Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ስለሚያወራው አንፀባራቂ ታሪክ ለመስማት ኑ ከስብስቡ ጠጋ እንበል . . . እነሆ ሰልማን ጀመረ ‹‹ጀይ ከሚባል ጎሳ የተገኘሁ የአስበሃን ሰው ነኝ፡፡ አባቴ የግዛቷ መሪ ነበር፡፡ ከአላህ ፍጡራን በሙሉ እኔ ለአባቴ ተወዳጅ ሰው ነበርኩ፡፡ መጁሲያ ላይ ተግቻለሁ፡፡ የምናቀጣጥላት እሳት አለቃም ሆንኩ፡፡ አባቴ በዓመት ሁለቴ ምርት የሚሰጥ መሬት ነበረው፡፡ አንድ ቀን ወደዛ ላከኝ፣ በመንገዴ ላይ የክርስቲያኖችን ቤተ አምልኮ አየሁ፡፡ ሲፀልዩም ተመለከትኩ፡፡
ምን እንደሚሰሩ ለማየት ገባሁ፡፡ ጳጳሱን ባየሁት ጊዜ ተገረምኩ፡፡ ለራሴም ይህማ እኛ ካለንበት እምነት የተሻለ ነው አልኩ ፀሀይ እስክትገባ አልተለየኋቸውም፡፡ ወደ አባቴ መልእክትም አልሄድኩም መልእክተኛ ልኮ እስኪያስወስደኝ ወደ ቤትም አልተመለስኩም ነበር፡፡ ክርስቲያኖቹን በጉዳያቸውና በእምነታቸው ስለተመሰጥኩ የእምነታቸው ምንጭ የት እንደሆነ ጠየኳቸው፡፡ ሻም ውስጥ እንደሆነ ነገሩኝ፡፡ ወደ ቤት እንደተመለስኩ ለአባቴ ቤተክርስቲያን ውስጥ በሚያመልኩ ሰዎች በኩል እንዳለፍከሉና ሳያቸው እንደሳበኝ ነገርኩት፡፡ ከኛም እምነት የነርሱ ይሻላል ስለው ተቆጣኝ እኔም ተከራከርኩት እግረ- ሙግ አስገብቶኝ አገተኝ፡፡
ወደ ክርስቲያኖቹ እምነታቸውን እንደተቀላቀልኩና ከሻም የሚመጣ ሲራራ ካለ ከመመለሱ በፊት ከነርሱ ጋር ወደ ሻም አብሬ እንድሄድ እንዲያሳውቁኝ መልእክት ላኩባቸው፡፡ ባልኳቸው መሠረት ላኩልኝ፡፡ ሰንሰለቱን በጥሼ ወጣሁ አብሬያቸው ወደ ሻም ሄድኩ፡፡ እንደደረስኩ ስለ አዋቂያቸው ጠየቅኩ የቤተክርስቲያኑ ዋና ጳጳስ እንድሆነ ነገሩኝ፡፡ ወደርሱ ሄድኩ ስለው ሁኔታዬ ነገርኩት፡፡ እርሱን እያገለገልኩ ማምለክ ጀመርኩ፡፡ ነገር ግን ይህ ጳጳስ በእምነቱ ላይ እኩይ ነበር፡፡ ከሠዎች ለሰዎች መከፋፈል ያለበትን ገንዘብ ሰብስቦ ለራሱ ያደልብ ነበር፡፡ ሞተና በርሱ ቦታ ሌላ ጳጳስ ተኩበት፡፡ እምነታቸው ውስጥ ከርሱ የተሻለ አላየሁም፡፡ የወዲያኛው ዓለም ክጃሎቱ ትልቅ፣ ለምድራዊ ነፀብራቅ ግዴለሽና ከአምልኮ ስንቅ የሚቋጥር ሰው ነበር፡፡ ከርሱ በፊት ማንንም ወድጄ በማላውቅበት ሁኔታ ወደድኩት፡፡ መሞቻው ሲቃረብ ከአላህ የሆነው ጉዳይ (ሞት) እንደምታየው ቀርቦሃል፡፡ በምን ታዘኛለህ ? ምንስ አደራ ትለኛለህ አልኩት፡፡ ሞሱል ካለ አንድ ሰው በስተቀር እኔ ባለሁበት መንገድ ላይ ያለ ማንንም አላውቅም አለኝ፡፡ ከሞተ በኋላ ሞሱል ወዳለው ሠው መጥቼ ስለ ሁኔታዬ ነገርኩት፡፡ አላህ እስከፈቀደው ጊዜ ድረስ እርሱ ዘንድ ቆየሁ፡፡ ሞት ሲያካበው እሱንም ጠየቅኩት ሮም አሙሪያ ካለ ሰው ጋር እንድገኛኝ አዘዘኝ፡፡ ተጉዤ አገኘሁት ከርሱ ጋር መኖር ጀመርኩ፡፡ ለህይወቴ የቁም ከብቶችና ፍየሎች ማርባት ጀመርኩ፡፡ ይህም ሠው የሞት ጣዕር ያዘው ወደ ማን አደራ ትለኛለህ ? ብዬ ጠየቅኩት ልጄ ሆይ አሁንኳ ትሄድበት ዘንድ የምልክህ ፣እኛ ባለንበት መንገድና ፍኖት ያለ ሰው አላውቅም፡፡
ነገር ግን በኢብራሂም ፍኖት ሆኖ የሚላክ ነብይ የሚመጣበት ዘመን ተቃርቧል፡፡ የተምር ዛፍ የበዛበትና በሁለት ኮረብታዎች መኃል ወዳለች ከተማ ይሰደዳል፡፡ ከቻልክ ወደ እሱ ሂድ አለኝ፡፡
አንድ ቀን የሲራራ ነጋዴዎች፡፡ አጋጠሙኝ ስለ ሀገራቸው ጠየኳቸው የዓረቢያ ፔኒንዙላ ሰዎች እንደሆኑ አወቅኩ፡፡ ከብቶቼንና ፍየሎቼን ሰጥቼያቸው ወደ ሀገራችሁ አብሬያችሁ ልሂድ ውሰዱኝ ስላቸው ተስማሙ፡፡ የጉዞ ባልደረባቸው ሆኜ እስከ “ዋዲል ቁራ” የተሰኘ ቦታ ድረስ መጣን፡፡ እዚህ ቦታ ስንደርስ ግን ሸፍጥ ሰሩብኝ፡፡ ለአንድ አይሁዳዊ ሰው ሸጡኝ፡፡
ብዙ የተምር ዛፎችን አየሁ፡፡ የተነገረችኝ ሀገር ይህች እንደሆነች ተረዳሁ፡፡ ለወደፊቱ ያ ነብይ የሚሰደድባት ቦታ…. ነገር ግን ሳትሆን ቀረች፡፡ ከገዛኝ ሰው ጋር መኖር ጀመርኩ፡፡ አንድ ቀን ከበኒ ቁረይዟ የሆነ አይሁድ መጣና ከሠውየው ገዝቶኝ መዲና ወሰደኝ፡፡ በአላህ ይሁንብኝ ልክ መዲናን እንዳየኋት ያቺ የተነገረችኝ መሬት ላይ እንደደረስኩ እርግጠኛ ሆንኩ፡፡ በኒ ቁረይዟ መንደር ውስጥ በሰውየው የቴምር እርሻ ውስጥ መስራቱን ተያያዝኩት፡፡ ነብዩም (ሰ.ዐ.ወ) ተሰደው መዲና ቁባዕ አረፉ፡፡
ከእለታት አንድ ቀን የቴምር ዛፍ አናት ላይ ነበርኩ፡፡ አለቃዬ ከስር ተቀምጧል፡፡ አንድ የአጎቱ ልጅ አይሁዳዊ መጣና ‹‹በኒ ቂላዎችን አላህ ይርገማቸው ቁባእ ላይ ከመካ ነብይ ነኝ ብሎ የመጣ ሰው ላይ ይራኮታሉ›› አለ፡፡ ልጁ ንግግሩን እንደጨረሰ የሆነ ነገር ሠውነቴን ወረረኝ፡፡ አሳዳሪዬ ላይ ልወድቅ እድክደርስ ድረስ ዛፊቱ ተርገፈገፈች በፍጥነት ወረድኩና ‹‹አሁን ምን አልክ ? ዜናውስ ምንድን ነው ?›› ስለው አሳዳሪዬ በከባድ ጥፊ ፊቴን አነደደኝ፡፡ ‹‹በማያገባህ ምን ጥልቅ አደረገህ ? በል ወደ ስራህ ሂድ ›› አለኝ፡፡ ወደ ስራዬ ተመለስኩ፡፡ ሲመሽ ያለችኝን ቋጥሬ የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) ወዳሉበት ቁባእ አቀናሁ፡፡ ወዳሉበት ስገባ የተወሰኑ ባልደረቦቻቸው ጋር ናቸው፡፡ እንግዳ ስለሆናችሁና የሚያስፈልጋችሁ ብዙ ነገር አለ፡፡ እኔ ለምፅዋት (ሰደቃ) የተሳልኩት ምግብ አለ፡፡ ያላችሁበት ሲነገረኝ ይህ ሰደቃ ለናንተ እንደሚገባ አስቤ ይዤው መጣሁ አልኩና ፊታቸው አስቀመጥኩት፡፡ መልእክተኛው (ሰ.ዐ.ወ) ወደ ባልደረቦቻቸው ዞር አሉና ቢስሚላህ ብላችሁ ተመገቡ አሉ፡፡ እርሳቸው ግን እጃቸውን አልዘረጉም፡፡ በውስጤም በአላህ ይሁንብኝ ይህቺ አንዷ ምልክት ናት፡፡ እርሱ ሰደቃን አይመገብም፡፡
በቀጣይ ቀንም ምግብ ይዤ ወደ መልእክተኛው ተመልሼ መጣሁና ‹‹እንዳየሆት ሰደቃን አይበሉም፡፡ ስጦታ ይዤልዎት መጥቻለሁ›› ብዬ ፊታቸው አደረግኩት፡፡ ባልደረቦቻቸውን በአላህ ስም ተመገቡ አሉና አብረው በሉ፡፡ እኔም ለራሴ በአላህ ይሁንብኝ ይህቺ ሁለተኛዋ ናት አልኩኝ፡፡ አዎ ስጦታን ግን ይመገባሉ፡፡ ተመለስኩና የተወሠኑ ቀናት ቆየሁ፡፡ ወደርሳቸው ስሄድ በቂዕ ጀናዛ ለመሸኘት በሄዱበት ፣ ባልደረቦቻቸው ዙሪያቸውን ከበዋቸው ተቀምጠው አገኘኋቸው፡፡ ሁለት ኩታዎችን አንዱን ከላይ ለብሰው ሌላውን ታጥቀው ነበር፡፡ ሠላምታ አቀረብኩላቸው፡፡ ትከሻቸው መኃል ያለውን የነብይነት ማህተም ለማየት ስንቆራጠጥና ስንጠራራ ነበር፡፡ ይህንንም ስላወቁብኝ ከትከሻቸው ፎጣውን አወረዱት፡፡ ምልክቱን በተነገረኝ ቦታ ላይ አየሁት፡፡ ያ ጳጳስ እንደነገረኝ ማህተሙን ተመለከትኩት፡፡ ዘልዬ ተደፋሁበትበና እያለቀስኩ እስመው ጀመር፡፡ ነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) አረጋጉኝና ከፊታቸው ቁጭ አልኩ አሁን እንደምነግራቸው ታሪኬን ነገርኳቸው፡፡ ከዛ እስልምናን ተቀበልኩ፡፡ በባርነት ቀንበር መያዜ በድርና እሁድ ጦርነቶችን ከመሣተፍ አገደኝ፡፡
አንድ ቀን ነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) ከአሳዳሪዬ ጋር ከባርነት ነፃ እንዲያደርጉኝ የገንዘቡን መጠን እንድደራደር አዘዙኝ፡፡ ተደራደርኩት ነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) ባልደረቦቻቸው እንዲተባበሩኝ አደረጉ፡፡ አላህ (ሱ.ወ) ከባርነት ነፃ አወጣኝ፡፡ ነፃነቱ የተጠበቀ ሙስሊም ሆኜ ኖርኩ፡፡ ከነብዩም (ሰ.ዐ.ወ) ጋር አብሬ የኸንደቅን ዘመቻ ተሣተፍኩ፡፡
ሰልማን (ረ.ዐ) ግዙፉንና ምርጥ የሆነውን ስለ እምነት እውነት ፍለጋ መኳተኑን እንዲህ በሚያምር መልኩ ተረከ፡፡ የህይወቱን ግብ ያሠመረለት ፍኖት በእርግጥ ይህ የሞራል ልዕልና ነው፡፡ ከፍታን የተመኘች መንፈሱ፣ ጠንካራ ፈተናዎችን አሸንፎ የበላይ ከሆነ በኋላ ወደ ታች መውረድ አይታሰብም፡፡ ስለ እውነት ለፋ ከአባቱ በፍቅርና እንቅብካቤ ከተከበበ ቤት ምኑንም ወደማያውቀው መንከራተት ገባላት፡፡ ከቦታ ቦታ ከሀገር ሀገር በባርነት ቀንበር ታስሮ እስኪደክም ተጓዘላት፡፡ የተለያዩ የህይወት መንገዶችን ቃኘ፡፡ ስለርሷም የሙጥኝ አለ፡፡ መስዋእትነትን ከፈለ፡፡ አላህም ታዲያ በምድር ከመልእክተኛው ጋር በማገናኘት በኢስላም ካሰው፡፡ ረዘም ያለ ዕድሜ ሰጥቶትም የኢስላም ሰንደቅ በምድር ስትውለበለብ መመልከት ቻለ፡፡ የአላህ (ሱ.ወ) ደጋግ ባሪያዎች የምድርን ጫፎች ሞልተዋት በቅናቻና (ምሪት ፣ ሂዳያ) በፍትህ ሞልተዋት ማየት ቻለ፡፡
የዚህ ሰው ኢስላም ስለምን አማረ፡፡ ስለምንስ በእውነት የታገዘ ሆነ ? በርግጥ የርሱ ኢስላም የትጉሃንና ጥንቁቃኑ ነበር፡፡ ስለ ምድራዊ ህይወት የነበረውን ግዴለሽነት ፣ ቅልጥፍናውንና ጥንቁቅነቱን አይተው ሰዎች ከዑመር ኢብኑል ኸጧብ ጋር ያመሳስሉት ነበር፡፡ ሰልማን (ረ.ዐ) ከአቡ ደርዳዕ (ረ.ዐ) ጋር ለተወሰኑ ቀናት አንድ ቤት አብረው ቆዩ፡፡ አቡደርዳዕ (ረ.ዐ) ቀን ይፆማል ለሊት ይቆማል፡፡ ሰልማን ታዲያ አቡደርዳዕን ከዚህ ጥግ የደረሰ አምልኮ ወደ መካከለኛ ሊመልሰው ከጀል፡፡ አንድ ቀን የሱና ፆምን አስፈሰከው፡፡ አቡ ደርዳዕ ሰልማንን እየወቀሰ “ለጌታዬ እንዳልፆምና እንዳልሰግድ ትከለክለኛለህ?” አለው፡፡ ሰልማንም አይንህና ቤተሰብህ ካንተ መብት አላቸው፡፡ ፁም አፍጥር፣ ስገድ ተኛ ሲል መለሰለት፡፡ ይህ ዜና ለነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) ደረሳቸው ሰልማን እውቀትን ጠገበ ሲሉ አድናቆታቸውን ገለፁ መልእክተኛው (ሰ.ዐ.ወ) ከህሊናው ብስለትና የዳበረ እውቀቱ በተጨማሪ ስነ ምግባርና ሀይማኖተኝነቱንም ያዩ ነበር፡፡
በኸንደቅ ዘመቻ እለት አንሷሮች ቆመው “ሰልማን ከኛ ነው” አሉ፡፡ ሙሀጂሮችም ተነሱና “ኧረ ሰልማን ከኛ ነው” ሲሉ ነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) ሁለቱንም ተጣሩና “ሰልማንማ የኛ ነው አህለለል በይት” ብለው ተናገሩ፡፡ በእርግጥ እርሱ ለዚህ ክብር የተገባ ነበር፡፡
ዐሊይ ኢብኑ አቡ ጧሊብ (ረ.ዐ) ሉቅማን አል – ሀኪም ብለው ይጠሩት ነበር፡፡ ሰልማን (ረ.ዐ) ከሞተ በኋላ ስለሱ ሲጠየቁ “እሱማ ከኛ ከአህለል በይት ነው፡፡ ለናንተ ሉቅማነል ሀኪምን አላችሁን ?” ሲሉ መልሰው ነበር፡፡ እርሱ የመጀመሪያዎቹም የመጨረሻዎቹም ትውልድ እውቀት ተሰጥቶታል፡፡ የመጀመሪያዎቹን መፅሀፍት አንብቧል የመጨረሻውንም እንዲሁ፡፡ እርሱ የማይነጥፍ የእውቀት ባህር ነው ሲሉም አክለዋል፡፡ በዑመር (ረ.ዐ) ዘመነ ኺላፋ መዲናን ሊጎበኝ መጣ፡፡ ዑመር (ረ.ዐ) ከዚህ በፊት ለማንም ሰርተውትና አድርገው የማያውቁትን ነገር አደረጉ፡፡ ለመጀመሪያ ጊዜ ባልደረቦቻቸውን ሰበሰቡና “አንድ ላይ ሁነን ሰልማንን ወጥተን እንቀበለው” አሉ፡፡ በመዲና ጎዳናዎች ወተው ተቀበሉት፡፡ ሰልማን (ረ.ዐ) ከነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) ከተገናኘ በኋላ ነፃነቱን የተጎናፀፈና ሙስሊም ፣ ታጋይና አምላኪ ሆኖ ኖረ፡፡ በኸሊፋው አቡበክር (ረ.ዐ) ከዛም ዑመር (ረ.ዐ) እንዲሁም አላህን (ሱ.ወ) እስኪገናኝ በነበረበት የኡስማን (ረ.ዐ.) ጊዜ አብረው ኖረዋል፡፡ በነዚህ ወቅቶች የኢስላም ሰንደቅ በየአቅጣጫውና አድማሱ ላይ ይውለበለብ ነበር፡፡ ብዙ ገንዘብና ድልቦች ወደ ኢስላማዊው ኺላፋ መናገሻ መዲና ግምጃ ቤት ይገባ ነበር፡፡ ለተለያዩ ሰዎች ሹመት ይሰጣል፡፡ የተወሰነ የደሞዝና ጥቅማ ጥቅም ክፍያዎችም ነበሩ፡፡ ታዲያ ሰልማን በዚህ ወቅት የት ነበር ? በዚህ የድሎት ነፀብራቅ በነበረበት ጊዜ በምን ሁኔታ ይኖር ነበር፡፡ አይናችሁን በደንብ ክፈቱና ከዛፉ ስር ቁጭ ብሎ ቅርጫት የሚሰራ ሽማግሌ በአይነ ህሊናችሁ ሳላችሁ ? አዎ እሱ ሰው ሰልማን ነው፡፡ በደንብ እዩት፡፡ ከልብሱ ማጠር የተነሳ ተሰብስቦ ወደ ጉልበቱ ደርሷል፡፡ ከክቡር ሽምግልናውና ሞገሱ ጋር፡፡ ለሰልማን በዓመት ከአራት እስከ ስድስት ሺህ ዲርሃም በቂው ስለነበር ከግምጃ ቤት ይሰጠው ነበር፡፡ ነገር ግን ሁሉንም በሰደቃ ያከፋፍለዋል፡፡ አንዲትም ዲርሃም አይጠቀምም፡፡ እንዲህም ይል ነበር “ዑመር ኢብኑል ኸጧብ እንዳልሰራ ቢከለክለኝም ግን በአንድ ዲርሃም የቴምር ሰበዝ እገዛለሁ፡፡ በርሱም ቅርጫት እሰራለሁ በሶስት ዲርሃም እሸጠዋለሁ፡፡ አንድ ዲርሃም ለስራው እመልሳለሁ፤ አንድ ዲርሃም ለቤተሰቦቼ በቂ ስለሆነ አስቤዛ እሰጣለሁ ሶስተኛውን ዲርሃም ደግሞ ለሰደቃ እሰጣለሁ”፡፡
አዎ ! የሙሀመድ (ሰ.ዐ.ወ) የዘመናት የኩራት ካባ ነው፡፡ ምናልባት አንዳንዶቻችን ስለ አቡበከር ዑመርና አቡዘር (ረ.ዐ) እና መሰል ወንድሞቻቸውን ቀለል ያለ ህይወታቸውንና ጥንቃቄያቸውን ስንሰማ፤ የአረቦች የህይወት ዘዴያቸው ነው ልንል እንችላለን፡፡ የአረቢያን ፔኒንዙላ አንድ አረብ ለህይወቱ የሚያስፈልገውን በቀላሉ ስለሚያገኝ ነው ልንልም እንችላለን፡፡ ነገር ግን አሁን ይኸው አንድ ከፐርሺያ ምድር ከተገኘ ፣ ምቾትና ድሎት ካሳደጉት ከድሆች ሳይሆን ከመሪዎች የነበረ ሰው ፊት ነው ያለነው፡፡ ድሎትን ፣ መትረፍረፍንና ፀጋን ችላ ብሏል፡፡ በእጅ ስራ ውጤቱ በአንዲት ዲርሃም ብቻ ተብቃቅቷል፡፡ ስልጣንን በሩቁ ይሸሽ ነበር፡፡ እንዲህም ይል ነበር “በሁለት ሰዎች ላይም ቢሆን እንኳን መሪ ላለመሆን አፈር መመገብ ካለብህ አድርገው”
ወደ ጅሃድ ሜዳ መሪ ከተደረገ እያለቀሰና እየፈራ ይቀበላል፡፡ ስልጣንን ወይም በሰዎች ላይ መሾምን ይጠላል፡፡ በግዴታ ከተሸመ ደግሞ ገንዘብ ተቀብሎ ለምን አይጠቀምም የእጁን ስራ ውጤት ብቻ ለምን ይጠቀማል፡፡
ሒሻም ከሐሰን እንደዘገቡት “ለሰልማን 5000 ዲርሃም ይከፈለው ነበር፡፡ 3000 ሰዎች መሀል ግን አንዲት ካባ፤ ግማሹን አሸርጦ ግማሹን ለብሶ ኹጥባ ያደርግ ነበር” ብለዋል፡፡ደሞዙ ሲወጣ ወደ ሌላ ያሣልፈዋል (በሰደቃ ያከፋፍለዋል) የእጅ ስራ ውጤቱን ነበር የሚመገበው፡፡” የፀጋ ውልድ ፣ የስልጣኔ እንክብክብ ሆኖ ሳለ ይህ ሁሉ ምድራዊ ግዴለሽት ከየት መጣ ያውም ፐርሺያዊ ሆኖ . . .
እስኪ የሞት ፍራሹ ላይ ሆኖ ሊነግረን ነው፡፡ ምላሹን ከርሱ እንስማ ምጡቋ ነፍሷ አዛኙንና ሀያሉን አላህ ለመገናኘት እየተዘጋጀች ነው፡፡ ታሞ በተኛበት ሰዕድ ኢብኑ አቢ ወቃስ (ረ.ዐ) ሊጠይቀው ገባ፡፡ ሰልማን አለቀሰ፡፡ ሰዕድም “አባ ዓብደላህ ሆይ ! ለምን ታለቅሳለህ መልእክተኛው እኮ ወደውህ ነው የሞቱት” አለው፡፡ ሰልማንም “በአላህ ይሁንብኝ ሞትን ፈርቼና ለህይወት ጓጉቼ አይደለም ያለቀስኩት ነገር ግን የአላህ መልእክተኛ አንዳችሁ ከዱንያ የጋላቢ ያህል ድርሻ ብቻ ይኑረው ብለውን ነበር፡፡ እኔ ደግሞ እንደምታየኝ በዚህ ሁሉ ቁስ ተከብቤያለሁ” አለ፡፡ ሰዕድ ‹‹ቤቱን አየሁት አንዲት ድስትና የውዱእ ማድረጊያ ዕቃ ነው ያሉት›› ይላል፡፡ ሰዕድም “አባ ዓብደላህ ሆይ ! ካንተ የምንይዘው ምክር ካለ ጣል አድርግልን” አለው፡፡ ሰዕድ ሆይ ! “አንድ ነገር መስራት ስትሻ ስራዋን፣ ስትፈርድ ፍርድህን፣ እጅህ ላይ ያለን ስታከፋፍልም ጭምር አላህ ዘንድ አስታውሳት፡፡”
ከዚህ በፊት ነፍሱን በገንዘብ፣ስልጣንና ዝና የሞላው ዛሬ ደግሞ በመብቃቃት የሞላት ሰው ይህ ነበር፡፡ መልእክተኛው (ሰ.ዐ.ወ) እርሱንና ሌሎች ባልደረቦቻቸውን በአጠቃላይ ዱንያን እንዳያመልኩ ፣ ባሪያዋ እንዳይሆኑና የጋላቢ ስንቅ ያህል እንዲይዙ መክረዋቸው ነበር፡፡”
በርግጥ ሰልማን ቃሉን ጠብቋል፡፡ እንዲህም ሆኖ ግን ድንበር አልፌ ይሆን ብሎ ፈርቶ ነፍሱ ለጉዞ በምትዘጋጅበት ወቅት ፊቱ በእንባ ራሰ፡፡ የሚመገብባት ድስት፣የሚጠጣባትና ውዱእ የሚያደርግባት ኮዳ በዱንያ ቁስ የተከበበ አስመሰሉት፡፡ ከዚህ በፊት ዑመርን ይመስላል አላልኳችሁም ?
በተለያዩ ከተሞች መሪ ተደርጎ በተሾመባቸው ጊዜያት እንኳ ሁኔታው ምንም አልተቀየረም ነበረ፡፡ አሚር ስለሆነ የሚከፈለውን ገንዘብ ፍፁም እንዳያገኘው ይጠነቀቅ ነበር፡፡ አለባበሱ ካፖርት ነው፡፡ አንድ ቀን በመንገድ ላይ ሲዘዋወር ከሻም ተምርና ቲን ፍሬ የያዘ አንድ ሠው መጣ፡፡ መሸከሙ የደከመው ይህ ሠው ከፊት ለፊቱ ካሉ ሰዎች መሀል ድሃ የሚመስለውን አሸክሞ የሚፈልገው ቦታ ካደረሰለት በኋላ የልፋቱን ዋጋ ለመስጠት አሰበ፡፡ ሰልማን (ረ.ዐ) ዓይኑ ውስጥ ስለገባበት በምልክት ጠራውና መጣ፡፡ እስቲ ተሸከም ይህን አለው፡፡ ተሸከመና አብረው መሄድ ጀመሩ፡፡ ሰልማን (ረ.ዐ) መንገድ ላይ ሰዎችን ስላገኘ ሰላምታ አቀረበ፡፡ ቆም ብለው “በአሚሩም ላይ ሰላም ይስፈን” ብለው መለሱ፡፡
ሰውየው ደንገጥ ብሎ “በአሚሩም ላይ ሠላም ይስፈን?!” የቱን አሚር ለማለት ፈልገው ነው?” አለ፡፡ በጣም የተገረመው ደግሞ ከነዚህ ሰዎች መሀል ‹‹አሚራችን እኛ እንሸከም” ብለው ሲሽቀዳደሙ ማየቱ ነበር፡፡
ይህ የሻም ሠው ሀገረ – ገዢው ሰልማን አል – ፋሪስ አንደሆነ አወቀ፡፡ ተደናግጦ ይቅርታ ጠየቀው፡፡ ከናፍሮቹ ተንቀጣቀጡ፣ በጣም እንዳዘነ ነገረው፡፡ ያሸከመውን ሊቀበለው ሲጠጋው ሰልማን ግን ራሱን በማወዛወዝ ተቃውሞውን ገለፀ፡፡ ቤትህ እስከማድረስልህ ድረስ አላወርድም፡፡” አለው፡፡ “አንድ ቀን ሹመትን ለምን ትጠላለህ?” ተብሎ ሲጠየቅ ‹‹ወተቷን ሲጠቧት ጥፍጥናዋን እና ሲያቋርጣት ምሬቷ ከባድ ነው፡፡” ሲል መልሷል፡፡
አንድ ቀን ጓደኛው ቤቱ ሲገባ ሰልማን ሊጥ ያቦካል፡፡ ‹‹አገልጋይህስ?” ሲል ጠየቀው “ለአንድ ጉዳይ ላክናት ፤ ሁለት ስራ እርሷ ላይ መደራረብን ጠላን፡፡” አለው፡፡ የሰልማን ቤት እያልን ስናወራ ነበር፡፡ ቤቱ ምን ይመስላል እስቲ በደንብ እናወራው፡፡ ሰልማን ቤቱን ማሰራት የፈለገ ጊዜ ግንበኛውን እንዴት ነው የምትገነባው ግን? ሲል ጠየቀው፡፡
ግንበኛውም ቀድሞ የሚረዳና ንቁ ስለነበር እንዲሁም የሰልማንን ምድራዊ ግዴለሽነትና ጥንቁቅነት ስለሚያውቅ ‹‹አታስብ ቤትህን ከፀሀይ ሙቀትና ብርድ የምትጠለልበት ፣ ስትቆም ጭንቅላትህን ስትተኛ እግርህን የሚነካ አድርጌ ነው የምሰራልህ›› አለው፡፡ ሰልማንም ‹‹አበጀህ! እንደርሱ አድርገህ ስራው፡፡›› አለ፡፡
ሰልማን ለአፍታ እንኳ የሚመካበት ምድራዊ ሀብት፣ ነፍሱ የምትንጠለጠልበት አንድም ነገር አልነበረውም፡፡ ነገር ግን ለባለቤቱ በአደራ እንድታስቀምጥለት ያዘዛት ዕቃ ነበር፡፡ በሞተበት ዕለት ንጋት ላይ እንድትሰጠው ጠየቃት፡፡ “እንድትደብቂልኝ የሰጠሁሸን ዕቃ አምጪልኝ” አላት፡፡ ይዛለት መጣች መካ የተከፈተች ዕለት ያገኘው፣ ስሞት የምቀባው ብሎ ጠብቆ ያስቀመጠው ሚስክ ነበር፡፡ ውሃ የያዘ ዕቃ እንዲቀርብለት አዘዘ፡፡ ሚስኩን ከውሃው በእጁ ደባለቀው ለባለቤቱም ‹‹ዙሪያዬን እርጪው፡፡ አሁን ምግብ የማይመገቡ የአላህ ፍጡራን ይመጣሉ፡፡ ሽቶ ግን ይወዳሉ፡፡” አላት፡፡
የላይኛውን ዓለም ተቀላቀለች፡፡ ቀጠሮዋን ለማክበር በናፍቆት ክንፍ ወደ ነብዩ ሙሐመድ (ሰ.ዐ.ወ) እና ወደ ባልደረቦቻቸው አቡበክርና ዑመር ተጓዘች፡፡ ስለ እውነት ለኳተነው ሰልማን አላህ ይዘንለት፡፡ አሚን!
የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትራምፕ ዕሁድ ዕለት አዲስ የጉዞ ሕግ ስላወጡ፣ የሀገሪቱ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የቀድሞ የጉዞ ትዕዛዝቸውን ከመጭው ወር ፋይሉ ላይ አስወግዷል፡፡
የ15ኛ ሳምንት የሊጉ መርሀ ግብር ከዛሬ አርብ ጀምሮ ሲካሄዱ ነገም በአንድ ጨዋታ መካሄዱን ይቀጥላል። በነገው እለት ከሚካሄዱ ጨዋታዎች መካከል ሲዳማ ቡናን ከ ሰበታ ከተማ የሚያገናኘው ጨዋታ እንደሚከተለው ዳሰነዋል። መልካም ንባብ።
በተለይም ቡድኑ ከመከላከል ወደ ማጥቃት በሚሸጋገርበት ወቅት የአዲስ ግደይ እና ሀብታሙ ገዛኸኝ ፈጣን እንቅስቃሰዎች ለሰበታ ከተማ ከወዲሁ ፈታኝ እንደሚሆን ይጠበቃል።
ሰበታ ከተማዎች በመስመር ላይ ባመዘነው የማጥቃት እንቅስቃሴያቸው ጫናዎችን በመፈጠር የጎል እድሎችን ሲፈጥሩ ሲስተዋል በመጠኑም ቢሆን ለሲዳማ ቡና ተከላካዮች ሊፈትኑ እንደሚችል ሲጠበቅ በሁለቱም ቡድኖች የአጨዋወት ሁኔታን ተከትሎ የነገው ጨዋታ ለተመልካች አዝናኝ እንደሚሆን ይጠበቃል።
በሌላ በኩል ሰበታ ከተማዎች ከሜዳቸው ውጪ በሚያደርጓቸው ጨዋታዎች ላይ ደካማ ጉዞን እያደረጉ ሲገኙ በሊጉም ከሜዳቸው ውጪ ባደረጓቸው ጨዋታዎች ላይ ማሸነፍ ተስኗቸው ታይተዋል።
በጨዋታው በሲዳማ ቡና በኩል ዮናታን ፍስሀ በጉዳት የማይኖር ሲሆን በሰበታ ከተማ በኩል ደግሞ ዳዊት እስጢፋኖስ እና በኃይሉ አሰፋ በጉዳት እንዲሁም መስዑድ መሀመድ በግል ጉዳይ ምክንያት ጨዋታው የሚይመልጣቸው ይሆናል።
በዚህ ተጠባቂ ጨዋታ ላይ ባለሜዳዎቹ ድል የሚቀናቸው ከሆነ የሌሎች ቡድኖችን ጨዋታ ጠብቀው በሶስተኛ ደረጃ ላይ ሲቀመጡ ሰበታ ከተማ የሊጉ የመጀመሪያውን ከሜዳ ውጪ ድል የሚያስመዘግቡ ከሆነ በደረጃ ሰንጠረዡ እስከ አራተኛ ደረጃ ላይ የሚቀመጡ ይሆናል።
“አዲስ አቅጣጫ ለመጪዋ ኢትዮጵያ” በሚል ርዕስ ኢትዮጵያ ከገባችበት አጣብቂኝ ትወጣ ዘንድ የሚያግዙ ያሏቸውንና የዘለቄታውን ቀጣይ አቅጣጫዎች የጠቆሙ ሃሳቦች ያዘሉ ጭብጦች ያካተተ ጽሁፋቸው መነሻነት “ኢንሼቲቭ አፍሪካ” ከተባለው መንግስታዊ ያልሆነ ድርጅት የሥራ አስፈጻሚ ዲሬክተር ከአቶ ክቡር ገና ጋር የተካሄደ ቃለ ምልልስ ነው።
ኢሕአዴግ የአርሦ አደሮችን መፈናቀል መቃወማችንን ሌላ ትርጉም በመስጠት ጫና ሊፈጥር እየሞከረ ነው ሲሉ የመላ ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት - ፕሬዚዳንት ኢንጂነር ኃይሉ ሻወል ወቀሣ አሰሙ፡፡
በሌላ በኩል ደግሞ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ በፓርላማ ንግግራቸው በስፋት ገለፃ ከሰጡባቸው ጉዳዮች አንዱ በአዲስ አበባ፣ በደቡብና በሰሜን ጎንደር በሚገኙ አንዳንድ ትምህርት ቤቶች የተካሄደውን የሥራ ማቆም አድማ መሆኑ ይታወሣል፡፡
የዩናይትድ ስቴትስ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ክፍለ ሀገሮች ጽንስ ማቋረጥ ለሚፈልጉ ሴቶች አገልግሎቱን ለማግኘት አዳጋች የሚያደርግ ጥብቅ ህግጋት በመደንገግ የሴቶቹ ህገ መንግስታዊ መብት የመንፈግ ሆነ የመከልከል ስልጣን የላቸውም ሲል በትናንትናው ዕለት ውሳኔ ሰጠ።
ዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ ጽንስ ማቋረጥ በህግ የተፈቀደ ሲሆን ሴቶች ድርጊቱን እንዳይፈጽሙ ለመከላከል የራሳቸውን የቁጥጥር ህጎች ያወጡ አንዳንድ ክፍላተ ሀገር አሉ። የትናንቱ የጠቅላይ ፍርድ ቤቱ ውሳኔ ለጽንስ ማቋረጥ መብት ተሟጓቾች አስደስቷዋል ።
አምስት ለሶስት በሆነ የድምጽ ብልጫ ጠቅላይ ፍርድ ቤቱ የሰጠው ይህ ውሳኔ በሩብ ምዕተ ዓመት ውስጥ ከሰጣቸው የጽንስ ማቋረጥ መብት ብይኖች ከፍተኛው መሆኑ ተመልክቷዋል።
ፍርድ ቤቱ በዚህ ብይኑ የቴክሳስ ክፍለ ሀገር ክሊኒኮች የክፈለ ሀገርዋ ወግ አጥባቂ ፖለቲከኞች ዓላማ ክሊኒኮቻችንን ለማዘጋት ነው ሲሉ ያቀረቡትን ሙግት ተቀብለዋል። የጽንስ ማስገወድ መብት ደጋፊዎች ትናንት ዋሽንግተን ዲስ ውስጥ ተሰባስበው ደስታቸውን ገልጸዋል።
የደቡብ ምስራቅዋ ክፍለ ሀገር ቴክሳስ የጽንስ ማቋረጥ ኣገልግሎትየ የሚሰጡ ክሊኒኮች በአቅራቢያቸው ባለ ሆስፒታል ታካሚዎቻቸውን አስገብተው ለማከም የሚያስችል ውል ሊኖራቸው ይገባል። በሆስፒታል ደረጃ የሚሰራባቸው በውድ ዋጋ የሚገዙ መሳሪያዎች እንዲኖራቸው ያስገድዳል። ፍርድ ቤቱ ህገ መንግስቱን በሚጻረር መንገድ የሴቶችን መብት የሚጥስና በህክምናም ኣላስፈላጊ ነው በማለት በአብላጫ ድምጽ ውድቅ አድርጎታል።
ፕሬዚደንት ባራክ ኦባማ የትናንቱን የጠቅላይ ፍርድ ቤት ውሳኔ የሴቶችን የስነ ተዋልዶ መብት ላይ የተደነቀረ ከህገ መንግስት ውጭ የሆነ እንቅፋት የሚያስወግድ ውሳኔ ነው በማለት ደስታቸውን ገልጸዋል።
92 ዝዕድመኦም ፕረዚደንት ሙጋበ ነዚ ዘፍለጡ ትማሊ ረቡዕ 27 ሓምለ ኣብ ርእሰ ከተማ ሃራረ ንብኣሽሓት ዝቑጸሩ ደገፍቶም ኣባላት ሰልፊ ዛኑ ፒኤፍን ገዳይም ተጋደልቲ ሓርነት ዚምባብወን ኣብ ዘስምዕዎ መደረዮም ነዚ ገሊጾም።
ዝሓለፈ ሰሙን ገዳይም ተጋደልቲ ሓርነት ዚምባብወ ንፕረዚደንት ሮበርት ሙጋበ ዝቃወም ሓባራዊ መግለጺ ብምውጻእን ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ብምክያድን ብመሪሕነቶም ዕጉባት ዘይምህላዎም ገሊጾም ነይሮም።
"ስርዓት ንምቕያር ካብ ነዊሕ ንዝሰርሑ ዘለው ጸላእትና ከመይ ገይርና ንስዕሮም ንፈልጥ ኢና። ብብርቱዕ ቃልሲ ንዝዓቀብናዮ ናጽነትና ከመይ ጌርና ንከላኸሎን ንዕቅቦን ንፈልጥ ኢና" ድማ ኢሎም ፕረዚደንት ሙጋበ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ተአሲሮም ዘለው ጋዜጠኛታትን ሓሳቦም ብነጻ ናይ ምግላጽ መሰሎም ብምጥቃሞም ዝተአሰሩ ካልኦት ሰባትን ብምሉኦም ንክፈትሕን ኣዋጅ ጸረ-ሽብራ ንድምጺ ተቃውሞ መዓፈኒ ጌሩ ካብ ምጥቃም ንኽቁጠብን ኣሜሪካ ጸዊዓ።
ወሃቢ ቃል ቤት ምኽሪ ሃገራዊ ጸጥታ ኣሜሪካ ኔድ ፕራይስ ትማሊ አብ ዘውጽዕዎ መግለጺ ኢትዮጵያ ኣብ ቀረባ ጊዜ አብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ዝፈጸመቶም ማእሰርቲ ሃገሮም ኣዝዩ ከምዘሻቕላ ገሊጾም።
ኣብ ኢትዮጵያ ተአሲሮም ዝጸንሑ ሓያለ ጸሓፍቲ ኢንተርነት(ብሎገራት) ምፍትሖም ሓዊሱ ኣብዚ ዓመት'ዚ ብዝተራኣዩ ኣንፈታት ምምሕያሽ ኣሜሪካ ተተባቢዓ ምንባራ ዝሓበረ እቲ ናይ ትማሊ ናይ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ወሃቢ ቃል ኔድ ፕራይስ ጋዜጣዊ መግለጺ መንግስቲ ኢትዮጵያ ክብሪ መሰል ምዝራብ ብምድልዳልን ዲሞክራሲያዊ ስጉምትታት ብምዝርጋሕን ዘመዝገቦም ለውጥታት ንኽድልድል ምዝኽኻር ክንቅጽል ኢና ኢሎም።
ምድቦች: የአሉሚኒየም ማለከት ፋኖ, የመዳብ ቅባት እቶን, የወርቅ ማለፊያ ፋት, Igbt tilting induction የሚቀጣጠል እቶን, ኢንቬንሽን ፍሳሽ እቶን, ብረታ ብረት ማብሰያ, የአረብ ብረት ማብሰያ ፋን መለያዎች: IGBT ቀዳጅ እሳትን, የመነሻ ምድጃ, የማዋጣትና የማቃጠያ ምድጃ, የማቃጠያ ምድጃ, የማቀጣጠፊያ እቃ አምራች, የማቃጠያ ምድጃ, አነስተኛ ኢንሽን እሳትን
የፊፋ ባለስልጣኖች ዛሬ በዙሪክ ፍርድ ቤት ከቀረቡ በኋላ አልፍረዶ ሃዊት (Alfredo Hawit) እና ጅዋን ኣንግል ናፑት (Juan Angel Napout) እንደታሰሩ ተገልጿል።
የስዊትዘርላንድ የፍርድ ሚኒስቴር የፊፋ (FIFA) ማለት የዓለም አቀፍ የኳስ ጨዋታ ፌድደረሽን ምክትል ፕረዚዳንቶች አልፍረዶ ሃዊት (Alfredo Hawit) እና ጅዋን ኣንግል ናፑት (Juan Angel Napout) እንደታሰሩ ዛሬ ገልጿል። ኢላማ ሲደረጉ ከቆዩት የፊፋ ባለስልጣኖች ውስጥ ተፈረጁ ማለት ነው።
ሁለቱ ሰዎች ዛሬ ዙሪክ ውስት ፍርድ ቤት በቀረቡበት ወቅት ወደ ዩናትድ ስቴትስ (United States) የመላኩን ጉዳይ እንደተቃወሙ የፍርድ ሚኒስቴሩ ገልጿል። United States ሁለቱ ሰዎች በሚልዮኖች ዶላር የሚቆጠር ገንዘብ ጉቦ ሳይቀበሉ አይቀርም የሚል ጥርጣሩ እንዳላት የስዊዝ ባለስልጣኖች አመላክተዋል።
የሁንዱራስ ተወላጅ የሆኑት የሰሜን አሜሪካ፣ የማዕከላዊ አሜሪካና የካሪብያን የእግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ፕረዚዳንት ናቸው። የፓራጓይ ተወላጅ የሆኑት ናፑት (Napout) ደግሞ የደቡብ አሜሪካ የእግር ኳስ አስተዳዳሪ አካል ፕረዚዳንት ናቸው።
ከእስልምና ሃይማኖት መሠረታዊ ሕግጋት ውስጥ ከፍተኛ ደረጃና የላቀ ከበሬታ ያለው የረመዳን ወር ጾም ነው። ጾሙ በሙስሊሙ ኅብረተሰብ ዘንድ ሲጾም ቆይቷል፡፡ መንፈሳዊና ተግባራዊ መስተንግዶ ሲደረግለት የቆየው የጾም ወቅት ተጠናቅቆ፣ በታላቅ ድምቀት ይከበራል:: ስለ ረመዳን ወቅት ምንነት፣ ስለ ታሪካዊ አመጣጡና ባህላዊ ይዘቱ የእስልምና እምነት አባቶችና መጻሕፍት እንደሚያስረዱት፤ በመጀመሪያ ደረጃ የረመዳን ወር የሚገባው በዐረብኛው አቆጣጠር በ4ኛው ወር ነው። ረመዳን ማለት ትርጉሙ፡- ረመደ ከሚለው ከዐረብኛ ቃል የመጣ ነው። ረመደ ማለት ዐመድ ሆነ ማለት ነው። ...ለአሥራ አንድ ወር ሙሉ የሰው ልጅ የሠራውን ኃጢአት በዚህ የረመዳን ወር ውስጥ በጾም ሲያሳልፈውና በንስሐ ወደ አምላኩ ገብቶ ፀሎት ሲያደርግ፣ ወንጀሉን በሙሉ ስለሚፍቀውና ስለሚያጠፋው ዐመድም አድርጎ ስለሚበትነው፣ ረመዳን የሚል ስያሜ ሊያገኝ ችሏል፡፡ ይህ የረመዳን ወር ጾም የተጀመረው በነቢዩ መሐመድ አሊቱርቱ ሰላም፣ ከመካ ወደ መዲና በሄዱ በሁለተኛው ዓመት ነው።
በእስልምና እምነት አሹራ ማለት የሙሐረም በዐረብኛው አቆጣጠር የመጀመሪያው ወደ አሥረኛው ቀን ነቢዩ ላሂሙሳ በሥራው ላይ በውኃ አጥለቅልቆ፣ አላህ ከጨረሳቸው በኋላ ነቢዩ ላሂሙሳ፣ ይህንን ጾም ይጾሙ ስለነበረ ለጌታ ምሥጋና ለማድረስ፣ የጾም ግዳጅ ከመሆኑ በፊት እንደ ግዳጅ አድርገው ነቢዩ መሐመድ የአንድ ቀን ጾም ይጾሙ ነበር። ከዚያ በኋላ ስደት በሄዱ በሁለተኛው ዓመት መዲና እያሉ፣ ይህንን የረመዳን ወር እንዲጾሙ አላህ በቁርዓኑ አዝዟቸዋል፡፡ የረመዳንን ጾም መጾምም ግዴታ ነው፡፡ በእርጅና ምክንያት አንድ ሽማግሌ ወይም አንዲት ባልቴት ለመጾም የማይችሉ ከሆነ፣ እስከ ሕይወታቸው ፍጻሜ ድረስ አንዳንድ ድሀ በቀን እያበሉ እነዚያ አዛውንቶች (ሽማግሌዎችና ባልቴቶች) መብላት ይችላሉ። በተፈጥሮ ሰው ሲያረጅ እንደ ሕፃን አሁንም አሁንም መብላት መጠጣት ስለሚያስፈልገው ተፈቅዶላቸዋል። “በጤና ምክንያት የስኳር በሽታ ያለው ወይም በተለያየ ምክንያት የተጎዳ ካለ፣ ቃሉ የሚታመን ዶክተር፤ “አንተ ጾምን ብትጾም ትጎዳለህ፤ እስከ ሕይወትህ ፍጻሜ ድረስ ጾም አካባቢ መድረስ የለብህም፤ ብትጾም የባሰ በሽታ ላይ ትወድቃለህ - ወይም ሕይወትህን ታጣለህ” ካለው በቀን አንዳንድ ድሀ እያበላ እስከ ሕይወቱ ፍጻሜ ሳይጾም ሊቀመጥ ይችላል። ይኸ ለነዚህ ሰዎች ይሰራል። ለተቀረው ግን አይሠራም፡፡
ጾም መጾም ግዳጅ የሚሆንበት ሙስሊም በሆነ ሰው ላይ ነው። ሙስሊም ባልሆነ ላይ ግዳጅ የለም። በሁለተኛ ደረጃ ሕፃናት ልጆች ላይ የጾም ግዴታ የለም (ለዐቅመ አዳምና ለዐቅመ ሔዋን እስኪደርሱ ድረስ) ማለት ወንድ አሥራ አምስት ዓመት እስኪሞላው፣ ሴት ልጅ ደግሞ የወር አበባ ማየት እስክትጀምር ድረስ መጾም የለባቸውም። ሴቷ የወር አበባ ባታይም አሥራ አምስት ዓመት ከሞላትና ወንዱም እንደዚሁ በዚህ የዕድሜ ገደብ ከደረሰ የመጾም ግዴታ አለባቸው። የታመመ፣ የአዕምሮ በሽተኛ (ዕብደት ያለበት ሰውም) ከበሽታው እስኪድን ድረስ ለመጾም አይገደድም፤ ሲድን ግን መጾም ይገባዋል:: አንድ የሩቅ መንገደኛ /ሙሳትር/ የሆነ ሰው ከቤቱ እስከወጣበትና ወደ ቤቱም እስከተመለሰበት ጊዜ ድረስ ጠኔና በሽታ እንዳይገድለው መብላት ይፈቀድለታል:: በመንገደኝነት የሚበላው የረመዳን ወር ካለቀ በኋላ፣ ያንን የጾም ቀን ቀጠሮ መመለስ ግዴታው ነው። የአንድን ሙስሊም ሕይወት አደጋ ላይ የሚያደርስ ኃይለኛ የውኃ ጥምና ረኃብ ከገጠመም፣ ይህ እንደ ሕመም ስለሚቆጠር ጾሙን መፍታት ይችላል። ይህ በጋራ ለወንድም ለሴትም ይሆናል። በወር አበባ ላይ የምትገኝ ሴትም ጾም መፍታት በእርሷ ላይ ግዴታ ነው፤ መብላት አለባት። አላህ ይህን ያደረገበት ምክንያት አንዲት ሴት በወር አበባ ላይ እያለች ብትጾም፣ (ጾም ደግሞ በተፈጥሮው ደም ስለሚቀንስ) ልትጐዳ ትችላለች። ከዚያ ውጪ ቀኑን ቆጥራ መክፈል አለባት። በተጨማሪም ወልዳ የተኛች ሴትም ከደሟ እስክትጠራ ድረስ እርሷም እንድትበላ ትገደዳለች። ጾም በነዚህ በሁለቱ ላይ ሐራም ነው። አይፈቀድላቸውም። አንዳንዶቹ ግን “በዚህ ወር ውስጥ መብላት ደስ አይለንም” እያሉ በወር አበባም ላይ እያሉ የሚጾሙ አሉ። ወልደውም (ተኝተው) የሚጾሙ አሉ። ይኸ ግን በራሱ ወንጀል እንደሆነ መጻሕፍቱም የእምነቱ አባቶችም ይመክራሉ፡፡
የምታጠባ እናትንና ነፍሰጡር ሴትን በተመለከተም የጦም ትእዛዝ አለ፡፡ እናት ራሷ እያጠባሁ ከጾምኩ እጎዳለሁ ካለች፣ ጾም መፍታት ትችላለች። ነፍሰጡር የሆነች እናትም ለራሷ አስባ እጎዳለሁኝ ካለች ወይም ፅንሱ ስለሚመገብ እጎዳለሁ ብላ ካሰበች፣ እርሷም ረመዳንን መፍታት (መብላት ትችላለች)፤ እንዲሁም “እኔ በመጾሜ ሕፃኑ ልጅ ወተት ያጣል” ብላ ሰግታም ከሆነ ወይም ሆዷ ውሰጥ ያለውም ሕፃን “በመጾሜ ይጎዳል” ብላ ካሰበች ለልጆቿ ስትል ጾሙን መፍታት ትችላለች። ችግሩ እንደተወገደላቸው ሴቶቹ መጾምና ቀኑን ቆጥረው መመለስ ግዴታቸው ነው። ልዩነት ያለው ለራሷ ብላ ሰግታ የምትፈታው መፍታትና በሆዷ ውስጥ ላለው ወይም ለምታጠባው ልጅ ብላ ሰግታ የምትፈታው መፍታት ግን በሁኔታው ይለያያል። ለራስዋ እጎዳለሁ ብላ ፈትታ ከሆነ፣ ያንኑ ቀን ብቻ ጾማ መመለስ ነው የሚኖርባት። ለልጁ (ሆዷ ውስጥ ላለውም ሆነ ለምታጠባው) ብላ ፈትታ እንደሆነ ግን ያንን ቀን ጾማ በቀን ደግሞ አንድ ድሀ ማብላት አለባት። ለልጁ (ለሁለተኛ አካል ስትል ነውና የፈታችው)።
“ለድሀ ማብላት ሲባል አንዳንድ እፍኝ ስንዴ ወይም እህል ለድሀ መስጠት ማለት ነው። ወይም አንድን ድሀ እስኪጠግብ ድረስ ማብላት ማለት ነው። ይህ እንደ ባለቤቱ ችሎታ ይታያል። እንደዚህ ዓይነት የጾም ዕዳ ያለባቸው ሰዎች የረመዳን ጾም ከመምጣቱ በፊት ጾሙን መመለስ ግዴታቸው ነው። ድንገት ካሣለፉ ወይም አንድ ዓመት ካለፈ በቀን አንድ ድሀ ያበላሉ። ወይም አንድ እፍኝ እህል ይሰጣሉ። ሁለት ዓመት ካለፈ ሁለት ድሀ ያበላሉ። ሁለት እፍኝ እህል ይሰጣሉ:: ሦስትና አራት ዓመትም ካለፈ እንደዚሁ ስሌቱ ተግባራዊ ይሆናል።
በጾም ቀን ከባለቤቱ ጋር የተገናኘ ቅጣቱ ከፍተኛ ነው። ይህን ያደረገ በአንድ ቀን ፋንታ ሁለት ወር ሙሉ በተከታታይ መጾም አለበት። ይህንን ማድረግ የማይችል ከሆነ በቀን ስድሳ ድሀ ማብላት ይኖርበታል። ሁለት ቀን ከሆነ የዚያኑ ያህል እጥፍ መሆን አለበት። በተረፈ ረስቶ ቢበላ፣ ቢጠጣ፣ ረስቶ ከባለቤቱ ጋር ቢገናኝ፣ ባስታወሰ ጊዜ ምግብና መጠጡን... አቁሞ ጾሙን መቀጠል ይኖርበታል። መንገደኛ በሽተኛ ሆኖ ወይም በእርጅና ምክንያት ሳይችል ቀርቶ ካልሆነ በስተቀር፣ ጾሙን ከመሬት ተነሥቶ ያለ አግባብ ያበላሸ ሰው ዓመቱን በሙሉ ቢጾም ያችን ያንዷን ቀን የረመዳን ጾም ሊመልሳትና በእግዚአብሔርም ዘንድ ሞንዳ ሊያገኝባት አይችልም።
ዛሬ በኮሮና ወረርሽኝ ምክንያት ሁሉም አማኝ በቤቱ ውስጥ ተገድቦ ቢገኝም፣ በሰላሙ ጊዜ የኢድ አልፈጥርን በዓል የሙስሊሙ ኅብረተሰብ የሚያከብረውና “አላህ ትልቅ ነው’’ እያለ ሶላቱን የሚሰግደው በአዲስ አበባ ስታዲየምና በዙሪያው በመሰባሰብ ነው፡፡ ኢድ አልፈጥር ማለት የረመዳን ጾፍ ፍቺ በዓል ማለት ነው። ፈጥር ማለት ጾም መገደፍ፤ መመገብ ማለት ሲሆን ኢድ ደግሞ በዓል ማለት ነው። ዒድ አልፈጥር (የጾም ፍቺ በዓል) የጾም ወር ከሆነውና ቁርዓን ከወረደበት የረመዳን ወር በኋላ በእስላም ጨረቃዊ አቆጣጠር አስረኛው ወር በሆነው በሸዋል ወር የመጀመሪያው ቀን ላይ ይውላል።
ይህ ቀን ለአንድ ሙስሊም ግለሰብ በአላህ አገልጋይነት ላስመዘገበው ከፍተኛ ክንውን አጠቃላይ የሆነ ክብረ በዓሉ ነው። እንዲሁም ተወዳጅ በሆነው ወንድማዊ መንፈስ ከበዓሉ በፊት ከነበሩባቸው መንፈሳዊ ግዴታዎች ለመውጣት ላበቃው አላህ ምስጋናውን ለማቅረብ የሚሰበሰብበት የአላህ ማወደሻና ማመስገኛ ቀን ነው። የረመዳንን ጾም የፈጸሙ ሙስሊሞች በኢድ አልፈጥር በዓል ቀን፣ ለደሆችና ለችግረኞች ዘካትን (ምጽዋትን) በማከፋፈል አላህን ማመስገናቸውን፣ ደስታቸውን ይገልጻሉ። ለድሆች መስጠት ችሎታ ባለው ሰው ላይ በአካባቢው ከሚበላው የምግብ ዓይነት ለአንድ ጊዜ የተሟላ የምግብ መጠን መስጠት ግዴታው ነው። የሚያስተዳድረው ቤተሰብ ካለውም በእያንዳንዳቸው ቁጥር ልክ ተመሳሳይ መጠን መክፈል በሙስሊሙ ላይ ግዴታ ይሆንበታል። በዒድ በዓል ቀን አላህን ለማወደስ ራሳቸውን የሚያጠሩበት፣ ባለፀጋዎቹ የሚያመሰግኑበት፣ ለዚያው ቀን ሙታኖችን በማስታወስ ምሕረት የሚለምኑበት፣ ችግረኞችን ለማስታወስ የእርዳታ እጃቸውን የሚዘረጉበት ሀብታሞችና ድሆች ሁሉም ለአላህ ውዴታ የሚረኩበት ቀን ነው። ዓርብ ሶላት እንደሚደረገው ሁሉ በዚሁ ቀን ለዒዓድ (በዓል) ስግደት የሚሄድ ንጽህናውን ጠብቆ፣ ንጹህ ልብስ ለብሶ በመስጊድ ወይም ሰጋጆች በሚሰበሰቡበት ስፍራ ከስግደቱ በፊት ጸሎት (ውዳሴ) ተክቢራ ያደርጋል።
“አሏህ አክበር፣ አሏሁ አክበር፣ አሏሁ አክበር ወሊል ላህል-ሀምዱ” ትርጉሙም፤ “አላህ ከሁሉም በላይ ኃያል ነው፡፡ አላህ ከሁሉም በላይ ኃያል ነው፡፡ ከአላህ በስተቀር ሌላ አምላክ የለም፡፡ አላህ ከሁሉ በላይ ነው፡፡”
ማንኛውም በዓል ይቅርታ የሚተላለፍበት ለመሆኑ ሙስሊም ለዒዓድ ስግደት በሚሰባሰብበት ቀን ጌታውን ይቅርታ፣ ምሕረትንና የእምነት ልምላሜ እድገትን ይለምናል። አላህ (ሰ.ወ) ፍ/ፈም ለሆነ አገልጋዮች ምሕረትን ለመስጠት ቃል ገብቷል።
በስግደቱ ልቡን ወደ አላህ ለመመለስ እንዲህ ባለ ስብሰባ ውስጥ አንዳች የወንድም ጥላቻ ወይም ምሬት በልቡ ውስጥ ካኖረ ማንኛውም አማኝ ሙስሊም፣ አላህ ፊት ማፈሩ አይቀርም። በዚሁ ሁኔታ ላይ ሁሉ ምሕረትን ለመፈለግ አቅሙ የቻለውን ያህል በማድረግ፤ ፊቱን ወደ አላህ ከመለሰ ለበደለው ሁሉ ምሕረትን ያደርጋል። ከብዙኃኑ የፍፁምነት መንፈስ ከሌሎች በይቅርታ ላለፈ ሰው ይቅርታ እንደሚደረግለት ይማራል። እሱ ይቅርታ ሲያደርግ፣ አላህ ደግሞ ለሱ ይቅርታ ያደርግለታል።
በእስልምና እምነት መሰረት፤ የዒድ በዓል የሰላም ቀን ነው። በሙስሊም ልብ ውስጥ ሰላም ሥር ሲሰድ ከአላህ ጋር የማይፈርስ የሰላም ቃል ያስራል። የሰው ልጅ ከአላህ ጋር ሰላም ከሆነ ከራሱና ከተቀሩት ፍጥረታት ጋር ሁሉ ሰላም ይሆናል። ኢድ በዓል የምሥጋና፣ የምሕረት፣ የይቅርታ የሥነ ምግባራዊ ድል አድራጊነት ቀን ነው። የመልካም ውጤትና የብሩህ ግኝቶች ቀን ነው። መታሰቢያ (ማስታወሻ) ቀንም ነው። የዒድ አልፈጥር ሶላት አዛን (ኢቃማ) የለውም። ሁለት (ረኮዓ) የሚሰገድ ሲሆን ከሶላቱ በኋላ ሰጋጆቹ አላህን እንዲፈሩ፤ ቁርዓንን፤ የነቢዩን፤ እነሱ እንደሚሉት፤ (ሰ.ዐ.ወ) ፈለግ እንዲከተሉ በማሳሰብ መሪው (ኢማሙ) ዲስኩር ያደርጋሉ። የበዓሉ ሥነ ሥርዓት ካበቃ በኋላ ሰው ወደየ ዘመዱ፣ ወደየ ጓደኞቹና ቤተሰቡ ዘንድ በመሄድ ይዘያየራል። ከሙስሊም ጓደኛውም ጋር ሲገናኝ፡-
ለመንፈሳዊ ግዴታዎች ዋስትና በመስጠት ግዴታውን በፍጹምነት የፈፀመ ከሆነና እንዲሁም ከኃጢአት፣ ከፍርሐት፣ ከርካሽ ጠባይና ከብልግና፣ ከምቀኝነትና ከክፋት፣ ከውርደትና ከሌሎችም የተገዢነት (ባርነት) ምክንያት ሁሉ በመላቀቁና በተግባር ድል በማድረጉ፣ የበዓሉ ቀን የድሉ ቀን ስለሆነ “ሚነፋ-ፋኢዚን’’ ‘እንኳን ድል አደረክ’ ይባላል።
ዓጼ በካፋ (የዘውድ ስም "መሲህ ሰገድ " ወይም "አድባር ሰገድ") የነገሡት ከእ.ኤ.አ ከግንቦት18፣ 1721 እስከ መስከረም 19፣1730 ነበር። በካፋ የቀዳማዊ እያሱ ልጅ ሲሆን ከሱ ቀድሞ የነገሱት ቀዳማዊ ተክለሃይማኖትና ሳልሳዊ ዳዊት ወንድም ነበር። ትውልዳቸውም ከ ጎዣም(ጎጃም) ይመዘዛል
ባካፋ ህጻንነቱን ያሳለፈው ወህኒ አምባ ላይ ነበር። ሆኖም ግን በንጉስ ዮሥጦስ መጨረሻ ዘመን አካባቢ በተነሳ ግርግር ሳቢያ ከወህኒ አምልጦ ከኦሮሞ ቡድኖች ስር ተደበቀ። ሳይቆይም በመማረኩ ለወደፊት እንዳይነገስ አፍንጫው ላይ ጠባሳ ተደረገበት። .[1] ነገር ግን በ1721 ወንድሙ ዳዊት ሳልሳዊ በመርዝ ስለተገደለ ከነበሩት ተወዳዳሪወች እሱ ተመርጦ ነገሠ።
የአገሪቱን ሃይል መዳከም ተከተሎ በመጣ ድንጋጤ ምክንያት በበካፋ ዘመን የነበረችው ኢትዮጵያ በሴራና ተንኮል የተተበተበች እንደንበር ጄምስ ብሩስ ያትታል። ለዚህ ይመስላል ባካፋ "ዝምተኛ፣ ምስጢረኛ፣ ልቡ የማይገኝና በራሱ ባሪያ ወታደሮችና በራሱ ምስል በሰራቸው ሰወች የተከበበ" እንደነበር ሃኪም ይጋቤ መዝግቧል። በንጉሱ ዜና መዋል ላይ የሰፈረው ጽሁፍ የንጉሱን ቆራጥነትና መልካም አስተዳደር ቢያሳይም አላማው ግን የተሰወረ እንደነበር ብሩስ ታዝቧል። [2]
በንጉስ በካፋ ዘመን ብዙ ጦርነት እንዳልነበረና አብዛኛው የንጉሱ ክንድ ያረፈው የተንሰራፋውን የባላባቱን ሃይል ሰብሮ የመካከለኛው መንግስትን ሃይል በማጠናከር እንደነበር ታሪክ አጥኝው ዶናልድ ሌቪን ይናገራል። [3] ታሪክ አጥኝው ፓል ሄንዝ በበኩሉ ለኢትዮጵያ ታሪክ በካፋ ያበርከተው ታላቁ አስተዋጾ ሁለተኛው ሚስቱ ንግስት ምንትዋብ እንደነበረች ይዘግባል።.[4] የጎንደር ከተማን የመጨረሻ ግንቦች ያሰሩት በካፋና ሚስቱ ምንትዋብ ነበሩ።[5]
ንጉሱ በካፋ የመጀመሪያ ሚስቱን ካገባ በኋላ የዙፋን ተክሊል ደፋላት። ቀጥሎም ለዚህ ስርዓት ክብር ሲባል በአዳራሽ ውስጥ ግብዣ አድርጎ ሲያበቃ ሚስቲቱ ከቀረበው ምግብ እንደበላች ታመመችና ማታውኑ አረፈች። ከበካፋ በፊት የነበረው ንጉስ በመርዝ ስለሞተና ይቺም ሚስቱ በዚያው እንደሞተች ከፍተኛ ወሬ ስለተናፈሰ ከፍተኛ ሽብር ከተማይቱን አናወጣት።
በካፋ በህዝብ ዘንድ ክብርን ካስገኘለት ስራው አንዱ ብዙ ጊዜውን በመሰዋትና እራሱን ደብቆ በግዛቱ ሁሉ እየተዘዋወረ ስህተት የተሰራውን ማቃናቱ ነበር። [6] በዚህ ሁኔታ አንድ ቀን ተደብቆ ከጣና ሃይቅ በስተ ምዕራብ ሲጓዝ ቋራ ላይ ታመመና ከአንድ ገበሬ ቤት አረፈ። የዚያ ቤት ባለቤት የብርሃነ ሞገሴ አባት ሲሆኑ እሷም ታማሚውን በካፋ ተንክባክባ ለጤንነት ስላበቃችው ወዲያው አገባት።
ከላይ እንደተጠቀሰው ከመጀመሪያይቱ ሚስት ሞት በኋላ ከፍተኛ ፍርሃትና ሽብር ይታይ ነበር። ይህ በዚህ እንዳለ ነበር ብርሃነ ሞገሴ ስሟን ቀይራ በንግስና ስሟ ምንትዋብ ተብላ ፋሲል ግምብ የገባችው። በፍርሃትና ጥርጣሬ በተሞላ ከተማ ውስጥ የነበረውን አደገኛ ሴራ ሁሉ ተቋቁማ ነበር ሃይሏን አጠናክራ በኋላም ለከተማይቱ ከፍተኛ አስተዋጾን ያደረገች።
እየተዘዋወረ መቆጣጠሩ አልበቃው ሲል እ.ኤ.አ 1727 ላይ የህዝቡን ስነ ልቡና ለመፈተን ፈለገ። ለዚህ እንዲረዳው ካሰራው ግምብ ውስጥ በመሸሸግ ለብዙ ቀናት ሳይታይ ጠፋ። በጊዜው የነበሩ መኳንንት በዚ ጉዳይ በመደናገጣቸው ግርግር ተነሳ። ስለዚህም የከተማው ከንቲባ በቤተመንግስቱ ዙሪያ ዘብ አቆመ። ይህ በዚህ እንዳለ ንጉሱ ከተደበቀበት ወጥቶ ወደ ደብረ ብርሃን ስላሴ ቤተክርስቲን ፈረሱን ጋለበ። በሚቀጥለው ቀን ከንቲባው እና ከሱ ጋር አብረውት የሰሩት ሰወች የሞት ፍርድ ተፈረደባቸው። የበካፋን መጥፋት ተከተሎ ከንቲባውና ግብረ አበሮቹ ብቻ ሳይሆኑ የከተማው ህዝቡ ሁሉ በጣም ተደስቶ እንደነበርና በኋላም በህይወት መኖሩን ሲያውቁ በከተማይቱ ሽብር ተነስቶ ብዙው ሕዝብ ከከተያምቱ እንደሸሸ ሃኪም ይጋቤ ይናገራል። ይሁንና ንጉሱ ይቅርታና ምህርተን ስለፈቀደ ሽብሩ በቶሎ ሊያቆም ችሏል። ይህን አስመልክቶ ንጉሱ ሲናገር የጎንደርን ህዝብ እንደሚወድ ግን ህዝቡ በአጸፋው እንደሚጠሉት በምሬት ተናግሯል። .[7]
በበካፋ ዜና መዋዕል ላይ እንደተመዘገበ [8] በ1726 ላይ በመጡ ሁለት ግብጻውያን፣ ድሚጥሮስና ጊዮርጊስ፣ የተሰሩ አዲስ አይነት ታንኳወች በጣና ሃይቅ ላይ እየተንሳፈፉ የብዙን ህዝብ ልብ ሰርቀዋል።
በነበረው የሴራና እርስ በርስ ጥርጣሬ ምክንያት በካፋ ዘመን ብዙ ጦርነት አልታየም። ይሁንና በዳሞት፣ በጌምድር እና ላስታ ዘመቻወችን አካሂዷል። የኦሮሞ ቡድኖችንም ሃልይ መግታት ስላልቻለ ምስራቅ ሸዋ በነኝሁ ቡድኖች ቁጥጥር ስር ዋለ፣ ሲዳሞም በዚሁ ከተቀረው ክፍል የተነጠለው በዚህ ጊዜ ነው፣ እንራያ የተባለውም የክርስቲያን አገርም የኦሮሞ ቡድኖች ስለተቆጣጠሩት ከዚህ በኋላ አበቃለት። በዚህ ሁኔታ ሸዋ እራሱን ችሎ በንጉስ አብይ መተዳደር ጀመረ።
ባካፋ የመጨረሻውን የጎንደር ቤተመንግስት አስገንብቶ እ.ኤ.አ. መስከረም 19፣ 1730 ላይ በህመም ምክንያት በሞት አረፈ። የተቀበረውም በደጋ እስጢፋኖስ፣ ደጋ ደሴት፣ ጣና ሃይቅ ነው።
የልጇ ዳግማዊ እያሱ ስልጣን እስኪረጋጋ ድረስ፣ ንግስት ምንትዋብ የባሏን ሞት ለብዙ ጊዜ ደብቃ እንደነበር ታሪክ ይዘግባል።ምክንያቱም ደግሞ ሀገሪቱን የመምራት ፍላጎት ስለነበራት ነው። [9]
ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስትያን ኤርትራ፣ ብሰንኪ እቲ ህግደፍን ኣገገልገልቱ ዝኾኑ ጳጳሳትን ኣብ ልዕሊኣን ኣብ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጠንዮስን ዝወሰድዎ ጓዕጻጺ ስጉምቲ፣ ኣብ ክልተ ተኸፋፊላ ትርከብ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣቡነ እንጠንዮስ ካብ ማሕዩር ክወጹን ናብ መንፈሳዊ ኣገልግሎቶም ክምለሱን ዝጽውዕ ብደረጃ ዓለም ዝውድብ ዘሎ ሰለማዊ ሰልፍታት፣ ኣብ ካናዳ’ውን ተኻይዱ።
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በህግ ከተቋቋመባቸው ዋና ዋና ተግባራት አንዱ የፖለቲካ ፓርቲዎች ድጋፍ፥ ቁጥጥር እና ክትትል ነው። በመሆኑም በምርጫ እና የፖለቲካ ፓርቲዎች አዋጅ ቁጥር 1162/2011 መሰረት ፓርቲዎች የተለያዩ መስፈርቶችን ማሟላታቸውን ክትትል ሲያደርግ ቆይቷል። በዚህም መሰረት ቀደም ብሎ መስፈርት አሟልተው ምዝገባቸው የተጠናቀቀ እና በሂደት ላይ ያሉ ፓርቲዎች ዝርዝርን ማሳወቁ ይታወሳል። ቦርዱ ከዚህ ቀደም ውሳኔ ያልሰጠባቸው እንዲሁም የተጠየቁትን ማብራሪያዎች ያቀረቡ ፓርቲዎችን አስመልክቶ የሚከተሉትን ውሳኔዎች አስተላልፏል።
1. ቦርዱ ህዝባዊ ወያነ ሐርነት ትግራይ (ሕወሃት) የአመጻ ተግባር ላይ ተሰማርቷል ወይ የሚለውን ሁኔታ ለማጣራት በፓርቲው የተሰጡ መግለጫዎችን እና በይፋ የሚታወቁ ጥሬ ሃቆችን በማቅረብ ፓርቲው ኃይልን መሠረት ያደረገ የአመጻ ተግባር ላይ መሣተፉን አረጋግጧል፡፡ በተጨማሪም ፓርቲው መልስ የመስጠት እድል እንዲኖረው በማሰብ በፓርቲው እና በቦርዱ መካከል አገናኝ በመሆን ይሰሩ የነበሩትን የፓርቲውን የአዲስ አበባ ቢሮ የቀድሞ ተወካይ ለማነጋገር ጥረት ያደረገ ሲሆን ተወካዮም ፓርቲውን መወከል እንደማይችሉ ገልጸዋል። በመሆኑም፦
ሐ. የፓርቲው ንብረት በአዋጅ 1162/2011 አንቀጽ 99/2/ መሠረት ንብረቱ ተጣርቶ ዕዳ ካለበት ለዕዳው መሸፈኛ እንዲውል፤ ይሁንና እዳውን ሸፍኖ የሚተርፍ ንብረት ከተገኘ ቀሪው ገንዘብና ንብረት በዚሁ አዋጅ አንቀጽ 99/3/ መሠረት ለሥነ ዜጋና መራጮች ትምህርት እንዲውል ቦር ወስኗል፡፡
2. ቦርዱ በትግራይ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ሲንቀሳቀሱ የነበሩ ሶስት ፓርቲዎችን ላይ በቦርዱ የትግራይ ቅርንጫፍ ጽ/ቤት በቀረቡ መረጃዎች እና ሌሎች ጥቆማዎች መሰረት ተጨማሪ ውሳኔ ከመስጠቱ በፊት ስለእንቅስቃሴያቸው ማብራሪያ እንዲያቀርቡ ትእዛዝ ሰጥቷል። ትእዛዝ የተሰጣቸው ፓርቲዎችም የሚከተሉት ናቸው።
ለ. “ብሔራዊ ባይቶ አባይ ትግራይ /ባይቶና/” - በኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በምዝገባ ሂደት ላይ እያሉ በትግራይ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ውስጥ በተካሄደ ህገወጥ ምርጫ ስለመሳተፋቸው እንዲሁም የፓርቲው አመራሮች በአመጻ ተግባር በመሳተፋቸው ለቦርዱ መረጃ በመድረሱ
3. የቅንጅት ለአንድነትና ለዲሞክራሲ ፓርቲ የመሥራች አባላት ጉዳይን አስመልክቶ ፓርቲው ያቀረበው የመሥራች አባላት ዝርዝር ላይ ቦርዱ 50 የሚሆን ናሙና በመውሰድ ያደረገው ማጣራት ስለ ትክክለኛነቱ ከፍተኛ ጥርጣሬ ውስጥ ያስገባው በመሆኑ፤ ቦርዱ ጉዳዩን ለፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን ልኮት እንደነበር ይታወሳል። የፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽንም ባደረገው የማጣራት ሥራ ከሶማሌ ክልል 1145 መሥራች አባላት፣ ከአፋር ክልል 72 መሥራች አባላት፣ ከኦሮሚያ ክልል 23 መሥራች አባላት፣ ከአ.አ. ከተማ አስተዳደር 58 መሥራች አባላት በጠቅላላው የ1298 መሥራች አባላት በተጠቀሱት አድራሻ ያለመኖራቸውን ማረጋገጡን የሚያስረዳ መግለጫ በመስጠቱ የቦርዱም ሆነ የፖሊስ ኮሚሽኑ የማጣራት ሥራ የሚያሣየው ፓርቲው እያወቀ ወይም ማወቅ እየተገባው በቃለመኃላ በተረጋገጠ ሰነድ ያቀረበው የመሥራች አባላት ሥም ዝርዝር በተጭበረበረ ተግባር የፓርቲውን የዳግም ምዝገባውን ሂደት ማስፈጸም መፈለጉን እንደሆነ ተረድቷል፡፡ ስለዚህ በአዋጅ 1162/2011 አንቀጽ 98/1/ /ሠ/ መሠረት የቅንጅት ለአንድነትና ለዲሞክራሲ ፓርቲ እንዲሰረዝ ተወስኗል፡፡ ጉዳዩም በአቃቤ ሕግ በኩል ክስ ተመስርቶበት ይገኛል።
5. ከዚህም በተጨማሪ አፈጻጸሙ በተጀመረው የ6ተኛው አገራዊ ምርጫ የጊዜ ሰሌዳ ላይ መሳተፍ የሚችሉት ፓርቲዎች በዚህ ሂደት ውስጥ ያለፉት 52 የፖለቲካ ፓርቲዎች መሆናቸውን ቦርዱ ያሳውቃል። ለመሳተፍ ቅቡልነት ያላቸው እስከአሁን ያለውን ሂደት ያጠናቀው የጨረሱ ፓርቲዎች መሆናቸውን ያሳውቃል።
የአእምሮ ንብረት ከድሮ ጀምሮ ሮማውያን የግለሰብ መብት (personal right) እና ግዙፍ መብት (real right) በሚል ከሚመድቧቸው የንብረት መብቶች በተጨማሪ ለየት ያለ መብት ሲሆን ስያሜውን በተመለከተ የተለያዩ ፀሓፍት የተለያየ አጠራር ሲጠቀሙ ይስተዋላል:: ለዚህም አንዳንዶቹ ግዙፍነት የሌለው መብት (incorporeal right) ሌሎቹ ደግሞ የአእምሮ ንብረት (inteiiectual property) በማለት ይጠሩታል:: ይህ ግን ምንነቱን የሚቀይር ባለመሆኑ በይዘት አንድ (semantic) ነው :: የአእምሮ ንብረት መብት ግዙፍነት የሌለው የንብረት መብት ሲሆን አገሮች ይህን የንብረት መብት ከሚከተሉት የኢኮኖሚና ማህበራዊ ፖሊሲ በመነሳት በህገ-መንግስታቸውና ከዚያ በታች ባሉ ህጐቻቸው ጥበቃ በመሰጠት በልማት መሳርያነት ሲገለገሉበት የሚገኝ የንብረት መብት ነው፡፡ በኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ህገ መንግስት ለአእምሮ ንብረት የተሰጠው የህግ ማእቀፍ ስንመለከት በአንቀፅ 51(19) ላይ "የፈጠራና የድርሰት መብቶችን ይፈቅዳል፣ ይጠብቃል" ሲል መንግስት ለአእምሮ ንብረት መብት መከበር የሚኖረውን ሃላፊነት መሰረት በማድረግ ሲደነግግ በአንቀፅ77(5) ላይ ደግሞ "የፈጠራና የኪነጥበብ መብቶችን ያስጠብቃል" በማለት ይደነግግል፡፡ ከነዚህ ህገ-መንግስታዊ ድንጋጌዎች መገንዘብ የሚቻለው በአገራችን ኪነ ጥበብ፤ ድርሰትና የቴክኖሎጂ እድገት ከፍ እንዲል በማድረግ ዜጐች በአገሪቱ ማሕበረ ኢኮኖሚ ለውጥና እድገት ላይ ያላቸውን ሚና ከወትሮው በተሻለ መንገድ እንዲጫወቱ በማስቻል በሰፊው የልማት ተሳታፊና ተጠቃሚዎች እንዲሆኑ የማድረግ አላማ ያለው መሆኑ መገንዘብ ይቻላል፡፡
ከፍ ብሎ ከተጠቀሱት የህገ-መንግስት ድንጋጌዎች ጋር ተያይዞ ሊነሳ የሚችለው ጥያቄ የአእምሮ ንብረት መብት በፈጠራ (patent) እና በኪነ-ጥበብ ስራ ወይም ድርሰት (copy right) ብቻ የታጠረ የንብረት መብት ነውን? የሚል ሲሆን የአእምሮ ንብረት መብት ከፈጠራ መብት (patent) እና የድርሰትና ወይም የኪነ ጥበብ ንብረት መብት(copy right) በተጨማሪ የኢንዱስትሪ ንድፍ (Industrial design)፣ የንግድ ምልክትና (Trade marks)፣ የእፅዋት አዳቃዮች መብት(plant breeders right) የሚያካትት በመሆኑ የህገ-መንግስቱ ህጋዊ ሽፋን ጠበብ ያለ ነው ብሎ መረዳት የሚቻል ቢሆንም የነዚህ መብቶች ጥበቃ ከህገ-መንግስቱ የኢኮኖሚና ማህበራዊ ፖሊሲዎችና ስትራተጂዎች በመነጩ ሌሎች ህጐች የህግ ሽፋንና የአእምሮ ንብረት ባለቤትነት መብቶች ጥበቃ የተደረገላቸው በመሆኑ የዜጐች መብቶች ለአደጋ የተጋለጡበት ሁኔታ በአገሪቱ የፍትህ ስርዓት የለም ብሎ መደምደም ይቻላል፡፡
የአእምሮ ንብረት መብት ጥበቃ ከሌሎች የኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ህግ-መንግስት ድንጋጌዎች አንፃር ሲታይም ነፃ ሃሳብ የመያዝና የመግለፅ ዲሞክራሲያዊ መብት አንፃር በአንቀፅ 29(2) ‘’ማንኛውም ሰው ያለምንም ጣልቃ ገብነት ሃሳቡን የመግለፅ ነፃነት አለው:: ይህ ነፃነት በሀገር ውስጥም ሆነ ከሀገር ውጭ ወሰን ሳይደረግበት በቃልም ሆነ በፅሑፍ ወይም በህትመት፣ በስነ-ጥበብ መልክ ወይም በመረጠው በማንኛውም የማሰራጫ ዘዴ ማንኛውንም ዓይነት መረጃና ሃሳብ የመሰብሰብ፣ የመቀበልና የማሰራጫት ነፃነቶችን ያካትታል፡፡’’ በማለት ስለሚደነግግ ዜጎች ይህን መብታቸውን ተጠቅመው ለሚሰሩትና ለሚያወጡት የአእምሮ ንብረት መብት ህጋዊ ጥበቃ አግኝተው የልማቱ ተዋናይ እንዲሆኑ የሚያስችላቸው ነው:: መንግስትም በህገ-መንግስቱ አንቀፅ 89(1) መሰረት ሁሉም ኢትዮጵያዊያን የሃገሪቱ የተጠራቀመ ዕውቀትና ሀብት ተጠቃሚዎች የሚሆኑበት መንገድ የመቀየስ ሃላፊነት ያለበት በመሆኑ ይህን ህገ መንግስታዊ ኢኮኖሚያዊ መርህ ተግባራዊ ለማድረግ የሚያስችሉ በርካታ አዋጆችን አውጥቶ ከማንኛውም ግዜ በበለጠ የአእምሮ ንብረት መብትን የሚያስጠብቅ አሰራርና አደረጃጀት ዘርግቶ ለዘላቂ ልማት ስትራተጂ ስኬት በዚ መስክ ሊገኝ የሚችለውን ውጤት ለማስመዝገብ ከፍተኛ ጥረት በማድረግ ላይ ነው፡፡
በመሆኑም የአእምሮ ንብረት መብት መረጋገጥና አለመረጋገጥ በአንድ አገር የኢኮኖሚና ማህበራዊ እንዲሁም ዲሞክራሲ ስርአት እድገት ያለው ፋይዳን መሰረት በማድረግ የህግ ሽፋን የሚሰጠው የንብረት መብት እንደመሆኑ መጠን በፍትህ አካላት ዘንድም በየጊዜው የሚቀርቡላቸውን ጉዳዮች በአግባቡ በማስተናገድ በህገ-መንግስቱ አንቀፅ 13(1) የተጣለባቸውን የማክበር እና የማስከበር ግዴታቸውን እንዲወጡ የሚያስችላቸው ግንዛቤ ሊኖራቸው ይገባል፡፡
የፈጠራ ስራ ማለት ምን ማለት ነው? የአእምሮ ንብረት ለማስጠበቅና በስርዓቱ እንዲመራ ለማድረግ የወጣው አዋጅ ቁጥር 123/1987 በአንቀፅ 2(5) ላይ "ፓተንት ማለት የፈጣ ስራን ለማስጠበቅ የሚሰጥ መብት ሲሆን የፈጠራ ስራውን ከአንድ ምርት ወይም የምርት ሂደት ጋር የተያያዘ ሊሆን ይችላል፡፡" በማለት ሲተረጉመው በአንቀፅ 2(3) ላይ ደግሞ " ፈጠራ ማለት በቴክኖሎጂ መሰክ ለአንድ የተወሰነ ችግር ተግባራዊ መፍትሄ ለመስጠት የሚያስችል የፈጠራ ሰራተኛ ሃሳብ ነው " በማለት የፈጠራን ምንነት ይገልፃል፡፡
እውቁ Wikipedia, the free encyclopedia በድረ ገፁ ላይ የፈጠራ ስራን (patent) እምብዛም በአዋጁ ከተሰጠው ትርጉም ባልተለየ መልኩ እንዲህ ሲል ተረጉሞት እናገኘዋለን፡፡
ከነዚህ የተቀራረቡ ትርጓሜዎች መገንዘብ የሚቻለው የፈጠራ መብት (patent right) የሚመነጨው አንድ ሰው በአእምሮው ከሚፈጥረው አዲስና ጠቃሚ ምርት ወይም ግኝትና አዲስ ባይሆንም በሌላ ሰው ፈጠራ ተሰርቶ በስራ ላይ የቆየን ነገር በማሻሻል የበለጠ ውጤታማ እንዲሆን የሚያስችለው ተጨማሪ የፈጠራ ስራ በማከልና በማሻሻል እንደሆነ ነው፡፡ በመርህ ደረጃ የፈጠራ መብት አዲስ በመፍጠር ወይም ያለውን በማሻሻል ሊገኝ የሚችል የአእምሮ ንብረት መብት እንደሆነ መገንዘብ ቢቻልም የአገራችንን ህግ ያየን እንደሆነ ግን የዚህ ዓይነት መብት የሚሰጠው በአዋጁ አንቀፅ 40(1) መሰረት ለአገልግሎት ሞዴል (ለአነስተኛ የፈጠራ ስራ) ካልሆነ በስተቀር በፓተንት መብትነት አንድን ቀደም ሲል የነበረን የፈጠራ ስራ አሻሽሎ በመስራት የአእምሮ ንብረት መብት ማግኘት እንደሚቻል የሚደነግግ አይደለም፡፡ የዚህ ዓይነት ልዩነት በብዙ አገሮች ህግም ያለ ነው:: ለምሳሌ በአሜሪካ የፓተንት ህግ አንድን ሰው ፈጠራ አሻሽሎ መስራት እንደ መብት ጥሰት ተወስዶ የፍ/ብሄር ተጠያቂነትን የሚስከትል ሲሆን በአውስትራልያ ህግ ተጨማሪ የፈጠራ ስራ መስራት ማለትም አሻሽሎ ማውጣት የተፈቀደ ነው::
በአገራችን የፈጠራ ስራን ለማስጠበቅ የወጣው አዋጅ ቁጥር 123/1987 አላማዎችን ስንመለከት የፈጠራ ስራ አእምራዊ ንብረት መብት የአንድን ሰው በፈጠራው ስራ መገልገልን (Use or practice) መብት የሚጐናፀፍ በመሆኑ በዋና አላማነት ይዞት የሚነሳው ሌሎችን ያለ ባለመብቱ ፈቃድ እንዳይገለገሉበት መከልከል (excluding others) ነው:: ከዚህ በተጨማሪ
1.ለአገር ውስጥ ፈጣሪዎች (local inventors) ምቹ ሁኔታን በመፍጠር የአገሪቱን የቴክኖሎጂ እድገት በማፋጠን የኢንዱስትሪ ልማት ፖሊሲንና ስትራተጂን ከግብ ለማድረስ የሚያስችል ስራን የመስራት አላማ ያለው ነው ፡፡
2.ከአገር ውስጥ የቴክኖሎጂ ፈጣሪዎች በተጨማሪ ከውጪው ዓለም የቴክሎጂ ሽግግር እንዲኖር የሚያስችል ምቹ ሁኔታን በመፍጠር አገሪቱ ከዚህ ተጠቃሚ እንድትሆን በማድረግ ዘርፉ ለሰላም፣ ዲሞክራሲ፣ ልማትና መልካም አስተዳደር ስኬት የበኩሉን ሚና እንዲጫወት የማስቻል አላማን በመያዝ የወጣ ህግ ለመሆኑ ከአዋጁ መግብያና ከዝርዝር ህጐቹ መረዳት እንችላለን፡፡ በመሆኑም የአገር ውስጥ ፈጠራን በዋና የልማት መሳርያነት በመጠቀም ከውጪው ዓለም መውሰድ ያለብንን ተሞክሮ መበውሰድ ጠንካራ፣ ዘላቂና ተወዳዳሪ ኢኮኖሚን መገንባት መሰረት ያደረገ የኢንዱስትሪ ቴክኖሎጂ እድገት ማምጣት እንደግብ የያዘም ነው፡፡ የፓተንት መብት መጠበቅ አስፈላጊ የሚሆንበት ምክንያት ምንድን ነው? የሚለውን ጥያቄ አንስተን ስናይ አገሮች የፓተንት መብት እንዲጠበቅ የሚያደርጉባቸው ምክንያቶች በርካታ ቢሆኑም ዋና ዋናዎቹን ወሰደን ያየን እንደሆነ:-
ኩባንያዎች የፈጠራ ስራውን ገዝተው ማምረት ሲጀምሩ በሌላ የሚፈበረክ ከሆነ አደጋ ላይ ሊጥላቸውና ከፍተኛ ኪሳራ ውስጥ ሊከታቸው ስለሚችል የፓተንት ህግ ከሌለ ደፍረው የፈጠራ ስራን ሊገዙ ስለማይችሉ የህጉ መኖር እጅግ አስፈላጊ በመሆኑ ነው:: ስለዚህ በአንድ አገር የፈጠራ ህግ ሲወጣ የራሱ አላማዎችና ምክንያቶች ያሉት ነው::
በመቀጠል የፈጠራ ስራ መብት (patent right) የሚሰጠው እንዴት ላለ ፈጠራ ነው? የሚለውን ስናይ ይህ መብት ለሁሉም እንደማይሰጥ አዋጁ በአንቀፅ 3 ላይ በዝርዝርና ለይቶ የሚያሳይ መልኩ የደነገገውን ወስደን ማየት ጠቃሚ ነው፡፡ አንድ የፈጠራ ስራ የህግ ጥበቃ እንዲያገኝ ከተፈለገ ቀጥሎ ያሉትን መስፈርቶች አሟልቶ መገኘት ይጠበቅበታል::
1.አዲስነት - አንድ የፈጠራ ስራ አዲስ ነው የሚባለው በቀደምት ጥበብ ያልተሸፈነ ሲሆን ነው፡፡ ቀደምት ጥበብ ማለት የፈጠራ ስራውን በተመለከተ ማመልከቻ ከገባበት ወይም እንደአግባቡ ከቀዳሚው ቀን በፊት በየትኛውም የአለም ክፍል በተጨባጭ በሚታይ ህትመት ወይም በቃል ወይም ጥቅም ላይ በማዋል ወይም በሌላ ማናቸውም መንገድ የተገለፀ ነገርን ያጠቃልላል (አንቀፅ 3(2))
2.ፈጠራዊ ብቃት - አንድ የፈጠራ ስራ ፈጠራዊ ብቃት አለው የሚባለው ከሚመለከታቸው ጋር አግባብነት ካለው ቀደምት ጥበብ አንፃር ሲታይ በመስኩ ተራ እውቀት ላለው ሰው ግልፅ ያልሆነ እንደሆነ ነው፡፡ (አንቀፅ 3(4))
3.ኢንዱስትሪያዊ ተግባራዊነት - አንድ የፈጠራ ስራ ኢንዱስትሪያዊ ተግባራዊነት አለው የሚባለው በዕዳ ጥበብ፣ በግብርና፣ በማህበራዊ አገልግሎቶችና ሌላ ማናቸውም መስክ ሊሰራ ወይም ጥቅም ላይ ሊውል የሚችል ሲሆን ነው (አንቀፅ 3(5))
በመሆኑም አንድ የፈጠራ ስራ የህግ ጥበቃ አግኝቶ ፈጣሪ ነኝ የሚለው ሰውም በመብቱ ተጠቃሚ ለመሆን ስራው እነዚህን ከፍ ብሎ የተዘረዘሩትን ህጋዊ መስፈርቶች (legal requirements) ማሟላት የግድ ይላል፡፡
ሰውን ወይም እንስሳትን በቀዶ ጥገና ወይም በቴራፒ ህክምና ዘዴዎች ለማከም እንዲሁም የሰዎችን ወይም እንስሳትን በሽታ ለመመርመር የሚረዱ ዘዴዎች የፈጠራ መብት ጥበቃ የማይሰጣቸው ክንዋኔዎች ተደርገው ነው የሚወሰዱት፡፡ ይህ ማለት ግን የሰዎችን ወይም የእስሳትን በሽታ ለመመርመር የሚረዱ ዘዴዎችን በጥቅም ላይ ለማዋል የሚያገለግሉ ውጤቶች ላይ ተፈፃሚ ይሆናል ማለት አይደለም፡፡ (አንቀፅ 4(2) ስለዚህ ህጉ ለፈጠራ ስራ የህግ ጥበቃ ለመስጠትም ላለመስጠትም በመለክያነት የሚገለገለው የፈጠራ ስራው የህዝብን ጥቅም ያስጠብቃል ወይስ አያስጠብቅም? በግል የአእምሮ ንብረት ባለቤትነት ሊያዝ የሚችል ነው ወይስ አይደለም? የሚሉትን መስፈርቶች የሚጠቀም ነው::
የፓተንቱ ይዘት ባለቤቱ በፈጠራው ላይ ያለውን ብቸኛ መብት የሚያረጋግጥና ሌሎች በደንብ ቁጥር 12/89 አንቀፅ 14 እና ቀጥሎ ባሉ ድንጋጌዎች መሰረት ዝርዝር ነጥቦችን የያዘ መሆን አለበት፡፡ (የአዋጁ አንቀፅ 15) አንድን የፈጠራ ስራ የስራ የፓተንት ባለ መብት የተሰጠውን ፈጠራ ለመፈብረክ ወይም በሱ ለመገልገል ወይም በሌላ ማናቸውም መንገድ ለመጠቀም መብት ይኖረዋል፡፡ ሶስተኛ ወገኖችን የባለ ፓተንቱ ፈቃድ ሳያገኙ ፓተንት በተሰጠው ፈጠራ ለመፈብረክ አይችሉም፡፡ ሶስተኛ ወገኖች ተጠያቂ ሊሆኑ የማይችሉት የፓተንት መብት (patent right) ለፈጣሪው የተሰጠው ከሆነ ብቻ ነው፡፡ (አንቀፅ 22(1) እና 23) ይህ ሰው ያለእርሱ ፈቃድ ፓተንቱን የሚፃረር ወይም መብቱን ሊነካ የሚችል ድርጊትን በሚፈፅም ማናቸውም ሰው ላይ በፍ/ቤት ክስ የመመስረት መብት አለው:: መብቱ ያልተረጋገጠለት ሰው የኔ ፈጠራ ስራ ነው በሚል ብቻ ግን በሶስተኛ ወገኞች ላይ ክስ ማቅረብ አይችልም፡፡ የፈጠራው ባለቤት የፓተንት መብት የማግኘትና በሶስተኛ ወገኖች ሊመጣ ከሚችል መጣስ ህጋዊ ጥበቃ እንደሚደረግለት ሁሉ ግዴታም ያለበት ነው:: ይሄውም ባለፓተንቱ በኢትዮጵያ ውስጥ ፈጠራውን ስራ ላይ የማዋል ወይም በርሱ ፈቃድ ሌሎች ሰዎች ፈጠራውን ስራ ላይ እንዲያውሉ የማድረግ ግዴታ አለበት፡፡ (አንቀፅ 27)
የፓተንት መብት የሚሰጠው እንዴት ነው? የሚለውን አንስተን ስናይ በመርህ ድረጃ መብቱ የሚሰጠው ለፈጠራ ሰራተኛው ሲሆን የፈጠራ ስራው በሁለትና ከዚያ በላይ በሆኑ ሰዎች በጋራ ሆነው አንድን የፈጠራ ስራ ካከናወኑ የጋራ የፓተንት መብት ይኖራቸዋል፡፡ ሁለት የተለያዩ ሰዎች ተመሳሳይ የፈጠራ ስራ ስርቻለሁ በማለት በሚቀርቡበት ጊዜ የፈጠራው ባለቤት የሚሆነው አስቀድሞ ማመልከቻ ያስገባው ነው:: (አንቀፅ 11(1) ) ይሄውም ህጉ first to file rule and right of priority በመርህ ደረጃ የሚከተል ነው:: ፓተንት የሚሰጠውም በአዋጁ አንቀፅ 14 መሰረት ኮሚሽኑ ፓተንት ስለመስጠቱ በኦፊሴል ጋዜጣ በማሳወቅ ፤ የፓተንቱን ሰርትፍኬትና የፓተንቱን ቅጂ ለአመልካቹ በመስጠት፤ በመመዝገብና ክፍያ ለሚያስፈፅም አካል የፓተንቱን ቅጂ በመስጠት ነው:: የፓተንቱ ይዘትም ባለፓተንቱ በፈጠራው ላይ ያለውን ብቸኛ መብት የሚያረጋግጥና በደንቡ መሰረት ሌሎች ነገሮችን ያካተተ ይሆናል::(አንቀፅ 15 ) በኢትዮጵያ የፓተንት መብት የሚሰጠው ለተፈጥሮና የህግ ሰው ሲሆን በአሜሪካ አገር የዚህ ዓይነት መብት የሚሰጠው ለተፈጥሮ ሰው ብቻ ነው:: በኛ አገር የአሰጣጥ ስነ-ስርአቱ ምን ይመስላል? የሚለውን ስንመለከት ተቃራኒ ስምምነት ከሌለ በቀር አንድ ሰው ተቀጥሮ በሚሰራበት ግዜ ለሚገኘው የፈጠራ ስራ የፓተንት መብቱ የሚሰጠው ለቀጣሪው ነው:: የቅጥሩ ሁኔታ ከፈጠራ ስራው ግንኙነት የሌላው ወይም ከቅጥር ወይም የአገልግሎት ውል ጋር ግንኙነት በሌለው መንገድና የቀጣሪው ወይም የአሰሪውን ሃብት፣ መረጃ፣ ማምረቻ ወይም የአገልግሎት መስጫ ማተሪያል ወይም መሳርያ ሳይጠቀም የፈጠራ ስራውን ያከናወነው ከሆነ ግን የፓተንት መብቱ የሚሰጠው ለፈጣሪው ወይም ለተቀጣሪው ወይም ለአገልግሎት ሰጪው ነው፡፡ ከፍ ብሎ የተጠቀሱት እንዳሉ ሆነው የቀጣሪውን መሳርያ በመጠቀምና የተቀጣሪው የግል አስተዋፅኦ ታክሎበት ለሚገኝ የፈጠራ ስራ ተቃራኒ ስምምነት ከሌለው በስተቀር እኩል ድርሻን መሰረት በማድረግ የሁለቱ ማለትም የቀጣሪውና የተቀጣሪው የጋራ ንብረት ይሆንና የፓተንት መብቱ በጋራ ይሰጣል፡፡(አንቀፅ 7) ስለዚህ የፈጠራ ስራ ባለቤትነት ይዘቱ የፈጠራውን ብቸኛ ባለመብትነት የሚያረጋግጥ ሰነድ ሲሆን የዚህም ውጤት በሶስተኛ ወገኖች ላይ ተፈፃሚነት እንዲኖረው በማድረግ የአእምሮ ንብረት ባለቤትነት ጥበቃ እንዲያገኝ ማስቻል ነው፡፡ የፈጠራ ስራ ባለቤትነት መብት (patent) የሚሰጠው አንድም ለፈጣሪው ለራሱ ወይም ይህን ስራ እንዲያከናውን የተቀጠረ ወይም አገልግሎት የሚሰጥ በሆነበት ግዜ ፓተንቱ የሚሰጠው ለቀጣሪው መሆኑንና ተቃራኒ ስምምነት ከሌለና ለፈጠራ ስራው የሁለቱም አስተዋፅኦ ካለበት ደግሞ ፓተንቱ የሚሰጠው ለሁለቱም በጋራ ባለቤትነት እንዲያገግል በሚያስችል አገባብ ይሆናል፡፡
የፓተንት መብት የአእምሮ ንብረት መብት እንደመሆኑ መጠን የፈጠራ ስራው ባለቤት በዚህ መብቱ ብቸኛ ባለቤት በመሆን ሶስተኛ ወገኖች ያለሱ ፈቃድ በዚህ የፈጠራ ስራ ተጠቃሚ እንዳይሆኑ የመከልከል ውጤት ያለው መብት (negative right) ነው:: ሆኖም ግን ይህ መብት በህግ ገደብ (limitation) የማይደረግበት የንብረት መብት (monopoly right) ነው ማለት ግን አይደለም፡፡ በመሆኑም በአዋጁ አንቀፅ 25 ላይ የተወሰኑ ገደቦች ተጥሎበታል:: እነዚህም፡-
የህዝብን ጥቅም በተለይም የብሄራዊ ደህንነት፣ የምግብና የጤና ወይም የሌሎች ብሄራዊ የኢኮኖሚ ዋና ዘርፎች የልማት ፍላጐት ለመጠቀም ኮሚሽኑ ያለባለፓተንቱ ፈቃድ የመንግስት ድርጅት ወይም ኮሚሽኑ የሚሰይመው ሶስተኛ ወገን ለባለፓተንቱ ተገቢውን ክፍያ በመፈፀም ፈጠራውን አንዲጠቀም ሊወሰን ይችላል፡፡ የካሳ ክፍያውን በሚመለከት ኮሚሽኑ በሰጠው ውሳኔ ላይ ወደ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሊባልበት ይችላል::
ሲል ይደነግጋል፡፡ የነዚህ ድንጋጌዎች አላማ በህገ-መንግስቱ እውቅና የተሰጠውን የፈጠራ ጥበቃ በመርህ ደረጃ የባለቤትነት መብቱ የፈጣሪው ሰው የራሱ ወይም ከአንድ በላይ በሚሆኑበት ግዜ የጋራ እንደሆነ በመቀበል ለህዝብ ጥቅምና አገር ደህንነት ሲባል ግን በዚህ የአእምሮ ንብረት መብት ላይ ገደብ (Limitation) ሊጣልበት እንደሚችልና ይህም በሚሆንበት ግዜ ባለፓተንቱ ካሳ የማግኘት መብት እንዳለው ማረጋገጥ ነው፡፡
የፓተንት መብት ፀንቶ የሚቆይበት ግዜ ጥበቃ ለማግኘት የቀረበው ማመልከቻ ከተመዘገበበት ቀን አንስቶ ለአስራ አምስት ዓመታት ቢሆንም በተለያየ ምክንያት የመብቱ መቋረጥ፣ መተው፣ መሰረዝ ሊከሰት ይችላል፡፡ የፓተንት መብት ሊቋረጥ የሚችለው ባለመብቱ ፓተንቱን የተወ መሆኑን ለኮሚሽኑ በፅሑፍ ሲያሳውቅና የመብት ማቆያ ክፍያ በተወሰነው የግዜ ገደብ ውስጥ ያልተፈፀመ ሲሆን ነው፡፡ይሄውም የመብቱ መቋረጥ ሊከሰት የሚችለው በፍላጐትና ግዴታን በአግባቡ ባለመፈፀም ምክንያት እንደሆነ የሚያሳይ ነው፡፡ የፓተንት መብት መተው ሊከሰት የሚችለው ደግሞ በፍላጐት ላይ ተመስርቶ የሚመጣ ሲሆን የክንውኑ ስነ-ስርዓትም ባለፓተንቱ መብቱን መተውን ለኮሚሽኑ ሲያሳውቅና ኮሚሽኑ ይህን የመተው ሁኔታ በመመዝገብ አትሞ ሲያወጣው ነው፡፡ ባላፓተንቱ መብቱን ትቻለሁ በሚልበት ግዜ መብቱ ለሌላ ሶስተኛ ወገን በውል ከተሰጠ በኃላ ከሆነ የሚኖረው ስነ-ስርዓት የመተው ጥያቄው ተቀባይነት የሚያገኘው ሌላው ተዋዋይ ወገን ስምምነቱን ሲሰጥ ብቻ ነው:: ይህም የሆነበት ምክንያት መብቱ በውል የተላለፈለት ሰው ጥቅም (third party interest) ለመጠበቅ እንደሆነ መገመት ቢቻልም ስምምነቱን በማይሰጥበት ጊዜ ስለሚኖረው ስነ-ስርዓት ህጉ በግልፅ የሚለው ነገር የለም፡፡ ከአጠቃላይ የድንጋጌው ይዘት ለመረዳት እንደሚቻለው ግን ይህ መብት ፀንቶ ለሚቆይበት ግዜ በውል የፓተንት መብት የተላለፈለት ሰው በፓተንቱ እየተገለገለበት ሊቆይ እንደሚችል ነው፡፡ የፓተንት መብትን መሰረዝ የሚመለከትም ቀጥለው የምናያቸው መስፈርቶች በሙሉ ወይም በከፊል ከተሟሉ ፍ/ቤት ፓተንቱን ሊሰርዘው ይችላል፡፡ (አንቀፅ 34፣35 እና 36) ይሄውም
ፓተንቱ ሲሰረዝ የዚህ የፓተንት መብት መሰረዝ ህጋዊ ውጤትም ወደ ኃላ ተመልሶ በሚሰራ ውጤት (retroactive effect) ይኖረዋል፡፡ ለዚህም ነው አንቀፅ 37(2) "በከፊል ወይም በሙሉ የተሰረዘ ፓተንት ዋጋ ቢስ ሆኖ የሚቆጠረው ፓተንቱ ከተሰጠበት ቀን ጀምሮ ይሆናል’’ ሲል የሚደነግገው፡፡
ስለዚህ አጠር ባለ መልኩ ሲታይ የፓተንት መብት ለአንድ ወይም ከዚያ በላይ ለሆኑ ፈጠራ ስራ ባለቤቶች የሚሰጥ የአእምሮ ንብረት ባለቤትነት መብት ሆኖ ህገ-መንግስታዊና ከዚያ በታች ባሉ አዋጆችና ደንበች ጥበቃ የተደረገለትና ወደ ሶስተኛ ወገን ሊተላለፍ የሚችል ግዙፍነት የሌለው የንብረት መብት ነው፡፡ የፓተንት መብት ጥበቃ የሚያገኘው ለ15 ዓመት ሆኖ የዚህ መብት ዋናው ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታም ሶስተኛ ወገኖች ያለባለፓተንቱ ፈቃድ እንዳይገለገልበት መከልከል ነው፡፡ ፓተንት ግዙፍነት የሌለው የንብረት መብት ቢሆንም በአንድ ወቅት ተፈጥሮ ለ15 ዓመት ህጋዊ ውጤት ኖሮት ማንነቱን ሊያጣ ወይም ቀሪ ሊሆን የሚችል ወይም በመሃል እክል ገጥሞት ሊሰረዝ ወይም ሊቋረጥ ወይም በነፃ ፈቃድ ሊተው የሚችል የአእምሮ ንብረት መብት ነው፡፡
የአስገቢ ፓተንት የሚሰጠው ለማን ነው? የአስገቢ ፓተንት የሚሰጠው በውጭ አገር የፓተንት ፈቃድ ለተሰጠውና የጥብቃ ጊዜው ላላለፈበት እንዲሁም በኢትዮጵያ ፓተንት ላልተሰጠው የፈጠራ ስራ መግለጫ ለሰጠና ሙሉ ሓላፊነት ለሚወስድ ማንኛውም የአስገቢ ፓተንት ሊሰጠው ይችላል:: (አንቀፅ 18) የአስገቢ ፓተንት መመዘኛዎችም ለፈጠራ ፓተንት ከሚጠይቁት መመዘኛዎች ጋር ተመሳሳይ ቢሆንም የአስገቢ ፓተንት መሰረቱ የውጭ ፓተንት እንደመሆኑ መጠን የአስገቢ ፓተንት ፈቃድ እንዲሰጠው የሚያመለክት ሰው የውጭውን ፓተንት ቁጥር፣ ቀንና ምንጭ ወይም ዝርዝር መረጃውን የማያውቅ ከሆነ የሚገኝበትን ምንጭ መጠቆም ይኖርበታል፡፡ (አንቀፅ 19(1) (2)
የአዋጁ አንቀፅ 11(2) የእንካ ለእንካ መርህ (principle of reprocity) እንደተጠበቀ ሆኖ የአስገቢ ፓተንት አመልካች በአንቀፅ 11(2) የተጠቀሰው አንድ ዓመት ግዜ ከማለቁ በፊት የውጭው ፓተንት ባለቤት ማመልከቻ ካላቀረበ ወይም የአስገቢ ፓተንት ባለቤቱ በዚህ አዋጅ አንቀፅ 21 ማለትም የአስገቢው ፓተንት መብት ፀንቶ የሚቆይበት ግዜ መሰረት ፈጠራው ስራ ላይ መዋሉን ማረጋገጥ ካልቻለ ወይም ዓመታዊውን ክፍያ መፈፀም ካልቻለ የአስገቢ ፓተንቱ ዋጋ ቢስ ወይም ህጋዊ ውጤት የሌለው እንደሆነ ይቆጠራል፡፡ (አንቀፅ 20(1)) ይሄም በሚመለከተው አካል ጠያቂነት የአስገቢ ፓተንት መብቱ በአዋጁ አንቀፅ 36 መሰረት በፍ/ቤት የሚሰረዝ ይሆናል፡፡
የአስገቢ ፓተንት መብት ፀንቶ የሚቆየው የአስገቢ ፓተንት ከተሰጠ ከሶስት ዓመት በኃላ በየዓመቱ በስራ ላይ የዋለ መሆኑ የማረጋገጥ ግዴታና ዓመታዊ ክፍያ የመክፈል ግዴታው እንደተጠበቀ ሆኖ የአስገቢ ፓተንቱ ፀንቶ የሚቆየው እስከ አስር ዓመት ሊደርስ ይችላል፡፡ (አንቀፅ 21) የዚህ ዓይነት የፓተንት መብት መፍቀድ አላማው የውጭ ፓተንት የተሰጠን ፈጠራ ስራ በኢትዮጵያ እንዲገባ በመፍቀድ የቴክኖሎጂ ሽግግር እንዲኖርና ከዚህ ዘርፍ ልናገኝ የምንችለውን ጥቅም አሟጦ በመጠቀም ለልማት በማዋል በዘርፉ የአሰራር፣ አደረጃጀትና የሰው ሃይል ብቃት እንዲጨምር ማድረግ ነው፡፡ በመሆኑም ወሳኙ የአገር ውስጥ እድገት ቢሆንም ለውጭውም ቢሆን ተገቢ ትኩረት ሰጥቶ መስራት አሁን ዓለማችን ከደረሰችበት የግሎባላይዘሽን ዘመን አኳያ ሲታይ በእጅጉ አስፈላጊና ተገቢም ነው ፡፡
በአዋጅ ቁጥር 123/87 እና ደንብ ቁጥር 12/89 ለአነስተኛ የፈጠራ ሰዎች የሚሰጣቸው ጥበቃ የአገልግሎት ሞዴል ሰርትፍኬት እንደሆነ ከአዋጁ አንቀፅ 38 እና ከደንቡ አንቀፅ 39 መረዳት የሚቻል ሲሆን እንደ ፓተንት መብት ሁሉ የአገልግሎት ሞዴል በህግ ጥበቃ የሚደረግላቸውና የማይደረግላቸው የፈጠራ ስራዎችን ያካተተ ነው፡፡
በአገልግሎት ሞዴል ሰርተፍኬት ጥበቃ የሚደረግላቸው የአዲስነትና የኢንዱስትሪያዊ ተግባራዊነትን መስፈርቶች የሚያሟሉ አነስተኛ ፈጠራዎች በአገልግሎት ሞዴል ሰርተፍኬት ጥበቃ ይደረግላቸዋል መመዘኛዎቹም፡፡
አዲስነት - አንድ አነስተኛ የፈጠራ ስራ አዲስ ነው የሚባለው ማመልከቻው በተመዘገበበት ቀን ኢትዮጵያ ውስጥ በታተሙ ፅሑፎች ላይ ቀደም ሲል ያልተገለፀ ወይም ለህዝብ ያልቀረበ ወይም በይፋ ጥቅም ላይ ያልዋለ ከሆነ ነው፡፡ ይሁን እንጂ የፈጠራ ስራው ማመልከቻ ከመመዝገቡ ከ6 ወራት በፊት መገለፁና ጥቅም ላይ መዋሉ አዲስነቱ አያስቀረውም (አንቀፅ 39(1) (2))
ኢንዱስትሪያዊ ተግባራዊነት - አንድ የፈጠራ ስራ ኢንዱስትሪያዊ ተግባራዊነት አለው የሚባለው በዕደ ጥበብ፣ በግብርናና በማህበራዊ አገልግሎቶችና ሌላ በማናቸውም መስክ ሊሰራ ወይም ጥቅም ላይ ሊውል የሚችል ሲሆን ነው፡፡ (አንቀፀ 3(5))
የአገልግሎት መዴል ጥበቃ የሚሰጠው ለ5 ዓመት ሲሆን አነስተኛ የፈጠራ ስራው በኢትዮጵያ ውስጥ ስራ ላይ የዋለ ከሆነ ለተጨማሪ 5 ዓመት ይታደሳል፡፡ (አንቀፅ 44(1)) አነስተኛ የፈጠራ ስራን መብት የሚያስጠብቀው የአገልግሎት ሞዴል ከፓተንት ጋር ሲነፃፀር ቀላል፣ ውድ ያልሆነና ፈጣን የፈጠራ ስራ ማስጠበቅያ መንገድ በመሆኑ ብዙዎች ሊገለገሉበት የሚችል የፈጠራ ስራ ማስጠበቀያ ነው፡፡
ፓተንት የተሰጠበት ወይም የህዝብ ንብረት የሆነን ነገር የቀድሞ ይዘት፣ ጠባይ ወይም ተግባር ቀይሮ በአጠቃቀሙ ወይም በታለመለት ተግባር መሻሻልን የሚያስከትል ካልሆነ በቀር በቅርፅ፣ በመጠን ወይም በማተሪያል መልክ የሚደረግ ለውጥ የአገልግሎት ሞዴል ጥበቃ አይደረግለትም፡፡ (አንቀፅ 40(1))
የታወቁ ንጥረ ነገሮችን ጥንቅር ተመሳሳይ ተግባር ባላቸው ሌሎች የታወቁ ንጥረ ነገሮች የመተካትና ይህም በሚገኘው ጥቅም ወይም አሰራር ላይ ምንም ዓይነት መሻሻል የማያስገኝ ሲሆን፡፡ (አንቀፅ 40(2))
ለህዝብ ሰላምና ስነ-ምግባር ተፃራሪ የሆኑ አነስተኛ ፈጠራዎች ከሆኑ የአነስተኛ የፈጠራ ስራ መብት ማስጠበቅያ የሆነው የአገልግሎት ሞዴል ሰርተፍኬት አይስጥም፤ የሚደረግላቸው ጥበቃም አይኖርም፡፡ (አንቀፅ 40(3))
ስለዚህ የአገልግሎት ሞዴል ሰርተፊኬት ለአነስተኛ የፈጠራ ስራዎች መብት ማስጠበቅያ ተብሎ የሚሰጥ የፈጠራ መብት ሲሆን ጥበቃ የሚሰጣቸውና የማይሰጣቸው የአነስተኛ ፈጠራ ስራዎች በህግ ተለይተዋል:: ይህ መብት ፀንቶ የሚቆየው ለአምስት ዓመት ሲሆን የፈጠራ ስራው በአገር ውስጥ በስራ ላይ የዋለ መሆኑ ሲረጋገጥ ለተጨማሪ አምስት ዓመት ሊታደስ ይችላል:: የጥሰት መፍትሔን (remedies) በሚመለከት በአሜሪካን አገር የፍ/ብሄር ተጠያቂነትን ብቻ የሚያስከትል ሲሆን በፈረሳይና አውስትራሊያ የወንጅል ተጠያቂነትን የሚያስከትል ነው:: በኛ አገር ህግም የፍታብሄር ተጠያቂነት ከውል ውጭ ባለ ሃላፊነት በአንቀፅ 2027ና ቀጥለው ባሉ ድንጋጌዎች በወንጀል ደግሞ በወ/ህ/ቁ 721 የሚያስጠይቅ ነው::
የኢንዱስትሪ ንድፍ ማለት ምን ማለት ነው? የኢንዱስትሪ ንድፍ ማለት የመስመሮች ወይም የቀለሞች ቅንጅት ወይም ከመስመሮችና ከቀለሞች ጋር የተያያዘ ወይም ያልተያያዘ ባለሶስት ገፅታ ቅርፅ ሲሆን ቅንጅቱ ወይም ቅርፁ ለኢንዱስትሪ ወይም ለዕደ ጥበብ ውጤቶች ልዩ መልክ የሚሰጥና በኢንዱስትሪ ወይም ዕደ-ጥበብ ለሚመረት ምርት እንደ ንድፍ የሚያገለግል ነው፡፡ ሲል በአንቀፅ 2(2) ላይ ሲተረጉመው እውቁ Wikipedia free encyclopedia በህጋችን ከተሰጠው ትርጉም እምብዛም ባልተለየ መልኩ
በኢንዱስትሪ ንድፍ የንብረት ባለቤትነት መብት እንደሌሎች የአእምሮ ንብረቶች የህግ ጥበቃ የሚደረግላቸውና የማይደረግላቸው የኢንዱስትሪ ንድፎች ያሉ ሲሆን ጥበቃ የሚደረግላቸውን የተመለከትን እንደሆነ የሚከተሉትን መመዘኛዎች ያሟሉ መሆን ይጠበቅባቸዋል::
የኢንዱስትሪ ንድፍ መብት እንዴት ይረጋገጣል? የኢንዱስትሪ ንድፍ መብት የሚረጋገጠው በምዝገባ ሲሆን የምዝገባው ውጤትም የኢንዱስትሪ ንድአዲስነት - አንድ የኢንዱስትሪ ንድፍ አዲስ ነው የሚባለው የንድፉ ዋና ዋና ባህርያት በኢትዮጵያ ወይም በውጪ ከታወቁ ተመሳሳይ ንድፎች የተለየና ከምዝገባ ቀን ወይም እንደ አግባቡ ከቀዳሚው ቀን በፊት ባለው አንድ ዓመት ግዜ ውስጥ ያልተገለፁ ሲሆን ነው፡፡ በንድፎቹ መካከል ያሉ የተለዩ ገፅታዎች ልዩነት በጥቃቅን ዝርዝሮች ከሆነ ተመሳሳይ ናቸው ተብለው ይወሰዳሉ፡፡ (አንቀፅ 46(2) (ሀ))
ተግባራዊ ተፈፃሚነት - አንድ የኢንዱስትሪ ንድፍ ተግባራዊ ተፈፃሚነት አለው የሚባለው ኢንዱስትሪያዊ ንድፍ ምርቶችን በተደጋጋሚ ለማውጣት በሞዴልነት ለማገልገል የሚችል ሲሆን ነው፡፡ (አንቀፅ 46(2) (ለ))
ለህዝብ ሰላም ወይም ስነ-ምግባር ተፃራሪ የሆነ ኢንዱስትሪያዊ ንድፍ ከሆነ አይመዘገብም፡፡ ካልተመዘገበ ደግሞ ህጋዊ ፍ ሰርተፍኬት ባለቤት በንድፉ ለመሰራት ወይም ለመልገል ወይም በሌላ ማናቸውም አኳኃን ለመጠቀም ብቸኛ መብት እንዲኖረው ማስቻል ነው፡፡ (አንቀፅ 49) ይህን መብት ለማግኘት የሚቀርብ ማመልከቻ የኢንዱስትሪ ንድፉን ያቀፈ ምርት ናሙና ወይም የንድፉን ስእላዊ አምሳያና ንድፉ ሊያገለግል የታቀደውን የምርት ዓይነት መያዝ ይኖርበታል:: ከማመልከቻው ጋር የተመደበውን ክፍያ ይከፍላል:: ከዚህ በኋላ የቀረበው ንድፍ ተመርምሮ ተቀባይነት ካገኘ የኢዱስትሪ ንድፍ ምዝገባ ምስክር ወረቀት ይሰጠዋል ይሄውም
በመብቱ ተጠቃሚ ለመሆን ምዝገባ ወሳኝ ነው:: ኮሚሽኑ የቀረበለት ማመልከቻን በማስመልከት በሚሰጠው ውሳኔ አመልካቹ ካልተስማማው የውሳኔው ቅጂ ከደረሰው ቀን ጀምሮ በ60 ቀን ውስጥ ይግባኙን ወደ ፍ/ቤት ማቅረብ ይችላል:: ስለዚህ በአገራች ሆነ በሌሎች አገሮች የኢንዱስትሪ ንድፍ ህግ ለፈጠራ ስራ ጥበቃ የሚሰጥ ቢሆንም ለሁሉም የኢንዱስትሪ ንድፎች ልዩነት በሌለው መንገድ (indiscrimnatlly) ጥበቃ የሚሰጥ ህግ ግን አይደለም::
የአንዱስትሪ ንድፍ የአእምሮ ንብረት ባለቤትነት መብት እንደሌሎቹ የአእምሮ ንብረት መብቶች ፀንቶ የሚቆይበት ግዜ ያለው ነው:: አገሮች እንደየ ፍትሕ ስርዓታቸው የተለያየ መብቱ ፀንቶ የሚቆይበት ጊዜ አላቸው:: ለምሳሌ በካናዳ 10 ዓመት፤ በጃፓን 15 ዓመት፤ በአሜሪካ 14 ዓመት በእንግሊዝ የተመዘገበና ያልተመዘገበ የሚል አሰራር ስለሚከተሉ የተመዘገበ ከሆነ 25 ዓመት ያልተመዘገበ ከሆነ ደግሞ ለ15 ዓመት ፀንቶ ይቆያል:: በኢትዮጵያም የምዝገባ ማመልከቻው ከተመዘገበበት ቀን አንስቶ ለ5 ዓመት ፀንቶ የሚቆይ ሲሆን ይህ የኢንዱስትሪያዊ ንድፍ በኢትዮጵያ ውስጥ ስራ ላይ እየዋለ መሆኑ ሲረጋገጥ ደግሞ የኢንዱስትሪያዊ ንድፍ መብት ለተጨማሪ ሁለት አምስት ዓመታት ሊራዘም ይችላል፡፡ (አንቀፅ 50(1)) ይህም የይራዘምልኝ ማመልከቻ የማብቅያ ግዜው ከመድረሱ በፊት ዘጠና ቀን አስቀድሞ በማመልከት ሊከናወን ይገባል ካልሆነ አይታደስም ፡፡ (አንቀፅ 50(2))
ስለዚህ የኢንዱስትሪያዊ ንድፍ የባለቤት መብት የሚሰጠው ለንድፍ ፈጣሪ ሲሆን ጥበቃ የሚሰጣቸው ንድፎች ለአገር ልማት ከሚያበረክቱት ኢኮኖሚያዊ፣ ፖለቲካዊና ማህበራዊ ፋይዳ አንፃር እየታዩ ሲሆን በይዘታቸውና አላማቸው የህዝቡን ሁለንተናዊ እድገት ወደ ኃላ የሚጐትቱ የኢንዱስትሪ ንድፎች የማይመዘገቡና ከሶስተኛ ወገኖች ጥሰት ለመከላከል ማንኛውም ዓይነት የህግ ጥበቃ የማይደረግላቸው መሆኑን ከአዋጅ ቁጥር 123/1987 ድንጋጌዎችና ደንብ ቁጥር 12/89 አንቀፅ 40 እና ቀጥለው ያሉ ድንጋጌዎች ልንረዳው የምንችል እውነታ ነው፡፡ በመሆኑም የኢንዱስትሪ ንድፍ ህግ እንደሌሎች የአእምሮ ንብረቶች ስርዓት ባለው መንገድ እየተመራ ለአገር ልማት እንዲውል የማድረግ ህዝባዊ አላማን መሰረት ያደረገ ነው ፡፡
‹‹እምነትም ተስፋ ስለምናደርገው ነገር የሚያስረግጥ፥ የማናየውንም ነገር የሚያስረዳ ነው›› (ዕብ. ፲፩፥፩) – በኢ/ኦ/ተ/ቤ/ክ/በሰ/ት/ቤቶች ማ/መምሪያ – ማኅበረ ቅዱሳን
You are here: Home1 / ትምህርተ ሃይማኖት2 / ‹‹እምነትም ተስፋ ስለምናደርገው ነገር የሚያስረግጥ፥ የማናየውንም ነገር የሚያስረዳ ነው›› (ዕብ. ፲፩፥፩)...
እምነት የግሪኩን ፔስቲስ የሚለውን የሚተካ የግእዝ ቃል ነው፡፡ እውነትን መቀበልና ልባችንን ለእውነት መስጠትን ያመለክታል፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ‹‹እምነትም ተስፋ ስለምናደርገው ነገር የሚያስረግጥ፥ የማናየውንም ነገር የሚያስረዳ ነው›› ሲል ስለ እምነት አስተምሯል፤ እምነት ተስፋ የሚሰጥና ነውና፡፡ (ዕብ. ፲፩፥፩)
ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስም ‹‹አምናችሁም በጸሎት የምትለምኑትን ሁሉ ትቀበላላችሁ›› እንዲሁም ‹‹ስለዚህ እላችኋለሁ፥ የጸለያችሁትን የለመናችሁትንም ሁሉ እንዳገኛችሁት እመኑ፥ ይሆንላችሁማል›› በማለት አስተምሯል፡፡ ስለዚህ ጸሎታችን በእምነት ሊሆን ይገባል፤ በእምነት ስንጸልይ እግዚአብሔር አምላክ ይሰማናል:: (ማቴ. ፳፩፥፳፪፤ማቴ. ፲፯፥፳)
ሰው ተስፋ ካለው የማይታየውን እንዳየ ሆኖ ይረዳል፡፡ እምነት ለእግዚአብሔር ያለንን ፍቅር የምንገልጥበት፣ እርሱን ደስ የምናሰኝበት ጥበብ ነው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ እምነት እግዚአብሔርን ደስ የምናሰኝበት ጥበብ መሆኑን ሲያስረዳ ያለ እምነት እግዚአብሔርን ደስ ማሰኘት አይ ቻልም ብሏል፡፡ (ዕብ.፲፩፥፮)
የእምነት ፍሬ በእምነት እንድንኖር ይረዳናል:: ‹‹በሁሉም ላይ ጨምራችሁ የሚንበለበሉትን የክፉውን ፍላጻዎች ሁሉ ልታጠፉ የምትችሉበትን የእምነትን ጋሻ አንሡ፡፡›› እምነት የሚንበለበሉትን የክፉውን ፍላጻዎች ሁሉ ልናጠፉ የምትችልበት ጋሻ ነው::(ኤፌ.፮፥፲፮)
ከላይ እንዳየነው እምነት ከመንፈስ ቅዱስ የሚመነጭ የመንፈስ ፍሬ ነው:: ይህም ከመንፈስ ቅዱስ የሚገኘው ፍሬ ነው:: እንዲሁም ያለ እምነት እግዚአብሔርን ደስ ማሰኘት አይቻልም:: ‹‹ለሽማግሌዎች የተመሰከረላቸው በዚህ ነውና›› አንደተባለው እምነት መልካም ምስክርነትን ያመጣል:: (ዕብ. ፲፩፥፪)
በእምነት ጥንካሬአቸው የተመሰከረላቸው ቅዱሳን በእግዚአብሔር በመታመናቸው በሚያቃጥል የእሳት ነበልባል ውስጥ በመጣል፣ ወደ አንበሳ ጉድጓድ በመወርወር፣ በሰይፍ በመተርተር እምነታቸውን ገልጠዋል፡፡ ንጉሡ ናቡከደነጾር ለጣዖት አንሰግድም ብለው እምነታቸውን የገለጡትን ሠለስቱ ደቂቅን ርዝማኔው አስራ ስድስት ክንድ ከሚደርስ የእሳት ነበልባል ውስጥ በሰንሰለት አስሮ ቢወርወራቸውም ከሰውነታቸው አንዳች ሳይቃጠል በመዳናቸው፤ ‹‹በእርሱ የታመኑትን ባሪያዎቹን ያዳነ የሲድራቅ፣ የሚሳቅና የአብደናጎ አምላክ ይባረክ ሲል እግዚአበሔርን አክብሯል፡፡›› (ዳን. ፫፥፳፭)
በዘመነ ሐዲስ በሰው ፍቅር ተስቦ ወደዚህ ዓለም የመጣው ቸሩ አምላክ ለአገልግሎት ከመረጣቸው ሰዎች አንዳንዶቹ ምንም ዓይነት መሠረታዊ የሃይማኖት ዕውቀት አልነበራቸውም፡፡ እግዚአብሔር እነዚህን አላዋቂዎችን የመረጠው በዘመኑ በዕውቀታቸው የሚታበዩ ሰዎችን ዕውቀት ከንቱ ለማድረግ ነው፡፡ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ጌታችን የዓለምን ጥበብ ከንቱ ለማድረግ እነዚያን ሰዎች እንደመረጠ ሲያስረዳ፤ ‹‹እግዚአብሔር ጥበበኞችን እንዲያሳፍር የዓለምን ሞኝ ነገር መረጠ፤ ብርቱንም ነገር እንዲያሳፍር እግዚአብሔር የዓለምን ደካማ ነገር መረጠ፤ እግዚአብሔር የሆነውን ነገር እንዲያጠፋ የዓለምን ምናምንቴ ነገር የተናቀውንም ነገር ያልሆነውንም መረጠ›› ብሏል፡፡ (፩ኛቆሮ.፩፥፳፮-፳፱)
እግዚአብሔር ለእምነት አገልግሎት ሰዎችን ሲመርጥ ሞኞች ጠቢባን ይሆናሉ፤ አላዋቂዎች ሀብተ እውቀት ያገኛሉ፤ ደካማዎች ብርቱዎች ይሆናሉ፡፡ አላዋቂ የነበሩት ተከታዮቹ ጠቢባን፤ ደካማ የነበሩት ብርቱዎች እስከሚሆኑ ድረስ ለቀጣይ የእምነት ሕይወታቸው ብርታት እንዲሆናቸው የተለያዩ ጥያቄዎችን ለጌታችን ያቀርቡ ነበር፡፡
ጌታችን እና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስን ይከተሉ ከነበሩ ሰዎች ካቀረቡለት ጥያቄ አንዱ ‹‹አለማመኔን እርዳው›› የሚል ነው፡፡ ጌታችን የቃሉን ትምህርት ሰምተው የእጁን ተአምራት አይተው የተከተሉትን በሕይወት ሰጪ ትምህርቱ በነፍስ የታመሙትን፣ ተስፋ የቆረጡትን፣ ባዶነት የሚሰማቸውን እና መንፈሳዊ ዝለት የገጠማቸውን ሲፈውስ፤ በተአምራቱ ደግሞ በሕማመ ሥጋ የታመሙትን ፈውሷል፡፡ የጌታችንን ሕይወት ሰጪ ትምህርት ፈልገው የተከተሉ አብዛኛዎች በተከፈለ ልብ ነበር፡፡ መድኃኒታችን የእነርሱን ልብ ማረጋጋት እና ያዘኑትን ማጽናናት ባሕርዩ በመሆኑ ድክመታቸውን ሳይሸሸጉ የሚቀርቡትን ፈጣን ምላሽ ይሰጣል፡፡ (ማር.፱፥፳፬)
የጌታችን ደቀ መዛሙርት ልጁን እንዲፈውሱለት የወሰደው ሰው፤ ከእርሱና ከደቀ መዛሙርቱ የእምነት ማነስ የተነሣ መፍትሔ ቢያጣም ከጌታችን ዘንድ መጥቶ የእምነቱ ጉድለት በጌታችን እንዲስተካክልለት የልጁን በሽታ ከዘረዘረ በኋላ፤ ‹‹ቢቻልህ ግን እዘንልን እርዳን›› የሚል ጥያቄ አቅርቧል፡፡ ሁሉን ቻይ የሆነው አምላክ ቢቻልህ የሚለውን የጥርጣሬ ቃል ‹‹ቢቻልህ ትላለህ፤ ለሚያምን ሰው ሁሉ ይቻላል›› በሚል ቃል ሲያርመው የተቸገረው ሰው አለማመኑ በእርሱ እንዲጠገንለት በታላቅ ድምፅ አምናለሁ፤ አለማመኔን እርዳው ብሎታል፡፡ ይህ ሰው ‹‹አምናለሁ አለማመኔን እርዳው›› በማለት በእምነት ሕይወት ውስጥ ያለበትን ችግር ሳይሸሸግ መናገሩን ማስተዋል ያስፈልጋል፡፡፡፡ (ማር.፱፥፳፪-፳፬)
እናምናለን እያልን የማናምን፣ ንስሓ እየገባን የማንፀፀት፣ እየቆረብን ለሥጋ ወደሙ ክብር የማንሰጥ፣ እየቀደስን ያልተቀደስን ብዙዎች ነን፡፡ እኛም ‹‹እናምናለን፤ ነገር ግን እምነታችን በአንተ ይታገዝ፤ እርዳን›› ማለት አለብን፡፡ ሰዎች ክርስቶስ መወለዱን፣ መጠመቁን፣ ከሙታን መነሣቱን (ትንሣኤውን መግለጡን) ሊያምኑ ይችላሉ፡፡ በዚህ ሕይወት ውስጥ ያላቸውን ድርሻ እና ተስፋ ግን ይጠራጠራሉ፡፡ በሌላ አነጋገር እያመንን በእምነት ሕይወት ውስጥ አንኖርም፤ ለዚህ ማለዘቢያ ግን እምነታችን፣ አለማወቃችንና ድካማችን በጌታችን እንዲደገፍ መማጸን ነው፡፡
በማቴዎስ ወንጌል ቅዱሳን ሐዋርያት የታመመውን ልጅ ለመፈወስ አቅም ያጡበትን ምክንያት ለመረዳት፤ ‹‹እኛ ጋኔኑን ልናወጣው ያልቻልነው ስለምንድነው?›› ሲሉ ጌታችንን ጠይቀውታል፡፡ ይህ ጥያቄ የእኛም ጥያቄ ነው፡፡ እኔ የተሰጠኝን ሓላፊነት ያልተወጣሁት ስለምንድነው? ያልቆረብኩት ስለምንድነው? ከልቤ ውስጥ የሚጉላላውን ቂም ያላወጣሁት ስለምንድነው? የበደልኩትን ያልካስኩት ስለምንድነው? የሚፈታተነኝን የሰይጣን ፈተና ማለፍ ያልቻልኩት ስለምንድነው? መንፈሳዊ ሕይወቴ ማደግ ያልቻለው፣ ራሴን ማወቅ መረዳት ያልቻልኩት ስለምንድነው? ብለን እንድንጠይቅ የቅዱሳን ሐዋርያት ጥያቄ ይጋብዘናል፡፡ (ማቴ.፲፯፥፲፱)
ቅዱሳን ሐዋርያት እግዚአብሔር ከጎናቸው እያለ የእምነት ጉድለት ስለታየባቸው ማድረግ የሚገባቸውን ለመፈጸም አልቻሉም፤ ነገር ግን አእምሮአቸው ውስጥ የነበረውን ጥያቄ መጠየቃቸው መልካም ነበር፡፡ በእምነት ሊያደርጉት የሚቻላቸውን ነገር ማድረግ የተሣናቸው ስለእምነታቸው ጉድለት መሆኑን ጌታችን አስረግጦ እንዲህ በማለት ነግሯቸዋል፡፡ ‹‹እውነት እላችኋለሁ የሰናፍጭ ቅንጣት የሚያህል እምነት ቢኖራችሁ ይህን ሾላ ተነቅለህ በሌላ ቦታ ተተከል ብትሉት ይታዘዝላችኋል›› ብሏቸዋል፡፡ (ሉቃ.፲፯፥፮)
ስለእምነት፣ በእምነት ሕይወት ስለመኖር፣ የእግዚአብሔርን ቃል መሠረት በማድረግ የቅዱሳንን ገድልና ትሩፋት በመግለጥ ብዙ ነገር ተምረናል፡፡ ነገር ግን በአብዛኛዎቻችን ቃሉ በጭንጫ ላይ የተዘራ ዘር ሆኖብናል፤ ጌታችን በጭንጫ ላይ ዘር ወደቀ፤ ጥልቅ መሬትም ስላልነበረው ወዲያው በቀለ፤ ፀሐይ በወጣ ጊዜ ግን ደረቀ ያለውን ሲፈታ ‹‹በጭንጫ ላይ የተዘራውም ይህ ቃሉን ሰምቶ ወዲያው በደስታ የሚቀበል ነው፡፡ ነገር ግን፥ ለጊዜው ነው እንጂ በእርሱ ላይ ሥር የለውም፤ በቃሉም ምክንያት መከራ፥ ወይም ስደት በሆነ ጊዜ ወዲያው ይክዳል›› ብሏል፡፡ (ማቴ. ፲፫፥፳)
በእምነት መንፈሳዊ ሕይወታቸው አልጸና ብሎአቸው ይቸገሩ የነበሩ ቅዱሳን አባቶቻችን ያቀረቡት ጥያቄ መሠረታዊ ምላሽ አግኝቶ፤ የሰውነታቸው ለልብሳቸው፤ የልብሳቸው ለጥላቸው አልፎ ሕሙም ከመፈወስ ሙት እስከ ማስነሣት ደርሰዋል፡፡ ይኸውም ጥያቄያቸው ተቀባይነት አግኝቶ በዚህም አገልግሎታቸው እንደ ሠመረላቸው መረዳት ይቻላል፡፡
እኛም በሃይማኖት ስንኖር ራሳችንን እንድንመረምር እንደተነገረን፤ በቅድሚያ መንፈሳዊ ሕይወቴ ያላደገው ለምንድነው? ብለን ያለንን የእምነት ጥንካሬና ድክመት መመዘን አለብን፡፡ በማስከተል እንደ ታመመው ልጅ አባት ‹‹አለማመኔን እርዳው›› የሚል ጥያቄ አቅርበን፤ የሰናፍጭ ቅንጣት የምታህል ፍጹም እምነት ሲኖረን ጌታችን እንዳለው ተራራ የሆነብን ትዕቢት፣ ከፊታችን የተደቀነው ክፋት፣ ምቀኝነት ከሕይወታችን ይነቀላል፡፡ እየወላወለ የሚያስቸግረን ልቡናችን ክፍት እንዲሆን ወይም እንዲሰበሰብልን መማጸን አለብን፡፡ በእምነት ያልጸናው ሰው ለእግዚአብሔር አምላኩ ‹‹አለማመኔን እርዳው›› ሲል ያቀረበው ጥያቄ የሁላችንንም ሕይወት የሚወክል ነው፡፡ ዛሬ እምነቱ ሥርዓቱ፣ ትውፊቱ እያለን በፍጹም ልብ ያለማመን ችግር አለብን፡፡ ልጁ የታመመበት ሰው አለማመኔን እርዳው ሲል በአንተ ታምኜ የምኖርበትን ኃይል ለአንተ የሚገዛ ልብ እና ሕይወት ስጠኝ ማለቱ እንደሆነ መረዳት ያስፈልጋል፡፡
ከአባቶቻችን የተቀበልነው እምነት የፈተና ጎርፍ እና ሳይሸረሽረው ነፋስ ሳያዘመው በዐለት ላይ ተመሥርቶ እንዲጸናልን ዘወትር መጸለይ አለብን፡፡ በመሆኑም ልባሞች ከመብራታቸው ጋር ዘይት ይዘው ሙሽራውን እንደጠበቁ፤ ባለማመን የጠወለገውን ሕይወታችንን በቃሉ ዝናምነት በማለምለም አለማመናችን በእግዚአብሔር ቃል መረዳት አለበት፡፡
ማንኛውም የሕይወት ውጣ ውረድ ቢያጋጥመን በእምነት ከጸናን የማናልፈው ነገር የለም፡፡ የማንዘለው የችግር እና የመከራ ግንብ፣ የማንሻገረው ባሕር እና መሰናክል አይኖርም፡፡ ነቢየ እግዚአብሔር ቅዱስ ዳዊት ‹‹በእምነት ከእግዚአብሔር ጋር ከኖርን የሚያስፈራን አንዳች ነገር አለመኖሩን ሲያስረዳ በሞት ጥላ መካከል እንኳን ብሔድ፤ አንተ ከእኔ ጋር ነህና ክፉን አልፈራም፤ በትርህና ምርኩዝህ እነርሱ ያጽናኑኛል›› ብሏል፡፡ (መዝ. ፳፪፥፬)
ቅዱስ ዳዊት በሕይወት ዘመኑ ብዙ ችግርና ፈተና ያጋጠመው ሰው ቢሆንም በእምነት በመጽናቱ ፍጻሜው ሠምሮ ‹‹ልበ አምላክ›› ለመባል በቅቷል፡፡ በመሆኑም ዛሬ በመንፈሳዊ ሕይወታችን የተደቀነብንን ፈተና የምናልፈው በእምነት ነው፤ እግዚአብሔርን ደስ የምናሰኘው በእምነት ነው፤ የሚመጣውን ነገር በተስፋ የሚያስረዳንም እምነት በመሆኑ በእምነት ልንጸና ይገባል፡፡
አለማመናችን በእግዚአብሔር ሲረዳ ወይም በእምነት ስንጸና ረድኤተ እግዚአብሔር ከእኛ ጋር ይሆናል፡፡ እግዚአብሔር ኃያላን የሆኑትን አራዊት ሳይቀር ገራም ያደርግልናል፡፡ በዘመነ ብሉይ ነቢዩ ዳንኤል ከአናብስት ጉድጓድ ሲወረወር የተራቡት አንበሶች ለነቢዩ ገራም የሆኑት የእምነት ሰው በመሆኑ ነው፡፡ በቅድስናቸው የተመሰከረላቸው ጻድቁ አቡነ ገብረ መንፈስ ቅዱስ አናምርት (ነብሮች) እና አናብስት (አንበሶች) የእግራቸውን ትቢያ እየላሱ የታዘዙላቸው በሥጋዊ ጥበብ ሳይሆን በእምነት ነው፡፡ ዛሬ ዲያብሎስ እንደተራበ አንበሳ በፊታችን በሚያደባበት ዘመን የእምነትን ጥሩር መልበስ ያስፈልጋል፡፡ ለቀደሙት አባቶች ሥጋት የነበሩት ነገሮች ቀሊልና ታዛዥ እንደሆኑ ለእኛም ይሆኑልናል፡፡ ብዙ ጊዜ ፈቃደ ሥጋችን ፈቃደ ነፍሳችንን ሲጫነው የምንወደውን ሳይሆን የማንወደውን እናደርጋለን፡፡
ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ‹‹የማልወደውን ክፉን ነገር አደርጋለሁና ዳሩ ግን የምወደውን በጎውን ነገር አላደርገውም›› ሲል እንደተናገረው፤ የሥጋችን ፈቃድ ብዙ ጊዜ ነፍሴ ብይ፣ ጠጪ ደስ ይበልሽ ወደ ማለት ቢያዘነብልም ቅሉ ወደ ፈቃደ ነፍስም መለስ ብሎ እኔ ማነኝ? ጉዞዬስ ወዴት ነው? ተስፋዬስ ማን ነው? ብሎ መጠየቅ ብልህነት ነው፡፡ ቅዱስ ዳዊት ፈቃደ ሥጋው እያየለ ሲያስቸግረው፤ በእንባው መኝታውን እያራሰ በእግዚአብሔር ፊት ቢያለቅስ፤ የኃጢአት አሽክላ እየተቆረጠለት በእምነቱ የሚደሰት ሰው ሆኗል፡፡(ሮሜ. ፯፥፲፱)
በእምነት ጉድለት በዲያብሎስ ሽንገላ የእምነት አቅም አጥተን ከቤተክርስቲያን ከቅድስና ሕይወት የራቅን ወገኖች፤ እግዚአብሔር እንዲረዳን ሳንሰለች ጥያቄ ማቅረብ አለብን፡፡ በእምነት ጉድለት ምክንያት ያጣነውን ድኅነት እና ጽናት እናገኛለን፡፡
የሰው ልጅ ወደ እምነት ፍጹምነት ውስጥ ሲገባ ሁሉ ነገር በእግዚአብሔር እጅ እንደሆነ ይረዳል፤ ከጭንቀትም ያርፋል፡፡ በአቅማችንና በፈቃዳችን የተቸገረን መርዳት፣ አምላክን ከልብ መውደድ፣ ማመስገን የእምነት ሰው መገለጫ ናቸው፡፡
በእምነት የጸኑ አባቶችን በአንበሳ ጉድጓድ፣ በእሳት ውስጥ፣ በወህኒ ቤት በተጣሉ ጊዜ የተረዳና የእምነታቸውን ዋጋ የከፈለ እግዚአብሔር ዛሬም አለ፡፡ በመሆኑም መንፈሳዊ ሕይወታችንን በእምነት አሳድገን መንግሥተ ሰማያትን ለመውረስ ያብቃን፤ አሜን፡፡
ኣብ ኣፍሪካ ከባቢ ሳሕል ንዝኽሰት ቅልውላው ምግቢ ምላሽ ኣብምሃብ ማሕበረሰብ ዓለምን መንግስታትን መሰረታዊ ዝኾነ ለውጢ ንኽግበሩ ትካላት ሰብኣዊ ሓገዛት ፀዊዐን።ዝደጋገም ንዘሎ ጥምየት ኣብ ምስባርን ህዝቢ ካብ ሽግር ናይ ምውፃእ ዓርሰ እምነት ክህልዎም ኣብ ምግባርን 2013 ወሳኒት ዓመት እያ ኢሉ ኦክስፋም/OXFAM/።
ንመነባብሮ ልዕሊ 18 ሚሊዮን ህዝብታት ትሽዓተ ሃግራት ኣብ ስግኣት ዘውደቐን ንልዕሊ ሓደ ሚሊዮን ህፃውንቲ ንከቢድ ሕፅረት ኣመጋግባ ዘቃልዐን ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብቲ ከብቢ ቅልውላው ምግቢ ካብ ዘጋጥሞም ንድሓር ሎሚ’ውን 10 ሚሊዮን ዝግመቱ ሰባት ነበርቲ ከባቢ ሳሕል ኣፍሪካ ንሓደጋ ዝተቓልዑ ኮይኖም ቀፂሎም ኣለው።