Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የዘመናችን አንዱ ችግር የህጻናት አስተዳደግ ነው። የጋብቻ ፍሬ ስለሆኑት ህጻናት አስተዳደግ ያለን ሥነ ሥርዓት ከተዛባ ማኅበራዊ መስተጋብራችን በሙሉ የተዛባ ይሆናል። ይህንን ችግር ቀድሞ የተገነዘበው ወልደ ሕይወት የዘመኑን የህጻናት አስተዳደግ ችግር ሲተች እንዲሁ ልቅ የሆነ ወይም በኃይል ላይ የተመሠረተ የህጻናት ቅጣት የሚያሳድረው ሥነ ልቡናዊ ተጽእኖ በወደፊት ባህርያቸው ላይ እንዴት እንደሚንጸባረቅ ይሞግታል። በህጻንነታቸው ሳንሰለች በመልካም ትዕግስት ልናሳድጋቸው እንደሚገባ፤ እድሜያቸው እየገፋ ሲሄድ ግን እንደየ ጥፋታቸው ዓይነትና ልክ ቅጣቱም እንደሚለያይ በዝርዝር ይተነትናል። “ዝም ከማለታችሁ የተነሣ ክፋት እንዳይለምዱ ጠቃሚ በሆነ ጊዜም ምትዋቸው። በትንሽነታቸው ጊዜ ባትገሥጽዋቸው ግን በክፋታቸው ያድጋሉ። ካደጉ በኋላ ተግሳፃችሁን አይሰሙም።” በምን መልኩ ጠባያቸውን ማስተካከል እንደሚቻል ሲመክርም እንዲህ ይለናል:- “ልጆችህን በምትገሥጻቸው ጊዜም፣ የምትገሥጻቸውም ስለ ራሳቸውና ስለ ጥቅማቸው እንደሆነ በሚያውቁበት በጥበብና በምክር ቃል እንጅ በቁጣና በስድብ ቃል፣ በርግማንም አትገሥጻቸው። በማስተማር፣ ምሳሌን በመመሰል ታሪክና የሌሎችን ሰዎች አርአያነት በመጥቀስ ዘወትር እያስተማርህ እንዲያስተውሉ አድርጋቸው።” (ገጽ 92)
ስለ መልካም አስተዳደር ባተተበት ምዕራፍ “በሰዎች ላይ ብትሾምም አገዛዝህን በነርሱ ላይ አታክብድ፣ በኃይልም አትታገላቸው። ከትልቁም ከትንሹም፣ ከባለጸጋውም ከድሀውም፣ ከሁሉም ጋር ቅን ሐሳብ ይኑርህ እንጅ። የሰውን ፊት አትፍራ። ለሁሉም ያለ አድልዎ ፍረድ።” በማለት ያስረዋል። (ገጽ 99)
የሥነ ምግባርና የማኅበራዊ መስተጋብር መሠረቱ ኢመዋቲት የሆነች ነፍስ እንዳለችን ማወቅ ነው። ለዚህም ምክንያታዊ አድርጎ ፈጥሮናል። መልካም ምግባሮችም ከዚህ ይመነጫሉ። ከሁሉም ጋር በሰላም ኑር የሚለው ወልደ ሕይወት በሃይማኖት ወይም በማንኛውም መለኪያ ሰዎችን አይተህ አታዳላ። ሁሉም የሰው ልጆች አንድ ዘር እንደመሆናቸው እኩል ናቸው። በመሆኑም ማንንም በሰው ሰራሽ ማንነቱ ምክንያት ልታሳንስ ወይም ልታስበልጥ አይገባም። እያለ ስለ ሰላም፣ ስለ እኩልነት ይመክራል። “ስለዚህ እርስ በርሳችን እንዋደድ ዘንድ እግዚአብሔር በልባችን ሰሌዳ የጻፋት ይህችን የዘላለም ህግ እንጠብቅ ዘንድ ይገባናል። እርሷም ‘ባልንጀሮችህን እንደራስህ ውደዳቸው፣ እነርሱ ሊያደርጉልህ የምትሻውን አንተም አድርግላቸው፣ ሊያደርጉብህ የማትሻውን አንተም አታድርግባቸው’ የምትል ናት። ይህችን ቀዳሚት ህግ በመጠበቅም የምግባራችንና የጽድቅ ሁሉ ፍጻሜ ይገኛል። … ደጎችም ቢሆኑ ክፉዎች፣ ክርስቲያንም ቢሆኑ እስላም፣ አይሁድም ቢሆኑ አረማውያን ሁሉም ከእኛ ጋር እኩል ናቸው (ምዕ. ፲፫፣ ገጽ 64)። ይህ ሐሳብ ለዘመናችን “ብሔር ተኮር” የአስተሳሰብ ዝንፈቶች ሁነኛ ምክር ነው።
ከትምህርትና ለማወቅ ከመጣጣር ጋር በተያያዘ ለዘመናችን የሚመጥን ምክረ ሐሳብ ይሰጣል። ትምህርትንና ጥበብን መውደድ ለልቡና ብርሃን ለኅሊና ሐሳብ የእውቀትና የምግባረ ሰናይ መሠረት እንደሆነ ይመክራል። በማርና በሰም መስሎ ማሩ ልቡናን ደስ የሚያሰኝ ቀናነት ሲሆን ሰሙ ደግሞ እውቀት ለተጠሙ የሚያበራ ብርሃን ነው ይለናል። (ምዕራፍ 17)
ማኅበራዊ ትችቱ ከላይ የተጠቀሱት ምክረ ሐሳቦችና ሙግቶች መንስኤ የሆኑትን የባህል፣ የሃይማኖት፣ የአስተዳደር፣ የማኅበራዊ መስተጋብር ወዘተ ተቃርኖዎችን የተቸበት ፍልስፍናው ነው። ማኅበራዊ ትችት (Social Critic) አንዱ የፍልስፍና ሚና ነው። በማንኛውም ማኅበረ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እንዲሁም ባህላዊና ሃይማኖታዊ አስተሳሰቦች ውስጥ ጨቋኝ ተቃርኖዎችን እና ለሰው ልጆች የተስተካከለ ሕይወት የማይበጁትን ተግባሮች በመንቀስ ትችት የሚያቀርብ የፍልስፍና ክፍል ነው። በ17ኛው ክፍለ ዘመን ወልደ ሕይወት በኖረበት ማኅበረሰብ ውስጥ ያያቸውን፣ የሰማቸውን፣ እንዲሁም የታዘባቸውን ስህተቶች ለመተቸት ወደ ኋላ አላለም። በዚህም የሰላ ትችቱ ሰዎችን ወደ መልካም ጎዳና ለመምራት ይበጃሉ ያላቸውን ምክረ ሐሳቦች ጽፎልናል።
አጽንኦት ሰጥቶ ከተቻቸው ነገሮች ውስጥ በዋናነት ሰዎች ራሳቸው ሳይመረምሩ በተቀበሉት ሃይማኖት ምክንያት መጣላት እንደሌለባቸው፤ በትምህርትና በእውቀት ጉዳይ ላይ ትንሽ አውቀው ብዙ ያወቁ የሚመስላቸውን (ገጽ 71) ይገስጻል። ሥራን ስለ መናቅና በሥራ ባህል ምክንያት ስለ መሰዳደብ “የእጅ ሥራን መሥራት ግን ለድሆችና ለገበሬዎች፣ ለአንጥረኞችና ለግንበኞች፣ ለገባርም ልጆች ይገባቸዋል። ለታላቆችና ለከበርቴዎች ልጆች ግን አይገባቸውም” አትበል። (ገጽ 72) እያለ የዘመኑንና እስከ ዘመናችን ድረስ የዘለቀውን ቀጥቃጭ፣ አዝማሪ፣ ሸማኔ፣ እየተባለ መሰዳደብና ማኅበራዊ መገለልን አውግዟል። ስለዚህ ጉዳይ ገብረ ሕይወት ባይከዳኝም በአጽንኦት ጽፏል። ኢትዮጵያን ወደ ኋላ ያስቀራትም ይኸው ሥራ ተኮር የሆነው ማንቋሸሽና መሰዳደብ ነው። የወልደ ሕይወት ብዕር ከ300 ዓመታት በፊት ትዝብቱን አልደበቀንም። የሰዎችን ባህል ስለማክበር፣ ባህላቸውን መናቅ እንደሌለብንና እነርሱንም መስሎ ስለመኖር እንዲሁም ስለ ብዝሃነት ከላይ ከጠቀስነው በተጨማሪ በምዕራፍ 15 በሰፊው ያብራራል። (ገጽ 68)
ትዕቢትንና ቁጣን ሲያወግዝ “ቁጣ ጥበብን ያጠፋልና … ቁጡዎች በሰላም አብረው መኖርን አይችሉም።” (ገጽ 97) ሲል በምዕራፍ 23 ደግሞ ስካርን፣ ሐሜትን፣ ዝሙትና ሌብነትን ያወግዛል (ገጽ 81-82)። ጤናንና ንጽሕናን ስለመጠበቅ በዘመኑ የታዘበውን ለቆዳህ በሽታን በሚያመጣ ሳር ላይ አትተኛ፣ ከመሬት ከፍ ያለ አልጋን ሥራ፤ ልብስህንም በውሃ እጠብ (ገጽ 78) እያለ ይመክራል። ጾምን እና ምንኩስናን፣ የትዳርን ሥነ ሥርዓት በተመለከተ ያለው አቋም ከዘርዓ ያዕቆብ ጋር ተመሳሳይ ነው።
ዘርዓ ያዕቆብ ሲታሰብ ወልደ ሕይወት፣ ወልደ ሕይወት ሲነሳ ዘርዓ ያዕቆብን አለማሰብ አይቻልም ብያለሁ። ለዚህም የመምህሩ ረቀቅ ያሉ ፍልስፍናዊ ሙግቶች መሠረታዊ ጉዳዮች ላይ ያጠነጠኑ ሲሆን የደቀ መዝሙሩ ረጅም እጆች ደግሞ ወደ ማኅበረሰቡ የአኗኗር ይትበሃል ዘልቀው በመግባት የሚጠቅሙ ተግባራዊ ምክረ ሐሳቦችና መቀረፍ አለባቸው ያላቸውን ተቃርኖዎች በመተቸት የመምህሩን ረቂቅ ፍልስፍና ነፍስ ይዘራበታል። በተማሪው ድርሳን ረቂቅ ሐተታ የለም፤ በመምህሩ ሐተታም ተግባራዊ ፍልስፍና አልተንጸባረቀም ማለት ግን አይደለም። የሁለቱም ሐተታዎች በራሳቸው መንገድ ፍልስፍናዊ ጉዳዮችን ተንትነዋል። ልዩነቱ የትኩረት ምህዋራቸው ላይ ነው። ዘርዓ ያዕቆብ በዋሻ ውስጥ ያስተነተናቸውን ጉዳዮች በማስተማርና በመጨረሻም በገጽ ብዛቷ ትንሽ በይዘቷ ሐብታም የሆነች ሐተታን በመጻፍ እንካችሁ ሲለን ወልደ ሕይወት ደግሞ ከመምህሩ ከተማረው ፍልስፍና ቀድቶ፣ ከማኅበረሰቡ ተረትና ይትበሃል ጨልፎ በዘመኑ ለነበረው ማኅበረሰባዊ ተዛንፎዎች ማስተካከያ፣ ማረቂያ ይበጃል ያላቸውን ሙግቶቹን አቅርቦልናል።
ይህ በ17ኛው ክፍለ ዘመን የነበረው የፍልስፍና ባህል ወደ ቀጣዩ ትውልድ ተሸጋግሯል ወይስ በዚያው የውሃ ሽታ ሆነ? የዘርዓ ያዕቆብና የወልደ ሕይወት ፍልስፍናዊ ሐተታ መሠረቱ ከየት ነው? የሚሉ ጥያቄዎች ማንሳታችን አይቀርም። አንባቢና ተመራማሪን ከጥያቄዎቹ ጋር በመተው ለወደፊቱ በሌላ ጽሑፍ ለመገናኘት የዚያ ሰው ይበለን።
ትፈልጥ ኢኻ፡ ሰብ ኣብ ህይወት ዘመኑ ብዙሕ ጉዕዞታት እዩ ዘካይድ። ኩሉ ጉዕዙኡ ድማ ነቲ ዝደልዮ ንኽረክብ፡ ኣብቲ ዝደልዮ ንኽበጽሕ፡ ኣብ መወዳእትኡ ንኽዕወት እዩ እንበር ንኸንቱ ብዘይ ዕላማ ዝጓዓዝ ዳርጋ የለን ክብሃል ይከኣል። ኩሉ ጉዕዞ መበገሲ ኣለዎ። መዕለቢ ኸኣ ኣለዎ። ንኽልቲኡ ዘራኽብ ድማ መገዲ። እቲ ተጓዓዛይ ካብቲ መበገሲ ተበጊሱ መገዱ ሒዙ እዩ ናብቲ መዕለቢ ወይ ክበጽሖ ዝደሊ ቦታ ዘቕንዕ።
ገሊኡ ንጉዕዙኡ ብዓወት ኣብ መፈጸምታ ከብጽሖ ከሎ ገሊኡ ድማ ኣብቲ ዝደለዮ መዕለቢ ከይበጽሔ ይተርፍ። ነቲ ዘይምዕዋት ምኽንያቱ ብዙሕ ኣኳ እንተኾነ እቲ ጸገም ካብቲ ተጓዓዛይ ኣይሓልፍን እዩ ብዝብል ሓሳብ ከምትሰማማዕ ተስፋ እገብር። ምኽንያቱ ካብ መበገሲኡ ዝተበገሰ ተጓዓዛይ በታ መገዱ እንተተጓዒዙ ኣብታ ክበጽሓ ዝደሊ ቦታ ክበጽሕ ናይ ግዲ እዩ። ተጓዓዛይ ግን መጀመርታ ብዘይ ምብጋሱ ኣብቲ ዝደልዮ ቦታ ኸይበጽሐ ክተርፍ ይኽእል። ወይ ውን ተበጊሱ ከብቅዕ ብምሕላሉ ኣብ መገዲ ይተርፍ። ካልእ ድማ ተበጊሱን ከይተሓለለ ተጓዒዙን ከብቅዕ በታ ቅንዕቲ መገዱ ብዘይ ምኻዱውን ኣብ ዝደለዮ ቦታ ዘይኮነስ ኣብ ዘይደለዮ ቦታ ዝበጽሕውን ኣሎ። ሰኣን እታ ቕንዕቲ መገዲ ምፍላጥ።
ኣብ ተጓዓዝቲ ግና መገዶም ዝይፈልጡ ጥራይ ዘይኮኑስ መበገሲኦም ዘይፈልጡ ተጓዓዝቲውን ኣለዉ። “ናበይ ምዃነይ ኣይፈልጥን እየ ግን ይጓዓዝ ኣለኹ።” ዝብሉ፡ ዝኸፍአ። መዕለቢኻ ከይፈልጥካ ምጉዓዝ። እቲ መዕለቢኡ ፈሊጡ ካብ መበገሲኡ ዝብገስን በታ ቕንዕቲ መገዲ ከይተሓለለ ዝጓዓዝን ተጓዓዛይ ግን ይቐልጥፍ ይደንጉይ ተዓዊቱ ኣብ መፈጸምታኡ ከም ዝበጽሕ ትኣምነሉ ኢኻ። ሓቀይዶ?
ሓቂ እዩ ኤርምያስ ሓወይ። እት ውሳኔ ናይ ምርጫን ናይ ተወፋይነትን እዩ። ስለዚ እ/ሄር ኩሉ ግዜ ነታ ቅንዕቲ መንገዲ ክንመርጽን መሪጽና ድማ ኣብኣ ክንጸንዕን ብመንፈሱ ይደግፈና። ተባረኽ፡ ንበረኸት ኩን።
የዳቦ መጋገሪያ ቪዥዋል መታወቂያ ሙንጋታ በስዊድንኛ እንደ የፍቅር ትዕይንቶች ታይቷል ፣ እንደ ጨረቃ ነፀብራቅ በመንገድ ላይ እንደ ጨረቃ ነፀብራቅ ይታያል። የምርት ትዕይንቱ ምስል ለመፍጠር በሚታይ ሁኔታ ትዕይንቱ ይግባኝ ያለው እና ልዩ ነው ፡፡ ባለቀለም ቤተ-ስዕል ፣ ጥቁር እና ወርቅ ፣ የጨለማውን ከባቢ አየርን ይመሰርታል ፣ እንዲሁም ለምርቱ ምስጢራዊ እና የቅንጦት ስሜት ሰጠው ፡፡
በአንድ ወቅት አዕዋፍት ጭቆናና በደል በዛባቸው። በወቅቱ የነበረው አምባገነናዊ ሥርዓትየጭልፊት ስርዓት ስለነበር ነጥቆ መብላት ብቻ እንጂ ማካፈል ያልፈጠረበት፣ አዕዋፍቱን በየዝርያቸው ከፋፍሎ ማጋጨት ልዩ መገለጫው የሆነ ነበር።
አመሻሽ ላይ አንድ ወርካ ላይ ተሰባስበው በደንብ እስኪጨላልም ከጠበቁ በኋላ አድማው ተጀመረ። ምክር ተደረገ፤ የትግል ስልቶች ተነደፉ። በመጨረሻ ማን ይህን ትግል ይምራ? የሚለው አጀንዳ ሆኖ ቀረበ።
በትግል ወቅትም ቢሆን ስልጣን ተፈላጊ ነገር ነውና አንድ ሁነኛ መሪ ለመምረጥ ስምምነት ላይ መድረስ አቃታቸው። በዚህ መሐል አንድ ድምጽ “እኔ ልምራችሁ!” ሲል ተሰማ። ጭለማ ስለነበር አዕዋፍቱ አቅጣጫውን እንጂ የተናጋሪውን ማንነት መለየት አልቻሉም።
ተናጋሪው ግን በዚያ ጭለማ ውስጥ ስለእያንዳቸው አቀማመጥ እና ቀለም ይተነትንላቸው ያዘ። ‘እንኳን በቀን በጨለማ አጥርቶ የሚያይ!’ የሚል ስም አተረፈ። ይህ እራሱን ለመሪነት ያጨ ወፍ ‘የሌሊት ወፍ’ ነበር።
እውነትም በጨለማ የሚካሄደውን ትግል እየመራ አይነኬ የመሰለውን የነጥቆ አደር ጭልፊቶች ስርዓት ገረሰሰው። ጭልፊቶቹ ሕዝብን በመበደልና በወንጀል የተጥለቀለቁ ስለነበር የአዕዋፍቱን ፍርድ በመፍራት ተጠራርገው አንዲት ደሴት ላይ መሸጉ።
የጨለማው ዘመን አክትሞ የብርሃን ቀን መጣ። ሆኖም የሌሊት ወፍ እንዳሰበው የነፃነቱ ማግሥት የአዕዋፍት መሪ መሆን አልቻለም። ስለዚህ አመጽ ቀስቅሶ በጠራራ ፀሐይ አድመኞቹን አዕዋፋት ሊመራ ቢሞክርም ተፈጥሯዊ ሁኔታው በሌሊት ለመመልከት የሚያስችል አልነበረምና ጥቂት እንደበረረ እሱ ከግንብ ሲላተም አምነው በተከተሉት ላይ የተለያየ ጉዳት ደረሰ።
አዲሱ የአዕዋፍት መሪ ሆኖ የተሾመው እርግብ ቢሆንም በማይገመት ሁኔታ በሞገዱ ውስጥ ሆኖ ከአጋሮቹ ጋር መከረ። እንሰረው? እንምከረው ይሆን? ወዘተ? ተባባሉ። በአብላጫ ድምጽ ውሳኔም፤ ብዙሐኑ አዕዋፍት ባልተረዱበት ጥበብ የሌሊት ወፍን *የቁም እስረኛ አደረገው። ብዙ አዕዋፍት፣ የቅርብ ደጋፊዎቹ ሳይቀሩ ይህን ምስጢር አያውቁም!
በእርግጥ… ጭልፊቶች ካሉበት ቦታ ሆነው በሽለላ አየሩን ቢንጡትም በተጨባጭ የቀራቸው ነገር ቢኖር ጩኸታቸውና ጭንቀታቸው ብቻ በመሆኑ የሌሊት ወፍ በአንዳንድ የቀድሞ ጆሮ ጠቢዎች አማካይነት ”ቋሚ ጠላትም ቋሚ ወዳጅም የለም” ለላከው የእባካችሁ እንተባበር መልዕክት አጥጋቢ መልስ ማግኘት አልቻለም። በሚያሳፍር ሁኔታ ታግሎ ለጣላቸው ጭልፊቶች “I stand with Hawk” የሚል ዘመቻ ሳይቀር ተቀላቅሏል።
ሰሞኑን በፕሮፌሠር ፍቅሬ ስራዎች ለማሾፍ እና የእርሳቸውን ክብር ለማውረድ በጅምላ እየተካሄደ የሚገኝ የስም ማጥፋት ስራ እየተመለከትኩኝ ነው አንዳንዶቹ ባለማወቅ እና ከብስለት ማነስ የሚያደርጉት መሆኑን ባውቅም የተወሰኑት ግን ሆን ብለው የሚፈፅሙት ተግባር መሆኑን ለማወቅ ችያለው፡፡ በፕሮፌሰሩ ላይ እየተካሄደ የሚገኘው የማንቋሸሽ ተግባር ከየት እንደመነጨ ለምን እንደሚካሄድና እነማን እንደሚፈፅሙት መመልከቱ መልካም ይመስለኛል፡፡
ፕሮፌሠር ፍቅሬ በኢትዮጵያ አቆጣጠር በ2008 ዓ.ም ለንባብ ያበቁት የኦሮሞና የአማራ ህዝብ ትክክለኛ የዘር ምንጭ የተሰኘው መፅሐፍ ለገበያ ከዋለ በኋላ በኢትዮጵያውያን ዘንድ እጅግ ተፈላጊ መፅሐፍ በመሆን መነበብ የቻለ ትልቅ መፅሐፍ ነው በዚህም በኢትዮጵያ የመፅሀፍ ታሪክ ውስጥ በጥቂት ጊዜያት ውስጥ በተደጋጋሚ በመታተም ታሪክ የሰራ መፅሀፍ ነው፡፡ ይህ መፅሀፍ የኦሮሞውና የአማራው ህዝብ ሌሎች ፀሐፊያን እንደሚሉት የተለያየ ዘር ያላቸው ከተለያዩ ሀገራት ፈልሰው ወደኢትዮጵያ መጡ የሚለውን የታሪክ ፀሀፊዎቹን የዘመናት አስተሳሰብ የሠበረ ለዚህም ማስረጃ ያቀረበ መፅሐፍ በመሆኑ እኔ ብቻ ነኝ የማውቅልህ የሚሉ የታሪክ ፀሀፊያንን ስራዎች አፈር በመክተቱ ምክንያት የታሪክ ፀሀፊዎች ስህተታቸውን ከመቀበል ይልቅ ፕሮፌሠር ፍቅሬን በተለያዩ መንገዶች ማጥቃት እንዲጀምሩ ምክነያት ሆኗል፡፡
በአንድ ወቅት ይህ መፅሀፍ ከመታተሙ በፊት ፕሮፌሰር መስፍን ስለፕሮፌሠር ፍቅሬ ሲገልፁ የኢትዮጵያን ታሪክ መፃፍ ያለበት ፍቅሬ ቶሎሳ ነው ማለታቸው ይታወሳል፡፡ ፕሮፌሠር መስፍን ትክክል ነበሩ ምክንያቱም ፕሮፌሠር ፍቅሬ ከጎሳ አስተሳሰብ ነፃ የወጣ ሙሉ ኢትዮጵያዊ በመሆኑ የኢትዮጵያን ታሪክ ካለምንም ወገንተኝነት እንደሚፅፈው እሙን ነበር፡፡ ይህ ግን እራሳቸውን ከጎሳ አስተሳሰብ ነፃ ማውጣት ላልቻሉ የሀገራችን ምሁራን ተቀባይነት አልነበረውም ምክንያቱም ለበርካታ አመታት ህዝቡን ለመነጣጠል የፃፉት ፀረ አንድነት የታሪክ ፅሁፎች አፈር እንደሚገቡ ያውቁታልና በዚህም የተነሳ እነዚህ ከፕሮፌሰር ፍቅሬ የኢትዮጵያዊነት አስተሳሰብ ጋር በተቃራኒ የቆሙ ወገኖች አንድ ንብረትነቱ የኤፈርት የሆነ ቴሌቪዥን ጣቢያ ላይ የሚገኝ የቴሌቪዥን መድረክ መሪ በመጠቀም ፕሮፌሠሩን ለማሸማቀቅ ሞከሩ ለተወሰነ ጊዜ የተሳካ ቢመስልም ፕሮፌሠር ፍቅሬ ከቆይታ በኋላ በለቀቋቸው ፅሁፎች ማንበብና ማገናዘብ የሚችለውን በመረጃ ማሳመን ሲጀምሩ የተወሰኑ ምሁራን አሁንም የጥላቻ የመሰለ ትችታቸውን መፃፋቸውን ቀጠሉ፡፡ ሆኖም ፕሮፌሠር ፍቅሬ በቀና ልቦና የመጨረሻ መልሴ ያሉትን ምሁራዊ መልስ ሠጡበት፡፡ ከዚህ በላይ ምንም ማድረግ ያልቻሉት የፕሮፌሰር ፍቅሬ ሀሳብ ያሸማቀቃቸው ፀሀፊያን ከመፅሀፉ ትችት ወደፕሮፌሠር ፍቅሬ ግጥሞች ዞሩ፡፡
ከላይ ለመግለፅ እንደሞከርኩት የፕሮፌሠር ፍቅሬ መፅሀፍ ያልናደው የታሪክ ውሸት ያልሰባበረው የታሪክ ስንክሳር የለም፡፡ ይህ ደግሞ በባዶ ሜዳ ላስቀራቸው የታሪክ አዋቂ ነን ባዮች ትልቅ ኪሳራ ነበረ፤ ይህንን የእውቀት ኪሳራ መቀበል ያቃታቸው ፀሀፊያን ሌሎች መረጃዎችን በማሰባሰብ ሌላ ተጨማሪ ነገር ይዞ ከመቅረብ ይልቅ በቀጥታ የፕሮፌሰሩን መፅሐፍ በዛ የቴሌቪዥን መድረክ መሪ አማካኝነት ተረት ተረት ነው ለማለት ደፈሩ፡፡ በዚህ የፕሮፌሰር ፍቅሬ መፅሐፍ ተቃዋሚ ጎራ ውስጥ ከእድሜ ጠገብ ምሁራን እና ፀሀፊያን ጀምሮ እስከተራ የፌስቡክ ፀሀፊያን ድረስ የሚገኙበት ነው፡፡ በመሠረቱ የፕሮፌሠር ፍቅሬ መፅሀፍ መተቸት የለበትም የምል አይነት ግለሰብ አይደለሁም፡፡ በጣም የወደድኳቸው ትችቶች አሉ፡፡ ለምሳሌ ወዳጄ እያስፔድ ተስፋዬ የግሪክ ፀሐፊያንን ፅሁፎች በመጥቀስ ጥሩ ሊባል የሚችል የበሠለ ትችት አቅርቦ ነበረ በዚህም ከፕሮፌሠር ፍቅሬ ጋር ተገናኝተው ለሰዓታት የቆየ ውይይት አድርገው መስማማት ችለዋል፡፡ የሌሎቹ ግን ከጥራዝ ነጠቅነትና ከጥላቻ እንዲሁም ከአልሸነፍም ባይነት የመነጨ ነበረ ነውም፡፡
ታሪክ የተሻለ ማስረጃ በተገኘ ቁጥር የሚሻሻል ምሁራዊ እርምት የሚሠጥበት የማህበራዊ ሳይንስ ጥናት አንድ አካል በመሆኑ ሌሎች የተሻለ ማስረጃ ይዘው በሚቀርቡ ጊዜ የፕሮፌሰር ፍቅሬ መፅሐፍ ሊሻሻል የሚችል ነው፡፡ እስከዚያው ድረስ አሁን ባለን የታሪክ ፅሁፍ ደረጃ የፕሮፌሰር ፍቅሬን መፅሐፍ ከመቀበል ውጭ ሌሎች አማራጮች አልቀረቡልንም፡፡ ከዚህ ቀደም ግሩም ዘለቀ እንዳለው የፕሮፌሠር ፍቅሬ መፅሐፍ ትልቅ ስህተት በኢትዮጵያዊ ምሁር መፃፉ ነው፡፡ ለዘመናት ፈረንጆች የፃፉልንን የተንሸዋረረ የታሪክ መፅሀፍ ስናነብ ለኖርን እና ፈረንጅን እንደመለአክ ለምንመለከት ሰዎች የፕሮፌሰር ፍቅሬን መፅሐፍ አዕምሯችን ሊቀበልልን አልቻለም፡፡
ይህ በጊዜ ሁኔታ ሊቀየር እንደሚችል አምናለሁ፡፡ ጋሽ ፍቅሬ ኢትዮጵያውያንን በአንድ ማዕዘን አሰባስቦ ሊያኖር የሚችል ትልቅ መሰረት በአንድ መፅሐፍ አሰቅምጦልን ታሪክ ሰርቷል ይህንንም በአካል ተገናኝተን አጫውቼዋለሁ ሌሎቻችንም ክብር ልንሠጠው ይገባል፡፡ ይህንን የአንድነት ማዕዘን የሆነ መፅሀፍ የመጠበቅ የሁላችንም የኢትዮጵያ ጉዳይ ያገባናል የምንል ወገኖች ሃላፊነት ነው በተረፈ የፕሮፌሰርን ግጥሞች ስለተቸን ገጣሚ ነን ብለን የምናስብ የታሪክ መፅሀፉን ተረት ተረት ነው ስላልን ታሪክ ፀሀፊ ነን የምንል ካለን አእምሯችንን መፃፍ ብቻ ሳይሆን ማንበብም ልናስተምረው ይገባል፡፡
እንደዚህ አይነቱን ለኢትዮጵያ መልካም አስተሳሰብ ያለውን ቅን ምሁር ለማዋረድ መሞከሩ መልካም አይመስለኝም፤ ልብ ወለድ ፀሀፊዎቹም ፕሮፌሰሩን ለቀቅ በማድረግ የቧልት ፅሁፋችሁን ጠበቅ ብታደርጉት አእምሯችሁ በማታውቁት ነገር ከመወጠር የሚያርፍ ይመሰልኛል፡፡
ኢትዮጵያ ሀገራችን ታዳጊ ሀገሮችን በተለይ አፍሪካን እንደ ቅርጫ የተቀራመቱት ቅኝ ገዥዎችና ወራሪዎችን ጥቃት መክታ የግዛት አንድነቷንና ሉዓላዊነቷን መጠበቅ ብቻ ሳይሆን...
የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ለግል የኢንቨስትመንት ፕሮጀክቶች ማስፈጸሚያ የሚሆኑ የብድር ጥያቄዎችን እንደማያስተናግድ ያስተላለፈው ውሳኔ ድንጋጤ ፈጠረ፡፡ የፕሮጀክት ብድር ጥያቄዎችም ወደ ኢትዮጵያ ልማት ባንክ እንዲዛወሩ ተወስኗል፡፡
ባንኩ ባለፈው ሳምንት ሲመለከታቸው የነበሩትን ለተለያዩ የኢንቨስትመንት ፕሮጀክቶች የሚውሉ የብድር ጥያቄዎችን ላለማስተናገድ መወሰኑ ታውቋል፡፡ ሆኖም እነዚህ የብድር ጥያቄዎች አዎንታዊ መልስ እየተጠበቀባቸው፣ ሳይታሰብ አቋርጧል መባሉ የፕሮጀክት ብድር ጠያቂዎችን አደናግጧል፡፡
እንዲህ ያሉ የብድር ጥያቄዎች የሚስተናገዱት በኢትዮጵያ ልማት ባንክ አማካይነት እንደሆነ ከተገለጸላቸው የፕሮጀክት ብድር ጠያቂዎች አንዳንዶቹ፣ በተባሉት መሠረት ለኢትዮጵያ ልማት ባንክ እያመለከቱ መሆኑንም ለማወቅ ተችሏል፡፡
ከኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በተገኘው መረጃ መሠረት ለፕሮጀክቶች የሚውሉ የብድር ጥያቄዎች በልማት ባንክ በኩል እንዲስተናገዱ መወሰኑ አዲስ ነገር አይደለም፡፡ በመንግሥት ውሳኔ መሠረት የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ፕሮጀክቶችን ፋይናንስ እንዲያደርግ፣ የኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ደግሞ ለሥራ ማስኬጃ የሚሆን ገንዘብ እንዲያበድር ነው የሚፈለገው፡፡
ይህ ውሳኔ ቀደም ብሎም የሚታወቅ እንደነበር ከባንኩ የተገኘው መረጃ ያስረዳል፡፡ ሆኖም አሠራሩ በጥልቀት ያልተሠራበት በመሆኑ፣ ክፍተቶች እንዲፈጠሩ ምክንያት መሆኑ ተገልጿል፡፡ የሰሞኑ ውሳኔም ውዥንብር የፈጠረው በዚህ ሳቢያ ነው ተብሏል፡፡
ይህ የባንኩ ውሳኔ ተላለፈ ከተባለበት ካለፈው ሳምንት ጀምሮ በተለያዩ የኢንቨስትመንት ዘርፎች ከባንኩ ብድር ለማግኘት ከጠቅላላ የኢንቨስትመንት ወጪያቸው 30 በመቶ የሚሆነውን አሟልተው፣ ቀሪውን በባንኩ ብድር ለመሸፈን የሚያስችል ጥያቄ ያቀረቡ ናቸው ግራ የተጋቡት፡፡ ለንግድ ባንክ ላቀረቡት የብድር ጥያቄ አዎንታዊ መልስ እየጠበቁ፣ ባንኩ ጉዳያቸውን ወደ ልማት ባንክ መምራቱ አስደንግጧቸዋል፡፡
በተለይ በአዲስ አበባ በሆቴሎች፣ በተለያዩ ሕንፃ ግንባታዎችና የኢንዱስትሪ ኢንቨስትመንቶች ላይ የተሰማሩ የንግድ ባንክን ብድር የሚሹ ኢንቨስተሮች ውሳኔው ውዥንብር ውስጥ እንደከተታቸው እየገለጹ ነው፡፡
በአዲስ አበባ ከተማ ብዙዎቹ ሆቴሎችና ትልልቅ ሕንፃዎች በፕሮጀክት ብድሮች የተገነቡ ሲሆን፣ አሁን በጅምር ላይ ያሉ ግንባታዎችም በ70/30 የፕሮጀክት ብድር አሰጣጥ መሠረት ከንግድ ባንክ ብድር ለማግኘት ጥያቄ ያቀረቡ ናቸው ተብሏል፡፡
የባንኩ ውሳኔ የሚፀና ከሆነ በርካታ ፕሮጀክቶች በእንጥልጥል ላይ ይቀራሉ የሚል ሥጋትም አሳድሯል፡፡ በተለይ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ እነዚህን በቢሊዮኖች ግምት ያላቸውን የብድር ጥያቄዎች ለማስተናገድ አቅም ላይኖረው ይችላል ተብሎ መነገሩ ጉዳዩን አሳሳቢ ሳያደርገው አልቀረም፡፡
ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የተገኘ መረጃ እንደሚለው ደግሞ፣ ንግድ ባንኮች ማበደር ያለባቸው ለሥራ ማስኬጃ የሚሆን ገንዘብ ነው፡፡ ለፕሮጀክቶች የሚሆነውን ደግሞ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ ነው ማበደር ያለበት፡፡
ሪፖርተር ያነጋገራቸው የአንድ የግል ባንክ የሥራ ኃላፊ ንግድ ባንክ ከመነሻው የፕሮጀክት ብድር ማቅረብ አልነበረበትም ይላሉ፡፡ ባንኩ ከአወቃቀሩ ጀምሮ አገልግሎት መስጠት ያለበት እንደማንኛውም ንግድ ባንክ ለሥራ ማስኬጃ ብድር ነው፡፡ የፕሮጀክት ፋይናንስ ማቅረብ ያለበት ደግሞ የልማት ባንክ ነው፡፡ ልማት ባንክ እንደ ኢንቨስትመንት ባንክ ስለሆነ የሚሠራው፣ ይህ ቀድሞ ተግባራዊ መደረግ የነበረበት አሠራር ነው ብለዋል፡፡ በተጨማሪም አሁን ከንግድ ባንክ በመጠየቅ ላይ ያሉ የፕሮጀክት ብድሮችን ወደ ልማት ባንክ በፍጥነት ማዘዋወር፣ ብድር እየተሰጣቸው ያሉትን ባለሀብቶች ባለው ሁኔታ እያስተናገዱ ቀስ በቀስ ከልማት ባንክ ጋር ማቆራኘት አስፈላጊ መሆኑን አስረድተዋል፡፡ ልማት ባንክም ቀልጠፍ ብሎ ለመስተንግዶ መዘጋጀት እንዳለበት አክለዋል፡፡ በሌላ በኩል አሠራሮች ሲቀየሩ ግራ መጋባትና ውዥንብር ውስጥ የሚከቱ ድርጊቶችን መፍጠር ተገቢ ባለመሆኑ፣ ሒደቱ ፍፁም የተረጋጋ መሆን አለበት ሲሉ አሳስበዋል፡
የፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ቂርቆስ ምድብ ኹለተኛ ፍትሐ ብሔር ችሎት፣ በከሣሽ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን መንበረ ፓትርያርክ ጠቅላይ ቤተ...
በቆሮንቶስ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ በጉባኤያቸው ብዙ ስሕተቶች ነበሩ። እስከአሁን እንኳ ሁለት ስሕተቶችን ሐዋርያው እንዳረመላቸው አይተናል፤ እነርሱም ስለ ሴቶችና ስለቅዱስ ቁርባን ነበሩ። አሁን በዚህ ምዕራፍ ስለመንፈሳዊ ሥጦታዎች ይፈጽሙ የነበሩትን ስሕተቶች ያርምላቸዋል። ይህ የመንፈሳዊ ሥጦታ ጉዳይ በዘመናችንም አከራካሪ ሆኖ ስለመጣ የሐዋርያውን መምሪያ በጥንቃቄ በመመልከት የእኛንም ስሕተት በቃሉ መሠረት ማረም ይኖርብናል።
ቁጥር 2፡- «አህዛብ ሳላችሁ» ከማመናቸው በፊት በተለያዩ የጣዖት አምልኮዎች ያለ አእምሮ ይነዱ ነበር። ጣዖት አእምሮን ያደነዝዛል። አሁን ግን በአእምሮ መጎልመስና በመንፈስ ቅዱስ ብርሃን የሕያው አምላክ ተከታዮች ሆነዋል። በጣዖት ሥር በነበሩ ጊዜ ብዙ ነገሮችን ከቁጥጥራቸው ውጭ በሰይጣን አስገዳጅነት ይፈጽሙ ነበር። አሁን ግን በመንፈስ ቅዱስ ሲመሩ አእምሮአቸውን ሳይለቁ በልባቸው መንፈስ ቅዱስ ያስተማራቸውን ረጋ ባለ መንፈስ ይናገራሉ በፈቃዳቸው ይናገራሉ፡፡
ቁጥር 3፡- ይህ እርግማን ወይም እውቀት እንዲሁ በቸልተኝነት የሚሠነዘረውን ሳይሆን ከልብ የመነጨ አነጋገርን ያመለክታል። ሰው በመንፈስ ቅዱስ ካልተመራ በስተቀር የኢየሱስን ማንነት ማወቅ አይችልም፤ (1ኛ ቆሮ.2፡6-13)። እንዲሁ ሰው በአጋንንት መንፈስ ተወስዶ ኢየሱስን ሊረገም ይችላል።
ስለ ጸጋ ሥጦታዎች መወያየት ይጀምራል። ከቁጥር 4 እስከ 7 ድረስ ስለዚህ ነገር ያብራራል። የጸጋ ሥጦታዎች ሥላሴን ያመለክታሉ፤ ሥጦታዎችን እንደፈቃዱ ለእያንዳንዱ አማኝ የሚያድል መንፈስ ቅዱስ ነውና ብዙ ሥጦታዎች በአንዱ መንፈስ ይሰጣሉ፡፡ የሥጦታዎቹም ዓላማ ጌታ ኢየሱስን ለማክበር ስለሆነ ብዙ ቢሆኑም አንድ ዓላማ አላቸው። የሥጦታዎች አሠራር የተለያየ ቢሆንም በእግዚአብሔር አስተዳዳር ሥር ናቸው። እነዚህ ሥጦታዎች በሙሉ ዓላማቸው ቤተ ክርስቲያንን ለማሳደግና ለማነጽ ነው እንጂ ለግል ጥቅም ወይም ክብር ተብለው የሚሰጡ አይደሉም። ለዚህም ነው አንዳንድ ሥጦታዎች ለጥቂት ሰዎች ብቻ ሳይሆን ለሁሉም ክርስቲያኖች የሚሰጡት፤ (1ኛጴጥ.4፡10-11)።
እምነት፡- ይህም ለእያንዳንዱ አማኝ የሚሰጠውና በኢየሱስ የማመን የየደህንነት እምነት ሳይሆን በተለየ ሁኔታ በእምነት የመራመድ ሥጦታ የሚታይባቸው አማኛች አሉ ማለት ነው።
ተአምራትን ማድረግ፡- ይህ ልዩ ኃይልን የመግለጥ ሥጦታ ነበር። ለምሳሌ፡- ጴጥሮስ በተግሣጽ ሐናንያንና ሰጲራን እንደገደለ፤ ጳውሎስ አስማተኛውን በእውርነት አንደመታው ዓይነት ያላ ኃይል ነው። (የሐዋ.5፡1-11፤ 13፡6-12)።
ትንቢት፡- የእግዚአብሔር አንደበት ሆኖ የእግዚአብሔርን ቃል ማስተላለፍ ማለት ነው። ይህ የወደፊቱን መተንበይ ብቻ ሳይሆን የትምህርት ቃልም መስጠት ትንቢት ይባላል፤ (የሐዋ. 15፡32)። ደግሞም ጌታ ኢየሱስ ነቢይ ነበር፤ ግን ዋና ሥራው ማስተማር ነበር እንጂ የወደፊቱን ነገር መተንበይ ብቻ አልበረም። ነቢያት ሲተነብዩ ከአእምሮአቸው ተለይተው ዛር እንዳለበት በመንቀጥቀጥና በንግግር በመፈንዳት አልነበረም። ነገር ግን ዘና ብለው በጽሞና መንፈስ በማስተማር አቀራረብ ነበር። አንዳንድ ጊዜም በጥያቄና በመልስ በውይይት መልክ ትንቢታቸውን በትምህርት መልክ አቅርበዋል። ይህ አይሆንም ያለ የጌታን ትምህርት አሰጣጥ ከወንጌል አንብቦ ይረዳ፡፡
መናፍስትን መለየት፡- አማኞች በሙሉ መናፍስትን እንዲመረምሩ ታዘዋል፤ (1ኛ ዮሐ.4፡1)። ነገር ግን ይህ የተለየ የስሕተትን መንፈስ ቶሎ የመለየትና ቤተ ክርስቲያንን የማስጠንቀቅ ሥጦታ ነው። ያልበሰሉ አማኞች ብዙ ጊዜ «እኔ ለዶክትሪን ግድ የለኝም» እያሉ ሲኩራሩ ይታያሉ። ዶክትሪን በመሠረቱ ትምህርት ማለት ነው። ክርስቲያን ምን ዓይነት ትምህርት መቀበልና አለመቀበል ማወቅ ይኖርበታል። የቤተ ክርስቲያን አስተማሪዎች ሕዝባቸው ሐሰተኛ ትምህርት እንዳይቀበሉና ከክርስቶስ መንገድ ፈቀቅ እንዳይሉ መንከባከብ አለባቸው። እነዚህ ተንከባካቢዎች እንግዲህ የመለየት ሥጦታ ሊኖራቸው ይገባል ማለት ነው፤ (2ኛቆሮ. 11፡2-4፤ ገላ.1፡6-9፤ 2ኛጴጥ.2፡1-3)።
ልሳን፡- ይህ ሥጦታ ለመጀመሪያ ጊዜ በሥራ ላይ የዋለው በሐዋ. ምዕራፍ 2 ላይ መንፈስ ቅዱስ በወረደ እለት ነው። በ1ኛ ቆሮንቶስ የተጠቀሰውና በሐዋርያት ሥራ ያለው የተለያዩ ናቸው የሚሉ በቂ ማስረጃ የላቸውም። ልዩነት የተባሉትን ስንመረምር ልዩነት እንዳልሆኑ እንገነዘባለን። በመሠረቱ በግሪክ ቋንቋ በሁለቱም ቦታ የተጠቀሰው ያው ልሳን የሚለው ቃል ነው። ስለዚህ ትርጉሙን ሁለት አድርገን ለመስጠት በቂ ምክንያት ሊኖረን ይገባል፤ ምክንያትም የለንም።
ጠቅላላ ሥጦታዎቹን የእውቀትና የኃይል ሥጦታዎች በማለት በሁለት ወገን እናጠቃልላቸዋለን። የእውቀት ሥጦታዎች የተባሉት፡- ጥበብ፥ እውቀት፥ ትንቢት፥ መናፍስትን መለየት፥ ልሳን መተርጉም ሲሆኑ፤ የኃይል ሥጦታዎች ደግሞ ዕምነት፥ መፈወስ፥ ተአምእራት ማድረግ ናቸው። በሁለቱ መካከል ያለው ዝምድና ይሄ ነው። በቃሉ የተነገረው እውቀት እውነተኛ ለመሆኑ የኃይል ሥጦታዎች ማረጋገጫ ሆነው ቀርበዋል፡፡ ለዚህ ማስረጃ ዕብ.2፡3-4ን ተመልከት። ይህንን ክፍል ከኤፌ.4፡11-12፤ ከ1ኛ ጴጥ.4፡10-1፤ ከሮሜ 12፡4-8 እና ከ1ኛ ቆሮ.12፡28-30 ጋር ካነፃፀርነው ሌሎች መንፈሳዊ ሥጦታዎች እንዳሉ መገንዘብ እንችላለን።
ጥያቄ 10. 1ኛ ቆሮ. 12፡8–10፤ 28-30ን ከኤፈ.4፡11-12፤ ከ1ኛ ጴጥ.4፡10-11 እና ከሮሜ 12፡4-8 ጋር አነፃፅር። በእነዚህ ጥቅሶች ውስጥ የተሰጡትን ሥጦታዎች በዝርዝር ጻፍ።
እግዚአብሔር በልብአችሁ ይህንን ቃል አኑሮ ለሕብረተሰባችን በተለያዩ ሚዲያዎች ለመድረስ ጧትና ማታ ለሚደክሙት ወንድሞች፣አህቶች፣አባቶችና እናቶች በሙሉ እግዚአብሔር ሙሉ ጤንነታችህን፣ኢኮኖሚያችንና ሁለማችሁን ይጠብቅ!! አሜን!!
በኅዳር ወር 2008 ዓ.ም. በኦሮሚያ ክልል አንዳንድ አካባቢዎች የተደረጉ ተቃውሞዎችና ግጭቶች እንዲባብሱ አድርገዋል ተብለው የሽብር ወንጀል የተከሰሱት የሰማያዊ ፓርቲ ሕዝብ ግንኙነት ኃላፊ የነበሩት አቶ ዮናታን ተስፋዬ፣ በመከላከያ ምስክርነት የቆጠሯቸው አቶ እስክንድር ነጋ (ጋዜጠኛ) እና ዶ/ር መረራ ጉዲና ፍርድ ቤት ቀርበው የምስክርነት ቃላቸውን ሰጡ፡፡
የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት አራተኛ ወንጀል ችሎት በመከላከያ ምስክርነት የተቆጠሩትን ዶ/ር መረራ በተደጋጋሚ እንዲቀርቡ ትዕዛዝ ሲሰጥ በተለያዩ ምክንያቶች ሳይቀርቡ የከረሙ ቢሆንም፣ መጋቢት 7 ቀን 2009 ዓ.ም ቀርበዋል፡፡
የተከሳሽ ዮናታን ተስፋዬ ጠበቃ ሁለቱም የመከላከያ ምስክሮች በኅዳር ወር 2008 ዓ.ም. በኦሮሚያ አንዳንድ አካባቢዎች ተከስቶ የነበረው ተቃውሞና ግጭት ምክንያት የኦሮሞ ነፃነት ግንባር (ኦነግ)ን ዓላማ ለማስፈጸም ሳይሆን፣ ሕዝቡ ተቃውሞ ያሰማው በሰላማዊ መንገድ መሆኑንና አቶ ዮናታንም በግል የፌስቡክ አድራሻቸው ያሰራጩት መጣጥፍ ሐሳብን በነፃነት የመግለጽ ሕገ መንግሥታዊ መብታቸውን ተጠቅመው መሆኑን እንደሚያስረዱላቸው ጭብጥ አስይዘዋል፡፡
ከሳሽ ዓቃቤ ሕግ ጭብጡን በመቃወም ፍርድ ቤቱ የዓቃቤ ሕግን የሰነድ ማስረጃ በመመርመር የተጠቀሰውን ድርጊት አቶ ዮናታን እንደፈጸሙት በማረጋገጥ እንዲከላከሉ ስላላቸው፣ የመከላከያ ምስክሮቹ ያሰሙታል የተባለውን ጭብጥ የማይወክል በመሆኑ ውድቅ እንዲደረግለት አመልክቶ ነበር፡፡ የዓቃቤ ሕግ ተቃውሞ ቀደም ብሎ በነበሩ ችሎቶች ተነስቶ ብይን እንደተሰጠበት ፍርድ ቤቱ ገልጾ፣ ተቃውሞውን ውድቅ በማድረግ የመከላከያ ምስክሮቹ እንዲሰሙ ትዕዛዝ ሰጠ፡፡
ቀድመው የመከላከያ ምስክርነታቸውን የሰጡት ዶ/ር መረራ ናቸው፡፡ በኅዳር ወር 2008 ዓ.ም. በኦሮሚያ የተከሰተውን ተቃውሞና ግጭት ምክንያት እንዲያስረዱ ከአቶ ዮናታን ጠበቃ ጥያቄ ቀርቦላቸው አስረድተዋል፡፡
ዶ/ር መረራ ለፍርድ ቤቱ እንዳስረዱት፣ በኦሮሚያ ክልል አንድ የእግር ኳስ ሜዳ በሕገወጥ መንገድ በመፍረሱ ምክንያት ተቃውሞ ተከሰተ፡፡ እሱን ተከትሎ በተለያዩ አካባቢዎች ተቃውሞው ቀጠለ፡፡ ሕዝቡ በመንግሥት ሹመኞች በሚደርስበት ብሶት ቁጣው ገንፍሎ ለተቃውሞ ወጣ፡፡ መንግሥትም ዕርምጃ መውሰድ ጀመረ፡፡ ተቃውሞው በተለያዩ ነገሮች ብሶት ላይ የነበረውን ሕዝብ ብሶቱ ሳይበርድ በመቀጠል፣ ሕዝብ ሳይወያይበት ሊፀድቅ የቀረበው የኦሮሚያው ልዩ ዞንና የአዲስ አበባ የተቀናጀ ማስተር ፕላንም ተከትሎ በመምጣቱ ሌላው የተቃውሞ ምክንያት እንደነበር ዶ/ር መረራ ገልጸዋል፡፡
የእሳቸው ፓርቲ የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) ነገሩ በጥሞና እንዲታይና ሕዝብን እንዲያወያይ ለገዥው መንግሥት በተደጋጋሚ ደብዳቤ መጻፋቸውን የገለጹት ዶ/ር መረራ፣ ስለረብሻውም ሆነ ግጭቱ ከበስተጀርባው ምንም ነገር እንደሌለ መንግሥት ማመኑን አስታውሰው ችግሩ የሕዝብ ብሶት ገንፍሎ መውጣቱ መሆኑን መስክረዋል፡፡
በኦሮሚያም ሆነ በሌሎች ክልሎች በተለይ ደግሞ የ2007 ዓ.ም. ምርጫ ሕዝቡን ተስፋ ስላስቆረጠው ተቃውሞው አይሎ መቀጠሉን፣ ይኼ ደግሞ በኢትዮጵያ ብቻ የሚደረግ ሳይሆን በዓለም የተለመደ መሆኑን ገልጸዋል፡፡
ሕዝቡ ያነሳው ተቃውሞ በየትኛው የሰላማዊ ትግል መርህ ውስጥ እንደሚያርፍ የተጠየቁት ዶ/ር መረራ፣ ሕዝብ ብሶቱን ሲያሰማ ሽብር ፈጽሟል ሊባል እንደማይችል ተናግረዋል፡፡ በኢትዮጵያ ሦስት መንግሥታትን እንዳዩ የሚናገሩት ዶ/ር መረራ፣ ያልታጠቀ ሕዝብ በሰላማዊ መንገድ ብሶቱን ሲያሰማና ፍትሕ ሲጠይቅ መቆየቱን አስረድተዋል፡፡ ይኼ ደግሞ ሕገ መንግሥታዊ መብት መሆን ሲገባው፣ በኢትዮጵያ በነፃነት ሐሳብን መግለጽ ጭምር ሽብር መባሉ ተገቢ አለመሆኑን ተናግረዋል፡፡
በኦሮሚያም ሆነ በአማራ ክልሎች የተደረጉ ሰላማዊ ተቃውሞዎች የሽብር ተግባር ሊባሉ እንደማይችሉም ደጋግመው ተናግረዋል፡፡ ሕዝብ ብሶት ሲበዛበት ተቃውሞ በሚያነሳበት ጊዜ መንግሥት ዕርምጃ መውሰድ ያለበት በአስተዳደር ኃላፊዎች ላይ መሆኑን፣ በወቅቱ የተወሰደው ዕርምጃ ጠቋሚ መሆኑን ገልጸዋል፡፡ በኦሮሚያ የተለያዩ ኃላፊዎች ላይ የተወሰደው ዕርምጃ የመልካም አስተዳደር እንዳልነበረ ከማረጋገጡም በተጨማሪ፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ጭምር ያረጋገጡት እውነታ በመሆኑ ሽብር ሊባል እንደማይገባ ዶ/ር መረራ ተናግረዋል፡፡
ዓቃቤ ሕግ በመስቀልኛ ጥያቄ ሰላማዊ ሠልፍ ሲወጣ የአገሪቱን ሕግና ሕገ መንግሥት በኃይል እንዲናድ የሚፈቅድ ሕግ ስለመኖሩ ጠይቋቸው፣ ዶ/ር መረራ ሕዝብ ፈቃድ እንደማይጠይቅ ገልጸዋል፡፡ ‹‹የብዙ ዘመናት ብሶት ሲያንገፈግፈው የሕግ ወሰን ይጠፋዋል፡፡ የኦሮሚያው ግጭትም የዚሁ ውጤት ነው፤›› ያሉት ዶ/ር መረራ፣ ሕዝቡ ሕግን ለመጣስ ሳይሆን ሕግና ሕገ መንግሥቱ ይከበር ማለቱን ገልጸዋል፡፡
አቶ እስክንድር ነጋ በበኩሉ በሰጠው ምስክርነት እንደተናገረው ስለሰላማዊ ትግል መጽሐፍ ጽፏል፡፡ ሰላማዊ ትግል በሁለት እንደሚከፈልና በዴሞክራሲያዊ አገሮች የሚደረግና እንደ ኢትዮጵያ ባሉ አምባገነናዊ አገሮች የሚደረጉ ሰላማዊ ትግሎች መሆናቸውን ለፍርድ ቤቱ አስረድቷል፡፡ ዴሞክራሲ ባለባቸው አገሮች መንግሥት በሕዝብ ምርጫ እንደሚመረጥ አክሏል፡፡ ዴሞክራሲ በሌለባቸው አገሮች ደግሞ ሰላማዊ የሕዝብ አመፅ እንደሚደረግም ተናግሯል፡፡
በሰላማዊ ትግል ውስጥ ሦስት ዓይነት አመፆች እንዳሉ ለፍርድ ቤቱ ያስረዳው አቶ እስክንድር፣ አንደኛው መሣሪያ ባልታጠቀ ሕዝብ የሚደረግ ሰላማዊ አመፅ ነው፡፡ ሌላው ደግሞ መሣሪያ በታጠቀ ኃይል ሕዝብን ሳይነካ ከመንግሥት ታጣቂዎች (ወታደሮች) ጋር ብቻ የሚደረግ አመፅ መሆኑን አስረድቷል፡፡ እነዚህ አመፆች በዓለም ደረጃ የሚታወቁና የሕግ ከለላ ያላቸው መሆናቸውንም አስረድቷል፡፡ በኢትዮጵያ ውስጥ እስከ ዛሬ ድረስ የተደረጉ አመፆች ያለጦር መሣሪያ በሰላማዊ መንገድ ያለምንም የኃይል ዕርምጃ የተከናወኑ መሆናቸውንም አብራርቷል፡፡
ሦስተኛው አመፅ ግን በሙሉ ትጥቅ የሚደረግ መሆኑን፣ ትኩረት የሚያደርገው በሕዝብ ላይ ወይም ሕዝብን መፍጀት በመሆኑ፣ ‹‹ይህ ሽብር ወይም የሽብር ተግባር›› አመፅ እንደሚባል እስክንድር አስረድቷል፡፡
ከአቶ ዮናታን ተስፋዬ ጠበቃ እንደተረዳው ዓቃቤ ሕግ ያቀረበው ክስ የሽብር ተግባር ወንጀል ሊሆን እንደማይችልና በሰላማዊ ትግል አመፅ ውስጥ የሚያርፍ መሆኑን ለፍርድ ቤቱ አስረድቷል፡፡ በህንዶች ማኅተመ ጋንዲ፣ በአሜሪካ ደግሞ ማርቲን ሉተር ኪንግ ስለሰላማዊ ትግል አመፅ በሰፊው ማስተማራቸውን ገልጾ፣ ‹‹ዮናታንን አውቀዋለሁ፡፡ የሕዝብ ልጅ ነው፡፡ ሰላማዊ ታጋይም ነው፡፡ ይኼንን አገርም ያውቀዋል፤›› ብሏል፡፡
ፍርድ ቤቱ በማጣሪያ ጥያቄ ‹‹የት ነው ያሉት?›› የሚል ጥያቄ ለአቶ እስክንድር አቅርቦለት ማረሚያ ቤት መሆኑንና አምስት ዓመት እንደሆነው ገልጾ፣ ‹‹የህሊና እስረኛ ነኝ፤›› ብሏል፡፡ ሌሎች የመከላከያ ማስረጃዎችን ለማየት ለመጋቢት 27 ቀን 2009 ዓ.ም. ተለዋጭ ቀጠሮ ተሰጥቷል፡፡
አዋጁ “የአፈና መሳሪያ ነው” የሚል ተመሳሳይ አስተያየት አላቸው፡፡ መጀመሪያ አስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ኢህአዴግ በሚያደርገው አፈና ህጋዊ ሽፋን ያስገኘ እንጂ ብዙ ለውጥ...
እዛ መስሕብ በጻሕቲ ክትከውን ተስፋ ዝግበረላ ከተማ ኣስመራ፣ ኣብዚ ዝሓለፈ 15 ዓመታት፣ በብእዋኑ ብዘጋጥማ ዘሎ ዋሕዲ መሰረታዊ ኣገልግሎታት ጽሩይ ዝስተ ማይን ኤሌክትሪክን፣ ስእነት መሰረታዊ ሃለኽቲ ነገራትን ናህሪ ዋጋታት ክራይን መንበሪ ኣባይትን ተደሚርዎ፣ ነበርታ መሪር ህይወት የሕልፉ ከምዘለዉ ዝፍለጥ’ዩ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ኣምባሳደር መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ፈረንሳ ዝነበረት ሃና ስምኦን፣ ከንቲባ ከተማ ኣስመራ ክትከውን ተረቑሓ ምህላዋ ምንጭታት ኤረና ሓቢሮም።
የንባብ ጊዜ: 3 ደቂቃዎች ልጆች ላሏቸው ቤተሰቦች, በባቡር ላይ ከልጆችዎ ጋር ማሽከርከር መጓዝ አስደሳች እና በተመጣጣኝ መንገድ ሁለቱም ሊሆን ይችላል. እሱም ደግሞ ምናልባት በጣም ምቹ እና ልጆች ጋር እየተጓዙ ጊዜ ቢያንስ ውጥረት ነው. እኛ ምንም አድካሚ ነው ከልጆችዎ ጋር እየተጓዙ የሚያውቁትን ነገር…
የንባብ ጊዜ: 4 ደቂቃዎች አንተ ከመቼውም ነገር መቍረጥ በ አውሮፓ መጎብኘት ፈልጎ ሊሆን, ባቡር እንደ? እንዴት ወደ ለመጓዝ ድምጽ ነው 300 በሰዓት ኪሎሜትሮች? አውሮፓ ወደ መድረሻዎ በፍጥነት እንደሚወስድ ከፍተኛ ፍጥነት ባቡሮች አንድ ትልቅ መረብ ያለው. ከፍተኛ-ፍጥነት ባቡር አገልግሎት ብቻ…
የባቡር ጉዞ ኦስትሪያ, የባቡር ጉዞ እንግሊዝ, ባቡር ጉዞ ፈረንሳይ, ባቡር ጉዞ ጀርመን, የባቡር ጉዞ ሃንጋሪ, የባቡር ጉዞ ጣሊያን, ባቡር ተጓዥ ፖርቱጋል, ...
የንባብ ጊዜ: 4 ደቂቃዎች አውሮፓ ለማሰስ አንድ የሚገርም አህጉር ነው! ለማየት በጣም ብዙ ነገሮች ጋር, ማድረግ እና ያግኙ, ይህ ማለቂያ እቅድ ወደ ፍጹም ቦታ ነው, አውሮፓ በባቡር ተሞክሮዎች. ይህ ርዕስ ባቡር ጉዞ ስለ ለማስተማር የተጻፈው እና አስቀምጥ አንድ ባቡር በ የተደረገው, ርካሽ ባቡር…
የንባብ ጊዜ: 4 ደቂቃዎች በአውሮፓ ውስጥ በመጓዝ ስለ በጣም አጓጊ ነገሮች ውስጥ አንዱ በየቦታው በባቡር እዚያ ማግኘት ይችላሉ ነው. ይህም በጣም ሰፊ ትራንስፖርት አማካኝ እና አህጉር ለመጓዝ ብዙ ሰዎች ተወዳጅ ነው. እነርሱ ለመውሰድ ከወሰኑ በፊት ሰዎች አንዳንድ ጥያቄዎችን መጠየቅ ነው…
የንባብ ጊዜ: 5 ደቂቃዎች በአውሮፓ ውስጥ የተማሪ የጉዞ በ ባቡር ብቻ አስደሳች ሊሆን አይችልም, ነገር ግን የትምህርት እና የሚያበለጽጉ, ደግሞ. ይበልጥ አስፈላጊ እንደሆነ ብዙ ተማሪዎች (እና ወላጆች) እምብዛም ማሰብ ሁሉ ተግባራዊ ነው, ሕይወት አስተዳደር ችሎታዎች ተማሪዎች ነጻ ለመሆን መማር ያስፈልገናል, ራስን በቀጥታ, ኃላፊ,…
የንባብ ጊዜ: 4 ደቂቃዎች ይህ ከሆነ የ ለመጀመሪያ ጊዜ በባቡር ጉዞ, ምንም ጥርጥር የለም ብዙ የመጀመሪያው ይሆናሉ. በሐቀኝነት, በባቡር መጓዙ ዕድል የሰጠው ሁሉ በእሱ ላይ ሙሉ በሙሉ እብድ ሆነ! እንዴት? ይህ ድንቅ ነው ምክንያቱም! አለመጠቀሟ አውሮፕላን ግልቢያ በተቃራኒ, የማይመች አውቶቡስ ጉብኝቶች, ወይም…
የንባብ ጊዜ: 4 ደቂቃዎች በባቡር በ Tomorrowland እንዴት እንደሚያገኙ ይደነቁ ከሆኑ, ከዚያም ምንም ተጨማሪ ተመልከት. ከእኛ ጋር በቅድሚያ Tomorrowland ወደ ባቡር ትኬት ያስይዙ! አንተ እድለኛ ሰዎች አንዱ ከሆንክ በዚህ ዓመት Tomorrowland ወደ ትኬት እንዲኖራቸው, make sure you don’t leave the travel details…
የንባብ ጊዜ: 4 ደቂቃዎች አንተ በውስጡ ታላቅ አፈር እንዲገቡ በእግር ደረጃ ቅጽበት በ በባቡር ጣሊያን ጋር ዝግጁ ሽውታ ወደ ያግኙ. ታሪክ ያለው መሬት, ዕፁብ ድንቅ ሥነ ሕንፃ, ከአቅም ባህል እና የሚያምር ያሉ, የተራቀቀ እና ጥሩ ምግባር ሰዎች እርስዎ በመጨረሻው ቀን ድረስ ማስታወስ ይሆናል ነገር ይሆናል!…
የንባብ ጊዜ: 3 ደቂቃዎች ባቡር በ ሆላንድ ቱሊፕ ትዕይንት ሊያጋጥማቸው ወደ በእውነት ማንም ራሱን የሚያከብር የበጋ መንገደኛ ቀን መቁጠሪያ ላይ የግድ ነው. በአንድ ወር ወይም በየዓመቱ ለ, Flevoland አውራጃ መስኮች ከ 7 በቀለማት አበቦች ውብ እና ሰፊ ባሕር እንለወጣለን…
ኣብ ሓደ ደንደስ፤ ሰለስተ ነገራት ኣለው፤ ሳዕሪ ጤልን ነብርን። ሓንቲ ባዕልኻ እት ዝውራ ንእሽቶ ጃልባ ኣላትካ። ነዞም ሰለስተ ነገራት ናብቲ ሓደ ሸነኽ ከተስግሮም ኣለካ፤ እታ ጃልባ ንእሽቶ ስለዝኾነት ግን በብሓደ ኢኻ ከተስግሮም፤ ነታ ሳዕሪ ሒዝካ እንተተበጊስካ እቲ ነብሪ ነታ ጤል ክበልዓዩ፤ ነቲ ነብሪ ሒዝካ እንተተበጊስካ ድማ እታ ጠል ነታ ሳዕሪ ትበልዓ፤ ስለዚ ብኸመይ ደኣ ተስግሮም፧
ንባብ ትግርኛ ከምዘይትኽእል ይግመትየ፤ ሰለዝኾነ ድማ ወይ ተርጉመለይ ክትብለኒ ኢኻ፤ ወይ ነቶም ካሎት ብጾትና እንታዩ ዝብል ዘሎ ኢልካ ክትከሶም ኢኻ፤ ወይ ድማ ፕሪንት ጌርካ ኣብ ጥቓኻ ንዘለዉ እንታዩ እዚ ክትብሎም ኢኻ
ጋዜጠኛ ስቲቨን ሳትሎፍ ቅድሚ ኽሳዱ ምቑራፁ ኣብ ቅድሚ ሓደ ብናይ ብሪታኒያ ኢንግሊዝኛ ዝዛረብ ኣሸባሪ ተንበርኪኹ ሽሙ፣መን ምዃኑን ንምታይ ይቕተል ከምዘሎን ተዛሪቡ።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ሎማዕንቲ ረቡዕ ኣብ ኢስቶኒያ ንጋዜጠኛታት ኣብዝሃብዎ ሪኢቶ እዞም ንስቲቨን ሳትሎፍ ዝቐተሉ ፍሹላት እዮም፤ዩናይትድ ስቴትስን ዓለምን ንባርባራዊነቶም ነፂጎምዎ ኣለው፤ ንድሕሪት እውን ኣይብሉን እዮም ኢሎም።
ዘስካሕክሕ ተግባሮም ሓድነት እዩ ዝፈጥረልና፤ኣንፃር እዞም ኣሸበርቲ እዚኦም እንካይዶ ቓልሲ እውም ዕፅፍ ኣይብልን እዩ ኢሎም።ብምስዓብ ‘’ንኣሜሪካዊያን ብምጉዳእ ጌጋ ዝፍፅሙ ከምዘይንርስዖ ክምሃሩ እዮም።ኢድና ነዊሕ እዩ፤ፍትሒ እውን ክረጋገፅ እዩ’’ኢሎም።
ዋና ፀሓፊ ሕቡራት መንግስታት ባን ኪሙንን ቀዳማይ ምንስቴር ብሪታኒያ ዴቪድ ካምረንን እውን እዚ ምቑራፅ ክሳድን ‘’ጨካን መቕተልትን ፀያፍን’’ ክብሉ ኮኒኒምዎ።
ISIS ካብ መጭወትን ምዕፋንን ሚሊዮናት ዶላር ከምዝተቐበለን ሎሚ ኣብ ዓለም ካብ ዘለው ኣኽረርቲ ጉጅለታት እቲ ዝሃፍተመ ምዃኑ ተገሊፁ’ሎ።ኣስታት 500 ቢሊዮን ዶላር ዘውፅእ ፀጋታት ከምዘለዎ ሓላፊ ትካል ስትራተጂ ፀጥታ ዴቪድ ኪሉሌን ገሎፆም ኣለው።
ኢዛ (ከጥቅምት 17 - 23 ቀን 2012 ዓ.ም.)፦ አዴፓን (የአማራ ዴሞክራቲክ ፓርቲ) ጨምሮ አማራን ማዕከል አድርገው የሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ድርጅቶች በጋራ ለመሥራት የሚያስችላቸውን ስምምነት ያደረጉት ባሳለፍነው ሳምንት ነበር።
ስምምነቱን በተመለከተ የወጣው መረጃ እንደሚያመለክተው፤ የአማራ ሕዝብ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ጥቅሞች እንዲረጋገጡ፤ ከክልሉ ውጭ የሚኖሩ የአማራ ተወላጆች የሚደርስባቸውን በደል ለማስቆም፣ መብትና ጥቅማቸውን ለማስከበር ፓርቲዎቹ በጋራ የሚሠሩ ሲሆን፤ የአማራ ሕዝብ መሠረታዊ ጥያቄዎችና ጥቅሞች ምላሽ እንዲያገኝም በጋራ ለመሥራት ተስማምተዋል። ከዚህ ቀደም የኦሮሚያ ላይ ትኩረት ያደረጉ የፖለቲካ ፓርቲዎች ተመሳሳይ ስምምነት ማድረጋቸው አይዘነጋም።
ባሳለፍነው ሳምንት ከኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች ውስጥ ጐልቶ የሚጠቀሰው በሳምንቱ መጨረሻ ላይ ይፋ የኾነው የቤቶች ግንባታ ፕሮጀክት የመሠረት ድንጋይ መቀመጥ ነው። በአዲስ አበባ በዘጠኝ ክፍለ ከተሞች ከ22 ሺሕ በላይ የጋራ መኖሪያ ቤቶች ግንባታ ለማስጀመር የመሠረት ድንጋይ በማስቀመጥ ግንባታዎቹን ያስጀመሩት የአዲስ አበባ ከተማ ምክትል ከንቲባ ኢንጂንየር ታከለ ኡማና ሌሎች የከተማ አስተዳደር የሥራ ኃላፊዎች ናቸው።
እነዚህ በየክፍለ ከተማው የሚገነቡት የጋራ መኖሪያ ቤቶች ከ1740 በላይ ጥቃቅንና አነስተኛ ማኅበራት የሚሳተፉበት ሲሆን፣ ከ52 ሺሕ በላይ ለሚሆኑ ዜጐች የሥራ ዕድል እንደሚፈጥር የቤቶች ልማት ፕሮጀክት ጽ/ቤት አስታውቋል።
በ20/80 እና በ40/60 የቤት ልማት መርኀ ግብር የሚከናወኑ ይሆናል። በእነዚህ የቤቶች ፕሮጀክት ግንባታ በይፋ ከተጀመረባቸው ቦታዎች አንዱ በኾነው የተገኙት ኢንጂንየር ታከለ ኡማ እንደተናገሩት፤ ከስድስት ወሮች በላይ በከተማዋ ያለምንም ግንባታ መሬት አጥሮ ማስቀጥ የማይቻል ስለመሆኑ ነው።
ከስድስት ወሮች በላይ መሬት አጥሮ የሚያስቀምጥ ማንኛውም አካል ከተገኘ፤ መሬቱ እንደሚወረስበትም አጥብቀው ተናግረዋል። ሀብት የሚባክንበት ወቅት ስለማለፉ ያመለከቱት ምክትል ከንቲባው፤ በመንግሥትና በባለሀብት ግንባታ ሳይካሄድባቸው የቆዩ መሬቶችን የመለየት ሥራ በጥናት የተሠራ መሆኑንም በማስታወስ፤ እነዚህ ግንባታ አልባ የሆኑ ቦታዎችን በመውሰድ ወደ መሬት ባንክ የመመለስ ሥራ ይሠራል ብለዋል። ይህም እርምጃ በቅርቡ የሚከናወን መኾኑን ያመለከቱት ኢንጂነሩ፤ ያለሥራ ሰፋፊ ቦታዎችን አጥሮ ማስቀመጥ ከዚህ በኋላ አይቻልም የሚለውንም መልእክታቸውን አክለዋል።
በዕለቱ ግንባታቸው የተጀመሩት ፕሮጀክቶች በቢሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ የሚወጣቸው ሲሆን፣ ለአብነት ያህልም በቂርቆስ ክፍለ ከተማ የሚገነባው የጋራ መኖሪያ ቤት ከ5 ነጥብ 6 ቢሊዮን ብር በላይ ወጪ ይጠይቃል። በአሁኑ ወቅት በጋራ መኖሪያ ቤቶች ምዝገባ ያደረጉ ከ600 ሺሕ በላይ ነዋሪዎች አሉ ተብሏል።
ከከንቲባው ንግግር መረዳት እንደተቻለው አስተዳደሩ በከተማ ውስጥ 600 ሺሕ ቤቶችን ለመገንባት እቅድ የያዘ ሲሆን፣ ከዚህ ውስጥ 150 ሺሕ የሚሆነው በአስተዳደሩ የሚገነባ ሲሆን ቀሪው በባለሀብቶች፣ በመንግሥትና በባለሀብቶች እና በመሳሰለው መንገድ የሚገነባ ነው። አሁን አስተዳደሩ ባስጀመራቸው የጋራ ቤቶች ግንባታ ላይ ወደ 28 ኮንትራክተሮች ተሳታፊ የሚሆን ሲሆን፣ የግንባታው ሒደትም ከዚህ ቀደም ይካሄድ ከነበረው በተለየ የሚከናወን ነው ተብሏል።
ወቅታዊውን የአገሪቱ ችግር ተንተርሶ የኢትዮጵያውያን አገር አቀፍ ንቅናቄ ሁሉን አቀፍ የሽግግር መንግሥት መቋቋም አለበት በማለት ገለጸ። የንቅናቄው መሪ ኢንጂንየር ይልቃል ጌትነት በሰጡት መግለጫ፤ የዜጐችን ደኅንነትና የአገር ሕልውና በመታደግና ዴሞክራሲን እውን ለማድረግ ሁሉም በቀዳሚነት መተግበር ያለበት የሽግግር መንግሥት ማቋቋም ነው ብለዋል።
መንግሥት ቀዳሚ የሆነውን ተግባሩን በመርሳቱ ዜጐችን ሥጋት ላይ የጣለ በመኾኑ፤ የግድ ብቸኛው አማራጭ የሽግግር መንግሥት መመሥረት እንደሆነ የፓርቲያቸው አቋም መሆኑን ገልጸዋል። የሽግግር መንግሥቱ በአስቸኳይ ተፈፃሚ መሆን እንዳለበትም አመልክተዋል።
ባለፉት 27 ዓመታት በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ኹነኛ ሚና የነበራቸውና በሙስና ወንጀል ክስ ተመሥርቶባቸው በእስር ኾነው ጉዳያቸውን በፍ/ቤት ሲከታተሉ የቆዩት አቶ በረከት ስምኦን፤ እንዲከላከሉ ብይን የተሰጠው በዚህ ሳምንት አጋማሽ ላይ ነው።
ከጥረት ኮርፖሬት ጋር በተያያዘ በከፍተኛ የሙስና ወንጀል ከአቶ በረከትና አብረዋቸው የተከሰሱት አቶ ታደሰ ካሣ ላለፉት ሦስት ወራት ጉዳያቸውን ሲከታተሉ እንደነበር ይታወሳል።
የግዮን መጽሔት ማኔጂንግ ኤዲተር አቶ ፈቃዱ ማህተመወርቅ “እንቁ” የሚል መጠሪያ ባለው መጽሔት ከአምስት ዓመት በፊት ተመሥርቶ በነበረበት ክስ ምክንያት የሰባት ዓመት ፅኑ እስራትና ሰባት ሺሕ ብር እንዲቀጣ ውሳኔ ተላልፎበታል።
አቶ ፍቃዱ የእንቁ መጽሔት አሳታሚ ከ2002 – 2006 ዓ.ም. ባለው ጊዜ ውስጥ ከሽያጭና ከማስታወቂያ ያገኝ የነበረውን 629,140 ብር የገቢ ግብር ለገቢዎችና ጉምሩክ ባለሥልጣን መክፈል ባለመቻሉና የግብር አዋጁን በመተላለፍ ክስ ተመሥርቶበት ጉዳዩን ሲከታተል ቆይቶ፤ ጥፋተኛ በመባሉ የሰባት ዓመት እስራትና የገንዘብ ቅጣቱ እንዲፈፀምበት የፌዴራል አንደኛ ደረጃ ፍ/ቤት እንደፈረደበት ታውቋል።
ክሱ እንዲቋረጥ ተደጋጋሚ አቤቱታ ሲያቀርብ የነበረው አቶ ፍቃዱ፤ አቤቱታው ተቀባይነት ሳያገኝ ቆይቷል። ከአንድ ዓመት ተኩል ወዲህ “ግዮን” የሚል መጽሔት አሳታሚና ማኔጅንግ ኤዲተር ሆኖ እየሠራ ነበር።
አሁን ከሚታወቅበት አሳታሚነቱ ባሻገር የተለያዩ መጽሔትና ጋዜጦች ታትመው እንዲሠራጩ በወኪል አከፋፋይነት ሲሠራ የቆየ ነው። ከዚህ ቀደም በኢትዮጵያ የነፃ ፕሬስ ውስጥ ከፍተኛ ሕትመት የነበራቸው ጋዜጦችን ጭምር ቀጣይነት ኖሯቸው እንዲታተሙ በማድረግም ጉልህ ድርሻ ነበረው።
በህይወታችን ውስጥ የዋሸነው፣ የካድነውና በዕንቢ-ባይ ግትርነት አንቀበለውም ያልነው፤ በርካታ ነገር አለ፡፡ የሁሉ ቁልፍ፤ ስህተትን አምኖ፣ ተቀብሎ ራስን ለማረም ዝግጁ መሆን ነው!!
ይቅርታ መጠየቅና ይቅር ማለት የዘመኑ ምርጥ አጀንዳ ነው - በተለይ በኢትዮጵያ - በተለይ በዳግማይ ትንሣኤ ሰሞን! ሰሞኑን “በአይዶል” ፕሮግራም በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ያየናት ልጅ፤ ከፋሲካ እስከ ዳግማይ ትንሣዔ ብሎም እስካገራችን ዕውነተኛ ትንሣዔ ድረስ፣ ከተማርን ከተመካከርንባት፣ ልዩ ተምሣሌት፣ ልዩ አርአያ ናት፡፡ “መሣሣት የሰው ነው፤ ይቅር ማለት ግን የመለኮት” የሚለው አባባል ትርጓሜው” እዚህ ጋ ይመጣል፡፡ የዋሸነውን፣ ለማታለል ያደረግነውን ለማሳመን መንገዱ ይሄ ነው ብለን ሰው ሁሉ/ ህዝብ ሁሉ እንዲያምነን ላደረግነው ነገር፤ ቆይተን፣ ተፀፅተን፣ ለራሳችን ህሊና ተገዝተን፣ ንሥሐ መግባት መልመድን የመሰለ መንፈሣዊ አብዮት የለም፡፡ ያን መሣይ መንፈሣዊ ለውጥ አይገኝም!! እስከዛሬ፤ በቀደሙትም ሆነ አሁን ባሉት ፓርቲዎች ዘንድ፣ በቀደሙት መንግሥታትም፣ አሁን ባለው መንግሥትም ዘንድ የማይታወቀው፤ እጅግ ቁልፍ ነገር፤ “ተሳስቻለሁ… ይቅርታ” ማለት ነው፡፡ በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ያየናት የ“አይዶል” ተወዳዳሪ ድምፃዊት ያሳየችንና ያስተማረችን ጉዳይ ይሄው ነው፡፡ በእኛ ግንዛቤ፤ ተወዳዳሪዋ በድምፃዊ አረጋኸኝ ወራሽ ቤት በልጅነቷ በቤት ሠራተኝነት ተቀጥራ፣ ቀጣሪውን ማለትም አርቲስቱን ስለራሷ ህይወት ዋሽታዋለች፡፡ አርቲስቱ በሰማው አሳዛኝ የህይወት ታሪክ ልቡ ተነክቷል፡፡ ትምህርት እንድትጀምርም ያደርጋል፡፡ ልጅቱ ድንገት ከቤት ትጠፋለች፡፡
ዛሬ ግን አርቲስቱ በዳኝነት በተገኘበት መድረክ፤ የ“አይዶል” ድምፃዊት ተፈታኝ ሆና ስትቀርብ ድምጿን ካሰማች በኋላ፤ “ከመዳኘቱ በፊት አንድ ነገር ለመናገር እፈልጋለሁ አለች፡፡” ዳኞቹ ፀጥ አሉ፡፡
እዚህ መካከል አንድ የማውቀው ሰው አለ፡፡ እሱም ግር ብሎት ካልሆነ ያውቀኛል፡፡ እሱ ቤት በልጅነቴ ተቀጥሬ ነበር፡፡ ሁኔታዬንና የውሸት ታሪኬን ሰምቶ፤ አምኖኝ፣ ት/ቤት አስገብቶኝ፤ እኔ ግን ከቤቱ ጠፍቼ ሄጃለሁ፡፡ ያ ሰው፤ ድምፃዊ አረጋኸኝ ወራሽ ነው… እሱ ቤተሰቦቼን ሊያፈላልግ ሞክሯል ግን አልተሳካለትም፡፡
“እኔም ተመልሼ ሁኔታውን ለመግለጽ ሁኔታውም ድፍረቱም አልነበረኝም፡፡” የምትለው አርቲስት፤ “ዛሬ ግን ዕውነቱን ለማሳወቅ እፈልጋለሁ፡፡ ስለቤተሰቦቼ አለመኖርና ስራ ስለማጣቴ ሁሉ ያወራሁት ውሸት መሆኑን ዛሬ በግልጽ ማስረዳት እፈልጋለሁ፤ ይቅርታ እንዲያደርግልኝም እጠይቃለሁ” ነው የንሥሐዋ መንፈስ! የዳግማይ ትንሣዔ መሪ መልዕክት (1) “ልናጠፋ እንችላለን ግን ይቅርታ ጠይቀን ቀሪውን ህይወት ማስተካከል እንችላለን” ነው፡፡ ልብ እንበል፤ ልጅቱ ለአረጋኸኝ ወራሽ ብቻ ሳይሆን ለኢትዮጵያ ህዝብ ነው ንሥሐዋን የተናገረችው! አቤት ተቃዋሚ ፓርቲዎች ይሄን ቢያውቁ! አቤት ገዢው ፓርቲ ይሄን ቢችልበት አቤት በየደረጃው ይቅርታ መጠየቅ አልባ የሆነ ኃላፊ፣ አለቃ እና የበላይ ይህን ቢረዳ! አቤት አበሻ በጠቅላላ፤ ይሄ ቢገባው!
ሁለተኛው የፋሲካና የዳግማይ ትንሣዔ ግብረገባዊ ትምህርት (The Moral of the Story) የ “ጆሲ ኢን ዘ ሐውስ” ገድል ነው፡፡ የማን ያለብሽ ዲቦን ልጆችና እህት አንድ መጠለያ ለማስገኘት ጆሲ ያረገው ጥረት የወቅቱ መልዕክት ነው፡፡
ትምህርት 4) በየደረጃው ያሉ ስፖንሰሮች ሀ) የደብረዘይት መናፈሻ ቦታው ስፖንሰርሺፕ ለ)የመጓጓዣ መኪናው ሐ) የአዋሳ ኮሜዲያን መምጣት መ) የጋሽ አበራ ሞላ መምጣት ሠ)የቤት - ዕደሳ ላይ የተሳተፉት ስፖንሰር ድርጅቶች መኖር ረ) የቤት ዕቃዎች ለማሟላት አስተዋጽኦ ያደረጉ ስፖንሰሮች መኖር ሰ) ለልጆቹ ትምህርት መቀጠል የት/ቤቶችና የዩኒቨርሲቲዎች ትብብር፣ ሸ) የኮምፒዩተር እገዛ ለማድረግ የተባበሩ ኮምፒዩተር አስመጪዎች
እኒህን ሁሉ ስፖንሰሮችና ነዋሪዎች አስተባብሮ ዓይነተኛና አርአያዊ ተግባር መፈፀሙ ጆሲን ድንቅ የሚያሰኘው ነው፡፡ ማስታወቂያ ሰሪዎች እንማር! አገር አልሚዎች እንማር! የተቀደሰ ተግባር፣ ለተቀደሰ ትንሣኤ እንደሚያበቃን ለማረጋገጥ የጆሲ ዚን ዘ ሐውስን ተምሳሌትነት እንገንዘብ፡፡ አንድ ቤተሰብ መገንባት ሙሉ አገር መገንባት ነው፤ “አምሣ ሎሚ ለአንድ ሰው ሸክሙ ለአምሣ ሰው ጌጡ ነው” ነው መንፈሱ፡፡ በርካታ ስፖንሰሮች ለመዝናኛ ስፖንሰር እንደሆኑ ይታወቃል፡፡ ይመሰገናሉም፡፡ ሆኖም ዛሬ የተሻለ ስፖንሰራዊ ተግባር አይተናል፡፡ በየማስታወቂያዎች ውስጥ መዝናኛ ብቻ ሳይሆን ቁምነገር፣ ለሀገር የሚጠቅም ጉዳይ፣ መካተት እንደሚችል በአጽንኦት ይጠቁመናል፡፡ ለብዙዎቻችን ትምህርት ነው፡፡ ሁሉን አቀፍ የስፖንሰርሺፕ እንቅስቃሴ አገር ያለማል፡፡ እንደ ጆሲ ያለ ልባዊና ልባም ሥራ ምን መምሰል እንዳለበት ታላቅ ደርዝ፣ ታላቅ ፍሬ - ጉዳይ ያስጨብጠናል፡፡ አገር የሚመራ ይህን ይገንዘብ፣ ማስታወቂያ የሚሠራ ይሄን ይገንዘብ፤ አገርን የሚያስብ ይሄን ይገንዘብ፡፡ “መልካም ሥራ ሥራና ሠይጣን ይፈር” የሚለው የሼክስፒር ጥቅስ ትልቅ ትርጉም የሚኖረው ዛሬና እዚህ ላይ ነው!!
ግብፅ ለታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ግንባታ አለማቀፍ የገንዘብ ብድሮች፣ ከውጭ መንግስታት እንዳይገኙ በማድረግ ግንባታውን ለማደናቀፍ እያሴረች ነው ስትል ሱዳን አወገዘች፡፡
የሱዳን ምስራቃዊ ብሉ ናይል ግዛት ከፍተኛ ባለስልጣን የሆኑት ሁሴን አህመድ፣ ኢትዮጵያ በማከናወን ላይ ለምትገኘው የታላቁ የህዳሴ ግድብ ግንባታ የሚውሉ አለማቀፍ ብድሮችን እንዳታገኝ ለማድረግ በግብጽ በኩል በድብቅ እየተከናወኑ ያሉት አግባብ ያልሆኑ ተግባራት፣ ግድቡ በገንዘብ እጥረት ሳቢያ ከሚፈለገው የጥራት ደረጃ በታች እንዲሰራና ለአደጋ እንዲጋለጥ ሊያደርጉ ይችላሉ በማለት ድርጊቱን ማውገዛቸውን ሱማሌላንድ ፕሬስ ዘገበ፡፡
ግድቡ ከሚፈለገው የግንባታ ጥራት በታች የሚሰራ ከሆነ፣ በረጅም ጊዜ ሂደት የሚፈርስበት ዕድል እንደሚኖርና ተያይዞ የሚከሰተው የጎርፍ አደጋም ሱዳንን ክፉኛ ሊጎዳ የሚችል በመሆኑ፣ ሱዳን የግብጽን ድርጊት አጥብቃ እንደምትቃወመውና ለሚደርሰው አደጋ ሙሉ በሙሉ ተጠያቂ እንደምታደርጋት ባለስልጣኑ መናገራቸውን ዘገባው ያስረዳል፡፡
የሱዳን ምስራቃዊ ብሉ ናይል ግዛት፣ የታላቁ ህዳሴ ግድብ ግንባታ ከሚከናወንባት የቤኒሻንጉል ጉምዝ ክልሏ ጉባ ጋር በቅርብ ርቀት የሚካለል እንደመሆኑ፣ በግድቡ ላይ የመፍረስ አደጋ ቢከሰት፣ ግዛቱ በጎርፍ አደጋ ሙሉ ለሙሉ ሊወድም እንደሚችል ባለሙያዎች የሰጡትን አስተያየት ያቀረበው ዘገባው፣ ይህም የግዛቱን ባለስልጣናት እንዳሳሰባቸው ጠቁሟል፡፡
ግብጽ በግድቡ ላይ ባለቤትነት እንዲኖራት እንጂ፣ ስለ አካባቢው ደህንነት ደንታ የላትም ያሉት ባለስልጣኑ፣ የግድቡን ግንባታ በራሷ ወጪ ለማከናወንና በበላይነት ለማስተዳደር ከመጀመሪያ አንስቶ ፍላጎት እንደነበራት ተናግረዋል፡፡
“በግንባታ ጥራት መጓደል ሰበብ በግድቡ ላይ ለሚፈጠር የመፍረስ አደጋና ከዚያ ጋር ተያይዞ በግዛታችን ላይ ለሚከሰት የጎርፍ አደጋ፣ ሱዳን ሙሉ ለሙሉ ተጠያቂ የምታደርገው ግብጽን ነው” ያሉት ባለስልጣኑ፣ ግብጽ አስር አገራት በጋራ በሚጠቀሙበት የአባይ ወንዝ ላይ ኢኮኖሚዋን ሙሉ ለሙሉ ጥገኛ ከማድረግ ይልቅ፣ ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴዋን በሌሎች መስኮችም ማስፋፋት እንደሚኖርባት ተናግረዋል፡፡
ግብጽ ከረጅም አመታት በፊት የገነባችው አስዋን ግድብ፣ የኑብያ ህዝቦችን ህልውና ክፉኛ መጉዳቱንና ጥንታዊ የዕደ-ጥበብ ስራዎችን ማውደሙን ያስታወሱት ባለስልጣኑ፣ ይሄም ሆኖ ግን የትኛውም አገር የግድቡን ግንባታ እንዳልተቃወመና ስራዋን ለማደናቀፍ እንዳልሞከረ ገልጸዋል፡፡
የሱዳኑ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አሊ ካርቲም፣ ባለፈው ጥቅምት ወር ግብጽ በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ላይ ያነሳችውን ተቃውሞ እንደተቹት የጠቀሰው ዘገባው፣ ሚኒስትሩ በተለይም የግብጽ መገናኛ ብዙሃን ግድቡን በተመለከተ መሰረተ ቢስ መረጃዎችን እያናፈሱ ነው በማለት መክሰሳቸውንና የግድቡ መገንባት ሊያስከትላቸው ይችላሉ ተብለው ከሚጠቀሱ ማናቸውም አይነት ችግሮች ይልቅ፣ ጠቀሜታው እጅግ የጎላ መሆኑን አጽንኦት ሰጥተው መናገራቸውን አስታውሷል፡፡
ተቀማጭነቱ በአውሮፓ የሆነው ስቶክሆልም ኢንተርናሽናል ዋተር ኢንስቲትዩት የተባለ አለማቀፍ ተቋም፣ የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ መገንባት፣ ግብጽ ለደለል ቁጥጥርና በትነት ሳቢያ የሚጠፋውን ውሃ ለማስቀረት ታወጣው የነበረውን በሚሊዮን ዶላሮች የሚቆጠር ገንዘብ የሚያስቀርላት በመሆኑ፣ ለኢትዮጵያ ገንዘብ መክፈል ይገባታል ማለቱንም ዘገባው ጨምሮ አስታውሷል፡፡
የኢትዮጵያ መንግስት፣ በዜጎቹ የገንዘብ መዋጮ የተጀመረው የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ፣ በተያዘለት ዕቅድ መሰረት ግንባታው እየተከናወነ እንደሚገኝ፣ ከግድቡ ግንባታ ጋር በተያያዘ የገንዘብ ችግር እንደማይገጥመውና በታሰበው የጥራት ደረጃና በተያዘለት የጊዜ ገደብ ተሰርቶ እንደሚጠናቀቅ በተደጋጋሚ መግለጹ ይታወቃል፡፡
የሮይተርስ ዘጋቢ አሮን ማሾ በበኩሉ፣ የታላቁን የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ግንባታ በማከናወን ላይ የሚገኘው ግንባር ቀደሙ የጣሊያን ኮንስትራክሽን ኩባንያ ሳሊኒ፣ ከግንባታው ጋር የተያያዙ ክፍያዎች በሙሉ በወቅቱ እየተፈጸሙለት እንደሆነ ከትናንት በስቲያ ዘግቧል፡፡
የኮንስትራክሽን ኩባንያው፣ የኢትዮጵያ መንግስት በቀጣይም የግድቡን ግንባታ ለማጠናቀቅ የሚያስፈልገውን በቢሊዮን ዶላሮች የሚቆጠር ቀሪ ገንዘብ በማሟላት ረገድ፣ ችግር ይገጥመኛል ብሎ እንደማያስብና ከፋይናንስ እጥረት ጋር በተያያዘ ምንም አይነት የሚያሰጋው ነገር እንደሌለ መናገሩን የሮይተርስ ዘገባ ጨምሮ ገልጧል፡፡ “በኢትዮጵያ መንግስት ላይ ጽኑ እምነት አለን፣ የገንዘብ ጉዳይ አያሰጋንም!” ብሏል ሳሊኒ ለሮይተርስ፡፡
የመከላከያ ሚኒስቴር እንደአስፈላጊነቱ እያየ የጦር መኮንኖችን የአገልግሎት ዘመንና የጡረታ መሰናበቻ እድሜ በሁለት ዓመት ለማራዘም የነበረው ሥልጣን እንደተሻሻለ ምንጮች ገለፁ፡፡ የመከላከያ ኃይል አባላት የሥራ ዘመናቸውን በ3 ወይም በ5 ዓመት ማራዘም በአዲሱ አሰራር ተፈቅዷል፡፡ የጡረታ እድሜ በ5 ዓመት የሚራዘመው ለከፍተኛ መኮንኖች እንደሆነ ምንጮች ጠቅሰው፤ ከከፍተኛ መኮንን በታች ደግሞ ካሁን ቀደም የነበረው የሁለት ዓመት ማራዘሚያ ወደ ሶስት አመት ከፍ እንዲል መደረጉን ገልፀዋል፡፡
ከዚሁ የጡረታ ማራዘምያ አዲስ አሰራር ጋር፤በ“ቦርድ” ለሚሰናበቱ የመከላከያ ኃይል አባላት የሁለት በመቶ ክፍያ ተጨምሯል፡፡ የመከላከያ ሠራዊት አባል በተለያዩ ምክንያቶች “ቦርድ” እንዲወጣ ሲወሰን፣ ወርሃዊ ክፍያው የደሞዙ አርባ አምስት በመቶ የነበረ ሲሆን አሁን አርባ ሰባት በመቶ እንዲሆን ተወስኗል፡፡
የድሬደዋ ዩኒቨርስቲ የሶማሌ ክልል መስተዳድር የባለቤትነት ጥያቄ ተነስቶበት ካለፈው ቅዳሜ ጀምሮ በሚሊሻ ተቆጣጥሮት የነበረ ሲሆን የፌደራል ጉዳዮች ሚኒስትር ዶ/ር ሽፈራው ተ/ማርያም፣ የቀድሞ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ አዲሱ ለገሠ፣ የግብርና ሚኒስትሩ አቶ ተፈራ ደርበውን ጨምሮ ሌሎች የፌደራል ባለስልጣናት በጉዳዩ ጣልቃ ገብተው ማረጋጋታቸውን ምንጮች ጠቁመዋል፡፡
የዩኒቨርስቲው ባለቤት እኔ ነኝ የሚል ጥያቄ ያነሣው ሶማሌ ክልል ቦታውን በክልሉ ሚሊሻዎች አስከብቦ የክልሉን ባንዲራ ሰቅሎ የነበረ ሲሆን፣ የፌደራል ባለስልጣናቱ በጉዳዩ ጣልቃ መግባታቸውን ተከትሎ ክልሉ ሐሙስ እለት ሚሊሻዎቹን ከአካባቢው ቢያስወጣም የክልሉ ባንዲራ አሁንም በዩኒቨርስቲው አካባቢ እየተውለበለበ መሆኑ ተጠቁሟል፡፡
የድሬደዋ ዩኒቨርስቲ የሚገኘው በድሬደዋ አስተዳደር በኩል “ቀበሌ 02” ተብሎ የሚጠራ ሲሆን፤ የሶማሌ ክልል መስተዳድር በበኩሉ፤ ዩኒቨርስቲው አጠገብ “በሶማሌ ብሔራዊ ክልላዊ መንግስት ቦረን ገጠር አስተዳደር” የሚል ታፔላ እንደተከለ ምንጮች ገልፀዋል፡፡ በአካባቢው የሚገኙ መኖሪያ ቤቶችም ባለሁለት ካርታ መሆናቸውን የገለፁት ነዋሪዎች፣ በሶማሌ ክልል እና በድሬደዋ ከተማ አስተዳደር ካርታ የወጣላቸው እንደሆኑ ጠቁመዋል፡፡ እንዲሁም ዩኒቨርስቲው ጀርባ የሚገኙ ገበሬዎች ባነሱት የመሬት ጥያቄ ምክንያት ያለ አጥር ክፍቱን የተቀመጠ መሆኑንም ምንጮች ገልፀዋል፡፡
ኢትዮጵያን በአለም ከታወቁት ጥቂት የጥጥ ክር አምራች አገራት አንዷ ለማድረግ ያቀደው ኤስቪፒ ቴክስታይልስ በኮምቦልቻ በ11 ቢሊዮን ብር ወጪ ዘመናዊ የጥጥ ክር ፋብሪካ ሊገነባ መሆኑን አስታወቀ፡፡
በኮምቦልቻ የሚገነባው ፋብሪካው በቀን እስከ 272.9 ቶን የሚደርስ ምርጥ የጥጥ ክር የማምረት አቅም እንዳለው ለማወቅ ተችሏል፡፡ ፋብሪካው ምርት ሲጀምር፣ አገሪቱ በአሁኑ ጊዜ ለውጭ ገበያ የምታቀርበውን ጥራቱን የጠበቀ የጥጥ ክር ምርት፣ በእጥፍ እንደሚያሳድገው የተገለፀ ሲሆን የአገሪቱን የልማት እቅድ መሰረት አድርጎ የተቀረጸው ፕሮጀክቱ፣ በአሁኑ ጊዜ ከቅድመ ዝግጅት ደረጃ አልፎ ወደ ትግበራ እንቅስቃሴ ለመሸጋገር እያኮበኮበ ነው ተብሏል፡፡
የፋብሪካው መገንባት በውጭ ንግዱ ዘርፍ ከፍተኛ አስተዋጽኦ የሚያበረክት ሲሆን ለበርካታ የአካባቢው ነዋሪዎች የስራ ዕድል እንደሚፈጥርና የተለያዩ ጥቅሞችን እንደሚያስገኝ ተነግሯል፡፡
እ.ኤ.አ በ1898 ዓ.ም የተመሰረተውና የፕሮጀክቱ ባለቤት የሆነው የህንዱ ፒቲ ግሩፕ፣ በስሩ በርካታ ኩባንያዎችን የሚያስተዳድር ሲሆን በጨርቃ ጨርቅ፣ በፋይናንስ፣ በሸቀጣሸቀጥ፣ በሪል እስቴትና በጌጣጌጦች የንግድ ስራዎች ላይ በመሰማራት ትርፋማ ስራዎችን እያከናወነ ይገኛል ተብሏል፡፡
ይሄ እንዴት ይቻላል? ካናዳን በደረቁ መጠጣት፤ በጭራሽ አይቻልም። ባይሆን በረዶና ሎሚ ከሰጡ ይቻል ይሆናል …. በደረቁ ግን በጭራሽ አይቻልም!! እያለ እያልጎመጎመ መንገዱን ቀጠለ።
ተላላኪዋ የቢሮክራሲው ሻጥር/ቀይ ጥብጣብ/፣ የአለቆች ሰውነቷን ማሻሸት፣ ቅፆች ማመላለስ፣ የየቢሮው ፖለቲካ፣ ከሁሉም በላይ ደግሞ የብቃት ማገራገጫ ባለሙያዎች ንትረካ አስመርሯታልና፤ “ምንም ሥራ አልሰራም!” አለችው።
በተማሩበት ዩኒቨርሲቲ በረዳት መምህርነትና በመምህርነት ለሁለት ዓመት ከሠሩ በኋላ፣ ለሁለተኛ ዲግሪያቸው ጣሊያን ሄዱ። በጣሊያን ፖሊቴክኒኮ ዲ ቶሪኖ እና ፖሊቲክኒኮ ዲ ሚላኖ የሚባሉ ሁለት ከፍተኛ ዩኑቨርሲቲዎች አሉ። ዶ/ር ኢ/ር ዳንኤል በፖሊቴክኒኮ ዲ ቶሪኖ ትምህርታቸውን ተከታትለው ሁለተኛ ዲግሪያቸውን በኢንዱስትሪያል ኢንጅነሪንግ ተመርቀው በ1977 ዓ.ም ወደ አገራቸው ተመልሰው በአ.አ.ዩ ሜካኒካል ኢንጅነሪንግ ሲያስተምሩ ቆዩ።
በ1988 ዓ.ም ለሦስተኛ ዲግሪያቸው ተመልሰው ወደ ጣሊያን ሄዱ። እዚያም ሁለተኛ ዲግሪያቸውን በተማሩበት በፖሊቴክኒኮ ዲ ቶሪኖ ዩኒቨርሲቲ የዶክትሬት ዲግሩ ትምህርታቸውን ተከታትለው በ1992 ዓ.ም በኢንዱስትሪያል ኢንጅነሪንግ በዶክትሬት ዲግሪ ተመረቁ፡ ከዚያ እንደተመለሱ እስካሁን ድረስ በአ.አ.ዩ በስኩል ኦር ሜካኒካል አንድ ኢንዱስትሩ የትምህርት ክፍል በተባባሪ ፕሮፌሰርነት ማዕረግ በመምህርነት እየሰሩ ነው። የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ መንግሥቱ አበበ ከዶ/ር ኢ/ር ዳንኤል ቅጣው ጋር በጥራትና በምርታማነት ዙሪያ ያደረገውን ቃለ ምልልስ እነሆ!
ይህ ጥያቄ በጣም አጭር ነገር ግን በጣም በጣም ሰፊ ምላሽ ያለው ሐሳብ ነው። ጥራት ወይም ኳሊቲ የምንለው ሐሳብ፣ እንደቃል ሳይሆን እንደፍልስፍና የሚታይ ነው። የአዕምሮ መለወጥን የሚጠይቅ፣ ደንበኛን ከደንበኛ የሚያያይዝ፣ ከደንበኛ ፍላጐት ጋር የተገናኘ ነው። የጥራት ትርጉም አሰጣጥ፣ በብዙዎች ዘንድ ስህተት ፈጥሯል። አንዳንድ ጊዜ የሚያብለጨልጭ፣ ከፍተኛ ዋጋ ያለው ወይም ለየት ያለ ነገር፣ …”ኳሊቲ ነው” ሲባል እንሰማለን። ኳሊቲ ክራቫት አስሯል፤ ኳሊቲ ልብስ ለብሷል፣ ኳሊቲ ጫማ አድርጓል… ይባላል። እነዚህ ነገሮች፣ ኳሊቲ የሚባለው ጽንሰ ሐሳብ ውስጥ ሊኖሩ ይችላሉ፤ ነገር ግን የኳሊቲ ፅንሰ ሐሳብ ይህ ብቻ አይደለም።
ጥራት ወይም ኳሊቲ በአጭሩ፣ ደንበኛው የሚፈልገውን አገልግሎትም ሆነ ዕቃ ልክ ደንበኛው እንደሚፈልገው ወይም ከሚፈልገው በተሻለ ሁኔታ፣ ደንበኛው በሚፈልገው ጊዜ፣ በሚፈልገው ብዛት፣ ሊገዛ በሚችለው አቅም ማቅረብ ማለት ነው። ለምሳሌ፣ አንድ ሰው “ከአንድ ግመልና ከአንድ ቮልቮ ከባድ መኪና የቱ ነው ጥራት ያለው?” ተብሎ ቢጠየቅ፣ ለጥራት ባለው ግንዛቤ መሠረት “ቮልቮ ነው” ሊል ይችላል። ግን እንደዚያ አይደለም። በረሃ ውስጥ ከሆነ ቮልቮ ሊሄድ አይችልም፤ ስለዚህ እንደተጠቃሚው ወይም እንደደንበኛው ፍላጐት በረሃ ውስጥ ከሆነ ግመል ጥሩና የተሻለ ስለሚሆን ጥራት አለው ማለት ነው። አውራ ጐዳና ላይ ከሆነ ግን ግመል አይደለም የሚያስፈልገው። ጥራት ያለው ቮልቮ ሊሆን ይችላል። ስለዚህ ጥራት፤ የተጠቃሚውን (የደንበኛውን) ፍላጐት፣ ቦታ፣ አቅም፣ አካባቢ… ያገናዘበ ነው ማለት ነው።
ጥራት ማለት ከደንበኛ ጋር የተያያዘ ነው ብለውናል። ስለዚህ ባገራችን የጥራት ትርጉም በኀብረተሰቡ ውስጥ እንዲሰርፅ ልጆቻችንን፣ ከመዋዕለ ሕፃናት ጀምሮ ደንበኛ ማክበርን ልናስተምራቸው ይገባል። ስለጥራት ከተነሳ፣ የደንበኛ መኖር የግድ ነው። አገልግሎትና ቁስ መቀባበል ብቻ፣ ዕቃ መሸጥና ያለመሸጥ፣ በፋብሪካ ውስጥ ጥሩ ዕቃ ማምረት ወይም ያለማምረት ብቻ አይደለም። እርስ በርስ ስንገናኝ ጀምሮ አንዱ የሌላው ደንበኛ ነው። ሕፃናት ዕቃ ሲነጣጠቁ… ዕቃ የሌለው ልጅ፣ ዕቃ ያለው ልጅ ደንበኛ ነው። “እባክህን፣ ይህን ዕቃህን ልጠቀምበት?” ብሎ እንዲጠይቅ ብናስተምረው ወይም ይህን ፍልስፍና እውስጡ ብናሰርፅ ማክበር እየለመደ ያድጋል። ያደጉ አገሮች ከሚታወቁባቸው ዋና ዋና ነገሮች አንዱ ደንበኛን ማክበር ነው።
በአሜሪካ አንድ ሰው ዕቃ ገዝቶ፣ እቤቱ ከደረሰ በኋላ ዕቃው ባይስማማው፣ ወደገዛበት ሱቅ ተመልሶ “አልፈልገውም፣ መልሼዋለሁ” በማለት ገንዘቡን መቀበል ወይም ሌላ የሚፈልገውን ዕቃ ለውጦ መውሰድ ይችላል። ይኼ አሰራር የመጣው ደንበኛውን ከማክበር ነው። የሠራተኞቹን ደሞዝ የሚከፍለውና ለዚያ ድርጅት መኖር ምክንያቱ ደንበኛው ነው።
ወደ አውሮፓ ስንሄድም ደንበኛ ይከበራል፤ የተሸጠ ዕቃ ይመለሳል። ከአሜሪካኖቹ የተለየ አውሮፓውያኑ ያወጡት ሕግ አለ። “ዕቃውን የገዛህበትን ቲኬት መያዝ አለብህ፤ ዓርማው ወይም ታጉ መኖር አለበት” የሚል ነው። ይሄ ስለኳሊቲ ያላቸው ግንዛቤ ከአሜካውያኑ ያነሰ መሆኑን ያሳያል። ወደ እኛ አገር ስንመጣ ደግሞ፣ ጥሩ ባለሱቅ ከሆነ በትላልቅ ፊደሎች “የተሸጠ ዕቃ አይመለስም” የሚል ጽፎ ፊት ለፊት ይለጥፋል። ይኼ ደንበኛን ካለማክበር የሚመነጭ ነው። ጥራት የተመሠረተበትን ያለማወቅና ያለመረዳት የሚያመጣው ችግር ነው። ስለጥራት፣ ስለደንበኛ አያያዝ ማን አስተማረን? ማንም! ብዙ ጊዜ “ደንበኛ ንጉሥ ነው” እየተባለ ሲነገር እንሰማለን። በየሱቁና በየድርጅቱም ተለጥፎ እናያለን። ግን ደንበኛ አይከበርም። ይህ የሚያሳየው፣ ከቃሉ እንጂ ከጽንሰ ሐሳቡ ጋር እንደማንተዋወቅ ነው። ስለዚህ የአመለካከታችን አወቃቀር መለወጥ አለበት፣ የአስተሳሰብና የአመለካከታችንን ውቅር መለወጥ (የፓራዳይም ሺፍት) ያስፈልገናል።
መንገድ ላይ በመኪና ስሄድ በጣም አዝናለሁ። ብዙ ጊዜ መኪኖች እርስበርስ ተዘጋግተው ይቆማሉ። መዘጋጋቱ የሚፈጠረው መንገዶቹ በመጥበባቸው ወይም ተሽከርካሪዎቹ በመብዛታቸው ብቻ አይደለም። እርስበርስ ስለማንከባበር ነው። የመኪና መንገድ ስንጠቀም፣ አንዳችን የሌላችን ደንበኛ ነን። እኔ ከቀኜ ለሚመጣ መኪና ቅድሚያ የመስጠት ኃላፊነትና ግዴታ አለብኝ። ከጐኔ ያለው አሽከርካሪ ደንበኛዬ ነው፤ እኔ ደግሞ የእሱ ደንበኛ ነኝ። ብንከባበር፣ እሱም ይሄዳል፣ እኔም እሄዳለሁ። ጥቁርና ነጭ በተቀባ የእግረኛ ማቋረጫ (ዜብራ) ላይ የእግረኛ መብት አናከብርም። ባለመኪና አይደለን፣ ጉልበተኞች ነን። እንዲያ መሆን የጥራት ፍልስፍናን ግንዛቤያችን ዝቅተኛ ነው ማለት ነው። ዜብራ ላይ ስደርስ መኪናዬን አቁሜ ለእግረኞች “እለፉ” የሚል ምልክት ስሰጣቸው በጣም ያመሰግኑኛል። የሚፈልጉትን ነገር ስላደረግሁላቸው ደስ ብሏቸው ነው። አላወቁትም እንጂ መብታቸው እኮ ነው። አብዛኞቻችን ግን ጥራትን ከምርት ጋር ብቻ ነው የምናያይዘው…
ጥራት ስንል፣ በፍፁም ከሸቀጥ (ኮሞዲቲ) ጋር ብቻ የተያያዘ አይደለም። ለምሳሌ አንድ ሐኪም፣ ታካሚ ደንበኞች አሉት። እነሱ በመኖራቸው ነው ሐኪሙ የሚሰራው። ስለዚህ ደንበኞቹን (ታካሚዎቹን) ተንከባክቦ መያዝ አለበት። እዚህ ላይ አንባቢ እንዲረዳኝ የምፈልገው፣ የሐኪሞችን የሥራ መደራረብና ጫና እንዲሁም የቁጥራቸውን ማነስ፣ ግምት ውስጥ ሳላስገባ አይደለም። ግን መሆን የነበረበትን ነው የምናገረው። ችግሬ ምን እንደሆነ ጠይቆ ሳይረዳና ሳይመረምረኝ፣ ገና በሩን እንደገባሁ፣ አቀርቅሮ ወረቀት እየጻፈ፣ “ምንህን ነው ያመመህ?” በማለት ይጠይቀኛል እንጂ እንደሰውና እንደንበኛው አያየኝም፤ አያስተናግደኝም። ይኼ የጥራት ፍልስፍና ማነስ ስለሆነ ሐኪሞች አዕምሮአቸውን (አመለካከታቸውን) መለወጥ አለባቸው። በሌላውም ዘርፍ እንዲሁ ነው።
እኛ አስተማሪዎች፤ ተማሪዎቻችንን እንዴት ነው የምናየው? ተማሪ ባይኖር እኔ‘ኮ ሥራ የለኝም። ምርምር መሥራት እችላለሁ። ነገር ግን የማስተርስና የዶክትሬት ተማሪዎች ከሌሉ እንዴት ምርምር መሥራት እችላለሁ? አልችልም። ተማሪዎቼ የእኔ ኃላፊዎችና ደንበኞች ስለሆኑ ላከብራቸው ይገባል። ይህ ማለት ግን የማይገባቸውን ውጤት መስጠት፣ በማይሆን ሁኔታ ማባባል፣ ትከሻ ላይ አውጥቶ መሸከም ማለት አይደለም። እንደሰው፣ እንደደንበኛ መታየትና መከበር ይገባቸዋል ማለቴ ነው። ይኼ ነው ጥራት ማለት። ጥራት ከደንበኛ ከተለየ ትርጉም የለምውም ማለት ነው፤ ደንበኛ ሳይኖር ስለ ጥራት ማውራት አንችልም።
የኢትዮጵያ አየር መንገድ እኮ የሚሠራው(የሚኖረው) እኔና ሌሎች ተሳፋሪዎች የአገልግሎቱ ተጠቃሚ ስንሆንለት ነው። ስለዚህ፣ ተሳፋሪውን በሚገባ መንከባከብና ማስተናገድ አለበት። ሲዘገይ፣ “ይቅርታ ዘግይተናል፤ ለዚህ ጥፋታችንም ማካካሻ እናደርጋለን” በማለት የደንበኞቹን ቅሬታ ማስወገድ አለበት። አስተማሪም ሲያረፍድ፤ “ይቅርታ እንዲህ ዓይነት ችግር አጋጥሞኝ ነው” ብሎ ትክክለኛውን ምክንያት በመንገር፣ ተማሪዎቹን ይቅርታ መጠየቅ አለበት። ምክንያቱም አስተማሪውንና ተማሪውን የሚያገናኘው ኮርሱ ወይም ትምህርቱ ነው። ለምሳሌ ነገ ለተማሪዎቼ የጥራት ኮርስ አስተምራለሁ። ኮርሱ፣ ለእኔ ምርቴ ነው። እሱን ነው የምሸጥላቸው። ኮርሱን ካልገዙኝ ወይም “ዳንኤል የተባለው አስተማሪ ሁለተኛ ክፍላችን እንዳይገባ” ብለው ከከለከሉኝ፣ ሥራዬን አጣለሁ ማለት ነው። ስለዚህ ደስ ብሏቸው ኮርሱን እንዲገዙኝ መትጋት አለብኝ። ነገር ግን ዲግሪውን ስለሚፈልጉት በማስፈራራት ወይም “ምን ታመጣላችሁ!” በሚል ስሜት ኮርሱን መስጠት የለብኝም። እንዲህ ያለው አሠራር ከጥራት ፍልስፍና ውጭ ነው።
ጥራት በደንበኛው እርካታ ነው የሚለካው። የመንገድ ጥራት፣ የልብስ ጥራት ወይም የምርትና የአገልግሎት ጥራት ስንል ደንበኛው ባዘዘውና በጠየቀው መመሪያ ነው ወይ የተሠራለት? ብለን መፈተሽ እንችላለን። ለምሳሌ የኢትዮጵያ መንገዶች ባለሥልጣን፣ መንገድ የሚሠሩለትን ኮንትራክተሮች ጋብዞ ያወዳድራል። ደንበኛው የመንገዶች ባለሥልጣን ነው። እኛ ደግሞ ከእኛ በተሰበሰበ ታክስ መንገዱ ስለሚሠራና ተጠቃሚዎች ስለሆንን ተጨማሪ ደንበኞች ነን። ባለሥልጣን መ/ቤቱ እንዲሠራለት የሚፈልገውን ዓይነት መንገድ ዝርዝር መመሪያ (ስፔሲፊኬሽን) ያቀርባል። የሚሠራው መንገድ ሳይበላሽ ለ10 ዓመት የሚያገለግል፣ ወጣ ገባ የሌለው፤ 8፣ 12፣ 14፣ …ሜትር ስፋት ያለው፣ በሁለቱም ጐን ውሃ ወደ ውጭ የሚያፈስ የመንገድ ትከሻ ያለው፣ መንገዱ ተሠርቶ ሲያልቅ፣ ቁልቁለት ወይም መጠምዘዣ መኖሩን የሚጠቁም ምልክት ያለው፣ የጥገናው ወጪ አነስተኛ የሆነ… ብሎ ፍላጐቱን በመግለጽ አወዳድሮ ኮንትራቱን ለአሸናፊው ድርጅት ይሰጣል።
እንግዲህ ጥራት የምንለው ደንበኛው በፈለገው ዝርዝር መመሪያ መሠረት መሠራቱን ነው። አንዳንድ ጊዜ ደንበኛው ፍላጐቱን በትክክል ያስቀምጣል። አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ያሰበውንና የፈለገውን ነገር በትክክል ላይገልጽ ይችላል። ስለዚህ ጥራት ማለት የተገለፀውንና ያልተገለፀውን የደንበኛውን ፍላጐት ጭምር ማርካት ማለት ነው። በዚህ ነው ጥራት የሚለካው።
የጥራት መለኪያና መመዘኛ የሚባሉ አውታሮች (ዳይመንሽኖች) አሉ። ለምሳሌ፣ ይኼ ከዚህኛው ይበልጣል ወይም ይሻላል ለማለት ተመሳሳይ ይዘት ያላቸውን ነገሮች ነው የምናወዳድረው። ፈረስን ከፈረስ እንጂ ከበግ ጋር አናወዳድርም። እንዲህ በምናደርግበት ጊዜ ሲስተሙን ኳሊቲ ዳይመንሽን እንለዋለን። አንደኛው የጥራት መለኪያ ፋንኪሽናሊቲ፣ የምንፈልገውን ነገር ይሠራል ወይ የሚለው ነው። ሁለተኛው ፐርፎርማንስ፣ የመሥራት አቅምና ብቃቱ ነው። ለምሳሌ አንድ የልብስ ስፌት መኪና 8 ሰዓት ይሠራል ከተባለ፣ በተከታታይ ለ8 ሰዓት ያለ አንዳች እክል ይሠራል ወይ? ማለት ነው።
ሌላው ሪያሊቢሊቲ (አስተማማኝነት) ነው። ጥገና አስፈላጊ ነገር ቢሆንም፣ በአዲስነቱ ምን ያህል ጊዜ ሳይበላሽ በአስተማማኝነት ይሠራል? ወይም በመጀመሪያውና በሁለተኛው ጥገና መካከል ባለው ጊዜ በአስተማማኝነት ይሠራል? የሚለው ነው። ሌላው የጥራት መመዘኛ ደግሞ ኮንፎርሚቲ የምንለው ነው። ሌላው ደግሞ ዱረቢሊቲ ነው። ዱረቢሊቲ ስንል ጥንካሬውን ማለታችን ነው። ለረዥም ጊዜ ምንም ሳይሆን ይሠራል? ሰርቪስ ላደርገው ወይም ቢበላሽ ላሠራው እችላለሁ? የሚለው ነው።
ማማርም አንዱ የጥራት መለኪያ ነው። አንዱ፣ ይህን ነገር እወደዋለሁ ይላል። ለምን ወይም በምን ወደድከው? ሲባል ምክንያት የለውም። “በቃ እወደዋለሁ” ነው መልሱ። ሌላው ደግሞ ብዙዎቹን የጥራት መመዘኛዎች ቢያሟላም “ይህን ነገር አልወደውም” ሊል ይችላል። የሚጠላበትን ምክንያት ግን አያውቀውም። እንግዲህ በእነዚህ መመዘኛዎች ለክተን ነው አንድን ነገር ከፍተኛ ጥራት ያለው ወይም ጥራቱ ዝቅተኛ ነው ማለት የምንችለው። ጥራት ምንድነው? ስትለኝ ጥያቄው ቀላል መልሱ ግን ሰፊ ነው ያልኩህ ለዚህ ነው። እኛ ስለጥራት (ኳሊቲ) ሁለት ኮርስ ነው የምንሰጠው። በ15 እና 20 ደቂቃ ስለጥራት አውርተን አንጨርስም። ታዋቂው የዓለማችን ሳይንቲስት አልበርት አነስታይን፤ “አንድን ነገር በቀላሉ ለመንገደኛ ሰው ማስረዳት ካልቻልክ ሥራህን አታውቀውም ማለት ነው” እንዳለው እንዳይሆንብኝ እፈራለሁ።
ኅብረተሰብ የሚለዋወጥ (ዳይናሚክ) ስለሆነ ብዙ ጊዜ ይቀያየራል። ከባላገር ልነሳ፤ የጥራት ፅንሰ ሐሳብ (ኮንሰፕት) አላቸው ወይ? አዎ! በሚገባ አላቸው። ቤታቸው ንፁህ ነው፤ የተቀደደ ልብስ በመርፌ ጥርቅም አድርገው ሰፍተው ነው የሚለብሱት፤ ቤታቸውን አዛባ ለቅልቀው ነው የሚኖሩት። መደብ አለች፣ ጓሳ ትነሰነሳለች፤ በሳምንቱ ተጠርጐ ይስተካከላል፤ አቅማቸው የፈቀደውን ሁሉ ያደርጋሉ። ጥራት (ኳሊቲ) ፎቅ ቤት ውስጥ መኖር ማለት አይደለም። ከብቶቻቸውን ጧት በጊዜ ያስወጣሉ፤ ማታ በጊዜ ያስገባሉ። እሳታቸውን በጊዜ ያዳፍናሉ፤ ጧት ደግሞ በጊዜ ተነስተው ያነዳሉ። እነዚህን ባለሙያ እንላቸዋለን። በባላገር ሚስት ስትመርጥ፣ በጧት ጭስ ከሚጨስበት ቤት ምረጥ ነው የምትባለው። እናቲቱ ባለሙያ ከሆነች ልጅቱም ባለሙያ ትሆናለች ነው ሃሳቡ። ባላገር ውስጥ የጥራት ፅንሰ ሐሳብና አመለካከት (ኮንሰፕት) አለ። ይህ አመለካከት ግን ማደግ አለበት።
ከተማ ውስጥስ እንዴት ነው? ከተማ ውስጥ የጥራት ፅንሰ ሐሳብ በጣም ትንሽ ነው። ሁሉም ሰው የጥራት ፅንሰ ሐሳቡን መንግሥት ላይ ጥሎታል። ደጁ ላይ ቆሻሻ እያየ መንግሥት ይጥረገው ብሎ ያልፋል። አጠገቡ ያለ ቦይ ተደፍኖ እያየ “የመንግሥት ሠራተኞች ይጥረጉት” ብሎ ይሄዳል። ከቤቱ ጠርጐ ያወጣውን ቆሻሻ ፊት ለፊቱ ባለ ቦይ ውስጥ ይጥላል፤ ውሃ የጠጣበትን መያዣ የትም ይወረውራል። ኧረ ብዙ ጉድለት ይታያል። መሠራት ያለበት ነገር አልተሠራም።
ጥራት የሚቆምባቸው ሁለት ምሰሶዎች አሉ። አንደኛው መሠረታዊ ሐሳብ “Keep and try the first time and every time” ይላል። አንድን ሥራ ከመጀመሪያ አንስቶ በትክክል መሥራት የሚል ነው መሠረተ ሐሳቡ። ለስህተት ምንም ዕድል ያለመስጠት። “ቆይ በኋላ አስተካክላለሁ” ማለት በፍፁም አይገባም። ሁለተኛው የጥራት መሠረተ ሐሳብ፣ “There is always a way for improvement” የሚል ነው። ለመሻሻል ሁልጊዜ ዕድል አለ ማለት ነው። ዛሬ ከምሠራው ሥራ፣ ነገ የምሠራው የተሻለ መሆን አለበት። እነዚህ መሠረታዊ ሐሳቦች ሲጣመሩ፣ አንደኛ ጠንቃቆች እንሆናለን፤ ጊዜም ሳናባክን እንሠራለን።
ለምሳሌ የኢትዮጵያ አየር መንገድ በታሪኩ የቴክኒክ ችግር ገጥሞት አያውቅም፤ የምንኮራበት አየር መንገድ ነው። ነገር ግን ብዙ ጊዜ በመዘግየት ይታማል። መዘግየት አለ ማለት ነው። ለምንድነው የሚዘገየው? ብለን ስንጠይቅ They do it the second time ማለት ነው። በመጀመሪያው ጊዜ በትክክል ሠርተውት ቢሆን ኖሮ መዘግየት አይፈጠርም ነበር። መጀመሪያ ቴክኒሻኑ ይሠራል፣ ከዚያም ተቆጣጣሪው ይመጣና “ይኼ ትክክል አይደለም” ይላል። ቴክኒሻኑ “ኦ ለካስ ይህቺ አልተስተካከለችም” ይልና ያስተካክላል። ስለዚህ በመጀመሪያውና በሁለተኛው ማስተካከል መኻል ያለው ጊዜ መዘግየትን ይፈጥራል። መዘግየት ደግሞ ጥራትን ያስተጓጉላል።
ሁለተኛው ምሰሶ ለመሻሻል ዕድል መስጠት ነው። ይህም ሁልጊዜ ከሌላው መማር እንደሚችልና እንደሚሻሻል የሚያሳይ ነው። ከአንተ ጋር ስንነጋገርና “ይህ ሰው በዚህ ጉዳይ ላይ የተሻለ ሐሳብ ሊኖረው ይችላል” ብዬ ማሰብ ስጀምር፣ አከብርሃለሁ። ደንበኛዬ ነህና ካንተ እውቀት እወስዳለሁ። ዛሬ ከአንተ ጋር ስለዋልኩ እውቀት አግኝቼ እሄዳለሁ ማለት ነው። እነዚህ ሁለቱ የጥራት ዋነኛ መሠረተ ሐሳቦች፣ ምሰሶዎች (ፒላርስ) ናቸው።
እነዚህ የጥራት ምሰሶዎች በአገራችን አሉ? ከተባለ፣ የሉም ማለት ይከብዳል። አሉ፣ ግን በጣም በጥቂቱ ነው ያሉት። በሥራዬ አጋጣሚ ብዙ አገሮች ዞሬአለሁ። በአሜሪካና በአውሮፓ የትም አገር ሽንት ቤት ውስጥ “ከተጠቀማችሁ በኋላ ውሃ ልቀቁ” የሚል ጽሑፍ አይቼ አላውቅም። ወደ አገራችን ስንመጣ ግን “ትልቅ” የተባለ ሆቴል ውስጥ ይሄ ማሳሰቢያ ተጽፎ ይታያል። ምን ማለት ነው? እኔ ሽንት ቤቱን ከተጠቀምኩ በኋላ ቀጥሎ የሚመጣ ሰው ደንበኛዬ ነው። እኔ ሽንት ቤቱን በምጠብቅበት ሁኔታ እሱም እንደሚጠብቅ አውቄ እሱን ማክበር አለብኝ። በምዕራብ አገሮች ይህ ስለገባቸው በት/ቤት መፀዳጃ ቤቶች ውስጥ እንኳ አይጻፍም። እኛ አገር ለምን ይጻፋል? ለጥራት ያለን ግንዛቤ ዝቅተኛ ስለሆነ ነው። ይህን ይህን ሳይ “ምን ይሻላል?” የሚለው ብዙ ጊዜ ያሳስበኛል። አዲሱ ትውልድ ስለጥራት ያለው ግንዛቤ እንዲያድግ ካስፈለገ ያለን አስተሳሰብ ሙሉ በሙሉ መለወጥ አለበት።
ለምሳሌ እኔና አንተ ደንበኞች ነን። እኔ አንተን ለማስደሰት፣ እኔ እሱን ብሆን ኖሮ እንዴት እንዲሆንልኝ እፈልጋለሁ? ሰዓት እንዲያከበርልኝ እፈልጋለሁ። ጥያቄዬ ሁሉ በቅንነት እንዲመለስልኝ እፈልጋለሁ… በማለት ማሰብ አለብኝ። ይህን ካደረግሁ አንተ ደስ ይልሃል። በሁሉም ቦታ ደንበኞቻችንን ማስደሰት ስንፈልግ፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ “እናንተ እንዲደረግላችሁ የምትፈልጉትን እናንተም አድርጉላቸው” የሚለውን ማሰብ ያስፈልጋል። ይሄ አባባል የጥራት ዋነኛ መመሪያ ነው። ይሄንን መመሪያ መተግበር ወሳኝ ነው። እንግዲህ የጥራት ፅንሰ-ሃሳብ እንዲተገበር ከታች ከጽዳት ሠራተኛው እስከ ላይኛው ባለሥልጣን ድረስ የልቡና ውቅር (ስትራክቸር)፣ የአስተሳሰብና የአመለካከት ለውጥ (የፓራዳይም ሺፍት) መደረግ አለበት።
እንደ ዕንቁላልና ዶሮዋ የተሳሰረ ነው፤ ጥራትና ምርታማነት የአንድ ሳንቲም ሁለት ገጽታ ናቸው። ጥራት ከሌለ ተወዳዳሪነትና ዕድገት የለም። በመጀመሪያ በኅብረተሰቡ ውስጥ ግንዛቤ መፍጠር ያስፈልጋል። ሰው ሁሉ እንዲያውቀው ማድረግ የግድ ነው። ጋዜጦች፣ ቴሌቪዥኖች፣ ሬዲዮኖች፣ በአጠቃላይ ሚዲያው፣ የጥራት ሐሳብ በኅብረተሰቡ ውስጥ በሚገባ እንዲሰርጽ በብዛት መሥራት አለባቸው። እኔ እግር ኳስ በጣም ስለምወድ በየሬዲዮ ጣቢያው ስለኳስ ሲያወሩ በጣም ደስ ይለኛል። ነገር ግን ለስፖርቱ የተሰጠው ጊዜ ግማሽ ያህል እንኳ የጥራትን መሠረተ ሐሳብ ለማስረፅ ቢውል አገሪቷ የት በደረሰች።
መጀመሪያ ግንዛቤ መፍጠር ነው፤ ቀጥሎ እርምጃ መውሰድ። ሰው ግንዛቤ ካገኘ በኋላ እያንዳንዱ ግለሰብ መለወጥ አለበት። በሶስተኛ ደረጃ ራሱን እያሻሸለ ሳለ መታገል አለበት። ለምሳሌ ታክሲ ውስጥ ተደራርባችሁ ተቀመጡ ሲባል ትክክል ስላልሆነ መቃወም አለበት። “ፋዘር ወይም ማዘር ጠጋ በሉ” ማለት ከጥራት መሠረተ ሐሳብ ጋር አይሄድም። ስለዚህ መቃወም አለበት። በየትም ቦታ ቢሆን እያንዳንዱ ግለሰብ ትክክል ያልሆነ ነገር ሲያይ ዝም ማለት የለበትም። ህብረተሰቡ መምራት አለበት። ይህንን ለማድረግ ደግሞ ግንዛቤው መዳበር አለበት። ትያትረኞች ጸሐፊዎች፣ ገጣሚዎች፣ አርቲስቶች፣ …. ጥራት ላይ መሥራት አለባቸው። ትያትር በህብረተሰቡ ውስጥ የበለጠ ተፅዕኖ መፍጠር የሚችለው በጥራት ላይ ሲሰራ ነው። ስለ ጥራት ማስተማርያ የአየር ሰዓት መኖር አለበት። ስለ ጥራት ካስተማርን በኋላ እርምጃ መውሰድና ሮል ሞዴሎች (አርአያዎች) መፍጠር አለብን።
ለምሳሌ አበበ ቢቂላን ብንወስድ በሩጫ ጥሩ ሮል ሞዴል ነው። ግን ለቢዝነሱ ጥሩ ሞዴል አይደለም። ከአበበ በኋላ ኃይሌ ገ/ሥላሴ መጣ። ኃይሌ ጥሩ የቢዝነስ ሞዴል ስለሆነ ከእሱ በኋላ የመጡት በሆቴልና በሌላ የቢዝነስ ዘርፍ ተሰማሩ። በጥራትም ሮል ሞዴሎች ስለሚያስፈልጉን መሸለምና ማበረታታት ያስፈልገናል። ለዚህ ደግም የሽልማት ድርጅት ያስፈልገናል። ይህ ነገር በህብረተሰቡ ውስጥ ሲደጋገም ባህል ይሆናል። ይህቺ አገር ምን ያሳድጋታል ብትለኝ፣ ጥራትና ምርታማነትን ማሳደግ… ነው የምለው።
በዚህ ረገድ አዲሱ ትውልድ (ወጣት፣ ሕፃናት፣ ሴቶች) ላይ መሠራት አለበት። ለሴቶች ቦታና ዋጋ መስጠት ይገባል። በት/ቤቶች ደግሞ አሁን ያሉት መምህራን ከጥራት ግንዛቤ ውጭ ስለሆኑ፣ የአሰልጣኞች ስልጠና ፕሮግራም ያስፈልጋል። የትምህርት ካሪኩለሙም መቀየር (የፓራዳይም ሺፍት ማድረግ) ይኖርበታል። የሽምደዳ ካሪኩለም መቀየር አለበት።
ልጆች፣ ተፈጥሮን ወደዋትና ተንከባክበው እንዲይዟት ማበረታታት ያስፈልጋል። እፅዋት ከተንከባከቡ በውስጡ ለሚኖሩት ነፍሳት አክብሮት ይሰጣሉ። ተፈጥሮን የሚወዱ፣ ደንበኞቻቸውን የሚያከብሩና የሚደራደሩ ወጣቶችን ማፍራት አለብን። መደራደር ስል እናቶችን ማስተማር ያለብን አንድ ነገር አለ። ልጆቻቸው እንዲያጠኑ ሲፈልጉ፤ “አጥኑ፤ ያለበለዚያ ትመታላችሁ” አይደለም ማለት ያለባቸው።
እናት፤ “የለም! አምስት ቀን”… እየተባባሉ መደራደርን መልመድ አለባቸው። ከልጅነታቸው ጀምሮ መደራደር ካላስተማርናቸው አድገው የፓርቲ መሪ ሲሆኑ አይደራደሩም። “ወይ እሞታለሁ፤ ወይ እገለብጣለሁ” ነው የሚሉት። የጥራት ጉዳይ ይህን ያህል ጥልቅ እንደሆነ አንባብያን እንዲረዱልኝ እፈልጋለሁ።
በእኛ አገር አብዛኛውን ጊዜ ሰራተኛው ችሎታ የለውም ሲባል እንሰማለን። ነገር ግን ከ80 እስከ 90 በመቶ የጥራትና የምርታማነት ችግር ሲስተሙ (አሰራሩ ላይ) ነው። ስለዚህ ሲስተሙ መለወጥ አለበት። ሲስተሙ ትክክል ሲሆን ሠራተኛው ትክክል ይሆናል። ለምሳሌ፣ ውልና ማስረጃን ያየን እንደሆነ ሰራተኞቹ አልተቀየሩም። ወይም ፈረንጅ አልመጣም። ሲስተሙ ስለተስተካከለላቸው፣ ሁለት ቀን የሚፈጀውን ሥራ በ30 ደቂቃ ይሠሩታል። ነገር ግን ሲስተሙ ተስተካክሎ ብቻ መቆም የለበትም። ልምድና ባህል መሆን አለበት። አንድ ሰው ቆሞ እንዲህ አድርግ፣ አታድርግ ማለት የለበትም። ያለበለዚያ ወደ ኋላ ይመለሳል።
ፋብሪካዎችም የሲስተም ችግር አለባቸው። እሱንም ማስተካከል ያስፈልጋል። ከዚህ ጋር ሌላው አስፈላጊ ነገር ስልጠና ነው። በተለይ ስለ ጥራትና ምርታማነት ስናወራ ከስልጠና ውጭ ሊሆን አይችልም። የስልጠና ክፍለ ጊዜ ያላቸው ድርጅቶች ስንት ናቸው? ስንል በጣም ጥቂት ናቸው። አቶ ታዲዮስ ሐረገወርቅ ምክትል ሚኒስትር ከነበሩበት ጊዜ ጀምሮ ዩኒቨርሲቲዬን እየወከልኩ በስልጠና ጉዳይ ስለምሰራ ብዙ ድርጅቶችን አይቻለሁ። አብዛኞቹ የስልጠና ክፍለጊዜ የላቸውም። ምናልባት አንድ ሰው “የሥልጠና ኃላፊ” ተብሎ ሊቀመጥ ይችላል። ነገር ግን ጥራት ምርትና ምርታማነትን የሚያሳድጉ ቴክኖሎጂዎች ሲወጡ፣ የሥልጠና ክፍል ኖሯቸው መመሪያ አዘጋጅተው፣ ቤተመጻሕፍት አስቀምጠው ሰራተኞቻቸውን የሚያሰለጥኑ ድርጅቶች ጥቂት ናቸው። ቴሌ፣ አየር መንገድ፣ አውራ ጎዳና፣ ከክልሎችም እንዲሁ… ይኼ ምንድነው የሚያሳየው? የጥራት ፍልስፍና ፅንሰ ሐሳብ አልገባንም ማለት ነው። ሥልጠናን ሲስተማችን ውስጥ አላስገባንም።
የሚገርመው ነገር የግሉ ዘርፍ ነበር ቢፒአር የተባለውን የለውጥ ሂደት መምራት የነበረበት። ቢፒአር አተገባበሩ ትክክል ከሆነ መሰረታዊ አሰራሩ ጥሩ ነው፤ አምንበታለሁ። ይህ የለውጥ ሐሳብ ከግሉ ዘርፍ መምጣት ነበረበት። ነገር ግን መንግሥት ቀደመው። ለምን? ቢባል፣ በታዳጊ አገር ያለው የግሉ ዘርፍ ዕድሜ ጨቅላ ስለሆነና ስላልጎለበተ ነው። ስለዚህ ኃላፊነቱን መንግሥት ወሰደ። መንግሥት ይህን ኃላፊነት ሲወስድ ግን ሁሉንም እኔ መስራት አለብኝ ማለት የለበትም። ይህን የሚሰሩ የግል ዘርፎችን አደራጅቶ እየሰሩ ከስህተታቸው እንዲማሩ መልቀቅ ያለበት ይመስለኛል። እርግጠኛ ያልሆንኩት በምርምርና በዳታ የተደገፈ መረጃ ስለሌለኝ ነው።
አዎ! ለምሳሌ ሲንጋፖርን መጥቀስ እንችላለን። ሲንጋፖር እ.ኤ.አ በ1966 ነው ከቅኝ ግዛት ነፃ የወጣችው። 50 ዓመት እንኳ አልሞላትም። ከዚያን ጊዜ አንስቶ እስከ 1980 ድረስ ሲስተም እያስተካከሉ ቆዩ። ከዚያም ሊ ኳን የተባለ ጠቅላይ ሚኒስትራቸው “ምርታማነት የአዕምሮ መቀየር ነው። ከአሁን ጀምሮ በዚህ አቅጣጫ ነው የምንሄደው” በማለት አወጀ። ይህን የለውጥ ሂደት የሚመራ በጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት የሚመራ ኮሚቴ አቋቋመ።
ለአምስት ዓመት የህብረተሰቡን የምርታማነትና የጥራት ግንዛቤ ሲያሳድጉ ቆዩ። ቴሌቪዥኑ፣ ሬዲዮው፣ ጋዜጣው፣ መጽሔቱ፣ ዘፈኑ… በየመንገዱ ላይ የሚሰቀሉትና በየግድግዳው የሚለጠፉት ፖስተሮች፣ .. ሁሉ የቆየ አመለካከት መለወጥና አዲሱን የለውጥና የዕድገት ትሩፋቶች ማስተማር ነበር ሥራቸው። ከዚህ በኋላ ወደ ተግባር እርምጃ ገቡና የለውጥ ሂደቱን የሚመሩ የተለያዩ ተቋማትን አቋቋሙ። በዚህ ዓይነት ሲሰሩ ቆይተው የሕዝባቸውን አዕምሮ ቀየሩት። ከ20 ዓመት በኋላ እ.ኤ.አ በ2000 ዓ.ም 12 መመዘኛዎች ባሉት ግሎባል ፕሮዳክቲቪቲ ኢንዴክስ በተባለው የምርታማነት መለኪያ ከዓለም አገራት ጋር ተወዳድረው 3ኛ ወጡ። ከዚያ በኋላ ደግሞ ለውጥ ያገኙበትን አሰራር (ሲስተም) የራሳቸው አደረጉት። የህልውናቸው አካልና መገለጫ ሆነ። በመቀጠል ደግሞ የራሳቸው ባደረጉት ሲስተም አዲስ ነገር ወደ መፍጠር (ኢኖቬሽን) ገቡ።
በሲንጋፖር አንድ ቢሮ አንኳኩተህ የምትፈልገውን ስትጠይቅ፣ የተቀበለህ ሰው ጉዳዩ የማይመለከተው ከሆነ፣ የሚመለከተው ጋ ይወስድሃል ወይም ወደሚመለከተው ሰው ጋ ወደሚወስድህ ሰው ያደርስሃል እንጂ “አይ! እኔ አላውቅም” አይልህም። የአገር ጉዳይ ነዋ! የታክሲ ሹፌሩ ከአየር ማረፊያ ወደምታርፍበት ሆቴል ሲወስድህ፣ ስለአገሩ እያወራልህ ነው። “ይህ ቦታ በፊት እንዲህ ነበር፤ እኛ ነን እንዲህ ያሳመርነውና የለወጥነው። ይህ ደግሞ …” እያለ በማውራት ሆቴል ያደርስሃል። እሱ ምን ሰራ? ብትል በሙያው በአቅሙ “ይህ የመንግሥት ሳይሆን የእኔ ጉዳይ ነው” በማለት በዜግነቱ የሚጠበቅበትን ኃላፊነት ተወጥቶ ይሆናል። ይኼ ነው የምርታማነት ፅንሰ ሀሳብ። የሚገርመው ነገር እንደ እኛው ኋላቀር የነበረችው ሲንጋፖር እዚህ “ተአምራዊ” የሚመስል ፈጣን ዕድገት ላይ የደረሰችው በ48 ዓመት ነው።
ድሮ የጃፓን ምርት ጥራት እንደሌለው ለመግለጽ፣ “ኪሽ ኪሽ የጃፓን ዕቃ ወድቆ የማይነሳ” ወይም “አወይ ሞሶሎኒ አወይ ሞሶሎኒ ተሰባብረህ ቀረህ እንደ ጃፓን ሶኒ” ይባል ነበር። አሁን ግን ጃፓን የዓለምን ኢኮኖሚ ከሚመሩት ቀዳሚ አገራት አንዷ ነች። እንዴት ለዚህ በቃች?
ጃፓንም እንደ ሲንጋፖር ምሳሌ የምትሆን አገር ናት። እንደተባለው ምርቷ ጥራት የሌለው ነበር። ከ2ኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ---------- የተባሉ አሜሪካውያን በአገራቸው ስለጥራትና ስለምርታማነት ጮኸው ጮኸው የሚሰማቸው ቢያጡ፣ ወደ ጃፓን ሄዱ። እዚያም 150 ሥራ አስኪያጆችን ሰብስበው ስለጥራትና ምርታማነት አወሯቸው። “አሁን የነገርናችሁን ተግባራዊ ካደረጋችሁ በአምስት ዓመት ውስጥ ለውጥ ታመጣላችሁ” አሏቸው። እነዚያ ሥራ አስኪያጆች ጠንክረው በመስራታቸው በአምስት ዓመት ሳይሆን በሦስት ዓመት ለውጥ አመጡ። እነጃፓንንና ሲንጋፖርን ከቀየረ፣ የእኛንም አገር ይቀይራል ማለት ነው።
ጥሩ ተስፋ ሰጪ ጅምሮች አሉ። ካይዘን በጣም ጥሩ ጅምር ነው። እንዲህ ዓይነት ጅምሮችን ማነቃቃትና ማበረታታት፣ ከፍ እንዲሉና እንዲልቁ ማገዝ፤ ሰራተኞቹ ደግሞ በፍፁም የተለወጡ እንዲሆኑ በየጊዜው ሥልጠና፣ እውቅና፣ አክብሮትና ሽልማት መስጠት ያስፈልጋል።
ታላቁ መጽሐፍ ላይ… “ከእኔ ጋር እጁን በወጭቱ ያጠለቀ፣ እኔን አሳልፎ የሚሰጥ እርሱ ነው፣” ተብሏል። በዚህ ዘመንም፣ በዚች ምድርም እጁን አብሮ በወጭት አጥልቆ አሳልፎ የሚሰጥ መአት ነው። ልክ የሆነ ድንገተኛ ግዝት የወረደብን ይመስል…እሱ ነው/እሷ ነች አይነት የአመልካች ጣት ጥቆማ ዘመን ሆኗል። ባይማማሉም ተማምነው አብረው ያፈሩትን ገንዘብ፣ አብረው ያቀዱትን መልካም ለብቻ ማድረግም በተዘዋዋሪ አሳልፎ መስጠት ነው። ከመላእክት እኩል ጻድቅ በመምስል፣ በታላቅ ትህትና ‘አንገትን በመስበር’ ተለሳልሶ ገብቶ የሰውን ህይወት አቆርፍዶ ፈትለክ የሚል መአት ነው። እናላችሁ…አሳልፎ መስጠት በብዙ መልኩ ይከሰታል።
ስሙኝማ…እንግዲህ ጨዋታን ጨዋታ ያነሳው የለ…ብዙ ጊዜ እንደምንለው…እዚህ አገር ‘ሪሰርች’ ምናምን የሚባል ነገር የተለመደ ነው ማለቱ ያስቸግራል። እናላችሁ…ዘንድሮ መኖራቸውን እንኳን ነገሬ ሳንላቸውና የግለሰቦች ጉዳዮች ናቸው በሚል ችላ ብለናቸው የነበሩ እኩይ ባህሪያት በአጭር ጊዜ ለምን በዚህ ፍጥነት የተስፋፉበትን ምክንያት አጥንተው የሚነግሩን ሰዎች መጥፋታቸው ያሳዝናል። እናማ…“የምስመው እሱ ነው…” አይነት መከዳዳት ከዋናዎቹ ባህሪያቶቻችን አንዱ የሆነበትን ምክንያት የሚያስረዱን እንፈልጋለን።
እኔ የምለው….እንግዲህ ጨዋታም አይደል… የ‘ሪሰርች’ ነገር ካነሳን አይቀር ምን መሰላችሁ…በብልቃጦችና በኬሚካሎች የተሞሉ ቤተ ሙከራዎች ውስጥ ባይሆንም እዚህ አገር በእርግጥ ቅልጥ ያለ ‘ሪሰርቾች’ ይደረጋሉ! ልክ ነዋ…“ስማ ባሏ ፊልድ የሚወጣው መቼ፣ መቼ እንደሁ እስቲ ሠፈር አካባቢ አጠያይቅና አጣራልኝ…” “የጫማዋ ቁጥር ስንት እንደሁ ከጓደኞቿ ሰልልኝ…” ሁሉ ‘ሪሰርች’ ነው።
“ዼጥሮስም ሁሉም ቢሰናከሉ እኔ ግን ከቶ አልሰናከልም አለው። እየሱስም፣ እውነት እልሀለሁ ዛሬ በዚች ሌሊት ዶሮ ሁለት ጊዜ ሳይጮህ ሦስት ጊዜ ትክደኛለህ አለው።”
እናማ…በአሁኑ ጊዜም… አለ አይደል… “አህያ ወደቤት ውሻ ወደ ግጦሽ በሆነበት ዘመን “ሁሉም ቢሰናከሉ እኔ ግን ከቶ አልሰናከልም” አይነት ነገር እያልን በአፍ ‘ቲራቲር’ የምንደልል መአት ነን። የሚደለለውም መአት ነው።
“ከሊቀ ካሀናቱ ገረዶች አንዲቱ መጣች፣ ዼጥሮስም እሳት ሲሞቅ አይታ ተመለከተችውና፡— አንተ ደግሞ ከናዝሬቱ እየሱስ ጋር ነበርህ አለችው። እርሱ ግን የምትዪውን አላውቅም፣ አላስተውልምም ብሎ ካደ።”