Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ግንጠላውንም ለማካሄድ ብሔረሰቡን ከታሪክ ለማራራቅና ከሌሎቹ በሔረሰቦች ጋር ቅራኔ እንዲፈጥር ለማድረግ ጋላ የሚለው ቃል በሐበሾች ለአረቦች የተሰጠና ትርጉሙም ስደተኛ ማለት ነው ሲል ሰብኳል። የጊዜው አክራሪ የኦሮሞ ፖለቲከኞች ጋላ የሚለው ስያሜ የኦሮሞን ሕዝብ ለማንቋሸሽ በአማሮች የተሰጠ ነው ቢሉም፣ ቃሉ ስደብ እንዳልሆነ ከዚህ መረዳት ይቻላል። የኦሮሞን ታሪክ ያጠኑ ተመራማሪዎች ጋላ ማለት በሱማልኛ እስላም ወይም ክርስቲያን ያልሆነ ማለት ነው። አሁንም ከዚሁ የሱማልኛ ቋንቋ ሳንዎጣ በሱማልኛ “ጋል” ማለት ግመል ማለት ሲሆን፣ ጋላ የሚለው ሰምም ከዚሁ ጋል ከሚለው ስም የወጣና “ባለግመሎቹ” እንደማለት ነው የሚሉም አሉ። ከኦሮሞኛ ቋንቋ “ገላ” ከሚለው ግሥ የወጣና ትርጉሙም ቤታችን ሄድን ወይም ገባን ማለት ነው የሚሉም ሲኖሩ፣ በየትም ቦታ በስድብነት አልተመዘገበም።
ዮሐን ባቀረብው ሃሳብ መሠረት የብሔሩ መጠሪያ ኦርማኒያ እንዲሆን በ1860 ዓ.ም. የተወሰነ ሲሆን፣ ኦሮሞ እና ኦሮሚያ የሚሉት ስሞች የመጡት ከዚሁ ነው። ትርጉሙንም ኦርማ ወይም ኦሮማ ማለት ጎበዝ ማለት ነው ሲል ተንትኗል። በምሥራቅ ኬንያ በታችኛው ጣና ወንዝ የሚኖሩ ዘላኖች ኦርማ ይባላሉ። የኦሮሞ ነገድ ወደ ኢትዮጵያ ፈልሶ ከመግባቱ በፊት መነሻው ከዚህ ሊሆን ይችላል የሚሉም አሉ።
ከላይ ለማሳየት እንደተሞከረው ኦሮሞ፣ ኦሮሚያ፣ የኦሮሚያ ካርታና ኦሮሚያ ራሷን የቻለች ሀገር መሆን አለባት የሚሉት ጠንሳሽ በጀርመን መንግሥት ተልኮ አካባቢውን በቅኝ ግዛት እንዴት መያዝ እንደሚቻል ያጠናው የጀርመኑ ሰላይ ዮሐን ሉድዊግ ክራፍ ነው።
ጀርመኖች የብሔረሰብ መጠሪያ ስም ሰጡ፤ የኦሮሚያ ግዛት ብለው ካርታ ሠሩ፤ በመጨረሻም ኦሮሚያ መገንጠል አለባት አሉ። የጀርመን ሉተራን ቤተክርስቲያን ብዙ ልጆችን (የአሁኑ አዛውንቶችን) በሀገር ውስጥም ሆነ ሀገራቸው ወስደው በማስተማርና በግንጠላ መርዝ በመበከል ኦሮሚያ በኢትዮጵያ ቅኝ ግዛት ሥር ነች የሚል አስተሳሰብ በአንዳንድ የኦሮሚያ ተወላጆች ጭንቅላት ውስጥ አስርፀዋል። ለዚህ አስተሳሰብ የተንበረከኩ ጥቂት የኦሮሞ ልጆች ከአክራሪ የእስልምና ሃይማኖት ተከታዮች ጋር በመሆን ከ50 ዓመታት ላላነሰ ጊዜ ተንቀሳቅሰው እነርሱ በአሜሪካና በአውሮፓ በድሎት እየኖሩ ብዙ የኢትዮጵያ ልጆችን እርስ በእርስ አባልተው ከፍተኛ የሕይዎት መስዋዕትነትና የንብረት ውድመት እንዲደርስ አድርገዋል። ለዚህ እኩይ ተግባራቸውም እንደ ሀሰል ብላት ያሉና የጀርመን የሐሰት ቄሶች በሃይማኖት ስም የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የሎጂስቲክ ድጋፍ ያደርጉላቸዋል።
ኢትዮጵያ ከምትታወቅባቸው አንዱ በቅኝ አለመገዛቷና የራሷ የሆኑ ቋንቋዎችን መጻፍ የሚያስችል ባለፊደል ሀገር መሆኗ ነው። ማንኛውም የሀገሪቱ ብሔረሰብ ቋንቋ በሀገሪቱ በነፃነት ይነገራል፤ በግዕዝ ፊደልም ሊጻፍ ይችላል። በራስ ከመኩራት ይልቅ በባርነት ወይም በቅኝ ግዛት ከተያዙ ሀገሮች ደረጃ ዝቅ ማለትን የመረጡ ለኦሮሞ ሕዝብ ቆመንለታል ያሉ ፈረንጅ አምላኪዎች የኢትዮጵያ ጠላት ከሆነው ወያኔ ጋር በመሆን ክ1991 ጀምሮ ኦሮሞኛ የሚጻፍው በላቲን ፊደል ሆኗል።
ቋንቋ እንደ ዛፍ የተተከለ፣ ካልቆረጡት የማይነቃነቅ ደረቅ አይደለም። ያድጋል፣ ይዳብራል፣ የሰው ልጅ መጠቀሚያ እስከሆነ ድረስ ፈሩን ሳይለቅ ይሻሻላል። ያሉት የግዕዝ ፊደላት ኦሮሞኛን ሙሉ በሙሉ ለመጻፍም ሆነ ለማናበብ አይበቁም እንኳን ቢባል፣ በግዕዝ ፊደላት ላይ ፊደሎችንና አናባቢዎችን ጨምሮ መጠቅም ሲቻል፣ የላቲን ፊደል ነው ለአፋን ኦሮሞ የሚመቸው በሚል ኢትዮጵያዊነትን ለማፍረስ ሰንካላ ምክንያት በማቅረብ በፈረንጆች ቅኝ ሳይገዙ በግድ ጌቶቻችን ናችሁ በማለት እጅ መስጠት ታምኖበታል። በግዕዝ “ጨ” እና “ሸ”ን የመሳሰሉ ፊደላት አልነበሩም። የአማርኛ ቋንቋን ሙሉዕ ለማድረግ ሲባል ግን ተፈጥረው እንጠቀምባቸዋለን።
በቅርቡ ቪዥን ኢትዮጵያ በተባለው ስብሰባ ላይ ስለ ቁቤ ተነስቶ ፕ/ር እዝቅኤል ጋቢሣ ኦሮሚኛን በላቲን ፊደል መጠቀም የተጀመረው ከ1840ዎቹ ጀምሮ ነው ብለዋል። ይህ መረጃ የሚያመለክተው የኦሮሞ ሊሂቃን እንደሚሉት በእነርሱ ጥናት ተደርጎበትና የኦሮሞ ሕዝብ ተዎያይቶ አምኖበት የተቀበለው ሣይሆን ቁቤ ኦሮሞ፣ ኦሮሚያ የሚለውን ባወጣው በጀርመናዊው ዮሐን ክራፍ የተሰጠ መሆኑን ነው። ከትልቅነት ትንሺነትን መምረጥ ይሉታል ይህ ነው።
ወያኔ የአማራን መሬት ከጎንደርና ወሎ ወስዶ ሕዝቡን በግዴታ ትግሬ ነህ ብሎታል። የሕዝብ ቆጠራ ብሎ በሠራው ማጭበርበር የአማራውን ቁጥር ቀንሶ ለማቅረብ ያደረገው ሙከራ ስለተነቃበት የሕዝብ ቆጠራው ተቀባይነት አጥቷል። በመሆኑም በወያኔ ዘመን በኢትዮጵያ ትክክለኛ ይሕዝብ ቆጠራ ስላልተካሄደ የኢትዮጵያ በሔረሰቦች፣ ባጠቃላይም የኢትዮጵያ ሕዝብ ይህን ያህል ነው ብሎ መናገር አይቻልም። አንድን ቋንቋ መናገር የዚያን ብሔረሰብ አባላትነትን አያቀዳጅም። (ዝርዝሩን በኋላ እንመጣበታለን።)
ኦሮሚያ ውስጥ ሳይወዱ በግድ ኦሮሞ ናችሁ ተብለው የተፈረጁ ኦሮምኛ የሚናገሩ የሌላ ብሔረሰብ አባላት እንደሚገኙ ሊሠመርበት ይገባል። ስለሆነም ኢትዮጵያ ውስጥ የኦሮሞ ብሔረሰብ ቁጥር ይህን ያህል ነው፣ ከሁሉም ብሔረሰብ ይበልጣል ብሎ በእርግጠኝነት መናገር አይቻልም። የአፋን ኦሮሞ ተናጋሪዎች ቁጥር ግን ከፍተኛ ስለሆነ አፋን ኦሮሞ ሁለተኛ በሔራዊ ቋንቋ እንዲሆንና ከሁለተኛ ደረጃ ጀምሮ ካሪኩለም ውስጥ ገብቶ እንደ አማራጭ ትምህርት እንዲሰጥበት መጠየቅና መታገል የኦሮሞ ሊሂቃን ተግባር መሆን ሲገባው፣ ዮሐን ክራፍ ያዘጋጀውን የኦሮሚያ ካርታ ይዘው አትላንታና ሚኒሶታ በመሯሯጥ ጊዜያቸውን ሲያባክኑ ይታያሉ።
የኢትዮጵያን የረጅም ዘመን ታሪክ ለማጥላላት የሚሞክሩ ከሃዲዎች እንድሚሉት ከሰሜን በመጡ መኳንንት የተመሠረተች ሳትሆን ሕዝቦቿ ልዩነት እንኳን ቢኖራቸውም አንድነታቸውን የሚፈታተን ሁኔታ ሲፈጠር አንድ ላይ በመቆም ኢትዮጵያ የምትባለውን ሀገር በደማቸው ዋጅተው፣ አጥንታቸውን ከስክሰው አቆይተዋታል። በየትኛውም ሀገር በፊውዳል ሥርዓት የመሳፍንት ፍትጊያ እንደነበረ ሁሉ፣ በኢትዮጵያም የተከሰተ ሁኔታ ነው። ይህን ግን እንደ ኢትዮጵያ የታሪክ መሠረት አድርጎ የጥንታዊት ኢትዮጵያን የረጅም ዘመን ሕልውና ለመናድ የሚጠቀሙብት የእናት ጡት ነካሾች ብቻ ናቸው። የዛሬይቱ ኢትዮጵያ ብዙ ወጣውረዶችን ያዬች፣ በተለያዩ ጦርነቶች ልጆቿ የተሰውባት፣ በከፊልም ሆነ ሙሉ በሙሉ አንዳንድ ጎሣዎቿ የጠፉባት ሀገር ናት።
በ1517 አህመድ ኢብን ኢብራሂም (በተለምዶ ግራኝ መሐመድ) የወረራ ጦርነት የጀመረው በምዕራብ ሐረርጌ ሲሆን፣ ዘንተራ ሰሜን ጎንደር ጣና ሃይቅ አካባቢ በአፄ ገላውዲዎስ ጦር እስከተገደለበት 1535 ዓ.ም. ድረስ ለ19 ዓመታት ከፍተኛ ጥፋት ፈጽሟል።
ግራኝ አህመድን በመከተል ከ1530 ዓ.ም. ጀምሮ በቦረና በኩል ነው የመጡት የሚባሉ የኦሮሞ ወራሪዎች (የኦሮሞ ልሂቃን ፍልሰት ይሉታል) እግረመንገዳችወን ያገኟቸውን የሌላ ብሔረሰብ አባላትን በመደፍጠጥ እስከ ትግራይ ዘልቀዋል። በዚህ ሂደት የጋፋት ነገድ ሙሉ በሙሉ ጠፍቷል፤ ወይም በኦሮሞው የሞጋሣ ሥርዐት ሳይወዱ ተገድደው ኦሮሞ ሆኗል። የሚያ ነገድ ተወላጆችም ተመናምነው በዝዋይ ሐይቅ ደሴት ላይ እንዲወሰኑ እንደተደረጉ ቢነገርም መኖራቸው የተረጋገጠ አይደለም። ሃዲያዎችና ከምባታዎች ከግዛታቸው ከባሌና ከአርሲ ተፈናቅለው በደቡብ ምዕራብ ሸዋ በስደተኝነት አነስተኛ ቦታ ይዘው እንዲኖሩ ተደርገዋል። አርጎባዎች፣ ቀቤናዎች፣ ወርጅዎች፣ አላባዎች፣ ሲዳማዎች፣ የኦሮሞ ወረራ ሰለባ ሆነው ሳይወዱ በግድ ኦሮሞ እንዲሆኑ ወይም እንዲሰደዱ ሆነዋል። የዳውሮና የገሙ ሰዎች ከቀያቸው ተፈናቅለው ግዛታቸው በኦሮሞዎች ተወስዶባቸዋል።
በዘመናችን ኦሮሚያ ተብሎ የተከለለው ቦታ የተለያዩ የብሔር ብሔረሰቦች ጥንቅር ውጤት ነው። የኦሮሞ ወራሪዎች የሌሎች ብሔረሰቦችን ግዛት ሲይዙ ነዋሪዎችን ኦሮሞ ከማድረግ ጀምሮ የቦታዎችን መጠሪያ ስም ቀይረዋል። ፈጠጋር = አርሲ፣ ግራሪያ = ሰላሌ.፣ ገንዝ = ጅባትና ሜጫ፣ ኢሊባቡር = እናሪያ፣ ሌቃ (ምሥራቅ ወለጋ) = ዳሞት፣ ቢዛሞ = ቄለም (ምዕራብ ወለጋ) ወ.ዘ.ተ.
የቅኝ ገዥ ሀገራት ባህሪን ስናይ አንዱን ሉዐላዊ ሀገር ከሌላ ቦታ መጥቶ በጉልበት ነጥቆ ማስተዳደርንና የተፈጥሮ ሀብትን መዝረፍን ያመለክታል። ቅኝ ገዥዎች ለመግዛት እንዲያመቻቸው የራሳቸውን ቋንቋ፣ ሀይማኖት፣ ባህልና አኗኗር በሚገዙዋቸው ሀገሮች ላይ በግድም ሆነ በውድ ተጭነው ያሰፍናሉ። ኦሮሚያ ተብሎ በሚጠራው ክልል የነበሩ ብሔረሰቦች ነገዳቸው ጠፍቶ ባህላቸው ተረስቶ ማንነታቸው ተቀይሮ እንዲኖሩ ተደርገዋል። የገዳ ሥርዓትን በግድ እንዲቀበሉ ተደርገዋል። በመሀሉም ባህሌን፣ ወጌን፣ በማለታቸው የደረሰባቸው ጉዳት ይህ ነው ኣይባልም። ከዚህ የበለጠ ከቅኝ ገዥነትና ተገዥነት በምሳሌነት የሚጠቀስ አይኖርም። ከላይ በዝርዝር ለማሳየት እንደተሞከረውም በዓለም ላይ እራሷን የቻለች ኦሮሚያ የተባለች ሀገር አትታወቅም። ኦሮሚያም ኦሮሞዎች በታሪክ አጋጣሚ የሚኖሩባት ሀገር ናት እንጅ የኦሮሞዎች ብቻ አይደለችም።
የ16ኛውንና የ17ኛውን ክፍለ ዘመን የኢትዮጵያን ታሪክ ስንመለከት የኦሮሞን ብሔረሰብ መስፋፋት እናጤናለን። በአሁኑ ጊዜ የኦሮሞ ብሔረሰብ የሚገኝበት መሬት ወይም ኦሮሚያ ተብሎ የሚጠራው የኩሽ ቤተሰብ ብቻ ሳይሆን፣ የሴማውያንም እንደነበረ ነው በታሪክ የሚታወቀው። የዎራሪዎቹ ዘመናት የሚታወቁት በተነሱት የኦሮሞ የጦር አለቆች ወይም መኳንንቶች መጠሪያ ነው።፡ የዘመን አቆጣጠሮቹ እንድ አውሮፓውያን አቆጣጠር ናቸው። መልባ 1522 – 1530፣ ሙደና 1530 – 1538፣ ኪሎሌ 1538 – 1546፣ ቢፎሌ 1546 – 1554፣ መሰሌ 1554 – 1562።
የኦሮሞ መስፋፋት እስከ ራያ አዘቦ ድረስ የዘለቀበት ሁኔታ ነበረ። የየጁ ኦሮሞ ባላባቶች የአማራውን፣ የትግሬውንና የአገውን ግዛት ተቆጣጥረዋል። ከአፄ ቴዎድሮስ በፊት የየጁ ኦሮሞ ዳይናስቲ አባ ሴሩ ጉዋንጉል፣ ቀዳማዊ ራስ አሊ፣ ራስ አሊጋዝ፣ ራስ ጉግሣ መርሶ፣ ራስ ይማም፣ ራስ ማርየ፣ ራስ ዶሪ፣ ዳግማዊ ራስ አሊ፣ የሰሜን ኢትዮጵያ ገዥዎች ነበሩ። በአንድ ወቅት የጎንደር ቤተመንግሥት ቋንቋ ኦሮሞኛ ነበር። የአፄ ቴዎድሮስ ባለቤት ተዋች አሊ፣ የአፄ ምኒልክ ባለቤት እቴጌ ጣይቱ ብጡል፣ የራስ መንገሻ ባለቤት ከፋይ ወሌ፣ የንግሥት ዘውዲቱ ባለቤት ባለቤት ራስ ጉግሣ ወሌ፣ የትግራይና የባህረነጋሽ ገዥ የነበሩት ራስ ውቤ የየጁው የራስ ጉግሣ መርሶ ዘር ናቸው።
በምኒልክ ዘመነ መንግሥት የሰው ልጅ የደረሰበት የዕድገት ደረጃ ፊውዳሊዝም ነው። በየትኛውም ሀገር የተስፋፊነት ጦርነቶች ተካሂደዋል። የሚኒልክ አካሄድ የሚለይበት ግን የኢትዮጵያን ግዛት አንድ ላይ አጠቃሎ አሀዳዊ መንግሥት መሥርቶ በዘመናዊ ሥርዐት ማስተዳደር ነበር።፡ በጊዜው ዲሞክራሲ ምርጫ የሚባል የሚታሰብ አልነበረም። ባለጡንቻ እየተዋጋ፣ እያስገበረ፣ የጎሣ መሪዎችን እየጣለ የራሱን አስተዳደር ይመሠርታል። በምኒልከም የተደረገው ኦሮሞዎች በጡንቻ እየደፈጠጡ የመጡትን ሕዝብ ማስመለስና አንድ አድርጎ ማስተዳደር ነው። በመሀሉ መገዳደል፣ መማረክ፣ መታሠር የሚጠበቅ ነው። በወያኔ የተጨመረው የጡት ቆረጣ የቆርጦ ቀጥል ታሪክ ነው። ጡት ቆረጣና የወንድን ብልት መስለብ የሃይማኖት የለሽ (የባህላዊ ዕምነት ተከታዮች) ባህል ነው። የወንድ ብልት ተቆርጦ ልጃገረድ ለማግባት እንደግዳይ የሚቀርብበት ቦታ የት እንደሆነ ሁሉም የሚያውቀው ነው። ሚኒሊክ ሀገር በመክዳት ለጣሊያን አድረው የኢትዮጵያ አርበኞችን የወጉ ትግሬዎችን ግራ እግርና ቀኝ እጅ (የተንበረከከበትን ግራ እግርና ምላጭ የሳበበትን ቀኝ እጅ) እንዲቆረጥ ማድረጋቸው በፎቶ የተደገፈ ማስረጃ የሚቀርብበት ንው። የወያኔ መንግሥት የአያቶቹን አሳፋሪ ተግባር ስለሚያውቅ ለተቆረጠው እጅና እግር ሀውልት ልትከል ሳይል የአማራና የኦሮሞን ብሔረሰቦች ለማለያየት በተቆረጠ እጅ ላይ ጡት አስቀምጦ በአርሲ ዞን ሂጦሳ ወረዳ በኦሮሞና በአማራ ሕዝብ ላይ ሰቆቃ በፈፀሙ የኦፒዴኦ መሪዎች በነጁነዲን ሳዶ አማካኝነት የአኖሌን ሀውልት ተከለ። የዋሆችም ተደሰቱ፤ ጣታቸውንም በሌላ ብሔረሰብ ላይ ላይ ቀሰሩ። ወያኔም እንደባለውለታ ተቆጥሮ የኦሮሚያን መሬት ለአረቦችና ሕንዶች ሲቸበችብ ዝም ተባለ።
ምኒልክ ወደ ደቡብ በዘመቱበት ወቅት የአንድ ብሔር ወታደሮችን ብቻ ይዘው አልዘመቱም። ከጦር አዛዥ እስከ ተራ ተዋጊነት የሁሉም ብሔረሰቦች ተሳታፊነት አለበት። የጅማው አባ ጅፋር 30 ሺህ ጦር ይዘው እንደዘመቱ፣ ራስ ጎበና ዳጨና ባልቻ … ወ.ዘ.ተ. የጦር አዝማቾች እንደሆኑ ነው የሚታወቀው። የነፍጠኛ አስተዳደር አሰፈኑ ለሚባለው ነፍጥ መሣሪያ፣ ነፍጠኛ መሣሪያ ለታጠቀ የሚሰጥ ስያሜ ነው። ነፍጠኛ የሚለው ቃል ጎሣን ወይም ብሔርን አያመለክትም፤ የአማራ፣ የኦሮሞ፣ የትግሬ፣ የጋሞ፣ የወላይታ፣ የአፋር ወዘተ ነፍጠኛ አለ። በ1938 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ዘመናዊ የመከላካያ ኃይል እስከሚመሠረትበት ጊዜ ድረስ መሣሪያ ታጥቆ ዳር ድንበር የሚጠብቀው ሁሉ ነፍጠኛ ነበር የሚባለው።
የተለያየ ስም የተሰጠው የአፄ ምኒልክ ዘመነ መንግሥት የፈጠረው አስገባሪ፣ ጢሰኝንት ወዘተ. ባጠቃላይ ፊውዳሊዝም ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ በጊዜያዊ ወታደራዊ አስተዳደር ደርግ የካቲት 25 ቀን 1967 ዓ.ም. የወጣው የመሬት ላራሹ አዋጅ ለመጨረሻ ጊዜ ያንኮታኮተው መሆኑ እየታወቀ ከሌላ ባላጋራ ወይም ወያኔ ጋር ከመፋለም ይልቅ ስለፊውዳሊዝም ማላዘኑ ጥቅሙ ምን እንደሆነ አይታወቅም።
Inferiority complex ወይም የበታችነት ስሜት መጠናዎት በራስ ካለመተማመን የሚመጣ የአዕምሮ መታዎክ ነው። ሕመሙ ልጅ አዋቂ፣ ወንድ፣ ሴት፣ የተማረ፣ ያልተማረ ሳይለይ በየትኛውም ሰው ላይ ይከሰታል። የህክምና ባለሙያ ሳያማክሩ በራስ ለመወጣት የሚደረግ ትንቅንቅ ለሌሎች የጥላቻና የአውሬነትን (aggressive) ባሕሪን የማሳየት ሁኔታ ይፈጥራል።
በውጭ የሚኖሩ የተማሩም ሆኑ ያልተማሩ አንዳንድ የኦሮሞ የፖለቲካ አክቲቪስቶች ባሕሪ በዚህ ይገለጣል። (“I am Oromo first” የሚለው የጃዋር መሐመድ አዲስ መፈክር ከዚሁ የመነጨ ነው። አንገቷ ላይ የዋርካ ምስል ተነቅሳና የሱን መፈክር ከሥሩ አስጽፋ አንድነትን የሚደግፉ ኢትዮጵያወያንን ስትዘልፍ የምትውለውን ጀርምን የምትገኘው አደገኛ ቦዘኔ ሁኔታ የህመሙን ከፍተኛ ደረጃነት ያሳያል።)
በቅርቡ ለንደን ላይ በተደረገው የኦሮሞ የሕግ ባለሙያዎች ስብሰባ ላይ በጥቂት ግለሰቦች የተንፀባረቀውም ይህ ባሕሪ ነው። አማራውን ከሌላው ብሔረሰብ ከሚገባው በላይ አግዝፍው በማየት የራሳችውን ብሔረሰብ በማሳነስ ርቀው በመሄድ ከፊታችን ልጆቻችንን በመፍጀት ላይ ያለውን የጭራቆች መንግሥት (ወያኔን) በጋራ ተባብሮ ከመጣል ይልቅ “የእኛ ዓላማ ኢትዮጵያን አፈራርሶ ኦሮሚያን መገንጠል ነው” ይላሉ። ኢትዮጵያን በማግሥቱ ሄደው እንደ ቦረና ሣር ቤት እንደሚያፈራርሷት ሁሉ። ኢትዮጵያ ማለት አማራ፤ አማራ ማለት ኢትዮጵያ እንደሆነች በአዕምሮአቸው የሠረፀው የትንሽነት ሕመም ስለሚነግራቸው ኢትዮጵያ ከ80 በላይ ብሔረሰቦች ሀገር መሆኗን ይረሱታል። በእነሱ አስተሳሰብ ሰሜኑ የትግሬና የአማራ፣ ደቡቡ የኦሮሞ ነው። ሌላው ብሔረሰብ አይነሳም። ኢትዮጵያ ባቀፈቻቸው ብሔረሰቦች አጥንትና ደም የተገነባች በማንም ህመምተኛ ጩኸት የማትነቃነቅ መሆኗን ሊረዱ የሚችሉት የህክምና ባለሙያ ዘንድ ሄደው በመታከም በራሣቸው መተማመን ሲችሉ ብቻ ንው። እነኚህ የዞረባችው ሀገር አጥፊዎች የወያኔው የኦሆዲድ አባላት “de-Amharicization” የሚል አዲስ ቃል ፈጥረው ኦሮሚያን ከአማራው ጋር ከሚያገናኙ ባህላዊ ትሥሥሮች እናለያያለን በማለት ውጥን መያዛችውን ለማዎቅ ተችሏል። በእነርሱ አባባል የአማራ ዶሮ ወጥ መብላትና የዶርዜ ጥበብ መልበስ በኦሮሞው ላይ አማራው ያሳደረው የባህል ተፅዕኖ ነው። እነርሱ በእንግሊዝ ሱፍና በአሜሪካ ጂንስ ተከሽነው ሲወጡ ግን የፈረንጆቹ የአለባበስ ባህል ተገዢ ነን አይሉም። ይህ ሁሉ ዝግጅት ኦሮሚያን ገንጥሎ ሥልጣን ላይ ለመቀመጥና አዲስ አበባን ከያዙ በኋላ የወያኔ ጄኔራሎች ዘርፈው የገነቡትን ሕንፃ እንወርሳለን በሚል ቅዠት ውስጥ ስለሚዋኙ ነው።
እጄ ጠባብ፣ ኩታና የጥበብ ቀሚስ የአማራው ብቻ ሳይሆኑ፣ የሁሉም ኢትዮጵያዊ ተመራጭ የዓመት በዓል የክት ልብሶች ናቸው። ሥራው የዶርዜ ሲሆን፣ ዘሩን የማይናገር መዋቢያና መታዎቂያችን ሆኖ ሳለ ኢትዮጵያዊነትን ለማጥፋት የተነሳው ወያኔ በኦሎምፒክ ሜዳ የየሀገሩ ስፖርተኞች የሀገራችውን የባህል ልብስ ለብሰው ሲያልፉ የእኛዎቹ ግን በስፖርት ቱታ እንዲሰለፉ አድርጓል። የሚሰጠውም ምክንያት የኢትዮጵያ የባህል ልብስ የአማራ የባህል ልብስ ነው የሚል ነው።
የኦሕዴድ አባላት፣ የአሁኖቹ የወያኔ ተቃዋሚ የኦሮሞ ሊሂቃን ነን ባዮች አቋም ጌቶቻቸው በአዕምሮዎቻቸው ላይ የሠሩት የአዕምሮ አጠባ (Brain wash) ውጤት ነው።
ባለፈው ጊዜ በዩናይትድ ኪንግደም ለንደን ከተማ የኦሮሞ የሕግ ባለሙያዎች ማህበር የጠራው የሁለት ቀን ጉባኤ ተካሂዷል። በስብሰባው ሊቀመንበር አቶ ጌታቸው ወየሳና በጸሐፊው በአቶ ሁንዴ ዱጋሣ አባባል የስብሰባው ዓላማ በኦሮሞ ድርጅቶች መካከል ያለውን ሀሳብ ለማቀራረብ ከዚያም ወደፊት ከሌሎች የኢትዮጵያ ተቃዋሚዎች ጋር ተቀራርቦ አንድ ላይ ለመሥራት ነው። ቀጣዩም ስብሰባ በአትላንታ እንደሚካሄድ አስታውቀው ነበር። የአትላንታው ስብሰባም ተካሂዶ ነበር።ሆኖም ግን ሾልክው የሚወጡ መረጃዎች የሚያመለክቱት ቀደም ሲል የተባልውን አይደለም። የስብሰባው ዓላማ የተቀደሰ ቢሆንም ሁለት የድርጅት መሪዎች ነን በሚሉና በጃዋር መሀመድ የተሰጡ አስተያየቶች አሉታን ፈጥረዋል። በተለይ የተሰጡት አፍራሽ አስተያየቶች በታዳሚው የሞቀ ጭብጨባ መታጀብ በመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ዘንድ ጥያቄዎችን ጭሯል። የአንዳንዶቹንም የሕይወት ታሪክ ወደኋላ መለስ ብሎ ለማየት አስገድዷል።
የመድርክ አዝጋጁ የፕሮቴስታንት ሃይማኖት ተከታይ ነኝ ባዩ የመቶ አለቃ ተሻለ አበራ በደርግ ዘመነ መንግሥት ከፖሊስ ኮሌጅ በመኮንነት ተመርቆ ወደ ቀድሞዋ ሶቪየት ሕብረት ለትምህርት ተልኳል። በጊዜው በሥራ ላይ የነበሩ ወደሶቪየት ሕብረት ለትምህርት የሚላኩ የኢሠፓ አባላትና ካድሬዎች ናቸው። ወያኔ ሥልጣን እንደያዘም በተለያዩ የሥራ መደቦች ሲያገለግል ክቆየ በኋላ እስከ ኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንትነት ደርሷል። አሁንም የኦሕዴድ አባል ሳይኮን እዚህ ደረጃ ላይ እንደማይደርስ ፀሐይ የሞቀው ሐቅ ነው። መቶ አለቃ ተሻለ በወያኔ ለትምሀርት ወደ እንግሊዝ ሀገር ሂድ ሲባል ሚስትና ልጁን አስቀድሞ ወደ ዑጋንዳ በመላክ ለተሻለ ኑሮ በዚያው ቀርቷል። ባለወለታ ወይም ትግሬ ላልሆነ የዚህ ዓይነት ዕድል የማይታሰብ ነው። እንግሊዝ ሀገር እንደሄደም ዘመድም ሆነ ወዳጅ ስላልነበረው የቀረበው ወያኔን በመቃወም የእንግሊዝ ጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት (Downing Street) ደጃፍ ላይ የነበሩ ኢትዮጰያውያንን ነው። እነርሱም ወገናችን ነው በሚል ችግሩን ተረድተው አስፈላጊውን ድጋፍ ሁሉ አድርገው የመኖሪያ ፈቃድ እስከሚያገኝና ጉዳዩ ፈር እስከሚይዝለት ድረስ ሲንከባከቡት ቆይተዋል። ዓመልና ጅራት ከወደኋላ እንደሚባለው ሁሉ የመቶ አለቃ ተሻለ ሀገር ከለመደና የስደተኝነት ጉዳዩ ካለቀለት በኋላ የዘር ክሩን መዝዞ ወደ ኦሮሞ ተቃዋሚዎች በመሄድ ውለታ ካደረጉለት ኢትዮጵያውያን ተደብቆ ይኖራል። ተሻለ ኢትዮጵያ ፈራርሳ የኦሮሚያ መንግሥት ይመሠረታል ብሎ የሚያስብ ፀረ የሀገራችን አንድነትና የኢትዮጵያዊነት ጥላቻ እንዳለው በተለያዩ ሁኔታዎች አቋሙን በማንፀባረቅ ላይ ይገኛል። ውሎው ኦሮሚያንና ኦጋዴንን እንገነጥላለን ከሚሉ የኦሮሞ ተወላጆችና የሱማሌ ዜጎች ጋር ሲሆን፤ ይህንንም ለማሳካት የሰብዓዊ መብት ታጋይ ድርጅቶችንና የእንግሊዝ ባለሥልጣናትን በመቅረብ መርዙን ሲረጭ ይውላል።
ዓላማችን ኢትዮጵያን አፈራርሰን ኦሮሚያን መገንጠል ነው ያለው የወያኔ ጄኔራል ሆኖ ሲያገለግል ቆይቶ ወደ ኤርትራ በመግባት ከሌቻ ወለቡማ የተባለ ድርጅት ያቋቋመውና አሁን በዑጋንዳ የሚገኘው የጄኔራል ከማል ገልቹ ተጠሪ ሊበን ዋቆ ነው። ድርጅቱ ከፋላ በመባል የሚታወቀው የሶማሌ አቦ ተቀፅላ እንደሆነ ይነገራል። ሊበን የሚታወቀው ጥቅም ባግኝበት የሚያድር በመሆኑ ንው። በደርግ ዘመነ መንግሥት በኢ.ሕ.አ.ፓ. አባልነት ተመልምሎ ብዙ ወጣቶችን በማጋለጥ ሕይዎታቸው እንዲያልፍ አድርጓል። በአንድ ወቅትም የኦነግ አባል ነኝ ብሎ በመጠጋት በኢሓፓ ላይ ያደረገውን እኩይ ተግባር ደግሞታል። በተለያዩ ጊዜያት የመንግሥትን ተቃዋሚዎች በማጋለጥና በማስመታት ላደረገው አስተዋፅዖ በሻምቡና በቦረና አውራጃ አስተዳዳሪነት ሊሾም በቅቷል። የደርግ መንግሥት ከወደቀም በኋላ በወያኔ እግር ሥር ሲልከሰከስ እንደነበረ የሚያውቁት ይናገራሉ።
ጉዲሣ ሙለታ (United Liberation Front) ኡልፎ መሪ የኦሮሞ ትግል ዓላማ እየፈረሰች ያለች ኢትዮጵያን መደገፍ ሳይሆን የጊዜውን አጋጣሚ ተጠቅሞ ኦሮሚያን ነፃ ማውጣት ነው ብሏል። ጉዲሣ ሙለታ ይህን ሲል ወያኔ በተባበረ ክንድ ሊወድቅ በተንገዳገደብት ወቅት ምርኩዝ እያቀበለ እንደሆነ አልተረዳውም። የፖለቲካ መሀይምነት ይሉታል ይህ ነው። ጉዲሣ ብዙም ተከታይ የሌለው፣ አትላንታ ላይ በተደረገው ስብሰባ አማራውንና የኢትዮጵያ አንድነት ደጋፊዎችን በፌስ ቡክ በመዝለፍ የምትታወቀውን የጀርመን ነዋሪ ቦዘኔ ከኋላ ኋላ እየተከተለ “አድናቂሽ ነኝ” እያለ ሲያሞካሻት መታየቱ ምን ያህል የወደቀ ሰው መሆኑን ያሳያል።
ሜንጫ በአረብኛው ሜንቻ ከተባለው የስለት መሣሪያ የተወሰደ ነው። አክራሪ እስላሞች የሌላውን ሃይማኖት ተከታዮች አንገት የሚቆርጡብት መሣሪያ ማለት ነው። በአሜሪካ ያደረገውን እውንተኛ ዓላማውን የሚገልፀውን አክራሪ የእስልምና ሃይማኖትን ለማስፈን የተጠቀመበትን ንግግር ለማዳመጥ የሚቅጠለውን ማስፈንጠሪያ ይጫኑ። https://www.youtube.com/watch?v=RMLLmAMWdG8 የእስልምና ሃይማኖት ተከታዮችን ሰብስቦ ባደረገው ንግግር ጃዋር መሐመድ እኛ ዘንድ የሌላውን አንገት በሜንጫ ነው የምንቆርጠው ሲል ታዳሚው “አላህ ወ አክበር!” ብሎ አጨብጭቦለታል። ጃዋር ከሼሪያ ሕግ ተከታይ ጂሃዲስቶችና ከአይሲስ የሚለየው በምንድን ነው? ይህ ሰው ነው እንግዲህ በውጭ በሚኖሩ የኦሮሞ ተወላጆች የኦሮሞ ታጋይ ተብሎ የሚወሰደው።
ጃዋር OMN በሚል ያቋቋመው መገናኛ ብዙሓን ከአንዳንድ የአረብ ሀገሮች የገንዘብ ድጎማ እንደሚያገኝና በየሀገሩ የሚገኙ አንዳንድ ወጣቶችንና ቦዘኔዎች እየከፈለ እርሱ በዜና ማሰራጫው ሊል የማይችለውን እነሱ በሶሻል ሚዲያዎች እንዲሉለት እንደሚያደርግ ይነገራል። የአንዳንዶቹም እንቅስቃሴ ማስረጃ እየተሰበሰበና ለሕግ ለማቅረብ ዝግጅት እየተደረገብት ስለሆነ ወደዝርዝሩ አልገባም።
ከጥቂቶች በስተቀር የጃዋር መሐመድ ተከታዮች እስልምና ሀይማኖት ተከታዮችና ከፋላ በመባል የሚታወቁት የሶማሌ አቦ ወይም ኦሮሞኛ ተናጋሪ የምዕራብ ሶማሊያ ነፃ አውጪ ጀሌዎች እንደሆኑ ነው የሚነገረው። ከአልሽባብ ጋርም ግንኙነት አላቸው ይባላል።
አንዳንድ ከፋፋዮች ለማራገብ እንደሚሞክሩት ሳይሆን ሰፊው የኦሮሞ ሕዝብ አያት ቅድመ አያቶቹ የተዋደቁላት ኢትዮጵያ አንድነቷ ተጠብቆ፣ ደሞክራሲ ሰፍኖ፣ ሁሉም በእኩልነት የሚኖሩባት ሀገር ነው የሚፈልጉት። የኦሮሞ ሕዝብ በኢትዮጵያ ላይ የአንበሣ ድርሻ ያለው፣ ብሔረሰቡ የሰፈረበት ቦታ ለም ቢሆንም ጫንቃው ላይ የተቀመጡ ደም መጣቾች ለጊዜው የበይ ተመልካች ቢያደርጉትም ከሌሎች ወገኖቹ ጋር አብሮ ታግሎ መብቱን ማስከበር እንጅ አኩርፎ ልገንጠል የሚል ሕዝብ አይደለም።
አማራ በቂ የሰው ኃይል፣ የተፈጥሮ ሀብት፣ አባይን የመሰለ እንኳን ኢትዮጵያን ለሱዳንና ግብፅ ሕይዎት የሚዘራ የውሃ ሀብት ያለው ነው። ሀገር በቀልም ሆኑ የውጭ ሀገር ጠላቶች የሚረባረቡበትና የሚፈሩት የፀና የኢትዮጵያ ፍቅር ስላለው ብቻ ነው። አንድነትን የሚሰብከውና የሚፈልገው ብቻውን መቆም አቅቶት ሳይሆን ከሌላው ሕዝብ ጋር ተባብሮ ጠንካራ የጋራ ሀገር ለመመሥርት ሲል ብቻ ነው።
ኢትዮጵያዊነት ተጭኖብኛል፤ ማንነቴን አይገልፀውም፤ ኢትዮጵያዊነት የሚባል መታወቂያነት ወይም identity የለም የሚለው ጃዋር ስለ ብሔረሰብ እንጅ ስለ ኢትዮጵያዊነት ተናግሮ አያውቅም። አማራ ኢትዮጵያዊነቱን ከረሳ ኦሮሞ የመገንጠል ህልሙ እውን ይሆናል በሚል እሳቤ ይመስላል ከአትላንታ ስብሰባ በኋላ የአማራውን መበደልና በአማራነት የመደራጀትን አስፈላጊነት አፅንዖት ሰጥቶ ሲናገር እየተሰማ ነው። የማንነት ጥያቄ ያነሳው አማራው ኢትዮጵያዊነትን ማቀንቀኑ እንደጎዳውና ይህንንም ትቶ እርሱና ጀሌዎቹ “I am Oromo First” እንደሚሉት አማራውም የእነርሱን መንገድ በመከተል ላይ እንደሆነ ለማሳመን ጥረት ሲያደርጉ ይስተዋላል። እነ ጃዋር ያልተረዱት አማርው ኢትዮጵያዊነቱን ብሎም በኢትዮጵያ አንድነት ላይ ያለውን የፀና አቋሙን እንደያዘ የሚደርስበትን ጥቃት ለመከላከል በአጭር ጊዜ ውስጥ በመደራጀትና ተደራጅቶም በጠላቱ ላይ ጥቃት በመሠንዘር ላይ መሆኑን ነው።
ጊዜው የግሎባላይዜሽንና በአንድነት የመሰባሰብ ዘመን እንጅ የተበጣጠቁ ደሴቶችን የመፍጠሪያ ጊዜ አይደለም። እንደ ወያኔ በ21ኛው ክፍለ ዘመን በዘር ተደራጅቶ ስልጣን የመያዣም አይደለም። የኢትዮጵያ ሕዝብ በፖለቲካ ከነቃ ሰንብቷል አንዱ ዘር ሌላውን ረግጦ የሚገዛበት አይደለም። ይህን ዓይንት አስተሳሰብ የሚያራምድ ካለ አሁን በሥልጣን ላይ ካለው ወያኔ የማይሻል ነው። ጊዜው እራስን በዕውቀት አሳድጎ ለገበያ መውጣትን የሚጠይቅ ነው። ኢትዮጵያ የብሔረሰቦቿ ድምር ውጤት ስለሆነች ለአንዱ እናት ለሌላው የእንጀራ እናት የምትሆንበት ጊዜ ማብቂያው እሩቅ አይደለም፤ በአንድነት ተባብረን ከታገልን።
ከ120 ዓመት በፊት ተደረገ ለተባለው ዝባዝንኬ ጆሮአችንን ሰጥተንና የወያኔን የቤት ሥራ ተቀብለን የምናላዝን ካለን እስከ ህልፈታችን ሀዘን ከመቀመጥ ውጪ የምናተርፈው የለም። በዳዮችም ሆኑ ተበዳዮች እንኳን ነፍሳቸው አጥንታቸውም ስለማይገኝ ይቅርታ ጠያቂም ሆነ ተጠያቂ አይኖሮም። ይህን ምዕራፍ ዘግተን አዲሲቷን ኢትዮጵያ ለመመሥረት በሕብረት እንታገል። የውደቁትን ልጆቻችንና ቤተሰቦቻችንን መስዋዕትነት ዋጋ አናሳጣው።
የኢትዮጵያ ሳተላይት ቴሌቪዥን (ኢሣት) ከተመሠረተበት ጊዜ አንስቶ በወያኔ ለታፈነው የኢትዮጵያ ሕዝብ ዓይንና ጆሮ ሆኖ የሚያደርገው አስተዋፅዖ ከፍተኛ ነው። በመሆኑም ወያኔና ደጋፊዎቹን ጨምሮ በመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ከፍተኛ ተደማጪነት አትርፏል። ኢሣት ከሚያቀርባቸው ዝግጅቶች ውስጥ መነጋገሪያ የሆኑ ፕሮግራሞች አልጠፉም።
ፀረ – የኢትዮጵያ አንድነት፣ ፀረ – ክርስቲያንና ፀረ – አማራ የሆነው ጃዋር መሐመድ በፖለቲካ ተንታኝነት በተደጋጋሚ በኢሣት ቀርቧል። ጃዋርን ከተደበቀበት ጉድጓድ አውጥቶ ለታዋቂነት ያበቃው ኢሣት ነው። ጃዋር በአንድ ጉዳይ ላይ በአማርኛ፣ በኦሮሞኛና በእንግሊዝኛ የተለያዩ መግለጫዎችን የሚሰጥና የሚያምታታ ግለሰብ ነው። የፖለቲካ ብስለት የሌለውን በተልይ በወያኔ ዘመን የሕወሓትን የጥላቻ ፕሮፓጋንዳ እየተጋተ ያደገውን ወጣት ከነመለስ ባልተናነሰ ግራ በማጋባት አንዱን ብሔረሰብ ከሌላው ብሔረሰብ ጋር በማጋጨት ጊዜውን የሚያጠፋ ነው። በመሆኑም ይህ ፀረ – ሠላምና ፀረ – አንድነት አቋም ያለው ሰው በተደጋጋሚ በኢሣት መቅረቡ ከድርጅቱ ዋና ዓላማ ጋር የሚቃረን ስለሚሆን ቢስተካከል መልካም ነው።
ጁነዲን ሳዶ ከጋዜጠኛ ሲሣይ አጌና ጋር ቃል ምልልስ አድርጓል። በእርሱ ዘመን እሥር ቤት ስላጎራቸው የኦሮሞ ልጆች፣ ሰለገደላቸውና ወደ ስድት ሲሄዱ ሜዲቴሪያኒያን ባሕር ውስጥ ስላለቁት የኦሮሞ ተወላጆች፣ በአጠቃላይ ስለ ኢትዮጵያ ልጆች ሰቆቃ ገን ትንፍሽ አላለም። ወያኔ በሙስሊሙ የኢትዮጵያ ሕዝብ ላይ ከሊባኖስ አልሐባሽ የተባለ ሃይማኖት አምጥቶ ለመጫን ሲሞክር ጁነዲን ሣዶና ሚስቱ ደግሞ በሳዑዲ አረቢያ ተገዝተው የ14ኛው ክፍለዘመን የሻእሪያ ሕግንና ዋሀቢዝም የተባለውን የእስልምና እምነት ዘርፍ ኢትዮጵያ ላይ ለማስፈን ሲሯሯጡና ሚስቱ አዲስ አበባ ከሚገኘው የሳዑዲ ኤምባሲ ገንዘብ ተቀብላ ስትወጣ ስትያዝ፣ እርሱ ፈርጥጦ ከሀገር ወጥቷል። መልኩና ሥራው የእባብ የሆነው ይህ በኦሮሚያ ብዙ አማሮች ላይ ዘግናኝ ሰቆቃዎችን የፈፀመው የመለስ ዜናዊ ቀኝ እጅ የኦሕዴድ አመራር አባል የሠራቸው ወንጀሎች ማስረጃዎች ተሰብስበው ለዓለም – አቀፍ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት መቅረብ ሲገባው በኢሣት መስኮት ብቅ ብሎ በአፄ ሚኒሊክ ጊዜ ተፈፀመ የሚለውን የፍብረካ ወንጀል ማብራራት ነበረበት ወይ? ሁሉም ሰው ከሚያውቀው ወያኔ ሲነዛው ከኖረው የጥላቻና የሐሰት ፕሮፓጋንዳ የተለዬ ከእርሱ የተገኘ መረጃ አለ ወይ?
የቀድሞ የኦሕዴድ አባልና የኦሮሚያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንት መቶ አለቃ ተሻለ አበራ በለንደን ስቱዲዮ ቃለ – መጠይቆች ሰጥቷል። ተሻለ የሚሰጣቸው መልሶች በሙሉ በጥንቃቄ የተሞሉ ኦሮሚያ የኢትዮጵያ አካል እንደሆነች የማያመልክቱ፣ የእርሱም እጅ ስላለብት በኦሕዴድ ሰልተፈፀሙት ከፍተኛ በደሎች በማድበስበስ የታለፉ ነበሩ። መቶ አለቃ ተሻለ ኢትዮጵያ እየፈራረሰች ነው ብሎ የሚያስብ ለኦሮሞ ወያኔ የተሻለ ነው ብሎ የሚያምን ፅንፈኛ፣ ፀረ – የኢትዮጵያ አንድነት አቋም ያለው ሰው እንደሆነ የሚያመለክቱ መረጃዎችን የዚህ ጽሑፍ አዘጋጅ ወደፊት የሚያቀርበው ይሆናል። ኢሣትን ተጠቅሞ የለንደኑና የአትላንታውን የኦሮሞ ድርጅቶችን ስብሰባ አስተዋውቆበታል።
ኢሣት የኢትዮጵያ አንድነት ኃይሎች ንብረትና መጠቀሚያ እስከሆነ ድረስ ግለሰቦችን ለቃለ – መጠይቅ ከማቅረቡ በፊት ማንነታቸውንና አቋማቸውን ከየአቅጣጫው ማጣራት ይኖርበታል። ይህ ካልተቻለ ፕሮግራሙን አርሞ ማቅረብ ወይም እንዳለ አለማቅረቡ ይመረጣል።
ኦቦ ቃሲም ሁሴን አባናሻ፣ ኦቦ ነጋ ጃላ በሊቀመንበርነት፣ ጀነራል ሃይሉ ጎንፋ በም/ሊቀመንበርነት የሚመሩት የተባበሩት የኦሮሞ ነጻ አውጭ ግንባር የሕዝብ ግንኙነት...
እርስዎ፣ ወይም እርስዎ የሚያግዙት ግለሰብ፣ ስለ HealthSherpa ጥያቄ ካላችሁ፣ ያለ ምንም ክፍያ በቋንቋዎ እርዳታና መረጃ የማግኘት መብት አላችሁ። ከአስተርጓሚ ጋር ለመነጋገር፣ (855) 772-2663 ይደውሉ።
ዱሮ ዱሮ ምዕራባውያን የሶቭየት ኅብረትን ኮሚዩኒዝም መስፋፋት ለመቋቋም ከእሥራኤል ሌላ አጋር ሊሆኑ የሚችሉ አገሮችን ሲያስሱ፣ ኢትዮጵያ፣ ቱርክና ፋርስ እየታጩ ነበር፤ አሜሪካ ከኢትዮጵያ ጋር የተወዳጀበትና በአስመራ ቃኘው ጣቢያን የተከለበት አንዱ ምክንያት ይኸው ነው፤ የፋርስ ጉዳይ ከንጉሠ ነገሥቱ መፈንቅለ መንግሥትና ሞት ጋር አበቃ፤ ቱርክ እያንገራገረም ቢሆን የሰሜን አትላንቲክ አገሮች ማኅበር ውስጥ አለበት፤ እሥራኤል በአረቦች አካል ላይ እሾህ እንደሆነች ጥጋበኛ የአሜሪካ ቅምጥል ሆናለች።
የፋርሱ ጉዳይ ከፋርሱ ንጉሠ ነገሥት ጋር እንደተያያዘው ሁሉ የኢትዮጵያም ጉዳይ ከኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት ጋር የተያያዘ ነበር፤ የእውቀት ጥበብ (ቴክኖሎጂ) እያደገ ሲሄድ የቃኘው ጣቢያ ለአሜሪካ አማራጭ የሌለው መሆኑ ቀረ፤ አሜሪካ ኮተቱን ይዞ ወደህንድ ውቅያኖስ ሲሄድ ኢትዮጵያን ችላ ማለት ተጀመረ፤ መቃቃሩ እየበረታ ሲሄድ የአሜሪካ እብሪትና የኢትዮጵያ ኩራት ተጋጩ፤ አጼ ኃይለ ሥላሴ የአሜሪካኑን አምባሳደር አስከማስወጣት ደረሱ፤ ጨዋታ ፈረሰ ዳቦ ተቆረሰ ያኔ ተጀመረ፤ የፋርሱ ንጉሠ ነገሥት ሲገለበጥ ቀጣዩ አገዛዝ ከአሜሪካ ጋር ጠላት እንደሆነው የአጼ ኃይለ ሥላሴም አገዛዝ ሲገለበጥ ቀጣዩ አገዛዝ ከአሜሪካ ጋር ጠላት ሆነ።
አሜሪካ በኢትዮጵያና በኢትዮጵያውያን ጉዳይ ጣልቃ እየገባ የፈጸመውና እየፈጸመ ያለው ግፍ የጀመረው ከዚያ ወዲህ ነው፤ የደርግ አገዛዝ ኮሚዩኒስት መሆኑን አወጀ፤ የደርግ አገዛዝ ከሶቭየት ኅብረት ጋር ማኅበርተኛ መሆኑን አወጀ፤ የደርግ አገዛዝ የአሜሪካ መንግሥት ዓለም-አቀፍ ቄሣራዊነትን የሚያራምድ መሆኑን እየደሰኮረ የአሜሪካ ባላጋራ መሆኑን አስታወቀ፤ ይህ ሁሉ እውነት ነው፤ ነገር ግን አንዱም የኢትዮጵያን ሕዝብ ፈቃድ ያዘለ አይደለም፤ አንዱም ኢትዮጵያን እንደአገር የሚያስጠይቅ አይደለም።
ከላይ ለተጠቀሱት የደርግ ‹አዋጆች› የአሜሪካ መንግሥት መልስ የሰጠው ለደርግ መንግሥት ሳይሆን ለኢትዮጵያና ለኢትዮጵያውያን ነበር፤ መልሱ ይህ ነበር፤ አንደኛ ኢትዮጵያን የወረረችውን ሶማልያን ረዳ፤ ሁለተኛ ሻቢያንና ወያኔን የሚረዳውን የኑሜሪን ሱዳንን ረዳ፤ ሦስተኛ ሻቢያንና ወያኔን ረዳ፤ አራተኛ የኤርትራን መገንጠል ደገፈ፤ አምስተኛ የወያነን አምባ-ገነን አገዛዝ በኢትዮጵያ ላይ ተክሎ አቅፎታል፤ እነዚህ የአሜሪካ መልሶች ደርግ ወንበሩን አስረክቦ ቃሊቲ ከገባ በኋለም መቀጠላቸው የአሜሪካ ጠብ ከደርግ ጋር ብቻ ሳይሆን ከኢትዮጵያም ጋር የሆነ ያስመስላል።
በኢትዮጵያውያን ድካምና በአሜሪካ ጫና ኢትዮጵያ ዛሬ ሁለት ሆናለች፤ በአንዱ ክፍያ ላይ አሜሪካ እግሩን ዘርግቶ አድራጊ ፈጣሪ ቢሆንም በሌላው ክፍያ ላይ እግሩን ማስገቢያ አላገኘም፤ ብዙ ሰው ያልተረዳውና የሚያስደንቀው የአሜሪካ ዶላርና የአሜሪካ ጫና ኤርትራን ማንበርከክ አለመቻሉን ነው፤ ሎሌ ሆኖ ጌታ ከመምሰል ደሀ ሆኖ መከበር ይሻላል፤ ይህ የቀድሞው የኢትዮጵያዊነት አልበገርም-ባይነት፣ የክብርና የኩራት ምልክት ነው፤ አልጠፋም!
በአለፉት ዓመታት ውስጥ አሜሪካ በኢራቅ ምን አደረገ? ማንን ጠቀመ? ማንን ጎዳ? በአፍጋኒስታንስ? በፓኪስታንስ? በሶርያና በየመን የሚካሄደውስ ብጥብጥ የት ድረስ ይሄዳል? የትስ ይቆማል? ቀደም ሲል በኮሪያ (ኢትዮጵያን አስከትሎ) ምን ፋይዳ ሠራ? ሁለት ኮሪያዎችን ፈጠረ፤ በቭየትናም ሕዝብ ጀግንነት ቭየትናም አንድነቱን ይዞ በድል ወጣ፤ መከፈል ለሱዳንም ደረሰው፤ መከፋፈል ሲጀምርም የማይቆም መሆኑን በሱዳን እያየን ነው።
ነገ በኬንያ ምን ይሆናል? ዛሬ ኬንያውያን ሳይገባቸው አገራቸው ውስጥ እሳት እየተቀጣጠለ ነው፤ እሳቱ ወዴት እንደሚዘምትና ማንን እንደሚያጠፋ ወደፊት እናያለን፤ በየመን በኩል የሚቀጣጠለው እሳትም በጂቡቲና በሶማልያ በኩል ባሕር የሚገባ አይመስለኝም።
ኢትዮጵያን የማላነሣው ረስቼ አይደለም፤ አንዴት ብዬ! አንዱ የወያኔ ጮሌ ‹ምሁር› በፌስቡክ ላይ መቀሌ አይባልም፤ መቐሌ ተብሎ መጻፍ አለበት ብሎ ሽንጡን ገትሮ ሲከራከር ነበር፤ እንደሚመስለኝ አሸነፈ መሰለኝ! አዋቂነት መሆኑ ነው! ነገ ደግሞ አንዱ ተነሥቶ ባቄላ አይደለም፤ ባኤላ ነው፤ ቢል ማን እንደሚያሸንፍ አላውቅም፤ እንደፕሮፌሰር ዓለሜ እሸቴ (ነፍሱን ይማረውና)፣ እንደፕሮፌሰር ተከስተ ነጋሽና እንደፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳ ያሉ የታሪክ አዋቂዎች ስድስት ሺህ ዓመታት ሲቆጥሩ ገና ፊደል የቆጠሩት የዘመኑ ደርሶ አዋቂዎች ደግሞ ዳዴ ሊያስኬዱን ይፈልጋሉ፤ ስለዚህም ገና የእውቀትን መስፈሪያና የታሪክን ማበጠሪያ አላረጋገጥንም፤ ከግራም ሆነ ከቀኝ ለሚመጣብን አደጋ በአሜሪካ ላይ የምንተማማን ከመሰለን የደቡብ አሜሪካን፣ የምሥራቅ እስያንና የመሀከለኛው ምሥራቅ አገሮች ከአሜሪካ ጋር የነበራቸውን ታሪክ እናጥና።
አሁን ደግሞ የጦርነት ዓይነት በጣም እየተለወጠ ነው፤ በሰልፍ የጦር ሜዳውን የሚሞለው ወታደር የለም፤ የመሣሪያው ዓይነትና ብዛት እምብዛም ዋጋ የለውም፤ ጥቂት ሰዎች በጥቂት ፈንጂዎች ከባድ ጥፋትን ሊያስከትሉ ይችላሉ፤ አሸባሪ ቡድኖቹ ለሰው ሕይወት ዋጋ የላቸውም፤ ለሀብትም ሆነ ለባህላዊ ቅርስ ግድ የላቸውም፤ የራሳቸውን ሕይወት ወደመሣሪያነት ለውጠውታል፤ አንድ ቦታ አይቆዩም፤ ይዘዋወራሉ፤ ጥላቻ እንጂ ፍቅር አያውቁም፤ ሞት እንጂ ሕይወት አያውቁም፤ ጥፋት እንጂ ልማት ዓላማቸው አይደለም፤ አቃጥሎ መቃጠልን እንደመጨረሻ ዓላማ የሚከተሉ ናቸው፤ የሚያከብሩት ሕግ፣ የሚፈሩት ኃይል የለም፤ ከነዚህ ጋር ጦርነት መግጠም የማይበርድ እሳት ውስጥ መግባት ነው፤ ታላቁ አሜሪካ ከማያልቀው ሀብቱና ወደር ከሌለው የጦር ኃይሉ ጋር ለለፉት ስድሳ ዓመታት ከደቡብ አሜሪካ ጀምሮ እስከእስያ፣ ከብይሩት እስከቭየትናም ጥረቱ ሁሉ ከሽፏል፤ ውድና ክቡር የአሜሪካ ሕይወት በአረመኔዎች እንዳይቀጠፍ ከደሀ አገሮች የእሳት እራት የሚሆኑ ወታደሮችን ይከራያል፡፡
የውይይት ጥያቄ፥ መዝ. (91)፡1-16 አንብብ። ሀ) በጠላቶቻችን ላይ ስለምንቀዳጀው ድል በዚህ ስፍራ የተሰጡ ተስፋዎች ምንድን ናቸው? ለ) እግዚአብሔር በእነርሱ ላይ ድል የሰጠህን አንዳንድ ጠላቶች ጥቀስ። ሐ) እግዚአብሔር፥ ቤተ ክርስቲያንህ በእነርሱ ላይ ድል እንድትጎናጸፍ ያደረጋትን አንዳንድ ችግሮችንና ጠላቶችን ጥቀስ።
መጽሐፈ ኢያሱ በእግዚአብሔር ሕዝብ ጠላቶች ላይ ስለተገኘ ድል የሚናገር መጽሐፍ ነው። ዛሬም እኛ ድልን እንዴት እንደምናገኝ የሚያስተምረን መጽሐፍ ነው። ድልን የምናገኘው ለእግዚአብሔር ስንታዘዝ፥ በተቀደሰ ሕይወትና በእግዚአብሔር ላይ ባለን እምነት ስንመላለስ ብቻ ነው። ይህ መጽሐፍ ዛሬም ለእኛ የሚሆን በጣም አስፈላጊ መልእክት አለው። እግዚአብሔር እያንዳንዳችን ኃጢአትን፥ ሰይጣንን ወዘተ. ድል በማድረግ እንድንኖር ይፈልጋል። ቤተ ክርስቲያን እንደ መሆናችንም እግዚአብሔር በድል እንድንኖር ይፈልጋል። መጽሐፈ ኢያሱ በግልም ሆነ በቤተ ክርስቲያን ደረጃ በድል እንዴት እንደምንመላለስና የእግዚአብሔርን ጠላቶች ሁሉ እንደምናሸንፍ ሊያስተምረን ይችላል።
የውይይት ጥያቄ፥ ስለ መጽሐፈ ኢያሱና ስለ ኢያሱ ሕይወት ከመጽሐፍ ቅዱስ መዝገበ ቃላት አንብብ። ሀ) ስለ ኢያሱ ማንነት የተጠቀሱትን ነገሮች በሙሉ ዘርዝር። ለ) የመጽሐፈ ኢያሱ ጸሐፊ ማን ነው?
መጽሐፈ ኢያሱን የጻፈው ማን ነው? የሚለው ጥያቄ የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁራንን አከራክሮአል። መጽሐፉን የጻፈው ማን ነው? የሚለውን ጥያቄ በሚመለከት ሦስት የተለያዩ አሳቦች አሉ፡-
አንዳንዶች መጽሐፈ ኢያሱ የተጻፈው በታሪኩ ውስጥ የሚገኙ ድርጊቶች ከተፈጸሙ ከ800 ዓመታት በኋላ ነው፤ የተጻፈውም ኦሪት ዘዳግምንና እስከ 2ኛ ነገሥት ያሉትን ሌሎች የታሪክ መጻሕፍትን በጻፈው ሰው ነው ይላሉ። ሆኖም በመጽሐፈ ኢያሱ ውስጥ የተሰጡትን ታሪካዊ ዘገባዎች ከተመለከትን መጽሐፈ ኢያሱ የተጻፈው ከዳዊት በፊት እንደሆነ ግልጥ ነው። ለምሳሌ፡- ኢየሩሳለም አልተወረረችም ነበር።
አንዳንዶች መጽሐፉን የጻፈው ኢያሱ ነው ይላሉ፤ ይህም ስለ ሞቱ ከሚናገረው ክፍል በቀር መጽሐፉን በሙሉ የጻፈው ኢያሱ ነው የሚለው የአይሁድ አመለካከት ነው። ከመጽሐፈ ኢያሱ 18:8 ና 24፡25-26 እንደምንመለከተው፥ ኢያሱ አንዳንድ ነገሮችን ጽፎአል። ስለ ጦርነቶቹና ስለ ተካሄደባቸው ስፍራዎች ከሚሰጠው ገለጻ አንፃር፥ ጸሐፊው ድርጊቱ ሲፈጸም በዓይኑ ያየ ሰው ይመስላል። ይሁን እንጂ ጸሐፊው ኢያሱ እንደሆነ መጽሐፍ ቅዱስ በግልጽ አይናገርም። መጽሐፉን የጻፈው ኢያሱ እንደሆነ የሚናገር ሌላ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል የለም።
ከኢያሱ ዘመን በኋላ፥ ምናልባትም በሳሙኤል ጊዜ መጽሐፈ ኢያሱ ተጽፎ፥ ወይም ተቀናብሮ ይሆናል። በመጽሐፈ ኢያሱ ውስጥ የመጽሐፉ የመጨረሻ ቅንብር የተከናወነው ኢያሱ ከሞተ ከብዙ ጊዜ በኋላ መሆኑን የሚጠቁም፥ «እስከዚህ ቀን ድረስም» የሚል ቃል ከ12 ጊዜ በላይ ተጠቅሶአል።
ከነዓንን ለመቆጣጠር የተደረገ ጦርነት ከፔንታቱክ መጽሐፍ ጥናታችን እንዳየነው፥ የከነዓን ምድር ተፎካካሪ የሆኑ መንግሥታት ጦር ሜዳ ነበረች። ከ2000 – 1780 ዓ.ዓ. በአብርሃም ጊዜ ከነዓን በግብፅ ግዛት ሥር ነበረች። የግብፅ ኃይል በደከመና በቀነሰ ጊዜ በሐይክሶሳውያን ተውግታ ድል ሆነችና ከ1780-1550 ዓ.ዓ. በቁጥጥራቸው ሥር ሆነች። ግብፃውያን ሐይክሶሳውያንን አስወጥተው እንደገና ገናና መንግሥት ሆኑና አይሁድን በባርነት ገዟቸው። በ1440 ዓ.ዓ. አካባቢ የግብፃውያን ኃይል ቀነሰና እግዚአብሔር አይሁዳውያንን ከግብፅ ኃይል ነጻ አደረጋቸው። በዚህ ጊዜ ግብፃውያን በከነዓን ላይ የነበራቸውን የበላይነት አጡ።
በ1460 ዓ.ዓ. ከጳለስጢና በስተሰሜን እጅግ ራቅ ብሎ (በአሁኑ ዘመን ቱርክ በሚባለው ስፍራ) ሌላ ሕዝብ ተነሣ። ይህ ሕዝብ ኬጢያዊ ይባል ነበር። ይህ ሕዝብ ግብፅን አሸነፈና በሰሜን ከነዓን ላይ ጊዜያዊ የሆነ የበላይነት አገኘ። በዚሁ ጊዜ የአሦር መንግሥት ተነሣ ይህችን የተስፋ ምድር ለመውረስ የሚዋጉ ሦስት ትላልቅ መንግሥታት ስለነበሩ፥ በከነዓን ውስጥ የሚደረጉ በርካታ ጦርነቶች ቢኖሩም፥ ከነዓንን የተቆጣጠረ አንድም መንግሥት አልነበረም። ይህ ጦርነት ኬጢያውያን ከተደመሰሱ በኋላ ግብፅ በከነዓን ላይ እንደገና የበላይነትን እስከተቀዳጀችበት እስከ 1280 ዓ.ዓ. ድረስ ቀጠለ።
ይህም ማለት እግዚአብሔር እስራኤልን ነፃ ለማውጣትና ለአብርሃም በገባው ቃል መሠረት፥ የከነዓንን ምድር ለመስጠት በተዘጋጀበት ጊዜ፥ ግብፅ በኃይሏ እንድትዳከም ሁኔታዎችን አመቻችቶ ነበር። በኋላም በ1300 ዓ.ዓ. በመሳፍንት ዘመን በመጽሐፉ ውስጥ ባይጠቀስም እንኳ ግብፅ እንደገና ኃያል አገር በመሆን ከነዓንን ተቆጣጥራ ነበር።
የዓለምን ታሪክ በምናጠናበትና ከመጽሐፍ ቅዱስ ጋር በምናወዳድርበት ጊዜ እግዚአብሔር በታሪክ ሁሉ አይሁዳውያን ከምርኮ ነፃ የሚወጡበትን መንገድ ለማዘጋጀትና ከነዓንን እንዲወርሱ ለማድረግ እንደሠራ በመገንዘብ እንደነቃለን። አይሁዳውያን ከባርነት ነፃ ለመውጣት የቻሉት ግብፃውያን በዚያን ጊዜ ደክመው ስለነበር ነው። ሦስት መንግሥታት ከነዓንን ለመውረስ በመታገል ላይ ስለነበሩ አንድ ታላቅና የታወቀ ኃይል የከነዓንን ምድር ለመቆጣጠር አልቻለም፤ ስለዚህ እስራኤላውያን እንደ ግብፅ፥ ኬጢያውያንና አሶራውያን ያሉ ታላላቅ መንግሥታት ጣልቃ ሳይገቡ ወረራ በማካሄድና ድል በማድረግ የከነዓንን ምድር ለመውረስ በቅተዋል።
የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) እግዚአብሔር በሕዝብ ሁሉ ላይ ተቆጣጣሪ እንደሆነና ይህንም በማድረጉ ለሕዝቡ ያለውን ዓላማ ለመፈጸም እንደሚሠራ ይህ ክፍል ምን ያስተምረናል? ለ) ይህንን መረዳት ዛሬ ለእኛ የሚሰጠው መጽናናት ምንድን ነው?
ከነዓን በአንድ ንጉሥ ሥር ተጠቃልላ የምትተዳደር ምድር አልነበረችም። ይህም ራሱ ምድሪቱን ለመውረር ቀላል አድርጎታል። ከነዓን የምትተዳደረው «የከተማ ግዛቶች» በመባል ይታወቁ በነበሩ ትናንሽ መንግሥታት ነበር። ይህም ማለት በአካባቢው ያለው መሬት በአንዲት ሰፊና ትልቅ ከተማ ሥር ሆኖ በንጉሥ ይገዛ ነበር ማለት ነው። በመሆኑም የንጉሡ ሥልጣን በአካባቢያቸው ላለው ምድር ብቻ ነበር። እነዚህ ከተሞች በጠላቶቻቸውና በወራሪ ዘላኖች እንዳይደፈሩ በትላልቅ ቅጥሮች የተከበቡ ነበሩ። እነዚህ የከተማ ግዛቶች ብዙ ጊዜ በውጭ ኃይል ቁጥጥር ሥር የሆኑና ለእነዚህ ኃይላት የሚገብሩ ነበሩ። እነዚህ ትናንሽ የከተማ ግዛቶች ጠላቶች ሊያጠቋቸው በሚመጡበት ጊዜ፥ በቃል ኪዳን ይተባበሩና የጠላቶቻቸውን ጥቃት ለመመከት ይታገሉ ነበር። ይህ ሁሉ በመጽሐፈ ኢያሱ ውስጥ ተንጸባርቆአል። የከነዓን ምድር አቀማመጥ አገሪቱ አንድ ሆና በአንድ ንጉሥ እንድትተዳደር የማያስችላት ስለነበረና ብዙ ጊዜ እንደ ግብፅ ባሉ ውጫዊ ኃይሎች ቁጥጥር ሥር ስለነበረች ለተፈጸመው ታሪካዊ ሁኔታ በዚህ መልክ ተደራጅታ ነበር።
በዚህ ሳይቀር የእግዚአብሔርን እጅ እናያለን። አንድ የሆነና የተባበረ መንግሥት ስላልነበረ ለኢያሱና ለእግዚአብሔር ሕዝብ ትናንሽ ከተሞችን ወይም የትናንሽ ከተሞችን ኅብረት ለማጥቃት ቀላል ነበር። በመጽሐፈ ኢያሱ ጥናታችን፥ ኢያሱ ምድሪቱን በአጠቃላይ ለመውረስ ሦስት ዋና ዋና የከተማ ግዛት ፌዴራላዊ ኅብረቶችን ብቻ ማሸነፍ እንደነበረበት እናያለን።
የከነዓን ምድር ብዙ ሕዝብ ያልነበረባት ብትሆንም ለቀረው ዓለም በጣም ተፈላጊ ነበረች። አስፈላጊነቷ በነበራት ሀብት አልነበረም። አስፈላጊነቷ የሦስት ክፍለ ዓለማት፡- የአውሮፓ፥ የአፍሪካና የእስያ መገናኛ ስለነበረች ነው። ስለዚህ የበርካታ ንግዶች መተላለፊያ ነበረች። የዚህ ዓይነት የንግድ መተላለፊያ ስለነበረችና ጠቃሚ የወደብ አገልግሎት ስለ ነበራት ለመካከለኛው ምሥራቅ ኢኮኖሚ ካላት ጠቀሜታ አንፃር፥ ትላልቅ መንግሥታት እርሷን ለመቆጣጠር ይዋጉ ነበር።
የውይይት ጥያቄ፥ ዘፍ. 15፡16 አንብብ። በዚህ ስፍራ እግዚአብሔር የአሞራውያን ኃጢአት ምንድን ነው ይላል? (አሞራውያን የሚለው ስም የከነዓናውያን ሌላ ስም ነው)።
በቅርብ ዓመታት የከርሰ ምድር ተመራማሪዎች ስለ ከነዓናውያን ጥንታዊ ማምለኪያ ስፍራዎች በርካታ ነገሮችን አግኝተዋል። የከነዓናውያን ሃይማኖት እጅግ የተበላሸ በመሆኑ ተወዳዳሪ ያልተገኘለት እንደነበር አረጋግጠዋል። ሃይማኖታቸው በርካታ አማልክት ያሉት ብቻ ሳይሆን በብዙ የፍትወተ ሥጋ ኃጢአት ላይ የተመሠረተ፥ ወንዶችና ሴቶች በማምለኪያ ስፍራዎች በግልሙትና የተጠመዱበት፣ ፍትወተ ሥጋ ከእንስሳት ጋር ሁሉ የሚፈጸምበት ሃይማኖት ነበር። ልጆቻቸውንም ለጣዖቶቻቸው ይሠዉ ነበር።
ከነዓናውያን ከ70 የሚበልጡ የተለያዩ ተባዕትና እንስት አማልክት እንደነበሩ ያምኑ ነበር። እነዚህ ሁሉ የሁለት ዋና ዋና አማልክት – ኤል እና አሼራህ የሚባሉ ልጆች እንደሆኑ ያምኑ ነበር። ኤል ዋና አለቃ የሆነው አምላክ ሲሆን፥ ስሙ አይሁድ የእግዚአብሔር ስም አድርገው ይጠቀሙበት ለነበረው ኤሎሂም መሠረት ነው። ይህን አምላክ ብዙ ጊዜ ከኮርማ ወይም በሬ ምስል ጋር ያያይዙት ነበር። የሚስቱ ስም አሴራ ነበር፤ (2ኛ ነገሥት 21፡7 አዲሱን የአማርኛ ትርጉም ተመልከት)። ከልጆቻቸው ዋና ከነበሩት መካከል አንዱ በአል ሲሆን የስሙ ትርጉምም ጌታ ማለት ነው። እርሱ የሌሎቹ አማልክት ሁሉ ጌታ ሲሆን ሰማይና ምድርን፥ ዝናብን፥ ወዘተ ይቆጣጠር ነበር። ሁለት ሚስቶች አግብቶ ነበር። አንደኛዋ የጦርነት አምላክ የነበረችው «እኅቱ» አናት ነበረች። ሁለተኛዋ ሚስቱ ደግሞ «አሽቶሪዝ» ተብላ የምትጠራው የምሽት ኮከብ አምላክ የነበረችዋ ናት። «ሞት» የተባለው የሞት አምላክ ሲሆን፥ የበአል ጠላት ነበር። «ዮምም» የባሕር አምላክ የነበረና ከበአል ጋር ተጣልቶ የተሸነፈ ነው። «ሞሌክ» የአሞን አምላክ ሲሆን ብዙ ጊዜ ሰውን ከመሠዋት ጋር ይያያዝ ነበር። እነዚህ ከነዓናውያን ያመልኩአቸው ከነበሩ አማልክት ጥቂቶቹ ናቸው።
እግዚአብሔር አንድ ቀን የአሞራውያን ወይም የከነዓናውያን የኃጢአት ጽዋ ሲሞላ የሚፈርድበት ጊዜ እንደሚመጣ ለአብርሃም ተናግሮ ነበር። ያ የፍርድ ጊዜ እስራኤላውያን ወደ ከነዓን ለመግባት ወረራ ባካሄዱ ጊዜ ተፈጸመ።
አንዳንድ ሰዎች እግዚአብሔር ከነዓናውያንን ሙሉ በሙሉ እንዲያጠፉ እስራኤላውያንን አዝዞአቸው ነበር የሚለውን ትእዛዝ ለመቀበል ይቸገራሉ (ዘዳ. 7፡16፤ 20፡17-18 ተመልከት)። ይህ ቅን ፍርድ አይደለም ብለው ያስባሉ። ነገር ግን አራት ነገሮችን በቀጥታ ማስታወስ ይገባናል፡-
1) እግዚአብሔር በፈለገው መንገድ በኃጢአትና በኃጢአተኞች ላይ የመፍረድ መብት አለው። በበሽታ ወይም በሞት ሊቀጣ ይችላል። ደግሞም ሌሎች ሰዎችን በመቅጫ መሣሪያነት ሊጠቀም ይችላል። እግዚአብሔር በምሕረቱ ለከነዓናውያን ከኃጢአታቸው ንስሐ ገብተው እንዲመለሱ 400 ዓመታት ሰጥቶአቸው ነበር። ይህንን ዕድል ለመጠቀም ስላልፈቀዱ እግዚአብሔር እስራኤላውያንን የፍርድ መሣሪያው አድርጎ ተጠቀመባቸውና የከነዓናውያንን ወንዶች፣ ሴቶችና ልጆቻቸውን ሁሉ እንዲያጠፉ አዘዛቸው።
2) ከነዓናውያን ይህንን ፍርድ በራሳቸው ላይ ያመጡት፣ በእግዚአብሔርና እርሱ በልባቸው ባኖረላቸው ሕግጋት ላይ በግልጽ ስላመፁ ነው። ልባቸውን በእግዚአብሔር ላይ አደነደኑ (ኢያ. 11፡18-20)።
3) እግዚአብሔር፥ ከነዓናውያንን በሙሉ እንዲያጠፏቸው እስራኤላውያንን ያዘዘው አይሁድን ወደ ጣዖት አምልኮ እንዳይመልሱ ነበር፤ (ዘዳግ. 20፡16-17)። ይህንን ባለማድረጋቸው፥ ወዲያውኑ ከነዓናውያን እስራኤላውያንን ሲያስኮበልሉና የብልሹ ምግባሮቻቸው ሰለባዎች ሊያደርጉአቸው እንመለከታለን። እንዲያውም በመጨረሻ እስራኤላውያን ከእነርሱ ብሰው በመገኘታቸው እግዚአብሔር እንደፈረደባቸው እንመለከታለን፤ (2ኛ ነገሥት 21፡9)።
የውይይት ጥያቄ፥ 2ኛ ነገሥት 17፡7-23፤ 21፡9ን አንብብ። ሀ) እስራኤላውያን የሠሩትን ኃጢአትና የተፈረደባቸውን ፍርድ ዘርዝር። ለ) እግዚአብሔር ኃጢአትን ስለ መጥላቱ ይህ ነገር ምን ያስተምረናል? ሐ) ኃጢአትን እንዴት መጥላት እንዳለብንና በአብያተ ክርስቲያናት ውስጥ እንዳይስፋፋ እንዴት መጠበቅ እንዳለብን ከዚህ ምን እንማራለን? መ) ኃጢአት እንዳይስፋፋ ቤተ ክርስቲያንህ ልታደርግ ትችላለች ብለህ የምታስባቸውን ነገሮች ዘርዝር።
ምሁራን የመጽሐፈ ኢያሱ ታሪክ እጅግ አከራክሮአቸዋል። በተለይ ደግሞ የታሪኩን በትክክል መመዝገብ የሚጠራጠሩ አሉ። የሚከራከሩባቸውም ዋና ዋና ሐሳቦች ሦስት ናቸው፡
የእስራኤል ሕዝብ ከነዓንን መቼ እንደወረሩ፡- መጽሐፍ ቅዱስ በግልጽ እንደሚያሳየው የእስራኤል ሕዝብ ወደ ከነዓን የገቡት በ1400 ዓ.ዓ. ነበር። ሐሳባቸውን በከርሰ ምድር (አርኪዮሎጂ) ጥናት ላይ የመሠረቱ አዋቂዎች እስራኤላውያን ወደ ከነዓን ምድር የገቡት ብዙ ቆይተው ወደ 1250 ዓ.ዓ. ገደማ ነው ይላሉ።
የእስራኤል ሕዝብ ከነዓንን ወርረው ምድሪቱን በአጠቃላይ የያዙት ምንኛ ፈጥነው ነው፡- ሌሎች ምሁራን ከነዓንን የመውረርና የመያዝ ነገር ቀስ በቀስ በብዙ ክፍለ-ዘመናት የተፈጸመ ስለሆነ እስራኤላውያንም ምድሪቱን የወረሱት ቀስ በቀስ ነው ይላሉ። ጥቂት ምሁራን ደግሞ እስራኤላውያን 600000 ተዋጊ ሰዎች ቢኖሯቸው ኖሮ ማንም ሊቋቋማቸው እስከማይችል ድረስ በአጭር ጊዜ ምድሪቱን ሊወርሱ ይችሉ ነበር ይላሉ። ሌሎቹ ደግሞ እስራኤላውያን ምድሪቱን ለመውረስ ችግር ገጥሟቸው ነበርና፥ ይህን ያህል ተዋጊ ኃይል አልነበራቸውም፤ በማለት ከነዓንን ለመያዝ በቁጥርና በኃይል እስኪያድጉ ድረስ ብዙ ዓመታት ፈጅቶባቸዋል ይላሉ።
ከነዓንን በጦርነት የመውረርና የመያዝ ተግባር ልክ በመጽሐፈ ኢያሱ እንደተጻፈው በአጭር ጊዜ በ1400 ዓ.ዓ. የተፈጸመ ነው የሚለውን አቋም መያዝ ከሁሉም የተሻለ ነው።
በጣም የተለያዩና እርስ በርስ የሚጋጩ ሆነው የሚታዩ ቢመስሉም፥ መጽሐፈ ኢያሱና መሳፍንት እርስ በርስ የተያያዙት እንዴት ነው? አንዳንድ ምሁራን መጽሐፈ ኢያሱና መሳፍንት እርስ በርስ የሚቃረኑ ናቸው ይላሉ። መጽሐፈ ኢያሱ የሚያስተምረው፡- እስራኤላውያን ከነዓንን እንደወረሩና እንደተቆጣጠሩ ነው፤ መጽሐፈ መሳፍንት ግን ምድሪቱን ለመቆጣጠር እንዳልቻሉ ያሳያል ይላሉ።
ነገር ግን እነዚህን መጻሕፍት በጥልቀት ስናጠና በመካከላቸው ምንም ቅራኔ እንደሌለ እንገነዘባለን። መጽሐፈ ኢያሱ አብዛኛው የከነዓን ምድር እንደተወረረና እንደተያዘ ቢናገርም (ኢያ. 11፡23፤ 21፡43-45)፣ አንዳንድ የምድሪቱ ክፍሎች አለመያዛቸውንም አይሸሽግም፤ (ኢያ. 13፡1-6፤ 23፡4-5፥ 13)። ሁለቱ መጻሕፍት ሁለት የተለያዩ ዓላማዎች አሏቸው። መጽሐፈ ኢያሱ የሚናገረው፣ እግዚአብሔር የተስፋ ቃሉን እንዴት እንደፈጸመና ለእስራኤላውያን በጠላቶቻቸው ላይ እንዴት ድል እንደሰጣቸው ነው። በኢያሱ ዘመን መጨረሻ ምድሪቱ በሙሉ በእስራኤል ቁጥጥር ሥር ሆና ነበር፤ ዋና ዋና የተባሉ ጠላቶችም ተሸንፈው ነበር። ነገር ግን በምድሪቱ የነበሩት ጠላቶቻቸውን ሁሉ ለማስወጣት ሳያቋርጡ መታገልና መዋጋት የእስራኤላውያን ኃላፊነት ነበር። መጽሐፈ መሳፍንት የሚያሳየው ግን እግዚአብሔር እስራኤላውያን በጠላቶቻቸው ሁሉ ላይ ድል የሰጣቸው ቢሆንም፥ መዋጋታቸውን አቁመው ምድሪቱ ላይ ሰፍረው ቁጭ እንዳሉ ነው። ምድሪቱን ሁሉ ለመያዝ ሙከራ ባለማድረጋቸው፥ እግዚአብሔር የድል ክንዱን ከእነርሱ ላይ አነሣ። ስለዚህ በጠላቶቻቸው ላይ ድልን ለማግኘት አልቻሉም። አይሁድ በቀረው ታሪካቸው በሙሉ ባገኙት ድል ለመቀጠል ባለመዋጋታቸውና እግዚአብሔር በመራቸው መሠረት ጠላቶቻቸውን በሙሉ ባለማጥፋታቸው ችግር ውስጥ ገብተው እናያቸዋለን።
በብሉይ ኪዳን ውስጥ የሚገኙ ታላላቅ የእምነት ሰዎችን ያህል ስለ ኢያሱ የተነገረ ባይሆንም፥ ኢያሱ ታላቅ የእግዚአብሔር ሰው ነበር። ኢያሱ ከኤፍሬም ነገድ ሲሆን የመጀመሪያ ስሙ አውሴ ነበር፤ ትርጉሙም «ድነት (ደኅንነት)» ማለት ነው፤ (ዘኁ. 13፡8)። በኋላ ሙሴ ስሙን ኢያሱ አለው፤ ትርጉሙም «ጌታ ያድናል» ማለት ነው።
ኢያሱ በግብፅ፥ በባርነት ያደገ ሰው ነው። እስራኤላውያን ከግብፅ ባርነት ነፃ ከወጡ በጥቂት ጊዜያት ውስጥ የእስራኤል ጦር አዛዥ ስለሆነ፥ አንዳንድ ሰዎች የአንድ የግብፅ የጦር መሪ ባሪያ የነበረ ሳይሆን አይቀርም ይላሉ፤ (ዘጸ. 17፡8-13)። እግዚአብሔር እስራኤላውያንን ከግብፅ ባርነት ነፃ ሲያወጣ የተመለከተ ሲሆን ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በእግዚአብሔር ላይ ዓምዖ አያውቅም። በ40 ዓመታቱ የምድረ በዳ ጉዞም የሙሴ ረዳት እንዲሆን ተመርጦ ነበር። ከሙሴ ጋር ወደ ሲና ተራራ ወጥቶ ነበር። ሙሴ እግዚአብሔርን ፊት ለፊት ካየ ወዲህ በመገናኛው ድንኳን ውስጥ አብሮት የነበረው ኢያሱ ለእግዚአብሔር ያለውን ታላቅ ፍቅር ለማሳየት በእግዚአብሔር ፊት ቆየ፤ (ዘጸ. 33፡11)። ከ12 ነገዶች የተመረጡ ምድሪቱን እንዲሰልሉ በተላኩ ጊዜ፥ ኢያሱ የኤፍሬምን ነገድ ወክሎ ሄደ፤ ከካሌብም ጋር በመሆን የእስራኤል ሕዝብ በእግዚአብሔር ማመንና ወደ ምድሪቱ መግባት እንዳለባቸው ተናገረ፤ በውጤቱም እግዚአብሔር እምነቱን አከበረና ወደ ተስፋይቱ ምድር እንደሚገባ ነገረው። እግዚአብሔር ሙሴን፥ ከእርሱ ቀጥሎ የሚመጣ መሪ አድርጎ ኢያሱን እንዲመርጠው ተናገረ። በኃይልም አስታጠቀው፤ (ዘዳ. 31፡14)። በኢያሱ መሪነት እግዚአብሔር እስራኤላውያንን ወደ ከነዓን ምድር መራቸው። በከነዓናውያን ላይም ድልን ሰጣቸው። ኢያሱ የእስራኤልን ሕዝብ የመራው ከ25-30 ዓመታት ለሚደርስ ጊዜ ሲሆን፥ በመጨረሻም ሲሞት በኤፍሬም ምድር ተቀበረ። ኢያሱ ከመሞቱ በፊት በእግዚአብሔርና በእስራኤል መካከል የነበረውን ቃል ኪዳን አደሰ። ለእግዚአብሔር የነበረው ፍቅር ለእስራኤላውያን ባቀረበው ምርጫ ታውቋል፡- «የምታመልኩትን ዛሬ ምረጡ። እኔና ቤቴ ግን እግዚአብሔርን እናመልካለን» አላቸው (ኢያ. 24፡15)።
የውይይት ጥያቄ፥ ሀ) የቤተ ክርስቲያን መሪዎች እንደመሆናችን፥ ዛሬ እግዚአብሔር ከእኛ ስለሚፈልገው ነገር የኢያሱ ሕይወት መልካም ምሳሌ የሆነው እንዴት ነው? ለ) ከኢያሱ ሕይወት ውስጥ ከምታየው ባሕርይ በሕይወትህ ልታያቸው የምትፈልጋቸውን ነገሮች ዘርዝር።
መጽሐፉ፥ መጽሐፈ ኢያሱ ወልደነዌ የሚለውን ስም ያገኘው በውስጡ ዋና ገጸ ባሕርይ ሆኖ ከቀረበውና የእስራኤል ሕዝብ መሪ ከሆነው ከኢያሱ ነው። ከሙሴ ሞት በኋላ፥ እግዚአብሔር ኢያሱን መረጠውና የከነዓንን ምድር ድል በመንሣት የእስራኤልን ሕዝብ እንዲመራ በኃይል አስታጠቀው።
The hardware – was established in 2006, አንድ የሙያ እድገት ነው, ምርት, የሽያጭ, የደረጃ ማውጫ አምዶች, የደረጃ ማውጫ መለዋወጫዎች, ከማይዝግ ብረት ፒፓ, ከማይዝግ ብረት በር ቁጥጥር ሃርድዌር ጌጥ መለዋወጫዎች እና የልማት ድርጅቶች ሌሎች ምርቶች.
የአምስት ወራት እቅዱ መቶ በመቶ እንዳይሳካ የኮቪድ ወረርሽኝ በፈጠረው ተፅኖ እስካሁን ድረስ ያላገገሙ ዘርፎች እንደ ቱሪዝም እና የአገልግሎት ዘርፉም ክፉኛ መጎዳቱ እንደሆነ ሃላፊዋ መናገራቸውን ከቢሮው ያገኘነው መረጃ ያመለክታል። ከጸጥታው ጋር ተያይዞ እስካሁንም ድረስ ወደ ስድስት ዞኖች በተገቢው ሁኔታ የተደራጀ ስራ እንዳልሰሩ ነው የተነገረው ።
ጠቢቡ ሰለሞን እንደወትሮው በካህናቱ፣ በባለስልጣናት እና በቦዲ ጋርዶቹ ተከቦ በፍርድ ወንበሩ ላይ በመሰየም ከየክልሉ የሚመጡትን ክርክሮች በሚሰማበት አንድ ቀን፤ ሁለት ሴቶች በወታደሮች ታጅበው እየተመናቀሩ ወደ እርሱ ተጠጉ፡፡ ከወታደሮቹ አንደኛው ህፃን ልጅ ታቅፏል፡፡ ሴቶቹ እርቃናቸውን ብቻ የሚሸፍን ብጫቂ ቀሚስ አድርገዋል፡፡ ፊታቸውም በሜክ አፕ ተለቅልቋል፡፡ የቡና ቤት ሴቶች እንደሆኑ ከሩቅ ያስታውቃሉ፡፡ ህዝቡ ገና ሲያያቸው ማጉተምተም ጀመረ፡፡ ሰለሞን ፈገግ አለ፤ ካህናቱ ደግሞ መስቀሎቻቸውን እያወጡ አማተቡ፡፡ የደፈረሰውን የፍርድ ቤቱን ፀጥታ ለማስመለስ ሰለሞን በመዶሻው ጠረጴዛውን ደበደበ፡፡ የፍርድ ሂደቱ ከመጀመሩም በፊት የፍርድ ቤቱ ደንብ በመሆኑ፣ ዘቦቹ ሴቶቹን ለባለሥልጣናቱ እና ለንጉሱ ጐንበስ ብለው እጅ እንዲነሱ፤ ካህናቱን ደግሞ መስቀል እንዲሳለሙ፣ እና ጉልበት እንዲስሙ አዘዟቸው፡፡
ሴቶቹም እንደ ጠባያቸው ምንቅር ምንቅር እያሉ፣ በፌዝ አጐንብሰው ባለሥልጣናቱን ካከበሩ በኋላ፣ የካህናቱን መስቀል እየተሳለሙ እና ጉልበታቸውን እየሳሙ ሳለ፣ አንደኛዋ የቡና ቤት ሴት ቀና ብላ እያየቻቸው፤
“አባ - የሚያሳልሙኝ ሌላ ነገር የለዎትም?” ብትላቸው ነገሩ የገባቸው ካህንም በያዙት ግንድ የሚያክል መስቀል ግንባሯን ካልተረተርኩ ብለው ሲጋበዙ፤ ሌሎች ካህናት መሃል ገቡና እሷን ረግመው፣ ቄሱን ደግሞ ገስፀው ጠቡን አበረዱት፡፡
የቄሱ እና የቡና ቤቷ ሴት ፀብ ጋብ ካለ በኋላ፣ ሌላኛዋ ሴት ለመናገር ዕድል ሳይሰጣት፤ በገዛ ፍቃዷ እንደ ተልባ መንጣጣት ጀመረች፡፡ ጠቢቡ ሰለሞን እና ባለሥልጣናቱም ሁኔታዋ ቢያስገርማቸውም፣ ለተቀመጡበት ወንበር ክብር ሲሉ እንደ ምንም ሳቃቸውን ተቆጣጥረው ንግግሯን ሳያቋርጡ፣ ዝም ብለው ያዳምጧት ጀመር፡፡ ሀይለኛ እንደሆነች ታስታውቃለች፡
“ይሄውላችሁ እኔ እና ይቺ ሴት ሸለሌዎች ነን፡፡ አንድ ክፍል ቤት ለሁለት ተከራይተን እየሸቀልን አብረን እንኖር ነበር፡፡ አንድ ቀን ኮንዶም ሳልጠቀም ከወንድ ጋር ተኝቼ በማርገዜ ልጅ ወለድኩኝ፡፡ እሷም እንዲሁ እንደኔ ያለ ነገር አጋጥሟት ኖሮ፣ ከሶስት ቀን በኋላ እሷም ወለደች፡፡ ታዲያ አንድ ቀን ምሽት፣ እርሷ ድብን ብላ ሰክራ መጥታ ልጇ ላይ ተኝታበት ታፍኖ ሞተ፡፡ ሌሊት ላይ ስካሯ በርዶላት ያደረገችውን ስታውቅ ጊዜ፣ እኔ ሳላውቅ ልጄን ከጐኔ ሰርቃ፣ የራሷ አልጋ ላይ አስተኝታ፣ የሷን እሬሳ ለእኔ አስታቀፈችኝ፡፡ ነግቶ ልጄን ጡጦ ልሰጠው ስነሳ ልጁ የእኔ እንዳልሆነ አወቅሁኝ፡፡”
ለባለሥልጣናቱ እና ለጠቢቡ ሰለሞን ይህንን ተናግራ ስታበቃ፣ ወደ ጓደኛዋ ዞራ በጧቷ እየዛተችባት “አንቺ ሰካራም አሮጊት! ልጅሽን በገዛ እጅሽ በልተሽ ደግሞ ልጄን ልትነጥቂኝ ያምርሻል? እሞታታለሁ እንጂ የፈለገ ቢሆን በህይወት እያለሁ ልጄን አታገኝውም!” አለቻት፡፡
ሌላኛዋም ቀበል አድርጋ “አፍሽን ሰብስቢ አንቺ ጥንብ! እኔ ሰካራም አሮጊት አይደለሁም፡፡ የሞተውም ያንቺ ልጅ ነው እንጂ የእኔ አይደለም” ብላ ስትመልስላት፣ ያቺኛዋ ልታንቃት ወደርሷ ስትንደረደር፣ የፍርድ ቤቱ ዘቦች ጣልቃ ገብተው ገላገሏቸው፡፡
ሁለቱም ሴቶች ንግግራቸውን ካቀረቡ በኋላ እና ሁለቱም ማስረጃ ማቅረብ የማይችሉ መሆናቸውን ከገለፁ በኋላ፣ ፍርድ ቤቱ በታላቅ ፀጥታ ተውጦ የተለመደውን አስደናቂውን የጠቢቡን ፍርድ ለመስማት አቆበቆበ፡፡ ነውጠኛዋ የቡና ቤት ሴት፤ በንዴት በሚንቀጠቀጡ ጣቶቿ ሲጋራ መለኮስ ሞክራ ሲያቅታት፣ ጓደኛዋ አይታት፣ ቀጭን ሳቅ ሳቀችባት፡፡ ያቺም ደም በጐረሱ አይኖቿ ክፉኛ ገላመጠቻት፡፡
(ሁላችሁም በምታውቁት መሠረት ይሄ ታሪክ በመጽሐፍ ቅዱስ ላይ በቀረበው መልኩ አስደማሚ በሆነ ሁኔታ ባይደመደም ኖሮ ከሚከተለው መልኩ በአንዱ ሊደመደም ይችል እንደነበረ ማሰቡ ባይጠቅምም አይጐዳም፡፡)
ጠቢቡ ሰለሞን፤ ጢሙን እያሻሸ ለሩብ ሰዓት ያክል ጉዳዩን በታላቅ ተመስጦ ሲያብሰለስል ከቆየ በኋላ፣ ጉሮሮውን “እህህ”…ብሎ አጥርቶ በአስገምጋሚ ድምፁ ሰይፍ እንዲመጣለት ሲያዝ፣ ከህዝቡ ዘንድ ከባድ ጉምጉምታ ተሰማ፡፡ ከዚያም ቀጥሎ ልጁን በጠረጴዛ ላይ እንዲያጋድሙለት ትዛዝ ሰጠ፡፡ የህዝቡ ጉምጉምታ ባሰበት፡፡ ንጉሡ ሠለሞን እስከዛሬ ከገጠሙት ክርክሮች ይልቅ ይሄኛው እጅግ አዳጋች እንደሆነበት አውቆታል፡፡ እውነተኛዋን እናት ለመለየት አንድ አደገኛ ዘዴ ከመጠቀም በቀር ምንም ምርጫ የለውም፡፡ ሰይፉን አንስቶ እንዲህ ሲል ሴቶቹን አናገራቸው፤ “እንግዲህ ሁለታችሁም ህፃኑ የኔ ነው የምትሉ ከሆነ፣ በዚህ ሰይፍ ሁለት ቦታ ቆርጬው አንዳችሁ አንደኛውን ቁራጭ፤ አንዳችሁ ደግሞ ሌላኛውን ቁራጭ ትወስዳላችሁ፡፡”
ሰለሞን ይህንን ብሏቸው ሰይፉን ጠረጴዛ ላይ በተጋደመው ህፃን ትክክል ቀስ ብሎ ከፍ አደረገው፡፡ ሰለሞን ሰይፉን በቀስታ ወደ ላይ ከፍ ያደረገበት ምክንያት፣ እውነተኛ የህፃኑ እናት ልጇን ለማትረፍ ስትል፣ ለሌላኛዋ ሴት ህፃኑ እንዲሰጥ እንደምትጠይቅ እርግጠኛ ሆኖ ጊዜ ሊሰጣት ስለፈለገ ነበር፡፡ ከሁለቱም ሴቶች አፍ የወጣ አንድም ቃል ግን አልነበረም፡፡ ሰለሞን ልቡ ድው - ድው አለበት፡፡ አሁን ሰይፉ እስከ መጨረሻው ከፍ ብሏል፡፡ ህዝቡ በድንጋጤ እንደተዋጠ ትዕይንቱን ይከታተላል፡፡ ሰለሞን ሰይፉን አየር ላይ ለቅጽበቶች አቆየው፡፡ በዚህ መካከል ነውጠኛዋ ሴት፣ በንዴት እና በእልህ ጓደኛዋ ላይ እንዳፈጠጠች፤ “ልጄ ሲያምርሽ ይቀራል እንጂ አታገኚውም!” ስትል ሰምቶ ተስፋ ቆረጠ፡፡ ዘዴው እንዳልሰመረለት ገባው፡፡
ስህተቱን ለማስተካከል ግን በጣም ዘግይቶ ነበር፡፡ ሁለቱ ሴቶች ያቀረበላቸውን ሀሳብ ለመቀበል እስከተስማሙ ድረስ፣ ሰይፉን ከእንግዲህ ለመመለስ እንደማይችል ተረድቶ፣ በምትኩ የት ቦታ ቢቆርጠው፣ ህፃኑን እኩል ሁለት ቦታ መክፈል እንደሚችል ማሰብ ጀመረ፡፡
ጠቢቡ ሰለሞን ጢሙን እያሻሸ ለሩብ ሰዓት ያክል ጉዳዩን በታላቅ ተመስጦ ሲያብሰለስል ከቆየ በኋላ ጉሮሮውን “እህህ”…ብሎ አጥርቶ በአስገምጋሚ ድምጹ ሰይፍ እንዲመጣለት አዘዘ፡፡ የዚህን ተዐምረኛ ፈራጅ ጥበብ የለመደው ህዝብ፣ ሰለሞን ሰይፍ የጠየቀው ለምን እንደሆነ ለማወቅ በመጓጓት አሰፈሰፈ፡፡ የሰለሞን ቦዲጋርዶች ምን የመሰለ ሰይፍ ከነሰገባው እጁ ላይ አስቀመጡለት፡፡ ሰለሞን ከወንበሩ ተነስቶ ሰይፉን ከሰገባው ውስጥ ከመዘዘ በኋላ፣ በትካዜ እና በሀዘን እንደተዋጠ አንገቱን ደፍቶ በህዝቡ ፊት ለአያሌ ደቂቃዎች ወዲያ ወዲህ እያለ ተንጐራደደ፡፡ ከዚያም ጠረጴዛው ላይ ለብቻው ወደተጋደመው ህፃን ሄዶ ትክ ብሎ ያስተውለው ጀመር፡፡ በድንገትም ቀና ብሎ የተንጠለጠለውን ትልቅ የፍርድ ቤት ሰዓት ተመለከተ፡፡ ለወትሮው እጅግ ውስብስብ የተባለውን ክርክር ለመዳኘት እና ፍርድ ለመስጠት አስር ደቂቃ እንኳን አይፈጅበትም ነበር፡፡ የዛሬው ግን ይኸው ተኩል ሰዓት ሊሞላው ምንም አልቀረውም፡፡ የህፃኑን እውነተኛ እናት ማንነት ማረጋገጥ ተስኖት! ተሻግሮ ወደ መውጫ በሩ ሲመለከት ተረኛ ባለጉዳዮች ረድፍ ይዘው ለመግባት ሲቁነጠነጡ ተመለከተ፡፡ ህዝቡን ግን ቀና ብሎ ፊት ለፊት ሊያየው አልደፈረም፡፡ ስንቱን ጉድ፤ ስንቱን ምስጢር ፈትቶ አገር ምድሩን ጉድ ባሰኘበት የፍርድ ወንበር፤ የእነዚህን ምናምንቴ ሴቶች ክርክር መዳኘት አቅቶት በሚያደንቀው፣ በሚያከብረው እና በፍርዱም በሚታመንበት ህዝብ ፊት ሊዋረድ እና ሊቀል እንደሆነ አስቦ ውስጡ ተቆጣ፡፡ ይሄ ውርደት የሞት ሞት እንደሆነ ተሰማው፡፡ ከዚህ እፍረት ለዘለዓለሙ የሚገላገለውም አንዳች ነገር ሲያደርግ ብቻ እንደሆነ አወቀ፡፡ የክብር ሞት ሲሞት - ያኔ እፍረቱ በክብር ይለወጣል፡፡ ይሄን ውሳኔ በልቡ እንደወሰነም ህዝቡን ፊት ለፊት አየው፡፡ ከዚያም ጠረጴዛው ላይ የተቀመጠውን የሚዛን ቅርጽ በግራ እጁ ካነሳ በኋላ፣ በቀኝ እጁ የያዘውን ሰይፍ ወደ ደረቱ ውስጥ ሻጠው፡፡
ጠጢቡ ሰለሞን ጢሙን እያሻሸ ለሩብ ደቂቃ ያክል ጉዳዩን በተመስጦ ሲያሰላስል ከቆየ በኋላ ጉሮሮውን “እህህ …” ብሎ አጥርቶ የብስጭት ቃና ባለበት አስገምጋሚ ድምጽ ሰይፍ እንዲመጣለት አዘዘ፡፡ የመጣለትን ሰይፍ በእጁ እንደያዘ፣ በህዝቡ ፊት ቆሞ ከፍ ባለ ድምፅ ንግግር ማድረግ ጀመረ፤ “የተከበራችሁ ያገሬ ህዝቦች፤ ሁላችሁም እንደምታውቁት እኔ የሰባት መቶ ሚስቶች ባል እና የሶስት መቶ ዕቁባቶች ውሽማ ነኝ፡፡ መቼም ይህ ምን ያህል አሳዛኝ እንደሆነ ሚስት ያለው ሰው ሁሉ ያውቀዋል፡፡ (እዚህ ላይ ሲቃ ስለያዘው ለአፍታ ንግግሩን ያቋርጣል፡፡ ከባለስልጣኖቹ አንዱ ተነስቶ ትከሻውን ቸብ ቸብ አድርጐ ካጽናናው እና ሃይላንድ ውሃ ከሰጠው በኋላ ተጐንጭቶ ንግግሩን ይቀጥላል)
“ታዲያ ይሄ ሀዘን እና መከራ ሳያንሰኝ ከእነርሱ የወለድኳቸው ስፍር ቁጥር የሌላቸው ውሪዎች የቤተመንግስቴን ሰላም እና ፀጥታ አውከውታል፡፡ እነርሱን ሽሽት የአትክልት ቦታዎችን ብሰራም እዛም ድረስ ተከትለው እየገቡ ይበጠብጡኛል፡፡ እኔን መረበሻቸው ሳያንስ የአትክልት ዛፎቹን ሁሉ ፍሬ ገና ሳይበስል ከስር ከስሩ ለቅመው ጨርሰው፣ አሁን ደግሞ ግንዱን መጋጥ ጀምረዋል መሠለኝ ዛፎቹ ሁሉ እየደረቁ ነው፡፡ ከብዛታቸውም የተነሳ ህፃን የማላገኝበት አንድም ስፍራ በቤተመንግስቴ ውስጥ የለም፡፡ ከእናቶቻቸው ጋር አልጋ ውስጥ እየተጫወትኩ እንኳ እያለ አልጋው ስር እቃቃ ሲጫወቱ ያገኘሁዋቸው ጊዜ ሁሉ አለ፡፡ የተከበራችሁ ያገሬ ህዝቦች - ከእነዚህ ፈልፈሎች የተነሳም ለጥናት እና ለምርምር የሚያስፈልገኝን ፀጥታ ከማጣቴ የተነሳ፣ ከፈጣሪ የተሠጠኝን የጥበብ ፀጋ ብቻ ሳይሆን የአይምሮ ጤንነቴንም ለማጣት ተቃርቤአለሁ፡፡ የቤቴ ጉድ ሳያንሰኝ፣ ይሄ ውሪ ደግሞ ስንት ቁም ነገር በምሰራበት ፍርድ ቤት ድረስ መጥቶ ያውከኛል፡፡ ስለዚህ ለዚህ ድፍረቴ በዚህ በያዝኩት ሰይፍ ሁለት ቦታ ቆርጬ በማካፈል፣ እነዚህን ባላንጣዎች ልገላግላቸው ወስኛለሁ” በማለት ፍርዱን ለህዝቡ አሳወቀ፡፡ ህዝቡም በታላቅ ጭብጨባና ፉጨት የንጉሡን ፍርድ ተቀበለ፡፡
ጠቢቡ ሰለሞን ጢሙንም ሳያሻሽ፤ ሩብ ደቂቃም ሳይቆይ፤ ጉዳዩንም ያን ያህል ሳይመሰጥበት፤ ጉሮሮውንም “እህህ” ብሎ ሳያጠራ፤ ሰይፉ እንዲመጣለትም ሳያዝ፤ በለሰለሰ ድምጽ የዲ.ኤን.ኤ ምርመራ ውጤት ለ ----- ቀን እንዲቀርብለት በማዘዝ ሁለቱን የቡና ቤት ሴቶች በቀጠሮ አሰናበታቸው፡፡
ንከተማ ኣዲስ ኣበባን ህዝቢ ኢትዮጵያን ናይ ሓዲሽ ዓመት ህያብ ኮይኑ ዝቐረበ ሸገር ፓርክ ሎሚ ተመሪቑ። ፕረሲደንት ሳህለወርቅ ዘውደ፥ ኢትዮጵያውያን ዝኾርዑላን ናይ ኣፍሪቃ ፖለቲካዊ መዲና ዝኾነትን ኣዲስ ኣበባ፥ እዚ ዝመስል ናይ ህዝቢ መዘናግዒ ክትረክብ ከላ፥ስማን ደረጅኣን ልዕል ከምዝብል ኣመልኪተን።
ቀዳማይ ሚንስተር ኣቢይ ኣሕመድ ነቲ መዘናግዒ ፓርክ ኣብ ምትግባር ንዝገበሮ ኣስተዋጽኦ`ውን ኣመስጊነን። ኣብቲ ቦታ ዝነበረ ቀዳማይ ሚንስተር ኣቢ`ውን ኣብ ምህናጽ`ቲ ፓርክ ዓቢይ ኣበርክቶ ጌሮም ዝበሎም ህያባት ኣበርኪትሎም።
ኣብቲ ስነ-ስርዓት ምረቓ፥ ኮማንዶታት ሓይሊ ኣየር፥ ኣየር ወለድን፥ ሪፓብሊካን ጋርድን ወተሃደራዊ ምርኢታት ኣርእዮም፥ ከምኡ`ውን እቲ መንግስቲ ሓደስቲ ታንክታቱን መዳፍዓቱን ንምርኢት ከም ዘቕረበ ተሓቢሩ`ሎ።
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ከምታከብራቸው ታላለቅ በዓላት አንዱ የሆሣዕና በዓል ነው፡፡ ስለዚህ በዓል አስቀድሞ ትንቢት ተነግሯል፤ ከትንቢቶቹም አንዱ እንደሚከተለው ተጠቅሷል፡፡ “አንቺ የጽዮን ልጅ ሆይ እጅግ ደስ ይበልሽ አንቺ የኢየሩሳሌም ልጅ ሆይ እልል በይ እነሆ ንጉሥሽ ትሑት ሆኖ በአህያና በአህያይቱ ውርንጫ ላይ ተቀምጦ ወደ አንቺ ይመጣል” (ትን. ዘካ. 9÷9)፡፡
በዚህም መሠረትነት ስለበዓሉ አራቱም ወንጌላውያን ጽፈዋል፡፡ ይህም፡- ማቴ. 21÷1-11፣ ማር. 11÷1-10፣ ሉቃ. 19÷28-40፣ ዮሐ. 12÷12-15 አራቱም ወንጌላውያን የጻፉት የበዓሉ ታሪክ እንደሚከተለው ተገልጿል፡፡
ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ወደ ኢየሩሳሌም ቀርቦ ደብረ ዘይትም በሚባል ተራራ አጠገብ ወዳሉት ወደቤተ ፋጌና ወደ ቢታንያ በቀረበ ጊዜ ከደቀ መዛሙርቱ ሁለቱን ላከና በፊታችሁ ወዳለችው መንደር ሂዱ፡፡ ወደ እርስዋም ገብታችሁ ከሰው ገና ማንም ያልተቀመጠባት አህያ ከውርንጫይቱ ጋር ታስረው ታገኛላችሁ ፈትታችሁ አምጡልኝ ማንም ስለምን እንዲህ ታደርጋላችሁ? ቢላችሁ ለጌታ ያስፈልጉታል በሉ አላቸው፡፡ የተላኩትም ሄደው እንዳላቸው አገኙ፡፡ እነርሱም አህያዋንና ውርንጫዋን ሲፈቱ የአህያው ባለቤት አህዮቹን ስለምን ትፈቷቸዋላችሁ? አላቸው እነርሱም ለጌታ ያስፈልጉታል አሉ ወዲያው አመጡለት፡፡ የታሠሩትን ፈትታችሁ አምጡልኝ ማለቱ ሰው ሁሉ ከኃጢአት ማሠሪያ የሚፈታበት ጊዜ እንደደረሰ ለማጠየቅ ነው፤ ደቀ መዛሙርቱም ልብሳቸውን በአህያዋና በውርንጫዋ ላይ ጎዘጎዙ የዚህም ምስጢር ኮርቻ ይቆረቊራል ልብስ አይቆረቊርም የማትቆረቊር ሕግ ሠራህልን ሲሉ፤ አንድም ልብስ በአካል ያለውን ነውር ይሸፍናል አንተም ከባቴ አበሳ (በደልን የምትሸፍን) ነህ ሲሉ ነው፡፡
ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስም በአህያዋና በውርንጭዋ ላይ በጥበብ በአንድ ጊዜ ተቀምጦባቸዋል ለእርሱ የሚሳነው ነገር የለምና፡፡ በአህያ የተቀመጠበት ምክንያት ደግሞ ቀድሞ ነቢያት ዘመነ ጸብዕ የሆነ እንደሆነ በፈረስ ተቀምጠው ይታያሉ፡፡ ዘመነ ሰላም የሆነ እንደሆነ በአህያ ተቀምጠው መነሳንስ ይዘው ይታያሉና ዘመነ ሰላም ደረሰ ሲል ትንቢቱን ባወቀ አናግሯል ምስጢሩም በአህያ የተቀመጠ ሸሽቶ አያመልጥም አሳዶም አይዝም እሱም ካልፈለጉኝ አልገኝም ከፈለጉኝ አልታጣም ሲል ነው፡፡ ሲሄድም ሕዝቡ ልብሳቸውን በመንገድ አነጠፉ፡፡ እንኳንስ አንተ የተቀመጥክባት አህያ መሬት መርገጥ አይገባትም ሲሉ ነው፡፡ እንዲሁም ሕዝቡ ሕፃናቱ ሳይቀሩ ዘንባባ ይዘው የሚቀድሙትም የሚከተሉትም ሕዝብ “ሆሣዕና ለወልደዳዊት ቡሩክ ዘይመጽእ በስመ እግዚአብሔር” (ለዳዊት ልጅ መድኃኒትን መባል ይገባዋል፡ በእግዚአብሔር ስም የሚመጣ የተባረከ ነው) ሆሣዕና በአርያም እያሉ ያመሰግኑ ነበር፡፡ ሆሣዕና ማለት መድኃኒት ማለት ነው፡፡ የዘንባባው ምስጢርም፡- አብርሃም ይስሐቅን ይስሐቅ ያዕቆብን በወለዱ ጊዜ፣ እስራኤል ከግብፅ በወጡ ጊዜ፣ ዮዲት ሆሎፎርኒስን በገደለች ጊዜ ዘንባባ ይዘው እግዚአብሔርን አመስግነዋልና በዚህ መሠረት ሕዝቡ፡- የሰላም አምላክ ኢየሱስ ክርስቶስ በአህያ ላይ ተቀምጦ ሲሄድ ዘንባባ ይዘው አመስግነውታል፡፡ እንዲሁም ዘንባባ እሾኻም ነው ትምህርተ ኃይል፣ ትእምርተ መዊዕ አለህ ሲሉ እሳት አይበላውም ለብልቦ ይተወዋል ባሕርይህ አይመረመርም ሲሉ ነው፡፡ ደቀ መዛሙርቱ ሲያመሰግኑ ከሕዝብም መካከል ከፈሪሳውያን አንዳንዱ መምህር ሆይ፡- ደቀ መዛሙርትህን ገሥጻቸው አሉት፡፡ መልሶም እላችኋለሁ እነዚህ ዝም ቢሉ ድንጋዮች ያመሰግናሉ አላቸው፤ ድንጋዮች ሳይቀሩ ያመሰገኑበት ዕለት ነው፡፡
በዚህ መሠረት ይህ በዓል የምስጋና በዓል ነው፡፡ እኛም ፈጣሪያችንን ሁልጊዜ ማመስገን አለብን የተፈጠርነውም ስሙን ለመቀደስ ክብሩን ለመውረስ ነው፡፡ ስሙን ለመቀደስ ማለት ስሙን ለማመስገን ማለት ነው ክብሩን ለመውረስ ማለት ደግሞ መንግሥተ ሰማያትን ለመውረስ ማለት ነው፡፡ የተፈጠርነው ለዚህ የተቀደሰ ዓላማ ስለሆነ ሁልጊዜ እግዚአብሔርን ማመስገን ይገባል፡፡ ምስጋናውም በፍጹም እምነት፣ በቅንነትና በንጹሕ ልብ መሆን አለበት፡፡ “እባርኮ ለእግዚአብሔር በኵሉ ጊዜ ወዘልፈ ስብሐቲሁ ውስተ አፋየ” (እግዚአብሔርን ሁልጊዜ አመሰግነዋለሁ ምስጋናውም ዘወትር በአፌ ነው) (መዝ. 33÷1)አምላካችን ልዑል እግዚአብሔርን ሁልጊዜ አመስግነን መንግሥቱን ለመውረስ እንድንችል እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም እንዲሁም ቅዱሳን በአማላጅነታቸው ይርዱን፡፡
12 ፤ ምድርም ዘርን የሚሰጥ ሣርንና ቡቃያን እንደ ወገኑ ዘሩም ያለበትን ፍሬን የሚያፈራ ዛፍን እንደ ወገኑ አበቀለች። እግዚአብሔርም ያ መልካም እንደ ሆነ አየ።
21 ፤ እግዚአብሔርም ታላላቆች አንበሪዎችን፥ ውኃይቱ እንደ ወገኑ ያስገኘቻቸውንም ተንቀሳቃሾቹን ሕያዋን ፍጥረታት ሁሉ፥ እንደ ወገኑ የሚበሩትንም ወፎች ሁሉ ፈጠረ፤ እግዚአብሔርም ያ መልካም እንደ ሆነ አየ።
25 ፤ እግዚአብሔር የምድር አራዊትን እንደ ወገኑ አደረገ፥ እንስሳውንም እንደ ወገኑ፥ የመሬት ተንቀሳቃሾችንም እንደ ወገኑ አደረገ፤ እግዚአብሔርም ያ መልካም እንደ ሆነ አየ።
26 ፤ እግዚአብሔርም አለ። ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር፤ የባሕር ዓሦችንና የሰማይ ወፎችን፥ እንስሳትንና ምድርን ሁሉ፥ በምድር ላይ የሚንቀሳቀሱትንም ሁሉ ይግዙ።
28 ፤ እግዚአብሔርም ባረካቸው፥ እንዲህም አላቸው። ብዙ፥ ተባዙ፥ ምድርንም ሙሉአት፥ ግዙአትም፤ የባሕርን ዓሦችና የሰማይን ወፎች በምድር ላይ የሚንቀሳቀሱትንም ሁሉ ግዙአቸው።
29 ፤ እግዚአብሔርም አለ። እነሆ መብል ይሆናችሁ ዘንድ በምድር ፊት ሁሉ ላይ ዘሩ በእርሱ ያለውን ሐመልማል ሁሉ፥ የዛፍን ፍሬ የሚያፈራውንና ዘር ያለውንም ዛፍ ሁሉ ሰጠኋችሁ፤
30 ፤ ለምድርም አራዊት ሁሉ፥ ለሰማይም ወፎች ሁሉ፥ ሕያው ነፍስ ላላቸው ለምድር ተንቀሳቃሾችም ሁሉ የሚበቅለው ሐመልማል ሁሉ መብል ይሁንላቸው፤ እንዲሁም ሆነ።
መለስ “እነሱ” ብሎ ሌሎችን በመወንጀል ጥላቻን ማወጅ ጀመረ። ትውልድን የሚያንጽ ብሄራዊ ሚዲያ ሳይቀር የጥላቻና የቂም ስብከት እንዲያስተጋባ ተደረገ። የዚህ መዘዝ ዛሬ ላይ ጣለን። የጋራ ንቅናቄያችን “እነሱ” የሚል ቋንቋ የለውም። ስንጀምር “እኛ” ብለን ነው። ይህ ልዩ ያደርገናል። የሰው ልጆች ጥላቻን ለመሸከም አይመጥኑም።
ማሳሰቢያ፡ – አቶ ኦባንግ ሜቶ ቃለመጠይቁ ያደረገው በአማርኛ ሲሆን አንዳንድ ጊዜ ሃሳቡን ለመግለጽ እንግሊዝኛ የተጠቀመበትን ቦታ የቃለምልልሱ ፍሰት ለመጠበቅ ስንል በአማርኛ መልሰን አቅርበነዋል፡፡ source www.goolgule.com
እርስዎ ቀየሩት 1 DarkToken ወደ 🇺🇸 የአሜሪካን ዶላር. እጅግ በጣም ትክክለኛ ውጤትን ለማሳየት, ዓለም አቀፍ ምንዛሬ ተመንን እንጠቀማለን. ምንዛሬ ይለውጡ 1 DT ወደ USD. ስንት 1 DarkToken ወደ የአሜሪካን ዶላር? — $1.086 USD.ይመልከቱ ተለዋዋጭ ኮርስ USD ወደ DT.ለመሞከር ነጻ ይሞክሩ ተጨማሪ ይለውጡ...
50 DarkToken ወደ የአሜሪካን ዶላር100 DarkToken ወደ የአሜሪካን ዶላር150 DarkToken ወደ የአሜሪካን ዶላር200 DarkToken ወደ የአሜሪካን ዶላር250 DarkToken ወደ የአሜሪካን ዶላር500 DarkToken ወደ የአሜሪካን ዶላር1000 DarkToken ወደ የአሜሪካን ዶላር2000 DarkToken ወደ የአሜሪካን ዶላር4000 DarkToken ወደ የአሜሪካን ዶላር8000 DarkToken ወደ የአሜሪካን ዶላር7 DonationCoin ወደ የደቡብ ኮሪያ ዎን7 የደቡብ ኮሪያ ዎን ወደ DonationCoin150 የአሜሪካን ዶላር ወደ የካናዳ ዶላር500 Callisto Network ወደ የአሜሪካን ዶላር1 Callisto Network ወደ የአሜሪካን ዶላር1 Callisto Network ወደ Ethereum500 Callisto Network ወደ Ethereum1 Callisto Network ወደ BitRewards1 የሆንግኮንግ ዶላር ወደ የሲንጋፖር ዶላር14 የቱኒዚያ ዲናር ወደ Bee Token28 STK Token ወደ የኒውዚላንድ ዶላር30000 የሕንድ ሩፒ ወደ የእንግሊዝ ፓውንድ ስተርሊንግ15000 የአሜሪካን ዶላር ወደ የሆንግኮንግ ዶላር20000 የአሜሪካን ዶላር ወደ የሆንግኮንግ ዶላር
ኢትዮጵያ ፈላማይ ሳተላይት ናብ ህዋ ወንጪፋ።እታ ሳተላይት ሎሚ ዓርቢ ካብ ናይ ቻይና ማእኸል ናብ ጠፈር ተወንጪፋ’ላ። ሰበስልጣን ኢትዮጵያን ቻይናን፣ ተመራመርቲን ኣዲስ ኣበባ ካብ ዝርከብ ማእኸል መዐዘብን ምርምርን እንጠጦ ነቲ ናይታ ሳተላይት ምውንጫፍ ብናይ ርሕቐት መቆፃፀሪ ሳተላይት ብቐጥታ ተኸታቲሎምዎ ኣለው።
ኣብ ትግራይ ዝተሓብኡ ውልቀሰባት ንምሓዝ ካብ ዝግበር ዳህሳስ ወፃኢ ኵናት የለን ክብሉ ናይ ምክልኻል ኢንዶክትርነሽን ዋና ዳይረክተር ሜጀር ጀነራል መሓመድ ተሰማ ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ገሊፆም።
ኣብ ምክልኻል ሰራዊት ኢትዮጵያ ዋና ዳይረክተር ኢንዶክትርነሽን ሜጀር ጀነራል መሓመድ ተሰማ መንግስቲ ሕጊ ናይ ምኽባርን ናይ ህልውናን ወፍሪ እዩ ኣካይዱ ምስ በሉ እቲ ወፍሪ ነቲ ከሓዲ ኢሎም ዝፀውዕዎ ሓይሊ ጥራሕ ማእኸል ገይሩ ሕጊ ናይ ምኽባር ስራሕ እዩ ተሰሪሑ ኢሎም።
ህወሓት ካብ መቐለ ክወፅእ ከሎ ልዕሊ ዓሰርተ ሽሕ ዝኾኑ እሱራት ካብ ቤት ማእሰርቲ ብምፍታሕ እቲ ህዝቢ በዚኦም ክዝረፍ፣ስብእንኡ ክጉዳእን ግፍዒ ክፍፀም ዝገበረን ንሱ እዩ ኢሎም እቶም ጀነራል።
‘’ቅድሚ እቲ ኵናትን ድሕሪ እቲ ኵናትን ናብ ትግራይ ብተደጋጋሚ ከይደ ሪአዮ እየ’’ ዝብሉ ጀነራል መሓመድ ህወሓት ንቶም ናይ ናውቲ መሰረተ ልምዓታት ስለዘዕነው ኣግልግሎታት ምቁራፅ ኣጋጢሞም ኢሎም።
‘’ኣብያተ ፅሕፈት ወሪሮም፣ናይ ጥዕና ትካላትን ሆስፒታላን መድሓኒት ወሪሮም ናብ ጫካ ወሲዶምዎ እዮም’’ ይብሉ።እቲ ህዝቢ እውን ረድኤት ከይረክብ ብዝነበሮም ኣወዳድባ ምጥርጣራት ክፍጠሩ ከምዝገበረን ኩሎም ተደማሚሮም ናይ ረድኤት ስራሕቲ ከምቲ ዝግባእ ከምይኸውን ኮይኑ እዩ ምስ በሉ ናይቲ ክልል ግዚያዊ ኣመሓደርቲ እውን ዝተሰርሐ ነገር ብዘይምግላፆም ነገበራ የተሓላልኹ ኣለው ክብሉ ወቒሶም።
ዝተሰርሐ ስራሕ ንምግላፅ ፍቓደኛ ዘይኮኑ ብግዚያዊ እቲ ሕብረተሰብ ከመሓድሩኒ ኢሉ ዝመረፆም ሰባት ኣለው።ተዘሪፉ ተዓፂዩ ዝነበረ ጥዕና ጣቢያ እናሰርሐን እናሓከመን ከሎ ጋዜጠኛታት ከይዶም ክሓቱዎም ከለው ነዚ ንምግላፅ ፍቓደኛታት ኣይኮኑን።ዝተውሃቦም፣ ዝተሓገዙዎ ረድኤታት ይርኽቡ ከምዘለው ኣብኡ ከይደ ብጭቡጥ ኣረጋጊፀ እየ።
እቶም ጀነራል ባዕሉ ዘሪፉ ነቲ ሕብረተሰብ እውን ምዝራፍ ኣምሂሩዎ እዩ ኢሎም።ዝተፈላየዩ መግሃስታት ብምፍፃም ብዛዕባ ዝኽሰስ ሰራዊት ኤርትራ ዝሓተቱ ጀነራል መሓመድ መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ሓቂ ተመስሪቱ እንተድኣ ኣቕሪቡ ብኣግባቡ መልሲ ክወሃበሉ እዩኢሎም።
‘’ንሕና ከም ትካል እንፈልጦ እቲ ጁንታ መጥቓዕቲ ዝፈፀመ ኣብ ልዕሌና እዩ፤ናይቲ ጁንታ ዓንዲ ሒቐ ዝሰበርናዮ እውን ንሕና ኢና።ሕዚ እውን ኣብ ዝኣተዎ ኣትዩ ሃዲኑ ንውልቀሰባት ናብ ሕጊ ዘቕርብ ዘሎ ሰራዊት ምክልኻል ኢፌድሪ እዩ’’ ኢሎም።
ስለዚ ዝተለመደ እዩ ዝበሉዎም ሓሶት እዩ፤ ‘ፅንፈኛ’ኢሎም ዝፀውዕዎ ጉጅለ ብዘውረዶ ጉድኣት እንተዝኸውን ነይሩ ትግራይ ሎሚ ዘለዋ ቁመና ክህልዋ ኣይምኽኣለን ነይሩ ኢሎም ሜጀር ጀነራል መሓመድ ተሰማ።
የቀድሞው የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ፀሓፊ ኮፊ አናን የቀብር ሥነ ስርዓት ተፈፀመ። የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ፀሓፊ አንቶኒዮ ጉተሬዝን ጨምሮ የዓለም መሪዎችና ታዋቂ ሰዎች በቀብር ሥነ ስርዓቱ ላይ መገኘታቸው ታውቋል። በ80 ዓመታቸው ሕይወታቸው ያለፈው ኮፊ አናን እአአ 1997 እስከ 2006 የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ጸሓፊ ሆነው አገልገለዋል።
መቼም ስለዚህ ሰው በአለፉት ሁለትና ሦስት፣…አራትና አምስት ቀናት፣ ሌላው ቀርቶ በአንድ ቀን ብቻ በዓለም ዙሪያ ታትመው የወጡትን ዕለታዊ ጋዜጣዎች እነሱን ብቻ አንድ ሰው ጠርዞ ቢያወጣው ረጅምና ብዙ ገጽ የያዘ ጥሩ መጽሓፍ ሊወጣው ይችላል።
የተባበሩት መንግሥታት ተወካዮች አንዲት ጋዜጠኛ ተገርማ ከዚያ ሁና እንደዘገበቺው ስብሰባቸውን አቁመው – ይህ የትም አልታየም የትም አልተደረገም እሱዋም እንደዚህ ዓይነቱ ክብር የትም አልተሰማም ትላለች- የሕሊና ጸሎት መሞታቸው እንደተሰማ እነሱ ብድግ ብለው አድርገዋል።
ከቶኪዮ እስከ ኦስሎ፣ከብራዚል እስከ ቻይና ከሎንዶን እስከ ሞስኮ፣ ከዋሽንግተን እስከ ሓቫና …አፍሪካማ አንዲት ቅንጣት ታህል የማንዴላን ሓሳብና መንፈስ የማይከተሉ መሪዎች እነሱም ቢሆኑ – ብድግ ብለው አጠቃላይ የሆነውን መግለጫቸውን፣ ከእነ ባራክ ኦባማ ጋር ተጋርተው ሁሉም ሰጥተዋል።
የሚገርመው ትላልቅ የዓለም የዜና አውታሮችና የቴሌቪዢን ጣቢያዎች ሁሉም ለሰውዬው ዕረፍት ትልቅ ቦታ ስጥተው ቀኑን በመሉ ለኔልሰን ማንዴላ ታሪክና ሥራ ላይ ተመላልሰውበታል።
ምንድነው ነገሩ? ማንዴላን ከሌሎቹ ከምናውቃቸው ከእነ ሮበርት ሙጋቤ እና ከእነ አልባሽር፣ ከእነ መንግሥቱ ኃይለ ማርያም እና ከእነ መለሰ ዜናዊ፣ ከእነእሳያስና ከእነሙባራክ፣ ከእነ ጋዳፊና ከእነ ቤን ዓሊ…ከካውንዳና ከነኡሁሩ ኬንያታ ከእነ ፖል ካጋሜና ከነካቢላ …ከፖልፖትና ከማኦ… መዘርዘሩ ይሰለቻል እሱን የሚለየው?
ምንድነው እሱን ማንዴላን ፍጹም ልዩ የሚያደርገው? ልዩ አድርጎትስ „ዓለም“ ስለ እሱ እንደዚህ የሚያወራው? የቻይምፕዮንስ ሊግ የኳስ ሜዳ ጨዋታ ላይም ሳይቀር ፎቶግራፉ ሰሞኑን ታይቶአል። ምክንይቱ ምንድነው?
የፈለገ ሰው ብዙ ነገር ሊጽፍ ይችላል። ብዙም በቃላት የተዋበ አስተያየቱን ስለ ማንዴላ – በሥልጣን ዘመኑ የእራሱን ሕዝብ የፈጀውም የበደለውም ሰው ሁሉ ሳይቀር ስም መጥቀስ ይቻላል- የሚሰጥበት ሰዓት ሁኖአል። የት ነበሩ አነሱ ማንዴላ በገዛ ፈቃዱ ጀሥልጣኑ ሲውርድ? ዲሞክራሲን ሲያውጅ? የት ነበሩ እሱ የበደሉትን ይቅር ሲል?
እኛ ደግሞ በሦስት የሰው ልጆች በዚህች ዓለም ላይ ለመኖርና ለአለመኖር በሚያስፈልጋቸው ነገሮች ላይ የተመሰረተ ሥራ በማካሄዱ ብቻ – አዚህ ሥራው ደግሞ በሁሉም ዘንድ ተቀባይነት እንደገኘ አስምረን ለማለፍ እንፈልጋልን።
እነሱም:- አንደኛ ማንዴላ በመሓላ ቃሉ ሥልጣኑን እንደተረከበ በቂም በቀል ፋንታ ይቅር ለእግዚአብሔርን፣ በጥላቻ ፋንታ ፍቅርን፣ የቀድሞ ጠላቶቹን፣ የእሥር ቤት ጠባቂ ፖሊሶቹን ሳይቀር (አሳዶእንደማንኛውም በመግደል፣ ሊያስገድላቸውም ይችላል)በዚያ ፋንታ ጋብዞ ማነጋገርንና አብሮ መብላትን ይህ ሰው መርጦአል።
ሁለተኛው ይህ ሰው „አሸንፍኩ እኛ አሸንፈናል!“ ብሎ አገሪቱን በጥቁርና በነጭ፣በክልስና በሕንድ፣በአረብና በተለያዩ ዘሮች፣ በጎሣና በሃይማኖት፣ ከፋፍሎና ሰንጥቆ ደቡብ አፍሪካን እሱና ድርጅቱ፣እነሱ ብቻ በጠበንጃ አፈ ሙዝ ጸጥ ለጥ አድርጎ ለመግዛት አልተነሳም።
ይልቅስ ይህ ሰው ቀስተ ደመና በሚባለው አዲሱ ፍስፍናቸው ሁሉንም ድልድይ ሁኖ አቀራርቦ ሁሉንም ሰብስቦ እኩል የዜጋ መብቱን ለሁሉም እኩል ሰጥቶ አንድ አድረጎአቸዋል።
ሦሰተኛው:- እንደዚሁ አፍሪካ አይታም ሰምታም የማታውቀውን ነገር ይህ ሰው አድረጎ ዓለምን አሰደንቆአል። አለ ጠበንጃ ወይም አለተቃውሞ፣ አለ አመጽ በገዛ ፈቃዱ ማንም ከሥልጣኑ በአፍሪካ በማይወርድበት ዘመን ኔልሰን ማንዴላ በገዛ ፈቃዱ- ዕድሜ ልኩን እሰከ የሞት ቀኑ ድረስ ደቡብ አፍሪካን ሊገዛ ይችል ነበር- ከሥልጣኑ ወርዶአል።
ትንሽ ከእሱ ሥራዎች ውስጥ አንዱዋን ጫፍ ብቻ የአፍሪካ መሪዎች፣ተቃዋሚ ፖለቲከኞች… ጎትተው አውጥተው እሱዋን በሥራ ቢተረጉሙ የትና የት ይህችአ ህጉር በደረሰች ነበር።
ለመሆኑ ያኔ የት ነበርክ አንተም ሥልጣን ላይ የነበርክ ጊዜም የማንዴላን ዓይነት ሥራና አስተሳሰብ ለመከተል ምን አገደህ? ምንስ እጅህን ያዘህ? ምንስ ታደርግ ነበር ያሰኛል።
ማንዴላ ተሰናብቶአል። ትቶት የሄደው ሥራ ሕያው ነው። አስተሳሰቡም ድንቅ ነው። እንደዚህ ዓይነቱን የጥላቻ ሳይሆን የፍቅር አስተሳሰቡን ከየት አመጣው? ለመሆኑ ማን አስተማረው? ዕውነት ዲሞክራት ለመሆን መንገዱ ከባድ ነው? አይመስለንም።
ምስ ስግኣት ኮቪድ-19 ተኣሳሲሩ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ስዑዲ ዓረብ ተዳጕኖም ይነብሩ ዘለው ኢትዮጵያዊያን ኣብ ኣስካፊ ኩነታት ከምዝርከቡ ብምግላፅ ናብ ሃገሮም ክምለሱ ከምዝደልዩ ገሊፆም።ኣብ ዶብ ስዑዲ ዓረብን የመንን ዝርከብ ‘’ጄዛን’’ ተባሂሉ ኣብ ዝፅዋዕ ቤት ማእሰርቲ ካብ ዝርከቡ ሓደ ካብ ክፍሊ ኦሮምኛ ንትዕግስቲ ገሜ ኣብዝሃቦ ቃለ ምልልስ ‘’ናብ ሃገርኩም ክትምለሱ ምስመንግስትኹም ተዘራሪብና ኣለና’’ ኢሎም ወታደራት መንግስቲ ስዑዲ ዓረብ ቅድሚ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ናብ ቤት ማእሰርቲ ኣእትዮምና ይብል።
ብድሕሪኡ ግን ቁሊሕ ኢሉ ዝርኣዮም ዝኾነ ይኹን ኣካል ከምዘየለ፣እኹል ምግቢ ከምዘይረኽቡ፣እቲ ቤት ማእሰርቲ ፀቢብ ብምዃኑ ብዝፍጠር ምፅቕቓጥን ሙቐትን ዝተልዓለ ንሕማም ይቃልዑ ከምዘለው ሓቢሩ።
ካብ ወሎ ባሕሪ ኣቋሪፁ የመን ንምእታው 70,000 ብር ከምዝኸፈለ ዝገለፀ መንእሰይ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ጂዛን ዝርከቡ እሱራት ዝርከብሉ ዘስካሕክሕ ኩነታት ዘርዚሩ ኣሎ።
ከእዚህ በታች ያለው ጽሁፍ እና የዶ/ር ፍቅሬ ቶሎሳ ያደረጉትን ቃለ መጠይቅ (ኦድዮ) በጉዳያችን ገፅ ላይ ከሶስት አመታት በፊት ማለትም በ2005 ዓም ተለጥፎ ነበር። ዛሬ እንደገና ቃለ መጠይቁን ማውጣቱ አስፈላጊ ሆኗል።በአሁኑ ወቅት የዶ/ር ፍቅሬ ቶሎሳ በእዚህ ቃለ መጠይቅ ላይ ያነሳቸውን ነጥቦች በመጽሐፍ አትሟቸዋል።
''እኛ ኢትዮጵያውያን ታላቅ ሕዝብ ነን።እራሳችንን ዝቅ ማድረግ አይገባንም።ለምን ኢትዮጵያ የምትባል ሀገር አለች አሁን? ይህ ማለት ኢትዮጵያን ያስጠሩ ሰዎች ቀድመው ነበሩ ማለት ነው።......ቀድሞ 'ኢትዮጵ' የሚባል ሰው ስለነበረ ነው።ለሀገር ሲሆን 'ኢትዮጵያ' አሰኛት እናም ከእርሱ ዘር የተወለድነው ሁሉ ኢትዮጵያውያን እንባላለን።እኔ ኢትዮጵያዊ አይደለሁም ጃማይካ ነኝ ወዘተ ብልም ሃቁ እንዳፈጠጠ አለ።ይህ ሰው የኢትዮጵ ልጅ ስለሆንኩ እኔ ሁላችንም ብታምኑም ባታምኑም፣ብትክዱትም ባትክዱትም ሁላችንም የእርሱ ልጅ ነን።እርሱ ከየት መጣ ለሚለው በሚወጣው መፅሐፌ ላይ ተዘርዝሯል። እኛ ኢትዮጵያውያን ከየት እንደመጣን ከስር መሠረታችን የሚታወቅ እንጂ ሜዳ ላይ የተጠልን አይደለንም።ማንነታችን በትክክል የተመዘገበ እና የታወቀ ከማንም በላይ በእዚህ ምድር ላይ ከአይሁዳውያንም ቀዳሚ ነን።''
በመቀጠል ዶ/ር ፍቅሬ ቶሎሳ ስለ ኩሽ፣ሴም፣ሰለሞናውያን ስርወ-መንግስት፣ስለ የኦሮሞ ሕዝብ ከጥንት ጀምሮ በኢትዮጵያ ንግስና ታሪክም ሆነ የፖለቲካ ሕይወት ውስጥ የነበረውን ታሪክ ሁሉ በሰፊው ተንትነዋል።''ለእዚህ ሁሉ ታሪክ ማስረጃ ምንድነው?'' ተብለው ሲጠየቁ እንዲህ መልሰዋል-
''ታሪኩ እስከ ዛሬ አንድ ሺህ አመት ድረስ በደንብ ይታወቅ ነበር።ዮዲት ጉዲት ስትነሳ መፃህፍትን ሁሉ ስታጠፋ እና የአክሱም መንግስት ሲፈርስ 'አክሱማይ ሲራክ' የተባለ ሰው ፅሁፉን ይዞ ወደ ኑብያ(የአሁኗ ሱዳን) ተሰዶ እዝያው ሞተ።በኃላ ንጉስ ላሊበላ ከኢየሩሳሌም ስደት ሲመለስ መፅሐፉን ከኑብያ ወስዶ አፃፈው።በኃላ ግን የግብፅ ጳጳሳት ታሪኩን ለማስጠፋት ብዙ ሰሩ።አንዱ ምክንያታቸው መፅሐፉ ከጥንት የኢትዮጵያ ታሪክ ጀምሮ እስከ ዮዲት መነሳት ጊዜ ብቻ የሚናገር ሳይሆን ኢየሱስ ክርስቶስ ለአይሁድ ማስተማር ሳይጀምር ለኢትዮጵያውያን ለሶስት አመት ያክል ቀ 22 ዓመቱ እስከ 25 አመቱ ድረስ ማስተማሩን በትክክል ይናገር ነበርና ነው።በእዚሁ መሳደድ ዳግም መፅሐፉን ይዘው አባቶች ወደ ኑብያ ተሰደዱ። ......መፅሐፉ የዛሬ 50 አመት ገደማ አንድ መነኩሴ ኑብያ ከፈራረሱ ህንፃዎች መካከል ሱዳናውያን የጥንት መፃህፍት መኖራቸውን ነገረዋቸው አግኝተው ወደ ኢትዮጵያ አመጡት።ከእዛ ወዲህ በተቆራረጠ መልክ መፅሐፉ ታትሟል።'' ብለዋል።
የታሪክ ምርምር ቀጣይ ነው። ዶ/ር ፍቅሬ ቶሎሳ በማስረጃ የተደገፈ የምርምር ውጤታቸውን አቅርበዋል።በኢትዮጵያ ታሪክ ላይ እራሱን የቻለ መረር ያለ ምርምር ማስፈለጉን የሚያመላክት ነው።ቃለ ምልልሱ ሙሉውን በአንክሮ ሊሰሙት የሚገባ ነው።ያዳምጡት።
የቀድሞው የኢቲቪ ዝነኛ ጋዜጠኛ ብዙ ወንድማገኘሁ በፓልቶክ ስሟ (ሙያዬ) አወያይነት ይህ ዶ/ር ፍቅሬ ያደረጉት ቃለ መጠይቅ የተካሂደው በኢትዮጵያ የመወያያ መድረክ ፓልቶክ (ECADF) ነው።
ኣብ ኢትዮጵያ፡ ካብ ዝሓለፈ ሰነ ጀሚሩ ክካየድ ዝጸንሐ ዳህሳስን መጽናዕትን ወሰን ክልላትን መንነትን ዝመጽእ ግንቦት ከምዝዛዘምን እማመ ሓሳብ'ውን ከም ዘቕርብን፡ ኮሚሽን ወሰንን መንነትን ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ።
እቲ ናብ ቤት ምኽሪ ፈደረሽን ዝቐርብ ሓሳብ፡ ንስኻ ግደፎ ንስኺ ግደፍዮ ብዝብል ኣካይዳ ዘይኮነስ ኣብ መጽናዕቲ ዝተመርኮሰ ከምዝኸውን'ውን ዳይረክተር ቤት ጽሕፈት'ቲ ኮሚሽን ኣቶ ኣወል ሑሰን ንድምጺ ኣሜሪካ ተዛሪቡ'ሎ።
ኮሚሽን ጉዳይ ወሰንን መንነትን ኢትዮጵያ፥ ኣብ ጉዳይ ወሰን ክልላትን ኣብ ጉዳይ ርእስኻ ምምሕዳርን ብዝተሓሓዝ ውሳነታት ከሕልፍ`ዩ። ምስኡ ብዝተሓሓዙ ንዝልዓሉ ግጭታት`ውን ነባሪ ፍታሕ ከምጽእ ትጽቢት ይግበረሉ። ዳይረክተር`ቲ ኮሚሽን ኣቶ ኣወል ሑሰን ብዛዕባ ትሕዝቶ`ቲ መጽናዕቲ ክገልጽ ከሎ፥ እቶም ጸገማት ዝተሓላለኹ ስለዝኾኑ መጀመርያ ብዕምቆት ክልለዩ ክጽንዑን ኣለዎም ይብል።
"ንነብስወክፍ ጸገም ነናቱ ፍታሕ ቅድሚ ምሃብና፡ ናይቲ ጸገም ዕምቆትን ስፍሓትን ፈሊጥና፥ በብደርጅኡ ቀጻሊ መጽናዕትታት ክንገብር ኢና። ክልተ ወይ ሰለስተ ግዜ መጽናዕቲ`ውን ምግባር ከድልየና ይኸውን። ስለዚ መጀመርያ ሃገራዊ ዝኾነ ዳህሳስን መጽናዕትን ምስ ገበርና ኢና ናብቶም ጸገም ወሰንን መንነትን ዘለዎም ከባብታት ክንኣቱ። "
ኣብ መንጎ ክልላት ናይ መንነትን ናይ ምምሕዳር ወሰንን ሕቶ ዘለዎም፥ ዞባታት ወረዳታትን ቀበሌታትን'ውን ኣብቲ መጽናዕቲ ከም ዝካተቱ፥ ኣቶ ኣወል ኣመልኪቱ`ሎ። እቲ ዝካየድ ዘሎ ስራሕ፥ ካብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ ወሲኽካ፥ ካብ 28 ዩኒቨርሲታት ዝተዋጽኡ ልዕሊ 70 ተመራመርቲ ዝሳተፍሉ ናይ መጽናዕቲ ተግባር ምዃኑ`ውን ሓቢሩ`ሎ። እቲ ትጽቢትዝግበረሉ ውጽኢት ድማ ሳይንሳዊ ከም ዝኸውን`ዩ ዳይረክተር `ቲ ኮሚሽን ዝገልጽ፥"እዚ ኮሚሽን ክቐውም ከሎ፡ ምናልባት ንስኻ ግደፎ ንስኺ ግደፍዮ ዝብል ምክረ-ሃሳብ ንምሃብ ተባሂሉ ኣይኮነን ቆይሙ። ብመጽናዕትን ምርምርን ብሳይናሳዊ መንገዲ ዝተደገፈ ሰሪሕና፥ ኣብ መወዳእታ ምኽሪ-ሓሳብ ክነቕርብ`ዩ ትጽቢት ዝግበር።ስለዚ እቲ መጽናዕቲ ምስ መጸ ፡ ነቲ ዝቕጽል ጉዕዞና ክሕብረና`ዩ ማለት`ዩ ።"
እቲ ውጽኢት መጽናዕቲ መኣስ ናብ ቤት ምኽሪ ፈደረሽን ይቐርብ ይኸውን ተባሂሉ ዝተሓተተ ኣቶ ኣወል ሑሰን፥ ተኸታታልን ተደራራቢን መጽናዕታት ስለዝካየድ፥ ውጽኢት ናይቲ መጽናዕቲ`ውን ስለዝውስኖን፡ ናብ ባይቶ ፈደረሽን ዝቐርበሉ ግዜ ንምንጻር ከምዘይክኣል ይገልጽ። እቲ መጽናዕቲ፡ ካብ ሃገራዊ ጀሚሩ፥ ድሕሪኡ ንሕቶታት ወሰንን መንነትን ህዝቢ ንምምላስ በብደረጅኡ ከምዝወርድ ኣቶ ኣወል ይሕብር።
ለንቅነ`ኳ ኣብ መንጎ ኣብ ክልል ዓፋር ዝረክቡ ወረዳታት ዒሳን ሶማሌን ብዝተፈጥረ ግጭት ሰብ ሞይቱ`ሎ።ኣቶ ኣወሉ ሑሰን ኣብ ካልኦት ከባብታት ከም ኣብ መንጎ ሶማሊን ኦሮሚያን ትግራይን ኣምሓራን ዘሎ ሕቶታት እናልዓሉ ዝበጽሕዎ ደረጃ እንተሎ ክገልጽ ከሎ፥ እቲ መጽናዕቲ ካብ ዝተወሰኑ ቦታታት ምፍላይ ዝሰፍሕ ትሕዝቶ ዘለዎ`ዩ፥ ካብ መበገሲ`ቲ ጸገም ጀሚርና ምሉእ ስእሊ ሒዝና ንመጻሉ ስርሕ ኢና ነካይድ ዘለና ኢሉ። ኣብ መንጎ ሶማሌን ኦሮሚያን፥ ኣብ መንጎ ትግራይን ኣምሓራን ወይ ኣብ መንጎ ካልኦት ክልልታት ዘሎ ጸገም ንምርኣይ ጥራይ ዘይኮነስ ብደረጃ ሃገር ኢና ክንርእዮ ንፍትን ዘለና ኢሉ።
ዳይረክተር ቤት ጽሕፈት ኮሚሽን ወሰንን መንነትን ኣብቲ ናብ ክልላት ወሪድካ ርክባት ብምፍጣር ዝግበር ስራሕ፥ ብዘይካ ክልል ትግራይን ኣብ ቀረባ ዝተመስረተ ክልል ሲዳማን ምስ ካልኦት ኩለን ክልልታት ርክብ ብምፍጣር ይሰርሑ ከምዘለዉ፥ ብፍላይ ምስ ክልል ትግራይ ብዝምልከት ግን፥ ብምኽንያት ውሳነ ቤትምኽሪ ፈደረሽን ብቐጥታ ምስራሕ ዝክኣል ምስቶም ኣብ ትግራይ ዘለዉ ዩኒቨርሲታት`ዩ ክኸውን ኢሉ ።