስደተኞች ኮሚሽን ሰኔ 6፣2005 ዓም በድህረገፁ በለቀቀው ዜና በሰሜናዊ ኢትዮጵያ በኩል ከኤርትራ የሚሰደዱት ስደተኞች ቁጥር በመጨመሩ ሳብያ ተጨማሪ አዲስ ሰባተኛ የስደተኞች ካምፕ ለመክፈት መገደዱን ገልጧል።ድርጅቱ አራት ካምፕ በትግራይ ክልል እና ሁለት ደግሞ በአፋር ክልል መኖሩን ጠቅሷል።
አዲሱ የስደተኞች ካምፕ እስከ 20 ሺህ ስደተኞችን መቀበል የሚችል ሲሆን ከመከፈቱ 776 ስደተኞች መግባታቸውንም ዜናው አክሏል።በሌላ በኩል ድርጅቱ እንደገለፀው ከኤርትራ በኩል የሚሰደዱት ስደተኞች በትምህርት የገፉት፣ወጣቶች እና ለአቅመ አዳም እና ለአቅመ ሔዋን ያልደረሱት ሲሆኑ ወደ ኢትዮጵያ የሚገቡበት 16 የመግቢያ መስመሮች መኖራቸውን ያወሳል።
በመጨረሻም በእዚህ አመት በወር እስከ 600 የሚደርሱ ስደተኞች እየመጡ ሲሆን ይህ ቁጥር ባለፈው አመት እስከ 2,000 ደርሶ እንደነበር እና የኤርትራ ስደተኞችን በማስተናገድ ላይ የሚገኙ ብዙ ሃገራት ቢሆኑም ቁጥራቸው በሱዳን ብቻ ከ 114,500 በላይ ሲሆኑ ኢትዮጵያ በ አራት ካምፖች ትግራይ ውስጥ ብቻ 71,833 ስደተኞች ተጠልለው እንደሚገኙ ዘገባው አክሎ ይገልፃል።
Gaming-fans.com በኛ 3rd-ትንታኔ ሰርቪስ አገልግሎት በኩል ማንኛውንም የትራፊክ አሰራር ለውጦችን አያስቀምጥም. የራሳቸውን ኩባንያ የግል ፖሊሲዎች ይኖራቸዋል እና ኩኪዎችን ሊጠቀሙ, ከጎበኟቸው ድር ጣቢያዎች ጋር የተገናኘ ውሂብ, ወዘተ የመሳሰሉ የ 3rd ភាគី ማስታወቂያዎችን እንሰራለን.
በመላው አለም የሚገኙ አለማቀፍ ስደተኞች ቁጥር በአዲሱ የፈረንጆች አመት መጀመሪያ 281 ሚሊዮን መድረሱን ያስታወቀው ተመድ፣ ባለፈው አመት አገራቸውን ጥለው ይሰደዳሉ ተብለው የተገመቱት የአለማቀፍ ስደተኞች ቁጥር በ2 ሚሊዮን ያህል መቀነሱንም አክሎ ገልጧል።
የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ባለፈው ማክሰኞ ይፋ ባደረገው አለማቀፍ የስደተኞች ሪፖርት እንዳለው፣ ባለፈው አመት የስደተኞች ቁጥር ሊቀንስ የቻለው ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ አገራት ድንበሮቻቸውን በመዝጋታቸውና የእንቅስቃሴ ገደቦችን በመጣላቸው ሳቢያ ሲሆን በአመቱ 219 አገራት ከ80 ሺህ በላይ የጉዞ ገደቦችን መጣላቸውንም ለማወቅ ተችሏል፡፡
በአሁኑ ወቅት በመላው አለም የሚገኙ አለማቀፍ ስደተኞች ቁጥር ከመላው የአለም ህዝብ 3.6 በመቶ ያህሉን እንደሚይዙ የጠቆመው የተመድ ሪፖርት፣ 70 በመቶ ያህሉ ስደተኞች በ20 አገራት ውስጥ እንደሚገኙ የገለጸ ሲሆን፣ 51 ሚሊዮን ስደተኞች የሚገኙባት አሜሪካ ከአለማችን አገራት ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ስደተኞች ያሉባት ቀዳሚዋ አገር መሆኗንም አክሎ ገልጧል፡፡
18 ሚሊዮን ሰዎች አገራቸውን ትተው የተሰደዱባት ህንድ በርካታ አለማቀፍ ስደተኞች የተሰደዱባት ቀዳሚዋ የአለማችን አገር እንደሆነች የጠቆመው ሪፖርቱ፣ ሜክሲኮና ሩስያ አያንዳንዳቸው በተመሳሳይ 11 ሚሊዮን ሰዎች፣ ቻይና 10 ሚሊዮን ሰዎች፣ ሶርያ 8 ሚሊዮን ሰዎች አገራቸውን ጥለው እንደተሰደዱባቸውም አመልክቷል፡፡
More in this category: « ሳዑዲ አረቢያ በ500 ቢሊዮን ዶላር የበረሃ ከተማ ልትቆረቁር ነው	ጎግል በብዛት በመጎብኘት ቁጥር አንድ የአለማችን ድረገጽ ሆኗል »
የኢትዮጵያ ጥንታዊ ከተማ የሆነችው ሐረር በ7ኛው ክ/ዘ ስትቆረቆር የእስልምና ባህል ማዕከል ተብላ ትጠራለች፡፡ “ጀጎል” ተብሎ በሚጠራዉ ግንብ የተከበበችው ሐረር ከተማ አምስት በሮች አሏት፡፡ ሐረር ከተማ በተባበሩት መንግሥታት የትምህርት የሳይንስና የባህል ድርጅት /ዩኔስኮ/ ዓለምቀፍ ቅርስነት ተመዝግባለች፡፡
ቁሳቁስ 7.9 ”(200 ሚሜ) x 4.7” (120 ሚሜ) የብረት ሳህኖች ከ 100 እስከ 1000nm ውፍረት ባለው ቆርቆሮ ሽፋን ፣ የሙቀት ዳሳሽ ቀለም ፣ ውሃ ለማጠጣት ውሃ
መሳሪያዎች • DW-UHF-20kW የኢንደክቲቭ ማሞቂያ ስርዓት ፣ በጠቅላላው 0.5μF ሁለት 0.25μF መያዣዎችን የያዘ የርቀት የሥራ ጭንቅላት የተገጠመለት ፡፡
ሂደት ዘጠኝ ዙር “የውሻ አጥንት” የቅጥ ጥቅል ለ ፍሰት-ማቅለጥ ሂደት ጥቅም ላይ ይውላል። ቆርቆሮውን የተቀባ የካርቦን አረብ ብረት ንጣፍ በቆርቆሮ ሽፋን ላይ አንድ ወጥ በሆነ ሁኔታ ለማደስ ለ 1.34 ሰከንዶች ያህል በጥቅሉ ውስጥ ይቀመጣል ፡፡ በመሬቱ ላይ በቂ ነፃ ቆርቆሮ ለማቆየት ሳህኑ በቀዝቃዛ ውሃ ውስጥ ይጠፋል ፡፡
ምድቦች ቴክኖሎጂዎች መለያዎች ኤኤፍ ኤፍ ኤፍ ማሞቂያ የሙቅት ብረት, ከፍተኛ ፍጥነት ያለው ሙቀት, ግፊትን ማሞቅ ሞቅ, ግፊት ሞቃት ብረት ማሞቂያ, ግፊት ሞቃት, ማሞቂያ የሙቅ ሰት, የ RF ማስተካከያ ሞቃት ማሞቂያ
ጄነራል ጻድቃን “ኢትዮጵያ የቀይ ባህር ሀይል መሆን አለባት” የሚል አስገራሚ ሃሳብ አንስተዋል። “ኢትዮጵያ የቀይ ባህር ሀይል መሆን አለባት” የሚለው ማደናገሪያ ሃሳብ ሕወሃቶች ያዳከሙትን የኢትዮጵያን ብሄረተኝነት ስሜት ለማነሳሳት ይጠቅመናል በሚል ስሌት በእነ ጄ/ል ጻድቃን በኩል ነገሮችን ለማጥናት እየሞከሩ ሊሆን እንደሚችል መገመት ይቻላል ። እንደሚታወሰው ቀደም ሲልም በአረብ ጸደይ (ኣረብ ስፕሪግ) ወቅት የአረቡን አለም ያናወጠው የለውጥ ማዕበል ወደ ኢትዮጵያ ይዛመታል የሚል ስጋት ውስጥ ገብቶ የነበረው ሟቹ መለስ ዜናዊ አባይን የመገደብ ፕሮጀክት በማስተዋወቅ የህዝብን ትኩረት ለማስቀየስ- ውሱን በሆነ መልኩም ቢሆን- አስተዋጽዖ አድርጎላቸው ነበር ። አሁን ደግሞ ስርዓቱ ከገባበት አጠቃላይ ቀውስ ለመውጣት ባለተራው “የቀይ ባህር ሀይል” ሆኖ የመውጣት ጥያቄን ማራገቡ ያዋጣል የሚል መደምደሚያ ላይ ደርሰውም ሊሆን ይችላል። በዚህ “ገዢ ሃሳብ” የ”ህዝብ የአስተሳስብ አንድነት” ይመጣል ከሚል እሳቤ የተሰላ ይመስላል። በተጻራሪው ከዚህ አመለካከትና ኣቋም የተለዩ ኢትዮጵያዊያን ሁሉ በግብጽ ወይንም ባጠቃላይ በአረብ “ቅጥረኛነትና ተላላኪነት” ይፈረጃሉ ማለት ነው፡፡ የደርግ ስርዓት ሻዕቢያን፣ ወያኔንና ሌሎች ተቃዋሚዎችን በዘመኑ ከፈረጀው ጋር ተመሳሳይነት ባለው መልኩ ማለት ነው። ደርግና ሕወሃት በዚህ ተቃዋሚዎችን ከመክሰስና ከመፈረጅ አኳያ ተመሳሳይነት እንዳሏቸው ማጤን ያስፈልጋል።
ብሔራዊ ጥቅም ወይንም “ናሽናል ኢንተረስት” ከሚለው መርህ በመነሳት የኢትዮጵያ ብሄራዊ ጥቅምና ብሄራዊ ደህንነት ሊጠበቅ የሚችለው” የቀይ ባህር ሃይል መሆን ሲቻል ነው” የሚለውን ኣዲስ መዝሙር በማስተዋወቅ እንደ ጄ/ል ጻድቃን አገላለጽ “የህዝብን የኣስተሳሰብ አንድነት’’ እናመጣለን ፣ የህዝቡንም ትኩረትና የሚጠይቃቸውን መሰረታዊ የፍትህ፣ የነጻነት፣ የህግ የበላይነት፣ የሃቀኛ ዴሞክራሲያዊ ስርአት ምስረታ፣ እንዲሁም የስርአት ለውጥ ጥያቄዎች ወደ በስተኃላ መቀመጫ ይገባሉ ማለት ነው። በዚህም ስሌት የኢትዮጵያ ህዝብ ስርዓቱ የወለዳቸውን ዘርፈ ብዙ የፓለቲካ ችግሮቹን ወደ ጎን ትቶ ቀይ ባህር ላይ እንዲያንጋጥጥ ልናደርገው እንችላለን በማለት ሊሄዱበት እየተዘጋጁ ሊሆን ይችላል። የዚህ አመለካከትና ሂደት ዋነኛ ግብም በህወሃት ስር የምትገኘው ኢትዮጵያ የአካባባዊ ሃይል የምትሆንበትና ህወሃት ያንሰራፋው የትግራይ የበላይነት የስልጣን እድሜ የሚቀጥልበትና የሚረጋገጥበትን ስርዓት ማጠናከር ነው። ይህንኑም እውን ለማድረግ የኢትዮጵያን የፖለቲካ ችግሮች ሊፈቱ የሚችሉ ማናቸውም ተቃዋሚ የፖለቲካ ሀይሎች የሚመቱበት፣ እንደ ጄኔራሉ አገላለጽም በመንግስት “ቁጥጥር ስር የሚውሉበት”፣ እነዚህን ሀይሎች ይደግፋል በሚል የሚከሰሰው “የኢሳያስ ኣፈወርቂ የኤርትራ መንግስት” የሚወገድበት ሁኔታ ይመቻቻል ማለት ነው።
ለመሆኑ የሕወሃት አገዛዝ የቀይ ባህርንና የባህር በርን ጉዳይ ለማሳካት ጀ/ል ጻድቃን እንደሚለው በወታደራዊ መንገድ ኤርትራን ለማጥቃትና ያለውን መንግስት ለማስወገድ ወታደራዊ ብቃቱና አቅሙ አለውን?
ህወሃት ስትራቴጂክ አመራር ሊሰጥ የሚችል ወታደራዊ አዛዦች የለውም። የሕወሃት ጄነራሎች መከላከያውን ባለፉት ሀያ አመታት 95 በመቶ፣ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ ከ70 በመቶ በላይ በስትራቴጂክና ከዚያም በታች ባሉ እርከኖች በአመራርነትና በአዛዥነት ለ26 አመታት ተቆጣጥረውታል። የመከላከያ ሰራዊት አዛዦች አሁን ያሉበትን የስልጣን ቦታ የያዙት በብቃት፣ በእውቀትና በክህሎት መስፈርቶች ሳይሆን በፓለቲካና በመጡበት የትግሬ ብሄር ተወላጅነታቸው ወይንም የሕወሃት ታጋዮች በመሆናቸው ብቻ መሆኑ የሚያከራክር አይደለም። መሰረታዊ በሚባል ደረጃ አለም አቀፍ ደረጃዉን የጠበቀ የመደበኛ ሰራዊት ማለትም የምድር፣ የአየርና ልዩ ልዩ ሃይሎችን አስተባብረውና አቀናጀተው ለመምራት የሚያስችል እውቀትም፣ ትምህርትም ሆነ ክህሎት እንደሌላቸው በድፍረት መናገር ይቻላል። ይህንንም ሃቅ ጄነራሉ ጠንቅቀው ያውቁታል።
የወያኔ ሰራዊት ሞራል በጣም የዘቀጠ መሆኑን ጄ/ል ጻድቃን የሚጠፋቸው አይመስለኝም። ሰራዊቱ በብሄር እንዲያስብና እንዲከፋፈል መደረጉ ከፍተኛ ለሆነ የስነ ልቦና ክስረት ዳርጎታል። የሰራዊቱ ጓዳዊ ግንኙነት በጣም የላላና በጎሪጥ የሚተያይ ሆኗል። ከላይ እሰከ ታች ማለትም ከስትራቴጂክ እዝ እስከ ታክቲካል የሚንቀሳቀሰው በወታደራዊ ዕውቀት፣ ብቃትና ክህሎት ሳይሆን በፓለቲካዊ ታማኘነትና በህወሃት ትግሬነት የተደራጀ እዝና ቁጥጥር (Command and control) ባለበት ሁኔታ መሆኑም ያደባባይ ሚስጥር ነው። የመከላከያ ተቋሙ የሰራዊቱ አዛዦች በተለይም የህወሃት ምርጦች የሰራዊቱን የስንቅ አቅርቦት በማጭበርበርና በኮንትሮባንድ ንግድ የሚከብሩበት (በተለይም በሶማሊያና በኦጋዴን)፣ ለሰራዊቱ ከውጭ የሚመጡ ልዩ ልዩ መሳሪያዎችን፣ አውሮፕላኖችንና መለዋወጫዎችን በመሸጥ በኢትዮጵያ ህዝብ ኪሳራ እየደለቡ ያሉበትና በሙስና የተጨማለቁ አመራሮች የተሰገሰጉበት ሆኗል! ሰራዊቱና የኢትዮጵያ ህዝብ ይህን ዕውነት በሚገባ እያወቀው፣ ሰራዊቱን ተማምኖ በፈረንጆቹ በ2000 ዓ/ም እንዳደረገው የሕወሃትን የበላይነት በኢትዮጵያ ህዝብና በአካባቢው ሀገሮች ላይ ለማስቀጠል ኤርትራን በወታደራዊ ጡንቻ አዳክማለው ወይንም “የኢሳያስ እፈወርቂን መንግስት” አስወግዳለሁ ብሎ አጉል ቢጋበዝ ለዳግም ለቅሶና ውርደት ሊዳርገው የሚችል አካሄድ መሆኑን ጄ/ል ጻድቃን ሊጠፋቸው የማይችል ሃቅ ነው።
በአሁን ሰአት ጦርነት ቢነሳ በኤርትራ በረሃና ተራራማ ቦታዎች ውስጥ ዘልቆ ማዋጋት የሚችል ከፍተኛ የጦር አዛዦች የሉም። የሰራዊቱ የሰው ሃይል በጣም አነስተኛ ነው። በአሁኑ ሰአት የመደበኛ ተዋጊው ሃይል በጣም በዛ ቢባል ከ120,000 አይበልጥም። በህወሃት ስር የሚገኘው ሰራዊት 18 ክፍለ ጦር ሲሆን ከዚህ ውስጥ 6ቱ ሜካናይዝድ ክ/ጦር ነው። የተቀረው 12ቱ እግረኛ ክ/ጦር ነው። በተለያዩ ምክንያቶች ሰራዊቱ ከመከላከያ እየከዳ መጥፋት የእለተ ተሌት ክስተት ሆኖ በአዛዦች ደረጃ የሚጠፉ የመከላከያ ሰራዊት አባላት እየተበራከቱ መጥተዋል። በአሁኑ ሰአት በአንድ እግረኛ ክ/ጦር ውስጥ ቢበዛ 6,000 ሰራዊት ነው ያለው። በሜካናይዝድ ክ/ጦር ደግሞ ቢበዛ ከ 2500 አይበልጥም። በዚህም መሰረት በሕወሃት ስር የሚገኘው ሰራዊት ሌላን አገር መውረር ቀርቶ ከሌላ አገር ጥቃት ቢሰነዘርበት እንኳ ያንን መመከት የሚችል የሰራዊት ብዛትም ሆነ አቅም በጭራሽ የለውም።
በኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የህዝብ ተቃውሞ በተለይ በአማራና በኦሮሚያ አካባቢዎች ያለው ተቃውሞ በተፋፋመበት ሁኔታ ህወሃት ወደ ኤርትራ ጦርነት ቢጀምር መሃል አገሩ ክፍት ስለሚሆን ህወሃትን ለማስወገድ ወደ ኤርትራ ጦርነት መክፈቱ ለተቃዋሚዎች ትልቅ የምስራች ተደርጎ እንደሚወሰድ ህወሃት ራሱ ያውቀዋልና ድንበር አካባቢ ለማስቀየሻ ካልሆነ በስተቀር ህወሃት በኤርትራ ላይ ሙሉ ጦርነት አይከፍትም። ነገር ግን በተስፋ መቁረጥ ስሜት ተቅበዝብዞ ሙሉ ጦርነት ከከፈተም የራሱን የመቃብር ጉድጓድ መቆፈር ይሆናል።
በኢትዮ- ኤርትራ ጦርነት (በፈረንጆቹ 1998-2000) ወቅት ከመረጃ አንጻር ትልቁን ሚና ሲወጡ የነበሩት የቀድሞ የደርግ አገዛዝ ስር ያገለገሉ የሰራዊት አባላት ነበሩ። አብዛኛው የቀድሞ ሰራዊት በኤርትራ ውስጥ ለረጅም ጊዜ በግዳጅ የቆየ በመሆኑ የኤርትራን እያንዳንዱን አካባቢና ክፍል እንደ እጅ መዳፉ ያውቁ ነበር። በዚህም ሁኔታ በኢትዮ- ኤርትራ ጦርነት ወቅት እነዚህን የቀድሞ ሰራዊት አባላትን በመጠቀም ህወሃት የነበረበትን የመረጃ ክፍተት ጭምር ለመሙላት ጥሯል። ይህም በጦርነቱ ሂደት ተጠቅሞበታል።
አሁን ባለበት ሁኔታ ግን ህወሃት ኤርትራን በሙሉ ልውረር ቢል የትኛው የህወሃት የጦር አዛዥ ነው የኤርትራን ተራራማ የውጊያ ቀጠናዎች በአግባቡ ሊያውቅ የሚችለው? እንደሚታወቀው አብዛኛዎቹ የህወሃት የጦር አዛዦች መሰረታዊ የሚባለውን የካርታ ንባብ እንኳን የማያውቁ ናቸው። ከመረጃ ጋር ተያይዞ ህወሃት በኤርትራ ውስጥ ስላለው አጠቃላይ ሂደት አንድን ጦርነት ለማከናወን የሚያስችል በቂ መረጃ እንደሌለው በመከላከያ የወታደራዊ መረጃ ውስጥ የሚሰሩ አካላት ሁሉ የሚያውቁት እውነታ ነው።
ህወሃት ኤርትራ ላይ ሙሉ ወረራ እፈጽማለው ቢል እንኳን እኔ ባለኝ ግርድፍ ግምት በትንሹ 200,000 መስዋዕት የሚሆን ሰራዊት ያስፈልገዋል ። ሙሉ ወራራ ከታቀድም ቢያንስ ቢያንስ 3 እጥፍ በትንሹ ከ600,000 በላይ ሰራዊት ማሰለፍ ሊኖርበት ከዚህ ውስጥም ቢያንስ 200,000 ሰራዊት ጭዳ፣ ፈንጂ ረጋጭና የጥይት ማገዶ በማድረግ ነው አስመራ ሊገባ የሚችለው። እኔ እስከሚገባኝ ዋናው የጦርነት ቀጠና ደግሞ አስመራ አይደለም። ደርግ 17 አመት ለፍቶ ናቅፋን መያዝ ያልቻለውን ህወሃት ከአስመራ፣ ከረን እስከ ናቅፋ የተዘረጋውን ሰፊ የጦርነት ቀጠና ለመወጣት ምን ያህል ሰራዊት ያስፈልገዋል ስንል ጉዳዩ ምን ያህል ውስብስ እንደሆነ እንረዳዋለን። በተለያየ ምክንያት ይህን ያህል ቁጥር ሰራዊት ማሰባሰብ ቢቻል እንኳን ከስትራቴጂክ ጉዳዮች እስከ ታክቲካል ደረጃ ያሉ የውጊያ ሂደቶችን መምራት የሚችሉ የጦር አዛዦች የሉም። ይሄ ማለት ጄኔራል ጻድቃን ያሰቡት ጦርነቱ ሳይጀመር በሽንፈት መጠናቀቁን የሚያሳይ ይሆናል።
ሌላ ትልቅ ነጥብ እናንሳ። በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ኢትዮጲያዊያን በኢትዮ-ኤርትራ (ከፈረንጆቹ 1998-2000) እነ ጀ/ል ጻድቃን በመሩት ጦርነት ህይወታቸውን ገብረዋል። እኔ ባለኝ መረጃ በጦርነቱ 92,450 በላይ የኢትዮጵያ ውድ ልጆች ህይወታቸውን መሰዋት አድርገዋል። ለከባድ እና ቀላል የአካል መቁሰል የተዳረጉ በብዙ ሺ የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን ቤት ይቁጠራቸው። እንግዲ ይህ ሁሉ ጉዳት የደረሰው ድንበር አካባቢ በተደረገ የአውደ ውጊያ ቀጠና ነው። ወደ ኤርትራ ውስጥ እየዘለቁ የሚኬድ ቢሆን ኖሮ የጉዳቱ መጠን ምን ያህል ሊሆን እንደሚችል መገመት አያዳግትም። በኢትዮጵያውያን ላይ እንደደረሰው ጉዳት ሁሉ ያ ጦርነት በብዙ ሺ የሚቆጠሩ የኤርትራ ወጣቶችን ህይወትም የቀጠፈ ጦርነት ነበር። በኤርትራ ምድር ልጁን ያላጣ አካባቢ መኖሩ ያጠራጥራል። በኤርትራ ምድር ለሚሰማው ሀዘን፣ ቁጭትና፣ ከፍተኛ ምሬት ለጦርነቱና ለተከፈለው የህይወትና የንብረት ውድመት ኪሳራ ተጠያቂ የሚያደርጉት ህወሃትን ነው። እንዲያውም ወረድ ሲል በኣንዳንድ አካባቢዎች እነዚህ “ትግሬዎች” በደርግ ዘመንም ሰላዮች ሆነው ልጆቻችንን ሲያሳስሩ፣ ሲያስገርፉና ሲያስገድሉ ነበር የሚል ሮሮ የሚሰማ ሲሆን አሁንም የልጆቻቸውን ህይወት የቀጠፈውን የኢትዮ ኤርትራ ጦርነት በተመሳሳይ መንገድ የሚተረጉሙ በሚልዮኖች እንዳሉ መታወቅ ይኖርበታል። ጦርነቱን ተከትሎ ለትግራይ ማህበረሰብ ያለው ጥላቻ እንዲ በቀላሉ የሚታይ አይመስለኝም። በመሆኑም የህወሃትን ወረራ ደግፎ በእልልታ የሚቀበል ኤርትራዊ ለማገኘት ለህወሃት ትልቅ አቀበት እንደሚሆንባቸው የሚያጠራጥር አይደለም፡፡ በሽምቅና በደፈጣ ውጊያም ይሁን በመደበኛ ጦርነት የህወሃትን ወረራ ሊመክት የሚችል በርካታ ቁጥር ያለው ኤርትራዊ እንደሚሳተፍና እስከመጨረሻው የደም ጠብታው እንደሚፋለማቸው ጄ/ል ጻድቃንም ሆነ ሌሎቹ የህወሃት የጦር አበጋዞች በትዕግስት ሊያጤኑት የሚገባ እውነታ ነው።
“የአይናቸውን ቀለም ካላማረን እናባርራለን” በሚል ትብኢት መለስ ዜናዊ ለዘመናት ከኖሩበት አካባቢዎች በግፍ እንዲባረሩ የተደረጉት ኤርትራዊያን ከዚያም በኋላ በህወሃት ትግራዮች ሀብት ንብረታቸውን ተቀራምተውታል። ከኢትዮጵያ ወደ ኤርትራና ልዩ ልዩ ሀገሮች እንዲሰደዱ የተገደዱት እነዙህ በመቶ ሺ የሚቆጠሩ ኤርትራውያን የህወሃትን የኤርትራ ወረራ አቅፈውና እልል ብለው የሚቀበሉ ናቸው ብሎ ማሰብ “የወጋ ቢረሳ ፣ የተወጋ አይረሳም” የሚለውን ብሂል መርሳት እንደሚሆን በወቅቱ የጦር ሃይሎች ኤታማዦር ሹም የነበሩት ሌ/ጄነራል ጻድቃን የሚጠፋቸው አይመስለኝም።
ባለፈው ጦርነት የሃይል ሚዛኑ በ11ኛው ሰኣት ወደ ኢትዮጵያ እንዲያጋድል ያደረጉት ዋና ዋና ምክንያቶችን በማንሳት ጀነራሉን ማስታወስ ጠቃሚ ይመስለኛል ። 1ኛ) ሲንኳስሰ የነበረውን የኢትዮጵያን ብሄረተኝነት ስሜት ለህዝቡ “ሀገራችን ተጠቃች ተወረረች” በሚል የህወሃት አገዛዝ ራሱን በኢትዮጵያዊነት ካባና ሰንደቅ አላማ ስር በመወሸቁና ቀደም ሲል በህወሃት ስርአት ላይ ከፍተኛ ጥላቻ የነበረውን በውስጥም ሆነ በውጭ ሀገራት የነበረውን ኢትዮጵያዊ በተወሰነም ደረጃ ቢሆን በማጭበርበሩና ከጎኑ በማሰለፉ የተገኘ ነበር። 2ኛ) ለውርደትና ለችግር የዳረጋቸውን የቀድሞ ከፍተኛ የጦር መኮንኖች፣ የአየር ሃይል አብራሪዎች፣ የመስመር መኮንኖችና ልዩ ልዩ የጦር ስልትና ቴክኒክ ባለሙያዎች እየለመነ በገፍ ስላስገባቸው እንጂ እንደ ጅምሩ በሕወሃት ኮነሬሎችና ጄኔራሎች የተመራው ጦር በበርካታ ዙር ውጊያዎች ላይ ከፍተኛ የሕይወትና የሞራል ውድቀት ደርሶበት እንደነበርና በወቅቱ የጦር ኃይሎች ኤታ ማጆር ሹም የነበሩትን ሌ/ጄነራል ጻድቃንን ለለቅሶ እንደዳረጋቸውም ጄኔራሉ የሚያስታውሱት ይመስለናል። በወቅቱ አብረዋቸው የነበሩና በህወሃት ስርአት ተማረው ስርአቱን የከዱ ከፍተኛ የጦር መኮንኖች ይህንን ሚስጥር አጋልጠዋል።
ሌላም ማሳያ እንመልከት። በ1969 የሶማሊያ ጦርነት ወቅት የኢትዮጵያ አየር ሃይል 25 የሶማሊያ ሚግ 21 ጀቶችን በአየር ላይ ዶግ አመድ አድርጓል። በተቃራኒው ከመሬት በተተኮሰ ተወንጭፊ ሚሳኤል ኢትዮጵያ የወደሙባት ጄቶች ሁለት ብቻ ነበሩ ። ከ 1998 – 2000 በተደረገ የ“ኢትዮ ኤርትራ” ጦርነት ወቅት በህወሃት ሙሉ ቁጥጥር ስር የሚገኘው አየር ሃይል በጎረቤትት ሀገሮች በስደት ይኖሩ የነበሩና ሀገር ውስጥ ለእስር፣ እንግልትና ውርደት ህወሃት ዳርጓቸው የነበሩ የቀድሞ ስርዓት አብራሪዎችንና ቴክኒሻኖችን በልመና አስገብቶ ነው በተወሰ ደረጃም ቢሆን በአየር ኃይሉ ላይ ነፍስ የዘራበት። እንዲያም ሆኖ ጦርነቱና ከጦርነቱ ጋር በተያያዘ 25 አይሮፕላኖችና ሄሌኮፕተሮች ወድመዋል። በርካታ ድንቅዬ አብራሪዎችም ተሰውተዋል። በህወሃት ሙሉ ቁጥጥር ስር የነበረው የመከላከያ ሰራዊት በታጠቀው የአየር መቃወሚያ ሚሳኤል የተመቱ የወገን አይሮፕላኖችም ነበሩ። ለምሳሌ መ/አ እንደገና ታደሰ የሚያበረው ጄት ሁለት ጊዜ በወገን የአየር መቃወሚያ ሚሳኤል ተመትቶ ነበር። መጀመሪያ የሚያበረው ሚግ 21 ጄት ቢመታም በፓራሹት ወርዶ ሊተርፍ ቢችልም ሁለተኛ ጊዜ የሚያበረው L 39 የተባለ ተመትቶ መስዋዕት ሆኗል። በኤርትራ በኩል 2 ሚግ 29 ጄቶች የተመቱ ሲሆን እነዚህን ጄቶች የጣሉትም የኢትዮጵያ አብራሪዎች ሳይሆኑ የራሺያና የዩክሬን ቅጥረኛ ነበሩ ኦሌግ እና አሌክስ የተባሉ አብራሪዎች ናቸው።
አሁን የማዕከላዊ አየር ምድብ አዛዥ የሆነው ኮ/ል ሰለሞን ገ/ስላሴ አንድ ጆሮው የማይሰማ ከመሆኑም በላይ ከዚህ በፊት በድሬዳዋ ኤል 100 ( L – 100 ) የተባለ ግዙፍ የእቃ ማመላለሻ አይሮፕላን ከስክሷል። በአንድ ስልጠና ላይ የእስራኤል አብራሪዎች በሚያሰለጥኑበት ጊዜ አይተውት አንተ እንኳን ማብረር አይሮፕላን ውስጥም መግባት የለብህም ብለውት እንደነበር ይታወሳል። እንደዚህ አይነት አብራሪዎችን ይዞ ጦርነትን ማሰብ እብደት ካልሆነ በስተቀር ሌላ ምንም አይባልም። አሁን ያሉት የህወሃት አብራሪዎች የአየር ላይ ጦርነት የማድረግ ምንም ልምድና ብቃት የሌላቸው ስለመሆናቸው በቂ መረጃዎች አሉ ። በአሁኑ ሰአት የአየር ሃይል ዋና አዛዥ የሆኑት ሌ/ጄነራል አደም መሃመድ እና ም/ል አዛዥና የኦፕሬሽን ሃላፊ የሆኑት ብ/ጄነራል ማዕሾ ሃጎስን ጨምሮ በኢትዮ- ኤርትራ ጦርነት ላይ ምን አይነት ተሳትፎ ያልነበራቸው ናቸው። በተቃራኒው ስልጣን እና ማዕረግ በላይ በላዩ የሚደርቡት ግን እነርሱ ናቸው። ምክንያቱም አየር ኃይሉም ሆነ ጠቅላላ ስርዓቱ በብቃትና በእውቀት ላይ የተገነባ ሳይሆን በዘርና በፓለቲካ ታማኝነት ላይ የተመሰረተ በመሆኑ ነው። በኢትዮ -ኤርትራ ጦርነት ላይም በዋናነት የተሳተፉት የቀድሞ አየር ሃይል አባላት ናቸው። እነዚህ አብራሪዎች ከጦርነቱ በኃላ በተለያየ መንገድ ከአየር ሃይሉ እንዲባረሩ በመደረጉ በአሁን ሰአት ጦርነት ቢነሳ ብቃት ባለው ሁኔታ አየር ሃይሉ ምንም አይነት ምላሽ የሚሰጥበት ሁኔታ ላይ አይደለም ያለው። በአሁን ሰአት ሃገሪቷ እየተጠበቀች ያለችው በራሺያና እና በዩክሬን ቅጥረኞች ነው። እነዚህም ሱ 27 ( SU 27 ) የሚያበሩ ሲሆኑ ከኢትዮጵያ አየር ክልል ወጥተው ጥቃት መሰንዘር አይችሉም። የተዋዋሉት ውል በሃገር ውስጥ ብቻ ለመብረር ነው። ከኢትዮጵያ አየር ክልል ወጥተው ለመብረርና ጥቃት ለመሰንዘር የመጡበት ሃገር ህግ አይፈቅድላቸውም።
ኢትዮጵያ በአሁን ሰአት ካሏት MI 35 ሂሊኮፕተር ውስጥ ግዳጅ መውጣትና መስራት የሚችሉት 5 ብቻ ናቸው። እንዲሁም MIG 23 ቦምብ ጣይ ጄቶቹም ያረጁና በአግባቡ ጥቅም ላይ የሚውሉ አይደሉም። ለደህንነትም ( Safety ) አስተማማኝ አይደሉም። በብልሽት ምክንያት በተደጋጋሚ ሲከሰከሱ ተስተውለዋል። እንዲሁም ከ17 ሱ 27 ወሰን ተከላካይ ጄቶች ( SU 27 Intercepters) ውስጥ በሚገባ አገልግሎት መስጠት የሚችሉት ሰባቱ ብቻ ናቸው። ካሉት 3 ሱ 25 ( SU 25 ) ጄቶች ውስጥ በሚገባ መስራት የሚችለው አንዱ ብቻ ሲሆን ይህንንም አይሮፕላን በሚገባ የሚያበረው የለም። አየር ሃይሉ በመለዋወጫ ድርቅ ከተመታ ቆይቷል። በቅርብ ጊዜ የሱ 27 ጀት መለዋወጫ ለመግዛት ተኪዶ ሃገሪቷ የሌላት የሚግ 29 ጀት መለዋወጫ ተገዝቶ መምጣቱና የሃገር ሃብት መባከኑ የአየር ሃይል አባላት በቁጭት የሚያነሱት ጉዳይ ነው። ላሉ አይሮፕላኖች መለዋወጫ እንኳን በአግባቡ መግዛት የማይችል ተቋም በምን ሁኔታ ውጊያዎችን አቅዶና በተግባር አውሎ ጦርነትን ማሸነፍ እንደሚችል ጄነራል ጻድቃን የሚጠፋቸው አይመስለኝም። ጄነራል ጻድቃን ስለአየር ሃይል ለማወቅ ከፈለጉ ወደዚያ ጎራ ብለው ቢያዩት ሃገሪቷ አየር ሃይል የሚባል እንደሌላት በቀላሉ መረዳት ይችላሉ ብዬ አምናለሁ።
አየር ሃይሉን በአመራርነት እየመሩ ያሉ ከፍተኛ አዛዦች የአየር ሃይል የውጊያ ዘመቻዎችን በአግባቡ መምራት የሚችሉ አይደሉም። የኢትዮ- ኤርትራ ጦርነትንም በዋናነት ሲያስተባብሩና በሙያዊ ብቃታቸው ውጤት ያስመዘግቡ የነበሩት አለም የመሰከረላቸውና ያደነቃቸው የቀድሞ አየር ሃይል አባላት ነበሩ። እነዚህ ከፍተኛ ብቃት ያላቸው የቀድሞ አየር ሃይል አባላት በአሁኑ ሰአት በአየር ሃይል ውስጥ የሉም።
ለመሆኑ እንደዛም ሆኖ ለኢትዮ- ኤርትራ ጦርነት በድንበር አካባቢ ብቻ በተደረጉ ውጊያዎች ከዘጠና ሁለት ሺ አራት መቶ ሃምሳ (92,450) በላይ ኢትዮጵያውያን ህይወታቸውን ገብረው ምን ተገኘ? ጦርነቱ ምን ፈየደ? መልሱ ምንም ነው! የህወሃትን እድሜ ከማስቀጠልና የኢትዮጵያዊያንን ስቃይ ከማራዘም በስተቀር ለኢትዮጵያና ለሕዝቧ አንዳች የፈየደው ነገር የለም። ጸረ ኢትዮጲያዊው የህወሃት ቡድን በተወሰነ ደረጃም ቢሆን ሲያብጠለጥለውና ሲዘልፈው በነበረው ኢትዮጵያዊነት ካባና ሰንደቅ አላማ ስር መደበቁና ህዝቡንም በዚህ ብልጣ ብልጥ ስልቱ ማጭበርበሩ ረድቶታል። በእነ ጄ/ል ጻድቃን አመራር በተካሄደው በዚህ ጦርነት ውስጥ በአብዛኛው ምናልባትም አለማጋነን 95 በመቶ የሚሆነውና የተቀበረ ፈንጂ እየረገጠ የፈንጂ አምካኝ እንዲሆን የተፈረደበት የሌላ ብሄር ተወላጅ ሆኖ ሳለ ጦርነቱን ይመሩና ትዕዛዝ ይሰጡ የነበሩት ግን 95 በመቶው ከወታደራዊ ሳይንስ ጋር የማይተዋቁና መደበኛ ጦርነት እንዴት መምራት እንዳለባቸው ምንም እውቀቱ የሌላቸው የሕወሃት ጄኔራሎች ነበሩ ። እሁንም በኤርትራ ላይ የጠነሰሰው ወታደራዊ ጥቃት እነዚሁ በችሎታና በብቃት ሳይሆን በፖለቲካ ታማኝታቸውና በትግሬነታቸው ለ26 አመት የሰራዊቱን ላብና ደም እየጠጡ ራሳቸውን ትላልቅ ባለሀብት ያደረጉ የህወሃት ጄኔራሎች የሚመራ እንደሆነ እሙን ነው። ነገር ግን ተዋጊውና ለመትረየስ አጨዳ የሚጋለጠው ብሎም የፈንጂ አምካኝ ሆኖ አሰቃቂና ከንቱ ሞት እንዲሞት የሚፈረድበት የሌላው ብሄር ተወላጅ እንደሚሆን የህወሃት የቅርብ ታሪክ ደጋግሞ አሳይቶናል።
በዚሁ ከባድ መስዋዕትነትን ባስከፈለው የሁለት ዓመት ጦርነት ( 1998-2000) ውስጥ በርካታ ዙር አውደ ዉጊያዎች ከለቅሶና ዋይታ አልፎ የህወሃትን ህልውና ራሱን ከባድ አደጋ ላይ ጥሎት እንደነበርና የስልጣን እድሜውንም የሚፈታተን ደረጃ አድርሶት እንደነበርም ይታወሳል። ይህ ያለፈ ክስተት ለዛሬው እውነት ትልቅ ትምህርት ሰጪ መሆኑን እነ ጄ/ል ጻድቃን በይፋ አይናገሩት እንጂ ከእነሱ የተሰወረ የሚሆን አይደለም። ለመሆኑ የመለስንና የህወሃትን የመጨረሻ ደረጃ መሰሪነትና ውለታ ቢስነት ጄ/ል ጻድቃን ያስታውሱት ይሆን? ጄ/ል ጻድቃንን ጨምሮ ብዙ የህወሃት ድኩማን የጦር መኮንኖች በተደጋጋሚ በኤርትራ ጦር የደረሰባቸውን አዋራጅ ሽንፈቶች ተከትሎ ለቀጣዩና የመጨረሻ የመልሶ ማጥቃት ጦርነት ዝግጅት ወቅት በልመና ያመጧቸውን የቀድሞ ሰራዊት ምርጥ ጄኔራሎች፣ የመስመር መኮንኖችና በብዙ ሺ የሚቆጠሩ የሰራዊት አባላትን መለስ ዜናዊ “እነዚህ አባታቸው የሞተባቸውን ማን ነው ያመጣቸው? ይባረሩ!”’ በማለት ህወሃት ከኤርትራ ጋር ባደረገው የመጨረሻው መልሶ ማጥቃት ጦርነት ላይ ከተጠቀመባቸው በኋላ እንደ ቆሻሻ በገፍ እንዲባረሩ መደረጉን በጊዜው የመለስ ዜናዊን “አይናቸውን ማየት ኣልፈልግም” ትእዛዝ አስፈጻሚ የነበረው ኤታማጆር ሹሙ ጄ/ል ጻድቃን ሊዘነጋው አይችልም። ሁሉም ኢትዮጲያዊ በተለይ ለዳግም ውርደት በህወሃት የተዳረጉትና በጦርነቱ ትልቅ ሚና የነበራቸው የቀድሞ ሰራዊት አባላትና ቤተሰቦች በቁጭትና በምሬት የሚያስታውሱት የቅርብ ጊዜ ታሪክ ነው። ባጭሩ “ የወጋ ቢረሳ የተወጋ አይረሳ” እንደማለት ነው።
ከኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት በኃላም ቢሆን ሌላ የህወሃትን መሰሪነትና በአካባቢው የደቀነውን የሰላም ጠንቅነት በሚመለከት ህወሃት የሄደበትን ብዙ ርቀት እንመልከት። ከፈረንጆቹ 2006 ጀምሮ በሶማሊያ ደሙን ሲያፈስና የአልሻባብ እሳት ራት እየሆነ ለአመታት የዘለቀውና ህይወቱን በ10,000 ሺዎች በላይ የገበረው የመከላከያ ሰራዊት ከሌሎች የኢትዮጵያ ብሄሮች የመጣ ሲሆን ኣሁንም በላዩ ላይ በአዣዥነት ተጭነውት እያዘመቱ በአልሻባብ የሽብር ጥይት ያስቆሉት፣ ሬሳውን ክብር አሳጥተው መሬት ለመሬት ያስጎተቱትና ደመ ከልብ አድርገው ያስቀሩት እነዚሁ በሶማሊያ ውስጥ በሚካሄድ የኮንትሮባንድ ንግድ የተዘፈቁና በሙስና የተጨማለቁ የህወሃት የጦር አበጋዞች መሆናቸው ጸሃይ የሞቀው ሐቅ ነው። በሶማልያ ውስጥ በህወሃት ጀነራሎች አዝማችነት በተሰነዘረው ወረራ የዛሬው በመከላከያ የወታደራዊ መረጃ ዋና መምሪያ ሃላፊ ሜ/ጀነራል በወቅቱ ኮ/ል ገብሬ ዲላና በኮ/ል ወዲ አባተ (ሁለቱም የሕወሃት ትግሬዎች) ኣዛዥኝነት ስር ይመረሩ የነበሩት 43ኛና 44ኛ ከፍለ ጦሮች በሶማሊያ ወስጥ በተደረጉ ጦርነቶች ሙሉ በሙሉ በሚባል መልኩ መደምሰሳቸው ይታወቃል።
ሌላው አሳዛኝ ክስተት በMI 35 ተዋጊ ሄሊኮፕተር በሚወነጨፉ ሮኬቶች የመከላከያ ሰራዊቱ በራሱ አየር ሃይል እየተደበደበ በብዙ ሺ የሚቆጠር ሰራዊት ማለቁ ነው። ለዚህ ጥፋት ተጠያቂ ከሆኑት ውስጥ አንዱ የአየር ሃይል ም/ል አዛዥና የኦፕሬሽን ሃላፊ የሆነው ብ/ጄነራል ማዕሾ ሃጎስ ነው። ይህ የጦር አዛዥ ህወሃት በመሆኑ የሚነካው የለም። እንደውም ስልጣን በስልጣን ላይ እየጨመረ አየር ሃይልን እንደፈለጉ ከሚዘውሩ ሰዎች አንዱ ሆኗል። ጄነራል ጻድቃን ይህን እውነት አጠገቦ ካሉ የህወሃት ጄነራሎች ጠይቀው ማወቅ እንደሚችሉ በዚህ አጋጣሚ ልጠቁሞት።
በጣም የሚያሳዝነውና ለእነ ጄ/ል ጻድቃን አይነቶቹ እምብዛም የማያስጨንቃቸው ሶማሊያ ውስጥ ህወሃት ባደረገው ጣልቃ ገብነት ህይወታቸውን የገበሩ ከ10,000 በላይ የሌሎች ብሄር ተወላጅ የሆኑ የመከላከያ ሰራዊት አባላት መጨረሻው ምን እንደሆነ ለቤተሰቦቻቸው እንኳን እስካሁን አለመነገሩ ነው። አገዛዙ በሶማሊያ ኣስካሁን ባደረገው ጦርነት ምን ያህል ኢትዮጲያዊያን እንደተሰው ለፓርላማ ተብዬውም ሆነ ለህዝብ የተገለጸ አለመሆኑን ከጄ/ል ጻድቃን የተሰወረ ነው የሚል ግምት አይኖርም። የህወሃት ስርዓት ለኢትዮጲያውያን ክብር፣ ለሰው ልጆች ህይወት ዋጋ የማይሰጥ መሆኑን ለማሳየት አንድ ሺ ኣንድ መገለጫና ማስረጃዎች ቢኖሩም ይህ የሶማሊያ ዘግናኝ ታሪክ ሌላው ማጠናከሪያ ምሳሌ ሆኖ መቅረብ ይችላል።
ይህ ብቻም አይደለም። ሙሉ በሙሉ በሚባል ደረጃ በህወሃት የጦር መኮንኖች አዝማችነት የተመራው መከላከያ ሰራዊት በፈረንጆች 2006 ወደ ሶማሊያ ሲገባ በየመንደሩ በየመስጊዱ እየገባ ባደረገው ጭፍጨፋ ሶማሌዎች ዘመን ሊሽረው የማይችል ጥላቻን በኢትዮጵያ ላይ እንዲኖራቸው አድርጓል። በአንጻራዊነት ለዘብተኛውን የእስላማዊ ኮርት ጣልኩ ባለ አክራሪው አልሻባብ በአጭር ጊዜ ውስጥ በምድረ ሶማሊያ ተስፋፍቶ እንዲጠናከር ማድረጉ ህወሃቶች በኢትዮጵያ ላይ የፈጠሩት ትልቅ የደህንነት ስጋትና አደጋ ለመሆኑ የሚያጠራጥር አይደለም። ለዚህም ነው በኢትዮጵያ ውስጥ ብቻ ሳይሆን በሶማሊያና በደቡብ ሱዳን ውስጥ እየሰፋ ለመጣው ትርምስ የህወሃት አገዛዝ ትልቅ አሉታዊ ሚና ተጫውቷል በሚለው ድምዳሜ ብዙዎች የሚስማሙት። ይህም የመነጨው የህወሃት የማንነት መገለጫ ባህሪው መሰሪነት፣ ውንብድናና ስግብግብነት ከመሆኑ የተነሳ ብቻ ሳይሆን ከአፍንጫው ስር በላይ ማየት የማይችል ከታክቲካል ስሌት ብቻ የሚነሳ በመሆኑ ነው።
በአንጻሩ ህወሃቶች ከእነሱ ሌላ ምንም ጥሩ ጎኖች እንዲሌላቸው በተደጋጋሚ የሚያብጠለጥሏቸው የቀድሞው የአጼ ሃይለ ስላሴና የኮ/ል መንግስቱ መንግስታት ከሶማሊያ የተቃጡ ሁለት ወረራዎች (1953 እና 1969) በአመርቂ ሁኔታ ከመከቱ በኃላ ወደ ሶማሊያ ምድር ዘልቀው ያሻቸውን ማድረግ ይችሉ ነበር። ከወታደራዊ አቅምና በወቅቱ ከነበረው የጦርነቱ ሂደት ሙቀት ( Momentum ) አኳያ በ 1953 ጄ/ል አማን አንዶምም ሆነ በ1969 የነበሩት ጄኔራሎች እነ ደምሴ ቡልቶ፣ ሙላቱነጋሽ፣ መስፍን ገብረ ቃል ኣንዲሁም ሌሎች የወቅቱ ጀነራሎች ስትራቴጅካዊ እዝ ስር የነበረው የኢትዮጵያ ሰራዊት ሞቋዲሾን ከመያዝ የሚያግዳቸው እምብዛም ችግር አልነበረም። ነገር ግን የወደፊቱንና የሩቁን በማሰብ ሶማሊያ ውስጥ ገብቶ በሃይል ግዛቶችን መያዝ ለወደፊቱ የአካባቢያዊ ሰላም ጠንቅ ሊሆን እንደሚችል በሳል በሆነ የፓለቲካና የዲፕሎማሲ ስሌት በማሰባቸው ነበር ከዚህ የወረራ እርምጃቸው የተቆጠቡት።
ጄ/ል ጻድቃን ቀይ ባህርን የመቆጣጠር አባዜ ቢያንሰራራበትና ለጥቆም “የባህር በር ማጣት አልነበረብንም” በሚል ጸጸት በስተርጅና የመጣ ቢመስልም እሱም ሆነ ድርጅቱ ህወሃት ለዚህ የኢትዮጲያን ያለ ባህር በር መቅረት ሃላፊነቱን አንድ ጊዜም ቢሆን ወስደው አያውቁም። “መለስ ዜናዊ ስለ አሰብ መደራደር ይችል ነበር” በማለት ሀርማን ኮኸን በበርካታ መድረኮች ላይ ምስክርነቱን ሰጥቷል። በስትሪቴጂካዊ አስተሳሰብ ደደብነት፣ ርዕዮተ ዓለማዊ መደናበርና በተለይም ደግሞ በሕወሃት ጸረ ኢትዮጵያዊ ኣቋም ሳቢያ የመጣ ጉዳት ነው። የህወሃት መሪዎች ለዚህ ሃላፊነት ወስደው አያውቁም። “አሰብን ግመሉን ውሃ ያጠጣባት! ” ነበር ያለው መለስ ዜናዊ። ቀጠል አድርጎም “ወደብ እንደማንኛውም ሸቀጥ ነው” በሚል ነበር የተራቀቀው። የስትራቴጂካዊ ድድብናውን በዓለም መድረክ ያረጋገጠው ብልጣ ብልጡ መለስ ዜናዊና እሱ የሚመራው ህወሃት የወሰዱት አቋም ይህ እንደነበር ጄ/ል ጻድቃን ለመቀበል ዝግጁ እንዳልሆኑ ግልጽ ነው።
ከላይ በተዘረዘሩት ምክንያቶች የተነሳ የሕወሃት አመራሮች ስለባህር በርና የቀይ ባህር ጥያቄን በማንሳትና በማራገብ ህዝብን ለማጭበርበር አይችሉም። ስለዚህ ጉዳይ ለማንሳት ምንም አይነት የሞራል ልዕልና የላቸውምና! ህወሃት የባህር በር ጥያቄን አንስቶ መደራደርና ዘላቂና ሰላማዊ መፍትሄ ለማምጣት ያልቻለው በጸረ ኢትዮጵያ ኣቋሙ ነው። የኢትዮጵያ ህዝብና የቀደሙት መንግስታት የኢትዮጵያን የባህር ሃይልና የባህር ወደቦችን ለማቋቋምና ለማሳደግ በቢሊዮን የሚቆጠር የህዝብ ሃብት በኤርትራ ውስጥ አፍስሰዋል። የምጽዋንና የአሰብ ወደቦችን ለማዘመንና ለማስፋፋት ብዙ ኢትዮጲያዊያን (ኤርትራውያንን ጨምሮ) በጊዜው የዕውቀት፣ የላብ፣ የደምና የገንዘብ መስዕዋትነት ከፍለዋል። ከአሰብ 30 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በምትገኘው በሃሌብ ደሴት 3ኛ ወደብ፣ ዘመናዊ የጀልባ ፋብሪካ፣ በመጀመሪያ ዲግሪ በባህር ነክ ቴክኒክና ሌሎች ሙያዎች የሚያስመርቅ የባሕር አካዳሚ ( Marine Acadamy)፣ ዘመናዊ የመርከብ ማደሻ ግንባታዎች በጅምር የነበሩበት፣ ያለቁበትና የተገባደዱባቸው በርካታ ሌሎች ፕሮጄክቶችም በኤርትራ ምድር ተሰርተዋል። እነዚህም የኢትዮጵያ ህዝብ አንጡራ ሀብት የፈሰሰባቸው ነበሩ።
ኤርትራን በሚመለከት ብዙ ስህተቶችን በፈጸሙ ሁለት መንግስታት ስር ሰለባ ይሁን እንጂ በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ የኢትዮጵያ ጀግና ልጆች አይተኬ መስዕዋትነትን መክፈላቸው የሚካድና የሚለወጥ ሃቅ ኣይደለም። በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ “ኤርትራ የኢትዮጵያ አካል ነች” አንድ ኢትዮጵያ ብለው ህይወት፣ ደምና አጥንት በኤርትራ ምድር ገብረዋል። ይህ ነው ተብሎ የማይዘረዘር መስዋእትነት ከፍለዋል። የኢትዮጵያ እናቶች የደም ዕምባ እንደ ጎርፍ ፈሷል። እናት ኣባት ልጆቻቸውን ተነጥቀዋል። ሚስቶች ባሎቻቸውን፣ ልጆች ኣባቶቻቸውን በኤርትራ ምድር ላይ በተደረገ ከ30 አመታት በላይ በፈጀው ጦርነት አጥተዋል። ከ60ሺ በላይ ኤርትራውያን በ30 አመቱ ትግል ተሰውተዋል። በብዙ ሺ የሚቆጠሩ ኤርትራውያን ኣካለ ጎዶሎ ሆነዋል። ለስደት፣ ለእንግልት፣ ለእስርና ለሰቆቃም ተዳርገዋል። ልክ እንደ ኢትዮጵያ እናቶች ሁሉ የኤርትራ እናቶችም ልጆቻቸውን በእሳት ተነጥቀው የደም እምባ አልቅሰዋል። ሚስቶች ባሎችቻቸውን፣ እህቶች ወንድሞቻቸውን፣ ልጆች አባቶቻቸውን አጥተዋል።
በኤርትራ ምድር ለተካሄደው ጦርነት፣ በሁሉም ወገን ለተከፈለው የህይወት መስዋእትነት፣ ይህ ነው ለማይባል የወደመ ንብረት፣ ለተገበረው ህይወት፣ ለተከሰከሰው አጥንት፣ እንደጎርፍ ለወረደው ደም፣ እንደ ዥረት ለፈሰሰው የሚሊዮኖች ዕምባ በዋነኛነት ተጠያቂዎቹ በጊዜው የነበሩ የኢትዮጵያ መንግስታት ናቸው። የአለም አቀፍ ህግን በመጣስ የኤርትራን ፌዴሬሽን ከማፍረስ (ባለራዪው የኢትዮጵያ ባለውለታ ጸሃፊ ትእዛዝ አክሊሉ ሃብተወልድ ቀጣይ የሚያመጣው ቀውስ ቀድሞ ታይቷቸው ፌደሬሽኑ እንዳይፈርስ ቢማጸኑም) ጀምሮ የኤርትራን ህዝብ በፊዴሬሽኑ ያገኛቸውን ልዩ ልዩ መብቶች እስከመግፈፍ፣ በቀጣዩም አመታት የህዝቡን ጥያቄ በአግባቡና በሰላማዊና ፍትሃዊ በሆነ መንገድ ለመያዝና ለመፍታት አለመቻላቸው እንደነበር ሌላው ሊካድ የማይገባው የታሪክ እውነታ ነው።
ይህ ግን የተዘጋ የታሪክ ምዕራፍ ነው። አሁን ኤርትራ ነጻና ሉዓላዊ ሀገር ናት። የኢትዮጵያ ህዝብ ከኤርትራ ህዝብ ጋር የሚኖረው የወደፊት ግንኙነት ይህን ሐቅ፣ ይህን እውነታ ከልብ በመቀበል ይጀምራል። የኢትዮጵያ የባህር በር ጥያቄም ሆነ ከቀይ ባህር ጋር የተያያዙ የኢኮኖሚ፣ የደህንነት፣ የወደብና ሌሎች ጥቅሞችም ሆኑ ስጋቶች ሊነሱና ምላሽ ሊያገኙ የሚችሉት የህወሃት አገዛዝ በኢትዮጵያ ህዝብ ላይ የጫነው የአንድ ብሄር የበላይነት ኣፓርታይድ የፖለቲካ ስርአት ሲገረስስ ብቻ ነው!! ለሁሉም ብሄሮች ፍትሃዊ የሆነ፣ ለሁሉም ዜጎች ነጻነት፣ መብቶችና ጥቅሞች የሚቆም ሀቀኛ የዴሞክራሲያዊ ስርአት ሲመሰረት ብቻ ነው!! በውጭ ሀይሎች የአይዞህ ባይነትና የተላላኪነት ሚና፣ እንዲሁም በኢትዮጵያ ህዝብ ላይ አልፎም በአካባቢው ላይ ያለውን የበላይነት ለማስቀጠል የህወሃት አገዛዝ በሚፈጽማቸው ዘርፈ ብዙ የመሰሪነትና የውንብድና ታክቲካዊ ስሌቶች ሳይሆን ዘመን ተሻጋሪ፣ ስትራቴጂካዊና ሁለንተናዊ ግንኙነቶች ላይ የተማከሉ፣ የአካባቢውን ህዝቦች የጋራ ዘለቄታዊ ጥቅም የሚያረጋግጡ፣ በእኩልነትና በመከባበር መርሆዎች ላይ የተመሰረቱና በአለም አቀፍ ህጎች አግባብ መሰረት የሰጥቶ መቀበል ውይይቶችና ድርድሮች ሲደረጉና ሲፈቱ ብቻ ነው!!
የኢትዮጵያና የኤርትራ ህዝቦች ዘላቂና ስትራቴጂካዊ ሽርክና “Partnership” የሚረጋገጠው በሰላማዊና የአለም አቀፍ ሕግን በተከተሉ ውይይቶች፣ ድርድሮችና ስምምነቶች ላይ በተመረኮዘ የጋራ ውሳኔ ላይ ሲደረስ ነው። ከዚህም ባሻገር በረጅም ዘመን ታሪክ ውስጥ ተገንብቶ የቆየውንና አሁን በሕወሃት ሳቢያ እየተሸረሸረ የመጣውን ጥልቅ ተጋምዶ፣ ትስስሮችና ዝምድና የሚያንሰራራ፣ የሁለቱን ህዝቦች ወንድማማችነት የሚያጠናክር፣ የሁለቱንም ሀገሮችና ህዝቦች ስትራቴጂካዊ ጥቅም ባመከለ መልኩ በሚከወን ግልጽና ፍትሃዊ ሂደት ብቻና ብቻ ነው። በሰላምና በድርድር ሁሉንም ግዙፍ ጉዳዮች ማለትም የሁለቱንም ሀገሮች ህዝቦች ዘላቂ የሆኑ የደህንነት፣ የጋራ የኢኮኖሚ ብልጽግና ማሕበራዊና ሌሎች ትስስሮችን አጠናክሮ፣ ከባህር በርና ወደብ ጋር ተያይዞ የሚነሱትንም ጨምሮ ለዘለቄታው የሚያስቀጥሉና የሚያረጋግጡ ድርድሮችና ስምምነቶች የማይስተናገዱበትና የማይፈቱበት ምክንያት ሊኖር አይችልም። ከሁለቱ ሀገሮች አልፎ የአፍሪካ ቀንድ ህዝቦችን የጋራና ዘለቄታዊ ሰላም፣ ደህንነትና እድገት ለማረጋገጥም ቢሆን አለም አቀፍ ሕግን የተከተሉ፣ ግልጽና ፍትሃዊ አካሄዶችና የፖለቲካና የፖሊሲ አቅጣጫዎች ሲቀመጡ ብቻ ነው። ለዚህ ሁሉ ራዕይና ግብ በተግባር አለመተርጎም ትልቅ ጋሬጣ ሆኖ ያስቸገረው የህወሃት መሰሪና ዘረኛ አምባገነናዊ አገዛዝ ነው።
በሶማሊያና በደቡብ ሱዳን ለሚገኙ ችግሮችም ሆነ ከኤርትራ ጋር ላለፉት ረዥም አመታት የተደነቀረው ጦርነትም ሰላምም የሌለበት ሁኔታ “No war, no peace” ተጠያቂው የህወሃት ዘረኛና ዘራፊ አምባገነናዊ አገዛዝ ነው። ባጭር አነጋገር ሕወሃት ተቆርጦ መጣል ያለበት የምስራቅ አፍሪካ ካንሰር ነው! ከመቶ ሺ በላይ የድሀ ኢትዮጵያውያን ልጆች ደም ከተገበረበት የኢትዮ ኤርትራ ጦርነት ማግስት በሄግ ላይ የተሰየመው የአለም አቀፉ ፍርድ ቤት ባድሜን ለኤርትራ በይኖላት ሳለ በወቅቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የነበረው ህወሃቱ አቶ ስዩም መስፍን “ባድሜ ለኢትዮጲያ ተወስኗል” የሚል ያደባባይ ቅጥፈት ተናግሮ እንደነበር የሚረሳ አይደለም። ዛሬም ድረስ ባድሜ ራሱ ህወሃት በተስማማበት የአልጀርሱ ስምምነትና የሄግ የድንበር ኮሚሽን የበየነውን “ባድሜ የኤርትራ ግዛት” መሆን አልቀበልም ብሎ የኤርትራን ግዛት በህይል ተቆጣጥሮ እስክአሁን ድረስ አለም አቀፍ ሕግን ኣሻፈረኝ ያለው የህወአት አገዛዝ እንጂ “የእቶ ኢሳያስ አፈወርቂ መንግስት” እንዳልሆነ ህሊና ያለው ሁሉ መፍረድ የሚችለው ነው። ጀ/ል ጻድቃንም ሃቁ ይህ በመሆኑ ከኤርትራ ጋር ላለው No war , no peace “ ሁኔታ ተጠያቂና የሰላም ነቀርሳ የህወሃት ኣገዛዝ መሆኑን መቀበል ባይፈልጉ አይፈረድባቸውም። ህወሃትነታቸው አሁንም ይጎትታቸዋልና።
በኢትዮጵያ ህዝብ ላይ ብሎም በአፍሪካ ቀንድ ላይ የበላይነትን ለማረጋገጥና ለማስቀጠል ሲል ሕወሃት የሚያደርገውን ዘርፈ ብዙ መሰሪ ጥረቱን አምርሮ እንደሚገፋበትና ምናልባትም እስካሁን ያልታዩ የጭካኔና የውንብድና ተግባሮችን አጠናክሮ እንደሚቀጥልበት ማወቁና መዘጋጀቱ አዋቂነት ነው። የአለፈው ታሪኮቹ የሚመሰከሩበት ከዚህ ውጭ ሊያስብና ሊተገብር የማይችል እኩይ፣ እጅግ አደገኛ ሀይል መሆኑን ይመሰክሩበታልና። በመሆኑም የአብሮ መኖር፣ የደህነትና የሰላም ጠንቅ የሆነው ህወሃት ዘረኛ፣ አድሎአዊ፣ አፓርታይዳዊ አገዛዝ የስልጣን እድሜ በተራዘመ ቁጥር የኢትዮጲያ ህዝብ አብሮ የመኖሩ ጉዳይም ሆነ የኢትዮጵያን ህልውና እንደሀገር የማስጠበቁ ጥያቄ ብሎም የአፍሪካ ቀንድ ሕዝቦች የደህንነትና የዘላቂ ሰላም ዋስትና መፈጠር የሩቅ አለም ሕልም ሆኖ እንዳይቀር እጅግ ያሰጋል። በመሆኑም ይህንን ሕወሃት የሚባል የዘረኛ አፓርታይድ ካንሰር የማስወገድ ኃላፊነቱ ለነገ የማይሉት የመኖር ወይንም ያለመኖር አንገብጋቢ ጉዳይ ይሆናል!!!
“To see the Universe in a grain of sand; To live Eternity in the Here and Now”Kung Fu Tzeአሀዱየተከበራችሁ አንባብያን፣ይህን ጽሁፍ እንዳቀርብላችሁ ያነሳሳኝ የተፈጥሮና የአስተዳደግ ቅንጅት ይመስለኛል፡፡ ተፈጥሮን ለፈጣሪ እንተውለትና አስር አመት ሞልቶኝ ወደ አዲስ አበባ እስከመረሽኩበት ቀን ያደግኩት እልም…
በራስ ተፈሪ መኮንን የተመሩት የኢትዮጵያ ከፍተኛ ባለስልጣናት በ1916 ዓ.ም አውሮፓን በጐበኙበት አጋጣሚ በፈረንሳይ የተካሄደውን 8ተኛውን የኦሎምፒክ ውድድር የመመልከት እድል አግኝተው ነበር፡፡ ከ32 አመታት በኋላ በ1948 ዓ.ም በተካሄደው የሜልቦርን ኦሎምፒክ ለመጀመሪያ ጊዜ የተሳተፈችው ኢትዮጵያ በስፖርቱ አደባባይ ስምና የድል ታሪኳ ትጠራ ጀመረ፡፡በዚህ…
..ወ/ሮ ትዕግስት እና ተጠርጣሪው ከ1999 ዓ.ም ጀምሮ ጋብቻ ፈጽመው የኖሩ ናቸው፡፡ ሦስት ልጆች ወልደዋል፡፡ በ30/8/2003 ዓ.ም ከቀኑ 9፡00 ሰዓት ጭንቅላትና መላ ሰውነቷን ደብድቦ፤ እጅና እግሯን ሰባብሮ ቀጥሎ አሲድ ደፍቶባታል፡፡ ይህ ከመሆኑ በፊት ሰላማዊ ግንኙነት አልነበራቸውም፤ እሷም እንዲለያዩ ጠይቃዋለች፡፡ ተጎጂዋ በዚህ…
የታክሲ ባለንብረቶችን አቤቱታ ተከትሎ የከተማ ታክሲዎች ላይ የታሪፍ ማስተካከያ ቢደረግም የንብረቱ ባለቤቶችና ተቀጣሪ አሽከርካሪዎች ማስተካከያው በቂ አይደለም ይላሉ፡፡ አሽከርካሪዎቹ ታፔላው እንዲቀር ሲጠይቁ ባለንብረቶቹ ተመችቶናል ይላሉ፡፡ አቶ ፍቃዱ ይልማ የተባሉ የታክሲ አሽከርካሪ፤ አዲሱን የታክሲ ታሪፍ ጭማሪ አስመልክቶ አስተያየቱን ሲሰጥ 30 ሳንቲም…
ከሶስት ሳምንት በፊት በዚሁ ጋዜጣ ላይ ..ወፍጮው ውስጥ ያለው መንፈስ.. በሚል አርዕስት አንድ መጣጥፍ አቅርቤ ነበር፡፡ ...መጣጥፉ በሰው ልጅ ውስጥ ያለውን ..መንፈስ.. ምንነትና ባህርይ ለመረዳት ሙከራ ያደረኩበት ነው፡፡ ...ዶ/ር ዳኛቸው (በአዲሱ አመት እትም ላይ) ያቀረቡት ሁፍ ደግሞ፤ የትውልድን ጥያቄ ከዘመን…
ደጃዝማች ካሣ ኃይሉ፣ ‹‹ዳግማዊ ቴዎድሮስ ንጉሰ ነገሥት ዘኢትዮጵያ›› ተብለው ከመንገሳቸው በፊት የስሜንና የትግራይ ገዢ ከነበሩት ከደጃዝማች ውቤ ኃይለማርያም (የዳግማዊ ቴዎድሮስ ባለቤት የእቴጌ ጥሩወርቅ ውቤ አባት) ጋር የመጨረሻውን የዘመነ መሳፍንት ጦርነት ያደረጉት ከዛሬ 164 ዓመታት በፊት (የካቲት 3 ቀን 1847 ዓ.ም) ነበር፡፡
ደጃዝማች ካሣ በኅዳር ወር 1845 ዓ.ም ደጃዝማች ጎሹ ዘውዴን ጉርአምባ ላይ፣ በሰኔ ወር 1845 ዓ.ም ደገሞ ራስ አሊ አሉላን (ዳግማዊ አሊን) አይሻል ላይ ካሸነፉ በኋላ ከወቅቱ የግዛት ኃያላን መሳፍንት መካከል ለደጃዝማች ካሣ ያልገበሩት የስሜንና የትግራይ ገዢ የነበሩት ደጃዝማች ውቤ ኃይለማርያም ብቻ ነበሩ፡፡ ደጃዝማች ካሣም ወደ ደጃዝማች ውቤ ኃይለማርያም ለመዝመት አቀዱ፡፡ ከዘመቻቸው በፊትም ደጃዝማች ውቤ በሰላም እንዲገቡላቸውና እምቢ የሚሉ ከሆነ እምቢታቸው እንደማይበጃቸው የማስጠንቀቂያ መልዕክት ላኩባቸው፡፡
ደጃዝማች ውቤ ኃይለማርያም ከፊትም ጀምሮ ደጃዝማች ማሩ እና ራስ ይማም፤ ደጃዝማች ሰባጋዲስ እና ራስ ማርዬ በሚዋጉበት ጊዜ በብልጠትና በዘዴ አንዱን ከሌላው ጋር እያዋጉ፣ ከሚመቻቸው ጋር እየወገኑና በጋብቻ እየተዛመዱ፤ ሲሸነፉም እየገበሩ ራሳቸውን ከአደጋ ጠብቀው ይኖሩ ነበር፡፡ ደረስጌ ማርያምን አሰርተው ለመንገሥ ጊዜ ሲጠባበቁ የደጃዝማች ካሣ ተደጋጋሚ ድል ዓይኑን አፍጥጦ በላያቸው ላይ መጣባቸው፡፡ ይባስ ብሎም ለደጃዝማች ካሣ እንዲገብሩ የሚያሳስብ መልዕክት ደረሳቸው፡፡
ደጃዝማች ውቤ ኃይለማርያም የደጃዝማች ካሣ መልዕክት ሲደርሳቸው … ‹‹ምን የጠገበ ነው?! ሳልዋጋ ይገባልኛል ብሎ ነው?!›› በማለት ከተናገሩ በኋላ ‹‹አልገባም!›› የሚል ምላሽ ሰጡ፡፡ ጳጳሱ አቡነ ሰላማም ለደጃዝማች ውቤ ‹‹ለካሳ ቢገብሩ ይሻላል›› ቢሏቸውም የስሜኑ ሰው ሃሳባቸውን ሳይቀይሩ ቀሩ፡፡
ደጃዝማች ካሣም ጦራቸውን አስከትተው ‹‹… ከእኔ የተለየህ ለራስህ እወቅ! በምን ጠፋሁ እንዳትል! አይዞህ ወታደር፤ እኔ ደስ ከሚልህ አገር አገባሃለሁ›› የሚል አዋጅ አስነገሩ፡፡ ሕዝቡም ከራስ አሊ መሸነፍ በኋላ ‹‹ደጃች ካሣ መቼ ይነግሱ ይሆን? ስመ መንግሥታቸውስ ማን ይባል ይሆን?›› እያለ ይጠይቅ ስለነበር ‹‹እኔ በመራሁህ ተጓዝ፤ ስሜን በስሜን እነግርሃለሁ›› ብለው ከአምባጫራ አልፈው በወገራ በኩል አድርገው ስሜን ገቡና ደረስጌ ላይ ‹‹እንጨት ካብ›› በተባለ ቦታ ሰፈሩ፡፡ የደጃዝማች ውቤ ጦርም በአካባቢው (‹‹መከሁ›› በተባለች ቦታ) ሰፍሮ ነበር፡፡
ደጃዝማች ካሣም አብሯቸው የነበረውንና ዮሐንስ ቤል (ጆን ቤል) የተባለውን እንግሊዛዊ የደጃዝማች ውቤን ጦር አሰፋፈር በመነፅር ዓይቶ እንዲነግራቸው ጠይቀውት ነበርና የደጃዝማች ውቤን ጦር አሰፋፈርና ድንኳን ዐይቶ በነገራቸው ጊዜ ‹‹አያሳድረኝ አላሳድረውም! … እንኳን ይህን ቁርጥማታም ሽማግሌ ይቅርና ወሎን መትቼ የሸዋውን ንጉሥ እይዘዋለሁ፤ ወታደር ሆይ ‹የውቤ ነፍጥ የውቤ ነፍጥ› ቢሉህ የተለጎመው ጨርቅና ባሩድ ነው፤ አይነካህም፤እኔ የክርስቶስ ባርያ ሁሉንም ዐሳይሃለሁ! … ‹ስሜን በስሜን እነግርሃለሁ› ያልኩህ ወታደር ሁሉ ስሜ ቴዎድሮስ ነው›› ብለው ፎክረው ተነሱና ጦርነቱ የካቲት 3 ቀን 1847 ዓ.ም ‹‹ቧሂት›› በተባለ ቦታ ላይ ተጀመረ፡፡
ጦርነቱ ተፋፋመና ደጃዝማች እሸቴ የተባሉት የደጃዝማች ውቤ ልጅ ተመትተው ሲወድቁ የደጃዝማች ውቤ ጦር ሽሽት ጀመረ፡፡ ብላታ ኮከቤ የተባለው የደጃዝማች ውቤ የጦር አዝማችም አለቃውን ከድቶ ከነጭፍራው ወደ ደጃዝማች ካሣ ዞረ፡፡ ደጃዝማች ውቤም ቆስለው ተማረኩና ድሉ የደጃዝማች ካሣ ኃይሉ ሆነ፡፡ ደጃዝማች ካሣም ተሸናፊውን ደጃዝማች ውቤን ‹‹እኔ እሳቱ የመይሳው ልጅ! … አንተ ቆፍጣጣ (ጎባጣ) ቁርጥማታም ሽማግሌ አክብሬህ ‹ገብር› ብዬ ብልክብህ ምነው ሰደብከኝ? አሁንም ነፍጤንና ገንዘቤን አግባ!›› አሏቸው፡፡ ደጃዝማች ውቤም ‹‹እግዜር ያሳይዎ የነበረኝ ነፍጥና ገንዘብ ሁሉ አንድም ሳያመልጥ ከእጅዎ ገባ፤ ሌላ ምን አለኝ?›› ብለው መለሱላቸው፡፡
ደጃዝማች ውቤ ቤቴል (አምባ ጠዘን) በሚባለው ቦታ ያከማቹት እጅግ በጣም ብዙ ወርቅ፣ ብር (40ሺ ማርትሬዛ)፣ ጥይት፣ ጠመንጃ (ሰባት ሺ)፣ አህያ፣ ፈረስ፣ ግመል፣ ላም፣ በግ፣ ፍየል፣ በወርቅ የተለበጡ አልባሳት፣ የከበሩ ጌጣጌጦችና፣ ውድ ምንጣፎችና ሌሎች እቃዎች ተገኙ፡፡ በዚህ ጊዜም ደጃዝማች ካሣ የታሰሩትን ደጃዝማች ውቤን አስጠርተው ‹‹ይኸን ሁሉ ሀብት የሰበሰብከው ምን ሊሰራልህ ነው?›› ሲሉ ጠየቋቸው፡፡ ደጃዝማች ውቤም ‹‹ለክፉ ቀኔ እንዲሆነኝ ብዬ ነው›› አሏቸው፡፡ ደጃዝማች ካሣም ‹‹ሰው ያለውን ሀብት ከተጠቀመ ምን ክፉ ቀን አለ?›› በማለት መለሱና ወደ እስር ቤቱ እንዲመለሱ አዘዙ፡፡ ደጃዝማች ውቤም ከዓመታት በኋላ እስር ቤት ውስጥ ሞቱ፡፡
በመጨረሻም … ‹‹የኮሶ ሻጭ ልጅ›› ተብለው የተናቁት… ‹‹… ደግሞ ለቆለኛ አንድ ወርች ስጋ ምን አነሰው?›› ተብለው በአማቶቻቸው የተቀለደባቸው … ካሣ ኃይሉ … ደጃዝማች ውቤ ኃይለማርያም ሊነግሱባት አስጊጠው ባሰሯት ደረስጌ ማርያም ቤተ-ክርስቲያን የካቲት 5 ቀን 1847 ዓ.ም በጳጳሱ በአቡነ ሰላማ እጅ ተቀብተው፣ ‹‹ዳግማዊ ቴዎድሮስ ንጉሰ ነገሥት ዘኢትዮጵያ›› ተብለው የኢትዮጵያ ንጉሥ ሆኑ!
ZhongShan ግንባር ​​ቀለም 220W LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong ግንባር ​​ቀለም 220W LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ ግንባር ​​ቀለም 220W LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
የፊታችን ግንቦት ለሚደረገው የኢትዮጵያ ሃገራዊ ምርጫ መራጩም ሆነ ተመራጩ ከስጋት ነፃ እንዲሆኑና የዜጎች ደህንነት እንዲጠበቅ የፀጥታ ኃይሎች ገዢውንና ተቃዋሚ ፓርቲውን ሳይለዩ ሰላምና ደህንነት የማስጠበቅሥራ ለመሥራት መዘጋጀት እንደሚገባቸው የአሜሪካ ድምፅ ያነጋገራቸው የፖለቲካ ፓርቲዎች ገልፀዋል።
የምርጫ ቦርድ የምርጫ ፀጥታን አስመልክቶ የተወሰነ ጥናት አስጠንቶ ለፓርቲዎች እንዲደርስማድረጉንና ለመንግሥት ደግሞ የምርጫ ፀጥታን ለመጠበቅ በልዩ ሁኔታ እንዲሠራ ማቅረቡንአስታውቋል።
በመንግሥት በኩል ለዚሁ ጉዳይ በተቋቋመው ግብረ ኃይል ውስጥ የሃገሪቱ የመከላከያ ሠራዊት የሚገኝበት ሲሆን በፀጥታ ችግር ምክንያት የሚደናቀፍ የምርጫ ጣቢያ ሥራ እንዳይኖር እየሠራ መሆኑን አስታውቋል።
ኣብ ካይሮ ዑደት ዘካይድ ዘሎ ብጠቕላሊ ሓለቃ ስታፍ ሰራዊት ጅቡቲ ጀነራል ዘካርያ ሸኽ ኢብራም ዝተምርሐ ላዕልዋይ ወትሃደራዊ ልኡኽ ጅቡቲ ምስ ሚኒስተር ምክልኻል እታ ሃገር ጀነራል ሰዲኪ ሶብሒ ብምብራኽብ ብዛዕባ’ቲ ኣብ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ ተኸሲቱ ዘሎ ወትሃደራዊ ኩነታት ተመያይጦም።
እዚ ኣብ መንጎ ላዕለዎት ወትሃደራውያን ሰበ ስልጣን ግብጽን ጅቡትን ዝተኻየደ ዝርርብ’ውን ኣብ ጸጥታ የመን ጥራይ ዘይኮነ፣ ጸጥታ’ቲ ንየመንን ቀርኒ ኣፍሪቃን ዘዋስን ባብ ኤልመንደብ ዘተኮረ’ዩ።
ኣብ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ፣ ባብ ኤልመደብ ምስ ዘዋስነን ኤርትራን ጅቡትን ጽቡቕ ዝምድና ዘለዋ ግብጺ፣ ኣብ ጉዳይ የመን ጠመትኣ ብዝያዳ ናብ ጅቡቲ ኣተኩራ ትርከብ።
የኢትዮጵያ ብሔራዊ የምርጫ ቦርድ ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 133/2011 አንቀጽ 8 ንኡስ አንቀጽ (1) እና በኢትዮጵያ የምርጫ፣ የፖሊቲካ ፓርቲዎች እና የምርጫ ስነ ምግባር አዋጅ ቁጥር 1162/2011 ዓ.ም. አንቀፅ 44 ንኡስ አንቀፅ (4) አንቀፅ 123 እና አንቀፅ 126 መሠረት ይህንን መመሪያ አውጥቷል፡፡
“በአዋጅ” ማለት አዋጅ ቁጥር 1133/2011 እና አዋጅ ቁጥር 1162/2011 እና በአዋጅ ቁጥር 1133/11 ላይ ያሉ ለዚህ መመሪያ አግባብነት ያላቸው ትርጓሜዎች እንደአግባብነቱ ተፈፃሚነት አላቸው፡፡
“የመገናኛ ብዙሃን” ማለት መጻሕፍትን፣ ማኅበራዊ መገናኛ ብዙኃንን፣ ጦማሮችን እና በየጊዜው የሚወጣ ኅትመት አካል ያልሆኑ ፎቶ፣ ሥዕልና ካርቱንን ሳይጨምር በየጊዜው የሚወጣ ኅትመትን፣ የብሮድካስት አገልግሎትን እና የበይነመረብ የመገናኛ ብዙሃንን በመጠቀም የዜና ወይም የፕሮግራም ወይም የዜና እና የፕሮግራም አገልግሎት ለሕዝብ ለማቅረብ የተቋቋሙ አካላት ሲሆኑ የዜና አገልግሎት ድርጅቶችንም እና የማህበረሰብ ሬዲዮዎችንም ያጠቃልላል፤
“በየጊዜው የሚወጣ ኅትመት” ማለት አንድ ቋሚ ስያሜ በመያዝ በመደበኛነት ሳይቋረጥ በተከታታይ እንዲወጣ ታቅዶ ቢያንስ በዓመት ሁለት ጊዜ የሚታተም፤ ለጠቅላላው ኅብረተሰብ ወይም ለአንድ የተወሰነ የሕዝብ ክፍል እንዲደርስ ታስቦ የሚሰራጭ ጋዜጦችንና መፅሄቶችን የሚያካት የኅትመት ስራ ነው፤
“የብሮድካስት አገልግሎት” ማለት ዳታና የፅሁፍ መልዕክትን፣ የግል ድርጅት ወይም የመንግሥት አካል ውስጣዊ ግንኙነቶችን ሳይጨምር በምድር ለምድር አስተላላፊ፣ በሬዲዮ ሞገድ፣ በኬብል፣ በሳተላይት፣ ወይም እነዚህን በማቀናጀት ሥራ ላይ በሚውሉ የሬዲዮ ወይም የቴሌቪዥን ወይም የሬዲዮና የቴሌቪዥን ማሰራጫዎች አማካይነት አጠቃላይ ሕዝብን ወይም የተወሰነ የኅብረተሰብን ክፍል ለማሳወቅ፣ ለማስተማር ወይም ለማዝናናት በድምጽ ወይም በምስል ወይም በድምጽና በምስል በክፍያ ወይም ያለክፍያ የሚተላለፍ ወይም የሚሰራጭ የሬዲዮ ወይም የቴሌቪዥን ፕሮግራም ሥርጭት አገልግሎት ነው፤
“የበይነመረብ መገናኛ ብዙሃን” ማለት በመገናኛ ብዙሃን አገልግሎት አቅራቢው ይዘት ላይ የመወሰን ኃላፊነት ሥር ዋነኛ ሥራው ዜናና ፕሮግራምን መሰብሰብ፣ ማዘጋጀት፣ ማጠናቀርና ማሰራጨት በሆነ ድርጅት በበይነ መረብ/በኢንተርኔት አማካይነት የሚሰራጭ ምስል፣ ድምፅ፣ ቪድዮ እና የድረ-ገፅ ፅሁፍን በመጠቀም ወይም እነዚህን በማቀናጀት መረጃ የማስተላለፍ አገልግሎት ነው፤
“ምርጫ ነክ መልዕክት” ማለት ለምርጫ የሚወዳደር የፖለቲካ ፓርቲ ወይም የግል እጩ ተወዳዳሪ በምርጫ ቅስቀሳ ዘመቻ ወቅት ለመራጮች የሚያቀርበው የአላማ፣ የፕሮግራምና የምረጡኝ ቅስቀሳ፣ ሂስ፣ አስተያየት ወይም መሰል የምርጫ ቅስቀሳ መልዕክት ነው፡፡
“የፖለቲካ ማስታወቂያ” ማለት ለምርጫ ውድድር የተመዘገበ የፖለቲካ ፓርቲ ወይም የግል እጩ ተወዳዳሪ ገንዘብ በመክፈል ወይም ለመክፈል ቃል በመግባት በመገናኛ ብዙሃን የሚያስነግረው አጭር ማስታወቂያ ነው።
“የምርጫ ወቅት” ማለት ቦርዱ የሚወስነው የመራጮች ምዝገባ ከተጀመረበት ቀን ጀምሮ ቦርዱ የምርጫ ውጤት ለህዝብ ይፋ ካደረገበት ቀን በኋላ ጀምሮ አንድ ወር ጊዜ ውስጥ ያለው ጊዜ ነው፡፡
“ከአቅም በላይ የሆነ ምክንያት” ማለት በማንኛውም መደበኛ ሁኔታ ይደርሳሉ ተብሎ ያልተገመቱ እና ያልተጠበቁ፣ ከአመልካቹ ቁጥጥርና ምክንያታዊ ግምት ውጪ በሆነ ምክንያት የሚደርሱ እና እንዳይደርሱ መከላከል ወይም ማስቆም የማይቻሉ ክስተቶች ናቸው፡፡
“የጥቅም ግጭት” ማለት በጋዜጠኛው እና በእጩ ተወዳዳሪው መካካል ያለ ዝምድና፣ ማለትም አባቱን፣ እናቱን፣ ልጁን፣ አያቱን፣ እህቱን፣ ወንድሙን፣ አክስቱን፣ አጎቱን ወይም የትዳር አጋሩን፣ የትዳር አጋሩን ወንድም፣ እህት፣ እናትና አባትጋ የሚያያዝ ከሆነ እንዲሁም፣ ፣ ማንኛውም አይነት የጥቅም ግንኙነት ወይም የግጭት የንግድ ግንኙነት እና የመሳሰሉትን ያካትታል፡፡
የመገናኛ ብዙሃን ምርጫ ፍትሃዊ፣ ሚዛናዊ እና ትክክለኛ እንዲሆን የሚያበረክቱት ሚና ከፍተኛ መሆኑን በመገንዘብ፤የመገናኛ ብዙሃን እና ጋዜጠኞች በምርጫ ጣቢያዎች ተገኝተው በሚዘግቡበት ወቅት የሚኖራቸው መብት፣ የስነምግባር ሀላፊነት እና ግዴታዎችን መደንገግ ለምርጫ ሂደት መሳካት አስፈላጊ ሆኖ ስለተገኘ ይህ መመሪያ ወጥቷል፡፡
ይህ መመሪያ በምርጫ ወቅት ሀገሪቱ ውስጥ ምርጫን አስመልክቶ በሚከናወን ዜናን፣ ዘገባን፣ ሪፖርትን፣ ወይም ማናቸውም ሌላ መረጃን የማተም፣ የማሰራጨት እና የማቅረብ ተግባር ላይ የሚሳተፍ ማንኛውም የመገናኛ ብዙሃን ወይም ጋዜጠኛ ላይ ተፈፃሚ ይሆናል።
ማናቸውም በተመዘገቡበት አገር ህግ እውቅና ተሰጥቷቸው የሚሰሩ የአገር ውስጥም ሆነ የውጪ የመገናኛ ብዙሃን በሀገሪቱ ውስጥ የሚካሄዱ ምርጫዎችን በምርጫ ጣቢያው ውስጥ በመገኘት በሚወክሏቸው ጋዜጠኞች አማካይነት ለመከታተል እና ለመዘገብ የእውቅና ጥያቄ ለቦርዱ ማቅረብ ይችላሉ።
ማንኛውም ምርጫን የሚዘግብ የመገናኛ ብዙሃን ጋዜጠኛ ስራውን የሚገልፅ መታወቂያ በጉልህ ሊታይ በሚችል መልኩ ደረቱ ላይ ወይም አንገቱ ላይ በማንጠልጠል፣ ከሚሰራበት የመገናኛ ብዙሃን የተሰጠውን ማረጋገጫ በመያዝ በምርጭ ወቅት ከምርጫ ጣቢያ ከ200 ሜትር ርቀት ዙሪያ ውጪ በመሆን መዘገብ ይችላል፡፡
ማናቸውም የምርጫ ሂደት ከምርጫ ጣቢያው ውስጥ ተገኝቶ ስለሂደቱ በጋዜጠኞቹ አማካኝነት ለመዘገብ የሚፈልግ የመገናኛ ብዙሃን የእውቅና ካርድ እንዲሰጠው ጥያቄውን በፅሁፍ ለቦርዱ ማቅረብ ይችላል።
ማናቸውም የምርጫ ሂደትን ለመከታተል የሚቀርብ የእውቅና ጥያቄ ማመልከቻ በቦርዱ ለእውቅና ጥያቄ ማቅረቢያ ጊዜ ተብሎ በተወሰነ ጊዜ ውስጥ መቅረብ አለበት፡ ፡ የጥያቄ ማቅረቢያ ጊዜው የመጨረሻ ቀን ድምፅ የሚሰጥበት ዕለት 15 ቀን ሲቀረው ይሆናል።
ቦርዱ የቀረበለትን የመዘገብ ፈቃድ ጥያቄ መርምሮ መመዘኛውን አሟልቶ ለተገኘ የመገናኛ ብዙሀን እና ጋዜጠኛ የእውቅና ካርድ ወይም የመታወቂያ ካርድ በአስራ አምስት ቀናት ጊዜ ውስጥ ይሰጣል።
ቦርዱ ማመልከቻ የሚቀርብበትን ቅፅ የሚያዘጋጅ ሲሆን፤ ቅጹ ምርጫን በምርጫ ጣቢያ ውስጥ በ200 ሜትር ዙርያ ውስጥ ገብቶ ለመዘገብ ጥያቄ የሚያቀርቡ የመገናኛ ብዙሀን የሚከተሉትን ማካተት ይኖርበታል።
ምርጫውን እንዲዘግቡለት የሚልካቸው ጋዜጠኞች በማንኛውም የፖለቲካ ድርጅት በእጩነት የቀረቡ ያለመሆናቸውን ወይም በግል ለመወዳደር ያልተመዘገቡ እንደሆነ እና ይህን የስነምግባር መመሪያ እና ሌሎች ተገቢነት ያላቸው የአገሪቷ ህጎች አክብሮ ለመንቀሳቀስ ፈቃደኛ መሆኑን የሚገልፅ የተቋሙ የበላይ ሃላፊ ፊርማ እና የተቋሙ ማህተም ያለው ማረጋጋጫ ደብዳቤ፤
መገናኛ ብዙሃኑ ሂደቱን እንዲከታተሉ የሚያቀርበው የጋዜጠኞች ዝርዝር ላይ ያለው የእያንዳንዱ ጋዜጠኛ ሙሉ ስም፣ የጋዜጠኛው የቅርብ ጊዜ የፓስፖርት መጠን ፎቶግራፍ፣ የጋዜጠኛው ማንኛውም አይነት የመታወቂያ ካርድ ቅጂ/ኮፒ ተያይዞ መቅረብ አለበት።
ፍቃድ ጠያቂው የውጪ መገናኛ ብዙሃን ጋዜጠኛ ሲሆን ከላይ ከተመለከቱት ሰነዶች በተጨማሪ ከኢትዮጵያ ብሮድካስት ባለስልጣን የተሰጠውን የዘገባ ፍቃድ ማቅረብ ይኖርበታል፡፡
እያንዳንዱ ጋዜጠኛ ይህንን የስነ-ምግባር መመሪያ እና ሌሎች የአገሪቱ ህጎችን ለማክበር ፍቃደኛ መሆኑን ቦርዱ በሚያዘጋጀው የጥያቄ ማቅረቢያ እና የስነ-ምግባር መመሪያ ቅፅ ላይ አረጋግጦ መፈረም ይኖርበታል፡፡
በአንቀጽ 11 (3) መሰረት ጥያቄው ውድቅ የተደረገበት አመልካች የጊዜ ገደቡን ያሳለፈበት ከአቅም በላይ የሆነ ምክንያት እንዳለው ሲያስረዳ እና ቦርዱ ሲያምንበት ፍቃድ የሚሰጠው ይሆናል፡፡
ከላይ በንኡስ ቁጥር (2) ላይ የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ እውቅና ጥያቄ በማንኛውም መልኩ የድምፅ መስጫ ቀን አምስት ቀን ከቀረው በኋላ ተቀባይነት ሊኖረው አይችልም፡፡
ቦርዱ በአምስት ቀናት ጊዜ ውስጥ ምላሽ ካልሰጠ ወይም ቦርዱ በሰጠው ምላሽ ቅር የተሰኘ ሰው ቅሬታውን ቦርዱ መልስ መስጠት ከነበረበት ቀን ወይም ውሳኔው ከተሰጠበት ቀን ጀምሮ በአስር ቀናት ጊዜ ገደብ ውስጥ ለፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ማቅረብ ይችላል፡፡
ቦርዱ ለእያንዳንዱ ተቋም የሚሰጠውን የመታወቂያ ካርድ ቁጥር፣ በአመልካቶቹ ብዛት፣ በመገናኛ ብዙሃኑ የሽፋን መጠን፣ ስርጭት ቋንቋቸው እና በሌሎች ከምርጫ አፈጻጸምና ጸጥታ ጋር በተያያዙ ሁኔታዎች መሰረት አድርጎ ይወስናል፡፡
አንቀፅ 14 የምርጫ ሂደትን ለመዘገብ ፈቃድ የተሰጠው ጋዜጠኛ መብት ማናቸውም ምርጫን ለመከታተል ፈቃድ የተሰጣቸው የመገናኛ ብዙሀን ወይም ጋዜጠኞች እንደአግባብነቱ የሚከተሉት መብቶች ይኖራቸዋል፣
ማንኛውም የምርጫ ሂደት ማለትም የመራጮች ምዝገባን፣ የእጩ ምዝገባን፣ የምርጫ ቅስቀሳን፣ የድምፅ አሰጣጥን፣ የቆጠራ ሂደትን እና የውጤት አገላለጽን የመከታተል እና የመዘገብ፤
በድምፅ ሰጪነት የሚመዘገቡትን፣ ድምፅ ሰጪዎችን ወይም የምርጫ አስፈፃሚዎችን ሥራ የሚያውክ ወይም የሚያደናቅፍ እስካልሆነ ድረስ በምርጫ ጣቢያው ውስጥ የመዘዋወር፣
አንቀፅ 15) የምርጫ ሂደትን ለመዘገብ ፈቃድ የተሰጠው ጋዜጠኛ ግዴታዎች ማንኛውም ምርጫን ለመከታተል የእውቅና ካርድ የተሰጠው የመገናኛ ብዙሀን ወይም ጋዜጠኛ የሚከተሉትን ግዴታዎች ማክበር ይጠበቅበታል፤
የመራጭ ምዝገባ መረጃዎች በሰነድ ላይ ሲሰፍሩ ወይም መራጩ በድምፅ መስጫው ወረቀት ላይ የምርጫ ምልክት ሲያደርግ፣ በፊልም አለመቅረፅ ወይም ፎቶግራፍ አለማንሳት ፣
ግለሰቡ በግልፅ እየተቃወመው በምርጫ ጣቢያ ወይም ምርጫ ክልል ውስጥ ያሉ ምርጫ አስፈፃሚዎችን፣ ታዛቢዎችን እና የግል የእጩ ወኪሎችን ወይንም እጩዎችን ሳይጨምር መራጮችን እና ሌላ ማንኛውም ሰው ፎቶ ወይም በተንቀሳቃሽ ምስል አለመቅረፅ እና ቃለመጠይቅ አለማድረግ እና፣
የመራጮች ማንነትን ግላዊነት በሚነካ አኳኋን የመራጮችን መዝገብ፣ የመራጮችን ምዝገባ መታወቂያ ወይም ማንኛውንም ተመሳሳይ ሰነድ በፊልም አለመቅረጽ፣ ፎቶግራፍ አለማንሳት ወይም ኮፒ አለማድረግ ናቸው፡፡
መገናኛ ብዙሃን የሚያቀርቧቸው ከምርጫ ጋር የተያያዙ ዜናዎች፣ ዘገባዎች፣ ሪፖርቶች እና ወቅታዊ ፕሮግራሞች ማንኛውንም ፓርቲ ከመደገፍ ወይም ከማጥላላት የተቆጠቡ ከሕትመቱ ወይም ከፕሮግራሙ አዘጋጆች የግል አቋም የፀዱ ወቅታዊ፣ ገለልተኛ፣ ሚዛናዊና ትክክለኛ መሆን አለባቸው፣
የመገናኛ ብዙሃን እና ጋዜጠኞች ከሚከተሉት አካላት የሚደርስባቸውን ቀጥተኛም ሆነ ቀጥተኛ ያልሆነ ጫና ማስወገድ አለባቸው፣ ሀ/ የመገናኛ ብዙሀኑ ባለቤት፣ ለ/ ከመንግስት፣ ሐ/ ከማስታወቂያ ድርጅት፣
ማንኛውም የመገናኛ ብዙሃን ወይም ጋዜጠኛ ተግባራቸውን ሲያከናውኑ ምርጫውን ከሚያደናቅፍ ማንኛውም ተግባር እንደዚሁም በምርጫው ሂደት ጣልቃ ከመግባት መቆጠብ አለባቸው።
ቦርዱ አንድ የመገናኛ ብዙሀን ወይም ጋዜጠኛ የምርጫ ሂደትን እንዲከታተል የተሰጠውን በኢትዮጵያ የምርጫ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባ እና ስነምግባር አዋጅ እና በዚህ መመሪያ የተደነገጉትን ግዴታዎች ወይም ሀላፊነቶች ጥሶ ሲገኝ ቦርዱ እስኪያጣራ ድረስ የሰጠውን ፈቃድ ሊያግድ ወይም ጥሰቱን ሲያረጋግጥ ሊሰርዝ ይችላል፡፡
ቦርዱ ለመገናኛ ብዙሃን ወይም ለጋዜጠኛ የሰጠውን የእውቅና ካርድ ሲሰርዝ ወይም ሲያግድ ውሳኔውን የወሰደበትን ምክንያት በመጥቀስ ለሚመለከተው ጋዜጠኛ እና መገናኛ ብዙሃን በፅሁፍ ማሳወቅ አለበት።
የመገናኛ ብዙሀኑ ወይም ጋዜጠኛው ምርጫን እንዲዘግብ የተሰጠውን የእውቅና ፈቃድ በቦርዱ ከተሰረዘ የተሰጠውን የመዘገብ መታወቂያ ካርድ ወዲያውኑ ለቦርዱ መመለስ አለበት።
ማንኛውም የመገናኛ ብዙሃን ወይም ጋዜጠኛ ለስርጭት የቀረበለትን የምርጫ ነክ መልዕክት ከስርጭቱ በፊትም ሆነ በኋላ ፓርቲውን ወይም የግል እጩ ተወዳዳሪውን ሳያማክር ምንም አይነት ማስተካከያ ማድረግ አይችልም፡፡
የመገናኛ ብዙሃኑ ከፓርቲው ቅድሚያ ፈቃድ አግኝቶ ያሰራጨውን የምርጫ ነክ መልእክት ፓርቲው ድጋሚ እንዳይተላልፍ ወይም ስርጭቱ እንዲቋረጥ የጠየቀው እንደሆነ በባለመልእክቱ ፓርቲ ጥያቄ መሰረት ወዲያውኑ ስርጭቱን ማቆም አለበት፡፡
የመገናኛ ብዙሀን ወይም ጋዜጠኞች በምርጫ ዘመቻ ወቅት በተለያዩ ፓርቲዎች መካከል ስለተፈጠረ አከራካሪ ጉዳይ ሲዘግቡ በማስረጃ ተደግፈው አድልዎን በማስወገድ የሁሉንም ወገን አቋም ባካተተ መልክ በሚዛናዊነት የቀረቡ መሆን አለባቸው፡፡
አንቀፅ 20 በምርጫ ሂደቶች ላይ ትምህርት እና ገለፃ ስለማስተላለፍ መገናኛ ብዙሀን ቦርዱ በሚሰጠው መረጃ መሠረት ገለልተኛ በመሆን በሚከተሉት የምርጫ ሂደቶች ላይ ያተኮሩ ትክክለኛ የመራጮች ትምህርት ማስተላለፍ ይችላሉ፣
በሴቶች፣ አካል ጉዳተኞች፣ አረጋውያን እና ሌሎች እኩል ተጠቃሚ ያልሆኑ የህብረተሰቡ ክፍሎች ላይ አድሏዊ የሆነ ወይም የጥላቻ እና የእምነት ማጣት አመለካከትን ለሚፈጥሩ ወይም ለሚያንፀባርቁ መረጃዎች ሽፋን መስጠት የለባቸውም።
ከላይ በንኡስ አንቀፅ (1) ላይ የተዘረዘሩ የህብረተሰብ ክፍሎች በምርጫ ወቅት ማሳተፍ የሚኖረውን ጠቀሜታ በማስተማርና የህዝቡን ግንዛቤ በማሳደግ የዚህን ማህበረሰብ ክፍል የሚወክሉ እጩ ተወዳዳሪዎችን ማስተዋወቅ እና ማበረታታት አለባቸው።
የቦርዱ ማንኛውም የምርጫ መረጃ፣ ትምህርት ወይም ማስታወቂያ እና ፕሮግራም በመገናኛ ብዙሀን ይተላለፋል። የመንግስት መገናኛ ብዙሃን መልእክቶቹን በነፃ የማስተላለፍ ግዴታ አለባቸው፡፡ መልእክቱ የሚተላለፈው በግል የመገኛኛ ብዙሃን ከሆነ እንደየሁኔታው በነፃ ወይም በክፍያ ይተላለፋል፡፡ በነፃ የሚመደበውን የአየር ሰአት ወይም የጋዜጣ አምድ ቦርዱ ከብሮድካስት ባለስልጣን ጋር በመመካከር ይወስናል፡፡
አንቀፅ 23 የምርጫ ቅስቀሳን ማስተናገድ ወይም ማስተላለፍ የማይፈቀድበት ወቅት ማናቸውም የመገናኛ ብዙሀን እና ጋዜጠኛ ድምፅ የሚሰጥበት ቀን አራት ቀን ከቀረው በኋላ የእጩ ተወዳዳሪ ወይም የፖለቲካ ድርጅት የምርጫ ቅስቀሳን ማተም ወይም ማሰራጨት ወይም መዘገብ የለበትም።
አንቀፅ 24 ምርጫ ትንበያ እና ውጤት ማናቸውም የመገናኛ ብዙሃን ወይም ጋዜጠኛ የምርጫ ውጤት ትንበያ ማድረግ አይችልም፡፡ ነገር ግን በምርጫ ጣቢያ እንዲሁም በምርጫ ክልል ደረጃ ውጤቶች ይፋ ስለሆኑ ውጤቶች ዘገባ መስራት ይችላሉ፡፡
ሀ. የመገናኛ ብዙሃን፣ የጋዜጠኞች፣ የፓርቲዎችን እና የእጩ ተወዳዳሪዎች የመናገር ነፃነት ማክበር እና በህግ መሠረት ስራዎቹን ለመገናኛ ብዙሀን ተደራሽ ማድረግ አለበት።
ምርጫ ጣቢያ አስፈፃሚዎች ስራው ሳይረበሽ ሊያስተናግዱ የሚችሉትን የጋዜጠኛ ቁጥር ታሳቢ በማድረግ በአንድ የተወሰነ ጊዜ ጣቢያው ውስጥ ሊገኙ የሚገቡ የመገናኛ ብዙሃን ቁጥር ወይም ጋዜጠኞች ቁጥር ሊወስኑ እና የመስተናገድ ተራ ሊያወጡ ይችላል፡፡
የምርጫ ጣቢያ ምርጫ አስፈፃሚዎች ሃላፊ ከመረጃ ጋር ለተያያዙ አጠቃላይ ጥያቄዎች ምላሽ ሊሰጥ ይችላል፤ ሆኖም በመረጃው ላይ ትንታኔና አስተያየት ማቅረብ ወይም መስጠት የለበትም፡፡
የምርጫ ጣቢያ ምርጫ አስፈፃሚች ከዚህ በታች የተዘረዘሩትን እና ሌሎች ተመሳሳይ አጠቃላይ የመረጃ ጥያቄዎች ላይ ምላሽ ሊሰጡ ይችላሉ፣ቃለመጠይቅ ማድረግ ግን አይፈቀድላቸውም፡፡
የምርጫ ክልል ምርጫ አስፈጻሚዎች ወይም የክልል ቅርንጫፍ ጽ/ቤት ሃላፊዎች በዚህ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ (4)፣ (5) እና (6) ስር የተመለከቱትን ግዴታዎች ማክበር አለባቸው::
አንቀፅ 27 ስለ መመሪያ መጣስ ማንኛውም መገናኛ ብዙሃን ወይም ጋዜጠኛ የዚህ መመሪያ ድንጋጌዎች ተላልፎ ሲገኝ ቦርዱ ከሚመለከተው አካል ጋር በትብብር በመስራት አስፈላጊውን የእርምት እርምጃ እንዲወሰድ ሊያደርግ ይችላል፡፡
አዲስ አበባ፣ ጥር 19፣ 2013 (ኤፍቢሲ) የደቡብ ክልል ከፍተኛ የስራ ኃላፊዎች በሀዲያ ዞን ሻሾጎ ወረዳ በዶኢሻ ከተማ በ2010 ዓ.ም በዋን ዋሽ አማካኝነት ለከተማው ህዝብ አገልግሎት...
5ኛው የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት 6ኛ ዓመት የስራ ዘመን 8ኛ መደበኛ ስብሰባውን ያካሂዳል፡፡ ባሕር ዳር፡ ጥር 13/2013 ዓ.ም (አብመድ) የኢፌዴሪ 5ኛው የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት...
አዲስ አበባ፣ ጥር 13፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ) የኢፌዴሪ 5ኛው የሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት 6ኛ ዓመት የስራ ዘመን 8ኛ መደበኛ ስብሰባውን ዛሬ ያካሄዳል። በስብሰባውም የውጭ ግንኙነት እና...
ኣብ ሚንስተር ጉዳያት ወፃኢ ኣሜሪካ ሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪቃ ቲቦር ናዢ ኣብ ኤርትራ ብሰላማዊ ኣገባብ ሓሳቦም ብነፃነት ብምግላፆምን ብጉዳይ እምነትን ዝተኣስሩ ኩሎም ክፍትሑ ክሓቱ ኣለዎም ክብል ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ናብ ኤርትራ ቅድሚ ምጋሾም ኣብዘውፅኦ መግለፂ ፀዊዑ ነይሩ።
ጉዳይ ናይ ኣሜሪካ ዜግነት ዘለዋን ኣብ 15 ዓመታ ኣብ 2012 ንፖሊሲ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኤርትራ ብምጥሓስ ካብታ ሃገር ክትወፅእ ኣብ ዝተፈተንትሉ እዋን ዝተኣስረትን ሲሃም ዓሊ ኣብቲ መግለጺ ከም ኣብነት ተጠቂሱ’ሎ።ንሳ ምስ ኻልእ ሰብ ከምዘይትራኸብን ስድርኣ ሪኦምዋ ይኹን ብዛዕብኣ ሰሚዖም ከምዘይፈልጡን እቲ መግለፂ ይሕብር።
"ሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪቃ ናዢ ሕማቕ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ቕልጡፍ ፍታሕ ከምዘድልዮ ኣስሚሮምሉ እዮም፤ነዚ ንምግባር ድማ ካብዚ ዑደት እዚ ዝበለፀ ዕድል የብሎምን’’ ኢለን ኣብ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ዳይሬክተር ምብራቕ ኣፍሪቃን ዓበይቲ ቃላይን ጆኣን ኒያንዩኪ።
"ቅድሚት ካብ ዝስራዕ ኣጀንድኦም ዝተሰምዖም ብምዝራቦም ብጃምላ ዝተኣስሩ እሱራት ሕልና ክኸውን ኣለዎ።ከም ሲሃም ዓሊ ዝኣመሰሉ ኣብ ቤት ማእስርቲ ኤርትራ ዝማስኑ ዘለው ኣሽሓት ሰባት ተኸሲሶም ወይ ተፈሪዱዎም ኣይፈልጥን።”
ሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪካ ቲቦር ናዢ ገደብ ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎት ከብቅዕን ልዕሊ 18 ኣዋርሕ ዘገልገሉ ድማ ብዘይውዓል ሕደር ክሰናበቱን ንሰበስልጣን ኤርትራ ክሓቱዎም መግለፂ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ይፅውዕ።
ኣብ ቀረባ እዋን ናይ ሕቡራት ሃገራትኣባል ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ክትኸውን ኣብዝተመርፀትሉ እዋን ከምዝገለፀቶ ኤርትራ መሰላት ዜጋታታ ንምሕያል ቅርብቲ ምዃናን ኣብ ኣገልግሎታት ትምህርቲን ጥዕናን፣ኣፍራይነት ሕርሻ፣ምንካይ ድኽነትን ምምዕባል መሰረተ ልምዓትን ኣገዳሲ ምምሕያሽ ከምዘመዝገበት ገሊፃ’ላ።
ኤርትራ ንዞባዊ ሰላም፣ምርግጋእን ፀጥታን ቀይሕ ባሕርን ቀርኒ ኣፍሪቃን ኣገዳሲ ኣበርክቶ ትገብር ከምዘላ ቅድም ክብል ኣብ መንግስታዊ መርበብ ሓበሬታ ሻባይት ዝወፀ ጽሑፍ ይሕብር።እቲ ጽሑፍ ከም ካልኦት ኣባል ሃገራት ኤርትራ ብድሆታት ሰብኣዊ መሰላት ከምዘለዋን ንምምሕያሽ ከም እትሰርሕን እውን ትርዳእ እያ ይብል።ብሃናፃይ ፅምዶ ከም እትኣምንን ዕላማታት ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኩለን ሃገራት ብፅምዶ፣ብምትሕብባርን ብናይ ሓባር ምክብባርን ክፍፀም ከምዘለዎ ትግንዘብ ይብል።
እቲ ፅሑፍ ብተወሳኺ ከም መብዛሕቲአን ኣባል ሃገራት ሕቡራት ሃገራትን ኩለን ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራትን ኤርትራ ንድርብ መዐቀኒ፣ፖለቲካዊ ተበግሶን ንዝተወሰና ሃገራት ጥራሕ ዒላማ ከይኸውን ትቃወም ይብል።
ፕረዚደንት ንምምራጽ፣ ብጽኑዕ ኣብ ዝሕሎ፣ መዓርፎ ነፈርቲ ሞቛድሾ ኣብ ዝርከብ፣ ናይ ሃንገር ኣዳራሽ ካብ ዝተጋብኡ 275 ኣባላት ባይቶ ሶማል፣ ኣብ ቀዳማይ ዙርያ ምርጭኦም፣ 88 ንፕረዚደንት ማሕሙድ ከድምጹ እንከለዉ፣ እቶም 72 ድማ ብ “ፋርማጆ” ንዝፍለጥ ቀዳማይ ሚኒስተር ነበረን ህቡብ ፖለቲከኛን መሓመድ ዓዱላህ መሓመድ ደጊፎም።
ኣብ ቀዳማይ ዙርያ ናይቲ ምርጫ፣ ፕረዚደንት መሰጋገሪ መንግስቲ ሶማልን መራሒ እስላማዊ መጋብኣያታት ሶማል ነበረን ሸኽ ሸሪፍ ኣሕመድ49፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ነበረ ዑመር ዓብዲራሽድ ዓሊ ሻርመረክ ድማ 37 ናይ ድጋፍ ድምጽታት ድሕሪ ምርካቦም፣ ሻርመረክ ካብቲ ናይ ካልኣይ ዙርያ ምርጫ ከምዝሰሓበ ኣፍሊጡ።