Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
እርግጥ ፋብሪካው የተመሰረተው በሙሴ ዳዊት ሃል ሲሆን እኚህ ሰው ወደ በኋላ ለአንድ የጀርመን ኩባንያ ሸጠውታል። ፋብሪካው የተቆረቆረው በዚያው ዛሬ በቆመበት ስፍራ ነው። በንጉሰ ነገስቱ ማርሻል ሽሙት ጎዳና ተብሎ ነበር የሚታወቀው። ጎላ ጎላ ያለና ለዓይን የሚሞላ ህንፃ አዘጋጅቶ ስራውን
ሲጀምር በኢትዮጵያ የኢንዱስትሪ ልማት የመጀመሪያ ምዕራፍ ከፋች ከሆኑት ጥቂት ኢንዱስትሪዎች አንዱ ለመሆን በቅቷል። ፋብሪካው ስራ ሲጀምር አብዛኛው የስራ ሂደት የሚከናወነው በሰው ቀጥተኛ ጉልበት በእጅና በእግር በሚዘወሩ መሳሪያዎች ነበር። ጥሬ ዕቃዎችን ከማጓጓዝና ወደ ቋት
ከማስገባት ጅምሮ ድፍድፉን የማብላላቱ፣ የቢራ ገብሱን የመቀቀሉ፣ ቢራውን የማጣራቱና የማጥለሉ፣ የተጣራውን ቢራ በጠርሙስ እየሞሉ የማሸጉ፣ ወዘተርፈ ተግባራት ሁሉ የሰራተኞችን ቀጥተኛ ጉልበት የሚፈልጉ ነበሩ። የቢራ መሰረታዊ ግብዓቶች የሆኑት ቢራ፣ ገብስና የቢራ ጌሾ ከውጭ
አገሮች ነበር የሚቀርቡት የፋብሪካውን የበላይ ማኔጅመንትና የጠመቃውን ሂደት የሚቆጣጠሩ የቴክኒክ ባለሙያዎችም እንኳን ባእዳን ዜጎች ነበሩ። በመጀመሪያዎቹ የምርት ዓመታትም በቀን ይመረት የነበረው 200 ያህል ጠርሙስ ቢራ እንደሆነ ይነገራል። በዚያን ዘመን በአዲስ አበባ የመጠጥ ቤቶች
አልተስፋፉም፣ ኅብረተሰቡ በየቤቱ የሚጠመቅ ጠላና ጠጅ ይጠጣ እንደሁ እንጂ እንደዚህ እንዳሁኑ ዘመን መጠጥ ለመጠጣት ተብሎ የሚኬድባቸው ቦታዎች አልነበረም። የቀድሞውን ሁኔታ ሰምተናል የሚሉ አንጋፋ ሰራተኞች እንደሚጠቁሙት በመጀመሪያዎቹ ዓመታት የቢራ ምርቱ ይቀርብ የነበረው
ለቤተመንግስቱ መኳንንት ነበር። ፋብሪካው በዚህ ሁኔታ ስራውን ቀጥሎ ሳለ ኢጣሊያ ኢትዮጵያን ወረረች፡፡ አንዳንድ እርግጠኛ ያልሆኑ መረጃዎች በዚህ ወቅት ፋብሪካው ተዘግቶ እንደነበር ይገልፃሉ።
የኢትዮጵያ ነፃነት ከተመለሰ በኋላ በነበሩት ዓመታት ፋብሪካው የማምረት ሥራውን የቀጠለ ሲሆን የባለንብረትነት መብትን የተመለከቱ ውዝግቦች ተነስተውበት ነበር። የውዝግቡ ትክክለኛ ይዞታ የሚታወቅ ባይሆንም በ1945/6 ፋብሪካው ወደ ኢትዮጵያዊ ኩባንያ መዛወሩን የሚገልፁ የፅሁፍ
መረጃዎች አሉ። ይህ ኢትዮጵያዊ ኩባንያ በአክስዮን የተደራጀ ሆኖ ከፍተኛው ድርሻ የቀዳማዊ ኃ/ሥላሴ ነበር። የቅዱስ ጊዮርጊስ ቢራ ፋብሪካ ከነፃነት መመለስ በሁዋላ ባሉት መልካም እድገት ሲያሳይ ቆይቷልማለት ይቻላል። በ1950ዎቹ መጀመሪያ የነበረው ዓመታዊ የምርት መጠን በዓመት
50000 ሄክቶ ሊትር ያህል ነበር። በፋብሪካው እያንዳንዳቸው 100 ሄክቶ ሊትር ያህል ሊይዙ የሚችሉ 53 ጋኖች እንደሚገኙ፣ በፈረቃ 24 ሰዓታት የሚሰሩ 300 ያህል ሰራተኞች እንደነበሩና የቢራ ምርቱ በፋብሪካው የማጓጓዣ መኪናዎች በመላው አገሪቱ በመሰራጨት ላይ እንደነበር ኢትዮጵያዊ
የጠመቃ ስራ ማስተር (ብሩው ማስተር) ሥራው እንደሚመራ፣ ወዘተርፈ ከፍ ሲል የተጠቀሰው ምንጭ ያቀረበቅ ዘገባ ያስረዳል። በዚህ ወቅትም የቀድሞ የማምረቻ መሳሪያዎቹ ቀስ በቀስ ወደ ገሚስ አውቶማቲክነት ተቀይረው በወቅቱ ፋብሪካው ዘመናዊ ከሚባል ደረጃ ቢደርስም ብዙ ስራዎች
የሚከናወኑት በሰው ጉልበት ነበር። ትውስታቸውን ካካፈሉን ነባር ሰራተኞች መካከል በ1953 የተቀተሩት አቶ ሐዲስ ነጋሽ ጣሰው በዚያን ዘመን ስለነበረው የፈብሪካው ገፅታ ሲገልፁ ያነሱዋቸው ጉዳዮች ሁኔታውን ይበልጥ ያስረዳሉ። ... በዚያን ጊዜ እንዳሁኑ በኤሌክትሪክ ኃይልና በነዳጅ
የሚንቀሳቀሱ ቦይለሮች አልነበሩም። ለሙቀት ክፍሉ የእሳት ማንደጃ የሚማገደው ግንዲላ በጥም ከባድ ሲሆን፣ በተለይ በሚማገድበት ጊዜ የእሳቱ ወላፈን እጅግ ኃይለኛ በመሆኑ እስከ ሶስት ሜትር ድረስ ቃጠሎው ይሰማን ነበር። በዚያን ጊዜ አጠቃላይ የፋብሪካው ሥራ ሙሉ በሙሉ በሰው ጉልበት
ስለሚከናወን ስራው እጅግ አድካሚና አስቸጋሪ ነበር። ለጠመቃ የሚውል ኩንታል ገብስ ተሸክሞ ፎቅ መውጣት፣ ለመቅጃ ክፍል የሚቀርበውን ባዶ ጠርሙስ ከማጠብ ጀምሮ ታሽጎ እስኪወጣ ድረስ ከቦታ ቦታ የማጓጓዝና ሌሎችም የምርት ተግባሮች ሁሉ የሚከወኑት በሰው ኃይል በሸክም ብቻ ነበር።
ሰራተኞች ወደመደበኛ ስራቸው ሳይሰማሩ በፊት በነፍስ ወከፍ አስራ አምስት ኩንታል ገብስ እየተሸከሙ ፎቅ በመውጣት ለወፍጮ በየቀኑ ማቅረብ የዕለት ግዳጃቸው ነበር። በዚያን ጊዜ ቢራው ወደ እያንዳንዱ ጠርሙስ የሚሞላው በሰው ኃይል በሚሽከረከር ባለአምስት ጡት መቅጃ ነበር። ቆርኪም
በሰው እጅ በሚንቀሳቀስ መሳሪያ ይከደናል። ጠርሙስ የሚታጠበው በገንዳ ተዘፍዝፎ አድሮ በብሩሽ እየተፈገፈገ ነበር። ..." በዚህ ሁኔታ ምርቱን የቀጠለው ቅዱስ ጊዮርጊስ ቢራ ፋብሪካ በ1966ቱ አብዮት መዳረሻ በመሳሪያዎቹ ደረጃ፣ በተሽከርካሪዎች አገልግሎት፣ በህንፃዎች፣ እንዲሁም በሽያጭ
አውታሮች ስፋት መልካም አቋም ነበረው። ፋብሪካውን ለማስፋፋትና ተጓዳኝ የለስላሳ መጠጥ ምርት ለመጀመርም አቅዶ ነበር። ፋብሪካው በ1966 ወደመንግስት ይዞታነት እንዲዛወር ተደረገ። ይህ በፋብሪካው አሰራር ላይ አንዳንድ ችግሮችን ቢፈጥርም አንዳንድ መልካም እርምጃዎችን እና መሻሻሎችን
አሳይቷል። በተለይ በሰው ኃይል አቅሙና አስተዳደር ረገድ ዓይነተኛ እድገት አስመዝግቧል። በምርት አቅጣጫም በ1969 በአገሪቱ ተወዳጅ የሆነውንና ሰፊ ገበያ ያለውን የድራፍት ቢራ አገልግሎት ለመጀመር ችሏል። ፋብሪካው በመንግስት ይዞታ ስር በነበረ ጊዜ የፋይናንስና አስተዳደራዊ ችግሮች ስለነበሩበት
በዓለም ደረጃ ከ1970ዎቹ ወዲህ በቢራ ተመቃ ቴክኖሎጂ በኩል የተገኙ ፈጥን ርምጃዎችን ተከትሎ ለመጓዝ አዳግቶት ቆይቷል። የፋብሪካው ስያሜም ተቀይሮ ነበር። በ1970ዎቹ ዓመታት አንድ ጊዜ ፒልስነር ቢራ ፋብሪካ ተብሎ ነበር። ፋብሪካው እነዚህን የመሰሉ ችግሮች ቢያጋጥሙትም፣ በሌላ
በኩል ደግሞ የፋብሪካው ስምና ምርት ተወዳጅ ሆኖ እንዲቀጥል ለማደረግ ችለዋል። የቅዱስ ጊዮርጊስ ስፖርት ክለብን ጨምሮ ሌሎች ማህበራዊ እንቅስቃሴዎችን በመደገፍ፣ በማበረታታትና በማጎልበት ፋብሪካው የተጫወተው ሚናም ከፍተኛ ነው።
በአሁኑ ወቅት ኢትዮጵያ በምትከተለው አዲስ የነፃ ገበያ ኢኮኖሚ ሥርዓት መሰረት ፋብሪካው እንደቀድሞው ወደግል ይዞታ እንዲዛወር ተደርጓል። አሁን የቅዱስ ጊዮርጊስ ቢራ ፋብሪካ ባለንብረት ቢ.ጂ.አይ. የተባለ ዓለም ዓቀፍ የቢራ ጠማቂ ኩባንያ ነው። ቢ.ጂ.አይ. በዓለማቀፍ ደረጃ ታዋቂ
የሆነ፣ በልዩ ልዩ አገሮች የቢራ ፋብሪካዎችን ከፍቶ የሚያመርት ፣ ዘመናዊ የሆነና የላቀ የጥራት ደረጃ ያለውን ቢራ በማምረት በዓለም የቢራ ገበያ ከፍተኛ ስም ያተረፈ ኩባንያ ነው። የቅዱስ ጊዮርጊስ ቢራንም ወደዚሁ የላቀ የጥራት ደረጃ አሸጋግሯል። ዛሬ የቅዱስ ጊዮርጊስ ቢራ በኢትዮጵያ
የሞራል ምሰሶ ሆነዉ ከፊት የሚቆሙለትን ሚዲያዎችን የማይደግፍ ህዝብ ነጻነትን ይመኛታል እንጅ ከቶም አያገኛትም!!! (ሸንቁጥ አየለ) | EthioReference >
* ” የተመስገን ደሳለኝ ሚዲያ/መጽሄት የገንዘብ እጥረት ገጠመዉ ከገበያም ሊወጣ ነው” የሚለው ዜና ለብዙሀኑ ሙሾ የመሆኑን ያህል ለእነ እንቶኔ ሰርግና ምላሽ ነው… ጎበዝ ይህ እንዲሆን መፍቀድ የለብንም!!!
ተሜ ከወያኔ ጋር ብዙ ትግል ያደረገ ነዉ። ከኦህዴዳዉያን/ኦነጋዉያን ጋርም ብዙ እየታገለ ያለ ነዉ። ተመስገን ደሳለኝ የአሜሪካ ኢንባሲ እራሱ ከሀገር ቤት እንዲወጣ ብዙ ጉትጎታ ቢያደርግበትም ለህዝቤ ድምጽ ሆኜ እዚሁ ሀገር ቤት እሞታለሁ ያለ ጀግና ነዉ።
ሌላዉ ቀርቶ ከስምንት አመት በፊት “ዜጎችን ከኢትዮጵያ ወደ ኢትዮጵያ የማባረር ሂደት ህገመንግስታዊ አንደምታ እና ትዉፊታዊ እሴቱ ” የሚል ጽሁፍ ለማሳተም በርካታ የግል ጋዜጦችን ባነጋግር ሁሉም ፈቃደኛ አልሆኑም ነበር።
ምክንያታቸዉም ወያኔ በጠላትነት የፈረጀዉ የአማራ ብሄር ህገመንግስታዊ መብቱ ይከበር የሚል ጥያቄ የያዘ ጽሁፍ ስለሆነ ነበር። ሆኖም ሳይፈራ ይሄን ጽሁፍ ለማተም ፈቃደኛ ሆኖ የተገኘዉ የተመስገን ደሳለኝ መጽሄት ብቻ ነበር።
ተመስገን ደሳለኝ ስለ ሁሉም ኢትዮጵያዉ መብት የታገለ ጀግና ነዉ። ስለ ሙስሊሙ፡ ስለ ክርስቲያኑ፡ ስለ አማራዉ ፡ ስለ ኦሮሞዉ፡ ስለ አፋሩ ፡ ስለ ሶማሌዉ እንዲሁም ስለ አጠቃላይ ኢትዮጵያ ድምጽ ለመሆን ታግሏል። ዋትቷል። ብዙ መከራ ተቀብሏል። ታስሯል። ተገርፏል። ተገፍቷል። ብዙ የስነልቦና ሰበራ ለማድረግም በተመስገን ደሳለኝ ላይ ተሞክሯል።
የወያኔ ባለስልጣናት ተመስገንን ለማስፈራራት እቢሯቸዉ ይጠሩታል። ተሜን በአማራነቱ ብዙ ቢሰድቡትም ስድባቸዉን ከቁብ አልቆጠረላቸዉም። እነዚህ የህዉሃት ባለስልጣናት ወዲያዉ አንድ የብአዴን ባለስልጣን ጠርተዉ ቢሮ ያስመጡታል።
ወዲያዉም ይሄን የብአዼን ባለስልጣን በአማራነቱ እያበሻቀጡ ይሰድቡት ይጀምራሉ። የብአዴን ባለስልጣኑንንም ብዙ ከሰደቡት እና ካሽቆጠቆጡት ብኋላ ወደ ተመስገን እየተመለከቱ የአማራን ህዝብ መሳደብ ይጀምራሉ። በማስከተልም ተመስገንን ” አንተንም ልክ እንደዚህ የብአዴን ባለስልጣን እንደ አህያ እንጭንሃለን። አማራ አህያ ነዉ” ብለዉ ያስፈራሩታል።
ተመስገን ቆራጡም ” ብአዴኖች አማራ አይደሉም።አማራ አንበሳ እንጂ አህያ አይደለም። ይሄ የብአዴን ባለስልጣን. አማራ ቢሆን ኖሮ እንኳን ልትሰድቡት ቀና ብላችሁ አታዪትም ነበር።እንዲህ ቁጭ ብሎ ከሚሰደብም ገሎ ይሞት ነበር ::” ብሎ ይመልስላቸዋል።
እዚያ ተቀምጦ የነበረዉ የብአዴን ባለስልጣንም በሀፍረት ፊቱ ቲማቲም ይመስላል። እናም ተመስገን ላይ የስነልቦና ሰበራ ለማድረግ የሞከሩት ወያኔዎች እራሳቸዉ ላይ ብአዴኑን እንዳነሳሳባቸዉ ሲገባቸዉ ተመስገንን ቶሎ ከቢሮ አስወጥተዉ ያባርሩታል።
እናም እንደ ተመስገን ደሳለኝ አይነት ጀግና የህዝብ ልጅ የህዝብ ድምጽ ስለ ህዝብ የሚታገለዉ ሰዉ ለህዝብ ድምጽነት ያቋቋመዉ ሚዲያ እንዴት የገንዘብ ችግር ይገጥመዋል?
የአዲስ አበባ ህዝብ ብቻ በርካታ ሚዲያዎችን ለመርዳት በቂ ነዉ። ምክንያቱም ዛሬ እነ አቢይ/ለማ/ጀዋር የአዲስ አበባን ህዝብ መጤ ነህ ፡ መሃል ሸዋ ሀገርህ አይደለም ብለዉ ቤቱን አፍርሰዉ ንብረቱን ነጥቀዉ የጎዳና ተዳዳሪ እያደረጉት ነዉ። ወደፊትም ይሄንኑ ስራቸዉን አጠናክረዉ ይቀጥላሉ።
እናም የአዲስ አበባ ህዝብ. የምትኖርበት ሀገርህ አይደለም እየተባለ ባለበት በዚህ ወቅት ድምጽ ሊሆኑት የሚችሉ ሚዲያዎችን በልዩ ልዩ መልክ እንዲጠነክሩ እንዴት ማድረግ ያቅተዋል? ነዉ ወይስ ህዝቡ ድምጽ የሚሆኑት ግለሰቦች እና ሚዲያዎች አይፈልግም? ወይስ እኛ ችግር እያልን የምንለዉ ነገር እዉነት አይደለም? ነዉ ወይስ ህዝብ የህዝብን ችግር ግለሰቦች ብቻቸዉን እንዲፈቱለት እየጠበቀ ነዉ?
ድምጽ የሚሆኑለትን፡ የሞራል ምሰሶ ሆነዉ ከፊት የሚቆሙለትን እና ስለሱ የሚጋደሉለትን ግለሰቦች፡ ሚዲያዎች፡ እና ልዩ ልዩ ሀይሎች የማይደግፍ ህዝብ ነጻነትን ይመኛታል እንጅ ከቶም አያገኛትም።
አንድ እንደ ተመስገን ደሳለኝ አይነት ጀግና ለማዉጣት እንዲህ ቀላል ነገር አይደለም። የኛ ህዝብ ደግሞ የጀግና ዋጋ አልገባ እያለዉ ሚሊዮን ጀግኖቹን ሳይረዳቸዉ፡ ሚሊዮን ባለ አዕምሮዎቹን ሳያግዛቸዉ እየዘገዬ ሚሊዮን ባንዶች እና ከሃዲያን እጫንቃዉ ላይ ሲጨፍሩበት ይኖራሉ።
ምስጉን ህዝብ. ግን እንድ ተመስገን ደሳለኝ አይነት ጀግኖቹን ሳይዘናጋ ይጠብቃል፡ ይረዳል፡ ያጀግናልም። አንዱን ጀግና የሚንከባከብ ህዝብም በርካታ ጀግኖች. እና ባለ አእምሮዎች እንደ ማይደርቅ ምንጭ ይፈልቁለታል።
እዚ ናይ ገንዘብ ውጥን ብቋንቋ ዳች ዝተዳለወ እዩ ኔሩ። ኣገደስቲ ቃላት ብእንግሊዘኛ/ዓረብኛ/ትግርኛ ክግለጹልካ ምስ እትደሊ "Dutch + Tigrinya" ካብ ዝብሉ ቃላት ምረጽ።
ሰላም ሽፍታው ዋለልኝ...የጫርካትን አላየኋትም ነበር ...ላስደንግጥህና የተጫነ ጆብሬ ጀብዱዎች ወደ ስድስት ይደርሳሉ ...እና .ያው ከተግባባን አማሪኛ ማንበብና መጻፍ የሚችል ሁሉ የሚያነበው ነገር በሙሉ ይገባዋል ማለት ስላልሆነ...አንዳንድ አሮጊቶችና ደላሎቻቸው ያሉትን ቢሉ ይሄን ያህል የሚመጣ ነገር የለም ...በነገራችን ላይ ...ያንተንና መስል የዘመኑ ሽፍቶች ታሪክ በክፍል ስድስት ላይ ጠብቅ ..እግዜሩ እድሜ ከቸረን አብረን እናነበዋለን !
ከቻልህ የእኛን ታሪክ ክፍል ሶስት አድርገው :D........በተረፈ እናነብልሀለን.....ምን ችግር አለ :D .....ዋናው ቁምነገር ግን መፅሀፉ የግልህ ቅዠት እንዳይሆን መጠንቀቅ ነው :D
በተረፈ "አሮጊቶችና ደላሎች" ብለህ የከፈትከውን ጦርነት በተኩስ አቁም ስምምነት አቁመው..........ሴሌብሪቲም ሆነህ.... ሆደ ባሻም ሆነህ እንዴት ትዘልቀዋለህ :?: :wink:
ሰላም ሽፍታው ዋለልኝ.......... ያለመታደል ሆነና በሁለት ጎራ ቆምን እንጂ ያንድ ትውልድ ሰዎች ነን ብዬ አምናለሁ :: አንተና መሰሎችህ...በሶሻልዝም ር ዕዮተአለም አንጾ ያሳደገንን አብዮት ከድታቹህ ከሽፍቶች ጋር ስትቀላቀሉ እኛ ላንዴና ለመጨረሻ ግዜ ኢትዮጲያን ክሽፍቶች የባርነት ቀንበር ለመከላከል ወደ "ብላቴን" ወርደን ነበር:: በብላቴን ዘመቻ : በከንቱ የወደቁ ወንድምና እህቶቻችንን እያስታወስን : እነሆ እስከዛሬ ኢትዮጲያዊነታችንን ሳንክድ : በናንተ አለቆችም ሆነ በዛሬዎቹ ተቀናቃኞቻቸው እንደተፈራን ተበትነን አለን ::
ዋናው ልልህ የፈለኩት ነገር ቢኖር የኔና ያንተ ትውልድ ታሪክ ...."የሀበሻ ጀብዱ"ክፍል ሶስት ሊሆን አይችልም ...ቢያንስ በማሀላችን አንድ የተረገመ ትውልድ አለና ::
እንግዲህ ይሄን ያህል ስለኛ ካልኩ ...ተስፍሽ አይዞሽ !.ብዙ አታስብ .እኔ እንዲሁ በቀላሉ ሆደ ባሻ እና በቀን የምቃዥ ሰው አይደለሁም :: በል ወደ ወርቃማዋ ፕራግ ብቅ ካልክ ያንን እርጎ ቢራችንን እስክትፈነዳ እጋብዝሀለሁ ...
ፓን ሪዚኮ wrote: ሰላም ሽፍታው ዋለልኝ.......... ያለመታደል ሆነና በሁለት ጎራ ቆምን እንጂ ያንድ ትውልድ ሰዎች ነን ብዬ አምናለሁ :: አንተና መሰሎችህ...በሶሻልዝም ር ዕዮተአለም አንጾ ያሳደገንን አብዮት ከድታቹህ ከሽፍቶች ጋር ስትቀላቀሉ እኛ ላንዴና ለመጨረሻ ግዜ ኢትዮጲያን ክሽፍቶች የባርነት ቀንበር ለመከላከል ወደ "ብላቴን" ወርደን ነበር:: በብላቴን ዘመቻ : በከንቱ የወደቁ ወንድምና እህቶቻችንን እያስታወስን : እነሆ እስከዛሬ ኢትዮጲያዊነታችንን ሳንክድ : በናንተ አለቆችም ሆነ በዛሬዎቹ ተቀናቃኞቻቸው እንደተፈራን ተበትነን አለን ::
ይህንን ባፉ የሚያራ ሆድ አደር ወያኔ ሽፍታ ትለዋለህ እንዴ ? ይሄ ሆዳደር ወያኔ አንድ ቢሮ ውስጥ ደብቆት ባፉ እያራ ነገር ከማማሰልና ህዝብ በዘርና በሀይማኖት ለመከፋፈል በነጋ በጠባ ዋርካ ላይ ከሚያስታውከው ሌላ እንኳን ሽፍታ ሊሆን ሽፍታ ያለፈበት ለመድረስ ብቃት የለውም ::
ሽፍታ ማለት እነ ባልቻ አባነብሶ እነበላይ ዘለቀ እነ አሉላ አባነጋ እነ አበበ አረጋይ ናቸው እንጂ ይሄ ወያኔ አንድ ቢሮ ውስጥ ሸጉጦ የደበቀውና ባፉ እያራ እንዳሮጊት ነገር የሚሰብቅ ወራዳ ሆድ አደር ሺፍታ ሊሆን አይችልም
እኛ የሶሻሊዝም ርዕዮተ-ዓለምን አልካድንም.......ኢትዮጵያ የአርሶና አርብቶ አደሩ እንዲሁም የወዛደሩ እንድትሆን እየሰራን እኮ ነው :D ....ይልቅ እርስዎ ሶሻሊዝምን ከድተው መሀል ሰፋሪ ሳይሆኑ አልቀሩም :wink:
ፕራግ መቼ እንደምመጣ ባላውቅም ድንገት እግር ከጣለኝ በእርግጠኝነት አሳውቅሀለሁ:: ቢራችንን ግፈን ግፈን ባይሆን የሚያስማማንን የድሮውን "ኢንተርናሲዮናል" በፕራግ ጎዳናዎች ላይ አብረን አንዘምራለን :D :D
ፓን አባ ፈርዳ ...ይሄን ጭቃ ይዘህ ታቦካለህ አይደል....ደግነቱ እግርህ ጡንቻ ያወጣ ይሆናል እንጂ ብትለጥፈውም ቶሎ እምፈርስ ነው :lol: እስኪ ጭድም እየጨምርክበት ...ያነሰው ይመስላል ...;)
ደጉ wrote: ፓን አባ ፈርዳ ...ይሄን ጭቃ ይዘህ ታቦካለህ አይደል....ደግነቱ እግርህ ጡንቻ ያወጣ ይሆናል እንጂ ብትለጥፈውም ቶሎ እምፈርስ ነው :lol: እስኪ ጭድም እየጨምርክበት ...ያነሰው ይመስላል ...;)
...ፓን አባፈርዳ መጽህፍ እምትጥፍ ሰው አማርኛ በፍልጥ ካልሆነ በፈሊጥ አይገባህም ማለት ነው ቅቅቅቅቅ እኔ እንኩዋን የግባሁት አቢቹ ጠፋ ሲባልሳይ እኔም ካየሁት እንደ ቆየ ለመናገር ነበር የግባሁት...:) ለአንት ኢንፎርሜሽን ለመስጠት ያክል ጀርመኖችም ሆኑ ማንኛቸውም አገሮች ቀለብ ሰፍረውልኝ አያውቁም ....የራሴን ቀለብ እራሴው ነኝ ....ከሌለኝም ድህነትን ድህዋ አገራችን አስተምራናለች ....;) ሁለተኛ ስትሳሳት እንዳልሰማህ ..ሳጸክር ደግመህ በደንብ አንብበው.. :D
....አቢቹ ግን ምን ያህል አስፈላጊ ሰው ነው...?:) በዚህ ጉዳይ ሪች ባለችው እስማማለሁ.... ሪችን አታቃትም ለካ ቅቅቅቅ የታናሽህ ታናሽ ታናሽ ታናሽ ነች እኮ ...እኔ በደንብ ስለማውቃት ነው :)መቼም አላምንህም አትልም...ሁለተኛ እንድዛ ብለህ እንዳትንገራት :)
ሽሜው ደጉ ! አሁን ማ ይሙት ...በየቱ አገር አማርኛ ነው ...ጭቃ ማቡካት ፈሊጣዊ አነጋገር የሚሆነው ? ይሄ ያንተ የዲያስፖራ ድንጋይ እራስ ትንሽዬ ማሰቢያ የፈጠረበት መስሎኝ ነበር :: ሽሜው አቢቹ አንተ የምታውቀው የዋርካ ልጅ አይደለምና ቢያንስ አንዳንድ ግዜ መልካም ነገር ለሀገራቸው የሚሰሩ ሰዎችን ማድነቅ ጀምር ..ቢያንስ ጠበል በሌለበት አገር ለተናወጠው ለራስህ ጤንነት ይጠቅምሀል ...በተረፈ የምስራቁ ዲያስፖራ አሁንም አገሩን ይወዳል ! ከገባህ ማለቴ ነው ፓኑ አባ ፈርዳ
በል በባህላችን ወግ እኔ ልሸምግልና ሊያመሰግንህ የገባው ሰውዬ ላይ ጉብ ብለህ ያጠፋህ አንተ ነህና ይቅርታ ጠይቅ: ጎረቤታሞች ናችሁ አንድ ቀን የቢራ ማህበር ትጀምሩ ይሆናል
ጠቃ-ጠቆ ...ደጉን ያንገበገበው ነገር ሌላ ነው ...አሮጊቷን ለምን አሮጊት ትልብኛለህ እያለ ሲንጨረጨር በጎን ወያኔው ጎብቶ ሲያሽኮርምምበት እኔን እሱ የሚያቦካውን ሲሚንቶ እኔላይ መለጠፍ አሻው ...ወዶ ማጣት በሱ አልተጀመረ ...እስቲ ልብ በል ...እኔና ደጉ በዚች ቤት ለዘመናት እየተዋወቅን ...አንዲት ቀን እንኳን ተሳስቶ "በሀበሻ ጀብዱ "መጽሀፍ ዙሪያ አንዲት መናኛ ቃል ሳይተነፍስ ከርም እና ዘምኖ ..የዛሬውን ስድብ ምን አመጣው ...? ለነገሩ ሽሜው ደጉም ሆነ አሮጊቷ ያሉትን ቢሉ እኔ ጉዳዬ አይደለም ..ለሽምግልናው አመሰግናለሁ ...ቢራ ላልከው የጀርመንን የቆርቆሮ ቢራ ከምጠጣ እንደ ከብት አተላ ብጠጣ ይሻለኛልና ...የፕራግን ድራፍ ቁርስ ምሳ እራስ እያንቆረቆርኩ ብኖር እመርጣለሁ ...መልካም ቀንፓኑ አባ ፈርዳ ፕራግ
.....ነጠብጣባው እና ብሩክ በትክክል ማለት የፈለኩትን ብላችሁታል.....ሰውየው ግን ያልሆነ መስመር ውስጥ ገባ ....ቢራ እንደሚወድ አውቅለሁ ግን እሱ ነገር ቅራሬና አተላ አለው እንዴ....? ;)
...ፓን ሪዚኮ ላንተ ለመንገር ያክል ....ስለ አበሻ ጀብዱ አንድ አስተያየት ሳይሰጥ ላልከው ...ወገኔ እኔ እዚህ ስመጣ እማየው ..እማነበው ..እና መልስ እምስጠውን እየመረጥኩ ነው እናም አንተ እምትጽፈው ያበሻ ጀብዱ ርእሱን ከውጭ ከማያቸው አንዱ ነው ለምን አታነበውም መቼም አትለኝም ...አቢቹ ከ ጀብዱ መጽህፍ ያመለጠ ከሆነ ...የትም አባቱ አይገባም አንተው ጋ ነው ያለው ማለት ነው (ደራሲው ጋ) :D
...ሪቾ ስለተነካችበት ነው ላልከው ሪች እራስዋን ችላ ልክህን እንደምትነግርህ አውቃለሁ ...እውነቱንም ልንገርህ እንኩዋን አንተ የ በቾ ከብት ነጋዴ እምትመስለው ሰውዬ ይቅርና ማንም እንዲናገራት አልፈልግም...አስተያየት መስጠትም መብትዋ ነው ...:) እሱዋ ስለተነካችበት ነው ላልከው ግን እውነቱን ለመናገር እኔ ከውጭ ርእሱን እና 2ኛውን ገጽ እንጂ አላየሁትም ነበር...ባየው ኖሮ መጀምሪያ ለ እሱ ነበር እምመልስልህ....ይሄ እምልህ ገባህ ወይስ ልተርጉምልህ ....አሞራ በረረ:: ምን በረረ...? አሞራ ... :lol:
አዲስ አበባ፣ ጥር 7፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) አርብቶአደሩ በሀገሪቱ ብሔራዊ ገቢ፣ ስራ አጥነትን ቅነሳ እና በግብርና ምርታማነት ላይ ከፍተኛ ሚና እንዳለው ተገለጸ።
ውይይቱን የክልሉ የአርብቶአደር ጥናትና እርሻ ምርምር ተቋም ከጂግጂጋ ዩኒቨርሲቲ ጋር በጥምረት ያዘጋጁት ሲሆን የሰላም ሚኒስትር ዲኤታ ዶክተር ስዩም መስፍን አርብቶ አደሩ በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ውስጥ የራሱን ድርሻ እየተወጣ መሆኑን ገልጸዋል።
ሚኒስትር ዲኤታው መንግስት በአርብቶ አደሩ ዘንድ በተለይም የግመልን ከፍተኛ አስተዋጽኦ እና የኑሮ ትስስር ለማሳያነት በቅርቡ በታተመው የብር ኖትላይ የግመልን ምስል ማስቀመጡ አይዘነጋም ብለዋል።
በቀጣይነትም የግመልን ምርትና ምርታማነት ለማሳደግ ለሚደረጉ ጥረቶች ሁሉ ከሌሎች ዓለም አቀፍ አጋሮቻች ጋር በመሆን ድጋፉን አጠናክሮ እንደሚቀጥል መናገራቸውን የሰላም ሚኒስቴር ገልጿል፡፡
ኣብ መንፈሳዊ ሕይወተይ ቃል ኣምላኽ ክመሃር፡ መዝሙር ክሰምዕ ፍሉይ ባህታ ይፍጠረለይ ኴኖዚ ግና ነቲ ዘተመሃርክዎ ከስተማቅሮን ከስተንትኖን ተለኽ ክብል ከለኹ ብቃላት ክገልጾ ዘይክእል መንፈሳዊ ፍቅሪ ኣብ ልበይ ፈኸም ይብል።ካብ ዕለታት ሓደ መዓልቲ ኣንጊሀ ተንሲአ “እንተዘይ ረዲእኻኒ ንበይነይ’የ ኣማንኤል ጐይታይ “ ትብል መዝሙር ወሊዓ ፡ ጮቕጮቕ ዝብል ድምጺ ጨራሩ እና ሰማዕኩ ናይ ወጋሕታ ብርሃን ጸሓይ የስተማቅረሉ […]
" እቲ ንህድኣት ዘፍቅር ንኣምላኽ ቀረባ'ዩ ንሱ ምስ ኣምላኹ ብምስጢር ይራኸብ ኣምላኽ ከኣ ንልቡ የብርሃሉ። ክርስቶስ ንጴላጦስ ብህደኣት ኣሕፈሮ ደቂ ሰባት ምስ ዝህደኡ ንትዕቢት ጃህራን ብቀሊሉ ይስዕርዎ"(የሐንስ ኣፈወርቅ) ትብል ጥቕሲ እናኣንበበት ኣብ መዓሙቅ ሓሳባት ተዋሕጠት ። ብፍላይ ምስ ሳሚ ዘለዋ ርክብ ብሽፋን ርእሰ መትላል ከይከደነት ብቅንዕና ምስ ነብሳ ክትላዘብ ጀመረት። ክሳብ መዓስ ንነብሰይ ዘታልላ ሎሚ […]
ቤዛዊት 16 ክፋል ቤዛ ኣብ ገዛ ኮይና መዝሙር ክትላምድ ድሕሪ ምጽናሕ ፡ እንታይ ዓይነት መዝሙር ንድራማ ከም ትመርጽ ስለ ዝጸገማ ኣብ መዝሙር ምምራጽ ክሕግዛ ናብ ሳሚ ደወለት እሞ ሳሚ ትቅብል ኣቢሉ ቤዛ ሥራሕ ጽዒቅኒ ስለ ዘሎ ናይ ምሽት ወይ ከኣ ጽባሕ ክድውል’የ ብምባል ይዓጽዋ።ቤዛ መልሲ ናይ ሳሚ ባህ ኣይበላን ።ሳሚ ዋላ’ኳ መዓልታዊ ኣይድዉለላ እቲ ዘልመዳ […]
ቤዛ ኤንተርነት ክትጥቀም ናብ ናኩላቢ ዝርከብ እንዳ ኢንተርነት ከደት። ፈይስቡክ ምስ ከፈተት 8 መልእኽትታት ጸንሐ። ነቲ መልእኽቲ ሓደ ብሓደ ከተንብብ ምስ ጸንሐት ናይ ሳሚ ስፍሕ ዘበለ መልእኽቲ ትሕዝቶ ከም ዘለዎ ተረዲኣ ኣብ መወዳእታ ከተንብቦ ናብቲ ካልእ መልእኽትታት ሰገረት። ነቶም መልእኽታት ዝሰደዱላ ሰባት መልሲ ድሕሪ ምሃባ ኣብ መዋዳእታ ናብ ናይ ሳሚ መልእኽቲ ተመልሰት። “ሰላም ቤዛ ሓፍተይ። […]
ቤዛ ኣብ ገዝኣ ኮይና በይና መንፈሳዊ ድራማ ክትለማመድ ድሕሪ ምጽናሕ ክትዕርፍ ኣብ ዱካ ተኾርምያ ኮፍ በለት። ማዕረ ክንደይ ነቲ ዝተዋህባ ገጸ ባህራያት ከም ዝሸምደደቶ ንምርግጋጽ ነታ ናይ ድራማ ጥራዝ ገናጺላ ከትንብቦ ጀመረት። ነታ ድራማ ባዕላ ስለ ዝጸሓፈታ ነቶም ባዕላ ዝወቐሮቶም ቃላት ቀልጢፋ ኣብ ሓንጎላ ከተስፍሮም ግዜ ኣይወሰደላን። ኣብ ድሕሪት ናይቲ ጥራዛ ናይ ሳሚ ጽሕፈት ምስ […]
ሳሚ: ብዝዓባ ኩነታት ጁባ( ርእሲ ከተማ ናይ ደቡብ ሱዳን) ጽጹይ ሓበሬታ ንምርካብ ካብ ጁባ ዝመጹ ነጋዶ እናተወከሰን እናሐተተን ሓበሬታ ኣብ ምእካብ ተጸሚዱ ቀንዩ። ከተማ ካምፓላ ቀንዲ ሕመረት ዕዳጋ ናይ ጁባ ኢያ። ነጋዶ ካብን ናብትን ንብረት ከጓዓዕዙ በቀጻሊ ኣብቲ ዑሙር ዕዳጋ ማእከል ከተማ ካምፓላ ትዕዘብ። ሳሚ፡ ካብቶም ብቐረባ ዝፈልጦም ነጋዶ ዝኣክል ሓበሬታ ሰነቀ። ከባቢ ሰዓተ ኣርባዕተ […]
ቤዛ ኩነታት ሳሚ ኣሻቂልዋ ኣይቀሰነትን ድቃስ ዘይብላ ሓደራት። ሳሚ ንጽባሒቱ ንግሆ ጸሎት ኪዳን ከብጽሕ ከም ወትሩ ኣብ ቤተ-ክርስቲያን ስለ ዘይመጸ ንሻቅሎታ ዝያዳ ሓይሊ ወሰኸሉ። ከም ቆጸርኦም መሰረት ኣንጊሁ ኣብ ገዛ ኣንዳ ቤዛ ክመጽእ እኳ ተሰማሚዖም እንተነበሩ ግና ኣይከም ዝመደበቶን። ጸሎት ነግህ ድሕሪ ምፍጻሙ ቤዛ ንማማ ኣብርሀት ምስ ሳሚ ቆጸራ ስለ ዘለዋ ክትረኽቦ ክትከይድ መዃና ሓቢራ […]
ዲ.ክብሮም "እንታይ ደኣ ኣሽኪዕካና ምሳ ማማ ኣብረሀት ኣለኹ እናበልካ ካን በቃ ምስ ቤዛ ትዛወር ኣለኻ። ክገርመካ ኣነ እኳ ጠርጢረካ ኔይረ። ግና ሓዲኡ ዘይተፍሉጡና ኢኹም እዚ ምቅርራብኩም ምዓልቦ ዘይትገብሩሉ። ንስኹም መዓረፈኩም ንሕና ከኣ ካብ ሕሜታ ምተኣለና። ስለዚ በጃኹም ሒዲኡ ግበሩ እሞ ንሕና ንሕጎስ ንስኹም ከኣ ትቀስኑ"። ሳሚ "ዲያቆነይ ምስ ሓፍትኻ’ዶ ክትምርዖ ትኽእል ኢኻ፧ ግዜ እንተ ኣለካ […]
ሳሚ ናይ ዲቁና ማዕርግ ካብ ኣቡነ ማርቆስ ተቀበለ። ቤዛ "ናይ ዲቁና ማዕረግ ምስ ተቀበልካ መንፈሳዊ ማዕረግካ ንምኽባር ሻሂ ከስትየካ" ኢላ መብጽዓ ኣትየትሉ ሰለ ዘነበረት ቤዛ ንሳሚ ናብቲ ኣብ ጋርደን ሲቲ ዝርከብ ዝበለጸ እንዳ ሙቁር ሕብስቲ ወሰደቶ። ሳሚ ዓይኒ መድሪ ክጥቀም ሰለ ዝደለየ ቤዛ ደስ ዝበለኪ ንኽልቴና ኣዚዚ ኢልዋ ሽንት ቤት ከደ፡ እታ ሒዝዋ ዘነበረ […]
ኢትዮጵያ በአሁኑ ጊዜ እንደ ሀገር በመቀጠል ረገድ በሠመረ በዳበረና ፀንቶ በቆየ ሉዓላዊነቷ ላይ የተጋረጠ ወይም ያጠላ አስተማማኝ ያልሆነ አስጊ ሁኔታ ላይ ትገኛለች፡፡ በወቅቱ ያሉት እሳቤዎችና መዋቀራዊ ማስተካከያዎች እና ተቋማዊ መሠረቶች ዋንኛ የአሃዳዊ ኢትዮጵያ ብሔራዊነት(Pan Ethiopian Nationalism) መሰናክሎች እየሆኑ መጥተዋል፡፡ እነዚህም በኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ግንባር/የህዝባዊ ወያነ ሀርነት ትግራይ(ኢህአዴግ/ህወሃት)[1] የተወጠኑና ጎሣን መሠረት አድርገው የተፈጠሩ የፖለቲካ ሃይሎች እኩይነት ያስከተለው ጥፋት ነው፡፡ በአሁኑ ጊዜ ህወሃት ከጨወታ ውጪ ሆኗል፡፡ የኦሮሞ ብሔርተኞች ደግሞ መድረኩን ይዘውታል፡፡ እኛ እንደምንለውም አዲስ ኣይነት የጎሣ ትምክህት ወይም አጉራ ዘለልነት ጠንቅ ሃገሪቷን እንደቀድሞዋ ዩጎዝላቪያና[2] በመሳሰሉት ሀገራት እንደታየው ወደ አርስ በርስ ጦርነትና መከፋፈል እያመራች ነው፡፡ የጎሣ ጥላቻ በተመላበት ሁኔታ የተደቀነው ሥጋት አደገኛና ጨፍጋጋ መፃዔን ያረገዘ ነው፡፡
ዜጋን መሠረት ያደረገ ፖለቲካ እንደ ኢትዮጵያ ላሉ ባለ ብዝሃ ባህል ሀገራት ተመራጭ አካሄድ እንደሆነ በምርምሮች ማጠቃለያ ላይ የሚበረታታ ጉዳይ ስለመሆኑ ጥርጥር የለውም፡፡ ታዬ (Taye , 2017)[3] በትክክል እንዳስቀመጠው ይህን ሥራታዊ ህመም ለማከም መንግሥት ብዝህነትንና በኢትዮጵያ ያለውን ጎሣዊ ፌደራል አወቃቀርን ለፖለቲካዊ ማራመጃ መጠቀሙን አቁሞ ጉዳዩ የከፋ መልክ ከመያዙ በፊት በአፋጣኝ እንደገና መመርመር አለበት፡፡ ዘር ተኮርና ጎሣዊ ያልሆነ፣ መድብለ ፓርቲ ዴሞክራሲ መመስረት ብቸኛ አማራጭ፣ በትክክል የሚሰራና ያለውን ዓይነተኛ የግጭት መንስዔ በማጤን የመረጋጋት ዋስትና፣ ፍትሃዊነትና ኢኮኖሚ ልማትን የሚያስተናግድ ነው፡፡ ቢራራ(2019) እንዳስቀመጠው በአሁኑ ጊዜ ኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊነት የሚወደሱት፣ የሚከበሩትና የሚመለኩት በኢህአዴግ ጊዜ ከተወለዱት ኢትዮጵያውያን ይልቅ በጃማይካኖችና በሌሎች በካሪብያን በሚኖሩ ወንድሞቻችንና እህቶቻችን እንዲሁም በተለያየ አህጉራት በሚኖሩ ራስተፈሪያውያን ዘንድ ነው፡፡ ህወሃትና ኦነግ እንዲሁም ሌሎች የጎሣ ግንባሮች ኢትዮጵያንና ኢትዮጵያውያዊነትን የሚያጣጥል ተግባራትን ባለፉት 40 ዓመታት ሆን ብለውና በተቀነባበረ መልኩ እያራመዱ ይገኛሉ፡፡
መረጃው በሚገባ ያላቸው በሁሉም ሂደት ያለፉ ምሁራን በተደጋጋሚ ጊዜ እንደሚያስጠነቅቁት በመሠረተ-ጎሣ ፖለቲከኞች ዕብደት የኢትዮጵያን በጎ የብዝህነት ገጽታ፣ ለረጂም ጊዜ የቆየውን የህዝቧን አንድነትና[4] መሥተጋብር ለጎጂ ፖለቲካቸው በማዋል የተዘፈቁ ናቸው፡፡
በዚህ አጭር ጽሁፍ ኢትዮጲያን ለመበታተን አንድ አንድ ቡድኖች ወይም የሰብዓዊ መብት ተሟጋች ነን ተብዬዎች ያላቸውን ምክንያትና ጥልቅ ፍላጎት እንዲሁም የችግሩን አሳሳቢነት ለማሳየት እሞክራለሁ፡፡ እነዚህ ምክንያቶች እንደ ማሽን ጥርሶች የተያያዙ በመሆናቸው ሁሉም በመደጋገፍ በተመሣሣይ ጊዜ የሚንቀሳቀሱ ናቸው፡፡ እዚህ ላይ ማስገንዘብ የምፈልገው በዚህች ጥንታዊ ሀገር አንድነት፣ ህልውናና ክብር ላይ ያንዣበበው አደጋ የሚመዘዘው ከሚከተሉት የተቆላለፉ ምክንያቶች ወይም መንስዔዎች ሲሆን እነርሱም ድንቁርና፣ ጭፍንነት፣ የአመለካከት ግርዶሽ፣ ራስን ማካበድ፣ የላሸቀ ማህበራዊ ንቃት፣ የማንነት ዝቅጠት፣ የበታችነት ስሜት አስተሳሰብ ዝንባሌ፣ አቅልንና የአዕምሯችንን ተግባር የሚነኩ ስሜቶችና ግልጽ ባህሪያት፣ ሌሎች ሥነልቦናዊና የግል ምክንያቶች ናቸው፡፡ እነዚህ ምክንያቶች እንዴት ማሰብ እንዳለብን ተጽእኖ ሊያሳድሩ የሚችሉና፣ በሂደትም የዕለታዊ ሕይወታችንን ውሳኔዎቻችና ግንኙነቶታችንን የሚነኩ ናቸው፡፡ ግለ-ሃሳቡ ጠለቅ ያለ ትንተና እና ሰፋ ያለ የምልከታ ጭብጥ ይፈልጋል፡፡ ለአሁኑ ግለ-ሃሳቡን አስመልክቶ ብሩህ ለማድረግ እንዲረዳ አርቆ አስተዋዩን ፈላስፋ ዶክተር ተድላ ገ. ወልደዮሃንስን መጥቀስ ይበቃል፡፡
የኦሮሞ ብሔርተኞች – ኦባንግ ኦሜቶን ተመልከቱ – ሌሌች ኢትዮጵያውያን አሱን በሚሉት አሉታዊ መንገድ ላይ ተመስርቶ ፖለቲካን አያራምድም፡፡ የሱ ፖለቲካ እንደ ማንኛውም ሰውና ኢትዮጵያዊ በሚቻለውና ማድረግ በሚገባን ላይ የተመሰረተ ነው፡፡ ምክንያቱም ሰዎች ኦሮሞዎችን በሚያንቋሽሹ ቃላት ቢጠሯቸው ይህም ማለት ከማናቸውም ጎሳ በሆነ ሌላ ሰው ላይ ሊሰነዘር የሚችለው ዓይነት ቢሆንም በምክንያትነት ተወስዶ የኦሮሞ ብሔርተኞች ተብዬዎች በቅሬታ ፖለቲካ ላይ ተመስርተው ንቅናቄ ሲመሰርቱ ኦባንግ ሜቶ ግን እንዲህ ዓይነቱን ነገር አላደረገም፡፡ ከኦባንግ ሜቶ ተማሩና ማልቀስ አቁሙ፡፡ እናንት ፕሮፌሰሮችና ዶክተሮች ከዚህ ቀደም ት/ቤት ደጃፍ መርገጥ ካልቻለው ህብረተብ የተሸለ ነገር ማድረግ ካልቻላችሁ የመማራችሁ ፋይዳ ምኑ ላይ ነው?የኦሮሞ ብሔርተኞች ስለናንተ አፈርን! (Personal communication, 2019)።
ለመርትኦዎቼ መሠረት የሆኑኝን ጽንሰሃሳቦችና አሳማኝ ጭብጦችን በቀጣዩ የምርምር ጽሁፌ በዝርዝር አስረዳለሁ፡፡ በዚህኛው ጽሁፌ ግን የኢትዮጵያን ሉዐላዊነትና አንድነት ላይ ሥጋት የደቀኑትን ዋና ዋና ነጥቦች አስቀምጣለሁ፡፡ እነዚህን ነጥቦች አንድ የሚያደርጋቸው የውሸት ትርክት[5] ድርድሮች፣ ውዥንብሮችና “ቁንጽል ዕውቀትን¨ ጨምሮ የግል ሁኔታዎች መሆናቸው ነው፡፡ የአሜሪካን የሥነልቦና ማህበር ግብረሃይል በተሰጠው ትርጉም ዕውቀት ማለት ውስብስብ ሃሳቦችን መረዳት፣ ከአካባቢ ጋር በብቃት መዋሃድ፣ ከልምድ መማር፣ በብዙ የምክንያዊነት ዓይነቶች መሳተፍ፣ ከአስተሳሰብ በመነሳት መሰናክሎችን መወጣት መቻል ማለት ነው (Neisser, 1996, ገፅ.1)[6]፡፡ ይህን ስል ግን በተለመደው የአዕምሮ ልቀት እካሄድ ታሳቢ በሆኑ የሥነ-ልቦና መለኪያዎች ውስጥ ጠለቅ ብዬ መግባት አልፈልግም፡፡ ሆኖም ግን ባለፉት 20 እና ከዚያም በላይ ዓመታት ዘርን መሠረት ያደረጉ ፖለቲከኞች/ጠባብ ብሔርተኞችን ስብእናን በተመለከተ በጥንቃቄ በተሰጡ ትንታኔዎች የታዘብኩት የተለመደ ነገር ቢኖር ከሁለቱም ማለትም ከታሪካዊና ወቅታዊ ሁኔታዎች መማር እንደማይፈልጉ ነው፤ የነሱ እንቅስቃሴ ሊያስከትል የሚችለውን አደጋ ከግምት ውስጥ እንደማያስገቡም ነው፡፡ ከሀገርና መንግሥት ግንባታ ጋር ተያይዞ ያለውን ውስብስብ ሁኔታ፣ በሰላም አብረው በሚኖሩ ጎሳዎች መካከል ጥላቻን መፍጠርና ብጥብጥ ማስነሳት የሚያስከትለውን ጣጣ አይረዱም፡፡
ፕሮፌሰር ጎርደን ሃድሰንና[7] የሥራ ጓዶቻቸው አላዋቂነት/ቁንጽል ዕውቀት፣ በጥላቻ የተመላ ዕምነትና ማህበራዊ ወግ አጥባቂ ፖለቲካን አስመልክተው በርካታ ጽሁፎችን አዘጋጅተዋል፡፡
ግኝቶቻቸውም የዙሪያ ጥምጥሙ መረጃዎችን የሚመለከቱ ናቸው፡-ቁንጽል ዕወቀት ያላቸው ሰዎች ለውጥን የሚያጨናግፍ በአጸፋውም ጭፍንና አንድን ዘር ወደ ሚያስበልጥ[8] ማህበራዊ ወግ አጥባቂ አመለካከት ያጋድላሉ፣ ዝቅተኛ አስተሳሰብ ያላቸው ሰዎች ለምን በከፋፋይና ወግ አጥባቂ ርዕዮቶች ውስጥ ይሰምጣሉ? ምክንያቱም እንደዚህ ዓይነት ርዕዮቶች በባህሪያቸው ውስብስቡ ዓለም ውስጥ በቀላሉ መግባት የሚያስችሉ አወቃቀርና ሥርአት ስላላቸው ነው፡፡
ለመሆኑ ዘር አበላላጮች፣ ጠባብ ብሔርተኞችና ዘረኞች ደደብ ናቸውን? የአሁን ጊዜ ምርምሮች እንደሚነግሩን ለሁለቱም ጥያቄዎች የሚመጥነው ምላሽ አዎ[9] የሚለው ነው፡፡
አክሎግ ቢራራ (July 28, 2019) በትክክል እንዳስቀመጠው ግዙፍ ውሸቶች፣ አላዋቂነት[10]፣ የተዛቡ መረጃዎችና ሃሰተኛ ትርክቶች በአማራዎች ላይ ያነጣጠሩ ጥቃቶችን አስከትለዋል፡፡ የኢትዮጵያ ግራ ሃይሎችና የዘር-ብሔርተኞች በተለይም ደግሞ የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር(ኢህአዴግ/ህወሃት) እና የኦሮሞ ነፃነት ግንባር(ኦነግ) ለግማሽ ምዕት ዓመታት አማራን ትምክህተኛ፣ የብሔሮች፣ የብሔረሰቦችና ህዝቦች ጨቋኝ ፣ በዥባዥና ጨካኝ አድረገው ሲቀሰቅሱ ኖረዋል፡፡ ይህ ፈጽሞ የወረደና ሃሰተኛ ትረካ በትምህርት ቤቶችም ጥላውን አጥልቶ ዛሬ በዕድሜያቸው የበሰሉ ወጣቶች ጥላቻን፣ ጥርጣሬንና ስም ማጥፋትን እንዲያራምዱ፣ በአንድ አንድ ሁኔታዎች ደግሞ በአማራዎች ላይ ግድያና እስራት እንዲፈጸም አድርጓል፡፡ በመሠረቱ አማሮች እንደ ህዝብ ወዳጅ እንጂ ጠላት አይደሉም፡፡
ሃይሌ ላሬቦ[11] “የኢትዮጵያን ታሪክ ማዛባትና ማጥላላትን በተመለከተ ለኦሮሞ ምሁራን የምሰጠው ምላሽ“ በሚለው ጽሁፉቸው ላይ በትክክል እንዳስቀመጡት ለእነዚህ ‘የተማሩ’ ግለሰቦች የምሰጠው የመጨረሻ ምክር ቢኖር በራሳቸው የፖለቲካ አጀንዳ ምክንያት መርዘኛ ወሬ ከሚነዙ ይልቅ ለርሱ/ለርሷ የዘር ምንጭ፣ ሃይማኖት ወይም ቋንቋ፣ ትውልድና ማንነት ቦታ ባለመስጠት እያንዳንዱን ኢትዮጵያዊ በሁለንተናዊው ለማብቃት እንዲሰሩ አሳስበዋል፡፡ በቃ ትምህርት ማለትም ይኸው ነው! የኢትዮጵያ ጠላቶች ድህነት፣ መሃይምነት፣ በሽታና ድንቁርና ናቸው እንጂ እናንተ እንደምታስቡት ሚኒሊክ ወይም አማራ አይደለም፡፡ በፍሬ ከርስኪና ዕርባና ለሌለው ፖለቲካ ህዝብን በመከፋፈል ጊዜያችሁን ከምታጠፉ ይልቅ የህዝቡን መከራና የሞት መጠን በጠንካራ ሥራ የማቃለል ዓላማ አንግባችሁ ጊዜያችሁን በቁም ነገር ላይ ማዋል ይጠበቅባችኋል፡፡ አድናቆታችሁን ስጡም አትስጡም ሚኒሊክ ጽኑ መሠረት ጥሎ ማለፉ ሃቅ ነው፡- ማንኛችንም በየትኛውም የዓለም ክፍል አንገታችንን አቅንተን በአይበገሬ የራስ መተማመን መንፈስ እንድንቀሳቀስ ያስቻለንን ኩራት አጎናጽፎናል፡፡
አክሎግ ቢራራ(July 28, 2019) በተጨማሪ እንደገለጸው የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህአዴግ) በህዝባዊ ወያነ ሃርነት ትግራይ (ህወሃት) የበላይነትና በተለጣፊው የኦሮሞ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ ድርጅት(ኦህዴድ) ተባባሪነት እንደ እ. ኤ. አ. በ1991 ሲመሠረትም ሆነ፤ ቋንቋና ዘር መሠረት ያደረገው ህገመንግሥትም እ. ኤ. አ. በ1994 ሲረቀቅ አማራን በማግለል መሆኑን ጠቅሷል፡፡
በጊዜው ከኢትዮጵያ ህዝብ ቁጥር ውሰጥ የአማራ ህዝብ ቁጥር አብላጫ ነበረው፡፡ አማራን ማግለል የሚያረጋግጥልን ጉዳይ ቢኖር ግራ ዘመሞች፣ የውጭ ሃይሎችና[12] የብሔር ግንባሮች ርዕዮተዓለማዊና ፖለቲካዊ ትረካ ሃሰት መሆኑን ነው፡፡
ኢትዮጵያ የባህር በሮቿን ያጣችውም በዘር ጥላቻና በሀሰተኛ ትረካ ነው፡፡ በመቀጠልም ሃይ ባይ ባጣና ባልተገታ መልኩ[13] ሰብአዊነት ላይ ያነጣጠሩ አሰቃቂ ወንጀሎች አማራ ላይ ተፈጽመዋል፡፡ ሁለቱም ማለትም የትግራይ ዘረኞችና የኦሮሞ አክራሪ ብሔርተኞች የፀረ-አማራነት ስሜትንና አያይዘውም ፀረ-ኢትዮጵያዊነትን በማራመድ የአማራን ህዝብና ሌሎች ተቆርቋሪ ኢትዮጵያውያንን (አንድ ኢትዮጵያዊነትን) ቀንደኛ ጠላቶቻቸው አድርገዋቸዋል፡፡
ጥላቻ፣ ወራዳ ምግባሮችና እና መሠረተ ቢስ ትረካዎች ሀገሪቷን ለመበታተን አስቀድመው በመሣሪያነት በሥራ ላይ ውለዋል፡፡ ሁለቱም የቅኝ ግዛት ሃይሎች ማለትም ሃሳዊ-ታሪክ ፀሃፊዎችና ሚስዮናውያን አማራን ከሌሎች የኢትዮጵያ ክፍሎች ጋር ለማጋጨት ቀደም ሲል የነበሩ ጥቃቅን ሁኔታዎችን በማባበስ የጎሣ ግጭቶችን ያስተዋወቁበትን መንገድ በመንቀፍ ረገድ እጅጉን ቀጥተኛና የማናወላውል መሆን አለብን፡፡
የሩዋንዳ ድህረ-ቅኝ ግዛት የጎሳዎች ደም መቃባት የተቀሰቀሰው ሲወርድ ሲዋረድ በመጣ ጥላቻ ሳይሆን እ. ኤ. አ. በ1900 እና በ1960 መካከል ባለው ጊዜ ውስጥ ቅኝ ገዢዎች ሆን ብለው የሸረቡት ሴራ ነው፡፡ የሩዋንዳ ካቶሊክ መሪዎች ካለው ተጨባጭ ሁኔታ አንፃር በአስፈላጊነታቸው ሲለዋወጡ የነበሩ ማህበራዊ ሁኔታዎችን ወደ ማይለወጡ የዘር ማንነቶች ለመቀየር የባንያሩዋንዳን ማህበረሰብ በመከፋፈል የሁቱ-ቱትሲ ጎሣዊ ግንድን ፈጥረዋል፡፡ ሁሉም ሚስዮናውያን፣ የቅኝ አገዛዙ ባለሥልጣኖችና የሩዋንዳ ቁንጮዎች “ሁቱ” እና “ቱትሲ” በሚል ሁለትዮሽ የፖለቲካ እሳቤ ውስጥ ተዘፍቀዋል(ገጽ 173)[14]፡፡
ይህ ዝንባሌ እንደ ሞራላዊ አስተሳሰብ ጉድለት ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል፡፡ በኸሽቲፈር፣ ኢስማኤል እና ሞግሃዳም(2011) [15] እንደሚሉት በመሠረቱ የሞራል አሰተሳሰብ “የማናችንም ሰዎች ዋና የማሰብ ብቃት ነው፡፡” ይህም ልዩና ግልጽ ዓይነት የሞራል አስተሳሰብ ተደርጎ የሚወሰድና ከሁለቱም ማለትም ከስሜታዊነት ከሚመነጨውና በንቃት ከሚገኘው አስተሳሰብ ነፃ የሆነ ነው፡፡ የሞራል አሰተሳሰብና የፅንሰ ሃሳቡ ቃላት አመጭዎች የሆኑት ሌኒክ እና ኪየል ሃቀኝነት፣ ሃላፊነት፣ ይቅር ባይነት እና ርህሩህነት[16] የተሰኙ አራት አይነት ብቁ የሞራል አስተሳሰቦችን ለይተዋል፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ ሁሉም በሚባል ደረጃ ጎሣዊ ብሔርተኞች እነዚህ ክህሎቶችና እሴት ይጎድላቸዋል፤ እንዲሁም በሚዘገንን ሁኔታ ሞራላዊ አስተሳሰባቸው የወረደ ነው፡፡
ውሸትና ሰይጣናዊ አስተሳሰቦች የላሸቀ ሞራላዊ አዕምሮ ያላቸውን ሰዎች ይጠናወታቸዋል፡፡ ሁሉም በሚያስብል ደረጃ ጎሣዊ ብሔርተኞች በዚህ አንድ ቦታ በታጠረ እንከን የተበከሉ ናቸወ፡፡ አክሎግ ቢራራ(2019) እነርሱን ወይም ድርጊታቸውን እንደፈረጀው ታላቅ የሃሰቶች ግንብ ናቸው፡፡ በኢትዮጵያ ምሁራን፣ ፖለቲካዊና ማህበራዊ “ቁንጮዎች” መካከል ያለው ታሪካዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ማህበራዊ-ኢኮኖሚያዊና ባህላዊ የዕውቀት ክፍተት ጫፍ ላይ ደርሷል፡፡ ይህም መረን በወጣ የተዛባ መረጃና ጠብ ያለሽ በዳቦ ዓይነትና ይሄ ነው በማይባል ያልለየለት/ግርድፍ/ ፖለቲካ የሚመራ ነው፡፡ የአማራን ታሪካዊና የሃገር ግንባታ ሚና ሆን ብሎ አሌ ማለትና ያልተገባ መረጃ መንዛት በዓለማችን ውስጥ እጅግ አደናቀፊ፣ ያልረገበ፣ አውዳሚና አደገኛ አንደምታ አላቸው ከሚባሉት መካከል የጥፋት መንሥዔ ነው፡፡
የኔ ቀጣይ ግብዓት ራስን ከፍ ከፍ ማድረግና የበታችነት ስሜት ላይ የሚያተኩር ይሆናል፡፡ እነዚህን ሁለት ግብዓቶች አንዱ አንዱን በመተካት መጠቀም ይቻላል፡፡ ጎሣዊ ብሔርተኞቻችን የታላቅነት መርዘኛ ስሜትና ራስ አምላኪነት የተጠናወታቸው ኛቸው፡፡ ምርምር እንደሚያመለክተው ራስን ከፍ ከፍ የማድረግ አዝማሚያ በውስጥህ ከሚሰማህ ትንሽነት ስሜት የሚመነጭ ነው፡፡ ትንሽነትን ለማካካስ በሌሎች ዘንድ ራስህን ከፍና ከፍ አድርገህ ለመታየት የምታደርገው ሁኔታ በጊዜው ከምትኖረው ህይወት በላይ የተጋነነ ሆኖ ሲታይ ነው፡፡ እነዚህ ሁሉ ባህሪያት ከስሜትና አዕምሮ መዛባት የሚመነጩ ናቸው።
እነዚህ ችግሮች ሊወገዱ የሚችሉት ከራስ በመነጨ ጠለቅ ያለ ተጋፋጭነት በመፈወስ መንገድ ብቻ ነው፡፡ ከሚሉትና ከሚያደርጉት አኳያ እኔ የተከታተልኳቸው አብዛኛዎቹ ጽንፈኛ ብሔርተኞች የለፍላፊነት፣ የጉረኝነት፣ የበላይነት ለማምጣት የታለመ የራስ አምላኪነትና የተፎካካሪነት ባህሪ ያላቸው ናቸው፡፡.
ይህም በጃዋር መሃመድና ጌታቸው ረዳ ላይ እንደታዘብነው የቁጡነት፣ የጭካኔና ነገሮችን በራሳቸው መንገድ ለማስኬድ ጫና የመፍጠር ባህርይን የሚዳዳ ነው፡፡ በሃሰተኛ ውግዘቶች፣ ስም አጥፊ ዘመቻዎች፣ ውዥንብሮችን የመንዛት፣ የሰውን ማንነት የሚያጠለሹና አጥፊ ሃሜታዎችን ይጠቀማሉ፡፡ ራሳቸውን ላይ የሚያስቀምጡ ሰዎች ምንጊዜም ከፋፍለህ ግዛ/ድል አድርግ የሚለውን ስልት በሰዎች ላይ የበላይነት ለማግኘት ይጠቀሙበታል፡፡ በኢትዮጵያ ውስጥ ባለፉት ሰላሳ ዓመታትም ስንታዘብ የኖርነውም ይህንኑ ነው፡፡ እዚህ ላይ የራስ አምላኪነት ጽንሰሃሳብ ጠቃሚነት አለው፡፡ ለምን ብትሉ እንደ አንድሪው ዲ. ብራውን(1997),[17] ከሆነ የቡድንና የተቋምን ባህሪ በማጥናት ረገድ ራስ አምላኪነት ንድፈሃሳብ ጠቃሚ ሆኖ አግኝቸዋለሁ፡፡ ልክ ግለሰቦች የራሳቸውን ክብር በራስ ወዳድነትን በማስጠበቅ ዘዴ ለመቋቋም ማለትም አሌ ባይነት፣ ልክ ነኝ የሚለውን በማስረጃ ለማስረገጥ መዳዳት፣ ከውስጥ በመነጨ የተጋነነ እኔ በልጥ ባይነት፣ በባለቤትነት ስሜት፣ ራስን በማግዘፍ ጭንቀትን ለማቃለል የሚሞከርበት ሁኔታ በግልባጩም ለቡድኖችና ለድርጅቶች የሚሰራ ነው፡፡
ይህም ቡድኖችና ድርጅቶች የራስን ጥቅምና ክብር የሚያስተካክሉበትን ባህሪ ለመረዳት አስፈላጊ ነው፤ ምክንያቱም ይህ ከበስተጀርባው ያለውን የድርጅት አባላት አስተዋጸኦ መሠረታዊ መንስዔ ለማወቅ ያስችላል፡፡ እነዚህን ሁሉ ባህርያት እንደ ህወሃትና አክራሪ የኦሮሞ ብሔርተኞች በመሳሰሉት የፖለቲካ ድርጅቶች ውስጥ እናገኛቸዋለን፡፡ ለምንድ ነው ጥፋተኛ አክራሪ የኦሮሞ ብሔርተኞች የአሻጥሩ መፈልፈያ ዕምብርት የሆነችውን መቀሌ ከተማን የሚጎበኙት? የወሎን አካባቢስ የኦሮሞ ግዛት ነው ብሎ ማወጁስ አንደምታው ምንድነው?[18] “ሰውየው ምንም አያውቅም፤ ሆኖም ግን ሁሉንም ነገር እንደሚያውቅ ያስባል፡፡ ይህ የፖለቲካ ህይወትን በትክክል ያመለክታል” ጆርጅ በርናርድ ሾው፣ ሜጀር ባርባራ።
በኢትዮጵያ ውሰጥ ቁጥራቸው ከፍተኛ በሆኑ ጎሣዎች መካከል ብጥብጥ ለመፍጠር አደገኛ ፍላጎት ባላቸው የጎሣ ፖለቲከኞችና የሰብአዊ መብት ተከራካሪ ተብዬዎች የሚካሄደው እኩይ፣ የክህደት እርምጃና አመኔታ የማይጣልባቸው ስብከቶች የጊዜው ዓይነተኛ ፈሊጦች ሆነዋል፡፡ ይህም ከብዙ አስርት ዓመታት በፊት በትግራይ ካድሬዎች ተጀምሮ አሁን ደግሞ በኦሮሞ ዘረኞች ተጠናክሮ የቀጠለ ነው፡፡ የቅርብ ጊዜ ምሳሌ ሊሆን የሚችለው ፐሮፌሰር እዝቅኤል ገቢሳ[19] ከዋልታ ቴለቭዥኑ[20] ስሜነህ ባይፈርስ ጋር ያደረገውን ቃለመጠይቅ ከአሰፋ ጃለታ(2001) መጽሃፍ (Fighting Against the Injustice of the State and Globalization: Comparing the African American and Oromo Movements) የሚል ርዕስ ከሰፈረው ይዘት ጋር ተመሳሳይነቱን ማየት ይቻላል።
እነዚህ ሁለት ማሳያዎች ናቸው፡፡ በነዚህ ምሁራን ሥራዎችና በተከታዮቻቸው በተሰጡት አስተያየቶች ላይ የተደረገው ጠለቅ ያለ ንባብ እንደሚያመለክቱት ሃቀኛና ተዓማኒ መሠረት የሌላቸው ናቸው፡፡. በመጽሃፎቻቸው ወይም በሌሎች ህትመቶቻቸው ላይ የተጠቀሱት ደረጃቸው የወረዱ የጥናትና ምርምር መረጃዎች ለዘመናዊ የማህበራዊ ሣይንሥ/ታሪክ በከፍተኛ ደረጃ የማይጠቅሙ ፍሬ-ፈርስኪ ሃሳቦች ናቸው፡፡ እኔ የፈረጅኋቸው ፖለቲካዊ ዘረኝነትን በራስ የሚያራምዱ እኩይ ድሮች/የተለመጡ እግሮች መሆናቸውን ነው፡፡ እነዚህ ግልብ ቅስቀሳዎችና አንዳችም ውክልና የሌላቸው መነሳሳቶች ለብዙሃን ፍጅት፣ መፈናቀል፣ አለመረጋጋትና ብጥብጥ፣ እንዲሁም ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ልማት ድቀት ምክንያት ሆነዋል።
በሚገባ በሚሰራና በትክክለኛ የፌደራል አወቃቀር የብሔር ማንነት፣ የቋንቋ ማደግ፣ እኩልነትና የባህል ብዘሃነትን ማክበር ያለውን ጠቀሜታ አላጣጥልም፡፡ አሁን ያለው ህገመንግሥትና የፌደራል አወቃቀር ግን የማይሰራ ብቻ ሳይሆን ኢትዮጵያን ለመበታተን[21] የተዘጋጀ ቅንብር ነው፡፡. የራስ ፈላጊነት ስብእና የተጋነነ ተበዳይ ነኝ ባይነት፣ ራስን ሰለባ የማድረግ ዝንባሌ፣ የዘር ማንነትን ለፖለቲካ ትርፍ ማዋልና ሃሰተኛ ትርክቶች ለሰቆቃ፣ ለሀገር ውስጥ መፈናቀል፣ ለሞትና በጉርብትና በሚኖሩ የተለያዩ ጎሳዎች መካከል መተማመን እንዲጠፋ ምክንያት ሆኗል፡፡. ኢትዮጵያ በዓለም እጅግ ደሃ ሃገሮች ከሚባሉት መካከል አንዷ የሆነችና በተደጋጋሚ ረሃብ እየተጠቃች ያለች ሃገር ሆና ሳለ እነዚህን አዳዲሰ ሰው ሰራሽ ችግሮች መጨመር የዘር ማጥፋት ቅንብር መሆኑ ግልጽ ነው፡፡
ኢትዮጵያ የምትፈልገው ነገር ቢኖር ከአሃዳዊ(ከአንድ) ኢትዮጵያዊነት(pan-Ethiopianism) ጎን ለጎን ትክክለኛ ፌደራሊዝም ነው፡፡ እርግጠኛ ነኝ አመዛኙ አብላጫ የኢትዮጵያ ህዝብ መኖር የሚፈልገው በሰላማዊዋ ኢትዮጵያ በአንድ ሰንደቅ ዓላማ ሥር ነው፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ አህመድ ባለፈው ዓመት በበዓለ ሹመታቸው ላይ እንደተናገሩት “ የኛ ማንነት እርስ በርሱ የተሳሰረና የተዋሃደ ስንወለድም ኢትዮጵያውያን ስንሞትም ኢትዮጵያውያን ነን” ብለዋል፡፡ ከልባቸው እንዳሉትም ተስፋ አደርጋለሁ!
እዚህ ላይ ግን በጣም የሚያሳዝን ነገር ቢኖር ግን በትግራይ ካድሬዎችና በአክራሪ የኦሮሞ ብሔርተኞች የንጉሠ ነገሥት ሚኒሊክን ማንነትና ስመ ጥርነትን እንዲሁም የአድዋን ድል የማጣጣሉ ጉዳይ ነው፡፡ የአውሮፓውያኖች አፍሪካን የመቀራመት ግስጋሴ በብቃት የቀለበሰች ብቸኛዋ አፍሪካዊት ሀገር የሆነችው ኢትዮጵያ ለመላ አፍሪካዊነትና ለዓለማቀፋዊ ፀረ-ቅኝ አገዛዝ[22] እንቅስቃሴ ብቸኛ ፋና-ወጊ መሆን የቻለች ሃገር ናት፡፡ የዓድዋ ጦርነት ኢትዮጵያን በሮማ ቅኝ አገዛዝ የታደገ ብቻ ሳይሆን የአፍሪካ ሀገሮች እንደ ሌላው የዓለም ህብረተሰብ[23] እኩል የሃገርነት ደረጃ እንዳላቸው ያሳወቀ ነው፡፡ ይህም ድል የተገኘው በተባበረ የኦሮሞ፣ ትግሬ፣ አማራና በሌላው ኢትዮጵያዊ ጥረት የተገኘ ነው፡፡ ድሉ የማንም ኩራት ነው፡፡ የሞራል አስተሳሰብ ካልጎደላቸውና ሃቁን ማጣጣል ካልፈለጉ በስተቀር ለመሆኑ እነዚህ ጎጠኞች ለምንድር ነው ይህን ወርቃማ ታሪክ ለማጥፋት የፈለጉት?! አልዶስ ሃክስሌ “ሃቅ እነዲዘነጋ ስለተፈለገ ብቻ መታወቅ መቀጠሉ አይቀሬ ነው” (ሃክስሌ / Huxley, Complete Essays 2, 1926-29)
እ. ኤ. አ. በኦገስት እሁድ 4፣ 2019 በተባበሩት መንግሥታት የቅርብ ጊዜ ስሌት መሠረት የኢትዮጵያ ህዝብ ቁጥር 110 ሚልዮን 344 ሺህ 154 መድረሱን መጥቀሱ በጣም አስፈላጊ ይሆናል፡፡ ሆኖም ግን 50 ሚልዮን እና ከዚያም በላይ የሆኑትን ከ80 በላይ የሆኑ ብሄር ብሄረሰቦችንና በብሄር ብሄረሰቦች መካከል የጋብቻ ትሥሥር ያላቸውን ጨምሮ በማግለል የፖለተካዊው ሂደት በብቸኝነት በሦስቱ ብሔሮች(ኦሮሞ፣ አማራና ትግራይ) ዙሪያ እየተሸከረከረ ነው፡፡ እንደኔ ግንዛቤ ከሆነ እነዚህ ቡድኖች የወደፊቷን ኢትዮጵያ በተመለከተ በሁሌ ሥጋትና ጭንቀት የተዘፈቁ ናቸው፡፡
እስከ አሁን ድረስ ኢትዮጵያ በርካታ የተለያዩ ህዝቦች በአጠቃላይ በሚባል ደረጃ በከተሜ ማህበረሰብነት በሙሉ መረጋጋት የሚኖሩባት ሃገር ነች፡፡ እንደ አንዳንድ የሚነዱ ፖለቲከኞችና ጎሣዊ ብሔርተኞች የሰብኣዊ መብት ተሟጋች ተብዬዎች፣ በጎተራ ሙሉ የሃሰት ትርክትና አጭበርባሪና እኩይ ምክንያተች ሳይሆን በታሪክ ሂደት እንዳስተዋልነው ሐረርና አዲስ አበባን በመሳሰሉ በርካታ የኢትዮጵያ ከተሞች የተለያዩ ህብረተሰቦች በአንድነት የኖሩባቸው ሲሆን የዛሬዎቹ ኢትዮጵያውያውያንም በዘር ልዩነቶች ውስጥ በከፍተኛ ደረጃ በመቻቻል ረገድ አበውን ወይም አያት፣ ቅድመ ኣያቶቻቸውና ኣባቶቻቸውን የሚመስሉ ናቸው፡፡
ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፍ የመጣን ባህል መሠረት ያደረገ የአንድነት ስሜት፣ ታማኝነትና ተቆርቋሪነት የአንዲትን ሃገር ጥብቅ ትሥሥርን የሚያመጣና በሌላ መልኩም ከደለበ ታሪክ በተመዘዙ እንዲሁም እዚህ ለመኖር በወሰኑ ሁሉ የጋራ ዕጣ ፋንታ አንድ አካልነት ይፈጥራል፡፡
በዚህ የማሳያ ጽሁፍ የጎሣዊ ብሔርተኞችን አጀንዳዎች ናቸው የሚባሉ ምክንያቶች፣ መንስዔዎችና ፍላጎቶች ነቅሼ ለማውጣት ሞክሪያለሁ፡፡ እዚህ ላይ የኔ ማሳሰቢያ የሚሆነው የህወሃት ካድሬዎችና ሌሎች ጎሰኞች(የፀረ-ኢትዮጵያ እንዲሁም ፀረ-አማራ ቅስቀሳ አራማጆች) በአጥፊ ውሸትና አሉባልታ የተጠመዱ መሆናቸውን ነው፡፡ ይሀንን ሃሰተኛና የተምታታ መረጃ በተቀነባበረ ጥረት መዋጋት አስፈላጊ ነው፡፡
የኔ ትንታኔ እንደሚያመለክተው ድንቁርና፣ አደገኛ ፍላጎቶች፣ ዝቅተኛ የሞራል አስተሳሰብና ሆን ብሎ መጃጃል የነዚህ ሁሉ ጽኑ ጎሣዊ ብሔርተኞች የጋራ መገለጫዎች ወይም ባህርይ ናቸው፡፡እነዚህ በማተራመስና በመበታተን አባዜ የተጠመዱ ለራሳቸው ወገኖቼ እንኳዋን በሃቀኝነት የሚቆረቆሩም አይደሉም፡፡ የነሱ ቀዳሚ መነሳሻ ሥነልቦናዊና ግላዊ ምክንያቶች ናቸው።ይህም የነሱን በሽታ አስመልክቶ ያደረግሁት ምርመራ ነው፡፡ ለዚህም መፍትሔው፣ አማራጭ ፈውሱና ወደሚበጀው የሚያቀናው ጎዳና በክፍል ሁለት የሚቀርብ ይሆናል፡፡ “በዚህ ዓለም ላይ ልበ ቅን ከሆነው ድንቁርናና ሆን ብሎ ከመጃጃል በላይ የበለጠ አደጋ የለም ” ማርቲን ሉተር ኪነግ ጁኒየር።
ማስታወሻ：በዚህ ጽሁፍ ላይ የተንጸባረቁ ሳሃቦች የጸሃፊውን/የጸሃፊዋን እንጂ የድረገጹን አቋም አያንጸባርቁም። ነጻ አስተያየት ወይንም ሃሳብ በዚህ ድረ ገጽ ለማውጣት ጽሁፍዎትን በ info@borkena.com ይላኩልን።
በቅርቡ የተፈፀመው ዘርና ሀይማኖትን ያነጣጠረ ጀኖሳይድ ለረጅም ጊዜ ሲካሄድ የነበረ የጥላቻ ቅስቀሳ ድምር ውጤት ነው። አሁን አገሪቱ የምትመራበት የወያኔ የሌባ ቡድን የፃፈው ህገመንግስት የወለደው በህዝቦች መካከል ያለው ቅራኔ ውጤትም ነው።አማራን ጨቋኝ ሌላውን ተጨቋኝ አድርጎ በመፈረጅ አማራውን የጥቃት ሰለባ ያደረገው ህገመንግሰት ነው።
አሁን የተፈፀመውን ጀኖሳይድ በምንም አይነት ተአምር ተድበስብሶ እንዲታለፍ አንፈቅድም። ወንጀሉ በሰሙ ተጠርቶ ይህን ግፍ ለፈፀሙ ፋሽስቶች ተገቢው ቅጣት እንዲሰጣቸው እንሰራለን። ፅንፈኞች እንደ መብረቅ የሚፈሩት ሀቀኛው እስክንድር ነጋ ይህ ጀኖሳይድ በዝግጅት ላይ እንደነበረ ገልፆ ነበር። ሰሚ ባለማግኘቱ የብዙሃን ህይወት በከንቱ አልፏል። የወደፊት ጀኖሳይድን ለማሰቆም ጥፋተኞችን ይዞ መቅጣት ያሰፈልጋል።።
መራሕቲ ኤርትራን ሱዳንን፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ምስ ኤርትራ ኣብ ዘዳውብ ዞብ ምብራቕ ሱዳን፣ ተጎሃሂሩ ብዛዕባ ዘሎ ቀቢላዊ ግጭታት ብዝምልከት ከምዝተመያየጡ ዲፕሎማስያውን ምንጭታት ኣተንቢሆም።
እቲ ዘተ ዝተኻየደ፣ ብፕረዚደንት ሉኣላዊ ባይቶ ሱዳን፣ ጀነራል ዓብደልፈታሕ ኣል ቡርሃን ዝምራሕ ላዕለዋይ ወኪል መንግስቲ ብ7 መስከረም ኣብ ኤርትራ ድሕሪ ዘካየዶ ምብጻሕ’ዩ።
ጀነራል ኣል ቡርሃን ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ዝገበሮ ርክብ፣ ብዘይካ’ቲ ናይ ምብራቕ ሱዳን ጉዳይ፣ ኣብቲ ንኢትዮጵያ ግብጽን ሱዳንን ዘሰሓሕብ ዘሎ ኣጠቓቕማ ናይል ብዝምልከት’ውን ከምዝዘተዩ እቲ ምንጪ ኣንፊቱ።
መራሕቲ ሱዳንን ኤርትራን፣ ኣብ ክልትኣውን ዞባውን ጉዳይ ዘተኮረ ዘተ ከምዘካየዱ ብመንግስታውያን ማዕከናት ዜና ኤርትራን ሱዳንን እኳ እንተተቓልሐ፣ ዘተኮርሎም ነጥብታት ኣይጠቐሳን።
ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሰነ፣ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ናብ ሱዳን ብምብጻሕ ምስ ጀነራል ኣልቡርሃንን ካልኦት ላዕለዎት ሰበ ስልጣን እታ ሃገርን ብምርኻብ ተመሳሳሊ ዘተ ኣካይዶም’ዮም።
በአንድ ወቅት የመንግስት ኮሚኒኬሽን ጉዳዮች ፅ/ቤት ኃላፊ የነበረ ሰው የፌስቡክ ጓደኛዬ ነበር። ፅኁፎቼን በደንብ ይከታተላል። ከፌስቡክ ይልቅ በድረገፅ ላይ በማወጣቸው የትንታኔ ፅሁፎች ላይ እንዳተኩር ይመክረኛል። ታዲያ አንድ ቀን አዲስ አበባ ስትመጣ እንድደውልለት ጠየቀኝ። እኔም አንድ ቀን አዲስ አበባ፥ ቦሌ አከባቢ ከሚገኝ ካፌ ቁጭ ብዬ ደወልኩለት። ልክ ስልኩን እንዳነሳ “የት ነህ?” አለኝና ያለሁበትን ነገርኩት። ከአስር ደቂቃ በኋላ ከነበርኩበት ካፌ መጣና መኪያቶ አዘዘ። ጋጋታ የለ፥ ግርግር የለ… ብቻ ብዙ አመት እንደሚተዋወቁ ጓደኞች ተጨዋወትን።
በጨዋታችን መሃል አንድ በጣም የሚያስቅ ነገር ነገረኝ። “እኔ የኢትዮጲያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት (ኢብኮ – EBC) የቦርድ ሰብሳቢ ነኝ። ነገር ግን፣ አንድም ቀን ኢብኮን ተመልክቼ አላውቅም። እኔ የማልመለከተውን የቴሌቪዥን ጣቢያ ሕዝብ እንዲመለከተው መጠበቅ አግባብ አይደለም” አለኝ። የሰውዬው ግልፅነትና አነጋገር እስካሁን ድረስ ያስቀኛል። ቀጠለና ደግሞ ከአንድ ቀን በፊት ያወጣሁትን “ኢህአዴግ አፍን ይዞ ከኋላ መምታት ለማፈንዳት” የሚለውን ፅሁፍ እንዳነበበውና ሃሳቡ እንደተመቸው ነገርኝ። “አየህ…እንዳንተ ያሉ ፀሃፊዎች ያስፈልጉናል” ሲለኝ “እኔ’ኮ የምፅፈው በከፍተኛ ፍርሃት ውስጥ ሆኜ ነው” አልኩት። “አዎ…ይገባኛል! ነገር ግን፣ ሰው ሃሳብና አመለካከቱን ለመግለፅ መፍራት የለበትም” አለኝ። በእርግጥ የተናገረው ነገር ትክክል ነው። እኔም የፈራሁት ነገር አልቀረልኝም።
ከላይ ከገለፅኩት አጋጣሚ ሁለት ነገሮችን ለመረዳት ያስችለናል አንደኛ፡- የኢህአዴግ ከፍተኛ ባለስልጣናት በመንግስት ሚዲያዎች ከእውነት የራቀ መረጃ እንደሚቀርብ በደንብ ያውቃሉ። ሁለተኛ፡- በተጨባጭ መረጃ ላይ ተመስርተው የሚናገሩና የሚፅፉ ጋዜጠኞችና ጦማሪያን ያለ አግባብ ለእስራት፥ እንግልትና ስደት እየተዳረጉ እንደሆነ ጠንቅቀው ያውቃሉ። በዚህ መሰረት፣ የኢህአዴግ ባለስልጣናት ከመንግስት ሚዲያዎች እውነተኛ መረጃ መስማት ይፈልጋሉ። ነገር ግን፣ እውነትን መናገር ስለሚፈሩ በቃላትና በቁጥር የታጨቀ የውሸት ፕሮፓጋንዳ ይነዛሉ። በተመሳሳይ፣ በተጨባጭ መረጃ ላይ የተመሰረተ ዘገባና ትንታኔ የሚያቀርቡ የግል ጋዜጠኞችና ጦማሪያን እንዲኖሩ ይሻሉ። ነገር ግን፣ እውነቱን መስማት ስለሚፈሩ ስለ እውነት የሚናገርና የሚፅፍ ጋዜጠኛና ጦማሪን እያሳደዱ በሽብርተኝነት ወንጀል ይከሳሉ።
ይሁን እንጂ፣ በመንግስት የሚዲያ አውታሮች የቀረበው ዘገባ ሳይውል፥ ሳያድር በማህበራዊ ሚዲያዎች አማካኝነት በውስጡ የታጨቀው ውሸትና ግነት ይጋለጥና ፕሮፓጋንዳው እርቃኑን ይቀራል። ስለዚህ፣ የኢትዮጲያ ሕዝብ ኢህአዴግ የደበቀውን እውነት ሆነ የተናገረውን ውሸት ወዲያው ለይቶ ያውቀዋል። በዚህ ምክንያት፣ የኢህአዴግ መንግስት በሕዝብ ዘንድ ያለው ተዓማኒነትና ተቀባይነት ከቀን ወደ ቀን እየተመናመነ መጥቷል። ለምሳሌ፣ እ.አ.አ. በ1989 ዓ.ም በምስራቅ አውሮፓ የኮሚኒዝም ስርዓት እንዳልነበር ሆኖ ሲወድቅ የመጨረሻ እስትንፋሱ የነበረው የቴሌቪዥን ጣቢያዎች ላይ ነበር። “’ፀጉራም ውሻ አለ’ እያሉት ይሞታል” እንደሚባለው፣ አምባገነን መንግስትም በቴሌቪዥን “ሰላም፥ ልማትና ዴሞክራሲ” እያለ ይሞታል።
የኢህአዴግ መንግስት ልክ እንደ ፀጉራም ውሻ ውስጡ ተበልቶ አልቋል። በእርግጥ ውሻ የሚሞተው የሰውነት አካላቱ በበሽታ ስለተጠቃ ነው። መንግስት ደግሞ የሚሞተው በሕዝብ ዘንድ ያለው ተዓማኒነትና ተቀባይነት ተመናምኖ ሲልቅ ነው። ምክንያቱም፣ አንድ መንግስት ሀገርና ሕዝብ መምራት የሚችለው በብዙሃኑ አስተያየት/አመለካከት (public opinion) አመካኝነት ነው። የኢህአዴግ መንግስት ውሸት እየተነገረ እውነትን ለመደበቅ የሚያደርገው ጥረት በብዙሃኑ አመለካከት ተፅዕኖ ማሳረፍ ተስኖታል። አሁን ባለው ነባራዊ ሁኔታ የኢህአዴግ መንግስት ውሸት ሲናገር ሰሚ አያገኝም፣ እውነት ቢናገር እንኳን የሚያምነው አጥቷል። በመሆኑም፣ የኢህአዴግ መንግስት በቴሌቪዥን “አለሁ” እያለ እንደ ፀጉራም ውሻ ከመሞቱ በፊት መሰረታዊ ችግሩ በግልፅ ሊነገረው ይገባል። በዚህ መሰረት፣ ከሃሳብና የአመለካከት ነፃነት ጋር በተያያዘ “የኢህአዴግ መንግስት መሰረታዊ ችግር ምንድነው?” ለሚለው ጥያቄ በሚከተሉት ሁለት መርሆች ላይ ተንተርሼ ችግሩን ለማስረዳት እሞክራለሁ።
የኢህአዴግ መንግስት በሚዲያ ሕጉ አማካኝነት በግል የሚዲያ ተቋማት ላይ ጥብቅ ቁጥጥር የሚያደርገው፣ በፀረ-ሽብርተኝነት ሕጉ የፖለቲካ መሪዎችን፣ ጋዜጠኞችን፣ ጦማሪያንና የመብት ተሟጋቾችን ለእስር፣ ስደትና እንግልት የሚዳርግበት ዋና ምክንያት የተሳሳተ ሃሳብና መረጃ ወደ ሕዝቡ በማድረስ አመፅና ብጥብጥ ያስነሳሉ በሚል ነው። ይሁን እንጂ፣ የሃሳብና መረጃ ትክክለኝነት ከእውነትነቱ ተለይቶ አይታይም። ምክንያቱም፣ ሕዝብ ከተለያዩ ወገኖች የሚቀርብለትን ሃሳብና መረጃ ዝም ብሎ ተቀብሎ ተግባራዊ አያደርግም። ይህን ፅንሰ-ሃሳብ “John Stuart Mill” እንዲህ ሲል ይገልፀዋል፡-
ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ የአንድ መረጃ ተቀባይነት ከትክክለኝነቱ፣ ትክክለኝነቱ ደግሞ ከእውነትነቱ ተነጥሎ ሊታይ አይችልም። ሕዝቡ ከማንኛውም ወገን የቀረበለትን መረጃ ተቀብሎ ተግባራዊ እንቅስቃሴ ማድረግ ከመጀመሩ በፊት በቅድሚያ የመረጃውን ትክክለኝነት ወይም እውነትነት ያረጋግጣል። ተቃዋሚዎች፥ የግል ጋዜጠኞች፥ ጦማሪያን ሆኑ የመብት ተሟጋቾች ያቀረቡት ሃሳብና መረጃ በብዙሃኑ ዘንድ ተቀባይነት የሚያገኘው ትክክልና ጠቃሚ ስለሆነ ነው። ስለዚህ፣ የኢህአዴግ መንግስት ያለው ብቸኛ አማራጭ እውነታውን ተቀብሎ ሥራና አሰራሩን ማሻሻል ነው። ከዚህ በተቃራኒ፣ ውሸትና ግነት የበዛበት ሃሳብና መረጃ በማቅረብ ሕዝቡን ለማሳመን መሞከር ግን ሞኝነት ነው። የኢህአዴግ መንግስት ስህተት መስራቱ ሳያንስ ስህተቱን ለመሸፈን የተሳሳተ ወይም የተጋነነ ሃሳብና መረጃ ማቅረቡ “ሞኝን እባብ ሁለቴ ይነክሰዋል” እንደሚባለው ዓይነት ነው። በአጠቃላይ፣ የኢህአዴግ መንግስት ግልፅነትና ተጠያቂነት በጎደለው ሥራና አሰራሩ ሕዝቡን ማማረሩ ሳያንስ በተጨባጭ የሚያውቀውን እውነት በሃሰት ፕሮፓጋንዳ ለመደበቅ መሞከሩ የባሰ ተዓማኒነትና ተቀባይነት ያሳጣዋል።
ከላይ 1ኛ ላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ የኢህአዴግ መንግስት የተሳሳተ ሃሳብና መረጃ በማቅረብ አመፅና ብጥብጥ ያስነሳሉ በሚል ነፃና ገለልተኛ ሚዲያዎችና ጋዜጠኞች ላይ ጥብቅ ቁጥጥር ያደርጋል። ለምሳሌ፣ የፀረ-ሽብር አዋጁ ከወጣ በኋላ ባሉት አምስት አመታት ውስጥ ብቻ አስር ጋዜጠኞች ሲታሰሩ 57 ደግሞ ሀገር ለቅቀው ተሰድደዋል። በዚህ ምክንያት፣ አሁን ላይ የኢህአዴግ መንግስት ብቻውን በማውራት ላይ ይገኛል። በሀገር ውስጥ ካሉ የግል ሚዲያ ተቋማት አብዛኞቹ የመንግስት ደጋፊዎች ሲሆኑ የተቀሩት “ከፖለቲካ ነፃ” የሆኑ ናቸው። የኢህአዴግ መንግስት ብቸኛ ተናጋሪ በመሆኑ ውሸት ቀርቶ እውነት ቢናገር አንኳን ተቀባይነት አያገኝም። አድርጎታል። በድጋሜ ወደ “John Stuart Mill” መፅሃፍ በመሄድ የዚህ ምክንያት እንመልከት፡-
በአጠቃላይ፣ የኢህአዴግ መንግስት ራሱን ብቸኛ ተናጋሪ አድርጎ ማቅረቡ በአንድ እጅ እንደ ማጨብጨብ ሆኖበታል። ምክንያቱም፣ የሕዝብ አመለካከትና አስተያየት የሚቀየረው ከአንድ ወገን ብቻ በሚቀርብ ሃሳብና መረጃ አይደለም። የኢህአዴግ መንግስት ለሕዝቡ የሚያቀርበው ሃሳብና መረጃ ተቀባይነት እንዲያገኝ ከሌላ ተፃራሪ ሃሳብና መረጃ ጋር መጋጨት፥ መፋጨትና እውነትነቱ መረጋገጥ አለበት። በመሰረቱ፣ ሃሰት ወይም ውሸት በሌለበት እውነት ትርጉም የለውም፣ ወይም መጥፎነት በሌለበት ጥሩነትን ማድነቅ አይቻልም። የኢህአዴግ መንግስት እንደ “EBC” እና “FBC” ባሉ ሚዲያዎች ለሕዝቡ የሚያቀርበው ሃሳቦችና መረጃዎች ተዓማኒነትና ተቀባይነት እንዲያገኙ በ“OMN” እና “ESAT” በመሳሰሉ ሚዲያዎች ከሚለቀቁ ሃሳቦችና መረጃዎች ጋር መጋጨትና መፋጨት አለባቸው። በዚህ መሰረት፣ የኢህአዴግ መንግስት ለራሱ ሲል እንደ “OMN” እና “ESAT” ያሉ የቴሌቪዥን ጣቢያዎች ዋና ስቱዲያቸውን በአዲስ አበባ እንዲያደርጉ ድጋፍና ማበረታታት አለበት። እንዲህ አንደ አሁኑ ብቻውን እያወራ የሚቀጥል ከሆነ ልክ እንደ ምስራቅ አውሮፓ አምባገነን መንግስታት በቴሌቪዥን “አለሁ” እያለ ይወድቃል።
አዲስ አበባ ፣ ጥር 9፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) በቤትኪንግ የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ 7ኛ ሳምንት ዛሬ በተደረገ ጨዋታ ፋሲል ከነማ ሃድያ ሆሳዕናን 1 ለ 0 አሸንፏል።
አረፋፍጄ ነው ከእንቅልፌ የተነሳሁት። ትላንት አመሻሽ ላይ በነበርኩበት የኮፊ ሃውስ በረንዳ ላይ ወደተዋወቅሁት ወጣት ደወልኩ። ካረፍኩበት ሆቴል አቅራቢያ ቁርስ ቤት አገኝ እንደሁ እንዲጠቁመኝ ነበር አደዋወሌ። ወደ መቐለ በተጓዝኩ ቁጥር ቁርስ ቤቶቻቸውን የማደን ልማድ አለኝ። የከተማይቱ ቁርስ ቤቶች የሚሰሯቸው ምግቦች ጥዑም ናቸው። ከፉል እስከ ፈታ ያሉ ምግቦች እዚህ በጣፈጠ መልኩ ይሰራሉ።
የደውልኩለት ወጣት የቆየ ልማዴን እንዳላስተጓጉል ሊያግዘኝ በተለምዶ “ሃያ ሁለት” ወደ ተባለው ሰፈር ይዞኝ ሄደ። ቁርሳችንን ተመግበን፣ የሚጠበቅብንን ከፍለን፣ ዝርዝር መልስ ሲመጣ ለየት ያለ ነገር አስተዋልኩ። ከተሰጠኝ መልስ መካከል የድሮው የ10 ብር የገንዘብ ኖቶች በብዛት ይታያሉ- ላለመቀበል አንገራገርኩ። መልሱን ያመጣችልኝ ልጅ ግር ሲላት ተመለከትሁና “አሮጌው እኮ አይሰራም። አዲስ አበባ መስራት አቁሟል” አልኳት። “አይ! አስር አስር ብሩ እዚህ ይሰራል። ምንም አይሉህም። ይቀበሉሃል” ስትል ልታግባባኝ ሞከረች። በእምቢታዬ ስለጸናሁ አዲሱን የገንዘብ ኖት ሰጠችኝ።
አብሮኝ ያለውን ወጣት ስለጉዳዩ ስጠይቀው፤ በእርግጥም የድሮው የገንዘብ ኖት አሁንም ለግብይት እንደሚውል አረጋገጠልኝ። ለነገሩ ገንዘቡን ልቀይር ቢሉስ የት መቀየር ይችላሉ? በትግራይ ውጊያ ከተቀሰቀሰ በኋላ አልፎ አልፎ ስራቸውን ሲያከናውኑ የቆዩት ባንኮች ባለፈው አንድ ወር ሙሉ ለሙሉ አገልግሎት መስጠት አቁመዋል። ትላንት በመቐለ ከተማ ስዘዋወርም ይህንኑ አስተውያለሁ። ትላንት ስል ታህሳስ 17 ማለቴ መሆኑን ይዛችሁ ተከተሉኝ።
በሆቴሌ አቅራቢያ የስድስት ባንኮች ቅርንጫፎች መኖራቸውን ትላንት ልብ ብዬ ነበር። መንግስታዊው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ፣ ወጋገን፣ አንበሳ፣ አቢሲኒያ፣ ዳሽን እና ንብ ባንኮች አጠገብ ላጠገብ በቅርብ ርቀት በሚገኙ ህንጻዎች ላይ ቅርንጫፎቻቸውን ቢደረድሩም ሁሉም በራቸውን መጠርቀማቸውን አይቼያለሁ። አቢሲኒያ ባንክ እንደውም በኤቲኤም ማሽኑ ላይ አገልግሎት እንደማይሰጥ በይፋ ለጥፏል።
የገንዘብ እጥረት የከተማይቱን ነዋሪዎች ለብዙ ችግር እንዳጋለጠ ወጣቱን ጨምሮ በስተኋላ ያገኘኋቸው ሌሎችም ሰዎች አጫውተውኛል። በየዕለቱ በሚሰሩት ልክ ገቢ የሚያገኙ እንደ ባጃጅ ሹፌሮች ያሉ የህብረተሰብ ክፍሎች በቀን ሶስቴ መመገብ አቅቷቸው የተገኘ ጊዜ ሁለቴ፣ ባስ ሲልም አንዴ ብቻ በልተው ለማደር መገደዳቸውን ከተለያዩ ሰዎች ሰምቻለሁ። እህል ውሃውም ቢሆን ብዙዎቹ ምግብ ቤቶች ዝግ ስለነበሩ እንደልብ ማግኘቱ ችግር ሆኖ ሰንብቷል።
የገንዘብ ችግር የጠናባቸው በርካታ የከተማይቱ ነዋሪዎች ለታክሲ የሚከፍሉትን ገንዘብ ቆጥበው በእግር መጓዝ መልመዳቸውን በቆይታዬ ተመልክቻለሁ። የጓደኞቼ ጓደኞችን ጨምሮ በርካታ ወጣቶች የተከራዩትን ቤት ለቅቀው ከቤተሰቦቻቸው ጋር መጠቃለላቸው ተነግሮኛል። አስቀድመው ተቀማጭ ገንዘባቸውን ከባንክ ያወጡ አሊያም የተወሰነ የጥሬ ገንዘብ በቤታቸው ያኖሩ፤ ለሚያውቋቸው ወዳጅ ዘመዶቻቸው እያበደሩ የችግር ጊዜ ባይገፋ ኖሮ፤ በከተማይቱ ነዋሪዎች ዘንድ የከፋ ሰብዓዊ ቀውስ ሊከሰት ይችል እንደነበር ያነጋገርኳቸው ሰዎች ይስማማሉ።
ከሁሉ በላይ ኑሮ የከበደባቸው ግን ጨርቄን ማቄን ሳይሉ ድንገት ከቀያቸው የተፈናቀሉ የክልሉ ነዋሪዎች ናቸው። የእነዚህ ነዋሪዎችን ሁኔታ የከፋ የሚያደርገው ደግሞ በአካባቢያቸውን የተቀሰቀሰውን ውጊያ ሸሽተው በሄዱበት ቦታ ውጊያው እየደረሰ በየጊዜው የመፈናቀላቸው ሁኔታ ነው። በትግራይ ክልል ውጊያ በተቀሰቀሰ በሁለት ሳምንት ውስጥ የተፈናቃዮች ቁጥር 1.2 ሚሊዮን ገደማ ደርሶ እንደነበር የክልሉ መንግስት በወቅቱ አስታውቆ ነበር። የተፈናቃዮቹ ቁጥሩ በሁለት ወር ውስጥ በእጥፍ አሻቅቦ 2.2 ሚሊዮን መድረሱን የትግራይ የአስቸኳይ ጊዜ ማስተባበሪያ ማዕከል ባለፈው ሳምንት ያወጣው ይፋዊ መረጃ ያመለክታል።
ከእነዚህ ተፈናቃዮች ውስጥ የተወሰኑት በመቐለ ሃድነት ክፍለ ከተማ ባለ ትምህርት ቤት ውስጥ መጠለላቸውን ስሰማ ወደዚያው ውሰዱኝ አልኩ። ትምህርቱ ቤቱ የአንደኛ ደረጃ ተማሪዎች የሚማሩበት ነው። ቅሳነት ይባላል። ትርጉሙ “እፎይታ” ለሚለው የአማርኛ ቃል የቀረበ ነው ይላሉ ቋንቋውን የሚያውቁት። በትምህርት ቤቱ ቅጥር ግቢ መግቢያ ላይ አጀብ ብለው የተሰበሰቡትም ሆነ ከበሩ ተሻግረው ባሉ ኮፊ ሃውሶች የተኮለኮሉት ሰዎች ግን እፎይታ እንደራቃቸው ገጻቸው ይመሰክራል።
ከመግቢያው ላይ ከቆሙት የተወሰኑት በግድግዳው ላይ የተለጠፈ የስም ዝርዝር ላይ አተኩረዋል። ከየቦታው የተፈናቀሉ ሰዎችን ስም የያዘ እንደሆነ ሰማን። ማይካድራ፣ ሁመራ የሚሉ ከተሞችም ጆሮአችን ጥልቅ አለ። ወደ ውስጥ ዘለቅን። የትምህርቱ ቤቱ ግቢ በአቧራ የተሸፈነ ነው። ከመግቢያው ብዙም ሳይርቅ በቆመው የባንዲራ መስቀያ ላይ ያለው ሰንደቅ እንዳይወለበለብ ተጠቅሎ ተቋጥሯል። በባንዲራው በስተቀኝ ካለው የመጀመሪያ ክፍል የውጭ ግድግዳ ላይ የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ትልቅ ስዕል ይታያል።
በዚህ ክፍል በረንዳ ላይም ሆነ በሌሎቹ ክፍሎች መግቢያ ላይ ባሉ ደረጃዎች ጥቂት ሰዎች ተቀምጠዋል። በአንደኛው የግቢው ጥግ ህጻናት እየተጫወቱ ነው። በግቢው ታች ካለው አነስተኛ ሜዳ አጠገብ ታጥበው እንዲደርቁ የተሰጡ ልብሶች ይታያሉ። በመማሪያ ክፍሎቹ እየገባን የተፈናቃዮቹን ሁኔታ ተመለከትን። ብዙዎቹ ክፍሎች የተጠጋጉ ፍራሾች ተነጥፎባቸዋል። ተፈናቃዮቹ ፍራሾቹ ከተሸፈኑባቸው አልጋ ልብሶች እና አንሶላዎች፣ ጥቂት ልብሶች ከያዙ ፌስታሎች እና የውሃ መያዣ ፕላስቲኮች ውጭ ሌላ ንብረት የላቸውም።
በመጨረሻ ባየነው የመማሪያ ክፍል ውስጥ ከተጠለሉ ተፈናቃዮች መካከል አንዱን ያሉበትን ሁኔታ እንዲነገርን ጠየቅነው። አወት ይባላል። ነዋሪነቱ በሁመራ ከተማ ነበር። በከተማይቱ የአንድ አስመጪ እና ላኪ ወኪል እንደነበር ይናገራል። “ሰሊጥ አበጥሬ ኤክስፖርት አደርግ ነበር” ይላል የቀድሞ ህይወቱን በሀዘን መለስ ብሎ ሲያስታውስ። ሁመራን ጥሎ ከተሰደደ በኋላ ለበርካታ ቀናት በእግሩ መጓዙን ይገልጻል። “ገጠር ለገጠር ነው የነበርኩት” ሲልም የነበረበትን ያስረዳል።
የቀድሞው ሰሊጥ ነጋዴ አስር ፍራሾች በተነጠፋባት አንድ የመማሪያ ክፍል ውስጥ ውሎ አዳሩን ካደረገ አንድ ሳምንት ሆኖታል። በየክፍሎቹ ያሉት ፍራሾች የተሰባሰቡት ከመቐለ ዩኒቨርስቲ እና ወህኒ ቤት መሆኑን ሰምቷል። ፍራሾቹን በማሰባሰብ የጋዜጠኛ ሙሉ ሃይለስላሴ ድርሻ ላቅ ያለ መሆኑንም ይናገራል። ጋዜጠኛ ሙሉ የተቸገሩ እና ልዩ ድጋፍ የሚሹ የህብረተሰብ ክፍሎችን የሚያስተዋውቅ እንዲሁም እርዳታ እንዲያገኙ የሚያመቻች ሳምንታዊ የቴሌቪዥን ፕሮግራም አዘጋጅ ነበር። በድምጸ ወያኔ ቴሌቪዥን ይተላለፍ ከነበረው ከዚህ ፕሮግራሙ በተጨማሪ የኮሮና ወረርሽኝ በበረታበት ወቅት ለተቸገሩ ሰዎች እርዳታ ያሰባስብ እንደነበር የሚያውቁት ይመሰክራሉ።
እንደ ጋዜጠኛው ሁሉ በአካባቢው የሚኖሩ ባለሀብቶችም እንደረዷቸው አወት ይገልጻል። የለበሰውን ልብስ እንኳ የሰጡት ሁመራ ሲሰራ የሚያውቁት ነጋዴዎች እንደሆኑ ይናገራል። በትምህርት ቤቱ አካባቢ የሚኖረው ማህበረሰብም የሚበሉትን በማቅረብ ያላሰላሰ ድጋፍ እንደሚያደርግላቸው ሲጠቅስ “የእዚህ ሀገር ሰው ግን በጣም የዋህ ነው” ይላል በምስጋና መንፈስ። “የአካባቢው ህዝብ ነው አዋጥቶ ፓስታ፣ ማኮሮኒ፣ ሩዝ ገዝቶ የሚያመጣልን። ከዚያ ቁርስ በየክፍሉ በፕሮግራም በፕሮግራም እያበሰልን እንበላለን” ሲልም ዕለታዊ የአመጋገብ ሁኔታቸውን ያብራራል።
በቅሳነት አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ውስጥ 350 ተፈናቃዮች እንዳሉ ከራሳቸው የተገኘው መረጃ ይጠቁማል። ይህ ቁጥር ህጻናትንም ይጨምራል። አብዛኞቹ ተፈናቃዮች የመጡት ከምዕራብ ትግራይ ዞን ነው። ከሁመራ የመጡት በርከት ቢሉም ከማይካድራ፣ በረከት፣ አደባይ፣ ዳንሻ ሳይቀር ተፈናቅለው እዚህች አነስተኛ ትምህርት ቤት የተጠለሉ አሉ። የተፈናቃዮቹ ቁጥር እየበዛ ሲመጣ፣ የኮሮና ወረርሽኝ እንዳይስፋፋ በመስጋት፣ በቅርቡ የተወሰኑትን በአቅራቢያው ወዳለ “አዲ ሃቂ” ወደሚባል ትምህርት ቤት እንዳዛወሯቸው አወት አጫውቶናል።
“እዚህ ከመጡ በኋላ የወለዱም አሉ። የሚጥል በሽታም ያላቸው አሉ። ከእነርሱ እኛ እንሻላለን። ወጣ ብለን እዚህ አካባቢ ‘እንጀራ ስጡን’ ማለት እንችላለን” ይላል አወት። ከግለሰቦች በተጨማሪ እርዳታ የሚያቀርብላቸው አካል እንዳለ አወትን ጠየቅሁት። “ቀይ መስቀልም አለ። ማህበራዊ ጉዳይም የሚባሉ አሉ። ብልጽግና ናቸው። እገዛቸው ግን አያረካህም። ማህበረ ልማት ትግራይ (ማረት) አሁን ስንዴ ጀምረዋል። ሰላሳ ኪሎ ስንዴ፣ አንድ ሊትር ዘይት ለሁለት ወር ነው የሚሰጡን። እንዴት አድርጎ ያስበላል አሁን ይሄ ለሁለት ወር?” ሲል ጥያቄ ያዘለ ምላሽ ሰጠኝ።
የሁመራው ተፈናቃይ የትግራይ ጊዜያዊ አስተዳደር የሰራተኛ እና ማህበራዊ ጉዳይ ቢሮን “ብልጽግና” እያለ ነው የሚጠራው። ምጸታዊው ነገር ቢሮውን እንዲመሩ በጊዜያዊው አስተዳደር የተሾሙት የተቃዋሚው የአረና ትግራይ ለዴሞክራሲና ሉአላዊነት ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ አብርሃ ደስታ መሆናቸው ነው። ይህን እውነታ ልብ ያላለ የሚመስለው አሊያም እንደ ሌሎቹ የመቐለ ነዋሪዎች “ስልቻ ቀልቀሎ….” አድርጎ የወሰደው አወት፤ በቢሮው በኩል የተደረገላቸውን እርዳታ እንደ ብልጽግና ፓርቲ ድጋፍ ቆጥሮ ማብራራቱን ቀጥሏል።
“ብልጽግና ፊኖ [ፉርኖ] ዱቄት አምጥታ ነበር ። 15 ኪሎ፣ 30 ኪሎ ሰጡን። የደረሰውም አለ፤ ያልደረሰውም አለ። የእዚህ ሀገር ወጣቶች ቅልቅል ናቸው። ዱርዬዎች ይገባሉ። በቃ ! ገብተው ያለ ስማቸው ‘አቤት’ ብለው ይወስዳሉ። የመታወቂያ አሰራራቸው ስርዓት የለውም” በማለት ትችት አዘል አስተያየቱን አካፈለን።
የተፈናቃዮች ጉብኝታችንን በዚሁ አጠቃለን ወደ ውጪ ወጣን። አስጎብኚም፣ ረዳትም ሆኖ አብሮኝ የሚዞረውን የ23 ዓመት ወጣት ወደ ከተማ እንዲወስደኝ ጠየቅሁት። “ከተማ መሃል በከባድ መሳሪያ የተመቱ ቦታዎች አሉ” መባሉን ስለሰማሁ በአይኔ አይቼ ለማረጋገጥ ነበር ውጥኔ።
የተሳፈርንበት መኪና፤ የትግራይ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ያለበት ስፍራ ሲደርስ ወደ ቀኝ ታጠፈ። ይሄኔ ወጣቱ ከፊት ለፊት የማየውን የአስፋልት መንገድ ልብ ብዬ እንድመለከት ጠቆመኝ። አስፋልቱ ተቆፋፍሯል። ጠጋ ብዬ ስመለከት ወደ ጠርዝ ያለው ክፍሉ ተገምሶ ከታች ያለው አፈር ይታያል። የተቆራረጡ የአስፋልቱ ክፍሎች ተበታትነዋል። የመከላከያ ሰራዊት መቐለን የተቆጣጠረ ቀን በዚህ አስፋልት ላይ የከባድ መሳሪያ አረር አርፎ እንዲህ እንዳደረገው ገለጸልኝ። ከዚያ ብዙም ሳይርቅ በከባድ መሳሪያ የተመቱ ሌሎች ቦታዎች እንዳሉ ነገረኝ። በቀጥታ ወደዚያው አመራን።
መጀመሪያ የተመለከትኩት አንድ የክልሉ መንግስት ጽህፈት ቤትን ነው። መንገድ ዳር ያለው የዚህ ጽህፈት ቤት ፍራስራሽ ከአንድ ወር በኋላም ከቦታው አልተነሳም። አገልግሎት መስጫ መስሪያ ቤቱ፤ በቀዳማይ ወያነ ክፍለ ከተማ ስር ያለ መሆኑን የሚገልጸውና ከመግቢያ በሩ ላይ ተሰቅሎ የነበረው ታፔላ ተገንጥሎ ወደ መሬት ወድቋል። የጽህፈት ቤቱ ብሎኬት አጥርም ተደርምሶ ወደ አስፋልት ፈስሷል።
አስፋልቱን ተሻግሮ፣ ከዚሁ መስሪያ ቤት ፊት ለፊት የሚገኙ ሌሎች ቢሮዎችም ተቃጥለው እና ተገነጣጥለው፣ በውስጣቸው የነበሩ ሰነዶች እና ወረቀቶች በሜዳ ላይ ተዘረክርከው ይታያሉ። እነዚህ ቢሮዎች ጉዳት ቢደርስባቸውም ለወታደሮች በጊዜያዊ ማረፊያነት ከማገልገል ወደ ኋላ አላሉም።
ከእነዚህ ጽህፈት ቤቶች አቅራቢያ በሚገኘው ቀበሌ 15 የከባድ መሳሪያ አረር ያደረሰባቸው ጉዳት በጉልህ የሚታይ፤ መጠጥ ቤቶች እና መዝናኛዎች አሉ። “ኤደን ሃውስ” የሚል ስያሜ ያለው መጠጥ ቤት ግድግዳ እና በሮች በከባድ መሳሪያ ፍንጥርጣሪዎች ተበሳስቷል። ከመጠጥ ቤቱ ጎን እና ትይዩ ያሉ ቤቶች ላይ የሚታየው ጉዳትም ተመሳሳይ ነው።
ከመጠጥ ቤቶቹ በአንዱ በአስተናጋጅነት ይሰራ የነበረ እና የከባድ መሳሪያ ጥቃቱ ሲፈጸም በቦታው የነበረ ወጣት አፈላልገን አገኘን። ጥቃቱ ከተፈጸመ አንድ ወር ሊሞላው በዋዜማው ላይ ብንሆንም ወጣቱ ግን ልክ ትላንት እንደሆነ ሁሉ በስሜት ተውጦ ነው የሚተርክልን። በዕለቱ ከምሽቱ 12 ሰዓት አካባቢ “የተወንጫፊ መሳሪያ” ድምጽ መስማቱን የሚናገረው ወጣት፤ የደረሰውን ጉዳት ለማጣራት በመሻት ከመጠጥ ቤቱ ጣሪያ ላይ መውጣቱን መለስ ብሎ ያስታውሳል።
ወጣቱ ከጣሪያው ላይ ሆኖ ባሻገር ካለፈው አስፋልት፣ ታክሲ መቆሚያ አጠገብ የደረሰውን ጉዳት እየተመለከተ እያለ፤ ወደ እርሱ አቅጣጫ የሚምዘገዘግ “ተወንጫፊ” መሳሪያ ድምጽ ሲሰማ አጠገቡ ባለው “ሮቶ” የውሃ ማጠራቀሚያ ጀርባ መሸሸጉን ይገልጻል። ያንን ተከትሎ ከፍተኛ የፍንዳታ ድምጽ መሰማቱን እና እርሱም በፍጥነት ወደታች መውረዱንም ያስረዳል። ጎረቤታቸው በሚገኝ ድራፍት ቤት እና ግሮሰሪ ውስጥ ሲጠጡ የነበሩ ሰዎች በፍንጥርጣሪው ተመትተው መውደቃቸውን ከተመለከተ በኋላ ነፍሱን ለማትረፍ በሩጫ አካባቢውን ለቅቆ መፈትለኩን ይናገራል።
“ብዙ ሰው የሞተ አለ። የሞቱ ሰዎች አይተህ፤ ድጋሚ ተወንጫፊ ይመጣል ብለህ ረግጠኸው ታልፋለህ” ይላል ወጣቱ በወቅቱ የነበረውን ሁኔታ ሲያስታውስ። ነገሮች ከተረጋጉ በኋላ ወደ ስፍራው የተመለሰው ይህ ወጣት፤ በአካባቢው ባረፉ አራት የተለያዩ “ተወንጫፊ” ከባድ መሳሪያዎች ምክንያት 19 ሰዎች እንደሞቱ መረዳቱን ይገልጻል። በዚሁ ጥቃት ከቆሰሉ የአካባቢያው ሰዎች መካከል አንዲት ሴት ሁለት እግሮቿ ተቆርጠው በሆስፒታል መተኛቷንም ያክላል። እኛን ከማግኘቱ ከአንድ ቀን በፊት ከጓደኞቹ ጋር በመሆን ተጎጂዋን በሆስፒታል እንዳለች መጎብኘታቸውን፤ የተኛችበትን ክፍል በማጣቀስ ጭምር ያብራራል።
በዚህ የከባድ መሳሪያ ጥቃት 21 ሰዎች መሞታቸውን አስቀድሜ ሰምቼ ስለነበር፤ የቁጥሩን መለያየት ከምን የመነጨ እንደሆነ ለማረጋገጥ ተጨማሪ ጥያቄ ለወጣቱ አቀረብኩ። በእርግጥም ሁለት ተጨማሪ ሰዎች በዚሁ ምክንያት መሞታቸውን ነገር ግን ቦታው እነርሱ ከነበሩበት ራቅ ብሎ፣ ትምህርት ቢሮ ያለበት አካባቢ እንደሆነ ምላሽ ሰጠኝ። ከእነዚህ በተጨማሪ በከባድ መሳሪያ እና በአየር ድብደባ በአንድ ትምህርት ቤት እና በሰዎች መኖሪያ ቤቶች ላይ ጉዳት መድረሱን ያገኘኋቸው ሰዎች ነግረውኛል። ትምህርት ቤቱን ለነገ ለመመልከት ቀጠሮ ይዤ ወደ ማደሪያዬ ተመለስኩ።
ከምሽቱ አንድ ሰዓት ጀምሮ ወደ ውጭ ውልፊት ማለት አይቻልምና ረጅሙን ምሽት ለመግፋት በሆቴል ክፍሌ ውስጥ ካለው ቴሌቪዥን ፊት ተጣድኩ። የምሽት ሁለት ሰዓት ዜና እስኪደርስ ከአንደኛው የቴሌቪዥን ጣቢያ ወደ ሌላው እያቀያየርኩ እመለከታለሁ። በዚህ መካከል ነበር ትላንት ምሽት በቴሌቪዥን መተላለፉን የተነገረኝና “አመለጠኝ” ብዬ ስቆጭበት የነበረው የመቐለ ነዋሪዎች ውይይት በድጋሚ ሲተላለፍ ያጋጠመኝ።
ውይይቱ የተካሄደው እኔ መቐለ ከመግባቴ ሁለት ቀናት አስቀድሞ ነበር። ከዚህ ቀደም የህወሓትም ሆነ የትግራይ ክልል መንግስት ስብሰባዎች ይደረጉበት በነበረው የሃውልቲ አዳራሽ በተካሄደው በዚሁ ስብሰባ የትግራይ ክልል ጊዜያዊ አስተዳደር ዋና ስራ አስፈጻሚ ዶ/ር ሙሉ ነጋ፣ የትግራይ ብልጽግና ፓርቲ ከፍተኛ አመራር ዶ/ር አብርሃም በላይ፣ የመቐለ ከተማን በከንቲባነት እንዲመሩ በቅርቡ የተሾሙት አቶ አታኽልቲ ኃይለስላሴ እንዲሁም የመከላከያ ሰራዊት የሰሜን ዕዝ አዛዥ ሜጀር ጄነራል በላይ ስዩም ተገኝተዋል።
በዚህ ስብሰባ የተነሱ አንኳር ጉዳዮች በዜና መልክ ተጨምቀው ሲቀርቡ ተመልክቼ ስለነበር፤ በመጀመሪያው እና ሁለተኛው ቀን ውሎዬ ያገኘኋቸውን ሰዎች ስለ ስብሰባው ሁኔታ ጠይቄያቸው ነበር። ያነጋገርኳቸው ሰዎች በቴሌቪዥን የተመለከቱትን የወደዱት አይመስልም። አንዳንዶቹ “ለስብሰባው የተጠሩት አብዛኞቹ ሰዎች የአንድ አካባቢ ሰዎች እና ከድሮም ጀምሮ በህወሓት ላይ ቂም የነበራቸው ናቸው” የሚል አመለካከት አላቸው። ጥቂቶች “የአንድ ሃይማኖት ተከታይ ሰዎች በዝተዋል” ሲሉ፤ ሌሎች ደግሞ “የተነሱት ሃሳቦች የህብረተሰቡን ዋነኛ ስሜቶች ያስተጋቡ አይደሉም” ሲሉ ቅሬታቸውን አሰምተዋል።
ሆኖም የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ለትግርኛ ቋንቋ ተናጋሪዎች በመደበው “ቮይስ ኦፍ ትግራይ” ቻናል ሲተላለፍ በተመለከትኩት ሙሉ ውይይት የተነሱ ሀሳቦች፤ በከተማይቱ ስዘዋወር ካደመጥኳቸው እምብዛም የራቁ አልነበሩም። አንዳንዶቹ የውይይቱ ተሳታፊዎች የከተማው ነዋሪ በየኮፊ ሃውሱ እና መጠጥ ቤቶች ድምጹን ቀንሶ የሚያወራውን፤ በባለስልጣናቱ እና በወታደራዊ አዛዡ ፊት በድፍረት አንስተዋል። ምናልባት ለከተማይቱ ነዋሪዎች ቅሬታ መፈጠር አንዱ ምክንያት የሆነው ውይይቱ ከተካሄደ በኋላ በመንግስት መገናኛ ብዙሃን የተዘገበበት መንፈስ ሳይሆን አይቀርም።
ብሔራዊው የቴሌቪዥን ጣቢያ የውይይቱን ጨመቅ በዜና መልክ ሲያቀርብ የተጠቀመው ርዕስ “የትግራይ ህዝብን ከሕወሓት ጁንታ ነፃ ስላወጣው፤ ‘የመከላከያ ሰራዊትን እናመሰግናለን’ ሲሉ የመቀሌ ከተማ ነዋሪዎች ገለጹ” የሚል ነበር። ሌላኛው የቴሌቪዥን ጣቢያም በዜናው መክፈቻ አንቀጽ ላይ “የትግራይ ክልል ጊዜያዊ አስተዳደር ከመቐለ ከተማ ነዋሪዎች ጋር ባደረገው ውይይት፤ ህዝቡ ከህወሓት ጁንታ ነጻ በመውጣቱ የተሰማውን ስሜት አንጸባርቋል” የሚል አረፍተ ነገር ተጠቅሟል። የውይይቱ ሙሉ ክፍል ከቀናት በኋላ ሲተላለፍ ግን የህዝቡ አንገብጋቢ ጥያቄዎችም በተሳታፊዎች መነሳታቸው ታይቷል።
ከስብሰባው ተሳታፊዎች መካከል ጠንከር ያሉ ጥያቄዎች እና አስተያየቶች የሰነዘሩት “የህዝብ ተወካይ መሆናቸውን” የገለጹ አንድ አባት ናቸው። አዛውንቱ “በትግራይ ክልል የተከሰቱ እና መፍትሄ የሚያሻቸው” ያሏቸውን ችግሮች አንድ በአንድ ዘርዝረዋል። በጦርነቱ ምክንያት በትግራይ ህዝብ ላይ ደረሰ ያሉትን ጉስቁልና፣ ያለ ምንም ከልካይ ስለሚካሄዱ ዝርፊያዎች፣ ስለ ጸጥታ ችግር፣ ስለ አስተዳደር መዋቅር መፈራረስ እንዲሁም ስለ ኢትዮጵያ ሉዓላዊነት መደፈር ሲናገሩ የስብሰባው ተሳታፊዎች ለንግግራቸው ያላቸውን ድጋፍ በተደጋጋሚ ጭብጨባ ሲገልጹ ተደምጠዋል።
አዛውንቱ የትግራይ ህዝብ አሁን ያለበትን ሁኔታ የገለጹት “ህዝቡ ተጎሳቆሏል። ኑሮው፣ ጸጥታው፣ ስነ ልቦናው በጭንቀት ላይ ነው” በማለት ነበር። የትግራይ ህዝብ በቱርኮች፣ ግብጾች፣ ማህዲስቶች እና ጣሊያኖች ጦርነት እንደተከፈተበት ያስታወሱት አዛውንቱ፤ “ህዝቡ ጦርነት አይፈልግም። ሰልችቶታል” ሲሉ አጽንኦት ሰጥተዋል። በክልሉ ጦርነቱ ካስከተለው ጉዳት ባሻገር የመንግስት መዋቅር መፈራረሱ ህዝቡን ለባሰ ችግር እንዳጋለጠውም ጠቁመዋል። ለመዋቅሩ መፈራረስ ዋነኛው ምክንያት “ሁሉም በፖለቲከኛ ድርጅት በመካተቱ” እንደሆነ አመልክተዋል።
“በአሁኑ ወቅት የክልሉ መንግስት መዋቅር በሙሉ ፈርሷል። ሌባ ቢያዝ የት ይዳኛል? ንብረቴን ተዘረፍኩ ብሎ ‘ኡኡ’ የሚል ነጋዴ ማን ጋር ሄዶ አቤት ይበል። ባዶ እጁን ነው፤ መሳሪያ የለው፤ አይከላከል…ባዶ እጁን ሆኖ ንብረቱን እየተዘረፈ ነው። ከእስር ቤት የተለቀቁ ወንጀለኞች መጫወቻ ሆኗል ህዝቡ። ልዕልናው፣ ክብሩ፣ ስነ ልቦናው ተሰልቧል። አቅም የለውማ! ምን ያድርግ?” ብለዋል አዛውንቱ።
እኚሁ የህዝብ ተወካይ በመድረኩ ለተሰየሙ ባለስልጣናት “መንግስታዊ መዋቅር በአስቸኳይ እንዲያቋቁሙ” ያሳሰቡ ሲሆን ቀደም ሲል የነበሩ እንደ ፖሊስ እና ሚሊሺያ ያሉ የጸጥታ ሃይሎችም “ሰላማዊ መሆናቸው ተገምግሞ” ወደ ስራ እንዲገቡ ጥያቄ አቅርበዋል። ከዚህ በተጨማሪም የክልሉን እና የሀገሪቱን ጸጥታ በማስከበር ረገድ የመከላከያ ሰራዊት “ሊያደርግ ይገባው ነበር” ያሉትን አንስተዋል።
ኢትዮጵያ “ሉዓላዊት ሀገር” መሆኗን የገለጹት አዛውንቱ፤ “ማንም ሊደፍራት አይገባም” ሲሉ ጣታቸውን እያወዛወዙ የቁጭት ስሜታቸውን አጋርተዋል። በተሳታፊዎች ጭብጨባ የታጀበው የህዝብ ተወካዩ ንግግር፤ መቐለ ከገባሁ ጀምሮ በተደጋጋሚ የምሰማው የኤርትራ ወታደሮችን ጉዳይ በገደምዳሜ ያነሳ ነበር።
“መለስተኛ ሀብት እና ንብረት ያላቸው ሰዎች ተዘርፈዋል። ይሄ ለምን ይሆናል? የሀገራቸው ወታደር ዲስፕሊንድ ነው። አሁንም ከእኛ ጋር ነው ያለው። ምንም የሰራው ነገር የለም። ለምን? ይሄ ለምን ይሆናል? ይሄ ህዝብ እኮ ታላቅ ህዝብ ተብሎ፤ ኢትዮጵያ የምትባለውን ሀገር፤ ከኢትዮጵያ ህዝብ ጋር አብሮ የገነባ ህዝብ ነው። ይሄ እንዲታረመልን፤ እንዲስተካከልልን ህዝቡ ይፈልጋል” ብለዋል አዛውንቱ።
ለዚህ ችግር፤ የህዝብ ለህዝብ ግንኙነት ማስፋፋት እና የንግድ ልውውጥ ማካሄድን በመፍትሄ ሀሳብነት የጠቆሙት አዛውንቱ፤ “ይሄ ሁሉ ለሀገሪቷ ዕድገት እንጂ፤ ለተወሰኑ የትግራይ ህዝቦች ሰዎች ፍላጎት ማሟያ አይደለም” ሲሉ ሀሳባቸውን አጋርተዋል። “ህዝብን ህዝብ የሚያሰኘው የሰው ቁጥር አይደለም፤ ህዝብ ራሱ ነው” በማለትም ጉዳዩ ለሚመለከታቸው መልዕክታቸውን አድርሰዋል።
በመቐለ ሶስተኛ ቀኔን ይዤያለሁ። ዕለቱ ሰኞ ነው፤ የስራ መጀመሪያ ቀን። ቅዳሜ እና እሁድ ተፋዝዛ ያየኋት መቐለ ዛሬ የተለየ እንቅስቃሴ ታሳይ እንደሁ ለመታዘብ በከተማዋ ለመዘዋወር አቅጃለሁ። የመከላከያ ሰራዊት ከተማይቱን ከተቆጣጠረ ዛሬ ድፍን አንድ ወሩ መሆኑ ደግሞ ለትዝብቴ ወሳኝ የጊዜ ምዕራፍ ሆኖልኛል። አንድ ወሩ እንዴት እንዳለፈ ከተወሰኑ የከተማይቱ ነዋሪዎች እና ለጊዜያዊ አስተዳደሩ ቅርብ ከሆኑ ሰው ጋር ለመወያየት ቀጠሮ ይዤያለሁ። ከሁሉ አስቀድሞ ግን በጠዋቱ መከወን ያለባቸው ሁለት ጉዳዩች አሉኝ።
የመጀመሪያው ጉዳይ በሆቴሌ አቅራቢያ ወዳለው የገብርኤል ቤተክርስቲያን መሄድ ነበር። በዚያ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ምዕመናን ዘንድ በዓመት ሁለቴ በድምቀት የሚከበረው የቅዱስ ገብርኤል የንግስ በዓል ይካሄዳል። የበዓል አከባበሩ፤ ከተማይቱ ወደ መደበኛ ህይወቷ እየተመለሰች ስለመሆኑ እና ስለ ህዝቡ ስሜት የሚጠቁመው ነገር ይኖራል በሚል ነበር ወደዚያ ለመሄድ መነሳቴ። ዛሬም አስጎብኚዬ ወጣት ከአጠገቤ አለ።
ወደ ቤተክርስቲያኑ የሚወስደው ባለ ሁለት መስመር መንገድ ዳር እና ዳር በሰዎች ተሞልቷል። በተሳፋሪዎች ጢም ብለው የሞሉ ሚኒባሶች ማቆሚያ ቦታ እስኪቸገሩ ድረስ አካባቢውን አጨናንቀውታል። ሰዓቱ ወደ ሁለት ሰዓት እየተጠጋ ነው። ወደ ቤተክርስቲያኑ የሚተመውን ሰው ብዛት ያህል፤ ጸሎት አድርሰውና ተሳልመው ወደ ቤታቸው የሚመለሱም ብዙ ነበሩ። በርከት ያሉ ነጠላ ያጣፉ ምዕመናን በቤተክርስቲያኑ አቅራቢያ ከሚገኘው የትግራይ ታጋዮች እና አርበኞች መካነ መቃብር አጠገብ ባለ ቦታ ተሰባስበው አንድ ነገር ሲመለከቱ አይቼ ወደዚያው ተጠጋሁ።
በዚህ ቦታ ጣሪያ የተሰራላቸው፣ ግድግዳ አልባ፣ ሶስት አነስተኛ ቤት መሳይ ነገሮች ይታያሉ። የሶስቱም ስሪት ቢለያይም የሚያመሳስላቸው አንድ ነገር አለ። ሶስቱም በተመሳሳይ ዓመት ህይወታቸውን ላጡ ከፍተኛ ወታደራዊ መኮንኖች መታሰቢያ የተገነቡ ናቸው። ሁለቱ በአንድ ቀን፣ በአንድ ቦታ የተገደሉ ጄነራሎች ናቸው – ጄነራል ሰዓረ መኮንን እና ሜጀር ጄነራል ገዛኢ አበራ። ሌላኛው የትግራይ ልዩ ሃይል አባላትን በማሰልጠን ከፍተኛ ሚና እንደነበራቸው የሚነገርላቸው ጄነራል አብርሃ ወልደማርያም (ኳርተር) ናቸው።
ምዕመናኑ በመስታወት በታጠረው የጄነራል ሰዓረ መታሰቢያ እና በሰንሰለት መከለያ በተበጀለት የሜጀር ጄነራል ገዛኢ ሃውልት ፊት ለደቂቃዎች ከቆሙ በኋላ ቦታውን ለተረኞች ይለቅቃሉ። ሶስተኛው መታሰቢያ እንደ ሁለቱ በቅጡ ያልተሰራ እና ገላጭ ጹሁፍ የሌለው በመሆኑ ይመስላል የአብዛኞቹን ተመልካቾች ትኩረት እምብዛም አልሳበም። ቤተክርስቲያን ተሳልመው ከሚመለሱት ውስጥ ለተወሰኑቱ ሌላ ቀልባቸውን የሚገዙ ነገሮች ነበሩ።
እስከ ቤተክርስቲያኑ መዳረሻ ድረስ በተዘረጋው አስፋልት ዳር፤ ከሰሞኑ ከገበያ ጠፍተው የሰነበቱ ሸቀጦች ይቸበቸባሉ። አንደኛው ቸርቻሪ ክብሪት ከምሮ ይሸጣል። ሌላኛው የልጆች ልብስ በ30 ብር ብቻ እንደሚሸጥ ጮክ ብሎ ያስተዋውቃል። ቄጤማ፣ ጧፍ፣ ሻማ፣ የሃይማኖት መጽሐፍት በሽ ናቸው። ከቲማቲም እስከ ሰላጣ ለምግብ የሚውሉ ግብዓቶችን በብዛት ያቀረቡም ነበሩ። የቤት ዕቃዎችን በብዛት ከምረው የሚሸጡም አልጠፉም።
ይህ ሁሉ የሚከናወነው በጥብቅ የጸጥታ ቁጥጥር ስር ተሁኖ ነው። በአካባቢው ከተሰማሩ መሳሪያ ከታጠቁ የፌደራል ፖሊስ አባላት ሌላ በፒክ አፕ መኪና ተጭነው አካባቢውን የሚቃኙ ወታደሮች አሁንም አሁንም መለስ ቀለስ ይላሉ። ከህዝቡ መካከል ቢሆኑም በታጠቁ የፌደራል ፖሊስ አባላት ዙሪያቸውን በተጠንቀቅ እየተጠበቁ ነው የሚጓዙት። ከህዝቡ መካከል ቢሆኑም በታጠቁ የፌደራል አባላት ዙሪያቸውን በተጠንቀቅ እየተጠበቁ ነው የሚጓዙት።
ወደ ቤተ ክርስቲያኑ ስንጠጋ፤ ከርቀት ተመልክቼ ከገመትኩት በላይ ዙሪያ ገባው ነጭ ነጠላ እና ጋቢ በደረቡ በዓል አክባሪዎች ተጥለቅልቋል። በከተማው ካለው የህዝብ መጓጓዣ እጥረት እና ባለፉት ቀናት ካየሁት የተፋዘዘ እንቅስቃሴ በመነሳት ይህን ያህል ሰው በበዓሉ ላይ ይገኛል ብዬ አልጠበቅሁም ነበር። የበዓል አክባሪው ቁጥር ወትሮ ከነበረው እንደውም መጨመሩን አስጎብኚዬ ገለጸልኝ። ለዚህ ምክንያቱ ብዙ ሰው እንደቀድሞው ወደ ስራ ወይም ትምህርት ስለማይገባ እንደሆነ ግምቱን አጋራኝ። በቤተክርስቲያኑ ዙሪያ እየተዘዋወርኩ ጥቂት ደቂቃዎች ቆየሁ።
ከዚህ በላይ ቆይቼ፤ እናቶች ለእግዚያብሔር የሚያቀርቡትን ምህላ መከታተል ፈልጌ ነበር። በትግራይ ያሉ እናቶች፤ በአካባቢያቸው ችግር እና መከራ በመጣ ቁጥር፣ እንዲህ ባሉ የቤተክርስቲያን መርሃ ግብሮች ማጠናቀቂያ ላይ ተሰብስበው በዜማ የታጀበ፣ አንጀት የሚበላ ምህላ እንደሚያቀርቡ ከዚህ በፊት በቪዲዮ ተመልክቼያለሁ። ለቤተክርስቲያን ገቢ ለማሰባሰብ በምዕመናን መካከል ከሚዞሩ እናቶች ውስጥ አንደኛዋ፤ ምህላው ዛሬም እንዳለ ቢነግሩኝም፤ መርሃ ግብሩ እስኪጠናቀቅ መጠበቅ አልቻልኩም። ሳይረፍድ ከተማ መሃል ወደሚገኘው የኢትዮጵያ አየር መንገድ የትኬት መሸጫ ቢሮ መሄድ ነበረብኝ። የመመለሻ የአውሮፕላን ትኬት በጊዜ ለመቁረጥ በማሰብ ነበር በቶሎ ለመሄድ የተነሳሁት።
ከበዓል የሚመለሱ ሰዎችን እየተመለከተን ወደ ሆቴሌ ስንመለስ ያልጠበቅሁት ነገር ከአይኔ ገባ። ተጠራጥሬ አስጎብኚዬን ጠየቅሁት። ያየሁትን አረጋገጠልኝ። ፖሊሶች ናቸው። የመደበኛ ፖሊስ የደንብ ልብስ የለበሱ ሶስት ፖሊሶች። በከተማይቱ ነዋሪዎች ተደጋግሞ ከሚጠየቀው ጉዳይ አንዱ የሆነው “ፖሊሶች ስራ ይጀምሩልን” ጥያቄ በትንሹም ቢሆን መመለስ መጀመሩን ያየሁበት አጋጣሚ ነበር። ወደ ሆቴሌ ስቃረብ ሌላው የነዋሪዎች ጥያቄ የሆነው የባንክ አገልግሎት እንዲሁ ሊጀመር ነው መባሉን ሰማሁ።
ጥቂት ሰዎች ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ አዲ ሃቂ ቅርንጫፍ በር ላይ ተሰባስበው የወሬውን እውነተኛነት ለማረጋገጥ ይሞክራሉ። በእርግጥም አገልግሎቱ ዛሬ እንደሚጀመር የሚያበስር ማስታወቂያ ተለጥፏል። ሆኖም አገልግሎቱ የሚሰጠው በመቐለ ከተማ የባንክ ደብተር ላወጡ ደንበኞች ብቻ መሆኑን በማስታወቂያው ላይ ተመልክቷል። ማስታወቂያው እንደሚለው አንድ ሰው በወር ውስጥ ማውጣት የሚችለው የገንዘብ መጠንም 25 ሺህ ብር ብቻ ነው። ይህ ገደብ ወደፊት የገንዘብ አቅርቦቱ እየታየ እንደሚስተካከል በማስታወቂያው ተገልጿል። ከአንድ ግለሰብ የባንክ ሂሳብ ወደ ሌላ ግለሰብ የሚደረግ ማንኛውም የገንዘብ ዝውውር ለጊዜው እንደማይፈቀድ በማስታወቂያው የጠቆመው መንግስታዊው ባንክ፤ ማንኛውንም የክልሉን መስሪያ ቤቶች ቼኮች ተቀብሎ ክፍያ እንደማይከፍልም አስታውቋል።
በአካባቢው ያሉ ሌሎች የግል ባንኮች ስራ ጀምረው አሊያም ተመሳሳይ ማስታወቂያ ለጥፈው እንደሁ ተመለከትኩ። ምንም የተለየ እንቅስቃሴ አይታይባቸውም። ወደ ከተማ ስወጣም ከንግድ ባንክ ቅርንጫፎች ሌላ በሌሎች ባንኮች የተለየ ነገር አይስተዋልም። በንግድ ባንክ ቅርንጫፎች ግን የከተማይቱ ነዋሪ ገና ካሁኑ ረጃጅም ሰልፍ ሰርቶ የሚሆነውን እየጠበቀ ነው። በከተማው መሃል የሚገኘው የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ዋና ቅርንጫፍ መስሪያ ቤትም ሸብ ረቡ በዝቷል። በአካባቢው በርካታ የመከላከያ ሰራዊት አባላት ቆመው ይታያሉ።
ከባንኩ ትይዩ ወደሚገኘው የኢትዮጵያ አየር መንገድ ቢሮ አመራሁ። አስራ አንድ ሰዎች ቀድመውኛል። ወረፋ ለመጠበቅ በተዘጋጁት ወንበሮች ላይ አረፍ አልኩ። በትኬት ሽያጭ ቢሮ ውስጥ አገልግሎት እየሰጡ ያሉት አንዲት ሴት ብቻ ናቸው። የጠባቂው ሰው እየጨመረ መምጣቱን የታዘቡት እኚሁ ሴት፤ ከመቐለ ወደ አዲስ አበባ ለመጓዝ ቦታ ያለው፤ ከ12 ቀን በኋላ እንደሆነ አረዱን። ትኬት ለመቁረጥ የሚጠበቀውን ክፍያም እዚህ እንደማይቀበሉ እና ክፍያው አዲስ አበባ ባለ ሰው መፈጸም እንዳለበት ነገሩን። እዚያው ቆይቶ ጊዜ ከመፍጀት ይልቅ ሌሎች አማራጮች ለመፈለግ ተንቀሳቀስኩ። በአላማጣ በኩል በመኪና ወደ አዲስ አበባ መጓዝ እንደሚቻል ሰምቼ ስለነበር እርሱን ለመጣራት ወደ መናኸሪያ አመራሁ።
አስጎብኚዬ የሚያውቀው የመኪና ደላላ፤ ያሉትን አማራጮች ዘረዘርልኝ። ከመቐለ አዲስ አበባ በቀጥታ የሚጓዙ፣ እንደ “ሰላም ባስ” አይነቶቹ አውቶብሶች ስራ ጀምረው እንደሁ ጠየቅኩ። በትግራይ ውጊያ ሲጀመር በመቐለ ለመቆየት ተገድደው የነበሩት የተወሰኑ እንደዚህ አይነት አውቶብሶች፤ መንገዱ ክፍት ሲደረግ የተወሰኑ ሰዎችን ጭነው ከመሄዳቸው ውጭ አገልግሎት አለመጀመራቸውን ነገረኝ። አሁን በስፋት ሰው የሚጠቀምበት አማራጭ ከመቐለ አላማጣ በሚኒባስ መጓዝ እንደሆነ እና ከዚያ በኋላ አውቶብሶችም ሆኑ ሌሎች መጓጓዣዎች ቀላል መሆኑን አብራራልኝ።
ከመቐለ የሚነሱ እንደ ላንድክሩዘር ያሉ መኪኖች እስከ አላማጣ ድረስ በ700 ብር እንደሚጭኑ ጥቆማ ሰጠኝ። ዕድለኛ ከሆንኩም ሶስት ሺህ ብር በሚያስከፍሉ ላንድክሩዘሮች በቀጥታ አዲስ አበባ ድረስ መጓዝ እንደምችልም አነሳልኝ። ሶስት ሺህ ብር ከተከፈለ በወታደራዊ አንቶኖቭ አውሮፕላን ወደ አዲስ አበባ መጓዝ እንደሚቻል በከተማው ሲወራ መስማቴን ገለጽኩለት። ስለዚህ አሰራር ብዙም እውቀት እንደሌለው ጠንቀቅ ባለ መንፈስ ምላሽ ሰጠኝ።
አጋጣሚውን ካገኘሁ በሚል፤ ለደላላው ወደ ውቅሮ እና አዲግራት ስለሚጓዙ መኪኖች ሌላ ጥያቄ አቀረብኩ። ጠዋት ብመጣ ወደ ቦታዎቹ የሚጓዙ ሚኒባሶች መናኻሪያ አካባቢ እንደማገኝ አስረዳኝ። “እዚህ ድረስ መጥቼ ከሁለቱ ከተሞች ቢያንስ አንዱን ሳላይ አልመለስም” ብዬ ለራሴ ደጋግሜ ብነግርም፤ እቅዴን ያካፈልኳቸው ሰዎች በአካባቢዎቹ የስልክ አገልግሎት እስካሁንም አለመስራቱን እና የጸጥታ ስጋት እንዳለ በማንሳት ተጨንቀው አስጨንቀውኛል። “ቢያንስ በቋንቋ ማስተርጎም ይረዱኛል” በሚል አብረውኝ እንዲጓዙ የጠየቅኋቸው ሰዎችም፤ ለደህነንታቸው እንደሚሰጉ በመግለጽ ወደ ከተሞቹ ለመሄድ አሻፈረኝ ብለዋል።
ከእነዚህ መካከል አንዷ የሆነችው ወጣት ቤተሰቦቿ የሚኖሩት በአዲግራት ነው። ላለፉት ሁለት ወራት ድምጻቸውን ባለመስማቷ ተጨንቃለች። በአካባቢው በነበረው ውጊያ ጉዳት ይድረስባቸው፤ ወይም ይትረፉ የምታውቀው ነገር የለም። ይህንኑ ጭንቀቷን ለጓደኞቿ ጭምር በየጊዜው አካፍላለች። ወደ ከተማይቱ የሚጓዙ መኪኖች እንዳሉና ሰው ደርሶ መመለስ መጀመሩን ሲነገራት ግን ወደ ቦታው ለመሄድ እንደማትፈልግ ለመናገር አላቅማማችም። ምንልባት የገንዝብ ችግር ኖሮባት እንደሁ በሚል ወጪዋን ለመሸፈን ብስማማም፤ “አይሆንም” አለች። ምክንያቷን ስትጠየቅ “የኤርትራ ወታደሮች በከተማይቱ አሉ። ይገድሉኛል” የሚል ሆነ።