Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በጎሳ ላይ የተመሰረተ ሚድያ ሁል ጊዜ እጁም፣እግሩም መላ ሰውነቱ የጎሳውን ውሎ፣ብሶት፣ትልቅነት ወዘተ አግንኖ ለማቅረብ ይጥራል።ስራው ሁሉ የጎሳውን ስሜት ለመኮርኮር ነው።ሃገራዊ ስሜትን የሚያንፀባርቅ ሚድያ ግን አቅርቦቱ ሁሉ ሃገሩን አልፎም አካባቢውን ከፍ ሲል ደግሞ ዓለምን ይኮረኩራል።የሚነሱት ጉዳዮች የሌሎችን ሃገራት ጥቅም እና ጉዳት ስለሚመለከት ትኩረት ይስባል።እርግጥ ነው የጎሳ ጥቅም የሌሎችን የሚነካባቸው ብዙ መንገዶች ይኖራሉ።በሀገራት ደረጃ ስናየው ግን ብሔራዊ ጉዳይ ላይ ያተኮረውን ቅድምያ የሚሰጡባቸው ብዙ መንገዶች አሉ።
የጎሰኝነት ስሜት ይዘው የሚነሱ ሚድያዎች መነሻቸው ላይ የጎሳቸውን ስሜት በእጅጉ ይኮረኩራሉ።ለእዚህም ምክንያቶች አሉት።እነርሱም የጎሳቸውን ኩራት በእጅጉ ከፍ ያደረጉ ተደርገው በመጀመርያ ላይ ይታያሉ።እየቆየ ግን እራሱን የተለየ አድርጎ ሲያስብ የነበረው ጎሳ እራሱን ለብቻው መነጠሉ ውበቱን ሳይሆን የጎደሉትን መሰረታዊ ዘመናዊ አስተሳሰቦች እየጎሉ ሲመጡ በመጀመርያ እጁን የሚያነሳበት እና የምቃወመው ሲያከብረው ወደነበረው ''የጎሳዬ'' ወዳለው 'ጎሰኛ' ሚድያ ይሆናል።ቀድሞ ነገር የብዙሃን መገናኛ የሚለው ፅንሰ ሃሳብ ጎሳ የሌለው ለሁሉም የሚያገለግል ማለት ነው።ጎሳውን የለየ ሚድያ እንዴት ብሎ ከጊዝያዊ ስኬት ባለፈ ውጤታማ ሊሆን ይችላል?
ባጠቃላይ የጎሰኝነት ስሜቶች እና ኃይሎች አንዴ በፓርቲ መልክ ሌላ ጊዜ በሚድያ መልክ ሲፈልጉ ደግሞ በንግድ ድርጅት መልክ ቢከሰቱም መጨረሻ አሸናፊው ኢትዮጵያዊነት ነው።ይህ ፉከራ አይደለም ከላይ የተጠቀሱት ምክንያቶች ከበቂ በላይ ናቸው።አምባገነንነት፣ፋሽዝም፣ናዚዝም መሰረታቸው ርዕዮተ ዓለም አይደለም ጎሰኝነት እና የእኔ ዘር ይበልጣል ነው።መነሻቸው ላይ የናዚው ሂትለርም ሆነ የፋሺሽቱ ሞሶሎኒ ሺዎችን በንግግራቸው አስደምመዋል፣አስፈንጥዘዋል፣ለጎሳቸው ኩራት መሰል በርካታ ቁራጥራጮች ወርውረዋል።ነገር ግን ይህ ሁሉ ሁካታ ከአምስት አመታት በላይ አልዘለቀም የእውነት ኃይሎች ተነሱ። አሸነፉት።አሳሳቢው የእውነት ኢትዮጵያዊነት ስሜትን ያነገቡቱ ምን ያህል ፀንተው ይቆማሉ? ነው።ሁሉም ሊፀና፣ሊቆምለት እና ሊያግዝ የሚገባውም ኢትዮጵያዊነትን ያነገቡትን ሚድያዎች ነው።ይህ እስከሆነ ድረስ ኢትዮጵያዊነት አሸንፎ ይወጣል።አሁንም ተረት አይደለም።
የኢትዮጵያ ቤተክርስቲያን ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ለእኛ ምሳሌነት የፆመውን ታላቁን (ዓቢይ) ፆም ከጀመረች ሁለተኛ ሳምንት ሆናት።በገና በተለይ በፆም ወቅት ይደረደራል።ህሊና ይሰበስባል።ከሥጋ አልፎ ለነፍስ ደስታ ይሰጣል።
እስከ ቅርብ ዘመን ድረስ የኢትዮጵያ ቤተ መንግስት እንዲህ የፆም ወራት ሲመጣ በገና ክፉኛ ለምዶ ነበር።ምሽት ከእራት በኃላ መሪዎቿ ለጥቂት ሰዓትም ቢሆን በገና ያስደረድሩበት ነበር።በበገና ድርደራ አጋንንት ይርቃሉ።ቅዱስ ዳዊት የሳኦልን እርኩስ መንፈስ ያሸንፍበት የነበረው በበገና ድርደራ ነበር።ይህንን ያወቁ የኢትዮጵያ መሪዎች በተለይ በአቢይ ፆም ወቅት ቤተመንግስቱን ከበገና ድርደራ ፆም አያሳድሩበትም ነበር። በገና!
ንሕና ትኽክለኛ ቦታ ን ስድራቤታዊ ሽግራት ንምፍታሕን፡ ን ኣተዓባብያ ቆልዑትን። ኣገልግሎትና ኣብ ወለድትን መንእሰያትን ዞኣለመ ኢዩ። ህጹጽ ዝኾነ ጸገም ኣብ ዝህልወኩም፡ ቅልጡፍ ዝኾነ ቆጸራ ክንህበኩም ኢና።
ጀብሃ ካብ “ብሻእብያ ዝመጽእ ናጽነት መግዛእቲ ይሓይሽ” እንዳበለት ተሳኢራ ካብ ሜዳ ኤርትራ ምስወጸት፡ እቶም ኣባላታ ዝነበሩ ሰባት፣ ካብ ሽኡ ኣትሒዞም ካብ ሃገራዊ ቃልሲ ዝዀብለሉ ኢዮም። ነቲ ዝተፈጥረ ሓድሽ ክውንነት ተቐቢሎም ኣብ ሃገራዊ መስመር ተጸምቢሮም ግደኦም ከበርክቱ ትብዓት ኣየጥረዩን። ከም ብዙሓት ካልኦት እውን ጸግዖም ኣይሓዙን። ኣብ ክንድኡ፣ ምስ ዝመጸ ንሃገር ዝጻባእ ግዳማዊ ሓይሊ እናተጸግኡን ኣብ እግሩ እናሰገዱን፣ ኣብ መዲናታት ጎረባብቲ ሃገራት ክዛውኑ፣ እናተጸዋውኡ በብዓይነቱ ኪዳናት ክምስርቱን ነዊሕ ከይጸንሑ ክፈናጥሑን እድመና ምሉእ ተዓዚብና። እንታይ ዘሪእኩም እንታይ ሓፊስኩም ዝብል ለባም ሓታቲ እንተዝረኽቡ፣ ጽልኢ ዘሪኦም ውርደት ክሓፍሱ እምበር ካልእ ኣይረኣናን።
እዞም “ተቓወምቲ ኢና” ዝብሉ ዘለው ወገናት፣ ካበይ ዝመጹ ኢዮም? እንታይ ስለዝኾኑ እዮም ዝቃወሙ ዘለው? ንዝብል ሕቶ እምበኣር፣ እዚ ኣብ ታሕቲ ዝዘርዘርክዎ ድሕረ-ባይታኦም ጽቡቕ ገይሩ ዝምልሶ ኢዩ። ኣመጻጽኣ ናይተን ዘቘምወን ኣብ ፖለቲካዊ ንግዲ ዝነጥፋ ዘለዋ ጉጅለታት ክትጸውየሉ እንተፈተንካ መትሓዚ የብሉን። ደቂቕ ዝርዝራቱ ገዲፍና ግን ንምጥቕላል እምበኣር ሕስረት ናይዞም ሰባት እዚኣቶም ዓስቢ ሕሉፍን ሕማቕን ታሪኾም ኢዩ። ብሰንኪ ጉድለት ብቕዓቶም፣ ተንኰለኛ ባህርያቶም፣ ናይ ስልጣን ስስዐኦም፣ እሸልነቶም፣ ወገናዊ ኣተሓሳስባኦም፣ ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ንባእሎም ነድዮም ብምትራፍ፣ ኣብ ቃልሲ ንናጽነት ተኣምር ክሰርሕ ዝኽእል ዝነበረ ዓቢ ሃገራዊ ዓቕሚ ዘባኸኑ፣ ውድብ ለኪሞም ዝጠፍኡ፣ ብግዜን እድልን ህዝቢ ዝተጣልኡ፣ ኣብ ትሕቲ ጸላእቲ ብምስጋድ ክብረት ሃገርን ህዝቢ ዘዋረዱ ገበነኛታት እዮም። ዘይፈለጠ እንተሎ ጽቡቕ ገይሩ ክፈልጦም!
እዚ ጽሑፍ’ዚ፣ ኣብ ሜዳ ኤርትራ ተጋዳላይ ተ.ሓ.ኤ. (ጀብሃ) ኣብ ዝነበርክሉ እዋን፣ ከምኡ’ውን ተ.ሓ.ኤ. ድሕሪ ምብትታና ኣብ ዝሰዓበ መድረኽ ካብ ዘዋህለልክዎ ውልቃዊ ትእዝብቲ ምርኩስ ብምግባር ዘዳለኽዎ እዩ። ኣብዚ ኣርእስቲ’ዚ ካባይ ንላእሊ ኣፍልጦን ደቂቕ ትእዝብትን ዘለዎም ሰባት ከምዘይስኣኑ ይኣምን። ኩልና እቲ ንፈልጦ ሓቂ እንተንገልጽ ድማ፣ ልቦና ተካእቲ ወለዶታት ክንደይ ኮን ምሃብተመ እብል። ሰናይ ንባብ።
ነፍጠኝነት ጨፊላቂነት ላይመለስ ተቀብሯል በአንድነት ስም አንድ አይነት (ቋንቋ ፣ ባህል ኃይማኖት ባንድራ ..) ብቻ ማስተናገድ የምትችል ኢትዮጵያን ለመመለስ መመኘት ይቻላል ነገር ግን ከምኞት አያልፍም!!
ለኔ እዉነተኛው የአንድነት ፓርቲ ትናንት መጋቢት 23 ቀን 2007 ዓ.ም. በፍርድ ቤት ውሳኔ ተቀብሯል፡፡ዱባና ቅል አበቃቀሉ ለየቅል እንደሆነ ቀድም ሲል አውቀናል፡፡ ዳኛ ብርቱኳንም፣ ፍርህይወትም ዳግም አልተከሰቱም፡፡ እንደ ኢህአዴግ የምርጫ ውጤት 99.6 ከመቶ አመራሩና አባላቱ በምርጫ ቦርድ እንዲበተኑ የተበየነበት እንዲሁም በደጋፊዎች የተገዛ ንብረት ያለፍርድ ቤት ትእዛዝ በመንግስት ታጣቂ ፖሊሶች የተዘረፈበት አንድነት የፍትህ ተቋሙን ለመፈተሸ ምርጫ ቦርዱን መክሰሱ ይታወቃል፡፡
ይሁን እንጂ ምርጫ ቦርድን መክሰሳችን አግባብ እንዳልሆነ አንቀጽ ተጠቅሶ ከማስፈራሪያ ጋር ክሱ ዉድቅ ተደርጓል፡፡ በዚህም ፍትህ መረገጡን ባደባባይ አስመስክረናል፤ሃላፊነታችንንም ተወጥተናል፡፡ ቀጣዩን በቀጣይ ሂደት የምናየዉ ይሆናል፤እንደሚፈልጉት ተበትነን አንቀርም፡፡ አንድነቶች በያለንበት እንረጋጋ!!
ታላቋ ምዕራብ አፍሪካዊት ሃገር ናይጀሪያ እዚህ የደረሰችዉ ዉድ ዋጋ ከፍላ ነዉ፡፡ ከናይጀሪያም በላይ ዋጋ ብንከፈልም በልተዉ በማይጠግቡ በሎች ትግሉ እየተነጠቀ ዛሬም እዛዉ ላይ ነን፡፡ ታላቅዋ የምስራቅ አፍሪካ ኮከብ ሀገረ ኢትዮጵያ በልማት ስም ክብሯ እንዲወርድ እየተደረገች ትገኛለች፡፡ እናም በዲፕሎማሲ፤በዲሞክራሲ፤በኢኮኖሚም ይሁን በሁለንተናዊ ልማት የአለም ማህበረሰብ በአፍሪካ ትኩረት ናይጀሪያ ሆናለች፡፡ ኢትዮጵያ የምትፈለገዉ ለክፍለ አሁጉሩ የደህንነት አጋርነት ብቻ ነዉ፡፡
የናይጀሪያ ተፎካካሪ ፓርቲዎችና(የተቀናቃኝ ፓርቲዎች ትብብርና ዉህደት ያስከተለዉን ዉጤትም ልብ ይሏል) የተወዳዳሪ ግለሰቦች ሚና ቀላል ባይሆንም ለናይጀሪያ ተስፋ የሆናት ግን ህዝቡ ነዉ፡፡ የኢትዮጵያችንም የለዉጥ ተስፋ ህዝቡ ነዉ፡፡ በዚህ ወቅት የተቃዋሚ የፖለቲካ ሃይሎች አሰላለፍም የጎላ ድርሻ ይኖረዋል፡፡
(አዲስ ሚዲያ) በአዲስ አበባ በንፁህ የመጠጥ ውሃ አቅርቦት እና የአካባቢ ንፁህና ጉድለት ችግር ምክንያት ከተከሰተው አጣዳፊ ተቅማጥና ትውከት (አተት) የከተማዋ ነዋሪዎችን ጤና ማናጋት ከጀመረ ሶስተኛ ሳምንቱን አስቆጥሯል፡፡ በንፁህ የውሃ አቅርቦት እና በአካባቢ ንፁህና ጉድለት ምክንያት የሚከሰተው የኮሌራ በሽታ በከተማው መዛመት፤ ዓለም አቀፍ ተቋማት ሰራተኞችን ጨምሮ በርካታ ነዋሪዎችን ለከፋ በሽታ መዳረጉ ታውቋል፡፡ ይህንንም ተከትሎ የተባበሩት መንግሥታት የአፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ባለፈው ሰኞ ሐምሌ 18 ቀን 2008 ዓ.ም. በከተማዋ ለሚገኙ ለሌሎች የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ሰራተኞች ባሰራጨው የውስጥ መልዕክት መሰረት፤ ሰራተኞቹ የኮሌራ ክትባት እንዲወስዱ አሳስቧል፡፡ በተለይ ኮሌራ በተበከለ ምግብና ውሃ አማካኝነት የሚዛመትና በንፁህና ጉድለት የሚከሰት በሽታ ሲሆን፤ ወዲያውኑ ተገቢውን ህክምና በጤና ተቋማት ማድረግ ካልተቻለ፤ በአጣዳፊ ተቅማጥና ትውከት የሰውነትን ፋሳሽ በመሳጣት ለሞት እንደሚዳርግ ይታወቃል፡፡
በሽታውን በተመለከተ የጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ሀገር ቤት በመንግሥት ቁጥጥር ስር ለሚገኙ መገናኛ ብዙኃን በሰጠው መግለጫ፤ አተት የተከሰተው የወንዝ ውሃ በሚጠቀሙ ዜጎች ላይ እንደሆነ እና ለዚህም በወንዝ ዳር አካባቢ የሚኖሩ ሰዎች የመፀዳጃ እና ፍሳሽ ማስወገጃዎቻቸውን ከወንዝ በማገናኘታቸው እንደሆነ በቃል አቀባዩ አህመድ ኢማኖ በኩል አስታውቋል፡፡ ይሁን እንጂ መረጃዎች እንደሚያመለክቱት ከሆነ፤ የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳደር የንፁህ የመጠጥ ውሃ ተገቢው ቁጥጥርና ክትትል ባለመደረጉ እና በከተማዋ በተከማቸው ቆሻሻ አማካኝነት እንደሆነ የከተማዋ ውሃና ፍሳሽ ባለስልጣን ምንጮች ማረጋገጣቸው ተነግሯል፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ የከተማው የንፁህ መጠጥ ውሃ ጥራት ባልተጠበቀበት ሁኔታ የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳደር ውሃና ፍሳሽ ባለስልጣን የከተማው ነዋሪ በመጪው 2009 ዓ.ም. ከዚህ ቀደም ከሚከፍለው የቧንቧ ውሃ ተጨማሪ ክፍያ ማሻሻያ ሊጣልበት እንደሆነም ሪፖርተር ጋዜጣ ዘገባ አመልክቷል፡፡
የአዲስ አበባ ደረቅ ቆሻሻ ማስወገጃነት በ1 ቢሊዮን ወጪ በሰንዳፍ ተገንብቷል ቢባልም፤ ሰራ የተባለው ግንባታ ወጪ ከግንባተው ጋር አብሮ ሊድ እንዳይመችል የተጠቆመ ሲሆን፤ ይልቁንም በአካባቢው ያሉ የሰንዳፋ ነዋሪዎች ከአካባቢ ብክለት በሚመጡ በሽታዎች እንዲጋለጥ በማድረጉ፤ የአዲስ አበባ ቆሻሻ በከፍተኛ ወጪ ተሰራ በሚባለው ሰንዳፋ የደረቅ ቆሻሻ ማስወገጃ እንዳይደፋ ተቃውሞና እገዳ ማድረጋቸው ታውቋል፡፡ ይህንንም ተከትሎ የአዲስ አበባ አስተዳደር ለደረቅ ቆሻሻ መጣያ ባለመኖሩ መፍትሄ ባለማበጀቱ ከዚህም በኋላ አዲስ አበባን ለውሃና አየር ወለድ በሽታ ሊያጋልጥ እንደሚችል ተሰግቷል፡፡ የከተማው መስተዳደር ከሰንዳፋ ነዋሪዎች ጋር ቀደም ሲል ያለምንም ድርድርና ምክክር አለመገንባቱ ብቻ ሳይሆን ከፍተኛ የጥራት ችግር ያለበት በመሆኑ ነዋሪውን ለበሽታ በማጋለጡና ተቃውሞ በመቅረቡ አስተዳደሩ ሌላ መፍትሄ እስኪያዘጋጅ የአዲስ አበባ ቆሻሻ በየመንደሩ ባለበት እንዲቆይ ተደርጓል፡፡ ይህም ከወቅቱ የክረምት ዝናብ ጋር ተዳምሮ በቀላሉ ወደተለያዩ የከተማው ወንዞችና ጉዳት ወደደረሰባቸው የንፁሃ ውሃ ማስተላለፊያ መስመሮች በመቀየጥ፤ አሁን ከተከሰተው የኮሌራ በሽታ በተጨማሪ ለተለያየ ውሃ ወደለድ በሽታ ሊያደርግ እንደሚችል የአስተዳደሩ ውሃና ፍሳሽ ባለስልጣን ባለሙያዎች ስጋታቸውን ገልፀዋል፡፡
እንደ ከተማዋ የአካባቢ ጥበቃ ባለሙያ ገለፃ ከሆነ፤ በከተማ እየሰሩ ባሉ መሰረተ ልማት እና የተለያዩ የግል ግንባታዎች ምክንያት በርካታ የንፁህ የመጠጥ ውሃ ማስተላለፊያ መስመሮች ከጥቅም ውጭ ሆነው ከከተማ ፍሳሽ ማስወገጃ ጋር በመገናኘታቸው እንደሆነ እና ችግሩንም በአጭር ጊዜ ለማስተካከል አስቸጋሪ እንደሆነ በተለይ ለአዲስ ሚዲያ አስታውቀዋል፡፡ ስለሆነም፤ ችግሩ እስኪቀረፍ የከተማው ነዋሪ አቅሙ የፈቀደ ከከተማው የባንቧ ውሃ ከመጠቀም ተቆጥቦ ሌሎች አማራጮችን አሊያም ውሃን በደንብ አፍልቶ በማቀዝቀዝ እንዲጠቀሙ አሳስበዋል፡፡ በተጨማሪም፤ አጣዳፊ ተቅማጥና ትውከት ምልክት የታየባቸው ሰዎች በአስችኳይ በአቅራቢያቸው ወዳለ የህክምና ጣቢያ እንዲሄዱና ተገቢውን የህክምና ክትትል እንዲያደርጉ መክረዋል፡፡
በተከሰው የኮሌራ ወረርሽን በሽታ በርካታ ህፃናትና እናቶች ሰለባ ሆነው በከተማዋ ባሉ ሆስፒታሎችና ጤና ጣቢያዎች ተኝተው ህክምና እየተደረገላቸው መሆኑ ተጠቁሟል፡፡ በበሽታው ታመው የህክምና ዕርዳታ እየተደረገላቸው ከሚገኙ የከተማው ነዋሪዎች በስተቀር ህይወታቸው ያለፈ ስለመኖሩ እስካሁን የተገረጋገጠ መረጃ ማግኘት አልተቻለም፡፡ መንግሥት በስታውን እና መንስዔውን ከመገናኛ ብዙኃን ለመደበቅ ቢሞክርም፤ ዓለም ተቋማት የሚሰሩትን ጨምሮ በርካታ ነዋሪዎች የችግሩ ሰለባ በመሆናቸው በየ ህክምና ተቋሙ የሚሰጡ ውጤቶች ላይ ኮሌራ መሆኑን የሚገልፅ ማስረጃ እንዳይወጣ ያደረገው ጥረት በህክምና ባለሙያዎች ሊጋለጥ ችሏል፡፡ መንግሥት ችግሩን ለመሸፋፈን ከመሞከርና ከማስተባበል ባለፈ እየወሰደ ስላለው የማስተካከያ ርምጃ በግልፅ ያለው ነገር የለም፡፡
ብመሰረት እዞም ኤርትራውያን ዝህብዎ ዘለዉ ሓበሬታ፣ ሓተቲ ፖለቲካዊ ዑቕባ ክነሶም፣ ክፍሊ ኢምግሬሽን ጀርመን ግና ካብ ኤምባሲ ኤርትራ ፓስፖርት ከምጽኡ ይሓቶም ምህላዉ፣ ከምዘደናገሮምን ከምዘሻቐሎምን ጠቒሶም።
ብመሰረት ኣህጉራዊ ውዕል ጄኔቫ 1951፣ ኣብ ሓንቲ ሃገር ዑቕባ ዝተዋህቦ ዝኾነ ሰብ፣ ምስ ኤምባሲኡ ክራኸብ ይኹን ናብ ሃገሩ ክምለስ እንተኽኢሉ፣ ናይ ዑቕባ መሰሉ ይስረዝ’ዩ ዝብል።
ብመሰረት እቲ ዝበጽሓና ሓበሬታ፣ በቲ ናይ መንግስቲ ጀርመን ውሳኔ ዝተሻቐሉ10ታት ኤርትራውያን ናብ ኤምባሲ ኤርትራ ብምኻድ፣ ናይ ጣቕሳ ፎርም እናመልኡ ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ብምሓዝ፣ ካብ ኢምግሬሽን ጀርመን ናይ ዓመት መንበሪ ፍቓድ ረኺቦም ኣለዉ።
እዚ ውሳኔ’ዚ፣ መንግስቲ ጀርመን ስደተኛታት ናብ ዓዶም ናይ ምምላስ መስርሕ ኣብ ዝጅምረሉ፣ ነዞም ስደተኛታት ክጸልዎም ከምዝኽእል’ዮም ንጉዳይ ስደተኛታት ዝከታተሉ ወገናት ዘገንዝቡ።
ብፍላይ ድሕሪ ሓደ ዓመት፣ መንበሪ ፍቓድ ዳግም ንምሕዳስ ናብ ኢምግሬሽን ኣብ ዝመለስሉ እዋን፣ ናብ ኦኣድኹም ተመልሱ ዝብል ካልእ ዝበኣሰ ጸገም ክጎንፎም ከምዝኽእል’ውን ብኣጉ የተሓሳስቡ።
ኣብ ጀርመን ዝርከብ ወኪል ሬድዮ ኤረና ብዛዕባ’ቲ ጉዳይ ንምጽራይ፣ ኣብ ፍራንክፈርት ምምሕዳር ከባቢ ሄሰን ንዝርከብ ክፍሊ ኢምግሬሽን ኣብ ዝተወከሰሉ፣ ዑቕባ ዝሓቱ ኤርትራውያን ናይ ሃገርኩም ፓስፖርት ኣምጽኡ ክብሃሉ እንከለዉ ብዘይጸገም ካብ ኤምባሲኡም ከምዘምጽኡ ምኽኣሎም ከምዘገረሞም ኣብ ሓበሬትኡ ኣመልኪቱ።
ጀርመን፣ ብዘይካ’ዊ ዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ምስ መንግስታት ሱዳንን ኢትዮጵያን እትገብሮ ዘላ ምትሕብባር፣ እቶም ኣብ ጀርመን ዝርከቡ ሓተቲ ዑቕባ ናብ ዓዶም ክምለሱ ብዛዕባ ዘሎ ተኽእሎ’ውን ምስ መንግስቲ ኤርትራ ትዘራረብ ከምዘላ ይፍለጥ።
አሰልጣኙ በ2008 የውድድር ዘመን አጋማሽ ከደደቢት ከተሰናበቱ በኋላ ወደ ቀድሞ ክለባቸው መቐለ ከተማ ተመልሰው ክለቡን ወደ ፕሪምየር ሊግ ማሳደግ የቻሉት አሰልጣኝ ዳዊትን ያሰናበተበትን ምክንያት ለመስቀል በአል ከወልዋሎ ጋር ሊካሄድ የነበረውን ጨዋታ ካለ ክለቡ ፍቃድ እንዳይካሄድ ማድረጋቸውና ሌሎች ምክንያቶች በሁለቱ መካከል ክፍተቶች ፈጥሮ ለመለያየት እንዳበቃቸው ተነግሯል፡፡
ክለቡ በአሰልጣኝ ጌታቸው ምትክ ማንን ቀጣዩ አሰልጣኝ እንደሚያደርግ ያልተገለጸ ሲሆን የአሰልጣኙ ረዳት የነበሩት ጎይቶም ኃይለ በጊዜያዊነት ቡድኑን መረከባቸው ታውቋል፡፡ ፕሪምየር ሊጉ ሊጀመር በተቃረበበት ሰአት አሰልጣኙን ማሰናበቱ ባለመረጋጋት ውስጥ ሆኖ አዲሱን የውድድር ዘመን የመጀመር ስጋት ውስጥ ገብቷል፡፡
ይህ መጽሐፍ በንግሥት ፉራ አፈታሪክ ላይ የተመሠረተ ልቦለድ ነው። እንደአፈታሪኩ ከሆነ፣ ንግሥት ፉራ በሲዳማ ውስጥ ስመ ገናና እና ታላቅ ንግሥት ነበረች። ይች ታላቅና ስመ ገናና ንግሥት የወንዶችን የበላይነት ሥርዓት አስወግዳ የሴቶችን የበላይነት ለመመሥረት ጥረት ያደረገች፣ በጀግንነቷ ወደር እንዳልነበራት ይነገርላታል። ስለዚች ታላቅ ንግሥት የሲዳማ ዞን አስተዳደር ትኩረት በመስጠት በትውልድ ስፍራዋ በይርጋለም የምርምር ተቋም በስሟ ሰይሟል። በሐዋሳ ውስጥም አደባባይና የጉባኤ አዳራሹ እርሷን ለማስታወስ በሚያስችል መልኩ ተቋቁመዋል። ሆኖም ስለዚች ታላቅ ንግሥት የምናገኛቸው የስነጽሑፍ ሥራዎች ውስን ናቸው፡፡
ፀሀፊው፣ ተሾመ ብርሃኑ ከማል፣ የንግሥት ፉራን ታሪክ በልቦለድ መልክ ከማቀናበሩም በተጨማሪ፣ ዝርዝር አፈታሪኩን ከሌሎች የአለማችን ታላላቅ ነገሥታት ጋር በማነፀፀር በመግቢያው ላይ አቅርቧል። ይህ በራሱ ወደፊት ስለዚች ታላቅ ንግሥት ምርምር ለማድረግ ለሚፈልጉ ጥሩ መረጃ እንደሚሆን አያጠራጥርም። ልቦለዱ የንግሥት ፉራን ታላቅነት ከማሳየቱም በላይ፣ ስለሲዳማ ባህልና ታሪክ ጥሩ ማስተዋወቂያም ነው። ፀሀፊው፣ ንግሥት ፉራ ነበረችበት ስለሚባለው አካባቢ እና ስለሲዳማ ባህል ጥልቅ ምርምር ያደረገ እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል።
ተሾመ ብርሃኑ ከማል ለ37 ዓመታት ያህል በኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት፣ በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን፣ እና በኢትዮጵያ ፕሬስ ኤጀንሲ በጋዜጠኝነት እንዲሁም በተለያዩ የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች በሕዝብ ግንኙነት መኮንንነት እና በኮሙኒኬሽን መምሪያዎች ኃላፊነት አገልግሏል። ከአንድ ደርዘን ያላነሱ የሕጻናት መጻሕፍትና የሕጻናት ተውኔቶችን፣ አንድ ዘመናዊ የሕልም መፍቻ፣ የኢማም አሕመድ ኢብራሂም ታሪክ፣ መቻቻልና የዓለም ታላላቅ ሰዎች የሕይወት ታሪክና ጥቅሶቻቸውን አሳትሞ ለንባብ አብቅቷል፡፡ በልዩ ልዩ ዓለም አቀፍና ብሔራዊ ጉባኤዎች ስለሰላም፣ ፍቅርና መቻቻል፣ እንዲሁም ጋዜጠኝነትንና የሕጻናት ስነጽሑፍን በሚመለከት የጥናት ወረቀቶች አቅርቧል፡፡
አንድ ብራዚላዊ ሰም እምብዛም ጊዜ በሚከፈልበት ቀን ስፕሪንግ ወይም ከፍተኛ ጥራት ያለው ሰም ሰምቶ ቀረጥ እና ጫፍን ይጨምራል. በጣም የሚከፈል (ከ $ 20 ዶላር እስከ ኮሪያን የመድሃኒት ፍራፍሬዎች ዝቅተኛ የብራዚል ወተት ማግኘት ይችላሉ.
ምናልባት አይደለም. ዋጋው ርካሽ ሊሆን ይችላል, ነገር ግን ምንም ዋጋ የለውም. የብራዚል ዌም በጣም ዝቅተኛ ዋጋ ሲኖረው አንዳንድ ማዕዘኖች ተቆርጠው ይሆናል. ሰምተር ፈቃድ ያለው ወይም በቋንቋዎ መግባባት ላይችል ይችላል.
ቦታው ዝቅተኛ ወፍራም ሰም ወይም በፍጥነት የሚሽከረከሩ ቀበቶዎችን ሊጠቀም ይችላል. የእጽዋት ማቅለጫዎ ቂም ይንፀባረቅ, ግን ልምድ የሌለው ሊሆን ይችላል. እና መጥፎ ብራዚላዊ ለቀናት ለረጅም ጊዜ እንዲብለቁ, እንዲወገዱ እና እንዲሰበሩ ሊተዉዎት ይችላሉ.
በጣም አስፈሪው ችግር ማለት በሳምባ ወለድ, በእንፋሎት ወይንም በድርጅቱ ውስጥ አደገኛ እጾችን ወይም እቃዎችን የመሳሰሉ የንጽሕና አጠባበቅ ድርጊቶችን ሲፈጽሙ ነው. ይህ ማለት ቆሻሻው በቆሻሻው ውስጥ እንዲጥለው ይደረጋል, በእያንዳንዱ የራስዎ ክፍል ላይ ይሠራል, ከዚያም እንደገና ተጨማሪ ሰም ለመሰብሰብ በ ሰም መያዣ ውስጥ ያስቀምጠዋል. ኤው! ይህም በባክቴሪያዎች ሊተላለፍ ይችላል.
አንድ ዎርዛር በብራዚል ጊዜ ውስጥ በእጥፍ ይበልጣል. ነገር ግን ከሌሎች የአካል ክፍሎች ጋር ሊያደርጉት ይችላሉ-ከዚያ ደግሞ ተመሳሳይውን ሰም ለብራዚል ይጠቀማሉ. ይህ የጽዳት ቦታ አይደለም, እናም ሕጋዊ አይደለም. ሰታች ከእብቱ ውስጥ እያንዳንዱን የወተት ማራገፊያ ውስጥ በማንኛውም ሰውነት ላይ መጣል አለበት.
ደህንነቱ የተጠበቀ, ከፍተኛ ጥራት ያለው ብራዚል ወፍራም ስለመሆንዎ ለማረጋገጥ, ብዙ ብራዚላውያን ጸብታዎችን ከሚሰራ ልምድ ካላቸው, እውቅና ካለው, ከሠለጠነ ባለሙያ ጋር ግንኙነት ያድርጉ-እናም ዋጋው ዋጋ አለው!
በተለየ የሣር ወይም የፀጉር ማበጠሪያ ላይ ብራዚላውያንን ከመሞከርዎ በፊት, ወደ ውስጥ ገብተው ለመመልከት, ለመመልከት እና የዋጋ ዝርዝርን በመውሰድ. ሁሉም ነገር ንጹህና እንከን የለሽ መሆን አለበት. የምታየውን ነው? የእርስዎን ብራዚል ከማግኘትዎ በፊት የተለየ የፍምብር አገልግሎት ያስቀምጡ.
የቡድን ኩፖኖች ባቡር የሚባለው ብዙውን ግዜ 60 ዶላር ቢሆንም ለሦስት ዶላር ማግኘት ይችላሉ. የሽንት ቦታውን ማየት ይችላሉ, ነገር ግን ንጹህ እና አሰራሮቹ ጥሩ ቢሆኑም, ደንበኞች የሌላቸው በአዳዲስ ሰዎች ላይ በአንዱ ተመዝግበው ይሆናል.
የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ልደታ ምድብ 19ኛ ወንጀል ችሎት በእስር ላይ የምትገኘው ጫልቱ ታከለን በገንዘብ ቀጥቷል። በእነ ደቻሳ ሞሲሳ የክስ መዝገብ 4 ተከሳሽ ጫልቱ ታከለ “እናንተ ኢህአዴግ ናችሁ፣ ከኢህአዴግ ፍርድ ቤት ምንም አልጠብቅም” ብላ ተናግራለች በሚል በችሎት መድፈር የገንዘብ ቅጣት ተጥሎባታል።
ህዳር 28 ቀን 2010 ዓም እነ ደቻሳ ሞሲሳ ተከላከሉ የሚል ብይን በተሰጠባቸው ወቅት 3ኛ ተከሳሽ የሆነችው ጫልቱ በሰነድ ማስረጃነት የቀረበባት የደህንነት ሪፖርት ወደ ኤርትራ ስለመሄድ የጠቀሰው ነገር ሳይኖር ብይን ላይ ወደ ኤርትራ ልትሄድ እንደነበር ተጠቅሶ ተከላከይ መባሏ እንዳሳዘናት ገልፃለች።
ጫልቱ ታከለ በወቅቱ “ከኢህአዴግ ፍርድ ቤት ምንም አንጠብቅም። ወደፊትም ፍትህ እንደማናገኝ ነው የምናስበው።” ብላ በመናገሯ በችሎት መድፈር ጥፋተኛ ተብላ በአዳር ዛሬ ህዳር 29 ቀን 2010ዓ.ም. የ500 ብር የገንዘብ ቅጣት ተጥሎባታል።
ጥምቀት በጽርዕ ቋንቋ ኤጲፋኒያ በግእዝ አስተርዮ በአማርኛ መገለጥ ይባላል፡፡ ቃሉ በቀጥታ ሲተረጎም በውኃ ውስጥ ገብቶ መውጣት፣ መነከር፣ መዘፈቅ፣ መጥለቅ ማለት ነው፡፡ ጥምቀት ከሰባቱ ምሥጢራተ ቤተክርስቲያን (ምሥጢረ ጥምቀት፣ ምሥጢረ ሜሮን፣ ምሥጢረ ቁርባን፣ ምሥጢረ ንስሐ፣ ምሥጢረ ክህነት፣ ምሥጢረ ተክሊል፣ ምሥጢረ ቀንዲል) አንዱና ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ለኒቆዲሞስ በዮሐ. 3፥5 ላይ ‹‹እውነት እውነት እልሀለሁ፤ ዳግመኛ ከውኃና ከመንፈስ ቅዱስ ያልተወለደ ሰው ወደ እግዚአብሔር መንግሥት ሊገባ አይችልም፡፡››
ብሎ እንደተናገረው ከውኃና ከመንፈስ ተወልደን የሥላሴን ልጅነት የምናገኝበት መንግሥተ ሰማያት የምንገባበት ኃጢአታችን የሚደመሰስበት ድኅነትን የምናገኝበት ዐቢይ ምሥጢር ነው፡፡ ጥምቀት በምሥጢረ ሥላሴና በምሥጢረ ሥጋዌ አምኖ ለሚፈጽመው ሰው ሁሉ ለኃጢአት መደምሰሻ ከሥላሴ የጸጋ ልጅነት ለመቀበልና የእግዚአብሔርን መንግሥት ለመውረስ የተሰጠ ልዩ የሕይወት መንገድ ነው፡፡
የምሥጢረ ጥምቀት መስራች ራሱ ጌታችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ነው፡፡ ነገር ግን ከጌታችን ጥምቀት በፊት አይሁድ ለመንጻትና ለኃጢአት ሥርየት (ይቅርታ) የሚጠመቁት ጥምቀት ነበራቸው፡፡ ይኸውም እግዚአብሔር በረድኤት የሚገለጥባቸው የተቀደሱ ዕለታትና ቦታዎች ሁሉ ሰውነትንና ልብስን ማጠብ የእግዚአብሔር ቤት ማገልገያ የሆኑ ዕቃዎችን ሁሉ ማጠብ ማንጻት ሥርዓትና ልማድ ነበር፡፡ የእግዚአብሔርም ፈቃድ ያለበት አሠራር ነበር፡፡ ወደ እግዚአብሔር ቤት ከመቅረባቸውና ለተቀደሰው አገልግሎት ከመግባታቸው አስቀድመው እግሮቻቸውንና እጆቻቸውን የመታጠብ ግዴታም ነበራቸው፡፡ ሰውነታቸውን ከአፍአዊ (ከውጫዊ) እድፍ በማጠብና ንጹሕ በማድረግ በባሕርይ ንጹሕና ቅዱስ በሆነው አምላክ ፊት ውስጣዊ ሕይወትን ንጹሕ አድርጎ የመቅረብን ሥርዓትና ምሥጢር የሚያመለክት ልማድ ነበር፡፡
የኖኅ መርከብ የጥምቀት ምሳሌ ነው፡፡ ዘፍ. 6፥13 ይኽንንም ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ ‹‹ጥቂቶች ማለት ስምንት ነፍሳት በውኃ የዳኑባትን መርከብ ሲሠራ በኖኅ ዘመን የእግዚአብሔር ትዕግሥት በዘገየ ጊዜ ቀድሞ ክደውት ለነበሩት ሰበከላቸው፡፡ አሁንም እኛን በዚያው አምሳል በጥምቀት ያድነናል ሥጋን ከዕድፍ በመታጠብ አይደለም ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በመነሣቱ በእግዚአብሔር እንድናምን መልካም ግብርን ያስተምረን ዘንድ ነው እንጂ፡፡›› /1ጴጥ. 3፥20/
እስራኤል በደመና ተጋርደው ቀይ ባሕርን መሻገራቸው የጥምቀት ምሳሌ ነው፡፡ /ዘፀ. 14፥15/ ይኽንንም ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ‹‹አባቶቻችን ሁሉ ደመና እንደ ጋረዳቸው ሁሉም በባሕር መካከል አልፈው እንደ ሄዱ ልታውቁ እወዳለሁ፡፡ ሁሉንም ሙሴ በደመናና በባሕር አጠመቃቸው›› /1ቆሮ. 10፥1/
ለአብርሃም ሕግ ሆኖ የተሰጠው ግዝረት የጥምቀት ምሳሌ ነው፡፡ አብርሃም ከአረጀ በኋላ ቢገረዝም ልጆቹ ግን በተወለዱ በስምንተኛው ቀን እንዲገረዙ እግዚአብሔር አዞ ነበር /ዘፍ. 17፥9/ ‹‹በሰው እጅ የአልተደረገ መገረዝን በእርሱ ሆናችሁ ተገረዛችሁ፡፡ በጥምቀትም ከእርሱ ጋር ተቀብራችኋል በእርስዋም ከሙታን ለይቶ ባስነሣው በእግዚአብሔር ረዳትነትና በሃይማኖት ከእርሱ ጋር ተነሥታችኋል፡፡›› /ቈላ. 2፥11/
1. ሚሥጢርን ለመግለጥ፡- ጌታችን በፈለገ ዮርዳኖስ ሲጠመቅ ሚስጢረ ሥላሴ ግልፅ ሆኗል፡፡ አብ በደመና“የምወደው የምወልደው ልጄ ይህ ነው” በማለቱ አብ የወልድ አባት መሆኑ ታወቀ፡፡ መንፈስ ቅዱስም የባሕርይ ሕይወቱመሆኑን ሲያስረዳ በአምሳለ ርግብ በራሱ ላይ ተቀመጠ ወልድም በተለየ አካሉ በዮርዳኖስ ሲጠመቅ ታየ፡፡ ስለዚህ ምሥጢርንለመግለጥ ስንል የአንድነት የሦስትነት ምስጢር በጐላ ሁኔታ እንዲታወቅ ተጠመቀ ማለት ነው፡፡ /ማቴ. 3፥16/
2. ትንቢቱን ለመፈፀም፡- በመዝ 46/77/፤16 ላይ “አቤቱ ውሆች አዩህ፣ ውሆችም አይተውህ ፈሩ ጥልቆች ተነዋወጡውሆችም ጮኹ፡፡” ተብሎ በቅዱስ ዳዊት የተነገረውን ትንቢት ለመፈፀም ተጠመቀ፡፡
3. አርአያ ሊሆነን፡- ተጠምቆ እንድንጠመቅ አደረገን ሥርዓትን ሠራልን ቀድሞ በአርአያውና በአምሳሉ እንደፈጠረን አሁንምአርአያ ምሳሌ ሆነን፡፡ ለዚህም ነው ምሳሌን ከእኔ ተማሩ ያለን፡፡ /ማቴ 11፤29/ ለትምህርት ለአርአያ /ዮሐ. 13፥1-17/
4. የዕዳ ደብዳቤያችንን ለመደምሰስ፡- አዳምና ሔዋን ፍዳው በፀናባቸው መከራው በበዛባቸው ጊዜ የሚያቃልልላቸውመስሏቸው ዲያብሎሰ ስመ ግብርናችሁን ጽፋችሁ ስጡኝ ባላቸው ጊዜ አዳም ገብሩ ለዲያቢሎስ (አዳም የዲያብሎስ የወንድአገልጋይ) ሔዋን ዓመቱ ለዲያብሎስ (ሔዋን የዲያብሎስ ሴት አገልጋይ) ብለው ጽፈው ሰጡት፡፡ ዲያብሎስም ይህንን ደብዳቤአንዱን በሲኦል አንዱን በዮርዳኖስ አስቀመጠው፡፡ በዮርዳኖስ ያስቀመጠውን ጌታችን ሲጠመቅ እንደሰውነቱ ረግጦደምስሶታል፡፡ ይህንን ጽሕፈት ለመደምሰስ ነው ጌታችን በዮርዳኖስ የተጠመቀው፡፡ ለዚህም ነው ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ“በእኛ ላይ የነበረውን የሚቃወመንንም በትእዛዛት የተፃፈውን የዕዳ ጽሕፈት ደመሰሰው፡፡” ያለው ቆላ 2፤14
ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የተጠመቀው በ5531 ዓመተ ዓለም ዘመነ ሉቃስ ማክሰኞ ጥር 11 ቀን ከሌሊቱ በ10ኛው ሰዓት ነበር፡፡ ፍትሐ ነገሥት አንቀጽ 19 በተጠመቀም ጊዜ ዕድሜው 30 ዓመት ከ13 ቀን ነበር፡፡ /ሉቃ. 3፥23/
በብሉይ ኪዳን ሥርዓትና ልማድ ካህናት ለቤተ እግዚአብሔር ተልእኮ እና መንፈሳውያን አገልግሎቶች ከ30 ዓመት ዕድሜ በፊት አደባባይ አይወጡም ነበር፡፡ እጅግ አስፈላጊ እንኳ ቢሆን ከ20 እና 25 ዓመት አስቀድሞ ለአገልግሎት መሰየም ልማድ አልነበረም፡፡ የቤተ እግዚአብሔር አገልጋዮች በዕድሜና በዕውቀት የበሰሉ፣ በጠባይና በሥራ ልምድ የተፈተኑ ተልዕኳቸውን በብቃት ለመወጣት በተገልጋዩ ሕዝብ ዘንድ የተመሰከረላቸው መሆን ነበረባቸው፡፡ /ዘፀ. 4፥3፤1ዜና መዋ. 23፥24፤ 1ጢሞ. 3፥6-10/ ያንን ሥርዓት ለመፈጸም ጌታችን የተጠመቀውና ለትምህርተ ወንጌል የተገለጠው በ30 ዓመቱ ነበር፡፡ ዮሐንስ መጥምቅም የጌታን መምጣት ለማወጅ በዮርዳኖስ ይሁዳ ምድረ በዳዎች ወጥቶ የታየው ከ30 ዓመት ዕድሜው በኋላ ነው፡፡ ሌላው ዐቢይ ምክንያት የሰው ሁሉ መጀመሪያ አዳም የ30 ዓመት ጎልማሳ ሆኖ ተፈጥሮ በ40ኛ ቀን ተሰጥቶት ኋላም በኃጢአት ምክንያት ያስወሰደውን ልጅነት ለማስመለስ ነው፡፡ ክርስቶስ የተጠመቀው ክብር ሽቶ ሳይሆን የአብ የባሕርይ ልጅነቱን (የባሕርይ አምላክነቱን) ከአብ ከመንፈስ ቅዱስ ለማስመስከር፣ ውኃውን ለመቀደስ፣ የአዳምን ልጆች የእዳ ደብዳቤ ለመደምሰስና በስህተት የጠፋውን የልጅነት ክብር ለመመለስ ነው፡፡ ጌታ ተጠምቆ ከውኃው ከወጣ በኋላ መንፈስ ቅዱስ በርግብ አምሳል ወርዶ በራሱ ላይ በማረፍ አብ በደመና ‹‹ይህ ልጄ ነው›› ብሎ ሲመሰክርለት ምሥጢረ ሥላሴ አንድነትና ሦስትነት በጉልህ ተረጋግጧል፡፡ /ማቴ. 3፥16/
ጌታችን አምላካችን ኢየሱስ ክርስቶስ የባሕርይ አምላክ ሲሆን በአገልጋዩ በቅዱስ ዮሐንስ እጅ ይጠመቅ ዘንድ በፍጹም ትሕትና ከገሊላ ወደ ዮርዳኖስ መጣ ይህንንም ያደረገልን አብነት ሊሆነን ነው፡፡ ምክንያቱም ጌታችን ቅዱስ ዮሐንስን ‹‹መጥተህ አጥምቀኝ ›› ብሎት ቢሆን ኖሮ ነገ ነገሥታቱና መኳንንቱ ካህናቱን መጥታችሁ አጥምቁን ባሉ ነበር ስለዚህ እንዲህ እንዳይሆን ነው፡፡ ጌታችን ‹‹ጌታ ስሆን በባርያዬ እጅ እንደተጠመቅሁ እናንተም ወደ ቤተክርስቲያን ሄዳችሁ በካህናት እጅ ተጠመቁ›› ሲል ነው፡፡
ጌታችን በዮርዳኖስ የተጠመቀው ልጅነትን የምታሰጥ ጥምቀትን ባርኮ ቀድሶ ሊሰጠን እንጂ ክብር እንዲሆነው አይደለም፡፡ ምክንያቱም፡- እርሱ እከብር አይል ክቡር እጸድቅ አይል ጻድቅ ነውና፡፡
ጌታችን ዮሐንስን አጥምቀኝ ባለው ጊዜ ‹‹ሌላውን በአንተ ስም አጠምቃለሁ አንተን በማን ስም ላጥምቅህ? በአብ ስም እንዳላጠምቅህ አብ አባትህ ባንተ ሕልው ነው በወልድ ስም እንዳላጠምቅህ ወልድ አንተ ነህ በመንፈስ ቅዱስ ስም እንዳላጠምቅህ መንፈስ ቅዱስ ሕይወትህ ባንተ ሕልው ነው ታዲያ በማን ስም ላጥምቅህ?›› ብሎ ቢጠይቀው ጌታም ‹‹እንደ መልከጼዴቅ ሥርዓት አንተ የዓለም ካህን ብርሃንን የምትገልጥ የአብ የባሕርይ ልጅ ሆይ ይቅር በለኝ›› ብለህ አጥምቀኝ አለው፡፡
በኢየሩሳሌም አካባቢ ብዙ ወንዞች ኩሬዎችና ሐይቆች መኖራቸው የታወቀ ነው፡፡ ጌታ ጥምቀቱን በዮርዳኖስ ያደረገው ስለዚሁ አስቀድሞ የተነገረውን ትንቢት መፈጸሙን ለማረጋገጥ ነው፡፡ ‹‹ባሕር አይታ ሸሸች ዮርዳኖስም ወደ ኋላው ተመለሰ›› /መዝ. 113፥3/ ከዚህም ጋር ከላይ ምንጩ አንድ የሆነው ዮርዳኖስ ዝቅ ብሎ በደሴት ተከፍሎ እንደገና እንደሚገናኝ በግዝረት በቁልፈት (በመገዘርና ባለመገዘር) ተለያይተው የነበሩ ሕዝብና አሕዛብ መላው የአዳም ልጆች በጌታችን ጥምቀት አንድ መሆናቸውን የሚገልጽ ትርጉም አለው፡፡ እስራኤል ዮርዳኖስን ተሻግረው ምደረ ርስት ገብተዋል፡፡ ያመኑ የተጠመቁ ምዕመናንም በጥምቀት ገነት መንግሥተ ሰማያትን ይወርሳሉ፡፡ ሌላው በዮርዳኖስ ተጥሎ የነበረውን የዕዳ ደብዳቤ ይደመስስልን ዘንድ /ቈላ. 2፥14/
በኃጢአት ጨለማ ስለነበረ ሕዝብ የጽድቅ ብርሃን እንዲወጣለትና በጨለማ የሚመስል ኦሪት ይኖር ስለነበረ ለሕዝብ ብርሃን የሆነ ወንጌል መገለጡን ለማሳየት ነው፡፡ ኢሳ. 9፥2
- አንድም ጌታ ልደቱ፣ ጥምቀቱ፣ ትንሣኤው እንዲሁም ምጽአቱ በሌሊት ነው፡፡ ይኽም የሆነበት ምክንያት፡- ሌሊቱን ተከትሎ የሚመጣው ብርሃን በመሆኑ ከሞት ወደ ሕይወት ከጨለማ ወደ ብርሃን ከሲኦል ወደ ገነት የመሸጋገራችን ምሳሌ ነው፡፡
- አንድም መንፈስ ቅዱስ በርግብ አምሳል የሚወርድ ነውና በጌታ ላይ የወረደው ርግብ እንጂ መንፈስ ቅዱስ አይደለም ባሉ ነበር፡፡ በሌሊት ርግብ የለም ስለዚህ መንፈስ ቅዱስ እንደሆነ ይታወቅ ዘንድ፡፡
ሀ. ዮሐንስን ያከብሩት ነበርና መንፈስ ቅዱስ የወረደው ለዮሐንስ እንጂ ለጌታ አይደለም ይሉ ነበርና ምክንያቱን ጌታ ውኃ ውስጥ እያለ ከዮሐንስ አልተለየም ነበርና፡፡
አቶ ስዬ አብርሃ በፈረንጆቹ አዲስ ዓመት መግቢያ ላይ በዋሽንግተን አካባቢ ያደረጉትን ውይይት ለመካፈል ስሄድ፣ ማንም የሚረዳውና የሚገምተው ጥርጣሬና ጥያቄ በውስጤ ቋጥሬ ነበር። መቼም እኚህን መከራችንን ካመጡትና ካበዙት አንዱ የሆኑትን ሰው ለማየትና ለመስማት ስሄድ፤ የምደግፋቸውና የምከተላቸው ዶ/ር ያዕቆብ ወይም ብርቱካን ሲመጡ እየዘለልኩና በሙሉ ልብ፣ እንዲሁም በመተማመን እንደተቀበልኳቸው አቶ ስዬንም ገና ለገና ከኢህአዴግ ስለተጣሉ ብቻ ያለምንም ጥያቄ እንድቀበል የሚጠብቅ ያለ አይመስልኝም። ‘አብዮት ልጇን ትበላለች’ የሚለው አባባል የቅርብ ግዜ የሕይወት ማስረጃ የሆኑትን አቶ ስዬ ቀርቶ፣ እነዚያ ስናጨበጭብላቸውና ስናቆላምጣቸው የኖርነው የቅንጅት መሪዎችም ሲመጡ አንዳንዶች በምን መልኩ እንደተቀበሏቸው ያስተዋለ፤ አቶ ስዬ ላይ በሚነሱ ጥርጣሬዎችና ተቃውሞዎች ሊደነግጥም ሊበሳጭም አይገባም።
ስለዚህ አቶ ስዬም ይህንን ተረድተው ነገሮችን እስኪያጸዱ ድረስ፣ ካጸዱም በሁዋላ እንኳን ቢሆን፤ እሳቸውን የሚጠራጠር፣ በክፉ የሚያያቸው፣ እንዲሁም ወደሚያዘጋጁት ስብሰባ በጥርጣሬ ልብ የሚመጣ ታዳሚ ቢኖር፤ ሳይሰለቹና ሳይበሳጩ ማስረዳትና ማሳመን፣ የህዝቡንም አመለካከት በሂደት መለወጥ አለባቸው። እንጂ ‘የለም ዝም ብላችሁ ተቀበሉ’ ሊባል አይገባም። የሆነ ሆነና ጥርጣሬና ጥያቄዎች፣ ትንሽ ትንሽም ተስፋ መቁረጥ እያወዛወዘኝ ነው ከስብሰባቸው የተገኘሁት። እንደፈራሁትም ወይም እንደጠበቅኩትም ብዙ ጥያቄዎቼ ሳይመለሱ፣ ገሚሶቹ ጥያቄዎቼ ተጠናክረው ተመለስኩኝ። ይሄ አስተያየትም/ጽሑፍም የዚህ ይዤ የሄድኩት፣ ይዤም የተመለስኩት ጥርጣሬ ያጠላበት ነውና በዚያ ጠቅላላ ግምት አንብቡት። ያኔ እንዴት እንደነበሩ የምናውቃቸው አቶ ስዬ አሁን እንዲህ ናቸው ለማለት ይቀረናል።
አቶ ስዬ ከሰላሳ ዓመት በላይ ከቆዩበት ትግራይን ማዕከል ያደረገ የትግልና የፖለቲካ መንፈስ ሙሉ በሙሉ በስድስት ዓመታት እስር እንዳልተላቀቁ ሁሉ፣ እኔም ከዚህ አስራ ሰባት ዓመት ካጨድኩት ኢህአዴግን የመጥላት መንፈስ፣ አቶ ስዬን የመጠራጠር አስተሳሰብ ባንድ ስብሰባ ውይይት፣ በጥቂት መግለጫዎችና በተንጠባጠቡ ማባበያ ሃሳቦች ልወጣ አይችልም። ለጊዜው ግን አቶ ስዬን መጥላት አቁሜያለሁ። አቶ ስዬ በዋሽንግተኑ ስብሰባ እንዳስተዋልኳቸው ከሆኑ፣ የሚጠራጠሯቸው እንጂ የማይጠሏቸው፣ ዕድል የሚሰጣቸው እንጂ የማይተማመኑባቸው፣ አሁንም ቢሆን የመለስና ቡድኖቹ ጥላቻቸው የጨመረ እንጂ ያኔ በሃያ ሁለት ዓመታቸው የገቡበት ወያኔያዊ መንፈስ ያለቀቃቸው፣ ከዚያ በተረፈ ስለኢትዮጵያ ቢናገሩም ስለትግራይ ግን የበለጠ የሚቆረቆሩ፣ ስለታሰሩ የኦሮሞ ተወላጆችና ሌሎች ኢትዮጵያዊያን ቢያነሱም፣ በቅድሚያ ግን የወንድማቸው መፈታት እንቅልፍ የሚነሳቸው፣ አቅማቸውና ጡንቻቸው በእጅጉ የኮሰሰ ምስኪን ሁነው አግኝቼያቸዋለሁ። ነገሬን በመግቢያ ሳልጨርሰው ወደ ዋናው ሀተታዬ ልግባ። እነሆኝ እይታዬ፦
ይሄ በዋሽንግተን አካባቢ ከአቶ ስዬ አብርሃ ጋር የተደረገው ውይይት በጥቅሉ መልካም ጅምር ነው። አብዛኛው አቶ ስዬ የተናገሯቸው ሃሳቦች፤ እሳቸው ባይናገሯቸው ኖሮ የሚማርኩ፣ ዕውቀት ከዩኑቨርስቲ ብቻ ሳይሆን ከሕይወት ልምድም እንደሚገኝ ማስረጃ የሆኑ፣ እንከን የማይወጣላቸው፣ ያለምንም ጫቻታ የምንቀበላቸው፣ እንዲሁም ሰውየው የሚናገሩትን የሚያውቁ መሆናቸውን የጠቆሙ፤ ሳይታሰሩ በፊት በኢትዮጵያ ቴሌቪዥንና ሬድዮ ብቻ በሩቁ ለሚያውቃቸው ለኔ ቢጤ ሰው - ሰውየው ከቀድሞው “ጦርነትን መሥራትም እናውቅበታለን” ያሰኘ እብሪታቸው እንደተመለሱ የሚጠቁሙ፤ የምስራቅ አፍሪካውን ቀንድ ጠቅላላ ሁኔታ በቅጡ የቃኘ፣ ለመጪው ትግላችንም እንዴት መጓዝ አለብን የሚለውን የጠቆመ፣ ያላሰለቸ፣ ወርቅ ውይይት ነበር።
ይሁን እንጂ አንዳንድ ሰዎች እንዳስቀመጡት ግን እንዲሁ በደፈናው አጨብጭበንለት የምናልፈውና አቶ ስዬን ለድህነታችን ትልቅ ብርታት ይዘው እንደመጡ አድርገን የምንወስደው ውይይት አልነበረም። አቶ ስዬ ወደ ትግል ከገቡበት ጊዜ አንስቶ ኢህአዴግ ሥልጣን እስከተቆጣጠረበት፣ ከዚያም እሳቸው ታስረው እስከተፈቱበት ጊዜ ያሳለፉትን የፖለቲካ ሕይወት የዳሰሰና፣ መቼም ውይይቱን የሆነ ቦታ መጀመር አለብንና፤ ለመነሻና ውይይት ለመጀመር ወይም ሲቪል ክርክር ለመጫር ያህል መልካም ነው። ይሁን እንጂ እንደኔ እንደኔ ግምገማ ቀጥሎ በማስቀምጣቸው ምክንያቶች የተነሳ፣ አቶ ስዬ የያዙት አቋም እሳቸውንና ቡድናቸውን ሲታገልና ሲያወግዝ የነበረውን ኃይል ወደ መሀል አምጥቶ (ወይም እኛ እሳቸውን ስንቃወም የነበርነውን ወደመሀል አቅርቦ) አንድ ላይ የሚያሰልፍ ነው ለማለት አያስደፍርም።
ወደስብሰባው የደረስኩት ዘግይቼ ነበር። ስላጀማመሩ እንደሰማሁት፣ ከደረስኩ በኋላም እንደተገነዘብኩት ግን፤ አልፎ አልፎ ተከሰተ ያሉትን በኢህአዴግ የተፈጸመ በደል በተለይ ከሳቸው መታሰር አንጻር ቢያነሱም፤ ብዙዎች እንደጓጉት (እኔ እንኩዋን ግድ የለኝም) ቀደም ሲል በነበረው የፖለቲካ ሕይወታቸው ውስጥ እንደኢህአዴግ ባለሥልጣን ሲሠሩ ለተፈጸሙ በደሎች በዝርዝር ይቅርታ የጠየቁበት ሁኔታ የለም። መቼም ነገር እንደተረጂው ነውና፣ እንዲያውም እኔ እንደተረዳሁት ስብሰባው ሌሎችን የከሰሱበት እንጂ፤ እሳቸው በግልጽና በዝርዝር ኃላፊነት የወሰዱበት አይደለም። እንደውም እንደውም ስላለፈው ሥራቸው ኃላፊነት ከመውሰድ አንጻር ከእስር እንደተፈቱ በአሜሪካ ድምፅ የተናገሩትን የተሻለ ሆኖ አግኝቼዋለሁ። ያኔ የያዙትን በህወሓት ክፉ ሥራ ምክንያት የኢትዮጵያ ህዝብ በትግራይ ተወላጆች ላይ ቂም ሊይዝ ይችላል የሚለውን አቋማቸውን አሁን በዘመድ አዝማድ ምክር ትተው ‘የትግራይ ህዝብም እስረኛ ነው! ተበድሏል! የትግራይ ተወላጆችም ቂም ለሕወሀት ጥፋት የተለየ ትብብር አላደረጉምና ቂም ሊያዝባቸው አይገባም!’ አይነት አቋም አንጸባርቀዋል።
በጥቅሉ ስለብሔራዊ እርቅ አስፈላጊነት፣ ስለፍቅርና ኢትዮጵያዊነት፣ ስላፍሪካው ቀንድ ችግር፣ ስለመጪው ትግል አስቸጋሪነት፣ ስለኢትዮጵያ ችግር ውስብስብነትና ሁሉንአቀፍ መፍትሔ ስለማፈላለግ፣ በውጭ ስለሚገኙ ኢትዮጵያዊያን የገንዘብና የፖለቲካ አቅም፣ በኢትዮጵያ ውስጥ ስላለው አደገኛ የፖለቲካ አፈና፣ በጋራ ስለመሥራትና የኢትዮጵያ ፖለቲከኞች መመካከር አስፈላጊነት፣ ስለመገናኛ ብዙኀን አጠቃቀም፣ በኢትዮጵያ እውነተኛ ፌደራሊዝምና የብሔር መብት ስላለመኖሩ የተናገሩት መሬት ጠብ የማይል ቢሆንም፤ አንደኛ ነገር አቶ ስዬ ህወሓት የተመሰረተለት ዓላማ ስህተት ስለመሆኑ ምንም የተናገሩት ነገር የለም። እንዲያውም ችግሩ እነመለስ ጋር እንጂ ህወሓት ትክክል ነው የሚሉ ይመስላሉ።
ሁለተኛ እሳቸው በዚህ ስርዓት ላይ ያላቸው ተቃውሞ የመነጨው በተለይ ከኤርትራ ጦርነት መጀመርና ከሳቸውና ቤተሰቦቻቸው መታሰር ጋር ተያይዞ እንደሆነ አጥብበው ይናገራሉ። ሦስተኛ አቶ ስዬ ስላለፈው አንስተን እንድንወቃቀስና እንድንወያይ አይፈልጉም። አራተኛ ከምንም በላይ የመጀመሪያ ትግላቸው የወንድማቸው መፈታት እንደሆነ ይናገራሉ። አምስተኛ የኢትዮ-ኤርትራ ችግርም ይሁን፣ አሁን ኢህአዴግ ሶማሊያ ውስጥ የገባበት ጣጣ እውነተኛ የኢትዮጵያ ጉዳይ እንደሆነ አድርገው ተናግረዋል (የኤርትራው ጉዳይ የድንበር፣ የሶማሊያው ደግሞ ኢህአዴግ የተጠቀመበት ስልት እንጂ በተቀረ ትክክል ነው ይላሉ)።
ስድስተኛ የኤርትራ ጉዳይ በሬፈረንደም ይፈታ ማለታቸውና አፈታቱም ትክክል እንደነበረ ይናገራሉ። ሰባተኛ እሳቸው አገር አቀፍ የሆነ ፖለቲካ ድርጅት ቢመርጡም፣ በብሔር መደራጀትን እንደሚደግፉም ተናግረዋል (ይሄ መጥፎ ነው ማለቴ ሳይሆን፣ ችግራችን ህወሓት ከመሆኑ አንጻር እንዲታይ ፈልጌ ነው)። ስምንተኛ እስር ቤቱን 99 ከመቶ የሞላው ኦሮሞ ነው ያሉትና በኋላ ላይ በጻፈው ጽሁፍ አቶ ፈቃደ ሸዋቀና ያጸደቀላቸውን አባባልም በበጎ አልተመለከትኩትም (የኦሮሞ ተወላጆችን በከፍተኛ ቁጥር መታሰር ለመግለጽ የሌላውን ብሔር እስረኛ ቁጥር መሻማት የለብንም። ይሄንን ቤቱ ይቁጠረው ለማለት ነው)።
አቶ ስዬ አልገፋበትም እንጂ ስለሠላማዊ ትግል ያላቸው አቋም በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ኢህአዴግ ሥልጣን ከያዘ ጀምሮ የተደረጉትን ሰላማዊ ትግሎች የሚያጣጥልና የሠላማዊ ትግሉን በወራት ብቻ የገደበ ነው። አቶ ስዬ በሠላማዊ ትግል ብቻ እንደሚያምኑ ቁልጭ አድርገው መናገራቸው መልካም ነው። ነገር ግን ለዚህ ካቀረቧቸው ምክንያቶች ዋነኛው ሠላማዊ ትግሉ ገና መች ተሞከረና የሚለው አሳማኝ አይደለም። እንዲያውም የቅንጅትን ድል የስድስት ወር ትግል ብቻ ያደርጉታል። በመሰረቱ ቅንጅት የ2005ቱ ምርጫ ሊደረግ ሰሞን እንደ ቅንጅት ይቀናጅ እንጂ፤ በትንሹ የብዙ ኢትዮጵያዊያን የ16 ዓመት የትግል ውጤት እንደሆነ መዘንጋት የለበትም።
ቅንጅትን የመሰረቱት ድርጅቶች ባንድ ሌሊት ለምርጫ የተወለዱ ሳይሆኑ፣ የቀድሞው ስዬና ቡድኑ የሚደነቅርባቸውን ፈተናና መሰናክል እያለፉ፣ እየታሰሩና እየተፈቱ፣ እሞቱና እየተረገጡ ከዚያ የደረሱ ድርጅቶች ናቸውና የቅንጅና ሠላማዊ ትግሉ በስድስት ወር መተመን የለበትም። ይነስም ይብዛም እነስዬ ሥልጣን ከያዙበት ጊዜ ጀምሮ እስከዚህች ሰዓት ድረስ ሠላማዊ ትግሉ - ሠላማዊ ትግሉን በሚያምኑበት ሰዎች እና ሠላማዊ ትግሉ በማይገባው ኢህአዴግ መካከል አለ። ስለዚህ የአቶ ስዬ ‘ሠላማዊ ትግሉ አልተሞከረም’ ትችት አያስኬድም። ስለሠላማዊ ትግልና ስለወንድማቸው መፈታት ከተናገሩት ውስጥ የተረዳሁት ነገር ቢኖር፣ እሳቸው አሁንም በተወሰነ መልኩም ቢሆን ኢትዮጵያ ውስጥ ባሉት ፍርድ ቤቶች የሚተማመኑ ይመስላል።
እንደግለሰብ ቢያንስ ወያኔን ወደ ድርድር ለማምጣትም ቢሆን፣ የትጥቅ ትግል አስፈላጊ ነው ብዬ ባምንም፤ የትጥቅ ትግልና በትጥቅ ትግል የሚመጣ ለውጥ የማይመልሳቸው ብዙ ጥያቄዎች አሉና፤ ምናልባት ከትጥቅ ትግል ጋር በተያያዘ የተናገሩትና አቶ ስዬ በዕለቱ ሊጠቀሱላቸው ከሚችሉት ንግግሮቻቸው የማረከኝ፣ “የትጥቅ ትግልን የምትሉ ‘እኔን እዩ!’ …” ያሉት ነው። የኢህአዴግ ኢ-ዴሞክራሲያዊነት የመነጨው ወደ ሥልጣን ለመምጣት ከተጠቀመበት የትጥቅ ትግል ስልት ነው ይላሉ አቶ ስዬ። ኢህአዴግ ወታደርም፣ ጦር ሠራዊትም፣ የፖለቲካ ድርጅትም ነበር። በትግላቸው ሰዓት የሚከተሉት ወታደራዊ ስነስርዓት - የፖለቲካ ስርዓቱም ውስጥ ገባባቸው። ለምሳሌ፡- በወታደራዊ ሕግ እስኪ መጀመሪያ እንወያይና በዲሞክራሲያዊ ስርዓት ወስነን ወደግንባር እንሂድ እስከዚያው ግን ውጊያ እናቁም አትልም። በወታደራዊ ሕግ ባትደግፈውም መመሪያውን ትቀበላለህ። ትፈጽማለህ። በወታደራዊ ስነስርዓቱና በትግሉ ወታደራዊ ግቡን መታን፤ ፖለቲካዊ ግቡን ግን አልመታንም ነው የሚሉት እሳቸው። አንዴ ወታደራዊ ዲሲፕሊን ስር ሰዶ ስለገባብን፣ ከፖለቲካዊ ሕይወታችን ውስጥ ነቅለን ልንጥለው አልቻልንም አይነት ነገር። ስሜት ይሰጣል። ጸቡ ግን እሳቸው ይሄን ያስተዋሉት፡ ወይም ተከሰተ ያሉት እሳቸው ላይ ደረሰ የሚሉት ሲከሰት እንጂ፤ እስከዚያው ግን የሠሯቸው ሥራዎች ሁሉ መልካም እንደሆኑ ይመሰክራሉ። ለዚህም ወደኋላ ሄደን ሂሳብ አናወራርድ የሚሉት ነገር አላቸው።
መቼም የኛ ነገር የምንደግፋቸው ሰዎች ሲናገሩ በየጣልቃው ማጨብጨብ እንወዳለንና፣ ይሄንን “ሂሳብ አናወራርድ!” ቃለአጋኖ ሲያስቀምጡ በከፍተኛ ሁኔታ ተጨብጭቦላቸዋል። (በነገራችን ላይ ይሄ የጭብጨባ ጉዳይ ልናስብበት ይገባል። ባለፈው ዓመት ዶ/ር ብርሃኑ ነጋ ባደረገው የአንድ ሰዓት ተኩል ስብሰባ ውስጥ ወደሀያ ምናምን ግዜ ተጨብጭቦለታል። ጭብጨባ ትኩረት ሊሰጣቸውና ሊመረመሩ የሚገባቸው ነጥቦች ተለባብሰው እንዲያልፉ የሚያደርግ አካሄድ ነውና ሊመጠን ይገባል።)
አሁን የተሰበሰብነው ስላለፈው ለመነጋገርና በራሳቸው አንደበት ደጋግመው እንደተናገሩት “ሂሳብ ለማወራረድ” አይደለም ብለው ከኢህአዴግና ከሳቸው ጥፋት አንጻር የሚነሱትን ጥያቄዎች በውይይቱ ላይ ሁሉ ዘወር እያደረጓቸው አልፈዋል። ለምሳሌ በሳቸው አገዛዝ ዘመን ከወሎና ጎንደር መሬት ተቆርሶ ለትግራይ ስለመሰጠቱ እና የተወረሱ ቤቶች ለትግራይ ተወላጆች ሲመለሱ፤ በትግራይ ይኖሩ ለነበሩ የአማራ ተወላጆች አለመመለሱን በተመለከተ ሲጠየቁ፤ … አሁን የተሰበሰብነው ስለዚያ ለመነጋገር አይደለም፣ እሱን አታንሱ … ብለው አልፈውታል። በዚህም ትኩረት መደረግ ያለበት ስላለፈው ጥፋትና ስህተት እያነሱ በመነጋገሩ ላይ ሳይሆን፣ ስለወደፊቱ በመወያየት ላይ መሆን እንዳለበት ተናግረዋል። ስላለፈው መነጋገር የለብንም እንዴ? በርግጥ እሳቸውን ሀጥያታቸውና ጥፋተኝነታቸው ገዝፎ እንዲሰማቸው በሚያደርግ መልኩ፣ በመወቃቀስና በመነታረክ እንዲሁም ለወደፊቱ አንድ ላይ እንዳንሰለፍ በሚያደርግ መልኩ ስላለፈው አንስተን እንውቀሳቸው አልልም። ይሁን እንጂ ያለፈው ስህተታችን ምን ነበር? የቱ ጋር ጠፋ? የቱስ ጋር ነገሮች ተበለሻሹ? በሚለው ላይ ካልተወያየን፤ ነገሮችን አድበስብሰን ማለፉ ብዙ ይጎዳናል። ጎድቶናልም። ቅንጅትን አሁን እያንገላታው ያለው ትናንት ከትናንት ወዲያ የተሠሩ ስህተቶችን እየሸፋፈንን ማለፋችን ነው። ይሄ ያለፉትን ስህተቶች አንስቶ መወያቱ ብዙ ጠቀሜታ አለው። በተለይ ግን ዘወትርም የተቃራኒ ወገንን ትንታኔ መስማት ራስን ከባላንጣ አንጻር ለማዘጋጀት መልካም ነውና፣ በሳቸው ዘመን ተሠሩ ስለሚባሉ ስህተቶች አንስተን ብንወያይ እውነተኛውን የኢህአዴግን ባህርይና መልክ እንድናውቅ፣ ራሳችንንም ከዚያ አንጻር እንድናዘጋጅ ይረዳናል።
እኔ የዚህ ጽሁፍ ፀሐፊ፣ “የኢትዮጵያ ህዝብ … የኢትዮጵያ ህዝብ” እያልኩ እንዳልናገር የኢትዮጵያ ህዝብ ውክልና የለኝም። ነገር ግን ብዙ ኢትዮጵያውያን ኢህአዴግን ከመጥላታቸውና ከኢህአዴግ ምንም እውነት እንደማይገኝ አጠንክረው ከማመናቸው የተነሳ፣ የኤርትራ ቴሌቪዥንና ሬድዮ ሲያዳምጡ፤ እኔ አቶ ስዬ መጥተው ኢትዮጵያ ሬድዮና ቴሌቪዥን ላይ የሰለቸኝን የኢህአዴግ ፕሮፓጋንዳ እንዲደግሙልኝ አልፈልግም። ለምሳሌ የኤርትራን መንግስትን በተመለከተ የተናገሩትን እንውሰድ። አቶ ስዬ የኤርትራን ሽብርተኝነት የተናገርነው ገና የኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ሳያልቅ ነው ይላሉ። በዚያው ልክ ግን የኤርትራ ነጻ መውጣት ትክክለኛ ፖለቲካ ውሳኔ እንደሆነ ይናገራሉ። መቼም የኤርትራ ጉዳይ ያከተመለት ቢሆንም፤ አሁንም ትግራይን ነጻ ለማውጣት የተቋቋመበትን ዓላማና ስም ያልለወጠ ድርጅት ውስጥ ከፍተኛ አመራር ሆነው ያገለገሉ ሰው ከመንደራችን መጥተው እንወያይ ሲሉ፣ በሳቸው ዘመን ስለተላለፉ አንገብጋቢ ውሳኔዎች ሁሉ አንስተን መወያየት የምንደራደርበት ጉዳይ አይደለም። ከዚህ አንጻር እኛ ስርዓት ባለው መልኩ እስካቀረብነው ድረስ፣ አቶ ስዬ ሂሳብ ማወራረድ አያስፈልግም ብለው የሚዘሉት የፖለቲካ ጥያቄ ሊኖር አይገባም። ከአቶ ስዬ ከምንም በላይ የምንፈልገው የኢህአዴግን እውነተኛ ባህርይና ማንነት እንደቀድሞ የኢህአዴግ ባለሥልጣን ማጋለጥ ነው። ያለበለዚያማ እኛ ስንል የነበረውን ቢደግሙልኝ፣ መርጠው መርጠው እሳቸው የሚፈልጉትን ብቻ ቢያወሩልኝ ምን ጠቀመኝ? ከዚያ ወደ ትግራይ ህዝብ ተመልሰው የተናገሩት ለመቀበል የሚያዳግት ነው።
ይህን ያልኩት እኔ አይደለሁም። አቶ ስዬ በውይይታቸው ውስጥ ሁሉ የትግራይም ህዝብ በዚህ ስርዓት እንደተበደለና ከተቀረው የኢትዮጵያ ህዝብ የሚለየው ምንም ነገር እንደሌለ ይናገራሉ። የትግራይ ህዝብ መጫወቻ ነው የሆነው። የትግራይ ህዝብ የሚናገርት ያጣና የታፈነ፣ በእንግሊዘኛ ደግሞ “demobilized” ህዝብ ነው ይላሉ። የዚህ የትግራይ ነገር ዘወትርም እንዳነታረከን ሊዘልቅ ነው። እንግዲህ መቼም በዚህ ዘመን ነገሮችን በፍጥነት መርሳት ልማድ ሆኗልና ካልዘነጋሁት በስተቀር፣ በዚህ አስራ አምስት ዓመት ውስጥ ከመሀል አገር ሄደው ካልሆነ በስተቀር ተቃዋሚዎች ታሰሩ፣ ተቃዋሚዎች ተገደሉ፣ ተቃዋሚዎች ተሰለፉ፣ ኢህዴግን አወገዙ የሚባል ዜና ከአገር ውስጥም ይሁን ከአገር ውጪ ያልሰማሁበት ክልል ትግራይ ነው። የትግራይ ህዝብም እስረኛ ነው አይነት ጨዋታ ከቶም አልገባኝም።
የትግራይ ህዝብ ከተቀረው ኢትዮጵያዊ ጋር ይህንን ስርዓት በመቃወም የሚያሰልፈው ምን ችግር አለበት? የተቀረው ኢትዮጵያዊ ልጆቹ ሞተውበታል፣ ታስረውበታል፣ አፈናና ግድያን ፍራቻ ተሰደውበታል፡፡ በዚህ አስራ ስድስት ዓመት ውስጥ በፖለቲካ አቋሙ ምክንያት ወይንም ሰልፍ ወጥቶ ተሰልፎ ወይንም ስርዓቱን ተቃውሞ በመውጣቱ ምክንያት የተገደለ የትግራይ ተወላጅ ስለመኖሩ ማስረጃ የለኝም።
በመሰረቱ የትግራይን ህዝብ በዚህ ስርዓት ላይ የሚያሰልፍ ምን ምክንያት አለ? የኢትዮጵያ ህዝብ (ትግራይንና አብዛኛውን የትግራይ ተወላጆች ሳይጨምር) በየዓመቱ ሰልፍ እየወጣ የተገደለው የሰልፍና ፍልሚያ ሱስ ኖሮበት ወይንም ሰልፍና መንግሥትን መቃወም ሆቢው ሆኖ አይደለም። የሚያንገሸግሽና አደባባይ የሚያስወጣ ብሶት ፈንቅሎት እንጂ። ስለዚህ ጥያቄዬ የሚያስከፋ ብሶትና ምሬት ቢኖርበት ኖሮ፣ የተቀረው የኢትዮጵያ ህዝብ በየወቅቱ የኢህአዴግን ግድያ እየተቋቋመ ተቃውሞ እንደሚወጣው ሁሉ፤ የትግራይም ህዝብ ያንን ያደርግ ነበር። ስለዚህ ይሄ የትግራይም ህዝብ እስረኛ ነው አይነት ሙግት ብዙ አያሳምንም። ያ ማለት ግን የትግራይ ህዝብ ደስተኛ ነው ወይም ለኢህአዴግ ሥራ ተጠያቂ ነው ከማለት ተለይቶ መታየት አለበት። ይሄንን ጽሁፍ በማረም እንዲተባበረኝ የሰጠሁት አስተዋይ ወዳጄ፡ “የትግራይ ህዝብ ስትል በክልሉ የሚኖረውን ለማለት ነው ወይንስ በሌሎች ክልሎችም የሚኖሩትን ለማለት ነው? እንደገባኝ ከሆነ የትግራይ ክልል የሚኖሩትን የትግራይ ተወላጆች መሆን አለበት። እንዲያ ከሆነ አንዳንድ ቃላቶች ጨምርበትና ስፔሲፋይ አድርገው። ቅንጅትን አዲስ አበባ ላይ የመረጡት የትግራይ ተወላጆች አሉም አይደል።” ተቀብዋለሁ። ስለዚህ በዚህ በትግራይ ጉዳይ ላይ ይሄ ጓደኛዬ ያከለበትን አክላችሁ አንብቡት። ተርጉሙት። ይሄ የትግራይ ነገር፡ ራሱ ሕወሐት እንዳመጣው ካልወሰደው በስተቀር በዚህ ጽሁፍ ካብራራሁት በላይ ላብራራው አልችልም።
በመሰረቱ ያንድ ህዝብ ደስተኛነት የሚወሰነው በዲሞክራሲ መኖር አለመኖር ብቻ አይደለም። ለምሳሌ አሜሪካንን ወይም አውሮፓን ውሰዱ። በነዚህ አገሮች ዲሞክራሲ ስላለ የአሜሪካና የአውሮፓ ህዝብ ደስተኛ ነው ማለት አይደለም። የዚያን ህዝብ ደስታ የሚወስኑት ብዙ ነገሮች ይኖራሉ። ለምሳሌ ኢኮኖሚው ነው። በአሜሪካ ውስጥ አስተማማኝ የጤና አገልግሎት የሌላቸው ሰዎች ቁጥር አያሌ ነው። በአሜሪካ ውስጥ ከወር እስከወር በመከራ የሚደርሱ በዝቀተኛ ገቢ የሚተዳደሩ ድሆች ቁጥር ብዙ ነው።
ስለዚህ የትግራይ ህዝብ ባይደሰት ምንም ለነሱ የሚቆረቆርና በሌላው ኢትዮጵያዊ ኪሳራ እነሱን ለማስደሰት የሚተጋ መንግሥት ቢኖርም፤ ዞሮ ዞሮ የዚህ መንግሥት አቅም የሆነ ቦታ ላይ ይወሰናልና ሁሉንም የተመኙትን ሁሉ ሊያገኙ አይችሉም። ከዚያ በተረፈ ግን እንዳንድ ፀሐፊዎች እንደሚያደርጉት እኛ የላቸውም ብለን ካልጫንባቸው በስተቀር፤ የትግራይ ህዝብ የተቀረው ህዝብ እንደተከፋበት በልጆቻቸው የቆመውን ይሄንን መንግስት የሚያስጠላና የሚያስቀውም አጥጋቢ ምክንያት የላቸውም። ከዚህ አንጻር አቶ ስዬ ይሄ ጸጥ ብሎ እርከኑንና ግድቡን፣ የመሰረተ ልማት አውታሮቹንና መንገዶቹን፣ ሥልጣኑንና አገዛዙን እያጠናቀረ ያለ የትግራይ ህዝብም ከኢህአዴግ አገዛዝ ነጻ አውጪ የሚፈልግ ህዝብ ነው የሚሉት ነገር የማይመስል ነው። ለትግራይ ህዝብ ከህወሓት የተሻለ ነጻ አውጪ መጥቶ አያውቅም። ሊመጣም አይችልም። ለማንኛውም እሳቸው የትግራይ ህዝብ ያምነኛል፣ ይሰማኛል፣ ያውቀናል ያሉት ነገር አለና፤ በዚህ ረገድ የትግራይ ህዝብ እሳቸውን ሰምቶ የተነሳ ዕለት ለመታረም የተዘጋጀሁ ነኝ።
አቶ ስዬ ብዙ ይቀራቸዋል። ብዙ የሚናገሩበት ዕድልም ልንሰጣቸው ይገባል። ዞሮ ዞሮ ኢትዮጵያዊ ስለሆኑ እሳቸውም እንዳሉት ችክ ማለታቸው አይቀርም። በቀጣዮቹ ስብሰባዎቻቸው፣ ስለህወሓትና ዓላማው፣ ስለኢህአዴግና ሥራው፣ ቀደም ሲል ስለተሠሩ ጥፋቶችና አሁን መከተል ስለሚገባን መንገድ፣ ስለኢትዮጵያ አንድነትና ስለብሔረሰቦች ነጻነት ያላቸውን አመለካከት ጥርት አድርገው ሊያስረዱን ያስፈልጋል። ከላይ እንደጠቀስኩት እሳቸውን ጥፋተኝነት እንዲሰማቸው ለማድረግ ሳይሆን፤ የሚመጣውን ሥራ በመተማመንና ያለጥርጣሬ እንድንሠራ የሳቸው ከዚህ በፊት በተደረጉት ነገሮች ላይ ግልጽ ሆኖ መምጣት/መውጣት ወሳኝ ነው። አቶ ስዬ የድሮውን ህወሓታዊ አስተሳሰብ በአዲስ ኢትዮጵያዊ ጨርቅ ሸፋፍነው ይምጡ፤ ህወሓታዊ አስተሳሰባቸውን ትተው እውነተኛ ኢትዮጵያዊ አስተሳሰብ ይዘው ይምጡ ልናውቅ የምንችለው በሂደት ነው። እስከዚያው ግን በትህትናና በስርዓት እስከቀረበ ድረስ በሚያደርጉት ውይይት ላይ ሁሉ የሚሸሹት ጥያቄና አስተያየት ሊኖር አይገባም። የትግራይን ተወላጆች ጉዳይ ግን እመለስበታለሁ። እስከዚያው ግን፡ ይሄ ሕወሐት የተያያዘውን የትግራይ ተወላጆችን በኢኮኖሚ፡ በስልጣን፡ በትምህርትና፡ በመሳሰሉት ነገሮች በተቀረው ኢትዮጵያዊያ ላይ የመጫንና አገዛዙን ለዘመናት ለመትከል ተግቶ የመስራት ዘመቻ ሁላችንም አጢነን፡ ልንወያይበት፡ ልንቃጠልበትና ሰላም ሊነሳን የሚገባ ጉዳይ ነው።
ፍልይቲ ኣማኻሪት ሕቡራት ሃገራት ምክልኻል ጅምላዊ ህልቂት ከምኡውን ፍልይቲ ኣማኻሪት ሕ/ሃ ንምኽልካል ህልቂት ንፕራሚላ ፓተንን ኬረን ስሚስን በቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝረአ ዘሎ ውጥረትን ኣብ ክልል ትግራይ ዘሎ ኹናትን ዓሚቅ ሻቅሎት ከምዝሓደረን ገሊጸን።
ፕራሚላ ፓተንን ኬረን ስሚስን ብሓባር ኣብ ዘውጸአኦ መግለጺ ‘ሃይማኖታዊን ዓሌታዊን ዘረባ ጽልኣት ዝሕብሩ ሪፖርታት ከምዝበጽሐን፣ ንዓመጽ ምልዕዓላት፣ ከበድቲ መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ ብሃውሪ ምእሳር፣ ምቅታል፣ ምፍንቃልን ዕንወት ንብረትን ኣብ መላእ እታ ሃገር ከምዝተፈጸመን ጠቂሰን።
እተን ፍሉያት ኣማኸርቲ ሕ/ሃ ወሲኸን፣ አብ’ዘን ዝሓለፋ ክልተ ዓመታት፣ ኣብ ኢትዮጵያ፣ ዓሌታዊ ጽልኣትን መጥቃዕቲን ሰማይ ዓሪጎም ኣለው። ኣብ ልዕሊ ተጋሩ፣ ኣምሓሩ፣ ሶማሌን ኦሮሞን ዝቀንዐ ጽልኣትን መድልዎን፣ ኣብ’ታ ሃገር ዓሌታዊ ዘይምክእኣል ፈጢሩ ኣሎ ይብላ።
ምስዚ ብዝተሓሓዝ ትካል ህጻናት ሕቡራት ሃገራት (ዩኒሴፍ) ብወገኑ፣ ብሰንኪ እቲ ኣብ ክልል ትግራይ ይካየድ ዘሎ ኹናት፣ ድሕነት ቆልዑ ከምዘስግኦ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ።
ንሃገር ምሕላይን ንዓመጽቲ ምእዛዝን ክልተ ዝተፈላለዩን ዝጻረሩን ኣርእስታት’ዮም። ንስለ ሃገር ብምባል ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ናጽነት ዝኸፈሎም መስዋእትታት ካብ መጥን ንላዕሊ ብዙሓት’ዮም። ልምዲ ህዝቢ ኤርትራ ንሓድሕድ ሓለፋ ምሃብ ስለዝዀነ’ዩ ናጽነት ተረኺቡ ኸሎ ህዝቢ ንርግኣትን ዕቤትን ሃገሩ ኽብል ብዙሕ ዋጋታት ከፊሉ። ከምቲ ዝግባእ ናጽነት ምርካብ ማለት መስዋእቲ ምኽፋል ሓሊፉ፡ ብስራሕ ዝዕበየሉ መድረኽ’ኳ እንተነበረ፡ መስዋእቲ ምኽፋል ኣየቋረጸን። ሃገራዊ ኣገልግሎት ክእወጅ ከሎ ንኣብነት ብዙሓት ኣብ መሪሕነት ዝነበሩን ካልኦት ዜጋታትን ዕቃበታት’ኳ እንተነበሮም ንፖለቲካዊ ርግኣት ብምቕዳምን፡ ንሓሳብ ካልኦት ናይ ምስማዕ ባህሎም ንምኽባርን እቲ መደብ ተበጊሱ።
እቶም ፈለማ ናብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝተወስዱ መንእሰያት እቶም ኣብ ምሕራር ሃገር ቅድሚ ናጽነት ብዝነበረ ባህሊ ተበኪሎም ተባሂሎም ተባሂሎም፡ መንግስቲ ደርግ ብዘመዝገቦ ገበናት ተኸሲሶም ተኣሲሮም ዝነበሩ መንእሰያት’ዮም። ካብቲ መዓልቲ’ቲ ንድሕሪት፡ እቲ ስልጣን ክብሕት መደባት ኣዋዲዱ ድሮ ኽዕወተሎም ጀሚሩ ዝነበረ ጉጅለ፡ ንህዝቢ ዘይኰነ፡ ንገዛእ’ቲ ጉጅለ እትኸውን ሃገር ከረጋግጽ ከምዝሰርሕ ዘስተውዓሉሉ ውሑዳት ኣይነበሩን። ኣብ ቀዳማይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝተሳተፉ መንእሰያት ብቓላት መራሒ’ቲ ጉጅለ ማዳ ሃገር ምስተባህሉ እቲ ጉጅለ ኣንጻር ህዝቢ ኽገጥም ከምዝተዳለወ ንጹር ኰይኑ። ሓፈሻዊ ዝግበረሎም ዝነበረ ጽልኣት ዝመልኦ ኣተሓሕዛን ዘስተውዓሉ እቶም ቀዳሞት ናይ ናጻ ኤርትራ ወተሃደራት ንዕላማ’ቲ ህዝቢ ገና ዝግርሃሉ ዝነበረ ጉጅለ ኸስተውዕልዎ ግዜ ኣይወሰደሎምን።
ሃገር ንምህናጽን ንምድሓንን ክጠቅም ዝተጀመረ ምዃኑ ህዝቢ ዝተረድኦ ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ሃነጽቲ መንእሰያት በቲ ጽባሕ ክተልብዎ ዝኽእሉ ለውጢ ኣቐዲምካ ብምቕጻዕ፡ ኣእምሮኦም ኣደንዚዝካ፡ ልቦም ኣቕሒርካ፡ ዕላማን ትርጉምን ህይወቶም ንኽመዛበሎም ዝተበገሰ መደብ ኰይኑ። ካብቲ መዓልቲ’ቲ ክሳብ ሎሚ ን22 ዓመታት ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ዜጋታት ሃገሮም ስለዘፍቅሩ ዝፍጽምዎን ኣብ ስራሕን ምክልኻልን ሃገር ከለዉ ብወከልቲ ናይቲ ጉጅለ እናተሳቐዩ ዝኸዱሉ፡ ሓይሊ ፍቕሪ ሃገርን ሓይሊ ስቓይ እቶም ምስ ምስ ሃገር ከጻልኡ ዝተላእኩን ዝቃለሱሉ ዓውዲ’ዩ ዀይኑ። ካብ ግዜ ናብ ግዜ ሃገራዊ ኣገልግሎት ከም መሐየሊ ሃገር ዘይኰነ፡ ከም መደስከሊ ኩለንተናዊ ዕቤት ሃገርን ከም መቕጽዒ ናይቶም ድሮ ኸጸብቕዋ ዝተበገሱን መንእሰያት ኰይኑ።
ናይቶም ይቕረ ግበሩልና ኸይተባህሉ ይቕረ ይኹንኩም ዝብሉ ንዱላት ወደስቲ ህግደፍ ጠዋይ ትንተና ገዲፍካ እቲ ኣብ ኤርትራ ዝኸውን ዘሎ ርኡይ ነገር’ዩ። ስቓይ ብዘይካ ስቓይ ምዃኑ ብምብዛሕ ዘረባ ካድራት ጣዕሚ ኣይከውንን’ዩ። መቕጻዕቲ ንዝበደለ ጥራይ’ዩ ዝወሃብ። ይነገር ኣይነገር እቲ ቐጻዒ ብገለ መኽንያት ከይተቐየመ ኣልዕል ኣቢሉ ኣይቀጽዖን’ዩ። ስለዚ ‘ህግደፍ ንኤርትራውያን መንእሰያት ብምንታይ ስለዝተቐየመሎም’ዩ ንርብዒ ዘመን ከየዕረፈ ዝቐጽዖምን ነናብ ዝኸድዎ እናሰዓበ ዕረፍቲ ዝኸልኦምን ዘሎ፧’ ዝብል ሕቶ ክለዓል ግዲ ይኸውን። መንእሰያት መጻኢ ሃገርዘውሕሱ ሕመረት ሕብረተሰብ እንተዀይኖም፡ ነዚ ሕመረት ምቕታል ማለት ንመላእ ሕብረተሰብ ምቕታል ማለት’ዩ። ስለዚ ህግደፍ ንዘዝጐበዙ መንእሰያት ከም ምሩኻት ካብ ማእከል ቤቶም እናጨፍጨፈ ወሲዱ ንዓመታት ዝቐጽዓሉ መኽንያት፡ ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ዝቃለስ ንጹር ዕላማ ስለዘለዎ ጥራይ’ዩ ክኸውን ዝኽእል። እቲ ዕላማ ከምቲ ልሙድ ናይ ውልቀመለኽቲ ምውናን ስልጣንን ምኽዕባት ቢልዮናት ዶላራትን ወይ ውን ወይ’ውን ካልእ ካብኡ ዝገድድ ስዉር መልእኽቲ ይኹን፡ ንሃገር ዘውርደላ ማህሰይቲ፡ ኣብ ህዝቢ ዘብጽሖ ዘሎ ምጽናት ሓደ’ዩ።
እቶም እዚ ኹሉ ዝወርድ ኣደራዕ ብሓልዮት ሃገር ምዃኑ ከእምኑ እናጸዓሩ፡ ሃገር ክትጸድፍ ከላ ዘጣቕዑ ዘለዉ፡ ንቓላቶም ይኣምንዎ እንተዀይኖም ንኹሉ’ቲ ዝወርድ ኣደራዕ ባዕላቶም ምስተሰከምዎ ንህዝቢ ኤርትራ ይመለስዎ። ውሉዶም ንዕስራ ዓመት ኣብ ቤቶም ከይነብሩ፡ ስድራ ኸይምስርቱ፡ ህይወቶም ከይመርሑ ምስተኸልከሉ ሽዑ ትኽክል ምዃኑ ይመስክሩ። ደቆም ኣብ መገዲ ስደት ኣብ ምድረበዳን ባሕርን ምስሞቱ፡ ውላዶም ብጽጋቡ ኸምዝሞተ ይመስክሩ። ውላዶም ከም ግፍዒ ባርነት ህግደፍ ከምልጥ ኣብ ማእከል ከተማ ብተመልከተለይ ምስተቐትለ፡ ሽዑ እቲ ውላዶም ጌገኛ ብምዃኑ ከምዝተቐትለ መስኪሮም ብዘይሓዘን ይንበሩ።እንተዀነ፡ እዚ ኣዝዩ ብርቱዕ ስቓይ ስለዝዀነ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብቶም ዘሽካዕሉሉ ይኹን ኣብ መቕርቦም ክወርድ ዘይምነዮ’ዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ቃልሲ ዘበገሰሉ መኽንያት ዘዘርከበ ገዛኢ እናቐጽዐ ከናብሮ፡ ንዘልኣለም ክጻወርን ክጭፍለቕን ስለዘይክእል’ዩ። ብምብራቕን ብምዕራብን ዝመጸ ወፍሪ ቱርኪ ክሳዕ ሎሚ ‘ግዝኣት ቱርኪ’ እናተባህለ ሰባት ዝስክሑሉ ጨካን ኣተሓሓዛ’ዩ ኔሩ። ካልኦት ንህሰም መግዛእቲ ዝገልጹ ምስላታት’ውን ኣለዉ። ብዘበን ውበ ዝጸመመ፡ ውበ ኽብል ነበረ’ውን ተባሂሉ። ህዝቢ ኤርትራ ካብ ርሑቕን ካብ ቀረባን ዝመጹ ሕሱማት ገዛእቲ ዘውረዱሉ መቕጻዕቲ ስለዝበዝሖ’ዩ ተቓሊሱ፡ ንሓንሳብን ንሓዋሩን፡ ንመግዛእቲ ዝምልከት ምስላ ኽምስል ዘየድልዮ ሕብረተሰብ ክምስርት ተቓሊሱ።
በግሩም ሁናቴ ተሰርቶ የተጠናቀቀ ግሩም መኖርያ አፓርታማ ለተፈለገው አገልግሎት የሚውል ሲሆን በአንድ ፍሎር ላይ ሁለት አባወራዎዎዎችን ብቻ የሚይዝ ነው ቦታውን መጎብኘት ይደውሉልን .
ቁጠባ ዓለም 2019 ከም ናይ 2018 ዝሕቱል ክኸውን ትፅቢት ከምዝግበርን ኣብ 2020 ድማ ዕብየት ከርኢ ተስፋ ከምዝገብርን ዓለምለኸ ትካል ገንዘብ/IMF/ ኣፍሊጡ።
እቲ ትካል ኣብ ዘውፅኦ ፀብፃብ ቁጠባ ዓለም ክዓቢ ተስፋ ዝህቡ ምኽንያታት እንተሃለው እውን ክንድቲ ዝድለይ ከይዓቢ ዝተፈላለዩ ምኽንያታት ኣለው ኢሉ።ምውፃእ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኣውሮጳ፣ርክብ ንግዲ ኣሜሪካን ቻይናን ከምኡ እውን ቁጠባ ቱርኪን ኣርጀንቲናን ገጢሙዎ ዘሎ ሓደጋ ካብቶም ዘሰክፉ ምክንያታት ገሊኦም እዮም ኢሉ።
ቁጠባ ዓለም ኣብ 2018 ናብ 3.6 ሚእታዊት ክወርድ ከሎ ኣብ 2019 ድማ 3.3 ሚእታዊት ከምዝኸውን ዓለምለኸ ትካል ገንዘብ ይትንበይ።ኣብ 2020 ድማ ናብ 3.6 ሚእታዊት ክምለስ ተኽእሎ ከምዘሎ እቲ ትካል ይገልጽ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ ሃገራት ብልሽውና ኣብ ምምካትን ምዕባለ ኣብ ምትብባዕን ናይ ለውጢ ስጉምትታት ክወስዳ ዓለምለኸ ትካል ገንዘብ /IMF/ ክፍፅምኦም ዘለወን ዝበሎ ናይ መፍትሒ ሓሳባት ኣቕሪቡ'ሎ።ኣንፃር ብልሽውና ምግጣም፣ስሉጥ ቁጠባዊ ዕብየት ጥራሕ ዘይኮነስ እቲ ዕብየት ንዝተፈላለዩ ክፋላት ማሕበረሰብ ተጠቃሚ ዝገብር ክኸውንን እቲ ትካል ሎሚ ረቡዕ ኣብ ዘውፅኦ ሪፖርት ይገልፅ።
ቁጠባ ዓለም ገጢሙዎ ዘሎ ብድሆ’ውን ኣብቲ ሪፖርት ዘርዚሩ’ሎ።ለውጢ ሚዛን ስነ ህዝቢ፣ቕልጡፍ ለውጢ ቴክኖሎጂን ኣብ ዙሪያ ዓለም ይርአ ዘሎ ቁጠባዊ ውህደትን ገሊኦም ፈተናታት ክብል’ቲ ትካል ኣፍሊጡ’ሎ።
ኢትዮጵያ ዛሬ (ማክሰኞ ታህሳስ ፬ ቀን ፳፻፱ ዓ.ም. Dec. 13, 2016)፦ በየዓመቱ በመላው ዓለም በሥራቸው ሳቢያ ብቻ ወደ ወህኒ ቤቶች የተወረወሩ ጋዜጠኞችን ቁጥርና ስም ዝርዝር ይፋ የሚያወጣው ዓለማቀፉ የጋዜጠኞች መብት ተከራካሪው ድርጅት ሲፒጄ፤ ዛሬ ባወጣው ሪፖርት በኢትዮጵያ ወህኒ ቤቶች 16 ጋዜጠኞች መታጎራቸውን ይፋ አድርጓል።
በዚህም የተነሳ አገሪቱ በዓለም ለጋዜጠኞች ከማይመቹና እስር ከሚበዛባቸው አገራት አምስተኛ ደረጃ ላይ የተቀመተች ሲሆን፣ ከአፍሪካ ደግሞ ሦስተኛ ደረጃን ይዛለች። ግብጽና ኤርትራም በቅደም ተከተል ሦስተኛና አራተኛ ሆነዋል።
በኢትዮጵያ ያለውን የፕሬስ አፈናና የሰብዓዊ መብት ጥሰትን የተነተነው ይሄው የሲፒጄ ሪፖርት፤ እስር በአንድ አገር ውስጥ ምንም አይነት ለውጥ ሊያመጣ እንደማይችል ገልጿል።
በዚህ ዓመት ብቻ በተለይም መንግሥት በአገሪቱ የተለያዩ ክልሎች የተነሳበትን ሕዝባዊ ተቃውሞ ለማፈን ሲል ያወጣውን የስድስት ወር አስቸኳይ አዋጅ ሰበብ በማድረግ ከስድስት በላይ ጋዜጠኞችን ማሰሩ ይታወቃል።
ታይታኒክ (እንግሊዝኛ፦ RMS Titanic) የዩናይትድ ኪንግደም ታላቅ መርከብ ነበረች። በ1904 ዓም ከኢንግላንድ ወደ ኒው ዮርክ ከተማ ስትሄድ ግጭት ከበረዶ አለት ጋር ደርሶባት ተሰመጠች።
ኮሚተ ጸጥታ ዞባ ከሰላ ምስ ኣካላት መንግስቲ ብምርድዳእ፣ እቲ ተጎሃሂሩ ዘሎ ግጭትን ምትፍናንን ክሳብ ዝሃድእ፣ ኣብታ ከተማ ንሳልስቲ፣ ሰዓታት እቶ እቶ ክጸንዕ ኣዊጃ።
እቲ ካብ ቀቢላ ቢን ዓምር ዝተመዘዘ ሓድሽ ኣማሓዳሪ፣ ደገፍ ወትሃደራዊ ጉጅለ መንግስቲ ሱዳን ረኺቡ እኳ እንተሎ፣ ብሰንኪ’ቲ ኣብ ህዝቢ ዝካየድ ዘሎ ናዕብን ግጭታትን ግና ዛጊት ካብ ካርቱም ናብ ከሰላ ክግዕዝ ኣይከኣለን።
ኣስታት 2 ሚልዮን ብዝሒ ከምዘለዎም ዝግመቱ ብሄረ ቤጃ፣ ኣብ ሱዳን ኤርትራን ግብጽን ዝነብሩ ኮይኖም፣ ቋንቋታት ትግረን ዓረብን ዝዛረቡ ቤን ዓሚር እቶም ዝያዳ ብዝሒ ዘለዎም ዓብለልቲ ቀቢላ’ዮም።
በመጋቢት ወር ከማዳጋስካር እና አይቮሪኮስት ጋር የሚጫወተው የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቡድን ለሚያደርገው ሁለተኛ ዙር ዝግጅት አሰልጣኝ ውበቱ አባተ 28 ተጫዋቾች ጠርተዋል።
በወሩ መጀመርያ በጅማ በነበረው የአጭር ጊዜ ዝግጅት 28 ተጫዋቾች ተጠርተው እንደነበር የሚታወስ ሲሆን በአማካይ እና አጥቂ ስፍራ ላይ ሁለት ለውጦች ብቻ ተደርገዋል። በዚህም ኤልያስ ማሞ እና ዳዋ ሆቴሳ ባለፈው ምርጫ የነበሩና አሁን የተዘለሉ ሲሆን አማኑኤል ዮሐንስ እና መስፍን ታፈሰ በምትካቸው ተካተዋል።
ሱሌይማን ሀሚድ (ሀዲያ ሆሳዕና)፣ አሥራት ቱንጆ (ኢትዮጵያ ቡና)፣ አስቻለው ታመነ (ቅዱስ ጊዮርጊስ)፣ ያሬድ ባየህ (ፋሲህ ከነማ)፣ ቶማስ ስምረቱ (ወልቂጤ ከተማ)፣ ወንድሜነህ ደረጄ (ኢትዮጵያ ቡና)፣ ኤልያስ አታሮ (ጅማ አባ ጅፋር)፣ ረመዳን የሱፍ (ወልቂጤ ከተማ)፣ አምሳሉ ጥላሁን (ፋሲል ከነማ)
ታፈሰ ሰለሞን (ኢትዮጵያ ቡና)፣ መስዑድ መሐመድ (ሰበታ ከተማ)፣ አብዱልከሪም ወርቁ (ወልቂጤ ከተማ)፣ ሀብታሙ ተከስተ (ፋሲል ከነማ)፣ ሀይደር ሸረፋ (ቅዱስ ጊዮርጊስ)፣ ፍፁም ዓለሙ (ባህር ዳር ከተማ)፣ ጋዲሳ መብራቴ (ቅዱስ ጊዮርጊስ)፣ ሽመክት ጉግሳ (ፋሲል ከነማ)፣ አማኑኤል ዮሐንስ (ኢትዮጵያ ቡና)
ጌታነህ ከበደ (ቅዱስ ጊዮርጊስ)፣ አቤል ያለው (ቅዱስ ጊዮርጊስ)፣ አቡበከር ናስር (ኢትዮጵያ ቡና)፣ አማኑኤል ገብረሚካኤል (ቅዱስ ጊዮርጊስ)፣ መስፍን ታፈሰ (ሀዋሳ ከተማ)፣ ሙጂብ ቃሲም (ፋሲል ከነማ)
የአዲስ አበባ መለስ ዜናዊ አመራር አካዳሚ በሥርዓተ ትምህርት ቀረፃ ዙሪያ ለተመረጡ የአካዳሚው ከፍተኛ ባለሙያዎች ስልጠና ሰጥቷል፡፡ ስልጠናውን ያመቻቸው የአካዳሚክ ጉዳዮች ዳይሬክቶሬት ሲሆን ዳይሬክተሩ ዶክተር ገብረ ምሩፅ እንደገለፁት አካዳሚው በቀጣይ ለሚጀምረው የመማር መስተማር ስራ የሚሆን የስርዓተ ትምህርት ቀረፃ ዝግጅት እየተደረገ እንደሚገኝ ተናግረዋል፡፡ የስልጠናው ዋና ዓላማም በቀጣይ በሚዘጋጀው የስርዓተ ትምህርት ቀረፃ በቀጥታ ተሳታፊና አጋዥ የሚሆኑ አካላትን አቅም ለማጎልበት ታስቦ የተዘጋጀ ነው፡፡
እንደ ዳይሬክተሩ ማብራሪያ ሥርዓተ ትምህርት ከመቀረፁ በፊት የተለያዩ የቅድመ ዝግጅት ስራዎች እየተከናወኑ ይገኛል፡፡ በመጀመሪያ የፍላጎት የዳሰሳ ጥናት በማድረግና የትንተና ስራ በመስራት አስፈላጊ መረጃዎችን በመያዝ ፕሮግራሞችን መለየት ተችሏል፡፡ በዚህ መሠረት urban leadership & governance፣ urban economics/ እና urban solution & diplomacy/ የተሰኙ ፕሮግራሞች መለየታቸውን ተናግረዋል፡፡ ከተለዩት ሦስት ፕሮግራሞች መካከል በከተማ አመራርና አስተዳደር ላይ ብቻ የመጀመሪያ የስርዓተ ትምህርት ረቂቅ /draft/ መዘጋጀቱን እና የሁለቱ ፕሮግራሞች ዝግጅት እንዳልተጀመረ የገለፁት ዶክተር ገብረ የስርዓተ ትምህርት ዝግጅቱን የበለጠ ለማጠናከር ሲባል ከባህር ዳር እና መቐለ ዩኒቨርሲቲዎች ጋር የልምድ ልውውጥ በማካሄድ የተሻለ ተሞክሮ መቅሰም መቻሉን አስረድተዋል፡፡
የሦስቱም ፕሮግራሞች የስርዓተ ትምህርት ቀረፃ እስከ ሰኔ ወር 2010 እንደሚጠናቀቅና ሞጁሎች ተዘጋጅተው ሌሎች አስፈላጊ ጉዳዮች ከተሟሉ በሚቀጥለው 2011 የመማር ማስተማር ስራው እንደሚጀመር ያላቸውን እምነት ገልፀዋል፡፡
ከሰልጣኞች መካከል ወይዘሮ ምህረት ሀይለመስቀል እና አቶ ጀምበሩ ኢርኮ በሰጡት አስተያየት ስልጠናው ወደፊት አካዳሚው የሚከፍታቸው የትምህርት ፕሮግራሞች ከሀገሪቱ ፖሊሲና ስራቴጂ ጋር ተገናዝበው እንዲሰጡ ስርዓተ ትምህርት እንዴት መቅረፅ እንዳለብን የተገነዘብንበት ስልጠና ነው ብላዋል፡፡ አሰልጣኙ በከፍተኛ የትምህርት ተቋም የሚሰሩ መሆናቸውና በተለይ በስርዓተ ትምህርት ልዩ ችሎታ ያላቸው መሆናቸው በፊት ከነበረን ዕውት በተሻለ ግንዛቤ እንድንጨብጥ አድርገውናል፡፡ ስለሆነም የወሰድነውን ስልጠና ወደ ተግባር በመቀየር ጥራቱን የጠበቀ ሥርዓተ ትምህርት ለማዘጋጀት የበኩላችንን አስተዋፅኦ ለማበርከት ተዘጋጅተናል ሲሉ ተናግረዋል፡፡
ስልጠናው የኮተቤ ሜትሮ ፖሊታን ዩኒቨርሲቲ መምህር በሆኑት በተባባሪ ፕሮፌሰር በቀለ ወርቄ ለአራት ተከታታይ ቀናት ሀያ ለሚሆኑ ከፍተኛ ባለሙያዎች መሰጠቱን ለመረዳት ተችሏል፡፡
አዲስ አዳጊዎቹ ወልቂጤ ከተማዎች ማፍሮ ስፖርት ከተሰኘ ዓለምአቀፍ ትጥቅ አቅራቢ ኩባንያ ጋር ለሁለት ዓመታት የሚቆይ የአጠቃላይ ትጥቆች ለማቅረብ የሚያስችል የውል ስምምነት በዛሬው ዕለት በብሉ ስካይ ሆቴል ተፈራርመዋል፡፡ በፊርማ ሥነስርዓቱ ላይዝርዝር
አዲስ አዳጊዎቹ ወልቂጤ ከተማዎች በሲንጋፖር መቀመጫውን ካደረገው ዓለማቀፉ የትጥቅ አቅራቢ ኩባንያ “ማፍሮ ስፖርት” ጋር በነገው ዕለት በይፋ የትጥቅ አቅርቦት ውል ይፈራረማሉ፡፡ ይህ በዓይነቱ ለየት ያለ እንደሆነ የተነገረለት የትጥቅ ማቅረብ ስምምነትዝርዝር
አዲስ አዳጊው ወልቂጤ ከተማ አንድ ግብ ጠባቂ እና አማካይ ተጫዋች ወደ ቡድኑ ቀላቅሏል። ኤፍሬም ዘካርያስ ወልቂጤን ከተቀላቀሉት መካከል ነው። በመተሀራ ፣ ኢትዮጵያ ቡና ፣ ሀዋሳ ከተማ እና አዳማ ከተማ የተጫወተውዝርዝር
የተከላካይ መስመር ተጫዋቹ አስቻለው ታመነ ቀጣይ ማረፍያ በቅርቡ ይለያል። ባለፉት ዓመታት በቅዱስ ጊዮርጊስ ስኬት ውስጥ ስሙ በቅድሚያ የሚጠቀሰው ይህ የተከላካይ ክፍል ተጫዋች ባለፉት ቀናት ከወልቂጤ ከተማዎች ጋር ንግግር ማድረጉ ሲታወቅዝርዝር
በርካታ ተጫዋቾችን በማስፈረም የሚመራው ወልቂጤ ከተማ ግብ ጠባቂው ይድነቃቸው ኪዳኔን ወደ ቡድኑ ቀላቅሏል። በኢትዮጵያ ቡና የእግርኳስ ህይወቱን ጅማሮ አድርጎ ወደ መከላከያ ካመራ በኋላ ከ10 ዓመታት በላይ በጦሩ ቤት ቆይታ ያደረገውዝርዝር
ወልቂጤ ከተማ አሳሪ አልማህዲን ወደ ቡድኑ ሲቀላቅል አራት ነባር ተጫዋቾች ውላቸው ታድሶላቸዋል። ከዚህ ቀደም ለወልዋሎ እና ድሬዳዋ ከተማ የተጫወተው አሳሪ ከግማሽ ዓመት ጀምሮ ለስሑል ሽረ የተጫወተ ሲሆን አሁን ደግሞ ማረፊያውንዝርዝር
አዲሱ የፕሪምየር ሊግ ቡድን ወልቂጤ ከተማ የሁለት ተጫዋቾችን ዝውውር በማጠናቀቅ የአዳዲስ ተጫዋቾችን ቁጥር ዘጠኝ አድርሷል። ጫላ ተሺታ ወደ ወልቂጤ ለማምራት ከተስማሙት አንዱ ነው። በ2008 በኢትዮጵያ ከ17 ዓመት በታች ብሔራዊ ቡድንዝርዝር
በፕሪምየር ሊጉ የመጀመርያ ተሳትፎውን ለማድረግ እየተዘጋጀ የሚገኘው ወልቂጤ ከተማ አቡድለጢፍ ሙራድ እና ዳግም ንጉሴን ለማስፈረም ከስምምነት ላይ ደርሷል። በመስመር አጥቂነት የሚጫወተው አብዱለጢፍ ሙራድ በአራዳ ክፍለ ከተማ፣ ቢሾፍቱ አውቶሞቲቭ፣ ሀዲያ ሆሳዕናዝርዝር
አዲስ አዳጊው ወልቂጤ ከተማ አሰልጣኝ ተመስገን ዳናን የደግአረግ ይግዛው ረዳት ለማድረግ ሲስማማ ፍፁም ተፈሪን አምስተኛ ፈራሚው ለማድረግ ከስምምነት ደርሷል፡፡ አሰልጣኝ ተመስገን ዳና በሀዋሳ ከተማ ከ17 እና 20 ዓመት በታች ቡድኖችንዝርዝር
አዲሱ የፕሪምየር ሊግ ክለብ ወልቂጤ ከተማ ሁለት ተጫዋቾችን ወደ ክለቡ ለማምጣት በመስማማት የአዳዲስ ተጫዋቾችን ቁጥር አምስት አድርሷል። ኩዌክ አንዶህ ለወልቂጤ ለመፈረም ከተስማሙት መካከል ነው። ጋናዊው በሀገሩ ክለቦች ኽርትስ ኦፍ ኦክ፣ዝርዝር
በፌደራል ፖሊስ የወንጀል ምርመራ ቢሮ የክልሎች የወንጀል ምርመራ ማስተባበሪያ ምክትል ዳይሬክተር አቶ ፍቃዱ አመንቴ እንዳሉት 591453 የአሜሪካ ዶላር እና 7000 ዩሮ በከባድ ጭነት መኪና እስፒከር ውስጥ ተደብቆ በጅቡቲ በኩል ሊወጣ ሲል አዋሽ ብሄራዊ ፓርክ አካባቢ በቁጥጥር ስር ውሏል፡፡
አርቲስት በቀለ መኮንን፣ በቅርቡ ‹‹ባሩድና ብሩጉድ›› ሲል የሰየመውና በአብዛኛው የ‹‹ኢንስታሌሽን›› ሥነ- ጥበባዊ ሥራዎቹን የያዘው ዓውደ ርዕይ በጀርመን የባህል ማዕከል- ገብረክርስቶስ ደስታ አዳራሽ በመታየት ላይ ይገኛል። ከዚህ ቀደም ብላክ ቦክስ፣ ዕድልና ምርጫ፣ እንቆቅልሽ፣ አዲሱ ቀመር፣ ማረሻ … በሚል ሥያሜ ዓውደ- ርዕዮችን ማቅረቡ ይታወሳል። በዓውደ ርዕዩ አዳራሽ ሥራዎቹን እየተመለከተ የነበረው ዘጋቢያችን ባለሙያውን እንደሚከተለው አነጋግሮታል።
አርቲስት በቀለ መኮንን፡- ይህ ሥራ ረጅም ጊዜ የወሰደ ነው። በነዚህ ጊዜያት ውስጥ ብዙ ነገር ታስተውላለህ። ሁል ጊዜ ሃሳቦች ይኖሩሃል። ከነዛ ውስጥ ለዕቅድህ የሚመችህን፣ የሚመስልህንና የምትወስነውን እያነጠርክ- እያነጠርክ ነው የምታወጣው። የኔ ሥራዎች በሃሳብ ላይ የተመሰረቱ ናቸው። ሃሳቡን ወደ ዕይታዊ ጥበብ መለወጥ ነው። ይህ ደግሞ ረጅም ሂደት፣ ረጅም ሃሳብ፣ ረጅም መነሳትና መውደቅ ይፈልጋል። ሃሳቡ ኢሉስትሬት አይደለም የሚደረገው፤ ማለት በስዕል አይለወጥም። ሥዕል የራሱ ቋንቋ አለው። ሃሳብ የራሱ መንገድ አለው። ጽሑፍም የራሱ መንገድ አለው። ሁሉም ራሳቸውን የቻሉ ናቸው። እሱን ለመለወጥ ረጅም ጊዜ ይወስዳል።
ሰውና ልብሱን ከልጅነት ጀምሮ ሁላችንም የምናውቀው ጉዳይ ነው፤ ግን እንደዋዛ እንመለከተዋለን። አሮጌ ስለለበስክ ልትናቅ ትችላለህ። ጥሩ ስለለበስክ በትልቅነት ልትታይ ትችላለህ። የተቀደደ ስትለብስ በሌብነት ልትጠረጠር ትችላለህ። ነጠላ ስለለበስክ በሃይማኖተኛነት ልትወሰድ ትችላለህ። ልብሶች ከሰውየው በፊት፣ ከማንነት በፊት፣ እንደ ታፔላ ሆነው ቀድመው ያስፈርጃሉ። ይሄ በህይወት ውስጥ የተለመደ ነገር ነው። ፍርድ ቤት ድረስ አስተሳሰብ በማዛባት፣ ስለሰው ሰብዕና ያለንን አስተሳሰብ ቀድመው የሚያስወስኑ ናቸው- ልብሶች።
“እንዳልኩህ ሃሳቡ ውበት ብቻ ሊሆን ይችላል። ወይም የሚተረክና የሚተላለፍ ሃሳብ ሊሆን ይችላል። ስለዚህ ያ ሃሳብ ያ ውበት የሚፈልገው፣ የሚገባው መንገድ አለ። ያንን መንገድ እመርጣለሁ ”
ያው በዋዛ ፈዛዛ የምንተዋቸው ብዙ ነገሮች አሉ። አንዱ ሰውና ልብሱ ነው። ሽማግሌ ይለብሳል፣ ልጅ ይለብሳል፣ ሴት ትለብሳለች፣ ወንድ ይለብሳል፣ ሁሉም ይለብሳል። በሙያ፣ በፆታ፣ በሹመት፣ በሽረት፣ በእሥር፣ በአሳሪ፤ በመሳሰሉት ሁሉ ሰው የሚገልጸውን ይለብሳል። ከዚህ ሁሉ የትኛውን ነው የምትመርጠው? ለምንድን ነው የምትመርጠው? እንደ ጥበብ ሰው ትመርጣለህ፤ ለዚህ ጊዜ እነዚህን ሁለቱን ነው ‹‹ባሩድና ብርጉድ›› ስል በምድራዊውና በሰማያዊው ህይወት በምንለው ወሳኝ የሆኑ፣ ትልቅ ተጽዕኖ ያላቸውና የማያወላዱ የወታደሩንና ሃይማኖታዊውን ጨርቆች ነው የመረጥኩት። ሌላ ጊዜ ቢሆን ደግሞ ሌላ እመርጥ ይሆናል፤ አላውቅም። እነዚህ ሞቅ ያሉ እና ቀዝቃዛ ናቸው። ከቀለማቸው አንፃር ሊያጫውቱህ የሚችሉ ዓይነቶች ናቸው። በእነርሱ መጫወት፣ ንግግሮችን፣ ታሪኮችን፣ ኑሮዎችን፣ ሃሳቦችን፣ በእነርሱ መቃኘት ነው ያደረግኩት።
በቀለ፡- አንድ መንገድ የለም፤ ህይወት እንደሰጠህም ትኖራለህ። በየጊዜው ተሞክሮ እየፈጠርክ፣ እያነጠርክ ነው የምትኖረው። መጀመሪያ ሰው መሆን ምንድን ነው? ለምንድን ነው የምትኖረው? ከዛ በኋላ በምን በኩል ነው የምትናገረው፣ የምትተነፍሰው? የዚህን ዓለም ጉዳይ ከሌላው ሰው ጋር የምትካፈለው? እነዚህ ሁሉ ወሳኝ ነገሮች ናቸው። እኔ በዚህ በኩል ነው የተሰለፍኩት፤ በሥነ-ጥበብ መስመር። እውነትን መከተል፣ እውነት ራሱ ምንድን ነው ብሎ መፈተን፣ መጠየቅ፣ በተቻለ መጠን የጥበብ ሰው ሁሉ ከመንጋው ጋር የማይሰለፍ፣ አመለካከቱ በሙያው የተቀረጸ፣ አቅጣጫውን በተፈጥሮ በተሰጠው፣ በእውቀት ባዳበረው ሙያ የሚያይና ለሌላ የሚተርፍ አመለካከት የሚያበረክት፣ ሃሳብ የሚያበረክት መሆን አለበት ባይ ነኝ። እኔ አዝናኝ አይደለሁም፤ አሳሳቢ ነኝ። በእርግጥ ጥበብን ስትከውን በደረቁ እያስጨነቅክ አይደለም፤ ሆኖም እኔ ከማዝናናቱ ጎራ አይደለሁም። ወደ ማሳሰቡ ጎራ ነኝ ብል ይቀለኛል።
በቀለ፡- እንደማንኛውም ሙያ ነው። ነገር ግን ግላዊ ነው፤ የግል እምነት፣ የግል እውቀት፣ የግል አመለካከት የሚቀርጸው የጋራ ሃሳብ። የጋራን አስተሳሰብ በተለይ በዚህ ዘመን የምንጋራውን አስተሳሰብና ህይወት፣ በተሰጠህ ተሰጥዖና ባዳበርከው ልምድና እውቀት፣ ሌላ አንፃር (አንግል ) ማሳየት ማለት ነው። በአጭር ቋንቋ ጠያቂ መሆን ማለት ነው።
በቀለ፡- ብዙ ዓይነት ሰብዕና ሊኖረው ይችላል። እንደ ሰው ልጅ ስታስበው ማንኛውም ሰው ያን ያህል የተለየ አይደለም። ሰው ሰው ነው። ከሙያው ጋር ሲገናኝ ግን በየጊዜው የሚያዳብረው፣ የሚያከማቸው፣ የሚያነጥረው ሙያው ራሱ መልሶ ይቀርጸዋል። የተለየ አመለካከት፣ ያልተለመደ አመለካከት፣ እዛ ውስጥ እውነትም፣ እውቀትም፣ ውበትም አለ፤ በሃሳብ ባነጠርክ ቁጥር። እና ለዚህ ዓለም ያለው ትርጉም ከተርታው ሰው የተለየ እንዲሆን ተሰጥዖ- እውቀት- ልምድ- ችሎታ አለው። እነዚህ ነገሮች ተደምረው በጋራ የምናውቃቸውን ነገሮች ነው እንደገና የሚወልደው። ነገር ግን ሲወልደው አዲስ አድርጎ ነው። እንድንጠይቅ፣ እንድንደሰት፣ እንድንናደድ፣ እንድንበሳጭና አሃ እንድንል ማድረግ አለበት።
በቀለ፡- ከዘውጉ ይልቅ ሃሳቡ ነው የሚስበኝ። እንዳልኩህ ሃሳቡ ውበት ብቻ ሊሆን ይችላል። ወይም የሚተረክና የሚተላለፍ ሃሳብ ሊሆን ይችላል። ስለዚህ ያ ሃሳብ ያ ውበት የሚፈልገው፣ የሚገባው መንገድ አለ። ያንን መንገድ እመርጣለሁ። ብዙ ጊዜዬን ብዙ ሰዓቴን በትምህርትም ገበታ ቢሆን ያሳለፍኩት በዕይታዊ ጥበባት ላይ ስለሆነ ምናልባት ለዛ የሚመቹ ሃሳቦችን፣ ለዛ የሚሆኑ ሂደቶችን እየመረጥኩ ሃሳቦችን በዛ መንገድ በማብላላት ላይ ላዘነብል እችላለሁ። ትምህርቴም፣ ብዙ ልምዴም፣ የማስተምረውም፣ ደመወዜም እንጀራዬም እዛ ላይ ስለሆነ ሊሆን ይችላል። ሃሳብ ራሱ መውጫውን ይጠቁማል። ያኔ ካልተመቸው እቀይራለሁ።
ታዛ፡- በጥበብ ውስጥ የላቀ ጥበብ የቱ ነው? አንዳንድ የጥበብ ባለሟሎች ዜማ (ሜሎዲ) ሙዚቃ ነው የጥበብ ንጉሥ/ንግሥት ይላሉ። ሌሎች ደግሞ ግጥም ነው ይላሉ። ሌሎችም የዕይታ ጥበብ ነው በማለት ይገልፃሉ። ለአንተ የቱ ነው የላቀው ጥበብ?
በቀለ፡- ልክ ነህ የተለያዩ ትንታኔዎች አሉ። ጸሐፊዎች በተለያዩ ምክንያቶች ዜማን ሙዚቃን ከፍ ያደርጉታል። ፍጹም ረቂቅ ‹‹abstract›› ስለሆነ፤ ምንም ነገር ኮፒ ስለማያደርግ። በተለያዩ ሌሎችም ምክንያቶች። ፍጹም መንፈሳዊ ስለሆነ ምናምን ይላሉ። ሊሆን ይችላል። ነገር ግን የሚሻለው በየትኛውም ዘውግ፣ በየትኛውም ቅርጽ ይሁን ብቻ የተሳካ ሆኖ የወጣው፣ የተመልካችን አዕምሮ፣ ህሊና፣ ስሜት፣ የሚነቀንቀው ጥበብ ሁሉም ጥሩ ነው። ጥበበኛ በየትኛውም ዘርፍ ጥግ ድረስ ሄዶ ካላሳካ ሁሉም ይከሽፋሉ እንጂ የገባህበት ዘውግ ትልቅ ነው ተብሎ ስለተነገረህ ትልቅ አትሆንም። ለዚህ ትልቅ ምሳሌ የሚሆኑት የጃፓን ቢላ ቀራጮች፣ ቢላ ሞራጆች ናቸው። የጃፓኖች የቢላ ሥለት ሁልጊዜ ይገርመኛል። ሥለቱ እስከ ምን ጥግ እንደሚሄድ ያውቁታል። ሁሉም ሙያ የራሱ
“ዓለም ያለህባት ሠፈር ብቻ አይደለችም። ያለህበትም ሠፈር አንድ ሰሞን ከዓለም ተውሶ ያመጣው ነገር ነው ያለው። ስለዚህ እርሱን እንደ ሃይማኖት መያዝ ትልቅ ስህተት ነው”
በቀለ፡- ይሄን ነገር ደጋግሜ አስቤዋለሁ። ተፈጥሮ ይመስለኛል፤ ተፈጥሮዬ። ቤተሰብ እንዳትል በቤተሰቤ እንደዚህ ዓይነት ሙያ ያለው ሰው የለም። አካባቢ እንዳትል ጥሩ ጥሩ ጀግኖች ወታደሮች የነበሩበት፣ ካምፖች ሁሉ የነበሩበት ደብረዘይት ከተማ ውስጥ ነው የተወለድኩት። አየር ኃይል በራሪዎች፣ የሰማይ ዘላዮች፣ ተኳሾች፣ ያሉበት ከተማ ነው። እንደገና ዙሪያው ውሃ ነው፤ ጥሩ ጥሩ ዋናተኞች ያሉበት ነው። እና ዙሪያውን ስታስተውል ከተፈጥሮ በስተቀር ከሥነጥበብ ጋር የሚያገናኝ ነገር የለውም። ስለዚህ የራስ ተፈጥሮ ይመስለኛል፤ እንደ አካባቢው ቢሆን፣ መሆን የነበረብኝ አየር ኃይል በራሪ መሆን፣ ወይም አየር ወለድ መሆን፣ አሊያም ስፖርት የመሳሰለው ነበር በልጅነቴ ስመለከተው የሚያማልለኝና ወደ ዝንባሌ የሚወስዱ መንገዶች ነበሩ። ምናልባት እነዛ ዝንባሌዎች ያልወሰዱኝ ጠንከር ያለ ለጥበብ የተመቸ አፈጣጠር በውስጤ ነበረ ማለት ነው።
ታዛ፡- የምታደንቃቸው ሠዓሊዎች እነማን ናቸው? በምን አደነቅካቸው? (ከሀገር ውስጥም ከውጪም፤ ከቀድሞዎቹም፣ በመካከል በአንተ ዘመን እና አሁን ደግሞ ከወጣት ተማሪዎችህ)
በቀለ፡- ብዙ ሰውን በተለያየ ችሎታው ማድነቅ ያስፈልጋል። ብዙ ናቸው። ከኛ በፊት ብቻ ሳይሆን ከእኛም በኋላ አሁንም እየወጡ ያሉ ተስፋ ያላቸው ልጆች አሉ። ከኛ በፊትም ብዙ አሉ፤ ግን አንዱን ስትጠራ አንዱ እንዳይቀየም እንተወው እንጂ። አስተማሪዎቻችንም የነበሩ አሉ። በውጪ አገራትም በሙያቸው ሠዓሊ የሆኑ፣ እንዲሁም በሙያቸው ሠዓሊ ያልሆኑ እንዲሁ ተደባልቀው የሚኖሩ መዓት አስደናቂ ነገሮች አሉ። በእርግጥ እንደ ሌላው ሙያ ሁሉ ዝም ብሎ የሚግተለተል አሸር ባሸር አለ- በዚህ ዘመን። ለዚህ ነው አንዳንድ ሰዎች ቶሎ ተስፋ ቆርጠው እንደው ድሮ ቀረ ሁሉ ነገር የሚሉት ያለምክንያት አይደለም። ብዙ አሸር ባሸር አለ። ነገር ግን እዛም ውስጥ የዘመኑን ጥያቄ፣ የዘመኑን ምሳሌ፣ የዘመኑን ቋንቋ፣ የሚናገር አስደናቂ፣ አሳሳቢ ጥበብም አለ- በዚህ ዘመን ላይ። ከውጪ አገራትም አፍሪካውያንም፣ አውሮጳውያንም፣ ቻይኖችም አሉ የማደንቃቸው።
በቀለ፡- እንደምታየው እኔ እኮ የሚሸጥ ነገር አይደለም የምሰራው። ታይቶ የሚፈረካከስ፣ የሚጣል ነው፤ ሥራዎቼ ለጌጥነት የሚሆኑ አይደሉም። እኔ በዘመናዊ የሃሳብ ሥራዎች ላይ አተኩራለሁ። የሚያወያዩ፣ ንግግር የሚፈጥሩ፣ የሚያሳስቡ ሥራዎችን ነው የምሰራው። ስዕል እንደ ድሮው በጌጥነት የተገደበ አይደለም። እንደ ሳይንስ እየተለወጠ እያደገ ነው የሚሄደው። ምክንያቱም ከዓርባና ሃምሳ ዓመት በፊት ሥዕልን ሸቀጥ ማድረግ ተቃውሞ ተነስቶበት ነበር። ከዛ ለመውጣት በሃሳብ ላይ ማተኮር። የሙያው ከፍታ ላይ ለመድረስ። ሸቀጥነትን ለማስቀረት ብዙ ሰዓሊዎች ታግለዋል። አንድ ግለሰብ መጥቶ እንደ ሸቀጥ የሚገዛውና የሚጠቀልለው እንዳይሆን። ይህ ዓይነቱ ጥበብ ይቅር ለማለት ሳይሆን ሁሉም ጥበብ ሸቀጥ መሆን የለበትም ነው። የሆነው ሆኖ አንዳንዴ በተሰማኝ ጊዜ እሱንም እሰራለሁ። ደጋግ ሰዎች አሉ እንደሱ ዓይነት ነገር ለማየት የሚመጡ። ለእነርሱ የሰራሁት አለ። ግን እንደዚህ ጽንፈኛ ሆኜ ይሄን እሸጣለሁ፣ ያንን አልሸጥም ብዬ አላውቅም። ምናልባት ጊዜን ለማስታወስ የሆነ ዘመንን ለማስታወስ ከሆነ መርጠህ የምታስቀረው ነገር ይኖራል እንደ መዘክር።
በቀለ፡- ሁለቱም እኩል አስፈላጊዎች ናቸው፤ ሁለቱም እኩል ቀዳሚዎች ናቸው። አሁን አሁን ግን ልክ ነህ ሃሳብ ላይ አተኩራለሁ። አየህ እድሜህ እየጨመረ ሲመጣ ኃላፊነት እየተሰማህ ትሄዳለህ። በእርግጥ ገና በሙያው ጀማሪ እያለህ ሥለህ፣ ቀርጸህ፣ ሰርተህ ትምህርት ቤትም ሆነ ከትምህርት ቤት ወጥተህ በሥዕል መጫወት ቋቅ እስኪልህ ድረስ ከሄድክ በኋላ አእምሮህ ‹‹እና ምን ይጠበስ?›› (So what?) ይልሃል። የዚህን ጊዜ ፋይዳ ወዳለው ሃሳብ ፍለጋ ረጅም ርቀት ትጓዛለህ። ሆኖም በመጀመሪያዎቹ ጊዜ ወይኔ ይቺ ጨረቃ፣ ያቺ ጸሐይ፣ ወይኔ ይሄ ሥዕል ትላለህ። ይህ መማለል አሁንም ይኖራል ግን አንደኛህ ላይሆን ይችላል እንደ ልጅነትህ ብዙ አታጯጩህም። ወደ ሃሳብ መሻገር ትፈልጋለህና። በኋላ በህይወትህም፣ በሙያህም፣ በማህበረሰብህ፣ በአካባቢህ፣ በሀገርህ፣ በዓለም ሁሉ የሚመጡ ሃሳቦች አሉ። ብዙ ነገሮችን ስታነብ፣ ስታይ፣ ስትወያይ፣ ስትኖር ብዙ ጥያቄዎች ይመጣሉ ከመልሶቹ የበለጠ። እና እነርሱን ታብላላለህ፤ የኃላፊነት ሰው ትሆናለህ።
ታዛ፡- ታዲያ የአንተ ጥቅም ምኑ ላይ ነው? እንደምረዳው የምትኖረው ሥዕልን በማስተማር፣ በመሳልና በመቅረጽ ነው። እነዚህ አሁን በተለያዩ የዘመናዊ ጥበብ ቅርጽ (ለምሳሌ ኢንስታሌሽን) ያቀረብካቸው ቀላል የማይባል ወጪ ያላቸው ናቸው። ግን ደግሞ ተሽጠው ገንዘብ የሚያስገኙ አልመሰለኝም?
በቀለ፡- እውነትህን ነው፤ እጅግ ብዙ ወጪ ነው የሚያስወጣው። በሌላ ሀገር የሀገርህ መንግስት የዜጋውን፣ የማህበረሰቡን እሴት ይደጉማል። ብዙ አገሮች ላይ አደጉም- በማደግ ላይ ሆኑም፤ ድሃ ሆኑም- ሃብታም፣ የሀገራቸውን የጥበብና የባህል እሴቶች ይደጉማሉ። እኛ ሀገር ይሄ እውቀት ስለሌለ፣ ልማዱ ስለሌለ፣ ከሌለ አልሰራም በሚል ዝም አትልም። የራሳችንን ስጋ እየበላን፣ ደማችንን እየጠጣንም ቢሆን እንሰራለን። ወጣቶቹም እንደዛ ነው የሚያደርጉት፤ ራሳቸውን በራሳቸው እየገደሉ ነው የሚሰሩት። በበኩሌ ከማስተማር ከማገኘው፣ ባለኝ ችሎታ የማገኛቸውን ሥራዎች ለምሳሌ ግለሰብ፣ ድርጅት፣ መንግሥት ይሄንን እንዲህ ብትሰራልኝ ሲሉ እሱን በመስራት በማገኘው ገንዘብ ይህን ጥበብ እየደጎምኩ፤ አቻችዬ የምሰራውን ሥራ፣ ምንም በማላቻችለው የግል የፈጠራ ሥራዬን እየደጎምኩ እራሴን በራሴ እየደገፍኩ እሰራለሁ።
በነገራችን ላይ ከምትበላውም ቢሆን ትቀንሳለህ። አሁን ‹‹ባሩድና ብርጉድ›› ላይ በመቶ ሺዎች ነው ያወጣሁበት፣ የማይመለስ። የካታሎጉን ህትመት ጨምሮ። ሆኖም፣ መንግሥት እስኪባንንና የሀገሩን ባህልና ሥነ-ጥበብ እስኪደግፍ ድረስ፣ በራስህ ትሞክራለህ። አንዳንድ ደጋግ ግለሰቦች አሉ ደግሞ ጥበብን የሚያግዙ። ለምሳሌ በካታሎግ ህትመት በከፍተኛ ጥራት ሰርቶ አታሚው ግማሹን ወጪ ‹‹እናንተ ሠዓሊዎች መታገዝ አለባችሁ›› ብሎ ደግፎኛል። በሌላ አገር እንዲህ ዓይነት ግለሰቦችና ኩባንያዎች እንዲህ ዓይነት እርዳታ ሲያደርጉ፣ መንግሥት ከታክስ ነፃ ያደርጋቸዋል። እዚህ ግን ይህ አሰራር ስላልተለመደ አታሚው በነፃ ሊያትምልህ ቢፈልግ እንኳ ታክስ እሱን ስለማይምረው ከፊሉን መክፈል ትገደዳለህ። ሆኖም እንዲህ ዓይነት ደጋግ ሰዎችን ያብዛልን እያልክ ሥራህን ትቀጥላለህ።
በቀለ፡- ብዙ ናቸው። ለምሳሌ የሃሳብ መጽሐፎች አሉ። ለምሳሌ ‹‹ዘ አይዲያስ ኦፍ ፊውቸር›› ወደ ዐርባ ሃምሳ ምሁራን መጪው ዘመን ምን ይመስላል ብለው የተለያዩ ሃሳቦችን ያመላከቱበት አለ። እንዲህ ዓይነት መጻሕፍት ሃሳብ ይሰጡሃል፣ ሃሳብህን ያዳብሩልሃል፣ ያነቃቁሃል። በቅርብ ጊዜ የሞተው የሲኒማ ጥበብ ምሁሩ ፕሮፌሰር ተሾመ ኃይለገብርኤል የላከልኝ ነው- ከማረፉ በፊት። መጽሐፉ ያልዳሰሰው ነገር የለም፤ ይህ መጽሐፍ ከአጠገቤ አይርቅም። ሃሳብ ላይ የሚያተኩሩ፣ ሃሳብን የሚያብላሉ መጻሕፍት ይስቡኛል። ጥሩ የተፃፈ ባዮግራፊ (ግለ-ታሪክ)ና ሳይንስ ፊክሽን ይማርኩኛል። ጥበብ ላይ የተሰሩ ዘመናዊ ቲዎሪዎች፣ ዘመናዊ ሥነ-ጽሑፎች፣ የጥበብ ታሪኮች ደግሞ የመጀመሪያ ምርጫዎቼ ናቸው።
በቀለ፡- አሁን ከተወሰነ እድሜ በኋላ፣ ምንም መነቃቂያ አያስፈልግም። በእርግጥ ገና ሙያው ውስጥ ለመግባት፣ ለመጠንከር ነው መነቃቂያ (ኢንስፓይሬሽን) የምትፈልገው። አንድ ጊዜ ከገባህበት በኋላ ግን አንተ ትክክለኛ የጥበብ ሰው ከሆንክ ሃያ አራት ሰዓት ሥራህ ጥበብህ ውስጥ መኖር ነው። ሁልጊዜ እየሰራህ፣ ሃሳብ ፈጠራ እያብላላህ ነው የምትኖረው። ለመነቃቂያ የምትጠብቀው ጠዋትና ማታ የለም። ለምን መጸዳጃ ቤት አትሆንም ያለኸው በሥራህ ላይ ነህ፤ ከዛ ውጪ አይደለህም። ቀደም ሲል በአካባቢህ የምታየውን ነገር ከጥበብ አንፃር ትመለከታለህ፤ ሙዚዬም ገብተህ ትመለከታለህ። ጋለሪዎች ትፈልጋለህ፣ የጥሩ ጥሩ ሠዓሊዎችን ስቱዲዮዎች ትጎበኛለህ፣ በፈጠራ ለመነሳሳትና ለመነቃቃት። አንድ ጊዜ ከገባህበትና ከሰጠምክ በኋላ ግን ሁሌም እዛው ውስጥ ነህ።
በቀለ፡- ተሰጥዖ አለ፣ ታሪክ አለ፣ ስቶሪ አለ፣ ጥያቄ አለ፣ ነገር ግን ህብር የለም። የተያያዘና በሲስተም የሚሄድ አይደለም። በጣም የሚገርመው እዚህ ሀገር ሁልጊዜ ተሰጥዖ አለ። ነገር ግን በመዋቅር የተደገፈ (ስትራክቸርድ) አይደለም። በደንብ የተያያዘ አይደለም። እንድንገለገልበት ሆኖ የተደራጀ አይደለም። እንደገና ደግሞ በአደባባይም፣ በትምህርት ቤትም ለዚህ መቶ ሚሊዮን ህዝብ ሊጠቅም እንደሚችል ሆኖ አይደለም ያለው። በግራፍ ብታወጣው ጨርሶ አይታይም። የለም። እና እንዲጠቅመን አድርገን ማደራጀት ያስፈልገናል። የሚጠቅመን በብዙ መንገድ ነው። መሠረታዊ ነው። እንዳልኩህ ሥነጥበብ መዝናኛ ብቻ አይደለም። መዝናኛ ቢሆንም ትልቁ
“በነገራችን ላይ ከምትበላውም ቢሆን ትቀንሳለህ። አሁን ‹‹ባሩድና ብርጉድ›› ላይ በመቶ ሺዎች ነው ያወጣሁበት፣ የማይመለስ። የካታሎጉን ህትመት ጨምሮ። ሆኖም፣ መንግሥት እስኪባንንና የሀገሩን ባህልና ሥነ-ጥበብ እስኪደግፍ ድረስ፣ በራስህ ትሞክራለህ”
በቀለ፡- በጣም ብዙ አስተዋጽዖ አድርጌያለሁ። ከነበረብን ችግር ተነስቼ ያልተሳተፍኩበት ትግል የለም። ትምህርት ቤቱ ከፍተኛ ትምህርት ቤት እንዲሆን፣ ማደሪያ ዶርም እንዲኖረውና የትምህርት አሰጣጡ ለዓለም ክፍት እንዲሆን ከሚታገሉት ጋራ ከፊት በመሆን ብዙ አስተዋጽዖ አድርጌያለሁ። ይህን ስኬቴን ማየት ነው። ትምህርት ቤቱ የዛሬ ሃያ ዓመት ምን እንደሚመስል አይቶ ዛሬ ምን እንደሚመስል ማየት ነው እንግዲህ።
በቀለ፡- እንግዲህ በዚህ ዘርፍ የተጠናከረ ከፍተኛ የትምህርት ተቋም ያለው አንድ ነው። ሌሎች እየተከፈቱ ነው። ግን ይሄ የባህል ጉዳይ ስለሆነ፣ የተሰጥዖ ጉዳይ ስለሆነ በአንድ ጊዜ ዝም ብለህ ትምህርት ቤት አታደርገውም። ልምድና ሲስተም መኖር አለበት። በዚህ አንፃር ስታይ አንድ ትምህርት ቤት ነው ያለው። በተለያየ አገር የተለያየ ትምህርት ቤት ሲኖር የተለያየ አስተሳሰብና ፍልስፍና፣ የተለያየ ዓይነት ቴክኒክ ይከተላል። ያ አማራጭ አለው። እዚህ ግን በአንድ ትምህርት ቤት ብዙ ነገር ማድረግ ትርፉ ውድቀት ነው የሚሆነው። ስለዚህ ሀሁ-ንም፣ ቀጥሎ ያለውን ፐፑ-ንም እዛው ውስጥ ስለሚማሩ፣ መሠረታዊ ነገሮችን ከዛው ጀምሮ፣ ከዚያ በኋላ ቀስ እያሉ፣ በሥነጥበብ ታሪክ ሃሳብ ውስጥ እያለፉ፣ የዘመኑን ሁኔታዎች፣ ዘመኑ የደረሰበትን መንገድ ደግሞ እንዲያውቁና ራሳቸውን እንዲችሉ መንገድ የሚቀይስ ፍልስፍና ነው። አንድ ትምህርት ቤት ሲሆን እንዲህ ማድረጉ ጠቃሚ ነው። መሬት ላይ ያለውን ነባራዊ ሁኔታ በመመልከት። ነገር ግን በጊዜ ውስጥ አቋሙን እያስተካከለና እየለዋወጠ ሊሄድ ይችላል።
በቀለ፡- አንደኛ አርፎ ማስተማር። ስታስተምር ደግሞ የተቀጠርክበትን ኮንትራት መስመር መከተል ግድ ነው። እንደገና ደግሞ የምታምንበትን ነገር ለመጨመር የሚከለክልህ ነገር የለም። የምታምንበትን ስል የጎደለውን ነገር ከማንበብ፣ በዓለም ላይ ከመጓዝ፣ ሥነ-ጥበቡ የደረሰበትን ከፍታ ከመረዳት- ከመገናኘት፣ ከዚህ ተነስተህ ጎደለ የምትለውን ነገር ለማሟላት ራስን ዝግጁ ማድረግ፣ ተመልካችም፣ አስተማሪም፣ ሠዓሊም ራስን ከዘመኑ የጥበብ እንቅስቃሴ ጋር ማስተዋወቅ ያስፈልጋል። ዓለም ያለህባት ሠፈር ብቻ አይደለችም። ያለህበትም ሠፈር አንድ ሰሞን ከዓለም ተውሶ ያመጣው ነገር ነው ያለው። ስለዚህ እርሱን እንደ ሃይማኖት መያዝ ትልቅ ስህተት ነው። ሥነ-ጥበብና ሃይማኖት ይለያያል። ይሄኛው ዳይናሚዝሙ (ልውጥውጡ) እንደ ሳይንስ ፍልስፍናም ቢሆን፣ ከሳይንስም ጋር የተያያዘ ስለሆነ የልውጥውጡ ሂደት ፈጣን ነው። ስለዚህ ምንድን ነው ያፈጠነው? ምንድን ነው እየተደረገ ያለው? ምንድን ነው እያደረግኩ ያለሁት? የሚለውን እንደሌላው ሙያ በንባብም፣ በሥራም፣ በውይይትም፣ በጉዞም፣ በጉብኝትም፣ ራስን ከፍ ማድረግ፣ መረጃን ማደራጀት፣ እውቀትን ማደራጀት የግድ ነው። በዛ መሠረት ከዘመንህ ጋራ ትሄዳለህ፣ የዘመንህ ጥያቄ ይገባሃል፣ የዘመንህን ጥያቄ ትመልሳለህ። አለበለዚያ እዚህ እየኖርክ እንደሌለህ ትሆናለህ። ማንንም አትጠቅምም፤ ራስህንም። ስለዚህ ሁልጊዜ ዝግጁ መሆን ያስፈልጋል።
በቀለ፡- እውነት ነው። መሸጥ ከፈለክ ገበያው አለ። ገበያው ከድሮው በእጅጉ የተሻለ ነው። ገንዘብ ያለው ሰው እየተፈጠረ ሲመጣ፣ ገንዘቡን ከሚያውልበት አንዱ ሥነጥበብ – ሥዕል ነው። ከበፊቱ የተሻለ ቢሆንም አሁንም ገና የመቶ ሚሊዮን ጉዳይ አልሆነም። መቶ ሚሊዮን ህዝብ ባለበት አገር የሚገዛውን ያህል አይደለም ስዕል እየተሸጠ ያለው።
“ትምህርት ቤቱ ከፍተኛ ትምህርት ቤት እንዲሆን፣ ማደሪያ ዶርም እንዲኖረውና የትምህርት አሰጣጡ ለዓለም ክፍት እንዲሆን ከሚታገሉት ጋራ ከፊት በመሆን ብዙ አስተዋጽዖ አድርጌያለሁ። ይህን ስኬቴን ማየት ነው” �
የዩናይትድ ስቴትስ ኤሮኖቲክስና የጠፈር አስተዳደር - በምኅፃር “ናሣ” የሚባለው የቅርባችንን ሰማዮች አሰሣ እያጠናከረ የሰው ልጅ አዕምሮ የወለዳቸውና እጆቹ የተጠበቡባቸው የምርምር መሣሪያዎቹ ዘለግ ወዳሉ ርቀቶችም እየደረሱ ነው፡፡
ሰው ዘወትር የሚያስበው ለመሆኑ በዚህ የትየለሌ ሁለንተና ውስጥ እኛ ብቻ ነን እንዲህ ዓይነት ፍጡራን? በዚህ ከበላያችን በተንሠራፋው ሰማይ ውስጥ ምን አለ? ማን አለ? ሰው ዘወትር የሚያስበው ጉዳይ ነው፡፡