Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ኣንጻር ሓደሰብ ኣብ ጉዳይ ኣፈላላይ ክሲ ከተቅርብ እንተደሊኻ፡ቤት ፍርዲ ክትሕብር ይግባእ ፣ከምእውን ሕጋዊ ወኪል የድልየካ።ዝኾነ ጠበቃ ክትውክል ይከኣል ፡እንተኾነ ግን ዓቅሚ እንተዘይብልካ ንስቪካውያን ማሕበራት ብምውካስ ነጻ ኣገልግሎት ናይ ጥብቅና ምርካብ ይከኣል።
ኣብ ክርዋትያ ጽምዲ፣ ሰብኣይን ሰበይትን፣ ክልተ ሰብኡት፣ ክልተ ደቀንስትዮ፣ፍቁራት ዝምድና ክምስርቱ ልሙድ ተርእዮ እዩ።እቶም ጽምዲ እንተደኣ ኣብ ዝምድና ኣለው፡ክምርዓው ወይ ስድራቤት ክምስርቱ ኣድላይ ኣይኮነን።
ዝበዝሑ ጽምዲ ብሓደ ይነብሩ ከምእውን ቅድሚ መርዓ ውላድ ይህልዎም፣ ገለ ካብኣቶም ድማ ፍጹም ከይምርዓዉ ይመርጹ።ንነዊሕ እዋን ብሓደ ዝነበሩ እንተኮይኖም ሓደ ዓይነት መሰላት ከም ምርዕዋት ጽምዲ ይህልዎም። ክልተ ደቀንስትዮ ወይ ድማ ክልተ ደቂ ተባዕትዮ ዝምድና ክምስርቱ ይኽእሉ ፣እዚ ማለት ድማ ዝምድንኦም ሕጋዊ ኣፍልጦ ይህልዎ፣ ልክዕ ከም ሰብኣይን ሰበይትን ጽምዲ መሰላት ይህልዎም። እንተኾነ ግን ሓደ ዓይነት ጽምዲ ህጻን ከም ሞግዚት ከዕብዩ ኣይክእሉን።
ናይ መርዓ ጽንብል ሲቪላውን ሃይማኖታዊ ክኸውን ይኽእል።መርዓ ብቁዕ ንክኸውን ብፍሉጥ ሰብ ዝተደገፈን ሙዝጉብን ክኸውን ይግባእ።እዚ ድማ ብመንግስቲ ዝተቆጸረ ኣመዝጋቢ፣ ወይ ቀሺ ፣ኢማም፣ ከምእውን ካልኦት ናይ ሃይማኖት ሰባት መሰል ናይ ምዝማድ ዘለዎም ክኸውን ይግባእ።
ብሕጊ ክርዋትያ ግዱድ መርዓ ክልኩል እዩ።እዚ ማለት ድማ ሓደ ንካልእ ከገድዶ ኣይክእልን እዩ።መን ንመን ከም ዝምርዖ ናይ ምውሳን መሰል ናይ ነፍስወከፍ ሰብ ይኸውን ፣ኣብ ዝኾነ እዋን እውን ኣይፋል ንመርዓ ናይ ምባል መሰል ኣለዎ።
ሰብኣይ ከምእውን ሰበይቲ ሓደ ዓይነት መሰላትን ሓላፍነታትን ኣለዎም። ሰብኣይ ከምእውን ሰበይቲ ብማዕረ ክሰርሑ ይፍቀዶም፣ ኣብ ምርጫ ናቶም ዝተምርኮሰ ስራሕ ድማ ክሰርሑ ይኽእሉ።ኣበይ ብሓደ ክነብሩ ይደልዩ ውን ይውሰኑ፣ እንተዳኣ ውላድ ክወልዱ ደልዮም ወይ ዘይደለዩ ፣ክንደይ ውላድ ይደልዩ ኣብ ናቶም ውሳኔ ይሙርከስ።ብማዕረ ድማ ፡ ናይ ገዝኦምን ውላድን ሓላፍነት ክወስዱ ይግባእ።ኩሉ ኣባል ስድራቤት ድማ ክኸብር ይግባእ፣ክተሓባበሩን ክተሓጋገዙ ድማ ይግባእ።
ዝኾነ ትሕቲ 18 ዓመት ሰብ ህጻን ይበሃል።ዝኾነ ህጻን ማዕረ መሰላት ኣለዎ፣ኣደ ወይ ኣቦ ዘለዎ/ዘይብሉ ወይ ድማ እቶም ወለዲ ምርዕዋት ይኾኑ /ኣይኽኑ ኣገዳስነት የብሉን። ከም ሞግዚት ዘዕበኻዮ ማዕረ ውላድካ እዩ። ተባዕትዮ ህጻናት ከምእውን ኣንስትዮ ህጻናት ማዕረ እዮም ብማዕረ ድማ ክረኣዩ ይግባእ።ትሕቲ 7 ዓመት ህጻን በይኑ ብዘይ ኣላይ ክትገድፎ ኣይግባእን ፣ኣላይ ድማ ትሕቲ 16 ዓመት ክኸውን ኣይግባእን።ነቲ ህጻን በይኑ ኣብ ገዛ ምግዳፍ ኣይፍቀድን ።
ምስ ወለዶም ክነብሩ፣ክሳብ ኣስጋኢ ዘይኮነ፣ምስ ክንክን ክገብረሎም ዝኽእል ስድራቤት ክነብሩ መሰል ኣለዎም፣ምስ ወለዶም ብሓደ ዘይነብሩ ህጻናት ንክልቴኦም ወለዲ ክረኽቡ መሰል ኣለዎም፡ ዝኾነ ጉድኣት ምስ ዘይህልዎ
ወለዲ ይኹኑ ካልኦት ሰባት ንህጻን ብዘይ ኣገባብ ክሕዝዎ፡ ከሳቅይዎን ፡ብሕጊ ክልኩል እዩ። ኣካላዊ ማህረምቲ፣ ጉድኣት፣ ሕማቅ ኣተሓሕዛ ንህጻን ናይ ገንዘብን ማእሰርቲ መቅጻዕቲ ከስዕብ ይኽእል።
ወለዲ ናይ ህጻን ስምዒታትን፣ ማሕበርዊ ድሌታትን፣ ከማልኡ እንተ ዘይክኢሎም፡ብማእከል ማሕበራዊ ዕዮ መጠንቀቅታ ይወሃቦም።ወላዲ ህጻን ከዕብዩ ዘጸግሞም እንተኾይኑ ሞያዊ ሓገዛት ይግበረሎም።ምስ ወለዲ ቆጸራ ብምሓዝ ድማ ባዓል ሞያ ናብ ገዛ ብምምጻእ ሞያዊ ሓገዛት ይህብ።
ጥዕናዊ ኩነታት ናይ ህጻን ኣስጋኢ እንተኾይኑ ካብ ስድራ ወጻኢ ግዝያዊ ኣብ ካልእ ቦታ ይሰጋገር። እቲ ህጻን ዝተፈልየን ውሑስን ክንክን ይግበረሉ፡እዚ ድማ፡ እቲ ጸገም ክሳብ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ዝኣቱ ይኸውን። ህጻናት ንቀጻሊ ብዘይ ኣገባብን ፡ኣሰቃቂ ኣገባብን እንተድኣ ተታሒዞም ቤት ፍርዲ ንወለዲ ካብ ህጻን ክእግዶን ፡ ጨሪሱ ክኣልዮምን ይኽእል።
ሰብኣይ ወይ ሰበይቲ ብዝኾነ ምኽንያት ብሓደ ክነብሩ እንተ ዘይክኢሎም ናይ ፍትሕ ሕቶ ከቅርቡ ይኽእሉ።ፍትሕ ድማ ክልቴኦም ወይ ሓደ ካብኦም ናይ መርዓ ዝምድና ክውድእ/ኡ እንተደልዩ/ያ ከጋጥም ይኽእል።
ትሕቲ ዕድመ ህጻናት ዘለውዎም ተጻመድቲ ክፋትሑ ምስ ዝደልዩ ኣገዳሲ ምኽሪ ካብ ማእከል ማሕበራዊ ዕዮ ምኽሪ ክዋሃቦም ግዴታዊ እዩ።ስድራቤታዊ ክንክን ንክገብሩ ናይ ሓባር ስምምዕ ክህሉ ይግባእ።እቲ መደብ ህጻን ድሕሪ ፍትሕ ኣበይ ይነብር ይሕብር፣ ንክንደይ ግዜ ምስ ወለዲ ክጸንሕ ይኽእል፣ ኣብ ጥቅሚ ናይ ህጻን ዝተመርኮሰ ውሳኔታት ከመይ ይፍጸም፣ ናይ ገንዘብ ኣተሓሕዛን ካልኦት ጉዳያትን የጠቃልል።
ወለዲ ምስ ተፋትሑ ብሓደ ኣይነብሩን እዮም።እንተኾነ ግን ወለዲ ብሓባር ነቲ ህጻን ኣድላይ ክንክን ክገብርሉ ይህልዎም። ነፍስወከፍ ወላዲ ምስ ውላዶም/ደቆም ግዜ ምሕላፍን ምዝንጋዕን መሰልን ግዴታን ኣለዎ።
ምዕባይ ህጻን ማለት ሕጋውያን ሞግዚቱ ፣ብልምዲ ወለዱ ነቲ ህጻን ሕጋዊ ሓላፍነትታት ኣለዎም ማለት እዩ። ሕጋዊ ወላዲ ወይ ሞግዚት/ኣላይ ነቲ ህጻን ክከናኸኑን ድሌታቱ ከማልኡን መሰልን ግዴታን ኣለዎም። እቲ ህጻን ወለዲ እንተዘይብሉ ወይ ድማ ወለዲ ናይ ወላዲ መሰሎም እንተ ተሓዲጎም ፡ መንግስቲ ሓደ እኹል ሰብ ከም ሕጋዊ ሞግዚት ነቲ ህጻን ዝኣሊ ይምዝዝ።
እቲ ዝሓሸ ኣማራጺ ወለዲ እንተተፋቲሖም ኣብ ህጻን ምስ መን ይዓቢ ክሰማምዑ ዝሓሸ እዩ።እንተ ዘይ ተሰማሚዖም ግን ቤት ፍርዲ እቲ ህጻን ምስ መን ከም ዝዓቢ ይውስን።እቲ ምስቲ ህጻን ዘይነብር ወላዲ ድማ ገንዘባዊ ሓገዝ ክገብር ይግባእ።
ስድራቤታውን ናይ ኣተዓባብያ ጉዳያት እንተዳኣ ኣሎካ ፡ ሞያዊ ሓገዛትን ምኽርን ምሕታት ንቡርን ተመራጽን እዩ። ሓገዝን ደገፍን ድማ ብማሕበራዊ ሰራሕተኛታት፣ ክኢላታት ስነ ኣእምሮ፣ ናይ ቤት ትምህርቲ ኣማኸርቲ፣ ከምእውን ካልኦት ሰብ ሞያን ክርከብ ይከኣል።
እቲ ህጻን ንመውዓሊ ህጻናት ወይ ቤት ትምህርቲ ዝኸይድ እንተዳኣ ኮይኑ ብውልቂ ምስ መማህራን፣ ኣማኸርቲ ቤት ትምህርቲ ምዝታይ እቲ ዝቀለለ መንገዲ እዩ።ሓገዛት ምስ ዘድልዩ ድማ ናብ ካልኦት ኣገልግሎታት ክሕብሩኻ ይኽእሉ።ንማሕበራዊ ሰራሕተኛን ካልኦት ኣገልግሎታት ብዝምልከት፡ ኣብ ማእከል ማሕበራዊ ዕዮ ምውካስ ድማ ይከኣል እዩ።ካልኦት ወሃብቲ ኣገልግሎትን ሓገዝን ድማ ኣለዉ፥ ከም ናይ ምኽሪ ኣገልግሎት፣ ኣታዊ ዘይብለን ማሕበራት፡ ቆጸራ ብምሓዝ ሓገዝን ደገፍን ብ ነጻ ምሕታት ይከኣል።
ናብ ሓዲሽ ሃገር ምምጻእ ብፍላይ ድማ ነቶም ተገዲዶም ዝወጹ ከም ወላድን ከም ህጻንን ከቢድ ክኸውን ይኽእል።ወለዲ ባህላዊ ምምዝባልን ኣገባብ፣ ልምዲ፣ ካልእ ሕጋዊ ግቡኣትን ንኣተዓባብያ ዝምልከት ከጋጥሞም ይኽእል፥ እዚ ድማ ምስቲ ዝለመድዎን ዝዓበይሉን ዘይሳነ ክኽውን ይኽእል።
ሓደ ሓደ እዋን ህጻናት ካብ ወለዶም ንላዕሊ ነቲ ሓዲሽ ከባቢ ናይ ምልማድ ክእለት ይህልዎም።ብተፈጥሮ ህጻናት ቋንቋ ብቁልጡፍ ናይ ምኽኣልን ምልማድን ክእለት ኣለዎም፤ ብፍላይ ድማ ግዜኦም ምስ ህጻናትን ኣዕሩኽቶምን እንተድኣ ኣሕሊፈሞ።እዚ ድማ ሓላፍነት ወላዲ ኣብቲ ህጻን ንክህልዉ የገድድ።ወለዲ ነቲ ምዕባለ ናይቲ ህጻን ክድግፉን ከተባብዑን ይግባእ፡ እዚ ድማ ዓቅምታቱ ንክድልብ ይሕግዞ።እዚ ድማ ኣብ ናቱ ድሌት ዝተመርኮሰ ዕብየትን ምዕባለን ንክስጉም የኽእሎ።
እንተዳኣ ግዳይ ናይዞም ፍጻመታት ኮንኪ/ካ ንበዓል መዚ ወይ ናይ ደቀንስትዮ ማሕበራት ምውካስ ኣገዳሲ እዩ፥ ብፍላይ ድማ ማሕበር በይናዊ ናይ ደቀንስትዮ ቤት(AUTONOMOUS WOMEN`S HOUSE/)(08005544 ነጻ ናይ ተለፎን ኣገልግሎት) ከምእውን ቤት ደቀንስትዮ (+38516119174) ኣብ እዋን ጾታዊ መጥቃዕቲ።
ኮንትራት ማለት ቀያዲ ስምምዕ ኣብ ዝተወሰኑ መሰላትን ግቡኣትን ናይ ኩሉ ዝሰማማዕ ወገን እዩ።ኩሎም ወገናት በቲ ኮንትራት መሰረት ክሰማምዑን ክትግብሩን ግዴተኦም እዩ። እንተደኣ እቲ ስምምዕ ዘይተኸብረ ፡ እቲ ዝተጎድኣ/ዝተዓመጸ ወገን ሕጋዊ መፍትሒ መሰል ኣለዎ።
ኮንትራት/ስምምዕ ብጽሑፍ ወይ ብቃል ክፍጸም ይኽእል።ናይ ቃል ስምምዕ ክቡር እኳ እንተኾነ እቲ ዝሓሸ ግን ናይ ጽሑፍ ስምምዕ ይኸውን።ናይ ቃል ስምምዓት ኣብ መዓልታዊ ጉዳያት ብብዝሒ ይፍጸም።
ቅድሚ ምፍራም ኮንትራት ተመሳሳሊ ኣገልግሎት ዝህባ ትካል ንምምዝዛን ንምርኣይን ኣዳላውቲ ናይቲ ሓደ ዓይነት ኣገልግሎት ዝኾና ምምኽኻር ዝሓሸ እዩ፥ንኣብነት ናይ ተለፎን ኣገልግሎት።
ዝርገሓ ናይ መሰላትን ግቡኣትን ናይ ስምምዕ ኮንትራት ኣብ ዕድመ ናይቲ ሰብ ይሙርከስ።ደቂንስትዮ ከምእውን ደቀተባዕትዮ ብማዕረ መሰል ናይ ኣብ ኮንትራት ዝግበር ስምምዓት ኣለዎም።ብቕዓት ናይ ኮንታራት ዝገብር ሰብ፡ ኣገዳሲ ቀዳምነት እዩ።ኣብ ሞንጎ ክልል ዕድመ 15-18 ውሱን ሕጋዊ ዓቅሚ ኣለዎም፣ ልዕሊ 18 ዓመት ዝዕድሚኦም ድማ ሙሉእ ሕጋዊ ብቕዓት ኣለዎም።
ውሱን ናይ ኮንትራት ዓቕሚ (ክልል ዕድመ 15-18) ማለት ነገራት ናይ ምጥቃም ዕድል ኣለካ (ንኣብነት ናይ ጁባ ገንዘብ፣ ኣታዊ ገንዘብ)። ብመሰረት ስምምዕ ስራሕ ክትሰርሕ ይከኣል ፡ ጥዕናኻ ሙሉእ ክሳብ ዝኾነን ኣብ ኣካዳምያዊ ትምህርትኻ`ውን ጸገም ምስ ዘይህልዎ እዩ።
ሙሉእ ናይ ኮንትራት ዓቕሚ (ልዕሊ 18 ዓመት) ማለት ድማ ኩሉ ዓይነት ስምምዓትን ንግድን ምክያድ ይከኣል እዩ።እስኻ ባዕልኻ ሙሉእ ሓላፍነት ናትካን ናይ ባህሪያትካን ትወስድ። ብሓፈሻ ፡ መነብሪ ፍቃድ የድልየካ፣ ( መብዛሕትኡ እዋን ሕሳብ ናይ ባንኪ ኣብ ክርዋትያ) እዚ ድማ ኮንትራት ክትፍርም እንተተደልዩ ይኸውን።
ናይ ስራሕ ውዕላት ኣብ ክርዋትያ ብ ጹሑፍ መልክዕ እዩ ዝፍጸም።ንስራሕ ዝምልከት ዝተፈላለዩ ውዕላት ኣለዉ፡ እሳቶም ድማ ዝተፈላለዩ ቅርጽታት ስራሕን ወይ ድማ ኣገልግሎታትን ምስ ኣስራሒ ኣካል የጠቃልል።
ኣብ ክርዋትያ ን ዝኾነ ምስግጋር ወይ ቅብሊት ገንዘብ ፡ ምኽፋት ሕሳብ ባንኪ የድሊ።ተመሳሳሊ ዓይነት ኣገልግሎት ዝህባ ባንክታትን ኣለዋ፣ ናይ ባንኪ ኣገልግሎት ዋጋታት ግን ኣዝዩ ዝተፈልየ እዩ፣ ድልየታትካ ኣብ ግምት ኣእቲኻ ዝሳንየካ ባንኪ ክትመርጽ ተመራጺ እዩ።
ሓለዋ ዓለምለኻዊ ዑቅባ ዝተዋህበካ እንተኾንካ ባንኪ ሕሳብ ንምኽፋት ካርድ መንነት ኣኻሊ ይኸውን። እንተኾንካ ግን፣ ሓታቲ ዑቅባ ሕሳብ ባንኪ ንምኽፋት OIB ዝበሃል ናይ መንነት መለለይ ቁጽሪ ከምእውን ብቁዕ ፓስ ፖርት/ካርድ መንነት ክህልወካ ይግባእ።ካልኦት ወጻእተኛታት ከም ኣባላት ስድራቤት ናይ ዓለምለኻዊ ዑቅባ ዝተዋህበ ሰብ ድማ ብ ውሑዱ /መለለይ ቁጽሪ OIB ከምእውን ቡቁዕ ፓስፖርት ክህልዎ/ዋ ይግባእ፣ ካልኦት ዶኩመንትታት ድማ ካብ ባንኪ ናብ ባንኪ ይፈላለ።
ብተወሳኺ ብዙሓት ዓይነት ባንኪ ካርድታት `ውን ኣለዉ። ኣዝዩ ዝውቱር ድማ ደቢት ካርድ እዩ፡ ንምኽፋል ከምእውን ምስሓብ ገንዘብ ኣብ ባንኪን ካብ ATM ይኸውን። ሕሳብ ምስ ከፈትካ እቲ ባንኪ ብነጻ ካርድ የዳልወልካ/ይሓትም።
ዝተፈላለዩ ናይ ልቃሕ ካርድታት ውን ኣለዉ፣ እሳቶም ንብረት ኣብ ምግዛእ፣ ምኽፋል ናይ ኣገልግሎት ብልቃሕ ( ዝኾነ ወርሓዊ ዝኽፈል ኣገልግሎትን ካልእን)።ቅድሚ ምጥቃምካን ፡ ሓበሬታ ክወሃበካን ክትጥንቀቅን ይግባእ፡ እዚ ድማ ዘየድሊ ወጻኢታትን ካብ ዓቅምኻ ንላዕሊ ከይከውን ዝዓለመ እዩ።
ንኣገልግሎታትን ንብረትን ብዝምልከት ከም ኤለክትሪክ፣ ጋዝ፣ ተሌኮሙኒኬሽን፣ (ቀዋሚ ተሌፎን፣ ሞባይል፣ ቲቪ)፣ ማይ፣ ካልኦት ኣገልግሎታትን ን ክፍሊት ዝምልከት ወሃቢ ኣገልግሎት ናብ ኣድራሻኻ ደብዳቤ ይልእኽ።ኣብ ባንኪ ወይ ድማ ኣብ ቤት ጽሕፈት ጶስጣ ምኽፋል ይከኣል።ከምእውን ብ ኢ-ባንኪንግ ዝበሃል ባንክ ሕሳብ ክትከፍት ከለኻ ብዝህልወካ ስምምዕ ይኽፈል።
ነቲ ወርሓዊ ክትከፍሎ ዝግባእ ክፍሊት ንነዊሕ ዝዓለመ ትእዛዝ ናይ ክፍሊት ምጥቃም ይከኣል፣ እዚ ማለት ድማ ብቀጥታ ካብ ናይ ባንኪ ሕሳብካ ወርሓዊ ይኽፈል ማለት እዩ።ዝውሰድ ኮምሽን ገንዘብ ብመንጽር ኣከፋፍላ ክፈላለ ይኽእል።(ኣብ ባንክን ኣብ ቤት ጽሕፈት ጶስጣ ዝኽፈል ዝኸበረ እዩ)
ክፍሊታትካ ቀጻሊ ኣብ ግዚኡ ክኽፈል ይግባእ። ግዜ ክፍሊት ኣብ ነፍስወከፍ ክፍሊት ተጻሒፉ ይርከብ፡ ወሃቢ ኣገልግሎት ድማ ናይ ምኽፋል ግዜ እንተሓሊፉ ወይ እንተዶንግዩ ዝያዳ ከኽፍል ይኽእል።ንኣብነት ናይ ኤለክትሪክ ኣገልግሎት እንተዘይከፊልካ፡ ወሃቢ ኣገልግሎት ንኣገልግሎት ኤለክሪክ ክቆርጾ ይኽእል።ምስ ተቋርጸ ድማ እቲ ዝያዳ ዝመጽእ ናይ ምቁራጽን ምቅጻልን ክፍሊት ክትከፍሎ ትግደድ፡ እዚ ድማ እንደገና ኣገልግሎት ኤለክትሪክ ንምርካብ ማለት እዩ።
ገንዘብ ክትልቃሕ ከለኻ ምጥንቃቅ ኣድላይ እዩ፡ ብፍላይ ድማ ብዙሕ ገንዘብ፡ ምኽንያቱ ዳግም ንኽትከፍሎ ኣጸጋሚ ይኸውን። ዕዳ ኣብ እዋኑ እንተዘይተኸፊሉ፣ ኣለቃሒ ወይ ድማ መንግስቲ ብ ቀጥታ ካብ ሕሳብካ ዝተወሰነ ገንዘብ ክወስድ ይኽእል እዩ።
ኣብ ክርዋትያ ኣዝዩ ሰፊሕ ባህልን ልምድን ኣሎ።ሰሜናዊ ክፋል ናይ ክርዋትያ ካብ ማእከላይ ክፋል ከምእውን ምብራቃዊ ክፋል ፣ ካብ ቋንቋ ክሳብ ናይ መዓልታዊ ህይወት ይፈላለ።
ክርዋትያውያን ቡን ኣዝዮም የስተማቅሩ ፣ ንኺድ ቡን ንስተ እንተተባሂሉ ብሓፈሻ ነዕልል፣ ዘረባ ኣለኒ ማለት እዩ። ኣብ ክርዋትያ ቡን እንዳሰተዩ ቡዙሕ ግዜ ይወስዱ፣ ሰዓታት ዝኸውን ቡን ክብሉ ይውዕሉ።
ኩዕሶ እግሪ ኣብ ዓለም ከም ህቡብ ጸወታ ይፍለጥ፣ ኣብ ክርዋትያ ኩሉ ዓይነት ስፖርት ፍቱው እዩ ብፍላይ ድማ ኣብ ብቅዓት ሃገራውያን ፕሮፈሽናል ኣትለታት ሕቡናት እዮም።እቲ ኣዝዩ ህቡብ ናይ ስፖርት ዲሲፕሊን ሃገራዊ ጋንታ ምድጋፍን ቡን እንዳሰተኻ ምዕላልን ልሙድ ተርእዮ እዩ።
ኣብ ክርዋትያ ብዛዕባ ለውጢ ክሊማ ኣብ ኩነታት ባህሪውን ለውጢ ከምዝገብርን ይዝረብ።እዚ ድማ ኣብ ጥዕናዊ ኩነታት ለውጢ ይፈጥር፡ ንፋስ ደቡብ ምስኡ ዝተኣሳሰር ክሊማን ከም juzina ዝፍለጥ ኣዝዮም ካብ ዘማርርሉ ጉዳይ እዩ፡ እዚ ድማ ሕማቅ ስምዒታት ይፈጥር፣ ወይ ድማ ጹቡቅ ኣይስምዖምን።
ብተወሳኺ 1246 ደሴታት ኣለዋ፡ 10% ካብ ግዝኣት ክርዋትያ ድማ ን ተፈጥራዊ መናፈሲ ዝተሓዝኣ እዩ ወይ ድማ ዝተዓቀበ መናፈሲ ። ከምእውን ክርዋትያ ሓንቲ ካብተን ዝለዓለ ቁጽሪ ናይ ባህላውን ታሪኻውን ኣቅሓታት ብዩኔስኮ/UNESCO ዝተዓቀበላ ሃገር እያ።
ስደተኛ ማለት ካብ ትውልዲ ሃገሩ ብምኽንያት ጭቆና ኩናት ወይድማ ናዕቢ ንክወጽእ ወይድማ ክሃድም ዝተገደደ ማለት እዩ። ስደተኛ ሱርሰደድ ፍርሒ ናይ ጭኮና ብምኽንያት ዓሌታዊ፣ ሃይማኖታዊ ፣ቀቢላዊ፣ ፖለቲካዊ ኣረኣእያ፣ ወይድማ ኣባልነት ምስ ዝኾነ ማሕበራዊ ጉጅለ ብምኻን ኣለዎ። መብዛሕቱ ኣጋጣሚታት ናብ ትውልዲ ሃገሩ ናይ ምምላስ ስግኣት ኣለዎ፡ ኩናት፣ ቀቢላዊ ግጭት፣ ሃማኖታዊ፣ ዓሌታዊ ግጭት፣ ካብቶም ስድተኛ ሃገሩ ገዲፉ ንክሃድም ዝግድድዎ ረቋሒታት እዮም። (UN)
ዓይነታዊ ሓገዝ ሓለዋ ማለት ንዜጋታት ሳልሳይ ሃገር ወይ ድማ ሃገር ኣልቦ ሰባት፡ ንናይ ስደተኛ ደረጃ ብቁዓት ዘይኮኑ ፡እንተኾነ ግን፡ ከቢድ ምኽንያት ናይ ስግኣትን፣ ስቅያትን፣ ሞትን፣ ከምዘለዎም ዝእመነሎም ኣፍልጦ ምሃብ ማለት እዩ።
ሰብአዊ ሓለዋ ዓለም ለኻዊ ሓለዋ ንምርካብ ዘኽእሉ ባይታታት ምስ ዘይህልዉ ፣ፖሊስ ንሓታቲ ዑቕባ ፍቓድ ናይ ሰብአዊ ሓለዋ ብመሰረት ውሽጣዊ ኮምሽን ስደተኛታት መርትዖታት ናይ ሰባብአዊ አረአእያታት ምስ ዝህሉ ክህብ ይኽእል። እቲ ፍቓድ ንሓደ ዓመት ዝውሃብ ኮይኑ ክሕደስ ዝኽእልን ፍቓድ ስራሕ ዝህብን ኢዩ ።
ዝኾነ ሰብ ካብ ሃገሩ ብ ምኽንያት ጭቆና፣ ኢሰብአዊ አተሓሕዛ፣ ወይ ድማ ኵናት፣ ንኽሃድም ስለዝተገደደን ፡ምንም ኳ ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ ናብ ክርዋትያ እንተ አተወ ከምኡውን ወረቀት መንነት እንተዘይብሉን ዓለም ለኻዊ ዑቅባ ክሓትት ይኽእል። እቲ ጠለብ ዘቅርብ ሰብ ድማ ብ መርትዖ አሰንዩ ኩነታት መህደሚኡን ወይ ድማ ዘስካሕክሕ ጉድአትን ንኽወጽእ ዘተባብዕዎ ነገራትን ክገልጽ ይግባእ።
ምቅራብ ወግዓዊ ጠለብ፡ ፍሉጥ ናይ ግዜ ሰሌዳ የብሉን ።እንተኾነ ግን ፡እቲ ጠለብ ንናይ ዶብ ፖሊስ ፡ ወይ ድማ ንጨንፈር ፖሊስ ማለት ቤት ጽሕፈት ኢሚግሬሽን ክርከብ አለዎ።ሓታቲ ጠለብ አገደስቲ ወረቃቅቲ ከም ናይ ዓምድታት ጋዜጣ ፡አሳእል ፡ከምእውን ወግዓዊ ሰነድ ጥርዓን ወይ ድማ ጸብጻብ ሕክምና ብምቅራብ ጠለቡ ከረጋግጽ ይግባእ።
እቲ ሰብ ንሃገር ክርዋትያ ብዘይ ቪዛ ምስ ዝአቱ ፖሊስ አድላይ ምጽራይ ናይ መንነት ንምግባር አሰር አጻብዕን ስእልን ክወስድ እዩ።ቀጺሉ እቲ ጠለብ ንላዕለዋይ ተጸዋዒ ኢምግረሽን ብምልአኽ መስርሕ ምቅባል ጠለብ ዓለም ለኻዊ ዑቅባ ይካየድ።ሓታቲ ዑቅባ መልሲ ናይ ላዕለዋይ ኮምሽን አብ ዝጽበየሉ እዋን አብ ሃገር ክርዋትያ ክጸንሕ ይኽእል ከምእውን ካብ ዝምልከቶም አካላት መንግስቲ መዕረፊ ማእከልን መሰረታዊ ሓገዝ ይዋሃቦ።
ውሳነ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛታት ብጽሑፍ መልክዕ ይቀርብ፤ተወሳኺ ሓበሬታ ብዛዕባ መሰላት ፤ግቡአት፤ግዜ ገደብን ፤አገባብ አፈጻጽማ ጠለብን የቅርብ ።ውሳኔ ከምዚ ዝስዕብ ክኸውን ይኽእል።
ጠለብ ምስ ዝንጸግ ናይ ዳግመ ግምገማ ዕድል ይህልው።እንተኾነ ግን ሓድሽ ወይ ድማ ፈለማ ዘይቀረበ መርትዖታት ምስ ዝህሉ ይኸውን።እዚ ምስ ዘይከውን ድማ ጥርዓን ናብ ቤት ፍርዲ ውሳኔ ካብ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛ ዝተዋህበሉ ግዜ ጀሚሩ አብ ውሽጢ 30 መዓልታት ክቅረብ ይከአል:(አብ ውሽጢ ቤት ማእሰርቲ ንዝርከብ ድማ 15 ማዓልታት) እዚ ድማ ነቲ ናይ አገዲድካ ምፍናው (ምጥራዝ) መስርሕ ደው የብሎ፡ ግዝያዊ ናይ መንበሪ ፍቃድ ድማ ይዋሃብ።
ሕጋዊ መሰረት ናይዚ መደብ እዚ፡ ውሳኔ ኮምሽን ሕብረት ኣውሮፓ ንዳግመ ምውዛዕ ስደተኛተት፣ ካብ ዝኣትውለን ሃገራት (ኢጣልያ/ግሪክ) ፡ናብ ኣባል ሃገር፡ ከምእውን ውሳኔ ናይ ዝምልከቶ ሚንስትሪ ኣባል ሃገር ይኸውን ።ንክርዋትያ ብመሰረት ውሽጣዊ ዳግመ ሰፈራ ዝኣትዉ ሰባት ናይ ሓተትቲ ዑቅባ ኣተሓሕዛ ይህልዎም።
ሕርያ ናይ ሓለዋ ዘድልዮም ሰባት ኣብዚ ሕጂ ዝካየድ ዘሎ ናይ ውሽጣዊ ዳግመ ሰፈራ መደብ ኣብ እማመ ሃገራዊ ቤት ጽሕፈታት ኢጣልያን ግሪክን ብምትሕብባር ቤት ጽሕፈት ሓገዝ ዑቅባ(EASO) ይካየድ።ኣብ ዝቅጽል ስጉምቲ ሚንስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ክርዋትያ ፍቃድ ምቅባል ይህብ።ውሽጣዊ ዳግመ ሰፈራ ዛጊት ኣብ ኢጣልያ /ግሪክ ሕቶ ጠለብ ዑቅባ ዘለዎም ሰባት ብፍላይ ድማ እዚ ናይ ውሽጣዊ ዳግመ ሰፈራ መደብ ብሃገራዊ ቤት ጽሕፈታት ብውሑዱ 75% ናይ ሓለዋ ገምጋም ዘለዎም ዘካተተ ኢዩ።ዛጊት ኣብ ካልኦት ናይ ኣውሮፓ ሕብረት ሃገራት ጠለብ ዑቅባ ዘቅረቡ ሰባት ግና ኣብ ግምት ዘእተወ ኣይኮነን።
በዚ ውሽጣዊ ናይ ዳግመ ሰፈራ መደብ ሃገረ ክርዋትያ ከም ዝተቀበለትካ መጠን ፣ድሕሪ ምእታው ናብታ ሃገር ሙሉእ ናይ ዑቅባ መስርሕ ከተካይድ ይግባእ።ፈለማ ኣብ መዕረፊ ስደተኛታት ክትምዝገብ ይግባኣካ፣ቀጺሉ ድማ ኣብ ዝተዳለወልካ ቦታ ትቅመጥ፣ድሕሪዚ ናይ ምዝገባ ግዜ እቲ መስርሕ ልክዕ ከምቲ ልሙድ ሕቶ ጠለብ ንዑቅባ ይኸውን፣ቀጺሉ ድማ ቃለ መሕትት ይኸውን።
ሃገራዊ ናይ ዑቅባ ሰበስልጣናት (national asylum authorities) ኣብ ግሪክን ኢጣልያን ብ ምትሕብባር ቤት ጽሕፈት ሓገዝ ንዑቅባ ውሽጣዊ ዳግመ ሰፈራ ከም ሕጹይ ክመርጹካ ይኽእሉ፣ቀጺሉ ናብ ሚንስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ክርዋትያ የሰጋግሩኻ።እታ ሃገር ናይ ምቅባል ደገፍ ምስ ሃበት ዓለምለኻዊ ናይ ስደት ማሕበር(IOM)ይዋሳእ።ብወገንካውን እቲ ናይ ውሽጣዊ ዳግመ ሰፈራ ውሳኔ ናብ ክርዋትያ እንተ መሪጽካ ዓለምለኻዊ ናይ ስደት ማሕበር (IOM) ብቀጥታ ኣብ ናይ ተጠቀምቲ ውሽጣዊ ዳግመ ሰፈራ ዝርዝር ኣስማት የእትወካ።
IOM ብተወሳኺ ናይ ቅድመ ምብጋስ ናይ ምልላይ ኣኼባታት የካይድ ።እዚ ድማ ኣገዳሲ ሓበሬታ ብዛዕባ ክርዋትያን ውሽጣዊ ዳግመ ሰፈራ ይኸውን።እዝውን ሙቹእ ዕድል ንምእካብ ሓበሬታ ብዛዕባ ተመዲብካሉ ዘለኻ ሃገር ፣ትጽቢታትካ ንምቁጽጻርን ፣መባእታዊ ናይ ድሕረ ምቅባል ግዜን ፣ሓገዝ ንምውህሃድ የጠቃልል።
ድሕሪ ናብ ሃገር ክርዋትያ ምእታውካ አብ ናይ ፈለማ መዕረፊ ማእከል ትአቱ።ቀጺሉ አብ ናይ ፈለማ ቃለመሕትት ፡ናይ ስደተኛ ደረጃ ይዋሃበካ።እዚ ድማ ብዉሑዱ ናይ ሰለስተ ዓመት መንበሪ ፍቃድ ይኸውን።ሙሉእ ሓበሬታ ፡ከምእውን ስእሊ ናትካን ናይ ስድራቤትካን ይስነድ።ብተወሳኺ ሕክምናዊ መርመራ ይካየደልካ።
ምእካብ ሓበሬታ ይኸውን።እቲ ትህቦ ስም ናይ መጻኢ መለለይ መንነትካ አብ ክርዋትያ ይኸውን።እቲ ስም አብ ናይ ስደተኛ ካርድኻ ፡ፓስፖርትኻ ፡ልክዕ ከምቲ አብ እዋን አብ ቃለ መሕትት ዝተሰነደ ይኸውን።
ድሕሪ ናይ ሰለስተ ወይ ድማ ሓሙሽተ ዓመት ሰበስልጣን ሃገረ ክርዋትያ እቲ ንስደተኛ ደረጃ ከውህብ ዝኻአለ ምኽንያታት አሎ ድዩ ወይስ የሎን ዳግመ ምርመራ የካይዱ።ጸጥታዊ ኩነታት ከምቲ ዝነበሮ አሸጋሪ ምስ ዝኸውን፤ድሕሪ ሰለስተ ወይ ሓሙሽተ ዓመት ናይ መዋእል መንበሪ ይወሃበካ።እንተኾነ ግን ጸጥታዊ ኩነታት ሃገርካ እንተዳአ ተቀይሩ ናይ ስደተኛ ደረጃ ሓለዋ የብቅዕ፤ናይ መዋእል መንበሪ ፍቃድ ድማ ይስረዝ ፡ብኡ መንጽር ድማ ሃገረ ክርዋትያ ገዲፍካ ክትወጽእ ትግደድ።
አብ ፈለማ ሰሙናት አብ ክርዋትያ ምስ ካልኦት ስደተኛታት አብ ግዝያዊ መንበሪ ትቅመጥ።ድሕሪ ናይ ፈለማ ምምሕዳራዊ ስጉምትታት አብ ዝተዳለወልካ ናይ ውልቂ መንበሪ ትቅመጥ።
ብመንግስቲ ደረጃ ንስደተኛታት ዝውሃብ ሐገዝ አብ ሃገረ ክርዋትያ ብሓደ ወገን ብናይ ዑቅባ ደረጃን በቲ ካልእ ወገን ድማ ዞባዊ መንግስቲ ብመሰረት ትነብረሉ ዞባ ዝህቦ ሓገዛትን ይሙርከስ።
ዓይነታዊ ሓገዝ ሓለዋ ዘለዎም ሰባት፤ ሙሉእ ዕድል ናይ ማሕበራዊ ክፍሊት (benefit ይህልዎም ።እዚ ድማ ዉሑድ አታዊ ምስዝህልዎም ይኸውን።እንተኾነ ግን አብ ሓደ ሓደ ዞባታት እዚ ዕድላት አይህልውን።አብ ስምምዕ ማሕበራዊ እንተደኣ አለዉ ግን ማሕበራዊ ክፍሊት ይዋሃቦም።
ብፍላይ ኣብ ናይ ፈለማ መዓልታት ዝበዝሑ ስራሕ ብቀሊሉ ኣይረኽቡን ።አዚ ድማ ቛንቛ ክመሃሩ ስለ ዘለዎም ኢዩ።ኣብዚ አዋን አዚ ናይ ስደተኛ ደረጃ ሓለዋ ዘለዎም ሓገዝ ምስ ዘድልዮም ናይ ዉሑድ ደረጃ ኣታዊ ደረጃ ሓገዝ ክረኽቡ ይኽእሉ።ኣርበዕተ ወርሒ ድሕሪ እወታዊ ናይ ዑቅባ ውሳነ ናይ መባእታዊ ሓገዝ ዕድል ኣይህልዎምን።ስለዝኾነ ድማ ናይ መባእታዊ ክፍሊት ሓገዝ ሕቶ ከቕርቡ ይግባእ።አዚ ድማ ኣስታት 8 ሳምንታት ግዜ ይወስድ።ኣብዚ አዋን አዚ ገንዘባዊ ሓገዝ ኣይረኽቡን።ናይ ውሑድ ኣታዊ ሓገዝ ምስ ማሕበራዊ ሓገዝ ዝተሓሓዘ እዩ።
ናይ ሰፈራን ምንባርን ኩነታት ኣባላት ስድራቤት ማለት ሰብኣይን ሰበይትን (ሙዝጉባት ተጻመድቲ ከም እውን ዘይምርዕዋት በጽሒታት፡ሞግዚትን ደቂ ናይ ሓደ ካብኣቶም ዘጠቃለለ ኢዩ።ኣብ ግዜ ጥርናፈ ምርዑዋትን፡ተጻመድትን፡21 ዝዕድሚኦም ወይ ድማ ልዕሊኡ ክኾኑ ይግባኣ።አዚ መስፈሪ እዚ ድማ ብሓደ ንክልቴኦም ይምልከት።
ብርግጽ ሕጊ ስድራቤታዊ ጥርናፈ ኣብ አውሮፓ ኣዝዩ ዝተሓላለኽ ኢዩ።ንሓለዋ ዝተዋህቡ ሰባት ከም እውን ኣባላት ስድራቤት ናይ ኣውሮፓ ዜጋታት ፡ኣባላት ስድራቤት ተወላዶ ሳልሳይ ሃገር ዝተፈልየ እዩ ኣሎ ።
ኣብ ክርዋትያ ደረጃ ናይ ስደተኛ ሓለዋ አንተዳኣ ኣሎካ ስድራቤት ናብ ክርዋትያ ምጥርናፍ ይከኣል።ናይ ስደተኛ ደረጃ ሓለዋ ካብ ዝተዋሃብካሉ ግዜ ጀሚሩ ስድራቤት ናይ ምጥርናፍ
ሕቶ ኣብ ውሽቲጢ 3 ወርሒ ክቀርብ ይግባእ።ስድራቤትካ ሕቶ ስድራቤታዊ ጥርናፈ ኣብ ኤምባሲ ክርዋትያ ናይ ዝርከብዎ ሃገር ከቅርቡ ይግባእ።ኣብተን ፈለማ ናይ ስደተኛ ደረጃ ዝተቀበልካሉ 3 ኣዋርሕ ጥርናፈ ስድራቤት ቅልል ዝበለ ኢዩ።ሰለስተ ኣዋርሕ ምስ ሓለፈ አንተኾይኑ ግን ሓደ ሓደ ጠለባት ከተማልእ ክትሕተት ትኽእል፥እሱ ድማ ናይ ገንዘብ ኣታውን ብቁዕ መንበሪን ።ቀይሕ መስቀል ክርዋትያ ብዛዕባ ጥርናፈ ስድራቤት ብዝተፈላለዩ ቛንቛታት ሓበሬታ ይህብ።
ከም ሕጊ ጠለብ ጥርናፈ ኣብ ኤምባሲ ክርዋትያ ናይ ትውልዲ ሃገሮም ከቅርቡ ይግባእ።(ወይ ድማ ኣብ ዝቅመጥሉ ሃገር) ብፍሉይ ግን አቲ ሕቶ ጠለብ ጥርናፈ ብመሰረት ዜግነቶም ኣብ ውሽጢ ክርዋትያ ከቅርቡ ይኽእሉ።አዚ ድማ ናብ ሃገር ክርዋትያ ብዘይ ናይ ቪዛ ኣድላይነት ክኣትዉ የኸእሎም።
ዓለም ለኻዊ ናይ ስደት ትካል (IOM )ባህላዊ ናይ ምልላይ ስልጠናታት የካይድ፤እዚ ድማ ቅድሚ ምብጋስ ናብ ተቀባሊት ሃገር ይኸውን፤ ናይ ጉዕዞ ምድላዋት ናብ ተቀባሊት ሃገር/ክርዋትያ የሳልጥ።
ብኽብረትካ አስማትካ ብትኽክል ክትህብ ይግባእ።እዚ ድማ አብ ናይ ፈለማ ቃለመሕትት ምእካብ ሓበሬታ ይኸውን።እቲ ትህቦ ስም ናይ መጻኢ መለለይ መንነትካ አብ ክርዋትያ ይኸውን።እቲ ስም አብ ናይ ስደተኛ ካርድኻ ፡ፓስፖርትኻ ፡ልክዕ ከምቲ አብ እዋን አብ ቃለ መሕትት ዝተሰነደ ይኸውን።
አብ ፈለማ ሰሙናት አብ ክርዋትያ ምስ ካልኦት ስደተኛታት አብ ግዝያዊ መንበሪ ትቅመጥ።ድሕሪ ናይ ፈለማ ምምሕዳራዊ ስጉምትታት አብ ዝተዳለወልካ ናይ ውልቂ መንበሪ ትቅመጥ።አብ ሐደ ሐደ አጋጣሚታት እቲ መንበሪ ንመሰጋገሪ ወይ ድማ መጻንሒ ዝተወህበካ ይኸውን።ናብኡ ትሰጋገር ምስ ፍሉይ አማኻሪኻ ድማ ትላለ።
ዓይነታዊ ሓገዝ ሓለዋ ዘለዎም ሰባት፤ ሙሉእ ዕድል ናይ ማሕበራዊ ክፍሊት (benefit ይህልዎም ።እዚ ድማ ዉሑድ አታዊ ምስዝህልዎም ይኸውን።እንተኾነ ግን አብ ሓደ ሓደ ዞባታት እዚ ዕድላት አይህልውን።አብ ስምምዕ ማሕበራዊ ምውህሃድ(integration agreement እንተደኣ አለዉ ግን ማሕበራዊ ክፍሊት ይዋሃቦም።
ናይ ሰፈራን ምንባርን ኩነታት ኣባላት ስድራቤት ማለት ሰብኣይን ሰበይትን(ሙዝጉባት ተጻመድቲ ከም እውን ዘይምርዕዋት በጽሒታት፡ሞግዚትን ደቂ ናይ ሓደ ካብኣቶም ዘጠቃለለ ኢዩ።ኣብ ግዜ ጥርናፈ ምርዑዋትን፡ተጻመድትን፡21 ዝዕድሚኦም ወይ ድማ ልዕሊኡ ክኾኑ ይግባኣ።አዚ መስፈሪ ዚ ድማ ብ ሓደ ን ክልቴኦም ይምልከት።
ብርግጽ ሕጊ ስድራቤታዊ ጥርናፈ ኣብ አውሮፓ ኣዝዩ ዝተሓላለኽ ኢዩ።ን ሓለዋ ዝተዋህቡ ሰባት ከም ኣውን ኣባላት ስድራቤት ናይ ኣውሮፓ ዜጋታት ፡ኣባላት ስድራቤት ተወላዶ ሳልሳይ ሃገር ዝተፈልየ እዩ ኣሎ ።
ኣብ ክርዋትያ ደረጃ ናይ ስደተኛ ሓለዋ አንተዳኣ ኣሎካ ስድራቤት ናብ ክርዋትያ ምጥርናፍ ይከኣል።ናይ ስደተኛ ደረጃ ሓለዋ ካብ ዝተዋሃብካሉ ግዜ ጀሚሩ ስድራቤት ናይ ምጥርናፍ ሕቶ ኣብ ውሽቲጢ 3 ወርሂ ክቀርብ ይግባእ።ስድራቤትካ ሕቶ ስድራቤታዊ ጥርናፈ ኣብ ኤምባሲ ክርዋትያ ናይ ዝርከብዎ ሃገር ከቅርቡ ይግባእ።ኣብተን ፈለማ ናይ ስደተኛ ደረጃ ዝተቀበልካሉ 3 ኣዋርሕ ጥርናፈ ስድራቤት ቅልል ዝበለ ኢዩ።ሰለስተ ኣዋርሕ ምስ ሓለፈ አንተኾይኑ ግን ሓደ ሓደ ጠለባት ከተማልእ ክትሕተት ትኽእል፥እሱ ድማ ናይ ገንዘብ ኣታውን ብቁዕ መንበሪን ።ቀይሕ መስቀል ክርዋትያ ብዛዕባ ጥርናፈ ስድራቤት ብ ዝተፈላለዩ ቛንቛታት ሓበሬታ ይህብ።
ደቀንስትዮን ኣዋልድን ምስ ኣባላት ስድራቤተን እንከለዋ በይናዊ ናይ ዑቅባ ጠለብ ከቅርባ መሰል ኣለወን።እዚ ማለት ድማ ናይ ዑቅባ ጠለበን ካብቲ ናይ ኣባላት ስድራቤት ብፍሉይ ይረኣን ይምርመርን ማለት ኢዩ።ጓል ኣንስተይቲ ኣባል ድማ ነቲ ቃለ መሕትት ተካይድን ትምርምርን።ጓል ኣንስተይቲ ተርጓሚት እውን ትዳለወለን ፣እንተኾነ ግን ኣብ ክርዋትያ ፡ከምቲ ኣብ ካልእ ኣውሮፓ ብቁዓት ተርጎምቲ ንናይ ኩሎም ስደተኛታት ቛንቛ ብቐሊሉ ኣይርከብን።
ነፍሰጹር ደቀንስትዮን ዝወላዳን፡ ልክዕ ከም ዜጋታት ክራዋትያ ፡፡ሓተትቲ ዑቅባ ይኹና ወይ ድማ ዓለም ለኻዊ ዑቅባ ዝተዋህበን ፡መሰል ናይ ክንክን ጥዕና ኣደን ኣገልግሎታትን ኣለወን ።እዚ ድማ ተኸታታሊ ምርመራ ጥዕና ፣መድሃኒት ኣድላይ ምስ ዝኸውን፣ጥዕናዊ ምኽሪ ኣብ ግዜ ጥንሲ፣ናይ ሆስፒታል ኣገልግሎት፣ሓገዝ ኣብ ግዜ ጥንስን ድሕሪኡን የጠቃልል።ካልኦት ደቀንስዮን ኣዋልድን ድማ ደረጃ ናይ ዑቅባ ጠለብን ዝተዋህበኦ ዓለምለኻዊ ዑቅባን ምርኩስ ብምግባር መሰል ናይ ጥዕናዊ ኣገልግሎት ይህልወን።እንተኾነ ግን፡ ብመንጽር ደረጃ ዑቅባ ይኹን ካልእ፡ ደቀንስዮን ኣዋልድን ፍርያማነተን ብዘየገድስ ጥዕናዊ ኣገልግሎታት ተዳልዩለን ይርከብ።
ጓል ኣንስተይቲ ወይ ድማ ጎርዞ ግዳይ ውሽጣዊ ዓመጽ ምስ እትኸውን(ብ ኣባላት ስድራቤት ዝፍጸም ዓመጽ) ፡ፍሉይ ሓለዋ ናይ ምርካብ መሰል ኣለዋ።ናይ ምፍላይ መሰልን ኣድላይ ምስ ዝኸውን ድማ ካብ ዓመጸኛ ሓለዋ ብፖሊስ ክግበረላን ኣብ ንደቀንስትዮን ህጻናትን ዝተዳለወ መዕቆቢ ትሰፍር/ትቅመጥ፣-ግዳያት ዓመጽ።ካብ ዓመጸኛ ድማ ብ ምስጢር ትነብር ፣ሕክምናውን ናይ ስነ-ኣእምሮ ሓገዛት ድማ ትረክብ።
ዝኾነ ሰብ ኣብ ትሕቲ ዕድመ 18 ዝርከብ ብመሰረት ሕጊ ክርዋትያ ህጻን እዩ።ኣብ መስርሕ ዑቅባን ስደትን፡ ህጻናት ከም ብቀሊሉ ተጠቃዕቲ ጉጅለ ይፍለጡ፣ ወላኳ ምስ ስድራቤቶም ወይ መቅርቦም ይሃልዉ ፡ፍሉይ መሰል ናይ ሓለዋ ኣለዎም።
ኣብ ግዜ ጠለብ ዑቅባ ህጻናት ካብ ወለድን መቅርብን ክፍለዩ የብሎምን።እዚ ድማ ነቲ ህጻን ምስ ወላዲ ወይ ድማ ሕጋዊ ወኪል ምዃን ኣብ ሓደጋ ዘየእቱ ምስ ዝኸውን እዩ።ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ምስ ዝኸውን ግን ሰብ መዚ መዕረፊ ማእከል ንዝምልከቶ ኣካል ብምሕባር ነቲ ህጻን ኣብ ውሑስ ቦታ ከንብርዎ ይግባእ።
ህጻናት ካብ ወለዲ ወይ ድማ መቅርብ ዝተፈልየ ናይ ባዕሎም ቀረብን መሳለጥን ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎም። ንፍሉይ ጠለባት ከም ህጻናት መጠን ፍሉይ መሰል ኣለዎም።
ኩሎም ህጻናት ትሕቲ 18 ዓመት ፡ሓተትቲ ዑቅባ፣ዓለምለኻዊ ዑቅባ ዝተዋህቦም፣ግዝያዊ መንበሪ ዘለዎም ልክዕ ከም ዜጋታት ክርዋትያ ናይ ጥዕና መሰለዎም ዝተሓለወ እዩ።
ህጻናት- ሓተትቲ ዑቅባ ሕቶ ጠለብ ዑቅባ ካብ ዘቅርቡ ኣብ ውሽጢ 30 ማዓልታት ኣብ ቤት ትምህርቲ ክምዝገቡ ይግባእ።እቲ ህጻን ቛንቛ ክርዋትያ ምስ ዘይዛረብ ፣መባእታዊ ምድላው ንቛንቛ ፡ኮርሳት ይውሃቦ፣ብተወሳኺ ድማ ናይ ካልኦት ዓይነታት ትምህርቲ ኮርሳት የጠቃልል።
መባእታዊ ትምህርቲ ኣብ ክርዋትያ ግዴታዊ ኢዩ።ኣብ ካልእ ሃገር ትምህርቲ ዝጀመረ ቅድሚ ትምህርቲ ኣብ ክርዋትያ ምቅጻሉ ፈተናታት ይወሃቦ።ሰብ መዚ ቤት ትምህርቲ ኣድላይ ኮይኑ ምስ ዝረኽብዎ እቲ ህጻን ኣድማዕነቱ ተራኢዩ ሓደ ክፍሊ ንታሕቲ ክምዝገብ ይኽእል።
ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ፣ግዴታዊ ኣይኮነን እንተኾነ ግን ድሌት ዘለዎ ህጻን ንካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ክቅጽል መሰል ኣለዎ።ህጻናት ኣብ ካልኣይ ደረጃ እንታይ ዓይነት ትምህርቲ ይደልዩ ናይ ምምራጽ መሰል ኣለዎም ፣እንተኾነ ግን ናይ መባእታዊ ትምህርቲ ውጺኢት ብምርኣይ ይኸውን።
ናይ ቅድመ-ትምህርቲ ህጻናት ናብ መውዓሊ ህጻናት ክኸዱ ይኽእሉ፣እዚ ድማ ብፍቃድ ወለዲ ወይ ድማ ሕጋዊ ወኪል ይኸውን።ዓለምለኻዊ ሓለዋ ወይ ድማ ግዜያዊ መንበሪ ዝተዋህቡ ህጻናት ኣብ ከባቢኦም ዝርከብ መውዓሊ ህጻናት ይኸዱ።ኣብ መዕረፊ ማእከል ዝርከቡ ህጻናት ግን(ሓተትቲ ዑቅባ) ኣብ ውሽጢ እቲ ማእከል መውዓሊ ህጻናትን ይህልዎም ፣ምስ ህጻናት ዜጋታት ክርዋትያ ድማ ክኸዱ ይኽእሉ።
ኣብ መዕረፊ ማእከል ከም ትሕቲ ዕድመ ህጻን መጠን ካብ ዓበይቲ ሓተትቲ ዑቅባ ዝተፈልየ ቀረብን መሳለጥያን ይወሃበካ።ኣብ ክርዋትያ ድማ ኣብ ትሕቲ ኣባይቲ ማሕበራዊ ሓገዛት ን ህጻናትን መንእሰያትን ዝተባህለ ቀረብ መንበርን መሳለጥን ይህልወካ። ማእከል ህጻናትን መንእሰያትን ክፉት ማእከል ኮይኑ ብፍሉይ ካብ ወለዶም ብዝተፈላለየ ምኽንያት ዝተፈልዩን ምስ ስድራቤት ክነብሩ ዝተጸገሙን ዝነብርሉ ማእከል ኢዩ።
ናይ ዳግመ ጥርናፈ ስድራቤት መሰል ይህልወካ ፡ስድራቤትካ ኣብ መበቆል ሃገር ይሃልዉ ፣ኣብ ካልእ ሃገር፣ብተወሳኺ ድማ ምስ ስድራቤትካ ቀጻሊናይ ምርኻብ መሰል ኣሎካ።
ዑቅባ ክትሓትት እንተወሲንካ ጠለብካ ኣብ ምሃብ ውሳኔ ቀዳምነት ኣለዎ።ባዓል መዚ ሚንስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ፍሉይ ስልጠና ንጉዳይ ህጻናትን መንእሰያትን ዝወሰደ መርመራ የካይድ።ዋሕስ ድማ ነቲ ሕቶ ጠለብ ዝምልከት ከዳልወካን ንቃለ መሕትት ከቅርበካን ይግባእ።
ጠለብ ሕቶ ዑቅባ ከተቅርብ ምስ ዘይትውስን ድማ ማእከል ሰብኣዊ ድሕነት ምስ ወለዲን ማሕበራዊ ኣገልግሎት ትካላት ናይ መበቆል ሃገርካ ብምርኻብ ናብ ሃገርካ ክመልሰካ ተበጉሶታት ይወስድ።
መሰል ትምህርቲ ብመሰረት ዕድመኻን ዝንባሌታትካ ይህልወካ።ኣየናይ ደረጃ ክፍሊ ክትመሃር ከምእትደሊ ፡ ዝሓለፈ ደረጃ ትምህርትኻ ይግምገም።ተወሳኺ ክላሳትን ሓገዛትን ን ቋንቋ ክርዋትያ ድማ ይዳለወልካ።
ኣብ ትሕቲ ኣባይቲ ማሕበራዊ ሓገዛት ን ህጻናትን መንእሰያትን ክሳብ ትምህርትኻ ትፍጽምን ካብ ክልል 21 ዓመት ዘይሓልፍ ክትነብር ትኽእል።ካብኡ ብምቅጻል ግን ናይ ባዕልኻ መንበሪ ደሊኻ ትነብር።ቅድሚ ካብቲ ናይ ማሕበራዊ ሓገዛት ንህጻናትን መንእሰያትን ማእከል ቅድሚ ምስንባትካ ፡እቲ ማሕበር ስራሕ ክትረክብን መንበሪ ንክትረክብ ሓገዛት ይገብረልካ።
ካብ ስድራቤት ዝተፈልዩ ህጻናትን ወይ ድማ ብዘይ ኣባል ስድራቤት ዝጓዓዙን ፡ግዳያት ናይ ሓደጋ ንግዲ ወዲ ሰብ ሙዃኖም ይእመኖሎም። እዚ ማለት ድማ ንምስጋግር፣ምምዝማዝ ህጻናትን መእሰያትን ብግዴታ ይኹን ብዓፈና ንስራሕ ፣ምንዝርና ፣ለመና ወይ ድማ ካልኣት ገበናዊ ንጥፈታት የጠቃልል።ሰብ መዚ ፖሊስ ፣ማሕበራውያን ሰራሕተኛታት፣ከምእውን ዋሕስካ ድማ እዚ ገበናት ኣብ ልዕለኻ ተፈጺሙ ንከይከውን ብምርግጋጽ ኣድላይ ሓገዛት ይገብሩልካ።
ሓተትቲ ዑቅባ ስድራቤታት ናይ ሓባር መንበርን ቀረብን ኣብ መዕረፊ ማእከል ይዳለወሎም።ልዕሊ 18 ዓመት ኣባላት ስድራቤት በብውልቆም ዑቅባ ይሓቱ፣ ሕቶ ዑቅባ ትሕቲ ዕድመ ኣባላት ስድራቤት ድማ ምስ ናይ ወለዲ ጠለብ ዑቅባ ይጠቃለል።
ውልቂ ስድራቤታት ምስ ትሕቲ ዕድመ ህጻናት ድማ ንሓደጋ ዝተቃልዑ ስለ ዝኾኑ ፍሉይ ሓለዋ ይግበረሎም።ሓተትቲ ዑቅባ ምስ ዝኾኑ ድማ ናይ ውልቆም መንበሪ ካብ ዓበይቲ ነበርቲ ዝተፈልየ ይወሃቦም።
ኣብ ክርዋትያ ዓለም ለኻዊ ዑቅባ እንተ ተዋሂቡካ ፡ስድራቤትካ ድማ ኣብ መቆል ሃገርካ ወይ ድማ ኣብ ካልእ ሃገር እንተደኣ ኣለዉ መሰል ናይ ስድራቤታዊ ጥርናፈ መሰል ኣሎካ።ክትጥርንፎም ትኽእል ኣባላት ስድራቤትካ ብመሰረት ሕጊ ሃገረ ክርዋትያ እዞም ዝስዕቡ ኢዮም፣
ጥርናፈ ስድራቤት ሕጋዊ፣ ምምሕዳራዊ ኣገባባት ዘለዎን ከቢድን ግዜ ዝወስድን እዩ።ምኽሪ ካብ ዝምልከቶም ማሕበራት ምርካብ ኣገዳሲ ኮይኑ እዚ ድማ ኣብ መስርሕ ጥርናፈ ጌጋታት ሕልኽላኻት ንኸየጋጥም እዩ።
ስንክልና ዘለዎም ሰባት ማለት ናይ ነዊሕ ኣካላዊ፣ስነ ኣእሙራዊ ናይ ብልሒ ምምዝባላት ዘለዎም ኢዮም። እዚ ድማ ዓረቢያ ስንክልና(wheelchair)ተጠቀምትን ካልእ ናይ ምንቅስቃስ ጸገም ዘለዎም ሰባት፣ዓይነ ስውራን፣ጸማማትን፣ ናይ ሓንጎል ጸገም፣ወይ ድማ ማሕበራዊ ጸገም ዘለዎም ሰባት የጠቃልል።
ኣብ ሓደ ሓደ ኣጋጣሚታት ፡ስንክልና፡ ናይ ስነ ኣእምሮ ጥዕናን ስንክልና ኣእምሮ ኣገዳሲ ውሳኔታ ኣብ ናቶም ዝንባለ ምስ ህይወቶም ዝተኣኣሳሰር ንክገብሩ የጸግሞም።ኣብ ከምዚ ኣጋጣሚታት ብሕጊ ዓቅሞም ድሩት ኪኸውን ይግበር።እዞም ሰባት እዚኦም ሕጋዊ ሞግዚት ክህልዎም ይግባእ፣እዚ ድማ ኣገዳሲ ውሳኔትት ንኽገብሩን ምስ ናቶም ዝንባሌ ዝኸይድ ኣብ ናይ ዑቅባ ውሳኔ መስርሕ ክሳተፉን ኣሎውም ነቶም ስንክልና ዘለዎም ሰባት ብምትካእ ሞግዚት ዓቢ ተራ ኣለዎ።ሕጋዊ ሞግዚት ፡ኣብ መስርሕ ውሳኔ ናይ ዑቅባ ብንጥፈት ክሳተፍ ይግበኦ፣ እንተኾነ ግን ክንዲ እቲ ስንክልና ዘለዎ ሓታቲ ዑቅባ ክዋሳእ ኣይክእልን እዩ።
ሕጋዊ ዓቅሚ ምእጋድ ተነቃፊ ክሳብ ዝኾነ ፡ሓገዝ ዘድልዮም ስንክልና ዘለዎም ሰባት ምስ ዘጋጥሙኻ ሕጋዊ ሓገዛት ክግበረሎም ኣድላይ ምትሕብባር ክንገብር ይግባእ። ተጠባባቂ ስንክልና ዘለዎም ሰባት ኣብ ክርዋትያ ንሓለዋ ሰብኣዊ መሰላት ስንክልና ዘለዎም ሰባት ዝንቀሳቀስ ማሕበር እዩ።ብተወሳኺ ማሕበራት ናይ ስንክልና ዘለዎም ሰባት ከምእውን ዘይ መንግስታውያን ማሕበራት ምኽርን ሓገዛትን ዝህባ ኣለዋ።
ዕድመ ምርኩስ ብምግባር ልክዕ ከም ሓታቲ ዑቅባን ዓለምለኻዊ ዑቅባ ዝተዋህቦ ሰብን ናይ ትምህርቲ መሰል ኣሎካ።እዚ ማለት ድማ ከም ሓታቲ ዑቅባ ፡ ስንክልና ዘለዎም ህጻናት ናይ መባእታውን ካልኣይን ደረጃ ትምህርቲ መሰል ይህልዎም።
መባእታዊ ትምህርቲ ኣብ ክርዋትያ ን ኣብ ክሊ ዕድመ 6 ክሳብ 15 ዝርከቡ ህጻናት ግደታዊ እዩ።እዚ ድማ ስንክልና ዘለዎም ህጻናት የጠቃልል(link to education)።ስንክልና ዘለዎም መእሰያትን ህጻናትን መሰላት ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርትን ዩኒቨርሲቲ ዕድላትን ኣለዎም።መስርሕ ትምህርቲ ንስንክልና ዘለዎም ህጻናትን መንእሰያትን ኣብ ክርዋትያ ብግቡእ ንክመሃሩን ክርድኡን ሓገዝ ይግበረሎም።
ኣብ ክርዋትያ ስንክልና ዘለዎም ሰባት መሰል ናይ ስራሕ ኣለዎም፡እዚ ድማ ንሓተትቲ ዑቅባን ዓለም ለኻዊ ዑቅባ ዝተዋህቡ ሰባት የጠቃልል፣ሕጊ ዝጠልቦ ኩነታት ከማልኡ ድማ ይህልዎም።
ስንክልና ዘለዎ ዓለም ለኻዊ ዑቅባ ዝተዋህበ ሰብ እንተኾይኑ መምዘኒታት ስራሕ ንስንክልና ዘለዎም ሰባት ክውከስ ተመራጺ ይኸውን።እዚ ሓበሬታ ድማ ካብ ህዝባዊ ናይ ዕዮ ኣገልግሎት ወይ ድማ ማሕበራት ስንክልና ዘለዎም ሰባት ይርከብ።
ኣፈላላይ ንስንክልና ዘለዎም ሰባት ኣብ ክርዋትያ ብጥብቂ ዝተኸልከለ እዩ።ስንክልና ዘለዎ ሰብ ናይ ኣፈላላይ ኩነት እንተ ኣጋጢምዎ ፣ማለት ካብ ስንክልና ዘይብሉ ሰብ ብዝተፈልየ መልክዕ እንተደኣ ተራእዩ ሓለዋ ክግበረሉ መሰል ይህልዎ።
ኣብ ከምኡ ኣጋጣሚ ናይ ጥርዓን ፋይል ንቤት ጽሕፈት ተጠባባቂ ማሕበር ንስንክልና ዘለዎም ሰባት ክኸፍት ይኽእል። ወይ ድማ ኣብ ከባቢኡ ዝርከብ ማሕበር ስንክልና ዘለዎም ሰባት ክውከስ ይግባእ።እንተኾነ ግን ፡ኣብ ግምት ክኣቱ ዘለዎ ጉዳይ ንቋንቋኻ ክትርጉሙ ዝኽእሉ ተርጎምቲ ብቀሊሉ ክርከቡ ኣጸጋሚ እዩ።ኣብዚ ኩነት እዚ ቋንቋኻን ቋንቋ ክርዋትያ ዝርዳእ ሰብ ክትረክብ ዝሓሸ ይኸውን ።
ግዳያት ክስልጥኑን ኣብ ገለ ኣጋጣሚ ውን ክሽየጡን ይኽእሉ ፣እዚ ድማ ምብ ፈላጢኦም፣ ቤተ ዘመድ፣ ወይ ድማ ገበነኛ ጉጅለታት ይኸውን።ሓደ ሓደ እዋን እውን ጹቡቅ ክፍሊት ዘለዎ ስራሕ ክንረኽበልኩም ብምባል ናይ ሓሶት መብጽዓ ይወሃቦም።መብዛሕትኡ እዋን ካብ ሃገር ናብ ሃገር ይንቀሳቀሱ ወይ እውን ካብ ሩሑቅ ገጠራት ናብ ከተማታት ። ነጋዶ ደቂ ሰብ ነቶም ግዳያት ሙሉእ ብ ሙሉእ ኣብ ቁጽጽር የእትውዎም፣የገድድዎም፣ይጨውይዎም፣የታልልዎም።ገንዘባዊ ዓቅሞምን ወረቀት መንነቶምን ይውሰዶም ፡ምኽኒያቱ ምሉእ ብምሉእ ኣብ ትሕቲ እቶም ነጋዶ ደቂ ሰብ ንክኾኑ ማለት እዩ።
ግዳያት ኣካላዊ ፣ጾታዊ ፣ስነ ኣእሙራዊ ኣመጽ የጋጥሞም፡ኣብ ገለ ኣጋጣሚ እውን ዘደንዝዝ መድሃኒት ብምሃብ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ይእትዉ።ነጋዶ ደቂ ሰብ ንግዳያት ይምዝምዝዎም፣ናብ ካልኦት ድማ የሰጋግርዎም ፡እዚ ድማ ንግዱድ ስራሕ፣ ምንዝርና፣ካልእ ናይ ገበን ንጥፈታት ብዘይ ናቶም ድሌት ከዋፍርዎም ይኽእሉ።
ደቀንስትዮን ህጻናትን ብፍላይ ድማ ኣላይ ዘይብሎም ህጻናት ኣብ ዝለዓለ ስግኣት ንንግዲ ደቂ ሰብ ይርከቡ፡እንተኾነ ግን ደቂ ተባዕትዮ `ውን ንግዱድ ስራሕ ክምዝመዙ ተኽእሎታት ኣሎ።
ዝኾነ ሰብ ግዳይ ናይ ንግዲ ደቂ ሰብ ክኸውን ይኽእል። እዚ ድማ ኣብ ግዜ ጉዕዞ ፣ኣብ ዝበጽሖ መወዳእታ ሃገር` ውን ከጋጥሞ ይኽእል።ስለዝኾነ ድማ ዝኾነ ሰብ ሓገዝ ናይ ትራንስፖርት ኣብ ዝህበሉ ግዜ ፣ዶብ ኣብ ዝሰግሩሉ ግዜ ስራሕ ክረኽበልካ ብዝብል ምስምስ ግዳይ ክኸውን ይኽእል።ወላ`ውን እቲ ሰብ ናይ ቀረባ በተ ሰብ ይኹን ልዑል ጥንቃቀ ኣድላይ ይኸውን ፡ምኽንያቱ ኣብ መብዛሕትኡ ኣጋጣሚ ብናይ ቀረባ ሰቦም ዝተጨውዩ ውሑዳት ኣይኮኑን።
ኣብ ክርዋትያ ሃገራዊ መስርሕ መወከሲ ንምክልኻል ንግዲ ደቂ ሰብ ኣሎ ።እዚ መስርሕ ሓላፍነትን ኣገባባት ናይ ዝምልከተን ትካላት ኣብ ምልላይን ምሕላውን ግዳያት ንግዲ ደቂ ሰብ ይኸውን። ቀንዲ ተዋሳእቲ ናይቲ መስርሕ ድማ ኣባላት ፖሊስ፣ማእከላት ማሕበራዊ ሓገዛት፣ከምእውን ሲቪካውያን ማሕበራት ክኾኑ ከለዉ፡ብሓባር ኣብ ኩሉ ግዝኣት ክርዋትያ ይሰርሑ።እሶም ድማ ዝሰልጠኑን ሓላፍነት ንመደብ ፍሉይ ሓለዋ ንግዳያት ንግዲ ደቂ ሰብ እዮም።
ግዳያት ደቂ ሰብ ኣብ ውሑስ መኣንገድን ናይ ሕክምናዊ፣ስነ ኣእሙራዊ፣ማሕበራውን ሕጋውን ሓገዛት ካብ ግዳያት ምዃኖም ዝተለለይሉ እዋን ጀሚሩ ይግበረሎም።ነዚ ተበግሶ ናይ ሓለዋ ዘካይዱ ኣካላት ድማ ኣባላት ፖሊስ፣ኣባላት መዕረፊ ማእከል፣ዓለም ለኻውያን ማሕበራት፣ከም ላዕለዋይ ኮምሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ፣ቀይሕ መስቀል፣ትካል ህጻናት ሕቡራት ሃገራት ወይ ድማ ካልኦት ሲቪካዊ ማሕበራት፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ማእከል ወይውን ኣብ ሜዳ ዝሰርሑን እዮም።
ወጻእተኛታት ግዳያት ደቂሰብ ኣብ ውሑስ መኣንገዲ ክጸንሑ ኣብ ክርዋትያ መሰል ኣለዎም ብተወሳኺ ኣብ ውሽጢ 60 መዓልታት መደብ ናይ ሓለዋ ክቅበሉ ከምዝደልዩን ክውሰኑ ይግባእ።እቲ ግዳይ ህጻን እንተኾይኑ (ትሕቲ 18 ዓመት)ናይ ምውሳን ግዜ ክሳብ 90 መዓልታት ይኸውን።
ኣብዚ እዋን ዚ እቲ ሰብ ክስጎግ ኣይኽእልን።ኣብ መደብ ሓለዋ ምስታፍ ድማ ወለንታዊ እዩ።ብዛዕባ እቲ መደብ፣ ዝህሉ ሓገዛት ንኩነታት ብዝርደኦ ቋንቋ ምድላው እቲ ግዳይ ሓበሬታ ይወሃቦ።ብዘይ ናይቲ ግዳይ ስምምዕ ዝኾነ ውሳኔ ብዛዕብኡ ክውሰን ኣይግባእን።
ግዳይ ንግዲ ደቂ ሰብ ወላውን ምስ ፖሊስ ወይ ውን ምስ ናይ ሕጊ ኣካል ኣይተሓባበር መሰል ሓገዛትን ደገፍን ኣለዎ።መንነትን ሓበሬታ ናይ ግዳይ ድማ ብሚስጥር ይተሓዝ።ብነጋዶ ደቂ ሰብ ተገዲዶም ዝገበርዎ ገበናት ድማ ክቅጽዑን ክጭቆኑን የብሎምን።
ግዳይ ናይ ንግዲ ደቂ ሰብ ህጻን እንተኾይኑ ድማ ተወሳኺ ስጉምትታት ንክትግበሩ ኣብ ግምት ይኣትዉ።ሕጋዊ ሞግዚት ብስድራቤታዊ ሓላፍነት ዝዋሳእ ይምዘዝ።ሕጋዊ ሞግዚት ድማ ኩሎም ውሳኔታት ንረብሓ ናይቲ ሕጻን ከምዝተወሰኑ ከረጋግጽ ይግባእ።ብኩሉ መዳያት ናይቲ ሕጻን ድሌት ንዝምልከቶም ክሕብርን ከማኽርን ይግባእ።
እቲ ግዳይ ናብ ሃገሩ ወይድማ ናብ ካልእ ሃገር ክምለስ እንተኾይኑ ግን ዝምልከቶ ኣካል ናይ ፖሊስ ኣብቲ ሚንስትሪ ውሕስነት ናይ ምምላስ ከረጋግጽ ሓላፍነታዊ ግዴታ ኣለዎ።
ኣካላዊ ስቅያት ብመልክዕ ብርቱዕ ማህረምቲ፣አለክትሪክ ምንፍጥፋጥ፣ምቅጻል፣ምምካን፣ጾታዊ ኣመጽ፣ዓፈናን ካልእን የጠቃልል።እቲ ልሙድ ናይ ስነ ኣእምሮ ስቅያት ድማ ውርደት፣ተነጽሎ፣ምቅንጻልን ወይ` ውን ሙቅራጽ፣ምፍርራሕ ፣ከምእውን ናይ ካልኦት ስቅያት ምዕዛብ ዛኣመሰሉን ኢዮም።
ነቲ ስቅያት ዝፍጽሙ ኣካላት ኣብ መብዛሕትኡ ኣጋጣሚታት ድማ ኣባላት ፖሊስ፣ሓለውቲ ቤት ማእሰርትን፣ወታሃደራዊ ሓይልታትን ሰበስልጣን መንግስትን እዮም።ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት `ውን እቶም ኣካየድቲ ናይቲ ስቅያት ሰብ ሞያ ጥዕና፣ዶካትር፣ኣለይቲ ሕሙማትወይ ድማ እሱራት ብጾት ብድፍኢትን ትእዛዝን ሓለፍቲ ክኸውን ይኽእል።
ካብ ስቅያት ዝደሓኑ ኣብ መስርሕ ዑቅባ ንሓደጋ ዝተቃልዑን ሓለዋ ክግበረሎም ድሌታቶም ክማላእን ይግባእ።ካብ ስቅያት ምድሓን ዓለምለኻዊ ሓለዋ ከውህብ ይኽእል።ብመሰረት ሕጊ ክርዋትያ ፡ኣብ ሕቶ ጠለብ ዑቅባ ንካብ ስቅያት ዝደሓኑ፣ካብ ጾታዊ ዓመጽ፣ከምእውን ካልኦት ዓይነት ስነኣእምራዊ ፣ኣካላዊ፣ጾታዊ ዓመጽ፣ ኣድላይ ሓገዛት እንተዘየልዮም፡ ናይ ዶብን ዝተቀላጠፈ መስርሕ ኣይጥቀምን እዩ።
ካብ ስቅያት ዝደሓኑ ምቹእ ናይ ምቅባል/መዕረፊ ኩነታት መሰል ኣለዎም።እዚ ማለት ድማ ሙሉእ ቀረብ ናይ ሕክምናዊ፣ናይ ስነኣእምሮ ተሃድሶ ኣገልግሎት ናይ ሕጊ ሓገዝ ፡ብመሰረት ውልቃዊ ድሌታቶም ክህልዎም ይግባእ።ኣብ ክርዋትያ ከም ሉሙድ እዚ ዓይነት ሓገዛት ካብ ዘይመንግስታውያን ማሕበራት ይርከብ።
ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት ድማ ናይ ካብ ስቅያት ዝደሓነ ሰብ ጸብጻብ ሕክምናን፡ናይ ስነኣእምሮ ሓገዛት ንናይ ዑቅባ መስርሕ ንምቅልጣፍ ይድመር።እዚ ጸብጻባት ከም ሰነድን መረጋገጽን ናይ ኣካላዊ፣ ስነኣእምሮ ስቅያትን ናይቲ ካብ ስቅያት ዝደሓነ ውጺኢት ይኸውን።ብክኢላታት ይጻሓፍ ፡ብልምዲ ናይ ስነኣእምሮ፣ዶካትር ሕክምናን ይኸውን።ነቲ ጸብጻብ ንምቅራብ ናይ ሓታቲ ዑቅባ ሙሉእ ደገፍን ስምምዕን ክህሉ ይግባእ።
LGBTI ሰባት ፍሉይ መዕረፊ ቦታን /ባይታ ን ዓለምለኻዊ ዑቅባ ኣለዎም።ሕጊ ክርዋትያ ንጾታዊ ሌላታት ዘለዎም ሰባት፡ ንዓለም ለኻዊ ሓለዋ፡ ዝተፈልየ ግምትን ውሕስነትን ፣መዕረፊ ማእከል ፣መስርሕ ዑቅባን ኣለዎ።ኣብ ግብሪ ክውዕል ግን ኣዝዩ ከቢድ ይኸውን።
ኣብ ክርዋትያ ኣፈላላይ ብሰንኪ ጾታዊ ሌላ ብሕጊ ዝተኸልከለ እዩ።ካብ LGBTI ሰባት እንተኾንካ -ኣብ ክርዋትያ ሓታቲ ዑቅባ ኩን ዓለምለኻዊ ዑቅባ ዝተዋህበካ ካብ ናይ LGBTI ማሕበራት ሓገዝ ክትሓትት ትኽእል። ገለ ካብኣቶም ናይ ሕጊ ሓገዛትን ስነ ኣእሙራዊ ምኽርን ይህቡ።ኣብ ግምት ክኣቱ ዘለዎ ግን ብቁዕ ተርጓሚ ቋንቋኻ ከይረኽቡ ይኽእሉ ኢዮም።
ጋዜጠኛ እስክንድር ነጋ፣ አቶ አንዱዓለም አራጌንና አቶ ክንፈ ሚካኤል ደበበ (አበበ ቀስቶ) ከእስር ለመፈታት የግንቦት ሰባት አባል መሆናቸውን አምነው የይቅርታ ፎርም ላይ እንዲፈርሙ መጠየቃቸውንና ፈቃደኛ አለመሆናቸውን ጠቅሰን መዘገባችን ይታወሳል። የአቶ ክንፈሚካኤል ደበበ እናት ወ/ሮ ብዕዓት ኃይለጊዮርጊስ፤ "እኛም ቤተሰቦቹ ሆነ እርሱ ብዙ መሰዋትነት ከፍለናል። ስለዚህ ይቅርታ ባለመጠየቃቸው በጣም ደስ ብሎኛል።" ብለዋል።
ሮይተርስ ረቡዕ ሚያዝያ 14 ቀን 2007 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ኀዘናቸውን ለመግለጽ አደባባይ የወጡ ኢትዮጵያውያን በፌዴራል ፖሊስ መደብደባቸውን እንዲህ ዘግቦታል።
ኣብቲ ኣብ ከተማ መቐለ ዝተኻየደ ዓለም ለኻዊ ኣኼባ ካብ ጥልያንን ህንድን ዝመፁ ኣባላት ስካውት ተሳቲፎም እዮም። ኣብ ኢትዮዽያ ንፈለማ እዋን ብደረጃ ዩኒቨርሲቲ ማሕበር ስካውት ኣብ መቐለ ተጣይሹ ኣሎ። ኣቦ ወንበር ማሕበር ስካውት ትግራይ ኣይተ ከሳቴ ለገሰ ኣብ ትግራይ 4,500 ብደረጃ ኢትዮጵያ ድማ 33,000 ኣባላት ስካውት ከምዘለዉ ገሊፆም። ሐዚ ድማ “ኣብ ታሪኽ ኢትዮዽያ ብደረጃ ዩኒቨርሲቲ እንትጣየሽ 300 መናእሰይ ሰልጢኖም ኣለዉ’’ ኢሎም። ኣብ ስካውት ኣባላት ዝኾኑ መናእሰይ ንኣመራርሓ ዝበቕዑ ናይ ምውሳን ተኽእሎ ዘለዎም ንምዃን ይሕግዞም ይብሉ ኣይተ ከሳቴ።
ኣብቲ ዋዕላ ተወከልቲ ማሕበር ስካውት ጥልያንን ህንድን ስካውት ብፍላይ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ንዝርከቡ መናእሰይ ብኸመይ ከምዝጠቕሞም ዘለዎም ልምድን ተመክሮን ኣሕሊፎም። ስካውት ኣብ ህንዲ 103 ዓመት ዕድመ ከምዘቑፀረ ፕሮፌሰር ሃሳራኒ ሲስ ገሊፆም። ካብ ጥልያን ንዝመፁ ኣባላት ስካውት ካብ ዘተሓባብሩ ሓንቲ ኤሊዛ ኮንዲኒ ድማ “ተመክሮና ካብ ትግራይ ወፃኢ ንዘለዉ ካልኦት ማሕበራት ስካውት እውን ክነሕልፍ ዝላዓለ ድልየት ከምዘለዎም ገሊፆምልና ኣለዉ ንሕና እውን ንሕቶኦም ብፀጋ ተቐቢልና ኣለና’’ ኢለን።
መዝሙር፡ ሖረ ኢየሱስ በትፍሥሕት ውስተ ከብካብ. . . . ኢየሱስ አብ ማእከል አህዛብ ተአምራትን ድንቂ ነገራትን እናገበረ ናብ መርዓ ተሕጒሱ ከደ፥ ክብሩ ነርድእቱ ገለጸ ንሳቶም ከአ ብአኡ አመኑ፥ ከምዚ ኸአ በሎም ማይ ቅድሑሞ ነዘን አጋንእ አፍ ንአፍን ምልእወን በሎም፥ በቲ ብአምላኽ ዝተዋህበ በረኸት እቲ አቦ ዳስ አድነቐ ወዲ አምላኽ ተስፋናን በጃናን ኮነ፥ ካባና ሥዉር እንከሎ ነቲ ማይ ናብ ወይኒ ለወጦ በዚ መለኮቱ ገለጸ።
ካብ ጥሪ 11-30 ዘሎ እዋን ዘአስተርእዮ ተባሂሉ ይፍለጥ፥ እዚ ኸአ ነቲ ኢየሱስ ድሕሪ ጥምቀቱ እናዞረ መለኮቱ ዝገለጸሉ፥ ዝገበሮ ተአምራታትን ትምህርትን፥ ንምግላጽ እዩ። አስተርአየ ተገልጸ ማለት እዩ ብቋንቋ ግሪኽ “ኤጲፋንያ” ይብሃል። አብዚ እዋን ዝተፈላለዩ መዛሙር ይዝመሩ አንሰሰወ፥ አስተርእዮ፥ ተወልደ፥ ተጠምቀ፥ ከብካብ፥ ማይ፥ መርዓዊ ዝብሉ ይርከብዎም።
ወንጌል ዮሓንስ ኢየሱስ አብ መርዓ ምስ አዲኡ ማርያምን አርድእቱን ከም ዝተዓደመ ይነግረና። እዚ መርዓ ምናልባት ናይ ቤተ ሰብ እዩ ዝመስል ምኽንያቱ ኢየሱስን ማርያምን ተዓዲሞም። ነዚ መርዓ ፍሉይ ዝገብሮ ንኢየሱስ አምላኽ ምስ ማርያም አዲኡ አብ ጉዳይካ ዓዲምካ ምኽአል። አምላክ ኵሉ ጊዜ ክንዕድሞ ይደሊ። እንሆ አብ አፍደገ ደው ኢለ ማዕጾ ዃሕኳሕ አብል አሎኹ ሓደ እኳ ድምፀይ ሰሚዑስ ማዕጾ እንተ ኸፈተለይ፥ ናብኡ ኽአቱ ምስኡ አብ መአዲ ኽቕመጥ እየ፥ ንሱውን ምሳይ ኪቕመጥ እዩ (ራእ 3፡20)። አብ ሕይወትና አምላኽ ዓዲምና እንተ ኸአልና ተአምራት እዩ ዝፍጸም። ሎሚ እምብአር ንአምላኽ አብ ዘሎናዮ ሕይወት ለውጢ ከምጽአልና ንዓድሞ።
መርዓ ቃና ዘገሊላ ንሕይወትና ዝጠቅም ዝተፈላለየ መልእኽትን ምልክታትን ዝሓዘ እዩ። ዘሎናዮ እዋን ግልጸት አምላኽ ብዝያዳ ዝሕብር እዩ። መጀመርያ ግልጸት፥ ኢየሱስ ምስ ተወልደ ከም ድኻን ስደተኛ ኮይኑ አብ መብልዕ ማል ተወሊዱ ምስ ጽጉማትን ምስ ዓለምን ዘለዎ ሓድነት ገሊጹልና እዚ ቀዳማይ ግልጸት ንብሎ። ካልአይ ግልጸት፥ ንሰብአ ሰገል ወጻእተኛታት ብምልክት ኮኾብ ገሩ ምስ ተገልጸ እሞ ንሶም እውን ንዝተገልጾም ምልክት ርእዮም አብ ዘለዎ ምስ ህያባቶም ሒዞም መጺኦሞ እዚ ካልአይ ግልጸት ንብሎ። አብዚ አምላኽ ዓለት ወገን ብዘየገድስ ንኹሎም ደቂ ሰብ ከድሕን ከም ዝመጸ ገሊጹልና። ሳልሳይ ግልጸት፥ ከአ ኢየሱስ ክጥመቕ አንከሎ አብ ርባ ዮርዳኖስ እግዚአብሔር አብ ብቃሉ እግዚአብሔር ወልድ ብአካሉ እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ ከአ ብአምሳል ርግቢት ተገሊጹ። ተልእኮ ክርስቶስ ብሓድነት ቅድስት ስላሴ ዝተሰነየ ምዃኑ ዝገልጸሉ። እዚ ንሕና እውን አብ ጥምቀትና ሓዲስ ሕይወት ለቢስና አብ ተልእኮ አምላኽ ከምእንሳተፍ የዘኻኽረና። ራብዓይ ግልጸት፥ ከአ ኢየሱስ አብ መርዓ ናይ ቃና ዘገሊል መጀመርያ ተአምራት ምስ ገበረ “ክብሩ ገሊጸ ደቀ መዛምርቱውን ብአኡ አመኑ።
ቅ. ዮሓንስ ድሕሪ መቅድሚ ወንጌሉ ምሕባር እዚ ድሕሪ ሸውዓተ መዓልት ከም ዝተፈጸመ ይነግረና። ከም ባህሊ አይሁድ አምላኽ ንዓለም ምስ ፈጠረ ሽድሽተ መዓልቲ ሰሪሑ አብ ሻብዓይ መዓልቲ አዕሪፉ። ወንጌል ዮሓንስ እውን ብሸውዓተ መዓልቲ እናበለ ይጅምር እዚ ኸአ ነቲ ብኢየሱስ ክርስቶስ ዝተዋህበ “ንሓዲስ ፍጥረት” ከመልክት ኢሉ። አብዚ መወዳእታ መዓልቲ ነቲ አምላኽ ብኢየሱስ አቢሉ ዝሃበና ሕይወት ዘኪርና ነብዕል።
ብኻልእ ብፍሉይ እንተ ረአና ናይ ሎሚ ወንጌል “አብ ሳልሳይ መዓልቲ” እናበለ ይጅምር እዚ ኸአ ድሕሪ እቲ አቐዲሙ ዝገበሮ ከመልክት ኢሉ እዩ ዝመስል ግን ልዕሊ ኹሉ ሻብዓይ መዓልቲ ናይ ዝፈጠረሉ ተግባር ንምግላጽ ይጠቅስ። እዚ ሳልሳይ መዓልቲ ብኻልእ ነቲ ክርስቶስ ካብ ሞት ድሕሪ ሰለስተ መዓልቲ ንሓዲስ ሕይወት ዝተንሥአሉ፥ ሓዲስ ሕይወት ኵልና ክንሳተፎ ዘሎና ከመልክት ኢሉ እዩ።
ከምቲ አምላኽ ኵሉ ምስፈጠረ አብ ሻብዓይ መዓልቲ ዘዕረፈ ንዮሓንስ ወንጌላዊ ሻብዐይቲ መዓልቲ ናይ ሓጎስን ነቲ ዝተዋህበና ሕይወት እናአብዕልና እንዝክረላ ዕለትን እያ።
ወንጌል አብቲ ቦታ አይሁድ ቅድሚ ገዛ ምእታዎምን ቅድሚ ምብልዖምን ናይ ምንጻሕ ስርዓቶም ንምፍጻም ክሕግዞም ኢሎም ሽድሽተ አጋንእ አብኡ ከም ዝነበር ይነግረና። አብዚ ታሪኽ እዚ ካብ ሕግን ባህሊ እምነትን አይሁድ ብኢየሱስ እንረኽቦ ብያኔ የመልክት። ሽድሽተ እየን ሓንቲ ትጎድለን ሸውዓተ ምሉእ ቍጽሪ ስለ ዝኾና። ንዮሓንስ ቍጽሪ ዓቢ ትሩም አልኦ ሸውዓት ናይ ምልአት ምልክት እዩ።
ኢየሱስ ብልመና አዲኡ ንማይ አብ ሓዲስ ወይኒ ለዊጥዎ። እዚ ሓዲስ ወይኒ ንክርስትያናዊ ኪዳን ሓዲስ ሕይወት ንሓዲስ መገዲ ኢየሱስ እዩ ዘመልክት። ነቲ አረጊት ስርዓት ብሕጽበት ማይ ዝፍጸም ዝነበረ ተኪእዎ። ተመሳሳላይ አገላልጻ አብ ካልኦት ወንጌላውያን እውን ንረኽቦ ኢና። አብ መንጎ ኢየሱስን መራሕቲ ሃይማኖት አይሁድን አብ ዝግበር ዝነበረ ምክርኻር እውን “ብዛዕባ ሓዲስ ወይኒ” ክዛረብ እንከሎ አብ ዝአረገ አቕሓ አይገብርዎን እናበለ ይዛረብ። ሓዲስ ወይኒ ሓዲስ ዘለላ ወይኒ እዩ ዘድልዮ። ብኻልእ አዘራርባ ነዚ ሓዲስ ራእይ ሕይወት ኢየሱስ ዘምጽኦ ክንርዳእ ንአረጊት ባህልን አተሓሳስባን ተግባራትን ንድሕሪት ክንሓድግ ከሎና ጥራሕ እዩ።
ድሕሪ እዚ ኹሉ ዝበለጸን ብዙሕ ወይኒ ተረኺቡ። ነፍሲ ወከፍ ገንኢ መሊአ እዚ ኸአ አብቲ ዓዲ ዝሃብተመ ሰብ እኳ ክቕርቦ ዝኽእል አይኮነን። እዚ ዘመልክቶ ናይ አምላኽ ሕያውነትን ዝዕድሎ ነጸናትን ክንሳተፎ ዘደልየና ምልአት ሕይወትን እዩ ዝገልጽ። ነቲ አብ በረኻ ነቶም ህዝቢ ምስ መገቦም ዝተረፈ የዘኻኽር። አምላኽ ሕይወት ብምልአት እዩ ክህበና ዝደሊ። ብጽቡቅ ክተምልእ ምድላይ ሓንቲ ጸገም የብሉን። ካብ ሓዋርያት ንላዕሊ ንሕይወት ዝተሓጎሰላን ዘስተማቐራን የሎን እዚ ኸአ ብአካል ነቲ አምላኽ ዝኾነ መምህሮም ምስኡ ስለ ዝነበሩ እዩ።
“ክሳብ አፈን መልእወን” ይብል እዚ ኸአ ጸጋ አምላኽ ክመልአና ዝኾነ ዝጎደለ ነገር አብ ሕይወትና ይኹን አብ ንስሓና ይኹን ክርከብ የብሉን። ንአምላኽ ብምሉእ ክንቅበሎ ካብ ኩሉ ነጺሕና ብመንፈሱ ክንመልእ አሎና።
እዚ ኹሉ አብ መርዓ አብ ቃና ዘገሊላ እዩ ተፈጺሙ። አብ ብሉይን ሓዲስን ኪዳን እንተ ረአና እስራኤል ከም መርዓት አምላኽ እያ እትርአ። አብ ሓዲስ ኪዳን ቤተ ክርስትያን ማሕበር ክርስትያን ናይ ኢየሱስ መርዓት እያ። እዚ አብ መልእኽት ኤፈሶን ብዝያዳ ተገሊጹ ንረኽቦ ምስ መርዓ ከአ የተሓሕዞ። አብ ውራይ አብ መርዓ አብ ስድራ እውን ክንበልዕ ምስ ደለና ከምዚ ሎሚ ከይተረፈ ብሓባር መአዲ አኽቢብና ኢና እንበልዕ። አብ ቅዱስ መጽሓፍ ሕይወት ምስ አምላኽን ኢየሱስን ብአምሳል መግቢ እዩ ዝግለጽ። እዚ ንርእስኻ ምኽሓድ ወይ ተጋድሎ ምግባር ማለት አይኮነን ብሓባር ኮንካ ናይ ሓጎስን ደስታን ጊዜ እዩ። ከመይ ኢሎም መርዓዊ ምስኦም እንከሎ ሓዋርያት ይጾሙ።
እዚ ናይ ቃና ዘገሊላ መርዓ ነቲ ሰንበት ሰንበት እነዕርጎ መስዋዕቲ ቅዳሴ ብሓንሳብ ተአኪብና አብ መአዲ ክርስቶስ ብሓባር ክንበልዕን ክንሰትን የዘኻክረና። መስዋዕቲ ቅዳሴና ናይ ሓጎስ ብዓል እዩ። ሓንቲ ነገር አላ ንሳ ክትጎድል እንከላ እንገብሮ ጊዜ ምሕላፍን ኮንቱን ኮይኑ ይርአየና። መስዋዕቲ ቅዳሴና ብልምድን ንስለ ስርዓትን ንመስዋዕትን ወይ ግቡእ ክነማልእ ኢልና ክንገብሮ ከሎና ይነውሕ የሰልክየና። መስዋዕታና ሓጎስ ዝመልኦን ክናፍቖን እዩ ዝግብአና።
አብ መስዋዕቲ ቅዳሴ ነቲ ኹሉ አምላኽ ብኢየሱስ ክርስቶስ አቢሉ ዝገበረልና እናዘከርና ነኽብሮ። ኩሉ ሕይወቱ፥ ትምህርቱ፥ ስቓዩ፥ ሞቱን ትንሣኤኡን፥ እዚ ኹሉ ምሉእ ፍቕሪ አምላኽ እዩ ዝገልጸልና። ቅ. ጳውሎስ አብ ሰብ ቆሮንጦስ ዝጸሓፋ ንነፍሲ ወከፍና ዝተዋህበ ህያባት አምላኽ የዘኻኽረና። እዚ ህያባት ንርእስና ጥራሕ ክንጥቀመሉ ዝተዋህበ አይኮነን፥ ነሕዋትን ንማሕበር ክርስቶስ ክነገልግለሉ እሞ ብእኡ ንሕብረተሰብ አብ ፍቕርን ርትዕን ሰላምን መሰረት ገርና ክንሃንጸሉ እዩ ተዋሂቡና።
አብዚ እዋን ንርእስና እንተ ጠመትና ብዙሕ ክንሕጎሰሉን ከምኡ ክነመስግኖን ዝግብአና ነገራት አሎ። ብዙሓት አብ ሕይወትና ብዙሕ ጽቡቕ ነገር ዝገበሩልናን ዝሓገዙናን አለዉ። መጠን ነዚ ክንገብር ዝኸአልናሉ ንዕብየት ቅዳሴና ኢና እንገልጽ። መስዋዕቲ ቅዳሴና ከምቲ ዝድለ ዘይነዋዕውዖ ወይ ዝሑል ኮይኑ ዝርአየና ነቲ ዝተዋህበና ህያባት አብ ነነድሕድና ከም ግቡእ ስለ ዘይንጥቀመሎም እዩ።
ዮሓንስ ወንጌላዊ አብቲ መርዓ ማርያም ከምዝነበረት ይነግረና። ብናታ አማልድነት እዩ ኢየሱስ ነዞም ሰብ መርዓ ክሕግዞም ዝተረኽበ። አብዚ ማርያም አደ ኢየሱስ ጥራሕ አይ ኮነነትን ንቤተ ክርስትያን እትውክል እውን እያ። ኢየሱስ አብ ሕይወትና ዝመጽእ ብማሕበር ክርስትያን እዩ። ብቤተ ክርስትያን በሕዋትና አብ ማሕበር ኢና እቲ ክርስቶስ ዝህበና ሕይወት መቐረቱን ክንርእዮ እንኽእል።
ብቤተ ክርስትያን ከም ክርስትያን ኮና ሕይወት ብምልአት ክነብር ዘድልየና ሓገዝ ንረኽብ። ብአይ ገሮም ካልኦት አሕዋተይ አነ አባል ቤተ ክርስትያን ስለ ዝኾንኩ ሕይወት ብምልአት ክነብርዎ እሕግዞም። በዚ እዩ ቀዳማይ ንባብና ነቲ ነፍሲ ወከፍና ዝተዓደልናዮ ፍሉይ ህያባት አብ አገልግሎት ክነውዕል ዝነግር። ኵሉ ህያባት አብ ሓደ ዝዓለመ እዩ “ንማሕበር አብ ዝለዓለ ምእልአት ሕይወት ከም እትዓቢ ምግባር”። እዚ እዩ ሕይወት ቤተ ክርስትያን፥ ኵልና ንህብን ንቕበልን። ሎሚ እሞ አሕዋተይ ሕይወት ብምልአት ከስተማቕርዎ እንታይ አበርክት አሎኹ ኢልና ንርእስና ነዘኻክር።
ማርያም ንሰብ ውራይ ዝበለኩም ግበሩ ኢላቶም ሽዑ ተአምራት ተፈጺሙ። ሎሚ እውን ወዳ ዝብለና ክንገብር ትነግረና አላ። ካብ ኃጢአትን ክፍአትን ርሒቕና ንቅድስና ክንተሓሓዞ እዩ ድላይ ወዳ። ዝተባእሰ ክዕረቕ፥ ዝተቐየመ ክምሕር፥ ዝተጋገየ እቕረታ ክሓትት፥ አብ ክፍአትን ጥልመትን ዝነብር ክምለስ፥ ብኹሉ ክንቅየር እዩ ድላይ ወዳ።
ኦ ማርያም አደና አብ ቃና ናይ ገሊላ ብልመናኺ ንጽጉማት ሰብ መርዓ ዝረዳእኪ ሎሚ እውን ነዞም ሰላም ፍቕሪ ርሒቑና ንሳቐ ዘሎና ደቅኺ ለምንልና ንዓለምናን ሃገርናን ሰላማ ፍቕሪ ክወርደና ለምንልና ንበላ።
አስገራሚ ልዩ የማደግ ሣጥን ብሉጥ ዘመናዊ የቤት እቃዎችን የሚያከናውን ልዩ ድንገተኛ የማደግ ሣጥን ነው ፡፡ ለስኬቶች ፍጹም የሚያድጉ ሁኔታዎችን ይሰጣል ፡፡ የምርቱ ዋና ዓላማ አነስተኛ ኑሮ ካለው በአከባቢው አነስተኛ የከተማ ነዋሪ ለሆኑት ፍላጎትና እንክብካቤ መሙላት ነው ፡፡ በዕለት ተዕለት ሕይወት ውስጥ የከተማ ሕይወት ብዙ ተፈታታኝ ችግሮች አሉት ፡፡ ያ ሰዎች ተፈጥሮን ችላ እንዲሉ ያደርጋቸዋል። ብሉቱ ዓላማ በሸማቾች እና በተፈጥሮ ፍላጎቶቻቸው መካከል ድልድይ መሆን ነው ፡፡ ምርቱ በራስ-ሰር አይደለም ፣ ደንበኞችን ለመርዳት ታቅ aimsል። የመተግበሪያ ድጋፍ ተጠቃሚዎች እነሱን ለመንከባከብ የሚያስችላቸውን ከእጽዋት ጋር እርምጃ እንዲወስዱ ያስችላቸዋል።
ቤተመቅደስ የዓሳ ነባሪው የነዋሪ መልክ የዚህ ቤተ መቅደስ ቋንቋ ሆነ። አይስላንድ የባህር ዳርቻ ላይ ተጣብቆ የቆየ ዓሣ ነባሪ አንድ ሰው በአነስተኛ የዓሳ ማጥመጃ በኩል ወደ ሰውነቱ ውስጥ ገብቶ በአከባቢው መበላሸት ቸል ማለቱ ላይ በቀላሉ ለማንፀባረቅ ቀላል በሆነ ውቅያኖስ ላይ ያለውን የዓሣ ነባሪ እይታ ማየት ይችላል። ተፈጥሮአዊ አከባቢው አነስተኛ መበላሸትን ለማረጋገጥ ደጋፊ መዋቅሩ በባህር ዳርቻው ላይ ይወርዳል ፡፡ ተፈጥሯዊ እና ለአካባቢ ጥበቃ ተስማሚ የሆኑ ቁሳቁሶች ይህ ፕሮጀክት የአካባቢ ጥበቃን የሚጠይቅ የቱሪስት መዳረሻ ያደርጉታል ፡፡
ሻይ ሰሪ እርጋታ ደስተኛ የተጠቃሚ ተሞክሮ ላይ የሚያተኩር የዘመናዊ ሻይ ሰሪ ነው። ዋናው ዓላማ ምርቱ ከነባር ምርቶች የተለየ እንዲሆን የሚያመላክተው እንደመሆኑ ፕሮጄክቱ ብዙውን ጊዜ በሚያምር ውበት እና በተጠቃሚ ተሞክሮ ላይ ያተኩራል ፡፡ የሻይ ሰሪ መትከያው ልዩ ማንነትን የሚያመጣ መሬት እንዲመለከት ከሚያስችለው አካል ያንሳል። ከተቆለሉ ገጽታዎች ጋር ተዳምሮ በትንሹ የተጠማዘዘ አካል እንዲሁ የምርቱን ልዩ ማንነት ይደግፋል።
ማኅበረ ቅዱሳን የተዘጋጀውን የአስተዳደር መዋቅር ተቆጣጥሮ ለፖለቲካ ጥቅም ሊያውል ይፈልጋል በማለት የሚቃወሙ የአዲስ አበባ የደብር አስተዳዳሪዎች ዛሬ ስብሰባ የሚያካሂዱ ሲሆን፤ የማህበረ ቅዱሳን አባላት በበኩላቸው ዘመቻ ተከፍቶብናል ይላሉ፡፡
ማኅበሩ የቤተ ክርስቲያኒቱን መዋቅር በመጣስ እንደሚንቀሳቀስ የሚጠቅሱት አስተዳዳሪዎቹ በበኩላቸው፤ ገንዘቡንና ንብረቱን የሚያንቀሳቅሰው ከጠቅላይ ቤተ ክህነት አሰራር ውጭ ስለሆነ የሀብቱና ንብረቱ መጠን አይታወቅም ይላሉ፡፡
‹‹ማኅበሩ አቅጣጫውን የሳተ የኦርቶዶክስ ሰለፊ ነው›› በማለት ማኅበረ ቅዱሳንን የሚፈርጁ አስተዳዳሪዎች እንዳሉ የሚናገሩት የማህበሩ አባላት፤ ዘመቻ እንደተከፈተባቸው የሚገልፁ ሲሆን፤ የአድባራት አስተዳዳሪዎች በበኩላቸው ማህበሩ በቤተክርስቲያን ላይ ዘመቻ ከፍቷል ይላሉ፡፡ ማኅበሩ ለሀገረ ስብከቱ የሠራው የመዋቅር፣ የአደረጃጀትና የአሠራር ጥናት፣ ማኅበሩ የቤተ ክርስቲያኒቱን መዋቅር በመቆጣጠርና በፖለቲካ ከቤተ መንግሥቱ አጣምሮ በመያዝ ዓላማውን ለማራመድ ያዘጋጀው ነው ሲሉ የሚቃወሙ አስተዳዳሪዎች እንዳሉ ታውቋል፡፡
‹‹ሕግ የሌለውና ለሕግ የማይታዘዘው ማኅበረ ቅዱሳን ለእኛ ሕግ ሊያወጣልን አይችልም›› የሚሉት አስተዳዳሪዎቹ፤ ከየአድባራቱ አምስት አምስት ሠራተኞች ይገኙበታል በተባለው በዛሬው ስብሰባቸው፤ ማኅበሩ ሕግ ወጥቶለት ወደ መዋቅር እንዲገባ በመግለጫቸው እንደሚጠይቁ የማኅበሩ አባላት በበኩላቸው፣ ማኅበሩ የሚመራው በ1994 ዓ.ም. በቅዱስ ሲኖዶስ ለሦስተኛ ጊዜ ጸድቆ በተሰጠው መተዳደርያ ደንብ ነው በማለት ‹‹ሕግ የሌለው ሕገ ወጥ ነው›› መባሉን ተቃውመዋል፡፡
ማኅበሩ በየዓመቱ ፈቃድ ባለውና ብቃቱ በተመሰከረለት የውጭ ኦዲተር፣ የፋይናንስ እንቅስቃሴውን እያስመረመረ ለጠቅላይ ቤተ ክህነቱ ሪፖርት እንደሚያቀርብ አባላቱ ተናግረዋል፡፡
ከዕለታት አንድ ቀን፣ አንድ ማታ ላይ፤ አንድ ሰው ወደ አንድ ቡና ቤት፣ አንድ አሣማ ይዞ ይገባል። የቡና ቤቱ የመጠጥ ኃላፊ፤ በጣም ጠንቃቃና የጉጉት-ዐይን ያለው ዓይነት ሰው ነው፡፡ ሰውዬው ይዞት የመጣው አሣማ አንድ እግሩ በእንጨት የተጠገነ ነው፡፡ ይህንን የመጠጥ ኃላፊው አይቷል፡፡
“ስለዚህ ተዓምረኛ አሣማ ልንገርህ” አለና ጀመረ ያ ሰውዬ፡፡ “በጣም ልዩ አሣማ ነው፡፡ አንድ ማታ፤ ከአንድ ዓመት በፊት ገደማ፣ ድንገት ቤቴ በእሳት ተያያዘ፡፡ ይሄኔ ያ አሣማ ከበረቱ በርግዶ ወጣና፣ ወደ ቤቴ መጣ፡፡ ሁለቱን ልጆቼን ተሸክሞ ይዟቸው ወጣ፡፡ እኔና ሚስቴንም ሰላም ወደሆነው ሥፍራ ይዞን ወጣ! ስለዚህ፤ ቤተሰቤንና ህይወቴን አዳነልኝ ማለት ነው!!”
“አንድ ቢራ ከጋበዝከኝ የዚህን ተዓምረኛ አሣማ ታሪክ እነግርሃለሁ” ይለዋል፡፡ የመጠጥ ክፍል ኃላፊው ምሥጢሩን ለማወቅ በጣም ጓጓ፡፡ ካረግኸው ጥሩ፤ ብሎ አንድ ቢራ ጨመረለት፡፡
“ከእኔ ቤት ጀርባ አንድ ሐይቅ አለ፡፡ ከዕለታት አንድ ቀን፤ ጀልባ ይዤ ልቀዝፍ ወጥቻለሁ፡፡ ድንገት ማዕበል መጥቶ ጀልባዋ ተገለባበጠች፡፡ እኔ እጀልባዋ ወለል ላይ ተፈጠፈጥኩ፡፡ ከዚያ ወዲያ መዋኘት አልቻልኩም፡፡ ይሄ አሣማ ያንን አውቆ፤ በረቱን በርግዶ ወጥቶ ወደ እኔ ዋኝቶ መጥቶ ወደ ሐይቁ ዳርቻ ወሰደኝ፡፡ መተንፈስ አቅቶኝ አሸዋው ላይ ተንጋለልኩኝ፡፡ ከዚያ ወደ ቤቴ ሄዶ፣ ባለቤቴን ቀስቅሶ ይዟት መጣ፡፡ እሷ ትንፋሽ መግባኝ ነብሴን ዘራሁ፡፡ ይሄ አሣማ ህይወቴን አዳነልኝ” እልሃለሁ አለው፡፡
የመጠጥ ክፍሉ ኃላፊ በጣም ተደንቆ፣ ግን በመጠኑ ትዕግሥት አጥቶ፤ “በጣም አስደናቂ ትንግርት ነው፡፡ ግን የአንድ እግሩ እንጨት መሆን ሚሥጥር ትርጉሙ ምንድን ነው?” አለና ጠየቀው፡፡
“ስለዚህ ተዓምረኛ አሳማ አሁን ልንገርህ፡፡ ባለፈው ሳምንት ከፍተኛ አውሎ ንፋስ ተነስቶ እኔ ለመሸሽ ወደ ምድር ቤት ስሮጥ አዳለጠኝና ወደቅሁኝ፡፡ አሳማ ሆይ ከበረቱ በርግዶ ወጥቶ እየጐተተ ምድር ቤት አውርዶኝ ከአውሎ-ነፋሱ ተረፍኩኝ እልሃለሁ”
ለአገር ባለውለታ የሆኑን ሰዎች በምንም ዓይነት ውለታቸውን መርሳት አይገባንም፡፡ ሁሉም ዜጋ የየራሱ ድርሻ አለውና ያንን አስተዋፅዖውን አለመርሳት ብልህነት ነው፡፡ የተሻለና የበለጠ ያገለገለን ዜጋ ደግሞ፤ የተሻለ እውቅና መስጠት ይገባናል፡፡ ይህ “ሥራ ለሠሪው እሾህ ላጣሪው” ዓይነት መንገድ ነው፡፡ ስለሆነም፤ የሀገርን የዕድገት መንፈስ የሚያፀና ነው!
አስተሳሰባችን ሙሉ ይሁን፡፡ ለእኛ የሚመች የሚመቸውን ብቻ የፖለቲካ መዘውር ነው ካልን የሚያጎድለን እንጂ የሚያሟላን ፀጋ አልጨበጥንም ማለት ነው፡፡ ጨቋኝና ተጨቋኝ ባለበት አገር በድሮው አነጋገር Class based society ውስጥ የተበዳዩን ቁጥር ለመቀነስ ፍትሐዊ አስተዳደር ያስፈልጋል፡፡ “በምድር ላይ የሚራመድ አንድ ‘ባሪያ’ እስካለ ድረስ፤ ሙሉ በሙሉ ነፃ አንወጣም” ይሉናል ፀሐፍት። መልካም አስተዳደር እኛ እንደምንገምተው ቀላል አይደለም፡፡ ባህላዊ ታሳቢ እሴቶችን ሳናመዛዝን፤ የውጪውን አስገብተን እንዳለ ህዝባችን ላይ እንጫን ብንልም ዓላማው ጉዳዩን ከማወሳሰብ አያልፍም፡፡ ለዚህ ነው በሀገራችን መሻሻል የማናየው፡፡ ከመሠረታችን እንደማተባችን የማንበጥሳቸው አልበገር-ባይነት (Resistance) ውስጣችን አለ፡፡ ያንን ለማውጠንጠን ነፃ አስተሳሰብ ያስፈልጋል፡፡ ለዚህ መንግሥትም የራሱን ኃላፊነት መወጣት አለበት፡፡ ህዝብም እንደዚሁ ይህ ይሆን ዘንድ መጣጣር አለበት፡፡ የረዥም ጊዜ ግልፅ ውይይት፤ ሀሜትን ያስወገደ ዕውነተኛና ልባዊ ለውጥ ላይ ያተኮረ ረዥም ጉዞ ያስፈልገናል። ችግሩ እንግዲህ፤ መለወጣችንን የሚያይልን ራሱ ያልተለወጠ ሰው ከሆነ ተያይዞ ገደል መግባት ሊሆን ነው፡፡ ለምሳሌ ይሄ የእገሌ፣ ያ የእገሌ ብሄረሰብ፣ ጎሣ፣ መንደር ወዘተ ሰው ነው በሚል ሌላውን አሳንሶ የማስቀመጥ አመለካከት፤ እንደቀንድ-አውጣ ውስጣችን ያደፈጠ የለውጥ እንቅፋት ነው። ለፍቅረኞች ቀን፤ የአበበ ዘንግ ሽያጭ፤ አበባ ልብን ላያመላክት ይችላል! ገቢ አለ፡፡ በገቢው የምንሠራው ምንድነው? ይሄ ብዙ ጊዜ ተደጋግሞ ሲነገር ሰምተናል፡፡ ጠጋ ብለን፣ የችግሩ ምንጭ የት ጋ ነው ብለን ግን ለማጤን አልፈቀድንም፡፡ “አንድን ጉድ፣ ሺ ጊዜ ከሰው ከመስማት አንዴ ሄዶ በዐይን አይቶ እርፍ ማለት ይሻላል” ይላሉ ፈረንጆች፡፡ የታመመ ሰውን ጠይቆ የሚነግረን ሰው፤ ስለበሽተኛው የግሉን ስሜት ብቻ አጋኖ እንደሚነግረን እረስተን፤ እኛም ያንኑ ወሬ ለሌላ ጆሮ እናስተላልፋለን፡፡ ሺ ጊዜ በማጉላትም ጣር-አልጋ ላይ ያለ ሰው አድርገነው ቁጭ እንላለን፡፡ አገራችን ታማለች ካልን ቀርቦ ማየት ነው፡፡ የሚሻለውን መምከር፣ የምትታከምበትን መላ መምታት ነው ያለብን፡፡
የሀገራችን ችግሮች እጅግ በርካታ ለመሆናቸው አዋቂ መጠየቅ አያሻንም፡፡ ተራ በተራ ለመፍታት መጣጣር ነው እንጂ የለም ብሎ መካድ ግን ቢያንስ ራስን ማታለል ነው፡፡ ከራሳችን አበሳ በተጨማሪ፤ በተጋቦት እስከሚመጡት የድምበርተኛ ጎረቤቶቻችን ችግር ድረስ፤ የችግር መተላለፊያ ኮሪዶር ነን ብለናልና፤ ኮሪዶሩ መጠረግ አለመጠረጉን አለማረጋገጥ ለባሰ መዘዝ ይዳርገናል፡፡ “እንኳን አሁንና ብዙ ትጥቅ እያለን
ማለት በዘመነ-ግሎባላይዜሽን (የለየለት ቅኝ-ገዢነት) እንደማያዋጣ ማንም ሊስተው አይገባም። የሀብት ምንጮቻችንን እንጠብቅ፡፡ የሰው ኃይላችንን፣ ጦራችንን በአግባቡ እንጠብቅ! ለገዛ ጥቅሙ በስተቀር ለእኛ ብሎ እሹሩሩ የሚለን የዓለም ታላቅ አገር የለም፡፡ “አበሻም ይሁን ፈረንጅ ማንም ህዝቡ ላይ ጫና ሊጥል አይገባም” የሚለውን አባባላችንን ማጥበቅ መልካም ነገር ነው! “አነስተኛ ነን ብለን እጃችንን መጠምዘዝ የለብንም፡፡ ችግራችን የብረት በር ሆኖብናል አንበል፡፡ “እጅግ በጣም ትልቁ የብረት በር እንኳን የሚከፈተው በትንሽ ቁልፍ መሆኑን አትርሳ” ይለናል ደራሲ ቻርልስ ዲከንስ፡፡ ልብ ያለው ልብ ይበል ነው ነገሩ!!
በ66 ገፆች የተቀነበበው የግጥም መድበሉ፤ ተማሪው ከ2002 ዓ.ም ጀምሮ ያሰባሰባቸው ግጥሞች የተካተቱበት ሲሆን በማህበራዊ፣ በፍቅር፣ በአገር፣ በወጣትነት፣ በካምፓስ ህይወትና ሌሎች ጉዳዮች ዙሪያ የሚያጠነጥን እንደሆነ ታውቋል፡፡
በአዲስ አበባ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ዩኒቨርስቲ የሁለተኛ አመት የኢንቫይሮንሜንታል ኢንጂነሪንግ ተማሪ የሆነው ገጣሚው፤ የፊልም ስክሪፕት የመፃፍ ስራ ላይ ማተኮሩን ገልፆ የመጀመሪያ ስራው የሆነው ይህ የግጥም መድበል፤ ህይወትን የሚያስውቡና በብዙ የህይወት ጉዳዮች የሚያጠነጥኑ ግጥሞች ስለተካተቱበት “የህይወት ኮስሞቲክስ” የሚል ርዕስ እንደሰጠው ጠቁሟል፡፡ መፅሀፉ በ25 ብር ለገበያ የቀረበ ሲሆን የሚማርበት ዩኒቨርስቲ ስፖንሰር እንዳደረገው ገጣሚው ተናግሯል፡፡
መፅሀፉ እስከ ዛሬ በንጉሱ ዙሪያ ከተፃፉት መፅሀፎች የሚለየው በቤት ውስጥ ውሏቸውና ገመናቸው ላይ የሚያተኩር በመሆኑ ነው ተብሏል፡፡ 170 ገፆች ያሉት መፅሀፉ፤ በአርጋኖ የህትመት ኢንዱስትሪ ታትሞ በጃፋር መፅሀፍ መደብር እየተከፋፈለ ሲሆን በ49 ብር ከ75 ሳንቲም ለገበያ መቅረቡም ታውቋል፡፡
ተጠቃሚ ነፃ አዳዲስ ግምገማዎች ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ምዝገባ ቪድዮ ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ከሌሎች ቅድሚያ ነፃ ጣቢያዎች ላይ ያገናኙት ግንኙነቶች አዳዲስ ግምገማዎች ለማወቅ ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ቪድዮ ቅድሚያ የታዘዘ ይታያል የት ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ግምገማ
የጥንት ነሐስ / 24 "የማይዝግ የብረት ገመድ ሰንሰለት - $ 39.00 ዶላር የጥንት ነሐስ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 39.00 ዶላር ጥንታዊ የነሐስ / 20 “ስተርሊንግ ሲልቨር ሣጥን ሰንሰለት (25 ዶላር) - $ 39.00 ዶላር ቢጫ ነሐስ / 24 "የማይዝግ የብረት ገመድ ሰንሰለት - $ 39.00 ዶላር ቢጫ ነሐስ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 39.00 ዶላር ቢጫ ነሐስ / 20 "ስተርሊንግ ሲልቨር ሣጥን ሰንሰለት ($ 25) - $ 39.00 ዶላር
ዝርዝሮች: የ Feruchemy Tablet pendant ጠንካራ ነሐስ ሲሆን የዋስትናውን ጨምሮ 39 ሚሊ ሜትር ርዝመት ፣ በሰፋፊው 34 ሚሜ እና በጣም ወፍራም በሆነው 2.7 ሚሜ ነው ፡፡ ሜዳሊያ 8.9 ግራም በነሐስ ይመዝናል ፡፡ የተንጠለጠለበት ጀርባ በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት ምልክት እና በብረት ይዘቱ ተለጥፎ የታተመ ነው ፡፡
ራስዎን ያድርጉት፣ ተበይን የመቆጣጠር ስራ የሚጀምረው ተባዮቹን በከታተልና በማስወገድ ወይም በመቆጣጠር ነው፡፡ በዚህ ረገድ ስኬታማ እንዲሆኑ በትዕግስት ተባዮቹን ሊደበቅባቸው የሚችሉ ቦታዎችን ይመልከቱ፡፡ ይህ ዘዴ ሁሉም ተባዮች በአንድ ጎዜ አይገድላቸውም፡፡በዚህ ስልት በተደጋጋሚ ካደረጉት ተባዮቹን ሁሉም ተባዮች መግደል ባይችሉም የተባዮቹን ቁጥር መቀነስ ይችላሉ፡፡
መበራት: ተባዮች በጨላማ ቦታዎች እና ቀዳዳዎች እንዲሁም ክፍት ቦታዎች ውስጥ ይደበቃሉ፡፡ አብዛኛው ጊዜ ተባዮች የጨለማ ቀይማ ወርቃማ ዓይነት ቀለም አላቸው፣ ነገር ግን ምግብ ካልተመገቡ ቀላል ወርቃማ ቀለም ሊኖራቸው ይችላል፡፡ ይህ ለማየት አስቸጋሪ ያደርጋቸዋል፡፡ ተባዮቹን ለመቆጣጠር ከተጠቃው አከባቢ ትዩዩ መብራት ከተጠቀሙ እንቁላልና ትናንስ ተባዮች በቀላሉ ለማግኘት ያደርጋል፡፡
ያገለገለ ወይም አሮጌ ክሬዲት ካርድ: ይህ የፕላስቲክ ወይም የፕላስቲክ ነክ ካርድ ጫፉ ከቀዳዳዎችና ክፍት ቦታዎች ገፍቶ ለማስወጣት ያስችላል፡፡ የካርዱ ጫፍ በቀዳዳዎችና ክፍት ቦታዎች በማንቀሳቀስ ተባዮቹን በመግፋት መያዝ ወይም መግደል ይቻላል፡፡
ክብ ማስትሽ: ሰፋ ያለ፣ ንጹህ ስለሆነ የፕላስቲክ ሽፒንግ ጥሩ አማራጭ ነው፣ ምክንያም ተባዮቹን ለያዝ ስለሚያስችላነ አቅርቦ በማሳየት ተባዮች መሆናቸው ለመለየት ስለሚያግዝ ነው፡፡ ተባዮቹን ከተመለከቱ ወይም በቀዳዳዎችና ከፍት ቦታዎች ሲቆፍሩ ተባዮቹን ለማውጣ ስለት ነገር ይጠቀሙ፡፡
ልብስና ሙቅ ውሃ: ልክ እንደ ማስቲሽ ሙቅ ውሃ ያለው ውሃ ተባዮቹን ለመቆጣጠር ሊያግዝ ይችላል፡፡ በመያዣ ውሃ በመያዝ ቦታውን በማጽዳት ልብሱ የሚገኝበት ምድር ቤት ተባዮቹን እንዳይኖሩበት ያረጋግጡ፡፡ እያጸዱት ባለው ምድር ቤት ውሃ ከባዛብዎት ከመጠን በላይ የሆነውን ውሃ በጨርቅ ያጽዱት፡፡ በተጨማሪ ያጸዱትን ቦታ መልሰው ይመልከቱት፣ ምክንያቱ ምናልባት ሙቀቱ የተራቡ ተባዮች ሊንቀሳቀሱ ሊያደርግ ስለሚችል፡፡ ይህ ልብስ በተለይ ተባዮች በተሰባሰቡበት አከባቢ ውጤታማ ነው፡፡ እርጥበት ያለው ምድር ቤት የ ውጤታማነት እንደሚቀንሰው ያስተውሉ፡፡
ፕላስቲክ ቦርሳዎች: የገበያ ቦርሳዎችና የቆሻሻ ቦርሳዎች ምናልባት በተባይ የተጠቁ ልብሶች ለመያዝ ጠቃሚ ነው፡፡ የተጠቁ ዕቃዎች በቦርሳ ውስጥ መክተት ዕቃዎቹ ሳይስፋፉ ወደ ሌላ ቦታ እንዲስፋፉ ለማስቀመጥ ያግዛል፡፡
የፍራሽ ማስቀመጫዎች: የፍራሽ ማስቀመጫዎች ትላልቅ “የጨርቅ ቦርሳዎች“ ሆነው ፍራሹን በውስጣቸው ለማስቀመጥ የሚያግዙ ናቸው፡፡ መቆለፍያቸው ከተዘጋ በኃላ ተባዮቹ የሚበሉትን አጥተው ይራባሉ፡፡ በቤትዎ ለእያንዳንዱ ፍራሽና ቦክስ ስፕሪንግ ማስቀመጫውን ሊኖርዎት ይገባል፡፡ በማስቀመጫው ውስጥ ወይም ቦክስ ስፕሪንግ ተባዮች ካሉ በሁለት ሳምንታት ውስጥ መሞት ይጀምራሉ ፣ ይሁን እንጂ ማስቀመጫው ለ18 ወራት መጠቀም ይገባል፡፡
የክፍት ግንብ ኮርነሮችና ጫፎችና ላይ ይጀምሩ፡፡ ካርድ ተጠቅመው ከቀዳዳዎችና ክፍት ቦታዎች መቆፈር ከቻሉ ይሞክሩት፡፡ በቀዳዳዎችና ክፍት ቦታዎች ላይ ይስሩ፡፡ ለምሳሌ በምድር ቤት ያለውን ቤዝ ቦርድ እየዳሰሱ ከሆነ በቤዝ ቦርዱና በምድር ቤቱ መካከል እንዲሁም በቤዝቦርዱ ራስና ግንብ ካርድ ማግኘት ከቻሉ ይመልከቱ፡፡ የባር ታይል( bare tile) ወይም የእንጨት ምድር ምድር ቤት ካልዎት ወለሉን ለማጽዳት እርጥብ ጨርቅን መጠቀም ይችላሉ፡፡ ከመጠን በላይ ውሃ አይቀሙ፡፡ ወለሉን ካጸዱ በኃላ ያለውን ማንኛውም የሚንቀሳቀስ ነገር ይመልከቱ፡፡ ምንጣፍ ያላቸው ቦታዎች ካሉ የጸዱ ቦታዎች ክፈት ያድረግዋቸው፡፡ “ተባዮችን ለመቆጣጠር ክፍት የሚተው ነገሮች” የሚል በ (www.bedbugs.umn.edu/bed-bug-control-in-residences/vacuuming) ይመልከቱ፡፡ በዚህ ግድግዳ ላይ የሚገኙ ስዕሎችና ሌሎች ነገሮች መመልከትዎን አይዘንጉ፡፡
አሁን እርስዎ ሌሎችዕቃዎች ለመዳሰስና ወደ ንጹህ ቦታ ለማስቀመጥ ተዘጋጅተዋል፡፡ ዕቃዎች ወደ ንጹህ ቦታ ማድረግዎ ሲቀጥሉ አብዛኘው ክፍል ክፍት ይሁንና ንጹህ ዞኑን ይስፋፋል፡፡ ይህ ዘዴ ዕቃዎችና ቁሳቁሶች ከሁለት ጊዜ በላይ አያነሱም ማለት ነው፡፡ ይህ ደግሞ ዕቃ ከማጓጓዝ ይልቅ በተባይ ፍለጋ ላይ እንዲያነጣጥሩ ያግዝዎታል፡፡
መታጠብ ያለባቸው ልብሶች፣ የአልጋ ልብሶችና ሌሎች ቁሳቁሶችን በአንድ ላይ ይሰብስቡ፡፡ ትንሽ ነገሮችን መዳሰስ ማለት የቀለለ ስራ ነው፡፡ ” ተባዮችን የሚገድሉ ቁሳቁሶች” የሚል ይመልከቱ (www.bedbugs.umn.edu/bed-bug-control-in-residences/laundering)
የተባዮችን ፍለጋ በራስዎ ዕቃዎች ላይ ይጀምሩ፡፡ ምን እየፈለጉ እንደሆነ ያስታውሱ: ትላልቅ፣ ትናንሽ ተባዮች፣ እንቁላል፣ የደረቁ ቆዳዎችና ምልክቶች ያላቸው ቦታዎች፡፡ ተባዮቹ እንዴት እንደሚለዩ የበለጠ መረጃ ለማግኘት “ተባይ አግኝቻለሁ?”(www.bedbugs.umn.edu/have-i-found-a-bed-bug) የሚለውን ይመልከቱ፡፡
ትራሶች፣ ቦክስ- ስፕሪንግ እና የአልጋ ፍሬምን ጨምሮ ከአልጋዎ ላይ ይጀምሩ፡፡ መጀመርያ የሚታዩ ነገሮችን ይዳስሱ፡፡ ሁሉም ጫፎችና ኮርነሮች ይመልከቱ፡ ሁሉም ጫፎችና የአልጋ ይዞታዎችን ይመልከቱ፡፡ ፍራሹ በአልጋው ላይ እያለ በአምስት ጎኖቹ ሊታይ ይችላል፡፡ የላይኛው ክፍል ማየት ከተጠናቀቀ በኃላ ፍራሹን በማቆም የታችኛው ክፍል ማየት ይችላሉ፡፡
ይህ የቦክስ-ስፕሪንግም በተመሳሳይ መልኩ ይድገሙት፡፡ ልዩነቱ ቦክስ ስፕሪንግ በታችኛው ክፍል የታጠበቀ “ ቲኪንግ(ticking)” የሚባል ጨርቅ የተሸፈነ የፕላስቲክ ጫፍ ያው መሆኑ ነው፡፡ የቦክስ ስፐሪንግ ታችኛው ክፍል እነዚህ መገጣጠሚያዎችና ጫፍ ተመሳሳይ የተባይ የመደበቂያ ቦታዎች ናቸው፡፡ በቦክስ ስፕሪንጉ ውስጥ ምንም ተባይ እንደሌላ ለማረጋገጥ በእንጨቱ ውስጥ ያለውን ቲኪንጉን ማስወገድና ቀዳዳዎች፣ ክፍት ቦታዎችና በቦታው ያሉ ጉድጓ መሰል ነገሮች ማስወገድ አለብዎት፡፡ ከዳሰሱት በኃላ ቲኪኒንጉ በቦታው ሊገጠም ይችላል፡፡
የብረት ፍሬም እንኳ ቢሆን ሁሉም ጎኖች ይመልከትዋቸው፡፡ ፍሬሙን የሚገናኝበትና ማንኛውም የተደረበ ቦታ ላይ ትኩረት ያድርጉ፡፡ የራስጌና የግርጌ ቢታዎች ተባዮች የሚገኙባቸው ዋና ዋና ቦታዎች ናቸው፡፡ ሁሉም ወሎች በጥንቃቄ ይመልከቱ፣ በሁሉም ዕቃዎች ላይ የሚገኙ ቀዳዳዎች፣ ክፍት ቦታዎችና መሰል ነጎረች ይመልከትዋቸው፡፡
አልጋውን ከጨረሱ በኃላ በክፍሉ በሚገኘው ሌላ ዕቃ ላይ ይቀጥሉ፡፡ መጀመርያ ትልቅ ዕቃን መመልከትና ማጽዳት ተመራጭነማ ምክንያቱም በወለሉ በንጹህ ቦታ ቦታ ላይ ደህንነቱ ተጠብቆ ለማስቀመጥ ሌሎች ዕቃዎች በትላልቅ ዕቃዎች አጠገብ ማስቀመጥ ይቻላል፡፡
ቅድሚያ በሚታይ ቦታ ላይ ባሉ ዕቃዎች ይጀምሩ፡፡ ሁሉም መዓዝኖችና ተደራቢዎችን ይመልከቱ፡፡ ሁሉም ክፍሎችና ክፍት ቦታዎች በጥንቃቄ ይመልከቱ፡፡ ዕቃው ከግንቡ ያንቀሳቅሱትና ጀርባውን ይመልከቱት፡፡ ከደጋፊ ቦርድ የሚያገናኝ ተደራራቢና ማንኛውም ቀዳዳዎችን ይመልከቱ፡፡
ማንኛውም ተሳቢ በማስወገድ ሁሉም መዓዝኖችና ጫፎች ይመልከቱ፡፡ ሁሉም ዕቃዎች ከታሳቢ በማስወገድ ወደ ላውንደሪ ወይም ሌላ ተገቢ እንክብካቤ እንዲደረግላቸው ይሰብስቧቸው፡፡
ዕቃው ባዶ ሲሆን የታችኛው ክፍል ማየት ይኖርብዎታል፡፡ ዕቃውን ለማንቀሳቀስና በጎኑ ለማስመጥ ሊያግዝዎት ይችላል፡፡ ዕቃውን ለመንከባከብ አስፈላጊውን ዝግጅት ማድረጋቸውን ያስተውሉ- በወለሉና በዕቃው መካከል ለስለስ ያለ ደጋፊ ዕቃ መጠቀም ይገባል፡፡
ሁሉም ቦታ እስከሚጸዳ ድረስ ሁሉም ዕቃዎችና ቁሳቁሶች ማጽዳትዎን ይቀጥሉ፡፡ ሁሉም ነገር ለማዘጋጀት ንጹ ቦታ ሁለት ወይ ሶስት ጊዜ ማስፋት ሊያስፈልግዎት ይቻላል፡፡ ንጹህ ቦታ ለማስፋት የመጀመርያው ንጹህ ቦታ ለመፍጠር ያደረጉትን ተመሳሳይ ደረጃዎች
በክፍሉ ላይ የሚገኙ ሁሉም ዕቃዎች አጽድተው ካጠናቀቁ በኃላ በክፍሉ በንጹህ ቦታ የማይገኙ ሌሎች ዕቃዎችን ያጽዱ፡፡ ከላይ እንደተገለጸው ቤዝ ቦርዶችና ማንኛውም ክፍት ቦታና ቀዳዳ ያጽዱ፡፡
ካጠናቀቁ በኃላ ዕቃዎችዎን መልሰው አስገብተው የማጽዳት ስራዎን ያከናውኑ፡፡ ማንኛውም ያልታየ ነገር በመቆጣጠርያ መንገዶች ማለፍ አለበት(ማቀዝቀዝ፣ማሞቅ) ወይም ዕቃው ለመንቀል ማስብ አለብዎት፡፡
የፍራሽ ማሽቀመጫው በፍራሹና በቦክሽ-ሽሪነጉ እንዲያስቀምጡ ይመከራሉ፡፡ የፍራሽ ማስቀመጫዎች ደግመው የሚያጸዱት ቦታ ይቀንሳል ፣ እንዲሁም በቀጣይ ተባዮችን በቀላሉ ለመቆጣጠር ያስችላል፡፡
አምቦ/ሆሳእና ጥር 18 / 2013 (ኢዜአ) በምዕራብ ሸዋ ዞን በአርሶ አደሩ ዘንድ እየተለመደ የመጣውን የሰሊጥ ልማት ለማስፋፋት አቅጣጫ ተይዞ እተየተሰራ መሆኑን የዞኑ ግብርና ጽህፈት ቤት አስታወቀ።
በጽህፈት ቤቱ የሰብል ልማት ባለሞያ አቶ ደጀኔ ገመቹ ለኢዜአ እንደገሉት ሰሊጥ በገበያ ላይ ካለው አዋጭነት የተነሳ በዞኑ አርሶ አደሮች ዘንድ በልማቱ የመሳተፍ ልምድ እየጎለበተ ነው።
በዞኑ አሁን ላይ በልማቱ እየተሳተፉ ያሉ አርሶ አደሮች ቁጥር 11 ሺህ መድረሱን የገለጹት ባለሞያው ልማቱን አመቺ ስነ ምዳር ባላቸው ሌሎች ወረዳዎች ለማስፋፋት አቅጣጫ ተይዞ እየተሰራ መሆኑን አመላክተዋል።
የግብርና ምርምር ማዕከላት አዳዲስ የሰሊጥ ዝርያዎችን በማቅረብ ለአርሶ አደሮች እያደረጉ ባለው ድጋፍ ለሰብሉ ምርታማነት ማደግ አስተዋጾ ማድረጉንም ባለሞያው አስታውቀዋል።
በዞኑ የኢልፈታ ወረዳ ነዋሪ አርሶ አደር በሬቻ ፊጡማ በሰጡት አስተያየት ከዚህ ቀደም በግማሽ ሄክታር ማሳቸው ላይ ከሚዘሩት ሰሊጥ አራት ኩንታል ምርት ያገኙ እንደነበር አስታውሰዋል።
በግብርና ባለሞያዎች በተደረገልኝ ምክርና ድጋፍ የሰሊጥ ምርቴ ጨምሯል” ያሉት አርሶ አደር በሬቻ ዘንድሮ ከተመሳሳይ ማሳ ላይ ከሰበሰቡት የሰሊጥ ሰብል ሰባት ኩንታል ምርት ማግኘታቸውን ተናግረዋል ።
”ከሌሎች የግብርና ስራዎች ጎን ለጎን በሰሊጥ ምርት ላይ በመሳተፍ ውጤታማ በመሆኔ ሌሎች አርሶ አደሮች በዘርፉ እንዲሳተፉ እያበረታታሁ ነው” ያሉት ደግሞ የአምቦ ወረዳ አርሶ አደር ተስፋዬ አለሙ ናቸው፡፡
የመምሪያው የእርሻ ዘርፍ ኃላፊ አቶ ፈይሳ ኤርቲሮ ለኢዜአ እንደገለጹት ምርቱ የተገኘው በ2012/13 ምርት ዘመን መኽር ወቅት በተለያዩ ሰብሎች ከለማው 137 ሺህ ሄክታር ማሳ ላይ ነው።
አዲስ አበባ ፣ የካቲት 4 ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) የትግራይ ሕዝብ ከገጠመው ችግር እንዲወጣ የአፋር ሕዝብ ሁልጊዜም ከጎኑ አለመለየቱን የትግራይ ክልል ጊዜያዊ አስተዳዳር ዋና ስራ አስፈጻሚ ዶክተር ሙሉ ነጋ ገለፁ፡፡
የትግራይ ክልል ጊዜያዊ አስተዳዳር ዋና ስራ አስፈጻሚ ዶክተር ሙሉ ነጋ የአፋርና የትግራይ ሕዝቦች በደምና በታሪክም የተሳሰሩ፣ መቼም መለያየት የማይችሉ ናቸው ብለዋል፡፡
ሁለቱ ሕዝቦች ችግሮችና መልካም አጋጣሚዎችን በጋራ ያሳለፉ መሆናቸውን በማውሳት የትግራይ ሕዝብ ለደረሰበት ጉዳት ከ2 ሺህ 700 ኩንታል በላይ የምግብ ቁሳቁስ ድጋፍ ማድረጋቸውን ጠቁመዋል፡፡
ኣብ ዮሃንስ ወንጌል ምዕራፍ 14 ከም እንርእዮ: የሱስ ንደቀ-መዛሙሩ ከም ዝኸይድን ስፍራ ከም ዘዳልወሎምን ንሳቶም ድማ ናብቲ ንሱ ዝኸዶ ከም ዝመጹን ምስ ነገሮም: ቶማስ ሓደ ዓቢ ሕቶ ክሓቶ እንከለዉ ንርኢ። ንሱ ድማ “ናበይ ኢኻ ትኸይድ? በየን እዩኸ እቲ መገዲ?” ዝብል እዩ ኔሩ። እዚ ሕቶ እዚ ነፍሲ-ወከፍና ኣብ ጉዕዞ ህይወትና እንሓቶ ሕቶ እዩ። በየን ክኸይድ? ኣበይ ክነብር? ኣበይ ክሰርሕ? ምስ መን ሓዳር ክገብር? ወዘተ ዝኣመሰሉ ሕቶታት ኩሉ ጊዜ እዮም ኣብ ህይወትና ዝጭርሑ።
ሓደ መንእሰይ ብዕድመ ንዝደፍኡ ኣገልጋሊ ኣምላኽ ነዞም ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስናዮም ሕቶታት ጥቕልል ኣቢሉ “ፍቓድ ኣምላኽ ኣብ ህይወተይ ከመይ ኢለ ክፈልጦ እኽእል?” ኢሉ ሓተቶም። እቶም ኣገልጋሊ ኣምላኽ ድማ “ንክርስቶስ ብምሉእ ልብኻ ኣፍቕሮ: ብድሕሪኡ ንልብኻ ባህ ዝብሎ ግበር። ከመይሲ እቲ ብምሉእ ልብኻ ዘፍቀርካዮ መገዲ ዝኾነ ክርስቶስ ንልብኻ ብፍቓዱ ክመልኦ እዩ። ሓንትስ ብምሉእ ልብኻ ጥራይ ኣፍቕሮ።” ኢሎም መለሱሉ። ኣብ ጉዕዞ ህይወትና እቲ ዘድልየና ነገር ናይ መገዲ ሓበሬታ ዘይኮነስ እቲ መገዲ ዝኾነ የሱስ እዩ። “የሱስ ከኣ፥ መገድን ሓቅን ህይወትን ኣነ እየ።...በሎ።” ዮሃ.14:6
ጸሎት: ዎ’ኣምላኽ ስለ እቲ ናባኻ ዘብጽሓኒ መገዲ ዝኾነ የሱስ ክርስቶስ ኤመስግነካ ኣለኹ። ንዕኡ ኣብ ህይወተይ ከንግሶ እየ እሞ ኩሉ ድሌት ልበይ ብፍቓድካ ምልኣዩ። ብስም የሱስ ኣሜን!
ይህንን ጽሑፍ ለመጻፍ ያነሳሳኝ ሰንደቅ ጋዜጣ በሚያዝያ 1/2006 ዓ.ም እትሙ ማኅበረ ቅዱሳንን በተመለከተ ያወጣው ቃለ መጠይቅና ሐተታ ነው [i]:: በዜናው ላይ ስማቸው የተጠቀሰው ሦስቱም አስተያየት ሰጪዎች “ማኅበረ ቅዱሳን አክራሪ ነው:: ስለዚህም መንግሥት ሊያፈርሰው ነው ” የሚለው ወቅታዊ ዜና ምንጩ ከየት እንደሆነ ግልጽ እንዳልሆነ ጠቅሰዋል :: በፌደራል ጉዳዮች ሚኒስቴር የሕዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ አበበ ወርቁ ጉዳዩን “በሬ ወለደ ነው”ብለው ሲያጣጥሉት፤ የማኅበሩ ዋና ጸሐፊ ደግሞ ” የዚህ ወሬ ምንጩ ከየት እንደሆነ አናውቅም” ሲሉ ተመሳሳይ ነገር ተናግረዋል።
በ 1955 እ. ኤ. አ የተመሰረተውና መቀመጫውን በኔዘርላድና በዩናይትድ ስቴትስ ያደረገው Open Doors : Serving Persecuted Christians Worldwide [ii]የተሰኘው ግዙፍ ድርጅት 2013 እ. ኤ. ኣ ባወጣው World Watch List ላይ ክርስቲያኖችን በማሰቃየት በ63 ነጥብ ኢትዮጵያ 15ተኛ ደረጃ ላይ እንደምትገኝና ለዚህም ስቃይ ዋና ተዋናይ ከሆኑት አካላት መካከል አንዱ ማኅበረ ቅዱሳን እንደሆነ ጽፎ ሊስቱንም በመላው ዓለም በትኗል [iii]። ሙሉውን ይሄንን ተጭነው በደጀ ሰላም ብሎግ ያንብብ
፮ ፤ ሰው ሁኖ በጰንጤናዊ በጲላጦስ ዘመን ስለ እኛ ተሰቀለ ። ታመመ ፤ ሞተ ፤ ተቀበረም ፤ በሦስተኛውም ቀን ከሙታን ተለይቶ ተነሣ በቅዱሳት መጻሕፍት እንደ ተጻፈ ።
፮ ፤ ኮነ ብእሴ ወተሰቅለ በእንቲአነ በመዋዕለ ጲላጦስ ጴንጤናዊ ። ሐመ ወሞተ ወተቀብረ ወተንሥአ እሙታን አመ ሣልስት ዕለት በከመ ጽሑፍ ውስተ ቅዱሳት መጻሕፍት ።
ወኪል እቲ ቤት ምኽሪ ዝኾኑ ማንሱር ሳፊ-ኣል-ናስር እቲ ዋዕላ ኣብዝካየደሉ ማላቡ ተረኺቦም ንጋዜጠኛታት ኣብዝሃብዎ ቃል ሊብያዊያን ዓመፅቲ ንቕድሚት እናደፍኡ ከምዝኾኑን ኮለኔል ጋዳፊ ካብ ስልጣኖም ክሳብ ዝወርዱ ጠጠው ከምዘየብልዎን ኣፍሊጦም ኣለው።
ኣንፃር ተፃባእቶም ፈፂሞምዎ ብዝበሎ ጭፍጨፋ ኣብ ልዕሊ መራሒ ሊብያ፡ወዶምን ኣብ ልዕሊ ናይታ ሃገር ዋና ሓላፊ ፀጥታን ናይ ማእሰርቲ ትእዛዝ ብምውፅኡ መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪካ ንዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ይነቕፉ።ነቲ ግጭት ኣፍሪካዊ ፍታሕ ክህሊ ነይሩዎ ብዝብል ኔቶ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ትሪፖሊ ንዝፍፅሞ ደብዳብ ነፈርቲ’ውን ክንቕፉ ፀኒሖም እዮም።
ፓርላማው ሐሙስ ኅዳር 14 ቀን 2010 ዓ.ም. የነበረውን መደበኛ ስብሰባ ለማካሄድ የሚያስፈልገውን ምልዓተ ጉባዔ ለጥቂት በማሟላት፣ ለዕለቱ በያዛቸው ሁለት አጀንዳዎች ላይ ተወያይቶ ውሳኔ አሳለፈ፡፡
ፓርላማው መደበኛ ስብሰባውን የሚያካሂደው ምልዓተ ጉበዔው ሲሟላ መሆኑንና ምልዓተ ጉባዔውም ከጠቅላላ አባላቱ ከግማሽ በላይ ሲገኙ እንደሆነ፣ የፓርላማው የሥነ ሥርዓትና የአባላት ሥነ ምግባር ደንብ ይደነግጋል፡፡
በዚህም መሠረት ከምክር ቤቱ አጠቃላይ 547 አባላት መካከል 275 እና ከዚህ በላይ የተገኙ እንደሆነ ምልዓተ ጉባዔው ተሟልቶ መደበኛ ስብሰባው ሊካሄድ ይችላል፡፡ ይህ ካልሆነ ግን የዕለቱ መደበኛ ስብሰባ መበተን ይኖርበታል፡፡
ባለፈው ሐሙስ የነበረው መደበኛ ስብሰባ ከመበተን የተረፈውም ከአጠቃላይ አባላቱ 275 አባላት ብቻ ተገኝተው ነው፡፡ በሁለት ረድፍ ከተከፈለው የፓርላማው መቀመጫዎች በእጅጉ ሳስቶ የታየው የኦሕዴድ አባላት ረድፍ ነው፡፡ ፓርላማው ለሐሙስ መደበኛ ስብሰባው የያዛቸው ሁለት አጀንዳዎች ነበሩ፡፡ እነርሱም የንግድ ሚኒስትሩ በቀለ ቡላዶ (ዶ/ር) ከምክር ቤት አባላት ለሚቀርቡላቸው ጥያቄዎች የሚሰጡትን ምላሽ ማዳመጥ፣ እንዲሁም የሚኒስትሮች ምክር ቤት አፅድቆ ለፓርላማ የላከውን የከተማ ፕላን ረቂቅ አዋጅ በዝርዝር ሲመለከት የነበረው የኮንስትራክሽንና ከተማ ልማት ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ የሚያቀርበውን የውሳኔ ሐሳብ ማፅደቅ ናቸው፡፡ ለንግድ ሚኒስቴር ጥያቄ ለማቅረብ የተመዘገቡ 12 የምክር ቤት አባላት ጥያቄዎቻቸውን ማቅረብ የነበረባቸው ቢሆንም፣ የተወሰኑት በዕለቱ ባለማግኘታቸው ጥያቄዎቻቸው አልቀረቡም፡፡ ለሚኒስትሩ ከቀረቡ ጥያቄዎች መካከል የብር ምንዛሪ ተመን ለውጥ ከተደረገ በኋላ፣ የተስተዋሉ የዋጋ ጭማሪዎች ተገቢነትን በመከታተል የተወሰዱ የማረም ዕርምጃዎችን በተመለከተ እንዲያብራሩ የቀረበው ተጠቃሽ ነው፡፡
የንግድ ሚኒስትሩ በሰጡት ምላሽ በጠቅላይ ሚኒስትሩ የተዋቀረ ብሔራዊ ኮሚቴ የብር ምንዛሪ ተመን ለውጡ ከተደረገ በኋላ፣ ነጋዴዎች የሚያደርጉት የዋጋ ጭማሪ ሚዛናዊ መሆኑን ለመረጋገጥ እየሠሩ መሆኑንና በአንዳንድ ምርቶች ዋጋ ላይ ጭማሪ ያደረጉ አምራቾችን በማረም ማስተካከል መቻሉን ገልጸዋል፡፡ የጎዳና ላይ ንግድ መስፋፋትን አስመልክቶ ለቀረበላቸው ጥያቄም የጎዳና ላይ ንግድን ፈር ከመስያዝ ውጪ፣ ማጥፋት እንደማይቻልና ይህንንም ማድረግ የቻለ አገር ተሞክሮ የለም ብለዋል፡፡ የጎዳና ላይ ነጋዴዎች የወደፊት ሕጋዊ ነጋዴዎች ስለሚሆኑ ማገዝና የጎዳና ንግድን ፈር ማስያዝ እንደሚገባ፣ በዚህ ትኩረት ከአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ጋር በመሆን በጋራ የተጀመሩ እንቅስቃሴዎች መኖራቸውን ተናግረዋል፡፡
ሁለተኛ አጀንዳ ጥቅምት 2 ቀን 2010 ዓ.ም. ፓርላማው ባካሄደው መደበኛ ስብሰባ ቀርቦ የነበረውን የከተማ ፕላን ረቂቅ አዋጅ፣ በዝርዝር እንዲመለከት የተመራለት፣ የከተማ ልማትና የኮንስትራክሽን ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ የሚያቀርበውን የውሳኔ ሐሳብ ማፅደቅ ነበር፡፡
ይህ ረቂቅ አዋጅ በሚኒስትሮች ምክር ቤት ፀድቆ ፓርላማው ደግሞ እንዲያፀድቀው የተመራ ሲሆን፣ ፓርላማውም ጥቅምት 2 ቀን 2010 ዓ.ም. ባካሄደው መደበኛ ስብሰባ የመጀመሪያ ውይይት አድርጎበት በዝርዝር ዕይታ ለተገለጸው ቋሚ ኮሚቴ መምራቱን መዘገባችን ይታወሳል፡፡
ረቂቅ አዋጁ በሥራ ላይ የሚገኘውን የከተማ ፕላን አዋጅ ቀጥር 574/2000 ሙሉ በሙሉ የሚተካ፣ በፌዴራሉ መንግሥት የበላይ ኃላፊነት በመላ አገሪቱ ከተሞች የተቀናጀና ተመጋጋቢ የሆነ የከተማ ፕላንን መፍጠርና ተግባራዊ ማድረግ ዓላማው አድርጓል፡፡
በረቂቅ አዋጁ አንቀጽ ሰባት ሥር ሊዘጋጁ የሚገባቸው የፕላን ዓይነቶችና ተዋረዳቸው ተዘርዝሯል፡፡ አገራዊ የከተማ ልማት ፕላን፣ ክልላዊ የከተማ ልማት ፕላን፣ የከተማ አቀፍ ልማት ፕላንና ስኬች ፕላን ሊዘጋጁ የሚገባቸው የከተማ ፕላን ዓይነቶች ሲሆኑ፣ የተዘረዘሩበት ቅደም ተከተልም ተዋረዳቸው እንደሚሆን በረቂቅ አዋጁ ተቀምጧል፡፡
አገራዊ የከተማ ልማት ፕላን ማለት በአገር አቀፍ ደረጃ የከተማ ልማትና የአከታተም ሥርዓትን የሚያሳይ ፕላን ዓይነት መሆኑንና በይዘቱም የአገሪቱን ፖሊሲዎች፣ ስትራቴጂዎችና ዕቅዶች መሠረት በማድረግ ዋና ዋና የልማት ቀጣናዎችን፣ የአገሪቱን ሥርዓተ ከተማና የመሬት አጠቃቀም ሥርዓት ያካተተ ስለመሆኑ በረቂቁ ትርጓሜ ተሰጥቶታል፡፡
በተያያዘም ከተሞች ከገጠራማ አካባቢዎችና ከሌሎች ከተሞች ጋር ሊኖራቸው ስለሚገባ ትስስር፣ እንዲሁም አኀጉራዊና ዓለም አቀፍ ትስስርን የአገር አቀፍ የከተሞች ልማት ፕላን እንደሚያካትት ረቂቁ ይገልጻል፡፡
ክልላዊ የከተማ ልማት ፕላን ዓይነት በበኩሉ በክልል ደረጃ የከተማ ልማትና የአከታተም ሥርዓትን የሚያሳይ መሆን እንዳለበትና አገራዊና ክልላዊ ፖሊሲዎችን፣ ዋና ዋና የልማት ቀጣናዎችን፣ የክልሉን ሥርዓተ ከተማ፣ እንዲሁም የመሬት አጠቃቀም ሥርዓትን የሚያብራራ መሆን እንደሚገባው ይገልጻል፡፡
በተጨማሪም ከተሞች ከከተሞች ጋር የሚኖራቸውን ትስስር፣ እንዲሁም ክልሎች ከክልሎች ጋር ሊኖራቸው የሚገባን ትስስር ክልላዊ የከተማ ልማት ፕላን ይዘት ማብራራት እንደሚጠበቅበት በረቂቅ አዋጁ ተካቷል፡፡
የከተማ አቀፍ ልማት ፕላን ደግሞ በከተማ ደረጃ የሚዘጋጅ ሆኖ በውስጡም መዋቅራዊ ፕላን፣ ስትራቴጂካዊ ፕላን፣ መሠረታዊ ፕላንና ስኬች ፕላን የተሰኙ የፕላን ዓይነቶች እንደሚያካትት ረቂቁ ይገልጻል፡፡
ከእነዚህ ዝርዝር የከተማ ፕላን ዓይነቶች መካከል መዋቅራዊ ፕላን የተሰኘው የፕላን ዓይነት የሕዝብ ቁጥራቸው ከ100,000 በላይ ለሆኑ ከተሞች የሚዘጋጅ መሆኑን ያስረዳል፡፡ በይዘቱም ከተማው በአቅራቢያው ከሚገኙ የገጠር አካባቢዎችና ከሌሎች ከተሞች ጋር የሚኖረውን ትስስር፣ ከተማ የሚያድግበትን መጠንና አቅጣጫ ማካተት እንደሚኖርበት ረቂቁ ይገልጻል፡፡
በሌላ በኩል ረቂቅ የሕግ ሰነድ ክልል ለሚለው የራሱን ትርጓሜ የሰጠ ሲሆን፣ ይኸውም በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 47(1) የተመለከቱት ክልሎችና የአዲስ አበባና የድሬዳዋ ከተማ አስተዳደሮችንም እንደሚያካትት ይገልጻል፡፡ ይህ ረቂቅ አዋጅ ጥቅምት 2 ቀን 2010 ዓ.ም ለፓርላማው በቀረበበት ወቅት ተነስቶ የነበረው አንድ ጥያቄ ብቻ ነበረ፡፡ እሱም፣ ‹‹ፓርላማው ይህንን አዋጅ የማፅደቅ ሥልጣን አለው ወይ? ሕገ መንግሥታዊስ ነው ወይ?›› የሚል ነበር፡፡ የተነሳው ጥያቄና ሌሎች ጉዳዮችም የሚመራለት ቋሚ ኮሚቴ በዝርዝር እንዲያይ መወሰኑን መዘገባችን ይታወሳል፡፡
የከተማ ልማትና ኮንስትራክሽን ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ባለፈው ሐሙስ ረቂቅ አዋጁን አስመልክቶ ያቀረበው የውሳኔ ሐሳብም ይህንኑ የተመለከተ ነበር፡፡ ቋሚ ኮሚቴው ባቀረበው የውሳኔ ሐሳብ ረቂቅ የሕግ ሰነዱ ከሕገ መንግሥቱ ጋር ተጣጥሞ የቀረበ መሆኑን መፈተሽ ትኩረት ያደረገበት ጭብጥ እንደነበር ገልጿል፡፡ በዚህ ጭብጥ ጉዳይ ላይም በመጀመሪያ ከፓርላማው ጽሕፈት ቤት የሕግ ባለሙያዎች ጋር ውይይት ማድረጉን፣ በመቀጠልም ረቂቅ አዋጁን ካዘጋጁት የሕግ ባለሙያዎች ጋር መወያየቱን አስረድቷል፡፡
በዚህ የምርመራ ሒደትም ረቂቅ የሕግ ሰነዱ ከሕገ መንግሥቱ ጋር የማይጣጣም ለመሆኑ የቋሚ ኮሚቴው አባላት በሙሉ ድምፅ መወሰናቸውን ባቀረበው የውሳኔ ሐሳብ ገልጸዋል፡፡