Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በአጠቃላይ ሲታይ መዋዕለ-ነዋይ (Investment) የሚለው ትልቅ የኢኮኖሚ ጽንሰ-ሃሳብ የአምራችን መንፈስና ተሰጥዖ (Entrepreneurial Spirit) የሚጠይቅና ክሽፈትንም (Risk) ለመውሰድ ዝግጁ የሆነ መሆን አለበት። መዋዕለ- ነዋይ የተለያዩ የዕድገት ደረጃዎች ሲኖሩት፣ ሌሎች ቅድመ-ሁኔታዎች ከተሟሉ በኋላ አንድ ካፒታሊስት መዋዕለ-ነዋዩን ሲያፈስና ሲያመርት ምርቱ በቂ ጠያቂና ገበያ ካገኘ ተጨማሪ ኢንዱስትሪዎችን በመትከል የምርቱን ክንውን ያስፋፋል። ተጨማሪም የስራ-መስክ ይከፍታል። ተወዳዳሪ ከመጣበት ደግሞ የምርቱን ጥራትና ዐይነት በመለወጥ ከገበያው ላለመውጣት ይታገላል። ይህንን ለማድረግ ደግሞ የተሻሉና የማምረቻ ዋጋን የሚቀንሱ ቴክኖሎጂዎችን በመትከል ተወዳዳሪነቱን ያረጋግጣል። ከዚህም በላይ የረጅምና የአጭር ጊዜ ዕድሜ ያላቸውን ምርቶች የሚያመርቱ ኢንዱስትሪዎች ተለዋዋጭ ዕቃዎችንና ማሽኖችን የሚያቀርቡላቸው ወይም የሚሸጡላቸው ኢንዱስትሪዎች አሉ። ከእነሱ ጋር ስለሚያያዙ የግዴታ ምርታቸውን ሸጠው ከሚያገኙት ትርፍ የተወሰነው ወደ እነሱ ጋ ይፈሳል። በዚህ መልክ የሀብት ስርጭትና አጠቃላይ የሀብት ክምችት ይፈጠራል። ይህ ዐይነቱ የመዋዕለ-ነዋይ ክንዋኔ ጤናማውና ለአንድ አገር ብሄራዊ ኢኮኖሚ ዕድገት መሰረት የሚጥልና አገርን የሚያጠነክርና ህዝብንም የሚያስተሳስር ነው።
ከውጭ የሚመጣውን መዋዕለ-ነዋይ በምንመለከትበት ጊዜና የብዙ የሶስተኛው ዓለም አገሮችን የኢኮኖሚ ዕድገት ታሪክ በምንመረምርበት ጊዜ ከውጭ የሚመጣ መዋዕለ-ነዋይ ከላይ የተዘረዘረውን የመዋዕለ-ነዋይ ህግ የማይከተል ነው። በመሆኑም በየአገሮች ውስጥ የተስተካከለና ሚዛናዊ ያለው የኢኮኖሚ ዕድገት በፍጹም አይታይም። አንድ ከውጭ የሚመጣ ከበርቴ ነኝ የሚልና በመዋዕለ-ነዋይ ሊሳተፍ የሚፈልግ እንደኛ አገር የመሳሰሉት ጋ የሚመጣው ከራሱ ንጹህ ፍላጎትና ምኞት ብቻ በመነሳት እንጂ የአገር ውስጥን ገበያ አሳድጋለህ፣ ሰፋ ያለ የስራ-መስክም እከፍታለሁ ብሎ በማሰብ አይደለም። ይህንን ለማድረግ የእሱን የመዋዕለ-ነዋይ ክንዋኔ እንቅፋት ይሆናሉ፣ የሚፈልገውንም ትርፍ እንዳያገኝ ያግዱታል የሚባሉ ነገሮች በሙሉ ከመጀመሪያውኑ መነሳት አለባቸው። እነዚህም፣ 1ኛ) ሰራተኛው በሙያ ማህበር መደራጀት የለበትም፣ 2ኛ) በዝቅተኛ ደሞዝ መስራት አለበት፣ 3ኛ) ከቀረጥ ነፃ መሆን አለበት፣ 4ኛ) ትርፉን ወደ ውጭ የማስተላለፍ መብት እንዲኖረው ይፈልጋል። ይህም ማለት የተወሰነውን ትርፉን አገር ውስጥ እንደገና ኢንቬስት በማድረግ የስራ-መስክ አይከፍትም፤ ለኢኮኖሚው ዕድገትም አጋዥ አይሆንም። 5ኛ) የአካባቢና የሶሻል ስታንደርዶች መነሳት አለባቸው። እነዚህና ሌሎች የእሱን ጥቅም የሚቀናቀኑ ነገሮች ሲነሱ ብቻ ነው መጥቶ መዋዕለ-ነዋዩን የሚያፈሰው። ይህ ብቻ ሳይሆን በዚህ መልክ ከውጭ የሚመጣ መዋዕለ-ነዋይ አገር ቤት ውስጥ ከሚካሄደው የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ጋር ግኑኝነት የለውም። ይህም ማለት ለአንድ አገር ኢኮኖሚ ዕድገት የሚያስፈልጉ በተለያየ መልክ የሚገለጹ ኢኮኖሚያዊ ግኑኝነቶች(Linkages) በውጭ መዋዕለ-ነዋይ አማካይነት ተግባራዊ አይሆኑም ማለት ነው። በሌላ አነጋገር የውጭ ኢንቬስተር የሚባለው ወደ አገር ውስጥ የሚመጣው የአንድን አገር ሀብት ለመዝረፍና ወደ ውጭ ለማስወጣት እንጂ የአገሩ ከበርቴ አካል በመሆን የቴክኖሎጂ መሻሻልን በማድረግ የአገርን ኢኮኖሚ በፀና መሰረት ላይ እንዲገነባ ማድረግ አይደለም።
ከዚህ ስንነሳ የኢንዱስትሪ ፓርክ በመባል በየቦታው የተተከሉት ኢንዱስትሪዎች ከላይ የተዘረዘሩትን የኢኮኖሚ ህጎችና መሰረተ-ሃሳቦች በፍጹም የሚያሟሉ አይደሉም። እንደምንከታተለው በኢንዱስትሪዎች ውስጥ የሚመረቱት ምርቶች ከሌሎች የኢኮኖሚ ዘርፎች ጋር ያለመያያዛቸው ብቻ ሳይሆን፣ ምርቶችም ለውጭ ገበያ ተብለው የሚመረቱ ናቸው። እዚያ ውስጥ ተቀጥረው የሚሰሩት ወጣት ሴቶችና ወንዶች እራሳቸውን ለማኖር የሚያስፈልጋቸውን የወር ደሞዝ የማግኘት ዕድል የላቸውም። በሌላ አነጋገር፣ የባርያ ደሞዝ እየተከፈላቸው ነው የሚሰሩት። ከዚህም በላይ የመጸዳጃ ቤት እንኳ ለመሄድ እየተጨነቁ ነው የሚሄዱት። ግልምጫና ስድብ ይደርስባቸዋል። ይህ እሮሮ በየጊዜው ይሰማል። ይህንን አስመልክቶ ለመንግስት አቤቱታ ሲቀርብ፣ በተለይም የዶ/ር አቢይ አማካሪ የሆኑት ዶ/ር አርከበ ኦቁበይ ሲጠየቁ የመለሱት መልስ፣ ዶሞዝ እንዲጨመር ካደረግን የውጭ ኢንቬስተሮች አይመጡም የሚል ነው። ይህ ብቻ ሳይሆን፣ በዚህ አነስተኛ ደሞዝ ለመስራት የማይፈልግና ተቀጥሮም ይሰራ የነበረ ስራውን ለቆ በሚሄድበት ጊዜ አሰሪዎች የሰራተኛ እጥረት እንደሌለባቸው ተናግረዋል። ይህም የሚያሳየው መንግስትም ሆነ አማካሪው በቀጥታ የሚሰሩት ለውጭ ከበርቴዎች እንጅ የአገራችን ኢኮኖሚ እንዲያድግ አይደለም። ይህ ዐይነቱ አባባል ደግሞ የኢኮኖሚ ሳይንስን ህግ የሚጥስና የአንድ አገር ኢኮኖሚ በምን መልክ ማደግ እንዳለበት ካለመረዳት የሚመነጭ ነው። ይህንን ለመረዳት ከላይ የጠቀስኳቸውን ሶስት መሰረታዊ ነገሮች ማለትም፣ ምርት (Production)፣ የገቢ ክፍፍልና (Distribution) ፍጆታ (Consumption) በአንድ አገር የኢኮኖሚ ዕድገት ላይ ያላቸውን ሚና ጠጋ ብለን እንመልከት።
በመጀመሪያ ማንኛውም አገር የብዙ ውጣ ውረዶች ውጤት ስለሆነ የራሱ የሆነ ነፃነት አለው። ነፃነቱን ለማረጋገጥና ህዝቡንም ለማስከበር ከፈለገ አንድ መንግስት ጠንካራ ኢኮኖሚ የመገንባት ታሪካዊ ኃላፊነት አለበት። አንድን ጠንካራ አገር ለመገንባት ደግሞ መሰረታዊ የኢኮኖሚና የአገር ግንባታ መሰረተ ሃሳቦችን በጭንቅላት ውስጥ መቋጠር ያስፈልጋል። የአንድ አገር ህዝብ ሊተሳሰርና እያንዳንዱ ዜጋም አገሩን አገሬ ነው ብሎ ሊጠራ የሚችለው የሚመረኮዝበት ሰፊ የኢኮኖሚ መሰረት ሲኖረው ብቻ ነው። ስለሆነም አንድ ህዝብና አንድ አገር ሊተሳሰሩና ሊጠናከሩ የሚችሉት ከከተማዎችና ከመመላለሻ መንገዶችና መገናኛ መስመሮች ባሻገር በተለይም ሶስቱም የኢኮኖሚ መስኮች፣ ማለትም የኢንዱስትሪው፣ የእርሻውና የአገልግሎቱ መስኮች እንደሰውነታችን በብዙ ሚሊዮን ነርቦች እንደተሳሰሩና በተለያዩ የሰውነት ኦርጋኖች በስራ ክፍፍል መልክ እንደሚገለጸው የአንድ አገር ኢኮኖሚም እንደዚሁ መተሳሰርና በየጊዜው መሻሻል አለበት። ይህ ብቻ ሲሆን የአንድ አገር ኢኮኖሚ በቁጥር እያደገ ለሚመጣ ህዝብ የስራ መስክ መክፈትና በቂ ምግብና ውሃ ማዘጋጀት ይችላል። ስለሆነም በአንድ አገር ኢኮኖሚ ውስጥ ምርት፣ የገቢ ክፍፍልና ፍጆታ ወሳኝ ሚናን ይጫወታሉ። በሌላ አነጋገር፣ የሚመረተውን ምርት ተቀጥሮ የሚሰራው ሰራተኛና የተቀረው ህዝብ ገዝተው የመጠቀም ኃይል እንዲኖራቸው ያስፈልጋል። ለዚህ ደግሞ በቂ ደሞዝ እንዲከፈላቸው ያስፈልጋል። ከቤት ኪራይ፣ ከጤና፣ ከመብራትና ከውሃና ከሌሎች ነገሮች የተረፋቸውን የተወሰነውን ገንዘብ ምግብና ልብስ፣ እንዲሁም ልዩ ልዩ ቁሳቁሶችን ለመግዛት ይጠቀሙበታል። ይህም ማለት ከሚያገኙት ገቢ አብዛኛው መልሶ ወደ ኢንዱስትሪዎችና ወደ ንግድ መስኩ ይፈሳል። በዚሀ መልክ በአምራቹና በተጠቃሚው ህዝብ መሀከል ግኑኝነት ይፈጠራል ማለት ነው። ይህ ቀላል የኢኮኖሚ ህግ ነው።
ማንኛውም አገር የተለያዩ ምርቶችን ያመርታል። የምርት ጥራትና በብዛት መመረት በዕውቀትና ተግባራዊ በሚሆነው ቴክኖሎጂ የሚወሰን ነው። ስለሆነም አንድ መንግስትና የተማረ ኃይል ቅድሚያ መስጠት ያለባቸው የሰውን ፍላጎት የሚያሟሉ በአገሩ ውስጥ በቂና የተለያዩ ምርቶች እንዲመረቱ ማድረግ ነው። የሚመረቱት ምርቶች በቅድሚያ ለውጭ ገበያ ተብለው ሳይሆን የአገሬውን ህዝብ ለመመገብና የአገር ውስጥ ገበያን ለማሳደግ ነው። በየመስኮች ውስጥ የሚመረተው ምርት ደግሞ በነፃ የሚከፋፈል ስለማይሆን በየመስኩ ተሰማርቶ የሚሰራው ሰራተኛ ያመረተውን ምርት ገዝቶ ለመጠቀም ተመጣጣኝ ደሞዝ ማግኘት አለበት። የሰራተኛው ደሞዝ ደግሞ ማደግ የሚችለው ኢንዱስትሪዎችና የእርሻ ማሳዎች ምርታማ ሲሆኑና፣ የሚመረቱት ምርቶች በፋብሪካ ውስጥ ሲፈበረኩ ወይም ከአንድ ደረጃ ወደ ሌላ ሲለወጡ ብቻ ነው። ሰራተኛውና የተቀረው ህዝብ በአገር ውስጥ የሚመረተውን ማንኛውም ዐይነት ምርት ገዝቶ የመጠቀም ኃይል ካለው ኢንዱስትሪዎችና የእርሻ መስኩና፣ እንዲሁም የንግድ ዘርፉ ያድጋሉ፤ ይተሳሰራሉ። ይህ ዐይነቱ በምርት፣ በደሞዝ ክፍፍልና በፍጆታ መሀከል ያለው ግኑኝነት ጠቅላላውን ኢኮኖሚ ሊያሳድገው ይችላል። ከዚህ ግልጽ ሀተታ ስንነሳ ከውጭ የሚመጣው መዋዕለ-ነዋይ ይህን ዐይነቱን የሀብት ክምችትና ጠንካራ የሆነ የአገር ውስጥ ገበያ የመፍጠር ኃይል የለውም። የአገር ውስጥ ገበያን ማሳደግና ለቴክኖሎጂ ምጥቀት አስተዋፅዖ የሌለው በኢንቬስትሜንት ስም ከውጭ የሚመጣ ባለሀብታም የግዴታ በሀብት ዘረፋ ላይ ነው የሚሰማራው። በጥልቀት የሚያስብና ስለኢኮኖሚ ህግ የሚያውቅና አገር ወዳድ ነኝ የሚል መንግስት ደግሞ እንደዚህ ዐይነቱ አንድን አገር የሚያስበዘብዝና ህዝቡን ለዝንተ-ዓለም ደሃ አድርጎ የሚያስቀር በኢንቬስትሜንት ስም ከውጭ የሚመጣን ባለሀብታም ፈቃድ መስጠት የለበትም። የውጭ ባለሀብቶች ነን የሚሉ አገር ቤት በመምጣት አገር እንዲያተራምሱ የመፍቀድ መብትም የለውም። አንድ አገርና በአገር ውስጥ የሚገኝ መሬትና ሌሎች የተፈጥሮ-ሀብቶችና የጥሬ-ሀብትም የጠቅላላው ህዝብ ሀብት እንደመሆናቸው መጠን አንድ አገዛዝ በራሱ ፈቃድ ዝም ብሎ በመነሳትና የንግድ ስምምነት በማድረግ አገርን የማስበዝበዝ መብት የለውም። በመሰረቱ እነዚህ ነገሮች ሁሉ በህገ-መንግስቱ ውስጥ በዝርዝር መጻፍና ማንኛውም አገዛዝ እንዲከተለው መደረግ ያለበት መሰረተ ሃሳብ ነው። ስለሆነም መንግስትም ሆነ ኤክስፐርት ነን የሚሉ ከእንደዚህ ዐይነቱ ተግባር መቆጠብ አለባቸው። አገር ወዳድ ምሁሮችም ለአንድ አገር ዕድገት የሚመቸውን መንገድ የማሳየት ግዴታ አለባቸው።
እስከ 2015 ዓ.ም ድረስ ይጠናቀቃል ተብሎ የታወጀው የተባበሩት መንግስታት የሚሌኒየም ዕድገት ዓላማ (MDGs) ከከሸፈ በኋላ እንደገና ይኸው ድርጅት 17 ነጥቦችን የያዘ ተከታታይነት ያለው ዕድገት (Sustainable Development) ተግባራዊ እንደሚያደርግ አውጇል። ከነዚህ 17 ነጥቦች ውስጥ እስከ 2030 ዓ.ም ይጠናቀቃሉ የተባሉት መሰረታዊ ነገሮች፣ 1ኛ፟) ድህነትን እንዳለ ማስወገድ፣ 2ኛ) ረሃብን ማጥፋት፣ 3ኛ) ጥሩ የህክምና መስክ መዘርጋት፣ 4ኛ) ከፍተኛ የሆነ ትምህርት ማዳረስ፣ 5ኛ) ንጹህ ውሃና ጥሩ መጸዳጃ ማዳረስ፣ 6ኛ) እማራጭ የኃይል ስርጭት-ከነፋስ፣ ከወሃና ከጸሀይ የሚገኝ- ተግባራዊ ማድረግ፣ 7ኛ) ጥሩ የስራ መስክና የኢኮኖሚ ዕድገት መክፈትና ተግባራዊ ማድረግ፣ 8ኛ) ፈጠራና ጥሩ የመገናኛና የመመላለሻ መንገዶች ማመቻቸት፣ 9ኛ) በተቻለ መጠን በደሃና በሀብታም መሀከል ያለውን ልዩነት መቀነስ፣ 10ኛ) ጥሩና ተስማሚ የሆኑ የመኖሪያ ከተማዎችንና አካባቢዎችን መገንባትና፣ 11ኛ) ሰላምና እኩልነት የመሳሰሉት መስፈን ይገኙበታል። እነዚህን ወርቅ ዓላማዎች የጻፉት ሰዎች 1ኛ) ለምን የሚሌኒዩም 2015 ዓላማ ተግባራዊ እንደሆነ በፍጹም አልነገሩንም። 2ኛ) አሁን ባለንበት በግሎባል ካፒታሊዝም ዘመንና፣ እንደ ዓለም የገንዘብ ድርጅትና የዓለም ባንክ፣ በአጭሩ የዓለም ኮሙኒቲው የሚባሉት የጥቂት አገሮች ድርጅቶች በተለይም እንደኛ ያለውን አገርና መንግስት ለተከታታይ ዕድገት የማይስማማ የኢኮኖሚ ፖሊሲ እንዲከተል በሚያስገድዱበት ወቅት ከላይ የተጠቀሱት ዓላማዎች እንዴት ተግባራዊ እንደሚሆኑ በፍጹም አልነገሩንም። ይህ ጉዳይ ግልጽ እስካልሆነ ድረስና፣ በተለይም ደግሞ የዓለም ኮሙኒቲው የሚመራበት የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲ እስካልተወገደ ድረስ ተከታታይነት ስላለው የኢኮኖሚ ዕድገት ማውራት በፍጹም አይቻልም። ይህ ብቻ ሳይሆን፣ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ልዩ ልዩ ተቋማት፣ ለምሳሌ የተባበሩት መንግስታት የዕድገት ፕሮግራምና (UNDP) ሌሎችም የሚመሩበት ርዕዮተ-ዓለም ወይም የኢኮኖሚ ፖሊሲ እንዳለ ተከታታይነት የሚኖረውን የኢኮኖሚ ዕድገት የሚቀናቀን ነው። በተለይም የመንፈስን የበላይነት ያስቀደመና ቁጠባን ተግባራዊ የሚያደርግ የኢኮኖሚ ፖሊሲ አይደለም። ልቅ የሆነ የነፃ ንግድና ለሰው ልጅ የማያስፈልጉ ምርቶች መመረት በመሰረቱ አየርን የሚመርዙና ለተፈጥሮም ከባድ ጭነት ናቸው። እነዚህንና ከመሳሪያ ምርቶችና ከጦርነቶች ጋር የተያያዙ ነገሮችንና ተከታታይነት ያለው ዕድገት ተግባራዊ እንዳይሆኑ በዓለም አቀፍ ደረጃ የተዘረጉ የመጨቆጫ መሳሪዎች በዕቅዱ ውስጥ አልተካተቱም።
የላኛውን መሰረተ-ሃሳብ በመመርኮዝ አንዳንድ የታወቁ ግለሰቦች አገር ውስጥ የሚያድገው ኢኮኖሚ (Homegrown Economy) ተከታታይነት ካለው ዕድገት ጋር የሚስማማ ነው ብለው ቢያበስሩም፣ ምኑ ላይ ተከታታይነት እንዳለውና፣ እስከምን ድረስስ በተባበሩት መንግስታት ከተጻፈውና ከጸደቀው 17 ነጥቦች ጋር እንደሚስማማ በፍጹም አልነገሩንም። ለምሳሌ አገር ቤት ውስጥ ያድጋል ስለተባለው ኢኮኖሚ ድህነትንና ረሃብን ማስወገድ አለብን፣ ንጹህ ውሃን ማዳረስና የመጸዳጃ ሁኔታን ማስተካከል አለብን፣ እንዲሁም ሰው የሚኖርባቸውን ተስማሚ ከተማዎችንና አካባቢዎችን… ወዘተ. መገንባት አለብን ተብሎ በፍጹም አልተቀመጠም። የፖሊሲውን ይዘትና የገበያ ኢኮኖሚን እንደ ዓላማ ተግባራዊ ማድረግ ተከታታይነት ካለው የኢኮኖሚ ዕድገት ጋር በፍጹም የሚጓዝ አይደለም። የፖሊሲ አውጭዎቹ በተለይም ህዝባችን በአሳዛኛ ሁኔታ ውስጥ እንዴት እንደሚኖር በየቦታው እየተዘዋወሩ የከተማዎችን መቆሸሽና ውድቀት የተመለከቱ አይመስልም። እዚያው እየኖሩና በውስጡ እያለፉ የህዝባችንን አኗኗርና የቆሻሻ ቦታዎችን ሁኔታ እንደ ተፈጥሮአዊ አድርገው የሚመለከቱ ነው የሚመስለው። በአዲስ አበባ ብቻ በአለፉት 28 ዐመታት ቁጥራቸው የማይታወቅ የቆሻሻ መኖሪያ ቦታዎች (Slums) ተስፋፍተዋል።
ለማንኛውም በተለይም በአሁኑ ዘመን ተፈጥሮአዊ ሀብት በሚወድምበት፣ ወንዞች በሚቆሽሹበት፣ ከተማዎች ወደ ቆሻሻ መጣያነት በተለወጡበትና፣ የሰው ልጅ ንጹህ አየር ለመተንፈስ በተቸገረበት፣ በየከተማዎች ውስጥ የትራፊክ መጨናነቅ በበዛበት፣ ከፋብሪካዎች የሚወጣው ቆሻሻ ወንዞችንና አየሩን በሚበክልበት፣ በነፃ ንግድ ተሳቦ ለጤንነት የማይስማሙ ምግቦች በሚመረቱበትና በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠር ህዝብ ለበሽታ በተጋረጠበት፣ እንደ ሞንሳንቶ የመሳሰሉት የዓለምን ዘር የሚቆጣጠሩና ማዳበሪያና የተባይ ማጥፊዎችን እያመረቱ የእርሻ ማሳዎች…ወዘተ. እንዲበከሉ በሚያደርጉበት ዘመን ተከታታይነት ስላለው ዕድገት መታገል በጣም አስፈላጊ ነው። ለዚህ ደግሞ የአስተሳሰብ ለውጥ ያስፈልጋል። የአስተሳሰብ ለውጥ በሌለበትና መንግስታት ወደ አመጸኝነት በተለወጡበትና አማራጭ ሃሳቦችን አልሰማም፣ አልቀበልምም በሚሉበት ዘመን ተከታታይነት ያለው የኢኮኖሚ ዕድገትን ተግባራዊ ማድረግ በጣም አስቸጋሪ ነው።
ያም ሆነ ይህ ተከታታይነት የሚኖረው ዕድገት(Sustainable Economic Development) ተግባራዊ መሆን አለበት፣ አስፈላጊም ነው ብለን የምንነሳ ከሆነ ተከታታይነት ላለው ዕድገት እንቅፋት በሚሆኑ ነገሮች ላይ የግዴታ መነጋገር አለብን። ጤናማና ለተስተካከለ ዕድገት ማነቆዎች ናቸው ብለን በምናስባቸው ነገሮች ላይ በግልጽ እስካልተወያየን ድረስ የሚፈለገው ግብ በፍጹም ተግባራዊ ሊሆን አይችልም። ይህንን ጉዳይ ከተባበሩት መንግስታት ድህነትን መቅረፍና እኩልነትን ማስፈን አለብን እየተባለ በየአስር ዓመቱ የሚወጣውን ፕሮግራምና ውጤቱን የተመለከትነው ጉዳይ ነው።
ምናልባት በጥልቅ ተመራምረን እንደሆን በአገራችንም ሆነ በሌሎች አፍሪካ አገሮች ለተስተካከለና ለጤናማ የኢኮኖሚ ዕድገት እንቅፋት የሚሆኑት የመንግስታቱ መኪናዎችና አገዛዞች የሚመሩባቸው ፖሊሲዎች ናቸው። እንደሚታቀው በአገራችንም ሆነ በተቀሩት የአፍሪካ አገሮች ውስጥ በኢኮኖሚም ሆነ ሰፋ ባሉት የህብረተሰብ ጥያቄዎች ላይ ክርክርና ጥናት አይካሄድም። በአብዛኛዎች የገዢ መደቦች አስተሳሰብ ውስጥ አገርና ህዝብ ማለት ምን እንደሆኑና፣ ማንኛውም ሰው ህልምና ፍላጎት እንዳለው ግንዛቤ ውስጥ የተገቡ አይደለም። አብዛዎቹ የአፍሪካ መንግስታት በደመ-ነፍስ የሚመሩ የሚመስሉ ናቸው እንጂ፣ አንድ አገርና ህዝብ በስነ-ስርዓት መተዳደር እንዳለባቸውና፣ የጥሬ-ሀብቶችም አላቂ እንደሆኑ ግንዛቤ ውስጥ የተገቡ አይደሉም። ከዚህም ባሻገር የሚገነቡት ከተማዎችና የሚሰሩት ቤቶችና ህንፃዎች ከህዝብ ፍላጎት አንፃርና ከአካባቢ ሁኔታ እየተነፃፀሩ የሚሰሩ አይደሉም። ስለሆነም ተግባራዊ የሚሆኑት የኢኮኖሚ ፖሊሲዎች በሙሉ ሰፊውን ህዝብ የማድኸየትና ከተማዎችን የማቆሽሽና መኖሪያ ቦታዎች እንዳይሆኑ የማድረግ ባህርይ ያላቸው ውስጣቸው የተገነቡ(built-in) መሳሪያዎች አሉ። በሌላ አነጋገር፣ በአገራችን ምድር ተከታታይነት ያለውና ለመጭው ትውልድ ሊተላለፍ የሚችል የኢኮኖሚ ዕድገት ከፈልግን የግዴታ ከመንግስት የጭቆና መሳሪያና ከሚከተለው የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲ መላቀቅ አስፈላጊ ነው። ይህ ብቻ ሳይሆን፥ ከውጭ የሚመጣብንን ግፊት አንቀበልም ብለን የመቃወም ልምድና ባህል እንዲኖረን ያስፈልጋል። አንድ መንግስት፣ ምሁራዊ ኃይልና ህዝብ የራሳቸውን ዕድል በራሳቸው መወሰን አለባቸው። ይህ ጉዳይ የተፈጥሮ ህግ ነው። ይህ ሲሆን ብቻ ነው ተከታታይነት ስላለውና የሰፊውን ህዝብ ችግር ሊፈታ ይችላል ብለን በምንገምተው የኢኮኖሚ ፖሊሲ ላይ መወያየት የምንችለው።
ከዚህ ስንነሳ 1ኛ) ተከታታይነት ላለው የኢኮኖሚ ዕድገት የመንፈስ ተሃድሶ በጣም አስፈላጊ ነው። 2ኛ) ተግባራዊ የሚሆነው የኢኮኖሚ ፖሊሲ የሁለ-ገብ መንፈስ ያለውና ብዙ ነገሮችን ያካተተ መሆን አለበት። 3ኛ) በተለይም መንግስትና ተቋማቱ ተግባራዊ የሚያደርጉት የኢኮኖሚ ፖሊሲ ከትርፍ አንፃር መተመን የለባቸውም። ዋናው ነገር ገቢዎች ዋጋን ብቻ የሚሸፍኑ መሆን አለባቸው። 4ኛ) መንግስትም ሆነ ግለሰብ ኢንቬስተሮች የህዝቡን ፍላጎት ሊያሟሉ በሚችሉና አካባቢን በማያቆሽሹ፣ በተጨማሪም እንደገና እንደ ጥሬ-ሀብት ሊያገለግሉ በሚችሉ (Renewable products) ምርቶች ላይ ብቻ መሰመራት አለባቸው። 5ኛ) በተቀሩት የአፍሪካ አገሮችና በአገራችንም ምድር የሚገነቡት ከተማዎችና ቤቶች የተፈጥሮንና የህብረተሰብን ህጎች የሚጥሱ ናቸው። ሰፊውን ህዝብ የማግለልና ቆሻሻ ቦታዎች እንዲኖሩ የሚያደርጉ ናቸው። ለሽማግሌዎችና ለሚያድጉ ልጆች ተስማሚ አይደሉም። አብዛዋቹ ቤቶችና አካባቢው ጌቶዎች (Ghetto) ነው የሚመስሉት። ለአደጋ የተጋለጡና በተለይም ለሚያድጉ ህፃናት የሚስማሙ አይደሉም። በከተማዎች ውስጥም ሆነ በየአካባቢው በእግሩ የሚሄድ ሰው እንደልቡ ሊንቀሳቀስ በፍጹም አይችሉም። በመንገዶች ላይ መሽከርከር የማይገባቸውና አካባቢን የሚያቆሽሹ መኪናዎች ይነዳሉ። በዚህም የተነሳ በተለይም በአዲስ አበባና በአገሪቱ ውስጥ ከፍተኛ የሆነ የመኪና አደጋ ይከሰታል፤ የብዙ ሰውም ህይወት ያልፋል። 6ኛ) በአገራችን ውስጥ መናፈሻና መጫወቻ ቦታዎችን የመገንባት ባህል የለንም። የዛፍ ማውደም ባህል በሰፊው ተስፋፍቷል። የብዙ መቶ ዐመታት ዕድሜ ያላቸው ዛፎች ካለ ጥናት ይቆረጣሉ። 7ኛ) ባለፉት 28 ዐመታት የአገራችን መሬት በኬሚካል ማዳበሪያና በተባይ ማጥፊያ ተመርዟል። ገበሬውም ከውጭ በሚመጡ ዘሮች ጥገኛ እንዲሆን ተደርጓል። 8ኛ) ከውጭ የሚመጡ ምግቦች የሰውን ጤንነት እያቃወሱ ነው። 9ኛ) በዕርዳታ ስም በአገራችን ምድር በየቦታው ተሰራጭተው የሚሰሩ ግለሰቦችና ድርጅቶች በቀላሉ ሊወገዱ የማይችሉ በሽታዎችና የማያስፈልጉ የወሲብ ግኑኝነትን አስፋፍተዋል። ይህ ዐይነቱ ተግባር ተከታታይነት ያለውን የኢኮኖሚ ዕድገት የሚቃረን ነው። 9ኛ) በከተማዎችም ሆነ በየመንዶሮች አልፈው አልፈው የመጸዳጃ ቤቶች የሉም። አብዛኛው ሰው በየመንገዶች ላይ ነው የሚጸዳዳው። 8ኛ) አብዛኛው ህዝባችን ንጹህ ውሃን የማግኘትና የመጠጣት ዕድል የለውም። እንደዚህ እያልን ብዙ ነገሮችን መዘርዘር እንችላለን። ቁም ነገሩ ግን የጉዳዮችን አሳሳቢነት ተገንዝቦ ቆራጥ እርምጃ መውሰዱ ላይ ነው። ሰው የሚኖራባት አገር የምንፈልግ ከሆነ የግዴታ እስካሁን ድረስ ካለን አስተሳሰብ መላቀቅ አለብን። ክርክራችንና ጥናታችን ተከታታይነት በሚኖረው የኢኮኖሚ ዕድገትና የአገር ግንባታ ዙሪያ የሚሽከረከር መሆን አለበት። እነዚህም ፍልስፍናን፣ የተፈጥሮ ሳይንስን፣ የማሀበራዊ ሳይንስን ወይም ሶስዮሎጂን፣ የከተማ ዕቅድንና የቤት አሰራርን፣ ስለሚታደሱ የኃይል ማመንጫዎች (Renewable Energy) ጉዳይ፣ አካባቢን ስለመንከባከብ ጉዳይና፣ መናፈሻ ቦታዎችን ስለመስራት አስፈላጊነት፣ ስለማዕከለኛና ስለትናንሽ ኢንዱስትሪዎች…ወዘተ. መወያየትና መጻፍ አስፈላጊ ነው። እነዚህ ነገሮች የተከታታይ ዕድገት መሰረተ-ሃሳቦች መሆናቸውን በመገንዘብ በጭንቅላታችን ውስጥ መቋጠር አለን። ከዚህ ውጭ የሚጻፍ ጹህፍ ወደ ንትርክና ወደ ግብግብ ነው የሚያመራን። አስተሳሰባችንና ዓላማችን ችግርን ፈቺ እንጂ ፈጣሪ መሆን የለበትም። መልካም ግንዛቤ!!
በጣና ሀይቅ ላይ የተከተውን የእምቦጭ አረም ለማስወገድ ለአንድ ወር በተደረገው ዘመቻ 80 በመቶ የሚሆነውን አርም መንቀል መቻሉን ለዚሁ ዓላማ ተብሎ የተቋቋመው መስሪያ ቤት ገለፀ።
ማስታወሻ: የሚናገሩት ቋንቋ ኣማርኛ ከሆነ የትርጉም እርዳታ ድርጅቶች፣ በነጻ ሊያግዝዎት ተዘጋጀተዋል፡ ወደ ሚከተለው ቁጥር ይደውሉ 1-800-665-3086 (መስማት ለተሳናቸው: 711).
አይ ኤስን ለመቃወም ከተጠራው ሰልፍ በኋላ ፖሊስና አቃቤ ህግ በየ ችሎቱ ኢህአዴግ ላይ ሰልፍ በመጥራት ስድብ እያዘነቡበት ነው፡፡ በሚያዝያ 14ቱ ሰልፍ ላይ በቦታው ያልነበሩት የሰማያዊ፣ የቀድሞው አንድነትና የቀድሞው መኢአድ አባላትና አመራሮች እንዲሁም ሌሎች ወጣቶችን ያስሩና እነዚህ ወጣቶች ያላሉትን ክስ ብለው ያቀርባሉ፡፡ ይህ ክስ ደግሞ ለእነሱ የሰልፍ መፈክር መሆኑ ነው፡፡ የስድብ ውርጅብኝ፡፡ በቃ ችሎት የቁጭት መውጫቸው ሆኗል ማለት ይቻላል!
አንድ ጓደኛዬ በተደጋጋሚ ችሎት ላይ ተገኝቶ አቃቤ ህግና ፖሊስ ‹‹ጠንካራ እንጅ ጠንጋራ መሪ አንፈልግም!›› ብለዋል እያሉ መፈክር ሲያሰሙ ያዳምጥና ‹‹በዚህ መፈክር የተከሰስኩት እኔ ብሆን መከላከያ ምስክር የማደርጋቸው ጠንካራ መሪ አይደሉም የሚባሉትን ሰው ነበር፡፡ ችሎት ላይ አቅርቤ እሺ ጠንካራ ናቸው ወይንስ…. እላቸው ነበር›› ብሏል፡፡
ዛሬ እነ ቴዎድሮስ አስፋው ላይ ደግሞ ‹‹ቴዎድሮስ ለህዝብ ነው የሞተው፣ መለስ ደንግጦ ነው የሞተው፣ ኃይለማሪያም በቁሙ ነው የሞተው›› ብላችኋል የሚል ክስ ቀርቦባቸዋል፡፡ መርዶ እኮነው ስንሰማው የዋልነው፡፡ ለፖሊስና ለአቃቤ ህግ ደግሞ የብሶት መፈክር መሆኑ ነው! ሌላው ቀርቶ ‹‹ቴዎድሮስ ለህዝብ ነው የሞተው!›› የሚለውም የክስ መዝገብ ላይ መስፈሩ ያሳፍራል፡፡ ለማንኛውም በዚህ ክስ ላይም ያ ጓደኛዬ መቃወሚያ ቢጤ አቅርቧል፡፡
‹‹መለስ ደንግጦ አልሞተም ስትሉ፣ ኃይለማሪያም በቁሙ አልሞተም ስትሉ የሀኪም ማስረጃ አምጡ!›› እላቸው ነበር ብሏል! ያው የመለስን ገዳይ በቅርብ አላገኘውም ብሎ ይሆናል!
Previous Previous post: ሰበር ዜና – የእንግሊዝ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ዛሬ ሐሙስ ሰኔ 18/2007 ዓም በአቶ አንዳርጋቸው ጉዳይ ባወጣው መግለጫ የኢህአዴግ/ወያኔን መንግስትን ማስጠንቀቁን ሮይተርስ ዘገበ።
ማሜሎዲ ሰንዳውንስ ቲፒ ማዜምቤን 1-0 በማሸነፍ የ2017 ካፍ ሱፐር ካፕ ዋንጫ አንስቷል፡፡ የደቡብ አፍሪካ ቻምፒዮን ሱፐር ካፑን ከኦርላንዶ ፓይሬትስ ቀጥሎ ያሸነፈ ሁለተኛው ደቡብ አፍሪካም ክለብ ሆኗል፡፡ የብራዚላዊው ሪካርዶ ናሲሜንቶ የሁለተኛው አጋማሽ የፍፁም ቅጣት ምት ግብ የሁለቱ ክለቦች ልዩነት ነበር፡፡
የብራዚሎቹ የጨዋታ የበላይነት በታየበት ፍልሚያ ለግብ የቀረበ ሙከራ በማድረግ ቅድሚያውን የያዙት ቲፒ ማዜምቤዎች ነበሩ፡፡ በዘጠነኛው ደቂቃ ማላንጎ ከኦኒያንጎ ጋር ብቻውን ቢገናኝም ሙከራውን የግቡ አግዳሚ መልሶበታል፡፡ የተመለሰውን ኳስ ማላንጎ አሁንም ከቅርብ ርቀት ቢመታም ኦኒያንጎ በድንቅ ቅልጥፍና ወደ ግቡ አግዳሚ ኳሷ እንድትሆድ አድርጓል፡፡ ቀስበቀስ ወደ ጨዋታው ምት መግባት ያቻሉት ሰንዶውንሶች በካሃማ ቢሊያት አማካኝነት ወደ ግብ ሞክረዋል፡፡ በመጀመሪያው አጋማሽ የማዜምቤ የኃላ መስመር የፐርሲ ታኦ እና ቢሊያትን ለመቆጣጠር ሲቸግረው ተስተውሏል፡፡
በሁለተኛው አጋማሽ ከረጅም ግዜ እገዳ በኃላ ወደ ቀድሞ ክለቡ የተመለሰው ትሬዘር ማፑቶ ዳግም በማዜምቤ መለያ ወደ ሜዳ ተቀይሮ ገብቷል፡፡ ቢሆንም በሁለተኛው 45 የጨዋታ እንቅስቃሴ የበላይነትን የያዙት ብራዚሎቹ ነበሩ፡፡ ባለሜዳዎቹ የተጋጣሚያቸውን ቁልፍ ተጫዋቾች የሆኑትን ሰለሞን አሳንቴ፣ ናታን ሲንካላ እና ሬንፎርድ ካላባን መቆጣጠር መቻላቸው ለድል አብቅቷቸዋል፡፡ ኮትዲቯረዊው የቲፒ ማዜምቤ ግብ ጠባቂ ሲልቪያን ጎቦሆ የአንቶኒ ላፎርን እና ፐርሲ ታኦ ሙከራዎችን ቢያመክንም ጨዋታው ሊጠናቀቅ 9 ደቂቃዎች ሲቀሩት ሆሎምፖ ኬካና ላይ የተሰራውን ጥፋት ተከትሎ የተገኘውን ፍፁም ቅጣት ምት ሪካርዶ ናሲሜንቶ በሚገባ ተጠቅሞ ማሜሎዲ ሰንዳውንስን ለድል አብቅቷል፡፡
ሰንዳውንስ ሱፐር ካፑን በማሸነፉ የ100000 ሺህ የአሜሪካ ዶላር በሽልማት መልክ ሲያገኝ ተሸናፊው ቲፒ ማዜምቤ 75ሺህ ዶላር ያገኛል፡፡ ማሜሎዲ ሰንዳውንስ ኦርላንዶ ፓይሬትስን ተከትሎ የካፍ ቻምፒየንስ ሊግ እና ሱፐር ካፕን ያሳካ ሁለተኛው የደቡብ አፍሪካ ክለብ ነው፡፡ የክለቡ አሰልጣኝ ፔትሶ ሞሴማኔ በስኬት ጉዳና ቡድናቸውን መምራት ቀጥለዋል፡፡ ሰንዳውንስ የደቡብ አፍሪካ ፕሪምየር ሶከር ሊግ የሪከርድ አሸናፊ ነው፡፡ በቻምፒየንስ ሊጉ አምና በዲ.ሪ. ኮንጎው ኤኤስ ቪታ ክለብ እንዲሁም ከኮንፌድሬሽን ዋንጫ በጋናው ሚዲአማ ተሸንፎ ወደ ምድብ ማለፍ ሳይችል ቀርቶ ነበር፡፡ ነገር ግን በቻምፒየንስ ሊጉ ጨዋታ ኤኤስ ቪታ ክለብ ያለተገባ ተጫዋች በማሰለፉ ካፍ ሰንዳውንስ ዳግም ወደ ውድድሩ መልሷል፡፡ ይህንን ሁለተኛ እድል የደቡብ አፍሪካው ክለብ በሚገባ በመጠቀም የአፍሪካ ክለቦች ቻምፒዮን ሆኗል፡፡ ማሜሎዲ ሰንዳውንስ የቻምፒየንስ ሊግ ክብሩን ለማስጠበቀ በመጀመሪያው ዙር ከአንጎላው ክለብ ዴስፖርቲቮ ደ አውጉስቶ እና ከዩጋንዳው ኬሲሲሰኤ አሸናፊ ጋር ይጫወታል፡፡
የአማራ ክልል ከተካሄደው የተቃውሞ እንቅስቃሴ በኋላ የመጀመሪያ የሆነው የካቤኔ ሹም ሽር ሕዝቡ ላነሳው ጥያቄ መልስ የሚሰጥ አይደለም ሲሉ የተቃዋሚ ፓርቲ አመራር አባላት ተችተዋል።
አስተባበሉትም፡፡ እርሱንና ከእርሱ ጋር የነበሩትንም በታንኳይቱ ውስጥ አዳንናቸው፡፡ (ለጠፉት) ምትኮችም አደረግናቸው፡፡ እነዚያንም በአንቀጾቻችን ያስተባበሉትን አሰጠምን፡፡ የተስፈራሩትም ሕዝቦች መጨረሻ እንዴት እንደነበረ ተመልከት፡፡
ብቀዳምነት ዕድመን ጥዕናን እምነየልካ። ጽሑፋትካን ንጥፈታትካን ብኣኽብሮት’የ ዝከታተሎ። ኣብዚ፡ ጫቝጫቝታን ዕግርግርን ዝመልኦ ግዜ፡ ከምዚ ከማኻ ኣንፈትና ከይንስሕት ዘዘኻኽሩና ዓበይቲ ዓዲ እንተዝበዝሑልና ከመይ ምጸበቐ። ክርዳድን ስርናይን ክንኣሊ ዝመኽሩና ምኩራት፡ እቲ ቁም-ነገር ካብ ቆሎ-ጥጥቆ ክንፈልን ኣብቲ ኣገዳስን መሰረታውን ክነድህብ ዝገንሑና እንተዝስስኑልና ክንደይ ኮን ድንቂ ምኾነ። ኮይኑ ግን፡ ፈጣሪ ልብና ኣዕብዩ ነቶም ዝርካብኩም ውሑዳት ዓበይቲ ዓዲ ብጽሞና ክንሰምዓኩም እንተዘኽእለና እውን ኣይምኸፍአን። ስለ’ዚ፡ ዋሕዲ ምኽሪ ዝልግሱ ለባማት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ዋሕዲ ምኽሪ ክሰምዑን ክመሃሩን ዝኽእሉ ሰባት እውን ኣሎና እዩ። ነዚኣ ክጽሕፈልካ ከለኹ፡ ክምድረካን ክምህረካን ዘይኮነስ ከምቲ ኣብ መንጎ ንኡስን ዓብን ኣሕዋት ዝግበር ዘተ፡ ነቲ ትገብሮ ዘለኻ ጽምዶ ዝግበኦ ክብርን ኣፍልጦን ክህቦን፡ ንበይንኻ ዘይኮንካስ ይውሓድ እምበር ዝሰምዓካን ዘድንቐካን ሰብ ከምዘለካ ንምዝኽኻር እዩ።
እምበኣር ነዛ ናብ ኣባላት ህግሓኤ ነበር ዝቐንዓት ምሕጽንታኻ መሰረት ብምግባር፡ ርኢቶይ ክውስኽ። ነዚ ርኢቶ ክጽሕፍ ክተበጋግሰኒ ብምኽኣልካ ብጣዕሚ እየ ዘመስግነካ። ኣብዛ ዝጸሓፍካያ ምሕጽንታ ብዙሕ ኣርእስታት ተንኪፍካ ‘ኳ እንተለኻ ኣብቲ ንህግሓኤ ዝምልከት ጥራይ ክሕጸር እየ፣ ብፍላይ ድማ ኣብቲ “ንህግድፍ መን ድዩ ጠጠው ኣቢልዎ ዘሎ” ዝብል ቴማ። ገዲም ኣባል ጃብሃ ዓባይ ምንባርካ ግን ከኣ ፍርቂ ኣካልካ ኣብ ህግሓኤ ምንባሩ እፈልጥ እየ። በዚ ድማ እየ ህዝቢ ኤርትራ ብብስለቱ ኩሉ ግዜ ንመራሕቲ ውድባትን ካድረታቶምን ምስ ቀደመ እዩ ኢለ ዝኣምን። እምበር፡ ከመይ ኢሎም እዮም ኣባላት ሓንቲ ስድራ ኣብ ክልቲኡ ውድባት ክወፍሩን ክጋደሉን ዝኸኣሉን? ብዓይኒ ኤርትራውያን ተሓኤ ትኹን ህግሓኤ ንኤርትራ ሓራ ከውጸኣ ዝጋደላ ዝነበራ ሃገራውያን ውድባት እየን ነይረን። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ እዩ ኤርትራውያን ክስለፉ እንከለዉ ምስታ ኣብቲ ግዜ ምስላፎም ኣብቲ ኣከባቢ ትዝንቢ ዝነበረት ውድብ ዝጽንበሩ ዝነበሩ። ኣብ ሓንቲአን ንምስላፍ ናይ ሃይማኖት ይኹን ናይ ኣውራጃ ረቛሒታት ምርኣይ እኹል ምኽንያት ኣይነበረን።
ኣብዘን ዝሓለፈ ዓመታት፡ ንደምበ ተቓውሞ ይኹን ነቲ መንግስቲ ብዘይንሕስያ ክትነቅፍ ጸኒሕካ ኢኻ። ሓደ ናጻ ዜጋ ዝገብሮ ዜግነታዊ ሓላፍነት ከኣ ንሱ እዩ። ንውልቃዊ ዝናን ረብሓን ዘይኮነስ፡ ነቲ ዝመጽእ ወለዶ፡ ስማን ቦትኣን ነቲ ዝተኸፍለላ ዋጋ ዝመጣጠን ኤርትራ ክተረክብ ትገብሮ ዘለኻ ርብርብ ምኻኑ ንዝኾነ ንጽቡቕ ኤርትራን ህዝባን ዝሓስብ ሰብ ብሩህ እዩ። ምኽሪ ምልጋስ ካብ ሚሳይላት ይሕይል፣ ካብ ወርቂ ይኸብር። መራሕቲ ትካላትን መንግስታትን ምኽሪ ንምእካብ ከቢድ ንዋታውን ገንዘባውን ወፍሪ እዮም ዝገብሩ። ፖለቲካኛታት ኤርትራ ግን (መንግስቶምን ተቓወምቶምን) ኣእዛኖም ዝፈትዎ ቃና እንተዘይኮይኑ፡ ካልእ ፍልይ ዝበለ ርኢቶታት ክሕውሱ ልቦና ዝተዓደሉ ኣይመስሉን።
ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት፡ እቲ ንትኹላዊ መስመር ክምግብ ዝግበኦ ርኢታታት ናይ ደለይቲ ጽቡቕ፡ መሓንቖ ለኲትዎ ፋይዳ ኣልቦ ኮይኑ ይተርፍ። ካብ ታሕቲ ንላዕሊዝውሕዝ ርኢቶታትን እማመታትን ወይ ድማ ካብ ላዕሊ ንታሕቲ ዝዛሪ ምኽርን ሓበሬታን ከምቲ ዝግበኦ ብስሉጥነትን ቅንዕናን እንተተመሓላሊፉ ንጥዕና ናይ ሓደ ትካል ይኹን ውድብ ወይ መንግስቲ ጽቡቕ እዩ። ኣብ መንጎ መራሕትን ተመራሕትን ዘሎ ትኹላዊ መስመር ርክክብ እንተተኾሊፉ ግን ኣብ መወዳእታ ድስካለን ደውታን እዩ ዝፈጥር። ምኽንያቱ እዚ ኣብ መንጎ መራሕትን ተመራሕትን ወይ ኣብ መንጎ ወከልትን ተወክልትን ዘሎ ቅብብል ሓሳባት እዩ ንሓደ መንግስቲ ወይ ውድብ ዲናሞ ዝኾኖ። እዚ ትኹላዊ መስኖ ሓሳባት’ዚ እንተዘይሓየለ፡ ርኢቶታትን እህን-ምህን ንጋድም ገጾም የስፋሕፍሑ። ጋድማዊ ምስፍሕፋሕ ሓሳባትን ክትዓትን ንጥዕና ደሞክራስያዊ ባህሊ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ይኹን እምበር፡ ነዞም ሓሳባት ናብ ሓባራዊ ርድኢትን ናብ ኣሳላጥነት መደባት ዕዮን ዝመርሕ ትካላት ሓበሬታን ውዳቤን የድልዩ። ጠርናፍን ኣማእዛንን ዘይብሉ ጥርዓናትን መረረን ህዝቢ ተነፍዩን ተመምዩን ኣክንዲ ኣብ መዓላ ዝውዕል፡ ኣብ ፈቐዶ እንዳ ቡንን ፓልቶክን ክናፈሱ ይነብሩ። ከምኡ እውን ካልእ ከም ናይ ባዶ ሰለስተታት ዝኣመሰሉ ማዕከናት ኣብ ምምጋብን ይባኽኑ። ኣብ መወዳእታ ድማ ተካእቲ ወግዓውያን መራሕቲ ዝኾኑ ጨለታት ኢንተርነት ይፍጠሩ። ህዝቢ ካብ መራሕቱ ክረኽቦ ዝግበኦ ወግዓዊ ሓበሬታ ስኢኑ እዞም ጨለታት ፓልቶክ ከም መተካእታ ምንጪ ሓበሬታ ይውሰዱ። ናይ ኢንተርነት ምንቅስቃሳት ይኹን ናይ ዜጋታት ክትዓት ሕማቕ እዩ ማለት ዘይኮነስ፡ ናጻ ዝኾነን እምነት ዘጥረየን ምንጪ ሓበሬታ ኣብ ዘይብሉ ግዜ፡ ብፍላይ እቲ ኣብ ፓልቶካት ዝግበር ኣዋቓዕን ከፋፋልን ክትዓት ነዞም ዘይወግዓውያን ጨለታት ንኽዕንብቡ ባብ የርሕወሎም። እዚ ድማ ነቶም ብድሕሪ መጋረጃ ብስምና ክወዓዓሉ ዝደልዩ ፖለቲካኛታት ዝምእምእ እዩ። ምኽንያቱ፡ እንተ ንጽህና ይውሓዶም እንተ ሓሞት፡ “እዚ ገይርና፣ ኣብዚ ተዓዊትና፣ኣብዚ ድማ ፈሺልና” ክብሉና ስለዘይክእሉ በዞም ዘይወግዓውያን ኣፈኛታቶም ደሮና ከጽግቡና ይረኣዩ ኣለዉ። ክኸፋፍሉና እውን ይጽዕሩ እዮም። ከምዚ ከማኻ፡ ኣብ ሓቅን ቅንዕናን ዝረገጹ ዜጋታት ይብዝሑ ሓው ቀለታ።
ክቡር ኣቶ ቀለታ፡ ኣብቲ መበገሲ ናይዚ ጽሑፍ ኮይኑ ዘሎ ጉዳይ ክመልሰካ። ኣይተጋገኻን። ነዚ ኣብ ሃገርና ዘሎ መንግስቲ ደው ኣቢሎሞ ዘለዉ ኣዕኑድ ክልተ እዮም። እቲ ቀዳማይ ንህግድፍ ደው ኣቢሉ ዘሎ ዓንዲ፡ ዳርጋ ኩሉ ኤርትራዊ “ይብጸሓኒ ወይ ይግበኣኒ” ዝብሎ ንህዝባዊ ግንባር ዝፈጠረን ኣብ ዓወት ዘብጸሐን ጉዕዞ እዩ። ድሕሪ ተሓኤ ህግሓኤ እቲ እንኮ መሪሕ ኮይኑ ንኤርትራውያን ጠርኒፉን መሪሑን እዩ። ከምቲ ካድረታት ደብረ-ዘይቲ ዝብልዎ ዘይኮነስ፡ ሰውራ ኤርትራ ምሉእ ተሳትፎ ኤርትራውያን ዝነበሮ ህዝባዊ ምንቅስቃስ እዩ ነይሩ። ህግ ኣብ ሓደ ጫፍ ሃገር ተጨጪሑን ኣብ ሓደ ከባቢ ደንበርበር ክብል ጸኒሑ ዕድል ምስ ተፈጥረሉ ኣብ እንግደዓ ካልኦት ተኾዪጡ ኣብ ሓደ ረፍዲ ንምልእቲ ኤርትራ ዝተቆጻጸረ ውድብ ኣይነበረን። ህግ ንሓደ ብሄር እየ ዝውክል ኢሉ ዘንቀደ፡ ግዜ ምስ ማእመኦ ግን ናብ ኩላ ኤርትራ ዝለሓመ ባርዕ ኣይነበረን። ህግ ንሓደ ካብ ካልእ ዝያዳ ኣይብጻሕን። እቲ ሓረስታይን ጓሳን፡ ወዲ ከተማን ገጠርን ፡ ምሁርን መሃይምን፡ ኣስላማይን ክስታናይን ወዲ ከብሳን ቆላን ብኹሉ ሕብሮምን ቋንቋኦምን ግሩም ባህላዊ ክብርታቶምን ተሰዊኦምሉ እዮም። ኣስከሬኖም ሃይማኖትን ወገንን ከይፈለየ ኣብ ሓደ ጋህሲ ተሳንዩ ይነብር ኣሎ። ዝመጸ እንተመጸ ወኖምን መንፈሶምን እውን ዝዝረግ ኣይመስልን። ኤርትራ ሓደ ወገን ልዕሊ ካልእ “ኣነ ዝያዳ ከፊለላ እየ’ም ዝያዳ ትብጸሓኒ’ያ” ዝብላ ሃገር ኣይኮነትን። ስድራታትን፡ ሕ/ሰባትን ኣውራጃታትን ኤርትራ ኣብቲ ኤርትራ ንምምጻእ ዝተገብረ ብርቱዕ ቃልሲ ተመጣጣኒ መስዋእቲ ከፊሎም እዮም። እዚ እዩ ንኤርትራውያን ፍሉያት ዝገብሮም።
በዚ መሰረት እምበኣር፡ ህግድፍ ተጸጊዑዎ ዘሎ ፓሎ እዚ ህዝቢ ኤርትራ ዝኸፈሎ መስዋእትን ዘማዕበሎ ፍቕሪ ሃገርን ሓድነትን እዩ። እቶም ትማሊ ናጽነት ኤርትራ ዘይተዋሕጠትሎም ወይ ድማ ሎሚ ሕማም ድግሲ ዝሓዞም ሰባት ነዚ ሓቂ’ዚ ይፈልጥዎ እዮም። ስለ’ዚ እዩ ከኣ ነዚ ክውንነት እዚ ንምቕያር ብዘይዕርፍቲ ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ። “ሰውራ ኤርትራ ሽፍትነት እዩ ነይሩ” እንተበሉን ኣብ ልዕሊ ስዉኣት ኤርትራ እንተላገጹን ኣይተሓዘሎምን እዩ። ስርሖም ይሰርሑ ኣለዉ። እቲ ከገርመና ዘለዎ ጉዳይ ናይቶም “ካብዚ ንረብሕ ንኸውን” ዝብሉ ተበለጽቲ ሃገራውያን እዩ። ኣብ መንጎ እዞም ጉጅለታት ዘሎ ዘይቅዱስ ኪዳን መቸም ዘየተሓሳስብ ኣይኮነን። ዝኾነ ንኣወንታውን ነባርን ለውጢ ዝቃለስ ዜጋ ነዚ ዘይቅዱስ ኪዳን ከስተብህለሉ ኣለዎ። እቶም ተበለጽቲ ሃገራውያን ዘገድሶም ቀዳምነት፡ ዋግኡ ብዘየገድስ ንህግድፍ ምልጋስን ስልጣን ምሓዝን እዩ። በቲ ካልእ ድማ፡ ንኡስ ወለዶ ምስ ታሪኽ ኣቦታቱን ኣደታቱን ከምዝዋጋእ ምግባርን ርጉእ ምስግጋር ስልጣን ዘይብሉ ሃዋሁ ምፍጣርን ነቶም ንናጽነት ኤርትራ ክቕልብሱ ከይደቀሱ ዝሓድሩ ዘለዉ ሃሱሳት ጽቡቕ ኣጋጣሚ እዩ ዝኸውን። ስለ’ዚ፡ እዞም ክልተ ጉጅለታት እዚኦም ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ኣብ ኣገባብ ቃልሶምን ናይ ቀረባ ዕላምኦምን ይራኸቡ እዮም። ዋግኡ ብዘየገድስ ህግድፍ ምእላይ ኣብ ዝብል ስትራተጂ ዝተኣኻኸቡ እዮም። እዚ ነቶም ሃገራዊ ዓቕምታት ከስምሩ ሒዅ ዝብሉ ዘለዉ ዜጋታት ይኹኑ ውዳባት ዝምልከት ወቐሳ ኣይኮነን። ህዝቢ ዝሰረቱ ለውጢ ከቐላጥፉን ርጉእ ምስግጋር ስልጣንን ክህሉ ብሓላፍነት ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ ውልቀሰባትን ጉጅለታትን ክነተባዖምን ክንድግፎምን ኣለና።
ይኹን እምበር እቲ ሓቂ ክግለጽ ኣለዎ። ገለገለ መራሕቲ ተቓውሞ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ርኡይ ሸታሕታሕ ኣርእዮም እዮም። ነዚ ዘሕብን ታሪኽ ኣክንዲ ዝሓቝፍዎን ዝዕቅብዎን፡ እንተወሓደ፡ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ክወድቕ እንከሎ ሸለል ክብልዎ መሪጾም። ገለ-ገለ ውልቀሰባት ከይሓፈሩ፡ “ኣብዚ በጺሕና ዘለና ብሰንኪ እዚ ንታሪኽና ዘለና ኣመና ኣኽብሮት እዩ” ክብሉ ተሰሚዖም እዮም። ነቲ ምስ ሓርበኝነትን ጽንዓትን ሓድነትን መስዋእትን ተእሳሲሩ ዝትረኽ ዛንታ ከም ወተሃደራዊ ሃላልነት ተወሲዱ ምስ ህግድፍ ጥራይ ከም ዝተኣሳሰር ገይሮም ክሕዝዎ ጸኒሖም። እዚ ድማ ምስቲ ምስ ወያነ ዘማዕበልዎ ዘይቅዱስ ኪዳን ተደሚሩ ተወሳኺ ምኽንያት ናይቲ ድኑስ ህላዌኦም ኮይኑ ኣሎ። ብኣንጻሩ ግን ንህግድፍ ትንፋስ ዝህብን ዘስብሕን ኮይኑ ጸኒሑ።
ቅንዕንኡ ብዘየገድስ፡ መን እዩ ብዛዕባ ልኡላውነት ኤርትራ ዝምድር? ህግድፍ። መን እዩ ብዛዕባ ዝሓለፈ ኣስካሕካሒ ግፍዓታት ስርዓታት ኢትዮጵያ ዝልፍልፍ? ህግድፍ። መን እዩ ብዛዕባ ርእሳ ዘቕንዓት ኤርትራ ዝዛረብ? ህግድፍ። መን እዩ ብዛዕባ ሓድነትን ምጽውዋርን ክብርታት ዝዛረብ? ህግድፍ። ነዚ ኣብ ነዊሕ ቃልሲ ዝተኾስኵሰ ባህላዊ ክብርታት ከም ጸረ-ደሞክራስን ጸረ ለውጥን እንተደኣ ተቖጺሩ ደኣ፡ እቲ ለውጢ’ኮ ኣብ ባዶሽ ኣይህነጽን እዩ። ለውጢ ‘ኮ ኣብ ዘመዝገብካዮም እወታውያን ክብርታት እዩ ዝህነጽ። ንሎሚ ትማሊ ወሊዳታ። ንጽባሕ ድማ ሎሚ ትወልዳ። ገለ መራሕቲ ተቓው ንህግድፍ ካብ ህግሓኤ ኣክንዲ ፈልዮም ዝወቕዑ፡ እቲ ክሳብ ሎሚ ክኽተልዎ ዝጸንሑ ኣብ ናይ 70ታትን 80ታትን ቂምታ ዝተሰረተ ስትራተጂ ኮይኑ ንህግድፋውያን ምስ ህግሓኤ ኣልጊብካ ምዝባጥ እዩ። ንህዝቢ ክትመርሕ እንተኾይንካ ነቲ ህዝቢ ምፍላጥ የድሊ። እቲ ሓቂ ድማ ህግሓኤ ዳርጋ ክሉ ህዝቢ ኤርትራ ዝተሰወኣሉ ውድብ እዩ ነይሩ። ስለ’ዚ፡ በቲ ሓደ ወገን መራሕቲ ተቓውሞ ነዚ ጉዳይ’ዚ ብሸለልትነት ብምሓዞምን፡ በቲ ካልእ ድማ ህግድፋውያን ነዚ ነጥቢ’ዚ ካብ ዝግበኦ ንላዕሊ ብምምዝማዞምን፡ እቲ ሚዛን ንረብሓ ህግድፍ ክዘብል ክኢሉ ጸኒሑ። ስለ’ዚ ኣብዚ ቀዳማይ ንህግድፍ ደጊፉ ዘሎ ዓንዲ፡ ኩልና (ኣባላት ህግሓኤን ዘይባላትን) ኣበርክቶ ኣሎና። ኢሰያስን እቶም ንሱ ዝመርሖም ውሑዳት ኣሳለጥትን ኣብዚ ዘብጸሖም ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ዘሰወዶም ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ዝተኸላኸለሎም እውን ህዝቢ ኤርትራ እዩ።
ኣብቲ ንህግድፍ ደጊፉ ዘሎ ካልኣይን ኣገዳስን ዓንዲ ክሰግር። ብልክዕ ኣብዚ እውን ሓቂ ጽሒፍካ። ኣባላት ህግሓኤ ነበር (ተጋዳላይን ሲቪልን) ብቀዳምነት ክንሕመን ክንንቀፍን ግቡእ እዩ። ምኽንያቱ፡ እዚ ስርዓት’ዚ ኢሕ ኢልና ዝወለድናዮን ዝኾስኮስናዮን እዩ። ፈቲና ጸሊእና ባዕልና ዝፈጠርናዮ እዩ። ሎሚ ኩነታት ምስጻዕጸዐ ናብ ኣባላት ካልኦት ውድባት ክንድርብዮ ኣይኮናን። ኣባላት ተሓኤ ነበር ክሕመሉልና ኣይኮኑን። ካልኦት ውድባት ብቑዕ መተካእታ ብዘይምፍጣሮም ክንውንጅሎም ንኽእል። እቶም ንህግድፍ ብቅድመ-ግንባር ኮይኖም ዘገልግልዎ ዘለዉ ግን ኣባላት ህግሓኤ ነበር ብፍላይ ተጋደልቲ ነበር ምኻኖም ክንዝንገዖ የብልናን።ጸጽቡቕ ታሪኽን ሓድግን ህግሓኤ ጥራይ ዘይኮነስ እቲ ግዕዘዩ እውን ብቀዳምነት ናትና እዩ።
ስለ’ዚ፡ ንሕና እውን እቲ ታሪኽ ዝገደፈልና ኣብ ልዕሊ ኣባላት ካልኦት ኤርትራውያን ውድባት ዘለና ናይ ምጥርጣርን ጽልእን ሓጹር ሰጊርና ናብ ሃገራዊ ፍታሕን ዕርቅን ክነማዕዱ ክንጽዕር ኣለና። ምዕቡል ሲቪላዊ ሕ/ሰብ ኣብ ምምስራት ከምዝፈሸልና ብዘይዕጥይጥይ ክንቅበሎ ኣለና። እዚ ንመንእሰያት ዘንፍጽ ዘሎ ስርዓት ኣብ ድኻምናን ደምናን ዝተሰረተ ምዃኑ ክንኣምን ኣለና። ንለውጢ ብዙሕ ከፊልና ኢና። ሎሚ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ዝበልዩ ዘለዉ መራሕትና ዝርከብዎም በብግዚኡ ብፖልለቲካዊ ምኽንያታት ዝተቐየዱ ኣባላትና ብዙሓት እዮም። ቀዳሞት ግዳያት ናይዚ ስርዓት’ዚ ኣባላት ህግሓኤ ነበር እዮም እንተበልና ምግናን ኣይኮነን። ስለ’ዚ፡ ንለውጢ ብቐዳምነት ክንጠልባ ዝግበኣና ንሕና ኣባላት ህግሓኤ ነበር ኢና። ምስቶም ታሪኽ ናብ ኣንፈቱ ክመልሱ ዝቃለሱ ዘለዉ ሃገራውያን ኣብ ምትፍናንን ምጥርጣርን ዘእትወና የለን። ልዕሊ ሰብና እንተዘይኮይኑ ትሕቲ ሰብና ኣይደመናን። ታሪኽ እዩ ምስክርና። ንሓፍረሉን ንደነሉን የብልናን። ግን ኣብዚ ግዜ’ዚ ነዚ ስርዓት እዚ እንዳተኸላኸልና ጸሓይና እንተዓሪባ፡ ዝከላኸለልና ታሪኽ የለን። ምኽንያቱ ታሪኽ እንዳተበደለ ኣይረዳእናዮን ማለት እዩ። ንሓደ ውልቀሰብ ወይ ውድብ ዘይኮነስ ምእንቲ ምሉእ ህዝቢ ኤርትራ ኢና ንእስነትና ኣብሊና። ስዉኣትና፡ ታሪኾም መታን ክነዕርን ክነረትዕን ሓላፍነታዊ ስጉምቲ ክንወስድ ይጽበዩና ኣለዉ። እታ ነጥቢ ቀላል እያ። ኢፍትሓዊ መንግስቲ ኢፍትሓዊ እዩ። ናትካ ይኹን ናይ እንዳማትካ። ንሓደ ኢፍትሓዊ መንግስቲ ምክልኻል ከም ኣብ ልዕሊ መቓብር ሰማእታትና ምጽዋት ክቑጸር ይከኣል። ነቶም ኣብ ፈቐድኡ ዝሓደግናዮም ሰማእታትና ዘቕስን ሓደ ነገር ምስ እንገብር ጥራይ እዩ። ንሱ ከኣ ኣብ ጎድኒ እቲ ንፍትሓውን ዘላቒን ለውጢ ንምምጻእ በብመገዱ ፋሕተርተር ዝብል ዘሎ ህዝቢ ደው ምባልን ደሞክራስያዊ መንግስቲ ምምስራትን እዩ
ኣብ መወዳእታ ንመንእሰያት ክብሎ ዝደሊ፡- ወለዶታት ዝነብሩሉ ግዜን ቦታን ዝፈጥሮ ሕጽረታት ኣለዎም። ወለዶ ገድሊ ናይ እዋኑ ብደሆታት ተጋዲሉ ስዒሩ። ልኡላውነት መሬት ኣረጋጊጹን ተኸላኺሉን። ይሕመቕ ይጸብቕ ሰረታት መጻኢ ኤርትራ ዝኸውን ትሕተ-ቅርጻ ሰረታት (ኣካላዊ ይኹን ናይ ኣተሓሳስባ) ኣንጺፉ ኣሎ። ብልክዕ፡ እቲ ጉዕዞ ህዝቢ ብዝመርጾን ንህዝቢ ብዝምእዘዝን መንግስቲ ኮይኑ ነይሩ እንተዝኸውን፡ እቲ ውጽኢት እወታውን ተዓጻጻፍን ምኾነ። እቲ ክሳራ ኣዝዩ ምነከየ። ናይ ገድሊ ወለዶ ልኡላውነት ሃገር ዘረጋገጸ ክኸውን ከሎ እቲ ንምሕራር ኣእምሮ ወዲሰብ ዝግበር ገድሊ ግን ቀጻሊ እዩ። መንእሰያት ድማ እጃሞም ክስከሙ ኣለዎም። ስልጣን ገደብ እንተዘይተጌርሉ ግናይ እዩ። ንዘልኣለም መራሕን ኣዛዝን ክኸውን ዘይደሊ ውሑድ እዩ። ብኡ መሰረት እዩ ድማ ንመራሕቲ ገደብ ስልጣን ዝግበረሎም። ኣብ ሃገርና ዘለዉ መራሕቲ ነቲ ገደብ ከንብረሎም ዝኽእል ቅዋም ከይትግበር ሸንኾለል የብሉና ኣለዉ።ብሓጺሩ፡ ገደብ ስልጣን ንዕኦም ሕማም ርእሲ እዩ። ስለ’ዚ፡ ናብ ቀልቦም ክምለሱ ወይ ድማ ክጓሓፉ ናይ መንእሰያት ግደ ክዓዝዝ ኣለዎ። ታሪኽ ብኣልማማ ኣይከሰካን እዩ። ኣብ ግዜኻ እንታይ ገይርካ እዩን ዝብለካ። እቲ ግዜ ናትኩም ናይ መንእሰያት እዩ። ታሪኽ ኣቦታትኩምን ኣደታትኩምን መርምርዎን ተማሃሩሉ። ነቶም ንጉዕዞ ለውጢ ዝሓንቁ ዘለዎም ውልቀመራሕትን ውድባትን፡ ብኣኽብሮት “ሕጅስ ዕረፍቲ ይግበኣኩም። ዓቕምኹም ገይርኩም ኢኹም” በልዎም። ካብቲ ጽቡቕ ሓድግታቶም ተመሃሩ፣ ነቲ ግዕዘይ ሓድግታት ከይትደግሙ ግን ተጠንቐቑ። ኤርትራ ናይ ዝተፈላለዩ ወለዶታትን ተመክሮታትን ምዝርራብን ምምኽኻርን የድልያ ኣሎ። እቲ ናይ ምምኽኻርን ምዝታይን መስርሕ ብሓላፍነታዊ መንፈስ ክቕጽል ኣለዎ።
እቶ ቀለታ ኪዳነ፡ በቲ ኣብ ልዕለኻ ክመጽእ ዝጸንሐ ወረን ነቐፌታን ነቕ ከይበልካ ኣብ ሓቂ ዝተሰረተ ማዕዳን ምኽርን ክትልግስ ብምጽናሕካን ነዓይ እውን ነዛ ብታህዋኽ ዝጸሓፍክዋ ርኢቶ ንኽህብ ዘተባብዕ ኣርእስቲ ብምልዓልካን ብዘይቃልዓለም ብምትንታንካን የመስግነካ። ቀጽሎ እብለካ።
የቤተ ክርስቲያናችን የገድላትና የተአምራት መጻሕፍት ሲጻፉ፣ የሰዎቹን ክብር በሚጠብቅ መንገድ ካልሆነ በቀር ችግር ደርሶባቸው ተአምር የተደረገላቸውን ሰዎች የተጸውዖ ስም አይገለጡም፣ ወይም የክርስትና ስማቸው ጥቅም ላይ ይውላል፡፡ ሰዎቹን በስማቸው መጥራት ቢያስፈልግ እንኳን ለዝርዝር ማንነታቸው በማይመች ስም ይገለጣሉ፡፡ ይህ ሁሉ የሚደረግበት ዋናው ምክንያት የሰውን ልጅ ሰብአዊ ክብር(Human dignity) ለመጠበቅ ነው፡፡ እነርሱ ቢያልፉም እንኳን ልጅና ልጅ ልጅ ይኖራልና፡፡
እኅታችን ጌጤ ዋሚ ‹ሩጫን በሚከለክሉ በአጋንንት› ተያዘች ተብሎ የተለቀቀባትን ቪዲዮ ስመለከት በእምነት ስም የሚነግዱ ሰዎች የደረሱበትን ሞራላዊ ኪሣራ አየሁት፡፡ ከመጀመሪያው ሰይጣንን እየቀዱ ለገበያ ማዋል በየትኛውም የቅዱሳን ሕይወት ውስጥ የማናየው ነው፡፡ መቼም ሰይጣን እንደዚህ ዘመን በክብር መድረክ ያገኘበት ጊዜ የለም፡፡ ከዚህም አልፎ ልጅ፣ ቤተሰብ፣ ወዳጅ፣ ዘመድ፣ ዓለም አቀፋዊ ተክለ ሰብእና ያላትን አትሌት በዚያ ዓይነት ክብርን በሚነካ ሁኔታ እያሰቃዩ በቪዲዮ ማሳየት ፈጽሞ የእግዚአብሔርን ክብር መግለጥ ሊሆን አይችልም፡፡ ሰውነትን ማዋረድ እግዚአብሔርን ማዋረድ ነውና፡፡ አስፈላጊ ነው ካለች እርሷ ራሷ ትንገረን እንጂ ይህንን የመሰለ ቪዲዮ እንኳን ሌላው እርሷም ልታሳየን የተገባ አይደለም፡፡
እንደተባለው ሆኖብን ነው እንጂ የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የቅድስና ሕይወትስ በሰውነት ክብር ላይ የሚቀልድ አልነበረም፡፡ የአንድን ሰው ‹ፈዋሽነት› ለማሳየት የሌላን ሰው ዝና፣ ክብርና ሰብአዊ መብት መከስከስ በምንም መልኩ ጸጋ እግዚአብሔርን አያመለክትም፡፡ የወንድማቸውን ክብር ለመጠበቅ ያልፈጸሙትን ፈጸምን ብለው መከራ የተቀበሉት የነ አባ መቃርስ፣ የነ እንባ መሪና፣ የነ ሙሴ ጸሊም፣ ቤተ ክርስቲያን፤ ለራሳቸው ክብር ሲሉ የወገኖቻቸውን ክብር በሚደፈጥጡ ‹አጥማቂዎች› ሲቀለድባት ማየት ያማል፡፡ ቅዱስ ሲኖዶስም የጳጳሳትን ዝውውር ከሚመለከት ይልቅ እንዲህ ያሉ ነገሮች ሕግና ሥርዓት እንዲኖራቸው ቢያደርግ መልካም ነበር፡፡ ማን ያጥምቅ? የተጠማቂዎች ሰብአዊ ክብር፣ የተጠማቂዎችን መረጃ የመጠቀም መብት፣ በአደባባይ ራቁትን መቆምና ራቁትን ፎቶ የመነሣት ጉዳይ፣ የምስክርነት አሰጣጥ ሥነ ምግባር፣ የሴቶችና የሕጻናት መብቶች፣ የአካል ጉዳተኞችና የአእምሮ ሕሙማን መብቶች፣ ወዘተ ሕግና ደንብ የሚያስፈልጋቸው ናቸው፡፡ ያ ካልሆነ ግን ገና ከዚህ የከፋም እናያለን፡፡
ለመማርያ ከሆነም በተገቢዉ መንገድ ማድረግ ይገባል ዛሬ እንደትንሽ ምናየዉ ነገር ነገ ትልቅ ነገር ሳያስከትል በእንጭጭነቱ ፈር እንዲይዝ ሥልጣኑን ያላቸዉ ሰዎች ትኩረት ሰጥተዉ ሊያዩት ይገባል：：
ክፍ ነገር ባትፅፍ ደግ ነብር ክፉ ክፉ ፀሀፉ ትባላለህና።ይውልህ እንግዲ እነ አፍልሆ እነ የጠንቖይ ስጋ የበሉ እና ያጎነበሱ ሁሉ መምህር ግርማን እንዲሁም የእግዚአብሄርን ክብር ሲገለፅ አይወዱም።እና አፍልሆ ለተናጋሪነት ለተፈሪነት ይውላል የሩጫው ደግሞ ለጥንቓይ ይውላል ።ሰለዚህ ነው ልቦና ይስጥህ የምልህ።አልታደልክም እንጂ ምናምንቴ እና እንዳንተ አይነቱ ግብስብስ ከምትሸልም መልአከ መንክራት መምህር ግርማ ወንድሙን ብትሽልም ይሻልህ ነበር።ግን ግንባር ይፈልጋል።አልታደልክም ልክብርህ እና ለእንደበትህ የጠጣህው አፍልሆ ለበጎ ሰው እንዳታይ እና እንዳታከብር ቃል ብሎ በ4 ነጥብ አስማለህ።ፈውሱን ይላክልህ። በአስቸኳይ በአስቸኳይ በአስቸኳይ ለመምህር ግርማ እና ለምእመናኑ ይቅርታ ጠይቅታ ጠይቅ ።
ዲያቆን ጌጤ ዋሚ ክብሯ የተነካው አጋንንቱ በያዛት ጊዜ እንጂ ስትፈወስ በሚያሳየው Video መለቀቅ አይደለም። ከጌጤ ዋሚ በፊት እኮ ብዙ ታሚሚዎች እንዲሁ ሲፈወሱ የሚያሳይ ቪድዮ ተቀርፆ ተለቋል………ታዲያ ጌጤ ዋሚ ላይ እንዲህ የገነነበት ምክንያት ታዋቂ ስለሆነች ነው?! ተዋቂነቷ ስራዋ ነው እንጂ የሰውነት ክብሯን ከሌሎች የሚያበስለጥ አይደለም። እነዛም ቢሆን ሲፈወሱ በገሃድ መታየቱ አንደኛ ግልፅ የፈውስ ስነስርዓት እንዳለ አመላካች ሲሆን ሁለተኛ ደግሞ ለተፈዋሾቹም የእግዚአብሔር ስራ በእነርሱ ሲሰራ የሚያሳይ ምስክነታቸውን ማጠናከሪያቸው ነው ማለት ነው። ስለኢየሱስ ክርስቶስ እና ስለቅዱሳኑ አውርተሃል። ኢየሱስ ክርስቶስ እኮ ህዝብ በነቂስ በወጣበት አደባባይ ፈውሷል። ይህ የፈውስ ስራ እንዲደበቅ ቢፈልግ ኖሮ ታማሚዎቹን ወደ ድብቅ ስፍራ ወስዶ መፈወስ ይችል ነበር! ቅዱሥ ዮሐንስንም ተመልከተው! ከሚኖርበት የበረሃና የብትሕውትና ኑሮ ወጥቶ የጥምቀት ስራውን ባደባባይ ይሰራና ይፈውስ ነበረ………ታዲያ መልአከ መንክራት መምህር ግርማ ወንድሙ ላይ ምን የተለየ ነገር ታየ?! ስለቅዱሳኑ ትህትና ለመግለፅ ሞክረሃል። ቅዱሳኑ በመከራና በመገፋት ትሩፋታቸው ስለሚበዛ ያላጠፉትን ጥፋት እንዳጠፉ ሆነው ሳይገባቸው ቅጣትን ተቀብለዋል! እውነት ነው! ታዲያ ይሄ ከመምህር ግርማ የማጥመቅ ስራ ጋር ምን አገናኘው?! ዲያቆን ላንተ እንኳን እንዲህ አይነት ትንታኔ መስጠት ለቀባሪው ማርዳት ነው ሚሆነውና የፃፍከውን መለስ ብለህ ብታየው መልካም ነው! አመሰግናለሁ!
እኝህ ሰውዬ ከቤተ ክ/ን መድረክ ተከልክለዋል፡፡ ከዚህ በኋላም ኦርቶዶክስ ቤተ ክ/ን የምትጠቀምባቸውን ቅዱሳን ስዕላትም ሆነ ስማቸውን እየተጠቀሙ የጥንቆላ ስራቸውን እንዳይሰሩ ቅዱስ ሲኖዶስ ትኩረት ቢሰጠው ጥሩ ነው፡፡ መምህራኖችም በየመድረኩ ይህንን ሴራቸውን ለምዕመናን ማሳወቅ አለባቸው፡፡ ይህንን በምልክት የሚያምን ትውልድ ለመሳብና ዝናቸዉንም ለማሳያት የታዋቂ ሰዎችን ምስክርነትም እየተጠቀሙ ይገኛሉ፡፡ ወገኖቼ ልብ ያለው ልብ ይበል!
ሰውየው እኮ ሲጀመር እግዚአብሄርን አያውቅውም፡፡ ጊዜውን የሚያጠፋው ገንዘብን በማሳደድ ነው፡፡ ወሎ መጥቶ እኮ ክርስቲያኑ ወደ እርሱ አንሄድም ሲሉ ተሳድቦ ሙስሊሙ ይሻላል ያለ ወንበዴ እኮ ነው፡፡ የመቁጠሪያን እና የቅባ ቅዱስን ክብር ያረከሰ የሰይጣን መልክተኛ ነው
ክቡር አፋርን ህዝብ ቢጎበኙ እና ምልከታዎን ለህዝብ ቢያቀርቡ እንዲሁም በአፋር ክልል አሳይታ ወረዳ የንጉስ እያሱ ተራራ የሚባል አለ ምን ያህል እውነት ነው ቢገልጹልኝ፡፡ ከፈለጉኝ yisfaz@gmail.com
ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ኣብ መንጎ ክልላዊ መንግስታት ዝነበረ ርክብ ሰብ ማእኸል ዝገበረ ዘይኮነ ኣብ መንነት ብሄር ዘተኾረ ብምዃኑ ፌደራል ስርዓት ጥዑይ ከይኸውን ገይሩዎ ክብሉ ኣፈ ጉባኤ ቤት ምኽሪ ፌደረሽን ኣደም ፈራህ ገሊፆም።
ኣብቲ ኣኼባ ናይ ክልል ትግራይ ግዝያዊ ኣመሓዳሪ ዶክተር ሙሉ ነጋ ሓዊሱ ኣመሓደርትን ምኽትላትን ክልላት ኣምሓራ፣ኦሮሚያ፣ቤንሻንጉል ጉምዝ፣ጋምቤላ፣ ደቡብን ሶማሌን ተረኺቦም ኔሮም።
Econologie.com » ውኃ ወደ ሞተሮች ውስጥ በመርጨት » የጂሊለ-ፓንታኖ የውሃ መርዛግ » በፈረንሣይ 3 ላይ የፓንቶን ሞተር ቪዲዮ-በትራክተሮች ላይ የውሃ ዶፒንግ
የአፍሪቃ ታዋቂ መሪዎችና ባለሥልጣናት የዚህ ጉባዔ ታዳሚዎች ናቸው። ከታዋቂና አንጋፋ መሪዎች መካከል የቀድሞ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዋና ፀሐፊ ኮፊ አናንና ሰባት የአፍሪቃ መሪዎች ይገኛሉ።
ትላልቅ የፈጠራ ፅንሰ ሃሣቦች ግን የሚደመጡት እምብዛም ከማይታወቁ ኦሪ ኦኮሎ፣ ብራይት ሣይመንስ እና ኦሞቦላ ጆንሰን ከሚባሉ ግለሰቦች ሲሆን ዛሬ በተካሄደው ”የአፍሪቃ ፈጠራ” በተባለው አውደ ጥናት ላይ ንግግር አሰምተዋል።
ኦኮሎ የጉግል ኩባንያ የደቡብ አፍሪቃ የፓሊሲ ኃላፊ ናቸው። ወጣት ሃሣብ አፍላቂዎች ሲሉ ኦኮሎ ከሚጠሯቸው ጋር ጉግል እንዴት እንደሚሠራ ሲናገሩ “ቁጥራቸው ከ30 በላይ በሆነ እንደ ኮንጎ ዴሞክራሲያዊት ሬፑብሊክ እና ኮት ዲቯር ባሉ የአፍሪቃ አገሮች የጉግል ቴክኖሎጂ ተጠቃሚ ቡድን የምንለውን መሥርተናል። እነዚህ እኛም ባንረዳቸው በራሳቸው አነሳሽነት፣ ገንዘብም ሳይጠይቁ ሥልጠና ሳይኖራቸው ጉግልን የሚጠቀሙ ነበሩ፡፡ የእኛ ሚና አጠቃቀማቸውን በማሻሻል እንዴት ለትርፍ ሊያውሉት እንደሚችሉ መሠረት በመጣል መርዳት ነው።” ብለዋል፡፡
ብራይት ሣይመንስ ጋና ውስጥ የሚገኝ ምፔዲግሪ ኔትወርክ የሚባል ኩባንያ ፕሬዚደንት ነው። በጋና አስመስለው በተቀመሙ የሃሰት መድኃኒቶች በአንድ ቀን ውስጥ የሚሞቱ ሰዎች ቁጥር ከ200 በላይ መሆኑ ስላሳሰበው ተጠቃሚዎች የሚሸምቷቸው መድኃኒቶች ፈዋሽ መሆናቸውን የሚያረጋግጥ ኩባንያ አቋቋሙ።
ስድስት በሚሆኑ የአፍሪቃ አገሮች የመድኃኒት ፋብሪካዎችና አሠራጮች በእያንዳንዱ እሽግ መድሃኒት ላይ ምልክት እንዲያደርጉና፣ አንድ ተጠቃሚ መድሃኒቱን በሚሸምትበት ጊዜ የዚያ መድኃኒት ልዩ ምልክት ወይም መረጃ በስልክ ካሜራ ወይም ጽሁፍ ቴክስት እንዲደርሰው የሚያስችል ዘዴ ሥራ ላይ ለማዋል መቆየታቸውን ሣይመንስ ገልፀው በዚህ ዘዴ ሸማቾች ከህመማቸው ሊፈውሣቸው ወይም ሊገድላቸው የሚችል መድኃኒት ለይተው ለማወቅ እንደሚችሉም አመልክተዋል፡፡
ኦሞቦላ ጆንሰን የናይጀሪያ የኮምዩኒኬሽንስ ቴክኖሎጂ ሚኒስትር ናቸው፡፡ ከፍ ያሉና የጎሉ ሃሣቦች ያሏቸው ሰዎች ትልልቅ ተግባራትን ማከናወን እንዲችሉ ዕድል ለመስጠት መንግሥታቸው ከግዙፍ የቴክኖሎጂ ኩባንያዎች ጋር እንደሚሠራ ይናገራሉ፡፡
“እነዚያ አዳዲስ ሃሣብ አፍላቂ ሰዎች እንዲጥሩና ስኬታማም እንዲሆኑ የሚያመች ሁኔታ መፍጠር የእኛ የውሣኔ ሰጭዎቹ ኃላፊነት ነው፡፡” ብለዋል ሚኒስትሯ፡፡ ሰዎች የሚያስቡባቸውንና ሃሣቦቻቸውንም ወደ ተጨባጭነት የሚወስዱባቸውንና የሃሣቦቻቸውንም ውጤቶች ሊሸጧቸውም የሚችሉባቸውን የተቃና ሥራ መስክ ለመፍጠር ከጉግል ጋር እየሠሩ መሆናቸውን አስረድተዋል፡፡
ኦሪ ኦኮሎ እንደሚሉት ይህ የኢንተርኔት ዓለም አፍሪካዊያንን ከታላቅነትወደኋላ የሚያስቀሯቸውን ማኅበራዊ መሠናክሎች ለማሸነፍና ለማለፍ በእጅጉ እያገዘ እንደሆነ ይናገራሉ፡፡ “ሰዎችን ነገሮች በሌሎች ተሠርተው እንዲቀርቡላቸው ከመጠበቅ ነፃ ያወጣቸዋል፡፡ ይህ በተለይ ለወጣቶች ትልቅ ፈተና ሆኖ ቆይቷል፡፡ ለዚህም ወደ ቴክኖሎጂ እንዲህ በብዛት የሚሣቡት፡፡ ከደህና ቤተሰብ መምጣት አለብህ፣ ወይም ከተሻለ ጎሣ መብቀል አለብህ፣ ወይም ከፍ ባለ ደረጃ ካሉ ሰዎች ጋር ጥሩ የግንኙነት ቋጠሮዎች ሊኖርህ ይገባል የማትባልበት አንዱ መስክ ነው፡፡ ይህ የድሮ ሰዎች የማይረዱት አካባቢ ስለሆነ እነሱ እዚያ መብዛት የለባቸውም፡፡” ብለዋል፡፡
ኦኮሎ ቴክኖሎጂን በሴትነታቸውም ምክንያት የሚወድዱት አካባቢ እንደሆነም ይናገራሉ፡፡ ምክንያቱም ይህ ከፆታ ጋር የተያያዘውን የተዛባ አመለካከትም ያጠፋዋልና፡፡ “እኔ - አሉ ኦኮሎ - ቴክኖሎጂ ውስጥ ባልሆን ኖሮ በሴትነቴ አሁን የሆንኩትን ያህል ስኬታማ የመሆኔ ነገር ያጠራጥረኛል፡፡ ምክንያቱም ቴክኖሎጂ ከእንዲህ ዓይነቱ የተዛባ አመለካከት ነፃ ነው፡፡ አሠራሩን ካወቅክ፣ በቴክኖሎጂው ቋንቋ መፃፍ ከቻልክ፣ ትርጉም ያለው ሥራህ ነው፡፡ የሚገነዘበውም ችሎታህን ነው፡፡”
እነዚህ የሃሣቦች አፍላቂዎች እንደሚሉት የአዳዲሶቹ ሃሣቦችና የሕዝብ ቁጥርና ስብጥሩም ቅንጅት በአምስት ዓመታት ውስጥ አፍሪካን ወደ አብዮታዊ ለውጥ ያስገቧታል፡፡
በዚህ የምጣኔ ኃብት ጉባዔ ላይ የተገኙ ተሣታፊዎች በጉልህ የሚገነዘቡት አንድ ዕውነት አለ፤ ዛሬ ከአፍሪካ ሕዝብ ግማሹ ዕድሜው ከሠላሳ ዓመት በታች ነው፡፡ ይህ ወጣት ትውልድ ታዲያ ለውጥ እየጠየቀ ነው፡፡
እጅግ ከደከሙ ስደተኞች፣ በአጨዳ ወቅት አፋፍ ላይ እስከ ተቃጠሉ ሰብሎች ድረስ ረሃብ በኢትዮጵያ ትግራይ ክልል ውስጥ ከሁለት ወር በላይ ከዘለቀው ጦርነት በህይወት መትረፍ ለቻሉት ትልቅ ስጋት ጋርጦባቸዋል፡፡
ሰብአዊ እርዳታን ለማዳረስ የኢትዮጵያ መንግሥትን ተማፅነው ከገቡት የመጀመሪያ ግብረ ሰናይ ሠራተኞች ከወንዞች ውሃ እየጠጡ ስለተዳከሙ እና በተቅማጥ እየሞቱ ስላሉ ሕፃናት ይገልፃሉ፡፡ ሱቆች ከሳምንታት በፊት ተዘርፈው አልቀዋል፡፡ አንድ የአካባቢው ባለሥልጣን ታህሳስ 23 ቀን በተደረገ የመንግሥት እና የእርዳታ ሠራተኞች ስብሰባ ላይ እንደተናገሩት የተራቡ ሰዎች “አንዲት ብስኩት” ጠይቀዋል፡፡ ከ 4.5 ሚሊዮን በላይ ሰዎች ፣ የክልሉ ጠቅላላው ህዝብ ቁጥር ለማለት በሚያስችል ሁኔታ አስቸኳይ የምግብ እርዳታ ይስፈልጋቸዋል ሲሉ የስብሰባው ተሳታፊዎች ተናግረዋል፡፡ አንድ የትግራይ አስተዳዳሪ ታህሳስ 30 ቀን ባደረጉት ስብሰባ ላይ ያለ እርዳታው ባፋጣኝ ካልደረሰ “በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች በረሃብ ሊሞቱ ይችላሉ” ሲሉ አስጠንቅቀው ነበር አሶሺዬትድ ፕሬስ ያገኛቸው ቃለ ጉባኤዎች ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ሰዎች በረሃብ መሞት እንደጀመሩ ያመለክታል፡
የዶክተርስ ዊዝ አውት ቦርደርስ （ድንበር የለሽ ሐኪሞች ） ድንገተኛ ክፍል ሃላፊ የሆኑት ማሪ ካርመን ቪኖልስ “እጅግ በጣም አስቸኳይ ፍላጎት አለ – ሰብአዊ እርዳታን ለማፋጠን በእንግሊዝኛ ምን ተጨማሪ ቃላትን መጠቀም እንዳለብኝ አላውቅም – እኛ አሁን በምንነናገርበት ጊዜ በየቀኑ ህዝቡ እየሞተ ነው ፡፡” ሲሉ ለአሶሺዬትድ ፕሬስ ገልፀዋል
ነገር ግን የጦርነቱ መቀጠል ፣ የአንዳንድ ባለሥልጣናት ተቃውሞ እና የደረሰው ከፍተኛ ጥፋት የምግብ አቅርቦት ጥረቱ በሚፈለገው ልክ እንዳይሆን እንቅፋት ሆነዋል፡፡ ለ 4.5 ሚሊዮን ሰዎ
እ.አ.አ. በ 1980 ዎቹ በኢትዮጵያ ተከስቶ የነበረው ረሃብ ምስሎች ዓለም አቀፋዊ ጩኸት ካስከተሉ አስርት ዓመታት በኃላ ኢትዮጵያ በዓለም በፍጥነት እያደጉ ካሉ ኢኮኖሚዎች ውስጥ አንዷ ሆናለች፡፡ ድርቅ ፣ ግጭቶች እና የመንግስት ሁኔታዎችን መካድ ትግራይ ላስተናገደችው እና 1 ሚሊዮን የሚገመት ሰዎችን ገድሏል ለሚባለው ረሃብ አስተዋጽኦ አድርጓል ።
ጠቅላይ ሚኒስትር ዐብይ አህመድ (እ.ኤ.አ.) በህዳር ወር በጦር ኃይላቸው እና የተግራይ ክልል መንግስት መካከል ጦርነትን መጀመሩን ባወጁ ጊዜ 5 ሚሊዮን ያህል የህዝብ ብዛት ያለው የትግራይ ክልል በአንበጣ ወረርሽኝ በመጠቃቱ የምግብ ዋስትና ችግር አጋጥሞት ነበር። የትግራይ መሪዎች ለሦስት አስርት ዓመታት ያህል ኢትዮጵያን ተቆጣጥረው የነበረ ቢሆንም አቢይ አህመድ ስልጣን ከተቆናጠጠ እና በ 2019 የኖቤል የሰላም ሽልማት ያስገኙለትን ማሻሻያዎችን ካስጀመረ በኋላ ተገለው ቆይተዋል::
በጦርነቱ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ተገድለዋል። ከሃምሳ ሺህ በላይ የሚሆኑት ወደ ሱዳን የተሰደዱ ሲሆን አንድ ዶክተር አዲስ መጤ ስደተኞች ላይ የረሃብ ምልክቶች በብዛት እንደሚታዩ ተናግረዋል። ሌሎች አሁንም በረሃ ውስጥ ተሸሽገዋል፡፡ በቅርቡ ከትግራይ የወጣች አንዲት ሴት ከብቶች ፣ ፍየሎች እና ማጨድ የቻሉትን እህል ይዘው ከመጡ ሰዎች ጋር በዋሻ ውስጥ እንደቆየች ገልፃለች ፡፡
የተመጣጠነ ምግብ እጥረትን በማከም ረገድ ወሳኝ የሆኑ ሆስፒታሎችና ሌሎችም ጤና ጣቢያዎች ወድመዋል ፡፡ በገቢያዎች ውስጥ ምግብ “አይገኝም ወይም እጅግ ውስን ነው” ሲል የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ገልፅዋል።
ምንም እንኳን የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ኅዳር ላይ ሰራዊታቸው ድል መቀናጀቱን ቢያበስሩም ወታደራዊ እና ሌሎች አጋዥ ተዋጊዎቻቸው ለቀድሞው የክልሉ ባለስልጣናት መራራ ጠላት ከሆኑት የጎረቤት ኤርትራ ወታደሮች ጋር አሁንም ንቁ ሆነው በትግራይ ውስጥ ይገኛሉ ፡፡
ፍርሃት ብዙ ሰዎች ወደ ውጭ እንዳይወጡ አድርጓቸዋል፡፡ ሌሎች ደግሞ ይሸሻሉ፡፡ የትግራይ አዲስ ባለሥልጣናት ከ 2 ሚሊዮን በላይ ሰዎች መፈናቀላቸውን ተናግረዋል ፣ የአሜሪካ መንግሥት የሰብዓዊ ዕርዳታ ቢሮ ይህንን ቁጥር “አስደንጋጭ” ብሎታል፡፡ የተባበሩት መንግስታት እርዳታ የደረሰላቸው ሰዎች ቁጥር “እጅግ ዝቅተኛ” ነው ብሏል።
የኢትዮጵያ መንግስት ከፍተኛ ባለስልጣን የሆኑት ሬድዋን ሁሴን በትግራይ ያሉ ባልደረቦቻቸው ስላስተላለፉት የረሀብ ማስጠንቀቂያ አስተያየት እንዲሰጡ ለቀረበላቸው ጥያቄ ምላሽ አልሰጡም ፡፡
በኤርትራ አቅራቢያ፣ በሰሜን ሽሬ አካባቢ እጅግ የከፋው ጦርነት የተካሄደበት ቦታ ሲሆን በአካባቢው እጃቸው ከተለካ ሕፃናት ውስጥ እስከ 10% የሚሆኑት ለከባድ አጣዳፊ የተመጣጠነ ምግብ እጥረት መመርመሪያ መስፈርት ያሟሉ ሲሆን በርካታ ሕፃናትም ተጠቂ መሆናቸውን የተባበሩት መንግስታት ምንጭ አስታውቋል፡፡ በርካታ የሰብዓዊ እርዳታ ሠራተኞች ላይ የተጋረጠውን የተደራሽነት አደጋ በመግልፅ መረጃ ሰጪው ማንነታቸው እንዳይገለጥ ጠይቀዋል፡፡
በሽሬ ከተማ አቅራቢያ ባለፉት ዓመታት ከኤርትራ የተሰደዱ ወደ 100,000 የሚጠጉ ስደተኞችን የሚይዙ ካምፖች ይገኛሉ፡፡ የተባበሩት መንግስታት የስደተኞች ከፍተኛ ኮሚሽነር ፊሊፖ ግራንዲ ሀሙስ እንዳሉት “ወደ ከተማ የገቡት ሰዎች ተዳክመዋል ማቅረብ ያልተቻለ እርዳታ በመለመን ላይ ናቸው” ብለዋል፡፡
ምግብ ዒላማ ሆኖ ቆይቷል፡፡ በዩናይትድ ኪንግደም የተቋቋመ የጥናት ቡድን የሽሬ አካባቢን የሳተላይት ምስሎችን በመተንተን በተባበሩት መንግስታት የስደተኞች መጠለያ ግቢ ውስጥ ያሉ ሁለት የዓለም ምግብ ፕሮግራም የመጋዘን ሕንፃዎች ተለይተው “ተደምስሰዋል”፡፡ የዲኤክስ ኦፕን ኔትወርክ በማን እንደተደመሰሱ መለየት ባይችልም ቅዳሜ አዲስ ጥቃት መመዝገቡን ዘግቧል ፡፡
የግንኙነት መስመሮች ደካማ በመሆባቸው እና ጋዜጠኞች ከአካባቢው እንዲዘግቡ ስላልተፈቀደላቸው በትግራይ ውስጥ የሚፈጠሩ ክስተቶችን ማረጋገጥ እና ማስረጃ ማሰባሰብ እጅግ ፈታኝ ነው።
በአዲግራት ፣ በአድዋ እና በአክሱም ከተሞች “በደረስንባቸው ቦታዎች ሲቪሎች ላይ የሚደርሰው ጉዳት እጅግ በጣም ከፍተኛ ነው” ሲሉ የድንበር የለሽ ሐኪሞች የድንገተኛ ክፍል ባለስልጣን ቪኖሌስ ገልፀዋል፡፡ ውጊያን እና የጤና አገልግሎት እጥረቱንም ጠቅሰዋል፡፡ ረሃቡ “በጣም አሳሳቢ ነው” የውሃ እጥረትም ከፍተኛ ነው፡፡ ከ 140,000 በላይ ነዋሪ ያላት አዲግራት ከተማ ውስጥ ከ 21 የውሃ ጉድጓዶች መካከል አሁን የሚሰሩት ሁለቱ ብቻ በመሆናቸው ሰዎች ከወንዝ ውሃ እንዲጠጡ ተገደዋል፡፡ የንፅህና ጉድለተም በሽታን ይስከትላል፡፡ ቪኖሌስ “ከከተማው 10 ኪ.ሜ ያህል(6 ማይል) ርቆ ለወጣ የአደጋው ሙሉ ገፅታ ይታያል” ሲሉ ተናግረዋል፡፡
ያለ ምግብ የሰብአዊ እርዳታ ሠራተኞች የችግሩን መጠን ለመለካት ይቸገራሉ፡፡ በኢትዮጵያ የ “Action Against Hunger” ዳይሬክተር የሆኑት ፓኖስ ናቭሮዚዲስ “ከዋና አውራ ጎዳናዎች መጓዝ ባለመቻሉ አሁንም ልናገኛቸው ያልቻልናቸው ሰዎች ሁኔታ እንዴት የከፋ ሊሆን እንደሚችል ጥያቄ ያስነሳል” ብለዋል፡፡
ከግጭቱ በፊት የኢትዮጵያ ብሄራዊ አደጋ አስተዳደር አካል አንዳንድ የትግራይ ወረዳዎችን የምግብ ዋስትና እጥረት በመኖሩ ለእርዳታ ቅድሚያ ሰጥቷቸው ነበር ፡፡ ናቭሮዚዲስ እንዳሉት አንዳንዶቹ ቀድሞውኑ ከፍተኛ የሆነ የተመጣጠነ ምግብ እጥረት የነበረባቸው ከሆነ ቀውሱ ከጀመረ ሁለት ወር ተኩል በኃላ በሺዎች የሚቆጠሩ ሕፃናት እና እናቶች አፋጣኝ እርዳታ እንደሚፈልጉ መገመት አያዳግትም ብለዋል፡፡
በአሜሪካ በገንዘብ የሚደገፈው እና የሚተዳደረው የረሃብ ቅድመ ማስጠንቀቂያ ሲስተምስ ኔትወርክ እንዳለው በማዕከላዊ እና ምስራቃዊ ትግራይ ክፍሎች ከርሀብ በታች በሆነ የአስቸኳይ ጊዜ ምዕራፍ 4 ውስጥ እንደሚገኙ ግምት አለ፡፡የሚቀጥሉት ወራቶች በጣም ወሳኝ ናቸው ሲሉ በኢትዮጵያ የካቶሊክ የእርዳታ አገልግሎቶች ተወካይ ጆን ሹምላንስኪ ተናግረዋል፡፡ ቡድናቸው እስካሁን ድረስ ለ 70 ሺህ ይህል የትግራይ ሰዎች የሶስት ወር የምግብ አቅርቦት መስጠቱን ተናግረዋል ፡፡
ተዋጊዎች ረሃብን እንደ መሣሪያ ይጠቀማሉ ወይ ለሚለው ለእርዳታ ሰጪ ሰራተኞች በጣም አሳሳቢ ለሆነው ጥያቄ ሹምላንስኪ በኢትዮጵያ የመከላከያ ኃይል እና ፖሊስ ውድቅ ያደረጉት ሲሆን ሌሎች ጋር ያለውን እንደማያውቁ ተናግረዋል፡፡ “እነሱም በቂ ምግብ የላቸውም ብዬ አስባለሁ” ብለዋል፡፡
ፕረዚደንት በራክ ኦባማ ዝሃብዎ ሪኢቶ “ቪኦኤ ቅኑዕን ርቱዕን” ዜና ናብ‘ቶም ኣድማሳዊ መሰላት ዝግህሱ መንግስታት ዝርከብሉ ህዝቢታት ኣብ ምቅራብ ይርከብ ኢሎም ንኢዶም።
በርማዊት ተሓላቂት ዴሞክራሲ ኣን ሳን ሱ ኪ ብወገነን፣መበል ሰብዓ ዓመት ዝኽሪ ቪኦኤ ማዕረ ውልደት ዓርኪኻ‘ዩ፣ቪኦኤን ካልኦት ሚድያታትን ኣብ ማእሰርቲ ኣብ ዝፀንሓለን ዓመታት ይከታተላ ከምዝነበራ ጠቂሰን።
የሂንዱ ሃይማኖት መንስኤ በ1500 አክልበ. ገደማ ወደ ሕንድ የወረሩት አርያኖች ነገዶች ያመኑበት በርግ ቬዳ የተገለጸው «ቬዲክ ሃይማኖት» ነበር። ይህ ቬዲክ ሃይማኖት ከኗሪዎቹ ከድራቪዲያን ብሔሮች እምነቶች ጋራ ሲቀላቀል አንድላይ የሂንዱ ሃይማኖት ሠርተዋል። ከዚህ የተነሣ ሁለቱ ጥንታዊ ልሳናታቸው ሳንስክሪትና ታሚልኛ አንድላይ እንደ ቅዱሳን ወይም እንደ አማልክት ቋንቋዎች ይቆጠራሉ።
ሆኖም የሂንዱኢዝም ታሪክ ብዙ ተቃራኒ ፈሳሾች ያሉበት ወንዝ ይመስላል፤ በዚህም ወንዝ ውስጥ በብዙ ተቃራኒ ጣኦታት አማልክት የሚያምኑ ፈሳሾች አሉ፣ አማልክት ሁሉ የአንድያው ፈጣሪ አካላት ብቻ ናቸው የሚሉም ፈሳሾች፣ ምንም ነፍስ ወይም መንፈስ መኖሩን የሚክዱም ፈሳሾች ደግሞ ተገኝተዋል። በዛሬውኑ ሂንዱኢዝም በአማልክት አከፋፈል ረገድ አራት ዋና ክፍሎቹ ቫይሽናቪስም፣ ሻይቪስም፣ ሻክቲስምና ስማርቲስም ይባላሉ። በነዚህም ሁሉ ውስጥ አያሌ ጥቃቅን ንዑስ-ክፍሎች በልዩ ልዩ ትምህርቶች ይመደባሉ። ከዚህም በቀር በፍልስፍናዎች ረገድ ስድስት ዋና ዋና የሂንዱኢዝም ፍልስፍናዎች አሉ፣ እነርሱም ሳምኽያ፣ ዮጋ፣ ኛየ፣ ቫይሸሺካ፣ ሚማምሳ፣ እና ቨዳንታ ይባላሉ። ከ፮ቱ ዋና ፍልስፍናዎች ውጭ ደግሞ እጅግ ብዙ ልዩ ልዩ ተቃራኒ ፍልስፍናዎችና ትምህርቶች ተነስተዋል፤ ከነዚህም መካከል ሁለቱ ቡዲስምና ጃይኒስም ለየራሳቸው እንደ ተለዩ ሃይማኖቶች ተቆጥረዋል።
በሂንዱ አፈ ታሪክ የሴት ጣኦት «ካሊ» ብዙ ጠላቶች በጦር ሜዳ ገድላ፣ ባልዋ ሺቫ ዓለሙን ሁሉ እንዳታጥፋ ፈርቶ በመንገድዋ ተኛ፤ ስህተቷንና ባሏ መሆኑን ዓውቃ ምላሷን በኅፍረት ዘረጋች።
ከ700 ዓክልበ. ግድም ጀምሮ የሰምሳረ ትምህርት በሕንድ አገር በሰፊ ተቀበለ፤ እነዚህስ እምነቶች ሁሉ በሰምሳረ (ተመላሽ-ትስብዕት) ያምናሉ። እንደ «አብርሃማዊ ሃይማኖቶች» (በተለይ አይሁድና፣ ክርስትና፣ እስልምና) በሙታን ትንሳኤ ለፍርድ ቀን የሚያስተምሩ ሳይሆን፣ «ሰምሳረ» ማለት በእምነታቸው ከመሞት በኋላ ሕያዋን ዳግመኛ ከማሕጸን በተመላሽ ትስብዕት በመታየታቸው የሚሉ ናቸው። ይህን ትምህርት መጀመርያው የገለጸው ፈላስፋ ያጅኘቨልክየ የተባለው እንደ ነበር ይመስላል። በሂንዱኢዝም ደግሞ ኅብረተሠብ በአራት አጠቃላይ ወራሽ መደባት ወይም «ቫርናዎች» ይከፈላል፤ እነርሱም ብራህሚን (ቄሳውንትና አስተማሮች)፣ ክሻትሪያ (ወታደሮችና ገዢዎች፣ ገበሬዎች)፤ ቫይስያ (ነጋዴዎች)ና ሹድራ (ሠራተኞች፣ አገልጋዮች) ናቸው።
ኣዛዚ ናይቲ ብልፍንቲ ዝቖመ ሓለዋ ዶባት ሱዳንን ሊብያን፣ ኣንዋር ነጉዲ፣ እቶም ስደተኛታት ኣብ ሰሜናዊ ዞባ ሱዳን፣ ደንግላ ኣብ ዝተባህለ ከባቢ ድሕሪ ምትሓዞም፣ ዘድሊ ቀዳማይ ረድኤት ተጌርሎም ናብ ክፍሊ ኢምግሬሽን ሱዳን ክርከቡ ምዃኖም ሓቢሩ።
ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት፣ ናብ ግብጺ ክሰግሩ ዝተታሕዙ 7 ደቂንስትዮ ዝርከብኦም 10 ኤርትራውያን፣ ናብ ኤርትራ ክስጎጉ ቤት ፍርዲ ሱዳን እኳ እንተወሰነ፣ ብተጣበቕቲ መሰላትን ትካላት ስደተኛታትን ድሕሪ ዝተገብረ ጻዕርታት ግና ዑቕባ ክሓቱ ናብ መዓስከር ሸገራብ ክሰጋገሩ ምዃኖም’ዩ ተገሊጹ።
ፍሉይ ልኡኽ ብሪጣንያ ኣብዚ ሳልስቲ’ዚ ኣስመራ ኣብ ዝጸንሓሉ ምስ ዝተፈላለዩ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ብምርኻብ፣ ኣበርክቶ ልምዓታዊ ሓገዛትን ምግታእ ዋሕዚ ኤርትራውያን መንእሰያት ናብ ስደትን ኣብ ዝብል ነጥቢ’ዩ ተዘራሪቡ።
ብሪጣንንያን ፈረንሳን፣ ዋሕዚ ስደትኛታት ንምግታእ ኣብ ዶባተን ሓጹር ከቑማን፣ ተወሳኺ ናይ ጸጥታ ስጉምታት ክወስዳን ድሕሪ ምስምምዐን፣ ናብተን ዜጋታተን ብብዝሒ ናብ ስደት ዝውሕዙ ዘለዉ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ሃገራት ብምብጽሕ’ውን ካልእ ኣማራጺታት ንምንዳይ ከምዝሓስባ ይሕብራ።
ንእሽቶ ሃገርን ውሑድ ብዝሒ ህዝቢ ዘለዋን ኤርትራ፣ ንዓበይቲን ብዝሒ ህዝቢ ዘለወንን ሃገራት በሊጻ፣ ብስድት ግኑን ስም ሒዘን ካብ ዘለዋ ሃገራት ዓለም ኮይና ትርከብ።
የስኬት ደስታ እንደ ወይን ጠጅ ቶሎ ራስ ላይ ይወጣና ሰው መሆናችንን ሊያስረሳን ሲችል ፤ የውድቀት ወይም የአለመሳካት ሃዘን ደግሞ ወደ ልብ ወርዶ ሰው መሆናችንን ሊያስጠላን ይችላል። ሁለቱም ማለትም ስኬትና ውድቀት ህይወታችንን የማመሳቀል አቅማቸውና አደገኛነታቸው እኩል ነው። በምድር ላይ እስካለን ሁለቱም እንድየምክንያቶቻቸው ተራ በተራ ሊፈራረቁብን የግድ ነው ። ስለሆነም ሁለቱንም እንደየአመጣጣቸው ተቋቁመን፤ ሰላማችን ሳይናጋና ነፍሳችንም ሳትታወክ በድል ማለፍ የምንችለው እግዚአብሄር በክርስቶስ ኢየሱስ የሰጠንን ማንነት በትክክል ስንረዳ ብቻ ነው። ንጉስ ዳዊት ከዙፋኑ በተባረረ ጊዜ እንዲህ አለ፦ ” እግዚአብሔር ሆይ፥ አንተ ግን ዙሪዬን የምትከልል ጋሻ ነህ: ክብሬና ራሴንም ቀና የምታደርግ አንተ ነህ።” (መዝ 2፡3) እግዚአብሔርን ” አንተ ክብሬ ነህ” አለው። ደቀመዛሙርት አገልግሎት ተሳክቶላቸው፤ አጋንንት በስሙ ሲገዙላቸው አይተው ሲደሰቱ፤ ጌታ ኢየሱስ ግን እንዲህ አላቸው፦” … መናፍስት ስለተገዙላችሁ በዚያ ደስ አይበላችሁ፤ ስማችሁ በሰማይ ስለተፃፈ ደስ ይበላችሁ።” (ሉቃ10፡20)
እግዚአብሔር በክርስቶስ የሰጠን ማንነት በመሳካት ወይም ባለመሳካት የሚዋዥቅ አይደለም። ስለዝህ በስኬት ከፍታ አንመካ ይልቅ ስማችን በሰማይ በመፃፉ እንጂ ፤እንዲሁም በዝቅታችንም ራሳችንን እየጠላን ከመማረር ይልቅ እንደ ዳዊት እግዚአብሄር በክርስቶስ ኢየሱስ ክብራችን ስለሆነ ደስ ሊለን ይገባል። ” ዝቅ ያለው ወንድም ከፍ በማለቱ ይመካ። ባለጠጋውም ዝቅ በማለቱ ይመካ፤ እንደሣር አበባ ይረግፋልና።” (ያዕ 1፡9,10.)
የዛሬው የሙዚቃ ቃና ፕሮግራም ስለ Martin Luther King, I have a dream ንግግር 50ኛ አመት በአል የሚዘክሩ ዜማዎችን እና ሙዚቃ ነክ ዜናዎችን ያስተናግዳል፡፡
ኣርሴማ ዳዊት ዝተባህለት ለንደን ዝምቕማጣ ጓል 15 ኤርትራዊት ተማሃሪት ትማሊ 2 ሰነ ድሕሪ ቐትሪ ኣብ ቀጽሪ ገዝኣ ብዘጋጠማ ናይ ካራ መጥቃዕቲ ኣብ ሕክምና ቅድሚ ምብጽሓ ብኡንብኡ ዓሪፋ።
በመንግስት መስሪያ ቤት ውስጥ የሚካሄደውን የምልመላና መረጣ ሥርዓትን በመሰረታዊነት በመለወጥና በአገር አቀፍ ደረጃ የሙያና የሥራ ብቃት ማረጋገጫ ሥርዓት በመዘርጋት፣ እንዲሁም የመንግስት ሠራተኛው በዚህ ሥርዓት ውስጥ እንዲያልፍ በማድረግ ብዝሀነትን ያረጋገጠና ሀገሪቱ እያስመዘገበች ያለችውን እድገት ለማስቀጠል የሚያስችል ፐብሊክ ሰርቪስ ለመገንባትና የሲቪል ሰርቪስ ማሻሻያ ፕሮግራም በሰው ሃብት ሥራ አመራር ረገድ ያመጣቸውን ውጤቶች ለማጎልበትና ለማስቀጠል የሚያስችል ሕግ ማውጣት በማስፈለጉ፤
በመንግስት መስሪያ ቤቶች ያሉ ሰራተኞችን ወጥነት ባለው መልኩ ለመምራትና እውቀታቸውንና ችሎታቸውን በተገቢው ሁኔታ ለመጠቀም የሚያስችል የአሠራር ሥርዓት መዘርጋት በማስፈለጉ፤
የመንግስት መስሪያ ቤቶች ያሏቸውን ሠራተኞች በማቆየትና አዳዲስ ሰራተኞችን በመሳብ ተወዳዳሪ ለመሆን እንዲችሉ የተሻሻሉ የሥራ ሁኔታዎችን ማመቻቸት አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ፤
2/ “ጊዚያዊ ሠራተኛ” ማለት በመንግሥት መሥሪያ ቤት ውስጥ የዘላቂነት ባሕርይ በሌለው ወይም ሁኔታዎች ሲያስገድዱ በቋሚ የሥራ መደብ ላይ በጊዚያዊነት ተቀጥሮ የሚሠራ ሰው ነው፤ ሆኖም የሚከተሉትን አይጨምርም፤
3/ “የመንግሥት መሥሪያ ቤት” ማለት ራሱን ችሎ በአዋጅ ወይም በደንብ የተቋቋመና ከመንግሥት በሚመደብለት በጀት የሚተዳደር የፌዴራል የመንግሥት መሥሪያ ቤት ነው፤
8/ “ የብቃት ማረጋገጫ” ማለት አንድ የመንግስት ሰራተኛ ወይም አዲስ ተቀጣሪ ሰው ለተመደበበት ወይም ለሚቀጠርበት የስራ መደብ ብቁ ስለመሆኑ የብቃት ማረጋገጫ ለመስጠት በህግ ስልጣን ከተሰጠው አካል የሚያቀርበው ማስረጃ ነው፡፡
10/ “የሥራ ሁኔታ” ማለት በመንግሥት መሥሪያ ቤት እና በመንግሥት ሠራተኞች መካከል ያለ ጠቅላላ የሥራ ግንኙነት ሲሆን ይህም የሥራ ሰዓትን፣ ደመወዝን፣ ልዩ ልዩ ፈቃዶችን፣ የሥራ አካባቢ ጤንነትና ደህንነትን፣ የሠራተኞች የሥራ ስንብት ሁኔታና ክፍያ፣ የዲሲፕሊን አፈጻጸምና የቅሬታ አቀራረብ ሥነ-ሥርዓቶችን እና የመሳሰሉትን ያጠቃልላል፤
11/ “ድልድል” ማለት አንድን የመንግሥት ሠራተኛ በተመሳሳይ ደረጃና ደመወዝ ወይም ከፍ ባለ ደረጃና ደመወዝ ወይም በሠራተኛው ስምምነት ዝቅ ባለ ደረጃ መድቦ ማሠራት ነው፤
12/ “የዲሲፕሊን እርምጃ” ማለት ማንኛውም የመንግስት ሠራተኛ ይህንን አዋጅ ወይም አዋጁን ለማስፈፀም የሚወጡ ደንቦችና መመሪያዎችን ወይም የሥነ-ምግባር ደንብ በመተላለፍ ለሚያደርሰው ጥፋት የሚወሰንበት ቅጣት ነው፤
13/ “ጾታዊ ትንኮሳ” ማለት በሥራ ቦታ የሚፈጸም ሆኖ ከሌላው ወገን ፈቃድ ውጪ የሚቀርብ የወሲብ ሀሳብ ወይም ጥያቄ ወይም ሌላ ወሲባዊ ተፈጥሮ ያለው የቃል ወይም የአካል ንኪኪ ተግባር ሲሆን የሚከተሉትን ያካትታል፤
ሐ) ለቅጥር፣ ለደረጃ እድገት፣ ለዝውውር፣ ለድልድል፣ ለሥልጠና፣ ለትምህርት፣ ለጥቅማ ጥቅሞች ወይም ማንኛውንም የሰው ሀብት ሥራ አመራር ተግባር ለመፈጸም ወይም ለመፍቀድ ወሲብን እንደ ቅድመ ሁኔታ ማስቀመጥ፡፡
1/ ማንኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት የተቋቋመበትን ዓላማ ስኬታማ ለማድረግ የሚያስፈልገውን አደረጃጀትና የሰው ኃይል ፍላጎት አጥንቶ ለሚኒስቴሩ አቅርቦ ያስወስናል፡፡
2/ ሚኒስቴሩ የፌዴራል መንግስት አስፈጻሚ መስሪያ ቤቶችን አደረጃጀት አግባብነትና ውጤታማነት እያጠና ማሻሻያ ሲያስፈልግ ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ለውሳኔ ያቀርባል፡፡
1/ የመንግሥት ሠራተኞች የደመወዝ ስኬል የመንግስትን የፋይናንስ አቅም፣ የህዝቡን አጠቃላይ የኑሮ ሁኔታ፣ የዋጋ ደረጃዎች እና አግባብነት ያላቸውን ሌሎች ሁኔታዎች ባገናዘበ መንገድ በየጊዜው እየተጠና የሚወሰን ይሆናል፡፡
2/ ሚኒስቴሩ አስፈላጊ ሆኖ ባገኘው ጊዜ ከሚመለከታቸው የመንግስት መስሪያ ቤቶች ጋር በመተባበር የደመወዝ ስኬል በማጥናትና በማዘጋጀት ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ለውሳኔ ያቀርባል፣ ሲፈቀድም አፈጻጸሙን ይቆጣጠራል፡፡
1/ የሰው ሀብት ዕቅድ ዓላማ ማንኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት በስትራቴጂያዊ ዕቅድ ላይ የተቀመጡትን ዓላማዎች ለማሳካት የሰው ሀብት ፍላጎት ለመተንበይ፣ የሚያስፈልገውን የሰው ሀብት በዓይነትና በብዛት ለማሟላት፣ ለማልማት፣ በአግባቡ ለመጠቀም የሚያግዙ እርምጃዎችን ለመውሰድና ውጤቱንም በየጊዜው እየገመገመ ማሻሻያ ለማድረግ ነው፡፡
2/ ማንኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት ስትራቴጂያዊ ዕቅዱን መሠረት በማድረግ የአጭር፣ የመካከለኛና የረጅም ጊዜ የሰው ሀብት ዕቅዱን አጥንቶ ተግባራዊ ማድረግ አለበት፡፡
3/ ክፍት የሥራ መደቦችን በሠራተኛ ማስያዝ የሚቻለው የሰው ሀብት ዕቅድን መሠረት በማድረግ በደረጃ ዕድገት ወይም በቅጥር ወይም በዝውውር ወይም በድልድል ይሆናል፡፡
1/ ሚኒስቴሩ በክፍት የሥራ መደቦች ላይ አመልካቾች ተወዳድረው ስለሚቀጠሩበትና ስለሚያድጉበት የመግቢያና የብቃት ማረጋገጫ ሥርዓት መዘርጋት የሚያስችሉ መመዘኛዎችና መለኪያዎች በአገር አቀፍ ደረጃ ያዘጋጃል፡፡
1/ የመንግሥት የሠራተኛ ቅጥር የሚፈጸመው በሀገር አቀፍ ደረጃ በሚወጣው መመዘኛ በሚሰጠው የፈተና ውጤት ወይም በሌላ ማናቸውም ዓይነት ተጨባጭ የሙያና ሥራ ብቃት ማረጋገጫ ላይ ብቻ ተመስርቶ ይሆናል፡፡
2/ በብሔረሰብ፣ በፆታ፣ በሃይማኖት፣ በፖለቲካ አመለካከት፣ በአካል ጉዳት፣ በኤች.አይ.ቪ/ኤድስ ወይም በሌላም ሁኔታ በሥራ ፈላጊዎችም ሆነ በመንግሥት ሠራተኞች መካከል ልዩነት ማድረግ የተከለከለ ነው፡፡
3/ በዚህ አዋጅ ከአንቀጽ 48 እስከ 51 የተጠቀሱት ድንጋጌዎች እንደተጠበቁ ሆነው በክፍት የሥራ መደብ ላይ ሠራተኛ የሚመደበው ለሥራ መደቡ የሚጠየቀውን ተፈላጊ ችሎታ የሚያሟላና ከሌሎች ተወዳዳሪዎች ጋር ተወዳድሮ ብልጫ ያለው ሆኖ ሲገኝ ነው፡፡
ለ) ቅጣቱ ከተፈጸመ፣ በይርጋ ከታገደ ወይም በይቅርታ ከተሠረዘ በኋላ አምስት ዓመት ያለፈው ካልሆነ በስተቀር የሙስና፣ የእምነት ማጉደል፣ የስርቆት፣ የማጭበርበር ወይም የአስገድዶ መድፈር ወንጀል ፈጽሞ ስልጣን ባለው ፍርድ ቤት የተፈረደበት ማንኛውም ሰው፤
2/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1)(ለ) እንደተጠበቀ ሆኖ ከማንኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት በዚህ አዋጅ አንቀጽ 88 መሠረት በዲስፕሊን ጉድለት ምክንያት ከሥራ የተሰናበተ ሰው ከሥራ ከተሰናበተበት ጊዜ ጀምሮ አምስት ዓመት ከመሙላቱ በፊት በመንግሥት ሠራተኛነት ሊቀጠር አይችልም፡፡
3/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1)(ሐ) የተመለከተው እንደተጠበቀ ሆኖ ማንኛውም አመልካች በመንግሥት ሥራ ተቀጥሮ ለማገልገል ብቁ መሆኑን ለማረጋገጥ ከኤች.አይ.ቪ./ኤድስ ምርመራ በስተቀር የጤንነት ማረጋገጫ የሕክምና ምርመራ እና በዚህ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ (1)(ለ) ከተጠቀሱት ወንጀሎች ነጻ መሆኑን የሚያረጋግጥ ከፖሊስ የተሰጠ ማስረጃ የማቅረብ ግዴታ አለበት፡፡
4/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1)(ሀ) ቢኖርም ዕድሜያቸው ከ14 ዓመት በላይ የሆናቸውና አሥራ ስምንት ዓመት ያልሞላቸው ወጣቶች ስለሚቀጠሩበትና ስለሥራ ሁኔታቸው ሚኒስቴሩ መመሪያ ያወጣል፡፡
የኢትዮጵያ ተወላጅ የሆኑ የውጭ ዜጎችን በትውልድ አገራቸው በተለያዩ መብቶች ተጠቃሚ ለማድረግ በወጣው አዋጅ ቁጥር 270/1994 አንቀጽ 5(2) እና የዚህ አዋጅ አንቀጽ 21(2) እንደተጠበቁ ሆነው ዜግነቱ ኢትዮጵያዊ ያልሆነ ሰው በመንግሥት ሠራተኛነት ሊቀጠር አይችልም፡፡
2/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) ድንጋጌ ቢኖርም ማንኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት በገበያ ላይ እጥረት ባለባቸው ሙያዎች ከከፍተኛ ትምህርት ተቋሞች ጋር ግንኙነት በመፍጠር ምሩቃንን በመጋበዝ በማወዳደር ቅጥር መፈጸም ይችላል፡፡
3/ በዚህ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ (2) መሰረት የሚቀጠሩ ምሩቃን በዚህ አዋጅ አንቀጽ 14 ንዑስ አንቀጽ (1)(ሐ) የተመለከተውን የብቃት ማረጋገጫ ማቅረብ አለባቸው፡፡
“እኔ ———————- በመንግሥት ሠራተኛነቴ ከሁሉም በላይ አድርጌ በእውነት፣ በታማኝነትናሥነ-ምግባር ሕዝብን ለማገልገልና የመንግሥትን ፖሊሲዎች ለመፈጸም፣ በማንኛውም ጊዜ ሕገ መንግሥቱንና የአገሪቱን ሕጎች ለማክበር እና በሥራዬ ምክንያት ያወቅሁትንና በሕግ ወይም በሚመለከተው አካል ውሳኔ በምስጢርነት የተመደቡትን ለሌላ ለማንኛውም ወገን ላለመግለጽ ቃል እገባለሁ፡፡”
2/ የተመረጠው አመልካች የሥራ መደቡን መጠሪያ፣ የተመደበበትን ደረጃ፣ ደመወዙንና ሥራውን የሚጀምርበትን ቀን የሚገልጽ በአሰሪው መሥሪያ ቤት የበላይ ኃላፊ ወይም ሠራተኛን ለመቅጠር ውክልና በተሰጠው የሥራ ኃላፊ የተፈረመ የሙከራ ቅጥር ደብዳቤ በሥራ መደቡ ከሚያከናውነው የሥራ ዝርዝር መግለጫ ጋር ይሰጠዋል፡፡
3/ የሠራተኛው የሙከራ ጊዜ በተቀጠረበት የሥራ መደብ ላይ ለስድስት ወር ሆኖ የሥራ አፈጻጸም ምዘና ውጤቱ ከመካከለኛ በታች ሆኖ ከተገኘ የሙከራ ጊዜው ለተጨማሪ ሦስት ወር ሊራዘም ይችላል፡፡
5/ የዚህ አዋጅ አንቀጽ 59(3) እና (4) ድንጋጌዎች እንደተጠበቁ ሆነው በሙከራ ላይ ያለ የመንግሥት ሠራተኛ በሥራ ምክንያት በሚመጣ በሽታ ወይም በሥራ ላይ በሚደርስ አደጋ ምክንያት ከሥራ የቀረ እንደሆነ ያልጨረሰውን የሙከራ ጊዜ ከሕመሙ ወይም ከጉዳቱ ከዳነበት ጊዜ አንስቶ እንዲጨርስ ይደረጋል፡፡
6/ በሙከራ ላይ የሚገኝ የመንግሥት ሠራተኛ ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት ከአንድ ወር በታች በሥራው ላይ ካልተገኘ በሥራው ላይ የተገኘበት ጊዜ ብቻ ታስቦ የሥራ አፈጻጸም ይሞላለታል፡፡
7/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (5) ድንጋጌ ቢኖርም በወሊድ ምክንያት ከአንድ ወር በላይ በሥራዋ ላይ ያልተገኘች የሙከራ ሠራተኛ የወሊድ ፈቃዷ እንደተጠናቀቀ የሙከራ ጊዜ እንድትጨርስ ይደረጋል፤ ሆኖም በሙከራ ሥራዋ ላይ ያልተገኘችበት ጊዜ ከአንድ ወር በታች ከሆነ የሥራ አፈጻጸም ምዘና ውጤቷ በሥራ ላይ በቆየችበት ጊዜ ታስቦ ይሞላላታል፡፡
8/ በዚህ አዋጅ በሌላ አኳኋን ካልተደነገገ በስተቀር በሙከራ ላይ ያለ የመንግሥት ሠራተኛ የሙከራ ጊዜውን የጨረሰ የመንግሥት ሠራተኛ ያለው መብትና ግዴታ ይኖረዋል፡፡
2/ በሙከራ ላይ የሚገኝ የመንግሥት ሠራተኛ የሥራ አፈጻጸም ምዘና ውጤት ጊዜውን ጠብቆ ያልተሞላለት እንደሆነ በዚህ አዋጅ አንቀጽ 19(3)እና (4) የተመለከቱት ድንጋጌዎች እንደተጠበቁ ሆነው በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ የሥራ አፈጻጸም ምዘና እንዲሞላ ተደርጎ ለሙከራ ከተቀጠረበት ቀን ጀምሮ ቋሚ የመንግስት ሠራተኛ ይሆናል፡፡
1/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (2) ድንጋጌ እንደተጠበቀ ሆኖ ማንኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት ጊዚያዊ ሠራተኛ ሊቀጥር የሚችለው የዘላቂነት ባሕርይ በሌለው ሥራ መደብ ላይ ነው፤ ሆኖም ሁኔታዎች ሲያስገድዱ በቋሚ የሥራ መደብ ላይ ጊዚያዊ ሠራተኛ መቅጠር ይችላል፡፡
2/ አንድ የመንግሥት መሥሪያ ቤት ከፍተኛ ባለሙያ ለሚጠይቅ ማናቸውም ክፍት የሥራ መደብ በደረጃ ዕድገት፣ በዝውውር ወይም በቅጥር ኢትዮጵያዊ ባለሙያ ለማግኘት የማይቻል መሆኑን በማረጋገጥ የውጭ አገር ዜጋ በጊዚያዊነት ሊቀጥር ይችላል፡፡
3/ ኢትዮጵያዊ ወይም የውጭ አገር ዜጋ ጊዚያዊ ሠራተኞች አቀጣጠር፣ የሚኖራቸው መብቶችና ግዴታዎች እንዲሁም ስለሚጠበቁላቸው የሥራ ሁኔታዎች ዝርዝር ሁኔታ የሚኒስትሮች ምክር ቤት በሚያወጣው ደንብ ይወሰናል፡፡
1/ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ማንኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት ሚኒስቴሩን በማስፈቀድ የሕዝብን ጥቅም በማይጎዱ የተወሰኑ የሥራ መደቦችን ወይም ሥራዎችን ለግል ድርጅቶች ወይም ለሌሎች ተቋማት በውል በማሸጋገር እንዲሠሩ ማድረግ ይችላል፡፡
2/ የሙከራ ጊዜውን ያጠናቀቀ የመንግሥት ሠራተኛ በደረጃ ዕድገት ዝርዝር አፈጻጸም መመሪያ ውስጥ ለውድድር የማያበቁት ሁኔታዎች ከሌሉ በስተቀር በመንግሥት መሥሪያ ቤቱ ውስጥ ለወጣ ክፍት የሥራ መደብ በደረጃ እድገት በማመልከት ለመወዳደር ይችላል፡፡
1/ አንድ የመንግሥት መሥሪያ ቤት ለሥራው አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘው ግልጽ የሆነ አሠራርን በመከተል አንድ የመንግሥት ሠራተኛን በዚያው በመስሪያ ቤት ውስጥ እኩል በሆነ የሥራ ደረጃና ደመወዝ ወደ ሌላ የሥራ መደብ ወይም ከአንድ የሥራ ቦታ ወደ ሌላ ሥራ ቦታ በማዛወር ሊያሠራ ይችላል፡፡
2/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) የተደነገገው ቢኖርም በመሥሪያ ቤቱ ላይ አደጋ እንዳይደርስ ለመከላከል ወይም አደጋው ያደረሰውን ጉዳት ለማስተካከል ሲባል አንድን የመንግሥት ሠራተኛ ደመወዙ ሳይቀነስ፣ ደረጃው ወይም የሥራው ዓይነት ሳይጠበቅ ከአንድ ዓመት ላልበለጠ ጊዜ በጊዜያዊነት አዛውሮ ማሠራት ይችላል፡፡
1/ ሁኔታዎች ሲያስገድዱ አንድን የመንግሥት ሠራተኛ ከአንድ ዓመት ላልበለጠ ጊዜ ከፍ ያለ ደረጃ ባለው የሥራ መደብ ላይ በተጠባባቂነት እንዲሠራ ማድረግ ይቻላል፡፡
2/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) ድንጋጌ ቢኖርም ከአንድ ዓመት በላይ ለሚፈጅ ትምህርት ወይም ስልጠና የሄደን የመንግሥት ሠራተኛ ለመተካት ትምህርቱ ወይም ሥልጠናው ለሚፈጀው ጊዜ ድረስ የሥራ መደቡን ግልጽ በሆነ መስፈርት በውድድር በተጠባባቂ ሠራተኛ ማሠራት ይቻላል፡፡
1/ አንድ የመንግሥት መሥሪያ ቤት ለሥራው አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘውና ላኪና ተቀባይ መሥሪያ ቤቶች እንዲሁም ሠራተኛው ሲስማሙ አንድን የመንግሥት ሠራተኛ እኩል በሆነ ደረጃና ደመወዝ ሚኒስቴሩን በማሳወቅ አዛውሮ ማሠራት ይችላል፡፡
2/ የሚመለከተው መንግሥት ሠራተኛ፣ የክልሉ የመንግሥት መሥሪያ ቤት እና የፌዴራል መንግሥት መሥሪያ ቤት ሲሰማሙ እንዲሁም በክልሉ ዝውውርን ለማጽደቅ ስልጣን የተሰጠው አካል ሲያጸድቀው አንድን የመንግሥት ሠራተኛ ከክልል ወደ ፌዴራል የመንግሥት መሥሪያ ቤት እኩል በሆነ ደረጃና ደመወዝ አዛውሮ ማሠራት ይቻላል፡፡
4/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (5) እንደተጠበቀ ሆኖ፣ በዚህ አንቀጽ መሠረት የሚዛወር ሠራተኛ የፌዴራል መንግሥት ሠራተኞች ሕግ በሚያዘው መሠረት በያዘው የሥራ ደረጃና በአገልግሎት ዘመኑ ምክንያት ያገኝ የነበረው ደመወዝና መብቶቹ አይቀነሱበትም፡፡
5/ የትዳር አጋሮችን ለማገናኘት ሲባል አንድን የመንግስት ሠራተኛ በተመሳሳይ ደረጃና ደመወዝ፣ ተመሳሳይ ደረጃና ደመወዝ ካልተገኘ በሠራተኛው ስምምነት ዝቅ ባለ ደረጃ አዛውሮ ማሰራት ይቻላል፡፡
1/ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ላኪው የመንግሥት መሥሪያ ቤትና ሠራተኛው ሲስማሙ አንድን የመንግሥት ሠራተኛ በሌላ የመንግሥት መሥሪያ ቤት ወይም የክልል መንግሥት መሥሪያ ቤት ወይም የመንግሥት የልማት ድርጅት ወይም መንግሥታዊ ወዳልሆኑ ድርጅቶች ከአንድ ዓመት ለማይበልጥ ጊዜ በትውስት ተዛውሮ እንዲሠራ ማድረግ ይቻላል፡፡
2/ ማንኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘው ከመንግሥት ልማት ድርጅት ወይም ከክልል መንግሥት መሥሪያ ቤት ወይም መንግሥታዊ ካልሆነ ድርጅት አንድን ሠራተኛ ከአንድ ዓመት ለማይበልጥ ጊዜ በትውስት አዛውሮ ማሠራት ይችላል፡፡
3/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) የተደነገገው ቢኖርም የፌዴራሉ መንግሥት በሀገር ወይም በሕዝብ ላይ የሚደርስ ድንገተኛ አደጋን ለመከላከል ወይም አደጋው ያደረሰውን ጉዳት ለማስተካከል ሲባል አንድን የመንግሥት ሠራተኛ በያዘው ደመወዝ ከአንድ የፌዴራል የመንግሥት መሥሪያ ቤት ወደ ሌላ የፌዴራል መንግሥት መሥሪያ ቤት ወይም በክልሉ መንግሥት ጥያቄ መሠረት ወደ ክልል መንግሥት መሥሪያ ቤት ከአንድ ዓመት ለማይበልጥ ጊዜ በትውስት አዛውሮ ማሠራት ይችላል፡፡
ሐ) የዲሲፕሊን ጥፋት የፈጸመ እንደሆነ በትውስት ተቀባዩ መስሪያ ቤት ለቀጣሪ መሥሪያ ቤቱ ከዝርዝር ማስረጃ ጋር ያሳውቃል፣ ቀጣሪ መሥሪያ ቤቱም ጉዳዩን አጣርቶ እንደ አስፈላጊነቱ ተገቢውን እርምጃ ይወስዳል፡፡
2/ በማንኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት የሚገኝ ክፍት የሥራ መደብ ከሌላ የመንግሥት መሥሪያ ቤት በሚደለደል የመንግሥት ሠራተኛ እንዲያዝ የሚደረገው መሥሪያ ቤቱ የተዘጋ ወይም ትርፍ የሰው ኃይል ሲኖረው ወይም የሥራ መደቡ የተሰረዘ ከሆነና ድልድሉን ሚኒስቴሩ ሲወስን ወይም ሚኒስቴሩ በመንግስት ሲታዘዝ ነው፡፡
ለ) ተከታታይ የሥራ አፈጻጸም ምዘና በማካሄድ የመንግስት ሠራተኛውን ጠንካራና ደካማ ጎኖች በመለየት ቀጣዩ የሥራ አፈጻጸሙ እንዲሻሻል በማድረግ ውጤታማ እንዲሆን ለማብቃት፣
1/ ማንኛውም የመንግሥት ሠራተኛ በሕዝብ በዓል፣ በሳምንት የዕረፍት ቀናት ወይም በመንግሥት ውሳኔ መሥሪያ ቤቶች ዝግ ሆነው በሚውሉበት ቀን ባለመሥራቱ መደበኛ የደመወዝ ክፍያ አይቀነስበትም፡፡
2/ የሥራው ሁኔታ አስገድዶ በሕዝብ በዓል ወይም በመንግሥት ውሳኔ መሥሪያ ቤቶች ዝግ ሆነው በሚውሉበት ቀን እንዲሠራ የታዘዘ የመንግሥት ሠራተኛ ምርጫውን መሠረት በማድረግ የትርፍ ሰዓት ክፍያ ወይም የማካካሻ ዕረፍት ይሰጠዋል፡፡
3/ የዚህ አዋጅ አንቀጽ 35(1) ድንጋጌ ቢኖርም የሥራው ሁኔታ አስገድዶ በሳምንት የዕረፍት ቀናት እንዲሠራ የታዘዘ የመንግሥት ሠራተኛ በተከታዩ ሳምንት የሥራ ቀናት ውስጥ የማካካሻ ዕረፍት እንዲሰጠው ይደረጋል፡፡
2/ ከአንድ ዓመት በላይ ያገለገለ ሠራተኛ ለእያንዳንዱ ተጨማሪ ዓመት አንድ የሥራ ቀን እየታከለበት የዓመት ዕረፍት ፈቃድ ያገኛል፣ ሆኖም የሚሰጠው የአንድ የዓመት ዕረፍት ፈቃድ ከ30 የሥራ ቀኖች መብለጥ የለበትም፡፡
3/ በሌላ የመንግሥት መሥሪያ ቤት እና የክልል መንግሥት መሥሪያ ቤት ቀደም ሲል የተሰጠ አገልግሎት በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (2) አፈጻጸም የሚታሰብ ይሆናል፡፡
1/ የዓመት ዕረፍትፈቃድ የመሥሪያ ቤቱን ዕቅድ መሠረት በማድረግና በተቻለ መጠን የሠራተኛውን ፍላጎት በማመዛዘን በሚዘጋጀውና ሠራተኛውም እንዲያውቀው በሚደረግ ፕሮግራም መሠረት በበጀት ዓመቱ ውስጥ ይሰጣል፡፡
3/ የዚህ አዋጅ አንቀጽ 37(2) እንደተጠበቀ ሆኖ አንድ የመንግሥት ሠራተኛ አስራ አንድ ወሩን ካጠናቀቀ በኋላ ባገለገለበት በጀት ዓመት ለሰጠው አገልግሎት የዓመት ዕረፍት ፈቃዱ በአገልግሎቱ መጠን ተሰልቶ እንዲሰጠው ይደረጋል፡፡
4/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) መሠረት የበጀት ዓመቱ ከመጠናቀቁ በፊት የዕረፍት ፈቃድ ወስዶ አገልግሎቱን በራሱ ፈቃድ ያቋረጠ የመንግስት ሰራተኛ አገልግሎት ያልሰጠበት ጊዜ ታስቦ በፈቃድ ላይ እያለ የተከፈለውን ደመወዝ እንዲመልስ ይደረጋል፡፡
1/ የዚህ አዋጅ አንቀጽ 39(1) ድንጋጌ ቢኖርም የሥራው ሁኔታ በማስገደዱ ምክንያት መሥሪያ ቤቱ ለሠራተኛው የዓመት ዕረፍት ፈቃዱን በበጀት ዓመቱ ውስጥ ሊሰጠው ያልቻለ እንደሆነ የመሥሪያ ቤቱ የበላይ ኃላፊ ከሁለት የበጀት ዓመት ላልበለጠ ጊዜ ሊያስተላልፈው ይችላል፣ ሆኖም ያልተጠቀመበት የዓመት ዕረፍት ፈቃድ በሦስተኛው በጀት ዓመት ለሠራተኛው መሰጠት አለበት፡፡
2/ የዚህ አዋጅ አንቀጽ 37(3) ድንጋጌ ቢኖርም ማንኛውም የመንግሥት መሥሪያ ቤት በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) መሠረት የዓመት ዕረፍት ፈቃዱ ለሚተላለፍበትና ፈቃዱ በገንዘብ ተለውጦ እንዲሰጠው ለሚጠይቅ ሠራተኛ በጀት በቅድሚያ በማስያዝ ከተላለፈው የዓመት ዕረፍት ፈቃድ ውስጥ የመጀመሪያውን የአንድ ዓመት ዕረፍት ፈቃድ ብቻ በገንዘብ ተለውጦ እንዲሰጠው ማድረግ አለበት፡፡
3/ የአንድ መንግሥት ሠራተኛ የዓመት ዕረፍት ፈቃድ በገንዘብ ሲለወጥ የሠራተኛው የአንድ ቀን ደመወዝ የሚታሰበው ያልተጣራ የወር ደመወዙን በ30 ቀናት በማካፈል ነው፡፡
2/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) ድንጋጌ በዚህ አዋጅ አንቀጽ 28 መሠረት ለተዛወረ ወይም በአንቀጽ 30(2) መሠረት ለተደለደለ የመንግሥት ሠራተኛ ተፈፃሚ አይሆንም፤ ሆኖም ሠራተኛው በነበረበት የመንግሥት መሥሪያ ቤት በዚህ አዋጅ አንቀጽ 40(1) መሠረት የተላለፈለት የዓመት ዕረፍትፈቃድ ወደ ተዛወረበት ወይም ወደ ተደለደለበት የመንግሥት መሥሪያ ቤት ይተላለፍለታል፡፡
3/ ነፍሰጡር የሆነች የመንግሥት ሠራተኛ መውለጃዋ ሲደርስ እወልዳለሁ ብላ ከገመተችበት ቀን በፊት 30 ተከታታይ ቀናት የቅድመ ወሊድ ፈቃድ፣ እንዲሁም ስትወልድ ከወለደችበት ቀን ጀምሮ 90 ተከታታይ ቀናት፣ በአጠቃላይ 120 ተከታታይ ቀናት ደመወዝ የሚከፈልበት የወሊድ ፈቃድ ይሰጣታል፡፡
4/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (3) መሠረት ሠራተኛዋ የተሰጣት የቅድመ ወሊድ ፈቃድ ከማለቁ በፊት ከወለደች ያልተጠቀመችበትን ቀሪ የቅድመ ወሊድ ፈቃድ ከወለደች በኋላ እንድትጠቀምበት ይደረጋል፡፡
5/ ሠራተኛዋ የወሰደችው የቅድመ ወሊድ ፈቃድ ሲያልቅ ያልወለደች እንደሆነ እስከምትወልድበት ቀን ድረስ ባሉት የሥራ ቀናት የምትቆይበት ዕረፍት በበጀት ዓመቱ ካላት የዓመት ዕረፍት ፈቃድ ወይም በበጀት ዓመቱ የዓመት ፈቃድ የሌላት እንደሆነ ከሚቀጥለው የበጀት ዓመት የዕረፍት ፈቃዷ ይተካል፡፡
6/ ሠራተኛዋ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (3) የተወሰነውን የወሊድ ፈቃድ ከጨረሰች በኋላ ብትታመምና ተጨማሪ ፈቃድ የሚያስፈልጋት መሆኑ በሀኪም ከተረጋገጠ በዚህ አዋጅ አንቀጽ 43(1) በተደነገገው መሠረት የሕመም ፈቃድ መውሰድ ትችላለች፡፡
7/ ማንኛዋም ስድስት ወር የሞላት ነፍሰጡር የሆነች የመንግስት ሠራተኛ የቅድመ ወሊድ ፈቃድ ከመውሰዷ በፊት ጽንሱ የተቋረጠባት ከሆነ ይህንኑ የሚያረጋግጥ የህክምና ማስረጃ ስታቀርብ የ60 ቀን የድህረ ወሊድ ፈቃድ ይሰጣታል፡፡
8/ የቅድመ ወሊድ ፈቃድ ከወሰደች በኋላ የጽንስ መቋረጥ ካጋጠማት የወሰደችው የቅድመ ወሊድ ፈቃዷ ተቋርጦ በዚህ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ (3) የተመለከተው የ90 ቀን የድህረ ወሊድ ፈቃድ ይሰጣታል፡፡
9/ ከሦስት እስከ ስድስት ወር ባለው የእርግዝና ጊዜ ውስጥ የፅንስ መቋረጥ ያጋጠማት የመንግሥት ሠራተኛ ደመወዝ የሚከፈልበት 30 ተከታታይ ቀን ፈቃድ ይሰጣታል፡፡
2/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (1) መሠረት የሙከራ ጊዜውን ላጠናቀቀ የመንግሥት ሠራተኛ የሚሰጥ የሕመም ፈቃድ በተከታታይ ወይም በተለያየ ጊዜ ቢወስድም ሕመሙ ከደረሰበት የመጀመሪያ ቀን አንስቶ ባለው አስራ ሁለት ወር ጊዜ ውስጥ ከስምንት ወር ወይም በአራት ዓመት ውስጥ ከአሥራ ሁለት ወር አይበልጥም፡፡