Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በእርግጥ ከእዚህ ባለፈም መንግሥታዊው የኢትዮጵያ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን በቂሊንጦ ማረሚያ ቤት የነበሩና ኋላ ላይ ወደ ሸዋሮቢት የተዛወሩ 38 እስረኞች ያቀረቡትን አቤቱታ መነሻ በማድረግ ባደረገው ምርመራና ለፌዴራሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት 19ኛ ወንጀል ችሎት በጥቅምት 20 ቀን 2010 ዓ.ም. በቁጥር ሰመኮ/2.1/29/2010፣ በተቋሙ የምርመራ ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር በሆኑት በአቶ ብርሃኑ አባዲ ተፈርሞ የኮሚሽኑ ማኅተም አርፎበት በተላከው ሰነድ ላይ ጀርባቸው በምስማር የተመታ፣ ጥፍራቸው የተነቀለ መሆኑን እስረኞቹ ገልጸዋል፡፡ ኮሚሽኑም ሠላሳ ስምንቱም እስረኞች ስምንት ሜትር በአምስት ሜትር በሆነ ክፍል ውስጥ ታስረው የነበሩ መሆኑን፣ ድብደባው ተፈጸመብን ካሉ ከአሥር ወራት በኋላም ቢሆን እንኳን በሰውነታቸው ላይ የተለያዩ የድብደባ ምልክቶች መኖሩን አረጋግጧል፡፡
እንደዚህ ዓይነት ድርጊቶች እንደሚፈጸምበት የሚነገረው ማረፊያ ቤት፣ማዕከላዊ፣ ነው እንዲዘጋ የተወሰነው፡፡ ቁም ነገሩ፣ ማዕከላዊን መዝጋት ሳይሆን በእንደዚህ ዓይነት ድርጊት እስረኞችን የማሰቃየት ተግባር ለመከላከል የሚረዳ ሕግና አሠራር መዘርጋት ነው፡፡ በተለይም እስረኞች ላይ የአካልና የመንፈስ ስቃይ እንዳይፈጸምባቸው ለማድረግ የሚረዳ የፀረ ማሰቃየት ሕግ (Anti-Torture Law) ማውጣት ያስፈልጋል፡፡
ይኼ ጽሑፍ የሚያጠነጥነው በ”ስቃይ” (Torture) ዙርያ ነው፡፡ ሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 28 ንዑስ አንቀጽ 1 ላይ ‘ቶርቸር’ የሚለውን የእንግሊዝኛ ቃል በአማርኛ ለመተካት ‘ኢሰብዓዊ የድብደባ ድርጊት’ የሚል ሐረግ ተጠቅሟል፡፡ ከዚህ በተለየ መልኩ ደግሞ የወንጀል ሕጉ አንቀጽ 424 ላይ የተቀመጠውን ‘Physical Mental Torture’ የሚለውን ሐረግ ‘የአካልና የመንፈስ ስቃይ’ ይለዋል፡፡
ይሁን እንጂ በእዚህ ጽሑፍ፣ በሕገ መንግሥቱ ከተቀመጠው ሐረግ ይልቅ በወንጀል ሕጉ ላይ ያለውን፣ ሥቃይ፣ የሚለው ተመርጧል፡፡ ይኼን ለማድረግ ያስገደዱት ምክንያቶች ደግሞ አምስት ናቸው፡፡ የመጀመርያው ‘ኢሰብዓዊ የድብደባ ድርጊት’ የሚለው ሐረግ የሚያመለክተው አካላዊ የሆነን ብቻ እንጂ ሥነ ልቦናዊ ወይም አዕምሯዊን አለመሆኑ ነው፡፡ ‘ቶርቸር’ ግን ሁለቱንም ያካትታል፡፡
ሌላው ምክንያት፣ ‘ኢሰብዓዊ የድብደባ ድርጊት’ የሚለውን ሐረግ ከተጠቀምን ከ’ቶርቸር’ ውጭ ያሉት ሰብዓዊ የድብደባ ድርጊቶች ሊሆኑ ነው፡፡ ሰብዓዊ የድብደባ ድርጊት የሚባል፣ በሕግ የተፈቀደ አድራጎት ስለሌለ አደናጋሪ በመሆኑ ነው፡፡ ምናልባት በጅራፍ መግረፍ የቅጣት ዓይነት በነበረበት ዘመን ሕጋዊ ነው ሊባል ቢችልም ድብደባውን ሰብዓዊ ነው የሚያሰኘውም ነገር አይኖርም፡፡
ሦስተኛው፣ ‘ቶርቸር’ ከኢሰብዓዊ አያያዝና ቅጣት የተለየ ስለሆነ ከእነዚህ ጽንሰ ሐሳብም ለመለየት ጭምር ነው፡፡ አራተኛው ደግሞ፣ የ’ቶርቸር’ን ድርጊቱን፣ አድራጊዎቹን፣ አስደራጊዎቹን፣ አደራራጊዎቹን ለመረዳትም ሆነ ለማስረዳት በአንድ ቃል መጠቀሙ ቀላል ስለሆነ ነው፡፡
የመጨረሻው ደግሞ ‘ስቃይ’ የሚለው ቃል የ‘ቶርቸር’ን ጽንሰ ሐሳብ ሊተካ ስለሚችል ነው፡፡ ሊቁ አለቃ ኪዳነ ወልድ ክፍሌ፣ በመጽሐፈ ሰዋስው ወግስ ወመዝገበ ቃላት ሐዲስ፣ ‘ስቃይ’ን የሚለውን ቃል “ጭንቅ መከራ መቅሰፍት፤ ግፍ ቅጣት” በማለት ይተረጉሙታል፡፡ ይኼ ትርጉም አካል ላይ ከሚደርሰውም በተጨማሪ አዕምሯዊ (ሥነ ልቦናዊውንም) የሆነውንም ጉዳት ያካትታል፡፡
ስለ ስቃይ ስናነሳ ለምርመራ የተያዙ፣ የተከሰሱ፣ የተፈረደባቸውን (ታራሚዎችን) ሁሉንም በማጠቃለል ሲሆን፣ ለአገላለጽ እንዲመች ሁሉንም እስረኞች በማለት እንጠቀማለን፡፡ በሕጎቻችን ላይ እስረኞች ላይ ለሚደርስ ስቃይ ምንነት የተሰጠ ብያኔ የለም፡፡ በሁሉን አቀፍ የሰብዓዊ መብት መግለጫና በዓለም አቀፉ የሲቪልና የፖለቲካ መብቶች ስምምነት ላይ ማንም ሰው ስቃይ እንዳይደርስበት የመጠበቅ መብት እንዳለው የተረጋገጠ ነው፡፡ ሁለቱም ሰነዶች በኢትዮጵያ ላይ የአስገዳጅነት ኃይል እንዳላቸው ይታወቃል፡፡ የመጀመርያው ዓለም አቀፍ ልማዳዊ ሕግ ሆኗል፡፡ ሁለተኛውን ተቀብለን ያፀደቅነው በመሆኑ ነው፡፡ ይሁን እንጂ፣ እነዚህ ሁለት ሰነዶች ሰዎች ከእንደዚህ ዓይነት ድርጊቶች የመጠበቅ መብት እንዳላቸው ከመግለጽ ያለፈ ብያኔ አይሰጡም፡፡
ማሰቃየትን በተመለከተ ሰፊ ተቀባይነት ያለው የተባበሩት መንግሥታት ጠቅላላ ጉባዔ እ.ኤ.አ. ታኅሳስ 10 ቀን 1984 ዓ.ም. ‘ከስቃይና ከሌሎች ጭካኔ ከተሞላባቸው፣ኢሰብዓዊ ወይም አዋራጅ አያያዝና ቅጣት ለመጠበቅ የወጣው ስምምነት’ ላይ የሰፈረው ትርጉም ነው፡፡ ኢትዮጵያም በመጋቢት 1984 ዓ.ም. ላይ ተቀብላ ስላፀደቀችው በዚሁ ስምምነት ላይ የተቀመጠውን ብያኔ እንጠቀማለን፡፡
በእዚህ ስምምነት ላይ በተሰጠው ብያኔ መሠረት አንድን ድርጊት ማሰቃየት ነው ለማለት ቢያንስ የሚከተሉትን አምስት ነጥቦች ማሟላት አለበት፡፡ የማሰቃየት ድርጊት መኖር፣ ድርጊቱ ለከፍተኛ ሕማምና ሰቆቃ የሚዳርግ መሆኑ፣ የስቃዩ ዓይነት ደግሞ አካላዊም አዕምሯዊም ሊሆን መቻሉ፣ ሆን ተብሎ መፈጸሙ፣ ማሰቃየቱ ዓላማ ያለው መሆኑ፣ እንዲሁም የመንግሥት ሰዎች (ባለሥልጣናት) ተሳትፎ ማድረጋቸው ናቸው፡፡
ስለ ስቃይ በሚነሳበት ጊዜ አሰቃዮቹ የሚያደርሱት የስቃይ ድርጊት (Act) መኖር አለበት፡፡ ‘ድርጊት’ የሚያመለክተው አንዱ ሰው ሌላው ላይ የሚፈጽመውን ቢሆንም፣ በተለይ በወንጀል ሕግ ከመታቀብ ወይም ከመተው የሚከሰተውንም ያካትታል፡፡ ስለሆነም፣ ማሰቃየት በሚባልበት ጊዜ አሰቃዮቹ በራሳቸው የሚያደርጓቸውንም ሆነ በመተው የሚመጡትንም ያካትታል፡፡ ጥፍር መንቀል፣ የወንድ ብልት ላይ ዕቃ ማንጠልጠል፣ በኤሌክትሪክ መግረፍ ወዘተ በማድረግ ውጤት እንደሆኑት ሁሉ ምግብና መጠጥ አለመስጠት፣ ሲታመሙ ሕክምና ወደሚገኝበት ቦታ አለመውሰድ ደግሞ በመተው የሚመጡ ናቸው፡፡ በስቃይ ድርጊት መሞትም ሊኖርም ላይኖርም ይችላል፡፡ ማሰቃየቱ በዝቶ ሞትን ሊያስከትል ይችላል፡፡ አንዳንዴ ደግሞ የአገዳደል ሁኔታው በራሱ ማሰቃየት ሊሆን ይችላል፡፡ የሞት ፍርድ የተፈረደበት ሰው አሟሟቱ ስቃይ የበዛበት እንዲሆን በማድረግ ለምሳሌ በስቅላት የሚገደል ከሆነ የገመዱ ቋጠሮ ከፊት ለፊቱ በማድረግ፣ በጣም አንገቱን እንዳያጠብቀው በማላላት የሚፈጸሙ የማሰቃየት ድርጊት ሊሆን ይችላል፡፡
ማሰቃየት ከሌሎች ተቀራራቢ ድርጊቶች የሚለይባቸው መገለጫዎች አሉት፡፡ ማንኛውም ኢሰብዓዊና አዋራጅ አያያዝና ቅጣት ሁሉ ማሰቃየት አይሆንም፡፡ በእርግጥ ማሰቃየት ኢሰብዓዊም፣ ክብርን የሚነካና የሚያዋርድ ነው፡፡ ነገር ግን ማሰቃየት ከእነዚህ የከፋና የሚያሳቅቅ ድርጊት መሆኑን ከላይ የጠቀስነው ዓለም አቀፍ ስምምነት ያመለክታል፡፡ በጣም የጨለመ ቤት፣ ከፍተኛ ቅዝቃዜ ያለው፣ እርጥበት ያለበት ቤት ማሰር ማሰቃየት ነው፡፡ አንድን ሰው እጁንም እግሩንም ለየብቻ በማስር በድጋሜ እንዳይንቀሳቀስ ከብረት ጋር ማሳር የድርጊቱን ደረጃ ማለትም የስቃዩን መጠንና የደረሰውን ሰቆቃ ያመለክታል፡፡ (ይኼ በደርግ ዘመን አቡነ ቴዎፍሎስ ወዲያውኑ እንደታሰሩ የተፈጸመባቸው ነው፡፡)
የሚደርሰው ስቃይ አካላዊም አዕምሯዊም ሊሆን ይችላል ብለናል፡፡ የማሰቃያ ዘዴዎቹ በየዘመኑ፣ በየአገሮቹ እንዲሁም በማሰቃየት ይገኛል ተብሎ እንደሚፈለገው ውጤት ሊለያዩ እንደሚችሉ ስለጉዳዩ የተጻፉ ድርሳናት ያስረዳሉ፡፡ አካላዊ ከሆኑት በተጨማሪ የሰዎችን እጅና እግራቸውን በማሰር አካላቸውን ማር፣ ቅቤና ሌሎች ተመሳሳይ ቅባቶችን በመቀባት ፀሐይ ላይ በማስቀመጥ ዝምብና ሌሎች ነፍሳት እንዲወሯቸው ለአይጥና መሰል ተባዮች እንዲጋለጡ ማድረግ፣ ሆን ብሎ ለረጅም ጊዜም ሰውነታቸውን እንዳይታጠቡ በመከልከል ተሰቃዮቹ ላይ የሚደርሰው የስቃይ ዓይነት በዋናነት አዕምሯዊ ነው፡፡ በአጭሩ፣ ማሰቃየት አካላዊ ብቻ ሳይሆን አዕምሯዊም ሊሆን ይችላል ማለት ነው፡፡
በእስረኞች ላይ የሚፈጸም የማሰቃየት ተግባር ምንጊዜም ቢሆን ሆን ተብሎ እንጂ በቸልተኝነት አይደረግም፡፡ ከአያያዝ ጉድለት፣ ጥንቃቄ ማድረግ ሲገባ ባለማድረግ ወዘተ የሚከሰቱ የስቃይ ድርጊቶች ሊኖሩ ቢችሉም እንዲህ ዓይነቶቹ በዚህ ሥር አይወድቁም፡፡ አሰቃዩ አካል የሚፈጽመውን ድርጊት አስቦበት፣ በማሰቃየቱ የሚመጣውንም ውጤት ተቀብሎት መሆን አለበት፡፡
ማሰቃየት የሚፈጸመው የሆነ ዓላማን ወይም ግብን ለማሳካት ነው፡፡ በማሰቃየት መረጃ ማግኘት፣ ስለሌሎችም ሆነ ስለራስ ለማናዘዝ ሊሆን ይችላል፡፡ ብሔርን፣ሃይማኖትን፣ የፖለቲካ አመለካከትን መሠረት በማድረግ አድሏዊ በሆነ መልኩ ለማዋከብ፣ ለመቅጣት፣ ለመበቀል ሊሆን ይችላል፡፡ የሆነው ሆኖ፣ ማሰቃየት የራሱ የሆነ ግብ ያለው መሆኑ ነው፡፡ በሌላ አገላለጽ ለማሰቃየት ምክንያቶቹ በርካታም የተለያዩም ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ ቅጣት፣ ብቀላ፣ ማስተማር፣ መቀጣጫ ማድረግ፣ መረጃ ለማግኘት፣ እውነትም ይሁን ውሸት እንዲናዘዝ ለማድረግ ወይም በስቃዩም ለመደሰት ሊሆን ይችላል፡፡
አንድ ድርጊት ማሰቃየት ለማለት መጨረሻው መለያ ደግሞ የመንግሥት ሰዎች ወይም ባለሥልጣናት በገቢርም ይሁን በዝምታ ተስማምተው የሚፈጽሙት፣ ወይም ፈጻሚው በራሱ በመንግሥት የተሰጠውን ኃላፊነት ተጠቅሞ ያረገው፤ አልበለዚያም የማሰቃየት ድርጊቱን ማንም ይፈጽመው ማን መንግሥት እንዲህ ዓይነቱን ጥቃትና ስቃይ ሳያስቆም ሲቀር ነው ማሰቃየት ተፈጽሟል የሚባለው፡፡ አሰቃዩ በመንግሥት የተቀጠረ፣ የስቃይ ድርጊቱም የሚፈጸምበት ቦታ በመንግሥት እጅ ሥር ያለ ከሆነ፣የሚፈጸምበት ተቋም ኃላፊ የስቃይ ድርጊቶችን አለማስቆሙ ወይም ‘ጆር ዳባ ልበስ’ ማለቱ የማሰቃየት ወንጀልን ሊያቋቁም ይችላል፡፡
የማሰቃየት ምንነት በአጭሩ ከላይ የተገለጸው ሲሆን፣ ድርጊቱን ለማስቆም አገሮች የተለያዩ ዕርምጃዎችን መውሰድ ይጠበቅባቸዋል፡፡ በተለይ የ1984ቱን ማሰቃየትን ለማስቆም የወጣውን ዓለም አቀፍ ስምምነት የፈረሙ አገሮች በርካታ ግዴታዎች አሉባቸው፡፡ ከእነዚህም ውስጥ ዋነኛው እስረኞችን ስቃይ እንዳይደርስባቸው ለማድረግ የሚያግዝና አሰቃዮችን የሚቀጣ ብሔራዊ ሕግ ማውጣት ነው፡፡
ኢትዮጵያ ራሱን የቻለ የፀረ ማሰቃየት ሕግ የላትም፡፡ በሕገ መንግሥቱም ላይ በግልጽ ማሰቃየትን የሚከለክል አንቀጽ የለም፡፡ ማንኛውም የማሰቃየት ተግባር ኢሰብዓዊ፣ ጭካኔ የተሞላበትና ክብርን የሚያዋርድ በመሆኑ፤ በአንቀጽ 18 ንዑስ ቁጥር 1 ላይ ዕውቅና ተሰጥቶታል ማለት ቢቻልም ማሰቃየትን ልዩ የሚያደርጉት ነጥቦች ስላሉ እንዲሁም የተጠያቂዎቹን ኃላፊነት በግለሰብ ደረጃ ብቻ ስለሚያስቀረው ተጨማሪ ሕግ ያስፈልጋል፡፡ በመሆኑም ይኼ አንቀጽ ብቻውን በቂ አይደለም፡፡
እንደውም ኢትዮጵያ እ.ኤ.አ. በ2014 ዓ.ም. ወቅቱን ጠብቆ በሚቀርበው ሁሉን አቀፍ የሰብዓዊ መብት ሪፖርት (Universal Periodic Review) ስታቀርብ የፀረ ማሰቃየት ሕግ እንድታወጣ አስተያየት ተሰጥቷል፡፡ ተቀብላዋችም፡፡ ይሁን እንጂ በአገር ደረጃ ማሰቃየት እንዳይኖር የሚከታተል ኮሚቴ የማቋቋም እንዲሁም በተባበሩት መንግሥታት ሥር የሚገኝ የፀረ የማሰቃየት ኮሚቴ እስር ቤቶችን በመጎብኘት ማሰቃየት መኖር ወይም አለመኖሩን እንዲመረምር ሥልጣን የሚያሰጠውን አማራጭ የፀረ ማሰቃየት ፕሮቶኮል እንድትፈርም የተሰጣትን አስተያየት አልተቀበለችውም፡፡
ማሰቃየትን ለማስቆም የተለያዩ መፍትሔዎችን በአንድነት መጠቀም ግድ ነው፡፡ የተለያዩ ተቋማትን ርብርብም ይጠይቃል፡፡ በእኛ አገር ሁኔታ ይኼንን ለማስቆም በዋናነት ኃላፊነቱን መወጣት ያለበት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ነው፡፡
በሽግግር መንግሥቱ ዘመን (በ1984 ዓ.ም.) የተቀበልነውን የፀረ ማሰቃየት ስምምነት በመከተል በአገር ደረጃ ሕግ ማውጣት ይጠበቅ ነበር፡፡ እንዲህ ዓይነት ሕግ መኖሩ መንግሥት በተለያዩ ተቋማቱ አማካይነት ዜጎች ላይ የሚያደርሳቸውን ጥቃቶች እንዲቀንስ በማድረግ ረገድ አጋዥ ነው፡፡ ዜጎችና ድርጅቶች በሽብር ድርጊት መንግሥት ላይ ጉዳት እንዳያደርሱ፣ ካደረሱም ለመቅጣት ሲባል የፀረ ሽብር ሕግ እንዳለውና እንደሚኖረው ሁሉ በተቃራኒው ለሚደርሱት ደግሞ የፀረ ማሰቃየት ሕግ ይኖር ዘንድ ግድ ነው፡፡ በተለይም የሽብር ድርጊቶችን ለመመርመር በሚል ሰበብ በበርካታ አገሮችም ጭምር የታሰሩ ሰዎች ላይ ማሰቃየት እንደሚፈጸም ይታወቃል፡፡
ይኼንን እጅግ አሰቃቂ ድርጊት ለማስቆም የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የዛሬ ሃያ ስድስት ዓመት በፀደቀው ስምምነት መሠረት ያልፈጸመውን የቤት ሥራ መቋጨት አለበት፡፡ ከዚህ በተጨማሪም የተለያዩ የመንግሥት ተቋማትን በቦታው በመገኘት በተለያዩ ቋሚ ኮሚቴዎች አማካይነት እንደሚጎበኘው ሁሉ እስረኞች የሚገኙባቸውን ማዕከላት ሊጎበኝ ይገባዋል፡፡
ከሕዝብ ተዋካዮችም ምክር ቤት በታች ደግሞ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ያቋቋማቸውን መሥሪያ ቤቶች በሕጋዊ መንገድ ተግባራቸውን መወጣታቸው መከታተል ይጠበቅበታል፡፡ የፀረ ማሰቃየት ስምምነቱን አማራጭ ፕሮቶኮል እንዲፈረም ማድረግም የማሰቃየት ድርጊትን ለመቀነስ ቁርጠኝነት መኖርን ያሳያል፡፡ ማሰቃየት እስካልቀጠለ ድረስ ይኼንን ፕሮቶኮል ማፅደቅ የሚያስፈራ ሊሆን አይችልም፡፡
ከሚኒስትሮች ምክር ቤት ቀጥሎ ጉዳዩ በቀጥታ የሚመለከታቸው መሥሪያ ቤቶች አሉ፡፡ በመጀመርያ ደረጃ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ ነው፡፡ የወንጀል ምርመራን ሒደትንና የተመርማሪዎችንንም ሆነ የታራሚዎችን አያያዝ በሚመለከት ጠቅላይ ዓቃቤ ሕጉ በርካታ ሥልጣኖች እንዳሉት ከተቋቋመበት ከአዋጁ ቁጥር 943/2008 መገንዘብ ይቻላል፡፡ የተመርማሪዎችን ሁኔታ መከታተል አለበት፡፡ ምርመራው በተገቢው መንገድ ካልተመራ አስፈላጊውን ዕርምጃ መውሰድ ይጠበቅበታል፡፡ ይህ እንግዲህ የፖሊስና የማረሚያ ቤቶቹ ኃላፊነትና ግዴታ እንደተጠበቀ ሆኖ ነው፡፡
የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽን በተቋቋመበት አዋጅ ቁጥር 210/1992 አንቀጽ 5 ላይ እንደተገለጸው ሦስት ዋና ዓላማዎችን እንዲያሳካ የተመሠረተ ተቋም ነው፡፡ እነዚህም ስለሰብዓዊ መብቶች ግንዛቤ እንዲጨምር ማስተማር፣ መብቶቹ እንዳይጣሱ መጠበቅና ሳይሸራረፉ እንዲተገበሩ ማድረግ፣ እንዲሁም ተጥሰው ሲገኙ አስፈላጊውን የማስተካከያ ዕርምጃ እንዲወሰድ ማድረግ ናቸው፡፡ ማሰቃየትን በተመለከተ ሊያሰቃዩ ይችላሉ ተብለው ለሚገመቱ ተቋማት ውስጥ ለሚሠሩ ሰዎች ትምህርት መስጠት አለበት፡፡ ግንዛቤያቸውን ማዳበር ይጠበቅበታል፡፡
በወንጀል ምርመራ ቦታዎች፣ በማረሚያ ቤቶች በመገኘት እስረኞችን በመጎብት አያያዛቸውን በመከታተል የተጠርጣሪዎች፣ የተከሳሾች፣ የፍርደኞች መብት አለመጓደሉን የማረጋገጥ ሕጋዊ ግዴታ አለበት፡፡ በተጨማሪም እንኳንስ በማሰቃየት ይቅርና በሌላ በማናቸውም ሁኔታ የሰብዓዊ መብታቸው የተጣሱ፣ የተያዙ ሰዎችን በሚኖርበት ጊዜ ተገቢውን ዕርምጃ ማስወሰድ ይኖርበታል ማለት ነው፡፡
እነዚህ ተቋማት እንዳሉ ሆነው የእስረኞችን ስቃይ በመቀነስ ረገድ የሪፐብሊኩ ፕሬዚዳንት ሚናም ከፍ ያለ ነው፡፡ እንደ አገሪቱ ርዕሰ ብሔር በበዓላት፣ በሳምንቱ የዕረፍት ቀናት ወዘተ በእስር ላይ ያሉ ሰዎችን መጎብኘት ባህላችን ነው፡፡ ባህላችን የነበረው በእርግጥ እስከ 1966 ዓ.ም. ድረስ ነበር፡፡ ከእዚያ ወዲህ አልቀጠለም፡፡ በዓላትን ሰበብ በማድረግ፣ በሳምንቱ መጨረሻ ቀን እስረኞችንና ታካሚዎችን መጎብኘትና ማጽናናት ልማድ ነበር፡፡ የሃይማኖታዊም ጥሩ የሞራል ድርጊትም ነው፡፡
እስረኞችን ማሰቃየት መተው የዴሞክራሲ ምኅዳሩን ለማስፋት ፋይዳው የጎላ ነው፡፡ ውሎ አድሮም ለአገራዊ መግባባት ይጠቅማል፡፡ በተለይ ማሰቃየቱ የፖለቲካ ባላንጣን (ተፎካካሪን) ሲሆን፣ ዴሞክራሲን ለማስፈን ትልቅ እንቅፋት መሆኑ አይቀሬ ነው፡፡ በአሰቃዮቹና በተሰቃዮቹ መካከል የብሔር ልዩነት ኖሮ እንዲሁ የብሔር ቅርጽ እየያዘ ከሄደም አደጋው ቀላል ሊሆን አይችልም፡፡
ከላይ የተጠቀሱት ተቋማት ሚናቸው ማሰቃየትን ለመከላከልና ለመቀነስ ነው፡፡ ድርጊቱ ተፈጽሞ ሲገኝ ደግሞ ተገቢውን የወንጀል፣ የፍትሐ ብሔርና የአስተዳደር ዕርምጃ መውሰድ ይገባል፡፡ የፀረ ማሰቃየት ሕግ ቢኖር ለተሰቃዮች ቢያንስ ካሳ እንዲያገኙ፣ በይፋና በአደባባይ ይቅርታ እንዲባሉ ማስደረግ የእነዚህ ሕጎች መለያ ስለሚሆን፤ ቢኖረን ኖሮ የተሰቃዩትን ሰዎች ለአካላቸው ጉዳት ሕክምናና ካሳ ለመንፈሳቸው ስብራት ደግሞ መጽናናትንና ማገገም እንዲችሉ ያግዝ ነበር፡፡
አሁን ባለው አሠራር ግን ተሰቃዮቹ ክስ ቢመሠርቱም ለማሸነፍ አዳጋች እንደሚሆንባቸው ሳይታለም የተፈታ ነው፡፡ አንድ ብቻ ምሳሌ እናንሳ፡፡ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ከላይ በጠቀስነው ጉዳይ ላይ ምርመራ ማድረግ ሲጀምር ማረሚያ ቤቱ እስረኞቹን ሲቀበል ያደረገውን የጤና ምርምራ እንዲያቀርብ በሚጠይቅበት ጊዜ ምርመራውን አለማድረጉን አሳውቋል፡፡ ማረሚያ ቤቶች ይኼንን የማድረግ ግዴታ ግን በሕግ ተጥሎባቸዋል፡፡ እስረኞቹ ሲገቡ የነበሩበት የጤና ሁኔታና ከገቡ በኋላ የተፈጠረውን ልዩነት ማሳየት፣ ተሰቃዮቹ አቤቱታቸውን ለማስረዳት ወሳኝ ማስረጃ ነው፡፡ እዚህ ላይ መታወስ ያለበት እንዲሁም የአገሮችም ልማድ የሚያረጋግጠው የማሰቃየት ድርጊት ላይ በተሳትፎም አንዳንዴም በአሰቃይነት የሚወሰዱት የሕክምና ተቋማት መሆናቸውን ነው፡፡ በበርካታ አገሮች የእስረኞችን ስቃይ በሚመለከት የሕክምና ውጤቶችን የሚያዛቡ በተባባሪነትም በዋና ወንጀል አድራጊነትም ተቀጥተዋል፡፡
ስለማሰቃየት ወንጀል በቀጥታ የሚመለከተው የወንጀል ሕጉን አንቀጽ 424ን ነው፡፡ ይኼ አንቀጽ የመንግሥት ሠራተኞች ሆነው ሥራቸውን በተገቢው መንገድ ማከናወን ሲገባቸው ሳያከናውኑ ሲቀሩ የወንጀል ተጠያቂነት አለባቸው፡፡ በተለይም እስረኞችን ማለትም የተያዙ፣ የተከሰሱም ይሁኑ ታራሚዎች ላይ የአካል ወይም የመንፈስ ስቃይ ያደረሱ እንደሆነ፣ እንደ ሌሎች ኢሰብዓዊ ድርጊቶችን እንደፈጸሙ ሁሉ፣ በወንጀል ያስጠይቃል፡፡ እስከ አሥር ዓመት የሚደርስ እስራትም ያስቀጣል፡፡ ይኼ ማለት ግን በማሰቃየቱ ምክንያት የደረሱት ጉዳቶች በራሳቸው ወንጀል ከሆኑ በእነዚያም ጭምር በወንጀል ያስጠይቃል፡፡ ድርጊቱ የበላይ ኃላፊዎች ይሁንታ ወይም ትዕዛዝ ካለበትም ኃላፊውንም ጭምር በወንጀል እንዲጠየቅ ለማድረግ ያስችላል፡፡ እስከ አሥራ አምስት ዓመትም ያስቀጣል፡፡
ሦስት ነጥቦችን መነሳት አለባቸው፡፡ አንደኛው አሰቃዮች ብዙውን ጊዜ የበላይ ኃላፊዎችን ትዕዛዝ ተቀብለው መፈጸማቸው ከተጠያቂነት የማያድናቸው መሆኑን ነው፡፡ መቼም ቢሆን ማሰቃየት ወንጀል መሆኑን የማያውቅ ሰው ስለማይኖር አሰቃዮቹን ማንም ይዘዛቸው ማን ከተጠያቂነት አያድናቸውም፡፡ የበላይ ኃላፊዎችም በሚሰጡት ትዕዛዝም ይሁን ሲፈጸም ባለማስቆማቸው፣ ዕርምጃ ባለመውሰዳቸው የወንጀል ኃላፊነት ያለባቸው መሆኑ ነው፡፡ ራሳቸው አለመፈጸማቸው ብቻውን ተጠያቂ እንዳይሆኑ መከላከያ አይሆንም፡፡
ሁለተኛው ነጥብ ደግሞ፣ እስረኞችንም ይሁን ሌላ ማንኛውም ሰው ላይ በሚፈጸም የማሰቃየት ወንጀል ምክንያት ክስ ለማቅረብ የጊዜ ገደብ የለውም፡፡ ማሰቃየት፣ በሰብዓዊነት ላይ ከሚፈጸሙ ወንጀሎች (Crimes Against Humanity) አንዱ ነው፡፡ እነዚህ ወንጀሎች ደግሞ ይርጋ እንደሌላቸው፣ ምሕረትም ይሁን ይቅርታ እንደማይሰጣቸው በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 28 ላይ ተቀምጧል፡፡
ስለሆነም አሰቃዮች ለሚፈጽሙት ድርጊት በሕይወት እስካሉ ድረስ ሊጠየቁ ይችላሉ ማለት ነው፡፡ በወንጀል ሕጉ አንቀጽ 424 ላይ የተገለጸውን የማሰቃየት የወንጀል ድርጊት በፈጸሙ ላይ መቼም ቢሆን ክስ ሊቀርብባቸው ይችላል፡፡ ይርጋ ስላለመኖሩ ሕገ መንግሥቱ ዕውቅና ሰጥቷል፡፡
ሦስተኛው የማሰቃየት ድርጊት የፈጸመ ሰው ጉዳዩ በየትኛውም አገሮች ሊታይ መቻሉ ነው፡፡ በሰብዓዊነት ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎችን በሚመለከት ድርጊቱ የተፈጸመባቸው አገሮች ብቻ ሳይሆኑ የየትኛውም አገር ፍርድ ቤት የመዳኘት ሥልጣን አለው፡፡ በደርግ ዘመን ጎጃም ውስጥ በፈጸመው ወንጀል በቅርቡ በአገረ ኔዘርላንድ ጥፋተኛ ተብሎ የተፈረደበትም በዚሁ አግባብ መሆኑን ያጤኗል፡፡ የስቃይ ድርጊቱን የፈጸመው ሰው በሕይወት እስካለ ድረስ ተጎጂው ቢሞትም እንኳን የወንጀል ድርጊቱ በሚሄድበት አገር ጥላ ሆኖ ይከተለዋል ማለት ነው፡፡
ለማጠቃለል ያህል መንግሥት ማዕከላዊን ለመዝጋት መወሰኑ ተገቢ መሆኑ ባያጠራጥርም፣ እስረኞች ላይ የማሰቃየት ተግባር የሚፈጸመው በዚህ ተቋም ብቻ ባለመሆኑ ተጨማሪ ዕርምጃ መውሰድ ይጠበቅበታል፡፡ የሰብዓዊ መብት ኮሚሽን ስምንት ሜትር በአምስት ሜትር በሆነ ክፍል ውስጥ 38 ታራሚዎች እንደነበሩ ሪፖርት ያደረገው የሸዋሮቢት ማረሚያ ቤትን በሚመለከት ነው፡፡ ለአንድ ታራሚ አንድ ሜትር በአንድ ሜትር ቦታ ለመቀመጫም ለመተኛም ይጠቀሙ ነበር ማለት ነው፡፡ እንዲህ ዓይነቱ የታሳሪዎች አያያዝ ሳይቀረፍ እስረኞችን ማረም አይቻልም፡፡ አገራዊ መግባባትም አይታሰብም፡፡ ታሳሪዎችም በወንጀላቸው እንደተያዙ መቼም ቢሆን ሊቀበሉ መቻላቸው አዳጋች ነው፡፡
በፀጋዝአብ ለምለም ተስፋይ ዓለም ከሥልጣን ፖለቲካ ወደ ፖለቲካ ተሻግሮ፣ ስለታሪክ ከመነታረክ ወጥቶ ታሪክ ስለመሥራት በሚታገልበት፣ ከጥቃቅንና አነስተኛ ሐሳቦች ወጥቶ እጅግ...
ፋጡማ ሮባ የመጀመሪያውን የሴቶች ማራቶን ፈር ቀዳጅ ድሏን በ1996 በሞሮኮ ማራክሽ ነበር የተቀዳጀችው። በመቀጠልም ከሁለት ወር በኋላ በሮም ማራቶን አሸናፊ ሆነች። ከሮም አሸናፊነት በኋላም በ1996 በአትላንታ አሜሪካ በሚደረገው የኦሊምፒክ ውድድር በ2:26:05 በሆነ ሰዓት አንደኛ በመሆን አጠናቀቀች።
በወቅቱ ፋጡማን በመከተል ሁለት ደቂቃ ዘግይተው የሩሲያዋ ቫለንቲና ይጎሮቫና ጃፓናዊቷ ዩኩ አርሞሪ 2ኛና 3ኛ በመሆን ተከታትለው ገብተዋል። ከ1997 እስከ 1999 የተካሄዱ የቦስተን ማራቶን ውድድሮች በተከታታይ ያሸነፈችውን ፋጡማ የ’ቦስተኗ ንግሥት’ የሚል ቅጽል ስም አግኝታበታለች።
ለአትሌት አበበ ቢቂላ ትልቅ ፍቅር እንደላት የምትናገረው አትሌት ፋጡማ ሮባ “አቤን በደንብ እወደዋለሁ፤ አደንቀዋለሁ። አቤን እኔ ብቻ ሳልሆን መላው ዓለም ያደንቀዋል” ትላለች።
ለዓመታት ከአገርና ከአትሌቲክሱ መድረክ ርቃ የቆችው የኦሊምፒኳ ኮከብ አትሌት ፋጡማ ከቢቢሲ ጋር ባደረገችው ቆይታ ስለ ህይወቷ እንዲህ ብላለች። [የተጠቀሱት ዓመታት በሙሉ እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር ናቸው]
በ1970 ዓ.ም በአርሲ ዞን ሌሙና ቢልቢሎ ወረዳ፣ ሁሉሌ ካራ በሚባል ስፍራ ተወለድኩ። ገጠር ውስጥ ከአርሶ አደር ቤተሰብ ነው የወጣሁት። ኑሮዬና ትምህርቴም እንደ ማንኛውም የገጠር ልጅ ነበር።
በገጠር እንዳደጉት ልጆች ከብቶችን ስጠብቅና ቤተሰብን ስረዳ ስለቆየሁ ቶሎ ትምህርት ቤት አልገባሁም። ትምህርት ቤቱም ከቤተሰቤ ርቆ ስለሚገኝ በደንብ ካደግሁ በኋላ በደርሶ መልስ 14 ኪሎ ሜትር በእግር ተጉዤ እማር ነበር።
እኔ ከሴቶች ጋር ተወዳድሬ አሸንፋለሁ። ወንዶችንም ቢያመጡ አሸንፍ ነበር። ከዚያ በኋላ ከትምህርት ቤቴ ተመርጬ በወቅቱ አውራጃ ወደሚባለው፣ ከዚያ ደግሞ ክፍለ አገር ለሚባለው ተወክዬ መወዳደር ጀመርኩኝ። በዚሁ ነው እንግዲህ ወደ አዲስ አበባ መጥቼ የተለያዩ የስፖርት ቡድኖች መኖራቸውን ያወቅኩት።
ከሁለት ወር በኋላ በሮም ማራቶን ተወዳድሬ፣ ‘ኤ ካታጎሪ’ የሚባለውን ውጤት አምጥቼ በኦሊምፒክ ውድድር ለመሳተፍ የሚያስችለኝን ነጥብ አገኘሁ። በዚሁ ልምምድ አድርጌ በ1996 በተካሄደው የአትላንታ ኦሊምፒክ ለመሳተፍ ሄድኩኝ። ኦሊምፒክ ትልቅ ውድድር ነው። የአትላንታ ኦሊምፒክ ለእኔ ከተሳተፍኩባቸው ሁሉ ትልቁ ውድድር ነበር።
ለውድድሩ በበቂ ተዘጋጅቼ ነበር። ግን ፍርሃት በውስጤ ስለነበረ አሸንፋለሁ የሚል ግምት አልነበረኝም። ካሸነፍኩ በኋላ ግን ትልቅ ደስታ ነው የተሰማኝ። አሰልጣኞቼም በውድድሩ ታሸንፋለች ብለው አልጠበቁም ነበረ።
በኦሊምፒክ ማራቶን ውድደድር ላይ በማሸነፍ የመጀመሪያዋ ሴት አፍሪካዊት መሆኔ በጣም አስደሰተኝ። የሚረሳም አይደለም። ከአትላንታ በኋላ በ1997፣ 98፣ 99 በቦስተን ማራቶን ውድድሮች በተከታትዬ ለሦስት ጊዜ አሸንፌያለሁ።
የአሁኑን አትሌትክስ ብዙም አልከታተልም። ይሁን እንጂ በተለያዩ ውድድሮች ላይ ስመለከት ጠንካራ አትሌቶች አሉ። እኛ ስንገባበት የነበረውንም ሰዓት እያሻሻሉ ነው።
ጠንካራ ስብስብ እና ጥሩ መዋቅር ካላቸው ቡድኖች ውስጥ የሚጠቀሱት ባህርዳር እና ፋሲል የሚገናኙበት ጨዋታ ከሳምንቱ መርሐ ግብሮች ውስጥ ከፍ ያለ ግምት የተሰጠው ግጥሚያ ሆኗል።
በእስካሁኑ ጨዋታዎቹ ሁለት ድል እና ሁለት ሽንፈት የገጠመው ባህር ዳር ከተማ ሞቅ ቀዝቀዝ የሚለው አካሄዱ ለነገው ጨዋታ የሚመጣበትን አኳኋን አጠራጣሪ ያደርገዋል። በእርግጥ በሀዲያ ሆሳዕና እና ወልቂጤ ጠንካራ የመከላከል አቅም ተፈትኖ ሲዳማ እና አዳማ ላይ መበርታቱ በማጥቃት ሀሳብ ወደ ሜዳ ከሚገቡ ቡድኖች ጋር የተሻለ አቋም እንደሚያሳይ ፍንጭ ይሰጣል። በመሆኑም በነገው የፋስል ጨዋታ የተነቃቃውን ባህርዳርን የምናይበት ዕድል ሰፊ ነው። በዚህም የማጥቃት ተሳትፎ የሚኖራቸው የመስመር ተከላካዮች እና ከተጋጣሚ ተከላካይ ክፍል ፊት ያለውን ቦታ ለመጠቀም የሚለፉ የማጥቃት አማካዮች እንቅስቃሴን ከቡድኑ ልንመለከት እንችላለን።
በዋነኝነት የባህር ዳር የማጥቃት መሰረት የሆነው ፍፁም ዓለሙ ከፋሲሉ ይሁን እንዳሻው ጋር የሚኖረው ፍልሚያ እጅግ ተጠባቂ ይሆናል። ቀዝቅዝ ብሎ የታየው የባዬ ገዛኸኝ ከአማካዮች ጋር የመቀናጀት ሂደትም እንደነገው ባለ ጨዋታ ላይ ከተመለሰ ለአሰልጣኝ ፋሲል ተካልኝ ቡድን ተጨማሪ ጉልበት ይሆነዋል። ከሁሉም በላይ ባህርዳር የሳምሶን ጥላሁን በቡድኑ አለመኖር የተረጋጋ የተከላካይ ሽፋን እና ጥቃትን የማስጀመር ሂደት አሳጥቶት መታየቱ በነገው ጨዋታ የሚጠበቀው ፈተና ነው። እንዳለፈው ጨዋታ የሀሪሰን ሄሱ ዓይነት ስህተት ከተሰራም በሙጂብ ቃሲም የሚመራው የፋሲል የፊት መስመር ይምረዋል ተብሎ አይታሰብም።
ለሦስተኛ ተከታታይ ድል ወደ ሜዳ የሚገቡት ፋሲሎች የመጨረሻው ጨዋታቸውን በቀላሉ አልነበረም ያሸነፉት። እስካሁን ካደረጓቸው አራት ጨዋታዎች በሦስቱ ግብ ያስተናገዱት ፋሲሎች የኋላ ክፍላቸውን ነገር ነገ አስተካክሎ መቅረብ የግድ ይላቸዋል። ያ ካልሆነ ግን እንደ ባህርዳር ጥሩ የመጨረስ አቅም ካለው ቡድን ጋር እንደ ድቻው ጨዋታ ቀድሞ ያገኙትን የመምራት ዕድል አሰልፎ ከመስጠት ባለፈ ቀድሞ ግብ የማስተናገድ ዕጣም ሊገጥማቸው ይችላል። ይህን መሰል ሁኔታ ሲፈጠር እና ቡድኑ ሙሉ አቅሙን ማጥቃት ላይ ሲያደርግ ምን ያህል ሊቸገር እንደሙችል ደግሞ የቡናው ጨዋታ አሳይቶን አልፏል።
በሌላ በኩል የሙጂብ ቃሲም ከሦስት ጎሎች በኋላ መመለስ የአጥቂውን በራስ መተማመን ከፍ እንደሚያደርገው ይጠበቃል። በመናፍ ዐወል እና ሰለሞን ወዴሳ ጥምረት ማሀል ሙጂብ የሚያሳልፈው ቀንም ተጠባቂ ይሆናል። ሌላው የፋሲል ቁልፍ ተጫዋች ሱራፌል ዳኛቸው አምስተኛ የቢጫ ካርድ ሳያስተናግድ መጨረስ ባለበት ጨዋታ ከእነ ፍቅረየሱስ ዓለሙ ጋር የሚኖረው ፍልሚያ አጓጊ ይሆናል። የሽመክት ጉግሳ በታታሪነት የተሞላ እንቅስቃሴም የማጥቃት ሂደት ላይ ተሳተፊ ከሆኑት የባህር ዳር መስመር ተከላካዮች እና መሀል ተከላካዮች መካከል የሚኖረው እንቅስቃሴ ለፋሲል ውጤታማነት ቁልፍ እንደሆነ ይታመናል።
በጨዋታው የባህር ዳሮቹ ሳምሶን ጥላሁን እና አቤል ውዱ ከነበረባቸው ጉዳት እያገገሙ ቢሆንም ለነገው ጨዋታ የማይደርሱ ሲሆን በወልቂጤው ጨዋታ ተጎድቶ የወጣው ዜናው ፈረደም እንዲሁ ቡድኑን አያገለግልም። በፋሲል ከነማ በኩል የመስመር ተከላካዩ ሰዒድ ሁሴን አሁንም ጉዳት ላይ ሲሆን ከጉዳቱ እንዳገገመ የተሰማው ሀብታሙ ተከስተ የጨዋታ ዝግጁነትም እርግጥ አልሆነም። በሌላ በኩል ግብ ጠባቂው ይድነቃቸው ኪዳኔም በሀዘን ምክንያት በስብስቡ ውስጥ የማይገኝ መሆኑን ሰምተናል።
– የዓምናውን (የተሰረዘ) የውድድር ዘመን ሳይጨምር ቡድኖቹ 2011 ላይ ለመጀመርያ ጊዜ ሲገናኙ በመጀመርያው ዙር ባህር ዳር ላይ ያለ ጎል አቻ ተለያይተው ጎንደር ላይ ፋሲል ከነማ 4-0 አሸንፏል።
በበርሊን የሚገኘው የኢ.ፌ.ዴ.ሪ ኤምባሲ ጥር 02 ቀን 2013 ዓ.ም ጀርመንን ጨምሮ ሚሲዮኑ ከሚሸፍናቸው ሌሎች ሀገራት ከሚገኙ ኢትዮጵያዊያንና ትውልደ-ኢትዮጵያዊያን ጋር #RisingEthiopia በሚል የሀገራችንን መልካም ገጽታ ለማስተዋወቅ እ.ኤ.አ ዲሴምበር 30 ቀን 2020 ጀምሮ በተከፈተው የሁለት ወር ዘመቻ አስመልክቶ ውይይት ተካሂዷል።
እቲ ክፍሊ ናብ ኣሶሸትድ ፕረስ ኣብ ዝልኣኾ ናይ ኢመይል መልሲ፣ ኣብ ትግራይ ዝምታ፣ ዓምጸ ደቂንስትዮ፣ ጭውያ ስደተኛታትን ካልእን ዝመሰለ ከበድቲ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት’ውን ከምዝተፈጸመ ዘእምን መርትዖታት ምህላዉ ጠቒሱ።
ኣቐዲሙ፣ ኣብ እዋን ምምሕዳር ትራምፕ፣ ጸሓፊ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ዝነበረ ማይክ ፖምፐዮ፣ ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፣ ካብ ትግራይ ናብ ኤርትራ ዝተወንጨፈ ሚሳይላት ብምዅናን፣ ኤርትራ ናብቲ ኵናት ከምዘይተጸንበረት ዝእንፍት ሓበሬታ’ዩ ዘርጊሑ ኔሩ።
እንተኾነ፣ ኵናት ትግራይ ኣብ 4 ሕዳር ኣብ ዝተወልዓሉ፣ ሓያሎፍላተ ሰራዊት ኤርትራ፣ ካብ ደቡባዊን ደቡባዊ ምዕራብን ሸነኽ ኤርትራ ተበጊሰን ኣብ ሓያሎ ከተማታት መጥቃዕቲ ከምዝፈነዋ ክረጋግጽ ክኢሉ’ዩ።
ሰራዊት ኤርትራ፣ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ኣብ ብዙሕ ከባቢታት ትግራይ ከምዘሎ’ውን ክረጋገጽ እንከሎ፣ እቲ ሰራዊት ክወጽእ ህዝቢ ትግራይ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ይሓትት ኣሎ።
ብዛዓባ’ቲ፣ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያውያን ዝተፈላለየ ስምዒታት ፈጢሩ ዘሎ ህላወ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ሰፊሕ ከባቢታት ትግራይ፣ ወግዓዊ መግለጺ ዘይሃበሉ መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ድሕሪ’ዚ ናይ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ጻውዒት’ውን ስቕታ’ዩ መሪጹ።
ምልክቶች ከጥንት ጀምሮ በባህል፣ በማኅበራዊ ሕይወትና በሃይማኖት ውስጥ ልዩ ቦታ የነበራቸውና ያላቸው ናቸው። ምልክቶች በእምነት ውስጥ ልዩ ቦታ ሲኖራቸው፤ የሐሳብና ጸሎት ትኩረት ማረፊያ ናቸው። በካቶሊካዊት ቤተክርሰቲያናችንም ውስጥ ከጥንታዊው የክርስትና ዘመን ጀምሮ እስከጊዜያችን ድረስ ሁላችንም በጋራም ይሁን እንደየባህላችንና ትውፊታችን የምንጠቀምባቸው የተለያዩ እምነታችንን ገላጭ ምልክቶች አሉን፤ ከነዚህም ውስጥ የጥቂቶቹን ትርጉሞች ባጭር መልኩ እንደሚከተለው አቅርበነዋል።
መስቀል፦ ክርስቶስ በመስቀል ላይ ተሰቅሎ የሚያሳይ ነው። ይህ የተለመደ ካቶሊካዊ ምልክት ሲሆን፣ ቅዳሴ በሚቀደስበት መንበረ ታቦት ላይ ወይም ከመንበረ ታቦቱ ፊት ለፊት ይሰቀላል። መስቀሉ ላይ በምሕጻረ ቃል በላቲን የተጻፈ ”INRI” (Iesus Nazareno Rex Iudae) የሚል ጽሑፍ ሲገኝ “ኢየሱስ ናዝራዊ የአይሁድ ንጉሥ” የሚል ትርጉም ነው ያለው። እነዚህ ቃላቶች የይሁዳ አስተዳዳሪ የነበረው ጲላጦስ ከመስቀሉ በላይ እንዲጻፍ ያዘዘው ጽሑፍ ነው። መስቀል የመስዋዕት ምልክት ነው።{jathumbnail off}
እነዚህ የመጀመርያውና የመጨረሻው የግሪክ ፊደል ናቸው። በዮሐንስ ራዕይ 22፤13 ኢየሱስ ራሱን አልፋና ኦሜጋ የመጀመርያና የመጨረሻ መሆኑን ይናገራል። ክርስቶስ የፍጥረት መጀመርያና መጨረሻ ነው። አልፋና ኦሜጋ ምልክቶች በተለያዩ የቤተክርስቲያን ሊጡርጊያዊ አዝማናት ይጠቀሙባቸዋል።
በጣም የተስፋፋው የክርስቲያን ምልክት መስቀል ነው። መስቀል ክርስቲያን ባለበት ሁሉ ይገኛል። በሮማውያን ጊዜ መስቀል እንደ ውርደትና ስቃይ ተደርጎ ይቆጠር ነበር። ወንጀለኞች በምስቀል ተሰቅለው ይገደሉ ነበር። ለክርስቲያን ግን መስቀል የክርስቶስ ሞት ብቻ ሳይሆን የትንሳኤም ምልክት ሆነ።
የኢየሱስ ልብ ኢየሱስ ለሰው ልጆች ያለውን ፍቅር የሚያሳይ ምልክት ነው። ልብ የፍቅር ምልክት ነው። ልቡ በመስቀል ተወግቶና በእሾኽ ተከቦ ይሳላል። ይህ ደግሞ የኢየሱስን ለሰው ልጅ ያለውን ጥልቅ ፍቅር ያሳያል። እሱ ስለ ሰው ልጅ ሊሰቃይና ሊሞት ተዘጋጅቶ ነበር። ፍቅሩ ደግሞ ዘለዓለማዊ ኢዩ።
በግሪክ ቋንቋ ክርስቶስ የሚለው የመጀመርያዎቹ ሁለት ፊደሎች “ኤክስ” ና “ፒ” ናቸው፤ “ፒ”ን መስሎ በላቲን ፊደል የምናየው በግሪክኛ "ሮ" የሚል አደማመጥ ነው ያለው። እነዚህ ሁለቱ የመጀመሪያ ፊደሎች ማለትም “ኤክስ” ና “ፒ” ክርስቶስ በሚለው ምትክ ስም ሆነው ይጻፋሉ። በግሪክ ፊደል “ኤክስ” ከ “ሲ ኤች አይ” ጋር “ፒ” ከ “አር” ጋር እኩል ነው።
ከጥንታውያን የክርስቲያን ምልክቶች አንዱ ዓሳ ነበር። ይህ ክርስቲያኖች - በተለይ በስደት ጊዜ ማንነታቸውን ለመግለጽ ይጠቀሙበት ነበር። ሮም በሚገኙት ካታኮምብ (ክርስቲያኖች በክርስቶስ በማመናቸው ከስደት ለመሸሽ ይደበቁበት የነበረ ቦታ) ውስጥ ይገኛል።
የመጀመርያዎቹ ፊደሎች የክርስቶስ ስሞች ሲነበቡ በግሪክ ቋንቋ ዓሳ የሚል ትርጉም ይሰጣሉ። በግሪክ ቋንቋ ዓሳ ICHTHUS ማለት ሲሆን፤ የኢየሱስ ስም በግሪክ ቋንቋ Iesous CHristos THeou Uios Soter ነው። ትርጉሙ “ኢየሱስ ክርስቶስ የእግዚኣብሔር ልጅ - አዳኝ” ማለት ነው።
የኖኅን ታሪክ እናስታውሳለን። እግዚኣብሔርን ምድርን በጥፋት ውሃ በቀጣ ጊዜ፤ ኖኅ ውሃው ደርቆ እንደሆነ ለማረጋገጥ ርግብን ላከ። ርግብም ስትመለስ ከደብረ ዘይት ተራራ የወይራ ቅጠል ይዛ መጣች። ይህም እግዚኣብሔር ለሕዝቡ ምልክት እንዳደረግ ነው።
ከክርስቲያን ምልክቶች አንዱ ጠቦት ነው። በዮሐንስ ወንጌል 1፤35-36 እና በዮሐንስ ራእይ 5፤4-6 እንዲሁም በቅዳሴ ጊዜ ክርስቶስ በአምሳል በግ ይጠቀሳል። በጉ ነጭ መሆኑ ንጹሕና ሐጢኣት የሌለበት መሆኑን ያመለክታል። በብሉይ ኪዳን በጎች ለመስዋዕትነት ይቀርቡ ነበር። ክርስቶስ የሰው ልጅን ከኃጢያት ለማዳን መስዋዕት ሆኖ ሞተ።
"ከአዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶ/ር አብይ አሕመድ ምን ይጠበቃል?" በሚል ሀሳብ ዙሪያ የተደረገ ውይይት። እንግዶቻችን የኢትዮጵያውያን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ መስራችና የምክርቤት አባል አቶ ልደቱ አያሌው ፡ አቶ አምዶም ገብረስላሴ የአረና ትግራይ ፓርቲ የህዝብግንኙነት ኃላፊ እና አቶ ገረሱ ቱፋ የፓለቲካ አክቲቪስት ናቸው።
በድሬደዋ የፀጥታ አካላት በጋራ ባካሄዱት የክትትልና ቁጥጥር ስራ በህገ -ወጥ መንገድ የሚንቀሳቀሱ የሀገርን ጨምሮ የተለያዩ ሀገራት የገንዘብ ኖቶች መያዛቸው ተገለፀ።
የደቡብ ክልል ፖሊስ ኮሚሽን የህዝብ ግንኙነት ዳይሬክተር ኢንስፔክተር እታገኘሁ ዜና እንዳሉት በደቡብ ኦሞና ጌዴኦ ዞኖች 35 ሺህ ባለአንድ መቶ ሃሰተኛ የብር ኖቶችና አራት ተጠርጣሪ አዘዋዋሪዎች በቁጥጥር ስር ውለዋል።፡
ከሀሰተኛ የብር ኖቶች ውስጥ 27 ሺህ 900 በደቡብ ኦሞ ጂንካ ከተማ፣ ደቡብ አሪና ኛንጋቶም ወረዳዎች ቀሪው 7 ሺህ 200 በጌዴኦ ዞን ገዴብ ወረዳ መሆኑን አመልክተዋል፡፡
የሀሰተኛ የብር ኖቶች አዘዋዋሪዎቹ ገበያዎችና ሱቆች አከባቢ በመንቀሳቀስ በያዟቸው በሀሰተኛ የብር ኖቶች ተንቀሳቃሽ ስልኮች፣ አልባሳትና መሰል ዕቃዎች ግብይት እያካሄዱ ባሉበት ወቅት እንደተደረሰባቸው ኢንስፔክተሯ አስረድተዋል።
ሀሰተኛ የብር ኖቶችን ከሚያዘዋዉሩ መካከል ሶስቱ ከደቡብ ኦሞ ቀሪው ከጌዴኦ ዞን እንደተያዙ አመልክተው በህግ ቁጥጥር ስር ውለው ምርመራ እይተደረገባቸው መሆኑን ገልጸዋል፡፡
በአሁኑ ወቅት ነባሩ የብር ኖት በአዲስ እየተቀየረ በመሆኑ በዚህ አጋጣሚ ህገ ወጥ ተግባር ለመፈጸም የሚጥሩ አካላትን ለመከላከል ፖሊስ እየተቆጣጠረ መሆኑን ተናግረዋል፡፡
ኢትዮጵያ እንደ የመን እንደ ሶርያ ዩጎዝላቪያ ትሆናለች እየተባልን ነው። ይህ መቸም “አያ ጅቦ መጣልህ!” ተብሎ ህጻናትን እንደሚያስፈራሩት ነገር ቀልድ አይደለም። ያለው ሁኔታ አስፈርቶናል ያሉት እየተነበዩ፣ ያልናችሁን ካልሰማችሁን እሚሉትም እየታበዩ እሚናገሩት ሟርት አገር አያረጋጋም። በተለይ ለዛሬ ሁኔታ በእጅ አዙር ብቻ ሳይሆን በቀጥታ ተጠያቂ የሆን ሰዎች ይህን ስንናገር አያምርብንም። እነሱንም የናንተ ብቻ ጥፋት ነው ማለትም ሐቅ አይሆንም። እንደ የደረጃችን ሁላችንም የየድርሻችን እናነሳለን። እውነት ነው ዜጎች እየተገደሉ ነው። የሚሞቱት ብቻ ሳይሆን የሚገድሉትም ዜጎች ናቸው። የግድያው ምክንያት ምናልባት ሰዎች ሳይሆኑ አገዳዳይ ሀሳቦች ይመስሉኛል። ሀሳቦቹ ብቻ ሳይሆን እነሱን ተከትለው የተፈጠሩ ነገሮችም እንዲሁ አባባሽ ናቸው። ዜጎቻችን በተለይም ወጣቶችን ለምን ይሰሙናል? አላስተማርናቸውም።
ያስተማርናቸውም ቢሆን እነሱንም ሆነ ማንንም እሚጠቅም ነገር አይደለም። በዚያ ላይ ሥራ አልሰጠናቸውም። የኑሮ ትርጉምና ተስፋ አላሳየናቸውም። የጭካኔ ግብረገብ ግተናቸው ቢገድሉም ቢሞቱም ምንም የማይመስላቸው ደፋሮችን ፈጥረናል። ወደድንም ጠላንም የኛው ሸክሞች ናቸው። እኛም የያዘ ይዞን ነው እንጂ የመጠፋፋት አብዮት ውስጥ አልፈናል። ግድያው ገጠር ከመግባቱ በፊት መጀመሪያ የተገዳደለው ከተሜውና ምሁሩ ነው። አብዮታዊ ታሪካችንም ሆነ የቅርቡ ጊዜ መገዳደላችን እሚመሰክረው ከነሱ ያለመሻላችንንም ጭምር ነው። እውነትማ እንነጋገር ከተባለ በጣም እሚያስፈራው ሜንጫና ብረት ይዞ የሚሮጠው ብቻ አይደለም። በየዶክተሩ በየምሁሩ በየአክቲቪስቱም እሚንተከተከው ጥላቻና ቁጣም ባይበልጥ እንኳ እኩል እሚያሳስብ ነው። እስኪ ሁላችሁም አጠገባችሁ ወዳለው ሰው ተመልከቱ።
እሚንተገተግ እልህና ንግግር ታስተውላላችሁ። ይህ ነገር ካቅማችን በላይ ነውና እርዱን ማለት ባልተለመደባት አገራችን፣ “አንተ ትጠፋታለህ እንጂ ኢትዮጵያ አትጠፋም” እሚለውም አነጋገር እልህን በእልህ ነው እንጂ መፍትሄን አያመጣም። ኢትዮጵያ እንድትኖር ሰው መጥፋት የለበትም። እሱማ ያው ኢትዮጵያም እንድትጠፋ ሰው ማጥፋት የያዙትና አፋፍ ሆነው እንደሚዝቱት መሆን ነው። የተደቀነብን በጥይት ብቻ እሚጠፋ አደጋ አልመሰለኝም። እውነት ነው እልቂት ማስቀረት የተአምር ያህል ከባድ የሆነ ሁኔታ ውስጥ ተገኝተን ሊሆን እንችላለን። ሰዎች እንዳይገዳደሉ ማድረግም አንችል ይሆናል። አለመግደልና እሚያገዳድል ነገር አለመናገር ግን እንችላለን። ላይመለሱ የተጣመሙ ነገሮች አሉ ተብሎ የተጣመሙ ነገሮች አይደረጉም። አገሩን እሚወድ ሰው፣ የራሳችሁ ጉዳይ ያውላቸሁ አገራችሁ ብሎ አይናገርም። ይብላኝ ለእናንተ ማለት ጸያፍ ነው። አላልኳችሁም! ብዬ ነበር ተናግሬ ነበር እሚል ርካሽ ትንቢትም እንዲፈጸም ከመጓጓት፣ ትንቢታችን ገደል ገብቶ፣ ስጋታችንም ጠፍቶ አገራችንና ህዝባችን ሰላሙን ቢያገኝ የተሻለ ነው። እብሪትና ትንቢት ምን ያደርጋል? ደማችሁ ደማችን ነው ያለው ጎንደር ለጸሎት ሲያቀርቅር፣ ሌላው ደረቱን ነፍቶ እሚፎክር ከሆነም አልተግባብቶንም።
ጸሎትም፣ እባካችሁ ብሎ መማጸንም፣ ዝቅ ብሎ ማሳለፍም፣ ነገር ማብረድም፣ ለመፍትሔ መቆዘምም፣ ከሌላው የነጻነት ትግል ጋር አንዳንዴም አብሮ ሊሄድ የሚችል ነገር ነው። ለምን ሞተብኝ ብቻ ሳይሆን ምን ነክቶት ገደለብኝ ማለትም የራሱ ጥቅም አለው። ሟችም ገዳይም ያገር ገመና ናቸው። አገርን ሲወዱ እስከ ሁሉ ነገሯ ይመስለኛል። ተገፋን ተሰደብን ብሎ ነገርስ ምንድነው? ዘለፋ ስደትና እንግልት ሳይጠጣ የኖረ ማነው? ያልተጋደለ ያልተቋሰለስ ወዴት ነው? ተዋልደናል ተጋድለናል እጣፈንታችንም አብሮ ይሁን። ስለ እግዚአብሔር!!!
በዓለም የታወቁት የፊዚክስ ሊቅ ስቲቭን ሃውኪንግ በ76 ዓመት ዕድሜያችው ዛሬ አረፉ። ዓለም ከተጀመርበት ጊዜ አንስቶ ጨረርም ሆነ ሌላ ነገር ሾልኮ ሊወጣ የማይችልበት መስክ ውስብስብነት ድረስ የሚሄድ የጠፈር ጥናትና ምርምር አድርገዋል።
ለአሥርት ዓመታት ያክል በካምብሪጅ ዩኒቨርሲቲ በሂሳብ ፕሮፌሰርነት አግልግለዋል። ዛሬ ታድያ ካምብሪጅ ከተማ በሚገኘው ቤታችው በሰላም እንዳረፉ የቤተሰባቸው ቃል አቀባይ አስታውቀዋል።
ሃውኪንግ በ21 ዓመት ዕድሚያቸው በያዛቸው በሽታ ምክንያት መናገር አይችሉም ነበር። መንቀሳቀስ ስለማይችሉም በተንቀሳቃሽ ወንበር ላይ ሆነው ነበር የሚዘዋወሩት። የሚናገሩትም ከተንቀሳቃሻ ወንበራቸው ጋር በተያያዘ የድምፅ መሳርያ በኩል ነበር።
ሀኪሞች የጥቂት ዓመታት ዕድሜ ብቻ እንደሚኖቸው ነበር የነገሯው። ሆኖም እስካሁን በነበረው ጊዜ ከመኖር አልፈው የትልቅ ጥናትና ምርምር ቅርስ ትተው ለማለፍ ችለዋል።
የፌደሬሽን ምክር ቤት ለክልሎች ለሚሰጠው የድጎማ በጀትን ግልጽ አሰራር ለመዘርጋት ጥናት እያደረገ መሆኑን አስታወቀ | Satenaw Ethiopian News/Breaking NewsSatenaw Ethiopian News/Breaking News
አዲስ አበባ፣ ጥር 18፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ) የፌደሬሽን ምክር ቤት ለክልሎች ለሚሰጠው የድጎማ በጀትን ግልጽ አሰራር ለመዘርጋት ጥናት እያደረገ መሆኑን አስታውቋል።
ምክር ቤቱ አሁን ተግባራዊ ከተደረገው ጥቅል አላማ ካለው የድጎማ በጀት አሰራር በተጨማሪ የተመጣጠነ እድገት ለማምጣት ታሳቢ ያደረገ ልዩ አላማ ያለው የድጎማ ስርአት ለማበጀት እየሰራ መሆኑን ገልጿል።
እያከናወነ ያለውንም የሪፎርም ተግባር ከፌደራል፣ የክልልና ከተማ አስተዳደሮች ምክር ቤቶች ጋር የተወያየ ሲሆን፤ የሪፎርሙ አስፈላጊነት፣ ይዘት፣ አሁን ያለበት ደረጃና የሚጠበቁ ውጤቶች አንዲሁም ሌሎች በለውጡ የተካተቱ ጉዳዮች ላይ ለውይይት መነሻ ቀርቧል።
የፌዴሬሽን ምክር ቤት አፈ ጉባኤ አቶ አደም ፋራህ በሰጡት ማብራሪያ አሁን በስራ ላይ ያለው የድጎማ በጀት መሰረት የሚያደርገው የክልሎችን የገቢ አቅምና በስምንት ዋና ዋና ዘርፎች የክልሎች የወጪ ፍላጎት ላይ የተመሰረተ መሆኑን ገልጸዋል።
መስፈርቶቹ የተቀመጡበት የመረጃ ጥራትና ግልጽነት የሚጎድለው እንደሆነ ያነሱት አፈ ጉባኤው፤ እስካሁን ሲዘጋጁ የነበሩ ቀመሮች ያሉባቸው መሰረታዊ ክፍተቶች በጥናቱ ይታያሉ ብለዋል።
አሁን ተግባራዊ ከተደረገው ጥቅል አላማ ካለው ድጎማ በተጨማሪ እያንዳንዱ ክልል ያለበትን ክፍተት በማየት የተመጣጠነ እድገት ለማምጣት ታሳቢ ያደረገ ልዩ አላማ ያለው የድጎማ ስርአት ለማበጀት እየተሰራ መሆኑንም አብራርተዋል።
የፌደሬሽን ምክር ቤት እያካሄደ ያለው የሪፎርም ጥናት በሰው ሃይል፣ በአደረጃጀትና በሌሎችም ራሱን በማጠናከር የተሰጠውን አላማ በብቃት ለመፈጸም ያለመ ሲሆን በቀጣዮቹ ወራት ይጠናቀቃል መባሉን የዘገበው ኢዜአ ነው።
ያለፉትን ዓመታት በስሑል ሽረ ጥሩ ዓመትን ያሳለፈው ያስር ሙገርዋ በማህበራዊ ትስስር ገፁ ላይ ከክለቡ ጋር መለያየቱን ሲያሳውቅ የክለቡን አመራሮች ፣ ደጋፊዎች ፣ ሰራተኞች አመስግኗል ።
ያስር ሙገርዋ በፕርሚየር ሊጉ ለቅዱስ ጊዮርጊስ እና ፋሲል ከነማ መጫወት ሲችል ወደ ኢትዮጵያ ከመምጣየቱ አስቀድሞ በደቡብ አፍሪካ ለኦርላንዶ ፓይሬትስ መጫወቱ ይታወሳል ።
አገራቸው በሶሪያ የምታካሂደውን የዓየር ድብደባ “በዚያች አገር ያሉ ያሏቸው አሸባሪዎች እስኪደመሰሱ ድረስ አታቆምም፤” ሲሉ የሩሲያው የውጭ ጉዳይሚንስትር ሰርጌይ ላቫሮቭ (Sergei Lavrov) ተናገሩ።
የሩሲያው የውጭ ጉዳይ ሚንስትር አስተያየት የተሰማው ለአምስት ዓመታት ለዘለቀው የሶሪያ ጦርነት እልባት ለማበጀት ታልሞ በጀኔቫ የሚካሄደውና በቋፍላይ የሚገኘው የሰላም ድርድር፤ የሁለቱ ተፋላሚ ወገኖች፤ የሶሪያ መንግስትና የአማጽያኑ ተጠሪዎች አንዳቸውም የዛሬውን ሦሥተኛ ቀን ከአደራዳሪው የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ልዩ መልዕክተኛ (Staffan de Mistura) ተገናኝተው ሳይነጋገሩ ካሳለፉ በኋላ ነው።
ከአልቃይዳ ጋር ግንኙነት ያለውን አሸባሪ ቡድን ጃብሃት አል-ኑስራን (Jabhat al-Nusra) የዓየር ድብደባው ኢላማ ነው ያሉት ላቭሮቭ፤ አገራቸው እያካሄደች ያለችውን የዓየር ድብደባ ለምን እንደሚገባት እንደልታያቸው አመልክተዋል።
የምታካሂደው የዓየር ድብደባ ከአሸባሪዎች ይልቅ በፕሬዝዳንት ባሽር አላሳድ ተቃዋሚዎች ላይ የተነጣጠረ ነው፤ በሚል በምዕራባውያን ክፉኛ ብትተችም ሩሲያ በበኩሏ ግን ስታስተባብል መቆየቷ ይታወሳል።
በሶሪያ የሚካሄደውን የዓየር ድብደባ እንዲቆም በትላንትናው ዕለት ጥሪ ያቀረቡት የዩናይትድ ስቴትሱ የውጭ ጉዳይ ሚንስትር ጆን ኬሪ (John Kerry) የተኩስአቁሙም ስምምነት በአስቸኳይ ተፈጻሚ መሆን አለበት፤ ብለዋል። ጆን ኬሪ በሶርያ ላይ ያደረጉትን ንግግር ከዚህ በታች ካለው ቪድዮ ይመልከቱ።
ፎርድ ከየትኛውም ሁኔታ ጋር በሚስማማ ሁኔታ የሚስማማ ጫማ ለመፍጠር በየቀኑ ከሚመች ምቾት እና ጽናት ጋር የሚያምር የአለባበስ ጫማ ዘይቤን እና መደብን ያጣምራል ፡፡ የእሱ የጉድዬ ዌልት ግንባታ ፣ ከካለፊን ቆዳው የሱፍ የላይኛው ክፍል ጋር በጣም ጥርት ባለ ጫማ ላይ ረጅም ዕድሜን ይጨምራል ፣ ያለምንም ጥረት ከእያንዳንዱ ልብስ ጋር ይሄዳል ፡፡
ግራንት በባህላዊ ዊንጌት ጫማ ላይ አሁን በሚያምር ቡት ውስጥ ስለሚወዱት ሁሉንም ነገር ያሳያል ፡፡ ባለ ሙሉ እህል ጥጃ ቆዳ የላይኛው እና ሙሉ በቆዳ በተሰለፈ ፣ በተሸፈነው ፣ በተጣበበ የእግረኞች እና ጠንካራ የጉዳይ ዋልት ግንባታ ውስጥ የተሠሩት እነዚህ ቆንጆ ቦት ጫማዎች በማንኛውም የአየር ሁኔታ ውስጥ ተወዳጅ ይሆናሉ ፡፡ በአንዱ ክላሲክ ቡት ውስጥ ፍጹም የሆነ የመጽናኛ እና አስተማማኝነት ጥምረት ይሰጥዎታል ፡፡
ሞንሮ ቡት ለየትኛውም የልብስ ማስቀመጫ ልብስ ተስማሚ የሆነ ልዩ ዲዛይን ሲያቀርብ በተሟላ የእህል ቆዳ የላይኛው ተለይቶ ይታወቃል ፡፡ በመልካም ዌልት ግንባታ ፣ በቆዳ መሸፈኛ እና በተሸፈነው ምቾት ኦርቴላይት insole በተራቀቀ ዘይቤው ሲነሳ ከቀን ወደ ማታ ይወስደዎታል ፡፡
ሞንሮ ቡት ለየትኛውም የልብስ ልብስ ተስማሚ የሆነ ልዩ ንድፍ ሲያቀርብ በተቃራኒው የሜሪኖ ሱፍ እና ሙሉ እህል የቆዳ የላይኛው ክፍል ተለይቶ ይታወቃል ፡፡ በመልካም ዌልት ግንባታ ፣ በቆዳ መሸፈኛ እና በተሸፈነው ምቾት ኦቶላይት insoles በተራቀቀ ዘይቤው ሲነሳ ከቀን ወደ ማታ ይወስደዎታል ፡፡
ተቃዋሚ ፓርቲዎች አዲስ በተቋቋመው ትብብርና ቀደም ሲል በተመሠረተው መድረክ ውስጥ መሰባሰባቸው አብዛኞቹ ተቃዋሚዎች ሁለት የተለያዩ ጥምረቶች ውስጥ መግባቸውን አሳይቷል።
የ2007ቱ ሀገር አቀፍ ምርጫ ከሁለት ዓመታት ያነሰ ጊዜ በቀረው በዚህ ወቅት ግን የተቃዋሚዎች አሰላለፍ “ለይቶለታል” ማለት እንደማይቻል አንድ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ መምህር ለቪኦኤ ገልፀዋል።
የቅርጻ ቅርጾችን የሚወልደው የሆድ ዕቃን ማቃለል. የ karcha የጭራና የጨዋታ ግፊት በከፊል ተፈጥሯዊ ፍጥረታት ነው. የአስጊ ሁኔታ ጣዖት አምላኪነት ሁለቱንም መስጠትን ያሟላ ነው. አሥር እጥፍ ድብድብ አጥንቶች ያሸበረቁ አራዊት. ፒዮሮዛማ ጣፋጭ መራራ ነው. Bigeye ይጠራቀምና ፍራፍሬ izdaivat tezoimenny መዝገበ ቃላት ታንክ ደገኛ malovmestitelny ሲኒዲኬትለማድረግ ወደመች ኮንክሪት መሰኪያ አንደኛ-ክፍል አጠቃላይ vnutriplodnik ትጠቀልላቸዋለህ ተመጣጣኝ neblagovospitannost ቀጥ. የፍለጋ ፕሮግራሙን ወደ ማረፊያ ቦታ ለመሸፈን የሚያስችል የሊካይቴት (ፓትፊክ) ወደ ፓምአት እንዲገፋ ይደረጋል. Lysyatnik arsin የጡት ወተት አካባቢያዊ አይደለም.
እዚ ከምዚ’ሉ ከሎ 'እቲ ሰልፊ ብዘይፈቃድ ዝተካየደ’ዃ እንተነበረ፣ ብሰላም ጀሚሩ ብሰላም ምዝዛሙ ህዝቢ ጎንደርን ከባቢኣን ንሰላም ዘለዎም ተገዳስነት ዘርአየሉ’ዩ' ኢሉ መንግስቲ ክልል ኣምሓራ።
ንሎሚ ድማ፣እቲ ንሱ ዝሓዞ ፍልጠትን ተመክሮን ቴክኖሎጂን ሳይንስን ናብ ኢትዮዽያ ንምስጋር ዝገብሮ ዘሎ ፃዕሪታት ክገልፅ ከሎ ንሱን ከምኡ ዝኣምሰሉ ኣብ ወፃኢን ውሽጢ ሃገርን ዝርከቡ ሙሁራት ተሓባቢሮም ኣብ ኢትዮጵያ ሃገራዊ ማእከል ምርምርን ሳይንስን ንምቓም ንሰርሕ ኣለና ይብል።
ኣብ ትግራዮይ'ውን እንተኾነ ምስ ዩኒቨርሲቲ መቀለ ብምትሕግጋዝ ንብሉፃት ተማሃሮ ሃፀይ ዮሃንስ ክረምታዊ ስልጠና ክምዝለገሱን ኣብ ግድብ ተከዘ መፅናዕታዊ ዑደት ከምዝፈፀሙን ሓቢሩ።
አንድ ልጅ የተወለደው - ለወደፊቱ ዓላማ እና ተስፋ ለማምጣት ነው. በቀጥታ ከመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የተወሰደ, ስለ ሰው, ስለ ጊዜው, እና ስለ የእሱ መልእክቶች - በተአምራዊ ልደቱ እስከ አስከፊው ሞት ድረስ አዲስ እይታ ይደሰቱ. ለመላው ዓለም ሰላም የሚል መልዕክት. ይህ ዛሬ ለዘመናት, እግዚአብሔር ፍቅር መሆኑን ከጥንት ዘመናት አስታራቂ ነው. አዳኝ በአረብኛ ቋንቋ በአረብኛ ቡድን እና ተዋንያን የተፃፈ የመጀመሪያ ፊልም ሲሆን"ሙታን ከሙታን ጋር ለምን ትፈልጋለህ?" የሚለውን ጥያቄ አዘጋጅተናል.
– ANA (All Nippon Airways) የተባለዉ የጃፓን አየር መንገድ ከቦይንግ ያዘዛቸዉ 5 B787 ድሪም ላይነር ደረጃቸዉን ያልጠበቁ በመሆኑ እና ዲዛይናቸዉ ችግር ስላለበት እንዲሁም ጭነት ሳይጭኑ በራሱ ከባድ በመሆናቸዉ ከቦይንግ ጋር የነበረዉን ዉል ያፈርሳል፡፡ ቦይንግ ገዢ እንደምንም ሲያፈላልግ የኢትዮጵያ አየር መንገድ ፈቃደኛ በመሆን ይወስዳቸዋል፡፡አየር መንገዱ 5ቱን አዉሮፕላኖች እያንዳንዱን አዉሮፕላን በ 90 ሚሊየን ዶላር ከገዛ በኋላ መልሶ ለደቡብ አሜሪካ አንድ ካምፓኒ እያንዳንዱን በ 120 ሚሊየን ዶላር ይሸጥለታል፡፡ ይህ ካምፓኒ ከገዛቸዉ በኋላ መልሶ ለኢትዮጵያ አየር መንገድ በ 25 አመት ዉል ያከራየዋል፡፡ ያ ማለት አሩሮፕላኖች እስኪያረጁ ማለት ነዉ፡፡በዚህ ዉል ላይ ከ 15 ሚሊየን ዶላር በላይ ኮሚሽን ለአየር መንገዱ ሃላፊዎች ተከፍሏል፡፡
– እኒህ በሊዝ ተከራይቶ የሚያበራቸዉ አዉሮፕላኖች የሞተር ዘይት ችግር ምክንያት እንዲሁም የተገጠመለት Rolls-Royce Trent 1000 ሞተር ችግር ምክንያት 4ቱ አዉሮፕላኖች ከአመት በላይ ሳይበሩ ተቀምጠዋል፡፡ የዚህ አውሮፕላን የሊዝ ክፍያ በዶላር በወር 800,000 እስከ 1.25 ሚሊየን USD ድረስ ነው፡፡ ሳየሰሩ በየወሩ መንግስት 1.25 ሚሊየን ዶላር ለደቡብ አሜሪካዉ ካምፓኒ ይከፍላል ማለት ነዉ፡፡አየር መንገዱ ደግሞ በቀን የሚያስገባዉን እስከ 110 ሽህ ዶላር ያጣል፡፡
– የኢትዮጵያ አየር መንገድ ሃላፊዉ የግሉ አዉሮፕላን እንዳለዉ ተረጋግጧል (ከክንፈ ዳኛዉ ጋር በሸር የገዟት ናት ይባላል)፡፡ አዉሮፕላኗ የተመዘገበችዉ Boeing 767-300 ER ET AMF በሚል ነዉ፡፡ አዉሮፕላኗ ባብዛኘዉ ግብጽ እና ታንዛኒያ ትበራለች፡፡ አቶ ተወልደ በሲሸልስ የ ባለ 5 ኮከብ ሆቴል ያስገነባ ሲሆን በኢትዮጵያ አየር መንገድ የፕሮሞሽን ክፍል ዉስጥ ሲሸልስ የሚሄዱ ፓይለቶች እና ሌሎች ሰራተኞች ይሄን ሆቴል እንዲጠቀሙ ይገፋፋሉ፡፡ የህወሃት እና የሜቴክ ሃላፊወች የቅዳሜ እና እሁድ የሚያሳልፉት ሲሸልስ በዚህ ሆቴል ዉስጥ ነዉ፡፡
– በዉጭ ሀገር ባሉ የአየር መንገዱ የቲኬት መሸጫወች የተሰበሰበ 67 ሚሊየን ዶላር ወደ ሃገር ቤት ሳይገባ በዛዉ ቀርቷል፡፡ በተጨማሪም በዶላር ለሃገሪቱ ገቢ መደረግ የነበረበት 85 ሚሊየን ዶላር እዛዉ ዉጭ ሃገር በግለሰቦች ባንክ በማስቀረት ከሜቴክ እና ወጋገን ባንክ በወጣ የኢትዮጵያ ብር ገቢ ተደርጓል፡፡
– የአየር መንገዱ ሃላፊ ሰራተኞችን በዘር እና በዘምድ አዝማድ በመቅጠር እንዲሁም በማባረር ተጠምዶ ከርሟል፡፡ ሁለተኛ ሚስቱን በሎስ አንጀለስ የአየር መንገዱ ጣቢያ ሃላፊ አድርጎ ሹሟል፡፡ቦርድ ሳይፈቅድለት የአየር መንገዱ ሃላፊ በየ ሁለት ወሩ ጀርመን የህክምና ክትትል ያደርጋል፡፡ ይህም በሚሊየን ዶላር ወጭ አስወጥቷል፡፡
– በባለፈዉ አመት በማኔጅመንት ችግር 450 አካባቢ የበረራ አስተናጋጆች፤ 80 ቴክንሺያኖች፤ አብራሪዎች እና ሌሎች በመቶወች የሚቆጠሩ ሰራተኞች ለቀዋል ወይም በብሄራቸዉ ምክንያት ተባረዋል፡፡
– ክነፈ ዳኛዉ እና ተወልደ ሁነዉ ሜቴክ የገዛትን አዉሮፕላን ለሌላ ድርጅት (ኤሽያ ኔፓል ዉስጥ ላለ የእርዳታ ድርጅት ነዉ የሚል ሲሆን መረጃዉ በደንብ ስላልተረጋገጠ ቀጣይ ይጣራል) አከራይተዋታል፡፡ አገናኙ ተወልደ ነዉ፡፡
– የአየር መንገዱ ሃላፊ ተወልድ በዘመዱ በአዲያም ገብረእግብሄር ስም 4 የተለያዩ ህንጻወች አዲስ አባባ ዉስጥ እያስገነባ እንደሆነ ተደርሶበታል፡፡ አዲያም ገብረእግዛብሄር የሳሙኤል ሰንሻይን ባለቤት ዉሽማ ስትሆን ህንጻዉቹ የሚሰሩት በሰን ሻይን ኮንስትራክሽን ነዉ፡፡ አዲያም ገብረ እግዛብሄር የኢትዮያን ካር ጎ በመጠቀም ዘመናዊ መኪናወችን ያለቀረጥ ከጀርመን በማስገባት እና በመሸጥ ትታወቃለች፡፡
– ለሰራተኞች መኖሪያ ብሎ አየር መንገዱ ያሰራዉ ህንጻወች ለአንድ ብሄር ልጆች ብቻ በመስጠት እንዲሁም ህንጻወችን ለመስራት ጨረታ ያሸነፈዉን ድርጅት በመተዉ ለአንድ ለህወሃት ካምፓኒ (አፍሮ ጺወን) በመስጥት በሚሊየን የሚቆጠር ብር ጠፍቷል፡፡
– የአየር መንገዱ የዲጅታል ዲፓርትመንት የፖለቲካ ማስኬጃ በማድረግ ከ 120 በላይ የአይ ቲ ባለሙያቸወን በመቅጠር ሶሻል ሚዲያን በመጠቀም ህዝበን ከህዝብ ሲያጋጩ ይዉላሉ፡፡ ሰሞኑን ሊታወቅ ይችላል ተብሎ በመፍራት ወደ 60 ሚሆኑትን ቀንሰዋል፡፡
– 2.4 ሚሊየን ብር ለሃጂ ተጓዦች ለተጉላሉበት ሆቴል እና ምግብ ተብሎ ወቶ የአየር መንገዱ ሃላፊዎች ተከፋፍለዉታል፡፡ ይህ የሆነዉ የሃጂ ተጓዦች አየር መንገዱ ዉስጥ ያለምግብ እና መኝታ ለብዙ ቀን እየተጉላሉ ነበር፡፡
– አየር መንገዱ የሚያሰራዉ ሆቴል ኦዲት ሲደረግ እጅግ ብዙ ገንዘብ የፈጀ ሲሆን ከ 45 ሚሊየን ብር በላይ ለማን እንደተከፈለ የማይታወቅ ገንዘብ ማባከን ተገኝቶበታል፡፡
‘በመሰረቱ የሀገር ባለቤትነት እና የህዝብ ወገንተኝነት ስሜት ያላቸው ሰዎች ከላይ በተጠቀሱት ዓይነት የወንጀል ተግባራት ውስጥ በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ አይሳተፉም። በሀገሩ ላይ የባለቤትነት ስሜት ያለው ሰው የዜግነት ግዴታውን በዚህ ልክ መዘንጋት አይቻለውም። ቅንጣት ያህል ሰብዓዊነት ያለው ሰው ደግሞ በሀገሩ ልጆች ላይ እንዲህ ያለ ግፍና በደል አይፈፅምም። ወይም ደግሞ እንዲህ ያለ ኢ-ሰብዓዊ ድርጊት የሚፈፀሙበት ሰው ሰብዓዊ ፍጡር መሆኑን አምነው አልተቀበሉም።’ https://ethiothinkthank.com/2018/11/14/the-question-is-to-be-or-not-to-be/
የፌዴራል መንግስት የህግ የበላይነትን ለማስከበር እየወሰደ ያለውን እርምጃ የኦሮሚያ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት አደነቀ። http://www.artstv.tv/20181114/40212/
በኮሞሮስ ባንዲራ የሚቀዝፉት የሜቴክ መርከቦች እና በካሪቢያን ስም የምትቀዝፈው የኢትዮጵያ መርከብ (በማስረጃ የተደገፈ) https://wordpress.com/read/feeds/83739448/posts/2077128435
የክርስትያን ኢትዮጵያ መንግስት በቀዳማዊ ኃይለስላሴ ጊዜ ከጣሊያን ወረራ በፊት በሰኔ 1934 ከሳውዲው ኢማም ያህያ ጋር የድሮውን ነገር ግን በጣም ጥሩ ያልነበረውን ግንኙነታዊ ድልድይ ለመመስረት ጥረት አድርገው እንደነበር ታሪኩ ይገልጣል፡፡ በአፍሪካ ቀንድ ላይ ያሉትን እስላማዊ ማህበረ ሰቦችን ያገናኘው ቀይ ባህር ከክርስትያን ኢትዮጵያ መንግስት ጋር ብዙ ግንኙነትን ለማሰራት ባለማስቻሉ፡፡ በኢትዮጵያ ነገስታትና በተለያዩ የአረብ አገር መሪዎች መካከል የነበረው የታሪካዊ ግንኙነት ታሪካዊ ዘገባ የሚመስለው ጥቂት ነበረ በማለት የታሪክ ተመራማሪው ያስረዳል፡፡ የዚህ ሰንካላ ግንኙነት እና ወዳጅነት ስምምነት መጥፋትም ዋናው ምክንያት የኢትዮጵያ መንግስት ሃይማኖት ነው፡፡
ለዚህ የወዳጅነት አለመኖር ችግር በተመለከተ የሚገኘው ታዋቂ ታሪክ በአስራ ሰባተኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ላይ በንጉስ ፋሲለደስ የተሞከረው ሙከራ እንደነበረ ጸሐፊው ታሪካዊውን ማስረጃ ያቀርባል፡፡ ንጉሱ ከየመኑ ኢማም አል-ሙታዋኪ አላ አል-አላህ ጋር (በመልእክተኞቻቸው አማካኝነት) ውይይት አድርገው ነበር፡፡ ውይይቱም ያጠናከረው ነገር በኢትዮጵያና ከቀይ ባህር ማዶ ባሉት አጎራባች አገሮች መካከል ጥልቅ የሆነ መሰረታዊ ችግር የመኖሩን እውነታ ብቻ ነበር፡፡ የየመኑ ኢማም የኢትዮጵያ መንግስት ያቀረበውን የንግድና የፖለቲካ ትብብር ጥያቄ አልቀበልም ብሎ ነበር፡፡ ምክንያቱ ምን ነበር? የየመኑ ኢማም ከኢትዮጵያ መንግስት የጠየቀው ጥያቄ ነበር፣ ጥያቄውም የሃይማኖት ለውጥ ነበር፣ ፕሮፌሰር ኤርሊች ማስረጃውን ጠቅሶ እንደሚከተለው እንደነበር አስቀምጦታል፡ ገዢውም ያለው “የኢትዮጵያው ንጉስ” ማለትም ፋሲለደስ “በቅድሚያ የነጃሺን ፈለግ መከተል አለበት” ነበር፡፡ በመሆኑም የወዳጅነት ስምምነቱ እንዲኖር ንጉሱ በቅድሚያ ሃይማኖቱን “ወደ እስልምና መለወጥ አለበት” የሚል ሰበብ ነበር፡፡ እንደዚህ ዓይነቱ መሰረታዊ ችግር ነው ጥልቅ የሆነ ዘላቂ ችግር ከውጭ ብቻ ሳይሆን ከውስጥም አገሪቱን የከበባት መሆኑን የሚያሳየው፡፡
በ1930ዎቹም ውስጥ በቀዳማዊ ኃይለስላሴ ለሳውዲው ንጉስ ለኢብን ሳውድ የቀረበው ጥያቄም በጣም የማይሆን እድል አጋጥሞት ነበር፡፡ በእርግጥ በዚያን ጊዜ ኢትዮጵያ ጠንካራ የሆነች የክርስትያን አገር ሆና ነበር፡፡ ስለዚህም በዋሃቢያ እምነት ላይ የተመሰረተው የሳውዲ መንግስት የኢትዮጵያን መንግስት የእነተባባር ትያቄ ሊቀበለው አልቻለም ነበር፡፡
ነገር ግን የአፍሪካን ቀንድና አረቦችን ቀይ ባህር ያገናኛል የሚለው ፅንሰ ሐሳብ ለጣሊያን ቅኝ ገዢዎች በጣም ጠቃሚ የነበረ ስልት ነበር፡፡ ከ1890 ዓም ጀምሮ የራሳቸውን አካባቢያዊ ማህበረ ሰብ በኤርትራ ውስጥ መስርተው የነበሩት ጣሊያኖች ማህበረሰባቸውን በቀይ ባርህ ስም ላይ የተመሰረተና “ማሬ ኤሪትርየም” የሚል ስያሜ ሰጥተውት ነበር፡፡ ጣሊያኖቹ በሁለቱም የባህሩ አካባቢ አገሮች ላይ ተፅዕኖአቸውን ለማምጣት አልመው ነበር፡፡ ስለዚህም በሙሶሎኒ ስር ይህ ረቂቅ ሃሳብ በጣም ንቁ የሆነ ፖሊሲ ሆኖ ነበር፡፡ በ1926 ሙሶሊኒ የጣሊያንን ማህበረ ሰብ በዲክታተሪያል ቁጥጥር ስር ካደረገ በኋላ ያወጀው የመጀመሪያው ነገር “የናፖሊዮናዊ ዓመትን” ነበር፣ በዚህም የፋሽስቱ መንግስት እራሱን የሚያረጋግጠው በሜዲትሬኒያን ባህር እና በቀይ ባህር ላይ እንደነበር ይፋ ሆኗል፡፡ በመሆኑም በጣም ሃይለኛ የኤርትሪያ ገዢ የነበረው ጃኮቦ ጋስፓሪኒ ሁለት መልክ ያለውን ተግባሩን ጀመረ፡፡ በአንድ በኩል ጣሊያን በኢትዮጵያ ውስጥ የሚገባበትን ነገር ሲያጠብቅ በሌላ ጎኑ ደግሞ ከአረቢያኖች ጋር ትብብርን ለመመስረት ጥረትን አደረገ፡፡ በመስከረም 1926 ላይ ጋስፓሪኒ ከየመኑ ኢማም ያህያ ጋር የትብብር ስምምነትን ፈረመ ይህም ጣሊያኖች የመኖችን እንዲያስታጥቁ መንገድን ከፈተ፡፡ ምንም እንኳን ይህ አዲሱ የአስመራ-ሰንዓ የትብብር ስምምነት ለሳውዲው ኢብን ሳውድ (ከኢማሙ ጋር በወቅቱ በግጭት ላይ ለነበረው) ጥቃት ቢሆንም፣ በ1927 ደግሞ ጋስፓሪኒ ከሳውዲዎችም ጋር ዲፕሎማቲካዊ ግንኙነቶችን ጀምሮ ነበር፡፡
ጣሊያኖች ታላቋን የመንን ለመቆጣጠር እንዲችሉ፣ ይህም ብሪቲሽ በሳውዲ ላይ ያላትን ተፅዕኖ እንደያዘች እንዲሆን ለንደንን ማስገደድ እንዳለባቸው ጋስፓሪኒ ሙሶሊንን አሳመነው፡፡ ነገር ግን በ1920ዎቹ ላይ ኃያል የነበረችውን ቢሪቴንን በቀይ ባህር ላይ ዋና ኃይል ለመሆን ጣሊያኖች የነበራቸው ሕልም ተጋፍጠዋት ነበር፡፡ የብሪቲሽ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ኦስቲን ቻምበርሊን በየካቲት 1927 ላይ ለሙሶሊኒ በግልጥ ነግሮት የነበረው ነገር ቀደም ብሎ “የንጉሱ መንግስት በአረቢያ ዙሪያ ባለው የቀይ ባህር ላይ ማናቸውም የአውሮፓ ሃይል ምንም ነገርን እንዳያደርግና ይህ ዋና ፍላጎታቸው እንደሆነ ነግሮታል”፡፡ እንዲህ ዓይነት የሆነውን የብሪቲሽን ውሳኔ በማግኘት (ብሪቲሾች በየመን ላይ እርምጃ ለመውሰድ ዝግጁ መሆናቸውን ስለጠቆሙ) ሙሶሊኒ የቀይ ባህር ህልሙን (ለጊዜውም ቢሆን) መርሳት ነበረበት፡፡ ስለዚህም ጋስፓሪኒ ከኤርትራ ተነሳ የመኖች ሳውዲን ለማጥቃት ለነበራቸው ጥረትም ቀጥተኛ የሆነ የጣሊያን እገዛ አልተሰጠም፣ ከሳውዲም ጋር ይደረግ የነበረው ዲፕሎማቲካዊ እንቅስቃሴ ሙሉ ለሙሉ ቆመ፡፡ ወደ ኢትዮጵያ ውስጥም ይደረግ የነበረው ሰርጎ መግባት ቀዘቀዘ፡፡ ቀጥሎም በነሐሴ 1928 ጣሊያን የሃያ ሁለት ዓመት የወዳጅነት ስምምነት ከክርስትኗ መንግስት ጋር ተፈራረመች፡፡
በ1932 ዓለም አቀፉ ታላቅ ኪሳራ ጋር እንዲሁም ከጊዘያዊ የብሪቴን ድክመት ጋር ሙሶሊኒ የቀይ ባህር ሃያልነቱን ምኞት እንደገና አነሳው፡፡ ስለዚህም በሁሉቱም ወደቦች ዙሪያ እንቅስቃሴዎች እንደገና ጀመሩ፡፡ በኤርቲሪያ ውስጥ ገዢው ኮራዶ ዞሊ የኃይለስላሴን መንግስት እንዲያዳክምለት ጋስፓሪኒን እንደገና መልምሎት ነበር፡፡ የውስጥ ማዕከላዊ ኃይሎችን የማጠናከር ፖሊሲ በኢትዮጵያ ላይ ያተኮረው በትግሬያውያን ጎሳዎች ላይ ነበር ይህም በጥንቱ የአማራ ገዢ መደብ ጥላቻ ላይ የተመሰረተ እና ስያሜውም “ፖለቲካ ትግሪኛ” የሚል ነበር፡፡ ይህም ቀስ በቀስ አሁን የተጠናከረው እስላም እንደ ማዕከላዊ ኃይል በኢትዮጵያ ውስጥ እንደገና ሊጠናከር ይችላል በሚለውም ሐሳብ ላይ ተመስርቶ ነበር፡፡ በአረቢያ ውስጥ ኢጣሊያኖቹ ከሳውዲ ጋር በመጋቢት 29 1932 “የንግድና የወዳጅነት” ስምምነትን ተፈራረሙ፡፡ ነገር ግን እንደገና ዋናው ትኩረታቸው በየመን ላይ ነበር፡፡ ጣሊያኖች በሰንዓ የነበራቸውን እንቅስቃሴ በተግባር በጣም አጠናክረውት ነበር፤ እናም ኢማም ያህያን ሳውዲዎችና የመን የሚከራከሩበትን አካባቢ “ኢርን” ሳውዲዎችን ተቃውሞ እንዲይዝ ያበረታቱት ነበር፡፡ ይሁን እንጂ በየመን ላይ ጣሊያኖች ይጫወቱት የነበረው ካርድ አሳፋሪ ነበር፡፡ በግንቦት 20 1934፣ እንደተጠቀሰው ያህያ በጦርነቱ ላይ ተሸነፈ ስለዚህም “በኢር”ና በአረቢያ ባህረ ሰላጤ ላይ ሳውዲ ያላትን አገዛዝ እንዲሁም የዋቢዝምን የበላይነት ገዢነት መቀበል ነበረበት፡፡ ስለዚህም የኢጣሊያኖች በአረቢያ ላይ ያላቸው ፖሊሲ የዞረው ሳውዲዎችን በማባበልና እነርሱንም ወደፊት በአካባቢው የሚመጣውን የፋሺስትን የበላይነት አንድ ጊዜ እስኪመጣ ድረስ እንዲቀበሉ በማዘጋጀት ላይ ነበር፡፡
ጣሊያኖች የአረቢያን - የመን ካርዳቸውን ካጡ ከሰባት ቀናት በኋላ የኢትዮጵያው አማራጭ መስመር መያዝን ጀመረ፡፡ ግንቦት 27 1934 የምስራቅ ትግሬ ገዢ የነበረው ኃይለ ስላሴ ጉግሳ ለጣሊያኖች በምስጢር የገባላቸው ቃል ኪዳን ሰራዊታቸው ወደ ኢትዮጵያ መካከል ወይንም እምብርት የሚገባበትን መንገድ እርሱ እንደሚከፍትላቸው ነበር፡፡ ከአራት ቀናትም በኋላ ሙሶሊኒ ሚኒስተሮቹ ኢትዮጵያን ለመውጋት እንዲዘጋጁ አዘዘ፣ ከዚያም በሐምሌ ወር እርሱ እራሱ ሙሶሊኒ ዕቅዱን መቆጣጠር ጀመረ፡፡ ታህሳስ 5 1934 በኢትዮጵያና በሶማሊያ ድንበር ላይ ግጭት ተፈጠረ (በወልወል) ያም የአቢሲኒያን መፍረክረክ የበለጠ ለማቀጣጠል (የታቀደ) ነበር፡፡ የሙሶሊኒ ዛቻና ኢትዮጵያን ለመውጋት የሚያደርገው ዝግጅት የመንግስታቱን ህብረት የአንድነት ጥበቃ ፅንሰ ሐሳብ በ1935 ዓመት ሙሉ ሲያናጋው ቆይቷል፡፡ በዚህም ጊዜ ውስጥ የሙሶሊኒን ኃይለኛ ውሳኔና እንዲሁም የጀርመኑን ሂትለርን ለመደባለቅ የሚያደርገውን ዛቻ በማየት ብሪቲሽ ሁኔታውን ዝቅ አድርጋ ልትመለከተው አልደፈረችም፡፡ ስለዚህም ቢሪቲሾች በ1935 በጋው ላይ ምንም እንኳን የዲፕሎማቲክ ጥረት ቢያደርጉም ኢትዮጵያን አሳልፎ ለመስጠት መወሰን ነበረባቸው፡፡ በዓለም ዙሪያ እየገዘፈ ካለው ሁኔታ ጋር ለመጋፈጥ እየጣሩ የብሪቲሽ ፖሊሲ አውጭዎች በቀይ ባህር ዙሪያ ላይ በጣም ጥንቃቄ ያለው እንቅስቃሴ ይወስዱ ጀመር፡፡ ፋሽስት በመጨረሻ በጥር 3 1935 ላይ ኢትዮጵያን በወረረበት ጊዜ ሙሶሊኒ አምኖ የነበረው ነገር በትክክል ከብሪቲሾች ጋር የግጭት አደጋ ውስጥ እንደማይገባ ነበር፡፡
በኢትዮጵያ ላይ ሙሶሊኒ የሚያሂደው ጦርነት በእርሱ እይታ የመረማመጃ ድንጋይ ብቻ ነበር፡፡ የጣሊያኑ ዲክታተር የጥንቱን የሮማን ግዛት በምስራቅ ለማምጣት ሕልም እንደነበረው በፍፁም አልሰወረም፡፡ ስለዚህም የኢትዮጵያ ጦርነት ማለት የአፍሪካ ጦርነትና ወደ መካከለኛው ምስራቅ የመግቢያ መስፈንጠሪያ ነበር፡፡ ስለዚህም ኢትዮጵያ በአባይ ወንዝ በኩል ወደ ሜድትራኒያን የጓሮ መግቢያ በር እንድትሆን ታስቦ ነበር፡፡ የሆነው ሆኖ ከእንግሊዝና ከፈረንሳይ ጋር ቆይቶ ጦርነት እንደማይቀር ሙሶሊኒ አውቋል፤ ይህንንም ከአካባቢው የጦር ትብብርና እርዳታ ካላገኘ እንደማይወጣውም ተገንዝቦ ነበር፡፡ ስለዚህም እርሱ የእስልምናንና የአረባዊነትን ኃይል በመጠቀም ከፈረንሳይና ከእንግሊዝ ጋር ሊመጣ ለሚችለው ጦርነት ያዘጋቻቸው ጀመር፡፡ የጣሊያን ከእስልምና ጋር መዳራት በ1920 በሊቢያ ውስጥ ከተከሰተው ችግር ጀምሮ፤ ችግር አጋጥሞታል፣ ይህም የሳኑሲ ተቃውሞ ስላጋጠመው ነበር፡፡ እነርሱንም በጭካኔ ከመጨፍጨፍ ሌላ ምንም አማራጭ ስላልነበረው አጠፋቸው እና መሪያቸውን ኡማር አል-ሙክታርን በ1931 መስከረም ወር ላይ በአደባባይ ሰቀለው፡፡ ይህ ጭካኔ የሙሶሊኒን ስም በአጠቃላይ ሙስሞሊሞች ዘንድ መጥፎ አድርጎትና አዋርዶት ነበር፡፡ ይህንን ስሙን እንደገና ለማንሳት በኢትዮጵያ ውስጥ የሚደረገው ጦርነት ወሳኝ ነበር፡፡ ስለዚህም በ1932፣ ስሙን “የእስልምና አዳኝ” ለማድረግ የሚቻለው ኢትዮጵያን በመውረርና በ1896 በአድዋ ጣሊያንን ድል ያደረገችውን ኢትዮጵያን ከመበቀል ውጭ፣ እና ስልታዊ መካከለኛ ምስራቅን ለመቆጣጠር መግቢያ ከማድረግ ውጭ ኢትዮጵያን መውጋት መስሎ የቀረበው ስለ እስልምና መዋጋት ተደርጎ ነበር፡፡
በ1934 ውስጥ ጣሊያን የእስልምና ደጋፊ፣ የአረብ ደጋፊ ናት የሚለው የቅስቀሳ ጥረት በጣሊያን መር ምስራቃውያን ዘንድ በትልቅ ቅናት ተቀጣጥሎ ነበር፡፡ የዚህም እንቅስቃሴ ዋና መልእክት ኢትዮጵያ የምትባለው አገር፡ ከፊል አረመኔያዊ የክርስትያን መንግስት ስትሆን በታሪኳ ሁሉ ውስጥ ሙስሊሞችን የጨቆነች አገር ናት የሚለው ነበር፡፡ ይህ የጥላቻ አነጋገር በዚያን ጊዜ በነበረው የመካከለኛው ምስራቅ አገሮች እስላማዊ ደጋፊ አገሮች ሁሉ ውስጥ ተሰራጭቶ ነበር፡፡ በመሆኑም በአረቡ አገር ሁሉ ውስጥ ታላቅ ክርክርንና ልዩነቶችን ፈጥሮ ነበር፡፡ አሁንም በአገሪቱ ውስጥ ባሉት የዋሃቢያ ተከታዮች ዘንድ የሚሰራጨው ቅስቀሳ ተመሳሳይ ነው ማለትም ኢትዮጵያ እስልምናን የጨቆነች አገር ናት እንዲያውም የእስልምና ጠላት ናት የሚለው ነው፡፡ በሚቀጥለው የፕሮፌሰር ኤሊሪች ጽሑፍ በኢትዮጵያ ውስጥ የዋሃቢያን እንቅስቃሴ በጥልቅ የምንመለከተው ይሆናል፡፡
ሙሶሊኒ የእስልምና ጠባቂና ነፃ አውጪ ነው የሚለውና ልጅ ኢያሱ ደግሞ ሕጋዊ የኢትዮጵያ ንጉስ ነው የሚሉት መልእክቶች ለኢትዮጵያውያን ሙስሊሞች በስፋት ተነገሩ፡፡ በአጣሊያን የመረጃ ምንጮች መሰረት ሙሶሊኒ ኃይለስላሴን አስወግዶ እስልምናን የአገሪቱ የፖለቲካ መሳሪያ የማድረጉ ጉዳይ በጥሩ ሁኔታ በሐረር፣ በኦጋዴን፣ በደቡብ ኢትዮጵያ ኦሮሞዎች ዘንድና እንዲሁም በአዲስ አበባ ባሉት አረብ-እስላም ነጋዴዎች ዙሪያ በስፋትና በብቃት ተሰራጨ፡፡ ፋሺስቶች ለሁሉም ዓላማና ፍላጎቶቻቸው ወኪሎቻቸው ሁሉ የኢትዮጵያን መከላከያ ለማዳከም የሚያስችልን ስራ ለመስራት በሙስሊሞች ማህበረ ሰቦች ሁሉ ውስጥ በስፋት ተንቀሳቀሱ፡፡ ስለዚህም ወረራውን ለማድረግ ሲዘጋጁ ጣሊያኖች ሰባ ሺ የሙስሊም ወታደሮችን (ተዋጊዎችን) “አስካሪስ” የሚሏቸውን መልምለውና ቀጥረው ነበር፡፡ እነርሱንም የመለመሉት ከኤርትሪያ፣ ከሶማሊያ የነበረ ሲሆን ከአረቢያም እንደዚሁም ከሌሎች የአረብ አገሮችም ጭምር ነበር፡፡ በራሱ በጦርነቱ ወቅትም እጅግ ብዙ የኦሮሞ ሙስሊም ተዋጊዎች የጣሊያንን ወራሪ ጦር ሰራዊት ተደባልቀውት ነበር፡፡
በጊዜው በውጥረት ላይ የነበረው የኃይለስላሴ መንግስት በተለያዩ መንገዶች ልዩ ልዩ ጥረቶችን ሲያደርግ ቆይቷል፡፡ ለወታደራዊው ዝግጅት በአውሮፓውያን መንግስታት በኩል እርዳታ ለማግኘት ጥረት ቢደረግም የሙስሊሞች ነገር ግን ችላ ሊባል የሚገባ ነገር አልነበረም፡፡ ግራኝ መሐመድ ያስቀመጠው ታሪካዊ ጠባሳ እንዳለ ነበርና ስለዚህም በአፍሪካ ቀንድ ላይ ያሉትን ሙስሊሞች የውጭ ኃይላት አንቀሳቅሰዋቸውና ድጋፍም አድርገውላቸው በአገሪቱ ውስጥ የሙስሊም መንግስት ለመመስረት ትግል ያደርጋሉ የሚለው ፍርሃት አሁንም እንዳለ ነው፡፡ የሆነው ሆኖ ፕሮፌሰር ታሪክን አጣቅሶ ያስቀመጠው የኃይለስላሴ መንግስት ለዚህ ሶስት ዘርፍ ያለው ምላሽን እንዳደረገ ነበር እነዚህም፡
ሙሉ ለሙሉ አዲስ ወደ ሆነ አቀራረብ በድንገት ቀልበስ ማለት ነበር፡፡ ስለዚህም በ1935 በመጀመሪያዎቹ አካባቢ ንጉሱ ኃይለስላሴ እራሱን የተለያየ ማህበረ ሰብ አካላት መሪ አድርጎ ማቅረብ ጀመረ፡፡ እርሱም በተለያዩ ቦታዎች ላይ በታላቋ ኢትዮጵያ ውስጥ የሃይማኖት እኩልነት እንደሚኖር ንግግር አደረገ፡፡ አያይዞም በግንቦት 22 1935 ለሐረር የማህረሰብ መሪዎች ንግግርን አደረገ፡፡
የንጉስ ኃይለስላሴም ዋና መልእክት የነበረው ሁሉንም ሃይማኖቶች፣ ሁሉንም ጎሳዎች፣ በአዲሲቱ የኢትዮጵያ ሞዴል ማለትም “ክርስትያን ባልሆነው ነገር ግን ከልዩ ልዩ አካል በተውጣጣው የኢትዮጵያ ሞዴል” ውስጥ ለማካተት መሞከር ነበር፡፡ እርሱም የሁሉም ሃይማኖት እኩልነት ያለበት ህገ መንግስትን እንደሚያወጣ ቃል ኪዳንን ገባ፡፡ ሙስሊሞችን የማባበሉ የእርሱ አዲሱ ጥረት ያካተተው በአዲስ አበባ ውስጥ የአረብ ቋንቋ ጆርናል እንዲታተም እና በሚኒልክ ትምህርት ቤት ውስጥ አስተማሪ በነበረው ግብፃዊ አማካኝነት እንዲዘጋጅ የተደረገው እርምጃ ነበረበት፡፡ በመጨረሻም ቀደም ሲል በአፄ ሚኒሊክ በ1904 ቃል የተገባበትን የታላቁ መስጊድን ግንባታ ፈቀደ፡፡ በዚህም መሰረት እና በመሐመድ አሊ ኩባንያ ተፅዕኖ መሰረት የአረብ-እስላማዊ የንግድ ማዕከል በአዲስ አበባ መርካቶ ኢትዮጵያን በመደገፍ የድጋፍ መግለጫን አወጣ፡፡ በግንቦት 30 1935 በመሐመድ አል ሳዲቅ “የአገሪቱ የሙስሊም ኮሙኒቲ መሪ” በነበረው የተሰጠውን መግለጫ ብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት በጋዜጣው ላይ አውጥቶታል፡፡
በኃይለስላሴ ተደርጎ የነበረው ሦስተኛው እርምጃ በአረብ አገሮች ውስጥ እርዳታን መፈለግ ነበር፡፡ በ1935 ውስጥ ወደ ግብፅ፣ ሊቢያና አረቢያ መልእክተኞችን ላከ፡፡ የእርሱም ዓላማ የወታደርና ሌላም ዓይነት የቁሳቁስ እርዳታን ለመጠየቅ አልነበረም፡፡ እርሱ ፈልጎ የነበረው ለእርሱ የኢትዮጵያ አዲስ ሞዴል ማለትም የሐበሻ ሕዝቦች መንግስት የስምምነት (የተቀባይነት) ምልክት እንዲሁም ከሙሶሊኒ ጋር ለሚያደርገው ትግል የሙስሊም ሕዝቦችን ድጋፍ ለማግኘት ነበር፡፡ እርሱም የተደባለቀ ውጤት ነበረው፡፡ በሊቢያ የነበረው ሚሽን ያልተሳካ ነበር ምክንያቱም የሳኑሲ የፀረ ጣሊያን እንቅስቃሴ ተደምስሶ ነበርና፡፡ በጣም ጠቃሚው ደግሞ የግብፅ ሕዝብ ነበረ፡፡ በእርግጥ ግብፃውያን በሙሶሊኒ በኩል ሊከፈት ስላለው ጦርነት ያን ጊዜ አስታዋሽ አያስፈልጋቸውም ነበር፡፡ በ1935 የኢትዮጵያና የእርሷ እጣ ፈንታ፣ በግብፅ፣ እንዲሁም በሶርያ በኢራቅና በፍልስጥዔም ውስጥ የሕዝብን አመለካከት በመካፋፈል ዋና ጉዳይና አጀንዳ ነበር፡፡
በአጠቃላይ የመካከለኛው ምስራቅ የፓን አረብ አገሮች አገር ወዳድነት እንዲሁም የእስልምና በፖለቲካው መድረክ ውስጥ መነቃቃት፤ “የኢትዮጵያ ጥያቄ” እንዲሁም ከእርሱ ጋር አብሮ ያለው ያልጠራ አመለካከት ከዚህ እንቅስቃሴ ማዕከል ውስጥ እና የማንነት ትርጉም ውስጥ ገብቶ፤ የፖለቲካ መረጋጋት በሌለበት ሰዓት እንደገና ሊተረጎም ነበር፡፡ እጅግ ብዙ የሚሆኑት ግብፃውያን ብሪቴንን ከሚያዳክም ማንኛውም ነገር ጋር ተባብረው ነበር፡፡ ብዙዎች ሌሎች ደግሞ ሙሶሊንን በመደገፍ ዝግጁዎች ሆነው በክርስትያን ኢትዮጵያ ላይ መጥፎውን ሁሉ ይመኙ ነበር፡፡ መጽሐፎችና ጽሑፎች የኢትዮጵያን ወንጀል በመግለፅ ተጻፉና በጊዜው የነበረውን የንጉሱን የኃይለስላሴ የመጨረሻ ደቂቃ ንቃት ላይ ማላገጣቸውን ቀጠሉ፡፡ ነገር ግን ኢትዮጵያን ይደግፉ የነበሩትም ቀላል ቁጥር አልነበራቸውም በተለይም ሳይጠቀስ የማይቀረው እና የአገሪቱን ጠቃሚ እገዛ ያመጣው በግብፅ ውስጥ “ኢትጵያን የሚመክት ኮሚቴ” መቋቋሙና መንቀሳቀሱ ነበር፣ እርሱም ሊበራሎችና አክራሪ ያልሆኑ የካይሮ ሙስሊሞች አንድነት ድርጅት ነበር፡፡
ኢትዮጵያን ይደግፉ ከነበሩት ውስጥ የሳላፊያ እንቅስቃሴ መሪ የነበረው ሼክ መሐመድ ራሺድ ሪዳ፣ የፀረ ኮሎኒያሊስቶች አመለካከት ስለነበረው አፄ ሚኒሊክ በጣሊያን ላይ የነበራቸውን ድል በጣም የሚያደንቅና እንደምሳሌ ይመለከት የነበረ ሰው ነው፡፡ ይህ ሰው የሳውዲው ንጉስ ወዳጅ ስለነበረ ፕሮፌሰሩ እንደጠቀሰው የሳውዲው ንጉስ ግብፅን በጎበኘበት ወቅት ኢትዮጵያን መደገፍና ጣሊያንን መቃወም እንዳለበት እንደወተወተው ደብዳቤዎችንም በጥር 1935 እንደጻፈለት ጠቅሷል፡፡ ከዚያም ባሻገር ለሶርያዊው ድሩዝ ለአሚር ሻኪብ አርስላ በጥር 24 1935 በጻፈው ደብዳቤ ላይ ኢትዮጵያን ለማጥቃት ለሚሄደው ለሙሶሊኒ ምንም ድጋፍን ከማድረግ እንዲቆጠብ አሳስቧል፡፡ በኋላ ቆይተን እንደምናየው ይህ አርስላ ከፍተኛ የሆነ ፀረ ኢትዮጵያ አቋም የነበረውና ኢትዮጵያ እንድትጠቃ ቢቻልም እንድትወድም ቅስቀሳ ያደረጉ ብዙ ጽሑፉችን የጻፈ ሰው ነው፡፡
በዚያን አንገብጋቢ ወቅት ቀዳማዊ ኃይለስላሴ በተለያየ ጊዜ ወደ ሳውዲው ንጉስ የተከበሩ የመንግስት ልዑካንን ቢልኩም ያገኙት የቀናነት ምንም ትብብር እንዳልነበረ ጥናቱ ዝርዝር ሁኔታዎችን እና መልእክተኞችን በመጥቀስ ያስረዳል፡፡ በሚያዝያ 7 1935 የኢትዮጵያ ልኡካን ወደ ጅዳ በመሄድ ንጉሱን እንዲያነጋግሩና ከኃይለስላሴ የተላከውን ደብዳቤ እንዲያቀርቡ ተልከው ነበር፣ በሚያዝያ 10 1935 የኃይለስላሴም ጥያቄ ሆኖ የቀረበው “በነቢዩ በነጃሺ መንፈስ የወዳጅነት ምስረታን” መጠየቅ ብቻ ነበር፡፡ ንጉሱ የመለሰው ይህንን ለማድረግ ጊዜው አሁን እንዳይደለ ምንም ዓይነት ስምምነትም እንደማይደረግ ነበር፡፡ ኢብን ሳውድ ለጥያቄው በተጨማሪ የመለሰው እርሱ ለኢትዮጵያም ለጣሊያንም ወዳጅ እንደሆነና የእነርሱ ግጭት የሆነ ደረጃ ላይ ሳይደርስ ወይንም ፍፃሜ ላይ ሳይደርስ ማንኛውንም ሊወግን እንደማይችል ነበር፡፡ ይሁን እንጂ በወቅቱ ከልዑካኑ መካከል ለነበረው ለኢትዮጵያዊው ሙስሊም ለአህመድ ሳሊክ ንጉሱ ሳውድ የተናገረው፣ “ኢትዮጵያ ለራሷ ሙስሊሞች የምታደርገውን ሁሉ እንደሚያውቅ ነበር፡ ቀጥሎም ለልዑኩ የነገረው “አባ ጅፋር ተወግዷል ልጁም ተሰዷል፡፡ በጅማ ለብዙ መቶ ዓመታት የነበረው እስላማዊ መንግስት ተደምስሷል፡፡ በኢትዮጵያ ውስጥ ጠቃሚ ቦታ ላይ የተቀመጠ ወይንም ጠቃሚ ቦታ የያዘ ማንም ሙስሊም የለም፡፡ እኔ ለኢትዮጵያ ምንም ነገርን ላደርግ አልችልም” ነበር ያለው፡፡ ስለዚህም ሚያዝያ 15 ልዑካኑ ባዶ እጃቸውን ተመለሱ፡፡ ይህም ነገር ሙሶሊንን በከፍተኛ ደረጃ አስደስቶት ነበር፡፡
በኢትዮ-ጣሊያን ጦርነት ላይ የሳውዲ አረቢያውን ንጉስ ኢብን ሳውድን ከጣሊያኖች ጋር እንዲተባበርና የኢትዮጵያን ጥያቄ ችላ እንዲል እንዲያውም እንዲዘጋ እንዲያውም በጠላትነት እንዲቆም ለማድረግ መሳሪያ በመሆን የቆሙ ሁለት ግለሰቦች እንደነበሩ የፕሮፌሰሩ ጥናታዊ ጽሑፍ ያሳያል፡፡
ከ1920 ጀምሮ የኢብን ሳውድ የውጭ ጉዳይ አማካሪዎች የነበሩት አንደኛው ግብዊው ሃፊዝ ዋህባ፣ ሁለተኛው ሶርያዊው ዩሱፍ ያሲን እና ሦስተኛው ደግሞ ሊባኖሳዊው ድሩዝ ሃምዛ ነበሩ፡፡ ግብፃዊው ዋህባ የሳውዲ የብሪቴን አምባሳደር ስለ ነበር ከኢትዮጵያ ሳውዲ ጉዳይ ውጭ ሲሆን ሁለቱ ማለትም ሶሪያዊውና ሊባኖሳዊው ግን በጥልቅ ተሳትፈውበታል፡፡ ሁለቱም በርዕዮተ ዓለማዊ አቋማቸው ከአንደኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ከተቋቋመው ከ”ሶርያ ፍልስጥኤም ኮንግረስ” የአረቦች ህብረት ጋር ግንኙነት ነበራቸው፡፡ የዚያም ኮንግረስ መሪዎች ውስጥ አርስላንና ቀደም ብሎ የተጠቀሰው ግብፃዊው ሪዳ ይገኙበታል፡፡ ሪዳ እስከሚሞትበት ዕለት ድረስ ሙሶሊንን ይቃወም የነበረ ሲሆን ሦስቱ ግን ከጣሊያን ጋር የቅርብ ትስስርን አድርገዋል፡፡
ሊባኖሳዊው ሐምዛ እንደ አርስላን የተማረ ሰው ሲሆን የሳውዲው ኢብን ሳውድ አድናቂና እርሱንም የአረባ ባህረሰላጤ አረብ እስላም ታሪክ ማዕከል አድርጎ የሚቆጥርና የእርሱም ሰራተኛ ለመሆን በ1924 የመጣ ነው፡፡ ይህንንም ፅንሰ ሐሳቡን በ1933 ባሳተመው መጽሐፉ “The Heart of the Arab Peninsula’ በሚለው መጽሐፉ ውስጥ አስቀምጦታል፡፡ በዚያ መጽሐፉ ውስጥ ለኢትዮጵያ የሰጠው ግልፅ የሆነ እጅግ መጥፎ ገፅታ ነው፡፡ የነቢዩ መሐመድን ታሪክ ሲያወሳ ወደ ኢትዮጵያ የተደረገውን ጉዞ ጠቅሶ ለሳሃባዎቹ ኢትዮጵያ ያደረገችውን ነገር ፈፅሞ አልጠቀሰውም (ገፅ 262-271}፡፡ በአንፃሩ (በተቃራኒው ግን) ቀደም ብሎ ኢትዮጵያውያን የመንን እንደወጉና ካዓባን ለማጥፋት እንደዛቱ በጣም በሰፊው ዘግቧል (ገፅ 252)፡፡ በዚያ አንቀፅ ውስጥ ያስተላለፈው መልእክት አረቦች ከወራሪ ክርስትያን ኢትዮጵያ ቅዱሳን ቦታዎቻቸውን ለማዳን ሲሉ አንድ መሆን አለባቸው የሚለውን መልእክት ነው፡፡ በዚያን ጊዜ የነበረውን የአቢያን ባህረ ሰላጤ ሲገልጠው ሐምዛ የሰጠው ነጥብ ውስጥ “ንፁህ አረብ” እና 435,000 “አረብ ያልሆኑ” በግምት አረቢያ ውስጥ እንደሚኖሩ ነበር ከእነዚህም ውስጥ 200,000 ዎቹ ጥቁሮችና ኢትዮጵያውያን ናቸው በማለት ነበር፡፡ የኋለኞቹ ምንም እንኳን ሙስሊሞችም ቢሆኑ እንኳን በሐምዛ መሰረት ግን እነርሱ የባርያ ዝርያዎች ወይንም ወራሪዎች ናቸው የሚል ገለፃ ነበራቸው (ገፅ 85፣ 96-97)፡፡
ይህ ሰው ነው በሳውዲው ንጉስ በኢብን ሳውድ ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ አሳድሮ የነበረው፡፡ በመሆኑም የኢትዮጵያ ልኡካን ባዶ እጃቸውን እንዲመለሱና ለጣሊያን ጦርነት መሰረታዊ የሆኑ ምቹ ሁኔታዎች እንዲመቻቹ አድርጎ በዚያን ጊዜ ለተከሰተው የኢትዮጵያ ውድቀት ከፍተኛ ሚና ተጫውቷል፡፡
አርስላንም ከፍተኛ ሚናን ተጫውቷል ፕሮፌሰር ኢርሊች እንደሚለው ከሐምዛ የበለጠ እርሱ በዓለም ውስጥና በአረብ አገር ሁሉ ይዞርና የእስላማዊ አረብ አንድነትን ሚሊታንታዊ አንድነት ያደራጅ ነበር፡፡ በእርሱም ዓይን ውስጥ እስላምና እና አረብነት የማይነጣጠሉ ነገሮች ነበሩ፡፡ አርስላን ከዚህም የተነሳ የአረቡን ዓለም አንድ በማድረግ በኩል የሚቀጥለው ካሊፍ ኢብን ሳውድ እንደሆነ በተለያየ መንገድ ይናገርና ይገልፅ ስለነበር፣ እራሱ ኢብን ሳውድ ሐሳቡን በግልፅ ባይቃወመውም ከአርስላን ጋር በጣም የቀረበ ግንኙነትን መስርቷል፡፡ አርስላንም የኢብን ሳውድን ስም ታላቅ ለማድረግ እጅግ በጣም ጥረትን ያደርግ የነበረ በመሆኑ በ1929 የሳውዲ ዜግነት ፓስፖርት እንዲሰጠው ንጉሱ አድርጓል፡፡
ይህም ብቻ ሳይሆን አርስላን በአረቡ ዓለም ውስጥ የጣሊያንም ወኪል ሆኖ ይሰራ ነበር፡፡ አርስላን አርቦች በመካከለኛው ምስራቅ ውስጥ ድል እንዲያደርጉ ከተፈለገ ጣሊያንን መጠጋት እንዳለባቸው ብዙ ይቀሰቅስ የነበረ ሲሆን በዚህም ቅስቀሳው ኢትዮጵያ የምትባለው አገር ሙሉ ለሙሉ ብትወድም ምንም ቅር እንደማይለው ነበር፡፡ እርሱ እራሱ በ1928 ለራስ ተፈሪ በጻፈው ደብዳቤ ላይ በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ሙስሊሞች መሰረታዊ መብት እንዲጠበቅ ጥያቄን አቅርቦ ነበር፡፡ ለጥያቄውም ምንም የደብዳቤ መልስም ስላልተሰጠው (እንደ በቀል አድርጎ) በ1930ዎቹ ሁሉ ውስጥ ንጉሱን ኃይለስላሴን ይጠራ የነበረው ተፈሪ በማለት ነበር፡፡ በ1933 ላይ ደግሞ “የኢትዮጵያ ሙስሊሞች” በሚል ርዕስ ስር እጅግ ረጅም ጽሑፍን ጽፎ ነበር በዚያም ውስጥ ከአረብ ምንጭ የተወሰዱትን የግራኝ መሐመድን የጦርነት ዘገባዎች በማስቀመጥ የአፍሪካ ቀንድ እራሱን የቻለ ክብርና ድልን ይጋራል ብሎ ነበር፡፡
ከዚያም በፍጥነት በመቀጠል፣ ወዲያውኑ ሙሶሊኒን በማድነቅ እርሱ (ሙሶሊኒ) እስልምናን ከኢትዮጵያ ጭቆና ነፃ የሚያወጣ ነው በማለት እንደ እስልምና አዳኝ አድርጎ ማቅረቡን ቀጠለ፡፡ በ1934 ጥቅምት ላይ አርስላን ኤርትሪያን ጎብኝቶ ከተመለሰ በኋላ በ”La Nation Arabe’ ላይ ሙሶሊኒ እስልምናን በጥሩ ሁኔታ እንደያዘው በማድነቅ ረጅም ጽሑፍን ጽፎ ነበር፡፡ በ1935 ጥር ላይ ደግሞ እንደገና በዚያው በ”La Nation Arabe’ ላይ ለሕትመት ያቀረበው ሌላው ጽሑፍ ላይ ለኢትዮጵያ ማስጠንቀቂያን አስቀምጦ ነበር ይህም ለጅማና ለሐረር የራስን በራስ ማስተዳደር ስልጣን እንድትሰጥ አለበለዚያ ግን እንደምትወድም አስጠንቅቆ ነበር፡፡ ይህ ሰው ጣሊያንን፣ ኢትዮጵያንና፣ እስልምናን በተመለከተ ከጻፋቸው እጅግ በጣም ብዙ ጽሑፎች መካከል፤ ኢትዮጵያ በጣሊያኖች እጅ ውስጥ ከወደቀችም በኋላ እንኳን የጻፈው አስገራሚ ነበር ለመጥቀስም ያህል በAl-Jami’a al-Arabiyya በፍልስጥኤም ጋዜጣ ላይ ያወጣው ጽሑፍ በመጋቢት 4 1935 “ኢትዮጵያን ለመደገፍ የሚፈልጉ ሁሉ በመጀመሪያ መመልከት ያለባቸው ሙስሊሞች እንዴት በአገሪቱ ውስጥ እንደሚኖሩ፤ ከኢትዮጵያውያን እጅ ምን እንደሚቀበሉና፤ እነርሱ (የኢትዮጵያ ሙስሊሞች በኢትዮጵያ ማለቱ ነው) እዚያ እንደሚሰቃዩት ማንም ሙስሊም በየትኛውም አገር ተሰቃይቶ አያውቅም” በማለት ነበር፡፡ ቀጥሎም በአገሪቱ ውስጥ ያሉት ስድስት ሚሊዮን ኢትዮጵያውያን በጭቆና እንደሚኖሩ ነበር ይህም ከአውሮፓውያን ኮሎኒያሊዝም በከፋ ሁኔታ ነው በማለት አስቀምጦት ነበር፡፡ አርስላን ከኢብን ሳውድ ጋር በጣም ቅርብ ስለነበር ኢብን ሳውድ ኢትዮጵያን በተመለከተ መጥፎ ሐሳቡን ያገኘው ከ”አብድ አል ዋሃብ’ ብቻ ሳይሆን ከአርስላንም ጭምር ነበር ማለት ነው፡፡ እነዚህ ሁሉ ተደማምረው ነበር ኢብን ሳውድ ከዚህ በፊት የተጠቀሰውን የቁጭት ንግግር በመናገር በሚያዝያ ወር ለወዳጅነት ግንኙነት ምስረታ የተላከውን የኢትዮጵን ቡድን አሳፍሮ ባዶ እጃቸውን እንዲመለሱ ያደረገው፡፡
የኢትዮጵያ ልኡካን ከተመለሱ አንድ ወር በኋላ ነበር የሳውዲ ልኡካን ወደ ሮም በጣሊያን ልዩ መርከብ ጉዞ አደረጉ፣ ልዑል ሳውድ እና ሐምዛ ነበሩበት፡፡ ግንቦት 20 ሮም ደርሰው ከፍተኛ አቀባበል ተደረገላቸው፣ ልዑል ሳውድ ከጣሊያን ንጉስና ከሙሶሊኒ ጋር እንደተገናኘ ሙሶሊኒ በአድናቆት የተናገረው ነገር የኢትዮጵያን ልዑካን እንዴት አሳፍረው እንደመለሷቸው ነበር፡፡ ከዚያም የተወሰኑ ስምምነቶች ተደርገዋል በመሆኑም ሙሶሊኒ፡
ሳውዲ ከየትኛውም አቅጣጫ የሚመጣውን ፀረ ጣሊያን ቅስቀሳን እንድታግድ እንዲሁም በሶማሊያና በኤርትሪያ የሚደረገውን የጣሊያንን ወታደራዊ ግንባታ በሰራተኞች ምልመላና በበጎ ፈቃደኞች እንድትረዳ፡፡
ለዚህም ምላሽ ጣሊያን የሳውዲን የአየር ኃይል እንደምትገነባ እንዲሁም ለሳውዲዎች ክፍያዋን በጦር መሳሪያ እንደምታደርገው፣ በተለይም ከኢትዮጵያ ጋር ያለው ጦርነት ካለቀ በኋላ፡፡
በመጨረሻም ሳውዲ አረቢያ በኢትዮጵያና በጣሊያን መካከል ያለውን ግጭት የሁለት ክርስትያን አገር ግጭት እንደሆነ አድርጋ እንድታየውና በስተውጭው በሁለቱ አገሮች መካከል ባለው ጦርነት ላይ ገለልተኛ እንደሆነች እንደሚታይ ተስማሙ፡፡
የኢትዮጵያ መንግስት ጦርነቱም ከተጀመረ በኋላ እንኳን ከሳውዲ ጋር ግንኙነትን ለማድረግ ብዙ ያልተሳካ ሙከራዎችን አድርጓል በተደጋጋሚም ሳውዲ አረቢያ ከኢትዮጵያ ጋር የወዳጅነት ግንኙነት ለማድረግ ያሳየችው ምንም ዝንባሌ አልነበረም፡፡
በግንቦቱ ስምምነት መሰረት የሳውዲና የጣሊያኖች ግንኙነት በጣም እየተቀጣጠለ ሄደ፤ በዚያው ወር የጣሊያን ወኪል የሆነውና በጣሊያን የወታደራዊ ስለላ ውስጥ የሌተናንት ኮሎኔልነት ማዕረግ ያለው “ሴልሶ ዖዴሎ” ባለቤቱና ሴት ልጃቸው ጅዳ ደረሱ፡፡ እርሱም እራሱን የተለያዩ የጣሊያን የንግድ ድርጅቶች ወኪል እንደሆነ አድርጎ አቀረበ፡፡ እርሱም ወዲያውኑ የጅዳ ሕይወት ማዕከል ሆነና ከምሁራን እንዲሁም ከያሲን ጋር ጥብቅ ወዳጅነትን መሰረተ፡፡ በሐምሌም ወር ዖዴሎና ያሲን በኤርትራ ውስጥ እየተከማቸ ላለው የጣሊያን ሰራዊት አስፈላጊ ስለሆኑት የ12,000 ግመሎች ለጣሊያን የመግዛት ጉዳይ ላይ ውይይት አደረጉ፡፡ “ሴልሶ ዖዴሎም” ከመደበኛ ዋጋቸው ሦስት እጥፍ እንደሚከፍል ሐሳብን አቀረበ፡፡ ዓለም አቀፉ ውጥረት እየተፋፋመ ነበርና ሳውዲ አረቢያ ከመቼውም በላይ ከሙሶሊኒ ጋር ባደረገችው ድርድር ብሪቴንን የሚያስቆጣና በመካከላቸው ማለትም በብሪቴንና በጣሊያን ጦርነት ያስከትላል በማለት በጣም ተጨንቃለች፡፡ በዚህም ምክንያት ከሳውዲ የጦር ወታደር እንዳይመለመል አግዳለች፣ ይሁን እንጂ ሌሎች ነገሮች የምግብ ግዢዎችና ግመሎች ግዢዎች ላይ ምንም ችግር አልነበረም፡፡
በዖዴሎም አማካኝነት ለጣሊያኖች አትክልቶች ይሸጡላቸው ነበር፣ ምፅዋ ላይ በሚደርሱበት ጊዜ ከጥቅም ውጭ ይሆኑ የነበረ ቢሆንም፡፡ አሁን የጣሊያን ጦር መሳሪያዎች የሚፈልጉት ግመሎችን ነበር፤ ለጦርነት የሚደረገው ዝግጅት እንደቀጠለ ከባድ የሆኑ የጦር መሳሪያዎችን ማጓጓዝ በጣም ችግር እንደነበረ በጣም ግልፅ እየሆነ መጥቷል፡፡ በኢትዮጵያ ተራራዎች አካባቢዎች መሳሪያዎችን ለማጓጓዝና አስፈላጊ ነገሮችን ለማግኘት የጣሊያን ሰራዊት በግመሎች ላይ መደገፍ ነበረበት፡፡ በእርግጥ ጦርነቱ ከተጀመረ በኋላም እንኳን የተረጋገጠው ነገር የግመሎች አስፈላጊነት ነበር፡፡
በሐምሌ ወር ኢብን ሳውድ በየወሩ 300 ግመሎች በዖዴሎ በኩል እንዲሸጥ ቀስ በቀስ የተደረገውን ስምምነት አፀደቀው፡፡ ነገር ግን ሼክ ያሲን ተጨማሪ ግመሎች እንዲሸጡ በጣም ይገፋፋ ነበር፡፡ ከጣሊያን ጋር የሚደረገውን ድርድር እንዲጠናከር የሚያደርጉት እርሱና ሐምዛ ነበሩ እርሱም በግሉ ከግመሎች ሽያጭ ድርድር የሚያገኘው ጥቅም ነበር፣ ያሲን በመጨረሻ ዖዴሎን ከኢብን ሳውድ ጋር ያገናኛው ሲሆን የ12,000 ግመሎቹ ግዢ እንዲከናወን ተደርጓል፣ በግዢውም 7 ፓውንድ ለመንግስት ግምጃ ቤት፣ 7 ፓውንድ ለባለግመሎቹ የናጅድ ጎሳዎች እና 1 ፓውንድ ለያሲን እንደ ደላላ እንዲከፈል ነበር፡፡ ሆኖም ግን ኢብን ሳውድ ብሪቲሾችን በጣም ፈርቶ ስለነበር ሽያጩን በተመለከተ እንደ ፀረ ብሪቲሽ ያዩት መሆንና አለመሆኑን እንዲያጣራ ያሲንን ወክሎትም ነበር፡፡ ብሪቲሾችም ቀደም ብሎ ኢትዮጵያን ለመሰዋት ባቀዱት ስልት መሰረት ምንም ግድ እንደሌላቸው ሲገልፁ ኢብን ሳውድም ጦርነቱ በኢትዮጵያና በጣሊያን መካከል ስለሆነ በሽያጩ ምንም ግድ እንደሌለው አሳይቶ ነበር፡፡
የብሪቲሾች መልስ ለኢብን ሳውድ ጣሊያን ስለሚያደርገው የጦር እንቅስቃሴ ምንም ችግር እንደሌለባቸውና በግመሎች ሽያጩም እንዳይጨነቅ ሲያደርጉ፤ ጣሊያንም ኢትዮጵያን ለመያዝ ለሚያደርገው ዘመቻ ሰፊ ዕድልን ሰጥተውታል፡፡ ስለዚህም ብሪቲሽና ፈረንሳይ ለኢብን ሳውድ ምክራቸው ጣሊያኖችን በትህትና እንዲይዛቸውና የግመል ሽያጭ ድርድሩ ምንም ሊያሳስበው እንደማይገባ ነበር፡፡ በእርግጥ እዚህ ላይ እራሳቸው ያወጡት አንድ ምስጢር ጣሊያን ከሱዳን ግመልን ሲገዛ ዝም እንዳሉትም በመጠቆም ነው፡፡ በመስከረም 20 የ32 ገፅ የግመሎች መግዛት ስምምነት ተዘጋጅቶ በሁለቱ አገሮች መካከል ተፈርሞ የግመል ግዢው ቀጥሏል፡፡ ሙሶሊኒ እንዲህ ዓይነቱን ትብብር ከሳውዲ ማግኘቱ ኢትዮጵያን ለመውረር ለሚያደርገው እንቅስቃሴ ሁሉ የጦር የበላይነትን እንዲቀዳጅ አድርጎታል፡፡
በጥቅምት 3 1935 ጣሊያኖች ኢትዮጵያን ወረሩ፡፡ በጥቂት ቀናት ውስጥ አድዋን ያዙ ነገር ግን በ1896 ጦርነት ላይ ድል ለተደረጉት በቀልን ለማድረግ ያቀዱት ዓላማ ወዲያውኑ አልተሳካላቸውም ይሁን እንጂ ቀደም ብሎ በተጠቀሰው በኃይለስላሴ ጉግሳ ክዳት የተነሳ የኢትዮጵያ ጦር በፍጥነት ተፍረክርኮ ነበር፣ የሽምቅ ተዋጊዎች ጣሊያኖችን ብዙም ስላላራመዷቸው መቀሌን የያዙት ህዳር 8 ቀን ነበር፡፡ ይህን እንጂ ብዙ ጦርነቶች እየተካሄዱ እያሉ የኃይለስላሴ መንግስት አሁንም የዲፕሎማቲካዊ እንቅስቃሴውን ጎን ለጎን በማካሄድ ሌሎች ልዑካንን ወደ ሳውዲ ላከ እነዚህም ብላታ አየለ ገብሩና ወጣቱ ሳይድ መሃመድ ማህዲ ነበሩ ሁለቱም በፈረንሳይ የተማሩና አረብኛንም በጥራት የሚናገሩ ነበሩ፡፡ ጉዟቸውም ከሳውዲ ጋር የወዳጅነት ስምምነት ለመፈራረምና በሳውዲ ከተማም በጂዳ ውስጥ አምባሳደር ቢሮ ለመክፈት ነበር፣ ልክ እንደቀድሞዎቹ ልዑካን እነዚህም የህዳርን ወር ሙሉ እስከ ታህሳስ 24 ድረስ ለብዙ ቀናት ያለምንም ምላሽ ሲጉላሉ ቆይተው ባዶ እጃቸውን ተመልሰዋል፡፡ ከጅዳም ታህሳስ 29 ሲነሱ ምንም የስምምነት ደብዳቤ አልያዙም ነበር፡፡
ይህ ሁሉ ሲሆን የመንግስታቱ ህብረት በወቅቱ አባል ለነበረችው ለኢትዮጵያ ምን አድርጓል? ከነበረው ዓለም አቀፍ ውጥረት የተነሳ ምንም ነገር አልተደረገላትም፡፡ በወቅቱም የመንግስታቱ ድርጅት አባል ያልነበረችው ሳውዲ አረቢያ በነፃነት ግመሎችን ለወራሪው ለማቅረብም ችላ ነበር፡፡ በታህሳስና በጥር 1936 ሐምዛ እንደዘገበው ጣሊያኖች ለአንድ ግመል አስከ 100 ፓውንድ ድረስ ለመክፈል ዝግጁዎች ነበሩ ብሎ ነው፡፡ ከየካቲት 1936 በኋላ ጣሊያኖች የጦር የበላይነትን ይዘው በጦርነቱ ላይ ድልን ለማግኘት የቻሉት በግመሎቹ አማካኝነት ብቻ ነበር፡፡
በዚህ ሁሉ ወቅት ሳውዲዎች ገለልተኞች እንደሆኑ ቢናገሩም ጦርነቱ በከፊል የሙስሊም ሳውዲና የክርስትያን ኢትዮጵያ የነበረ መሆኑን ለማንም ለመረዳት አስቸጋሪ አይደለም፡፡ ይህንን የምናየው ሳውዲዎች ለኢትዮጵያ ልዑካን በተደጋጋሚ ካሳዩት መጥፎ አመለካከትና የጥላቻ ምላሽ እንዲሁም ከፋሽስት ጣሊያን ጋር ኢትዮጵያን ለማጥፋት ከመስማማታቸው እውነታ ላይ ነው፡፡
በውጤቱ ሙሶሊኒ በጣም ተደስቶ ኢብን ሳውድንና አማካሪዎቹን ከልብ አመስግኗል፡፡ የሳውዲ ህዝብ ስለ ኢትዮጵያ መከበብ ምን ይል ነበር? ጋዜጦቻቸውስ? ይህ ጥያቄ ድብልቅ መልስ ያለው ይሆናል የሳውዲ ሕዝብ መንግስቱን ከመደገፍ ሌላ ምን ሊያደርግ ይችላል ተብሎ ቢታሰብም የኢትዮጵያ መከበብ ላይ ሳውዲ ባደረገችው ድጋፍ አንዳንዶች ተቃውሞአቸውን ሲያሰሙ ተደምጠዋል፡፡ ይሁን እንጂ ጋዜጦቻቸው ይሰጡ የነበረው የተቃረነ ነገርን ነበር፡፡
የኢትዮጵያና የጣሊያን ጦርነት ከአጠቃላይ አካሄዱና ከታሪካዊ እውነታው እንደተገመገመው የዋሃቢው ሳውዲ መንግስትና የክርስትያን ኢትዮጵያ ጦርነት እንደነበር መናገር ስህተት አይመስልም፡፡ ከፕሮፌሰር ኤርሊች ታሪካዊ ጽሑፍ የምንገነዘባቸው ነጥቦች:
ለዘመናዊ የጣሊያን የጦር መሳሪያው ማጓጓዣና የጦር የበላይነት ለመያዙ 12,000 ግመሎችን ከሳውዲ በሳውዲው ንጉስ የበላይ ተቆጣጣሪነት ጣሊያን መግዛቱና መጠቀሙ ናቸው፡፡
በዚህ ሁሉ ውስጥ የኃይለስላሴ መንግስት በአገሪቱ ውስጥ ያሉትን ሙስሊሞች ለማስተባባር እንዲያውም አዲስ “የኢትዮጵያ መንግስት ሞዴል” መቀረፁን በማስተዋወቅ የተቻለውን ዲፕሎማቲካዊ እንቅስቃሴ ቢያደርግም የዋሃቢዝም ደጋፊዎች ከጣሊያን ወገን በመሆን አገሪቱን ለጠላት በመስጠት አገሪቱን ተዋግተው እንደነበር በታሪኩ ውስጥ ፍጥጥ ያለ እውነታ ነው፡፡
ከዚህ በላይ የቀረበው የፕሮፌሰር ኤርሊች ታሪካዊ እውነተኛና ገለልተኛ ዘገባ በኢትዮጵያውያን ዘንድ የተለያዩና መሰረታዊ ጥያቄዎችን ማስነሳት አለበት፡፡ ለሚነሱትም ጥያቄዎች መንደርደሪያ ይሆኑ ዘንድ የሚከተሉት የማጠቃለያ ሐሳቦች ይጤኑ ዘንድ ያስፈልጋል እነዚህም፡-
ታሪክ የሚያሳየው በየጊዜው የተነሱ የኢትዮጵያ ንጉሶችና መሪዎች ከሙስሊም አገሮች ጋር ወዳጅነት እንመስርት ወይንም እንተባበር ጥያቄ ሲያነሱ በግልፅና በተዘዋዋሪ ይጠየቁ የነበሩት ሃይማኖት እንዲቀይሩ የነበረ መሆኑ፡፡
ጥንት ለጎንደሩ ንጉስ ፋሲለደስ በየመኖችና ቆይቶም በሱዳኖች ለአፄ ዮሐንስ የቀረቡት ጥያቄዎች ሁሉ “እንደ ነጃሺ እስላም” ብትሆኑ ከጎናችሁ እንቆማለን የሚል የነበረ መሆኑ፡፡
በሳውዲ የሚመራው የዋሃቢዝም እንቅስቃሴ ባለፈው ምዕተ ዓመት በጣሊያኖች አማካኝነት ከዚያም ቀደም ብሎ በኦቶማን ቱርክ ድጋፍ የተነሳው ግራኝ መሐመድ አገሪቱን የእስላም አገር ለማድረግ ከፍተኛ ትግል አድርጎ የነበረ መሆኑን፡፡
ጣሊያንም እራሱ በኢትዮጵያ የእስልምና ጠባቂ ነኝ ብሎ ጦር ይዞ ሲመጣ በአገሪቱ ውስጥ የነበሩትን እውነተኛ ዜጋዎች በማስጨፍጨፍ ትብብር ድጋፍ አብሮም መሰለፍ ላይ የተሰማሩት ሁሉ ሙስሊሞች የነበሩ መሆናቸው፡፡