Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
እ.ኤ.አ. ከ1517 ጀምሮ ግብፅ በኦቶማን ቱርክ ስትተዳደር ቆይታለች:: እ.ኤ.አ. በ1805 የግብፅ መሥራች አባት ናቸው ሚባሉት ታላቁ መሐመድ ዓሊ የቱርክ አገረ ገዥ ሥልጣን መያዛቸውን ተከትሎ፣ በግብፅ ኢኮኖሚያዊ ማሻሻዎች ይዘው ብቅ አሉ:: ፈረንሣውያን አማካሪዎቻቸው የጥጥ እርሻ እንዲያስፋፉና ምርቱን ወደ አውሮፓ እንዲሸጡ አማከሯቸው::
አዲሱ የግብርና ምርት በቂ ውኃ ያስፈልገው ነበር:: ይህንን ለማድረግ በተለምዶ ግልገል አስዋን ግድብ (Aswan Low Dam or Old Aswan Dam) በደቡባዊ ምሥራቅ ካይሮ ጫፍ በዓባይ ወንዝ ላይ እ.ኤ.አ. በ1899 እና በ1902 እንዲገነባ አድርገዋል::
የግብፅ ጥጥ ምርት ተጠቃሚዋ ብሪታኒያ የመጀመሪያውን ግልገል ግድብ እ.ኤ.አ. በ1898 መገንባት ጀምራ እ.ኤ..አ. ኅዳር 10 ቀን 1902 ነበር ያጠናቀቀችው:: በወቅቱ በዓለም ትልቁ ግድብ እስከ መባል ደርሷል::ዕይህ ግልገል አስዋን ግድብ በሁለት ምእራፍ እንዲሻሻል ተደርጓል:: ግብፅ በ19ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪዎቹ በመሐመድ ዓሊ የአገዛዝ ዘመን ጥጥ ከሚያመርቱ አምስት የዓለማችን አገሮች አንዷ ለመሆን በቅታለች::
የግብፅ ጥጥ እርሻዎች የዓባይ ወንዝን ተከትለው መስፋፋት የአውሮፓውያንን ትኩረት መሳቡ አልቀረም:: የአሪቱን የጥጥ ምርቶች በበላይነት የተቆጣጠሩት መሐመድ ዓሊ፣ በናይል ሸለቆ የጥጥ እርሻዎችን አስፋፉ:: መሐመድ ዓሊ በየዓመቱ በቁርጥ ዋጋ በመሸጥ ወደ ግብፅ ካፒታል እንዲፈስ አደርገዋል::
በዚህ አንድ የግብርና ምርት ብቻ የአውሮፓ ገበያን መቆጣጠሯ ዛሬም ቢሆን ለብዙዎች አስገራሚ ነው:: አንድ ሸቀጥ ብቻ ተደርጎ የሚወሰድ ሳይሆን የጥጥ ምርቱን ለመቆጣጠር እንግሊዝና ፈረንሣይ፣ እንዲሁም ሌሎች የአውሮፓ አገሮች ግብፅን የቅኝ ግዛታቸው ለማድረግ አንዳነሳሳቸው ይነገራል፡፡ ዓባይ ከኢትዮጵያ ውኃና ለም አፈር በረሃማዋ ግብፅ ድረስ ያጓጉዛል::
አርሶ አደሮቿ የዘሩት ጥጥ የአውሮፓ የጨርቃ ጨርቅና የአልባሳት ኢንዱስትሪዎች ዋነኛ ግብዓት ምንጭ ሆነ፡፡ ለግብፅ የፈለገችውን እንድትበደር ያደረገ ኃይለኛ የገንዘብ ምንጭ ፈጠረላት፡፡ የጥጥ እርሻዎቿ ለካይሮ የብድር ሥርዓት አምጥተውላታል::
ኢትዮጵያ የዓባይን ውኃ ብቻ ሳይሆን ለም አፈርና ምርጥ የጥጥ ዝርያ ለግብፅ ሰጥታለች፡፡ የአውሮፓ ባንኮች በሚያማልል ወለድ ብድር እንድትወስድ ያግባቧትም ነበር:: ከገንዘቡ ትርፍ ይልቅ ግብፅን የሚያዘምኑ ኢንዱስትሪዎች ለመገንባት ገንዘብ እንድትበደራቸው ይገፋፏት ነበር:: በአውሮፓውኑ ባንኮች ግብፅ ዕዳ ወስጥ ገብታ የነበረ ቢሆንም፣ ከጥጥ ምርቷ ባገኘችው ገቢ መሸፈን ችላለች::
አሜሪካ የእርስ በእርስ ጦርነት እ.ኤ.አ. በ1861 መቀስቀሱን ተከትሎ የግብፅ ጥጥ ምርት ለተወሰኑ ጊዜያት በአስገራሚ ሁኔታ አደገ፡፡ እ.ኤ.አ በ1862 ወደ ወጭ ከላከችው የጥጥ ምርት 16 ሚሊየን ዶላር ገቢ ያገኘች ሲሆን፣ እ.ኤ.አ. በ1854 ወደ 56 ሚሊየን ዶላር ማገኘቷን መረጃዎች ያሳያሉ፡፡ በወቅቱ ግብፅን ይመሩ የነበሩት የመሐመድ ዓሊ የልጅ ልጅ ኢስማኤል ፓሻ ፈረንሳይ የተማሩና አውሮፓን በመዘዋወር ልምድ የቀሰሙ ነበሩ፡፡
የፈረንሣይ ተፎካካሪ አፍሪካዊት አገር ለመገንባት የሚያልሙት ኢስማኤል ፓሻ “ፓሪስን በዓባይ” ላይ ለመገንባት ብዙ ለፍተዋል፡፡ በዓባይ ዙሪያ የተስፋፉትን የጥጥ እርሻዎች ገቢ በመጠቀም፣ በግብፃውያን ገንዘብና ደም ስዊዝ ቦይ እንዲገነባ ማድረጋቸው ይጠቀሳል::
የአስዋን አነስኛ ግድብ የሚያጠራቅመው የአንድ ዓመት ውኃ ብቻ ነበር፡፡ የሚይዘው የውኃ መጠን ብዙ አልነበረም፡፡ እ.ኤ.አ በ1912 ትውልደ ግሪክና ግብፅ ማሃዲሱ አድሪያና ዳንኒዮስ አዲስ የአስዋን ግድብ ግብፅ ወስጥ ለመገንባት ያቀረበው ውጥን ነበር፡፡ እ.ኤ.አ. በ1946 አነስተኛው (ግልገል) አስዋን ግድብ ዓባይ ወንዝ መሞላት ቢጀምርም የዳንኒዮስ ዕቅድ ንጉሥ ፋሩቅን ብዙም አልሳባቸውም፡፡
የትነት መጠኑ አነስተኛ በሚሆንባቸው ሱዳንና ግብፅ የዓባይን ወንዝ ውኃ ለማጠራቀም ሐሳቡ ይደገፍ ነበር:: የግብፅ ንጉሣዊ አገዛዝ መገርሰሱን ተከትሎ ጋማል አብደል ናስርን ጨምሮ የነፃ መኮንኖች ንቅናቄ (Free Officers Movement) መሪዎች ወደ ሥልጣን በመምጣታቸው፣ የግብፅ አቋም ሙሉ ለሙሉ ተለወጠ:: በዳንኒዮስ ዕቅድ መሠረት የነፃ ወታደራዊ መኮንኖች ንቅናቄ መሪዎች በፖለቲካ ምክንያቶች ሳቢያ የዓባይ ውኃ በግብፅ ውስጥ እንዲጠራቀም በመወሰናቸው፣ በሁለት ወራት የዳንኒዮስን ዕቅድ ተቀበሉት::
የሱዳን ፕሬዚዳንት ኦማር አል በሽር የመጨረሻ ደማቅ ዳንስ የደነሱት እ.ኤ.አ. በ2009 ነበር፡፡ በሱዳን ሙዚቃ ከታጀበው ዳንሳቸው ጀርባ አንድ ትልቅ ግድብ ተጠናቆ እየተመረቀ ነበር፡፡ ሳይጠጡ በደስታ ያሰከራቸው በቻይናውያን ቀያሽነት፣ መሐንዲስነትና አበዳሪነት፣ እንዲሁም በዓረብ አገሮች ድጋፍ የተሠራው የመረዌ ግድብ ተጠናቆ እየተመረቀ ነበር፡፡
አል በሽር ዳንስና ከፊታቸው የሚታየው ፈገግታ በዚህ ግድብ አማካይነት ‹‹አዲዮስ የሱዳን ችግር እንጦሮጦስ ገባ…›› እያሉ ይመስል ነበር፡፡ ሱዳን የዳቦ ቅርጫት ሆና ከመካከለኛ የኑሮ ደረጃ በአንዴ እንደምትገባ እርግጠኛ የሆኑ ይመስል ነበር፡፡ ሱዳን ከአስዋን ግድብ ቀጥሎ በትልቅነቱ ሁለተኛ የሆነውን የመረዌ ግድብ በሰሜናዊ ካርቱም 350 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ እ.ኤ.አ. ከ2003 እስከ 2009 ሠርታ አጠናቀቀች፡፡
የመረዌ ግድብ ለኤሌክትሪክና ለአዲስ የመስኖ እርሻ ታቅዶ የተገነባ ነበር፡፡ በዚህ ወቅት ግብፅ በሱዳን የመረዌ ግድብ አሞላልና አስተዳደር ላይ ምንም ያነሳችው ውዝግብ አልነበረም፡፡ ኢትዮጵያ ይኼ ግድብ እየተሠራ ቢሆንም ምን እየተደረገ እንደነበር የምታውቅም አትመስልም ነበር፡፡
የመረዌ ግድብ ርዝመት 9.2 ኪሎ ሜትር ሲሆን፣ 1250 ሜጋ ዋት የኤሌትሪክ ኃይል እንዲያመነጭ ነበር የተሠራው፡፡ አሁንም ቢሆን ከግብፅ ታላቁ አስዋን ግድብ ቀጥሎ በግዝፈቱ ሁለተኛ ነው፡፡ ይህ ግድብ የሚይዘው ውኃ 174 ኪሎ ሜትር ድረስ የተዘረጋ ነው፡፡
ከቻይና ኤክስፖርት ኢምፖርት ባንክ ብድርና ከዓረብ አገሮች በተገኘ 2.4 ቢሊዮን ዶላር ወጥቶበታል፡፡ የተገነባው በቻይና፣ በጀርመንና በፈረንሣይ ኩባንያዎች ነው፡፡
ግድቡ ሲገነባ ከ50 ሺሕ በላይ ሱዳናውያን ለም ከሆነው የዓባይ ሸለቆ ተፈናቅለው በረሃ ላይ እንዲሠፍሩ ተደርገዋል የሚል ክስ ይቀርብበታል፡፡ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ሰብዓዊ መብት ተቋም ሳይቀር እ.ኤ.አ. በ2007 ግንባታው እንዲቆም ሪፖርት አቅርቦበት ነበር፡፡
የቀድሞው የግብፅ መሪ ሆስኒ ሙባረክ እ.ኤ.አ በ1997 “New Nile Valley Project” (የአዲሱ የናይል ሸለቆ ፕሮጀክት) በማለት ግዙፍ የሆነውን የሰሃራ በረሃን የማልማት ዕቅድ ነድፈው ነበር። ሙባረክ ለዕቅዱ ተግባራዊነት መንቅሳቅስ ጀምረው ነበር፡፡
ይህ ፕሮጀክት በዋናነት ሁለት ምዕራፎች ሲኖሩት አንደኛው በሰሜን ምሥራቅ ግብፅ የሚገኘው የአል ሰላም ቦይ (ካናል) ፕሮጀክት ነው፡፡ እሱም ውኃ ከዓባይ ግርጌ በመጥለፍ ወደ ሲና በረሃ ማሻገር ነው፡፡ ይህን በማድረግ ብዙ መቶ ሺሕ ሔክታር መሬት በማልማት 750 ሺሕ ግብፃውያንን ለማስፈር ያለመ ነው፡፡ ዋናውና ትልቁ ፕሮጀክት ግን የቶሽካ ፕሮጀክት ሲሆን፣ ይህም የደቡብ ምዕራብ ግብፅ በረሃን ለማልማት ያቀደ ፕሮጀክት ነው፡፡
በግብፃውያኑ ዘንድ ይህ ፕሮጀክት አሁን ባለው ሁኔታ እ.ኤ.አ. 2020 ያልቃል ተብሎ ነበር፡፡ ፕሮጀክቱ በዋናነት አዲስ ግብፅ በበረሃው ለመፍጠር ያቀደ ሲሆን፣ የተለያዩ በርካታ የውኃ ቦዮችንና የውኃ መምጠጫ ፓምፖዎችን በመገንባት ላይ የተመሠረተ ነው፡፡
ይህን በማደረግ በረሃውን በማልማት ወደ ሦስት ሚሊዮን ግብፃውያንን የማስፈር ዕቅድ አላቸው፡፡ እንደ ግብፃውያኑ ከሆነ ይህ ፕሮጀክት ውኃውን የሚያገኘው በናይል ላይ ከተሠራው የአስዋን ግድብ ጀርባ ከሚገኘው የናስር ሐይቅ ነው፡፡
ግብፃውያኑ ይህን ሥራ የትኞቹንም የላይኛውን የተፋሰስ አገሮች ሳያናግሩ ሲሠሩት ውኃውን ከየት እንደሚያመጡት ያውቃሉ፡፡ እነሱ እ.ኤ.አ. በ1959 ከሱዳን ጋር የተፈራረሙት በሌሎቹ አገሮች ውድቅ የተደረገው የቅኝ ግዛት ውሎች መሠረት አብዛኛውን የውኃ ድርሻ መድበው ጨርሰዋል።
እ.ኤ.አ. በ2005 መጋቢት ወር የፕሮጀክቱ ዕምብርት የሆነው የሙባረክ ውኃ ማሰራጫ ጣቢያ በይፋ ተመርቋል። የሙባረክ ውኃ መግፊያ ጣቢያ የዓባይን ውኃ ከናስር ሐይቅ ውስጥ ለውስጥ የሚገፋ ግዙፍ ማሰራቻ ነው። ከናስር ሐይቅ በስተስሜን 310 ኪሎ ሜትር የሚደርሰው ቦዩ እ.ኤ.አ. እስከ 2012 ድረስ 60 ኪሎ ሜትር ተሠርቶ ነበር።
በዚህ ፕሮጅክት ውኃውን 2340 ካሬ ኪሎ ሜትር የሚሽፍን ሲሆን፣ የዓባይን ሸለቆ በረሃ ወደ ምድረ ገነት የእርሻ መሬት የመለወጥ ዓላማ አለው። የቶሽካ ፕሮጀክት በፕሬዚዳንት አብዱልፈታህ አልሲሲ አማካይነት ዳግም እንዲያንሰራራ እየተደረገ ነው። ግማሽ የሚሆነው መሬት ለኮሌጅ ተመራቂዎች
የሚሰጥ ሲሆን፣ ለእያንዳንዳቸው 4046.86 ካሬ ሜትር በመስጠት ‹‹ግብፅ ለዘለዓለም ትኑር ፈንድ›› ከሚባል ተቋም የገንዘብ ድጋፍ ምድረ በዳውን እንዲያለሙ ውጥን አለ።
በፕሮጀክቱ ተመጋጋቢ ቦዮችን (ካናሎች) ከናስር ሐይቅ ወደ ግብፅ በረሃማ ሥፍራዎች ለመስኖ እርሻዎች የሚሆን ውኃ የሚያሻግር የመግፊያ ጣቢያ ተሠርቶለት ተጠናቋል። እ.ኤ.አ. በ2020 ወደ ሦስት ሚሊዮን ነዋሪዎችን ማሥፈር የሚያስችል ሆኖ፣ የግብፅን የሚታረስ መሬት አሥር በመቶ የሚያሳድግ ግዙፍ የዓለማችን የውኃና የመስኖ ፕሮጀክት ነው::
ከግብፅ ሕዝብ 20 በመቶ የሚሆኑ ሰዎችን ማሥፈር የሚያስችል ፕሮጀክት ነው፡፡ ይህም ከ20 ሚሊዮን በላይ ሰዎች በሰሃራ በረሃ በዘመናዊ ግብርና እንዲተዳደሩ፣ ብሎም ሌላ ካይሮን የምታህል ከተማ ለመገንባት ውጥን የተያዘበት ነው።
በቶሽካ ፕሮጀክት የመጀመሪ ምዕራፍ የሙባረክ የውኃ መግፊያና ማሠራጫ ጣቢያ እ.ኤ.አ. በ2005 በ436 ሚሊዮን ዶላር ወጪ ግንባታው ተጠናቋል:: በአንድ ጊዜ 18 የውኃ መግፊያ መስመሮች የሚሠሩ ሲሆን፣ ሦስቱ ለጥገና ፍላጎት ሌሎች ሶስት ደግሞ እንደ መጠባባቂያ የሚያገለግሉ ናቸው::
የውኃ ማሠራጫ ጣቢያው 50 ሜትር በመሬት ጥልቅ ውኃ መግቢያ ቦይ የተፈጠረለት ነው፡፡ በሰዓት 1.2 ሚሊየን ኪዩቢክ ሜትር ውኃ ይገፋል ፡፡ የካናሉ ውኃ ማስተላለፊያ ቱቦ 30 ሜትር ስፋት አለው:: የውኃ ማሠራጫና ማስተላለፊያ ካናሉ በተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስ መሪ ሼክ ዚያድ አል ናህያን ስም ተሰይሟል::
ቶሽካ ፕሮጀክት በተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስ የገንዘብ ድጋፍ የሚሠራ በመሆኑ ነው በስማቸው የተሰየመው:: ከዚህ ግዙፍ የውኃ ማሠራጫ ጣቢያ የሚጀምሩና መሬት ለመሬት የተቀበሩ 24 የአግድሞሽ ውኃ መግፊያና ማሠራጫ ቱቦዎች በዋና ማከፋፈያ ጣቢያው ዳርና ዳር በሁለት ረድፍ ትይዩ ተሠርተው ተጠናቀዋል:: የውኃ ጫና መቆጣጠሪያና የፍጥነት ማስተካካያ ሥርዓትም ተበጅቶላቸዋል፡፡
የሙባረክ የውኃ መግፊያ (ማሠራጫ) ጣቢያ እ.ኤ.አ. በ2005 ሲጠናቀቅ በሲቪልና በሜካኒካል ምህንድስና ስኬቶቹ የተወደሰ ነው:: ሙሌቱ በብረት የተዋቀረ ሲሆን፣ የመሬት ርዕደትን መቋቋም እንዲችል ተደርጎ የተሠራ ነው::
ሆስኒ ሙባረክ እ.ኤ.አ. በ2011 በፀደይ አብዮት ከሥልጣን በመወገዳቸው የቶሽካ ፕሮጀክት ሒደትን እንደገታው ይነገራል፡፡ በአገሪቱ በተፈጠረው የፖለቲካና የኢኮኖሚ ቀውስ ፕሮጀክቱ መቀዛቀዙ በምክንያትነት ይጠቀሳል፡፡
በቀጭን ክር ቶሽካንና ትውልደ ኢትዮጵያዊውን ሼክ መሐመድ አል አሙዲን ማያያዝ ይቻላል። ‹‹ሳዑዲ ስታር አግሪካልቸራል ዴቨሎፕመን›› ኩባንያ ባለቤት ትውልደ ኢትዮጵያዊ የሳዑዲ ዜጋ ሼክ መሐመድ አል አሙዲ ናቸው፡፡
ኩባንያው በምዕራብ ጋምቤላ ወደ 10,000 ሔክታር መሬት የሚሸፍን እርሻ አለው። ይህ ኩባንያ እ.ኤ.አ. እስከ 2020 ድረስ ወደ 2.5 ቢሊዮን ዶላር መዋዕለ ንዋይ ያፈስበታል ተብሎ ነበር። ይህ ፕሮጀክት ዋና ምርቱ ሩዝ ሲሆን፣ በዋናነትም ለውጭ ገበያ የሚቀርብ እንደሆነ ይነገራል፡፡
ሳዑዲ ስታር የተባለው የሼክ አል አሙዲ ኩባንያም ምርቱን በዋናነት ለሳዑዲ ዓረቢያ ሊያቀርብ የታሰበ ነበር፡፡ ባለሀብቱም ከሳዑዲ ንጉሣዊ ቤተሰቦች ጋር ባላቸው መቀራረብ ተነጋግረው የተጀመረ ግዙፍ ፕሮጀክት እንደሆነ ይነገራል። ይህ የሚያሳየን ሳዑዲ ዓረቢያ በአንድም በሌላም ኢትዮጵያ ውስጥ ካለው የዓባይ ውኃ አጠቃቀም ጋር በተያያዘ የራሷ የሆነ የጥቅም ፍላጎት እንዳላት ነው፡፡
ጋምቤላ ውስጥ ያሉ ወንዞች የዓባይ ገባር መሆናቸውን ይታወቃል፡፡ የሳዑዲ ዓረቢያ ሚና በዚህ ፕሮጀክት ላይ ምንድነው ስንል ታላቅ ኢንቨስትመንትን እናገኛለን፡፡ የሳዑዲው ልዑል አል ዋሊድ ቢን ጣላል ቢን አብዱላዚዝ አል ሳዑድ ‹‹ዘ ኪንግደም አግሪካልቸራል ዴቨሎፕመንት›› የተሰኘ ኩባንያ ባለቤት ሲሆኑ፣ ግብፅ ውስጥ በጥቅሉ ከሁለት ቢሊዮን ዶላር በላይ ካፒታል ያንቀሳቅሳሉ፡፡
በቶሽካ ፕሮጀክት ደግሞ ከአሥር ሺሕ ሔክታር በላይ መሬት ተረክበው የተለያዩ የግብርና ምርቶችን ለማምረት፣ ከግብፅ የውኃና የመስኖ ልማት ሚኒስቴር ጋር ተፈራርመዋል፡፡ በየዓመቱም በሚሊዮኖች ለዚሁ የቶሽካ ፕሮጀክት አካል ለሆነው መሬት ከፍተኛ መዋዕለ ንዋይ እንደሚያፈሱ ይነገራል፡፡
የቶሽካ ፕሮጀክት ሐሳብ አዲስ አይደለም፡፡ የቀድሞ ፕሬዚዳንት ጋማል አብደል ናስር በታላቁ የናስር ግድብ ጀምረውት፣ ግን እ.ኤ.አ. በ1964 የተቋረጠው ግዙፍ ዕቅድ አካል መሆኑ ይነገራል፡፡ የቴክሳስ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ኦስቲን የዶክትሬት ተማሪዋ ኢማ በግብፅ ሜጋ ፕሮጀክቶች ዙሪያ ባካሄደችው ጥናት የቶሽካ ፕሮጀክት በጀት ከመንግሥትም ሆነ ከሕዝብ የተሰወረ መሆኑን ጠቅሳለች፡፡
ከግብፅ ብቻ ሳይሆን ከኢትዮጵያም የተሰወረ ነው፡፡ ፕሬዚዳንት አልሲሲ ወደ ሥልጣን ሲመጡ ደጋፊዎቻቸው የቀድሞ ፕሬዚዳንት የጋማል አብደል ናስርን ፎቶግራፍ ይዘው በመውጣት ነበር ስለመጪው መሪ አተያይ ለማንፀባረቅ የሞከሩት፡፡ የቀድሞ ፕሬዚዳንት ሆስኒ ሙባረክ ላይ አዲስ አበባ ውስጥ ግድያ መቃጣቱን ተከትሎ የአፍሪካ ኅብረት ስብሰባ በተለይ አዲስ አበባ በሚካሄድ ጊዜ ለብዙ ዓመታት መምጣት በመተዋቸው፣ ኢትዮጵያ ሌሎች የዓባይ ተፋሰስ አገሮችን እንድታስተባብር ዕድል አግኝታ ነበር፡፡
ይህ የገባቸው አልሲሲ ግብፅን ወደ የአፍሪካ ኅብረት መልሰው የወቅቱን ሊቀመንበርነት ከሩዋንዳ እንድትረከብ አደረጉ፡፡ እሳቸው በምርጫ ወደ ሥልጣን የመጡትን መሐመድ ሙርሲን መፈንቅለ መንግሥት በሚባል ዓይነት ከሥልጣን ቢያስወግዱም፣ የአፍሪካ ኅብረት ከማጉረምረም ያለፈ ምንም አላደረጋቸውም፡፡ ቶሽካ የግብፅ ባለሥልጣናት ‹‹የፒራሚዶችን ግንባታ በ20 እጥፍ የሚያስከነዳ›› ግዙፍ የካይሮ ግዙፍ ፕሮጀክት መሆኑን ይናገራሉ። አዲሱን የዓባይ ሸለቆ ሥልጣኔ እንደሚያመጣም
ተነግሮለታል። ከአየር ላይ ወደ ታች ለሚመለከት ግዝፈቱ የዘመናችንን የግንባታ ተዓምር ብቻ የሚያሳይ ብቻ ሳይሆን፣ የግብፅን የዓባይ ውኃ የመቆጣጠር ታላቅ ህልም ቁልጭ አድርጎ ያሳያል።
የግብፅን ታላቁ የአስዋን ግድብ መጎብኘት ወይም መፈተሽ፣ ከዚያ ግዙፍ ግድብ ጋር ተያይዞ ወደ ዓለማችን ታላቁ ሞቃታማና ምድረ በዳ በረሃ ውስጥ ለውስጥ የተሠራውን በጥርብ ድንጋይና በኮንክሪት ሲሚንቶ የተገነባውን ረዥሙንና ሽንጣሙን ቅንጡ የቶሽካ ፕሮጀክት ይመለከተኛል ብሎ መነሳት ያስፈልጋል።
ግብፅ ከዓባይ ወንዝ ድርሻ አብዝታ መጠየቋን እንዳለ መቀበል አያስፈልግም። የኢትዮጵያን ፕሮጀክቶች ያገባኛል ብላ የምትሞግተውን ያህል፣ ሌሎችን ደብቃ ውኃውን የምታሾርባቸውን ፕሮጀክቶች መመርመር ይጠይቃል።
በሰሞኑ ቀውስ ‹‹የካይሮ እጅ እንዳለበት›› የመንግሥት ባለሥልጣናት በገደምዳሜ ሲናገሩ የሰማን መሰለኝ። መንግሥት በምርመራው ከግምት በላይ ለዚህ መረጃ ካለው፣ በግልጽ በድርድሩ ወቅት አቋሙን ማሳወቅ ይኖርበታል። ይህንን ጥርጣሬውን መንግሥት ለካይሮ ይፋ አድርጎ መሰል ሕገወጥ እንቅስቃሴ በግልጽም ሆነ በይፋ ድጋፏን የሚጠቁሙ ጉዳዮች ካሉ፣ አብሮ ተባብሮ ለመሥራት እንደማይቻል ማሳወቅ ይኖርበታል ብዬ አስባለሁ።
ከድርድር በኋላ የግብፅ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የሚሰጡዋቸው መግለጫዎች በአንድ የጋራ ጉዳይ እየተደራደሩ ሳይሆን፣ የጦር ጄኔራሎች ከጦርነት በኋላ ቀዝቃዛ ጦርነትን አስመልክተው መግለጫ የሚሰጡ ይመስላል። ይህ ደግሞ በድርድሩ ላይ ጫና ለመፍጠር የሚደረግ በመሆኑ ግብፅ ልታውቀው ይገባል።
በቅርቡ የግብፅ ተደራዳሪዎች ስለሌላ ግድብ ጉዳይ የማንሳታቸው ወሬ ሲነገር ነበር። ኢትዮጵያ 90 በመቶ እየተስማማን ነው የሚል የዋህ መግለጫ አይጠቅማትም። የቀረው አሥር በመቶ ውስጥ ሰይጣኑ አለ። አብዛኛውን እንደተስማሙበት የሚነገረው እንዲህ የሚያኩራራ አይደለም።
በየጊዜው ተለዋዋጭና አዲስ አጀንዳ እያመጣች ድርድሩ እንዲቋረጥ ከምታደረግ አገር ጋር፣ ‹‹አብዛኛው ጉዳይ ላይ ስምምነት››”ተደርሷል ብሎ ‹‹ስለድል›› መናገር ይከብዳል። አደራዳሪው የአፍሪካ ኅብረት መሆኑ አያስፈነድቅም፡፡ ምክንያቱም ተደራዳሪዋ ግብፅ ነች። ኢትዮጵያ የምትጠቀመው ከአደራዳሪዎቹ አፍሪካዊነት ወይም አሜሪካዊ ማንነት ሳይሆን ከእውነታው ላይ መሆን አለበት።
ከግብጽ ጋር 99 በመቶ መግባባት ወይም መስማማት እንኳን ቢኖር እንደ ዲፕሎማሲያዊ ድል መውሰድ አይገባም። አንድ በመቶ የሚሆነው አንቀጽ በጥንቃቄ ካልታየ ኢትዮጵያ በዓባይ ወንዝ የመጠቀም መብቷን ቀፍድዶ ዘውትር መነታረኪያ አጀንዳ ሊፈጥር ይችላል።
ኢትዮጵያ ሳትፈርም እንኳን ሱዳን ‹‹ውኃ ቀነሰብኝ›› ዓይነት ክስ ማንሳቷ ወደፊት የተፈራረሙበትን አንቀጽ እየመዘዙ መነታረኩ እንደሚኖር ይጠቁማል። ታላቁ የአስዋን ግድብና የቶሽካ ፕሮጀክት ምን ያህል የዓባይ ውኃ ይበቃቸዋል? ኢትዮጵያ ስለታላቁ ህዳሴ ግድብ ውኃ አያያዝ ከመነጋገር ጎን ለጎን ግብፅና ሱዳን ውኃውን እንዴት እየተጠቀሙበትና እያድፋፉት እንደሆነ፣ የእነሱን ነባርና አዳዲስ ፕሮጀክቶች በአግባቡ ማወቅ ይጠቅማል።
ያም ሆነ ይህ የሦስቱ አገሮች ድርድር ስምምነት ተደርሷል በሚል የሚደረግ የፊርማ ማሳረጊያ የዓባይ ወንዝን ንትርክ በዘላቂነት ይፈታል ብሎ ማሰብ የዋህነት ነው። ግብፅ ሰነዱን መፈረም የምትፈልገው በተለሳለሰ ቋንቋ የተጀቦነ የቅኝ ግዛቱን ውል ዘመናዊዋ ኢትዮጵያ እንድትቀበል ግፊት በመፍጠር ይሆናል።
በራሱ ላይ እዝነትን ጽፏል። እዝነቱ ከቁጣው ቀድሟል። እዝነቱና ችሮታው ለነገሮች ሁሉ የተዘረጋና ተደራሽ ነው . . (إِنَّ رَحۡمَتَ ٱللَّهِ قَرِيبٞ مِّنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ٥٦)
ቱርኪ ምስ ሱዳንን ኢትዮጵያን ጽቡቕ ዝምድና ስለዘለዋ፣ ንሽምግልና እማመ እንተቕሪባ ብወገን ኢትዮጵያ ተቐባልነት ከምዘለዎ ንኣፈኛ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ፣ ዲና ሙፍቲ ብምጥቃስ ኣገልግሎት ዜና ቱርኪ ኣብ ጸብጻቡ ኣስፊሩ።
የፕሪምየር ሊጉ ክለቦች የቅድመ ውድድር ዝግጅታቸውን በተለያዩ የክልል ከተሞች መጀመራቸው ይታወቃል። ሶከር ኢትዮዽያም የክለቦቻችንን የቅድመ ውድድር ዝግጅት እንቅስቃሴዎች የምትቃኝ ሲሆን ዛሬ በአዳማ ከተማ እየተዘጋጀ ከሚገኘው ቻምፒዮኑ ቅዱስ ጊዮርጊስ ክለብ የምንጀምር ይሆናል።
የ29 ጊዜ የኢትዮጵያ ቻምፒዮኑ ቅዱስ ጊዮርጊስ በ2010 የውድድር ዘመን ለ5ኛ ተከታታይ አመት የፕሪምየር ሊግ ቻምፒዮን በመሆን አዲስ ታሪክ ለመጻፍ በማለም የቅድመ ውድድር ዝግጅቱን በአዳማ ከተማ ዩኒቲ ሜዳ እያደረገ ይገኛል፡፡
ቅዱስ ጊዮርጊስ በ2009 የውድድር ዘመን ከነበሩ ተጨዋቾች መካከል ከፍሬው ጌታሁን ፣ ተስፋዬ አለባቸው ፣ ምንያህል ተሾመ ፣ ራምኬል ሎክ ፣ አንዳርጋቸው ይላቅ ፣ ፕሪንስ ሰቬሪንሆ ፣ ቡሩኖ ኮኔ እና ያስር ሙገርዋ ጋር ሲለያይ የአንድ አመት ቀሪ ውል ያለው ዘካርያስ ቱጂ ውሉን አፍርሶ ክለቡን ሊለቅ የሚችል ተጫዋች ነው፡፡
ፈረሰኞቹ ለቀጣይ የውድድር ዘመን ተጠናክረው ለመቅረብ ይረዳቸው ዘንድ በሊጉ መልካም አቋማቸውን ያሳዩ ተጨዋቾችን አስፈርመዋል። ለዐለም ብርሃኑ ፣ አብዱልከሪም መሐመድ ፣ ሙሉአለም መስፍን ፣ ታደለ መንገሻ ፣ ጋዲሳ መብራቴ ፣ ኢብራሂማ ፎፋና እና አሜ መሐመድም ክለቡን የተቀላቀሉ ተጫዋቾች ናቸው።
ሶከር ኢትዮዽያ ማክሰኞ ጠዋት በዩኒቲ ሜዳ በነበራቸውን ልምምድ ጠንክረው ሲሰሩ የተመለከተች ሲሆን በልምምድ ወቅት 25 ተጨዋቾች ተሳተፈዋል፡፡ ከነበሩት መካከል 20 ተጨዋቾች ነባርና አዲስ ፈራሚ ተጨዋቾች ሲሆኑ የተቀሩት አምስት ተጨዋቾች ከተስፋ ቡድን ያደጉት ሳሙኤል ተስፋዬ ፣ አቤል አንበሴ ፣ ተስፋዬ በቀለ ፣ ዮሐንስ እና ባህሩ ነጋሽ ናቸው፡፡ ተጫዋቾቹ ከ17 አመት በታች ቡድን ጨምሮ ዘንድሮም ከ20 አመት በታች ቡድን ውስጥ ተስፋ ሰጪ እንቅስቃሴ ያሳዩ ከመሆናቸው ጋር ተያይዞ ወደ ዋናው ቡድን ማደጋቸው ተገቢ ሆኖ ሳለ ግብ ጠባቂው ባህሩ ነጋሽ ያለፉትን አራት ተከታታይ አመታት ወደ ዋናው ቡድን ማደግ ቢችልም የመሰለፍ እድል በማጣት ተመልሶ ወደ ተስፋ ቡድን እየወረደ ፣ እየወጣ ይገኛል። ተጨዋቹ በትዕግስት ይህን ያህል ጊዜ መጠበቁ እንዳለ ሆኖ ወደ ዋና ቡድኑ በቋሚነት እስካሁን አለማደጉ አስገራሚ ሆኗል።
ዝግጅት ከጀመሩት 25 ተጫዋቾች በተጨማሪ ሳላዲን ሰኢድ ፣ አብዱልከሪም ኒኪማ ፣ ታደለ መንገሻ (በጉዳት) ፣ አስቻለው ታመነ ፣ ምንተስኖት አዳነ እና ኢብራሂም ፎፋና እስካሁን ዝግጅት ያልጀመሩ ተጫዋቾች ሲሆን ሮበርት ኦዶንካራ በቡድኑ ያለው ቆይታ እስካሁን ያልተረጋገጠ ተጫዋች ነው፡፡
ክለቡ ተጨማሪ ተጫዋቾችን ከውጪ ለማስፈረም የሙከራ እድል እየሰጠ ሲሆን ከተለያዩ የምዕራብ አፍሪካ ሀገራት የአጥቂ መስመር ተጨዋቾች ለሙከራ የመጡ ቢሆንም በነበራቸው ቆይታ በእንቅስቃሴያቸው አሰልጣኞቹን ማሳመን ባለመቻላቸው ወደመጡበት ተመልሰዋል። በዚህ ሁለት ቀናት ውስጥም ሌሎች ለሙከራ የሚመጡ የምዕራብ አፍሪካ ተጨዋቾች መኖራቸውን ለማወቅ ችለናል።
ፈረሰኞቹ በአሁኑ ሰአት በምክትል አሰልጣኞቹ ፋሲል ተካልኝ እና ዘሪሁን ሸንገታ እየተመሩ በቀን ሁለት ጊዜ ጠንካራ የትንፋሽ እና የአካል ብቃት ልምምዶችን እየሰሩ ይገኛሉ። ከማክሰኞው የልምምድ መርሀ ግብር በኋላ ከሶከር ኢትዮዽያ ጋር አጭር ቆይታ ያደረጉት አሰልጣኝ ፋሲል ተካልኝ ዝግጅታቸውን በሚገባ እየሰሩ እንደሆነ ገልጸዋል፡፡
” በዘንድሮ አመት የነበሩብንን ችግሮች ለማስተካከል ሀገር ውስጥ አሉ የሚባሉ ወሳኝ ተጨዋቾችን አስፈርመናል፡፡ ያም ቢሆን የቀሩን ያላስተካከልናቸው የሚያስፈልጉን ከውጭ የሚመጡ ተጨዋቾች ይኖራሉ። ” ያሉት አሰልጣኝ ፋሲል የመስመር ተጫዋቾች በቡድኑ በብዛት መገኘታቸውን አስመልክቶም አስተያየታቸውን ሰጥተዋል፡፡ “እንደሚታወቀው በአለም እግር ኳስ የመስመር ተጨዋቾች በጣም ተፅዕኖ ፈጣሪዎች ናቸው። ባለፈው አመት የአፍሪካ ቻምፒዮንስ ሊግ እንዳየነው ብዙ ክለቦች የመስመር ተጨዋቾቻቸው ጠንካራ ናቸው። ከዛ ቦታ የሚነሱ ተጫዋቾች የሚፈጥሩትን ጫና እያየን ነው። ከዚህ አንፃር የመስመር ተጨዋቾች ልናበዛ ችለዋል፡፡ ሌላው አንዳንድ ተጨዋቾች በተለያየ ቦታ ይጫወታሉ፡፡ ለምሳሌ ጋዲሳ ከመስመር በተጨማሪ አማካይ መሆን ይችላል ፤ አሜ መሐመድን ስታይ ቀጥተኛ አጥቂ እንዲሁም መስመር ላይ መጫወት ይችላል፡፡ ካለን ልምድ እና የጨዋታ ብዛት እነዚህን ተጫዋቾች ማግኘታችን ይጠቅመናል” ብለዋል።
በዝውውር መስኮቱ ካለፉት ጥቂት አመታት በተለየ ሁኔታ በስፋት የተንቀሳቀሰው ቅዱስ ጊዮርጊስ ስብስቡ በአማራጭ የተሞላ እና ሰፊ ሆኗል፡፡ አሰልጣኝ ፋሲልም በየቦታው ለተሰላፊነት ከፍተኛ ፉክክር እንደሚኖር ጠቁመዋል፡፡
“በየቦታቸው መጫወት የሚችሉ ተመጣጣኝ የሆኑ ሁለት ሁለት ተጨዋቾችን ይዘናል። በየክለባቸውም በቋሚነት መጫወት የለመዱ ተጫዋቾች ናቸው። ምን አልባት ባለው ፉክክር ወደ ተጠባባቂ ወንበር መውረዱን መቀበል ሊቸግራቸው ይችላል። ክለባችን ቅዱስ ጊዮርጊስ በአመቱ ብዙ ጨዋታ ስለሚያደርግ እነዚህ ተጨዋቾች ለእያንዳንዱ ቦታ ያስፈልጋሉ፡፡ እኛ ቤት ደግሞ ወቅታዊ ብቃትን መሰረት ያደረገ ምርጫ ነው የሚደረገው፡፡ ከዚህ አንፃር ሁሉንም የሚያሳምን ምርጫ የሚደሰትበት ቡድን ይኖራል ብለን እናስባለን። ካለን ብዙ ጨዋታ አንፃር ሁሉም ተጨዋቾች የመጫወት እድል ይኖራቸዋል” ብለዋል።
እስካሁን ባለው የክለቡ ሁኔታ ጥርት ብሎ መልስ ያላገኘው ቀጣዩ የቅዱስ ጊዮርጊስ ዋና አሰልጣኝ ማን እንደሆነ ሲሆን ባለፉት ቀናት ከአንጎላው ሪክሬቲቮ ሊቦሎ ክለብ የተለያዩት ፖርቱጋላዊው አሰልጣኝ ቫዝ ፒንቶ ይሆናሉ ተብሎ ይገመታል።
በቅርብ ጊዜ የተከናወኑ ድርጊቶች ስለ ዘር ዘርፎች እና የፖሊስ-ማህበረሰብ ግንኙነት ግንኙነቶች አስገራሚ ውይይቶች ፈጥረዋል. ከተማዎች እያደር እየጨመረ ያለው ወሳኝ ጥያቄ እያነሱ ነው. እንዴት ወጣት ሰዎችን በተለይም ቀለሙ ለደህንነት አስተማማኝ እንዲሆን ማድረግ የምንችለው እንዴት ነው? የ የማህበረሰብ አምባሳደሮች Initiativeየቅዱስ ጳውሎስ የፖሊስ መምሪያ እና ከተማ ድጋፍ የተሰጠው በሴንት ፖል ውስጣዊ እንቅስቃሴ ነው ወጣቶች - መልስ ለመስጠት ዓላማ አለው. ግንኙነቶቹን ለመንከባከብ እና የማህበረሰቦችን ደህንነት ለማሻሻል የተቀናጀ ጥረት ነው.
ወጣት ሰዎችን ከማህበረሰብ አገልግሎቶች ጋር ለማቀናጀት, ወጣቶች ከወንጀለኛ ፍትህ ስርዓቱ ጋር እንዳይገናኙ እና በፖሊስ መኮንኖች እና በሚሰሩበት ማህበረሰብ መካከል የተሻለ ግንኙነት ለማመቻቸት, ወጣቶች በተደጋጋሚ በተደጋጋሚ በተደጋጋሚ በሚተላለፉባቸው የጋራ ቦታዎች ላይ የማህበረሰብ አምባሳደሮች . እነዚህ ወጣት ሠራተኞችን በእነዚህ የህዝብ ቦታዎች እየተጓዙ ከነበሩት ወጣቶች ጋር ብቻ ሳይሆን ከፖሊስ ጋር ግንኙነት እንዲኖራቸው ያደርጋል.
ቶማስ ስሚዝ, የቀድሞው የፖሊስ ኃላፊ ፖል ፖል የፖሊስ ዲፓርትመንት ከማህበረተሰብ ጋር መገናኘትን አስፈላጊነት ያብራራል. "በቅዱስ ጳውሎስ ውስጥ ለስድስት ዓመታት ፖሊስ አዛዥና የሴንት ፖል ፖሉስ ፖሊስ የ 27 ዓመት አዛውንት ነበርኩ. እኔ እዚህ ከተማ ውስጥ ስደሰት ለከተማው ታላቅ ፍላጎት አለኝ. "የኮሚኒቲ አምባሳደሮች ፕሮጄክትን በተመለከተ ራዕይን ጠቅለል አድርጎ ያዘጋጀ ሲሆን" እኛ የምናከናውነውን ሥራ ምን ያህል አሟሟላችሁ እና መጠኑ ይወጣል? በሴንት ፖል ከተማ ውስጥ ሊኖሩ እና ሊበለጽጉ የሚችሉ ወጣቶች ብዛት. ወጣቶችን ከወንጀል ፍትህ ስርዓት እንዲወጡ እና በፖሊስ መኮንኖች እና ቀለሞች ላይ የተሻለ ግንኙነት እንዲኖራቸው ለመርዳት. "
የስታቲስቲክስ መረጃዎች እንደሚያሳዩት የመከላከል እና የማስተላለፊያ አገልግሎቶችን በማጣመር የሚያቀናጀው ፕሮጀክት እየሰራ ነው. የወሲብ ወንጀል ፈጻሚዎች ቁጥር 63% ቀንሷል. በቅርብ ወደ 30 የሚጠጉ አምባሳደሮች በአካባቢ ደካማዎች ሲሰሩ ከወጣቶች ጋር ግንኙነቶች ለትራፊኩ ስኬት ቁልፍ ናቸው. እያንዳንዱ አምባሳደር በወጣት ሠራተኛ የሰለጠነ እና ከተገኟቸው ወጣቶች ጋር ያለውን ግንኙነት ለመገንባት ቅድሚያ ይሰጣል. አምባሳደሮች እነዚህን ግንኙነቶች ስለሚገነቡ ወጣቶችን ለፕሮግራሞቻቸው ልዩ ፍላጎታቸውን ለማሟላት ይችላሉ. በመጀመሪያዎቹ 17 ወራት ውስጥ ተነሳሽነት ከ 2,500 በላይ ደካሞችን ለመድረስ የተቻለውን የወጣት - የበለጠ እርዳታ የሚፈልጉት ወጣቶች ናቸው.
በከተማ መካከል ያለው ሕብረት, የሕግ አስፈጻሚዎች, የበጎ አድራጎት ድርጅቶች እና የወጣት አገልግሎት ድርጅቶች, እና ላስመዘገቡት ልዩ እውቀትና ሀብቶች ለፕሮጀክቱ ስኬት ወሳኝ ነው. ዋና አጋሮች የሃሊይ ብራውን ኮምዩኒቲ ማእከል, የቅዱስ ፖል ከንቲባ ቢሮ, የሴንት ፖል የፖሊስ መምሪያ, የሜትሮ ትራንዚት ፖሊስና የታላቁ ቅዱስ ጳውሎስ የግንባታ ባለቤቶችና አስተዳዳሪዎች ማህበር ያካትታሉ. በወጣቶች, በከተማ ድርጅቶች እና በግብታዊ አጋሮች መካከል የመጨረሻው ግብ ላይ ለመድረስ የሚያስፈልጉ ብቃቶች እና ልምዶች-ወጣት ወጣቶችን ደህንነታቸውን እንዲጠብቁ እና እንዲበለፅጉ ማድረግ.
በኦሮሚያ ክልል የተለያዩ ደረጃዎች ሲካሄድ የቆየው የብሔር ብሔረሰብ “የወንድማማችነት የውይይት መድረክ” ውጤታማ እንደ ነበር የኦሮሞ ዲሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኦዲፒ) ማዕከላዊ ጽሕፍት ቤት አስታወቀ።
“የኢትዮጵያው ጠቅላይ ሚንስትር አብይ አሕመድ የዩናይትድ ስቴትስ ጉብኝት፣ ግዙፉ የዋሽንግተን ዲሲው ስብሰባና ሌሎች ቀለመ ብዙው ሥነ ሥርዓቶችና የዝግጅት ሂደት ከዝግጅቱ አስተባባሪዎች ጋር በሚደረግ ውይይት ይቃኛሉ።”
ትላንት የጀመረው የኢትዮጵያው ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አሕመድ የዩናይትድ ስቴትስ ጉብኝት፣ ግዙፉ የዋሽንግተን ዲሲው ስብሰባና ሌሎች ቀለመ ብዙው ሥነ ሥርዓቶችና የዝግጅት ሂደት ከዝግጅቱ አስተባባሪዎች ጋር በሚደረግ ውይይት ይቃኛሉ።
ጠቅላይ ሚኒስትሩ ዋሽንግተን በገቡ ሰዓታት ውስጥ አስተዳደራዊ ልዩነት በነበራቸው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን አባቶች መካከል የተካሄደውን ድርድር ውጤት ያበሰሩበርትን የጉዟቸው መጀመሪያ ገቢር አድርገውታል።
በዛሬው ዕለት ቀኑን ከፖለቲካ መሪዎች እና ተሳታፊዎች ጋር፣ ማምሻውን ከምሁራን፣ ሃሳብ አመንጭዎች እና ከቢዝነስ ማሕበረሰብ አባላት ጋር የሚያደርጉት ውይይት እናም ነገ ቅዳሜ በዋሽንግተን ዲሲ የሚካሄደው ግዙፍ መድረክ የተሰናዱበትን ሂደት ጨምሮ ምን እንጠብቅ በሚል ከአስተባባሪዎቹ ጋር ተወያይተናል።
በብሉይ ኪዳን የቂጣ በዓል የሚለውን ትርጉም ከመስጠቱ በተጨማሪ ጌታችን ምስጢረ ቁርባንን ከምስጢረ ጸሎት ጋር አዋሕዶ የገለጠበት ዕለት ስልሆነ ታላቅ የምስጢር ቀን ነው። በዚህ ዕለት ስግደቱ፣ ጸሎቱ፣ ምንባባቱ እንደተለመደው ይከናወናሉ ለየት ያለው ሥርዓት መንበሩ /ታቦት/ ጥቁር ልብስ ይለብሳል ጸሎተ ዕጣን ይጸለያል ቤተክርስቲያኑ በማዕጠንት ይታጠናል።
ዲያቆኑ ሁለት ኮስኮቶችን ውኃ ሞልቶ ያቀርባል አንዱ ለእግር፣ አንዱ ለእጅ መታጠቢያ ። ጸሎተ አኮቴት የተባለ የጸሎት ዐይነት ተጸልዮ ወንጌል ተነቦ ውኃው በካህኑ / በሊቀ ጳጳሱ/ እጅ ተባርኮ የሕጽበተ እግር ሥርዓት ከካህናት እስከ ምእመናን ፤ ከወንዶች እስከ ሴቶች በካህኑ እስተናጋጅነት ይከናወናል።
ሥርዓተ ኅጽበቱ የሚከናወነውም በውኃ ብቻ ሳይሆን የወይራና የወይን ቅጠልንም ለሥርዐቱ ማስፈጸሚያነት እንጠቀምባቸዋለን። ምስጢሩም የሚከተለውን ይመስላል። ወይራ ጸኑዕ ነው ክርስቶስ ጽኑ መከራ መቀበሉን ከማስረዳቱ በተጨማሪ እኛም /የሚያጥበውና የሚታጠበው ክርስቲያን/ መከራ ለመቀበል ዝግጁ ነን ለማለት ነው። የወይኑ ቅጠል በወይን የተመሰለ ደሙን አፍስሶ ለምእመናን የሕይወት መጠጥ ይሆናቸው ዘንድ መስጠቱን ለማዘከር ነው። ማቴ 26፥26.
ይህም ሥርዓት ጌታችን የደቀ መዛሙርትን እግር በማጠብ ያሳየውን የተግባር ትምህርት ለምእመናን ለማሳየት ነው። ዮሐ 13፥14። በቀኝና በግራ የቆሙ ሊቃውንትም «ሐዋርያቲሁ ከበበ እግረ አርዳኢሁ ሐጸበ» እያሉ ይዘምራሉ። ይህ ሥርዓት ከተጠናቀቀ በኋላ ሥርዓተ ቅዳሴው ተከናውኖ ቅዱስ ሥጋውን ክቡር ደሙን ምእመናን ይቀበላሉ።
ቅዳሴው የሚከናወነው በተመጠነ ድምጽ ነው በቀስታ ስለሚጮህ ነው። የድምጽ ማጉያ አይጠቀሙም ምክንያቱም ዲያቆኑና ካህኑ ዜማውን በቀስታ የሚሉት ይሁዳ በምስጢር ጌታችንን ማስያዙን ለመጠቆም ሲሆን በሌላ በኩል የዘመነ ብሉይ ጸሎት ዋጋው ምድራዊ እንደነበር ለማስታወስ ነው።
ዕለተ ዓርብ የአዳምን ነጻነት ለመመለስ የአዳምን ዕዳ በደል አምላካችን የተሸከመበት ዕለት የኀዘን ዕለት የድኅነት ዕለትም ነው። በዚሁ ዕለት ሁሉም ነገር እንደተለመደው ይከናወናል መሪው እዝል ይመራል ሕዝቡ ይከተላል አራቱ ወንጌላት ይነበባሉ። በየመሀሉ «ውጸቡሖ ተማከሩ ሊቃነ ካህናት፣ ሲነጋም ሊቃነ ካህናት ተማከሩ» የሚለው ዜማ በመሪ በተመሪ በሕዝብ ተሰጥዎ ይከናወናል። ምንባቡም ስግደቱም ድጓውም እንደ አለፈው ይቀጥላል።
ሥዕለ ስቅለቱ መስቀሉ ወንጌሉ መብራቱ ጽንሐሑ በመቅደሱ በር ላይ ይዘጋጃል ዲያቆኑ በቃለ ማኅዘኒ በሚያሳዝን ቃል ግፍኦሙ እግዚኦ ለእለ ይገፍኡኒ ይላል። ካህናቱም ምእመናኑም በዜማ እየተቀበሉ ይሰግዳሉ።
የዕለቱ መሪ እዝል ይመራል ሦስቱ ካህናት ጽንሐሑን ይዘው ከርቤ እያጠኑ ዲያቆናት መብራት እያበሩ ለመስቀልከ ንስግድ እያሉ ያዜማሉ ምእመናን ዜማውን እየተቀበሉ ይሰግዳሉ ከዚያም ዲያቆኑ ቀነውኒ እደውየ ወእገርየ የሚለውን ምስባክ ሰብኮ አራቱ ወንጌላት ይነበባሉ በየመሀሉ ድጓው ይዜማል ከዚህ ቀጥሎ ምእመናን ይቀመጣሉ ሦስቱ ካህናት ጥቁር ልብስ ለብሰው በሚያሳዝን ዜማ አምንስቲቲ ሙኪርያ አንቲ ፋሲልያሱ፣ ጌታየ ሆይ ስለ እኔ ሞትህ ወዮ እኔ ልሙትልህ እያሉ ሦስት ጊጌ ያዜማሉ።
ሌላው እንደተለመደው ሆኖ ኦ ዘጥዕመ ሞተ በሥጋ ሦስት ጊዜ ካህናቱ በዜማ ይሉታል ምእመናንም ይቀበላሉ ምስባክ ተሰብኮ አራቱ ወንጌላት ይነበባሉ ስግደት እንደተለመደው ነው ። በሦስት ሰዓት ፣ በስድስት ሰዓት ፣ በዘጠኝ ሰዓት ፣ ወንጌላቱ ተነበው እንዳለቁ ለምእመናን ትምህርተ ወንጌል ይሰጣል። ይህ ግን እንደ ቋሚ ሥርዐት ሳይሆን እንደ ሁኔታው አመቺነት ነው።
ካህናት በአራቱ መዓዘን ቁመው አራት መቶ እግዚኦታ ያደርሳሉ ዕለቱን የሚመለከቱ መዝሙራት ተመርጠው ይነበባሉ። ንሴብሖ እየተባለ ቤተ መቅዱስን በመዞር በከበሮ በጽና ጽል በሕማሙ ያዳነን እግዚአብሔር ይመሰገናል። ዑደት የሚደረገው ሥነ ስቅለቱን በመያዝ ነው። ምእመናን በሰሙነ ሕማማት የሠሩትን ኃጢያት እየተናዘዙ በክህናት አባቶች ንስሐ ይቀበላሉ፤ በወይራ ቅጠልም ቸብ ቸብ ይደረጋሉ የመከራው ተሳታፊዎች መሆናቸውን ለመግለጥ ነው። በታዘዙት መሠረትም ስግደታቸውን ያጠናቅቃሉ።
ከዚያ በኋላ በካህኑ ኑዛዜ ምእመናን ወደ የቤታቸው ይሰናበታሉ። መስቀል መሳለም አሁንም የለም የቻለ ከሐሙስ ጀምሮ አሊያም ከዓርብ ማታ ጀምሮ እስከ ዕለተ ትንሣኤው ድረስ ያከፍላል/ይጾማል/ የተጀመረውም በዕለተ ስቅለቱ በሐዋርያትና በእመቤታችን እንደሆነ አበው ያስተምራሉ።
የማትጾመዋ ቅዳሜ ስለምትጾም “ስዑር/የተሻረች/” ተብላለች በዓል መሻርን አይመለከትም። ቀዳም ሥዑር በጾም ምክንያት የተሻረችው ቀዳሚት ሰንበት ሌሊት ሥርዓቱ የሚጀመረው በመኅልየ ሰሎሞን ምንባብ ነው። ማኅሌቱም እዝሉ እየተቃኘ፣ እየተመለጠነ፣ እየተዘመመ እየተመረገደ እየተጸፉ ያድራል ጥዋት አቡን መዋሥዕት ውዳሴ ማርያም ዜማ ተደርሶ ወለመልአከ ሕይወትስ ሰቀልዎ በሚለው ሰላም ይጠናቀቃል። ገብረ ሰላም በመስቀሉ እየተባለ እየተዘመረ ቀጤማውም ቤተ መቅደሱን ዞሮ በካህኑ ተባርኮ ለምእመናን ይታደላል። የቀጤማው አመጣጥና ምስጢርም ከአባታችን ከኖኅ ታሪክ ጋር የተያያዘ ነው ምድር በማየ አይኅ /በጥፋት ውኃ/ በጠፋችበት ወቅት የኖኅ ታማኝ መልእክተኛ ርግብ የውኃውን መጉደል ያበሰረችው ቀጤማ ይዘ በመግባት ነው።
ዛሬም ለሐዲስ ኪዳን ክርስቲያኖች የኃጢአት ውኃ ጎደለ፣ የኃጢአት ውኃ ጠፋ በክርቶስ ሞትና ትንሣኤ ነጻነት ተሰብከ ታወጀ በማለት ካህናት ቀጤማ ይዘው ምእመናንን ያበሥሩታል። በአጠቅላይ ሥርዓተ ሕማሙን፣ ሰሙነ ሕማማት ብለው የተለየ ሥርዓት አውጥተው አባቶቻችን ተግተው ያቆዩልንን ሥርዓተ መላእክት ልንጠብቀውም ልንጠቀምበት ይገባል።
ለሥነ-ጥበባት ድርጅቶች የመጀመሪያው እርምጃ ራስዎን በደንብ ማወቅ ነው የእኛ አቀራረብ. እንዲሁም የእኛን መገምገም ሊፈልጉ ይችላሉ የገንዘብ ድጋፍ ተደጋጋሚ ጥያቄዎች እና በስነ-ጥበብ ድርጅቶች ውስጥ በእኛ ውስጥ የውሂብ ጎታዎችን ይሰጣል.
የድር ጣቢያዎቻችንን ካነበብኩ በኋላ ድርጅትዎ በገንዘብ ማስኬጂያዎቻችን ስልቶች ውስጥ የሚስማማ ሆኖ ከተሰማዎ, ያግኙን የስነ ጥበባት ቡድን ማመልከቻ ከማስገባትዎ በፊት.
ጥያቄዎን ካገኙ ከ 4 እስከ ስድስት ሳምንታት ውስጥ በኢሜል እንልካለን, ገንዘብን ላለመተው ወይም ሙሉውን ጥያቄ በመስመር ላይ ለማስገባት መመሪያዎችን ለመስጠት.
በሚኒሶታ ለሚገኙ ድርጅቶች ኦፕሬሽንና ፕሮጀክት የገንዘብ ድጋፍን እናቀርባለን. የካፒታል የገንዘብ ድጋፍን ልዩ በሆኑ ሁኔታዎች ላይ ብቻ እናስባለን. ከአንዳንድ ልዩ ሁኔታዎች በስተቀር, አመልካቾች ከግብር ነፃ, ለትርፍ ያልተቋቋሙ ድርጅቶች በጥቅም ላይ መዋል እንዲቻል በአገር ውስጥ ገቢ ድርጅት መመደብ አለባቸው.
የመንግስት አካላት ለፈጠራ ፕሮጀክቶች የገንዘብ ድጋፍ ለማግኘት ማመልከት ይችላሉ. በአጠቃላይ ግን የገንዘብ መዋጮ አናደርግም, ሆኖም ግን በተለምዶ ከህንድ የመንግስት ኃላፊነት የተጣለባቸው ተግባራት ናቸው.
በጥቂት ቦታዎች ውስጥ ሀብቶቻቸውን በማተኮር መሰረቶች በጣም ውጤታማ ሊሆኑ ይችላሉ. ይህ ማለት ብቁ የሆኑ ፕሮጄክቶችን ከፕሮግራም ፍላጎቶቻችን ውጭ ልንረዳቸው አንችልም ማለት ነው. ለምሳሌ, በአጠቃላይ እነዚህ ባህሪያት ላላቸው ድርጅቶች የገንዘብ ድጋፍ አናደርግም.
ፋውንዴሽን እንደ ጥብቅና (advocacy) ጥረቶችን ለመጠየቅ የገንዘብ ማመልከቻዎችን ይጠይቃል. ነገር ግን በአገር ውስጥ የገቢ አሰባሰብ ደንብ መሠረት, ፋውንዴሽን የአፈጻጸም ሕግን, የአካባቢያዊ ስርዓቶችን እና ውሳኔዎችን ጨምሮ በመጠባበቅ ላይ ያለ ወይንም የቀረበ ህጎችን ላይ ተጽዕኖ ለማሳደር ሙከራ አይፈጥርም.
የ McKnight የመጀመሪያ የመጠየቂያ ግዜ ቀነ-ገደብ ነው. የተጠየቀ ከሆነ, ጥያቄው በቀረበው ቀን በቦርዱ ላይ ሙሉ ውሣኔ በሚሰጠው ጊዜ ይወስናል. እባክዎ የመስመር ላይ የማመልከቻ ስርዓት ከተሰረዘበት ከሁለት ሳምንታት ገደማ በፊት ክፍት ቀኖቹ ቀናቶች ከአንዱ አመት ወደ አመት አንድ ወይም ሁለት ቀን ይለያያሉ.
የተቀመጡ ትግበራዎችን ለመድረስ ወይም የሪፖርት ሁኔታን ለመፈተሽ, ይጠቀሙ የመለያ መግቢያ አገናኝ (በዚህ ድር ጣቢያ ላይ በማናቸውም ገጽ ላይ የላይኛው ቀኝ ጥግ).
ቀድሞ በየ ሦስት ወሩ ትወጣ የነበረው የቴክ ሳይንስ መፅሔት ካለፈው ዓመት አንስቶ እንደ አዲስ ከተዋቀረች በኋላ የወጡት ቅፅ 18 እና 19ኝን መፅሔቶችን እንካችሁ ብለናችኋል፡፡
በተለያዩ ዓምዶች ተዘጋጅተው የቀረቡት መፅሔቶቹ የተለያዩ ኢትዮጵያውያን ፈጠራ ሰዎችን፣ የሀገራችን የተፈጥሮ ሐብት፣ የፖሊሲ ሁኔታዎች እንዲሁም ልዩ ልዩ የሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ውጤቶችን የሚዳስሱ ፅሑፎችን ያካተቱ ናቸው፡፡
በመፅሔቶቹ ከተካተቱት ውስጥ በቅፅ 18፤ በፕላስቲክ አጠቃቀማችን ላይ ከኢንዶኔዢያ የምንማረው ጉዳይ፣ ፕሮፌሰር ተከተል፣ አስደናቂው የሶፍ ኡመር ዋሻ፣ የቴሌፎን ቴክኖሎጂ ታሪካዊ ዳራ፣ የማይቻል ሚመስለውን ሰርቶ ያሳየን የፈጠራ ሰው፣ ግብርና ተኮር ሚቲዎሮሎጂና ኢትዮጵያ እና አነስተኛ ሃይድሮ ኤሌክትሪክ ኃይል በኢትዮጵያ ተጠቃሽ ናቸው፡፡ በቅፅ 19 ላይም ባዮስፌር ሪዘርቭ በአለም ያለው አንድምታ፣ ፕሮፌሰር ኢሳያስ፣ ቢግ ዳታ እና የህብረተሰብ ጤና አጠባበቅ፣ ያልታወቁ በራሪ አካላት (ዩፎ)፣ የፈጣሪዎች ስነ-ልቦና፣ አፍሪካና ቴክኖሎጂ፣ የአዲስ አበባ ቀላል ባቡር ስርዓት፣ እንዲሁም ከወዳዳቁ ፕላሰቲኮች የጫማ ቀለም የሰራው ኢትዮጵያዊ እና ሌሎች ጉዳዮችን ይዘንልዎ ቀርበናል፡፡
​​የድንበር ቁጥጥርን ማጥበቅ አአሸባሪዎችን እንቅስቃሴ ሊገታ እንደሚች የዩናይትድ ስቴትስ የሥጋት ቅነሳ መርኃግብሮች አስተባባሪ አምባሳደር ቦኒ ጀንኪንስ ለአሜሪካ ድምፅ ድምፅ በሰጡት ቃል መክረዋል።
የድንበር ቁጥጥርን ማጥበቅ አአሸባሪዎችን እንቅስቃሴ ሊገታ እንደሚች የዩናይትድ ስቴትስ የሥጋት ቅነሳ መርኃግብሮች አስተባባሪ አምባሳደር ቦኒ ጀንኪንስ ለአሜሪካ ድምፅ ድምፅ በሰጡት ቃል መክረዋል።
ጅምላ ጨራሽ መሣሪያዎችን ለመሥራት የሚያገለግሉ ግብዓቶች በአሸባሪዎች እጅ እንዳይገቡ ለማድረግ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት በተላለፈው ውሣኔ ላይ የመከረው የአዲስ አበባው ጉባዔ ተጠናቅቋል።
Alert Center | በአለርት ማዕከል የሆስፒታል አገልግሎት የታካሚዎች መብትና ግዴታ በአለርት ማዕከል የሆስፒታል አገልግሎት የታካሚዎች መብትና ግዴታ – Alert Center
የተሻለ ቲሸርት በተሻለ ጥሬ ዕቃዎች ይጀምራል ፡፡ ሁሉም የተሰሩ ሶስት-ድብልቅ ሸሚዞች በአሜሪካ ከሚመረተው ጥጥ ፣ እንደገና ጥቅም ላይ ከዋለ ፖሊስተር እና TENCEL ™ ሞዳል-ሶስት ክሮች በቅንጦት ለስላሳ ሸሚዝ ማምረት ብቻ ሳይሆን ለአካባቢም የተሻሉ ናቸው ፡፡
የአሪያ ማሰሪያ ቀሚስ ከሚኒ እስከ ሚዲ የአለባበሱን ርዝመት እንዲያስተካክሉ የሚያስችልዎ ሙሉ ለሙሉ የሚስተካከሉ የጎን ትስስሮችን በማምጣት ለስላሳ የጎድን አጥንት ቀሚስ ነው ፡፡
ይህ ሁለገብ ገለልተኛ ቀለም ያለው ይህ ሹራብ ሹራብ ቀለል ያሉ የተንቆጠቆጡ ትከሻዎችን እና ሸሚዝ እጀታዎችን ለተንኮል ስሜት ያቀርባል ፡፡ ለስላሳ ፣ የተለጠጠ ግንባታ ቀኑን ሙሉ ምቾት ይሰጣል ፡፡
መደበኛ እና ካፕሪስ ለዓይን እይታ እና ለዕለት ተዕለት ምቾት የማይታይ ስፌት እና ለስላሳ የመለጠጥ ባንድ አላቸው (ለአካል ብቃት እንቅስቃሴም ሊያገለግሉ ይችላሉ) ፡፡
ልቅ እና እጅግ በጣም ምቹ የጥጥ ሱሪዎች። እነሱ unisex ናቸው እና ለተለዋጭ ተስማሚ የመለጠጥ ገመድ የወገብ እና የመለጠጥ ቁርጭምጭሚቶች አላቸው። መደበኛ አንድ መጠን በጣም ይገጥማል (የአሜሪካ መጠን 0-16 ወይም XS-L)። የሀረም ሱሪዎቻችን ለስላሳ እና ምቹ በሆነ ጥጥ የተሰሩ በእጅ የተሰሩ ናቸው ፣ ለሁለቱም ለቅዝቃዜም ሆነ ለሞቃት የአየር ሁኔታ ተስማሚ ናቸው ፡፡ ሱሪው በጣም ቆንጆ እና ቦሆ ያስመስልዎታል ፡፡ እነዚህ ሱሪዎች ለአካል ብቃት እንቅስቃሴ ፣ ለዮጋ ፣ በተፈጥሮ ወይም በባህር ዳርቻ በእግር መጓዝ ፣ በዓላት ፣ ቤተሰቦች አንድ ላይ መገናኘት ወይም በቤትዎ መዝናናት በጣም ጥሩ ናቸው ፡፡
የነፋሱ ፓንት ቀላል ክብደት ያለው ፣ ዘና ያለ ሁኔታ ያለው ፣ ሱሪውን የሚስብ ነው። ከዘላቂ የቀርከሃ የተሰራ እነዚህ ሱሪዎች ለእረፍት ወይም ለሸቀጣ ሸቀጣ ሸቀጥ ተስማሚ ናቸው ፡፡
በቀዝቃዛ እና ገርነት ላይ የማሽን ማጠቢያ። እንዲደርቅ ጠፍጣፋ ያድርጉ. ብረት አያድርጉ ፣ በዝቅተኛ የሙቀት መጠን ላይ በእንፋሎት ይያዙ ፡፡ ትንሽ ፍቅር ረጅም መንገድ ይሄዳል!
ማሕበር ኤርትራውያን ሞያውያን ሕጊ፡ ማሕበር ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ ኤርትራውያን ማሕበር ጋዜጤኛታት ኣብ ግዳም፡ ማህበር ብርዒ ኤርትራ፡ ወ.ዘ.ተ. . . ክንደይ ክንብለን፡ ናይ ኩለን ፈጸምትን ኣተግበርትን፡ ተግባራቱን ኣባላቱን ኣመልኪትና ሰፊሕ መብርሂ ናብ ህዝብና ከነመሓላልፍ ኢና።
ካምቦዲያ ለሳፊኖች ፣ ለርቢዎች ፣ ለዛፎች እና ለብዙ ድንጋዮች ምንጭዎ ነው ፡፡ ጉዞን ፣ ማረፊያ ፣ ማዕድን ማውጫዎችን እና የከበሩ ድንጋዮችን ጨምሮ ከ 2 እስከ 10 ቀናት ጉብኝቶችን እናደራጃለን ፡፡
በገበያው ውስጥ በተለምዶ ለሚገኙት ዋና ዋና የከበሩ ድንጋዮች መግቢያ። ይህ ጅምር ፣ የቅድሚያ ወይም የባለሙያ ደረጃ ትምህርት የእነዚህን እንቁዎች አስፈላጊ ገጽታዎች አፅንዖት ይሰጣል ፡፡ ተፈጥሯዊ የከበሩ ድንጋዮች ፣ ሰው ሠራሽ አካላት ፣ ህክምናን እንዴት ማወቅ እንደሚቻል? ጥራቱን እና ዋጋውን እንዴት መገመት ይቻላል? በዚህ ክፍል ውስጥ ለሁሉም ጥያቄዎችዎ መልሶችን ያገኛሉ ፡፡
Learned የተማርኩት መረጃ ለወደፊቱ ጠቃሚ ነው እናም የበለጠ ለመማር በክፍለ-ግዛቶች ውስጥ ሌላ ክፍል ለመውሰድ እጓጓለሁ። መቼም በየትኛውም ቦታ ጌጣጌጦችን ለመግዛት ካቀዱ ይህንን ክፍል መውሰድ አለብዎት!
Of የጌጣጌጥ ጥራት በእውነቱ ጥሩ ነው ሰራተኞቹም ተግባቢ እና ሙያዊ ነበሩ ፡፡ እኔ ካምቦዲያ ውስጥ ያሳለፍኩትን ጊዜዬን ለዘላለም የሚያስታውሰኝ የሚያምር መረግድ ቀለበት ከሱቁ ወጣሁ :). እዚህ ብዙ ጊዜ ባገኝ ኖሮ እኔ ራሴ ቀለበት ለማድረግ አውደ ጥናቱን መሞከር እወድ ነበር!
The የጌሞሎጂካል ኢንስቲትዩት መጎብኘት በፍፁም ዋጋ ያለው ነው ፣ እና ሁሉም የሰራተኞች አባላት በጣም ሙያዊ ፣ ደግ ፣ ታጋሽ እና እያንዳንዱን አስደሳች ዕንቁ ለእርስዎ ያስረዱዎታል። በእርግጠኝነት ወደ Siem Reap እመለሳለሁ እና በሚቀጥለው ጉብኝቴ ከዚህ ዕንቁ እገዛለሁ ፡፡ 5 ኮከቦች!
Back ወደ እርሷ ለመመለስ ወሰንን እናም ድንጋዩን ገዛን ፡፡ እኔ ዳይኒ በእውነቱ አንድ ጌጣጌጥ ወደ ሱቁ ማለት አለብኝ ፡፡ ያለ እሷ እኛ ከዛ ሱቅ ምንም ነገር ለማግኘት እንኳን አንፈልግ ይሆናል ፡፡ ማጠቃለያ ፣ ሱቁ አስተማማኝ እና በሲም ሪፕ ውስጥ የማገኘው ምርጥ ሱቁ ነው ፡፡
My እሱ በፍጥነት ኢሜሌን እየመለሰ ነበር እናም እኛ በዲዛይን እና በዋጋ ላይ ወሰንን ፡፡ ቀለበቱ በፍጥነት ደርሷል እና በጥሩ ሁኔታ እንዴት እንደተሰራ እና ቆንጆ እንደነበረ ገርሞኛል ፡፡ ይህንን አገልግሎት ሙሉ በሙሉ እመክራለሁ እናም እንደገና አደርገዋለሁ ፡፡
Leg ህጋዊ ዕንቁዎችን የሚፈልጉ ከሆኑ ይህንን ቦታ መጎብኘትዎን ያረጋግጡ ፡፡ በ Siem Reap ውስጥ ብቸኛው የተረጋገጠ ሱቅ ናቸው ፡፡ ሰራተኞቹ በጣም ተስማሚ ናቸው እናም ሁሉንም ጥያቄዎችዎን ይመልሱልዎታል።
Anything ማንም ሰው ማንኛውንም ነገር እንድገዛ ሊያስገድደኝ የሞከረ የለም ፡፡ በዓለም ዙሪያ የመጡ የቅሪቶች ማሳያ አስገራሚ ነበር እናም አንድ ክፍል ለመውሰድ ጊዜዬ ባለመቻሉ አዝናለሁ ፡፡ እኔ በደንብ አንድ ጉብኝት እንመክራለን ነበር.
Jewelry ጌጣጌጦቹ ተመጣጣኝ እና ቆንጆ ናቸው እናም በግዢዎቻችን በጣም ደስተኞች ነን ፡፡ በአጠቃላይ በጣም የምመክረው ትልቅ ተሞክሮ… በአገልግሎት ጥራት በጣም ደስተኞች ነበርን ፣ ይህም በ Siem Reap ውስጥ ሁል ጊዜም ዋስትና አይሰጥም ፡፡
The በሱቁ ውስጥ የምናገኛቸውን የተለያዩ ድንጋዮች ጥራት እና ልዩነት ፡፡ በመጨረሻም አንድ የሚያምር ነጭ ቶፓዝ የድንጋይ ሐብል አገኘን ፣ ለባልደረባዬ ፍጹም ስጦታ! አመሰግናለሁ የጌሞሎጂ ተቋም!
በህዝቡ ዘንድ ተስፋ ተደርጎ የነበረው ለውጥ ተቀልብሷል የሚል አስተያየት በስፋት እየተስተዋለ ሲሆን በተለይ አቶ ለማና ድርጅታቸው ወደው አልያም ተገደው የህዝቡ ፍላጎት እንዲዳፈን ተደርጓል የሚሉም ብዙዎች ናቸው።አቶ ለማ መገርሳን ጨምሮ የሕወሓትና የብአዴንና የደኢህዴን ሊቀ መንበሮች በሁለት ሳምንቱ የኢህአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ጉባኤ መልክና ይዘት፣ በአገሪቱ መጻኢ እድሎችና በአዲስ የጋራ አመራር ስልቶች ዙርያ ሰፋ ያለ ማብራሪያ ይሰጣሉ፡፡
የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ በዚህ ሳምንት 13ሳምንት ጨዋታውን ያከናውናል። በዚህ ሳምንት ከሚካሄዱት 8ጨዋታዎች መካከል በትግራይ ስታዲየም ወልዋሎ አዲግራት ዩኒቨርስቲ ቅዱስ ጊዮርጊስን የሚያስተናግድበት ጨዋታ በጉጉት ይጠበቃል።
በሜዳው ጠንካራነቱን እያሳየ የሚገኘው ወልዋሎ አ.ዩ. ከአዲስ አበባ ውጪ ሲጫወት እጅግ ደካማ የሆነውን ቅዱስ ጊዮርጊስን ያስተናግዳል። አዲግራት የሚገኘውን የመጫወቻ ሜዳው እድሳት ተደርጎለት የተጠናቀቀ ቢሆንም በፌደሬሽኑ ውሳኔ መሰረት የ13ኛውን ሳምንት ጨዋታውን በትግራይ ስታዲየም ሊያደርግ ይገደዳል። ወልዋሎ ለፌዴሬሽኑ ቅሬታ ያስገባ ቢሆንም ፌደሬሽኑ ዛሬ በላከው ደብዳቤ የሊጉ አብይ ኮሚቴና የውድድርና ስነስርዓት ኮሚቴ ጉዳዩን በቀጣይ ለሚደረገው መደበኛ ስብሰባ እንደሚቀርብ እና የሜዳ ለውጥ ማድረግ እንደሚቻል ጠቅሷል።
ወልዋሎ አ.ዩ. ያለፉትን ሁለት ጨዋታዎች ከሜዳው ውጪ አድርጎ በሲዳማ ቡና 5-0 እንዲሁም በፋሲል ከተማ 1-0 ሽንፈት አስተናግዶ የነገውን ጨዋታ ለማ ድረግ ይዘጋጃል። የአሰልጣኝ ዮሐንስ ሳህሌ ቡድን በሊጉ ጅማሬ ላይ ድንቅ ውጤት ማስመዝገብ ችሎ የነበረ ቢሆንም ከጊዜ ወደ ጊዜ ወጥ አቋም ማሳየት እየተሳነው በደረጃው ቁልቁል መውረዱን ተያይዞታል።
ቅዱስ ጊዮርጊስ በአንፃሩ ያለፉትን 3ተከታታይ ጨዋታዎች ድል በማድረግ ከ1ዓመት በኋላ የሊጉ አናት ላይ መቀመጥ ችሏል። በ12ኛ ሳምንት ጨዋታ ሲዳማ ቡና ላይ 6ግቦችን አዝንቦ ማሸነፉ ይታወሳል። በቅዱስ ጊዮርጊስ በኩል የዘንድሮው ጥንካሬው ተደርጎ የሚወሰደው ቡድኑ ከሁሉም ክፍል ግብ ማስቆጠር መቻሉ ሲሆን እንደ አቡበከር ሳኒ አይነት ተጫዋቾች ደግሞ ከተቀያሪ ወንበር እየተነሱም ግብ ያስቆጥራሉ።
በሊጉ ወልዋሎ አ.ዩ. ካደረጋቸው 12ጨዋታዎች 4ጨዋታዎችን አሸንፈው 3አቻ በመውጣት 5ጨዋታዎችን ተሸንፈው ማግኘት ከሚገባቸው 36ነጥቦች ከግማሽ በታች 15ነጥቦችን ብቻ ሰብስቦ 12ኛ ደረጃ ላይ ሲቀመጥ ቅዱስ ጊዮርጊስ እኩል 12ጨዋታዎችን አድርጎ 6ቱን አሸንፎ በ6ቱ አቻ ተለያይቶ በ1ጨዋታ ብቻ ሽንፈት አስተናግዶ በ23ነጥቦች የሊጉ አናት ላይ መቀመጥ ችሏል።
በነገው ጨዋታ ባለሜዳዎቹ የሚቀናቸው ከሆነ ነጥባቸውን 18 በማድረስ የሌሎች ቡድኖችን ውጤት በመጠበቅ እስከ 5ኛ ደረጃ መውጣት ሲችሉ ፈረሰኞቹ ድል የሚቀናቸው ከሆነ የሊጉ መሪነታቸውን ማጠናከር ያስችላቸዋል።
ነገ 9:00 ሲል በሚደረገው እና ፌደራል አርቢትር ብርሃኑ መኩሪያ በሚመሩት ጨዋታ ላይ በወልዋሎ አ.ዩ. በኩል ካርሎስ ዳምጠው፣ ፍቃዱ ደነቀ፣ አብዱላዚዝ ኬይታ፣ ዓይናለም ሀይሉ እና ሰመረ ሀፍተይ በጉዳት ምክንያት በነገው ጨዋታ ግልጋሎት የማይሰጡ ሲሆን በፈረሰኞቹ በኩል ደግሞ ረጅም ጊዜ ጉዳት ላይ የነበሩት ግብ ጠባቂው ለዓለም ብርሀኑ፣ ሳለሀዲን ሰዒድ እና በቅርቡ የተጎዳው አስቻለው ታመነ ከነገው ጨዋታ ውጪ ሲሆኑ ናትናኤል ዘለቀ ከጉዳቱ ቢያገግምም ለጨዋታው ብቁ ባለመሆኑ ከነገው ጨዋታ ውጪ ይሆናል።
ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝካየድ ርክብ “ነባሪ ሰላም ዘየምጽእ እንተኾይኑ ሕጂ’ውን ገደል ይእቶ ዝብል’ዩ ኣብ ውድብ ዘሎ መርገጺ” ክብሉ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ህውሓት አቶ አለም ገብረዋህድ ተዛሪቦም።
አቦ መንበር ህውሓት ዶ/ር ደብረጽየን ገብረሚካኤልን አቶ አለም ገብረዋህድን ምስ ስነ ጥበብዊያን ተወላዶ ትግራይ ኣብ ዘካየድዎ አኼባ ንዝቀረበሎም ሕቶታት ኣብ ዝሃብዎ ምላሽ ነዚ ዝበሉ፡ ንዝሓለፈ 17 ዓመታት’ታ ሃገር ኣብ ዝነሃረ ለውጢ’ያ ኔራ ሕጂ ካልእ ሓድሽ ለውጢ ዝስምዓሉን ዝረአየሉን ምኽንያት ፈጺሙ የለን ክብሉ’ውን ብዛዕባ ኣብ ኢትዮጵያ ዝረአ ዘሎ ኩነታት አቶ አለም ገብረዋህድ ተዛሪቦም ኣለው።
እዞም ክልተ መራሕቲ ህውሓትን ሰብ ስልጣን ክልል ትግራይን ምስ ስነጥበበኛታት ትግራይ ዘካየድዎ ኣኬባ ዝምልከት አለም ፍሰሃ ካብ መቐለ ዝለኣኾ ጸብጻብ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።
ከዓመታት በፊት አንድ ጊዜ የእስልምና ሃይማኖት ተከታዮች ከፍተኛ ሰላማዊ ሰልፍ አድርገው ነበር፤ አብዛኛዎቹ ተሳታፊዎች ይዘውት የነበረው መፈክር፡ ‹‹እስልምና በቋንቋ ወይም በጎሣ አይከፋፈልም!›› የሚል ነበር፤ ከጥቂት ጊዜ በኋላ በአንዋር መስጊድ ውስጥ ብዙ ሰዎች ተገደሉ፣ ያንን አልፈን ወደሌላ ምዕራፍ የተሸጋገርን መስሎኝ ነበር፤ ነገር ግን አዲስ ክስተት እይተፈጠረ ይመስላል፤n ሰሞኑን በእስልምና ሃይማኖት ተከታዮች መሀል ወይም በእነሱ ላይ አዲስና አንዳንዶቹ የማይቀበሉት ጥቃት የተፈጸመባቸው ይመስላል፤ በጋዜጦች ላይ አንዳንድ ስሞታዎችን በተደጋጋሚ አንብቤአለሁ፤ በሚወጡትና እኔ ባየኋቸው ጽሑፎች የተጣራና ግልጽ የሆነ ነገር ባለማግኘቴ ወደኢንተርኔት ገብቼ ‹‹አህባሽ›› ስለተባለው የእስልምና ዓይነት ለማወቅ ሞክሬ ያገኘሁት፡–
ሃይማኖት ጥሩ ነው፤ መጥፎ ነው ባይባልም አህባሽ የተሰኘው የእስልምና ዓይነት የሚቃወሙትን ሰዎች ያስጠላቸው ምን እንደሆነ በትክክል አልገባኝም፤ ‹‹የእኛ አይደለም፤ አናውቀውም፤›› በማለት ብቻ ከሆነ አንድ ነገር ነው፤ ‹‹ከተለመደው እምነታችን ያፈነገጠና ስሕተት ያለበት ነው፤›› ማለት ሌላ ነገር ነው፤ በተቃዋሚዎቹም ሆነ በደጋፊዎቹ በኩል ያለውን መሠረታዊ ጉዳይ ለማወቅ አልተቻለም፤ ግራም ነፈሰ ቀኝ አንድ እምነትን በጉልበት በሌላው ላይ መጫን ሕጋዊም አይደለም፤ ልክም አይደለም፡፡ በጋዜጦች ላይ የሚነበበው ደግሞ–
ይህ ሁሉ ከሆነ በኋላ ባለሥልጣኖቹ ስሕተታቸውን ተገንዝበውም ይሁን፣ ተቆጪ መጥቶባቸው፣ ለጊዜው ለማፈግፈግ ይሁን ለዘለቄታው በሃይማኖት ትምህርት ቤቱ አመራር ውስጥ እጃቸውን ላለማስገባት ወስነው እንደሆነ የታወቀ ነገር ባይኖርም፣ የወጡት አስተማሪዎቹ ተመልሰው የማስተማር ተግባራቸውን እንዲጀምሩና የመስጊዱ አለቃም እንዲሁ የቀድሞ ሥራቸውን እንዲቀጥሉ ተፈቅዶአል ይባላል፤ ሆኖም አስተማሪዎቹ እና አለቃው በደብዳቤ ተሰናብተው በቃል እንዲመለሱ መታሰቡ ተቀባይነትን አላገኘም። እዚህ ላይ ቆም ብለን ሁለት ጥያቄዎችን እናንሣ፡- የትምህርት ቤቱ ባለቤት ማን ነው? ለሠራተኞቹ ሁሉ ደመወዝ የሚከፍል ማን ነው?
የትምህርት ቤቱ ባለቤት ተማሪዎቹ የተወሰነ የእስልምና ዓይነት ብቻ እንዲማሩ የሚያስገድድ ውለታ አለበት ወይ? ለምሳሌ በክርስትና ቢሆን የካቶሊክ ሚስዮን ትምህርት
ተማሪዎቹ የሚማሩትን የእስልምና (ወይም የማናቸውንም ሃይማኖት) ዓይነት የሚወስነው ማነው? ወላጆች ናቸው? ተማሪዎች ናቸው? አስተማሪዎች ናቸው? የትምህርት ቤቱ ባለቤት ነው? ለትምህርት ቤቱ ገንዘብ ያዋጣ ሁሉ ነው? መንግሥት ነው? ወይስ ሁሉም ናቸው? ወደፍሬ ነገሩ ስንገባ መጽሐፍት ቤቱን የዘጋው፣ አስተማሪዎቹን ያስወጣው፣ የመስጊዱን
ሰው የመረጠውን ሃይማኖት ወይም እምነት የመያዝ ወይም የመቀበል፣ ሃይማኖቱንና እምነቱን ለብቻ ወይም ከሌሎች ጋር በመሆን በይፋ ወይም በግል የማምለክ፣ የመከተል፣ የመተግበር፣ የማስተማር ወይም የመግለጽ መብትን ያካትታል።›› በሕገ አራዊት የሚመካ ወይም በመሃይምነት የተጋረደ ሳይሆን በሕገ መንግሥቱ መሰረት የሚሰራ ባለሥልጣንም ሆነ መሳሪያ ቤት ከሆነ በጋዜጦች ላይ የሚሰማው ሮሮ ለምን ይከሰታል?
ከላይ የተጠቀሰው አንቀጽ 27 (1)፣ አንቀጽ 27 (5) በተከታታይ የሃይማኖትንና የእምነትን ነፃነት ያረጋግጣሉ፤ ስለዚህም በአውልያ ትምህርት ቤት ላይ የተፈጸመው ጣልቃ-ገብነት በቀጥታ ሕገ መንግስቱን የሚቃረን የሕገ አራዊት ሥራ ነው፡፡
በተማሪ ቤቱም ላይ የሚነሡ ጥያቄዎች ይኖራሉ አህባሽ የሚባለውን የእስልምና ዓይነት በፈቃዳቸው የሚከተሉ ሰዎች ከሌሎች የእስልምና ተከታዮች ጋር በሃይማቱም ሕግ፣ በሕገ መንግስቱም እኩል መብቶች እንዳላቸው የትምህርት ቤቱ አስተዳዳሪዎች አምነው ይቀበላሉ ወይ? ለራሱ መብቶች ሽንጡን ገትሮ የሚከራከር ሰው የሌሎችንም ሰዎች መብቶች ተቃዋሚዎችም ቢሆኑም እንኳን እንዳያጓድሉ የበለጠ ጥንቃቄ መውሰድ ያስፈልገዋል፤ ይህንን የሚያሰኘኝ የአህባሺ አማኞች ጭራሽ ድምጻቸው የማይሰማ መሆኑ ነው፤ ባለመኖራቸው ነው ወይስ በኃይል ተዳፍነው ነው? መብት ሁልጊዜም የሚመጣው ግዴታን አዝሎ ነው፤ በሌሎች ሙስሊሞች እና በአህባሽ መሀከል ያለው ልዩነት ትልቅ ከሆነ ለአህባሺዎቹ ሌላ ትምህርት ቤት የሚሰራበትን ዘዴ ማፈላለጉ ከጠቡ ሳይሻል አይቀርም፤ የበለጠ በማውቀው በክርስትና ሃይማኖት ውስጥ በልዩነት ለየብቻቸው የቆሙትን የካቶሊክ፣ የፕሮቴስታንትና የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያኖችን ብንወስድ የአንዱ መምህር በሌላው ቤተ ክርስቲያን ገብቶ እንዲያስተምር አይፈቀድለትም፤ ወይም የኦርቶዶክሱን መምህር በካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ገብቶ እንዲያስተምር አይፈቀድለትም፤ ወይም የኦርቶዶክሱ መምህር በካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን እንዲያስተምር ማስገደድ ከሕገ አራዊት በቀር ከሁሉም ዓይነት ሕጎች የወጣ አሠራር ነው፤ በእስልምናም ውስጥ በካቶሊክና በኦርቶዶክስ መሀከል አለ የሚባለውን ያህል ልዩነት ከአለ ለየብቻ ማስተማሩ የሚመረጥ ነው፡፡ ዋናው ጥያቄ ግን በእስልምና አማኞች መሀል ጠብ ቢፈጠር በተለያየ መልኩ መንግስት ገብቶ ጠቡን ለማብረድ መሞከር ሥራው ነው፤ ነገር ግን ከዚያ አልፎ አንዱን በመደገፍ ሌላውን ለማጥቃት መሞከር ተገቢ ሊሆን አይችልም፤ ሕገ መንግሥቱ በሁሉም ሲከበር ስምምነትና ሰላም ይሰፍናል፡፡
የመጽሐፍ ቅዱስ የመጀመሪያውን ክፍል ይዘው የሚገኙት የሕግ መጻሕፍት ወይም የሙሴ መጻሕፍት ወይም ደግሞ የኦሪት መጻሕፍት (ብሔረ ኦሪት) በመባል የሚታወቁትን ነው ፡፡ እነዚህም ፦ ዘፍጥረት ፣ ዘጸአት ፣ ዘሌዋውያን ፣ ዘኊልቅ ፣ ዘዳግም ናቸው ፡፡
ዘፍጥረት የመጽሐፍ ቅዱስ የመጀመሪያው መጽሐፍ ነው ፡፡ “ዘፍጥረት” ከእርሱ ቀጥለው ለሚገኙት መጻሕፍቶች ሁሉ መሠረት ነው ፡፡ ዘፍጥረት የተባለበት ምክንያት ስለ ፍጥረትና የፍጥረት ሁሉ ፍጻሜ ስለሆነው ስለ ሰው ፍጥረት ስለሚናገር ነው ፡፡ ዘፍጥረት ስለ ዓለም አፈጣጠር ፣ ስለ ሰው አፈጣጠር ፣ እግዚአብሔር ከሰው ጋር ስለመሠረተው ቃል ኪዳንና ሰው በኃጢአት ስለመውደቁ እንዲሁም ስለ ቀደሙት አባቶች አኗኗር ይተርካል ፡፡ እግዚአብሔር ሰውን በመልኩ እንደ ምሳሌው ሲፈጥር ሙሉ ነፃነት ይኖረው ዘንድ እንደወደደ በነፃነቱም ይጠቀም ዘንድ ትእዛዝ እንደሰጠው መጽሐፉ ይናገረናል (ዘፍ 1-2) ፡፡ መጽሐፉ እንደሚከተለው ይከፈላል ፦
► በዚህ መጀመርያ በሆነው የኦሪት ዘፍጥረት መጽሐፍ ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ ስለ እግዚአብሔር ፣ ስለ ሰው ፍጥረት ፣ ስለ ዓለም መፈጠርና ስለ ኃጢአት አመጣጥ እናነባለን ፤ ለመሆኑ እግዚአብሔር የሚለው ቃል እንዴት ይገለጻል (እግዚአብሔር ማለት ምን ማለት ነው) ? በኦሪት መጻሕፍት ውስጥ ሌሎች መጠርያ ስሞቹስ የትኞቹ ናቸው?
እግዚአብሔር የሚለው ቃል የተገኘው ከግእዝ ሲሆን እግዚእ የሚለው ጌታ ማለት ነው ፤ ብሔር ደግሞ ዓለም በሚለው ይተረጐማል ፤ እግዚአብሔር ማለት የዓለም ጌታ ማለት ነው ፡፡
1) ኤል ፦ ኃያል (አምላክ) ማለት ነው ፡፡ የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት “ኤል ወይም ኤሎሂም” የሚለው በአማርኛው መጽሐፍ ቅዱስ እግዚአብሔር አምላክ ፣ አማልክት ተብሎ ብዙ ጊዜ ተተርጒሟል (ዘፍ 1, 1 ፣ መዝ 81, 9) ፡፡ በዕብራይስጥም ሆነ በሌሎች ሴማውያን ቋንቋዎች የሚናገሩ በእስራኤል አገር በአካባቢዋም ይኖሩ የነበሩ ሁሉ ጣዖቶቻቸውን “ኤል ኤሎሂም” እንደ አማርኛው “አምላክ አማልክት” ብለው ይጠሩአቸው ነበር (ዘጸ 18, 11 ፤ ዘዳ 4, 28) ፡፡ ከዚህ በተለየ መልኩ ቃሉ ገዥነትን ፈራጅነትንም ስለሚያመለክት ሰዎች ተጠርተውበታል (ዘጸ 7, 1 ፣ ዘጸ 21, 6 ፣ መዝ 82, 6 ፣ ዮሐ 10, 34) ፡፡ መላእክትም ተጠርተውበታል (መዝ 8, 5) ፡፡ ከዚህም በተጨማሪ “ኤል” ከሰውና ከቦታ ስም ጋር ይነገራል ፡፡ ለምሳሌ ኤልሳዕ (እግዚአብሔር ደኅንነት ነው) ኤልሳቤጥ (እግዚአብሔር መሐላዬ ነው) ፣ ቤቴል (የእግዚአብሔር ቤት) ፣ ኤልሻዳይ (ሁሉን ቻይ አምላክ) ማለት ነው (ዘፍ 17, 1) ፡፡
2) ያህዌ ፦ አንዳንዶች ይህንን ስም በተሳሳተ መልኩ በመጥራት የሆቫ ወይም የሆዋ በማለት ሲጠሩት ይሰማል ፡፡ ያህዌ የእግዚአብሔር ስም ነው ፡፡ ትርጓሜውም ያለና የሚኖር እንደ ባሕርዩ የሚሠራ ማለት ነው (ዘጸ 3, 13-15) ፡፡ ያህዌ እግዚአብሔር ተብሎ ተተርጒሟል (ዘፍ 4, 26) ፡፡ ያህዌ ከሌላ ስም ጋር ተዛርፎ ይገኛል ፤ ለምሳሌ ያህዌ ይርኤ ማለት እግዚአብሔር ያያል (ዘፍ 22, 14) ፣ ያህዌ ንሲ (እግዚአብሔር ዓላማዬ ነው (ዘጸ 17, 15) ፡፡ በሌላ መልኩ ደግሞ የዚህ ያህዌ የሚለው ስም የቃሉ የመጀመሪያው ክፍል “ያህ” ወይንም “ጃህ” ወይንም “ኢያ” የሚለው ቃል “ያህዌ” የሚለውን ይገልጸዋል ወይንም ያህዌ በሚለው ይተረጐማል ፡፡ በዚህም መሠረት የተለያዩ ስሞች ከዚህ ቃል ጋር ተያይዘው እናገኛን ፤ ለምሳሌ ኢዮሳፍጥ (እግዚአብሔር ፈርዷል) ፣ ኢዮራም (እግዚአብሔር ከፍ ከፍ አለ) ፣ ኢያሱ (እግዚአብሔር አዳኝ) ፣ ሃሌሉያ ሀልሎያህ (እግዚአብሔርን አመስግኑ) ማለት ነው ፡፡ ብዙ ጊዜ ኤልና ያህዌ በአንድነት ይገኛሉ “እግዚአብሔር አምላክ ”ተብለው ይተረጐማሉ (ዘፍ 2, 8)፡፡ ኤልያ ማለት “ያህዌ አምላክ ነው” ማለትን ያሳያል ፡፡
3) አዶን ፦ አዶን ማለት ጌታ ማለት ሲሆን እንደ አንድ የእግዚአብሔር መጠርያ ስምነት ያገለግላል ፡፡ በመጽሐፍ ቅዱሳችን ይህንን የዕብራይስጥ ቃል በተለያየ መልኩ ይተረጉመዋል፤ ለምሳሌ ጌታ (መዝ 35, 23) ፣ እግዚአብሔር (መዝ 37, 13) ፣ አቤቱ (መዝ 38, 9) ተብሎ ተተርጒሞአል ፡፡ አዶን ከልዩ ልዩ ስሞች ጋር ተጣምሮ ይገኛል ፤ ለምሳሌ አዶንያስ (ያህዌ ወይም እግዚአብሔር ጌታዬ ነው 2 ሳሙ 3, 4) ፣ አዶኒራም (ጌታዬ ከፍ ያለ ነው 1 ነገ 4, 6) ፡፡
የእግዚአብሔር ባሕሪ መገለጫዎቹ በትክክልና በተረጋገጠ መልኩ ይህ ነው ለማለት ቢያዳግትም እንደ መጽሐፍ ቅዱሳችን አገላለጽ እግዚአብሔር መንፈስ ነው (ዮሐ 4, 24) ፣ ብርሃን ነው (1ዮሐ 1, 5) ፣ ፍቅር ነው (1ዮሐ 4, 8) ፡፡ እግዚአብሔር አካላዊ ወይም እኔነት ያለው ነውና ራሱን በሚገልጥበት መጠን ልናውቀው እንችላለን (ዮሐ 17, 3) ፡፡ ነገር ግን የሚሰጠው መገለጥ በከፊል እንጂ ሙሉ በሙሉ እንድናውቀውና እንድናየው አይደለም (ዘጸ 33, 20 ፣ ኢሳ 55, 8-9 1ጢሞ 6, 16) ፡፡ እግዚአብሔር ስለ ራሱ ብዙ ነገሮች ገልጿል ፡፡ እነዚህም ነገሮች የእግዚአብሔር የባሕርይ መገለጫዎች ይባላሉ ፡፡
1) ሁሉን ቻይነቱ ፦ እግዚአብሔር ለባሕርዩ መነሻ ምክንያት የለውም ፤ ከዚህ ተገኘ አይባልም ፡፡ ራሱ በራሱ የነበረ ፣ ያለና የሚኖር ነው ፡፡ “ያህዌ” የሚለው ስሙም ይህን ይገልጣል (ዳን 4, 35 ፣ ዮሐ 5, 26 ፣ ራእ 4, 10-11) ፡፡
4) አለመከፋፈሉ ፦ እግዚአብሔር ከፍጥረቱ የተለየ ነው ፡፡ ሆኖም በፍጥረትም የሚገኘው ሁሉ የእርሱ ሥራ ነው ፡፡ እግዚአብሔር በራሱ መንፈስ ፣ ፍቅር ነው (ዮሐ 4, 24) ፤ ስለዚህ ሰው ወደ እግዚአብሔር ሲቀርብ የባሕርዩ መገለጫ ወደ ሆኑት ወደ ፍቅሩና ወደ መንፈሱ ወደ ጽድቁም ይቀርባል ፡፡
ከዚህ በታች የተጠቀሱት ግን በመጠኑ በፍጥረት (በፍጡራን ዘንድ) ያገኛሉ ፤ በእግዚአብሔር ዘንድ ግን በምልአት ይገኛሉ ፤ በክርስቶስም ተገልጠዋል (1 ዮሐ 1, 14 ፣ ቆላ 2, 9) ፡፡
8) የእግዚአብሔር ፍቅር ፦ አብ ወልድን ይወዳል (ዮሐ 10, 17) ፣ ዓለምንም ወድዶ ልጁን ሰጠ (ዮሐ 3, 16) ፡፡ የእግዚአብሔር ፍቅር በሦስት ቃላት ይገለጻል
10) የእግዚአብሔር ጽድቅ ፦ እግዚአብሔር ለሰው እንደ ሥራው ይሰጣል (1ጴጥ 1, 17) ፡፡ ሰውም ለማዳን የኃጢአትን ዕዳ በክርስቶስ በመክፈሉ ጽድቁን አሳየ (ሮሜ 3, 26)፡፡
11) የእግዚአብሔር ታማኝነት ፦ እግዚአብሔር ታማኝ ነውና (ዮሐ 14, 6) ሐሰትን አይናገርም (ዘኁ 23, 19) ፤ ቃሉንም ይፈጽማል (2ጢሞ 2, 13 ፣ ዕብ 10, 23) ፡፡
12) የእግዚአብሔር ሥልጣን ፦ እግዚአብሔር እንደ ባሕርዩ የፈለገውን ለማድረግ ይችላል (ማቴ 19, 26) ፤ እንደ ፈቃዱም ያደርጋል (ሮሜ 9, 14-15 ፣ ኤፌ 1, 11) ፡፡
ኃጢአት ማለት ስሕተት ፣ ክፋት ፣ ሕግን መተላለፍ ፣ ዓመፃ ፣ በጎ ማድረግን ዐውቆ አለመሥራት ፣ በእምነት መሠረት አለመኖር ፣ ወደ እግዚአብሔር ክብር አለመብቃት መሆኑን መጽሐፍ ቅዱስ ያስረዳናል (ሮሜ 3, 11 ፣ ሮሜ 12, 23 ፣ 14, 23 ፣ 1ዮሐ 3, 4 ፣ ያዕ 2, 10 ፣ ያዕ 4, 17) ፡፡ ሰው ኃጢአተኛ በመሆኑ ፍጹም ደግነትን ማሳየት አይችልም ፣ በራሱም ወደ እውነት ሊመለስ አይችልም ፣ አያስተውልም (1ቆሮ 2, 14) ፣ አይታዘዝም (ሮሜ 8, 7) ፣ አያምንም (ዮሐ 6, 44-45) ፡፡
የመጀመሪያው ሰው አዳም በነፃነቱ ተጠቅሞ የእግዚአብሔርን ትእዛዝ ማፍረስ መረጠ ፤ የተከለከለውን ፍሬ ዐውቆ በመብላቱ የእግዚአብሔርን ሥልጣን ተቃወመ ፤ ቸርነቱን ረሳ ፤ ጸጋውን ናቀ ፣ ጥበቡን ነቀፈ ፣ ጽድቁን ካደ ፣ ቃሉንም አቃለለ (ዘፍ 3, 1-6) ፡፡ በዚህም ምክንያት ሰው ኃጢአተኛ ሆነ ፤ ረከሰ ፤ ልቡም ክፉ ሆነ (ዘፍ 8, 21) ፡፡ ይህንንም በማድረግ ኃጢአት ፣ በኃጢአትም ሞት ወደ ዓለም እንዲገባ አደረገ ፡፡ የአዳም ኃጢአትም በዘሩ ሁሉ ተቈጠረ (መዝ 14, 2-3 ፣ መክ 7, 20 ፣ ሮሜ 5, 12 ፣ 1 ቆሮ 15, 22) ፡፡
► በኦሪት ዘፍጥረት አገላለጽ መሠረት ሞት ካለ መታዘዝ በመነጨው በኃጢአት ምክንያት የመጣ ነው ማለት ነውን? የሞት አጀማመርና ኃጢአት የተያያዙ ናቸው ማለት ይቻላልን?
አዎ በእግዚአብሔር መልክ እንደ ምሳሌው በመፈጠሩ ጥንት ለዘለዓለም ነዋሪ የነበረው ሰው ሁሉ መልካሙም ሳይቀር ሁሉም አሁን ሟች እንደሆነ እንረዳለን ፡፡ በአዳም አለመታዘዝ ምክንያት ሞት ወደ ዓለም ገባ ፤ ሞት የኃጢአት ውጤት ነው (ሮሜ 5, 12 እና 6, 23) ፡፡ ማስተዋል ያለብን ግን አዳም ትሞታለህ በተባለው መሠረት ወዲያው በሥጋ አልሞተም ነገር ግን ከእግዚአብሔር በመንፈስ ተለየ (ዘፍ 2, 17 ፣ 3, 8 ፣ 19, 22-24)፡፡ ኃጢአት ግን በዓለም ሁሉ ስለተሰራጨ የአዳም ልጅ ነፍሰ ገዳይ ሆነ ፤ በኖኅም ዘመን የሰው ክፋት በምድር ላይ በዛ (ዘፍ 4, 1-6) ፡፡ እግዚአብሔር የጥፋትን ውሃ አዝንሞ ከኖኅና ከልጆቹ በስተቀር የተፈጠረውን ሁሉ አጠፋ (ዘፍ 6, 6-9) ፡፡ የኖኅ ልጆች ግን ከቀደሙት ሰዎች የተሻሉ ሳይሆኑ በእግዚአብሔር ላይ ዐመፁ ፤ በዚህም ምክንያት እግዚአብሔር ለራሱ የሚሆነውን የተለየ ትውልድ ፈልጎ አብራምን ጠራ (ዘፍ 10-12) ፡፡ ባጠቃላይ በአዳም ውድቀት ምክንያት ኃጢአትና ሞት ወደ ሰው ሁሉ ደረሰ ፡፡
አዳም ማለት ከመሬት የተፈጠረ ማለት ነው ፡፡ ቃሉ ሰውን ወይም ሰዎችን ሁሉ ያመለክታል ፡፡ ከዚህ በላይ ግን የመጀመሪያው ሰው የሚጠራበት ስም ሆነ (ዘፍ 2, 19-25) ፡፡ አዳም በእግዚአብሔር መልክ ተፈጠረ (ዘፍ 1, 27) ፤ እግዚአብሔርም እንዲያበጃትና እንዲጠብቃት በኤደን ገነት አኖረው ፡፡ የምድርንም ፍጥረት እንዲገዛ ሥልጣን ሰጠው ፡፡ ስለዚህ እንደ ኦሪት ዘፍጥረት አገላለጽ ፈጣሪ አምላክ ሰውን ወንድና ሴት አድርጎ ፈጠረ ፡፡ ሁለቱም አንድ ሥጋ ይሆናሉ በማለት አንድነታቸውን ባረከ ፡፡ “ብዙ ተባዙ ፤ ምድርንም ሙሉአት ፤ ግዙአትም” አላቸው (ዘፍ 1, 28 ፣ 2, 24) ፡፡ አዳምና ሚስቱ ለእግዚአብሔር ስላልታዘዙ ከኤደን ገነት እንዲወጡ ተገደዱ (ዘፍ 3) በማለት አዳም አንድ ሰው ብቻ እንደነበረ ይነግረናል ፡፡
ነገር ግን አዳም አንድ ሰው ብቻ ነው የሚያመለክተው ካልን በታሪኩ ሂደት ላይ አንድ ጥያቄ ያስነሣብናል ፡፡ ይህም አዳምና ሔዋን ሦስት ልጆች እንደነበራቸው ይታወቃል ፡፡ እነዚህም አቤል ፣ ቃየል እና ሴት ነበሩ ፡፡ ቃየል ወንድሙ አቤልን ገደለው (ዘፍ 4, 8) ፡፡ ከዚህ በኋላ ቃየል ከእግዚአብሔር ፊት ርቆ ሄደ ፤ በዔደን በስተምሥራቅ በሚገኘው በኖድ ምድር ኖረ (ዘፍ 4, 16) ይላል ፡፡ ከዚያም ከሚስቱ ጋር የግብረ ሥጋ ግኑኝነት አደረገ ፤ እርስዋም አረገዘች ወንድ ልጅ ወለደች ፤ ስሙንም ሔኖክ አሉት (ዘፍ 4, 17) ፡፡ ታሪኩ እንዲህ ከሆነ ሊነሣ የሚችለው ጥያቄ የቃየል ሚስት ከየት ተገኘች? እግዚአብሔርም ለቃይል እንዲህ አለው “ማንም አይነካህም ፤ አንተን የሚገድል ሰባት እጥፍ የበቀል ቅጣት ይደርስበታል” አለው ፡፡ ይህ የሚያሳየው በአካባቢው ሌሎች ነዋሪዎች እንደነበሩና በምድር ላይ አዳም ፣ ሔዋንና ልጆቻቸው ብቻ እንዳልነበሩ ያስረዳል ፡፡ ስለዚህ አዳምና ሔዋን የሰውን ፍጥረት ወክለው የተገለጹ የወንድና የሴት አምሳያዎች ናቸው ፡፡ አዳም የሰውን ዘር ወክሎ የሚገኝ መጠርያ ስም ነው፡፡
ሔዋን የሕያዋን ሁሉ እናት ማለት ነው ፡፡ ከላይ እንደተገለጸው ሔዋን የመጀመርያዋ ሴት የአዳም ሚስት ናት ፡፡ እግዚአብሔር ከአዳም ሥጋ ፈጠራት ፤ አዳምም በደስታ ተቀበላት (ዘፍ 2, 20-25) ፡፡ ሰይጣን በእባብ ምሳሌ አታለላትና የተከለከለውን ፍሬ በላች ፤ ፍሬውንም ለአዳም ሰጠች ፡፡ በኋላም ስሕተትዋን በእባቡ አማካኘች (ዘፍ 3, 1-13) ፡፡ በስሕተት ስለወደቀች ለባልዋ እንድትታዘዝ በጭንቅም ልጅ እንድትወልድ ተፈረደባት (ዘፍ 3, 16) ፡፡ አዳም ግን በእግዚአብሔር ቃል ተስፋ አድርጎ ዘር እንደሚኖራት አመነና ሔዋን ብሎ ሰየማት (ዘፍ 3, 15) ፡፡ ስለዚህ ከላይ እንደተገለጸው ሔዋን የሕያዋን ሁሉ እናት ከአዳም ጋር በመሆን ፍጥረትን ሁሉ ወክላ የምትገኝ ነች እንጂ አንዲት ሴት ብቻ (አንዲት ግለሰብ ብቻ) አይደለችም ፡፡
►እግዚአብሔር ዓለምን ከፈጠረው በኋላ የነበሩ ሰዎች ረጅም እድሜ ይኖሩ እንደነበር ተገልጿል ፤ ለምሳሌ ማቱሳላ ለ969 ዓመታት እንደኖረ ከዘፍጥረት እንረዳለን (ዘፍ 5, 25) ፤ በኋላ ግን የሰው እድሜ ከ70 እስከ 80 ዓመታት ገደማ ተወሰነ ፤ ይህ ለውጥ ለምን ወይም በምን ምክንያት ተከሰተ?
እድሜ የእግዚአብሔር በረከት ነው (መዝ 91, 16) ፤ እግዚአብሔርን የሚታዘዙ የረጅም እድሜ ተስፋ አላቸው (ዘጸ 20, 12) ፡፡ በእርግጥ በአባቶች ዘመን ሰዎች ብዙ ዓመታት በሕይወት ይኖሩ ነበር (ዘፍ 5 እና ዘዳ 34, 7) ነገር ግን የሰው ዘር በምድር ላይ እየበዛ በሄደ ጊዜ ነገሮች ተለወጡ ፡፡ “የሰው ዘር በምድር ላይ እየበዛ በሄደ ጊዜ ሴቶች ልጆች ተወለዱ ፤ በዚያን ጊዜ ልዩ የሆኑ ፍጥረቶች የእነዚህን ሴቶች ልጆች ውበት ተመለከቱ ፤ ከመካከላቸውም የሚወዱአቸውን እየመረጡ ወሰዱ ፡፡ እግዚአብሔርም ሕይወት ሰጭ የሆነው መንፈሴ ከሰዎች ጋር ለዘላለም አይኖርም ፤ ሰዎች ሟቾች ስለሆኑ ከእንግዲህ ወዲያ ከ120 ዓመት የበለጠ አይኖሩም አለ” (ዘፍ 6, 1-3) ፡፡
►እግዚአብሔር ሰውን በምድር ላይ በመፍጠሩ የተጸጸተበትና ያዘነበት ጊዜ አለን? በመጸጸቱና በማዘኑስ የፈጠራቸው ፍጥረቶች ከምድር ላይ ለማጥፋት የወሰነበት ጊዜ አለን?
አዎ እግዚአብሔር በምድር ላይ ያሉ ሰዎች ሁሉ ምን ያህል ዐመፀኞች እንደሆኑና አሳባቸውም ዘወትር ክፋት ብቻ እንደሆነ በተመለከተ ጊዜ ሰዎችን በመፍጠሩና በምድር ላይ እንዲኖሩ በማድረጉ አዘነ ፤ እጅግም ተጸጸተ ፡፡ በዚህም ምክንያት እግዚአብሔር “እነርሱን በመፍጠሬ አዝኛለሁ ፤ ስለዚህ እነዚህን የፈጠርሁአቸውን ሰዎች ፣ እንስሳት ፣ በደረታቸው እየተሳቡ የሚንቀሳቀሱ ፍጥረቶችና ወፎችንም ጭምር ከምድር ላይ አጠፋለሁ” አለ (ዘፍ 6, 5-8) ፡፡ በኖኅ ዘመን የተከሰተውም የጥፋት ውሃ የዚህ ውጤት እንደነበር ይታወቃል ፡፡
የጥፋት ውሃ ማለት በኖኅ ዘመን 40 ቀንና 40 ሌሊት ያለማቋረጥ የዘነበ ዝናብና በዝናቡ ምክንያት ምድርንም ያጥለቀለቃት ውሃ ማለት ነው ፡፡ ይህ ውሃ ምድርን ሁሉ ለአንድ ዓመት ያህል ሸፍኖት እንደቆየ ይታወቃል ፡፡
የሰው ክፋት ሲበዛ ፣ የልቡ አሳብና ምኞት ሲከፋ እግዚአብሔር ሰውን ሊያጠፋ ወሰነ ፡፡ እግዚአብሔርም ኖኅን እንዲህ አለው “የሰውን ዘር በምድር ላይ ለማጥፋት ወስኛለሁ ፤ ምድር በሰዎች የዐመፅ ሥራ ስለተሞላች ሰዎችን ፈጽሞ ከምድር አጠፋቸዋለሁ” (ዘፍ 6, 13) ፡፡ ይህም ሆኖ ግን የሰው ዘር በሙሉ ከምድር እንዲጠፋ እግዚአብሔር አልፈቀደም ፡፡ በምድር ላይ የተወሰኑት እንዲቀሩ አደረገ ፡፡
ኖኅ በእግዚአብሔር ፊት ሞገስን አገኘ ፤ በእግዚአብሔርም ትእዛዝ መርከብን ሠራ ፤ የጥፋት ውሃ በምድር ላይ ሲመጣ ኖኅ ቤተሰቡና ወደ መርከቡ ያስገባቸው እንስሳት ዳኑ ፤ ሌሎች ግን ጠፉ (ዘፍ 7) ፡፡ ከጥፋት ውሃ በኋላ እግዚአብሔር ዓለምን እንደገና በውሃ እንዳያጠፋ ቃል ኪዳን ሰጠ (ዘፍ 8, 20 – 9, 17) ፡፡ እግዚአብሔርም እንዲህ አለ “ሰው በሚፈጽመው በደል ሁሉ ከእንግዲህ ወዲህ ምድርን አልረግምም ፤ ምክንያቱም ገና ከሕፃንነቱ ጊዜ ጀምሮ የሰው አሳብ ክፉ መሆኑን ዐውቃለሁ ፤ በአሁኑ ጊዜ እንዳደረግሁት ሕይወት ያለውን ፍጥረት ሁሉ ከእንግዲህ ወዲህ ከቶ አላጠፋም” (8, 21) ፡፡
►እግዚአብሔር ቃል ኪዳን ሰጠ ወይም ቃል ኪዳን ገባ ስንል ምን ማለት ነው? ቃል ኪዳኑ ምንን በተመለከተ ነው? ቃል ኪዳን የተሰጣቸው ወይም የተገባላቸውስ እነማን ናቸው?
ቃል ኪዳን ማለት ሁለት ወይም ከሁለት በላይ የሆኑ ሰዎች ሲስማሙ ነገሩን ለማጽናት ቃል ኪዳን ይገባባሉ ፤ ለምሳሌ ዮናታን ከዳዊት ጋር ቃል ኪዳን ገባ (1 ሳሙ 18, 3-4) ፡፡ እግዚአብሔር ዓለምንና ሕዝቡን የሚያስተዳድረው በቃል ኪዳን ሥርዓት ነው ፡፡ በማናቸውም ቃል ኪዳን ውስጥ የቃል ኪዳን ሰጪ ፣ ተቀባይ ፣ የአቀባበል ምልክት ፣ ተስፋ ፣ የተስፋውም ምልክት ይገኛሉ ፡፡ እግዚአብሔር በሰው ደግነት ሳይሆን እንዲሁ በጸጋው ቃል ኪዳንን ፈቅዶ ይሰጣል ፡፡ ሰዎችም ቃል ኪዳኑን ተቀብለው ቢታዘዙለት የቃል ኪዳኑን በረከት ይቀበላሉ ፡፡ ቃል ኪዳኑን ሲቀበሉ እግዚአብሔር ምልክት ያበጃል ፡፡ ይህም የቃል ኪዳኑ ማኅተም ነው ፡፡ እግዚአብሔር በቃል ኪዳኑ ውስጥ ላሉት ተስፋና የተስፋ ምልክት ይሰጣቸዋል ፡፡ ስለ ሰው ያለው የእግዚአብሔር አሳብ አይለወጥም ፡፡ ከመጀመርያው ጀምሮ ሰውን በጸጋው ተመልክቷል ፡፡ ከሰው የሚፈለጉት ደግሞ እምነትና መታዘዝ ናቸው ፡፡ እነዚህ ነገሮች ከዘመን ዘመን አይለወጡም ፡፡ ዘመን ሲለወጥ የቃል ኪዳኑ ዋና መሠረት አይሰረዝም (ገላ 3, 15-18) ፡፡ ነገር ግን የአፈጻጸሙ ድርጊት ይለወጣል (2ቆሮ 3, 6-18 ፣ ዕብ 8, 6-13) ፡፡
ባጠቃላይ እግዚአብሔር ከአዳም ጋር የሥራ ቃል ኪዳን አደረገ ፡፡ አዳም ቢታዘዝ ኖሮ ለእርሱና ለዘሩ የዘላለምን ሕይወት ያስገኝ ነበር ፤ ባለመታዘዙ ግን የኃጢአትን ፍርድ በእርሱና በዘሩ ላይ አስከተለ (ሮሜ 5, 12-21) ፡፡ ክርስቶስ ሁለተኛው አዳም ስለሆነ በእርሱ ለሚያምኑት ሕይወት አስገኝቶላቸዋል (1ቆሮ 15, 20 እና ከ45-50) ፡፡
1) የሰውና የፍጥረት እንዲሁም ሰማይና ምድር በውስጥዋም ያ ነገሮች ሁሉ አፈጣጠር በኦሪት ዘፍጥረት ምዕራፍ አንድና ሁለት ውስጥ ተደጋግሞ ተገልጿል ፡፡ ለመሆኑ እንደ ኦሪት ዘፍጥረት ምዕራፍ አንድ አገላለጽ ሰው በስንተኛው ቀን ተፈጠረ ? ምዕራፍ ሁለትስ ውስጥ ሰው የተፈጠረው በመጀመሪያ ነው ወይስ በፍጥረት መጨረሻ ወይስ በፍጥረት መካከል ?
2) የሰው አፈጣጠር በኦሪት ዘፍጥረት ምዕራፍ አንድና ምዕራፍ ሁለት ውስጥ የተለያየ ነው ፤ ይህን የሰው አፈጣጠር በተመለከተ ከሚከተሉት ውስጥ ትክክለኛ ያልሆነውን መልስ ምረጥ
3) እግዚአብሔር አምላክ ሰውን ከፈጠረው በኋላ በዔደን ገነት አኖረው ፤ ቀጥሎም ሰውን “በአትክልቱ ቦታ ከሚገኙ ዛፎች ሁሉ ፍሬ ልትበላ ትችላለህ ፤ ነገር ግን ደጉን ከክፉ ለመለየት የሚያስችል ዕውቀት ከሚሰጠው ዛፍ ፍሬ አትብላ” አለው (ዘፍ 2, 15-17) ፡፡ ሴቲቱም (ሔዋን) እባቡ ፍሬውን ወስዳ እንድትበላ በተናገራት ጊዜ “እግዚአብሔር በአትክልቱ ቦታ መካከል ካለው ዛፍ ፍሬ አትብሉ ፤ በእጃችሁም አትንኩት ፤ ይህን ብታደርጉ ትሞታላችሁ” ብላ መለሰችለት ፡፡ በዚህ ጊዜ እባቡ ሔዋንን ለማሳማን የተናገራት ንግግር ምን ነበር? (ዘፍ 3 አንብብ)
ኩባንያው ወደ ገበያ ከመግባቱ በፊት እንደ ማስያዣ ወይንም መንግስት ያስቀመጣቸው ቅድመሁኔታዎች እስኪሟሉ ድረስ እንዲሁም ሁለቱ የገቡት ስምምነት ቢጣስ በሚል 400 ሚሊየን ዶላር ማስያዝ እንዳለበትም ተገልጿል፡፡
በተጨማሪም ኩባንያው ከዩናይትድ ስቴትስ መንግስት እንዲያሟሉ ከተቀመጡለት ቅድመ ሁኔታዎች መካከል በ30 ቀናት ውስጥ የቦርድና የስራ አስፈጻሚ ቡድኑን እንዲለውጥ የሚያስገድድ ነው ተብሏል፡፡
ይህንንም ተከትሎ በግንቦት መጀመሪያ ላይ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ከዢ ጂፒንግ ጋር በመምከር ኩባንያው ዳግም ወደ ገበያ የሚመለስበትን ሁኔታ እንደሚያመቻቹ ገልጸው እንደነበር ይታወሳል፡፡
በዛሬው ቀን በሚሌኒየም ማገገሚያ ማዕከል ውስጥ ሕክምና ሲከታተሉ የነበሩ 87 ታካሚዎች አገግመው ወጥተዋል፡፡ማዕከሉ ከተከፈተ በኋላ እነዚህ የመጀመሪያዎቹ ናቸው፡፡ የህክምና ባለሙያዎቻችንን የዛሬው ቀን በእጅጉ የተደሰቱበት ነበር፡፡ እንኳን ደስ ያለችሁ!
(በኢየሩሳሌም, 02 մարտի 2021) - የቀን ጅቡ ማነው፧ ሳይገባ በሶስተኛው ወር ላይ ሽህዎችን መስቀል ኣደባባይ መነጽር ድቅኖ ውሸታሙ ኣይኑ ላይ የማይገባን መስሎት የቀን ጅቦች ሲጣራ ያለፍረት ሲጨበጨበልት ታድያ ጅቡ በገዛ ህዝቡ ወራሪ ወራሪ ሽዎች የገደለው መንጋ ጠርቶ ኣስፈርሶ ተጋሩን የጂብ ጠርቶ ኣስፈርሶ ተጋሩን ተጋሩን እኮ […]
ኦዲፒ በለገጣፎ ለገዳዲ፣ ለገጣፎ በሱሉልታ እና በደቡብ በተከሰተው ራብ ላይም ጠንከር ያለ መግለጫ እንዲሰጡ እያደረገ ያለው ሂጃብ ያደረጉ ሙስሊም ሴቶችን ነው። የሚገርመው ከእነዚህ ሂጃብ ካጠለቁ ሙስሊም ከሚመስሉ ሴት የኦህዴድ ባለሥልጣናት መካከል አንዷ የሆነችው የኦሮሚያ ክልል ምክትል ፕሬዘዳንቷ ወሮ ጠይባ ሃሰን ሙስሊም እንዳልሆነች ብዙዎች ይናገራሉ። ሴትየዋ የፕሮቴስታንት አማኝ ከሆነች ዓመታት የተቆጠሩ እንደሆነና ነገር ግን እስከአሁን ሂጃቧን ሳታወልቅ ሙስሊም መስላ አክት እንደምታደርግ የሚናገሩ አሉ። መስጊድ ለመስገድ ያያት አንድም ሰው እንደሌለም ይነገራል። ነገር ግን እስከአሁን ምክንያቱ ባልታወቀ ሁኔታ ሂጃቡን አላወለቀችም።
ኢትዮጵያዊነት ሱስ ነው[ ለማ መገርሳ]፣ ስንኖር ኢትዮጵያዊ ስንሞትም ኢትዮጵያ ነን። [ ዐቢይ አህመድ ] ወዘተ የሚል ወርቃማ ቃላትን የሚናገሩት ግን የኦዲፓ ባለ ሥልጣናትና የፕሮቴስታንት እምነት ተከታይ የሆኑ የሥራ ኃላፊዎች ናቸው። እነሱ አፈ ቅቤ ሆደ ጩቤ ሆነው ሳለ ሙስሊሞቹን የኦዲፒ ሴቶችም ሆነ ወንዶች ባለሥልጣናት በጭካኔ፣ በማፍረስ፣ በማሰደድ መግለጫዎች ላይ ከፊት መደንሰራቸው ዓላማው ለእኔ ግልጽ አይደለም። አልገባኝምም።
ህዝብ የሚጨነቅባቸውን ጉዳዮች በሙሉ ያየን እንደሆነ የአስጨናቂው ፓርቲ ወኪል ሆነው ከፊት መስመር ሲሰለፉና ሲቀርቡ የምናየው የሙስሊም ስም የያዙ ከንቲባዎችን ስም ነው። ለምሳሌ የለገጣፎ ከንቲባዎች የቀድሞዋ ወሮ ጫልቱ ሳኒና የአሁና ሃቢባ ሲራጅ፣ የሱሉልታ ከተማ ከንቲባ ወሮ ሮዛ ሰኢድ፣ አሁን ደግሞ ጴንጤ ሆና ሳለ ሂጃብና ስሟን የሙጥኝ ብላ ያልለቀቀች ናት ተብሎ የሚነገርላት ወሮ ጠይባ ሀሰን ይጠቀሳሉ።
እናም ከዚህ የተነሳ አንዳን ሙስሊሞች ኦዴፓ የሚባለው ፓርቲ ሆን ብሎ የሙስሊሞችን ስም ለማጥፋት እየሠራ የሚገኝ ድርጅት ነው ብለው መናገር ጀምረዋል። ምስኪኑን ህዝብ አፈናቅለው አስርበው፣ ሲያበቁ ለምን በሙስሊሞች መግለጫ እንደሚያሰጥ ምስጢሩ የተገለጠለት ካለ ቢነገረን መልካም ነው የሚሉም ተፈጥረዋል። እኔም የእነዚህ ጠያቂዎች አካል ነኝ። ለገጣፎ ያሁሉ ድሆችን ሲያፈናቁሉ የፈረዳባት ሙስሊሟ ከንቲባ ናት ወጥታ ሂጃቧን እንደለበሰች ያን እልህ የተሞላበት አናዳጅ መግለጫ እንድትሰጥ የተደረገው። አሁንም የሱሉልታን ህዝብ እንደዛው እያስጨነቀች ያለችው እንደተለመደው ሂጃብን መለያዋ የደረገችው ሙስሊም ከንቲባ ናት።
በእስልምና አስተምህሮ መሠረት ሂጃብ ከልብስነት ባሻገር የተከበረ የአማኟ ሴት መገለጫ እንደሆነ ነው የሚነገረው። እናም ይህን ሂጃብ አድርጎ ህዝብ የሚያስለቅስ ሥራ መሥራት ለእምነቱ ተከታዮች ጥሩ ስሜት የሚሰጥ አይደለም። ለሃቀኞቹ ነው ታዲያ። እና እናንተ አሳፋሪ የኦዲፓ ባለስልጣኖች በአስቸኳይ ከእንደዚ ዓይነት ነውረኛና እምነቱን በሌሎች ወገኖች ዘንድ በጭካኔ እንዲታይ ከሚያደርጉ ተግባራት ታቀቡ። እናንተም ሴት ሙስሊም የኦዲፓ ባለሥልጣናት ወይ ሂጃባቹን አውልቃቹ ጣሉ ወይም ደግሞ ለሃቅ ቁሙ። በተለይ እስልምናን ትተው ፕሮቴስታንት ከሆኑ በኋላ ሂጃቡን እና ስማቸውን የሙጥኝ ብለው ላሉት ከንቲባዎች ነው መልእክቱ።
የጅማዋ ተወላጅ ወ/ሮ ሙፈርያት ካሚል በተፈጥሮዋ ርህርህትና ሆደ ባሻ፣ ሆደ ቡቡም ናት ይባልላታል። ባለፈው ጊዜ መቀሌ ለስብሰባ በሄደች ጊዜ ከአዲስ አበባ ሸሽተው መቀሌ የተደበቁ የቀድሞ የትግል ጓዶቿን ባየች ጊዜ መድረኩን በንግግር ለመክፈት በተነሳች ወቅት ንግግር መድረግ እስኪያቅጣት ድረስ በእንባ ስትጣጠብ ታይታለች። በወቅቱ ብዙዎች አብረዋት አልቅሰዋል። ጌዲዮዎች በተፈናቀሉ ጊዜ ለአንዲት አራስ ልብሷን እዚያው ካምፕ ውስጥ አውልቃ ስታለብስም ታይቷል። ያችኑ አራስ ስደተኛ ሴትም ቅቤ ስትቀባ የታየውም እዚያው ካምፕ ውስጥ ነው። አሁን ግን ይህቺ በብዙዎች ቀልብ ውስጥ በመልካም ስም የገባች ሙፈሪያት እንድትዋሽ ተደረገ። እሷ ለጌዲኦ ተረጂዎች ምንም ዓይነት እርዳታ አልተቋረጠባቸውም ብላ እንድትናገር ከተደረገ በኋላ ወዲያውኑ እነ ራዲዮ ፋናና ዋልታ ቴሌቭዥን፣ ቪኦኤና ሌሎችም የስደተኞቹን ብሶትና እርዳታ ካገኙ 6 ወር እንዳለፋቸው እያለቀሱ እንዲናገሩ ተደረገ። በዜና መልክም ተበተነ። ከዚህ ዜና በኋላ ወሮ ሙፈሪያት በብዙዎች ተሰደበች፣ ውሸታም ተባለች፣ ሃቅ የላትም ተባለች። ጨካኝ አረመኔ፣ በረሃብተኞች ሰቆቃ የምትቀልድ ተደርጋ ተወቀጠች። ሂጃቧን እንዳጠለቀች በሁሉም ዘንድ ተወቀሰች። ጉዳዩ የሚመለከተው የክልሉ ፕሬዘዳንት ግን ጮጋ ተባለ። እናም ይሄ ሁሉ ሲታይ ኦፒዲ ምን አስቦ ነው ብለህ ለመጠየቅ ትገደዳለህ።
ተመልከቱ ከዚህ በታች ያማቀርበው ዘገባ EBC ያቀረበው ዘገባ ነው። የሕግ የበላይነት የማስከበር ሥራ ለድርድር አይቀርብም ሲሉ የኦሮሚያ ክልል ም/ፕሬዝዳንት ወ/ሮ ጠይባ ሀሰን በለገጣፎ ለገዳዲ ከተማ ሕገ ወጥ ግንባታዎች ከፈረሱባቸው የማህበረሰቡ አካላት ጋር ውይይት አድርገዋል በማለት የቀረበ ዜና ነው። ሪፖርተሯ ጋዜጠኛ አዲስዓለም ተሾመ ናት። ተናጋሪዋ ደግሞ ሂጃብ ያጠለቀችዋና የሙስሊም ስም የተሸከመችዋ ወሮ ጠይባ ሀሰን ናት። ጠይባ እንዲህ ትላለች። የንግግሯን ንቀት፣ ድፍረት፣ ትእቢት ብቻ ተመልከቱልኝ። ልብም በሉልኝ። አሁን ይህቺን ሴት አይቶ እስላም ስለሂነች ነው የሚናገሯት እያለ አንድ ሙስሊም ቢነጫነጭ ማን ይፈርድበታል። ለማንኛውም ወደ ዜናው እንሂድ።
ወ/ሮ ጠይባ ከእነዚህ የማህበረሰብ አካላት ጋር ባደረጉት ውይይት የሕግ የበላይነትን የማስከበር ስራ ለድርድር የሚቀርብ አይደለም፣ መንግስት የሕግ የበላይነትን የማስከበር ኃላፊነት ስላለበት የሕግ የበላይነትን የማስከበር ስራ ተጠናክሮ ይቀጥላል ብለዋል፡፡
ሕገ ወጥ ግንባታዎችን በሕግ አግባብ እየተከላከሉ መሄድ የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ትኩረት ሰጥቶ እየሰራ ያለው ስራ መሆኑን የገለጹት ወ/ሮ ጠይባ፣ በክልሉ ውስጥ ያሉ ከተሞች ለኑሮ ምቹ እንዲሆኑና በፕላን እንዲመሩ የማድረግ ስራዎች እየተሰሩ ናቸው ብለዋል፡፡
የኦሮሚያ ከተሞች በርካታ ብሔር ብሔረሰቦች የሚኖሩባቸው ከተሞች መሆናቸውን የገለጹት ወ/ሮ ጠይባ፣ የከተሞች የልማት ስራ ሲሰራም ሆነ ሕጋዊ እርምጃ ሲወሰድ የብሔር ልዩነት በማድረግ አልተከናወነም፣ ለወደፊትም አይከናወንም ብለዋል፡፡ [ እዚህች ጋር ጣልቃ ልግባ ባለፈው ወሮ ሃቢባ ጃዋር ሚዲያ ላይ ቀርበው ስለለገጣፎው ሲናገሩ የሚጮሁት የሚዲያ አክሰስ ያላቸው ከሁለት ክልሎች የመጡ ናቸው ማለታቸው ልብ ይሏል። ሁለት ለጥቃት የተመረጡ ብሄሮች ማለት ነው።]
የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት በከተሞች ውስጥ የሚኖሩ ብሔር ብሔረሰቦችን በእኩል ያገለግላቸዋል፤ የክልሉ መንግስት ብሔር ብሔረሰቦችም በሕጋዊ መንገድ ሰርተው ሀብት ማፍራት እንዲችሉ የማገዝ አቋም እንዳለው ም/ፕሬዝዳንቷ ገልጸዋል፡፡
የሕግ የበላይነትን በማስከበር ሂደት ውስጥ ስህተት የተፈጠረ እንደሆነ የክልሉ መንግስት አጣርቶ አስፈላጊውን ማስተካከያ ለማድረግ ዝግጁ መሆኑን የገለጹት ወ/ሮ ጠይባ፣ በቤቶቹ ላይ ሕጋዊ መረጃ አለኝ የሚል ማንኛውም አካል መረጃውን የማቅረብ ሙሉ መብት እንዳለው ተናግረዋል፡፡
ሕገ ወጥ ድርጊቶች ከመሰራታቸው በፊት ማስቆም የተሻለ አማራጭ ነበር ያሉት ወ/ሮ ጠይባ፣ በሕገ ወጥ ግንባታ ንግድ ላይ የተሳተፉ የመንግስት መዋቅር አካላት ላይ አስፈላጊው ማጣራት ተደርጎ እርምጃ እንደሚወሰድም ገልጸዋል፡፡[ ሃቢባ ተይዘዋል ስትል ጠይባ ደግሞ ገና ተጣርተው ይያዛሉ ትለናለች። አልተገናኝቶም። እኩል እንኳ አያስዋሿቸውም።]
አንዳንድ አካላት የሕግ የበላይነትን የማስከበር ስራ እንዲደናቀፍ ለበርካታ ዓመታት አብሮ የኖሩ ሕዝቦች እንዲጋጩና በጥርጣሬ ዓይን እንዲተያዩ እየሰሩ መሆናቸውን ወ/ሮ ጠይባ ገልጸው፣ እነዚህ አካላትን ተጠያቂ ለማድረግ የክልሉ መንግስት እየሰራ ነው ብለዋል፡፡
እየተከናወነ ያለውን የሕግ የበላይነትን የማስከበር ስራ ለማደናቀፍና ለፖለቲካ ፎጆታ ማዋል የሚፈልጉ አካላት ጉዳዩን የብሔርና የሃይማኖት መልክ ለማስያዝ የሚያራግቡት ወሬና የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስትና የኦሮሞ ህዝብ ላይ የሚያካሄዱት የስም ማጥፋት ዘመቻ ተቀባይነት እንደሌለውና የክልሉ መንግስት እነዚህን አካላት ለሕግ ለማቅረብ ይሰራል ብለዋል ወ/ሮ ጠይባ፡፡ [ በሳቅ ]
የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስትም አስቀድሞ ሕገ ወጥ ግንባታዎች እንዳይገነቡ የማድረግ ስራና ሕገ ወጥ ግንባታዎችንም ሕጋዊ አግባብ እንዲይዙ የማድረግ ስራ እንደሚሰራ ወ/ሮ ጠይባ ገልጸዋል፡፡
የአሮሞ ዴሞክራቲክ ፓርቲ (ODP) ማዕከላዊ ጽ/ቤት የገጠር አደረጃጀት ዘርፍ ኃላፊ አቶ አዲሱ አረጋ በበኩላቸው፣ የተወሰደው እርምጃ በሌሎች ከተሞች ከተወሰደው እርምጃ የተለየ አይደለም ብለዋል፡፡ አቶ አዲሱ አክለውም አንዳንድ አካላት ግን ይህንን ሁኔታ ለፖለቲካ ፍጆታ እያወሉት ነው ብለዋል፡፡ [ ጠይባን ብዙ አስለፍልፎ አዲሱ በሁለት ቃል ዜናው ይሠራለታል]
ኣብቲ 20 ክለባት ዝተሳተፋሉ ዙር ቱስካና: ኤርትራውያን ተቐዳደምቲ ብሽክለታ ማለት ካብ ክለብ ኣስታና መርሃዊ ቅዱስን ካብ ክለብ ኮፊደስ ናትናኤል ብርሃነን ዝተሳተፉ ክኾኑ እንከለው: መርሃዊ ቅዱስ ኣብ ቀዳሞት ዓሰርተ ማለት ናይ ሻሙናይ ደረጃ ሒዙ ነቲ ውድድር ምፍጻሙ ምስ ድምጺ ኣሜሪካ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መጠይቕ ገሊጹ። ንሱ ንዙር ቶስካና ክዕወተሉ ትጽቢት ገይሩ እኳ ናብቲ ውድድር እንተኣተወ: ናይ ጭዋዳ ጸገም ኣጋጢምዎ ናይ ሻሙናይ ደረጃ ሒዙ - ምስ ቀዳሞት ዓሰርተ ኮይኑ መስመር ፍጻመ ክረግጽ ከምዝተገደደ ገሊጹ።
ኣብ ሓምለ 21/2016 ካብ መደበር ታዕሊም ሳዋ ተበጊሶም ናብ ስደት ዘምርሑ ዝነበሩ 10 መንእሰያት ኣብ ግርማይካ ዓሪዱ ዝጸንሐ ሓይልታት ጸጥታ ህ.ግ.ደ.ፍ. ብተመልከተለይ ተኲሱ 3 መንእሰያት ክቐትል ከሎ፣ ዝተረፉ 7፡ ካብኦም 2 ደቂ-ኣንስትዮ ዝርከብኦም ድማ ተታሒዞም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ጸጥታ ኣትዮም ኣለዉ።
እዞም 10 መንእሰያት እዚኣቶም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት መበል 29 ዙር ዝነበሩ እዮም። እንተኾነ ግን ተገፊፎም ኣብቲ ዘይኣምንሉ ግዱድ ዕስክርና ብምእታዎም ብሕልናን ዕግበትን ስለዘይተቐበልዎ ስደት ከም ኣማራጺ ተቐቢሎም ንተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ህ.ግ.ደ.ፍ. ዝመጸ ይምጻእ ኢሎም ብድፍረት ንሞትን፡ ማእሰርትን መሪር ናይ ህ.ግ.ደ.ፍ. ጭካኔ እንዳፈለጡ ኣትዮሞ።
እዚ ሰራም ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ህ.ግ.ደ.ፍ. ብቕሉዕ ኮነ ብስዉር ክንደይ ንጹሃት ዜጋታትና ዘሕቅቕ ዘሎ ተርእዮ እዩ። ዋሕዚ ስደት ብምቕታል ዝዕገት ኣይኮነን። እቲ ጠንቂ ንዋሕዚ ስደት ኮይኑ ዘሎ ግጉይ ፖሊሲ ይኹን ፍሹል ስርዓት ቊጠባ ፖሊሲ ህ.ግ.ደ.ፍ. መሰረታዊ ፍታሕ ምስ ዝግበር እዩ። እንተኾነ ግን ካብ ነዊሕ እዋን ጀሚሩ ህዝቢ ንምብራስን ሃገር ንምብዳምን ናተይ ኢሉ ተተሓሒዝዎ ስለዝጸንሐ ሎሚ ባህርያቱ ክቕይር ዘይሕሰብዩ።
ከም ስሙር ደሞክራሲያዊ ግንባር ኤርትራ መጠን ክሳብ ሕጂ ብዝገበሮ ድሕሪ ወትሃደራዊ ታዕሊም ምውዳእ በብግዜኡ ብጅምላ ናብ ሱዳን ሰጊሮም ኣብ መዓስከር ሸገራይብ ዝቕመጡ ዘለዉ ቊጽሪ 126 በጺሑ ምህላዉ ክንሕብር ንፈቱ። ኣብ ምብራቓዊ ሱዳን ዕቚባ ከይሓተቱ ብቐጥታ ንካርቱም ዝሓልፉ ስደተኛታት ምስዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ቊጽሪ ዝድመር ኣይኮነን። ይኹን’ምበር ነዚ ኩሉ ሓደጋታት ሰጊሮም ካርቱም ዝኣተዉ’ውን ኣብ ውሑስ ቢታ በጺሖም ማለት ኣይኮነን።
ብሰንኪ’ቲ ብተደጋጋሚ ዝካየድ ዘሎ ጽዑቕ ግፋ ፍቓድ መንበሪ ወረቐት የብልኩምን ተባሂሎም ኣብ ፈቐዶ ቤት-ማእሰርትታት ሱዳን ተዳጒኖም ዘሎዉ ኤርትራውያን ዉሑዳት ኣይኮኑን; ብሰንኪ’ዚ በብእዋኑ ናብ ኤርትራ ዝጥረዙ ዘለዉ ዜጋታትና ኣብታ ዝተወልዱላ ሃገር ምስ ተመልሱ’ውን ዘሕልፍዎ ዘለዉ ዘስካሕክሕ ስቅያት መዳርግቲ የብሉን።
ነቲ ካብ ሳዋ ናብ ሱዳን ዘምርሕ ዘሎ ዋሕዚ ስደት ቀቲሉ’ውን ክቆጻጸሮ ስለዘይከኣለ ነቲ ኣብ ዶባት ዝንቀሳቐስ ኣሃዱታት ስለያ ህ.ግ.ደ.ፍ. ኣብ ሓምለ 23/2016 ዓ.ም.ፈ. ተወሳኺ ሓይሊ ካብ ክፍለ-ሰራዊት 36 ክልተ በጦሎኒ ወሲኽሉ ከምዘሎ እቲ ዝመጸና ሓበሬታ ብተወሳኺ ኣረጋጊጹ። እዚ ሓይልታት’ዚ ካብ ታማራት ኣዲባራ ክሳብ ሞስዲብን ግርማይካን ዘሎ ቦታታት ተዘርጊሑ ዓጽይዎ ከምዘሎ ክፍለጥ ተኻኢሉ።
እዚ ድማ ዝያዳ ነቲ ምቕታልን ምእሳርን ከጋድዶ ምዃኑ ርዱእ እዩ። ኣብ መደምደምታ ከም ባህልን፡ ልምድን ሕብረተ-ሰብና ኣብ ግምት ብምእታው ንስድራ-ቤት መወቲ ብሃንደበት ብመርበብ ሓበሬታ ሞት ደቆም ክርድኡ ስለዘይደለና ኣስማቶም ንግዜኡ ኣብ ውሽጢ ስሙር ደሞክራሲያዊ ግንባር ኤርትራ ተዓቂቡ ክጸንሕ ተወሲኑ ኣሎ።
ከመግባባት ይልቅ ጠብ አጫሪነትን የሚያስቀድም ከሆነ፣ እንዲህ ዓይነት መንገድ ቀስ በቀስ ባለቤቱን ይዞ እንደሚጠፋ ግልጽ ነው። ብልጽግና የሠላምና የመደመር ውጤት እንጂ፤ በጦርነትና በውድመት የሚሳካ አይደለም። 2/2
ጂኦኤምኤምኤስ ከ Maven ሲስተም Pvt። ሊሚትድ የነዳጅ አጠቃቀምን ለመቆጣጠር እና የመሣሪያዎችን ምርታማነት ለማሳደግ የታሰበ ከባድ መሣሪያዎች እና የተሽከርካሪ ቁጥጥር መፍትሔ ነው…
በሃገራችን በብዛት እንደሚታሰበው የክፉ መንፈስ ሳይሆን፣ የአእምሮአችን ህዋሳት ከትክክለኛው ስርአት በተለየና በበዛ መልኩ ሲነቃቁ የሚከሰት በሽታ ነው። አንድ ሰው የሚጥል በሽታ አለበት ለማለት ምልክቶቹ ቢያንስ ሁለት ጊዜ መከሰት ይኖርባቸዋል። በሽታው መታከም የሚችል ችግር ማሆኑን አውቆ ታማሚን ወደ ህክምና ቦታ ማምጣት ብልህነት ነው።
የበሽታው አገላለጽ ከበሽታው አይነት ሊለያይ ይችላል። በብዛት የሚታየው የበሽታው አይነት ጠቅላላ ሰውነትን የሚያንዘፈዝፍ ሲሆን በዚህ ጊዜ ታማሚዎች ራሳቸውን ይስታሉ። ታማሚው ከዚህም በተጨማሪ አይን ወደላይ ሲሰቅል እና አረፋ ሲደፍቅ ይታያል። በአንዳንድ የበሽታው አይነቶች ላይ ምልክቱ ከመታየቱ በፊት ራስ ምታት፣ የልብ የመምታት ስሜት፣ የእይታ ብዥታ ሊታዩት ይችላሉ። ይህም ከ አንድ እስከ ሁለት ደቂቃ ሊቆይ ይችላል። ታማሚዎቹ ከነቁ በኋላ የሁነውን ነገር ለማወቅ እና ለማስታወስ ይሳናቸዋል። ለተከታይ ደቂቃዎችም ሽንትና ሰገራቸውን መቆጣጠር ይሳናቸዋል።
እነዚህን አስከፊ ችግሮች ከመከሰታቸው በፊት ለመቆጣጠር ምልክቶቹ በታዩበት ጊዜ በአፋጣኝ አቅራቢያ ወደሚገኝ የጤና ተቋም በመሄድ አስፈላጊውን ህክምና ማግኘት ያስፈልጋል።
የተለያዩ የላብራቶሪ ምርመራዎች ከተደረጉ በኋላ የኢኢጂ እና እንዳስፈላጊነቱ ደግሞ የኤም አር አይ ምርመራዎች የደረጋሉ። እነዚህ ምርመራዎች ለሐኪሙ የችግሩን መንስኤ እንዲረዳና ከዚህም ተነስቶ ትክክለኛውን መድሃኒት ለማዘዝ ያስችሉታል። ከዚህም በተጨማሪ በሽታውን የሚያባብሱትንና የሚያስነሱትን መንስኤዎች በመረዳት ማስወገድ ያስፈልጋል። የሚሰጠው መድሃኒት እንደየበሽታው አይነት የሚለያይ በመሆኑ ምርመራዎችን ማድረግ አስፈላጊ ነው።
በሃገራችን ውስጥ የሚዘውተሩት ባህላዊ መንገዶች ማለትም ክብሪት መጫርም ሆነ ውሃ መርጨት፣ ለህመምተኛው የሚሰጡት ጥቅም የለም። እነዝህ መንገዶች የሚጠቅሙ የሚመስለን ችግሩ ሲከሰት የሚፈጀው ጥቂት ደቂቃ በመሆኑ ነው።
በመጀመሪያ መረጋጋት ያስፈልጋል። ከዚያም በአፋጣኝ የህክምና ሰጪ አካላት ጋር (ለምሳሌ፡ ቀይ መስቀል) በመደወል እገዛ እንዲደረግ ማስታወቅ ይኖርብሃል። በመቀጠልም ህመምተኛው የወደቀበት ስፍራ አደጋ ሊያስከትሉ የሚችሉ እንደ ድንጋይ፣ የመስታወት ስባሪ የመሳሰሉ ነገሮችን ከአካባቢው በማራቅ ህመምተኛውን ከተጨማሪ አደጋዎች መጠበቅ ትችላለህ። ልብሱን በመከፋፈትም ጭንቀቱን መቀነስ ትችላለህ። ከዚያም ወደጎን በማስተኛት ወደአፍ የሚገቡ ነገሮችን እንዳይውጥ መከላከል ይቻላል። ይህንን በመድረግ የመታነቅ ችግር እንዳይገጥመው ትከላከላለህ። ምላሱም ወደ ውስጥ ገብቶ መተንፈስ እንዳስቸገረው ከተመለከትክ ፣ ምላሱን በማስወጣት ሰላሙን ላትመልስላት ትችላለህ።