Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በሐገሮች መካከል የሚደረጉ ዲፕሎማሲዊም ይሁን ሌላ ዓይነት ግንኙነት መሰረታዊ መነሻው ሁሉም የየራሱን ብሔራዊ ጥቅም ለማስከበር በመሆኑ እያንዳንዷ የሚያደርጓት እንቅስቃሴ ከጥቅማቸው መከበር ወይም ማጣት ጋር ያለውን ተፅዕኖ በማስላት ነው፡፡ እንደ መጥፎ አጋጣሚ ሆኖ ዛሬ በመላው ዓለም በስልጣን ላይ የተቀመጡ አምባገነኖች ዜጎቻቸውን ቀጥቅጠው እየገዙ ቢሆንም በመሸጦነታቸው የውጭ ኃይሎችን ጥቅም በማስከበር ለለውጥ ከሚታገሉ የዲሞክራሲና የነፃነት ኃይሎች በላይ እጅግ የተመቹ በመሆኑ አገልጋይነታቸውን በማሳየት ከውጭ ኃይሎች የሚደርስባቸውን ተፅዕኖ እያሳነሱ መጥተዋል፡፡ በዚህም መሰረት የውጭ ኃይሎች የራሳቸውን ብሔራዊ ጥቅም እስካስከበሩ ድረስ በሰው ልጆች ላይ የሚፈፀመው በደልና ግፍ ብዙም ግድ ስለማይሰጣቸው በበደል ሰለባዎች ላይ የተፈፀመው ድርጊት ያሳስበናል እያሉ ሲቀልዱ ከመኖር አልፈው የእነሱን ጥቅም ያልነካን አምባገነል እንዲያውም በተቃራኒ በስውርና በግልፅ ድጋፍ ከማድረግ አልፈው ተፅዕኖ በመፍጠር ለለውጥ አስተዋፅዖ ሊያደርጉ አይችሉም፡፡ ወትሮም ለዲሞክራሲና ለሰብዓዊ መብት መከበር ደንታ የሌላቸው ራሳቸውም በአምባገነኖች ስር ያሉና የወደቀው የኮሚንስት ርዕዮተ ዓለም ትራፊ የሆኑ የምስራቁ ዓለም ሐገሮች ለዲሞክራሲያዊ ለውጥ የሚታገሉ ኃይሎችን ትግል ደግፈው ተፅዕኖ ይፈጥራሉ ተብሎም አይታሰብም፡፡ እንግዲህ የዲሞክራሲና የነፃነት ኃይሎች መሸጦነታቸው በስልጣን ላይ ካሉት አምባገነኖች በላይ ሆኖ የውጭ ኃይሎች ብሔራዊ ጥቅማቸውን የበለጠ የሚያስጠብቁበትን መንገድ ካላሳዩ በስተቀር የውጭ ኃይሎች በአምባገነኖች ላይ ተፅዕኖ በመፍጠር ለውጥ ለማምጣት ያላቸው ሚና በተለይ በኢትዮጵያ ሁኔታ የማይታሰብ ነው፡፡
ከዲምክራሲያዊ ስርዓት በተቃርኖ የተቀመጠው የሕወሀት/ኢህአዴግ ገዥ ቡድን ህዝባዊ አመፅ ባናወጠው ሰሞን አክራሪ ጠባብ ኃይሎችና የትምክህት ኃይሎች ለስልጣኑ አደጋ እንደሆኑበት በመግለፅ እነዚህን ጠባብና የትምክህት ኃይሎች በጥልቅ ተሃድሶ አጥፍቶ ለውጥ አመጣለሁ በማለት ሲንደፋደፍ ታይቷል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የመልካም አስተዳደር እጦትና አንዳንድ መሰረታዊ የሰባዊና ዲሞክራሲያዊ መብት ጥያቄዎችን ከተቃዋሚዎች ጋር በመነጋገር አንዳንድ ህጎችንና የህገ መንግስት ማሻሻያ በማድረግ ኢህአዴግ ራሱን ለውጦና አሻሽሎ በገዥነቱ ለመቀጠል ያለውን ፍላጎት ለማሳከት የሄደበትን የምኞት መንገድ ታዝበናል፡፡ ከላይ በመግቢያው እንደተጠቀሰው ኢህአዲግን በህዝባዊ አመፅ ጭንቅ ውስጥ አስገብቶት ዛሬ ሐገራችንን በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ስም በወታደራዊ አገዛዝ ሥር እንድትወድቅ ያደረጋት ጠባብነትና ትምክህት ነው የሚለው የሕወሀት/ኢህአዴግ የግምገማ ግንዛቤ እወነት ነው እንኳ ብንል ጠባብነትና ትምክህትን ገዥው ቡድን ላለፉት 26 ዓመታት ውሃ እያጠጣና እየኮተኮተ በየደረጃው እያሳደጋቸው የመጡ ችግሮች እንጅ በድንገት የተፈጠሩ ስላልሆኑ የተፈጥሮ እድገታቸውን ጨርሰው የሚያደርሱትን ጥፋት አድርሰው ይከስማሉ እንጅ በሕወሀት/ኢህአዴግ የድርጅት ግምገማ ሊጠፉ አይችሉም፡፡ ስለሆነም ህወሀት በባህሪውና የተመሰረተበትን የማነነት ፖለቲካ እስካልቀየረ ድረስ የራሱ የችግር መገለጫ የሆኑትን ጠባብነትና ትምክህትን መዋጋት አይችልም፡፡ በሌላ አነጋገር ለማታለልም ቢሆን በማንነት ላይ ተመርኩዞ ራስን ለማስተዳደር በህገ መንግስት የተፈቀደው መብት በክልሎች ዘንድ እያደገ ስለሚሄድና ከህወሃት ተፈጥሯዊ የጠቅላይነት ባህሪ ጋር በፅኑ ስለሚቃረን የውስጥ ሽኩቻውን ከጊዜ ጋር እያጠናከረው ይሄዳል፡፡ ጠቅለል ባለ አነጋገር ህወሃት አሁን በያዘወ የችግር አፈታት ዘዴ ከጊዜ ጋር በተቃራኒው መንገድ ስለሚሄድ ጊዜ በጨመረ ቁጥር የማንነት ጥያቄዎችና ሽኩቻዎች እያደጉ ድርጅቱ እራሱን በራሱ እየበላ ወደማይቀረው ሞት አፋፍ ይሄዳል፡፡ ስለሆነም በህወሃት/ኢህአዴግ በሚወሰዱ የየማሻሸያ እርምጃዎች ለውጥ ማምጣት አይቻላቸውም፡፡
በመሰረቱ መፈንቅለ መንግስት ሊደረግ የሚችለው የፖለቲካውና የወታደራዊ ኃይል አንደኛው ከሌላው ገለልተኛ ሆኖ የተዋቀረ ሲሆንና አምባገነኖች ባሉበት ሐገር ወታደራዊ ኃይሉ የህዝብ ወገንተኝነት ያለው ከሆነ ወይም ወታደራዊ ኃይሉ ከሲቪል አስተዳደሩ የተለየ አመለካከት ሲኖረው ነው፡፡ በግልፅ እንደሚታወቀው የኢትዮጵያ ወታደራዊ ተቋማትና የደህንነት ኃይሎች እና ገዥው የሕወሀት/ኢህአዴግ በዘርም ሆነ በአመለካከት የአንድ ሳንቲም ሁለት ገፅታዎች በመሆናቸው እንደ ሁለት የተለያዩ አካላት ሊታዩ አይችሉም፡፡ አመራሩ መቶ በመቶ በአንድ ሰፈር ልጆች የተያዘው የኢትዮጵያ የወታደራዊ ኃይል የሰፈሩ ልጆችና የጥቅም ተጋሪው የሆኑ የሲቪል አስተዳደሩን መሪዎች አውርዶ በጠላትነትና እንደ ባዕድ በሚቆጥራቸው የዲሞክራሲ ኃይሎች እንዲተካ የራሱን ሚና ይጫወታል ብሎ መጠበቅ ሲበዛ የዋህነት ይሆናል፡፡ ስለዚህም በሕወሀት/ኢህአዴግ አገዛዝ ዘመን ለውጥ በመፈንቅለ መንግስት ይመጣል ተብሎ አይታሰብም፡፡
የሕወሀት/ኢህአዴግ የማስመሰያ የሲቪል አስተዳደር ኢትዮጵያን የማስተዳደር አቅሙ ተዳክሞ ዛሬ ሐገራችንን በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ስም በወታደራዊ አገዛዝ ሥር እንድትወድቅ አድርጓታል፡፡ ለውጥ የብዙ ነገሮች ድምር ውጤት ነው፡፡ ባለፉት 26 ዓመታት ለውጥን በሰላማዊ መንገድ ለማምጣት ብዙ ዋጋ የከፈሉና እየከፈሉ ያሉ የፖለቲካ ሰዎች፣ ጋዜጠኞች፣ የኃይማኖትና የሞራል ሰዎች፣ የኪነጥበብና የስነ ጥበብ ባለሙያዎች ያደረጉአቸው አስተዋፅዖዎች ስርዓቱ ዛሬ ለወደቀበት የጭንቅ መንገድ የራሰቸውን ሚና አበርክተዋል፡፡ በሕወሀት/ኢህአዴግ አስተሳሰብም ዛሬ ላጋጠመኝ ፈተና መነሻው ጠባብነትና ትምክህት ነው የሚለው አስተሳሰብም ለማታለያነት ታስቦ በሰነድና በሕግ የተቀመጠ የመብትና የአስተሳሰብ መሰረትም እያደገ መጥቶ ጥቂቶች ብዙሃኑን እየገዙ የሚኖሩበት ስርዓት በህዝባዊ እምቢተኝነት ወደ ለውጥ እየተገፋ መምጣቱን የሚያሳዩ ናቸው፡፡ ዛሬ ሕወሀት/ኢህአዴግ ደረሸበታለሁ በሚለው ግምገማም ሆነ አማካሪዎቹ በአደባባይ የሚሰጡት ምክር ለውጥ ማድረግ የቅንጦት ሳይሆን የህልውና ጉዳይ በመሆኑ አከራካሪነቱ አክትሟል፡፡ ነገር ግን የሕወሀት/ኢህአዲግ የችግር ግምገማና የመፍትሔ መንገድ ችግሮችን የመፍታት አቅም ስለሌላቸው የትንሽ ጊዜ ጉዳይ ካልሆነ በስተቀር ሕዝባዊ ተቃውሞውን አያቆመውም፡፡ ሕወሀት/ኢህአዴግ በጥገናዊ ለውጥ ሊያቆመው የፈለገው ስርዓትም መፈራረሱ አይቀሬ ነው፡፡ በሰላማዊ መንገድ የታገሉ ዜጎች በፈጠሩት የፖለቱካ ጫና ያስከተለው ህዝባዊ እምቢተኝነትም ሆነ በሕወሀት/ኢህአዴግ የግምገማ ድምዳሜ ጠባብና የትምክህት ኃሎች የፈፀሙት ሕዝባዊ አመፅ ስርዓቱን ወደ ከፍተኛ ጭንቅ በመክተት ባለፉት 25 አመታት ካጋጠሙት ፈተናዎች በላይ ወደ መፍረስ ጫፍ ስላመጣው የሲቪል አስተዳደሩን አፍርሶ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ስም ሐገራችንን በወታደራዊ አገዛዝ ስር እንድትወድቅ በማድረግ የሲቪል አስተዳደሩን ለመመለስ ፍርሃትና ጥርጣሬ ውስጥ ከቶት ይገኛል፡፡ ከላይ ከተነተንናቸው የትግልና የለውጥ አማራጮች መካከል ሕዝባዊ እምቢተኝነት በስርዓቱ ላይ ተጨበጭ ጫና በመፍጠር ከሌሎች ስልቶች የተሻለ ለውጥ የማምጣትም አቅም ያለው ስልት መሆኑን አሳይቷል፡፡ በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታና አሁን ባለው የዓለም የኃይል ሚዛን አሰላለፍ አንፃር ሲታይ በገዥው ቡድን ላይ የመጨረሻውን ለውጥ ለማምጣት የተሻለ እድል ያለው የትግል አማራጭ ስልት ነው የሚል እምነት አለኝ፡፡
በኢትዮጵያ የፖለቲካ ታሪክ እንደምንገነዘበው ወደ ዲሞክራሲ ለመሸጋገር መልካም አጋጣሚ የነበሩ በርካታ የለውጥ ሙከራዎች በእርስ በእርስ ሽኩቻና በአመራር ድክመት ምክንያት በትክክል ሳንጠቀምባቸው በማለፋችን አሁን ሐገራችን ላለችበት ምስቅቅል አድረሰናታል፡፡ አሁንም ሊመጣ ያለውን ለውጥ በተጠናና በምክንያታዊ አስተሳሰብ ካልገራነው በስተቀር አሁን እያቆጠቆጡ የመጡት የአመለካከት ጫፎች በኢትዮጵያ ውስጥ የእርስ በርስ ፍጅትና የሐገር መፍረስ አደጋ ያንዣበበ መሆኑ ብዞዎቻችን ባንወደውም አፍጥጦ እየመጣ ያለ ሐቅ ነው፡፡ ሐገር መፍረስ በዜጎች ላይ የሚያመጣውን ስቃይ፣ በአጎራባች አካባቢዎች የሚፈጥረውን ትርመስ ግምት ውስጥ በማስገባት በሌሎች ሐገሮች የደረሰው መከራ በእኛም ላይ ከመድረሱ በፊት ሁላችንም ለመፍትሔው የበኩላችንን መልካም አስተዋፅዖ ማድረግ ይኖርብናል እላለሁ፡፡
በሁለቱ ዋና ርዕሶች ለማሳየት እንደሞከርኩት ሕወሀት/ኢህአዴግ ችግሮችን የሚገመግመው በተሳሰተ መንገድ መሆኑና የሚያቀርባቸው የምፍትሔ ሐሳቦችም ችግሮች አሁን ያሉበትን ደረጃ የማይመጥኑ በእውነትም መፍትሔ የማያመጡ በሙሆኑ በእኔ አስተያዬት በኢትዮጵያ የለውጥ ማዕበል አይቀሬ ነው፡፡ አሁን ባለው የኢትዮጵያና አለም አቀፍ ነባራዊ ሁኔታ አንፃር ሕዝባዊ እምቢተኝነት በተግባር ውጤት ያመጣና የወደፊቱንም የሐገራችንን የለውጥ ሂደት በመወሰን ከሌሎች አማራጮች የተሻለ እድል እንዳለው ለማሳየት ሞክሬአለሁ፡፡ ነገር ግን ይህን በህዝባዊ እምቢተኝነት የሚመጣ ለውጥ በአግባቡ ካልያዝነው የእርስ በእርስ ፍጅትና የሐገር መፍረስ አደጋም ሊያመጣ የሚችልበት እድል ሰፊ ነው፡፡ ስለሆነም የኢትዮጵያ የፖለቲካ ኃይሎች ይህንን አደጋ በመገንዘብና ካለፈ ታሪካችን ትምህርት በመውሰድ ለዉጡ ሁሉም የፖለቲካ ኃይሎች በአወንታዊነት የሚቀበሉትና ለውጤታመነቱም የሚሰሩለት የጋራ አጀንዳ መፍጠር ይኖርብናል፡፡
እዚህ ላይ የታሪካችን አካል የሆነውን የኢትዮጵያ ተማሪዎች እንቅስቃሴና የመሬት ላራሹ አጀንዳን መጥቀስ አሁን ላለንበት ሁኔታ ትምህርት ሰጭ ይመስለኛል፡፡ የመሬት ላራሹ ጥያቄ በአፈፃፀሙና በውጤታማነቱ ላይ አከራካሪነቱ እንደተጠበቀ ሆኖ በወቅቱ ግን በኢትዮጵያ የለውጥ ኃይሎችን ለማሰባሰብና ለማስተባበር በብዙዎቹ ዘንድ ተቀባይነት ያለው ትልቅ የጋራ አጀንዳ ነበር፡፡ ከዚህ ትምህርት በመውሰድ በአሁኑ ጊዜ በፖለቲካ ኃይሎች መካከል ያለውን ያለመተማመን የሚቀንስ የኢትዮጵያን የሽግግር ወቅት የሚመጥን ሁሉን አቀፍ የሆነና በጊዜ የተገደበ “የባለ አደራ መንግስት መቋቋም አለበት” የሚል አጀንዳ ከፍ ብሎ መውጣትና መሰባሰቢያ የለውጥ ግብ ሆኖ መቀረፅ አለበት፡፡ የባለ አደራ መንግስቱ ይዘት፣ ስልጣንና ኃላፊነት ውክልናና አሳታፊነት በሂደት በዝርዝር በድርድርና በውይይት ቅርፅ ሊይዝ የሚችል ጉዳይ ይሆናል የሚል እምነትም አለኝ፡፡
አብዛኞች እንደሚሉት ኢህአዴግ በድርጅት በራሱ የውሰጥ የፖለቲካ ጣጣ፣ በውጪ የሕዝብ ተቃውሞና ጥላቻ ሳይቋረጥ ለርጅም ጊዜ የገነነበት በመሆኑ ጊዜው ለኢህአዴግ አደገኛ...
የቫቲካን ሬዲዮ ዋና ሥራ አስኬያጅ የነበሩት ክቡር አባ ፌዴሪኮ ሎምባርዲ፣ ቫቲካን ሬዲዮ የተቋቋበትን 90ኛ ዓመት ምክንያት በማድረግ፣ “ላ ቺቪልታ ካቶሊካ” ለተባለ ታዋቂ መጽሔት የመጨረሻ እትም፣ ጽሑፍ አበርክተዋል።
በቀድሞ ር. ሊ. ጳ ፒዮስ 11ኛ ጥያቄ መሠረት፣ አቶ ጉሊዬልሞ ማርኮኒ የተባሉት ጠቢብ ሰው ያስጀመሩት የቫቲካን ሬዲዮ ጣቢያ ተመርቆ አገልግሎት መስጠት የጀመረበት 90ኛ ዓመት የተከበረው ዓርብ የካቲት 5/2013 ዓ. ም. ነው። አዲሱን ሬዲዮ ጣቢያ የኢየሱሳዊያን ማኅበር አባል የሆኑት አባ ጁሰፔ ጃንፍራንቸስኪ እንዲንከባከቡት ተወሰነ። እንደሚታወቀው ከመጀመሪያው አንስቶ የቫቲካን ሬዲዮ ጣቢያ ዋና ተልዕኮ፣ ርዕሠ ሊቃነ ጳጳሳት ቅዱስ ወንጌልን ለዓለም ሕዝቦች በሙሉ በማብሰር ለሚያበረክቱት ሐዋርያዊ አገልግሎት መሣሪያ በመሆን እና መላውን የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ምዕመናንን መምራት እንዲችሉ ለማድረግ ነው። ይህ ተልዕኮ ለረጅም ዓመታት በመቀጠል በርዕሳነ ሊቃነ ጳጳሳት በኩል ተደጋጋሚ እውቅንቅን በማግኘት የቤተክርስቲያኒቱን ጠንካራ ማንነት ማረጋገጥ ችሏል።
አዲስ የቫቲካን መንግሥት ምስረታን ተከትሎ የቫቲካን ሬዲዮ እ.አ.አ በ1931 ዓ. ም. ተቋቋመ። የዘመኑን ቴክኖሎጂ በመከተል በወቅቱ በአቶ ጉሊዬልሞ ማርኮኒ የተመሠረተው የቫቲካን ሬዲዮ ጣቢያ፣ ከጣሊያን መንግሥት ጋር ምንም ዓይነት ግንኙነት ሳይኖረው የቴሌ ግራፍ እና የሬዲዮ አገልግሎቶን በግሉ መስጠት ጀመረ። ለአጭር ሞገድ ቴክኖሎጂ ምስጋና ይግባው እና እንደ ዛሬው በርካታ የአጭር ሞገድ ስርጭቶች ባልነበሩበት ዘመን ስርጭቱን ወደ ሌሎች አህጉራትም ዝቅተኛ የኃይል አቅርቦትን በመጠቀም ማድረስ ችሏል። የቫቲካን ሬዲዮ ስርጭቱን ማስተላለፍ በጀመረበት ጊዜ በዓለም ዙሪያ የሚገኙ ካቶሊካዊ ምዕመናን የርዕሠ ሊቃነ ጳጳሳትን ድምጽ ለመጀመሪያ ጊዜ ማድመት ችለዋል።
እ.አ.አ 1930ቹ ዓመታት አምባገነናዊ መንሥታት የነበሩበት ዘመን ነበር። በወቅቱ የር. ሊ. ጳ ፒዮስ አቋም ጠንካራ እና ደፋርም ስለነበሩ በሚጋጥማቸው ችግሮች ሳይበገሩ ቤተክርስቲያንን በልበ ሙሉነት መርተዋል። በተለያዩ ቋንቋዎች አማካይነት የር. ሊ. ጳጳሳትን መሪነት እና እገዛን ማግኘት የአውሮፓ ካቶሊካዊ ምዕመናን አስቸኳይ ጥያቄ ነበር። ሬዲዮ ጣቢያውን በአዳዲስ የቴክኖሎጂ መሣሪያዎች በማደራጀት እና “የር. ሊ. ጳጳሳት ጣት” በመባል የሚጠራውን ረጅም አንቴና በቫቲካን አትክልት ውስጥ እንዲቆም በማድረግ ሬዲዮ ጣቢያው ከፍተኛ እድገትን እንዲመጣ ክቡር አባ ጁሰፔ ጃንፍራንቸስኪ ብዙ ጥረት አድርገዋል። እርሳቸው ካረፉ በኋላ እ.አ.አ ከ1934 ዓ. ም. ሬዲዮ ጣቢያውን እንዲመሩ አደራ የተሰጣቸው የ34 ዓመት ዕድሜ ወጣት የነበሩ ክቡር አባ ፊሊፖ ሶኮርሲ ነበሩ። ጂኦግራፊያዊ ርቀት ሳያግደው ስርጭቱን ያለ ምንም እንቅፋት ማስተላለፍ የጀመረው የቫቲካን ሬዲዮ ኮርፖሬሽን እ.አ.አ በ1936 ዓ. ም. የዓለም አቀፍ ዕውቅናን አገኘ። የሰው አቅም ማነሱን የተገነዘቡት ክቡር አባ ፊሊፖ ሶኮርሲ፣ በተለያዩ አገራት የሚገኙ የማኅበራቸው አባላት ጽሑፎችን በማረም እና በድምጽ በማቅረብ እንዲተባበሯቸው ጠየቁ። በወቅቱ በጀርመንኛ ቋንቋ የሚተላለፍ የሬዲዮ ፕሮግራም ከፍተኛ ተደማጭነት ነበረው።
የቫቲካን ሬዲዮ በጦርነቱ ዋዜማ እ.አ.አ በ1939 ዓ. ም. በቋሚነት የሚተላለፉ የጣሊያንኝ፣ የፈረንሳይኛ፣ የእንግሊዝኛ፣ የጀርመንኛ፣ የስፔን፣ የፖርቱጋል፣ የፖላንድ፣ የዩክሬን እና የሊቷኒያ ቋንቋዎች ዝግጅቶች ነበረው። ጦርነቱ የሚያስከትለውን ከፍተኛ የሰው እና የንብረት ውድመት በመቃወም፣ የጦርነቱ ሰላባ የሆኑትን በማገዝ፣ በማጽናናት እና ተስፋን በመስጠት የቤተክርስቲያን አለኝታ ሆኖ ማገልገሉ ይታወሳል። በጦርነቱ ዘመን የቀድሞ ር. ሊ. ጳ ፒዮስ 12ኛ የሚያስተላልፉት የሬዲዮ መልዕክት በመላው አውሮፓ ውስጥ በጉጉት የሚጠበቅ እና ከፍተኛ ትኩረት ይሰጠው ነበር። የር. ሊ. ጳ ፒዮስ 12ኛ ድምጽ ኃይለኛ እና ጦርነቱን ለሚመሩት የፍትህ እና የሰላም መልዕክት በማስተላለፍ ይታወቅ ነበር። ከዚህም በላይ የቫቲካን ሬዲዮ በጦርነቱ ወቅት የሚታወቅበት ሌላ አገልግሎት ነበረው። ይህም በር. ሊ. ጳጳሳት ፒዮስ 12ኛ ጥልቅ ፍላጎት መሠረት ከቫቲካን መንግሥት የመረጃ ጽሕፈት ቤት ጋር በመተባበር፣ በጦርነቱ ወቅት የሞቱትን ሰላማዊ ሰዎች፣ የሠራዊት አባላት እና እስረኞችን ስም ዝርዝር ለወላጅ ቤተሰብ ከማሳወቅ በተጨማሪ የሰላምታ እና የማስታወሻ መልዕክቶችን የሚለዋወጡበት መንገድ ማመቻቸት ነበር። የቫቲካን ሬዲዮ እነዚህን አገልግሎቶች በቀን ከ12 – 13 ሰዓታት በሳምንት ደግም ለ70 ሰዓታት ከፍ ማድረጉ ይታወሳል።
የቫቲካን ሬዲዮ በአውሮፓ ውስጥ ይካሄድ የነበረው ጦርነት ካበቃ በኋላ በጦርነት ምክንያት ጉዳት እና የሞራል ውድቀት ለደረሰባቸው የአውሮፓ አገሮች ሕዝቦች የሞራል እና የመንፈስ ማበረታቻ አገልግሎትን መስጠት ሲሆን በሌላ ወገን እ.አ.አ በ1950 ዓ. ም. በተከበረው ቅዱስ ዓመት የቤተክርስቲያንን አስፈላጊነት ማደስ ትልቅ ሃላፊነት ነበር። ወቅቱ የምስራቅ አውሮፓ አገሮች በኮሚኒስት መንግስታት ጭቆና ስር የወደቁበት እና በበርካታ የምስራቅ አውሮፓ አገራት ውስጥ የምትገኝ ካቶሊክ ቤተከርስቲያን ለስደት እና መከራ የተጋለጠችበት ወቅት መሆኑ ይታወሳል። ይህ ወቅት የቫቲካን ሬዲዮ ምዕመናን በወንጌል መልካም ዜና እና መንፈሳዊ አስተምህሮዎች ራሳቸውን የሚያጽናኑበት፣ ከር. ሊ. ጳጳሳት ጋር እና ከኩላዊት ቤተክርስቲያን ጋር ያላቸውን ግንኙነት የበለጠ የሚያጠናክሩበት ብቸኛው መንገድ ነበር።
ግብዓቶች በጣም ውስን ቢሆኑም በምስራቅ አውሮፓ አገራት ቋንቋዎች የሚዘጋጁ ፕሮግራሞች ብዙ በመሆናቸው ተጨማሪ የአየር ሰዓት ተሰጣቸው ነበር። ከ1940 ጀምሮ በፖላንድ፣ በጣሊያን፣ በእንግሊዝ፣ በፈረንሳይ፣ በስፔን እና በጀርመን ቋንቋዎች የሚቀርቡ ዝግጅቶች ግንባር ቀደም ነበሩ። ቀጥሎም በቼክ፣ ስሎቫኪያ፣ ሃንጋሪ፣ ሊጧኒያ፣ ላጥቢያ፣ ሩሲያ፣ ክሮዋሺያ፣ ስሎቫኒያ፣ ዩክሬን፣ ሮማኒያ፣ ቡልጋሪያ፣ በላሩሲያ እና በአልባኒያ ቋንቋዎች የሚቀርቡ ዝግጅቶች ተከትለዋል። ለአስርት ዓመታት ያህል በነበሩ የጭቆና ዓመታት ወቅት የቫቲካን ሬዲዮ እና የእምነት ነጻነታቸውን ለተነፈጉት እና እምነታቸውን በተግባር እንዳይኖሩ ለተከለከሉ ምዕመናን፣ ገዳማዊያን እና ገዳማዊያት፣ ካህናት እና ጳጳሳት ዘላቂ የሬዲዮ ዝግጅቶችን ሲያስደምጥ ቆይቷል። የፖላንድ እና ስሎቫክ ቋንቋዎች ጥቂት አድማጮች ቢኖሩትም እንደ ር. ሊ. ጳጳሳት ፍላጎት መሠረት የቫቲካን ሬዲዮ ዋና ዓላማ የአድማጭ ቁጥር በመብዛት ወይም በማነስ ሳይሆን አድማጭ የሚገኝበትን አስቸጋሪ የሕይወት ሁኔታን የሚያገናዝብ እና የሚያተኩር ነበር። በቫቲካን ሬዲዮ ከሚተላለፉት ቋንቋዎች መካከል ከግማሽ በላይ የሚሆኑት የምስራቅ አውሮፓ አገሮች ቋንቋዎች የሆኑበት ምክንያትም ለዚህ ነው።
በ 1970 ዓ. ም. የቫቲካን ሬዲዮ የዝግጅት ክፍሉን እና ስቱዲዮዎቹን በቂ ቦታ ወደሚገኝበት በካስቴል ሳንት አንጄሎ ፊት ለፊት ወደሚገኘው ጽሕፈት ቤት እንዲዛወር በማድረግ ለአስርት ዓመታት ዋና ጽሕፈት ቤቱን እዚያው አድርጎታል። እ.አ.አ 1973 ዓ. ም. አባ ሮቤርቶ ቱቺ ከአባ ማርቴጋኒ የሬዲዮ ጣቢያውን ሃላፊነት ተረከቡ። ቅዱስ ዓመት በተከበረበት እ.አ.አ 1975 ዓ. ም. የቫቲካን ሬዲዮ አገልግሎቱን ሙሉ በሙሉ በማሻሻል፣ የር. ሊ. ጳጳሳት የሚመሯቸውን መንፈሳዊ ሥነ-ሥርዓቶችን እና አስተምህሮችን እና በቂ መረጃዎችን በበርካታ ቋንቋዎች ማስተላለፍ ብቻ ሳይሆን ከዓለም ዙሪያ ወደ ሮም ለሚመጡት መንፈሳዊ ነጋዲያን የተለያዩ መንፈሳዊ አገልጎቶችን እና መረጃን ማቅረብ ነበር።
የቫቲካን ሬዲዮ ፕሮግራሞች መሪ ሆነው የሰሩት ክቡር አባ ፓስኳለ ቦርጎሜዎ እና ማዕከላዊ ኤዲቶሪያል ቢሮ ሃላፊ የነበሩት ክቡር አባ ፌሊክስ ዩዋን ካባሴስ በጋራ ሆነው የሬዲዮ ጣቢያውን ዓለም አቀፍ ግንኙነት በማሳደግ፣ በተለይም ከአውሮፓ ብሮድካስቲንግ ህብረት ጋር ግንኙነት በማሳደግ፣ እንዲሁም የሰነዶችን እና የዝግጅት መርሃግብር አደረጃጀትን በማሻሻል ከፍተኛ ለውጥ እንዲታይ አድርገዋል። የቫቲካን ሬዲዮ የጋዜጠኝነት ሞያዊ ብቃትን በማሳደግ ከጊዜ ወደ ጊዜ እድገቶችን በማስመዝገብ ዕለታዊ ፕሮግራሞችን ማሰራጨት ብቻ ሳይሆን ዋና ጽሕፈት ቤቱ ተስፋ እንዳደረገው ሁሉ ባለሞያዎችን ከምዕመናን ወገንም በመቀበል በቤተክርስቲያን ሕይወት በመሳተፍ ማኅበራዊ ግንኙነትን በማሳደግ ላይ ይገኛል።
ZhongShan LED የተቀበረ ብርሃን 12 ስኩዌርስ የተቀበረ ብርሀን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong LED የተቀበረ ብርሃን 12 ስኩዌርስ የተቀበረ ብርሀን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ LED የተቀበረ ብርሃን 12 ስኩዌርስ የተቀበረ ብርሀን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
“እኔና አብዮቱ” መጽሐፍ ከታሪኬ መጨረሻ ገደማ ተነስቶ የተወሰኑ ኩነቶችን በመተረክ ይጀምርና ወደኋላ በመመለስ ስለትውልዴና አስተዳደጌ፣ ስለትምህርት ቤት ሕይወቴ፣ በሥራ ዓለም ቆይታዬና በኢትዮጵያ አብዮት ስለነበረኝ ተሳትፎ ይተርክና ግለ ታሪኬን መተረክ ያቆማል።
እኔ እውቅና ያገኘሁት በአብዮቱ በነበረኝ ተሳትፎ ስለሆነ ከአብዮቱ ጋር ግንኙነት ያላቸው ጥቂት ሥራዎቼን በመጽሐፉ ጎላ ብለው እንዲታዩ አድርጌአለሁ። ከነዚህ ውስጥ ሊቀመንበሩ ወይም እኔ በመራናቸው በርካታ ስብሰባዎች ላይ ያሳለፍናችው ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማኅበራዊና ወታደራዊ ውሳኔዎች የታሪኬ አካል በመሆናቸው ብቻ የተወሰኑትን መርጬ በዚህ መጽሐፍ ውስጥ እንዲካተቱ አድርጌአለሁ። በአብዮቱ ንቁ ተሳታፊ ከመሆኔም ባሻገር ከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣን ስለነበርኩ በርካታ ባለጉዳይ ግለሰቦችን እያነጋገርኩኝ መንግሥታዊና ግላዊ ውሳኔዎች ሰጥቻለሁ። በአገር ውስጥ ክፍለ ሀገራትን አውራጃዎችንና ወረዳዎችን እንዲሁም መሥሪያ ቤቶችን እየጎበኘሁና ነዋሪውን ሕዝብ ወይም ሠራተኞችን እያነጋገርኩና እያወያየሁ የተለያዩ ውሳኔዎችን ሰጥቻለሁ፣ ትዕዛዞችንም አስተላልፌአለሁ። በውጪ አገሮችም ጉብኝት እያደረግሁ በኢትዮጵያ መንግሥት ስም ስምምነቶችን ተፈራርሜአለሁ። የሚኒስትሮች ምክር ቤት ምክትል ሰብሳቢ፣ ወደ መጨረሻ ደግሞ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆኜ በሠራሁባቸው ዓመታት ውስጥ ሚኒስትሮችን እየሰበሰብኩ በርካታ አዋጆችን፣ ደንቦችንና መመሪያዎችን አውጥተናል። ከዚህ በላይ የጠቃቀስኳቸው ሥራዎች ስለመንግሥታችን ታሪክ በሚጻፍበት ጊዜ የመንግሥት ሥራ ተደርገው ይጠቀሳሉ። የእኔን ግለ ታሪክ በምጽፍበት ጊዜ ግን የእኔ ታሪክ አድርጌ እወስዳቸዋለሁ። ስለሆነም በዚህ የግል ታሪኬን በሚያወሳው መጽሐፍ ውስጥ ጥቂቶቹን አካትቻለሁ።
“ደብዳቤዎቹን ካነበብኩኝ በኋላ ምንም እንዳልተፈጠረ ወደ ጎን ጣል አድርጌ ከልጆቼ ጋር ማውራት ጀመርን። ነገሩን ችላ ብዬ የቀረበልንን ምግብ ለመቀማመስ ሞከርኩ፤ በትግል ጥቂት ቀማምሼ ተውኩት። ባለቤቴ ሐረገወይን ደስታ በፊቴ ላይ ለየት ያለ ሁኔታ የተመለከተች መሰለኝ ደብዳቤው ጥሩ ነገር እንዳልያዘ ጠርጥራለች፣ በደብዳቤው ምክንያት ነገር እንደገባኝም ገምታለች። እራታችንን ከበላንና ልጆቹን ካስተኛች በኋላ “ምነው ምን ሆነሀል? የተከፋህ መሰልከኝ” ብላ አትኩራ ተመለከተችኝ። እንዴት እንደማስረዳትና እንደማረጋጋት ለጥቂት ጊዜ ካሰላሰልኩ በኋላ “እንግዲህ ወሳኝና አሳሳቢ ጊዜ መጥቷል። ከዚህ በኋላ ጠንክሮ መገኘት አስፈላጊ ነው። ከነገ ጀምሮ ከሥራ ተባርሬአለሁ። ስለሆነም የሚመጣውን በፀጋ መቀበል ይኖርብናል” ብዬ ደብዳቤዎቹን እንድታነባቸው ሰጠኋት። ስታነብ ትኩር ብዬ እመለከታታለሁ። በየሴኮንዱ ፊቷ ይለዋወጣል። በጣም ደነገጠች። ለደቂቃዎችም አልተናገረችም፤ ፀጥ ብላ እየተመለከተችኝ ከቆየች በኋላ “ለመሆኑ አነጋግረውሃል? አስረድተውሃል?” እያለች አከታትላ ጥያቄዎች አቀረበችልኝ። “ስለውሳኔው ምንም የነገሩኝ ነገር የለም። ደብዳቤውን ሳነብ ነው የሆነውን የተረዳሁት [አልኳት]።”
አውሮፓ ፦ ስፔን ፣ ፈረንሳይ ፣ ሞናኮ ፣ ጣልያን ፣ ማልታ ፣ ስሎቬንያ ፣ ክሮሺያ ፣ ቦስኒያ እና ሄርዜጎቪና ፣ ሞንቴኔግሮ ፣ አልባኒያ ፣ ግሪክ ፣ ቱርክ ፣ ቆጵሮስ
እቲ ዕሉል ተለኣኣኪ ክፍእ ኮይኑ ኣሽሓት ሰባት ከበሳብስ ዝጸንሔ ወዲ ከበደ (ሓላፊ ቤት ምእሰርቲ ዓዲ ኣቤቶ) ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣቲዩ። እዚ ብጭካኒኡ ዝልለ...
ትማሊ እቲ ናዕቢ ብተኹሲ ድሕሪ ምብታኑን ሎም'ውን ሓደ ሓደ መንእሰያት " ተሓቲትኩም ክትምለሱ ኢኹም" ተባሂሎም ከምእተኣስሩን ዓበይቲ ግን ከምዘይተተንከፉን...
በድጋሚ ላሳስብ፤ እግዚአብሔር መንግሥታትን የሚያስቀምጠው፣ የእርሱ የጽድቅ፣ የፍትሕና የምሕረት አገዛዝ አስፈጻሚ እንዲሆኑ ነው። የአገዛዛቸው ፍትሓዊ ተኣማኒነት ልኬቱ ይኸው እውነት ነው።
የኢትዮጵያ ወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ኅብረት ፕሬዚዳንት እና የሥራ አመራር ቦርድ አባላት ዛሬ ከሰዓት በኋላ በጽ/ቤታቸው ጋዜጣዊ መግለጫ ሰጥተዋል፡፡ መግለጫው የተሰጠው ባለፈው ሳምንት ኅብረቱ አካሄዶት በነበረው 32ኛ ጠቅላላ ጉባኤ ላይ፣ “በአስተምህሮ ዝንፈቶች፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ባልሆኑ ልምምዶች [...]
“በአዲስ ኪዳን የብልጽግናን መልካምነት የሚያወሳ አንድም ጥቅስ የለም። በመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ስለ ገንዘብ የቀረበ ጸሎት ከቶውን የለም።” ወንድም ምኒልክ አስፋው -
“ትዳር እድል ነው።” የሚሉም አሉ። እነሱ ደግሞ ትዳር በለስ የቀናቸው፣ እድል የሰመረላቸው የሚያገኙት የእጣ ችሮታ ነው ብለው ያምናሉ። ታዋቂው ፈላስፋ ሶቅራጥስ መልካም ትዳር የእድል ውጤት ነው፤ ብሎ ያስብ ነበርና “እድለኛ ከሆንክ መልካም ትዳር ታገኛለህ፣ እድል ከጠመመብህ ደግሞ ትዳር ፈላስፋ ያደርግሃል” ማለቱ ተዘግቧል......
የተሰጠህን በረከት ለራስህ ብቻ ቀብረህ ይዘኸው ይሆን? ለእግዚአብሔር በመታዘዝ ይህን በረከት ለሌሎች ማፍሰስን ካላወቅህ ፣ ሌሎች የእግዚአብሔርን ማንነት በሕይወትህ ማየት አይችሉም።.....
ኢትዮጵያ ውስጥ የወንጌልን ሰራ በመስራት ላይ ከሚገኘው ከታላቁ ተልዕኮ ጋር በመተባበር 10 የወንጌል ሰባኪዎችን በተለያዩ የኢትዮጵያ ክፍሎች በማሰማራት የተጀመረው የቤርያ የወንጌል አገልግሎት ባሁኑ ጊዜ ያሉት አገልጋዮች ወደ 150 ደርሰዋል። የዘንድሮ እቅዳችን የወንጌል አገልጋዮችን ወደ 200 በመጨመር ወንጌልን ለፍጥረት ሁሉ ማዳረስን መቀጠል ነው። ግባችን ደግሞ ፍጥረት ሁሉ በጌታ በኢየሱስ ክርስቶስ ስም ድኖ ማየት ነው። ለሆነውም ሆነ ለሚሆነው ሁሉ ክብር ለጌታ ለኢየሱስ ክርስቶስ ይሁን። በአስደናቂ ምስክርነት ብዙዎች ወደ ጌታ እየመጡ ሲሆን ወደ ጌታ የመጡትን አዲስ ነፍሳት ለመከታተልና ለማጽናት ከታላቁ ተልዕኮ ጋር በመተባበር 45 ጅምር ቤተክርስትያኖች ተተክለዋል።
ክርስትያንና ፖለቲካ – በ ኮነ ፍሥሐ ክርስትያኖች በማሕበረሰባቸው ውስጥ ሊኖራቸው የሚገባውን ተሳትፎ በመገደብ የራሳቸውን መንፈሳዊ ሕይወት መገንባት ላይ ብቻ የሚያተኩሩበት ጊዜ ይታያል። […]
የዚህ ጽሁፍ አላማ ከተማዋ ከእነዚህ ሶስት ግዙፍ የእምነት ዘርፎች የማን እንደሆነች ለማስረዳት ሳይሆን አይሁዶች፣ ክርስቲያኖችና እስላሞች ይህችን ከተማ ‹‹ትገባናለች››፣ ‹‹የእምነታችን ቅድስት ስፍራ ናት›› የሚሉበትን ምክንያት ለማካፈል ብቻ ነው፡፡
አብዛኛዎቹ አገልጋዮች ተቀባይ እንጅ ሰጪ አይደሉም። የብዙዎቹ ወዳጅነት የሚመሰረተው ከምዕመናን በሚቀበሉት ስጦታ ነው። ከቤተ ክርስትያን አስራት ጀምሮ ፓስተርየ አሳሰበኝ እያለ የሚሸጉጠውን ማለቴ […]
አዲስ አበባ ፣ ግንቦት 26፣ 2012 በመጪው ዓርብ አመታዊ የአረንጓዴ አሻራ ችግኝ ተካላ መረሃ ግብር በይፋ ይጀመራል:: ዓርብ ግንቦት 28/ 2012 ዓመታዊውን የአረንጓዴ ዐሻራ ችግኝ ተከላ መረሃ ግብር በይፋ እንደሚጀመር…
በዘንድሮው ዓመት 5 ቢሊዮን ችግኝ ለመትከል ዝግጅት እየተደረገ መሆኑን ጠቅላይ ሚንስትር ዐቢይ አህመድ ገለጹ:: ጠቅላይ ሚኒስትሩ ይህንን የገለጹት ዘንድሮ የሚተከሉ…
ካብ ገማግም ሊብያ ተበጊሶም ብማእከላይ ባሕሪ ናብ ኢውሮጳ ክሳገሩ ዝፈተኑ፡ ዓረባውን ኣፍሪቃውን መበቆል ዘለዎም ልዕሊ 200 ስደተኛታት ጃላቡኦም ድሕሪ ምጥሓለን ሃለዋቶም ኣብ ኣጣራጣሪ ኩነታት ወዲቑ ከምዘሎ ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ዓለም ኣቃሊሐን።
ብዙሕ ደይትብራሃካ ዛጋል ኣብልዕሊ ሰባያ ትዝሙ ዘላ ጸዋክ ገለ ከምዚ ኣይነት ገጽ ዘላዋ ጋል ዳ ታይ ኮይና ትጽወግ ኣላ እንዳ በልካ ትሳቀ ወይድማ ትም ኢልካ ትጸፍዓ ክክክ
ኣብ ምሕዝነት ክዓ መን ሙካንካ ክንገረካስ ምስ መን ከም ትከይድ ንገረኒ እዩ ካላኣይ መዚንካ ምዕራካ ሶልያና ደዩም ዝብሉኪ ተጣዒስኪ ክትነብዒ ክሬኤኪ ሃፂፀ ኣለኩ ፎእ ኣድያም እውን ከሙእ
ዋእ በጃክን እቲ ኣዱ ገይራቶ ዘላ ምድናን ብጃማ ኢዩ ካብ ምሰብኣይካ ትክደኖ እምበር ንደገ እታ ሶልይስና ካኣ ባዕስልቲ ሓዳር ምልስ ሰብኣይ ንገዝኣ ተምጽኦ እንተ ደልያ ምስኡ ንሆትየል ወይ ክገዝእ ዘይትከይድ ተጋንንዎ ኣለኩም
ቃል ኪዳን ኩቡር እዩ ።እሞ ከኣ ኣብ ገዝኣ ?? 😭😭✝️💔🔑🛎እዞም ናይ ለብዘመን ደረስቲ💔💔??እታ ባሪስታ ትብልዋ ከማን ክብሪ ኣሎዋ (ናይ ካምፓላ ካኣ ዝገደደ ምስ ኣምላክ)
እዋይ ሳሓቅ ሞይተ ኣታ እዞም ኤርትራስ ናይ sex ግድ እዮም ካብኡ ድማ ሰበይቲ ብላዕሊ ድያ ትኮን ዘይፈልጥ ነብረ ኣነስ በጃኩም ሕማቅ ነገሪ ኣይተብዝሑ እዋይ ዱሁላት ግን ዊንቱ ሽኮሪ ክፈትዋ ኣነስ
12/13 ዘላ ደቂቅ ስማዕ ሕቶ እቲ ቆጸራ ናይ ፍትሕና ሰንበት ዪ መልሲ ድሓን ንሱ ድኣ ሽክ ዑመርን ቀሺ መሓርን ጸዊዕናዮም ኣለና እዚ ደራሲ ሕጂ ብዓቅሙ ሓድነት ዪ ሰቢኩ ማለቱ እዋይ ክልተ ሰብ ሓደር ተባኢሶም ኣበየናይ ዓዲ ወይ ከባቢ ዪ ተራእዪ ሽክ ጸዊዑ ዕረቀና ዝብል ክርስትያን ዘየለ ኣይትዛረቡ ሓደ ሞስሊም ናይ ኤርትራ ውን ከምኢ ቀሺ ጸዊዑ ዕረቀኒ ዝብል ሞስሊም ኣይ ርኣኩን ሃኒ ሓወይ እቲ ደራሲ ኣጥፊእካ ኣሎ
ኣንታ ኣነስ ኡይ ዶ ክብል ኣምሰሉ ከምዞም ናይ ኤርትራ ደረስቲ ደቂ ትግርኞ ኣይርኣኩን ክልተ ሰብ ሓዳር ደዲ ትግርኞ (እታ ካራክተር ብከምኡ ተሃኒጻ ስለ ዘላ እየ ትግርኞ ኢለ) ትግርኞ ክትጽዋዕ ዘይትደልዪ ህዝቢ ስለ ዘለኩም እየ ተባኢሶሲ ኣበየናይ ዓዲ ዪ ሽክን ቀሽን ንከፋትሕካ ዝዕደሙ ኣነ ምስ ሞስሊም ጽልኢ የብለይን ምስኦም የ ውን ብሓንሳብ ተከባቢርና ዓቢና ኮይኑ ግን ኣብዚ ኣልዒሎሞ ዘለዉ ከኣቱ ኣበየናይ ከቢቢ ዪ ኣብ ኤርትራ ሽክ ጸዊዑ ክልተ ሰብ ሓዳር ክፈላልዮ ወይ ክዓርቆም ተጸዊዑ ዝፈልጥ እንድዒ ኣብ ሞስሊም ውን ከምኡ ሓደ ቀሺ ጸዊዑ ክልተ ሰብ ሓዳር ሞስሊም ተባኢሶም ክዓርቅ ወይ ከፋትሕ ዝጽዋዕ ኣይ ርኣናን ሕጂ ቀሽን ሽክን ስለ ዝጸዋዕኩም ሓድነት ሚሂርኩም ማለት ድዪ ስጋ ንእስነተይ ንዓኩም ክሰምዕ ግዚኡ ዘጥፍእ ዘሎ መንእሰይ የግህየካ ንሕና ከም ሕብረተሰብ ባህልና ኣለና ኣቦታትና ውን ንካልእ ዝዓርቁ ዮም ተዘይ ኮይኑ ኣጎል ዝኮነ ታሪክ ዘየለ ኣይተማሓላልፊ ክልተ ሰብ ሓደር ተባኢሶም ንሽክ ክስቶ ሕረቀና ኢሉ ዝከይድ ክርስትያ ኤርትራዊ ተራእዪ ኣይፈልጥን ኣነ እዚኣ ስለ ዝጸሓፍኩ ጽልኢ ኣለካ ክትብልኒ ትክእሉ ኢኩም ንሱ ኣይኮነን ግን እቲ ሓቂ ዓብዱን ፋቅማን ሰብ ሓደር ተባኢሶም ኣቦ ቀሺ ክስቶ ዓሪቅዎም ወይ ልዋምን ሰለሙንን ሰብ ሓዳር ተባኢሶም ሽክ ክስቶ ዓሪቅዎም ዝብለኒ ሰብ የለን እዚ ክሉ እታ ሓድነት ትብል ቃላ ዘይፈልጥዋ እያ ኣብ ዝኩሉ ሃልወሳ ተእትዎም ዘላ ሓድነት ማለት ሓደ ምካን ኣይኮነን ጽንሕ ኢሎም ሎሚ ኣብ መስጊድ ጽባሕ ኣብ ቤት ክርስትያን በብታራ ሽክን ቀሽን ከገልግሉ ዮም ከይብልና የ ኣነ ዝፈርሕ
ቃሺባ ኣቅሊልና ኣይንረአዮ ካውኡ ክዓ ቃሺ ከይፋትሑ ይኣስር እምበር ኣየፋትሕን ሰልዮና ስዲ እውይ ቃልኪዳንኪ ከየውረድክስ ላብ ዓራት ኣብ መፃኢለ ኣድያም ላብ ዓራት ዝተረገመ ወዲ ክክክ
ሕብረት ኣፍሪቃ ዝሓለፈ ሰሙን መበል 29 ዋዕላኡ ኣብ ዘካየደሉ እዋን፣ ኣብ ዶብ ኤርትራን ጂቡቲን ዓቃብ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ ክኣቱን፣ እቲ ሕብረት ንዘተ ሰላም ክልቲኤን ሃገራት ክከታተል ልኡኽ ጂቡቲ ወግዓዊ ጻውዒት ብዘቕረቦ መሰረት፣ ሓደ ፍሉይ ልኡኽ ተመዚዙ ምስ ሰበስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ክዘራረብ መደብ ከምዘውጸአ ይዝከር።
ኣጃንስ ፍራንስ ፕረስ ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፣ መንግስቲ ኤርትራ ንንግስነት ቐጠር ገና ከም ወግዓዊ ሸምጋሊ ከምዝፈልጦ ድሕሪ ምግላጽ፣ እቲ ዝተዋህበ ናይ ግዜ መደብ ሓጺር ስለዝኾነ ንኻልእ እዋን ክመሓላለፍ ጸዊዑ፣ ይብል።
ኤርትራ ብሰንኪ ምስ ስዑዲ ዓረብ ምውጋና ዝተቖጠዐት ቐጠር፣ ሰራዊታ ካብ ዶብ ኤርትራን ጂቡቲን ብኡ ንብኡ ድሕሪ ምስሓባ ኣብ መንጎ ክልቲኤን ጎረባብቲ ሃገራት ዳግማይ ወጥሪ ሰፊኑ ይርከብ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ጂቡቲ ማሕሙድ ዓሊ ዩሱፍ ምስ ሮይተርስ ኣብ ዘካየዶ ቃለመጠይቕ፣ ቐጠር ብዘይ ቅድመ መጠንቀቕታ ሰራዊታ ብምስሓባ ንኤርትራን ጂቡቲን ኣብ ዘየርብሕ ወተሃደራዊ ወጥሪ ተኣትዩ ስለዘሎ፣ ሕብረት ኣፍሪቃ ነቲ ሃጓፍ ክመልእ ሓቲትና ይብል።
ንጂቡቲን ኤርትራን ዘሰሓሕብ ዘሎ ከባቢታት ዱሜራ ንኣህጉራዊ ንግዲ ባሕሪያ ቀረባ ዝኾነ ባብ ኤል መንደብ ስለዝርከብ፣ ዓቢ ኣገዳስነትን ኣህጉራዊ ኣቓልቦን ከምዘለዎ ይግለጽ።
…ገሓነም ባዶ ነው። አጋንንቶች ሁሉ ከዚያ አምልጠው ሸሽተው የሚገኙት እኛው መካከል ነው። አንዳንዶቹ አታላይ መሲህሆች ናቸው።ሌላው በነብይ ስም ቆሞአል። ነጻ-አውጪ አለ።ከችግር ጠባቂ ዘበኛ።እራሱን ከመሬት ተነስቶ የነፍስ አባት ያደረገ አለ።መንገድ መሪ።የጦር አዛዥ ፊታውራሪ።አርበኛ መሳይ። ከባውን የቀየረ ቄስ። ሰባኪ።
የሮሙ ቄሣር ኔሮ በዕብሪት ልቡ አብጦ – እሱ እራሱን አምላክ አድርጎ አይቶም ሊሆን ይችላል – እሳት ለኩሶ ከተማይቱን ሲያጋይ ሠገነቱ ላይ ቁጭ ብሎ ሙዚቃ እየሰማ እና ክራሩን እየተጫወተ ሰው ሁሉ ነፍሱን በዚያን ሰዓት ለማዳን ብድግ ብሎ ሲያመልጥ ከተማይቱዋም በዚያን ዘመን ያኔ ፈርሳ አመድ ሲትለብስ ትርምሱን እግሩን ዘርግቶ – በዘመኑ የነበሩት እንደጻፉት እና እንዳስተላለፉልን እሱ ከላይ ሁኖ እሱ እየሳቀ ግርግሩን ይመለከት ነበር።
ለቀናት ለተራቡ አንበሳና ነብር ክርስቲያኖችን ወርውሮ እሱ በሌላ ጊዚያቶች እዚያው ኮለሲዩም ስታዲዮም ውስጥ -ዳቦና ጨዋታ ለተራው ሕዝብ በሚባለው ፍልስፍና- በአውሬዎች እነሱ ሲቦጫጨቁ እሱ ቄሣሩ ከትዳር ጓደኛዋ ጋር ወይኑን እየተዝናና ይጎነጭ ነበር ።
ሳይናገር በአውራ ጣቱ ብቻ ይወስናል። ደስ እንዳለው አንዴ ወደ ላይ ወይም ወደ ታች በማሳየት በግላዲያተሮች ሕይወት እዚያው (ጠበቃ የለ) ፍርዱን ይሰጣል። አጃቢዎችም የእሱን ፊት እያዩ -ደስ ለማሰኘት አብረው ይስቁ ይሳለቁም ነበር።
በአረመኔነቱ በታሪክ የሚታወቀው ኔሮ ብቻ አይደለም። አነጣጣሪ ተኳሾች አሉ። እሥረኛ ሲገርፉና ሲያሰቃዩ የማይከብዳቸው ሰዎች ብዙ ናቸው።ሲያዋክቡ ሲቆጡ የሚረኩ አሉ። አብዮታዊ እርምጃ ሌላው አስገራሚ ውሳኔ ነው።
በመካከለኛው አፍሪካ በቅርቡ አንዱ ጎረቤቱን ገድሎ ታፋውን ቆርጦ እዚያው የፈረንሣይ ወታደሮች እያዩት በያዝነው 21ኛው ክፍለ ዘመን በልቶአል። ሌሎቹ ቤንዚን አርከፍክፈው የወደቁትን ጎረቤቶቻቸውን ተመልካቹ እያጨበጨበ አቃጥለዋል።
በቀበሌ እጅ በአብዮታዊ እርምጃ በጫካና በጦር ሜዳ …ኢትዮጵያኖች ከዳተኛ ተባብለው እርስ በእራሳቸው ተጨራርሰዋል። በኡጋንዳ ስምንት መቶ ሺህ ሰው አልቆአል። በሱማሌ ቅጥራቸው አይታወቅም።
ሰይጣን ስለተጠጋቸው? አእምሮአቸውን አጋንንት ሰለ አሸነፈው? በመናፍስቶች ስለተከበቡ? ልባቸው በሳጥናኤል ስለ ተሰለበ? ጋኔን ስለሚጋልባቸው? ወይስ እነሱ ወደው ጋኔን ስለሚጋልቡ?
ከዚያ ወዲህ ወይም ከዚያም በፊት „…ክፋት እና መጥፎ ሥራን በደልንና ጭቃኔን መዋሸት እና ማታላልን“ አንድን ልጅ አባቶች ሲመክሩ ከዚህ ራቅ ከዚህም ተጠንቀቅ ይህን ከልብህ አውጣ …ተው“ ብለው ያስተምራሉ።
ከክፋትና ከክፉ ሰው ከአረመኔና ከቀመኛ ከመጥፎ ሥራና ሃሳብ ከአጸያፊ ተግባሮች…ወላጆች ይህን ከሚያደርጉና ከሚመክሩ ሰዎች ቢቻላችሁ ራቁ እናንተም አታድርጉ በእንደዚህ ዓይነት አስተሳሰብ የተበከሉትን አጠገባችሁ አታድርሱ ብለውም ያስጠነቅቃሉ።
„…ይመክራሉ ያስተምራሉ“ የሚለው ቃል የሰውን ልጅ ወደ ሚገራው ወደ ትምህርትና ወደ መልካም አስተዳደግ ወደ ወግና ወደ ሥርዓት ወደ ጥበብና ወደ ዕውቀት አንድን ሰው – በሕይወት ዘመኑ ኮትኮቶ የሚወስድ ተጨማሪ መንገድ እንዳለ ያሳያል።
በግሸን አምባ ሌላው የኢትዮጵያ መሣፍንት ልጆች ትምህርት የሚቀስሙበት አዳሪ ትምህርት ቤት -ይህን አንዳዶቹ እሥር ቤት ይሉታል- ተከፍቶ እዚያ ወጣቶች አስተዳደርና አነጋገር ነገር ማየትና ማገናዘብ ይማሩበት ነበር።
በአክሱም ቤተ- መንግሥት በጥንታዊት ኢትዮጵያ የግሪክ አስተማሪዎች ያኔ መጥተው ፍልስፍና እና አስተዳደር፣ ክርክርና ሪቶሪክ ሎጆክና ታሪክ በሚያስተምሩበት ዘመን የቤተ መንግሥቱ ቅጥር ግቢና የመሣፍንቶቹ ቪላ የወጣቶች መኮትኮቻ ትምህርት ቤት እንደ ነበር ተጸፎአል።
ፈላስፋው ሆብስ ነው – ለመጀመሪያ ጊዜ ሳይሆን ሌሎቹን ከእሱ በፊት የነበሩትን አሰተማሪዎቹን ተከትሎ „…የሰው ልጅ አውሬ ነው። እንደ አውሬ እንድን ሰው እንድ ተኩላ አንድ ቀን አረሳስቶት ቦጭቆት የሚሄደው ያ ሰው እሱን የሚመስል ሌላ ሰው ነው።“ ከእሱና ከእነሱ እነሱንም ከሚመስሉ ተጠንቀቁ ብሎ ሌቪታን በመባል የሚታወቀውን መጽሓፉን እሱ ደርሶአል።
መቻቻልና የሌላውን አመለካከት አክብሮ ማዳመጥ መደማመጥ ዋና የመግባባት መነሻ ነው ይላል። እሱም ብቻውን በቂ እንዳልሆነም ያነሳል። አልፎም ሄዶ ሎክ ቁጥጥር እንደ ሌሎች ምሁሮች በሰው ላይ ማካሄድ ያስፈልጋል ይላል።
በአራተኛው ክፍለ-ዘመን የተነሳው የክርስቲያና ሃይማኖት የሃዋሪያትን ወንጌል አስተማሪ የሰሜን አፍሪካው ተወላጅ አጉስቲኖስ ኢንስቲትውሽን -ተቋማት መዘርጋት አለበት ይላል። ለእሱ ለአጉስቲኖስ የሰው ልጅ በአውሬና በአምላክ መካከል የሚገኝ ሳይሆን በተፈጥሮና በአምላክ መካከል የሚገኝ ፍጡር ነው ይለናል።
የሰውን ልጅ በአራዊትና በአምላክ መካከል በባህሪው የመደበው ሌላው ሰው የጀርመኑ ፈላስ ሼልንግ ነው። እሱም ተመራምሮ በደረሰበት ዕውቀቱ ይህን ፍጡር ሰውን ዝም ብለን አንየው እንቆጣጠረው ብሎ ተጣርቶአል። ምክንያት አለው ምክንያቱም ሰው ክፉም ደግም ነገር ለመሥራት ችሎታ ስለአለው ያለውም በመሆኑ ይህን እሱ ሼልንግ ተገንዝቦ አደገኛነቱን በዘመኑ ጠቁሞአል። ማሠሪያው ደግሞ ፍቅርና ሃይማኖት እንደሆነም አያይዞ ጽፎአል።
በአንድ በኩል የሰው ልጆች በእሱ ዓይን -ምንም እንኳን ጥሩ ሰው ለመሆን እንደ መላአክ በሥራቸው ለመምሰል ጥረት ቢያደርጉም- ሰዎች በምንም ዓይነት ቅዱሳን አይደሉም ይለናል። እትመኑአቸው ብሎም ያስጠነቅቃል።
ፈላስፋዎች እና ሳይኮሎጂስቶች „ሰዎች ሰይጣን አይደሉም „ስለዚህ የሰውን ልጆች ሁሉ ዝም ብለን በጭፍኑ ከማመን እጅና እግራቸውን በሕግና በሥልጣን ክፍፍል በትምህርትና በቅጣት ተብትበን እንያዝ አለበለዚያ አይቻሉም ይሉናአል።
ሰይጣን ወይም መጋኛ ወይም አጋንንት.. ዲያብሎስ አተላ ይወዳል ይባላል። አመድ የሚፈስ ቦታ ይገኛል። በቀትር እየተዘዋወረ አላፊ አግዳሚውን ጫካ ውስጥ ይለክፋል ይባልለታል። ደም መጠጣት ይወዳል። ወንዝ ዳር ተኝቶ ድልድይ ሥር ተጋድሞ አድፍጦ ለቀም ለማድረግ ይጠብቃል ተብሎም ይነገርለታል። መብረቅ ሲመጣ ደንግጦ ሰው ላይ ይለጠፋል የሚሉ አሉ። …ፈሱም ኃይለኛ ሽታ አለው ይገማል ይባላል።
የቬኑዙዌላ መሪ ሁጎ ቻንሰስ የአሜሪካውን ፕሬዚዳንት ሚስትር ጆርጅ ደብሊዩ ቡሽን (ታናሹ) የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ጉባዔ ላይ ንግግር አድርገው ሲወርዱ ተራውን ተቀብለው አትራኖሱ ጋ ሲጠጉ „ስለ ሰይጣን አንስተው አንድ ነገር ይሸተኛል…እሱ እዚህ ነበር። ጠረኑ የእሱ ነው ይሸታል…“ የሚለውን ቃላታቸውን ለመንግሥታት መሪዎች ወርውረው እኚህ ሰው አንዳንዶቹን ደጋፊዎቻቸውን እዚያው አስቀዋል። ሌሎቹን ደግሞ አስቆጥቶአል።
አዲስ ኪዳን „…ከከፉ ሁሉ ጠብቀን“ በሚለው አረፍተ-ነገር እንደጀመረው ሁሉ ብሉይ ኪዳንም ላይ ደግሞ „ ከዚህች ፍሬ አትብሉ …አለበለዚያ ክፉና ደጉን አውቃችሁ ትሞታላችሁ“ በተባለው የጥበብና የሕይወት ዛፍ ታሪክ የሰውን ልጆች ድራማ ይጀምራል።
አለ ምክንያት አይደለም የኢትዮጵያ ታሪክም በአንድ ዘንዶ ታሪክ የሚጀምረው። በዚያ እንደ መስዋዕት በየጊዜው በሚቀርቡለት ሴቶችም ወንዶችም ልጆች በመብላት በአስቸገረው ዘንዶ ትረካ የሚጀምረው ታሪክ በንግሥና ይቀጥላል።
በደፋሩ በአጋቦስ ብልሃትና ዘዴ ያ ወጣት ልጆችን በየወሩ የሚበላው ዘንዶው ይገደላል። አጋቦስ ሕዝቡ ቃል በገባለት ውል እሱ በኢትዮጵያ ላይ ይነግሣል። ልጁ ማክዳም ንግሥት ሳባ ተብላ አልጋውን ትወርሳለች።
ሔዋንን በመጀመሪያ ነጥላ የሸነገለቺው እባብ በሁዋላ በተጻፈው መጽሓፍ ላይ እንደምናነበው „…ሳጥናኤልን የዋጠቺው እሱም እራሱ ዋጪኝ ብሎ እባቡዋን አታሎ ሸንግሎ በግንቡ ላይ በእሱዋ ብርታት ከገሃነም ተስቦ አጥሩን ዘሎ ተንሸራቶ ገነት የገባው በእሱዋም አፍ „…ዝምታው ምንድነው ከጥበብ ዛፍ ብሉ“ ብሎ የታናገረው ሰይጣን ነው።
መከራና ኃጢያአት ሞትና ጭንቀት ከዚያ ከበለሱ ፍሬ በሁዋላ በሰው ልጆች ላይ የመጣ „መዓት“ ነው ብለው የሃይማኖት አባቶችም ይህን ያስተምራሉ። እንግዲህ የሰይጣንም መነሻ የሰው ልጆችም መከራ -በትንሹ ሲተረክ -እንደዚህ ነው።
ምድራዊ ፈላስፋዎች ግን ይህን ታሪክ እግዚአብሔር አውቆ ሰዎችን ለመፈተን ያስቀመጠው „ግሩም ፈተና“ ነው ብለው በተራቸው በሌላ መልክ ነገሩን ተርጉመው ያቀርቡልናል።
… እንዴት እንደምንኖር? እንዴትስ መኖር እንደአለብን? ለመኖርና በሕይወት ዘመናችን ምን ምን መሥራት እንደሚያስፈልገን? የትኛው ሥርዓት ውስጥ ብንኖር መንፈሳዊና ምድራዊ ደስታ እናገኛለን ብለን በጭንቅላታችን ተመራምረን እንድንደርስበትና አእምሮአችን እንድንጠቀምበት „…የምርጫ ነጻነት“ አምላክ የሰጠበት ሰዓት ነው ብለው እርምጃውን ብዙ ፈላስፋዎች (ሰለ ሰይጣን ሳይጨነቁ) ይህን ጉዳይ አንስተው በእግዚአብሄር ሥራ ይደነቃሉ።
በገነት መናፈሻ ውስጥ ከአሉት ብዙ ዛፎች ውስጥ እግዚአብሔር አዳምንና ሔዋንን „…ከዚህች ከጥበብ ዛፍ አንዲት ፍሬ እንዳትበሉ ከበላችሁ ደግሞ ክፉና ደጉን ታውቃላችሁ…ትሞታላችሁ “ ማለቱ በአንድ በኩል „ ትዕዛዙና ሕጉ እዲከበር“ ማስጠንቀቁ ቢሆንም
ይህን ባታደርጉ ደግሞ በሌላ በኩል ትዕዛዙን ከአልሰሙ „ እራሳችሁን ችላችሁ“ አእምሮአችሁን ተጠቅማችሁ በዚህች ምድር ላይ ጥራችሁ ግራችሁ ላባችሁን አንጠፍጥፋችሁ ትኖራላችሁ ብሎ እሱ እራሱ (ገና ከመጀመሪያው) አስጠንቅቆ መልቀቁ ተገቢ ምርጫና የመምረጥ መብት ነው ይላሉ ። እንግዲህ በየትኛው ሥርዓት ውስጥ ለመኖር እንደምንፈልግ ወሳኙ እኛ ነን።
በመጀመሪያ ቅጠል በጥሰው -መጽሓፉ እንደሚለው- ሓፍረታቸውን ሸፈኑ። ቀጥለው ወደ እርሻና ከብት እርባታ ተሰማሩ። ደበሎና ሱፍ ደረቡ። ቆይተው ጥጥ ዘርተው ለቅመው ፈትለው ሸማ ሠርተው አጌጡ።
ለምንድነው ሌሎቹ ሲጌጡ የተቀሩት ራቁታቸውን አሁን ድረስ የሚሄዱት? ለምንድነው ከልብስም በዘመናዊ ልብስ አጊጦ ተኳኩሎ መውጣት በአውሮፓ እየተስፋፋ የሄደው? ለምንድነው በሌላው አካባቢ መሸፋፈን የነገሰው?
ቆየት ብለን ወደ በሁዋላ እንደምናየው ገበሬው ቃዬል ከብት አርቢ ወንድሙን አቤልን „በቅናት“ ተነሳስቶ ደብድቦት ይገድለዋል። ትንሽ ዘግይቶ በሰው ልጆች ሥራ -አሁንም መጽሓፉ እንደሚለው-እግዚአብሔር አዝኖ የወሃ ጥፋት ይከተላል። በአባቱ እርቃንነት ያላገጠ ልጁን ኖህ ካምን ይረግመዋል። ሰዶምና ጎሞራ በእሳት ይቃጠላል። የባቢሎን ግንብ ይፈርሳል።
በሁዋላ እንደምናውቀው ብዙ ፈላስፋዎች ይህን ሓሳብ መሠረት አድርገው „ሶሻል ኮንትራት“ የሕብረተሰብ ክፍሎች ተቻችለውና ተከባብረው በጋራ የሚኖሩበት „የጋራ ቃል-ኪዳን“ ብለው የፖለቲካ ቲዎሪአቸውን ነድፈዋል።
ይህ እንደዚህ አሁን እንደ ዋዛና ፈዛዛ እዚህ የሚተረከው ታሪክ አንድ ሰው ከመሬት ተነስቶ ወንድሙን ወይም ጎረቤቱን ጠላቱንም ቢሆን እንኳን „ አርዶ እንዳይበላው“ አጥብቆ ያግዳል። በዚህም…አትግደል አትስረቅ አትዋሽ በሃሰት አትመስክር እናትህና አባትህን አክብር …የሚሉ የሞራልና የኤትክ ሕግጋት ጋር የሰው ልጅ ይተዋወቃል። ያ ሕግ እነዚህ ሕግጋት የሠፈሩበት የሙሴ ጽላትም የመጀመሪያው መተዳደሪያ ደንብ ኢትዮጵያ በቀጥታ እንደ ደረሰም በታሪካችን ላይ እንመለከታለን። እሱን ተከትሎ የክርስትና ሃይማኖት አገራችን ይገባል። ለመጀመሪያ ጊዜም በዓለም ላይ የአንድ መንግሥት ሃይማኖት ሁኖ የክርስትና ሃይማኖት በአገሪቱ ይታወጃል።
የነፋሱ ንጉሥ ሹ በጥንታዊ ግብጾች አመለካከት እንደ አክንባሎ አናታችን ላይ የተዘረጋው ሰማይ አንድ ቀን ተንኮታኩቶ ወድቆ ዓለምንና የሰውን ልጆች እንዳይጨርስ እሱን ቀጥ አድረጎ እንደ ምሶሶ የያዘው ጀግናው ንጉሥ „ንፋሱ ሹ“ ነው ብለው ያኔ እነሱ ያምኑ ነበር።
ሳት ብሎት ይህ ንጉሥ ወይም ተቆጥቶ ወይም ጀርባውን ለማከክ አንድ እጁን መሸከሙን ትቶ ለቀቅ ከአደረገው ሰማዩ ተንኮታኩቶ ወርዶ የሰውን ልጆች ሁሉ -መናገር አያስፈልግም- ያጠፋዋል ብለው ይህ እንዳይሆን እነሱ ይሰግዱለት ነበር።
የፈርዖኖቹ ታሪክ እንደሚለው ቀደም ሲል አማልክቶቹና የሰው ልጆች በንፋሱ ንጉሥ ሳይለያዩ አንድ ላይ በዚህች ምድር ላይ ተደበላልቀው ይኖሩ ነበር። በዚያም ዘመን የሰው ልጆች እየረበሹ የአምልክቶቹን ጸጥታ ነስተው ረብሻ እዚህም እዚም ተነስቶ ግርግር ጩኸትን ትርምስ በአገሪቱ ነግሦም ነበር። አማልክቶቹም ተቸግረው ሰዎችን ዝም ለማሰኘት እነሱን እያሳደዱ ይቀጡ በጦራቸውም ይዋጉ ነበር።
ለጃፓኖች ሥርዓቱንና ደንቡን በሰው ልጆች መካከል ሳያዳለ እየዘረጋ እንዲፈርድም እየፈረደም እንዲገዛ የጸሓይ ልጅ ንጉሥ ሁኖ እነሱን እየተቆጣና እየቀጣ እንዲያስተዳድር ከሰማይ ለእነሱ -ታሪካቸው እንደሚለው- ተልኮላቸዋል። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ እሰከ አሁን ድረስ ሲወርድ ሲዋረድ ንጉሥ አኩሂቶ ላይ ደርሶአል።
በግሪክ አገር የአማልክቶች ጦርነት እኔ እበልጥ እኔ እሻል በሚባል ፉክክር ገብተው ሶይስ የተባለው የአማልክቶች አለቃ (ተወልዶ) እስከሚነሳ ድረስ በመካከላቸው ረብሻ ነግሶ በጦር እንደተፈላለጉ ጊዜውን ገፍተው ነበር።
ሶይስ ከመምጣቱ በፊት በምድርም በሰማይም ላይ ይህ ነው የማያባል ረብሻና ትርምስ ብቻ ሳይሆን ግዲያና ፍጅት ጋብቻና ቅሚያ ድፍረትና አመንዝራነት በአማልክት ልጆችና በወላጆቻቸው በወንድምና በእህት (እንደ ሰው ልጆች እነሱም ይጋቡና ይዋለዱ ነበር) ዝብርቅርቁ የወጣ የተጨማለቀ ልማድ በመካከላቸው ሰፍኖ አንዱ ሌላውን ጭምር ይበላውም ነበር። (i
አድጎ ጉልበት ገዝቶ ከዋሻው ሲወጣ ጦርነት በአባቱና በእህቶቹ በወንድሞቹም ላይ ይከፋታል። አሽናፊ ሁኖ ወጥቶ ድል አድራጊው ሶይስ- አፈ ታሪካቸው እንደሚለው- በቂም በቀል አባቱንም እህቶቹንም ሳያጠፋ ምህረት አድርጎላቸው አባቱን በግዞት የእንድ ደሴት ንጉሥ እህቶቹንና ከሞት የተረፉትን ወንድሞቹን ደግሞ የባህር ንጉሥ የውቅያኖስ ንጉሥ የፍቅር የጦርነት የሐዘን …ንጉሥ እያለና እየሾመ እሱ የሰማይ ንጉሥ ሁኖ ዙፋኑ ላይ ተቀምጦ ሰማይና ምድርን ይገዛል።
የሥልጣን ክፍፍል በማድረጉ ሰላምና ጸጥታ በምድርም በሰማይም ላይ ሰፈነ። ይህ ሁሉ ሲሆን የሰው ልጆች ቦታ የት ነበር? በግሪክ ትረካ የሰው ልጆች ከየት መጡ? ለሚለው ጥያቄ የተለያዩ የአመጣጥ ታሪክ እንደ አላቸው ይነገራል። (ii
ይህ ደግሞ ለምን እኛን የሰው ልጆችን የሚፈታተን ሰይጣን እግዚአብሔር ላከብን? ለምን ሰይጣንን ከእኛ አያርቅም? ለምን እንደዚያ እየተፈራረቁ ሲያስቸግሩን ዝም ብሎ ያያል? እጁን ዘርግቶ ለምን አያድነንም? የሚሉትን አቤቱታዎች ያስነሳል።
ይህንና ይህን የመሰሉ ጥያቄዎች…ከቃዬልና አቤል ከዳዊት እና ከጎሊያድ ከዩሊዮስ ቄሣር እስከ ኔሮ እስከ ካሊ ጉላና እስከ ከኢቫን ጨፍጫፊው ከስታሊን እሰከ ሒትለር ያሉትን ሰዎች የምንረዳውና የምንመልሰው አእምሮአችንን ከፍተን ነገሮችን በትክክል ለማየት ስንችል ነው።
ሕጻናትን የሚዳፈሩ የከካቶሊክ ቤተክርስቲያን ቄሶች አሉ። በኮሙንዝም ስም እነ ኪም ኢል ሱንግ ሥልጣን ላይ ወጥተው ውርርሱን ወደ ንጉሣዊ አገዛዝ ወደ አልጋ ወራሾች ሥርዓት ቀይረውታል።
በኢትዮጵያ እና በኤርትራ በአሜሪካንና በአውሮፓ በአረብ አገሮችና በቻይና በሕንድ በሩሲያና በጀርመን… በአንድ ዘመን „ጨዋ“ የነበረ ሰው በሌላ ዘመን እንደዚያ አስፈሪ የሆነ “አረመኔ ጦረኛ“ ይወጣዋል። ለምን? በምን ምክንያት?
ምናልባት በአንዳንዱ አካባቢ ሰይጣኖች ስለጠፉ? በሌላው አካባቢ ሰይጣኖች አለቅጥ ስለ ተራቡ? አንዱ አካባቢ በእግዚአብሔር ስለ ተረገመ? ሌላው አካባቢ በእሱ ስለተቀደሰ?
አንዳዶቹን እግዚአብሔር በጣም ስለሚወዳቸው? ሌሎቹን በተቃራኒ ሰይጣን ስለሚያፈቅራቸው? ወይስ ለእነሱ አሳልፎ ስለሰጣቸው? ወይስ እግዚአብሄር እኛን ለመቅጣት ፈልጎ?
ለነዚህ ሁሉ ጥያቄዎች መልስ የምናገኘው ስለ ልቦና ስለ አእምሮ ስለ ነፍስና ስለ ሥጋ…ስለ መንፈስ ደስታና ስለ ሓዘን ስለ ሰው ልጆች ባህሪ „ጠለቅ „ ብለን „ጠጋ“ ብለን ለመመልከት ጥረት ስናደርግ ብቻ ነው።
ሁለት አዛውንቶች ለብዙ አመታት ተለያይተውና ተራርቀው ከሰነበቱ በሁዋላ አንድ ቀን ተገናኝተው ስለ የባጥ የቆጡ ስለ ዓለምና ስለ እግዚአብሔር ስለ መንፈሳዊ ኑሮና ስለ ዓለማዊ ችግሮች ይጫወታሉ።
አንደኛው በስምና በዝና በአካበተው ሐብትና ንብረቱ በመንደሩና በአካባቢው የተከበረ ጥሩ ስም ያተረፈ ትልቅ ሰው ነው። ሁለተኛው ጥበብና በዕቀውት በብሩህ አእምሮው ከአገር ድንበር አልፎ የሚሄድ እሱም እንደ ጓደኛው ትልቅ ስም ያተረፈ አዛውንት ነው። ከዚያም በላይ ሁለቱም የእድሜ ባለጸጎች ናቸው።
„…እርጅናው እንዴት ያደርገኻል? እባክህን እስቲ ንገረኝ አጫውተኝ ወንድሜ።… እንደያው እንደ ዱሮ እንደ ወጣትነት ዘመንህና ዕድሜ ወዲያ ወዲህ በእግርህም በፈረስህም እንደልብህ አለማለትህ ትንሽ ቅር አያሰኘህም…ወይ “ ሊቁ ይለዋል።
ዕድሜም ገንዘብም የተሰጠው ሓብታሙ „…አይ አንተ ደግሞ! እሱማ እየደከሙ መሄድ የተፈጥሮ ሕግ ነው። በዚህ ዕድሜአችን የማይመጣ ነገር የለም። እንደ አመጣጡ ከተቀበልነው ደግሞ አይቆረቁረንም።“
ሊቁ:- „…ሰላምና ጸጥታ ዕረፍትም ጭምር እድሜ ከፍ ሲል ለእንደእኛ ዓይነት ሰዎች ሰውነታችን የሚሻው ነገር ነው። እጅግ ደስ ይላል። ግን ካለሓብትና ከአለንብረት ሁሉ ነገር ይጨንቃል። …ለእነሱስ -ገንዘብ አስፈላጊ አይደለም?“
ቱጃሩ:- „ በእርግጥ ንብረትና ሓብት ብዙ ነገሮችን ያቃልሉልናል። ከዚያ በላይ ግን አስፈላጊ አይደለም። በሓብት መካበት የሚደሰት ሰው ጥቂት ነው። ሁሉም ሰው አይደሰትም። ለእኔ ንብረት ማለት የሚገባኝን ሠርቼ ማግኘት እንጂ ሰዎችን መክፈል ከሚገባቸው በላይ ጠይቄ ሓብትን በማይሆን መንገድ ማካበት አልፈልግም። እንደ ደንቡ ሰዎች የሚፈለጉትን አቀርብላቸዋለሁ። የሚገባውንም ሒሳብ እጠይቃለሁ። የቸገረውንም እረዳለሁ። ለአምላክም ተገቢውን አሥራትና መስዋዕት አቀርባለሁ። አገባለሁ። በሐብት ብዙ ጥሩ ነገሮችን ማድረግም ይቻላል። „
ሶቅራጠስና ሓብታሙ ጓደኛው ኬፋሎስ ይህን የመሰለ ውይይት ሲያደርጉ አጅበውት የነበሩት ተማሪዎቹ ከባዱን የፍልስፍና ውይይት አስተማሪአቸው እገረ መንገዱን ይከፍታል ብለው ተስፋ አድርገው ይጠባበቁ ነበር።
ሶቅራጠስ ግን ጓደኛው በሕይወት ዘመኑ ሠርቶ ጥሮ ግሮ በደረሰበት ደስተኛ ውጤቱና የሕይወት ልምምዱ ከእሱም በሰበሰበው ተመክሮው በውይይቱ ላይ በማዳመጡ እጅግ ተደስቶአል። የተደሰተበትም ምክንያት አለው።
ይህ ሰው በትውፈት የተደገፈ የተስተካከለ ሕይወት በመምራቱ ነው። ኬፋሎስ የተማሪዎቹን መቁነጥነጥ አይቶ “ከእንግዲህ የተቀረውን እናንተው ተፈላሰፉበት እኔ ግን ለአማልክቶቼ መስዋዕቶቼን ለማደርስ እወጣለሁ” ብሎ ሜዳውን ለፈላስፋዎቹ ለአስተማሪውና ለተማሪዎቹ ለቆ ይወጣል።
መልካም ሥራ አንግዲህ -ከንግግሩ ላይ እንደምናየው ፖለቲያም የተባለው መጽሓፍም ላይ ተጽፎ እንደምናነበው- እንደዚህ ዓይነቱ ነገር ነው። ተቃራኒው ደግሞ „ክፋት“ ነው።
„…ጥሩ ነገር መሥራት ማለት እኔን የሚጠቅም ሥራ መሥራት ነው።“ ብሎ ንግግሩን ለተማሪዎች ይከፍታል። „.. በተፈጥሮ ሁሉም የሰው ልጅ እኩል አይደለም። ስለዚህ ጠንካራው ጊዜው የሰጠውን ሓብትና ሥልጣንም ከሌሎቹ ተከላክሎ ለእራሱ ሕልውና መቆየት ሲል ጥዋት ማታ መሥራት አለበት። ሁሉንም ነገር ጠቅልሎ በእጁ ሲያስገባ ብቻ ነው እሱ አርፎ መተኛት የሚችለው። አስፈላጊ ከሆነም ቢቻለው ፈላጭ ቆራጭ -ታይረን መሆን አለበት። ከጠንካራ አመራርና ከጠንካራ ሕብረት አንጻር ስንመለከተውና ስናየው እንደዚህ ዓይነቱ ሥርዓት መኖር ደግሞ ተገቢና ትክክል ነው።“ የሚለውን አስተያየቱን ይሠነዝራል።
„ይህማ!… ይህን ማድረግና ይህን እንደ ትክክለኛ አማራጭ ማየት መጪውን የእርስ በእርስ ጦርነትና ግጭት በሕዝብ መካከል በቀጠሮ እንደ ማሳደር ነው። ይህ ከሆነ በገዢና በተገዢዎች መካከል ያለው ጥላቻና ለመተናነቅ መፈለለግ አንድ ቀን መምጣቱ የማይቀር ጉዳይ ነው።“
ተገዢው ክፍል ዝም ቢል እነሱን መርተው ሥልጣኑን ለመንጠቅ የሚፈልጉት ክፍሎች እሳት ከመለኮስ አይመለሱም። ገዢውም ደህና እንቅልፍ ሳይወስደው ሁሌ እንደቃዣ -ከአሁን አሁን መጥተው አነቁኝ ብሎ በሰቀቀን የሚኖር ነው። እንደዚህ ዓይነቱ አስተዳደር መገላመጥ ያበዛል። የእራሱን ጥላ እንኳ ሲያይ ይደነግጣል። እንደ ተደበቀ እንተቅበዘበዘ እንደ ተጣደፈና ከሰው እንደራቀ አንድ ቀን ሳይደላው እፎይ ብሎ ሳያርፍና የሰበሰበውን እንኳን ሳይበላ ልጆቹም ምንም ሳያገኙ ጠላቶቹ እጅ ይወድቃል።
መልካም አስተዳደር አመጣለሁ ብሎ የተነሳው ሰው ወደ ጭቆና ይሸጋገራል። እገነባለሁ ያለውን ሕብረተሰብ በዚህ መንገድ ያፈርሳል። እረዳለሁ ብሎ የተናገረውን ቃሉን ወደ ጭቃኔ ይቀየራል።
ሶቅራጠስ ይህን ዘርዝሮ እስቲ እንደ ሐኪም ለአንድ ሕብረተስብ አንድ መፍትሔ ዝም ብለን ከመወርወራችን በፊትና ተቀበሉት ብለን ከማስጨነቃችን በፊት እንደ እነሱ እንደ ሓኪሞቹ ረጋ ብለን እናስብ”ይላል። ሐኪሙ መራራ መድሓኒቱም ለበሽተኛ ከመስጠቱ በፊት ምን ዓይነት መድሓኒት በሽተኛው እንደሚስፈልገው ጠጋ ብሎ ጊዜ ወስዶ መመርመር ይኖርበታል። መርምሮ ከዚያ በሁዋላ ተገቢውን መድሓኒትና ሕክምናም ያዝለታል። እሱንም ያደርግለታል።
ብዙ ሰዎች አንድ ላይ ተሰባስበው ለዘመናት በሚኖሩበት ሕብረተሰብም ውስጥ አንድ መፍትሔ አንድ ሰው ወይም ሁለት ሰዎች ከማቅረባቸው በፊት እንደ ሓኪሙ እነሱ በመጀመሪያ በዘመናዊ አነጋገር ለመናገር ያን አካባቢ የግድ መመርመር ይኖርባቸዋል። ሶቅራጠስ እነዚህ ሰዎች መፍትሔ መድሓኒት ለአንድ ሕብረተሰብ ከማዘዛቸውና ከመስጠታቸው በፊት የሰዎችን /የሰውን ልጅ የተፈጥሮ ባህሪ በመጀመሪያ መመርመር ይኖርባቸዋል ይላል።
ሁለተኛው መንገድ ፕላቶና አስተማሪው ሶቅራጠስ የሚሉት የሰው ልጅ እራሱን ከፍ አድርጎ አስተካክሎ ሊደርስባቸው የሚፈልጋቸው የመኖር ዘይቤ ናቸው። ይህን ለማስረዳት
መንፈስን የሚያድሰው እንደ የሂሳብ ትምህርት ሥርዓት የተቀነባበረው የሙዚቃ ድርሰትና ማታ ማታ አንገታችንን ከፍ አድረግን ሰማዩን ስንመለከት የምናያቸው የክዋክብቶች ቅንብር ቁንጅናቸው -ሓርሞኒ ይለዋል- አቀማመጥ ናቸው።
ፕላቶ ይህን ነገር በሌላ ምሳሌ ለማስረዳት ብዙ ፈረሶች በአንድነት የሚጎትቱን ሠረገላም አድርጎ ያቀርበዋል። ፈረሶቹ በአንድነት ካአልረገጡና ሠረገላውን በሶምሶማቸው አስተካክለው ከአልሳቡት ወይ ሠረገላውን ይገለበጡታል ወይም ይሰብሩታል ወይም ደግሞ ከቆሙበት ፈቀቅ አይሉም። ይህ „ይሰበራል“ የሚባለውን ነገር ደግሞ እንደ ፕላቶ እንደ እሱ የሚያስፈራው ነገር የለም። አንድ ሕብረተሰብ ተንኮታኩቶ ከወደቀ ደግሞ ከዚያ በሁዋላ ምን እንደሚመጣ? ማን እንደሚተካው? ምንም የሚታወቅ ነገር ስለሌለ አትንቀጅቀጁ ተማሪዎቹን ይላል ። ፕላቶ “አብዮት” የሚባላውን ነገር ከዚህ ተነስቶ አይወደውም። ይህም የክፋት ሥራ ከየት እንደሚመጣ መልስ እንድንፈልግ ይረዳናል።
ለምንድነው ሰዎች ክፉ መጥፎ ሥራ የሚሠሩት? ….አውቀው ነው ወይስ ሳያውቁ? እነሱ እራሳቸውን ገደል ለመክተት ፈልገው ነው ወይስ “ጥሩ” ሥራ እየሰራን ነው ብለው በማመናቸው ነው?
ለእነዚህ ጥያቄዎች አንደኛው ፈላስፋ ሶቅራጠስ ጥሩ መልስ የዛሬ ስንት ሸህ አመት መልስ ሲሰጥ „ሳያውቁ ምንም ነገር በአለማወቃቸው መሓይም በመሆናቸው ነው…“ ይላል።
እሱ እራሱ „…እኔ የማውቀው አለማወቄን ነው“ ሲል አንድ ሰው በየቀኑና በየጊዜው እንደ ችሎታውና ዝንባሌው ማጥናት መመራመር ጥበብና ዕውቀትን መሻት እንጂ እንደ አራቱ መደብ አዋቂ የጨበጥኩት ዕውቀት „በቂ ነው“ ስለዚህ እኔም ጨረቃ ላይ ከንፎ የሚያስወጣውን መንኮራኩር እንዳው በደፈናው እንደ አሜሪካኖቹና እንደ ሩሲያኖቹ „እሠራለሁ“፣ የሚያግደኝ የለም ብሎ መፎከር እንደማይበቃ ለማሳየት ነው።
ሶቅራጠስ አልፎ ሄዶ „ለእራሱ ጥሩ ነገር እሠራለሁ“ ብሎ ግን ደግሞ ባለማወቅ „መጥፎና ክፉ ሥራ የሚሰራው ሰው እራሡን ጭምር የሁዋላ ሁዋላ እንደሚጎዳ እንኳን አያውቅም“ ይላል።
ለመልካም ሕብረተስብ ለመልካም አስተዳደር ለሰው ልጆች አብሮ በሰላምና ደስታ መኖር ብዙም ቢያስቡም ከከተማ ግርግርና ከሰውነት ስሜት ” ባርነት” ከሁለቱም፣ ሁለቱም አዋቂዋች ተላቀውና ርቀው በመንፈሳዊ በኮንቴምፕላቲቭ ዓለም ውስጥ መኖርን የሚሹት። የፈለጉት። ይህ ደግሞ ጊዜ የሚሽረውን ሥራ ሳይሆን ዘለዓለማዊ ሁኖ የሚቆየውን ሥራ ሰርቶ ለማለፍ የተነሳሱበት ነው። እሱም ፍልስፍና ነው። እሱም ድርሰት ነው። እሱም ሙዚቃና የኪነት ጥበብ ነው። እሱም ጥናትና ምርምር ነው። እሱም-ወደ ቅጀት ዓለም ሳንሄድ በአንድ ሕዝብ ታሪክ ውስጥ-ጊዜያዊ ሳይሆን ቋሚ ሁኖ የሚጠቀስ ሥራ ነው። መዓት “እብዶች” ከመሬት ተነስተው እዚህማ ላይ “እኛም አለንበት” ሊሉ ይችላሉ። ይህ ግን ወርቅ በእሳት እንደሚፈተነው እሳት በላሱት ጭንቅላቶች አንድ ቀን የሚፈተን ሥራ መሆን አለበት። ደግሞ የትኛው ሥራ ?
ሁለተኛው የመልካም አስተዳደር ዘይቤ ብልሃትና ዘዴ፣ በሌላ አነጋገር ተቻችሎና ተከባብሮ በዲሞክራቲክ ሕብረተሰብ ውስጥ አብሮ መኖር ነው። እዚያ ደረጃ ላይ ለመድረስ ለእኛም ለእነሱም ብዙ አመታት ፈጅቶብናል። ያለፈው ምሥጢር እነዲህ ነው።
አውሮፓውያኖች-ሮም ቀደም ብላ ከጥበቡ እንደ እኛው ቀምሳለች – ከእንቅልፋቸው የነቁት፣ የግሪኮች ትምህርት የአውሮፓ ገዳም ከገባ ወዲህና የገዳሙ ትምህርት ወደ ዩኒቨርስቲዎች፣ እዚሁ ገዳም ውስጥ ቀስ እያሉ ከተቀየሩ በሁዋላ ነው።
የሚታወቀውን ለመድገም- ግሪኮቹ አራት መቶ አመት ከክርስቶስ ልደት በፊት ነጻ አስተሳሰብን ማራመድና መመራመርን እንዲሁም የሰው ልጆች ነጻነትን ማለት ዲሞክራሲን (ባሪያና ሴቶች ልጆችና የውጭ አገር ሰዎች እኩል መብት አልነበራቸውም እንጂ!) ፈልገው አግኝተው መዳፋቸው ውስጥ አስገብተው በሥልጣኔአቸው ሌሎቹን ቀድመው ለመሄድ ችለዋል።
እንዴት ነጻነትን አርነትን ዲሞክራሲን መራመርና መፈላሰፍን ሌሎቹን ቀድመው አገኙ? አግኝተውም በደንብ ሊጠቀሙ ቻሉ? አንዴትስ ግሪኮች ወደቁ? ሮም እንዴት ተነሳች? እሱዋስ እንዴት ወደቀች? ይህ ማደር የሚያስፈልገው አርዕስት ነው።
አንድ ግን ለማሳረጊያ ማንሳት የምንፈልገው ነገር ቢኖር፣ እኛ ተከባብረንና ተፋቅረን አብረን በሰላም ለመኖር ከአወቅንበት እንደሚባለው እንደ አውሮፓውያኖች ገና ብዙ አመታት መጠበቅ ሳይሆን ነገ ማድረግ የምንችለው ነገር ነው። ያገኘነው ልምምድ የቀመስናቸው መከራዎች በቂ ትምህርቶች ናቸው። ነጻነትና ነጻ አስተሳሰብ ማለት ደግሞ ማንኛውንም ዓይነት “ባርነትን” አልፈልግም ማለት ነው። እንደ ክርስትና ትምህርት ደግሞ “እኩልነትና ፍቅርን ነጻነትን ወንድማማችነትና … የሚያስተምር ትምህርት የለም።” ግን እሱንም ቢሆን ቫቲካን ሆነች የእኛ ቤተ-ክርስቲያን ወንጌላዊት ሆነች የአሜሪካ የተለያዩ ሴክቶች በደንብ አንስተው ሰውን አላስተማሩም። ቢያደርጉማ ኑሮ “ባርነት የዘር ጥላቻ…ለሁለት ሺህ አመታት በተከታታይ በአልነገሰ ነበር።
i/ ሰማይና ምድር -ጋያና ኤሮስ – ወንድና ሴት ሁነው ይገናኛሉ።ልጃቸው ኡራኖስ ይወለዳል። እሱ ከእናቱ ከመሬት ከጋያ ጋር ተገናኝቶ ብዙ ልጆች ይወለዳሉ። የእሱ ልጅ አንዱ ክሮኖስ የሚባለው አባቱን ይሰልብና እሱ እረሱ የአባቱን ቦታ ወርሶ ገዢ ሁኖ በወንድሞቹና በእህቶቹ ላይ ይነሳል።
ክሮኖስ እንድ ግብጾቹ ፈርዖኖች ከእህቱ/ከእህቶቹ ጋር ተገናኝቶ ሦስተኛውን ትውልድ በሁዋላ ጠንካራ አማልክት የሚሆኑትን እነ ዴሜተርን እነሓዴስን እነ ፖሳይዶንን እና በመጨረሻው ሁሉንም አሸንፎ ንጉሥ የሚሆነውን ሶይስን በጠቅላላው በርካታ ልጆችን ይወልዳል።
በአንዱ ልጅህ እጅ አንድ ቀን ነፍስህ ታልፋለች የሚባል ንግርት ከአባቱ ሰምቶ ስለነበር ክሮኖስ ከመሬት ተነስቶ በፍረሃቻ የወላዳቸውን ሥጋውን ወንዶች ልጆቹን እንደተወለዱ እሱ እየያዘዛና እየለቀመ ይውጣቸው ጀመር።
ii/ ፕሮሜቴዎስ የሚባለው አምላክ ፈጠራቸው የሚለውን አተራረክ ከወሰድን የሰውን ልጆች ይህ አማልክት ከተቃጠሉት የ …ልጆች ከቲታን አመድ ጠፍጥፎ እሰኑን እንደፈጠራቸው ከግሪክ ታሪክ እናነባለን። ሶይስ የሰው ልጆች በፕሮሜቴዎስ እጅ ከአመድ ተጠፍጥፈው በመሠራታቸው እሱ ፈጽሞ እንደ አልተደሰተም ። እሱ በተራው ሶይስ ቀጥቃጩንና አንጣሪውን ሔፓኢስቶስን ከሸክል ድንጋይ አንዲት መልከ መልካም ሴት ልጅ ጠፍጥፎ ሠርቶ እንዲልክለት እንደአዘዘው እንመለከታለን።
ይህቺ ልጅ በሁዋላ ፓንዶራ የሚባለውን ስም የያዘቺው በሶይስ ትዕዛዝ ወደ ሰው ልጆች መኖሪያ መንደር ተልካ እዚያ ፕሮሜቴዎስ ቆልፎበት የነበረውን ሳጥን ሰርቃ እዚያ ውስጥ ያሉትን የተለያዩ በሽታዎችን፣ እንደ ሞትና ሐዘንን ነገር መርሳትን መዣዠትን ጥላችን ምቀኝነትን… በሰው ልጆች መካከል ሳጥኑን ከፍታ እንድተረጨው ትደረጋለች።
በዚያም በዚህም የሰው ልጆች በአንድ በኩል ከውጭ ከሚመጣባቸው ችግሮች በሌላ በኩል እራሳቸው በእራሳቸው በማወቅም ሆነ በአለማወቅ በሚጠነስሱት ሥራዎቻቸው ተተብትበው ጦርነት በእራሳቸው ላይ ከፈቱ።
ሌላም ሦስተኛ በስንት መከራ በሁዋላ ተፈልጎ የተገኘም ችግር አለ። ይህም በእያንዳንዳችነ ደረትና አእምሮ በልቡና እና በጨኝቅላታችን ውስጥ ያሉ ሁለት ዓለሞች ናቸው ። ይህንንም በመንፈሳዊ ትምህርት የሥጋና የነፍስ ፉክክርና ትንቅንቅ ልንለው እንችላለን። ወይም ደግሞ በፍልስፍናው ዓለም ከሃይማኖት በተለየ ዓይን ፣ ሥጋና አእምሮ ወይም መንፈስ ወይም ደግሞ ነፍስ የሚባለው ነገር ነው። ነፍስ ወይም መንፈስ በግሪኮች ዘንድ በሦስት ይከፈላል። ማሰብና ማመዛዘን ፍቅርና ስሜት ጀግንነት ናቸው።
ለመልካም ሕብረተስብ ለመልካም አስተዳደር ለሰው ልጆች አብሮ በሰላምና ደስታ መኖር ብዙም ቢያስቡም ከከተማ ግርግርና ከሰውነት ስሜት ባርነት ከሁለቱ ተላቀውና ርቀው በመንፈሳዊ በኮንቴምፕላቲቭ ዓለም ውስጥ መኖር ይፈልጋሉ። ይህ ደግሞ ጊዜ የሚሽረውን ሥራ ሳይሆን ዘለዓለማዊ ሥራ ሰርቶ ማለፍን ነው። እሱም ፍልስፍና ነው።እሱም መዚቃነን።እሱም ድርሰት ነው።እሱም ኪነት ነው። እሱም ሳይንስ ነው።
በግሪክ ላይ ከቆየን -በትክክል የአቴን ሥልጣኔ ላይ ትንሽ ጊዜ ወስደን አካሄዳቸውን ከተመለከትን- እነሱ ይህን አታድርግ ይህን አታስብ ይህ ክልክል ነው፣ይህ ደግሞ ለአንተ አይደለም የሚል እንደ ፋርስ አያቶላዎች ወይንም እነደ ግብጽ ፈርኦንች ዓይነት የሰውን ልጆች አእምሮና ሥራ የሚቄጣጠሩ „ካህናቶች“ በአናታቸው ላይ ተቀምጠው እነሱን አፋቸውን ለጉመው እግራቸውን አሥረው አልገዙአቸውም።
ይህም ይከተሉት በነበረው ፍልስፍና ላይ የተመሠረተ ነው። አካባቢአቸውን ተንቀሳቅሰው ያጠኑ ነበር። የሌላውን አገርና ሕዝብ ዕውቀትና ጥበብ ተዘዋዉረዉ ይሰበስቡ ነበር።
በሒሳብ በድርሰት በሕንጻ ሥራ በታሪክ ምርምር በመድሓኒት ቅመማ በሕክምና ጦር ቴክኒክና በመርከብ ሥራ በእርሻ ምርትና በከብት እርባታ በወይራ ዘይትና በምግብ ዓይነቶች በልብስና በቤት ቁሳቁሶች በቅኔ ውበትና በኢስቴትክ በቁንጃ…ከሁሉም ከሁሉም በፍልስፍና እና በፖለቲካ ዲሞክራሲ በምርጫና በውይይት በክርክርና በውድድር አምነው ከሌሎቹ የተሻላ ቋሚ የጋራ ቤታቸውን በጋራ ሊሠሩ የቻሉት -ይህ ነው ብልሃቱ- ለነጻነት በአላቸው ፍቅር ነው።
አሜሪካንና ጀርመን ፈረንሣይና ታላቁዋ ብሪታንያ… አሁን እነሱ ሌሎቹን ቀድመው የሄዱት ልክ የአቴኖቹን ፈለግ በመከተላቸው ነው። አቴኖች መፈላሰፍን መናገርን መከራከርን ውይይትን አዲስ ነገር ማየትና መስማት የማይፈልጉትን የሚቃወሙትን ፈላጭ ቆራጭ አምባገነኖችን ታይረንን እንደ ዛሬ የምዕራብ አገሮች አጥብቀው የሚቃወሙ ናቸው። እንዲያውም በሕዝብ ላይ በእነሱ ላይ አምባገነን ሁኖ ፈላጭ ቆራጭ ሠርዓቱን ለመዘርጋት የሚሞክረውን ሰው „ግደሉት“ የሚል ሕግ አላቸው። ነበራቸው።
እንዴት እንኑር? ችግሮቻችንን እንዴት እንፍታ? ረሃብን እንዴት እናስወግድ? በሽታን እንዴት እንከላከል? ነገ ምን ዓይነት ቀን ይመጣል?….ለእነዚህ ሁሉ ጥያቄዎች አንድ መልስ ብቻ የለም።
ለምሳሌ የአንድ ፓርቲ አምባገነን ሥርዓት። ለምሳሌ „በቂ ዲሞክራሲና በቂ ነጻነት አገሪቱዋ ውስጥ አለ“ የሚለው አነጋገር። ለምሳሌ „ጊዜ ስጡን“ የሚለው ሽንገላ።
ከአስተሳሰብ ዓለም በምንም ዓይነት ልንወጣ አንችልም። ማንም ሰው ከተለያዩና ከማይጣጣሙ እርስ በእራሳቸው ከሚቃረኑ ወይም ከሚደጋገፉ አስተሳሰቦች ዓለም ፈጽሞ ሊያመልጥ አይችልም።
ግን እነዚህ የተለያዩ የማይጣጣሙ አስተያየቶችና አመለካከቶች ተበጥረውና ተለቅመው -ሁሉንም ወይም አብዛኛውን ሊያስማሙ የሚችሉ – የጥራት ደረጃ ላይ ሊደርሱ ይችላሉ።
በሕዝብ ዘንድ በሰዎች ዘንድ ትክክለኛና ዕውነተኛ በመሆናቸው ተቀባይነት ሲያገኙ ብቻ ነው። ይህም ሥነ-ስርዓት በአለው ክርክርና ውይይት ከሓሳቦች መፋጨት በሁዋላ „…ክፋት ሳይኖረው በጥሩነቱና በደግነቱ በመልካም መፍትሔው ሰው ሁሉ የተቀበለው የሚቀበለው አስተሳሰብ ሲሆን ብቻ ነው።“
ብዙሃኖቹም ሊሳሳቱ ይችላሉ። ግን ብዙሃኖቹ ተቀበሉት ተብሎ የጥቂቶቹ ጩሀት ቦታ የለውም አይባልም። በሸንጎም ውስጥ ሆነ በአደባባይ በጋዜጣ ሆነ በራዲዮና ቴሌቪዥን በቡና ቤት ሆነ በትላልቅ ወይም ትናንሽ አዳራሶች ፊርማ በመሰብሰብ በሰላማዊ ሠልፍ ማንም ሰው እንደገና ለሓሳቡና ለአቋሙ መከራከር መሟገት ድምጽ መሰብሰብ ይችላል።
ክፉና ደግ መልካም ሥራና አረመኔነት የሁለቱን ልዩነት ለማወቅ ይህን ያህል ከባድ አይደለም። እንደሚባለው ሰይጣን አይደለም ዓለምን በዚያውም ኢትዮጵያን የሚያተረማምሰው። ሰው እራሱ ነው። ሰው ደግሞ ሰይጣን ሰይጣንም ሰው ነው።
„ጥያቄው ትልቁ ጥያቄ ! እንስሶች ያስባሉ ወይም አያስቡም የሚለው አይደለም? ወይም እንደ ሰዎች እነሱ ይናገራሉ መናገርስ ይችላሉ? የሚለውም ጥያቄ ወሳኝ አይደለም። ትልቁ ጥያቄ እንስሶችን ሲጎዱአቸው ሲወጉአቸው ያማቸዋል ወይስ አያማቸውም?… ውጋትስ ይሰማቸዋል ወይስ አይሰማቸውም ? የሚለው ነገር እሱ ወሳኝ ነው።“
መገመት እንደሚቻለው የቤት እንስሳም የዱር አራዊትም ወፍና ትላትሎችም የወሃ ውስጥ ነፍሳትም ጭምር ሲወጉአቸው ነፍስ ነውና እነሱም የያዙት አለጥርጥር ያማቸዋል። በአምላክ አምሳል የተፈጠረውን ሰው ደግሞ እነኳን መብቱን ረገጠውበት በነገር ስያዋክትም የባሰ ያነገበግበዋል። (ከማስታወሻ ደብተሬ)
እንደምናውቀው እዚያ በአፍሪካ በአጠቃላይ ስለ ሰው ልጆች መብት እንዳይነሳ በብዙ አካባቢ ከተከለከለ ቆይቶአል። እንዲያውም እንደምናየውና እንደምናነበው ይህን ነገር አንስቶ መከራከር ይሰጠኝ ብሎ መጠየቅ ያስቀጣል።
እዚህ ከአትላንቲክ ወዲህና ከአትላንቲክ ውቅያኖስ ወዲያ ለምንገኘው ሰዎች ደግሞ ከእንግዲህ ከዛሬ ጀምሮ „…ለጋማና ለቀንድ ከብቶች ሙሉ የዜጋ መብታቸው በሕግ ይታወቅ“ ይባልላቸዋል።
እዚያ በአፍሪካ ዝም ብለህ አፍህን ይዘህ ተቀመጥ በየጊዜው ይባላል። ቀደም ሲል ቅኝ ገዢዎች በሁዋላ እነሱን በተኩት አምባገነኖች ተደጋግሞ እነደዚህ ዓይነቱን ነገር እንዳታነሱ ተብሎ ለብዙ ሰዎች ማስጠንቀቂያ ተሰጥቶአል።
እዚያ በአምላክ አምሳል የተፈጠረውን አንድን ሰው የመናገር መብቱን ጉልበተኛ የታጠቀ ባለሥልጣን እንደ ጥጃ አለ ፍርድ ቤት ትዕዛዝና አለ ዳኛ ፍርድ የፈለገውን ያህል አመት ሊጠፍረው ይችላል።
አዳኞች ጫካ ወርድው አንድም ጥንቸል፣ አንዲት ወፍ ቀበሮና ተኩላ አንበሳና አነር ዝሆንና አውራሪስ እንዳይገድሉ እዚህ „ይህን የሚያደርጉ ግለሰቦች ይቀጡ ይታገዱ“ ይባላል።
እዚያ ! በጥላቻ ላይ ተመስርቶ ትላንትና የሚተዋወቅ ጎረቤት በጎረቤቱ ላይ ጦር ሲመዝ አንዳንድ መንግሥታት ዝም ብለው ይመለከታሉ ይባላል። በርቱ የሚሉም እንዳአሉ እዚህ ይጻፋል።
አይጦች ከላብራቶሪ እዚህ ነጻ ወጥተው ተለቀው „በሰላም እንደሌሎቹ ፍጡሮች ይኑሩ“ ይባላል። እዚያ… በ21ኛው ክፍለ-ዘመን ሰበአዊ መብቶች አምኒስት እንተርናሺናል ሂውመን ራይት ወች በየጊዜው እንደሚጽፉት „የሰው ልጆች መብት በእግር በደንብ ይረገጣል።“
ሁሉም በአንድነት „…ከብቶችን ማሰር እነሱን አሥሮ ማሰቃየት፣ መግረፍ ማደለብና አንድ ቀን ጎትቶ እነሱን ማረድ አርዶም መብላት ይህ ተገቢ ሥራ ነው ወይ? ለመሆኑ ይህን ለማድረግ ማን ፈቀደልን? በምን ምክንያት እኛ የሰው ልጆች እንደዚህ ዓይነቱን ` ፍጅት` በእንስሶች ላይ ለማካሄድ የተነሳነው? ይህንንስ ማድረግ እንችላለን ወይ?… ሕሊናችንስ አይወቀሰንም ወይ? ሞራላችን ይህን ይፈቅዳል? ኤትኩስ አያግደንም ወይ? ይህን ሁሉ ለማድረግ የሞራል በላይነታችን ይፈቅድልናል ወይ? „ብለው እራሳቸውን ጠይቀው በሺህ በሚቆጠሩ ገጾች ላይ መልሳውቸን አስፍረው እሱን ይዘውልን ቀርበዋል።
የቤት ሠራተኛን በጥፊ፣ አሽከርን በካልቾ፣ልጆችን በአርጩሜ፣ ተማሪን በአለንጋና በመጥረጊያ፣ሚስትን በቀበቶ መግረፍ መምታት መቅጣት እሷንም ሚስቴ ናት ብሎ አስገድዶ መተኛት በሕግ እዚህ የሚታወቀውን ለመድገም የተከለከለው ትላንትና ነው።
አሁን ደግሞ በዚህ በያዝነው 21ኛው ክፍለ-ዘመን -ነጮች ጠግበው የሚሰሩትን አጡ አይባል እንጂ- አንድ ሰው፣የቤት እንስሳውን የጋማና የቀንድ ከብቱን የውሻና የዶሮ ላባውን ጫፉን እንዳይነካ፣-ቢያንስ በጽሑፍ ደረጃ ኃይለኛ አስተያየቶች ተመራምረው ሰብስበው አሳትመው ጠርዘው ብቅ ብለዋል።
ከብቶች በፍልጥና በጅራፍ፣ በድንጋይና በዱላ በሽመልና በአለንጋ ይገረፋሉ። ይደበደባሉ። አለፍላጎታቸው ከብት በመሆናቸው ይታሰራሉ እንዲያርሱም ይደረጋል። ከአቅማቸው በላይ ይሸከማሉ ይህን ሁሉ ፍዳ ከአዩ በሁዋላ ደግሞ አንድ ቀን እንደ አሮጌ ጫማ አንዳንዶቹ (ቆዳው የእነሱ ነው) ከቤታቸው ተባረው ሜዳ ላይ ይጣላሉ።
ይሀ ተገቢ ነው? ወይስ አይደለም? የሚለው ጥያቄ ጸሓፊዎቹን አንገብግቦአል። በመጀመሪያ ግልጽ እንዲሆን „ይህን ለማድረግ ተንቀሳቃሽ ነፍስ በአለው በአንድ ከብት ላይ ለእኛ ለሰው ልጆች ማን ፈቀደልን?“ የሚሉ ሰዎች እዚህ ተነስተዋል።
ሁለቱም ሦስቱም ጸሓፊዎች በዓለም ላይ 56 ቢሊዮን ከብቶች በዓለም ላይ ታርደው – ይህ ቁጥር ከባህርና ከውቅያኖስ ከጫካና ከወንዝ ተለቅመው የሚወጡትን ትናንሽ ነፍሳትናንና ዓሣን ሌሎቹ ሕዝቦች እያጣፈጡ የሚበሉትን ቅንቡርስንና እንቁራሪቶችን ትሎችንና ጉንዳኖችን አያካትትም- ለምግብ ይቀርባሉ ብለው ይከሳሉ።
ለሒላል ሴስጊን ይህ ድርጊት ደር ሽፒግል ለሚባለው የጀርመን መጽሔት ተጠይቃ ስትመልስ እንዳለቺው „…በእንስሳትና በከብት ላይ የታወጀ ርህራሄ የሌለው ፍጅት ነው“ ብላ ሥጋ በላተኛውና አቅራቢ የቄራ ሰዎችን ከሳለች።
ዶሮና አሣማ ላምና በግ ጥንቸልና ዳኪዬ በሰው ሰራሽ ዘዴ እንዲራቡ ቶሎ እንዲደልቡ ተደርገው ታርደው ለገበያ ይቀርባሉ…ይህን ለማድረግ የሰው ልጅ የሞራል መብቱን ማን ሰጠው ይላሉ?
እሱንም አንስተው ወደ ፖለቲካ ዓላማቸውና ጥያቄአቸው እሱን ለማስተዋወቅ ይቸኩላሉ። ለሆዳችን ሲባል ይህን ያህል ሕይወት እንዴት ይጥፋ? ለምን?በምን ምክንያት? ብለው እራሳቸውንም አንባቢውንም ይጠይቃሉ።
ሂላል ሴስዝጊን የእራሱዋ መልስ አላት። „ ምህረት የተደረገላቸው የእንስሶች ገነት„ በሚለው መንደሩዋ ሰፊ የገበሬ ቤትና ሜዳ ገዝታ በጉንም ላሙዋንም ዶሮ እና ፍየል ውሻና ድመቶችን ሰብስባ „ነጻነት ሰጥቼአቸዋለሁ „ብላ እነሱን „ሳትበላ“ ሴትዮዋ እነሱን ትቀልባቸዋለች።
የጀርመን ቀሳውስቶችና ካህናት አንድ ጊዜ ተሰብስበው የክርስቶስን ልደት ሲያከብሩ „እነሱም ከብቶቹ አምላካቸውን ማመስገን አለባቸው በሚለው የጸሎት ሥነ ስርዓታቸው ላይ“ዶሮና ላም አህያና በግ ሰብስበው ጸሎት በቅዳሴ ሲያደርሱ – ዶሮ እየጮኸ በሬው እያመጀገ በጉ ሣሩን እየበላ በቴሌቭዝን ለተመልካቾች ተላልፎአል።
Sue Donaldson & Will Kymlicka ለጋማና ለቀንድ ከብቶች ለቤት ውስጥ እንስሳና ወፎች ለይስሙላ የችሮታ እውቅና ሳይሆን በትክክል „የዜግነት እኩልነት መብታቸው ይታወቅላቸው“ ብለው ተነስተዋል።
ለማዳ የቤት እንስሶች ብቻ ሳይሆኑ „ከተማው ውስጥ ያሉ የአደባይ እርግቦች አሞራና ቁራ ተኩላና ቀበሮ …እነሱም እንደ ማንኛውም የከተማው ኑዋሪ“ ይህ ነው የእነሱ ጥያቄ „እኩል መብት ይሰጣቸው „ ብለው አስተያየታቸውን ወርውረዋል።
ይህም እንግዲህ አንድ ቀን ሕገ-መንግሥቱ ላይ ይሰፈርልን ብለዋል። ዋና ክሳቸው እንስሶች እንደ ሰው ልጆች እነሱ ውጋትን ስለሚያማቸው አይወዱም አይችሉም -ይህ መቆም አለበት ባይ ናቸው።
በዚህ በያዝነው 21ኛው ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያ ውስጥ አሁንም እንደ አለፉት አመታትና ጊዜያት (እኛ ገና)„…ዲሞክራሲ በገደብ!… የለም ዲሞክራሲ አለገደብ፣ ዲሞክራሲ ለጭቁኑ ሕዝብ ብቻ… ዲሞክራሲ ለቡርጃውም!… የለም ለእነሱ መሰጠት የለበትም / …ለአንተም አይገባህም፣ለእሱ ጓደኛዬ ይገባዋል፣… ለዚያ ግን ጨርሶ አይሰጠውም !“ በሚባልበት ጊዜ እነደዚህ ዓይነቱ ጉዳይ እዚህ አውሮፓና እዚያ አሜሪካ የምዕራቡ ዓለም መነሳቱ በጣም አስደንቆናል። አስገርሞናል።
“…. ጠባይህ…ታይቶ ትንሽ እንደ ሁኔታው ለአንተም ለእሱም ዲሞክራሲ ረጋ በል አንድ ቀን ይሰጠኻል/አይሰጥም„ በሚለው ንትርክ ዙሪያ ገብተን እንደ ዓይነ ስውር ሰዎች በዚህች ዓለም ውስጥ ስንወናበድና ስንከራተት „…የከብቶች መብት“ ይባስ ብለው „የእነሱ መብት አለአንዳች ጥያቄ ይጠበቅ…ይከበር „ እዚህ አውሮፓ እዚያም አሜሪካም በሚባልበት ጊዜ ጥያቄው ዛሬ መነሳቱ እኛንም በአንድ በኩል አስደስቶናአል፣ በሌላ በኩል ዕውነቱን ለመናገር ግራ አጋብቶናል።
„…ሰበአዊ መብትን አስመልክቶ – ግልጽ ለማድረግ- በመጽሓፍ ቅዱስ ላይ ምንም ይህን ጉዳይ አስመልክቶ የተጻፈ ነገር አናገኝም።በእስላም ሃይማኖት ውስጥም ይህን ጉዳይ የሚያነሳ መልዕክት እንደዚሁ ፈልገን አናይም። ምን ጊዜም የትም ቦታ የሰበአዊ መብት መከበር ጉዳይ ላይ ላቲን አሜሪካ ይኖሩ በነበሩት በኢንካ ሥልጣኔ ዘመን ይህ ጥያቄ ትልቅ ሚና በምንም ዓይነት አልተጫወተም። እዚያው አካባቢ ሰፍረው በነበሩት በቶልቴክን ወይም በአስቴክን ወይም ደግሞ በጥንታዊ ግብጾች ሥልጣኔ ጊዜ ከእናካቴው በግልጽ ለመናገር በጥንታዊ ግሪኮችም አልፈን ሄደንም በሮማዉያኖችም ዘንድ ይህ የሰበአዊ መብት ጥያቄ የትም ቦታ እንደ ትልቅ ቁም ነገር ተቆጥሮ እንዲከበር አልተጠየቀም ።… ስለዚህ ሞስኮና ፔክንግ የተቀመጡትን የቻይና እና የሩሲያን መንግሥታትን መሪዎች -ይህን ቢያንስ ማለት እንችላለን – „ – ደር ሽፕግል የተባለው የጀርመኑ መጽሔት የቀድሞውን ቻንስለር ሔልሙት ሽሚትን ጠቅሶ እንደጻፈው[iv]– „በዚህ ሰበአዊ መብት መከበር አለበት በሚባለው አጉል ቀልድ እነሱን አናሰልቻቸው አናስጨንቃቸው ።“
ምንስ አቅብጦአቸው ነው? እንደዚህ ዓይነቱ የክርክር ውስጥና ደረጃ ላይ እነሱ የደርሱት? ለመሆኑ እኛንስ ምን ነካን? በዚህ አቀራረባቸውና አመለካከታቸው ለመሆኑ ምን ይህል ጥለውን ሄደዋል ?
በአንድ በኩል የከብቶችን ነጻነት! በሌላ በኩል በመጽሓፍ ቅዱስና በቅዱስ ቁራን በግሪክ ፍልፍስና እና…በሌሎቹ ሥልጣኔዎች „…ሰበአዊ መብት የሚባል ነገር የለም…“ የሚባልበት ነገር?
በአውሮፓ ሆነ ወይም በሌላም ቦታና አካባቢ በዚህ ዓለም ስለ እንስሳና ስለ ከብት ስለ አውሬና ስለ አዕወፋት ስለ እነሱ መናገር የጀመረ አንድ ሰው ምንም ነገር ሳያነሳ ምንም እንዳልሆነና እንዳልተደረገ ዝም ብሎ አፉን ዘግቶና ይዞ ማለፍ የማይችለው ጉዳይ አለ።
እሱም እነሱ እንደጻፉት ብዙዎቹም የእንስሳት መብት ተሟጋቾች እንደሚሉት – የሰው ልጆች በእንስሳትና በከብት በእነሱ ላይ እንደፈለጉት የሚያወርዱት በደል ከዚያም በላይ ደስ እንዳላቸው የሚጠቀሙት ኃይልና ጉልበት በመጨረሻም የሚያሳዩት „ጭካኔ ዝም ተብሎ አይታለፍም „ ባይ ናቸው።
ጸሓፊዎቹ እንደሚሉት (በመጀመሪያ ረጋ ብለን እናዳምጣቸው) የሰው ልጆች የበላይነት ቦታ በዚህቺ ዓለም ላይ መያዝና መወሰን- ይህ ቀጥለን የምናነሳው ጉዳይ – አጠያያቂ ነው ባይ ናቸው።
እንደዚህ ዓይነቱ ነገር ደግሞ በእንስሳ ላይ ብቻ ሳይሆን „ ሕግና ሥርዓት በሌለበት አካባቢም“ በሰው ልጆችም ላይ ሌሎች ሰዎች የሚደርጉት በደል እንደዚሁ ጎልቶ የሚታይ ጉዳይ ነው።
አንድ ሰው ሓብቱን ወይም ጠበንጃውን መከታ አድርጎ ወይም ወታደር አሰልፎ ወይም ደግሞ አስፈራሪና አጃቢ ደጋፊ ጋሻ ጃግሬዎቹን አሰልፎ በገዛ ወንድሙ ላይ ከሚያሳየው ባህሪ ጋርእኩል በእንስሳት ላይ የሚወርደው ፍጅት -በእነሱ ዓይን – እነሱ እነደሚሉት አንድ ነው ባይ ናቸው።
ሥልጣኑንም መከታ አድርጎ አንዱ በአንደኛው ላይ ኃይልና ጉልበቱን መከታ በማድረግ ያ ሰው የሚወስደው ኢሰበአዊ እርምጃ ደግሞ „ማን ፈቀደለት?“ የሚለውን ትልቁን የህግ -የሌጋሲ ጥያቄ ያስነሳል።
በሌላ አነጋገር ብዙዎቹ እዚህ ተስማምተው እንደሚሉት በእንስሰና በከብቶች ላይ የሚወርደው የሚዘንበው ኃይልና ጉልበት ዱላና ድብደባ እሥራትና ሰንሰለት ሸክምና ጭካኔና ቆይቶም በአንዳንዱ ላይ በመጨረሻ የሚደርሰው የቢላ እርድ…ይህን ሁሉ -ጸሓፊዎቹ እነሱ እንደሚሉት እያዩ ሳይናገሩ ዝም ብሎ ዘሎ ማለፍ በሞራል ደረጃ እንደማይቻል በጻፉት ጽሑፎቻቸው ላይ እነሱ አንስተዋል።
ግን እንዲሚባለው ና እንደሚገመተው- አንዳንድ አንባቢም ሰው በዚህች ደቂቃ እየሳቃ እንደሚያስበውና እንደሚናገረው ከብዙ ቦታም እንደሚሰማው – አብዛኛዎቹ እላይ የተጠቀሱት ነጥቦችና ጥያቄዎች- ፈላስፋዎቹም ያነሱት ፍሬ ሐሳቦችም ዝም ተብለው የሚታለፉ ቀላል ጉዳዮችና ነገሮች አይደሉም።
በአንድ አመት ጊዜ ውስጥ ብቻ ጀርመን አገር -እዚህ እንደተጻፈው-ከሚፈለፈሉት ከብዙ ሚሊዮን ጫጩቶች ውስጥ ወደ 50 ሚሊዮን የሚጠጉትን ወንድ ጫጩቶች ከሴቶቹ ለይቶ ለቅሞ እነሱን (እንቁላል ስለማይጥሉ ወይም እነሱ ቶሎ እንቁላል በየቀኑ እየጣሉ በቀላሉ ሰለማይደልቡ )በመርዝ ጢስ መፍጀት የዶሮ አርቢ ከበርቴውንም ገበሬውንም ይህን በማድረጉ ፈጽሞ አያስቀጣውም።
አይጦችን በመርዝ አሳዶ እነሱን በየጊዜው የማይፈጅ ወሃ አጠራቃሚና ወሃ አቅራቢ ድርጅትና ግለሰብ እሱ ደግሞ ኃላፊነቱን አልተወጣም ተብሎ ተከሶ በሌላ በኩል በአገሪቱ ሕግ ይቀጣል።
እንደዚህ ዓይነቱን እርምጃና ኃይል ጉልበት መጠቀም በሠለጠነው ዓለም የግድ (ዲክታተሮች የማንንም ፈቃድ የፓርላማን አባሎች ውሳኔ እንኳን አይጠብቁም) ሌጋሲውን ይህን የሚፈቅድለት ልዩ – ፈቃድ ከተሰየመው ክፍል ማግኘት ይኖርበታል።
በቅርቡ እዚሁ ጀርመን አገር „…አደራ የተሰጠህን የሰው ውሻ በመስኮት ወርውረህ ገድለኻል“ ተብሎ አንድ ሰው ፍርድ ቤት ተከሶ ቀርቦ -አቃቤ ሕጉ የስድስት ወር እሥራት ጠይቆአል- ሰውዬው ተሟግቶ ከስድስት ወር እሥራት እንደምንም ብሎ ሊያመልጥ ችሎአል።
„…አብሮ ለሚኖር ለማንም የአገሪቱ ዜጋ“ እነሱ -በዚህ አቀራረባቸው ማንኛውንም ተንቀሳቃሽ ፍጡር ይጨምሩበታል ይህ ነው እኛንም ነገሩን እንድናነሳ የገፋፋን- „ …በሰላም በዚህች ምድር ላይ ለመኖር የሚገባውንም መብቱን ለእያንዳንዱ – ለጋማና ለቀንድ ከብት ለሚጋልቡት ፈረስ፣ ለልጆቻቸው ለሸለሙት እንስሳ ጭምር አለ ገደብ መብታቸው ይከበር “ የሚለውን ጥያቄ ሌሎቹ ፈላስፋዎች እንደ Peter Carruthers ያሉ ሰዎች ከብቶች እንደ ሰው ልጆች አርቆ ማሰብና ለመጪና ለወደፊቱ ጊዜያቶችና ችግሮች ፕላን አውጥተው እቅዶች ዘርግተው አንዳች ነገር በዚህች ዓለም ላይ መሥራት ስለማይችሉ ይህ „የእኩልነት መብት ይሰጣቸው“ የሚባለው ነገር ቦታ የለውም ባይ ናቸው። ያም ሆኖ በእነሱ ላይ የሚካሄደውን ጭካኔ ይቃወማሉ።
የት ሊወስዱን ፈልገው ነው ? ምን እኛ የማናውቀውን ነገር ሊያስተምሩን አስበው ነው ይህን የመሰለ ጉዳይ አሁን የሚያነሱት?… ቅንጦት ነው ወይስ ጥጋብ ? ለመሆኑ ይህን…የእንስሳን መብት ማወቅ ከአልጠፋ ነገር በአሁኑ ዘመን ማንሳት ተገቢ ጥያቄ ነው? ወይስ አይደለም?…ሥራ ከመፍታት የመጣ ፍልስፍና ነው ወይስ…ሊቀልዱብን ?
በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ እዚህ ጀርመን አገር ታትመው ገበያ ላይ የወጡት ሦስቱ መጻሕፍቶች በበርካታ ቃለ-ምልልሶችና አስተያቶችም በጋዜጣና በቴሌቪዥንና በራዲዮም ሪፖርታጅ ተደግፈውና ታጅበው የሰሚን ጆሮም አስደንቀዋል።
አንዱ አዳኝ „እኔ መኖር እፈልጋለሁ። በጥይት መትቼ ገድዬ ጫካ ውስጥ የጣልኩትን የዱር እንስሳ ማታ ጠብሼ ስበላው ደግሞ ይህ ተፈጥሮ ነው ደስ ይለኛል።“ ሲል አንድ አታክልት ብቻ የሚበላ ሰው ደግሞ „የሰው ልጆች አውሬነት አይገባኝም…“ ብሎ ለአዳኙ ዓይነት ሰው መልሱን ጭንቅላቱን በመነቅነቅ ሰጥቶአል።
አንዳንዱ በሃይማኖቱ -ሕንድን ወይም ኢትዮጵያን ውሰድ- ሌላው በተፈጥሮው የተወሰነ ነገር ይበላል።የተቀረው ተጠይፎም ይሁን ነፍስ ያለው ነገር አልበላም ብሎ ከነገሩ ይርቃል።
እነዚህ ጸሓፊዎቹ የወሰዱትና የሚከተሉት ፍልስፍና የወንድማማችነት የአብሮ አንዱ አንዱን ሳይበላ በሰላም ጉርብትና ላይ የተመሰረተ የፍቅር ኤቲክን ነው። ከዚያም አልፎ በዘመናዊ ቴክኖሎጂ ከብቶችን ማራባት ማደለብ በጫጩቶቹ ላይ እንዳየነው እነሱ አያስፈልጉም ብሎ በመርዝ ጢስ መፍጀት ከእንደዚህ ዓይነቱ እርምጃ እንቆጠብ የሚለውንም ትችት ጽሑፎቻቸው ያነሳል።
አርዕሰቱ የጋማና የቀንድ ከብቶች የአዕዋፍና የዶሮ የውሻና የድመት መብት-እነሱ የጎረቤት ዜጋ መብት የሚሉት ጥያቄ- የዚህ የፍልስፍና አቅጣጫዎች አለ ጥርጥር ብዙ ያነጋግራል።
„መጽሓፍ ቅዱስ ስለ ሰበአዊ መብት አይናገርም። ቅዱስ ቁራን ይህን አያነሳም። በጥንታዊ ግሪክና በሮም ሥልጣኔ ስለ ሰበአዊ መብቶች ጉዳይ አልተነሳም። ፈርኦኖች አያውቁም ላቲናች አይቀበሉም….ስለዚህ እነዚህን የአፍሪካና የእስያ መንግሥታት በዚህ ጥያቄ አክብሩ ብለን አንወትውታቸው …..“ ወዘተረፈ የሚባለው ነገር ላይ ላዩን ሲያዩት „ትክክለኛ „ አነጋገር ይመስላል። ጠጋ ብለው ታሪኮቹን ሲያገላብጡት በቀላሉ የሐሰት ፕሮፓጋንድ እንደሆነ አንድ ሰው መረዳት ይችላል።
በአዲስ ክዳን ላይ የተጻፉትን የክርስቶስን ትምህርቶች የሓዋሪያትን-በተለይ የጳውሎስን- መልዕክቶች የተከታተለ ሰው እዚያ ላይ ስለ ነጻነትን ስለ አርነት ብዙ ጠቃሚ ትምህርቶችን ለቅሞ ማግኘት ይችላል። እንዲያውም የሮም መንግሥት የወደቀበት አንደኛው ምክንያት በክርስቶስ ትምህርት ነው።
የአቴን ዲሞክራሲ ባይኖር ኖሮ (ያኔ ደግሞ እንዱስትሪም አልነበረም) አውሮፓና አሜሪካ የዲሞክራሲ ሥርዓት ምን እንደሚመስል በቀላሉ በአልተገነዘቡ ነበር። እራሱ ብሉይ ኪዳን (ባርነትንም ይፈቅዳል) ስለ „መልካም አስተዳደር“ ያነሳል።
የሰው ልጆች ሥልጣኔ የተጀመረው በከብትና በቤት እንስሳ እርባታና በእነሱ ላይ በተጣለው ሞፈርና ቀንበር ነው። ውጤቱ የጤፍ ና የስንዴ የ…እርሻ ነው። ጋንዲ “አንድን ሕብረተሰብ የምትረዳው በከብቶቹ ላይ የሚያሰየውን ባህሪ በደንብ ከተመለከትክ በሁዋላ ነው።”
ከሁለቱም ትዳር ቤት አንዲት መልከ መልካም ውብ የሆነች ልጃቸው ልዕልት አንድሮሜዳ የሚባለውን ስም የያዘች ትወለዳለች።ልጅቱዋ ተወዳዳሪ የሌላት ቆንጆ ናት ይባልላታል።
ያም ሆኖ በቁንጅና እና በውበት በቁመናዋና በደም ግባቱዋ ግን በዚያች በኢትዮጵያ ምድር እናትዮዋን እቴጌ ካሲዮጵያ ማንም የሚበልጥ የለም በዚያን ዘመን አብሮ ይባላል።
እቴጌይቱም ይህን ስለምታውቅ ከኢትዮጵያ አልፎ በዓለም ላይ እኔን የሚበልጥ የለም ብላ የምትኩራራ ነበረች። እንዲያውም ከምድር አልፎ ማንም ቢሆን ከባህር ውስጥ ሆነ ወይም ከየትኛውም ትልቅ ውቅያኖስ በሰማይ ላይም ውብ ተፈልጎ ቢመጣ ከእኔ ጋር የሚስተካከል ማንም የለም ባይ ናት።
ቆንጆ ነኝ ብላ በዚያን ዘመን የምትኮራው ሌላ መልከ መልካም ውብ ልጅ ከውቅያኖሱ ንጕሥ ከኔሮይስ የምትወለደውን ልዕልት ኔርአይደን ነበረች። ይህች ልዕልት እቴጌ ካሲዮጵያ አንዴ አደባባይ ላይ ለሰው ሁሉ በይፋ የተናገረቺውን ነገር አሳዝኖአት ለአባቱዋ- አፈ-ታሪኩ እንደሚለው – ዝም ብለህ ታያለህ ወይ ብላ አልቅሳ ታጫውተዋለች።
ፖሳይዶን የአባትና ልጅ አዘኔታ ሰምቶ የባህር አሣነባሪዎችንና ዘንዶዎችን ልኮ ምድሩንና አካባቢውን በወሃ ጥፋት አንዴ ይመታውና ድብልቅልቁን ያወጣዋል።አገሪቱ የምትተርፈው ሕዝቡም ከወረደበት ማዓት አምልጦ ሰላም የሚያገኘው -ንግርት ተናጋሪዎችና ሕልም ፈቺዎች ያኔ እንዳሉት- የእቴጌ ካሲዮጵያና የኢትዮጵያው ንጉሥ የኬፊዎስ ውድ ልጅ ልዕልት አንድሮሜዳ ለዘንዶው ወይም ለትልቁ ዓሣ -ነባሪ መስዋዕት ሆና ስትሰጥ ነው ያኔ መረጋጋት ጠሚመጣው ብለው የታያቸውን ይናገራሉ።
በሁዋላ ልዕልቲቱን ዓሣ ነባሪው ወይም ዘንዶው መጥቶ እሱዋን በልቶ ሰላም የሚሰፍን ከሆነ ትሰጥ ብለው ሁሉም ይስማማሉ።በመጨረሻው የባህሩ ዳር በሚገኘው አንድ ትልቅ ቋጥኝ ላይ አሥረዋት ከገቡበት ጣጣ ለመገላገል እሱዋን ጥለዋት ይሄዳሉ።
በመጨረሻው ጀግናው ፔርሲዮስ ከንፎ መጥቶ ከዚያ የባህር አውሬ -ያቺን ልዕልት ብድግ አድረጎወስዶ -አፈ ታሪኩ እንደሚለው – አድኖአት በሁዋላ ተፋቅረው ተዋደው እሱ ያገባታል።
ከዚያን ዘመን ጀምሮ በጥንታዊው ዓለም ከእነዚያ ስምና ዝና ካተረፉት አርባ ስምንት ክዋክብት ውስጥ እቴጌ ካሲዮጵያ ባለዋ ንጉሥ ኬፊዎስ ልዕልት አንድሮሜዳና ፐተርሲዮስ ዘለዓለማዊ ሁነው ሰማይ ላይ ኮከባቸው በስማቸው ተመዝግበው እንዲያዙ ተደርጎአል።
በ17ተኛው ክፍለ ዘመን ብቻ ምን እንደሆን አይታወቅም „የካሲዮጵያን ኮከብ“ በመቅደላዊት ማሪያም ስም ለመቀየር ታስቦ ያ ሓሳብ በሥራ ሳይተረጎም እንዳው ተናፍሶ በዚያው ቀርቶአል።
እኛ ከንትርክ ነጻ– አድርገውን ወደፊት ሊያራምዱን የሚችሉንን የፖለቲካ አመለካከቶችና አቋሞች ከዛሬ ጀምሮ አንስተን እየፈታን „የካሲዮጵያ ማህደር“ ውስጥ ለመክተት አስበናል።
አንድ ውጤት ላይ ሳንደርስ – እንደ ከብት ሳር ሲመነዠግ፣ እንደማሲቲካ ሲታኘክ – እሰከ አሁን ድረስ አጅቦን ስለመጣው ስለ „ብሔር /ብሔረሰብ ጥያቄ…እሰከ መገንጠል ድረስ… „ በእሱ እንጀምራለን።
አረቦች ሃይማኖትን ሰበብ አድርገው ይህቺን አገር በትነው ለመያዝ በተዳጋጋሚ ሞክረዋል። ግብጾች ከጥንት ከፈርኦን ዘመናት ጀምረው የካሄዱት ተንኮል አንዴም ሳይሳካላቸው ቀርቶአል።
ፋርስብዙ ደክማለች። ግን አልሆነላትም። ታላቁ እስክንድር ብቻ ነው ዓለምን ለመግዛት ሲነሳ እኛን ሳይነካን አክብሮ በድንበሩዋ ላይ በማለፉ „ቅዱስ“ የሚባለውን ስም እሱም ሊያተርፍ የቻለው።
የሮማው ቄሳሮች-ኃይለኛው የዩሊዮስ ሴዛር እንኳን ያልደፈረውን በሁዋላ አርፍዳ የተቋቋመቺው የጣሊያን መንግሥት ኢትዮጵያን ቅኝ አድርጋ ልትገዛ ሁለት ጊዜ መጥታ ሁለት ጊዜ ድል ተመታ ወደ መንደሩዋ ተመልሳለች።
እነዚህ ሁሉ ያልቻሉትን አሁን አንዳንድ ልጆቹዋ በተለያዩ ስሞች „ኢትዮጵያ“ የሚባል ነገር የለም ብለው አድመው ተነስተውባታል። ጥያቄው እነሱ ስንት ናቸው የሚለው ነው?
ይህ አመለካከት፣ እንደዚህ ዓይነቱ ጥያቄ ከየት መጣ? የት ነው ለመጀመሪያ ጊዜ ይህ መፈክር የተሰማው? ማነው የዚህ „ግሩም „ቲዎሪ አባቱ? ስንት ሰዎች ናቸው የዚህ ጥያቄ አራማጆቹ ? የት ቦታ ነው ይህ አይዲኦሎጂ በሥራ ተተርጉሞ ሰውን የስደሰተው?-በኤርትራ?
ለመሆኑ ማን ነው ዛሬ? ማንን ዛሬ የሚገዛው? የኦሮም ክልል ተብሎአል። የትግራይ ክልል ተብሎአል። የኦጋዴን… የአፋር የደቡብ ሕዝቦች…ተብሎ ማን ነው ማንን አሁን የሚያስተዳድረው? የሚገዛውስ? ለዚህ የሚሰጠው መልስ በቂ ነው።
ሦስተኛው ኢትዮጵያ ከተመሰረተች ቢበዛ „ አንድ መቶ ዓመት ነው“ የሚለው የሕዝባዊ ወያኔና የኦነግ – በቅርቡ እንደተነበበው ደግሞ አቶ ኢሳያስ ወደ ታች ቀንስው ከእራሳቸው ዕድሜ በታች አድረገው „65 አመቱዋ ነው“ የሚለው ትንተና ነው።
የእነሱን „ታሪክ“ አጻጻፍ ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ አንስተን ማየት- ዕድሜ ልክ ስለ አንድ ነገር ዝም ተብሎ እንደ ሞኝ አይወራም- ነገር ለመቋጨት አስፈላጊ ነው።
ነጮች እንደዚህ ዓይነቱን ጉዳይ -ነገር ለማዘናጋት የሚደረገውን ያፍዝ፥አደንግዝ የፖለቲካ ጨዋታ – በዚህ አሳይቶ በዚያ ለመሮጥ „ፊንታ“ ይሉታል። በእርግጥም ብዙ ሰው እንደዚህ ዓይነቱ „የተማሰ ጉድጓድ ውስጥ ገብቶ“ ጊዜውን በከንቱ ያጠፋል።
አሁን ደግሞ የኢትዮጵያ „ታሪክ“ ቢያንስ በሌሎቹ ሒሳብ አርባ ሺህ ሲደርስ አንዳንዶቹም ጠበብቶችቢያንስ „የአሥር ሺህ አመት ዕድሜ አላት“ ብለው ለማሳመን ተነስተዋል። ለቀስቃሽ ፖለቲከኞች ሳይሆን ለምን ጉዳዩን ለታሪክ ጸሓፊዎች አንተውም። ኢሳያስ አፈወርቂና ሌሎ የታሪክ ሰው እንዳልሆኑ እናውቃለን።
„ኢትዮጵያኖች ተጋብተው ተዋልደው ተካልሰዋል ወይስ ሳይነካኩ በጉርብትና ብቻ ከሩቁ እየተያዩ ሳይካለሱ ኑረዋል ወይ?“ የሚለው ጥያቄ ወደፊት አራተኛውን ቦታ ይይዛል።
የጋራ መገበያያና መግባቢያ መማሪያም ቋንቋ ሊንጉዋ ፍራንካ ለኢትዮጵያ ያስፈልጋል ወይስ አያስፈልግም? የሚለውም ጥያቄ አብሮ ወደፊት ይታያል። ይህም አምስተኛውን ቦታ ይዞአል።
በስድስተኛ ደረጃ ደግሞ ደጋግሞ እንደ አዲስ ነገር ስለ ዜጎች መብት (በዘር ላይ የተመሰረተ ሳይሆን) ስለ እያንዳንዱ ኢትዮጵያው ግለሰብ መብት መከበርና መጠበቅ በኢትዮጵያ እንደዚሁ እናነሳለን።
እንግዲህ በሰባተኛ ደረጃ ስለ „ዲሞክራሲና ስለ ዲሞክራሲ የምርጫ ሥርዓት „ ስለ እነሱም ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜም ባይባልም፣ ቢያንስ ግልጽነት ሰፍኖ„ የወሃ ቅዳ የወሃ መልስ“ ጨዋታና ፌዝ በአገራችን ፖለቲከኞች መካከል ማሳረጊያውን እንዲያገኝ – ማሲቲካም ታኝኮ የዚያኑ ቀን ይጣላል- ይህ እንዲሆን ወደፊት ጥረት እናደርጋለን።
ስለብሔር እኩልነት እሰከ መገንጠል ድረስ የሚለውን ጥያቄ የሚያነሱ ሰዎች እዚያ ላይ ከመድረሳችሁ በፊት በእራሳችሁ ቤት በመጀመሪያ በእኩልነት ደረጃ ከሌሎች አባሎች ጋር አብራችሁ ቆማችሁ በድርጅታችሁ ውስጥ ምርጫ አካሁዳችሁ ተመረጡ እንላለን። እንደዚህ ዓይነቱን አሰራር በእያንዳንዱ ድርጅት ውስጥ መኖር አለበት ብለንም ይህን የድርጅት ውስጥ ዲሞክራሲ እናነሳለን።