Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
– ናይቲ ለውጢ ዕላማ፡ ቅሳነትን ናይ ስራሕ ህድኣትን ንምፍጣር እዩ፡ ከምኡውን ኣብቲ ቤትትምህርቲ እቲ ትዅረት ኣብቲ ትምህርታዊ ስራሕ ምእንቲ ኪኸውን ብማለት እዩ። እቲ መምርሒ፡ ነቲ መምህራንን ካልኦት ሰራሕተኛታትን ካብቲ ኮቪድ-19 ዘለዎ ስድራቤት ዚመጹ ህጻናት ኪቕበሉ ከለዉ ዚህሉዎም ሻቕሎት ኸህድኦ ትጽቢትና እዩ፡ ትብል ብሪታ ብዮርክሆልም፡ ናይ በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና ሓላፊት ክፍሊ።
በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና፡ ነቲ ናይ ህጻናት ትሑት ለኸፋነት ኪጸቕጠሉ ይደሊ፡ ማለት ብሓፈሻ ኪረአ ከሎ፡ ህጻናት ቅልል ዝበለ ምልክታት እዮም ዘርእዩ፡ ኣብቲ ናይ ለበዳ ምስፍሕፋሕ ድማ ደፋኢ ሓይሊ የብሎምን።
እቲ ክታበት ዚጅምር፡ ምስ ተራእየን ምስ ተፈቕደሉን እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ከም በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና፡ ትካል መድሃኒት፡ ማሕበራዊ ቦርድ፡ ወረዳታት ጥዕናን ክንክንን፡ ኣሃዱታት ምክልኻል ለበዳን SKR ዝኣመሰላ ትካላት ይዳለዋ ኣለዋ።
– ቅድም እቲ ክታበት ኪምርመርን ንምዝውታሩ ድማ ፍቓድ ኪረክብን ይግባእ። ብናትና ግምት እቲ ክታበት ጥሪ ኪጅምር እዩ፡ ይብል ናይ ሃገር ሓላፊ ስነ-ለበዳ፡ ኣንደሽ ተግነል።
እቶም ቀዳምነት ዚውሃቦም ሰባት፡ እቶም ኣብ ኣስጋኢ ጉጅለ ዚርከቡን ልዕሊ 70 ዓመት ዝዕድሚኦም እዮም። ብድሕሪኡ ዚስርዑ እቶም ኣብ እንዳ ኣረጋውያንን ኣብ ሆስፒታላትን ዚሰርሑን፡ እቶም ኣብ ጥቓ'ቶም ኣብ ኣስጋኢ ጉጅለ ዘለዉ ሰባት ዚሰርሑ ናይ ክንክንን ጥዕናን ሰራሕተኛታትን እዮም።
ገለ ሃገራት ከም ኣመሪካን ኣብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዚርከባ ገለ ሃገራትን ነቲ ክታበት ጌና ከይጸደቐ ከሎ ኪጥቀማሉ ከም ዚደልያ ሓበሬታ ኣሎ። ኣብ ሽወደን ግን ከምኡ ኣይኮነን።
ነቲ ናይ ኮቪድ-19 ለበዳ ምስፍሕፋሕ ንምዕጋት፡ መንግስቲ ኣብቲ ቀንዲ መምርሒኡ፡ ኣኼባታትን ጽምብላትን ካብ ሸሞንተ ሰባት ንላዕሊ ከስትናግድ ከም ዘይብሉ ወሲኑ ነይሩ። ኣብ ቀብሪ ግን ክሳዕ 20 ቀባሮ ኪህልዉ የፍቅድ ኣሎ።
እቲ ሕደገት ኣብቲ ንምዉታን ዚምልከት ናይ ሃይማኖት ስነስርዓትን፡ ተሳተፍቲ ድማ ካብ 20 ምስ ዘይበዝሑን እዩ። ሕድገት ኪብሃል ከሎ ስነስርዓት ቀብርን ካልእ ናይ ቀብሪ ተመሳሳሊ ስነስርዓትን ይምልከት። እቲ ሕድገት ንኹሉ ሃይማኖታት ዚምልከት እዩ።
ኣብ እዋን ቀውዒ፡ ኣብ ሽወደን እቲ ምስፍሕፋሕ መልከፍቲ ወሲኹ ኣሎ። ስለዚ፡ መንግስቲ፡ ነቲ ናይ ኮቪድ-19 ምስፍሕፋሕ ንምዕጋት ትእዛዝ ሂቡ ኣሎ፡ እዚ ድማ ነቲ በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና ንኽልከላ ምብጻሕ እንዳ ኣረጋውያን ኪውስን ስልጣን ምሃብ ማለት እዩ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ፡ እቲ ናይ ምብጻሕ ክልከላ በቲ ኩነታት ናይቲ ዞባ ይመሓየሽ ወይ ይስተኻኸል ማለት እዩ።
ኣብቲ ዞባዊ ናይ ምብጻሕ ክልከላ ዚካየደሉ ቦታታት፡ እቲ ናይቲ ስርሒት ሓላፊ ሓድሓደ ሕድገታት ኪገብር እዩ፡ ንኣብነት በዓልቲቤትን በዓልቤትን መጻምድትን ንኺበጽሑ ኪፍቀደሎም ይኽእል እዩ።
ኣብ የምትላንድ እቲ ቁጽሪ ናይቶም ብኮቪድ-19 እተለኽፉ ሰባት ብሓይሊ ወሲኹ ኣሎ። ስለዚ ንጽቕጥቅን ነቲ ኣብ መንጎ ሰባት ዚህሉ ምትንኻፍን ንምጕዳል ሕጂ ጥብቂ ህዝባዊ መምርሒ ወጺኡ ኣሎ። እቲ መርምርሒ ክስዕ ታሕሳስ 13-2020 ኪጸንሕ እዩ፡ ግን ከኣ ኪናዋሕ ይኽእል እዩ።
ብምኽንያት እቲ ዚውስኽ ዘሎ ምስፍሕፋሕ ለበዳ፡ ኣብ ልዕል'ቲ ናይ በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና መምርሕን ህዝባዊ ምኽርን፡ ተወሳኺ ስጉምታት ምውሳድ ከድሊ እዩ። ስለዚ ዮሃን ካርልሶን፡ ጠቕላሊ ሓላፊ በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና፡ ምስ ሓኻይም ምክልኻል ለበዳን፡ ወረዳዊ ቦርድ ምምሕዳርን ወረዳ የምትላንድ ሃርየዳለንን ብምትሕብባር፡ ነቲ ናይ ለበዳ ግንፈላ ብተወሳኺ ንምዕጋት፡ ኣብ ውሽጢ እተወሰነ ግዜ ዘገልግል፡ ጥብቂ ዞባዊ መምርሒ ወሲኖም ኣለዉ።
ብእተኻእለ መጠን ምስቶም ምሳታቶም ዚቕመጡ ሰባት እንተ ዘይኮይኑ ምስ ካልእ ዝኾነ ዓይነት ኣካላዊ ምትንኻፍ ከይገብሩ ይምከሩ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ፡ ኣብ በዓላትን ጽምብላትን ዘይምስታፍን ባዕልኻ ዘይምድላውን ማለት እዩ። ከምኡውን ካብቶም ብዘይ ምትንኻፍ ወይ ምርሕሓቕ ኪዳየዱ ዘይክእሉ ንጥፈታት ምቝጣብ የድሊ፥ ንኣብነት ከም ብምትንኻፍ ዚካይድ ስፖርት ወይ ድማ ናይ ጥዕናን ስነጽባቐን ክንክን፡ ማለት ሕክምናዊ ምኽንያት ዘይብሎም ምስ ዚኾኑ።
ዘየድሊ መገሻ ኣይትግበር። ኣብቲ ኣብ ውሽጥን ካብን ናብን ወረዳታት ዚግበር መገሻ ምስ ሓደስቲ ሰባት ስለ እትራኸብ፡ ነቲ ምስፍሕፋሕ ለበዳ ይውስኸሉ እዩ። ከምዚ ኢሉ ድማ ሓድሽ ምልኽኻፍ ይጅምር። ስለዚ ሓደ ሰብ ብእተኻእለ መገዲ፡ ካብ ከምዚ ዓይነት መገሻ ኪቑጠብ ይግባእ። እቲ ክልከላ ነቲ ካብ ካልእ ወረዳ ናብቲ ወረዳ ዚግበር መገሻ እውን ይጥርንፍ እዩ። ግን እዚ መምርሕ'ዚ ነቲ ናብ ስራሕ ወይ ናብ ትምህርቲ ወይ ሞያ ወይ ንሕክምና ዚግበር ጕዕዞ ኣይክልክልን እዩ።
እቲ ውሳነ ነቶም ኣብ የምትላንድ ሃየርዳለን ዚርከቡ ናይ ስራሕ ቦታታትን ዋኒናት - ከም ንኣብነት ቡቲካትን ሽፉናት ዕዳጋታትን ናይ ስፖርት ቦታታትን - ይጥርንፍ እዩ።
ካብ ሰኑይ ሕዳር 23 ጀሚሩ፡ 2ይ ደረጃ ኣብያተትምህርቲ፡ ኣብ ልዕል'ቲ ኣብ ቤትትምህርቲ ኾንካ ምምሃር፡ ብተወሳኺ ናይ ርሕቀት ትምህርቲ እውን ኪጅምራ እየን። ከምዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ድማ ነቲ ኣብ ቤትትምህርቲ ዘሎ ምጽቕቓጥ ንምቕናስን፡ ብኡ ኣቢልካ ድማ ነቲ ካብን ናብን ተመሃሮን መምህራንን ኪመሓላለፍ ዚኽእል ለበዳ ኮቪድ-19 ደው ንምባል እዩ። ቅድሚ ሕጂ፡ ናይ ርሕቀት ትምህርቲ ብምኽንያት ናይቲ ኣብ ሓባራዊ መጎዓዝያ ዚህሉ ጽቕጥቅጥ እዩ ተፈቒዱ ነይሩ።
ቅድሚ ውሳነ ምውሳዱ እቲ 2ይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ነቲ ጽቕጥቅጥ ንምቕናስ ካልእ ተኽእሎ ገምጊሙ ኪኸውን ይግባእ፣ ይሕብር መንግስቲ። ንኣብነት፡ እቲ ኣገባብ ትምህርቲ ኪስተኻኸል ይኽእል፡ ወይ ካልኦት ቦታታት ምድላይ ወይ ናይ ትምህርቲ ሰዓታት ምንዋሕ። ትምህርቲ ብእዋን ምሸት ወይ ኣብ ቀዳመ-ሰንበት እውን ኪካየድ ይኽእል እዩ።
እቲ ናይ ትምህርቲ ቀንዲ ሕጊ፡ ነቲ ኣብ ክፍሊ ዄንካ ምምሃር እዩ ዚድግፍ። እቲ ቤትትምህርቲ፡ ቅድሚ ናይ ርሕቀት ትምህርቲ ምጅማሩ፡ ናይቶም ተመሃሮ እተፈላለየ ኩነታትን ጠለባትን ኣብ ግምት ከእቱ ይግባእ።
ሽወደን ኣብቲ ንሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ ዚጥርንፍ፡ ካብ Pfizer/BioNTech ጸረ-ኮቪድ-19 ክታበት ንምዕዳግ ዚምልከት ስምምዕ ክትሳተፍ እያ። እዚ፡ እቲ ሽወደን ብኽታማ እትሰማምዓሉ ዘላ ሳልሳይ ዋኒን እዩ፡ እቲ ክታበት ምስ ጸደቐ ድማ ሽወደን ንኹሉ ህዝባ ዚኸውን መድሃኒት ከተውሕስ እያ።
መንግስቲ፡ እቲ ናይ ህዝባዊ ምእትኽኻባት ብዝሒ ሰብ፡ ኪድርቶ ይውስን። ካብ ሕዳር 24 ጀሚሩ ንኣርባዕተ ሰሙናት ዚቕጽል ኣብ ህዝባዊ ምእካባትን ጽምብላትን ሸሞንተ ሰባት ጥራይ ኪሳተፉ እዮም። እቲ ኣቐዲሙ ብዛዕባ መሳሰዪ ቦታታት ዚምልከት ሕድገታት ተገይሩሉ ዝነበረ መምርሒ ሕጂ ኣየገልግልን እዩ።
እቲ ወጺኡ ዘሎ እማመ፡ ንፖሊስ ንዝኾነ ካብ 8 ተሳተፍቲ ንላዕሊ ዘለዎ ህዝባዊ ኣኼባ ወይ ጽምብል ደው ከብሎን ኪብትኖን ስልጣን ሂቡዎ እዩ። እቶም ነቲ ሕጊ ጥሒሶም ምትእኽኻባት ዘዳልዉ ሰባት ብሙልታ ወይ ክሳዕ ሽድሽተ ኣዋርሕ ብዘእስር ብዪን ኪቕጽዑ ይኽእሉ እዮም።
ኣቐዲሙ እቲ ንህዝባዊ ምትእኽኻብ ክሳዕ 50 ሰባት ዘፍቅድ መምርሒ ከገልግል ጸኒሑ እዩ። ሕጂ ግን መንግስቲ ነዚ ቁጽር'ዚ ኣትሒቱዎ ኣሎ። ናይዚ ምኽንያት ድማ ነቲ ብኮቪድ-19 ዚመጽእ ምስፍሕፋሕ ሕማም ንምቕናስ እዩ። በዚ ሓድሽ እማመ'ዚ፡ ወላውን እቲ ኣብ መሳሰዪ ቦታታት ዝነበረ ሕድገታት ሕጂ ኣይሰርሕን እዩ።
እዚ ሓድሽ ንምእትኽኻብ ዚድርት መምርሒ ካብ ሕዳር 24 ጀሚሩ ኣብ ግብሪ ይውዕል። እቲ ዝድለ፡ ካብ ኣርባዕተ ሰሙናት ንኸይሓልፍ እዩ። ግን ከኣ እቲ ኩነታት እንተ ዘይተመሓዪሹ፡ እቲ ክልከላ ክሳዕ ልደት ወይ ድማ ክሳዕ ሓድሽ ዓመት ዚሓልፍ ኪናዋሕ ይኽእል ይኸውን።
ኣብ የቭለቦርይን ቨስተርኖላንድን ለኸፋ ኮቪድ-19 ብሓይሊ ወሲኹ ኣሎ። ስለዚ ኣብቲ ምምሕዳር ንዘሎ ምስፍሕፋሕ ለበዳ ንምዕጋት ጥብቂ መርምርሒ ወጺኡ ኣሎ። እቲ ጥብቂ መምርሒ ክሳዕ ታሕሳስ 13 ኪቕጽል እዩ፡ ግን ድማ ኪናዋሕ እውን ይኽእል እዩ።
እዚ ቀጻሊ ልኽፈት፡ ነቲ ናይቲ ምምሕዳር ማእከላት ጥዕናን ክንክንን ስራሕ ከቢድ ጽዕነት ፈጢሩሉ ኣሎ። ብዙሓት ናይ ኮቪድ-19 ተሓከምቲ ኣብቲ ክፍሊ ህጹጽን ጽኑዕን ሕክምና ይእለዩ ኣለዉ። እቲ ውሳነ ብምትሕብባር በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕናን፡ ናይ ለበዳ ምክልኻል ሓኻይምን፡ ቦርድ ምምሕዳር ወረዳን ዞባታትን እተወስደ እዩ።
ናብ ሽፉናት ቦታታት ከም ዱካናትን ዕዳጋታትን ኣብያተመዘክርን ኣብያተንባብን መሐምበስን ጂምን ካብ ምኻድ ተቖጠብ። ከም ናብ ጥረመግቢ ዝሸየጠሎም ቦታታትን ፋርማሲን ዚካየዱ ኣድለይቲ ምብጻሕ ግን ክልኩላት ኣይኮኑን።
ከም ኣብ ኮንሰርትን ጽምብላትን ልምምድ ስፖርትን ግጥማትን ውድድራትን ዝኣመሰሉ ንጥፈታት ኣይትሳተፍ። እዚ ግን ነቶም ኣብ 2005ንን ድሕሪኡን እተወልዱ ናይ ስፖርት ልምምድ ዚገብሩ መንእሰያት ኣይምልከቶምን። ኣድላዪ ቅርበት ዘለዎ ርክባት ከም ሕክምና ወይ ሕክምናዊ መርመራ ኣብዚ ክልከላ'ዚ ኣይኣቱን። እቶም ናይ ኮቪድ-19 ዚመስል ምልክታት ዘለዎም ሰባት ካብ ካልኦት ሰባት ኪረሓሓቑ ይግባእ።
ዘየድሊ መገሻ ኣይትግበር። ኣብ መገሻ ምስ ሓደስቲ ሰባት ስለ እትራኸብ፡ ነቲ ምስፍሕፋሕ ለበዳ ይውስኸሉ እዩ። ግን እዚ መምርሕ'ዚ ነቲ ናብ ስራሕ ወይ ትምህርቲ ወይ ሞያ ወይ ንሕክምና ዚግበር ጕዕዞ ኣይምልከቶን። እቲ ካብ ሓደ ወረዳ ናብ ካልእ ወረዳ ዚግበር መገሻ'ውን ኣብዚ ክልከላ ይኣቱ እዩ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ ግን ሰብ ናይ ስርሑ ወይ ቦታ ሞያኡ ወይ ድማ ናብ ዘድልዮ ሕክምና ወይ ክንክን ኣይከይድን እዩ ማለት ኣይኮነን።
እቲ ውሳነ ነቶም ኣብ ወረዳታት የቭለቦርይን ቨስተርኖርላንድን ዚርከቡ ናይ ስራሕ ቦታታትን ዋኒናት - ከም ንኣብነት ቡቲካትን ሽፉናት ዕዳጋታትን ናይ ስፖርት ቦታታትን - ይጥርንፍ እዩ።
ኣብ ህዝባዊ ኣኼባታትን ጽምብላትን እቲ ቁጽሪ ተሳተፍቲ እንተ ለዓለ ካብ 50 ኪበዝሕ ከም ዘይብሉ ምምሕዳር ቦርድ ወረዳታት ቨስተርኖርላንድን የቭለቦርይን ወሲነን። እቲ ውሳነ ካብ ሕዳር 18 ክሳዕ ታሕሳስ 13 የገልግል፡ ግን ኪናዋሕ ድማ ይኽእል እዩ።
ኣብ ወረዳታት ዳላርናን ቫርማልንድን ቨስትማንላንድን ጎትላንድን ቁጽሪ ናይ ኮቪድ-19 ለኸፋ ብሓይሊ ወሲኹ ኣሎ። ስለዚ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ነቲ ኣብቲ ወረዳ ዘሎ ምስፍሕፋሕ ለበዳ ኮቪድ-19 ንምቕናስ ጥብቂ ህዝባዊ ምኽሪታት ተኣታቲዩ ኣሎ። እዚ ከኣ ብቐዳምነት ክሳዕ ታሕሳስ 10-2020 የገልግል፡ ግን ኪናዋሕ ድማ ይኽእል እዩ።
እቲ ቀሪቡ ዘሎ ሕጊ፡ ነቲ ናይ ኣልኮላዊ መስተን ብኣልኮላዊ መስተ እተሰርሑ ነገራትን ካብ ምሸት ሰዓት 10 ክሳዕ ቅድሚ ቀትሪ ሰዓት 11 ክልኩል ምዃኑ ይገልጽ። እዚ ድማ ነቲ ናይ ኮሮናቫይረስ ምስፍሕፋሕ ንምቕናስ እዩ ቀሪቡ ዘሎ። ብመሰረት በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና፡ ናይ መሳሰዪ ቦታትት ብዙሕ ሰብ ኣብ ሓደ ውሱንን ምቅርራብ ዝበዝሖን ቦታ ንነዊሕ ሰዓታትን ዘስተናግዳ ብምዃነን፡ ንምስፍሕፋሕ ለበዳ ምቹዋት እየን።
ናይ ወረዳታት ካልማርን ቨስተርቦተንን ኖርቦተንን ቦርድ ምምሕዳራት ነቶም ኣብ ምምሕድራተን ዚነብሩ ሰባት ጥብቂ ህዝባዊ መምርሒ ወሲነን ኣለዋ። ናይቲ ውሳነ ዕላማ ነቲ ኣብ መንጎ ሰባት ዚህሉ ጽቕጥቅጥን ምትንኻፋትን ዝያዳ ንምጕዳል እዩ። እቲ መምርሒ ክሳዕ ታሕሳስ 8 ይቕጽል፡ ግን ከኣ ኪናዋሕ ይኽእል እዩ።
ብዚከኣል መጠን ምስቶም ምሳኻ ዚነብሩ እንተ ዘይኮይኑ ምስ ካልኦት ኣይትልገብ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ ኣብ በዓላትን ጽምብላትን ተመሳሳሊ ኣኼባታትን ዘይምስታፍን ባዕልኻ ዘይምድላውን ማለት እዩ። ካብቶም ከይተለጋገብካ ኪካየዱ ዘይክእሉ ንጥፈታት እውን ተቖጠብ፡ ማለት ከም ምትንኻፍ ዘለዎ ስፖርትን ናይ ቁንጅና ሳሎንን ስነ-ጽባቐን። እዚ፡ ሕክምናዊ ምኽንያት ምስ ዚህሉዎ ግን ይከኣል እዩ።
ኣብ ውሽጢ ገዛውቲ ካብ ምጽናሕ ተቖጠብ፡ ንኣብነት ከም ቡቲካትን ማእከላት ዕዳጋን ኣብያተመዘክራትን ኣብያተንባብን መሐምበሲታትን ጂምን ። ናብ ጥረ-መግቢ ዚዕደጎ ቦታን ናብ ፋርማሲን ዚግበር ኣድላዪ ምብጻሕ ግን ይከኣል እዩ።
ካብ ንኣብነት ኣኼባታት፡ ኮንሰርትታት፡ ጽምብላት፡ ናይ ስፖርት ልምምድ፡ ግጥማትን ውድድራትን ተቖጠብ። እዚ ግን ነቲ ናብቶም ኣብ 2005 ወይ ብድሕሪኡ እተወልዱ ህጻናትን መንእሰያትን ዝዓለመ ልምምድ ስፖርት ኣይምልከትን እዩ።
ኣድላዪ ኣካላዊ ምትንኻፋት ንኣብነት ሓኪም ምርኣይን፡ ሕክምናዊ ምርመራ ምግባርን፡ ኣብቲ መምርሒ ኣይጥርነፍን እዩ። ስለዚ እቲ ናይ ኮቪድ-19 ምልክታት ኣሎኒ ዚብል ሰብ፡ ምስ ካልኦት ሰባት ካብ ምልጋብ ወይ ምሕዋስ ኪቑጠብ ኣዚዩ ኣገዳሲ እዩ።
ካብ ዘየደሊ መገሻ ተቖጠብ። ኣብ ውሽጥን ኣብ መንጎን ወረዳታት ዚግበር መገሻታት ነቲ ምስፍሕፋሕ ለበዳ ይጸልዎ እዩ፡ ምኽንያቱ ድማ እቲ ገያሻይ ሓደስቲ ሰባት ይረክብ ስለ ዝኾነ። እዚ ድማ ሓድሽ ናይ ለኸፋ ሰንሰለት ይፈጥር። ስለዚ ካብ ከምዚ ዝበለ መገሻ ተቖጠብ። እዚ ግን ናብ ስራሕካ ወይ ቤትትምህርትኻ ወይ ሞያዊ ስራሕካ ወይ ናብ እትሕከመሉ ቦታ ኣይትኺድ ማለት ኣይኮነን።
እቲ ውሳነ ነቲ ንናይ ስራሕ ቦታታትን ትካላትን ዚምልከት ጥብቂ መምርሒ እውን ይጥርንፍ እዩ - ንኣብነት፡ ዱካናት፡ ሽፉን ዕዳጋታትን ናይ ስፖርት ቦታታትን - ኣብ ወረዳታት ካልማርን ኖርቦተንን ቨስተርቦተንን። ትካላትን፡ ወሃብቲ ስራሕን፡ ኩሉ ሰብ ነቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ መምርሒ ምእንቲ ኪስዕቦ ስጉምትታት ኪወስዳ ይግባእ፥
ወሃብቲ ስራሕ ነቶም ሰራሕተኛታት ኣብ ገዛውቶም ኮይኖም ኪሰርሑ ኪውከሱዎም፡ ኣብ ገዛ ኮንካ ንምስራሕ ዘድሊ ሃዋህው ኪፈጥሩ፡ ናይ ስራሕ መገሻታትን ካልእ ኣካላዊ ኣኼባታትን ድማ ንግዜኡ ከመሓላልፉዎ ይግባእ። ካልኦት ትካላት ድማ ነቶም ዓመዊል ኩሎም ብሓደ ግዜ ንኸይመጹ ነቲ ናይ ምኽፋት ሰዓታት ከመሓይሹን ዲጂታላዊ መገዲ ከም ኣማራጺ ኪወስዱን ይግባእ።
ኣብ ካልማርን ቨስተርቦተንን ኖርቦተንን፡ እቲ ኣብ ህዝባዊ ኣኼባታትን ጽምብላትን ዚህሉ ደረት ቁጽሪ ተሳተፍቲ ካብ ሕዳር 11 ክሳዕ ታሕሳስ 8 ኣብ ግብሪ ይውዕል።
እቲ ውሳነ ኪናዋሕ ይኽእል እዩ። ኣብዘን ዚስዕባ ወረዳታት እንታይ ከም ዘገልግል ኣንብብ፥ ወረዳ ካልማር ፡ ወረዳ ኖርቦተን ከምኡውን ወረዳ ቨስተርቦተን (እቲ ሓበሬታ ብቛንቋ ሽወደን እዩ)
ወረዳ ብለኪንገን ናይ ለበዳ ምክልኻል ሓኪምን፡ ነቶም ኣብቲ ምምሕዳር ዚነብሩ ዚምልከት ጥብቂ መምርሒ ወሲኖም ኣለዉ። እቲ ዕላማ ነቲ ናይ ኮቪድ-19 ምስፍሕፋሕ ንምዕጋት እዩ። እቲ ውሳነ ክሳዕ ሕዳር 30 ይጸንሕ፡ ግን ኪናዋሕ ድማ ይኽእል እዩ።
ምስቶም ኩሉ ግዜ እትረኽቡዎም ሰባት ጥራይ ተራኸቡ፡ ማለት ኣባላት ቤተሰብ ወይ ምስቶም ሓቢርኩም እትነብሩዎም ሰባት። ኣብ በዓላትን ድግሳትን ምዝንጋዕን ካልእ ብሕታዊ ጽምብላትን ኣይትሳተፉ።
እቶም ወሃብቲ ስራሕ ነቲ ብርሕቀት ዚግበር ስራሕ ከተባብዑን ከቃልሉን፡ ነቲ ናይ ስራሕ መገሻን ኮንፈረንስንን ካልእ ኣካላዊ ኣኼባታትን ድማ ንደሓር ግዜ ከመሓላልፉዎ ይሕተቱ።
ኣብ ኣኼባታትን ኮንሰርትን ጽምብላትን ግጥም ስፖርትን ውድድርን ኣይትኺድን ኣይትሳተፍን። ነቶም ኣብ 2005ንን ድሕሪኡን እተወልዱ መንእሰያት ግን ሞያዊ ስፖርትን ልምምዳትን ኣይምልከቶምን። ብዚከኣል መጠን ኣብ ደገ ኴንካ ምልምማድ ይሓይሽ።
ኩለን ትካላትን ነቶም ዓመዊለን ብሓደ ግዜ ንኸይመጹ ኪጥንቀቓ ይግባእ፡ ማለት ነቲ ናይ ምኽፋት ሰዓታት ብምምሕያሽ ወይ ድማ ኣብ ክንዲ ኣካላዊ ምብጻሕ፡ ዲጂታላዊ ኣማራጺ ብምእላሽ።
ሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳያት ነቲ ብዘይካ ናብ ውሽጢ ኤውሮጳዊ ሕብረትን ኢ.ኢ.ኤስን (EU, EES) ሸንገን ሃገራትን ከምኡውን ዓባይ ብሪጣንያን፡ ናብ ካልኦት ሃገራት ዚግበር ዘየድሊ መገሻ ዚምልከት ክልከላ ወይ ዘይምትብባዕ ከናውሖ ወሲኑ። እቲ ክልከላ ወይ ዘይምትብባዕ ክሳዕ ጥሪ 31/2021 የገልግል።
መጋቢት 2020 እቲ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ነቲ ብዘይካ ናብ ውሽጢ ኤውሮጳዊ ሕብረትን ኢ.ኢ.ኤስን (EU, EES) ሸንገን ሃገራትን ከምኡውን ዓባይ ብሪጣንያን፡ ናብ ካልኦት ሃገራት ዚግበር ዘየድሊ መገሻ ዚምልከት ክልከላ ወይ ዘይምትብባዕ ወሲኑ እዩ፡ እዚ ድማ ብምኽንያት ለበዳ ኮሮና ኣብ ኣህጉራዊ መገሻ ዘለዎ ጽልዋ እዩ።
እዚ ክልከላ'ዚ ክሳዕ ጥሪ 31/2021 ይቕጽል፡ ክሳዕ እቲ ሓደገኛ ኩነታት ኣብ መብዛሕትኡ ክፍሊ ዓለም ዚህሉ። ብዙሓት ሃገራት ጌና ነቲ ዶባተን ዓጽየን እየን ዘለዋ ወይ ድማ ኣብ ናይ ምእታውን ምጋሽን ተኽእሎታት፡ ኣብ መምርሒታት ውሸባ ወይ ሰዓታት እቶ-እቶ ደረታት ገይረን ኣለዋ።
ካብ መጋቢት ጀሚሩ እቲ ሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳያት ነቲ ኣብ ውሽጢ ሃገራት ኤውሮጳዊ ሕብረትን ኢ.ኢ.ኤስን (EU, EES) ሸንገን ሃገራትን ከምኡውን ዓባይ ብሪጣንያን ተቐሚጡ ዝነበረ ክልከላ ወይ ዘይምትብባዕ፡ ደው ኣቢሉዎ ኣሎ።
ናይ ክሮኖበርይን ሶደርማንላንድን ወረዳታት በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕናን ሓከምቲ ምክልኻል ለበዳን፡ ነቶም ኣብዘን ክልተ ምምሕዳራት ዚቕመጡ ሰባት ጥብቂ ህዝባዊ መምርሒ ወሲኖም ኣለዉ። እቲ ውሳኔ ክሳዕ 26 ሕዳር ከገልግል እዩ፡ ግን ከኣ ኪናዋሕ ይኽእል እዩ።
ኣብዘን ክልተ ወረዳታት ቁጽሪ ናይቶም ናይ ኮቪድ-19 መልከፍቶም እተረጋገጸ ሕሙማት ኣዚዩ ወሲኹ ኣሎ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ ድማ ኣብቲ ማእከል ጥዕና ስራሕ ይጽዕቕ ኣሎ ማለት እዩ። ቁጽሪ ናይቶም ብሰንኪ ኮቪድ-19 ዓራት ሒዞም ዘለዉ ሕሙማት ይውስኽ ኣሎ። ስለዚ ኣብ ልዕል'ቲ ኣብታ ሃገር ዚውሰድ ዝነበረ ስጉምትታት፡ ሕጂ ዝያዳ ስጉምትታት ኪውሰድ የድሊ።
ምስቶም ምሳኻ ዚቕመጡ እንተ ዘይኮይኑ፡ ብዚከኣል መገዲ ምስ ካልኦት ኣይትልገብ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ፡ ኣብ ፌስታን ጽምብላትን ወይ ተመሳሳሊ ማሕበራዊ ምትእኽኻባት ኣይትሳተፍ፡ ወይ ድማ ባዕልኻ ኣይተዳሉ፡ ማለት እዩ።
ካብቶም ብዘይ ምልግጋብ ወይ ምትንኻፍ ኪካየዱ ዘይክእሉ ንጥፈታት፡ ከም ንኣብነት ምትንኻፍ ዘለዎ ስፖርት ወይ ድማ ሕክምናዊ ምኽንያት ዘይብሎም ናይ ስነጽባቐን ክንክንን ንጥፍታት ተቖጠብ።
ካብ ንኣብነት ኣኼባታት፡ ኮንሰርትታት፡ ጽምብላት፡ ናይ ስፖርት ልምምድ፡ ግጥማትን ውድድራትን ተቖጠብ። እዚ ግን ነቲ ናብቶም ኣብ 2005 ወይ ድሕሪኡ እተወልዱ ህጻናትን መንእሰያትን ዝዓለመ ልምምድ ስፖርት ኣይምልከትን እዩ።
እቲ ውሳነ ነቶም ኣብ ኮሮንበርይን ሶደርማንላንድን ዘለዉ ናይ ስራሕ ቦታታትን ንጥፈታትን፡ ከም ኣብነት ዱካናትን ማእከል ዕዳጋን ናይ ስፖርት ቦታታትን ይጥርንፍ እዩ፥
ምእንቲ ነፍስወከፍ ሰብ ነቲ ኣብ ላዕሊ እተጠቕሰ ዞባዊ ህዝባዊ መምርሒ ምኽታል ኪኽእል፡ ትካላትን ወሃብቲ ስራሕ ስጉምቲ ኪወስዱ ይግባእ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ፡ ነቶም ሰራሕተኛታት ኣብ ገዛውቶም ኮይኖም ኪሰርሑ ኪውከሱዎም፡ ኣብ ገዛ ኮንካ ንምስራሕ ዘድሊ ተወሳኺ ሃዋህው ኪፈጥሩ፡ ናይ ስራሕ ጕዕዞን ኮንፈረንስን ካልእ ኣካላዊ ኣኼባታትን ድማ ንግዜኡ ከም ዚመሓላለፍ ኪገብሩ ማለት እዩ።
በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕናን፡ ናይ ወረዳ ሃላንድን ዮንሾፒንግን ኦረብሩን ሓኻይም ምክልኻል ለበዳን፡ ቦርድ ምምሕዳራትን፡ ነቶም ኣብተን ወረዳታት ዚነብሩ ሰባት ዚምልከት ጥብቂ ህዝባዊ መርሒ ወሲኖም ኣለዉ። እቲ ውሳኔ ክሳዕ ሕዳር 24 የገልግል፡ ኪናዋሕ ድማ ይኽእል እዩ።
ቁጽሪ ናይቶም ኣብዘን ሰለስተ እተጠቕሳ ምምሕዳራት ብኮቪድ-19 ከም እተታሕዙ እተፈልጡ ሰባት ኣዚዩ ወሲኹ ኣሎ። እዚ ከኣ ነቲ ትካላት ጥዕናን ክንክንን ዓቢ ሸኸም ኮይኑዎ ኣሎ፡ ማለት፡ ብዙሓት ብኮቪድ-19 እተለኽፉ ምዝጉባት ሰባት ኣብ ከቢድን ህጹጽን ክንክን ይርከቡ ኣለዉ። ቁጽሪ ናይቶም ኣብ ፍሉይ ናይ ኣረጋውያን ገዛውቲ SÄBO ዘለዉ ብኮቪድ-19 እተለኽፉ ሰባት እውን ወሲኹ ኣሎ። እቲ ናይ ምርመራን ናይ ለኸፋ ምክትታልን ስራሕ ድማ ኣዚዩ ተደራሪቡን ተጻቢቡን ኣሎ።
ስለዚ ሕጂ ኣብ ልዕሊ እቶም ገና ኣብ ምሉእ ሃገር ዘገልግሉ ዘለዉ ብበዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና እተዋህቡ መምርሒታትን ህዝባዊ ምኽርታትን፡ ካልኦት ተወሰኽቲ ስጉምትታት ምውሳድ እውን ከድሊ እዩ።
እቲ ውሳኔ ነቲ ናይ ትካላት ጥብቂ ህዝባዊ መምርሒ እውን ይጥርንፍ እዩ - ንኣብነት፡ ዱካናት፡ ማእከላት ዕዳጋን ናይ ስፖርት ቦታታት - ከምኡውን ናይቲ ምምሕዳር ናይ ስራሕ ቦታታት።
ምእንቲ ነፍስወከፍ ሰብ ነቲ ንዞባዊ ግንፋለ ኮቪድ-19 ዚምልከት ህዝባዊ መምርሒ ንምኽታል ኪኽእል፡ ኩለን ኣብቲ ወረዳን ክፍልታት ወረዳን ዚርከባ ትካላት ስጉምቲ ኪወስዳ ይግደዳ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ፡ እተን ትካላት ነቲ ብዝሒ ናይቶም ብሓደ ግዜ ኪበጽሑ ዚመጹ ሰባት ምጕዳል፡ ዝኽፈተሉ ሰዓታት ምምሕያሽ ከምኡውን እቲ ምርኻባት ብዲጂታላዊ መገዲ ንኪኸውን ከም ኣማራጺ ምውሳድ ማለት እዩ።
ምእንቲ እቶም ሰራሕተኛታት ንዞባዊ ንግንፋለ ኮቪድ-19 ዚምልከት ህዝባዊ መምርሒ ምኽታል ኪኽእሉ፡ ወሃብቲ ስራሕ ስጉምቲ ኪወስዱ ይግባእ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ፡ ነቶም ሰራሕተኛታት ኣብ ገዛውቶም ኮይኖም ኪሰርሑ ኪውከሱዎም፡ ኣብ ገዛ ኮንካ ንምስራሕ ዘድሊ ሃዋህው ኪፈጥሩ፡ ናይ ስራሕ ጕዕዞን ካልእ ኣካላዊ ኣኼባታትን ድማ ንግዜኡ ኪመሓላለፍ ዚብል ውሳኔ ኪህቡ ማለት እዩ።
በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና፡ ንኣብያተ-መግቢ፡ ከም ንኣብነት ሪስቶራንተን ባራትን ለይታዊ ክላባትን ዝኣመሰሉ፡ እተመሓየሸ መምርሒታትን ህዝባዊ ምኽርታትን ወሲኑ ኣሎ። ዕላማኡ ከኣ ነቲ ምጽቕቓጥ ንምጕዳልን ብኡ ኣቢልካ ድማ ነቲ ናይ ኮቪድ-19 ለበዳ ዝርጋሐ ንምቍጽጻርን እዩ።
እቲ ውሳኔ ካብ ሕዳር 3 ይጅምር፡ ከምዚ ኪብሃል ከሎ ድማ እቲ ናይ ብጻይነት ብዝሒ ኣብ ሸሞንተ ሰባት ይድረት ማለት እዩ፡ እቶም ኣብ ኮንሰርት ዚህልዉ ሰባት ድማ ኮፍ ኪብሉ ኣለዎም።
ብዝሒ ናይቶም ኣብ ሓደ ሰደቓ ኮፍ ዚብሉ ብጾት፡ ካብ ሸሞንተ ኪበዝሕ የብሉን። እቲ ቁጽሪ ብጾት ካብ ሸሞንተ ምስ ዚበዝሕ፡ እቶም ብጾት ኣብ ብዙሕ ሰደቓታት በብኸፊል ኮፍ ኪብሉ ይግባእ፡ ናይ ሕድሕድ ርሕቀቶም ድማ እንተ ወሓደ ሓደ ሜትሮ ኪኸውን ይግባእ። እቲ ኣብያተ-መግቢ ወይ ባር፡ ኮንሰርት ወይ ተመሳሳሊ ጽምብል ምስ ዘዳሉ፡ እቲ ሰብ ወይ ተዓዛቢ ኮፍ ኪብል ይግባእ።
ናይ ወረዳ ስቶክሆልምን ቨስትራ ዮታላንድን ኦስተርዮትላንድን በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕናን ናይ ምክልኻል ለበዳ ሓከምትን፡ ነቶም ኣብተን ወረዳታት ዘለዉ ሰባት ዚምልከት ጥብቂ ህዝባዊ መምርሒ ወሲኖም ኣለዉ። እቲ ዕላማ ነቲ ናይ ኮቪድ-19 ቅልጡፍ ምስፍሕፋሕ ንምቕናስ እዩ። እቲ ውሳነ ክሳዕ 19 ሕዳር የገልግል፡ ግን ኪናዋሕ ድማ ይኽእል እዩ።
ይኹንምበር፡ ኣድላዪ ምርኻባት፡ ከም ንኣብነት ናይ ክንክን ወይ ሕክምና ምርመራታት ምግባር ኣብዚ መምርሒ'ዚ ኣይኣቱን ኣዩ። ስለዚ፡ እቲ ገለ ናይ ኮቪድ-19 ምልክታት ዘለዎ ሰብ ምስ ካልኦት ሰባት ናይ ቀረባ ርክባት ካብ ምግባር ኪቑጠብ ከም ዚግባኦ ኣገዳሲ እዩ።
እቲ ውሳነ ነቲ ጥብቂ ዝኾነ ንትካላት እተዋህበ መምርሒ እውን ይምልከት እዩ - ንኣብነት ቡቲካት፡ ማእከል ዕዳጋታትን ናይ ስፖርት ቦታታትን - ከምኡውን ናይ ወረዳታት ስቶክሆልምን ቨስትራ ዮታላንድን ኦስተርዮትላንድን ናይ ስራሕ ቦታታት። በጻሕትን ሰራሕተኛታትን ነቶም ንዞባዊ ምግንፋል ኮቪድ-19 ዚምልከቱ መምርሒታት ምእንቲ ኪኽተሉ፡ ትካላትን ወሃብቲ ስራሕን ስጉምቲታት ኪወስዱ ይግባእ።
እቶም ቦርድ ምምሕዳር ወረዳታት፡ ኣብ ስቶክሆልምን ኡፕሳላን ኦስተርዮትላንድን ቨስትራ ዮትላንድን፡ ነቲ ደረት ምትእኽኻብ ብዝሒ ሰብ፡ ክሳዕ 50 ንምግባር ወሲኖም ኣለዉ።
ኩሉ ኣብ ወረዳ ስኮነ ዚጸንሕ ሰብ ካብ ህዝባዊ መጎዓዝያ ኪቑጠብን ኣብ ቡቲካትን ማእከል ዕዳጋታትን ብዙሕ ኪጸንሕን ኣይግባእን። እዞም ክልተ ጥብቂ መምርሒታት፡ እቶም በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕናን ወረዳ ስኮነን ዝተሰማምዑሎም እዮም።
ብምኽንያት ጽቕጥቅጥ፡ ኩሉ ሰብ ኣብ ውሽጢ ገዛ ኪጸንሕ ኣይግባእን፡ ንኣብነት ቡቲካትን ማእከላት ዕዳጋን። ናብ ጥረ-መግቢ ዚዕደጎ ቦታን ናብ ፋርማሲን ዚግበር ኣድላዪ ምብጻሕ ግን ይከኣል እዩ። ብዙሓት ዚእከቡሉ ቦታታት ካብ ምብጻሕ ተቖጠብ። ምእንቲ ኣብ ከም ንኣብነት ናይ ስፖርት ቦታታትን ጂምን መሐምበሲ ዝኣመሰሉ ቦታታት ጽቕጥቅጥ ከይትፈጥር፡ ንምውስዋስ ኣካላት ብዚምልከት ካልእ መገዲ ከተናዲ ፈትን።
ምስቶም ምሳኻ ዚቕመጡ ወይ ሰሙን ሰሙን እትረኽቦም ሰባት እንተ ዘይኮይኑ ምስ ካልኦት ኣይትራኸብ። በዓላትን ጽምብላትን ወይ ካልኦት ብሕታውያን ጽምብላት ኣይተዳሉ ወይ ኣይትሳተፎም። ምስቶም ምሳኻ ዘይቅመጡ ወይ ኩሉ ግዜ ዘይትረኽቦም ሰባት ምስ እትራኸብ፡ እቲ ናይ መልከፍቲ ዕድላት ይውስኽ እዩ።
ኩሉ ሰብ ብናይ ሓባር መጎዓዝያ ወይ ካልእ ህዝባዊ መጎዓዝያ ኪጎዓዝ የብሉን። ገለ ኪግደፉ ዘይብሎም ጕዕዞታት፡ ከም ንኣብነት ናብ ስራሕን ናብ ትምህርትን ናብ ሕክምናን ምኻድ ግን ከምቲ ልሙድ ኪቕጽሉ ይኽእሉ እዮም። ኣብቲ ህዝባዊ መጎዓዝያ ጽቕጥቅጥ ከይፍጠር እሞ እቶም ብዘይካ ህዝባዊ መጎዓዝያ ካልእ ኣማራጺ ዘይብሎም ብቕሳነት ምእንቲ ኪጎዓዙ፡ ጥንቅቕ በል። ርሕቀትካ ሓሉ፡ ሓልዮት ኣርእይ፡ ቅድሚ ምድያብካ ድማ ነቶም ዚወርዱ ዕድል ሃቦም።
ኩሉ ልዕሊ 15 ዓመት ዝዕድሚኡ ካብ ስፖርታዊ ንጥፈታት ኪቑጠብ ይግባእ። እዚ ግን ነቶም ሞያውያን ስፖርተኛታትን ኣብ ስፖርት ዚሳተፉ ተመሃሮን ኣይምልከትን። ኩሉ ሰብ፡ ዕድመ ብዘየገድስ፡ ነቲ ብዙሕ ሰብ ዘሳትፍን መገሻ ዚሓትትን ስፖርታዊ ግጥማትን ውድድርን ከዳሉን ኪሳተፎን ኣይተባባዕን።
ኩሎም ናይ ኣገልግሎት ትካላት ነቲ ኣብ ሓደ ውሱን ግዜ ዘጋጥም ብዝሒ ቁጽሪ በጻሕቲ ንምቕናስን ነቲ ናይ ቆጸራ ሰዓታት ንምውጋንን ወይ ዲጂታላዊ ኣገባብ ንምጥቃም ስጉምትታት ኪወስዱ ይግባእ። ጽቕጥቅጥ ከይለዓል ተጠንቀቕ። ብዙሓት ሰባት ዚእከቡሉ ንጥፈታት ኣይተዳሉ።
እንተ ተኻኢሉ፡ እቲ ወሃብ ስራሕ ነቶም ሰራሕተኛታት ኣብ ገዛውቶም ኮይኖም ንኺሰርሑ ኩነታት ኪፈጥረሎምን ኪሕብሮምን ይግባእ። ናይ ኣገልግሎት ጕዕዞን ኮንፈረንስን ካልኦት ኣካላዊ ርኽክባትን ኪተርፉ ይምረጽ።
ወረዳዊ ምምሕዳር ቦርድ ስኮነ፡ ኣብ ስኮነ ኣብ ህዝባዊ ኣኼባታትን ህዝባዊ ጽምብላትን 50 ሰባት ጥራይ ኪሳተፉ ከም ዚኽእሉ ወሲኑ። ኮንሰርትን ካልኦት ተመሳሰልትን ክሳዕ 50 ሰባት እዮም ኪሳተፉዎ ዚኽእሉ፡ እዚ ድማ ነቲ ናይ በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና ሓፈሻዊ መምርሒታት ብምኽታል እዩ ዚኸውን። እቲ ውሳነ ክሳዕ ሕዳር 30 የገልግል።
ምልክታ፥ እቲ ዜና ንናይ ወረዳ ስኮነ መምርሒ ዚምልከት ኮይኑ ሰዓት 15:05 ጥቅምቲ 10 ተስተኻኺሉ፡ ምሉእ መምርሒ ንምርኣይ ኣብ ታሓቲ ዘሎ መላግቦ ተመልከት።
እቲ ክልከላ ከምቲ ዝሓለፈ ነቶም ብዘይካ ካብ ሃገራት ኤውሮጳዊ ሕብረትን፡ ዓባይ ብሪጣንያን ኖርወይን ኣይስላንድ ላይክተንስታይንን ስዊዘርላንድን ካብ ካልኦት ሃገራት ናብ ሃገር ሽወደን ዚኣትዉ ወጻእተኛታት ይምልከት። ንዜጋታት ሽወደን እዚ ክልከላ'ዚ ኣይምልከቶምን እዩ።
ሎም-መዓልቲ፡ እቲ ኣብ ህዝባዊ ኣኼባታት ዚህሉ ናይ ኮፍ ዝብሉ ሰባት ጥርዚ፡ ኣብ ባህላውን ስፖርታውን ፍጻመታት ክሳዕ 300 ክብ ኢሉ ከም ዘሎ መንግስቲ ሓቢሩ። እቲ ውሳነ ሕዳር 1 ጀሚሩ ኣብ ግብሪ ይውዕል።
ናይቲ ክሳዕ እንተ በዝሐ 300 ተሳተፍቲ ኪህሉውዎ ዘፍቅድ ቅድመ-ኩነት፡ እቲ ሰብ ካብቲ ካልእ ተሳታፊ ብውሑዱ ሓደ መትሮ ርሒቑ ኮፍ ምስ ዚብል ጥራይ እዩ። ክልተ ናይ ሓደ ጉጅለ ብጾት ግን፡ ካብ ሓደ መትሮ ዝወሓደ ርሕቀት ኪህሉዎም ይኽእል እዩ።
ነቲ ኣብ ቦታታት ለይታዊ ትልሂት ዚህሉ ምጽቕቓጥ ንምውጋን፡ እቲ መንግስቲ ኣብቲ ህዝባዊ ናይ ትልሂት ቦታታት ካብ 50 ሰባት ንላዕሊ ምእንጋድ ጌና ክልኩል ከም ዝኾነ ይሕብር።
ካብ ሕጂ ጀሚሩ፡ ልዕሊ 70 ዓመት ዝዕድመኦም ሰባትን ኣብ ተነቃፊ ጉጅለ ዘለዉን፡ እቲ ዚኽተሉዎ መምርሒታት ልክዕ ከምቲ ንኻልኦት እተዋህበ መምርሒ ኪኸውን እዩ። እዚ ድማ በቲ በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና እዩ ተወሲኑ።
ካብ መጋቢት 1 ጀሚሩ ኣረጋውያንን ኣብ ተነቃፊ ጉጅለ ዘለዉ ሰባትን ካብ ናይ ካልኦት ሰባት ዝተረረ መምርሒታት ኪኽተሉ ጸኒሖም እዮም። እዚ ድማ ነቲ ኣካላዊ ርክባቶም ደሪቱዎ፡ ንህዝባዊ መጎዓዝያታት ከም ዘይጥቀሙ፡ ኪዕድጉ ናብ ዱካናት ከም ዘይከዱ ድማ ገይሩዎም። ስለዚ፡ እቲ በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና ነዚ ፍሉይ መምርሒ ሰሪዙዎ ኣሎ። ካብ ሕጂ ጀሚሩ፡ እቲ ኣረጋውያን ዚኽተሉዎ መምርሒ ልክዕ ከም ናይ ካልኦት ኪኸውን እዩ። እቲ ለውጢ ዝተገብረሉ ምኽንያት ናይዞም ሰባት ስነልቦናውን ኣካላውን ጥዕና ኣብ ግምት ብምእታው እዩ።
እቲ ናይ በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና ሓድሽ ጸብጻብ ነቲ ኣብ ኣረጋውያን ዚፍጠር ዘሎ ኣሉታዊ ሳዕቤናት የርእይ። እዚ ድማ ነቲ ንኣብነት ጎዲሉ ዘሎ ማሕበራዊ ኣተሓሳስባን ጭንቀትን ተነጽሎን የግህዶ። ጭንቀትን ጓህን እናወሰኸ ከይዱ፡ ብዙሓት ናይ ደገፍ ጻውዒታት ተሌፎን ድማ በቶም ንህይወት ትርጉም ዝሰኣኑሉ ሰባት መሊኡ ኣሎ። ስለዚ ኣብቲ ጉጀለ ግድን ክንክን ከድሊ እዩ።
- እዚ ጉጀለ'ዚ ኣብዚ ለበዳ'ዚ ብዙሕ ሓላፍነት ወሲዱ እዩ። ይኹንምበር፡ እቲ መደብ ውጽኢታዊ እኳ እንተ ነበረ፡ ብዙሕ ኣሉታዊ ሳዕቤናት ሰለ ዝፈጠረ ኣብዞም ጉጅለታት'ዚኦም ከቢድ ሓላፍነት ምንባር ርትዓዊ ኣይኮነን። ኣብዚ እዋን'ዚ ነቶም ብኸቢድ ሕማም ኪጥቅዑ ዚኽእሉ ሰባት ንምክልኻል ብማለት ኩሉ ሰብ ነቲ ዝርጋሐ ኮቪድ-19 ንምቕናስ ሓላፍነቱ ኪዋጻእ ይግባእ፡ ይብል ዮሃን ካርልሶን፡ ጠቅላሊ ኣካያዲ በዓልመዚ ህዝባዊ ጥዕና።
ካብ ሕዳር 1-2020 ጀሚሩ እቶም ንናይ ሕማም ድጎማን ክንክን ቆልዑን ዚምልከቱ ዝሓለፉ ሕግታት ወረቐት ሓኪም፡ ቅቡላት እዮም፡ ይሕብር ፎርሸክሪንካሳን። ካብ 8ይቲ መዓልቲ ንክንክን ቆልዑ ዚምልከት፡ እቲ ናይ ሓኪም ወረቐት የድሊ፡ ካብ መበል 15 መዓልቲ ድማ ንናይ ሕማም ድጎማ ዚምልከት ወረቐት ሓኪም የድሊ።
እታ ቀዳመይቲ ናይ ሕማም መዓልቲ ቅድሚ ሕዳር 1 ምስ እትውዕል፡ እቲ ፎርሸክሪንካሳን ነቲ ናይ ሓኪም ወረቐት ኣብ መንጎ መዓልታት 15ን 21ን ኪደልዮ እዩ። እታ ቀዳመይቲ ናይ ሕማም መዓልቲ ኣብ ሕዳር 1 ወይ ድማ ብድሕሪኡ ምስ እትውዕል ግን፡ እቲ ፎርሸክሪንካሳን ነቲ ናይ ሓኪም ወረቐት ካብ መዓልቲ 15 ኢዩ ዚደልዮ።
ንናይ ቆልዑ ክንክን ብዚምልከት፡ እቲ ናይ ሓኪም ወረቐት ካብ ሕዳር 1 የድሊ፡ ማለት እቲ ናይቲ ቆልዓ ናይ ሕማም ግዜ 8 መዓልታት ወይ ካብኡ ዚነውሕ ምስ ዚኸውን።
ምእንቲ ኩሉ ነቲ ዕቱብ ህዝባዊ ምኽሪ ኪስዕቦ፡ ትካላትን ወሃብቲ ስራሕን ስጉምቲታት ኪወስዳ ይግባእ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ፡ እቶም ወሃብቲ ስራሕ ነቶም ሰራሕተኛታቶም ኣብ ገዛ ኮይኖም ኪሰርሑ ከምኡውን ነቲ ጕዕዞታቶምን ነቲ ኣካላዊ ምርኽኻባቶምን ኪድሩቱዎ ኪሕብሩዎም ኣለዎም። ካልኦት ትካላት ድማ ነቲ ናይ ሰባት ምብጻሕ ቁጽሪ ከጕድላኦ ኪፍትና ይግባእ።
ሓሙስ፡ ጥቅምቲ 8፡ እቲ ናብ ማልታን ስሎቨንያን ዚግበር ዝነበረ ቱሪስታዊ መገሻ ዚምልከት ክልከላ (ዘይምትብባዕ) ደው ከም ዚብል፡ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ይሕብር።
ካብ ሽወደን ናብ ስሎቨንያ ንምግያሽ ተግባራዊ ዝነበረ ናይ ዓሰርተ መዓልታት ውሸባ፡ ደጊም ኣብቂዑ እዩ። ማልታ ነቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ልዕሊ'ቶም ካብ ሽወደን ዚብገሱ ገያሾ ኣንቢራቶ ዝነበረት ናብኣ ዝቐንዐ ናይ መገሻ ክልከላ ደው ኣቢላቶ እያ።
ብዝሓት ሰባት ኣብ ገዝኦም ብኻልእ ሰብ ይልከፉ እዮም። እቶም ምስ ሓደ ኮቪድ-19 ከም ዘለዎ እተረጋገጸ ሰብ ዚቕመጡ ሰባት ፍሉይ ዚኽተሉዎ መምርሒታት ኪህሉዎም እዩ።
እቲ መምርሒታት ዚምልከቶ ሰብ፡ ብሓደ ዳህሳስ ለበዳ ርክብ ኪግበረሉ እዩ፡ እንታይ ኪገብር ከም ዘለዎ ድማ ተወሳኺ ሓበሬታ ኪውሃቦ እዩ። ገለ ካብቲ መምርሒ፡ ንኣብነት፡ እቲ ሰብ ንሸውዓተ መዓልታት ናብ ስራሕ ኪኸይድ የብሉን ዚብል ኪኸውን ይኽእል።
ኣብ ቅድመ-ትምህርቲ፡ መባእታዊ ቤትትምህርቲ፡ ወይ ተመሳሰልቲ ደረጃታት ትምህርቲ፡ ከምኡውን ኣብ ፍሉይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ዘለዉ ተመሃሮ፡ ናብ ቤትትምህርቲ ምኻድ ኪቕጽሉ ይኽእሉ እዮም።
እቲ ክልከላ-በጻሕቲ እቶም ሽማግለታት ኮቪድ-19 ከይልከፉ ንምክልኻል ተብሂሉ ብዕለት 1 ምያዝያ ዝተኣታተወ ከም ዝነበረ ዝዝከር እዩ።እቲ ክልከላ ኣብ ልዕሊ ሕይወት ናይ’ቶም ሽማግለታት ዓቢ ኣሉታዊ ጽልዋ ስለ ዘስዓበ እዩ ሕጂ ዝለዓል ዘሎ።
ካብ 70 ንላዕሊ ዝዕድሜኦም ሽማግለታት ብኮቪድ-19 ምስ ዝልከፉ ከቢድ ሕማም ከስዕበሎም ዘሎ ተኽእሎ ዓብዩ ስለ ዝኾነ፡ኣብ ቤት መእለዪ ሽማግለታት ናይ ምብጻሕ መደባት ኣብ ዝግበረሉ እዋን ብዙሓት ነገራት ክግበሩ ይከኣሉ እዮም።እቲ ለበዳ ካብ ምዝርጋሑ ንምግታእ ከም’ዚ ብምግባር ሓገዝካ ከተበርክት ትኽእል፡
ኣእዳውካ ቅድምን ኣብን ድሕርን ዑደትካ ብሳምናን ማይን ገይርካ ብውሑዱ ን20 ካልኢት ተሓጸቦ።እቶም ባእታታት ለብዒ ብቐሊሉ ኣብ ኣእዳው ክተርፉ ስለ ዝኽሉን ድሕሪኡ ንገለ ሰብ ብኢዱ ወይ ብተዘዋዋሪ ብገለ ነገር ገይርካ ምስ ትሕዞ፡ክላብዑ ይኽእሉ።ኣእዳውካ ክትሕጸብ ምስ ዘይትኽእል፡ኣብ ክንድኡ መምከኒ ኢድ ኣልኮሆል ተጠቀም።
ኣብ እዋን ዑደትካ፡ካብ’ቶም ኣብ’ቲ ቦታ ዝነብሩ ሽማግለታትን ካብ’ቶም ሰራሕተኛታትን ካልኦት በጻሕትን ፍንትት በል።ምስ’ቲ ትበጽሖ ዘለኻ ሽማግለ ከጋጥሙ ዝኽእል ኣካላውያን ምትንኽኻፋት ክድረቱ ኣለዎም።
እቲ ቤት መእለዪ ሽማግለታት ትካል፡በጻሕቲ ብኸመይ ካብ’ቶም ኣብ’ቲ ቦታ ዝነብሩ ሽማግለታትን ሰራሕተኛታትን ርሕቐቶም ወይ ምፍንታቶም ክሕልዉ ከም ዘለዎም ኣገባባት ከዳሉ ኣለዎ።እቶም ምሕጽንታታት ምስ’ቶም ኣብ’ቶም ኣብያተ መእለዪ ሽማግለታት ዘለዉ ውድዓውያን ኲነታት ክሳነዩ ኣለዎም።ከም ኣብነት ኣገባባት፡
እቲ ናይ 50 ሰባት ዚብል ናይ ተሳተፍቲ ሰባት ናይ ብዝሒ ደረት፥ ከም ቀደሙ ከም ዋና መምርሒ ኰይኑ ኪቕጽል’ዩ። ይኹን እምበር፡ መንግስቲ ሽወደን ንዕለት ሓሙስ ብዛዕባ ፍሉይ ኣረኣያታት ናይ ምግባር ሓድሽ ውሳኔ ከሕልፍ’ዩ። እዚ ማለት ድማ፡ ናይ ስሰያ-ኣገልግሎት ዚህቡ፥ ንኣብነት ከም ኣብያተ-ምግቢን፡ ”ካፌተሪያን”፥ ኣብዚ ናይ 50 ሰባት ናይ ቁጽሪ ደረት እቱዋት ኣይክኾኑን እዮም። እዚ ምቅይያራት’ዚ ድማ ካብ ዕለት 8 ጥቅምቲ ኣብ ግብሪ ምውዓል ኪጅምር’ዩ።
መንግስቲ ሽወደን ብተወሳኺ፡ እቲ ናይ ለበዳ ምልባዕ ዝግ እናበለ እንተ ኸይዱ፥ ብዙሓት ካልኦት ኣረኣእያታት ክገብር መደብ ኣውጺኡ ኣሎ። ንሱ ድማ፡ ንኣብነት ኮፍ ናይ ዝብሉ ትዓዘብቲ ኣብ ዝሳተፍዎ፥ ኣብ ባህላዊን ስፖርታዊን ምርኢታት ኪኸውን’ዩ። ቤትስልጣን ጥዕና ህዝቢ ንመጻኢ ጊዜ ውን፥ ቐጻሊ ተወሳኺ ፍሉይ ኣረኣያታት ኪግበር ዚክኣል እንተ ዀይኑ ንምፍላጥ፥ መጽናዕቲ ንኺገብር መዝነት ተዋሂቡዎ ኣሎ።
ኣብ ስግኣት ዝርከቡ ጒጅለታትን ከምኡ ድማ ቤተሰብን ወለድን ናይ’ቶም ከቢድ ሕማም ዘለዎም ገለ ገል ቈልዑ፡ ክሳብ ዕለት 31 ታሕሳስ 2020 ኣብ ዘሎ ግዜ ክፍሊት ክወሃቦም ከመልክቱ ይኽእሉ እዮም።
ሚንስትሪ ወጻኢ ጒዳያት ናብ ፊንላንድን ስሎቫክያን ግድን ኣድለይቲ ዘይኮኑ መገሻታት ካብ ምግባር ምቊጣብ ዝብል ኣውጺዎ ዝነበረ ምኽሪ ካብ ዕለት 21 መስከረም ጀሚሩ ኣልዒልዎ ኣሎ።
እዚ ውሳነ ክውሰድ ካብ ዘንቀሉ ሓደ ምኽንያት ኣብ ልዕሊ ገያሾ ሽወደናውያን ናብ’ዘን ሃገራት ናይ ምጋሽ ምቅላል ስለ ዝተገበረሉ እዩ።ፊንላንድ ነቲ ኣውጺኣቶ ዝነበረት ሃገራዊ መለክዒ መጠን ለብዒ ስለ ዝቐየረቶ፡ሽወደናውያን ገያሾ ናብ ፊንላንድ ክገሹ ክኢሎም ኣለዉ።ናብ ስሎቫክያ ዝግበሩ መገሻታት እውን እንተኾነ ኣብ ልዕሊ ሽወደናውያን ዝነበረ ጠለብ ምውሻብን ምርመራ ኮቪድ-19ን ተላዒሉ ኣሎ።
ናብ ካልኦት ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ፡ሃገራት ኣባላት ኢ.ኢ.ኤስን(ኣባላት ቊጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮጳ) ኣባላት ሸንገን ግን እቲ ካብ ኣድለይቲ ዘይኮኑ መገሻ ምቚጣብ ዝብል ምኽሪ ተናዊሑ ክሳብ ክሳብ ዕለት 7 ጥቅምቲ 2020 ጸኒዑ ክጸንሕ ይምከር።
ኣብ’ዚ ቐረባ እዋናት ሚንስትሪ ወጻኢ ጒዳያት ኣብ ልዕሊ ብዙሓት ኤውሮጳውያን ሃገራት ኣንቢርዎ ዝነበረ ምቚጣብ ካብ መገሻታት ከም ዘልዓሎ ይዝከር እዩ።እዚ ማለት ግን ኲነታት ከም ቀደም ንቡር እዩ ማለት ኣይኮነን።ሽወደናውያን ገያሾ ዝጸልዉ ዞባውያን ድንጋገታት፡ክልከላታትን ናይ ምውሻብ ጠለባትን ዳግም ክለዓሉ ይኽእሉ እዮም።
እቲ ምብጻሕ ብውሑስ ብዝዀነ ኣገባብ ንኽትግበር ሓላፍነት ዘሎውም፥ እቶም ሓለፍቲ ናይቶም መንበሪ-ኣረጋውያን ትካላት’ዮም። ”ቤትስልጣን ጥዕና ህዝቢ” ነዞም ምብጽሓት ዚኸውን ናይ ደገፍ መምርሒ ከውጽእ እዩ። ትሕዝቶ ናይዞም መምርሒታት ድማ፥ ብዛዕባ ኣገባብ-ምብጻሕን፡ ርሕቀት ኣብ ምሕላውን፡ ኣብ ኣተሓሕዛ ጽሬትን ዘቶኮረ ኪኸውን’ዩ።
ክሳዕ ሽዑ፡ እቲ እግዳ ኣብ ቦትኡ ክሳብ ዘሎ ግን፥ ኣድላዪ ኣብ ዝዀነሉ ኩነታት፥ ፍሉይ ኣረኣያ ኪግበር ይክኣል’ዩ። በዚ ጉዳይ’ዚ እንታይ መምርሒ ከም ዘገልግል ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ፥ ምስቲ ናትካ ኮሙን ወይ ምስ ሓለፍቲ ናይቲ ትካል መንበሪ-ኣረጋውያን ርክብ ክግበር ይክኣል’ዩ።
ገለ ካብቲ ነዚ ውሳኔ’ዚ መሰረት ኰይኑ ዘሎ ድማ፥ ሃገር ሽወደን ሓንቲ ካብተን ”ዓባይ-ብሪጣንያ” ዝተሓተ ሓደጋ ”ኮቪድ-19” ኣሎወን ኢላ ዝወሰደትን ጕጅለ-ሃገራት፥ ሓንቲ ብምዃና እያ። እዚ ማለት ድማ፡ እቶም ናብኡ ዝገሹ ሽወደናውያን፥ ኣብቲ ናይታ ሃገር’ቲኣ ናይ ምውሻብ መደብ እቱዋት ኣይኰኑን ማለት’ዩ።
ምኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ (Utrikesdepartementet, UD)፥ ኣብዚ ሓጺር ጊዜ ጥራይ፡ ነቲ ናብ ብዙሓት ናይ ኤውሮጳ ሃገራት ኣድላይነት ናይ ዘይብሉ መገሻታት እገዳ እናሰረዞ መጺኡ እዩ። እዚ ማለት ግን፡ ኵሉ ነገራት ናብ ቀደሙ ተመሊሱ’ዩ ኪበሃል ዚክኣል ኣይኰነን። ስለዚ፡ ንሽወደንውያን ገያሾ ክጸልዎም ዚኽእል፥ ኣብ በቦትኡ ዝወጽእ ሕጋጋት፥ መዕገቲታትን ናይ ውሸባ ጠለባትን፥ ከም ብሓድሽ ኪቕልቀል ውን ይኽእል’ዩ።
ናበይ መገሻ ከም ትፍጽም ብዘየገድስ፡ እቲ ዝዓበየ ሓላፍነት ግን ኣብቲ ዚምልከቶ ገያሻይ ክዓርፍ ዘሎዎ እዩ። ነፍሲ-ወከፍ ገያሻይ፡ ንመገሽኡ ዚምልከት ኵሉ ዘድሊ ምድላዋት ብጥንቃቐ ኪገብር፥ ነቶም ናብ ሓንቲ ሃገር ንምእታው ዚቐርቡ ጠለባት ክፈልጦምን፥ ነቶም ኣብ ከከባቢኡ ብኣብያተስልጣን ዚወጹ መምርሒታት ውን ክስዕብን ይግብኦ’ዩ።
ናብ ካልኦት ናይ ሕብረት-ኤውሮጳን ”ኢ.ኢ.ኤስ” ከምኡ ውን ናብ ናይ ሸንገን ሃገራትን - ዓባይ-ብርጣንያን ዚግበር፥ ኣድላይነት ዘይብሉ መገሻታት ንዘይምጋብር ወጺኡ ዝጸንሐ መምርሒ፥ ክሳብ 23 መስከረም (september) 2020 ከም ዝናዋሕ ኰይኑ ኣሎ።
ምህላው ረኽሲ ናይ ኮቪድ-19 መርመራ ናይ ምግባር ተገዳስነት ወሲኹ ኣሎ። እዚ ኣብ ብዙሓት ዞባታት፡ ከም ክሮኖበርይ፡ ሶርምላንድ፡ ዳላናን ዞባ ስኮነን ዝኣመሰላ፡ ነቲ ናይ ምጽባይ ግዜ ከም ዝናዋሕ ገይርዎ ኣሎ።
ምልክት ሕማም እንተ ኣለካ ኾይኑ ክትምርመር ትምከር። እዚ ኣብ ናይ ቅድመ ትምህርቲ ክፍሊ ንዝኸዱ ቈልዑ እውን ይምልከት እዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኵለን ዞባታት ኣይኮናን መርመራ ንናእሽቱ ቈልዑ ዝገብራ ዘለዋ።
ብዓል መዚ ህዝባዊ ጥዕና፡ ዞባታት ኣብ ቈልዑን መንእሰያትን ዘሎ ረኽሲ ናይ ኮቪድ-19 ንምርግጋጽ ኣብ ዝገብርዎ ጻዕሪ ሓገዝ ዝኾኖም ሓደ ሓድሽ ሓበሬታ ኣዳልዩ ኣሎ። ብዓል መዚ ጥዕና ኣብ ክሊ ዕድመ ናይ መውዓሊ ህጻናት፡ ካብ 1-9 ክፍሊ ዝምሃሩ ወይ ኣብ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ዕድመ ዘለዉ ናይ ኮቪድ-19 ምልክት ዘተንብህ እንተ ኣለዎም ኮይኑ ክምርመሩ ይላቦ። ከምዚ ብምግባር እቶም ቈልዑ ናይቲ ዝገበረዎ መርመራ ኣሉታዊ መልሲ እንተ ረኺቦምን ካልእ ሓፈሻዊ ኵነታቶም ዘፍቅዶ ኾይኑን ናብ ትምህርቶም ብዝቐልጠፈ ክምለሱ ይኽእሉ።
– ካሪን ተግማርክ፡ ሓላፊት ጨንፈር ኣብ ብዓል መዚ ህዝባዊ ጥዕና ”ቈልዑን መንእሰያትን ኣብ ናይ ቤት ትምህርትን ካልእ መዓልታዊ ንጥፈታትን ክሳተፉ ምኽኣል ጽቡቕ ከም ዝስምዖም ይገብር እዩ። ነዞም ኣብዚ ክሊ ዕድመ እዚ ዝርከቡ መርመራ ንምግባር እዚ ኣገዳሲ ምኽንያት እዩ። ቅድሚ ሕጂ እዞም ጕጅለ እዚኦም ንእሽተይ ምልክት እንተ ኣርእዮም ኣብ ገዛ ኮፍ ክብሉ እዩ ዝምከር ኔይሩ። መርመራ ብምግባርን ኣሉታዊ መልሲ ናይ መርመራ ብምህላውን፡ ዋላ ፍዅስ ዝበለ ምልክት ሕማም ተሪፍዎም ይሃሉ ብዝበዝሐ ዝርግሐ ናብ ትምህርቶም ክምለሱ ክኽእሉ እዮም።” ትብል።
እቶም 70 ዓመትን ልዕሊኡን ዝዕድሚኦምን ሽማግለታትን፥ እቶም ካልኦት ጕጅለታት-ሓደጋ ዝበሃሉን፥ እቶም ኣብ ኣብያተ-ሕክምናን ሓልዮትን ዝተዋፈሩ ሰራሕተኛታትን፥ እቲ ኣብ ሽወደን ተቐባልነት ዝረኸበ ጸረ ”ኮቪድ-19” ክታበት ምስ መጸ፥ እቶም ብቐዳምነት ክኽተቡ ዝግባኦም ንሳቶም እዮም። እዚ ድማ፡ ካብቲ ”ብቤትስልጣን ጥዕና-ህዝቢ” ንመንግስቲ ሽወደን ዝቐረሉ ጸብጻብ ሃገራዊ ጸረ ኮቪድ-19 መደብ-ክትባት ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
እዚ፡ እቲ ቀዳማይ ናይቲ ክፋል-ጸብጻብ ኰይኑ፥ ብመሰረት ቤትስልጣን ጥዕና-ህዝቢ፡ ነቶም ረቛሒታት ናይቶም ዓይነታት ክታበትን፥ ነቲ ንሳቶም ዚህብዎ ደረጃ ምክልኻልን ኣብ ግምት ብምእታው፥ እቲ ናይ መወዳእታ ደምዳሚ ውሳኔ ክግበር’ዩ። እቲ ተቐባልነት ዘሎዎ ክታበት ኣብ ሽወደን መዓስ ከም ዚህሉ፥ ክሳዕ ሕጂ ዝተረኽበ ሓበሬታ የልቦን።
ሚንስትሪ ወጻኢ ጒዳያት ናብ ቡልጋርያን ሆላንድን ሩሜንያን ግድን ኣድለይቲ ዘይኮኑ መገሻታት ካብ ምግባር ምቊጣብ ዝብል ኣውጺዎ ዝነበረ ምኽሪ ካብ ዕለት 27 ነሓሰ 2020 ጀሚሩ ኣልዒልዎ ኣሎ።
ናብ ካልኦት ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ፡ ሃገራት ኣባላት ኢ.ኢ.ኤስን(ኣባላት ቊጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮጳ) ኣባላት ሸንገንን ዓባይ ብርጣንያን ግን እቲ ካብ ኣድለይቲ ዘይኮኑ መገሻ ምቚጣብ ዝብል ምኽሪ ክሳብ ዕለት 9 መስከረም ጸኒዑ ክጸንሕ ይምከር።
ማዕረ ማዕሪኡ ድማ ካብ ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ፡ ሃገራት ኣባላት ኢ.ኢ.ኤስን(ኣባላት ቊጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮጳ) ኣባላት ሸንገንን ዓባይ ብርጣንያን ወጻኢ ናብ ዝኾና ሃገራት እቲ ካብ ኣድለይቲ ዘይኮኑ መገሻ ምቚጣብ ዝብል ምኽሪ ክሳብ ዕለት 15 መስከረም ጸኒዑ ክጸንሕ ይምከር።
እቲ ሓገዝን-ገንዘብ ንምርካብ ከመልክት ዚኽእል፥ እቲ ተቖጺሩ ዚሰርሕ ዝነበረ ሰብ ወይ ድማ ናይ ገዛእ ርእሱ ኩባንያ ዘሎዎ ሰብ፥ ነቲ ስርሑ ኣብ ገዝኡ ኰይኑ ከካይዶ ዕድል ዘይብሉ ምስ ዚኸውን’ዩ። እቲ ወሃብ-ስራሕ ውን፡ ነቲ ሰራሕተኛ ካልእ ዓይነት ስራሕ ከዳልወሉ ዘይክእል ምዃኑ፥ ወይ ውን ብሓፈሽኡ ነቲ ሃለዋት ናይቲ ቦታ-ስራሕ’ቲ፥ ካብ ምትሕልላፍ ናይ ለበዳ ንምክልኻል ምትዕርራያት ኪገብር ዘይክእል ምዃኑ ይጥለብ እዩ።
መንግስቲ ሽወደን፡ ነቲ ሰባት ካብ 50 ንላዕሊ ህዝባዊ ኣኼባታት ንኸይገብሩ ዚእግድ ሕጊ ንምቅላል፥ መጽናዕቲ ይገብር ኣሎ። እቲ 50 ተኻፈልቲ ዚብል ናይ ብዝሒ ሰባት ደረት፥ ከም ቀደሙ ሕጂ ውን ከምቲ ዋና ሕጊ ኰይኑ’ዩ ከገልግል።
እቲ ሓደ መዳይ፡ ናይ ስሰያ-ኣገልግሎት ዝወሃበሉ፥ ንኣብነት ከም እንዳ-ሻሂታት፡ ኣብያተ-መግቢ፡ ከምኡ ውን ናይ ትልሂት-ሙዚቃ ኣኼባታት’ዮም። ምናልባት ኣብዚ ኣብ ሙዚቃዊ-ምርኢታት ወይ ካልእ መድረኻዊ-ምርኢታት ንምድላው ይክኣል ይኸውን’ዩ።
እቲ ካልኣይ መዳይ፡ ነቲ ገለ-ገለ ዓይነታት ኣኼባታት፥ ሕዝቢ ኮፍ ኢሉ ኪሳተፈሉ ዚኽእል ምርኢታት ክተዳሉ ምኽኣል ዚምልከት እማመ እዩ። እዚ ድማ ንኣብነት፡ ከም ናይ ስፖርትን ካልእ ነንበይኑ ናይ ምርኢታት ዓይነታትን ዚምልከት’ዩ።
እንተ ዀነ ግን እዞም እማመታት እዚኦም፥ ኣብ ልዕሊ’ቶም ኣዳለውቲ ዘንብርዎ ጠለብ ውን ኣሎ’ዩ። ንሱ ድማ፡ እቲ ዚግበር ምትእኽኻባት፡ ካብ ለበዳ ውሑስ ጌርካ ንምትግባሩ መታን ኪክኣል፥ ጉባኤኛታት ምርሕሓቖም ክሕልዉሉ ዚኽእሉ ስጉምቲታት ምውሳድ ከድሊ’ዩ።
እዚ ውዕል ኣብ መንጎ ኮምሽን ኤውሮጳዊ ሕብረትን ሽወደናዊት-ብርጣንያዊት ትካል መድሃኒት ኣስትራ ዘነካ ብጠቕላላ ን300 ሚልዮን ዓቐን ክታበት ዚምልከት እዩ። ቅድመ-ኵነት ናይቲ ዕድጊ ኣብ ግብሪ ንኽውዕል፡ እቲ ክታበት ተቐባልነት እንተ ረኺቡ እዩ ክብል መንግስቲ ኣብቲ ሓሙስ ድሕሪ ቐትሪ ዝሃቦ ጋዜጣዊ ኣኼባ ሓቢሩ ኔይሩ።
ብመሰረት እቲ ውዕል ነፍስ ወከፍ ሃገር ብመሰረት ብዝሒ ህዝባ ብዝሒ ዓቐን መድሃኒት ክትረክብ ተኽእሎ ኣለዋ። ንሽወደን ንዚምልከት ብዛዕባ ኣስታት 6 ሚልዮን ዓቀን መድሃኒት እዩ። እተን ሃገራት ነቲ መድሃኒት ኣብ ሓደ እዋን እየን ክረኽብኦ።.
ኣየኖት ጕጅለ ናይዚ ህዝቢ ኣብቲ መጀመርታ እዋን ናይ ክታበት ዕድል ከም ዝወሃቦም ብዓል መዚ ህዝባዊ ጥዕና ክውስን እዩ። እቲ ብዓል መዚ ንዕለት 31 ነሓሰ ነቲ ናቱ ሃገራዊ መደብ ክታበት ከቕርቦ እዩ።
ከምኡ’ውን መንግስቲ ንብዓል መዚ ህዝባዊ ጥዕናን ሃገራዊ ሽማግለ ማሕበራዊ ጕዳያትን (Socialstyrelsen) ነቲ ግዝያዊ ክልከላ ምብጻሕ ናብ መንበሪ ኣረጋውያን ድሕሪ 30 መስከረም ኣብ ግብሪ ምውዓል ክቕጽል እንተ ኾይኑ ንኽርእይዎ ዕማም ሂብዎም ኣሎ።
– ሚኒስተር ማሕበራዊ ጕዳያት ሌና ሃለንግሬን ከም ዝበለቶ ”ንኣረጋውያን ምክልኻል፡ መንግስቲ ሕጂን ኣብ መጻኢ ግዜ እውን ዝቕጽሎን ቀዳምነት ዝህቦ ጕዳይ እዩ። ማዕረ ማዕሪኡ ድሩትነት ናይ ኣረጋውያን ሂወት ብናይ ሕብተረተሰብ ደረጃ ምስ ናይዚ ኮሮና ለብዒ ብከመይ ይምዕብል ከም ዘሎን ናይቲ ለበዳ ዝርጋሔ ከመይ ይመስል ከም ዘሎን ዝተኣሳሰረ ክኸውን ኣገዳሲ እዩ” ።
እዞም ክልተ ብዓል መዚ፡ ድሕሪ 30 መስከረም እቲ ግዝያዊ ክልከላ ምብጻሕ ናብ መንበሪ ኣረጋውያን ከብቅዕ ይኽእል እዩ ኣብ ዝብል መደምደምታ እንተ በጺሖም፣ ዝርግሐ ለበዳ ኣብ መንበሪ ኣረጋውያን ክገትኡ ዝኽእሉ ካልኦት ክውሰዱ ዘለዎም ስጕምትታት ከቕርቡ ኣለዎም።
ናብ’ተን ዝተረፋ ካልኦት ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ፡ ሃገራት ኣባላት ኢ.ኢ.ኤስን(ኣባላት ቊጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮጳ) ኣባላት ሸንገንን ዓባይ ብርጣንያን እቲ ካብ ኣድለይቲ ዘይኮኑ መገሻታት ናይ ምቚጣብ ምኽሪ ክሳብ ዕለት 26 ነሓሰ 2020 ጸኒዑ ክጸንሕ እዩ።
ናብ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ሃገራት ኢ.ኢ.ኤስን(ኣባላት ቊጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮጳ) ኣባላት ሸንገንን ዓባይ ብርጣንያን ወጻኢ ዝርከባ ሃገራት ንዝግበሩ ግድን ኣድለይቲ ዘይኮኑ መገሻታት፡ ክሳብ ዕለት 31 ነሓሰ 2020 ምቚጣብ ክግበረሎም ሚኒስትሪ ወጻኢ ጒዳያት ቅድሚ ሕጂ ውሳኔ ኣሕሊፉ ኔይሩ እዩ።
እቶም ኣብ ገዝኦም ኮይኖም ክሰርሑ ተኽእሎ ዘለዎም ሰባት ወላ’ውን ኣብ’ዘን ዝመጻ ኣዋርሕ ቀውዒ ብኸምኡ ስርሖም ክቕጽልዎ ቤ/ጽ ሕዝባዊ ጥዕና ይመክር።ከምኡ ምግባር ነቲ ኣብ መንጎ ሰባት ዝፍጠር ጥቓ ጥቓ ምዃንን ዘይምፍንታታትን(ምቅርራባት) ብፍላይ ኣብ ሕዝባውያን መጐዓዓዝያት ንኽቕንስ ይሕግዝ።
ኮቪድ-19 (Covid-19) ኣብ ሽወደን ገና ይስፋሕፋሕ እዩ ዘሎ። ብዝሒ ኣሃዝ ተለከፍቲ covid-19 ንምንካይ ነቲ ርሕቀትካ ምሕላውን ምስ ካልኦት ዝግበር ርክባት ድማ ምንካይን ዝብል መምርሒ ምኽታሉ ኣገዳሲ እዩ።
ብዙሓት ኣብ ገዛ ኰይኖም ናይ ምስራሕ ተኽእሎ የብሎምን፡ ንኣብነት፡ እቶም ኣብ ቤት ጽሕፈታት ወሃብቲ ኣገልግሎት ዝሰርሑ፡ ወይ’ውን ኣብ ክንክንን ሕክምናን ዝሰርሑ። ንሳቶም ብዝተኻእለ ካብን ናብን ስራሕ መጠን ብውሑስ ኣገባብ ምእንቲ ክመላለሱ፡ ፈተነ ጻዕቂ ምውጋድ ክግበር ኣገዳሲ እዩ።
ስለዚ እምበኣር በዓል መዚ ህዝባዊ ጥዕና፡ ኩሎም እቶም ዝኽእሉ ዘበሉ ኣብ ገዝኦም ኰይኖም ክሰርሑ ይላቦ። ንነዊሕ እዋን ኣብ ቤት ኮፍ ካብ ምስራሕ ክመጽእ ንዝኽእል ሳዕቤን እቶም ወሃብቲ ስራሕ፡ ብዘለዎም ሓላፍነት ምፍጣር ውሑስ ኩነታት ስራሕ ጌሮም ክፈትሕዎ ይግባእ።
እቲ ካብ ግድን ኣድለይቲ ዘይኮኑ መገሻታት ናይ ምቚጣብ ምኽሪ ናብ’ተን ዝተረፋ ካልኦት ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ፡ሃገራት ኣባላት ኢ.ኢ.ኤስን(ኣባላት ቊጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮጳ) ኣባላት ሸንገንግን ዓባይ ብርጣንያን ግን ክሳብ ዕለት 12 ነሓሰ 2020 ጸኒዑ ክጸንዕ ሚኒስትሪ ወጻኢ ጒዳያት ይመኽር።
ከም ዝዝከር ነቶም ወጻኢ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ፡ሃገራት ኣባላት ኢ.ኢ.ኤስን(ኣባላት ቊጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮጳ) ኣባላት ሸንገንግን ዓባይ ብርጣንያን ዝርከባ ሃገራት ዝግበሩ ግድን ኣድለይቲ ዘይኮኑ መገሻታት ክሳብ ዕለት 31 ነሓሰ 2020 ምቚጣብ ክግበረሎም ብሚኒስትሪ ወጻኢ ጒዳያት ተዋሂቡ ነይሩ’ዩ።
እቲ ገለ ዓይነት ናይ ”ነፍሰ-ምክልኻል ዓቕሚ” ኣሎዎ ተባሂሉ ዚግምገም፥ እሞ ካብ ምልክት-ሕማም ውን ምሉእ-ብምሉእ ነጻ ዝዀነ ሰብ፥ ንርእሱ ሕማም ንኺለግቦ ወይ ናብ ካልኦት ሰባት ውን ንኸተሓላልፍ ዘሎ ሓደጋ ኣዝዩ ትሑት’ዩ። እዚ ማለት ድማ፡ ምስ ካልኦት ሰባት ንምርኻብ ዕድል ኣሎካ ማለት’ዩ፤ ዋላ ውን ኣብ ውሽጢ ገዛ እንተ ዀነ። እዚ ድማ፡ ንስኻ ይኹን እቶም ትራኸቦም ሰባት፡ ኣባል ናይ ”ሓደጋ-ጕጅለ” ምዃንኩም ብዘየገድስ’ዩ።
ነፍሲ-ወከፍ ሰብ፡ ምስ መን ክራኸብ ከም ዚኽእል፡ ናይ ገዛእ ርእሱ ገምጋም ኪገብር ይግብኦ። ኵሉ ሰብ፡ ብቐጻሊ ውን ነቶም ለበዳ ንምንካይ ወጺኦም ዘሎዉ መምርሒታት፥ ብግቡእ ኪስዕቦም ይግብኦ’ዩ። ኣብቲ ሓለዋ-ጥዕናን ክንክን-ሕማም ዝካየደሉ ቦታታት ድማ፥ እቶም ንጽሬትን ንመከላኸሊ-መሳርሒታትን ወጺኦም ዘሎዉ ኣገባባት፥ ብግቡእ ኪስዓቡ ይግባእ እዩ።
ምኒስትሪ ጉዳይ ወጻኢ ሃገር (UD) ንናይ ሓጋይ-መገሻታት ብዚምልከት፥ ሰባት መደብ ንኽገብሩ መታን ክጥዕሞም፥ እቲ ኩነታት ”ኮቪድ-19” ውን ኣብ ውሽጢ ሓጺር ጊዜ ምልውዋጣት ይገብር ብምህላዉ ምኽንያት፥ ኣጠጥቢቑ ናይ መምርሒ ምልውዋጣት ሓበሬታ ኪህልዎ እዩ።
መንግስቲ ሽወደን ሎሚ መዓልቲ፥ ነቲ ጊዚያዊ ናብ ሽወደን ንምጋሽ ጸዲቑ ዝነበረ እገዳ፥ ክሳብ 31 ነሓሰ ንኽናዋሕ ወሲኑ ኣሎ። ኣብ ርእሲኡ ውን መንግስቲ ሽወደን፥ ንኻልኦት ብዙሓት ገያሾ ናብ ሽወደን ንምእታው ጌሩዎ ዝጸንሐ ክልከላ - ንኸቃልሎ ወሲኑ ኣሎ።
ኣብ ርእሲኡ ግን መግስቲ ሽወደን፥ ነቲ ናብ ሽወደን ንምጋሽ ዚግበር ዝነበረ ክልክላ ንኸቃልሎ ወሲኑ ኣሎ። ኣቐድም ኣቢሉ፡ ገለ ካብቶም ናብ ሽወደን ክኣትዉ ተፈቒዱሎም ዝነበሩ ሰባት፥ ማለት ዜጋታት ሕብረት-ኤውሮጳ መምስ ስድርኦም ከምኡ ውን ኣብ ሽወደን መንበሪ-ፍቓድ ዘሎዎም ሰባት ኰይኖም፥ እቲ ናይ መገሺኦም ዕላማ፡ ናብ መንበሪ ቦትኦም ንምምላስ ዝመጹ ምስ ዝዀኑ እዩ። ኣብዚ ናይ ሎሚ መዓልቲ ውሳኔ፥ እቲ ነቲ ዕላምኡ ናብ ገዛኻ ንምኽትምለስ እንተ ዀይኑ - ዚብል ዝነበረ ጠለብ ኣልዒልዎ ኣሎ። ስለዚ ድማ፡ እቶም ዜጋታት ሕብረት-ኤውሮጳን እቶም ኣብ ሽወደን መንበሪ-ፍቓድ ዘሎዎምን ሰባት፥ ናይቲ መገሽኦም ዕላማ እንታይ ምዃኑ ብዘየገድስ፥ ናብ ሽወደን ንኽኣትዉ ተፈቒዱሎም ኣሎ። እቲ ንኣባላት ስድቤቶም ውን፡ ነቲ ናብ ገዝኦም ንኽምለሱ እንተ ዀይኖም ዚብል ዝነበረ ጠለብ፥ ንሱ ውን ተላዒሉ ኣሎ።
ናይቶም ናብ ሽወደን ንኽኣትዉ ዚፍቀደሎም ዓይነታት ውን፥ ስፍሕ ኢሉ ኣሎ፥ ማለት ንካብ ገለ ካብ ሕብረት-ኤውሮጳ ወጻኢ ንዝዀኑ ዝተለለዩ ሃገራት ንዝመጹ ሰባት ውን፥ ካብቲ ናይ መገሻ ክልከላ ከም ዚልዓሉ ተጌሩ ኣሎ።
ኣብ ኣካላቶም ጸረ ተሃዋስያን ከም ዘጥረዩ ዝተረጋገጸ ሰባት፡ ብግፍሕ ዝበለ ኣጠማምታ ምስ ስድራቤቶምን መቕርብ ኣዕሩኽቶምን ክራኸቡ ከም ዝኽእሉ፡ በዓል መዚ ጥዕና ህዝቢ ገምጊሙ’ሎ። እዚ፡ ነቶም ልዕሊ 70 ዓመት ዝዕድመኦምን ነቶም ኣብ ተነቃፊ ጉጅለ ዝምደቡን፡ ተወሳኺ ትርጉም ዝህብ ክኸውን ይኽእል’ዩ።
ህላወ ጸረ ተሃዋስያን ንተኽእሎ ምልባዕ ዝንኪ ከም ዝዀነ’ዩ ዝግምገም፡ ንገዛእ ርእስኻ ከይትልባዕ፡ ንኻልኦት’ውን ከይትልብዕ ዘሎ ተኽእሎ ከም ዝንኪ ድማ ይግምገም። እዚ ገምጋም እዚ ግን፡ ሰብ ነቲ ብበዓል መዚ ህዝባዊ ጥዕና ዝወጸ ሓፈሻዊ ለበዋታትን መኸላእታታትን ከምኡ’ውን እቲ ኣብ ሕብረተ ሰብ ለብዒ ንምንካይ ተባሂሉ ዝወጸ፡ ሕጋዊ መምርሒ ክሳዕ ዝተኸተለ እዩ። ኣእዳውካ ምሕጻብ፡ ምስ ካልኦት ሰባት ኣብ ዝግበር ርክብ ርሕቀትካ ምሕላው፡ ከምኡ’ውን ሕማም ኣብ ዝስምዓካ ድማ ኣብ ገዛ ክትጸንሕ ከም ዝግባእ ዝብሉ ንኣብነት፡ ክቕጽሉ ዘለዎም ኣገዳስቲ ጥንቃቐታት እዮም።
ህላወ ጸረ ተሃዋስያን ኣብ ኣካላት፡ ካብታ እቲ ሰብ መልሲ ዝረኸበላ ዕለት ኣትሒዙ፡ ካብቲ ክመጽእ ዝኽእል ሓድሽ መልከፍቲ፡ ክሳዕ ሽዱሽተ ኣዋርሕ፡ ብምሉእ ወይ ብኸፊል ናይ ምክልኻል ተኽእሎ ኣለዎ። ኣብዚ መዳይ ዘሎ ፍልጠት እናወሰኸ ይመጽእ ስለ ዘሎ ግን እዚ ሓበሬታ እዚ ክሕደስ ዝኽእል እዩ።
– ኣብዚ እዋን እዚ፡ ህላወ ጸረ ተሃዋስያን ኣብ ኣካላት ንተኽእሎ ምርኻብ ምስ መቕርብ ከም ዘበርኾ ኢና እንግምግም፡ እዚ ኸኣ ብፍላይ ነቶም ልዕሊ 70 ዓመት ዝዕድመኦምን ነቶም ኣብ ተነቃፊ ጉጅለ ዝምደቡን፡ ትርጉም ዘሎዎ ክኸውን ዝኽእል እዩ። ንሳቶም፡ ንባዕሎም እኳ እንተዘይብሎም ግናኸ ምስቶም ጸረ ተሃዋስያን ዘሎዎም መቕርብ ብሰፊሕ መጠን ተኽእሎ ክራኸቡ ይኽእሉ እዮም። እንተዀነ ግና ነፍሲ ወከፍ ሰብ ድማ ካብ ህሉው ኩነታት ብምብጋስ ናይ ባዕሉ ገምጋም ክገብርን ከም ውልቀ ሰብ’ውን ባዕላዊ ሓላፍነት ክወስድን የድልዮ’ዩ፡ ትብል ኣብ በዓል መዚ ጥዕና ህዝቢ ሓላፊት ዝዀነት ካሪን ቴግማርክ ዊሰል።
ኣብ መንጎ መበል 10 ሰሙን ክሳብ 14 ሰሙን ዘሎ ጊዜ፥ ናብ መቐበል ህጹጽ-ሕክምና ዚግበር ዝነበረ ቁጽሪ-በጻሕቲ፥ ብ31 % ጐዲሉ ኣሎ። ናይቶም ብዝበለጸ ቁጽሮም ጐዲሉ ዘሎ በጻሕቲ፥ እቶም ካብ 0 - 17 ዓመት ከምኡ ውን እቶም ልዕሊ 70 ዓመት ዝዕድሚኦምን ሰባት እዮም።
– እቶም ንግዚኡ ቅልል ዝበለ ምልክት-ሕማም ዘሎዎም ኰይኑ ዚስምዖም፥ ንኣብነት ናይ “ሕማም-ልቢ”፡ ካንሰር ወይ ካልእ ሓደገኛ ናይ ምዃን ተኽእሎ ዘሎዎም ሕማማት፥ እንተ ደኣ ናብ ሕክምና ከይመጹ ተጸብዮሞ፥ ብሃንደበት ኣዝዩ-ኣዝዩ ከቢድ ሳዕቤን ናይ ስንክልና፥ ወይ ውን ምናልባት ኣብቲ ዝኸፍአ ኣጋጣሚ፡ ናብ ሞት ዘብጽሕ ውን ኪኸውን ይኽእል’ዩ። እታ ነዚ ጉዳይ’ዚ ኣብ “ቤት ምኽሪ ማሕበራዊ ጉዳያት” ዘጽንዐት “Thea Enhörning” ዝተባህለት ሰብ ከምኡ ክትብል ገሊጻ። ኣብዚ ናይ ኮሮና ”ፓንደሚ” ጊዜ፥ ኣብ ናይ ”ስነኣእምሮእእዊ” ህጹጽ-ሕክምና ብዚምልከት፥ ካብቲ ኣብኡ ዚግበር ዝነበረ ምብጻሕ፥ ኣስታት ብ22% ነክዩ ኣሎ።
እቲ ”ብቤትምኽሪ ምምሕዳር ማሕበራዊ ጉዳያት” (Socialstyrelsen) ዝተገብረ መጽራይ፥ እቲ ምኽንያት ናይ’ዚ፡ ሻቕሎት ናይ ለበዳ ከምኡውን እቲ ንቤት ሕክምና ተወሳኺ ጽዕነት ዘይምዃን ዘሎ ድሌት ኪኸውን ከም ዚኽእል ገሊጻ።
ናይ ሽወደን፡ ግዝያዊ እገዳ ናብ ሃገር ሽወደን ምእታው ካብ 19 መጋቢት እዩ ኣብ ግብሪ ክውዕል ጀሚሩ። ንሰለስተ ግዜ ድማ ተናዊሑ ኣሎ። ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ መንግስቲ እቲ እገዳ ክሳብ 7 ሓምለ ከም ዝናዋሕ ሓቢሩ። እዚ ውሳኔ ብመሰረት ምኽሪ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት እዩ ተወሲኑ።
እዚ እገዳ ልክዕ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ እገዳ፡ ንዅሎም ብጀካ ካብ ሃገራት ኤውሮጳዊ ሕብረት፡ ዓባይ ብርጣንያ፡ ኖርወይ፡ ኣይስላንድ፡ ልየኽተንስቴንን ስዊዘርላንድን፡ ናይ ወጻኢ ሃገር ዜጋታት ዝኾኑ ካብ ካልኦት ሃገራት ናብ ሽወደን ዝገሹ ሰባት ይምልከት። ሽወደናውያን ዜጋታት ኣብዚ እገዳ እቱዋት ኣይኮኑን።
መገሻ ናብ’ዘን ዓሰርተ ሃገራት ዝተኸፈተሉ ምኽንያት፡ንሳተን ብወገነን’ውን ነቲ ናብ ሽወደንን ካልኦት ሕብረት ኤውሮጳን ሃገራትን ዝግበር መገሻ ስለ ዝኸፈተኦ’ዩ።እዚ ነቲ ኣጠራጣሪ ኲነታት ስለ ዝቕንሶ ነቶም ዝገሹ ሽወደናውያን የቃልለሎም’ም ክብል ሚኒስትሪ ወጻኢ ጒዳያት ሃቢሩ።
ምስኡ ድማ እቲ ዝዓበየ ሓላፍነት ግን ናይ’ቲ ውልቀሰብ ምዃኑ እቲ በዓል መዚ ከስምረሉ ይደሊ። እቶም ናብ’ዘን ሃገራት ዝገሹ ሰባት እቲ መገሻ ብሓቂ ኣድላዪ ምዃኑን ዘይምዃኑ ክሓስብሉ፡ነታ ዝገሽዋ ሃገር ድማ ብደንቢ ክዳለውላን ነቶም ሰብ መዚ እታ ሃገር ኣብ’ቶም ዝኽየዱ ቦታታት ዝወሃቡ ለበዋታትን መምርሕታትን ክኽተልዎ ኣለዎም።ምልክታት ሕማም ኮቪድ-19 ምስ ዝህልወካ ብፍጹም ክትገይሽ የብልካን።ዝተፈላለያ ሃገራት ብዛዕባ ለብዒ ዝኽተልኦ ኣገባባት ንኣብነት ምክትታል ረስኒ፡ ምጥቃም መከላኸሊ-ኣፍ፡ደንብታት ብዛዕባ ማሕበራዊ ምፍንታታት፡ዝተፈላለዩ ክኾኑ ይኽእሉ።
ኣይድለይቲ ዘይኮኑ መገሻታት ናብ’ተን ካልኦት ሃገራት ሕብረት ኤውሮጵ፡ኢ.ኢ.ኤስን ሸንገንን ብዝምልከት ድማ እቲ ምኽሪ ክሳብ ዕለት 15 ሓምለ ከም’ዘለዎ ኣሎ።ካብ ሃገራት ሕብረት ኤውሮጵ፡ ኢ.ኢ.ኤስን ሸንገንን ወጻኢ ዝኾና ሃገራት ኣድለይቲ ዘይኮኑ መገሻታት ብዝምልከት ከኣ እቲ ለበዋ ክሳብ 31 ነሓሰ ጸኒዑ ከም ዝጸንሕ ሚኒስትሪ ጒዳያት ወጻኢ ሓቢር።
ሓደ ኣገዳሲ ክፋል ናይ’ቲ ብሚኒስትሪ ወጻኢ ጒዳያት ዝተዋህበ መልእኽቲ፡ባዕሉ እቲ ሚኒስትሪ ይኹን ኣብ ወጻኢ ዘለዋ ሽወደናውያን ኤምባስታትን ቆንስላትን፡ነቲ ብሰንኪ ህሉው ኲነታት ናብ ሽወደን ክምለስ ዝደሊ ግን ክምለስ ዘይከኣለ ሰብ፡ዝኾነ ይኹን መጐዓዓዚ ኣይከዳልዋሉን እየን።
እዋናዊ ሓበሬታ ንምርካብ ሚንስትሪ ወጻኢ ጒዳያት ነታ UD Resklar ትብል ኣፕ ከተውርድዋን ነቲ ኣብ መካነ መርበብ Sweden Abroad ዘሎ ሓበሬታ መገሻ ክትርእይዎን ይመሓጸን።እቲ ጽሑፍ ብሽወደንኛ እዩ።
ኣብ መእለዪ እንዳ ዓበይቲ ጸኒዑ ዝነበረ ሃገራዊ ትእዛዝ ክልከላ በጻሕቲ ክሳብ ዕለት 31 ነሓሰ ተናዊሑ ከም ዘሎ ሚኒስተር ማሕበራዊ ጒዳያት ሌና ሃለንግሬን ትማሊ ሰኑይ ኣብ ጋዜጣዊ ዋዕላኣ ገሊጻ።ዕላማ ናይ’ዚ ክልከላ በጻሕቲ፡ሓደጋታት ለብዒ ኮቪድ-19 ንምንካይ’ዩ።
እቲ ክልከላ በጻሕቲ ይናዋሕ ስለ ዘሎ፡እቶም ሽማግለታትን ቀሪባቶምን ርክባቶም ምእንቲ ከካይዱ፡ ነቶም ትካላት እንዳ ዓበይቲ ሓገዝ ክወሃቦም ድሌት መንግስቲ’ዩ።እቲ ምብጻሕ ብዝወሓሰ መንገዲ ምእንቲ ክፍጸም፡ነቶም ትካላት እንዳ ዓበይቲ ዝብርከተሎም ሓገዝ ክብ ንኽብል መንግስቲ ንሃገራዊ ቦርድ ጥዕናን ሰብኣዊ ድሕነትን መዚ ሂብዎ ኣሎ።እቲ ሓገዝ ብዝተፈላለየ መንገዲ ንኣብነት መከላኸሊ ብምብርካት፡ ርክባት ኣብ ግዳም ብምክያድ ወይ’ውን ብዲጂታላዊ መሳርሒ ከም ኣይፓድ ብምጥቃም ክወሃብ ይከኣል።
ቤ/ጽ ሕዝባዊ ጥዕና ኣብ ልዕሊ እቲ ካብ’ቶም ካብ መገሻ ዝተመልሱ ገያሾ ዝተረኽበ ሕነተ-ሰረት (ጂኖም) ቫይረስ ኮረና፡ዳህሳስን ምውድዳርን ኣካይድሉ።ካብ’ቶም ዝተበጽሑ መደምደምታታት ሓደ፡ ኮቪድ-19 ካብ ብዙሓት ሃገራት ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ናብ ሽወደን ዝመጸ ከም ዝመስል’ዩ።
ብዘይካ እቶም ፍሉጣት ምንጭታት ሃገራት ጥልያንን ኦስትርያን፡እቲ መልከፍቲ ዓባይ ብርጣንያ፡ ፈረንሳይ፡ሆላንድን ሕቡራት ሃገራት ኣሜሪካ ካብ ዘለዎኦ ሃገራት ናብ ሽወደን ከም ዝመጸ እቲ መጽናዕቲ ይሕብር።
እቲ መጽናዕቲ ከም ዘመልከቶ፡ድሮ ኣብ መወዳእታ ለካቲትን መጀመርያ መጋቢትን እቲ ቫይረስ ኣብ’ቶም ካብ ብዙሓት ዝተፈላለያ ሃገራት ኤውሮጳውያን ሕቡራት ሃገራት ኣሜሪካን ዝመጹ ገያሾ ከም ዝተራእየ’ዩ።ስለ’ዚ እቲ ለበዳ ነዘን ሃገራት ካብ’ቲ ኣብ ዝሓለፈ ተኣሚቱ ዝነበረ ግዜ ቀዲሙ ዝለኸፈን ዝመስል።
መታን ምስፍሕፋሕ ለበዳ ”ኮቪድ-19” ንምንካይ ኪክኣል፥ ቤት ስልጣን ፖሊስ”፡ ነቲ ንሰላማዊ-ሰልፊ ተባሂሉ ዚወሃብ ዝነበረ ፍቓድ፥ ቀይዲ ጌሮምሉ ከም ዘሎዉ መግለጺ ሂቡ። ነዚ ምኽንያት ዝዀነ ድማ፥ ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ እቲ እንተ በዝሐ 50 ሰባት ዚብል ናይ ብዝሒ ሰብ ምእካብ ደረት፥ ብተደጋጋሚ ኪጥሓስ ስለ ዝተራእየ እዩ።
መታን እዚ ኣብዚ ናይ ምቅላል መገሻ ተዋሂቡ ዘሎ መምርሒ ብግቡእ ክሰርሕ ግን፤ ኵሉ ሰብ፡ ነቶም ወጺኦም ዘሎዉ ናይ ኣካላዊ-ምርሕሓቕ ሕጊታት፥ ብጥንቃቐ ኪስዕቦም ይግባእ። እዚ ነገር’ዚ፡ ካብቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ውን ብዝበለጸ ኪሰዓብ ከም ዘሎዎ፥ መንግስቲ ሽወደንን “ቤትስልጣን ጥዕና-ህዝቢን” መግለጺ ሂቦም።
– ትርጉም ዘሎዎ ናይ ሓጋይ-ዕረፍቲ ምግባር፥ ንኣካላዊ ይኹን ስነ-ኣእምሮኣዊ ጥዕና፥ ኣዝዩ ኣገዳሲ ነገር’ዩ። ወሲኹ ላዕለዋይ ዲረክቶር ናይ “ቤትስልጣን ጥዕና-ህዝቢ”፥ “ዮሃን ካርልሶን” ከም ዝብሎ፥ ኣነ ከም ብሓድሽ ኣትሪረ ከስምረሉ ዚደሊ፥ ኵሉ ሰብ፡ ነቶም ወጺኦም ዘሎዉ መምርሒታት ብጥንቃቐ ኪስዕቦም፥ ሰብ ውን ዋላ እታ ዝነኣሰት ናይ ሕማም ምልክት ትሃልዎ፥ ኣብ ገዝኡ ኪጸንሕ፡ ብጥንቃቐ ኢዱ ኪሕጸብ፥ ምስ ካልኦት ሰባት ዘሎዎ ኣካላዊ ምርሕሓቅ ኪሕሉ፥ ጽቕጥቕት ካብ ዘሎዎ ቦታ ውን ኪቝጠብን እዩ።
መንግስቲ ሽወደን - ነቶም ኣብ ሕርሻ፡ ጫካን-ዱርን ከምኡ ውን ስርሓት ጀራዲንን ዝዋፈሩ ሰራሕተኛታት፥ ምስቶም ናብ ሽወደን ንምጋሽ እገዳ ዘይምልከቶም ሰባት ኰይኖም ንኺጽብጸቡ ወሲኑ ኣሎ። ብዛዕባ ናብ ሽወደን ምእታው እገዳ ብዚያዳ ኣብዚ ኣንብብ።
እቲ ኣብ ዞባ ስቶክሆልም ብዝተፈላለዩ ቋንቋታት ናይ ኮሮና-ቪሩስ መስመር-ቲሌፎን፥ ብሃገር ደረጃ ከም ዚግበር፥ ቤትስልጣን ጥዕና-ህዝቢን እቶም ዞባታትን ኣፍሊጦም።
እዚ መስመር ቴሌፎን’ዚ፡ ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ናይ ስራሕ-መዓልቲ፥ ኣብ ሰዓታት 09.00-12.00 ከምኡ ውን ኣብ ሰዓታት 13.00-15.00 ክፉት እዩ። ናብዚ ብምድዋል፡ መልሲ ናይቶም ሓፈሻዊ ሕቶታት ብዛዕባ’ዚ ሓድሽ ኮሮና ቫይረስ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
እዚ መስመር-ቴሌፎን’ዚ መብርሂ ክንክን-ሕማም ዝሕተተሉ ስለ ዘይኰነ፤ ብዛዕባ ነናይ ውልቅኻ ናይ ሕማም-ጉዳይ ሓገዝ ኪህበካ ኣይክእልን’ዩ፤ ስለዚ ከምኡ ዓይነት ሕቶታት ምስ ዚህልወካ ናብ 1177 ምድዋል’ዩ። መልሲ ዚህቡኻ ብቛንቋታት ሽወደንን እንግሊዝኛን እዮም።
ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃ ዝርከቡ ተምሃሮ፡ ኣብ ግዜ ሓጋይን ቀውዕን ናብ ኣብያተ ትምህርቶም ክምለሱ ይኽእሉ እዮም። እዚ ለውጢ እዚ ካብ ዕለት 15 ሰነ ጀሚሩ ይትግበር።
በዓል መዚ ህዝባዊ ጥዕና፡ ነቲ ዝጸንሐ ለበዋ፡ ኣፍኲሱን ነቲ ትምህርቲ ብርሕቀት ክኸውን ቀያዲ ኰይኑ ዝጸንሐ ለበዋ ድማ ኣልይዎ ኣሎ። ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃ እቲ ስሩዕ ንጥፈት ካብ ዕለት 15 ሰነ ኣትሒዙ ክቕጽል ይኽእል’ዩ። እዚ ውሳነ እዚ ገደብ ግዜ የብሉን።
ትምህርቲ ንዓበይቲ ከም ኮምቩክስ፡ ቤት ትምህርቲ ሞያ ከምኡ’ውን ዩኒቨርስትን ኣብያተ ትምህርቲ ላዕለዋይ ደረጃን፡ ዝርጋሐ ለበዳ ንምንካይ ንጥፈታቶም ብኸፊል ብርሕቀት ክምህሩ ከድልዮም እዩ።
– በዚ ናይ ሎሚ ውሳነ፡ ተምሃሮ ኣብይተ ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃ ካብ ዕለት 15 ሰነ ኣትሒዞም ኣብ ኣብያተ ትምህርቶም ተመሊሶም ስሩዕ ትምህርቶም ክከታተሉ ይኽእሉ እዮም። እዚ ኸኣ ኣብያተ ትምህርቲ ዕማመን ንምዝዛም ዝሕግዘን ንእዋን ዕረፍቲ ሓጋይን ንቐውዕን ዝኸውን ውጥን ክዳለዋ ተኽእሎ ንህብ ኣለና ማለት’ዩ፡ ትብል ሚኒስተር ትምህርቲ ኣና ኤክስትሮም (S)።
እቲ ንዛዘምቲ ተምሃሮ ዝግበር ጽምብል፡ ማለት እቲ ኣብ መጠነ ንኡስ ጽምብል ዘድህብ ውሳነ፡ ንምንካይ እቲ ለበዳ ተባሃሉ ኣይተቐየረን። ተማሃሮ ብዓበይቲ መካይን ኣብ ከተማታት ዝገብርዎ ጽምብል፡ በዓል መዚ መጓዓዝያ Transportstyrelsen ብዝወሰኖ መሰረት፡ ንሕና’ውን ኣቐዲምና ሓቢርና ከም ዝነበርና ኩልኩል እዩ።
መንግስቲ ሽወደንን ”ቤትስልጣን ጥዕና-ህዝቢን” ብዛዕባ’ዚ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ናይቲ ውሳኔ መግለጺ ሂቦም ኣሎዉ። እዚ ውሳኔ’ዚ፡ ንዅሉ ዓይነት ስፖርትታትን ምውሳዋስ ኣካላትን - ንዅሉ ጽፍሕቲታት ናይ ሰብኡትን ኣንስትን ስፖርትታት ዚምልከት’ዩ። እዚ ኪግበር ዚክኣል ግን፡ እቲ ኣተገባብርኡ ኣብ ደገን ከምኡ ውን ነቲ ተወሲኑ ዘሎ ህዝባዊ-መምርሒታትን እገዳታትን ዚስዕብ ምስ ዚኸውን እዩ።
እቲ 50 ሰብ ዚብል ናይ ብዝሒ-ሰብ መደረቲ ማሕበራዊ-ኣኼባታትን ፌስታትን፥ ከም ቀደሙ ጸኒዑ ኪቕጽል’ዩ። እዚ ማለት ድማ፡ ናይ ስፖርት ውድድራት ግጥሚያታትን፡ ብዘይ ናይ ህዝቢ ተመልካቶ ኪግበር ምዃኑ’ዩ።
ነቲ ማሕበራዊ ርክባት ከም ዚሕሎ እናገበርካ፥ እቲ ርክባት ተረሓሒቕ ኣብ ደገ ንኺግበርን ድማ ምኽሩ ይህብ። ከምኡ ብምግባርና ድማ፡ ነቲ ናይ ምልባዕ ሓደጋ ኣዝዩ ከም ዚጐድል ክንገብሮ ስለ ንኽእል’ዩ። እቲ ናይ ተላጋቢ-ሕማም ነጠብጣብ፥ ኣብቲ ናይ ውሽጢ-ገዛ ዚግበር ናይ ቀረባ ምትንኻፍ’ዩ ብዝቕለለ ኪመሓላለፍ ዚኽእል። እቲ ናብ እንዳ ኣረጋውያን ንምብጻሕ ወጺኡ ዘሎ እገዳ፥ ክሳብ ሕጂ ውን የገልግል’ዩ ዘሎ።
ካልእ ኣገዳሲ ነገር ግን፥ ቆልዑ ሓሚሞም ምስ ዚህልዉ፥ ዋላ’ኳ እቲ ምልክት ሕማሞም ቀሊል እንተዀነ፥ ኣብ ገዝኦም ክጸንሑ ይግባእ። ገለ ኣብ ሞንጉኦም ዝሓምም ሰብ እንተ ተረኽበ ድማ፥ ናብ ገዝኡ ኪምለሰሉ ዚኽእል ምድላው ንኺህሉ እዩ።
ዝርገሐ ለብዒ ቫይረስ ኮረና ንምህዳእ መንግስቲ ነቲ ዝጸንሐ መገሻዊ ክልከላ ናብ ሽወደን ክሳብ ዕለት 15 ሰነ ኣናዊሕዎ ኣሎ።ከም ዝፍለጥ ክልከላ መገሻ ናብ ሽወደን ብዕለት 19 መጋቢት ዝተጀመረ ኾይኑ፡ሓደ ግዜ ተናዊሑ ነይሩ’ዩ። ዝሓለፈ ሓሙስ መንግስቲ ነዚ ክልከላ መገሻ ናብ ሽወደን ክሳብ ሰኑይ ዕለት 15 ዳግማይ ኣናዊሕዎ ከም ዘሎ ቀዳማይ ሚንስተር ስቴፋን ለፍቬን ሓቢሩ። እዚ ውሳነ ዝተወሰነ ኣብ ለበዋ ኮሚሽን ኤውሮጳዊ ሕብረት ብምምርኳስ’ዩ።
እዚ ክልከላ ልክዕ ከም ቕድሚ ሕጂ፡ ንዂሎም ካብ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ዓባይ ብርጣንያ፡ ኖርወይ፡ ኢስላንድን ስዊዘርላን ወጻኢ ዜግነት ዘለዎም ወጻእተኛታት ይምልከት። እዚ ናብ ሽወደን ናይ ምጋሽ ክልከላ፡ ንሽወደናዊ ዜጋታት ኣይምልከቶምን’ዩ።
ካብ ዕለት 15 ጉንበት ኣትሒዙ፡ ኣብ በጣሓት መኪና ኮይንካ ምጒዓዝ ክልኩል’ዩ።እዚ ክልከላ ቤ/ጽ ሕዝባዊ ጥዕና ዘቕረቦ ጠለብ ኮይኑ፡ምምሕዳር መጓዓዓዝያ ድማ ኣጽዲቕዎ።
ኣብ እዋን ናይ ትምህርቲ መዕጸዊ በዐል፡ ጒዕዞ ካርኒቫል ወይ ኣብ ተመሳሳሊ ፍጻሜታት፡ ኣብ ልዕሊ በጣሕ መኪና ወይ ተሳሓቢት ናይ ጽዕነት መኪና፡ ትራክተር ወይ ሞተራዊ ተሽከርካሪ ኮይንካ ምጒዓዝ ብመሰረት ደንብታት ምምሕዳር መጓዓዓዝያ ክልኩል እዩ።
ኣብዚ ቅያሰ ካብ 5 000 ሰባት ንላዕሊ፡ እዚ ናይ ኮሮና ቅልውላው ካብ ዝጅምር ንድሓር ብዛዕባ ብኸመይ ጠባዮም ከም ዝቐየሩ ንዝተሓተትዎ ሕቶታት መልሲ ክህብሉ ክኢሎም ኔይሮም። ክሳብ እዛ ዝሓለፈት ሰሙን ድልዱል ወሰኽ ናይ ብምኽንያት እዚ ለበዳ ጠባዮም ከም ዝቐየሩ ዝጠቕሱ መለስቲ ክርኣ ይክኣል ኔይሩ። ኣብዛ ዝሓለፈት ምልካዕ ግን ሓደ ምቕያር ናይ ሓፈሻዊ ኣንፈት የርኢ። ንኣብነት እቶም ብህዝባዊ መጓዓዝያ ምጕዓዝ ዘወገዱን ካብ ማሕበራዊ ንጥፈታት ዝተቘጠቡን ክፋል ነክዩ።
ነፍሰ-ጾራት ኣብ መወዳእታ እዋን ጥንስን ኣብ እዋን ሕርስን ኮቪድ-19 ከይልከፋ ክጥንቀቓ ኣለወን። ጠንቂ ስግኣት ጥዕና ዝኾኑ ከም ህዝርጥና፡ሽኮርያ ወይ ልዑል ጸቕጢ ደም ዘለወን ነፍሰ- ጾራት፡ ጥንቃቐአን ዝያዳ ከሐይለዮ ቤ/ጽ ሕዝባዊ ጥዕና ይጽውዕ።
ዛጊት ተረኺቡ ዘሎ ፍልጠት ከም ዘመልከቶ፡ነፍሰ-ጾራት ብከቢድ ሕማም ኮቪድ-19 ካብ ሰበን ንላዕሊ ክጥቀዓ ስግኣት የብለንን።ይኹን ደኣ’ምበር ንነፍሰ-ጾራት ድዑቕ ሕክምናዊ ክንክን ዘድለየሉ ኲነታት ኣብ ሽወደን ኣጋጢሙ’ዩ።
– ብዙሓት ነፈሰ-ጾራት ከቢድ ሕማም ከይወርደን ወይ ኣብ ጽዑቕ ሕክምናዊ ክንክን ዘድልዮ ደረጃ ከይበጽሓ ምክልኻላት ክንገብር እዩ ድሌትና ይብል ኣንደርስ ቴግነር - ኣብ ቤ/ጽ ሕዝባዊ ጥዕና ቀንዲ ሓላፊ ስነ-ለበዳ።
ብመሰረት ቤ/ጽ ሕዝባዊ ጥዕና፡ ነፈሰ-ጾራት ብፍላይ ኣብ መወዳእታ እዋን ጥንስን ኣብ እዋን ሕርስን ጥንቃቐአን ዝያዳ ከሐይለኦ ይግበአን።ምኽንያቱ ኣብ መወዳእታ እዋን ጥንሲ ኣብ ስርዓት ምስትንፋስ ዘጋጥም ረኽሲ ኣብ ሕይወት ነፍሰጾር ስግኣት ክፈጥር ይኽእል’ዩ።
ጠንቂ ስግኣት ጥዕና ዝኾኑ ከም ልዑል ጸቕጢ ደም፡ ህዝርጥና ወይ ሽኮርያ ዘለወን ነፍሰ-ጾራት ምስ ኣዋላዲት ወይ ሓኪም ክማኸራን ካብ ስድራቤተን ወጻኢ ዘለዉ ሰባት ዘለወን ርክባት ክድርተኦን ይግበአን።
ናይ’ዚ ዓመት ጽምብል ተምሃሮ ብሰፊሕ ኣይክበዓልን’ዩ - ዓብይ ምስትእንጋድ ተምሃሮ ፡ ኣብ በጣሓት መካይን ምጒራት ተምሃሮን ዓበይቲ በዓላትን ኣይክህሉውን እዮም። ቤ/ጽ ሕዝባዊ ጥዕና ነዚ ኣነጺርዎ ኣሎ።
ዓበይቲ ጽምብላት፡ምትእኽኻባት ወይ ንዂሉ ቤት ትምህርቲ ዘጠቓል ሰልፍታት ክካየዱ የብሎምን። ደቂ ክላስ ኣብ ልዕሊ በጣሓት መኻይን ክኾኑ የብሎምን።ብዘይካ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ዝውድኡ ተመሃሮ እንተዘይኮኖም፡ ካልኦት ተምሃሮ ናይ መዕጸዊ ትምህርቲ ከብዕሉ የብሎምን።
ንካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ዝውድኡ ተመሃሮ ዝምልከቱ ስነ ስርዓት ምዕዳል ባጀላን ካልኦት ንኣሽቱ ጽብላትን፡ ክሳብ ንሓደጋታት ለበዳ ኮቪድ-19 ብዝድርት መንገዲ ዝተዳለዉ፡ ፍቚዳት እዮም።
ብሰንኪ’ቲ ኣብ ኣብ’ዚ ቕንያት ንሽማግለታት ጽዑቕ ሕክምናዊ ክንክን ኣይወሃቦምን’ዩ ተብሂሉ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ዝካየድ ዘሎ ዘተ፡ ሃገራዊ ቦርድ ጥዕናን ሰብኣዊ ድሕነትን ከምኡ ከም ዘይኮነ ከነጽሮ ይደሊ። ኣብ’ቶም ሃገራውያን መምርሕታት ንቀደምትነት ምሃብ ጽዑቕ ሕክምናዊ ክንክን ተመልኪቱ ከም ዘሎ፡ ዝኾነ ይኹን ሰብ፡ ዕድመ ብዘይገድስ፡ ብማዕረ ሕክምናዊ ክንክን ከም ዝወሃቦ ካብ ቀደም ጀሚሩ ኣብ ሕጊ ተደንጊጉ ኣሎ።
እቶም ቦታታት ጽዑቕ ሕክምናዊ ክንክን ምስ ዘይኣኽሉ፡ መን’ዩ ንኽድሕን ዝዓበየ ዕድል ዘለዎ ዝብል ቀደምትነት ምኽታል ግድን ይኸውን። ጽዑቕ ሕክምናዊ ክንክን ምስ ዝንፈግ’ውን እንተኾነ ካልእ ሕክምናዊ ክንክን ይወሃብ’ዩ። ቀረብ ሕክምናዊ ክንክን ንኮቪድ-19 ዝሓመሙ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንካልእ ዓይነት ሕማም ዘለዎም ሰባት’ውን ይወሃቦም’ዩ። ይኹን ደኣ’ምበር ገሊኦም ዓይነት ሕክምናዊ ክንክናት ንመጻኢ ክመሓላለፉ ይኽእሉ’ዮም።
ብሰንኪ ዝርገሐ ሕማም ኮቪድ-19 ናይ’ዚ ዓመት ጽንብል በዓል ቫልቦሪ ፍሉይ ክኸውን’ዩ ይብል ሃገራዊ ቤት ጽሕፈት ጥዕና። ካብ ጽንብላት ክንቊጠብን ምትእኽኻብ ሰባት ከይፍጠሩ ከነስተውዕል ይግበኣና። ኣብ ደገ’ውን እንተኾነ ኣብ መንጎ ሰባት ምፍንታት ክህሉ ከምዘለዎ ምፍላጡ ኣገዳሲ’ዩ።
እቶም ሒደት’ውን እንተኾነ ጉንፋዕ ሓሚሞ ኮይኑ ዝተሰመዖም ሰባት፡ ካብ ካልኦት ሰባት ምሉእ ብምሉእ ክፍንተቱ ወይ ክእለዩ ይግበኦም። ካልእ ነገር ድማ፡ ዕድሜኦም 70 ዝኾኑ ሽማግለታት፡ ወላ ኣብ ድሮ በዓል ቫልቦሪ’ውን እንተኾነ፡ ምስ ካልኦት ሰባት ዘለዎም ርክባት ክድርትዎ ይግባእ። ኣብ ጉንበት ሓደ’ውን እንተኾነ ክእከቡ ናይ ዝኽእሉ ሰባት ብዝሒ ሓደ’ዩ – ንልዕሊ 50 ሰባት ዝሓቊፍ ተቓውሞ ፍቓድ ኣይወሃቦን’ዩ። ኣብ እዋን ጽድያ ዘለዉ በዓላት ከም ሮመዳንን ዒድ ኣልፉጡርን እውን እንተኾነ፡ እቲ መምርሕታት ሓደ ዓይነት እዩ። ብምኽንያት ምክልኻል ለበዳ፡ መሳጊድ ዕጹዋት እዮም።.
ሰባት ሕማም ኮቪድ-19 ዘለዎምን ዘይብሎምን ንኽፈልጡ፡ ካብ’ቲ ባዕሎም ኣብ ገዝኦም ዝገብርዎ መርመራ እንተ ተቚጠቡ ይሓይሽ ይብል በዓል መዚ መድሃኒትን ሕክምናዊ ፍርያትን። ከም’ዚኦም ዝኣመሰሉ መርመራታት ኣብ ኢንተርነት ዝሽየጡ ይሃልዉ ደኣ’ምበር፡ ዘተኣማምኑ ስለ ዘይኮኑ፡ ካብ ጥቕሞም ጒድኣቶም ይዓቢ፡ ይብል እቲ በዓል መዚ።
ንኣህለኽቲ ውልቀሰባት ዝቐንዐ መሳርሒ መርመራ ውሕስነት ዘለዎም ንምጥቃሙ ድማ ቀሊል ዝኾነ ክኸውን ስለ ዘለዎ፡ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ኣብ ዕዳጋ ከም’ዚ ዝኣመሰለ መሳርሒ የለን፡ ይብል በዓል መዚ መድሃኒትን ሕክምናዊ ፍርያትን።
- ወላ እቶም ንሕክምና ዝቐንዑ መሳርሒ መርመራ ኣህለኽቲ ውልቀሰባት ምስ ዝጥቀምሎም፡ እቲ ዝረኽብዎ ውጽኢት መርመራ ወይ ግጉይ ወይ ከም ጉጉይ ክትርጐም ተኽእሎታት ኣለዎ። ሓደ ግጉይ ውጽኢት፡ መልከፍቲ በቶም ሰባት ንኽላበድ ዕድል ይኸፍት እዩ ትብል ኣብ በዓል መዚ መድሃኒትን ሕክምናዊ ፍርያትን ሓላፊ ኣሃዱ ክፍሊ ሕክምናዊ ቴክኖሎጂ ኤቫ-ሌና ሃርትማን።
ሃገራዊ ቦርድ ጥዕናን ሰብኣዊ ድሕነትን ኣብ ዘቕረቦ ሓድሽ ጸብጻብ፡ ገለ ሰባት ኮቪድ-19 ምስ ዝሓሙ፡ ፉሉይ ጽንኩር ምዕባለ ሕማም ዘለዎ ዓቢ ስግኣት ዘስዕበሎም ጒጅለታት ኣለሊዎም ኣሎ።
ካልኦት ከበድቲ ሕማማት ከም ድኹም ካብ ሕማም ምክልኻል ዓቕሚ፡ ሕማም ወይ ድሕሪ ሕማም ኣብ ልዕሊ ዕዮ ገሊአን ኣካላት ከቢድ ጽልዋ ዝገድፉ፡ ቀጻሊ ናይ ምስትንፋስ ሓገዝ ዘድልዮ ማህሰይቲ ኣንጒዕ ዓንዲ-ሕቘ፡ ካብ ረኽሲ ቫይረሳት ንምክልኻል ዓቕሚ ተጻዋርነት ኣካል ዘዳኽሙ ፍወሳታት
ኣብ’ቲ ሎሚ መዓልቲ ብሃገራዊ ቦርድ ጥዕናን ሰብኣዊ ድሕነትን ንመንግስቲ ዝቐረበ ጸብጻብ፡ እቶም ምስ ሓደ ኣብ ልዑል ስግኣት ዘሎ ሰብ ዝነብሩ፡ ካብ ገዛ ወጻኢ ዝሰርሕዎ ስራሕ ነቲ ቤት ጽሕፈት ሃገራዊ ጥዕና መልከፍቲ ንኸይላባዕ ዝህቦ ምኽሪ ዘየማልእ እንተኾይኑ፡ ንግዚኡ ካብ ከም ኣቶም ዝኣመሰሉ ስራሕ ክቚጠቡ፡ እማመ ኣቕሪቡ ኣሎ።
እዚ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ዝርዝር፡ ካብ ጥሪ ቫይረስ ኮረና ክላባዕ ዝጀመረሉ ክሳብ ሎሚ ዕለት ኣብ ዘሎ እዋን ዝተረኽበ ፍልጠት ዝተመርኰሰ’ዩ። ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ብዛዕባ ጠንቅታት ሓደጋ ዘሎ ኣፍልጦ ሒደት ስለ’ዝኾኑ፡ ምስ ግዜ ዳግማይ ግምትን ምምሕያሽን ከድልዮም’ዩ ይብል እቲ በዓል መዚ።
ብሰንኪ’ቲ ኣብ’ዚ ቕንያት ካብ መጠን ንላእሊ ዝተራእየ ጠለባት መድሃኒ፡ መንግስቲ ነዚ ክውስን ክኢሉ ኣሎ። እቲ መድሃኒት ኣብ ውሕስነት ልዑል­ዋጋ እቱው ይኹን ኣይኹን፡ እቲ ሕሙም ካብ ጅብኡ ይኽፈሎ ኣይኽፈሎ ብዘይገድስእቲ፡ እዚ ገደብ ንዂሎም ብሓኪም ዝእዘዙ መድሃኒታት ይምልከቶም። ኣዝዮም ፍሉያት ምኽንያታት ምስ ዝህልዉ ጥራሕ’ዩ ሕድገት ክግበር ዝከኣል።
ብተወሳኺ እቲ ውሳነ ከም ዝብሎ፡ ክልተ ስልሲት መድሃኒት ክሃልኽ ኣለዎ ቅድሚ ሓድሽ መድሃኒት እቲ ፋርማቻ ምሃቡ። እቲ ዕላማ ብሰንኪ ምውህላል(ምእካብ) ዝፍጠር ስእነት መድሃኒት ንምግታእ’ዩ።
– ኣብ ከም’ዚ ዘለናዮ እዋን ቅልውላው፡ ቀረብ መድሃኒት ምዕሩይ ክኸውን ኣገዳሲ’ዩ። ሰባት መድሃኒ ከዋህልሉ ምስ ዝጅምሩ ገለ መድሃኒታት ንዂሉ ከይኣኽሎ ሓደጋታት ኣሎ። ስለ’ዚ ኢና ነኢዝ ውሳነ ወሲድናዮ ዘለና፡ ትብል ሚኒስተር ማሕበራዊ ጉዳያት ሌና ሃለንግሬን።
እቲ ነዚ ንምልባዕ ሕማም ”ኮቪድ-19” ንምዕጋት ዝጥለቡ ነገራት፤ እንተ ድኣ ምልክት ሕማም ርኢኻ፡ ኣብ ገዛኻ ክትጸንሕን ጽሬት-ኢድካ ብጥንቃቐ ክትሕሉን፥ ካብ ነንሕድሕድካ ድማ ክትፈናተትን እዩ። ልዕሊ 70 ዝዕድሚኦም ሰባትን፡ እቶም ካልኦት ኣብቶም ናይ ሓደጋ-ጉጅለታት እቱዋት ዝዀኑ ሰባትን፥ እቲ ምስ ካልኦት ሰባት ዚገብርዎ ኣካላዊ ምቅርራብ ከጽብብዎ ይግብኦም። ካብ ሓባራዊ-መጐዓዓዝያ ውን ፍጹም ክኽልከሉ ይግባእ። ናብ ድኳናት ከይዶም ምሽማት ከቛርጽዎ፥ ንኣብነት ፋርማቻ፡ ቤት መሸጣ-መግቢ ወይ ውን ናብ ህዝቢ ዚእከበሉ ቦታታት ካብ ምኻድ ምቝጣብ’ዩ።
ማሕበራት-ስፖርት፡ ብዝተኻእለ መጠን ልምምዳትን ኣብ ደገ ዚግበር ስፖርታዊ ንጥፈታትን ደው ከብሉ፥ ናይ ልምምድ-ግጥማት፡ ግጥማትን ናይ ዋንጫታት ውድድራትን፥ እቲ ዕለታቱ ንቕድሚት ከሰጋግርዎ፡ ከምኡ ውን ቁጽሪ ናይቶም ተዓዘብቲ ሰባት ከውሕዱን እዩ።
ህዛባዊ-ማሕበራት፡ እንተ ደኣ ተኻፈልቲ ጉባኤታት ኣብ ሓደ ቦታ ብኣካል ንኺርከቡ ዚጠልብ ኰይኑ፥ ዓመታዊ ጉባኤታቶምን ካልእ ኣኼባታቶምን ንመጻኢ ዕለታት ንቕድሚት ከሰጋግሩ ይግባእ።
ኣብ ሓባራዊ-መጐዓዓዚያን ትራንስፖርትን ቁጽሪ ገያሾ ምንካይን፥ ሰባት መታን ከይጸቓቘጡ ድማ ብዝሒ ዝመላለሳ መጐዓዝያታት ምስቲ ህልዊ ኩነታት ከም ዚዛመድ ምግባር’ዩ።
ወሃብቲ-ስራሕ (ትካላት)፡ ሰራሕተኛታቶምን በጻሕቲን ከም ዝፈናተቱ ምግባርን፥ ሰራሕተኛታቶም ውን ካብ ዘየድሊ መገሻታት ተቖጢቦም፥ ኣብ ገዝኦም ኰይኖም ከም ዚሰርሑ ምግባር’ዩ።
ድኳናትን ማእከላት-ዕዳጋን ከምኡ ውን ”ጋለርያታትን”፥ ቁጽሪ ናይቶም ኣብ ዝተወሰነ ጊዜ ኣብቲ ውሽጢ’ቲ ድኳን ኪህልዉ ዚኽእሉ ዓመውል ከም ዚንክዩ ምግባር’ዩ። ነቲ ኣብ መኽፈሊ-ካሳ ዚግበር መስርዕ ውን፡ ካልእ ኣማራጺ ፍታሓት ከም ዚህሉ ምግባር። ወይ ውን ሰባት ካብ ሕድሕዶም ተፈናቲቶም ደው ንኺብሉ ዚገብር መምርሒ ምድላው እዩ።
”ቤትስልጣን ጥዕና-ህዝቢ”፡ ነቲ ብኸመይ ጌርካ ዝበዝሐ ቁጽሪ ህዝቢ ምርመራ ኪግበረሎም ከም ዚኽእል ዚወጽእ ናይ ስራሕ ስትራተጂ ኪመርሖ እዩ። እዚ ቤትስልጣን’ዚ ብተወሳኺ፡ እዚ ምርመራታት’ዚ ጽባቐ ዓይነቱ-ተሓልዩ ብዝዓበየ ደረጃ ተፈጻሚ ንምግባር፥ ነቲ ኣብ ዞባዊ-ምምሕዳራትን፡ ኮሙናትን ካልኦትን ኪግበር ዚድለ ናይ ስርሓት ተበግሶ ከወሃህድ እዩ። እቲ ጽሑፍ ”ቤትስልጣን ጥዕና-ህዝቢ” ከም ዝገልጾ፥ እቲ ኣዝዩ ኣገዳሲ ነገር፡ እቶም ሕሙማንን እቶም ሰራሕተኛታት ክንክን-ሕማምን፥ ብቐጻሊ ውን ነቲ ምርመራ ናይ ምግባር ውሕስነቶም ርጉጽ ከም ዚኸውን ንምግባር እዩ።
- እቶም ኣብዚ ጊዜ’ዚ ቀዳምነት ተዋሂቡዎም ዘሎ ጉጅለታት፥ ንመጻኢ ውን እንተዀነ ውሕስነት ናይ ምምርማር ኪረኽቡ ኣዝዩ ኣገዳሲ’ዩ። እቲ ልዑል ቀዳምነት ኪወሃቦ ዘሎዎ፥ እቲ ነጸረ-ሕማም ቅድሚኡ ወይ ምስቲ ኣብ ሆስፒታል ምድቃስካ ተተሓሒዙ ንኺግበር’ዩ። እዚ ምግባር ዘድሊ ድማ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ሆስፒታል ለበዳ ንኸየጋጥም፥ ከምኡ ውን ንኣብነት ኣብ መንጎ እቶም ተነቀፍቲ ሰባትን ኣረጋውያንን ዚርከብዎ ናይ ሓልዮትን መንበሪ-ቦታታትን ንኸይላበድ’ዩ፤ ክትብል ሓለቓ ክፍሊ ምምሕዳር “ቤትስልጣን-ጥዕና-ህዝቢ”፡ ላዕለወይቲ ዶር ካሪን ቴግማርክ ዊሴል ገሊጻ ኣላ።
መንግስቲ ሽወደን፡ ነቲ ኣብ እንዳ-ኣረጋውያን ዚግበር ምብጻሕ ኣመልኪቱ፥ ኣቐዲሙ ውን ተሪር መጠንቀቕታ ሂቡሉ ኔሩ’ዩ። ብዙሓት ኮሙናት ውን፡ ነዚ መጠንቀቕታ’ዚ ብምስዓብ፡ ነንበይኖም ናይ ክልከላ ስጕምቲታት ወሲዶም ኣሎዉ’ዮም። ሕጂ ግን መንግስቲ፡ ንምሉእ ሃገር ዚኸውን፡ ሓደ ዝዓይነቱን ንጹርን ዝዀነ መርሓ-ግብሪ ኣውጺኡ ኣሎ።
ካብ ሰንበት ዕለት 29 መጋቢት ጀሚሩ ሓፈሻዊ ምትእኽኻባት ይኹኑ ሕዝባዊ ምርኢታት እንተ በዝሐ 50 ተሳተፍቲ ሰባት ጥራሕ ይፍቀድ። እዚ ዓርቢ(27 መጋቢት) ብመንግስቲ ተወሲኑ። ብዝሒ ተሳተፍቲ ካብ 50 ሰባት ንላዕሊ ምስ ዝኸውን፡ ፖሊስ ነቶም ምትእኽኻባት ይኹን ምርኢታት ክስርዝዎም ወይ ደው ከብልዎም ይኽእሉ እዮም። እቶም ምርኢት ወይ ኣኼባ ዘዳልዉ ነዚ እገዳ ምስ ዝጥሕሱ፡ ገንዘባዊ መቕጻዕቲ ወይ እንተ በዝሐ ን6 ኣዋርሕ ማእሰርቲ ክብየነሎም ይኽእል’ዩ። ኣብ ዝሓለፈ እዋን ደረት ብዝሒ ተሳተፍቲ ናይ’ቶም ሕዝባውያን ምትእኽኻባት 500 ከም ዝነበረ ዝዝከር’ዩ፡ ሕጂ ግን ብጠለብ ቤት ጽሕፈት ሕዝባዊ ጥዕና ተቐይሩ ኣሎ። ምኽንያት መቐየሪኡ ድማ ዝርገሐ ተላባዒ ሕማም ቫይረስ ኮሮና ንምድራቱ’ዩ። ሓፈሻዊ ምትእኽኻባት ሓፈሻዊ ምትእኽኻባት ክበሃል ከሎ:
ስፖርትን ናይ ምልምማድ ምውስዋስ-ኣካላት ንጥፈታት፥ ኪቕጽሉ ይኽእሉ’ዮም። እንተዀነ ግን፡ ብመሰረት መምርሒ “ቤትስልጣን ጥዕና-ህዝቢ”፥ ናይ ምልባዕ ሕማም ንምክልኻል ናይ ጥንቃቐ ስጕምቲ ምውሳድ ከድሊ’ዩ።
እንተዀነ ግን፡ እቲ ዚግበር ንጥፈታት ምስቲ ህልዊ ናይ ለበዳ ሓደጋታትን ንዕኡ ምግታእን ክነዛምዶን የድሊ’ዩ። ንኣብነት እቲ ልምምድ ካብ ውሽጢ ገዛ ወጻኢ ኪግበር ይኽእል’ዩ። ”ቤትስልጣን ጥዕናህዝቢ”፡ ምስቲ ”ሃገራዊ ውድብ ምውሳዋስ-ኣካላትን” ካልኦትን ለዘባ ብድሕሪ ምግባሩ፥ ነዚ ሓለፍቲ ስፖርትን ትካላት ልምምድ ምውስዋስ ኣካላት ንጥፈታትን ኪስዕብዎ ዘሎዎም መምርሒ ኣውጺኡ ኣሎ።
ነፍሲ-ወከፍ ኣብያተስራሕ፡ እቶም በጻሕቲ ኣብ መንጎኦም ተፈናቲቶም ከም ዝቖሙ ምግባሩ ከረጋግጽ ይግባእ። እቶም በጻሕቲ ”ኣብያተ-መግቢ” ኣብ ሓንቲ ጣውላ ጥራይ ተቐሚጦም ኪብልዑን ኪሰትዩን ወይ ድማ መጺኦም መግቦም ሒዞም ኪኸዱን እዩ። ኣብ ባራት ጠጠው ንዝበሉ ዚግበር ኣገልግሎት ኣይፍቀድን’ዩ። መጺእካ ዚውሰድ መግቢታት፥ ኣብ ምንጎ ሰባት ጽቕጥቅጥ ክሳብ ዘይፈጠረ፥ ከም ቀደሙ ኪቕጽል ይኽእል’ዩ።
– ዓበይቲ-በዓላት - ዓበይቲ ናይ መገሻ መደባት ዘበጋግስ’ዩ። ካብ ተመኩሮታትና ከም ተዓዘብናዮ፥ ናብ ዓዲ-ጥልያንን ናብ ኣውስትሪያን ዝተገብረ ናይ ዕረፍቲ መገሻታት፥ ኣብ ሓንቲ ሃገር እንታይ ናይ ጂኦግራፍያዊ ለበዳ ሳዕቤን ከኢህልዎ ከም ዚኽእል ርኢና ኣሎና። ኪብል መንግስታዊ ክኢላ ”ስነ-ሕማም ለበዳ”፡ Anders Tegnell ገሊጹ ኣሎ።
ይትረፍዶ ነቲ ኣብ ሜዳ ዘይነበረ፡ ነቲ ኣብ ህ.ግ ተሰሊፉ ከብቅዕ፡ ግን ኣባል ናይ’ቲ ምስጢራዊ ስርርዕ፡ “ኤርትራዊ ህዝባዊ ሰውራዊ ሰልፊ“ ዘይነበረ ኤርትራዊ‘ውን እንተኾነ ነቲ ረቂንቕን ሕልኽልኽ ዝበለን አገባብ አሰራርሓ ናይቲ ውድብ ክርድኦ ቀሊል አይኰነን፡፡ ንኣሰራርሓ ውድብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ምፍላጥ፣ ነቲ ናይ’ዚ ሕጂ ዘሎ መንግስቲ ኣገባብ ኣካይድኡ ንምርዳእ ክሕግዝ ይኽእል ይኸውን ኢለ ስለዝኣምን እንሆ ንምብርሁ ወሲነ ኣለኹ፡፡ ንኣንባቢ ከይስልችዎ መታን ድማ ጽሑፈይ ብኽፋላት ከቕርቦ ክፍትን እየ፡፡
መምህር ዓምደብርሃን ሞይቶም ዝብል መርድእ ይስማዕ ኣሎ። ንዓይ ብውልቂ ዝስመዓኒ ሓዘን ወሰን የብሉን። ከመይሲ ብቐረባ ካብ ዝፈልጥዎም ሓደ ስለ ዝኾንኩ እየ። ነታ ቅድስት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያንና’ውን እዚ ናቶም ሞት ዓቢይ ማህሰይቲ እዩ።
ንሕና ከም ሰብ መጠን በቲ ኣብታ ጥንታዊት እምነትና እትፍጽሞ ዘሎኻ እከይ ተግባራት ኤህህ!! ኢልና ምረገምናካ፣ኢየሱስ ግን ንዝበደሉና ክንረግም ዘይኮነ፣ንዝረግምኹም መርቑ ኢሉ ኢዩ ምሂሩና፣ካብኡ ሓሊፉ ነቶም ኣብ ግዜ ስቕለቱ ብዅናት ዝወግእዎ፣ሓሞት ዝተሓወሶ መጺጽ ነገር ዘስተይዎ፣እሾኽ ኣኽሊል ዝደፍእሉ፣ብመሳምር ምስቲ መስቀሊኡ ዓንዲ ዝሸንከርዎ ዘላገጹሉን ንሱ ዝበሎ ነገር እንተድኣ ነይሩ፣
ትማሊ ሓደ ካብቶም “እስዝ ሓሶት እንተዝኸውን ክንደይ ጽቡቕ ነይሩ” እናበልና ንብዓትን ቀለምን ሓዊስና እንጽሕፎም ዜናታት ካብ ምንጭታት በጺሑና። “ፍስሃ ወልደዳዊት ብትእዛዝ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ተቐቲሉ” ዝብል ዜና።
ኣብቲ ፕረዚደንት በሽር ኣስመራ ዝበጽሓሉ መዓልቲ፡ ማለት ሰኑይ 23 መጋቢት ኩሎም ተማሃሮ ካልኣይ ደረጃ ኣስመራ ትምህርቶም ኣቋሪጾም፡ ስነስርዓት ኣቀባብላ በሽር ንምድማቕ፡ ተገዲዶም፡ ጸሓይ ቀራዕ ክብሉ ከምዝወዓሉ ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪ ባዕዳዊ መግዛእቲ ስደት ካብ ዝጅምር ፍርቂ ዘመን ሓሊፉ ኣሎ። እቲ ነቦሓጎታትና ዝቐዘፈ ወፍሪ ትሩቡሊ ኣብ ጸብጻብ እንተ ኣእቲናዮ ድማ ዳርጋ ናብ ሓደ ዘመን ይጽጋዕ። ስደት መሪር ምዃኑ ንማንም ሰብ ብሩህ ስለ ዝኾነ ብዛዕባኡ ብዙሕ እንተ ተዛረብኩ መደረ’ዩ ክኸውን። ስለዚ፣ ብቐጥታ ናብቲ ዘገድሰኒ ጉዳይ ክኣቱ’የ።
ስርዓት ህግደፍ 80ታት ዝዕድሚኦም ሰለስተ ኣረጋውያን ኣመንቲ ክርስትና ካብ ወተሃደራዊ ቤትማእሰርቲ ከምዝፈትሐ ‘ቦስ ኒው ላይፍ’ ዝተባህለ መርበብ ሓበሬታ፡ ተጣበቕቲ መሰል እምነት ክርስትና ንዝሃቡዎ መረዳእታ ብምጥቃስ ኣፍሊጡ።
በቅርብ የተደረገ ጥናት እንዳመለከተው ለንደን ውስጥ ከሚመጣው የከተማ ብክለት መውደቅ በ 385 ዓመቱ ውስጥ የ 1999 ዓመተ ምህረት ሲሆን በ 250 የትራፊክ ፍሰት ሞት ምክንያት. በዋነኝነት የተጎዱት አረጋውያን እና የታመሙ ህፃናት ናቸው, ነገር ግን በህይወት የመቆያ ጊዜ ላይ የከተማ መበከል ተጽእኖ ሊገምቱ አይችሉም. በየቀኑ ለጥቂት ሰዓታት ማምጣትና ማስወገዴ በአስቤስቶስ ውስጥ ካንሰርን (ካንሰር) እንደ ካንሰርነት ይባላል.
ግን የተሳፋሪ መኪናዎች የአየር መተላለፊያዎች ማጣሪያዎች በጣም ውጤታማ ናቸው ፣ ስለሆነም አሽከርካሪው በእውነቱ እሱ ብቻ ባይሆንም ስለሚያደርሰው ብክለት በትክክል አያውቅም ፡፡
የ 1er July ሐምሌ 2001 መንግስት አደጋዎቹን ለመገምገም እና አስፈላጊ ከሆነ ሰዎችን ለመጠበቅ እርምጃዎችን ለመውሰድ የክትትልና የጤና ዋስትና ለማጠናከር ህጉ ወጥቷል.
በአየር ብክለት ምክንያት, እኛን የሚንከባከበው, ፈረንሳይ የከተማ አየር ብክለትን በሕዝብ ጤና ላይ ያለውን ተፅእኖ ለመገምገም እና ለመቆጣጠር የክትባት ክትትል ስርዓት አዘጋጅቷል.
- "አይ እና ሳንቴ ኤፒዲሚዮሎጂ ክትትል" የተባለው በራሪ ወረቀት ፣ እ.ኤ.አ. የመጋቢት 1999 ዘገባ በብክለት እና በሆስፒታሎች መተኛት መካከል የበለጠ ዝርዝርን የሚያመጣጠን ነው ፡፡
እቲ መንገዲ ኣየር፣ ካብ መወዳእታ ወርሒ ነሓሰ 2019 ዳግም ከምዝተንሰአ መንግስቲ እታ ሃገር ድሕሪ ምእዋጁ፣ ብክልተ ናይ መጓዓዝያ ነፈርቲ፣ ኤርትራ ናብ እትርከበን ትሽዓተ ሃገራት በረራታቱ ዳግማይ ከምዝጅምር ገሊጹ።
ምጅማር ቀጥታዊ በረራታት ካምፓላ-ኣስመራ፣ ነቲ ኤርትራውያን ብመንገዲ ኣየር ግብጺ፣ ብካይሮ ዘካይድዎ ዝነበሩ ኮለልን ገልታዕታዕን ዝበዝሖ ጉዕዞ ከሕጽ ትጽቢት ይግበረሉ።
ኡጋንዳ፣ ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ንዝሓዙ፣ ብዘይ ቪዛ ካብ ዝቕበላ ሃገራት ኣፍሪቃ ኮይና፣ ብሳላ’ዚ ፖሊሲ’ዚ ኣስሓት ኤርትራውያን ናብዛ ሃገር እናገዓዙ ሓድሽ ህይወት ንምጅማር ይኹን ናብ ካልእ ሃገራት ናይ ምጥያስ ዕድላት ንምርካብ ክኢሎም’ዮም።
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(72- 75) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(71- 72) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(66- 70) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(63- 66) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(61- 62) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(57- 60) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(52- 56) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(48- 51) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(43- 47) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(40- 42) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(28- 29) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(38- 39) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(31- 37) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(29- 31) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(26- 27) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(19- 25) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(17- 18) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ይህ በተከታታይ የሚቀርብ የክቡር (ቅዱስ ) ቁርአን ትርጉም ነው በዚህ ክፍል ሱረቱ አል ኣንፋል ከ አያ(10- 16) ትርጉም በስፋት የተገለፀበት ትምህርት ነው::
ህወሃት የነበረ ሰው ከህወሃት ይወጣ ይሆናል እንጅ ህወሃት ከውስጡ እንደማትወጣ አይነተኛ ማሳያ – አቶ ሊላይ..!!! (መስከረም አበራ) | EthioReference >
አቶ ስየ አበርሃን፣ሜ/ጄ/ፃድቃንን፣ሜ/ጄ አበበ ተ/ሃይማኖት(ጆቤ)ን ያየ ሰው ህወሃት የነበረ ሰው ከህወሃት ይወጣ ይሆናል እንጅ ህወሃት ከውስጡ እንደማትወጣ መረዳት አይከብደውም፡፡እነዚህን ሰዎች ካየሁ በኋላ ህወሃት ነበርኩ የሚል ሰው ከህወሃት ወጣሁ ሲል በህወሃት ላይ ጊዜያዊ ተናዳጅ እንጅ እውነተኛ ኮብላይ ነው ብሎ ለመቀበል እቸገራለሁ፡፡ ስለዚህ አቶ ሊላይ የተባሉ ሰው ወደ ፋና ተመላልሰው የተናገሯቸውን ነገሮች ሳደምጥ በብዙ ትዝብት እና ጥርጣሬ ነበር፡፡ትዝብቴ መንግስትንም፣ፋናንም ይጨምራል፡፡ ከትዝብቶቼ/ጥርታሬዎቼ ዋነኞቹ
አቶ ሊላይ ውይይታቸውን ሲጀምሩ ስለ ቀዳማይ ወያኔ የትግል ምክንያቶች ሲያነሱ ዋናውን የትግል ምክንያት ሳይነኩ ዳርዳሩን ያሉበትና አባታቸውን መለዓክ ለማድረግ ሲሉ ያስቀመጡት ነጭ ውሸት ነው፡፡ የቀዳማይ ወያኔ ዋነኛ የትግል ምክንያት ከወጀራትና ራያ እየገሰገስን አፋር ላይ የምናደርገውን ዝርፊያ የንጉሱ አስተዳደር ለምን ከለከለን የሚልና ከጣሊያን መምጣት በኋላ ደግሞ በማይጨው ጦርነት በነዚህ አካባቢዎች ከጣሊያን ጋር አብረው አርበኞችን የመውጋት ታሪክ ስለነበረ ይህ ደግሞ ከነፃነት በኃላ ምን እንደሚያመጣ ስለሚያውቁ ለምን በጣሊያን መገዛታችን አልቀጠለም የሚል ምክንያትም አለበት፡፡ምንጭ የሚፈልግ እነሆነ
ይህን ዋነኛ ምክንያት ቢያወሩት ስለማያምር አቶ ሊላይ ሊያወሩት አልፈለጉም፡፡ አቶ ሊላይ ቀዳማይ ወያኔን የተሻለ ለማድረግ ሲሟሟቱ ህወሃት የቀዳማይ ወያኔ ወራሽ አይደለም ብለዋል፡፡ ሆኖም የነ አቶ መለስ ህወሃት የቀዳማይ ወያኔ የመንፈስ ልጅ ለመሆኑ ምስክሩ አቶ መለስ በአንድ ወቅት በአንደበታቸው “በኤርትራ የጣሊያን ባንዲራ ተነቅሎ የኢትዮጵያ ባንዲራ የተተከለበትን ታሪክ ሳስብ ልቤ ይደማል” ያሉት ንግግር ነው፡፡
ሁለተኛው ትዝብቴ ስለ ፕሮፌሰር አስራት ሞት የተናገሩት ነው፡፡የፕሮፌሰር አስራትን ሞት ምክንያት ከህወሃት አንስተው ወደ አበበ ገላው ሊያጠጋጉ የሞከሩበት ጭራሽ አቶ መለስ ለፕሮፌሰር አስራት ያዝንላቸው እንደነበር ሊነግሩን የሞከሩበት ፌዝ ነው፡፡ ይህ ነገር ትልቅ ህወሃታዊ እኩይነት ያለበት ነው፡፡ እንደሚታወቀው የፕሮፌሰር አስራት ሞት ምክንያታዊ የሆነን ኢትዮጵያዊ ሁሉ በተለይ ደግሞ ለሞቱ ጠበቃ የሆኑለት የአማራን ህዝብ በእጅጉ በህወሃት ላይ እንዲያቄም ያደረገ ነው፡፡ አቶ ሊላይ የፕሮፌሰሩን ሞት በተመለከተ የነገሩን ነገር ታዲያ በህወሃት ላይ የተያዘውን ክፉ ቂም ወደ ግለሰቦች በማዞር በተለይ ፕሮፌሰር አስራትን ያስገደሉት ራሳቸው አማሮች እንጅ ህወሃት እንዳልሆነ በማድረግ ዕዳን ከእናት ፓርቲያቸው ላይ የማንሳት መሰሪ አካሄድ ነው፡፡