Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ወደ ዛሬው ሁኔታ ስንመጣ እጅግ በዝቅተኛ ደረጃ የሚገኘውን የሃገራችንን አገዛዝ ትተን፣ በመሀከላችን ያለውን ትርምስ ስንመለከት የቱን ያህል የመንፈስ ተሀድሶ ለማግኘት ተስኖን ርስ በራሳችን ስንነታረክ እንገኛለን። አንዱ ሌላውን እየወነጀለ፣ አንዱ ከሌላው የተሻልኩ ታጋይ ነኝ ብሎ በመዝናናትና ሌላውን በመዝለፍም ሆነ በማንቋሸሽ የሚያደርገው እንቅስቃሴና ትርጉም-የለሽ ትግል በተለይም የወጣቱን ጭንቅላት እየመረዘው ነው። በዚህም ምክንያት ተቃዋሚው ነኝ የሚለው ኃይል የኢትዮጵያን አንድነት እመኛለሁ፣ ዲሞክራሲን እሻለሁ ወይም ደግሞ ለገበያ ኢኮኖሚ እታገላለሁ ቢልም እነዚህ ሁሉ ተግባራዊ ሊሆኑ የማይችሉት ከላይ በዝርዝር እንደተቀመጠው ዕውነተኛው የሰብአዊነትን የትግል ፈለግ ይዞ የማይጓዝ በመሆኑ ነው። ይህ ዐይነቱ የመጠፋፋት የትግል ስልት ጭንቅላታችን ውስጥ ከተቀረጸ ደግሞ ከአንድ ጥፋት ወደ ሌላ እየተሸጋገርን ችግሩ እንዲደራረብ በማድረግ የህዝባችንን የስልጣኔ ጥማት እንዲራዘም እናደርጋልን ማለት ነው። ስለሆነም ታጋይ ነኝ የሚለው ኃይል ከሁለቱ አንዱን መምረጥ የሚገደድበት ሁኔታ አለ። ይኸውም እስካሁን ድረስ እንደታየው አይ የመበላላቱንና የመጠፋፋቱን የትግል ስልት ይዞ በመጓዝ የሃገራችንን ጥፋት ማፋጠን ወይም ደግሞ ራሱን ከህሊናው ጋር በማስታረቅ ይህች ዓለም በውሽታሞች እንደምትገዛና እንደምትበዘበዝ ተገንዝቦ ወደ ሰብአዊው የትግል እንቅስቃሴ ማምራት። በተለይም አሁን ከተከሰተው የፊናንስ ቀውስና በየቦታው ከሚካሄደው የጥቂት ጉልበተኞች ጦርነት የዓለም ህዝብ እየተገነዘበ የመጣው ነገር አለ። ይኸውም የዓለም ህዝቦች በዚህ የውሽት አገዛዝ ስልት ተተብተበው መቆየት እንደማይችሉና ንጹህ አየርን ለመተንፈስ የወንድማማችነትን አርማ ይዘው መጓዝ እንዳለባቸው ነው። በዚህም ምክንያት ነው ዛሬ በኢንዱስትሪ አገር መሪዎች ያለቀለትን የኒዎ-ሊበራል ርዕዮተ-ዓለም ለማዳን ደፍ ደፍ የሚባለውና ብዝበዛውንና ጦርነቱን በሌላ መልክ ለመቀጠል ሽር ጉድ የሚባለው። ይህንን የመሪዎች ሽር ጉድ ጠጋ ብለን በመመርመር የራሳችንን ፍርድ ለመስጠት የተዘጋጀን ስንቶቻችን እንደሆን ለማወቅ አስቸጋሪ ነው። ያም ሆነ ይህ፣ ይህ ጉዳይም እኛንም ቢሆን በተዘዋዋሪ ስለሚመለከትንና በተለይም ደግሞ በአለፈው አስራ ስምንት ዐመታት ወደ ሃገራችን የገባው የነፃ ገበያ ርዕዮተ-ዓለም በህብረተሰብአችን ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ ስላሳደረ ለወደፊቱ ትግላችን ከድሮውና ከአሁኑ ሁኔታ የምንማረው ብዙ ቁም ነገር አለ። የድሮን ወይም የአረጀን ችግር በአረጀ ዘዴ ለመፍታት እንደማንችል ሁሉ የትግላችንን ስልት የግዴታ መለወጥ አለብን። ይህንን ስናደርግ ብቻ አንድ እርምጃ ወደፊት ተራመድን ማለት ነው። በዚህም መሰረት ኢትዮጵያን ነፃ ለማውጣትና ህዝቦቿ በመፈቃቀርና በሰላም እንዲሁም በብልጽግና እንዲኖሩ ከተፈለገ የሰብአዊነትን የትግል ዘዴ መፈለግና ለዚህ አስተሳሰብን ማጥራት ያስፈልጋል።
እስከዛሬ ድረስ በኢትዮጵያችንም ሆነ በብዙ የአፍረቃ ሃገሮች ያለው ችግር ሃገሮቻቸውን እንደ አንድ ህብረተሰብ ለማየት አለመቻልና አንድ ሃገርም እንደ አንድ ህብረተሰብ እንዲገነባ ከተፈለገ ምን ምን እርምጃዎች መወሰድ እንዳለባቸው በፍጹም ግንዛቤ ውስጥ ማሰገባት ያለመቻል ነው። ብልጣ ብልጡ የምዕራብ ዓለም ብዙ የአፍሪቃ ሃገሮችን ወደ ተራ ጥሬ ሀብት አምራችነት ከለወጠ በኋላ አገዛዞቹ ሆን ብለው የያዙት ሙያ ራሳቸውን በልዩ ልዩ የጭቆና መሳሪያ ማጠንከርና ህዝባቸውን ወደ ባርነት መቀየር ነው። ዛሬ በየቦታው ስልጣንን የጨበጡ መሪዎች ዘመናዊ በሚባል ቢሮክራሲ የሚተዳደሩ ቢመስሉም እነዚህ ቢሮክራሲያዊ መሳሪያዎቻቸውና መሪዎች ሙሉ በሙሉ ህብረተሰቡ ተዝረክርኮ እንዲኖር የሚያደርጉና ከቁጥጥር የወጡ ሁኔታዎች እንዲፈጠሩ የሚያደርጉ ናቸው።
የሃገራችንም ሆነ የብዙ አፍሪቃ ሃገሮች ችግር የታሪክንና የህብረተሰብን ሂደት(Historical and Social processes) ያለመረዳትና የሚከተሉት ኢኮኖሚያዊ ፖሊሲዎች በሙሉ ከማዕከለኛም ሆነ ከረዢም ጊዜ አንጻር በህዝቡ የህሊና ሁኔታና በህብረተሰቡ አወቃቀር ላይ የሚያመጣውን አሉታዊም ሆነ አዎንታዊ ውጤት ከመጀመሪያውኑ በሚገባ ለመመርመር ያለመቻል ነው። በአብዛኛዎች የአፍሪቃ ሃገሮች ብዙ ነገሮች በዘልማድና በግብር ውጣ ሰለሚሰሩ ወደ ተግባርነት የሚለወጡት ፖሊሲዎች በሙሉ ከጠቃሚነታቸው ይልቅ ጎጂነታቸው እያየለ መጥቷል። ፖሊሲዎቹ በሙሉ የህዝቦችን የማሰብ ኃይል ከማዳበርና በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ የስራ ክፍፍል አዳብሮ ህብረተሰቦችን እንዲረጋጋ የሚያደርጉ ከመሆናቸው ይልቅ ህብረተሰብአዊ ምስቅልቅልነትንና የአስተዳደር ጉድለትንና በደልን በማስከተል በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ህዝቦች ኑሮ ጭልሞባቸው ግራ ተጋብተው ሲሰደዱና ሲሰቃዩ ይታያል። በዚህም ምክንያት ተፈጥሮአዊ የማሰብ ኃይል እየታፈነና የብዙ ሚሊዮን ህዝቦችም ኑሮ የቀን ዳቦን ከማፘፘጥ የሚያልፍ ሊሆን አልቻለም። በዚህም ምክንያት የመንግስታትና የህዝቦች ሙያ ታሪክን ከመስራት ይልቅ ተመጽዋች መሆንና ወደ ታዛዥነት መለወጥ ሆኗል። ይህ ዐይነቱ የአኗኗር ስልት ደግሞ የተፈጥሮን ህግና መብት የሚጥስ ነው። ስለሆነም በዚህ መልክ የሚተዳደሩት የአፈሪቃ መንግስታት ወዴት እንደሚያመሩና የወደፊቱስ ዕጣቸው ምን እንደሆን በቅጡ የተረዱ አይመስልም። በአገዛዞችና በህዝቦች መሀከልም ያለው አለመተማመን በየዕለቱ እየሰፋ በመምጣቱ እራሳቸውን ከህዝብ አግለው የሚኖሩት ባለስልጣን ነን ባዮች ጠቃሚውንና ለሃገሮች ግንባታ ሊያገለግል የሚችለውን ህብት በማባከን በሃገሮች ውስጥ በጣም ደሀና በጣም ጥቂት ሀብታም በመፍጠር ሁኔታዎች ከቁጥጥር ውጭ እንዲወጡ አድርገዋል። የሃገራችንም ሆነ የሌሎች የአፍሪቃ መሪዎች ራሳቸውን ከማደለብ በስተቀር በትክክል የሚሰሩትን የተገነዘቡ አይመስለኝም።
አንድ ህብረተሰብ ጥቂት ስልጣንን የጨበጡና የውጭ ኃይሎችን ቡራኬ እያገኙ የሚዝናኑበት መፈንጫ አይደለም። የተፈጥሮ ህግም ይህንን አይፈቅድም። አንድ ህብረተሰብ እንደ ህብረተሰብ እንዲራመድና እንዲገነባና ለሚቀጥለውም ትውልድ እንዲተላለፍ ከተፈለገ ቢያንስ ከታች የሰፈሩት እንደመሰረታዊ መመሪያዎች ሆነው በጭንቅላት ውስጥ መቋጠርና ተግባራዊ መሆን አለባቸው።
1ኛ)ማንኛውም ህብረተሰብ ፖለቲካዊና በፖለቲካ አማካይነት ሰው መሆኑን የሚገልጽበት መሳሪያ ነው። ፖለቲካ በማንኛውም ህብረተሰብ ውስጥ ከፍተኛ ቦታ ሲይዝ፣ ህብረተሰቦች እንደፖለቲካ ዝንባሌያቸውና አደራጃጀትና የፖለቲካ ነፃነት ሁኔታ ማደግ ይችላሉ፤ ርስ በርስ ተጋግዘው አንድ ሃገር ይገነባሉ ወይም ህልማቸው ይጨናገፋል። ሰለዚህም ፖለቲካ ማንኛውም ግለሰብም ሆነ ህብረተሰብ ማንነቱን የሚገልጽበት፣ ምኞቱንና ህልሙን ተግባራዊ የሚያደርግበት ልዩ ጥበባዊ መሳሪያ ነው። ፖለቲካ አንድን ህብረተሰብ በብልህነት ለማስተዳደር መጠቀሚያ መሳሪያ የሆነውን ያህል እስከተወሰነ ደረጃ ብቻ ነው ወደ ተጨባጭ ወይም ሬያል ፖለቲካ ሊለወጥ የሚችለው። ስለዚህ ፖለቲካ ጥቂት ኃይሎች ስልጣን ከጨበጡ በኋላ አንድን ህዝብም ሆነ ህብረተሰብ እንደፈለጉ የሚጨፍሩበትም ሆነ ለጦርነት የሚጋብዙበት መሳሪያ አይደለም። በሳይንስም ሆነ በተፈጥሮ ህግ መሰረት ፖለቲካ ለጥቂት ኃይሎች ብቻ ተቆርሶ የተሰጠ፣ እነሱ ሲፈልጉ ብቻ ዲሞክራሲንና ነፃነትን የሚለግሱበት መሳሪያ አይደለም። ይህንን መቀበለና ዘለዓለሙን በጭቆና ዓለም መኖርን መምረጥ በሰዎች ዘንድ ተፍጥሮአዊ እኩልነት ሊኖር አይችልም ብሎ አምኖ እንደመቀበል ይቆጠራል። ይህ ግልጽ ከሆነ ፖለቲካ መብትንና ግዴታን የሚያጠቃልል ነው። በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ ግለሰቦች ለመሪነት የመመረጥ መብት ያላቸውን ያህል በዚያው መጠንም ህብረተሰብአቸውን በስነስርዓት የማስተዳደር ግዴታ አለባቸው። ይህንን የማይቀበሉና ተግባራዊ ማድረግ የማይችሉ አገዛዞች ደግሞ ለዝንተ-ዓለም ስልጣን ላይ የመቆየት መብት የላቸውም። የፖለቲካ አስተዳደር ብልሹነት ባለበት ሃገር ውስጥ አንድ ህዝብ መብቱን ለማስከበርና ነፃነትን ተቀዳጅቶ ጠንካራ ሃገር ለመገንባት ደግሞ የግዴታ ያለ የሌለውን ኃይል የመጠቀም ተፈጥሮአዊ መብት አለው ማለት ነው። በሌላ አነጋገር የገዢዎች የፖለቲካ መብት የተገደበውን ያህል፣ አንድ ህዝብ ግን ከመንግስትና ከህግ በላይ እንደመሆኑ መጠን መብቱ በተረገጠ ጊዜ መብቱን የማስከበር ግዴታ አለበት። በሌላ ወገን ደግሞ ለአንድ ህብረተሰብ ህግ አስፈላጊ የሆነውንና ማንኛውም ዜጋ ህግን የማክበር ግዴታ ቢኖርበትም፣ ማንኛውንም መብቱን የሚገፍና ዕድገቱን የሚቀናቀን ህግ እንደ ህግ ብሎ ሊቀበለው አይችልም። ስለዚህ አንድ ህዝብ ከተፈጥሮ ህግ አንፃር የፈለቁትን የህብረተሰቡን ዕድገት የሚያግዝ መብት የማክበር ኃላፊነትና ግዴታ ቢኖርበትም ህግ የበላዩ ሊሆን አይችልም። መብቱን የሚያሰጠብቅ፣ ዕድገቱን የሚያግዝና የህብረተሰብ አካል መሆኑን የሚገልጽን ህግና ህገ-መንግስት ማንኛውም ዜጋ የማክበርና ተግባራዊ ማድረግና ማስከበር መብቱም ግዴታውም ነው።
ከዚህ ቀላልና መሰረታዊ ሁኔታ ስነነሳ የኢትዮጵያ ህዝቦች በተለይም በአለፉት ሃምሳ ዓመታት እንደህብረተሰብ መንቀሳቀስና ሃገራቸውን መገንባት ተስኖአቸው ሲለምኑ ይታያሉ። ይህ ፓለቲካን በጭንቅላቱ ገልብጦ የመረዳት ሁኔታ በብዞዎቻችን ዘንድ እስካለ ድረስ ሃገራችን እንደ ህብረተሰብ ለመመስረትና ለመጠንከር አትችልም። እስከዛሬ ድረስም ሃገራችን የጥቂቶች መጨፈሪያ በመሆንና ፖለቲካን በአፍጢሙ በመድፋት የህዝቦች ሲኦል ሆናለች። ዛሬም አገዛዙ በደል ማድረሱ ብቻ ሳይሆን ብዙ አካባቢዎች ወደ ማዕከለኛው ክፍለ-ዘመን የአኗኗር ሁኔታዎች እየለወጡ ነው። የገዢው መደብ የሚያደርገው ግራ-ገብቶት ሃገር ሲያመሰቃቅልና የተፈጥሮንና የኮስሞስን ህግ የጣሰ አሰራር በመስራት ህዝቡን በትርምስ ዓለም ውስጥ እንዲኖር አደርጓል።
ሁለተኛውና ከዚህ ተለይቶ የማይታየው አንድ ህብረተሰብ እንደህብረተሰብ እንዲታይና እንዲገነባ ከተፈለገ ህብረተሰቡ በስራ ክፍፍል ላይ የተመሰረተ የማምረትና የንግድ ልውውጥ ማካሄድ መቻል አለበት።ለዚህ ደግሞ ሳይንስና ቴክኖለጂ የግዴታ የስራ-ክፍፍሉ ዐይነተኛ አንቀሳቃሽ ይሆናሉ ማለት ነው። አንድ ህብረተሰብ በልዩ ልዩ የኢኮኖሚ ዘርፎች ካልሰለጠነና በዚህም አማካይነት የንግድ ልውውጥ ካላደረገ ህብረተሰቡ እንደ ህብረተሰብ ሊያያዝ በፍጹም አይችልም። ኑሮው ሁሉ የተበጣጠሰና ከውጭ በሚመጣ ምርት የሚመታና ወደ ድህነት የሚገፈተር ይሆናል ማለት ነው።
እስከ ዛሬ ድረስ በዘልማድም ሆነ ከውጭ በመጣ የተሳሳተ ርዕዮተ-ዓለም በመጠመድ ህብረተሰቡ በሳይንስና በቴክኖሎጂ እንቅስቃሴ ከመጠመድና በዚህ ተመርኩዞ ምርትን ከማምረትና ሰፋ ያለ የውስጥ ገበያ ከማስፋፋት ይልቅ ወደ ችርቻሮ ንግድ ብቻ እንዲያመራ በማድረግ ኑሮ ሁሉ የተዝረከረከ እንዲሆን ተደርጓል። በዚህም ምክንያት ውስጣዊ ኃይል እንዳይኖረው ሆኗል። በተሳሳተ የኢኮኖሚ ፖሊሲ በመመራት ሰፋ ያለ የሀብት መሰረት እንዳይጥል ታግዷል። ሰፊው ህዝብ ነፃነቱ ተገፎ ለዓለም ገበያ ቡና አምራች፣ ዛሬ ደግሞ አበባ አምራች እንዲሆን ተገዷል። መሬቱ በውጭ ከበርቴዎች እየተነጠቀ ለሃገሩ ባይተዋር እየሆነ ነው። መኖሪያውና አካባቢው እየተናጉበትና ወደ ቅኝ-ግዛትነት እየተለወጠ ነው። በዚህም ምክንያት የመፍጠር ኃይሉ ታፍኗል። በመሆኑም ለአንድ ህብረተሰብ እንደ ህብረተሰብ መኖር የግዴታ ሰፋ ያለ አኮኖሚያዊ መሰረትና የንግድ እንቅስቃሴ አስፈላጊዎች ናቸው። የነዚህ መሻሻል፣ ከዝቅተኛ ወደ ከፍተኛ ደረጃ በመሸጋገር ራስን በማቴሪያላዊ ኃይል ማሳደግና የመንፈስ ደስታን መጎናጸፍ የአንድ ህብረተሰብ ተፈጥሮአዊ መብቱ ነው።
አንድ ህብረተሰብ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ክንውኖች የሚካሄድበት መድረክ ብቻ አይደለም። አንድ ህብረተሰብ በጊዜና በቦታ የሚለካ እንደ መሆኑ መጠን ፖለቲካዊም ሆነ ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴዎች ሊዳብሩ የሚችሉት ህብረተሰቡ በከተማዎችና በመንደሮች ሲያያዝና እነዚህ ውብ ህነው ሲገነቡና ሲደራጁ፣ የህዝቡ ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ቦታ የመንቀሳቀስ ኃይል ከጊዜ ወደ ጌዜ እየተሻሻለ የመጣ እንደሆን ብቻ ነው። የስራ ክፍፍል ሊዳብር የሚችለው ከተማዎችና መንደሮች ሲገነቡ ነው። ሰው ሰብሰብ ብሎ መኖር ሲችል ነው። በዚህም አማካይነት ማንኛውንም ግልጋሎት ለህብረተሰቡ ማዳረስ የተቻለ እንደሆን ብቻ ነው። የዚያን ጊዜ አንድ ህዝብ የዚያ ሃገር ህዝብ መሆኑን ይረዳል። ሃገሬ ነው ብሎ ይዋደቃል። ለሃገሩ ያለው ፍቅር የጸና ይሆናል። ሃገሩን ለቆ በመውጣት ወደ ሌላ ሃገር ተሰዶ ከመኖር ይቆጠባል። ለእናቱና ለአባቱ እንዲሁም ለዘመዶቹና አዝማዶቹ አለኝታ ይሆናል። መሪዎቻችን እንደዚህ በሰፊው ማሰብ ባለመቻላቸው እጣችን መሰደድ ሆኗል። ህልማችንና ምኞታችንን በሃገራችን ምድር ተግባራዊ እንዳናደርግ ታገደናል። ከዚህ ስንነሳ ከዛሬው ሁኔታ ባሻገር የኢትዮጵያ ህዝቦች ህልምና ምኞች ለሺህ 㗹ዐመት ተንጠልጥሎ እንዳይቀር አመለካከታችንን መቀየር አለብን ማለት ነው። ህብረተሰባችን እንደ ህብረተሰብ እንዲገነባ ከተፈለገ ህብረተሰብአችንን ወደ ተራ ሸቀጥ ማራገፊያ መድረክ መለወጥ የለብንም። ከዚህ ርካሽ ከሆነ ዛሬ ዓለምን ከወጠረው ዓለምን የሸቀጥ ማራገፊያ መድረክ ለማድረግ ከሚደረገው ሩጫ በመላቀቅ ቆንጆ ከተማዎችን የምንገነባበትና የህዝቡ አስተሳሰብ በአዲስ መንፈስ የሚታነጽበትን ሁኔታ ማዘጋጀት አለብን። ዲያቶማ ለሶክራተስ እንዳስተማረችው፣ ካለው ሁኔታ ባሻገር ማየት አለብን። ከራሳችን ይልቅ ህብረተሰብአችንን ማስቀደም አለብን። ታሪክ ሰሪዎች እንጂ ታሪክ አጉዳፊዎች ለመሆን መቅበዝበዝ የለብንም።
በከተማዎች ዕድገትና በህዝብ መሰባሰብ ኪነት ያብባል። ሰለዚህም አንድ ህብረተሰብ ጥበባዊ ነው። በሰዕል፣ በቆንጆ ቆንጆ ህንጻዎች የሚገለጽ ነው። አንድ ህብረተሰብ የቲአትር፣ የኦፔራና የካባሬት መድረክ ነው። የሰዎችን መንፈስ ለማደስና ተፈቃቅረው እንዲኖሩ ለማድረግ እነዚህ ከላይ የተጠቀሱትና ልዩ ልዩ ቀልዶች በጉራማይሌ የሚቀርቡበት መድረክ ነው ። በነዚህ አማካይነት ብቻ አንድ ህብረተሰብ ራሱን ለማግኘት መቻሉ ብቻ ሳይሆን ሳይወድ በግድ በአጭር ጊዜ ውስጥ የሳይንስና የቴክኖሎጂ ባለቤት ይሆናል ማለት ነው።
የዛሬውን የኢህአዲግን አገዛዝ የህብረተሰብ ፖሊሲ ስንመለከት ህብረተሰቡን ያዘበራረቀና የህዝቡን አስተሳሰብ የበተነና የሚበታትን ነው። አገዛዙ አንድ ህብረተሰብ በምን ዐይነት ህጎች መተዳደር እንዳለበት፣ እንደ ህብረተሰብ ለመገንባትና ለመተሳሰር ምን ምን እርምጃዎች መወሰድ እንዳለባቸው ግልጽ ስላልሆኑለት ህዝቡን ያምሳል። ሀገሪቱን ፣ በተለይም የባህል ከተማ ከማድረግ ይልቅ ወደ አስረሽ ምቺው ቀይፘታል። በቲያትር ቤቶችና በሙዜይሞች ከማሽብረቅ ይልቅ ቡና ቤቶችና ሆቴል ቤቶች እንዲሁም ዲሰኮቴኮች በብዛት ተስፋፍተውና መባለጊያ ቦታ ሆነው ይገኛሉ። ሃገሪቱ ልቅ በመሆኗም በተለይም ማፊያዊ ስራዎችን የሚያደራጁ ከየሃገሩ የመጡ ዜጎች እንደልብ ሲንደላቀቁና የተወሰነውን ህብረተሰብ ሲያባልጉ ይታያል። በዚህም ምክንያት እሴታዊ ስራዎች ሳይሆኑ አየር ባየር የሚነገድባት፣ ህፃናት የሚታፈኑባት ወይም ከየሆስፒታሉ የሚሰረቁበትና ኦርጋናቸው የሚሸጥባት ማንም ሊቆጣጠራት የማትችል ከተማ ሆናለች። የአገዛዙ ተግባር ወንጀል የሚሰሩና ማፊያዊ ተግባር የሚያካሂዱ ዜጎችን ከመከታተል ይልቅ ለዲሞክራሲ የሚታገሉትን ማፈን ነው ስራዬ ብሎ የተያያዘው። በዚህም ምክንያት ከራሱ ከአገዛዙ ጋር በጥቅም የተሳሰሩ የውጭ ሃገር ርዳታ ሰጪዎች ሚዳው ተለቆላቸው የሃገራችንን ባህል እያበላሹና በተለይም ወጣቱን እያባለጉት ነው። ህብረተሰብአችን አልኝታ አጥቶ ሁሉ ነገር ተዘበራርቆበታል። ስለዚህም ትግላችን እጅግ ጠመዝማዛና ብዙ ነገሮችንም ያጠቃለለ መሆን አለበት ማለት ነው።
ስለ ኢኮኖሚ ዕድገት አስፈላጊነት በመጠኑም ቢሆን ላይ ባጭሩ ሰፍፘል። በኛ ታጋይ ነን በምንል ኃይሎች ዘንድ አንድ ትልቅ አለመግባባት አለ። ይህም ቢሆን የኛ ጥፋት አይደለም። በዓለም ላይ የተስፋፋው የኒዎ-ሊበራል ርዕዮተ-ዓለም የብዙዎቻችንን አስተሳሰብ የኢኮኖሚን ጉዳይ በጠባቡ እንድንመለከት አድርጎናል። ለምሳሌ ስለ ሃገራችን የኢኮኖሚ ሁኔታ ስንጽፍ ብዛዎቻችን ተጨባጩን የኢኮኖሚ ይዘት ጠለቅ ብለን በመመርመርና የመተዳደርበትን ህግ በማጥናት ሳይሆን፣ ከኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ስልት ተነስተን ነው የሃገራችንን የኢኮኖሚ ሁኔታ ለመተንተን የምንቃጣው። በዚህም ምክንያት የኢኮኖሚውን ችግር ለመፍታት ወደ ተሳሳተ መደምደሚያ እናመራለን። ስለሆነም በተራ የገበያና የካፒታሊስት ኢኮኖሚ መሀከል ያለውን ግልጽ ልዩነት ተንትኖ ለማቅረብ አልተቻለም። በመሆኑም እንደ አይ ኤም ኤፍና የዓለም ባንክ የመሳሰሉት የኒዎ-ሊበራል ኢንቲቱሽኖች በቀላሉ ሊያታልሉን ይችላሉ። እንደሚታወቀው፣ እነዚህ ድርጅቶች ከሳይንስ ጋር የማይጣጣም የኢኮኖሚ ፖሊሲ በመከተልና ብዙ ሃገሮችን በማስገደድና ወደ ገበያ በመለወጥ ብዙ ህብረተሰቦችን እያወካቡ ነው። ይህንን በሚመለከት በብዙ መቶ የሚቆጠሩ ትችታዊ መጽሀፎች ቢኖሩም የብዞዎቻችን አስተሳሰብ በዚህ የተጣመመ የገበያ ሎጂክ ውስጥ የሚሽከረከር ነው። ስለሆነም የሃገራችን ኢኮኖሚ የማክሮ ኢኮኖሚ ከምንለው የማረሚያ መሳሪያ ባሻገር በሌላ የተሻለና ዕውነተኛ ህብረተሰብአዊ ሀብት አፍሪ(Social Wealth) ስልት እንዴት እንደምንገነባና ከአስተዳደሩ በተሻለ ሁኔታ የኢትዮጵያን ህዝብ የኑሮ ሁኔታ ለማሻሻል ምን ምን አማራጭ ፖሊሲዎችና የመገንቢያ መንገዶች አሉ ብለን ለመወያየትና ለማስተማር አልቻልንም። በ18ኛው ክፍለ ዘመን በነፃ ንግድ ዙሪያ በአውሮፓም ሆነ በአሜሪካ ምድር የተካሄደውን ትግል ጠጋ ብሎ ለተመለከተ፣ የኢኮኖሚ ዕድገትንና የውስጥ ገበያን በሚመለከት በአሜሪካንና በጀርመን ፈላስፋዎችም ሆነ የኢኮኖሚ ምሁሮች የእንግሊዙን የሃገር አፍራሽ የነፃ ንግድ ፖሊሲ በመቃወም የጦፈ ትግል ተካሂዷል። በአሜሪካ እነ ኬሪና ሃሚልተን፣ በአውሮፓ ደግሞ የታሪክ ትምህርት ቤት (Historical School)በመባልና በእነ ፍሪድሪሽ ሊስት፣ በነ ማክስ ዌበርና እንዲሁም ሮሽ የተካሄዱት ትግሎች የሚያረጋግጡት በእነ አዳም ስሚዝ የኢኮኖሚ ፍልስፍና አማካይነት አንድን ሃገርና ህብረተሰብ ለመገንባትና ህብረተሰብን በተለያዩ ድሮች ለማስተሳሰር እንደማይቻል ነው።
ከላይ የዘረዘርኩትን ለማስመር፣ ስለአንድ ሃገር የኢኮኖሚ ሁኔታ ለመተንተን ስንቃጣና ኢኮኖሚውም በዚህ መልክ ተገንብቶ ህብረተሰቡን ሊጠቅም ይችላል ብለን ስንነሳ ሁለት የመተንተኛ ዘዴዎችን መጠቀም እንችላለን። እነዚህ ከታች ለመተንተን የምጠቀምባቸው ዘዴዎች ከኒዎ-ሊበራል የማክሮ ኢኮኖሚ ፖሊሲ በብዙ መቶ እጅ ይበልጣሉ። የመጀመሪያው የማርክሲስት የኢኮኖሚ መተንተኛ ዘዴ ሲሆን፣ ማርክስ እንደሚለው አንድን የሶስተኛውን ዓለም ሃገር የኢኮኖሚ መሰረትና ውስጣዊ ህግ ለመረዳት በመጀመሪያውኑ የካፒታሊስት ኢኮኖሚ ውስጣዊ ክንዋኔ መረዳት ያሰፈልጋል እንዳለው፣ ይኸኛው ዘዴ ከሞላ ጎደል የተሻለ ስዕል ይሰጠናል። በማርክስ አባባል የካፒታሊስት ኢኮኖሚ ዲያሌክታዊ የኢኮኖሚ ሂደት ሲሆን፣ የፍጆታ ምርት(commodity production) ክንዋኔ ቀስ በቀስ ከፊዩዳሉ የኢኮኖሚ ስልት እየተላቀቀና የህዝቡ ግኑኝነት በገንዘብ አማካይነት እየተሳሰረ መጥቶ ልዩ ዐይነት ህብረተሰብአዊ ግኑኝነት መፍጠር የቻለ ነው። በንግድ አማካይነት የገንዘብ ሀብት እያካበተ የመጣው ነጋዴ በዕደ-ጥበብ ስራ የተሰማሩትን ሰራተኞች በሱ ቁጥጥር ስር በማዋልና የፍጆታ አመራረትንም ዘዴ እንዲያሻሻሉ በማድረግ በህብረተሰቡ ውስጥ ልዩ የፍጆታ አጠቃቀም ባህል እንዲዳብር አደረገ። የፍጆታ ምርት መዳበር፣ ቀስ በቀስም አምራቹ ከምርት መሳሪያዎች መላቀቅና የባላባት መደብ በዕዳ መተብተብና ነጋዴውም ወደ ከበርቴነት መለወጥ የህብረተሰቡን አስተሳሰብም ሆነ የአመራረት ሁኔታ ቀስ በቀስ ግን ደግሞ በእርግጠኝነት ሊለውጠው ቻለ። የከበርቴው ራሺናሊቲ መስፋፋት ምርት ቀጥታ ለፍጆታ መሆኑ ቀርቶ ለገበያና ለትርፍ ሆኖ እንዲመረትና ጥራት እንዲያገኝ ማድረግ የግዴታ የግለሰብ ካፒታሊሰቶችን መፈጠርና መወዳደር ለካፒታሊዝም ዕድገት ከፍተኛ እምርታ ሊሰጠው ቻለ። በዚህ አማካይነት ቀስ በቀስ የስራ ክፍፍል ሲዳብርና በተለይም ደግሞ ኢንዱስትሪዎች በከተማዎች ውስጥ ሲቋቋሙ ገበሬውና ዕደ-ጥበበኛው ከገጠር ወደ ከተማዎች በመሰደድ በገንዘብ እየተቀጠረ እንዲሰራ ወይም ደግሞ ወደ ሌሎች የስራ መስኮች እንዲሰማራ ተገደደ ይላል። ይህ ዐይነቱ የካፒታሊስት የሸቀጣ ሸቀጥ ምርት በ18ኛው ክፍለ-ዘመን መጨረሻ ላይ በተለይም በእንግሊዘ ስር እየሰደደ የመጣበት ወቅት ነበር። ይህ ሂደት ቀስ በቀስ ግልፅ የሆነ ህብረተሰብአዊ ትስስር ሲፈጥር፣ የገንዘብም ሁኔታ ከፍጆታ(Commodity) ባህርይው እየተላቀቀ በብደር ገንዘብ(Credit Money) ይተካል። የብድር ገንዘብ ወይም የወረቀት ገንዘብ መስፋፋት ከዚህ ቀደሞ የነበረውን ለካፒታሊዝም መስፋፋት ዕንቅፋት የሆነውን የወርቅ ገንዘብ በመበጣጠስ ለዕድገቱ ልዩ ዕምርታ ይሰጠዋል። በአንድ በኩል በኢንዱስትሪዎች መሀከል ያለው መተሳሰር፣ በሌላ ወገን ደግሞ በባንኮችና በኢንዱስትሪዎች መሀከል ያለው ግንኝነት በብድር ገንዘብ አማካይነት እየተሳሰረና እየተጠናከረ ሲሄድ፣ ካፒታሊዝም ከተራ ሸቀጣ ሸቀጥ አምራችነት ወደ ከፍተኛ ደረጃ በመሸጋገር ልዩ ህብረተሰብአዊ የሀብት ክምችት(Social Capital Accumulation) እንዲፈጠር አመቺ ሁኔታ ይፈጥራል። አሁን ካፒታሊዝም ልቅ መሆኑ ቀርቶ በዕቅድ የሚሰራና በቴክኖሎጂዎች መሻሻል ጥልቀት እያገኘ ሲመጣ በእርግጥም ወደ ውስጥ ገበያው እየተስፋፋና የሰፊውም ህዝብ የመግዛት ኃይል እያደገ ይመጣል። በተለይም የሰፊውን ህዝብ የመግዛት ኃይል ለማሳደግ ከውስጥ የአሰራር ስልት ሲቀየር፣ ወደ ውጭ ደግሞ ከገቢ ባሻገር የባንክ ብደር ከምርት ሌላ ለፍጆታም አጋዥ መሆን ቻለ። ለማሳጠር ያህል የካፒታሊዝም ኢኮኖሚ ከታች ወደ ላይ እያደገ የመጣና በልዩ የሀብት ክምችት ዘዴ በመጠናከር የህብረተሰቡን ግኑኝነት እየለወጠ የመጣ ነው። ስለዚህም የካፒታሊስት ኢኮኖሚ ኬይንስ እንዳለው በገንዘብ አማካይነት ዛሬና ነገ የሚገናኙበት፣ አስመጪና ላኪዎች የሚተሳሰሩበት፣ ብድር ዋናው የካፒታሊዝም አንቀሳቃሽ ኃይል የሆነበት ሁኔታ ነው። በተጨማሪም ውድድር የጦፈበትና ምርት በጥራት የሚመረትበት፣ ከፍጀታ አልፎ ጠቅላላውን የቴክኖሎጂ መሻሻል እንዲዳብርና እንዲሻሻል ያደረገ ነው። ስለሆነም ካፒታሊዝም ሁለንታዊ እንጂ በተወሰኑ ነገሮች ላይ ያተኮረ የንግድ እንቅስቃሴ ብቻ የሚካሄድበት ስልተ-ምርት አይደለም። በዚህም መሰረት ካፒታሊዝም በአንድ የሀብት ክምችት ዘዴ(accumulation model) ሊጠቃለል የሚችል ነው። ይኸውም የፍጆታን ዕቃ በሚያመርቱ ፋብሪካዎችና የምርት መሳሪያዎችን በሚያመርቱ መሳሪያዎች መሀከል ያለው የተሳሰረ ግኑኝነት በእርግጥም ለካፒታሊስት የኢኮኖሚ ዕድገት መሰረት ነው። የፍጆታ ዕቃ ለማምረት የሚፈልጉ ከበርቴዎች የማምረቻ መሳሪያዎችን ከሚያመርተው ክፍል ይገዛሉ። ሁለቱም መስኮች ጥሬ ሀብትም ሆነ የሰው ጉልበትና ዕውቀት ያሰፈልጋቸዋል። በምርት መሳሪያዎች ፋብሪካ ውስጥ ተቀጥረው የሚሰሩ ሰራተኞች በሚያገኙት ገቢ በፍጆታ ማምረቻ ፋብሪካ ውስጥ የሚመረቱትን ምግብም ሆነ ሌሎች ጊዜያዊና የረዢም ዕድሜ ያላቸውን ምርቶቸ በመግዛት ይጠቀማሉ። ከሚያገኙት ገቢ የተወሰነው የፍጆታን ዕቃ ለሚያመርተው ይተላለፋል። በዚህ አማካይነትና ከባንኮች ጋር በሚፈጠረው ትስስር ዕውነተኛ ካፒታሊስታዊ የኢኮኖሚ ዕድገት ይፈጠራል ማለት ነው። ስለ ኢኮኖሚ ዕድገትም በምናወራበት ጊዜ ከዚህ የአተናተንና የአስራር ስልት(methodology) መነሳት አለብን ማለት ነው።
ወደ ሁለተኛው የአተናተን ወይም የማጥኛ ዘዴ ስንመጣ ደግሞ እነ ፍሪድሪሽ ሊስት የተጠቀሙበት ዘዴ እንደ ማርክሰ የማቴሪያሊስት አተናተን ስልትን በመጠቀም ሳይሆን ለአንድ ህብረተሰብም ሆነ የኢኮኖሚ ዕድገት የሰው የማሰብ ኃይል መዳበር አለበት ከሚለው በመነሳት ነው። ለዚህ ደግሞ የግዴታ የመንግስት ሚና ከፍተኛ ቦታን ሲይዝ መንግስት በልዩ ልዩ ፖሊሲዎች አማካይነት የውስጥ ገበያ እንዲዳብር የመገናኛ ዘዴዎችን ማስፋፋት አለበት፣ ንቁ የሆኑ የህብረተሰብ ክፍሎች አስፈላጊውን የብድርም ሆነ ልዩ ልዩ ድጋፎች በማግኘት ግለሰብአዊም ሆነ ህብረተሰብአዊ አስተዋፅዎ ማድረግ አለባቸው የሚል ነው። እነ ፍሪድሪሽ ሊሰት መሰረት አድርገው የተነሱት የእነ ፕላቶንን የፍልስፍና መመሪያ በማድረግ ሲሆን፣ አንድ ህብረተሰብ ሊያድግ የማይችለው የህብረተሰቡ የማሰብ ኃይል የተዘበራረቅ እንደሆን፣ የሚሰራውን በደንብ የማያውቅ ከሆነና የማሰብ ኃይሉም ለዕድገት እንቅፋት በሆኑ ነገሮች ከተጠመደ መሻሻልን አያሳይም ይላል። ስለዚህም በፊዚካል ኢኮኖሚክስ ፕርንሲፕል የማሰብ ኃይሉን በማዳበር በልዩ ልዩ ሙያዎች በመሰማራትና የተደበቀውን የመፍጠር ኃይል ከታፈነበት በማላቀቅ ራሱን አድሶ ህብረተሰብአዊ ለውጥን ማምጣት አለበት ይላል። ለዚህም ትክክለኛ ዕውቀት ዋናው መሰረት ሲሆን፣ አንድን ሃገር ለማሳደግ ከተፈለገ ለዕድገት አስፈላጊ የሆኑ ነገሮች በሙሉ አንድ ላይ መካሄድ አለባቸው። በሌላ አነጋገር በፍሪድሪሽ እምነት አማካይነት ለአንድ ህብረተሰብ ለውጥ ዋናው መሰረት እነ አዳም ስሚዝና ሪካርዶ እንደሚሉት ንግድ ሳይሆን፣ የሰው የማሰብ ኃይል መዳበርና በዚያውም በሳይንስ ላይ የተመሰረቱ ቴክኖሎጂዎች ተግባራዊ ማድረግና ጠቅላላውም ህዝብ የዕድገት ተካፋይ እንዲሆን ማድረግ ነው። በፍሪድሪሽ ሊስትና በተከታዮቹ ዕምነት ግለሰብአዊ ነፃነት አስፈላጊ ቢሆንም፣ በረቀቀ እጅ(Inivisible Hand) አማካይነት ዕድገት ከላይ ወደ ታች(Trickle down effect) ሊመጣ አይችልም። ግለሰብአዊ ድርጊትና አስተዋፅዎ ግን እጅግ አስፈላጊ እንደሆኑ ያመለክታል። በመሆኑም እነ ፍሪድሪሽ ሊስት እንደዛሬው የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚስቶች የምጣኔን ሀብት እንደ መንደርደሪያና ወይም ዕቅድ ማውጫ ዘዴ በመውሰድና የተመጠኑ ሀብቶችንም(Scarce Resourcess) በማገጣጠም ሳይሆን፣ ከላይ እንደተቀመጠው በማሰብ ኃይል አዲስ ህብረተሰብአዊ ሀብት ማፍራት ይቻላል ከሚለው አስተሳሰብ በመነሳት ነው። በመሆኑም በፍሪድሪሽ ሊስትም ሆነ በሌሎች ከሱ ከቀደሙ ፈላስፎችና የመርካንታሊሰቶች ዕምነት ኢኮኖሚ ማለት ሌላ ትርጉም ያለው ነው። ሁለንታዊና አንድን ህብረተሰብ መገንቢያ፣ የጥሬ ሀብትን በስነ-ስርዓት መጠቀሚያ ህብረተሰብአዊ የሀብት ማከማቺያ መንገድ ነው።
ከዚህ ስንነሳ ኢኮኖሚክስ ማለት በመጀመሪያውኑ የምጣኔ ሀብት አጠቃቀም ትምህርት አይደለም። ኢኮኖሚክስ ማለት አንድን ነገር ወይም የጥሬ ሀብት በሰው ጉልበትና የማሰብ ኃይል እንዲሁም በኃይል(Energy) አማካይነት ወደ ሌላ ነገር መለወጥ ማለት ነው። ኢኮኖሚ የምርትን እንቅስቃሴ ሲያመለክት፣ ምርት ደግሞ ጥራት የሚኖረው በሳይንስና በቴክኖሎጂ እየተደገፈ ሲመረት ብቻ ነው። ስለዚህም ምርትና ሳይንስ እንዲሁም ቴክኖሎጂ ከሰው ዕውቀት ጋር ተያይዘው የሚሄዱ እንጂ፣ ኢኮኖሚ በምጣኔ ሀብትነት ብቻ ታይቶ ከዚህ የሚታቀድና ወደ ተራ ሸቀጣ ሸቀጥነት ማምረቻነት ሊለወጥ የሚችል ትምህርታዊ መሳሪያ አይደለም። በሌላ ወገን ደግሞ የተፈጥሮ ሀብቶች በአንድ ቦታ ተስተካክለውና እንደልብ የሚገኙ እንዳልሆነ ይታወቃል። የአንዳንድ የተፈጥሮ ሀብቶች ተሟልቶ ወይም በበቂው አለመገኘት እስከተወሰነ ደረጃ ድረስ ለዕድገት እንቅፋት ሊሆን ይችላል። ወይም ደግሞ በአንድ አካባቢ ያለን ሀብት በስነስርዓት ለመጠቀም ያለመቻል ወደ ተሳሳተ የዕድገት አቅጣጫ እንድናመራ ያደርገናል። በተጨማሪም በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ ያለ የምጣኔ ሀብት በተወሰኑ ሰዎች ቁጥጥር ስር ከዋለና በሆነው ባልሆነው ተግባራዊ የሚሆን ከሆነ ወደ ውስጥ ህብረተሰብአዊ የሀብት ክምችት ለመፍጠር አይቻልም። ለምሳሌ መሬት በጥቂት ሰዎች ቁጥጥር ስር ከዋለ፣ ወይም በወለድ ከፍ ማለት ርካሽ ብድር ማግኘት የማይቻል ከሆነ እነዚህ ነገሮች ለዕድገት እንቅፋት ሊሆኑ ይችላሉ ማለት ነው። እነዚህን ነገሮች ግን በፖለቲካ ስልት ማሰወገድ ይቻላል። ስለዚህም የምጣኔ-ሀብት የሚለው በሳይንስና በፖለቲካ መሳሪያዎች እንዲሁም በጠቅላላው ህዝብ የማሰብ ኃይል መዳበርና መጥኖ መጠቀም ሊወስን የሚችል ነው።
ይህ ግልጽ ከሆነ በኢኮኖሚ አማካይነት አንድ ህብረተሰብ ራሱን የሚያወቅበት፣ ሀብት አፍርቶ ከድህነት የሚላቀቅበትና በገንዘብ አማካይነት ልውውጥ የሚደረግበት ነው። የገንዘብ ማደግና መስፋፋት እንዲሁም ልዩ ልዩ ባህርይዎች መያዝ ከጠቅላላው የኢኮኖሚ ዕድገት ተነጥሎ ሊታይ አይችልም። ስለዚህም ስለ ኢኮኖሚና ስለ ሃገራችን የኢኮኖሚ ዕድገት በምናወራበት ጊዜ በኒዎ-ሊበራል ስልት ህብረተሰብአችንን መለወጥ አለመቻል ብቻ ሳይሆን አቅጣጫውንም እናሳስታለን። በሌላ አነጋገር፣ በኒዎ-ሊበራል የገበያ ፍልስፍናና የኢኮኖሚ ፖሊሲ አማካይነት የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ ማሳደግ አይቻልም። ማክሮ ኢኮኖሚ ፖሊሲ የሚለውም ተግባራዊ ሊሆን አይችልም። ዛሬ በምዕራቡ ዓለም እንደታየው በየትምህርት ቤቱ ውስጥ የሚሰጠው የማክሮ ኢኮኖሚ ፖሊሲ ሀብትን ከዝቅተኛው የህብረተሰብ ክፍል ወደ ሀብታሙ ወይንም እነ ኦባማ ኦውነር ሺፕ ህብረተሰብ (ownership society)እንደሚሉት ማሸጋሸጊያ መሳሪያ ዘዴ እንጂ ሀብትን በእኩልነት ማከፋፋያ መሳሪያ ወይም ደግሞ በሳይንስ አማካይነት ማዳበሪያ መንገድ አይደለም። ይህ ቢሆን ኖሩ አንድ ሰው ስምንት ሰዓት ብቻ ሰርቶ ኑሮውን ማካሄድ በቻለ ነበር። ይህም የሀብት ሽግሽግ በመኖሩ ነው( ለምሳሌ አንድ የጀርመን ማኔጀር በዓመት 60 ሚሊዮን ኦይሮ ያገኛል፣ የጀርመን ባንክ አስተዳዳሪ 13 ሚሊዮን ኦይሮ ያገኛል ወዘተ…) በዚህ ምክንያት የኢኮኖሚ ቲዎሪና ፖሊሲ ሀብትን የሚያዛባና በህብረተሰብ ውስጥ ኢኮኖሚው በምን ዐይነት ህግ እንደሚተዳደር የሚገልጽ አይደለም። ለምሳሌ ስለ አሁኑ የኢኮኖሚ ቀውስም ሆነ በአጠቃላይ ለምን የካፒታሊስት ኢኮኖሚ ጊዜዎችን እየጠበቀ ከፍና ዝቅ ይላል የሚል በአንድም የትምህርት ቤት የኢኮኖሚክስ ውስጥ ተጠቅሶ ወይም ተጽፎ አይገኝም። በሌላ በኩል ግን የማርክሲስትም ሆነ የፊዚካል ኢኮኖሚክስ ምሁሮች ይህንን በሚገባ ያሳያሉ። እነዚህ ግን ራስ ፈልጎ ካልሆነ በስተቀር መደበኛ የኢኮኖሚ ትምህርት አይደሉም።
ወደ ሃገራችን ስንመጣ በምን ዐይነት የኢኮኖሚ ፍልስፍናና ፖሊሲ አማካይነት ነው የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ መገንባት የምንችለው ብለን ጥያቄ ከማቅረባችን በፊት ከላይ ለማሳየት እንደሞከርኩት የህብረተሰብአችንን የኢኮኖሚ ውስጣዊ ይዘትና ህግ በሚገባ መረዳት አለብን። ከዚህ ጋር በማያያዝም ምን ዐይነት የኢኮኖሚ ዕድገትና ህብረተሰብአዊ ለውጥ ነው የምንፈልገው ብለን ጥያቂ ማቅረብ አለብን። እነዚህ ሁለት መሰረተ-ሀሳቦች ግልጽ ከሆኑ ደግሞ ወደዚያ ለመድረስ እንዴት መጓዝ አለብን፣ ምን ምንስ የፖለቲካና የኢኮኖሚ ስልቶችን መጠቀም አለብን ብለን የግዴታ ራሳችን ማስጨነቅ አለብን። ይህንን ሳናደርግ ከቀረን ለመድረስ በምንፈልገው ዓላማና በሂደት በምንከተለው ፖሊሲ ግጭቶች እየተፈጠሩ ዛሬ ሃገራችን ውስጥ እንደምናየው ወደ ማይሆንና ልንወጣ ወደ ማንችለው ሁኔታ ውስጥ ይከተናል። ለአንድ ህብረተሰብ ዕድገት ጥያቄዎችን አንስቶ መከራከርና ወደ አንድ ሁሉንም ሊያስማማ ወደ ሚችል መደምደሚያ መድረስ መጣር ደግሞ ጤናማ አስተሳሰብ ብቻ ሳይሆን የማንኛውም ዜጋ ግዴታና ኃላፊነት ነው። እንደሚታወቀው የዛሬው ሰለጠነ የሚባለው የምዕራቡ ዓለም የጭንቅላት ስራ ውጤት ነው። የተለያየ አመለካከት ያላቸው የታገሉበት መድረክ ሲሆን የአንዱ ሃሳብ እያሸነፈና የበላይነትን እየተቀዳጀ የመጣ ሲሆን፣ የተሸነፈው ደግሞ ሳይተኛ ሌላ ዘዴ በመፈለግና በማንሰራራት የራሱን ህብረተሰብ ርዕይ ተግባራዊ ለማድረግ የሚታገልበት መድረክ ነው። ለዚህም ነው ከ16ኛው ክፍለ-ዘመን እስከ አስረሰባተኛው ክፍለ-ዘመን ድረስ የመርካንታሊዝም ኢኮኖሚ ፖሊሲ ሲያይል፣ ከዚያ በኋላ ደግሞ የሊበራል ወይም የነፃ ንግድ ፍልስፋና ያየለውና እንደገና ደግሞ እነ ጀርመንና አሜሪካን በመርካንታሊዝም መመሪያ በመመራት ኢኮኖሚያቸውን ሊያሳድጉ የቻሉት። ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላም የኬይንስ አስተሳሰብ ተግባራዊ ከሆነ በኋላ፣ ከ1973 ዓ.ም ጀምሮ ደግሞ ልቅ የሆነ የገበያ ኢኮኖሚ እንደዋና መመሪያ በመወሰድ ከኢንዲስትሪ ሃገሮች ተነስቶ ዓለምን ማዳረስ ቻለ። ዛሬ ደግሞ ኒዎ-ሊበራሊዝም ወደ መዳከም የደረሰበትና በልቅ የገበያ ኢኮኖሚ መስረት ወደ ፊት መጓዝ የማይቻልበትና ራሳቸው የኒዎ-ሊበራል ቲዎሪ አራማጆችም የመንግስት ጣልቃ ገብነት ያሰፈልጋል እያሉ የሚጮሁበት ዘመን ውስጥ ነው ያለነው። ስለዚህም የተለያዩ ኢኮኖሚ ፈላስፋዎችና ፖሊሲዎች ተግባራዊነት የኃይሎችም አሰላለፍ ለውጥ ውጤት እንደሆነ በመገንዘብ ላይ ነን ያለነው። ከዚህም ስንነሳ የሃገራችንን ችግር ፈቺዎች ራሳችን እንደመሆነችን መጠን በአጠቃላይ ነገሮች ላይ ብቻ ማትኮር ሳይሆን ወደ ነጠላ ነገር በመግባትና በመዘርዘር የህብረተሰብአችን ችግር እንዴት እንደምንፈታና ህዝባችንም የሚመኘውን እንዲያገኝ በምናምንበት መታገል አለብን። እያንዳንዱ በሚያምንበት ፍልስፍና የመታገል መብት አለው። ነገር ግን ይህንን ዕምነቱን ወደ ውጭ ማውጣት አለበት ። በዚህ አማካይነት ብቻ ነው አንድ ህብረተሰብ ኢኮኖሚውን ሊገነባና ነፃ ሊወጣ የሚችለው ብሎ ማሳመን አለበት። ትግሉ አሁን በሚታየው መልክ የሚካሄድ ከሆነ „ ከበሮ በሰው እጅ ሲያዩት ያምር ራስ ሲይዙት ያደናግር“ ዐይነት ይሆናል ማለት ነው።
በብዙዎቻችን አመለካከት ብሄራዊ-ነፃነት ከሃገር መያያዝ ወይም መገንጠል ጋር ነው የሚያያዘው። ለምሳሌ ብዙዎቻችን የኤርትራን መገንጠል ወይም የባህር ወደብ ማጣት ጉዳይ ከብሄራዊ ነፃነት መገርሰስ ጋር እናያይዛለን። ይህ አመለካከት እስከተወሰነ ደረጃ ድረስ ትክክል ነው። እነ ላይብኒዝም ሆነ ሌሎች ሳይንቲስቶችም ሆኑ የህብረተሰብ ሳይንስ ምሁሮች ስለብሄራዊ ነፃነትና ስለ ሃገር ሲያወሩ ከህብረ-ብሄር(Nation-State) ምስረታና ከግለ ሰቦች ነፃነትም ሆነ አንድ ሃገር በሁለመንታዊ ጎኗ ከማደግ ጋር ተለይቶ መታየት እንደሌለበት ያስተምራሉ። ስለዚህም ይላሉ፣ እንደዚህ ዐይነት የሃገር መገነጣጠል ወደ አናሳ መንግስታት ማምራት 1ኛ)መንግስታት የነቃ ፖለቲካና ፖሊሲ መውሰድ ያቃታቸው እንደሆን፣ በዚህም ምክንያት የተወሰነው የህብረተሰብ ክፍል ወደ ጠባብ አመለካከት ያመራል ይላሉ። 2ኛ)ለአንድ ህብረተሰብ እንደ ህብረ-ብሄርና ህብረተሰብ መገንባት ዋናው መስረት የማኑፋክቱር አብዮት ማካሄድ ነው ይላሉ። ይህ ዐይነቱ ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ በማይታይበትና መንግስታትም ጭንቅላታቸው ታውሮ በራሳቸው ዓለም ውስጥ የሚኖሩ ከሆነ አንድ ህብረተሰብ ከውጭ በሚመጣ ቆሻሻ ባህል ይፈራርሳል። ህዝቡም፣ በተለይም ደግሞ የተወሰነው የህብረተሰብ ክፍል ለብሄራዊ-ነፃነቱ ያለው አመለካከት ደካማና ጠቅላላውን ህብረተሰብአዊ ሚዛን የሚያናጋ ይሆናል ማለት ነው።
በዚህ ሳይንሳዊና ዲያሌክቲካዊ አገላለጽ መሰረት የኢትዮጵያ ብሄራዊ-ነፃነት ሊገረሰስ የቻለው በውስጥ ኃይሎች አማካይነት ነው። አንድም የኢትዮጵያ ህብረተሰብ አወቃቀር ዕጣ ሆኖ፣ በሌላ ወገን ደግሞ ከአፄ ኃይለስላሴ ጀምሮ ሳይንስን መሰረት ያላደረገ ፖለቲካና የኢኮኖሚ ፖሊሲ ወደ ውስጥ ሽርታታና አመጸኛ የህበረተሰብ ክፍል ብቅ እንዲል አድርጓል ማለት ይቻላል። ለምሳሌ ለኤምባሲዎች በጋሻ እየተለካ የተሰጣቸው መሬትና መጋለቢያ ለብሄራዊ ነፃነታቸን መቦርቦርና መዳከም ራሱን የቻለ ምክንያት ነው ማለት ይቻላል። ይህም የሚያሳየው የአገዛዙን ንቃተ-ህሊና ብቻ ሳይሆን የቱን ያህል ህዝባችን በአገዛዙ በንቀት ይታይ እንደነበር ነው። አንድ የገዢ መደብና የምሁር ክፍል ስለሰው ልጅ የተዛባ አመለካከት ካለው እንደዚህ ዐይነቱ ሃገርን የማስቦርቦርና የኋላ ኋላም ህብረተሰቡን እንደሚበታትነው በታሪክ የተረጋገጠ ነው። በዚህም ምክንያት ህብረተሰብን አረጋግቶና አስተካክሎ የቴክኖሎጂና የሳይንስ ባሌቤት የማድረጉ ጉዳይ የት እየለሌ ይሆናል ማለት ነው።
በአጭሩ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ አንድ የተወሰነው የህብረተሰብ ክፍል የኢትዮጵያን ህዝቦችና የብሄራዊ-ነፃነታችንን ዕጣ ከአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝም ጋር ለማያይዝና በዚህም አማካይነት ዕውነተኛ ነፃነታችንን እንደምናገኝ ካመነበት ሰንብቷል። በተለይም ሌላውን ትተን የአብዮቱን ታሪክ ብቻ ስንመለከት፣ ኢትዮጵያ እንደዚያ የደማቸውና ውጣቶቿ የተከሰከሱባት በአንደኛው ጎኑ በአሜሪካን ኤምፔሪያሊዝም በተከፈተብን በውስጥ አርበኞት የተዘጋጀ ጦርነት ነው። ኮሙኒዝም መጣ ብሎ የተደናበረው የሚሊታሪና የሲቪል ቢሮክራሲና ጸጥታ ውስጥ የተሰገሰገው ለአሜሪካን ኤምሪያሊዝም ኢንፎርሜሽን በማቀበል የኢትዮጵያን ብሄራዊ-ነፃነት እንዲከስከስና ህዝባችን ወደ ለማኝነት እንዲወድቅ አደርጓል። በዚህ የወንብድና ሙያ የተሰማራው በኋላ የአሜሪካን ፓስፖርት እየተሰጠው አሜሪካን ገብቷል። አንዳንዱ የሰራውን ኃጢአት ይቅር በለኝ ሳይል ቤተክርስቲያን ሰጋጅ ሆኗል። ከላይ እንዳልኩት ይህ የላላ የብሄራዊ ነፃነት አመለካከት አገዛዞች ከተከተሉት በጣም ደካማ ፖሊሲና ንቃተ-ህሊናን ከማያዳብር ትምህርት ተነጥሎ ሊታይ በፍጹም አይችልም። አገዛዞች ፖሊሲያቸው አርቆ አስተዋይነት የጎደለውና በማራቅና በማቅረብ ላይ የተመሰረተ ከሆነ የተወሰነውን ህብረተሰብ አሽሽቶ የመጨረሻ መጨረሻ ምስኪኑ ህዝብ ለአደጋ እንዲጋለጥ ያደረጋል። በሌላ ወገን ደግሞ በአብዮቱ ወቅት የማርክሲዝምን አርማ ይዞ የተነሳው የተወሰነው ተራማጅ ነኝ የሚለው ንኡስ ከበርቴ ኃይልን ከማሰባሰብ ይልቅ አፈንጋጭ ፖለቲካ በማካሄድና ወጣቱን ግራ በማጋባት ሳይወድ በግድ ለብሄራዊ-ነፃነታችን መዳከምና ዛሬ ላለንበት ሁኔታ የበኩሉን አስተዋጽዎ ማድረግ ችሏል። ዛሬም ቢሆን የተወሰኑ ኃይሎች በግልጽ ከመከራከርና ወጣቱን ከማስተማር ይልቅ ቂም በቀልን ዋናው የትግል መሳሪያ በማድረግና በአሉባልታ በመጠመድ ወጣቱም ሆነ ህዝባችን ለብሄራዊ-ነፃነቱ ያለው ፍቅርና ሃገርን በጋራ የመገንባቱ ሁኔታ እንዲላላ እያደረጉ ነው።
ወደ ዛሬው ሁኔታ ስንመጣ ተቃዋሚ ነኝ የሚለው ኃይል የትላንትናውንም ሆነ የዛሬውንም የብሄራዊ-ነፃነት ጉዳይ ከላይ በተዘረዘረው ዲያሌክቲካዊ መነፅር ሊመለከት አይችልም። በዚህም ምክንያት የዛሬውን የብሄራዊ-ነፃነታችንን መገርሰስ ቁንጽል በሆነ መልክ ብቻ ነው የሚረዳው። የኢህአዴግን አመጣጥ ታሪክ ትተን ስልጣን ከያዘ በኋላ የተከተለውን ፖሊሲ ስንመለከት ፖሊሲው ከአንግሎ-አሜሪካን ሃገሮችን የመገነጣጠልና ህብረተሰቦችን ከማዳከም ፖሊሲ ጋር በጥብቅ እንደተያያዘ አብዛኛው ተቃዋሚ ነኝ የሚል ኃይል ሊያምን ወይም ሊቀበል አይችልም። ሃገርን በጎሳ መነሽነሹን ትተን ናኦሚ ክላይን(Naomi Klein) The Shock Doctrine) በሚለው መጽሀፏ እንዳመለከተችው፣ ይህ አሜሪካንና እንግሊዝ የተፈለሰፈው የኢኮኖሚ ፖሊሲ ለብዙ አገሮች ውድቀት ምክንያት እንደሆነና አምባገነኖችንም በየቦታው እንዳጠናከረ ነው ያመለከተችው። ሰላሳ ዐመት ያህል ከአርጀንቲና እስከ ቼሌ ድረስ በተለይም የከበርቴ መደብ ብቅ እንዳይልና የካፒታሊስት ህብረተሰብ እንዳይመሰረት የተካሄደው ፖሊሲ እነዚህ ህብረተሰቦች እንዳይረጋጉ በአሜሪካንና በእንግሊዝ የተጠነሰሰ ሴራ ለመሆኑ ከዚህ መጽሀፍም ሆነ ይህ ጸሀፊ ከአስር ዐመት በላይ በተከታተለውና ባጠናው መሰረት በሚገባ ሊገነዘብ ችሏል። ስለዚህም የብሄራዊ ነፃነታችንን መከስከስ፣ የቆሻሻ ባህል መስፋፋት፣ ወጣቱ የሚንከባከበው አጥቶ ወደ አልባሌ ቦታዎች መውደቅ፣ ከዚህ ሾክ ዶክትሪን ጋር በጥብቅ የተያያዘ ነው። ይህንን ለማየት ያለመቻልና ህዝብን ለማስተማር ጥረት አለማድረግ በራሱ ብሄራዊ-ነፃነትትን እንደመቀናቀን ይቆጠራል። በፕላቶን አነጋገር ደግሞ ሶፊስታዊ የትግል ስልት ይባላል። ታጋይ መስሎ ህብረተሰቡን የሚያተረማምስና ለዝንተ-ዓለም በድህነት ዓለም ውስጥ ዘፍቆ እንዲቆይ የሚያደርግ የትግል ዘዴ ነው ማለት ነው። ከዚህ ስንነሳ ለብሄራዋ-ነፃነት የሚደረገው ትግል ሁለንታዊ መሆን አለበት። ተቆንጽሎ በአገር መገንጠልና በባህር ወደብ ማጣት ብቻ የሚወሰን መሆን የለበትም። አንድ ህዝብ ከውስጥ በውጭ ዜጎች የሚናቅ ከሆነና መንፈሱ እንዲዳከም ከተደረገ መሬት ተመለሰ አልተመለሰ የሚያመጣው ፍሬ ይህ ነው ሊባል አይችልም። ስለዚህም ወስጣዊ ሁኔታዎችና የውጭው ጉዳይ አንድ ላይ መያያዝና ከውስጥ ስንጠነክርና ጠንካራ ኢኮኖሚ ስነገነባ ብቻ የዚያን ጊዜ ብሄራዊ-ነፃነታችንን ማስከበር እንችላለን ማለት ነው።
እንደሌሎች ጥያቄዎች የመንግስት ጥያቄ ግልጽ አይደለም። በተለይም የኢህአዴግ ካድሬዎችም ልብ እንዲሉት ያስፈልጋል። እነዚህኝዎች የአሜሪካን ሪፓብሊካንን ጭፍን ደጋፊዎች ዐይነት የሚመስሉ ናቸው። ግራና ቀኝ ማየት የማይችሉ። ያም ሆነ ይህ መንግስት ማለት መጨፈሪያ መሳሪያ አይደለም። መጨቆኛም አይደለም። በማንኛውም ህብረተሰብ ውስጥ መንግስት የታሪክ ሂደት ውጤት ነው። ስለዚህም በታሪክ ውስጥ ማንኛውም መንግስት ቢሆን በድሮው መልኩና ይዘቱ ያደገ የለም። እንደ የህብረተሰቦች ንቃተ-ህሊናና እንደ ኢኮኖሚው ዕድገት የመንግስት መኪና እየተሻሻለና የህብረተሰቡን ዕድገት እያገዘ እንዲመጣ ተደርጓል። በተለይም በማዕከለኛው አውሮፓ ውስጥ በጊዜው እያደገ የመጣው የከበርቴው መደብ መንግስታዊ መዋቅሩ ለዕድገቱ እንቅፋት እየሆነበት ሲመጣ ለጥገና ለውጥ ታግሏል። የመንግስት ሥልጣንም ለከበርቴው መደብ የተሸጠበት ጊዜ ጥቂት አይደለም። ስለሆነም በየጊዜው የመንግስቱ መኪናና የአስተዳደር ስራዎች መሻሻል አስፈላጊ ለመሆናቸው በየጊዜው ዕድገትን ከሚፈልገው ዘንድ ምክርም ሆነ ትግል ይካሄድ ነበር።
ወደ አገራችን ስንመጣ ስልጣን ላይ የሚወጡ ኃይሎች ሁሉ መንግስትንና ስልጣንን ከእግዚአብሄር የተሰጣቸው ፀጋ አድርገው ነው የሚመለከቱት። በመሆኑም ኢኮኖሚውን ለማሰዳግና የህዝቡን የኑሮ ሁኔታ ከማሻሻል ይልቅ ወደ መጨቆኛ መሳሪያ ይለውጡታል። ወደ ውጭ ደግሞ ጦር ቀስቃሽ መሳሪያ በማድረግ ጠላት ያፈሩበታል። ራሱን የቻለ አፋኝ የጸታ ኃይል እያቋቋሙና እያደለቡ ከህዝቡ በመራቅ ፍዳውን ያሳዩታል። በተለይም በደርግ ጊዜ የተቋቋመው የጸጥታ ኃይል ህዝብን አፋኝ በመሆን ለብዙ ወጣት መገደልና የኋላ ኋላ ራሱ የፀጥታው የተወሰነ ክፍል በሲአይኤ በመጠለፍና በጥቅም በመገዛት ሃገር አፍራሽ ሊሆን በቅቷል። ይህንን የሚክድ የለም።
ይህ ዐይነቱ ችግር የሚፈጠረው ከላይ እንደ ተቀመጠው ንቃታ ህሊና ባልዳበረበትና መንግሰት ራሱ የጥቂቶች ንብረት ሆኖ በሚታይበት አገር ውስጥ ነው። ይህ ደግሞ ከፊዩዳላዊ አመለካከት ጋር በጥብቅ የተያያዘ ነው። በአፄው ዘመን „ መንግስት አይከሰስ ሰማይ አይታረስ“ የሚባል አነጋገር አለ። ይህ ዐይነቱ አመለካከት በሰፈነበትና ስልጣን ላይ የወጣ ሁሉ፣ ስልጣን ላይ እስካሉ ድረስ ነው መብላት እያሉ የሚባልግ ከሆነ አገር የሚባል ነገር ከቶውንም አይኖርም። ስለዚህም ስለ አገር በምናወራበት ጊዜ የመንግስትን አወቃቀርና በየጊዜው መሻሻል እንዲሁም ከህብረተሰቡ ፍላጎት ጋራ ማገናኘት መቻል የነቃን ፖለቲካን መከተል ነው። ይህን ዐይነቱን መሻሻል የማያደርጉ መንግስታት አሁንም ሆነ ወደ ፊት ራሳቸው በፈጠሩት ችግር እየተጥመለመሉ አንድ ቀን ራሳቸው ወድቀው ህብረተሰቡንም ይዘው ይጠፋሉ።
ማንኛውም መንግስት በተፈጥሮ ህግ መሰረት ህዝብን የመጨፍጨፍም ሆነ ህብረተሰብን የማዘበራረቅ መብት የለውም። አንድን ሃገር አስተዳድራለሁ የሚል በፍጹም ዘለዓለማዊ ሊሆን አይችልም። ስለዚህም የዛሬው አገዛዝ አስራስምንት ዐመታት ስልጣን ላይ ቁጥጥ ብሎ ህዝብን ማሰቃየት ትልቅ የታሪክ ወንጀል ነው። በሌላ ወገን ደግሞ አሁን ከምዕራቡ ዓለም ፓወር ሼሪንግ የሚል ፈሊጥ በማምጣት የህዝብን ስቃይ የሚያራዝም ስልት በአፍሪቃ ውስጥ እየተስፋፋ መጥቷል። ፓርቲዎች የሚታገሉት ወይም በምርጫ የሚወዳደሩት እንዲያው ስልጣን ላይ ቁጥጥ ለማለት አይደለም። በተለይም እንደ ኢትዮጵያ የመሰለ ህብረተሰብ መሰረታዊ ለውጥ የሚያስፈልገው እንደመሆኑ መጠን በምርጫ ያለውን ሁኔታ መለውጥም ሆነ ታሪክን መስራት በፍጹም አይቻልም። ይህንን የምዕራቦችን ቀልድ ትተን ምን ዐይነት መንግስት መመስረት አለበት ? እንዴትስ መመስረት እንችላለን ወደ ሚለው መስረተ-ሃሳብ ላይ ማምራትና መከራከር አስፈላጊ ይመስለኛል።
አስተሳሰቤን ለመቋጠር፣ አንድ ነገር የምንፈለግ ከሆነ ወይም ለአንድ ህብረተሰብ እንታገላለን የምንል ከሆነ ዓላማችናና የትግል ስልታንንም ሆነ ሂደቱን በተቻለ መጠን ማስቀመጥ አለብን። ግልጽነት የሌለው የትግል ስልት ይህንን ነው የምንፈልገው ብንል እንኳ ህዝብን ከማደናበር በስተቀር የምናመጣው ፍሬ የለም። ከብዙ ህዘቦች ትግል መማር አለብን። ከደቡብ አፍሪቃ እስከ ዚምባቤ ድረስ ያለው ችግርም ሆነ ከቅኝ አገዛዝ ነፃ ከወጡ የሃምሳና የስድሳ ዐመት ዕድሜ ከሞላቸው የአፍሪቃ ሃገሮች የምንቀስመው በዓላማና በትግል ሂደት ወይም ስልት ዘንድ ያለመጣጣም በመታየቱ ነው። ይህ ደግሞ ዞሮ ዞሮ ብዙ ድርጅቶችም ሆነ እንቅስቃሴዎች የፍልስፍና መመሪያ ሰለማይኖራቸውና በውስጣቸው ክርክር ስለማያዳርጉ ነው። አንድ ግለሰብ የበላይነትን ሲይዝ ሃሳብን ማፈን ይጀምራል። ይህ እንደ አገዛዝ ባህል ይወሰዳል። ስልጣን ሲያዝ ስንትና ስንት መስዋዕትነት የተከፈለበት ትግል መሬት ላይ እንደፈሰሰ ውሃ ይሆናል። ስለዚህም ለአንድ ህዝብ ነፃ መውጣትና የስልጣኔ ባለቤት መሆን ለሰው ልጅ መኖር ኦክስጂን እንደሚያስፈልገው ሁሉ ለህብረተሰብም ዕድገት ፍልስፍናና ትክክለኛ ሳይንሳዊ አመለካከት እንዲሁም ተከታታይነት ያለው ክርክር ሊታለፉ የማይገባቸው መሰረተ-ሃሳቦች ናቸው። በሳይንስና በፍልስፍና አማካይነት ብቻ ነው አንድ ህብረተሰብ ማንነቱን የሚገነዘበውና የታሪክ ባለቤት ሊሆን የሚችለው።
ከጥንት ጀምሮ አስቀድሞ በሀገረ ኢትጵያያ ላሉት የህዝብ ቋንቋዎች ሁሉ በምልአት፣ በጥራትና በብቃት ሲያገለግል የነበረው፤ በተለምዶ ግእዝ ፊደል ተብሎ የሚጠራው የሁሉም ኢትጵያያውያን ፊደል እ.ኤ.አ በ1983 ዓ.ም በመንግስት መለዋወጥ ተፈጥሮ በነበረው ክፍተት ጥቂት ግለሰቦች በፖለቲካ ስሜታዊነትና ግልፍተኝነት ወደፊት በቀጣዩ ህዝቦች ላይ የሚያመጣውን ጣጣ፣ መዘዝ፣ ጉዳት እና ቀውስ ሳያጤኑ የቀድሞ ያለፈው ፓለቲካዊ ችግር በፈጠረው ቁጣና ትኩሳት ብቻ በመነዳት አፋን ኦሮሞ ግእዙን እንዲተው አድርገዋል። —-–አፋን ኦሮሞ የኢትዮጵያ የሥራ ቋንቋ የመሆን ግዴታነትና የእራሱ
Previous Post: በጎነደር በጎጃም እና በትግራይ ክፍለሃገሮች ህዝቦች የተፈጠረው የዘር ትርምስ ተጠያቂው የህወሓትና የበኣዴን ኣማራርርና ቅጥረኛ ካድሬዎቻቸው ናቸው!!
ከኣስገደ ገብረስላሴ ኣንድኣንድ ወገኖች ገዱ ሽማግሌዎች ይዞ ወደ ትግራይ ይመጣል ተብሎ ከተነገረላቸው በኃላ ። በጠቅላላው የተፈጸመው ወንጀል ገዱ ኣንዳርጋቸው...
የኢትዮጵያ የፈሳሽ ጭነት ማጓጓዣ ባለንብረቶች ማኅበር አባላት፣ ለነዳጅ አቅርቦት የሚከፈለው ዝቅተኛ መሆንና የተሽከርካሪ ወጪዎች አለመጣጣም ለከፍተኛ ኪሣራ ከመዳረግ አልፎ በዘርፉ ለመቆየት የህልውና ሥጋት እየሆነባቸው በመምጣቱ ምክንያት፣ መንግሥት ተገቢውን የታሪፍ ማስተካከያ በማድረግ ካልታደጋቸው፣ ከጥቅምት 30 ቀን 2013 ዓ.ም. ጀምሮ ሥራ ለማቆም እንደሚገደዱ አስጠነቀቁ፡፡
የማኅበሩ አባላት ማክሰኞ ጥቅምት 17 ቀን 2013 ዓ.ም. በተጠራው ስብሰባ የቦርድ አመራሮችና አባላት በወሰኑት መሠረት፣ መንግሥት በሁለት ሳምንት ጊዜ ውስጥ ተገቢውን ማስተካከያ ካላደረገ ሥራ ለማቆም እንደሚገደዱ በአንድ ድምፅ ወስነዋል፡፡ ይህንኑ ውሳኔም የመንግሥት አካላት እንዲያውቁት ብለዋል፡፡
የማኅበሩ የቦርድ ሰብሳቢ አቶ ፀጋ አሳመረ እንዳስታወቁት፣ በአሁኑ ወቅት 3,500 ቦቴ ተሽከርካሪዎች ያሏቸው ባለንብረቶች፣ በ30 የነዳጅ ኩባንያዎች ውስጥ ተመዝግበው፣ በነዳጅ ማጓጓዝና ሥርጭት ሥራ ላይ እየተሳተፉ ናቸው፡፡ ይሁን እንጂ በየጊዜው እየናረ በመጣው የተሽከርካሪዎችና የመለዋወጫ ዋጋ፣ በተለይም የጎማና የባትሪ ዋጋ መናር፣ በውጭ ምንዛሪ አቅርቦት እጥረት ሳቢያ፣ እንዲሁም የብድር ወለድ ምጣኔ ከፍተኛ በመሆኑ ምክንያት ፈተና ውስጥ መውደቃቸውን ማኅበሩ አስታውቋል፡፡
ማኅበሩ አባላቱ የገጠማቸውን ፈተና በማስመልከት ጥናት አሠርቶ ለመንግሥት ቢያቀርብም፣ ምላሽ እንዳላገኘ አቶ ፀጋ ከሌሎች የቦርድ አባላት ጋር በመሆን አብራርተዋል፡፡ በ2010 ዓ.ም. መጨረሻ ላይ የተደረገ የታሪፍ ክለሳ እየተተገበረ ቢሆንም፣ ታሪፉ በ2008 ዓ.ም. ተጠንቶና ለመንግሥት በመፍትሔነት የቀረበውን ሳይንሳዊ መንገድ የተከተለ አካሄድ በመተው፣ ለአንድ ጉዞ በሚከፈለው የአገልግሎት ክፍያ ላይ ጭማሪ በማድረግ መቅረቡ ተገቢነት የሌለው ነው ብለዋል፡፡
በአንድ ጉዞ በሚከፈለው 41 ሺሕ ብር የአገልግሎት ክፍያ ላይ የ15 በመቶ ጭማሪ የተደረገበት ማስተካከያ ተድርጎ በዚሁ አግባብ እየተሠራበት ይገኛል፡፡ ይሁን እንጂ ይህ አግባብ እንዳልሆነ ማኀበሩ ለትራንስፖርት ሚኒስቴር፣ ለንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ቅሬታውን በማቅረብ፣ ይህ ታሪፍ ተግባራዊ እንዳይሆን ጥያቄ አቅርቦ እንደነበር የቦርድ ሰብሳቢው አስረድተዋል፡፡
የንግድና የኢንዱስትሪ ሚኒስቴር በማኅበሩ በቀረበው ቅሬታ መነሻነት ማስተካከያ ለማድረግ ቃል ቢገባም ሳይፈጽም በመቅረቱ፣ በ2012 ዓ.ም. የዘርፉን ችግሮች በማስጠናትና ከጥናቱ የተገኙትን ውጤቶች ከንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ባሻገር ለትራንስፖርት ሚኒስቴር፣ ለነዳጅ አቅርቦት ቁጥጥር ባለሥልጣን ኃላፊዎች የቀረበው ጥናት፣ ‹‹በመንግሥት በኩል የሚፈለገውን ዕይታ ሊያገኝ አልቻለም›› ያሉት አቶ ፀጋ፣ ለስምንት ወራት በጽሑፍና በግንባር በመቅረብ ከመንግሥት ኃላፊዎች ጋር የተደረገው ጥረትም፣ በትራንስፖርት ኦፕሬተሮቹ ይጠበቅ የነበረውን ሳይሆን፣ የ15 በመቶ ጭማሪ ይዞ መምጣቱ ተስፋ አስቆራጭ እንደሆነባቸው አስረድተዋል፡፡
በፈሳሽ ትራንስፖርት ኦፕሬተርነት አገልግሎት ከሚሰጡ 3,500 ተሽከርካሪዎች መካከል 20 በመቶ የሚሆኑት ሙሉ በሙሉ ከሥራ ውጪ ሆነው በየጋራዡ ቆመው ይገኛሉ ያሉት አቶ ፀጋ፣ 15 በመቶዎቹ በወር አንድ ጊዜ ብቻ ሥራ እንደሚያገኙ ጠቁመው፣ ከ100 በላይ ቦቴ ተሽከርካሪዎች አካላቸው ተቀይሮ ለደረቅ ጭነት ሥራ እንደዋሉ ገልጸዋል፡፡
በዘርፉ እያጋጠሙ ካሉ ችግሮች መካከል ዋና ዋናዎቹ የተባሉት በኮሮና ወረርሽኝ ሳቢያ የጉዞ ክልከላዎች መደረጋቸው የአውሮፕላን ነዳጅ ጭነት አቅርቦት በእጅጉ እንዲቀንስ ማድረጉ ሲሆን፣ ይህም በርካታ ተሽርካሪዎችን ከሥራ ውጪ አድርጓል ተብሏል፡፡ መንግሥት የዘርፉን ችግሮች ለመፍታት ተባባሪ አለመሆኑም ተወስቷል፡፡
ባለሀብቶቹ ከአቅምና ዕውቅናቸው ውጪ በአሽከርካሪዎች በሚፈጸም የኮንትሮባንድ ወንጀል ተሽከርካሪዎችን ለመውረስ የሚያስችል ሕግ ሥራ ላይ በመዋሉ፣ በባንክ ብድር የተገዙ ተሽከርካሪዎች እየተወረሱ መሆናቸው፣ ከችግሮቻቸው መካከል ዋና ዋናዎቹ እንደሆኑ አቶ ፀጋ ለማኅበሩ አባላት ባቀረቡት ሪፖርት አሰምተዋል፡፡
በመሆኑም ማኅበሩ በአቋም ካስቀመጣቸው የመፍትሔ ሐሳቦች መካከል፣ መንግሥት የሚከተለውን የ15 በመቶ ጭማሪ በመተው፣ በጥናትና በድርድር ላይ የተመሠረተ ታሪፍ እንዲሆን የሚጠይቀው ዋነኛው ነው፡፡
ከትራንስፖርት ሚኒስቴርና ከትራንስፖርት ባለሥልጣን የተወከሉ ኃላፊዎች በበኩላቸው፣ በማኅበሩ የቀረቡ ችግሮች ትክክለኛ መሆናቸውን ገልጸው፣ ከሚመለከታቸው የመንግሥት አካላት ጋር ድርድርና ውይይት እንዲደረግባቸው ጠይቀዋል፡፡ ማኅበሩ ያሉበትን ችግሮች በዘርፉ ለሚመለከታቸው ሁሉ አቅርቦ መፍትሔ በማጣቱ፣ ለጠቅላይ ሚኒስቴር ጽሕፈት ቤት አቤቱታውን ለማሰማት ያቀረበው ሐሳብም በአባላቱ ዘንድ ተቀባይነት አግኝቷል፡፡ የትራንስፖርት ባለሥልጣን ተወካይ ግን ጉዳዩ ጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት ከመሄዱ በፊት፣ ችግሮች በየዘርፋቸው ተለይተው ለሚመለከታቸው የመንግሥት ተቋማት ቀርበው መፍትሔ ቢፈለግላቸው እንደሚሻል ጠይቀዋል፡፡( ብርሃኑ ፈቃደ – ሪፖርተር)
ትናንት መጋቢት 24 2010 ዓ.ም በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው የተሾሙት ዶ/ር አብይ አህመድ የኃገሪቱን ፖለቲካዊ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች አስመልክቶ ንግግር አድርገዋል።
ከኤርትራ መንግስት ጋር እርቅ ለመፍጠር ጥሪያቸውን ያቀረቡት አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር በተለያዩ ተቃውሞዎች ሰበብ ህይወታቸው ለተቀጠፉ ግለሰቦች ይቅርታን መጠየቅ፣ በኃገሪቱ ላይ የሚንቀሳቀሱ ተቃዋሚ የፖለቲካ ኃይሎችን እንደ ተፎካካሪ ማየትና ማሳተፍ፤ የጋራ መግባባትና ብሄራዊ እርቅ መኖር አስፈላጊነት በንግግራቸው ከጠቀሷቸው መካከል የተወሰኑት ናቸው።
በቅርቡ ከእስር ቤት የተፈታው የሰማያዊ ፓርቲ አባል አቶ ዮናታን ተስፋየ የጠቅላይ ሚኒስትሩን ንግግር አስመልክቶ "አነሳሽና ተስፋ ሰጭ፤ ቀናና ትህትና የተሞላበት" ንግግር እንደሆነ ያስረዳል።
ከነዚህም ውስጥ የመድብለ-ፓርቲ ስርዓት አስፈላጊነት፣ የዲሞክራሲ ግንባታ እንዲሁም በተለያዩ ተቃውሞዎች ምክንያት ህይወታቸው ላጡ ግለሰቦች ይቅርታ መጠያቃቸው በዋነኝነት ያየቸዋል።
" የተለያዩ የፖለቲካ እስረኞችን መፍታት፤ ቀስ በቀስ ሌሎች የፖለቲካ ኃይሎችንም አሳታፊ በሆነ መንገድ ወደ ድርድሩ ሲያመጡ፤ ካቢኔውንም ለኃገር ተቆርቋሪና በሙያ የበቁ ሰዎችን ሲያሰባስቡ ፤ የሚሉትን ነገር የሚኖሩ ሰው ናቸው ማለት እንችላለን" ይላል።
ለትግሉ ህይወትን ጨምሮ ብዙ መስዋዕትነትን እንደተከፈሉ የሚናገሩት አቶ ዮናታን የጋራ መግባባትና ብሔራዊ እርቅ እንደሚያስፈልግ እርሳቸውም መናገራቸው በግሉ የነበረውን ቁስል እንደሻረ እንደሚቆጥረው ይናገራል።
ተሰናባችና መጪ መራሄ መንግስታት በዚህ ደረጃ የስልጣን ሽግግር ሲያደርጉ ማየት አስደናቂ እንደሆነ የሚናገረው የስነ-መለኮት መፅሀፍ ደራሲና ተርጓሚ አቶ ጳውሎስ ፈቃዱ ነው።
የዶ/ር አብይ አህመድ ንግግርንም አስመልክቶ ሀገሪቱ ከነበረችበት የብሄር ግለትና የመፈራረስ ስጋቶች አንፃር ተስፋን የሚያንሰራራና የአንድነት መንፈስንም የሚያመጣ መሆኑንም ገልጿል።
በባለፉት ንግግሮች ፀረ-አንድነት የሚመስሉ ንግግሮች ሲሰሙ እንደነበርና አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር ግን ታሪካዊ ዳራውን ይዘው የተለያዩ ህዝቦች በአንድነት የከፈሉበትን መስዋዕት አስታዋሽ እንደሆነም ይጠቅሳል።
በተለይም በተደጋጋሚ በኢህአዴግ ባለሥልጣናት ዘንድ የሚጠቀሱትን የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ስም አለመጠቀሱ " ከሙት መንፈስ የመላቀቅ" ምልክት እንደሆነም ይገልፃል።
በአጠቃላይ ንግግራቸው " አንድነትን ፍቅርን፣ ይቅር መባባልን የሚሰብክ፤ የሞቱ የተጎዱ ግለሰቦችንና ቤተሰቦቻቸውን ይቅርታ መጠየቅ፤ በዛም ሂደት ውስጥ የሞቱ የፀጥታ ሰዎችን አክብሮት መስጠት፤ ሚናቸው የተዘነጉትን እናትና ሚስቶችን ማስታወስ" ያተኮረ እንደሆነ ይናገራል።
ከዚህም በተጨማሪ አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር በ40ዎቹ እድሜ ላይ የሚገኙ መሆናቸው ለዘመናት የስልጣን ቦታን ተቆናጥጠው የነበሩት የ60ዎቹን ትውልድ በተወሰነ መልኩ የሰበረ መሆኑ ለየት እንደሚያደርገው ተናግሯል።
በሌላ በኩል የዞን ዘጠኝ ጦማርያንና አቀንቃኞች አባል የሆነው ናትናኤል ፈለቀ ንግግራቸውን ተከትሎ ዲሞክራሲን ለመገንባት የሚያስፈልጉት የዲሞክራሲ ተቋማት፣ ምርጫ ቦርድ ነፃ በሆነ መንገድ ሊቋቋም እንደሚገባ ይናገራል።
"ኃገሪቷ በአንድ ዓመት ተኩል ውስጥ ሁለተኛ የአስቸኳይ ጊዜን አውጃለች። ይህም በዜጎች ላይ ፍርኃትን ጭኗል እናም ዜጎች የበለጠ ነፃነት እንዲሰማቸው አስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ማንሳት ያስፈልጋል" ብሏል።
በተለያዩ ማህበራዊ ሚዲያዎች ላይ የስርዓተ-ፆታ የኃይል አሰላለፍ ላይ በመፃፍ የምትታወቀው ቤተልሄም ስለ ሴቶች ተሳትፎ የሰጡት አስተያየት እንደሚያመዝንባትም ትናገራለች።
በኢህአዴግ መንግሥት ሴቶችን ተሳታፊ እንደሆኑና ህጎችም በመሻሻላቸው የሴቶችን ጥያቄ መልሷል የሚለው ኃሳብ እንደሚንፀባረቅ ገልፃ የዶ/ር አብይ ምላሽ ግን ያለውን ክፍተት ያሳየ እንደሆነ ትናገራለች።
ከዚህም በተጨማሪ እንደ ትልቅ ነጥብ ያየችው ለዘመናት በባህሉ እውቅና የተነፈገውን የእናትነትና የሚስትነትን እውቅና መለገሳቸውን እንደ ትልቅ ነጥብ እንደምትቆጥረው ትናገራለች።
"የሴቶች ሚና ዋጋ መስጠታቸው እንዲሁም ሚናው ለዘመናት ዋጋ ሳይሰጠው መቅረቱንም መጥቀሳቸው ትልቅ ነገር ነው።ባደባባይ በፓርላማ እናታቸውንና ባለቤታቸውን ማመስገናቸውም ደስ የሚያሰኝ ነገር ነው። "ትላለች።
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ''ኢትዮ ፈርስት'' የለቀቀውን ቪድዮ አየሁት።ፊልሙን የተረዳሁት በአራት ደረጃ ነው- በሚያሳዝን፣በሚያስደስት፣ በማይመስል እና የችግሩን ምንጭ ያድበሰበሰ በሚል
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋኅዶ ቤተ ክርስቲያን በሺህ የሚቆጠሩ ከእስልምናም ሆነ ከሌላ እምነት የመጡትን ሁሉ ጨምራ ምንጣፍ አውጥታ በቅፅረ ግቢዋ እያሳደረች ማፅናናቷ፣ ወጥ እና እንጀራ የአምቦ ሕዝብ እያመጣ ከሐሙስ ዕለት ጀምሮ መመገቧ እና አሁንም ከሺህ በላይ ለሆኑ ተማሪዎች መጠለያ መሆኗን ተማሪዎች ሲመሰክሩ ፊልሙ ያሳያል። እዚህ ላይም በጣም ደስ የሚል ሥራ ተሰራ ያሰኛል።ቤተ ክርስቲያን እናትነንቷን አሳየች።
ስለ ጠፋው ሕይወት አንዳች ነገር አልተነፈሰም የሞተውን ቁጥር መንገር አይደለም እንድያውም ''ከተማሪ የሞተ የለም'' የሚል ንግግር ከተማሪዎች ሲነገር ፊልሙ ያሳያል።ከነዋሪም ስንት ሰው እንደሞተም ፊልሙ አይተነፍስም።ይህ ብቻ አይደለም ግጭቱ የተነሳበትን ምክንያት ከአዲስ አበባ ማስተር ፕላን በዘለለ ፊልሙ ሊያጎላው የፈለገው ''አራምባና ቆቦ'' የሆነ ጉዳይ ነው አንዴ 'ባህር ዳር በነበረው የስፖርት ውድድር በነበረው ግጭት የተናደዱ'፣ይላል መልሶ አፄ ምኒልክን ያነሳል ቀጥሎ ቴዲን ያነሳል። ይህ የተጨመረ ቅመም ነው።ህዝብን ለማጋጨትም የገዢዎቻችን ዝብዘባ ነች። እንበል አንድ ሁለት የዞረባቸው እና ''የሜጫ'' አስተሳሰብ የያዙ ደካማ ተማሪዎች አሉ እንበል የእነርሱን ሃሳብ ሚድያ ላይ መናገር እና ማጉላት ምን ሊያስከትል እንደሚችል ገዢዎቻችን ያውቃሉ።ግን አሁንም የሚነግሩን የፅንፈኞችን እንጉርጉሮ ነው።ጉዳዩን በባህር ዳር እና በምኒሊክ ዙርያ ማዞር ምን ማለት እንደሆነ ግልፅ ነው።እናም ፊልሙ በአንድ ድንጋይ ሁለት ወፍ ለመምታት ያሰበ ይመስላል።ማጋጨት ተክናቹበታል።
ኢህአዲግ ሁሌ የሚረሳው ነገር በብሄር እና በቋንቋ ምክንያት ለምትፈሰው እያንዳንዷ ጠብታ ደም ኢህአዲግ/ወያኔ ተጠያቂ መሆኑን ነው።ኢትዮጵያ በታሪክ በእንደዚህ ደረጃ በአንድነቷ እና በህልውናዋ ላይ የተቃጣ መንግስታዊ የዘር ፖለቲካ መርዝ ተረጭቶባት አያውቅም።አዲስ አበባ ከኦሮምኛ ጋር ጥያቄውን ያወሳሰበው እራሱ ወያኔ ነው።ኢህአዲግ/ወያኔ በ 1997 ዓም አዲስ አበባን አንዴ ፊንፊኔ ብያለሁ የኦሮምያ ዋና መቀመጫ ሆነች ሲለን መልሶ ደግሞ ወደ አዳማ ቀይሬዋለሁ ሲለን፣ ሌላ ጊዜ አቦይ (የተቀበረውን መርዝ ያውቃሉ እና) እኛ ከሌለን ኢትዮጵያ በማግስቱ ትከፋፈላለች ሲሉን እንዳልንበር ለአምቦ ብጥብጥ ተጠያቂዎቹ ፅንፈኛ ኃይሎች ብቻ ሳይሆኑ እራሱ ኢህአዲግ/ወያኔ ያፀደቀው የጎሳ ፖለቲካ ፌድራሊዝም ነው።
ይህ እንደሚሆን ደግሞ ሕዝብ የተናገረው ከዛሬ 23 ዓመት በፊት ነበር።''ይህ አይሆንም አንድነታችን እንደ ብረት የጠነከረ እየሆነ ነው'' እያለ ስዋሸን የነበረው ደግሞ ኢህአዲግ/ወያኔ ነው። በመሆኑም የችግሩ ምንጭ ዋናው ጎሳን መሰረት ያደረገ ኢትዮጵያን ለመበታተን የቆመው የኢህአዲግ/ወያኔ ከፋፋይ ፌድራሊዝም ነው። እናም ተጠያቂውም ሆነ የችግሩ ምንጭ እና ፅንፈኞች ኢትዮጵያ ላይ እንዲዘባበቱባት የሕግ ድጋፍ የሰጣቸው አሁንም ኢህአዲግ/ወያኔ ነው። አሁንም የችግሩ ምንጭ እራሱ ኢህአዲግ/ወያኔ እስካለ ድረስ ተመሳሳይ ችግሮች ገና ብዙ ልናይ እንችላለን።እንደ ኢህአዲግ እቅድ የአሩሲው የተቆረጠ እጅ ሃውልት በ ሃያ ሚልዮን ብር ሲገነባ እና ኢቲቪ ባለፈው ወር እንደ ዜና ሲናገር ነገሩን ጨርሶታል።አሁንም ለእያንዳንዷ የደም ጠብታ ዋና ምንጩ የኢህአዲግ የጎሳ ፖለቲካ ነው።ሌላው አጫፋሪ ነው።''ኢትዮ ፈርስት'' የሸሸገን ወይንም ለመናገር የፈራው እውነታም ይህንኑ የችግሩን ዋና ምንጭ ነው።
“ትልቁ የጠ/ሚ አብይ አህመድ ችግር፣ የውድቀቱ መጀመሪያና መጨረሻም የሚሆነው የኦሮሞ ድርጀት መሪ ሆኖ [በግልጽ የኦሮሞ መሪ ሆኖ ወይም ኦሮሞ ሆኖ ማለቱ ነው —“ድርጅት” የምትለው ለዲፕሎማሲያዊ አነጋገር የገባች ነች] የኢትዮጵያ መሪ ለመሆን መሞከሩ ነው።” እያለ ነው የደርጉ ጉምቱ ሰው ሻለቃ ዳዊት ገ/ጊዮርጊስ
ብዙዎች ይህንን ፎቶ እየለጠፉ እስክንድር ነጋን ሲወቅሱ ኣያለሁ። እኔ ደግሞ መወቀስ ሳይሆን መመስገን ኣለበት ኣልኩ። ግለሰቡ እውነተኛ ኣላማውንና ማንነቱን ሳይደባብቅ ሸገር ላይ ማንን ለማንገስ እያጓራ እንደሆነ በዚህ “ሹመት” ስላረጋገጠ ጠቀመን እንጂ ኣልጎዳንም። በጥቂት ግለሰቦች ዘንድ የነበረውን ብዥታ ለማጥራት ፎቶው በቂ ነው። ደግሞ ለእስክንትር ነዳ ኣንድ ፕሬዝዳንት ማሜ በቂ ነውና ብዙ ኣታራግቡት። ማሜ የባልዲ ራስን ኣቧራ ኣንድ ባልዲ ውሃ ኣርከፍክፎበት ዘጭ ያደርገዋል🙂 Baharudin nan sobee?
የ ለገጣፎ ለገዳdhii ሕገወጥ ግንባታን ስንቃወም በምክንያት ነበር። ሸገርን ከ ደብረንርሀን በማሳለጥ አማራ ክልል እና አአ ድንበርን እንዲዋሰኑ የታለመ ነበር። ይህም ፅሁፍ ያንን የሚመሰክር ነው። ሰላድንጋይህን ታቅፈክ ትቀራለክ እንጂ ከን እንግዲህ አይደለም አማራ ክልል ጎጃም ጎንደርም ያንተ አይደሉም። እስክንድር ሆይ ሲያምርክ ይቀር።
መልክቱ ግልጽ ነው። የኢትዮጵያ መሪ ለመሆን የግድ ራስህን de-Oromize ማድረግ ይኖርብሃል ነው። ያው ኢትዮጵያዊ ለመሆን ኦሮሞነትህን ጣለው የምትለውና በጦር ሜዳም በፖለቲካ ሜዳም የተሸነፈችው የድሮ ኢትዮጵያዋ የኢትዮጵያዊነት እሳቤ አካል መሆኗ ነው ይህቺም። ሚስኪን….
ከዚህ በተጨማሪም፣ ሌሎች የኢትዮጵያ ብሄሮችም እሱ ”የጽንፈኞች መፈልፈያ” ባለው ኦሮሚያ ላይ (ኦሮሞ ላይ ማለቱ ግልጽ ነው) እንዲደራጁ በግልጽ ጥሪውን አስተላልፏል ሻለቃ ዳዊት። ጠ/ሚኒስትር አብይ አህመድንም በ”የጸንፈኞች መፈልፈያ ክልል መሪነት” ከሶታል።
“…ደርግና ሃሳቡ ተመልሶ አራት ኪሎ ቤተ መንግስት በሆነ መንገድ ከገባ ከትግራይ ድረስም ቢሆን ሄደን እንወጋዋለን፣ እናስወግደዋለንም” ነው ያለው የመቀሌ ዩኒቨርሲቲው ትንግታግ መምህር? በኔ እይታ ግን መምህሩ አጉል ስጋት ገባው እንጂ አንድም ይሄ የደርግ አስተሳሰብ ወደ ቤተ መንግስት ሊገባ አይችልም፣ ሁለትም በሆነ ተዓምራዊ አጋጣሚ ቢገባም እንኳ እሱን ባንድ ቀን ዱቄት አድርጎ ለማባረር ገና ከመቀሌ ድረስ ሌሎች መምጣት አይጠበቅባቸውም። ለዚህ ስራ እዚሁ ያሉት ኦሮሚያና የኦሮሞ ቄሮዎች ከበቂ በላይ ናቸውና።
አዲስ አበባ፣ ጥር 11፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ) በቤትኪንግ የኢትዮጵያ ወንዶች ፕሪሚየር ሊግ 8ኛ ሳምንት ዛሬ በተደረገ ጨዋታ ቅዱስ ጊዮርጊስ ወላይታ ድቻን 1 ለ 0 አሸነፈ።
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ መሪ ኢንዱስትሪ መብራት 96W 192W መስመሮች የማያሟሉ የ LED የጎርፍ ጎርፍ አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan መሪ ኢንዱስትሪ መብራት 96W 192W መስመሮች የማያሟሉ የ LED የጎርፍ ጎርፍ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong መሪ ኢንዱስትሪ መብራት 96W 192W መስመሮች የማያሟሉ የ LED የጎርፍ ጎርፍ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ መሪ ኢንዱስትሪ መብራት 96W 192W መስመሮች የማያሟሉ የ LED የጎርፍ ጎርፍ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
የአፍሪካ ህብረት የሕግ አውጪ አካል የሆነው የፓን አፍሪካ ፓርላማ የሃገራቸውን ፓርላማ ወክለው መምጣት ያልቻሉትን ዶክተር አሸብር፥ የክብር ምክትል ፕሬዘዳንት ሲል ሰይሟቸዋል።
ኢሕአዴግ ሙሉ በሙሉ ማሸነፉ በተገለጸበት የ 2007ቱ ምርጫ፥ የፓርላማ ወንበራቸውን ያጡት ብቸኛ የግል ተወካይ ዶክተር አሸብር ወልደጊዮርጊስ በፓን አፍሪካ ፓርላማ ​The Pan-African Parliament (PAP)ግን በሌላ ኃላፊነት እንዲቀጥሉ ተሹመዋል።
የአፍሪካ ህብረት የሕግ አውጪ አካል የሆነው ይህ ፓርላማ የሃገራቸውን ፓርላማ ወክለው መምጣት ያልቻሉትን ዶክተር አሸብር፥ የክብር ምክትል ፕሬዘዳንት ሲል ነው የሰየማቸው።
ወደ ፓን አፍሪካ ፓርላማ የሚላኩ የአፍሪካ ሃገራት ተወካዮች፥ የፖለቲካ አመለካከቱን ብዝሃነት እንደዚሁም የፖለቲካ ፓርቲዎቹኝ ውክልና ማንፀባረቅ እንዳለበት በመመሥረቻ ሰነዱ ተመልክቷል።
መቶ በመቶ በአንድ ፓርቲ የተያዘ የኢትዮጵያ ፓርላማ ይህንን ማድረግ ባይችልም፥ አንድ የግል እጩ ግን በአህጉራዊው ፓርላማ በኃላፊነት ይቀጥላሉ ማለት ነው። እስክንድር ፍሬው ዶክተር አሸብር ወልደጊዮርጊስን አወያይቷል።
የአክስዮን ማህበር መሥራቾችና የአክሲዮን ድርሻ መብት ጋር በተያያዘ በሚቀርብ አቤቱታ ላይ የንግድ ህግ ቁ. 416/2/ ተፈፃሚነት የሌለው ስለመሆኑ የንግድ ህግ ቁ. 416/2/
ቆንስል ኤርትራ ኣብ ስዊዘርላንድ፣ ኣብ ሃገር ካብ ዝርከቡ ዜጋታት ኤርትራ ዘይሕጋዊ ክልተ ካብ ሚእቲ ግብሪ የኽፍል ኣሎ ዝብል ክሲ ከምዝተመስረተሉ፣ ንኣፈኛ ኣኽባር ሕጊ ስዊዘርላንድ፣ ካቲ ማረት ብምጥቃስ ኣብ ፓሪስ እትሕተም ጋዜጣ ለ ፊጋሮ ሓቢራ።
እቲ ናብ ፈደራላዊ ፖሊሲ ኣታ ሃገር ቀሪቡ ዘሎ ክሲ፣ ምጽራይ ይግበረሎ ከምዘሎ ዝሓበረት እታ ኣፈኛ፣ ንሕጊ ስዊዘርላንድ ዝጻረር እንተኾይኑ፣ ናብ ቤት ፍርዲ ከምዝቐርብ ኣፍሊጣ።
ብዝሒ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ስዊዘርላንድ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ከምዝስራዕ ዝሓበረ ጸብጻብ ለ ፊጋሮ፣ ሓያሎ ካብዞም ኤርትራዉያን ናብ ቆንስል ኤርትራ ክልተ ካብ ሚእቲ ግብሪ ከምዝኸፍሉ የመልክት።
ካናዳን ብሪጣንያን ነዚ ብኤምባሲታት ኤርትራ ዝግበር ምኻፋል ክልተ ካብ ሚእቲ ብዕቱብ ክሕዝኦ እንከለዋ፣ ሽወደንን ስዊዘርላንድን ከኣ ኣሰረን ክስዕባ ኤርትራውያን ደለይቲ ለውጢ ሓያል ጻዕርታት ኣብ ምክያድ ይርከቡ።
ኣብ ካልእ ናይ ስዊዘርላንድ ዜና፣ ፕረዚደንት ስዊዘርላንድ ሲሞነታ ሶማሩጋ፣ ኣብ ጉዳያት ዋሕዚ ስደተኛታትን ሰብኣዊ ቅልውላውን ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብዝምልከት ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ተዘራሪባ።
ኢትዮጵያ ድኻ ሃገር ክነሳ፣ ብዝሒ ዘለዎም ስደተኛታት ተዐቁብ ምህላዋ ዝሓበረት ፕረዚደንት ሲሞኒታ፣ ስዊዘርላንድ ኣብ ሰብኣዊ ቅልውላ ዘተኮረ ሓገዝ ነታ ሃገር ከተበርክት ምዃና’ውን ገሊጻ።
ፕረዚደንት ሲሞነታ ኣብዚ ናይ ኣዲስ ኣበባ ወግዓዊ ዑደታ ብዘይካ ኣብ ሰብኣዊ ቅልውላው፣ ኣብ ፖለቲካዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ብምትኳር’ውን ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ሃይለማርያም ደሳለኝ ተዘራሪባ’ያ።
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 108W 216 ዋ ካሬ LED ጎርፍ አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 108W 216 ዋ ካሬ LED ጎርፍ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 108W 216 ዋ ካሬ LED ጎርፍ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የ LED ግድግዳ ማጠቢያ ብርሀን 108W 216 ዋ ካሬ LED ጎርፍ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
የኦሮሞ ነፃነት ግንባርን ጨምሮ አስር የፓለቲካ ድርጅቶች አብሮ በትብብር ለመስራት ተስምሙ። ትብብሩ ወደ ቅንጅት የሚሸጋገርበት ሂደት ላይም እንደሚሰራ ተገልጿል፡፡
ኢትዮጵያውያን በጋራ በመቆም ለሀገራቸው የሚጠበቅባቸውን ኀላፊነት እንዲወጡ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የኢፌድሪ ቋሚ መልዕክተኛ አምባሳደር ታዬ አፅቀስላሴ ጥሪ አቀረቡ፡፡ ባሕር ዳር፡ የካቲት 10/2013 ዓ.ም (አብመድ) አምባሳደር...
የጎልጉል ወዳጅ ወለላዬ “እኚህ ሰው ማናቸው?” በሚል ርዕስ ግሩም ዝግጅት ሲያቀርቡ መቆየታቸው ይታወሳል። ይህንን ዝግጅት በጥያቄና በግጥም መልክ የሚያቀርቡት እንደመሆኑ ምላሹም በግጥም እንዲሆን አንባቢያንን እርሳቸውም እኛም እናደፋፍራለን። ወለላዬ ከተለያዩ የግልና መሰል የህይወት ውጣውረዶች በኋላ አሁን ዝግጅታቸውን እንደገና ጀምረዋል። ጎልጉልም በደስታ እንኳን ደህና መጡ ይላቸዋል። የመጨረሻው “እኚህ ሰው ማናቸው?” ፲፫ኛው ነበር የዚያን መልስ ከአዲሱ ጥያቄ ጋር አቅርበናል። ወዳጃችን ወለላዬ በድጋሚ እንኳን ደህና መጡ ምስጋናችን ይድረስዎ።
ላሁኑ “እኚህ ሰው ማናቸው? – ፲፬” ደግሞ ወለላዬ የሚከተለውን አቅርበዋል። ምላሻችሁን በግጥም በመመለስ ለዝግጅቱ ውበት እንድትሰጡ ለማደፋፈር እንወዳለን። በሚቀጥለው መልሱን በግጥም እናቀርባለን።
እኝህ ሰው- አባታቸው ቆዳ በማልፋት የተለያዩ ባህላዊ እቃዎችን በመስራት ይተዳደሩ ነበር፡፡ እኝህ ሰው በሊሴ ገብረማረያም ትምህርት ቤት እስከ አምስተኛ ክፍል ተምረዋል፤ አዕምሯቸው ፈጠን ሲሆን፣ ፈረንሳይኛ አቀላጥፈው የሚናገሩ ሰው ነበሩ፤ በጊዜው የሁለተኛ ደረጃ እና የኮሌጅ ትምህርት በአገር ውስጥ ሰለማይሰጥ ሊከታተሉ አልቻሉም፤ በስራው ዓለም በአንድ ሚኒስተር መስርያቤት የመስራት እድሉን ቢያገኙም ለትምህርት ከፍተኛ ጉጉት ስለነበራቸው በዳግማዊ ሚኒሊክ ሆስፒታል ፈረንሳየኛ በማስተርጎም ስራ ላይ መሰማራቱን መረጡ- እየሰሩ የቋንቋም ሆነ ሌሎች ችሎታዎችን በልምድ ሊያዳብሩ ስለወደዱ፡፡
….ከለዕታት በአንዱ ቀን መኮነን ሃብተወልድ አስም ታመው ወደሆስፒታል ስለገቡ ከእሳቸው ጋር የመተዋወቅ እድሉን አገኙ፤ አልጋ ወራሽ ተፈሪ መኮነንም አቶ መኮነን ሃብተወልድን ሊጠይቁ በመጡበት ወቅት ስለ እሳቸው ብቃት እና ችሎታ በአቶ በመኮን አማካኝነት ይገነዘባሉ…ከዝያም በወቅቱ አንድ ከፍተኛ ባለስልጣን ታሞ ስለነበር እኝህ ሰው እንዲያስታምሙት እና ቋንቋ እንዲያስተረጉሙ ወደፈረንሳይ ይላካሉ…. በፈረንሳይም ስለዘመናዊ መንግስት አስተዳደር፤ ስለፖለቲካ እና መስል እውቀቶችን ከተለያዩ መፃህፍተ አንብበውና ተመራምረው በእውቀት ላይ እውቀት ጨምረው ይመለሳሉ- ሰውየው በአገኙት አጋጣሚ መማር ይሻሉእና፡፡
ከዚያም (እንደ ኢትዮ. አቆጣጠር ከ1932 እስከ 1947) በመጀመርያ የአገር ግዛት ሚንስትር፤ ቀጥሎም ፀሐፊ ትዕዛዝ በመሆን የአገሪቱን ከፍተኛ ስልጣን ሊጨብጡ የቻሉ እና በስልጣን ዘመናቸውም ውጤታማና ፍሬያማ ተግባራትን የከወኑ፣ “በመጨረሻም ስልጣኑን ሁሉ ጠቅልሎ በመያዝ ጃንሆይን ሊፈነቅሏቸው ነው” ተብለው ስለተጠረጠሩ ከሹመታቸው ወርደው የአሩሲ ክፍለ ሃገር ገዥ ሆነው የተላኩ ድንቅ እና ታላቅ ሰው ናቸው …. በችሎታቸው እና በየአጋጣሚው ከልምድ እና ከህይወት እየተማሩ ከትንሽ ቦታ ወደ ዙፋን የተጠጉ አስገራሚ ሰው ናቸው……ፀሐፊ ትዕዛዝ ወልደ ጊዮርጊስ ወልደዮሐንስ!!
የዲሞክራቲክ ፓርቲው ፕሬዚደንታዊ ዕጩ ጆ ባይደን ሁለቱም ፓርቲዎች ተቀራራቢ የህዝብ ድጋፍ ያላቸው በሆኑ፤ ለማሸነፍ ቁልፍ ናቸው ከሚባሉት ግዛቶች አንዷ በሆነችው ፍሎሪዳ የምረጡኝ ቅስቀሳ ሲያካሂዱ ቆይተዋል።
ብጣዕሚ ኣድኒቀኪ ዊንታ እቶም ነዛ ስራሕ ዘዳለው ግን ኣብ መወዳእታ ኣምጺኪያ ኢልኩም ከተጣቁዑላ ነሩኩም ደሓር መዘንግዕ ካሜራ ምካኑ ክትሕብርዋ ተጸብየ ብዝኮነ ጅግና ኢኪ ዊንታ ኣስሊ።
ዊንታ ወትሩ ሰሐቅ ወትሩ ሕጉስቲ ኩሉግዜ ምስሐቅ አይተቋርጺ ትበልዕዮ እንጀራ አለኪ ወይ ከምቲ ዝሐለፈ ዝገበርክዮ ትሕግዝዮም ብሽም አምላኽ ንአኺ ዝጽበዮ አለዉ ። ዕድመን ጥዕናን ይሃብኪ ።
ነቶም – ደቆም፡ በዓል(ቲ) ኪዳኖም፡ ናይ መጻኢ ጉዕዞ-ሂወት መጻምዲ ፍቕሮም(ረን)፡ ርእዮም ዘይጸገብዎም ወልዶም ቤተሰቦም መተዓብይቶም፡ ንብረቶም፡ ናይ መጻኢ ሂወት ዕድሎም ……. ኩሉ ንድሕሪት ራሕሪሖም – ዕሸል ዕድሜኦም ምእንቲ ኤርትራ ዝበጀዉ ስውእት ጀጋኑና፡ ክብርን ዝኽርን ንዘልኣለም ይኹን።
መታን ደቅናን ደቅ-ደቅናን ብረት ከየልዕሉ ብረት ኣልዒሎም፡ መታን ደቅናን ደቅ-ደቅናን በረኻ ከይሰፍሩ መዋእሎም ምስ ተመነ-ዕንቅርቢትን ኣራዊትን በረኻ ሰፊሮም፡ መታን ደቅናን ደቅ-ደቅናን ካብ ስድረኦምን ፈተውቶምን ከይፍለዩ መዋእሎም ካብ ቤተሰቦምን ፈተውቶምን ተፈልዮም፡ መታን ደቅናን ደቅ-ደቅናን ደሞም ረሃጾም ንብዓቶም ከይውሕዝ ደሞም ንብዓቶም ረሃጾም ከም ፈለግ ኣውሒዞም፡ መታን መጻኢ ዕድላት ደቅናን ደቅ-ደቅናን ብኸንቱ ከይመክን ምሉእ ናይ መጻኢ ዕድላቶም ሰዊኦም፡ መታን ሂወት ደቅናን ደቅ-ደቅናን ፈቐድኡ ብኸንቱ ከይጠፍእ እልል እንዳበሉ ኣብ ዕሸል ዕድሚኦም ኣብ ፈቐዶ ኣጻምእ ጐላጉልን-በረኻን፡ ኣብ ፈቐዶ እምባን-ኩርባን፡ ኣብ ፈቐዶ ሽንጭሮን-ሩባን፡ ኣብ ፈቐዶ ነኣሽቱን ዓበይትን ከተማታትን ገጠራትን ቁልቁል ኣፎም ተደፊኦም – ንቡር ናይ ቀብሪ ስን-ስርዓትን፡ ንቡር ክልተ ሜትሮ መጐልበቢ-ሬሳ ቁራጽ ጨርቂ ከይረኸቡ በጃ ህዝቦምን ሃገሮምን ተሰዊኦም። ብሳላ መስዋእቶም ድማ – ርእስና ኣቕኒዕና፡ ጽሩይ ኣየር እንዳ-‘ተንፈስና፡ ኤርትራዊ(ት) እየ እንዳልና – ኣብ ኤርትራ ጥራሕ ዘይኮነ – ኣብ ምሉእ ዓለም ንኾርዕ ኣለና። ክብርን ዝኽርን ሞጐስን ንዘላለም ንዕኦም ይኹን።
እቶም ሞሳ ስውእትና ዘስተናዕቑ፡ ዘናሽዉ፡ ዘቃልሉ፡ ዝዝንግዑ፡ ዝኽሕዱ ግን፡ ሕማቕ መዓልቲ ውዒሎም ጥራይ እየ ዝብል። እትምንታይ፡ ስውኣት ንመን ቀሪቦም ንመን ‘ሞ ርሒቐሞ!!
ነብሲወከፍ ኤርትራዊ ትውልዲ፡ ነናቱ ታሪኻዊ ሓልፍነትን ግዴታን ኣለዎን ነርዎን። ስዉኣትና፡ ነጻነት ንምውሓስ ዝተዋህቦም ሃገራዊ ሓላፍንትን ሃገራዊ ግዴታን፡ ብዘይ ምዕዝምዛምን ብዘይ ምቑዛምን፡ ብጥሙይ ከብዶም፡ ብጽሙእ ጎረሮኦም፡ ብዕሩቕ ዝባኖም፡ ሂወቶም ከይበቐቑ በጅዮም፡ ነጻነት ኣረኪቦምኻ።
ናትካ እጃምን ግዴታን ድማ፡ ነቲ ስዉኣት ዘረከቡኻ ነጻነትን ክብሪ ሃገርን ተቐቢልኻ፡ ሃገራዊ ልእላውነት ኤርትራ ንምዕቃብን፡ ብኹሉ መዳያት ሃገራዊ ህንጸት ንምውሓስን፡ መስዋእቲ ምኽፋል ‘ዩ ነሩ። ሃገራዊ ሕድሪኻን ሃገራዊ ግዴታን ጠሊምካ፡ ኣብ ስደት ኮንካ ትቑዝም ኣለኻ። ኣኸለ!!
ስዉእት – ንነጻት፡ ኣብ ጽርግያታት ምዕራብ እንዳዓንደሩን እንዳሳዕስዑን ኣየምጹእልካን። ንስኻ ግን፡ ንሂወትካን ጥቕምካኻን ልዕሊ ሃገርካ ሰሪዕካ፡ ኣብ ሃገራት ምዕራብ ኮንካ፡ ብኢንተርነት ሃገር ከውሕስን፡ ሃገር ክሃንጽን ‘የ ትብለና ‘ለኻ። መንገዲ ከም መጽዓን ይጠቕልለልካ።
ድይትሓፍር መርዓት’ስ ነዲአ ሕርሲ ትምህር ከይኮውን እምበር: ናይ ሎሚ አስተምህሮ ብጣሚ ጽቡቕ ጌርካ አቕሩብካዮ። መቸም ዋላ’ቲ ድኸፍኤ ሕማም ጠቓሚ ነገር እአለዎ። መኽንያቱ ናይ ወያኒ አእዕናዊ ተፈጥሮ እንዳበሃልካ ድመጽእ እዩ ድመስል ደሎ።
ሰዎቹ የሚናገሩት ብዙ ሆኖ በሁለት ነጥብ ሲጠቃለል፣ ብዙ የውጣ ውረድ ኣነጋገር ኖሮት፡ ጭማቂው እንዲህ ነው። በነሱ ኣባባል, በተለይ በኣቶ ሃብተማርያም፡ ኤርትራና ትግራይ ኣንድ ኣገር የነበሩ፡ መሆን የሚገባቸው ሆነው በተደጋጋሚ በኣማራ የተጨቆኑ እና የተገዙ እንደሆነ ነው። ትግርኛ ኣውቀህ እያንዳንዱ የሚጠቀሙበት ቃል እና ኣባባል ራስህ ብትሰማ ይሻል ነበር። ይሄ የለሱ የደስደስ ታሪ መሰረት እንደሌለው እንኳን ኣንተ እኔም ኣውቀዋለሁ። ኣቶ ሃብተማርያም ኣሉላን ስለሚያደንቁ እንዳትታለል ተጠንቀቅ። ስድስቱ ጀነራሎቻቸው ከተምቤን ኔላው >10000 ወራሪ ወታደራቸው ከትግራይ መልምለው እደመጡ ረስተው፡ ሰውየው ኣንዳንድ ከመረብ ምላሽ የተሰልፉ ተራ ወታደሮች እየጠቀሱ የማይዘባርቁት የለም። ስለ ምንሊክ፡ ኣማራና ሃይለስላሴ ያሉት ከኔ ከኤርትራዊ ተተርጉሞ ብትስርማው በንጽህና ኣይወሰድምና፡ ይቅርብኝ። በተቻለ ኤርትራን የሚነካ ነው ያተኮትኩት።
ሁለተኛው ካንደኛው የባሰ የኤርትራ ሰላምና ህብረት የሚያናጋ በጣም ኣደገኛ የሆነ፡ እስላም ወንድሞቻችን ግማሹ ኣካላችን እንደ ሁለተኛ ዜጋ ብቻ ሳይሆን ዘለዓለም ተከራይቶ የሚኖር የውጭ ፍላጎት ኣስከባሪ ኣድርጎ የሚያቀርብ ንግግር ነው። ጀበርቲው ነጥለው፡ በሚያንቋሽሽ ቋንቋ መጤ እያሉ፡ ዝባዝንኬ ታሪክ እያሰባሰቡ፡ ኤርትራን ሰላም ኣሳጥቶ፡ ትግርኛ ተናጋሪው ትግራይን እንዲያቅፍ የሚገፋፋ ንግግር ነው። ኣቶ ቦክረ፡ ቀይ የለበሰው ከ YouTube ዝግጅቱ ቁጥር 54 ጀምሮ እስከ 60፡ ግብጽ በ1876 ኣከባቢ በነበረው የጥቃታቸው ጦርነት ጊዜ በሰላሚዋው ህዝብ ባደረጉት ኣመጽና ኣንዳንድ እናቶችን በፈጸሙት ኣሰቃቂ ድርጊት የተፈጠረው ትውልድ፡ በዳይ እያለ ጀበርቲን’ውን እዛ ደባልቆ፡ ስሙ ወደ ተመሳሳይ የትግርኛ ቃል ተርጉሞ፡ ሁሉንም እንደ ኣንድ ኣጸያፊ ተግባር ኣድራጊ ቆጥሮ፡ ማቅረቡ ነው። የቃል ጨዋታው ‘በዳይ’ ደ’ን ኣላልተህም ኣጥብቀህም እንደምትተረጉመው ሁለቱን ተጠቅሞበታል። ወደ ዴ ለውጠህ ይ’ን ትተህ እንደማለት ነው። ጀበርቲ ከድሮ በምድረ ኣበሻውና ባካባቢው የኖረ ሕዝብ ነው። There was no Jeberti-specific electric fence around Mereb that prevented them from crossing into what is now Eritrea. Yohannes did not unplug the current to throw them beyond Mereb. It is hilarious my friend!
ኤርትራ የእስልምና እና የክርስትና ሃይማኖት ተከታይ ኗሪ ህዝብ ሃገር ሆና፡ ዓረብኛ እና ትግርኛ የኣገሪቷ ብሔራዊ ቋንቋ ሆነው እንደ ኣገር ከታወቀችበት ኣንስቶ የጸደቀ በሥራ የዋሉ ቋንቋዎች ናቸው። በተለያየ ዘዴ እና በረቀቀ ሴራ እስላሙ ህዝብ እና ዓረብ ቋንቋ መነካካት፡ ኤርትራን ኣፍረሶ፡ በትግራይ ለመተካት ካልሆነ ሌላ ኣላማ የለውም።
Ethiopia Zare (ቅዳሜ ኅዳር 6 ቀን 2001 ዓ.ም. November 15, 2008)፦ ኀሙስ ዕለት የኦሮሚያ ክልል ምክር ቤት (ጨፌ ኦሮሚያ) ባደረገው አስቸኳይ ስብሰባ ሹም ሽር ማካሄዱ ታወቀ። ምክር ቤቱ ባደረገው ሹም ሽር የአዲስ አበባ ከተማ ከንቲባ ጽ/ቤት ኃላፊ አቶ አብዱላዚዝ መሐመድን የኦሮሚያ ክልል ም/ፕሬዝደንት አድርጎ ሾመ።
ምክትል ፕሬዝዳንቱ አቶ ሙክታር ከድር በኢህአዴግ ጽ/ቤት እንዲሠሩ የተመደቡ መሆናቸውን የጠቆሙት ምንጮቻችን የጽ/ቤቱ ኃላፊ በሆኑት በአቶ በረከት ስምዖን ምትክ ሳይመደቡ እንዳልቀሩ ገልጸዋል።
የክልሉ ም/ፕሬዝዳንት ሆነው የተሾሙት አቶ አብዱላዚዝ መሐመድ ከድሬዳዋ ከተማ ከንቲባነት ተነስተው፣ የአዲስ አበባ ከተማ ከንቲባ ጽ/ቤት ኃላፊ ሆነው ከተሾሙ ገና አምስት ወራት ያስቆጠሩ ሲሆን፤ ”በአጭር ጊዜ ከአዲስ አበባ ከንቲባ ጽ/ቤት ቢነሱም ካሉበት ቦታ ወደ ከፍተኛ ሹመት ነው ያደጉት” ሲሉ ምንጮቻችን ገልጸዋል።
በሚኒስቴር ማዕረግ የጠቅላይ ሚኒስትሩ የህዝብ ግንኙነት አማካሪና የኢህአዴግ ጽ/ቤት ኃላፊ የሆኑት አቶ በረከት ስምዖን፣ የኢህአዴግ ጽ/ቤት ኃላፊነታቸው ቦታ ምትክ አቶ ሙክታር ከድር መሾማቸውን የጠቆሙት እነዚሁ ምንጮች፤ አቶ በረከት የፈረሰው የማስታወቂያ ሚኒስቴር ስሙ ተቀይሮ በአዲስ መልክ የተዋቀረው መስሪያ ቤት ኃላፊ ሆነው ሊሾሙ እንደሚችሉ አክለው ጠቁመዋል።
በተጨማሪም ኀሙስ ዕለት የኦሮሚያ ክልል ምክር ቤት ባደረገው ሹም ሽር፤ በአቶ አብዱላዚዝ ምትክ የቡራዩ ከተማ ከንቲባ የነበሩት አቶ ሞትማ መቃሳ የተሾሙ ሲሆን፤ ባለፈው በተወካዮች ምክር ቤት በተካሄደው ሹም ሽር ከኦሮሚያ ግብርናና ገጠር ልማት ቢሮ ተነስተው የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር ሚኒስትር ሆነው በተሾሙት አቶ ድሪባ ኩማ ምትክ የአርሲ ዞን አስተዳደር ኃላፊ አቶ ዑመር መሐመድ መሾማቸውን ምንጮቻችን ገልፀዋል።
ጅማ አባጅፋሮች ክፈሉ የተባሉት የመመዝገቢያ 870 ሺህ ብር የመክፈያ ቀነገደቡ በ15 ቀን እንዲራዘም ያቀረቡት ጥያቄ ውድቅ ተደርጓል፡፡ በአዲሱ የሊግ ኮሚቴ ከታገዱት 7 ክለቦች 6ቱ የተጠየቀውን ከፍለው ለሁለተኛው ዙር ዝግጁ ሲሆኑ ጅማ አባጅፋሮች ግን ቀኑ እንዲራዘም ጠይቀዋል፡፡ ሊግ ኮሚቴም በሰጠው ምላሽ ምንም የሚራዘም ቀን እንደሌለ ገንዘቡም ካልተከፈለ የእሁዱ ጨዋታ በፎርፌ እንዲቀጡ እንደሚደረጉ በመግለፅ ጥያቄውን ውድቅ አድርጓል፡፡ ጅማዎች ለመክፈል 15 ቀን ድረስ ከጠበቁ ከባህርዳር ከተማና አርብ ከኢትዮጲያ ቡና ጋር የሚደረገው ጨዋታ በፎርፌ ሊቀጡ ይችላሉ ተብሎ ተሰግቷል፡፡ ይሄ ደግሞ በፌዴሬሽኑ ደንብ መሠረት ወደ ከፍተኛ ሊግ እንዲወርዱ ሊያስገድዳቸው ይችላል ተብሏል፡፡ አሁንም የባከነ ሰአት አለ….
የዛሬው የማኅበራዊ መገናኛ ዘዴዎች ቅኝት ሰሞኑን የማኅበራዊ መገናኛ ዘዴዎች ተጠቃሚዎችን ትኩረት በሳቡ 2 ጉዳዮች ላይ ያተኩራል። የኢትዮጵያና የሱዳን የድንበር ግጭት እንዲሁም የኢትዮጵያ ምርጫ ላይ ያተኮሩ አስተያየቶችን ያስቃኘናል።
የኢትዮጵያ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በዚህ ሳምንት መጀመሪያ በሰጠው መግለጫ ካለፈው አንድ ወር ወዲህ የሱዳን ጦር የኢትዮጵያን ድንበር አልፎ ከፍተኛ ጉዳት ማድረሱን መሬትም መያዙን አስታውቋል።የሱዳን ባለሥልጣናትም በኃይል የተያዘውን መሬት አንለቅም እስከ ማለት መድረሳቸውን የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ አምባሳደር ዲና ሙፍቲ በዚሁ መግለጫ ተናግረዋል።ኢትዮጵያም እንደ ከዚህ ቀደሙ ችግሩን በዲፕሎማሲና በሰላማዊ ድርድር ለመፍታት እንደምትጥር አስታውቀዋል። በአምባሳደር ዲና መግለጫ መሠረት በአሁኑ የሱዳን፣ ድንበር ጥሶ መሬት የመያዝ ርምጃ የሌሎች በስም ያልጠቀሷቸው ኃይሎችም እጅ አለበት።በዚህ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር መግለጫ ላይ በማኅበራዊ መገናኛ ዘዴዎች የተለያዩ አስተያየቶች ተንሸራሽረዋል
«ስንታየሁ አንለይ ኢትዮጵያ» በሚል የፌስቡክ ስም የሰፈረ አጭር አስተያየት «ጉዳት ሳይደርስ መከላከል ነው እንጅ ጉዳት እየደረሰ እያዩ መግለጫ መስጠት አይጠቅምም።»ይላል። ሳሙኤል ቶማስም ፣ኢትዮጵያ ብዙ ጉዳት ሳይደርስባት በፊት ራስዋን እንድትከላከል ሲሉ በፌስቡክ ተመሳሳይ ሃሳብ ሰንዝረዋል።«ሱዳን የኢትዮጵያን ድንበር ጥሳ ገብታ በርካታ ህግ ወጥ ተግባሮችን እየፈጸመች ከሆነ ተመጣጣኝ እርምጃ ለመውሰድ ምን እስክታደርግ ነው የሚጠበቀው? እንኳን በርካታ ህግ ወጥ ተግባር መፈጸም አይደለም ፣ድንበሩን ለማለፍ ሲሞክሩ እርምጃ ካልተወሰደ ፣ ብዙ ጉዳት ካደረሰች በኃላ እርምጃ ለመውሰድ መሞከር ተገቢ አይመስለኝም። አስቀድሞ ነው እንጂ እራስን መከላከል! »በማለትም አሳስበዋል።ተስፋው አባይ ደግሞ «በሱዳን ብቻ ሳይሆን በየትኛውም አቅጣጫ መንግስት ለሚደርስበት ጥቃት አፀፋዊ እርምጃ በመውሰድ ሉአላዊነቱን ማስጠበቁ ተገቢ ቢሆንም ቀድሞ የተጠናከረ የደህንነት ስራን በመስራት ጥቃት እንዳይደርስ ትኩረት ቢያደረግ መልካም ነው።»በማለት መክረዋል። ትዝታ ደጀን በሚል ስም በፌስቡክ የቀረበ አስተያየት ደግሞ ጠንከር ያሉ ጥያቄዎችን ያከታተለ ነው።ግድቡን እስኪነኩት ነው እየተጠበቀ ያለው?መቼ ይሆን የሰው ሕይወት የሚጨንቃችሁ? ዛሬ ነው ሱዳን መግደልዋንና ድንበር ጥሰው ገብተው መዝረፋቸውን ያወቃችሁት? ቆይ 2013ን የመቀነስ ዓመት ብላችሁ ሰይማችሁታል መሰል ? ይላል።«ሱዳን ወቅት ጠብቃ የኢትዮጵያን ድንበር አልፋ ከፍ ያለ ጉዳት አድርሳለች ተብሏል። ሃገራችን ከወያኔ ጋር በነበረው ኦፕሬሽን ትንሽ ጉልበት ጨርሳለች።ታዲያ አሁን በቂ ኃይልና ትጥቅ ያዘጋጀ ክልል አለ?የመንግሥት ዲፕሎማሲ ጥረቱ ከከሸፈ ሲሉ በትዊተር የጠየቁት መሐመድ ሙክታር ናቸው
አምባሳደር ዲና በዚህ ሳምንት መጀመሪያው መግለጫቸው ሱዳን በኃይል የያዘችው 100 ዓመት ለሚጠጋ ጊዜ ያልተካለለው የሁለቱ ሃገራት ድንበር አካባቢ የሚገኘውን መሬት መሆኑን ተናግረዋል። መሬቱ የተያዘውም የኢትዮጵያ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ደመቀ መኮንን ከሱዳን ባለሥልጣናት ጋር በጉዳዩ ላይ ተነግገረው በተመለሱ ማግስት ነው።
«ጊዜና አጋጣሚ ጠብቆ የሚቀያየር መጥፎ ጎረቤት ነው።ለሱዳን ወታደር የአማራ ሚሊሻና ልዩ ኅይል በቂ ነው። ነገር ግን ሱዳንን ከጀርባ ለዚህ እኩይ ተግባር የምትገፉፉት ግብጽ ናት የግብጽ መድኃኒት ደግሞ ቱርክ ናት የኢትዮጵያ መንግስት ቱርክ ጋር አንድ ቀን ውይይት አደረገ ቢባል ግብጽ የጥፋት እጇን ትሰበስባለች። ሲሉ የበኩላቸውን መፍትሄ በፌስቡክ የሰነዘሩት አብዱራህማን መሐመድ «የሱዳን መመናቀር ዋጋ ያስከፍላታል እንጅ የትም አያደርሳትም ከዛይድ ባሬ ከሶማሌ መማር አለባት ያኔ የአጼው ስራአት ሲገረሰስ ሀገራችን ባልተረጋጋችበት ጌዜ ሶማሌ አጋጣሚውን ጠብቃ በፈረጠመ ኃይሏ ወረራ አድርጋብን ነበር ነገር ግን እንዴት ተቀጥቅጣ እንደወጣችና ዛሬም ድረስ ራሷን ያልቻለች ሽባ ሆና ቀርታለች ሱዳን ደግማ ብታስብበት
ተከታዩ የላላ በቀለ ለገሠ መልዕክት ደግሞ ለሱዳናውያን ነው።«ድንበራችን ለመጠበቅ የተቻለንን ሁሉ ማድረግ እንደምንችል ጥርጥር የለኝም በማለት የሚጀመረው መልዕክቱ «ሱዳናውያን ወንድሞቼና እህቶቹ ሲል ይቀጥላል «ሱዳናውያን ወንድሞቼና እህቶቹ እኛ የሁለቱ ሃገራት ህዝቦች ማንኛውም ሃገር የሌለው የረዥም ጊዜ ታሪክና የጥንታዊ ሥልጣኔ ባለቤት ነን።ጉዳያችሁ ድንበር ማስጠበቅ ከሆነ ከመሪዎቻችን ጋር በትህትና ተወያዩ።ከዚያ ውጭ የሚሆን ከሆነ ግን እኛ ኢትዮጵያውያን ድንበራችንን የማስጠበቅ ፍርሃት የለብንም።ምክንያቱም እኛ ለዚህ የተፈጠርን ነን።ኢትዮጵያን እንድትወጉ ከውጭ ለሚጎተጉቷችሁ ትኩረት አትስጡ፤ጦርነቱ ከተጀመረ በኋላ ለማስቆም ምንም አያደርጉላችሁም።ሲሉ ምክራቸውን ደምደዋል። አሻግሬ በትዊተር«ሱዳን ለክፉ ቀን የማትሆን በልቶ ካጅ መሆኗን አሳይታለች።ሀገር የተዳከመች መስሏት ውሻ በቀደደው ጅብ ይገባልና።የውጭ ተጋላጭነትን ለመቀነስ ለውስጥ መረጋጋት ያላሰለሰ ርምጃ መውሰድ ይገባል።በማለት የበኩላቸውን መፍትሄ ጠቁመዋል።
«የጠላትነት ስሜትና ዓላማ ያለው ጊዜን ጠብቆ እንዲህ ይከዳል። ለሀገራችን ሕልውና ከልብ የሚቆረቆሩ ሁሉ ይህን ዕውነት መዘንጋት የለባቸውም። በዚህ ጊዜ የሚጠበቀው ጀግንነት ከውስጥም ከውጭም ጥቃት እንዳይደርስ በንቃት መቆምና በፅናት መታገል ነው። የግንባርና የደጀን ኃይላችንን የሚያቀናጅ ቁርጠኛ አመራር በየደረጃው መፈጠሩ መረጋገጥ አለበት። ሁልጊዜ በዘመቻ ሳይሆን በዕቅድና በስልት አመራር መስጠት ይገባል። ሕዝባችንም ሐቁን በውል ተገንዝቦ ለታሪክ ሠሪነቱ መዘጋጀት ይኖርበታል። በባዶ ማቅራራት ለብርቱ ጥቃት ያጋልጠናል።» የሚለው የካሳዬ ገቢሳ አስተያየት ነው።በላይ አያሌው ደግሞ «አይ ሱዳን! ....ገልቦ ክንብንብ ሆነ።» ካሉ በኋላ በራሳችን ወታደሮች ስትጠበቅ 17ዓመት ሙሉ እየኖረች እኛን መውረሯ ይገርማል። ሲሉ ትዝብታቸውን አካፍለዋል።
«በጥባጭ ካለ ማን ጥሩ ይጠጣል» የሚለውን አባባል ያስቀደሙት ኑር አዲስ ማርዮ ደግሞ«የኛን ሰላም ነሰተው እነሱ ሰላም ሊሆኑ?ሲሉ ይጠይቁና «አላወቁም የጀርባ አጥንታቸው ኢትዮጲያ ነበረች። ቢያውቁማ ኖሮ የክፉ ቀናቸውን ኢትዮጲያን በክፉ ባላሰቧት ነበር። አላህም የስራቸውን ይሰጣቸዋል። ከግብፅ ይልቅ ኢትዮጲያ ባለውለታዋ ነበረች ለሱዳን።ሲሉ ሃሳባቸውን አጠቃለዋል።
ችግርን በሰላማዊ መንገድ መፍታቱ ይሻላል።ሱዳን ለግብጽ ሥራ አስፈጻሚ መሆኑ አይጠቅማትም።ኢትዮጵያ ፈርታ አይደለም።በትዕግስት የምትጠብቃችሁ ነገሩ እንዳያቃቅር ነው።ሰላም ፍቅር ይስጠን።ብለዋል። ገነት የድንግል ማርያም ልጅ በሚል ስም በፌስቡክ በጻፉት አስተያየት ።