Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ዴሞክራሲያዊ መንግስት ከተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች ለሚነሱ የመብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች ተገቢ ምላሽ ለመስጠት የሚያስችል መዋቅር፥ ተቋማት እና አሰራር ይዘረጋል። በዚህ መሰረት የመንግስት መዋቅር፥ ተቋማትና የአሰራር ሂደት በእኩልነት መርህ ላይ የተመሰረቱ ይሆናል። በሌላ በኩል፣ የዜጎች ጥያቄ ደግሞ “እኩል መብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ሊኖረን ይገባል” በሚል እሳቤ ላይ የተመሰረተ ነው። ስለዚህ መንግስት በሚመራበት መርህ እና ዜጎች በሚያነሱት ጥያቄ መካከል ልዩነት የለም። በመሆኑም በደሞክራሲያዊ ስርዓት ውስጥ የዜጎች ፖለቲካዊ ጥያቄ ለግጭትና አለመረጋጋት መንስዔ ሊሆን አይችልም።
በየትኛውም የፖለቲካ ማህብረሰብ ዘንድ የዜጎች ጥያቄ “እኩል መብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት” የሚለው ነው። በዚህ መልኩ ዜጎች የሚነሱት የእኩልነት ጥያቄ ለግጭትና አለመረጋጋት መንስዔ የሚሆነው በእኩልነት መርህ ላይ ያልተመሰረተ መንግስታዊ ስርዓት ሲኖር ነው። በእኩልነት መርህ ላይ ያልተመሰረተ መንግስታዊ ስርዓት መሰረታዊ ዓላማና ፋይዳ የአንድ ወገን የበላይነትና ተጠቃሚነትን ማረጋገጥ ነው። በመሆኑም የመንግስት መዋቅር፥ ተቋማት እና አሰራር የአንድ ወገን የበላይነትና ተጠቃሚነትን የሚያረጋግጥ፣ ለዚህም የዜጎችን ዴሞክራሲያዊ ጥያቄ በኃይል የሚያፍንና የሚያዳፍን ጨቋኝና አምባገነን ይሆናል።
የአምባገነናዊ መንግስት አወቃቀር፥ ተቋማትና የተግባር መርህና አሰራር የዜጎችን ዴሞክራሲ ጥያቄ ተቀብሎ ለማስተናገድ አያስችሉም። ምክንያቱም የዜጎች ጥያቄ ከመንግስታዊ ስርዓቱ ዓላማና የተግባር መርህ ጋር ይጋጫል። የአምባገነናዊ ስርዓት መሰረታዊ ዓላማ የአንድ ወገን የበላይነትና ተጠቃሚነትን ማረጋገጥ ሲሆን ተግባራዊ እንቅስቃሴው የሚመራው በፍርሃት መርህና መመሪያ ነው። የአንድ ወገን የበላይነት፣ ተጠቃሚነትና ፍርሃትን ለማረጋገጥ የሚደረግ ነገር በሙሉ የብዙሃኑን መብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ይፃረራል። በአንፃሩ የብዙሃኑን መብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የሚደረግ ማንኛውም ነገር የአንድ ወገን የበላይነት፥ ተጠቃሚነትና ፍርሃትን ያስወግዳል።
እንደ ማንኛውም የፖለቲካ ማህብረሰብ የሀገራችን ዜጎች የሚያነሱት የመብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄ ነው። በተለይ ባለፉት ሦስት አመታት ሀገሪቱ ወደ ፖለቲካዊ ግጭትና አለመረጋጋት ውስጥ የገባቸው እነዚህ ጥያቄዎች ተገቢ ምላሽ ስላልተሰጣቸው ነው። ይህ የሆነበት መሰረታዊ ምክንያት ደግሞ በስልጣን ላይ ያለው መንግስት ከተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች የሚነሱ የመብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎችን ተቀብሎ ለማስተናገድ የሚያስችል መዋቅር፥ ተቋማትና አሰራር ስለሌለው ነው። ምክንያቱም የኢህአዴግ መንግስት የአንድ ወገን የበላይነትና ተጠቃሚነትን በማረጋገጥ ላይ የተመሰረተና በፍርሃት መርህና መመሪያ የሚመራ ጨቋኝና አምባገነን ነው።
በመሰረቱ ዜጎች የሚያነሷቸው የመብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎች ወደ ፖለቲካዊ ግጭትና አለመረጋጋት የሚያመሩት መንግስታዊ ስርዓቱ በእኩልነት መርህ ያልተመሰረተ ከሆነና ከሆነ ብቻ ነው። ምክንያቱም በእኩልነት መርህ ላይ የተመሰረተ መንግስታዊ ስርዓት ከተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች የሚነሱ የመብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ጥያቄዎችን ተቀብሎ ለማስተናገድና ተገቢ ምላሽ ለመስጠት የሚያስችል መዋቅር፥ ተቋማትና የአሰራር ሂደቶች ይኖሩታል። አምባገነናዊ ስርዓት ግን ከብዙሃኑ መብትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ይልቅ የጥቂቶችን የበላይነትና ተጠቃሚነት የሚያረጋግጥ፣ የነፃነት ጥያቄን በፍርሃት ቆፈን ለማፈን ጥረት ያደርጋል።
የአምባገነናዊ መንግስት መሰረታዊ ባህሪ፥ ፋይዳና የተግባር መርህ ከብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል ፍላጎት፥ ምርጫና ጥያቄ አንፃር ተፃራሪ ነው። በመሆኑም እያንዳንዱ የዜጎች ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ ለመንግስታዊ ስርዓቱ ስጋትና አደጋ ነው። በሌላ በኩል፣ እያንዳንዱ የመንግስት እንቅስቃሴ የዜጎችን መብትና እኩልነት የሚፃረር ነው። በመሆኑም እያንዳንዱ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ በመንግስትና ዜጎች መካከል ግጭትና አለመግባባት ያስከትላል። ከግዜ ወደ ግዜ ፖለቲካዊ ግጭትና አለመረጋጋት እየተስፋፋ ይሄዳል። አሁን ያለው ፖለቲካዊ ቀውስ በዜጎች የእኩልነት ጥያቄ እና በመንግስት አምባገነናዊ ጭቆና መካከል በተፈጠረ ግጭት ምክንያት የተከሰተ ነው።
ከላይ በተገለፀው መሰረት፣ አሁን በሀገራችን የሚስተዋለው የፖለቲካ ቀውስ መንስዔው በዜጎች የእኩልነት ጥያቄ እና በመንግስት አምባገነናዊ ጭቆና መካከል የተፈጠረው ግጭት ነው። የችግሩ መንስዔ አንድ እንደመሆኑ መፍትሄውም አንድና ተመሳሳይ ነው። በዜጎች እና መንግስት መካከል ያለው ግጭት የችግሩ መንስዔ ከሆነ መፍትሄው በሁለቱ መካከል ያለውን ግጭት ማስቀረት ነው። ግጭቱን ማስቀረት የሚቻለው የብዙሃኑን መብትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ማረጋገጥ ሲቻል ነው። የብዙሃኑን መብትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ ደግሞ በእኩልነት መርህ ላይ የተመሰረተ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መዘርጋት የግድ አስፈላጊ ነው።
ዴሞክራሲያዊ ስርዓት በመዘርጋት የብዙሃኑን መብትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ማረጋገጥ የሚቻለው በአንድ ወገን የበላይነትና ተጠቃሚነት ላይ የተመሰረተ አምባገነናዊ ስርዓትን ማስወገድ ሲቻል ነው። በአጠቃላይ ለዜጎች የዴሞክራሲ ጥያቄ ተገቢ ምላሽ ለመስጠት እና/ወይም በዜጎች ላይ የሚፈፀመውን ጭቆና ለማስቀረት፣ በዚህም በዜጎችና መንግስት መካከል ያለውን ልዩነትና ግጭት ለማስወገድ፣ የመንግስት ተግባራዊ እንቅስቃሴ በሙሉ በእኩልነት መርህ የሚመራ ሊሆን ይገባል። ለዚህ ደግሞ ሕገ-መንግስቱን መሰረት በማድረግ የሚወጡ የሕግ አዋጆች፥ ደንቦችና መመሪያዎች በሙሉ በእኩልነት መርህ ላይ የተመሰረቱ መሆን አለባቸው።
በመሰረቱ የመንግስት ተግባርና አንቅስቃሴ በዘፈቀደ የሚከናወን አይደለም። ማንኛውም ዓይነት ተግባርና እንቅስቃሴ ሕጋዊ መሰረት ከሌለው ተፈፃሚ ሊሆን አይችልም። በአጠቃላይ ማንኛውም ዓይነት የመንግስት እንቅስቃሴ ሕገ-መንግስቱን የሚቃረን መሆን የለበትም። ሕገ መንግስት የሀገሪቱ የበላይ ሕግ እንደመሆኑ ማንኛውም ሕግ፥ ደንብ፥ መመሪያ፣ ልማዳዊ አሰራር፣ እንዲሁም የመንግስት አካል ወይም ባለስልጣን ውሳኔ ሕገ-መንግስቱን የሚቃረን ከሆነ ተፈፃሚነት አይኖረውም። ከዚህ በተጨማሪ፣ ማንኛውም ዜጋ፥ የመንግስት አካላት፥ የፖለቲካ ድርጅቶች፥ ሌሎች ማህበራት እንዲሁም ባለስልጣኖቻቸው ሕገ መንግስቱን የማስከበርና ለሕገ መንግስቱ ተገዢ የመሆን ኃላፊነት አለባቸው።
በዚህ መሰረት፣ በመንግስት አካልት የሚረቀቁ፥ የሚፀድቁና ተግባራዊ የሚደረጉ ሕጎች፥ ደንቦች ወይም መመሪያዎች፣ እንዲሁም አሰራሮችና ውሳኔዎች ሕገ-መንግስቱን የሚቃረኑ ከሆነ ተፈፃሚ አይሆኑም። ስለዚህ በሕገ-መንግስቱ የተደነገጉ የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችና ነፃነቶችን የሚቃረኑ ሕጎች፥ ደንቦች፥ መመሪያዎች፥ አሰራሮች፥ ውሳኔዎች ወይም ሌሎች ተግባራት በዜጎች፥ በመንግስት አካላት፥ በፖለቲካ ድርጅቶች እና ሌሎች ማህበራት ዘንድ ተቀባይነት ሆነ ተፈፃሚነት ሊኖራቸው አይችልም።
ነገር ግን፣ ባለፉት አስር አመታት በተግባር እንደታየው፣ በፀረ-ሽብር አዋጁ አማካኝነት በሺህ የሚቆጠሩ ዜጎች ተከስሰዋል፥ ታስረዋል፥ ተፈርዶባቸዋል፣ ለስቃይ፥ ስደት፥ የአክል ጉዳትና ሞት ተዳርገዋል። በመሆኑም የኢህአዴግ መንግስት በሕገ-መንግስቱ የተደነገጉ መብቶችና ነፃነቶችን የሚቃረኑ ሕጎች፥ ደንቦች፥ መመሪያዎች፥ አሰራሮች፥ ውሳኔዎች ወይም ሌሎች ተግባራት ፈፅሟል። በፀረ-ሽብር አዋጁ አማካኝነት በገዳም ከሚኖሩ መነኩሴዎች እስከ የእስልምና ሃይማኖት መሪዎችን በአሸባሪነት ከስሷል፤ በመንግስት ሥራና አሰራር ላይ ግልፅነትና ተጠያቂነት እንዲሰፍን ወይም የዜጎች መብትና ነፃነት እንዲከበር የጠየቁ ጋዜጠኞች፥ የመብት ተሟጋቾች፥ ፖለቲከኞችን፥ ምሁራን፥…ወዘተ በፀረ-ሽብር አዋጁ ተከስሰው ለእስርና ስደት ተዳርገዋል፣ በእስር ቤት አስከፊ ስቃይና መከራ ደርሶባቸዋል። በዚህ መሰረት፣ በፀረ-ሽብር አዋጁ አማካኝነት ብቻ የሕገ-መንግስቱ የበላይነት ሙሉ በሙሉ ተንዷል።
በኢፊዲሪ ሕገ መንግስት አንቀፅ (9) መሰረት፣ “ሕገ መንግስቱ የሀገሪቱ የበላይ ሕግ እንደሆነና ማንኛውም ሕግ፥ ደንብ፥ መመሪያ፣ ልማዳዊ አሰራር፣ እንዲሁም የመንግስት አካል ወይም ባለስልጣን ውሳኔ ሕገ-መንግስቱን የሚቃረን ከሆነ ተፈፃሚነት አይኖረውም” ይላል። በእርግጥ የፀረ-ሽብር ሕጉ በሀገሪቱ ዜጎች፥ የፖለቲካ ድርጅቶች፣ ሚዲያዎች፣ ሲቪል ማህበራት እና ሌሎች የሕብረተሰብ ክፍሎች ዘንድ ተቀባይነት የለውም። ምክንያቱም ማንኛውም የሕብረተሰብ ክፍል በራሱ ላይ በደልና ጭቆና ለመፈፀም የሚያገለግል የሕግ አዋጅን አይቀበልም። ነገር ግን፣ የፀረ-ሽብር አዋጁ ላለፉት ዘጠኝ አመታት በሕግ አውጪዎች፥ ሕግ ተርጓሚዎችና ሕግ አስፈፃሚዎች ዘንድ ተቀባይነት አግኝቶ ተግባራዊ ተደርጓል። ሕገ-መንግስታዊ መሰረት ከሌለው የኢህአዴግ መንግስት የፀረ-ሽብር አዋጁን ማርቀቅ፥ ማፅደቅ ሆነ ተግባራዊ ማድረግ አይችልም። ስለዚህ የኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት ራሱን የሚቃረኑ ሕጎችን፥ ደንቦችን፥ መመሪያዎችን፥ አሰራሮችን ወይም ውሳኔዎችን ተግባራዊ እንዲሆኑ የሚያስችል መርህ በውስጡ አካትቷል። በመሆኑም ሕገ መንግስቱ ራሱን በራሱ ይጥሳል።
ሕገ መንግስቱ ራሱን በራሱ የሚቃረንበት መሰረታዊ ምክንያት በሕገ መንግስቱ አንቀፅ (8) ላይ የተደነገገው “የሕዝብ ሉዓላዊነት” የሚለው መርህ ነው። በዚህ አንቀፅ “የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች የኢትዮጲያ ሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቶች ናቸው” በማለት ይደነግጋል። ነገር ግን፣ ይህ ሕገ መንግስታዊ መርህ፤ አንደኛ፡- ከመንግስት አመሰራረት ሂደት፥ ከነፃነት፥ ሉዓላዊነትና ማህበራዊ-ውል ፅንሰ-ሃሳቦች ጋር ይጋጫል፣ ሁለተኛ፡- ከተቀሩት የሕገ-መንግስቱ መሰረታዊ መርሆች፣ የዜጎች ዴሞክራሲያዊ መብቶችና ነፃነቶች፣ ሌሎች የሕገ-መንግስቱ ድንጋጌዎች፥ የብሔራዊ ፖሊሲ መርሆችና ዓላማዎች ጋር ይጋጫል፥ ይጥሳል፥ ይገድባል።
በመሰረቱ የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት የሆነ አካል ባለመብት ብቻ ሳይሆን የበላይ ባለስልጣን ጭምር ነው። የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት የሆነ አካል በሀገሪቱ ሕዝብና መንግስት ላይ የስልጣን የበላይነት ይኖረዋል። ስለዚህ፣ የሀገሪቱ መንግስት ተጠሪነቱ ለዚህ አካል ይሆናል። በኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት ሦስተኛ ምዕራፍ ስር የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችና ነፃነቶች በግልፅ ተዘርዝረዋል። ሆኖም ግን፣ በአንቀፅ (8) መሰረት፣ የሀገሪቱ ዜጎች የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት አይደሉም። ስለዚህ የኢትዮጲያ ዜጎች መብታቸውን የመጠየቅ መብት ወይም ስልጣን የላቸውም። በሌላ በኩል፣ የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች በሕገ-መንግስቱ መሰረት የተሰጣቸውን ሉዓላዊ ስልጣን በቀጥታ መጠቀም ሆነ መጠየቅ አይችሉም።
የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ (ተፈጥሯዊና ፖለቲካዊ) መብቶች በሕገ-መንግስቱ የተዘረዘሩ ቢሆንም ሕገ-መንግስታዊ መብታቸው እንዲከበር የመጠየቅ ስልጣን የላቸውም። የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት ቢሆኑም መብታቸውን በራሳቸው መጠየቅ ሆነ መጠቀም አይችሉም። ዜጎች ደግሞ በቡድን ተደራጅተው የብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች መብትና ተጠቃሚነት እንዲከበር የመጠየቅ ሉዓላዊ መብትና ስልጣን የላቸውም። በዚህ መሰረት፣ የኢትዮጲያ ዜጎች የማይጠይቁት መብት ሲኖራቸው የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች ደግሞ የማይጠቀሙበት የስልጣን አላቸው።
የኢትዮጲያ ሕዝብ (ዜጎች) የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤትነት ስለሌላቸው በሕገ-መንግስቱ የተደነገጉ ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችና ነፃነቶችን የመጠየቅ፥ የማስከበር፥ የማሻሻል፥ የመቀየር፥… የፖለቲካ ስልጣን የላቸውም። ስለዚህ በሕገ-መንግስቱ የተደነገጉ መብቶችና ነፃነቶችን ተግባራዊ ማድረግ ወይም መጠቀም አይችሉም። የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቶች ቢሆኑም በሕገ-መንግስቱ የተደነገጉ ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችን ለመጠየቅ፥ ለመጣስ፥ ለማክበር፥ ለማስከበር፥ ለማሻሻል፥ ለመቀየር፥… የሚያስችል ተፈጥሯዊ ባህሪ የላቸውም። ስለዚህ እንደ ሰው ሉዓላዊነታቸውን፥ የስልጣን የበላይነታቸውን ተግባራዊ ማድረግ ወይም በተግባር ማረጋገጥ አይችሉም። በመሆኑም የኢትዮጲያ ዜጎች በሀገራቸውና መንግስታቸው ላይ ሉዓላዊ መብትና ስልጣን፣ የሰልጣን ባለቤትነትና የበላይነት የላቸውም። በአንፃሩ የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች በሕገ-መንግስቱ በተሰጣቸው ሉዓላዊ ስልጣን መሰረት በራሳቸው ምንም ማድረግ አይችሉም፤ የራሳቸውን ሆነ የዜጎችን መብት አይጥሱም፥ አያከብሩም፥ አያስከብሩም፥…ወዘተ።
በሕገ-መንግስቱ አንቀፅ(8) መሰረት “የሕዝብ ሉዓላዊነት” በሚለው መርህ ምክንያት የተቀሩት የሕገ-መንግስቱ መሰረታዊ መርሆች፣ የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችና ነፃነቶች፣ እንዲሁም ሌሎች ድንጋጌዎች፥ ብሔራዊ ፖሊሲዎችና ዓላማዎች በሙሉ ፋይዳ-ቢስ ሆነዋል። ባለፉት አስር አመታት ይህን የተሳሳተ ሕገ-መንግስታዊ መርህ መሰረት በማድረግ የተለያዩ አዋጆች፥ መመሪያዎች፥ አሰራሮች እና ውሳኔዎች ተግባራዊ ተደርገዋል። ከእነዚህ ውስጥ፤ የፀረ-ሽብር አዋጅ፣ የመረጃ ነፃነትና ሚዲያ አዋጅ፣ የበጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራት ሕብረት መመሪያ፣ የኮምፒውተር ነክ ወንጀሎች አዋጅ፣ የብሔራዊ መረጃና ደህንነት መስሪያ ቤት እና የመረጃ መረብ ደህንነት ኤጀንሲ በዜጎች ላይ የሚያደርጉት ጥብቅ ክትትልና ቁጥጥር፣ እንዲሁም የኢትዮጲያ ቴሌኮምኒኬሽን ኮርፖሬሽን በተደጋጋሚ የኢንተርኔት አገልግሎትን ማቋረጥ እና የመሳሰሉትን መጥቀስ ይቻላል።
በዚህ መሰረት፣ በተሳሳተ መርህ ላይ የተመሰረቱ አዋጆች፥ መመሪያዎች፥ አሰራሮችና የባለስልጣናት ውሳኔዎች በሕገ መንግስቱ የተደነገጉ መሰረታዊ መብቶችና ነፃነቶችን፥ የመንግስት አወቃቀርና ኃላፊነትን፣ እንዲሁም ብሔራዊ ዓላማዎች እና ሌሎች ድንጋጌዎችን የሚቃረኑ ናቸው። በመሆኑም ሕገ-መንግስቱ ራሱን በራሱ እንዲቃረን፥ እንዲጥስና እንዲያፈርስ አድርገውታል። ከዚህ በተጨማሪ፣ እነዚህ የሕግ ማዕቀፎች በሀገሪቱ ውስጥ የተለየ ሃሳብና አመለካከት የሚያስተናግዱ ነፃና ገለልተኛ ሚዲያዎች እንዲጠፉ፣ የሙያና ሲቪል ማህበራት የሚጠበቅባቸውን ሚናና ኃላፊነት በአግባቡ እንዳይወጡ፣ የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲ መሪዎችና አባላትን፥ ጋዜጠኞችና የመብት ተሟጋቾች ለእስር፥ ስደት፥ እንግልትና ሞት የተዳረጉት ከላይ በተጠቀሱት አፍራሽ አዋጆች፥ መመሪያዎች፥ አሰራሮችና ውሳኔዎች ምክንያት ነው። በዚህ ምክንያት ሕገ-መንግስታዊ ስርዓቱ ራሱን በራሱ አፍርሷል፣ የዴሞክራሲ መዋቅርና ተቋማት ሙሉ በሙሉ ፈርሰዋል።
የሀገሪቱ ኢኮኖሚ ፈጣን እድገት እንዲያስመዘግብ እና ፍትሃዊ የሀብት ክፍፍል እንዲኖር ለማስቻል በዓለም አቀፍ ገበያ ተወዳዳሪ የሆኑ የቢዝነስ ተቋማትን መፍጠር፥ ማሳደግና ማስፋፋት ያስፈልጋል። ለዚህ ደግሞ የሀገር ውስጥና የውጪ ባለሃብቶች በተለያዩ የሥራ መስኮች እንዲሰማሩ በማድረግ አዳዲስ የሥራ ፈጠራዎችና የቢዝነስ እንቅስቃሴዎች ሊኖሩ ይገባል። ሆኖም ግን፣ በሀገር አቀፍ ደረጃ በኢትዮጲያ ያለው የሥራ ፈጠራና የቢዝነስ እንቅስቃሴ በጣም ደካማ ነው። ለዚህ ደግሞ በጉምሩክና ታክስ አስተዳደር፣ በመሬት፥ ብድርና የውጪ-ምንዛሬ አቅርቦት፣ በኢንቨስትመንት ማበረታቻና ድጋፍ አሰጣጥ ረገድ የሚስተዋሉ ክፍተቶች፣ አድሏዊና ብልሹ አሰራሮች በምክንያትነት ይጠቀሳሉ።
ለምሳሌ በተባበሩት መንግስታት1፥ የዓለም ባንክ2 እና አንዳንድ ምሁራን3 በዘርፉ የሚንቀሳቀሱ የቢዝነስ ፈጣሪዎችን (entrepreneurs) ዋቢ በማድረግ በሰሯቸው ጥናቶች ለዘርፉ እድገት ዋና ማነቆ የሆነው ችግር አንድና ተመሳሳይ መሆኑን አረጋግጠዋል። በኢትዮጲያ የኢንዱስትሪ ዘርፍ ለአዳዲስ ቢዝነሶች እድገትና መስፋፋት ማነቆ የሆነው ችግር፤ አንደኛ፡- አዳዲስና አነስተኛ የግል ቢዝነስ ተቋማት በመሬት፥ ብድርና የውጪ ምንዛሬ አቅርቦት ረገድ አስፈላጊው ድጋፍና ማበረታቻ አይደረግላቸውም፣ ሁለተኛ፡- እነዚሁ የግል ቢዝነስ ተቋማት የተሻለ የመሬት፥ ብድርና የውጪ ምንዛሬ አቅርቦት፣ እንዲሁም የላቀ ድጋፍና ማበረታቻ ከሚደረግላቸው የመንግስት ድርጅቶች (State-owned enterprises)፥ የኢንዶውመንት ድርጅቶች (party-affiliated endowments) እና አንዳንድ የውጪ ድርጅቶች ጋር ፍትሃዊ ባልሆነ የገበያ ውድድር ውስጥ መግባታቸው እንደሆነ ከላይ የተጠቀሱት የጥናት ውጤቶች አረጋግጠዋል። በሌላ በኩል፣ እ.አ.አ. በ2009 ዓ.ም በዓለም ባንክ የተሰራ ጥናት፣ ከላይ የተጠቀሱት ለአዳዲስና አነስተኛ የግል ቢዝነስ ተቋማት እድገት ማነቆ የሆኑ ችግሮች ለመንግስት እና ኢንዶውመንት ድርጅቶች አሳሳቢ አለመሆናቸውን ይገልፃል4።
ከላይ በተጠቀሱት የጥናት ውጤቶች መሰረት፣ በግል የቢዝነስ ተቋማት እና በመንግስትና ኢንዶውመንት ድርጅቶች መካከል መሰረታዊ የሆነ ልዩነት መኖሩን መገንዘብ ይቻላል። “Tilman A. (2010)” የተባለ ጀርመናዊ የስነ-ምጣኔ ምሁር “Industrial policy in Ethiopia*5” በሚል ርዕስ ባካሄዱት ጥናት በግል የቢዝነስ ድርጅቶች እና በመንግስትና ኢንዶውመንት ድርጅቶች መካከል የሚስተዋለው ልዩነት በዋናነት የፖለቲካዊ ስርዓቱ ውጤት እንደሆነ ይገልፃል። እንደ እሱ አገላለፅ፣ ኢትዮጲያ ውስጥ ፖለቲካ እና ቢዝነሱ እርስ-በእርሱ የተጠላለፈ ነው፡-
ከላይ በተገለፀው መሰረት፣ የመንግስት ድርጅቶች የማምረቻና አገልግሎት ኢንዱስትሪውን በበላይነት የተቆጣጠሩ ሲሆን የኢንዶውመንት ድርጅቶቹ ለግል ድርጅቶች የሚሆነውን ዘርፍ ተቀራምተውታል። እስካሁን ድረስ በስልጣን ላይ ያለው መንግስት ኪራይ ሰብሳቢ እና ጥገኛ ከመሆኑም በላይ የፖለቲካ ለውጥ በሚኖርበት ግዜ የመንግስትና ኢንዶውመንት ድርጅቶቹን የፖለቲካ ተፅዕኖ ለመፍጠር እንደሚጠቀምባቸው ይገልፃል። በዚህ መሰረት፣ የመንግስትና ኢንዶውመንት ድርጅቶች ለግል ቢዝነስ ተቋማት እድገትና ማስፋፋት ማነቆ ከመሆናቸው በተጨማሪ በፖለቲካዊ ስርዓቱ ላይ ለውጥና መሻሻል እንዳይመጣ እንቅፋት ናቸው።
በሀገራችን ኢኮኖሚና ፖለቲካ መካከል የሚስተዋለው መጠላለፍ በዋናነት የህወሓትን የበላይነት ከማረጋገጥ ጋራ የተያያዘ ነው። ከዚህ አንፃር የመንግስት እና ኢንዶውመንት ድርጅቶች በሀገሪቱ ፖለቲካ ላይ እያሳደሩት ያለው ተፅዕኖ መመልከት ይቻላል። ለምሳሌ ከሶማሌ ክልል ለተፈናቀሉ የኦሮሚያ ክልል ነዋሪዎች በ700 የመልዕክት አድራሻ የተጀመረው የድጋፍ ማሰባሰቢያ እንዲቋረጥ የተደረገው በአብዲ አሊ አቤቱታና በዶ/ር ደብረፂዮን ገ/ሚካኤል ትዕዛዝ ነው። በተመሳሳይ የኢንተርኔት አገልግሎት ከአዲስ አበባ በስተቀር በመላው ሀገሪቱ እንዲቋረጥ የተደረገው በዶ/ር ደብረፂዮን ትዕዛዝ ስለመሆኑ ጥርጥር የለውም። የብረታብረትና ኢንጂነሪንግ ኮርፖሬሽን እና የመከላከያ ኮንስትራክሽን በዋናነት በህወሓት ጄኔራሎች የሚመሩ ናቸው። የብሔራዊ መረጃና ደህንነት መስሪያ ቤት እና የመረጃ መረብ ደህንነት ኤጀንሲ ሙሉ በሙሉ በህወሓት አባላትና ደጋፊዎች የሚመሩ ናቸው።
እነዚህን የመንግስት ድርጅቶችና ኤጀንሲዎች የሚመሩት ከፍተኛ የህወሓት አባላትና አመራሮች 40 ቢሊዮን ዶላር ካፒታል ካለው “EFFORT” ጋር ቀጥተኛ እና/ወይም ተዘዋዋሪ የሆነ የጥቅም ትስስር አላቸው። ስለዚህ ለአዳዲስና ጀማሪ የሆኑ አነስተኛና መካከለኛ የግል ቢዝነስ ተቋማትን ምቹ ሁኔታ መፍጠር የሚቻለው የመንግስት እና ኢንዶውመንት ድርጅቶች በኢንዱስትሪ ዘርፉ ላይ የሚያሳድሩትን ተፅዕኖ በመቀነስ እና/ወይም በመግታት ነው። ነገር ግን፣ በዚህ ረገድ የሚወሰድ ማንኛውም ዓይነት እርምጃ በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ የህወሓትን የበላይነት ከመግታት ጋር የተያያዘ ነው። ምክንያቱም የመንግስት ድርጅቶች በዋናነት የህወሓትን የስልጣን የበላይነት ለማስቀጠል የሚያገለግሉ ሲሆን የኢንዶውመንት ድርጅቶቹ ድግሞ በዋናነት የህወሓትን የኢኮኖሚ የበላይነትና ተጠቃሚነት የሚያረጋግጡ ናቸው። በመሆኑም የሀገሪቱን ኢንዱስትሪ እድገትና ተወዳዳሪነት ለማረጋገጥ የሚወሰደው ማንኛውም ዓይነት እርምጃ የህወሓትን የበላይነት ከማስወገድ ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው።
ከላይ በተጠቀሰው መሰረት፣ በሀገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ የሚስተዋሉ ችግሮችን በዘላቂነት ለመፍታት በቅድሚያ በመንግስታዊ ስርዓቱ ላይ ስር-ነቀል ለውጥ መምጣት አለበት። በመንግስት አስተዳደርና የተቋማት ሥራና አሰራርን በማሻሻል ግልፅነትና ተጠያቂነትን ማስፈንና የመልካም አስተዳደር ችግሮችን መቅረፍ፣ በዚህም ለዜጎች ቀልጣፋና ጥራት ያለው አገልግሎት ማቅረብና ፍትሃዊ ተጠቃሚነትን ማረጋገጥ ይቻላል። ይህን ለማድረግ ግን በቅድሚያ ብቃት፥ ተነሳሽነትና ቁርጠኝነት ያለው የፖለቲካ አመራር ያስፈልጋል።
ደሃ ሀገራት ለማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮቻቸው ዘላቂ መፍትሄ ከመስጠት የሚያግዳቸው መሰረታዊ ችግር የፖለቲካ አመራር ወጥመድ (Political Leadership Trap) ነው። በበለፀጉ ሀገራት ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮችን ለመፍታት የሚያስችል የዳበረ የዕውቀትና ልምድ በተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች ዘንድ ይገኛል። ከዚህ በተጨማሪ፣ አስፈላጊው ብቃትና ክህሎት የሌላቸው የፖለቲካ መሪዎችን በዴሞክራሲያዊ ምርጫ አማካኝነት በቀላሉ ከስልጣን ማስወገድ ይቻላል።
አንደ ኢትዮጲያ ያሉ ሀገራት መሪዎች አንዴ በፖለቲካ አመራር ወጥመድ ከተጠለፉ ግን ሥር-የሰደዱ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮችን ለመፍታት የሚያስችል ተነሳሽነትና ቁርጠኝነት አይኖራቸውም። ነገር ግን፣ እነዚህን አመራሮች በቀላሉ ከስልጣን ማስወገድና አስፈላጊው ብቃት፥ ተነሳሽነትና ቁርጠኝነት ባለው አዲስ አመራር ለመተካት የሚያስችል ዴሞክራሲያዊ ምርጫ የለም። ስለዚህ የፖለቲካ አመራሩ ስልጣን በሕዝብ ምርጫና በግዜ ያልተገደበ ከሆነ ሥራና አሰራሩ ግልፅነትና ተጠያቂነት ሊኖረው አይችልም።
በመሰረቱ በአመራር ወጥመድ የተጠለፉ አመራሮች የሥራቸውን ውጤታማነት የሚመዝኑት በራሳቸው ውስጣዊ እርካታ (Internal Satisfaction) አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ የሥራቸውን ውጤትና ውጤታማነት የሚመዝኑት በሌሎች ሰዎች ዘንድ በፈጠሩት ደስታ ወይም በውጫዊ እርካታ (External Gratification) ነው። ፕሮፌሰር “Bill George” የተባሉ የዘርፉ ምሁር “Why Leaders Lose Their Way” በሚል ርዕስ ፅሁፍ የሥራቸውን ውጤትና ውጤታማነት በውጫዊ እርካታ የሚመዝኑ መሪዎች እንዴት በአመራር ወጥመድ እንደሚጠለፉ ይገልፃሉ፡-
በሥራቸው ውስጣዉ እርካታ (Internal Satisfaction) የሚያገኙ መሪዎች የተሳሳተ ውሳኔ ከወሰኑ ወይም ዝቅተኛ የሆነ አፈፃፀም ካስመዘገቡ እውነቱ በሕዝቡ ዘንድ ቢታወቅም-ባይታወቅም እንደ አመራር በአፈፃፀማቸው እርካታ አያገኙም። የሥራቸውን ውጤታማነት በውጫዊ እርካታ (External Gratification) የሚመዝኑ መሪዎች የተሳሳተ ውሳኔ ከወሰኑ ወይም ዝቅተኛ አፈፃፀም ካስመዘገቡ እውነቱ እስካልታወቀ ድረስ በሥራቸው ይረካሉ። ስለዚህ የተሳሳቱ ውሳኔዎችን ትክክል እንደሆኑ ወይም የጎላ ተፅዕኖ እንደሌላቸው አድርጎ በማቅረብ፣ እንዲሁም ዝቅተኛ የሆነን አፈፃፀም በሪፖርት ላይ የተሻለ አስመስሎ ለማቅረብ ጥረት ያደርጋሉ።
ከራሳቸው ይልቅ ሌሎች ሰዎችን በማስደሰት (External Gratification) ላይ የሚያተኩሩ ባለስልጣናት ለትችትና ነቀፌታ በሥራቸው ደስተኛ እንዳይሆኑ ያደርጋቸዋል። በመሆኑም፣ በቀጣይ ስህተት-አልባ የሆነ ሥራ ለመስራት (perfectionism) ጥረት ያደርጋሉ። ሆኖም ግን፣ ስህተት-አልባ የሆነ ሥራ ለመስራት የሚደረግ ጥረት ድክመቶች ተለይተው እንዳይታወቁ ያደርጋል። ፕሮፌሰር “Bill George” ለዚህ ዓይነት የአመራር ሥነ-ልቦና ችግር የተጋለጡ ባለስልጣናት ብቃትና ክህሎት እንዳላቸው ለማሳየት በሚያደርጉት ጥረት ተደጋጋሚ ስህተቶችን እንደሚሰሩ፣ ስህተትን በሌላ ስህተት ለማስተካከል እንደሚጥሩ፣ በዚህም ለከፍተኛ ውድቀት እንደሚዳርጉ ይገልፃሉ።
በዚህ መሰረት፣ በፖለቲካ አመራር ወጥመድ የተጠለፉ መሪዎች አስፈላጊው ብቃት፥ ተነሳሽነትና ቁርጠኝነት ስለሌላቸው የለውጥና መሻሻል እንቅፋት ናቸው። ከዚህ በተጨማሪ፣ ሥራና አሰራራቸው ግልፅነትና ተጠያቂነት ስለሌለው በሚከተሉት አፍራሽ ተግባራት ውስጥ ይሰማራሉ። ለምሳሌ፡- ተዓማኒነት የጎደላቸው ውይይቶች (a lack of honest conversations)፣ ከልክ ያለፈ የፖለቲካ ጨዋታ (too much political game playing)፣ እርስ-በእርስ መረጃ ያለመለዋወጥ (silo thinking)፣ የክትትልና ባለቤትነት ስሜት ማጣት (lack of ownership and follow-through) እና መጥፎ ባህሪያትን መታገስ (tolerating bad behaviors)።
የሀገሪቱን ልማትና እድገት፣ የህዝቡን ሰላምና ደህንነት በዘላቂነት ለማረጋገጥ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መገንባት፣ ለዚህ ደግሞ ሕገ መንግስታዊ ስርዓቱን ማሻሻል የግድ አስፈላጊ ነው። በዚህ መሰረት የሀገራችንን ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊች ችግሮች ደረጃ በደረጃ ለመፍታት አስፈላጊው ብቃት፥ ተነሳሽነትና ቁርጠኝነት ያላቸው የፖለቲካ መሪዎች ያስፈልጋሉ። ነገር ግን፣ ከላይ ለመግለፅ እንደተሞከረው፣ በተለያየ ደረጃ የሚገኙ የኢህአዴግ መንግስት ባለስልጣናት በአብዛኛው በአመራር ወጥመድ የተጠለፉ ናቸው።
በዚህ መሰረት፣ የኢህአዴግ መንግስት ወይም የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች የዜጎች መብትና ነፃነት የተከበረበት ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ለመዘርጋት የመጀመሪያው ተግባር በአመራር ወጥመድ የተጠለፉ አመራሮችን መለየትና ከአመራርነት ሰጪነት ማስወገድ ነው። ከዚህ በመቀጠል በፖለቲካዊ ስርዓቱ የሚስተዋሉ መሰረታዊ ችግሮችን በዝርዝር መረዳት የሚችሉ የሙያ ብቃትና የአመራር ክህሎት ያላቸው፣ ከፖለቲካ ስልጣንና የግል ጥቅም ጥማት ይልቅ በሕዝብ አገልጋይነት መርህ የሚመሩ ሀገር ወዳድ ምሁራን፥ የፖለቲካ መሪዎች፥ ጋዜጠኞች፥ የመብት ተሟጋቾች፥ የሀገር ሽማግሌዎች፥ የሃይማኖት መሪዎች እና ሌሎች የሕብረተሰብ ክፍሎች መሪዎች የሚሳተፉበት የምክክር መድረክ ማቋቋም ያስፈልጋል። ሁሉም የሕብረተሰብ ክፍሎች ከዚህ በፊት፥ አሁንና ወደፊት ስላለው ነባራዊ ሁኔታ በነፃነት ሃሳብና አስተያየት የሚሰጡባቸው የውይይትና ምክክር መድረኮች ማዘጋጀት። ከእነዚህ መድረኮች የተሰበሰበውን የሕዝብ አስተያየት እንደ ግብዓት በመውሰድና በዚህ ፅሁፍ የተገለፀውን ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ሁኔታ መሰረት በማድረግ ለሁለት ዓመት የሚቆይ የሽግግር መንግስት መቋቋም አለበት።
በክፍል አንድ እንደተገለፀው ከተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች የሚነሳው የዴሞክራሲ ጥያቄ ነው። ሀገሪቱ ከገባችበት የፖለቲካ ቀውስ እንድትወጣና ፈጣን የኢኮኖሚ እድገትና ፍትሃዊ የሃብት ክፍፍል ለማረጋገጥ ዴሞክራሲዊ ስርዓት መዘርጋት የግድ አስፈላጊ ነው። ለዚህ ደግሞ የፈረሰውን የዴሞክራሲ መዋቅርና ተቋማት መልሶ መገንባት ያስፈልጋል። ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መገንባት የሚቻለው የሕግ የበላይነትን ማረጋገጥ ሲቻል ነው። የሕግ የበላይነት የሚረጋገጠው፤ በሕገ መንግስቱ የተደነገጉ መሰረታዊ መብቶችና ነፃነቶች በማስከበር፣ የመንግስት ግልፅነትና ተጠያቂነት በማረጋገጥና በመንግስትና ሃይማኖት መለያየት፣ በዚህም የሕገ መንግስቱን ማክበርና ማስከበር ሲቻል ነው። በዚህ መሰረት፣ የሕገ-መንግስቱን የበላይነት ለማረጋገጥ ሁለት መሰረታዊ ለውጦች ያስፍለጋሉ። እነሱም፣ አንደኛ፡- በሕገ መንግስቱ ውስጥ ያለውን የተሳሳተ መርህ ማስተካከል፣ ሁለተኛ፡- በዚህ የተሳሳተ መርህ መሰረት የወጡ አፍራሽ አዋጆች፥ መመሪያዎች፥ አሰራሮችና ውሳኔዎች ማሻሻል ወይም ማስወገድ ናቸው።
በኢፊዲሪ ሕገ መንግስት ውስጥ ለአፍራሽ ሕጎች፥ መመሪያዎች፥ አሰራሮችና ውሳኔዎች መነሻ የሆነው በአንቀፅ (8) ላይ የተጠቀሰው “የሕዝብ ሉዓላዊነት” የሚለው መርህ ነው። በመሆኑም “የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች የኢትዮጲያ ሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቶች ናቸው” የሚለው መርህ “ኢትዮጲያዊያን የኢትዮጲያ ሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቶች ናቸው” ተብሎ መስተካከል አለበት። ይህን ማድረግ እስካልተቻለ ድረስ፤ አንደኛ፡- መንግስታዊ ስርዓቱ ከሀገርና መንግስት አመሰራረት ሂደት፥ ከነፃነት፥ ሉዓላዊነትና ማህበራዊ-ውል (Social contract) ፅንሰ-ሃሳቦች ጋር ይጋጫል፣ ሁለተኛ፡- ይህ መርህ ከተቀሩት የሕገ-መንግስቱ መሰረታዊ መርሆች፣ የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችና ነፃነቶች፣ እንዲሁም የሕገ መንግስቱን ብሔራዊ ፖሊሲ ዓላማዎችና ሌሎች ድንጋጌዎች ጋር ይቃረናል።
በዚህ መሰረት፣ የተሳሳተው መርህ በተጠቀሰው መልኩ ካልተሻሻለ በስተቀር ራሱን የሚቃረኑ አፍራሽ ሕጎች፥ ደንቦች፥ መመሪያዎች፥ አሰራሮችና ውሳኔዎች መነሻ ሆኖ ይቀጥላል። በመሆኑም ሕገ መንግስቱ ራሱን በራሱ ያፈርሳል ወይም ለዴሞክራሲያዊ ስርዓት መሰረት የሆኑ መዋቅሮች፥ ተቋማትና አሰራሮች እንዳይዘረጉ እንቅፋት ይሆናል። ዜጎች የኢትዮጲያ የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቶች ከሆኑ በሀገሪቱ ላይ ባለቤትነት፣ በመንግስት ላይ የስልጣን የበላይነት ይኖራቸዋል። ይህ ሲሆን ዜጎች በሕገ መንግስቱ ከተደነገጉ ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች በተጨማሪ ሕገ መንግስቱን በራሱ የማስከበር ስልጣንና ኃላፊነት ይኖራቸዋል። በአጠቃላይ የተሳሳተውን ሕገ-መንግስታዊ መርህ በማስተካከል፤ የዜጎችን ሰብዓዊ እና ዴሞክራሲያዊ መብቶች እንዲያከብር፣ ሥራና አሰራሩ ግልፅነትና ተጠያቂነት እንዲኖረው፣ የሃይማኖት ነፃነት እንዲከበር፣ በዚህም የእያንዳንዱና የሁሉም ዜጎች መብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት እንዲረጋገጥ ማድረግ ይችላል።
የዜጎች ፖለቲካዊ መብትና ነፃነት ሲከበር የሕገ መንግስቱ የበላይነት ይረጋገጣል። በዚህ መልኩ፣ የሕግ የበላይነትን በማረጋገጥ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መገንባት ይቻላል። ይህን ለማድረግ ግን የሚከተሉትን የዴሞክራሲ ተቋማት መፍጠርና ማስፋፋት ያስፈልጋል።እነሱም፡- ነፃና ገለልተኛ ሚዲያዎች፣ ማህብረሰቡን በንቃት የሚያሳትፉ የሰቪል ማህበራት እና ጠንካራ የተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎች። ነገር ግን፣ እነዚህን የዴሞክራሲ ተቋማት መልሶ ለመገንባት፤ የፀረ-ሽብር አዋጅ፣ የመረጃ ነፃነትና ሚዲያ አዋጅ፣ የበጎ አድራጎት ድርጅቶችና ማህበራት ሕብረት መመሪያ፣ የኮምፒውተር ነክ ወንጀሎች አዋጅ፣ የብሔራዊ መረጃና ደህንነት መስሪያ ቤት እና የመረጃ መረብ ደህንነት ኤጀንሲ በዜጎች ላይ የሚያካሂዱት ክትትልና ቁጥጥር፣ በኢንተርኔት አገልግሎትና በሌሎች የግንኙነት አውታሮች ላይ የሚታየው መስተጓጎል እና የመሳሰሉትን አፋኝ ሕጎችና የጭቆና ተግባራት ከነጭራሹ መወገድ አለባቸው።
ነገር ግን፣ እነዚህን አፍራሽ አዋጆች፥ መመሪያዎች፥ አሰራሮችና ውሳኔዎች በዘላቂነት ለማስወገድ ወይም ለማሻሻል ሕገ መንግስታዊ መሰረት ያስፈልጋል። ለዚህ ደግሞ ለእነዚህ አፍራሽ ሕጎች መነሻ የሆነውን የተሳሳተ ሕገ መንግስታዊ መርህ ማስተካከል ያስፈልጋል። ይህን ማድረግ እስካልተቻለ ድረስ ሕገ መንግስቱን የሚቃረኑ አዋጆች፥ መመሪያዎች፥ አሰራሮችና ውሳኔዎችን ማስወገድ፥ ማሻሻል፥ ማስቀረት አይቻልም። በመሆኑም የዴሞክራሲ ተቋማትን መገንባትና ማጠናከር፣ በዚህም የዜጎችን እኩልነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት የተረጋገጠበት ዴሞክራሲያዊ ስርዓት መዘርጋት አይቻልም።
በአጠቃላይ በዜጎች ላይ ለሚደርሰው በደልና ጭቆና መሰረታዊ ምክንያት በተሳሳተ መርህ ላይ የተመሰረተው ሕገ መንግስት ነው። ሕገ መንግስቱ ዜጎችን በሀገራቸው ላይ ያላቸውን ባለቤትነት፣ በመንግስት ላይ ያላቸውን የስልጣን የበላይነት ይገፍፋል። በዚህ መሰረት ሕገ መንግስቱን የሚቃረኑ አፋኝ ሕጎች፥ መመሪያዎች፥ አሰራሮችና ውሳኔዎች በመንግስት አካላት ተግባራዊ እንዲደረጉ አስችሏል። በእነዚህ አፋኝ ሕጎች ምክንያት ዜጎች የሚደርስባቸውን በደልና ጭቆና በመቃወም አደባባይ ሲወጡ ከመንግስት ጋር አጋጭቷቸዋል። በዚህ መሰረት፣ ሕገ መንግስቱ በተለያዩ የሀገሪቱ አከባቢዎች ለተከሰተው የፖለቲካ ግጭትና አለመረጋጋት መንስዔ ነው። ምክንያቱም፣ አንደኛ፡- የሀገሪቱን ዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብታቸውን የማስከበር መብት፥ ሉዓላዊ ስልጣን ገፍፏቸዋል፣ ሁለተኛ፡- መንግስት የዜጎችን ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች የማክበርና የማስከበር ግዴታውን እንዳይወጣ ምክንያት ሆኗል። ሕገ-መንግስቱ ካልተሻሻለ በስተቀር የሀገሪቱን የፖለቲካ ችግር ለመፍታት የሚደረገው ጥረት የዜሮ-ድምር ጨዋታ ነው።
በመሰረቱ የችግሩ መንስዔ በሆነው ሕገ መንግስት መሰረት የሚደረግ ማንኛውም ዓይነት ለውጥ ዘላቂ መፍትሄ አያመጣም። በተሳሳተ መንገድ የሚጓዝ ሰው እርምጃው ቢፈጥን፥ ቢዘገይ ወይም ቢቆም ከአሰበበት ቦታ አይደርስም። ምክንያቱም ችግሩ ያለው በሚሄድበት መንገድና አቅጣጫ እንጂ በእርምጃው ፍጥነትና መዘግየት አይደለም። በተመሳሳይ በሀገራችን ለተከሰተው የፖለቲካ ቀውስ መሰረታዊው ምክንያት የምንከተለው ፖለቲካዊ ስርዓት ነው። ፖለቲካዊ ስርዓቱ የሚመራበት ሕገ መንግስት ካልተሻሻለ በስተቀር የሀገሪቱን ችግር በዘላቂነት ለመቅረፍ የሚስችል ሁለንተናዊ ለውጥና መሻሻል ማድረግ አይቻልም።
ችግሩ ሳይፈጠር በፊት መከላከል፣ ከተፈጠረ በኋላም መፍትሄ መስጠት ስለተሳናቸው ነገሮች ተባብሰው አሁን ካሉበት ደረጃ እንዲደርሱ ያደረጉ ሕግ አውጪ፥ ሕግ ተርጓሚ እና ሕግ አስፈፃሚ አካላት ሀገሪቱ የገጠሟትን ኢኮኖሚያዊ፥ ፖለቲካዊና ማህበራዊ ችግሮች በአግባቡ ለመገንዘብ፥ የመፍትሄ አቅጣጫ ለማስቀመጥና ይህን ተግባራዊ ለማድረግ የሚያስችል የፖለቲካ ብቃትና ተነሳሽነት የላቸውም። ከዚህ በተጨማሪ፣ ሁሉም የመንግስት አካላት ሀገሪቱ ለገባችበት የፖለቲካ ቀውስ በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ ተጠያቂ እንደመሆናቸው መጠን በብዙሃኑ የሕብረተሰብ ክፍል ዘንድ ቅቡልነትና ተዓማኒነት የላቸውም። በመሆኑም የሀገሪቱን ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮች ለመቅረፍ አስፈላጊ የሆነውንና ባለፉት አስር አመታት በራሳቸው ያፈረሱትን የዴሞክራሲ መዋቅር፥ ተቋማትና አሰራር መልሰው ለመገንባት የሚያስችል አቅም ሊኖራቸው አይችልም።
በሀገራችን የተከሰተውን ፖለቲካዊ ቀውስ በዘላቂነት ለመፍታት የሚቻለው በፅኑ መሰረት ላይ በተገነባ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ነው። ይህን ደግሞ ማድረግ የሚቻለው የሽግግር መንግስት በማቋቋም ነው። የችግሩ መሰረታዊ ምክንያት በሆነው ሕገ መንግስት መሰረት ባለስልጣናትን መቀያየር “ጉልቻ ቢቀያየር ወጥ አያጣፍጥም!” የሚባለው ዓይነት ነው። የዜጎችን ሉዓላዊ መብትና ስልጣን ገፍፎ ለብሔሮች በመስጠት ላይ የተመሰረተው መንግስታዊ ስርዓት የግለሰቦችን መብትና እኩልነት ማረጋገጥ አይችልም። ከዚህ በተጨማሪ፣ የህወሓት/ኢህአዴግ አመራሮችና ልሂቃን በፖለቲካ አመራር ወጥመድ ተጠልፈው ወድቀዋል። በመሆኑም፣ የሕገ መንግስቱን ሆነ የሚመሩት መንግስት መሰረታዊ ችግር በራሳቸው መገንዘብና ዘላቂ መፍትሄ መስጠት አይችሉም። ስለዚህ የሀገራችንን ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮች በዘላቂነት ለመፍታት የሽግግር መንግስት መቋቋም አለበት።
ስለ ሕገ መንግስቱ ማሻሻያ ሆነ ስለ ሽግግር መንግስቱ አስፈላጊነት ከህወሓት/ኢህአዴግ መንግስት አመራሮችና ደጋፊዎች ገንቢ ሃሳብና አስተያየት መጠበቅ አያስፈልግም። ይህን የመገንዘብ አቅምና ብቃት ቢኖራቸው ኖሮ ሀገራችን አሁን ካለችበት ቅጥን-ቅጡ የጠፋ የፖለቲካ ቀውስ ውስጥ አትወድቅም ነበር። ስለዚህ የሽግግር መንግስቱን ለማቋቋምና በዜጎች ነፃነትና እኩልነት መርህ ላይ የተመሰረተ መንግስታዊ ስርዓት ለመዘርጋት በሚደረገው እንቅስቃሴ የህወሓት/ኢህአዴግን ፍቃደኝነትና ይሁኝታ መጠየቅ ሆነ መጠበቅ አስፈላጊ አይደለም።
~መጀመርያ “አጥፍቻለሁ፣ ተፀፅቻለሁ!” ብለህ ፈርም ተባለ። አላጠፋምና አልፈረመም! ለሁለተኛ ጊዜ “በ5 አመት ውስጥ አሁን የፈፀምኩትን ወንጀል ብፈፅም የተፈረደብኝ ተግባራዊ ይሁንብኝ”...
በኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ምክንያት በአካል ተገናኝተን ንባባችንን መካፈል እና መወያየት ባንችልም፣ በአዲስ መልክ በጀመርነው (የጥበብ ኦንላይን) መርሃ ግብር ላይ አጫጭር ታሪኮችን እየተረክን እናቀርባለን ::
እሮብ እሮብ ለአዋቂዎች የሚሆኑ ትረካዎችን የምናቀርብ ሲሆን ትረካው በተለቀቀበት ሳምንት ባለው ቅዳሜ ልክ በ 8.00 ሰዓት፣ በቀረበው ትረካ ላይም ሆነ በሌሎች ጽሑፎች ላይ የኦንላይን ውይይት በዙም የሚደረግ ይሆናል።
ትረካዎቹ ላይ ያላችሁን አስተያየት በመስጠት እና ለሌሎች በማጋራት ንቁ ተሳታፊ እንድትሆኑ እየጋበዝን፣ ይመጥናል የምትሉት ራሳችሁ የጻፋችሁት አጭር ታሪክም ካላ በኢንቦክስ ብትልኩልን የምናቀርብላችሁ መሆኑን፣ ልጆችም ተረት እያነበባችሁ ቀርፃችሁ ብትልኩልን የምናቀርብላችሁ መሆኑን በእዚህ አጋጣሚ ለመግለጽ እንወዳለን
ህልመኛው ህልመኛ ነው እርሱ ሳያልም አያድርም፤ ኑሮው ማለም እንጂ ህልሙን ኖሮ አያውቅም፡፡ የሚለውን የቃልኪዳንን ግጥም ፌስቡክ ላይ ያነበበው ታምራት አወቀ (ሚራ) “እሱ” እያለች የገለጸችው እርሱን መስሎት በመባነኑ ከያኔዎቹ ህልሞቹ አንዱን እንካችሁ ብሏል፡፡ ፍሬ አልባ አዝመራ ሕልሜን ከእውኑ ጋር አገናኝቶ ‘ሚያሳይ መሄጃ ጎዳና አቅጣጫ እንጂ የጠፋኝ የሕልም የሕልምማ ተጋድሜ ውዬ፣ ተኝቼ እያደርኩኝ ብዙ ያመረትኩት፣ ሁሌ ‘ሚናፍቀኝ ለሚዛን የሚከብድ፣ ፍሬ ያላፈራ፣ የሕልም አዝመራ አለኝ:: ታምራት አወቀ (ሚራ) 2003 ዓ.ም እናንተስ ምን ትላላችሁ? የምታካፍሉት “የህልም አዝመራ” አላችሁ? ወይስ ሌላ የምትሉት አለ? ባለፈው ኑረዲን ዒሳ እኔ ምን አገባኝ በሚል ርዕስ ላቀረበው ግጥም ምላሽ የሰጣችሁትን Tsinat፤ ሰማኸኝ፤ yeKanadaw kebede (ሁለት … [Read more...] about ህልመኛው
ይህ የምትመለከቱትን ፎት ያነሳሁት በጅዳው አለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ውስጥ በሚገኝ የጸጥታ አስከባሪ ፖሊሶች አንድ ጽህፈት ቤት ውስጥ ነው፡፡ ይህች የምታይዋት እህትም ምን እዚያ አመጣት እንዳትሉ ! ከአንድ ወር ከሳምንት በፊት በኮንትራት ስራ ከሀገር ቤት የመጣች መሆኗን ሳውዲው የእድሜ ባለጸጋ አሰሪዋ ተነገረውኛል፡፡ እኔም ሆንኩ ይህንን ጉድ አብረውኝ የሚመከቱ እህቶቸ ሁላችንም ወደ ሃገር ቤት የሚሸኙ ዘመዶቻችንና ወዳጆቻችን አጅበን ነና የመጣነው የዚህች እህት ወደ አየር መንገዱ ለምን እንዳመጣች መጠየቅ አላስፈለገኝም ፡፡ በሰውነቷ ላይ ባረፈውን እስራትና ድብደባ ከመገለ እጇና ገላዋ ላይ ሰንበር የመሰለ የጉዳት ምልክት ይታያል፡፡ (ሙሉው ታሪክ እዚህ ላይ ይገኛል) … [Read more...] about የእህቶቻችን ሰቆቃ በአረብ ምድር
ኤርትራዊ ሆነው በኢትዮጵያ ከፍተኛ የስልጣን ሃላፊነት የተሸከሙት አቶ በረከት ስምዖን በኢትዮጵያ ላይ የሚፈርድ፣ ዜጎችን የሚያሸማቅቅ፣ ለአገራቸው የተሰውትን የሚያናንቅና በተለይም በውድ አገራቸው የሚመኩ ወገኖችን የሚያኮስስ ንግግር ማድረጋቸው በህወሃት ነባር ታጋዮች ዘንድ ቅሬታ ማስነሳቱ ታወቀ። አቶ ስዬ አብርሃ፣ አቶ ገብሩ አስራት፣ እነ አቶ ተወልደን በስም በመጥራት በኤርትራ ጉዳይ ላይ ጥፋተኛ ያደረጉት አቶ በረከት “አንድነትና አንድ አገር” የሻዕቢያ መዝሙር መሆኑን በመናገር ኢትዮጵያ ውስጥ መገንጠል ለሚፈልጉ ጊዜው ሲደርስ እንደ ኤርትራ መገንጠል መብታቸው መሆኑን ተናግረዋል። በሚኒስትር ማዕረግ የኮሙኒኬሽን ጉዳዮች ጽሕፈት ቤት ሃላፊ አቶ በረከት ይህንን የተናገሩት Eritrean Oppositions Arabic Paltalk በሚሰኝ የኤርትራ ተቃዋሚዎች የፓልቶክ መወያያ ክፍል … [Read more...] about ጥፋቱ የማን ነው?
ይቺ ኢትዮጵያ የምትባል አገር ስንት የመከራ ወንዞችን ተሻግራለች! ገና ስንት ትሻገራለች! ስንት የግፍ ተራራዎችን አቋርጣለች! ገና ስንት ታቋርጣለች! ስንት የበደል ሰይፎችንና ጦሮችን አምክናለች! ገና ስንት ታመክናለች! ስንት የውጭ ኃይሎችን አሳፍራለች! ገና ስንቱን ታሳፍራለች! ስንት አምባገ- ነኖችን እያለቀሰች ቀብራለች! ገና ስንቱን ትቀብራለች! ጭቆና ከኢትዮጵያውያን ደም ሙልጭ ብሎ ወጥቶ በነፃነት፣ በእኩልነት፣ በዳኝነት በጠራ ደም እስቲተካ ድረስ “ኢትዮጵያ እጆችዋን ወደ እግዚአብሔር ዘርግታ” ትጸልያለች! እግዚአብሔርም ቃል ኪዳን አለበት ይሰማታል! የኃያላን ኃያል ኢትዮጵያ እንድትፈርስ አይፈቅድም! የኢትዮጵያን መፈራረስ የሚመኙ ግለሰቦችም መንግሥቶችም ሞልተዋል፤ ኢትዮጵያ እንድትፈራርስ የሚመኙ ጭንጋፍ ልጆችም አሏት፤ ማኅጸንዋ እየደማ እየረገማቸው ሰላምና እንቅልፍ አጥተው … [Read more...] about ያስፈራል፤ ግን ኢትዮጵያ አትፈርስም!
“ከአያያዝ ይቀደዳል ከአነጋገር ይፈረዳል” እንዲሉ አቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ፓርላማ ተራ ቁጥር አንድ መቀመጫ ላይ ተሰይመው ንግግር ማድረጋቸውን ተከትሎ አዲስ ክስተት ተስተውሏል። የቅናት፣ የተንኮል፣ የንቀት፣ ያለመታዘዝ፣ ተቃውሞን የማሳየት… ይሁን የሌላ እስካሁን በውል አልታወቀም። በመጀመሪያ ንግግራቸው መዛለፋቸውን ግን ብዙዎች ከእርሳቸው የጠበቁት ባለመሆኑ ተገርመውባቸዋል። በሌላ በኩል ግን ገና ከጅምሩ አክርረው የመጡት “ተለሳላሽ” ናቸው የሚባለውን ለመስበር እንደሆነም አስተያየት ተሰጥቷል። የህወሃት፣ የብአዴን፣ የኦህዴድ፣ የደኢህዴን ሰዎችና ወ/ሮ አዜብ አቶ መለስ ንግግር ካላቸው ማታ እንኳን አያመሹም። ሲያንቀላፉ እንዳይታዩ በጊዜ ተኝተው ጠዋት ፓርላማ ናቸው። ሚኒስትሮችና ከፍተኛ ባለስልጣናት አንዳቸውም አይቀሩም። በሽተኛ እንኳን ቢሆኑ እንደ እንግሊዝ ፕሪምየር ሊግ ወሳኝ … [Read more...] about ሥራ አስፈጻሚ ወይስ ጉዳይ አስፈጻሚ?
የኦጋዴን ጉዳይ ሲነሳ ኢህአዴግ ይደነግጣል። ስለ ኦጋዴን አንዳችም ጉዳይ እንዲነሳበት አይፈልግም። የቢቢሲ የምርመራ ዘገባ በኦጋዴን ተፈጽሟል ያለውን ይፋ ሲያደርግ ኢህአዴግ በተለዩት መሪው፣ በህዝብ ግንኙነቱና እንግሊዝ አገር ባሉት አምባሳደሩ በኩል የማስተባበያ ዘመቻ ከፍቶ ነበር። በኬንያ ስደት ጣቢያ የሚገኙትን የክልሉ ነዋሪዎችን ያነጋገረው የቢቢሲው መርማሪ ጋዜጠኛ ሪፖርት ብቻ ሳይሆን ሂውማን ራይትስ ዎችም የከረረ መግለጫ አውጥቶ ነበር። ከአገር በቀል የሰብአዊ መብት ተቆርቋሪ ድርጅቶች መካከል የአዲሲቷ ኢትዮጵያ የጋራ ንቅናቄም በተመሳሳይ የኦጋዴንን አጀንዳ በማንሳት ጥሪ በማስተላለፍ ቅድሚያ እንደነበረው መረጃዎች ያመለክታሉ። ኢህአዴግ በሃሰት ላይ የተመረኮዘ መረጃ በማዘጋጀት የሚመራውን ህዝብና የዓለም ህብረተሰብን እንደሚያወናብድ የሚያጋልጡ መረጃዎች በየጊዜው ይፋ ይሆናሉ። … [Read more...] about “የጥቁርም የነጭም ደም ቀይ ነው” የመለስ ድራማ!!
የኦጋዴን ብሄራዊ ነጻ አወጪ ግንባር /ኦብነግ/ እና ኢህአዴግ ጀምረው የነበሩት ድርድር መጨናገፉ ታወቀ። ድርድሩ የተጨናገፈው በኢህአዴግ በኩል በቀረበ ቅድመ ሁኔታ መሆኑ ተገልጿል። መግለጫው ለሁለት ተከታታይ ቀናት ስለተደረገው ንግግር በዝርዝር ሳያብራራ ህዝበ ውሳኔን በመፍትሄነት አስቀምጧል። 74 ንጹሃንን የገደሉት የኦብነግ ሰዎች ጉዳይ በድርድሩ ስለመካተቱ እስካሁን የተገለጸ ነገር የለም። ኦብነግ በድረገጹ ኦክቶበር 17 ቀን 2012 በይፋ እንዳስታወቀው የሰላም ድርድሩ የተጀመረው የኢትዮጵያ መንግሥት ለኬኒያ መንግስት ባቀረበው የአሸማግሉኝ ጥያቄ መሰረት ነበር። በዚሁ ጥያቄ መሰረት የኬንያ መንግስት አሸማጋዮች ለግንባሩ አመራሮች ጥያቄውን አቅርቦ ቀና ምላሽ በማግኘቱ የመጀመሪያ ደረጃ ንግግር ተደርጎ ነበር። የግንባሩ አመራሮች በቀናነት የድርድር ሃሳቡን ተቀብለው እንደነበር … [Read more...] about ኦብነግና ኢህአዴግ ንግግር አቆሙ!
ኤሰፊ ማለት፡ ነቶም ሽወደንኛ ቋንቋ ኣዲኦም ዘይኮነ ኣባጽሕ መባእታዊ ትምህርቲ ሽወደንኛ ነምሃብ ማለት’ዩ። ትምህርቲ ኤሰፊ፡ ምስ ስራሕ፡ ምስ ፕራክቲክ (ስራሕ ተልመደን) ወይከኣ ምስ ካልእ ዓይነት ትምህርቲ ኣጣሚርካ ብሓደ ክትወስድ ትኽእል ኢኻ። ትምህርቲ ኤሰፊ ክትመሃር መሰል ኪህልወካ፡ ኣብ ክራምፎሽ ኮሙን ከም ተቐማጢ ዝተመዝገብካ ክትከውን ኣለካ። ኣብ መላእ ዓመት ወረቐት ምዝገባ ኣእቲኻ ንትምህርቲ ኪቕበሉኻ ይኽእሉ’ዮም። ምቕባል ተመሃሮ ከከም ህላወ ቦታ’ዩ።
ንዘሎካ ትምህርታዊ ድሕረባይታ፡ ዝቐሰምካዮ ፍልጠትን ናይ መጻኢ ዕላማኻ ኣብ ግምት ብምእታውን፡ እቲ ግዜ ከከም ሰቡ ይፈላለ ኣብ መዓልታዊ ኮርስ ምስታፍን፡ ብውልቅኻ ቋንቋ ምልምማድን ነቲ ናይ ትምህርቲ ግዜ የሕጽሮ።
ቀርኒ ኣፍሪካ ሓደጋ ድርቅን ጥምየትን ኣንፀላሊዩዎ ይርከብ።ኣብ ከባቢ ቀይሕ ባሕሪን ቀርኒ ኣፍሪካን ምስ ምቅልቓል ሃገራት ዓረብ ካሊእ ጂኦ-ፖለቲካዊ ምዕባለታት ይርኣይ ኣሎ።
‘’እዚ ሓውሲ ምትፍናን ዘለዎ ቁጠባዊ ወፍርታትን ወታደራዊ ምትእትታዋትን ንናይቲ ዞብ ህዝብታትን ሃገራትን ፀጥታ ንምርግጋፅ ከይኮነስ ንረብሓ ናይተን ዝኣትዋ ዘለዋ ሃገራት ረብሓ ንምርግጋፅ እዩ’’ይብል ካናዳ ኣብ ዝርከብ ዩኒቨርስቲ ኩውኒስ መምህርን ተመራማራይን ታሪኽ ዶ/ር ዓወት ወልድሚካኤል።
ስዑዲ ዓረብ፣ኢማራትስን ኳታርን ብልፍንቲ ኣብ የመን የካይድኦ ንዘለዋ ወታደራዊ ስርሒታት ኣብ ኤርትራ ዘሎ መደብር፣ኣብ በርበራ ዘሎ ወደብን ኣብ ጅቡቲ ዘሎ ወታደራዊ መደብርን ኤርትራ፣ሱማሊያን ጅቡቲን ኣብቲ ስርሒት ዋንነት የብለንን ይብል ዶ/ር ዓወት።
‘’ሃገራት እቲ ዞባ ብዘላቕነት ዝርብሓሉ ኣብ መንጎ እዘን ሃገራትን እዞም ህዝብታትን ዘሎ ዝምድና ክምሓየሽን ክምዕብልን ክኽእል ኣለዎ፤ሓሳባት፣ሰባት ንግድን ካልእን ኣብዚ ዞባ እዚ ነፃ ኮይኖም ክንቀሳቐሱ ክሳብ ዘይክሉ እዚ ዞባ እዚ መሳርሕን መንሃሪያን ካልኦት ሓይልታትን ረብሓታትን ምዃኑ ኣይተርፍን’’ኢሉ።
‘’ምእታው ሃገራት ዓረብ ናብ ቀርኒ ኣፍሪካ ሓደጋ እንተሃለዎ እውን ብወታደራዊ መደይ ጥራሕ ስለዘይኮነ ገሊአን ንኣብነት ኣብ ኢትዮጵያ ብኢንቨስትመንት ይዋፈራ ስለዘለዋ ፀጋ እውን እየን’’ ዝበለ ኣብዚ ኣብ ኣሜሪካ ኣብ ሚዲያ፣ፖለቲካን ሲቪክ ማሕበራትን ዝዋሳእን ናይ ዶክትሬት ትምህርቱ ኣብ ምክትታል ዝርከብን ኣቶ ኣሉላ ሰለሞን ‘’እዚ ወታደራዊ ካምቦታት ናይ ምህናፅ፣ጭዋዳ ናይ ምርኣይን ከባቢያዊ ጎብለል ንምዃን እተን ሃገራት ዝገብርኦ ምቅስቓስን ንጎረባብቲ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪካ ናብ ዘይምርግጋእ ዝወስድ ሓደገኛ መንገዲ እዩ’’ ይብል።
ኣብ መንጎ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪካ ቁጠባዊ ምትእስሳር እንተድኣ ሓይሊ ካብዘን ዝኣትዋ ዘለዋ ሃገራት ዝመፅእ ተፅዕኖ ክምክታ ተኽእሎ ክህልወን እዩ ይብል ብምውሳኽ ኣቶ ኣሉላ።
ካብን ናብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክካየድ ዝጀመረ በረራታ ናይ መጓዓዝያ ነፈርቲ፣ ብሰንኪ ለበዳ ኮረና ቫይረስ ደው ድሕሪ ምባሉ፣ ንሕክምና፣ ስድራቤት ንምርኣይን ካልእ ጉዳያትን ናብ ኢትዮጵያ ዝኣተዉ ኣማኢት ኤርትራውያን መምለሲ ስኢኖም፣ ተዓጊቶም ከምዘለዉ ክቃላሕ ጸኒሑ’ዩ።
ብዙሓት ካብቶም ኤርትራውያን፣ ንኸቢድ ክሳራታት ተቓሊዖም ብምህላዉ፣ ካብ ኣዲስ ኣበባ፣ ብክልል ትግራይ ኣቢሎም፣ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ናብ ኤርትራ ንምምላስ ዝተፈላለየ ጻዕርታት ኣብ ምክያድ’ዮም ዝርከቡ።
እቶም ኣስታት 5 ሽሕ ብር ከፊሎም ብሚኒባሳት፣ ታክስን ናይ ውልቂ መካይንን፣ ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ ክልል ትግርይ ድሕሪ ምእታዎም፣ ካብ ከባቢ ዓዲ ግራት ዶባት ኤርትራ ንምስጋር ድማ ተወሳኺ ኣስታት 1200 ብር ክኸፍሉ ከምዝሕተቱ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣረጋጊጾም።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ካብ መወዳእታ ወርሒ መጋቢት ኣትሒዙ ድሕሪ ዘውጽኦ ኣዋጅ፣ ካብን ናብን ኤርትራን ካልኦት ሃገራትን ዝካየድ ዝነበረ ናይ መጓዓዝያ በረራታት ደው ኢሉ ከምዘሎ ይፍለጥ።
ይኹን’ምበር ንሚስጢራዊ ተልእኾታትን ምብጽጻሕ ሰበ ስልጣን ኤርትራን ኢትዮጵያን፣ ነፈርቲ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ኣስመራ ብተደጋጋሚ ክዓልባ ከምዝርኣያ ናይ ዓይኒ መሰኻክር የረጋግጹ።
ሕጂ ደኣ፡ ንምንታይ ተገልቢጥኩም፡ ኤርትራውያን ካብ ኢትዮጵያ ንኽምለሱ 6,000.00 ብር ከፊሎም ንኤርትራ ይምለሱ ኣለዉ ትብሉና። ኣብ ኤርትራ ጥምየት ከምዘሎ ኣይነገርኩሞምን ዲኹም። ወረ እቲ ጭፍሉቕ መራሒኹምን መራሒ ትግራይን (ደብረሸይጣን) ኤርትራውያን ትግራይ ክትቅመጡ ትኽእሉ ኢኹም ኢሉ ዶ ኣይበልኩምናን።
ኣታ ገሊኡ ሰብሲ እታ ኣእምሮኡ ክትንእስ መዓት እያ ኣታ comment ጺሒፍካ ዘሎኻ እንታይ ማለትካ እዩ ካን ብሓደ ኣፊቱ ድዩ ስድራኡን ናብርኡን ክገድፍ ስድርኡ ኣብኡ እንተ ሃለዉ’ኸ እንታይ ይግበር ወረ በጃኻ ኣእምሮኻ ኣስረሓዮ ጥሜት ከም ዘሎ ደኣ እንታይ ካብ ኤሬና ምንጋር ደሊኻሉ፡ እውይ በጃኹም ኣሕዋተይ ኣእምሮ ንግበር
ኣታ እዚ ገሊኡ ሰብሲ ኽንደይ ትንእስ እያ እታ ኣእምሮኡ እሞ እንታይ ክገብር ደሊኻዮ ስድራኡ ቤተ ሰቡን ኣብታ ዝፈትዋ ዓዱ እለዉ ናብኡ ክምለስ እዩ እምበር እንታይ ደኣ ካን ብሓደ ኣፉ ኩሉና ዲና ክንርሕቕ ካብ ዓድና ኣይኮነንን ዝሓወይ በጃኻ ኣእምሮኻ ኣስረሓዮ፡ ጥሜት ከም ዘሎ ኸኣ ካብ ኤሬና ምንጋር ኣየድልየካን እዩ በጃኻ ኢለካ ሕሰብ ጽባሕ ከይትጠዓስ ትብሎን ትገብሮን ፍለጥ እቲ ኣብ ባይታ ዘሎ እዪም ዝዛረቡ ዝለዉ
ስለዚህ፣ የኢትዮጵያ የግዛት ወሰን የዘጠኙ ክልሎች የግዛት ድምር ብቻ ነዉ። ማለትም፣ ከዘጠኙ ክልሎች ግዛት በላይ ወይም ከዘጠኙ ክልሎች ግዛት ያነሰ ኢትዮጵያ ግዛት የላትም።
ሽሬ፣ መቐለ፣ አዱዋ በክልልነት እስካልተጠቀሱ በትግራይ ክልል ስር ካልታቀፉ፣ የኢትዮጵያ ግዛት አይሆኑም። ደብረብርሃን፣ ባህርዳር፣ ደብረማርቆስ በክልልነት እስካልተጠቀሱ የአማራ ክልል አካል ካልሆኑ፣ የኢትዮጵያ አካል አይሆኑም። ድሬዳዋ፣ ነቀምቴ፣ ሱሉልታ በኦሮሚያ ካልታቀፉ፣ በኢትዮጵያ ግዛት ወሰን ሊታቀፉ አይችሉም።
አዲስ አበባ የራሷ መስተዳድር ያላት ከተማ መሆኗ በህገ መንግስቱ አንቀጽ 49(2) ሰፍሯል። ከዚህም በላይ፣ አዲስ አበባ የፌደራል መንግስት ርዕሰ ከተማ፣ አንቀጽ 49(1) እና የብዙ ዓላም አቀፍ ድርጅቶች መቀመጫና መዳረሻ ናት። ይሁን እንጂ አዲስ አበባ በክልልነት ወይም በፌደራሉ አባልነት አልተጠቀሰችም።
የኢትዮጵያ የግዛት ወሰን ከክልሎች ወይም ከፌደራል አባላት ወሰን ግዛት አንጻር ብቻ የተወሰነ መሆኑን ተመልክተናል። እንዲሁም፣ አዲስ አበባ ከተማ እንጂ ክልል እንዳልሆነች ከህገ መንግስቱ አይተናል። በዓለም ላይ፣ ‘ሀ’ የ’ለ’ ክልል አካል ነዉ፣ የሚል ህገ መንግስት የለም፤ አስፈላጊም አይደለም።
ከዚህ አንጻር፣ የፌደራል ህገ መንግስታችን፣ ዓለም ላይ ካሉት ህገ መንግስታት ያለፈ ተግቷዋል። አዲስ አበባ በክልል መታቀፏን ግልጽ አድርጓል። አንቀጽ 49(5) ‘… አዲስ አበባ በኦሮሚያ ክልል መሀል የሚገኝ በመሆኑ …’ የሚል ሀረግ የጠቋሚነት ሚና አለዉ። በመሆኑም፣ አንቀጽ 2 እና 47(1)ን ብቻ አንብበዉ፣ አዲስ አበባ የኦሮሚያ አካል መሆኗን ለማይረዱ፣ ሀረጉ አጋዥ ነዉ።
በመጀመሪያ ወጣቶቹ ከወልቃይት ተጭነው ወደ ትግራይ ተወሠዱ። ከዚያም እጅና እግራቸው ታጥፎ ተሠበረ። በዚህ ሁኔታ ለሀምሣ ቀናት እራቁታቸውን አንድ ቤት ውሥጥ ተዘግቶባቸው በቀን አንድ ዳቦ ከብዙ ዱላ ጋር እየተሠጣቸው እንዲቆዩ ተደረገ።
ሀምሣ ቀን ሙሉ ከዚያ ቤት አልወጡም። በሀምሣኛው ቀን አንድ የጭነት መኪና መጣና ወጣቶቹ ተዘግተውበት የነበረው ቤት ተከፈተ። በወቅቱ በአካባቢው የነበረውን ሽታ በቃላት ለመግለጽ አዳጋች ነው። ወጣቶቹ በጣም ከመክሣታቸው የተነሣ ወታደሮቹ በአንድ እጃቸው ጸጉራቸውን አንጠልጥለው ወደ መኪናው ይወረውሯቸው ነበር። አንደኛውን ወጣት ጸጉሩን ይዞ ሢወረውረው ጸጉሩ ተነቅሎ ወደቀ። ያንን ሥመለከት ሠው ሆኘ መፈጠሬር ጠላሁት።
ወጣቶቹን ጭኖ የሄደው መኪና ማታ አካባቢ ባዶውን ተመለሠ። ወጣቶቹን እንደገደሏቸው ባውቅም ከዚያ ሁሉ ሥቃይ መሞት እንደሚሻላቸው በመረዳቴ ደሥ አለኝ። ቢሄንም ግን ይህ ድርጊት በአእምሮየ እየተመላለሠ ሥለረበሸኝ ከሥራየ ልለቅ ችያለሁ። በወቅቱ ይህ ሁሉ የሚፈጸመው በትግራይ ክልል ፕሬዘዳንት በገብሩ አሥራት ቀጥተኛ ትእዛዝ ነበር።”
ከጠዋቱ ሁለት ሰዓት ነው፤ ቤሎ ኢሊያሱ በኮቪድ-19 ምክንያት የሕዝብ ትራንስፖርት ስለታገደ ካዱና ግዛት ውስጥ ወዳለው እርሻው በሞተር ሳይክል እየሄደ ነው፡፡ […]
ከሰኣት በኋላ 10 ሰዓት ሆኗል፤ ነፍሰ ጡሯ የ17 ዓመቷ አቤና ኒዪራ ከትምህርት ቤት ተመልሳለች፡፡ የደከማት ትመስላለች፤ በኮቪድ-19 ምክንያት ትምህርት ቤት […]
ሚሊ አፒዮ ወደ ጤና አግልግሎት ማእከል መሄድ ባለመቻሏ የተነሳ ስይወለድ ስለሞተባት ልጇ ስትናገር ታለቅስ ነበር፡፡ በኮቪድ-19 መከላከያ እርምጃዎች ምክንያት ሦስት […]
በስልሳዎቹ የእድሜ ክልል የሚገኘው ኢሳካ ሊንጋኒ ጋዜጠኛና ዋጋዱጉ ውስጥ ኦፒኒዮ የተባለ ሳምንታዊ የህትመት ውጤት ዳይሬክተር ነው፡፡ በፖለቲካዊ ጉዳዮች ላይ በሚይዛቸው […]
ከጠዋቱ አንድ ሰኣት ነው፤ በምስራቃዊ የኮንጎ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ በሚገኘው የቪሩንጋ ብሔራዊ ፓርክ ቀለል ያለ ዝናብ እየጣለ ነው፡፡ በአካባቢው የሚኖረው ፓሉሉ […]
በኢትዮጵያ ግብረሰዶማዊነትን ለማስፋፋት ብዙ ጥረት እየተደረገ ነው። ድሮ አራት ኪሎ ቱሪስት ሆቴል የሚደረገውን የወንዶች ለወንዶች ጠበሳ ጉድ እንል ነበር። እጅግ አነስተኛ ቁጥር የነበረው ይኽው የወንዶች ጠበሳ እንደዚህ ጎልቶና አድጎ አገሪቱን ይወራል ብሎም የሰጋ አልነበረም። ዛሬ ግን ቀውሱ ከድህነት ጋር ተዳምሮ መልኩን ቀይሯል። የዕለት መተዳደሪያ የሆነላቸው መኖራቸው ሁሉ እየተሰማ ነው።
ግብረሰዶማዊያኑ እርስ በእርሳቸው “ባሌ” እና “ሚስቴ” በመባባል ይጠራራሉ፡፡ ብዙውን ጊዜ የአብሮነት ቆይታቸው ከሦስት ወር በላይ አይቆይም፡፡ አንዳንዶች ከአንድ ጊዜ ግንኙነት በላይ ድጋሚ መገናኘት አይፈልጉም፡፡ ድጋሚ የሚገናኙትም በወራት ልዩነት በመሰላቸት ይለያያሉ፡፡ አዲስ አበባ ውስጥ ታዋቂ አርቲስቶች፣ ባለሃብቶች፣ ምሁራንና ጋዜጠኞች ራሳቸውን ሸሽገው በዚህ ሕይወት ይኖራሉ፡፡ እነዚህ ግለሰቦች ግብረሰዶማዊነት በአገሪቱ ህግ ተቀባይነት እንዲያገኝ አምባሳደሮችንና ዲፕሎማቶችን ከመወትወት ጀምሮ የማይፈነቅሉት ድንጋይ የለም፡፡ ይለናል ጎልጉል አዲስ አበባን አበጥሮ ከመረመረ በሁዋላ። ግብረ-ሰዶማዊነትን እንደገቢ ምንጭ የሚጠቀሙበት ወንድ አዳሪዎችና (male prostitutes) ደላሎች አሉ! ግብረሰዶማዊያኑ የራሳቸው መገናኛ ቤቶችና ምሽት ክለቦች አሏቸው “ዜጋ” የሚለው ቃል የመግባቢያ ኮድ ሥማቸው ነው! ግብረሰዶማዊያኑ በድብቅ መኖሪያ ቤቶችና በምሽት ክለቦቻቸው “የጋብቻ ሥነሥርዓታቸውን” ይፈጽማሉ!
በኖርዌይ ነዋሪ ልጅ ግሩም በፌስ ቡክ ገጹ የሚከተለውን አጭር መረጃ ሲያስቀምጥ ዮናስን የሰዶማዊያንን መብት ለማስከበር በአገር ቤት የዲያስፖራ ትግል ሊጀምር ይሆን ሲል ሸርድዷል። ማን ያውቃል ለዚህ ዘመቻ የገቢ ማሰባሰቢያ ዝግጅት የጥሪ ካርድ ግዙ የሚል ማስታወቂያ እና ምስላቸውን በጨረታ ገዝተን ግድግዳችን ላይ እንድንለጥፍ እንጋበዝ ይሆናል። ለሁሉም ሰቂውን ዘገባ ከላይ አስፈንጣሪውን በመጫን ያንብቡ። ልጅ ግሩም እንዲህ ነው ያለው።
የኖርዌይ ግብረ ሰዶማውያን ማህበር ቦርድ ሊቀመንበር ድሮ አቶ ዮናስ ዘንድሮ ግን ብዙዎች ወ/ሮ ዮናስ በሚል ማዕረግ የሚጠሩት ኢትዮጵያዊ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ በግብረ ሰዶማውያን ላይ ጭቆና አለብን በግሌ ጥቃት ደርሶብኛል በማለት አሳይለም ጠይቆ የመኖሪያ ፈቃድ አግኝቷል። የኢህአዴግ ደጋፊና ለሟች መለስ ዜናዊ ትልቅ ክብር ያለው ሰው ነው።
ወ/ሮ ዮናስ ከአብዛኛዎቹ ግብረ ሰዶማውያን የሚለየው ሽንጡን ገትሮ በገሃድ ኢትዮጵያዊ በግብረ ሰዶማዊ መሆኑን በመናገር ብቻ ሳይሆን የሌሎች ግብረ ሰዶማውያንን ነፃነት ለማስከበር በሚያደርገው ትግል ነው። አሁን ደግሞ በዚህም ነገር የአገር ቤትና የዲያስፖራ ትግል ሊጀመር ይሆን?ለሁሉም የሰብዓዊ መብት ይከበር የሚሉስ በዚህ ጉዳይ ምን ይሉ ይሆን?
ጣልያን ዘግይቶ ቢሆንና አሁን ባለንበት ጊዜና ዘመን ቢመጣ፣ የሚል ሐሳብ ድንገት ሽው አለብኝ። የአስቂኙን ሐሳብ አስደንጋጭ መልሶች እያሰብኩ በመዝናናት ላይ ነኝ። ተከተሉኝ!
ጣልያናዊ ለመሆን ስል ጦርና ጋሻ ሳይሆን አበባ ይዤ እጠብቅ ነበር? እናቶችስ የምናውቃትን መፈክር ይዘው ኤርፖርት ከወር በፊት ይቆማሉን? ወይንስ… እንደቀድሞው ማማሰያ ሸክፈው ወንዱን እያነሳሱ ይዘምቱ ነበር? ለነገሩ ልጆቻቸው ጣልያን ይዘዋቸው ከሔዱ ሰነበቱ። ከየት ወደየት ይዝመቱ?
እነ ባራቴሪስ ቢሆኑ የትግል ስትራቴጂያቸውን ከዘር ጨራሽ ወደ ዘር ቆጣሪ ይቀይሩ ነበር። የእንትን ብሔር ነፃ አውጭ ሆነው ይመጣሉ። የፈረደበት መስቀል አደባባይም ካሳለፋቸው መስቀለኛ ታሪኮች አንዱ ተብሎ የሚመዘገብ አቀባበልም በተደረገ ነበር። ከሰብአዊነቱ በፊት ብሔሩን ያስቀደመ ንፁህ ነኝ ባይ በመስቀለኛው መንገድ ኑሮ አመሳቃይ ቦንብ ሐሳብ በወረወረ ነበር።
ጀግንነታቸውን ያፀደቅንላቸው ሰዎቻችን ሳይቀሩ በሴት ጭን ውስጥ ተሸጉጠው ሽጉጥ ቀርቶ ሀሳብ መተኮስ ባቆሙበት ወቅት ዓድዋ ዛሬ ቢሆን…? እንደቀደምቶቼ ድንጋይ አልወረውርም፣ ጦር የመወርወር ወኔም የሚኖረኝ አይመስለኝም፤ ይልቁኑስ ቆንጆ ቆንጆ ጣልያናዊያን እንስት እየፈለኩ ራሴው እንደምወረወር ባለሙሉ ተስፋ ነኝ።
ካልተወሻሸን የሴቶቹም ተመሳሳይ ነው። የጓዳ ጉድጉዳቸውን ትተው፣ ለታጋዮች ቀለብ ሸክፈው፣ ወንዱን የሚያነሳሱ፣ ልጆቻቸውን መርቀው፣… ወደ ትግል ዘመቻ የሚልኩ አይኖሩም። ይልቅ እነ አንቶኔሊን ለማማለል፤ ኩል ተኩለው፣ ሜካፕ ተቀብተው፣ ሒውማን ሔር ተሰፍተው፣… ወዲያ ወዲህ የሚሉ ይበረክታሉ። እነ አንቶኔሊም በሴቶቻችን ውበት ተማርከው ሳይገዙልን አይቀርም እንጂ፤ በዚህ ጊዜና በዚህ ዘመን ዓድዋን ማሰብ ለእኔ ይከብደኛል። እናንተ አይከብዳችሁም?
“አባቴ ጀግና ነው። ጣልያንን በባዶ እጁ ታግሎ አሸንፏል” አልኩት። ጣልያናዊው ወዳጄ ጭንቅላቱን በአሉታ እየነቀነቀ “እውነትም የተከበሩ አባት አሉህ ግን…” ብሎ ትንፋሽ ወሰድ አደረገ። ከግራ መጋባቴ በቅጡ ከመመለሴ በፊት የስላቅ ፈገግታ እያሳየኝ “ታዲያ ምን ያደርጋል ያንተን ዓይነት እንከፍ ወልደው ረከሱ እንጂ” ብሎ ኩም አደረገኝ። ሐፍረቴን ተከናንቤ “እበትም ትል ይወልዳል…” ልለው አሰብኩና ተውኩት። ማን በራሱ ጎል ላይ ግብ ያስቆጥራል?
…ንግግሩ ንቀትም መሰለኝ፣ ቅናትም መሰለኝ፣ ለማብሸቅም መሰለኝ፣… ብዙ ነገር መሰለኝ። አስተያየቱ ቅድመ አያትህ ቅድመ አያቴን በኩርኩም መቶት ነበርና እበቀልሀለው የሚል ይመስላል። ያው አባቱ በአባቴ ስለተሸነፈ፤ ስለ አባቱ የሚያወራው ጀብዱ ባይኖር ነው የሚል ድምዳሜ ላይ ደረስኩኝ።
ዓድዋ ዛሬ ቢሆን ኖሮ በቅኝ ለመገዛት የጦር መሳርያ አያስፈልገንም። መቶ ዶላር በቂ ነው። ዶላርን እምቢ ባይ ፎካሪ፣ ከሱ በፊት እኔን ያስቀድመኝ ባይ ጎበዝ አሁን አለ? የጥቁር እና የነጭ ገበያው ተዋንያን ምስክር ይሁኑኛ እንግዲህ…
ለነገሩ በግሎባላይዜሽን ዓለም ከጣልያናዊ ወንድ ጋር እህታችንን ድረን፤ ልጆቻችንን ጣልያን ስኩል እያስተማርን፤ ጣልያን ሔደን ቤተሰብ ከመሰረትንባት ሀገር ጋር፤ እነ ካሳንቺስ እነ ፒያሳ የመሳሰሉ የጣልያን የውሰት ቃሎችን እየተጠቀምን፤ የእነርሱን ባህላዊ ምግብ እዚህ ዘመናዊ ብለን እያዘጋጀን፤ ሌላው ቢቀር ለእርዳታ እጃችንን ስንዘረጋ ፊቷን ካላዞረችብን ሀገር ጋር መዋጋቱ ‘ፌር’ ነው? የበላንበትን እጅ መንከስ አይሆንብንምን? ገበታ መርገጥ፣ ወጭት መስበር ጡር አይደለምን?
ለአባቶቻችን ክብር ይሁንና ናፖሊዮን ሳይሆን ዮሐንስ ተብዬ እንድጠራ፤ ተሳቆ ፓስታ ከመብላት በክብር ሽሮ መብላትን፤ ተዋርዶ ከመጫማት የባዶ እግርን ክብር አቆይተውልኛልና ለአባቶቼ በሀገሬና በህዝቧ ስም ክብር ይሁን።
እውነት ግን ዓደዋ ዛሬ ቢሆን ኖሮ ራሴን እታዘበው ነበር። ጣልያን ለመሄድ ስደትን መፍትሔ ባደረኩበት በዚህ ጊዜ ጣልያን ደጃፌ ቢመጣ ከገንዘብ ክብሬን አስበልጥ ይሆን? ከሆዴ ሀገሬን አስቀድም ይሆን? ከራሴ በፊት ለወገኔ እል ነበር? ከምር ግን… ከዶላር ባህሌን ብዬ ዶሮ አረባ ነበር?
ከመልካምነት ይልቅ ስም በሚፈራበት ጊዜ፣ ከቀሳውስት በላይ አዝማሪ በሚደመጥበት ወቅት፣ ስም ከእውቀት በላይ በሆነበት ዓለም፤ እውነቴን ነው የምለው እነ አንቶኔሊን ለማባረር ሳይሆን ለመቀበል ታቦት ይዘን እንደምንወጣ አልጠራጠርም።
ዓድዋ ዛሬ ቢሆን፤ ጣልያን በመትረየስ ሳይሆን በፕሮፖዛል ብትመጣ… “የእውቀት ሽግግር” የሚል ርዕስ ያለበት ፕሮፓዛሏን ይዛ ኢትዮጵያዊያን ተማሪዎችን በጣልያናዊ ጠበል አጥምቃ ለመላክ የሚያስችል ሀሳብ ይዛ ከች ብትል ዐይኑን የሚያሽ ይኖራል?
“ካሜሮን ጦርነቱን የምንዘግብበት ካሜራ፣ ዚምባብዌ ጦርነቱ ልማታዊ ጦርነት እንዲሆን በማሰብ የዘንባባ ዝንጣፊ፣ ፈረንሳይ የፈረስ ድጋፍ እንደሚያደርጉልን አንዲት ታህል አልጠራጠርም።”
ዓድዋ ዛሬ ቢሆን ኖሮ ያ ጥቁር ሰው ራሱ “ያልሰማህ ስማ… የሰማህ ላልሰማ አሰማ” የሚል አዋጅ አያስነግርም። “ወስልተህ ከቀረህ ማርያም አትለመነኝ” የሚል ግዝት ውስጥም አይገባም። ምክንያቱም ከጫት ቤት ወጥቶ የሚመጣ የለማ! ይልቅ ወጣቱ ጫት ቤት ቁጭ ብሎ በፌስ ቡክ ቅስቀሳ እንደሚያደርግ አምናለሁ። ጦርነቱም በአካል መስዋዕትነት ሳይሆን በኢንተርኔት ፖስት በሆነ ነበር። ሁሉም ጥጉን ይዞ ውጣና ተጋደል ሲል የሚጋደል ጠፍቶ፤ ነበር የምንለው የትናንት ታሪካችን እንዳልነበር በሆነ ነበር።
ዓድዋ ዛሬ ቢሆን… ያቺ ጀግኒት ብቻዋን ዓድዋ ሄዳ አትዘምትም። ማልዳ ስለ ትውልዷ አትፀልይም። የጊዮርጊስ ፅላት ከመንበሩ የሚወጣ ከሆነም የተሸካሚዎቹ ዓላማ ቅርስ መሸጥ በሆነ ነበር።
አያድርገውና ዓድዋ ዛሬ ቢሆን ‘እዘምት ነበር?’ ስል ራሴን ጠየኩት አዎ! እኔ እሄድ ነበር፤ ግን ጦር ይዤ አይደለም፣ ሽጉጥ ይዤ አይደለም፣ ስንቅ ሸክፌም አይደለም፣ ካሜራ ብቻ ይዤ ነው የምሔደው። የሞት እና የጦርነት ዜናዬን እየቀረፅኩ እፖስታለሁ። ዩቱብ ከተመልካች ብዛት የሚከፍለኝ ገንዘብ እንዲጨምር፣ ተከታታይ እና ሰብስክራይበር እንዲበዛልኝ አሰቃቂ አሰቃቂውን እየቀረፅኩ ‘ፖስቼ’ እበለፅግበት ነበር።
የቀድሞ ወይንም የጥንት አውሮፕላኖች በአስር የአፍሪካ ሀገሮች ሰማይ ላይ የበረራ ውድድር ለማካሄድ እሁድለት ኬንያ አርፈው ነበር። ከደቡብ አፍሪካ የተነሱት ጥንታዊ አውሮፕላኖች መካከል የሚደረገው የበረራ ውድድር ዋና አላማ ለተባበሩት መንግስታት የህፃናት መርጃ ድርጅት ዩኒሴፍ(UNICEF) ፣ ለብሄራዊ አእዋፋት የዱር እንስሳት ጥበቃ እንዲሁም ዘርን በመዝራት ደንን መልሶ በማልማት ላይ ለሚገኘው ቡድን የእርዳታ ገንዘብን ለማሰባሰብ ነው።
የኢትዮጵያ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ጸሎት የማንኛውም ችግር መፍትሔ እንደሆነ ታስተምራለች። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ጸልይዋል። ደቀ መዛሙርቱም እንዴት እንደሚጸልዩ ጠይቀውት አቡነ ዘበሰማያትን እዚያው እፊታቸው ደርሶ አስጠንቷቸዋል። ደቀ መዛሙርቱ በጸሎት ኀይል ብዙ ተአምራት ሠርተዋል። እኛንም፥ “ከናንተ ማህል ማንም መከራ ቢደርስበት ይጸልይ፤ ደስተኛም ከሆነ፥ የምስጋና መዝሙር ይዘምር። የታመመም ካለ፥ ካህናትን ይጥራና አከላቱን በዘይት ቀብተው የጌታን ስም ጠርተው ይጸልዩበት። የእምነት ጸሎት በሽተኛን ያድናል” ይሉናል (ያዕ ፭፡፲፫–፲፭)። ይኸ ብቻ አይደለም። ተራ ወይንና ተራ ዳቦ ወደ ቅዱስ የጌታ ደምና ሥጋ የሚለወጠው በጸሎት መሆኑ ከጥንት ጀምሮ የምናምነው ነው።
የጸሎቱ ዓይነቶች በብዙ ጥንቃቄ እንዳልደረሱን ከአንዳንድ ሁኔታዎች ለመታዘብ ይቻላል። ለምሳሌ፥ ከቅዳሴ በፊት የምትነገር “[በእንተ] ትምህርተ ኅቡኣት” የምትባ አጭር ጸሎት አለችን። የስሟ ትርጓሜ፥ “[ስለ] ድብቅ ነገሮች ትምህርት” ማለት ነው። በዚህ ጸሎት ውስጥ “ተገምረ በማኅፀነ ድንግል ተኀቢኦ ለኵሉ ኀይል እለ በሰማያት ማኅደር ወለእለ ይትቃወማ ኀይል በኢያእምሮ ሰወሮ . . .” (ማደሪያቸው በሰማያት ከሆነው ኀይል ሁሉ ተደብቆ በድንግል ማኅፀን ተቻለ፤ [ታምሩን] የሚቃወማትን ኀይልም በአለማወቅ ደበቀው . . .) የሚል አንድምታ የሚያሻው ንግግር አለበት። ድብቁ ከማን ነው? ከሰይጣን ከሆነ የሰይጣንን ኀይል ማጋነን ነው።
አንዳንድ ደብተራዎች ከዚህ የሚረዱት ሰይጣን የሚሸነፈው በምስጢር ኀይል ነው የሚል ነው። በዚህ ላይ፥ ቅድስት ማርያም የጸለየቻቸው ጸሎቶች ናቸው የሚባሉ “ባርቶስ” እና “ሰኔ ጎልጎታ” የሚባሉ ንኡሳት መጻሕፍት አሉን። እነዚህና “ነገረ ማርያም”፥ አምላክ የሚሰማው ስውር ስሞቹን (አስማት) እየጠሩ ሲጸልዩለት ነው የሚል ስሕተት አሉባቸው። ድርሳነ ሚካኤልም የሚጸዳ ነገር አለበት።
“አምላክ የምስጢር ስም የለውም፤ የመጸለያ ምስጢር ስሞች የሚባሉ ቃላት የሉም” ሲሏቸው፥ ክርስቶስ የኢያይሮስን ልጅ ሊያድናት ሲጸልይ፥ “ጣሊታ ኩሚ” (ማር ፭፡ ፵፩)፥ በመስቀል ላይ ሆኖ ሲጸልይ፥ “ኤሎሄ ኤሎሄ ኤልማስ ላማ ሰበክታኒ” (ማቴ ፳፯፡፵፮) ብሎ ስውር ቃላት ተጠቅሟል ይላሉ። ግን እነዚህ ሁሉ ሳይተረጐሙ ተጠቅሰው ነው እንጂ፥ አስማት አይደሉም። ክርስቶስ ይናገርበት በነበረው ቋንቋ የተናገራቸው ናቸው። ተተርጕመው ቢሆን ኖሮ “ጣሊታ ተነሽ ቁሚ”፥ “አምላኬ አምላኬ ለምን ተውከኝ?” ማለቱን እናይ ነበረ።
በባህል ሲወርድ ሲዋረድ እንደደረሰን፥ አይሁድ ክርስቶስን ሲሰቅሉት በአምስት ምስማሮች (ችንካሮች) ቸንክረውት ነበር። እነዚህ ምስማሮች (ችንካሮች) በግሪክኛ ስም አላቸው፤ (1) ሳዶር፥ (2) አላዶር፣ (3) ዳናት፥ (4) አዴራ፥ (5) ሮዳስ ይባላሉ። እነሱንም የችንካሮቹ ስሞች እንደሆኑ ከማቆየት አልፈው፥ የአምላክ የምስጢር ስሞች ከሚሏቸው አስማት ጋራ ደባልቀው፥ ለመፍትሔ ሥራይ (መርዝና ድግምት ማርከሻ መዳኒት) የጸሎት ክፍል አደረጓቸው።
ሥራይ የመርዝ ማርከሻ መዳኒት ቢባልም፥ አብዛኛውን ጊዜ በሽታው ርኩስ መንፈስ (ጋኔን) ነው። ጋኔን ሰውን ይይዛል፤ በሽታ ያስለክፋል። በባህላችን እምነት፥ ማናቸውም በሽታ ምንጩ ጋኔን (evil spirit) ነው። ጋኔን የአምላክ ስም ሲጠሩበትና መስቀል ሲያሳዩት ይተናል። ስመ አምላክ ጠርቶ የተጸለየበት ጠበል ጋኔን ካመጣው በሽታ መፈወስ ይቻላል። ጸሎቱን በብራና ላይ ጽፎ በልጅ አንገት ላይ ቢያንጠለጥሉት፥ አጋንንትን ያርቃል። አጋንንት ከሚያመጡት በሽታ ይከላከላል።
ችግሩ ጸሎቱ ምስጢራዊ ስመ አምላክ መያዙ ነው። አንዳንዶቹ ስሞች ትርጕማቸውና ምንጫቸው አይታወቅም። አንዳንዶቹ ምንጮቻችው ዐረብኛ ነው። ዐረቢኛውን ደኅና አድርገው ካላወቁ፥ እምነትን የሚያናጋ ነገር ሳይቀር ሊቀዱ ይችላሉ። ለምሳሌ አንድ የአስማት ጸሎር ውስጥ “መሐመድ ስይዱነ” (መሐመድ ጌታችን ነው) የሚል ነገር አገኘሁበት። አንዳንዶቹ ደብተራዎቹ የፈጠሯቸው ይመስላሉ። ለምሳሌ አንድ መጽሐፍ ውስጥ፥ “የመሸን ቀነሸን ያፈዝ ጠርበጡ ራባት ማይ ወልህ ሜድ ርርባል ሚን ካራፉን አሉፍ ፍኑን ሰቂጹን ያህድድ አሴር እምህልና አመጀ በሰልማና አሜን” ይላል። ከዐረብ የጥንቆላ መጽሐፍ ሥርዓት ጠብቆ በጥንቃቄ ያልተቀዳ ሐረግ ሳይሆን አይቀርም።
ጉዳዩ የጥንትና ሊወገድ የማይቻል የቤተ ክርስቲያናችን ችግር ነው። የተከበሩ መምህራን ሳይቀሩ የዚህ መጥፎ ልምድ ሰለባ ሲሆኑ ይገኛሉ። ባህሉን አጥብቀው ከተቃወሙት ዋናው ከ1426 እስከ 1460 ዓ.ም የነገሠው አፄ ዘርአ ያዕቆብ ነው። ተጋድሎውን (በግዕዝ) እንዲህ ሲል ነግሮናል፤
“ደግሞ የቤተ ክርስቲያን ልጆች ሁሉ፥ ስሙ፥ እንንገራችሁ፤ በቤተ መንግሥት የነበረውን ዓመፅና ጥንቈላ ከናንተ የደበቅሁት የለም፤ ሁሉንም ነገር ጻፍኩላችሁ እንጂ። ምክንያቱም ከእግዚአብሔር ፍቅርና ከአምልኮቱ የማበልጠው ነገር የለም። አሁንም በቤተ መንግሥት ስላገኘሁት፥ በወንድሜ በይሥሐቅ ዘመን ስለተጻፈ የአስማት መጽሐፍ እገልጽላችኋለሁ። መጽሐፉ ሁለት ሰዎች ተሸክመውት ሊሄዱ የማይችሉት ትልቅና ከባድ ነው። ተስቦና ማናቸውም ዓይነት በሽታ ሲነሣ፥ የቤተ መንግሥቱ ካህናት ያነቡት ነበረ። ስሞቹ ግን የእግዚአብሔር ሳይሆኑ፥ የሚጠራቸውን እስኪያጠፉት ድረስ የሚረዱ አጋንንት ስሞች ናቸው። እነሆ፥ በእግዚአብሔር ኀይል ደመሰስኩት። ማንኛውንም ሐዋርያት ቈጥረው በሲኖዶሳቸው በሰጡን በሰማኒያ አንድ የሕግ መጻሕፍት ውስጥ የማይገኘውን ስም ከቤተ መንግሥት አጠፋሁ። ወንዶቹንም ሴቶቹንም ልጆቼን እግዚአብሔርን ከማምለክ የሚያስወጡ በሰማኒያ አንዱ የሕግ መጻሕፍት ውስጥ የማይገኙትን ስሞች እንዳይዙም እንዳይደግሙም አስማልኳቸው። ምክንያቱም፥ በጸሎት ጊዜ የጋንንት ስም መጥራት፥ በሌላም ጊዜ ለእርዳታ ማንበብ አጋንንትን ማምለክ ነው። እናንተም የወንጌል ልጆች ሆይ፥ በሰማኒያ አንዱ የሕግ መጻሕፍት ውስጥ የማታገኙትን ስም አትቀበሉ። ሌላ አምላክ በማምለክ እግዚአብሔርን ከማምለክ እንዳይወጡ ኢያሱ የእስራኤልን ልጆች እንዳስማላቸው፥ እኔም የአጋንንትን ስም በመጥራት እግዚአብሔርን ከማምለክ እንዳትወጡ፥በእግዚአብሔር አብ፥ በልጁ በክርስቶስ፥ በሦስተኛው በመንፈስ ቅዱስ አስምላችኋለሁ። ከጦርና ከሌላ አደጋ በአስማት ትድናላችሁ የሚሏችሁን አትስሟቸው። በአስማት ከጦር ይዳን ቢሆን ኖሮ፥ በኮሮጆ በዓሥራ ሁለት ስንዝር፥ በዓሥር ስንዝር በስምንት ስንዝር ክርታስ የተመላ የአጋንንት አስማት ይዞ የመጣው የጥፋት ልጅ በድላይ በዳነ ነበር። በእግዚአብሔር ኀይል በጦር ሜዳ ወደቀ። እኔንም፥ “በጦርነት ጠላትክን የምታሸንፍበትን አስማት እናምጣልህ” ብለውኝ ነበር። እኔ ግን ከእግዚአብሔር ሌላ የሚያድን እንደሌለ ዐውቄ አልተቀበልኳቸውም። እግዚአብሔር በእመቤቴ ማርያም ድንግልና አማላጅነት የጠላቶቼን ድምሳሴ አሳየኝ።”
“የሚጠራቸውን እስኪያጠፉት ድረስ የሚረዱ አጋንንት ስሞች ናቸው” ያለው እምነቱን ከመጽሐፈ ቀሌምንጦስ ወስዶ ነው። እዚያ መጽሐፍ ውስጥ አብዛኛው ታሪክ የተጻፈው በምኅጻረ ቃል (በኮድ (code) ስለሆነ፥ ኮዱን የሚፈታው ታሪክ ብቻ ነው። ግን፥ አንድ ቦታ ላይ፥ “መ ይነግሥ” (“መ ይነግሣል”) ስለሚል አንዳንድ የትግራይ ካህናት ይኸንን ሲያነቡ፥ “መለስ ይነግሣል” የሚለው ደረሰልን ብለው ተደስተው ነበር። ኮዱ ሲፈታ የሚለው ግን “መሐመድ ይነግሣል” ነው። የተጻፈው ነቢዩ መሐመድ ሲነሣ በክርስቲያኖች ላይ የሚደርሰውን ሥቃይ ለማሳየት መሆኑን ልብ አላሉትም። ትንቢቱ ስለ መለስ ባይሆንም የሚደርሰው ሥቃይ በመለስ እጅ ተፈጽሟል። የመለስ መግለጫ (Manifesto) እንደነገረን፥ መለስ የነገሠው የክርስቲያኑን መቋሚያ ለመስበር ነበር።
በመቀጠል ስለ በአንድ ጻድቅ ላይ የደረሰውን እንዲህ ሲል ይተርካል፤ አንድ ጻድቅ ሰው ነበረ፤ ችግር ሲደርስበት አንድ ጽድቅና የማይወድ መንፈስ ከተፍ ይልና ከችግሩ ያወጣዋል። ሰውየው ይህ በጎ ሥራ ሲደጋገምለት ሲያይ፥ “ኧረ ለመሆኑ ማነህ አንተ?” ብሎ ጠየቀው። “ስሜ እስከ ማእዜኑ ነው፤ ደግ ሰው መሆንክን አይቻለሁና ሁልጊዜም እረዳሃለሁ። አንዳች ችግር ሲገጥምህ ‘እስከ ማእዜኑ’ ብለህ ጥራኝ፤ እደርስልሃለሁ” አለው። ሰውየው በእስከ ማእዜኑ በመተማመን በሕይወቱ ተረጋጋ። አንድ ቀን ሳያስበው፥ እገደል ሊገባ ደረሰ። እንደምንም ብሎ ራሱን በማዳን ፈንታ፥ ተዝናንቶ “እስከ ማእዜኑ” ብሎ ጠራው። “እስከ ማእዜኑ” ማለት “እስከ መቼ?” ማለት ነው። አሁን እንግዴህ፥ እስከ ማእዜኑ ደጉን ሰው ለማጥፋት ሲቀናው፥ “እስከ ይእዜ” ብሎ ገፈተረው። “እስከ ይእዜ” ማለት “እስከዚህ ቅጽበት” ማለት ነው።
አፄ ዘርአ ያዕቆብ ያን ያህል ጥሮ፥ የተቀበለው አላገኘም። እንዲያውም፥ ጸሎቱን ቅዱስ ጸሎት ለማስመሰል፥ ከሐዲስ ኪዳን፥ በተለይም፥ ከዮሐንስ ወንጌል የመጀመሪያውን ቃላት፥ “በመጀመሪያ ቃል ነበር፡ ያምቃል እግዚአብሔር ዘንድ ነበር . . .” የሚለውን ጥቅስ የአስማት ጸሎት ክፍል ያደርጉታል። ጸሎቱንና ስሞቹን አምላካዊ ለማስመሰል እንደማንኛውም ቅዱስ ጸሎት፥ “በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ፩ዱ አምላክ ። ጸሎት በእንተ መፍትሔ ሥራይ” እያሉ ይጀምራሉ። ለምሳሌ አንድ ደብተራ አንድ ከሰኞ እስከ እሑድ የሚጸለይ መልክዐ ኢየሱስ ሲደርስ፥ እንዲህ ሲል ይጀምራል፤
የአስማት ጸሎቶች “መፍትሔ ሥራይ” ይባላሉ። ብዙ ዓይነት ናቸው። ለዓይነ ጥላ፥ ለራስ ምታት፥ ለጎን ውጋት፥ ለሆድ ቍርጠት፥ ፅንስ፥ ላለማስወረድ (ሾተላይ)፥ ለሚልፈሰፈስ የወንድ ብልት፥ ለትምርት የሚረዳ፥ የሚያፋቅር፥ ወዘተ አሉ። አንዱ ጸሎት “መርበብተ ሰሎሞን” ይባላል። ሰሎሞን ሰይጣናትን የሚያጠምድበት ጸሎት ማለት ነው። አጋንንቱም እንደ ሰው ብሔር አላቸው። ዓይነ መሃይምናን፥ ዓይነ ጋላ፥ ዓይነ ቅማንት ወጋፋት፥ ዓይነ ወይጦ፥ ዓይነ ማያ፥ ወዓይነ ደዋሮ፥ ወዓይነ ዳሞት፥ ሥራየ ጎንደር ወበጌምድር፥ ሥራየ ዳውንት ወመቄት፥ ሥራየ ዋድላ ወመቅደላ፥ ሥራየ ደላንታ ወላስታ፥ ሥራየ አምባሰል ወወገራ፥ ሥራየ አረሚ ወአምሐራ ወዢራ፥ ሥራየ እስላም ወክርስቲያን. . .
የቀድሞው የደቡብ ሱዳን ምክትል ፕረዚዳንት ሪያኸ ማቻር ደጋፊ አማጽያን ወደ መዲናይቱ ጁባና ወደ 10 ሩ የሀገሪቱ ክፍላተ-ሀገር ነገ 550 የሚሆኑ ሰዎችን እንደሚልኩ አስታውቀዋል።
አማጽያኑ ይህን ያሉት እአአ ባለፈው ነሃሴ 26 ቀን ላይ የተደረሰው የሰላም ስምምነት መተግበሩንና አለመተግበሩን እንዲከታተል በኢጋድ ማለት በምስራቅ አፍሪቃ ሀገሮች የልማት ትብብር በይነ መንግስታት የተመሰረተው የጣምራ ተቆጣጣሪና ገምጋሚ ኮሚሽን ባለፈው አርብ ጁባ ላይ ለመጀመርያ ጊዜ ከተሰበሰበ በኋላ ነው። አማጽያኑ ግን በስብሰባው አልተገኙም።
የደቡብ ሱዳን የሀርነት ሰራዊት አማጽያን የውጭ ጉዳይ ሃላፊ አምባሳደር ኢዝክየል ሎል ጋትኩቶ(Ezkiel Lol Gatkuoth) የሚላከው የአመጽያን ቡድን መሪ ጄኔራል ታባን ደንግ ጋይ (Taban Deng Gai) እንደሚሆኑ ገልጸዋል።
“ስብሰባ አድርገን ቡድናችንን ነገ ማክሰኞ ወደ ጁባና ወደ አስሩ ክፍላተ ሃገራት ለመላክ መወሰናችንና ለናንተና ለመላው አለም ግልጽ ለማድረግ እፈልጋለሁ። ቡድኑን የሚመሩትም ዋናው ተዳራዳርያችን ጄኔራል ታባን ደንግ ጋይ (Taban Deng Gai) ናቸው” ሲሉ የአምጽያኑ አማባሳደር አስታውቀዋል። የዜና ዝርዝሩን ከተያያዘው የድምጽ ፋይል ያዳምጡ።
እባክዎን ከማስታወቂያ ማገጃዎ SchmidtClothing.com ን በነጭ በመለየት ጥራት ያለው ይዘት ለእርስዎ መስጠታችንን እንድንቀጥል ይርዱን ወይም ለመቀጠል መለያ ይፍጠሩ።
አንዳንድ ሰዎች ከቢጫ ይርቃሉ ፡፡ ለቆዳ ቀለማቸው ማላበሻ እንዳልሆነ ያስቡ ይሆናል ወይም ደግሞ ከብዙ ሌሎች ቀለሞች ጋር አይሄድም ብለው ያስቡ ይሆናል ፡፡ Fooey እላለሁ ፡፡
ብሩህ ቢጫ ፍላጎትን ሊጨምር ይችላል ጥቁርና ነጭ የቀለም መርሃግብሮች. እንዲሁም ፣ የተለየ ቡናማ ቀለም ያለው በመሆኑ ፣ ቀለል ያሉ ቢጫዎች ከገለልተኛ ድምፆች ጋር በደንብ ይሰራሉ።
እውነት ነው ፣ ለእያንዳንዱ የቆዳ ቀለም ተስማሚ አይደለም ፣ ግን ጥቁር ቆዳ ላላቸው እና በፀጉር እና በቆዳዎቻቸው ላይ አንዳንድ ወርቃማ ድምፆች በደንብ ይሰራሉ። በሌላ በኩል ደግሞ ሐመር ወይም የወይራ የቆዳ ቀለም ያላቸውን ያጥባል ይሆናል ፡፡
ቀሚሶች ለመልበስ በጣም ቀላል ስለሆኑ በጣም ጥሩ ናቸው. ደማቅ ቢጫ የሚለብሱ ከሆነ አለባበስ, ቀይ ወይም ጥቁር እና ነጭ ጫማዎችን እና መለዋወጫዎችን በመጨመር የቀለም ማገጃ መፍጠር ይችላሉ። ለስላሳ ቢጫ እና ወርቃማ ቢጫዎች ገለልተኛ ገለልተኛ የእርስዎ ምርጥ ውርርድ ይሆናል።
ምንም እንኳን ውስብስብ በሚሆንበት ጊዜ ተመሳሳይ ህጎች ተፈጻሚነት ቢኖራቸውም ፣ የመታጠቢያ ልብሶች ፊቱን አይዙሩ ስለሚሉ ፣ እርስዎ ስለታጠቡ ስለ ቢጫ መታጠቢያ ልብስ ብዙ መጨነቅ አያስፈልግዎትም ፡፡ ቀለሙ አንዳንድ ጭንቅላቶችን እንደሚያዞር እርግጠኛ ነው ፡፡
በእርስዎ ውስጥ ቢጫ ለማከል ሌላኛው መንገድ ሙሉ በሙሉ ሳይፈጽሙ አልባሳት መልበስ ነው ቢጫ ማተሚያ. ቀለሙ ሳይነካው ጎልቶ እንዲታይ ለማድረግ ቀለሙ በአለባበሱ ውስጥ ሊሠራ ይችላል ፡፡
ቢጫ። ጃኬት በአለባበሶችዎ ላይ የቀለም ቅብብል ለመጨመር ሌላኛው መንገድ ነው ፡፡ አንድ ቢጫ ጃኬት ጂንስ እና ቲ-ሸሚዝ ፣ አለባበሶች ቀሚሶች እና በመካከላቸው ባሉ ማናቸውም ነገሮች ላይ መጨመር ይቻላል ፡፡ በአለባበስዎ ውስጥ ቢጫውን ሲያነሱ በጣም ጥሩ ይመስላል ወይም ደግሞ የቀለም ቅለት ይጨምረዋል ጥቁርና ነጭ ይመስላል።
ቢጫ ዓመቱን ሙሉ ጥሩ እይታ ነው ፡፡ ያበራል ሀ የክረምት ስልት እና በክረምቱ ወቅት ለገለልተኛ እና ለጌጣጌጥ ድምፆች ትልቅ ማሟያ ያደርገዋል ፡፡ በአለባበስዎ ውስጥ ቢጫን ማዋሃድ እንዴት ይወዳሉ?
En የመግብር ዜና ሁሉንም የኤሌክትሮኒክስ መሳሪያዎች እንጠቅሳለን በገበያው ላይ የተጀመሩ እና ትኩረት የሚስቡ ባህሪያትን ያቀርባሉ ፡፡ ዛሬ በሺዎች የሚቆጠሩ አሉ ከቀላል እና በጣም የመጀመሪያ ፣ እስከ በጣም ውድ የሆኑ መግብሮች በውድድሩ ላይ ከፍተኛ የቴክኖሎጂ እድገትን ይሰጣሉ ፡፡ ሁሉንም ለማሟላት ፣ አክቲሊዳድ መግብር የሚከተሉትን ያቀርብልዎታል የመጨረሻ ዜና ሁሉንም ታውቁ ዘንድ የቴክኖሎጂ ምርቶች ጅምር እና በጣም አስገራሚ መግብሮች ከገበያ ፡፡
የኢሳት ደጋፊ የሆንን ሁሉ ዛሬ በ https://app.mobilecause.com/form/Fcv8ZQ ላይ ወይም በስልክ ቀጥር ‎‎1-888-772-3728 ext 4 በመደወል የ”ኢሳት ቋሚ ወርሃዊ ክፍያ አባል” በመሆን ይመዝገቡ! ወዳጆችዎንም ያስመዝግቡ!
“የሰብአዊ እርዳታና የተፈጥሮ ጥበቃ ስራዎች የመከላከያው ሠራዊቱ ልዩ ገጽታዎች ናቸው” የሚባለው በሐማሬሳ ከ10 ሰዎች በላይ በገደሉበት ተመሳሳይ ቀን ነው። የመከላከያ ሠራዊቱ በሰብአዊ እርዳታ ስሙ በበጎ ሲነሳ እነዚህ በደም የታጠቡ ከተሞች ምን ይሉ ይሆን?
ድርጅቱ በማስታወቂያው ላይ ‘ሻይ ልገዛ ሄጄ በርካታ ቆነጃጅት አየሁ። እናንተም እንደኔ ከገጠማችሁ ለጓደኞቻችሁ አሳውቁ – በርካሽ ዋጋ አገኘሁ’ ሲል አስነግሮ ነበር።…
አዲስ አበባ፣ ህዳር 9፣ 2013 (ኤፍ.ቢ.ሲ) የሀገር ክህደት ወንጀል በፈጸሙ 76 ጀነራል መኮንኖች፣ ከፍተኛ ወታደራዊ መኮንኖችና የበታች ሹማምንቶች ላይ የመያዣ ትዕዛዝ እንደወጣባቸው ተገለፀ፡፡
በትግራይ ክልል በሚገኘው በሀገር መከላከያ ሰራዊት ሰሜን ዕዝ ላይ ጥቃት በመፈፀም አገር የማፍረስ ሴራ አቅደው ሲንቀሳቀሱ የነበሩና የአገር ክህደት ወንጀል የፈጸሙ የጁንታ ውህዋሃት ወንበዴ ቡድን የበላይ አመራሮችን አድኖ ለህግ ለማቅረብ ከሳምንት በፊትማለትም ህዳር 3/2013ዓ.ም የፍርድ ቤት ትዕዛዝ እንደወጣባቸው መገለፁ ይታወቃል፡፡
በተመሳሳይም ከጁንታው የህዋሃት ቡድን አባላት ጋር እየተገናኙ አገር በማፍረስ ሴራ ውስጥ በመሳተፍ የሀገር ክህደት ወንጀል በፈፀሙ የሀገር መከላከያ ሰራዊት ጀነራል መኮንኖች፣ ከፍተኛ ወታደራዊ መኮንኖችና የበታች ሹማምንቶች እንዲሁም በፖሊስ አመራሮች ላይ የፍርድ ቤት የመያዣ ትዕዛዝ እንደወጣባቸው ያስታወሰው የፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን መግለጫ፤ ከጁንታው የህዋሃት የጥፋት ቡድን አገር የማተራመስና የማፍረስ ሴራ እጃቸውን ባስገቡና በአገር ክህደት ወንጀል የተሳተፉ ሌሎች ተጠርጣሪዎችን ተከታትሎ በህግ ተጠያቂ እንዲሆኑ የማድረግ ስራው ተጠናክሮ መቀጠሉን ኮሚሽኑ ገልጿል።
በዚህም መሰረት በሀገር መከላከያ ሠራዊት በስራ ላይ ያሉና በጡረታ የተሰናበቱ ጀነራል መኮንኖች፣ ከፍተኛ ወታደራዊ መኮንኖችና የበታችሹማምንቶች የተጣለባቸውን ህዝባዊና አገራዊ አደራና ኃላፊነት ወደ ጎን በመተው እና የጁንታው የህወሃት ቡድን የሴራ አካል በመሆን የአገር ክህደት ወንጀል የፈጸሙ ተጠርጣሪዎችንም አድኖ ለህግ ለማቅረብ የፍርድ ቤት የመያዣ ትዕዛዝ እንደወጠባቸው የፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን አስታውቋል፡፡
የሀገር ህልውናን አደጋ ላይ በመጣልና ህገ-መንግስቱንና ህገ መንግስታዊ ስርዓቱን በሀይል በመናድ ወንጀል ውስጥ በመሳተፍ የሚፈለጉትና የፍርድ ቤት የመያዣ ትዕዛዝ የወጣባቸው በስራ ላይ ያሉና በጡረታ የተሰናበቱ የሀገር መከላከያ ሰራዊት ጀነራል መኮንኖች፣ ከፍተኛ ወታደራዊ መኮንኖችና የበታች ሹማምንቶች ስም ዝርዝር እንደሚከተለው ይቀርባል፡-
ከላይ ስማቸው የተዘረዘረው ጀነራል መኮንኖች፣ ከፍተኛ ወታደራዊ መኮንኖችና የበታች ሹማምንቶች ከሀገር መከላከያ ሰራዊት እሴቶች መካከል ከራስ በፊት ለህዝብና ለሀገር ጥቅም የሚለውን ወደ ጎን በመተው የወንበዴው ጁንታ ህዋሃት የጥፋት ቡድን የሴራ አካል በመሆን በወንጀል የሚፈለጉ መሆናቸውን ፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን በመግለጫው አሳውቋል፡፡
በመሆኑም መላው የሃገራችን ህዝቦች በተለይም ደግሞ የትግራይ ህዝብ፤ የክልሉ ልዩ ሀይል አባላትና ሚሊሻዎች እንዲሁም የሀገር መከላከያ ሰራዊት፤ የአገራችን የፖሊስ ሰራዊትና የደህንነት ተቋማት እነዚህን የጁንታውን የህዋሃት የጥፋትቡድንተፈላጊዎች አድኖ ለህግ ለማቅረብ እየተደረገ ባለው ጥረት በያላችሁበት የድርሻችሁን እንድትወጡ ሲል ኮሚሽኑ አቅርቧል።
በቀጣይም በጁንታው የህዋሃት የጥፋት ቡድን አገር የማተራመስና የማፍረስ ሴራ እንዲሁም በአገር ክህደት ወንጀል የተሳተፉትንና በየትኛውም የኃላፊነት ደረጃና መዋቅር ላይ ያሉ ተጠርጣሪዎችን ተከታትሎ በህግ ተጠያቂ እንዲሆኑ የማድረግ ስራውም ሆነ በጉዳዩ ዙሪያ ተከታታይ መረጃዎችን በመገናኛ ብዙሃን በኩል ለህብረተሰቡ ይፋ የማድረግ ሂደቱ ተጠናክሮ እንደሚቀጥል የፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን ገል
Next Post: -የBreaking Ethiopian news: ኢትዮጵያ አየር ኃይል በመቀለ ኤርፖርት አቅራብያ ያለውን የኮንክሪት ምሽግ እየደበደበ ነው። አየር ሀይሉ በያዘው ድብደባ የመቀለን ኤርፖርት ሊቆጣጠር የቅርብ ቅኝት ላይ ይገኛል።
የሩቅ ሚስጢር ተገልጦልን የመሞቻ ቀናችን በመቃረቡ ምክኒያት የዘንድሮ የረመዷን ወር ፆም በህይወት ዘመናችን የመጨረሻችን ሊሆን እንደሚችል ቢነገረን.. … በጎ ሥራዎችንና መልካም ነገሮችን እንዴት እናበዛ ይሆን!? ቀንና ለሊቱን አሟጠን ለመጠቀም ሩጫችን ምን ይመስል ይሆን? ሥራችንን ለአላህ ብቻ ጥርት አድርገን ለመሥራትና እውነተኛ ለመሆንስ እንዴት እንተጋ ይሆን!? መልካም ሥራዎቻችንን ለማብዛት ምን ያህል ልንስገበገብ እንደምንችል እስቲ ለአፍታ ያህል በሀሣባችን እናምጣ።
አንድን ነገር “የመጨረሻዬ ሊሆን ይችላል” ብሎ በማሰብ መሥራት ነፍስ ለዚያ ነገር ይበልጥ ትኩረት ሠጥታ ፊቷን ሙሉ በሙሉ ወደዚያ እንድታዞርና በርትታ እንድትሠራ ያግዛታል።
እስቲ ላንዳፍታ የምንሰግደው ሰላት የመጨረሻችን ልትሆን እንደምትችልና ከሰላቷ በኋላ እንደምንሞት አድርገን እናስተንትን። ምን ያህል ተናንሰንና ረጋ ብለን በህያው ልቦና እንሰግዳለን?። ምን ያህል ለውበቷ እንጨነቃለን! እንዴትስ አሟልተንና አሣምረን የአላህን ፊት ብቻ ፈልገንበት እንደምንሰግድ ልብ እንበል።
ለምንድነው ታዲያ በያንዳንዱ የአምልኮ ሥራችን ውስጥ “የመጨረሻዬ ሊሆን ይችላል” የሚል መንፈስ ወደራሣችን የማናመጣው?.. አሏህ (ሱ.ወ) ዛሬም የተከበረው ረመዷን ወር ላይ አድርሦናል። ይህ ረመዷን የመጨረሻችን ሊሆን እንደሚችልና ዳግም ከታላቁ ወር ልንገናኝ እንደማንችል በውስጣችን ብናስብ ለበለጠ ሥራ እንነሣሣለን፤ የበለጠ ውጤትም እናገኝበታለን። ሞት እስካለ ድረስ ለሰው ልጅ ዛሬ እንጂ ነገ ሀብቱ አይደለችም።
ከምናውቃቸውም ይሁኑ ከማናውቃቸው ሰዎች፣ ጓደኞች፣ ቤተሰብም ይሁን ጎረቤቶች…. አምና ከኛ ጋር የፆሙ ዘንድሮ በረመዷን በር ላይ የሌሉ ብዙ ናቸው። አይደለም ሌላው ቀርቶ የዛሬን ቀን አብሮን የተቀበለ ነገርግን ያላጠናቀቀ ስንት አለ! ነገን ያሠበ ያቀደ ነገርግን ያልደረሰበት ብዙ ነው።
ስለሆነም ኑ እስቲ አብረን የመሠናበትን ስሜት ወደራሣችን እናምጣ። በዒባዳዎቻችን ውስጥ የመሠናበቻ ስሜትን በውስጣችን በማምጣት ያላግባብ የጠፉ ያለፉ ጊዜያቶቻችንን እንተካ። የስንፍና ቀናቶቻችንን እናካክስ። የባከነ ኢማናችንን እንበቀል። ኑ ይህን ወር የመጨረሻውን ፆም እንደሚፆም ሰው ሆነን እንፁም። ከለመድነው ባህላችንና የኑሮ ሂደታችን ወጣ በማለት ወደ ጥሩና ብሩህ የአምልኮ መንፈስ ውስጥ እንግባ። አላህ ይረዳናል ያግዘናልም።
በርግጥ በየአመቱ ረመዷንን እንፆማለን። ነገርግን እውነት ለመናገር የአብዛኞቻችን ፆም ለመገላገልና ግዴታን ለመወጣት ብቻ ነበር። ዘንድሮን ግን ከዚያ መንፈስ መውጣት አለብን። ለየት ያለ ሀሣብ መያዝ አለብን። ነቢዩም (ሰ.ዐ.ወ) እንዳመላከቱን ፆምን “በኢማን እና አላህ ዘንድ ምንዳውን በመተሣሠብ” እንፁም። አላህ (ሱ.ወ) ያለፈ ወንጀላችንን ይምርልናል። አቤት የወንጀላችን አበዛዙ!
በየዓመቱ በረመዷን ወር ቁርዓንን በተደጋጋሚ ለማክተም እንሽቀዳማለን። በርግጥም እጅግ አስደሣች ሩጫ ነው። ዘንድሮን ግን ቁጥር ማብዛትን ዓላማችን አናድርግ። የቁርዓን ኺትሚያችን ጥራት ላይ ያተኮረ ይሁን። ጥሩ ኒያ በማኖርና በጥልቀት በማስተንተን ቁርዓንን እናንብብ። ከማነብነቡም በላይ ትግበራው ላይ ትኩረታችንን እናድርግ።
በየዓመቱ ረመዷን መስጊዶችን እንመርጣለን። ቁርዓንን በጥሩ ደምፅ የሚያነብ ጥሩ ስሜት የሚያመጣ ኢማም ፍለጋ በየመስጊዶች እንዞራለን። የዘንድሮ ድካማችን ግን መተናነስና መዋደቅ የሠፈነባት የአላህ (ሱ.ወ) ፊት ብቻ የተፈለገባት ጥሩ ሰላት ፍለጋ ይሁን።
በየዓመቱ ረመዷን ከቤተሰባችን ጋር ረመዷንን በጥሩ ሁኔታ ለማሣለፍ በቤት ውስጥ ሁሉን ነገር ለማሟላት እንጥራለን፤ እንተጋለን። በዘንድሮው ረመዷን ግን ሀሣባችን በዚህ ብቻ አይወሰን፤ ጥረታችንን እናስፋው። ነፍሣችንንም ሆነ መንፈሣችንን እናስደስት። ሌላም ሌላም ነገር እናክል.. የኢማን ድባብ ያላቸው አቀማመጦችን ወደ ቤታችን እናምጣቸው። በቤታችን ደስታ እና እርካታ ይሞላ ዘንድ።
ቤተሰቦቻችንን በማሰደሠቱ ረገድ የተሣካልን እንደሆነ ደግሞ ለመልካም ሥራዎቻችን ገደብ አናድርግ። ከቤታችን ክልል በመውጣት ከጎረቤትም ይሁን ከቤተሰብ የተቸገሩትን እናግዝ እንርዳ።
በየዓመቱ ረመዷን ችግረኞችን ለመርዳት አስበን እንመፀውታለን፤ ለድሆች የአቅማችንን እንሠጣለን። የዘንድሮውን ሰደቃችንን ግን ከፍ ያለ ነገር አስበንበት (ኒያ አድርገን) እንለግስ። ነፍሣችን ከወንጀል እሣት ነፃ ለማውጣት እንለግሰ። ሰደቃ የአላህን ቁጣ ታበርዳለችና።
ረመዷን ውስጥ ዑምራ ማድረግ ከሀጅ የሚስተካከል ደረጃ ያለው መሆኑን ስለምናውቅ በየዓመቱ ለማድረግ እንሽቀዳደማለን። የዘንድሮውን ዑምራችንን ግን እስቲ ሌላ ነገር እንነይትበት። በህይወት ዘመናችን የሠራነውን ወንጀሎች ሁሉ ያጥብልን ዘንድ ለህይወታችን ቤዛ እናርገው።
በየዓመቱ ረመዷን ሲመጣ በጠቃሚ ሥራዎች ላይ እንበረታለን። በዘንድሮ ረመዷናችን ግን ይህ ጥቅም መስጠታችን ከበፊቱ ከፍ ይበል። ጥሩ መፅሃፍ ገዝተን እንስጥ። መልካም ምክሮችን እናበርክት። የተጣሉትን እናስታርቅ። ሌላም ሌላም….
ሰዎች ዱዓእ ከማድረግ በመስነፍ በራሣቸው ላይ ሲሠስቱ ማየት ይገርማል። ዘንድሮ ግን ከዚህ ዓይነቱ ስስት እንላቀቅ። በዚህ በተከበረው ወር ውስጥ ጠንክረን ለራሣችንም ሆነ ለሌሎች ዱዓእ እናድርግ። ሚሊዮን ሙስሊሞች ዱዓኣችንን ፈላጊዎች ናቸው። በሌሉበትና ባላወቁበት ሁኔታ ዱዓእ ስናደርግላቸው ደግሞ “አሚን ላንተም ተመሣሣዩ ይሁን” የሚሉ ተቀባይ መላኢኮች ተመድበዋል። ለሌላ የሚደረግ ዱዓእ ከራስ ድርሻ አንዳች አይቀንስም።
በረመዷን ውስጥ ልግስና እጅግ የተወደደ ሥራ ነው። ነቢያችን (ሰ.ዐ.ወ) በዚህ ወር በመለገሱ ረገድ ይብስባቸዋል። እኛም የርሣቸውን ፈለግ እንከተል። መፍታታችን ይብዛ። ልግስናችንም በገንዘብ ብቻ ሣይሆን በሌላ መልኩም ይሁን.. ላጠፋብን መልካም እናድርግ፤ የቆረጠንን እንቀጥል፤ ለበደለን ይቅር እንበል። አንድ ባሪያ ይቅር ባለ ቁጥር አላህ ከፍታን እንጂ አይጨምርለትም።
ኢዕቲካፍ ማለት አምልኮን በማሰብ ለተወሰነ ጊዜ መስጊድ ውስጥ ተገልሎ መቆየት ነው። በፊት የምንገለለው አልባሌ ወሬና ሀሜት ሽሽት ሊሆን ይችላል። ዘንድሮን ግን ከራሣችን ጋር ለማውራትና ለመቀማመጥ ብለን መስጊድ እንታሠር፤ በቆይታችንም እራሣችንንም እንገምግም፤ ስለሁኔታችን እንመርምር። እራሣችንን ከመገምገማችንና ከመመርመራችን በፊት ድንገት ሞት መጥቶብን ቀብር ውስጥ ምርመራ ሊበዛብን ይችላልና።
ረመዷን ውስጥ ፆመኞችን በማስፈጠር ወደ አላህ (ሱ.ወ) ለመወደድ ጥረት እናደርጋለን። ይህን የምናደርገው ሰው ስላደረገ አሊያም ከሰው እይታ ለመግባት አስበን ሊሆን ይችላል። በዚህ ረመዷን ግን ስናስፈጥር የሰውን ሙገሣ ከመፈለግም ሆነ ከትችቱ ለመራቅ እንዳይሆን እንጠንቀቅ። ለይዩልኝ መሥራት ከአላህ ዘንድ ምንም ምንዳ አያስገኝምና።
ጾመኛን ማስፈጠርና የተራበን ሆድ ማጥገብ የሚወደድ እና ነቢያዊ ሱና ነው። ነገርግን ከዚህ በላይ የተራበን የሰው ልጅ ቀልብ ማጥገብ የሚፈለግ ግዴታ ነው። በዚህ በኩል ከፍተኛ ጥረት ማድረግ ይኖርብናል። እኛ ልብ ያላልነው ስንት ምክር የተጠማ ሰው አለ! እኛ ያላስተዋልነው ስንት በስሜት ውስጥ የሚዋኝ አዳኝ የሚፈልግ ፍጡር አለ!
ከሰጋጆች ጋር ጎን ለጎን ስንቆም ከሁሉም ጋር የምንተዋወቅ ሆነን አይደለንም። ነገርግን ቀልባችንን እንዲተዋወቅና አንድነታችን እንዲጠናከር አንድ ነገር ማወቅ ይገባናል። ከኢማሙ በኋላ ለሰላት ስንሠለፍ ሰልፍን ማስተካከል የአማኞችን ልብ ያስተሣስራል፤ አንድነታቸውንም ያጠናክራል።
ለኛም ሆነ ለዲናችን አደገኛ ጠላቶች አሉ። ከሃዲያን ከሆኑ ዱዓእ በማብዛት በነርሱ ላይ ድልን እንቀዳጅ። ሙስሊሞች ከሆኑ አላህ ሀቁን እንዲያሣያቸው። ዱዓእ ጠላትን ወደ ወዳጅ ይለውጣል። አላህ መልካም አገልጋዮቹን ያግዛል።
በረመዷን ውስጥ የሙስሊሞች እጅ እንደሚፍታታ ያውቃሉና በየጎዳናዎችም ሆነ በመስጅድ በር ላይ ችግረኞች ያጋጥሙናል። ነገርግን እኛ የማናያቸውና የማናውቃቸው ብዙ ችግረኞች አሉ። የሰው ዓይን የማየት እፍረት፣ በሽታ፣ አካለ ስንኩልነትም ሆነ ሌላ ነገር ወጥተው ከመጠየቅ ያገዳቸው። እነሱን እናስታውሣቸው። ባሉበትም ሄደን እንርዳቸው።
በየዓመቱ የረመዷን ወር ደረጃና ትሩፋት ይዘከራል። እኛም የሚባለውን ሁሉ በተደጋጋሚ ስለሠማን ተላምደን መለወጥ አቅቶናል። በዘንድሮ ረመዷንን ግን የታላቁን ወር ደረጃ ከልብ እናጢን። የግምቱንም ያህል ዋጋ እንስጠው።
ለይለቱልቀድር የረመዷን ዋጋ ከፍ ከሚያረጉ ነገሮች አንዷ ናት። እኛም ብዙ ረመዷንን ፆመናል። ለይለቱልቀድርን ስለማግኘታችን ግን አላህ ብቻ ያውቃል። ዘንድሮን ግን ሆነ ብለን ይህችን ታላቅ ለሊት ተግተን እንፈልጋት። እስከዛሬ አላገኘናት ይሆናልና።
ረመዷንን ስንሠናበት አሊያም ሲሠናበተን አላህ ለሚቀጥለው ያደርሰን ዘንድ ለጌታችን አደራ እንበለው። ሥራችንንም ይቀበለን ዘንድ እንዲሁ። የምንሰናበት ነገር ካጣን ያ በርግጥም ትልቅ ጥፋት ነው፤ ለእድሜያችንም ትልቅ ኪሣራ ነው። የተከለከለ ማለት አላህ የከለከለው ነው።
ይህ በጥቂቱ ከላይ የጠቃቀስነው በታላቁ ወርሀ ረመዷን በር ላይ ሆነን ውስጣችን የሚመላለስ ስሜት ነው። ይህ ወር የኛ እንዲሆንልን በርግጥ ቆርጠን ተነስተን ይሆን! የወንጀላችንን ቆሻሻ የምናጥብበት ከምክሮቹም ቀልባችንን ህያው የምናረግበት ወር ይሆንልን ይሆን! ወይስ እሱም እንደቀደሙት ረመዷኖች ሁሉ ሣንጠቀምበት ያልፋል..…
ሙስሊሞችን ያዘናጋሽ ስንፍና ሆይ ከቀልቦቻቸው ላይ ተነሺ.. የሙስሊሞች ሀሳብ ሆይ ለመልካም ነገር ሁሉ ፍጠኚ እሩጪ። ለመልካም ጥሪ ፈጣን ምላሽ የሠጠ ሰው ምንኛ ታደለ! ከበሩ የተባረረና የተመለሠ ምንኛ ከሠረ! አላህ ሆይ! ወደ ስኬት መንገድ ምራን። ወዳንተ ለመመለስና እጅ ለመስጠት አግዘን። ለፀሎታችንም ምላሽ አትንፈገን።