Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ይህ ምሳሌአዊ አገላለጽ ነው፡፡ አመንዝራዪቱ ሚስቱ ምናልባት ዐሥራ አምስት ብርና መቶ ኀምሳ ኪሎ ገብስ የሚያህል ዕዳ ነበረባት፤ ነቢዩም የነበረባትን ዕዳ ሁሉ ለአሠሪዋ ከፍሎ ነፃ አደረጋት፤ ፍቅሩንም አሳያት፤ ወደ ቤቱም አምጥቶ በፍቅር ተንከባከባት፡፡ እግዚአብሔር የሰዎችን ዕዳ ሁሉ የሚተው፣ ስለ ሰዎች ዕዳ መሥዋዕት የሚከፍል፣ ከአስከፊው ሕይወት ነፃ የሚያወጣና ዳግመኛ ፍቅሩን እየገለጸ የሚንከባከብ አባት መሆኑን ለመግለጽ የተጠቀመበት ሊሆን እንደሚችል ይታመናል፡፡
ትንቢተ ሆሴዕ በአዲስ ኪዳን ውስጥ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ ብዙ ጊዜ ተጠቅሶ እናገኘዋለን፡፡ ከሁሉም በፊት ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስለ ምሕረት በሚያስተምርበት ጊዜ እግዚአብሔር ከሰዎች የሚፈልገው “ምሕረትን እንጂ መሥዋዕትን” እንዳልሆነ ሲገልጽ ትንቢተ ሆሴዕን ይጠቅሳል (ማቴ 9፡13፤ 12፡7፤ ሆሴ 6፡6)፡፡ የዮሴፍና የማርያም ከሕፃኑ ኢየሱስ ጋር ወደ ግብጽ ያደረጉት ሽሽት ቅዱስ ማቴዎስ ትንቢተ ሆሴዕ ውስጥ የተጻፈውን “ልጄን ከግብጽ ጠራሁት” የሚለውን የትንቢት ቃል እንዲፈጸም እንደሆነ ይገልጻል(ማቴ 2፡15 ፤ ሆሴ 11፡1)፡፡
በሌላ መልኩ ሐዋርያው ጳውሎስና ጴጥሮስ የአዲስ ኪዳን በር ለሁሉም ማለትም ለአይሁዳውያንና ለአረማውያን እኩል የመከፈቱን ምሥራች ሲያበስሩ ትንቢተ ሆሴዕ በመጥቀስ ነው “በነቢዩ በሆሴዕ እንዲህ እንደተባለ ነው” በማለት የሚናገሩት (ሮሜ 9፡25-26፤ ሆሴ 2፡23፤ 1 ጴጥ 2፡10)፡፡ በተጨማሪም ሐዋርያው ጳውሎስ ስለ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሞትና ትንሣኤ ሲያስተምር በተለይም በክርስቶስ ኃይል ሞት ድል መነሣቱን ሲገልጽ ሞት ሆይ! ድል መንሣትህ የት ነው? ሞት ሆይ! ሰውን የምትጐዳበት ኃይል የት ነው? በማለት ከትንቢተ ሆሴዕ ይጠቅሳል (1 ቆሮ 15፡55፤ ሆሴ 13፡14)፡፡ በአጠቃላይ ትንቢተ ሆሴዕ ትኩረት ከሚሰጣቸው ዐቢይት ትምህርቶቹ ውስጥ ለእግዚአብሔር ታማኝ ሆኖ የገቡትን ቃል ኪዳን ጠብቆ መኖርን ስለሆነ ይህንን መሪ ቃል በአዲስ ኪዳንም ሆነ ዛሬ በምንኖረው ክርስቲያናዊ ሕይወት ትልቅ ቦታ ይዞ የሚገኝና ሁሌም ወቅታዊ ሆኖ የሚኖር ጉዳይ ነው፡፡
ሀ) ነቢዩ ሆሴዕ የኖረው እስራኤል ውስጥ ጥሩ የሆነ ሥነ ምግባራዊ ሕይወትና ፍትሐዊ የሆነ የአስተዳደር በሰፈነበት ወቅት ነው፡፡ ለ) የነቢዩ ሆሴዕ ሚስት ጎሜር ታማኝ የትዳር ወዳጅ ነበረች፡፡ ሐ) ሆሴዕና ጎሜር በትዳር ሕይወታቸው ኢይዝራኤል፣ ሎሩሐማ እና ሎዓሚ የሚባሉ ሦስትወንድልጆችወልደዋል(ሆሴ 1 ፡2-9)፡፡ መ) ትንቢተ ሆሴዕ ምዕራፍ 14 የሚያተኩረው ንስሓና የእግዚአብሔር ምሕረት ላይ ነው፡፡ ሠ) ሎሩሀማማለት “ምሕረትይደረጋል” ማለት ነው፡፡
ነቢዩ ሆሴዕ ስለ እግዚአብሔር ማንነትና መሐሪነት በተለያየ መልኩ ይገልጻል፡፡ የእግዚአብሔር ማንነት ሲገልጽም የተለያዩ ስሞች ይጠቀማል፡፡ ከዚህ አኳያ ትክክል ያልሆነውን የትኛውን ነው?
ሀ) እግዚአብሔር ፈዋሽ አባትና ተንከባካቢ እረኛ ነው፡፡ ለ) እግዚአብሔር የሚቦጫጭቅ ድብ፣ የሚሰባብር አንበሳና የሚገነጣጥል አውሬ ተደርጎ ተገልጿል፡፡ ሐ) እግዚአብሔር ከሕዝቡ መሥዋዕትንና ቁርባንከሕዝቡ የሚፈልግ አምላክ ነው፡፡መ) እግዚአብሔር ለሕዝቡ ያለው ፍቅር የማይናወጥና የማይሻር ነው፡፡ ሠ) እግዚአብሔር ለሕዝቡ ዳግመኛ አዲስ ሕይወት በመስጠት በራሱ ጥላ ሥር የሚያኖራቸውና ቁጣውንም የሚያርቅ አምላክ ነው፡፡
ሀ) ንስሓ እስከሆነ ድረስ ሁሉንም የንስሓ ድርጊቶች እግዚአብሔር ይቀበላል፡፡ ለ) ሐረዝቡ ተጸጽቶ በሙሉ ልቦና ወደ እግዚአብሔር ከተመለሰ በኃጢአቱ ምክንያት ወደ ሙታን ዓለም አይወርድም፡፡ ሐ) ለነቢዩ ሆሴዕ ንስሓ ማለት በካህን ፊት መጥቶ መናዘዝ ነው፡፡ መ) እስራኤላውያን ኑ! ወደ እግዚአብሔር እንመለስ! እርሱ እንደሰበረን እርሱ ይፈውሰናል፤ እርሱ እንዳቈሰለን እርሱ ቁስላችንን ይጠግናል፤ ከሁለት ቀን በኋላ ያነቃናል፤ በሦስተኛውም ቀን ያስነሣናል፤ በፊቱም በሕይወት እንኖራለን በማለታቸው እግዚአብሔር ንስሓቸው ተቀበለ፡፡ ሠ) ሕዝቡ የገዛ ኃጢአታቸው አሰናክሎ ጥሎአቸዋል፡፡
ነቢዩ ሆሴዕ ካስተማረው ትምህርት የመጀመሪያው ክፍል ውስጥ ትክክል ያልሆነው የትኛውን ነው? (ይህንን ለመመለስ ሆሴ ከምዕራፍ 1 እስከ ምዕራፍ 5 በአስተውሎት ማንበብ ያስፈልጋል)፡፡
ሀ) ነቢዩ ሆሴዕ ዘማዊት ሴት አግብቶ ሴሰኞች የሆኑ ልጆች እንዲወልድ ከእግዚአብሔር ትእዛዝ ተሰጠው፡፡ ለ) እግዚአብሔር ለሕዝቡ ዳግመኛ ስለሚያሳየው ፍቅር ሲገልጽዳ በረሓ እወስዳታለሁ፤ እዚያም በፍቅር ቃል አባብዬ እማርካታለሁ ይላል፡፡ ሐ) ነቢዩ ሆሴዕ አመንዝራዪቱ ሚስቱን በዐሥራ አምስት ብርና በመቶ ኀምሳ ኪሎ ገብስ ገዛት፡፡ መ) የካህናት ቁጥር በበዛ መጠን በደላቸውም በእግዚአብሔር ፊት እየበዛ ሄደ፡፡ ሠ) የእስራኤል ሕዝብ ምንም ነገር ሊሰጡት ወደማይችሉ መንግሥታት ዕርዳታ ለማግኘት ፊቱን ስላዞረ ብዙ በረከት አግኝቶአል፡፡
በትንቢተ ሆሴዕ ምዕራፍ 6 ውስጥ አንድ ትልቅ ትምህርት ሰጭ የሆነ ዓረፍተ ነገር ይገኛል፡፡ ይህ ቃል በአዲስ ኪዳን ውስጥ በጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ተጠቅሶ ይገኛል፡፡ ይህ ጥቅስ ምን ይላል? በአዲስ ኪዳን ውስጥ የት ቦታ ተጠቅሶ ይገኛል? ምላሹ ሆሴ 6 በሚገባ ካነበቡ በኋላ ይገኛል፡፡ ስለዚህ ሙሉ ዓረፍተ ነገሩ መጻፍና በአዲስ ኪዳን ውስጥ የት እንደሚገኝ ጥቅሱ ማሳወቅ ይገባል፡፡
እግዚአብሔር በነቢዩ ሆሴዕ የትዳር ሕይወት ውስጥ ትልቅ ሚና እንደሚጫወት ከመጽሐፉ እንረዳለን፡፡ ነቢዩ ሆሴዕ ትታው በመሄድ በምንዝር ሕይወት ውስጥ ትኖር የነበረችውን የቀድሞ ሚስቱ በድጋሚ እንዲያገባት በተነገረው መሠረት የእግዚአብሔር ትእዛዝ ተቀብሎ ወደ ቤቱ አመጣት፡፡ ለሚስቱም ሴሰኛነትሽንና ከሌሎች ጋር ማመንዘርሽን ትተሽ ከእኔ ጋር ለብዙ ቀናት በንጽሕና ኑሪ፤ እኔም በታማኝነት ከአንቺ ጋር እኖራለሁ አላት(ሆሴ 3፡3)፡፡ እያንዳንዳችን በነቢዩ ሆሴዕ ቦታ እናድርግ፤ ዛሬ በሕይወታችን ተመሳሳይ ነገር ቢከሰትና እንደ አስታራቂ ሽማግሌ የሚሆን ሰው መጥቶ ወዳጅህን⁄ ወዳጅሽን ይቅር በለው⁄ ይቅር በዪው፤ ዳግመኛ በቤትህ⁄ በቤትሽ ተቀበዪው ቢለን ይቅርታ አድርገን ያንን ሰው ዳግመኛ በፍቅር ተቀብለን አብረነው በቤታችን እንኖራለንን? ይህንን ለማድረግ መንፈሳዊ ብቃት አለንን? ወይስ ነገሩ ከባድ መስሎ ስለሚታየን ጊዜ ወስደን እናስብበት ይሆን? ወይስ በምንም መልኩ ከዛ ሰው ጋር ለመነጋገር እንኳ አንፈልግም?
ሚልክያስ ማለት “መልእክተኛዬ” ወይም “የእኔ መልአክ” እንደማለት ነው፡፡ አንዳንድ ሊቃውንት ሚልክያስ የነቢዩ ስም እንዳልሆነ ይገልጻሉ፡፡ እንደነዚህ ሊቃውንት አገላለጽ ሚልክያስ በመጽሐፉ ውስጥ የተገለጸውና ወደፊት ይመጣል የተባለው መልእክተኛ ነው እንጂ በእንደዚህ ዓይነት ስም ማለትም “የእኔ መልአክ” በማለት አንድ አይሁዳዊ ቤተሰብ ልጁን ይሰይማል ብሎ ማመን ያስቸግራል(ሚል 3፡1)፡፡ እነዚህ ሊቃውንት በወቅቱ ከነበረው የአይሁዳውያን ባህል፣ ሃይማኖትና የአኗኗር ሁኔታ መነሻ በማድረግ ወደዚህ መደምደሚያ ይድረሱ እንጂ የነቢዩ ስም ማን ሊሆን እንደሚችል ምንም ዓይነት አስተያየት አይሰጡም፡፡ መጽሐፉ ስለ ሚልክያስ የግልም ሆነ ቤተሰባዊ ሕይወቱ ወይም ከየትኛው ወገንና ከየትኛው ቤተሰብ እንደሆነ ምንም ዓይነት መረጃ ስለማይሰጥ ይህ ነው ብሎ በተጨባጭ ሁኔታ ስለ ሕይወቱ መናገር ያዳግታል፡፡
ሚልክያስ ከክርስቶስ ልደት በፊት በአምስተኛው ምዕተ ዓመት(520-515) ኢየሩሳሌም ውስጥ እንደኖረና የነቢይነት ተግባሩን እንዳከናወነ ከመጽሐፉ እንረዳለን፡፡ በዚህ ወቅት የቤተ መቅደሱ ዳግመኛ ግንባታ ተጠናቅቆ የነበረ ሲሆን ካህናቶች አገልግሎታቸው ማከናወን የጀመሩበት ሕዝቡም ኑሮውን በተረጋጋና በተደራጀ ሁኔታ ይኖር የነበረበት ወቅት ነው(ሚል 1፡10፤3፡1)፡፡ ነገር ግን ካህናቶችም ሆኑ በወቅቱ የነበረው ሕዝብ ፍቅሩ የቀዘቀዘ፣ የአምልኮ ሕይወቱም የተዳከመና የተሰላች፣ በማኅበራዊ ሕይወትም ግዴለሽነት የበዛበት ወቅት ነበር፡፡ በተጨማሪም በወቅቱ ከሕዝቡ መካከል ባዕዳን ሴቶች እያገቡ ኑሮአቸውን በዘፈቀደ የሚመሩ አይሁዳውን እንደነበሩ ከመልእክቱ እንረዳለን፡፡
ነቢዩ ሚልክያስም ይህንን መነሻ በማድረግ ሕዝቡ ለቃል ኪዳኑ ታማኝ ሆነው እንዲኖሩ የነቢይነት መልእክቱን ያስተላልፋል፡፡ በመልእክቱም ሕዝቡ እግዚአብሔርን በታማኝነት ስላላመለኩ፣ የጋብቻ ቃል ኪዳናቸውን ስለጣሱና ከባዕዳን ሴቶች ጋር ስለተጋቡ እንዲሁም ፍትሕን ስላጐደሉ ይህንን መረን የወጣና የተበላሸ አካሄዳቸውን ትተው ከእግዚአብሔር ጋር የገቡትን ቃል ኪዳን ማደስ እንዳለባቸው ነቢዩ ይናገራቸዋል፡፡
ትንቢተ ሚልክያስ ከዐሥራ ሁለቱ ታናናሽ ነቢያት አንዱና ከነቢያት መጻሕፍትም መጨረሻው ነው፡፡ መጽሐፉ በአራት አጫጭር ምዕራፎች የተጠናቀረ ሲሆን መልእክቱም ግልጽ ሆኖ አድማጮቹን በቀጥታ የሚናገርና ወደ ለውጥ ጐዳና የሚጋብዝ መጽሐፍ ነው፡፡ ነቢዩ ሚልክያስ በእርግጥ በአጻጻፉና መልእክት በማስተላለፍ ሂደቱ ከሌሎች ነቢያቶች ለየት ይላል፡፡ ይህንንም የምንረዳው የሚጠቀምባቸው መልእክት ማስተላለፊያ መንገዶችን በማየት ነው፡፡ በእርግጥ መጽሐፉ ውስጥ ለየት ያሉ ስድስት የሚያህሉ ውይይቶች ማለትም እግዚአብሔርን ወክሎ በሚናገረው በነቢዩ እና በሕዝቡ መካከል የተደረጉ ሙግቶች ተካትተዋል፡፡ እነዚህም ስለ እግዚአብሔር ፍቅር በተመለከተ የተደረገ ሙግትና(ሚል 1፡2-5) ለእግዚአብሔር ስለሚገባው ክብር(ሚል 1፡6-2፡9) በቅድሚያ ይጠቀሳሉ፡፡ ቀጥሎም ታማኝነትን በተመለከተ(2፡10-16)፣ የፍትሕ አምላክ ወይም እግዚአብሔር ስለሚተገብረው ፍትሕ ጉዳይ(ሚል 2፡17-3፡5)፣ ስለ ንስሓ ወይም ወደ እግዚአብሔር ስለመመለስ(ሚል 3፡ 6-12) እና እግዚአብሔርን ስለመፈታተን ናቸው(ሚል 3፡13-21)፡፡
ይህንን ዓይነት አቀራረብ ነቢዩ ሚልክያስ ከሌሎች ነቢያት ለየት የሚያደርገው ከመሆኑም በላይ እግዚአብሔር ለሕዝቡ ማስተላለፍ የፈለገውን መልእክት ግልጽ በሆነና የአድማጩን ትኩረት በሚስብ መልኩ ማቅረቡን የትንቢት ቃሉ በአድማጩ ዘንድ በቀላሉ ተቀባይነት እንዲያገኝ ያደርገዋል፡፡ ከዚህም በላይ ይህ አቀራረቡ በወቅቱ የነበሩትን ችግሮች እየዳሰሰ ወይም ሕዝቡ ማስተካከል የነበረበትን ነገሮች እየጠቀሰና በማስረጃ እያስደገፈ በሚገባ ለማስተላለፍ የተጠቀመበት መንገድ መሆኑን እንረዳለን፡፡ በተጨማሪም ነቢዩ በተለያየ መልኩ እግዚአብሔር አፍቃሪ አባት(ሚል1፡2)፣ እግዚአብሔር የሁሉም ገዥ ጌታ(ሚል1፡6)፣ እግዚአብሔር ፈጣሪና የእስራኤል አባት(ሚል 2፡10) እንደሆነ አበክሮ ይገልጻል፡፡ በተጨማሪም እግዚአብሔር የፍትሕ አምላክ፣ እግዚአብሔር የማይለወጥና ቅን አምላክ እንዲሁም እግዚአብሔር የሚጠላና የሚቀጣ አምላክ መሆኑን እየደጋገመ በማረጋገጥ ይገልጻል፡፡
በተለይም ስለ ፍቅር፣ ፈሪሓ እግዚአብሔርና ታማኝነት በተመለከተ ልዩ ትኩረት ሰጥቶ ይናገራል፤ እነዚህ ሀሳቦች ደግሞ በኦሪት ዘዳግም ውስጥ በልዩ ትኩረት በተደጋጋሚ የተገለጹ ስለሆኑ ጸሐፊው ከኦሪት ዘዳግም ጋር ቀረቤታ የነበረውና አጻጻፉም ተመሳሳይነት እንዳለው ሊቃውንቶች ይናገራሉ፡፡ በአጠቃላይ ነቢዩ እግዚአብሔር ሕዝቡን እንደሚወድና ቃል ኪዳኑንም እንደሚጠብቅ ይገልጻል፤ ነገር ግን ይህ አምላክ እንዲከበርና ሕዝቡም ታማኝ ሆኖ እንዲኖር እንደሚፈልግ ያረጋግጣል፡፡ ሕዝቡ ቃል ኪዳናቸው ጥሰዋል፤ ኢፍትሐዊ ሆነዋል፤ በእግዚአብሔርም ላይ የድፍረት ቃል ተናግረዋልና እንዲጸጸቱና ወደ እግዚአብሔር እንዲመለሱ ጥሪውን ያቀርባል፡፡ የማይመለሱ ከሆነ ግን እግዚአብሔር ምድሪትዋን ይረግማል፤ ይፈርድባታልም፡፡
መጽሐፉ ኢየሩሳሌም ውስጥ ከ520 እስከ 515 ዓ.ዓ አካባቢ እንደተጻፈ ከይዘቱ መረዳት ይቻላል፡፡ ይህንንም የምንረዳው አብዛኛው መጽሐፉ ውስጥ የተካተቱት ውይይቶችም ሆነ ግሣጼዎች እንዲሁም አስተምህሮቶች ኢየሩሳሌም ውስጥ የቤተ መቅደሱ ዳግመኛ ግንባታ ከተጠናቀቀ በኋላ የነበረውን የአኗኗር ሁኔታ ተመርኩዘው የተገለጹ በመሆናቸው ነው፡፡ ጸሐፊው ወይም ነቢዩ ለሌዋውያኖች ለየት ያለ ትኩረት ሰጥቶ ስለሚናገር ምንአልባት ራሱ ከሌዋውያን ወገን የሆነ ወይም ከሌዋውያን ጋር ልዩ ቅርበት ያለው ሊሆን እንደሚችል መረዳት አያዳግትም፡፡
እንደ ነቢዩ ሚልክያስ አገላለጽ እግዚአብሔር ከምንም በላይ አፍቃሪ አባት ነው(ሚል 1፡2)፡፡ ይህ አፍቃሪ አባት ሁሌም መከበርና ቅድሚያ እንዲሰጠው ይገባል፡፡ ልጅ አባቱን፣ አገልጋይም አሳዳሪ ጌታውን እንደሚያከብር ሁሉ የሁሉም ጌታ የሆነውን እግዚአብሔር አምላክ መከበር አለበት(ሚል1፡ 6)፡፡ ይህንን በተመለከተ እግዚአብሔር ራሱ በነቢዩ አማካኝነት እነሆ እኔ አባታችሁ ነኝ፤ ታድያ ለምን አታከብሩኝም? ጌታችሁም ነኝ፤ ለምንስ ክብር አትሰጡኝም? እናንተ እኮ እኔን ንቃችኋል በማለት ይናገራል(ሚል 1፡6)፡፡ በእርግጥ በዚህ ወቅት ሕዝቡ ለእግዚአብሔር ተገቢውን መሥዋዕት ከማቅረብ ይልቅ የረከሰ የእንጀራ መሥዋዕት፣ እንዲሁም የታወረውን፣ የታመመውን፣ አንካሳ የሆነውንና የተሰረቀውን እንስሳ ለመሥዋዕት በማቅረብ መሠዊያውን አርክሰው ነበር(ሚል 1፡7-8)፡፡ ሕዝቡ ይህንን ድርጊታቸው በደንብ እንዲረዱት እግዚአብሔር ይህን የመሰለ እንስሳ ለአለቃችሁ ገጸ በረከት አድርጋችሁ ብታቀርቡለት ደስ ብሎት የሚቀበላችሁና የሚያመሰግናችሁ ይመስላችኋልን? በማለት የድርጊታቸው አስጸያፊነት የበለጠ እንዲረዱት ከዕለታዊ ሕይወታቸው ጋር እያመዛዘነ ያስገነዝባቸዋል(ሚል1፡8)፡፡
ከአይሁዳውያን ውጪ የሆኑት ባዕዳን ሕዝቦች እንኳ ዕጣን እያጠኑ ንጹሕ መሥዋዕት በማቅረብ እግዚአብሔርን ያከብራሉ፤ አይሁዳውያን ግን አስነዋሪ መሥዋዕት በማቅረብ መሠዊያውን ንቀው በማቃለል ከማርከሳቸውም አልፎ እግዚአብሔር የሚያዝንበትን ነገር አድርገዋልና መታረምና አካሄዳቸውን ማስተካከል እንዳለባቸው ነቢዩ ያስጠነቅቃቸዋል(ሚል11-12)፡፡ ይህንን ማስጠንቀቂያ ተረድቶ ለእግዚአብሔር የሚገባውን ክብር ሳይሰጥ እንደ ቀድሞ አደራረጉ በእልኸኝነት ማለትም የረከሰ መሥዋዕቱን በድፍረት ወደ መሠዊያው ለሚያቀርበው ወዮለት በማለት ያስጠነቅቃቸዋል፡፡ ይህም ከመንጋው መካከል ለእኔ ንጹሕ እንስሳ እያለው ነውረኛ እንስሳ መሥዋዕት አድርጎ የሚያቀርብልኝ አታላይ ሰው የተረገመ ይሁን፤ ምክንያቱም እኔ ታላቅ ንጉሥ ነኝ፤ ስሜም በአሕዛብ ሁሉ ዘንድ የተፈራ ነው በማለት የበለጠ የስጠነቅቃቸዋል(ሚል1፡14)፡፡ ይህንን የጥሪ ቃል ሰምተው፣ ፈሪሃ እግዚአብሔር በልቦናቸው አድሮ፣ ለእርሱ በመታዘዝ የሚገባውን መሥዋዕት በክብር የሚያቀርቡ የጽድቅ ፀሐይ ይወጣላቸዋል፤ ፈውስንም ይሰጣቸዋል፤ ነፃ ወጥተውም ከማሰሪያው ተለቆ በደስታ እንደሚብዋርቅ እንቦሳ ይሆናሉ በማለት ያረጋግጥላቸዋል(ሚል 4፡2) ፡፡
ይህ ለእግዚአብሔር የሚገባው ክብር አለመስጠት በሕዝቡ ላይ ብቻ የታየ ችግር ሳይሆን በካህናቶችም ጭምር ስለሆነ ነቢዩ ካህናቶችን ለየት ባለ መልኩ እየገሠጸ ያስጠነቅቃቸዋል(ሚል 2፡1-9)፡፡ ካህናት የሠራዊት ጌታ የእግዚአብሔር መልእክተኞች ስለሆኑ ፈቃዱን ምን እንደሆነ ጠንቅቀው ያውቃሉ(ሚል 2፡7)፡፡ ካህናቶች የእግዚአብሔር እውነተኛውን መንገድ ማሳየትና ቀናውን ነገር ማስተማር ይጠበቅባቸዋል(ሚል 2፡6)፡፡ ካህናቶች ሁሉንም እኩል በመመልከት ማስተማር፣ እግዚአብሔርን በመፍራት በሥራቸው ስሙን ማክበር፣ ትእዛዙን ከልብ መገንዘብና የእግዚአብሔርን ፈቃድ ለሕዝቡ የሚያሳውቁ መሆን አለባቸው(ሚል 2፡2-7)፡፡ ይህ መሆኑ ቀርቶ ከእውነተኛው መንገድ ፈቀቅ ቢሉ፣ በትምህርታቸው ሰዎችን ቢያሳስቱ፣ የእግዚአብሔርን ፈቃድ ቢያጣምሙና ለእግዚአብሔር መታዘዛቸውን ቢተዉ ይዋረዳሉ፡፡
በተጨማሪም በትምህርታቸው በሰዎች መካከል ቢያዳሉና ከእግዚአብሔር ጋር የገቡትን ቃል ኪዳን ቢያፈርሱ እነርሱን በእስራኤል ሕዝብ ፊት የተናቁና የተዋረዱ እንዲሆኑ ያደርጋቸዋል፤ በረከታቸውንም ወደ እርግማን ይለውጣል፤ ለመሥዋዕት ያቀረቡትንም አይቀበልላቸውም፤ ልጆቻቸውንም ይቀጣል(ሚል 2፡2፤2፡8-9)፡፡ ስለዚህ ካህናቶች በተለይም የሌዊ ዝርያዎች የተሰጣቸውን ቃል ኪዳን የጸና እንዲሆንና ሕይወትንና ሰላምን አግኝተው መኖር እንዲችሉ እግዚአብሔርን በመፍራትና በማክበር ተግባራቸውን በሚገባ መወጣት ይኖርባቸዋል፡፡
 ነቢዩ ሚልክያስ ያገለገለው የእስራኤል ሕዝብ ከባቢሎን የስደትና የመከራ ኑሮ ተመልሰው አገራቸው ውስጥ ዳግመኛ ኑሮአቸውን በመሠረቱበት ወቅት ነው፡፡ ከዚህ አሰቃቂ ከሆነው ከስደት ኑሮ በኋላ ሕዝቡ በእግዚአብሔር ላይ የነበራቸው እምነት ምን ይመስል ነበር?
አይሁዳውያን ከባቢሎን የስደት ኑሮ ወደ አገራቸው ተመልሰው፣ መሬቶቻቸውን አርሰው፣ ንብረት አፍርተው፣ ቤተ መቅደሱንም በድጋሚ ገንብተው ኑሮአቸውን በአዲስ መልክ የጀመሩበት ወቅት ነበር ነቢዩ ሚልክያስ ሕዝቡን በእግዚአብሔር አለመታመናቸው የነገራቸው፡፡ በእርግጥም በዚህ ወቅት ሕዝቡ እምነቱ ላይ የቀዘቀዘበት ብቻ ሳይሆን ከእምነቱና ከሥነ ምግባራዊ ሕይወት ውጭ የሆኑና እግዚአብሔርን ያሳዘኑ ድርጊቶች ሲያከናውኑ ነበር፡፡ ከእነዚህም ተግባራት ውስጥ ቤተ መቅደስን ማርከስ፣ ለቅሶና ዋይታ በበዛበት እንባ የእግዚአብሔርን መሠዊያ መሸፈን ይገኙበታል፡፡ በተጨማሪም ወንዶች የገቡትን ቃል ኪዳን በማፍረስ የሕግ ሚስቶቻቸውን በመፍታት የባዕድ አገር ጣዖት አምላኪ የሆኑ ሴቶችን ማግባትና ታማኝነታቸውን ማጉደል እንዲሁም ሌሎችም ይጠቀሳሉ(ሚል 2፡10-11፤ 2፡14-16)፡፡ ነቢዩ ሕዝቡን ስለዚህ ጉዳይ ሲናገር መነሻ ጥያቄ የሚያደርገው እርስ በርሳችን የተለዋወጥነውን ቃል ኪዳን ስለምን እናፈርሳለን? እግዚአብሔር ከቀድሞ አባቶቻችን ጋር የገባውንስ ቃል ኪዳን ስለምን እንንቃለን? የሚለውን በቃል ኪዳን ዙሪያ የተደረገውን ስምምነትን ነው(ሚል 2፡10)፡፡ የይሁዳ ሕዝብ ግን ይህንን የገቡትን ቃል ኪዳን በማፍረስ በመላው አገሪቱ ውስጥ አስጸያፊ የሆነውን ርኩሰት አድርገዋል፤ እግዚአብሔርንም የሚወድደውንም ቤተ መቅደስ አርክሰውታል፤ ወንዶቹም የባዕድ አገር ጣዖት አምላኪ የሆኑ ሴቶችን አገቡ(ሚል 2፡11)፡፡ እግዚአብሔር ለወንዶችና ለሴቶች የአንድነት መንፈስ ሰጥቶ አንድ አድርጓቸው የነበረው የእግዚአብሔር ሕዝቦች የሆኑ ልጆችን እንዲወልዱና ከሚስቶቻቸው ጋር በታማኝነት እንዲኖሩ ነበር፤ ሕዝቡ ግን የገቡትን ቃል ኪዳን መጣስና በእግዚአብሔር የነበራቸው አመኔታ ስላጐደሉ ነቢዩ በማስጠንቀቅ ይናገራቸዋል፡፡
በትንቢተ ሚልክያስ አማካይነት እግዚአብሔርም እኔ የባልና ሚስት መፋታት ጠላሁ መሥዋዕታችሁም አልመለከትም፤ በደስታም አልቀበልም ይላል(ሚል2፡14 እና 16)፡፡ ከዚህም በላይ ለሚስቶቻችሁ ታማኞች ለመሆን የገባችሁላቸውን ቃል ኪዳን ላለማፍረስ ልዩ ጥንቃቄ አድርጉ በማለት ያስጠነቅቃቸዋል (ሚል 2፡16)፡፡ በተጨማሪም ይህንን የጥሪ ቃል ሰምተው በቸልተኝነት የሚጓዙትን ይረግማል፤ ማኅበረሰቡ ገለልተኛ እንዲያደርጋቸውና እግዚአብሔርም ቁጣውን እንዲያወርድባቸው ይናገራል፡፡ ይህንንም ሲናገር ይህን የሚያደርገውን ሁሉ ከእስራኤል ሕዝብ ማኅበር እግዚአብሔር ያስወግደው! ሕዝባችን ለሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር በሚያቀርበው መሥዋዕት ተሳታፊ ሳይሆን እንደወጣ ይቅር! ይላል(ሚል 2፡12)፡፡
እግዚአብሔር እኔ የባልና ሚስት መፋታት ጠላሁ ይላል(ሚል 2፡16)፡፡ ፍቺ ወይም የባልና የሚስት መፋታት እግዚአብሔር እንደሚጠላና የእርሱ ፈቃድ እንዳልሆነ ነቢዩ ሚልክያስ በግልጽ ተናግሮታል፡፡ በእርግጥ ከጥንት ጀምሮ በእስራኤላውያን ዘንድ ፍቺ የተለመደ ነበር፡፡ ለዚህም በኦሪት መጻሕፍት ግልጽ በሆነ ሁኔታ አንድ ሰው አንዲት ሴት አጭቶ ካገባ በኋላ ዘግየት ብሎ እርስዋን የማይወድበትን ነገር በማግኘቱ ይጠላት ይሆናል፤ ስለዚህም የተፈታችበትን ምክንያት የሚገልጥ የፍች ደብዳቤ ጽፎ በመስጠት ከቤቱ ያባርራታል፤ እንደገናም ሌላ ባል ታገባ ይሆናል፤ ሁለተኛውም ባል ስለሚጠላት የተፈታችበትን ምክንያት የሚገልጥ የፍች ደብዳቤ ጽፎ በመስጠት ከቤቱ ያባርራታል፤ ወይም ሁለተኛ ባልዋ ይሞት ይሆናል፤ በሁለቱም መንገድ ቢሆን ያ የመጀመሪያ ባልዋ እንደገና ሊያገባት አይፈቀድለትም የሚሉ መመሪያዎች ተሰጥተው ነበር(ዘዳ 24፡1-4)፡፡ ጌታችን ኢሱስ ክርስቶስ ግን ሙሴ ሚስቶቻችሁ እንድትፈቱ የፈቀደላችሁ ልባችሁ ደንድኖ አስቸጋሪዎች በመሆናችሁ ምክንያት ነው፤ ከጥንት ጀምሮ ግን እንዲህ አልነበረም በማለት ፍቺ የእግዚአብሔር ፈቃድ አለመሆኑን ግልጽ በሆነ መንገድ ተናግሮታል(ማቴ 19፡8)፡፡
ቤተ ክርስቲያን ዛሬ ጋብቻ ከሰባቱ ምስጢራት እንደ አንዱ በመውሰድ የተክሊልን ምስጢር ታስተምራለች፡፡ ቃል ኪዳን ልክ ክርስቶስና ለቤተ ክርስቲያን ያለው ፍቅር፣ ጥበቃና አንድነት ጸኑ እንደሆነ ሁሉ ወንድና ሴት በተክሊል ምስጢር አንድ ይሆናሉ(ኤፌ 5፡ 21-33)፡፡ አንድነታቸውም በመንበረ ታቦት ፊት ለእግዚአብሔር ቃላቸውን በመሐላ በመስጠት ይገልጻሉ፡፡ ይህም ቃል ኪዳን ሁለቱ በሕይወት እስካሉ ድረስ ጸንቶ ይኖራል፤ ሁለቱም በሕይወት እስካሉ ድረስ በምንም መልኩ አይፈርስም፡፡ ከሁለት አንዱ በሞት ቢለይ ግን ቃል ኪዳኑ መልኩን ሊለውጥ ይችላል፡፡ በመሆኑም ምስጢረ ተክሊል በሕይወት ውስጥ አንድ ጊዜ ብቻ ከምንቀበላቸው ምስጢራት ማለት ከምስጢረ ጥምቀትና ከምሥጢረ ክህነት ጋር ይመደባል፡፡
ዐሥራት ማለት አንድ ዐሥረኛ ማለት ሲሆን ከጥንት ጀምሮ ከማንኛውም ገቢ ለሃይማኖት መሪ ወይም ለመንግሥት ይሰጥ የነበረ ድርሻ ነው፡፡ አብርሃም ለመልከ ጼዴቅ ዐሥራት እንደሰጠውና ያዕቆብም ለእግዚአብሔር ዐሥራት ለመክፈል እንደተሳለ ከቅዱሳት መጻሕፍት እንረዳለን(ዘፍ 14፡20፤ 28፡22)፡፡ በጥንት ዘመን ሌዋውያን ካህናት እንዲጠቀሙበት ምድር ከምታፈራው ሁሉ ከከብትም ጭምር ዐሥራት እንዲሰጥ ተነግሯል(ዘኁ 18፡21-22 ዘሌ 27፡30-33)፡፡ በተጨማሪም ዐሥራት የሚከፈልበት ጊዜ እንደተወሰነና ዐሥራትም ሲከፈል እግዚአብሔር ሕዝቡን እንደሚባርክ ተገልጿል(ዘዳ 26፡13-15)፡፡ በቀድሞ ጊዜ ፈሪሳውያን ከቅመማ ቅመም እንኳ ሳይቀር ለእግዚአብሔር የሚገባ ዐሥራት ይከፍሉ እንደነበር ከአዲስ ኪዳን እንረዳለን(ማቴ 23፡23)፡፡
በነቢዩ ሚልክያስ ጊዜ የነበረው ሕዝበ እግዚአብሔር ግን ዐሥራት የመክፈሉ ተገቢነት ቢያምንም አከፋፈሉ ላይ የራሱ የሆነ ችግር እንደነበረውና ሕዝቡ ይህንን ተረድቶ አተገባበሩን እንዲያስተካክል ጥሪውን ያሰማል፡፡ በዚህ ዙሪያ እግዚአብሔር ሕዝቡን ሲወቅስ ከቀድሞ አባቶቻችሁ ዘመን ጀምሮ ከሥርዓቴ ፈቀቅ ብላችኋል፤ ሕጌንም አልጠበቃችሁም፤ ይልቅስ ወደ እኔ ተመለሱ፤ እኔም ወደ እናንተ እመለሳለሁ ይላቸዋል(ሚል 3፡7)፡፡ የመመለሻው መንገድ ምን እንደሆነ ሲያብራራላቸው በቅድሚያ የሚያሳስባቸው ዐሥራት አሳጣጣቸው ነው፡፡ በእርግጥ ለእግዚአብሔር የሚገባውን ዐሥራት አለመክፈላቸው እግዚአብሔርን እንደ ማታለልና እንደ ሌብነት ስለተቈጠረባቸው ይህንን ድርጊታቸው እንዲያርሙ የዐሥራቱንና የመባውን ገቢ በመውሰድ ትሰርቁኛላችሁ፤ እናንተ የእስራኤል ሕዝብ ዐሥራቴንና መባዬን በመስረቃችሁ የተረገማችሁ ሆናችኋል፡፡ ይልቅስ በቤተ መቅደሴ ሢሣይ ይበዛ ዘንድ ዐሥራቴን በሙሉ ወደ ጐተራ አግቡ ይላቸዋል(ሚል 3፡8-9)፡፡
ተገቢውን ዐሥራት ለእግዚአብሔር አለመስጠት በራስ ላይ እርግማንን ማምጣት ወይም በእግዚአብሔር እንደ መረገም እንደሚቆጠር ነቢዩ ደጋግሞ ያስገነዝባል፡፡ በአንጻሩ ደግሞ ተገቢውን ዐሥራት በትእዛዙ መሠረት ለእግዚአብሔር መክፈል ብዙ በረከት እንደሚያስገኝ ሲገልጽ በቤተ መቅደሴ ሢሣይ ይበዛ ዘንድ ዐሥራቴን በሙሉ ወደ ጐተራ አግቡ፤ እናንተ ይህን ብታደርጉ እኔ ደግሞ የሰማይን መስኮቶች ከፍቼ መልካም የሆነውን በረከት ሁሉ አብዝቼ ባልሰጣችሁ በዚህ ልትፈትኑኝ ትችላላችሁ፡፡ እህላችሁ በተባይ እንዲጠፋ አላደርግም፤ የወይናችሁ ተክል ዘወትር ያፈራል፤ ፍሬውም አለጊዜው አይረግፍም ይላቸዋል(ሚል 3፡10-11)፡፡ ከዚህም በላይ ምድራቸው ለኑሮ የተመቻቸ እንድትሆን ሕዝብዋም በበረከት እንዲሞላ ወቅቱን ጠብቀው ለእግዚአብሔር የሚገባውን ዐሥራት ወደ ቤተ መቅደሱ ማምጣት ይኖርባቸዋል(ሚል 3፡12)፡፡ ከዚህ ጋር በተያያዘ መልኩ ነቢዩ ሲያስተምር እግዚአብሔርን በመፍራት የሚያገለግሉትና የሚጠበቅባቸውን ተግባር የሚወጡ ሁሉ እግዚአብሔር እንደሚያከብራቸውና ስማቸውንም በሰማይ መዝገቡ እንደሚጽፍላቸው ያረጋግጥላቸዋል(ሚል 3፡16)፡፡
እነዚህ ፈሪሃ እግዚአብሔር ያደረባቸው ሰዎች የተለዩና ለዘላለሙ የእግዚአብሔር ሆነው ይኖራሉ፤ እግዚአብሔር ምሕረት ያደርግላቸዋል፤ ትዕቢተኞችና ክፉ አድራጊዎች ግን ክፉ ነገር ይደርስባቸዋል(ሚል 3፡18)፤ እንደ ገለባ በእሳት ይጋያሉ፤ ተቃጥለውም ይጠፋሉ(ሚል 4፡1)፡፡ የጌታ ቀን ሲደርስ ለታዛዦች ሁሉ የጽድቅ ፀሐይ ይወጣላቸዋል፤ ፈውስንም ይሰጣቸዋል፤ ነፃ ወጥተውም እየተደሰቱ ይኖራሉ ፤ በእግራቸውም ትቢያ ሥር ዐመፀኞችን ይረጋግጣሉ(ሚል 4፡2-3)፡፡
 ነቢዩ ሚልክያስ ወደፊት ስለሚመጣው የእግዚአብሔር መልእክተኛ ይተነብያል፤ ይህ የእግዚአብሔር መልእክተኛ የተባለው ማን ነው? እንደ ነቢዩ ሚልክያስ አገላለጽ በምን ዓይነት መልኩ ይመጣል ተብሎ ይጠበቃል?
ሕዝበ እግዚአብሔር በሕይወታቸው ጉዞ ውስጥ መሪዎቻቸው ከእግዚአብሔር ፈቃድ ውጪ በሆነ መንገድ ሲጓዙ፣ የውጭ ጠላቶች ሲያስጨንቁዋቸውና በአጠቃላይ ተስፋ የመቁረጥ ስሜት ሲያድርባቸው ከሰዎች ዘንድ ሳይሆን ከእግዚአብሔር ተመርጦ፣ ሕዝቡን በቀና መንገድ የሚመራና በፍትሕ የሚያስተዳድር መሪ ይመጣልናል ብለው ይጠብቁ እንደነበር አስቀድመን አይተናል፡፡ በነቢዩ ሚልክያስ ጊዜም ሕዝቡ በተመሳሳይ መልኩ በወቅቱ በነበሩት መሪዎች ደስተኛ ስላልነበር እንዲሁም ሰዎች በኑሮአቸው አዝነውና ተክዘው ተስፋቸው በተሟጠጠ ሁኔታ ላይ ይኖሩ ነበር፡፡ በዚህም ምክንያት ነቢዩ ይህንን ጊዜ ማብቂያው መዳረሱንና እግዚአብሔር በቅንነት የሚፈርድበት ቀን መቃረቡን የእግዚአብሔር መልእክተኛ መምጫው መዳረሱን በማብሰር ይናገራል(ሚል 3፡1-5)፡፡
ይህ መልእክተኛ በፊት ይመጣሉ ተብለው በሌሎች ነቢያቶች ከተነገረላቸው መልእክተኞች ለየት የሚያደርገው እርሱ ከመምጣቱ በፊት መንገዱን እንዲያዘጋጅ፣ ጥርጊያው እንዲያቀና እንዲሁም አዋጅ እንዲነግር አስቀድሞ ሌላ መልእክተኛ እንደሚመጣ መገለጹን ነው(ሚል 3፡1)፡፡ ቀጥሎም ሕዝቡ በናፍቆት ይጠብቁት የነበረው ጌታ ወደ ቤተ መቅደስ በፍጥት ይመጣል፡፡ ይህ መልእክተኛ ብረት እንደሚያቀልጥ አንጥረኛ እሳት እጅግ በጣም ብርቱ፣ ፈራጅና እውነተኛ መስካሪ እንደሚሆን ነቢዩ ለሕዝቡ አስቀድሞ ያሳውቃል፤ በዚህም ምክንያት እርሱ በተገለጠ ጊዜ በፊቱ ጸንቶ መቆም የሚችል አይኖርም(ሚል 3፡2)፡፡ ይህ ይመጣል ተብሎ የሚጠበቀውና ከእርሱ በፊት መንገዱን እንዲያዘጋጅ የሚመጣው መልእክተኛ ማንነት ባይገለጽም “ታላቅና አስፈሪ የሆነው የጌታ ቀን” ከመምጣቱ በፊት ግን እግዚአብሔር ነቢዩ ኤልያስን ወደ ሕዝቡ እንደሚልክ ነቢዩ ሚልክያስ በግልጽ ይናገራል(ሚል 4፡5)፡፡ ኤልያስም እግዚአብሔር ምድሪቱን እንዳያጠፋ ተለያይተው የነበሩትን አባቶችና ልጆች ልብ ለልብ እንዲቀራረቡ ያደርጋቸዋል(ሚል 4፡6)፡፡
ይህ የሚመጣው መልእክተኛ በቶሎ ሥራውን ይጀምራል፤ የሚያከናውናቸው ብዙ ተግባራት ስለሚኖሩም ወዲያውኑ የሚጠበቅበትን ተግባር ወደ ማከናወን ተግባር ይገባል፡፡ ከተግባራቶቹም የመጀመሪያው የሚሆነው ቃል ኪዳኑን ማወጅ ነው(ሚል 3፡1)፡፡ ቀጥሎም እንደ ፈራጅ በመቀመጥ ሕዝቡንና ካህናቶቹን ያጠራል፤ በመጨረሻም በአስማተኞችና በአመንዝራዎች፣ በሐሰት በሚመሰክሩና የሠራተኛውን ደመወዝ አታልለው በሚያስቀሩ አሠሪዎች፣ ባል የሌላትን መበለትና ድኻ አደጉን በሚያስጨንቁ፣ የስደተኛውንም ፍርድ በሚያጣምሙና እግዚአብሔርን በማይፈሩ ወገኖች ላይ ይመሰክርባቸዋል(ሚል 5፡5)፡፡ ከዚህ የማጥራት ሥራ በኋላ የይሁዳና የኢየሩሳሌም ሕዝቦችም ሁሉ ቀድሞ ያደርጉት በነበረው ዓይነት የሚያቀርቡለት መሥዋዕት ሁሉ ጌታ እግዚአብሔርን ደስ የሚያሰኘው ይሆናል(ሚል 3፡4)፡፡
በአዲስ ኪዳን ታሪክ እንደሚታወቀው ጌ.ኢ.ክን ቀድሞ በመምጣት መንገዱን ሲያዘጋጅ የነበረው መጥምቁ ቅዱስ ዮሐንስ ነው፡፡ እንደ ነቢዩ ሚልክያስ አገላለጽ ግን ኤልያስ አስቀድሞ ይመጣል፡፡ ጌ.ኢ.ክ ሲያስተምር መጥምቁ ዮሐንስን እርሱ እነሆ እፊት እፊትህ እየሄደ መንገድህን የሚያዘጋጅ መልእክተኛዬን ከአንተ በፊት እልካለሁ ተብሎ የተጻፈለት እንደሆነ ከገለጸ በኋላ ያ ይመጣል የተባለው ኤልያስ እነሆ ይህ ዮሐንስ ነው፤ በምድር ላይ ከተወለዱት ሰዎች ሁሉ ከአጥማቂው ዮሐንስ የሚበልጥ ከቶ የለም፡፡ ነገር ግን በእግዚአብሔር መንግሥት ከሁሉ ያነሰው ይበልጠዋል በማለት እየመሰከረ ኤልያስ ተብሎ የተነገረለት ለመጥምቁ ዮሐንስ መሆኑን ያረጋግጣል(ማቴ11፡ 11-14)፡፡
ሀ)ሚልክያስ የተወለደው ከነቢያት ቤተሰብ ሲሆን የኖረውም ኢየሩሳሌም ውስጥ ነው፡፡ ለ) ሚልክያስ ለሌዋውያኖች ለየት ያለ ትኩረት ስለሚሰጥ ምንአልባት ራሱ ከሌዋውያን ወገን ሊሆን እንደሚችል ይታመናል፡፡ ሐ)የትንቢተ ሚልክያስ መልእክት ለአንባቢውም ሆነ ለአድማጩ ብዙም ግልጽ የሆነ አይደለም፡፡ መ)ትንቢተ ሚልክያስ በወቅቱ የነበሩትን ችግሮች የዳሰሰ አይደለም፡፡ ሠ)መጽሐፉ ባቢሎን ውስጥ እንደተጻፈ ይታመናል፡፡
2. ነቢዩ ሚልክያስ ለእግዚአብሔር መሰጠት ስለሚገባው ክብርና ከስደት ተመላሹ ሕዝብ በእግዚአብሔር ላይ ስለነበረው እምነት በተመለከተ ከተናገረው ውስጥ ትክክል የሆነውን የትኛውን ነው?
ሀ)በወቅቱ ሕዝቡ ለእግዚአብሔር ተገቢ የሆነውን መሥዋዕት ያቀርቡ ነበር፡፡ ለ)ካህናቶች ለእግዚአብሔር የሚገባውን ተገቢውን ክብር ይሰጡ ነበር፡፡ ሐ)ከስደት ኑሮ በኋላ ሕዝቡ የገቡትን ቃል ኪዳን ጠብቀው እግዚአብሔርን እያከበሩ ይኖሩ ነበር፡፡ መ)ከአይሁዳውያን ውጪ የሆኑት ባዕዳን ሕዝቦች ዕጣን እያጠኑ ንጹሕ መሥዋዕት በማቅረብ እግዚአብሔርን ያከብሩ ነበር፡፡ ሠ)ከስደት ኑሮ በኋላ ሕዝቡ እምነቱ በርትቶ በሥነ ምግባራዊ ሕይወት ይኖር ነበር፡፡
3. ነቢዩ ሚልክያስ ስለ ትዳር ሕይወት፣ ስለ ዐሥራት አከፋፈልና ወደፊት ይመጣል ተብሎ ስለሚጠበቀው መልእክተኛ ከተናገረው ውስጥ ትክክል የሆነውን የትኛውን ነው?
ሀ)ከጥንት ጀምሮ በእስራኤላውያን ዘንድ ፍቺ አይታወቅም ነበር፡፡ ለ)ዐሥራት ማለት አንድ ዐሥረኛ ማለት ሰው፤ መልከጼዴቅ ለአብርሃም ዐሥራት ሰጠው፡፡ ሐ)ታላቅና አስፈሪ የሆነው የጌታ ቀን ከመምጣቱ በፊት እግዚአብሔር ሙሴን ወደ ሕዝቡ ይልካል፡፡ መ)ይመጣል ተብሎ የሚጠበቀው መልእክተኛ ሲመጣ ሥራውን ቀስ ብሎ ይጀምራል፡፡ ሠ)ዐሥራት አለመክፈል እግዚአብሔርን እንደ ማታለልና እንደ ሌብነት ይቈጠራል፡፡
4. ነቢዩ ሚልክያስ ሲናገር እንዲህ ይላል፤ “በዚያን ጊዜ እግዚአብሔርን የሚፈሩ ሰዎች እርስ በርሳቸው ተነጋገሩ፤ እርሱም አዳመጣቸው፤ የተናገሩትንም ሁሉ ሰማ፤ እርሱን በመፍራት የሚያከብሩት ሁሉ እንዳይረሱ…..” ይልና…“እርሱን በመፍራት የሚያከብሩት ሁሉ እንዳይረሱ” ምን አደረገላቸው?(ይህንን ለመመለስ አራቱንም ምዕራፎች ማንበብ ያስፈልጋል)
ሀ) በእርሱ ፊት ስማቸው በመዝገብ ተጽፎአል፡፡ ለ) በረከት የተሞላበት ሕይወት ይወርሳሉ፡፡ ሐ) ጠላቶቻቸውን ድል ያደርጋሉ፡፡ መ) የእርሻና የከብት መንጋ በረከት ይቀዳጃሉ፡፡ ሠ) አገራቸው በመላእክት ተጠብቆአል፡፡
5. እግዚአብሔር አምላክ በነቢዩ ሚልክያስ አማካይነት ለእርሱ ስለሚገባው ዐሥራት ይናገራል፡፡ ዐሥራታቸው በሚገባ ለሚከፍሉት ሕዝቦች እግዚአብሔር ምን እንደሚያደርግላቸው ቃል ይገባላቸዋል?(ይህ ጥያቄ መመለስ ያለበት ትንቢተ ሚልክያስ ውስጥ የሚገኘውን በማንበብ ነው)፡፡
6. እግዚአብሔር የሕዝቡን መሥዋዕትም ሆነ ጸሎት እንደማይሰማ በነቢዩ ሚልክያስ አማካይነት ይናገራል፡፡ የዚህ ዋና ምክንያት የሆነውም ብዙዎቹ የቃል ኪዳን ሚስቶቻቸው ስለፈቱና ቃል ኪዳናቸውን ስላፈረሱ ነው(ሚል 2፡ 13-16)፡፡ አንዲያው ስለዚህ ጉዳይ ሲናገር “በቃል ኪዳን ባገባችኋቸው ሚስቶቻችሁ ላይ ተንኰል በመሥራት ታማኝነታችሁን አጓድላችኋል፤ ታድያ እግዚአብሔር እናንተና ሚስቶቻችሁ አንድ አካልና አንድ መንፈስ እንዲኖራችሁ አድርጎ አልነበረምን?” ይላል(ሚል 2፡ 14-15)፡፡
ወንድና ሴት ተዋውቀው፣ ተፈቃቅደው፣ ተፋቅረው፣ ትዳር ለመመሥረት ተስማምተው፣ አስፈላጊውን የጤና ምርመራ አድርገው፣ የጋብቻ የዝግጅት ትምህርት ተምረው፣ በመንበረ ታቦት ፊት ቃል ኪዳናቸውን ከእግዚአብሔር ጋር በመሐላ ካጸኑ በኋላ መፋታት ወይም መለያየት ተገቢ ነውን? ምላሹ አዎን ወይም አይደለም ከሆነ የምላሻችን ምክንያቶች መዘርዘር አለባቸው፡፡
ፕሬዚደንት ዦሴፍ ካቢላ ለተቃዋሚው የቢ ዲ ኬ (BDK) ማለትም የባንዱ ዲያ ኮንጎ (Bundu dia Kong)o እስረኞች የሰጡት ምህረት፣ ዕድሜያቸው ከ70 ዓመት በላይ ለህኑ ነገር ግን የጦር ወንጀለኞች፣ ሙስና ፈጻሚዎች፣ የወሲብ ተከሳሾችንና ለአገር ደኅንነት ስጋት የሆኑትን አይጨምርም ተብሏል።
በ1771 ዓ.ም ወደ ኢትዮጵያ የዘለቀው ስኮትላንዳዊው አገር አሳሽ ጀምስ ብሩስ በወቅቱ ኢትዮጵያ ውስጥ በተለይ ጎንደር አካባቢ ከፍተኛ ወረርሽኝ ተከስቶ ለበርካቶች ሞት ምክንያት መሆኑን ዘግቧል፡፡
መቀሌን ጨምሮ ባለፉት ወራት ግጭትና ጥቃት እንዲሁም የደህንነት ስጋት ወደተፈጠረባቸው የሃገሪቱ አካባቢዎች ቡድን ልኮ ማጥናቱን ያስታወቀው ኢዜማ፤ መንግስት በአካባቢዎቹ ተጨማሪ የማረጋጋት ስራዎች እንዲሰራ ምክረ ሃሳብ አቅርቧል።
የኢትዮጵያ ዜጎች ለማህበራዊ ፍትህ (ኢዜማ) ወደ መቀሌ፣ ኮንሶ፣ መተከል እና ማይካድራ ልኡክ ቡድን በመላክ የተፈጠሩ ችግሮችንና የአካባቢዎቹን ወቅታዊ ሁኔታ ለማጣራት ጥረት ማድረጉን ያስታወቀ ሲሆን የልኡካን ቡድኖቹም የየተሰማሩበትን አካባቢ ግኝት ከትናንት በስቲያ ለመገናኛ ብዙሃን ይፋ አድርገዋል።
በዚህም መሰረት ለተፈናቀሉት መንግስት ድጋፍ እያደረገ መሆኑን የልኡክ ቡድኑ መረዳቱን፣ ነገር ግን አሁንም የህጻናት አልሚ ምግብ፣ የመድሃኒትና የንፅህና መጠበቂያ ቁሳቁስ እጥረት እንዳለ መገንዘቡን አመልክቷል።
የልኡክ ቡድኑ ከተፈናቃዮች መጠለያ ጣቢያ ባሻገር ከመቀሌ ከተማ ወጣቶች ጋርም ለመወያየት መሞከሩን፤ በዚህም ወጣቶቹ በኤርትራ ወታደሮች ተፈጸሙ ያሏቸውን አሰቃቂ ጥቃቶች ለቡድኑ ማስረዳታቸውን፣ ህውኃት ቢወገድም የህዝቡን ስነ-ልቦና ለመጠገን ጊዜ እንደሚጠይቅ፣ አሁንም የህወኃት አመራሮች ይመጣሉ የሚል ተስፋ በተለይ በወጣቶቹ ዘንድ እንዳለ፣ አብዛኛው ወጣት ቀዬውን ለቆ መሸሹንና የት እንዳለ እንደማይታወቅ ከወጣቶቹ መረዳት እንደተቻለ የልዑክ ቡድኑ ሪፖርት ያስገነዝባል።
በአሁኑ ወቅት ፖለቲካውን ወደ ጎን ትቶ ሰብአዊ ድጋፍ ላይ ርብርብ ማድረግ እንደሚገባ የኢዜማ ልዑክ ቡድን መረዳቱንና ከክልሉ ጊዜያዊ አስተዳደር መሪ ዶ/ር ሙሉ ነጋ እንዲሁም ከሰራተኛና ማህበራዊ ቢሮ ሃላፊ አብርሃ ደስታ ጋር በተደረገው ውይይትም ድጋፎቹ ተጠናክረው ሊቀጥሉ እንደሚገባ መገንዘቡን አስታውቋል።
ከ1100 በላይ ዜጎች በአሰቃቂ ሁኔታ ወደ ተጨፈጨፉባት ማይካድራ ያመራው ሌላው የኢዜማ የጥናት ቡድን፣ በአካባቢው የጅምላ መቃብሮችን፣ ለተለያዩ ጥቃት መፈጸሚያ የተዘጋጁ ድምጽ አልባ መሳሪያዎች የተከማቹባቸው ህንጻዎችን፣ ከፍተኛ ግጭት የተካሄደባቸውን ሥፍራዎችና የህወሃት ወታደራዊ ካምፖች የነበሩ ቦታዎችን መጎብኘቱን አስታውቋል።
በማይካድራው ስለተፈጸመው የንፁሃን ጭፍጨፋ የተለያዩ አሃዛዊ መረጃዎች እንደሚነገሩ ያስታወቀው ቡድኑ፤ ሟቾች በጅምላ መቀበራቸውን መረዳቱን፣ በአሁኑ ወቅት ግን ቂም በቀል ሳይኖር ማህበረሰቡ ሰላማዊ ህይወቱን እየመራ እንደሚገኝና ከተማዋ ሰላማዊ መሆኗን አመልክቷል።
ምንም እንኳ በሰው ህይወት ላይ ጉዳት እያጋጠመ ባይሆንም በሌሊት ዘረፋ እየተፈጸመ ስለመሆኑና አሁንም ሳምሪ የተባለው ቡድን ሙሉ ለሙሉ ስለመጥፋቱ ነዋሪዎች እርግጠኛ አለመሆናቸው ስጋት እንደፈጠረባቸው መረዳት መቻሉን ነው ቡድኑ ያስታወቀው።
ሌላው ወደ ኮንሶ ያመራው የኢዜማ ቡድን በበኩሉ በኮንሶ በተለይ ከድንበር አከላለል ጋር በተያያዘ በየጊዜው የሚፈጠረው ግጭት የበርካቶችን ህይወት መቅጠፉን በዝርዝር አስረድቷል።
በኮንሶ በተፈጠሩ ግጭቶች በርካቶች ከመሞታቸው ባለፈ በአጠቃላይ 9,541 የሳር ቤቶች፣ 1871 የቆርቆሮ ቤቶች ፣ 198 ሺ 418 ኩንታል እህል፣ 64 ሺ 381 የቤት ውስጥ ቁሳቁስ፣ 33 ሺ 566 የእርሻ መሳሪያዎች፣ 32 ሺ 345 የቁም እንስሳት እና 12 ወፍጮ ቤቶች መውደማቸውን እንዲሁም 84 ሺ 244 ዜጎች መፈናቀላቸውንና 51 ሺህ ያህሉ ቤት ንብረታቸው ሙሉ ለሙሉ እንደወደመባቸው መረዳቱን ቡድኑ አስታውቋል።
በአሁን ወቅት በኮንሶ የምግብ እጥረት፣ የተፈናቃዮች ከእንስሳት ጋር በአንድ መጠለያ አብሮ መኖር፣ የሚሞቱ ሰዎች መብዛት፣ የታጠቁ ሃይሎች የሚያደርጉት ዘረፋ፣ የት/ቤቶች መዘጋትና አሁንም የተኩስ ልውውጥ አለመቆሙ አሳሳቢ መሆኑን ሪፖርቱ ያትታል። በአካባቢው የሚንቀሳቀሰው ሰላም አስከባሪ ሃይል በቁጥር አናሳ መሆን ችግሮች ሁነኛ መፍትሄ እንዳያገኙ እንቅፋት መሆኑም ተመልክቷል።
በመተከል ዞን ደግሞ በአሁኑ ወቅት 44 ቀበሌዎች ወታደራዊ ጥበቃዎች እንደሚያስፈልጋቸውና በ22 ያህሉ ላይ ጠንካራ ወታደራዊ ኦፕሬሽኖች እየተካሄዱ መሆኑን ማረጋገጡን ወደ ስፍራው የተጓዘው የኢዜማ ቡድን አስገንዝቧል።
በመተከል በተፈጠረው ግጭት ከሞቱት በርካቶች ባሻገር 126ሺህ ዜጎች መፈናቀላቸውን ከእነዚህ ውስጥም 15 ሺህ ያህሉ ብቻ ወደቀያቸው መመለሳቸውን የጠቆመው የቡድኑ ሪፖርት፤ በዚህም በአሁኑ ወቅት ከፍተኛ ሰብአዊና ማህበራዊ ቀውስ መፈጠሩን ያመለክታል።
በአጠቃላይ ኢዜማ ባቀረበው ምክረ ሃሳብ፤ በትግራይና መተከል ላለው የሰብአዊ ድጋፍ ሁሉም እንዲረባረብና የድርሻውን እንዲወጣ ጥሪ ያቀረበ ሲሆን መገናኛ ብዙሃንም ተገቢውን ሽፋን እንዲሰጡ አሳስቧል።
በትግራይ ክልል የተጠናከረ መደበኛ የፀጥታ ሃይል በአፋጣኝ እንዲዋቀርም ኢዜማ ጠይቋል። በአጠቃላይ የመንግስት ፀጥታ አካላት በተደጋጋሚ ንፁሃን ላይ የሚደርሱ ጥቃቶችን ሳይፈጸሙ የሚያስቆሙበትን ብቃት እንዲያዳብሩ፣ ስጋት ውስጥ ላሉ በአፋጣኝ እንዲደርሱላቸውና ስጋቶችን እንዲቀርፉ ኢዜማ ጥሪ አቅርቧል።
Radio Erena: 30 April 2019 ጅቡቲን ቻይናን ኣብ መንጎአን ዘሎ ኩሉ ዓይነት ርክባት ብዝያዳ ንምዕባዩ ዘኽእለን ስምምዓት ከምዝኸተማ ተገሊጹ። ቻይና ኣብ ጅቡቲ ዘለዋ መደባት ከተዕቢ ከምእትደሊ ኣፍሊጣ። እ [...]
Radio Erena: 29 April 2019 ንሓያሎ ዓመታት ኣብ ከባቢ ባድመ ዓስኪረን ዝነበራ ኣሃዱታት ሰራዊት ኤርትራ ተሳሒበን። እተን ኣሃዱታት ድሕሪ ምስሓበን፣ ኣብዘን ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት፣ ካብ ታዕሊም ብዝወጹ ሓደስቲ [...]
Radio Erena: 29 April 2019 ቱርኪ፣ ኣብ እዋን ስርዓት ኣል በሽር፣ ኣብ ሱዳን፣ ወደብ ስዋኪን ዝጀመረቶ ፕሮጀክታት ከምዘይተቋረጸ ኣፍሊጣ። እታ ሃገር ነዚ ተፍልጥ ዘላ፣ ንበሺር ብዕልዋ ዝኣለየ መሰጋገሪ ወትሃ [...]
ከመቼውም ጊዜ በላይ ጠንካራ ፉክክር ይደረግበታል ተብሎ የሚጠበቀው መጪው ምርጫ፣ ሃምሳ ሚሊዮን ያህል መራጮች እንደሚሳተፉበት ይጠበቃል። የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ የመራጮች ትምህርት ለማስተማር የእውቅና ጥያቄ ላቀረቡ ቁጥራቸው 24 ለሚደርሱ ሲቪል ማህበራትም የመጀመሪያ ዙር እውቅና ጥር 13 /2013 ሰጥቷል። እነዚህ ማሕበራት አንድ ዜጋ ድምጽ ከመስጠቱ በፊት ምን ጉዳዮች ማጤን አንዳለበት ማስተማር አብይ ተግባራቸው እንደሆነ ይታመናል።
ሌሎች የሲቪክና የዴሞክራሲ ተቋማትም ታዛቢዎችን እንደሚመድቡ ይታወቃል።ዓለም አቀፍ ማህበረሰብም ምርጫውን ለመታዘብም ታዛቢዎችን ማሰማራቱ አይቀርም። የምርጫ ቅስቀሳው በይፋ ሊጀመር 16 ቀናት ይቀሩታል። በምርጫ ቅስቀሳ ወቅት ፓርቲዎች ምን ጉዳዮችን ላይ ያተኩሩ? ማን የአወያይነቱን ሚና ይውሰድ? የፖለቲካ ፓርቲዎች እና አባሎቶቻቸው እንዴት መንቀሳቀስ ይገባቸዋል? የሚለውን ጉዳይ ዳዊት አስታጥቄ ባለሙያዎችን አነጋግሮ በሐተታ ዘ ማለዳ አዘጋጅቶታል።
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ 6ተኛውን አገራዊ ምርጫ ለማከናውን የጊዜ ሰሌዳ ይፋ አድርጎ የተለያዩ ተግባራትን እያከናወነ እንደሆነ ይታወቃል። በዚህም መሰረት 6ተኛው አገር አቀፍ ምርጫ ለፌደራል እና ለክልል ምክር ቤት መቀመጫዎች እንዲሁም ለአዲስ አበባ እና ለድሬደዋ ከተማ መስተዳድር ምክር ቤቶች ግንቦት 28 እና ሰኔ 05 / 2013 ምርጫ እንደሚካሄድ አሳውቆ እየሰራ ይገኛል።
በጊዜ ሰሌዳው ላይ ከተጠቀሱት ተግባራት መካከል አንዱ የፖለቲካ ፓርቲዎች የምርጫ ምልክት መረጣም በተቀመጠለት የጊዜ ሰሌዳ መሰረት የምርጫ ምልክት ማስገቢያ እና ውሳኔ መስጠት ሂደት ላይ ነው።
በተያዘው ሰሌዳ መሰረትም ተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች ከየካቲት 08/2013 እስከ ግንቦት 23/2013 ድረስ የምረጡኝ ቅስቀሳ የሚያከናውኑ ይሆናል፡፤ በዚህም መሰረት ፓርቲዎቹ በምረጡኝ ዘመቻው ወቅት ምን ዓይነት ርእሰ ጉዳዮችን ማንሳት ይገባቸዋል? የትኞቹ አጀንዳዎች ቅድሚያ ሊሰጣቸው ይገባል ብለን ለማየት እንሞክራለን።
የአንድን አገራዊ ምርጫ ውጤት ከሚወስኑ አብይ ሒደቶች መካከል የምርጫ ቅስቀሳ ሂደት አንዱ ጉዳይ ነው። ለምን ቢባል ፓርቲዎቹ የሕዝብን ድምጽ ለመግዛት ፖሊሲዎቻቸውን በይፋ የሚያስተዋውቁበት እና በቃላቸው መሰረት ሊጠየቁ የሚችሉባቸውን ጉዳዮች የሚያነሱበት ብሎም ቃል የሚገቡበት በቃላቸውም መነሻነት በጊዜ ሂደት የሚዳኙበት መድረክ በመሆኑ ነው።
በእርግጥ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ሃሳባቸውን አቀራርበው መሰባሰብ ያቃታቸው የፖለቲካ ፓርቲዎች በበዙበት አገር፣ ህዝቡ ፓርቲዎችን በግልጽ ለመዳኘት የሚችልባቸውን መድረኮች ማግኘት አስቸጋሪ ነው። በእርግጥ በአሁኑ ወቅት የፓርቲዎች ቁጥር ከግማሽ በላይ ቀንሳል። ቁጥራቸው ግን አሁንም ቢሆን ከሚፈለገው በላይ ነው። ይህ መሆኑ ደግሞ መራጩን ሕዝብ ከማደናገር ባለፈ በትላልቅ አገራዊ ጉዳዮች ወይም አጀንዳዎች ላይ እንዳያተኩሩ ያደርጋል። ከዚህም ባለፈ ተፎካካሪ ፓርቲዎቹንም በተያዙት አጀንዳዎች ላይ ሃሳባቸውን የሚያንጸባርቁበት መድረክ በእጣ ፣አልያም በተራ አንዲያቀርቡ ያደርጋል።ለዚህም ያለፈውን የ2007 አገራዊ ምርጫን አብነት ማድረግ ያቻላል።
በ 2007 በተደረገው ምርጫ ቅስቀሳን እና የክርክር መድረክን ብንመለከት በፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት ከፀደቁት ዘጠኝ የመከራከርያ አጀንዳዎች ለፓርቲዎች በዕጣ ከተከፋፈሉት ነበሩ።ይህ ፓርቲዎች ወሳኝ በሚባሉ የክርክር መድረኮች እና አጀንዳዎች ላይ ሳይቀር እንዳይሳተፉ እንዳደረጋቸው ማየት ይቻላል።፡
በዚያው ዓመት ተፎካካሪ የነበረው መድረክ፣የተካሄደውን የመከራከሪያ አጀንዳ ፌደራሊዝም፣ የከተማና የኢንዱስትሪ ልማት ርእሰ ጉዳይ ላይ አለመሳተፉን ማሳያ አድርጎ ማንሳት ይቻላል።
የኢትዮጵያውን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኢዴፓ) በበኩሉ በመጀመርያው የክርክር አጀንዳ ማለትም የመድበለ ፓርቲና የዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ የሚለው አጀንዳ ላይ አልተሳተፈም። ወሳኝ በሆኑት የግብርናና የገጠር ልማት ፖሊሲ፣ የውጭ ጉዳይና የደኅንነት ፖሊሲ እንዲሁም በትምህርት ላይ በሚካሄዱ አጀንዳዎች ላይ ሳይቀር ተሳታፊ ያልሆኑ ፓርቲዎች ነበሩ።
ሰማያዊ ፓርቲም እንዲሁ ለሁለተኛ ጊዜ በተካሄደው የፌደራሊዝም የክርክር መድረክ በተጨማሪ የከተማና ኢንዱስትሪ ልማት ፖሊሲና በጤና አጀንዳዎች ላይ ተሳታፊ አልነበረም። በአጠቃላይ የፓርቲዎች ቁጥር መብዛት ያመጣው ጣጣ እንደሆነ ግልጽ ነው።
በ2007 ምርጫ ወቅት ከቀረቡት አጀንዳዎች መካከል ፣ፌደራሊዝም፣የከተማና የኢንዱስትሪ ልማት፣ የመድበለ ፓርቲና የዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታ፣የግብርናና የገጠር ልማት ፖሊሲ፣ የውጭ ጉዳይና የደኅንነት ፖሊሲ እንዲሁም የትምህርት እና ጤና ፖሊሲ አጀንዳዎች ይገኙበታል።
መጪውን አገራዊ ምርጫ ላይ መነሳት የሚገባቸውን አጀንዳዎችን የመምረጥ ሂደት ላይ ነው፡፡ባለፈው ሳምንት ማይንድ ኢትዮጵያ (Multi-stakeholder Initiative for National Dialogue Ethiopia (MIND – Ethiopia የተሰኘ ድርጅት ለብሔራዊ ውይይት የሚያግዙ አጀንዳዎችን ከነሐሴ ወር 2012 ጀምሮ በተለያዩ ዘርፎች የሚገኙ የኅብረተሰብ ክፍሎችን ፣በተለያዩ መድረኮች ሲያወያይ ቆይቶ ለምክክሮቹ የሚረዱ አጀንዳዎችን እየሰበሰበ እንደሚገኝ አስታውቋል።
የማይንድ ኢትዮጵያ አባላት የሆኑት አቶ ንጉሡ አክሊሉ ከዴስቲኒ ኢትዮጵያ፣ አቶ ግርማ በቀለ ከፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት፣ እንዲሁም ልዑል በዕደ ማርያም መኮንን ከዕርቀ ሰላም ኮሚሽን በጋራ በመሆን ጥር 14 /2013 በስካይላይት ሆቴል በሰጡት መግለጫ እንዳስታወቁት፣ ከተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች ጋር በጉዳዪ ዙሪያ ውይይቶች ሲካሄዱ መቆየታቸውን ተናግረዋል።
አቶ ንጉሡ እንደገለጹት፣ ለተወያዮቹ የቀረበው ጥያቄ ‹‹አጀንዳዎቹ ምን ይሁኑ?፣ ቅደም ተከተላቸውስ? ምን ይሁን የሚሉት ጉዳዮች ላይ በርካታ የአጀንዳ ጥቆማዎች እየተሰበሰቡ መሆናቸውንና በአንድ ቋት ገብተው የመምረጡ፣ የማደራጀቱና ቅደም ተከተል የማስያዙ ሥራ እነደሚከናወን ገልጸዋል።
ሊደረግ አራት ወራት በቀሩት አገራ ምርጫ የምርጫ አጀንዳዎቻችን ምን ይሁኑ በሚለው ጉዳይ ላይ አስተያየታቸውን ለአዲስ ማለዳ ጋዜጣ የሰጡን የ36 ዓመቱ ጎልማሳ የአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪ ጌትነት አክሊሉ. ፣በቀጣዩ ጊዜ በሚኖረው አገራዊ ምርጫ ፓርቲዎች እንዲያነሷቸው ከሚጠብቃቸው አጀንዳዎች መካካል የሥራ አጥነት ሁኔታ ፣የሰላም እና ደህንነት እና ህገ-መንግስታዊ ማሻሻያ ጉዳዮች፣ እና የመኖሪያ ቤት እጥረት የሚሉት ጉዳዮች በቅድም ተከተል አንዲነሱ እንደሚፈልግ ይናገራል።
አጀንዳዎቹን ከመምረጥ አኳያ ከፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት ውጪ የሲቪል ማህበራት ተወካዮች ፣ከንግድ ማሕበረሰቡ በተለይ እንደ ገበሬ ማህበራት ያሉ የታችኛውን የማህበረሰብ ክፍሎች የሚወክሉ እና ብዙ ቁጥር ያላቸውን የህብረተሰብ ክፍል የሚወክሉ ሰዎች በጋራ መቅረጽ እንደሚገባቸው ወንድሙ ኢብሳ ይናገራሉ።
ከእንደዚህ ቀደሞቹ የምርጫ ጊዜያት በገዢው ፓርቲ ተጽእኖ በተወሰኑ ወገኖች ብቻ የክርክር አጀንዳዎቹ ተመርጠው ለውይይት መቅረቡ ትክክል አለመሆኑን ይናገራሉ። እንደነዚህ ያሉ አካሄዶች ካልተስተካከሉ ምርጫውን ከማበላሸት ባለፈ ትርጉም ያለው ውጤት ማምጣት አይችሉም።ይልቁንም በማህበረሰቡ ዘንድ መለያየትን ሊፈጥሩ ስለሚችሉ የክርክር አጀንዳዎቹ አሳታፊ እና በጣም ወሳኝ ጉዳዮችን መምረጥ እንደሚገባው ይመክራሉ።
ማን ያወያይ? በሚለው ጉዳይ ላይ አወያዮቹ ኢትዮጵያውያን ዜግነት ያላቸው እንዲሆኑ የሚል መግባባት መኖሩን ማይንድ ኢትዮጵያ አስታውቆ አወያን መምረጡ ላይ መሥፈርቶች እየተዘጋጁ እንዳሉና መስፈርቶቹም በጠቅላላው የትምህርትና ልምድ ያላቸው፣ በሥነ ምግባራቸው የተመሰገኑ፣ ገለልተኛ ባለሙያዎች እንዲሆኑ እንደሚፈለግ አስታውቀዋል።
ከዚህ በተጨማሪም የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት ከፓርቲዎች ጋር በመሆን ባደረገው ውይይት፣ ከምርጫ 2013 በፊትና በኋላ በቀጣይነት ሊደረጉ የሚገባቸውን የውይይት ነጥቦች መለየታቸውን አቶ ግርማ አስታውቀው፣ የፖለቲካ ምክር ቤቱ አባላት ከሆኑት 44 ፓርቲዎች መካከል 38 ፓርቲዎች በውይይቶቹ ላይ መገኘታቸውን ገልጸው በመስፈርቱ መሰረት ጥቆማዎችን በመቀበል ማን ያወያይ የሚለውን ጥያቄ አንደሚፈታ አስታቀወቀዋል።
ከዚህ ቀደም በነበሩ ምርጫዎች አወያዮች ሆነው የቀረቡ ግለሰቦች መሰረታዊ የሚባል ችግሮች ነበሩባቸው ማለት ግን እንደማይቻል ሃሳባቸውን ስማቸው እንዳይገለጽ የፈለጉ የተፎካካሪ ፓርቲ አመራር ለአዲስ ማለዳ ተናገግረዋል።
ለውይይቶቹ የሚሆኑ ወጪዎች ከተሳታፊ ተቋማቱ በሚገኝ ገንዘብ የሚሸፈን ሲሆን፣ በአንድ ቋት ከሚቀመጥ ገንዘብ ወጪዎቹ እንደሚሸፈኑ አቶ ንጉሡ ተናግረዋል። ከዚህ በተጨማሪ ወደፊት ለሚደረጉ ውይይቶች ድጋፎችን ለማድረግ ፍላጎት ያሳዩ ለጋሾች መኖራቸውን በመግለጽ፣ ገንዘብ የሚሰጡ አካላት ግን በውይይቱም ሆነ በውጤቱ ላይ ምንም ዓይነት ተፅዕኖ እንዳያሳድሩ ጥንቃቄ ይደረጋል ብለዋል።
በዚህም አሁን ለዝግጅት ምዕራፉ በፋይናንስ ሰበብ መጓተቶች እንዳይኖሩ ማይንድ ኢትዮጵያን ያዋቀሩ ድርጅቶች ወጪውን እየሸፈኑ እንደሆነ፣ በውይይትና በትግበራ ወቅት ደግሞ የተለያዩ ድጋፎችን ከለጋሾች ለማግኘት እንደሚቻል አስታውቀዋል።
ፓርቲዎች በምረጡኝ ቅስቀሳና ዘመቻ ወቅት በሚያራምዷቸው ፖለቲካዊ ርዕዮተ ዓለሞች እንዲሁም በሚያቀርቧቸው አማራጭ ሐሳቦች ላይ ክርክሮችን ሲያደርጉ፣ መከተል የሚገባቸው አስገዳጅ መመሪያዎች እንደሚኖሩ ያታወቃል።
እንደዚህ ያሉት ሕጎች ዓላማ በፓርቲዎች እንቅስቃሴና ባህርይ ላይ እንዲሁም ፣በምርጫ ዘመቻው ያላቸው ተሳትፎ ላይ ገደብ ለማድረግ ያለሙ ሳይሆኑ ሕገወጥነትን ለመዋጋትና የተሻለ ሥርዓት የመፍጠር ዓላማ እንዳላቸው መንግሥት ይታመናል። ወንድሙ ኢብሳም በዚህ ይስማማመሉ።
በምርጫው ክርክር ወቅት የፖለቲካ ፓርቲ ተወካዮች ከሚመርጡት ቃላት ጀምሮ እስከ አካላዊ እንቅስቃሴያቸው ሳይቀር በጥንቃቄ እና በጨዋነት ማቅረብ ይገባቸዋል ይላሉ።
በ2002 የወጣው የፖለቲካ ፓርቲዎች የምርጫ ሥነ ምግባር አዋጅ ቁጥር 662/2002 መራጮች በምርጫ ዘመቻው አማካይነት ስለፖለቲካ ፓርቲዎች ፖሊሲዎችና ስለዕጩዎች ባህሪ የተሟላ መረጃ እንዲሰጣቸው፣ የራሳቸውን በእውቀት ላይ የተመሠረተ ውሳኔ እንዲያደርጉ የሚያግዙ የሥነ ምግባር መርሆዎችን በዝርዝር ያስቀምጣል።
እንደዚህ ቀደሙ የሌላውን ድክመት በማውራት ላይ ከማተኮር ጥንካሬያቸውን ለማሳየት መታተር እንደሚኖርባቸው ምናልባትም የቅስቀሳ ይዘታቸውን በድጋሚ መከለስ እንደሚገባቸው አስተያየታቸውን የሰጡ ምሁራን ይናገራሉ።
ሁሉም ፖለቲካ ፓርቲዎች ወደ ኋላ ተመልሶ ከማውገዝ ይልቅ ቢመረጡጥ ሊሰሩ የሚችሉትን ሥራዎች በፖሊሲ ደረጃ በማቅረብ ሕዝብ አንዲዳኛቸው ማድረግ ይጠበቅባቸዋል ይላሉ።
መጪው ምርጫ ሌላው ያለበት እድልም እንበለው ተግዳሮት በኢንተርኔት ማኅበራዊ ድህረ ገጽንና የሞባይል የጽሑፍ መልዕክትን በመጠቀም መልዕክቶችን ለማስተላለፍ የክርክሩ እና ምርጫ ዘመቻው አንዱ አካል በመሆኑ እሱም ብዙ የገንዘብ አቅም የማይጠይቅ ስለሆነ በጨዋነት መጠቀም እንደሚገባ ይመከራል።
የፖለቲካ ተንታኞ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ የዲሞክሪሲ ባሕል ባልዳበረባቸው አገራት በምርጫ ቅስቀሳ የምርጫ ውጤት ይለወጣል ብለው እንደማያምኑ ይገልጻሉ። ነገር ግን አገሪቱ የዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታውና የተቋማዊ ባህል ጅማሮ ላይ የምትገኝ በመሆኗ፣ ቅስቀሳው አስፈላጊ ሆኖ እንደሚቀጥል አመልክተዋል።
በኢትዮጵያም የምርጫ ውጤት በምርጫ ቅስቀሳ የሚመሠረትበት ሁኔታ ገና አለመፈጠሩን በአዲስ አበባ ዩንቨርሲቲ የፖለቲካ ሳይንስ ተመራማሪው ፕ/ር ካሳሁን ብርሃኑ ይገልጻሉ።
ቢሆንም ግን አገር ውስጥ ያሉ የፖለቲካ ድርጅቶች የሚፈጥሩትን ሰበብ አቁመው፣ ጊዜያቸውን ተጠቅመው ለሕዝብ አማራጭ እንዲያቀርቡ እና የሚኖረውን እያንዳንዱን ቀዳዳ እንዲጠቀሙ ምሁራን ያስገነዝባሉ።
አንድ ምርጫ ነጻ እና ፍትሃዊ የሚያሰኘው ውጤቱ ብቻ ሳይሆን በእያብዳንዱ ቀናት የሚካሄዱ ሂደቶ ጥርቅም ጭምር ስለሆነ፤ ነፃ፣ ፍትሐዊና ትክክለኛ ዴሞክራሲያዊ ምርጫ እንደዲካሄድ ፖለቲከኞች በተለይ ሥልጣን ላይ ያለው የፖለቲካ ድርጅት አመራር እና አባላት በሕጋዊነት ቅጽር ውስጥ ብቻ መንቀሳቀስ ይጠበቅባቸዋል።በተጨማሪም ስሜት ቀስቃሽ ንግግሮችን ከማድረግ በመቆጠብ ወደ ፊት ሊያሻግር የሚችል ሃሳብ ማቅረብ እንዳለባቸው ምሁራን ይስማማመሉ።
ቀጣዩ ምርጫ ስለፍትሕ፣ ዴሞክራሲ፣ የፕረስ ነፃነት፣ ወዘተ ዓይነት አጀንዳዎች ብዙውን የክርክር ቦታ የሚወስዱ ሳይሆኑ ኢትዮጵያ ውስጥ ስለሚደረግው የሥራ ፈጠራ፣ የቤት ዕጦት፣ የሕክምና ተቋማት ማስፋፍያ፣ የትምህርት ፍኖተ ካርታና ትምህርት ቤቶችን ማሻሻያ፣ በአገሪቱ ውስጥ የብሔራዊ ከበርቴውን ሊያሳድግ የሚችል የቀረጥ ሕግ፣ ሕፃናትና አዛውንት ተኮር መርሐ ግብር፣ የፍትሕ ሥርዓት ማሻሻያ፣ እንዲሁም በአገሪቱ ውስጥ ያሉትን መሠረታዊ ልማቶችን ማሻሻያ፣ ተገቢ የሆነ የሞኒተሪና የፊስካል ፖሊሲውን ቀርፆና የምርት አቅርቦት አሻሽሎ የኑሮ ውድነትን መቀነስ፣ በተለይም ደግሞ የሕዝብ ቁጥርን ጭማሪ ፍጥነት የሚገድብ ዕቅድን የተመለከቱ ክርክሮች ትኩረት የሚያገኙበት ይሆናሉ የሚል ግምትም አለ።
ይህ ምርጫ ካለፉት ምርጫዎች በተሻለ ዝግጅትና መሰናዶ በሰላም እንዲጠናቀቅ፣ ሁሉም ተፎካካሪ ፓርቲዎች ራሳቸውን መግራት ይጠበቅባቸዋል። በቅድመ ምርጫ፣ በምርጫና በድኅረ ምርጫ ወቅት በሥርዓት ይመሩ ዘንድ የምርጫ ሥነ ምግባር ደንብ መሰረት መንቀሳቀሰስ ይገባችዋል።
ይህ በፖለቲካ ፓርቲዎች ይሁንታ የሚፀድቅ የሥነ ምግባር ደንብ ገዥ ይሆናል ማለት ነው። ይህንን ደንብና ሌሎች የአገሪቱን ሕጎች በመጣስ የሚፈጸም ድርጊት፣ በፖለቲካ ፓርቲውና በደጋፊዎቹ ላይ ሕጋዊ ዕርምጃ እንደሚያስወስድ አውቀወው መንቀሳቀስ ይጠበቅባቸዋል።
ከ1960 ጀምሮ ያሉት የኢትዮጵያ ፖለቲከኞች፣ከእኔም ጭምር ፖለቲከኛ የሚለውን መሥፈርት የምናሟላ አይደለንም ይላሉ .ፖለቲከኛ የሕግ ባለሙያው እና የሰብአዊ መብት ጠበቃ ወንድሙ ኢብሳ።
ከራስ ጥቅም እና ክብር ይልቅ ለብዙሃን ድምጽ መሆን ሲገባቸው በሕዝብ ስም ሥራ እና ዝና ለማግኘት የሚሰሩት ፖለቲከኞችን ይዞ አገር ማሻገር አይችልም ስለሆነም በመጪው ምርጫ በፖለቲከኞች መካከል አዲስ የትብብር መንፈስ መኖር አለበት ይላሉ።
የህውሃት ግብኣተ መሬት መፈጸም በዚህ ምርጫ እንደ አገር ካሉ መልካም እድሎች ዋነኛው እንደሆነ እና ሴራን ቀንሶ ህዝብን ማስቀደም ከሁሉም ወገኖች በተለይ ከገዢው ፓርቲ ብልጽግና ይጠበቃል ይላሉ ወንድሙ።በተለይ ብልጽግና ከቀድሞው ኢህአዴግ መለየቱን የሚያስመሰክርበት፣ጠቅላይ ሚንስትር ዐቢይ አህመድም የሚፈተኑበት ምርጫ ይሆናል ይላሉ።
መጪው ይህ ሲባል ግን መቶ በመቶ ከፈተና ይጸዳል ማለት እንዳልሆነ እና ይልቁንም ያለፉት የሕውሃት መራሹ ኢህአዴግ ክፉ የሴራ ውርሶች ሊጫኑት እንደሚችል ይጠበቃል ብለዋል። እንደዚህም ቢሆን ምርጫውን የሞት እና የሽረት አድርግን መውሰድ አይኖርብንም ይልቁንም የመልካም ምርጫ ጅማሬ አድርገን መውሰድ አለብን ይላሉ።
ነቢይ የሚለው ቃል አመጣጡ "ናቪ" ከሚለው የዕብራይስጥ ቃል ሲሆን ትርጓሜውም "መጥራት" እና "ማብሠርን" ያመለክታል፡፡ ሊቃውንት ይህንን ቃል ወደ ግሪክ ሲተረጉሙት "ፕሮፌቴስ" የሚለውን ትርጓሜ ሰጥተውታል፡፡ ይህም "ፕሮ" እና "ፌሚ" የሚሉት የግሪክ ቃላት ጥምረት ነው፡፡ "ፕሮ" የሚለው ቃል ቅድሚያ ወይም ከአንድ ነገር በፊት ማለትን ሲያመለክት "ፌሚ" ደግሞ መናገርን፣ ማብሠርንና ማሳወቅን ያመለክታል፡፡ ስለዚህ "ፕሮፌቴስ" ማለት የወደፊቱን ነገር አስቀድሞ መናገር ወይም ማብሠር ወይም ማሳወቅ የሚለውን ትርጓሜ ይሰጠናል፡፡ ምዕራባውያን መጽሐፍ ቅዱሳቸው ውስጥ ይህንኑ የግሪክ ቃል ቀጥታ በመውሰድ "ፕሮፌት" የሚለውን ቃል ይጠቀማሉ፡፡ የሴሜቲክ ቋንቋ ቤተሰብ የሆኑት ግዕዝና አማርኛ ከዕብራይስጡ ቃል "ናቪ" የሚቀራረብ ትርጓሜ በመውሰድ ነቢይ የሚለውን ቃል ይጠቀማሉ፡፡ {jathumbnail off}
ነቢይ ከእግዚአብሔር ጋር ልዩ የሆነ ቀረቤታ ያለው ሆኖ ከእግዚአብሔር ዘንድ ወደ እሱ የመጣውን ቃል ለሰዎች በማስተላለፍና በማሳወቅ የሚያገለግል የእግዚአብሔር ሰው ነው። ነቢይ ከእግዚአብሔር ዘንድ በተለያዩ መንገዶች ማለትም በራእይ፣ በሕልም፣ በመልአክት አማካኝነት የተቀበለውን መልእክት ለሰዎች የሚያደርስና የሰዎችንም ጩኸት ወደ እግዚአብሔር በማቅረብ እንደ ድልድይ ሆኖ የሚያገለግል መልእክተኛ ነው(አሞ 5፡4፤ አሞ 7፡2)። ነቢይ የወደፊቱን ብቻ የሚናገር ሳይሆን ስለ ወቅታዊ ሁኔታዎችና ስለሚኖርበት ማኅበረሰብ ሃይማኖታዊ፣ ፖለቲካዊና ማኅበራዊ ችግሮችም ጭምር የሚናገር ነው። ነቢይ አብዛኛውን ጊዜ ሕዝቡን ወደ እግዚአብሔር መንገድ እንዲመለስና ንስሓ በመግባት ከእግዚአብሔር ጋር እንዲታረቅ ጩኸቱን የሚያሰማ መልእክተኛ ነው። በአጠቃላይ ነቢይ በምድር ላይ እግዚአብሔርን ወክሎ በሰዎች መካከል የሚገኝ፣ ከእግዚአብሔር ጋር ልዩ ወዳጅነት ወይም ቀረቤታ ያለውና ከእግዚአብሔር ዘንድ የተቀበለውን መልእክት "እግዚአብሔር እንዲህ ይላል" በማለት ሰዎችን በማስተማር "የእግዚአብሔር መናገርያ አፍ" ሆኖ የሚያገለግል መልእክተኛ ነው፡፡
መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ነቢይ የሚለው ቃል ገና ከመጀመሪያው ከኦሪት ዘፍጥረት ጀምረን እናገኛለን፡፡ እግዚአብሔር በሕልም ለአቢሜሌክ ሲያናግረው አብርሃም ነቢይ እንደሆነና እንደሚጸልይለት ይገልጽለታል(ዘፍ 20፡7)፡፡ እግዚአብሔር ለሙሴ ወንድምህም አሮን እንደ ነቢይ ሆኖ ስለ አንተ ይናገራል ብሎታል(ዘጸ 7፡1)፡፡ እስራኤላውያን ከምድያማውያን እጅ ያድናቸው ዘንድ ወደ እግዚአብሔር ዘንድ በጮኹ ጊዜ እርሱም አንድ ነቢይ ወደ እነርሱ ላከ፤ ያም ነቢይ የእስራኤል አምላክ ከሆነው ከእግዚአብሔር ዘንድ ያመጣውን መልእክት ነገራቸው(መሳ 6፡8)፡፡
መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ሴት ነቢያቶችም ገና ከጥንት ጀምሮ ከወንዶች ነቢያቶች ጎን ለጎን ተጠቅሰው እናገኛቸዋለን፡፡ ከእነዚህም ነቢያቶች ውስጥ የአሮን እኅት ነቢይት ሚሪያም(ዘጸ 15፡20)፣ የላፒዶት ሚስት ነቢይት ዲቦራና(መሳ 4፡4) በኢዮስያስ ዘመነ መንግሥት የነበረችው ነቢይት ሑልዳ ይገኙበታል(2 ነገ 22፡14)፡፡ ታልሙድ የተባለው የአይሁዳውያን አስተምህሮ የያዘው መጽሐፍ እንደሚያስረዳው በአይሁዳውያን ዘንድ የአብርሃም ሚስት ሣራ፣ የነቢዩ ሳሙኤል እናት ሐና፣ የንጉሥ ዳዊት ሚስት የነበረችው አቢጋይልና አስቴር እንደ ነቢይት ይቈጠራሉ፡፡
በእስልምና ሃይማኖት ዘንድ ነቢያቶች የእግዚአብሔር መልእክተኞች ናቸው፡፡ ቅዱስ ቁርአን ውስጥ ስማቸው የተጠቀሱ ሃያ አምስት ነቢያቶችና እጅግ በጣም ብዙ የሆኑ ስማቸው ያልተጠቀሱ ነቢያቶች ይገኛሉ፡፡ ከሃያ አምስቱ ነቢያት ውስጥ ለአራቱ ብቻ ቅዱሳን መጻሕፍት ከእግዚአብሔር ዘንድ ስለተሰጣቸው ልዩ ቦታ ይዘው ይገኛሉ፡፡ እነዚህም የኦሪት መጻሕፍት ለሙሴ፣ መዝሙራት ለዳዊት፣ ወንጌላት ለኢየሱስና ቁርአን ለሞሐመድ ናቸው፡፡ አይሁዶችና ሙስሊሞች አዳም የመጀመሪያው ነቢይ እንደሆነ ሲያምኑ ሙስሊሞች ግን ሞሐመድ ለሁሉም የተላከ የመጨረሻው ነቢይ እንደሆነ ያስረዳሉ፡፡ ለሙስሊሞች ኢየሱስ ነቢይ እንደሆነና የተወለደውም ከድንግል እንደሆነ ቅዱስ ቁርአን ይገልጻል፡፡
በቅዱስ መጽሐፍ ውስጥ ነቢያት ነቢይ በሚለው ስም ብቻ ሳይሆን በተለያየ ስም ሲጠሩ ይታያል፤ ነገር ግን አገልግሎታቸው አንድ ነው፤ ይህም እንደ ድልድይ ሆኖ የእግዚአብሔር መልእክት ለሕዝብ ማስተላለፍ እንዲሁም የሕዝብ ጩኸት ወደ እግዚአብሔር ማድረስ ነው፡፡ ከእነዚህም መጠሪያ ስሞች መካከል የሚከተሉት ይገኝበታል፡፡
ባለራእይ፦ ነቢያቶች በአንዳንድ ቦታዎች ውስጥ በዚህ ስም ሲጠሩ እናገኘለን፡፡ ባለ ራእይ ማለት ከእግዚአብሔር ዘንድ የተገለጸለትን ራእይ ወደ ሕዝቡ የሚያስተላልፍ መልእክተኛ ማለት ነው፡፡ ባለ ራእይ የሚለው ቃል የነቢይ ሌላ መጠርያ ስሙ እንደነበር ነው፡፡ ባለ ራእይ ሰው ሳያንቀላፋ በተመስጦ የሚያየው የእግዚአብሔር ቃል የሚገለጥበት ነው፡፡ ራእይ ከሕልም የተለየ ነው፡፡ ራእይ እግዚአብሔርን ለሚያውቁ የእግዚአብሔር መንፈስ ላደረባቸው ይሰጣል(ዘኁ 12፡6፤ ሐዋ 2፡17)፡፡ ከነቢያቶች መካከል ሕዝቅኤልና ዳንኤል ብዙ ራእይ አይተዋል፡፡
የእግዚአብሔርሰው፦ ነቢይ ማንነቱን ሲገልጹ ከተጠቀሙባቸው መጠርያ ስሞች ውስጥ አንዱ የእግዚአብሔር ሰው የሚለውን ነው፡፡ ይህም የተደበቁትን ወይም የተሰወሩትን ነገሮች የማወቅ፣ ለሌሎች የመግለጽና የማሳወቅ ልዩ ስጦታ ከእግዚአብሔር ዘንድ የተሰጠው መንፈሳዊ ሰው ነው(1 ሳሙ 9፡6-11)። ይህ የእግዚአብሔር ሰው በማኅበረሰቡ ዘንድ እንደ ታላቅ ቅዱስ ሰው ተደርጎ ይታያል። እሱም ከእግዚአብሔር በተሰጠው ልዩ የጸጋ ኃይል ታምራቶች የማድረግ ችሎታ ስላለውና ድንቃ ድንቅ የሆኑ ነገሮች ሲያከናውን ስለሚታይ በማኅበረሰቡ ውስጥ ታላቅ ከበሬታ ያለው ብቻ ሳይሆን የሚፈራም ጭምር ነው፡፡ በእርግጥ ይህ የእግዚአብሔር ሰው በምድር ላይ ወይም በሰዎች መካከል ታላቅ የሆነ መለኮታዊ አምላክ ወክሎ እንደሚገኝ ስለሚቆጠርና አልፎ አልፎ ድንቃ ድንቅ የሆኑ ታምራቶችንም ስለሚያከናውን ነው፡፡ ለምሳሌ ነቢዩ ኤልሳ ውሃ ውስጥ ሰምጦ የነበረውን የተውሶ መጥረቢያ በተአምር ውሃው ላይ እንዲንሳፈፍ ሲያደርግ ይታያል (2 ነገ 6፡1-7)፡፡
የእግዚአብሔርአገልጋይ፦ መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ነቢያት የእግዚአብሔር አገልጋይ በሚል ስም ሲጠሩም ይታያል፡፡ በመጽሐፈ ነገሥት ውስጥ ነቢያት የእግዚአብሔር አገልጋዮች መሆናቸውና በዚሁ ስም መጠራታቸውን ይታወቃል(2 ነገ 24፡ 2)፡፡ ነቢያቶች የእግዚአብሔር አገልጋዮች መሆናቸው የታወቀ ቢሆንም የእግዚአብሔር አገልጋይ የሚለው ግን እንደ መጠሪያ ስማቸው ሆኖ ሲያገለግል የምናገኘው በጥቂት ቦታዎች ውስጥ ብቻ ነው፡፡
ነቢይ፦ ይህ ቃል ከነቢያትና ከአገልግሎታቸው ጋር በተያያዘ መልኩ ብዙ ጊዜ ይጠቀሳል፡፡ ነቢይ ለአንድ መንፈሳዊ አገልግሎት የተጠራ ወይም ሕዝብንና እግዚአብሔርን እንደ ድልድይ ሆኖ እንዲያገለግል ከሕዝብ መካከል በእግዚአብሔር የተመረጠ ሰው ነው። ነቢይ በምድር ላይ የእግዚአብሔር ተወካይ በመሆንና ድምጹን ከፍ አድርጎ በመናገር ወይም በመጮኸ ከእግዚአብሔር የተቀበለውን መልእክት ለሕዝቡ የሚያስተላልፍ አገልጋይ ነው፡፡ በተለያዩ የነቢያት መጻሕፍት ውስጥ ከየትኞቹም የነቢያት መጠርያ ስሞች በላይ ነቢይ የሚለው ቃል በተደጋጋሚ ተጠቅሶ እናገኘዋለን፡፡ ከላይ ለመግለጽ እንደተሞከረው ነቢይ በእግዚአብሔርና በሕዝብ መካከል ሆኖ የሚያገለግል መልእክተኛ፣ አገልጋይ፣ እንደዚሁም የእግዚአብሔር መናገርያ አፍ ነው፡፡
ከሁሉም በፊት ማወቅ የሚኖርብን ነገር ነቢይነት የእግዚአብሔር ጥሪ መሆኑን ነው። ስለዚህ ለነቢይነት ማን ሊጠራ ይችላል በምንልበት ጊዜ በጎ ፈቃድ ያለው ማንኛውም ሰው ሊጠራ ይችላል፡፡ እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ትእዛዛቱን ጠብቆ በቅድስና የሕይወት ጎዳና የሚመላለስ፣ መንፈሳዊ ብስለት ያለው፣ ውስጣዊ ዓይነ ልቦናው በእግዚአብሔር መንፈስ የበራ፣ እግዚአብሔርን ማድመጥ የሚችል፣ የእግዚአብሔርን ጥሪ ለመቀበል ዝግጁ የሆነና ሕዝቡን ለማገልገል ፈቃደኝነት ያለው ወንድም ሆነ ሴት በነቢይነት የአገልግሎት ተግባር ላይ መሠማራት ይችላል፡፡ በአጠቃላይ ጥሩ ሥነ ምግባር ያለው ወንድም ሆነ ሴት በእግዚአብሔር መራጭነት በነቢይነት የአገልግሎት ተግባር ተሠማርቶ እግዚአብሔርንና ሕዝቡን ማገልገል ይችላል።
ለነቢይነት የሚመረጡት በመንፈሳዊ ሕይወታቸው የበሰሉ፣ ከራሳቸውና ከቤተሰባቸው እንዲሁም ከማኅበረሰቡ ጋር በሰላም የሚኖሩና ወቀሳ የሌለባቸው ናቸው፡፡ ነቢይነት በዘር ወይም በጎሳ ሲወርድ ሲዋረድ የሚመጣ የአገልግሎት ማዕረግ ሳይሆን በእግዚአብሔር በጎ ፈቃድና ምርጫ የሚከናወን የተቀደስ የአገልግሎት ተግባር ነው፡፡
>> በቅዱስ መጽሐፍ ታሪክ ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ ነቢይ በሚል ስም የተጠሩት እነማን ናቸው? ነቢይ የሚለው ስም አጠቃቀም በቅዱስ መጽሐፍ ታሪክ ውስጥ እንዴት ተገልጾ ይገኛል?
በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የመጀመርያው ነቢይ በመባል በእግዚአብሔር የተጠራው ልዩ የእግዚአብሔር ወዳጅ፣ የብዙሃን አባትና የእምነት አባት በመባል የሚታወቀው አብርሃም ነው(ዘፍ 20፡6-8)። ቀጥሎ በታላቅ ነቢይነቱ የሚታወቀው ዐሥርቱ ትእዛዛትን ጨምሮ የተለያዩ ሕግና ሥርዓትን ከእግዚአብሔር ዘንድ በመቀበል ወደ እስራኤል ሕዝብ ያስተላለፈና እግዚአብሔርንም ፊት ለፊት ያነጋገረው ነቢይ ሙሴ ነው(ዘዳ 34፡10)፡፡ እግዚአብሔር ከሙሴ በኋላ ሌላ ነቢይ ለሕዝቡ እንደሚያስነሣላቸውም እንዲህ በማለት ቃል ገብቶላቸዋል፤ ስለዚህም እንደ አንተ ያለ ሌላ ነቢይ ከሕዝባቸው መካከል አስነሣላቸዋለሁ፤ እርሱ የሚናገረውን ቃል እሰጠዋለሁ፤ እኔም የማዝዘውን ሁሉ ለሕዝቡ ይነግራል(ዘዳ 18፡18)።
የነቢይነት አገልግሎት ተግባር ከእስራኤላውያን ውጪ በሌሎች ሕዝቦች ዘንድም ይተገበር እንደነበርና እግዚአብሔርም በነቢያት አማካይነት ይናገር እንደነበር ከኦሪት መጽሐፍት እንረዳለን፡፡ ከእነዚህም መካከል በዓማው ምድር በኤፍራጥስ ወንዝ አጠገብ በፐቶር ከተማ ይኖር የነበረው የቢዖር ልጅ ነቢዩ በለዓም ይጠቀሳል(ዘኁ 22፡18)፡፡
ነቢዩ ሳሙኤል በኖረበት ጊዜ ግን የነቢይነት ሥራ እንደ አንድ የአገልግሎት ተግባር ሆኖ በግልጽ መታየት ጀመረ(1ሳሙ 10፡19)፡፡ ሳሙኤል እንደ መሪ፣ ሽማግሌና ዳኛ(1ሳሙ 7፡2-17) ሆኖ ሕዝቡ ከማገልገሉም በላይ እንደ ነቢይም ባለ ራእዩ የሚል የቅጽል ስም ሁሉ ተሰጥቶት(1ሳሙ 9፡12-13) "በሙሉ ልባችሁ ወደ እግዚአብሔር ተመለሱ" እያለ ያስተምር ነበር፡፡
ቀጥሎም ከብሉይ ኪዳን ነቢያት ውስጥ በጣም ከታወቁት መካከል አንዱ የሆነውና በዮርዳኖስ ወንዝ በስተምሥራቅ በሚገኘው ቴስቢ በሚባለው ቀበሌ የተወለደው ኤልያስ ነው፡፡ የነቢዩ ኤልያስን እግር በመከተል ለነቢይነት ተጠርቶ ያገለግል የነበረው የሣፋጥ ልጅ ነቢዩ ኤልሳዕ ነው፡፡ ነቢዩ ኤልያስ ከእግዚአብሔር በተገለጠለት መሠረት ኤልሳዕን ለነቢይነት ጠራው፡፡ እንደተጠራም ኤልሳዕ ሥራውን ትቶ ኤልያስን እየተከተለ ያገለግለው ነበር (1 ነገ 19፡16-21፤ 2 ነገ 3፡11)፡፡
በአጠቃላይ የነቢይነት የታሪክ ሂደት በምናይበት ጊዜ ከጥንት ዘመን ጀምሮ እግዚአብሔር የሚያገለግሉትን ነቢያቶች ከሕዝቡ መካከል ሲያስነሣና እነሱም የእግዚአብሔርን ቃል ወደ ሕዝቡ ሲያስተላልፉ ኖረዋል፡፡ በተለያዩ ወቅቶች የተለያዩ ነቢያቶች እንደነበሩና ዛሬም በሕዝቡ መካከል የእግዚአብሔርን ቃል ለሕዝቡ የሚያሰሙና ሕዝቡን ወደ ንስሓ የሚጠሩ ነቢያቶች አሉ፡፡ ስለዚህ የነቢይነት አገልግሎት ታሪክ በአንድ ወቅት ብቻ ከአንድ ሕዝብ ጋር ተከናውኖ የተቋጨ ታሪክ ሳይሆን ቀጣይነት ያለውና ወደፊትም የሚከናወን ተግባር ነው፡፡
የኦሪት ዘዳግም መጽሐፍ አንድን ነቢይ እውነተኛ መሆኑን ተለይቶ የሚታወቅበትና ሕዝቡም ይህንን እውነተኛውን ነቢይ እንዲከተሉት የሚገባ መሆኑን ለመረዳት እንዲጠቅም በማለት ሁለት መስፈርቶች ይገልጻል። በመጀመሪያ ነቢዩ በሚያስተምርበት ጊዜ ወይንም የትንቢት ቃል በሚናገርበት ጊዜ የሠራዊት ጌታ በሆነው በእግዚአብሔር ስም መናገርና አለመናገሩን ተለይቶ መታወቅ አለበት(ዘዳ 18፡20)፡፡ ነቢዩ ሕልም የመተርጐምም ሆነ ታምራትንና አስደናቂ ነገሮች የማድረግ ችሎታ ቢኖረውም የሚያከናውናቸው ተግባራት ሕዝቡን የሠራዊት ጌታ ወደሆነው ወደ እግዚአብሔር የማይመራ ከሆነ እንደ ሐሰተኛ ነቢይ ስለሚቆጠር ሕዝቡ እሱን መስማት እንደሌለባቸውና እንዲያውም መገደል እንዳለበት እግዚአብሔር አምላክ ያስገነዝባል(ዘዳ 13፡1-5)፡፡ ከዚህ ጋር በተያያዘ መልኩ ሌላው መታየት ያለበትና አስፈላጊ የሆነው ነጥብ ነቢዩ የሚያስተምረው ትምህርት ሕዝቡን ወደተሳሳተ ጎዳና የሚመራ ነውን ወይስ ወደ እግዚአብሔር የሚያደርስ ነው የሚለውን ነው(ዘዳ 13፡5፤1 ነገ 18)፡፡
በተጨማሪም እውነተኛ ነቢይ በእግዚአብሔር መንፈስ ተመርቶ ሕዝቡን ወደ እውነተኛው ጎዳና የሚመራ ትምህርትና እውነተኛውና ትክክለኛውን ከእግዚአብሔር ያገኘውን የትንቢት ቃል የሚያስተላልፍ መሆን ይኖርበታል እንጂ ከንቱ ተስፋ እየሰጠ ሕዝቡን የሚሸነግል መሆን የለበትም፡፡ የተናገረው የትንቢት ቃል እውነተኛና በእግዚአብሔር ፈቃድ መሠረት የተነገረ ከሆነ ነቢዩ በሕይወት እያለ ያስተላለፈውን የእግዚአብሔር ቃል አብዛኛውን ተፈጻሚነት ያገኛል(1 ነገ 18፡41-46)፡፡
አብዛኞቹ ነቢያቶች ሲያስተምሩ ሕዝቡን ወደ ንስሓ እንዲመለስ ሲመክሩ ይህ ካልሆነ ግን በሕዝቡ ላይ ቅጣት እንደሚመጣ ደጋግመው ተናግረዋል፤ የተናገሩትንና ያስተማሩት በእግዚአብሔር ፈቃድ ስለነበር የተናገሩት አብዛኘው የትንቢት ቃል በሕይወት እያሉ ተፈጻሚነት ያገኝ ነበር(ኢሳ 1፡21-31፤ ሕዝ 9፤ ዮና 3)፡፡ ሌላው ነቢያት ስለ ራሳቸው የግል ጥቅም በማሰብ ነገሥታትንና ሕዝብን ለማስደሰት ከራሳቸው ፈጥረው ትንቢት የሚናገሩና ምንም ሰላም ሳይኖር "ሁሉ ነገር ሰላም ነው" እያሉ ሕዝቡን የሚሸነግሉ ከሆነ እውነተኛ ነቢይነታቸው እጅግ በጣም አጠራጣሪ ነው(ሕዝ 13፡3)፡፡
በመጨረሻም እውነተኛ ነቢይ የክፋትን መንገድ የማይከተልና የተሰጠውን የእግዚአብሔር ኃይል አግባብ ባለው ሁኔታ የሚጠቀም መሆን አለበት(ኤር 23፡10)። እውነተኛ ነቢይ ከምንምና ከማንም በላይ በእግዚአብሔር የሚታመን መሆን አለበት(ኤር 3፡2)፡፡ እውነተኛ ነቢይ መንፈሳዊ ሕይወቱ እግዚአብሔርን የሚያስደስት፣ የማያመነዝር፣ ሐሰት የማይናገር፣ የማይሰክር፣ እግዚአብሔር የገለጠለትን ራእይ የሚያስተውልና ሰዎችን ለክፉ ሥራ የማያነሣሣ መሆን አለበት(ኢሳ 28፡7-9፤ ኤር 23፡11-14)፡፡
ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሐሰተኞች መምህራን ብቻ ሳይሆን እኔ መሲሕ ነኝ በማለት ጭምር ለማስተማር የሚነሡና ታምራትንም ጭምር ማከናወን የሚችሉ ሐሰተኞች መምህራን እንደሚመጡ በግልጽ ተናግሯል፡፡ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከእነዚህ ሐሰተኞች መምህራን መጠንቀቅ እንደሚያስፈልግ ከመናገሩም በተጨማሪ እነዚህ ሐሰተኛ መምህራኖች በሥራቸው ፍሬ እንደሚታወቁ አበክሮ ይገልጻል(ማቴ 7፡15፤ ማቴ 24፡4)። እንደ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ አገላለጽ ሐሰተኞች መምህራን በውጪያቸው በግ የሚመስሉ በውስጣቸው ግን እንደ ነጣቂ ተኩላ ናቸው፡፡ በእርግጥ መጥፎ ዛፍ መጥፎ ፍሬ እንደሚያፈራ ሁሉ ሐሰተኞች መምህራንም መልካም ፍሬ ስለማያፈሩ በሥራቸው ተለይተው ይታወቃሉ(ማቴ7፡15-23)፡፡
በሌላ መልኩ ደግሞ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ለሐዋርያቶቹ ሲያስጠነቅቃቸው ሰዎች ሁሉ ሲያመሰግኑአችሁና ስለ እናንተ መልካም ሲናገሩ ወዮላችሁ! አባቶቻቸውም ለሐሰተኞች ነቢያት እንዲሁ አድርገው ነበር ይላል (ሉቃ 6፡26)። ነቢይ የሚያስተላልፈው መልእክት ወይንም የሚያስተምረው ትምህርት ለራሱ ውዳሴና ክብር ሳይሆን የእግዚአብሔር መልእክትና ስለ እግዚአብሔር ክብር የሚናገር ስለሆነ ሁሌም መጠንቀቅ አለበት፤ በእርግጥ የሰዎች መልካም ንግግርና ውዳሴ የነቢይነት ተግባሩ ላይ ተጽእኖ ሊያደርግበት ይችላል፡፡ ሰዎች ደግሞ ከጥንት ጀምሮ ለሐሰተኞች ነቢያት እንኳን ሲያመሰግኑና ሲያወድሱ በከንቱ ቃላትም ሲያሞካሹዋቸው እንደነበር ቃሉ ያስገነዝበናል(ሉቃ 6፡20-26)፡፡
ቅዱስ ጴጥሮስ በመልእክቱ ሐሰተኞች መምህራንና ሐሰተኞች ነቢያት በቀድሞ ዘመን እንደነበሩ፣ አሁንም እንዳሉና ወደፊትም እንደሚኖሩ ጥፋት የሚያስከትል ትምህርት ወደ ሕዝቡ ዘንድ እንደሚያስገቡና የዋጃቸውንም ጌታ እስከ መካድ እንደሚደርሱ አበክሮ ይገልጻል(2 ጴጥ 2፡1)። ቅዱስ ዮሐንስ በመልእክቱ በዓለም ላይ ብዙ ሐሰተኞች ነቢያት ስለተነሡ መንፈሶች የእግዚአብሔር መሆናቸውንና አለመሆናቸውን መርምሮ ማየት እንደሚገባ ከማስገንዘቡም በላይ መንፈሶች ከእግዚአብሔር መሆን አለመሆናቸው ለይቶ ለማወቅ የሚረዳ ምክር ያበረክታል(1 ዮሐ 4፡1-6)።
እንደ ቅዱስ ዮሐንስ አገላለጽ ሐሰተኞች ነቢያት የዓለም እንደሆኑ፣ የሚናገሩትም የዓለም ነገር እንደሆነና ዓለምም እነርሱን እንደሚሰማቸው ይገልጻል፡፡ በአንጻሩ ደግሞ እውነተኞቹ ነቢያት እግዚአብሔር የሚያውቅ ሁሉ እንደሚሰማቸውና የእግዚአብሔር ያልሆነ ግን እንደማይሰማቸው አበክሮ ይናገራል(1 ዮሐ 4፡5-6)፡፡
በአይሁዳውያን ዘንድ እንዲሁም በአብዛኞቹ የክርስትና ሊቃውንት ጥናትና እምነት መሠረት ነቢያት በአጠቃለይ በሁለት ታላላቅ ክፍሎች ይመደባሉ፡፡ እነዚህም ቀደምት ነቢያትና የኋለኞቹ ነቢያት ናቸው፡፡ ቀደምት የሚባሉትም መጽሐፈ ኢያሱ፣ መጽሐፈ መሳፍንት፣ መጽሐፈ ሳሙኤልና መጽሐፈ ነገሥትን ያካተተው ክፍል ሲሆን የኋለኞቹ ነቢያት በመባል የሚታወቁት ደግሞ ከነቢዩ ኢሳይያስ ጀምሮ እስከ ነቢዩ ሚልክያስ ያሉት ዐሥራ ስድስቱ የነቢያት መጻሕፍት ናቸው፡፡ ቀደምት ነቢያት የሚተርኩት ታሪክ ኢያሱ የከነዓን ምድር ከወረሰበት ጊዜ ጀምሮ እስራኤላውያን በተስፋዪቱ ምድር ውስጥ እንደ ሕዝብ ተደራጅተው ኑሮአቸውን ያጠናከሩበት ሁኔታ ያትታል፡፡
የኋለኞቹ ነቢያት የሚባሉት ግን እያንዳንዳቸው የራሳቸው የሆነ ወጥ ሥራ ወይም መጽሐፍት በስማቸው የተሰየመና በተለያየ ክፍለ ዘመን በተለያዩ ነቢያቶች የተነገሩ የትንቢት ቃልና የነቢያቶች አስተምህሮ ያካተተ ነው፡፡ እነዚህ ዐሥራ ስድስቱ ነቢያት በራሳቸው ስም የተሰየሙ መጻሕፍት አሉዋቸው፡፡
የነቢያት ትምህርት በአንድ ነገር ብቻ ላይ ያተኮረ ሳይሆን ሰፋ ያለ ይዘት ያለው ነው። ትኩረታቸው በእምነት ዙርያ የሚከናወኑ ነገሮች ብቻ ሳይሆን የሕዝቡን ጠቅላላ ማኅበራዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ባሕላዊና ሃይማኖታዊ ሕይወት የሚዳስስ ነው። በአጠቃላይ የነቢያት ዋና ትምህርት ወይም መልእክት በሦስት ነገሮች የሚያተኩር ነው፡፡
1. ሕዝቡንሥነምግባርንማስተማር፦ ነቢያት የትምህርታቸው ዋናው ትኩረት ሰው እንዴት ፈሪሃ እግዚአብሔር አድሮበት ትእዛዛቱን ጠብቆ መኖር እንዳለበትና ትእዛዛቶቹም በዕለታዊ ኑሮው እንዴት እየተገበረ መጓዝ እንዳለበት ሥነ ምግባርን በማስተማር እውነተኛውን የጽድቅ መንገድ ማሳየት ነው። በዚህም ሂደት የትምህርታቸው ዋና መሠረትና ማእከል አድርገው የሚንቀሳቀሱት በአንዱ እግዚአብሔር ነው።
2. ትንቢትመናገር፦ ትንቢት ሰፋ ያለ ትርጓሜ ቢኖረውም እዚህ ላይ ግን የሚያተኩረው ነቢያት በመልእክቶቻቸው የመዳን ቀን ቀርባለች ንስሓ ግቡ፤ የአዳኙም መምጫ ጊዜ ቀርቧል፤ ወደ እግዚአብሔር ተመለሱ በማለት ወደፊት ሊከናወኑ ስለሚችሉ ነገሮች የሚያስተምሩትን ነው። ይህ ገና ያልተፈጸመውንና እንደየ ወቅቱ ሁኔታ የተሰጠውን የእግዚአብሔር ቃል የሚያጠቃልል ሆኖ ዋና ትኩረቱ ግን የንስሓ ጥሪ ላይ ነው። ነቢያቶች ሕዝቡ ከተሳሳተው ጎዳና ተመልሶ በጽድቅ መንገድ እንዲጓዝ በማለት በትንቢታቸው "የእግዚአብሔር ቁጣ በላያችሁ ላይ ይመጣል"፤ "ተጸጸቱ"፤ "ንስሓ ግቡ" በማለት የማስፈራርያ ወይም ደግሞ የማነቃቂያ ስብከት ይጠቀማሉ፡፡
3. የሚኖሩበትማኀበረሰብፖለቲካዊሕይወትነክስለሆኑነገሮች መናገር፦ ማኅበረሰቡ የሚመሩ ነገሥታት ፍትሕ ባጓደሉ ጊዜ ነቢያት ሳይፈሩ ፍትሕ እንዲጓደል ያደረጉትን ነገሥታቶች በመገሠጽ የተጓደለውን ፍትሕ እንዲስተካከል በጩኸት ይናገራሉ። ከዚህም በላይ ነቢያቶች ነገሥታቶች ሲመረጡ ምክር በመስጠትና በተለያዩ አገልግሎቶች በመሳተፍ የራሳቸው አስተዋጾ ያበረክታሉ(1 ሳሙ 8-12 )። ነቢያቶች አንድ የአገር መሪ ወይንም ንጉሥ ሲሳሳትም ይመክራሉ(2 ሳሙ 7)። ዋናው ነቢያት ከሚያስተምሩት ወይም ከሚናገሩት የትንቢት ቃል ውስጥ ትኩረት ሰጥተውት በተደጋጋሚ የሚናገሩበት ጉዳይ ስለ ፍትሕ ነው፡፡ ይህም ማለት በማኅበረሰቡ ውስጥ በጥቂት መሪዎች ወይም ባለጸጎች አማካኝነት ሊፈጠር የሚችል አድሎአዊ አሰራርና ኢፍትሐዊነትን አጥብቀው ይቃወማሉ፡፡
ከመጻሕፍቶቻቸው ስፋት፣ ከሚያትቷቸው ነገሮች ጥልቀትና ብዛት እንዲሁም በነቢይነት ካገለገሉበት ረዥም ዓመታት መሠረት ባደረገ መልኩ ነቢያት ታላላቅና ታናናሽ በመባል በሁለት ምድብ ይከፈላሉ፡፡ እነዚህም አራት ታላላቅና አሥራ ሁለት ታናናሽ ነቢያት ናቸው። ታላላቅ ነቢያት የሚባሉትም ኢሳይያስ፣ ኤርሚያስ፣ ሕዝቅኤልና ዳንኤል ሲሆኑ ታናናሽ ነቢያት በመባል የሚታወቁት ደግሞ ሆሴዕ፣ አሞጽ፣ ኢዩኤል፣ አብድዩ፣ ዮናስ፣ ሚክያስ፣ ናሆም፣ ዕንባቆም፣ ሶፎንያስ፣ ሐጌ፣ ዘካርያስና ሚልክያስ ናቸው።
ሀ)ነቢይ የሚለው ቃል የወደፊቱን ነገር አስቀድሞ መናገር ወይም ማብሠር ወይም ማሳወቅ ከሚለው ትርጓሜ ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ለ)ነቢይ ከእግዚአብሔር ዘንድ በተለያዩ መንገዶች ማለትም በራእይ፣ በሕልም፣ በመልአክት አማካኝነት የተቀበለውን መልእክት ለሰዎች የሚያደርስ ነው፡፡ ሐ)ነቢይ ስለሚኖርበት ማኅበረሰብ ሃይማኖታዊ፣ ፖለቲካዊና ማኅበራዊ ችግሮችም ጭምር የሚናገር ነው። መ)ነቢይ የወደፊቱን ብቻ የሚናገር መልእክተኛ ነው፡፡ ሠ)ነቢይ በምድር ላይ እግዚአብሔርን ወክሎ በሰዎች መካከል የሚገኝና ከእግዚአብሔር ጋር ልዩ ወዳጅነት ያለው መልእክተኛ ነው፡፡
2. በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የተለያዩ የነቢይ መጠሪያ ስሞች እንዳሉ ይታወቃል፤ ከእነዚህ ስሞች መካከል በተለያዩ የነቢያት መጽሐፍት ውስጥ ከየትኞቹም የነቢያት መጠርያ ስሞች በላይ በተደጋጋሚ የተጠቀሰው የትኛውን ነው?
3. የተለያዩ የነቢይ መጠሪያ ስሞች ከነተግባራቸው ከላይ ተብራርቶአል፤ ከእነዚህ መጠሪያ ስሞች መካከል አንዱ ከእግዚአብሔር በተሰጠው ልዩ የጸጋ ኃይል ታምራቶች የማድረግ ችሎታ ስላለውና ድንቃ ድንቅ የሆኑ ነገሮች ሲያከናውን ስለሚታይ በማኅበረሰቡ ውስጥ ታላቅ ከበሬታ ያለው ብቻ ሳይሆን የሚፈራም ጭምር እንደሆነ ተገልጾአል፡፡ ይህ በየትኛው መጠሪያ ስም የሚታወቀው ወይም የተጠቀሰው ነው?
4. በነቢይነት ተሠማርተው የእግዚአብሔርን መልእክት ለሕዝብ እንዲሁም የሕዝብን ጩኸት ወደ እግዚአብሔር በማድረስ የአገልግሎት ሂደት ውስጥ ስለሚሳተፉት ሰዎች ትክክል ያልሆነውን የትኛውን ነው፡፡
ሀ) ሴቶችም ሆኑ ወንዶች እኩል በነቢይነት ተሠማርተው ማገልገል ይችላል፡፡ ለ)ነቢይነት በዘር ወይም በጎሳ ሲወርድ ሲዋረድ የሚመጣ የአገልግሎት ማዕረግ ነው፡፡ ሐ)እግዚአብሔርን ማድመጥ የሚችልና የእግዚአብሔርን ጥሪ ለመቀበል ዝግጁ የሆነ ወንድም ሆነ ሴት በነቢይነት መሠማራትና ማገልገል ይችላል፡፡ መ)በመንፈሳዊ ሕይወታቸው የበሰሉ፣ ከራሳቸውና ከቤተሰባቸው እንዲሁም ከማኅበረሰቡ ጋር በሰላም የሚኖሩና ወቀሳ የሌለባቸው ወንዶችም ሆነ ሴቶች ለነቢይነት ከተጠሩ ማገልገል ይችላል፡፡ ሠ)በጥሩ ሥነ ምግባር የሚኖርና በጎ ፈቃድ ያለው ማንኛውም ሰው ለነቢይነት ሊጠራ ይችላል፡፡
ሀ) እውነተኛ ነቢይ ያስተላለፈውን ወይም የተናገረውን የትንቢት ቃል ወይም የእግዚአብሔር ቃል ሁሉም ነቢዩ በሕይወት እያለ ተፈጻሚነት ማግኘት አለበት፡፡ ለ) ሐሰተኛ ነቢያት ስለ ራሳቸው የግል ጥቅም በማሰብ ነገሥታትንና ሕዝብን ለማስደሰት ከራሳቸው ፈጥረው ትንቢት ይናገራሉ፡፡ ሐ) እውነተኛ ነቢይ መንፈሳዊ ሕይወቱ እግዚአብሔርን የሚያስደስት፣ የማያመነዝር፣ ሐሰት የማይናገር፣ የማይሰክር፣ እግዚአብሔር የገለጠለትን ራእይ የሚያስተውልና ሰዎችን ለክፉ ሥራ የማያነሣሣ ነው፡፡ መ)መጥፎ ዛፍ መጥፎ ፍሬ እንደሚያፈራ ሁሉ ሐሰተኞች መምህራንም መልካም ፍሬ ስለማያፈሩ በሥራቸው ተለይተው ይታወቃሉ፡፡ ሠ)ነቢዩ የሚያስተምረው ትምህርት ሕዝቡን ወደተሳሳተ ጎዳና የሚመራ ከሆነ እውነተኛ ነቢይነቱ አጠራጣሪ ነው፡፡
6. ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ሐሰተኞች መምህራን ብቻ ሳይሆን እኔ መሲሕ ነኝ በማለት ጭምር ለማስተማር የሚነሡና ታምራትንም ጭምር ማከናወን የሚችሉ ሐሰተኞች መምህራን እንደሚመጡ በግልጽ ተናግሯል(ማቴ 7፡ 15-23)፡፡ ዛሬም ቢሆን ሐሰተኞች ነቢያት በተለያየ ቦታ በተለያየ ጊዜያት ሲነሡ ይታያል፡፡ በዕለታዊ ሕይወታችን ውስጥ ሐሰተኛ ነቢያቶች እንዴት ለይተን ልናውቃቸው እንችላለን?
በሲልቨር ስፕሪንግ ሜሪላንድ የሚገኘው ቤተሰብ ሬስቶራንት ሥራ የሌላቸው ደንበኞቹ ወደ ሬስቶራንቱ ሲመጡ ምግብ በነፃ በመስጠት አገልግሎት ሲሰጥ ቆይቷል። (ዝርዝሩን ከተያያዘው ቪዲዮ ላይ ይመልከቱ)
ንፅፅር እና ትንተና የሚከናወኑት ማራኪ አፈፃፀምን የመጠቀም ባህሪዎች እና ሁኔታ ብዙውን ጊዜ በሕዝብ ቦታዎች ውስጥ እንደ ሱ ,ር ማርኬት ፣ ትልቅ ኩባንያ ፣ ሆስፒታል እና የመሬት ውስጥ ባቡር እና የመሳሰሉት ናቸው ፡፡
ቂምና ቁርሾ በበጋው ንፋስ ፣ በክረምቱ ጎርፍ ይለፍ። በአዲሱ ዓመት መልካም መልካም ባህሎቻችንን ደምረን፣ ስህተቶቻችንን አርመን ለሀገራችን አንድነት እና ልማት በጋራ መቆም አለብን ሲሉ አባገዳ ጎበና ሆላ አሳሰቡ።
የኦሮሞ አባ ገዳዎች ህብረት ጸሐፊና የቱለማ ገዳ አባገዳ ጎበና ሆላ በተለይ ለአዲስ ዘመን እንደተናገሩት፣ አዲሱን ዓመት ስንቀበል እንደ ኢትዮጵያዊም ሆነ እንደ ኦሮሞ በቂምና በጥላቻ የከረመ ቁስልን እያከክን ሳይሆን በማወቅም ሆነ ባለማወቅ ለጠፋው ጥፋት ይቅር በመባባል ነው።
አዲሱን ዓመት የምንቀበለው በቂምና በቁርሾ ሳይሆን ለሀገርና ለህዝብ አንድነት መልካም መልካም ነገሮችን እያሰብን የነበሩ ችግሮችንም በይቅርታ በማለፍ መሆኑን ጠቅሰው፣ በጊዜያዊ ጥቅም ለፖለቲካ ትርፍ ተብሎ የሚፈጠር ግጭትን በማቆም መሆን እንደሚኖርበትም አመልክተዋል።
የገዳ ስርዓት ቂምና ቁርሾ በበጋው ንፋስ ፤ በክረምቱ ጎርፍ ይለፍ የሚል ነው ያሉት አባገዳ ጎበና፣ ይቅርታ በኢትዮጵያውያን ዘንድ የተለመደ፣ በኦሮሞ ማህበረሰብ ደግሞ እጅግ የተከበረ ነው ብለዋል። ‹‹ ይቅር እንባባል ማለት ያጠፋነው ትንሽ ነው፣ የሚቀረን ብዙ ነው፤ ከዘመን ዘመን፣ ከክፍለ ዘመናት ክፍለዘመናት ቁርሾ እና ቁስል እያከክን ከምንጠላለፍ ያለፈውን ለታሪክ ትተን በአንድነት፣ በመተሳሰብና በፍቅር እንኑር ማለት ነው ›› ሲሉም ተናግረዋል።
አባገዳ ጎበና እንዳሉት ፤ በኦሮሞ ባህል የተቀያየመ ሰው ከጎረቤት፣ ከቤተሰብ፣ አልፎ ተርፎ ከተቀያየመው ብሄር ብሄረሰብ ሁሉ ይቅር ብሎ ይቅርታ ይጠያየቃል። የገዳ ስርዓትም የሚያስተምረውና የሚተገብረው ይህንን ነው። ይቅርታ ከስህተታችን ተራርመን ለወደፊቱ ፍቅር እንድንሆን የምንሄድበት መንገድ ነው።
ይቅርታ ትልቅ ዋጋ እንዳለው አንዱ ማሳያችን በኢትዮጵያና ኤርትራ መካከል የነበረውን ቅራኔ እንዴት እንደተፈታና እንዴት ወደሰላም መንገድ እንደመጣን ያየንበት ነው ያሉት አባገዳ ጎበና፣ የነበረውን የሰላም መደፍረስ በይቅርታ ተላልፈን ጥሩ ወዳጅነት መስርተናል። በዚህ መሀል ብዙ ጥቅሞች ተገኝተዋል፤ ይሄ የይቅርታን ትልቅነት ማሳያ እንደሆነም አስታውቀዋል።
ሀገራችንን በልማት የምናሳድገው ፣ አንድነቷ ተጠብቆ ህዝብ በሰላም የሚኖረው በህግ የሚፈለገው በህግ እየተጠየቀ፣ በይቅርታ መተላለፍ ያለበትም በይቅርታና በምህረት መተላለፍ ከተቻለ ብቻ ነው ያሉት አባገዳው፣ ይቅርታ በየትኛውም ዓለም ያለ፤ በሀገራችንም መንግስት በማረሚያ ቤት ለሚገኙ ሰዎች ይቅርታ እያደረገ እንዲፈቱ የሚያደረግበት ስርዓትአለ። ስለዚህ የይቅርታ ጉልበቱ ጠንከራ መንገዱም ረጅም ነው ብለዋል።
ለሀገር ሰላም ለህዝቦች አንድነት የሀይማኖት አባቶች፣ የሀገር ሽማግሌዎች፣ ታዋቂ ሰዎች እና አባገዳዎች ትልቅ ሀላፊነት እንዳለባቸው ገልጸው፣ አዲሱ ዓመት በመከባበር፣ በመተሳሰብ፣ ለሀገራችን ብልጽግና በጋራ የምንሰራበት ሊሆን ይገባል ። ለዚህ ደግሞ ይቅርታ ትልቅ ቦታ እንዳለው አመልክተዋል።
ንግድ መስታወት በር መያዣዎች, Custom Zinc Alloy Products, ድርብ በማንሻራተት ሻወር በር Rollers, ሻወር በር ሮለር, ሻወር በር እጀታ, Door Hinge,
ዝርዝሮች: የሎተስ ፒን ብር በጣም ጥሩ ነው እናም የኒኬል ንጣፍ ብረትን ክላች ፒን ወደ ኋላ ያጠቃልላል ፡፡ የሎተስ መጠን 21.1 ሚ.ሜ ርዝመት ፣ በሰፊው ቦታ 23.8 ሚሜ እና ውፍረት 2.3 ሚሜ ነው ፡፡ የሎተስ ንቅሳት ሚስማር በግምት 4.4 ግራም ይመዝናል ፡፡ የ ‹ፒን› ጀርባ በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት እና በብረት ይዘቱ ተለጥፎ የታተመ ነው ፡፡
እቲ ትማሊ ሰንበት ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ዘቛረጸ ሓይሊ ኤሌትሪክ ኣብ ከባቢ ፍርቂ ለይቲ ኣገልግሎት ከምዝጅምር ሰበ ስልጣን እቲ መዓርፎ ነፈርቲ ብናይ ትዊተር መልእኽቲ ገሊጾም፡ ነቶም ናብቲ መዓርፎ ነፈርቲ ዘምርሓ ዝነበራ ነፈርቲ ድማ ኣብ ዘለውዎ ክጸንሑ ኣዚዞም።
ብመሰረት ሓበሬታ ፍላይትዌር ዝተባህለ መርበብ ሓበሬታ ትማሊ ሰንበት ምሸት ብሰንኪ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣትላንታ ዘጋጠመ ምቁራጽ ሓይሊ ኤሌትሪክ 776 ናብን ካብን መዓርፎ ነፈርቲ ኣትላንታ ዝነበረ በረራ ክስረዝ ከሎ ካልኦት 525 ድማ ተደናጉየን እየን። ብተወሳኺ ሶኑይ ኣብ ሰዓታት ንግሆ ተመዲቡ ዝነበረ 134 በረራታት’ውን ምስራዙ ሓቢሩ።
ካብን ናብን መዓርፎ ነፈርቲ ኣትላንታ ኣብ መዓልቲ ኣስታት 2,500 በረራታት ዝኻየድ ኽከውን ከሎ ኣስታት 250,000 ተጉዓዝቲ ድማ በቲ መዓርፎ ነፈርቲ ይሓልፉ።
5 July በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም ሰኔ 28 ቀን ማለት ነው።
መሠረታዊ ናይ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንና ትምህርትን እምነትን ከምኡ’ውን ዓምዲ ሃይማኖትና እተን ኃሙሽተ ኣዕማደ ምሥጢራት’የን። እዚኣተን ከኣ፦ ምሥጢረ ሥላሴ፣ ምሥጢረ ሥጋዌ፣ ምሥጢረ ጥምቀት፣ ምሥጢረ ቍርባንን ምሥጢረ ትንሣኤ ሙታንን እየን።
ምሥጢረ ሥላሴ፡ ናይ እግዚአብሔር ሓድነትን ሠለስትነትን ዝገልጽ ትምህርቲ ሃይማኖት እዩ። እግዚአብሔር ኣምላኽ ሓደ እንከሎ ከሎ፡ ሠለስተ’ዩ፣ ሠለስተ እንከሎ ድማ ሓደ’ዩ።
እዚ ማለት ድማ ሠለስትነቱ ብስም፣ ብኣካል ብግብሪ ክኸውን ከሎ፡ ሓድነቱ ኸኣ ብባህርይ፣ ብህልውና፣ ብፍቓድ፣ ብሥልጣን፣ ብመለኮት፣ ብምፍጣር እዩ። “እንዘ አሐዱ ሠለስቱ ወእንዘ ሠለስቱ አሐዱ ይሤለሱ በአካላት ወይትወሐዱ በመለኮት/ ሓደ እንከለዉ ሠለስተ፡ ሠለስተ ከለዉ ሓደ ዝኾኑ፣ በኣካላት ሠለስተ ብመለኮት ድማ ሓደ እዮም።” ከምዝበሉ ሠለስቱ ምእት።
• ዘፍ. ፩፥፳፯/1:27 “ኣምላኽ ድማ ብመልክዕና ከም ምስልና ሰብ ንግበር በለ” ይብል። ኣብዚ ጥቅሲ እዚ “በለ” ምባሉ ናይ እግዚአብሔር ሓድነት ክገልጽ ከሎ፡ “ብመልክዕናን ከም ምስልናን ሰብ ንፍጠር” ብምባል ድማ ሠለስትነቱ የረድኣና። ምኽንያቱ ብመልክዐይ ብምስለይ እንተ ዝብል ነይሩ ሓደ ኣካል ጥራይ’ዩ ምበልና። ገለ ገለ ተፃረርቲ ሥላሴ ነዚ ኣባሃህላ’ዚ ብጌጋ ብምትርጓም እዚ ቃል’ዚ ኣባሃህላኡ ብዝኂ ዘመልክት ዘይኮነስ እግዚአብሔር ከም ልምዲ ነገሥታት ንባዕሉ ከኽብር ኢሉ ብብዝኂ አንቀጽ ገሊጽዎ እምበር ሠለስትነት ኣየመልክትን እዩ ይብሉ።እዚ ግና ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣበሃህላ ምዃኑ መጽሓፍ ቅዱስ የረጋግጸልና። ከመይሲ! ኣብ ውሽጢ መጽሓፍ ቅዱስ ዝተጠቕሱ ነገሥታት ንርእሶም ‘ንሕና’ እናበሉ ወይ ከኣ ብብዝኂ አንቀጽ ሰይሞም ኣይዛረቡን። ንምሳሌ፦ ፈርዖን ንዮሴፍ “ኣብ ልዕሊ ምድሪ ግብጺ ሸይመካ ኣሎኹ” በሎ እምበር “ሸይምናካ” ኣይበሎን። (ዘፍ. ፵፩፥፵፩/41፡41) ናቡከደነፆር “ስለዚ ንዅላቶም ጠቢባን ባቢሎን ትርጓሜ ናይቲ ሕልሚ ከፍልጡኒ ኣብ ቅድመይ ከምጽእዎም ኣዘዝኩ” በለ እምበር ‘ከፍልጡና፥ ኣብ ቅድሜና’ ኣይበለን። (ዳን. ፬፥፮/4፡6)
• ዘፍ. ፫፥፳፪/3፡22 እግዚአብሔር ኣምላኽ ድማ “እንሆ ኣዳም ከም ሓደ ካባና ንጽቡቕን ክፉእን ዝፈልጥ ኮይኑ ኣሎ” በለ ከምኡ ውን (ዘፍ. ፲፩፥፯/11፡7) “ንዑ ንውረድ ኣብኡ ኸኣ ዘረባኦም ንደባልቕ በለ” ይብል። እዚ ቃል እዚ ሓደ ኣካል ተዛሪቡ ክልተ ሰማዕቲ ከምዘለዉ የረድኣና። ነዚ ኣበሃህላ’ውን ፀረ ሥላሴ ዝኾኑ ወገናት ብጌጋ ክትርጒምዎ ይረኣዩ’ዮም። እዞም ወገናት ‘ዝዛረብ ዘሎ እግዚአብሔር ክኸውን ከሎ እቶም ሰማዕቲ ኸኣ መላእኽቲ’ዮም’ ይብሉ። እዚ ኣበሃህላ’ዚ ግና ጌጋ ምዃኑ መጽሓፍ ቅዱስ የረድኣና’ዩ። ከመይሲ እግዚአብሔር ብባህርይኡ ድኻም የብሉን። ብመሠረቱ ኸኣ ሓገዝ ዝደሊ ፍጡር እምበር ፈጣሪ ኣይኮነን። ንከሃሊነቱ ደረት ዘይብሉ እግዚአብሔር ንቅዱሳን መላእኽቱ ‘ኪዱ ከምዚ ግበሩ’ ኢሉ ይእዝዝ እምበር ንዑናይ ከምዚ ንግበር ኣይብልን’ዩ። ከምኡ ውን ንእግዚአብሔር መማኽርቲ ከምዘይብሉ እዩ መጽሓፍ ቅዱስ ዝነግረና። (ኢሳ. ፵፥፲፪-፲፬/40፡12-14, ሮሜ ፲፩፥፴፫-፴፮/11፡33-34)
• ዘፍ. ፲፰፥፩-፲፭/18፡1-15 እግዚአብሔር ንኣብርሃም ብሠለስተ ኣካል ከምዝተገልጸሉ “ኣብርሃም ቀትሪ ኣብ ኣፍ ደገ ድንኳኑ ተቐሚጡ ከሎ እግዚአብሔር ኣብ ድዋታት መምሬ ተገልጸሉ፡ ኣዕይንቱ ቋሕ ኣበለ እንሆ ድማ ሠለስተ ሰብኣይ ኣብ ቅድሚኡ ደው ኢሎም ረኣየ። ምስ ረኣዮም ድማ ካብ ኣፍ ደገ እቲ ድንኳን ክቕበሎም ጐየየ ናብ ምድሪ ኸኣ ሰገደ በለ ድማ “ጐይታይ ኣብ ቅድሜኻ ሞገስ እንተደኣ ረኺበስ በጃኻ ንባርያኻ ኣይትኅለፈኒ ኣእጋርኩም ክትሕጸቡ ኂደት ማይ ኮታ ከምጽኣልኩም፣ ኣብ ትሕቲ እዛ ኦም ድማ ዕረፉ ብባርያኹም ኣቢልኩም ካብ እትኃልፉስ ልብኹም ክትድግፉ ቍራስ እንጌራ ከምጽኣልኩም ድኅሪ እቲ ትኃልፉ በለ። ንሳቶም ከኣ ከምቲ ዝበልካዮ ከምኡ ግበር በልዎ።”
እግዚአብሔር ንኣብርሃም ክግለጸሉ ከሎ ከም ሠለስተ ሰብኣይ ከም ዝተራእዮ መጽሓፍ ቅዱስ ገሊጽዎ ኣሎ። ኣብርሃም ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ክዛረብ ከሎ ድማ እግዚአብሔር ብሓድነቱን ብሠለስትነቱን ከምዝተገልጸሉ ካብ ኣዛራርባኡ ክንርዳእ ንኽእል። ኣብ ሓደ አንቀጽ ሠለስተ ሳዕ ምድጋሙ ሓድነቱን ሠለስትነቱን ብንጹር የረድኣና። ትሕት ኢሉ ክልተ ሳዕ ልዕል ኢሉ ውን ኣርባዕተ ሳዕ ዘይምዃኑ ውን ነስተብህል። (ራእ. ፬፥፰/4፡8)
• ናይ ስም ሠለስትነት፦ ናይ ስም ሠለስትነቱ አብ ወልድ መንፈስ ቅዱስ ይበሃል። (ማቴ. 28፡19) “አብ”፦ ናይ እግዚአብሔር አብ ካብ ዘለዓለም ክሳዕ ዘለዓለም ናይ ህላዌ ስሙ’ዩ። ስለዚ በይኑ አብ እምበር ወልድ ወይ ውን መንፈስ ቅዱስ በዚ ስም’ዚ ኣይጽዉዑን’ዮም። “ወልድ” ከኣ ናይ እግዚአብሔር ወልድ ካብ ዘለዓለም ክሳዕ ዘለዓለም ናይ ህላዌ ስሙ’ዩ። በዚ ስም ወልድ እምበር አብ ወይ መንፈስ ቅዱስ ኣይጽዉዑን’ዮም። “መንፈስ ቅዱስ” ናይ እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ ካብ ዘለዓለም ክሳዕ ዘለዓለም ናይ ህላዌ ስሙ’ዩ። ስለዚ ውን በዚ ስም’ዚ በይኑ መንፈስ ቅዱስ እምበር ወልድ ወይ ውን አብ ኣይጽዉዑን’ዮም።
• ናይ ግብሪ ሠለስትነት፦ ናይ ግብሪ ሠለስትነቱ ከኣ አብ ወላዲ ወልድ ተወላዲ መንፈስ ቅዱስ ሠራፂ ማለት እዩ። ናይ አብ ግብሩ ንወልድ ይወልድ፡ ንመንፈስ ቅዱስ የሥርጽ እምበር ኣይውለድን ኣይሠርፅን። ናይ ወልድ ግብሩ ከኣ ካብ አብ ይውለድ እምበር ኣይወልድን፣ ኣይሠርፅን፣ ኣየሥርፅን። ናይ መንፈስ ቅዱስ ግብሩ ከኣ ካብ አብ ይሠርፅ እምበር ኣይውለድን፣ ኣይወልድን ኣየሥርፅን እዩ። መንፈስ ቅዱስ ካብ አብ ሠሪፁ ክበሃል ከሎ ንአብ ኣኺሉ መሲሉ ካብ አብ ብዘይ ምቅድዳም ተረኺቡ ማለት እዩ። “እቲ ኣነ ካብ ኣቦ ዝሰደልኩም መጸናንዒ ካብ ኣቦ ዝወጽእ መንፈስ ሓቂ ምስ መጽአ ግና ንሱ ክምስክረለይ’ዩ” (ዮሓ. ፲፭፥፳፮/15፡26)