Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ባለፉት አስር አመታት ህወሓት/ኢህአዴግ ፍፁም አምባገነን እየሆነ የመጣበት ሂደት ከላይ ከተጠቀሰው ጋር አንድና ተመሳሳይ እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል። እንደ “Hanna Arendt” አገላለፅ፣ ህወሓት/ኢህአዴግ አብዮታዊ ደረጃውን ጨርሶ በዴሞክራሲያዊ ምርጫ ስልጣኑን ለማጠናከር ሙከራ ያደረገው ወደ ስልጣን የመጣበትን ዘዴ ይዞ ነው። ይህ የፖለቲካ ቡድን ወደ ስልጣን የመጣው በትጥቅ ትግል ሲሆን በምርጫው ማግስት ተመሳሳይ ስልት በመጠቀም ራሱን ከውድቀት ታድጓል። በዚህ ረገድ፣ የ1997ቱን ምርጫ ተከትሎ “አጋዚ” የተባለውን ልዩ ኃይል በአዲስ አበባ ነዋሪዎች ያደረሰው የሞትና አካል ጉዳት እንደ ማሳያ ሊጠቀስ ይችላል።
እስካሁን ድረስ የ1997ቱን ምርጫ ተከትሎ በፍርሃት መርህ የሚመራ ፍፁም ጨካኝ የሆነ አምባገነናዊ ስርዓት እንደተፈጠረ ተመልክተናል። አሁን ያለው ፖለቲካዊ ቀውስ የተፈጠረው ይህ ቡድን በፍርሃት እየተመራ በዜጎች ላይ በሚፈፅመው በደልና ጭቆና ምክንያት ነው። በዚህ ፅሁፍ፣ የኢትዮጲያ ፖለቲካ ችግር ህወሓትና ፍርሃት እንደሆኑ ተመልክተናል። “ህወሓትና ፍርሃትን እንዴት ማስወገድ ይቻላል?” የሚለውን በሌላ ፅሁፍ ይዘን እንቀርባለን።
ይህ ኃይለ ቃል መጀመሪያ የቃየል አስተሳሰብ መበላሸቱን ነው የሚያረጋግጠው ። የስው ልጅ መጀመርያ ልቡ (አስተሳሰቡ) ነው የሚታየው። ንግግሩ ወይንም ተግባሩ አይደለም።“እግዚአብሔርሰ ልበ ይሬኢ ወሰብሰ ገጸ ይሬኢ” “ሰው ፊትን ያያል እግዚአብሔር ግን ልብን (አስተሳሰብን) ይመለከታል” ስንቶቻችን ዛሬ በልባችን አስበን እኔነትን አንግሠን ቅናትን ፣ ቁጣን ፣ ጥላቻን ፣ ምቀኝነትን አንግበን ፣ የወንድሞቻችንን ሚስቶች ፣ የእህቶቻንን ባሎች የተመኘን ፣ የቀማን? ወንድማችንን ፣ እህታችንን አንድ ጊዜ የአጠቃን፤ እራሳችንን ደጋግመን የምናጠቃ? በቁጣ ፣ በጥላቻ ፣ በንዴት ፣ በምቀኝነት በመነሳሳት ወንድሞቻችንን ፣ እህቶቻችንን የገደልን፤ እራሳችንን ግን ደጋግመን የምንገድል አይደለንም እንዴ’? መንግሥትም የዚሁ ኅብረተሰብ ውጤት በመሆኑ ሌላ ሊሆን አይችልም።
፪. ቃየል አቤልን ለመግደል የተጠቀመበት ስልት ምን ነበር? በማታለል ፣ በመዋሸትና በማስመሰል ነበር። “እስቲ ና ወደ መስክ እንውጣ አለው በመስክም ሳሉ ወንድሙ አቤልን አጠቃው ገደለውም”። ይህ የመጀመሪያው ነፍሰ ገዳይ ነው። “እስኪ ና ወደ መስክ እንውጣ” ዐይን ባወጣ ማታለል በወንድሙ ላይ እና በጻድቅ ሰው ላይ የተፈጸመ አረመኔያዊ ድርጊት ነው። የሰው ልጅ ከአራዊት የባሰ መሆኑን ያረጋግጣል። ዛሬስ በሀገራችን በማታለል ፣በመዋሽት ፣ በማስመስል «ዲሞክራሲ አስፈንኩልህ ፤ በነፃነት የማምለክ ፣ የመናገርና የመጻፍ የተፈጥሮ መብትህን አስከብርኩልህ» እያለ፣ በወልድያ አምልኮታቸውን በሚፈጽሙበት ወቅት በደም የተጥመቁ የአቤል እድል ፈንታ የገጠማቸውን ስማእታተ-ወልድያን እናስባቸዋለን፤ ለዘለዓለም ታሪክ ሲያስትውሳቸውም ይኖራል። ቃየላዊ ተግባር የፈጸመውንና የሚፈጽመውን መንግሥት በእግዚአብሔር ስም እናውግዛለን። ከእንደዚህ ያለው እኩይ ተግባር እንዲርቅና እንዲያቆም በእግዚአብሔር ስም እናስጠነቅቃለን። በውስጥና በውጭ የአላችሁ ከሕዝብ ጎን ቆመናል የምትሉ ወታደሮች ፣ አርበኞች ፣ ምሁራን ፣ የሀገር ሽማግሌዎችና የፖለቲካ ሰዎች፣ ከቃየላዊ ባሕርይና ግብር የተላቀቃችሁ እንድትሆኑ በእግዚአብሔር ስም አደራ እንላለን።
“እግዚአብሔር ቃየልን ወንድምህ አቤል የት ነው ? አለው። ቃየልም አላውቅም ፤ እኔ የወንድሜ ጠባቂ ነኝን? ሲል መለሰ።” ወንድሙን የእናቱን ልጅ አንድ ቀን ተጸንሰው አንድ ቀን የተወለዱ ሆኖ እያለ “አላውቅም” ማለት ዓይን ያወጣ ውሽት ፣ ክህደትና ሽፍጥ ነው። ከጭካኔ የመነጨ የግዴለሽነትና «ማን አለብኝ» የሚል የድፍረትና የትዕቢት አባባል ነው። የቃየልን አባባል ዛሬ ሥልጣንን ሙጥኝ ያለው መንግሥት ፣ እንዲጠብቅ የተሰጠውን መንጋና የገዛ ወገኑን በጭካኔ ሲገርፍ ፣ ሲያስርና ሲገድል፣ እኩይ ግብሩ እንደማያውቀው ቃየላዊ ድርጊቱ ያረጋግጣል። ከጥቂቶቻችን በቀር የእያንዳንዳችን ልብ(ኃሣብ) ቢመዘንና ተከፍቶ ቢታይ ቃየላዊ ልብ(ኃሣብ) ነው የሚታየው።
“እግዚአብሔር እንዲህ አለ ምንድን ነው ያድረከው? የወንድምህ ደም ወደ እኔ ይጮኃል።እንግዲህ የተረገምክ ነህ። የወንድምህን ደም ከእጅህ ለመቀበል አፏን ከከፈተችው መሬት ትሰደዳለህ … በምድር ላይ ኮብላይ ተቅብዝባዥ ትሆናለህ።” አቤል በወንድሙ በግፍ ቢገደልም እንኳን እስከ አሁን እምነቱ ጽድቅ ሆኖ ሲነገር ይኖራል። ምክንያቱም በወንድሞቻቸው ላይ ክፉ በሚያደርጉ ሰዎች ምክንያት ደማቸው የፈሰሰው ፣ ወደ እግዚአብሔር ከመጮህ አያቋርጥም። እርግማኑ በበዳዩና ክፉ አድራጊው ላይ ብቻ ሳይሆን ፣ በዘሩ ፣ በማንዘሩ ፣ በከብቱ ፣ በሀብቱ ፣ በሚያርሰው ምድር ሳይቀር የሚፈጸም ነው። ገበሬ የሚዘራውን ያጭዳል። መከሩም ደርሷል። ኮርቻውም ዘሟል። ከመውደቁ በፊት አስተካክለው። ኮርቻቸው ዘምሞ ሳያስተካክሉ የወደቁትን እነሳዳም ፣እነሙባርቅ ፣ እነጋዳፊ ምሳሌ ይሁኑህ። “ንስሐ ግባ፤ አለዚያ ቶሎ እመጣብኃለሁ ፤ በአፌም ሰይፍ እዋጋኃለሁ” ይላል የሠራዊት አምላክ እግዚአብሔር።
“ቃየልም እግዚአብሔርን እንዲህ አለው ፥ ቅጣቴ ከምሸከመው በላይ ነው። እነሆ ዛሬ ክምድሪቱ አሳደድከኝ፤ ከፊትሕም እሸሻለሁ ፤ በምድር ላይ ኮብላይና ተቅበዝባሽ እሆናለሁ፤የሚያገኘኝ ሁሉ ይገድለኛል።” ቃየል ከፈጸመው በደል የተነሣ በደረሰበት የእርግማን ምት ለራሱ አዘነ እንጂ ኃጢአቱን አስቦ ፤ ጸጸቱ የንስሐ ፀፀት አልነበረም። ይባስ ብሎ ኃጢአትን በኃጢአት ላይ እየደራረበ ይፈጽም ነበር። ለምሳሌ በምንባቡ እንደተገለጸው፤ እግዚአብሔርን ናቀ፤ ቀናተኛና ነፍሰ ገዳይ ሆነ፤ ዋሾና እራስ ወዳድነቱን አጠነክረ፤ የዚህ ሁሉ ውጤት ከእግዚአብሔር እንዲለይ አድረገው። የዚህ ዓይነቱን ጸጸት በሐዲስ ኪዳን ይሁዳም ደግሞታል። የኢትጵያ መንግሥት ገና ከጅምሩ እያቃጠለ እያፍረሰ እየገደለ እንደመጣ የቅርብ ጊዜ ተውስታ ነው። ኦርቶዶክሱንና አማራውን ለማዳክምና ብሎም ለማውደም የቤት ሥራ ተስጥቶት በደደቢት የተቀበለው የጥፋት ወንጌል ነው። በትረ–መንግሥቱን ከጨበጠም በኋላ በጎንደር መካነ ኢየሱስ አደባባይ፣ በአዲስ አበባ እስጢፋኖስ ቤተ ክርስቲያን ፣ ቃየላዊ ግድያን ፈጽሟል። የዋልድባ ገዳማትን መዝብሯል። መነኮስቱ ታሥረዋል ፤ መነኮሳይያቱም ተደፍረዋል። እስከ አሁን በአደረገው ወንጀል እንዲጸጸትና ንስሐ እንዲገባ ጊዜ ተሰጠው፤ ብሔራዊ እርቅና ይቅርታ እንዲያመጣ ተነገረው፤ ይባስ ብሎ ጸጸቱን ወደ ቁጭትና ጭካኔ በመለወጥ በአለፈው ሳምንት በወልድያ የጥምቀትን በዓል በማክበር ላይ ባሉ ክርስቲያኖች ላይ ጭፍጨፋ እንዲፈጸምባቸው ተደረገ። በሃያ አንደኛው መቶ ክፍለ ዘመን በጅማ ክፍለ ሀገር በሻሻ አቡነ አረጋዊ ቀበሌ በአረማውያን የታረዱ የመጀሪያዎቹ ሰማዕታት ሲሆኑ ፣ በሊብያ በውቅያኖስ ዳርቻ በአይሲሲ የታረዱና የተረሸኑ ሁለተኛው ሰማዕታተ–ኢትዮጵያን እናስታውሳቸዋለን። የኢትዮጵያ ሥርወ–መንግሥት መጀመሪያ የብሉይ ኪዳን መሠረቱ የክርስትና ምንጩ በአኩስምና በአድዋ ተወላጆች ክርስቲያኖች በክርስቲያኖች የተሰዉ ሦስተኞቹ ሰማዕታተ–ወልድያ በመባል ሲታሰቡ ይኖራሉ።
ሀ/ ለሃያ ዓመታት ያህል መንጋውን እንድትመራ ሥልጣኑ ተሰጠህ ያከበረህን እግዚአብሔርን ናቅኸው፤ እሱም የሰጠህን የመሪነት ሥልጣኑን ከአንተ ወስዶታል። በሌለህ ሥልጣን ሕዝብ አታስፈጅ ፣ ንብረት አታውድም “ክወደቁ በኋላ መንፈራገጥ ለ….” እንደተባለው ይሆንብኃል።
ሐ/ “ሰው ሌላውን ቢበድል እግዚአብሔር ጣልቃ ገብቶ ይፈርዳል ፤ ሰው እግዚአብሔርን ቢበድል ማን ይማልድለታል?” የተባለው በአንተ እየተፈጸመ ነውና የአለህበትን ጊዜ ፣የቆምክበትን ሥፍራ ተመልከት።
መ/ ለአሥራ ሰባት ዓመታት በበረሃ የተንክራተትከው ፣ የተገርፍከው ፣ የሞትከው ፣ ከደርግ ጋር የተፋለምከው ፣ ደርግን ተክተህ በቀልህን በመውጣት ወንድምህን (ወገንህን) ለማሠር ፣ ለመግረፍ ፣ ለማሰቃየትና ለመግደል ነበርን? የነበርክበትን አስብ። ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወ/ሥላሴ በንጉሠ ነገሥቱ ጊዜ የውጪ ጉዳይ ሚኒስተር ነበሩ፤ የአብነት ተማሪ በነበሩ ጊዜ ይለብሷት የነበርችውን ደበሎ ሳሎን በክብር ቦታ አስቀምጥዋት ነበር ይባላል፤ «ምነው ?» ተብለው ለተጠየቁት ጥያቄ «የነበርኩበትን እንዳልረሳ» አሉ ይባላል።
ሠ/ ይድረስ ለቤተ ክርስቲያን መሪዎች ፥ ቤተ ክርስቲያኒቱን እንደጥገት የምታልቧት ፤ በዚህ ዘመን ያላችሁ ከጥቂቶች በቀር ጳጳሳት ፣ መነኮሳት ፣ ቆሞሳት ፣ ቀሳውስት ፣ ሰባክያን ፣መዘምራንና የማኅበራት አባላት ፤ እንዲሁም በክርስትና ስም የምትነግዱ ፓስተሮች ፤ በኢትዮጵያ ለፈሰሰውና ለሚፈሰው ደም ተጠያቂዎች ናችሁ(ነን)። ለምን እንደሆነ እናንተም ታውቁታላችሁ ፤ ለሚጠይቀኝ መልስ አለኝ።
ረ/ ይድረስ ለኢትዮጵያ ተቃዋሚ ኃይሎች፥ በውስጥም ፣ በውጪም የአላችሁ “ጨቋኝ ለመሆን ጭቆናን መቃወሙን አቁሙ(እናቁም)። ደርግና ወያኔ አንግበው የመጡት ምን እንደነበር ፣ ምን ሠርተው እንደአለፉ ፣ ምን እየሠሩ እንደሆነ ትምህርት ይሁናችሁ(ይሁነን)። ኢትዮጵያ ሀገረ-እግዚአብሔር እንደሆነች በመጽሐፍ ቅዱስም ሆነ በቁራኑ ይነበባል፤ ሕዝቧም እድሉ እግዚአብሔር ነው። እምነቱን ለፖለቲካ ግባት አናድርገው(አታድርጉት)። እግዚአብሔር እውነት ፣ ቅን ፣ ፍቅር ነው። በእውነት ፣ በቅንነትና በፍቅር ላይ የተመሠረት የፖለቲካ ዓላማና ግባት ይኑረን (ይኑራችሁ)።
ሰ/ ይድረስ ለኢትዮጵያ ሕዝብ፥ የአርባ ዓመታት የፖለቲካ ፣ የንውውጽታ ዘመን አሳልፈሐል ፤ የአለፉት የመክራና የስቃይ ዘመናት ትምህርት ሊሆኑህ ይገባል። ደግመህ ያለፈውን ስሕተት እንዳትፈጽም ተጠንቀቅ። በእሳት አትጫወት ፤ ተቃውሞህ በጥበብና በማስተዋል ይሁን። ጠላት በአንተ ሊጠቀም ያስታጠቀህን የዘር ትጥቅህን ፈትተህ ጣለው።ዘርህ ኢትዮጵያዊነት ነው። ኢትዮጵያዊነትህ ደግሞ መታወቂያህ ፣ ክብርህ ፣ ሞገስህ ፣ ድልህ ፣ ሐብትህ ፣ ንብረትህና ሕይወትህም ነው።
ሸ/ ሀገር የምትመራው የመምራት ጸጋው (ክራዝማው) የተሰጣቸው እንደነ ሙሴ ፣ ዳዊት ሰሎሞንና ጌድዮን ያሉ በፖለቲካ ሰዎች(ምሁራን) ነው። እግዚአብሔርን የሚያስቀድሙ ፣ሕዝብን የሚያከብሩ (ፍቅረ እግዛብሔርና ፍቅረ ቢጽ የአላቸውን) መሪዎችህን ምረጥ።”ተከትል አለቃህን ፣ ተመልከት ዓላመህን” እንደሚባለው ፣ የመረጥካቸውን መሪዎችህን ተከትል ፤ ዓላማህን የኢትዮጵያን አንድነት ተመልከት።
በዲሲ በአካባቢውና በዝርወት ለአላችሁ ማኅበረ ምዕመናን ፥ በሀገራችን ለተከሰተው ፣ እየተከሰተ ለአለው ግድያ ፣ ንውውጽታ ግድ ይለናል። አፍ ላጣው አፍ ፣ ምግብ ለአጣው ዳቦ ፣ ቤት ለአጣው መጠለያ ፣ ጤና ላጣው ህክምና ፣ ለተራቆመተው ልብስ ልንሆነው ይገባል። እንደየአቅማችን ፣ እንደ ችሎታችን ፣በሁሉም አቅጣጫ ልናደርግ የሚገባንን እናድርግላቸው። ትልቁና መልስ የምናገኝበት ወደ እግዚአብሔር በጸሎትና በምልጃ መቅረብ ነው። ሀገራችንን ክፍርስራሽ ክምር ፣ ከእሳት ቃጥሎ ፣ ከሙታን ከተማ ፣ ከተቃጣው ሠይፍ ፣ ክተወረወረው ጦር ፣ ማዳን የሚችል እግዚአብሔር ብቻ ነው። ቅንቅን ከሆነብን ቅናትና ምቀኝነት ፣ እንደ ጦር ከሚወጋን ቂም ፣ እንደ ሰይፍ ከሚቆራርጠን በቀልና ጥላቻ እንላቀቅ። እርስ በርሳችን ክልብ ይቅር እንባባል። የመምሰልና የማስመሰልን ይቅርታ እግዚአብሔር ይጸየፈዋልና ከዚህ እንራቅ። በአለፈው የልደት ማግሥት ጀምረን ለአምስት ቀናት እንደአደረግነው ፣ ዛሬም ከነገ ጥር ፳፩ ቀን ጀምሮ እስክ ጥር ፳፭ ቀን ድረስ ሦስቱን የነነዌ ጾም ቀናት እስከ ሠርክ በመጸም ፤ የሠርክ ጸሎት በሚካሄድባቸው አብያተ ክርስቲያናት በመገኘት ፣ የምኅላ ጸሎት ማድረስና ምንባባቱ ሰቆቃው ኤርምያስ ከምዕራፍ አንድ እስክ አምስት በተመቸ ጊዜያት ፣ በግልም ፣ በኅብረትም በአንብአ ንስሐ ሆነን እንድናነበውና እንድንጸልይ ፣ በእግዚአብሔር ስም የአደራ መልዕክቴን በአክብሮት አስተላልፋለሁ።
እረጋ ብለን ብናጤነው፤ እኛ ኢትዮጵያዊያን ከሚለያዩን ሁኔታዎች በላቀ ደረጃ የምንጋራቸው ጥሪቶች፤ የታሪክ ሂደቶች፤ ልምዶች፤ የጋራ መነሻዎችና ብናውቅበት፤ የጋራ መድረሻዎች አሉን። ብናውቅበት፤ የተፈጥሮ ኃብታችን ለአገራችን ሕዝብ ፍላጎት ይበቃል፤ ለሌችም ሊተርፍ ይችላል። በዚህ ወር ብቻ ኢትዮጵያ በዓለም ደረጃ ከፍተኛ ገቢ የሚያስገኝ የወርቅ ኃብት ሊመረትባት የምትችል አገር መሆኗ በሰፊው ተወርቷል። የውሃ ኃብቷ ዝነኛና አኩሪ መሆኑ ከተወራ ቆይቷል። የተፈጥሮ ኃብት እርግማን ወይንም ምርቃን ሊሆን ይችላል። ጥያቄው፤ እነዚህንና ሌሎችን የተፈጥሮ ኃብቶች ማን ይጠቀምባቸው ይሆን? የሚለው ነው።
ቢያንስ ቢያንስ፤ የኢትዮጵያ ህጻናት በቋንቋና በጎሳ ልዩነቶች ላይ በተመሰረተው የህወሕት/ኢህአዴግ አገዛዝ ሊጨፈጨፉ አይገባም ነበር;፡ እነዚህ ለጋውዎችና ጮርቃዎች ምን ወንጀል ሰርተው ነው በዚህ አገዛዝ በተደጋጋሚ፤ በጭካኔና ታይቶና ተሰምቶ በማይታወቅ ደረጃ የሚጨፈጨፉት? በቆቦ የሰባት ዓመት ልጅ፤ በወልድያ የአስራ ሶስት ዓመት ወጣት፤ ቀደም ሲል በቡኖ በደሌ የሶስት ወር ህጻን ሴት ልጅ ተረሸነች፤ የስድስት ወር ሕጻን ሴት ልጅ ወደ ጉድጓድ ተወርውራ ተገደለች። ይህን ጭካኔ የሚፈጽመው የህወሓት አጋዚና በህወሓት የሚመሩ የፌደራልና ሌሎች ኃሎች ናቸው። ከመቀሌ የበረረው “የትግራይ” ሄሊኮፕተር በንጹሃን አማራዎች ላይ ጭካኔ ሲፈጽም ከዚህ የባሰ የዘር ማጥፋት ዘመቻ ሊጠበቅ አይችልም። የተቀነባበረው የአማራን ብሄር የማጥፋት እርምጃው ዛሬ ሳይሆን የተጀመረው ህወሓት ሥልጣን ከመያዙ በፊት ነው—ወልቃይት-ጠገዴ። የአማራው ብሄር ተተኪ መሪዎችና ተተኪ ትውልድ እንዳይኖረው የአማራ ህጻናትም ጭምር እየተጨፈጨፉ ነው።
ይህ በቋንቋና በጎሳ ለይቶ ህጻናትን ጭምር የመረሸን በሽታ ከየትና ለምን ተከሰተ? የሚለውን፤ እርህራሄ የሌለው የተደጋገመ ወንጀል መጠየቅና ለዚህ ኢ-ስብአዊ ወንጀል መፍትሄ መፈለግ ያለበት ለሂሊናው የሚገዛ ግለሰብ ሁሉ ነው። በመጀመሪያ ደረጃ ራሱን ከዚህ እልቂት ማዳን ያለበት አማራውና ኦሮሞው ነው። ኢትዮጵያ ህጻናቶቿንና ሌሎች ልጆቿን እያስጨፈጨፈች ልትቀጥል አትችልም። የህወሓት ኢላማ የሆነው የኦሮሞውን የአማራው ሕዝብ በተለይ፤ ራሱን ከጭፍጨፋና ከውርደት ለማዳን ቆርጦና ተባብሮ ጨካኙን የህወሓትን ነፍሰ-ገዳይ ቡድን በጋራ መታገል አለበት። ይህ ግዙፍና እምቅ ኃይል ያለው ሕዝብ፤ ከአሁን በኋላ ህወሕት ህጻናትን እንዲጨፈጭፍና ኢትዮጵያን እንዲገዛ መፍቀድ የለበትም።
ከላይ ተገኘ የተባለው የወርቅ ኃብትና ሌሎች ግዙፍ የተፈጥሮ ኃብቶች፤ ለህወሓቶችና ለሌሎች ኪራይ ሰብሳቢዎች ሳይሆን፤ ለአገርና ለዜጎች ጥቅም ከዋሉ፤ የኢትዮጵያ ሕዝብ ከድህነት ሰቆቃ ነጻ እንደሚወጣ አልጠራጠርም። ኢትዮጵያ ከውጭ እርዳታ ነጻ ወጥታ ኃብታምና ጠንካራ አገር ልትሆን ትችላለች። ይኼ ስኬታማ ሊሆን የሚችለው ግን ጭፍጨፋው በአስቸኳይ ሲቆም፤ ወንጀለኞቹ ለፍርድ ሲቀርቡ፤ ብሄራዊ መግባባት ሲኖርና ሕዝቡ የፖለቲካ ሥልጣኑ ባለቤት ሲሆን ነው። ሕዝብ የፖለቲካ ሥልጣኑ ባለቤት የሚሆነው በምኞት አይደለም። በፖለቲካ ልሂቃን ጥረት ብቻ ሊሆንም አይችልም። ሕዝብ የፖለቲካ ሥልጣኑ ባለቤት የሚሆነው እውነተኛ ዲሞክራሳዊ ሥርዓት ሲመሰረት ብቻ ነው።
እኛ የሚጎድለን ለጋራ አገር ክብርና ለአንድ ህብረ-ሕዝብ የጋራ ጥቅምና የፍላጎት ማሟላት ጥረት የጋራ ዓላማ አለመኖሩ፤ ጭካኔዎችን በጋራ ተታግለን ለማቆም አለመቻላችን ነው። አንዱ ሲጨፈጨፍ ሌላው በፍጥነት አለመነሳቱ ነው። ባለፉት ሃያ ሰባት ዓመታት በሚዘገንንና በሚጎዳ ሁኔታ የታየውና የተከሰተው እንደምታ፤ የራስን ወይንም የግልን ወይንም የብሄርን/የጎሳን ጥቅም ከአገርና ከሕዝብ ጥቅም በላይ መተግበራችን ነው። በቋንቋና በጎሳ ልዩነቶች ላይ የተመሰረተው ‘የፌደራል” አገዛዝ ለጋራ ብሄራዊ ዓላማ፤ ለአገር አንድነት፤ ሉዓላዊነትና ለጋራ የሕዝብ ኑሮ መሻሻል ጸር ሆኗል። የማንነት ጥያቄ በተሳሳተና አደገኛ በሆነ መንገድ እንዲተገበር ተደርጓል። ህጻናትን ለይቶ መግደል ከዚህ የማንነት ጥያቄ ጋር የተያያዘ ነው። የጋራ አገር የጋራን መብትን የጋራን ጥቅም ማስከበር አለበት። “ተባበሩ ውይንም ተሰባበሩ” ይላሉ አበው።
የማናኛውም ኢትዮጵያዊ የቋንቋ፤ የባህል፤ የኃይማኖት፤ የታሪክና ሌሎች መለያዎቹ ሕጋዊ እውቅና እንዲኖራቸውና እንዲከበሩ እፈልጋለሁ። በተመሳሳይ ደረጃ ዋናው የዜግነት መለያችን ኢትዮጵያዊነት ሕጋዊና ብሄራዊ ተቀዳሚነት እንዲኖረው ሁላችንም መረባረብ አለብን። የተጨፈጨፉትና በእስር ቤቶች የሚሰቃዩት ወንድሞቻችን፤ እህቶቻችን ዋናው መለያቸው ሰብእነታቸው፤ ኢትዮጵያዊነታቸው ነው። አማራው ኢትዮጵያዊ፤ ኦሮሞው ኢትዮጵያዊ፤ አኟኩ ኢትዮጵያዊ ወዘተ ተጨፍጭፏል፤ ይጨፈጨፋል። በተለየና በባሰ ደረጃ የሚጨፈጨፈው በኢትዮጵያዊነቱ የሚያምነውና የሚኮራው፤ ለሁሉም ኢትዮጵያዊያን የሚታገለው፤ ለዲሞክራሲና ለሕግ የበላይነት የሚከራከረው ክፍል አባል መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ።
ቁም ነገሩ ኦሮሞው ሆነ፤ አማራው፤ አኟኩ ሆነ ሌላው ሲጨፈጨፍ በአንድ ድምጽ፤ በአንድነት መቆም ወሳኝ መሆኑ ነው። ይህን አላደረግንም። የእያንዳዱ ኢትዮጵያዊ ሞት የራሳችን ሞት መሆኑን መቀበል ግዴታችን ነው። “የኦሮሞው ሞት የእኔም ሞት ነው፤ የአማራው ሞት የእኔም ሞት ነው” የምንልበት ጊዜ ዛሬ ነው። ይህ መፈክር መተግበር አለበት።
በማንነት ጥያቄ ዙሪያ የሚደረገው የፖለቲካ ንግድ ለኢትዮጵያ አደገኛ መሆኑን፤ ለሚደረገው እልቂት መንስኤና ምክንያት መሆኑን በተደጋጋሚ አይተናል፤ ተጨማሪ መረጃ አያስፍልገንም። በአንድ ድምጽ እልቂቱን ማውገዝና እልቂት እንዳይደገም ማድረግ ወሳኝ ሆኗል። ጭፍጨፋ የህወሓት ሥልጣን ማቆያ መሳሪያ እንዲሆን መፍቀድ የለብንም። እልቂት እየተካሄደ እድገት አለ፤ የውጭ መዋእለንዋይ “በሽ በሽ ነው” የሚሉ አፈቀላጢዎች እድገቱንና ፈሰሱን ከእልቂቱ ጋር አጣምረው ተናግረው አያውቁም። ፈሰሱ ለጥቂቶች መሳለቂያና መዝናኛ ከሆነ ማህበረሰባዊው ፋይዳው የት ላይ? ነው።
ለእኔ ገዢና ወሳኝ መመሪያየ ጎንደር መወለዴና የአማራ ብሄር አባል መሆኔ አይደለም። ይኼን ማንነቴን ማንም ኃይል ሊነጥቀኝ ወይንም ሊያስተምረኝ አይችልም። ዋናው መለያየ ኢትዮጵያዊነቴ ነው። ሰብእነቴ ነው። ጎንደሬው “የኦሮሞው ደም ደማችን ነው” ሲል እምነቴ በኢትዮጵያዊነቴ ነው ማለት ነው። ይህ የጋራ መለያችን ሊሰብስበን ይገባል።
እኔ ክልል (መለያ) የሚለውን የመለያያ ቃል አልቀበልም። መለያየት ስለሆነ። “የክልሉ” ስርዓት የኢትዮጵያን ዘላቂ ጥቅም ለማስከበር፤ ኢትዮጵያዊነትን ለማጠናከር፤ የዜጎችን የኑሮ ፍላጎት ለማሟላት፤ የኢትዮጵያዊያንን ትሥስር መሰረት ለማጠናከር አላስቻለም። “የክልል” ምሁራን፤ ልሂቃንና ሌሎች የጋራ ወይንም ኢትዮጵያዊ የሆነ ዓላማ አይጋሩም። ዛሬ አገራችን ለጥቃት ካጋለጧት እንደምታዎች መካከል አንዱ እኛ ኢትዮጵያዊያን ለጋራ አገር፤ ለጋርዮሽ ጥቅም በጋራ ለመወያየትና መፍትሄዎችን ለመፈለግ ፈቃደኛ አለመሆናችን ነው። “እኔ ያልኩት ብቻ” የሚል የትእቢተኞች ብሂል የትም አላደረሰንም፤ አያደርሰንም። ይህ በብሄርና በቡድን ዙሪያ መበታተን ለገዢው ፓርቲና ለውጭ ጠላቶች መሳሪያ ሆኗል።
ዛሬ፤ ለመሬትና ለሌላ የተፈጥሮ ኃብት የበላይነት የሚደረገው የጦፈ ትግል በብሄር ማንነትና ጥቅም ዙሪያ ሲሆን፤ ተጠቃሚው ተራው ሕዝብ ሳይሆን በአብዛኛው ጠባብ ብሄርተኞችና እነሱ የፈጠሯቸው ኪራይ ሰብሳቢዎች የሚባሉት ናቸው። የክልሉ ስርዓት ጠባብ ብሄርተኝነትን፤ የግል/የቤተስብንና የቡድንን ጥቅሞች አጠናክሯል፤ ኢትዮጵያንና ኢትዮጵያዊነትን አዳክሟል። ለጭፍጨፋው መሰረታዊ ምክንያት ይኼ በጥቅም ዙርያ የተቀናጀ፤ “እኛና እነሱ” የሚል የማይታረቅ ልዩነት እየሆነ መሄዱ ያሳፍራል። “እኛ ኢትዮጵያዊያን” የሚለው ብሄራዊ መፈክር ለምን ተናቀ?
በማንነት ስም የግልና የቤተሰብ ጥቅም፤ የብሄርና የአካባቢ ጥቅም የበላይ በሚሆንበት ጊዜ ትግሉና ትኩረቱ ለጋራ ዓላማ ሊሆን አይችልም። የኢትዮጵያ የውጭ ጠላቶች እኛን የሚያጠቁን በራሳችን ስግብግብነት፤ በራሳችን ጉራ፤ በራሳችን አለመግባባት ወዘተ ነው። ኢትዮጵያዊነትን የዜግነት መለያችን አለማድረግ ለውጭ ጠላቶቻችንም መሳሪያ ነው።
ገዢው ቡድን ትላንት የኦሮሞውን ወጣት፤ ዛሬ የአማራውን ወጣት፤ ነገ የአኟኩን ወዘተ እየለየና እየከፋፈለ የሚጨፈጨፈው፤ በህወሓት የበላይነት የሚመራው አገዛዝ በምንም መስፈርት ቢገመገም፤ ራሱን ተችቶና አርሞ ለኢትዮጵያ ዘላቂነት፤ ለሕዝቧ፤ በተለይ ለወጣቱ ትውልድ ህይዎት ፋይዳ ያለው ለውጥ ያመጣል ብሎ መናገርና ማሰብ ሕዝብን ያስጠቃል፤ አገርን ያጠፋል። ህወሓት የሕዝብን መዋእለንዋይ ፈሰስ እያደረገ ራሱን እገመግማለሁ ሲል፤ መፍትሄ የሚፈልገው እንዴት አድርጌ የበላይነቴንና ስልጣኔን ልቀጥል በሚል ስልት እንጅ፤ ሕዝብ ስለጠላኝና ስለማይፈልገኝ፤ ስልጣኔን ለሕዝብ ላስረክብ፤ ሕዝቡ የፖለቲካ ስልጣኑ ባለቤት ይሁን፤ ሕዝቡ የተፈጥሮ ኃብቱ ተጠቃሚ የመሆን መብት አለው በሚል እምነት አይደለም። ገዢው ቡድን የሚፈራው ሕዝቡን ነው። ሕዝቡን ከፈራው፤ እየለየ የሚገድለው ለሕዝቡ መብት የቆመውን ግለሰብ ነው። ይህ እየለዩ ማጥቃት አገር ውስጥና አገር ውጭ ያለውን አይለይም።
አገዛዙ ፍትህና ነጻነት ለሚፈልገውና በሰላም ድምጹን ለሚያሰማው ዜጋ ሁሉ የሚሰጠው መልስ አንድ ብቻ ነው–ጭካኔና ግድያ። ይህ የማያባራ ጭካኔ ሊቆም የሚችለው አገዛዙ ተወግዶ ሕዝብ የፖለቲካ ሥልጣኑ ባለቤት ሲሆን ብቻ ነው። ሕዝብ የፖለቲካ ሥልጣኑ ባለቤት የሚሆነው ዲሞክራሳዊ ስርዓት ሲመሰረት ብቻ ነው። “ዲሞክራሲን” መነገጃ ያደረገው፤የህወሓት ባህርይና ተልእኮ ይለወጣል ብሎ ማሰብ ራስን እየሸነገሉ፤ ሕዝብን ለእልቂት ማጋለጥ ነው። ሽንገላው በልዩ ልዩ መልኮች ይታያል። ለምሳሌ፤ ገዢው ቡድን “በኢትዮጵያ አንድም የፖለቲካ እስረኛ የለም” ካለ በኋላ ሁሉንም የፖለቲካ እስረኞች እፈታለሁ ብሎ ማለ፤ ተገዘተ። የታወቀውን የፍትህ፤ የነጻነትና የዲሞክራሲ ጠበቃ፤ ከጅምሩም መታሰር የሌለበትን ፕሮፌሰር መረራ ጉዲናን ፈታ።
ይህ ጥሩ ውሳኔ ነው። በመቶ የሚቆጠሩ የታሰሩበት ምክንያት ግልጽ ያልሆነ ዜጋዎችንም ፈታ። ሆኖም፤ በብዙ ሽህ የሚገመተውን፤ ከእነዚህ መካከል ዓለም የሚያውቃቸውን የፖለቲካ እስረኞች (እስክንድር ነጋን፤ አንዱዓለም አራጌን፤ አንዳርጋቸው ጽጌን ወዘተ፤ ወዘተ) አልፈታም። የኢትዮጵያንና የዓለምን ሕዝብ ለመሸንገል የተደረገው እርምጃ ትዝብትን አስከትሏል። ዛሬ ፈታሁ ብሎ ነገ ያስራል። የተባበሩት መንግሥታትና ሌሎች ዓለም አቀፍ ድርጅቶችና መንግሥታት “የኢትዮጵያ መንግሥት ያልተፈቱትን የፖለቲካና የህሊና እስረኞች በአስቸኳይ እንዲፈታ” የጠየቁበት ዋና ምክንያት ገዢው ቡድን በኢትዮጵያዊያን ህይወት መነገዱኑና መቀለዱን ስለቀጠለ ነው። ሁሉም የፖለቲካ እስረኞች እንዲፈቱ ተከታታይ ትግልና ጥረት ማድረግ ግዴታችን ነው። ከዚህ በበለጠ ግን አገር ቤት የሚታገሉትን ወገኖቻችን መደገፍ ወሳኝ ነው።
የታወቁ የፖለቲካ እስረኞችን የማይፈታበት ምክንያት ተቀናቃኝ ስለማይፈልግ ነው። ገዢው ቡድን ሰላምንና መግባባትን አይወድም። እንደራደር ሲል ማዘናጊያ ነው። ልዩነቶችን ማስተናገድን አይፈቅድም። ሌላው ቀርቶ ለኃይማኖትና ለእምነት ተከታዮች ደንታ የለውም። እንዲያውም ስለማያከብራቸው እያጠፋቸው ነው።
ህወሓት በበላይነት የሚያሽከረከረው አገዛዝ ማንኛውንም “ተቃዋሚ” አይምርም። በሰላም የሚታገል ግለሰብ፤ ልዩነቱን በሰላማዊ መንገድ ሲገልጽ አይምረውም። አንድ ኢትዮጵያዊ፤ ነጻነቱን መሰረት አድርጎ፤ “ሕገመንግሥቱ” የሚሰጠውን ሰብአዊ መብት ተጠቅሞ በሰላማዊ መንገድ ሃሳቡን በጽሁፍ ሆነ በአካል ቢገልጽ ልክ መሳሪያ ይዞ ከሚታገል ግለሰብ አይለየውም። ለገዢው ፓርቲ ተቃዋሚ ማለት “ጸረ-ሕገመንግሥት፤ ጸረ-ሰላምና እርጋታ፤ ጸረ-ዲሞክራሲ” ነው። መስፈርቱን ያወጣው ራሱ ነው፤ ትርጉሙን የሚሰጠን ራሱ ነው። ፈራጁ ራሱ ስለሆነ፤ በሰላም ተቃውሞውን የሚያሰማ ግለሰብ “ጠላት” ነው። ዲሞክራሲን አከብራለሁ በሚል ማባበያ ጸረ-ዲሞክራሳዊ ስራዎችን ሲተገብር የቆየን ቡድን ዛሬ፤ ነገ ይለወጣል ብሎ ማመን ራስን ማታለል ነው። በአጭሩ፤ በጠላትነት የተፈረጀ ስርዓት ዲሞክራሳዊ ሊሆን አይችልም።
የዚህ ትንተና መሰረታዊ ሃሳብ፤ የኢትዮጵያ ሕዝብ እና “አማራጭ ኃይሎች” ከአሁን በኋላ እናቶች፤ በህወሓት የበላዮችና አለቃዎች አልሞ ተኳሽዎችና በሌሎች ለሕዝብ ህይወት ደንታ የሌላቸው ጨካኞች የሚገደሉትን ልጆቻቸውን እያለቀሱ ከመቅበር ባሻገር ዘላቂ መፍትሄ መፈለግ ታሪካዊ ግዴታችን ነው የሚል ሃሳብና ምክር ነው። “ነገ ባለተራው ማን ይሆን?” እያልን ሃያ ሰባት የስቃይ ዓመታትን አሳልፈናል። ከግል ጥቅምና ከግል ዝና ውጭ፤ ይህ ሊቀጥል አይችልም ብለን ለመነሳት የማያስችለን ሁኔታ የለም። ምክንያቱም፤ ገዢው ቡድን ጥቂት ግለሰቦችን ስለፈታ ይኼን እንደ መልካም እርምጃ የምናስተጋባ አለን። ገዢው ቡድን መልካም እርምጃ አካሂዷል ለማለት የምንችለው ሁሉም የፖለቲካ እስረኞች ሲፈቱ፤ ጭፍጨፋው ሲያቆምና የነጻነት ጮራ ሲታይ ነው። ማባበያውን እንደ መሰረታዊ ለውጥ ካስተጋባን ግን አቋማችን የሚያጠናክረው የገዢውን ፓርቲ እጅ ነው። የህወሓት አጋፋሪዎች የሚሰብኩት ሁሉም ነገር “አማን” እያሉ ነው። ህጻናትን እየጨፈጨፉና እያፈኑ አማን! እየሰረቁ አማን” የማታለያ መሳሪያ ነው።
ገዢው ቡድን አሁንም በመርሆዎች ይነግዳል። “ዲሞክራሲ” እየተስፋፋ ነው! እድገቱ በአዲስ “የተሃድሶ መርህ” ይቀጥላል ወዘተ፤ ወዘተ የሚለው ማሳሳቻ እንጅ ሃቁን በግልጽ የሚያቀርብ ትንተና አይደለም። የዲሞክራሲው ምህዳር እየጠበበ እንጅ እየተስፋፋ አልሄደም። አፈናው፤ ጭካኔውና ግድያው እየተባባሰ እንጅ እየተሻሻለ አልሄደም። ቢሻሻል ኖሮ “የወልድያው ጭፍጨፋ” አይካሄድም ነበር። የሰባት፤ የዘጠኝ ዓመት ወጣት የሚገድለው ህወሓት ከፋሽስቶች በምን ይለያል? “ነብር ቆዳውን እንደማይቀይር ሁሉ” ህወሓት ርእዮቱን፤ ዓላማውንና ተልእኮውን አልቀየረም።
All Africa and Ethiopian Herald በየቀኑ የሚያቀርቡት ዘገባ ሰላምና እርጋታ እንዳለ፤ እደገቱ ሳያቋርጥ እንደሚካሄድ፤ የውጭ መዋእለንዋይ እንደቀጠለ፤ የውጭ ምንዛሬ ችግር እንደሌለ አድርገው ነው። እልቂት እንደሚካሄድ አይናገሩም። የእድገቱ ውጤት የዚህን ያክል የሚያኮራና ፍትሃዊ አለመሆኑን አያወሱም።
የህወሓት ርእዮት፤ ተልእኮና መመሪያ የብሄር ጥላቻንና የጥቂት የትግራይ ተወላጆችንና ታማኞችን የፖለቲካና የኢኮኖሚ የበላይነት የሚያስተናግድ የአመራር ስልት ነው። ለሰው ኑሮና ህይወት እርህራሄና ምህረት አያሳይም። እንዲያውም፤ በአገርና በሕዝብ ጥቅም ላይ አቋም በመውሰድ፤ ማንኛውንም ወቅትና እድል ተጠቅመው ሰላማዊ ድምጽ የሚያሰሙትን ግለሰቦች ሁሉ እየለየ በአልሞ ተኳሾች መግደሉን የማያቆም ቡድን መሆኑ በተደጋጋሚ ታይቷል። ወገንን ከወገን እየለየ፤ ሌሎችን እየተጠቀመና መሳሪያ እያደረገ አፈናውንና ማሳደዱን ቀጥሏል። የተባበሩት መንግሥታት የሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን “የኢትዮጵያ ሁኔታ በጣም ያሳስበናል” ያለበት ዋና ምክንያት ጭካኔው ተቀባይነት እንደሌለውና በዓለም ሕግ እንደሚያስከስስ ስላመነበት ነው። ይህም የጋራ ጥረትን ይጠይቃል፤ መጮህ ብቻ በቂ አይደለም።
በዚህ በያዝነው የኢትዮጵያ አዲስ ዓመት በኦሮሞው ሕዝብ ላይ የተካሄደው ጭካኔ ዛሬ ደሞ በአማራው ሕዝብ ላይ ተካሂዷል። ሁለቱ የሕዝብ አካሎች ዋና ኢላማ መሆናቸው የሚቆም አይመስለኝም። የሚያዋጣው፤ ኦሮሞው፤ አማራውና ሌላው፤ ኢትዮጵያዊነቱን ተቀብሎና በአንድነት ሆኖ ጨካኙን አገዛዝ ማስወገድ ብቻ ነው። ህወሓት ራሱን በሰላም ይለውጣል ብሎ ማስተናገድ፤ ራስን ማታለልና ወጣቱን ትውልድ ለባሰ ተከታታይ እልቂት ማጋለጥ ነው።
በዚህ ትንተና፤ በመጀመሪያ፤ በወልድያ ንጹሃን ላይ፤ በተለይ በህጻናት ላይ የተደረገውን ጭፍጨፋ እኔም በዜግነቴ አወግዛለሁ፤ ያወገዙትን ሁሉ አደንቃለሁ። መስዋእት ለሆኑት “ሰማእታት” ቤተሰቦች ሁሉ ሃዘኔን እገልጻለሁ። በወልድያ ወጣት ወንድሞቻችን፤ በተለይ በህጻናት ላይ የተካሄደው እልቂት ታሪክ የመዘገበው፤ ምንም ይቅርታ የማይደረግበት እልቂት (Selective and deliberate ethnic genocide) ነው። በዓለም ፍርድ ቤት ክትትል ሊደረግበት የሚገባ ወንጀል ነው እላለሁ። ግድያውን የፈጸሙት ባለሥልጣናትና ገዳዮቹ ለፍርድ እንዲቀርቡ እንረባረብ እላለሁ።
እኔ ስንት ሰው በእልቂት እስኪሞት ድረስ እያዘንን እንደምንቆይ አልገባኝም። ሕዝቡ ብሶቱና ጭካኔው ስላየለበት፤ ሞትን ንቆታል፤ ለመሞት ቆርጧል። መጥረቢያ ይዠ እዋጋለሁ እያለ ነው። የወልድያ ወጣቶች በቃና ዘገሊላ በዓል ሲያከብሩ፤ በህወሓት የበላይነት በሚታዘዘው ኃይል ሲጨፈጨፉ ከጀርባ ሆኖ ያስጨፈጨፋቸው ኃይል እንዳለ ማወቅ ይኖርብናል። ህወሓት የመሬት ነጠቃንና መስፋፋትን ከሚያካሂድባቸው አካባቢዎች መካከል አንዱ ወልድያ ነው። የመሬት ነጠቃና ጭካኔ አብረው የሚሄዱ መሆናቸውን ከዚህ በፊት ስለ ጋምቤላ፤ ስለ ወልቃይትና ስለ ሌሎች የመሬት ነጠቃዎች፤ የህወሓት መስፋፋቶችና የሕዝብ ፍልሰቶች ጉዳቶች በሚመለከቱ ጉዳዮች ላይ፤ በመረጃ የተደገፉ ትንተናዎችን አቅርቤአለሁ።
በኦሮሞው ሕዝብ ላይም የተካሄደው ጭፍጨፋ በተመሳሳይ የውስጥ ሴራና ትእዛዝ የተካሄደ ነው። ስለሆነም፤ አዛዡና ወንጀለኛው ማነው ብለን የመጠየቅ ግዴታ አለብን። በአማራውም ሆነ በኦሮሞው ክልል “ለሕዝብ ታዛዢዎችና ተገዢዎች ነን” የሚሉ የክልል ባለሥልጣናት ደፍረውና ቆርጠው ነፈሰ ገዳዮች በአስቸኳይ ለፍርድ ይቅረቡ የሚሉበት ወቅት አሁን ነው። ህወሓት በመሬቶቻቸው ላይ ሚና እንዳይኖረው ማድረግ ግድ ይላል። አለያ፤ እነሱም ከህወሓት ሊለዩ አይችሉም።
ልክ እንደ ኦሮሞ ወንድሞቻቸና እህቶቻቸው፤ የወልድያ ወጣቶች ድምጻቸውን፤ ጸሎታቸውን፤ አቤቱታቸውን ከማሰማት ባለፈ መንገድ ማንንም ድንጋይ ወርውረው አልጎዱም፤ የማንንም ንብረት አላወደሙም። የማንንም ብሄር አባል ኢላማ አላደረጉም። ሌላው ቀርቶ፤ በበዓል ቀን ድምጽንና ልዩነትን ማሰማት ወንጀል የሆነባት አገር ኢትዮጵያ መሆኗ በተደጋጋሚ ታይቷል። ነፍሰ ገዳዮችና ወንጀለኞች ለፍርድ ካልቀረቡ በስተቀር ሌላው ነገ ባለተራ መሆኑ አይቀርም።
አገዛዙ ካልተለወጠ ይህን የመሰለው ጭካኔና ግድያ ሊያቆም አይችልም የምልበት መሰረታዊ ምክንያት ጭካኔውና ግድያው የተጀመረው ዛሬ ስላልሆነ ነው። አፈናና ጭፍጨፋ የአገዛዙ ዋና መሳሪያዎች በመሆናቸው ነው። ከምርጫ ዘጠና ሰባት ውጭ፤ የኢትዮጵያ ሕዝብ አንድም ቀን በሰላም አድሮ፤ በሰላም ድምጹንና መብቱን አስተላልፎና አስከብሮ አያውቅም። መሰረታዊ ለውጥ ወሳኝ ነው የምልበትም ምክንያት ይኼው ነው።
ወልዲያ ከተማ የመንግሥት ታጣቂዎች ፈፅመውታል ያሉትን የግፍ ግድያ የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) እና ሰማያዊ ፓርቲ፤ የተባበሩት መንግሥታት የሰብአዊ መብት ኮሚሽንና ሌሎች ማውገዛቸው አግባብ አለው። ህወሓቶች ማውገዝን እንደተራና እንደ ተለመደ ነገር ያዩታል። ስለዚህ፤ ወሳኙ አቋምና ሂደት፤ ግድያውን የፈጸሙት ግለሰቦች ለፍርድ እንዲቀርቡ ያልተቆጠበ ትግልና ድምጽ ከማሰማቱና አገዛዙን ከመለወጡ ላይ ነው። ሕዝቡ እምቢተኛነቱን እንዲቀጥል ከማስተጋባቱ ላይ ነው። ስርነቀል ለውጥ እንዲካሄድ ከመደጋገፉ ላይ ነው።
ህወሓት ግድያውን የፈጸመው “ዘርፈ ብዙ ማሻሻዮችን አደርጋለሁ” ብሎ የኢትዮጵያንና የዓለምን ሕዝብ ለማሳመን መግለጫ ባወጣ በማግሥቱ ነው። ከዚህ በፊት ገዢው ቡድን የሚያወጣቸውን ማዘናጊያዎች ለይተን እንድናያቸው፤ እንዳንታለል የሚል ትንተና አቅርቤ ነበር። ማዘናጊያዎችን በተከታታይ ማውጣት የገዢዎቹ የተለመደ ራስን የማቆየት ስልት ሆኗል። ታዲያ፤ ይህ “እየማለ” የሚገድል ገዢ ቡድን እንዴት ሊታመን ይችላል? ገዢው ቡድን ሊታመን የሚችልበት መስፈርት ፈልጌ ላገኝ አልቻልኩም። እንዲያውም የአፈናውና የጭካኔው ሁኔታ እየተባባሰ ቢሄድ አያስገርምም።
በቅርቡ ከህወሓት እጅ አምልጦ ለጥቂት ግለሰቦች የተላከ የምስጢር ሰነድ የማህበረሰባዊ ሜድያን እንዴት ለመቆጣጠር እንደሚቻል ጥናትና ምክር ያቀርባል። የፖለቲካ ንግድና የበላይነት የሚካሄድባቸውን ቁልፍ ዘርፎች የሚጠቁመው ሰነድ የገመገማቸውን አራት አስኳል ስልቶች በአጭሩ ላቅርባቸው።
ሰላምና እርጋታ በሌለባት ኢትዮጵያ “ፈጣን እድገት” ተከታታይ ሆኗል ሲባል ለህሊና ይቀፋል። እኔ ዓለም ባንክ የሚለውን የተሳሳተ የእድገት እርከን እንደማልጋራ በጥናቶቸ አሳይቻለሁ። ምክንያቱም፤ ዓለም ባንክ የገዢውን ፓርቲ ሰነዶችና መረጃዎች ተጠቅሞ የሚናገረውና የሚያስተጋባው እርከን፤ በመሬት ላይ ከሚታየው የእድገት ውጤት ጋር ግንኙነት የለውም። የኑሮውን ሁኔታ የሚያውቀው ተራው ኢትዮጱያዊ ስለሆነ፤ ከተራው ኢትዮጵያዊ ግብዓት የሚጠይቅ አካል የለም። ዓለም ባንክ የሚሰራውና የሚነጋገረው ከባለሥልጣናት ጋር እንጅ ከተራው ሕዝብ ጋር አይደለም፤ ሆኖም አያውቅም። አክሲዎስ የሚለውና እኔ የምከራከርባቸው ጉዳዮች ተመሳሳይነት አላቸው።
እድገትና የእድገት ውጤት ከሰብአዊ መብት መከበር፤ ከነጻነት፤ ከፍትህ፤ ከሕዝብ ተሳትፎና ከዲሞክራሲ ጋር ቀጥተኛ የሆነ ግንኙነት አላቸው። ዓለም ባንክ ተሳስቷል የምልበትን ምክንያት The Economist, January 25, 2018 የባንኩን ከፍተኛ ኢኮኖሚስት ፓል ሮመርን በሚመለከት ያቀረበው ዘገባ ፍንጭ ይሰጠዋል። ልክ እንደማንኛውም በምእራብ መንግሥታት የበላይነት የሚመራ ድርጅት፤ ዓለም ባንክ ከፖለቲካ ዝንባሌ ውጭ አይሰራም ለማለት መረጃ የለንም። ለምሳሌ፤ ዓለም ባንክ የእያንዳንዱን አገር የፖለቲካ ኢኮኖሚ አመራር ሁኔታዎች የሚያይበት መነጽር ከራሱና ከሚደጉሙት አገሮች የኢንቬስትመንትና የንግድ ጥቅሞች አንጻር መሆኑን ለማጤን ባንኩ ለደርግ መንግሥት ግዙፍ ብድር አይሰጥም ነበር፤ ለሰሜን ኮሪያና ለኩባ አያበድርም። የፖለቲካና የርእዮት ውሳኔ እንጅ ድህነትን ለማጥፋትና የአገርን የምርቶች ኃይል ለማዳበር የተደረገ ውሳኔ አይደለም።
ይህ አባባል ህወሓት ከሚፈበርከው የእድገትና የልማት እርከኖች ጋር ይዛመዳል። ስለሚዛመድ፤ ዓለም ባንክ ስለ ኢትዮጵያ አስደናቂ እድገት የሚሰጠን መረጃ የፈጠራ መረጃ ይሆናል ማለት ነው። ስለሆነም፤ ሃቀኝነት ያለው የእድገት መረጃ ለማግኘት አይቻልም። ፓል ሮመር የዓለም ባንክ ኢኮኖሚስቶች የሚያቀርቡት ዘገባና መረጃ የትንተና ሃቀኝነት “intellectual integrity” የለውም ማለት ነው።
የኢትዮጵያን እድገት በሚመለከት ስመለከተው፤ የዓለም ባንክ የተዛባ መረጃ ጉዳቱ ለተጠቃሚው ድሃ የኢትዮጵያ ሕዝብ ጠበቃ አለመኖሩ ነው። አገር ቤት የሚኖሩ ምሁራንና ሳይንቲሶቶች በነጻነት ለመንቀሳቀስ፤ ጥናትና ምርምር ለማካሄድ አይችሉም። ማህበረሰባዊ ድርጅቶች እንዲፈርሱ ተደርጓል። ድንቁርና የሚረዳው ገዢውን ቡድን ነው።
የእድገቱ ውጤት ተማርኳል፤ ማራኪው የህወሓት ኃይል ስልጣኑን ለመቀጠል ቆርጦ ተነስቷል። ስልጣኑን ለማራዘም ተቃዋሚ ነው ብሎ የሚጠረጥረውን ሁሉ ማሳደድ፤ ማንበርከክ፤ ማፈን፤ ማሰር፤ መግደል፤ እንዲሰወር ማድረግ ስልቱ ሆኗል። የተቃዋሚው ክፍል መከፋፈል፤ በጥቃቅን ጉዳዮች ላይ ጊዜንና ኃብትን ማቃጠልና ማባከን ለአፋኙ አገዛዝ ግብዓት ሆኗል።
ህወሓት ጸረ-ዲሞክራሲ ነኝ ሊል አይችልም፤ የሚለው “የዲሞክራሲ ተቋም” ነኝ ነው። የራሳችን መስፈርቶች ብንጠቀም፤ እውነተኛ ዲሞክራሲ ማለት፤ የሕዝብ፤ በሕዝብና ለሕዝብ ተገዢ የሆነ የመንግሥት አገዛዝ ነው። ዲሞክራሲ አለ ከተባለ ሁለ ዘርፍ ችግሮች እየተፈቱ ሕዝቡ ፍላጎቱን የሚያሟላበት ሁኔታ ተፈጥሯል ማለት ነው። የስራ መስኮች እየተስፋፉና ምርት እየጨመረ፤ የነፍስ ወከፍ ገቢ እያደገ ይሄዳል ማለት ነው። እውነተኛ ዲሞክራሲ ለፍትሃዊና ለዘላቂ እድገት ወሳኝ ነው። ጭካኔና አፈና ግን የዲሞክራሲና የእድገት ጸር ወይንም ማነቆ ነው። ኢትዮጵያ ከሄይቲና ከአፍጋኒስታን ጋር እንጅ ከቦትስዋና ወይንም ከጋና ወይንም ከቬትናም ጋር ለመነጻጸር ያልቻለችበት መሰረታዊ ምክንያት አገዛዙና ፖሊሲው አፋኝ ስለሆኑ ነው። አፋኝ አገዛዝ የታፈነ ኢኮኖሚ ይፈጥራል፤ የገቢና የኑሮ ልዩነቶችን ያባብሳል ማለት ነው። ተደማምረው እርጋታን፤ ሰላምን፤ አብሮ መኖርን ይበክላሉ።
ሰነዱ እንዲህ ይላል። “የዲሞክራሲ አንዱ መገለጫ የሆነው ሀሳብን በነጻነት የመግለጽ እና የማስተላለፍ ጉዳይ ሰዎች ሀሳባቸውን እንዲገልጹ ተብሎ የሚተገበር ብቻ ሳይሆን ራሱ የልማት መሳሪያ ነው፡፡” ይህን ማለት ቀላል ነው። በገቢር ምን ይታያል የሚለው ነው ወሳኙ። “ይህን በተመለከተ የዲሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ ትግል እና አብዮታዊ ዲሞክራሲ የሚለው የድርጅታችን ሰነድ እንዲህ ይላል፡-
የሕዝቡን ሁኔታ፤ ስሜቱንና ፍላጎቱን አስተሳሰቡን በእርግጠኛነት አውቆ ትክክለኛ ስልት ለመንደፍ በግብአትነት ለመጠቀም የሚቻለው በስልቱ አፈጻጸም ሂደት የመጡ የአስተሳሰብ ለውጦችን በትክክለኛነት ተገንዝቦ ተፈላጊውን ማስተካከያ ማድረግ የሚቻለው ህዝቡ በማንኛውም ጊዜ ሀሳቡን ሳይሸማቀቅ፤በግልጽና በተሟላ ሁኔታ ማቅረብ ሲችል ነው፡፡ህዝቡ በማንኛውም ግዜ ሀሳቡን ሳይሸማቀቅ በግልጽና በተሟላ ሁኔታ መገልጽ የሚችለው ደግሞ ዲሞክራሲ ሲኖር ነው።” “ሕገመንግሥቱና አመራሩ” እንደዚህ ይላሉ የሚለው ብሂል በድርጊት ሲተረጎም ተጻራሪውን ያሳያል። ህጻናትን እየገደሉ “የመናገር ነጻነት” አለ ማለት ፍጹም ውሸት ነው። ይህን ነው የፖለቲካ ንግድ ጨዋታ የምለው።
“በማንኛውም ጊዜ ሃሳቡን ሳይሸማቀቅ ማቅረብ ይችላል” ከተባለ በሰላም ሃሳባቸውን የሚገልጹት የኦሮሞና የአማራ ወገኖቻችን ለምን ተገደሉ፤ ለምን ታሰሩ፤ ለምን እንዲሰወሩ ተደረጉ? ህወሓት/ኢህአዴግ የሚናገረው፤ የሚደሰኩረውና ለዓለም የሚያቀርበው የመብቶች መከበር ከሚሰራው ጋር ምንም ግንኙነት የላቸውም። ቢኖራቸው፤ ሕዝብ አይጨፈጨፍም ነበር፤ ሁሉም የፖለቲካ እስረኞች ይፈቱ ነበር። በህወሓቷ ኢትዮጵዩያ “ሃሳብን ሳይሸማቀቁ” መግለጽ ወንጀል ሆኗል።
በአጭሩ፤ ሕዝብ በነጻነት ድምጹን ሲያሰማ በተከታታይ የተከሰተው ውጤት ጭካኔና ግድያ ነው። ሰነዱን ቀረብ ብየ ስመለከተው ችግሩ አይኑን አፍጥጦ ይታያል። “ህወሓት/ኢህአዴግ ዲሞክራሲ ለልማት ያለው ፋይዳ ከፍተኛ መሆኑ እንደተጠበቀ ሆኖ ዲሞክራሲን በመጠቀም ጉዳት ለማድረስ የሚፈልጉ አካላትን በተመለከተ ያለው አማራጭ አንድም ጉዳት ማድረስ የሚፈልጉ አካላት ሀሳባቸውን እንዳይገልጹ ማድረግ አልያም ሀሳባቸውን እንዲገልጹና ሀሳባቸው አንዲሸነፍ ማድረግ ነው” ይላል። ሃሳቦች ከሃሳቦች ጋር ተወዳድረው ሕዝብ የራሱን ውሳኔ ያድርግ የሚል አማራጭ አልቀረበም። የቀረቡት የህወሓት አማራጮች እንዲህ የሚሉት ናቸው።
“በሶሻል ሚዲያ በመጠቀም የህዝቡን ሰላማዊ ኑሮ፤ የስርዓቱን ህልውና ለመፈታተን የሚሞክሩ ግለሰቦች አብዛኞቹ በውጪ ሀገራት በመሆን የሚሰሩ ሲሆን በሀገር ውስጥ የነሱን ተልዕኮ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ የሚተገብሩም አሉ፡፡ የሶሻል ሚዲያ አርበኞች የሚያስተላልፉቸው እያንዳንዱን መልዕክቶች ካላቸው ፓለቲካዊ፤ ኢኮኖሚያዊ፤ ማህበራዊ እና ህገ-መንግስታዊ ስርዓት ላይ ከሚያስከትለው እንድምታ አንጻር በመተንተን አጸፋዊ ምላሽ ሊሰጥ ይገባል፡፡” ሕዝቡን ያፈነውና የሚያሰቃየው ቡድን ውጭ ያለውንም ለህዝብ መብቶች የሚታገለውን ተቆርቋሪ ኢትዮጵያዊ ለማፈን ዘመቻ እያካሄደ መሆኑ ነው።
ይህን ብዙ የታሰበበትን እርምጃ ለመውሰድ በሚል ስሌት፤ ህወሓት በመመሪያው ላይ እንዲህ የሚል ድምዳሜ አቅርቧል። “የሚሰጠው ምላሽ ስሜታዊነት የሚንጸባርቀበት ወይም የድርጅቱን መስመር የማይስት እንዲሆን በማዕከል ደረጃ ይህን ስራ የሚያከናውን አሰራር መዘርጋት ይኖርበታል፡፡
በጥቅሉ ሲታይ በሶሻል ሚዲያ በመጠቀም ችግሮች ለመፍጠር የሚታትሩ ሃይሎች በሁለት ተከፍለው ሊታዩ የሚችሉ ሲሆን አንደኛው የጠባቡ ሃይልሲሆን ሁለተኛው ደግሞ የትምክህት ሃይል ነው፡፡ እነዚህን ሃይሎች በዘርፋቸው በማስቀመጥ በእያንዳንዱ ሃይል ስር የተሰለፉትን ግለሰቦች እንዳላቸው የተከታይ ብዛት፤ የመልዕክታቸው አፍራሽነት ደረጃ በመለየት እጅግ አጥፊ ከሆኑት በመነሳት እስከ ዘገምተኛው ሃይል ያለውን መለየት ይገባል፡፡ ይህንንም መነሻ በማድረግ ግለሰቦች የሚያሰራጩዋቸውን መልዕክቶች ከስር ከስር በመከታተል የማጋለጥ ስራ ሊከናወን ይገባል፡፡
በተጨማሪነት ግለሰቦች በግለሰብ ደረጃ የሚያሰዩዋቸው ባህሪያቶች የራሳቸው ቤተሰባዊ፤ ማህበረሰባዊ መነሻ ሊኖራቸው የሚችል በመሆኑ እነዚህን ጉዳዮች በጥልቀት በማጥናት ግለሰቦች ፍሪዚ ሊያደርጉ የሚችሉበትን ስራዎች ማከናወን ተገቢ ይሆናል፡፡”
በአገር ቤት ተቃዋሚ የሆኑ ግለሰቦችንና ስብስቦችን ማፈን፤ ማሳደድ፤ መግደልና ማሰር እንዲጠናከሩ እያደረገ፤ በውጭ ያለውን ተቃዋሚ “ጠባብና ትምክህተኛ” ኃሎች ናቸው ብሎ በመሰየም፤ “በአጥፊዎቹ ላይ” የተለየ ትኩረትና ክትትል እንዲደረግ ወስኗል። “ጠባብና ትምክህተኛ” ተብለው የተበየነባቸውን ክፍሎች ለመለየት አስቸጋሪ አይደለም። ቁም ነገሩ ግን፤ እነዚህ የውጭ ተቃዋሚ ኃይሎች የሚጠቀሙባቸው የሜድያ መሳሪያዎች ፌስቡክ፤ ትዊተር፤ ሊንድኪንና ተመሳሳዮቹ ከፍተኛ ክትትል እየተደረገባቸው መሆኑ ነው። ለዚህ አዲስ የተቀነባበረ ዘመቻ የሚያዋጣው፤ ከብሄር፤ ከግል ጥቅም፤ ከጉራ፤ ከቡድንና ከሌላ መለያ ባሻገር እየተረባረቡ፤ በአንድነትና በኢትዮጵያዊነት ዙሪያ እየተሰበሰቡና እየተደጋገፉ ገዢውን ፓርቲና በዲያስፖራው ዓለም ውስጥ በሰላይነትና በአጥፊነት የተሰማሩትን ተባባሪዎች ማጋለጥና በሕግ እንዲጠየቁ ማድረግ ይሆናል። የህወሕትን የጭካኔ ግድያዎች በአንድ ላይ ወደ ፍርድ ቤት የምናቀርብበት ወቅት አሁን ነው።
የማንኛውም መንግሥት የመጀመሪያ ስራው የዜጎችን ምኞት፤ ተስፋና ፍላጎት ለማሟላት መሞከር ነው። ምን አይነት መንግሥት ያስፈልጋል የሚለው ጥያቄ መመለስ ያለበት በጥናትና በሕዝብ ተሳትፎ እንጅ በጥቂቶች ስሌት ሊሆን አይችልም። የህወሓት የውስጥ ጥናትና ድምዳሜ እንዲህ ይላል።
“የሀገራችን ህገ መንግስት በአንድ በኩል ሀገራችን የነበረችበትን መሰረታዊ ችግር የማንነት እውቅና ያለማግኘት መሆኑን በጽኑ በማመን፤ በሌላ በኩል ይህን ችግር ለመፍታት የማንነት መገለጫዎች ህገ-መንግስታዊ ዕወቅና እንዲያገኙ ያደረገ በሌሎች ሀገራት የማይገኙ ተራማጅ የሆኑ ድንጋጌዎችን የያዘ ህገ-መንግስት ነው፡፡ህገ-መንግስት የግለሰቦችና የቡድን መብቶችና በእኩልነት እና ሳይነጣጥል መተግበር አለባቸው የሚል እና ይህንንም ለመተግበር የሚያስችሉ ዲሞክራሲያው የመንግስት አወቃቀር የያዘ ነው፡፡
ሕገ መንግስቱ ይህን ያህል ጠቀሜታ ያለው ሰነድ ቢሆንም ይህን ሰነድ በእያንዳንዱ የማህበረሰብ ክፍል ማስረጽ ላይ የተሰራው ስራ ከህገመንግስቱ ዋጋ አንጻር ሲታይ እዚህ ግባ የሚባል አይደለም፡፡አሁንም ቢሆን በህገ-መንግስቱ ላይ የተቀመጡት ድንጋጌዎች፤ ከድንጋጌዎች ጀርባ ያሉ የህዝብ ትግል የፈጠራቸው አስተሳሰቦች ይዘት እና ጥልቀት ላይ በቂ የሆነ ግንዛቤ ሊሰጥ የሚችል ሃይል መፍጠር አልተቻለም፤ ግንዛቤው ያለውም ሃይል ይህን እንዲያስተላልፍ በቂ መድረክ አልተዘጋጀለትም፡፡
እንዲያውም ባንዳንድ ቦታዎች ሕገ-መንግስት አከራካሪ ሰነድ መሆኑን ማሳየት እና ከዛ ውስጥ ህገ-መንግስቱን ያለመቀበል አዝማሚያን የሚያመለክት ሀሳብ እንዲንሸራሸር የሚደረግበት ሁኔታ ይታያል፡፡”
ችግሩ የአፈጻጸም ብቻ አይደለም። በብሄር/ቋንቋ የማይታረቁ ልዩነቶች ላይ የተመሰረተ “ክልላዊ ስርዓት” ስለሆነ ሊፈቱ የማይችሉ ሁኔታዎችን አስከትሏል። ሰው ሰራሽ ችግር የአስተሳሰብ ለውጥን ይጠይቃል።
ችግሩ ፌደራል መሆኑ አይደለም፤ የማንነት ጥያቄም አይደለም። ችግሩ ኢትዮጵያና የኢትዮጵያ ሕዝብ የሚስፈልጋቸው ምን አይነት መንግሥትና የፌደራል ስርዓት ይሆን? የሚለው በአግባቡ ያልተወሰነ፤ ሕዝቡ ያልተወያየበትና በባለቤትነት ያልተጋራው መሆኑ ነው። የህወሓት/ኢህአዴግ አገዛዝ ከላይ የተጫነ እንጅ በሕዝብ ፈቃደኛነት የተመሰረተ አይደለም።
ስለዚህ፤ ችግሩን የፈጠረው ገዢው ፓርቲ ችግር መኖሩን ቢያምንና ቢቀበልም፤ መፍትሄውን የማቅረብ ብቃት፤ ጥራትና ችሎታ የለውም። ውሳኔ መስጠት ያለበት የኢትዮጵያ ሕዝብ እንጅ ጥቂት የጠባብ ብሄርተኞች ምሁራንና ልሂቃን ሊሆኑ አይችሉም። “በሌሎች አገሮች ያልተደረጉ ተራማጅ ድንጋጌዎች” የሚለው ብሂል ሌላ ማዘናጊያ ነው እንጅ የአሁኑ የጎሳ ፌደራል አገዛዝ ለአኟኩ፤ ለኦሞ ሽለቆውና ለሌላው ጭቁን ሕዝብ ምን ጥቅም አምጥቶለታል? በሕዝብ ስም የፖለቲካ ንግድ እየተካሄደ ነው የምለው ለዚህ ነው። ሌሎች የአፍሪካ መንግሥታት የናቁትን ህወሓት ለስልጣኑና ለጥቅሙ ሲል ያመልክበታል!
“የክልል” ነጻነትና የራስን ክልል የማስተዳደር መብት አለ የሚባለው ከእውነቱ የራቀ ነው። ለምሳሌ፤ የአማራውን ክልል በበላይነት የሚመራው የአማራው ህወሓት የመረጣቸውና እንዲወክሉት ስልጣን የሰጣቸው እንጅ የራሱ ተቆርቋሪዎች አይደሉም። የሚያዙትና የሚያስተዳድሩት ህወሓትና ህወሓት የፈለፈላቸው የአማራ ብሄር አባላት ናቸው። ይህ ባይሆን ኖሮ፤ የአማራው ፖሊስ ወይንም ሚሊሽያ የራሱን ወገኖች፤ በወልዲያም ሆነ በወልቃይት፤ በባህር ዳር ሆነ በጎንደር አይጨፈጭፍም ነበር። የፈረሰውና መተካት ያለበት የኢትዮጵያ የመከላከያ ኃይል የሚያኮራ ታሪክ አለው። ሕጻናትና ሴቶችን አይገድል፤ አይጨፈጭፍም።
የአሁኑ “የመከላካያ ኃይል” የበላይ አዛዡና አስተዳዳሪው ህወሓትና የፈጠራችው ግለሰቦች መሆኑ አያከራክርም። ይህ ኃይል የህወሓት መሳሪያ ነው። በዚህ ምክንያት ነው፤ የአማራው ሕዝብ በአዴንን እስከሚሰለቸው ድረስ የተቸውና አንተ ልትወክለን አትችልም ያለው።
ለማጠቃለል፤ ታሪክ ያላትን ኢትዮጵያን ለመታደግ የምንችለው በአገራችን ዘላቂ ጥቅም ላይ የማያወላዳ አቋም ወስደን፤ ኢትዮጵያዊነት የዜግነት መለያችን ነው የሚል መርሆን ተቀብለን፤ በአንድነት፤ ለአንድ አገር ግዛታዊ አንድነትና ሉዐላዊነት፤ ለአንድና ለተሳሰረ ሕዝብ ደህንነት፤ መብትና የኑሮ መሻሻል ተደጋግፈን ለመስራት ስንወስን ነው።
የኢትዮጵያ ሕዝብ የፖለቲካ ሥልጣኑ ባለቤት ከሆነ ህይወቱንና ኑሮውን ለማሻሻል የሚችልበት የተፈጥሮ ኃብቱ ግዙፍ ነው። መስረታዊ ፍላጎቱን– በቂ ምግብ፤ ትምህርት፤ የጤና አገልግሎት፤ ዘመናዊ መጸዳጃ፤ ንጹህ ውሃ፤ መጠለያ ወዘተ– ለማሟላት የሚችል ሕዝብ ነው። አንድ አገር፤ አንድ ሕዝብ ስል ብርቃማ የሆኑትን የልዩ ልዩ ብሄረሰቦች እሴቶች ወደ ጎን እንተው ማለቴ አይደለም። እነዚህ እሴቶች ለኢትዮጵያዊያን ሁሉ የጋራ ጥሪቶች ናቸው፤ ከኢትዮጵያዊነት ጋር አይጋጩም።
በቅርቡ ቴዲ አፍሮ ባህር ዳር ላይ ፈተና ገጥሞት ነበር፡፡” ጃ ያስተሰርልን” ዝፈን ተብሎ፡፡ በ17መርፌ እንዲል፡፡ ለውጥ መቼ መጣ እነዲል፡፡ ንግስና በዘረ ነው ስለዚህ አዲስ ንጉስ እንጂ… ሊልላቸው ፈልገው ነበር፡፡ ቴዲሾ ግን አንዲት መልስ ብቻ ነበረችው፡፡ ሁሉንም በፍቅር እናሸንፋለን ፡፡ የምትል፡፡ አንዳንድ አክቲቪስቶች ግን ተቃውመውታል፡፡ “ከመቼ ወዲህ ነው ሴጣን በፍቅር የተሸነፈው “ ብለው፡፡ ነው እንዴ…. ነገርየዋ ካልተካረርን አንፋታም አይነት ነው፡፡ ቴዲ ጥበቡን ይጨምርልህ!
ለመፋታት ቅድሚያ መጋባት ያስፈልጋል፡፡ ለመጋባት ደግሞ ቀድሞውኑ ሁለት የተለያየን አካላት መሆናችንን ማክበር አለብን፡፡ ከዚያ “እሱ አንድ ያደረገውን …. “ ብለን ብንፎክር ያስኬዳል፡፡ አንድ መንግስት የራስን ዕድል በራስ ለመወሰን መጀመሪያ የግለሰብ መብትን ያለገደብ ያክብር፡፡ ዲሞክራሲን ያለ ገደብ ከሕዝቡ ለሕዝቡ በህዝቡ ያክብር፡፡ ከዚያ ማንም በሌላው አይፈርድም፡፡ መብቱ ተከብሮለታልና፡፡ ለይስሙላና በማጭበርበር ሳይሆን ማንም የማንንም መላጣ እማይነካ ጨዋ ስልጡንና ሥርዓትና ባህል ያለው ሕዝብ እንዳለን አንዘንጋ፡፡ ይህ ህዝብ ለዕድገታችን ቅራኔዎች ያሉትን የቡድን መብት ከግለሰብ መብት እኩል ማክበርንም ያውቅበታል፡፡ ብቻ ቅድሚያ የግለሰብ መብት ይከበርልንማ፡፡ “ከሩቅ ዘመድ የቅረብ ጎረቤት” እንጂ “ዘር ከልጓም ይስባል” የሚለው አይቀድመውምና፡፡ “ሀ ራስህን አድን” ብሏል ያራዳ ልጅ፡፡ ፍሬንዶች በግል እየወጣችሁ ከፒፕሉ ጋር “ተዛረቡ”፡፡ ከዚያ አዳሜ ነቄ ነው፤ ነጥሎ ከምቹን አስሊዋ ላይ ማሳረፍ ይችልበታል፡፡ ይህ ነው እንግዲህ በቅድሚያ የራስን እድል በራስ መወሰን ሲባል፡፡ ቡድኑ ያከብርልኛል ብለህ ግነ እንዳትጠገረር ጀለስ፡፡
ማንም ሕዝብ “በራሱ ጉዳይ ራሱ ወሰነ” ማለት ቀላል ነገር አይደለም፡፡ ትልቅ የመብት ማስከበር ስርዓት ተከናወነ ማለት ነው፡፡ ይህ መብት ግን የቡድንን መብት ሊያስገኝ እንዳይችል ልናውቅ ግድ ይለናል፡፡ ክሪሚያ ውስጥ በድምፅ ተበልጠው ከዩክሬይን የተለዩ እንዳሉና ድምፃቸውን አጥፍተው እንደሚኖሩ አንርሳ፡፡ ያቺ “የግለሰብ መብት” በድንገተኛው የዩክሬንና ሩሲያ ግጭት እንደቁማር ተበላች፡፡ ግና ቀድማ በዩክሬን ሳለች ተከብራለት ቢሆን ኖሮ ቀድሞውኑ ራሱ፤“የራሱን እድል የመወሰን መብት” ያለው አካል አባል በሆነ ነበር፡፡ በፍቅሩ ጊዜ፡፡
ብዙ ጊዜ የራስን ዕድል በራስ መወሰን ወይም (ሪፈረንደም) የሚካሄደው ችግሮች ከተፈጠሩ በኋላ ነው፡፡ ችግሮቹም ሰው ሰራሽ ናቸው፡፡ ችግሮቹን የሚያባበሱአቸው እነዚያው ያቺን ከመለያየት የምትገኝ ትርፍ ለማፈስ የተዘጋጁ አካላት ናቸው- ሪፌሪዎች፡፡ በኤርትራ ከ30ዓመታት ጦርነት በኋላ ማንም በእንባ እየተራጨ የማይለይ አካል አይኖርም፡፡ “….ሀዘንሽ ቅጥ አጣ” ነዋ ነገሩ፡፡ እንጠቅሳለን ፡ – የሎንዶን አደራዳሪው ኸርማን ኮኸን፡፡ ዛሬም አንቀፅ 39ን ተግብሩ ይላል አሉ፡፡ (ተስፋ ኒውስ)በቅድሚያ መላው ስላንተ መጨነቅ እንዲችል ሰላም ያስፈልጋል ለሀገሩ፡፡ ሰላም የህሊና ሰላም ያስፈልገዋል ለግለሰቡ ህሊና፡፡ አንድነትም እንዲኖር ሰላም ያስፈልጋል፡፡ ለመተካከም ሰላም ያስፈልጋል፡፡ ሰላም እንዳይኖር የሚሻው ያው የታወቀ ነው – ዓላማውና ዒላማው፡፡ ትናንሽ መንግስታትና የአንድነት ሐይሎች ናቸው፡፡ መንግስታቱን አግኝቶም ጭዳ የሚያደርጋቸው በፍቅር ሰለባነት የአንድነት ተጓዦቹን ነው፡፡ለዚህ ሁሉ ሪፌሪ ዳኛ የሚሆኑት ጥቅመኛና ስግብግብ ብሎም የፍቅር ጠላቶች ናቸው የሪፈረንደም አጋፋሪዎቹ፡፡ የዳኛ ተጫዋቾች እንዲል አንድ ገጣሚ ወዳጄ፡፡
ፍቅር ያለ አንድነት፤ አንድነትም ያለ ፍቅር አይኖሩም፡፡ ሰላም የምንለውም የሁለቱን ስምረት ነው፡፡ በዚህ አንፃር አሻግረን ስንመለከት ለፍቅር የግለሰብ መብት መከበር ግዴታ ይሆናል፡፡ ፍቅር ያለ ነፃነት አይገኝም፡፡ነፃነት ያለው ፍቅር ካለንና ከተዋደድን ሰላምም ሆነ አንድነት አለን፡፡ አንድነታችን በፍቅር ላይ ከተገነባ ደግሞ መለያየት አንፈልግም፤ የራስን ዕድል በራስ መወሰን አያስፈልገንም፡፡ ፍቅር ሁሉንም ወስኖልናልና፡፡ ያንንም የራስን ዕድል በፍቅር መወሰን ብንለውሳ፡፡ እኛው እንታረቅ እኛው እንፋቀር፡፡
በፖለቲካ ከምንም ነገር በላይ የሕዝብን ይሁንታ ወይም ማንዴት በሕጋዊ መንገድ መቀበል የሥርዓቶች ሁሉ መጀመሪያ ነው፡፡ ፖለቲከኞች ያለ ሕዝባዊ ማንዴት ሕዝብ ላይ ቂጥ ብለው ሕዝብን ሲያሸማቅቁ ይታያሉ፡፡ ዘመናችን የማንዴት አልባ ፖለቲካ ወደ ሽብር ያደገበት ሆኖ በየእጣጫው ይስተዋላል፡፡ “እስላማዊ መንግስት ነኝ” የሚል አካል የሙስሊሞችን ታሪካዊ ቅርሶች እንዴት ሊያጠፋ ይችላል፡፡ በቺቦክ ልጃገረዶችን ያፈነው ለእነዚያው ልጆች ነፃነት የምታገል አካል ነኝ ቢል ማን መብትህ ነው ብሎ ይቀበለዋል፡፡ ያ ህዝብ ትወክለኛለህ ሳይለው እንዴት በራሱ በህዝቡ ላይ መልሶ ጥቃት ይፈፅማል፡፡ የግለሰብን መብት የማያከብር የነፃነት ትግል ነፃነትን የማያውቅ መሆኑን ማወቅ በራሱ ላይ እንድትነሳ ያደርግሃል፡፡ ለዚህ መሰረቱ “ታግለህ አታግለኝ” የሚል ማንዴትን ከሕዝቡ የሚቀበል ሐይል መኖር አለበት፡፡ ያለማንዴት ሕገመንግስት አይደለም አንድ ረቂቅ ህግ ማውጣት ከንቱ ነው፡፡ ሕዝብን የሚያከብር ማንዴቱን ያከብራል፡፡ በተሰጠው ህዝባዊ ማንዴት ሥራውን ይሰራል እንጂ ከማንዴቱ በፊት አዋጅ አያወጣም፡፡
“ተናገር በከንፈሬ ተቀመጥ በወንበሬ” ሳይባል መባተት እንደ ሰርቫንቲስ ዶን ኪሆቴ ግብዝነትን ያላብሣል፡፡ ብኩን ያደርጋል፡፡ ስትወዳት ስትወድህ ነው እንጂ አንተ ብቻ መውደድህ ከንቱ ነው፡፡ የራሷን አድል በራሷ ወስና የምታገባህ ሚስት እንጂ እንደጥንቱ ጋብቻ ቤተሰብ የመረጠላትን የምታገባ ሴት ምን ትረባሃለች፡፡ ላትወድህ ላታፈቅርህ ትችላለችና፡፡የልምዣትን ያነቧል፡፡ ሕፃናትም ከማን ጋር ማደግ እንዳለባቸው የሚወስኑበት እድሜ አለ፡፡ ለዚህ ሁሉ ፍቅር ወሳኝ ነው፡፡ አግቢዋም ህፃኑም ፍቅር ወዳላቸው መሰብሰባቸው ተፈጥሮአዊ ነው፡፡ ፍቅር ካለ ሰላም አለ፤ ሰላም ካለ በልዩነት ውስጥ አንድነት አለ፡፡
በ”የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብት” ስበብ ፤ ሕዝብ ቢለያይ አንድ ተስፋ አለው፡፡ ያም ተስፋ ቀድሞውኑ ያ ህዝብ የግለሰብ መብቱ የተከበረለት ህዝብ የሆነ እንደሆነ ብቻ ነው፡፡ ያ ከሆነ ምርጫውን ያውቃል፡፡ በድገተኛና ሰውሰራሽ ሁኔታዎች በጥድፊያ በሚደረግ ሪፈረንደም ዋና ምርጫውን እንዳይስት ልቦና ይኖረዋልና፡፡ አምባገነኖች ግን የራሰን ዕድል በራስ መወሰንን ተጠቅመው ሕገወጥ መለያየት ቢፈጥሩ እንኳን አሁንም ሌላ አንድ ተስፋ አለን፡፡ ልብ እንበል፡፡ ያለስልት በመታገል ሣይሆን፤ ከተለያዩ በኋላም ቢሆን፤ በፍቅር በመተሳሳብ ያን የተለዩበትን ሀገር መልሶ በአንድ የተባበረ ሀገርነት መመስረት ይቻላል፡፡ ይህ በዓለም ዓቀፍ ደረጃ ያለ ሕጋዊ የተባበረ መንግስት ምሰረታ ቅርፅ ነው፡፡ የተባበረች አሜሪካ መንግስታትም የዚሁ ዓይነት ትግል ውጤት ናት፡፡ ሊያውም የእሷ ፍጹም የተለያዩ ሀገር ዜጎችን አሰባስባ የምትኖር የታባበረች ሀገር፡፡ ስለተባበረችም የተከበረች፡፡ ለዚህ ደግሞ ዋናው ዋስትና የሕግ የበላይነት መከበር ነው፡፡ ሕግ በእኩል በሚከበርበት፤ ፍትሕ ርትዕ ባለበት፤ ዜጎች በግል ሆነ በቡድን መለያየትን ሳይሆን የአንድነትን ፍሬ ነው ማጣጣም የሚሹት፡፡ አንድነት እና ሕብረት የፍቅር መግለጫዎች ናቸው፡፡ ለዚህም ነው ለእኛ ለኢትዮጵያውያን ክቡር ዶ/ር ጥላሁን እንዳቀነቀነው “መለያየት ሞት” የሚሆነው፡፡ አንለያይም ሳይሆን እንተባበራለን፡፡ ተስፋ አንቆርጥም እንገናኛለን፡፡
ብንደብቀው አይጠቅመንም፤ ስለዚህ የመጀመሪያው ደረጃ መፍትሔ የጠላትነት እሳት እንዳይቀጣጠልና ትግራይን እንዳይበላ መከላከል ነው፤ ይህንን የመጀመሪያ ደረጃ መፍትሔ ለመጀመር የትግራይ ሕዝብ ግምባር ቀዳሚ መሆን ያለበት ይመስለኛል፤ የገጠመውን የተቆላለፈ ችግር የትግራይ ሕዝብ በትግሬነት እፈታዋለሁ ብሎ ከተነሣ ያባብሰዋል እንጂ በጭራሽ ሊፈታው እንደማይችል መቀበል የትግሉ መነሻ ይሆናል፤ ከዚህም ጋር ወያኔ ትግራይን ድሪቶ በማድረግ ከዚያም ከዚህም መሬት እየቀነጫጨበ በማስገባት ትግራይን አሳብጦ ከጎረቤቶች ሁሉ ጋር ለማጣላት የሚያደርገውን አጉል ቂልነት መቃወም ግዴታቸው እንዲሆን በበጎ ፈቃድ ቢወስኑ ከብዙ ችግሮች የሚድኑ ያመስለኛል፤ ወደትግራይ እሳቱ ሳይቀጣጠል የትግራይ ሕዝብ ነቅቶ እሳቱን ለማዳፈን መዘጋጀት ያስፈልገዋል፤ ለዚህ ሁለት ምክንያቶች አሉ፤ አንደኛ የችግሩ ፈጣሪ የሆነው ወያኔ ቤቱና ምሽጉ ያደረገው ትግራይን ስለሆነ ለወያኔ የተቃጣው ሁሉ ትግራይ ላይ የሚያርፍ ነው፤ ስለዚህም የሚቀጣጠለው እሳት በቅድሚያ የሚበላው የትግራይን ሕዝብን መሆኑ ሁለተኛው ምክንያት ይሆናል፤ ወያኔ ሆነ ብሎ በትግሬነትና በወያኔነት መሀከል ያለውን ልዩነት አፍርሶ ትግሬንና ወያኔን አንድ አድርጎ በማቅረብ የችግሩን ፈጣሪና የችግሩን ገፈት ቀማሽ አንድ ለማድረግ እየሞከረ መሆኑ ነው፤ ይህንን ሀሳብ የትግራይን ሕዝብ ለመከፋፈል የታቀደ የፖሊቲካ ስልት አድርጎ ለመውሰድ ይቻላል፤ ግን የትግራይን ሕዝብ መከፋፈል ለኢትዮጵያ ምን የፖሊቲካ ትርፍ ያስገኛል?”
“ኃላፊነቱን እንወስዳለን!” ወያኔ ወንጀሎቹን የመካጃ፣ የማስተባበያ፣ የመዋሻ፣ የማምለጫ፣ የማወናበጃ፣ የጊዜ መግዣ ምክንያቶቹን ሁሉ ሲጨርስ እንዲሁም የሚፈጽማቸው ግፎች በበቂ ማስረጃ የተያዙና ማስተባበል፣ መዋሸት፣ መካድ የማይችለው ነገር እንደሆነ ሲረዳ አሁን በመጨረሻ ላይ ያመጣት የማታለያ፣ የማጃጃያ፣ የጊዜ መግዣ ቃል መሆኗ ነው፡፡
ወያኔ/ኢሕአዴግ “ኃላፊነቱን እንወስዳለን!” በማለት ሙሉ ለሙሉ እራሱን ተጠያቂ ሲያደርግ ይሄ የመጀመሪያ ጊዜው ነው፡፡ ከዚህ ቀደም ግን ጥፋት የፈጸሙ አንዳንድ ኪራይ ሰብሳቢዎች ከመሀሉ እንዳሉ ይገልጽና፣ በስብሰናል ገምተናል ምንትስ ይልና ሕዝብን ለማታለል፣ ለመደለል፣ ጊዜ ለመግዛት ተሐድሶ፣ ጥልቅ ተሐድሶ፣ በጣም ጥልቅ ተሐድሶ በማለት ነበረ ለማሞኘት ሲሞክር የነበረው፡፡ አስገራሚው ነገር ግን ወያኔ እንደ ዘውዳዊ አገዛዝ ሥልጣኑን የያዝኩት በዐፅመ ርስትነት ነው ብሎ ያምናል መሰለኝ መግማቱን፣ መበስበሱን፣ በጥፋት ማጥ ውስጥ መስጠሙን አምኖ እየተናገረም “ብበሰብስም፣ ብገማም፣ ብከረፋም፣ ጥፋት በጥፋት ብሆንም እኔው ብቻ እገዛለሁ እንጅ!” ብሎ በሕገ መንግሥቱ የሥልጣን ባለቤት ነው ያለውን የኢትዮጵያን ሕዝብ ሌላ መንግሥት እንዳይመሠርት ፈጽሞ አለመፍቀዱ ነው፡፡ እንዲህ እያደረገም ደግሞ ሳያፍር ዲሞክራሲያዊ (መስፍነ ሕዝባዊ) ነኝ ይላል፡፡
“ኃላፊነቱን እንወስዳለን!” የሚለው ቃል መጀመሪያ ላይ የተሰማው ወያኔ/ኢሕአዴግ የ17 ቀናት ግምገማ ካደረገ በኋላ ባወጣው መግለጫ ላይ “በሀገሪቱ ለደረሰው ጥፋት ሁሉ ተጠያቂዎቹ እኛ ነን ይቅርታ እንጠይቃለን!” በማለት ሲናገሩና ኃላፊነቱንም እንደሚወስዱ ሲገልጹ ነበር የተሰማው፡፡
ከዚያ በኋላ ደግሞ ሰሞኑን ከወልዲያው፣ ከቆቦው የግፍ ግድያዎች በኋላ ሕዝቡ እራስን የመከላከል እርምጃ መውሰድ በጀመረ ማግሥት አቶ ገዱ አንዳርጋቸው ችግሩን አስመልክቶ በሰጠው መግለጫ “ለተፈጸመው ጥፋት ኃላፊነቱን እንወስዳለን!” ሲል ቃሉን ደግሞ አንሥቶታል፡፡ ይሁን እንጅ እያሉት እንዳሉት ሁሉ እንኳንና ኃላፊነት ወስደው ቀጥለው መውሰድ ያለባቸውን እርምጃ ሊወስዱ ቀርቶ ከወትሮው በባሰ ኃላፊነትና ተጠያቂነት የሚባል ነገር ጨርሶ በሌለበት መልኩ በሕዝብ ላይ ግፍ በመፈጸም የሕዝብ ደም እያፈሰሱ ይገኛሉ፡፡
ለመሆኑ ኃላፊነትን መውሰድ ማለት ምን ማለት ነው? ኃላፊነትን መውሰድ ማለት ጥፋትን ማመንና ለተፈጸመው ጥፋትም ተጠያቂ በመሆን በተፈጸመው ጥፋት ልክ ፍትሐዊ ቅጣትን በመውሰድ የሕዝብን ጥያቄ ተቀብሎ መቃናት፣ መታረም፣ መስተካከል ማለት ነው፡፡ ከዚህ ውጭ ሌላ ትርጉም የለውም፡፡ የቃሉን አጠቃቀም በአሸባሪዎች ዐውድ ያየነው ከሆነ ትርጉሙ “አደጋውን ያደረስነው እኛ ነን!” ማለት ነው፡፡
ወያኔ በቃል “ኃላፊነትን እወስዳለሁ ለተፈጸመው ጥፋት ሁሉ ይቅርታ እጠይቃለሁ!” አለ እንጅ እስከአሁን ድረስ ለደረሰው ጥፋት ተጠያቂ የሆኑና ፍትሐዊ ቅጣት እንዲያገኙ የተደረጉ አንድም የጥፋት እርምጃዎቹ እንዲወሰዱ ትዕዛዝ ያስተላለፈ ባለሥልጣንና ነፍሰ ገዳይ ወታደር የለም፡፡ ወደፊትም ይኖራል ተብሎ አይታሰብም፡፡
ወያኔ ሌሎች የማጭበርበሪያ የማወናበጃ ዘዴዎችን ስለጨረሰ ለማጭበርበር ያህል ይሄንን ቃል ተናገረ እንጅ ኃላፊነትን ከመውሰድ ጋር ተያይዘው ያሉ እርምጃዎችን ለመውሰድ ፈልጎ ፈቅዶና ተዘጋጅቶ የተናገረው ቃል አይደለም፡፡ ወያኔ እንዲህ ላድርግ ቢል ሕዝባዊ ዐመፁ ለመቀስቀሱና ዐመፁን ተከትሎ ለተወሰደው ግፍ የተሞላበት አረመኔያዊ እርምጃ ተጠያቂ የማይሆን አንድም የወያኔ ባለሥልጣን አይኖርምና ነው፡፡ ከዚህ የተነሣ የዋሃን ተላሎች ካልሆኑ በስተቀር ይሄንን “ኃላፊነቱን እንወስዳለን!” የሚለውን የወያኔን ቃል ከልብ የተባለና የሚፈጸም አድርጎ ያሰበ ኢትዮጵያዊ ይኖራል ብየ አላስብም፡፡
እናም ወያኔ ቃሉን የተጠቀመው እንደለመደው ሕዝብን ለማታለያነት፣ ለማወናበጃነት፣ ለጊዜ መግዣነት ብቻ ነው ማለት ነው፡፡ ይሄ ለመሆኑ አንዱ ማረጋገጫው ደግሞ ሰሞኑን አስቀድሞ ያሰበበትንና የተዘጋጀበትን የግፍ ግድያ ወልዲያ ላይ ሃይማኖታዊ ሥርዓት በመፈጸም ላይ ባሉ ምእመናን ላይ ከፈጸመ በኋላ በላኮመልዛ (ወሎ) ከሰባት በላይ ከተሞች ሕዝብ ላይ እየወሰደው ያለው ግፍ የተሞላበት፣ ፈጽሞ ኃላፊነትና ተጠያቂነት የሚባል ነገር የሌለበት አረመኔያዊ እርምጃ እየወሰደ ያለ መሆኑ ነው፡፡
ይሁን እንጅ ይህ የወያኔ/ኢሕአዴግ ባለሥልጣናት በገዛ አንደበታቸው ጥፋቱ የራሳቸው መሆኑን አምነው የተናገሩት ቃል ወንጀለኝነታቸውን፣ ተጠያቂነታቸውን ኦፊሴላዊ (ይፋዊ) በሆነ መንገድ በራሳቸው ላይ በመመስከር ያረጋገጡበት ቃል በመሆኑ ይህ መግለጫ ወደፊት አንዳችም ምስክርና ማስረጃ ሳያስፈልግ ወንጀለኝነታቸውን አረጋግጦ ተገቢውን ፍርድ የሚያሰጣቸው የራስ የምስክርነት ቃል በመሆኑ ለወደፊቱ ጠቀሜታው እጅግ የጎላ ነው፡፡ እነኝህ የወያኔ/ኢሕአዴግና የአቶ ገዱ መግለጫዎች ተጠብቀው መያዝ ይኖርባቸዋል፡፡ በመሆኑም “ኃላፊነቱን እንወስዳለን!” እያሉ እንደገና ጭፍጨፋ ውስጥ መግባት ብልጠት ሳይሆን እጅግ የከፋና ከባድ ዋጋ የሚያስከፍል ድንቁርና ነው!!!
አካዴሚው እንደስሙ ትኩረቱ ዘመናዊ ሳይንስ ላይ ብቻ የሚያተኩር፣ ተግባራቱም በርሱ ላይ ብቻ የተገደበ መስሎ ይሰማኝ ነበር፡፡ ዘመናዊ ትምህርት ወደ ኢትዮጵያ ከገባበት 19ኛው ክፍለ ዘመን በፊት ለዘመናት የዘለቀውና አሁንም አሻራው ያለው ጥንታዊ ትምህርት ከቁብ የሚቆጥረው አይመስለኝም ነበር፡፡ ምክንያቱም ዘመናዊው ትምህርታችን እንደ ባህር ማዶዎቹ በነባር ትውፊት ላይ ሳይመሠረት ምዕራብ ዘመት ሆኖ መዳከሩን አይቻለሁና፡፡ ከዚህ አንጋዳ ለመውጣትና ነባሩን ከዘመኑ ጋር ለማስማማት ይረዳ ዘንድ አካዴሚው ‹‹የኢትዮጵያ ባህላዊ ትምህርት ምንነት፣ ባህርያትና ለዘመናዊ ትምህርት ያለው አስተዋጽኦ›› በሚል መነሻ ኅዳር 15 ቀን 2007 ዓ.ም. በተዘጋጀው ጉባዔ የአንድ ቀን ውሎዬ ማለፊያ ነገሮች ብቀስምም፣ ከዚህ በበለጠ በስፋትና በምልዓት ባህላዊውንና ዘመናዊውን ትምህርት ያጣመሩ ብቻ ሳይሆን፣ የጥንታዊው ትምህርት ሊቃውንት ተጋብዘውበት ቢሆን ኖሮ የተሻለ ግንዛቤ ማግኘት ይቻል ነበር፡፡
አካዴሚው እኔን ጨምሮ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ መምህራንና የሁለተኛና ሦስተኛ ዲግሪ ተማሪዎችን እንዲሁም ከሌሎች ቦታዎች ውስኖችን ብቻ (ከጥቂቶቹ በቀር አብዛኞቻችን ለአጃቢነት) መጋበዙ፣ ጥናት አቅራቢዎቹም በራሱ ግቢ ውስጥ ባሉት ምሁራን ላይ በማሳረፉ (በእርግጥ ጥቂቱ በነባሩ ትምህርት ያለፉና ያጠኑ ቢሆንም) በመሪ ቃሉ ላይ የተጠቀሱትን ሐረጎች አሳክቷል የሚል ግምት አልፈጠረብኝም፡፡ እንደስሙ የኢትዮጵያ አካዴሚ ከሆነ በአገሪቱ ካሉት ዩኒቨርሲቲዎች በተለይ ከጥንታዊው ትምህርት ጋር ትስስር ካላቸው፣ እንደ ባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ ዓይነቶች፤ እንዲሁም ከጥንታዊው ትምህርት ጋር ቁርኝት ያላቸው የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ሊቃውንት ከአክሱም፣ ከመቐለ፣ ከጎንደር፣ ከጎጃም፣ ከሸዋ ወዘተ. አካባቢ፣ በእስላማዊ ትምህርትም እንዲሁ መጋበዙን ለምን ተወው? ለጥናት አቅራቢነት ባይሠለፉ እንኳ የሚቀርቡትን አዳምጠው ቢተቹ ጉባዔው የበለጠ ስኬታማ ይሆን ነበር፡፡ በመሰለኝና በደሳለኝ ‹‹አጥናና አቅርብ ስለተባልሁ እንጂ ባለሙያ አይደለሁም›› እየተባለ የቀረበበትን ዕይታዊ መድረክ እንደ ቅኔ ቤት ልማዳቸው ‹‹የለም እንዲህ ነው›› ብለው ያርቁት ነበር፡፡
በጉባዔው ላይ የተገኙ አንድ አስተያየት ሰጪ አካዴሚው ለባህላዊው ትምህርት ትኩረት ሰጥቶ ጉባዔ ማዘጋጀቱን ሲያወድሱ ‹‹ዓይን እቅርቡ ያለውን ቅንድብ አየ›› ማለታቸውን ሰምቻለሁ፡፡ እርግጥ ምሳሌው እስካሁን ነባሩ ትምህርት ካጠገቡ ተቀምጦለት ላላየው ባለ አምስት ዓመቱ አካዴሚው ማየቱን ተከትሎ መመሰሉ ተገቢነት ይኖረዋል፡፡ ግን ዓይን (አካዴሚው) እቅርቡ ያለውን ቅንድብ (ነባር ትምህርት) ለማየት የሚችለው በስማ በለው ሳይሆን ባለዕውቀቶችን አራት ዓይናዎችን ከቤተክህነት ጉባዔዎች [ዩኒቨርሲቲዎች] እና አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲን ጨምሮ ከሌሎች ዩኒቨርሲቲዎችና መንፈሳዊ ኮሌጆች ማሰባሰብ ሲችል ነው፡፡ በመድረኩ ከተገኙት ቢበልጡ እንጂ የማያንሱ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የኢትዮጵያ ንቋዎችና ባህሎች አካዴሚ፣ የኢትዮጵያ ጥናት እንዲሁም ቋንቋዎች ጥናቶች ተቋሞች መገኘት የሚገባቸው ልሂቃንን አልተመለከትኩም፡፡
ከቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን በጉባዔው እንዲገኙ መጋበዝ የሚኖርባቸው የቅሬተ አካል ተመራማሪዎች ናቸው? ወይስ ለጉዳዩ ቀረቤታ ያላቸው የጥንታዊው የግእዝ ሥነ ጽሑፍና ባህላዊ ትምህርት ከፍተኛ ተመራማሪዎች? ለምን እንዲህ ሆነ? አካዴሚው ውስጥ ጅረት ይኖር ይሆን? ከስድስቱ ጥናት አቅራቢዎች አንዱ በነባሩ ትምህርት በተለይም በቅኔ ቤት ያለፉ፣ ያስመሰከሩ፣ መጻሕፍትን ያመሠጠሩ፣ በዘመናዊው ትምህርት እስከ ዶክትሬት የደረሱ ናቸው፡፡ በጉባዔው የተገኙ አንድ የዩኒቨርሲቲው ማኅበረሰብ አባል ላቀረቡት ጥናት የተንደረደሩበት መንገድ አቅራቢውንም፣ ተሳታፊውንም አሳዝኗል፡፡ ‹‹ቅኔውን የሚያውቁ ይመስላል›› ማለታቸውን ተከትሎ አቅራቢው ‹‹መቼም እንደ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በየትም ቦታ አልተዋረድኩም›› ብለው ዩኒቨርሲቲው ውስጥ የሚታየውን ዝንባሌ እግረ መንገዳቸውን ጎነጥ አድርገው አልፈውታል፡፡ መድረክ መሪውም ተናጋሪውን ኮንነውታል፡፡ ይልቅስ ተናጋሪው ከባለቅኔው ይልቅ ‹‹አጥናና አቅርብ ስለተባልሁ እንጂ ባለሙያ አይደለሁም›› ስላሉት አጥኚ አንድም ያልተነፈሱት ለምን ይሆን? በተከበረ የጥናት ጉባዔ ላይ በሙጫ ፀያፍ ነገርን ማጣበቅ የሚጠበቅ ነገር አይደለም፡፡ በቅኔ ቤት ‹‹ችፍርግ ለዝግባ ልጅህን ለልጄ›› (አቃኒት ለአከት ሀበ ዕፀ ቄድሮስ) የተባለውን ብሂል አስታውሶኛል፡፡ በመሰለኝና በደሳለኝ፣ ምላስና ምራቅ ይዞ ይዞ ሊቁን ማቃለል አይገባም፡፡ ወዴት እየሄድን እንደሆነ ያሳስባል፡፡
ባለፈው ረቡዕ ሪፖርተር ጋዜጣ እንደዘገበው፣ ከቀረቡት ወረቀቶች አራቱ ከጥናታቸው ጋር ግንኙነት ያላቸውና በውስጡም ያለፉ መሆናቸው የተነገረ ሲሆን፣ በሥነ ከዋክብት ጥናት፣ በአየር ትንበያና በዘመን አቆጣጠር ላይ ወረቀት ያቀረቡት እንደተናገሩት፣ ሁለቱ አቅራቢዎች የማቲማቲክስ ባለሙያ መሆናቸው [የባህላዊ] ትምህርቱ ባለሙያ አለመሆናቸውን ተናግረዋል፡፡ ‹‹የዚህ ባለሙያ አይደለሁም፤ አጥናና አቅርብ ስለተባልሁ ነው፤ አንዳንድ ነገሮችን አላውቅም ማለት አይደለም፤›› ማለታቸውን ያስተዋሉት አንድ የጉባዔው ተሳታፊ፣ አካዴሚው የባህላዊውን ትምህርት ዘርፍ ብዙ ባህርያትና አስተዋጽኦ በጥልቀት የሚፈትሹ ትንተናዎች በጉባዔው ይቀርባሉ ካለው ጋር እንዴት ሊታረቅ ይችላል? ማለታቸውን እኔም እጋራዋለሁ፡፡
አካዴሚው እንዲህ ዓይነት ነፀብራቆች እንዳይኖሩ መትጋት ይገባዋል፡፡ አልያ አካዳሚ ሆኖ እንዳይቀር፡፡ የአካዴሚውን አወቃቀር በቅጡ ባላውቀውም የአገሪቱን ነባር ትምህርት ከዘመናዊው ጋር አስተባብሮ የሚያውቅ ሊቅ ወንበሩን ሊያስተባብር ይገባል የሚል እምነት አለኝ፡፡ ለነባሩ ትምህርት እንግዳ ለትውፊቱ ባዳ የሆኑትን ዘርፉን እንዲመሩ ማድረግ ይበጃል የሚል እምነት የለኝም፡፡ ይኸን ያሰኘኝ በመድረኩ ላይ አንዱ ባለሙያ ከነባሩ ትምህርት ጠቅሶ የሙያ ቃላቱን (ተርሞችን) እያጣቀሰ አስተያየት ሲሰጥ ‹‹ይኼኮ የተባለ ነው›› እያሉ የአካዴሚው ዋና ሥራ አስፈጻሚ በንግግሩ ላይ ጣልቃ የገቡበት አካሄድ፣ ዓውዱን አለመረዳታቸውና ከነባሩ ትምህርት ጋር ያላቸው ትስስር የት ላይ እንደሆነ አሳብቆባቸዋል፡፡ ዋናው ሥራ አስፈጻሚው በማጠቃለያ ንግግራቸው ላይ እንዳዳመጥኳቸው፣ ጉባዔውን ለማካሄድ ከተኬደበት ሒደት ውስጥ ያሳሰባቸው ለ100 ያህል ታዳሚ ለሻይ ሰዓትና ለምሳ አቅርቦት የተኮናተሩት ማዕድ የታሰበውን ያህል ተጋባዥ ካልመጣ ኪሳራ ላይ እንዳይወደቅ ነበር፡፡ እንደኔ ግን ሥጋት ሊሆንባቸው የሚገባው የተጠሩት ጉባዔተኞች ምን ያህሉ ከነባሩ ትምህርት ጋር ይተዋወቁ ይሆን? ጥናት እንዲያቀርቡ መጋበዝ ሲገባቸው ያልተጋበዙ ይኖሩ ይሆን? በጉባዔውም እንዲሳተፉ መጠራት ሲገባቸው ያልተጠሩ ይኖሩ ይሆን? የሚል ቢሆን ይመረጥ ነበር፡፡
የሕዝባዊ ወያነ ሐርነት ትግራይ ማዕከላዊ ኮሚቴ ዝግ ስብሰባ መቀሌ ከተማ ላይ ቀጥሏል። ከዚህ ቀደም ከሥልጣን የተሰናበቱ አንጋፍ የድርጅቱ አባላትም ተገኝተውበታል።
ሕወሃት የትግራይንና የኢትዮጵያን ሕዝብ በሚገባ አልመራም። አሁን የምንገኝበት አደጋ ላይ የወደቅነውም በሌሎቹ የትግል አጋሮቻችን በሆኑት ድርጅቶች ድክመት ሳይሆን ሥራችንንና ኃላፊነታችንን በተጠበቀብን መንገድ ባለመፈፀማች ነው። ሌላውን ሰበብ ማድረግ አይገባንም በሚል መንፈስ ማዕከላዊው ኮሚቴ ስብሰባውን ቀጥሏል ሲሉ ማንነታውን ለመግለፅ ያልፈለጉ ምንጮች ጠቁመዋል።
ግልፅነት በተመላበት መንፈስ የሚካሄደው ሂስና ግለ ሂስ በቃል ብቻ እንጂ የተሰውት ጓዶቻችንን አደራ በተግባር ላይ አላዋልንም በሚል ድምዳሜ ላይ ተደርሷል ይላሉ ምንጮቹ።
ተውልዳ ያደገችው ብዙ የኪነ ጥበብ ባለሙያዎች ከፈለቁበት አዲስ አበባ ፈረንሳይ ለጋሲዮን ነው። ጥበብ እርምጃዋን ከትምህርት ቤት ሚኒ ሚዲያ ነበር እንደ ከፍታው ከፍ እያለች አሁን ያለችበት ላይ ደረሳለች። ጥቂት የማይባሉ የመድረክ ስራዎችን በተለይ ማዘገጃ ቤት ተውናለች:: ከኢትዮጲያም ውጪ መድረክ ስራዎችን አሳይታናለች:: የቲቪ ድራማ ላይም በትጋት አሉ ከምንላቸው ውስጥ ናት:: በርካታ የሬድዮ ድራማውች እና ፊልሞች ሰርታላች ሀና ዮሀንስ። በይበልጥ የምትታወቀው ሰውለሰው ላይ ሶስና ሆና ስትተውን ነው።
ቾይዝ በተቃራኒ ሾፌሮች እና በአካባቢው በሚገኙ በአንዳንድ የምዕራባውያክ ሃይቆች አካባቢ በተንጣለለ ተራ በሆኑ ተራሮች ተራሮች መካከል ይገኛል. የተደላደለ እና ሮንቲንግ ሃውሲንግ ሆቴል የአርዳኔጂግ ሆቴል, ይህንን ቆንጆ ጎን ለጎን የሚንሳፈፍ ሁኔታን በአግባቡ ይጠቀማል.
ከተቻለ, ኮረብታዎች በሩቅ እና በወርቅ ሲሸከሙ, እና በቀስታ በመኪና ወይም በቀስታ ሲጓዙ - በተቃራኒው ኮረብታ ላይ ለመደሰት እና በሸፈኑ ሸለቆዎች ለመደሰት በዑደት, በቋሚ ነጭ እና በቋሚዎች ላይ የኦቾሎኒ ስሜቶች በየጊዜው ይለዋወጣሉ.
አሁንም በጥቅምት ምሽት, ሎኽ አዌ በጣም ትላልቅ መስታወት መሳይ ነበር. በ A85 በተሠራው በኦቾቼስ ሸለቆ ውስጥ ስንወጣ በጣም አስደናቂ የሆነ የፀሐይ መጥለቅለቅ ምሰሶዎች ብቅ ያሉ ይመስላሉ. ግን ከምሽቱ ሁለት ሰዓት ብቻ ነበር ወደ ምስራቅ አቅጣጫ ነበር. ራእዩም እንዲሁ በእውነቱ ግርማ ሞገስ የተላበሰ ነበር.
ሎኽ ኣዌ በዛፎች መካከል መሀል ወደ እይታ ሲመጣ ብቻ ነበር, የሎዛም እራሱ እንዲህ አይነት መስተጋብር ሲፈጥር ነበር, የፀሀይ ብርሀን ከላይ በማንጸባረቅ, ከከሚ ቤር ብራቻ በአየር ውስጥ መጣል.
የተሻለ እይታ ለማግኘት በባቡር ጣቢያው በሎክ ኣዌ መንደር ውስጥ አደረግን. በሉቾው በኩል, የኪልርግ ቤተ መንግስት ፍርስራሽ በወርቃማ ብርሃን ላይ ሞቶ ነበር. በ 1640 እና በ 17 ኛው ክፍለ ዘመን በ 7 ኛው ክፍለ ዘመን በ 7 ኛው ክ / ዘ በቢል ዱንካን የተገነባው በሎልፍ ኣዌ በዎልበርት በካምፕለል ግ. በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን በሆቴሉ እንግዳ ማረፊያ ውስጥ, ጌትሩድ ማቲዳድ ውስጥ ጥሩ የአየር ጠባይ ሊጎበኝ ይችላል.
ይሁን እንጂ እንዲህ ያለ ሁኔታ የተስተካከለ መስታወት የመሰለ ሐይቅ የሆነው ለምንድን ነው? የአካባቢው ነዋሪዎች የአየር ሁኔታ ምንም ይሁን ምን ውጤቱ ቢያንስ ሁለት ጊዜ ይከሰታል ብለው ቢነግሩኝም ፀሐይ ነጸብራቅ ብቻ እንደ ቅዠት ሆኖ ነበር. ሎክ ኣዌ በብርድ ጸጥ ያለ እና በጠንካራ አሻንጉሊቶች መካከል የሚሽከረከርበት ሁኔታ ቤን ክራካን, ክሮን የተሰኘው ተራራ ነው.
ኮርቻው አጠገብ በሚነሳው በተራራው ውስጥ በውኃ ኃይል የሚሠራ ተክል ነው. ፍላጎቱ ዝቅተኛ እና የኤሌክትሪክ ኃይል ዋጋው ርካሽ ከሆነ, ከሎክ ኣዌ ወደሌላ የተራራው ጫፍ ላይ ወደሌላ የሎተሪ ዝርጋታ ይወጣል. የሎክው ገጽታ አሁንም እና መስተዋት መሰል ሆኖ ሲታይ ነው.
ከጊዜ በኋላ ከተራራው ጫፍ ላይ ውሃ ወደ ፍሎክ አዌይ ወደ ፍሎክ አዌይ በማብሰያ ኤሌክትሪክ በማመንጨት እና በመንገዶቿ ላይ ያለውን የውስጠኛ ገጽ ለመፍጠር እየሞከረ ነው.
አርዳኔጊግ በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ በወቅቱ ታዋቂው ስኮትላንዳዊ ባርነታዊ ቅርስ የተገነባ ሁለተኛ ክፍል ነው. ይህ አርክቴክ በ 1793 ሲሞት የሮበርት አዳምን ​​እቅድ ለኤዲንበርግ ኒው ካንት ፕላን ለማጠናቀቅ ከተሰጡት አራት ሰዎች አንዱ ነበር.
ምንም እንኳ ቤቴል ለካምፕልል ጎሳ ከተገነባ በኋላ በርካታ ቤተሰቦችን ማለፍ ቢችልም ውጫዊው ከተገነባ በኋላ ውጫዊው ተመሳሳይነት አልተለወጠም. ዛሬ 16-ክፍል ሆቴል የለንደን ግራይስ ጥንታዊ ገበያ ባለቤት የሆነው ብኔ ግሬይ ነው . ከዋናው ቤት በተጨማሪ ሁለት የተንጣለለ ማምረቻዎች አሉ - ድንቅ የጀልባ ቤት እና ሮዝ ጎጆ.
በ 1910 የተደረገው ጥንታዊው ቤሽሽንስ ​​ፒያኖ በአርዳኔጊግ ሆቴል ውስጥ ባለው የሮንግ የሥነ-ሕንፃ ክፍል ውስጥ ኩራት ይሰማዋል. እንግዳዎች ለማጫወት ደህና ናቸው. © Ferne Arfin
Ardanaiseig በዋናው ቤት ውስጥ ያሉት ህዝባዊ ቦታዎች አስደሳች, ዘና ያለ እና ምቹ ናቸው. እንግዶች በአርዲኔጊስ የስዕሉ ክፍል ውስጥ በጣም ውብ የሆነውን የቤኪንግስታን ፒያኖ ማጫወት ይችላሉ. ባለቤቱ ቤኒ ግሬይ ፒያኖን በጣም ስለወደደው ለንደን ለነበረው ቤት ልክ እንደ ገዛው ይገዛ ነበር.
የአዳዳኢሺግ ቤት የመጀመሪያዎቹ መሐንዲሶች የተራሮችና የሎቼን ዕይታ በተሻለ ሁኔታ ለመጠቀም ቤቱን በደንብ አስቀምጠዋል. በዚህ ሆቴል ውስጥ ያለው እያንዳንዱ ክፍል ቆንጆ እና በየጊዜው የሚለዋወጡ እይታዎች ያመለክት ይመስላል. ቀን ቀን ወርቃማው ንድፍ (Long Drawing Room) ውበት ወደ እይታው ይመለሳል.
በጉዞ ላይ እያለን ዌሊስ ዌስትያ አንዳንድ የአካባቢው የዱር አራዊት - በህይወት ያለ እና በሌላ መንገድ. ሆቴል ሙሉ ለሙሉ ተስማሚ እና ዋላዝ በሎግ ስዕል አዳራሹ ውስጥ በሚጣፍጥ እና በጫካ ውስጥ በመዋኘት በእራሱ የፀሐይ ብርሃንን መዝናናት ያስደስተዋል.
ከሎክ ኣዌ አጠገብ ያለው የጀልባ ቤት ፍጹም የግል ለጋ ማርባት ነው. ከጀልባው ቤት ጋር የተሸፈነው የጎልፍ ጋሪ ጥቂት መቶ ሜትሮች በጨለማው የሆቴል ምግብ ቤት ውስጥ ማጓጓዝ ቀላል ያደርገዋል. © Ferne Arfin
የታሰበው የቪክቶሪያ የጀልባ ቤት የአዳዳጊግ ሆቴል የፍቅር ቤት ሆቴል ተብሎ የሚጠራበት አንዱ ምክንያት እና ለሠርግ በተደጋጋሚ ለሠርግ ሊሆኑ የሚችሉበት አንዱ ምክንያት ሊሆን ይችላል.
ይህ በዋና ዋና ሆቴል ውስጥ ጥቂት መቶ ሜትሮች ያካበተ የራሱ የሆነ መኖሪያ ቤት, የገበሬ ማእድ ቤት, የመኝታ ክፍል, የሎክ ኣዌን እና ካቴድራስ ጣሪያ ላይ ያለውን መስታወት ያካትታል. ሰፊው, የተሸለመቱ መቀመጫ በሎቿ ላይ በሚያንፀባርቁ አሻንጉሊቶች የተሞላ ነው.
ማራሊን ሞሮሬ የተባለ ነጭ ልብስ (ጌጣጌጥ) የሚመስል ጥርት ያለ ሰማያዊ ቀለም የተሸፈነበት ክፍል እና ለሩቅ አዌት በሩቅ ተራራዎች ላይ ለመነቅ የሚያስችለውን የመደርደሪያ መጋረጃዎች ክፍት ይሁኑ. በጣም ቀጭን, እና በጣም የተራቀቀ የሳቲን እንቅልፍ ይልበሱ. ከዚያም በሚቀጥለው ገጽ ላይ ለመመልከት ለጥቂት ጊዜ ዘገምተኛ.
ከስዊድላንድ "ሞንዝስ" (ስኮትላንድ "ሞንዝስ") አንዱ የሆነው - ቤን ሉዊ - ከ 3,000 ጫማ ከፍ ያለ ተራሮች - ከቦይንግ ቤት ውስጥ በአርዳኔጊግ ሆቴል እና በእንግሊዝ ባቡር መዝናናት ከሚገኙዋቸው ቦታዎች መካከል አንዱ ነው. ከጀልባ ቤት ከሌላ ሌላ ነፍስ አይታዩ እና የአርኮልና ቡቲ ተራሮች የእርስዎ የግል መጫወቻ ቦታ ነው የሚመስለው.
A85 ን ከ Tyndrum እና ወደ ሎንግ Awei በመሄድ ወደ የባህር ዳርቻዎች ይሂዱ. ከዚያ ወደ ግራ ወደ B845 ይንዱ. መንገዱ ወደ ኪልካርና እና አርዳኔጊግ ሆቴል ምልክት ይሆናል. ከኤንሰንት (A82) መገናኛ እና በቲንደርም (A85) ያለው A ስተያየት ለሆቴሉ ያለው ርቀት A ሁን ነው. 36 ማይሎች.
ስታንዳቫን በመጠቀም ስለ SatNav አጠቃቀም ችግር ትንሽ ጊዜ ሊፈጥር ይችላል ምክንያቱም በመግጫ መንገድ ላይ በተራራዎች ላይ እየተጓዙ እንደሆነ. ነገር ግን ለጠቅላይ መመሪያ ለ Kilchrenan, TayuuT PA35 1HE ዓላማ ይውሰዱ.
በአቅራቢያው የሚገኘው ባቡር በሆቴ ኣዌ ከሚገኘው መንደር ውስጥ ከሆቴሉ 18 ማይልስ ርቀት ላይ ይገኛል. ታክሲዎች ይገኛሉ ነገር ግን አንድ ሆቴል ባቡርዎን እንዲያመቻቹዎት እንዲመቻችዎት መጠየቅ አለብዎ. ለጊዜ መርሐግብሮች እና ለትራፊክ ፍጆታዎች ብሄራዊ የባቡር ጥያቄዎች ይጠይቁ.
በጉዞ ኢንዱስትሪው ውስጥ እንደነበረው ሁሉ ፀሐፊው ለግምገማ አላማዎች ተጨማሪ አገልግሎት ይሰጥ ነበር. በዚህ ግምገማ ላይ ተጽእኖ ባያሳርሩም, ሁሉም ሊከሰቱ የሚችሉ የልዩነቶች ግጭቶችን በሙሉ እንደሚገልፅ ያምናል. ለተጨማሪ መረጃ የእኛን የሥነ ምግባር መመሪያ ይመልከቱ.
ኦስሎ የኢትዮጵያ ዋና ከተማ እስክትመስል ድረስ በኢትዮጵያ ሰንደቅ ዓላማና በኢትዮጵያ ባነሮች ተውባ ሰነበተች። ሚዲያዎች ሁሉ ስለ ኢትዮጵያ በኩራት መሰከሩ። ኢትዮጵያን በድህነትና በጦርነት፣ በረሐብና በእልቂት የሚያውቋት ሁሉ አዲስ ታሪክ ሆነባቸው። በሩጫ ስናሸንፍ ነበር የሚያውቁን፤ ዛሬ ደግሞ በሰላም ሥራችን በዓለም አቀፍ መድረክ ስናሸንፍ አዩን። ከግሪን ላንድ እስከ ኒውዚላንድ፣ ከቺሊ እስከ ጃፓን ዓይኖች ሁሉ ወደ ኦስሎ ተተክለው ስለ ኢትዮጵያ ተመለከቱ። በመላው ዓለም ተበትነው የሚኖሩት ኢትዮጵያውያን የዜግነት ክብራቸውን ከፍ የሚያደርግ ሥራ በታሪክ ውስጥ ሲመዘገብ አዩ። ልጆቻቸው በባዕድ ሀገር በታሪካቸው ኮሩ። ሀገራቸው በምሳሌነትና በአርአያነት ስትነሣ በዓይናቸው ብሌን ተመለከቱ፤ ሰሙ። በዓረብ ሀገር የሚኖሩ ዜጎቻችን አሠሪዎቻቸው ወደታች ሳይሆን ወደላይ እንዲዩዋቸው … [Read more...] about “ዓይኖች ሁሉ ወደ ኦስሎ ተተክለው ስለ ኢትዮጵያ ተመለከቱ”
የ100ኛው የኖቤል የሰላም ሎሬት በመሆን ለተሸለሙት ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ አሊ ክብር በተዘጋጀው ፕሮግራም ላይ የኖርዌይ ንጉሣውያን ቤተሰቦች የተገኙ ሲሆን ሥነሥርዓቱ የቱንም ያህል ጥንቃቄ ቢደረግበትም የተፈጸመ አንድ አስደናቂ ክስተት ነበር። በሽልማቱ አሠጣጥ ሥነሥርዓት ላይ ንግግር ያደረጉት የኖቤል ኮሚቴ ሊቀ መንበር ቤሪት ራይስ አንደርሰን ንግግራቸውን ካጠናቀቁ በኋላ የሽልማቱን ዲፕሎማና ሜዳሊያ ለሰላሙ ሎሬት መስጠት ሲገባቸው እርሳቸው እንዳሉት “ክቡር ጠ/ሚ/ር በንግግር ሃሳቤ ተወስዶ ሽልማቱን ሳልሰጥዎ ቀረሁ” ብለዋል። በወቅቱም አዳራሹ በሳቅ ተሞልቶ የነበረ ሲሆን ይህም ድርጊት ባልተለመደ መልኩ ብዙዎችን ያስደመመ ሆኗል። በፕሮቶኮል ባለፈም በእርግጥ ልባዊና እውነተኛ ስሜት የታየበት ሆኖ አልፏል። ሥነሥርዓቱን ለመመልከት እዚህ ላይ ይጫኑ። … [Read more...] about የ2019 የኖቤል የሰላም ሎሬት ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ አሊ (ዶ/ር)
የኖቤል ኮሚቴ ሊቀ መንበር ቤሪት ራይስ አንደርሰን ለጠቅላይ ሚንሥትር ዐቢይ አህመድ ሽልማት ከመስጠታቸው በፊት ባደረጉት ንግግር ጠቅላይ ሚንሥትሩ ለሰላም ላበረከቱት አስተዋጽዖ ምሥጋናቸውን አቅርበዋል። ጠቅላይ ሚንሥትር ዐቢይ ሰላምና ዲሞክራሲን ለማስፈን በርካታ ርምጃዎችን መውሰዳቸው እንዲሁም በካቢኔያቸው አምሳ በመቶ ሴቶችን መሾማቸዉ ተመስግኗል። በሽልማት ስነስርዓቱ ላይ የተገኙት የሰላም ሚንስትር ሙፈሪያት ካሚል፣ የኢትዮጵያ ፕሬዚደንት ሣኅለ-ወርቅ ዘውዴ እንዲሁም የኢትዮጵያ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዚደንት ማአዛ አሸናፊ ሴቶች መኾናቸውን ሊቀመንበሯ አመስግነዋል። ሽልማቱም የተሰጠው፦ ሰላም እና ብልጽግና በኢትዮጵያ ለማስፈን ዓልመው መነሳታቸው ሊቀመንበሯ ገልጠዉ የኖቤል ኮሚቴዉ ዕውቅና ሰጥቶታል። በምሥራቅ አፍሪቃ ሃገራት ሰላም እንዲሰፍን ጠቅላይ ሚንስትሩ … [Read more...] about “… እኛ ሁላችንም ኢትዮጵያውያን ነን” ቤሪት ራይስ አንደርሰን
ጠቅላይ ሚንሥትር ዐቢይ አህመድ የዓለም የሰላም ኖቤል ሽልማታቸውን ሲቀበሉ ባደረጉት ንግግር ፕሬዚደንት ኢሣያያስ አፈወርቂ አወደሱ። «ይኽን ሽልማት የምቀበለው በኢትዮጵያውያን እና ኤርትራውያን ስም ነው። በተለይ ደግሞ ለሰላም ሲሉ ከፍተኛውን መስዋእትነት በከፈሉት ስም። በተመሳሳይ ሽልማቱን የምቀበለው በአጋሬና የሰላም ጓድ በኾኑት ፕሬዚደንት ኢሣያያስ አፈወርቂ ስም ነው» ብለዋል። ይኽ ንግግራቸውም ከታዳሚያን ሞቅ ያለጭብጨባ ታጅቧል። የፕሬዚደንት ኢሣያያስ አፈወርቂ «መልካም ፈቃድ፣ እምነት እና ቁርጠኝነት ለኹለት ዐስርተ-ዓመታት በሃገሮቻችን መካከል የዘለቀው መቆራረጥ እንዲያበቃ ወሳኝ ነበር።» በኢትዮጵያ እና ኤርትራ መካከል ጦርነቱ ሲከፈት ወጣት እንደነበሩ የተናገሩት ጠቅላይ ሚንሥትር ዐቢይ አህመድ፦ በጦርነት አውድማ «ወንድም ወንድሙን … [Read more...] about “ሽልማቱን የምቀበለው በአጋሬና የሰላም ጓድ በኾኑት ፕሬዚደንት ኢሣያስ አፈወርቂ ስም ነው” የኖቤል የሰላም ሎሬት ጠ/ሚ/ር ዐቢይ
ከመጋቢት/2010 ጀምሮ ራሱን ጦርነት ላይ እንዳለ አድርጎ የሚቆጥረው ህወሃት የለውጡን አመራር ስም ለማጥፋት ሶሻል ሚዲያውንና ሳተላይት ቴሌቪዥኖችን በመጠቀም ላይ እንዳለ ይታወቃል። በተጨማሪነት ከአገር አቀፉ ምርጫ ወዲህ እንዲደርሱ የተፈለጉ መፅሐፍቶችን ለህትመት ለማብቃት÷ ghostwriters ቀጥሮ በማፃፍ ላይ እንዳለ ለማወቅ ተችሏል። ይሄን የመፅሐፍት ዝግጅት ለመስራት ስምንት ፀሐፊያን የተመመሉ ሲሆን ፕሮጀክቱን በበላይነት ጌታቸው ረዳ ይመራዋል። ናሁሠናይ በላይ ናሁሰናይ በላይ የፕሮጀክቱ አስተባባሪ ዳንኤል ብርሃኔ [አክቲቪስት] ተሳታፊ ዳንኤል ብርሃኔ ፍፁም ብርሃኔ [አክቲቪስት] ተሳታፊ ነጋ ዘሩ [ጋዜጠኛ] ተሳታፊ መሆናቸውን ሰምተናል። በተጨማሪም የመቀሌ ዩኒቨርሲቲ መምህር የሆኑት እነ መረሳ ፀሃየ በዝግጅቱ ተሳትፎ እያደረጉ … [Read more...] about ህወሃት ስምንት ፀሃፊያን (ghostwriters) ቀጥሮ መጽሐፍት እያፃፈ መሆኑ ተሰማ
ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብና የኢትዮጵያ ወዳጆች አገራችንን ለአለፉት 27 ዓመታት ያሻውን በማድረግ በከፍተኛ አፈናና የጉልበት አገዛዝ ሲገዛ የነበረው ህወሃትና በሌሎች አክራሪ ብሄረተኞች ትብብርና ቅንጅት የታየውን የለውጥ ተስፋና እየተካሄዱ ያሉ ለውጦችን ለማደናቀፍ በከፍተኛ ሁኔታ እንቅስቃሴ ላይ ይገኛሉ። ህወሃት በገዥነት ዘመኑ ከኢትዮጵያ ሕዝብ የዘረፈውን ሀብት በመጠቀም የተለያዩ ቡድኖችን በገንዘብ በመደለል ከትግራይ ውጭ ያለውን የአገራችንን ክፍል ከማተራመስ በላይ ወደ ማፍረስ እየተንቀሳቀሱ መሆኑን በየቀኑ የአገራችንን ፖለቲካ ከሚዳስሱ ባለሙያወች በበቂ ሁኔታ ከተረዳን ቆይተናል። በዚህም ምክንያት አገራችንን ከተጋረጠባት ሴረኛ አደጋ ለመታደግ ከዚህ ቀደም በአሜሪካና አውሮፓ የምንገኝ በቁጥር 31 የምንሆን በሶፍት ዌርና ኢንፎርሜሽን ኮሚንኬሽን ሙያወች የተሰማራን … [Read more...] about 31 Ethical Hackers ያወጡት መግለጫ
ራሱን የትግራይ ሕዝብ ነጻ አውጪ ግምባር (ህወሓት/ትህነግ) በማለት የሚጠራውና በኢትዮጵያ እጅግ አስከፊ የሚባልና ትውልድን ያወደመ ርዕዮት በመከተል አገር ያፈረሰው የወንበዴዎች ጥርቅም፤ እስካሁንም በዓለምአቀፍ የአሸባሪዎች የመረጃ ቋት በአሸባሪነት ተመዝግቦ የሚገኝ ድርጅት መሆኑ ይታወቃል። አባላቱና ደጋፊዎችም በዚሁ ሁኔታ የሚታዩ መሆናቸውን ብዙዎች የሚስማሙበት ነው። በአገራችን ባለፉት ሁለት ዓመታት ያህል በእጅጉ ተንሰራፍቶ ከሚገኙት ሦስት ሕገወጥ ሥራዎች መካከል አንዱ ሕገወጥ የጦር መሣሪያ ዝውውር ነው። ሌሎቹ ሁለቱ ደግሞ ሕገወጥ የገንዘብ ዝውውርና ሐሰተኛ የዜና ዘገባዎች ናቸው። በሦስቱም ውስጥ አሸባሪው ህወሓት እጁ እንዳለበት በርካታ ጠቋሚ መረጃዎች አሉ። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ድብቅ ምሥጢራትን በማውጣት የሚታወቀው ethio wiki leaks “ህወሓት እና የጦር መሳሪያ … [Read more...] about አሸባሪው ህወሓት በሕገወጥ የጦር መሣሪያ ዝውውር በሕግ መታገድ፤ መሪዎቹም በኃላፊነት መጠየቅ አለባቸው
ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ካሊእ ዙር ዝርርብ ጀሚረን።ዋና ተደራዳሪ ደቡብ ሱዳን ፓጋን ኣሙም ናብቲ ብሕብረት ኣፍሪካ ኣደራዳሪነት ናብ ዝካየድ ናይ ዓሰርተ ማዕልታት ዝርርብ ኣኼባ ዝኣተወ ካርቱም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንዝርርብ እንተቐረበት’ውን ኣብ ባይታ ናይ ተፃብኦ ተግባራት ትፍፅም ኣላ ክብሉ ብምኽሳስ ነይሮም።
መንግስቲ ሱዳን ነጋሪት ዅናት ኸበሮ ይውቅዕ ስለዘሎ ስግኣት ኣለና ዝበሉ ኣሙም ኣስዒቦም ከምዚ ይብሉ‘’ብኣበሃህልኦም እንተኾይኑ ኣብ ልዕሊ ደቡብ ሱዳም ዅናት ንምኽፋት እናተዳለው እዮም።እዚ ኣብ እንዘራረበሉ ዘለና ኣብዛ ሕዚ እዋን’ዃ መሪሕነት መንግስቲ ሱዳን ኣብዚ ተፃብኦ እዚ እዮም ተፀሚዶም ዘለው።’’
ኣሙም ነዚ ዝተዛረቡ ኣብቲ ዓለምለኸ ዶባት ብዝግባእ ኣብዘይተፈለየሉ ከባቢታት ሓዱሽ ግጭት ይፍጠር ኣብዘለሉ እዋን እዩ።ናይ ሕቡራት መንግስታት ትካል ስደተኛታት ይፍፀም ብዘሎ ደብዳብ ነፈርትን ሓዱሽ ህውከት ንኸይልዓል ብምስጋእን ሰባት ናብ ናይ ደቡብ ሱዳን መዕቖቢ ጣብያታት እናሃደሙ ከምዝርከቡ ኣፍሊጡ’ሎ።
ፓጋን ኣሙም ንቪኦኤ ኣብዝሃብዎ ቃል ኣብዝሓለፈ ወርሒ እቲ ዝርርብ ብዘይፍረ ካብዘብቅዕ ጀሚሩ ኣወንታዊ ምዕባለ ኣይተርአየን ኢሎም።ሱዳን ንመተሓላለፊ ሓደ በርሚል ነዳዲ 36 ዶላር ንክኽፈላ ኣብ እትሓተሉ ዘላን ደቡብ ሱዳን ድማ ንሓደ በርሚል ነዳዲ 69 ሳንቲ ጥራሕ እየ ዝኸፍል ኣብ እትብለሉ ኣብዚ ሕዚ እዋን ክልቲኦም ወገናት ሰፊሕ ኣፈላላይ ሒዞም ቀፂሎም ኣለው።
ኣሙም ሃገሮም ዝሓዘቶ መርገፂ ከምእትቕፅለሉን ሱዳናዊያን 69 ሳንቲም እንድሕር ዘይቕበሉ ኮይኖም ስምምዕ ዝብሃል ነገር ከምዘይህልን ግልፂ ገይሮም። እቲ ዝርርብ ኣብ ሕቶ ኣብዝኣተወሉ ኣብዚ ሕዚ እዋን ሕብረት ኣፍሪካ ዓለም ለኸ ማሕበርሰብ ክልቲኦም ወገናት ዝሓዝዎ ፅኑዕ መርገፂ ንኽገድፉ ፀቕጢ ንኽገብር ዝፅውዕ መግለፂ ትማሊ ሰኒ ኣውፂኡ ኣሎ።
የሰው ልጅ ስላጠፋው ጥፋት ካልተጠየቀ ጭራሽ ተበዳይነት እንደሚሰማው የታወቀ ነው፡፡ ህወሃቶች እየተሰማቸው ያለው እንዲያ ነው፡፡ ስላደረሱት ዘረፋ፣ የሰብዓዊ መብት ጥሰት፣ ስላወደሙት የሃገር እሴት ስላልተጠየቁ ዘረፋን ህጋዊ ያደረጉበትን፣ የኢትዮጵያን ህዝብ ደም እምባ ያስለቀሱበትን ስልጣን የያዙበት ቀን ግንቦት ሃያ አሁንም እንደ ድሮው ደምቆ ካልተከበረ ብለው እንደተበደለ እያማረሩ ነው፡፡ የግንቦት ሃያ ዕለት ማታ በትግራይ ቲቪ ቀርበው የዶ/ር አብይን መንግስት እንዳይበላ እንዳይዘራ አድርገው ሲያራክሱ አምሽተዋል፡፡ ሌላው ቀርቶ የእነሱ ልብስ በሆነው ዘረፋ፣ ሃገር ክህደት ሳይቀር ዶ/ር አብይን ሲያብጠለጥሉ አምሽተዋል፡፡ “የባንክ አካውንታችን ከዶ/ር አብይ የባንክ አካውንት ከበለጠ እንቀጣ” አይነት የተለመደ ሰሚን የመናቅ ለበጣቸውን ያለምንም ሃፍረት አዝንበዋል፡፡ በጣም የሚገርመው አቶ ስዩም መስፍን የዲፕሎማዊ ልሂቅ ሆነው የቀረቡበት ድፍረት ነው፡፡
አቶ ስዩም መስፍን በትጥቅ ትግሉ ዘመን በምን ተመርጠው እንደሆነ በማይታወቅ መንገድ ከሃገር ሃገር እየዞሩ የሸማቂውን ፓርቲያቸው የውጭ ጉዳይ ሲያስተናብሩ ኖረዋል፡፡ በህወሃት ቤት በጫካ ቆይታ የተደረገ ነገር ሁሉ በየትኛውም ዩኒቨርሲቲ ገብቶ ከመማር የበለጠ እውቀት እና ድፍረት የሚሰጥ ነገር ከመሆኑም ባሻገር የትዕቢትም ምንጭ ነው፡፡ በመሆኑም የጫካው ቆይታ አክትሞ ህወሃት ስልጣን ሲይዝ ስዩም መስፍን አስራ ዘጠኝ አመት ሙሉ ያለምንም ተቀናቃኝ የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሆነው ኖረዋል፡፡
በዚህ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትርነት የስልጣን ቆይታቸው ባድመ ለኢትዮጵያ ተፈርዳለች ብለው ህዝብን በነጭ ውሸት አስጨፍረዋል፡፡ ዛሬ አቶ ስዩም ዶ/ር አብይን ግብፅን በአንዴ ባለመርታት የዲፕሎማሲ አላዋቂነት ይከሳሉ፡፡ ግብጽ እንደ አንድ ዓይኗ በምታየው አባይ ዙሪያ ድርድር ሲደረግ ስንት ውጣ ውረድ እንደሚኖር ግልፅ ነው፡፡ ይህን የሚያውቁት አቶ ስዩም መስፍን አብይን በአንዴ ግብፅን አሳምነው የአባይን ግድብ ሙሊት ያለ ምንም ሁከት ማድረግ ባለመቻላቸው የፍርደ-ገምድል ክስ ይከሳሉ፡፡ ጭራሽ አብይ ግድቡን ለግብፅ መሸጣቸውን “ወላሂ አልነካችሁም” ብሎ ምሏል ብለው የህፃን ክርክር ያመጣሉ፡፡
አብይን በተወሳሰበው የአባይ እና የግብፅ ዲፕሎማሲያዊ ጉዳይ ወዲያው እልባት ባለመስጠት የሚከሰው አቶ ስዩም መስፍን እርሱ የሃገሪቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር እያለ ሃገሪቱን ሲመራ የነበረው መንግስት አስራ ሰባት አመት በነበረው የጫካ ትግል በረባሶ እየተቀያየ፣ ወታደር እየተለዋወጡ ደርግን ከተዋጉት፣ እንደ እጅ መዳፍ ከሚያውቁት ባልንጀራቸው ኢሳያስ አፈወርቂ ጋር እንኳን ቁጭ ብለው ተደራድረው የሰባ ሽህ ኢትዮጵያዊያንን ህይወት የበላውን የኢትዮ-ኤርትራ ጦርነት ማስቆም ያልቻሉ ሰዎች ናቸው፡፡
የሚብሰው ደግሞ እነ አቶ ስዩም የሚመሩት ዲፕሎማሲ በጦርነት ያሸነፈችውን ሃገራችን ተሸናፊ መንግስት እንደሚያደርገው ተሸቀዳድማ ‘ይግባኝ የሌለው ፍርድ እቀበላለሁ፣ ያሻችሁን ጣሉብኝ’ ስትል የተሸናፊ በር እንድትይዝ ማድረጉ ነው፡፡ ይግባኝ የሌለው ፍርዱ ደግሞ ሰባሽህ የሃገራችን ወጣት ያለበቀትን ግዛት ወደ ኤርትራ ማካለሉን እያወቁ ሃፍረተቢሱ አቶ ስዩም “ግዛቶቹ ለእኛ ተፈርደዋል” ብለው ያመናቸውን የሃገራችንን ቅን ህዝብ ሲያስጨፍሩ መሰንበታቸው ነው፡፡ ይህ የተረሳ መስሏቸው ዛሬ ፈርጥጠው በመሸጉበት በመቀሌ፣የኢትዮጵያን ህዝብ ዘርፈው ባከማቹት ገንዘብ ባቋቋሙት የቴሌቭዥን ፕሮግራም ላይ ቀርበው “ከእኔ በላይ ዲፕሎማት ላሳር” ዓይነት መመጻደቅ ሲያሰሙ ሰሚን ያሳፍራሉ!
የአቶ ስዩም ጉዳይ በዚህ አያበቃም፡፡ በተራዛሚው የ19 ዓመት የውጭ ጉዳይ ሚኒስትርነት ዘመናቸው የዲፕሎማሲውን ዘርፍ ከእርሳቸው ዘውግ የመጡ ሰዎች መናኽሪያ አድርገው የኖሩ ሰው ናቸው፡፡ በዘር ተቧድነው ከአታሼ እስከ አምባሳደር በዓለም ዳርቻ የተበተኑ የአንድ ዘውግ ሰዎች በተበተኑበት ሃገር ንግድ የሚያጧጡፉ፣ ለዘመዶቻቸው የውጭ ንግድ በር የሚከፍቱ፣አለፍ ካለም በሃገር ውስጥ የተዘረጋው የዘረኝነት መንግስት አላስቀምጥ ብሎት ሃገር ጥሎ የሄደውን ኢትዮጵያዊ የሚሰልሉ ነበሩ እንጅ እንደ ዲፕሎማት ለሃገራቸው ሰዎች የሚቆሙ ጠበቆች አልነበሩም፡፡ ይህ አልበቃ ብሎ ወደ ውጭ ሃገር የሚሰደዱ ኢትጵያዊያንን ከሃገር የሚያስወጡ ኤጀንሲዎቸ ሳይቀሩ ከአንድ የአቶ ስዩም ዘውግ አባላት እንዲሆኑ ያደረጉ ፍፁም ዘረኛ ሰው ናቸው ዛሬ ከእኔ በላይ ላሳር እያሉ ፀጉር የሚሰነጥቁት-አቶ ስዩም፡፡ እነዚህ ሰዎች ደግሞ በየተሰየሙበት ኢምባሲ ኢትዮጵያዊያን ላይ ጥይት እስከመተኮስ የሚደርስ ጥጋብ ያንገላታቸው ነበሩ፡፡ በአረብ ሃገር ኢምበሲዎች የተሰየሙት ደግሞ ኢትዮጵያዊያን በዘይት ሲጠበሱ፣ ከፎቅ ሲወረወሩ፣ ህይወታቸውን ጠልተው በገመድ ተንጠልጥለው ሲሞቱ ኮሽ ያለ የማይስላቸው ልበ-ደንዳች ናቸው፡፡