Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
አቶ #ደመላሽ_ገብረምካኤል( ኦሮሞ), ከመከላከያ ደህንነት መምሪያ ዋና አዛዥ ሌተናል ጀኔራል አስራት_ደኔሮና ከአዳነች_አበቤ ጋር በመመሳጠር ከፍተኛ የሆነ የጦር መሳሪያና ብረት ለበስ ተሽከርካሪዎችን ጭምር ከውጭ አገር በመግዛት ወደ ኢትዮጵያ በማስገባት ለኦሮሞ ክልል ልዩ ኃይልና ለኦነግ ሰራዊት በግፍ መሳሪያ አስታጥቀዋል:: አብይ አህመድም መሳሪያው እንዲገዛ መፈረሙ ታውቋል:: ከላይ የገለፅኩት እንደተጠበቀ ሆኖ ለኦነግ ሰራዊት የሚሰጠውን መሳሪያ ማን ነው የሚያደርሰው የሚለውን ልንግራችሁ::
ጀኔራል #ነገሬ_ቶሊና :- ለኦነግ ሰራዊት ከለላና መከታ ከመስጠት ጀምሮ በመከላከያ ሰራዊት መኪና ጭኖ ለኦነግ መሳሪያውን የሚያደርሰው ከፊል ወለጋንና መተከልን የሚቆጣጠረው የ22ኛ ክፍለ ጦር አዛዥ ብርጋዴር ጀኔራል #ነገሬ_ቶሊና ነው:: ይህ ጀኔራል የቤንሻንጉል ጉምዝን አካባቢ የሚቆጣጠረውን የጦር ሰራዊት የሚመራ ሰው ነው:: ለኦነግ ሰራዊት የሚሆን የመከላከያ ዩኒሮርምን ከመከላከያ ሎጀስቲክ ዋና መምሪያ ሜጀር ጀኔራል #አብዱርአማን_ኢስማሄል ጋር በመመሳጠር ኦነግ የመከላከያ ሬንጀርን እየለበሰ አማራዎችን ቤንሻንጉል ጉምዝ ውስጥ እየገባ እንዲጨፈጭፍ እገዛ የሚያደርግ ጀኔራል ነው::
ኦነግንና ሌሎችን አማራ ጠል ኃይሎች በማስተባበር ከጀኔራል ነገሪ ጋር አብሮ የሚሰራው ሌላኛው ወንጀለኛ የቀድሞው ሌተናል ኮሎኔል የአሁኑ የኦሮሞ ክልል ልዩ ኃይል የምዕራብ ዕዝ አዛዥ ረዳት ኮሚሽነር #ገዓሊ_ከማል ጋር በመቀናጀት አማራውን ከቤንሻንጉል ጉምዝ( መተከልና ወለጋ) የማፅዳት ስራውን በተቀናጀ መልኩ እየሱሩበት ይገኛሉ:: በአዲሱ ዓመት በ2013 አማራው የከፋ አደጋ ተጋርጦበታል ለዚህም አደጋ ተጠያቂው የአማራ ህዝብ ዘላለማዊ ጠላት ብአዴን ነው::
አብይ አህመድ አዲስ አበባን በአንድ ክፍለ ጦር ሰራዊትና በኦሮሞ ፓሊስ አስከብቧታል:: አዲስ አበባን በከበባ የያዘው የደጀን ክፍለ ጦር አዛዥ ብርጋዴር ጀኔራል #ግዛው_ኡማ ከአዲስ አበባ ልዩ ኃይል( ሪፓብሊካን ጋድ) አዛዥ ከሜጀር ጀኔራል #ብርሃኑ_በቀለ ጋር በቅንጅት እየሰሩ ነው:: የደጀን ክፍለ ጦር ሰራዊት የተለያዩ ሬጅመንቶቹን በሰሜኑ የኦሮሞ ክልል ማለትም #ሰላሌና #ደራ አቅጣጫም አሰማርቷል:: አዲስ አበባን የመክበብ ሌላኛው እየተሰራ ያለው ሴራ የአዲስ አበባ ህዝብ ጥያቄ ቢያነሳና ሰላማዊ ስልፍ ቢወጣ መንግዱን ከጅቡቲ መስመር መዝጋት የሚችል ከ5000 በላይ የኦሮሞ ልዩ ኃይል ሰራዊት #በውልንጭቴ, #መተሃራና አፋር ክልል #አዋሽ_7 ድረስ ሰራዊት አሰማርተዋል:: በተጨማሪም በደብረዘይት አየር ኃይል በሽዎች የሚቆጠሩ አየር ወለዶቻቸውን አዘጋጅተዋል:: በስተ ደቡብ በኩል ያለውን ለመደምሰስ አዋሳ ውስጥ ልዩ ኃይሎችና ኮማንዶዎችን አዘጋጅተው ኦሮም ክልልን አየጠበቁ ነው::
ድሮ የምናውቀውን የትህነግ ገዳይ ቡድን የአጋዚ ኮማንዶ ክፍለጦሮችን አፍርሰው በራሳቸው በኦህዴዶች አደረጃጀት አደራጅተው ከአዲስ አበባ ውጭ በደብረ ዘይት, ድሬዳዋ, አዋሳና በህዳሴ ግድብ በኩል ያለውን የኦሮሞ ሰራዊት ሜጀር ጀኔራል #ሹማ_ያዴታ ይመረዋል:: አዲስ አበባና በዙሪዋ ያለውን ሜጀር ጀኔራል ብርሃኑ በቀለ ይመረዋል:: በነገራችን ላይ ሜጀር ጀኔራል ብርሃኑ በቀለና ሌተናል ኮሎኔል ክፍያለው ተፈራ የኦነግ አባል ናችሁ ተብለው ከሰራዊት ተባረው የነበሩትን ሰዎች ናቸው አሁን ላይ አብይ አህመድ ወደ ቦታቸው የመለሳቸው:: አማራን በተደራጀና በተቀናጀ መልኩ ሰላምን የመንሳት ስራን ሆን ተብሎ በእነ አብይ አህመድ አቀናባሪነት የተደረገ ነው:: ከዚህ ጋር መረሳት የሌለበት የአብይ አህመድ አማካሪዎች የኦነግ መስራቾች ዶ/ር ዲማ ነገውና ሌንጮ ባቲ መሆናቸው ነው:: የሽመልስ አብዲሳ አማካሪ የኦነግ ዋና ፀሐፊ የነበረው ዶ/ር ኑዑር ሐሰን ነው:: ይህንን መረጃ ብአዴን 100% ያውቃል; ምን ማድረግ እንዳለበትም ብዙ አማራጭ ሃሳቦች ተነግሮት ነበር ነገር ግን በባርነት ያደገ ስነ ልቦና እንዴት ድፍረት ያገኛል?!
እኔ በግሌ የችግሩ ውስብስብነትና ያለንን ወቅታዊ ጥንካሬ በማሰብ ብአዴንን ስደግፍ ነበር ግን እነሱን አማራ ከማድረግ ትህነግን አማራ ማድረግ ስለሚቀል እነሱን ከማስወገድ ውጭ መፍሄ የለም ብየ ደምድሚያለሁ ምክንያቱም ከዚህ በላይ ለማሰብ አቅሙ የላቸውም::
የእስራኤሉ ንጉስ ዳዊት የሚሞትበት ቀን በቀረበ ጊዜ ልጁ ሰሎሞንን ያዘዘው ዋነኛ ትእዛዝ “ሰው ሁን” የሚል እንደነበር በመጽሐፈ ነገስት ቀዳማዊ እናነባለን፡፡ ሰው ሆኖ ከተፈጠረ በኋላ ሰው ሁን ተብሎ መታዘዙ ሰው መሆን በስጋና በደም ጸንቶ ከመንቀሳቀስ የዘለለ ቁም ነገር መለኪያ እንዳለው የሚያስረዳ እውነት ነው ::
ወዲ አፈወርቂ ከወደ ባህረ ነጋሽ (ኤርትራ ) ከሰሞኑ ብቅ ብለው ” ኢትዮጵያ ጎረቤት ሐገራችን ሳትሆን ሐገራችን ናት !” ሲሉ በመደመጣቸው ብዙዎቹን አ ጃይብ !! አስኝቷል ::
የእስራኤሉ ንጉስ ” ሰው ” ሁን አይደለ ያሉት ::ሰው ስትሆን እምነት ዋስትና ብሔራዊ ማንነት ይፈታተንሐል ::ስለዚህ ወዲ አፈወርቂ ” ኢትዮጵያ ጎረቤት ሐገራችን ሳትሆን ሐገራችን ናት !” ቢሉ ምን ያስገርማል ?” ዕውነትን መናገር ትልቅ ድፍረት፣ ይጠይቃል :: እውነትን ማወቅ ደግሞ ትልቅ ጥረት ይጠይቃል።ዕውነትን ለመኖር ከሁሉ የሚበልጥ መስዕዋትነት ያስከፍላል። ምክንያቱም ዕውነትን ለመረዳት ብሩህ ልቦና፣ ለመናገር ንፁህ ህሊና፣ ለመኖር ደግሞ የሰውን ሁለንተና ይጠይቃል።”
በርግጥም ሁሉም ሰዎች ስለ እውነት ማሰባቸው እውነታ ቢኖረውም ሁሉም ሰዎች በትክክል ስለ ብሔራዊ ክብራቸው ማሰባቸው ግን በጥያቄ ምልክት መቀመጥ የሚገባው ጉዳይ ነው፤ ይህንን ያህል ካልኳችሁ ይበቃኛል :: ልብ ያለው ልብ ይበል ::” ሰው ሁን ” አይደል ቁም ነገሩ ::
የኤርትራው ፕሬዝዳንት ወዲ አፈወርቂ (ኢሱ) የህይወት ታሪካቸው ሲፈተሽ ፣ ከተንቤኑ ተወላጅ ክብር አፈወርቂ አብርሀና ከአድዋዋ ተወላጅ የወ/ሮ አዳነች ልጅ ሲሆኑ ሁለት ሴት እህቶችና አራት ወንድሞች ሲኖራቸው ከሳቸው ጋር በጠቅላላ ሰባት ናቸው ::ታዲያ ከዘር ሐረጋቸው ስንነሳ ወዲ አፈወርቂ (ኢሱ) በናትም ባባትም የትግራይ ተወላጅ ናቸው :: አባታቸው ክብር አቶ አፈወርቂ አብርሀ በመቀሌ ከተማ ለብዙ አመታት እስከ ጡረታ ጊዚያቸው ድረስ በመሬት ይዞታ ሚኒስትር ሰርተዋል :: አጎታቸውም ደጃዝማች ሰለሞን አብርሀ በወቅቱ የወሎ ጠቅላይ ግዛት እንደራሴ ነበሩ ::
ወንድሞቻቸው ፣ አማረ አፈወርቂ ….አማኑኤል አፈወርቂ …ኤርምያስ አፈወርቂ ፣ ዮናስ አፈወርቂ ሲሆኑ እሳቸውን ጨምሮ አምስት ወንዶችና ሁለት ሴቶች ሲሆኑ ወ/ፅጌረዳ አፈወርቂና ወ/ሮ አሪያም አፈወርቂ ሁለቱም ታናናሽ እህቶቻቸው ናቸው :: ወዲ አፈወርቂ ለቤተሰቦቻቸው፣ሁለተኛው ልጅ ናቸው ::ስለዚህ ( ኢሱ ) ወዲ አፈወርቂ ” ኢትዮጵያ ጎረቤት ሐገራችን ሳትሆን ሐገራችን ነች !” ሁሉም ፣ኤርትራዊ በሀገሩ ጉዳይ ዘብ መቆም አለበት ቢሉ ምን ይገርማል ??¨
በተበላሸ የታሪክ ፍርስራሽ ላይ መብቀላችን የሁላችንም ጥፋት አይደለም። በተበላሸው የታሪክ ፍርስራሽ ላይ ስንነታረክ የምንሞት ከሆነ ግን ተጠያቂዎቹ እኔና አንተው ነን ። ለማንኛውም በወዲ አፈወርቂ የህይወት ታሪክ ዙሪያ እንደ አስፈላጊነቱ በሰፊው እመለስበታለሁ ለዛሬው በዚሁ አበቃሁ ::
አባት ምትክ የለሹ ተፈጥሮአዊ የራስ መተማመን አሰልጣኝ ነው። ነገር ግን በተለያዩ ምክንያቶች በአካልም ባለመገኘትም ኾነ በተሳትፎ(በአካል ኖሮም ልጆቹን በማነጹ) በቤቱ ላይኖር ይችላል። በዚህን ጊዜ ከሚጓደሉት የልጆች የስብዕና እሴቶች ውስጥ አንዱ በራስ መተማመን ነው።
ይኽ ሲኾን ጉድለቱን መሙላት፣ራስህንም ማበልጸግ ያንተ እና ያንተ ሥራ ይኾናል። ማበልጸግ ያለብህን ሦስት መሠረታዊ ክፍሎችም መንፈስህ(ነፍስህ)፣ አእምሮህ እና አካልህ (ተክለሰውነትህ) ናቸው።
1. መንፈስህን አበልጸግ፦ አንተ ከሌሎች(ፈጣሪህ፣ሰዎች እና ሌሎች ፍጡራን)ጋር ተግባብተህ ተረዳድተህ የምትኖርበትን መንፈሳዊ እሴት መያዝ ለራስ መተማመንህ አይነተኛ ሚና ይጫወታል። መንፈሳዊነትህ ስለፈጠረህ፣ ስለራስክ፣ ስለሌሎችም ፍጡራን ትክክለኛ ማንነት እና አብሮ የመኖሪያውም መመሪያ ያሳውቅሃል። ምንም እንኳ ላንተ በተሰጠህ ሥራ ራስህን ችለህ የመሥራት ኃላፊነት ቢኖርብህም ከሌሎች ጋሮ ያለህን ሱታፌ ግን ጭርሱን ሊያስረሳህ አይገባህም። ይኽ ለሌሎች የምትዘረጋው እና ከሌሎች የምትቀበለው እጅ የአንተን በማሕበረሰቡ ውስጥ ያለህን ቦታ ከሰውም ፊት የመቆም አቅምም ይሰጥሃል።
ይኼ ማለት ግን የራስህ ጊዜ አይኖርህም ማለት አይደለም። የራስህ የኾነ የጥሞና፣የጸሎትም ኾነ የተመስጦ ጊዜ ቢኖርህ አቋምህን ውሎህን ልትፈትሽበት ትችላለህ። ከሰዎች ምስጋናን፣ መደነቅን፣ ሳትፈልግ በራስህ መቆም አለብህና።
2. አካልህን ሰውነትህን ጠብቅ፦ ከፈጣሪህ የተቸረህ ምንም ዓይነት አቋም ያለው ተክለ ሰውነት ቢኖርህ አመስግነህ ልትቀበለው፣ልትንከባከበውም፣ብሎም ወደ ሚፈለገው ብቃት ልታሳድገው ይገባሃል። ያልተቀበልከውን ተፈጥሮህን መንከባከብ አትችልም።ባልተንከባከብከው ሰውነትህም የራስ መተማመን ሊኖርህ አትችልምና።
የተስተካከለ እና ንጽሕናውን የጠበቀ የሰውነት አቋም ይኑርህ። “ምን እኔ እኮ አጭር ነኝ፣ ረጅም ነኝ፣ ጥቁር ነኝ …. ..” ሳትል የሰጠህን አመስግነህ ማጎልበት ማለት ነው። ስትፈጠር ከሴቷ አንጻር ስትታይ ከደረትህ ሰፋ ከወገብህ(ከዳሌህ) ጠበብ ከጡንቻዎችህም ፈርጠም ያደረገህ ያለምክንያት አይደለምና ይኽንኑ ጠብቀው አበልጽገውም(አዳብረውም)።
እርግጥ ነው በቀደመው ጊዜ ኑሮ እራሱ ለወንድ ልጅ ትልቅ የእንቅስቃሴ፣ የጥንካሬ እና የአካል ብቃት ማትረፊያ ነበር። አኹን ግን ይህ ባለመኾኑ ጊዜን እና ቦታን አስማምተህ ለሰውነትህ የሚበጅ ማጎልመሻ መሥራት ይገባሃል። አልያ ግን እንኳንስ ለችግር ቀን የሚውል ጉልበት ይቅርና ከተራክቧችሁ የሚገኘውን የደስታ ማዕበል መቋቋምም ይሳንሃል(ወደፊት የምናየው)።
3. አእምሮህን በጥበብ እና በእውቀት ማሳደግ፦ በጥበብ እና በእውቀት ስታድግ በራስ መተማመንህን ይጨምራል። አእምሮህን ለማሳደግ መማር የተገባህ ቢኾንም የመማርህ መታወቂያ ግን ዓለም የምታድለው የምስክር ወረቀት ሳይኾን የአንተ ትጋት እና በትጋትህም የቀሰምከው እውቀት ነው።
ቢላዋ ብረት ነው ስለቱ ሲደንዝ ከሌላ ቢላዋ ጋር ስታፋጨው ላዩ እየተሞረደ ስለቱ ይወጣል። ላንተም እንዲሁ ነው፤ አብረህ የምትውላቸው ሰዎች ዕድሜ ያስተማራቸው መከራም የመከራቸው ሲኾኑ በእውቀት እና በጥበብ ይቀርጹሃል፣ ይስሉሃል። ቢላዋ ቢላዋን እንደሳለ አባወራንም አባወራ ይቀርጸዋል።
እንደምታስተውለው ለራስ መተማመንህ እድገት በመንፈሳዊነትህ ከየት እንደመጣህ፣ ለምን እንደመጣህ፣ ወዴትስ እንደምትሄድ፣ ከአካባቢህ ጋርም የተፈጥሮን ሕግ ተከትለህ እንዴት እንደምትኖር ትረዳለህ። በአእምሮህም ጥብበ የተሰጠሁን ስጦታዎች ኹሉ በብልሃት ለላቀ ኑሮ ትጠቀምባቸዋለህ። የአካል ብቃትህ ሲደረጅ የተስተካከለ ቁመና ሲኖርህ ደግሞ ምድራዊ ውጣውረዶችህንም ኾነ ደስታህን መወጣት እና ማስተናገድ ይቻልሃል።
መንፈሳዊነትህን፣ የአእምሮህን እና የአካል ብቃትህን በአንድነት አሳድግ። አልያ ግን የአካል ብቃትህ አይሎ መንፈሳዊነትህ እና እውቀትህ ተዳክመው ዱርዬ እንዳትኾን።ከሴት የሚያኖር እውቀት አለኝ ብለህ መንፈሳዊነቱን አጓድለህ ስልጣኔም መስሎህ ለሴት-አውልነት እንዳትዳረግ። ዐለማዊው እውቀትን ንቀህ፣ አካልህንም ከመንከባከብም ኾነ ከማጎልመስ ርቀህ አጉል መንፈሳዊነትን ይዘህ የወጣለት ምስኪን እንዳትኾን ተጠንቀቅ።
ከ10 ዓመታት በፊት ወደ ዮናይትድ ስቴትስ የመጣው ሰይፉ ኃይሌ ቶሎሳ ከእነዚህ ዓመታት አብዛኛውን ያሳለፈው በትምህርት ነው። ሁለተኛ ዲግሪውን ከጨረሰ በኃላ በሀገሪቱ ውስጥ ስራ ለማግኘት ደፋ ቀና በሚልበት ሰዓት ነበር ከተቀጣሪነት ይልቅ ራሱ የሚያስተዳድረው ኩባንያ የመመስረት ሀሳብ ያሸነፈው።
ያ ሀሳብ ተብላልቶ “ባይሴን “ ወለደ። “ባይሴ” ከመጀመሪያ ደረጃ ተማሪዎች እስከ ከፍተኛ ትምህርት ተከታታዮች ድረስ የሚገኙ ዕውቀት ፈላጊዎች እና አስጠኝዎችን ለማገናኘት ያለመ የበይነ መረብ ላይ አውታር ነው። አውታሩ ከዚህ በተጨማሪ የጽህፈት አገልግሎት ፈላጊዎች እና ባለሙያዎች የሚገናኙበት መላ ፈጥሯል። በተለያዩ መስኮች ዕውቀት ያላቸው ምሁራን በቪዲዮ የተዘጋጁ ማስተማሪያዎችን የሚሸጡበት አሰራርም አለው።
የ14 ሚሊዮን ብር እንቆቅልሽ – ጣና ላይ ይህንን የበየነው ማን ነው? 100 ሺህ አርሶ አደሮች 5 ዓመታት ታግለው ለአንቧጮ እጅ ሰጡ! – ZAGGOLE – ዛጎል
ዛጎል ዜና – በኢትዮጵያ ሐይቆች ፈተና ላይ መውደቃቸው ከየአቅጣቻው ሲነገር መስማትና የተለመደ ነው። ድፍን ስምጥ ሸለቆ ውስጥ ያሉት ሐይቆች አደጋ ላይ መሆናቸው ቢሰማም መላ ሲፈለግና ሲታከሙ አይደመጥም። በወጉ ሰለማይጠናና ስለማይመረመር እንጂ መሪዎቿ በኢትዮጵያ የውሃ ሃብት ላይ ያላቸው ዳተኛነት ጉድ የሚያሰኝ ስለመሆኑ ጣና ምስክር ነው።
አንድ የፌስ ቡክ ጸሃፊ “ጣና” አሉ ” ጣና ከብሄር፣ ከጎሳ፣ ከዘርም በላይ ነው፤ ጣና አገር ነው!!” ይህ አስተያየት እንዲሁ በቀላሉ አፍ ላይ እንደመጣ የተነገረ አይመስልም። ለምን ቢባል ” ጣና በወገኖቹ ሞት የተፈረደበት” ስለሚመስል ነው። አንድ አስተያየት ሰጪ በአጭሩ ጣናን ” ፈረደብህ” አሉት። ባጭሩ ምክንያታቸውን ሲያስረዱ ” ሳይቸግርህ አማራ ክልል ተፈጠርክ” ነበር ያሉት።
ሁሉንም ጉዳይ ወደ ፖለቲካ መቆልመም አግባብ ባይሆንም አሁን እየዘገዩ የሚወጡት መረጃዎች ግን ጉዳዩን የግድ የፖለቲካው በርጩማ ውስጥ ይከተዋል። አለያም ቀላል የማይባል ጥያቄ ያስነሳል። የአማኤሪካ ሬዲዮ ያናገራቸው የባህር ዳር ዩኒቨርስቲ መምህርና የጣናን ሃይቅ የወረረውን እንቦጭ አረም አስመልክቶ የምርምር ስራ እየሰሩ ይስሉት ዶክተር ዋሴ አንተነህ እንዳሉት ጣና ያጣው 14 ሚሊዮን ብር ነው። ጣናን ከሞት ለምታደግ የተጠቀሰው ገንዘብ እንደሚያስፈልግ ያጠናልን ደግሞ የዓለም የምግብ ድርጅት ፋኦ ነው።
በተመሳሳይ ለቪኦኤ ቃላቸውን ሲሰጡ የተደመጡት አርሶ አደር ” አረሙ ከብቶቻችንን ጨረሳቸው” ሲሉ የአረሙን ክፋት ይገልጻሉ። አምስት ዓመት ሙሉ አርሶ አደሩ ሃይቁ ውስጥ በመግባት አረሙን ለማምከን ቢዳክርም አልሆነለትም። የአርሶ አደሮቹን መከራና ፈተና መስማት የሚያሳዝን ከመሆኑ ውጪ!! ውሃው ቀዝቃዛ ነው። ውስጡ ትላትሎች፣ የሚናከሱ ወሃ ወለድ አውሪዎችና እባብ ይገኛሉ። ኑሯቸውን በውሃው ላይ የተከሉት አርሶ አደሮች ያለ አንዳች የሰውነት መከላከያ ሃይቁ ውስጥ ገብተው ዳፈቀው ከአረም ጋር ይዋደቃሉ። በቅዝቃዜው እየደነዘዙ፣ እየተመደፉና እየተለከሱ አምስት ዓመት ታገሉ እንቦጭ አረም ግን የሚሸነፍ አልሆነም።
ይህንን ዘመቻ የሚረዳው የክልሉ መንግስት ሲሆን፣ አስተባባሪው እንዳሉት አርሶ አደሮቹ አረሙን እንዲዋጉ መመሪያ ከመሰጠቱ ውጪ ስለ ደህንነታቸው የታሰበ ነገር አልነበረም። የእጅ ጓንት እንኳን አልታደላቸውም። ሁሉም ሆኖ ግን አርሶ አደሮቹ ሁሉንም ችለው ጣናን ለመታደግ ያደረጉት ትግል ከአምስት ዓመት በሁዋላ በሽንፈት ተጠናቀቀ።
ዶክተር ዋሴ እንደሚሉት ይህ አደገኛ አረም የታወቀው የጣናን 4 ሺህ ሄክትር የሰውነት ክፍል ከበላ በሁዋላ ነው። ይህ ሁሉ ጉዳት እስኪደርስ ለምን አልታወቀም? እንዴት ላይታወቅ ቻለ? ታውቆ ነው ዝም የተባለው? ይፋ እንዲሆን አልተፈለገም? የሚሉትን ጥያቄዎች የሚመለሱ መረጃዎች ባይሰጡም ዶክተሩ የችግሩን አደገኛነት ግን ፍንትው አድርገው አሳይተዋል።
አረሙ እንዴት ወደጣና ሃይቅ እንደገባ የታወቀ ነገር ባይኖርም ፋኦ ባካሄደው ጥናት ጣናን ለመታደግ 14 ሚሊዮን ብር እንደሚያስፈለግ ተመልክቷል። ዶክተር ዋሴ እንዳስረዱት በእነሱ ጥረትና ጥያቄ ፋኦ ባጠናው መሰረት ጣናን ለመታደግ ራሱን የቻለ አስተዳደር፣ በጅትና ተጠሪ ያስፈልጋል። ይህ ካልሆነና አሁን ባለው ሁኔታ ዝምታ ከተመረጠ ጣናን የበላው ዓረም ጊዜ ቆጥሮ ጣናን ተረት ያደርገዋል። ይህ ብቻ አይደለም ጣናን የከበቡትና ህይወታቸውን እሱው ላይ የተከሉት ውድ ዜጎችም አብረው ተረት ይሆናሉ። አዲስ አበባን የሚያክለው የውሃ ክፍል በዓረም ሲወረር ሚዲያው፣ ተምረናል የሚለው ክፍል፣ ራሱ ብአዴን፣ ስለህይወት የሚቆረቆሩ ዜጎች የት ነበሩ የሚለው ጉዳይ ግን እስከወዲያኛው የሚዘነጋ አይሆንም።
በተለይ በየትኛውም ደረጃ የሚገኙ የሚዲያ ባለሙያዎች ይህንን ታላቅና አገራዊ ካንሰር ዝም ማለታቸው አግባብ እንዳልሆነ የሚናገሩ ክፍሎች፣ አሁንም ቢሆን የፌደራል መንግስት ዛሬ ነገ ሳይል የተጠየቀውን በጀትና አስፈላጊውን ድጋፍ እንዲያደርግ ሊወተውቱ እንደሚገባ በአካባቢው በሚኖሩ አርሶ አደሮች ስም ይማጸናሉ።
“100 ሺህ አርሶ አደሮች አምስት ዓመት ሙሉ እርቃናቸውን ውሃ ውስጥ እየዳከሩ ከአረም ጋር ሲታገሉ ማሳቸውን የሚሰበስብ አልነበረም” ሲሉ ልብ የሚሰብር የተናገሩት አርሶ አደር ከብቶቻቸው እንዴት እንዳለቁ የገለጹበት መንገድም እርፍት የሚነሳ ነው። ይህ ሁሉ ሆኖ ግን ለጣና 14 ሚሊዮን ብር በጀት መድቦ የሚፈለገውን ለማድረግ ዛሬ ድረስ የሚደነግጡ መሪዎች ስለመኖራቸው አልተሰማም።
ዶክተር ዋሴ የተናገሩት አንድ ትልቅ ተስፋ ሰጪ ጉዳይ ቢኖር ዓረሙን ለማጨድ የሚያስችል ማሽን በጎንደር ዩኒቨርስቲና በባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ አማካይነት ዲዛይኑ ተጠናቆ ለአስፈላጊው ክፍል መላኩን ነው። ይሁን እንጂ ያ ዲዛይኑ የቀረበለት አካል ማን እንደሆነ አልታወቀም። እሳቸውን ከዛ የዘለለ እውቀት የላቸውም።
በስተመጨረሻ “የፌደራል መንድስት እና ሌሎች አካላት በሙያና በማተሪያል እንዲያግዙን እንተይቃለን” በማለት ነው ዶክተሩ የቋጩት። ይህ ካልሆነ ግን ጣናን እያነከተ ያለው እንቦጭ አባይ ወንዝ ይገባና ከተጠናቀቀ ይህዳሴውን ግድብም ያጠቃል። ለዚህ መዘዙ የበዛ አደገኛ አረም ከወዲሁ የሌሎች አገሮችን ተሞክሮ በመጠቀም መፍትሄ መሻት ግድ ነው። ጣና አገር ነውና፤ ጣና ከፖለቲካም፣ ከጎሳ ጣጣም፣ ከብሄርም በላይ ነውንና!!
የጣና ሐይቅ በኢትዮጵያ ከሚገኙ ሐይቆች ሁሉ በትልቅነቱ ቀዳሚውን ሥፍራ ይዟል። አጠቃላይ ስፋቱ 3600 ስኴር ኪሎሜትር ነው ፤ ከሰሜን ወደ ደቡብ አቅጣጫ 84 ኪሎሜትር ርዝመት ሲኖረው፣ ከምስራቅ ወደ ምዕራብ 66 ኪሎ ሜትር ይሰፋል። ጣና በውስጡ እጅግ በርካታ ገዳማትና አድባራት እንዲሁም ታሪካዊ ቦታዎች አቅፎ የያዘ መለያችንም ነው። በከፊል አቶ Zemedkun Bekele የሚባሉ የፌስ ቡክ አምደኛ ከዘረዘሯቸው የተውሰደ
ቢርጊዳ ማርያም ፤ ደብረ ሲና ማርያም ፣ መንዳባ መድኃኔ ዓለም ፣ ማርያም ግምብ ፣ ጎርጎራ ግምብ ፣ ጎርጎራ ፣ ገሊላዘካሪያስ ፤ ናርጋ ስላሴ ፣ አርሴማ ሰማዕታት ፣ ዳጋ እስጢፋኖስ ፣ ደቅ ደሴት ፣ ዳጋ ደሴት፣ መትራሃ ፣ ባርየ ግምብ (ሚካኤል) ፣ አብርሐ አጽብሐ ግምብ ፣ እንፍራዝ ፣ ቆጋ ልደታ ፣ ጋርኖ ወንዝ ድልድይ፣ ጉዛራ ግምብ ፣ ሰንዳባ እየሱስ ፣ ዋሻ እንድሪያስ ፣ ተክለ ሃይማኖት ፣ታራግ ህዳም ማሪያም ፣ ክርስቶስ ሠምራ ፣ ጬቅሊ ደሴት ፣ ጣና ቂርቆስ ፣ ምጽለ ፋሲለደስ ፤ ቆራጣ ጨርቆስ ገዳም፣ ሬማ መድኃኔዓለም ፣ ሬማ ደሴት ፣ መሃል ዘጌ ጊዮርጊስ ፣ አቡነ በትረ ማርያም ፣ ይጋንዳ ተክለሃይማኖት ፣ ክብራን ገብርኤል ፣ ኡራ ኪዳነምህረት ፣ እንጦኖስ ደሴት ፣ደብረ ማርያም ፣ ጣና ቂርቆስ ልሳነ ምድር
መሬት በሥርዓተ ፀሐይ ውስጥ ከፀሐይ ባላት ርቀት ሶስተኛ (3ኛ) በግዝፈት ደግሞ ከፕላኔቶች ሁሉ አምስተኛ ግዙፍ የሆነች ፈለክ ናት። በግዝፈት እና በይዘት ቋጥኛዊ ይዘት ካላቸው ወይንም በእንግሊዝኛው ተሬስትሪያል ፈለኮች ከሚባሉት የመጀመሪያውን ደረጃ ትይዛለች። በተለምዶ ዓለም ወይም ምድር እየተባለች ትጠራለች። በሳይንሳዊ የተለምዶ ስም ደግሞ «ሰማያዊዋ ፕላኔት» እየተባለች ትጠራለች። ይህች ፕላኔት የሰው ልጅን ጨምሮ ለብዙ ሚሊዮን ዝርያዎች መኖሪያ ናት። ከምድር ብዛት (ከላይ አፈር) አትክልት ሁሉ እየበቀሉ ሲሆን ለሰው ልጅና ለእንስሳ ያስፈለጉት እህል፣ ፍራፍሬ፣ መድኃኒቶችና ሌሎችም ሁሉ ታስገኛለች። ይህም የታወቀች ብቸኛዋ ህይወት ያለው ነገር መኖሪያ ያደርጋታል። ስለዚህ ነው በተለያዩ እምነቶች ዘንድ ምድራዊት እማማችን የተባለች።
«አብርሃማዊ» በተባሉት ሃይማኖቶች (በተለይ ክርስትና፣ እስልምናና አይሁድና) ቅዱሳን መጻሕፍት እንደሚሉ፣ መጀመርያ ፪ ሰዎች አዳምና ሕይዋን ከኤደን ገነት ወጥተው የሰው ልጅ ታሪክ ከ6 ሺህ አመታት በላይ ብዙ አይሆንም። ከዚያ አስቀድሞ በገነት ያለፈው ዘመን ልክ ባይቆጠረም፣ ፍጥረቱ ከነምድርና ፀሐይ በ፯ «ጧቶች»ና «ምሽቶች» እንደ ተፈጸመ ስለሚባል፣ ባንድ ሳምንት ውስጥ እንደ ሆነ የሚያምኑ አሉ። ሆኖም ምድርና ፀሐይ በሥፍራቸው ሳይቀመጡ እነኚህ «ቀኖች» በእርግጥ የመሬት ፳፬ ሰዓት ቀኖች ነበሩ ማለት ያስቸግራል። ከተፈጠረች ያስቆጠረችው ዓመት በውል ባይታወቅም ግን በጊዜያችን ባሉት ሳይንሳዊ ዘዴዎች ባኩል የመሬት አማካይ እድሜ ወደ 4.6 ቢሊዮን ዓመታት ገደማ ይጠጋል። ከዚያን ጊዜ ወዲህ በ1 ቢሊዮን ዓመት ውስጥ ህይወት ያለው ነገር መኖሩ ይታሥባል።
መሬት በመዋቅሯ ከእንቁላል ጋር ተመሳሳይ መዋቅር አላት። ውስጣዊ እና ውጫዊ ይዘቷ ባጠቃላይ በሶስት ይከፈላል። ይህም በእንቁላል አካል የውጨኛው ቅርፊት፣ የመካከለኛው ፈሳሽ እና የውስጠኛው አስኳል ብለን እንደምንከፍለው በመሬትም ተመሳሳይ አቀማመጥ ያላቸው ክፍሎች አሉ።
የመጀመሪያው ውጫዊው የመሬት ክፍል ወይም በእንግሊዝኛው ክረስት የሚባለው ሲሆን የመሬት ቅርፊት ልንለው እንችላለን። በአብዛኛው ከተለያዩ የቋጥኝ አይነቶች የተገነባ ሲሆን ህይወት ያላቸው ነገሮች በሙሉ የሚኖሩት በዚህኛው የመሬት ክፍል ላይ ነው። ይህ ክፍል ውፍረቱን በሁለት ከፍሎ ማየት ይቻላል። ምክንያቱ ደግሞ በውቅያኖሶች ስር ያለው የውፍረቱ መጠን እና በአህጉራት ላይ ያለው መጠን ስለሚለያይ ነው። የመሬት ቅርፊት በውቅያኖሶች ስር ያለው ውፍረት ከአምስት ሺህ ሜትር ( 3 ማይል) እስከ አስር ሽህ ሜትር ( 6 ማይል) ነው። ይህ ውፍረት በአህጉሮች ላይ ከሰላሳ ኪ.ሜ. (20 ማይል) እስከ ሃምሳ ኪ.ሜ. (30 ማይል) ነው።
ሁለተኛው የመሬት ክፍል መካከለኛው የመሬት ክፍል ወይም በእንግሊዝኛው ማንትል በመባል ይጠራል። ይህ የመሬት ክፍል ፈሳሻማ ይዘት አለው። ውፍረቱ እስከ 2890 ኪ.ሜ. (1800 ማይል) ይደርሳል። የመሬትን 84 በመቶ (84%) መጠን ይሆናል። በአብዛኛው በቅልጥ አለት ወይም ማግማ የተሞላ ነው። ይህም በእንቁላል የመካከለኛው ነጭ ፈሳሽ ይወከላል።
የመጨረሻው እና ሶስተኛው ደግሞ ውስጠኛው የመሬት ክፍል ወይም በእንግሊዝኛው ኮር የሚባለው ነው። በእንቁላል የውስጠኛው አስኳል መወከል ይቻላል። እጅግ በጣም ሞቃት ሲሆን የፀሐይን የውጨኛ ክፍል መጠነ ሙቀት ይኖርዋል። ይህ ክፍል መጠኑ አነስተኛ ሲሆን በራዲየስ እስከ 1220 ኪ. ሜ. ብቻ ነው። በዚህም የጨረቃን መጠን 70 በመቶ (70%) ጋር ይነጻጸራል።
የመሬትን ታሪክ ለማወቅ የተፈጥሮ ሳይንስ የበኩሉን ጥረት ሲያደርግ ቆይቷል። በዚህም የመሬት እድሜ ከ4.6 ቢሊዮን አመት ወዲህ ያሉትን አመታት በሙሉ የሚያጠቃልል ይሆናል። ይህም የጠቅላላ ሰማያዊ አካላት ወይም ዩኒቨርስን ሲሶ (አንድ ሶስተኛ) እድሜ ይሸፍናል። በዚህ ዘመን ነው እንግዲህ መልከዓ-ምድራዊም ሆነ ፍጥረታዊ ለውጦች የተከናወኑት። በአጠቃላይ የመሬትን ታሪክ ሳይንሳዊ በሆነ ወይም ሃይማኖታዊ በሆነ መልኩ ማየት ይቻላል። ሁለቱም በአሁኑ ጊዜ ተቀባይነት ያላቸው መላምቶች ናቸው። (ደግሞ «ባለሙያ ንድፍ»ን ይዩ።)
የመጀመሪያው እና ከተመሰረተ ከሁለት ሺህ አመታት በላይ ያስቆጠሩት ሃይማኖታዊ እምነቶች አሉ። በነዚህ መሰረት መሬት የተፈጠረችው የአለም ፈጣሪና ጌታ በሆነው በእግዚአብሔር ወይም በአላህ ለሰው ልጆች መኖሪያ ተብሎ ነው የሚል እምነት አለው። ይህ እምነት በአብዛሃኛው የአለም ሃይማኖታዊ ህዝቦች ተቀባይነት ያለው ነው። ይዘቱም በተለያዩ የእምነት አይነቶች የተለያየ ፈጣሪ እንደመኖሩ የሚለያይ ነው። ለዚህ አስተሳሰብ ከሚወክሉት መሃል አንዱ የቅብጥ ተዋሕዶ ቄስ አባ ታድሮስ ማላቲ እንደሚሉት፣ በትምህርተ ሂሳብ ረገድ የመሬቲቱ ስፋት ለአንድ ሚልዮን አመታት የሰው ልጅ ትውልድ መበዛት በቂ ሊሆን ከቶ አይችልም። እያንዳንዱ ቤተሠብ በአማካኝ 3 ልጆች ብቻ ቢወልዱ በሚልዮን አመታት የመሬት ስፋት አንድ ሺህ እጥፍ ቢሆንም እንኳ አይበቃም ይላሉ። ስለዚህ የምድር እድሜ ስፍር ቁጥር የሌለው ረጅም ጊዜ ቢሆንም፣ የስው ልጅ ትውልድ ግን ከ6000 ሺህ አመታት በላይ ብዙ ሊሆን አይችልም ይላሉ።[1]
የመሬትን ታሪክ በመሬት ጥናት ወይም ጂኦሎጂ በተለያዩ ዘመናት ወይም በእንግሊዝኛው ኢራ ከፋፍሎ ማየት ይቻላል። ይህም ሁሉ የሚታሰበው ከሳይንሳዊ ሊቃውንት ሃልዮ ምርመራ ዘንድ ነው። እነዚህ ዘመናት በቢሊዮን እና ሚሊዮኖች የሚቆጠሩ አመታት እድሜ ያላቸው ሲሆኑ በተለያዩ አነስተኛ ዘመናት ወይም ፔሬድስ ይከፋፈላሉ። ጂኦሎጂ የመሬትን ታሪክ በአራት ዋና ዘመናት ወይም ኢራስ ከፍሎ ያያል። እነዚህም፦
ይህ ዘመን ከ4500 ሚሊዮን አመታት በፊት ያለው የመሬት እድሜ ነው። የመሬትን ሰባት ስምንተኛ እድሜ የሚያጠቃልል ነው። ነገር ግን ስለዚህ ዘመን ዘመናዊው ሳይንስ ማወቅ የቻለው ጥቂት ነገር ብቻ ነው። በዚህ ዘመን ህይወት ያለው ነገር ለመፈጠሩ የተገኙ መረጃዎች አነስተኛ ቢሆኑም በምዕራብ አውስትራሊያ 3.46 ቢሊዮን አመታት ያስቆጠረ ህዋስ ወይም ባክቴሪያ ተገኝቷል።
ይህ ዘመን የሚሸፍነው ከ 542 ሚሊዮን እስከ 251 ሚሊዮን አመታት በፊት ያለውን የመሬት እድሜ ነው። የተለያዩ የዓሳ ዝርያዎችን ጨምሮ ትላልቅ የእንሽላሊት ዘሮች ወይም ዳይኖሰሮች በዘመኑ መገባደጃ አካባቢ ተከስተዋል።
የመሬት የከባቢ አየር በተለያዩ ጊዜያት የተለያዩ ይዘቶች ነበሩት። በውስጡ የሚገኙት ህይወት ላላችው ነገሮች አስፈላጊ የሆኑ ነገርችም ( የኦዞን ንጣፍን ጨምሮ) በየጊዜው ተለዋውዋል።ከባቢ አየራችን በውስጡ 78 በመቶ ናይትሮጅን፣ 21 በመቶ ኦክስጅን፣ 0.93 በመቶ አርገን፣ 0.038 በመቶ ካርቦን ክልቶኦክሳይድ የተባሉ ንጥረ ነገሮችን (ጋዞችን) በውስጡ ይዟል። አሁን ያለው ሁኔታ መሬት ለተጨማሪ 1.5 ቢሊዮን አመታት ህይወት ያላቸው ነገሮች እንዲኖሩባት ያስችላል ተብሎ ይታመናል።
የያዝነው ሳምንት ለኦርቶዶክስ እምነት ተከታዮች ጫፍ ጫፉን ካርኒቫል ነበር። የካርኒቫል አመጣጥ (etymology) ካርን (carne)ና ቫሌ (vale) ከሚሉ የላቲን ቃላት ነው። ካርን ማለት ስጋ (flesh/meat) ማለት ሲሆን፤ (“ስጋ በሊታ” ለማለት “carnivorous” እንደምንል…) ቫሌ ማለት ደግሞ ‘ቻዎ ቻዎ’ (farewell) ማለት ነው። [ይለናል የኖርማን ሌዊስ Word Power Made Easy መፅሀፍ]
ስለሆነም ‘ካርኒቫል’ ስንል “ስጋ ሆይ ቻዎ ቻዎ” እንላለን። እንደ ደምበኛ ካርኒቫል በየጎዳናው ባንቀውጠውም በየቤቱና በየሆቴሉ በስጋ እንቀውጠዋለን። …’ስጋ ሆይ ቻዎ ቻዎ!!’ እያልን። ከሰኞ ጀምሮ ለክርስቲያኖች የፆም ወቅት በመሆኑ፥ ይህ ሳምንት ባይሰየምም ለብዙዎች ካርኒቫል ነው። – ለሚፆሙትም ለማይፆሙትም! …መቼም ልብ ካልነው በየቦታው የምንታዘበው ነገር ለጉድ ነው።
ዛሬም ካርኒቫሉ ቀጥሏል። ሆቴሎች ተጨናንቀዋል። ጥብስ… ቁርጥ… ቅቅል… ሌላም ሌላም የስጋ ዘሮች… እንደጉድ ይበላሉ። ያም ሆነ ይህ ግን በየትኛውም ጊዜ ጥብስ መብላት ባይችሉ ካልሲን ጥብስ ጥብስ ማሰኘት ይችላሉ/ይገደዳሉ። (ማጠቢያ ውሀ ከሌለ ቀላል ነው)…ቁርጥ መቁረጥ ካልቻሉ ተስፋ መቁረጥ ቀላል ነው። (ለዚያውም በብዙ አማራጭ ታጥረው)…ቅቅል መብላት ካልቻሉ በነገሮችና በአየር ንብረት ለውጡ ይቀቀላሉ። (ሳይወዱ በግድ) ሌላም…ሌላም… ያው ምርጫ ነው። ግዴታ ነው።
እግረመንገዳችንን ግን ቢያንስ ለፆሙ (እረፍትም ይሆነናልና) “ቻው ቻው” ልንላቸው የሚገቡን ብዙ ነገሮች አሉን። ችሎ ማሰናበቱ ቢቀር እንኳን ለመርሳት መለማመዱ መልካም ነው። እናም እንፆማለን ስንል ከብዙ ነገሮች እንፁም። ከብዙ ነገሮች እንታቀብ።
ለማህበራዊ ኑሮም ሆነ ለግል ስብዕና ጠንቅ የሆኑ ባህርይዎቻችንን እንሽሽ። ከግል እምነታችን (ሀይማኖት) የተነሳ ወቅቱ የፆም ወቅት ያልሆነልንም ብንሆን ካሉብን መጥፎ ባህርያት በመፆም ረገድ ፆሙን እንቀላቀለው። ያው ስጋን መሰናበቱን በጋራ አድርገነው የለ?! — የግል ሀሳቤ ነው!
ለምትፆሙ – መልካም የፆም ወቅት!… ለምትኖሩ – መልካም ኑሮ!… ለምታኗኑሩና ለምታጅቡ – መልካም ማኗኗር!… ከታች ኑሮ እንደበረዶ ቀዝቅዞባችሁ፣ ከላይ ሙቀቱ አንገብግቧችሁ፤ በህይወት ድርቀትና በኑሮ ግለት ውስጥ ለምትኳትኑ የኔ ቢጤዎች – መልካም mixed – ቆላና ደጋ! እንዲሁም ምኑም ለማይሞቅ ለማይበርዳችሁ – መልካም ወይናደጋ!! ሃሃሃ…
በትግራይ ባለው የሰብዓዊ ይዞታ ዙሪያ በመንግሥታቱ ድርጅት ልዩ ልዩ ጽ/ቤቶች እና ሌሎች ዓለም አቀፍ የረድኤት ድርጅቶች የወጡ ዘገባዎችና መግለጫዎች መነሻ በማድረግ አሉላ ከአምባሳደር ታዬ ጋር ካደረገደው ሰፊ ቃለ ምልልስ የመጀመሪያውን ክፍል ይዞ ቀርቧል።
24 “በወርቅ የተለበጡ የጠርዝ ሰንሰለቶች 18 "14k የወርቅ ገመድ ሰንሰለት ($ 350) 24 "አይዝጌ ብረት ከርብ ሰንሰለቶች 18 "14k የነጭ ወርቅ ገመድ ሰንሰለት ($ 350)
ዝርዝሮች: የአዕምሮዎች ወዳጅነት የአንገት ሐብቶች የዋስትናውን ጨምሮ 28.1 ሚሊ ሜትር ርዝመት ፣ 11.8 ሚሜ ስፋት እና 1.4 ሚ.ሜ ውፍረት አላቸው ፡፡ እያንዳንዱ የአንጎል አንጠልጣይ በግምት 3.6 ግራም ይመዝናል ፡፡ የተንጠለጠለበት ጀርባ በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት እና በብረት ይዘት ታትሟል ፡፡
ሰንሰለት አማራጮች 24 "ረዥም የወርቅ የተለበጡ ወይም ከማይዝግ ብረት የተሰሩ የጠርዙ ሰንሰለቶች ፣ 18" ረዥም 14 ካራት የወርቅ ገመድ ሰንሰለቶች (ተጨማሪ $ 350.00) ፣ ወይም 18 "ረዥም 14 ኬክ ነጭ የወርቅ ገመድ ሰንሰለቶች (ተጨማሪ $ 350.00)። ተጨማሪ ሰንሰለቶች በእኛ ላይ ይገኛሉ መለዋወጫዎች ገጽ..
ኣይክልልኩምን ብዝብል ካብ ክልል ቤንሻንጉል ጉሙዝ ተባሪርና ዝብሉ ኣሽሓት ኣባላት ብሄረሰብ ኣምሓራ ኣብ ክልል ኣምሓራ ከባቢታት ፍኖተ ሰላምን ቻግንን ብዓይኖም ምርኣዮም ሓደ ኣባል ፈፃሚ ስራሕ ውድብ ሓድነት መላእ ኢትዮጵያ/መኢኣድ/
ኣብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ከባቢ ከተማ ኣሶሳ ካብ ዝርከብ ወረዳ ያሶ ተመዛቢልና ዝብሉ ኣሽሓት ኢትዮጵያዊያን ኣባላት ብሄረሰብ ኣምሓራ ኣብ ፍኖተ ሰላምን ቺግናን ብኣካል ተረኺቦም ሪአ ዝበሉ ኣባል ኮሚቴ ፈፃሚ ስራሕ ውድብ ሓድነት መላእ ኢትዮጵያን ተፀዋዒ ምዕራብ ኢትዮጵያን ኣቶ ተስፋየ ታሪኩ እዮም።ተፈናቒልና ንዝብሉ ዝተወሰኑ ሰባት ከምዘዘራረቡ ዝገለፁ ኣቶ ተስፋየ ኣብ ፍኖተ ሰላም ጥራሕ ህፃውንቲ፣ደቂ ኣንስትዮ፣መናእሰይን ብዕድመ ዝደፍኡ ዓበይትን ዝርከቡዎም ልዕሊ ሰለስተ ሽሕ ሰባት ከምዝርኣዩ ኣረጋጊፆም።
ኣብ ሕገ መንስግቲ ኢትዮጵያ ዝኾነ ይኹን ኢትዮጵያዊ ኣብ ዝደለዮ ኽፋል እታ ሃገር ተንቀሳቒሱን ሰሪሑን ናይ ምንባር መሰል ኣለዎ ስለ ዝብል ካብ ጎንደርን ጎጃምን ናብቲ ከባቢ ብምዃድ ካብ ልዕሊ 20 ዓመታት ክሳብ ሓሙሽተን ሽዱሽተን ዓመታት ኣብቲ ከባቢ እናሰርሑ መነባብርኦም ይመርሑ ዝነበሩ ዜጋታት ምዃኖም ገሊፆምለይ ክብሉ እቶም ኣባል ኣመራርሓ መኢኣድ ሓቢሮም።
ኣብቲ ከባቢ ይነብሩ ኣብዝነበርሉ እዋን ግብሪ እናኸፈሉ ዝኾነ ይኹም ሕጋዊ ግቡኦም እናማልኡ ከምዝፀንሑን ሕዚ ግን ብዘይሓሰብዎ ኣገባብ ብህፁፅ ክትወፁ ኢኹም ብዝብል ከምዚ ዓይነት ግፍዒ ከምዝበፅሖምን ገሊፆምለይ ኢሎም።
ኣባላት ብሄረሰብ ኣምሓራ ካብ ክልል ቤንሻንጉል ግሙዝ ካብ ወረዳታት ያሶን ቡለንን ካብ ሕጊ ወፃኢ ብዝኾነ ኣገባብ ብሓይሊ ብዛዕባ ምብራሮም መብርሂ ንኽህቡና ናብ ሰበስልጣን እቲ ክልል ንዝሓለፉ ክልተ ማዕልታት ዝገበርናዮ ፈተነ ኣይሰለጠን።ኣዲስ ኣበባ ንዝርከብ ፌደራል ፖሊስ ሓቲትና’ውን እቲ ጉዳይ ከምዘይምልከቶም ገሊፆምና ኣለው።
ዋና ኣምሓዳሪ ወረዳ ያሶ ዝኾኑ ኣቶ ታደሰ ሻምበል ዳኜ ኣዲስ ኣድማ ንዝተብሃለት ጋዜጣ ኣብዝሃብዎ ቃለ ምልልስ ‘’ካብ ዝኾነ ይኹን ክልል ዝመፁ ሰባት ነቲ ወረዳ እንድሕ ዘይኣፍሊጦምን ዘይኣፍቂዶምን ዘይሕጋዊያን ስለዝኾኑ ናብ ዝመፅእሉ ንኽምለሱ ኣብ ስምምዕ በፂሕና ኢና’’ ኢሎም ኣለው።ካብ ገበንንካብ ናይ መንግስቲ ዕዳ ነፃ ምዃኖምን ዘረጋግፅ ናይ መሰነይታ ደብዳቤ እንድሕር ኣሚፂኦም ናይቲ ክልል መንግስቲ ኣየባርሮምን ኢሎም።
አዋሽ ባንክ አ.ማ. በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ልደታ ክፍለ ከተማ ልደታ ቤተክርስቲያን ፊት ለፊት ባልቻ አባ ነፍሶ ሕንጻ ውስጥ ለራሱ የማይጠቀምባቸውን የሕንጻ ክፍሎች በጨረታ አወዳድሮ ማከራየት ይፈልጋል፡፡ | Reporter Tenders
አዋሽ ባንክ አ.ማ. በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ልደታ ክፍለ ከተማ ልደታ ቤተክርስቲያን ፊት ለፊት ባልቻ አባ ነፍሶ ሕንጻ ውስጥ ለራሱ የማይጠቀምባቸውን የሕንጻ ክፍሎች በጨረታ አወዳድሮ ማከራየት ይፈልጋል፡፡
በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ልደታ ክፍለ ከተማ ልደታ ቤተክርስቲያን ፊት ለፊት ባልቻ አባ ነፍሶ ሕንጻ ውስጥ ለራሱ የማይጠቀምባቸውን የሕንጻ ክፍሎች በጨረታ አወዳድሮ ማከራየት ይፈልጋል፡፡
በጨረታው መሳተፍ የሚፈልጉ ተጫራቾች በሚሰሩበት የሥራ መስክ ሕጋዊ ፈቃድ ያላቸው መሆን ይኖርባቸዋል፡፡ ስለ ጨረታው አፈጻጸም የተዘጋጀውን የሚከራዩ ክፍሎች ዝርዝር በየትኛውም የአዋሽ ባንክ ቅርንጫፍ በሂሳብ ቁጥር 01540000544500 በተጫራቹ ስም ብር 100.00/ አንድመቶ /ገቢ በማድረግ ደረሰኙን አዋሽ ባንክ ባልቻ አባ ነፍሶ ሕንጻ 9ኛ ፎቅ የቢሮ ቁጥር 9/03 በማቅረብ ለጨረታ የተዘጋጁትን ክፍሎች/ቢሮዎች ወይም ሱቆች ጨረታው በጋዜጣ ከወጣበት ቀን ጀምሮ እስከ ህዳር 13 ቀን 2011 ዓ.ም. ከቀኑ 10፡00 ሰዓት ድረስ መጐብኘት ይቻላል፡፡
ተጫራቾች የሚያስገቧቸውን ሰነዶች በታሸገ ፖስታ/ኤንቨሎፕ /እስከ ህዳር 14 ቀን 2011 ዓ.ም.ከጠዋቱ 3፡30 ለጨረታው በተዘጋጀ ሳጥን ውስጥ ማስገባት ይችላሉ፣ ከጨረታ መዝጊያ ቀንና ሰዓት በኋላ የሚቀርቡ የመወዳደሪያ ሰነዶች ተቀባይነት አይኖራቸውም፡፡
እያንዳንዱ ተጫራች ለሚጫረትበት የቢሮ/ሱቅ/ክፍል ቁጥር በመጥቀስ የኪራዩ ጨረታ መነሻ ዋጋ የ3 ወር¼ ኛውን በአዋሽ ባንክአ.ማ.ስም ሲፒኦ (CPO) በማሰራት ከጨረታ ሰነዱ ጋር ለጨረታው በተዘጋጀ ሳጥን ውስጥ ማስገባት ይኖርበታል፡፡
ጨረታው ቀን 2011 ዓ.ም. ከረፋዱ 4፡00 ሰዓት ተጫራቾች ወይም ሕጋዊ ወኪሎቻቸው በተገኙበት ልደታ ቤተክርስቲያን ፊት ለፊት በሚገኘው ባልቻ አባ ነፍሶ ሕነጻ 9ኛ ፎቅ የቢሮ ቁጥር 9/03 ውስጥ ይከፈታል፡፡
Knowledge Archive - ግብዣው ሊቀመንበር | ቡና በርጩማዎች | የሶፋ ሊቀመንበር | የቤተ ክርስቲያን ሊቀመንበር | የተለያዩ ውስጥ ግብዣው ማውጫ ሙያዊ ፕሮዳክሽን
አላህ ፍጹም ፍቅር በተቀላቀለው ፍጹም ታዛዥነት እንድናመልከው ፈጥሮናል፡፡ ይህ ታዛዥነት በምን መልኩ፣ በየትኛው አኳኋን ይገለጻል? ለዚህ ጥያቄያችሁ የምንሰጠው መልስ አድማሰ-ሰፊ የሆነውን የኢባዳ ጽንሰ ሐሳብ ይከስትልናል፡፡
‹‹ኢባዳ አላህ የሚወዳቸውን ግልጽም ስውርም የሆኑ ተግባራት እና ንግግሮች ሁሉ ያጠቃለለ ጽንሰ ሐሳብ ነው፡፡ ሶላት፣ ዘካ፣ ጾም፣ ሐጅ፣ እውነት መናገር፣ አደራን ማድረስ፣ የወላጆችን መብት መጠበቅ፣ ዝምድናን መቀጠል፣ ቃልኪዳንን መሙላት፣ በመልካም ማዘዝ፣ ከመጥፎ መከልከል፣ ካህድያንንና ሙናፊቆችን መፋለም፣ ለጎረቤት፣ ለየቲም፣ ለድሃ፣ ለባሪያ፣ እንዲሁም ከሰው አልፎ ለእንስሳ በጎ መዋል፣ ዱዓ፣ ዚክር፣ ቁርአን መቅራትና መሰል መንፈሳዊ ተግባራት፣ አላህንና መልእክተኛውን መውደድ፣ አላህን መፍራት፣ ወደርሱ መመለስ፣ ስራን በኢኽላስ መፈጸም፣ ውሳኔውን በትእግስት ማስተናገድ፣ ለጸጋዎቹ ምስጋና ማድረስ፣ ፍርዱን መውደድ፣ በርሱ መመካት፣ እዝነቱን ተስፋ ማድረግ፣ ቅጣቱን መፍራትና መሰል ድርጊቶች ሁሉ ኢባዳዎች ናቸው’››
ኢባዳ በተለመዱ መንፈሳዊ ክንውኖች ብቻ የሚገደብ አይደለም፡፡ ከነርሱ በጣም ይሰፋል’ ከፈርድ በተጨማሪ ሱንና ኢባዳዎች፣ ቁርአን መቅራት፣ ዱዓ፣ ኢስቲግፋር፣ ተስቢህ፣ ተህሊል፣ ተክቢር፣ ተህሚድ እና ሌሎችንም ዚክሮች ሁሉ ያጠቃልላል፡፡ የፍጡራንን መብት ሁሉም ያጠቃልላል፡፡ ለምሳሌ የወላጆችን መብት መጠበቅ፣ ዝምድናን መቀጠል፣ ለየቲም፣ ለድሃና መንገድ ላይ ስንቅ ላለቀበት በጎ መዋል፣ ለደካሞችና ለእንስሳት ማዘን፡፡ ሰብአዊ የሞራል ይዞታዎችን ሁሉም ያጠቃልላል፡፡ ‹‹አምላካዊ ስን ምግባሮች›› በመባል የሚታወቁትን ተግባራት፣ ለምሳሌ
አላህንና መልእክተኛውን መውደድ፣ አላህን መፍራት፣ ወደርሱ መመለስ፣ ኢኽላስ፣ ውሳኔውን መታገስ፣ ማመሰገን፣ ፍርዱን መውደድ፣ በርሱ መመካት፣ እዝነቱን ተስፋ ማድረግና መሰል የቀልብ ክንውኖችን ሁሉም ያጠቃልላል፡፡ የዲን አስኳል የሆኑትን ክንውኖችም ያጠቃልላል፡፡ እነርሱም በመልካም ማዘዝና ከመጥፎ መከልከል፣ እንዲሁም ካህድያንና ሙናፊቆችን በአላህ መንገድ መፋለም ናቸው፡፡ [2]
በሰው ልጅ ቁሳዊ ሕይወት ውስጥ እጅግ ወሳኝ ስፍራ ያለውን አንድ ነገርም ያጠቃልላል፡፡ ሸይኹል ኢስላም ቢን ተይሚያህ ‹አል ዑበዲያህ›› ከተሰኘ መጽሐፋቸው ውስጥ በሌላ ስፍራ አውስተውታል፡፡ እርሱም የምክንያትና ውጤት (Cause and Effect) ተፈጠሯዊ ሕግን በመረዳት ለመልካም ውጤት የሚያበቁ ምክንያቶችን መከተልና ከአላህ የተፈጥሮ ሕግ አኳያ ሕይወትን መምራት ነው፡፡ እንዲህ ብለዋል፡-
‹‹ሐይማኖት ባጠቃላይ በኢባዳ ጽንሰ ሐሳብ ውስጥ ይካተታል፡፡ ምክንያቱም ዲን የሚለው ቃል መተናነስንና መዋረድን በውስጡ ይዟል፡፡ በዓረብኛ ‹‹ዲንቱሁ›› ማለት አዋረድኩት ማለት ነው፡፡ ‹‹የዲኑ ሊላሂ›› ስንል ‹‹አላህን ያመልካልም፣ ይታዘዛል ለርሱ ይተናነሳል›› ማለታችን ነው፡፡
የአላህ ዲን እርሱ ማምለክ፣ መታዘዝና ለርሱ መተናነስ ነው፡፡ ኢባዳም መሠረታዊ ትርጉሙ መተናነስ በመሆኑ የኢባዳ እና የዲን ትርጉሞች ከቋንቋም ከሸሪዓም አኳያ ይመሳሰላሉ፡፡
ኢባዳ መላ ሕይወትን ያስተካክላል፡፡ ጉዳዮቿን ያደራጃል፡፡ ከአመጋገብና ከአጠጣጥ ስርዓት ጀምሮ እስከ መንግስት አስተዳደር፣ የፍትህ እና የገንዘብ ስርዓት፣ እስቪልና የወንጀለኛ መቅጫ ሕግጋት፣ እስከ መንግስታት የሰላምና የጦርነት ግንኙነት ድረስ ሁሉንም የሕይወት ዘርፎች ያካተተ ነው፡፡ ይህም በመሆኑ ቁርአን ለሙእሚኖች የተለያዩ የሕይወት ገጽታዎችን በማውሳት ትእዛዝ ሲያስተላልፍ እናነባለን፡፡ ለምሳሌ በአልበቀራህ ምእራፍ ውስጥ ‹‹ኩቲበ አለይኩም›› (በናንተ ላይ ግድ ሆኗል) በሚል መወጠኛ ተከታዮቹ ትእዛዛት ሰፍረዋል፡-
አንዳችሁን ሞት በመጣበት ጊዜ ሀብትን ቢተው ለወላጆችና ለቅርብ ዘመዶች በበጎ መናዘዝ በናንተ ላይ ተጻፈ፡፡ (ይህ) በጥንቁቆቹ ላይ እርግጠኛ ድንጋጌ ተደነገገ፡፡ (አል በቀራህ ፤180)
እናንተ ያመናችሁ ሆይ ጾም በነዚያ ከናንተ በፊት በነበሩት (ሕዝቦች) ላይ እንደ ተጻፈ በናንተም ላይ ተጻፈ (ተደነባ) ልትጠነቀቁ ይከጀላልና፡፡(አል በቀራህ ፤183)
መጋደል እርሱ ለእናንተ የተጠላ ሲሆን በእናንተ ላይ ተጻፈ፡፡ አንዳች ነገርን እርሱ ለናንተ የበለጠ ሲሆን የምትጠሉት መኾናችሁ ተረጋገጠ፡፡ አንዳችንም ነገር እርሱ ለናንተ መጥፎ ሲሆን የምትወዱት መሆናችሁ ተረጋገጠ፡፡ አላህም (የሚሻላችሁን) ያውቃል ግን እናንተ አታውቁም፡፡(አል በቀራህ ፤216)
በነዚህ አናቅጽ የሰፈሩ የግድያ ወንጀል ቅጣትን፣ ኑዛዜን፣ ጾምንና ውጊያን የሚመለከቱ ትእዛዛት በአማኞች ላይ ግድ የተደረጉ ናቸው፡፡ እነዚህን ትእዛዛት በመፈጸም አላህን ሊያመልኩ ግድ ሆኖባቸዋል፡፡
«ስግደቴ፣ መገዛቴም፣ ሕይወቴም፣ ሞቴም ለዓለማት ጌታ ለአላህ ነው» በል፡፡ «ለእርሱ ተጋሪ የለውም፡፡ በዚህም (በማጥራት) ታዘዝኩ፡፡ እኔም የሙስሊሞች መጀመሪያ ነኝ» (በል)፡፡(አል በአንዓም ፤162-163)
እኛ በተለምዶ የምናከናውናቸውን የእለት ከእለት ተግባራት ሳይቀር ያካትታል፡፡ አቡ ኡማማን በመጥቀስ ኢማም አህመድ እንደዘገቡት ነቢዩ (ሶ.ዐ.ወ) እንዲህ ብለዋል፡-
‹‹አላህ፡- ባሪያ እኔን ከሚያመልክባቸው ነገሮች መካከል በላጩ ለኔ ታማኝ መሆኑ ነው፣ ብሏል፡፡›› አቡ ሁረይራ እንዳስተላለፉት የአላህ መልእክተኛ እንዲህ ብለዋል፡-
ከዚያም ረዥም መንገድ የተጓዙ፣ ጸጉ የተንጨባረረ፣ አቧራ የለበሰ፣ ወደ ጌታውም፡- አምላኬ ሆይ፣ እያለ እጁን የሚዘረጋ አንድ ሰው አወሱ፡፡ ‹‹ምግቡ ሐራም፣ መጠጡ ሐራም፣ አልባሳቱ ሐራምና አካሉ በሐራም የተገነባ ሆኖ እያለ ዱዓው እንዴት ተቀባይነት ሊያገኝ ይችላል?›› አለም’ (ሙስሊም)
ይህ ሐዲስ በስራ፣ በንግግርም ሆነ በእምነት ሐላል ነገሮችን ብቻ እንድንመርጥ ያነሳሳናል፡፡ አላህ በይዩልኝና በኩራት የተበከለን ስራ አይቀበልም፡፡ ከገንዘብም ሐላልን እንጅ አይቀበልም፡፡ አቡ ሁረይራ እንዳስተላለፉት የአላህ መልእክተኛ እንዲህ ብለዋል፡-
‹‹የሰው ልጅ እያንዳንዱ የሰውነት ክፍሉ ምጽዋት አለበት፡፡ ጸሐይ በምትወጣበት በእያንዳንዱ ቀን ሁለት ሰዎችን በፍትህ መዳኘት ሶደቃ ነው፡፡ አንድን ሰው ከመጓጓዣው ማድረስህ ወይም እቃውን ማቀበልህ ሶደቃ ነው፡፡ ከመንገድ ላይ እንቅፋትን ማስወገድህ ሶደቃ ነው፡፡›› (ቡኻሪና ሙስሊም)
አቡ ዘር ባስተላለፉት ሐዲስ የአላህ መልእክተኛ ‹‹ከናንተ ውስጥ አንዳችሁ ጾታዊ ግንኙነት መፈጸሙ ሶደቃ ነው፡፡›› አሉ፡፡ ‹‹የአላህ መልእክተኛ ሆይ፣ ስጋዊ ስሜታችንን ስላረካን ምንዳ ይጻፍልናልን? ሲሉ ጠየቋቸው፡፡ ‹‹እስኪ ንገሩኝ፣ በሐራም አድርጋችሁት ቢሆን ኖሮ ወንጀል ይሆንባችሁ አልነበረምን? በሐላል ስታደርጉት ደግሞ ምንዳ ይጻፍላችኋል፡፡›› ሲሉ መለሱ፡፡ (ሙስሊም)
ሙስሊም መላ ሕይወቱንና ጊዜውን ኢባዳ ማድረግ ይችላል፡፡ ይህም የሚሆነው በእያንዳንዱ በጎ እንቅሰቃሴው የአላህን ውዴታ ሲነያ ነው፡፡ ይህ ሲሆን አካሉ በስራ ሲደክም የዋለ ሰራተኛ አላህን አምላኪ
ይሆናል፡፡ እንቅልፍ አጥቶ ትምህርቱን ሲያጠና ያነጋ ተማሪ አላህን እያመለከ ነው፡፡ ተመራማሪ ምርምር ሲየደርግ አላህን እያመለከ ነው፡፡ ለልጆቿ እና ለባሏ ደስታና ረፍት ደፋ ቀና የምትል እንስት አላህን እያመለከች ነው፡፡
ይህ ሲሆን ኢባዳ ለአላህ የመታዘዝና የመተናነስ፣ ለፈቃዱ የማደር እና የፍጹም ፍቅር ዳርቻ ይሆናል፡፡ ፍቅር፣ አቅም በፈቀደ መጠን የአላህን ዲን ለመርዳት የመስራትንና የማይነጥፍን የበጎ ስራ ስሜት ያቀጣጥላል’ ሰውየው እንቅስቃሴና ረፍቱን፣ ስሜቱን እና ጉጉቱን ሁሉ እውነትን፣ ፍትህንና ዲኑን ለመርዳት ተግባር እንዲያውለው ያደርገዋል፡፡ አላህ እንዲህ ብሏል፡-
እናንተ ያመናችሁ ሰዎች ሆይ! (በስግደታችሁ) አጎንብሱ፣ በግንባራችሁም ተደፉ፣ ጌታችሁንም ተገዙ፣ በጎንም ነገር ሥሩ፣ ልትድኑ ይከጀልላችኋልና፡፡ በአላህም ሃይማኖት ተገቢውን ትግል ታገሉ፡፡ እርሱ መርጧችኋል፡፡ በናንተም ላይ በሃይማኖቱ ውስጥ ምንም ችግር አላደረገባችሁም፡፡ የአባታችሁን የኢብራሂምን ሃይማኖት ተከተሉ፡፡ እርሱ ከዚህ በፊት ሙስሊሞች ብሎ ሰይሟችኋል፡፡ በዚህም (ቁርኣን)፤ መልክተኛው በእናንተ ላይ መስካሪ እንዲሆን እናንተም በሰዎቹ ላይ መስካሪዎች እንድትኾኑ (ሙስሊሞች ብሎ ሰይሟችኋል)፡፡ ሶላትንም አስተካክላችሁ ስገዱ፣ ዘካንም ስጡ፣ በአላህም ተጠበቁ፣ እርሱ ረዳታችሁ ነው፡፡ (እርሱ) ምን ያምር ጠባቂ! ምን ያምርም ረዳት! (አል ሐጅ ፤77-78)
አላህ በዚህ አንቀጽ በመጀመሪያ በስግደት፣ ቀጥሎም በኢባዳ አዘዘ፡፡ ኢባዳ ከሶላት የሰፋ ጽንሰ ሐሳብ ነው፡፡ ኢባዳ የግዴታ (ፈርድ) ነገሮችን ሁሉ ያካትታል፡፡ መስኩ ሰፍቶም የሰውን ልጅ እንቅስቃሴና ውስጣዊ ስሜት ሁሉም ያጠቃልላል፡፡ ቀልብ ወደ አላህ ከዞረ የሰው ልጅ የሕይወት እንቅስቃሴ ሁሉ፣ ከሕይወት ጸጋዎች የሚያገኛቸው ጣፋጭ ነገሮች ሁሉ ሳይቀሩ፣ የበጎ ስራ መዝገቡን የሚያወፍሩ ኢባዳዎች ይሁኑለታል፡፡[3]
የቀንና የሌሊት አደቦች፣ ሰውየው ምንጊዜም ከአላህ ጋር እንዳለ እንዲሰማው ያደርጉታል፡፡ ጠዋት ነቅቶ ማታ ተመልሶ እስኪተኛ ድረስ፡፡ ለምሳሌ ከእንቅልፉ ሲነቃ አላህን ያወሳል፡፡ የአብሮነት ስሜት ይሰማዋል’ እንዲህ ይላል፡-
ልብሱን ሲለብስ፣ መሰታውት ሲያይ፣ ከቤቱ ሲወጣ፣ ወደ ገበያ ቦታ ሲገባና ሲወጣ ወዘተ ማታ ተመልሶ እስኪተኛ ድረስ የአላህ አብሮነት ለአፍታ ሳይለየው ይውላል፡፡ ይህን በተመለከተ የኢማም ነወዊን ‹‹አደቡል የውሚ ወለይላ›› እና የሸህ አቡበክር ጀዛኢሪን ‹‹ሚንሐጀል ሙስሊም›› እንዲያነቡ ተጋብዘዋል፡፡
ኢባዳ በኢስላም እይታ ከላይ እንደተብራራው ሁለንተናዊ ከሆነ ከኢባዳዎች መካከል የትኛው በላጬ፣ ከአላህ ዘንድ ይበልጥ ተወዳጅ፣ ደረጃውም ይበልጥ ከፍ ያለው ኢባዳ የትኛው ነው? ኢማም ቢን አልቀይም ‹‹መዳሪጁ ሳሊኪን›› በተሰኘ መጽሐፋቸው ውስጥ በላጬ ኢባዳ እንደየ ወቅቱ እንደሚለያይ ጽፈዋል፡፡ እንዲህ ይሉናል፡-
ሱንና ዚክሮችን፣ የሌሊት ሶላቶችንና ሱንና ጾሞችን ሌላው ቀርቶ ፈርድ ኢባዳን ማሟላትን የሚያስቀር ቢሆንም እንኳ፡፡ እንግዳ በሚመጣ ጊዜ እንግዳውን ማስተናገድ እና ሱንና ኢባዳዎችን ትቶ እርሱን መንከባከብ በላጭ ኢባዳ ይሆናል፡፡ የባለቤትንና የቤተሰብን መብት ማድረስ ተገቢ በሚሆንበት ሰአትም እንደዚሁ፡፡ በሱህር ወቅት በላጩ ኢባዳ በሶላት፣ በቁርአን፣ በዱዓ፣ በዚክርና በኢስቲግፋር መጠመድ ይሆናል፡፡ በትምህርት ወቅት በላጩ ኢባዳ ተማሪውን በሚገባ ማስተማር፣ አላዋቂን ማሳወቅ ይሆናል፡፡ በአዛን ወቅት በላጩ ኢባዳ ሌሎች ኢባዳዎችን ትቶ ለሙአዚኑ ምላሽ መስጠት ይሆናል፡፡ በአምስት ወቅት ሶላቶች ጊዜ በላጩ ኢባዳ ሶላቶችን አሟልቶና አጣርቶ በወቅታቸው መፈጸም ይሆናል፡፡ በዚህ ወቅት ወደመስጊድ መሄድም ተገቢ ነው፡፡ መስጊዱ ራቅ ካለ ምንዳው የበለጠ ይበረክታል፡፡ የተቸገረን መርዳት ግድ የሚሆንበት አጋጣሚ ሲፈጠር በላጩ ኢባዳ ሌሎች ሰናይ ተግባራትን ትቶ እሱን መርዳት ይሆናል፡፡ በቁርአን ወቅት ቁርአን መቅራት መልእክቱን ለመገንዘብና ለማስተንተን፣ አላህ የሚያናግርህ ያህል ተሰምቶህ ቀልብህን መሰብሰብና ትእዛዙን ለመፈጸም መወሰን በላጭ ኢባዳ ነው፡፡
አረፋ ላይ በቆሙ ጊዜ በላጩ ኢባዳ በዱዓና በዚክር መመሰጥ ነው፡፡ አካልን በማድከም ከዚህ ተመስጦ የሚያቅብን ጾም መከልከልም ተገቢ ነው፡፡ በአስሩ የዙል ሂጃ ቀናት በላጬ ኢባዳ አምልኮንና ዚክርን፣ በተለይም ተክቢር፣ ተህሊል እና ተህሚድ ማብዛት ነው፡፡ በረመዳን የመጨረሻዎቹ አስር ቀናት በላጬ ኢባዳ ከሰዎች ጋር መቀላቀልን አቁሞ መስጊድ ውስጥ በመገለል ኢእቲካፍ ማድረግ ነው፡፡ ሙስሊም ወንድምህ በታመመ ወይም በሞተ ጊዜ በላጬ ኢባዳ እርሱን መጠየቅ፣ ጀናዛውን መሸኘት ይሆናል፡፡››
በጥቅሉ በየትኛውም ጊዜ በላጬ ኢባዳ በዚያ ወቅት የአላህን ትእዛዝ ከምንም ነገር ማስቀደም፣ ወቅቱ የሚጠይቀውን ተግባርና ሐላፊነት መወጣት ነው፡፡ ኢብኑል ቀይም እንዲህ አይነት ሰዎችን ‹‹ያልተገደበ አምልኮ (ኢባዳ ሙጥለቃ) ባለቤቶች›› ይሏቸዋል፡፡ እንዲህ ሲሉ ጽፈዋል፡-
‹‹የዚህ አይነት ኢባዳ ባለቤት ዓላማው የአላህን ውዴታ የትም ቢሆን መከተል ነው፡፡ የኢባዳ ምህዋሩ እርሱ ነው፡፡ በመሆኑም በተለያዩ የኢባዳ እርከኖች ውስጥ ያለ ገደብ ይንቀሳቀሳል፡፡ አንዱ እርከን በተገለጸለት ጊዜ ሌላኛው እስኪከሰትለት ድረስ ወደርሱ ይሄዳል፡፡ በርሱ ይጠመዳል፡፡ የጉዞ ባህሪው እስከ ፍጻሜው ይህን ይመስላል፡፡ አሊሞችን ስታይ ከነርሱ ጋር ታየዋለህ፡፡ አቢዶችን ስታይ ከነርሱ ጋር ታየዋለህ፡፡ ሙጃሂዶችን ስታይ ከነርሱ ጋር ታየዋለህ፡፡ ዛኪሮችን ስታይ ከነርሱ ጋር ታየዋለህ፡፡ በጎ ሰዎችን ስታይ ከነርሱ ጋር ታየዋለህ፡፡ ገደብ አልባ ባሪያ ማለት ይህ ነው፡፡ ለአምልኮው ወሰን የለውም፡፡ በጎ ስራውን አንዳች ርእስ አይገድበውም፡፡ ለነፍሱ ሳይሆን ለአላህ ፈቃድና ፍላጎት ያድራል፡፡ ነፍስያው የምትወደውን ነገር ትቶ አምላኩን የሚያስደስትን በጎ ነገር ይፈጽማል፡፡ ‹አንተን ብቻ እናመልካለን፣ አንተን ብቻም እገዛ እንጠይቃለን›› የሚለው ቁርአናዊ መልእክት በእርግጥ የተተገበረው በዚህ ሰው ነው፡፡
የአላህ ትእዛዝ በዞረበት ሁሉ ይዞራል፡፡ ልጓሙን ለርሱ አስረክቦ እርሱን ብቻ ይከተላል፡፡ ከገባበት ይገባል፣ ከወጣበት ይወጣል፡፡ እርሱን ያጸደቀውን ያጸድቃል፣ የጠላውን ይኮንናል፡፡ የትም ቦታ ቢያርፍ ጠቃሚ እንደሆነ ዝናብ ወይም ደግሞ ቅጠሏ እንኳ በከንቱ እንደማይወድቅ፣ ሁለነገሯ እሰኋ ሳይቀር እንደሚጠቅም የዘንባባ ተክል ማለት ነው፡፡ የአላህ ትእዛዝ ሲጣስ፣ ክልክሉ ሲደፈር ይቆጣል፡፡››[4]
በልጅነታችን በአንድ ወቅት እንደተነገረን ወይም በቤተሰብም ይሁን በሆነ አጋጣሚ ብለን በምንተረጉመው፤ ነገር ግን እውነቱ በእግዚአብሔር ጸጋ የሆንነውን ክርስቲያንነት እንደ ካቶሊክነታችን መኖር ካለብን ቆም ብለን ካቶሊክነት ለኛ ምን ትርጉም አለው ብለን መጠየቅ የግድ ነው፤ ምክንያቱም ወንጌልን ከጌታዋ ተቀብላ የሰጠችንን ቤተ ክርስቲያናችንን ለይቶ ማወቅ ራሷ ወደ ሆነው ወደ ክርስቶስ እውቀት እንደሚያደርሰን እሙን ነው። እንደው በድፍኑ ሁሉም አንድ ነው የሚል የዘመኑ አባዜን በዋዛ ወስደን ማስተጋባት ትተን ሁሉም ያው ነው ማለትና ሁላዊነት ልዩነት ስላለው ማንነታችንን ማወቁ ተገቢ ነገር ነው።
ካቶሊክ የሚለው ስም ሁነኛ ትርጉሙ ጠቅላላ፣ ሁላዊነት፣ ሁሉን አቀፍ... የሚል ጽንሰ ሃሳብ የሚያስተላልፍ ሲሆን መሠረቱም ከግሪክ ካቶሊኮስ የሚል ቃል የተወረሰ ነው። ቤተ ክርስቲያን በጥንታዊው ዓለም በኃያልነት ተንሰራፍቶ በነበረው የሮማ ግዛት ሙሉ ለሙሉ ተሰራጭታ ትገኝ ስለነበረ ካቶሊክ የሚል ስያሜን በዚያን ዘመን አገኘች። በቤተ ክርስቲያን ታሪክም ለመጀመሪያ ጊዜ ካቶሊክ የሚለው ቅጽል ለቤተ ክርስቲያን ተሰጥቶ የምናገኘው በ110 ዓ.ም. ገደማ በቅዱስ ኢግናጽዮስ ዘአንጾኪያው ጽሑፍ ውስጥ ነው።
1. በአቅራቢያ ወይም በአካባቢ ከምትገኘው የክርስቲያን ማኅበር ወይም ቤተ ክርስቲያን በተለየ ሁኔታ በሁሉ አካባቢ የምትገኘዋን ሁሉን አቀፍ ቤተ ክርስቲያንን ለማመልከት ሲሆን በዚህም አጠቃቀም የመላዪቱ ቤተ ክርስቲያንን እምነት ያመለክታል።
2. የሐሰት ትምህርትን አንግበው ይነሡ ከነበሩ መናፍቃን እና ከቤተ ክርስቲያን የተነጠሉ ቡድኖች (Schismatical) ለመለየት ሐቀኛ - orthodox - ትምህርትን የያዘች ቤተ ክርስቲያንን ለማመልከት፤
3. በታሪክ ጸሐፊያን አገላለጽ ቤተ ክርስቲያን በ1054 ዓ.ም. በምሥራቅና በምዕራብ ሳትከፋፈል በፊት የነበረችውን አንዲት ቤተ ክርስቲያን ለመግለጽ ሲጠቀሙበት፤ ቤተ ክርስቲያን ግን ለሁለት ከተከፈለች በኋላ በምሥራቅ ያለችው ኦርቶዶክስ በምዕራቡ ደግሞ ካቶሊክ የሚለውን ስያሜ ይዘው ቀጥለዋል።
4. ከ16ኛው ክ.ዘ. ወዲህ ደግሞ የምዕራቧ ቤተ ክርስቲያን በእንግሊዝ፣ በጀርመን፣ በስዊዘርላንድ... በተሐድሶ - Reformation - ዘመን በተለያየ ምክንያቶች ስትከፋፈል እነዚህ የተለያዩ ወገኖች የየራሳቸውን ስያሜ ሲያገኙ አሁንም ከነርሱ የተቀረችው ቤተ ክርስቲያን ካቶሊክ በሚለው ስያሜ ቀጠለች፤ ከዚህ እንቅስቃሴም በኋላ የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን የሚለው ስያሜ በተወራራሽ መልኩ ቀጠለ። ምክያቱም እነዚህ የተለዩ ወገኖች ከጴጥሮስ ወንበር ማለትም በቫቲካን ከምትገኘው ቤተ ክርስቲያን ኅብረት በመውጣት የየራሳቸውን አስተዳደር ስለጀመሩ ነው።
5. በአሁኑ ዘመናችን አጠቃቀም ደግሞ ካቶሊክ የሚለው ስያሜ ለሁለት ሺህ ዓመታት ቀጣይ የታሪክ፣ የእምነት፣ የመጽሐፍ ቅዱስና የትውፊት ሀብትን ይዛ የምትጓዝ ቤተ ክርስቲያንን ያመለክታል። ይህም ከክርስቶስ ልደት በኋላ 1600 ዓመታት እና ከዚያ በኋላ የተነሡ ከፕሮቴስታንቶች ልዩ የሆነችውን ቤተ ክርስቲያን ያመለክታል
በ325 ዓ.ም. በኒቅያ በጊዜው የነበረችውን ዓለም አቀፍ ቤተ ክርስቲያን ያካተተ የመጀመሪያው ጉባዔ ሲካሄድ የተሰበሰቡት አባቶች የወሰኑት አንቀጸ ሃይማኖት ለመላዪቱ ቤተ ክርስቲያን የእምነት መገለጫ ይሆን ዘንድ ወሰኑ። ይህም በአጭር መልኩ ዘወትር በቅዳሴ ጊዜ የምንደግመው ጸሎተ ሃይማኖት ነው።
ዛሬም ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ዓለም አቀፋዊ እምነትና እይታ መለያዎቿ ናቸው። ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ሃገራዊት ቤተ ክርስቲያን አይደለችም፤ ፖለቲካዊም ሆነ ሀገራዊ ማንነትንና ልዩነትን ወደ ጎን በማድረግ ዘወትር ቅድሚያ ለሰው ልጅ እንደ ሰውነቱ ትሰጣለች። ይህን ሐቅ እውን ለማድረግ በዘር፣ በፖለቲካ ወይም በሃይማኖትና መሰል ነገሮች የሰው ልጅን ክብርና ስብእና የማያስከብሩ ሁኔታዎችን፣ የፍትሕና የሰላም መረገጥን...ወዘተ እንደታዛቢ አትመለከትም። በቃሏና በጸሎቷ አጽንዖት ሰጥታ የሰው ልጅን ሕይወት ተቀዳሚነት ታውጃለች።
የቤተ ክርስቲያናችን ሁላዊነት ታሪክ ያወረሳት ክስተት ሳይሆን ክርስቶስ የተሰዋበትና ያወረሳት የፍቅር እውነተኛ መገለጫ ልዩ ተፈጥሮዋ ነው። ሰው ራሱ እንዲመቸው በሠራቸው ድንበርና ወሰን የክርስቶስን ፍቅርና የማዳን ኃይል መወሰን ክርስቲያናዊ ትምህርት ሊሆን አይችልም። ዮሐንስ ጳውሎስ ዳግማዊ በጥሩ ቃላት እንደገለጹት <<ወገንተኝነት/ዘረኝነት ክርስቶስን ያቆስለዋል>>።
ካቶሊካዊነት ማለት ዓለም አቀፋዊነት መሆኑን ዛሬም ቤተ ክርስቲያን ትመሰክራለች። በየትኛውም የዓለም ጫፍ ቢኬድ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያንን በሥርዓቷና በጸሎቷ፤ ያለምንም መሠረታዊ ለውጥ በቅዳሴና በምሥጢራቷ ትገኛለች።
ከመረጃ መለዋወጫና ከመጓጓዣ ዘዴዎች እድገት አኳያ ዓለም ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጠበበችና መንደር እየሆነች በመጣችበት ሰዓት ለክርስቲያንነት ብሎም ለካቶሊካዊነት የወንድማማችነትን ስሜት ለማሳደግ ይበልጥ ምቹ ሁኔታዎች የተፈጠሩ ቢመስልም ቅሉ በዘመናችን ያለው የአስተሳሰብ ጫና ራስ ወዳድነት ዘወትር እንዲያድግ የሚያግዝና ግላዊነት ላይ ያተኮረ ስለሆነ እንደ ስማችን ካቶሊክ ክርስቲያን ማለትም የክርስቶስና የሁሉም ሆነን መገኘት ዛሬም የቤተ ክርስቲያን ጥሪ ነው።
ጠቅላይ ሚኒስትሩ ይህንን ያሉት ሰኞ እለት በተካሄደው 5ኛው የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት 6ኛ ዓመት የስራ ዘመን 1ኛ ልዩ ስብሰባ ላይ ተገኝተው ማብራሪያ በሰጡበት ወቅት ነው።
በእነዚህ የአንበጣ መንጋ ጥቃት የደረሰባቸው አካባቢዎች በጥቅሉ 240 ወረዳዎች ውስጥ የሚገኙ ሲሆን፣ በእነዚህ ወረዳዎች ስር ከሚገኙ ቀበሌዎች መካከል ደግሞ በ705 ቀበሌዎች ላይ ብቻ አንበጣው ጥቃት ማድረሱን ገልፀዋል።
ከውጪ ኬሚካል የሚረጩ አውሮፕላኖችን እና ድሮኖችን [ሰው አልባ አውሮፕላን] ወደ አገር ውስጥ ለማስገባት ጥረት እየተደረገ መሆኑን የጠቀሱት ጠቅላይ ሚኒስትሩ፣ ሂደቱ ግን አልጋ ባልጋ አለመሆኑን አመልክተዋል። (BBC NEWS | አማርኛ)
መእተዊ ክቡራት መፍቀርቲ ኣቦና ቅዱስኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖ፥ እዚ ዝስዕብ ብሕጽር ዝበለ ናይቶም ኣብ ምድረ ሓበሻ ብሕያውነቶምን ፍቕሮምንዝልለዩ ንካቶሊዊ እምነት ኣብ ኤርትራንኢትዮጵያን (ኣቢሲንያ) ናብ ሕብረት ኩላዊት (ካቶሊካዊት) ቤተ ክርስትያን ዝመለሱ ብእምነት ወላዲና ዝኾኑን ኣብ ሓላይ ዝነበሮምን ዝገበሩዎ ፍሉይ ኣገልግሎትን ከካፍለኩም ክፍትን እየ። ንስኻትኩም ከኣ ፈሊጥኩም ንኻልኦት ኣሕዋትኩም ኣካፍሉዎም።
1) መንነት ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ኣባ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ብ 9 ጥቅምቲ 1800 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ከተማ ሳን ፍለ ዝተባህለ ኣብ ደቡብ ኢጣልያ ዝረከብ ካብ ኣቦኦም ጆቫኒ ባቲስታን ኣደኦም ማርያ ጅሰፒና ሙቻን ተወልዱ። ኣባ ዩስጢኖስ ካብ ኣሕዋቶም ሻውዓይ ነበሩ። ብ 17 ጥቅምቲ 1818 ናብ ገዳም ላዛሪስት ደቂ ቅዱስ ቪንቸንስዮስ ኣብ ናፖሊ ኣተዉ። ብ 18 ጥቅምቲ 1820 መብጽዓ ውፉይ ሕይወት ገበሩ። ብ 12 ሰነ 1824 ድማ ብኢድ ሊቀ ጳጳስ ኣቡነ ዮሴፍ ማርያ መዓርገ ክህነት ተቐበሉ። ድሕሪ’ዚ ኣብ ዝተፈላለየ ናይ ማኅበሮም ገዳማት ንዝተዋህቦም መሪሕነት ብዘደንቕ ስብከተ ወንጌልን ክርስቶሳዊ ኣገልግሎቶም ገበሩ።
ድሕሪ’ዚ እዞም ሰለስተ ፈለስቲ ኣብ ጉዕዞ ስብከቶም ዝጥቀሙሉ ሜላታትን ክገብሮዎ ዘለዎም ጥንቃቐታት ድሕሪ ምዝታይ፣ ሓዋርያዊ ስራሖም ንምስላጥን ወንጌል ንምስባኽን ሰለስተ ናይ ስብከታቶም ኣውራጃታት ሓንጸጹ። ኣባ ዮሴፍ ሳፔቶ ንሽዋ፣ ኣባ ሞንትዎሪ ንጎንደር፣ ኣባ ያዕቆብ ድማ ኣብ ዓድዋ ተመደቡ። ብ 10 ታሕሳስ 1839 ድማ ነናብ ዝተመደቡዎ ናይ ሓዋርያዊ ግራቶም ተፋነዉ።
ኣባ ያዕቆብ ኣብ ዓድዋ ብዝጸንሑሉ ጊዜ ብተፈታውነቶም ንኸባቢኦም ሰሓቡ። ኣብ ሓጺር ጊዜ እውን ቋንቋታት ግእዝ ትግርኛ ኣምሓርኛ ጽቡቕ ጌሮም መለኹ። ሰጋእ ከይበሉ እውን ብዕለት 26 ጥሪ 1840 ኣብ ዓድዋ ንዝርከቡ ቤተ ክህነት ክሰብኩን ክምህሩን ጀመሩ። ነዚ ዝተዓዘቡ ሰባት ድማ ብፍቕሮም ተሳሒቦም ናብኦም ክቐርቡ ተራእዩ። ኣባ ያዕቆብ ንሓደ ዓመት ምሉእ ብጸሎትን መጽናዕትን ንወንጌላዊ መምርሒኦም ናብ ግብሪ እናኣውዓሉኣብ ዓድዋ ሰፈሩ። ምግቦምን ክዳኖምን ኣሳእኖምን ኩሉ ከም ናይ ሓደ ኢትዮጵያዊ ፈላሲ ነበረ። ብህዝቢ ኮነ ብቤተ ክህነት ከኣ ፍሉይንፍቱውን ነበሩ።
ኣብቲ እዋን’ ቲ ምስ ዚነበሩ ደጊያት ውቤ ዝተባህሉ እውን ጽቡቕ ርክብ ገበሩ። ኢትዮጵያ ኣብቲ እዋን’ቲ ጳጳስ ስለዘይነበራ ድማ ንግብጺ ጳጳስ ክወሃቡዎም ምስ ዝኸዱ ጉጅለ ከሰንዮም ሕቶ ቀረበሎም። ድሕሪ ብዙሕ ምሕሳብ ድማ ውዕሊ ጌሮም ንሓሳብ ደጊያት ውቤ ተቐቢሎም ንግብጺ ከዱ፣ ኣብዚ ጉዕዞ እዚ እዮም እምበኣርከስ ምስቶም ንሓቂ ሃሰስ ዝብሉዋ ዝነበሩ ብፁዕ ኣባ ገብረሚካኤል ዝተላለዩ። ኣብ እስክሳንድርያ ግብጺ “እንድርያስ” ዝተባህሉ ጳጳስ ድሕሪ ምርካብ ብኡ ጌሮም ምስቶም ጳጳስ ክወሃቡ ዝኸዱ ኢትዮጵያውያን ንሮማ በጽሑ’ሞ ብኡ ጌሮም ከኣ ኣብ ቅድስቲ መሬት ናብ ኢዮርሳሌም ተሳሊሞም ድሕሪ ብዙሕ ጉዕዞን ድኻምን ብ 3 ሚያዝያ 1842 ምጽዋዕ (ባጽዕ) ኣተዉ። ብዕለት 12 ግንቦት 1842 ድማ ከተማ ዓድዋ ብሰላም ኣትዉ። ኣባ ያዕቆብ ብህዝቢ ኮነ ብቤተ ክህነት ተፈታውነትን ፍቕርን ስለ ዘሕደሩ ብዙሓት መንእሰያትን ኣቕሽትን “ምሳኹም ይሕሸና” ብምባል ናብኦም ክውሕዙ ጀመሩ። ኣባ ያዕቆብ ብተመሃርቶምን ዝኣመኑዎም ፈለስትን ተሰንዮም ብዙሓት ገዳማት ኢትዮጵያ በጽሑ።
ኣባ ያዕቆብ ኣብዘን 1839- 1847 ኣቢለን ዝነበራ ዓመታት ኣብ ዓድዋ፡ ኣብ ጎልዓ (ከባቢ ዓዲ ግራት)፡ ዓሊተና (ኢሮብ) ስፊሮም ነበሩ፣ ኣባ ያዕቆብ ብኢድ ኣቡነ ማስያስ ጉልየልሞ (ንኣውራጃ ኦሮሞ ስብከት ክገብሩ ዝተመዘዙ)ብ 8 ጥሪ 1849 ኣብ ወዳባዊት ከተማ ባጽዕ ጸገም ስለዝነበረ፣ብስቱር ኣገባብ መዓርገ ጵጵስና ተቐበሉ። ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ከባቢ ትግራይ ብራእስታት ትግራይን ብተቓውሞ ንኢትዮጵያ ዝመጹ ግብጻዊ ጳጳስንብዙሕ ስደትን መከራን ኣጋጠሞም። ድሕሪ’ዚ እታ ሓንቲ ኣማራጺት ዝነበረቶም ንሓላይ ምምጻእ ጥራሕ ኮነ።
ኣቡነ ያዕቆብ ብ 2 የካቲት 1847 ዓ. ም. ፈ. ናብ ሓለቓ ማኅበር ተልእኮ ወንጌል ናብ ካርዲናል ፊሊፖ ፍራንሶኒ ኣገዳሲ ሓዋርያዊ ጸብጻብ ጸሓፉ። ኣብ ናይቲ ዝጠቕሰ ዕለት ጸብጻቦም ንመጀመርያ ጊዜ ብዛዕባ ሓላይ ካቶሊካውያን ይዛረቡ። ሓላይ ኣገዳሲት ዓዲ ከም ዝኾነት ከኣ የረድኡ። ኣገዳስነታ ብዝሒ ህዝባን ናብ ወደብ ምጽዋዕ ብምቕራባ እትህቦ ረብሓ ኣገልግሎታን ከም ዝኾነ የፍልጡ። ሓደ ካብቶም ብኣቡነ ማስያስ መዓርግ ክህነት ዝተቐበሉ ኣባ እምነቱ ግብረቱ ኢትዮጵያዊ ንኣቡነ ያዕቆብ ወኪሎም 7 ቅርሺ ከፊሎም ብ ሓምለ 1850 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ንመንበሪ ጳጳስን ንገዳምን ዝኸውን ቦታ ገዝኡ። እኹላት ኣባይቲ ተሰርሑ። ናይ ቁምስና ቤተ ክርስትያን ሓላይ ምእመናን ተሳትፎ እናዓመረ ከደ።
ሓላይ ኣብ መወዳእታ ወርሓት ብ 1851 ዓ. ም. ፈ. ናይ ሓዋርያዊ ጳጳስ ምስሌነ ሰበኻ ምድረ- ሓበሻ ኮነት። ብመሰረት ኣዋጅ መንበረ ጰጥሮስ (ቫቲካን) እቲ ናይ ምድረ- ሓበሻ ሓዋርያዊ ናይ ሊቀ ካህናት ምምሕዳር ብ 19 ሰነ 1847 ዓ. ፈ. ናብ ደረጃ ሰበኻ ሓዋርያዊ ሊቀ ምስሌንነት ክብ በለ። ክሳብ ሽዑ ብደረጃ ሓዋርያዊ ሊቀ ካህናት ንምድረ ሓበሻ ዝመርሑ ዝነበሩ ኣባ ያዕቆብ (ዩስጢኖስ ደያኮቢስ) ብሕዝቢ ብስም ኣባ ያዕቆብ ዝፍለጡ “ጳጳስ ስዩመ ኒሎጶሊስ ሓዋርያዊ ምስሌነ ምድረ ሓበሻ” ተሸሙ። ካብ 7 ናብ 8 ጥሪ ኣብ ዘግሐ ለይቲ ብ1848 ዓ ም. ፈ. ኣብ ምጽዋዕ (ባጽዕ) ብኢድ ብጹእ ኣቡነ ማስያስ መዓርገ ጵጵስና ተቐብኡ። ኣብቲ እዋን’ቲ ብርቱዕ ስደትን ግፍዕን ኣጋጠሞም ካብ እምኩሉ ባጽዕ ቤቶም ዝነበረት ሃዲሞም ኣብ ደሴት ርእሲ ምድሪ ሃዲሞም እዮም ስርዓት ጵጵስና ዝተፈጸመሎም። ብድሕሪኦም ድማ እታ ኣብ እምኩሉ (ባጽዕ) ዝነበረት ቤቶምብብላታ ኮኸቤ (ኣማሓዳሪ ትግራይ) ዝተመርሐን ዝተኣዘዘን ሰለስተ ሽሕ ሰራዊት ኢትዮጵያ ናይ ሕዝቢ ከተማታት እምኩሉን ሕርጊጎን ቅትለትን ናይ ኣባይቲ ምቅጻልን ዘመተ ኣካየዱ። ኣቡነ ያዕቆብ ካብ እምኩሉ ሃዲሞም ናብ ደሴት ምጽዋዕ ምስ ተዓቝቡ ናይ እምኩሉ ቤት ጸሎቶም ብሰራዊት ብላታ ከኾቤ ተቓጸለት፣ ናብ ሓመድ ተለወጠት። በዚ ምኽንያት እምበኣርከስ ኣቡነ ያዕቆብ ብዙሕ ሽግር ረኸቡ።
ኣቡነ ያዕቆብ ድሕሪ 9 ወርሒን ክልተ መዓልትን ስደቶም ንሓላይ በጺሖም ንዓሊቴና ኣትዮም ብዙሕ ነገራት ኣቃንዑ። ጻዕቂ ስደትን ኣዋጅን ናብ ጎልዓን ከባቢኣን ኬንቀሳቕሶም ስለ ዘይከኣለ ሓዋርያነቶም ኣይተዓወተን። ብጉዳይ ጸጥታ ዝሓሸ ኣማራጺ ንሓላይ ምምዕባል ከም ዝሓይሽ ተረድኡ። ብ 1851 ዓ. ፈ. መወዳእታ ወርሓት እኹል ኣባይቲ ምስ ተሃንጸ ንተመሃርቲ ዘርአ ክህነት ካብ ዓሊቴና ንሓላይ ለወጥዎም። ሽዑ ሓላይ ብወግዒ መንበረ ጳጳስ ሓዋርያዊ ምስሌነ ሰበኻ ምድረ ሓበሻ (See of the Apostolic Vicariate of Abyssinia) ኮነት። ኣቡነ ያዕቆብ መዓርገ ጵጵስና ምስ ተቐበሉ ንመጀመርያ ጊዜኦም መዓርገ ክህነት ዘለበሱዎም ን ብፁዕ ገብረሚካኤል እዮም። ብፁዕ ኣባ ገብረሚካኤል ብ 1 ጥሪ 1851 ዓ. ም. ፈ ኣብታ ዝኣረገት ቤተ ክርስትያን ዓሊተና እዮም ክህነት ተቐቢሎም። ድሕሪ ክህነቶም ድማ እታ ናይ መጀመርያ ክህነታዊ ኣገልግሎቶም ክገብሩላ ዝተላኩላ ዓዲ ሓላይ እያ እያ።
በቲ እዋን’ቲ ናይ ማኅበር ላዛሪስቲ ዓለም ለኻዊ ጠቕላሊ ሓለቓ ወይ ርእሰ ጉባኤ ኣባ ኤትየን ዝበሃሉ ኣብ ከተማ ፓሪስ ይቕመጡ ነበሩ። ናይ ሰበኻ ምድረ ሓበሻ ወግዓዊ ሓውጾተ ወይ ምብጻሕ ከም ዘድሊ ከኣ ተረድኡ። ናይ ላዕላዋይ ቤት ምኽሮም ኣባል ኣባ ማርቆስ ኣንጦንዮስ ፑሶ መልእኽቶም ፈጺሞም ካብ ሃገር ቻይና ይምለሱ ስለ ዝነበሩ ናብ ሰበኻ ምድረ – ሓበሻ ወግዓዊ ትዕዝብቲ ኬካይዱ መዝነት ተቐበሉ። ኣባ ማርቆስ ኣ. ፑሶ ብ ታሕሳስ 1851 ዓ.ም. ፈ. ናብ ወደብ ምጽዋዕ ኣተዉ። ካብኡ ኣብ ቤት ማኅበር እምኩሉ ንቑሩብ መዓልታት ምስ ኣዕረፉ ብ 12 ታሕሳስ ኣብ እምኩሉ ብዝጸንሑ ወዲ ማኅበሮም ኣባ ጆቫኒ ስቴላ ተሰንዮም ናብ መንበረ ጳጳስ ሓላይ ኣምርሑ። ኃው ፍሊፒኒ ከኣ ኣብ ሓላይ ክጽበዮም ጸንሐ። ኣቡነ ያዕቆብ ግን ብሓዋርያዊ ጉዳይ ምኽንያት ኣርሖቖም ጸንሑ።እቶም በጻሒ ድማ ኣቡነ ያዕቆብ ክሳብ ዝመጹ ንሓላይን ከባቢኣን ኣነባብራ ህዝባን ክዕዘቡ ጽቡቕ ዓድል ረኸቡ። ኣቡነ ያዕቆብ ጋሻ መጺኦምሞ ከም ዘለዉ ሓበሬታ ምስ በጽሖም ብ 23 ታሕሳስ 1851 ዓ. ም. ፈ. ንሓላይ ተመልሱ። ኣብ ቤት ማኅበር ሓላይ ድማ ኣብታ ኃው ፊሊፒኒ ቅድሚ ክልተ ወርሒ ኣቢሉ ሰሪሑ ዝፈጽማ ቤት ጸሎት ልዕሊ 20 ኣቢሎም ዝበጽሑ ኣባላት ዝተሳተፉዎ በዓለ- ልደት ፈረንጂ (Christmass)ምስኣቶም ኣብዓሉ። ኣብዚ ዝተጠቕምሉ ሕብስቲ ናይ ቅዱስ ቁርባን ድማ ንድኽነቶም ዝነግር ሑጻ ዝተሓወሶ ሓርጭ ዝተሰንከተ ነበረ። እቶም ልኡኽ ነዚ ርእዮም ንኹነታት ኣነባብራ እቲ ህዝብን ከባቢኦምን ከስተውዕሉ ከኣሉ። ድሕሪ’ዚ እቶም መልእኽተኛ ማኅበር ብዘድሊ ጉዳያት ምስ ኣቡነ ያዕቆብ ተዋስኡ። እቶም በጻሒ ኣብ መዝገቦም ዘስፈሩዎ ብዛዕባ ሓላይን ኣቡነ ያዕቆብን እምበኣርከስ ከምዚ ይመስል፡
“ሓላይ ካብ 700 ክሳብ 800 ዝበጽሕ ሕዝቢ ነበራ። ግምት ብዝሒ ካቶሊካውያን ካብ 400 ክሳብ 500 ነበረ። ናብ ስብከተ ወንጌል ዝተዋፈሩ 15 ካህናት ደቀባትን ቁሩባት (ውሑዳት) ፈለስትን፣ 10 ተመሃሮ ዘርኣ ክህነት ከምኡውን ካልኦት እናተመላለሱ ዝመሃሩ መንእሰያትን ነበሩዋ። ኣቡነ ያዕቆብ ምስ ሕዝቢ ሓበሻ ንኺነብሩ ህያብ ዝተዓደሉ ይመስሉ። ሕያዋይ፡ ተፈታዊ፡ ለዋህ፡ ቀጻዒ ርእሶም፡ ዕጉስ እዮም ዝነበሩ። ብኹሉ ኣነባብራኦም ነቶም ካህናት ደቀባት እዮም ዝመስሉን ዝኽተሉን። ብምግብን ኣካዳድናን ንዓኣቶም መሰሉ። ሓርፋፍ ዝዓለባኡ ቀሚሽን ንእሽቶ ጨርቂ ቆቡዕን ይወድዩ፤ ናይ ቆርበት ላም ማእሲ ከኣ ነበረ ዓራቶም።ተወጢሖምሉ ዝኸዱ ፈረስ ኣይትርእን ኢኻ። ምስኦም ዝስጉም ነዊሕ ምርኩስ እዩ ብጻዮም። እዚ ኩሉ ምናኔ- ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ቅድሚ ሕዝቢ ኣኽብሮት እዩ ዜሕድረ። ቅዱስ ተባሂሎም ከኣ ተሰምዩ።”
ኣቡነ ያዕቆብ ንሓላይ ናብ መንበር ሓዋርያዊ ጳጳሳዊ መሪሕነቶም ምስ ለወጡዋ ብትእዛዝ መንበረ ጴጥሮስ (ቫቲካን) ንወዲ ማኅበሮም ኣባ ሎረንዞ ቢያንከሪ ብ 2 ጥቅምቲ 1853 ዓ. ፈ. ኣብ ቤተ ክርስትያን ቅዱስ ሚካኤል ሓላይ ጳጳስ ስዩመ ላንጎን ምኽትል ሓዋርያዊ ምስሌነን ሰበኻ ምድረ ሓበሻ ቀብኡዎም። ባዕሎም ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ዜና መዋዕሎም በዛ ዝተጠቕሰት ዕለት ከም ዘመልክቱዎ ክልተ ሓገዝቲ ዝቐብኡ ኣቡናት ስለዘይነበሩ ብፍሉይ ሓዋርያዊ ፍቓድ ክልተ ካህናት ደቀባት ብትዕዝብቲ ኣብቲ ቅብኣ ጵጵስና ተሳተፉ። ንሳቶም ኣባ ወልደገብርኤል በዓል ሽዋን ኣባ ዘካርያስ በዓል ኣኽሱም ነበሩ። ክልቲኦም ምሁራት ሮማ ስለ ዝነበሩ ቋንቋ ላቲን ከኣ ስለ ዝፈልጡ ነቲ ብላቲን ዝተኻየደ ስርዓት ቅብኣ ጵጵስና ብትዕዝብቲ ጥራሕ ዘይኮነስ ብርድኢት ተኸታተሉዎ።
2. ኣባ ዘካርያስ ንኡስ በዓል ዘንጐሕዋሕዱ ብዝብል ስም ዝፍለጡ ዝነበሩ፡ ብ19 ነሓሰ 1852 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ መዓርገ ዲቁና ብኢድ ኣቡነ ያዕቆብ ተቐበሉ። ብ21 መስከረም 1856 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ክህነት ተቐበሉ።
3. ኣባ ዮሴፍ፡ ብ 19 ነሓሰ 1852 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ብኢድ ኣቡነ ያዕቆብ መዓርገ ዲቁና ተቐበሉ። (ዕለተ ክህነቶም ኣይነጸረን) ። ኣብ ናይ 27 ታሕሳስ 1854 ዓ. ም. ፈ. ዜና መዋዕሎም ቅዱስ ኣቦና ካብ ቤት ማእሰርቲ ወጺኦም ኣብ ከባቢ ጐንደር ተሓቢኦም ብዝነበሩሉ ጊዜ ስደት ከይፈርሑ ካብ ሓላይ ንጐንደር ሓዲስ ካህኖም ኣባ ዮሴፍ በዓል ጐጃም ከም ዝመጽኡዎም ይሕብሩ።
10. ኣባ ዮሓንስ ተስፋጊዮርጊስ (ተወልደ መድህን ብዝብል ስም ዝፍለጡ ዝነበሩ በዓል ኣውራጃ ዓድዋ) ፡ ብ 21 መስከረም 1856 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ብኢድ ኣቡነ ያዕቆብ መዓርገ ክህነት ተቐበሉ። (እዞም ካህን እዚኦም ቅዱስ ኣቦና ያዕቆብ ኣብ ሩባ ዓሊገደ ክሞቱ ምስ ቀረቡ ንምስጢረ ኑዛዜኦም ዝሰምዑን ሬሳኦም ኣብ ቀጽሪ ቤተ ክርስትያን ቅዱስ ሚካኤል ሓላይ ተቐቢሮም ካብ ዘለዉን እዮም።)
11. ኣባ ኪዳኑ ወይ ኪዳነማርያም ወልደጊዮርጊስ በዓል ወረዳ ኣሕስኣ ኣውራጃ ዓድዋ፡ብ 21 መስከረም 1856 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ብኢድ ኣቡነ ያዕቆብ መዓርገ ክህነት ተቐብሉ። (እዞም ካህን እዚኦሞ’ውን ሬሳኦም ኣብ ቀጽሪ ቤተ ክርስትያን ቅዱስ ሚካኤል ሓላይ ተቐቢሮም ኣለዉ።)
ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ብድሕሪ እቶም ንሓላይ ዝበጽሑዎም ኣባ ማርቆስ ኣ. ፑሶ፣ ብዕለት 13 ግንቦት 1852 ዓ. ፈ. ንመጀመርያ ጊዜ ሓደ መልእኽቲ ጸሓፉሎም። ኣብቲ መልእኽቲ ቅዱስ ኣቦነ ያዕቆብ ኣብ ዝህቢ ሓላይ ፍቱውን ቅቡልን ከም ዝነበሩ ዘርኢ እዩ። ኣብቲ ጽሑፉ ንሓደ ናይ ሓላይ ኣመሓዳሪ ዝነበረ ኣቦኡ ካቶሊካዊ እምነት ተቐቢሎም ነበሩ። እቶም ሽማግለ ሰብኣይ ብዕደመ ደፊኦምን ሓሚሞም ክሞቱ ቀሪቦም ኣብ መደቀሲኦም ተጋዲሞም ነበሩ። እዞም ሰብኣይ ንወዶም ጸዊዖም፡ “ዝወደይ! ቅድሚ ምማተይ ክምረቐካ እንተ ደሊኻ ኣቡነ ያዕቆብ ዝበሉኻ ከም ትሰምዖምን ከም ተኽብሮምን ውዕሊ እተወለይ” በሉዎ። እቶም ካልኦት ስድራቤት እውን ብኹነታት ወላዲኦም ኣብ ጎድኖም ኮይኖም እናበኸዩ ከበቡዎም። ድሕሪ’ዚ እቶም ሽማግለ ሰብኣይ “ኣብ ክንዲ ምብካይ ምጽንናዐይ ክትካፈሉ ዶ ኣይምሓሸን? ምስ መድሓኒየይ ክራኸብ እኸይድ ከም ዘለኹ ዶ ኣይተስተውዕሉን ኢኹም? ቀልጥፉ! ቀልጥፉ! እቲ መብራህቲ ወልዑዎ! ንቐብረይ ከኣ ተዳለዉ ‘ዞም ደቀይ!” በሉዎም።
እቶም ሽማግለ ሰብኣይ ምስ ሞቱ ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ስርዓት ቀብሮም መሪሖም ተሳተፉ። ምስኦም ድማ ሸውዓተ ናይ ኦርቶዶክስ ኣቕሽቲ ኣሰነዩዎም። እቶም ኣቕሽቲ ንኣቡነ ያዕቆብ ኣዝዮም ይፈትውዎም ስለ ዝነበሩ ንባዕላቶም ካቶሊካውያን ክኾኑ ወሰኑ። ካቶሊካውያን ድሕሪ ምዃን ድማ ቤተ ክርስትያናቶም ኣብ ትሕቲ ምሕደራ ኣቡነ ያዕቆብ ክኸውን ተሰማምዑ። ቤት ትምህርቲ ክሰርሑሎም ድማ ተላበውዎም። እቶም ካብ ግብጺ ዝመጹ ጳጳስ ኣቡነ ሰላማ ነዚ ነገር እዚ ምስ ሰምዑ ኣዝዮም ሓረቑ። ወረቐት ጽሒፎም ድማ “ብኣባ ያዕቆብከይትጽለው” ኢሎም ኣምሪሮም ድሕሪ ምዝራብ ካብ ዓዶም ክሰጉዎም ከም ዘለዎም ጸሓፉሎም። እቶም ኣቕሽቲ ኦርቶዶክስ ግን ንቕዱስ ኣቦና ይኣምኑዎምን ይፈትዎምን ስለ ዝነበሩ ንመልእኽቲ ኣቡነ ሰላማ ጸማም እዝኒ ብምሃብ እኳ ደኣ መሊሶም ንሔቦን ኣዅሩርን ዓዲ ቁንጽን ዓዲ ፍኒዕን ማይዔላን ክበጽሑዎምን ካቶሊካውያን ንኺኾኑን ዓቢይ እጃም ኣበርከቱ።
በዚ መንግዲ’ዚ እምበኣርከስ ሓላይ ካቶሊካዊ እምነት ኣብ ኤርትራ ድልዱል መሰረት ክረክብ ገፊሕማዕጾ ዝኸፈተት ዓዲ እያ። ኣቡነ ያዕቆብ ከኣ ኣዝዮም ፍቱውን ቅዱስን ስለ ዝነበሩ እቲ ህዝቢ ካብ መጠን ንላዕሊ የኽብሮም ከም ወላዲኡ ይቖጽሮምን ነበረ። ቅዱስ ኣቦና ብገዛእቲ ትግራይን ተቓውሞ ኣቡነ ሰላማን ዝተወደበ ዝተፈላለየ ፈተነ ቅትለትን የገጥሞም ስለ ዝነበረ፡ ህዝቢ ሓላይ ነዚ ኩነታት እዚ ምስ ሰምዐ ንቕዱስ ኣቦና ካብ ሓላይ ኣርባዕተ ኪሎ ሜተር ንወገን ሰሜናዊ ምብራቕ ዝረከብ “በዓቲ ጽዮን” ወይ ድማ ብኣጸዋውዓ ልምዲ ሓላይ “በዓቲ ለጨን” ተባሂሉ ዝጽዋዕ ቦታ ወሲዶም ካብቲ ዝመጽእ ዝነበረ ፈተነታት የድሕኑዎም ከም ዝነበሩ ኣቦታት ሓላይ ክሳብ ሕጂ ይምስክሩ። ኣቡነ ያዕቆብ እውን ኣብዚ ሃዲሞም ዝዕቆቡሉ ዝነበሩ በዓቲ ጸሎተ ቅዳሴኦም የብጽሑ ከም ዝነበሩ ይንገር።ህድሞ ናይ ቅዱስ ኣቦና ውን በቶም ጸላእቲ ይቃጸል ከም ዝነበረ የዘንትዉ። እዛ ሕጂ ኣብ ሓላይ ዘላ ቅርሲ ህድሞ ናይ ቅዱስ ያዕቆብ ኣቦና ሳልሰይቲ ከም ዝኾነት እውን ኣቦታት ሓላይየዘንትዉ።ኣብዚ እዋን’ዚ መሬት ሓላይ ብጽሕድን ኣውሊዕን ካልእ ኣግራብን ዝተሸፈነ ንኽትኣትዎ ዘፍርሕን ሰፈር ኣናብስን፣ ኣናብርን፣ ኣዛብእን፣ መፍለስን ፣ ዓጋዜንን ካልእ ዝተፈላለዩ እንስሳ በረኻን ኣራዊትን ስለ ዝነበሩዎ እዚ’ውን ሓደ ካብቲ ብድሆታት ምንቅስቓስ ቅዱስ ኣቦና ከም ዝነበረ ዝከሓድ ኣይኮነን። እቲ ክሊማ ንባዕሉ፡ ከባቢ ሓላይ ከም ዝፍለጥ ካብ ኤርትራ እቲ ዝዘሓለ ቦታታት ምዃኑ እዩ ዝፍለጥ፣ ኣብዚ ጊዜ እዚ እንታይ ተደኪኖም ነቲ ኩሉ ቁሪ ይሓልፉዎ ከም ዝነበሩ ዘየገርም ኣይኮነን፣ ኣቡነ ያዕቆብ ነዚን ካልእን ኣብቲ ጉዕዞ ሕይወት ካብ ዘጋጥሞም ዝነበረ ከዘንትዉ ከለዉ “ ኵሉ ዓይነት ስቓይን ስእነትን ኢና ንሕልፍ” ድሕሪ ምባል ቀጺሎም “ጥሜት፡ ጽምኢ፡ ሕሉፍ ዋዕን ቁርን፡ ድቃስ ለይቲ ንስእን፣ ንብረትናን ኣቕሑ ቤተ ክርስትያንን ይጠፍኣና፡ ክድዓት ናይቶም ድኹማትን ብሓሶት ምሳኹም ኣለና ዝብሉናን ከምኡ ድማ ንስደትን ንሓደጋ ሞትን ዘቃልዕ ኩነታት ኢና ንነብር ዘለና” እናበሉ ንዅነታትን ነቲ ዘሕልፉዎ ዝነበሩ ጸገማትን የዘንቱዉልና። ቀጺሎም ድማ ማኅበሮም ይርዱእሎም ከም ዘይነበሩ እንክገልጹ “እቲ ቀንዲ ዘጨንቐንን ከም ውግዘትኮይኑኒ ዘሎ ግን ካብ ክቡር ሓላቓና ዝመጸ እዩ” ይብሉ። ነዚ ውግዘት ዝብሉዎ ዘለዉ ነቲ ዝነብሩዎ ዝነበሩ ኣነባብራ ካብ ዘይምርዳእ ካብ ሓላቓ ማኅበሮም ዝመጾም ዝነበረ ተቓውሞ እዮም ዝዛረቡ ዘለዉ። ምኽንያቱ እቲ ናብ ኣቡነ ያዕቆብ ዝመጽእ ዝነበረ ገንዘብ ብኢድ እቶም ንባጽዕ ዝመላለሱ ዝነበሩ ቆንስ ፈረንሳ ይመሓላለፍ ስለ ዝነበረ ኣብ ኢዶም ኢድ እቶም ተቐበልቲ እዩ ዝጠፋፋእ ዝነበረ እምበር ኣቡነ ያዕቆብ ስለ ዝዘረውዎ ኣይኮነን። እቶም ሓለቓ ዝስደድ ዝነበረ ገንዘብ ካቶሊክ ንኽኾኑ ንሰባት ዝወሃብ ዘሎ እዩ ዝመስሎም ዝነበረ። ዳሕራይ ግን ኣባ ማርቆስ ኣ. ፑሶ መጺኦም ብዓይኖም ምስ ረኣዩዎም “ኣቡነ ያዕቆብ ምስ ህዝቢ ሓበሻ ክነብሩ ዝተፈጥሩ ሰብ እዮም” ክብሉ ብኣድናቖት መስኪሮምሎም።
ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ብተቓወምቲ ብዙሕ ፈተናታትን ስደትን ሓሊፎም እዮም። ግብጻዊ ጳጳስን ኣብ ጎንደር ነጊሱ ዝነበረ ንደጊያት ውቤ ስዒሩ በትሪ ስልጣን ዝጨበጠ ራእሲ ካሳ (ቴድሮስን) ሓቢሮም ንቕዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ንምስጓጕ ዘይፈተኑዎ ሜላታትን ምኽርን ኣይነበረን። ነቶም ኣብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ዝኣመኑ ህዝቢ ብፍላይ ከኣ ኣብ ከባቢ ትግራይ (ዓሊተናን ጎልዓን ከባቢኡን) ዝነበሩ ብሕሱም ኣጋፊዖሞምን ኣሳዲዶምዎምን እዮም። ቅዱስ ኣቦና እውን ምስ ዝኣመኑዎም መከራ ክቕበሉ ግድን ኮኖም። እቶም ተቓወምቲ ካብ ትግራይ ሓሊፎም እውን ንሓላይን ቤተ ክርስትያኖምን ከዕኑዉን ከቃጽሉን ወተሃደራት ይልእኩ ነበሩ። ህዝቢ ሓላይ ግን ነቲ ዝግበር ዝነበረ ዘይፍትሓዊ ተግባራት ብትሪ ይቃውሙን ይከላኸሉን ነበሩ።
ቅዱስ ኣቦና ብ 7 ለካቲት 1854 ምስ ብጾቶም ኣባ ተኽለሃይማኖት በዓል ጎልዓን ኣባ ተኽለሚካኤልን ኣባ ተስፋጽዮንን ደብተራ ሃይሉ በዓል ሓላይን ንጎንደር ነቐሉ። ኣብ ጎንደር ድማ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ዝኣክል ብዙሕ ማእሰርትን ግፍዕን ረኸቡ። ብፁዕ ኣባ ገብረሚካኤል እውን ኣብዚ እዮም ተባዕ ምስክርነቶም ብምሃብ ብ 29 ነሓሰ 1855 ዓ. ም. ፈ. ሰማእት ዝኾኑ።
ቅዱስ ኣቦና ድማ ካብዚ ቤት ማእሰርቲ ጎንደር ውጺኦም ንሒደት ኣዋርሕ ኣብ እምኩሉ ድሕሪ ምቕማጥ ኣብ ወርሒ ሓምለ 1856 ዓ. ፈ. ንሓላይ ተምልሱ። ኣብዚ ጊዜያት’ዚ እውን ካብ ፈረንሳ ዝመጸ ሩሰል ዝተባህለ ቆንስል ንእምኩሉ መጺኡ ነበረ። ቀጺሉ እውን ንሓላይ መጸ። ብ 6 ጥሪ 1860 ብብዓለ ኣስተርእዮ ናይ ላቲን (Epiphany) ኣቡነ ያዕቆብ ምስ ቆንስል ፈረንሳ ኣብ ሓላይ ኣብዓሉ፣ ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ነቲ ቆንስል ኩነታት ሕይወቶም ገለጹሉ። ንሱ ኣብቲ ቦታ ምምጽኡ ውን ጽቡቕ ተሰምዖም። እቶምዝበለጹ ብኣቡነ ያዕቆብ ዝተመስከረሎም ወዲ ማኅበሮም ኣባ ደልሞንተ ዝተባህሉ ካህን ብዕለት 8 ጥሪ 1860 ኣቢሎም ንሓላይ ኣተዉ። ኣባ ደልሞንተ ንቕዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ብቐሊሉ ከለልዩዎም ኣይከኣሉን። ኣባ ደልሞንተ ዝተዓዘብዎ እንክገልጹ “ኣብ ኣፍ ደገ ናይ’ቲ ገዛ ኣብ መሬት ኮፍ ዝብሉ ሓደ ኣረጊት ሰብኣይ ረኣኹ። ንሶም ኣብ ሓደ ኢዶም መጽሓፍ ሒዞም፣ ባህላዊ ካባ ናይ ኢትዮጵያ ኣብ ዝባኖም ዝወደዩ ነበሩ። እንተኾነ እዞም ሽማግለ ሰብኣይ ኣቡነ ያዕቆብ እዮም ኔሮም” ይብሉ። ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ውሽጢ 14 ዓመት ንበጻሒኦም ኣባ ማርቆስ ኣ. ፑሶ ከምኡ ድማ ድሕሪ 8 ዓመት ንሓዲሽ ካህን ውዲ ማኅበሮም ብምርካብ ከኣ ኣዝዮም ተሓጎሱ። ብምኽንያት ድኽነቶም ከኣ ብቑዕ ኮፍ መበሊ ኮነ መደቀሲ ክፍሊ ብዘይምርካቦም ጎሃዩ። እተን ዝነበራኦም ከኣ ንቆንስል ፈረንሳ ተጠቒሞምለን። ኣቡነ ያዕቆብ ንኣባ ደልሞንተ ኣዝዮም እዮም ዘድንቕዎም፣ ንመጻኢ እውን ናቶም ተካኢ ኪኾኑ ከም ዘለዎም ተላብዮምዎም እዮም።
ንጉስ ቴድሮስ ብወተሃደራቱ ንጎቦታት ትግራይ ምስ ሓዛ ንቆስል ፈረንሳ ክቆጻጸር እውን ብዙሕ ተስፋ ገበረ። ሩሰል ግን ካብ ሓላይ ክሃድም ጸገም ኮኖ። እንተኾነ ብምትሕግጋዝ ኣባ እምነቱ ብለይቲ ብዕለት 28 ጥሪ 1860 ካብ ሓላይ ሃደመ።
ነዲሮም ዝመጹ ወተሃደራት ሃጸይ ቴድሮስ፥ ቆንስል ፈረንሳ ብለይቲ ከም ዝሃደመ ሲሚዖም፣ ወጋሕታ ዕለት 9 ለካቲት ቀጽሪ ሓላይ ከቢቦም ሓዙዋ። በዛ ዕለት’ዚኣ ኣቡነ ያዕቆብ ንግሆ ተባራቢሮም ቅዳሴኦምን ጸሎትምን ከዕርጉ ናብ ቤት ጸሎቶም ኣተዉ፣ ነዚ ዝረኣዩ ወተሃደራት ንማዕጾ ቤት ጸሎት ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ሰቢሮም ኣተዉ። ኣቡነ ያዕቆብ ዝጀመሩዎ ቅዳሴን ጸሎትን ከቋርጹ ተገደዱ። ቀስ ኢሎም ወጺኦም ድማ እታ ናይ መወዳእታ ናይ ሓላይ ቡኖም ሰተዩ። ብዘይ ገለ ምቅርራብ ድማ ብስም ሃጸይ ተድሮስ በቶም ወተሃደራት ተኣሲሮም ካብ ሓላይ ንተኾንዳዕ ዝተባህለ ዓዲ ተወስዱ። እቶም ብቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዝተመስከረሎም ኣባ ደልሞንተ ካብ ዝመጹ ውሑድ እዮም ጌሮም፣ ምስ ኣቡነ ያዕቆብ ተኣሲሮም ክውሰዱ እውን ነቐሉ። ኣቡነ ያዕቆብ ግን “ደሓን ኣነ ይኣክል” ብምባል ንህዝቦም ክጓስዩ ኣብ ሓላይ ከም ዝጸንሑ ገበሩ። ኣቡነ ያዕቆብ ንተኾንዳዕ ተኣሲሮም ምስ ከዱ ኣብ ሓንቲ ጭራም ወረቐት መልእኽቲ ናብ ኣባ ደልሞንተ ጸሓፉ። እታ መልእኽቲ፡ “ኣነ ኣብ ሓደ ደምበ ምስ ኣባቕልን ኣፍራስን ከብትን ዝሓድራሉ ተኣሲረ ኣለኹ። እንተኾነ ከም ንጉስ እዮም ዝሕብሕቡኒ ዘለዉ” ድሕሪ ምባል ቀጺሎም ድማ “ንስኻ [ኣባ ደልሞንተ] ብዘይካ እቲ ንኣቡን ዝተሓዝአ ስልጣን ካልእ ኩሉ ስልጣነይ ሂበካ ኣለኹ። እኹል ቀለም ምስ ረኸብኩ ኣንውሕ ኣቢለ ክጽሕፈልካ እየ። ወላ ሓንቲ እኳ ዘፍርሕ የብልካን፣ ንኹልኻትኩም ድማ እባርኸኩም ኣለኹ፣ ብፍላይ ከኣ ን ኃው ፍሊፒኒ ኣቐዲመ ውን ንእምኩሉ ክኸይድ ኣፍቂደሉ ኣለኹ. . .፣ ሓቚፈ ዝስዕመኩም ክቡራት ኣኅዋተይ። ዘፍቅረኩም ያዕቆብ ዩስጢኖስ” እናበሉ ጸሓፉሉ። ነዚ ኩሉ ዝረኣዩ መእምናን ሓላይ ቅዱስ ኣቦኦም ተኣሲሮም ክውሰዱ ኣይተዋሕጠሎምን። ሽማግለ ሓላይ ተኣኪቦም ብምምካር ምስ ቆንስል ፈረንሳ ብምትሕብባር 100 ታለርስ (ቅርሺ) ኣዋጺኦም ንኣቡነ ያዕቆብ ካብ ቤት ማእሰርቲ ተኾንዳዕ ከም ዝወጹ ገበሩ፣ ብለይቲ ድማ ካብ ተኾንዳዕ ብሩባ ሓዳስ ጌሮም ንጊዝኡ ኣብ ባጽዕ ከም ዝጸንሑ ተገበረ። ኣቡነ ያዕቆብ ግን ብዛዕባ ኵነታቶም እናሰከፎም ስለ ዝመጸ ብዛዕባ እታ ዝተኸሉዋ ፈልሲ ቀጻልነታ ንምውሓስ ካብ ምሕሳብ ብዓዲ ኣይወዓሉን። ብዕለት 28 ለካቲት ኣብ ተኾንዳዕ ቅድሚ ምውጽኦም ናብ ኣባ ደልሞንተ ስፍሕ ዝበለ መልእኽቲ ጸሓፉ። ኣቡነ ያዕቆብ ሽሕ እኳ ኣቡነ ቢያንኬሪ ተካኢ ኣቡን እንተ ነበሩዎም ኣብ ዝተፈላለየ ስነ ሓሳብ ግን ብዙሕ ስምምዕ ኣይነበሮምን። ኣቡነ ቢያንኬሪ ምስቶም ኣቡነ ያዕቆብ ቀዳምነት ሂቦም ዘኽብሩዎምን ዝፈትውዎምን ካህናት ደቂ ሓበሻ ብዙሕ ስምምዕ ከም ዘይነበሮም ኣብ ታሪኾም ንረክብ። ከምቲ ኣቡነ ያዕቆብ ዘጽኑዑዎም ዝተጠቕምሉን ኣቡነ ቢያንከሪ ግን ንስርዓት ግእዝ እውን ብዙሕ ዝድፉ ኣይመስሉን፤[ኣቡነ ሎሬንሶ ቢያንኬሪ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ፡ ብ ዕለት 2 ጥቅምቲ 1853 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ደብረ ቅዱስ ሚካኤል ሓላይ ብኢድ ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ከም ተካኢ ኣቡን ብምዃን መዓርገ ጵጵስና ዝተቐብኡ ወዲ ማኅበሮም እዮም።] በዚ ምኽንያት ድማ ኣቡነ ያዕቆብ ንኣባ ደልሞንተ ናቶም ተካኢ ኪኾኑ ዝተደልዩዎም ዝነበሩ ነባ ደልሞን እዮም። ኣብዚ መልእኽቶም እምበርከስ ኣባ ደልሞተ ብስሞም ናብ ሮማን ናብ ማኅበሮምን ወረቐት ጽሒፎም ኣቡነ ያዕቆብ ከም ዝሰመዩዎምን ንሶም ከኣ ክቕበሉዎ ከም ዝኽእሉንክጽሕፉ ከም ዘለዎም ይላበዉ።
ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ቅድሚ ራእሲ ቴድሮስ ፊት ንፊት ምእንቲ ክማጐቱ ሓሰቡ። እንተኾነ ብምኽንያት ማእሰርቲ ኣቡነ ያዕቆብ ህዝቢ ሓላይ ኣንጻር ኣሳደድቲ ክቃልስ ሓያልን ደማውን ግጭት ኣለዓዓለ። ኣቡነ ያዕቆብ እውን በዚ ሰጊኦም ነበሩ። እቲ ዝሓሸ ማራጺ ንኣቡነ ያዕቆብ መውጽኢ ዝኸውን ገንዘብ ኣዋጺእካ ንዓኦም ንጊዜኡ ካብቲ ቦታ ምእላይ ዝብል ሓሳብ ሽማለታት ሓላይ ተማኸሩ። ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ነዚ ሓሳብ ተቐበሉዎ። ኣብ መወዳእታ ድማእቶም ሽማግለታት ብዝወሰዱዎ ቆራጽ ስጉምቲ ተሓጊዞም ኣቡነ ያዕቆብ ብዕለት 3 መጋቢት 1860 ካብ ቤት ማእሰርቲ ተኾንዳዕ ብለይቲ ብሩባ ሓዳስ ጌሮም ኣህደሙዎም። ለይትን መዓልትን ድሕሪ ምጉዓዝ ድማ ብዕለት 6 መጋቢት ኣጋ ንግሆ ወጋሕታ እምኩሉ (ባጽዕ) ኣተዉ። ኣብኡ ድማ ኣቡነ ቢያንኬሪ ጸንሑዎም። ድሒሮም ድማ ካልኦት’ውን ብምኽንያት እቲ ብሰንኪ ኣሳደዲ ራእሲ ቴድሮስን ግብጻዊ ጳጳስ ኣቡነ ሰላማን ዝሰዓበ ዘይርጉእነት ካልኦት ኣባ ደልሞንተን ሸሞንተ ኢትዮጵያውያን ካህናትን ኣቶ ገላውደዮስ [ በዓል ጎልዓ] ምስ በዓልቲ ቤቶም ወ/ሮ መቕደስን ስድራቤቶምን ዝርከቡዎምን ንእምኩሉ ሰዓቡዎም። ክሳብ ነገር ዝሃድእ ድማ ኣብኡ ተቐመጡ። ቤት እምኩሉ ድማ ልዕሊ ዓቕሙ ሰባት ክእንግድ ጀመረ። ብሰንኪቲ ዘጋጠመ ብዝሒ ሰባት ገንዘብ እናወሓደ ስለ ዝኸደ እቲ ኣብ ደሴት ባጽዕ ክስራሕ ተሓሲቡ ዝነበረ ቤተ ክርስትያን ተደናጎየ። ካብ ወርሒ ግንቦት ኣቢሉ ኣቲ ተላዒሉ ዝነበረ ዘይምርግጋእ ብመጠኑ ስለ ዝዘሓለ ገለ ካብቶም ንባጽዕ ሃዲሞም ዝነበሩ ንትግራይን ንሕላይን ክምለሱ ጀመሩ። ኣቡነ ያዕቆብ እውን ንኹሎም መሪቖም ኣፋነውዎም። ኣቡነ ያዕቆብን ገሊኣቶም ብጾቶምን ግን ክሳብ መወዳእታ ወርሒ ሓምለ ኣብ እምኩሉ ጸንሑ።
ወርሒ ሓምለ ባጽዕ ብርቱዕ ሙቖትን ጸቕጥን ስለ ዝኾነ ኣብኡ ክትነብር ቀሊል ኣይኮነን። በዚ ምኽንያት እቶም ካብዚ ቦታ ንሓላይ ከይተምልሱ ዝጸንሑ ነቲ ኣዝዩ ዝሑልን ተባሃግን ኩነታት ኣየር ሓላይ ክናፍቑን ኣብ ሕላሞም ክረኣዮምን ጀመረ። ኣባ ተስፋጽዮን እውን በቲ ኣብ ጎንደር ተኣሲሮም ከለዉ ብኹርማጅ ዝተሃርሙዎ፣ ንኽሓዊ ሽዱሽተ ወርሒ ዝወሰደ ቁስሊ ንኽሓውየሎም ዝያዳ ነዚ ለውጢ’ዚ ይብህጉ ነበሩ። ኣብ መወዳእታ ግን ብናይ ኩላቶም ስምምዕ ኣቡነ ያዕቆብ እውን ምስኦም ካብ እምኩሉ ንሓላይ ክኸዱ ተሰማምዑ። ኣብዚ ወርሒ’ዚ ግን ኣቡነ ያዕቆብ ሓይሎምን ኩነታት ጥዕናኦምን ኣዝዩ ኣንቆልቆለ። ንተመሃርቶምን ንካህናት ብጾቶምን ድማ ኣብዚ እዋን’ዚ ነታ ንዓመታት ዝደኸሙላ ግራቶምን ስብከተ ወንጌሎምን ክፍለዩዋ ተቓሪቦም ከም ዘለዉ ስለ ዝተረድኡ “ጊዜይ ቀሪባ እያ፣ ምናልባት እታ ሰዓት ሞተይ ቀሪባ ትመልስ” እናበሉ ተዛረቡዎም። ኣቡነ ያዕቆብ ኣብዚ ናይ መወዳእታ ስብከቶም ብኑጹርን ሓጺርን መንገዲ ንተመሃርቶምን ካህናቶምን ኣብ እምነቶም ክጸንዑንእሙናት ኮይኖም ክጎዓዙን ንርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ናይ ሮማ ክእዘዙ ከም ዘለዎምን ኣዘኻኸሩዎም።
ብዕለት 19 ሓምለ ኣቡነ ያዕቆብ በዓለ ቅዱስ ቪንቸንስዮስ ዘጳውሊ ምስ ኣብዓሉ ፍሉይ ድኻምን ልዑል ረስንን ተሰምዖም። ለይቲ ብዕለት 27 ሓምለ ሓደ ካብ ኣባላቶም ንኣቡነ ያዕቆብ ማይ ኣምጸኣሎም፣ ንሶም ግን ወጋሕታ ስለ ዝነበረ፡ ቅዳሴ ክገብሩን እታ ናይ መወዳእታ ጊዜኦም ተመጽእ ከም ዘላ ፈሊጦም ኣበዩ። ሰዓታት ሞቶም ከም ዝቐረበት ተፈሊጡዎም ንኹሉ ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ዝጽሕፉዎ ዝነበሩ ውልቃዊ ወረቓቕቶም ኣብ ሓዊ ኣቃጸሉዎ። ድሕሪ’ዚ ኣባ ተኽለሃይማኖት “ንዓኹም እቲ ጥዑም ኣየር (ንፋስ) ናይ ሓላይ እዩ ንጥዕናኹም ዘሕውየልኩም” ብምባል ሓሳብ ኣቕረቡ። ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ንሓሳብ ኣባ ተኽለሃይማኖት ቀልጢፎም ተቐበሉዎ። ድሕሪ’ዚ ብዕለት 29 ሓምለ ኣቡነ ያዕቆብ ብልዑል ድኻምን ቃንዛን ነታ መፋነዊት ናይ መወዳእታ ቅዳሴኦም ኣዕረጉ። ነቶም ኣብ ክንዲ ኃው ፍሊፒኒ ኣብ ባጽዕ ንኽጸንሑንምስራሕ ቤት ጸሎት ክከታተሉንዝነበሮም ኣባ ደልሞንተ ናይ ፈነዋ ለበውኦም ተዛረቡዎም።
ድሕሪ’ዚ በቲ ንጉዕዞ ዝሓሸ ዝተባህለ ሰዓታት ኣጋ ምሸት ድሕሪ ቀትሪ ኣግማሎም ጽዒኖም ንእምኩሉ ተፋነዮም ሕርጊጎ በጽሑ። ኣባ ተኽለጊዮርጊስ ድማ ካብ ገመል ወዲቖም ንእሽቶይ ሓደጋ ኣጋጠሞም። “ናይብ ሓሰን” ዝተባህለ ኣስላማይ እሙን ዓርኪ ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ኣብቲ ብለይቲ ዝኸዱዎ ዝነበሩ መንገዲ የሰንዮም ነበረ።
ብዕለት 30 ሓምለ ኣብ “ማይ ስንቂ” ዝተባህለ ቦታ በጽሑ። ኣቡነ ያዕቆብ ኣብዚ ምስ በጽሑ ብረስኒ ተቖልዮም ፈጥፈጥ በሉ። ኣባ ሰይፉን ኣባ ሃይሉን ድማ ብርቱዕ ሓሚሞም ምግቢ ምብላዕ ኣበዩ። ተመሃራይ ሊዮ ወዲቑ ኢዱ ተሰብረ። በታ ንግሆ’ቲኣ ኣብ ሩባ ዓሊ ገዲ(ሩባ ኣጣል) በጽሑ። ብኸበሳ ዝመጸ ውሕጅ ክሰግሩ ድማ ክዳውንቶም ጠልቀየ። ካብቲ ከባቢ ዝተላዕለ ሓያል ረስኒ ስለ ዝነበረ ዝስተ ማይ እውን ኣይረኸቡን፣ ብጽምኢ ማይ ነቐጹ። ሰዓት ዓሰርተ ቅድሚ ቀትሪ ቁሩብ ዕረፍቲ ድሕሪ ምውሳድ ድማ ኣብቲ ሩባ ቡን ቆልዮም ክሰትዩ ጀመሩ። ተመሃራይ ገብረሚካኤል ንኣቡነ ያዕቆብ ቡን እና’ቐበሎም ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ቀስ ኢሎም ብህድእ ዝበለ ድምጺ ህይወቶም ካብ ሰለስተ ሰዓት ንላዕሊ ክትጸንሕ ከም ዘይትኽእል ሓበሩዎ። ኩነታት ኣባ ሰይፉን ኣባ ሃይሉን ግን ኣብ ሓደጋ ስለ ዝነበረ ዝበዝሐ ኣቓልቦ ናይ ቶም ኣባላት ናብኦም ነበረ። ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ኣብ ልዕሊ እቶም ሃለዋቶም ኣጥፊኦም ዝነበሩ ኣባ ሃይሉ ጸሎት ገበሩሎም።“ጸገም ኣባ ሃይሉ ክቱር ድኻም ደኣ እዩ እምበር ካልእ ኣይኮነን” ብምባል ኣባ ሃይሉ ከመ ዘይሞቱን ቁሩብ ወይኒ ክህቡዎም ከም ዘለዎምን ሓበሩዎም። ኣቡነ ያዕቆብ ንባዕሎም ቁሩብ ምስ ወይኒ ዝተሓወሰ ሩዝን ሽሩባን ሰተዩ። ድሕሪ’ዚ ኣቡነ ያዕቆብ ጊዜኦም ክልተ ሰዓት ኣቢሉ ስለ ዝተረፎም ንኣባ ዮሓንስ ጸዊዖም ኑዛዜ ገበሩ። ድሕሪኡ ከኣ ነቶም ካልኦት ሸውዓተ ካህናትብጾቶም ከምዚ እናበሉ ተዛረቡዎም፥
“ከምቲ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ኮይኑ ንሓዋርያቱን ንማርያምን ዝተፋነወ ኣነ ከኣ ከምኡ ክፈነውኩም። ፣ ሕሜታን ጽልኢን ካብ ቤትኩም ኣርሕቑ፣ ነንሓድሓድኩም ተፋቐሩ። ኣብ እምነትኩም ጽንዑ፣ ልዕሊ ኩሉ ከኣ ልግሲ ኣዘውትሩ። መብራህቲ (ሃገርኩም) ኢትዮጵያ ኩኑ. . . ዝኾነ በዲለኩም እንተኾይነ ከኣ እቕረ በሉለይ” እናበሉ ተፋነዎም። ብድሕሪ’ዚ ኣቡነ ያዕቆብ ካብታ ዝፈትውዋን ንልዕሊ 20 ዓመታት ረሃጾም ዘፍሰሱላን ግራት ስብከቶም ሓበሻ ነታ ዝተነብረትሎም ኣኽሊል ዓወት ኽቕበሉ ሰዓት 3:00 ድ. ቀ ብዕለት 31 ሓምለ 1860 ናብታ መንበረ ጵጵስናኦም ዝኾነትን ዝፈትውዋን ሓላይ እናተጓዕዙ ኣብ ጉዕዞኦም ብዘጋጠሞም ሕማም ኣብ ሩባ ዓሊ- ገደ ማለት ብሩባ ሓዳስ ዘውረደ ሩባ ብሰላም ዓረፉ። ኣብ ራብዓይ መዓልቶም ከኣ ብዕለት 3 ነሓሰ ኣብ ሔቦ ተቐብሩ። ንታሪኻዊ ሓቅታት ኣብ ሔቦ ምቕባሮም ብዙሕ ንጹር ኣይኮነን። ብልምዲ ከም ዝበሃልን ኣብ ጽሑፍ ዝሰፈረን ግን “ምስ መትኩ ኣብ ሔቦ ቅበሩኒ” ስለ ዝበሉ እዮም ይበሃል። እዚ ግን ክሳብ ሕጂ ኣካታዒ ኮይኑ ዘሎ ኣርእስቲ እዩ። ብናይ ውልቀይ ርእቶ ግን ነቲ ኣብቲ እዋን’ቲ ዝነበረ ኩነታትን ዘይምርግጋእን ሪኢኻስ ንሶም ስለ ዝበሉ ዘይኮነስ ካልእ ምኽንያት ስለ ዝነበሮም እዮም ኣብ ሔቦ ቀቢሮሞም። ምኽንያቱ ኣቡነ ያዕቆብ ፍቱውን ኵሉ ሰብ ከኣ ብፍቕሮም ተሳሒቡ ይስዕቦም ስለ ዝነበረን፣ ኣተኣሳስራኦም ካብ ሓላይ ንቶኾንዳዕ ዝነበረ እንተ ረኣና እውን ነዚ ሓቂ እዚ ዘግህደልና እዩ። ሞይቶም ሬሳኦም ኣብ ሓላይ እንተ ተቐቢሩ እውን እቶም ብዛዕባኦም ክስምዑ ዘይደልዩን ከጥፍኡዎም ህርዲግ ዝብሉ ዝነበሩ ሃጸይ ተድሮስን ተሓባባሪኦም ግብጻዊ ጳጳስ ኣቡነ ሰላማን ካብ መቓብሮም ፍሒሮም እውን ንሬሳኦም ከጥፍኡዎም ስለ ዝከኣል ናብ ውሑስ ቦታ ምውሳድ ይሓይሽ ብምባል ከይኮነ ኣይተርፍን። ህዝቢ ሓላይ እውን ነዚ ሕቶ እዚ ክምልሱ ነቲ ብትውፊት ዝመሓላለፍ ታሪኽ፡ ነዚ እዮም ዘዘንትዉ። ቀጺሉ ኣብ ዝሰዓበ ታሪኽ እውን ዓጽሚ ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዋላ እኳ ካብ ሓላይ ናብ ውሑስ ቦታ ወሪዱ ተባሂሉ ኣብ ሔቦ ይቀበር እምበር ኣብ ታሪኽ ከም እንረኽቦ ብሰንኪ ካብ ዝተፈላለየ ቦታታት ዝመጽእ ዝነበረ ተጻብኦታት ወረርትን ቀናኣትን ኣብ ሔቦ እውን ከምቲ ዝተሓስበ ግቡእ ዕረፍቲ ዝረኸበ ኣይመስልን። ናብ ዝተፈላለየ በዓትታትን ጎቦታትን ብሳንዱቕ ተጠሚሩ ተጓዒዙን ተመዛቢሉን እዩ። ብኸመይ ኣብ ቦትኡ ተመሊሱ ዝብል ሕቶ ግን ንባዕለይ ውን ኣይፈልጥን።
ብዝኾነ ግን ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ናይትን ናይዝን ዝበሃለሎም ኣይኮኑን። ብእምነት ቅዱስ ናይ መላእ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን እዮም፣ ብፍሉይ ከኣ ኣቦ ናይ ምድረ ሓበሻ እዮም። ንሓቀኛ ታሪኾም ክንፍትሽን ክንፈልጥን ከኣ ሓላፍነት ናይ ኩሉ ሰብ እዩ።
ቅርሲ ማለት ሓደ ታሪኻዊ ዝኽሪ ወይ መዘከሪ ናይ ሓደ ውሩይ ሰብ ወይ ናይ ሓደ ነገር ኮይኑ ካብቲ ብስነ ቅርሲ ብፍሉይ ኣተኩሮ ዝግበረሉ ብጥንቃቐ ዝተሓዝን እዩ። ማናልባት ንሓደ ብዛዕባ ታሪኽ ዘይርዳእን ዘይግደስን ሰብ፡ ተመራመርቲ ስነ ቅርሲ ንመሬት ፍሒሮም ንዘመናት ዝተቐብረን ዝተጓሕፈን ዓጽሚ ይኹን ካልእ ንብረት ክኣርዩ ክርኢ ከሎ ብዙሕ ክርድኦን ዘይግደሰሉን ኪኸውን ይከኣል እዩ። ነቶም ተመራመርቲ ግን ኣዝዩ ክቡር እዩ።
ንሕና ኸ ኣብ ምፍላጥን ምዕቃብን ቅርሲ ታሪኽና ከመይ ኢና? ነዚ ኣብ ሓላይ ዘሎ ንህያው ታሪኽ ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብን ብጾቶምን ንኣነባብራ ሕይወቶም ዝነግርን ከምቲ ዝነበሮ እናሃለወ ክንፈልጦን ክንዕቅቦን ንፍትንዶ? ኢልና ክንሓትት ግቡእ እዩ። ሓላይ ናይቶም ቅዱስ ወላዲኣ ቤቶም ዝነበረትን ከምታ ዝገደፉዋ ምልክት ድኽነቶም እትገልጽ ህድሞኦምን …፠(ቦታ ሰለ ዝመልአ መቀጸልታ ኣብ comment ኣሎ።
ኤች.አይ.ቪ (HIV) ሂዩማን ኢሚዩነውዲፊሸንሲ ቫይረስ ፤ለማለት ነው። ኤች.አይ.ቪ የሰውነትን በሽታ የመከላከል ስርዓት አቅም በማዳከም ሰውነትዎ ጤናማ ሆኖ ለመቆየት እንዳይችል በጣም ከባድ ተጽኖ ያሳድርበታል። ኤች.አይ.ቪ ቀስባቀስ ወደ አኳየርድ ኢሚዩነውዲፊሸንሲ ሲይንደሮም (ኤድስ/AIDS ሊያመራ ይችላል።
ደግነቱ የሰውነታችን በሽታ የመከላከል ስርዓት ጠንካራ እንዲሆን ለማድረግ ውጤታማ የሆኑ ህክምናዎች አሉ። በአሁን ሰዓት የኤች.አይ.ቪ. መድሃኒቶችን በጊዜ በመጀመር እና በአግባቡ በመከታተል ኤች.አይ.ቪን መቆጣተር ይቻላል። ብዙ መሻሻሎች ሲደረጉ የቆዩ ሲሆን በመደረግም ላይ ናቸው። ዛሬ ኤች.አይ.ቪ. በደማቸው ውስጥ ያለባቸው (ኤች.አይ.ቪ. ፖዘቲቭ) ሰዎች መድሃኒታቸውን በአግባቡ ተከታትለው መውሰድ ከቀጠሉ ልክ ኤች.አይ.ቪ በደማቸው ውስጥ የሌለባቸው ሰዎች መኖር እንደሚችሉት ያክል እድሜ መቆየት ይችላሉ።
ፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በእነ እስክንድር ነጋ ላይ ሰጥቶት የነበረዉን ምስክሮችን የመስማት ቀጠሮ የተራዘመ ነው በማለት ተለዋጭ ቀጠሮ ሰጠ። የጥር 5፤ 2013 የፍርድ ቤት ውሎ – Center for Advancement of Rights and Democracy (CARD)
በፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የልደታ ምድብ ችሎት በእነ እስክንድር ነጋ ላይ ምስክሮችን ለመስማት ተሰጥቶ የነበረው ቀጠሮ ረጅም መሆኑን እንዲሁም የክሱን ውስብስብነት በመግለጽ ቀድሞ የተያዘውን ቀጠሮው ሰብሮ ጥር 5፤ 2013 ዓ.ም የተሰየመ ሲሆን በክስ መዝገቡ ስር የተዘረዘሩት ሁሉም ተከሳሾች ቀርበዋል፡፡
በዚህም መሰረት የመጀመሪያው ምስክር ጥር 26 እንደሚሰማ እና በጥር 27 ዐቃቤ ህግ የምስክሮቹን ጭብጥ አደራጅቶ እንዲያቀርብ ፍርድ ቤቱ አሳውቀዋል፡፡ በተጨማሪም የካቲት 1፣2፣3፣4፣5፣8፣9፣10፣11፣12፣15፣16፣17፣18፣19፣22፣24፣25 እና 26 ቀናት ለአንድ ምስክር አንድ ቀን በመስጠት ምስክሮች እንደሚሰሙ የተገለጸ ሲሆን አንድ ቀን ለአንድ ምስክር የተሰጠው በሂደቱ መስቀለኛ ጥያቄ ስለሚኖርና ይህም የሚፈጀው ሰዓት ስለማይታወቅ መሆኑን ችሎቱ አብራርተዋል፡፡