Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
አቲ ዝድንቆ ዝክብሮ ንስለ ህዝቡ ደኪመ ከይበለ ኣብ ምንቃሕ ዝርከብ ኢዮብ ፍስሃጽዮን ኣብ ልዕሊካ ዘለኒ ክብሪ መችም መስፈሪ ይብሉን ከም ውን አቲ ናይ ብሉጻት ብሉጽ ጋዜጠኛ ቱቦ
ኢዮባ እዝክሮ ኣብ 2007 ኣብ ቤትምህርቲ ትገብሮ ዝነበርካ ጎስጓስ ብጣዕሚ ጅግና ኢኻ.....ሕጂ ሓደ ምስጢር ነገር ክነግረካ ኣነ ኣብ africa እየ ዝነብር:: ብሓቂ እንተኣሚንካ ብሽም የሱስ ዝደሓኑ ኣፍሪቃውያን ማእለያ የብሎምን ካብ ኤይድስ :cancer:ለምጺ ብዙሓት ኢዮም ድሒኖም ,,,please ክነግረካ ንየሱስ ጥራይ እመን ተኣምራት ክትርኢ ኢኻ ብድሕሪኡ ,,ኣብ ህይወትካ እቲ ፈውሲ ምሳኻ ምስ እምነትካ ኢዩ ዘሎ
መምህር ኢዮብ ነጥበ መቀይሮ ናይ ማሕበር ብድሆን ኣብ መላእ ሃገር ብዝገበሮ ብሬድዮን ብጋዜጣን ብዝሃቦ ኣስተምህሮ ንሕማም ኤድስ ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዜ መግትኢ ክርከቦ ካብ ዝገበሩ ጅግናን ተባዕን ሰብ እዩ።
Topo ሓወይ ካባካ ከማን ማህሌታይ ይደል ማሻኣላህ ይበሉ ሙሰሊም ኣሕዋት ማሻአላህ። ዕድመን ጥዕናን ማጻኢ ሂወትካ ኩሉ ጸጽበቁ ንምነየልካ ተባዕ ሓው እዮብ ፍሳሓጼን።
ናይብሐቂ እዮብ ፍስሐጼን ክድነቅን ክምስገን ዝግብኦ ሰብ እዩ እግዚአብሄር ዕድመን ጥዕኔን ይሃብካ። ክንደይ ሰባት ብአኻ ተጸናኒዖምን ተማህሮምን ካብሕማቅ ውሳኔ ድሒኖም እዮም ኩሉድማ ካብአምሌክ እዩ ካብኤችአይቢ ዝኸፍእ ሕማማት ተሸኪሞም ዝኸዱ ሰባት አለው ጥዑም ሕማም የለን ንኩሉ ነገር ግን ተመስገን ኢልካ እተተቀቢልካዮ ከምዚ ናትካ ክሳብ እታ እግዚአብሄር ዝፈቀደልካ ዕድሜኻ ክትነብሮ ትክእል ኢኻ።
እግዚኣብሄር ኣነ እየ፡ ካልእ የልቦን፡ ብጀካይ ኣምላኽ የልቦን፡ ካብ ምብራቕ ጸሓይ ክሳዕ ምዕራብ ብጀካይ ካልእ ከም ዜልቦ ምእንቲ ኽፈልጡስ፡ ከይፈለጥካኒ እኳ ኣዕጠቕኩኻ። ኣነ እግዚኣብሄር እየ፡ ካልእውን ከቶ የልቦን።
ኣቱም ሰማያት፡ ካብ ላዕሊ ኣንጠብጥቡ፡ ደበናታት ከኣ ጽድቂ የዝንሙ። ምድሪ ትጨንዳሕ እሞ ምድሓን የፍርዩ፡ ጽድቂውን ኣሕቢራ ተብቊል። እዚ ዝፈጠርኩ ኣነ እግዚኣብሄር እየ።
እቲ ምስ ፈጣሪኡ ዚካታዕ ወይለኡ፡ ንሱ ገልዒ ኣብ ማእከል ኣጋልዕ መሬት እዩ። መሬትዶ ንስራሒኣ፡ እንታይ ትገብር፡ ትብሎ እያ? ግብርኻዶኸ፡ ኣእዳው የብሉን፡ ይብል እዩ?
ነዚ ብጽድቂ ዘተንሳእክዎ ኣነ እየ፡ መገድታቱ ዂሉ ድማ ከጣጥሓሉ እየ፡ ንሱ ብዘይ ምፍዳይን ገጸ በረኸትን ንኸተማይ ኪሰርሓ፡ ንምሩኻተይ ከኣ ኪመልሶም እዩ፡ ይብል እግዚኣብሄር ጐይታ ሰራዊት።
እግዚኣብሄር ከምዚ ይብል፡ ጻዕሪ ግብጽን ንግድ ኢትዮጵያን እቶም ነዊሕ ዝቚመቶም ሰብ ሳባን ናባኻ ኺሐልፉ ናትካውን ኪዀኑ እዮም። ንሳቶም ደድሕሬኻ ኺስዕቡ፡ ብመቐውሕ ድማ ኪሐልፉ እዮም እሞ፡ ብሓቂ ኣምላኽ ኣባኻ እዩ፡ ብጀካኡስ ካልእ ኣምላኽ ከቶ የልቦን፡ እናበሉ፡ ኣብ ቅድሜኻ ኺሰግዱን ኪልምኑኻን እዮም።
እቲ ንሰማያት ዝፈጠረ እግዚኣብሄር ንሱ ኣምላኽ እዩ፡ ንምድሪ ዝደኰናን ዝገበራን ዘጽንዓን፡ ማሕደር ሰብ ክትከውን ዝደኰና እምበር፡ ጥራያ ኽትከውን ዘይፈጠራ ኸምዚ ይብል፡ ኣነ እግዚኣብሄር እየ፡ ብጀካይውን ካልእ የልቦን።
እስከ ንገሩ፡ ቅረቡ፡ ብሓደውን ይምከሩ፡ ካብ ጥንቲ እዚ ነገር እዚ መን ኣስምዔ? ካብ ቀደም ዝነገረኸ መን እዩ? ኣይኣነ እግዚኣብሄር እንዶ እየ ዝገበርክዎ? ብጀካይ ካልእ ኣምላኽ የልቦን፡ ጻድቕን ዜድሕንን ኣምላኽ ብጀካይ ከቶ የልቦን።
የረሃብ አለንጋ በቅርብ ርቀት እየጠበቀን ነው አብዱራህማን አህመዲን፤ የቀድሞ የፓርላማ አባል (Email: ahayder2000@gmail.com) ብዙዎች እንደሚስማሙት ይህ...
የ2010 የውድድር ዘመን የኢትዮጵያ ከፍተኛ ሊግ ጥቅምት 24 ይጀመራል፡፡ በሁለት ምድብ በተከፈለው ሊግ ወደ ፕሪምየር ሊጉ ለማደግ ከፍተኛ ፉክክር ሲጠበቅ በክረምቱ የዝውውር መስኮት ከፍተኛ እንቅስቃሴ ካደረጉ ክለቦች መካከል ባህርዳር ከተማ ይጠቀሳል፡፡
ባለፉት አመታት ባህርዳር ከተማ በከፍተኛ ሊጉ ያሉበትን ድክመቶች በሚገባ መፈተሹን ያስታወቀ ሲሆን በተለይ የተጫዋቾች በፍጥነት መልምሎ ያለማስፈረም፣ በተጨዋቾች ዝውውር ላይ ሙሉ ለሙሉ አሰልጣኙ ተጨዋቾችን እንዲመርጥ እድል አለመስጠት፣ የአሰለጣጠን መንገድ፣ ጠንካራ የቡድን መንፈስ አለመኖር፣ የደጋፊውን አድቫነቴጅ ባለመጠቀም በሜዳው የሚያደርጋቸውን ጨዋታዎች አብዛኛውን በአቻ ውጤት ማጠናቀቅ እና ሌሎች ተያያዥነት ያላቸው ክፍተቶች በቡድኑ ውጤት ላይ አሉታዊ ተፅእኖ ማድረጉ ሲገለፅ ከነዚህ ችግሮች በመነሳት በ2010 የውድድር ዘመን የተሻለ ውጤት ለማስመዝገብ የክለቡን አወቃቀር እና የአደረጃጀት ላይ ለውጥ በማድረግ ከፍተኛ ስራ መሰራቱ ተገልጿል።
ለዚህም ማሳያ የሚሆነው ከአሰልጣኝ ቅጥር ጀምሮ በርካታ ስራዎች እንደተሰሩ ከክለቡ ያገኘነው መረጃ ያሳያል። ባህርዳር ከነማን በዋና አሰልጣኝነት ኢትዮዽያ ቡናን በተጨዋችነት እና ባሰልጣኝነት ያገለገለው አምና ከሀዲያ ሆሳህና ጋር እስከ መጨረሻው የመለያ ጨዋታ ድረስ ሲያሰለጥኑ የቆዩት አሰልጣኝ ዻውሎስ ጌታቸው የቡድኑ ዋና አሰልጣኝ አድረጎ ሲሾም በምክትል አሰልጣኝነት የቀድሞ የአርባምንጭ ጨርቃ ድንቅ ተጫዋች መኮንን ገላነህ ተሹመዋል ።
ከመስከረም ወር መጀመርያ አንስቶ በባህርዳር ከተማ ላይ የቅድመ ውድድር ዝግጅቱን እያደረገ የሚገኘው ባህርዳር ከተማ አምና ከነበረው ስብስቡ ስምንት ተጨዋቾችን በማስቀረት ወደ ቡድኑ በርከት ያሉ ተጨዋቾችን በመቀላቀል አዲስ ቡድን እየገነባ ይገኛል። ኃይማኖት አዲሱ (ግብጠባቂ/ሱሉልታ ከተማ) ፣ ምንተስኖት አድጎ (ግብጠባቂ /ፋሲል ከተማ)፣ ሰለሞን ብሩ (ጅማ አባ ጅፋር)፣ ዮናስ ደስታ (ለገጣፎ)፣ ወንድሜነህ ደረጄ ( ሱሉልታ)፣ ፍቅረሚካኤል አለሙ (ፋሲል ከተማ)፣ ኪሩቤል ተካ ( ጅማ አባቡና)፣ ሳለአምላክ ተገኝ (ኢትዮዽያ ቡና)፣ እንዳለ ከበደ (ወልዋሎ)፣ ሙሉቀን ታሪኩ (ፋሲል ከተማ)፣ ያለው ፋንታሁን (ሀዲያ ሆሳህና)፣ ደረጄ መንግስቱ (ንግድ ባንክ)፣ ሐብታሙ ንጉሴ (አውስኮድ) አዲስ ፈራሚዎች ሲሆኑ የድሬዳዋ ከተማው አጥቂ ፍቃዱ ወርቁ በቅርብ ቀን ቡድኑን የተቀላቀለው ሌላው አዲስ ፈራሚ ነው።
አሰልጣኝ ዻውሎስ ጌታቸው በቅድመ ዝግጅት ልምምድ ወቅት ቡድኑን ለውድድር ለማብቃት ከፍተኛ የቅንጅት ስራ እያሰሩ መሆኑን የተመለከትን ሲሆን ቡድኑን ወደ ፕሪምየር ሊግ ለማስገባት ካለው ልምድ በመነሳት የሚቻለውን ሁሉ እንደሚያደርጉ ተናግረዋል።
በከፍተኛ ሊጉ ከሚገኙ ክለቦች መካከል በክረምቱ ባደረጉት እንቅስቃሴ እና ያለፈው አመት ባስመዘገቡት ውጤት መሰረት ዘንድሮ ጠንካራ ተፎካካሪ ሊሆኑ የሚችሉ ሌሎች ክለቦችን ዝግጅት በቀጣይ ይዘን እንመለሳለን፡፡
ካብ ዝጣየሽ ኣስታት 50 ዓመታት ዘቑጸረ ወወክማ መቐለ ብርክት ዝበሉ መናእሰይ ወዲቡ ኣብ ምንቅስቃስ ከምዝርከብ ዳይረክተር እቲ ትካል መንእሰይ ኣማኒኤል ካሕሳይ ገሊፁ።
“የደቡብ ሱዳን ታጣቂዎችና ቁጥራቸው አሥር ሺህ ይደርሣል የተባለ ስደተኞች የኢትዮጵያን ድንበር ዘልቀው 200 ኪሎ ሜትር ገብተዋል” ሲል የምዕራብ ኦሞ ዞን አስተዳደር አስታውቋል።
የታጠቁት በሰላም እንዲመለሱ ለማድረግና ክፍት ሆኖ የቆየው ድንበር በመከላከያ ሠራዊት እንዲጠበቅ እንቅስቃሴ እየተደረገ መሆኑን የክልሉ የሰላምና ፀጥታ ቢሮ ተናግሯል።
ርእሲ ኩሎም ግጥማት ኩዕሶ እግሪ ኣብ ዝኾነ ፅዋዕ ዓለም፣ዝተራኣዩ ናይ ሞንጎኛታት ተደጋጋሚ ጌጋ፣ኣብ ገለ መዳይ‘ቲ ፀወታ ቪድዮ ካሜራ ምጥቃም ግድን ክኸውን ገይርዎ‘ሎ ዝብል መረረት እናሓየለ ይመፅእ‘ሎ።
ኣብ ዝኸድካ ከይድካ፣ኣንፃር ጋንታ እንግሊዝን እታ ጋንታ ዘሰለፈቶ ፍራንክ ላምፓርድ ዝተፈፀመ በደል መዘራረቢ ነጥቢ‘ዩ ኮይኑ ዘሎ።እታ ጋንታ እንግሊዝ ምስ ጋንታ ጀርመን እናተጋጠመት ከላ፣ ብሞንጎኛ ዝተሳዕረት ሸቶ፣ምስ ጋንታ ጀርመን ማዕረ ክልተ ንክልተ ክትከውንን ንሓፈሻዊ ኣንፈት እቲ ዝተሳዕረትሉ ግጥም ክቅይርን ዕድል ነይርዎ። ብጠንቂ‘ቲ ውሳነ እንግሊዝ 4 ን 1 ተሳዒራ ካብ‘ቲ ውድድር ወፂኣ‘ላ።
እቲ ዘገርም ነገር፣ኣብ ቀዳሞት ግጥማት ፅዋዕ ዓለም፣ብግልባጡ ጀርመን‘ያ ነይራ ብተመሳሳሊ ጌጋ ናይ ሞንጎኛ ዝተበደለት።ቅድሚ ፵፬ ዓመት ኣብ ዝተካየደ ግጥም ንፅዋዕ መን ዓተረ፣ምዕራብ ጀርመን ምስ እንግሊዝ ኣብ ዝተራኸበትሉ እዋን፣ተሰላፋይ ጋንታ እንግሊዝ ዝነበረ ጂኦፍ ሀርስት ዝቀልዓ ኩዕሶ፣ሓፂን‘ቲ ማዕፆ ካብ ላዕሊ ወቂዓ፣ቁልቁል ወሪዳ ንመስመር‘ቲ ማዕፆ ሓሊፋ‘ዶ ኣይሓለፈትን ዝብል ምስሕሓብ ተፈጢሩ፣ሞንጎኛ ሓሊፋ‘ያ ኢሉ ንጋንታ እንግሊዝ ሸቶ መዝጊቡላ‘ዩ።ከም‘ቲ ኣብ‘ዚ ሰሙን‘ዚ ፍራንክ ላምፓርድ ዘጋጠሞ፣ኩዕሶ ካብ ላዕሊ ንታሕቲ ነጢራ ስለዝተመልሰት ቅፅበታዊ መልሲ ኣይተረኽበሉን ነይሩ።ጀርመናዊያን ሎሚ‘ውን እንተኾነ እታ ኩዕሶ ንመስመር ኣይሓለፈትን ዝብል እምነት ኣለዎም።ኣብ‘ቲ ናይ ስሳን ሽዱሽተን ግጥም ፅዋዕ መን ዓተረ፣ጋንታ እንግሊዝ ንጋንታ ጀርመን 4 ን 2 ስዒራ ፅዋዕ ከምዝተቀበለት ዝዝከር‘ዩ።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ፊፋ ማለት ፌደረሽን ኩዕሶ እግሪ ዓለም፣ኩዕሶ ንመስመር ማዕፆ ሓሊፋ እንተኾይና ዝከታተለሉ ቴክኖሎጂ ቪድዮ ካሜራ ምጥቃም ግቡእ ድዮ ኣይኮነን ኣብ ዝብል ኣብ ቀፃሊ ኣኼብኡ ክዘራረበሉ ምኻኑ ኣፋፍኖት ሂቡ‘ሎ። ፊፋ ክሳብ ሎሚ ቴክኖሎጂ ኣብ ኩዕሶ እግሪ ስፍራ የብሉን ኢሉ ነቲ ሕቶ ዓፅዪዎ ከምዝፀንሐ ይዝከር።
ትሪሽ መሎን ዝተባሃለት እንግሊዛዊት ቀናእ ኣፍቃሪት ኩዕሶ እግሪ ብወገና ካብ ብርሚንግሃም ኮይና ኣብ ዝሃበቶ ሪኢቶ፣ቪድዮ ቴክኖሎጂ ናብ ማዕፆ ኩዕሶ እግሪ ምግጣም ጊዚኡ ኣኺሉ‘ዩ ትብል።
ትርሽ፣ጋንታ እንግሊዝ ንዘጓነፋ ፀገም ተመርኲሳ ክትዛረብ ከላ ”ኣብ‘ዚ እዋን ተቀባልነት ዘይብሉ‘ዩ ዝብል እምነት‘ዩ ዘለኒ።ብዘይጥርጥር ቪድዮ ክትከልን ምስሕሓብ እንተተፈጢሩ ተመሊስካ ምርግጋፅን ግቡእ‘ዩ። ንኣብነት ኣብ ሜዳ-ቴኒስን ክሪኬትን፣ቪድዮ እንተተኺልካን ተጠቂምካሉን ንዋሕዚ‘ቲ ፀወታ ኣይህውኾን።ኣብ ግጥም ኩዕሶ እግሪ‘ውን ክንጥቀመሉ ኣለና።ስለዚ ኣብ ቀፃሊ ግጥማት ፅዋዕ ዓለም፣ሻምፕዮን ኣውሮዻን ካልኦት ዓለም-ለኸ ግጥማት ቪድዮ ክንጥቀም ይግባእ።ኣዝዩ ደራኺ‘ዩ ዝብል እምነት ኣለኒ” በለት።
ብለንት ወሲኹ ”ዳሓር ተመሊስና ግጥም እንግሊዝን ጀርመንን ኣብ ቪድዮ ምስ ረኣናዮ፣ ኩዕሶ ንመስመር ማዕፆ ከምዝሓለፈት ጋንታ እንግሊዝ ማዕረ ፪ ን ፪ ክትከውን ዘኽእላ ዕድል ከምዘምለጣ ንፁር ኮይኑ‘ሎ።እዚ ድማ ንሓፈሻዊ ኣቀማምጣ‘ቲ ፀወታ ክቅይሮ ተኽእሎ ነይሩዎ።ስለዚ ንሕጊ ክንቅይሮ ኣለና ማለት‘ዩ።ፊፋ ክቅበሎ ቅሩብ ተዘይኮይኑ፣ስለምንታይ ኢልና ክንሓትት ይግባእ“ ይብል።
ኪሱራ የሱመር ጥንታዊ ከተማ ነበር። ዛሬው ሥፍራው ተል አቡ ሃታብ ተብሎ በዘመናዊው አገር ኢራቅ ውስጥ ይገኛል። ይህ ቦታ በሥነ ቅርስ መርማሪዎች ተቆፍሮ ብዙ ጽላቶች ተገኙበት።
በ1850 ዓክልበ. ግድም ንጉሥ ኢቱር-ሻማሽ ከኢሲን መንግሥት ነጻነት ለከተማው ለኪሱራ መሠረተ። እንደ አገሩ ልማድ ለግዛቱ የራሱን የዓመት ስሞች አወጡ። በ1836 ዓክልበ. ግድም ተከታዩ ማናማልቴል ሆነ፤ እሱም የባቢሎን መጀምርያ ንጉሥ ሱሙ-አቡም እስከ ተነሣ ድረስ እስከ 1805 ዓክልበ. ድረስ በኪሱራ ነገሠ።
በ1776 ዓክልበ. የኢሲን ንጉሥ ኤራ-ኢሚቲ ኪሱራን ያዘ። በ1715 ዓክልበ. ደግሞ የላርሳ ንጉሥ ሪም-ሲን ኪሱራን ወደ ግዛቱ ጨመረው። በ1650 ዓክልበ. የባቢሎን ንጉሥ ሳምሱ-ኢሉና ኪሱራን አጠፋ።
የቅድስት መንበር ዋና ጸሐፊ የሆኑት ካርዲናል ፔትሮ ፓሮሊን ለሁለት ቀናት ያህል በሞሮኮ ማሬኬሽ ስደተኞችን በተመለከተ ለስደተኞ ዓለማቀፍ በሆነ ደረጃ ደህንነታቸውን የተጠበቀ፣ ሥርዓታማ እና መደበኛ በሆነ መልኩ ስደተኞችን ለማስተናገድ ሁኔታዎችን ለማመቻቸት ይረዳ ዘንድ ከዓለም ዙርያ የተሰበሰቡ የተለያዩ ሀገራት መንግሥታት በማካሄድ ላይ ባሉት የሁለት ቀን ኮንፈረንስ ላይ ተገኝተው ባሰሙት ንግግር እንደ ገለጹት “ለስደተኞች ጥያቄ ሰብዓዊ ክብርን የጠበቀ ምላሽ መስጠት ይገባል” ማለታቸውን ለመረዳት ተችሉዋል።
ከ160 በላይ ሀገራት የተወጣጡ ተሳታፊዎች በዓለም አቀፍ ደረጃ የተዘረጋውን ለሰብአዊ ደህንነት ተመጣጣኝ የሆነ ምላሽ ለመስጠት እና ሰብዓዊ እንቅስቃሴን ለማረጋጋት የሚያስችለውን በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የቀረበውን አስገዳጅ ያልሆነ ደንብ ለመቀበል መስማማታቸውን ለመረዳት ተችሉዋል። የቅድስት መንበር ከፍተኛ ተወካዮችን ጨምሮ በኮንፈረንሱ ላይ የተገኙት የጀርመኗ መርሃ መንግሥት አንጌላ መርክልን ጨምሮ ይህንን አስገዳጅ ያለሆነ ስምምነት መፈረማቸውን ለመረዳት ተችሉዋል።
በወቅቱ በኮነፈረንሱ ላይ የተገኙት የቅድስት መንበር ዋና ጸሐፊ የሆኑት ካርዲናል ፔትሮ ፓሮሊን በንግግራቸው ወቅት እንደ ገለጹት “ለስደተኞች በዓለማቀፍ ደረጃ አግልግሎት መስጠት እና ስደተኞችን መቀበል በታሪክ ውስጥ ወሳኝ በሆነ ወቅት ላይ እንደ ሚገኝ” መግለጻቸውን ለመረዳት የተቻለ ሲሆን ዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ ስደተኞችን በተመለከተ ቀውሶችን እና አደጋን ለመከላከል የሚያደርገውን እንቅስቃሴ ለማገዝ የሚደረገውን ሙከራ በማነኛውም መንገድ ማገዝ እንደ ሚገባ የገለጹ ሲሆን በተመሳሳይ መልኩም የዓለምን ማህበረሰብ በኢኮኖሚ፣ በማህበራዊ እና ፖለቲካዊ ጉዳዮች ያለው ትስስር የተጠናከረ እንዲሆን በተሰራ መጠን ስደተኞችን ለማስተናገድ እና የኑሮ ሁኔታዎቻቸውን ለማሻሻል የሚያስችል እንደ ሆነ ያላቸውን ተስፋ ገልጸዋል። እነዚህን ግቦች ለማሳካት" ዓለም አቀፉ ሰደተኞችን በተመለከተ የረቀቀው የስምምነት የአቋም መግለጫ ምንም እንኳን ሕጋዊ በሆነ መልኩ አስገዳጅ በሆነ ሁኔታ የሚተገበር ስምምነት ባይሆንም ሁሉም የስነ-ፍልሰ- ተግባሮች ተጓዳኝነት ያላቸው በመሆኑ የተነሳ ዓለም አቀፍ ትብብርን እና ሃላፊነትን በመጋራት አጠቃላይ የህግ ማዕቀፎች እና ፖሊሲዎችን በማርቀቅ ማካተት እንደ ሚገባ ጨምረው ገልጸዋል።
ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ የስደተኞችን ጉዳይ በከፍተኛ ሁኔታ ትኩረት ሰጥተው የሚከታተሉት ጉዳይ እንደ ሆነ በንግግራቸው የገለጹት የቅድስት መነበር ዋና ጸሐፊ ካርዲናል ፔትሮ ፓሮሊን ከተለያዩ ሀገራት የተውጣጡ ስደተኞች ሁኔታ በመከታተል እና ስለሁኔታው ግንዛቤ በማስጨበጥ፣ ተገቢ የሆነ ሰብዓዊ እንክብካቤ እንዲደርግላቸው እና ለመፈናቀላቸው መንስሄ የሆኑ አብይት ተግባራን ንቅሶ በማውጣት እና መንስሄዎቻቸውንም በመረዳት ተገቢውን ምልስ ለመስጠት በአጠቃላይ ለስደተኞች ጉዳይ ስነ-ምግባራዊ የሆነ ምላሽ ለመስጠት ቅዱስነታቸው እየተጉ መሆናቸውን የቅድስት መንበር ዋና ጸሐፊ የሆኑ ካርዲናል ፔትሮ ፓሮሊን ጨምረው ገልጸዋል።
ርዕሠ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንችስኮስ በዛሬው ዕለት ማለትም ረቡዕ የጥቅምት 7 ቀን 2011 ዓ. ም. በቅዱስ ጴጥሮስ አደባባይ ላይ ለተሰበሰቡት በብዙ ሺዎች ለሚቆጠሩ ምእመናን፣ ነጋዲያንና ሀገር ጎብኝዎች ያቀረቡትን ሳምንታዊ የረቡዕ ዕለት የጠቅላላ ትምሕርተ ክርስቶስ አስተምህሮአቸውን አቅርበዋል። የርዕሠ ሊቃነ ጳጳሳት የዕለቱን ትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ ትርጉም ሙሉ ይዘት እንደሚከተለው ቀርቧል።
በዛሬ የትምህርተ ክርስቶስ አስተምህሮ አትግደል በሚለው በአምስተኛው ትዕዛዝ ላይ የጀመርኩትን አስተምህሮ መመልከት እፈልጋለሁ። በዚህ ትዕዛዝ በኩል የሰው ሕይወት በእግዚአብሔር ዘንድ ምን ያህል ክቡር፣ ቅዱስና የማይጣስ መሆኑን ተመልክተናል። ማንም ሰው ቢሆን የራሱንም ሆነ የሌላውን ሰው ሕይወት ማሳነስ ወይም ዋጋ ቢስ አድርጎ መመልከት የለበትም። የሰው ልጅ በተጠራበት የሕይወት መንገድ፣ በሚገኝበት የኑሮ ሁኔታ በሙሉ የእግዚአብሔርን አምሳያነትና የማያልቅ ፍቅሩን ተሸክሞ ይገኛል።
ዛሬ በተነበበው የወንጌል ክፍል፣ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ “አትግደል” የሚለው አምስተኛው ትዕዛዝ ምን ያህል ጥልቅ እንደሆነ ያስገነዝበናል። በዚህ ማስገንዘቢያው በወንድም ላይ መቆጣት እንኳ ቢሆን እንደ ነፍስ መግደል ይቆጠራል ይላል። “ወንድሙን የሚጠላ ሁሉ ነፍሰ ገዳይ ነው፣ ነፍሰ ገዳይም የዘላለም ሕይወት እንደሌለው ታውቃላችሁ” (1ኛ ዮሐ.3.15)። ኢየሱስ ክርስቶስ ይህን በማለት ብቻ አላበቃም፣ በተመሳሳይ ሁኔታ በወንድሙ ላይ የስድብ ቃልን የሚያወጣና የሚንቅ ነፍሰ ገዳይ ነው ይላል። ነገር ግን እኛ ሰውን መስደብ እንደ ቀላል አድርገን ስለምንወስድ ልምድ አድርገነዋል። ኢየሱስ ግን መሳደብ ክፉና የሚገድል በመሆኑ ሰውን መስደብ ይቅርባችሁ ይለናል። ንቀትም ቢሆን እንደዚሁ ሰብዓዊ ክብርን እንደ መግደል ይቆጠራል ይለናል። የኢየሱስ ክርስቶስን ትምህርት ወደ እያንዳንዳችን ልብና አእምሮ ውስጥ በማስገባት፣ ሁለተኛ ማንንም አልሰድብም ማለትን በቻልን ነበር። ኢየሱስ ክርስቶስ ሰዎችን አትናቁ፣ ሰዎችን አትስደቡ፣ ሰዎችን አትጥሉ፣ ምክንያቱም ይህን ያድረጋችሁ ከሆነ ነፍሰ ገዳዮች ናችሁ ያለውን አስተውለን ተግባራዊ ብናደርገው ለሕይወታችን ጥሩ መመሪያ ይሆነናል።
ማንኛውም የፍርድ መንገድ ይህን በመሰለ መልኩ ፍርድ እንዲሰጥ ተደርጎ አያውቅም። ኢየሱስ ክርስቶስ ምስዋዕትህን ወደ ቤተመቅደስ ከማቅረብህ በፊት የበደልከው ወይም ያሳዘንከው ወንድም ካለ ፈልገውና ከእርሱ ጋር በቅድሚያ ታረቅ፣ በኋላም መስዋዕትህን አቅርብ በማለት ይመክረናል። ስለዚህ እኛም ብንሆን ወደ መስዋዕተ ቅዳሴ ጸሎት ከመሄዳችን በፊት የተጣላነው ሰው ካለ፣ ከዚህ ሰው ጋር አስቀድመን መታረቅ ይኖርብናል። መጣላት ብቻ ሳይሆን ስለዚያ ሰው ክፉ ያሰብን እንደሆነ፣ የመስዋዕተ ቅዳሴን ጸሎት ከማቅረባችን በፊት ይቅርታን መጠየቅ ያስፈልጋል። መስዋዕተ ቅዳሴ ከመጀመሩ ከጥቂት ደቂቃዎች አስቀድሞም ቢሆን የሌሎችን ሰዎች ስም ያጎደፍን ከሆነ ይህ ጥሩ አይደለም። ስድብ፣ ንቀትና ጥላቻ አስከፊና ወደ ነፍሰ ገዳይነት ወንጀል እንደሚወስዱን ማሰብ ይኖርብናል።
ኢየሱስ ክርስቶስ ጉዳዩን ወደዚህ ደረጃ ያደረሰው ስለምንድነው? የሰው ልጅ የተከበረ ሕይወት አለው። አንድን ሕጻን ለማሳዘን ትንሽ ነገር ማለት በቂ ነው፣ ወዲያው ይቆጣል ወይም ያለቅሳል። አንድን ሴት ለማሳዘን ከተፈለገ ዝምታም በቂ ነው። አንድን ወጣት ለመናቅ ከተፈለገ እምነተ ቢስ ማድረግ በቂ ነው። ከአንድ ሰው መለያየት ከተፈለገ ስለዚያ ሰው እርግፍ አድርጎ አለማሰብ በቂ ነው። ለአንድ ሰው ሕይወት ግድ የለሽነትን የምናሳይ ከሆነ፣ ለዚያ ሰው በልባችን ውስጥ ቦታን ባለመስጠታችን እንገድለዋለን። ሰውን አለማፍቀር የመግደል መጀመሪያ ደረጃ ነው። አለመግደልም የማፍቀር መጀመሪያ ደረጃ ነው።
በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ስለ ሞት መጀመሪያ የተገለጸው እግዚአብሔር ቃኤልን ወንድምህ አቤል የት አለ ብሎ በጠየቀው ጊዜ የሰጠው መልስ ነው። ቃኤልም መለሰ፣ እንዲህ አለ፣ “አላውቅም፣ እኔ የወንድሜ ጠባቂ ነኝን”? ሲል መለሰ ይላል። እኛስ ብንሆን ተመሳሳይ ጥያቄ ቢቀርብልን፣ “የወንድሜ ጠባቂ ንኝን”? ብለን መመለስ እንችላለን ወይ? በእርግጥ እኛ የወንድሞቻችን ጠባቂዎች ነን፣ አንዳችን የሌላችን ጠባቂዎች ነን። የሕይወታችን አካሄድም ይህን መምሰል ይኖርበታል።
የሰው ሕይወት ፍቅር ያስፈልገዋል። ስለዚህ እውነተኛ ፍቅር የቱ ነው? ብለን ብንጠይቅ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ያሳየን የምህረት መንገድ ነው። ለበደሉን በሙሉ ምሕረትን የሚያድረግ ፍቅር። ከመካከላችን ማንም ቢሆን ያለ ምሕረት ሊኖር አይችልም። ሁላችንም ምሕረት ያስፈልገናል። ስለዚህ መግደል ማለት የአንድን ሰው ሕይወት ማጥፋት ከሆነ፣ አለ መግደል ደግሞ ለሰው ልጅ አስፈላጊውን ክብርና እንክብካቤ በመስጠት የበደለንም ከሆነ ይቅርታን ማድረግን ያጠቃልላል።
ማንም ሰው በሌላ ላይ ክፉን አላደርግም በማለት ራሱን ማታለል የለበትም። ሕይወት የሌለው ግዙፍ ነገር ብቻ በሌላ ላይ ክፉ አላደርግም ሊል ይችላል፣ ነገር ግን የሰው ልጅ ይህን ማለት አይችልም። አንድ ሰው ክፉን በማድረግ ፈንታ የበኩሉን መልካም ተግባር እንዲያደርግ የቀረበለት ጥያቄ አለ። “አትግደል” የሚለው የእግዚአብሔር ትዕዛዝ ሌሎችን እንድናፈቅር፣ ምሕረትንም እንድናደርግላቸው ከኢየሱስ ክርስቶስ የቀረበልን ጥያቄ ነው። ኢየሱስ ክርስቶስ ምሕረትን ሊያስገኝልን ለበደላችን ሞተ፣ ከሞትም ለእኛ ሲል ተነሳ። በዚህ አደባባይ ላይ ሆነን፣ አንድ ቅዱስ የተናገረውን ዐረፍተ ነገር መድገማችን ይታወሳል፣ ይህም “ክፉን አለማድረግ መልካም ነው፣ መልካምን አለማድረግ ክፉ ነው” የሚል ነበር።
እግዚአብሔር ስጋን በመልበሱ እኛን ቀድሶናል፣ በደሙ ትልቅና ክቡር አድርጎናል፣ ሕይወትንም ሰጥቶናል። ለዚህ ታላቅ ቅስጦታው እግዚአብሔር አባታችንን እናመሰግነዋለን። በፍቅሩ ብዛት በሞትን አሸንፈነዋል። እግዚአብሔር አባታችን በሚሰጠን የመንፈስ ቅዱስ ሃይል በመታገዝ አትግደል የሚለው ትዕዛዝ ሌሎችን እንድናፈቅር የቀረበልን ጥሪ እንደሆነ ማወቅ እንችላለን”።
Ethiopia:ሰበር | አስደሳች የድል ዜና ህዝቡ ህልብጥ ብሎ ወጣ ሱዳን የእጇን አገኘች እየታመሰች ነው| በኢትዮጵያ የ9 አመት ልጅ | Abel Birhanu | Ethube
አውሮፕላኑ ወደ ምድር ዝቅ እያለ መሆኑን አስተናጋጇ በመናገር ላይ ናት፡፡ የምናርፈው ባንዳር ሰሪ ባጋዋን የሚባለው የብሩናይ ዓለም ዐቀፍ የአውሮፕላን ማረፊያ ነው፡፡ ብሩናይ እስከ ዛሬ ስሟን እንኳን ሰምቻት የማላውቅ ትንሽ የደቡብ እስያ (ኦሺንያ) ሀገር ናት፡፡ ወደ እርሷ ለመድረስ ከዱባይ ተነሥተን የ8 ሰዓት ከ15 ደቂቃ በረራ ነው ያደረግነው፡፡ ብሩናይ ማለት ‹የሰላም ሀገር›› ማለት ነው ይላሉ ሀገሬዎቹ፡፡ ሲያቆላምጧትም ‹ብሩናይ ዳሩ ሳላም› ይሏታል - ብሩናይ ሀገረ ሰላም ለማለት፡፡
ይህች በደቡብ እስያ በቦርኒዎ (Borneo) ደሴት ላይ የምትገኘው ትንሽ ሀገር ከዋናው የእስያ መሬት በቻይና ባሕር በኩል ትለይና በሌላዋ ክፍሏ ደግሞ ከኢንዶኔዥያና ማሌዥያ ጋር ትዋሰናለች፡፡ የቦርኒዎ ደሴት የሚገርም ነው፡፡ ከብሩናይ በቀር በደሴቱ ላይ ሌላ ሉዓላዊ ሀገር የለም፡፡ ቦታውን ማሌዥያና ኢንዶኔዥያ ተካፍለውታል፡፡
ብሩናይ በንጉሣዊ አገዛዝ የምትተዳደር ሀገር ናት፡፡ ሡልጣኑ የሀገሪቱ የመጨረሻው ወሳኝ አካል ነው፡፡ የመንግሥቷ ይፋዊ እምነት እስላምና መሆኑን የአየር መንገዱ መጽሔት ይናገራል፡፡ የንጉሡ አንደኛው ተግባርም እስልምናን መጠበቅና ማስተማር መሆኑን ይገልጣል፡፡ በነዳጅ ምርቷ የምትታወቀው ይህቺ ትንሽ ደሴት ከ16ኛው መክዘ ጀምሮ ወደ አካባቢው በሄዱ የአውሮፓ አሳሾች ትታወቅ ነበር፡፡ በተለይም ደቾች ከጥንት ጀምረው የንግድ ግንኙነት መሥርተውባት ነበር፡፡ በማጅላን የ1521 እኤአ የዓለም ጉዞ ወቅት ስፔኖች ወደ አካባቢው መጥተው ያዟት፡፡ የሀገሬው ሕዝብ ግን በ1578 ስፔኖቹን ተዋጋቸው፡፡ በኋላ ደግሞ በ1888 ሀገሪቱ በእንግሊዝ ጥብቅ ቁጥጥር ሥር ሆነች፡፡ በ1959 ደግሞ የጃፓኖች የወታደር መሥፈሪያ ተደረገች፡፡
በ1984 ከእንግሊዝ ነጻነቷን ያገኘችው ብሩናይ እጅግ በጣም ሀብታም ሀገር ሆናለች፡፡ በሰብአዊ ዕድገት መለኪያ መሠረት ከደቡብ ኤስያ ሀገሮች ሁሉ ከሲንጋፖር ቀጥላ የምትጠቀስ ሀገር ነች፡፡ የአጠቃላይ ሀገራዊ ምርቷ ከሕዝቧ ጋር ሲነጻጸር ብሩናይ በዓለም አምስተኛ ደረጃ ላይ የምትገኝ ናት፡፡ በ2011 የሀገሪቱ ብድር ዜሮ ነበር፡፡ በዚህ ትፎካከራት የነበረችው ሊቢያ ነበረች፡፡ በፎርበስ መጽሔት መሠረትም ብሩናይ በዓለም አምስተኛዋ ሀብታም ሀገር ናት፡፡ ይህ ሁሉ ሲሆን የሕዝቧ ብዛት 408 ሺ ብቻ መሆኑን አትርሱ፡፡ አሁን ሀገሪቱን የሚመራው ሥርወ መንግሥት ላለፉት 600 ዓመታት ሳይቆራረጥ ከልጅ ወደ ልጅ እየወረደ መምራቱን በኩራት ይነግሯችኋል፡፡
አሁን ወደዚህች ሀገር እየወረድን ያለንበት ሁኔታ ነው ያለው፡፡ እዚህ ቢያንስ ለሁለት ሰዓት ተኩል ያህል እቆያለሁ፡፡፡ ከኢትዮጵያ ወደ ምሥራቅ ስትጓዙ ቀኑ ከእናንተ እየቀደማችሁ ይሄዳል፤ ወደ ምዕራብ ስትጓዙ ደግሞ ጨለማው እየተከተላችሁ ይሄዳል፡፡ እንዲያውም አንድ ፓይለት አንድ ጊዜ ‹‹ለመሆኑ እኛ እንዴት ነው መጾም ያለብን? ከኢትዮጵያ ወደ ምዕራብ ስንሄድ ሌሊቱ ይረዝማል፤ ወደ ምሥራቅም ስንሄድ ቀኑ ይረዝማል፤ የትኛውንስ ሰዓት ነው መጠቀም ያለብን? የተነሣንበትን ነው ወይስ የደረስንበትን?›› ሲል ጠይቆኝ ነበር፡፡ አሁንም እኔ ግራ ገብቶኛል፡፡ ለመሆኑ የሐዋርያት ጾም ተፈትቷል ወይስ እንደቀጠለ ነው?
ከአውሮፕላኑ ወርደን ወደ ዕንግዳ ማረፊያው ስንገባ ግድግዳው ሁሉ የሀገሪቱን መልክዐ ምድር፣ የንጉሣዊውን ቤተሰብ ተግባር፣ ታሪካቸውንና የወግ ዕቃዎቻቸውን በሚያሳዩ ትላልቅ ፖስተሮችና ፎቶዎች ተሞልቷል፡፡ ግን እናንተየ በኛ የቦሌ አውሮፕላን ማረፊያ፣ የተጠና የሀገሪቱን ገጽታ በሚገባ የሚያሳይ ነገር የምናየው መቼ ነው? እዚህና እዚያ ከተለጠፉ፣ ተከታታይነትም ሆነ ተዋሕዶ ከሌላቸው ፎቶዎች ወጥተን፤ የታሰበበት፣ በባለሞያ የተዘጋጀና ሀገሪቱን ሊያሳይ የሚችል የሥዕል፣ የፎቶና የባሕል ዕቃዎችን ትርዒት አውሮፕላን ማረፊያችን ላይ መቼ ነው የምናየው? ከአውሮፕላኑ ወጥታችሁ በዋሻው በኩል ወደ ዕንግዳ ማረፊያ እስክትደርሱ ድረስ ግራ ቀኙ ሁሉ መልእክት ብቻ ነው፡፡ እንደ እኔ ያለው ተላላፊ መንገደኛ ሀገሪቱን ለመጎብኘት ባይችል እንኳን በአጭሩ ዐውቋትና ሌላ ቀን ለመመለስ ቃል ገብቶላት ይሄዳል፡፡
ዕንግዳ ማረፊያው ስትደርሱ ደግሞ ስለ ሀገሪቱ የሚገልጡ ጋዜጦች፣ መጽሔቶች፣ ፖስተሮች፣ ካርታዎች እዚህም እዚያም ተቀምጠው ውሰዱኝ ውሰዱኝ ይሏችኋል፡፡ አንዳንድ ጊዜ በሀገሬ አየር መንገድ ከሌላ ሀገር ስመለስ የሚገርመኝ ነገር አለ፡፡ በተለይ ከአሜሪካ መልስ፤ አውሮፕላኑ ውስጥ ስትገቡ ኒውዮርክ ታይምስ፣ ዋሽንግተን ፖስት፣ ታይምስ መጽሔት ይሰጣችኋል፡፡ ሀገሩ ናፍቆት ለሚመጣ ሰው እነዚህ ምንድን ናቸው? ምናለ ቢያንስ አዲስ ዘመን ጋዜጣ (መቼም ሌላውን እንዳልል ዕዳው ብዙ ነው ብዬ ነው) እንኳን ቢያድሉ?
ሌላ ሀገር ያላየ ሰው በሁለት ነገር ዕድለኛ ነው፡፡ በአንድ በኩል ‹‹በዓለም አንደኛ በአፍሪካ ሁለተኛ ነን›› የተባለውን በሰላም ተቀብሎ በደስታ ለመኖር ይቻለዋል፡፡ እኔ ወደ ኬንያ በኩል እስክበርር ድረስ ‹‹ለምለሟ ሀገሬ፣ ጫካ የሞላብሽ›› የሚለውን እንጉርጉሮ በደስታ እሰማው ነበር፡፡ ኋላ ተበላሸሁ፡፡ በሁለተኛ ነገር ሌላ ሀገር ያላየ ሰው አይናደድም፡፡ እነዚያ በ30ዎቹ፣ 40ዎቹና በ50ዎቹ ወደ አውሮፓ እየሄዱ ይማሩ የነበሩ ልሂቃን እዚያ ያዩትን ከሀገራቸው ጋር ያነጻትሩና ‹‹ምን ነካን›› እያሉ በብስጭት ስንት መጽሐፍ ጽፈዋል፡፡ እነ ከበደ ሚካኤል ‹ጃፓን እንዴት ሠለጠነች›› የሚል መጽሐፍ ሲጽፉ ዓላማቸው ከጃፓን ሥልጣኔ እንድንወርስ ነበረ፡፡ የዚያን ዘመን ሰዎች ‹‹ሥልጣኔ ምንድን ነች›› ሲሉ ሞያ ከጎረቤት እንድንማር ነበር፤ እነረ ‹አርአያ› የተጻፉት ማኅበረሰቡን ለመሞገት ነበር፡፡ ኢትዮጵያን የምታክል የታሪክ፣ የእምነትና የተፈጥሮ ሀብት ሀብታም ሀገር ከእርሷ ያነሰ ታሪክና ሀብት ባላቸው ሀገሮች ተበልጣ ማየት ዋንጫ ከማጣት በላይ ጉበት ይልጣል፡፡
አንዳንድ ጊዜ ደግሞ እነዚህ ባለ ሥልጣናት ለልምድ ልውውጥ እየተባለ ብዙ ሀገር ይዞራሉ፡፡ ለመሆኑ ምን ዓይተው ነው የሚመጡት? ምንስ ተምረው ነው የሚመለሱት? ወይስ ሌላ ውጭ ሀገር አለ እነርሱ ብቻ የሚሄዱበት፡፡ አለቆች ውጭ ሀገር ደርሰው ሲመለሱ ብዙ ጊዜ አለባበሳቸውና ስልካቸው እንጂ አመለካከታቸውና አሠራራቸው ሲለወጥ አይታይም፡፡ ቢያንስ ለመሥሪያ ቤታቸው ሰዎች ያዩትንና የሰሙትን በማካፈል እንኳን ዕውቀትና ልምድ አያሸጋግሩም፡፡ ሲመለሱ እንደዚያው እንደሄዱት ሆነው ነው፡፡ የቢሮአቸውን አሠራር እንኳን ለመቀየር አይሞክሩም፡፡
ምሁራኑስ ቢሆኑ፡፡ ሁለተኛና ሦስተኛ ዲግሪያቸውን ውጭ ሀገር ሄደው ሠርተው መጡ ይባላል፡፡ ከተማሩበት ዩኒቨርሲቲ አሠራር የተሻለ ነገር ይዘው የሚመጡት ግን ስንቶች ናቸው? ከተማሪዎቻቸው ጋር ያላቸው ግንኙነት፣ የፈተና አወጣጣቸው፣ የማስተማር ዘዴያቸው፣ የውጤት አሰጣጣቸው ያው እንደ ድሮው ነው፡፡ ንብ እንኳን የተሻለውን አበባ ቀስማ ማር ትሠራለች፡፡ እንዴት ሀገርን በሥልጣንም በዕውቀትም የሚመራ ሰው የተሻለ አሠራር ከሌላው አይቀስምም፡፡
ከውጭ ሀገር መጥተው ሀገር ቤት ድርጅት የሚከፍቱ አብዛኞቹ ዳያስጶራዎች ገንዘባቸውን እንጂ የነበሩበትን ሀገር አሠራር ይዘው አይመጡም፡፡ መሣሪያው የውጭ፣ ቅኝቱ ግን የኢትዮጵያ ይሆናል፡፡ ሆቴሉ ‹‹ኒውዮርክ ሆቴል›› መስተንግዶው ግን የአራት ኪሎ ሆኖ ቁጭ፤ ካፌው የስታር ባክስ መስተንግዶው ግን የሠፈራችን ሻሂ ቤት ይሆንባችኋል፡፡ ሌላ ውጭ ሀገር ይኖር ይሆን?
እንዲህ እያሰብኩ ቆይቼ ቀና ስል ኢትዮጵያዊ መልክ ያየሁ መሰለኝ፡፡ በማያውቁት ሀገር የሚያውቁት ሰው ማግኘት፣ በበረሃ ውስጥ የምንጭ ውኃ እንደማግኘት ነው ይባላልና ኮሽታ እንደሰማ እንሽላሊት ነቅቼ ማየት ጀመርኩ፡፡ ኧረ እንዲያውም የሐበሻ ልብስ ነገርም ያየሁ መሰለኝ፡፡
እነዚህ ባለ ሥልጣናት ለልምድ ልውውጥ እየተባለ ብዙ ሀገር ይዞራሉ፡፡ ለመሆኑ ምን ዓይተው ነው የሚመጡት? ምንስ ተምረው ነው የሚመለሱት? ወይስ ሌላ ውጭ ሀገር አለ እነርሱ ብቻ የሚሄዱበት፡፡ አለቆች ውጭ ሀገር ደርሰው ሲመለሱ ብዙ ጊዜ አለባበሳቸውና ስልካቸው እንጂ አመለካከታቸውና አሠራራቸው ሲለወጥ አይታይም፡፡ ይገርማል ሌላ ምን ይባላል፡፡ እ/ር ይባርክህ
እነዚህ ባለ ሥልጣናት ለልምድ ልውውጥ እየተባለ ብዙ ሀገር ይዞራሉ፡፡ ለመሆኑ ምን ዓይተው ነው የሚመጡት? ምንስ ተምረው ነው የሚመለሱት? ወይስ ሌላ ውጭ ሀገር አለ እነርሱ ብቻ የሚሄዱበት፡፡ አለቆች ውጭ ሀገር ደርሰው ሲመለሱ ብዙ ጊዜ አለባበሳቸውና ስልካቸው እንጂ አመለካከታቸውና አሠራራቸው ሲለወጥ አይታይም፡፡ ይገርማል እ/ር ይባርክህ፡፡
አዲስ ዘመንን አልክ ዳኒ ሀ ሀ ሀ ሀ ሀ .......ወደው አይስቁ አሉ አያቴ እሱ ራሱ ለኛ ናፍቆናል ፡፡ እኔ እውነት ዩኒቨርsiቲ ለመግባት ስም ዝርዝሬን ለማየት ከተመለከትኩበት ቀን ወጪ አዲስ ዘመንNe አይቼው አላውቅም ፡፡ ምን አለውና YEtayal
የቦሌ አውሮፕላን ማረፊያ፣ የተጠና የሀገሪቱን ገጽታ በሚገባ የሚያሳይ ነገር የምናየው መቼ ነው? እዚህና እዚያ ከተለጠፉ፣ ተከታታይነትም ሆነ ተዋሕዶ ከሌላቸው ፎቶዎች ወጥተን፤ የታሰበበት፣ በባለሞያ የተዘጋጀና ሀገሪቱን ሊያሳይ የሚችል የሥዕል፣ የፎቶና የባሕል ዕቃዎችን ትርዒት አውሮፕላን ማረፊያችን ላይ መቼ ነው የምናየው?
በማያውቁት ሀገር የሚያውቁት ሰው ማግኘት፣ በበረሃ ውስጥ የምንጭ ውኃ እንደማግኘት ነው ይባላልና ኮሽታ እንደሰማ እንሽላሊት ነቅቼ ማየት ጀመርኩ፡፡ ኧረ እንዲያውም የሐበሻ ልብስ ነገርም ያየሁ መሰለኝ፡፡
እንኳን በሰላም በሩኒ ደረስክ! እንዳልከው የኛ ባለስልጣናት እና ምሁራን ከውጭ ይዘው የሚመለሱት አንተ የጠቃቀስካቸውንና ሌሎች እርባናቢስ ነገሮችን ነው፡፡ እኔ ያለሁበት የመንግስት መ/ቤት ሲሆን የበላይ ኃላፊዎቹ አዘውትረው ወደውጭ ይሄዳሉ፡፡ ለመስሪያቤቱ አሰራር የሚሆን አዲስ ነግር ቀርቶ … ፡፡ በሰላም ተመለስ፡፡
.ሀገሩ ናፍቆት ለሚመጣ ሰው እነዚህ ምንድን ናቸው? ምናለ ቢያንስ አዲስ ዘመን ጋዜጣ (መቼም ሌላውን እንዳልል ዕዳው ብዙ ነው ብዬ ነው) እንኳን ቢያድሉ?..........በማያውቁት ሀገር የሚያውቁት ሰው ማግኘት፣ በበረሃ ውስጥ የምንጭ ውኃ እንደማግኘት ነው ይባላል Ere dani huletu ababalh betam new yetemechugn tebarek bel beselam temelesln
"አንዳንድ ጊዜ ደግሞ እነዚህ ባለ ሥልጣናት ለልምድ ልውውጥ እየተባለ ብዙ ሀገር ይዞራሉ፡፡ ለመሆኑ ምን ዓይተው ነው የሚመጡት? ምንስ ተምረው ነው የሚመለሱት? ወይስ ሌላ ውጭ ሀገር አለ እነርሱ ብቻ የሚሄዱበት፡፡ አለቆች ውጭ ሀገር ደርሰው ሲመለሱ ብዙ ጊዜ አለባበሳቸውና ስልካቸው እንጂ አመለካከታቸውና አሠራራቸው ሲለወጥ አይታይም፡፡" Esun KeKeyeru Meche Anesachewu!!!
ምሁራኑስ ቢሆኑ፡፡ ሁለተኛና ሦስተኛ ዲግሪያቸውን ውጭ ሀገር ሄደው ሠርተው መጡ ይባላል፡፡ ከተማሩበት ዩኒቨርሲቲ አሠራር የተሻለ ነገር ይዘው የሚመጡት ግን ስንቶች ናቸው? ከተማሪዎቻቸው ጋር ያላቸው ግንኙነት፣ የፈተና አወጣጣቸው፣ የማስተማር ዘዴያቸው፣ የውጤት አሰጣጣቸው ያው እንደ ድሮው ነው፡፡ ንብ እንኳን የተሻለውን አበባ ቀስማ ማር ትሠራለች፡ክፍል አራት መቼ ይሆን…….እንጠብቃለን!!!
የሀገሬ አየር መንገድ ፣ ክቡራን ምሁራንና ባለሥልጣናት ዘመዶቼ ሆይ ለማየት የፈለገ አይኑን ይገልጣል እንዲሉ ዓይናችሁን ገለጥ አድርጋችሁ ከአውሮፓ ሥልጣኔን ወደ ሀገር ቤት ውሰዱ። ልምድ ቅሰሙ እንጂ በልማድ አትኑሩ። ልማድ ከሰይጣን ይከፋል አሉ!
"አንዳንድ ጊዜ ደግሞ እነዚህ ባለ ሥልጣናት ለልምድ ልውውጥ እየተባለ ብዙ ሀገር ይዞራሉ፡፡ ለመሆኑ ምን ዓይተው ነው የሚመጡት? ምንስ ተምረው ነው የሚመለሱት? ወይስ ሌላ ውጭ ሀገር አለ እነርሱ ብቻ የሚሄዱበት፡፡ አለቆች ውጭ ሀገር ደርሰው ሲመለሱ ብዙ ጊዜ አለባበሳቸውና ስልካቸው እንጂ አመለካከታቸውና አሠራራቸው ሲለወጥ አይታይም፡፡"
ኢዜማ በርዕስ ከፋፍሎ በዛሬው ዕለት ባወጣው መግለጫ ኤርትራ ሰራዊቷን ማዝመቷንና የህወሃት ሃይልን መውጋቷን ይፋ አደረገ። በማይክድራ ሪፖርቱ ግርግጌ በግልጽ እንዳስቀመጠው...
ለህግ ታራሚዎቹ ይቅርታ ያደረጉት የኦሮሚያ ብሄራዊ ክልል ርእሰ መስተዳደር አቶ ለማ መገርሳ፥ በክልሉ የፖለቲካ ምህዳሩን ለማስፋት የሚሰራው ስራ ተጠናክሮ ይቀጥላል ማለታቸውን ኦቢኤን ዘግቧል።
«እናንተ ደብተራ ከምትባሉት በቀር ይህንን ሁሉ ያደረገ ማነው? ታመሰግኑታላችሁ፣ ታወድሱታላችሁ፣ እንዳንተ ያለ ኀያል ማነው? ትሉታላችሁ፤ እንዳንተ ያለ ድል አድራጊ፣ እንዳንተስ ያለ ለጋሥ በሁሉ ዘንድ ወዴት አለ? እንዳንተ ያለስ ምጽዋት ሰጭ የት አለ? ትሉታላችሁ፡፡ እንዲህ ስታመሰግኑትም በኀጢአት ላይ ኀጢአትን ይጨምራል፡፡»
ይህንን ቃል ከዛሬ ሰባት መቶ ዓመታት በፊት የተናገረው ታላቁ ተጋዳይ አባት አባ በጸሎተ ሚካኤል ዘደብረ ጎል ነው፡፡ ንጉሥ ዓምደ ጽዮን ከክርስትና ሕግ ውጭ የአባቱን ሚስት በማግባቱ እንደ ዮሐንስ መጥምቅና እንደ ዮሐንስ አፈወርቅ ሳይፈራና ሳያፍር ፊት ለፊት በመገሠፁ ብዙ መከራ ደረሰበት፡፡ ተገረፈ፤ ታሠረ፤ ተሰደደም፡፡
አስቀድማ የንጉሡ ሚስት የነበረች በኋላ ደግሞ ንጉሡ ለአንዱ ወታደሩ የሰጣት አንዲት ሴት ነበረች፡፡ ይህቺ ሴት ይህንን ሕይወት ንቃ ንስሐ ገባችና ሥጋወደሙ ተቀበለች፡፡ ንጉሥ ዓምደ ጽዮን «ሂዳችሁ አምጧት፤ እኔም በመኝታዬ አረክሳታለሁ» ብሎ በድፍረት ተናገረ፡፡ መልክተኛ ወደ ሴቲቱ ሲሄድ እርሷ ወደ አቡነ በጸሎተ ሚካኤል ዘንድ ላከች፡፡
አቡነ በጸሎተ ሚካኤል ልጆቹን እንዲህ አላቸው «ተነሡ እግዚአብሔር ሥራ እንዲሠራ እንለምነው፡፡ ክውስጣዊ ልብሳችሁ በቀር ሌላውን አውልቁ፡፡ በፊቱም እያለቀስን እንለምነው»፡፡ ሌሊቱን ሙሉ በዕንባና በስግደት፣ በጸሎትና በማዕጠንት እግዚአብሔርን ሲለምኑት አደሩ፡፡ ሲያለቅስ መሬቱ የሚረጥብ አለ፡፡ ሲሰግድ መሬቱ የሚጎደጉድ አለ፡፡ ደረቱን ሲደቃ ውጭ ድረስ የሚሰማ አለ፡፡ ሲያጥን ዕንባው እሳቱን የሚያጠፋው አለ፡፡
ሌሊት ንጉሡ በከባድ ሕመም ታመመ፡፡ ነፍሱም ልትወጣ ደረሰች፡፡ ያን ጊዜ ባለሟሎቹ ቀረቡ፡፡ እርሱም «ይህ ሕመም በምን ምክንያት እንደ መጣ አውቄዋለሁ፤ ያቺን የበጸሎተ ሚካኤልን ልጅ ላረክሳት በመፈለጌ ነው፡፡ አሁንም ሂዱና ይቅር በለኝ በሉት» ብሎ በቤተ መንግሥቱ የሚያገለግሉትን ካህናት ላካቸው፡፡
ካህናቱ ወደ አባ በጸሎተ ሚካኤል ሲደርሱ «ልጆቼ ተነሡ እግዚአብሔር ሰምቶናል፡፡ ልብሶቻችሁን ልበሱ፤ መልክተኞችም መጥተዋል» አላቸው፡፡ እነርሱም ተነሥተው ከመቅደስ ሲወጡ የንጉሡን መልክተኞች አገኟቸው፡፡ መልክተኞቹም የንጉሡን መልክት ነገሩት፡፡ አባ በጸሎተ ሚካኤልም «እግዚአ ብሔር ይቅር ይበልህ በሉት» አላቸው፡፡ የንጉሡን አገልጋይ ካህናት ግን እጅግ ወቀሳቸው፡፡
አባ በጸሎተ ሚካኤል የወቀሳቸው ካህናት በዚያ ዘመን «ካህናተ ደብተራ» ይባሉ ነበር፡፡ ስማቸው የተወሰደው በንጉሡ ቤተ መንግሥት የምትገኘውንና በድንኳን ያለቺውን ቤተ ክርስቲያን ስለሚያገለግሉ ነው፡፡ ነገሥታቱ በየሀገሩ ስለሚዘዋወሩ የድንኳን ቤተ ክርስቲያን ነበራቸው፡፡ እዚያ ካህናት ይመደባሉ፡፡
የእነዚህ ካህናት ጠባይ በሌላው ቦታ ከነበሩት ካህናት ጠባይ ይለይ ነበር፡፡ ካህናተ ደብተራ የሚታወቁባቸው ጠባያት ነበሯቸው፡፡ የመጀመርያው ጠባያቸው በገዳም ከሚኖሩት ቅዱሳን አበው ጋር አለመስማማታቸው ነው፡፡ ለእነርሱ ገዳማዊ ሕይወት ጊዜ ማጥፋትና ራስን ማሞኘት ነው፡፡ በገዳም ያሉ አባቶቸንም በትኅትናቸው ምክንያት ይንቋቸው ነበር፡፡ እነርሱን ማሳጣትና መክሰስ ብሎም ከየገዳማቸው ማሳደድ የዘወትር ተግባራቸው ነበር፡፡ ገዳማቱ ሲፈቱና ማኅበረ መነኮሳቱ ሲበተኑ ምንም ዓይነት ቁብ አይሰጣቸውም ነበር፡፡ እንዲያውም አንዳንድ ጊዜ የንጉሡ ወታደሮች የሚያዝኑላቸውን ያህል ካህናተ ደብተራ ለገዳማውያን አባቶች አያዝኑም፡፡ ወደ ንጉሡ ዘንድ ደርሰው ጉዳያቸውን እንዳያስፈጽሙ ከጠባቂዎቹ ይልቅ የሚያስቸግሯቸው ካህናተ ደብተራ ነበሩ፡፡
ሁለተኛው ጠባያቸው ደግሞ ማንኛውንም ነገር ከጥቅም ጋር ማገናኘታቸው ነው፡፡ የቤተ ክርስቲያን ሥርዓትና ሕግ፣ የእግዚአብሔር ቁጣና ቅጣት አይታያቸውም፡፡ ከንጉሡ ማዕድ እየበሉና ፍርፋሪ እየለቀሙ፣ በንጉሡም ካባና ላንቃ እየተሸለሙ ስለሚኖሩ የሚሠሩት የሚገባቸውን ሳይሆን የሚያበላቸውን ነው፡፡ በቤተ መንግሥቱ ያገኙትን ክብርና ማዕድ እንዳያጡ ሲሉ ማንኛውንም ኢ ሃይማኖታዊ የሆነ ተግባር ከማድረግ አይመለሱም፡፡
በገድለ አቡነ ፊልጶስ ዘደብረ ሊባኖስ ላይ እንደ ተጻፈው ዓምደ ጽዮንንም ሆነ ልጁን ሰይፈ አርእድን ትክክል ያልሆነ ትምህርት አስተምረው ያሳሳቱት ካህናተ ደብተራ ናቸው፡፡ አቡነ ፊልጶስ ዘደብረ ሊባኖስ ወደ ዓምደ ጽዮን ገብተው ለምን ይህንን ጥፋት እንዳጠፋና የአባቱን ሚስት እንዳገባ ሲጠይቁት « ዐዋቂዎች የሆኑ ካህናት እርሷን ካላገባህ መንግሥትህ አይጸናም ብለውኝ ነው» ነበር ያላቸው፡፡ ከካህናተ ደብተራ አንዱ የነበረው እወደድ ባዩ ዘአማኑኤል የተባለ ሰው ከንጉሥ ዓምደ ጽዮን በኋላ የነገሠውን ሰይፈ አርእድን በተመሳሳይ ስሕተት አሳስቶት ነበር፡፡ «ከጥቂት ጊዜም በኋላ ዘአማኑኤል የሚባል አንድ ሰው ተነሣ፡፡ ይህም በግብር ሳይሆን በስም ነው፤ እርሱ ንጉሡን እንዲህ ሲል አሳስቶታልና፡ አንተ ንጉሥ ነህና በአንዲት ሚስት ልትኖር አይቻልህም፤ ንጉሥማ ሦስት ሚስት እንዲያገባ ታዝዞለታል ብሎም አስተማረው» (ገድለ አቡነ ፊልጶስ፣ ገጽ 225)
ካህናተ ደብተራ ንጉሡን የሚያስደስትና ጥቅማቸውን የሚያስከብር ከመሰላቸው ከንጉሡ በላይም ሄደው ግፍ ከመፈጸም አይመለሱም ነበር፡፡ በሰይፈ አርእድ ዘመነ መንግሥት ተመሳሳይ ስሕተት መሠራቱን አይተው አበው ከየአቅጣጫው መጥተው ሲገሥፁት አቡነ አኖሬዎስ ንጉሡን በኃይል ተናገረው፡፡ ይህንን ያየው የንጉሡ ማዕድ ባራኪ ካህን ወይም ቄስ ሐፄ ከወታደሮቹ ተሽቀዳደመና አቡነ አሮንን በጥፊ መታው፡፡ ለምን እንደ መታው ገድለ አቡነ አኖሬዎስ ሲናገር «በንጉሡ ዘንድ ሊመሰገን ሽቶ» ይለዋል፡፡ ያን ጊዜም አቡነ አኖሬዎስ «ለምን ትመታኛለህ? ለሰው ከማድላት ለእግዚአብሔር ማድላት አይሻልህም ነበር?» አለው ይላል፡፡ ቄስ ሐፄው ግን ያሰበውን ምስጋና አላገኘም፡፡ በአበው ኀዘን ምክንያት ወዲያውኑ ሞተ፡፡
የካህናተ ደብተራ ሌላው ጠባይ ደግሞ ወተቱን ማጥቆር ከሉን ማንጣት ነው፡፡ እውነትን የሚመዝኗት ከጥቅማቸው አንፃር ብቻ ስለነበረ ኃጢአት ሲሠራ እያዩ ጽድቅ ነው፤ ግፍ ሲፈጸም እያዩ ቅድስና ነው ማለት ይወዱ ነበር፡፡ ነገሥታቱና መኳንንቱ በበደል ላይ በደል እንዲጨምሩ ያደርጓቸው የነበሩትም እነርሱ ናቸው፡፡ ለዚህ ነው አቡነ በጸሎተ ሚካኤል ወደ እርሱ ለማማለድ የመጡትን ካህናተ ደብተራ «እናንተ ደብተራ ከምትባሉት በቀር ይህንን ሁሉ ያደረገ ማነው? ታመሰግኑታላችሁ፣ ታወድሱታላችሁ፣ እንዳንተ ያለ ኀያል ማነው? ትሉታላችሁ፤ እንዳንተ ያለ ድል አድራጊ፣ እንዳንተስ ያለ ለጋሥ በሁሉ ዘንድ ወዴት አለ) እንዳንተ ያለስ ምጽዋት ሰጭ የት አለ? ትሉታላችሁ፡፡ እንዲህ ስታመሰግኑትም በኀጢአት ላይ ኀጢአትን ይጨምራል፡፡» ያላቸው በዚህ ምክንያት ነው፡፡
አንዳንዶቹ የካህናተ ደብተራ ወገኖች ሹመት እንጂ እምነት አልነበራቸውም፡፡ በገድለ አቡነ አኖሬዎስ ላይ እንደ ግብጦን በተባለ ቦታ ንቡረ እድነት የተሾመ አንድ የካህናተ ደብተራ ወገን ነበረ፡፡ ይህ ሰው ምንም ሳያደርገው በቅድስናው ብቻ አቡነ አኖሬዎስን ይጠላው ነበር፡፡
አንድ ቀን «ምን እንደምትሠራ ለማየት እመጣለሁ» ሲል ላከበት፡፡ ይህ ሰው ሹመት ሽልማት ፈልጎ ንቡረ እድ ሆነ እንጂ እግዚአብሔርን እንኳን የማያመልክ ሰው ነበረ፡፡ ገድለ አቡነ አኖሬዎስ እንዲህ ይላል «ቅዱሱም በዚያ በገዳሙ እያለ ስሙ ጳውሎስ የሚባል አንድ ሰው በትዕቢት «መጥቼ ሥራህን አያለሁ» ብሎ ወደ እርሱ ላከበት፡፡ ያም በስም መነኩሴና ንቡረ እድ የሆነ፣ ከንጉሡም ዘንድ የተሾመ ነበረ፡፡ እርሱም ቤተ ክርስቲያንን አጠፋት፡፡ ምእመናንንም አሳዘናቸው፡፡ የተላከውም መልክተኛ ለአባታችን ይህንን ነገረው፡፡ አባታችንም ይህንን ሰምቶ «ኃጥእን እንደ አርዘ ሊባኖስ ከፍ ከፍ ብሎ አየሁት፤» ብሎ ተናገረ፡፡ ወደ እግዚአብሔርም ስለ እርሱ ጮኸ፡፡ ያም በትዕቢቱ ሞትን አገኘ፡፡ ለቅዱሱም እንደ ሞተ ነገሩት፡፡ እርሱም «በተመለስኩ ጊዜ ግን አጣሁት» አለ፡፡ እርሱም «በምን ሞተ?» አላቸው፡፡ እነርሱም «ሌሎች አማልክትን ያመልክ ነበር» አሉት፡፡ ቅዱስ አባታችንም መራር ልቅሶን አለቀሰ፡፡ «ፈለግኩ ቦታውንም አላገኘሁትም» አለ፡፡
አንዳንዶቹ ካህናተ ደብተራ ክህነትን ለእንጀራ ማግኛና ለክብር መሸመቻ እንጂ አምነውበት የሚያገለግሉበት አልነበረም፡፡ ርስት ጉልት ስላለ፣ በንጉሡ ማዕድ ለመቅረብ ስለሚያስችል፣ ልብስና መዓርግም ስለሚያሰጥ ነበር ወደ ክህነቱ የገቡት፡፡
ካህናተ ደብተራ የቤተ ክርስቲያንን ትምህርት ለእንጀራና ክብር ማግኛ ብቻ እንጂ ለድኅነት ስለማይ ጠቀሙበት አንዳንድ ጊዜ ነገሥታቱን ከአምልኮ እግዚአብሔር ወደ ጥንቆላ ይከቷቸው የነበሩት እነርሱ ነበሩ፡፡ በዐፄ ዳዊት ዘመን አባ ጊዮርጊስ ሲከራከራቸው የነበሩትና በኋላም በንጽሕናው ምክንያት ተመቅ ኝተው ወደ ዳሞት እንዲጋዝ ያደረጉት በጥንቆላ ሥራ ተሠማርተው የነበሩት ካህናተ ደብተራ ነበሩ፡፡
ካህናተ ደብተራ በዕውቀትና በቅድስና የሚበልጧቸውን አባቶችና ሊቃውንት አይወዷቸውም፡፡ ቤተ ክርስቲያንን ለማበልጸግ፤ ለማደራጀትና ስብከተ ወንጌልን ለማስፋፋት የሚጥር ሁሉ ጠላታቸው ነው፡፡ ግብጻዊው ጳጳስ አቡነ ያዕቆብ አቡነ ፊልጶስን ኤጲስ ቆጶስነት ሊሾመው ሲነሣ በዋናነት የተቃወሙት ካህናተ ደብተራ እንደነበሩ ገድለ አቡነ ፊልጶስ ይነግረናል «እንደዚህ አታድርግ፤ በአንድ ሀገር ሁለት ኤጲስ ቆጶስ ይሆናልን? ሕዝቡ ይከፋፈላል፤ የአንተም ክብርህ ይጠፋል፤ ምድረ ሼዋኮ ከፊል መንግሥት ናት፤ እንዴት እንደዚህ ትላለህ? ከኛ በኋላ የሚመጣ ትውልድም ይህንን አይፈቅድም፤ ከኛም አስቀድሞ እንዲሁ ነበረ፡፡ እኛስ ከኛ በፊት የነበሩ አበው ጳጳሳት ያላደረጉትምን አናደርግም፣ አንናገርምም» (ገድለ አቡነ ፊልጶስ፣ ገጽ 197)
በወቅቱ የነበረውን የደቡቡን ክፍል ከአሥራ ሁለት ከፍሎ አሥራ ሁለት ወንጌላውያንን የሾመውን በሰሜኑ ክፍልም ሐዋርያትን ያሠማራውን ግብፃዊውን አቡነ ያዕቆብን ካህናተ ደብተራ አልወደዱትም፡፡ የስብከተ ወንጌል መስፋፋትና የሕዝቡ ማወቅ ለእነርሱ የግብዝነትና የኃጢአት ሥራ ዕንቅፋት ይሆናል ብለው አሰቡ፡፡ በዚህም የተነሣ ይህንን የስብከተ ወንጌል አደረጃጀትና ሥምሪት ማጥፋት እንዳለባቸው ወሰኑ፡፡ በዚህም ምክንያት ዘአማኑኤል ንጉሡ አቡነ ያዕቆብን ወደ ግብጽ እንዲመልሰው መከረው፡፡ አቡነ ያዕቆብ ስላወገዘውም በለምጽ ተመትቶ ሞተ፡፡ አቡነ ያዕቆብም ወደ ግብጽ ተመለሰ፡፡
በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ የእውነተኞቹ አባው፣ ሊቃውንትና ካህናት አገልግሎትና ትሩፋት ለቤተ ክርስቲያን ብልጽግና እንዳይሰጥ ሲያሰናክሉና ለእውነት ዕንቅፋት ሲሆኑ የኖሩት ካህናተ ደብተራ ናቸው፡፡ እንክርዳዱ ከስንዴው ጋር አብሮ እስከ መከር ይኖራልና የካህናተ ደብተራ ጠባይና አሠራር ዛሬም ቤተ ክርስቲያንን ሲያውካት ይኖራል፡፡ እንደ አቡነ አሮን፣ እንደ አቡነ በጸሎተ ሚካኤል እንደ አቡነ ፊልጶስና እንደ አቡነ አኖሬዎስ ያሉ ጀግኖችን እስክታገኝ ድረስ፡፡click here for pdf
"የካህናተ ደብተራ ጠባይና አሠራር ዛሬም ቤተ ክርስቲያንን ሲያውካት ይኖራል፡፡ እንደ አቡነ አሮን፣ እንደ አቡነ በጸሎተ ሚካኤል እንደ አቡነ ፊልጶስና እንደ አቡነ አኖሬዎስ ያሉ ጀግኖችን እስክታገኝ ድረስ፡፡"
በጣም በአዘንሁበት ስዓት ይሄን ጽሑፍ በመልቀቅህ በጣም ደስ ብሎኛል ብል እራሴን መሸወድ ነው። ግን አመሰግንሃለሁ። ያ ጀግና መቼ ይሆን የሚገኘው? እንዴት የእሳት ልጅ አመድ እንሆናለን? ደፍሮ አሁንስ በዛ ለማለት ጉሮሮአችንን ምን ዘጋው? በወናፍና በብረት መቀጥቀጫው መሃል እስከ መቼ ነው የምንኖረው? በውኑ ስርዓተ ቤተክርስቲያን ይጠበቅ፤ እግዚአብሔር የሚመለክበትን ቦታ አታርክሱ ማለት ከፓለቲካ ይቆጠር ይሆን? የአባቶቻችን እንቅልፍ ብቻ አይደለም የሚያሳስበኝ፤ እነሱ ባንቀላፉበት መደዴዎች ገብተው የሚያስጋቡት ተንኮል ነው እንጂ። በውኑ በአምላኬ ፊት ምን ይዤ እንደምቀርብ ግራ ይገባኛል። ቤተ ክርስቲያን ስትከፋፈል ጀሮ ዳባ ልበስ ያልሁ፤ ቀናኢ አባቶች ሲደበደቡ ዝም ያልሁ፤ መስቀሉን ሲያቃልሉ ያልሰማሁ፤ ቅዱሱ ቦታ ሲታረስ ያላዬሁ፤ ለጥቅማቸው ክህነት ለመቀበል የሚሯሯጡ ሰዎችን አሁንስ በዛ አቁሙ ያላልሁ፤ ጣኦት በአደባባይ ሲቆም አጎንብሼ ያለፍኩ፤ ቤተክርስቲያን ስትቃጠል ያልሰማሁ ብላቴና ልጅህ መጥቻለሁና ተቀበለኝ ነው የምለው? ወይስ እኒህ ግፋና መከራዎችን ለማስቆም መስዋዕትነት ከፍዬ ስለመጣህ ማረኝ ነው የምለው? እስኪ ልቦና ይስጠን። እንዳንተ ያሉ እውነተኛ ጸሐፊዎችን አያሳጣኝ። ቢያንስ አንድ ቀን ድርፈቱን አግኝቼ ከበረከቱ ተካፋይ እሆን ይሆናል። ካልሆነም ወዬልኝ።
የሚያነበው ከተገኘ ቆንጆ የበቅሎ ልጓም ነው ፡፡ ትክክለኛውን መንገድ ለማሳየት ትንሽም ቢሆን ይጐሽማል ፡፡ ድሃነታችን ከሃይማኖት ይልቅ ገንዘብን የምናመልክ ይመስል የሰሞኑ ግርግር ትኩስ ርዕስ የተደረገና ለሲኖዶስ የቀረበው ከሃይማኖት ህጸጽ ይልቅ የመኪናና የቤት ጉዳይ ነው ፡፡
ቃለህይወት ያሰማልን ይህ ለኔ አዲስ እውቀት ነው የተሰማኝና በጣም ያዘንኩት ምን ያህል ቤተክርስቲያን በካህናተ ደብተራ መወረርዋ ሳስብ ነው። ለካ ይሄም ኑሯል ያሰያል።
"በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ የእውነተኞቹ አባው፣ ሊቃውንትና ካህናት አገልግሎትና ትሩፋት ለቤተ ክርስቲያን ብልጽግና እንዳይሰጥ ሲያሰናክሉና ለእውነት ዕንቅፋት ሲሆኑ የኖሩት ካህናተ ደብተራ ናቸው፡፡ እንክርዳዱ ከስንዴው ጋር አብሮ እስከ መከር ይኖራልና የካህናተ ደብተራ ጠባይና አሠራር ዛሬም ቤተ ክርስቲያንን ሲያውካት ይኖራል፡፡ እንደ አቡነ አሮን፣ እንደ አቡነ በጸሎተ ሚካኤል እንደ አቡነ ፊልጶስና እንደ አቡነ አኖሬዎስ ያሉ ጀግኖችን እስክታገኝ ድረስ፡፡"
መዳሰስ የነበረበት ነገር እና ወደፊት ባንተ እይታ የምታይልን የንጉሱን መውረድ ተከትሎ ደሞ እነዚ ሰዎች ጠቅለው ቤተ ክህነት ገቡ አደለም? የታየኝ እንዲ ነው:: የ1960ዎቹ ወጣቶች ይቅር ይበላችሁ:: ያልታሰበበት አብዮታችሁ የወለደውን እሳት ይኽው አሁንም እየሞቅን ነው::
እውነት ነው ዲ/ን ዳንኤል ቅድስት የምትሆን ቤተክርስቲያን እውቀቱም መንፈሱም በሌላቸው ደብተራዎች ለአገልግሎት ሳይሆን ለእንጀራ ብቻ የሚሠሩ መሰሪዎች መፈንጫ ሆናለች፡፡ ቅዱስ ሲኖዶስ እያለ እንደሌለ እያወቀ እንዳላወቀ በመንፈስ ሳይሆን በደብተሮች አጫፋሪነት የሚመራ ሆኗል፡፡ ሌቦቹ እያሉ ጠባቂዎቿ የሚሰደዱባት ሆናለች ቤተክርስቲያን፡፡ እውነተኞች አባቶች ተነስተው ከድምፅ ማሳመር በቀር በሌላው ጨዋ የሆነው እንደቡችላ ከቅዱስ ፓትርያርኩ ስር የማይጠፋው የድምጽ ማጉያ እነደጨበጠና እንደጎረሰ ያለው ስሙን የማልጠራው ሰንበት ትምህርት ቤቶችን ከደመራ በዓል ውጪ የማያውቃቸው ሰው ተሾመ፡፡ ሰንበት ትምህርት ቤቶች እንኳን ደስ ያላችሁ፡፡ ዳኒ እነኚህ ካህናተ ደብተራዎች መቼ ነው ከቤተክርስቲያን ራስ ላይ የሚወርዱት? እማምላክ ትለመነን፡፡
እንክርዳዱ ከስንዴው ጋር አብሮ እስከ መከር ይኖራልና የካህናተ ደብተራ ጠባይና አሠራር ዛሬም ቤተ ክርስቲያንን ሲያውካት ይኖራል፡፡ እንደ አቡነ አሮን፣ እንደ አቡነ በጸሎተ ሚካኤል እንደ አቡነ ፊልጶስና እንደ አቡነ አኖሬዎስ ያሉ ጀግኖችን እስክታገኝ ድረስ፡፡እግዚአብሔር ይቅር ይበላቸዉ ልባቸዉንም ይመልስላቸዉ እንጅ እንደነዚህ አይነቶቹ ናቸዉ በንጋዉን ተኩላ ያስከበቡት፡፡
በአበው ኀዘን ምክንያት ወዲያውኑ ሞተ፡፡........"የካህናተ ደብተራ ጠባይና አሠራር ዛሬም ቤተ ክርስቲያንን ሲያውካት ይኖራል፡፡ እንደ አቡነ አሮን፣ እንደ አቡነ በጸሎተ ሚካኤል እንደ አቡነ ፊልጶስና እንደ አቡነ አኖሬዎስ ያሉ ጀግኖችን እስክታገኝ ድረስ፡፡"
እድሜ ለካህናተ ደብተራ! እድሜ ለግብጻውያን የ1600 ዓመት ኢክርስቲያናዊ ዘረኛ ጭቆና (የዴር ሱልጣንን መከራ ሳልቆጥር)! እድሜ ለምንደኛ ነገሥታት! እድሜ ለሆዳም መነኰሳት! እድሜ ለ1960ዎቹ ያበዱ ማርክሲስቶች! እድሜ ሀገር በደም ስትታጠብ አፋቸውን በፍትፍት ለመለጎም “ለከርሥከ”ን ለሚደግሙ ጳጳሳት! እድሜ በዕውቀት፣ በትዕግሥትና አርቆ በማስተዋል ሳይሆን በስሜትና በቡድንተኛነት ለሚንቀሳቀሱ ወጣቶች! እድሜ “ለነጩ ካፒታሊዝም”! እድሜ አንሻፍፈን ለኮረጅነው ሴኪዩላሪዝም! እነሆ ኢትዮጵያ ክርስትና ተራ ባህል የሆነባት፣ ወንጌል ተራ ትራስ የሆነችባት ሀገር ሆነች!
የእናንተ ልጆች ቤተክርስቲያን አይኼዱም፡፡ የእናንተ የልጅ ልጆች ቤተክርስቲያኖቹን “ባዶ ቤቶች” ብለው ይሸጧቸዋል፡፡ የልጅ ልጅ ልጆቻችሁ ደግሞ "ሐጅ" ካላደረግን ይሉ ይሆናል፡፡ ክርስትና ሕይወት ሳይሆን ተራ ባህል፣ “ተራ የማንነት መገለጫ” ሲሆን ምን እንደሚመስል ለማየት የዛሬዋን ግራ የገባት ኢትዮጵያንና በ6 ዓመታት ብቻ 50000 ዜጎቿን በአደንዛዥ ዕጽ ጦርነት ያጣችውን የዛሬዋን ሜክሲኮን ማየት ይበቃል፡፡ የዚህ ጉዞ ፍጻሜው የት እንደሆነ ለማየት ደግሞ የአውሮፓ ክርስትና እንዴት ዛሬ የደረሰበት እንደደረሰ ማስተዋል ነው፡፡ እውነትን ዕወቋት፡፡ እውነት ነጻ ታወጣችኋለች!
"መንጋውን ለሚተው ለምናምንቴ እረኛ ወዮለት! ሰይፍ በክንዱና በቀኝ ዓይኑ ላይ ይሆናል፤ ክንዱም አጥብቃ ትደርቃለች፥ ቀኝ ዓይኑም ፈጽሞ ትጨልማለች።" ዘካ.11:17
«ተነሡ እግዚአብሔር ሥራ እንዲሠራ እንለምነው፡፡ ክውስጣዊ ልብሳችሁ በቀር ሌላውን አውልቁ፡፡ በፊቱም እያለቀስን እንለምነው»፡፡እውነት ነው:: የኛም ትንሽዋ ጾለት በጌታችን ፊት ደርሳለች::እባካችሁ በጾለት እንበርታ::ግዜው አሁን ነው::
«ተነሡ እግዚአብሔር ሥራ እንዲሠራ እንለምነው፡፡ከውስጣዊ ልብሳችሁ በቀር ሌላውን አውልቁ፡፡ በፊቱም እያለቀስን እንለምነው»፡፡ እውነት ነው፡፡ እኛ ተግተን መጸለይን እንዳለብን ያጠይቃል፡፡ ትጉና ፀልዩ
በሞያሌ አሁንም የፀጥታ ሁኔታ ባለመሻሻሉ እየተቸገሩ መሆናቸዉን ነዋሪዎች ተናገሩ። ሰሞኑን በከተማዋ በነዋሪዎች ላይ የእጅ ቦምብ ሊወረዉሩ የነበሩ ሰዎች ላይ ቦምቡ ፈንድቶ በራሳቸዉ ላይ ጉዳት እንዳደረሱ በአካባቢዉ የነበሩ የዐይን ምሥክሮች ለአሜርካ ድምፅ ተናግረዋል።
1፤ አምላክህ እግዚአብሔር ልትወርሳት ወደምትገባባት ምድር ባመጣህ ጊዜ፥ ከፊትህም ብዙ አሕዛብን፥ ከአንተ የበለጡትን የበረቱትንም ሰባቱን አሕዛብ፥ ኬጢያዊውን ጌርጌሳዊውንም አሞራዊውንም ከነዓናዊውንም ፌርዛዊውንም ኤዊያዊውንም ኢያቡሳዊውንም ባወጣ ጊዜ፥
5፤ ነገር ግን እንዲህ አድርጉባቸው፤ መሠዊያቸውን አፍርሱ፥ ሐውልቶቻቸውንም ሰባብሩ፥ የማምለኪያ ዐፀዶቻቸውንም ቍረጡ፥ የተቀረጸውን ምስላቸውንም በእሳት አቃጥሉ።
6፤ ለአምላክህ ለእግዚአብሔር አንተ ቅዱስ ሕዝብ ነህና፤ በምድር ፊት ከሚኖሩ አሕዛብ ሁሉ ይልቅ ለእርሱ ለራሱ ሕዝብ ትሆንለት ዘንድ አምላክህ እግዚአብሔር መረጠህ።
8፤ ነገር ግን እግዚአብሔር ስለ ወደዳችሁ ለአባቶቻችሁም የማለላቸውን መሐላ ስለ ጠበቀ፥ ስለዚህ እግዚአብሔር በጽኑ እጅ አወጣችሁ፥ ከባርነትም ቤት ከግብፅ ንጉሥ ከፈርዖን እጅ አዳናችሁ።
9፤ አንተም አምላክህ እግዚአብሔር እርሱ አምላክ እንደ ሆነ፥ ለሚወድዱትም ትእዛዙንም ለሚጠብቁ ቃል ኪዳኑንና ምሕረቱን እስከ ሺህ ትውልድ ድረስ የሚጠብቅ የታመነ አምላክ እንደ ሆነ እወቅ፤
13፤ ይወድድህማል፥ ይባርክህማል፥ ያበዛህማል፤ ይሰጥህም ዘንድ ለአባቶችህ በማለላቸው ምድር የሆድህን ፍሬ የመሬትህንም ፍሬ፥ እህልህን ወይንህንም ዘይትህንም፥ የከብትህንም ብዛት የበግህንም መንጋ ይባርክልሃል።
16፤ አምላክህም እግዚአብሔር በእጅህ አሳልፎ የሚጥላቸውን አሕዛብን ሁሉ ታጠፋቸዋለህ፤ ዓይንህም አታዝንላቸውም፤ ያም ወጥመድ ይሆንብሃልና አማልክቶቻቸውን አታምልካቸው።
19፤ አምላክህ እግዚአብሔር፥ ዓይንህ እያየች፥ ታላቅን መቅሠፍት ምልክትንም ተአምራትንም የጸናችውን እጅ የተዘረጋውንም ክንድ አድርጎ እንዳወጣህ፥ አስብ፤ እንዲሁ አምላክህ እግዚአብሔር አንተ በምትፈራቸው በአሕዛብ ሁሉ ላይ ያደርጋል።
25፤ የተቀረጸውንም የአምላኮቻቸውን ምስል በእሳት ታቃጥላለህ፤ የተሠራባቸውን ብርና ወርቅ አትመኝ፤ በአምላክህም በእግዚአብሔር ዘንድ ርኩስ ነውና እንዳትጠመድበት ከእርሱ ምንም አትውሰድ።
ኣብቲ ንኡጋንዳን ደቡብ ሱዳን ዘዳውብ ከባብኢታት ኒሙለ፣ ምስ ስርቒ ዝተሓሓዝ ተደጋጋሚ እዋን ቅትለት ከምዝተፈጸመ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ዝሓለፈ ወርሒ ክልቲኦም መንግስታት ነቲ ዑምር ንግዳዊ ልውውጥ ዝካየደሉ መስመር ውሑስ ንምግባር ከምዝዘተዩ ይዝከር።
ኢትዮጵያውያን በውጪ ሀገር የታላቁን የህዳሴ ግድብ ፍትሃዊ የመጠቀም መብቶን ካለምንም የውጭ እና የግብፅ ጫና ስራዋን ታከናውን ዘንድ ነገ ሃሙስ May 28 በሶሻል ሚዲያ ቲዊተር፣ ፌስቡክና ኢንስትርግራም ላይ የሚደረግ የመጀመሪያ ዙር ዘመቻ መኖሩን አስተባባሪዎች አስታውቀዋል። ስዩም አሰፋ የፅናት የሶሻል ሚዲያ አስተባባሪ ዛሬ እንዳስታወቀው “አባይ የኛ ነው” በሚል የሚጀመረው ዘመቻ ላይ ኢትዮጵያውያን
ኢትዮጵያውያን አሜሪካውያን በአሜሪካን ሀገር የታላቁን የህዳሴ ግድብ ኢትዮጵያ ፍትሃዊ የመጠቀም መብቶን ካለምንም የውጭ እና የግብፅ ጫና ስራዋን ታካሂድ ዘንድ የሚደረገው ዘመቻ መጠናከሩን የኢትዮጵያውያን አሜሪካውያን ሲቪክ ካውንስል ሰብሳቢ ዲያቆን ዮሴፍ አስታወቁ። ይህን ተከትሎ በአሜሪካን ሀገር የህግ አወጪ አካላትን እና የፖሊሲ ጫና ፈጣሪ ድርጅቶች ከኢትዮጵያ ጎን እንዲሆኑ የሚደረገው ዲፕሎማሳዊ ዘመቻ መጠናከሩን እና
የግብፅ መንግስት ለተባበሩት መንግስታት ፀጥታ ምክርቤት ያቀረበው አቤቱታ፣ ግብፅ የኢትዮጵያን በአባይ ላይ የመጠቀም ፍትሃዊ ጥያቄ ለማድበስበስ የታሰበ ነው ሲሉ ዲ ዮሴፍ ተፈሪ የኢትዮጵያን አሜሪካውያን ሲቪክ ካውንስል ሰብሳቢ ከኢሳት የትኩረት ፕሮግራም ላይ ተናገሩ። ይልቁንም እኛ ኢትዮጵያውያን በአንድነት ሆነን ለአለም ማህበረሰብ ለማሳወቅ እያደረግነውን ያለውን እንቅስቃሴ ማጠናከር እና ወደ ግብፅ ፍትሃዊና ሰላማዊ ስምምነት
* … ልክ በዚህ ሰሞን በህዳር አጋማሽ… ነገር ግን እንደኢትዮጵያ አቆጣጠር 1892 ዓ.ም ምኒልክ ለትግራዩ ራስ መንገሻ ዮሃንስ ይህን ደብዳቤ ጻፉላቸው። ደብዳቤውን ከማስነበባችን በፊት ግን ደብዳቤው የተጻፈበትን ምክንያት እንንገራቹህ። ራስ መንገሻ ዮሃንስ የአጼ ዮሃንስ ልጅ ናቸው። አባታቸው ከሞቱ በኋላ ትግራይን የበላይ ሆነው እንዲገዙ በአጼ ምኒልክ ተሾሙ።
እስከ1888ቱ የአድዋ ጦርነት ድረስ ከኢትዮጵያ ጦር ጋር በመሆን አገለገሉ። የአድዋ ድል አንድ አመት እንኳን ሳይሞላው፤ ራሳቸውን ንጉሥ ብለው ከኢትዮጵያ መንግስት እውቅና ውጪ ከጣሊያን መንግስት ጋር ግንኙነት ማድረግ ጀመሩ። ለንጉሥ ምኒልክም “አልገዛም” አሉ። በዚህን ጊዜ የኢትዮጵያ ሰራዊት ትግራይ ድረስ ዘምቶ፤ ጦርነት ለማድረግ ተዘጋጀ::
ልክ በዚህ ሰሞን ነው። የትግራዩ ዋና ገዢ የአጼ ዮሃንስ ልጅ፤ ራስ መንገሻ ለማዕከላዊ መንግስት “አንገዛም!” ብለው አሻፈረኝ አሉ። በዚህን ጊዜ የአገር ሽማግሌዎች እና የሃይማኖት አባቶች መቀሌ ድረስ የእርቅ ደብዳቤ ይዘው ሄዱ። ከሞላ ጎደል ደብዳቤው እንዲህ የሚል ነበር።
“…እግዚአብሔር ቸርነቱን አያርቅብዎ ብለን እጅ እንነሳለን። ይህ የሰማነው ነገር እጅግ አሳዘነ። የኛ ድካም የመንገዱ ርቀት ነው እንጂ፤ እኛንም ሁላችንንም የሚያስመጣ ነበር። አሁንም ይህን የጻፍንልዎን ወረቀት በንጹህ ልቦና ይቀበሉን። ቃሉም ይህ ነው።
“…ያው የአጼ ዮሃንስ እርግማን እስከዛሬ ድረስ ከትግሬ ሰው ላይ አልተነሳምና እርስዎን በጤና አላስገዛም ብሎ እንጂ፤ ሌባ ቀማኛ፣ ወንበዴ፣ በጠፋበት ጊዜ፤ ሴት ልጅ ወርቅ በራስዋ አድርጋ ብትሄድ በማትነካበት፣ ሰው እና እህል በተስማማበት ጊዜ፤ ዳር እስከ ዳር አገሩ ሁሉ ጸጥ ብሎ በተገዛበት ጊዜ፤ በስሜን፣ በቤጌምድር፣ በጎጃም ነቅዕ አልወጣ፤ደርቡሽ እንኳን በእግዚአብሔር ቸርነት ባገራችን ብቅ አላለም። እንደርስዎ ያለ ሰው የጌታ ልጅ ለበጎ አርአያነት አብነት ይሆናሉ እንጂ፤ ከዚህ መካከል ራስ መንገሻ ከዳ ሸፈተ ይባላሉን?
“አጼ ምኒልክ እንደፈጣሪ ቸር ናቸው እንጂ፤ ክፉ ነገር መቼ በሰው ይሰራሉ? ይህንን ሰይጣን ያነቃውን እናጥፋው። ክንፉን እንስበረው። ስለተሰቀለው ጌታ፣ ስለ ኩርአተ ርዕሱ ብለው ይተዉልን።” በማለት ትላልቅ ሽማግሌዎች እና አባቶች ትግራይ ድረስ ተጉዘው፤ መስቀል ተሸክመው፤ መስቀሉን ይዘው ከፊታቸው ተደፍተው ሲለምኗቸው ራስ መንገሻ ዮሃንስ ግን ሳቁባቸው።
”ራስ መንገሻን ብሾመው ከዳኝ። አሁን ደግሞ እሾሁን ነቅዬ፣ አደላድዬው ብመጣ እኔን አባቱን ከዳኝ። የትግሬ ሰው አድባራቱም፣ መኳንንቱም፣ ራስ መንገሻን ስወደው ጠልቶኛልና ግፌን እይልኝ። እኔ ግን የአጼ ዮሃንስ ወረታ እመልሳለሁ ብዬ መኳንንት እና ወታደር ሳይወደው በግድ ሹሜው ነበር። መሬት አሰናበተችው እንጂ እኔ በድየው አይደለም። አሁንም የትግሬ ሰው ወዳጄ ነህ። ራስ መንገሻ ከዳኝ ብዬ በሱ ተናድጄ አላጠፋህም። እግዚአብሔር የሰጠኝን አገሬን በጄ አድርጌ አለማዋለሁ። ደስ አሰኝሃለሁ። አይዞህ ግባ በያባትህ እተክልሃለሁ። አባትህን እርገም፤ አባትህን መርቅ።” የሚል አዋጅ አስነገሩ።
ከዚያም ራስ ሚካኤል እና ራስ መኮንን ጦራቸውን ይዘው ወደ መቀሌ አመሩ። ሆኖም ራስ መንገሻ መቀሌን አጥፍተው ወደ እዳጋሃሙስ በመሄድ ጣሊያን አሰርቶት ከነበረው ምሽግ ውስጥ ተቀመጡ። ራስ ሚካኤል እና ራስ መኮንን እዳጋ ሃሙስን ከበው፤ ራስ መንገሻ እጃቸውን እንዲሰጡ በድጋሚ ጠየቋቸው። ራስ መንገሻ ግን አሁንም እጃቸውን ለመስጠት ፈቃደኛ ሳይሆኑ ቀርተው ለመዋጋት ተዘጋጁ። አራት ሺህ ያህል ጠመንጃ የያዙ የራስ መንገሻ ወታደሮች በአጋሜ በኩል ትንሽ ውጊያ አደረጉና እየሸሹ ወደ እዳጋ ሃሙስ ሄደው መሸጉ።
ከዚያ በኋላ የሆነው ነገር ያስገርማል። በስፍራው የነበሩት ጸሃፌ ትዕዛዝ ገብረስላሴ ስለመጨረሻዋ ሰአት እንዲህ ብለው ጽፈዋል። “የአስ መንገሻ ዮሃንስ ጦር ከሰፈረበት ምሽግ አጠገብ ትልቅ ተራራ ነበር። በሰማይ ደመና ሳይዞርና ዝናብ ሳይኖር በጠራራ ፀሃይ ከቀኑ በ6፡00 ሰዓት ሲሆን ትልቁ ተራራ ምንም ሳይነካው መናድ ጀመረ። የተቀመጡበት መሬት እንደከዳቸው ያኔ አወቁ። ተራራ እና ገደሉ በተናደበት ወቅት እነ ራስ መኮንን ሰፈር ድረስ ተሰማ። በዚህን ጊዜ ‘ጦር መጣ ይሆን? የመድፍ ተኩስ ነው?’ በማለት ጦር ሰራዊቱ ታጥቆ እና ተዘጋጅቶ መጠበቅ ጀመረ። ሆኖም የመሬቱ ጩኸት ለአንድ ሰአት ያህል ቆየ።” በማለት በወቅቱ የሆነውን ገልጸዋል።
እናም የራስ መንገሻ ዮሃንስን ወታደሮች ገደል ተጎድጉዶ፣ ተራራ ተንዶ እግዚአብሔር ፈጃቸው። ያለምንም ጦርነት፤ ራስ መንገሻ ከዚህ መአት ተርፈው፤ “እጄን ሰጥቻለሁ።” ብለው፤ ተማርከው ወደ አዲስ አበባ ለፍርድ ተወሰዱ። በወቅቱ አገራቸውን በመክዳታቸው በዚህ ወንጀል ተከሰው፤ አማላጅ ሽማግሌዎች ቢላኩባቸውም እምቢ ብለው ለጦርነት በመዘጋጀታቸው፤ በአገር ክህደት ጥፋት ተከሰሱ።
መጀመሪያ ላይ ራስ መንገሻ ዮሃንስ ፍትሃ ነገሥት ተጠቅሶ፤ ልከሰስ አይገባም። ጉዳዬን ዳኞች ይዩልኝ ብለው አስቸገሩ። ከዚያም እሳቸው ባሉ መሰረት ፍትሃ ነገሥቱ ሳይጠቀስ፤ ግራና ቀኙ ዳኞች ጉዳዩን በፍርድ ችሎት ተመለከቱ። በመጨረሻ በፍርድ ቤት ክርክር ከተረቱ በኋላ፤ እስር ተፈረደባቸው። ከዚህ በኋላ በተደጋጋሚ ለአጼ ምኒልክ የምልጃ መልዕክቶችን ላኩ። ከዚያም አጼ ምኒልክ የሚከተለውን ደብዳቤ ለራስ መንገሻ ላኩላቸው።
ከድቼ ከሆነ አደባባይ አይቶት እንደገና በብርቱ እስራት ልቀጣ” ብለህ ላክብኝ። አገርህንስ ትግራይን የተሻርክበት አንተስ እስካሁን ከኔ የተለየህበት፤ ከፍቃዴ ብትወጣ ብትከዳኝ ነው እንጂ፤ ያለዚያማ ይህ ሁሉ ለምን ተደረገ? …ደግሞስ እነራስ ሚካኤል፣ እነራስ መኮንን ትግራይ ድረስ የዘመቱት ባንተ ክዳት ነው እንጂ ማንን ሊፈልጉ ትግራይ ድረስ ሄዱ?” በማለት ልክ በዚህ ሳምንት በህዳር ወር አጋማሽ ነገር ግን እንደኢትዮጵያ አቆጣጠር በ1892 ዓም. ጻፉ።
Tigr 9ኢየሱስ ድማ  ኣብ መዓልቲ ዓሠርተ ኽልተ ሰዓትዶ ኣይኮነን ዘሎ? እቲ ብመዓልቲ ዝኸይድ ሰብ ብርሃን እዛ ዓለም እዚኣ ዝርኢ ስለ ዝኾነ ኣይዕንቀፍን እዩ።
በሃማሬሳ ተፈናቃዮች በተጠለሉበት ካምፕ በተካሄደው ግድያ የመከላከያም ሆነ የፌደራል ልዩ ፖሊስ እጁ እንደሌለበት የሃረሪ ክልል የኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤት ሃላፊ አቶ እስክንድር አብዱራህማን ለኢ ኤን ኤን አስታወቁ። የምስራቅ ሃረርጌ አስተዳዳሪ በበኩላቸው አቶ ጀማል አህመድ የመከላከያ ታጣቂዎች ግድያ መፈጸማቸውን ለቪኦኤ ተናግረዋል። የኦሮሚያ ሚዲያ ኔት ዎርክ ዜናውን በቅድሚያ ያሰራጨ ሲሆን የኦሮሚያ ፖሊሶችም እንደተገደሉ አመልክቷል።
የችግሩ መንሴ የሆነው የእርዳታ እህል የጫኑ መኪናዎች ጉዳይ መሆኑንን ሁሉም አካላት ያስረዳሉ። ከሶማሌ ክልል ተፈናቅለው ሃማሬሳ የተጠለሉ ተረጂዎችም ይህንኑ ያረጋግጣሉ። የሃረሪ ክልል ይህንን ጉዳይ አስመልክቶ ማብራሪያ ለመስጥት ምን ያህል አግባብነት እንዳለው ባይታወቅም፣ አቶ እስክንድር ጉዳዩ እየተጣራ መሆኑንን አመልክተዋል።
በስፍራው ጥበቃ የሚያደርገው የኦሮሚያ ልዩ ሃይል መሆኑንን ያመለከቱት አቶ እስክንድር ” በስፍራው የመከላከያም ሆነ የፌደራል ፖሊስ አልነበረም። ጉዳዩ ሆን ተብሎ መደረጉን የሚያሳየው ብጥብጡ የተከሰተው የኦሮሚያ ልዩ ሃይል ባለበት መሆኑ ነው” ሲሉ ተደምተዋል።
ሰባት ከባድ የጭነት መኪኖች የእርዳታ እህል ጭነው ወደዚያ እንደሚመጡ አስቀድሞ መረጃ ያላቸው ተፈናቃዮች መኪኖቹን በማስገደድ ወደ መጠለያው ግቢ አስገብተዋል። መኪኖቹን በማስገደድ ካስገቡበት ለማስወጣት ሲሞከር ችግር ተፈጠረ። አራት ሰዎች ሞቱ። አስር የሚሆኑ ቆሰሉ። እንደ አቶ እስክንድር ገለጻ። 150 ሚሊዮን ብር የሚያወጡ ማሽኖችና ሰባቱም ተሽከርካሪዎች ነደዱ። ሃላፊውን ያናገረው ኢ ኤን ኤን ዜናውን ለማመጣጠን የኦሮሚያንና የፌደራል ኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤትን ማግኘት አለመቻሉን ተናግሯል። ኢ ኤን ኤን ይህንን ማለቱ ግን ትዝብት ውስጥ የሚጥለው ሆኗል።
ቪኦኤ ያናገራቸው የምስራቅ ሃረርጌ አስተዳዳሪ አኦ ጀማል አህመድ ግድያው በመከላከያ ሰራዊት መፈጸሙን አረጋግጠዋል። በሃማሬሳ መጠለያ ያሉ ተፈናቃዮች እንደሚሉት ለነሱ የመጣውን እርዳታ እህል ከጉሮሯቸው ለመንጠቅ ሲሞከር ግጭቱ መነሳቱን አመልክተዋል። አቶ ጀማል አህመድ እንዳሉት ጉዳዩ የሚጣራ በመሆኑ ዝርዝር ጉዳዮችን መናገር አይቻልም።
የጀርመን ሬዲዮ ይህንን ዘግቧል። በሐማሬሳ የተፈናቃዮች መጠለያ ትላንት በተቀሰቀሰው ግጭት አራት ሰዎች ሞተው 11 ሰዎች መቁሰላቸውን የምሥራቅ ሐረርጌ ዞን አስተዳዳሪ አቶ ጀማል አህመዴ ለዶይቼ ቬለ ገለጹ፡፡ ወደ 3‚500 ገደማ የሚሆኑ ከሶማሌ ክልል የተፈናቀሉ የኦሮሞ ተወላጆች በተጠለሉበት በዚሁ ጣቢያ ዛሬም ተቃውሞ የነበረ ቢሆንም ጉዳት አለመድረሱንም ተናግረዋል፡፡
የትናንትናው ግጭት የተነሳው እህል ጭነው እየተጓዙ የነበሩ መኪኖች “በማይታወቁ ሰዎች ተይዘው ወደ ተፈናቃዮች መጠለያ እንዲገቡ በመደረጋቸው” እና የጸጥታ ኃይሎች እነርሱን ለማስለቀቅ ባደረጉት ሙከራ እንደነበር ተናግረዋል፡፡ ከዚያ በኋላ የተፈጠረውን ደግሞ እንዲህ አስረድተዋል፡፡
“የፌደራል የጸጥታ አካላት እና የክልል ጸጥታ አካላት (የሐረሪ እና የምስራቅ ሐረርጌ ዞን) አሉ፡፡ መጨረሻ ላይ እዚያ መከላከያ ገብቶ ነበር፡፡ እንግዲህ በዚህ መካከል በተፈጠረ ችግር ነው የሰው ህይወት ሊጠፋ የቻለው፡፡ ያንን መኪና ለማስለቀቅ በሚመጡ እና እዚያ መሃል ባለው ያው የሰው ህይወት ሊጠፋ ችሏል፡፡ አራት [ሰዎች] ህይወታቸው ሲያልፍ ወደ 11 የሚሆኑ የቆሰሉት ናቸው” ብለዋል፡፡
ከሟቾቹ ውስጥ አንድ የኦሮሚያ ክልል ፖሊስ አባል እና አንዲት ሴት እንደሚገኙበት አቶ ጀማል አስረድተዋል፡፡ በትናትናው ግጭት የቆሰሉት በሐረር ፋና ሆስፒታል ሕክምናቸውን እየተከታተሉ እንደሚገኙ የተናገሩት አቶ ጀማል ቁስለኞቹ በደህና ሁኔታ ላይ እንደሚገኙም ገልጸዋል፡፡ የሐረሪ ክልል ኮሚዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽህፈት ቤት ዛሬ በይፋዊ የፌስ ቡክ ገፁ ላይ ባወጣው መግለጫ በሐማሬሳው ሁከት ሰባት እህል ጭነው ሲንቀሳቀሱ የነበሩ ከባድ መኪኖች እና ማሽኖች መቃጠላቸውን አስታውቋል፡፡ ድርጊቱ የፈጸሙት “የተደራጁ የፀረ ሰላም ኃይሎች” ነው ሲል ከስሷል።
በሐማሬሳ መጠለያ ጣቢያ ዛሬም ተቃውሞ እንደነበር ከአካባቢው የሚወጡ መረጃዎች አመልክተዋል፡፡ በጣቢያው ተቃውሞ እንደነበር ያረጋገጡት አቶ ጀማል በግቢው ያሉ የመከላከያ ኃይሎች እንዲወጡ በመጠየቅ የተደረገ እንደሆነም አስረድተዋል፡፡ የዛሬውን ውሎ አስመልክቶም “ያለው ሁኔታ ጠዋት በግቢው የተወሰነ ግርግር ነበር፡፡ ከዚያ በኋላ የኦሮሚያ ክልል ፖሊሶች ገብተው ግቢውን እየጠበቁ ናቸው ያሉት፡፡ አሁን ከሀዘን ውጭ የተረጋጋ ሁኔታ እየተፈጠረ ነው ማለት ይቻላል” ብለዋል፡፡
ከሐረር ከተማ አምስት ኪሎ ሜትር ርቀት ገደማ ላይ የሚገኘው የሐማሬሳ መጠለያ ጣቢያ በሐረሪ ክልል ስር የሚገኝ ቢሆንም የጣቢያውን ጸጥታ ይቆጣጠር የነበረው እና ለተፈናቃዮች እርዳታ የሚያቀርበው የኦሮሚያ ክልል ነበር፡፡ የትላንትናውን ግጭት ተከትሎ በስፍራው ላይ የተገኙት የመከላከያ ሠራዊት አባላት «እንዴት ወደ ቦታው እንደመጡ መረጃው የለኝም» ሲሉ የምሥራቅ ሐረርጌ ዞን አስተዳዳሪ ለዶይቼ ቬለ ተናግረዋል፡፡ የመከላከያ ሠራዊት አባላቱ «ግጭቱን በሌላ መልኩ ከመቆጣጠር ይልቅ የኃይል እርምጃ ወስደዋል» ስለመባሉ ጠይቀናቸው ተከታዩን ምላሽ ሰጥተዋል፡፡
“የችግሩ ሁኔታን ለማጣራት ብዙ ሰዓት ወስደን ስናጣራ ነበር፡፡ ሙሉ ዝርዝር መስጠት ስለማልችል ነው እንጂ ያየናቸው፣ የገመገምናቸው፣ በየቦታው የተፈጠሩ ችግሮች አይተናል፡፡ ከሶማሌ ክልል የተፈናቀሉ ኦሮሞዎች ያሉበት መጠለያ ነውና ለዚህ ነው የኦሮሚያ ፖሊስ እና ሌሎች የመስተዳድር አካላት እዚያ ላይ የሚሳተፉት እንጂ መስተዳድሩ የሌላ ክልል መስተዳድር እንደሆነ ብንገነዘብ ጥሩ ነው፡፡ አጠቃላይ ስለ እዚህ የምንግራችሁ ሌላ ቦታም ችግሮች ይከሰታሉ፤ እርሱ በራሱ መንገድ እየተጣራ ነው፡፡ በኦሮሚያ [ክልላዊ] መንግስትም፣ በሌሎች በኦህዴድም፣ በኢህአዴግም አጣርቶ ያው አቅጣጫ እየተቀመጠበት ነው ያለው፡፡ ከዚያ ውጭ ትላንትና በተፈጠረው ሁኔታ ጉዳዩ ተጣርቶ፣ በትክክልም የሰው ህይወት ያጠፋ አካል ተጠያቂ መሆን እንዳለበት የሁላችንም አቋም መሆን እንዳለበት መረዳት ጥሩ ነው ለማለት ነው” ይላሉ የዞኑ አስተዳዳሪ።
በሐማሬሳ ግጭት ሰዎች መሞታቸውን በመቃወም እና የታሰሩ ሰዎች እንዲፈቱ ለመጠየቅ ከመጠለያው አቅራቢያ በሚገኘው ሀሮሚያ ዩኒቨርስቲ ያሉ ተማሪዎች ዛሬ ተቃውሞ አሰምተው ነበር፡፡ ተቃውሞ እንደነበር ያረጋገጡት አቶ ጀማል ተማሪዎችን ለመበተን ጥይት ተተኩሷል መባሉን ግን ያስተባብላሉ፡፡ የተተኮሰው ጥይት ሳይሆን የተሰበሰቡ ሰዎችን ለመበተን አገልግሎት ላይ የሚውለው «አስለቃሽ ጭስ ነው» ባይ ናቸው፡፡ ከምሥራቅ ሐረርጌ ዞን የሄዱ አመራሮች በስፍራው ተገኝተው ሁኔታውን ለማረጋጋት መሞከራቸውንም አስረድተዋል፡፡
Next Post: “በህወሃት ላይ ጸሐይ ጠልቃለች፤ ደም በፈሰሰ ቁጥር ደም ይፈላል፤ አድማው ይቀጥላል” ጃዋር “…መንገድ መዝጋትና አድማውን አስቁሙ” ዶ/ር አቢይ
ነጻነት፣ ካሳ፣ የራስን እድል በራስ መወሰን፣ የሚሉት ጉዳዮች ዋንኛ የመደራደሪያ ማእዘኖች መሆናቸውን የኦጋዴን ነጻ አውጪ ግንባር ኦብነግ አመራር ተናገረዋል። አክለውም...
Next Postበቡሬ 03 ቀበሌ በደረሰ የመኪና አደጋ ተገልብጦ የ4 ሰዎች ህይወታቸው ሲያልፍ ከ15 በላይ የሚሆኑት ቆስሉ። አማራ ሚዲያ ማዕከል/አሚማ ታህሳስ 26 ቀን 2013 ዓ.ም……
የኬንያ መራጮች ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታ መንበረ ስልጣኑ ላይ መቆየት አለመቆየታቸውን በሚለየው በዛሬው ምርጫ፣ ከማለዳ ጀመረው ወጥተው ድምፃቸውን ሲሰጡ ውለዋል።
የኬንያ መራጮች ፕሬዚዳንት ኡሁሩ ኬንያታ መንበረ ስልጣኑ ላይ መቆየት አለመቆየታቸውን በሚለየው በዛሬው ምርጫ፣ ከማለዳ ጀመረው ወጥተው ድምፃቸውን ሲሰጡ ውለዋል። የክፍለ ሀገር አስተዳዳሪዎችና የምክር ቤት ተወካዮቻቸውንም መርጠዋል።
ብርቅዬዎቹ አትሌቶች፥ ጥሩነሽ ድባባና መሰረት ደፋር አብረው በሮጡበት ጊዜ ሁሉ የሚታወስ አንድ ቅፅበት አለ… — የሴፕቴምበር 3/2006 የበርሊን ጎልደን ሊግ ውድድር መጨረሻው። ብዙዎች (ተሳዳቢዎች) መሰረትና ጥሩነሽን ለማበላለጥ፣ እንዲሁም መሰረትን በማይረቡና ጥላቻን በሚያንፀባርቁ ቃላት ለማብጠልጠል የሚያስታውሱት ጊዜም ያንን የበርሊን ውድድር የመጨረሻ ቀን መሰረት ጥሩነሽን መቅደሟንና ጥሩነሽ ከጃክፖቱ ሳትቋደስ መቅረቷን ነው።
በርግጥ በእድልና በአጓጉል አቋራጮች መብለጥና መሸለም፣ በዘመድና በእጅ መንሻ የማርያም መንገዶችን ማበጀት በለመደ በእኛ ማህበረሰብ ውስጥ የመሰረት ዓይነት ድርጊት ከተንኮል ነው የሚቆጠረው… ማሸነፍ ከመጥፎ ድርጊት ተቆጥሮ፣ ስግብግብ ነው የሚያሰኘው… በሀቅና ራስን ችሎ መሮጥ ከነውር ነው የሚመደበው።
እስከ መጨረሻው ራስን ችሎ መስራትና እርስ በርስ መፎካከር፥ እንዲሁም ራስን ማክበር ከግምት አይገቡም… ጥሩነሽ ቦታ ያለም ሰው ነገሩን እርሷ እንተረዳችው በቅንነት አይረዳውም። …ለነገሩ ከእነርሱ ቦታዎች ውጭ ሆነን እነርሱ አንዴ ያደረጉትንና ረስተውት እርስ በርስ የሚዋደዱትን፥ እኛ ከ7 ዓመታትም በኋላ አስታውሰን፥ ጥላቻ እየዘራንበት አይደል？！
ፉክክራቸውን ከዓለም ጋር ፈፅመው ሲያበቁ እርስ በርስ በመፎካከራቸውና መሰረት ቀድማ በማለፏ በወቅቱ ዓለም የተደነቀበት ጉዳይ ነው። ዛሬም ድረስ የምናስታውሰው ትዝታ ሆኖልናል… ክብረትና ሽልማቱ እንደው ለእነርሱ፤ ትዝታው ይትረፈን እንጂ… እሷም እሷም የእኛ！ በወቅቱ ጥሩነሽ የቀደሙትን ሩጫዎች ሁሉ ጨርሳ፥ የመጨረሻው ሲቀራት፥ ሲቀራት መሰረትን የእሁዱን ሩጫም ዝግ እንድታደርገው ውለታ እንደምትጠይቃት በጨዋታ ሲያግባቧት….
“ይህንን በጭራሽ አላደርገውም። ባደርገው እንኳን፥ እርግጠኛ ነኝ መሰረት በእንደዚህ ዓይነት ድርድር አትስማማም። …እኔም እርሷም ለማሸነፍ ነው የምንሄደው። ምንም ዓይነት አቋራጭ አይኖርም። እኔና መሰረት አብረን ስንሮጥ፥ ለ11 ከ½ ዙሮች ድረስ እርስበርስ ተያይተንና ተጠባብቀን ነው። የሚለየን የመጨረሻው ዙር ነው። በመጨረሻው ዙር ላይ የሚኖረው ምርጡ ሯጭ ደግሞ፥ አሸናፊ ይሆናል።”
ሌላ ሌላውን ትተን፥ በዚህ በጥሩነሽ ንግግር ካየነው፥ ምንም ዓይነት እርዳታና አቋራጭ እንደማትፈልግ የገለፀችውን ልጅ፥ መሰረትን ‘ለምን አቋራጭ አላበጀችላትም፣ ሩጫውን አልተወችላትም？’ ብሎ መውቀሱ ኋላ ቀርነትና ከባለቤቱ ያወቀ ቡዳ መሆን ነው። ከዚህ በተጨማሪም፥ ራሷ ጥሩነሽ አያይዛ ስትናገር
ብላ ነበር፥ ታዲያ ራሷ ጥሩነሽ ደረጃ መድባለት ከገንዘብ ክብርና ዝና ይቀድማሉ ባለችበት ጉዳይ ላይ…. መሰረትን ‘ስለጥሩነሽ ገንዘብ ብላ ዝናና ክብሯን ለምን አልተወችም？’ ብሎ መውቀሱ አለማወቅ ነው።
“የምሮጠው ለስሜና ለገፅታዬ ነው። አሰልጣኛችን ቶሎሳ ቆቱ በቴሌቪዥን ቀርቦ እስኪያብራራ ድረስ ስለጃክፖቱ አከፋፈል የማውቀው ነገር አልነበረም። …እናም ለገንዘብ ስል በዚህ ሁሉ ውጣ ውረድ ውስጥ አላልፍም። እኔ የምሮጠው ለዝና ስል ነው።”
“በሩጫ ዓለም እስከዛሬ ከገጠሙኝ ውድድሮች ውስጥ በጣም ከባዱ ሩጫ ነበር። በዚህ ወቅት ሁለታችንም ጥሩ ሁኔታ ላይ ነበርን።… ብዙ ሰዎች እንደሚያስቡት እኛ ጠላት አይደለንም። ከሩጫው መም ውጭ በጣም ጥሩ ጓደኛሞች ነን። እንደ እህቴ ማለት ናት።”
ማስታወሻ： ይህንን የምለጥፈው በinboxም በውጭም አስቀያሚ ንግግሮችን የሚናገሩና መሰረትና ጥሩነሽን በዚህ ደረጃ ወርደው ጥላቻ የሚዘሩ ሰዎችን ተመልክቼ ነው። በበኩሌ ከሁለቱም ጋር ፀብና ዝምድና የለኝም። ሁለቱም የሀገሬ ሰዎች እንደመሆናቸው ሁለቱም ሲያሸንፉ ሀሴት አደርጋለሁ።
መሰረት ስታሸንፍ፥ ጥሩነሽን አላንቋሽሽም፣ ችሎታዋን እያነሳሁ እየጣልኩ የመሰረት ማሸነፍ አግባብ እንዳልሆነ አልናገርም። ጥሩነሽ ስታሸንፍም መሰረትን አላንቋሽሽም፣ ችሎታዋን እያነሳሁ እየጣልኩ የመሰረት ማሸነፍ አግባብ እንዳልሆነ አልናገርም። ሁለቱም የምኮራባቸውና፥ ‘እንኳን ኢትዮጵያውያን ሆኑ’ የምልላቸውና ከልቤ የምወዳቸው አቦሸማኔዎቼ ናቸው።
መበል 50 ዓመት ተቓላሳይ ሲቪላዊ መሰላትን ተሸላሚ ኖበል ሰላም ዶ/ር ማርቲን ሉተር ኪንግ ሶሉስ ኣብታ ሂወቱ ዝሓለፈትላ ከተማ መነፊስ ክፍለ ግዝኣት ተናሲ ገለ ኻብ ደቁን ዕዱማት ኣብ ዝተረኽብሉ ተዘኪሩ፡ንዓሌታዊ ማዕርነትን ኢኮኖሚያዊ ፍትሕን ጻዊዒት ቀሪቡ።
"ብጥይት ቀታላይ አቦና ስኢና ሓወቦና ብዘይተፈልጠ ምክንያት ኣብ መሓንበሲ ብምጥላቑ ስኢና ምክንያቱ ብዛዕባ ቲ ቅንጸላ ገለ ይፍለጥ ስለዝነበረ"ሕሳስ ልደ ጓል ማርቲን ሉተር ኪንግ በርኒስ ኪንግን
ቀዳሞት 100 መዓልታት ስልጣን ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ ብዓወት`ዶ ብፍሽለት ይግለጻ ኣብ ዝብል ገምጋም ዝተሃናፈጸ ርእይቶታት`ዩ ዘሎ። ሪፓብሊካን ብሓፈሻ ገና ድጋፎም ቀጺሎም ኣለዉ። ዲሞክራት ድማ ብፍሽለት ይገልጽዎ። ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ብኣሃዛዊ መዐቀኒ ርእይቶታት፡ ቅድሚኡ ካብ ዝነበሩ ፕረዚደንትታት ዝተሓተ ተቐባልነት`ዩ ኣመዝጊቡ ዘሎ።
ይኹን`ምበር፡ ኣብ መጀመርታ ትሑት ነጥቢ ዘመዝገቡ ፕረዚደንትታት፡ ብእኡ ይቕጽሉ ማለት ከምዘይኮነ፡ ናይ በዓል ሮናልድ ረጋን፡ ጆን ከነዲ ከምኡ`ውን ናይ ቢል ክልንተን ኣብነት ምውሳድ ይክኣል`ዩ ይብሉ ተዓዘብቲ።
በዚህ ግጥም ላይ የሰው ልጆች ሁሉ ምድርን የመግዛት ስልጣን እንደተሰጣቸው ፤ ለዚህም ለሰው ልጆች በተፈጥሮ ከእንስሳት ሁሉ የተለየ እውቀትና ጥበብ እንደተቸሩ፤ ነገር ግን የተሰጣቸውን እውቀት በአግባቡ ካላዋሉት ወይም ካልተጠቀሙበት ችግር የሚገጥማቸው መሆኑን እንረዳለን፡፡ ‹‹መሬት ማናቸውንም ነገር ብትሰጥ በብድር ነው፡፡ ብድሯን ካልመለሱላት እንደ ባንኮች ሁሉ ታስቸግራለች፡፡… ምድር ያበደረችውን ነገር ሁሉ ካልመለሱላት ለወደፊት ስጭኝ ቢሏት ትለግማለች፡፡ ሄዶ ሳይመለስ የቀረባትም ሲበዛ ከናካቴው በጭራሽ እንቢ ትላለች፡፡ ተበድሯት ብድሩን ሳይመልስላት እንቢ ላለ ሕዝብ በረኃብና በበሽታ ትፈጃዋለች:: ይህ ቃል ሀሰት እንዳይደለ ማንም ባላገር ይመሰክራል፡፡›› (ነጋድራስ ገብረ ህይወት፣ 92) ከላም ወተት የሚፈልግ ሰው ላሟን ማብላት፣ ማጠጣትና መንከባከብ እንዳለበት ሁሉ፣ ከመሬት ጥቅም የሚፈልግ ሁሉ ምድርን መንከባከብ ይገባዋል፡፡ ይህን ካላደረገ ግን በደራሽ ጎርፍና በከባድ ማዕበል ይመታል፡፡ በሰደድ እሳት ይቃጠላል፡፡ በመሬት መደርመስና በአየር ንብረት መዛባት ህይወቱ ይከብድበታል::
‹‹ይህ ዓለም ውበት፣ ሕብር፣ ስነ ስርዓት አለው፡፡ የክረምትና የበጋ፤ የሌትና የቀን መፈራረቅ፤ የከዋክብትና የሩቅ ዓለማት መዘዋወር፤ የጽጌያትና የአትክልት ማበብ ማፍራት በዘፈቀደ የሚፈጸም አይደለም፡፡ እነዚህን ሁሉ ሕላዊያት የሚያስተዳድሯቸው የስነ ፍጥረት ሕግጋት በውስጣቸው ይገኛሉ:: የግሪኩ ፈላስፋ አናክሳጎረስ ሎጎስ አለው፡፡ ቃል በቃል ወደ አማርኛ ስንተረጉመው ሕሊና ማለት ነው፡፡ ከህሊና ዘይቤዎች አንዱ ሕግ ነው:: ሰው ቢቆም ቢቀመጥ፣ ቢሮጥ ቢተኛ፣ ቢናገር ዝም ቢል፣ ቢመርቅ ቢረግም በህሊናው ሕግጋት መሰረት ነው፡፡ በውስጣችን አስገዳጅ የሆኑ የሐሳብና የምግባር ያልተጻፉ ሕግጋት አሉ፡፡›› (እጓለ፣ 49) በማለት ያስቀምጣሉ፡፡ በመሆኑም የሰው ልጅ በተፈጥሮ በታደለው ተፈጥሮን የመመርመርና የመረዳት ጥበብ ተጠቅሞ ጥቅም ላይ ማዋል ችሏል፡፡ ሁልግዜም ይችላል፡፡ ይህን የተረዱት አያቶቻችንና አባቶቻችን ወቅቱን ጠብቀው፣ የተለያዩ እህልና አዝዕርትን መሬት ቆፍረው ይተክላሉ፤ይዘራሉ፡፡ ወቅቱን ጠብቀው ደግሞ ምርታቸውን ይሰበስባሉ፡፡
በዚህ ንጹህ ህሊናቸው በመመራት የሰው ልጅ በህይወት ሲኖር፣ በጎ ተግባር ፈጽሞ ማለፍ እንዳለበት በኑረታቸው ከማሳየት አልፈው መልካም መንፈሳቸውን ለትውልድ ለማስተላለፍ በስነ- ግጥሞቻቸውና በተረትና ምሳሌያቸው ይገልጹታል፡፡ ለአብነት ያህል የሃሚና ማህበረሰቦችን ብናይ፡- ‹‹ወየው ዓለም የጀመረሽ እንጂ፤ የጨረሰሽ የለም፡፡›› የሚል አባባል አላቸው፡፡ ይህን የሚሉት በምትኖርበት ዘመን የበኩልህን መልካም ስራ ሰርተህ ማለፍ እንደሚገባ ለመግለጽ ነው፡፡ ከዚህ እሳቤ ጋር የሚመሳሰል ሀሳብ በስነ ግጥሙ ላይ ያነሳው ደግሞ ገጣሚ አበራ ለማ ነው፡፡
ከክፋት ደግነት ሳይሻል አይቀርም፡፡›› -- በማለት በመንፈስ እይታ ውስጥ ገብተው የሰው ልጅ ሟች መሆኑንና የማይቀርለት የተፈጥሮ ግዴታ እንደሆነ ገልጸዋል፡፡ ከሞት በኋላ ሌላ ዓለም ቢኖርም ባይኖርም፣ መልካም ስራ መስራት ተገቢ እንደሆነ ይመክራሉ፡፡
በሰዎች ኑረት ውስጥ የሚታየው የአብሮነትና የመተጋገዝ ስርዓት፣ የስነ- ምግባር ሕግጋት፣ በባህላቸውና በጠቅላላው ህይወታቸው መልክና ደርዝ ይዘው የሚገኙት ፍሬ ነገሮች የአንድ ህዝብ መንፈስ ተብለው የሚጠሩ ናቸው፡፡ በእነዚህና ቀጥሎ በማነሳቸው ፍሬ ነገሮች ምክንያት ነው የኢትዮጵያ ፍልስፍና መንፈሳዊ ነው ያልኩት፡፡
በሀገራችን ከነበሩት ሊቀ ሊቃውንት መካከል ከቀዳሚዎቹ ተርታ ፊት ላይ የሚገኘው ሊቁ ያሬድ ነው፡፡ ቅዱስ ያሬድ፤ የሰው ነፍስ ውስጣዊ ሀብታት ብልጽግና መገለጫ ከሆኑት ጥበባት መካከል የዜማና የቅኔ (የስነ-ግጥም) ድርሰቶችን በትልቅ ደረጃ መድረስ ችሏል፡፡ ቅዱስ ያሬድ በጊዜና በዘመናት መካከል ውስጥ ለነበሩት የሀገራችን ሊቃውንት የተጠሪነት (የመሪነት) ቦታውን ይወስዳል፡፡
‹‹እንደምናውቀው ቅዱስ ያሬድ የሃይማኖት ሰው ነው፡፡ ይህንን ሊቅ በኢትዮጵያ መንፈስ እንደራሴ ብለን ስንጠራ ለሀገሩ ስልጣኔ አንድ ጠባይ መስጠታችን ነው፡፡ ይህም ሃይማኖታዊነት ነው፡፡ በማናቸውም በኩል ብንመለከተው የኢትዮጵያ ህዝብ በዘመናት መካከል ያደረገው የታሪክ ጉዞ በሊቃውንቱ ጥረት በተከማቸው የመንፈስ ውጤት መሰረት ስናየው በሃይማኖት ላይ የተመሰረተ ነው፡፡›› (እጓለ፣63-64) ሲሉ ቅዱስ ያሬድ ትልቅ የስልጣኔ መንፈስ በሀገራችን የፈጠረ ታላቅ ሊቅ መሆኑን ገልጸዋል፡፡ የእሳቸውን ሀሳብ የሚያጠናክር ሀተታ ያቀረቡት ሌላው የሀገራችን ምሁር ፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳ ናቸው፡፡
‹‹ከኢትዮጵያ የተገኘው ቅዱስ ያሬድ፤ ልዩ ማህሌቶችን በመድረሱና ከአውሮፓውያን 700 ዓመታት አስቀድሞ ዜማ ምልክቶችን በመፈልሰፉ ልንኮራበት ይገባል፡፡” (ፍቅሬ፣ 231) በማለት ለኢትዮጵያውያን የጥበብ ምንጭ ሆኖ እንደሚታይ ያስረዳሉ፡፡
ዘመን ተሻጋሪ ከሆኑ የሀገራችን ቀደምት የኪነ ጥበብ ውጤቶች መካከል በጣና ገዳማት በሚገኙት አብያተ ቤተክርስቲያናት ውስጥ ተስለው የሚገኙትና በጎንደር ሥላሴ ቤተ ክርስቲያን የሚገኙት ይጠቀሳሉ፡፡
በስነ ጽሁፍ ረገድ ከፍተኛ ስልጣኔ ላይ እንደነበርን ዋና ማሳያው ግን የቅኔ ትምህርት ነው፡፡ ‹‹ከማናቸውም ሀገር ስነ ጽሁፍ ጋር ሊወዳደር የሚችል የቅኔ ትምህርት ነው:: እንዲያውም አቻም የሌለው ነው ለማለት ይቻላል፡፡ ቅኔ ወይም ግጥም በፈረንጆች ቀላል ነገር ነው፡፡ ሁሉም የሚረዳው ለተራው ህዝብ የሚሆን ነው፡፡… የፍልስፍና ህዝባዊ አቀራረብ ግጥም ይባላል ማለት ነው፡፡ ቅኔ ስንል ግን ጨርሶ ሌላ ነገር ነው፡፡ ከባድ ነው፡፡ ምስጢር የተሞላ፣ የረቀቀ፣ ፍልስፍና የተከማቸበት ማለት ነው፡፡ ባለቅኔውም ሰሚውም በሕሊና ርቀት የተራመዱ ናቸው፡፡ አንድ ተመልካች ባለቅኔውን ከበረድና ከነጎድጓድ የበለጠ ኃይል ያለው ሆኖ አግኝቶታል፡፡›› (እጓለ፣73)
ዶክተር ዮሐንስ አድማሱ በ2004 ዓ.ም. ‹‹ቀኝ ጌታ ዮፍታዊ ንጉሤ አጭር የሕይወቱና የጽሑፍ ታሪክ›› በተሰኘ ርዕስ በጻፉት መጽሐፍ ገጽ 15 ላይ ‹‹በጥይት የተመታ ከሞት በቀር ቁስሉ ይሽራል፡፡ ጠባሳው ይጠፋል፡፡ በቅኔ የተሰደበ ሰው ግን ዘላለም ሲሰደብና ሲዘለፍ ይኖራል፡፡ በቅኔ የተመሰገነም ዓለም ዘላለዓለም ሲመሰገንና በታሪክ ዓምድ ሲወሳ ይኖራል፡፡ ምስጋናው በግልጥም በስውርም ሲሆን ስድቡና አሽሙሩ ግን በምጸትና በሥውር በኅብር ነገር መሆን አለበት፡፡›› በማለት የቅኔን ረቂቅ ሃይልና አካሄድ በአጭሩ ገልጠውታል፡፡
የአንደበት (የቃል) ጉልበትና የሕሊና ርቀት ወይም መራቀቅ የሚገኘው በዚህ በዓለም ላይ የትም በማይገኝ የኢትዮጵያ ብቻ በሆነ ከጥበብ ዘርፍ አንዱ ክፍል በሆነው በቅኔ ነው:: ቅኔ በጽሁፍ መልክ ከመቅረቡ በፊት በቃል የሚነገር፣ የሚመሰጠርና የሚቀኝ ነው፡፡
ትምህርት እውነትን፣ ደግነትን፣ ሰናይ ምግባርን የመፈጸም ጠባይን ያጎናጽፋል፡፡ ‹‹የተማረ ሰው እውቀት ያለው ሰው ለሕይወት ዋጋዎች ሁሉ በትጋት ያስባል፡፡ በእውነት ይከራከራል፡፡ ለነጻነት ይታገላል፡፡ ለትክክል ፍርድ ይሟገታል፡፡ ለውበት ይደነግጣል፡፡ ያደንቃል፡፡ ይህ ከማናቸውም ጥቅሙ የበለጠ ደስታ ያስገኝለታል፡፡›› (እጓለ፣ 93) ስለ እውቀት ስንመለከት ከቀደሙት ሊቀ ሊቃውንት መካከል በጽሁፍ መልክ እውቀትንና ጥበብን ካስተላለፉልን መካከል አባ ጊዮርጊስ ዘጋስጫ፣ ወልደ አብ ወልደ ሚካኤል፣ መምህር አካለ ወልድ፣ አራት አይና ጎሹ እና እነ አለቃ ገብረ መድህን ይጠቀሳሉ፡፡
በአፍሪካ ለ20 ዓመታት ያህል ሲያሳልፉ፣ 14 ዓመታትን በኢትዮጵያ፣ 6 ዓመታትን ደግሞ በኬንያ ያሳለፉት የኖርዌይ ተወላጁ ሪዶልፍ ሞልቬር፣ ዶክተር፤ (Reidulfe K. Molvaer) ባዘጋጁትና በሀገራችን ትልቅ ታሪክ ባለው “Black lion; the creative Lives of modern Ethiopian Literary Giants and Pioneers” የተሰኘ መጽሐፍ ውስጥ ከተጠቀሱት 32 ታላላቅ ደራስያንና ጸሐፍት መካከል፡- ህሩይ ወልደ ስላሴ፣ ከበደ ሚካኤል፣ ሀዲስ አለማየሁ፣ ደስታ ተክለ ወልድ፣ ዳኛቸው ወርቁ፣ መንግስቱ ለማ፣ በአሉ ግርማ፣ ተክለ ሃዋሪያት ተክለ ማሪያም፣ ብርሃኑ ዘሪሁን፣ ማሞ ውድነህና ጸጋዬ ገብረ መድህን ይገኙበታል፡፡ የፊተኞቹም ሆኑ የኋለኞች ሊቃውንት፣ ደራሲና ጸሐፍት፣ የአብዛኛዎቹ ታሪክ እንደሚያሳየው፤ ዕድገታቸውና የዕውቀታቸው መሰረት የኦርቶዶክስ ተዋህዶ የክርስትና ትምህርት ዘይቤ (የቄስ ትምህርት) ነው፡፡
መርስዔ ኃዘን ወልደ ቂርቆስ ‹‹ትዝታዬ፤ ስለራሴ የማስታውሰው›› በሚል ርዕስ ለሁለተኛ ጊዜ በ2002 በታተመው መጽሐፋቸው፣ ከገጽ 241- 45፣ ስለ ቤተ ክህነት ትምህርት እንደሚከተለው ጽፈው እናገኛለን፡፡
የንባብ ትምህርት-፡ ከፊደል አንስቶ ዳዊት እስከ መድገም ድረስ የሚሰጠው ትምህርት ነው፡፡ ብዙ ጊዜ ተማሪዎች ህጻናት ናቸው፡፡ በዚህ ሂደት እግዚአብሔርን መፍራት፣ አባት፣እናትንና አስተማሪን መውደድ፣ ሽማግሌዎችን ማፈርና ማክበር በአጠቃላይ ግብረ ገብነትን ይማራሉ፡፡
የዜማ ትምህርት ሲሆን በሶስት ክፍሎች ይከፈላል፡፡ ሀ፣ ጾመ ድጓና ድጓ፣ ለ፣መዋሥትና ዝማሬ ሐ፣ ቅዳሴ ማለት ነው፡፡ ከትምህርት በኋላ ፈሪሃ እግዚአብሔር፣ አንገትን ሰበር አድርጎ መሄድ፣ራስን ዝቅ ማድረግና በጎ አድራጊ መሆንን በግብር ያስተምራል፡፡
የቅኔ ትምህርት -፡ አእምሮን ለማነጽና በምስጢር ለመራቀቅ፣ የግዕዝን ቋንቋ ለማወቅና በቅኔ ስልት ለመራቀቅ የሚያገለግል ነው፡፡ በዚህ ትምህርት ታሪክን፣ ፈሪሃ እግዚአብሔርንና ሠናይን ይማራሉ፡፡
የመጽሐፍት መምህራን ለደቀ መዛሙርታቸው ነገረ እግዚአብሔርን በማስረዳትና የመጻሕፍትን ምስጢር በመመርመር ጊዜአቸውን ሁሉ ያሳልፋሉ:: እግዚአብሔርን በመፍራት ምሳሌነታቸውን ለተማሪዎቻቸው ያተርፋሉ፡፡››
ከእነዚህ ታላላቅ ሰዎቻችን መካከል ካህናትና የቤተክርስቲያናት አገልጋይ ቢሆኑም በሱ ብቻ ግን አልተወሰኑም፡፡ መንፈሳዊነታቸው ህሊናቸውን አስገድዶት ለሀገራቸው በጎ የሚሉትን ዕውቀትና ጥበብ በከፍተኛ ጥረት፣ በልፋትና በድካም በርካታ መጽሐፍትና ድርሳናት ከትበው፣ እውቀትና ጥበብ ለመጭው ትውልድ እንዲተላለፍ፣ እንዲመረመርና ለሰው ልጅ ጠቀሜታ እንዲውል አድርገዋል:: ሃይማኖተኛ መሆናቸው ስለ ዓለማዊ አካላት እንዳይመረምሩ አላገዳቸውም፡፡ ለስራቸው ረዳት ሆኖ አገለገላቸው እንጂ፡፡
‹‹ሁሉንም መርምሩ፤ የተሻለውን ያዙ›› የሚለውን ሃይማኖታዊ አስተምህሮትና በፍልስፍና ደግሞ ለማወቅ ከፈለክ ጠይቅ፤ መርምር የሚለውን ገዢ ሀሳብ ተጠቅመውታል:: ኑረውታል፡፡ ከዚህ ላይ ሰው በእውቀትና በጥበብ ደረጃ በፈጣሪ ዘንድ ከዚህ አትለፍ ተብሎ ድንበር የተሰራለት ነገር እንደሌለ እረዳለሁ ፡፡ ስለሆነም ለሀገራችን የማደግና ያለማደግ ጉዳይ ከእምነት ጋር የማያያዙ ነገር ውሃ አይቋጥርም፡፡
ሰዎች በመንፈሳዊ ጥንካሬያቸው ባሕረ ሀሳብን በግዕዝ (የዘመን አቆጣጠር ስልትን) ጽፈዋል፣ ለመንፈሳዊ አገልግሎት የሰሯቸው ፍልፍል አብያተ ክርስቲያናት እንደ ዘመናዊው ህንጻ አሰራር ዘመናዊ የልኬት (የሜትር) መሳሪያ ሳይፈጠርና አንድ ግዜ ውሃ ልኬቱ ቢበላሽ እንኳን ለማስተካከል እድል የማይሰጥን ፍልፍል ህንጻዎችን ከበርና ከመስኮት ጀምሮ አጠቃላይ ልኬታቸው ትክክልና በተሳካ ሁኔታ ማነጽ ችለዋል፡፡ የአክሱምን ሃውልት ያክል ትልቅ ቶን ያለው ድንጋይ እንዴት ሊያቆሙት እንደቻሉ የአሁኑ የሳይንስ ምርምር እንኳን አልደረሰበትም::
የአስራ ሁለተኛው ክፍለ ዘመን የስነ ህንጻ ውጤቶች ከሆኑት መካከል የይምርሃነ ክርስቶስ ቤተ መቅደስ አንዱ ነው፡፡ ይህ ቤተ ክርስቲያን ውቅር አይደለም፤ ግን ከውሃ ላይ በመሰራቱ የጥንት ኢትዮጵያውያን የስነ ሕንጻ ጥበብ የተንጸባረቀበት ነው፡፡ ስለዚህ እጹብ ድንቅ ስራ ዲያቆን ዳንኤል ክብረት ‹‹ጠጠሮቹ እና ሌሎች›› በሚል ርዕስ በ2004 ዓ.ም ባሳተመው መጽሐፍ ገጽ 108 ላይ ‹‹በምን አይነት የጂኦሜትሪ ጥበብ የዓምዶቹን መዓዝን እና የመስኮቶቹን ቅርጽ ለመስራት እንደተጠቀሙ? ጣራውን ሲያንጹ የተጠቀሙበት የመደገፊያ እና የኮንክሪት ጥበብስ ምን ይሆን? ለመሆኑ ይህንን ሕንጻ ከማነጻቸው በፊት ዲዛይኑን በምን ሰሩት?›› በማለት አስደናቂነቱን ይጠይቃል፡፡ ጥያቄው ግን ሳይንሳዊ መልስ አያገኝም፡፡ ምክንያቱም መለኮታዊ በሆነ ኃይል የተሰራውን ስራ ሳይንሳዊ በሆነው የቤተ ሙከራ መንገድ ማረጋገጥና ማወቅ አይቻልም፡፡
እዚህ ላይ አንድ ምሳሌ ላንሳ ፡- ታዋቂው ጀርመናዊ ደራሲ ጎተ “faust” በሚል በጻፈው የትራጄዲ ድራማ ላይ ፋውስት የተባለ ዋና ገጸ ባህሪ አለ፡፡ ይህ ሰው በመላ የነፍስ መንፈሱ ኃይል እየተመራ ሰውን ለማሻሻል፣ ትክክል ለመምራት የስነ ፍጥረትን፣ የዓለምን ባህሪይ በቀጥታ ለማወቅና ከዚያም በላይ የሰውነትን ድንበር አልፎ፣ ዘላለም ነዋሪን ተጠግቶ በመንካት፣ የመለኮት ህይወት ለመቅመስ የሚጥር ነው:: ‹‹ለዚህ ጥረቱ ሰብዓዊ መንገድ የማይበቃው ስለሆነ ከመናፍስት ጋር ግንኙነት እንደፈጠረ በድራማው ጥሁፍ ላይ መረዳት ይቻላል፡፡ ይህ የሚያሳየው አንዳንድ የተለዩ ሰዎች ረቂቅ የሆነ እውቀትና ጥበብ ለማግኘት የማይፈነቅሉት ድንጋይ እንደሌለ ነው፡፡
‹‹የሰው ተመልካችነት ወደ ውጭ ብቻ ሳይሆን ወደ ውስጥም እንዲሆን፣ የውጭውን ዓለም ብቻ ሳይሆን የውስጡንም ዓለም ባናት በደረቱ ያለውን የሀሳብና የስሜት ዓለም ደህና አድርጎ እንዲመረምር እጣቸውን እንዲያዛውር ነው፡፡ ሰው ትክክለኛውን ዕውቀት ካገኘ የሕይወት ጎዳና ብርሃን ሆኖ ስለሚታየው በሕሊናው መሪነት ከዓመጽ ከነውር ርቆ፣በንጹህ ሰብአዊ ተምኔት መሰረት በሰላም ለመኖር ይችላል፡፡›› (እጓለ፣ 89)
የዩናይትድ ስቴትስ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የአፍሪካ ጉዳዮች ረዳት ሚኒስትር ቲቦር ናዥ ትናንት በትዊተር ገጻቸው ባሰፈሩት ጽሁፍ የሲቪሎች ደኅንነት እንዲጠበቅ፤ ውጥረቱ እንዲረግብ እና ሰላም እንዲመለስ አስቸኳይ እርምጃ እንዲወሰድ ማሳሰባችንን እንቀጥላለን ብለዋል።
“ብሔር ይጥፋልን፥ ጅቦች አባረናል አህዮች ይቀሩናል፥ ኦሮሞ ይውጣልን፥ ወዘተ” የሚል መፈክር አስይዞ፣ ሕዝብን በሕዝብን ላይ እያነሳሳ፣ ከፈረንጅ reality show በደነዘዘበት ሰዓት የሰማትን ቃል ተጠቅሞ ‘hate speech’ እያለ ተቺዎቹን ያሸማቅቃል– የኛ ‘ስልጡን’ ከተሜ።
Hate speech ምን ማለት እንደሆነ ካላወቅክ፣ የራስህን ንግግር፥ የፖለቲካህን ሰዋሰው፥ እና የተከታዮችህን መፈክር ስማው። መስሚያህና ማስተዋልህ በጥላቻ ከተዘጋብህ ግን ልረዳህ አልችልም። እኔን ግን በጥላቻ፥ በhate speech፥ በዘረኝነት ለመኮነን አፍህን አትክፈት። እሱን ለማስረዳት የሚበቃ ቋንቋም፥ የፖቲካ ሰዋሰውም፥ የሥነ-ምግባር ብቃትም የለህም።
የዘረኝነትህ ጥልቀት ዓይነ-ልቡናህን ጋርዶት የኔን ቋንቋ ስትሰማ እንደ ወባ በሽታ እያንዘረዘረህ፣ በአንተ ቋንቋ አንተን ለማስረዳት የምታትረውን እኔን የትውልድ ሐረጌን ቆጥረህ ‘ዘረኛ’ ትለኛለህ።
አንዳርጋቸው ጽጌን የሚያክል የማከብረው (በታሰረ ጊዜ እንዲፈታ ብዬ እኔም ባቅሜ ዘመቻ ሳደርግለት የነበረ) ሰው፣ “ፌደሬሽኑ የቋንቋ ሳይሆን የዘር ነው። በቋንቋ ቢሆንማ አብዛኛው ሕዝብ አማርኛ ይናገራል” ብሎ ሲናገር ሁሉ ሰማን። ኦሮሞ’ኮ ከሥልጣን፥ ከሃብትና ከእድሎች ሲገፋ የኖረው እንደዛሬው በኦሮምኛ እየተናገረ ሳይሆን፣ በአማርኛ እየተናገረ ነበር። ታደሰ ብሩ፥ ይልማ ዴሬሳ፥ ማሞ መዘምር፥ ወይም ሌሎቹ የመጫና ቱለማ መስራች መሪዎች እኮ አማርኛ እየተናገሩና ከአማርኛ ተናጋሪዎች ጋር ተዋልደው እየኖሩ ነው በማንነታቸው ምክንያት፥ የደም ሃረጋቸው (‘ዘራቸው’) ተቆጥሮ፣ የተገፉት፥ የታሰሩት፥ የተጋዙት፥ የተሰቃዩት፥ የተሰቀሉት።
አማርኛ መናገራቸውና ከሌሎች አማርኛ ተናጋሪዎች መዋለዳቸው፥ ወይም አንተ ‘የኔ የብቻዬ” የምትላትን አገር በልቀት ማገልገላቸው እንኳን፣ የደም ሃረጋቸው ተጣርቶ፥ ‘ዘራቸው’ ተቆጥሮ ከመገፋት አላዳናቸውም።
ቋንቋህን እየተናገሩ፣ “እኔኮ አንተ ነኝ” እያሉህ ‘ዘር’ ቆጥረህ ከገፋሃቸው በኋላ፣ “በቋንቋ ላይ የተመሰረተ የእኩልነት እጥረት ችግር ነበር እንጂ፣ የዘር ችግር አልነበረም” ስትል አታፍርም???
ዛሬስ፣ አንድን ሕዝብ፣ ከከተማው ‘ይውጣልኝ’፥ ‘ብሔር ይጥፋልኝ’፥ ‘እነንትና አህዮች ናቸው’ የሚል የደረጀ የዘረኝነት ማስፋፊያ የአነጋገር ሃብት (discursive capital) ይዘህ፣ የሰውን ልጅ ከሰውነት እያሳነስክ፥ እያጣጣልክና እያሸማቀቅህ፣ ተመልሰህ ይሄንኑ ሰው ‘ዘረኛ’ ስትል ለአፍህ እንኳን ያዝ አያደርግህም?