Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
አልሙኒየም ከብረት (ብረት) ከ 2.5 እጥፍ የበለጠ ቀለል ያለ ነው ፣ 3 ጊዜ - መዳብ ፣ 4 ጊዜ - ብር ፡፡ በተለመደው የሙቀት መጠን አልሙኒየም በውሃ ውስጥ አይበላሽም ፣ በአየር ውስጥ አይስተካከልም ፣ እና የናይትሮጂን ፣ ሰልፈር ፣ ካርቦን እርምጃን በጥሩ ሁኔታ ይቋቋማል ፡፡ የብረት ወለል በትንሽ በትንሹ የኦክሳይድ መከላከያ ፊልም ተሸፍኗል ፡፡ ከ halogens ፣ caustic alkalis ፣ ሰልፈርሊክ እና ሃይድሮክሎሪክ አሲዶች ፣ ጨዎችን በመፍጠር ምላሽ። በአሲቲክ እና ፎስፈሪክ አሲድ አሲድ መፍትሄዎች ውስጥ የተረጋጋ ነው ፣ ግን በአሞኒያ ውሃ ይደመሰሳል ፡፡ በተከማቸ ናይትሪክ አሲድ ውስጥ ተጠምቆ የተወሰደው የአሉሚኒየም ኬሚካዊ አከባቢን የሚቋቋም ይሆናል።
በ 660 ድግሪ ሴንቲ ግሬድ ውስጥ ይቀልጣል ብሉቱዝ ነጭ ብረት ወደ ሽቦው በጥሩ ሁኔታ ይዘልቃል (የ 10,000 ሜትር ርዝመት ያለው ሽቦ 270 ግ ብቻ ይመዝናል እና በተዛማጅ ሳጥን ውስጥ ሊገጥም ይችላል) እና በቀላሉ ወደ የተለያዩ ውፍረትዎች ይሸጋገራሉ ፡፡
በትንሽ መጠን ከሌሎች ብረቶች ጋር መወዳደር (እና ከሁሉም ብረቶች ጋር ቤቶችን ይገነባል) የአሉሚኒየም ጥንካሬ በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል። ከ 200 በላይ የተለያዩ alloys የሚታወቁ ሲሆኑ ቁጥራቸው በየዓመት እየጨመረ ሲሆን ጥራቱ እየተሻሻለ ነው ፡፡ ትልቁ ትግበራ አልሚኒየም በተጨማሪ 5% ከመዳብ ፣ ማግኒዥየም እና ብረት ይይዛል ፡፡ ሲሊሚኒን (4-12% ሲሊከን) ፣ ቀጥተኛ ያልሆነ (4% መዳብ ፣ 2% ቲታኒየም) ፣ ስክሮን - ከአሉሚኒየም የተሰራ መዳብ ፣ ኒኬል ፣ ማንጋኒዝ ፣ ሲሊከን እና ሊቲየም በኢንዱስትሪ ውስጥ በሰፊው ይታወቃሉ ፡፡
የአሉሚኒየም እና የአሉሚኒየሙ ሰልፎች አንድ ሰው የአየር ኤለመንትን እንዲያሸንፍ ፣ ቀላል እና ጠንካራ የባቡር መኪኖችን እና የባህር መርከቦችን እንዲገነቡ አግዘዋል ፡፡ አሉሚኒየም ብዙውን ጊዜ ክንፍ ብረት ተብሎ መጠራቱ አያስገርምም። የአውሮፕላን ፣ የመኪና ክፍሎች ፣ የመደበኛ ቤቶች ፣ ወንበሮች ፣ አልጋዎች ፣ ጠረጴዛዎች እና በሺዎች የሚቆጠሩ ሌሎች ምርቶች ክንፎቻቸው እና ክፈፎች ከአሉሚኒየም እና ከብረት የተሰሩ ናቸው ፡፡ በእንግሊዝ ብቻ ፣ ከድህረ በኋላ ዓመታት ከ 70 ሺህ በላይ ቅድመ አልሙኒየም ጎጆዎች ተገንብተዋል ፡፡ የትምህርት ቤት ህንፃዎችም ከአሉሚኒየም እዚያ እየተገነቡ ናቸው ፡፡ ከአሉሚኒየም (እና ከፕላስቲክ) የተሠሩ ግርማ ሞገስ የተላበሱ ህንፃዎች በሞስኮ ውስጥ ተገንብተዋል - በክሬሊንሊን የሚገኘው የ “ኮንግረስ ቤተመንግስት” እና በሊን ሌኒስ ቤተ መንግሥት ውስጥ የአቅ Pዎች ቤተ መንግሥት ፡፡
አሉሚኒየም በኤሌክትሪክ ባለሙያዎች ፣ በዳዮች ያስፈልጋሉ ፡፡ ምንም እንኳን የኤሌክትሪክ እንቅስቃሴው ከመዳብ (ግማሽ) ያነሰ ቢሆንም የአሉሚኒየም ሽቦዎች በተሳካ ሁኔታ መዳብ ይተካሉ። ተመሳሳዩ የኤሌክትሪክ እንቅስቃሴን በሚሰጥ ስፋታቸው ከመዳብ ይልቅ 2 እጥፍ ቀለል ያሉ ናቸው ፡፡ የታሸገ የአሉሚኒየም የብዙ ስዕሎች አካል ነው ፡፡
አንድ ቀጭን የአሉሚኒየም ፎይል እስከ 3-7 ማይክሮ ሜትር ውፍረት ሲሞቅ ፣ እጅግ በጣም ብዙ ሙቀትን በሚፈጥር ብሩህ እና በሚያንጸባርቅ ነጭ ነበልባል ይወጣል ፡፡ ለትንባሆ አልባ ፍላሽ በፎቶግራፍ ውስጥ የአሉሚኒየም አጠቃቀም በዚህ ንብረት ላይ የተመሠረተ ነው (አንድ ማግኒዥየም ብልጭታ ሁል ጊዜ ወፍራም ነጭ ጨረር ያስከትላል) ፡፡ ለፎቶግራፍ አንሺዎች ምቾት ልዩ መብራቶች በአሉሚኒየም ፎይል ቁርጥራጮች እና በቀጭኑ በቀላሉ ሊነድ የሚችል ሽቦ ይዘጋጃሉ ፡፡ የአሁኑ ሲበራ ሽቦው አረፋውን ያበራል።
ከሌላው ብረት (ብረት ፣ ክሮሚየም ፣ ካልሲየም) ኦክሳይድ ጋር የተቀላቀለው በጥሩ ሁኔታ የአሉሚኒየም ብረት ብረትን ወደነበረበት ይመልሳል ፡፡ ከአሉሚኒየም ብረት ከማይዝግ ብረት ኦክሳይድ ጋር ተቀላቅሎ ውህድ ይባላል ፡፡ የዚህ ድብልቅ የሚነድ የሙቀት መጠን በጣም ከፍተኛ ነው ፣ እና ስለሆነም ማያያዣ ለማገጣጠም ጣውላዎች ፣ ለአረብ ብረት እና ለብረት ምርቶች ያገለግላል ፡፡ እነሱ በከባድ ተቀጣጣይ ቦምቦች እና በጥይት ጥቃቶች ተሞልተዋል ፡፡
የአልሚኖሜትሪ ሂደቶች የተገኙት ከመቶ ዓመታት በፊት በኤን ቢ ቤቶቶቭ የተገኙት እና በሳይንሳዊ መንገድ የተረጋገጡ ናቸው። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በሁሉም የዓለም አገሮች ውስጥ ተስፋፍተዋል ፡፡ በዘመናዊ ብረታ ብረት ውስጥ aluminothermy ጥቅም ላይ የሚውለው ለብረት ብረት ብቻ አይደለም ፣ ነገር ግን ደግሞ የቅባት ማዕቀፎችን ከእንቁላል ለመቀነስ ነው - ቫንደን ፣ ሞሊብደን ፣ ማንጋኔዝ።
ሚኒስትር ጥዕናን ምንስትር ወጻኢን ኢትዮጵያ ዝነበሩ ዶ/ር ቴድሮስ ፣ ናብ’ዚ ደረጃ’ዚ ዝበቅዑ ፈላማይ ኣፍሪቃዊ እዮም። ንሶም ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ ሪኢቶ ‘ሃገራዊን ኣህጉራዊን ተመክሮ ዝወንንኩ ሕጹይ ስለዝኾንኩ ኣነ’የ ናብ’ቲ ሓላፍነት’ቲ ክበቅዕ ዝግባኣኒ’ በሉ።
ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ዳይረክተር ጀነራል ውድብ ጥዕና ዓለም ንምዃን ካብ ዝቀረቡ ክልተ ካልኦት ሕጹያት ጸቢብ ብልጫ ኣለዎም። ንሰለስቲኦም ሕጹያት ዝመርሐ ቦርድ ውድብ ጥዕና ዓለም፣ ንዶ/ር ቴድሮስ ሰላሳ ድምጺ፣ ንፓኪስታናዊት ሳንያ ኒሽታር 28 ድምጺ፣ ንእንግሊዛዊ ዴቪድ ናባሮ 18 ድምጺ ሂቡ’ሎ።
ፓኪስታናዊት ሓኪም ሕማም ልቢ ሳንያ ኒሽታር፣ ኣብ ውሽጢን ወጻኢን መንግስታዊ ሓላፍነት ዘገልገላ ሰብ’የን። ኣብ ውድብ ጥዕና ዓለም’ውን ክትግብሮ ዝኽእል ብልጫይ ይብላ ንሰን፣ ነቲ ዘይፈልጦ ነገር ዝፈልጥ ምዃነይ’ዩ በላ። ስራሕቲ ንክፍጸሙ መታን ቅኑዕ መልሲ ንምርካብ ክንዲ ዝካኣለኒ ክጽዕር’የ፣ ክፍጽሞ’የ’ውን በላ።
“ከዚህም የከፋ ነገር በየእሥር ቤቱ ይፈጸማል” የቀድሞ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ጉባኤ መርማሪና የሕግ ባለሞያ አቶ ያሬድ ኃይለማሪያም በደቡብ ኦሞ ስለሚፈጸሙ የመብት ጥሰት ይናገራሉ፡፡
ካለፈው እሁድ ጀምሮ በደቡብ ክልል በኦሞ ዞን የሚገኙ አራት ኢትዮጵያዊያን እርስ በርስ፣ እግር ለእግርና አንገት ለአንገት በቃጫ ገመድ ታሥረውና እንግልት ደርሶባቸው የሚያሳዩ ፎቶግራፎች በማኅበራዊ ሚድያ ስለመለቀቃቸው፣ ስለኮንሶ ሕዝብ አቤቱና ሲዳማ አርነት ፓርቲ በሲዳማ እየተፈጸመ ነው ሰላለው የመብት ጥሰት የደቡብ ክልል ፖሊስ ኮሚሽነር አቶ ፍስሃ ጋረደው ተጠይቀዋል፡፡በደቡብ ኦሞ ስለታየው ፎቶ በተቋቋመ ኮሚቴ አማካኝነት እንደሚያጣሩ ሲገልጹ በኮንሶ ግን ምንም ተቃውሞ የለም ሰላም ነው ብለዋል፡፡
የቀድሞ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ጉባኤ መርማሪና የሕግ ባለሞያ አቶ ያሬድ ኃይለማሪያምን ፤” በዚህ ዘመን መሐል ከተማን በሕንጻ እያሸበረቁ፤ ኢትዮጵያ አድጋለች የሚባለው እነዚህ ሰዎች ተረስተው ነው” ይላሉ፡፡
በኦሮምያ ክልል በየተለያዩ ከተሞች የሚገኙ ትምህርት ቤት ተማሪዎችና አንዳንድ የአካባቢዎቹ ነዋሪዎች፣ የአዲስ አበባንና የፊንፊኔ ዙርያ ዞኖች የማስተር ፕላን እቀድ አስመልክቶ ከሁለት ወራት በላይ ያስቆጠረው የተቃውሞ እንቀስቃሴ፣ ዛሬም በአንዳንድ አካባቢዎች መቀጠሉ እየተዘገበ ነው።
በተወካዮች ምክር ቤት እና ፌዴሬሽን ምክር ቤት ሁለት ዋና እንዲሁም ሁለት ምክትል አፈ ጉባዔዎች በድምሩ አራት አፈጉባዔዎች ይገኛሉ፡፡ ምክትሎቹ እንደማንኛውም ምክትል ባለስልጣን ብዙም ትኩረት የሚስብ ስልጣን የላቸውም፡፡ የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈጉባዔ ከምክር ቤቱ ጋር የተያያዙ በርካታ ስልጣንና ተግባራት ቢኖሩትም በንጽጽር ካየነው ከአራቱ አውራ ሆኖ የሚወጣው የተወካዮች ምክር ቤት አፈጉባዔ ነው፡፡ ለመሆኑ ስልጣንና ተግባራቱ ምንድናቸው?
ከዚያ በፊት ግን ስለ ስልጣኑ ደረጃ እና ስለ ህገ መንግስታዊ ሚናው ጥቂት ነጥቦች ማንሳት ያስፈልጋል፡፡ በአንድ አገር ውስጥ አፈጉባዔ ከፍተኛ ከሚባሉ የመንግስት ባለስልጣናት ረድፍ ይመደባል፡፡ ለምሳሌ በአሜሪካ ፕሬዚዳንቱ ከሞተ፤ ስልጣን ከለቀቀ ወይም በማናቸውም ምክንያት በፕሬዚዳንትነት መቀጠል ካልቻለ በስልጣን ሽግግሩ (presidential line of succession) ከምክትል ፕሬዚዳንቱ ቀጥሎ የሚገኘው አፈጉባዔው ነው፡፡
የዲሞክራሲ ባህል ባልዳበረበት እንደ ኢትዮጵያ ባለ አገር አፈጉባዔው ቁልፍ ሚና ይጫወታል፡፡ በፓርላማ ውስጥ ስልጣን ከጨበጠው ፓርቲ በተጨማሪ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ካሉ ይህ ሚናው በተጨባጭ ይታያል፡፡ የህዝብ ተወካዮች የመረጣቸውን ህዝብ ጥቅምና መብት የሚያስጠብቁት ፓርላማ ውስጥ በመናገር፤ በመወያየትና በመከራከር ብሎም ለቆሙለት ዓላማ ድምጻቸውን በመስጠት ነው፡፡ በዚህ ሂደት ውስጥ የአፈጉባዔው ተጽዕኖ ቀላል የሚባል አይደለም፡፡
በአፈጉባዔነት ለማገልገል የተለየ ክህሎትና ሙያ ወይም ችሎታ አይጠይቅም፡፡ ጥሩ የሚባል አፈጉባዔ ትልቁ መመዘኛው ገለልተኛ መሆን መቻሉ ላይ ነው፡፡ ለቦታው ታጭቶ ከተመረጠ በኋላ ዕውቀቱንና ጉልበቱን ማዋል ያለበት የወከለውን ፓርቲ ጥቅም በማስጠበቅ ሳይሆን ሁሉንም በህዝብ የተመረጡ ተወካዮች በማገልገል መሆን አለበት፡፡ በእንግሊዝ አፈጉባዔው ከተሾመበት ቀን ጀምሮ የፖለቲካ ፓርቲ አባልነቱን ማቋረጥ አለበት፡፡ ይህን ነጥብ አስመልክቶ በፓርላማው ድረ-ገፅ ላይ የሰፈረውን የሚከተለውን ጠቃሚ መረጃ ማየቱ ከአገራችን ሁኔታ ጋር ያለውን ልዩነት ለማነጻጸር ያህል ይረዳል፡፡
በአገራችን ይህ መሰረታዊ ነጥብ ብዙም ትኩረት አላገኘም፡፡ በዚህ የተነሳ አፈ ጉባዔው ስብሰባ በሚመራበት ወቅት ገለልተኛ፤ ፍትሀዊና ሚዛናዊ የሆነ መርህን መከተል እንዳለበት ከሚያሳስቡ ጥቂት ድንጋጌዎች[1] በስተቀር ገለልተኝነቱን የሚያረጋግጡ ህገ መንግስታዊ መርሆዎች ሆነ የህግ ማዕቀፎች የሉም፡፡
ከመብት ጥቅምና ክብር አንጻር የተወካዮች ም/ቤት አፈጉባዔ የሚኒስትር ማዕረግ ባላቸው ከፍተኛ የመንግስት ኃላፊዎች ተርታ ይሰለፋል፡፡ ከስልጣናቱና መብቶቹ መካከል የሚከተሉት ይጠቀሳሉ፡፡
ከአፈ ጉባዔነቱ ሲነሳ ለከፍተኛ የመንግስት ኃላፊዎችን (ሚኒስትር፤ ሚኒስትር ዴኤታ እና ምክትል ሚኒስትር) መብትና ጥቅም ያገኛል፡፡[2] በምክር ቤት አባልነቱ ከሚያገኘው የመቋቋሚያ አበል፤ የስንብት ክፍያ እንዲሁም የመጓጓዣና የጓጓ ማንሻ አበል በተጨማሪ ሌሎች አባላት የማያገኙትን የመኖሪያ ቤት አበል፤ የተሸከርካሪ አበል፤ የሕክምና አገልግሎት፤ የግል ደህንነት ጥበቃ አገልግሎት እና በአፈ ጉባዔነት ሲሾም የመቋቋሚያ የሁለት ወር ደመወዝ ይሰጠዋል፡፡
የሪፐብሊኩን ሰንደቅ ዓላማ በተሸከርካሪ ላይ በመስቀል መጠቀም ይችላል፡፡ ይህ ልዩ መብት የተሰጣቸው የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ምክትል አፈ ጉባዔ፤ የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈ ጉባዔና ምክትል አፈ ጉባዔ፤ የፌደራል መንግስቱ ሚኒስትሮች፤ የሀገሪቱ የጦር ሀይሎች ኤታማጆር ሹም፤ የፌደራል ፍርድ ቤት ፕሬዚዳንቶችና የክልል መንግስታት ፕሬዚዳንቶች[3] ናቸው፡፡
የኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ህገ መንግስት የፌዴሬሽን ም/ቤት አፈ ጉባዔ ስልጣንና ተግባራት በአንቀጽ 66 ላይ በግልጽ ያስቀመጠ ቢሆንም የተወካዮች ም/ቤት አፈጉባዔውን ስልጣንና ተግባር በዝምታ አልፎታል፡፡ በአንቀጽ 58/4/ ምክር ቤቱ ዕረፍት ላይ በሚሆንበት ጊዜ ስብሰባ እንደሚጠራ ከማመልከት በስተቀር ስለ ስልጣኑ የሚናገር ድንጋጌ የለም፡፡ በአንቀጽ 66 የፌዴሬሽን ም/ቤት አፈጉባዔው የሚከተሉት ስልጣንና ተገባረት አሉት፡፡
በህገ መንግስቱ በዝምታ ቢታለፍም የተወካዮች ም/ቤት አፈጉባዔ ከላይ የተዘረዘሩትን ጨምሮ ሌሎች ስልጣንና ተግባራት በኢ.ፌ.ዲ.ሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የአሰራርና የአባላት ስነ ምግባር ደንብ ቁ. 6/2008 ዓ.ም. አንቀጽ 9 ላይ ተሰጥቶታል፡፡ ከእነዚሀ መካከል በዋነኛነት የሚከተሉት ይገኙበታል፡፡
የኮሚቴዎችን ሊቃነመናብርት፤ ምክትል ሊቃነመናብርት እና አባላት እንዲሁም ምክር ቤቱ በሕግ መሰረት በሚወከልባቸው አካላት ውስጥ የሚወከሉ አባላትን ያስመርጣል፡፡ እንዲወከሉ ያደርጋል፡፡
ከላይ በጥቅል አነጋገር የተጠቀሱት ስልጣናት በም/ቤቱ ደንብና ደንቡን ተከትሎ በወጡ ወደ 29 የሚጠጉ መመሪያዎች እንዲሁም ሌሎች ተዛማጅ ህጎች አንድ በአንድ ተዘርዝረዋል፡፡
አፈ ጉባዔ በምክር ቤቱ በሚከናኑ ማናቸውም ተግባራት ላይ ሁሉ በቀጥታ ሆነ በተዘዋዋሪ እጁ አለበት፡፡ በጥያቄ[5] እና ሞሽን[6] አቀራረብ፤ በአጀንዳ አቀራረጽ፤[7] የውይይት ጊዜ አመዳደብ እና የተናጋሪ አመራረጥ፤[8] የስነ-ስርዓት ጥያቄ አቀራረብ፤[9] ድምጽ አሰጣጥ[10] እና ሌሎችም ጉዳዮች በአፈጉባዔው ተጽዕኖ ስር ናቸው፡፡
በአጀንዳነት የቀረበ ጉዳይ በተያዘለት ጊዜ ውስጥ በቂ ውይይት ከተደረገበት በኋላ ወይም አፈጉባዔው በቂ ውይይት ተደርጓል ብሎ ሲያምን ድምጽ እንዲሰጥበት ያደርጋል፡፡[13]
የምክር ቤቱን አሰራር የሚመለከት ሞሽን ማለትም ምክር ቤቱ የሚወያይበትን አጀንዳ ወይም ሂደት በተመለከተ የሚቀርብ የስነ ስርዓት ጥያቄ ውሳኔ የሚያገኘው በአፈጉባዔው ነው፡፡[14] የስነ ስርዓት ጥያቄን በሚመለከት ምክር ቤቱ በ2000 ዓ.ም. ባወጣው መመሪያ[15] ላይ በዝርዝር የተቀመጠ ሲሆን በመመሪያው መሰረት አፈጉባዔው የሚከተሉት ስልጣናት አሉት፡፡
አፈጉባዔው በስነ ስርዓት ጥያቄ ላይ የሚሰጠው ውሳኔ የመጨረሻ ሲሆን ውሳኔ በሰጠበት ጥያቄ ላይ ድጋሚ ጥያቄ ሊቀርብ አይችልም፡፡ በስነ ስርዓት ጥያቄ ላይ ሆነ ሌሎች በእርሱ ስልጣን ስር በሚወድቁ ጉዳዮች ላይ አፈጉባዔው ውሳኔ በሚሰጥበት ወቅት፤
በእርግጥ ማንኛውም አባል መሰረታዊ ሞሽን ካቀረበ ከላይ በተዘረዘሩት ነጥቦች ላይ ምክር ቤቱ ሊወያየበት ይችላል፡፡ ይሁን እንጂ የሞሽን አቀራረብ ስርዓቱ በቀጥታ ወይም በተዘዋዋሪ የአፈጉባዔውን ይሁንታ ማግኘት አለበት፡፡ ማንኛውም ሞሽን የሚቀርበው በምክር ቤት ጉዳዮች አማካሪ ኮሚቴ ወይም በአፈጉባዔው ሲፈቀድ ነው፡፡[16] አፈጉባዔው የዚህ ኮሚቴ ሰብሳቢ እንደመሆኑ ከላይ በተዘረዘሩት ነጥቦች ላይ እርሱ ካልፈቀደ በስተቀር በምክር ቤቱ የሚታይበት አጋጣሚ የለም፡፡
በምክር ቤቱ አባላት ላይ የመብት መጣስ ተግባር ሲፈጸም ጉዳዩ አብዛኛውን አባል የሚመለከት ካልሆነ በስተቀር አቤቱታ የሚቀርበው ለህግ፤ ፍትሕና አስተዳደር ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ነው፡፡ ኮሚቴው አቤቱታውን አጣርቶ ለአፈጉባዔው የውሳኔ ሀሳብ ያቀርባል፡፡ አፈጉባዔው ደግሞ የራሱን ውሳኔ ይሰጣል፡፡[18]
የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ዋና ኮሚሽነርና ምክትል ኮሚሽነር ዕጩዎችን እንዲሁም ዋና ዕንባ ጠባቂ፤ ምክትክ ዋና ዕንባ ጠባቂና ሌሎች ዕንባ ጠባቂዎችን የሚመለምለው የዕጩ አቅራቢ ኮሚቴ ሰብሳቢ ነው[19]፡፡
የፌደራል ዋና ኦዲተር እና ምክትል ዋና ኦዲተሮች ቦታ በተመሳሳይ ጊዜ ክፍት የሆነ እንደሆነ የኦዲት ዳይሬክተሮችን ለሶስት ወራት ጊዜ መድቦ ሊያሰራ ይችላል፡፡[20]
ከመንግስት ዋና ተጠሪና ከዋና ተቃዋሚ ፓርቲ ዋና ተጠሪ ጋር በመመካከር የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጽህፈት ቤት ዋና ፀሀፊ ይመድባል፡፡ ምክትል ፀሀፊውንና ሌሎች የመምሪያ ሀላፊዎችን ደግሞ በዋና ፀሀፊው አቅራቢነት ብቻውን (መመካከር ሳያስፈልገው) ይሾማል፡፡[21] ዋናው፤ ምክትሉና የመምሪያ ሀላፊዎች በፌደራል የመንግስት ሰራተኞች ህግ ተፈጻሚ አይሆንባቸውም፡፡ የስራ ሁኔታቸው የሚወሰነው አፈ ጉባዔው ብቻውን በሚያወጣው መመሪያ ነው፡፡[22]
በምክር ቤቱ የኮሚቴዎች አደረጃት መሰረት ስድስት ዓይነት ኮሚቴዎች ተዋቅረዋል፡፡ እነዚህም፤ የምክር ቤት ጉዳዮች አማካሪ ኮሚቴ፤ አስተባባሪ ኮሚቴ፤ ልዩ ኮሚቴ፤ ቋሚ ኮሚቴ፤ ንዑስ ኮሚቴ፤ ጊዜያዊ ኮሚቴ ናቸው፡፡ በልዩ ኮሚቴነት የተዋቀረው የመከላከያና የብሔራዊ መረጃ ደህንነት ጉዳዮች ልዩ ኮሚቴ ብቻ ሲሆን በቋሚ ኮሚቴ ስር 18 ኮሚቴዎች ይገኛሉ፡፡ ከስድስቱ የኮሚቴ ዓይነቶች መካከል ጠንካራ የሚባሉት የሶስቱ ማለትም የምክር ቤት ጉዳዮች አማካሪ ኮሚቴ፤ የመከላከያና የብሔራዊ መረጃ ደህንነት ጉዳዮች ልዩ ኮሚቴ እና የአስተባባሪ ኮሚቴ ሰብሳቢ ነው፡፡[24]
በምክር ቤቱ ውስጥ ሴቶችን የሚመለከቱ ሁለት ኮሚቴዎች ይገኛሉ፡፡ አንደኛው የሴቶችና ህጻናት ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ የሴቶች ኮከስ ተብሎ የሚጠራ ቡድን ነው፡፡ ይህ አካል ዋነኛ ትኩረቱ በሴት አባላት ልምድ ልውውጥ እንዲሁም የሴቶችን መብትና ተጠቃሚነት የሚመለከቱ አጀንዳዎች ምክክር ማካሄድ ላይ ነው፡፡ ይህ ኮከስ ተጠሪነቱ ለአፈ ጉባዔው ነው፡፡
የንግግር ስነ ስርዓት ወይም ስነ ምግባር የጣሰ አባል ንግግር ያስቆማል፡፡ አባሉን በስም ጠቅሶ የእርምት ማሳሰቢያ ይሰጣል፡፡ ማሳሰቢያውን የማያከብር ከሆነ ወይም ከስነ ስርዓት ወይም ከስነ ምግባር ውጭ የሆነ ባህሪ አሳይቷል ብሎ ካመነ ከስብሰባ እንዲወጣ ሊያዝ ይችላል፡፡ ከዚያም አልፎ እንደሁኔታው እስከ ሁለት ተከታታይ የስብሰባ ቀናት በአፈጉባዔው ሊታገድ ይችላል፡፡[25]
በምክር ቤቱ የፀደቀ ህግ ፕሬዚዳንቱ በ15 ቀናት ውስጥ ካልፈረመበት በአፈ ጉባዔው ስምና ፊርማ ወጥቶ ስራ ላይ ይውላል፡፡ ህጉ በነጋሪት ጋዜጣ ታትሞ ከመውጣቱ በፊት የቴክኒክ እርምት ማድረግ አስፈላጊ ሆኖ ካገኘው ብቻውን እርምት ያደርጋል፡፡[26]
አዋጅ ቁ. 906/2007 ‘ን’ (የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ጽህፈት ቤትን እንደገና ለማቋቋም የወጣው አዋጅ) ለማስፈጸም ብቻውን መመሪያ የማውጣት ስልጣን ተሰጥቶታል፡:[27]
ምክር ቤቱ የሚያወጣው የአሠራርና የስነ ምግባር ደንብ ለማስፈጸም የሚረዱ መመሪያዎችን ለማውጣት ስልጣን የተሰጠው ለምክር ቤት ጉዳዮች አማካሪ ኮሚቴ ሲሆን አፈጉባዔው የዚህ ኮሚቴ ሰብሳቢ ነው፡፡
በረቂቅ በጀት የመገምገምና የውሳኔ ሀሳብ የማቅረብ ሂደት ላይ የአፈ ጉባዔው ሚና ጎልቶ ይወጣል፡፡ አስራ ስምንቱም ቋሚ ኮሚቴዎች በተቋቋሙበት ዘርፍ ያከናወኑትን ተግባር በተመለከተ ሪፖርት ወይም የውሳኔ ሀሳብ ወይም ውሳኔ የሚያቀርቡት በዋናነኛነት ለአፈ ጉባዔው ወይም በቀጥታ ለምክር ቤቱ ሲሆን የሁሉም ተጠሪነት ለምክር ቤቱ ነው፡፡ አፈጉባዔው ከቋሚ ኮሚቴ የቀረበለትን ሪፖርት፤ የውሳኔ ሀሳብ ሆነ ውሳኔ እንደገና የመከለስና የማስተካከል ስልጣን የለውም፡፡ ሆኖም ረቂቅ በጀትን በተመለከተ አሰራሩ የተለየ አካሄድ ይከተላል፡፡
የበጀትና ፋይናንስ ቋሚ ኮሚቴ በተለያየ ሂደት ያለፈውን የመጨረሻውን ረቂቅ በጀት ከመረመረ በኋላ አስተያየቱን ወይም የውሳኔ ሀሳቡን በቀጥታ ለምክር ቤቱ አያቀርብም፡፡ ከዚያ ይልቅ አስተያየቱን በአፈ ጉባዔው በኩል ለምክር ቤት ጉዳዮች አማካሪ ኮሚቴ ይልካል፡፡ ኮሚቴው የተላከለትን አስተያየት እንደገና በመመርመር የራሱን የውሳኔ ሀሳብ ለምክር ቤት ያቀርባል፡፡[28] የዚህ ኮሚቴ ዋና ሰብሳቢ ደግሞ አፈጉባዔው ነው፡፡
[2]አዋጅ ቁ. 653/2001 ከሀላፊነት የተነሱ የሀገርና የመንግስት መሪዎች፤ ከፍተኛ የመንግስት ሀላፊዎች፤ የምክር ቤት አባላትና ዳኞች መብቶችና ጥቅሞች አዋጅ በተጨማሪም አዋጅ ቁ. 934/2008 ከሀላፊነት የተነሱ የሀገርና የመንግስት መሪዎች፤ ከፍተኛ የመንግስት ሀላፊዎች፤ የምክር ቤት አባላትና ዳኞች የሚያገኟቸውን መብቶችና ጥቅሞች መወሰኛ /ማሻሻያ/ አዋጅ ይመለከቷል፡፡
[6] የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ስለ ሞሽን አቀራረብ የወጣ መመሪያ ቁ. 3/2000 ዓ.ም. እንዲሁም ስለ ማሻሻያ ሞሽን አቀራረብ የወጣ መመሪያ ቁ. 4/2000 ዓ.ም.
[7] የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የአጀንዳ አቀራረፅ የሚመራበትን አሠራር ለመወሰን የወጣ መመሪያ ቁ. 5/2000 ዓ.ም. እና የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በዕለታዊ አጀንዳ ያልተቀረፀ ጉዳይ በምክር ቤቱ እንዲታይ ሞሽን ስለማቅረብ የወጣ መመሪያ ቁ. 8/2000 ዓ.ም.
[8] የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የውይይት ጊዜ አመዳደብ እና የተናጋሪ አመራረጥ የሚመራበትን አሠራር ለመወሰን የወጣ መመሪያ ቁ. 6/2000 ዓ.ም.
[9] የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የስነ ስርዓት የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የስነ-ስርዓት ጥያቄ አቀራረብን ለመወሰን የወጣ መመሪያ ቁጥር 7/2000
[19] አዋጅ ቁ. 210/1992 የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ማቋቋሚያ አዋጅ እና አዋጅ ቁ. 211/1992 የህዝብ ዕንባ ጠባቂ ተቋም ማቋቋሚያ አዋጅ የሁለቱም አንቀጽ 11
[23] አዋጅ ቁ. 276/1994 ሀገር አቀፍ የኤች.አይ.ቪ/ኤድስ መከላከያና መቆጣጠሪያ ምክር ቤት እና የኤች.አይ.ቪ/ኤድስ መከላከያና መቆጣጠሪያ ጽሕፈት ቤት ማቋቋሚያ አዋጅ አንቀጽ 4/3/
[28] የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የበጀት አፀዳደቅ ሂደትን ለመወሰን የወጣ መመሪያ ቁጥር 10/2000 ዓ.ም. አንቀጽ 10/1/ እንዲሁም የምክር ቤቱን በጀት በተመለከተ የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የአሰራርና የአባላት የሥነ-ምግባር ደንብ ቁ.6/2008 ዓ.ም. አንቀጽ 214
Revelation 5:9 መጽሐፉን ትወስድ ዘንድ ማኅተሞቹንም ትፈታ ዘንድ ይገባሃል፥ ታርደሃልና፥ በደምህም ለእግዚአብሔር ከነገድ ሁሉ ከቋንቋም ሁሉ ከወገንም ሁሉ ከሕዝብም ሁሉ ሰዎችን ዋጅተህ ለአምላካችን መንግሥትና ካህናት ይሆኑ ዘንድ አደረግሃቸው፥ በምድርም ላይ ይነግሣሉ እያሉ አዲስን ቅኔ ይዘምራሉ።
“ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ናብ ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝለኣኾ ደብዳበ፡ ነቲ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመታት ብኣህጉራዊ ኮምሽን ዶባት ዝተወሰነ ብይን “ ብዘይ ቅድመ ኩነት ተቐቢልናዮ ኣለና” ከምዝበለ ኣሾሸይትድ ፕረስ ዘመሓላለፎ ጸብጻብ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነጺጉዎ።
መመሪያ ቁጥር 4/2001 ፡- ለማዕድን ፕሮጀክቶች ከጉምሩክ ቀረጥና ታክስ ነፃ ሆነው እንዲገቡ የሚፈቀዱ ተሸከርካሪዎችን ዓይነትና ብዛት ለመወሰን የወጣ የተሻሻለ መመሪያ
Melkamtv #መልካምልብ #ApostleAgegnew መልካም ልብ ለሕይወት ለውጥ ዓላማ:- መልካም በሆነው በቃለ እግዚአብሔር የሰውን ልብ በመቀየር በሰውና በመለኮት ዘንድ የሚዳሰስ …
የደቡብ ሱዳን የአማጽያን መሪ ሪያክ ማቻር ፕረዚዳንት ሳልቫ ኪር በሀገሪቱ 28 ክፍላተ-ሀገር እንዲኖሩ ለማደረግ ማቀዳቸውን በመቃወም ጉዳያቸውን ለአፍሪካ ህብረት ለማቅረብ ወስነዋል።
የተቃዋሚው ቡድን የሱዳን ህዝባዊ ሀርነት ንቅናቄ የውጭ ጉዳይ ሃላፊ ኢዝየል ሎል ጋቶኩት(Ezeliel Lol Gatkuoth) ማቻር ከነገ ጀምሮ እስከ መጪው ቅዳሜ ድረስ በሚቆየው የአፍሪካ ህብረት ጉባኤ ላይ ተገኝተው የአፍሪካ መሪዎች ሳልቫ ኪር 28 ክፍላተ-ሀገር ለመመስረት ያለቸውን እቅድ እንዲተው እንዲነግሯቸው ጥሪ አደርጋለሁ ብለዋል።
ውሳኔው የተደረገው በደቡብ ሱዳን የሽግግር ህገ-መንግስት በመመራት ነው ብለዋል ፕረዚዳንቱ። አላማውም ማዕካላዊ አስተዳደሩን ለማላላት እንደሆነ ሳልቫ ኪር ሲያስረዱ የብሄራዊ መንግስቱን መጠን በመቀነስ ሀብቱ ለገጠሩ ነዋሪ ቀረብ እንዲል ለማደረግ ነው ብለዋል።
የአማጽያኑ መሪዎች ግን ሀገሪቱን በ 28 ክፍላተ-ሀገር መከፋፈሉ የአንድን ጎሳ መሬት ለሌላ ስለሚሰጥ የባሰ ማህበረሰባው ተቃውሞ ያስነሳል ይላሉ። ዘገባውን ለማዳመጥ ከዚህ በታች ያለውን የድምጽ ፋይል ያዳምጡ።
ትናንት በራያ ቆቦ ወረዳ ዋና አስተዳዳሪና በፀጥታ ዘርፍ ኃላፊው ላይ ግድያ ፈጽመዋል የተባሉ ግለሰቦችን በቁጥጥር ሥር ለማዋል ፖሊስ አሰሳ እያደረገ መሆኑ ተገለፀ።
የአካባቢው ኅብረተሰብ ከኮሮናቫይረስ ለመጠበቅ የወጡ ሕጎችን በአግባቡ አለመተግበሩ እንዲህ ዓይነቱን ህይወት ቀጣፊ ግጭት አስከትሏል ይላል የወረዳው ፖሊስ ጽ/ቤት።
ትናንት ግድያው የተፈፀመባቸው የወረዳው አመራሮች ዛሬ የቀብር ሥነ ስርአታቸው የተካሄደ ሲሆን ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ደመቀ መኮነንና የክልሉ ርዕሰ መስተዳድር ተመስገን ጥሩነህ ሃዘናቸውን ገልጸዋል።
የሥራ ዘመናቸውን አጠናቀው ሥልጣን የሚለቁት የዓለም ጤና ድርጅት ዳይሬክተር ማርጋሪት ቻን፣ የዘንድሮውን የድርጅቱን ጉባዔ የከፈቱት አሁን አሁን ድርጅቱ፣ ዋጋውን እያጣ ነው የሚሉትን ሰዎች ትችት ጠንከር ባላ ኃይለ ቃል በማስተባበል ነው፡፡
ማርግሪት ቻን ለአለፉት አሥር ዓመታት የዓለም ጤና ድርጅትን በዳይሬክተርነት ካገለገሉ በኋላ ሥልጣን ሊለቁ ሲሆን ነገ ማክሰኞ ለሚመረጥ ይህን ለዓለም ጤና ጥበቃ ዋና ቁልፍ የሆኑ ድርጅት ለሚመራ ሰው ሥልጣኑን ሊያስረክቡ ነው፡፡
የሻምበል አበበ ቢቂላ 60ኛ አመት የሮም ኦሊምፒክ የማራቶን ድልና ከሜልበርን እስከ ሪዮ ኦሊምፒክ የተሳተፉ የአትሌቲክስ ጀግኖች ዛሬ ታሀህሳስ 4/2013 ዓም ከቀኑ 8:00 ጀምሮ ክብርት ሣህለ ወርቅ ዘውዴ የኢፌዲሪ ፕሬዝዳንት፣ ክቡር አቶሽመልስ አብዲሳ የኦሮሚያ ብሄ/ክ/መንግስት ፕሬዝዳንት፣ ክብርት ዶ/ር ሂሩት ካሣው የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ሚኒስትር፣
ክብርት ወ/ሮ ዳግማዊት ምገስ የትራንስፖርት ሚ/ር ሚኒስትር፣ ክቡር አቶ ኤሊያስ ሽኩር የኢፌዲሪ ስፖርት ኮሚሽን ኮሚሽነር፣ ክቡር ዶ/ር አሸብር ወ/ጊዮርጊስ የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ኮሚቴ ፕሬዝዳንት፣ ክብርት ኮ/ር ደራርቱ ቱሉ የኢትዮጵያ አትሌቲክስ ፌዴሬሽን ተቀ/ም/ፕሬዝዳንትና የስራ አሰ/ኮ/ አባላት፣ ክቡር አቶ አብነት ገ/መስቀልና በርካታ ስመጥር የክብር እንግዶች፣ በኦሊምፒክ የአትሌቲክስ ስመጥር ጀግኖችና ቤተሰቦች በተገኙበት በከፍተኛ ድምቀት ተዘክረዋል።
ከሜልበርን እስከ ሪዮ ኦሊምፒክ፣ ከተሳታፊ እስከ ወርቅ ባለድል አትሌቶች፣ በህይወት ያሉ በአካል፣ የሌሉ በቤተሰቦቻቸው አማካይነት ሁሉም የተዘጋጀላቸውን የምስጋና ዋንጫ፣ እንዲሁም ፌዴሬሽኑ ያዘጋጀውን ከሜልበርን እስከ ሞስኮ ኦሊምፒክ ለተሳተፋ አትሌቶች ከ8 ሚሊየን ብር በላይ ከሚመለከታቸው ኃላፊዎች ተረክበዋል።
በመርኃ ግብሩ ላይ ክብርት ወ/ሮ ሣህለወርቅ፣ ክብርት ዶ/ር ሂሩት፣ እና ክብርት ኮ/ር ደራርቱ ቱሉ በየተራ ዝግጅቱን አስመልክተው ንግግር አድርገዋል። በንግግራቸውም ስፖርት በተለይም አትሌቲክስ የሰላምና የአንድነት መሠረት መሆኑን አስምረውበታል።
ባይቶ ክልል ትግራይ ሎሚ ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ዘካየዶ ሓምሻይ ዘመን ሻብዓይ ህፁፅ ጉባኤ ኣብቲ ክልል ምርጫ ክካየድ ወሲኑ:: እቲ ቤት ምኽሪ: ዘመነ ስልጣን መንግስቲ ክልል ትግራይ ቅድሚ ምዝዛሙ ብደረጃ ክልል ምርጫ ክካየድ ብሙሉእ ድምፂ ምውሳኑ ተሓቢሩ ኣሎ::
እቲ ምርጫ መዓስ ከምዝካየድ ዛጊድ ብዕሊ ዝተገለፀ የለን: እቲ ብደረጃ ክልል ትግራይ ዝካየድ ምርጫ ድማ ቦርድምርጫ ኢትዮጵያ ንከፈፅሞ ደብዳበ ከምዝለኣኸሉ ምንጭታት ገሊፆም:: ብደረጃ ክልል ትግራይ ለበዳ ቫይረስ ኮረናን ምክልኻል ዝወፀ ኣዋጅ ህፁፅ ግዘ እውን ብክልተ ወርሕን ክልተ ሰሙንን ክናዋሕ ምውሳኑ ተገሊፁ ኣሎ::
ኣብ ክልል ትግራይ ምርጫ ከምዝካየድ ገዛኢ ውድብ ህወሓት ክገልጽ ዝጸንሓ ኮይኑ: ኣብቲ ክልል ዝርከቡ ሰለስተ ውድባት እውን ምርጫ ብደረጃ ክልል ክካየድ ኣለዎ ዝብል መርገጺኦም ክገልጹ ጸኒሖም’ዮም:: ካልኦት ድማ ቅድሚ ኹሉ ጥዕና ህዝቢ ክቕድም ኣለዎ ብምባል ነቲ ክልላዊ ምርጫ ተቓውሞኦም ከስምዑ ፀኒሖም እዮም::
ኣብ ኢትዮጵያ ሓፈሻዊ ምርጫ ንምክያድ ለበዳ ቫይረስ ኮረና ስግኣት እዩ ብምባል ቤት ምኽሪ ፌዴሬሽን እቲ ምርጫ ክናዋሕን ኣብያተ ምኽሪን ኣፈፀምቲ ስራሕን ፌደራልን ክልላትን ድማ ብዘለውዎ ክቕፅሉ ወሲኑ እዩ:: እቲ ምርጫ ኮረና ቫይረስ ስግኣት ከምዘይከውን ምስተረጋገጸ ኣብ ውሽጢ 9 ወርሒ ክሳብ ሓደ ዓመት እቲ ምርጫ ክካየድ ቤትምኽሪ ፌዴሬሽን ምውሳኑ ይዝከር::
የኦሮሞ ህዝብም ሆነ ኦነግ ከገዳይ ማህበርተኞች ጋር አይደራደርም:: በፕሮፖጋንዳ አንዱን ሰብሮ አንደኛውን ከፍ ማድረግም ያከተመለት ዘይቤ ነው:: ወያኔ በምንም አይነት ኦሮሚያ ዉስጥ ወደ ሥልጣን መመለስ አይችልም:: በኦሮሞ ጉዳይ ኦነግም ኦዴፓም ከማንም ጋር አይደራደሩም::
ኣብ ኢትዮጵያ ምርጫ ቅድሚ ምክያዱ ናይ ዕርቅን ናይ መሰጋገሪ መንግስትን ክጣየሽ “ኣብሮነት” ዝተባህለ ናይ ሰለስተ ፖለቲካዊ ውድባት ጥምረት ፀዊዑ።ቦርድ ምርጫ ወሳኒ ኣካል ኣነ እየ ስለዝበለ ጥራይ ክኸውን የብሉን ዝበለ እቲ ጥምረት ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሃቦ መልሲ ብሕጊ ዝተውሃቦ ሓላፍነትን ግቡእን ንምፍጻም ፍቓድ ዝኾነ ይኹን ኣካል ኣይድልዮን ኢሉ’ሎ።
ኣብ ቀረባ ሰሙናት ብናይ ኢትዮጵያዊያን ዴሞክራሲያዊያን ፓርቲ/ኢዴፓ/፤ህብር ኢትዮጵያ ፓርትን ናይ ኢትዮጵያ ሃገራዊ ምንቅስቓስን ብዝተባህሉ ውድባት ዝተጣየሸ “ኣብሮነት ናይ ኢትዮጵያ ፌደራልዊ ሓድነት’’ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለፂ “ቐዳምነት ንሃገራዊ ድሕንነት” ኢሉ’ሎ።
ኣቶ ልደቱ ኣያሌው እዚ ምስ ህልውና ሃገር ዝተኣሳሰር ምርጫ መዓስ ይካየድ ዝብል መንግስትን ፖለቲካዊ ውድባትን ኮፍ ኢሎም ክዘራረቡን ክደራደሩን ኣለዎም ኢሎም ።
“ዝውሰን ዘለዎ በዚ መልክዕ ክኸውን ኣለዎ እምበር ሓደ ቦርድ ምርጫ ዝተብሃለ ኣካል ተላዒሉ ጉዳይ ምርጫ ዝምልከቶ ኣነ ጥራሕ እየ ኢሉ ዝውስኖ ነገር የለን።ምኽንያቱ ሃገርና ኣብ ዝተፈለየ ኩነታት እያ ትርከብ።”
ናይቲ ሓዱሽ ጥምረት መራሒ ኣቶ ይልቃል ጌትነት እውን እታ ሃገር ዘላትሉ ኩነታት ክገልፁ ከለው 86 ሰባት ክቕተሉ ከለው፣ኣብያተ ክርስቲያንን መስጊድን ክቃፀል፣ተማሃሮ ክጭወዩ፣ዩኒቨርሲቲታት እናተዓፀው፣ካብ 35 ሽሕ- 40 ሽሕ ተማሃሮ ካብ ትምህርቶም ከቋርፁ ከለው፣ክልላት 1600 ገበነኛታት ኣይንህብን ኢሉ እናቕበፁ ናይታ ሃገር ፖለቲካ ሕክምና ዘድልዮ ስለዝኾነ ክንረዳዳእ ኣለና ኢሎም።
ምኽትል ኣቦ ወንበር ኮምሽን ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ኣቶ ውብሸት ኣየለ ብወገኖም ቦርድ ምርጫ ብሕጊ ዝተውሃቦ ስልጣንን ሓላፍነትን ንምፍፃም ካብ ዝኾነ ይኹን ኣካል ፍቓድ ኣየድልዮን ኢሎም።
“በብሓሙሽተ ዓመት ምርጫ ምክያዱ ቦርድ ምርጫ ነዚ ዘፈፅም ምዃኑ ካብ ዝኾነ ይኹን ፍቓድ ክረክብ የብሉን።እቲ ሕጊ ባዕሉ እኹል እዩ።ቦርድ ምርጫ ሕጊ ናይ ምፍፃም ሓላፍነት ኣለዎ።ዝተመስረተሉ እውን ንኻልእ ዘይኮነስ ነዚ ጉዳይ እዩ።”
ኣቶ ውብሸት ወሲኾም ናይቲ ምርጫ ፕሮግራም ኣብ ምውሳን ናይ መወዳእታ ሓላፍነት ናይቲ ቦርድ እዩ እውን ኢሎም ።ምርጫ ምስ ዝምልከቶም ኣካላት ዝካየድ ምኽክር ከምዝቕፅል እውን ሓቢሮም ኣለው።
ንሱ ብዝሃቦ መብርሂ መሰረት፣ ንክልተ ዓመታት ናብ ኤርትራ ዝበጽሐ መራሒ ሃገር ኣይነበረን ጥራይ ዘይኮነ ፕረዚደንት ኢሳይያስ’ውን ኣብዘን ክልተ ዓመታት ናብ ስዑዲ ዓረብ፣ ሕቡራት ኢማራትን ግብጽን ጥራይ ምብጻሕ ከምዝፈጸመ ኣዘኻኺሩ።
ኣብ ታሕሳስ 2015 ናብ ኤርትራ ዝበጽሐ ናይ መወዳእታ መራሒ ሃገራት ኣመሪ ቀጠር፣ ሸኽ ታሚም ሓማድ ቢን ከሊፋ ኣልታኒ ኮይኑ፣ ብጉዳይ ምሩዃት ኵናት ጅቡቲ ንምዝርራብ’ዩ ናብ ኣስመራ ናይ ፍርቂ መዓልቲ ዑደት ኣካይዱ።
እዚ ድማ እቲ ሃገር ብደረጃ ላዕለዋይ መሪሕነት ካብ ዞባውን ኣህጉራውን ዲፕሎማሲ ተነጺላ ከምዘላ ዝሓበረ እቲ ዲፕሎማሰኛ፣ ኣብዚ ክልተ ዓመታት ብደረጃ ሚኒስተራትን ኣምባሳደራትን ዝተኻየደ ርክባት ብመንጽር ኣብ ዞባና ዝርከባ ሃገራት እቲ ዝተሓተ ምዃኑ ኣገንዚቡ።
ይኹን’ምበር ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትር ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ኣብዚ ሳልስቲ’ዚ ምስ ኤሪቲቪ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መጠይቅ፣ ኤርትራ ኣብ ዲፕሎማስያዊ መደይ ዓወታት ተመዝግብ ኣላ ክብል’ዩ ገሊጹ።
ክፋእ ስደት ብዙሕን ጸብጺብካ ዘይውዳእን’ዩ። ማዕረ እቲ ዘሳደደካ ዝወገነ ክመስል፡ ከክፍኡ ተኾልዂሉ’ዩ ዝስዕበካን ዘከላብተካን። መወዳእታ እዚ ግናይ-ርካብ መዓስ ምዃኑ ከይፈለጥካን ከይገመትካን ምጉዓዝ ከኣ እቲ ትዕድልቲ ዝግድዶ’ዩ። ካብቶም ቀንዲ በሰላታት ሰደት ተባሂሉ ዝጥቀስ፡ዕድመ ንእስነትን ጉብዝናን እናበልዐ ዝኸይድ ምዃኑ እዩ። ኣብ ግዜ ንእስነትካን በዓል-ውዑይ ሓይሊ ከለኻን ሰሪሕካን ጎይኻን ዘዋህለልካዮ ፍልጠት ንበሎ ንብረት፡ ትሕጃ መጻኢ ዕምርኻ ኮይኑ ዘሳሊ ክሳብ ዝኾነ፡ ኣብዚ ዝተጠቕሰ መለክዒ ግዜ፡ መንእሰይ ዘበለ ክጐዪን ከዋህልልን ምርኣይ፡ ኣማራጺ ዘይብሉ ሜላ መነባብሮ ደቒ ሰባት ስለዝኾነ እዩ። ካብዚ ወጻኢ ዝኽየድ ኣካይዳ፡ ንግዚኡ ባህታ ዝፈጥር’ኳ እንተኾነ፡ ውዒሉ-ሓዲሩ ጽግዕተኛ ዝገብር እዩ።
ምብላዕ ግዜ ስብእነት ዝባህሪኡ ስደት፡ ብዙሕ ሰብ ኣከላቢቱን ኣደዳ ዘይጽወር ሰንፈላል ምግባሩ ከኣ፡ “ኣብ ርእሲ ዘላታ፥ተወሰኸታ” ኰይኑ ትረኽቦ። ካብዚ ዝተጠቕሰ ብዘይ ቁም-ነገር ምንባር ንምህዳም ዝግበር ፈተነታት፡ ብገንዘብን ብጉልበትን ኣኽሳሪ፡ ሂወት ኣሽሓት መንእሰያት ኣብ ሓደጋ ዘእተወ ጕዕዞ እዩ።
“ካብ እዝግስ ቕድሚ ሰበይ እምበር’የ ተሰዲደ!” በሃሊት እያ ያስሚን፡ ምስኣን ብድሕሪኣን ዝተሰደዱ መዛኑኣ፡ ኣብቲ ንሳ “ዓዲ-ሰብ” እትብሎ ምብጽሖም፡ ሕመቓ ዘዘኻኽራ እናመሰላ፡ ምስ ነብሳ እዩ ዘባእሳ። ንየው-ነጀው ክትብል ዝሕለፈቶ ግዜ ብሰናይ ፍቓዳ ዝተመላለሰቶ ኮይኑ እናተሰምዓ፡ ነዛ ንኽትዝክሮ’ውን ዓቕማ ከም ዝጸንቐቐት እያ ትዛረብ። ዝሓለፈቶ ሸንኮለል ናብራ ጌጋ ማንም ሰብ ከምዘይኮነ’ኳ ኣጥዕያ ትፈልጥ እንተኾነት፡ ምቕባሉ እናኣገማ፡ ነዛ ነብሳ ሰላም ከምዝኸልኣ ከይሓብአት’ያ ትዛረበሉ።
ኣብ መጀመርታ 2013 ናብ አትዮጵያ ዝሰገረት ያስሚን ዝጀመረቶ ‘ፕሮሰስ’፡ ድሕሪ ዓመት ዝወሰደ ትጽቢት ውዱቕ ብምዃኑ፡ ተስፋ ምቑራጽ ዘስዓቦ ዓስ-ዓስታ ደፊእዋ ናብ ሱዳን ሰገረት። ዋላ’ኳ ኣብ ሱዳን እንታይ ዓይነት መስርሕ ክትክተል ከምዘለዋ ብንጹር ትፈልጥ እንተዘይነበረት፡ በቲ እዋን ዝናፈስ ብዝነበረ ወረ፡ ደሓን ተስፋታት ኣሕዲራ እያ ተበጊሳ።
ሱዳን ድሕሪ ምእታዋ ብዙሓት ሰባት ድሕሪ ምጥያቕ፡ ዝሓሸ እዩ ዝበለቶ መስርሕ ፕሮሰስ ዓዲ-እንግሊዝ ምስ ሓደ ኣብ እንግሊዝ ዝነብር መንእሰይ ብምስምማዕ ልባ ኣውዲቓ ክትጽበ ጀመረት። ምስ ምኻድ ግዜ ፍናና እናወሰኸ ብዝኸደ እቲ ኣቐዲሙ ዝፈሸላ መስርሕ ዳርጋ ረስዓቶ። እቲ እንተወሓደ ኣብ ሰሙን እትረኽቦ ዝነበረት ዕላል ምዕባለታት ፕሮሰሳ፡ ምቕራብ መኸተምታ ትጽቢታ ዘበስራ እናመሰላ፡ ምእሳር ወግዓዊ ቃል-ኪዳን ተጸበየት። ከምዚ እናበለት ንከባቢ ሸውዓተ ወርሒ ድሕሪ ምስላይ፡ ዝተሰርዐ መደባት ክጓተትን ምኽንያታት ክደራረብን ምስ ጀመረ ጎቦ ልባ ኾነት።
ምምላስ ያስሚን ናብ ኣዲስ-ኣበባ ኣብተን መጀመርታ ሰለስተ ኣዋርሕ ስደተይ ብምንባረን፡ ንባዕለይ ቀጨውጨው አብዝሕ ስለዝነበርኩ፡ ነንሓድሕድና ንተኣባበደሉን ንደዓዓሰሉን ዝነበርና እዋን እዩ ዝነበረ። እናኽርእያ ሱቕ ብምብዛሓ ብዙሕ ዘይብረሃኒ ዝነበርኩ፡ ከም ዋዛ ኣምሲለ መገዲ ባሕርን ምድረ-በዳን ክትሓስቦ ከምዘይብላ ወስ ከብለላ ከለኹ “ንሱ’ደኣ መን ሒዙኒ? ቀደም ዘይከይድ ዝነበርኩ!” ክትብለኒ ከላ ከም ሓውሲ ኩርይ ኢላ፡ ሓሳባተይን ፍርሒ-ውሽጠይን ክፎኽሰኒ ይርደኣኒ።
ጸይራቶ ትኸይድ ዝነረት ጓህን ቓንዛን ክርደኣኒ ከምዘይክእል እናሰሓቐት ትጨርቀለይ’ኳ እንተነበረት፡ ናይ ልባ ከምዘይነበረትስ ኣጸቢቐ እፈልጥ ነበርኩ። ካልእ ይትረፍሲ እቲ ቕድሚ ክልተ ዓመትን ገለ ኣዋርሕን ኣብ ገጽ ያስሚን ዘንብቦ ዝነበርኩ ሰንፈላልን ሕሱም ትጽቢት ንዘይተፈልጠ ነገርን፡ ድሮ ኣብ ገጸይ ተጻሒፉስ ኣንባቢ ከም ዝረኸበ፡ ካብ ብዙሓት ሓሰድቲ ስደተኛታት ርእይቶ ዝመስል ሕቶታት ምስ በዝሐኒ ክርዳእ ክኢለ እየ።
ንዓመት ዝኸውን፡ ኣብ ኣዲስ-ኣበባ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ጭቡጥ ኣሳልጦ ፕሮሰስ ድሕሪ ምጽናሕ፡ መስኪነይቲ ያስሚን ከም እንደገና ናብ ሱዳን ክትከይድ ምዃና ምስ ነገረትኒ፡ ዝሓለፈቶ ከርተት ስደት ሕርሕራይ ጌረ ይፈልጥ ብምንባረይ፡ ዛንታኣ ከይደግመላ እናፈራሕኩ ተቖጢበ ከዛረብ ከምዘለኒ ብምርዳእ “ኣጆኺ! ኣይትሕመቒ! ሰላም መገዲ!” ብምባል ደጋገምኩላ። ክልተ ሰሙን ዝኸውን ደሃይ ድሕሪ ምጥፋእ፡ ብሰላም ናብ ሱዳን ከምዝኣተወት ምስ ነገረትኒ፡ ክፋነዋ ከለኹ ድፍረት ስኢነ ዝገደፍኩዎ ሕቶ “ክትጸንሒ ዲኺ? ዋላስ ናበይ እዩ ኣንፈትኪ?” ብምባል ዝፈነኹዎ፡ ነብሰ-ስጋይ ዝበልዐ መልሲ “እንድዒ በጃኻ! እንታይ ፈሊጠ ኢልካኒ ኢኻ!” ዝብል መልሲ ጓሲሱ ብምምጽኡ፡ ብምሕታተይ ከምዝጠዓስ ገበረኒ።
ከመቀሌ ተነስቶ ባህር ዳር ደርሶ እህል እና ውሀ የሚያጠፋ ሮኬት ያለው ጁንታ ነገ የአማራ የፖሊስ እና የመከላከያ ሠራዊት ላይ ምን እንደሚያወርድበት መገመት አያዳግትም። አማራጭ አስታራቂ ሀሳብ ተብሎ በጅቡቲ የቀረበው ሀሳብ ለሁሉም የኢትዮጵያ ወገኖች ሰላማዊ መፍትሄ እንደሚያመጣ በሰላም ወዳድ አካላት ተገምትዋል። ዝርዝር ስምምነትን ቲም ለማ/አብይ ፣ ተቃዋሚ ፖለቲካ ፓርቲዎች እና ጁንታውች ተነጋግረው እንዲያረቁት የተተወ ሲሆን ዋናው ሽመልስ አብዲሳ እንዲያየው ጅቡቲ ያቀረበችው አስታራቂ ሀሳብ ይዘቱ
ረቂቅ አዋጆቹ በመስጠት ለተባበረኝ ብሎም የአሠሪና ሠራተኛ መጽሐፍ ረቂቁን አንብቦ ጠቃሚ ሂስ እና አስተያየት ለሰጠኝ ለጠበቃ ወረደ ኃይሉ (ድሬዳዋ) በዚህ አጋጣሚ ምስጋናዬን እገልጻለው፡፡
አብርሃም እንደምን አለህ ኢዲስ የተቋቋሙ የመንግሥት ተቋማት ማቋቋሚያ አዋጆችና ደንቦችን ቢደርሱን የሚወጡ አዋጆች፣ ደንቦች፣ እና የአንዳንድ ተቋማትን አሠራር የሚያሳዩ መመሪያዎች ስለአንዳንድ ተቋማት ሙሉ ስም፣ ትርጓሜ፣ ሥልጣንና ተግባር ሙሉ መረጃ የሚሰጡ በመሆናቸው ጠቃሚ ናቸው በመሆኑም በግልጽ ልናልንረዳበት በሚያስችል ዘዴ ብታስቀምጥልን፡፡ በተረፈ አመሰግናለሁ
ሄሎ አብረሃም ዩሃንስ እንደምን አለህ በብሎግ የማገኛቸው አዋጆች በጣም ጠቃሚዎች ናቸው፡፡ አሁን በረቂቅነት የቀረቡትን አዋጆች ዳውን ሎድ አድርጌ አይቻቸዋለሁ በጠቅላይ ዐቃቢ ህግ ማቋቋሚያ አዋጅ ላይ ስለ ሙያ ነጻነት የሚመለከተውን ድንጋጌ በሁለት መልኩ ሊታይ ይገባል የዐቃብያነ ህግ የሙያ ነጻነት መከበሩ ይበል የሚያሰኝ ነው ፡፡ ነገር ግን የሙያ ነጻነት ለየትኛውም የህግ ባለሙያ የሚያስፈልግ ይመስለኛል፡፡የዳኝነት ነጻነት በህገ መንግስቱ ቢደነገግም ይህን የዳኝነት ነጻነት በሚጋፋ ሰው ላይ የወጣ የወንጀል ቅጣት አለ ወይ?
በተመሣሣይ ጠበቃም እኮ የሙያ ነጻነት እንደሚያስፈልገው ይታወቃል፡፡ ነገር ግን በጥብቅናው ስራው ላይ ጣልቃ የሚገባበትን የሚያስከብር የህግ ማዕቀፍስ አለ ወይ? ከሌለ ሚዛናዊ ጥበቃ ካልተደረገ የፍትህ ሥርዓቱ ላይ ችግር አይፈጥርም?
እንዲያውም በጥብቅና ስራ ላይ ነጻነትን በስፋት የሚጋፉት እነዚሁ የሙያ ነፃነታቸው ሊከበርላቸው ይገባል የሚባሉ ዐቃብያነ ህጎች ና ዳኞች የመኖራቸውን ያህል ከሶስቱ ዘርፎች ለአንዱ ብቻ ነጻነትን የሚያስከብር የወንጀል ድንጋጌ ማውጣት በራሱ ፍትሃዊነትን አይጻረርም እንዴ?
ሌላው ዐቃቢ ህግ ና ጠበቃ ተከራካሪ ወገኖች መሆናቸው እየታወቀ አስተዳደራዊ ስልጣን ፍቃድ መስጠት ማገድ መሠረዝ ለዐቃቢ ህግ መስጠት አግባብነት አለው ወይ? መልስ እጠብቃለሁ
ይህ የግላዊነት ፖሊሲ ሲጎበኙ ወይም ከ anxt.co.uk (ከ “ጣቢያው”) ግዢ ሲፈጽሙ የግል መረጃዎ እንዴት እንደሚሰበሰብ ፣ ጥቅም ላይ እንደሚውል እና እንደሚጋራ ይገልጻል ፡፡
ጣቢያውን ሲጎበኙ ስለ እርስዎ መሳሪያ መረጃ, ስለ እርስዎ ድር አሳሽ, የአይ.ፒ. አድራሻ, የጊዜ ሰቅ, እና በመሳሪያዎ ላይ የተጫኑ አንዳንድ ኩኪዎች መረጃን በራስ-ሰር እንሰበስብባለን. በተጨማሪም, ጣቢያውን ሲያስሱ ስለ እያንዳንዱ ግለሰብ ድረ ገጾች ወይም የሚያዩዋቸው ምርቶች, የትኞቹ ድር ጣቢያዎች ወይም የፍለጋ ቃላት እርስዎን ወደ ጣቢያው እንደሚጠቆሙ እና ከጣቢያው ጋር እንዴት እንደሚገናኙ መረጃን እንሰበስባለን. ይህንን አውቶማቲካሊ መረጃ በመሰብሰብ "የመሣሪያ መረጃ" ብለን እንጠቀማለን.
- "ኩኪስ" ማለት በመሳሪያዎ ወይም በኮምፒተርዎ ላይ የተቀመጡ የውሂብ ፋይሎች ሲሆን ብዙውን ጊዜ የማይታወቅ ለየት ያለ መለያ ያካትታሉ. ስለኩኪዎች ተጨማሪ መረጃ እና እንዴት ኩኪዎችን ማሰናከል እንደሚችሉ http://www.allaboutcookies.org ን ይጎብኙ.
- በ "ጣቢያው" ላይ የተከሰቱትን የ "ምዝግብ ማስታወሻዎች" ትራኪንግ እርምጃዎች በድረ-ገፅ ላይ የተገኙ, እንዲሁም የእርስዎን የአይፒ አድራሻ, የአሳሽ አይነት, የበይነመረብ አገልግሎት አቅራቢ, የመጥቀሻ ገጾችን እና ቀን / የሰዓት ስታምፕቶችን ጨምሮ ውሂብን ይሰብስቡ.
በተጨማሪም በጣቢያው በኩል ግዢ ሲፈጽሙ ወይም ለመግዛት ሲሞክሩ ስምዎን ፣ የክፍያ መጠየቂያ አድራሻዎን ፣ የመላኪያ አድራሻዎን ፣ የክፍያ መረጃዎን (የብድር ካርድ ቁጥሮችን ፣ የኢሜል አድራሻ እና የስልክ ቁጥርን ጨምሮ) የተወሰኑ መረጃዎችን ከእርስዎ እንሰበስባለን ፡፡ ለዚህ መረጃ እንደ “የትእዛዝ መረጃ” ፡፡
እኛ የምንሰበስበውን የትዕዛዝ መረጃ በአጠቃላይ በድረ-ገፅ ላይ የቀረቡ ትዕዛዞችን (የክፍያ መረጃዎን ማቀናጀትን, የመላኪያ ማስተላለፍን, እና ደረሰኞችን እና / ወይም ትዕዛዞችን ያቀርብልዎታል).
ሊከሰቱ የሚችሉ አደጋዎች እና ማጭበርበሮች (በተለይ የእርሶ IP አድራሻ) ማያ ገጽን ለመመልከት እንዲያግዙን የምንሰበስበውን የመሣሪያ መረጃ እንጠቀማለን, እና በአጠቃላይ የጣቢያችንን (ለምሳሌ የእኛ ደንበኞች እንዴት ማሰስ እና ከእነሱ ጋር መስተጋብር እንደሚፈጥሩ ትንታኔዎችን በመፍጠር) እንጠቀማለን. ጣቢያ እና የገበያ እና የማስታወቂያ ዘመቻዎቻችንን ስኬታማነት ለመገምገም).
ከላይ እንደተገለፀው የግል መረጃዎን እንድንጠቀምበት እንዲያግዘን የግል መረጃዎን ለሶስተኛ ወገኖች እናጋራለን. ለምሳሌ, የመስመር ላይ መደብሮታችንን ለመግዛት Shopify ን እንጠቀማለን - Shopify እንዴት የግል መረጃዎን እንደሚጠቀሙ እዚህ ላይ ማንበብ ይችላሉ: https://www.shopright.com/legal/privacy. በተጨማሪም የደንበኞችዎ ጣቢያውን እንዴት እንደሚጠቀሙ እንድናስተውል Google ትንታኔዎችን እንጠቀማለን - - Google የእርስዎን ግላዊ መረጃ እንዴት እንደሚጠቀም እዚህ ላይ ማንበብ ይችላሉ: https://www.google.com/intl/en/policies/privacy/. በተጨማሪም ከ Google ትንታኔዎች መርጠው መውጣት ይችላሉ: https://tools.google.com/dlpage/gaoptout.
በመጨረሻም, ለሚቀበሏቸው ህጎች እና ደንቦች ለመገዛት, ለፍርድ ቤት መጥሪያ, ለፍርድ ማዘዣ ወይም ሌላ ለተቀበልነው መረጃ ህጋዊ ጥያቄን ለመመለስ ወይም መብቶቻችንን ለመጠበቅ ለእኛ የግል መረጃዎን ልናጋራ እንችላለን.
ከላይ እንደተጠቀሰው, ለእርስዎ ፍላጎት ሊሆን ይችላል ብለን ያመንባቸውን የተነጣጠሩ ማስታወቂያዎችን ወይም የግብይት ግንኙነቶችን ለእርስዎ ለማቅረብ የእርስዎን የግል መረጃ እንጠቀማለን. ስለ ማስታወቂያ አሰጣጥ እንዴት እንደሚሰራ የበለጠ መረጃ ለማግኘት, የ Network Advertising Initiative ("NAI") የትምህርት መርጦችን በ http://www.networkadvertising.org/understanding-online-advertising/how-does-it-work ላይ መጎብኘት ይችላሉ.
በተጨማሪም, የዲጂታል ማስታወቂያ ሕብረትን መርጦ መውጫ ፖርቶችን በ http://optout.aboutads.info/ በመጎብኘት ከነዚህ አንዳንዶቹን አገልግሎቶች መርጠው መውጣት ይችላሉ.
የአውሮፓ ኗሪ ከሆኑ, እኛ የምናኖርዎትን የግል መረጃን የመድረስ መብት እና እርስዎ የግል መረጃዎ እንዲስተካከል, እንዲዘምን ወይም እንዲሰረዝ መጠየቅ ይችላሉ. ይህንን መብት ለመጠቀም ከፈለጉ እባክዎ ከዚህ በታች በተሰጠው የእውቂያ መረጃ በኩል ያነጋግሩን.
በተጨማሪም እርስዎ የአውሮፓ ነዋሪ ከሆኑ እኛ እርስዎን ከርስዎ ጋር ልንሰራ የምንችል ውሎችን ለመፈፀም (ለምሳሌ በጣቢያው ትዕዛዝ ቢያደርጉ) ወይም ከላይ ከተዘረዘሩ ህጋዊ የንግድ ፍላጎቶቻችንን ለማስቀረት የእርስዎን መረጃ እኛ በምንሰራበት ሁኔታ ላይ እንዳለን እናስተውላለን. በተጨማሪ, እባክዎ ያስታውሱ መረጃዎ ከአውሮፓ ውጭ, ወደ ካናዳ እና ዩናይትድ ስቴትስ ጭምር ይተላለፋል.
እንደ የእኛ አሰራሮች ላይ ለውጦች ወይም ለሌሎች ክወናዎች, ህጋዊ ወይም ተቆጣጣሪ ምክንያቶች ለውጥን ለማንጸባረቅ በየጊዜው ይህንን የግላዊነት መምሪያ ወቅታዊ እናደርጋለን.
ስለ ግላዊነት ልምዶቻችን የበለጠ መረጃ ለማግኘት ጥያቄዎች ካሉዎት ወይም አቤቱታ ማቅረብ ከፈለጉ እባክዎን በኢሜል በ sales@anxt.co.uk በኢሜል ያነጋግሩን ወይም ከዚህ በታች የቀረቡትን ዝርዝሮች በመጠቀም በፖስታ ይላኩልን ፡፡
የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ምንድንነው? በወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 760/2012) መሠረት ምዝገባ ዘንድሮ መጀመር ያለበት ቢሆንም ምዝገባ እስካሁን ለምን አልተጀመረም? በአዋጅ የተቋቋመው ኤጀንሲ ምን በመስራት ላይ ነው? ምዝገባው መቼ ይጀመር ይሆን? የሚሉትና ሌሎች ጉዳዮችን ከኤጀንሲው ዋና ዳይሬክተር ወይዘሮ ነፃነት ጋር አዲስ ዘመን ቆይታ በማድረግ የሚከተለውን አስነብቧል፡፡
ወይዘሮ ነፃነት፦ የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ የሞት፣ ልደት፣ ጋብቻና ፍችን የመመዝገብ ሥራ ነው። የምዝገባው ጠቀሜታ ሦስት ዋና ጥቅሞች አሉት። ለኢኮኖሚያዊ፣ ለማህበራዊ አገልግሎት፣ ለሕግና ለሕዝብ አስተዳደር አገልግሎት ይውላል።
ለኢኮኖሚና ማህበራዊ አገልግሎት ሲባል በአገሪቱ የሚታቀዱ ፖሊሲዎችና እቅዶች መሠረት የሚያደርጉት የኩነቶችን መረጃ ነው። ለምሳሌ ትምህርት ቤቶችን፣ ሆስፒታሎችንና ሌሎች መሠረተ ልማቶችን ለመገንባት መነሻ የሚሆነው የአካባቢው ሕዝብ ነው። ትክክለኛ የሕዝብ ቁጥርን መረዳት የሚቻለው በዓመታት ልዩነት የሕዝብ ቆጠራ በማካሄድ ብቻ ሳይሆን በየደቂቃና ሰከንድ የሚከሰቱ ኩነቶችን በመመዝገብ ነው።
ከሕግ አንጻርም በማስረጃ እጦት በሀሰት ምስክር ኢኮኖሚያዊ መብት የሚታጣባቸው በርካታ አጋጣሚዎች አሉ። አንዱን እንኳ ብንመለከት ልጅነትን መካድ አንዱ ነው። ልጆች የቤተሰ ቦቻቸውን ንብረት በእኩል የማግኘት መብት እያላቸው በመረጃ ባለመኖሩ በአንድ ቤተሰብ አንዱ ተጠቃሚ ሌላው ተጎጂ ይሆናሉ። ምዝገባው ይህን ያስቀረዋል። የሕዝብ አስተዳደርን በተመለከተ ለምርጫ፣ ለበጀት ድልድልና ለተለያዩ የሕዝብ አገልግሎት ለመስጠት ያስችላል።
ወይዘሮ ነፃነት፦ ከአሁን በፊት ምዝገባ ይካሄድ የነበረው በአዲስ አበባና በተወሰኑ የክልል ከተሞች ነው። አስገዳጅ ሕግ የለውም። በአገልግሎት ጠያቂው በኅብረተሰብ ፈላጊነት ብቻ የሚካሄደው ነው። የሞት፣የልደት የፍችና የጋብቻ ባለጉዳዩ ፈልጎ ሲመጣ ነው የሚሰጠው። አሁን ግን የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ በከተሞች ብቻ ተንጠልጥሎ የሚቀር ሳይሆን በሁሉም የአገሪቱ ክፍሎች ተግባራዊ የሚደረግ ነው።
ወይዘሮ ነፃነት፦ የወሳኝ ኩነቶች በአገር አቀፍ ደረጃ ለመጀመር ግዙፍ ሥራ ያስፈልጋል። ይህን ግዙፍ ሥራ ለመስራት አዋጁ ባስቀመጠው መሠረት ዝግጅት ማድረግ ያስፈልጋል።
በ2006 ዓ.ም የኤጀንሲውን ዋና ዋና የሥራ ሂደቶችን በጥናት በመለየት የማዋቀር፤ አስፈላጊ የሰው ኃይል የማሟላት ሥራ፤ ኤጀንሲውን በምክር ቤትና በቦርድ እንዲመራ አዋጁ ያስቀምጣል። እነዚህን ማደራጀት፤ ለቢሮ የሚያስፈልጉ ቁሳቁስና ቢሮ የማደራጀት ስንሰራ ነው የቆየነው። ኤጀንሲውን በሁለት እግሩ አቁመናል።
ራሱን ከማቋቋም ባለፈ ክልሎች የየራሳቸውን የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ኤጀንሲ እንዲያቋቁሙ የማስተባበርና የመደገፍ ኃላፊነትን ተወጥቷል። ለሁሉም የሚሆን መነሻ የማቋቋሚያ አዋጁ ሰርቶ ሰጥቷል። ወጥ የሆነ መረጃ ለማሰባሰብ የሚያስችል ደንብ ተዘጋጅቶ ለሁሉም ክልሎች ተልኳል። በፌዴራል ደረጃ የወጣውን መሠረት በማድረግ ክልሎች የራሳቸውን ተጨባጭ ሁኔታ ጨምረው ደንብ አውጥተዋል። ከቀበሌ ጀምሮ የሚኖራቸውን መዋቅርና የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ምን ዓይነት መሆን እንደሚገባቸው የሚመለከቱ አጫጭር ስልጠናዎች ተካሂደዋል።
የዘንድሮውን ዓመት የዝግጅት ጊዜ አድርገን ነው የወሰድነው። ኩነቶችን ለመመዝገብ የሚያስችሉ መመሪያዎችን እያዘጋጀን ነው። የአቅም ግንባታ ሥራ ከቀበሌ ጀምሮም እንሰራለን። ኩነቶችን እንዲመዘግቡ ኃላፊነት የተሰጣቸው የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር፣ የመከላከያ ሚኒስቴር፣ የኢትዮጵያ ባህር ትራንስፖርት ድርጅት የማብቃትና መመሪያዎች የማዘጋጀት ሥራ ይሰራል። ምዝገባውን ለመጀመር የሚያስችሉ አጠቃላይ የዝግጅት ሥራ እንሰራለን።
ወይዘሮ ነፃነት፦በፌዴራል ደረጃ ዋነኛ የሥራ ዘርፎች የመረጃ ቅበላ፣ የወሳኝ ኩነቶች ጥናትና ምርምር የአሠራር ግንባታ፣ የትምህርትና ስልጠናና የቴክኖሎጂ የሥራ ሂደቶች ከሃምሳ በመቶ በላይ የሰው ኃይላቸውን አሟልተናል። በቀጣይም ሰባ አምስት በመቶ ለማድረስ እየሰራን ነው።
ሆኖም ዋና ችግር የሆነብን የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ለአገራችን አዲስ በመሆኑ በዘርፉ የሰለጠነ የሰው ኃይል የለም። ከተለያየ የሥራ መስክ የመጣውን ባለሙያ ማሰልጠን ትልቅ ፈተና ሆኖብናል። የኤጀንሲውን ባለሙያዎች ለማብቃት እየጣርን ነው። ቢሯችንን በቁሳቀስ ለማደራጀትም ተሞክሯል። ወደ ምዝገባው ስንገባ በቢሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ ያስፈልገናል። እስካሁን መንግሥት በጀት መድቦልናል። በቀጣይ የመንግሥት ብቻ በቂ ላይሆን ይችላል። ከዓለም አቀፍ ድርጅቶች ጋር አብርን እንሰራለን።
ከአሁን በኋላ ትልቅ ሥራ የሚሆነው ክልሎች ጋር ያለው ነው። ብዙ ክልሎች ኤጀንሲያቸውን አቋቁመዋል። ነገር ግን ኤጀንሲያቸውን ማቋቋም ብቻ በቂ አይደለም። የወሳኝ ኩነቶች ትልቁ ሥራ የሚሰራው ቀበሌዎች ላይ ነው። በአገሪቱ ውስጥ ከአስራ ሰባት ሺ በላይ ቀበሌዎች አሉ። በየቀበሌው የሚከሰትን ኩነት ለመመዝገብ አደረጃጀቱ መመለስ አለበት። የሰው ኃይሉ ፍላጎት መለየት አለበት። ከቀበሌ ወደ ወረዳ፣ ወደ ዞን ከዚያም ወደ ክልልና ፌዴራል የሚኖረው ትስስር መፈታት አለበት። ሠራውን ለመጀመር ከፍተኛ ድርሻ ያላቸው ክልሎች ዝግጅታቸውን ካላጠናቀቁ መጀመር አስቸጋሪ ነው። አሁን ባለው ሁኔታ ጥሩ የሄዱ ክልሎች እንዳሉ ሁሉ ወደ ሥራም ያልገቡ አሉ። ስለዚህ ሁሉንም ወደ አንድ መስመር ማስገባት ትልቁ ፈተና ይሆናል።
ወይዘሮ ነፃነት፦ለሁሉም ክልሎች የሚሰራ መመሪያ አዘጋጅተናል። በሁሉም ክልሎች ከቋንቋ በስተቀር ወጥ የሆነ የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ እንዲኖር ነው የሚያስፈልገው። ወጥ የሆነ መረጃ ለመሰብሰብ በአገር ደረጃ የሁሉንም ባህል ያካተተ የአሠራር ሥርዓት ተቀርጿል። በሁለተኛ ደረጃ ከልሎችን ስልጠና በመስጠት ነው እያገዝን ያለነው። በዘን ድሮ ዓመት ተከታታይ የግንዛቤ ማስጨበጫ ሠራ እንሰራለን ተብሎ ይጠበቃል። በቀበሌ ደረጃ ኩነቶችን የሚመ ዘግቡ አስራ ሰባት ሺ ሰዎችን እናሰ ለጥናለን። የተለያዩ አገሮች ልምድ ልውውጥ የማስቀ ስም ሥራ ይሰራል።
ወይዘሮ ነፃነት፦ ወደ ቴክኖሎጂ ከመሄዳችን በፊት የወረቀቱ ሥራ በተጣራ መልኩ መሠራት አለበት። ምክንያቱም የእጁ ሥራ ነው ወደ ቴክኖ ሎጂው የሚሸጋገረው። ለሁለት ዓመት ሥራ ላይ የምናውለው የእጅ ሥራ ነው። የእጁ ሥራ ያሰራናል የሚል እምነት ነው ያለው። በቀጣይ ግን በቴክኖሎጂ ለመታገዝ በጥናት ለመመለስ በእቅዳችን ይዘነዋል።
ወይዘሮ ነፃነት፦አዋጁ እንደሚያስቀምጠው ሁለት ዓመት የዝግጅት ጊዜ ያስፈልጋል። እኛ ወደ ሥራ የገባነው አዋጁ ከወጣ ከአንድ ዓመት በኋላ ነው። አዋጁ እንደዋጣ ወዲያው ኤጀንሲው መቋቋም ነበረበት። ነገር ግን አልተቋቋመም። መተዳደሪያ ደንብ ወጥቶለት ወደ ሥራ የገባው በ2006 ዓ.ም ነው። አዋጁ ያስቀመጠው የዝግጅት ጊዜ አልተሰጠንም። ዘንድሮ የኩነቶች ምዝገባ ያልተጀመረው አንድ ዓመት ዘግይቶ በመቋቋሙ ነው። ዘግይቷል መባል ካለበት በትክክል የተሰጠውን የዝግጅት ጊዜ ተጠቅሞ ጨርሷል ወይም አልጨረሰም የሚል ከሆነ በተሰጠው ጊዜ መሠረት እየሰራ ነው። እንዲያም ሆኖ በአዋጁ ከተሰጠው ጊዜ በአንድ ዓመት ለመጨረስ ሰፊ ሥራ ተሰርቶ ነበር። ነገር ግን የኤጀንሲው ሥራ ብቻ በአገር ደረጃ የወሳኝ ኩነቶችን ለመመዝገብ በቂ አይደለም። ክልሎች መዘጋጀት ነበረባቸው። ክልሎች ኤጀን ሲያቸውን ቢያቋቁሙም ለመመዝገብ አልደረሱም። በዚህ ምክንያት ነው ዘንድሮ ምዝገባ ያልጀመረው።
ወይዘሮ ነፃነት፦ተጠሪነታችን ለፍትህ ሚኒስቴር ነው። ፍትህ ሚኒስቴር የተቻለውን ያህል ለመደገፍ ጥረት እያደረገ ነው። ከኤጀንሲው ጋር በጋራ ገምግመን ችግሮች የሚፈቱበትን መፍትሔ እናስቀምጣለን። መደገፍ ባለበት እየደገፉን ነው። ፍትህ ሚኒስቴር የራሱ አንገብጋቢ ሥራ ስላለበት አሁን ከሚደግፈው በላይ መደገፍ አለበት ለማለት ትንሽ ያስቸግራል። የክልል ኤጀንሲዎችን ለመደገፍ የክልል ርዕሰ መስተዳድሮች የሥራው ባለቤቶች መሆን ይጠበቅባቸዋል። ትኩረት ሰጥተው መስራት አለባቸው። በአጠቃላይ ግን መደገፍ በሚገባው መጠን እየተደገፈ ነው ማለት አይቻልም። አዲስ ኤጀንሲ ለማቋቋም ትልቅ ፈተና አለው።
ወይዘሮ ነፃነት፦ቦርዱ በየወሩ እየተገናኘ የኤጀንሲውን ሥራ መገምገም እንዳለበት መመሪያ ደንቡ ያስቀምጣል። በየወሩ መካሄድ ነበረበት ግን አልተካሄደም። ያልተካሄደበት ምክንያት ሁለት ነው። የሚቀርቡ ውሳኔዎችን በየወሩ ቦርዱ ይዞ መቅረብን ችላ ብሎ ነበር። በሌላ በኩል ደግሞ ወቅቱን ጠብቆ የቦርድ አባላት በስብሰባ ላይ መገኘት አልቻሉም። ይህ ትክክል አለመሆኑ አዳማ ባካሄድነው ስብሰባ አንስተን ተነጋግረናል። ለማስተካከልም ተስማ ምተናል።
ወይዘሮ ነፃነት፦ የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ድርሻ ያላቸው አካላት እንደ ጤና ጥበቃ፣ የማዕከላዊ ስታትስቲክስ ኤጀንሲ፣ የፍትህ አካላት፣ ትምህርት ሚኒስቴርና ሌሎች ተቋማት ባለድርሻ አካላት በአዋጁ የተሰጠውን ኃላፊነቱን ለመወጣት በቂ ዝግጅት ማድረግ አለባቸው። እነኝህ አካላት በቂ ዝግጅት ካላደረጉ ምዝገባውን ለማካሄድ ተጽዕኖው ቀላል አይሆንም።
ከኤጀንሲው የሚገኘውን መረጃ የሚያወጣው ማዕካለዊ ስታትስቲክስ ስለሆነ በቂ ዝግጅት ማድረጉን ራሱን መፈተሽና ዝግጅት ማድረግ አለበት። የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ የኤጀንሲው ሥራ ብቻ ሳይሆን የብዙ አካላት ትብብር ውጤት ነው። በመሆኑም በቂ ዝግጅት ማድረግ ይገባቸዋል። የኅብረተሰቡ ተጠቃሚነት የሚረጋገጠው በኩነቶች መረጃ ላይ ተመስርቶ ነው። ስለሆነም ንቁ ተሳትፎ ማድረግ አለበት። የራሱ ጉዳይ ነው ብሎም ሊደግፈን ይገባል። ሚዲያዎችም ሥራዎቻችንን ለሕዝብ ጆሮ በማድረስ ሊተባበሩን ይገባል።
‹‹የእስላምን ነቢይ የሕይወት ታሪክ በሚገባና ደጋግሜ አንብቤያለሁ። መሆን የሚገባውን ታላቅ ስነምግባር እንጂ ሌላ አላገኘሁበትም፤እስላም የዓለም መንገድ ይሆን ዘንድም በጽኑ ተመኘሁ።››
በማሊው ታሪካዊ የሃይማኖት ስፍራ ቲምቡክቱ ውስጥ ውድመት ፈጽሟል የተባለ አንድ አክራሪ የእስልምና እምነት ተከታይ ዛሬ ማክሰኞ በዓለማቀፉ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት መቅረቡ ተነገረ።
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝደንት ክብርት ወ/ሮ መዓዛ አሸናፊ የፍ/ቤቱን ሴቶች ባለሙያዎች ማብቃትና ኃላፊነታቸዉን በከፍተኛ ብቃት እንዲወጡ የሚያስችል አሰራሮችን ለማመቻቸት ከሴት ዳይሬክተሮች፣ የቡድን መሪዎች፣ ከፍተኛ ባለሙያዎች እና የፅዳት ሰራተኛ ተወካዬች ጋር ነሐሴ 28 ቀን 2012 ዓ.ም ዉይይት አድርገዋል፡፡
በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በተለያዩ የስራ ዘርፎች ላይ የሚገኙ ሴት ባለሙያዎችን አቅም በማጠናከርና ምቹ የስራ ቦታ በመፍጠር ፍርድ ቤቱን የተሻለ አገልግሎት ሰጪ ተቋም በማድረግ በተገልጋይ ዘንድ መልካም ገፅታ ለመፍጠር በጋራ መስራት ይገባል ያሉት ክብርት ወ/ሮ መዓዛ አሸናፊ ውይይቱ ያሉንን ሃብቶች በአግባቡ በመጠበቅና በመጠቀም ለቀጣጥ ትዉልድ የሚተርፍ ስራ ለመስራት በአስተሳሰብ የተቀየረ ማህበረሰብ በፍርድ ቤታችን የመፍጠር ዓላማ ያነገበ መሆኑን ገልጸዋል፡፡
ለውይይት መነሻ የሚሆን ሃሳብ ያቀረቡት የክብርት ፕሬዝደንት ረዳት ባለሙያ የሆኑት ወ/ሪት ሩት ተክለአብ ስለ ምቹ የስራ ቦታ ምንነት፣ ጥቅም እና ምቹ የስራ ቦታ ለመፍጠር ስለሚያስፈልጉ ጉዳዮች ገለፃ ያቀረቡ ሲሆን በመልካምና ምቹ የስራ አካባቢ ለመስራት ከልብ መፈለግና የውስጥ መነሳሳት አንዱ የለዉጥ አካል እንደሆነም በገለጻቸው ጠቁመዋል፡፡
ይህንንም ተከትሎ ከተሳታፊ ሴት ሰራተኞች ጋር በተደረገው የሃሳብ ልውውጥ የፍርድ ቤቱን ምድረ ግቢ እንዲሁም ቢሮዎችን ምቹና ሰላማዊ ለማድረግ እንቅፋት የሚሆኑ ችግሮች በሰፊዉ የተነሱ ሲሆን እያንዳንዱ ሰራተኛ የስራ አካባቢውን ንጽህና የመጠበቅ ሃፊነት መወጣት እንዳለበትና የአመለካከት ለውጥ እንዲያመጣ ቀጣይነት ባለው መልኩ ሊሰራ ይገባል ተብሏል፡፡ በሌላ በኩል አሰራርን ከማዘመን ጀምሮ በንብረት አጠቃቀም፤ አገልግሎት የማይሰጡ ያረጁ ንብረቶች በአግባቡ አወጋገድና የስራ አካባቢ ንጽህና አጠባበቅ ላይ በትኩረት የሚሰራ ተቋማዊ ንቅናቄ ማስጀመሪያ ሃሳቦች ቀርበዋል፡፡ በጉዳዩ ላይ ቀጥተኛ ተልዕኮ ያለው የስራ ክፍል አደረጃጀቶችን ለማስተካከል የፍርድ ቤቱ ከፍተኛ አመራሮች ከአስተዳደር ክፍል ሃላፊዎች ጋር በጥምረት የሚሰራ ኮሚቴ ተቋቁሟል፡፡
23 April 2017 (EMF) እውቁ ፖለቲከኛና አንጋውፋ ምሁር አቶ አሰፋ ጫቦ አረፉ። አቶ አሰፋ በማራኪ ተናጋሪነታቸው እና አንደበተ ርቱዕነታቸው የሚታወሱ የሕግ ምሁር ነበሩ። ብዙውን እድሜያቸውን የጨረሱት በኢትዮጵያ ፖለቲካ እና በእስር ቤት ውስጥ ነው። አሜሪካ ከገቡ በኋላ በ20 ግዛቶች እየተዘዋወሩ ኖረዋል። በቅርቡ ባሳተሙት የ”ትዝታ ፈለግ” መጽሃፋቸው ለረጅም ግዜ በአንድ ቤት የተቀመጥኩት እስር ቤት ውስጥ ብቻ ነው ሲሉ አስነብበውናል።
አቶ አሰፋ ጫቦ ከአባቱ ከጫቦ ሣዴ ሃማ ያሬና ከእናቱ ከማቱኬ አጀን ከተራራ አናት ላይ ከሚገኝ ሜዳማ ቦታ ላይ ጨንቻ ከተማ ነው የተወለደው።ከጋሞ ሰንሰለት ተራራዋች አንዱ ጫፍ ላይ የሚገኝ ጠረጴዛ ነው ይላታል ጨንቻን ሲገልጣት ከ2-6ኛ ክፍል እዚያው ጨንቻ የተማረ ሲሆን በዘጠኝ ዓመቱ የጨንቻ ገብርዔል ዲያቆን በመሆንም አገልግሏል በድቁናው ባገኘው ካፒታልም ጥቂት የዶሮና የበግ ግልገል ገዝቶበታል ሐሙስ ሐሙስን እየጠበቀ ኤዞ ገበያ ዶሮና እንቁላል አየነገደ ይውል ነበር ከእነሱም ውስጥ ት/ቤት ድረስ እየተከተሉ ያስቸግሩት የዶሮና የበግ ግልገልም ነበረው እንደፈረንጆቹ pet መሆናቸው ነው። የ8ኛ ክፍል ትምህርቱን በሻሸመኔ በኃላ ታሪኩን ሲያውቅ ስሙን ካላስቀየርኩ ብሎ ከታገለበት ከአጼ ናኦድ ት/ቤት ከ39 ተማሪዎች አንዱ በመሆን ነበር የተከታተለው።
ሲገልጻቸውም ‹በኢሌታሞና በሰዋች መሀከል የግንኙነት አጥር የለም።ወግ ሳያበዙ ለህዝብ አሳቢና ተቆርቋሪ ናቸው ነው› የሚላቸው የጋሞ ካዎ የሚፈራ ሳይሆን የሚከበር ነው ይለናል። ገና በልጅነቱ ለህዝብ በመስራት እርካታ ማግኘት እንደሚቻልም የተገነዘበው በጉሌታ-አንዱሮ ግብር ተቀባይ ተደርጎ በቀኛዝማች ኤሌታሞ ሲመደብ ነው ።የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን ከአዲስ አበባ ከኮከበ ጽባህ አቋርጦ ሲቪል አቪዬሺን ተቀጥሮ ባህር ዳር ሄደ። ‹ሀ› ብሎ የመጀመሪያውን ስራውንና የመጀመሪያ ልጁንም ያገኘው ጎጃም ነበር። ‹ጎጃሜ ተነቀለ› ብሎ ፖሊስና እርምጃው ላይ ጽፎ ጠፍቶ እስከወጣ ድረስ እዚው ነበር። በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ሕግ ት/ቤት LLB አግኝቶ የተመረቀ ሲሆን በዓለም አቀፍ የህግ ተማሪዋች ውድድር ከውጭ የምስክር ወረቀት ከንጉሱም የወርቅ ኦሜጋ ሰዓት ተሸልሟል። በ 1960 የህግ ተማሪ ሆኖ በአፍሪካ አዳራሽ የቀድሞ ተማሪዎች ማህበር ስብሰባ ላይ ከመጮህ ጀምሮ ይህው እስከእልፈተ ሞቱ ድረስ ለአገርና ለወገን ዋይታውን አላቋረጠም ነበር ። በአጠቃላይ የአጥቢያ ፍ/ቤት ጸሐፊ፤የበጅሮንድ ጽ/ቤት ተላላኪና ጸሐፊ የአየር መርማሪ (metrology) የህግ አማካሪ ሆኖ ሰርቷል።በፖለቲካው መስክ ከተማሪዎች ንቅናቄ ባሻገር የሁለት ድርጅቶች መስራችና መሪ ሲሆን ከ 1966-1967 የልጅ እንዳልካቸው አዲሱ ካቢኔና የደርግ አውራጃ አስተዳዳሪ ሆኖ ጋርዱላ ሄዶ ነበር። በጄኔራል መብራቱ ፍስሃ ታስሮ እስከተባረረ ድረስ የፖለቲካ ድርጅት መስራችና መሪ፤የአውራጃ አስተዳዳሪ የመንግሰትና የባለስልጣን አማካሪ፤የህዝብ ተከራካሪ በመሆን በለውጡ ውስጥ ሰርቶእል።
በኃላም በራሱ ከግቢ የመራቅ ጥያቄ አነሳሽነት ‹‹በችሎታው መጠን ሥራ ይሰጠው›› የሚለውን ሻምበል ፍቅረስላሴ ወግደረስ የፈረመበትን ደብዳቤ ይዞ መገናኛ ሚኒስቴር ወረደ። ከዚያ ነው እንግዲህ በየካቲት 1971 ዓ.ም መጀመሪያ ወደ ደርግ ጽ/ቤት ታፍኖ ተወስዶ ከዚያም በማዕከላዊ ታስሮ ከ 10 ዓመት ከ 6 ወራት ከ 6 ቀናት በኃላ የተፈታው፤ ማዕከላዊ እስር ቤት የሰው ገበያ ነበር ብሎ ሲገልፀው በ10 ዓመት የእስር ዘመኔ ውስጥ ከ100.000ሺ በላይ ሰው አይቼበታለው ይለናል ካያቸውም ውስጥ በባህርይ፣በቁመና፣በአለባበስና በስነምግባራቸው ጥሩ አድርጎ በመጻህፉ ውስጥ ይገልጻቸዋል።እንደተፈታም የአስኮ ጫማ ሱቅ የነበረበት ፎቅ ላይ የጥብቅናና የንግድ አማካሪ ቢሮ በመክፈት ሙግቱን አስረዝሞ ገንዘብና ጊዜ ከማባከን ይልቅ አስቀድሞ በድርድርና ከፍ/ቤት ውጭ ለመጨረስ ያደረገው ጥረትም ከዚሁ ከራሱ ማንነት የመነጨ ነው። በሽግግር መንግስቱ የምክር ቤት አባል በመሆንም በ 1983 አርባ ምንጭ ሄዶ ነበር ሁሉም አልሆን ሲለው ያለውዴታ በግድ አሜሪካ በስደተኝነት መጥቶ መኖሩን ጀመረ።
በተፈጥሮው ሰው መጥላት የማይፈልገው አንጋፋው የሰብዓዊ መብት ተሟጋች፣ቀጥተኛው፣ብዕረኛው አቶ አሰፋ ጫቦ የ 73 ዓመት ባለዕድሜው የአራት ልጆች አባትና የዘጠኝ ልጆች አያት ነበር።
‹የትዝታ ፈለግ› በሚል ርዕስ ለንባብ ያበቃውን መጽሐፉን በምናነብበት ወቅት ብዙ ወደማናቃቸው ጊዜያትና ግለሰቦች ከመውሰዱም ሌላ የአጻጻፍ ውበቱ እጅግ ያስደንቃል የባህሪይ አቀራረፅ ችሎታውና የአካባቢ ስዕላዊ መግለጫው ያረካል
‹‹ነፍጠኛ›› ማለት አማራ ብቻ ነው ማለት እምነት እንጂ እውነት አንዳልሆነና ‹‹ነፍጠኛ›› በሚል የሚበጠብጠንን ጥያቄ ለመመለስ ናችሁ የተባልነውን ሳይሆን ውስጣችን ገብተን ሆነን ያለነውን እንድናስተውል ይጎተጉተናል።
ዋታካዳ እንደሚጠሩት ‹‹ጋንታይናው›› ‹ጋትዬ› አሰፋ ጫቦ ዛሬ አብዛኛው እየፈራ እየሸሸ ምክንያቱን በሚደረደርበት ወቅት እሱ ምን አቅብጦኝ ከደርግ ጋር ገጠምኩ; ብሎ አያውቅም አምኖ እንጂ ምናምን ፍለጋ ወይም ሰው ገፍቶት እንዳልገባ በግልጽ አስቀምጦልናል እንዲያውም ‹በመሸ በጠባ ቁጥር በጥሼ የምቀጥለው ማተብ› የለኝም ይል ነበር
በንባብ የዳበረ የበሰለ መሆኑን ከማሳየቱም ሌላ ስለ አሜሪካ መምጣትና መኖር ያካፈለው ምክር በቀላሉ የሚታይ አይደልም ስለስደቱ ዓለም ችግርና ውጥንቅጥ ሲጽፍም ስደተኛው በሃብት ድህነትና በአእምሮ ድህነት መሃከል ያለው ልዩነት የጠፋበት መምሰሉን ፍንትው አድርጎ አቅርቧል በአጠቃላይ ጆሮ ጠገብነት ማወቅን አለመተካቱን ያሳውቀናል
ጀግና ፍለጋ ጦር ሜዳ መሪዋች አምባ የፖለቲካ ሰዋች አምባ እንሄዳለን። ሲገኝ አገር ያውቀዋል ፀሃይ ይሞቀዋል ያልታወቁ በየቤቱ የታጨቁ ተራሰው የሆኑ ያልተሰጣቸውን በመፈጸም የጀግኑ አሉ ይላል
ጋሞ ይላል ፤ ጋሞ ግብር ገበረ እንጂ ሥርዓቱን አልገበረም በማለት ጥፋቱን ስህተቱን በማመን መቀበልና ባደባባይ ይቅርታ መጠየቅ የጋሞነት ገላጭ አብሮ የተወለደ የውሰጥ ባህርይ መሆኑን በመተንተን ለየት ስላለው የአገርና የህዝብ አስተዳደር ሥርዓት ሲያጫውተን አንዳንዶቻችን በአገራችን ውስጥ ይህ መኖሩን ባለማወቃችን እንቆጫለን ወደዛሬያችን ለማምጣት በምኞት እንጋልባለን
ሌላው የጋሽ አሰፋ ትልቅነቱ እንደአንዳንዶቹ ፀሃፊዋች በራሱ አራት ነጥብ ዘግቶ እመኑልኝ ሳይለን ያየሁትና የኖርኩት እንጂ ያጠናሁት አይደልም ይላል በትዝታዋቹ ውስጥ እየሾለከ የሁላችንንም ትዝታ የቆሰቆሰውን ያህል ዛሬ በአገራችን ስለተንሰራፋው ሥርዓትም በማዘን እየገለጸ ወደተሻለ እንድንጓዝ ይማፀነናል።በእስራት ብዛት የህዝብ ነጻነት ታፍኖ የቀረበት ዘመንም አገርም አለመኖሩን በማስረገጥ የጋራ ቤታችን የሚፈለገውን መጠነኛ ጥገና በማካሄድ ፈንታ መናድ የመረጡትን አውግዞአቸዋል።አገራቸውን ባለማወቅ ወይም ለማወቅ ባለመፈለግ ነቀዝ የበላው ቤት እንድትሆን ስለማድረጋቸው በመውቀስ ወደምትፈለገዋ ከስህተቷ ልምድ የቀሰመች አዲሲቷ ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጽያን እንድንገነባ ይጣራል።
አብርሃም ሊንከን እንዳለውና ጋሽ አሰፋም በመጽሃፉ ላይ እንደጠቀሰው ‹‹ማንንም ያለቂም እንድንመለከት፣ሁሉንም በልግስና እንድናቅፍ፣በሃቅ ላይ እንድንጸና፣አምላክም ይህንን ሐቅ እንድናይ እንዲረዳን እንማጸን።
ጋሽ አሰፋ ጫቦ ያመነበትን እንደተናገረና እንደሰራ ሃገርና ወገኑን ወደ ተሻለ ደረጃ ለማድረስ እንደደከመ አለፈ። ይህን ታላቅ ሰው በህይወቱ እያለ በጣይቱ የትምህርትና የባህል ማህከል ጋብዘን በማስተናገዳችን ክብር ተሰምቶናል ። ብዕረⶉቻችን ጀግኖቻችን ጠበብቶቻችን ሳያልፉ ማክበር ግዴታችን መሆኑን እናምናለን።
የ ዌልጅ መመልከቻ በሎሳንዚችና በኦሬንጅ ካውንቲ የባህር ዳርቻ ላይ መውጣት በጣም ጥሩ መንገድ ነው. በዋናነት የሚወርድና የፀደይ እንቅስቃሴ ነበር. ይሁን እንጂ ባለፉት ሁለት ዓመታት በባህር ዳርቻዎች ወደ ባሕር ዳርቻዎች የሚፈልጓቸው የዓሣ ነባሪዎች ብዛት እና ልዩነት እያደገ መጥቷል, እናም አንዳንዶቹ ዓሣ ነባሪዎች የሚመርጡት የጉዞ ወቅት እንደ ክረምት እና በጋ ወቅት ነው. በፓስፊክ ውቅያኖስ ውስጥ በተካፈሉ የአርብቶ አየር ሠራተኞች ውስጥ በጎፈ ዌልስ, ስፕልማ ዌልስ, ሃምፕባክ ዌልስ, ብሉ ዌልስ, ፊን ዌልስ እና ሚንኪ ዌልስ በተፈጠሩት የዓሣ ዝርግ ላይ ተገኝተዋል.
ፒጂሚ ሴል ዌልስ, ፔሎፕ ዌልስ, ጁለር ዌልስ, ሐሰተኛ ገዳፊ ዌልስ, የኩዌር ወበባ ዌልስ እና ስካንገርገር ዌልስ በሳፕ ፔዶ በሶካሌ የባሕር ዳርቻ ላይ ይገኛሉ.
ሰማያዊ የዓሣ ነባሪዎች, ግራጫ ዌልሞች, የፊን ዓሣ ነባሪዎች, ሚንሰ ዓሣ ነበራት, ሃምፕባክ ዓሣ ነባሪ እንዲሁም በደቡባዊ ካሊፎርኒያ የባህር ዳርቻ የባሕር ዓሣ ነባሪዎች እንኳ ማየት እችል ነበር.
የዓሣ ነባሪው የዓሣ ዝርያዎች በዶልፊን እና የባህር ላይ ጉዞዎች መካከል በሚደረጉ ጥልቀት ላይ ሲጓዙ ከግማሽ ዶልፊን ዝርያዎች, እንዲሁም ከባህር አንበሶች እና ማኅተሞች መካከል በአብዛኛው በውሃዎቻችን ውስጥ መገኘት ይችላሉ.
የውሃ አካላትን የሚያበቅለው ግራጫ ዓሣ ነባሪዎች በየወሩ ወደ 6,000 ማይሎች ርቀው ወደ ቤሪንግ የባሕር ወሽመጥ በማጓጓዝ እና በሜክሲኮ ባጃ, ሞቃታማ የባህር ወለሎች ውስጥ ለመጥለቅ ይፈልጋሉ. የወቅቱ የዓሣ ነባሪ ወቅት የሚጀምረው ከጥር እስከ ሚያዝያ ድረስ ማጃዎች ወደ ሰሜን ከተመለሱ በኋላ ነው.
ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በኦካካዎች ወይም በባህር ዳርቻዎች ከሚሰነዘሩ ገዳይ ዓሣ ነባሪዎች መካከል በኖቬምበር እና ታሕሳስ አካባቢ የቡድን ጉብኝቶችን በማየት ላይ ይገኛሉ.
ከኤፕሪል እስከ ሰኔ ባለው የዓሣ ነባራ ሰዓት ላይ በአንፃራዊነት ፀጥ ያለ ቢሆንም ግን እድለኛ ካልሆኑ በአካባቢዎ ያሉ ሀምፕባክ ዓሣ ነባሪዎችን ያገኛሉ. እነዚህ ከ 40 እስከ 50 ጫማ የባሕር ዓሣ ነባሪዎች ከግድፍ ዓሣ ነባሪዎች ትንሽ ናቸው. ሃምፕባክ ዓሣ ነባሪን ለመመልከት እድለኛ ካልዎት, ለአድማጮች በጣም ደጋግመው በማሾፍ እና በጣም በጥቂቱ ከሚታወቁት የዓሣ ነባሪዎች መካከል አንዱ ስለሆነ ጥሩ ትርዒት ​​ውስጥ ሊገቡ ይችላሉ. በፀደይ ወቅት የዓሣ ዝርጋታ ጉዞ ከመጀመራቸው በፊት የአከባቢውን ዓሣ ነክ ማረፊያዎች ሪፓርት ማየት.
ከ 2007 ጀምሮ ለመጥፋት የተቃረቡትን የሰሜን ፓስፊክ ጥቁር ዓሣ ነባሪዎች መቅረበን በተደጋጋሚ እየጨመረ መጥቷል. ብሉ ዌል እስከዛሬ ከኖሩት ትልልቅ አጥቢ እንስሳት ሁሉ ትልቁ ሲሆን እስካሁን ድረስ ከተገኙት ከማናቸውም የዳይኖሰር ጥቃቶች ይበልጣል. ወደ 108 ጫማ ያድጋሉ እናም እስከ 190 ቶን (380,000 ፓውንድ) ይመዝናሉ. በባሕር ውስጥ ያሉ የባዮሎጂ ባለሙያዎች እንደሚናገሩት ምዕራባዊ የባሕር ዳርቻዎችን የሚሻገሩ ሰማያዊ ዓሣ ነባሪዎች በአየር ንብረት ለውጥ ምክንያት ምናልባትም በጣም ድንቅ የሆኑ ፍጥረታትን በአደባባይ ወደ 5 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በባህር ዳርቻው አቅራቢያ ወደሚገኘው የባሕር ዳርቻ በሚጠጋባቸው የተለያዩ ጥቃቅን ቀበሌዎች ይመገባሉ. በበጋው ወራት. ብሉ ዌልዝ ባለ ሰማያዊ ሰማያዊ ቀለም, ረዥም ጠፍጣፋ ሰውነት እና ጎማ ያለው ሲሆን የዓምዳ ቅርጽ ያለው ባለ አንድ ጎድ ቅርጽ ያለው ጎድጓዳ ሣቅታ.
የፊን ዌልልስ የሚባሉት ጥቃቅን ዋልታዎች ሁለተኛው ትልቅ አጥቢ ሲሆኑ ወደ 88 ጫማ ርዝመት ይደርሳሉ. የመጥፋት አደጋ ቢኖርም ህዝቦቿ በብዙ ውቅያኖስ ውስጥ ተዘርግተዋል እናም የእነሱ የስደት ልምዶች በደንብ አይታወቁም, ስለዚህ ወደ ሳውዘርን ካሊፎርኒያ የባህር ዳርቻዎች በመመገብ እነሱን በማጥመድ ይጀምራሉ, እናም በማንኛውም ወቅት ሊሆን ይችላል. የዓሣ ነጭ ዝርያ ለረጅም ጊዜ በጠቆረ ጥቁር ቡናማ ቀለም ያለው ልዩ የሆነ የጅራት ዘንግ አለው. ከ 6 እስከ 10 የሆኑ ቡድኖች ይጓዛሉ. Minke whalesም ዓመቱን ሙሉ በዓመት ውስጥ ሊገኙ ይችላሉ.
ለአበቦች ወደ አየር ሲመጡ የሚፈጩት የዓዛ ዝማሬ በአብዛኛው በጣም ጥሩ ርቀት ላይ የሚታይና ለአጥቢው የመጀመሪያው ምልክት ሊሆን ስለሚችል, ከዓይነታችን በላይ ለማንዣበብ ወደ ታች አናት ላይ ዓይኖችዎን ይፈትሹ. .
የዓሣ ነባሪዎችና ሌሎች የባህር ፍጥረታትን ቅርበት ለመያዝ ካሜራችሁን ወይም ጥንድ ጆሮዎጆቻችሁን ይዘው ቢሄዱ, ነገር ግን በሩቅ ላይ የዓሣ ነባሮችን ምልክቶች ለመርጋት የመጀመሪያውን ራቁትዎን ይጠቀሙ.
በንብርብሮች ልብስ ይለብሱ, እና ሞቅ ያድርጉ. በማንኛውም ወቅት ምንም እንኳን ውሃው ምንም ይሁን ምን ውሃው ላይ ይቀዘቅዛል. በባህር ዳርቻው ላይ በጣም ሞቃታማ ቢሆንም እንኳ የቧንቧ ውኃው ጠፍቷል. በክረምት ውስጥ, ወደ በረዶ እየሄዳችሁ እንዳሉ ልብስ ይለብሱ.
መንቀሳቀስ የማትፈልግ ከሆነ የመረጥከውን መድሃኒት መውሰድ ወይም መንሸራሸር መታጠፊያዎችን ወይም የእጅ አንጓዎችን መጠቀም. የዶልፊንን ዌልስ እያሳደደች ወይም ዶልፊኖችን ስታሳድድ ስታቆም ማቆም, መጀመር እና መዞር ይጀምራል.
የወሳኝ ኩነት ምዝገባ ስርዓት ግንባታ ሂደት ወደ ላይ፣ ወደታች እንዲሁም ወደ ጐን ተቋማዊና ሙያዊ ግንኙነት እና ትስስር በመፍጠር ዘላቂነት ባላው ግንዛቤ ፈጠራ፣ ድጋፍና ትብብር ሕጋዊ፣ አስተዳደራዊና ስታትስቲክስ መረጃዎችን የሚያስገኝ የተቀናጀ የመረጃ ስርዓት ነው፡፡ ይሁን እንጅ በዓለም ብሎም በሀገራች በተከሰተው የኮሮና ቫይረስ ወረርሽ በሽታ ምክንያት የአካል ድጋፍም የፊት ለፊት ስልጠናዎችን መስተት አልተቻለም፡፡ በመሆኑም ሚዲያ የሚከታተለውን የህብርተሰብ ክፍል በወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ጽንሰ-ሐሳብ፣ አስፈላጊነት እና ጠቀሜታ በማስገንዘብ በበሽታው ምክንያት ሳይዘናጉ የሚከሰቱ ኩነቶችን በራስ ተነሳሽነት እንዲያስመዘግቡ ማስቻል የዚህ ሰነድ አጠቃላይ ዓላማ ነው፡፡
በዚህ ሰነድ ውስጥ ስለ ወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ጽንሰ-ሐሳብ፣ ስለ ወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ አስፈላጊነት እና ጠቀሜታን፣ እያንዳንዱን ኩነት አስመዝጋቢና ከአስመዝጋቢዎች የሚጠበቁማስረጃዎችን የሚመለከቱ ጉዳዮች በዝርዝር ቀርበዋል፡፡
ሚዲያ የሚከታተለው የህብርተሰብ ክፍል በዚህ ሰነድ ላይ ተመስርቶ የሚሰጠዉን የግንዛቤ ማስጨበጫ በሚገባ በመከታተል የወሳኝ ኩነት እና የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ምንነት፣ ስለ ወሳኝ ኩነቶች አይነቶችና መገለጫቸው እንዲሁም መርሆዎች፣ የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ አስፈላጊነትና ጠቀሜታ ተገንዝበዉ የሚከሰቱ ኩነቶችን በማስመዝገብ በሀገራችን የተዘራውን የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ስርዓት በመገንባት ረገድ የበኩላቸውን ሚናቸዉን ይወጣሉ፡፡
የወሳኝ ኩነትን ምንነት ከሦስት አተያዮች ላይ ተመስርተን እንመለከታለን፡፡ እነዚህም የመዝገበ ቃላት ትርጉም፣ በሀገራችን የወሳኝ ኩነቶችን ምዘገባ ስርዓት ለማስተግበር በወጡ ህጎች የሰጠ ትርጉም እና በተባባሩት መንግስታት ድርጅት የተሰጠዉ ትርጉም ፡፡
ኩነት (Event) ማለት ደግሞ ተፈጸመ፣ ተደረገ፣ ተከናዎነ፣ ወይም አንድ አይነት መጠን፣ መልክ፣ ባህርይ፣ ግብር፣ ስራ ያዘ (የአማርኛ መዝገበ ቃላት የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ጥናት ምርመር ማዕከል፣ በ1993ዓ.ም አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ)፡፡ ስለዚህ ወሳኝ ኩነት ማለት በጣም አስፈላጊ ድርጊት ፣ እጅግ አስፈላጊ ጉዳይ ማለት ነዉ፡፡
3. የህግ ትርጉም፡- በሀገራችን የወሳኝ ኩነቶችን ምዘገባ ስርዓት ለማስተግበር በወጣዉ አዋጅ ቁጥር 760/2004 አንቀጽ 2(1) እና የክልሉን ወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ኤጀንሲን ለማቋቋም በወጣዉ ደንብ ቁጥር 120/2006 አንቀጽ 2(2) መሰረት “ወሳኝ ኩነት” ማለት ልደት፣ ጋብቻ፣ ፍቺ ወይም ሞት ሲሆን ጉዲፈቻን፣ ልጅነትን መቀበል እና አባትነትን በፍርድ ቤት ማወቅን ይጨምራል፤ በሚል ተተርጉሟል፡፡
ለእያንዳንዳቸው ወሳኝ ኩነቶች የተሰጠው ትርጉም ከዚህ በታች በአጭሩ ቀርቧል፡፡ እነዚህ ትርጓሜዎች የምዝገባውን የሕግ፣ የአስተዳደርና የስታትስቲክስ ዓላማ በጥምረት እንዲያሳኩ ታልመው የተዘጋጁ ሲሆን ሀገሮችም የምዝገባና ስታትስቲክስ ስርዓቱን በማቋቋምና በማካሄድ የአሰራር መርህ አድርገው እየተጠቀሙባቸው ይገኛሉ (ተ.መ.ድ 2014፡ (3-4))፡፡
1. በሕይወት መወለድ /Live Birth/፡- ልጅ በሕይወት ተወለደ የሚባለው የእርግዝናው ጊዜ ከግምት ውስጥ ሳይገባ ሕፃኑ ከእናቱ ማህጸን እንደወጣ ወዲያውኑ ሕይወት ያለው መሆኑ ከታወቀ ነው፡፡ ሕጻኑ ሕይወት ያለው መሆኑ የሚታወቀው ጽንሱ በማህጸን የቆየበት ወራት ከግምት ውስጥ ሳይገባ ከእናቱ ማህጸን በሚወጣበት ወቅት የሚተነፍስ ከሆነ ወይም እትብቱ ከመቆረጡ በፊት ወይም ከተቆረጠ በኋላ ሌላ በሕይወት የመኖር ምልክት/ለምሳሌ የልብ ትርታ፣ የጡንቻዎች እንቅስቃሴ/ካሳየ ነው፡፡ ተ.መ.ድ (2ዐ14፡3)
2. ሞት /Death/፡- ሞት ተከሰተ የሚባለው አንድ በሕይወት ይኖር የነበረ ሰው ወይም በሕይወት የተወለደ ሕጻን በበሽታ፣ በአደጋ ወይም ተለይቶ ባልታወቀ ምክንያት በሕይወት ያለ መሆኑን የሚያሳውቁ ምልክቶች ሙሉ ለሙሉ ለዘለቄታው ሲለቁትና እንደገና ነፍስ ለመዝራት የማይችል መሆኑ ሲረጋገጥ ነው፡፡
3. የሽል ሞት /Foetal Death/፡- የሽል ሞት ተከሰተ የሚባለው የእርግዝና ጊዜ ከግምት ውስጥ ሳይገባ ሕፃኑ ከእናቱ ማህጸን ሳይወጣ ሙሉ ለሙሉ የሞተ እንደሆነ ወይም ከእናቱ ማህጸን ከወጣ በኋላ ሕይወት ያለው መሆኑን የሚያሳውቁ ምልክቶች ማለትም የመተንፈስ፣ የልብ ትርታ፣ የጡንቻዎች እንቅስቃሴ ካልታዩ ነው፡፡ ይህ ትርጓሜ ሰፊና እርግዝናው ሕይወት ያለው ሕፃን ያላስገኘን ክስተት በመሉ የሚመለከት ነው፡፡
4. ጋብቻ (Marriage)፡- እንደ የአገራቱ ህጎች ዕድሜያቸው ለጋብቻ የደረሱ አንድ ወንድና አንዲት ሴት በህጋዊ መንገድ ለዘለቄታው አብሮ በመኖር ሃሣብ በራሳቸው ነፃ ምርጫ ፈቅደው በይፋ የሚመሠርቱት ግንኙነት ወይም በዚሁ ግንኙነታቸው አማካኝነት የሚዋቀር ሕጋዊ ተቋም ነው፡፡ የጋብቻ ህጋዊነት የሚረጋገጠው በሲቪል ህግ፣ በሃይማኖት ወይም በአገራት ህግ ዕውቅና በተሰጣቸው ሌሎች ባህላዊ አሰራሮች ነው፡፡
5. ፍቺ /Divorce/፡- ፍቺ ማለት በሕጋዊ መንገድ ተመስርቶ የነበረ ጋብቻ ሙሉ ለሙሉ ህጋዊ በሆነ መንገድ በሀገሩ ሕግ መሰረት ሲፈርስና ሁለቱም ለጋብቻ መፈጸም የሚያስችላቸውን መብት የሚያገኙ መሆናቸው ሲረጋገጥ ነው፡፡
6. ጋብቻ እንዳልተከናወነ መቁጠር /Annulment/፡- የየሀገሩን የፍታሐ-ብሄር ሕግ መሰረት በማድረግ ስልጣን በተሰጠው አካል ጋብቻ እንዳልተፈጸመ ወይም ጋብቻውን በመሰረዝ ተጋቢዎች ከዚህ በፊት ጭራሽ ተጋብተው እንዳልነበረ መቁጠርን ይመለከታል፡፡
8. ጉዲፈቻ/Adoption/፡- ማለት የየሀገሩን የፍትሐ-ብሄር ሕግ መሰረት በማድረግ የራስ ያልሆነን ልጅ ስልጣን ባለው ፍርድ ቤት በፀደቀ ስምምነት የራስ ልጅ ማድረግ ነው፡፡
9. ልጅነትን መቀበል /Legitimation/፡- ከጋብቻ ውጭ የተወለደን ግለሰብ በህጋዊ ጋብቻ ውስጥከተወለዱት ዕኩል ደረጃና መብት መስጠትን ይመለከታል፡፡ አንድ ሰው አንድን የተወለደ ልጅ የእርሱ ልጅ መሆኑን አግባብ ባለው ህግ መሰረት አምኖ ቃሉን ሲሰጥ ነው፡፡
10.አባትነትን በፍርድ ቤት ማወቅ / Recognition /፡- የልጅ አባት ያልታወቀ ወይም የተካደ ከሆነ የልጁ አባት ማን እንደሆነ በፍርድ ቤት ውሳኔ ሲረጋገጥ ነው፡፡
የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የወሳኝ ኩነት ምዝገባ ስርዓትን በአንድ ሀገር ለማደራጀት ቅድሚያ ሊሰጣቸው የሚገቡ ኩነቶች ልደት፣ ሞት፣ ጋብቻና ፍቺ እንደሆኑ ይገልጻል፡፡
ልደትና ሞት በሰው ልጅ ላይ አንድ ጊዜ የሚከሰቱ ተፈጥሮአዊ ክስተቶች ናቸው፡፡ ሰዎች በልደት አማካይነት ወደ ዓለም ህብረተሰብ ይቀላቀላሉ፤ በአንጻሩ በሞት አማካይነት ከዓለም ይለያሉ፡፡ ልደትና ሞት በሰው ልጅ አፈጣጠርና አኗኗር የህይወት መነሻና መድረሻ እርከኖች መለያ ናቸው፡፡ የልደት ኩነት በዚህ ምድር የሰዎች የመኖር ህጋዊ መብት ምንጭ በመሆኑ ማንኛውም ሰው በአንድ በታወቀ የአስተዳደር ክልል ለመኖር ህጋዊ የዜግነትና ማንነት መብት የሚያገኝበትና ለዚህም ማረጋገጫ የሚሆነውን ህጋዊ ሰነድ በመንግስት የሚዘጋጅበት የህይወቱ የመብት መነሻ እርከን ነው፡፡ በአንጻሩ ሞት የዚህ መብት መጨረሻ ወይም መቆሚያ እርከን ነው፡፡
ጋብቻና ፍቺ ሰው “ህጋዊ ሰው” የመሆን መብት በሚያገኝበትና በሚያጣበት የማህበረሰባዊ አኗኗር ስርዓት ውስጥ የሚከሰቱ ዋነኛ የሰዎች ማህበረሰባዊና ህጋዊ አቋም ለውጥ ጠቋሚ ኩነቶች ናቸው፡፡ እነዚህ በግለሰቦች ላይ የሚከሰቱ ተፈጥሮአዊና ማህበረሰባዊ ለውጦች የአንድን ሀገር የህዝብ አስተዳደር በስርዓት ለመምራት መነሻ መሰረቶች ናቸው፡፡
የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ማለት በአንድ ሀገር ክልል ውስጥ የሀገሪቱ ህግ በሚፈቅደው መሰረት በተቋቋመ ተቋም የወሳኝ ኩነቶችን መከስትና ባህሪያት ተከትሎ ተከታታይ፣ ቋሚና፣ አስገዳጅ በሆነ መንገድ ምዝገባ ማካሄድ ሲሆን፣ የአንድን ግለሰብ ማንነት የሚገልጹ ሕጋዊና ግለሰባዊ ማስረጃዎችን በማስገኘት ዓላማ ላይ የተመሰረተ ነዉ፡፡ ግለሰቦች ከልደት እስከ ሞት ድረስ በግላቸውና በማህበረሰብ አባልነታቸው የሚከሰቱባቸዉን ኩነቶች እና ከእነዚህ ኩነቶች ጋር ተዛማጅ የሆኑ የሥነ-ሕዝብ፣ የማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ባህሪያት ያካተቱ መረጃዎችን ለምዝገባዉ ተግባር ሲባል በወጣው አስገዳጅ ሕግ መሰረት በተከታታይነት እና በቋሚነት የመመዝገብ፣ ለግለሰቦች የምስክር ወረቀት የመስጠትና መረጃውን የመጠበቅ እንዲሁም ለወሳኝ ኩነቶች ስታቲስቲካዊ መረጃ አሰባሰብና ጥንቅር ግብዓት የሚሆኑ ግለሰባዊ መረጃዎችን የመሰብሰብ ተግባራትን የሚያጠቃልል የመረጃ አሰባሰብ ዘርፍ ነው፡፡
በወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ተግባር ላይ በመመስረት አስፈላጊውን ህጋዊ አስተዳደራዊና ተቋማዊ አወቃቀር የመዘርጋትና ለህጋዊ፣ ለአስተዳደራዊና ስታትስቲካዊ ጠቀሜታዎች ግብዓት የሚሆኑ አስፈላጊ ግለሰባዊ መረጃዎችን አግባብ ባለው ቴክኒካዊ አሰራር የማመንጨትና አደራጅቶ የመያዝ ስራ የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ስርዓት (civil registration system) በመባል ይታወቃል፡፡ ይህ ስርዓት በአንድ ሀገር የሚከሰቱ ወሳኝ ኩነቶች ደረጃውን በጠበቀ፣ በተቀናጀና አግባብ ባለው ቴክኒካዊ አሰራር ለመመዝገብ የሚያስችሉ ተቋማዊ እና ሕጋዊ አደረጃጀቶችን ከሀገሪቱ የማህበራዊና ባህላዊ ሁኔታዎች ጋር በተገናዘበ መልኩ በማደራጀት የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ አሰራርን በመላ ሀገሪቱ እውን የማድረግ ተግበራትን የሚያጠቃልል የምዝገባ ስርዓት ነው፡፡
አንድ አገር የወሳኝ ኩነትን ምዝገባ ስርዓት ለመዘርጋት/ተግባራዊ ለማድረግ የሚከተሉትን የአሰራር መርሆች ተፈጻሚ ማድረግ እንዳለባችዉ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ይገልጻል፡፡
1. አንድ ኩነት ከተከሰተ በአጭር ጊዜ ውስጥ መመዝገብ ይገባዋል፡- የኩነቶች ምዝገባ የጊዜ ገደብ በሶስት የምዝገባ የጊዜ ገደብ በመከፈል በህጉ ሊደነገግ ይገባል፤ እነርሱም መደበኛ ወይም ህጋዊ የምዝገባ ጊዜ፣ የዘገየ የምዝገባ ጊዜ እና ጊዜ ገደቡ ያለፈ ምዝገባ ጊዜ በመባል ይለያሉ፡፡ በተቻለ መጠን የተከሰቱ ኩነቶች በመደበኛዉ የምዝገባ ጊዜ መመዝገብ ይኖርባቸዋል፡፡
2. ሁሉንም የተከሰቱ ኩነቶች መመዝገብ አለባቸዉ፡- የተከሰቱ ሁሉም ኩነቶች በምዝገባው መሸፈን ይገባቸዋል፡፡ በዓለም አቀፍ ደረጃ የአንድ ወሳኝ ኩነት የምዝገባ ሽፋን የተሟላ ነው የሚባለው በአገሪቱ በዓመቱ ከተከሰቱ ኩነቶች ከ90 በመቶ በላይ በምዝገባው መሸፈን ከቻሉ ነው፡፡
3. ሁሉንም ኩነቶች የማቀፍ አቅጣጫን የመከተል፡- በምዝገባ አዋጁ የተመለከቱት ሁሉም ወሳኝ ኩነቶች (ልደት፣ ሞት፣ ጋብቻና ፍቺ) እና ተከታይ ወይም ተዛማጅ ኩነቶች (ጉዲፈቻና አባትነትን በህግ መቀበል) የቀበሌ አስተዳደር ጽ/ቤቱ የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ሥርዓት አካል ሆነው ይከናወናሉ፡፡
4. ምዝገባው ሁሉንም የአስተዳደር አካባቢዎችና ማህበረሰቦች መሸፈን ይገባዋል፡-የኩነቶች ምዝገባ አገር አቀፍ የመረጃ ፍላጎትን ለማሟላትና ሁሉን አቀፍ ለመሆን ምንም ቦታዎችንና ቤተሰቦችን ሳይለይ/ሳይዘል በሁሉም አካባቢዎች ሊካሄድ ግድ ይላል፡፡
5. ምዝገባው መቋረጥ የለበትም፡- ኩነቶች ያለማቋረጥ የሚከሰቱና የሚከናወኑ ተፈጥሯዊና ማህበራዊ ክስተቶች በመሆናቸው የኩነቶች ምዝገባ አንዴ ከተጀመረ ለቀናትም ቢሆን ሊቋረጥ የማይገባዉ ተግባር ነዉ፡፡
6. ምዝገባው በቋሚነት በተቋቋመ የመንግስት ተቋም መከናወን ይገባዋል፡- የኩነቶች ምዝገባ በህግ በቋሚነት በተቋቋሙ የመንግስት መሥሪያ ቤቶች ሀላፊነት ሊከናወን ይገባል፡፡ የአገልግሎት አደረጃጀትና አሠራርም ቋሚነትን ሊያመጣ በሚያስችል መልኩ መደራጀት ይገባዋል፡
7. ምዝገባው በህግ መደገፍ ይኖርበታል፡- የኩነቶች ምዝገባ መረጃዎች በቀዳሚነት የሚፈለጉት ህጋዊ ለሆኑ ግለሰባዊና የመንግስት አስተዳደራዊ እና ማህበራዊ አገልግሎቶች ነው፡፡ የሚመዘገቡት መረጃዎችም ሆኑ የሚዘጋጁት ማስረጃዎች አስቀድሞ ህጋዊ መስፈርት ማሟላታቸውን የሚያረጋግጥ አሠራር መነደፉ መረጋገጥ ይገባዋል፡፡
8. የምዝገባው ተቋም ለህብረተሰቡ ቅርብ በሆነ ቦታ ሊደራጅ ይገባል፡- የኩነቶች ምዝገባ አደረጃጀትና አሠራር ከማዕከል ጀምሮ የሚከናወን ቢሆንም የምዝገባውን ሥራ የሚያከናውነው የአካባቢ የምዝገባ አገልግሎት ጽ/ቤት ህብረተሰቡ በቅርበት ሊገለገልበት በሚችልበት አስተዳደር ዕርከን መቋቋም እንዳለበት በህግ መደንገግ ይኖርበታል፡፡
9. ምዝገባው ለባለመብቶች የኩነት ምስክር ወረቀት መስጠት ይገባዋል፡- የኩነቶች ምዝገባ እንደተፈጸመ በአጭር ጊዜ ውስጥ የምስክር ወረቀት ተዘጋጅቶ ለባለጉዳዩ መሰጠት ይገባዋል፡፡ ስለሆነም የምዝገባው አሠራር የምስክር ወረቀት ዝግጅትና ምስክር ወረቀት የመስጠት አገልግሎት ማጣመር ይኖርበታል፡፡
10. ህብረተሰቡ ስለምዝገባው ተከታታይና ቋሚ ትምህርት ሊሰጠው ይገባል፡- ከላይ እንደተገለጸው አንድ ኩነት በተከሰተ አጭር ጊዜ ውስጥ መመዝገብ ይገባዋል፤ ይህ ሊሆን የሚችለው ግለሰቦች፣ ቤተሰቦችና ህብረተሰቡ ስለምዝገባው ጥቅምና አስፈላጊነት ተረድተው በራሳቸው ተነሳሽነት ኩነቱን እንደተከሰተ ወይም በህግ በተደነገገዉ ጊዜ ዉስጥ የማስመዝገብ ባህል ሲያዳብሩ ነው፡፡ ለዚህም በድርጊት መርሀ-ግብር የተደገፈ ተከታታይና ቋሚ የትምህርት ፕሮግራም ማዘጋጀት ይገባል፡፡
1. ተከታታይነት /continuity /፡- በህዝብና ቤቶች ቆጠራ እንዲሁም በናሙና ጥናት ከሚሰበሰቡ የዜጎች የሥነ ህዝብ መረጃ ይልቅ ከወሳኝ ኩነት ምዝገባ ስርዓት የሚገኙ መረጃዎች ቀጣይነትና ተከታታይነት ባለው መንገድ የሚሰበሰቡ መሆናቸው፤ ማለትም የሚካሄደው የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ በምንም ሁኔታ የማይቋረጥ መሆኑ፣
2. ወጥ እና ተነጻጻሪ /consistency & comparability/፡- በወሳኝ ኩነት ምዝገባ ሥርዓት የሚሰበሰቡ የወሳኝ ኩነት መረጃዎች በዓለም አቀፍ የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ስታንዳርድ ላይ ተመስርተው የሚሰበሰቡ በመሆናቸው በየጊዜው የማይለዋወጡ፣ ወጥነት ያላቸው እና አንዱን አካባቢ ከሌላው አካባቢ ጋር ለማነፃፀር የሚያስችሉ መሆናቸው፣
3. የተሟላ /Completeness/፡- በአግባባዊው የወሳኝ ኩነት ምዝገባ ሥርዓት ሁሉንም ኩነቶች፣ የህብረተሰብ ክፍል እና አከባቢ ሁሉን አቀፍ በሆነ መንገድ የምዝገባውን አገልግሎት ተደራሽ የሚያደርግ ሥርዓት በመሆኑ እንዲሁም መረጃዎቹ የሚሰበሰቡት ቀጥታ ከምንጩ በመሆኑ የወሳኝ ኩነት መረጃዎች የተሟሉ መሆናቸው፣
4. ትክክለኛነት/correctness/፡- በወሳኝ ኩነት ምዝገባ ሥርዓት የሚመዘገቡ የወሳኝ ኩነት ምዝገባ መረጃዎች በመደበኛ የጊዜ ሰሌዳ እና በቅርበት የሚመዘገቡ በመሆናቸው ከሌሎች የወሳኝ ኩነት መረጃ ማለትም ሕዝብና ቤቶች ቆጠራ እና የናሙና ጥናት የስነ ህዝብ መረጃ ማሰባሰቢያ መንገዶች በተሻለ ትክክለኛ የወሳኝ ኩነት መረጃ ማስገኘት የሚያስችል በመሆኑ፣
5. በህግ ፊት በራሱ በቂ የሆነ ማስረጃ (authenticity) - በቀበሌ አስተዳደር ጽ/ቤት ደረጃ የሚተገበረው የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ተግባር የሚያዘጋጃቸው እያንዳንዳቸው የኩነት ማስረጃዎች /የኩነት ምስክር ወረቀት/ በህግ ፊት ወይም በፍርድ ቤቶች ሲቀርቡ በራሳቸው ያለተጨማሪ ማስረጃ በቂ መሆናቸው፡፡
6. ጠቃሚነት/utility/ - የወሳኝ ኩነት ምዝገባ መደበኛ አስተዳደራዊ እና ህጋዊ አሰራር ተከትሎ የሚከናወን በመሆኑ ለፖለቲካዊ፣ ለማህበራዊ እና ለኢኮኖሚያዊ ዕቅዶች ቋሚና አስተማማኝ የመረጃ ምንጭ በመሆኑ፣
7. ተቋማዊ ዘርፈ-ብዙነት ያለው /multi-Sectoral/ - ከተለያዩ ተቋማት ጋር ግንኙነት ያለው፤ የተለያዩ ሴክተሮችን ቅንጅታዊ ተሳትፎ የሚጠይቅና እንዲሁም የሚያስገኘው መረጃ ለተለያዩ ተቋማት ዕቅድ ዝግጅትና ስትራቴጂያዊ አቅጣጫ ለመንደፍ ግብዓት ሆኖ የሚያገለግል የተቀናጀ ዘመናዊ የመረጃ ስርዓት መሆኑ፣
8. ሙያዊ ዘርፈ -ብዙነት ያለው /multi-desciplinary/ - የወሳኝ ኩነት ምዝገባ ሥርዓት ግንባታና ትግበራ የተለያዩ የሙያ መስኮችን ጥምረት የያዘና ሙያዊ ድጋፍ የሚጠይቅ መሆኑ::
አገራት እንደየራሳቸዉ ነባራዊ ተጨባጭ ሁኔታ ማለትም የፖለቲካ ስርዓት እና አደረጃጀት፣ የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ስርዓት ተቋማዊ አደረጃጀት መዋቅር፣ ባህልና ልምድ፣ የቴክኖሎጅ አጠቃቀም እና የመንገዶች ተደራሽነት መሰረት ኩነቶች ከተከሰቱ በስንት ጊዜ ዉስጥ መመዝገብ እንዳለባቸዉ ስርዓቱን ተግባራዊ ለማድረግ በሚያወጡት ህግ ወስነዉ ያስቀምጣሉ፡፡ የአንዳንድ አገሮችን የምዝገባ ጊዜ ለተሞክሮ ስናይ፡
ህንድ፡- የልደት እና የሞት ኩነቶች ከተከሰቱ እስከ 21ኛዉ ቀን መመዝገብ አንዳለባቸዉ፣ሲዘገዩ ደግሞ ከ22ኛዉ እስከ 30ኛዉ ቀን እና ወቅቱ ያለፈበት ምዝገባ የሚባለዉ ከ30ኛዉ ቀን በኋላ እንደ ሆነ፡፡
በወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ እና የብሔራዊ መታወቂያ አዋጅ ቁጥር 760/2004 መሰረት ወቅታዊ ምዝገባ የሚባለዉ ልደት ከሆነ ልደቱ በተከሰተ ባሉት 90 ቀናት እና ሌሎች ኩነቶች ደግሞ ኩነቶች በተከሰቱ በ30 ቀኖች ውስጥ መመዝገብ ሲችሉ እንደሆነ በግልጽ ተደንግጓል፡፡ የወሳኝ ኩነት ምዝገባ በዚህ አዋጅ በተደነገገው የጊዜ ገደብ ውስጥ ያልተፈፀመ እንደሆነ አስመዝጋቢው የዘገየበትን ምክንያት በማስረጃ ማስደገፍ አለበት፡፡ ህጉ/አዋጁ ማንኛዉም ኩነት የተከሰተበት/የተፈጠረለት ግለሰብ ኩነቱን በወቅቱ ከላስመዘገበ በወንጀል ጥፋተኛ ሆኖ ከስድስት ወር በማይበልጥ ቀላል እስራት ወይም ከአምስት መቶ ብር እስከ አምስት ሺ ብር በሚደርስ መቀጮ እንደሚቀጣ በአንቀጽ 66(1)(ሀ) በግልጽ አስቀምጧል፡፡
በሀገራችን የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ስርዓት ለመዘርጋት የወጣዉን አዋጅ (በወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ እና የብሔራዊ መታወቂያ አዋጅ ቁጥር 760/2004) ለማስፈጸም/ለማስተግበር በወጣዉ መመሪያ መሰረት የዘገየ ምዝገባ የሚባለዉ ልደት ኩነቱ ከተከሰተ ከ91ኛዉ ቀን ፣ሌሎች ኩነቶች ደግሞ ከ31ኛዉ ቀን ጀምሮ እስከ 365ኛዉ ቀን (አንድ ዓመት) ድረስ መመዝገብ ሲችሉ እንደሆነ በግልጽ ተደግጎ ይገኛል፡፡
ይህ የምዝገባ ጊዜ ኩነቱ ከተከሰተ ከ365ኛዉ ቀን (ከአንድ ዓመት) በኋላ የሚመዘገብ ምዝገባ ነዉ፡፡ ጊዜ ገደቡ ያለፈበት የኩነት ምዝገባ የወሳኝ ኩነቶች ምዝባ ከሚያስገኘዉ ህጋዊ ፣ አስተዳድራዊ እና ስታትስቲካዊ ጠቀሜታዎች ዉስጥ ለስታትሰቲክሳዊ ጠቀሜታ አይዉልም፡፡ ይሁን እንጅ ጊዜ ገደቡ ያለፈበት የኩነት ምዝገባ ካለዉ ከፍተኛ ግለሰባዊ ጠቀሜታ አንጻር በሀገራችን ተገባራዊ እየሆነ ባለዉ የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ስርዓት እንዲስተናገድ ተደርጓል፡፡
የሰዉ ልጆች በተለያዩ ምክንያቶች በጊዜያዊነትም ይሁን ለዘለቂታዉ ለመኖር በመደበኛነት ይኖሩበት ከነበረዉ ቦታቸዉ ለቀዉ ሊንቀሳቀሱ ይችላሉ፡፡ ኩነቶች ደግሞ አንድ ሰው ወደ ህይወት የሚገባበትና በህይወት ዘመኑ ውስጥ የሚያልፍባቸው ተፈጥሮአዊና ማህበረሰባዊ ክስተቶች በመሆናቸዉ ሰዎች በእያሉበት ቦታ ሁሉ ይከሰታሉ፡፡ እነዚህን በእንቅስቃሴ ላይ ባሉ ሰዎች የተፈጠሩ ኩነቶችን ለመመዝገብ ሰዎቹ ወደ መደበኛ መኖሪያ ቦታቸዉ መመለስ ሳይኖርባቸዉ ኩነቱ በተፈጠረበት አካባቢ በሚገኝ የምዝገባ ጽ/ቤት የመመዝገብ ሂደት ኩነቶች በተፈጠሩበት ቦታ ምዝገባ (Registration by place of occurrence) ይባላል፡፡ ኩነቶችን በተከሰቱበት ቦታ ከሚመዘግቡ አገሮች ዉስጥ ህንድን በምሳሌነት መጥቀስ ይቻላል፡፡
ይህ አመዘጋገብ ኩነቶች የትም ቦታ ይከሰቱ ወይም ይፈጠሩ ምዝገባዉ የሚካሄደዉ የኩነቱ ባለቤቶች (ኩነቱ የተከሰተላቸዉ ግለሰቦች) በመደበኛነት በሚኖሩበት አካባቢ በሚገኝ የምዝገባ ጽ/ቤት ይሆናል፡፡ በአገራችን ኢትዮጵያ የወሳኝ ኩነቶችን ምዝገባ ስርዓት ለመዘርጋት በወጣዉ ህግ ማለትም በወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ እና የብሔራዊ መታወቂያ አዋጅ ቁጥር 760/2004 መሰረት የኩነቶች ምዝገባ ሚካሄደዉ የኩነቱ ባለቤቶች በመደበኛነት በሚኖሩበት ቦታ እና በተለየ ሁኔታ አንዳንድ ኩነቶች ከመደበኛ መኖሪያ ቦታ ዉጭ እንደሆነ በግልጽ ተቀምጧል፡፡ ይህ ማለት አንድ የትዉልድ ቦታዉ ጎንደር ከተማ የሆነ እና በመደበኛነት እየሰራ የሚኖርበት ቦታ ደግሞ ባህርዳር ከተማ የሆነ ሰው ልደቱን አስመዝገቦ የልደት የምስክር ወረቀት ማዉጣት ቢፈልግ ወደ ትዉልድ ቦታዉ ጎንደር መሄድ ሳይጠበቅበት ባህር ዳር በሚኖርበት ቀበሌ በሚገኝ የወሳኝ ኩነቶች ምዝገባ ጽ/ቤት የኗሪነት መታወቂያ ይዞ በመሄድ የልደት ምስክር ወረቀት ማዉጣት ይችላል፡፡
የተለያዩ ሀገሮች ልምድ እንደሚያሳየዉ የወሳኝ ኩነቶች የአመዘጋግብ ስልቶች እንደየ ሀገራቱ የተለያዩ ናቸዉ፡፡ ከእነዚህም መካከል በስልክ ተቀብሎ መመዝገብ፣ ቤት ለቤት ተንቀሳቅሶ መመዝገብ (active registration)፣ በአንድ ማዕከል ሆኖ መመዝገብ (Passive Registration) እንደ ምሳሌ ይጠቀሳሉ፡፡ ይሁንጅ እያንዳዱ ሀገር የሚጠቀሙትን የምዝገባ ስልት ስርዓቱን ለመዘርጋት በሚያዉጡት ህግ ወስነዉ ያስቀምጣሉ፡፡ ሁለቱን ስልቶች ምንነት እንደሚከተለዉ ለማብራራት ተሞክሯል፡፡
በዚህ የምዝገባ ስልት መዝጋቢው (የክብር መዝገብ ሹሙ) ከምዝገባው ጽ/ቤት ሳይንቀሳቀስ ወሳኝ ኩነቱ ከተከሰተበት ቤተሰብ አባላት መካከል ወይም ኩነቱን የማስመዝገብ በሕግ ኃላፊነት የተጣለበት ሌላ ግለሰብ ወይም አካል ኩነቱ እንደተከሰተ በአቅራቢያው ወደሚገኘው የምዝገባ ጽ/ቤት በመሄድ ኩነቱንና ተዛማጅ የሆኑ የሥነ-ሕዝብ፣ የማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ መረጃዎችን የሚያስመዘግብበት የአመዘጋገብ ስልት ነው። በዚህ የአመዘጋገብ ስልት የክብር መዝገብ ሹሙ የኩነቶችን ምዝገባ ከማከናወን ጎን ለጎን ጽ/ቤቱን የማደራጀት፣ የምዝገባ ቁሳቁስና መዛግብትን አዘጋጅቶ የመጠበቅ፣ ለሕዝቡ ስለምዝገባው ትምህርታዊ ቅስቀሳ የመስጠት ተግባራትንም ያከናውናል።