Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ኩልና ንሃገርናን ህዝብናን መንግስትናን ስዉኣትናን ኣለናልኩም ንበል፣ ንዕኦም ንምሕያልን ንምድንፋዕን ንስራሕ ! ሕጂ እያ እታ ሰዓት ! ሎሚ ሃገረይ፣ ህዝበይ፣ መንግስተይ ስዉኣተይ፣ ዘይበለ ዘይመከተ፣ ዘይከተተ ብደዉ ከም ዝሞተ ዝብል ጭርሖ ኣልዒልና ንጕየ ሃገርና ንምድሓን ሎሚ ጽባሕ ዝበሃለሉ ግዜ ኣይኮነን። ሞት ትዕድልቲ ናይ ዝኾነ ፍጡር ኣብዛ ዓለም ዘሎ ትዕድልቲ እያ። ኣብ ዝኸድና ንኺድ ሞት ኣብ ቅድሜና ኣላ ክንሃድመላ ኣይንኽእልን ኢና። ብድሕሬና ዝተርፍ ስምናን ስእልናን ጥራይ እዩ። እቲ ጽቡቕ ስም ሓርበኝነት ጅግንነት መስዋእትነት ንዘንት እለት ዝነብር ስም ገዲፍና ካብዛ ዓለም ክንሓልፍ ኣለና።
እኔና ተመስገን ጓደኛሞች ነን፡፡ ጓደኝነት ማለት ግን አንድ ማሰብ ማለት አይደለም፡፡ ዘወትር ስንገናኝ ስለዚህች ሀገር የወደፊት ዕጣ ፈንታ እናወጣለን፣ እናወርዳለን፡፡ እጅግ ብዙ ሀሳብ አንለዋወጣለን፡፡ ብዙዉን ጊዜ የምንገናኘው በምሳ ሰዓት ቢሆንም ረጅም የምሳ ሰዓት አሳልፈን በተስማማነው ተስማምተን፤ ባልተስማማነው ሳንጣላ እንለያያለን፡፡ ተመስገን የግል ሃሳቡን በጋዜጣም ሆነ በመፅሄት ላይ ለማስፈር ያለውን ጉጉትና ነፃነት ያህል፣ ሌሎችም እንዲሁ በራሳቸው መስመር ሃሳባቸውን እንዲገልፁ ያበረታታል፡፡ በሃሳብ ልዩነት ምክንያት ችግር መፈጠር አለበት ብሎ አያምንም፡፡ እኔም ሆንኩ ሌሎች አምደኞች እርሱ በነበረባቸው ጋዜጦችና መፅሄቶች ላይ ያለምንም ገደብ ስንሳተፍ የነበረው ለዚህ ነው፡፡ ተመስገን ስለተገፉት የያዘውን ጠንካራ አቋም ሲያራምድ ሊከተል የሚችለውን አደጋ ዘንግቶ አይደለም፡፡ በግሌ ባለኝ መረጃ ከተለያዩ ተቋማት ለምን ውጭ ሃገር ሄዶ ትምህርቱን እንደማይማርና አሁን መንግስት ሊያስረው እንደሚችል ይነገረው ነበር፡፡ እኔ ደግሞ ተመስገንን ሊያስሩት እንደሚችሉ፤ ነገር ግን ሀገሩን ጥሎ መሄድ ፍላጎት እንደሌለው አውቅ ስለነበር በተማረው ልክ መስራት የተቸገረ ሰው ሌላ ትምህርት ምን ያደርግለታል? የሚል ምላሽ ሰጥቻቸው ነበር፡፡ ልክ ነበርኩ!!!
ተመስገን በሚፅፋቸው ፅሁፎች ጥንካሬ ብዙ አንባቢዎች እንዳሉት የሚታወቅ ቢሆንም የሚናደዱ እንዳሉም የሚረዳ ሰው ነው፡፡ የሁልጊዜ መልሱም ሁሉን ማስደሰት አይቻልም የሚል ሲሆን፣ በተለይ ለተገፉት ከተናገርኩ በቂ ነው ይል እንደነበር አስታውሳለሁ፡፡ አይቀሬው እስር በታቀደለት ጊዜ ከመጣ በኋላም ተመስገን ቃሊቲ መታሰር ምርጫው አልነበረም፡፡ ምክንያቱ ደግሞ ለአዲስ አበባ ቅርብ ስለሚሆን ሰዎች እሱን ለመጠየቅ እንዲቸገሩ ፍላጎት ስለሌለው ብቻ ሳይሆን ጊዜውንም እንደወትሮ በጥንቃቄ እና በአግባቡ ለመጠቀም ስለሚፈልግ ነበር፡፡ አሁን ያሉት ማረሚያ ቤቶች በትክክለኛ ስማቸው ማጎሪያ ቤቶች ናቸው፡፡ ሲጀመር የሚታረመው ያጠፋ ነው፡፡ የተመስገን ዓይነቱን ተፈጥሮአዊ መብቱን አውቆ ለመጠቀም የሚፈልግ ሰውን ማሰር ከማጎር ውጭ ምንም ሊሆን ስለማይችል ነው፡፡ ይህንን ግፍ ወደ እድል መቀየር አቅም ያላቸው የተመስገን ደሳለኝ ዓይነት ድንቅ ሰዎች ደግሞ ሌላ ተጨማሪ ግፍ ይፈፀምባቸዋል፡፡ በቤተሰብ በወዳጅ በዘመድ እንዳይጠየቁ እግድ ይጣልባቸዋል፡፡ ከዚህ በፊት በብርቱካን ሚደቅሳ አሁን ደግሞ በአንዱዓለም፣ እስክንድር፣ ናትናኤል፣ ርዕዮት፣ ሀብታሙ፣ ዳንኤል፣ ወዘተ ላይ የሚደረገው ግፍ በተመስገን ላይም በርትቶ ቀጥሎዋል፡፡ ይህ በኢትዮጵያ ብቻ የሚፈፀም የቶርቸር ዓይነት ይመስለኛል፡፡ የተመስገን ደሳለኝን ልዩ የሚያደርገው ከጠያቂዎች እንዳይገናኝ ብቻ ሳይሆን ምግብ እንዳይገባ መከልከሉም ጭምር ነው፡፡ በእነ ብርቱካን ጊዜ እንደተደረገው አሮጊት እናቱ እንኳን እንዲያዩት አለመፍቀድ ተመስገንን ሳይሆን አሮጊቷ እናቱ ላይ የተፈፀመ ግፍ ነው፡፡ ተመስገን እናቱን የሚጦር ድንቅ ልጅ ነው፡፡ ከተሜ ጋር የሚኖረን የምሳ ቀጠሮ ለውጥ ከሚደረግባቸው ምክንያቶች አንዱ እናቱን ለመጠየቅ የሚሄድበት ፕሮግራም ሲኖረው ነው፡፡
በነገራችን ላይ ተመስገን ሁለት የሚያሳድጋቸው ህፃናት ነበሩት፡፡ እነዚህን ህፃናት ከልክ በላይ ሲያዝናናቸው ብዙ ጊዜ ገጥሞኛል፡፡ የእነዚህን ህፃናት ፍቅር ቀምቶ በእሰር ቤት ማጎር አልበቃ ብሎ እነዚህ ልጆችም ሆኑ፣ እናቱ እንዲሁም ወዳጆቹ እንዳያዩት ከህግ ውጭ መከልከል ተመስገን ለተገፉት ብሎ የያዘው አቋም ገዢዎችን ምን ያህል እንዳበሳጫቸው ማሳያ ነው፡፡ ለክልከላው ትክክለኛነት በግሌ ዝዋይ ድረስ ሄጄ አትችልም ተብዬ መመለሴ ማረጋገጫ ሲሆን፣ የሚያሳዝነው ደግሞ ስም ምዝገባ ተከናውኖ ከተጠናቀቀ በኋላ አይቻልም የሚባልበት ሚስጥር ነው፡፡ ለምሳሌ አሁን አንድ ይህን ማጣራት የሚፈልግ አካል ቢገኝ ኧረ በፍፁም ብለው ሊክዱ እንደሚችሉ እና የጠያቂዎች ዝርዝር ውስጥ የእኛን ስም ሊያሳዩ መቻላቸው ነው፡፡ ይህ በእውነት በተቋም ደረጃ ማድረግ ሳይሆን ማሰቡ በራሱ የደረስንበትን የውርደት ደረጃ የሚያሳይ ነው፡፡
ለማንኛውም ተመስገን በግፍ መታሰር ሳያንሰው፣ ከህግ አግባብ ውጭ በወዳጅ ዘመዶቹ እንዳይጎበኝ የተደረገበት ሁኔታ ኢ-ህገመንግስታዊ በመሆኑ በአስቸኳይ ሊታረም ይገባል፡፡ ይህ አስተያየት ከእኛ እንዳይቀር ብለን ነው እንጂ ገዢው ፓርቲም ሆነ ይህን የሚተገብሩ አካላት ያዳምጣሉ ከሚል አይደለም፡፡ ለማንኛውም ተሜን በአካል ባናየውም በመንፈስ አብሮን ነው፡፡ ምርጫ! ምርጫ! … ስንል ለነበርን ለእኛ “የምን ምርጫ!!” ይለን የነበረው ተመስገን፤ በወህኒ ቤት ሆኖ ልክ መሆኑን አረጋግጠናል፡፡ የምን ምርጫ!!!!!
ኣብዚ ዝሓለፈ ቅንያት፡ተራኺብናን ነንሕድሕድና ተላኒናን ኢና።ብዙሕ ሕጉስ ግዜ ከም፡ ብሓንሳብ ምስዕሳዕን ኬክ ምብላዕን ካልእን ኣሕሊፍና ።ንሕና ንዓኽን ስደተኛታት ብነጻ እትዛረባሉን ነብስኽን እትውድባሉን ክነዳልወልክን ንፈቱ።ንሕና ድማ እንታይ ትደልያ ክንፈልጥ’ሞ ክንድግፈክን ንደሊ።ስለዚ ካብ ሕጂ ኣብ 1ይ ን 3ይ ን ረቡዕ ናይ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ ሰዓት 06፡00ድ.ቀትሪ ኣብ ኮስሞቲክ እትበሃል ክፍሊ ን(Martin Luther strasse 13) ንራኸብ።ናብዚ ቦታዚ ብባቡር ቁጽሪ 6፥11 ን 13 ን ወሲድክን ኣብ ‘Bautzner Rothernburger strasse’ ወሪድክን ሓጺር መንገዲ ብእግርኽን ናብ ባቡር ቁጽሪ 11 ትኸደሉ ኣንፈት(Buhla) ብምኽያድ ንጸጋም ተጠዊኽን ከባቢ 50 ሜትሮ ምስ ከድክን እዛ ኮስሞቲክ ትበሃል ገዛ ብጸጋም ክትረኽባኣ ኢኽን። ኣዕርኹትኽን ክትማልኣ ኣይትሰከፋ። እንተደሊኽን ውን ደቅኽን ክትማልኣ ትኽእላ
የአፍሪካ ቀንድ “የአፍሪካ ተስፋ እየሆነ ነው” ብለዋል የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ወርቅነህ ገበየሁ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ሰባ ሦስተኛ ጠቅላላ ጉባዔ ላይ ባደረጉት ንግግር፡፡
ኢትዮጵያ የጀመረችው ለውጥ በሃገር ውስጥም በአካባቢውም አዲስ ተስፋን እየዘራ እንደሆነም አመልክተው ኤርትራ ላይ የተጣሉት ማዕቀቦች ፈጥነው እንዲነሱ ጠይቀዋል፡፡
የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት መሥራች አባል የሆነችው ኢትዮጵያ ለድርጅቱ ቻርተር መጠበቅና ለመርኆቹም መሣካት በየመስኩ እያበረከተች ነች ያሉትን ተግባር ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ለዚሁ ጠቅላላ ጉባዔ ያደረጉትን ንግግር ማጣቀሻ ጭምር አንስተው አባል መንግሥታቱን አስታውሰዋል፡፡
ጓንግዙ Comax የቴሌኮሙኒኬሽን ፋይበር ኬብል CO., LTD ከፍተኛ የቴክኖሎጂ ኩባንያ ቡድን ምርምር ላይ የተሰማሩ ነው, የማምረቻ, የእኛ ማስመጣት እና ወደ ውጪ መብቶች ጋር ግንኙነት ምርቶችን የሚሸጡ. የእኛ ኮርፖሬሽን 6years በላይ የፋይበር ኦፕቲክ ገመድ እና ጠጋኝ ገመድ የሆነ ባለሙያ አምራች ነው, አይኤስኦ ጋር, UL, CPR, በሞሳሕና, ለመድረስ እና ዓ.ም. የምስክር ወረቀት. እኛ የኦሪጂናል ወይም ኩባንያ you.The ዋና ምርቶች ናቸው ፋይበር ኦፕቲክ ገመድ ማንኛውም መዋቅር መንደፍ: የኦፕቲካል ፋይበር ኬብሎች እና ኦፕቲካል ፋይበር ተገብሮ ክፍሎች. ምርቶች ሁሉ በስፋት በቴሌኮም ላይ ይውላሉ, የኤሌክትሪክ ፓውደር, የባቡር እና ሌሎች የመገናኛ ምርቶች ተዛማጅ መምሪያ, እንደ አሜሪካ ያሉ በርካታ አገሮች እና ወረዲዎች ወደ ውጭ, አውሮፓ, Mideast እና ደቡብ ምሥራቅ እስያ.
ምምሕዳር ስካራ 19 000 ነበርቲ ይርከብዋ ኣካል ኣውራጃ ቬስትራ የታላንድ ኮይና ኣብ ማእከል ስካራቦርይ ትርከብ። ኣብዚ ኣብ ውሽጢ ፍርቂ ሰዓት 250 000 ሰባት ክትረክብ ትኽእል።
ስካራ ካብተን ኣዝየን ጥንታውያን ከተማታት ሽወደን እያ። ዝተፈላለዩ ቁጠባዊ ትካላት፣ ሃብታም ናይ ትርፊ ግዜን- ባህላዊ ትሕዝቶን ከምኡ ውን ብዙሓት ተባላሓቲ ሰባት ኣለዉና። ናይ ሽሕ ዓመት ታሪኽ ኣለና ናይ መጻኢ ሽሕ ዕድላት እውን።
ኣብ ስካራ ዝተፈላለዩ መንበሪ ኣባይቲ፣ ናይ ክራይ ኣባይቲ፣ ናይ ማሕበር ኣባይትን ነኣሽቱ ገዛውትን ኣለዉ። ብናይ ምምሕዳር ትካል ኣባይቲ፣ ኣባይቲ ሴንትሩም ዝውነኑን ዝመሓደሩን ናይ ክራይ ኣባይቲ ዝርከብዎም ብርክት ዝበሉ ናይ መንበሪ ከባቢታት ይርከቡ። ኣብ ምምሕዳር ዝርከቡ መዝገብ ናይ ኩሎም ኣካረይቲ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ምምሕዳር ተመልከት።
ምምሕዳር ስካራ ካብ ካልኦት ሃገራት ምስ ተሞክሮታቶምን ድሕረ ባይተኦምን ዝመጹ ሰባት ናይ ምቕባል ነዊሕ ታሪኽ ኣለዋ። ምዕባለ ዝፍጠር ሓደስቲ ሰባት ናብ ሕብረተሰብ ምስ ዝጽንበሩ እዩ። ኣብዚ እዋን እዚ ካብ ደቡባዊ ምስራቕ ኣስያ፣ ሶማልያ፣ ኮንጎ፣ ሲርያን ኣፍጋኒስታንን ይርከቡ። ብዙሓት ነበርቲ ስካራ ብጀካ ቋንቋታት ሽወደንን እንግሊዘኛን ካልኦት ቋንቋታት እዮም ዝዛረቡ።
ኣብዚ ምምሕዳር ነናቶም መለለዪ ዘለዎም ብርክት ዝበሉ ማሕበራት ኣለዉ-ኣስታት 150። ሰብ ኣብ ማሕበራዊ ሂወት እዩ ዝረኸብን ምትእስሳር ዝፈጥርን! ኣብነት ናይ ስፖርታ ማሕበራት፣ ባህላዊ ማሕበራት ኣብያተ ክርስትያንን ካልኦት ምትእኽኻባትን። ኣብ መርበብ ሓበሬታ ምምሕዳር ምስ ዝምባሌታትካ ዝሳነያ ማሕበራት ኣብ መዝገብ ማሕበራት ክትደሊ ይከኣል። ኣብ ስካራ ናይ ገዛእ ርእሱ ቤተ ክርስትያን ክሃንጽ ዝትስፎ ዓቢ ዝኾነ ኤርትራዊ ማሕበረ ሰብ ኣሎ። ካል ኦት ብርክት ዝበላ ኤርትራውያን ማሕበራትን ማሕበር ባልካን ውን ኣለዋ።
ስካራ ኣዝዩ ብሉጽ ዝኾነ ትሕዝቶ ናይ መግቢ ድኳናት/ግሮሰሪታት ኣለዉዋ ኣብ ሴንትሩም ፋርማሲ፣ ባንክ፣ ድኳናት፣ ሲነማ፣ ካፌተርያን ቤት መግብን ይርከቡ። ክዳውንቲ፣ ናይ ገዛን ክሽነን ኣቑሑት ዝሸጡ ሰለስተ ናይ ሓራጅ ድኳናት ውን ኣለዉ።
ኣብ ስካራ ንስድራ ቤትን ነይኖም ዝመጹ ነኣሽቱን መንእሰያት ስደተኛታት ዘአንግድ ማሕበራዊ ቤት ጽሕፈት ኣሎ። ኣብ ሴንትሩም ቤት ጽሕፈት ዕዩን ክልተ ማእከላት ጥዕናን ህዝባዊ ሕክምና ስኒ ይርከብ። ቤት ጽሕፈታት ቀረጽን/ግብርን ካሳ ውሕስነትን ካብ ስካራ 20 ኪሎሜተር ኣብ ሊድሸፒንግን ሸቭደን ይርከብ። ኣኡቶቡሳት ስሩዕ ኣገልግሎት ይህባ።
ኣብ ስቲፍትስን ሃገራዊ ቤት ንባብን ስካራ ንሓደስቲ መጻእቲ ክሕግዙ ዝኽእሉ መጻሕፍትን ካልእ ንዋትን ክትረክብ ትኽእል። ቋንቋ ሽወደን ክትመሃር ምስ እትደሊ መዝገበ ቃላት፣ ናይ ቋንቋ ኮርሳትን ብቐሊል ክንበቡ ዝኽእሉ መጻሕፍትን ክትልቃሕ ትኽእል ኢኻ። ብብዙሓት ቋንቋታት ዝተጻሕፉ ስነ ጽሑፋት/ልበ ወለድ ውን ይርከቡ። ብቋንቋኻ ክርከቡ ዘይክእሉ ደስ እናበለና ኢና ንእዝዘልካ። ሓገዝ ምስ እትደሊ ንሰራሕተኛታት ቤት ንባብ ክትውከሶም ንዕድም። መጽሓፍ "ብዛዕባ ሽወደን" ሌላ ምስ ሕብረተሰብ ሽወደን ቆላሕታኣ ንዓኻ ብዛዕባ ቋንቋን ሕብረተሰብ ሽወደን ዝያዳ ሓበሬታ ንእትደሊ እዩ። እቲ ዕላማ ከኣ ንዓኻ ከም ሓድሽ መጻኢ ኣብ ናይ ስራሕ ዓለምንን ሕብረተሰባዊ ሂወትን ንምቅላል ተባሂሉ እዩ። እቲ ትሕዝቶ ኣብ ካብ ኢንተርኔት ክወርዱ ዝኽእሉ ሰነዳት ብዝተፈላኣለዩ ቋንቋታት ይርከብ።
ሰራሕተኛ ቤት ንባብ ባራካት ኣልዳማድ ንሓደሽቲ በጻሕቲ ይፋለጥን ሓበሬታን ምኽርን ውን ይህብ። ንሱ ኣብ ቋንቋ ዓረብን ባህል ኣፍልጦ ኣለዎ ንሓደስቲ ዝህቦ ደገፍ ድማ ብቀሊል ዘይርአ ሓይሊ እዩ። "ብቋንቋ ሽወደን ቡን ምስታይ" ቆላሕትኡ ንዓኻ ናብ ሽወደን ኣብ ቀረባ ግዜ ዝመጻእካ ዝገበረ ማሕበራዊ ፕሮጀክት እዩ። ኣብዞም ኣጋጣሚታት እዚኣቶም ምስ ነበርቲ ስካራ ከተዕልልን ማዕረ ማዕሪኡ ውን ቋንቋ ሽወደን ክትለማመድ ዕድል ዝህብ እዩ።
ቤተ መዘክር ቬስተርየትላንድ ካብ ቤት ንባብ ኣዝዩ ርሑቕ ኣይኮነን። 10 ደቒቕ ካብ ሴንትሩም ቪላ ዝበዝሖ ከባቢ ምስ መሐምበሲ፣ መጻወቲ ኢስሆኪ፣ ናይ ጉያ ቦታ፣ ሜዳ ቴኒስን ካልኦት ብዙሓትን ይርከብ።
ኣብ ስካራ ንንጥፈታት መዋእለ ህጻናት ዝምልከት ኣብ ሞንጎ ናይ ምምሕዳር መዋእለት፣ ኣብ መንበሪ ኣባይቶም ህጻናት ዝከናኸኑን ናይ ብሕቲ መዋእለ ህጻናትን ድሕሪ ትምህርቲ ቆልዑት ዝጸንሕሉን ክትመርጽ ትኽእል ኢኻ። ኣብ ኩሎም ንጥፈታት ድሩት ዓቕሚ ኣካልን ስነ ኣእምሮን ዘሎም ቆልዑ ብሓባር ይነጥፉ። ሓበሬታ ብዛዕባ ክንክን ህጻናት ኣብ ምምሕዳር ስካራ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ምምሕዳር ተመልከት።
ስካራ ነዊሕ ታሪኽ ዘለዋ ናይ ትምህርቲ ከተማ እያ። ጠለባት ነበርቲ ምምሕዳር ዘማልኣ ብርክት ዝበላ ናይ መባእታ ኣብያተ ትምህርቲ ኣለዋ። ካብተን ናይ ሽወደን ጥንታዊት ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ብሉጽ፣ ሰፊሕ ትሕዝቶን ጽቡቕ ባህልን ዘለዋ ቤት ትምህርቲ እያ። ኣብ መርበብ ሓበሬታ ምምሕዳር ዝያዳ ሓበሬታ ብዛዕባ መባእታ ቤት ትምህርትን ተኽእሎታት ንካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርትን ክትረክብ ይከኣል።
ምምሕዳር ዝተፈላለዩ ትምህርቲ ንዓበይትን ቋንቋ ሽወደን ንወጻእተኛታትን sfi የእንግድ። ኣብ መርበብ ሓበሬታ ምምሕዳር ብዛዕባ ዘለዉ ተወሳኺ ዕድላት ከተንብብ ይከኣል።
ኣብ ስካራ ናይ ሞያ ላዕለዋይ ትምህርቲ ስነ ሂወት ሕርሻ፣ ክንክን እንስሳ፣ ምስ እግሪ ኣፍራስ ዝተሓሓዝ ስነ ጥበብ፣ ክንክን ኣፍራስ ወይ ከኣ ስሓሃት ጃርዲን ይርከብ።
ኣብ ስካራ ብርክት ዝበሉ ማእከላት ጥዕና፣ ክንክን ጥዕና ኣዴታት/ኣብ ግዜ ጥንሲ፣ ክንክን ጥዕና ህጻናትን ብርክት ዝበሉ ሓካይም ስኒ ይርከቡ። ኣብ ጎሮቤት ከተማ ሸቭደ ቀይሕ መስቀል ናይ ውግእን መግረፍትን ጉዱኣት ማእከል ኣለዎ።
ምስ መንግስታውያን ትካላት፣ ምምሕዳር ከምኡ ውን ሕክምና ዝግበሩ ኩሎም ርክባት ቋንቋ ሽወደን ዘይርደኣካን ዘይትዛረብን እንተኾንካ መሰል ቶርጓማይ ኣሎካ። ኣብ ማርየስታድ ክንጥቀመሎም እንኽእል ናይ ምምሕዳር ቶርጎምቲ ኣለዉ።
ናይ ከተማን ናይ ኣውራጃ ኣውቶቡሳትን ጽቡቕ ናይ መጓዓዝያ ኣገልግሎት ይህባ። ብጎሮቤት ከተማታት ሊድሸፒንግ፣ ሸቭደ ወይ ከኣ ፋልሸፒንግ ናብ ስቶክሆልምን የተቦርይን ብቐሊል ክትጓዓዝ ትኽእል ኢኻ። ኣብ መርበብ ሓበሬታ ቬስትትራፊክ ዝያዳ ሓበሬታ ብዛዕባ ናይ ግዜ ሰሌዳን ናይ ንቕሎ ሰዓትን ክርከብ ይከኣል።
ኣብ ምምሕዳር ወይ ከኣ ኣብ ብመጓዓዝያ ክትመላለሰሉ ኣብ እትኽእል ርሕቀት ዓበይትን ነኣሽቱን ወሃብቲ ስራሕ ኣለዉ። ናትካ ትካል ክትገብር ንእትደሊ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ምምሕዳር ሓበሬታ ይርከብ።
ኣብዚ ምምሕዳር ትካል ጀሚርካ ከተመሓድር ብዙሓት ተኽእሎታት ኣለዉ። ብዙሓት ነኣሽቱ ትካላት ናብ ሽወደን ብዝፈለሱ ሰባት እዮም ዝውነኑ። ብመገዲ ቤት ጽሕፈት ዕዮ፣ ሓደሽቲ ወነንቲ ትካል፣ ኣልሚ ወይ ከኣ ኩምፓንዮን ኣብ ምጅማር ክትረኽቦ እትኽእል ሓገዝን ምኽርን ኣሎ። ኣብ ስካራ እቶም ዓበይቲ ወሃብቲ ስራሕ Jula, IAC, Scan, EA Åkeri, Svenska Lantäggን Skara Sommarlandን እዮም።
ለተወሰነ ጊዜ ፣ ​​ጠቅ ያደረጓቸው አገናኞች ከሌላ በሌላ በአሳሽ ውስጥ እንደሚከፈቱ አስተውለዋል የ Google Chrome. ይህንን አማራጭ በግልፅ ስለመቀየር አያስታውሱም እናም ትንሽ “ጥፋት” እንዳላደረጉ ይፈራሉ ነገር ግን ከሁሉም በላይ እንዴት ወደ ኋላ መመለስ እንደሚችሉ አታውቁም!
ዘና ይበሉ እና አይደናገጡ ፣ ይህ በጣም የተለመደ ክስተት ነው ፣ በእውነቱ ፣ የስርዓት ዝመና ከፈጸሙ በኋላ እና / ወይም በመሣሪያዎ ላይ አዲስ አሳሽ ከጫኑ በኋላ ቀደም ሲል ያገለገለውን ሙሉ በሙሉ በራስ-ሰር በመተካት ሊሆን ይችላል። ሆኖም ፣ ይህ ማለት ይህንን ቅንብር መሰረዝ አይቻልም ማለት አይደለም ፣ ግን በተቃራኒው!
በዚህ መማሪያ ሥልጠና ሁሉ ፣ ማብራራት የእኔ ኃላፊነት ይሆናል ወደ google chrome እንዴት እንደሚመለስ በዊንዶውስ ፣ በ ​​macOS ፣ በ Android እና በ iOS / iPadOS ላይ ጥቅም ላይ የዋለው አሳሹ አሳሳቢ ለውጥ ከተደረገ በኋላ-ምንም እንኳን ቢመስልም ለማከናወን እጅግ በጣም ቀላል የሆነ አሠራር መሆኑን አረጋግጣለሁ ፡፡ መልካም ንባብ እና በሁሉም ነገር መልካም ዕድል!
የኮምፒተርዎን ነባሪ የአሳሽ ፕሮግራም በድንገት ቀይረውታል ፣ እና አሁን እርምጃዎችዎን እንደገና ለመመርመር እና ጉግል ክሮምን እንደገና መጠቀም ይፈልጋሉ? ይህን ማድረጉ ከሚሰማው በጣም ቀላል ነው-በሚቀጥሉት የዚህ ምዕራፍ ክፍሎች በዊንዶውስ እና ማኮስ ላይ እንዴት እንደሚቀጥሉ እገልጻለሁ ፡፡
ፖር ወደ google chrome ተመለስ su Windows፣ በመጀመሪያ የበይነመረብ አሳሹን ይጀምሩ እና ሲከፈት ከላይ በቀኝ በኩል እና ከዚያ በእቃው ላይ ባለው የ the ቁልፍ ላይ ጠቅ ያድርጉ ቅንጅቶች, በሚከፈተው ምናሌ ውስጥ ይገኛል.
አንዴ ከጨረሱ በኋላ እቃውን እስኪያገኙ ድረስ ለእርስዎ የቀረበውን ካርድ ወደ ታች ያሸብልሉ ነባሪ አሳሽቁልፍን ተጫን እንደ ነባሪ ያቀናብሩ እና አስፈላጊ ከሆነ በድምፅ "ነባሪ ትግበራዎች" ይክፈቱ፣ ከዚህ በታች ባለው የማስጠንቀቂያ መልእክት ውስጥ ይገኛል። የሚጠቀሙ ከሆነ የ Windows 7፣ ከላይ የተጠቀሰውን ቁልፍ ከተጫኑ በኋላ ጉግል ክሮም ወዲያውኑ እንደ ነባሪ አሳሽ ይዘጋጃል።
በሌላ በኩል እርስዎ የሚጠቀሙ ከሆነ የ Windows 10 የ የ Windows 8.1, ነባሪውን የስርዓት ትግበራዎችን ለማዋቀር የተሰጠው ፓነል መከፈት አለበት-ይህ በሚሆንበት ጊዜ ጽሑፉን ያግኙ የድር አሳሽ፣ ላይ ጠቅ ያድርጉ ስም ወዲያውኑ ከታች የሚታየውን አሳሹን (ለምሳሌ ፣ ማይክሮሶፍት ጠርዝ) ፣ ከዚያ በአማራጭ ውስጥ የ Google Chrome በሚቀጥለው ምናሌ ውስጥ የሚገኝ ከሆነ እና አስፈላጊ ከሆነ በእቃው ውስጥ ለማንኛውም ይለውጡ.
እንደአማራጭ ተመሳሳይ ፓነልን በቀጥታ ከ ጀምር ምናሌ de የ Windows 10አዶውን ጠቅ በማድረግ ሁለተኛውን ይክፈቱ ባንዲራ በማያ ገጹ ታችኛው ግራ ጥግ ላይ ይታያል ፣ እቃውን ይምረጡ ቅንጅቶች እና ከዚያ በእቃዎቹ ላይ ጠቅ ያድርጉ ትግበራ mi ነባሪ መተግበሪያዎች (በግራ በኩል)
Su የ Windows 8.1ይልቁንስ መደወል ይኖርብዎታል ውበት ማዋቀር የቁልፍ ጥምርን በመጫን ላይ አሸነፈኝእቃውን ጠቅ ያድርጉ ፒሲ ቅንብሮችን ይቀይሩ ከታች የሚገኝ እና ወደ ክፍሎች ይሂዱ ፍለጋ እና ትግበራ mi ነባሪ ውቅር (በግራ በኩል)
ማስታወሻ- ዊንዶውስ 7 ን ወይም ዊንዶውስ 8.1 ን የሚጠቀሙ ከሆነ እና አሁን የሰጠሁዎትን መመሪያ በመከተል ክሮምን እንደ ነባሪ አሳሹ አድርገው መወሰን አይችሉም ፡፡ የቁጥጥር ፓነል ከምናሌው ይደውሉ ይጀምሩእቃዎቹን ጠቅ ያድርጉ ፕሮግራሞች mi ነባሪ ፕሮግራሞችን ያዘጋጁእቃውን ጠቅ ያድርጉ የ Google Chrome በዊንዶው ግራ ክፍል ውስጥ ነዋሪ እና በመጨረሻም በአማራጭ ውስጥ ይህንን ፕሮግራም እንደ ነባሪ ያቀናብሩ. ተጨማሪ መረጃ እዚህ
የእርስዎ ከሆነ ሀ ማክበቀጥታ ከአሳሹ ቅንብሮች በመነሳት Chrome ን ​​እንደ ነባሪ አሳሽ አድርገው (ወይም ዳግም ማስጀመር) ይችላሉ። እወድዋለሁ? ወዲያውኑ እገልጽላችኋለሁ ፡፡
ለመጀመር የጉግል አሳሹን ከ ‹በመጠየቅ› ያስጀምሩት ፓድ ማስነሻ ወይም ከአቃፊው ውስጥ መተግበሪያዎች በማክ ላይ ከላይ በቀኝ በኩል ያለውን ⋮ ቁልፍ ጠቅ ያድርጉ እና እቃውን ይምረጡ ቅንጅቶች በሚከፈተው ምናሌ ውስጥ. አሁን ለእርስዎ የታየውን አዲስ ትር ወደታች ይሸብልሉ ፣ ቃላቱን ያግኙ ነባሪ አሳሽ እና በመጨረሻም በአዝራሮቹ ላይ ጠቅ ያድርጉ ነባሪ አሳሽን ያዘጋጁ mi "Chrome" ን ይጠቀሙ. በቃ!
እንደአማራጭ በማክሮስ መቼቶች ላይ በመንቀሳቀስ ተመሳሳይ ውጤት ማግኘት ይችላሉ-ስለዚህ ይክፈቱ የስርዓት ምርጫዎች በዲ አዶ ላይ ጠቅ ማድረግማርሽ ውስጥ ይገኛል መትከያ ወይም እሱን ማግኘት ካልቻሉ በምናሌው ላይ ጠቅ ያድርጉ ፓም (የ. ምልክት) የተበላሸ ፖም በማያ ገጹ የላይኛው ግራ ጥግ ላይ ፣ በማክ ምናሌ አሞሌ ውስጥ) እና ከዚያም በእቃው ውስጥ ይኖራል የስርዓት ምርጫዎች በእርሱ ውስጥ የሚኖር ፡፡
አዲሱ ማያ ገጽ በዴስክቶፕዎ ላይ ሲከፈት አዶውን ጠቅ ያድርጉ ጠቅላላ እና ጽሑፉን በሚቀጥለው ፓነል ውስጥ ያግኙት ነባሪ የድር አሳሽ; በመጨረሻም እቃውን ለመምረጥ ተጓዳኝ ተቆልቋይ ምናሌውን ይጠቀሙ የ Google Chrome እና ያ ነው: - ለውጡ በቅጽበት እና ተጨማሪ ውቅረት አያስፈልግም።
ጥቅም ላይ የዋለው ስርዓት ምንም ይሁን ምን ፣ በአንድ ድር ጣቢያ ላይ ባለው አገናኝ ወይም አዶ ላይ ጠቅ ባደረጉ ቁጥር ይዘቱ በ Google አሳሹ ውስጥ ይከፈታል ፤ ጥርጣሬ ካለዎት ከላይ እንደተመለከተው ከስርዓት ምርጫዎችዎ በመነሳት ወደ ሳፋሪ ወይም ወደፈለጉት ሌላ አሳሽ በፍጥነት መመለስ ይችላሉ።
አዲስ አሳሽ ተክለዋል የ Android እና አገናኞችን ለመክፈት እንደ ነባሪው አማራጭ በስህተት አድርገውታል? ውስጥ የስርዓት ማዘመኛ ሳፋሪን እንደ ነባሪ አሳሽ ዳግም ያስጀምረዋል የ iOS የ iPadOS? አይጨነቁ ፣ ጉግል ክሮምን እንደ ነባሪ አሰሳ መተግበሪያዎ እንደገና ለመጠቀም ፣ በቀኝ በኩል ያሉትን “ቁልፎች” በቀላሉ ይጫኑ ከዚህ በታች ሁሉንም ነገር በዝርዝር ተብራርተው ያገኛሉ።
ጉግል ክሮምን እንደ ነባሪ የአሳሽ መተግበሪያ ዳግም ለማስጀመር በ ውስጥ የ Android፣ እንደሚከተለው ይቀጥሉ-ይክፈቱ ቅንጅቶች አዶውን በመንካት ስርዓተ ክወናማርሽ በመነሻ ማያ ገጹ ላይ ወይም በመሳሪያው መሳቢያ ውስጥ ይቀመጣል ፣ እቃውን ይንኩ መተግበሪያዎች እና ማስታወቂያዎች ወደ ክፍሉ ይሂዱ ነባሪ መተግበሪያዎችተገቢውን አማራጭ መታ ማድረግ። በመጨረሻም ቃሉን ይንኩ የመተግበሪያ አሳሽ እና በመግቢያው አጠገብ የቼክ ምልክቱን ለ Chrome፣ በሚቀጥለው ማያ ገጽ ላይ ይታያል።
በአንዳንድ አጋጣሚዎች በተለያዩ የ Android እትሞች መካከል ባለው ልዩነት የተነሳ የምናሌ ንጥሎች ስሞች እና በመሳሪያው ላይ የሚታዩ አማራጮች ቀደም ሲል ከጠቀስኳቸው በመጠኑ ሊለያዩ ይችላሉ ፡፡
ለምሳሌ ፣ MIUI ሮም የታጠቀ የ Xiaomi ስማርትፎን ካለዎት ትንሽ ለየት ባለ መንገድ እርምጃ መውሰድ ያስፈልግዎታል በመጀመሪያ ምናሌውን ይክፈቱ ቅንብሮች> መተግበሪያዎች> መተግበሪያዎችን ያቀናብሩ ከ Android ፣ አዝራሩን መታ ያድርጉ (⋮) በላይኛው ቀኝ በኩል በሚገኘው እቃውን ይንኩ ነባሪ መተግበሪያዎች፣ እዚያ መኖር በመጨረሻም እቃውን ይንኩ አሳሽ እና ከዚያ በ አዶው ላይ Chromeእንደ ነባሪው አማራጭ ለማዘጋጀት።
የሚከተሏቸው እርምጃዎች ወደ google chrome ተመለስ በ iPhone እና iPad ላይ ቀድሞውኑ ለ Android ከሚታዩት ጋር በጣም ተመሳሳይ ናቸው-ለመጀመር ፣ ይክፈቱ ቅንጅቶች ምልክቱን በመንካት የክወና ስርዓትማርሽ በመነሻ ማያ ገጹ ላይ ወይም በ iOS / iPadOS መተግበሪያ ቤተ-መጽሐፍት ውስጥ የሚገኝ እና እቃውን መታ ያድርጉት Chrome, ለአሰሳ ትግበራ የተወሰኑ ቅንብሮችን ለመድረስ.
አሁን ቃላቱን ይንኩ ነባሪ የአሳሽ መተግበሪያ እና ከዚያ በስም Chromeበቀጣዩ ፓነል ውስጥ ይታያል ፣ አሳሹን ለመምረጥ እና እንደ ነባሪ የአሳሽ መተግበሪያ አድርገው ያዘጋጁት። ይኼው ነው!
የትግራይ ህዝብ በአንድ አጥፊና ካሃዲ ቡድን መገለፅና መወከል እንደማይፈልግ በተግባር አስመስክሯል- የትግራይ ብልፅግና ፓርቲ ፅ/ቤት - Welcome to Fana Broadcasting Corporate S.C
አዲስ አበባ ፣ ህዳር 20 ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) የትግራይ ህዝብ በአንድ አጥፊና ካሃዲ ቡድን መገለፅና መወከል እንደማይፈልግ በተግባር አስመስክሯል ሲል የትግራይ ብልፅግና ፓርቲ ፅህፈት ቤት አስታወቀ።
ሶስተኛውና የመጨረሻው ዙር ህግ የማስከበር ተልእኳችን የህዝብ ህልዉናና ንብረት ለማዳን የተሰጠው ከፍተኛ ትኩረት ባሳካ መልኩ በድል በመጠናቀቁና የአጥፊው ቡዱን የመጨረሻ ምሽግ የነበረችው ሰሜናዊት ኮኮብዋ መቐለ ከተማ ነፃ በመውጣትዋ ታላቅ ደስታ ተሰምቶናል፡፡
በትላንትናው ቀን ከወደ ሰሜን የአገራችን ክፍል የተሰማው ይህ የድል ብስራት በጀግናው የአገር መከላከያ ሰራዊታችን አንፀባራቂ ገድል እንዲሁም በመላ ህዝባችን አስደናቂ ርብርብ የተገኘ መሆኑ ድርብ ድል ያደርገዋል፡፡
የትግራይ ህዝብም በከፋ አፈናና ጦርነት ውስጥም ሆኖ የነፃነት ቀኑ ሲጠባበቅና ከመንግስት ይደርሰው የነበረው መልእክትና መመርያ በአግባቡ በመተግበር አጥፊው ጁንታ ቀድሞ ከልቡ አውጥቶት እንደቆየው ሁሉ አሁን ደግሞ ከጉያው ገፍትሮ በመጣል የትግራይ ህዝብ በአንድ አጥፊና ካሃዲ ቡድን መገለፅና መወከል እንደማይፈልግ በተግባር አስመስክሯል፡፡
በቀጣይ የመጨረሻ ሰዓታትም እነዚህ የአለም-አቀፍ የጦርነት ህግጋትም ጭምር በመጣስ ከማንምና ከምንም በላይ አብልጠው የሚወዱት ስግብግብ ነብሳቸው ለማዳን ሲሉ በህዝብ፣ በከተሞችና በእምነት ተቋማት ጉያ ሳይቀር መሽገው የቆዩት የአጥፊ ቡድኑ አባላት አንድ-በአንድ ተለቅመው ለፍርድ የሚቀርቡበት የመጨረሻ ስራ በአጭር ግዜ የሚጠናቀቅ ሲሆን የትግራይ ህዝብ አሁንም እንደተለመደው በዚህ የመጨረሻ ተልእኮ ላይ ቀና ትብብሩ እንዲያሳይ አደራ እንላለን፡፡
በመሆኑም ይህ በህዝቦች የተባባረ ጥረት የተገኘው አዲስ ዘመን የማስቀጠልና የማስፋት ሃላፊነት አሁንም በየአንዳንዱ ዜጋ ትከሻ ላይ የሚቀመጥ መሆኑ ተገንዝበን በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ የዚህ አጥፊ ቡዱን መሰል ቅሪት አስተሳሰቦችና ተግባራት በቀጣይነት የማፅዳት ስራ አጠናክሮ መቀጠሉ ወሳኝነት እንዳለው መገንዘብ አስፈላጊ ነው፡፡
ቀጣዩ ግዜም ተንሰራፍቶ የቆየው የክህደት፣ የበደል፣ የሌብነትና የድህነት ምዕራፍ ተዘግቶ የሃቀኝነት፣ የህዝብ አገልጋይነት፣ የፍትህና የብልጽግና አዲስ ምዕራፍ የሚከፈትበት ወርቃማና የከፍታ ግዜ ይሆናል፡፡ ይህ እዉን ለማድረግም የኢትዮጵያ ህዝቦች ልክ በፀረ-ጁንታው ትግል ላይ ያሳዩት የአንድነት፣ የመተሳሰብና የመተባበር መንፈስና ወኔ አጠናክረው እንደሚቀጥሉበት ምንም ጥርጥር የለዉም፡፡
በአሁኑ ግዜ ይህ የትግራይ ህዝብም የመላ የኢትዮጵያ ህዝብም እዳ ሆኖ የቆየው ዘራፊና ገዳይ ቡዱን እራሱ በቆሰቆሶው እሳት ተለብልቦ ለአንዴና ለመጨረሻ ግዜ ግብአተ-መሬቱ በመፈፀሙ ሁሉም ዜጋ በተለይ ደግሞ የትግራይ ህዝብ ወደ ቀደመው መረጋጋቱና መደበኛ እንቅስቃሴው እንዲመለስ እንዲሁም በአገራዊና በክልላዊ ለውጡ ያለው ንቁ ተሳትፎ አጠናክሮ እንዲቀጥል ጥሪያችን እናስተላልፋለን፡፡
የኒንግቦ ቻይናሆንግ የትራፊክ መሳሪያዎች Co., Ltd. (የኒንግቦ አይዲኤ አውቶ መለዋወጫ ክፍሎች ፣ ውስን) ከኒንግቦ ዓለም አቀፍ የመርከብ ወደብ አጠገብ ከሚገኘው ምቹ መጓጓዣ ጋር በኒንግቦ ከተማ ውስጥ ለሚገኘው ለዊንዲቨር መጥረጊያ ቢላዋ እና ለጠርዝ ክንድ የተሰራ ነው ፡፡
አዲስ የቴክኖሎጂ ፈጠራን እና አዲስ ቁሳቁሶችን በማጥፋት እና አጠቃቀም ላይ ጥረቶችን በማድረግ በቴክኖሎጂ ፈጠራ ፣ በምርቶች ፈጠራ ላይ አጥብቀን እንጠይቃለን ፡፡
ድርጅታችን ከተመሰረተበት ጊዜ አንስቶ “በሐቀኝነት የሚሸጥ ፣ ጥራት ያለው ጥራት ፣ የሰዎች ዝንባሌ እና የጋራ ተጠቃሚነት” መኖርን ይቀጥላል ፡፡ ከዚህም በላይ የላቀ ጥራት ያላቸውን መጥረጊያ ቢላዎች ለማቅረብ እና በ 2014 የተረጋጋ እና ቀጣይነት ያላቸውን ዋና ምርቶች ዋስትና ለመስጠት የተረጋገጠ ISO / TS16949 ን ተከትለናል ፡፡
ለመኪና የንፋስ ማያ መጥረጊያ, የንፋስ መከላከያ የኋላ መጥረጊያ, የአውቶቡስ መጥረጊያ Blade ለቮልቮ, ልዩ ዓይነት ዋይፐር Blade, ብቸኛ የ Wiper Blade, ፎርድ ጠርዝ የኋላ Wiper Blade,
የዓለም የምግብ ዋስትናን ለማረጋገጥ በሰሩት ሥራ በአለም መድረክ ስማቸውንና የሀገራቸውን ስም ያስጠሩ ፀኃፊ፣ አርታኢ፣ መምህር፣ አማካሪ እና ተመራማሪ የአለም ሎሬት ፕሮፌሰር ገቢሳ ኤጀታን ከረጅሙ የሂወት ጉዞአቸው በጥቂቱ ይዘንላቹ ቀርበናል፡፡
ሎሬት ፕሮፌሰር ገቢሳ ኤጀታ ከአዲስ አበባ ስልሳ ሁለት ኪሎሜትር በስተ ምእራብ እርቀት ላይ በምትገኘው ኦሎንኮሜ በ1952 ዓ.ም ተወለዱ፡፡ የቄስትምህርታቸውን በአካባቢያቸው ሲከታተሉ ቆይተው የአንደኛ ደረጃ ትምህርት በአካባቢያቸው ስላልነበረ 20 ኪሎሜትር በግራቸው ተጉዘው ተከታትለዋል፡፡
የአለም ሎሬት ፕሮፌሰር ገቢሳ ኤጅታ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን ጅማ የግብርና ቴክኒክ እና ሙያ ኮሌጅ የተከታተሉ ሲሆን የመጀመሪያ ዲግሪያቸውን በእፅዋት ሳይንስ ከአሮማይ ኮሌጅ በ1965 ዓ.ም ወስደዋል፡፡ እንደ ፈረንጆች አቆጣጠር በ1976 በእፅዋት ሳይንስ ሁለተኛ ዲግሪያቸውን እንዲሁም በ1978 በእጽዋት ማዳቀል እና ዘረመል ኢንጂነሪንግ አሜሪካ ከሚገኘው ፔድሩ ዩኚቨርስቲ የዶክትሬት ዲግሪያቸውን አግኝተዋል፡፡
ላለፉት 28 አመታት በአሜሪካ በሚገኘው ፔድሩ ዩኚቨርስቲ ያገለገሉት የአለም ሎሬት ፕሮፌሰር ገቢሳ ኤጀታ ዩኒቨርስቲው አሉኝ ከሚላቸው ተመራማሪዎችም አንዱ ናቸው፡፡ ዶክትሬታቸውን ከተመረቁ በሆላ ወደ ሱዳን በመሄድ ማሽላ ላይ ምርምራቸውን ቀጥለዋል፡፡ በምርምራቸውም ድርቅን መቋቋም የሚችል የማሽላ ዘርያ ለአለም ማህበረሰብ ማበርከት ችለዋል፡፡ በ150 እጥፍ ምርታማነትን የሚጨምር የማሽላ ዝርያን ለአለም አበርክተዋል፡፡ ድርቅን መቋቋም የሚችል የማሽላ ዝርያ ላይ ባስገኙት ውጤት ከአምስት ሚሊዮን በላይ ለሚሆኑ አፍሪካዊያን የምግብ ዋስትንን ማረጋገጥ ችለዋል፡፡
ጥናታቸው በዚህ ሳያበቃ በአፍሪካ ምርታማነትን በ40 በመቶ የሚቀንሰው እስትራጋ የሚባለውን አረም መቋቋም የሚችል የተሸሻለ የማሽላ ዝርያን ኢትዮጲን ጨምሮ ለ12 አፍሪካ ሃገሮች ማቅረብ ችለዋል፡፡
ለእነዚህ እና መሰል የምርምር ስራዎቻቸው ከ17 በላይ አለም አቀፍዊ ፣ ሀጉራዊ እና ሀገራዊ ሽልማቶችን አግኝተዋል፡፡ እንደ ፈረንጆቹ አቆጣጠር በ2009 ወርልድ ፉድ ኖብል ፕራይዚ የተሸለሙ ሁለተኛው አፍሪካዊ ለመሆን በቅተዋል፡፡ በአፍሪካ ናሽናሊቲ ሳይንስ ሂሮ ሽልማት ከተሸለሙ አፍሪካዊ ሰባት ተመራማሪዎችም አንዱ መሆን ችለዋል፡፡
ከሰባ በላይ አለም አቀፍ እና ሀገራዊ ተቋሞች በተለያዩ የሀላፊነት ደረጃዎች ላይ የሰሩት የአለም ሎሬት ፕሮፌሰር ገቢሳ ኤጀታ የአለም ህዝብ ቁጥር በጨመረ ቁጥር የምግብ ፍላጎት እየጨመረ ይመጣል ይህን ለመቋቋም ሳይንስ ፣ ቴክኖሎጂ እና የምርምር ፈጠራ ውጤቶች በመጨመር ይሄንን መቋቋም የግድ የሚል ነው ይላሉ፡፡ ፕሮፌሰር ገቢሳ ኤጀታ እንደ ፈረንጆቹ አቆጣጠር በ2011 በፕሬዘዳንት ባራክ ኦባማ የአለም አቀፍ የምግብ እና ግብርና ልማት ቦርድ ውስጥ እንዲሁም ከ2014 ጀምሮ በዩናይትድ ኔሽን ሴክሬተሪ ጄነራል ባኒኪሞን የዩዔን የሳይንስ አማካሪ ሆነው በማገልገል ላይ ይገኛሉ፡፡
የውሃንስ ኣብ ጳጥሞስ ትበሃል ደሴት ብመንፈስ ምስ ኰነ፣ የሱስ ወዲ ኣምላኽ ብክብሪ ተገልጸሉ። ንሸውዓተ ማሕበራት ዝኸውን መልእኽቲ ድማ ሃቦ። ነፍሲ ወከፍ ማሕበር ዝነበረን ኣቋውማን ምምልላስን ዝተፈለየ ነበረ። ስለዚ ንነፍሲ ወከፍ ማሕበር ዝተዋህበ ናእዳን መሰማዕታን መጠንቀቅታን በበይኑ ነበረ። እቲ ኣዝዩ ዘገርም ድማ፣ እተን ማሕበራት ከምቲ ኣስማተን፣ ኩነታተን ድማ ከምኡ ነበረ። ንምሳሌ፣ ኤፌሶን ማለት ምሕዳግ ማለት እዩ፣ ማሕበር ኤፌሶን ድማ መጀመርታ ፍቅራ ዝሓደገት ማሕበር ነበረት። ጴርጋሞት ማለት መርዓ ማለት ኰይኑ፣ ማሕበር ጴርጋሞስ ድማ ምስ ናይ ዓለም ሓሳብን ኣካይዳን ዝተዋሰበት ነይራ። እተን ካልኦት ማሕበራት ድማ ከምቲ ስመን ኣካይድአን ድማ ከምኡ ነበረ። ብዘይካ ንኽልተ፣ ንኹለን ነቀፋ ነበረን። ዝኸድኦ ዝነበራ ኣካይዳ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ፍጹምን ቅኑዕን ኰይኑ ኣይተረኽበን። ኣምላኽ ድማ ከም ልማዱ ናብ ንስሓ መታን ክንምለስ ስለ ዝዕገስ፣ ገኒሑ ስለ ዝመልስን፣ ብመልኣኹ ልኢኹ ተዛረበን። እዝኒ ዝልዎም ድማ ይስማዕ በለ። ኣብዚ ጽሑፍ እምበኣር ብዛዕባ ማሕበር ሎደቅያ ክንምልከት ኢና። ማሕበር ሎደቅያ ምስ እዛ ኣብዚ ዘመን ዘላ ማሕበር ኣምላኽ ዘመሳስላ ነገር ይህሉ’ዶ ይኸውን?
ኣብ ማሕበር ሎደቅያ ዝነበሩ ኣመንቲ፣ ብዛዕባ ምእካቦም ዝነበሮም ኣጠማምታ ጌጋ እዩ ነይሩ። ኣምላኽ ከም ዝርእዮምን ዝፈልጦምን ገዛእ ርእሶም ይርእይዋ ኣይነብሩን። ስለዚ ሓበኖም ከንቱ ነይሩ። ኩሉ ኣለና፣ ዘድልየና ወልሓደ ነገር የለን ኢሎም። ናብዚ ከምዚ ዝበለ ጌጋ ምርዳእ ምብጻሖም ውድቀት እዩ ነይሩ። ኣምላኽ ነቶም ብመንፈስ ድኻታትን ንእኡ ድማ ዝደልይዎን ከም ዝርከበሎም ዘንጊዖም። ዘለዎም ደጋዊ ትሕዝቶን ዋንነትን ርእዮም ዓጊቦም። ኣብ ቆፎ ዝነበሮም ገንዘብን ወርቅን ከም ሃብቲ ቆጺሮሞ። ልቦም ኣብቲ ነቀዝ ዝነቅዞ ሰራቂ ኩዒቱ ዝረኽቦ ኣምቢሮም። እቲ ምንጪ ዝዀነ የሱስ ወዲ ኣምላኽ ማእከል ናይ ምእካቦም ኣገገበሩን። እቲ ቀንዲ ነገር ምስኦም ከም ዘየለ ኣየስተውዓሉን። ኣምላኽ ኣብ መንጉኦም ከም ዘየለ ንኸየለልዩ የዒንቶም ተሰዊረን ነበራ። ዒሮም ከለዉ ዝርእዩ ዘለዉ መሰሎም። ዕሩቃት ክነሶም፣ ዝተኸድኑ መሰሎም። ካብዚ ዝኸፍእ ውድቀት ድማ የለን። ዘይብሎም ክነሶም ኩሉ ከም ዘለዎም ኰይኖም ደረቶም ነፊሖም ብዙህ ተጓዒዞም። ዝእከብሉ ደምበ ስለ ዝጸቀበ፣ ኣልባሳት ስለ ዘንጸባርቀ፣ መጉልሒ ድምጺ ድማ ስለ ዝነጸረ፣ ዘድልዮም ናይ ሙዚቃ መሳርሒ ድማ ስለ ዝቀረቡ፣ ሰባት ተኣኪቦም ስለ ዝጨደሩ ዘድልየና ካልእ ነገር የለን፣ “ኩሉ ኣለና” ናብ ምባል ደፊሮም። “እቲ ደው ኢሉ ዘሎ ዝመስሎ፣ ወዲቁ ከይህሉ ይጠንቀቅ” ዝብል መጠንቀቅታ ኣብ ሓሳባቶም ስለ ዘየቋጸርዎ፣ ብልቦም ተዓብዮም።
የሱስ ምስ ጠመቶም፣ ውሽጦም ምስ ረኣየ ግና ከምቲ ዝብልዎ ኰይኖም ኣይረኸቦምን። “ንርኢ” ኣለና እናበሉ ዓዊርኩም ኣለኹም በሎም። “ተኸዲና” ኣለና እናበሉ፣ ዕሩቋት ኢኹም በሎም። “ኩሉ ኣለና” እናበሉ፣ ነዳያት ምንም ከም ዘይብሎም ነገሮም” እዚ ድማ ዘሕፍርን ልቢ ዝሰብርን ተመኩሮ እዩ። ብዛዕባ ሃብትን ቢልጽግናን እናተዛረቡ፣ ህይወቶምን ውሽጦምን ምስ ተራእየ መንፈሳዊ ድኻታት ኰይኖም ምርካቦም ዘሕዝን እዩ። ከናፍርካ “ሓቂ” እናተዛረበ፣ ልብኻ ምስቲ ትዛርቦ ሓቂ ስለ ዘይሰመረ ኣምላኽ ትሕሱ ኣለኻ ክብለካ ከሎ። ብዛዕባ ብርሃን እንናተዛረብካ፣ ሓጢኣት ስለ ዝተጸመምካን ክሳብ ደም ስለ ዘይተቃለስካዮን ኣብ ጸልማት ኣለኻ ክብለካ ከሎ። ብዛዕባ ፍቅሪ እናተዛረብካ፣ መንፈስ ኣምላኽ ኣብ ውሽጥኻ ኰይኑ ጽልኢ ከመልክተካ ኰሎ ብሓቂ ዘሕዝን እዩ። እዚ ድማ ምስቲ የሱስ ዝበሎ፣ “እዚ ህዝቢ ብኸናፍሩ የኽብረኒ፣ ብልቡ ግና ካባይ ርሕቅ እዩ” ይሰማማዕ። ትዛረቦን ልብኻ ዝኸኖን ክፈላለ ይኽእል እዩ። ሰብ ሎዶቅያ ኸኣ ዘለውዎ ኩነታት ህይወቶም መታን ክፈልጡ ምስ ኣምላኽ ኣይተሰማምዑን። ገጽ ኣምላኽ ኣይደለዩን። መንፈስ ቅዱስ ኣብ ውሽጦም ኰይኑ እታ ቅንዕቲ መገዲ ከይሕብሮም ጽን ኣይበልዎን። ሕልናኦም ከም ብመዓለም ስለ ዝተዓለመ፣ ኣምላኽ ዘይሰምሮ ትብዓት ሒዞም ተመላሊሶም። የሱስ ኣብ ወጻኢ ኰይኑ እናኳሕኰሐ፣ ኩሉ ኣለና ኢሎም ጨሪሖም። እዚ ድማ ዝዓበየ ውድቀት እዩ። እዳም እኳ ካብ ክብረት ኣምላኽ ምስ ወደቀ፣ ዕርቃኑ ምንባሩ ማንም ሰብ ክነግሮ ኣየድለዮን። ከምቲ ሓይሊ ኣምላኽ ካብኡ ከም ዝረሓቀ፣ ከማንም ሰብ ከም ዝዀነ ከይፈለጥ ኣብ ቅድሚ ጸላእቱ ፍኒሕኒሕ ክብል ዝፈተነ ግን ከኣ ዝተሳዕረ ሲምሶን፣ ሰብ ለዶቅያውን ከምኡ ኣምላኽ ምስኦም ከም ዘየለ ምስትውዓል ተሳኢንዎም። ንኣምላኽ ማእኸል ናይ ኣገልግለቶም ካብ ምኻን ኣውጺኦሞ ክነሶም፣ ጭርድታኦምን ወኻዕታኦምን በዚሑ። ድሌቶም ናይ ላዕሊ ኣይገበሩን። ምጥማቶም ኣብቲ ህይወቶም ተሰዊራቶ ዘላ ናይ ሰማይ ኣይነበረን። ናብቲ ንሰብ ናብ ብዙሕ መፈንጥራ ዘብጽሕ ምድራዊ ብልጽግና ደኣ ተመጣጢሮም። ከም ዜጋታት ናይዛ ምድሪ፣ ሓሳቦም ናይ ምድሪ ገይሮም። ከም ኣጋይሽ ኰይኖም ኣብዛ ምድሪ ከይነብሩስ ሃገሮም ኣብ ሰማይ ምኻኑ ረሲዖም። ንልቦም ብናይ እዚ ምድሪ ሓልዮት ኣኽቢዶም። ስለምንታይ ግን?
የሱስ ከምተን ካልኦት ማሕበራት ዝረኸበሎም ናእዳ ኣይነበረን። ዘድልየና ምንም ነገር የለን ኢሎም ክነሶም፣ ኣምላኽ ምስጠመቶም ግና ወልሓደ ጽቡቅ ኣይረኸበሎምን። ማሕበር ሰሚርና ብምድራዊ ትሕዝቶ ድኻታት እኳ እንተነበሩ፣ ኣምላኽ ግና ምንም ነቀፋ ኣይረኸበሎምን። ሰብ ሎዶቅያ ብኣንጻሩ ፈሳስን ሃብታማትን ኢና እናበሉ ክነሶም፣ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ዘሕጉስ ህይወት ምንም ኣይነበሮምን። ብሓቂ ዘገርም። “ኣይ ምዉቅ ኣይ ዝሑል” ህይወት ሒዞም ተመላሊሶም። ብኽልተ ኣእጋሮም ሓንኪሶም። ምስ ሓደ ጎይታ ኣይወገኑን። ነቲ ሓደ ጸሊኦም ነቲ ሓደ ኣይፈተውን። ኣብ ክልቲኡ ክህልዉ ደልዮም። ክልተ ልቢ ሒዞም ስለ ዝተመላለሱ፣ ብርግርግ ዝብል ግን ከኣ ዘየብርህ ብርሃን ነይርዎም። ብጸሓይ ሓጋይ ዝነቀጸ ግን ከኣ እቶትን ፍረን ዘይብሉ ህይወት ነበሮም። ንፋስ ናብዝን ናብትን ዝደፍኦ ማይ ዘይብሉ ደበና ዝመስል ኣካይዳ ነይርዎም። ልቦም ኣብዚ ናይ ምድሪ ስለ ዝገበሩ፣ ሰማያዊ ህይወትን ንመንግስቲ ኣምላኽ ዝበቅዕ ኣካይዳ ከም ዘይህልዎም ገበሮም። ምስ ርኣኻዮ ንኣምላኽ ዘይተመስግነሉ፣ መልክዕ ኣምልዀ ጥራይ ዘለዎ ህይወት ሒዞም ተመላሊሶም። የሱስ ድማ “ብኻ ውዑይ ወይ ዝሑል” ምዀንኩም በሎም። ንምግላጹ ዘየሸግር፣ ዘይተሓዋወሰ ኣካይዳ ክህልዎም ደልዩ። ከምዚ “ልብጥ” ዝበለ ህይወት ንኣፈይ ዘይጥዕም ስለ ዝዀነ ጡፍ ክብለካ፣ ካብ ኣፈይ ድማ ክተፍኣካ እየ ዝብል መጠንቀቃ ሃቦም። ነቲ ዓይኒ ማያት ንዒቆም ንዓታቶም ዘየዕቁር ሓጽቢ ጌሮም። እናደረፉን እናሳዕስዑን፣ የሱስ ጥራይ ዓይኒ ማያቶም ክኸውን ኣይመረጹን። በዚ ናይዚ ምድሪ ማይ ዝዓግቡ ስለ ዝመሰሎም፣ ነቲ ካብ ላዕሊ ዝወረደ ማይ ህይወት ሃረር ኣይበልዎን። ስለዚ ድማ ካብ ህወቶም ዝውሕዝ ንፈውሲ ዝኸውን ሩባታት ኣይነብሮምን። ስለምታይ ግና ላንጋ ላንጋ ህይወት?
እዚ ኩሉ ንሰብ ሎዶቅያ ዝበጽሖም ንፍቃድ ኣምላኽ ሓዲጎም፣ ከም ሓሳብን ርእይቶ ሰብን ስለ ዝኸዱ እዩም። “ሎዶቅያ” ማለት ናይ ሰብ ርእይቶ ማለት እዩ። ሰብ ዝሃቦን ዝተዛረቦን ርእይቶ ማለት እዩ። ሰብ ናይ ደገ እዩ ዝርኢ። ናይ ደገ ርእዩ ይዛረብ፣ ይፈርድ፣ ርኢትኡ ይህብ። ሰብ ለዶቅያ ብደገ ክርኣዩ ከለው ሃብታማት እዮም ዝነበሩ። ዘንጸባርቅ ግኡዛዊ ነገር ዝነበሮም። ከም ማሕበር ሎዶቅያ ጌሩ ብልጽግና ዝመሃረን፣ ኣብ ግብሪ ድማ ዝተመኰረን ኣይነብረን። ስለዚ ዝረኣዮም ኩሉ ብሩኻት ይብሎም ነበረ። ብናይ ሰብ ትንታነ፣ ብኹሉ ምሉኣት ይብሃሉ ነበሩ። ሰብ ዝብሎም ኩሉ ምሉኣት፣ ኣብ ቅድሚ የዒንቶም ድማ ከምኡ ነበሩ። መዐቀኒኦም ብዝርአ፣ ሰብ ብዝህቦ ርእይቶ እዩ ነይሩ። ስለዚ ንኣምላኽ ከቋጽርዎ ኢሎም ናብ ኣምላኽ ኣይጠመቱን። ትሕዝትኦምን ዘረባ ሰብን ስለ ዘዐሸዎም፣ ንየሱስ ኣብ ወጻኢ ከም ዘቀመጥዎ ኣየስተውዓሉን። የሱስ ካብ ኣገልግለቶም ወጻኢ ኰይኑ። ሓሳባቶም ኣብ ዝርአ ክኸውን ተዓዚሞም። ኩሉ ዝህቦም ርእይቶ ጽቡቅ ስለ ዝዀነ፣ ዘይብሎም ክነሱ ኩሉ ዘለዎም መሲልዎም። ተዓሽዮም። ከም ሙሴ “ንስኻ ምሳና እንተዘየለኻ፣ ካብ ካልእ ደኣ ብምንታይ ንፍለ” ኣይበሉን። ከምቲ መማለጃ ንፍርዲ ዘቅንን፣ ከምኡ’ውን ናይ ሰብ ርእይቶ ንምስትውዓል ማሕበር ሎደቅያ ደፊንዎ ነበረ።
የሱስ “ኣሜን እሙን ሓቀኛ ምስክር” እዩ። ንሱ ከም ሰብ ዝርእዮ ኣይርእይን። ከም ሰብ ዝፈርዶ ኣይፈርድን እዩ። ንደገ ሓሊፉ ውሽጢ ስለ ዝምልከት፣ ዝብሎን ዘመልክቶን ስሕተት የብሉን። የዒንቱ ሓጢኣት ንምርኣይ ጽሩያት እየን። ከም ሃልሃልታ ሓዊ ዝበል የዒንቲ ስለ ዘለዎኡ፣ ክሳብ ውሽጢ ሰንጢቁ ክምልከት ይኽእል እዩ። ኩሉ ኣብ ቅድሚኡ ጋህ ዝበለ እዩ። ከምቲ ንጉስ ዳዊት ዝበለሎ፣ “ንሓሳብን ሃቀናና ካብ ርሑቅ የስተውዕሎ”። ኣይዕሾን ድማ እዩ። ንልቢ ይምርምር ንዀላሊት ድማ ይፈልጥ። ግን ከኣ ግሩም መኻሪ እዩ። ምኽሩ ካብ ናይ ሰብ ጥበብ ይጠብብ። ብምኽሩ ጥበብ ጠቢባን ከንቱ ይገብር። ብሓቂ ንኣምላኽ ክነብር ዝደሊ እንተሃልዩ፣ ካብ ናይ ሰብ ሓሳብ ወጺኡ፣ ንምኽሩ ጽን ክብል ኣለዎ። የሱስ ግሩም መካር እዩ። ንሰብ ሎደቅያ ድማ ክመኽሮም መገደም ከርእዮም ኢሉ ዃሕኩሖም። ድምጹ እንተሰሚዖም እሞ ፍቃደኛታት ኣንተኰይኖም፣ ዝመኽሮም ግሩም ፍልጠት ኣለዎ። ካብ ቅድስናኡ ተማቀልቲ መታን ኩዀኑ፣ ብፍቅሪ ክግስጾም ደልዩ። ከምቲ ኣቦ ንውሉዲ ጽቡቅ ኰይኑ ከም ዝተራእዩ ዝቀጽዖን ዝግስጾን፣ ከምኡ እቲ ጀማሪ እምነቶምን ደምዳሚኣን ካብ ባህርያኡ ተማቀልቲ መታን ክዀኑ ክዛረቦም ደልዩ። ብዘይካ ድምዱ ሰሚዖም ክምለሱን ክንስሑን ካልእ ኣማራጺ ኣይነብሮምን።
“ቅናእ እሞ ተነሳሕ” ድማ በሎም። ንስሓ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዓቢ ተራ ኣለዎ። ምስ ኣምላኽ ዘለና ርክብ ከነዕርየሉ እንኽእል እንኰ መገዲ “ንስሓ” እዩ። ኣብ ሓዲሽ ኪዳን እ/ሔር ካብ ሰብ ዝጽበዮ እንተሃልዩ፣ ሰብ ሓጢኣቱን ጌጋኡን ተኣሚኑ ብንስሓ ናብ ኣምላኽ ክቀርብ እዩ። ዳዊት’ውን እዚ ስለ ዝተረድአ፣ ከምዚ ክብል ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ቀሪቡ ኣሎ፣ “መስዋእቲ ኣየብህገካን እዩ እንተዘኰነ መቅረብኩልካ ነይረ። መስዋእቲ ኣምላኽ ግና ስቡር ልብን ቅጥቁጥን መንፈስን እዩ”። የሱስ’ውን መንግስቲ ኣምላኽ ናብ ደቂ ሰብ ክመልስ ምስ ተመልሰ፣ ዝሃቦ ቅድመ ኩነት “ንስሓ” ዝብል እዩ ነይሩ። ሰብ ሎዶቅያ’ውን ንኣምላኽ ካብ ማእከሎም ኣውጺኦም፣ ኣብ ቅድሚ ዓይኖም ቅኑዓትን ምሉኣትን ኰይኖም ኣብ ዝተሰምዖም ግዜ፣ ንኽምለሱ ዝተዋህቦም መገዲ፣ “ቅናእ እሞ ተነሳሕ” ዝብል እዩ ነይሩ። ከምቲ ንኻልእ፣ ከምኡ ድማ ንንስሓ ቅንኣት ክህልዎም መኸሮም። ኣብ ጌጋ መገዲ ከም ዘለዉ ፈሊጦም፣ ብንስሓ ክምለሱ እሞ ሓሳቦም ምገዶም ክቅይሩ መጸዋዕታ ቀሪብሎም። ሓሳቦምን ምስ ሓሳብ ኣምላኽ ከሰማምዑ፣ ጠመተ ኣምላኽ ድማ ክህልዎም ደደለዮም። ናብቲ ክቡር ሓሳብ ኣምላኽ ሓሳቦም ከቅንዑ፣ ምገዶም ድማ ከዕርዩ ብምንፈሱ ተዛረቦም። ብልቦም መገዶም ክሓስቡ ደለዬም። ቃላት ኣፎምን ሓሳባት ልቦም ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብሁግ መንታን ክኸውን፣ ናብ ምንጪ ህወቶምን ጓሳ ነፍሶም ክምለሱ ደለዬም። ከም ዳዊት፣ “ዓመጻ እንተኣልዩኒ ርአ፣ በቲ ናይ ዘልኣለም መገዲ ድማ ምርሓኒ” ኢሎም ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብልቦም ትሕት ክብሉ ተደልዩ።
ፈጣሪ ግና ጸጋኡ ብኹራ ስለ ዘይዓጹ፣ ገኒሑ ኸኣ ስለ ዝመልስን፣ እንደገና ንኽምለሱ ዕድል ሃቦም። ኣብ ኣፍ ደገ ገዲፎምኒ ኢሉ ኣይጠንጠነን። ከምቲ ኣፋቃሪ ነታ ፈታዊቱ ምስ ዃሕኩሐ እሞ ምኽፋት ምስ ኣበየቶ ገዲፍዋ ዝኸይድ፣ የሱስ ግና ኣርሒቁ ኣይከደን። ከም ኩሉ ግዜ ከይሰልከየ ደኣ ብትዕግስቲ ኣብ ኣፍ ደገ ኰይኑ ልቦም ክኸፍትሉ ዃሕኩሖም። ናብኡ ክምለሱ፣ ገጹ ክደልዩ፣ መጀመርያ ጽድቁን መንግስቱን ከቀድሙ ጻውዒት ኣቅረበሎም። መታን ክምለሱ እሞ ክምሕሮም ንዕኡ ድማ ቀዳማይ ክገብርዎ፣ ከምቲ ኣቦ ንዘፍቅሮ ውላዱ ዝገንሖ፣ የሱስ ድምጹ ክሰምዑ ኳሕኩሖም። ምኩሕኳኹ ኣዝዩ ዘገርም ናይ ፍቅሪ መግለጺ እዩ። በዚ ምድራዊ ዘብለጭልጭ ወርቂ ዘይኰነ፣ ብሓዊ ዝጸረየ እምነት ሒዞም ደው ክብሉ ደልዩ። ብዘንጸባርቅ ዓይኒ ብዝስሕብ ክዳውንቲ ዘይኰነ፣ ብደሙ ዝጸረየ ጻዕዳ ልቢን ናይ ጽድቂ ህይወትን ቆጺሮም ክመላለሱ ደልዩ። ልዕሊ ኩሉ ድማ ብመንፈስ ጥበብን ምግላጽን የዒንቲ ልቦናኦም ተኸፊቱ፣ ተስፋ ጽውዕዖም ፈሊጦም ንዕኡ ዘሕግሶ እናመርመሩ ክመላለሱ መዓዶም። ከምቲ መማለዲ ንፍርዲ ዘቅንን፣ ናይ ሰብ ርእይቶ ነዒንቶም ስለ ዘዖረ፣ ናይ ቃሉ ኩሕሊ ክዕድጉ እሞ ክርእዩ የሱስ ጻውዒት ኣቅረበሎም። ነቲ ሕዋስ ዘይብሉ መንፈሳዊ መግቢ ክብህጉ ደልዩ። ነቲ ዘብርህ ንገርሂ ድማ ጥበብ ዝህብ ናይ ቃሉ ብርሃን ሃረር ክብሉ ደለዮም። ብናይ ቃሉ ብርሃን የዒንቶም ተኸፊቱ፣ ዘለውዎ ህይወት ከስተውዕሉ ገሰጾም። ብጽድቂ ንእ/ሔር መስዋእቲ መታን ክስውኡ ብናይ ቃሉ ሓዊ ዝጸረን ዝተዀልዐን ህይወት ክህልዎም መኸሮም። ራእ3፣4,5, 4፣4, 6፣11, 7፣9, 13-14, 19፣14)
ድርቅ ወደ ከፋ ችግር እንደሚቀየር የግብረ ሰናይ ደርጅቶች እየወተወቱ ነው። ሮይተርስ መንግስትም ሆነ የግብረ ሰናይ ድርጅቶች አረጋግጠውልኛል እንዳለው ከአንድ...
እንደሚታወቀው ረብዑ ኅዳር 2 ቀን 2013 ላይ ዋልታ የመረጃ ማእከል በትዊተር እና በፌስቡክ ገጹ ላይ “የጁንታው ህወሃት ቡድን የእንደራደር ጥሪ ፍጹም ተቀባይነት የለውም - የብሄራዊ እርቀ ሰላም ኮሚሽን” በሚል ርእስ የዜና ዘገባ ማውጣቱ ይታወሳል፡፡
ዋልታ የመረጃ ማእከል፤ የኮሚሽናችንን አርማ ያለፈቃድ በመጠቀም እና የኮሚሽኑ አባል የሆኑት ፕሮፌሰር ዐሕመድ ዘካሪያስ በግላቸው የሰጡትን አስተያየት በመጥቀስ፤ የኢትዮጵያ የዕርቀ ሰላም ኮሚሽን እንደ ተቋም የሰጠው መግለጫ በማስመሰል ፍጹም የተሳሳተ ዘገባ አቅርቧል፡፡
በቅድሚያ፤ በዋልታ በቀረበው ዜና ላይ የተጠቀሱት ፕሮፌሰር ዐሕመድ ዘካሪያስ አስተያየታቸው የግላቸው እንጂ የኢትዮጵያ የዕርቀ ሰላም ኮሚሽንን በመወከል እንዳልሆነ በተደጋጋሚ ለዋልታ ጋዜጠኛ ያስገነዘቡ ሲሆን፤ የኢትዮጵያ የዕርቀ ሰላም ኮሚሽንም አስተያየቱን እንዲሰጥ ከዋልታ ምንም ዓይነት ጥያቄ አልቀረበለትም፡፡
ምንም እንኳ በፕሮፌሰር ዐሕመድ ዘካሪያስ ቅሬታ አቅራቢነት፤ የኮሚሽናችን ስም የተጠቀሰበት ዘገባ ከዋልታ የማኅበራዊ ሚዲያዎች ላይ ቆይቶ የተነሣ ቢሆንም፤ በኮሚሽኑ ላይ የማይተካ ጉዳት አድርሷል፡፡
እንደሚታወቀው የኢትዮጵያ የዕርቀ ሰላም ኮሚሽን በጥር 28 ቀን 2011 በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ዐዋጅ ቁጥር 1102/2011 መሠረት የተቋቋመ ነጻ እና ገለልተኛ ተቋም ነው፡፡ የኮሚሽኑ ዓላማም በኢትዮጵያ ሕዝቦች መካከል ሰላም፣ ፍትሕ፣ ብሔራዊ መግባባት እና አንድነት፣ እንዲሁም ዕርቅ እንዲሰፍን መሥራት ሲሆን፤ ይህም በተለይም ባለፉት ጊዜያት የተከሰቱ ግጭቶችን እና እንዲሁም ጉልህ የሰብአዊ መብት ጥሰቶችን መሠረታዊ መንሥኤዎች እና ያስከተሉትን ተጽእኖዎች በመመርመር፤ ተጎጂዎችን እና በዳይ አካላትን በማቀራረብ ዕርቅ የሚወርድበትን ሂደት መተለም ነው፡፡
በመሆኑም በዜናው ውስጥ በዋቢነት የተጠቀሱት ፕሮፌሰር ዐሕመድ ዘካሪያስ የሰጡት አስተያየት በግላቸው እንጂ፤ የኢትዮጵያ የዕርቀ ሰላም ኮሚሽንን በመወከል እንዳልሆነ አንገልጻለን፡፡
ነዕማት ዓብደላ መሃመድ ፈላመይቲ ሓላፊት ሚንስትሪ ፍትሒ ኮይና ምምዛዝ ንሱዳን ጥራይ ዘይኾነ ንመላእ ኣፍሪቃ’ያ ዝብሉ ወገናት’ውን ኣይተሳእኑን ምክንያቱ ንሳ ኣብ ኣፍሪቃ መበል ሓሙሸይቲ ሓላፊት ፍትሒ ኮይና ዝተመዘዘት ጓል ኣንስተይቲ’ያ፡ ኣቐዲመን ጋና፡ኢትዮጵያ፡ሲሺልስን ሌሴቶን ጓል ኣንስተይቲ ሓላፊት ፍትሒ ምምዛዘን ይዝከር።
እዚ ከምዚ ኢሉ ኸሎ ተሓለቕቲ መሰላት ደቂ ኣንስትዮ ሱዳን ምምዛን ነዕማት ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ሱዳን ለውጢ ክመጽእ ተስፋ ይገብራ ምክንያቱ ሱዳን ሓንቲ ካብ ሰለስተ ሃገራት ንዓለምለኸ ሕጊ ምእላይ ኣንጻር ደቂ ኣንስትዮ ዝካየድ ኣድልዎ ዘይኣጽደቓ ሃገራት’ያ።
ነዕማት ወታሃደራዊ መሪሕነትን ተቓወምቲን ኣብ ወርሒ ነሓሰ,2019 ስምምዕ ካብ ዝፈራረሙ ነዚ መዝነት ዝተረቑሓት እንተኾነት ፈጻሚ አካል ሱዳንን ቤት ምኽሪ ሉኣላዊነት ግን ነቲ መዝነት ካልእ ወዲ ተባዕታይ ብምርቑሖም ተቓውሞ ኣልዒሉ ኔሩ። ድሒሩ ግን መዝነት ነዕማት ዓብደላ ኣብ ጥቕምቲ 10 ወግዓዊ ኮይኑ ኣሎ።
ብመሰረት ነሓሰ 17,2019 ዝተፈረመ ሕገ መንግስቲ’ታ ሃገር ሓላፊት ፍትሒ ንቤት ምክሪ ፍትሒ ዝምዝዝን ንላዕለዋይ ቤት ፍርዲ’ታ ሃገር ክመርሕ መዝነት ከምዘለዎ ይፍለጥ።
ዝተፈላልዩ ዉልቀ ሰባት፣ ናይ በዓል መዚ ስደት ጀርመን ወይ ድማ International Organization for Migration (IOM) ወግዓዊ ተሌፎን ብምጥቃም፣ ከም ሰራሕተኛታት ናይ IOM ጀርመን ተመሲሎም ንሰባት ብሓይሊ ኪንጥርዘኩም ኢና ኢሎም ብፍርራሕ ገንዘብ ይጠልቡ ከም ዘለዉ ኣብ ኣቓልቦ IOM ጀርመን በጺሑ ኣሎ።
እዚ ዘጋጥም ዘሎ ኩነታት ናይ ምፍርራሕን ገንዘብ ምጥላብን ብኸምዚኦም ዓየንት ዉልቀ ሰባት ካብ IOM ከምዘይኮነ ብትሪ ንሕብር። አዞም መደናገርቲ ሰባት ምስ IOM ዝኾነ ክኹን ርክብ ከምዘይብሎም ኣደልዲልና ነተሓሳስብ።
ስም ይኹን ወግዓዊ ቁጽሪ ተሌፎን ናይ IOM ብከምዚ ኣገባብ ምጥቃም ዘይፍቑድን ብሕጊ ዘሕትትን ጉዳይ አዩ። በዚ ምኽንያት ድማ ኣንጻር አዚ ሸፈጠን ምድንጋርን፣ IOM ኣድላዪ ስጉምትታት አናወሰደ ይርከብ።
ነዞም ስምን ቁጽሪ ተሌፎንን IOM ብምጥቃም ኣብ ሸፈጥ ተዋፊሮም ዝርከቡ ኣካላት፤ ዉልቃዊ ሓበሬታኹም ይኹን ገንዘብኩም ምሃብ ኣብ ዘይተደልየ ከቢድ ናይ መንነት ቅልውላዉን፤ ናይ ገንዘብ ክሳራን ክስዕበልኩም ይኽእል። በዚ ኣጋጣሚ አዚ IOM ሰባት ካብ ከምዚ ዓይነት ኣዳናጋሪ ናይ ተሌፎን ምድዋል ይኹን ኢመይል ኣድላዪ ጥንቃቐ ክወስዱ ኣጥቢቑ የተሓሳስብ።
እቲ ምርኢት ንዝሓለፈ ሰንሰለት ታሪኽ ቃልሲ ኤርትራን፡ ኣብ`ዚ ዝሓለፈ ሓደ ዓመት ዝተፈጥረ ናይ ሰላም ሃውህውን ዘንጸባርቕ ከም ዝነበረ፡ ኣቶ እንድርያስ ኣስመሮም፡ ኣቦ-መንበር ኣወሃሃዲ ሽማግለ በዓላት ዞባ ማእከል ሓቢሮም።
ታዋቂው ኢትዮጵያዊ የዕፀዋት ሳይንቲስት ፕሮፌሰር ሰብስቤ ደምሰው የዘንድሮ የእንግሊዝ የሮያል ቦታኒክ ጋርደንስ ኪው (Royal Botanic Garden, Kew) ዓለም አቀፍ ሽልማት ተሸላሚ ሆኑ፡፡
ኪው ኢንተርናሽናል ሜዳልያ በያመቱ ለግሰለቦች የሚሰጥ ሽልማት ሲሆን በዓለም አቀፍ ደረጃ የታወቀ ሥራን ላከናወነና ከሮያል ቦታኒክ ጋርደንስ፣ ኬው ተልዕኮ ጋር ስምም የሆነ ተግባር ለፈጸሙ የሚበረከት ነው፡፡
የኢትዮጵያን ብዝኃ ሕይወትን ለረዥም ጊዜ በማጥናትና በመመርመር ኅብረተሰቡም ሆነ አገሪቱም ከዘርፉ ተጠቃሚ እንዲሆኑ በዓለምም እንዲታወቅ ለማድረግ ያከናወኑት ተግባር ፕሮፌሰር ሰብስቤን ለሽልማቱ አብቅቷቸዋል፡፡
በሥነ ዕፀዋት (Botanic Science) ምርምርና ጥናት ግንባር ቀደም እንደሆኑ የሚነገርላቸው ፕሮፌሰር ሰብስቤ የኢትዮጵያ ፍሎራ ፕሮጀክትን ከ1988 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2001 ዓ.ም. ድረስ ከ17 የአፍሪካና የአውሮፓ አገሮች የተወጣጡ የዕፀዋት ተመራማሪዎችን በመምራት ስኬታማ ተግባር ማከናወን ችለዋል፡፡
የሽልማት ሥነ ሥርዓቱ አዲስ አበባ በሚገኘው የእንግሊዝ ኤምባሲ ጥቅምት 11 ቀን 2009 ዓ.ም. የተከናወነ ሲሆን፣ የሜዳሊያ ክብሩን የሚቀበሉት በለንደን ከተማ በመጪው ጥር ወር እንደሚሆንና ዲስኩር እንደሚያሰሙ ታውቋል፡፡ የሮያል ቦታኒክ ጋርደን ኪው የሳይንስ ዳይሬክተር ፕሮፌሰር ካቲ ዊልስ በአዲስ አበባው ሥነ ሥርዓት ላይ መልዕክታቸውን ያስተላለፉት ‹‹ፕሮፌሰር ሰብስቤ በሥነ ዕፀዋት መስክ ከፍተኛ ተጽእኖ ፈጣሪና የላቁ መሪ በመሆናቸው እንደሳቸው ዓይነት ሰብእና ያለውን እውቅናና ሽልማት መስጠት እንሻለን፤›› በማለት ነበር፡፡
ፕሮፌሰር ሰብስቤ ባካሄዱት ሳይንሳዊ ምርምር ዕፀዋት በሰዎች ሕይወት ላይ ያላቸውን ሚዛናዊ ሚናና ጥቅም ማሳየት መቻላቸው ውጤታማ እንዳደረጋቸውና በአገር በቀል ዕፀዋት ላይ ያዘጋጁት ሥራ ለየአካባቢው ከፍተኛ ጠቀሜታ እንደሚኖረውም ዳይሬክተሩ አክለው ገልጸዋል፡፡
በሥነ ዕፀዋት ምርምር ላከናወኑት ተግባር ለዓለም አቀፍ እውቅናና ሽልማት መብቃታቸው እንዳስደሰታቸው የገለጹት ፕሮፌሰር ሰብስቤ በኢትዮጵያ የሚገኙ ዕፀዋት መልክአ ምድራዊ ሥርጭት፣ ዓይነትና መጠንን በጥልቀት የሚፈትሽ ጥናት ሠርተዋል፡፡
ፕሮፌሰር ሰብስቤ በቀጣይ ከሚሠሯቸው ምርምሮች በተጓዳኝ በኢትዮጵያ የሚገኙ ዕፀዋትን በድረ ገጾች በማስተዋወቅ ረገድ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጋር በቅንጅት ለመሥራት ፍላጎቱ አላቸው፡፡
ሽልማቱ ለአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ገጽታ ግንባታ ዓይነተኛ ሚና እንደሚጫወት የተናገሩት የዩኒቨርሲቲው ፕሬዚዳንት ዶ/ር አድማሱ ፀጋዬ፣ ፕሮፌሰር ሰብስቤ ለብዝኃ ሕይወት ልማት ያበረከቱት አስተዋጽዖ ለኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን ለመላው አፍሪቃ ጭምር ነው ብለዋል፡፡
በደቡባዊ ምዕራብ ለንደን የሚገኘውና የተለያዩ ዕፀዋትን ያሰባሰበው ሮያል ቦታኒክ ጋርደንስ (ብሔረ ጽጌ) እ.ኤ.አ. በ2003 በዩኔስኮ (የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሳይንስና የባህል ድርጅት) በዓለም ቅርስነት የተመዘገበ ነው፡፡
እ.ኤ.አ. በ1759 የተመሠረተውና በአበቦችና ዕፀዋት መናኸርያነቱ (ብሔረ ጽጌ) እንዲሁም በቱሪስት መዳረሻነቱ የሚታወቀው ሮያል ቦታኒክ ጋርደንስ ከ18ኛው እስከ 20ኛው ምእት ዓመት ድረስ የነበሩና ያሉ አትክልትና ዕፀዋት ተሰባስበው ይገኙበታል፡፡
ሶማሊያ ኢትዮጵያን በምሥራቅና በደቡብ ምሥራቅ ግንባሮች በወረረችበት ወቅት (1969-1970) በተዋጊ ጄት አብራሪነት ወደር የሌለው ጀግንነት በመፈጸማቸው ከቀድሞው መንግሥት ‹‹የኅብረተሰብአዊት ኢትዮጵያ ጀግና ሜዳይ›› እና የ‹‹የካቲት 1966 1ኛ ደረጃ ኒሻን›› ተሸላሚ የነበሩት ብርጋዲየር ጄኔራል ለገሠ ተፈራ ሥርዓተ ቀብር መስከረም 30 ቀን 2009 ዓ.ም. በመንበረ ጸባዖት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል ተፈጸመ፡፡ በሥርዓተ ቀብራቸው በተነበበው የሕይወት ታሪክ እንደተገለጸው፣ ከሶማሊያ ጋር በ1969 ዓ.ም. በነበረው ጦርነት የኢትዮጵያ አየር ኃይል በምዕራፍ አንድ ዘመቻው ጄኔራል ለገሠና ጓዶቻቸውን አሰማርቶ ከሐምሌ 17 ቀን እስከ ነሐሴ 28 ቀን 1969 ዓ.ም. ድረስ በተናጠልና በቡድን ሆነው ከሶማሊያ አየር ኃይል ጋር ባካሄዱት የአየር ለአየር ውጊያ የጠላትን 12 ሚግ 21 እና 13 ሚግ 17 በድምሩ 25 ተዋጊ አውሮፕላኖች ከአየር ላይ በማራገፍ አኩሪ ተግባር ፈጽመዋል፡፡ ጄኔራል ለገሠ በደቡብ ግንባር መስከረም 11 ቀን 1970 ዓ.ም. በነበረው ውጊያ አውሮፕላናቸው በመመታቱ በፓራሹት በመውረድ ቢተርፉም በሶማሊያ ሠራዊት እጅ በመውደቃቸው ለ11 ዓመት በጦር እስረኝነት ሶማሊያ ውስጥ ቆይተዋል፡፡ ከአባታቸው ከአቶ ተፈራ ወልደ ሥላሴና ከእናታቸው ከወይዘሮ ተናኜ ተክለ ወልድ፣ ነሐሴ 13 ቀን 1934 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ከተማ ሾላ ላም በረት አካባቢ የተወለዱት ብርጋዲየር ጄኔራል ለገሠ፣ የአንደኛ ደረጃና የሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በደጃዝማች ወንድይራድና በኮከበ ጽባሕ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ተከታትለዋል፡፡ አገራቸውን በውትድርና ሙያ ለማገልገል በነበራቸው ጽኑ ፍላጎት የተነሳ፣ ጥቅምት 1 ቀን 1956 ዓ.ም. በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የሐረር ጦር አካዴሚ የ7ኛ ጊዜ ተወዳዳሪ ዕጩ መኮንን በመሆን፣ አንጋፋውን የምድር ጦር ሠራዊት ሲቀላቀሉ፣ በሐረር አካዴሚ የአዛዥነትን ትምህርት ሲያጠናቅቁም ወደ አየር ኃይል ተዛውረዋል፡፡ ባለትዳርና የሦስት ልጆች አባት የነበሩትና በ75 ዓመታቸው ያረፉት ጄኔራል ለገሠ ሥርዓተ ቀብር በኢትዮጵያ አየር ኃይል እግረኛ ወታደር ታላቅ አጀብና የማርሽ ባንድ የሐዘን ዜማ ታጅቦ ሲፈጸም የቀድሞው ፕሬዚዳንት ግርማ ወልደጊዮርጊስ፣ ብፁዕ ሊቀ ጳጳስ አቡነ ገብርኤል፣ የቀድሞዎቹ የኢሕዲሪ ምክትል ፕሬዚዳንት ፍሥሐ ደስታና ጠቅላይ ሚኒስትር ፍቅረ ሥላሴ ወግደረስን ጨምሮ የቀድሞ መንግሥት ከፍተኛ መንግሥታዊና ወታደራዊ ባለሥልጣናት እንዲሁም ወዳጅ ዘመድ ተገኝተዋል፡፡
በዓሉ በተለያዩ የዓለም ክፍል በሚገኙ ሙስሊሞች ይከበራል፡፡ ዓመቱን 354 (355) ቀኖች በያዘውና በጨረቃ አቆጣጠርን መሠረቱ ባደረገው እስላማዊ ካሌንደር መሠረት፣ አዲሱ ዓመት 1438 ዓመተ ሒጅራ (ዓ.ሒ.) የገባው ሙሀረም 1 ቀን (በፀሐይ መስከረም 22 ቀን 2009 ዓ.ም.) ሲሆን የአሹራ በዓልም ሙሀረም 10 ቀን 438 ዓ.ሒ. (ጥቅምት 2 ቀን) ተከብሯል፡፡
ከሁለት ሳምንት በፊት የእስላማዊ አዲስ ዓመት 1438 ዓመተ ሒጅራ የባተበት ነበር፡፡ ዕለቱም የሙሀረም ወር አንደኛ ቀን የእስላሚክ የጨረቃ ካሌንደር የመጀመርያ ወር ነው፡፡ የሙስሊም ዘመን የሚሰላው ከጨረቃ መውጣትና መግባት ጋር ተያይዞ ነው፡፡ እስላማዊ የጨረቃ ካሌንደር (ሉናር ካሌንደር) የዓመቱ ቀኖች 354 (355) ሲሆን ከፀሐይ 365 ቀኖች በ11 ቀን ያንሳል፡፡ የ12 ወራት የእስላሚክ/ሒጅራ ካሌንደር የተጀመረው በሁለተኛው ከሊፋ ዑመር በ16 ዓ.ሒ. (637 ዓ.ም.) ነበር፡፡ የዓመቱ የመጀመርያ ወር፣ ሙሀረም የመታሰቢያ ወር በመባል የሚታወቅና በሙስሊም ካሌንደር ውስጥ ልዩ ስፍራ ከሚሰጣቸው ወራት አንዱ ነው፡፡
በዴይሊ ትረስት እንደተጻፈው፣ ሙሀረም ‹‹የተከለከለ›› የሚል ፍች አለውና በርካታ ሙስሊሞች በፈቃዳቸው በዚህ ወቅት ይጾማሉ፡፡ የዓመቱ መባቻ የኢድ አልአድሃና ኢድአልፈጥር ዓይነት ከፍታ ባይኖረውም፣ ነቢዩ መሐመድ የመጀመርያውን ኢስላማዊ አስተዳደር በመዲና ከተማ (ባንድ ወቅት ያትሪብ ትባል ነበር) የመሠረተበት ዕለት በመሆኑ ይወሳል፡፡
የአሹራ በዓል ረቡዕ ሙሀረም 10 ቀን 1438 ዓ.ሒ. (ጥቅምት 2 ቀን 2009 ዓ.ም.) በተለያዩ የዓለም አካባቢዎች ተከብሯል፡፡ በተለይ በኢትዮጵያ በዓሉ በየዓመቱ ከሚከበርባቸው መስጊዶች መካከል አንዱ በሆነው በትግራይ ክልል ነጋሽ ከተማ በሚገኘው ጥንታዊ መስጊድ በልዩ ልዩ ሃይማኖታዊ ሥርዓት ተከብሯል፡፡
ነጋሺ በሰባተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ከመካ መዲና ተሰደው የመጡ ሰሃቦች የተስተናገዱበት ቦታ ነበር፡፡ ‹‹አሹራ በእስልምና ዓለም›› በሚለው መጣጥፋቸው አቶ አህመድ ዘካሪያ እንደጻፉት፣ በአሹራ ዕለት ከነቢዩ አደም ጀምሮ የታወቁት ነቢያት በሙሉ ተአምራታቸው የታየበት ቀን ነው ተብሎ ይታመናል፡፡
የአደምና የሐዋ መፈጠር፣ የነቢዩ ኢብራሂም ከእሳት ቃጠሎ መዳን፣ ሙሳ ቀይ ባሕርን ከተከታዮቻቸው ጋር ማቋረጥ፣ ኑህ ከጥፋት ውኃ መዳንና የሌሎቹም ነቢያት ተአምራት የተመዘገበበት ቀን ነው፡፡
በሰሜን ኢትዮጵያ (በትግራይ፣ በወሎና በጎንደር) ደግሞ አህመድ ነጋሽ የነቢዩ ሙሀመድ ቤተሰቦችን ተቀብለው ከማስተናገዳቸው፣ ከአደጋ ከመከላከላቸውና ታላቅ መሪ ከመሆናቸው ጋር ተያይዞ ይከበራል፡፡ በተለይም የሰሜን ኢትዮጵያ ሙስሊሞች ከሐጅ ሲመለሱ ነጋሺ መስጊድ ተገናኝተው ጸሎት ያደርሱ ነበር፡፡ በአሁኑ ጊዜም ይህ ልማድ ቀጥሎ ወደ ሐጅ ያልሄዱ የወሎ፣ የትግራይ፣ አልፎ አልፎ ይሁን እንጂ የጎንደር እስልምና እምነት ተከታዮች ወደዚያው በመሄድ የአሹራን በዓል ያከብራሉ፡፡ በሐረሪም በተለየ አካባበር ይከበራል፡፡
መሰንበቻውን ነጋሽ ከተማ በተገኘንበት አጋጣሚ ያነጋገርናቸው የነጃሺ መስጊድ ኮሚቴ ምክትል ሊቀመንበር ሐጂ መሐመድ አልኑር፣ የሙሀረም ወር 10ኛ ቀን የሚከበርባት አሹራ ብዙ ትርጉም እንዳላት ያወሳሉ፡፡
‹‹ሰማይና ምድር የተሆለቁት (የተፈጠሩት) በአሹራ ቀን ነው፡፡ አዳምና ሐዋ የተሆለቁት በአሹራ ነው፡፡ ጥሩ ጥሩ ሥራ የሚሠራበት ፍርድም የሚደረግበት በአሹራ ነው፡፡››
ከ65 ዓመት በፊት በነጋሽ መስጊድ ቅጥር ግቢ በአዝማች መሐመድ ሐጂ አብዱ (የቀድሞው የአገር አቋራጭ አውቶቡሶች ማኅበር የሰሜናዊ ትራንስፖርት መሥራችና ባለቤት) በተሠራው ታላቅ አዳራሽ ምግብ በማዘጋጀት ሰደቃ ሲደረግበት ኖሯል፡፡ ለዘንድሮው አሹራ በዓል ቅድመ ዝግጅት ለማድረግ መስከረም 19 ቀን 2009 ዓ.ም. የተገኙት ወ/ሮ ብርሃን ናሥራይ በየዓመቱ እንደሚያደርጉት ሁሉ ለሚመጣው እንግዳ ከብት በማረድ ምግብ እንደሚያዘጋጁ ገልጸውልን ነበር፡፡ ከሁለት ዓመት ወዲህ በኢትዮጵያና በቱርክ መንግሥታት ትብብር የዕድሳትና ተጨማሪ መሠረተ ልማት እየተሠራበት በሚገኘው ነጋሽ መስጊድ ቅጥር ግቢ የሚገኘው ነባሩና ሰደቃ የሚደረግበት አዳራሽ፣ በግንባታ ሥራውም ምክንያት በመያዙ ሌላ አማራጭ እንዲሰጣቸው በጠየቁበት አጋጣሚ ነበር ያገኘናቸው፡፡
‹‹በየዓመቱ ሰደቃ ማብላቱን አዝማች መሐመድ አብዱ ጀመሩት፡፡ ወንድማቸው እነ ባሻ ሁሴን ይሠሩት ነበር፡፡ በሞት ሲለዩ ልጆቻቸው ቀጠሉት፤ የአሥመራ መንገድ ከተዘጋ በኋላ ተውት፡፡ ከዚያ በኋላ እኔ ተተክቼ በየዓመቱ አስተናግዳለሁ፤›› የሚሉት ወ/ሮ ብርሃን፣ ‹‹ዓመት ዓመት የሚመጣ እንግዳ መንገላታት የለበትም፡፡ እንደሌላው አካባቢ ሆቴል የለምና በየዓመቱ የምናስተናግድበት ቦታ ማጣት የለብንም፤›› ብለዋል፡፡
‹‹ዓመት ዓመት እንግዳ መቀበያ መሥራታችን ትንሽ ነገር አይደለም፡፡ ብዙ እንግዳ በልቶ ጠጥቶ የሚያድርበት ቦታ ነው፡፡ አሁን ሌላ ቦታ ተቀይሮ ቢሰጠንም ለወደፊቱ ልንሠራው እንችላለን፤›› ላሉት ወ/ሮ ብርሃን ለጥያቄያቸው እድሳቱንና ግንባታውን እያካሄደ ያለው ተቋም ቀና ምላሽ ሰጥቷቸዋል፡፡ ሰደቃ ይደረግበት የነበረው አዳራሽ መጋዘን በመሆኑ በምትኩ አዲስ በታነፁት ቤቶች ውስጥ መሰናዶን እንዲያዘጋጁ ማድረጉን ከክልሉ ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል፡፡
ክፍለ ዘመናትን ያሳለፈው ነጋሽ መስጊድ ነባሩንና ታሪካዊ ይዞታው ሳይለወጥ የማደስና የመጠገን እንዲሁም በተንጣለለው ቅጥር ግቢ ውስጥ የአገልግሎት መስጫ ሕንፃዎች በቱርክ መንግሥት ድጋፍ እየተሠራ ነው፡፡ ሥራውን የቱርክ ኩባንያ እያከናወነው ሲሆን፣ በኢትዮጵያ በኩል የፕሮጀክቱ ሥራ አስኪያጅ ኢንጂነር ሺበሺ ጫካ ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ የመጀመርያው ዙር ፕሮጀክት አምስት ሚሊዮን ዶላር የተበጀተለት ሲሆን፣ ከመስጊዱ እድሳት በተጨማሪ ከተከናወኑት አዳዲስ ግንባታዎች የእንግዶች ማረፊያ፣ ምግብ ቤት፣ መፀዳጃ ቤት ሲገኙበት፣ የቅጥር ግቢ አጥርና የመስጊዱን በረንዳ የማስፋት ሥራም እየተከናወነ ነው፡፡ ከዚህም ሌላ ለመስጊዱም ሆነ ለአካባቢው ኅብረተሰብ የሚያገለግል የከርሰ ምድር ውኃ የወጣ ሲሆን፣ 120 ሺ ሜትር ኪዩብ የሚይዝ በርሚል (ሮቶ) ተደርጎለታል፡፡
በአሁን ጊዜ 75 በመቶ ብቻ የተጠናቀቀው ፕሮጀክቱ፣ እንደ ሥራ አስኪያጁ አነጋገር የማጠናቀቂያ ሥራው በአራት ወራት ውስጥ ያበቃል፡፡ ከአዳዲስ ግንባታ መካከል ከዋናው በር እስከ ቀደምቱ ሱሃቦች መካነ መቃብር የሚወሰደው መንገድ በዘመናዊ መልክ የተገነባና በመተላለፊያው የነጋሽና የ15ቱ ሱሃቦች ስም የሚጻፍበት የድንጋይ ምሰሶዎች 8 በግራ 8 በቀኝ ቆመዋል፡፡ የያንዳንዱ ስም በአማርኛ፣ በቱርክኛና በእንግሊዝኛ ቋንቋዎች እንደሚጻፍና ሰዎች በሚገቡበት ሰዓት ስሞቹን እያነበቡ ወደ ታሪካዊ ቦታ እንዲገቡ ለማድረግ የታሰበ እንደሆነ ሥራ አስኪያጁ ተናግረዋል፡፡
የአል ነጃሺ ቅዱስ ስፍራን ለማደስ፣ ለመጠገንና መልክአ ምድራዊ ገጽታውን ለማሳመር በቱርክ ሪፐብሊክ ጠቅላይ ሚኒስቴር ሥር የሚገኘው የቱርክ ኩባንያ ቲካ፣ ከትግራይ ባህልና ቱሪዝም ቢሮና ከክልሉ እስልምና ጉዳዮች ከፍተኛ ምክር ቤት ጋር በመሆን ሥራውን እያከናወነ ነው፡፡ እንደ ኢንጂነር ሺበሺ መግለጫ የመጀመርያው ፕሮጀክት ከተጠናቀቀ በኋላ በሁለተኛው እቅድ በነጋሽ ከተማ የዕደ ጥበባት ማዕከል፣ ሆቴሎች፣ ካፌና የእንግዳ ማረፊያዎች ይሠራሉ፡፡ ይህም የቱሪስቱን ፍሰት በከፍተኛ ደረጃ ያሳድገዋል የሚል ተስፋም አላቸው፡፡
የመላው አማራ ሕዝብ ድርጅት (መአሕድ) ምክትል ሊቀመንበርና የውጭ ግንኙነት ኃላፊ፣ የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) መሥራችና ሊቀመንበር፣ እንዲሁም የቀድሞው የቅንጅት ለአንድነትና ለዴሞክራሲ (ቅንጅት) ሊቀመንበር የነበሩት ኢንጂነር ኃይሉ በ80 ዓመታቸው መስከረም 26 ቀን 2009 ዓ.ም. ያረፉት የስኳር ሕመም ሕክምና ሲከታተሉበት በነበረው በባንኮክ ታይላንድ ነው፡፡
በ1997 ዓ.ም. በተካሄደው አገራዊ ምርጫ ወቅት ከጠንካራ ተቃዋሚ ፓርቲዎች አንዱ የነበረውን ቅንጅትን በምርጫው ዋዜማ የመሠረቱት መኢአድ፣ ኢዴፓ (የኢትዮጵያውያን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ)፣ ኢዲሊ (የኢትዮጵያ ዲሞክራሲያዊ ሊግ) እና ቀስተ ዳመና ሲሆኑ ኢንጂነር ኃይሉ በሊቀመንበርነት መርተውታል፡፡ ከምርጫው ውጤት በኋላ በተነሳው ተቃውሞ ከቅንጅት መሪዎች ጋር ለእስር ከተዳረጉ በኋላ፣ ከሌሎች 23 የቅንጅት መሪዎች ጋር በአገር ክህደትና በዘር ማጥፋት ክስ ተመሥርቶባቸውና ተፈርዶባቸው ነበር፡፡
በታኅሳስ 2000 ዓ.ም. የፓርቲው አመራሮች ባቀረቡት የይቅርታ ጥያቄ መሠረት በአገሪቱ ፕሬዚዳንት ምሕረት ተደርጎላቸው መለቀቃቸው ይታወሳል፡፡ በፖለቲካ ተሳትፏቸውም መኢአድን ለአሥር ዓመታት፣ ቅንጅትን ደግሞ ለተወሰነ ጊዜ በሊቀመንበርነት የመሩት ኢንጂነር ኃይሉ የተወለዱት በሰሜን ሸዋ አንኮበር በ1928 ዓ.ም. ሲሆን፣ ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአሜሪካ ዌይን ስቴት ዩኒቨርሲቲ (Wayne State University) በሲቪል ምሕንድስና አጠናቀዋል፡፡ በ1950 ዓ.ም. ከተመለሱ በኋላ ሥራ የጀመሩት በአሜሪካኖች በሚመራው የዓባይ ሸለቆ ጥናት ፕሮጀክት በኃይድሮሎጂስትነት በመቀጠር ነበር፡፡
በሼል ኢንተርናሽናል የተለያዩ የኃላፊነት ቦታዎች ካገለገሉ በኋላ በኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት በ1963 ዓ.ም. የቀድሞው የአውራ ጎዳና ባለሥልጣን (የአሁኑ የኢትዮጵያ መንገዶች ባለሥልጣን)፣ ዋና ሥራ አስኪያጅ በመሆን ተሹመው ለበርካታ ዓመታት አገልግለዋል፡፡
በኅብረተሰብአዊት ኢትዮጵያ ጊዜያዊ ወታደራዊ መንግሥት ዘመን የኢትዮጵያ ስኳር ኮርፖሬሽን ዋና ሥራ አስኪያጅ፣ የወንጂና የመተሐራ ስኳር ፋብሪካዎችም ሥራ አስኪያጅ ነበሩ፡፡
በ1975 ዓ.ም. የመንግሥት ሥልጣናቸውን ትተው የራሳቸውን ሻውል አማካሪ የተሰኘ ድርጅት መሥርተዋል፡፡ በአሁኑ ጊዜ ልጃቸው ዶ/ር ሻውል ኃይሉ እየመሩት ይገኛል፡፡
ባለትዳርና የአምስት ወንድና የአንዲት ሴት ልጅ አባት የነበሩት ኢንጂነር ኃይሉ ሻውል አስከሬን፣ መስከረም 30 ቀን 2009 ዓ.ም. አዲስ አበባ እንደሚገባ መኢአድ አስታውቋል፡፡
የአረና ትግራይ ፓርቲና የመድረክ የአመራር አባል አቶ ገብሩ አሥራት ከሌሎች ሁለት የፖለቲካ ተንታኞች ጋር፣ በጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማራም ሪፖርት ላይ በመጽሔቱ ክፍል ትንታኔ ይሰጣሉ።
ኢሕአዴግ ወደ መንበረ ሥልጣኑ ከወጣ ወዲህ ባለፉ ዓመታት ሁሉ ለኢትዮጽያ የማዝገሟም ሆነ የመፍጠኗ፣ የመስማማቷም ሆነ የመለያየቷ፣ የጥንካሬዋም ሆነ የድክመቷ መንስዔዎች ሁሉ ምንጫቸው የፓርቲያቸውም ይሁን የራሣቸው አዕምሮ ያፈለቋቸው መለስ ዜናዊ የቀየዷቸውና ተግባር ላይ ያዋሏቸው ፖሊሲዎቻቸው ናቸው፡፡
ኢሕአዴግ ዛሬ ባወጣው ድርጅታዊ መግለጫ ከድርጅቱ ልደት እስከእራሣቸው ሕልፈት “በበሣል አመራራቸው” ይዘውት መጓዛቸውን ጠቅሷል፡፡ እርሣቸው የተለሟቸውንና ያራመዷቸውን መርሆችና ፖሊሲዎች፣ ራዕያቸውንም ይዞ እንደሚቀጥል ፓርቲያቸውም የሚኒስትሮቹ ምክር ቤትም አስታውቀዋል፡፡
መለስ ዜናዊ የጊዜያዊ መንግሥቱ መሪ ሆነው በ1983 ዓ.ም ወደ መንበረ ሥልጣኑ በዘለቁ ጊዜ፣ ከዚያ በፊት፣ በበረሃ ትግላቸው ዘመን፣ በኋላም ርዐሰ-ብሔርም፣ መራሂ መንግሥትም ሆነው የዘለቁበትና ፓርቲያቸውም የሚያራምደው የራስን ዕድል በራስ የመወሰን አስተሣሰብ እና የኢትዮጵያ በጎሣ ላይ የተመሠረተ ፌደራላዊ አደረጃጀት በቀዳሚነት ይነሣል፡፡
በአንድ ወገን ያሉ ተቃዋሚዎችና የፖለቲካ ጉዳዮች ተንታኞች ይህ አስተሣሰብ ኢትዮጵያንና ኢትዮጵያዊያንን ወደመከፋፈልና ወደመበታተን የሚወስድ አድርገው ሲያነሱ ሌሎች ደግሞ በድጋፉ ወገን የቆሙ “የለም፣ የሕዝቦቿን እኩልነት ያስጠበቀ፣ ለሃገሪቱም ዘላቂ ሕልውና ዋስትናን የሰጠ ነው” ሲሉ ይሟገታሉ፡፡
በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አስተባባሪነት በሶርያ መንግስትና በአማጽያን መካከል በጄኔቫ የሚካሄደው የሰላም ንግግርም ቀጥሏል። የዩናይትድ ስቴትስ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ጆን ኬሪ ከሩስያው ፕረዚዳንት ቭላዲሚክር ፑቲን ጋር ለመነጋገር በመጪው ሳምንት ወደ ሞስኮ ያመራሉ።
ሩስያ ወታደሮችዋን ከሶርያ ለማስወታት ስለመወሰንዋና ስለ ሶርያው የሰላም ንግግር ይመክራሉ ተብሎ ይጠበቃል። በሶርያ ለአምስት አመታት ያህል ሲካሄድ የቆየው የእርስ-በርስ ጦርነት ፖለቲካዊ መፍትሄ ሊያገኝ ስለሚልበት መንገድ ለመነጋገር ከፕረዚዳንት ፑቲንና ከውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሰርገይ ላቭሮቭ ጋር እንደሚገናኙ ጆን ኬሪ ገልጸዋል።
ሶርያ ውስጥ በመንግሥትና በአማጽያኑ መካከል የተደፈገው ተኩስ የማቆም ስምምነት ለሶስት ሳምንታት ያህል በመዝለቁ በሀገሪቱ የሚካሄደው ውጊያ ጉልህ በሆነ መንገድ ቀንሷል። ኬሪ ግን የሶርያው ፕረዚዳንት ባሽር ዐል ዐሳድ በስልጣን ላይ ከቆዩ ዘላቂ ሰላም ሊኖር አይችልም ይላሉ።
（ቦርከና） የኦጋዴን ነጻ አውጭ ግንባር ትላንት በድረ ገጹ ይፋ ባደረገው መግለጫ የ ኢትዮጵያ የደህነነት ሃይሎች ሁለት ከፍተኛ አመራሮቼን ከናይሮቢ ጠለፉብኝ ብሏል።
እንደመግለጫው ሱሉብ አህመድ እና አሊ ሁሴን የተባሉት አመራሮች የተጠለፉት ትላንት ከሰዓት በኋላ ነው። አመራሮቹ የኦጋዴን ነጻ አውጭ ግንባር ለሶስተኛ ጊዜ ሊደረግ ታስቦት ለነበረው ድርርድ ያዘጋጀው ቡድን አባላት ነበሩ።
መግለጫው እንዲህ አይነት ጠለፋ ሲደረግ የመጀመሪያ ጊዜ እንዳልሆነ እና እንደ አውሮፓ አቆጣጠር በ1998 የኢትዮጵያ ወታደሮች ያላቸው ሶስት የኦጋዴን ነጻ አውጭ ልዑካን አባላትን እንደገደሉ፤ ሁለት እንደጠለፉ እና ከሁለት ዓመት በፊትም አንድ ሌላ ከፍተኛ የግንባሩ አመራር አባል በቅጥር ነብሰ ገዳዮች እንደተገደለ ጠቁሟል።
እንዲህ ያለው ድርጊት ቀጣይ ንግግር ለማድረግ እንቅፋት እንደሚሆን መግለጫው ጨምሮ ገልጾአል። የኦጋዴን ነጻ አውጭ ግንባር ንግግሩን ለማካሄድ ገለልተኛ የሆነ መደራደሪያ መድረክ ለመስጠት ኃላፊነት የወሰደውን የኬንያን መንግስት ጠለፋውን በተሟላ ሁኔታ አጣርቶ ተጠላፊዎቹን እንዲያስለቅቅ ጠይቋል።
በጣልያን ወረራ ወቅት በ1928 ዓ.ም በትግራይ ክልል ማዕከላዊ ዞን ከታሪካዊቷ የዓድዋ ከተማ ወጣ ብላ በምትገኘው ዓዲ አቤቶ በምትባል ስፈራ ከባላባት ቤተሰብ ነው የተወለዱት።
አባታቸው ደጃዝማች ነጋ የወረዳ አስተዳደሪ/ገዢ የነበሩ ሲሆን ከእሳቸው ጋር ወደ ተለያዩ ቦታዎች እየተዘወሩ የጸሐፊነት ሥራ ይሰሩ እንደነበር በ1989 ዓ.ም 'እፎይታ' ከተባለው መጽሔት ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ላይ ተናግረዋል።
እቲ ግጭት ዘጋጠመ ጸረ ወታሃደራዊ ኣገልግሎት ተቓውሞ ኣብ ዝካየደሉ ዝነበረ ኮይኑ ተቓወምቲ መንገዲ ክዓጽዉ ኣብ ዝጀመረሉ ፖሊስ ድማ ንእኦም ንምብታን ኣብ ዝፈተነሉ እዋን ምኳኑ ተፈሊጡ’ሎ።
እቲ ተቓውሞ ዝተበገሰ ኣብ ወታሃደራዊ ኣገልግሎት እታ ሃገር ንምስታፍ ፍቓደኛታት ብዘይኾኑ አባላት እቲ ማህበረሰብ ኮይኑ ኣብ 2015 ዓ.ም ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ንሕሉፋት ኣመንቲ ኦርቶዶክስ ኣይሁድ ካብ ወታሃደራዊ ኣገልግሎት ነጻ ዝገብር ውሳኔ ምህላፉ ይዝከር እንተኾነ እቲ ውሳነ ክሳብ ሕጂ ኣይተተግበረን።
ኣብ ኤርትራ፣ ብጉልባብ ሃገራዊ ኣገልግሎት፣ ንሕግታት ዕዮን መሰል ሰራሕተኛታትን ዝጥሕስ ናጻ ናይ ጉልበት ምዝመዛ፣ ንልዕሊ 10 ዓመታት ኣብ ዝቕጽለሉ ዘሎ እዋን፣ ኣህጉራዊ መዓልታት ሰራሕተኛታት ንስለ ጽምብል ተዘኪሩ ውዒሉ።
ኣብ ኤርትራ እቲ ዝበዝሐ ዓያዩ ሓይሊ ሰብ፣ ብስም ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ናጻ ናይ ጉልበት ምዝመዛ ተጸሚዱ ከምዘሎ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ እቶም ወግዓዊ ደሞዝ ዘለዎም ሰራሕተኛታት’ውን ናይ ደሞዝ ምትዕርራይ ከይተገብረሎምን መሰል ማሕበራዊ ድሕነት ማለት ሶሻል ሰኩሪቲ ከይረኸቡን ን10ታት ዓመታት ይቕጽሉ ከምዘለዉ ዝፍለጥ’ዩ።
መሰል ሰራሕተኛታት ኣብ ዘይክበረላ ኤርትራ፣ እቲ ብደረጃ ዓለም ንሰራሕተኛታት ኣገደስቲ ዝኾነ ከም መልዕሎ ወይ ጥሮታን ዝኣመሰለ ጉዳያት ማሕበራዊ ድሕነት ማለት ሶሻል ሰኩሪቲ ኣይፍለጥን’ዩ።
እቲ ኣብ እዋን መግዛእቲ’ውን ዝነበረ ሓደ ካብ ኣውራ መሰላ ሰራሕተኛታት ዝኾነ ጥሮታን ካልእ ናይ ማሕበራዊ ድሕነት ረብሓታታ፣ ኣብ ኤርትራ ኣብዚ እዋን እዚ ከም ኣርእስቲ’ውን ተላዒሉ ኣይፈልጥን’ዩ።
ዕድመ ዝደፍኡ ወይ ድማ ብሕማምን ካልእ ምኽንያታትን ስራሕ ከቛርጹ ዝግደዱ ዜጋታት፣ ዋላ’ውን ነዊሕ ዓመታት ዝሰርሑ እንተኾይኖም ብዘይዝኾነ ጥሮታን ካልእ ረብሓታትን ማሕበራዊ ድሕነትን ስለዝፋነዉ፣ ኣብ ከቢድ ጸገም ክወድቑ ምርኣይ ንቡር’ዩ።
እቲ ነዚ መሰላት እዚ ክጣበቕ ዝግብኦ ሃገራዊ ኮንፈደረሽን ሰራሕተኛታት ኤርትራ ሃኮሰአ ድማ፣ ከም ጥብቖ ህግደፍ መጋበርያ ፖለቲካ ጥራይ እንተዘይኮኑ ካልእ ንሰራሕተኛታት ዘርብሕ ዕዮ ከምዘይብሉ’ዩ ዝንቐፍ።
ቅሩብ ተጸላሊኡኒ ቐንዩ፡ ግን ንጽቡቕ ኣጋጣሚ ዝኾነ ኮይኑ ይስመዓኒ። ምኽንያቱ፡ ናይ ነዊሕ ግዜ ዓርከይን ከም ንእሽቶ ሓወይ ዝቖጽሮን ብጻይ ኣማንኤል ብጹኣምላኽ፡ ከም ዝሓምም ግዲ ነብሱ ነጊራቶ ጸኒሓ፡ ሓንቲ መጽሓፍ ከንብባ ሂቡኒ ነይሩ። ሽዑ ካብ ኣስመራ ዝመጸት እያ፡ ክልተና ክነንብባ ተሃንጢና ጸኒሕና። ግን ኣማንኤል፡ እታ ናይ ሜዳ ጠባዩ ኣይገደፈቶን። ጽቡቕ ነገር ኣብ ዝኾነሉ፡ ቅድሚ ንዓይ ንብጻየይ ዝብል ሰብ እዩ። ኣብ ሕማቕ ግዜ ድማ ክረድኣካ ቅድሚ ሰብ ዝርከብ። ዕድመን ጥዕናን ይሃቦ። ዝቕጽል ዳህሳሳዊ ጽሑፍ፡ ገሊኡ ኣብ ዓራት እንከለኹ ዝሓንጠጥኩዎ እዩ፡ ገሊኡ ድማ ሕጂ ቅሩብ ምስ ደልደልኩ ዝድምድሞ ዘለኹ እዩ። ብዛዕባ መጽሓፍ ኣምባሳደር ኣሕመድ ጣህር ባዱሪ ክዛረብ ደልየ—ከካፍለኩም ኢለ እየ— ሰናይ ጻንሖት።
ዝስዕብ ሓተታ ብፍጹም ገምጋም መጽሓፍ ኣይኮነን። ነቲ መጽሓፍ ድሕሪ ምንባበይ ስለዝፈተኹዎን ኣገዳሲ ኮይኑ ስለዝረኸብክዎን ንኣሕዋተይን ኣሓተይን ደቀይን ብዛዕብኡ ዘለኒ ርኢቶ ከካፍለኩም ስለዝደለኹ፡ ሓፈሻዊ ትሕዝቶኡ ንምንጽብራቕ እዩ። ምስ ደራሲ ይኹን ኣርታዒ ዝኾነ ይኹን ርክብ የብለይን። ሰናይ ንባብ።
ኣብ መእተዊ ፡ ደራሲ መጽሓፍ፡ እቲ ናይ ትግርኛ ትርጉም ካብ ዝውዳእ ነዊሕ ገይሩ ከምዝነበረን ዳርጋ ተረሲዑ ከምዝነበረን፡ ይኹን እምበር ብወዝቢ ምስ ኢንጂኔር ጸጋይ ምስ ተራኸቡ እቲ ናይ ምሕዋይ መስርሕ ከምዝጀመረን፡ ኢንጂኔር ጸጋይ እውን ነዚ ናይ ትግርኛ ትርጉም ንምትስኡ ከቢድ ስራሕ ከምዝሰርሐን ኣምባሳደር ኣሕመድ ጣህር ባዱሪ ንነባባይ የፍልጥ፡ ንኢንጂኔር ጸጋይ ልዑል ምስጋና ኣቕሪቡ ኣሎ፡ ዋንነት ናይ’ዚ ናይ ትግርኛ መጽሓፍ እውን ንኢንጂኔር ጸጋይ ሂብዎ ኣሎ።
እቲ መጽሓፍ፡ ዓሚቑ ፍልስናውን፡ ስነ-ሕ/ረተሰባውን ናይ ታሪኽ ፖለቲካ ኣርስታት ወይ ኣገላልጻ ብግርም ዝበለ ክእለት ሓዋዊሱን ብቐሊልን ማራኽን ስነ-ጽሑፋዊ ጥበብ ዘቕርብ፡ ሓደ ካብቶም ኣዝየ ዝፈተኸዎም መጻሕፍቲ ኮይኑ ረኺበዮ ኣለኹ። ስነ-ጽሑፍን ታሪኽን ብሰላም “ሓዳር ፈልዮም” ክጓዓዙ ኢኻ ትረኽቦም። ብተክኒካዊ መዳይ፡ ወላ’ኳ ኣብ ዓምዲ ታሪኽ እንተዘይኣእተናዮ፡ ተመራመርቲ ታሪኽ ግን ኣዝዩ ሃብታም ጥረ-ነገራት ክረኽቡሉ ይኽእሉ እዮም ዝብል ግምት ኣለኒ።
እቲ ገዛእቲ ኢትዮጵያን ናይ ጎበጣ ጥሙሓት ዝነበሮምን ዘለዎምን ባእታታት ከጎሱጉሱሉ ዝጸንሑ ሓሶታት ብትንትን የብሎ። ንኣብነት’ኳ፡ እቲ ክሉ ግዜ ዝደጋገም ሓሶት ማለት “ሰውራ ኤርትራ ብናይ ዓረብ ፐትሮ ዶላር ዝተብገሰን ዝተመወለን እዩ ነይሩ፡ ብብረትን ገንዘብን ዓረብ ተሳዒርና— ወዘተ” ዝብል ሃጃጂን፡ ባዱሪ ነቲ ዝቐርብ ዝነበረ ሓገዛት ብጭብጢ ብምቕራብ ነቲ ሓሶታት የፍርሶ። [ጸገም’ኮ ረኺብና፡ ዘዝተሳዕረ ጀነራል “ዓረብ እዮም ስዒሮምና” ክብል ሞኽ ኣቢሎምና]—ብዝኾነ ከምዚታት ዝኣመሰለ ፈጠራታት ኣብ ባዶሽ ዝተመስረተ ናይ ሕማቓት ምኽኒታት ምንባሩ ኣብዛ መጽሓፍ ይረአ። ኣብታ “ ሓምድ እድሪ ዓዋተ” ትብል መጽሓፍ እውን፡ ኣብተን ቀዳሞት ዓመታት ንሰውራ ኤርትራ ብጭቡጥ እንታይ ዓይነት ሓገዝ ከምዝተገብረሉ (ክልተ-ሰለስተ ኣረግቶት ጠበናጁ ንሰን እውን ብገንዘብ ኤርትራውያን ዝተገዝኣ) ተገሊጹ ኣሎ። እቶም ቀዳሞት ተጋደልቲ ኤርትራ ዝወነንዎ ዕጥቂ እንተነይሩ፡ ንጹርነት ዕላማን፡ ነቲ ዕላማ ንምዕዋት ዘኽእል ቁርጺ ሓሳብን እዩ ነይሩ። “ ብዘይካና ዝገብሮ የለን፡ ክንዕወት ኢና” ዝብል ነግ-ፈረግ ዘይብሉ ውሳነ።
ኣብዚ መጽሓፍ፡ ሰውራ መስርሕ ምዃኑን፡ እቲ ኣብ ካምፓስ ኮለጃት ተንብቦ ክልሰ-ሓሳባት ሰውራ፡ ንኽትበራበርን ንኽትነቓቓሕን (inspire) ዝሕግዝ እምበር፡ ነቲ ኣሃዱ ኢልካ ምስ ፈለምካ እተሰላስሎ ቃልሲ ከም ቀዋሚ መሐበሪ ክኸውን ከምዘይክእል፡ ደራሲ ካብታ ካብ ዓደን ዘሳፈረቶ መርከብ ወሪዱ ረመጽ በረኻታት ደንካልያ ርግጽ ምስ ኣበለ እዩ ተረዲእዎ። ነቶም ናይ ሎሚ መነጸር ተጠቒሞም ንድሕሪት ተጠውዮም ነቲ ሰውራ ዝሓለፎ ሕልኽላኻት ጉዕዞ ክትንትኑን ብዛዕብኡ ክፈላሰፉን ዝውዕሉ ድማ፡ “ታሪኽ ብኸምኡ ኣይኮነን ዝንበብ” ዝብሎም ዘሎ ይመስል ኣምባሳደር ኣሕመድ ጣህር ባዱሪ። ናይ’ቲ ግዜ እቲ ኩነታት ክትርዳእ እንተኾይንካ፡ ብመንፈስ ምስቶም ቀዳሞት ጀጋኑ ኤርትራ ክትስጉም ክትክእል ኣለካ፡ ዘጓንፎም ዝነበረ ባህርያዊ ይኹን ሰብ-ሰርሖ ብደሆታት ክተስተማቕር (appreciate) ኣለካ። ሰብ ብቐሊል መውጋእቲ ዝስዋኣሉ ግዜ ምንባሩክ፡ ብሰኣን ማይ ከንፍርካ ብኮልቦ ዲሶሎ ነቒጹ ዓፍራ-ንዓፍራ እትኾነሉ እዋናት ምንባሩ፡ ብጥሜት 12 ሳዓታት ተጓዒዝካ እትጽበዮ ጭቡጥ ራሽን (መግቢ) ዘይምንባሩ ምስትውዓል፡ መሬት “ዝወለደት ትለድ” ብምባል ኣብ ሕራኔኻን ኒሕካን ተኣማሚንካ ንቕድሚት ዝምረሸሉ ዝነበረ ግዜ ምንባሩ ምፍላጥ—ንቕድሚት ናብቲ ዝቕጽል ጎቦ—ናብቲ ዝቕጽል ዕማም። ኣብተን ቀዳሞት ዓስርተ 12-15 ዓመታት ብምሉእ ይኹን ብከፊል ስንቂ እዞ ቀዳሞት ተጋደልቲ ኣብ እንግድዓ ህዝብና እዩ ነይሩ። ህዝብና እዩ ዓንጊልዎም—ናይ ገዛእ ርኦም ምንጪ መሻርፍ መሻርፍ ኣይነበሮምን ። ከም ዝጸንሖም ድማ፡ ዝረኸብዋ ተደሪሮም ኣመስጊኖም ምኻድ እምበር ካልእ ምርጫ ኣይነበሮምን፡ ካብ ደቂቕ ናብ ደቒቕ ኣብ ተጠንቀቕ፡ ሓለዋ ብቕድሚት፡ ሓለዋ ብድሕሪት፡ ሓለዋ ብጎድኒ—ኣብ ማእከሎም ድማ እቲ ኳዕናን ገመል ይስጉም— ዝኾነት ኩርባ፡ ዝኾነ ሕሉም ከም መጻወድያ ካሚን ክኾነሉ ዝኽእል ዝነበረ ግዝያት እዩ። ጽላሎትካ ዘይተኣምነሉ ግዜ—ኣብ መንጎ ክልተ ተጻባእቲ ሓይልታት ተቐርቒርካ ምምራሽ—-ግን መስርሕ እዩ። ሰውራ ኤርትራ እውን ብኹሉ መዳያቱ ልክዕ ከም ዝኾነ መስርሕ፡ እንዳሓየለን እንዳ ሃብተመን ከይዱ። ተሰኒዑ ካብ ፋብሪካ ዝወጽእ (ready-made) ዝበሃል ሰውራ የለን። ተሰኒዑ ዝለኣኽ ሓይሊ፡ ዕሱብ ወይ (mercenary) ጥራይ እዩ። እቶም ሕደት ዝነበሩ መስረትቲ ህዝባዊ ሓይልታት፡ ምስ ዕድመኦምን ዓቕሞምን ዘይመጣጠን ኣዝዩ ገዚፍ ሕልምታት ነይርዎም። ሽዑ ንሽዑ ከኣ እዮም ሓርነታዊ ፕሮግራም ነዲፎምን ኣጽዲቖምን። ሽዑ ንሽዑ እዮም ህዝቢ ክውድቡ ጀሚሮም። ህዝቢ ኸኣ መትኒ ህይወቶም ኮይኑ—
እቲ መጽሓፍ፡ ካብ መእተዊኡ ክሳብ መፈጸምትኡ፡ ጉዕዞ ቃልሲ ናይ ደራስን ኣሰር ናይ’ቲ ዝበጽሖ ቦታታትን ዝተራኸቦም ኣገደስቲ ሰባትን ብእወታን ኣሉታ ዝጸለዉዎ ፍጻመታትን ርኽበታትን ብመስርዕ ካብ ዓመት ናብ ዓመት እንዳተሳለየ ይጓዓዝ ( chronological pace)—ካብ ኣስመራ ናብ ኣስመራ ክበሃል ይከኣል- ማለት ካብታ ኣስመራ ዝገደፈላ መፋርቕ ሱሳታት ክሳብ እታ ናብ ኣስመራ ዝተመልሰላ 1991።
ኣብ ገለ-ገለ ምዕራፋት ዛንታታት ንምትእስሳር ንድሕሪት ወይ ቅድሚት ዝእለ ንኡስ-ዕላላት ኣለዎ፡ ይኹን እምበር ስጥመትን ስጉምን ናይ’ቲ መጽሓፍ ብኣሉታ ዝትንክፍ ኣይኮነን።
ታሪኽ ህዝባዊ ሓይልታት ብገለ ወገናት ተጠማዚዙን ተደዊኑን እዩ። ብገለ ወገናት ከም ቅሙጥ ሓቂ ዝውሰድ ዝነበረ ፖለቲካዊ ፈጠራታት ሓቕነት ዘይብሎም ጽውጽዋያት ምኻኖም እቲ መጽሓፍ የጋልጽ። ንኣብነት፡ እቲ መጽሓፍ ነቲ ህዝባዊ ሓይልታት በቶም ካብ ጃብሃ ዝተፈልዩ ክርስትያን ደቂ ከበሳ እያ ቆይማ፡ ወገናዊ ኣመሰራርታ ነይርዋ –ወዘተ–ዝብል ናይ ሓሶት ፈጠራ ድዋዕዋዕ የብሎ፡ የዕንዎ። ዝበዝሑ ካብቶም ካብ ጃብሃ ዝተፈልዩ ተጋደልቱ ኣስላምን ደቂ-መታሕትን ከምዝነበሩ እቲ መጽሓፍ ብጭብጢ ይትርኽ፡ ጀብሃ ኲናት ሓድሕድ ክትጅምር እንከላ እውን በቶም ቀዳማይ ወገን፡ ማለት በቲ ብደቂ መታሕት ዝቖመ ሸነኽ ከም ዝጀመረት ይንጸር፡ ኣካፋፍላ ህዝባዊ ሓይልታት፡ ማለት ቀዳማይ ወገንን ካልኣይ ወገንን፡ ናይ ነብስኻ ኣድሕን ሃንደብትነት ዝፈጠሮን ኣብ ሜዳ ንኸይተኣኻኸቡ ድማ እቲ ብመሪሕነት ጀብሃ ዝተስገደደ ጸጥታዊ ኩነታትን ዕድል ብዘይምሃቡ በብዝረኸቡዎ፡ ማለት እቶም ኣብ ከበሳ ዝነበሩ ብወገን ዓላ፡ እቶም ኣብ መታሕትን ሱዳንን ዝነበሩ ድማ ብወገን የመን ናብ ደንካልያ ከም ዝወጹ ይትርኽ። እምበር፡ ዝኾነ ሃይማኖታዊ ወይ ወገናዊ ምኽንያት ከምዘይነበሮ ብህያው ኣብነታት ኣብቲ መጽሓፍ ይጎልሕ። ንኣብነት፡ መስፍን ሓጎስን መሓሪ ደበሳይን መዓሾ እምባየን ምስ ቀዳማይ ወገን ወጺኦም። ኣብቲ ኣብ ስዱሕ-ዒላ ዝተገብረ መስራቲ ኣኼባ ቀዳማይ ወገን፡ ኣባላት መሪሕነት ኮይኖም ተመሪጾም። ብኣረኣእያ ናይቶም ኣማእት ዝኾኑ ብጾቶም ደቂ-መታሕት፡ ናይዞም ብጾት ሃይማኖት ይኹን ዝውለዱሉ ጂኦግራፍያዊ ቦታ (region) ትርጉም ኣይነበሮን። ከም ዝመስለኒ፡ ኣብታ ህሞት እቲኣ፡ ነቶም ደቂ-መታሕት ዘገደሶም ነገር፡ እቶም ሰለስተ ብጾት ኤርትራውያን ተጋደልቲ ምንባሮምን ናይ ምምራሕ ብቕዓቶምን እዩ።
ከም ኣባል ቀዳማይ ወገን ህ-ሓይልታት መጠን፡ ደራሲ ነቲ ብዙሕ ዘይዝረበሉ ቀዳማይ ወገን ታሪኻዊ ቦትኡ ኣትሒዝዎ ዝብል ገምጋም ኣለኒ። ንኣመሰራርታ ህዝባዊ ሓይልታት ድማ ምሉእ ስእሊ የውህቦ። ብዙሕ ዘይዝከሩ ግን ኣብተን ቀዳሞት ወሰንቲ ዓመታት ኣብ ምምስራት ህዝባዊ ሓይልታት ዓቢ ተራ ካብ ዝተጻወቱ ከም ብጾት ኣቡበከር መ/ሓሰን፡ ዓሊ ዑስማን መሓመድ፡ ሼኽ ዑመር ያሕያ፡ ሓሰን ኣሚር ካልኦት ፍሉጣት ከም ብጾት ሳልሕ ጠጠውን ኣሕመድ ሂላልን—ብሂወቶም ምሳኻ ዘዕልሉ ዘለዉ ኮይኑ ይስመዓኻ። ምስኦም ትጠሚ፡ ምስኦም ትሽገር፡ ምስኦም ተጸምእ፡ ምስኦም ትኽበብ፡ ምስኦም ትዋጋኣ፡ ምስኦም ትስሕቕ፡ ምስኦም ትኹሪ—ምስኦም ብዛዕባ መጻኢት ኤርትራ ትሓልም። ካብ ካልኣይ ወገን እውን ብዙሓት ቀዳሞት ጀጋኑ ኢኻ ትረክብ። እታ ምስ ብጻይ ስዉ በራኺ ፈንቅል፡ ኣብ ልዕሊ ሓደ በሪኽ ጎቦ ሰሜናዊ ባሕሪ (ልዕሊ ተኽሊ) ኮይኖም፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ጡጥ ዝመስል ግመ ሰ/ባሕሪ ዝንሳፈፉ ዘለዉ ክመስሉ፡ ኣዕንቶም ኪነው እቲ ንስሜናዊ ባሕሪ ከዲኑ ዝነበረ ግመ ሰጊረን ናብ ጎላጉል ሰምሃር እንዳ-ኣቛመቱ፡ ወዲ ፈንቅል ንደራሲ መጽሓፍ፡ ብዛዕባ እቲ ንእሽቶ ዝነበረ ሰውራ ከመይ ኢሉ ግድን ክዕወት ከምዝኾነን፡ ንባህርያዊ ጸጋታት ናይ ሃገርና ብምምዝማዝ መነባብሮ ህዝብና ክመሓየሽ ከም ዝኾነን (ወዲ ፈንቅል- ናይ ኩዕታ ክኢላ ነይሩ) ዘዕለሎ ብተንካፊ ቃላት ይገልጾ። ሓደ ካብቲ ምስ ደራሲ መጽሓፍ ክነብር ዝኸኣለ ጦብላሕታ እዩ።
ክልቲኡ ወገናት ብዝተፈላለየ ኣንፈት ደኣ ይውጽኡ እምበር ካብ መጀምርትኦም ይጨናነዉ ነይሮም እዮም። ክራኸቡ እውን ብዙሕ ግዜ ኣይወሰደሎምን። ሕመረት ዝምድነኦም ድማ ካብ ሃይማኖታዊ ይኹን ቀቢላውን ኣውራጃውን ካልእ ትሕቲ ሃገራዊ ኣጀንዳታት ዝበረኸ ሓደ ሃገራውን ሰውራውን ውድብ ምምስራት እዩ ነይሩ- ዕላምኡ ድማ ናጽነት ኤርትራ። ሰረቱን ጠዋሩን ማእከሉን ከኣ ህዝቢ ኤርትራ።
ንውልቀሰባት፡ ስዉኣት ይኹኑ እሱራት ወይ ድማ ናጻ ኮይኖም ከም ተቓወምቲ ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ—ብኽብሪ የልዕል፡ ሞያኦም ይዝርዝር (political taboo ሰይሩ ክንብል ንኽእል)—
ዝበዝሕ ክፋል ናይቲ መጽሓፍ ኣብተን ቀዳሞት ሒደት ዓመታት ብምዃኑ፡ ኣብ ርድኢትና ወይ ኣፍልጦና ዝነበረ ብዙሕ ሃጓፋት ክምልእ ይኽእል ዝብል እምነት ኣለኒ፡ ንዓይ ኣዝዩ ጠቓምን መሳጥን ነይሩ። ገለ ሰባት ንኣምባሳደር ኣሕመድ ጣህር ባዱሪ ካብ ናይ ሰብዓታት ኣተሓሳስባ ዘይወጸ ኢሎም ክነቕፍዎ ሰሚዐ ኣለኹ። ይኹን እምበር፡ ወላ እኳ ድሕሪ ኣስታት ሓደ ዓመት ድሒሩ ንሜዳ ይእቶ እምበር፡ ኣብ ደማስቆስ ኮይኑ እውን ነቲ ናይ ምምስራት መስርሕ ዝከታተሎን በዝተፈላለየ ደረጃታት ዝሳተፎን ዝነበረ ስለዝኾነ ካብ መስረትቲ ህዝባዊ ሓይልታት እዩ ነይሩ ምባል ምግናን ኣይኮነን። ከምኡ እውን ሓደ ካብ መስረትቲ ናይ’ቲ ሕቡእ ሰልፊ ብምንባሩን ኣብ ዝቐጸለ ዓመታት እውን ኣብ ብዙሕ ቁልፊ ዝኾነ ተልእኾታት ናይ’ቲ ውድብ ብምውስኡን ንመስመር ህዝባዊ ግንባር ክጥንጥን እዩ ኢልካ ኣይሕሰብን። ይኹን እምበር ገለ ካብቲ ኣገዳሲ ድኽመታት ወይ ገጋታት ከልዕል ይግበኦ ነይሩ ምባል ግቡእ እዩ። ናይ ግዜ ሕቶ ኮይኑ ይስመዓኒ፡ ዕድመን ጥዕናን ይሃቦ እምበር ኣብ ዝቕጽል ንታሪኽን ትምህርትን ዝኸውን ነቐፈታዊ ሓድጊ ክገድፍ ጽቡቕ ኮይኑ ይስመዓኒ።
ዝምድና ህዝባዊ ግንባርን ተሓኤን ብዝምልከት፡ ንዕምቖትን ካልእ ኣካታዒ መዳያት ናይ ውግእ ሓድሕድ ንታሪኽ እዩ ዝገድፎ፡ ግን ነቲ ትረኻ ከሰላስል ዝመጽኡ ገለ-ገለ ኣጋጣሚታት ይጠቅስ’ዩ። ንመሪሕነት ተሓኤ ግን ከም ሓደ ብልሹውን ክሰርሕ ዘይተፈጥረ ኣካል (dysfunctional) ገይሩ የቐምጦ—ሓቅታትን (facts) ኣጋጣሚታትን እንዳ ጠቐሰ። ንኣበርክቶ ተጋደልቲ ተሓኤ ግን ኣፍልጦ ይህብ’ዩ። ንኣብነት፡ መሪሕነት ተሓኤ ነቲ ናብ ሰሜን ዝግስግስ ዝነበረ ቀዳማይ ወገን ህዝባዊ ሓይልታት ንምድምሳስ ትእዛዝ የመሓላልፍ። ይኹን’ምበር፡ ተጋደልቲ ጀብሃ ንኣሕዋትና ኣይነጽንትን ክብሉ ይቃወሙ። ጸኒሑ እውን ኣብ ኣከባቢ ሃበሮ፡ ኣሃዱታት ህዝባዊ ሓይልታት ናይ ቀዳማይ ወገን ምስ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ብርቱዕ ውግእ ይጽመዳ እሞ ኣሕመድ ጣህር ባዱሪ ንምክትል ኣዛዚ ናይ’ታ ኣብቲ ከባቢ ዝነበረት ኣሃዱ ተሓኤ ሓገዝ ክገብሩሉ ይልእኸሉ። ይኹን እምበር እቲ ምክትል ኣዛዚ ይኣቢ። ደሓር ግን እቲ ኣዛዚ ናይ’ታ ኣሃዱ ምስ መጸ ንኣሃዱኡ ነቶም ተጋደልቲ ህ/ሓይልታት ሓገዝ ክትገብረሎም ይእዝዝ ኣሞ ብሓባር ንጸላኢ ጸፊዖም ናብ ከረን ይሰድዎ—ሰራዊት ኢትዮጵያ ንእግሪ-መገዱ ኣብ ልዕሊ ቁሸት “ድገ እዴ-ኣትባ” ህልቂት ፈጺሙ፡ ነበርታ ቀቲሉ፡ ኣቃጺሉዋን ራስዩዋን—ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ እውን፡ ባዱሪ ንሓደ ቀደም ዝፈልጦ ዝነበረ ኣብቲ ግዜ’ቲ ግን ካድር ተሓኤ ኮይኑ ዝነበረ ተጋዳላይ ጀብሃ ብኣጋጣሚ ነቲ ንውግእ ሓድሕድ ሕጋዊ ዝገበረ ውሳነታት ቀዳማይ ሃገራዊ ጉባኤ ተሓኤ ኣብ መጽዓኛ ጽዒኑ ንከበሳ ክገይሽ ኣብ ሰምሃር ይረኽቦ። ድሕሪ ሰላምታ ምልውዋጥ፡ እቲ ናይ ጀብሃ ተጋዳላይ፡ ጃብሃ ኣብ ልዕሊ ህዝባዊ ሓይልታት ኲናት ኣዊጃ ምንባራን ክጥንቐቑ ከምዘለዎምን ቶግ ኣቢሉሉ ተዓዝረ።
ዝምድና ህግን ውድባት ኢትዮጵያን፡ ዝተሓላለኸን ክብ ለጠቕ ዝነበሮን ምባሩ፡ ሰውራ ኤርትራ ምስ ብዙሓት ውድባት ኢትዮጵያ ዝነበሮ ርክባትን ጸገማትን ብሰፊሑ የዘንቱ።
ተራ ኣገደስቲ ሃገራት ኣብ ምሕጋዝ ሰውራ ኤርትራን ከምኡ እውን ናይ ገለ ሃገራት ሃሳዪ ተራ ብሰፊሑን ብዕላላት ፍሉያት ኣጋጣሚታትን የቕርብ። ብሓፈሽኡ፡ እዚ መጽሓፍ ነቲ ክሳብ ሕጂ ዝቕጽል ዘሎ ዛንታ ገድሊ፡ ማለት “ሰውራ ኤርትራ ምንጪ ሓይሉ ህዝቢ ኤርትራ’ዩ ነይሩ” ዝብል ኣዘናትዋ (narrative) ዝድርዕ ሓቅታት የቕርብ።
ተራ ውልቃዊ መሃዝነት ኤርትራውያን (ኣብ ውሽጥን ደገን)፡ ተራ ፈተውቲ ወጻእተኛታትን ኣብ ምድራኽን ምብራኽን ሰውራ ኤርትራ ዝነበሮ ግደ፡ ከምኡ እውን ተራ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ፡ ብኣዝዩ መሳጢ ኣገባብ ብሰፊሑ ተገሊጹ ኣሎ። ተራ መንእሰያት ኤርትራ፡ ጅግንነትን ተጻዋርነትን ተጋደልቲ ኤርትራ ኣብ ነፍሰወከፍ ገጽ ናይ’ቲ መጽሓፍ ተኾሊዑ ይረአ። ንገሊኡ ፍጻመታት ብኣዝዩ ተንካፊ ዝኾነ ኣገላልጻ የዘንትዎ።
እቲ ዝበዝሕ ግዜ ከም ረቂቕ (abstract) ኮይኑ ዝቐርብ ታሪኽ ሰውራና፡ ኣምባሳደር ኣሕመድ ባዱሪ ህይወት ዘለዎ ማሕበራዊ ጉዕዞ ገይሩ የሳግሞ— ታሪኽና በቶም ክነብሩን ክብልጽጉን ድሌት ዝነበሮም ግን ጉዳይ ሃገር ገዲድዎም ንመስዋእቲ ዝነቐሉ ቆራጻት ተጋደልትን፡ ደጀኖም ዝኾነ ህዝብና ዝተሰርሐ ምዃኑ ብዘደንቕ ጥበብ እዩ ኣቕሪቡዎ።
ጽቡቕ ነገር ንመቕርብ ወይ ንወዲ ወገንካ ጥራይ ዘይኮነስ ዝግበር፡ ኣድማሳዊ ናይ ወዲ-ሰብ ባህሪ ምዃኑ ኣብቲ መጽሓፍ ብኣብነታት ቀሪቡ ኣሎ። ናብ ስደት እንዳ ኣምረሐ እንከሎ ኣብ ዝተፈላለዩ ምዕራፋት ክሓስቦም ብዘይክእል ሰባት ክሕገዝ ንርእዮ፡ ንሱ እውን ብዓጸፋ እዩ ዘመስግኖም። ንኣብነት፡ ካብ ኤርትራ ንመጀመርታ ግዜ ናብ ሱዳን ክወጽእ ክፍትን ከሎ፡ ኣብ ብሎኮ ተሰነይ-ሱዳን ክኣስሮ ዝግባኦ ዝነበረ ኮማንዲስ ብንእስነቱ ደንጊጹ፡ ካብ ካልኦት ወተሃደራት ሓቢኡ፡ ምዒዱ የፋንዎ። ኣብ ሱዳን ብዙሓት ዘይፈልጦም ሰባት ግብረ-ሰናያዊ ሓገዛት ይልግሱሉ። ኣብቲ ዝቕጽል ጉዕዞ ናብ ግብጺ ክሰግር ክብል ከሎ ይተሓዝ እሞ ናብ ኤርትራ ክጥረዝ ተእሲሩ ክሳፈር ከሎ፡ ሓንቲ ዘይፈልጣ ሱዳናዊት ኣደ ደንጊጻትሉ ነቲ ፖሊስ ኣእሚና ተፍትሖ። ምስኣ እውን ነነዊሕ ይዕቀብ። እታ ኣብ ዓደን ንውጉኣት ተጋደልትን ንሓደስቲ ተሰለፍትን ተስፋ ተስንቕ ዝነበረት “ኣደ ኹሉ ኤርትራዊት” ዝብላ ኣደይ ህይወት፡ ይዝክራ እዩ። ብዛዕባኣ የዕልለና–ነተን ኣብ ፈቐዶ ግንባራት ሳሕል ንውጉኣት ደቀንን ኣሕዋተንን ዝምግባን ዝከናኸናን ዝነበራ “ኣደታት” የዘኻኽረካ።
– ምትርጓም መጽሓፍ ቀሊል ኣይኮነን፡ ተርጎምቲ ኣዝዩ ንኡድ ስራሕ ሰሪሖም። ነቲ ብቋንቋ ዓረብን ንኣንባባይ ዓረብን ዝተጻሕፈ መጽሓፍ፡ ምስ ልሳንን ላዛን ስነ-ልቦናዊ ኣመላኻኽታን ነባባይ ትግርኛ ብዝሰማማዕ መገዲ ከቕርብዎ ብምኽእሎም ተርጎምቲ ኣዝዩ ብሉጽ ስራሕ ኣቕሪቦም። ኣርታዓይ እውን ክምስገን ዝግበኦ እዩ፡ ንስራሕ ተርጎምቲ ብምርታዕ፡ እቲ መጽሓፍ ሰተት ኢሉ ከምዝወርደልካ ገይርዎ። ሓንሳብ ምስ ሓዝካዮ ናብ ካልእ ውራይካ ክተሰግል ዘይገድፈካ መጽሓፍ ኮይኑ ረኺበዮ።
ዕጥቅን ስንቅን ናይ’ቲ ደርማስ ውድብ ንምምላእ ብድሕሪ-መጋረጃ ዝግበር ዝነበረ ቃልሲ ንምፍላጥ ንእሽቶ መስኮት ናብ ታሪኽ ኣሰራርሓ ሎጂስቲክስ ህዝባዊ ሓይልታት (ደሓር ህዝባዊ ግንባር) ይኸፍተልና፡ ክብሪ ነቶም ንውልቃዊ ህይወቶም ወፍዮም ለይትን መዓልትን ዝተዋደቑ ኣባላት ሓፋሽ ውድባት—እምበር፡ ወሪድዎ ተጋዳላይ ኤርትራ፡ እንተተረኽበት ሓንቲ-ሓንቲ ይብል ምባል እያ። እንተተሳኢኑ ድማ ምስ ከብዱ እንዳተባኣሰ ናብ ድፋዕ ወይ ድማ ኣብ ካልእ ውድባዊ ዕማሙ ምጽማድ—መን ንመን ደኣ ክሓትት።
–ፈረሰኛታት ባሕርያ —”ብዘይካ ኣብ ካዝናታትና ዘሎ ጠያይቲ ወላ ሓንቲ የብልናን—ዝገብርኩም ግበሩ” ዝብል መልእኽቲ ሜዳን ነዚ ብደሆ ንምግጣም ዝተኻየደ ግድል—ኣብቲ ወቕቲ እቲ፡ ቀይሕ ባሕሪ ብማዕበላት ስለዝናወጽ ነኣሽቱ ጀላቡ ተወዝ ኢለን ኣይቀርበኦን ነይረን። ፈረሰኛታት ባሕሪ ግን “ብጾትና ሰኣን ቀረብ ተተኳሲ ኣክንዲ ዝውጽዑ፡ ሞቶም ከይሰማዕና እንተሞትና ንሕልናና ዕረፍቲ እዩ” ይብሉ። ዕጥቂ ዝጸዓና ጀላብኦም ናብ ሳሕል ከብጽሑ ምስ ማዕበላት ባሕሪ ዝተገብረ ጅግንነታዊ ህልኽ ህያው ገይሩ’ዩ ዝነግረና። ባዱሪ (ናይ ሜዳ ልሙድ መጸውዒኡ እዩ ነይሩ) ንቀዳሞት ባሕረኛታት ህዝባዊ ሓይልታት፡ “ፈረሰኛታት ባሕሪ” ይብሎም። ኣብ ምምዕባል ህዝባዊ ሓይልታት ኣዝዩ ወሳኒ ተራ ከምዝተጻወቱ ብኣብነታት ይገልጽ።
– ድርብራብ ዓወት፡ እንሓንሳብ ዘይተጸባኻዮም ዕድላት የጋጥሙ እዮም። ሓደ ግዜ፡ ተጋ/ኣሕመድ ጣህር ባዱሪ ዓቕሚ ባሕረኛታትና ንምዕባይ ሓገዝ ንምሕታት ናብ ኩዌት ይኸይድ። ትጽቢቱ ንእሽቶ ሓገዝ ወይ ድማ ጥራሕ ኢዱ ክምለስ እዩ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ንዓቕሚ ባሕረኛታትና ብዕጽፍታት ዝድርዕ ዘይተጸበዮ ሓገዝ ይረክብ—ከም ቆልዓ ክሳብ ዝሰራሰር ይኸውን፡ ነቲ ገዚፍ ዓቕሚ ናብቲ መደበር ባሕረኛታትና ዝነበረት ዓደን ንምጉዓዙ ዝተገብረ ቃልሲ—ብኣዝዩ መሳጢ ዕላል እዩ ዘካፍለና።