Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በኢትዮጵያ ታሪክ ድርቅ ርኅብ፣ ተስቦ የመንግሥት ጉዳይ ሲሆኑ አይታዩም(2) ፡፡ የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴን መንግሥት ጥሎ ለአቢዮቱ ፍንዳታ ነዳጅ የነበረው የወሎ አጀንዳ ነው፤ የ1964ቱ ርሃብ በወሎ ብቻ ከሁለት መቶ ሺህ ሰው በላይ ጨርሷል፡፡ ይህ ርሃብ ለ1966ቱ አብዮት ፍንዳታ ከፈተኛ አስተዋጽዖ አድርጓል፡፡ የወሎ ድርቅና ርሃብ ያስከተለው ዕልቂት በ1967 የመርማሪ ኮሚሺን እንዲቋቋም ረድቶ አንዳንድ ባለሥልጣናትን በሃላፊነት አሰጠይቋል (3)፡፡ በወቅቱ የነበረውን የፓለቲካ ትኩሳት ለማብረድ በ1966 መጋቢት 16 ቀን ንጉሡ ሹማምንቶቻቸው በህግ አግባብ እንዲመረመሩ በሰጡት አቅጣጫ መሰረት በልጅ እንዳልካቸው መኮነን በኩል ቀርቦ በፓርላማ ማሻሻያ ተደርጎበት በወቅቱ ስልጣን ላይ ያሉና ቀድሞ ባለስልጣን የነበሩ የመንግሥት ሹማምንትን እንዲመረምር የተቋቋመው የምርመራ ኮሚሲዮን በራሱ አነሳሽነት ከጀመረው የምርመራ አጀንዳ ተቀዳሚው ከወሎ ርሃብና ዕልቂት ጋር ጉዳያቸው የተያያዘውን ባለሥልጣኖች ላይ ነበር፡፡ በዚህም ጉዳይ ጋር በተያያዘ 138 ፋይሎችን ፣ 87 ባለሥልጣኖችን አስቀርቦ መርምሯል፡፡ በዚህ እልቂት ምክንያት በኃላፊነት ሊጠየቁ ይገባል ያላቸው 35 የቀድሞ ባለሥልጣኖች ናቸው፡፡ ከእነሱም ውሥጥ ሁለቱ ጠ/ሚኒስትሮች፣ ሃያ ስድስቱ ሚኒስትሮች፣ አንድ የክፍለ ሃገር አስተዳዳሪ፣ ሶስት ሚኒስትር ዲኤታዎች፣ ሁለት ምክትል ሚኒትሮች እና አንድ ሥራ አስኪያጅ ናቸው(4) ፡፡ እንደ መርማሪው ኮሚሲዮን የምርመራ ውጤት በወቅቱ የነበሩ ከላይ የተጠቀሱ ሹማምንቶች በወሎ ህዝብ ላይ ለደረሰው ርሃብና እልቂት ተጠያቂ አድርጓቸዋል፡፡ ርሃቡና እልቂቱን ቀድሞ ከመከላከል ጀምሮ አደጋውን እስከመቀነስና አስፈላጊውን ሁሉ ከማድረግ አንጻር ከፍተኛ ዳተኝነት እና ግዴለሽነት እንደነበር ያሳያል፡፡
በ1958 ዓ.ል በወሎ የተከሰተውን ርሐብ ምክንያት በማድረግ የክፍለ ሐገሩ አስተዳዳሪ በክፍለ ሐገሩ የእህል ጎተራ እንዲሰራና ህዝቡ በፈቃዱ እህሉን አጠራቅሞ በችግር ቀን እራሱን እንዲረዳ ሃሳብ ያቀረቡ ቢሆንም ምክርቤቱ ሁለት አመት ሙሉ ሲያንከባልለው ቆይቶ በመጨረሻም ከአጀንዳ እንዲሰረዝ መወሰኑ አንዱ ማሳያ ነበር፡፡ ሌላኛው ማሳያ በ1964 ዓ.ል በራያና ቆቦ አውራጃ ላይ በደረሰው ድርቅ ምክንያት አደጋውን ለመቀነስ ለተራበው ሁለት መቶ ሃምሳ ሺህ ሰው ባስቸኳይ የሚያስፈለግ ስድሳ ሺህ ኩንታል አህል ለወቅቱ ምክርቤት ተጠይቆ ሁለት ሺ ኩንታል ብቻ በግዴለሽነት መላኩን ምርመራው ይገልጣል(5) ፡፡በወሎ ርሐብ መግባቱን ጭምር ዓለም እንዳያውቀው ከፍተኛ ጥረት ተደርጓል፡፡መንገድ ላይ የረገፈው ረግፎ ሬሳውን መንገድ ላይ እየጣለ አጽም ተሸክሞ ለእርዳታ ፍላጋ ወደ አዲስ አበባ የመጣውን የወሎ ህዝብ ኮተቤ ላይ ጠብቀው አስቁመውታል (6)፡፡ ይህንን በማጋለጥ ረገድ እንግሊዛዊ Jonathan Dimbleby እና -መርማሪ ኮሚሲዮኑ ዋና ሰው የነበሩትና በፕሮፌሰር ጌታቸው ኃይሌ “የኢትዮጵያ ዮሴፍ!” ያሏቸው ፕሮፌሰር መስፍን ወልደ ማርያም ይጠቀሳሉ፡፡በወሎ ህዝብ ላይ ሹማምንቱ እና ንጉሱ ያራመዱት ዳተኝነት በወቅቱ ለነበረው የለውጥ ፍላጎት እርሾና ቁርሾ ሆኖ ጥቅም ላይ ውሏል፡፡ ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያም Drooght and its consquenses በሚል ያሳዩት የጂኦግራፊ ትርኢትና ዲምብልቢ ባወጡት ቪዲዮ አቢዮቱ ተጋግሞ የንጉሡ ሥርዓት አከተመ፡፡ በምርመራ ተካተው የነበሩ ባለስልጣኖችም በተለምዶ ስልሳዎቹ የሚባሉት ያገሪቱ ልሂቃን ያለ ፍርድ ተረሽነው በጅምላ ተቀበሩ፡፡
ለዚህ ሁሉ ግብአት የዋለው የወሎ ርሃብ አጀንዳ ለወሎ ህዝብ ምን ፋይዳ አስገኘ? በዚህ የወሎ ህዝቦች የርሃብ ዘገባ ያተረፈው የፓለቲካው ማህበረሰብ እንጅ የወሎ ህዝብ ፈጽሞ አይደለም፡፡ ይልቁንም ለወሎ ህዝብ ውድቀት ትልቅ መነሻ ነጥብ ሆነ፡፡ በርሃብ ሜዳ ላይ የወደቁና በጠኔ ከሞት አፋፍ ላይ ሆነው ከጣዕረ ሞት ጋር የተናነቁ ወሎየዎችን በቴሌቪዥን አሳይቶ ቤተ መንግሥት የገባው የደርግ መንግሥት የትላንቱን የሚያስመሰግን በደል በወሎ ህዝብ ላይ አደረሰ፡፡ በአንድ በኩል ወሎየነትን ከድርቅና ከርሃብ ማንነት ጋር አቆራኝቶ በኢትዮጵያውያን ህዝቦች ህሌና ላይ አደላደለ፡፡ በሌላ በኩል በስሙ ነግዶ ቤተ መንግሥት የገባበትን ህዝብ በጦርነትና ግርግር ለተደጋጋሚ ርሃብ ዳርጎት አለፈ፡፡
ደርግ ከወሰዳቸው መፍትሄዎች አንዱ የሠፈራ ፕሮግራም ነው፤ ደርግ ከአቢዮቱ ማግስት በወሰደው የመሬት ሥሪት ማሻሻያ ለውጥ ተሞርክዞ እኢአ በ1975 በወጣው የመሬት ለውጥ አዋጅ “መንግሥት መሬት አልባ ጭሰኛ ገበሬዎችን ለማቋቋም በተመረጡ ቦታዎች ላይ የማስፈር ስልጣን እንዳለው በ አንቀጽ 18 ላይ በተደነገገው መሰረት በ1975/76 (እኢአ) 38818(ሰላሳ ስምንት ሺ ስምንት መቶ አስራ ስምንት) ሰዎችን በሰማኒያ ስምንት የሠፈራ ጣቢያዎች አሰፈረ፡፡ የመጀመሪያው የሰፈራ ፕሮግራም ወሎየዎችን ትግሬዎችንና ጎንደሬዎችን መአከል ያደረገ ነበር(7) ፡፡
በ1982 አንድ መቶ ሃያ ሺ ሰዎችን ማስፈር የሚችሉ መቶ አስራ ሁለት የሠፈራ ጣቢያዎች ተለዩ፡፡ እነዚህ ጣቢያዎች በአገሪቱ ደቡብና ደቡብ ምዕራብ ቀጠናዎች ላይ ያተኮረ ነበር፣ ይህም ቀጠናው ሰፊ ጥቅም ላይ ያልዋለ ለም የእርሻ መሬት አለው በሚል ነበር፡፡በ1984 (እ.ኤአ) በድርቁ ከተጎዱ የሰሜኑ ክፍል አንድ ነጥብ አምስት ሚሊዮን ሰዎችን በዚሁ ደቡብና ደቡብ ምዕራብ ቀጠና ለማስፈር እቅድ ተይዞ ነበር፡፡ እንደ ሙላቱ ውብነህ ጥናት በ1986 መንግሥት ከስድሰት መቶ ሺ (600,000 ) ሰዎች በላይ አስፍሯል፡፡ ሁለት መቶ ሃምሳ ሺዎቹ በወለጋ፣ መቶ ሃምሳ ሺዎቹ በጋምቤላ እና ከመቶ ሺ የሚልቁት ደግሞ ወደ ፓዊ፣ እንዲሁም ተጨማሪ ሰባ ስምንት ሺ ያክሉ ወደ ከፋ ተወስደው እንዲሰፍሩ ተደርገዋል(8) ፡፡
ይህ በግዳጅ የተደረገ የሰፈራ ፕሮግራምን በመቃወም ዓለም አቀፋዊ ማህበረሰብ ደጋግሞ ተቃውሞ ስላሰማ በሂደት ተገትቷል፡፡ሠፈራ ፐሮግራሙን በተመለከተ ከሰፋሪውም ሆነ ሰፈራው ከሚደረግባቸው ቀጠናዎች ከፍተኛ ተቃውሞ ደርሶበታል፡፡ አንዳንዶቹ የሂትለር ካምፕ ጋር አወዳድረው ተችተዋል፡፡ ይሁን እንጅ የደርጉ አቋም ሠፈራ በሰሜኑ አካባቢም ሆነ በሌላው ህዝብ ተጠቅጥቆ ከሚገኝባቸው ቀጠናዎች የሚያጋጥምን ርሃብና ድርቅ በዘላቂነት ለመፍታት የሳሳ ህዝብ የሰፈረባቸው፣ ጥቅም ላይ ያልዋሉ መልማት የሚችሉ ቀጠናዎችን ለይቶ ወደተለዩት የሰፈራ ቀጠናዎች ህዝቡን ማሰራጨት መተኪያ የሌለው መፍትሄ ነው በሚል በ1986 በዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ግፊት ገትቶት የነበረውን የአስገዳጅ የሰፈራ ፕሮግራም እንደገና በ1987/88 ሰባት ሚሊዮን ህዝቦቸን ለማስፈር አቅዶ ከመቶ እስከ ሁለት መቶ ሺ ሰዎችን ከተወለዱበት ቀየ አፈናቅሎ ወደ ሌላኛው የአገሪቱ ቀጠና አሰፈረ፡፡
የሰፈራ ፕሮግራሙ ከላይ ሲመለከቱት መልካም ቢመስልም ከአፈጻጸም፣ ከሰፋሪዎቹም ሆነ ሰፈራው ጣቢያዎቹ ከሚገኙት ህዝቦች ፓለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊና ሃይማኖታዊ ተጨባጭ አንጻር ከፍተኛ ቀውስን በወቅቱም ሆነ ዛሬው ድረስ አስከትሏል፡፡ በሰፈራ ፐሮግራሙ አፈጻጸም ሂደት ከፍተኛ ሰብአዊ ቀውስ ተከስቷል፡፡ የተወለደበትን መንደርና ቀጠና “አገሬ” እያለ ለኖረ ማህበረሰብ፣ ሰውነት እና ማንነት የሚለካው በቤተሰብና ዘመድ አዝማድ ማንነት ላይ በሆነበት ተጨባጭ አስገድዶ ከቀየው በማፈናቀል ወደ ሰፈራ መውሰድ በህዝቡ ላይ ከፍተኛ የሞራል፣ የማህበረሰባዊ እሴት ኪሳራን እና ጉዳትን አስከትሏል፡፡
“የመጀመሪያው አስገዳጅ የሰፈራ ፕሮግራም በ1969 ተካሄደ፣ ከዚያ ቀጥሎም በ1974 እና 1977 እንዲሁ፡፡ ወደ የት እንደሚሄዱ እና ለምን እንደተፈለጉ ሳይነገራቸው ወጣትና ጎልማሳ ወንዶች ከሰሜን ኢትዮጵያ ታፈሱ፡፡ በጉዞ ላይ የጠፉ፣ ተይዘው ተመልሰው የገቡም፣ ለመጥፋት ሲሞክሩ የሞቱና ጉዳት የደረሰባቸው ብዙዎች ነበሩ፡፡ ከዚያም በተለያዩ የኦሮሚያና የቤኒሻንጉል አካባቢወች ሠፈሩ። እትብታቸው የተቀበረበትን የቀድሞ ቀያቸውን ረሱ፤ አካባቢውን መስለው ኖሩ፣ ወለዱ፣ የልጅ ልጅም አዩ። ጥሻ መንጥረው፣ አገር አቅንተው በአካባቢው ሕይወት ዘርተው ቢኖሩም ኢህአዴግ ሥልጣን ከያዘበት ዘመን ጀምሮ ኑሯቸው ሁልጊዜም በስጋት ነው። ነገር ግን ይኼ ሁሉ የሥጋትና ኑሮ በአቶ ለማ መገርሳ የአስተዳደር ዘመን ከሚወስዱት እርምጃና ከሚያደርጉት ንግግር ተነስተን ይኼ የስጋት ኑሮ ያበቃል የሚል ተስፋ አሳድረን ነበር፤ አሁንም ተስፋችን ያልተሟጠጠ ቢሆንም በተለያዩ የኦሮሚያ አካባቢወች እነዚህ ወገኖቻችን እየተፈናቀሉ ወደማያውቁት አያቶቻቸው መንደር እየተመለሱ ነው። ሕዝቡ የለውጥ ነጥብራቅ ታዬ ብሎ በሚፈነጥዝበት በዚህ ሠዓት በርካታ ወገኖች ችግር ላይ ናቸው። የትኛውም የመንግስት ተቋምም ሆነ የመገናኛ ብዙሀን ችግራቸውን አቤት ብሎ ሊያዳምጥ አልቻለም” ይላል አክቲቪስትና የታሪክ ባለሙያው ብሩክ አበጋዝ።
በወሎ አስተዳደር ወደ ሰፈራው መሄድ ያለባቸው ገበሬዎች ቁጥር በመንግሥት ከተወሰነ በኋላ ለየአውራጃዎቹና ቀበሌዎቹ ኮታ ተከፋፈለ፤ ገበሬዎቹ ስለ ሰፈራው ምርሃ ግብር በቂ የሚባል መረጃ ሳይጣቸው ትቂት የሚያጓጓ ፕሮፓጋንዳ ብቻ ተነግሯቸው በቂ የዝግጅት ጊዜ ሳይሰጣቸው በውድም በግድም ወደ ሰፈራው ተወስደዋል፡፡ በመሆኑም ከወሎ ጠቅላይ ግዛት ውሥጥ ከደሴ ዙሪያ፣ከዋግ፣ ከወረሂመኖ፣ ከላስታ፣ ከቦረና፣ ከወረኢሉ፣ከራያ እና ቆቦ፣ ከቃሉ፣ ከየጁ፣ ከዋድላ ደላንታ እና አምባሰል ለሰፈራው ከቀያቸው ማፈናቀሉም ሆነ ለሰፈራ መሄድ አለባቸው ተብለው የተለዩት የወሎ ቀጠናዎች በትክክል ጥናት ሳይደረግባቸው በግብር ይውጣና በግዳጅ የሆኑ ነበሩ፡፡የደርግ ሹማምንቶቹ ከከተማ በቅርበት ያገኙትን ህዝብ ለሰፈራ ፕሮግራሙ አፍሰው ወርውረዋል፡፡ ለምሳሌ በወሎ ደሴ ዙሪያ፣ ቃሉ፣ አምባሰል፣ የጁ፣ ዋድላና ደላንታ የተሻለ የኑሮ ደረጃ ቢኖራቸውም ለሰፈራ ከተወሰዱት ውሥጥ ብዙዘዎቹ ከዚህ አካባቢ የተወሰዱ ናቸው፡፡ በተቃራኒው ራያ አዘቦ፣ ቆቦ እና ዋግ ለድርቁ በተደጋጋሚ የተጋለጡ ቢሆንም ለሰፈራ ከወሎ ከተወሰደው ዝቅተኛውን ቁጥር ይይዛሉ፡፡ ቦረና አራት መቶ ሰባ ሺ ስድስት መቶ( 470600 ) ሰው ተርቦ ከወሎ ለሰፈራ ከተወሰደው 3 በመቶውን ብቻ ሲይዝ ደሴ ዙሪያ የተራበው ሁለት መቶ ሰላሳ ዘጠን ሺ ዘጠና ሰው (239090) ሰው ተርቦ ከወሎ ለሰፈራ ከተወሰደው 29 በመቶውን ይዟል(9) ፡፡ይህና ሌሎች ማስረጃዎች እንደሚሳዩት ከወሎ ለሰፈራ ፕሮግራሙ ሰዎች የተመረጡት ለመራጮቹ ሹማምንቶች በሚመች አቅራቢያ ካለው ህዝብ በይድረስ ይድረስና ለሪፓርት ዓላማ መሆኑን ነው፡፡
ሰፋሪዎቹ እንዲለዩ የተደረጉት ካምፕ ውሥጥ ህዝቡ ከገባ በኋላ በመሆኑ የካምፕ የምግብ እጥረቱና ርሃቡ ህዝቡን በካምፕ ከምናልቅ እንዳሉን ወደ ሰፋራው እንሂድ ወደሚል ምርጫ እንዲገባ አድርጎታል፡፡ በመጨረሻም ሰፈራው በወሎ ሰፋሪዎች ላይ በፈጠረው አደጋ ምክንያት የፈለገውን አይነት ርሃብና ችግር ቢመጣ እንኳን ሰፈራ ፕሮግራሙን ፈጽሞ የማይፈልገው ህዝብ ቁጥር እያሻቀበ መጥቷል፡፡ ምንም እንኳን ሰፈራ ፕሮግራሙን ህዝቡ ቢጠላውም ከወሎ የገጠራማው ክፍል ከአሰራ አንድ በመቶ በላይ ህዝብ በተለያዩ ቀጠናዎች በወለጋ፣ በከፋ፣ በኢሊባቦር፣ በመተከል እንዲሰፈር ተደርጓል፡፡ በጠቅላላው በሰፈራ ፕሮግራሙ ከሰፈሩት ህዝቦች መካከል ወሎ 63 በመቶውን በመያዝ ቀዳሚ ሲሆን 18 በመቶ ከሰሜንና ደቡብ ሽዋ፣ 15 በመቶ ከትግራይ የመጣ ነበር፡፡ በሰፈራው ከቀያቸው ከተነሱት ሦስት መቶ ሰባ ስድት ሺ ሁለት መቶ ዘጠና (376290) ወሎየዎች፣ 86460 ትግራዋዮች፣ 108244 ሸዬ(ዌ)ዎች፣ 16425 ጎጃሜዎች እና 19687 ጎንደሬዎች ለሰፈራ ሲላኩ ከነዚህ ውሥጥ ሁለት መቶ ሰባ አራት ሺ ሰማኒያ አምስቱ (274085) በወለጋ፣150939ቱ በኢሊባቦር፣ 101123 በጎጃም/ቤኒሻንጉል፣ 64660ቱ በከፋ እና 6387 በጎንደር/መተማ እንዲሰፍሩ ተደርጓል(10) ፡፡
ህዝብን አሳምኖ በምርጫው ለሰፈራው እንዲነሳ ከማድረግ ይልቅ ‹እምቢ ላለ ሰው ጥይት አጉርሰው› በሚለው የደርግ አሰራር ማህበረሰቡ "እትብቴ ተቆርጦ ከተቀበረበት፣ ተድሬ ተኩየ ወግ ማረግ ካየሁበት፣ ልጅና ጥሪት ካፈራሁበት ቀየዬና ርስቴ አፈናቀሎ ከዱር ከጫካ ጣለኝ በሚል ከፍተኛ የሥነልቦናና ማህበራዊ እሴት መናጋት ደርሶበታል፡፡ ያጋጠመውን ቀውስም ብሶት እሮሮውን በሚገልጥበት ስነቃሉ ተቀኝቶታል፦
በአገሪቱ የመንግሥት ሥርዓት ግዴለሽነት ርሃብ-ጠኔ ወለድ ሞት ለተራው ህዝብ የአርባ ቀን እድል የተተወ ነው፡፡ የፓሊሲና የተፈጥሮ ድርቅ የወለደው ርሃብና ጠኔ ደጋግሞ ቅስሙን የሰበረው ህዝብ ከፊቱ የተደቀነበትን የርሃብ ሞት ለማስታገስ በመንግሥት የቀረበለትን ስንዴ ቢወደውም በሌላ በኩል ከእትብቱ መቀበሪያ ቀየው መፍለሱ የሚያስከትልበትን አደጋ እያሰበ የተቃኘው ነው፡፡
በወቅቱ የደርግ ሥርዓት በእናት አገር ጥሪና በአቢዮታዊ ዘመቻ ለአቅመ ጠመንጃ የደረሰ ያልደረሰውንም እያነቀ ወደ ጦር ሜዳ ሲያዳፋ በህዝቡ ላይ የደረሰው ዋይታና መከራ እጅግ ሰቅጣጭ ሆኖ ዛሬው ድረስ መጥፎ ትዝታ ሆኖ ለሁለት ትውልድ ተሻግሯል፡፡ ጦርነትና ሰፈራ ለሞት ያላቸው ተጋላጭነት በደፈናው ስንመለከተው እኩል አይመስልም፡፡ ግና በወቅቱ በሰፈራ ቀጠናዎች የነበረው ሁኔታ በተስቦ በሽታ፣ በመድሃኒት አቅርቦት እጥረት፣ በሰፈራ ቀጠናው አካባቢ በነባር ህዝቦች ጥቃት ወዘተ የመሞት እድሉ ከፍተኛ ስለነበር ለሞት ለሞትማ ከሚቀብረኝ ህዝብ ተነጥየ ሰፈራ ሄጄ ከምሞት ባምንበትም ባላምንበትም ላገሬ ሄጄ ተዋግቼ ብሞት ይሻላል ለማለት እንዲህ ሲል ተቃኝቷል፡-
እንደ ግሪጎርያኑ አቆጣጠር ከ1984 እስከ 1986 ባለው ጊዜ ውሥጥ ሶስት መቶ ሰባ አራት ሚሊዮ (374,000,000) የአሜሪካን ዶላር ገደማ በጀት ተይዞ አምስት መቶ ዘጠና አራት ሺ አንድ መቶ ዘጠና (594,190 ) ሰዎች ክብራቸው ተዋርዶና ሞገሳቸው ተገፎ በግዳጅ ከደጋማውና ቀዝቃዘው የሽዋ፣ የወሎና የትግራይ ቀጠናዎች ወደ ሀሩረ ቆላማ የጎጃም፣ ኢሊባቦር፣ ከፋና ወለጋ ቀጠናዎች እንዲሰፍሩ ተደርገዋል፡፡ ከነዚህ ውሥጥ ስልሳ ሁለት በመቶዎቹ ወይም ሶስት መቶ ስድሳ ሰባት ሺ አስራ ስድስት (367,016 ) ሆነው ከፍተኛ ቁጥር የያዙት ወሎየዎቹ ናቸው(11) ፡፡ የገብሩ ታረቀ ጥናት የሚያሳየው በሠፈራ ፕሮግራሙ ላይ አንድም የአንትሮፓሎጂ፣ የሥነ-ምህዳር፣ የምጣኔ ሃብትና የግብርና ባለሙያዎች ሳይሳተፉበትና አስተያየት ሳይጡበት ከሰፈራ ጣቢያዎቹ መካከል ሰባቱ በደመነፍስ የተመረጡት በራሳቸው በመንግሥቱ ኃይለማርያም እና በለገሰ አስፋው ነው፡፡ የሠፈራ ፕሮግራሙ በአግባቡ ሳይጠናና ለፓለቲካ ፍጆታ ብቻ እንዲውል የግብር ይውጣ ሆኖ አስፈላጊው ግብአት ሳይሟላለት የተፈጸመ በመሆኑም ከሰፋሪዎቹ መካከል ሰላሳ ሶስት ሺዎቹ ወይም ለሰፈራ ከተወሰዱ 5.5 በመቶ የሚሆኑት በአፋጣኝ ወረርሽኝና በምግብ እጥረት ሞተዋል፡፡ ቢያንስ 84,000 ወይም 14% የሚሆኑት ሰፋሪዎች ከሰፈራ መንደሮቹ ጠፍተዋል(12) ፡፡ ከሰፈራ ጣቢያዎቹ በአሳቻ ወቅትና ቦታ በቀጠናው ቀድመው ከነበሩ ጎሳዎች በሚደርስባቸው ጥቃት ታፍነው የተወሰዱት፣ ወደ ትውልድ መንደራቸው ለመሸሽ መንገድ ላይ ሲሸሹ በሽፍታና በአውሬ ያለቁት፣ በውርማ በገደል ያለቁት ብዙ ናቸው የሚሉ ምሁራንም አሉ፡፡ እንደ ፕሮፌሰር ሄልሙት እና አይናለም አዱኛ ጥናት ከሆነ ከሰፈራ ጣቢያ የጠፉት ወሎየ ሰፋሪዎች ቁጥር ቀላል የሚባል አይደለም ይላሉ፡፡
በ1976 እና በ1982 ከሰፈሩት ውስጥ 40319 የሠፈራ ጣቢያውን ለቀው መጥፋታቸውን የሚያስረዳው የደሳለኝ ራህማቶ ጥናት ሰፋሪዎቹ ከሠፈራ ጣቢያው አምልጠው ከሚጠፉት መካከል በግፍ ወደ ሰፈራ ጣቢያው በግዳጅ የተወሰዱ እና ከቤተሰቦቻቸው ከቀያቸው መለየት ያልሆነላቸው፣ ሰፈራው ከጠበቁት በላይ አስከፊ ሆኖ ያጋጠማቸው መከራ የገዘፈባቸው ይገኙበታል (13) ፡፡በተደጋጋሚ በድርቅ የተጎዳው የወሎ ቀጠና የድርቁ መሰረታዊ መነሻ በአገሪቱ በሰሜኑ ያለው ጦርነት እንደሆነ ጥናቶች ያሳያሉ (14) ፡፡ በወሎ ውሥጥ በተደጋጋሚ ለተነሳው ድርቅ የመንግሥት ፓሊሲና የፓለቲካ አተያይ ዋና ምክንያት ናቸው የሚሉት ክሌይና ሆልኮምብ በ1984 እኢአ መንግሥት ህዝቡ ለችግሩ ቀን ያስቀመጠውን እህል የደርግ መንግሥት በነፍጥና በወታደር ወደ መጋዘን በማጋዙና ህዝቡ ለተደራራቢ ግብር በመዳረጉ ምክንያት ህዝቡን ለርሃብ ዳርጎታል፡፡ ቀድመው አርሰው ራሳቸውን ይችሉ የነበሩ ገበሬዎችን በተሳሳተ ፓሊሲ ለርሃብና ድርቅ አጋልጧል፤ ይላሉ፡፡ ቃል በቃል ለማስፈር ያክልም “We concluded that government policies had brought formerly self-sufficient farmers to the brink of starvation - that is, caused the famine.” (15). ፡፡
ከወሎ ወደ ተለያዩ ቀጠናዎች በሰፈራ ፕሮግራም የተወሰዱ ሰዎች ቀድመው ተወልደው ባደጉበት ቀየ ያፈሯቸውን ተንቀሳቃሽ ንብረቶች ወደ ሰፈራ ጣቢያው እንዲወስዱ አልተፈቀደላቸውም፡፡ የደሳለኝ ራህማቶ ጥናት እንደሚያስረዳው ወሎየዎቹ ለሰፈራ ሲወሰዱ በአካባቢው ለተደራጁ ኮሚቴዎች ንብረታቸውን እንዲያስረክቡና ንብረታቸው በተሸጠ ጊዜ ወደ አሉበት የሰፈራ ጣቢያ ጥሬ ገንዘቡ ይላክላችኋል በሚል በተቻኮለና በግዳጅ ሁኔታ ለኮሚቴዎቹ ንብረታቸውን ሜዳ ላይ ጥለው እንዲሄዱ ተደርጓል፡፡ ግና ሰፋሪዎቹ ገንዘባቸውን ማግኘት አልቻሉም፤ የቀጠናው ሹመኛና ኮሚቴዎቹ መዝብረውት ተዳፍኖ ቀርቷል (16) ፡፡ እንደ ጥናቱ ከሆነ ለሰፈራ ከተጋዙት ውሥጥ ወሎየዎችና ትግራዮች ለከፋ በደል ተዳርገዋል፡፡
በሰፈራ ጣቢያዎቹ አካባቢ ከአዲስ ሠፋሪዎቹ በአኗኗርም፣ በታሪክም፣ በቋንቋም፣ በሃይማኖትም ሆነ በባህል ፈጽሞ የተለዩ ማህበረሰቦች ቀድመው ይኖራሉ፡፡ በመተማ ዙሪያ የቤጃ ህዝቦች፣ በመተከል ዙሪያ የሺናሻና የቤጃ ህዝቦች፣ በአሶሳ የበርታ ህዝቦች፣ የኮሞ እና ኳዋማ ነገዶች ይኖራሉ፤ በአንገርና ዴዴሳ ሰፈራ ቀጠና የቤጃና ማዎ ህዝቦች፣ በደቡብ ምዕራቡ ወለጋ የሰፈራ ቀጠና የመዠንግርና የማዎ ህዝቦች፣ በጋምቤላ ሰፈራ ጣቢያ የአኟክ፣ ኒዬ(ዌ)ር ህዝቦች እና በባሮ ወንዝ አቅራቢያ የሺታ ህዝቦች አሉ፡፡ በደቡብ አና መአከላዊ ኤሊባቦር ዙሪያ ሞቻ አካባቢ መዠንግሮች አሉ፡፡ በደቡብ ምዕራብ ከፋ አካባቢ ሸኮዎችና ማዒን ህዝቦች አሉ፡፡ እንግዲህ እነዚህ ነገዶች እርስ በእርሳቸው ብቻ ሳይሆን ከሰፋሪዎቹ የሰሜን ህዝቦች ፈጽሞ የተለያየ ማንነት ያላቸው ህዝቦች ናቸው፡፡ መጤዎቹ ከነባሮቹ ህዝቦች ጋር በማህበራዊ፣ ባህላዊ እሴት ብቻ ሳይሆን በኢኮኖሚ መስክ ስምሪትም የተለያዩ ናቸው፡፡ ይህ ልዩነት በወጉ ፓሊሲ ተቀርጾለት ካልተያዘ ወደ አላስፈላጊ ጥላቻና ግጭት ማደጉ የማይቀር ነው፡፡
ሰፋሪዎቹ ይብዛም ይነስም በመንግሥት የሚደጎሙና ልዩ ትኩረት ያላቸው ሲሆን ነባሮቹ ደግሞ ለጫካ የተተዉ ናቸው፡፡ ግና ቀድሞ የኛ ምድር በሚሉት ላይ መጤው ሰፍሮ ሀብት (resource) የሚጋራ በመሆኑ የግጭት በሩ ሰፋ ያለ ነበር፡፡ አንዳንዶቹ ነባር ህዝቦች ሰፈራውን በወረራ መልኩ ይረዱትም ነበር፡፡ የሰፈራ ፕሮግራሙ ለመሰል የብሔርና የነገድ እልቂት የተጋለጠ መሆኑ አሌ አይባልም፡፡ እንኳንስ እንደ ኢትዮጵያ ባለች ኋላ ቀርና የእርስ በእርስ ጦርነት ታሪክ ያላት አገር በሌሎችም ዘንድ መሰል ፕሮጀክቶች እጅግ አደገኛ ናቸው፡፡ የሰፈራ ፕሮግራሙ ሰፋሪዎቹን ብቻ ሳይሆን በሰፈራ ጣቢያው አዋሳኝ ወይም ከባቢ ያሉ ነባር ህዝቦችን ያማከለና ያሳተፈ እንዲሁም አመካክሮ የተፈጸመ ባለመሆኑ መጤዎቹንና አስፋሪውን መንግሥት በጥላቻ የመመልከቱ ሂደት የሚጠበቅ ነው፡፡ ከላይ የተጠቀሱት ህዝቦች መካከል ብዙዎቹ ከሱዳንና ኬኒያ ጋር ድንበር በመሆናቸው ኢትዮጵያዊነት በሚለው የደርጉ መሬት ያልወረደ ጽንሰ ሃሳብ ደርግን እንደ አገር አስቦ ሰፈራ ፕሮግራሙን እንዲቀርጽ ቢያደርገውም ለነዚያ ነገዶች ግን ገና በተግባር ያልተፈተነ ባዕድ ጽንሰ ሃሳብ ነበር፡፡ ኢትዮጵያዊነት ከፕሮፓጋንዳ ተሻግሮ ከጫካ እንዲወጡና ለስልጣኔ እንዲበቁ አልተጋምና፡፡ በመሆኑም ከሰሜን ከመጣው መጤ ይልቅ በቋንቋም ሆነ በአኗኗር የሚመስላቸው የሱዳንና የኬኒያ ድንበር ህዝብ እጅጉን ቅርባቸው መሆኑ አሌ አይባልም፡፡ የጋራ ብሔራዊ ማንነቱ ባልዳበረበትና ባላደገበት ሁናቴ የሰፈራ ፕሮግራሙ በመጤውና በነባሩ መካከል ጥርጣሬንና ስጋትን ማስከተሉ አልቀረም፡፡
ከሰፈራ ፕሮግሙ ቀድሞ መሰራት የነበረበት የቤት ሥራ አልተሰራም፣ በድህረ ሰፈራውም መጤውና ነባሩ የሚዋሃድበት መላ አልተፈላለገም፡፡ ከዚህ በተጨማሪ የሰሜኑን እና የማዕከላዊውን መንግሥት በወራሪነት አውቆ ላደገ ማህበረሰብ ሰፈራ ፕሮግራሙን ባልተተረጎመ ኢትዮጵያዊነት ለመቀበል እጅጉን አዳጋች ነው፡፡ በዚህ ሂደት ውሥጥ ነባሮቹንና መጤዎቹን የሚያስተሳስር የጋራ ማንነት አፈላልጎ ማሳደግ፣ ከሌለም ፈጥሮ ማሳደግ ይገባ ነበር፡፡ ታሪካዊ አረዳድንም በማህበራዊ ትስስርና ቁርኝት መጀመሪያ መፍታት ይገባ ነበር፡፡ ግና ይህ ሁሉ ከሠፈራው ጋር በተጓዳኝ ባለመሰራቱ የተፈራው አልቀረም፡፡ በኦሮሚያ ክልል በሰፈራ የሄዱ ወሎየዎችን ከነባሩ ማህበረሰብ ጋር የሚያስተናስል ማንነት ፈልጎ እንዲዋሃዱ ለማድረግ እጅግ አስቸጋሪ አይሆንም እስልምናንና ኦሮሞነትን ለጊዜው ሁለቱን ወገኖች ለመስፋት በክርነት የማገልገል አቅም ነበራቸው፡፡ በሂደት ኢትዮጵያዊነትን እንዲያጎለብቱ ርብርብር በማድረግ በኢትዮጵያዊነታቸው የተጋመዱ አንድ ህዝቦች የሚሆኑበትን እድል መፍጠር ይቻል ነበር፡፡ በቤኒሻንጉል ጉምዝ እና በአሶሳ ሰፈራ ጣቢያዎች፣ እንዲሁም በከፋ ሰፈራ አካባቢዎች እንዲሁ እስልምናን መጠቀም ይቻል ነበር፡፡ ይሕ ሙስሊም ለሆኑትና በዘራቸው ኦሮሞ ለሆኑት ከፊል ወሎየዎቸ ከነባሩ ህብረተሰብ ጋር ለመጋመድ የጋራ ማንነት ሆኖ ለጊዜው ማገልገል ሲችል ነገዳቸው ኦሮሞ ላልሆነውና ክርስቲያን ለሆኑት መጤዎችም ከነባሩ ህዝብ ጋር የጋራ ማንነት እንዲፈጥሩ ሁኔታውን በማመቻቸት በዚያ ላይ መስራትና በሂደት ኢትዮጵያዊነት የተሰኘ የጋራ ማንነት እንዲፈጥሩ ሰፊ ርብርብ ሊደረግ ይገባ ነበር፡፡ ለምሳሌ ከተካሄዱት የሰፈራ ዓይነቶች “ስግሰጋ” የተባለው የሰፈራ ሂደት እጅግ ውጤታማ እንደሆነ ፓንክረስትም አጽነኦት ሰጥተውበታል፡፡ ስግሰጋ ሰፈራ ማለት ሳሳ ብሎ ዘርዘር በሎ በሚኖር ህዝብ መካከል ከሌላ ቀጠና ሰዎችን አምጥቶ መካከል ላይ እንደ ቀድሞው ነዋሪ የመሬት ይዞታ ሰጥቶ ማሰባጠር ማለት ነው፡፡
ከተለያዩ ክልሎች በፌደራል መንግሥቱ ከባቢ በተፈጠሩ የፓለቲካ ትኩሳቶች ሳቢያ የቁጭት ማስተንፈሻ ሆነው ተጋላጭ የሆኑት ሰፋሪዎች የአሰፋፈር ሁኔታቸው ለጥቃት ተጋላጭ ያደረገና ከነባሩ ህብረተሰብ ጋር ለአራትና ሦስት አስርት አመታት ሁሉ እንዳይዋሃድ ማነቆ በሆነ ሒደት የሠፈሩ ናቸው፡፡ ከነባሩ ማህበረሰብ በተለዩ የሰፈራ መንደሮች እንዲኖሩ በመደረጋቸው ከነባሩ ህዝብ የሚያጋምድ የወል ማንነት ከመፍጠር ይልቅ “እኛ” እና “እነሱ” ወይም “ሰፋሪ/መጤ” እና “ነባር” በሚሉ ማንነቶች ላይ የተገነባ ለባላንጣነት የቀረበ የማንነት ስሪት ላይ የተመሰረተ ግንኙነት ተፈጥሯል፡፡ በዚህ ሁኔታ ላይ ሳሉ በዘመነ ኢህአዴግ በአደገኛ ፍጥነት ከጡዘቱ የደረሰው ጎሰኝነት ወትሮም በሚጨበጡና መሬት በቆነጠጡ የብሔራዊነት ካስማዎች ላይ ያልተገነባውን ኢትዮጵያዊነት ውጦ በቅጡ ያልተተገበረውን የጎሳ ፌደራሊዝም አሉታዊ ውጤቶች እየተመገበ በሰከረ ጊዜ ከትውልድ ቀያቸው በመንግሥት ፓሊሲ ምክንያት የሰፈሩ መጤዎችን የጥገኛነት ስነልቦና አላበሳቸው፡፡ በስጋት የተወጣጠረው ግንኙነት በነባሩና በመጤው መካከል በአኗኗርም ሆነ በማህበራዊ ትድድር መወራረስና መቀላቀል ሳይኖር ለአስር አመታት በአንድ ጠርሙስ ውሥጥ እንደተሞላ ውሃና ዘይት ሳይቀላቀሉ ኖሩ፡፡
ሰብአዊነት፣ ኢትዮጵያዊነት የተሰኙ ዋስትና የሚሆኑ መጋመጃዎች ባልዳበሩበት በተለይም ብሄራዊ ማንነቱ ገና ተጠየቅ ውሥጥ ገብቶ አንዱ ሌላውን ጠላት አድርጎ በሚመለከትበት ሁኔታ፣ የሰሜኑን መንግሥት በክርስቲያን መንግሥትነት ለሚያውቅና በጅምላ “የአማራ መንግሥት” በሚል ለሚረዳ ህዝብ ያለበቂ ዝግጅትና መተማመን ከሰሜኗ ኢትዮጵያ ሰፋሪ ማምጣት አብሮት የተቆራኘ አደጋ መኖሩ የማናስተባብለው ሃቅ ነው፡፡ ሁሉም ባይሆኑም ከፊል ወሎየዎቹ በኦሮሞነትና በሙስሊምነት ከነባሩ ማህበረሰብ ጋር ትስስር እንዳይፈጥሩም በጅምላ “አማራ” ብሎ መሰየም ስህተት ነበር፡፡ ይህም “አማራ” የሚለው አረዳድ በነባሩ ማህበረሰብ ብቻ ሳይሆን በመጤውም ጭምር ከነገዳዊ አረዳድ ይልቅ ሃይማኖታዊ አረዳዱ የጎላ ስለነበር ነው፡፡ በነባሩ ህዝብ ዘንደ ቀደሞ “አማራ” ተብሎ የተለየው ህዝብ ክርስቲያኑና በቀድሞው የአጼዎቹ ሥርዓት በተፈጠሩ ክስተቶች ታጅቦ ለአሉታዊ ትርጓሜ የተጋለጠ በመሆኑ በጅምላው ‹አማራ› ብሎ ሰይሞ ማስፈሩም ችግሩን እንዳባባሰው አንዳንድ ምሁራኖች ይጠቅሳሉ፡፡ በአጼ ሚኒሊክ እና በመንግስቱ ኃይለማርያም ፓሊሲዎች ሳቢያ ወደሌላው ቀጠና የሄዱት ህዝቦች ከሰሜኗ ኢትዮጵያ ከመገኘታቸው ውጭ ፈጽሞ አንድ ዓይነት ማንነት የላቸውም፤ የአጼ ሚኒሊክና የአጼ ኃይለሥላሴ ሰፋሪዎቸ ሹመኞች፣ ገዥዎችና ወታደሮች ናቸው፡፡ የደርጎቹ ደግሞ ድሆች፣ በድርቅ የተቀጡ ምንዱባኖች ናቸው፡፡ ይሁን እንጂ ነባሩ ማህበረሰብ ለቀድሞዎቹ የአጼው ሥርዓት ሰፋሪዎች በወል ስምነት ያገለግል ዘንድ የሰጠውን ስያሜ ለነዚህኞ በድርቅ ምክንያት በመንግሥት ተገደው ለሰፈሩት በወል ማስረከቡ በተለይም ወሎየዎቹን ሰፋሪዎች ዛሬው ድረስ ዋጋ እያስከፈላቸው ይገኛል፡፡
በእርግጥ ይህ አተያየት ተጠየቅ ውሥጥ የሚገባው ከጎጃም፣ ከጎንደር፣ ከትግራይ እንዲሁም ከወሎ የተወሰዱት ነገዳቸው ኦሮሞ ያልሆነና ክርስቲያን ሰፋሪዎችን ያገናዘበ አለመሆኑ ነው፡፡ ከኦሮሚያ ክልል የሰፈራ ጣቢያዎች እየተፈናቀሉ ያሉ ወሎየዎችም በወሎና በኦሮሚያ መካከል ያለውን ከፊል የማንነት መስመር ተጠየቅ ውሥጥ ጨመሮታል፡፡ ወሎየ መሆናቸው የጥቃቱ ሰለባ ከመሆን አላዳናቸውም፡፡ ከዚህ አንጻር ከፍ ያለ የቁርኝት ገመድ ሆኖ የሚያጋምድ የወል ማንነት መፍጠርና እሱን ማሳደግ ግድ ይላል፡፡ ጥምር ማንነት ያላቸው ሰፋሪዎችን ከጥምር ማንነታቸው ውሥጥ ከነባሩ ጋር የሚያመሳስላቸው ካለ ያንን አሳድጎ መሄዱ ለጊዜው መፍትሄ ቢሆንም ዘላቂ መፍትሄው ሰብአዊነትንና ኢትዮጵያዊነትን በወል ማንነት አሳድጎና አጋምዶ ማስቀጠል ለትስስሩ የራሱ ማንነት ቢኖረውም ከሰፈራው ጎን ለጎን ሰፋሪውንና ነባሩን የሚያዋህድ አንድ ወጥ የጋራ ማንነት ፈጥሮ ማሳደግና መንከባከብ ያስፈልጋል የሚለው ገዥው መፍትሄ ነው፡፡
ታቼ እና ኦባ በመንግሥት ፓሊሲ አቀጣጣይነት ስለሚፈጠሩ የጎሳ ግጭቶች ባጠኑበት ጥናታቸው ላይ “በሰፋሪዎቹ እና በነባሮቹ መካከል የሚፈጠረው ውዝግብ በመሬት ሆኖ ታሪካዊ ትርክት ካለው ችግሩ በከፋ መልኩ ይባባሳል፡፡” (17) ይላሉ፡፡ ለምሳሌ በንጉሱ ዘመን የመንግስት ሹመኞች፣ ሰራተኞችና ወታደሮችን ለመቅጣት ሲታሰብ በወቅቱ በቤልሃርዚያ፣ በወባ በተስቦ በሽታ ደጋግሞ ይጠቃ ወደ ነበረው መተከል ይላኩ ነበር (18) ፡፡ ይህን መቅጫ ተደርጎ በንጉሡ ሥርዓት ይወሰድ የነበረን ቀጠና ንጉሱ በወረዱ በትቂት አመታት ውሥጥ ከአማራ ክልል በዋናነት ከወሎ አካበቢ ለመጡ ሰፋሪዎች የሰፈራ ጣቢያ ማድረግ በመጤውም ሆነ በነባሮቹ የቤጃ ጎሳ ጉምዝ ማህበረሰቦች ላይ የሚፈጥረው ስሜት ሳይታለም የተፈታ ነው፡፡
ሰው ሌላውን ቀጠናየ መጥተሃልና ውጣልኝ የሚል የሞራል ውደቀት ላይ እንዳይደርስ ሰብአዊነትን ከፍ የሚያደርጉ ሥራዎች መሰራት ነበረባቸው፣ ይኖርባቸዋልም፡፡ አንዱ ኢትዮጵያዊ ሌላውን ኢትዮጵያዊ ‹‹ከሰፈሬ ውጣ፣ ከጎጤ ልቀቅ፣ ከክልሌ ጥፋ!›› እንዳይለው የጋራ ኢትዮጵያዊነትን ፈጥሮ ወይም ያለውን ከልሶ ማሳደግ አስፈላጊ ነው፡፡ ዛሬው ድረስ ለቱሪስት ፎቶ ግራፍ እንዲሆኑ እርቃናቸውን ጫካ የተውናቸውን ወገኖቻችንን እና ተምሮ፣ ለስልጣኔ አየር ተጋልጦ፣ ፓለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊ፣ ቴክኖሎጂያዊ እሴትን ካካበተው ህዝብ ጋር እኩል መዳኘት ፍትሃዊ አይሆንምና ለቀስት መስሪያ የሚቆርጠውን ዛፍ እንኳን ቢሆን ለትምህርት ቤት ግንባታ አውሎ ማስተማር ማሰልጠን እንዲሁም እኩል ተጠቃሚነትን ማረጋገጥ ዘላቂው መፍትሄ ነው፡፡
ከሰፈራ መርሃ ግብሩ ጋር ተያይዞ በሰፈራ ጣቢያዎቹ ቀጠናዎች ውድመቶችና ልማቶች መኖራቸው አይቀርም፤ የጫካ ምንጠራ፣ የመሬት መራቆት፣ የዱር አራዊቶች መሰደድና መመናመን እንዲሁም የመሬት መሸርሸር ተጠቃሽ አሉታዊ ውጤቶች ናቸው፡፡ ሰፋሪዎቹ ለመጠለያ፣ ለትራንስፓርት፣ ለእርሻ ምርት ግብአት የሚያራቁቱት የተፈጥሮ ሃብት በአደንና በለቀማ ላይ እንዲሁም በአርብቶ አደርነት ላይ ህይዎቱን አካባቢው በሰጠችው ተፈጥሮ ላይ ለመሰረተው ነባሩ ህዝብ ህልውና አደጋ መሆኑ አይቀርም፤ ወይም ለነባሩ ህዝብ ስጋት መሆኑ አያጠራጥርም፡፡ በመሆኑም የሰፈራ ፕሮጀክቱ ለነባሩ ህዝብ በምላሽነት ሊያስገኝላቸው የሚገባው ጥቅም መኖር አለበት፡፡ ይሕ ጥቅም በነባሩና በመጤው ህብረተሰብ ማከክል በልውውጥ የሚደረግ የግብይት የጋራ ተጠቃሚነትን በዘላቂነት ያረጋገጠ መሆን ይገባዋል፡፡ ይሁን እንጂ በዚህ ዙሪያ ተገቢው ሥራ ባለመሰራቱ በመጤውና በነባሩ መካከል የሀብት ቅርምት ምክንያት አገሪቱ ካጣችው የሐብት በክነት በላይ በመጤውና በነባሩ መካከል ባላንጣኝነት አዝማሚያ እንዲፈጠር አድርጓል (19) ፡፡ አንዳንዶቹ የሠፈራ ጣቢያዎች አካባቢ ያለው ለግብርና በተለይም መታረስ የሚችለው መሬት ተጨማሪ ሰፋሪን የሚያስተናግድ አቅም ሳይኖረው የሠፈራ ጣቢያ በመከለሉ የተፈጠሩ የኢኮኖሚ ግጭቶች ፓለቲካዊ ቅርጽ ይዘው ወደ ብሄር መተላለቅ ከፍ የማለት እድላቸው ሰፍቶ ተስተውሏል፡፡
የወሎ ህዝብ ከጥንት እስከዛሬ ለፓለቲካው ትኩሳት እርሾና ቅመም እየተደረገ እንደያስፈላጊነቱ ጥቅም ላይ ሲውል በራሱ ፈጽሞ ተጠቃሚ ሳይሆን ዛሬው ድረስ ዘልቋል፡፡ በንጉሡ አስተዳደር የወሎ ህዝብ በተለየ መልኩ ወሎ ጠል በሆኑ ቢሮክራቶችና የሥርዓቱ መዘውሮች ሳቢያ ፓለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና የማንነት ደፈቃን አስተናግዷል፡፡ ፊት አውራሪ ለማ እንደገለጹት የንጉሡ ሥርዓት ወሎን ተበቅሏል ማለት ይቻላል፡፡ በ1966/67 የተቋቋመው መርማሪ ኮሚሲዮንም ሆነ በድርቅ ፓለቲካ ዙሪያ ያጠኑ ምሁራን ወሎ በተደጋጋሚ በድርቅ የመመታቱ ምስጢር የሥርዓቱ ዳተኝነት ውጤት ነው ይላሉ፡፡ ይህ የወሎ መከራ ከዓለም ጆሮ እንዳይበቃም ሰፊ ስራ ተሰርቷል፡፡ ይሁን እንጅ ከወሎ በርሃብ መንገድ ላይ የረገፉት ረግፈው የገረጡ በአጽማቸው የሚራመዱ ዞምቢ መሳይ ሰዎች የተረፉ አዲስ አበባ መግባት በመቻላቸው ጉዳዩ ለህዝብ ጆሮ ደርሶ የአቢዮቱ ቤንዚን ሆኖ የንጉሡን ሥርዓት ሞት አፋጠነ፡፡ ደርግም የወሎን ርሃብ በቴሌቪዥን አሳይቶ ከፍተኛ የፓለቲካ ጥቅም አጋበሰበት፡፡
የደርጉ ሥርዓት በወሎ የተፈጠረውን ድርቅና ርሃብ ባልተጠና ፓሊሲ ለመፍታት በችግር ላይ ሌላ ችግር ደርቶ አለፈ፡፡ ቀጠናው ከሚችለው በላይ የግብርና ምርትን በመሰብሰብ በተኮላሸ የማህበረሰባዊነት ፍልስፍና በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ አደረገው፡፡ በሰፈራ ፕሮግራም ወደማያውቀው ምድር በግድና በችኮላ የተወሰደው የወሎ ማህበረሰብ በሰፈራ ጣቢያዎቸ ወረርሽኝ፣ ርሃብና የሠላም መናጋት ክፉኛ ተጎዳ፡፡ የት እንደ ደረሰ በውል የማይታወቅ ሰፋሪ ከቁጥርም ጎደለ፡፡ ይሕ የት እንደ ደረሰ የማይታወቅ ሰፋሪ ወደ እትብት ቦታው ከተመለሰው አንጻር በአሃዝ ቢያንስም ቁጥሩ ግን የሚናቅ አይደለም፡፡ ከቀየው በግዳጅ ሰፈራ የተወሰደው ማህበረሰብ ወሎየነትን አውቆ ቢኖርም በሰፈራ ጣቢያው የማያውቀውን ማንነት እንዲጎናጸፍ ተደርጓል፡፡ ነባሩ ቀጠናም በዚህ ማንነቱ እንዲለየው በመደረጉ የወል ማንነት ፈጥሮ ወይም አዳብሮ መስተጋብሩን እና ትስስሩን እንዲያሳልጥ ሁኔታው ባልተመቻቸለት እና በስጋት በተወጠረበት ሁኔታ የኢህአዴግ መንግሥት ወደ ስልጣን መጥቷል፡፡
በድህረ 1983 ለኢትዮጵያ የተሰበከው ፓለቲካ ብሄራዊ ስሜትን እጅጉን ጎድቶ ጎሰኝነትን በከረረ መልኩ ያሰመረ መሆኑ ወትሮም በቋፍ ላሉት እና በጅምላ ከሌላው ማህበረሰብ ተለይተው በሰፈራ ጣቢያ ለተቀመጡት ሰፋሪዎች የቆቅ ስጋ አላበሰ፡፡ ኮሽ ባለ ቁጥር ይበረግጉ ዘንድ ፓለቲካው ያልተሰላ ቁማር ጋለበ፡፡ በቅጡ ያልተተነተኑ የታሪክ አረዳዶች ማወረረጃ ይሆኑ ዘንድ ከሰፈራ ጣቢያ ጀልመው የተቀመጡ ወሎየዎች ተቀዳሚ ዒላማዎች ሆኑ፡፡ በዚህም ሳቢያ በተከታታይ ባልበሰለ የፓለቲካ ስግረት፣ ፓለቲካው እና በቅጡ ያልተነተነው የታሪክ ትርክት ችኩሎችን እያሰገረ ወስዶ ሰፋሪዎቹን የጥቃት ሠለባ አደረጋቸው፡፡ ለሰፈራ ነዋሪዎቹ ወደ አትበት ቀያቸው ይመለሱበት ተስፋ ተሟጧልና የቆቅ ስጋ ተላብሶ መኖርን ተላመዱት፡፡ የአትብት መቀበሪያ ምድራቸው ወሎ- ትናንት ጥለዋት ከሄዷት ወሎ በከፋ ሁኔታ ልጆቿን ለስደት ስትቁት ታዘቡና ቆርጦ ለመመለስ አንገራገሩ፡፡ ይሁን እንጅ አቢዮታዊ ዴሞክራሲያዊነትን በተካረረ የብሔር ውጥረት ላይ ለመገንባት የተፍገመገመው አዲሱ ስርዓት በጎሳዎች መካከል የጥላቻን እሳት ወናፍ ሆነው የሚያቀጣጥሉ ትርክቶችን ማብዛቱ በአማራነት ለተለየው ማህበረሰብ እንደ ህዝብ አደገኛ ውጤትን አስከተለ፡፡ የዚህ ጽሁፍ ጸሀፊ የኢህአዴግ መድረኮች ኦሮሞና አማራ በሚሉ ጎራዎች በህዝቦች መካከል ጸብ አጫሪ አጀንዳዎች ሲንሸረሸሩ ደጋግሞ ተመልክቷል፡፡ ‹ትምክህተኛ እና ጠባብነትን› ለሁለቱ ብሔሮች ቅጽልነት አድለው ‹የማን አባት ገደል ገባ!› የሚያጫውቱ የገዥው መንግሥት መድረኮችና ትርክቶች የህብረተሰቡን አሰፋፈርና ታሪካዊ ወቅረት ሳያገናዝቡ ህዝቡን ላደጋ ያጋለጡ እንደ ነበር ታዝቧል፡፡
በዘመናችን የፓለቲካ ጡዘት እና ፓለቲካውን ተከትሎ በተፈጠረ የአንድ አገር ህዝቦች የትስስር ውል መላላት ሳቢያ ከአማራ ክልል በተለይም ከወሎ ቀጠና ተወስደው ወደ ተለያዩ የአገሪቱ ክልሎች እንዲሰፍሩ የተደረጉ ማህበረሰቦች ለተከታታይ ጥቃት ተጋላጭ ሆነዋል፡፡ በብዙሃን ቀጠና ውሥጥ የሚኖሩ አናሳዎች በተለይም አናሳዎቹ ጅምራቸው በዚያ ቀጠና ሳይሆን ቀርቶ በዘመን ሂደት በፓለቲካዊ ውሳኔ የመጡ ከሆነ ለጥቃት እንደሚጋለጡ የተለያዩ አገራት ተሞክሮ ሁነኛ ማሳያ ነው፡፡ በመሆኑም ይህን ከገምት ውሥጥ አስገብቶ የባላንጣነት ክሩን አላልቶ የመስተጋብር ሸማ በጊዜ መሸመኑ የሚበጅ ቢሆንም የፌደራል መንግሥቱም ሆነ፣ የሚመለከታቸው የክልል መንግሥታቶች ጉዳዩን እኔ ምን ተዳዬ በሚል አለፍ ሲልም ለፓለቲካ ፍጆታ ይውል ዘንድ በመጤውና በነባሩ መካከል ቁርቁሱ እንዲፈጠር የማድረግ ወይም ልዩ ፍላጎት ያላቸው አካላት መጠቀሚያ ሲያደርጓቸው በገለልተኝነት የመመልከት አሰራር ተግባራዊ በመሆኑ ኢትዮጵያን የሚያሣፍር ታሪክ ተፈጽሟል፡፡ ከመጤዎቹም ሆነ ከነባሮቹ መካከል የተለየ ፍላጎት ባላቸው አካላት በሚነሳ ጥቃት “ከክልሌ ውጡልኝ” የሚል ነውር በኛው ዘመን እውን ሆኖ መመልከታችን አንገታችንን ማስደፋቱ አልቀረም፡፡ በዚህ አሳፋሪ ክሰተት ውሥጥ የ19ኛውና የ20ኛው ክፈለ ዘመን የፓለቲካ አዙሪት አማካይ የሆነችው የወሎ ፍሬዎች ደግሞ የከፋውን ዋጋ ከፍለዋል፣ በመክፈል ላይም ይገኛሉ፡፡ ከኤሊባቦር፣ ከከፋ፣ ከመተከል የሠፈራ ጣቢያዎች ቤት ንብረታቸውን ተቀምተው፣ ወይም በአሰቸኳይ በሃራጅ እንዲሸጡ ገዳጅና ማስፈራሪያ ደርሶባቸው ለሶስትና አራት አሰርት አመታት ያፈሩትን ጥለው ህይዎታቸውን ለማትረፍ ከየሰፈራ ጣቢያዎቹ እየተሰደዱ ያሉትን ወሎየዎች ቤት ይቁጠራቸው፡፡
በእርግጥ በወሎ ምድር ከሰፈራ የተረፉትስ ምን አገኙ? ስደቱ ከጋር ውሥጥ ወደ አረብ አገር ከመዞሩ በስተቀር ለወሎ ጠብ ያለለት ነገር የለም፡፡ ገና ከኩበት ማገዶ ያልወጣው ህዝብ፣ መኪና አይቶ የማያውቀው ህዝብ የትየለሌ ነው፡፡ የወሎ ከተሞች ገና የኤሌክትሪክ አምሮታቸውን፣ የውሃ ጥማታቸውን አልቆረጡም፡፡ በከፍተኛ ቆሞ ቀር በሆነና በዘመድ አዝማድ በተተበተበ አስተዳደር ተጠርንፋ የምትንገላታው ወሎ የመዳን ዘመኗ በቅርብ የምታገኝ አትመስልም፡፡ በድህረ 1985 በተለይም በዘጠናዎቹ እና በሚሊየሙ የመጀመሪያ አመታት የወሎ ኮበሎችና ኮረዶች ወሎ ላይ ተስፋ ነጥፎ ባየር በባህሩ ወደ ስደት ባገኙት አጋጣሚ ተመሙ፡፡ ሴት የወለደ አባት “የዱባይ ወለድኩ” የሚል ዘየ ፈጥሮ ተስራራበት፡፡ ወሎየ ተስፋውን በሴት ልጁ ላይ ጥሎ ከጎጆ ቤት ወደ ቆርቆሮ ማዝገሙን የእድገቱ ጣሪያ አድርጎ ሴት ልጁን ለአረብ አገር በርሃ ገበረ፡፡ የዚህ ጽሁፍ ጸሀፊ በአካል እንዳረጋገጠው ወጣት ጠፍቶ ቀበር ቆፋሪ እሰኪታጣ ድረስ ወጣቱ አስኮላ ቀየውን ትቶ ስደትን መረጠ፡፡ ሚስት የምትሆን ልጃገረድ በቀየው እስኪጠፋ ድረስ ወሎ ቆነጃጅቷን አነጠፈች፡፡ ከአገሯ መንግሥት ይልቅ ተስፋዋን ቀይ ባህር ማዶ ተከለች፡፡ ወሎ በዚህ የተሳቀቀ ሁነት ውሥጥ ላይ ሆና በግዳጅ በሰፈራ የተነጠቁ ተወላጆቿን መከራና ስቃይ እህህ እያለች ሆድ ይፍጀውን ቆዝማ ዝም ማለቷ አግባብ አይደለም፡፡
ሁሉም ኢትዮጵያውያን በመተማመንና በኩራት አገሬ የሚሏት አገርን በማንነትም ሆነ በተጠቃሚነት መፍጠር ግድ ይላል፡፡ አንዱ ብሄር የጎደለባት ኢትዮጵያ ምሉዕ ልትሆን ከቶ አይቻላትም፡፡ የእርስ በእርስ ቁርቁስ ቅስሟን የሰበራትና በጎሳ ፓለቲካ አዙሪት የሰከረች ኢትዮጵያ ለማናችንም ልትመች አትችልም፡፡ ዜጎች በሃይማኖታቸው፣ በብሄራቸው፣ በፓለቲካዊ አረዳዳቸው እንዲሁም በሃሳባቸው ከየትኛውም ስጋትና ጥቃት አርነት ሊወጡ ይገባል፡፡ ዜጋ ሆነው በዜግነት የሚያጣጥሟት ኢትዮጵያን መፍጠር አማራጭ የሌለው ክትባት ነው፡፡ አማራ ጠል ሆኖ የበቀለ ፓለቲካ ነቀርሳ እንጅ ቤዛ ሊሆን ከቶ አይችልም፡፡ ትግሬ ጠል ሆኖ የፈላ ፍል የሞት ዛፍን እንጅ ጥላ አይሆንም፡፡ ኦሮሞ ጠል ሆኖ የበቀለ ቆሞ ቀርነት አገሪቱን ወደ ውድመት እንጅ ወደ ልማት ፈጽሞ አያመራትም፡፡ በመሆኑም ሁላችንም የሌለንባት ኢትዮጵያ ለሁችንም አትሆንምና አግላይዋን ኢትዮጵያ ተጸይፈን የመሬቷን ኢትዮጵያ እውን ለማመድረግ የተባበረ ተስፋና ጥረት ማድረጋችን የችግራችን መፍቻ ነው፡፡
የፌደራል መንግሥቱና የሚመለከታቸው ክልላዊ መስተዳድሮች እንዲሁም ባለ ድርሻ አካላት ይህንን አሳፋሪ ጠንቅ ለመፍታት በቁርጠኝነት ለመስራት ያላሳለሰ ጥረት ማድረግ ይጠበቅባቸዋል፡፡ የአጭር ጊዜና የረጅም ጊዜ አቅዶችን በመንደፍ የችግር ስሪት በማጥናት ዘላቂ መፍትሄ መተለም ይኖርባቸዋል፡፡የማን አባት ገደል ገባ ፓለቲካን ተጸይፎ የፍቅርና የአብርሆት ትርክትን ማብዛቱ እጅጉን ጠቃሚ ነው፡፡
የአማራ ክልል መስተዳደር እንደ ጤፍ በየክልሉ የተዘሩ ተወላጆቹን ደህንነት ለማስጠበቅ ነዋሪዎቹ ከሚገኙባቸው አቻ ክልሎች ጋር የጋራ ምክክርና የህዝብ ለህዝብ ሥራ በመሥራት በህዝቦች መካከል ሁነኛ መቋጠሪያ የሚሆነውን ሰብአዊነትና አገራዊነት እንዲመጣ ከፍተኛ ርብርብ ማድረግ ይኖርበታል፡፡ ባልተጠበቀ ሁኔታ በተወሳሰበ የፓለቲካና የኢኮኖሚ ጥቅም ሳቢያ ከቤት ንብረታቸው ጥቃት ደርሶባቸው የሚፈናቀሉ ተወላጆቹን በስነልቦናም ሆነ በቁሳዊ ተክለ ቁመና መልሰው የሚቋቋሙበትንና እንባቸውን የሚጠርጉበት ፕሮጀክት ቀርጾ መንቀሳቀስ ይኖርበተል፡፡ በተመሳሳይ መልኩ በአማራ ክልል ለሚኖሩ የሌላ ክልል ተወላጅ ወገኖቹ የተሻለ አያያዝ ማድረግም ይኖርበታል፡፡
የሰፈራ ጣቢያዎቹ የሚገኙባቸው ክልሎች በዋናነት የኦሮሚያ፣ የደቡብ፣ የጋምቤላ አና የቤኒሻንጉል ክልሎችም በታሪክ አጋጣሚ ኢትዮጵያ ሁሉ የኢትዮጵያውያን ሁሉ ናት በሚል መሪ ሃሳብ ወደ ክልሎቻቸው የመጡ ሰፋሪዎች በጎሳ ደረጃ ባይመስሏቸውም በአገር ልጅነትና በዜግነት እንዲሁም ክልሉ የሚፈልግባቸውን ግዴታዎች እስከተወጡ ድረስ አንድ ዜጋ ከመንግሥቱ፣ ካገሩ የሚጠብቀውንና ዜጋ በመሆኑ ማግኘት ያለበትን ሁሉ እንዲያገኙ በማድረግ፣ ለደህንነታቸውም ዋስትና እና ከለላ ሊሰጧቸው ይገባል፡፡ ከቀጠናየ ውጣልኝ፣ ከክልሌ ውጡልኝ የሚለው አስተሳሰብ በየትኛውም ስሌት አፍራሽ እንጂ ገንቢ ሊሆን አይችልምና ለመሰል የጅምላ ፓለቲካ ውጤቶች ጽዩፍ መሆን ይጠበቅባቸዋል፡፡ ግብር ከፍለው፣ ቤት ንብረት አፍርተው ቀየውን መስለው በሚኖሩ መጤዎች ላይ ለሚደርስ ማንኛውም ጥቃት በዝምታ ማለፍ በህዝቦች መካከል መተማመንና አጥፍቶ ስጋትን የሚተክል ተውሳክ በመሆኑ በቁርጠኝነት ያለ አድልኦ ለክልል ነዋሪዎቻቸው ሁሉ ጥላ ሊሆኑ ይገባል፡፡
ዊንጉ አፍሪካ የተባለው በምስራቅ አፍሪካ በመረጃ ማዕከልነት ቀዳሚውን ሥፍራ የያዘው ድርጅት አዲስ አበባ በሚገኘው አይሲቲ ፓርክ ውስጥ 15 ሺህ ስኩዌር ሜትር ስፋት ላይ ከፍተኛ መረጃ የመሸከም አቅም ያለው የመረጃ ማዕከል (ዳታ ሴንተር - Ethiopia’s first-ever Carrier-Neutral Hyperscale Data Center Park) ሊገነባ ነው።ዊንጉ አፍሪካ በተሰኘ ድርጅት የሚገነባው ማዕከሉ በቀጣይም ድርጅቱ ሁለተኛ ፕሮጀክቱን ከአዳማ ከተማ በ96 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በሚገኝ ስፍራ ለመገንባት ዕቅድ እንዳለውም ተነግሯል፡፡የመረጃ ማዕከላቱ ግንባታ በፓን አፍሪካ ፕሮጀክት ስር የታቀፈው ዕቅድ አንዱ አካል ነው የተባለ ሲሆን ቀደም ሲል በጂቡቲ እና በናይሮቢ ከተማዎች በተመሳሳይ ስራ ላይ ተሰማርቶ ስራዎችን የሰራ ቆይቷል ተብሏል። (Extensia- ENA) … [Read more...] about ዊንጉ አፍሪካ (wingu.africa) በዓይነቱ የመጀመሪያ የሆነ የመረጃ ማዕከል ሊገነባ ነው
ተጨማሪ ግምገማ ከማስገባትዎ ይችላሉ ቴክኖሎጂ ነው ጋር ይገናኛሉ ቅድሚያ የበለጠ አመቺና አዳዲስ ግምገማዎች ቅድሚያ ግምገማዎች ግን. ይገናኛሉ አገልግሎት እና ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን.-ነጻ ስርዓት እርሱ ይፈቅድልናል ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ቅድሚያ ያለንን የላቀ መጠቀም ሰዎች ውስጥ ሕክምና ያግዳል እና ፋብሪካ ጉዳይ ለማየት ነው ውስጥ ውስጥ ቤትደረጃ ምክንያቶች ነው የደህንነት ከተፈጸመም ሆኗል ነገር ዘወትር የሚሰጡዋቸውን በተመሳሳይ ውጫዊ.
አዳዲስ ግምገማዎች በይፋ የእኛ ደረጃ በቀዳሚ ግምገማዎች አሁን መራሔ በጣም የተለያዩ ልዩ በቀዳሚ ግምገማዎች ላይ ለሚመጣ. አዳዲስ ግምገማዎች ላይ ጠቅ መገለጫዎ ጋር ሌሎች ምርቶች ነው ዘንድ ታገኛለህ ውስጥ የሚሰጡዋቸውን.
ጮራ ቍጥር 49 ለንባብ በቅቷል። በመጽሔቱ ላይ ከወጡ ጽሑፎች መካከል አንዱ ለ"መድሎተ ጽድቅ" የተሰጠው ምላሽ ቀጣይ ክፍል ይገኝበታል። ጽሑፉ እነሆ፥ (ይህ ክፍል በመጽሔቱ ላይ ክፍል ሦስት ተብሎ ነው የተገለጸው ምክንያቱ ደግሞ የሚስተር ዳዊት ስቶክስ ታሪክ በዘመን ምስክር ዐምድ ላይ ስለወጣ ነው)
ባለፈው ዕትም “መድሎተ ጽድቅ”፣ እኛ በመሰለን እንደምናምን አድርጎ አንባቢን ለማሳሳት ያቀረባቸው ማስረጃዎች፣ በተሳሳተና በአሻጥር መንገድ ያቀናበራቸው መኾናቸውን በበቂ ማስረጃዎች አስደግፈን ማቅረባችንን ተከትሎ፣ በርካታ አንባብያን በምላሹ መደሰታቸውን ገልጸውልናል። ለዛሬው ደግሞ ይኸው “መድሎተ ጽድቅ” በገጽ 35-42 ላይ “1.1.2. በሐሰት መናገር” በሚለው ንኡስ ርእስ ሥር እኛ በሐሰት እንደምንናገር አድርጎ የጻፈውን እንመረምራለን።
በጽሑፉ መጀመሪያ ላይ “ሌላው የተሐድሶዎች መገለጫ በሐሰት መናገር (ውሸት) ነው። ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የማታምነውንና የማትቀበለውን እንደምታምን እያስመሰሉ በሐሰት መጻፍና መናገር ዋና ጠባያቸው ነው። ለአብነት የሚከተሉትን እንመልከት፦” ብሎ ከተቀበረ መክሊት ላይ የሚከተለውን ጠቅሷል፦ “በሌላ በኩል እግዚአብሔር በእርሷ ታላቅ ነገርን ሊያደርግ ከአንስተ ዓለም የመረጣትና ያከበራት የጌታችን እናት ቅድስት ማርያምን ልንመለከት እንችላለን። በመልአኩ ብሥራት እንደ ተገለጠው ጸጋ የሞላባት ናት። ይህ ማለት ግን እንደ እግዚአብሔር በኹሉ ስፍራ ትገኛለች፤ ኹሉን ታውቃለች ወደሚል ድምዳሜ አያደርሰንም። … በእርግጥ በፈጣሪና ፍጡራን መካከል ያለውን የባሕርይና የዕውቀት ልዩነት ካላወቅን ትልቅ ስሕተት ውስጥ እንወድቃለን። ፍጡራንን ከፈጣሪ ጋር አስተካክለው የሚያዩ ክፍሎች ችግርም ይኸው ነው። (ገጽ 164-5)።” (መድሎተ ጽድቅ ገጽ 38)።
“… ከንቱ የሐሰት ውንጀላ ነው” ብሏል። አስከትሎም፣ “የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ለእመቤታችን ለቅድስት ድንግል ማርያም የምትሰጠው ክብር ግልጽና የታወቀ ነው። እርሱም መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ ማለትም ከፍጡራን በላይ ከፈጣሪ በታች የሚል ነው። ከዚህ ውጭ ግን ‘እንደ እግዚአብሔር በኹሉ ስፍራ ትገኛለች ኹሉን ታውቃለች’ የሚል እምነትም ኾነ አስተምህሮ የለም። በኹሉ ስፍራ መገኘት (ምሉዕ በኵለሄነት) እና ኹሉን ዐዋቂነት (ማእምረ ኵሉ መኾን) የእግዚአብሔር የባሕርይ ገንዘቦች ብቻ መኾናቸው የታወቀ ነው። ስለዚህ ቅድስት ቤተ ርስቲያን ፈጣሪና ፍጡርን አሳምራ ለይታ የምታውቅ ናት እንጂ ‘ፍጡራንን ከፈጣሪ እኩል ማድረግና ማስተካከል’ የሚለው አይመለከታትም። … እኛ ይህን የቅድስት ቤተ ክርስቲያን እምነት እየገለጽን ያለነው፣ ወደፊትም በየጉዳዩ የምንገልጸውና ምስክር የምንጠቅሰው ከመጽሐፍ ቅዱስና ከቀደምት ኦርቶዶክሳውያን አባቶች ትምህርት ስለ ኾነ እናንተም ከእነዚህ ምስክር አለን የምትሉ ከኾነ ማቅረብ እንጂ በስማ በለውና በይመስላል፣ እንዲሁም ደግሞ በግል ጸሎትና ለታሪክ፣ እንዲሁም ይህን ለመሳሰለው ተግባር ያሉትን ነገሮች በመጥቀስ አይደለም” ብሏል (ዝኒ ከማሁ)።
በቅድሚያ ኢኦተቤ ለቅድስት ማርያም ስለምትሰጠው “መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ” የተሰኘ ስፍራ የተሰጠው ማብራሪያ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት የሌለው መኾኑን መግለጽ ያስፈልጋል። መጽሐፍ ቅዱስ እርስዋ ከሴቶች መካከል ተለይታ የተባረከችና የጌታ እናት ለመኾን የተመረጠች መኾኗን ይናገራል እንጂ፣ ይህን ክብር መንዝሮ ከፈጣሪ በታች ከፍጡራን በላይ ወደሚል የተለየ ስፍራ አይለውጠውም። ጌታ በቅዱስ ወንጌል ስለ መጥምቁ ዮሐንስ ሲመሰክር፣ “ከሴቶች ከተወለዱት መካከል ከመጥምቁ ዮሐንስ የሚበልጥ ማንም የለም፤ በእግዚአብሔር መንግሥት ግን ከኹሉ የሚያንሰው ይበልጠዋል።” (ሉቃ. 7፥28፤ ማቴ. 11፥11) ብሏል። ስለ ቅድስት እናቱ ግን “መልዕልተ ፈጣሪ መትሕተ ፍጡራን” ናት ሲል አልተናገረም። ይህ አገላለጽ የሰዎች እንጂ የመጽሐፍ ቅዱስ አይደለም ማለት ነው።
ይልቁንም ይህ “መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ” የተሰኘ ስፍራ ቀስ በቀስ እርሷን በፍጡራንና በፈጣሪ መካከል ያለች መካከለኛ እንዳደረጋት በተግባር የሚታይ እውነት ነው። በአዋልድ ውስጥም ይህን ሐሳብ የሚያንጸባርቅ ድርሰት እናገኛለን። ለምሳሌ ማሕሌተ ጽጌ፦
በማለት እርስዋን ስለ ክርስቶስ በተነገረው ቃል (2ጢሞ. 2፥5) በፈጣሪና በፍጡራን መካከል ያለች ሰንበተ ሰንበታት (የዕረፍቶች ዕረፍት) ያደርጋታል። (መቼም የ “መድሎተ ጽድቅ” ጸሓፊ ይህን የማሕሌተ ጽጌ ቃል “የግል ጸሎት” ነው ብሎ አትጥቀሷቸው ካላቸው አዋልድ ውጪ እንደማያደርገው ተስፋ አለን። በነገራችን ላይ ጸሓፊው “በግል ጸሎትና ለታሪክ፣ እንዲሁም ይህን ለመሳሰለው ተግባር ያሉትን ነገሮች” ሲል የጠቃቀሳቸው አዋልድ መጻሕፍት እንደ )
የቅዱሳን ወይም የቤተ ክርስቲያን አንድነት በተገለጸባቸው የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች ውስጥ ለማርያም “ከፍጡራን በላይ ከፈጣሪ በታች” የሚል ስፍራ ተሰጥቷት በአንድም ስፍራ አናነብም። በአንድ አካል የተገለጸችው የክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን አንድ ራስ አላት፤ እርሱም ክርስቶስ ብቻ ነው። የቤተ ክርስቲያን ራስ በኾነው በእርሱና አካሉ በኾነች ቤተ ክርስቲያን መካከልም ሌላ የለም (ኤፌ. 1፥22-23)። ቅድስት ማርያምም ከሴቶች መካከል ተለይታ የተባረከች ብትኾንም፣ የክርስቶስ አካል የኾነችው ቤተ ክርስቲያን አባል እንጂ ከአካሉ ውጭ የኾነች ሌላ አካል አይደለችም ማለት ነው።
ቅዱስ ገብርኤል ሲያበሥራት “ጸጋ የሞላብሽ ሆይ” ብሎአት ነበር (ሉቃ. 1፥28)። የመጀመሪያዎቹ የጌታ ደቀ መዛሙርት የአብን ተስፋ ርደተ መንፈስ ቅዱስን (የመንፈስ ቅዱስን መውረድ) እየተጠባበቁ ሳለ፣ በመካከላቸው የኢየሱስ እናት እንደ ነበረች ተጽፏል። በዚያ የነበረችውም “መልዕልተ ፈጣሪ መትሕተ ፍጡራን” ኾና አይደለም፤ ተስፋውን ከሚጠባበቁት አንዷ ኾና ነበር እንጂ። ሐዋርያቱ ኹሉ “ከሴቶችና ከኢየሱስ እናት ከማርያም ከወንድሞቹም ጋር በአንድ ልብ ኾነው ለጸሎት ይተጉ ነበር።” የሚለው ቃል ምስክርነትም ይህን ነው የሚያረጋግጠው (ሐ.ሥ. 1፥14)።
በዕብራውያን መልእክት ውስጥ፣ “ወደ ጽዮን ተራራና ወደ ሕያው እግዚአብሔር ከተማ ደርሳችኋል፥ ወደ ሰማያዊቱም ኢየሩሳሌም፥ በደስታም ወደ ተሰበሰቡት ወደ አእላፋት መላእክት፥ በሰማያትም ወደ ተጻፉ ወደ በኵራት ማኅበር፥ የኹሉም ዳኛ ወደሚኾን ወደ እግዚአብሔር፥ ፍጹማንም ወደ ኾኑት ወደ ጻድቃን መንፈሶች፥ የዐዲስም ኪዳን መካከለኛ ወደሚኾን ወደ ኢየሱስ፥ ከአቤልም ደም ይልቅ የሚሻለውን ወደሚናገር ወደ መርጨት ደም ደርሳችኋል።” (ዕብ. 12፥22-24) በሚለው ክፍል ውስጥ የጌታችን እናት ብፅዕት ማርያም በተለየ ኹኔታ “መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ” ኾና አልተጠቀሰችም። የእርስዋ ስፍራ ሊኾን የሚችለው እዚህ አንድነት ውስጥ ነው እንጂ፣ “ከፈጣሪ በታች ከፍጡራን በላይ” ተብሎ አልተጠቀሰም። የዐዲስ ኪዳን መካከለኛው (ኅሩይ ማእከለ እግዚአብሔር ወሰብእ - በሰውና በእግዚአብሔር መካከል ያለው 2ጢሞ. 2፥5) ግን ኢየሱስ ክርስቶስ መኾኑ በግልጽ ተጠቅሷል።
ስለዚህ “መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ” የሚለው ገለጻ ለማርያም ተሰጥቶ የምናገኘው በአዋልድ መጻሕፍት እንጂ በቅዱሳት መጻሕፍትና እርሱን መሠረት አድርገው ባስተማሩ አበው ትምህርት ውስጥ አለመኾኑ እሙን ነው። ይህ አነጋገርና በውስጡ የያዘው ትምህርት ከመጽሐፍ ቅዱስ በተቃራኒ ቅድስት ማርያም የተለየ ስፍራ እንዲኖራት አድርጓል። ቀስ በቀስም “መትሕተ ፈጣሪ” መኾኗ ቀርቶ ከፈጣሪ ጋር በክብር እስከ መተካከል አድርሷት እናገኛለን። እርግጥ የ“መድሎተ ጽድቅ” ጸሓፊ፣ “መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ” ለሚለው ገለጻ ከመጽሐፍ ቅዱስ ወይም በመጽሐፍ ቅዱስ ላይ ተመሥርተው አበው ከጻፉት ምስክር አላመጣም። ይህም የሚጠቍመው ይህ አመለካከትም ኾነ ትምህርት ምንጩ እስትንፋሰ እግዚአብሔር የኾኑት ቅዱሳት መጻሕፍት (መጽሐፍ ቅዱስ) አለመኾናቸውን ነው። “የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን እምነት ሥርዐተ አምልኮትና የውጭ ግንኙነት” የተሰኘው የቤተ ክርስቲያኒቱ መጽሐፍም ምንም ማስረጃ ሳያቀርብ “ድንግል ማርያም ከፍጡራን በላይ ከፈጣሪ በታች ክብሯ ከፍ ያለ ነው” በማለት ይህን ኢመጽሐፍ ቅዱሳዊ አመለካከት አጽንቶታል (ገጽ 50)።
በመሠረቱ ቅድስት ማርያም ቃልን በሥጋ ለመውለድ ከሴቶች መካከል የተመረጠች በመኾኗና እግዚአብሔር በእርሷ ታላቅ ነገርን በማድረጉ “መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ” የሚል ደረጃ ሳይወጣለት ክብሯ ከፍ ያለ መኾኑን ክርስቲያን የኾነ ኹሉ ይገነዘበዋል። የወጣላት ደረጃ ግን እርስዋን በማክበር ስም ወደ ማምለክ እንዳሸጋገራት በተግባር እየኾነ ካለው በግልጽ መረዳት ይቻላል። ቤተ ክርስቲያኒቱ በዚህ ረገድ አላት የሚባለው ትምህርት እና በካህናቱም ኾነ በሕዝበ ክርስቲያኑ አመለካከት ውስጥ ያለው ግንዛቤና በዚያ ላይ ተመሥርቶ የሚታየው ልምምድም ከዚያ የተለየ ኾኖ እናገኘዋለን። ይህን ጉዳይ ለማስተንተን “መድሎተ ጽድቅ” ከመጽሐፍ ቅዱስ ወይም በዚያ ላይ ከተመሠረተው የአበው ትምህርት እንጂ አዋልድ መጻሕፍት የሚሉትን እንዳንጠቅስ፣ “በግል ጸሎትና ለታሪክ፣ እንዲሁም ይህን ለመሳሰለው ተግባር ያሉትን ነገሮች በመጥቀስ አይደለም” (ገጽ 38) በማለት በሩን ሊዘጋ ፈልጓል። ምክንያቱ ደግሞ “ከንቱ የሐሰት ውንጀላ ነው” ሲል አስቀድሞ የደመደመው ሐሳቡ የሚፈርስበት መኾኑ ቀድሞ ስለሚያውቅና እያልነው ያለው እውነት እንጂ ሐሰት አለመኾኑ ስለሚጋለጥበት ነው። ታዲያ በመጽሐፍ ቅዱስ የሌለውን ከየት ማምጣት ይቻላል? ያው ትምህርቶቹ ከበቀሉበት ከአዋልድ መጻሕፍት ነው እንጂ።
በሌላም በኩል የጻፍነው ጉዳይ እውነትና መረጃውም በአዋልድ መጻሕፍትና በሕዝቡ አመለካከትና ልምምድ ውስጥ የሚገኝ መኾኑን ስለሚያውቅና በእነርሱ አስረጂነት እንዳንከራከረው ለማድረግ እንደ ኾነ ግልጽ ነው። በግል ደረጃ ያሉት ብቻ ሳይኾኑ በቤተ ክርስቲያኒቱ ደረጃ ተቀባይነት አግኝተው በአገልግሎት ላይ የዋሉት አንዳንድ የጸሎትና የአምልኮት መጻሕፍትም፣ ፍጡርን ከፈጣሪ ጋር የማስተካከል ነገር ይታይባቸዋል። ያም ቢኾን፣ በዚህም ኾነ በሌላው ስለ ማርያም በጻፈበት ክፍል ውስጥ ለአነጋገር ያኽል ብቻ፣ “እኛ ይህን የቅድስት ቤተ ክርስቲያን እምነት እየገለጽን ያለነው፣ ወደፊትም በየጉዳዩ የምንገልጸውና ምስክር የምንጠቅሰው ከመጽሐፍ ቅዱስና ከቀደምት ኦርቶዶክሳውያን አባቶች ትምህርት” ነው ይበል እንጂ፣ ከላይ እንዳልነው “ማርያም መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ ናት” የሚለውን ይህን እንግዳ ትምህርት በመጽሐፍ ቅዱስ አስረጂነት ለማሳየት ያቀረበው ምስክር የለም።
“መድሎተ ጽድቅ” እንደሚለው፣ ይህ ምንጩ ያልታወቀ ትምህርት በመጽሐፍ ቅዱስም ኾነ በአበው ትምህርት ውስጥ ስለሌለ፣ የግድ ወደ አዋልድ መጻሕፍት መኼድና የእነርሱ መልእክት፣ ከመጽሐፍ ቅዱሳዊ ዕውቀት ማነስ የተነሣ የሕዝቡን አመለካከት እንዴት በተሳሳተ አቅጣጫ እንደ መራው መፈተሽ፣ ማርያም “መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ” ሳትኾን ከፈጣሪ ጋር ተስተካክላ ወደ መመለክ መሸጋገሯንም ማረጋገጥ እንችላለን። ምክንያቱም ከላይ እንደ ተገለጸው መጽሐፍ ቅዱስም ኾነ በዚያ ላይ የተመሠረተው የአበው ትምህርት፣ ማርያም “መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ” የሚል ደረጃ አላወጡምና።
በመጀመሪያ ማስረጃ አድርገን የምንጠቅሰው ደቂቀ እስጢፋኖስንና እምነታቸውን ለመቃወም እንደ ተደረሰ በሚነገርለት “መስተብቍዕ ዘመስቀል” (ደቂቀ እስጢፋኖስ በሕግ አምላክ 1996፣ ገጽ 36) የተሰኘውን ድርሰት ነው። ይህ ድርሰት በግል የሚጸለይ ሳይኾን በቤተ ክርስቲያን የማኅበር ጸሎት ላይ ዘወትር በተለይ ነገረ መስቀሉ በሚታሰብባቸው ዕለታት በረቡዕ፣ በዐርብ እና በቀዳሚት ሰንበት (ቅዳሜ)፣ እንዲሁም በበዓለ መስቀል ካህናቱና ሕዝቡ በመቀባበል በዜማ እና/ወይም በንባብ የሚያደርሱት ጸሎት ነው። መቼም በቤተ ክርስቲያኒቱ ሥርዐተ አምልኮት ውስጥ ተካትቶ የሚገኘውንና ዘወትር በሥራ ላይ የሚውለውን ይህን ጸሎት፣ “የግል” ጸሎት ብቻ አድርጎ መመልከት፣ ወይም ድርሰቱ የቤተ ክርስቲያኒቱ ድርሰት አይደለም ማለት አይቻልም። ይህ ድርሰት “መድሎተ ጽድቅ” እንደሚለው ከቤተ ክርስቲያኒቱ አስተምህሮ ጋር ተቃርኖ ያለው ቢኾንም እንኳ፣ ፍጡርና ፈጣሪን እኩል ያደርጋል። “ለእሉ ክልኤቱ ፍጡራን ስብሐተ ፈጣሪ ይደልዎሙ እስመ ተዐረዩ በክብሮሙ። - ለእነዚህ ለኹለቱ ፍጡራን (ለማርያምና ለዕፀ መስቀል) የፈጣሪ ክብር ይገባቸዋል። በክብራቸው ከፈጣሪ ጋር ተካክለዋልና” የሚለው ንባብ ለዚህ አስረጂ ነው።
ይህ ድርሰት የሚለው “የፈጣሪ ክብር” ወይም “ለፈጣሪ ሊሰጥ የሚገባው ክብር” ለማርያምና ለዕፀ መስቀልም ይገባቸዋል ነው። ለምን? ቢባል “በክብራቸው [ከፈጣሪ ጋር] ተካክለዋልና” የሚል ምክንያት ቀርቧል። መቼም ይህ መተካከል አንዳንዶች እንደሚሉት በኹለቱ ፍጡራን (በማርያምና በመስቀል) መካከል የኾነ ሳይኾን፣ ከፈጣሪ ጋር መኾኑን ከግእዙ ገጸ ንባብ መረዳት ይቻላል። መስተብቍዕ ዘመስቀል ስሕተት ነው ከማለት ይልቅ ስሕተቱን ለመሸፈን ተብሎ ማርያምና መስቀልን እኩል ለማድረግ መሞከርም ሌላ ስሕተት መፍጠር ነው የሚኾነው።
“መድሎተ ጽድቅ”፣ ማርያም “… ‘እንደ እግዚአብሔር በኹሉ ስፍራ ትገኛለች ኹሉን ታውቃለች’ የሚል እምነትም ኾነ አስተምህሮ የለም። በኹሉ ስፍራ መገኘት (ምሉዕ በኵለሄነት) እና ኹሉን ዐዋቂነት (ማእምረ ኵሉ መኾን) የእግዚአብሔር የባሕርይ ገንዘቦች ብቻ መኾናቸው የታወቀ ነው። ስለዚህ ቅድስት ቤተ ርስቲያን ፈጣሪና ፍጡርን አሳምራ ለይታ የምታውቅ ናት እንጂ ‘ፍጡራንን ከፈጣሪ እኩል ማድረግና ማስተካከል’ የሚለው አይመለከታትም።” በማለት የቤተ ክርስቲያኒቱ ትምህርት ይህ መኾኑን ገልጿል። ገለጻው ትክክለኛ ቢኾንም በተግባር የሚታየው ግን በተቀበረ መክሊት የተገለጸው መኾኑን ማስተባበል አይቻልም። ደግሞም “መድሎተ ጽድቅ” ለጽሑፎቻችን ምላሽ መስጠትን ተገን በማድረግ ስላቀረበው እንጂ ራሱን ችሎ፣ “ማርያም እንደ እግዚአብሔር በኹሉ ስፍራ አትገኝም፤ ኹሉንም አታውቅም” ብሎ ቢያስተምር ምን ይገጥመው ነበር? ብንል የሚገጥመውን መገመት አያስቸግርም።
እዚህ ላይ እውነተኛው ትምህርት “መድሎተ ጽድቅ” ያለው ነው። አስተምህሮው ብቻ በአንዳንዶች ዘንድ ይገኛል እንጂ፣ በብዙዎች የሚታመነው ግን ከአስተምህሮው በተቃራኒ እንደ ኾነ ለማንም ግልጽ ነው። ለምሳሌ በጥር 21 ቀን በሚከበረው የቅድስት ማርያም በዓለ ዕረፍት አብዛኛው ካህንና ምእመን በሚገኝበት፣ በማርያም ስም በታነጸ ሕንጻ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ በዕለቱ ማርያም እንዳለች፣ የሚቀርብላትን ውዳሴና ዝማሬም እንደምትሰማ አደርጎ ነው የሚያስበው። ማርያምን ምልዕት በኵለሄ አድርጎ ካላሰበ በቀር እንዴት በቍጥር እጅግ በርካታ በኾኑትና በአገር ውስጥ በከተማና በገጠር እና ከአገር ውጪም በስሟ በታነጹ ብዙ አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ በአንድ ጊዜ እንደምትገኝ ሊያስብ ይችላል? ይህ ደግሞ በግልጽ የሚስተዋል ነው። ፕሮፌሰር ጌታቸው ኀይሌ ስለ አትሮንሰ ማርያም ታቦት ታሪክ በጻፉት ጽሑፍ መግቢያ ላይ ያሰፈሩት ጽሑፍ ይህን ይጠቍማል፤[1]
እያንዳንዱ ታቦት በጳጳስ ወይም በኤጲስ ቆጶስ ከተባረከ ወይም ከቅዱሳን (መላእክት፣ ሰማዕታት፣ ቅዱሳን መነኮሳት፣ ወዘተ.) ስሞች በአንዱ ስም ወይም ከእግዚአብሔር ልዩ ልዩ ስሞች (እግዚአብሔር አብ፣ ዐማኑኤል፣ ኢየሱስ፣ መድኀኔ ዓለም፣ ወዘተ.) ከተሰየመ በኋላ መታሰቢያ ተደርጎ ይሰጣል። በዚህ ጊዜ ታቦት በቅዱሳን ስም የሚጠራ ብቻ ሳይኾን፥ የቅዱሳኑን፣ ወዘተ. የተጠራበትን ስም ባለቤት የሚያመለክት ወይም የሚወክለው ወደ መኾን ይሸጋገራል። በአብዛኛው ኢትዮጵያዊ ክርስቲያን አስተሳሰብ፥ እግዚአብሔር ወይም አንዱ ቅዱስ ወይም ቅድስት ርሱ/ርሷ በታቦት ተመስሎ/ላ በዚያ ሕንጻ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ይኖራል/ትኖራለች። ለምሳሌ፦ ለማርያም መታሰቢያ በተደረገ ሕንጻ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ፥ ማለትም ለማርያም መታሰቢያ ተደርጎ የተሰጠ ታቦት በሚኖርበት ማርያም ራሷ ትኖራለች ማለት ነው፤ ምክንያቱም በዚያ የምትኖረው ማርያም፥ ማለት ታቦቷ እንዲሁ ለማርያም መታሰቢያ ተደርጋ የተሰጠች መታሰቢያ ብቻ አይደለችምና። ታቦት ቅዱሳኑን የሚወክል ስለሚኾን የቅዱሳኑን ጾታ ይወስዳል። ማርያም ታቦቷ ሴት ናት (በሴት አንቀጽ ነው የምትጠራው)። (Getatchew Haile “A HISTORY OF THE TABOT OF ATRONƎSÄ MARYAM IN AMHARA (ETHIOPIA)” Paideuma, Bd. 34, pp. 13-22.1988, 14.)
ፕሮፌሰር ጌታቸው በሕዝቡ ዘንድ ያለውንና የሚስተዋለውን እውነታ ነው በጽሑፍ ያሰፈሩት። ይህ አስተሳሰብና ልምምድ በጊዜ ብዛት በቤተ ክርስቲያኒቱ ውስጥ የዳበረና በብዙዎች ዘንድ ስፍራ ያገኘ አመለካከት እንጂ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት ግን የለውም። እንዲያውም በመጽሐፍ ቅዱስ ላይ የቆመውን ነገረ መለኮት የሚቃረን ኾኖ ይታያል። ይህን “መድሎተ ጽድቅ” ጭምር የተስማማበት እውነት ነው።
ከላይ የተገለጠው አስተሳሰብ ግን፥ ፍጡራን በኹሉ ስፍራ ይገኛሉ ወደሚል ስሕተት ይመራል። ለምሳሌ፦ በማርያም ስም የተሰየመች ታቦት ባለችበት ሕንጻ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ “ማርያም አለች” ብሎ ማሰብ፣ ማርያም በኹሉ ስፍራ ትገኛለች እንደ ማለት ይቈጠራል። ምክንያቱም ይህ የሚኾነው በአንድ ስፍራ ብቻ ሳይኾን፣ ከላይ እንዳየነው በኹሉም በማርያም ስም የተሰየሙ ታቦታት ባሉባቸው ሕንጻተ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ኹሉ ነውና። ይህን ለመገመት በኢኦተቤ ውስጥ በማርያም ስም የተሰየሙ ስንት ታቦታትና ሕንጻዎች አሉ? የሚለውን መጠየቅና ብዛቱን መረዳት፥ ከዚያ ማርያም በእነዚህ ኹሉ ስፍራዎች በአንድ ጊዜ እንደምትገኝ ማሰብ ነው። ነገር ግን ማርያም ፍጡር እንደ መኾኗ በስፍራ የተወሰነች ናት እንጂ፥ እንደ ፈጣሪ በኹሉ ስፍራ የምትገኝ አይደለችም።
ብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ማትያስ ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ ለ2008 ዓ.ም. ጾመ ፍልሰታ ባስተላለፉት ቃለ ምዕዳን ውስጥ ይህን ልምምድ ሊያጸና የሚችል ወይም ተመሳሳይነት ያለው መልእክት እንዲህ ሲሉ አስተላልፈው ነበር፤ “ሐዋርያው ቅዱስ ዮሐንስ ‘እነኋት እናትህ’ ከተባለበት ሰዓት ጀምሮ እመቤታችንን ወስዶ በቤቱ አኑሮአታል፤ ከዚያን ጊዜ ጀምሮ እመቤታችን በእያንዳንዱ አማኝ ልጇ ቤት በመንፈስ እየገባች ትኖራለች።” (www. addisababa.eotc. org.et /site/en/news/343, 2008)።
ይህ የቅዱስነታቸው መልእክት፥ ከላይ በፕሮፌሰር ጌታቸው ከተጠቀሰው የማርያምን በአንድ በስሟ በታነጸ ሕንጻ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ መገኘት እጅግ ሰፋ አድርጎ ወደያንዳንዱ ኦርቶዶክሳዊ ቤት ድረስ ያወርደዋል። ነገር ግን ይህ መጽሐፍ ቅዱስ ከሚያስተምረው የክርስትና ትምህርት ፈጽሞ የራቀና ከላይ በተጠቀሰው ኢመጽሐፍ ቅዱሳዊ አስተሳሰብ ላይ የቆመ እንደ ኾነ መመልከት ይቻላል። ስለ ዮሐንስ “እነኋት እናትህ” ተብሎ የተነገረው ቃል፣ ለምእመናን ኹሉ እንደ ተነገረ ተደርጎ በልማድ ሲጠቀስ መስማት የተለመደ ቢኾንም፣ ቃሉ ከዮሐንስ ዐልፎ ግን ለምእመናን ኹሉ የተነገረ አይደለም። ዮሐንስ፣ “እነኋት እናትህ” የተባለው፣ ቅድስት ማርያም ልጇ ኢየሱስ ክርስቶስ በመስቀል ላይ መከራ ሲቀበል ካየችው በላይ፣ የሞትን ጽዋ ሲጐነጭ ተመልክታ፣ የበለጠ ሐዘን እንዳይከብድባት ብሎ እንደ ኾነ ከዐውደ ምንባቡ እንገነዘባለን። የአባ ጊዮርጊስ ዘጋሥጫ ድርሰት በኾነው “ጸሎተ ሰብዓቱ ጊዜያት” ውስጥም ይህን የሚያረጋግጥ ምስክር እናገኛለን።
ቀደም ሲል ይህን፣ “እነሆ ልጅሽ … እነኋት እናትህ” የሚለውን ቃል፣ በዐውደ ምንባቡ መሠረት ሊቃውንት ይረዱት የነበረው በዚህ መልኩ ነበር። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ታዲያ ለዮሐንስ፣ ለዚያው ጊዜ ብቻ የተነገረው ይህ ቃል፣ ለምእመናን ኹሉ የተነገረ ነው የሚባለው በምን ምክንያትና በምን መሠረት ይኾን? እርሷ አኹን በዐጸደ ነፍስ ባለችበት ኹኔታ ዮሐንስ እንዳደረገው የማንም ርዳታ አያስፈልጋትምና፣ ያም ሐዘኗ በደስታ ተተክቷልና ምእመናን እርሷን ወደ ቤታቸው የሚወስዱበት ምክንያትም፣ አግባብም፣ መንገድም የለም፤ አይኖርምም። እርሷም ደግሞ በያንዳንዱ አማኝ ልጇ ቤት በመንፈስ እየገባች የምትኖርበት ምክንያትም፣ አግባብም፣ መንገድም ፈጽሞ የለም።
ምናልባት ይህን እንግዳ ትምህርት፣ ሐዋርያው ጳውሎስ፣ “እኔ ምንም እንኳ በሥጋ ከእናንተ ጋር ባልኾን፣ በመንፈስ ከእናንተ ጋር ነኝ” ካለው ቃል ጋር ለማጠጋጋት ይታሰብ ይኾናል። ነገር ግን ሐዋርያው ይህን ለቆሮንቶስ ሰዎች የተናገረው በዐጸደ ሥጋ ሳለ ነበር። እንዲህ ያለውም፣ በሥጋ ከእናንተ ርቄ ብኖርም፣ በመንፈስ በኹሉ ስፍራ እገኛለሁ ለማለት ግን አልነበረም። በሐሳብ ከእናንተ ጋር በመስማማት ዐብሬያችሁ እንዳለሁ ቍጠሩኝ ለማለት ነው እንጂ። ከዐውደ ምንባቡ የምንረዳው ይህንኑ ነው።
በቆሮንቶስ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ በነበረውና የአባቱን ሚስት ባገባው ሰው ላይ ስለሚወሰደው የሥነ ሥርዐት ርምጃ፣ ሐዋርያው ጳውሎስ እንዲህ ብሏል፤ “ከእናንተም ጋር እንዳለሁ ኾኜ፣ ይህን እንደዚህ በሠራው ላይ በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ስም አኹን ፈርጄበታለሁ፤ እናንተና መንፈሴም ከጌታችን ከኢየሱስ ክርስቶስ ኀይል ጋር ተሰብስበን፣ መንፈሱ በጌታ በኢየሱስ ቀን ትድን ዘንድ እንደዚህ ያለው ለሥጋው ጥፋት ለሰይጣን እንዲሰጥ ፍርዴ ነው” ብሏል (1ቆሮ. 5፥3-6)። ይህም በአካል በመካከላቸው ሳይገኝ በሐሳብ ዐብሮ በመኾን፣ መወሰድ ባለበት ርምጃ መስማማቱን ለመግለጥ እንደ ኾነ ዐውደ ምንባቡም፣ በጥቅሱ ውስጥ የምናገኛቸው አንዳንድ ቃላትም ያረጋግጡልናል። ለምሳሌ፡- “ከእናንተ ጋር እንዳለሁ ሆኜ” ሲል፣ በአካል እዚያ እንደማይገኝ ግልጽ አድርጓል። “እናንተና መንፈሴም . . . ተሰብስበን” ሲልም፣ የጳውሎስ መንፈስ ከእርሱ ወጥቶ፣ እርሱ በአካል ባልተገኘበት ስፍራ ከቆሮንቶስ ቅዱሳን ጋር ይሰበሰባል ማለት እንዳልኾነ ግልጽ ነው። ነገር ግን ከእነርሱ ጋር እንዳለ ኾኖ በመልእክቱ የሰጠው ፍርድ በመፈጸሙ የሚስማማ መኾኑን ለማመልከት ነው።
ከዚህ አንጻር የጌታ እናት ቅድስት ማርያም አኹን በዐጸደ ነፍስ ባለችበት ኹኔታ “በያንዳንዱ አማኝ ልጇ ቤት በመንፈስ እየገባች ትኖራለች” መባሉ፣ ከክርስትና ትምህርት አንጻር ፍጹም ስሕተት ነው። እርሷ ከሴቶች መካከል ተለይታ የጌታ እናት እንድትኾን በእግዚአብሔር የተመረጠች ብትኾንም፣ ከሰውነት ደረጃ ወጥታ ወደ አምላክነት ደረጃ ከፍ ብላለች ማለት ግን አይደለም። በሌላ አነጋገር በስፍራ የተወሰነች ፍጡር መኾኗ ቀርቶ በኹሉ ስፍራ የምትገኝ ፈጣሪ ኾናለች ማለት አይደለም፤ በእያንዳንዱ አማኝ ቤት በመንፈስ ለመገኘት ፈጣሪ መኾንን ይጠይቃልና። ስለዚህ ይህ የመጽሐፍ ቅዱስን ትምህርት የሚቃረን ኢመጽሐፍ ቅዱሳዊ፣ ኢክርስቲያናዊም አስተሳሰብ በመኾኑ ሊታረም የሚገባው ነው። “መድሎተ ጽድቅ” ይህን በፓትርያርኩ ደረጃ እንኳ እየተነገረ ያለውን ወደ ጐን ብሎ ቤተ ክርስቲያኗ እንዲህ አታምንም እንዴት ይላል? እውነታው ይህ ስለ ኾነ መጀመሪያው ላይ “መድሎተ ጽድቅ” “ከንቱ የሐሰት ውንጀላ ነው” ያለውን ሐሰት ወደ ቦታው (ወደ ራሱ) መልሰን ወደ ሌላው ነጥብ እናልፋለን።
“ሌላው ውሸታቸው” ብሎ “መድሎተ ጽድቅ” የጠቀሰው ደግሞ “በአራተኛው ምእት ዓመት መጀመሪያ አካባቢ ላይ የሐዋርያትን ሲኖዶስ በመሻር አይሁድን የሚበቀል ውሳኔ ከቤተ ክርስቲያን መሪዎች መነጨ። አይሁድ ክርስትናን የሚቀበሉ ከኾነ በቅድሚያ ወደ አሕዛብነት መፍለስ አለባቸው ተባለ። … አይሁድ ወደ ወንጌል ሲመጡ (ክርስቲያን ሲኾኑ) የግዝረትን ሕግ ሕገ ኦሪትን የመሥዋዕትና የመቅደስ ሥርዐታቸውን ከምድረ ግብጽ የወጡበትን የነጻነት በዓላቸውን ፋሲካን እነዚህን የመሳሰሉትን የማንነታቸውን መታወቂያዎች ማስቀመጥና የአሕዛብ ማንነት የተንጸባረቀባቸውን መታወቂያዎች መያዝ አለባቸው ተብሎ በኒቅያ ጉባኤ ሲወሰን ውሳኔው አይሁድን ከወንጌል ውጪ አደረጋቸው። አይሁዶች ግርማዊነትም የተሰኘው መጽሐፍ ደራሲ ዶክተር ዮራን ላርሰን ይህን ውሳኔ በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ እንደ አንድ ትልቅ አሳዛኝ ጉዳይ አድርጌ እመለከተዋለሁ ይላሉ። (ጮራ ቍ 24፣ ገጽ 1-2)።” (መድሎተ ጽድቅ 39)።
“የሰው ዘር ኹሉ በራሱ ስፍራ ባህል ሃይማኖት ውስጥ እንዳለ ኾኖ በወንጌል የተገለጸውን የእግዚአብሔር ጽድቅ መቀበል መቻሉ መዘንጋት የለበትም (ጮራ ቍ. 24 ገጽ 1)።” (መድሎተ ጽድቅ 41)።
ከተጠቀሰው የጮራ መጽሔት ላይ የተወሰዱት እነዚህ ሐሳቦች፣ በመጽሔቱ ሊገለጽ የተፈለገውን ሳይኾን፣ ለራሱ እንዲመቹት አድርጎ “መድሎተ ጽድቅ” በተዛባ መንገድ ያቀረባቸው ናቸው። በጮራ መንፈሳዊ መጽሔት ቍጥር 24 ላይ “ወንጌል ድብቅ ዐላማ የለውም” በሚል ርእስ የቀረበው ርእሰ አንቀጽ ፍሬ ነገር፣ ወደ ዓለም ኹሉ በመኼድ ለፍጥረት ኹሉ እንዲሰበክ የተላከው ወንጌል፣ ሰዎች በየሚገኙበት ኹኔታ እንዲሰበክላቸው እንጂ የእነርሱን ባህልና ሃይማኖት በማስተው የሌላውን የመጫን ተልእኮ የሌለው መኾኑን የሚናገር ነው።
በዚህ ውስጥ “መድሎተ ጽድቅ” እንደ መጫወቻ ካርታ ሊጠቀምበት የሞከረው ታዲያ “ሃይማኖት” የሚለውን ቃል ነው። “ሰው በራሱ ስፍራና ባህል ኾኖ ወንጌልን መቀበል መቻሉ እውነት ነው። ኾኖም ‘በራሱ ሃይማኖት ውስጥ እንዳለ ኾኖ በወንጌል የተገለጸውን የእግዚአብሔር ጽድቅ መቀበል መቻል መዝንጋት የለበትም’ የሚለው ግን የሚገርም ነው። እያንዳንዱ ሃይማኖት ስለ ሕይወት ስለ ሰው መዳን ስለ ጽድቅና ኵነኔ ወዘተ የሚለው የየራሱ ትምህርት አለው። በወንጌል የተገለጸው የእግዚአብሔር ጽድቅ ደግሞ በሌላ በማንኛውም ሃይማኖት ከተገለጸው የመዳን መንገድ የተለየ ነው። ለምሳሌ፦ ስለ ሕይወትና ስለ መዳን ምንነት እንዴትነት ስለ ሰው ሕይወት ግብና ፍጻሜ ወዘተ ቡድሂዝም የሚለው እስልምና ከሚለው፣ እነዚህ የሚሉት ፓንቴይዝም ከሚለው፣ ዞራስትሪያኒዝም የሚለው ሂንዱይዝም ከሚለው፣ … አንዱ የሚያምነውና የሚለው ሌላው ከሚያምነውና ከሚለው የተለየ ነው፤ ክርስትና የሚለው ደግሞ ከእነዚህ ኹሉ የተለየ ነው። እንዲያማ ባይኾን ኖሮ በክርስትና እና በሌሎቹ እምነቶች መካከል ልዩነት ባልኖረ ነበር።” እያለ ማደናገሩን ይቀጥላል።
የተሳሳተ ሐሳቡን በጥቅስ ለማስደገፍም፦ “ከማያምኑ ጋር በማይመች አካሄድ አትጠመዱ ጽድቅ ከዐመፅ ጋር ምን ተካፋይነት አለውና ብርሃን ከጨለማ ጋር ምን ኅብረት አለው ከርስቶስ ከቢልሆር ጋር ምን መስማማት አለው ወይስ የሚያምን ከማያምን ምን ክፍል አለው ለእግዚአብሔር ቤተ መቅደስ ከጣዖት ጋር ምን መጋጠም አለው” (2ቆሮ. 6፥14-16)። የሚለውን ቃል እንደ ለመደው አለቦታውና አለዐውዱ ይጠቅሳል። ይህ ቃል ከማይመስሉን ጋር በማይመች አካኼድ ወይም በኀጢአት መንገድ ኅብረት ማድረግ እንደሌለብን የሚናገር እንጂ፣ በተለያየ ሃይማኖት ውስጥ ያሉ ሰዎች በሃይማኖታቸው ውስጥ ኾነው ወንጌል ሊሰበክላቸው አይገባም የሚል አይደለም።
ሃይማኖት የሚለው ቃል ሰፊና አሻሚ ትርጉም ያለው ቃል እየኾነ መምጣቱ ይታወቃል። በተለይ በዚህ ዘመን አንድን የሃይማኖት ተቋም የሚወክልና የሚገልጽ ቃል ወደ መኾን እየተሸጋገረ ነው። ቀደም ሲል ግን መጽሐፍ ቅዱስ “ሃይማኖት” የሚለው ትርጉሙ እንዲህ አልነበረም። ሰዎች የፈጠሩትን የሃይማኖት ተቋም ሳይኾን የእግዚአብሔርን እውነተኛነት ይልቁንም ለመዳን በክርስቶስ ላይ መደገፍን የሚያሳይ ቃል ነው። ስለዚህ የሰው ዘር በራሱ ሃይማኖት እንዳለ ኾኖ በወንጌል የተገለጸውን የእግዚአብሔርን ጽድቅ መቀበል ይችላል ማለት ስሕተት አይደለም። እንዲህ ሲባል ግን የወንጌል እምነትና የግለሰቡ ሃይማኖት ተዳብለው ዐብረው ይኼዳሉ ማለት አይደለም። ሰው በወንጌል የተገለጸውን የእግዚአብሔርን ጽድቅ በእምነት ሲያገኝ ለእግዚአብሔር መኖር ይጀምራል።
እዚህ ላይ የሚስተዋለው የ“መድሎተ ጽድቅ” ችግር የወንጌልንና የሃይማኖትን ልዩነት አለማወቁ ነው። የጮራ ርእሰ አንቀጽ ያተኰረው በአይሁድና በአሕዛብ መካከል የነበረውን የባህልና የሃይማኖት ልዩነትና ኹለቱም ወገኖች ባሉበት ሃይማኖትና ባህል ውስጥ ኾነው በወንጌል የተገለጸውን የእግዚአብሔር ጽድቅ መቀበል መቻላቸውን ነው። ይህን ለማሳየትም በሮሜ መልእክት 1፥29-30 የተጻፈውን ቃል ነው የመልእክቱ ማጠንጠኛ ያደረገው። “እግዚአብሔር የአይሁድ አምላክ ብቻ ነውን? የአሕዛብስ አምላክ አይደለምን? አዎን የአሕዛብም አምላክ ነው። የተገረዘውን በእምነት፥ ያልተገረዘውንም በዚያው እምነት የሚያጸድቅ አንድ እግዚአብሔር ብቻ ነውና” (ዐ.መ.ት)። ልብ እንበል ለወንጌል የቀረበ ሃይማኖት የአይሁድ ነው ተብሎ፣ አሕዛብ አስቀድመው ወደ አይሁድ እምነት እንዲገቡ፣ ከዚያ በኋላ በወንጌል እንዲያምኑ አልተደረገም። አሕዛብን በራሳቸው ማንነት ሳሉ መገረዝ ሳያስፈልጋቸው በእምነት እግዚአብሔር ያጽድቃቸዋል። አይሁድም በሥርዐተ ግዝረት እየኖሩ በእምነት የሚገኘውን ጽድቅ ሊወርሱ ይችላሉ፤ “የተገረዘውን በእምነት . . . የሚያጸድቅ አንድ እግዚአብሔር ብቻ ነውና።”
በመኾኑም በሐዋርያት ሥራ ምዕራፍ 15 ላይ አሕዛብን ወደ ይሁዲነት ለማፍለስ በአንዳንድ ሰባክያን ይደረግ የነበረውን ጥረት የሚከለክል ውሳኔ ሐዋርያት ማስተላለፍ ችለው ነበር። እንዲህ በማለት፦ “… ከአሕዛብ ወደ እግዚአብሔር የዞሩትን እንዳናስቸግራቸው፥ ነገር ግን ከጣዖት ርኵሰትና ከዝሙት ከታነቀም ከደምም ይርቁ ዘንድ እንድንጽፍላቸው እቈርጣለሁ። … ለጣዖት ከተሠዋ፥ ከደምም፥ ከታነቀም፥ ከዝሙትም ትርቁ ዘንድ ከዚህ ከሚያስፈልገው በቀር ሌላ ሸክም እንዳንጭንባችሁ እኛና መንፈስ ቅዱስ ፈቅደናልና፤ ከዚህም ኹሉ ራሳችሁን ብትጠብቁ በመልካም ትኖራላችሁ። ጤና ይስጣችሁ።” (ቍ. 19፡20፡28-29)። ይህ ለአሕዛብ አማኞች የተወሰነው ከአይሁድ አንጻርም ለአይሁድ ይሠራል። ይኹን እንጂ በአሕዛብ ዘመን የሐዋርያትን ሲኖዶስ በመሻር በሌላ ገጽ አይሁድን የሚበቀል ውሳኔ በኒቅያ ጉባኤ መተላለፉን መገንዘብ ይቻላል። የ“መድሎተ ጽድቅ” ጸሓፊ በኒቅያ ጉባኤ የተወሰኑ 20 ቀኖናዎች ብቻ መኾናቸውንና አንቀጸ ሃይማኖትን አርቅቀው መለያየታቸውን በጕልሕ በመጥቀስ፣ “ከዚሁ ጋር የትንሣኤ በዓል የሚውልበትን ዕለት አወሳሰን በተመለከተ የይትበሃል ልዩነቶች ስለ ነበሩ እነርሱን ወደ አንድነት የሚያመጡ ውሳኔዎችን ወሰኑ።” በማለት አድበስብሶ ያለፋቸው ሌሎች ውሳኔዎችም መኖራቸውን የሚጠቍም እንደ ኾነ መመልከት ይቻላል። ዝቅ ብሎም “የኒቅያ ጉባኤ የአርዮሳውያንና የአይሁዳውያን በእውነትም አከርካሪያቸው የተመታበት ጉባኤ ነበር፤ ምክንያቱም የእነርሱ ስሕተታቸው የተጋለጠበትና በዓለም ዐቀፋዊ መድረክ የተወገዘበት ውሳኔ ስለ ኾነ ነው።” (ገጽ 40) በማለቱ በኒቅያ ጉባኤ አይሁድን የተመለከተ ውሳኔ መተላለፉን በተዘዋዋሪ አምኗል።
ዮራን ላርሰን ግን፣ “በ325 በኒቅያ ጉባኤና በዚሁ ዘመን በተደረገ ሌላ ጉባኤ ለክርስቲያኖች ሰንበትን ማክበር፣ በፋሲካ ጊዜ እርሾ የሌለበት ቂጣ መብላት ወይም ማንኛውንም የአይሁድ ልማድ መከተል እንደሌለባቸው በይፋ ታወጀ። አይሁዳውያን ክርስቲያኖች ይህንን ድንጋጌ ባይቀበሉ ከቤተ ክርስቲያን ይታገዱ ነበር። ከዚያ በኋላ አይሁዶች ወደ ቤተ ክርስቲያን ለመምጣት የግድ አሕዛብ መኾን ነበረባቸው!” ካሉ በኋላ በዚህ ዘመን ክርስትና በታሪኩ ከመጀመሪያው የዐዲስ ኪዳን ዘመን አስተሳሰብ መራቁን በማስረጃ አስደግፈው ያቀርባሉ። ይኸውም የመጀመሪያዎቹ አይሁድ ክርስቲያኖች ‘አሕዛብን ወደ ኅብረተሰባቸው ለመቀበል ማንነታቸውን መለወጥ ሳያስፈልጋቸው ወይም ወደ ይሁዲነት ሳይገቡ እንዳሉ ኾነው ሊቀበሏቸው እንደ ወሰኑ፣ በዚህ ዘመን የነበረችው የአሕዛብ ቤተ ክርስቲያን ግን አይሁድ ክርስቲያን መኾን ካለባቸው ይሁዲነትን መተውና እንደ እኛ መኾን አለባቸው የሚል መንገድን እንደ ተከተሉ ጠቅሰዋል (ዮራን ላርሰን፣ አይሁዶች ግርማዊነትዎ፣ (ትርጉም፦ ጣልአርጌ የሺድንበር (ዶ/ር)፣ (ዐዲስ አበባ፦ ብራና ማተሚያ ድርጅት፣ 1993 ዓ.ም.፣) 38፡39።
በዐፄ ገላውዴዎስ የሃይማኖት ውሳኔ ላይ “የታሪክ መጽሐፋችን ‘ንጉሥ ቈስጠንጢኖስ በግዛት ዘመኑ የተጠመቁትን አይሁድ ኹሉ በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ትንሣኤ ዕለት ያሳማ ሥጋ እንዲያበሏቸው አዘዘ’ የሚል ጽሑፍ አለ።” የሚል ሐሳብ ሰፍሯል (አባ ጎርጎርዮስ፣ የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ታሪክ፣ (ዐዲስ አበባ፦ ትንሣኤ ዘጉባኤ ማተሚያ ቤት፣ 1974 ዓ.ም.፣ 178-179)። ይህም አይሁድን ከሃይማኖታቸው ሥርዐት የሚያወጣቸውና የሌላውን ባህል የሚጭንባቸው ድርጊት ኾኖ የሚታይ ሲኾን፣ በቈስጠንጢኖስ አማካይነት ከላይ የተባለው ነገር መወሰኑንና መፈጸሙን ያመለክታል። ኾኖም አይሁድም ኾኑ አሕዛብ በተለያዩ ዘመናት ከወንጌል ዐላማ በተቃራኒ በመኼድ አንዳቸው በሌላቸው ላይ ብዙ ችግር ያደረሱና ከወንጌል ተልእኮ ውጪ የነበሩ ጥፋቶች የፈጸሙ መኾናቸው የእግዚአብሔር ሐሳብ እንዳልኾነ ግልጽ ነው።
መጽሐፍ ቅዱስ እንደሚመሰክረው ቅዱስ ወንጌል የማይለወጥና ለዘላለም ድኅነት የሚኾን ነው (ማር. 16፥8)። ይህ መልእክቱ የማይለወጥ ወንጌል በተለያየ የዓለም ክፍል፣ በልዩ ልዩ ባህልና ሃይማኖት ውስጥ ለሚገኝ የሰው ዘር ኹሉ ይሰበካል። ወንጌል የተሰበከላቸው ሰዎች የወንጌልን መልእክት አንድም ሳያዛቡ፣ ሳይጨምሩበትና ሳይቀንሱለት በእምነት ሊቀበሉትና ሊድኑበት ይገባል። ወንጌልን ሲቀበሉ ግን እንዲኖሩ በተወሰነላቸው ቦታ የያዙትን ባህል፣ ሃይማኖትና ማንነታቸውን እንዲለውጡ አይጠበቅም። ክርስትና መሠረቱ መጽሐፍ ቅዱስ ሲኾን፣ የሚራመድበት ባህለ ሃይማኖት ግን እንደየሀገሩ ልዩ ልዩ ነው። ለምሳሌ ዐምስቱ ኦሬንታል የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ አብያተ ክርስቲያናት አስተምህሮ ተመሳሳይ መኾኑ ይነገራል። ባህለ ሃይማኖቱ ግን ልዩ ልዩ ነው። የባህለ ሃይማኖቱ መለያየት የተፈጠረው ግን የተለያየ ወንጌል ስላመኑ ሳይኾን፣ በአንዱ ወንጌል ያመኑ ቢኾንም ወንጌሉ የተዘራበትና የበቀለበት ባህለ ሃይማኖት ልዩ ልዩ ስለ ኾነ ነው። ለምሳሌ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ከክርስትናው ዓለም ጋር አንድ የሚያደርጋት መሠረተ እምነት ያላት ቢኾንም፣ ኦሬንታሉን ጨምሮ ከሌላው ዓለመ ክርስትና የምትለይበት የራሷ ባህለ ሃይማኖት አላት። ከዚህ ልዩነት የተነሣ እንዲያውም አንዳንዶች “ከብዙ አንጻር ሲታይ ኦርቶዶክሳዊ ሃይማኖት በኢትዮጵያ የበቀለ እንጂ የተተከለ አይመስልም።” ከማለት ደርሰዋል (ተሾመ ዘሪሁን (መልአከ ታቦር)፣ ዝክረ ነገር፣ (ዐዲስ አበባ፣ ማተሚያ ቤቱ ያልተገለጸ፣ 2009 ዓ.ም.፣) 74)።
ይህን ያልተገነዘበው የ“መድሎተ ጽድቅ” ጸሓፊ ግን ወንጌልና ሃይማኖትን በማምታታት ነገሩን ወደማያስኼድና ወዳልተባለ ጽንፍ ይለጥጥና፣ “ይህ አስተሳሰብ አኹን እየተንፀባረቀ ያለው ኹሉም ሃይማኖት ትክክል ነው ወደ እግዚአብሔር ያደርሳል እየተባለ ያለው የዩኒቨርሳሊዝም አስተሳሰብ ነው” ይላል። በማንኛውም ሃይማኖት ውስጥ ላለ ሰው በሃይማኖቱ ውስጥ ሳለ ወንጌል ያስፈልገዋል፤ በክርስቶስ ካመነ በወንጌል የሚገኘውን የእግዚአብሔርን ጽድቅ ማግኘት ይችላል ማለት፣ እንዴት ተብሎ ቢነበብ ነው “ኹሉም ሃይማኖት ወደ እግዚአብሔር ያደርሳል ማለት ነው” ተብሎ የሚተረጐመው? መቼም ቢኾን ኹሉም ሃይማኖት ትክክል ነው፤ ወደ እግዚአብሔር ያደርሳል ማለትና በኹሉም ሃይማኖት ውስጥ ያለ ሰው በወንጌል የተገለጠውን የእግዚአብሔርን ጽድቅ አግኝቶ ወደ እግዚአብሔር ይደርሳል ማለት የተለያዩ ነገሮች መኾናቸውን ጤነኛ አእምሮ ያለው ሰው ኹሉ ይረዳል። ስለዚህ ከክርስትና ውጪ ላሉት ብቻ ሳይኾን በክርስትና ውስጥ ለሚገኙና ከተመሠረቱበት የወንጌል መሠረት ወደ ባህል ለተንሸራተቱ ኹሉ ወንጌል ሊሰበክላቸውና በክርስቶስ የቤዛነት ሥራ የተዘጋጀውን የእግዚአብሔርን ጽድቅ ሊያገኙ ይገባል።
ጮራ ለማስተጋባት የፈለገችው ይህ ኾኖ ሳለ፣ “መድሎተ ጽድቅ” ግን ነገሩን አስረዝሞ አርዮሳውያንንና አይሁዳውያንን ደግፈን እንደ ቆምንና የ318ቱን ሊቃውንት የሃይማኖት ውሳኔ እንደ ተቃወምን አስመስሎ የራሱን እርስ በርሱ የተምታታ ሐሳብ ለመሸፋፈን ሞክሯል። ጮራ አርዮሳውያንን በተመለከተ ያላትን ግልጽ ዐቋም ገና በጥዋቱ ከቍጥር 2 ዕትሟ ጀምሮ ገልጻለችና ከ “መድሎተ ጽድቅ” ጸሓፊ በቀር ማንም በዚህ ስሟን አላነሣም፤ አያነሣምም። አይሁድን በተመለከተ ከላይ የቀረበው ሐሳብም ከወንጌል ተልእኮ አንጻር የቀረበ መኾኑን በመካድ “እናንተ ከእነ ማን ወገን መኾናችሁን ነግሮናልና እንድናውቃችሁ ስለ ረዳችሁን እናመሰግናችኋለን” ሲል እኛን ኦሪታውያን አስመስሎ ጽፏል። ለኦሪታዊነቱ እንኳ እናንተ ናችሁ የምትቀርቡት። በንግግር ኦሪታዊ አይደለንም ብትሉ እንኳ፣ በሐዲስ ኪዳን፦
“አሮጌና ውራጅ” (ዕብ. 8፥13)፣ ወዘተ. እየተባለ የተገለጠውን ኦሪትን ጠቃሚ ነገር አለው በሚል ይዞ የሚጓዘውና በክርስትና መንፈስ እየተረጐምን እንጠቀምበታለን የሚለው ማን ኾነና?
ሌላው “መድሎተ ጽድቅ” ያነሣው ነጥብ የሚከተለው ነው፣ “ትልቁ ችግራቸውና የችግራቸው ኹሉ ምንጭ መጽሐፍ ቅዱስን ሙሉ በሙሉ አለመቀበላቸውና አለማመናቸው ነው። ለዚህም ማሳያ የሚከተሉትን አባባሎች እንመልከት
· ጌታ ኢየሱስ ግፍዖም እግዚኦ ለእለ ይግፍዑኒ ጽብዖሙ እግዚኦ ለእለ ይጸብኡኒ። አቤቱ በእኔ ላይ ግፍ የፈጸሙትን ሰዎች ፍዳ ግፍዕ ክፈላቸው። እየተጣሉኝ ያሉትን ተጣላቸው ሲል ለአባቱ ክስ አቀርቦ ነበር የሚሉ የሐሰት ምስክሮች ምንም ዛሬ ቢቆምበትም ቅንጣት ታኽል እውነትነት እንደሌለበት የታወቀ ነው (ጮራ ቍ. 3 ገጽ 25-26)
· “ … አንባቢ ሆይ ሰይጣን ግን ዛሬ በአረማውያን አፍ ሳይኾን ክርስቲያን ነን በሚሉ አፍ ግፍዖሙ እግዚኦ ለእለ ይገፍዑኒ ጽብኦም እግዚኦ ለእለ ይጸብኡኒ እያለ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ግፍ የዋሉበትን ከሶአቸው ነበር ብሎ ያውም ስቅለቱ በሚታሰብበት ዕለት ስሙን እያጠፋ ነው።” (ጮራ ቍ. 6 ገጽ 25) (መድሎተ ጽድቅ 41)።
ይህ የመዝሙረ ዳዊት 34/35 ክፍል በስቅለት ዕለት በዜማና በውርድ ንባብ ይደርሳል። መድኅነ ዓለም ክርስቶስ በመስቀል ላይ ሳለ መከራን ላሳዩትና ለሰቀሉት የካህናት አለቆችና አይሁድ “አባት ሆይ የሚያደርጉትን አያውቁምና ይቅር በላቸው” ማለቱ በግልጽ እየታወቀ፣ ከዚህ በተቃራኒው፦ “አቤቱ፥ የሚበድሉኝን በድላቸው፥ የሚዋጉኝንም ተዋጋቸው” ብሏል ብሎ ይህን ክፍል በስቅለት ዐውድ ውስጥ እርሱ እንደ ተናገረው አድርጎ ማቅረብ፣ እንደ ተባለው ለሰቃዮቹ ምሕረት የለመነላቸውን ጌታ፣ ለአባቱ ክስ አቅርቧል የሚያሰኝ ነው።
ምንም ይህ የዳዊት መዝሙር በዜማ ማሕዘኒ (በሚያራራ ዜማ) ቢደርስ (ቢባል)፣ ጌታ በመስቀል ላይ ኾኖ ያልተናገረው ቃል በመኾኑ በስቅለት ዐውድ መቅረብ የሌለበትና አለቦታው የተጠቀሰ ቃል ነው። ትልቅ ነገረ መለኮታዊ ስሕተትንም የሚያስከትል ነው። ምክንያቱም ክርስቶስ በግፍ መከራን ሲቀበል በመዛትና ወደ አባቱ ክስ በማቅረብ ፈንታ ለጠላቶቹ በመማለድ ያሳየው ትዕግሥትና ፍቅር፣ እኛም እርሱን አብነት አድርገን ፍለጋውን እንድንከተል የተወልን መልካም ምሳሌ ነው። ቃሉም ይህን ሲያረጋግጥ እንዲህ ይላል፤ “በግፍ መከራን የሚቀበል ሰው እግዚአብሔርን እያሰበ ሐዘንን ቢታገሥ ምስጋና ይገባዋልና። ኀጢአት አድርጋችሁ ስትጐሰሙ ብትታገሡ፥ ምን ክብር አለበት? ነገር ግን መልካም አድርጋችሁ መከራን ስትቀበሉ ብትታገሡ፥ ይህ ነገር በእግዚአብሔር ዘንድ ምስጋና ይገባዋል። የተጠራችኹለት ለዚህ ነውና፤ ክርስቶስ ደግሞ ፍለጋውን እንድትከተሉ ምሳሌ ትቶላችሁ ስለ እናንተ መከራን ተቀብሎአልና። እርሱም ኀጢአት አላደረገም፥ ተንኰልም በአፉ አልተገኘበትም፤ ሲሰድቡት መልሶ አልተሳደበም መከራንም ሲቀበል አልዛተም፥ ነገር ግን በጽድቅ ለሚፈርደው ራሱን አሳልፎ ሰጠ” (1ጴጥ. 2፥19-23)።
ይህን የመዝሙረ ዳዊት ክፍል አስመልክቶ የተባለው ይህ ኾኖ ሳለ፣ “መድሎተ ጽድቅ” ግን “ይህ ግፍዖሙ እግዚኦ ለእለ ይገፍዑኒ ጽብኦሙ እግዚኦ ለእለ ይጸብኡኒ - አቤቱ የሚበድሉኝን በድላቸው የሚዋጉኝንም ተዋጋቸው የሚለው ቃል በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በመዝሙረ ዳዊት 34(35) ላይ የሚገኝ ቃል ነው። ታዲያ መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ያለን የእግዚአብሔር ቃል መናገር ኀጢአት ከኾነ ጽድቁ ምን ሊኾን ነው? በዚያውም ላይ ደግሞ ‘ጌታ ኢየሱስ ‘ግፍኦሙ እግዚኦ ለእለ ይገፍዑኒ ጽብኦሙ እግዚኦ ለእለ ይጸብኡኒ አቤቱ በእኔ ላይ ግፍ የፈጸሙትን ሰዎች ፍዳ ግፍዕ ክፈላቸው። እየተጣሉኝ ያሉትንም ተጣላቸው’ ሲል ለአባቱ ክስ አቀርቦ ነበር የሚሉ የሐሰት ምስክሮች ምንም ዛሬ ቢቆሙበትም’ የተባለው ያው የተለመደ ውሸት ነው። ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ኢየሱስ ክርስቶስ እንዲህ ብሎ ለአባቱ ክስ አቀርቦ ነበር ብላ አታውቅም፡። ኾኖም ቃሉ የእግዚአብሔር ቅዱስ ቃል ስለኾነ ይነባባል። ከአንዱ የእግዚአብሔር ቅዱስ ቃል መካከል ይህ ይባላል ያ ግን አይባልም ይነባባል። ደግሞ ርኩስ ነው እያሉ ለመከፋፈል ማን ሥልጣን ሰጣቸው? ራሳቸውን ከቅዱስ የእግዚአብሔር ቃል በላይ ያደርጉ ዘንድ እስከዚህ ድረስ ትዕቢትና ዕብሪትን ከየት አገኙት? የእነዚህ ምንጫቸው ይታወቃልና ያው ከአባታችሁ ካልኾነ በስተቀር ከየት ይኾናል።” ሲል ለማስተባበል ይሞክራል።
“ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ኢየሱስ ክርስቶስ እንዲህ ብሎ ለአባቱ ክስ አቀርቦ ነበር ብላ አታውቅም። ኾኖም ቃሉ የእግዚአብሔር ቅዱስ ቃል ስለኾነ ይነባባል።” ስለ ተባለው፣ ለመኾኑ ይህ ቃለ እግዚአብሔር በስቅለት ዕለት ሲባል ተናጋሪው ማነው? ወይም ማነው የተወከለበት? ኢየሱስ ክርስቶስ አይደለምን? መቼም በዚያ ቀን ሌላ የሚታሰብ የለም። ቤተ ክርስቲያኒቱ ከቅዱሳት መጻሕፍት አውጣጥታና ዐውዱን ጠብቃ፣ እንደ “ግፍዖሙ” አንዳንዱ ዐብሮ ባይኼድም አንድን በዓል የሚመለከትና ዐውዱን የጠበቀ ነገር በማቅረብ የደረጀ ባህለ ሥርዐት ያላት ቤተ ክርስቲያን ናት። ለምሳሌ በበዓለ ማርያም በቅዳሴ ላይ ከሚነበቡ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች ውስጥ ኹለተኛዪት የዮሐንስ መልእክት አንዱ ነው። ይህ መልእክት ለተመረጠች እመቤትና ለልጆችዋ ተብሎ የቀረበ ሲኾን፣ መልእክቱ የተጻፈው ለማርያም አለመኾኑ ይታወቃል። ነገር ግን “የተመረጠች እመቤት” ስለሚል ብቻ በየወሩ በበዓለ ማርያም ማርያምን እንዲጠራ ወይም እንዲያመለክት ተደርጎ የሚነበብ ይመስላል፤ ለዚህም መስከረም 21፣ ጥቅምት 21፣ ጥር 21፣ የካቲት 21፣ የነሐሴ 16 እና 21 ንፍቅ ዲያቆኑ የሚያነብበውን ምንባብ ከመጽሐፈ ግጻዌ መመልከት ይቻላል። “ግፍዖሙ” የስቅለት ዕለት እንዲደርስ ሲደረግም ስለ እኛ መከራን የተቀበለው ጌታ እንደ ተናገረው የሚያሳስብ እንጂ ዝም ብሎ የቀረበ ነው ወይም “ቃሉ የእግዚአብሔር ቅዱስ ቃል ስለኾነ ይነባባል።” በማለት አድበስብሶና አምታትቶ ለማለፍ መሞከር ስሕተትን አለመቀበልና ለመታረም አለመፈለግን ነው የሚያሳየው።
“ግፍዖሙ” ከስቅለቱ ጋር ተያይዞና ጌታ እንደ ተናገረው ተቈጥሮ ሊጠቀስ የሚገባው አይደለም ማለታችንን ሌላ መልክ ሰጥቶም “ከአንዱ የእግዚአብሔር ቅዱስ ቃል መካከል ‘ይህ ይባላል፤ ያ ግን አይባልም። ይህ ቅዱስ ነው፤ ያ ደግሞ ርኩስ ነው’ እያሉ ለመከፋፈል ማን ሥልጣን ሰጣቸው? … መዝሙረ ዳዊት እንቀበለዋለን ከሚሉት ከስል[ድ]ሳ ስድስቱ መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ያለ ነው። እንቀበለዋለን ከሚሉት መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ አንዱ ከኾነው መጽሐፍ ከመዝሙረ ዳዊት ውስጥ የማይቀበሉት ክፍል ካለ እንዲህ እያሉ መመዘኛቸው እነርሱን የመሰላቸው ብቻ ስለኾነ ባልመሰላቸው ቍጥር እየቀነሱ እያወጡት ይኼዳሉ ማለት ነው።” የሚለው ማደናገሪያ ግን ራስን የሚያስገምት እንጂ ሚዛን የሚደፋ አይደለም። ያልተቀበልነው “ግፍዖሙ”ን ጌታ በመከራው ውስጥ ኾኖ ወይም በመስቀል ላይ ሳለ የተናገረው የሚያስመስለውን አቀራረብ እንጂ ቃሉማ የቅዱስ መጽሐፍ ቃል መኾኑን እንደምናምን የ “መድሎተ ጽድቅ” ጸሓፊም አይጠፋውም።
እኛ የእግዚአብሔርን ቃል እንደ “መድሎተ ጽድቅ” ጸሓፊ ለእኛ አስተሳሰብ በሚመች መልኩ አንጠቀምበትም። ቃሉን እንደ “መድሎተ ጽድቅ” ጸሓፊ ከባህለ ትምህርታችን አሳንሰን አናየውም፤ ወይም ለባህለ ትምህርታችን መጠበቅ ስንል አንሠዋውም፤ ባህለ ትምህርታችን በቃሉ መመሥረቱን እናረጋግጣለን እንጂ፣ ከቃሉ የምንቀንሰውም ኾነ በቃሉ ላይ የምንጨምረው የለም። በእግዚአብሔር ቃል ስሕተታችንን እናርማለን እንጂ፣ ስሕተታችንን ለማጽናት ስንል የማይለወጠውን የእግዚአብሔርን ዘላለማዊ ቃል እስከ መለወጥ ድረስ ደፍረን አንኼድም። ይህ ከእኛ ይራቅ!!!
በመጨረሻም “ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ስለ መዳን የምታስተምረውን ሸምጥጠው በመካድ የሚዳነው በዚህ መንገድ ነው ያለች ለማስመሰል የእነርሱን የስሕተት ትምህርት ተቀብሎ በእነርሱ የሞት መንገድ የማይኼደውን ሰው ኹሉ በሽታውን ቢያውቅም መድኀኒቱን መውሰድ ባልጀመረ በሽተኛ ይመስሉትና በመቀጠል እንዲህ ይላሉ፦ “የታዘዘለትን መድኀኒት በመውሰድ ፈንታ ከቤተ ክርቲያን ዐውድ ጕዝጓዝ ዕጣንና ሰንደል ወዘተ የሚታጀበውን የቡና መንፈስ ይማለላል። (ጮራ ቍ. 8፣ ገጽ 22)። እስኪ ኅሊና ላለው ሰው የቤተ ክርስቲያኒቷ የመዳን ትምህርት ይህ ነውን? ይህን ቤተ ክርስቲያን የምትደግፈውና አድርጉ የምትለው ነው ብሎ መጻፍ ምን ያህል ያውቁብኛል አለማለትና የክፋት ዳርቻ ነው!” ብሏል (ገጽ መድሎተ ጽድቅ፣ ገጽ 42)። እርሱ በጠቀሰው ጮራ ቍጥር 8 ገጽ 22 ላይ ግን እንዲህ የሚል ንባብ የለምና ለጊዜው በዚህ ላይ ምንም ማለት አይቻልም።
ኢትዮጵያ የሚለው ስያሜ መሠረቱ ግሪክ ሲሆን ከክርስቶስ ልደት በፊት በውል ከታወቀችው ከግብፅ በስተደቡብ የሚገኘው የአፍሪቃ ክፍልና ደቡብ ምዕራብ እስያ የሚጠሩበት አጠቃላይ ስም ነበር፡፡ ይሁንና ከክርስቶስ ልደት በኋላ አገባቡ ጠበብ እያለ አሁን ኢትዮጵያ የምትገኝበት አካባቢ መጠሪያ ለመሆን በቃ፡፡ ስያሜውን ለመጀመሪያ ጊዜ በዚህ በጠበበና እስካሁንም ቋሚ በሆነ መልኩ የምናገኘው በ4ኛው ምእተ ዓመት ለመጀመሪያ ጊዜ የክርስትናን እምነት የተቀበለው የአክሱም ንጉሥ ዔዛና በድንጋይ ላይ ባስቀረፀው አንድ ጽሑፍ ላይ ራሱን የኢትዮጵያ ንጉሥ ብሎ ሲጠራ ነው፡፡ ከዚያም በተከታታዮቹ ምእተ ዓመታት በጊዜው በተጻፉ ጽሑፎች አክሱም የኢትዮጵያውያን ከተማ፣ አፄ ካሌብ ደግሞ የኢትዮጵያውያን ንጉሥ ተብለው ሲጠቀሱ ስናይ ስያሜው ቋሚ መልኩን እየያዘ መምጣቱን እንረዳለን፡፡ በ14ኛው ምእት ዓመት መጀመሪያ ላይ የተጻፈው ክብረ ነገሥት የተሰኘው ንግሥተ ሳባ ወደ ንጉሥ ሰሎሞን ያደረገችውን ጉዞ የሚያትተው መጽሐፍም፣ ኢትዮጵያ የሚለው ስያሜ በአሁኒቱ ኢትዮጵያ ካለችበት ግዛት ጋር ያለውን መያያዝ ኦፊሲዬል አድርጎታል፡፡ ከዚያን ጊዜ ጀምሮ የኢትዮጵያ ነገሥታት መደበኛ መጠሪያቸውም "ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ" ወይም "ንጉሠ ኢትዮጵያ" ሆኖ ቆይቷል፡፡
ለዘጠኝ አመታት ያህል መስማት የተሳነው ታዳጊ ሕፃን ጃሮሜ ባርተንስ በድንገት መስማት የቻለው ጆሮው ውስጥ ተቀምጦ የነበረው የጆሮ መጥረጊያ በድንገት መውጣት በመቻሉ ነበር፡፡
“ድምፅ የሰማሁት ቤተክርስቲያን ግቢ ውስጥ ፑል ስጫወት ነበር፡፡ ለመጀመሪያ ጊዜም ሁሉንም ነገር ለማዳመጥ ተቸግሬ ነበር፡፡ አሁን ግን እየለመድኩት መጥቻለሁ፡፡ ከእንግዲህ ጓደኞቼ ጮክ ብለው እንዲያወሩልኝ አልፈልግም፡፡ የቴሌቪዥንም ሆነ የቴፕ ድምፅ ከፍ አድርጌ ማዳመጥም አይጠበቅብኝም” ሲል ባርተንስ ደስታውን ገል”ል፡፡
የሁለት ዓመት ሕፃን እያለ ጆሮው ውስጥ የጆሮ መጥረጊያውን ከቶ ሊሆን እንደሚችል የጠረጠሩት ወላጆች የህክምና ኤክስፐርቶች እስካሁን ድረስ የልጃቸውን ያለመስማት ችግር አለማወቃቸው አስገራሚ መሆኑን ገልፀዋል፡፡[/color]
የኢትዮጵያ ጥንታዊ ሥልጣኔ የት መጣ ሲነሳ፣ በተለይም ከዘመነ አክሱም ወዲህ የታየው የፊደል፣ የጥበባተ ዕድና ልዩ ልዩ ሥልጣኔዎች መነሻ አስመልክቶ የተለያዩ ሐሳቦች ሲራመዱ ኖረዋል፡፡
ሲባሉ፣ ሲጻፉ ከኖሩት በአነስተኞቹም ሆነ በከፍተኛዎቹ የትምህርት ተቋማት ሲራመዱ ከነበሩት መካከል የሚዘወተረው የአገሪቱ ሥልጣኔ መነሻ በተለይ ከደቡብ ዓረቢያ ፈልሶ በመጣ ሕዝብ አማካይነት የሚለው ነው፡፡
ይህም በውጭ ሀገር ምሁራንና የእነርሱን አሰር በተከተሉ ኢትዮጵያውያን በዋናነት የተቀነቀነ ነው፡፡ "የለም፤ ጥንተ ሥልጣኔው መነሻው ሀገር በቀል ነው፡፡ ከባሕር ተሻግሮ የተተከለ ፣መጤ፣ አይደለም" ብለው የሞገቱ ኢትዮጵያውያንም ባሕር ማዶዋውያንም አሉ፡፡
ለዚህ ጽሑፍ መጻፍ ሰበብ የሆነው ባለፈው ሐምሌ ወር መገባደጃ በአገር ውስጥና በውጭ ሀገር ለንባብ የበቃው የዶክተር ግርማ አውግቸው "ማሻስ Origin of ቂሻሮቈሽሰ" (ዘ ኦሪጅን ኦፍ አምሃሪክ) ጥናታዊ መጽሐፍ ነው፡፡
አማርኛ ከሴማዊና ኩሻዊ (ሴሚቲክና ኩሽቲክ) በድቅል የተገኘ ተደርጎ በመላምት የተነገረውን አስተሳሰብ የሚሞግት፣ ስለ አማራ ማንነትና ምንነት የሚፈትሽ መጽሐፍ ነው፡፡