Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ዮናስ ከአለ የሥነ-ጥበብና ዲዛይን ትምህርት ቤት በ2002 ዓ.ም. ከተመረቀ በኃላ ከ 35 በላይ አውደ ርዕዮችን በሀገር ውስጥና ከሀገር ውጪ አሳይቷል። በአሜሪካ፣ በአውሮፓና በእስያ የተለያዩ ሀገሮች ላይ የተደረጉ ውድድሮችን ከማሸነፉና የባህል ልውውጦችን ከማድረጉ በተጨማሪ በጣሊያ፣ ኳታር፣ ባህሬን፣ አሜሪካና ብራዚል በሚገኙ ሙዚየሞች ስራዎቹ ተቀምጠዋል።
ሥነ-ጥበብ የተለያዩ ማንነቶች፣ የእውቀት ደረጃና እውነቶች ያሏቸውን ማህበረሰቦች የማስተሳሰር ሀይል አለው የሚለው ዮናስ በስራዎቹ በአብዛኛው እነዚህን የጋራ እሴቶች የሚያንፀባርቁ ናቸው።
የማንነት ጥያቄዎች በማህበረሰቦች መሃል የግጭቶች መንስኤ ከመሆን አልፈው ለብዙ ሰዎች ህይወት መጥፋትና ለሚሊዮኖች መፈናቀል ምክንያት በሆነበት በአሁኑ ወቅት፣ ዮናስ ስነ-ጥበብ ህብረተሰብን የማከምና የመፈውስ አቅም እንዳለው ይናገራል።
ዮናስ ከሥነ-ጥበብ ባለሙያነቱና ከመምህርነቱ ባሻገር የማህበራዊና አካባቢያዊ ጉዳዮች አቀንቃኝም ነው። በቅርቡም ኳንዛ የተሰኘ የአፍሪካ ፍልስፍና ሀሳቦችን የያዘ በራስ ማየት፣ ስነጥበባዊ ፈጠራ፣ እምነት፣ በራስ መተማመንና አብሮ መኖር በሚሉ ሀሳቦች ዙሪያ የሥነ-ጥበብ አውደ ርዕይና ውይይት ያካሂዳል። ከአካባቢ ጥበቃ ጋር የተያያዙ ሀሳቦች የሚቀእርቡበት ከእናት ተፈጥሮ ጋር የሚደረግ ቃለ-ምልልስ የሚል አውደ ርዕይ ላይም ስራዎቹን ያቀርባል።
በቅርቡ በጆርጅያ ክፍለ ግዛት የተደረገው የምክር ቤት እንደራሴዎች ምርጫ የመላው ዩናትድ ስቴትስን ትኩረ ስቦ እንደነበር ይታወቃል፡፡ በዚህም ምርጫ የዴሞክራቲክ ፓርቲ እጩዎች የሆኑት ራፋኤል ዎርኖክ እና ጆን ኦሰፍ የተባሉት አሸንፈዋል፡፡
ይህም ውጤት በሪፐብክሊካን ፓርቲ ቁጥጥር ስር የነበረው ምክርቤት ወደ ዴሞክራቶቹ ቁጥጥር እንዲዛወር አድርጓል፡፡ ይህ ለፕሬዛዳንት ጆ ባይደን አስተዳደር ፕሮግራምና ፖሊስዎች ቀና መንገድ ይከፍታል ተብሎ ተገምቷል፡፡
በእነዚህ ሁለት ምርጫዎች በተለይም በቅርቡ በተደረገው ወሳኙ የሴነት ወይም የምክር ቤት አባላት ምርጫ፣ በሺዎች የሚቆጠሩ ትውልደ ኢትዮጵያውያንና ኤርትራውያን ከፍተኛ ተሳትፎ የነበራቸው መሆኑ ተመልክቷል፡፡
በክፍለ ግዛቱ የመምረጥ መብቱ አላቸው ከተባሉት ወደ 18ሺ ትውልደ ኢትዮጵያውያን መካከል፣ ምን ያህሉ ተመዝግበው ምን ያህሉ ለምርጫው እንደተሳተፉ መረጃ ባይኖርም በብዙ ሺ የሚቆጠሩ ትውልደ ኢትዮጵያውያን ሳይመርጡ እንዳልቀረም ተገምቷል፡፡
በአትላንታ ከተማ ዙሪያ ብቻ፣ ለምርጫ ቅሰቅሳው በበጎ ፈቃደኝነት የተሳተፉት እንደሚሉት፣ “ወደ 12ሺ የሚሆኑ ትውልደ ኢትዮጵውያንና ኤርትራውያን ወጥተው እንዲመርጡ በቀጥታና በግል ቅሰቀሳ ያደረጉላቸው መሆኑን” ይናገራሉ፡፡
በጎ ፈቃደኞች መካከል ትውልደ ኢትዮጵዊቷ ወሮ ቤተልሄም ተመስገን ፊለሚንግና ትውልደ ኤርትራዊቷ ወ/ት ሀና ገብረ ሥላሴን እንዲሁም ሁኔታውን ተከታትሎ ሲዘግብ የነበረውን ከአትላንታ የአድማስ ሬዲዮ፣ ጋዜጠኛ ዳዊት ከበደ ወዬሣን አነጋግረናል፡፡
10፤ ያቤጽም። እባክህ፥ መባረክን ባርከኝ፥ አገሬንም አስፋው፤ እጅህም ከእኔ ጋር ትሁን፤ እንዳያሳዝነኝም ከክፋት ጠብቀኝ ብሎ የእስራኤልን አምላክ ጠራ፤ እግዚአብሔርም የለመነውን ሰጠው።
18፤ አይሁዳዊቱም ሚስቱ የጌዶርን አባት ዬሬድን፥ የሦኮንም አባት ሔቤርን፥ የዛኖዋንም አባት ይቁቲኤልን ወለደች። እነዚህም ሜሬድ ያገባት የፈርዖን ልጅ የቢትያ ልጆች ናቸው።
27፤ ለሰሜኢም አሥራ ስድስት ወንዶችና ስድስት ሴቶች ልጆች ነበሩት፤ ለወንድሞቹ ግን ብዙ ልጆች አልነበሩአቸውም፥ ወገናቸውም ሁሉ እንደ ይሁዳ ልጆች አልተባዙም።
41፤ እነዚህም በስማቸው የተጻፉ በይሁዳ ንጉሥ በሕዝቅያስ ዘመን መጥተው ድንኳኖቻቸውንና በዚያ የተገኙትን ምዑናውያንን መቱ፥ እስከ ዛሬም ድረስ ፈጽመው አጠፉአቸው፤ በዚያም ለመንጎቻቸው መሰምርያ ነበረና በስፍራቸው ተቀመጡ።
...ኑሮን (ፖለቲካን) ማማረሩ ምንም ፋይዳ እንደሌለው እስካሁን ካልተገነዘባችሁ መቼም አትገነዘቡም፡፡ ማማረሩ የማይቀር ከሆነ ደግሞ አዲስ አይነት የማማረሪያ መንገዶችን ቢያንስ መሞከሩ ሳይሻል አይቀርም፡፡ ማማረር ካልቀረ የሚመር እና የሚሰለች ባይሆን አይሻልም? ምን ትላላችሁ?! የኑሮን ሱሪ ባንገት ማጥለቅ እና ማውለቅ ከተለማመዳችሁ፣ በአዲስ ዘዴ ማማረርን መለማመድ እንዴት ያቅታችኋል?
ብዙዎቻችሁ፣ የኑሮ ጫማ ጠቧችሁም ሚስት እያገባችሁ ልጅ እየወለዳችሁ መሆኑን ተመልክቻለሁ፡፡ ጋብቻ፣ ጥሩ ኑሮን የማሸነፊያ ብልሃት ነው፡፡ ጎበዞች ናችሁ፡፡ ልጅ መውለዱ ደግሞ ቆራጥ ተፍጨርጫሪ ያደርጋል፡፡
በዛ ላይ፣ ‹ልጆች የራሳቸውን እድል ይዘው ይወለዳሉ› ብላችሁ ታምኑ የለ? በዚህ አይነት ጊዜ፣ የኑሮ አውሬ እንደ ቀን ጅብ ሁሉንም እየነከሰ ባለበት ሁኔታ፣ ልጅ መውለድ ራስ ወዳድነት ነው ብዬ አስብ ነበር፤ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ፡፡
‹ከእጅ ወደ አፍ› ሳይሆን፣ እጅ ታስሮ አፍ ብቻ በሚያዛጋበት የኢኮኖሚ አቅም፣ ሌላ አፍ መጨመር እብደት ይመስለኝ ነበር፤ ተሳስቻለሁ:: እናንተ እንደ ሁልጊዜውም፣ በምክንያታዊነት ሳይሆን በደመ ነፍስ የምትሰሩት ነገር ሁሉ ትክክል ነው፡፡ ለካ ልጅ ከቤት እና ከገቢ በፊት ያስቀደማችሁት፣ ለምታደርጉት መፍጨርጨር ምክንያት እንዲሆናችሁ ነው፡፡ ልጅ ለካ መፍጨርጨርን ለማነሳሳት የሚያገለግል፣ ለመኖር ምክንያትን የሚፈጥር “ኢንሴንቲቭ” ነው፡፡ አሁን እኮ ነው የገባኝ (የእኔ ነገር)፡፡
ሕይወት መፍጨርጨር በሆነበት ሀገር፣ ልጅ “ማፍጨርጨሪያ” ነው፡፡ እልህ መቀስቀሻ፣ የማታገያ፣ ሮጥ-ሮጥ ማድረጊያ ክኒን ነው፡፡ ልጅ፣ የኑሮ “ሬድ ቡል” ነው፤ ወይንም ነዳጅ:: ለምሳሌ፤ ወፍ እንደ እናንተ አታደርግም፡፡ መጀመሪያ ጎጆ መስራት አለባት፡፡ ምግብ በሚገኝበት የአመቱ ወቅት ውስጥ ነው፣ የትዳር ጓደኛ የምትፈልገው:: የትዳር ጓደኛ ፈልጋ፣ ጎጆው ሙሉ መሆኑን ስታረጋግጥ ነው እንቁላሏን የምትጥለው:: እንቁላሉ ሲፈለፈል፣ ራሱን እስኪችል ድረስ፣ ጫጩቱን መንከባከብ እና መጠበቅ አለባት:: ወፏ ጫጩቱን ጥላው ወደ ‹አረብ ሀገር› አትሄድም፡፡ እናት ጫጩቱን የማሳደግ ሃላፊነት አለባት፡፡ ‹የወለድኩትን ወላጆቼ ያሳድጉ› በወፍ የአስተሳሰብ ምህዳር አያራምድም፡፡
እናንተ ግን ወፍ አይደላችሁም፤ ልጅን መውለድ እና አለማሳደግ ትችላላችሁ፡፡ ልጁ ይዞ በሚመጣው የራሱ ዕድል ወላጆች ሲጠቀሙም ተመልክቻለሁ፡፡ አጎቶቹ እና አክስቶቹ ከባህር ማዶ ይልኩለታል፡፡ መቼም አክስቶቹ ባህር ማዶ፣ አጎቶቹ በስደት በረሀ ተበትነው የሆነ ቦታ ላይ ያልበቀለለት አንድ ሰውም አይገኝም፡፡ ልጅ በመውለዱ የሚጠቀመው ወላጅ ነው፡፡ እናትም አረብ ሀገር ሰራተኛ ለመሆን ያላትን ማመንታት ወደ ተግባር ቀይራ ሰራተኛ እና ማህበራዊ ጉዳይ ቢሮ በር ላይ ለስደት እንድትቆርጥ ያደርጋታል፡፡ ስለዚህ ልጅ ጥሩ ነው፤ ልጅ ይበረታታል፡፡
ጫት ማቆም ያቃታቸው፣ ሲጋራ ላይ መወሰን የተሳናቸው፣ መጠጥ ገንዘባቸውን የመጠጠባቸው ሰዎች፣ ልጅ በመውለድ ሱሳቸውን ሲያቆሙ አስተውዬ ተደስቻለሁ:: ልጅ መፍጨርጨሪያ ብቻ ሳይሆን “Rehab for Addiction” ጭምርም ነው፤ ማለት ይመስላል፡፡ ልክ ሀይማኖት ውስጥ በመግባት ሕይወታቸውን አትርፈዋል እንደሚባሉት፣ ከሱስ ብዛት ከመጣ የጤና እጦት ምክንያት የቀረበ ሞታቸውን፣ ልጅ በመውለድ ራሳቸውን የሰበሰቡ ብዙ ናቸው፡፡
እንግዲህ በድሮ ጊዜ ልጅ፡- የወላጆቹን፣ የአያቶቹን ስም ማስጠሪያ ነበር፡፡ የእነሱን ስም ለማስጠራት ካልሆነ፣ ሌላ አገልግሎት አልነበረውም፡፡ አይንን (የራስን)፣ በአይን (በልጁ) ለማየትም ልጅ ይወለድ ነበር (ወይንስ አሁንም እንደዛ ነው?)፡፡ እንደ መስታወት የሌላ ሰውን መልክ ከማንፀባረቅ ወይንም ከማሳየት ውጭ ሌላ አገልግሎት የለውም ነበር፡፡ የሚያኮሩ የልጅ ምንነት ፍቺዎች አሉን፤ የሚያኮራ ሀገር ላይ፡፡
ዘንድሮ ደግሞ፣ ቅድም በጠቃቀስኳቸው የልጅ አገልግሎቶች ላይ፣ አዳዲስ እና የተሻሻሉ ጥቅማ ጥቅሞች ተገኝተዋል:: ልጅ፡- ኢንሴንቲቭ፣ ወጥሮ ለመኖር የሚያስገድድ መወጠሪያ፣ ማፍጨርጨሪያ፣ ለስደት ማነሳሻ፣ ገንዘብን ላለማጥፋት ጥቅም ላይ ማዋያ፤ ቁጠባን የሚያበረታታ መቆጠቢያ፣ የተበታተነ ሀሳብን መሰብሰቢያ፣ ሱስ ማቆሚያ... ወዘተ እና የመሳሰሉትን ያጠቃልላል፡፡ እዚህ ላይ ልጁ ከተወለደ በኋላም ወላጅ መፍጨርጨር ያቃተው ከሆነ፣ አሊያም ተፍጨርጭሮ ድሮ ከነበረበት ምንም ፈቅ ማለት ከተሳነው፣ ልጁ ያለ አገልግሎት እንደሚወሰድ የሚመር ክኒን ወይንም የሚያሳምም መርፌ ይሆናል፡፡
ልጁ ወላጆቹን መቀየር ወይንም ማከም ካቃተው፣ ራሱን ማሳደግ መጀመር መቻል አለበት፡፡ ብሎም፣ ወላጆቹን ጨምሮ ለማሳደግ እንዲሟሟት ይገደዳል:: ሕጻናት ልጆቻቸውን ሜዳ ላይ በትነው፣ መንገደኛውን፣ ወጪ ወራጁን የሚያስለምኑ ወላጆች፣ በልጆቻቸው አማካኝነት የሚያድጉ ናቸው፡፡ ልጆቻቸውን ተንከባክበው የሚያሳድጉ ሳይሆን ልጆቻቸው ወላጆቻቸውን ተሯሩጠው ያሳድጓቸዋል:: በልጆቻቸው የሚያድጉ ወላጆች ብዙ ናቸው፡፡ ብዙ ሆነው ግን የብዙሀኑን የሚመለከት ሚስጥራቸው እንደተጠበቀ ይቀጥላል፤ የሕፃናቶቹ ብዝበዛ:: ለህጻናቱ እስካሁን አልተነገራቸውም፡፡ ቢነገራቸውም የዋህ ናቸውና አይገባቸውም፡፡ ገብቶአቸው ማመፅ የጀመሩ ዕለት፣ እነሱም ልጅ ሳይሆኑ አዋቂ ሆነዋል፡፡--
ማጣሪያ 10 ካራት ወርቅ 14 ካራት ወርቅ አምባር ኩብ Zirconia አልማዝ ቁረጥ Gucci Gucci አገናኝ ወጥቷል ID መታወቂያ አምባር ሎብስተር መቆለፊያ የባህር ኃይል ወንዶች Nugget Puffy ሁለት-ጎልድ ወርቅ Unisex ነጭ ነጭ ወርቅ ሴቶች ቢጫ ቢጫ ወርቅ
ሚኒስተር ምክልኻል ቐጠር ዶክተር ኣል ዓጢያህ ብ4 ሰነ ኣብ ዘካየዶ ወግዓዊ ዑደት፣ ነቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ጂቡቲን ዘሎ ወተሃደራዊ ምትፍናን ንምቁጽጻር፣ ኣብ ዶብ ክልቲኤን ሃገራት ዓስኪሩ ዘሎ ሰራዊት ሃገሩ ንዘካይዶ ዘሎ ዕማም ሞጊሱ።
ጋልፍ ታይምስ ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፣ ኣብቲ ኣጋጣሚ ካብ ላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊት፣ ኣሚር ቐጠር ሸኽ ታሚም ቢን ሓማድ ኣልታኒ ዝተላእከ ናይ ናእዳን ሰላምታን ደብዳበ ናብ ሰራዊት ቐጠር ተረኪቡ።
ኤርትራን ጂቡቲን ኣብ መንጎአን ዘሎ ዶባዊ ግጭት ብወተሃደራዊ ሓይሊ ክፈትሖኦ ኣብ ዝፈተናሉ፣ ብመንጎኝነት ቐጠር ዘተ ሰላም ድሕሪ ምክያዱ፣ ኣብቲ ዘሰሓሕብ ከባቢታት ዓቃብ ሰላም ክዋፈር ብዝተበጽሐ ስምምዕ መሰረት’ዩ ሰራዊት ቐጠር ነቲ ሓላፍነት ወሲዱዎ።
ኣብቲ ርክብ ሰራዊትን ሚኒስተር ምክልኻል ቐጠርን፣ ኤርትራን ጂቡቲን ዘለወን ዶባዊ ምስሕሓብ ብሰላማዊ መንገዲ ኣብ መዕለቢኡ ክሳብ ዘብጽሖኦ ሰራዊት ቐጠር ሒዙዎ ዘሎ ዕማም ብዝሓየለ መልክዑ ክቕጽል ምዃኑ ኣዘዝቲ’ቲ ሰራዊት ገሊጾም።
ከትግራይና ቤኒሻንጉል ጉምዝ ክልል ውጪ በሁሉም ክልሎችና ከተማ አስተዳደሮች የ12ኛ ክፍል የማጠቃለያ ፈተና ለመስጠት ዝግጅት መጠናቀቁን ኤጀንሲው ገልጧል፡፡ፈተናው በበይነ መረብ (በኦን ላየን) እንደሚሰጥ የአገር አቀፍ ፈተናዎች ኤጄንሲ ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ዲላሞ ኦቶሬ ለአሐዱ ገልጸዋል፡፡
ለፈተናው የሚያስፈልጉ የግብዓትና የስልጠና ዝግጅቶች መጠናቀቃቸውንም ዳይሬክተሩ ገልጸዋል፡፡ከቴክኖሎጂ አጠቃቀም ጋር በተገናኘ ለሁሉም ተማሪዎች ስልጠና እንደሚሰጥ የተናገሩት ዶክተር ዲላሞ ቀደም ብለው የተሰጡ ፈተናዎች ለተማሪዎች መለማመጃነት እንደሚውሉም ጠቁመዋል፡፡
The post የ12ኛ ክፍል ማጠቃለያ ፈተና ለመስጠት ዝግጅቱን ማጠናቀቁን የአገር አቀፍ ፈተናዎች ኤጄንሲ ገለጸ፡፡ appeared first on አሐዱ ቲቪ እና ራድዮ 94.3.
በአማራ ክልል ቡሬ ከተማ የተመረቀው ፊቤላ ኢንደስትሪያል ኮምፕሌክስ በውስጡ 3000 ለሚሆኑ የአካባቢው ነዋሪዎች እና ለወጣት የዪኒቨርስት ተመራቂዎች ዘርፈ ብዙ የስራ እድል ፈጥሯል
እናንተ ሰዎች ሆይ! ያንን ከአንዲት ነፍስ (ከአዳም) የፈጠራችሁን ከእርስዋም መቀናጆዋን (ሔዋንን) የፈጠረውን ከእነርሱም ብዙ ወንዶችንና ሴቶች የበተነውን ጌታችሁን ፍሩ፡፡ ያንንም በርሱ የምትጠያየቁበትን አላህንና ዝምድናዎችንም (ከመቁረጥ) ተጠንቀቁ፡፡ አላህ በእናንተ ላይ ተጠባባቂ ነውና፡፡
በየቲሞችም (ማግባት) አለማስተካከላችሁን ብትፈሩ (ዝሙትንና ከተወሰነላችሁ በላይ ማግባትንም ፍሩ)፡፡ ከሴቶች ለእናንተ የተዋበላችሁን ሁለት ሁለት ሦስት ሦስትም አራት አራትም አግቡ፡፡ አለማስተካከልንም ብትፈሩ አንዲትን ብቻ ወይም እጆቻችሁ ንብረት ያደረጉትን ያዙ፡፡ ይህ ወደ አለመበደል በጣም የቀረበ ነው፡፡
ቂሎችንም ያችን አላህ ለእናንተ መተዳደሪያ ያደረጋትን ገንዘቦቻችውን (የያዛችሁላቸውን) አትስጡዋቸው፡፡ ከርሷም መግቡዋቸው አልብሱዋቸውም፡፡ ለእነሱም መልካምን ንግግር ተናገሩ፡፡
የቲሞችንም ጋብቻን እስከደረሱ ጊዜ ድረስ ፈትኑዋቸው፡፡ ከእነርሱም ቅንነትን ብታውቁ ገንዘቦቻቸውን ወደ እነርሱ ስጡ፡፡ በማባከንና ማደጋቸውንም በመሽቀዳደም አትብሏት፡፡ (ከዋቢዎች) ሀብታምም የኾነ ሰው ይከልከል፡፡ ድሃም የኾነ ሰው (ለድካሙ) በአግባብ ይብላ፡፡ ገንዘቦቻቸውንም ወደ እነርሱ በሰጣችሁ ጊዜ በእነርሱ ላይ አስመስክሩ፡፡ ተጠባባቂነትም በአላህ በቃ፡፡
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ LED flood floodlights LWW-3 ኤልኤል ግድግዳ ማጠቢያ ማጠቢያ አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan LED flood floodlights LWW-3 ኤልኤል ግድግዳ ማጠቢያ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong LED flood floodlights LWW-3 ኤልኤል ግድግዳ ማጠቢያ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ LED flood floodlights LWW-3 ኤልኤል ግድግዳ ማጠቢያ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ሞረሽ ወገኔ በርቱ ማወቅ ያለባችሁ ነገር ዎያኔ ሻቢያ ጋር በመተባበር ኢትዮጵያን ተቆጣጥሮ አማራን በየቀኑ እየገደለ ትግራይን እያለማ ይገኛል:: አማራውም 22 አመት ታገሰው ከዚህ በኋላ ግን አማሮች ተሰባስበን Bravo tamagn….ህውሃትን በቃህ እንበለው ስለአንድነት ማሰቡን ማቆም አለብን ልክ ህውሃት የኤርትራን መገንጠል እንደደገፈው እኛም ኦሮሞንም ሆነ ኦጋዴን እንዲሁም ሌላውን መገንጠል የሚፈልገውን በመደገፍ ለህዝባችን ልንደርስለት ይገባል:: የአማራው በአንድነት ስም እየተጃጃለ 22 አመት መኖሩ ህውሃትን ዎይም ምንም የተፈጥሮ ሃብት የሌለውን ትግራይን እንጂ ጠቀመ እንጂ አማራውን ሲጠቅም አላየንም:: 22 አመት ስለ አንድነት ትግራይን ኦሮሞን ለመን አልሆነም በቃ አሁን ራሳችን ማዳኛችን ግዜ ነው:: በ 70000 የሚቆጠሩ ወገኖቻችን በአሁኑ ስአት በደቡብ እየተፈናቀሉ ነው እንንቃ::
ኣብ ምህዞን ሰንዓን ዝነጥፍ መንእሰይ መሃንድስ ኣሕፈሮም ተኸስተ መቐጸልታ ናይ’ቲ ቅድሚ ሕጂ ዝሰርሖም ናይ ምህዞን ሰንዓን ስርሓት፡ኣብ መስርሕ ምቁጽጻር ምንፋር ዘይጀመሩ ዕስለ ኣንበጣ ዝውዕል ማሽን ስኒዑ’ሎ። እታ ማሽን ብዘይ ጸዓት ትሰርሕ ኮይና ኣብ ጽሬት ሆስፒታላትን ጎደናታትን’ውን ከምእተገልግል መሃንድስ ኣሕፈሮም ንድምጺ ኣሜሪካ ተዛሪቡ።
የኢትዮጵያ ፖስታ አገልግሎት ድርጅት የደንበኞች እርካታ ዳሰሳ በውጭ ባለሙያዎች ለማስጠናት ይፈልጋል፡፡ ስለዚህ በጨረታው ለመሳተፍ የሚፈልጉ ተጫራቶች በዘርፉ ሕጋዊ የንግድ ፈቃድ ያላቸውና የዘመኑን ግብር የከፈሉ የተጨማሪ እሴት ታክስ ተመዝጋቢ የሆኑ ተጫራቾች የማስረጃቸውን ፎቶ ኮፒ በማቅረብ በድርጅቱ ገንዘብ ቤት ቢሮ ቁጥር 101 የማይመለስ ብር 100,00/አንድ መቶ ብር/ በመክፈል የሰራተኛ ክ...
በደ/ብ/ብ/ህ/ክ/መንግስት ማ/ቤቶች አስ/ር ኮሚሽን የቱም ማረሚያ ተቋም በህግ ጥበቃ ስር ለሚገኙ የህግ ታራሚዎች እና ለተቋሙ አገልግሎት የሚውል ለስልጠና የሚያስፈልጉ ቁሳቁስበዚህ መሰረት:-1. ህጋዊና የታደሰ ንግድ ፍቃድ ያላቸው2. የንግድ ምዝገባ ፍቃድ /የግብር ከፋይነት መለያ ቁጥር/ያለው/ት3. የቫት ተመዝጋቢ የሆኑ4. ተጫራቾች የጨረታውን ዝርዝር ሁኔታ ከጨረታው ሰነዱ ላይ ማግኘት ይቻላ...
ፎርድ ጠርዝ የኋላ Wiper Blade, ብቸኛ የ Wiper Blade, የንፋስ መከላከያ የኋላ መጥረጊያ, የአውቶቡስ መጥረጊያ Blade ለቮልቮ, ለመኪና የንፋስ ማያ መጥረጊያ, ልዩ ዓይነት ዋይፐር Blade,
የኃይል ማተሚያ ማተሚያ ማተሚያ ነው ፡፡ በብሔራዊ ምርት ውስጥ የማተም ሂደት ከባህላዊ ሜካኒካዊ ማቀነባበሪያዎች የበለጠ የቁጠባ እና የኃይል ቁጠባ ጥቅሞች ፣ ከፍተኛ ብቃት ፣ ለኦፕሬተሩ ዝቅተኛ የቴክኒክ መስፈርቶች እና በሜካኒካዊ ማቀነባበሪያ ሊገኙ የማይችሉ ምርቶችን ማምረት ከሚችሉ የተለያዩ የሻጋታ መተግበሪያዎች አሉት ፡፡ ስለዚህ ፣ አጠቃቀሙ እየሰፋና እየሰፋ መጥቷል ፡፡
2 ዲ ግራፊክካል የንክኪ ማያ ገጽ ፕሮግራም 15 \"LCD TFT ቀለም ማሳያ. የመታጠፍ ቅደም ተከተል መወሰን. የዳበረ ርዝመት ስሌት.Bending መሳሪያ / ቁሳቁስ / ምርት ቤተ-መጽሐፍት.
በጠፍጣፋው ማሽኑ ማሽኑ ሳህኑን ወደ ኦ-ቅርጽ ፣ ዩ-ቅርጽ ፣ ባለብዙ ክፍል አር እና ሌሎች የተለያዩ ቅርጾች ሊያሽከረክር ይችላል ፡፡ በዚያን ጊዜ የማሽከርከሪያ ማሽን ልዩ ባህሪዎች ምንድናቸው?
ማሽኑን ከመጀመርዎ በፊት በእያንዳንዱ ጊዜ በቅባት ሰንጠረ requirements መስፈርቶች መሠረት የቅባት ዘይት ይጨምሩ ፡፡ ዘይቱ ንጹህና ከዝናብ ነፃ መሆን አለበት;
የፌዴራሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት 19ኛ ወንጀል ችሎት ባለፈዉ ሳምንት በሰጠዉ ዉሳኔ ነጻ ያሰናበታቸዉ ሁለት ሰዎች እንዳልተፈቱ የቅርብ ምንጮት አስታወቁ።ፖሊስ ማእከላዊ የወንጀል ምርመራ እንደወሰዳቸዉም ተገልጿል። የፖሊስ እርምጃ ምክንያት ግን አልታወቀም። የድምጽ ፋይሉን በመጫን ዝርዝሩን ከመለስካቸዉ አመሃ ዘገባ ያድምጡ።
የኢትዮጵያ ቆንሱላ ጽሕፈት በቪክቶሪያ ነዋሪ ከሆኑ የኢትዮጵያውያን ማኅበረሰብ አባላት ጋር ውይይት አድርጓል::በውይይቱ ላይ አምባሳደር ትርፉ ኪዳነማርያም በአውስትራሊያ የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ባለሙሉ ስልጣን አምባሳደር አቶ በሪሁን ደጉ፤ በአውስትራሊያ የኢትዮጵያ ኤምባሲ የዳያስፖራ ጉዳዮች ኃላፊ፤ እንዲሁም ኪም ላቭ ግሮቭ በሜልበርን የኢትዮጵያውያን የክብር ቆንስላ ውይይቱን መርተዋል::
ማዕከላዊ ሶማሊያ ውስጥ ቁልፍ የሚባል ወታደራዊ መደብ ይዞ የቆየው የኢትዮጵያ ጦር ያለአንዳች የቅድሚያ ማስታወሻ አካባቢውን ጥሎ መውጣቱን የኤል ቡር ከተማ ነዋሪዎችና የከተማዪቱ አስተዳዳሪ ለቪኦኤ ገልፀዋል፡፡
የኢትዮጵያ ጦር ኤል ቡርን ለቅቆ መውጣትን ተከትሎ በከባድ የታጠቁ የአማፂው ቡድን አል ሻባብ ተዋጊዎች ያለ አንዳች መሰናክል ዛሬ ማለዳ ላይ ከተማዪቱን መቆጣጠራቸው ተነግሯል፡፡
«ኢትዮጵያዊያኑ ከኤል ቡር የወጡበትን ምክንያትም ሆነ እንደሚወጡ ቀድመው ሳይነግሩን ያየናቸው መደቡን ለቅቀው ሲወጡ ብቻ ነው፤ እነርሱን ተከትለው የእኛም ወታደሮች ወጥተዋል» ብለዋል አስተዳዳሪው ኑር ሃሰን ጉታሌ፡፡
ወታደሮቹ እንደወጡ የአል ሻባብ ታጣቂዎች ፀረ አይሮፕላን መሣሪያ እላያቸው ላይ በደገኑ ስድስት ፒክ አፕ ተሽከርካሪዎች ሆነው ዛሬ ማለዳ ላይ ወደ ከተማዪቱ ገብተው ተቆጣጥረዋታል፡፡
ሞቃዲሾ የሚገኙት በሶማሊያ የኢትዮጵያ አምባሣደር ጃማሉዲን ሙስጠፋ ኦማር ማምሻውን ለቪኦኤ በሰጡት ቃል የኢትዮጵያዊያኑን ወታደሮች ከኤል ቡር መውጣት አረጋግጠው ቀድመው ሳያሳውቁ ወጡ የተባለውን ግን አስተባብለዋል፡፡
ይኹን’ምበር፣ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቸክ ሪፖብሊክ ሉቦሚር ዛኦራለክ፣ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ሱዳን ናይ ስራሕ ምብጻሕ ድሕሪ ምፍጻሙ፣ ፕረዚደንት ሱዳን ነቲ እሱር ምሕረት ከምዝገበረሉ ሚኒስተር ጉዳያት ወጽኢ ሱዳን ኢብራሂም ጋንዶር ኣረጋጊጹ።
ይህ ማስታወሻ የተጻፈው በሚያዚያ 14 ቀን 2007 ዓ.ም “መንግስታችን” በጠራው የአይ.ሲ.ስ የአሸባሪ ቡድን በኢትዮጲያውያን ወንድሞቻችን ላይ የፈጸመውን አሰቃቂ ግድያ ተቃውሞ ሰልፍ ስለደረሰብኝ ነገር ነው፡፡ – Eshetu kassa blogs.
ይህ ማስታወሻ የተጻፈው በሚያዚያ 14 ቀን 2007 ዓ.ም “መንግስታችን” በጠራው የአይ.ሲ.ስ የአሸባሪ ቡድን በኢትዮጲያውያን ወንድሞቻችን ላይ የፈጸመውን አሰቃቂ ግድያ ተቃውሞ ሰልፍ ስለደረሰብኝ ነገር ነው፡፡
ይህ ማስታወሻ የተጻፈው በሚያዚያ 14 ቀን 2007 ዓ.ም “መንግስታችን” በጠራው የአይ.ሲ.ስ የአሸባሪ ቡድን በኢትዮጲያውያን ወንድሞቻችን ላይ የፈጸመውን አሰቃቂ ግድያ ተቃውሞ ሰልፍ ስለደረሰብኝ ነገር ነው፡፡ በዚሁ ዕለት ከእህቴ ጋር በመሆን የተቃውሞ ተካፋይ ለመሆን ወደ መስቀል አደባባይ ሄደን ነበር…ሆኖም ብዙም ሳንቆይ የነበረው ድባብ ጥሩ ባለመሆኑ ወደ ቤታችን ተመለስን፡፡ ሰልፉ ከተበተነ፤ አካባቢው ጭር ካለ በኋላ ተመልሰን ወጣን፡፡ የነበርነው ደምበል አካባቢ ሲሆን በወጣንበት ሰዓት ምንም አይነት ግርግር የሌለ፤ ምንም አይነት ሩጫ፣ ድንጋይ ውርወራም ሆነ ተቃውሞ አልነበረም፡፡ እኛም ነገሮችን ቃኝተን ወደ ቤታችን በተረጋጋ ሁኔታ በመመለስ ላይ ሳለን በድንገት ከየት እንደመጣ ያላየነው የፌደራል ፖሊስ መኪና አጠገባችን መጥቶ ቁሙ ሲለን ሁላችንም እግሬ አውጪኝ ብለን ለመሸሽ ሞከርን…ዕድል የቀናው ሮጦ አመለጠ፤ እኛ ግን አልቻልንም ነበር፡፡ ከመኪናው ሮጦ የወረደ አንድ ፌደራል ፖሊስ በጎማ ዱላው ፌቴን መትቶኝ ወደቅሁ….ወድቄም ለወንድ ልጅ እንኳ የማይሰነዘር ምትን ደጋግሞ አሳረፈብኝ….በወቅቱ አብሮኝ የነበረ ወንድሜ ሮጦ ያመለጠ ሲሆን እህቴ እና እኔ ተይዘን ጫማችንን እንድናወልቅ ተደርጎ ከደምበል እስከ ስቴዲየም በባዶ እግራችን እንድንሄድ ተደረገ…….በትንሿ ስቴዲየምም አስቀመጡን፡፡ አብረውን ከነበሩት ሰዎች መካከል ሕፃናትን የያዙ እናቶች ነበሩበት፡፡ ይዘውን ለነበሩት የፌደራል ፖሊስ አባሎች ሁኔታውን ልናስረዳ ብንሞክርም…ብናለቅስም እነርሱ የምናወራውን ለመስማትም ሆነ የሰሙትን ለመረዳት የሚችል ጆሮ እና አዕምሮ አልነበራቸውም…..ልጅ የያዙ እናቶች ልጆቻችንን ከትምህርት ቤት አውጥተን እየተመለስን ነው…እኛ ምንም አላደረግንም እባካችሁ ልቀቁን ቢሉ የሰማቸው አልነበረም፡፡ እኔ እና እህቴም ከቤታችን መውጣታችን ነው….ምንም አላደረግንም ለምን ተያዝን ብንልም እንኳን ልንግባባ ይቅርና እራሳቸው ደብድበው ያሳበጡትን ፊቴን ድንጋይ ስትወረውሪ ነው ፊትሽ ያበጠው በማለት ጭራሽ ወንጅለውኝ ቁጭ አሉ፡፡ በዚህ መሀል እህቴ እራሷን ስታ ወደቀች….እሷን ለማዳን አብረውን የነበሩ ወንዶች ልጆች ይዘዋት ሊወጡ ቢያስቡም እንዴት በማለት እነርሱን ደብድበው ለእርሷም ምንም አይነት እርዳታ ሳይሰጡ ቀሩ፡፡ ይህ አረመኔ እና ጨካኝ ልባቸው ይራራ እንደሆን በማለት በለቅሶ ብንለምናቸው…ስለ አንድ ሀገር ልጅነታችን…ስለ ኢትዮጲያዊነታችን ብናነሳ….ሰብዓዊነት እንዲሰማቸው ብንለምን ምንም እንዳልተፈጠረ….አሸባሪዎች ናችሁ በማለት ለ5 ሰዓታት አሰሩን፡፡ እኛም ከአሁን አሁን ወደ እስር ቤት ተወሰድን ወይም ራርተውከተማችን ተለያይተን እንድንቀመጥ ተደረገ፡፡ በዛም የየወረዳው የወጣት ሊግ ተብዬዎች መጥተው “አሸባሪውን” ከደጋፊው ለይተው እንዲያወጡ ተጠየቁ….እኛን ያተረፈን አልነበረም…እንደማያውቁን…ከዚህ በፊት ስናሸብር እንደኖርን ተደርገን ሳንመረጥ ቀረን፡፡ በኋላም በሰው ሰው ባለስልጣን ዘመድ ተፈልጎ በዚ በዚያ ተብሎ ተለቀቅን፡፡ ሀገር አለኝ ብዬ አስብ ነበር አሁን ግን ለአይሲስ ካለኝ ጥላቻ ባልተናነሰ “መንግስታችንን” ጠልቼዋለሁ…. ህሊና የሌላቸው ወታደሮቻችንን ጠልቼአቸዋለሁ፡፡ እኔስ በቤተሰቦቼ ርብርብ ወጣሁ የእነዚያ እናቶች እና ሕፃናት ዕጣ ፈንታ ምን ይሆን? አሁንም በዚህ ሁኔታ የታሰሩ ወገኖቻችንስ? እግዚአብሔር ከእናንተ ጋር ይሁን….ጸሎቴ ከእናንተ ጋር ነው!!! ውይ ውይ ኢትዮጲያ…..
ናይ ቨስትማንላንድ ዞባ ኣብ ኣስቢዳለ ኣትዮም ዘለዉ ትሓከምቲ እንድሕሪ ድኣ ናቶም ስማርት ፎን ወይ ታብለት ማለት ከም ኣይፓድ ዘይብሎም እንተ ኾይኑ፣ ብቪድዮ ብምድዋል ምስ ቀረባ ኣዝማድ ንኽራኸቡ ክእለታት ብምሃብ መፍትሒ ኣድላዮ ኣሎ። ነዚ ናይ ቪድዮ ጻዊዒት ንኽትምልስ ስማርት ፎን ከምኡ ኽኣ ናይ ቫይበር (Viber) ወይ ናይ መሰንጀር (Messenger) ናይ ነጻ ኣፕ ከድልየካ እዩ (ነዚ ኣርማ ርእ)።
ነቲ ኣፕ ከተውርዶ ከሎኻ ቫይበርን መሰንጀርን ንናይ ተሌፎንካ ካመራን ማይክሮፎንን ክጥቀሙ ተፍቅድ ዲኻ ዝብል ሕቶ ይመጸካ። ነዚ እወ/ሕራይ (ja/ok) ኢልካ ክትምልሶ ኣገዳሲ እዩ። እዚ ምስ ገበርካ ከም ቀረባ ዘመድ ናይ ቪድዮ ጻዊዒት ክትቅበል ትኽእል።
ሓደ መዓልቲ፡ ነፍሲ ወከፍና ብዘይ ቆጸራ ካብ ነንሕድሕድና ክንፈላለ ኢና። ነቶም ኩሎም ንገብሮም ዝነበረና ዝርርባት ክንስእኖም ኢና፣ ዋላ ንዝነበሩና ሕልምታት’ውን። መዓልታት ብኣዋርሕ፡ ኣዋርሕ ብዓመታት እናተተኻኽኡ ክሓልፉ ከለዉ፡ ነቶም ዝነበሩና ርክባት ሃንቀው ኢልና ክንረኽቦም ኣብ ዘይንኽእለሉ ደረጃ ክንበጽሕ ኢና። ሽዑ ሓደ መዓልቲ፡ ደቅና ኣሳእልና እናረኣዩ፡ “እዞም ሰባት ብዓል መን እዮም?” እናበሉ ክሓቱ እዮም። ንሕና ከኣ ልብታትና በቲ ሓያል ቃል ምስ ተተንከፋ፡ ዘይርአ ንብዓትና ጸረር እና’በልና ክምስ ክንብል ኢና። “እዚኣቶም እቶም ጥዑም ግዜይ ምስኣቶም ዘሕለፍኩዎ ሰባት እዮም” ኢልና’ውን ክንምልሰሎም ኢና።
ሶማሊያ ዋና ከተማ ሞቃዲሾ ውስጥ ትናንት ሰኞ ማታ አንድ ጋዜጠኛ መገደሉ ተሰማ። ሰዒድ ዩሱፍ የተባለው ጋዜጠኛ ለሚባል ሞቃዲሾ የሚገኝ ካልሳን የቴሌቪዥን ጣቢያ የሚሠራ እንደነበር የሶማሊያ ብሄራዊ የጋዜጠኞች ማኅበር አመልክቷል። ጋዜጠኛው ሞቃዲሾ ሆዳን ወረዳ ሴይ ቢያና በተባለ ሠፈር ጥቃት ያደረሰበት ግለሰብ በስለት ወግቶት ሆስፒታል እንደደረሰ ሕይወቱ ማለፉን ነው የማኅበሩ ዋና ፀሐፊ የገለፁት። ጥቃቱ በምን ምክንያት መነሻ እንደተፈፀመበት በግልፅ አልታወቀም፤ ኃላፊ ነኝ ያለም እስካሁን የለም ብለዋል።
ጋዜጠኛው የተጎደለው ትናንት ሰኞ በዓለም የፕሬስ ቀን ማግሥት መሆኑ ነው። ሶማሊያ ውስጥ የተሰማሩ ጋዜጠኞች በሥራቸው ምክንያት እጅግ ለከፋ አደጋ የተጋለጡ መሆናቸውን ሲያሰሙ ቆይተዋል።
ጸኒሕና ኣብቲ ትንተናዊ ክፋል ናይዚ ሓተታ’ዚ ብሰፊሑ ክንዛራበሉ እኳ እንተኾንና፡ ኣብዚ “መእተዊ” ብዛዕባ’ታ ኣብ ኣርእስቲ ናይዚ ዓንቀጽ’ዚ እትርከብ “ካህናት ተዛሪቦም” እትብል ገለጻ እውን ቍሩብ መብርሂ ክህብ እደሊ። ምንጪ ናይዛ ከም ቀንዲ ኣርእስቲ ኮይና ዘላ “ካህናት ተዛሪቦም” እትብል ሓረግ እታ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሳ ዘላ “ኣቱም ኣቦይ ቀሺየ፤ ዓገብ እንዶ ኣይትብሉየ” እትብል ሓያል ጥቕሲ ናይ ደራሲ ዶክተር ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ኢያ። እታ ጥቕሲ፡ እቶም ንስራሕ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ከንብቡ ዕድል ዝረኸቡ ከምዝፈልጡዎ፡ ኣብታ ብ1927 ኣሰናድዮም ኣብ 1950 ዘሕተሙዋ ሓደ ዛንታ ዘርእስታ፡ ኣዝያ ብልጽቲ ልቢ-ወለድ ታሪኽ ትርከብ። ብትግርኛ፡ “ንዘረባ ዘረባ የምጽኦ፡ ንሓመድ ድጒሪ የውጽኦ” ዝብል ምስላ ኣሎ። እቲ ብካቶሊካውያን ኣቡናት ዝወጸ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ጽሑፍ ከንብብ እንከለኹ ከኣ እቲ ጽሑፍ ነታ ናይ 1927 ጥቕሲ ኣባ ገብረየሱስ ኣዘኻኺሩኒ። እንተኾነ፡ ካብ ናይ ቃላት ምውሳብ ሓሊፉ፡ ንጽሑፍ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉን ነዚ ሕጂ እነተኵረሉ ዘሎና ሰነድ ኣቡናትን ዘተኣሳስር ናይ ትሕዝቶ ምምስሳል’ውን ኣሎ። ደራሲ ሓደ ዛንታ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ምሁር ካቶሊካዊ ካህን ኮይኖም: መጽሓፎም ነቲ ኣብ ግዜኦም ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ግዝኣት ጣልያንን፡ መሪር ምኽታብ ዕስክርናን፡ ንግዙኣት ኣፍሪቃውያን ኣህዛብ ንሓድሕዶም ከም ዝዳመዩ ብምግባር መግዛእቲ ናይ ምንዋሕ ሽርሕን ብትሪ እትዅንን ስራሕ ኢያ። እዚ ኣብ ልቢ-ወለድ መጽሓፍ ኣባ-ገብረየሱስ ሃይሉን ኣብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ን ዝርከብ ወቐሳዊ ስነ-ሓሳብ፡ ካብ ካቶሊካዊ መሰረተ-እምነትን ትምህርቲ ማሕበራዊ ፍትሒን ተበጊሱ፡ ንተመሳሳሊ ጸቕጥን መግፋዕትን ኤርትራውያን ኮኒኑ፡ ንመሰሎምን ክብሮምን ዝጣበቕ ሓቅታት ድማ ንኽልቲአን ስራሓት ተመሳሳልነት ሂቡ፡ ጎኒ-ጎኒ ጌርካ ንኽንበባ ይዕድም።
ኣብ 1927 ዶክተር ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ዝተባህሉ ኤርትራዊ ካህን ብዛዕባ ኵነታት ናይታ ሽዑ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ጣልያን ዝነበረት ኤርትራን ህዝባን ኣገዳሲት ታሪኻዊት ልቢ-ወለድ ጽሒፎም። ኣባ ገብረየሱስ (1906-1993) ናይ ዶክተረይት መዓርግ ብቲዮሎጂ ዝነበሮም፡ ብኣገላልጻ ተመራማሪት ሎራ ክሪስማን ድማ፡ ‘ብምሁራዊ ብቕዓቶምን ናይ ርሑቕ ራእዮኦምን ምስቶም ዓበይቲ ጸለምቲ ፍላስፋታት ከምኒ ፍራንዝ ፋኖንን አይመ ሰዘርን ዝወዳዳሩ’፡[2] ክኾኑ እንከለዉ፡ ካብ ግዜ መግዛእቲ ጣልያን ጀሚሮም ክሳብ ዕለተ-ሞቶም ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝለዓለ መንፈሳውን ማሕበራውን ኣገልግሎት እናሃቡ ዝሓለፉ ናይ ኤርትራ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኣቡን ነበሩ። ኣብ ዝተወሰነ ግዜ እውን ርእሰ-ኣቡን (vicar general) ናይ ካቶሊካውያን ኣብያተ-ክርስትያናት ኢትዮጵያን ኤርትራን ነበሩ። ኣቐዲሙ ከም ዝተጠቕሰ፡ እታ መጽሓፍ፡ ማለትሓደ ዛንታ ፡ ኣብ 1950 እኳ እንተሓትመት፡ ኣብ ንኡስ ዕድመኦም፡ ማለት ኣብ 1927፡ ዘዳለዉዋ ኢያ። መግዛእቲ ጣልያን ኣብ ኤርትራ ንዘስዓቦ ወተሃደራዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ሃይማኖታዊ፡ ማሕበራውን ስነ-ኣእሙራውን ምቅይያራት ከም ድሕረ-ባያታ ወሲዳ ድማ፡ ሕብረተሰብ ኤርትራ ኣብ መጀመርታ ዕስራ ክፍለ ዘመን (ኣብ ከባቢ 1890 ዓ.ም.ፈ. ማለት’ዩ) ካብ ያታዊ ወይ ኣፍሪቃዊ መነባብሮ ናብቲ ብዓመጻዊ ድፍኢት ምምሕዳር ጣልያን ዝተኣታተወ ብ“ዘመናውነት” ዝፈለጥ “ኤውሮጳዊ ምህዞ”[3] ክሰጋገር ወይ ክተኣታቶ እንከሎ ብግሉጽ ተርኢ። ፍሉይ ቴማኣ ድማ እቲ ኣብ ሕብረሰብ ኤርትራ “ዘመን ትርቡሊ” እናተባህለ ዝዝከር፡ ዓቢ ስንብራት ዝገደፈ ጕዳይ ዕስክርናን ወፍሪ ኤርትራውያን ኣብ ሊብያን፡ እቶም ዓሳክር ከም ኣገልገልትን መሳርሕን መግዛእቲ ኤውሮጳ ኮይኖም ምስ ወተሃደራት ጣልያን ተሰሊፎም ኣንጻር ደቂ-ሊብያ ኣብ ዝገበሩዎ ናይ ውግእ ወፍሪ ዘጋጠሞም ከቢድ ተመኵሮን ኢዩ። ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ኣብ ርእሲ’ቲ ዝነበሮም ኣፍሪቃዊ ትምህርቲ ብኤውርጳዊ ትምህርቲ ዝተመልመሉ ሰብ ብምንባሮም፡ ዋላ’ኳ ምስ መግዛእቲ ጣልያን ዘራኽቦም ምምሕዳራውን ትምህርታውን ዝምድናታት እንተነበረ፡ ንኽፍኣት መግዛእቲ ጣልያን ብዓንተቦኡ ኢዮም ተገንዚቦሞ። ኣብቲ መእተዊ መጽሓፎም ከም ዝእምቱዎ፡ መሰረታዊ ድርኺት ናይ ዕላማ “ትርቡሊ” ብቐረባ ተኸታቲሎምን ንዝርዝራት እቲ ወፍሪ ብደቂቑ ኣጽኒዖምን ንኽጽሕፉ ዘብቅዖም እውን ውጽኢት ናይዚ ብኣጋኡ ዘጥረዩዎ ነቐፌታዊ ንቕሓት ኢዩ። ብቓላቶም፡ ነዚ ከቢድ ተመኵሮ ኤርትራውያን ኣብ ሊብያ ብስነ-ጽሑፋዊ ወይ ልቢ-ወለዳዊ ኣገባብ ንኽስንዱዎ ዝደረኾም ወይ ዝደፋፍኦም መሰረታዊ ምኽንያት ክገልጹ እንከለዉ፡ ከምዚ ይብሉ፤
እዚ ሓደ ዛንታ ተባሂሉ ዚኅተም ዘሎ መጽሓፍ፤ ቀደም ወዲ 18 ዓመት እንከለኹ ንትምህርቲ ቢለ ዓድ ጣልያን እንክኸይድ፤ ባሕሪ እናተሳገርኩ ዝተስምዓኒ ጦብላሕታን፤ ምስኡ ድማ ናይ ተዓስኪራቶም ዚሳገርዎ ዝነበሩ ኣኅዋተይ ዘለዓዓለይ ዝኽርን ዚገልጽ እዩ። . . . ኣጸሓሓፋኡ ናይ ንኡስ እዩ፤ ናይ’ቱ ሻዑተይ ዕድመይ ዝነበረኒ ናይ ዓሌተይ ሓስባን ሓልዮን እንከስተውዕል ግን ንእግዚኣብሔር ከመስግን የለዓዕለኒ። (ሓደ ዛንታ “መተኣታተዊ”)
ሓደ ዛንታ ብዛዕባ ትካቦ ዝተባህለ ኣብ ግዜ ትሩቡሊ ምስ ጣልያን ተዓስኪሩ ንሊብያ ዝዘመተ መንእሰይ ተዘንቱ። ንጕዕዞ ዓሳክር ኤርትራውያን ካብ ኣስመራ ነቒሎም ሊብያ ክሳብ ዝኣትዉ ትትርኽ። ኣብታ መጽሓፍ ናይቲ መገሻ ድሕረ-ባይታን ግፍዓዊ ዕላማኡን ብንኡድ ቋንቋ ተቐሪጹ ኣሎ። እቶም ዓሳክር ካብ መደበር ባቡር ኣስመራ ክነቕሉ እንከለዉ ዝስመዖም ዝነበረ ግሁድን ሕቡእን ስምዒታት፣ ናይ ኣፋነውቲ ስድራቤታት ጫውጫውታን ብኽያትን፣ ከምኡ’ውን ነቶም ኣፋነውቲ፡ “ኪዱ ካብዚ ርሓቑ” እናበሉ እቶም “ዛብጥያታት ብኹርማጅ (እወ ከም ኣእዱግ) መልጢጦም ለምጢጦም”[4] ከባርሩዎም እንከለዉ ቍልጭ ኣቢላ ተርኢ። ብተወሳኺ፡ ካብ ፎሮቭያ ኣስመራ ነቒሎም፡ ብጎቦታትን ጋለርያታትን ዓርበ-ረቡዕን ነፋሲትን ሓሊፎም፡ ዓይኒ ኣብ ምሓዙ ንባጽዕ ክኣትዉ፣ ካብኡ ብመርከብ ነቒሎም፡ ብፖርት-ሱዳን ኣቢሎም፡ ቀይሕ-ባሕሪ ተሳጊሮም፡ ኣብ ገማግም ባሕሪ ግብጺ ድሕሪ ምዕራፍ ናብ ሊብያ ንኽኣትዉ ብመትረብ-ስወጽ ክሓልፉ እንከለዉ ኣብሪሃ ተርኢ። እቶም ዓሳክር ንሊብያ ክብገሱ እንከለዉ ብዙሕ ናይ ጅግንነትን ናይ ንእስነት ስምዒትን ነይሩዎም’ዩ። እንተኾነ፡ ውግእ ከምቲ ዝሓሰቡዎ ቀሊል ኮይኑ ኣይጸንሖምን። ኣብ ርእሲ’ቲ ዘይለመዱዎ ናይ ቀላይን ምድረበዳን ከቢድ ጕዕዞ፡ ተጻባእቶም ሊብያውያን ብወተሃደራዊ ዓይኒ ብቐሊሉ ዘይምብርከኹ ጥራሕ ዘይኮኑስ፡ ከም ህዝቢ ንሰብኣዊ ክብሮምን፡ ናጽነት ሃገሮምን ዘድሊ መስዋእቲ ንምኽፋል ድሉዋት ከም ዝኾኑ ይርድኡ።
ኤርትራውያን ዓሳክር ንሊብያ ቅድሚ ምኻዶም ዝቐሰሙዎ ወተሃደራዊ ትምህርቲን ጸረ-ዓረባዊ ፕሮፖጋንዳን ነይሩ’ዩ። እቲ ኢጣልያዊ ፕሮፖጋንዳ ነቶም ሊብያውያን ከም ስልጣነ ዘይብሎም ጓሶት ኣትሒቱ ዝርእን ብኣንጻሩ ከኣ ንሓይሊን ዝናን ጣልያን ኣዝዩ ዘተዓባብን ነበረ። እቶም ሊብያውያን ተቓለስቲ ነቲ ኣብ ሓንጐል ዓሳክር ዝነበረ ስእሊ ብግብሪ ምስ ኣፍረሱዎ ግን፡ እቶም ዓሳክር ነቲ ዘምጽኦም ዕላማ እንደገና ክምርምሩዎ፡ ቀስ-ብቐስ’ውን ኵነታት ነብሶምን ሃገሮምን ንኽመዝኑ ይግደዱ። ኣብ ከምዚ ኵነታት እንከለዉ’ዩ ድማ ትካቦ (እቲ ቀንዲ ጠባይ ናይታ መጽሓፍ) መርሚሩ ንነብሱ ክፈልጥ ዝጅምር። ነብስኻ ምፍላጥ ንትካቦ እንታይ ነበረ? መልሲ ናይዚ ሕቶ ብውሑዱ ሰለስተ ተምሳላት ኣለዉዎ። ብፖለቲካዊ ዓይኒ፡ ትካቦ፡ ብዛዕባ’ቲ ውግእ ብሩህ ገምጋም ብምግባርን መግዛእታዊ ኤውሮጳ ኣብ ኣፍሪቃ ዘይፍትሓውን ገበናውን ምዃኑ ብምርዳእን፡ ጸረ-መግዛእታዊ ንቕሓት የጥሪ። ከምኡ’ውን እቲ ብዛዕባ ህዝቢ ዓረብ ኣመልኪቱ ብገዛእቲ ጣልያን ዝተዋህበ ትምህርቲ ሓንጐል ዝምርዝ ዓሌታዊ ኣተሓሳስባ ምዃኑ ተገንዚቡ ብዛዕባ ኣዕራብን ሃይማኖት ምስልምናን ዝነበሮ ኣረኣእያ ይእርም። ብሳልሳይን ወሳንን ደረጃ ከኣ፡ ትካቦ፡ ንባዕሉ ግዙእ ክነሱ፡ ንኻልኦት ንምግዛእ ዘገልግል መሳራሒ ኢምቦሮጥርያዊ ጭቆና ምዃኑ ተገንዚቡ፡ ንተሳትፎ ዓሳክር ኤርትራውያን ኣብ ሊብያ ኣበርቲዑ ይዅንኖ። ትካቦ ንጣዕሳኡን ነፍሰ-ነቐፌታኡን ብኸምዚ ዝስዕብ ይገልጾ፤
[እቶም ሊብያውያን] ጠበናዡ ብዙኀ ኣይርህዎምን ነበረ፤ ጠያይት ዝገደደ፡ ንጉሥ የቢሎም ሹመና የቢሎም እንከለዉስ፤ ብዝከኣሎም ንታ ዓዶም እንካብ ኢድ ጓና ከድኀኑ ይዓጥቁ፤ ሓበሻ ግን ኣብ ዓዱ ንጣልያን ክኣትዉ ሱቕ ቢሉ ርእዩዎምስ፤ ከም ልቢ ዘይቢሉ እንስሳ እናሰገደ ተገዚእዎምስ፤ እዙይ ከይኣኽሎ ከዓ ንቶም ንዓዶም ክከላኸሉላ ዝደልዩ ሰባት ክዋጋእ ይቕረብ ኣሎ። ተገዛኢን ንኻልኦት ክገዝኡ ከዓ መገብርን፤ ንኡ ሓንቲ ኣይክትኣትዎ፤ ዓዱ ሓንቲ ኣይክጥቀመሉ፤ ንቶም ደቂ ምድሩ ሽሕኳ ርኀቃት እንተኾኑ፤ ደቂ ኣፍሪቃ ምዃኖም ዘይተርፎም ጐረባብቱ ከግዝእ እዩ ዝመጸ። (ሓደ ዛንታ 28)
ኣብተን ቀጺለን ዝሰዓባ ክልተ ዝተወሳሰባ ምዕራፋት፡ እቶም ደራሲ ነቲ ዘስካሕክሕ ኲናት በረኻታት ብሰፊሑን ስምዒት ብዝትንክፍ ስነ-ጽሑፋዊ ኣገላልጻን ኣስፊሮሞ ኣለዉ። እቶም ኣብቲ ኲናት ዘተኵሩ ገጻት፡ እቶም ዓሳክር ከመይ ኢሎም ብማይ-ጽምኢ ከም ዝተወድኡ፣ ገሊኦም ኣብቲ ምድረበዳ ፋሕፋሕ ኢሎም ከም ዝጠፍኡ፣ ገሊኦም ብናህሊ መሬትን ቅትለትን ዕጫ ሞት ወሪዱዎም ግደ ኣሞራ ክኾኑ ኣብቲ በረኻ ከም ዝተደርበዩ ይገልጹ። ነዚ ንህይወት ዓሳክር ኤርትራውያን ትሕቲ ህይወት እንስሳ ዝሰርዐ ኣሰቃቒ ትርኢት’ዚ ደራሲ ከምዚ ብምባል ይስንዱዎ፤
እንካብ ምስ ማእዲ ምስ ኲናት ምትሕልላው ዝብል ምስላ ኣሎ። እቶም ዓስከር ይውኣት እዮም ብጽምኢ ኣምዑቶምን ጐረርኦምን ነቒጹ እንከሎ ንቱ ማይ ዘለዎ ድንኳን ምሕላው እሞ፤ እንካብኡ ቕሩብ ክትጥዕም ዘይምክኣል ክንደይ ዝጽንክሮም ከምዝነበረ መን ክርድኦ ይኽእል። ሻዑ ከምቲ እቱ ሃብቶም ኣብ ገሃነም እሳት ኮይኑ ንኣልዓዛር ማይ ጥምዕ ኣቢሉ ኣንዲ ኣጽባዕቱ ልሳኑ ከዝኅለሉ ዝምነ ዝነበረ፤ ከምኡ ቅሩብ ማይ ነጥቢ እኳ ትኹን ክህቡዎም ምደለዩ፤ ግን [እቶም ወተሃደራት ጣልያን] ንኣታቶም ሰብ ከይቐርቡ ከልክሉ በሉዎም እምበር፤ ማይ መን ክህቦም፤ እዙ ሓሳባት እዙይሲ ከመይ ቢሉ ይመጾም። ጨርባሕታ ማይ ስምዕ ብዘበሉላ ልቦም ምስኣ ቁሉብ ትብል ነበረት። ከምዙ ክትበልዕ ከሎኻ፤ ከልቢ ኣብ ጥቃኻ እንተሎ፤ እታ ዓይኑ ምስታ ኢድካ ሓፍ ለጥ እትብል፤ ርኢኻ ርኤ ከማኡ ነበሩ። ብዝተረፈን ከዓ ምስ ጣልያን እንተመዛዘንካዮም ዘይከም ኣኽልባት እዮም፤ ኤረ ኣኽልባት እባ ይሕሱ፤ ዳርንጐት እኳ ዝበልዑ። (ሓደ ዛንታ 35-36)
ጽንሕ ኢሎም ከኣ፡ ደራሲ ነቲ ህልቀት ዓሳክር ወፍሪ ትርቡሊ ኣብ ስድራቤታት ኤርትራ ዝፈጠሮ ሓዘንን ምረትን እንክገልጹ፡ “ኣንታ ነብሶም’ዶ ነጊሩዎም” ብዘስምዕ ኣገባብ፡ ነቲ ኣብ 2013 ኣብ ላምፓዱሳ ዝተረኽበ ዘስካሕክሕ ሓደጋን ካልኦት ናይ በረኻ ቅዝፈትታን ብዘዘኻኽር ቋንቋ፡ ሓዘኖም ይገልጹ። እቲ ንድምር ህዝባዊ ቃንዛ ዝገለጽ ምስቍርቋር ደራሲ ከምዚ ዝስዕብ ይብል፤
ኃዘኖም እውን መጸናንዒ ዘይብሉ ኾነ፤ ከመይሲ ደቆምን ሰቦምን ስኢኖም፤ ንሱ ጥራይ’ውን ኣይኮነን፤ ሬሳታቶም እኳ ኣይረኸቡን፤ ኣብ ዕመቕ ባሕሪ ዓሣ በሊዑዎ ይኸውን፤ ወይ ኣብ በረኻ ቀለብ ራውያታትን፤ ጊደ ኣዛብእን ኮይኑ ይኸውን፤ ዝብል ሓሳብ እናሓሰቡ እውን ጸላኢና ይርኣዮ ዝበኽዩዎ ዝነበሩ። (ሓደ ዛንታ 47)
ምንም’ኳ ብርክት ዝበሉ ምዕራፋት ሓደ ዛንታ ንስነ-መጐት ውግእ ዝገልጹ እንተኾኑ፡ ኣብ መንጎ-መንጎ ደራሲ ካብዚ ዝተመልከትናዮ ናይ ሕርቃን፡ ጓህን ጣዕሳን ገለጻ ወጺኦም ብሃይማኖታዊ ቋንቋ ይዛረቡ ኢዮም። ማለት ቍሩብ ልቢ ኣፍኵስ ብዘብል ቋንቋ ገይሮም እቲ ጥፍኣት ወይ ውድቀት ልዕሊ ዓቕሚ ሰብ ምዃኑ ብምእማት፡ ምሕጽንታኦም ከም ጸሎት ንሰማያት የቕርቡ፤
ኤህ ትርኢ ኣሎኻ ኦኹሉ እትርኢ ኣምላኽ። ርኣዮም እዞም ደቂ ዓድና ከመይ ዝበለ ኃሣር ዝረኸቡ ከምዘለዉ። ገሊኣቶም (ሓደ ክልተ ኣይኮኑን) ቅሩብ ተዓጊሥም፤ ንቶም ዓቕሎም ዝጸቦም ዝነበረ እውን ከጽንዑ ምደለዩ፤ ግን ዘረባ ተሳኦኖም፤ ከመይሲ ጐረሮ እንድኅሪ ነቐጸ ልሳን ዘተርክሶ ጥፍጣፍ እንተደኣ ሰኣነ፤ ዘረባ’ዶ ይከኣል እዩ። (ሓደ ዛንታ 36-37)
እንተኾነ፡ ከምዚ ዝተጠቕሰ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ፡ ከም ካህን መጠን፡ ብዛዕባ ፍታሕ ናይዚ ግዙፍ ናይ ህዝቢ ውድቀት “ካብ ኣምላኽ ደኣ’ምበር ካብ ሰብ’ሲ ኣይርከብን’ዩ” ኢሎም እኳ እንተኣመኑ፡ በቲ ሓደ ወገን፡ ደቂ-ሰባት እውን ንባዕሎም ኣብ ታሪኽ ቦታኦም ኣብ ምውሳንን ሽግራት ህይወቶም ኣብ ምፍታሕን ሓላፍነት ከም ዘለዎም ብብሩህ ይሕብሩ፡፡ ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ህዝቢ ወይ ዜጋታት ፖለቲካውን ማሕበራውን ለውጢ ኣብ ምምጻእ ወሳኒ ግደ ከም ዘሎዎም፡ ስለዚ ድማ ተራኦም ብንጡፍ ክጻወቱ የማሕጽኑ። ብፍላይ ንካህናት ዓደቦ ከኣ፡ እቲ “ህዝቢ እንተዘይከኣለስ ንሕና’ኸ?“ ብዘስምዕ ኣዘራርባ፡ ብዛዕባ’ቲ ሽዑ ንዕኦም ዘሻቕሎም ዝነበረ ጕዳይ ዕስክራና ትርቡሊ ድምጾም ንህዝቢ ከስምዑ ብምዝኽኻር ወይ ብምዕዳም ለበዋኦም ብሓንቲ ዋዛን-ቍምነገርን ዝሓቘፈት ባህላዊት ደርፊ ገይሮም የተሓላልፉ። ንሳ ከኣ ከምዚ ትብል፤ “ኣቱም ኣቦይ ቀሺየ፤ ዓገብ እንዶ ኣይትብሉየ፤ ሓደ ጐበዝ ሰኣና ከይዶም ትሪቡሊ’የ”።[5]
“ታሪኽ ይድገም’ዩ” ዝብል ኣበሃህላ ኣሎ። ትርጕም ናይ ታሪኽ ምድጋም (historical iteration of an event) ብጥንቃቐ ክትሓዝ ዘለዎ’ኳ እንተኾነ፡ ሓቅነት ናይዚ ኣበሃህላ’ዚ ግን ኣብ ኤርትራ ብተደጋጋሚ ጐሊሑ ይርአ። ሎሚ’ውን ኣብ ኤርትራ ነቲ ኣብ ላዕሊ ክጥቀስ ዝጸንሐ ናይ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ድርሰት ዘዘኻኽር ተመሳሳሊ ኵነታት ተፈጢሩ ኣሎ። ንኽልቲኡ ክውንነታት፡ ነጻጺልካ ዘይኮነስ፡ ከም ዝተኣሳሰረ ሃገራዊ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ገይርካ እንተ ርኢኻዮ፡ እቲ ተመሳስልነት ብኽልተ መገዲ ክበርህ ዝኽእል ሓቅነታት ኣለዎ። ብሓደ ወገን፡ ሕጂ’ውን ተኻታታሊ ኲናት: ዕስክርናን ጭቆናን ዝፈጠሩዎም ውሕጅ ሽግራትን ሕሰማትን ነታ ሃገር ኣዕለቕሊቖም ንህዝባ ናብ ባዳ ምድረበዳን ደልሃመት ባሕርን ዝደፍእሉ ክውነንት ተፈጥሩ ኣሎ። በቲ ሓደ ወገን፡ ልክዕ ከምቲ ኣብ “ግዜ ትርቡሊ” ካህን ደራሲ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ንዅነታት እቲ ህዝቢን ሃገርን ተገንዚቦም ኣንጻር ምምሕዳር ጣልያን ዝወሰዱዎ ናይ ምስክርነትን ነቐፌታን ስጕምቲ፡ ሎሚ’ውን ኵነታት ሃገርን ህዝቢን ዘሻቐሎምን ዘሕሰቦምን ካህናት ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ ብዛዕባ’ቲ ጕዳይ ብግልጺ ተዛሪቦም፡ ነቐፌታኦምን ምሕጽንታኦምን ኣቕሪቦም ኣለዉ። ምናልባት ኣብ መንጎ ጽሑፍ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ኣብ ሓደ ዛንታን ናይዞም ኣርባዕተ ኣቡናት ጽሑፍ ኣብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ን ፍልልይ እንተሃልዩ፡ እቲ ቀዳማይ ሕሉፍ ስቓይ ዓሳክር ኤርትራውያን ኣብ ግዜ መግዛእቲ ጣልያን ዝገልጽ ታሪኻዊ ልቢ-ወለድ፡ እዚ ዳሕረዋይ ከኣ ህያው ስቓይ ኤርትራውያን ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዝርዝር ዝስንድ ምዃኑ ኢዩ።
ኩሉ በቲ ጒዳይ ዝግደስ ከምዘንበቦ፡ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ብዝብል ኣርእስቲ ዝቐረበ፡ ሃገራውን ኣህጉራውን[6] ኣቓልቦታት ዝረኸበ ጽሑፍ፡ ካብ ሃይማኖታዊ እምነትን ሞራላዊ መርገጽን ናይቶም ደረስቱ ካቶሊካውያን ኣቡናት ተበጊሱ ብዛዕባ ወድዓዊ ኵነታት ናይ ሎሚ ኤርትራን ህዝባን ዝትንትን ጽሑፍ ኢዩ። እቲ ሻቕሎታቶምን ነታ ጽሕፍቲ ንኸዳልዉን ንኽዝርግሑን ዝደረኾም ምኽንያት ከቕርቡ እንከለዉ፡ እቶም ኣቡናት እምነትን ትምህርትን፡ ሓልዮትን ተግሳጽን፡ ሞራላዊ ትብዓትን ራእይን ብዘጠናንግ ቃላት ገይሮም ይገልጹዎ። ንሕመረት ምኽንያት መጽሓፊኦም ከምዚ ዝስዕብ ክብሉ ብቓላቶም ኣስፊሮሞ ኣለዉ፤
“ካብ ምእማን ንዚመጽእ ዓቢይ ታሕጓስ ንምስትምቓርን እምነት ንዚኸፍተልና ሰፊሕ ኣድማስን፣… ነታ እምነት’ቲኣ ድማ ብፍጹም ሓድነታን ምልኣታን ክንገልጻ፣ በቲ ህላዌኡን ብስራሕ መንፈስ ቅዱስን በርቲዕና፣ ኣብ ዝኽሪ ጐይታ እሙናት ኮይንና ንኽንርከብ…” ብዚብል ዕላማ ነዚ ንጽሕፈልኩም ኣሎና። (“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 5)
ነቲ ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ገኒኑ ዘሎ ሃይማኖታውን ብሄራውን ወጥርታትን ሓሓሊፉ’ውን ኣብ ውሽጢ ሃይማኖታትን ብሄራትን ኣውራጃታትን ዝርአ ምስሕሓባት ብምግንዛብ: ከሎ ገና ንህዝቢ ኤርትራ ዕላማ ጽሑፎም ብጽሩይን ሃናጽን መንፈስ እተበገሰ ምዃኑን ብጌጋ ከይውሰድን ከኣ የጠንቅቑ። ንዓና “ንኵነታትናን ኵነት ሓውናን ክንግምግም ግቡእ እዩ” ድሕሪ ምባል “ነዚ ንምግባር ‘ዚደፍኣና ዘሎ ምድራዊ ወይ ሓላፊ ነገር ንምዕታር ወይ ክብርን ዝናን ተመኒና ወይ ድማ ንኻልእ ናብ ወገንና ንምስሓብ ዘይኮነስ ናይ ኣገልግሎት ባህጊ ጥራሕ’ዩ’” ክብሉ ይድምድሙ።[7] ዳኒኤል ልቫይን ዝተባህለ ናይ “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” (liberation theology) ተመራማሪ፡ “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America” ኣብ ዝብል ዓንቀጹ፡ ንዕላማታት ናይቶም ኣብቲ ዞና ንማሕበራዊ ፍትሒ ዝቃለሱ ካህናት ኣብሪሁ ይገልጾ። ነቲ ናይ ልቫይን ገለጻ ምስቲ ሕጂ ንካቶሊካውያን ኣቡናት ኤርትራ ዘለዓዓሎም ድርኺት ኣዛሚድካ እንተሪኢኻዮ፡ ንመበገሲኦምን መሰረታዊ ፍልስፍናኦምን ንምብራህ ዝሕግዝ እማመ ኢዩ። እቲ ተመራማሪ ኣብ ጽሑፉ ከምዚ ክብል የመልክት፤
[እቶም ኮሎምቢያዊ ካህን] ዘቕረቡዎ ርእይቶ ሃይማኖት ኪንዮ ርዱእ ስርዒታውን ስነ-ሓሳባውን ትካላት ቤተ-ክርስትያን ዝሓልፍ ግደ ከምዘሎዎ ዘርኢ ኢዩ። ትዕዝብታኦም፡ ሃይማኖት ኣብ ሓርነት ወዲ-ሰብ ዝጻወቶ ወሳኒ ግደ ከምዘለዎ፡ ኣብቲ ንሓርነት ዝግበር ጸዓት ድማ፡ ስብከተ-ወንጌል ካብቲ ኣብ ምድሪ ዝሓሸ መዓልታዊ መነባብሮ ንምፍጣር ዝዕልም ጻዕሪ ክፍለ ከምዘይክእል የመልክት።[8]
ኣስዒቡ ልቫይን ንሕመረት ሓርነታዊ ቲዮሎጂን ከመይ’ሉ ምስ መነባብሮን ቃልስን ውጹዓት ከም ዝተኣሳሰርን ከብርህ እንከሎ፡ “ብዛዕባ ድኽነት ምሽቓልን ብግብሪ ንድኻታት ምሕላይን ንክለሰ-ሓሳብን ስነ-ምግባርን ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣጣሚሩ ይገልጾም” ይብል።[9]ኣብ ህልዊ ኲነታት ኤርትራ፡ እዚ ናይ ልቫይን ኣበሃህላ ሃይማኖት ኣብ ውሽጢ ቤተ-ክርስትያን ጥራሕ ከይተዓጽወ፡ ካብኡ ወጺኡ ኣብ ጕዳይ ምሕደራ ህዝብን ትካላት መንግስትን ግደ ብምጽዋት፡ ንመንፈሳውን ሞራላውን ሓይሉ ኣብ መዓላ ምሕራር ህዝቢ ካብ ኵለንተናዊ ጭቆናን ምዝመዛን ምልኪ ምውዓል ዝብል ትርጕም ይሕዝ። እቲ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ናይ ኣቡናት ጽሑፍ በዚ መንጽር’ዚ ምስ ዝርአ ድማ፡ እቲ ዝርዝራቱ ነዚ ሓቂ’ዚ ዘንጸባርቕ (ወይ’ውን ንበል ነዚ ኣተራጓጕማ’ዚ ዝድግፍ) ኮይኑ ንረኽቦ።
ቀንዲ ዕላማ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ንህሉዋት ሽግራት ኤርትራ ምትንታንን፡ ፍታሓት ክኾኑ ዝኽእሉ ሓሳባት ምእማትን ኢዩ። ማእከላውያን ነጥብታት ናይቲ መልእኽቲ ከምዚ ዝስዕብ ክጽመቑ ይከኣል። ኣብ መጀመርታኡ እቲ ጽሑፍ ንባህርያዊ ጸጋታት ኤርትራን ንናይ ህዝቢ ኤርትራ ታሪኻዊ ምጽውዋር ሃይማኖታትን ብሄራትን ዘኪሩ፡ ነቲ ብሰላምን ምክብባርን ናይ ሓባር ምንባር ድሌቶም የመጕስ። ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ከም ኣሓትን ኣሕዋትን ኴንካ ንሓድሕድ ምድግጋፍን ሃለዋት ሓድሕድ ምግባርን ዝጸንሐን ዘሎን ጽቡቕ ባህሊ ምዃኑ የረጋግጽ። እንተኾነ ብዛዕባ ድሕሪ ናጽነት ዝተፈጥሩ ምዕባሌታት ብምግምጋም፡ ዋላ’ኳ ሓደ-ሓደ ንህዝቢ ዝሕግዙ ስራሓት እንተተገብሩ፡ እታ ሃገር ገና ብ“ዘይሓወየ ቍስልታት” (ገጽ 9) ትሳቐ ከም ዘላ ይዝርዝር። ብመሰረት እቲ መልእኽቲ እቶም ዘይሓወዩ ቍስልታት ኣብዞም ዝስዕቡ መዳያት ተጋሂዶም።
ነቲ 365 ስደተኛታት ኤርትራውያን ዝሃለቕሉ ሓደጋ ባሕሪ መዲተራንያን ብምዝካር እቲ ሰነድ ንምኽንያት መስደዲኦምን ህልቀቶምን ይሕብር። “እዚ ፍጻመ’ዚ ከኣ ናይቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ኣብ ፈቐዶ ሩባን ኩርባን፡ ኣብ ፈቐዶ ባሕርን ምድረበዳን ብኢድ ጨወይትን ገፋዕትን ክፍጸም ናይ ዝጸንሐ ተመሳሳሊ ህልቀት መቐጸልታ እዩ፡” (ገጽ 10) ድሕሪ ምባል፡ ህዝቢ ኤርትራ በቲ ተደጋጋሚ ምረት ርዒዱ ከይተበታተነን እንታይነቱ ከም ህዝቢ ከየጥፍአን ነቲ ‘ናይ ተስፋን ምምላስን ሓሳብ ፈጺሙ’ ከይርስዖ የተባብዕ (ገጽ 5)።
እቲ ሰነድ ንዋሕዚ ስደት ኤርትራውያን ብዝምልከት ዝተፈላለዩ ምኽንያታት የቕርብ። እቲ ቀንዲ ምኽንያት ኣብ ኤርትራ እቶም መንእሰያት ግቡእ ስራሕን ናይ ትምህርቲ ዕድላትን ብምስኣኖምን፡ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ “ኣይሰላም ኣይኲናት” ዘሎ ኵነት ብተበላሓትነት ክፈትሖ ብዘይምብቅዑን፡ መብዛሕትኦም ኣብ ዕስክርና ተሸኺሎም ብምህላዎም ኢዩ። ግና እቶም ነቲ ሰነድ ዝደረሱ ካህናት ኩሉ ምንጪ ጌጋታት መንግስቲ ኤርትራ’ዩ ካብ ዝብል ጥምዙዝ ትንተና ይቝጠቡ። ንመንእሰያት ኤርትራ’ውን ሓለፍነት የሰክሙ። ኣብ ክንዲ ኣብ ዓዲ መነባብሮኻ ከተመሓይሽ ምጽዓር ናብ ስደት ምህዳም፣ ኣብ ክንዲ ናብራኻ ተመሓይሸሉ ዕድላት ምንዳይ ካብ ደገ ዝመጽእ ገንዘብ ምጽባይ፣ ብናይ ሓሶት መርዓታት ንወጻኢ ምኻድ ካብቶም ጃምላዊ ስደት ንኽፍጠር ዘበርከቱ ረቛሒታት ምዃኖም ይጠቕሱ (ገጽ 11-12)።
ወዲ-ሰብን ኣካላት ሰውነትን ምሻጥ (human and organ trafficking)ሓደ ካብቲ ንኤርትራውያን ዘብርስ ዘሎ እሞ ከኣ ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ዘይንቡርን ዘይፍለጥን ዘስካሕክሕ ኣረሜናዊ ተግባር’ዩ። ስፍሓት ናይዚ ብሃገራውያንን ወጻእተኛታትን ዝፍጸም ጨካን ውዕለት፡ ሰብ ቀቲልካ ኣካላት ሰብ ጠቢሕካ ምሻጥን፣ ደቀንስትዮን ደቂ-ተባዕትዮን ብስጋ ተጋሲስካ ንኣራዊት ምድርባይን ዘጠቓልል ኢዩ። እቶም ካህናት ነዚ ረሳሕ ተግባር’ዚ ሓዘኖም እናገለጹ ኣትሪሮም ይዅንኑ። ኣቤቱታኦም ናብ መንግስቲ ኤርትራን ማሕበረሰብ ዓለምን ብምቕራብ ድማ እቲ ጕዳይ ብጥብቂ ምክትታል ክግበረሉን ብቕልጡፍ ደው ክብልን ኣትሪሮም ይምሕጸኑ። ከምኡ’ውን፡ እቲ ኵነታት ኣዝዩ ዘስካሕክሕ እንከሎ፡ ብኣንጻሩ፡ ብማሕበረሰብ ዓለም ብሓፈሻኡ፡ ብፍላይ ግን ብወገን መንግስቲ ኤርትራ፡ ነቲ ጕዳይ ንምፍታሑ ዝተራአየ ዝሕቱል ግብረ-መልሲ ኣብ ጸብጻብ ብምእታው፡ እቶም ካህናት ብምግራም ከምዚ ኢሎም ይሓቱ፤
ኣብ ታሪኽ ተሰሚዑ ዘይፈልጥ፣ ዘመነ ባርነትን ሕጊ-ኣራዊትን ኣብ’ዚ ስልጡን ዓለም ተመሊሱ ዝኣተወሉ ኵነታት ክትርኢ ከሎኻ፣ ናይ’ቶም ፈጸምቱ ሕሊናን ኣተናን’ኳ እንተደንዘዘ፣ እቲ ነዚ እናረኣየ ዚርከብ ዓለምከ ከመይስ ከመይ ኢሉ ተጻዊሩዎ ኣሎ?? ንምቅዋሙ ንምውጋዱ’ውን ዘይምጒያዩ፣ ኣውራ ከኣ እዚ ነውራምን ኣራዊታውን ተግባር ናይ ዚፍጸመሉ ቦታን፣ ናይ ዚፍጽሙ ሰባትን፣ ናይቶም ኣብ ልዕሊኦም ዝፍጸም ግዳያትን… መንግሥታትን መራሕትን፣ ምድሪ ዘቢጦም ነዚ ግፍዕ’ዚ ንኸወግዱ እንታ ዘይምግበሩ!! እዚ ዘስካሕክሕ ተግባር’ዚ ዘይተዓግተስ ድሌት ድዩ ማህሚኑ? ዓቕሚ ድዩ ደኺሙ? ወይ ከኣ ዝተገብረ ጻዕሪ እንተሎ፣ ጻማ ድዩ ተሳኢኑ? ወይስ መን’ዩ ረቢሑሉ? እንታይ ኢና ክንብል? (…) ታሪኽን ግዜን ግን ከግህዶን ኪፈርዶን ዘለዎ እዩ። (“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 12-13)
ሓፈሻዊ ምጣኔ-ሃብታዊ: ማሕበራውን ስነ-ልቦናውን ኵነታት ኤርትራ ብዝምልከት፡ እቲ ሕብረተሰብ ብድኽነትን ዝተፈላላዩ ሕማማትን (ኤይድስ: ሽኮርያ፡ ጸቕጢ ደምን ስነ-ኣእምራዊ ጭንቀትን) ዝተጠቕዐ ምዃኑ እቲ ሰነድ ይሕብር። ኣብ ርእሲ’ቲ ክሊማዊ ለውጢ: ምስፍሕፋሕ ምድረበዳነትን ድኽነት መሬትን ዘበገሶ ቍጠባዊ ሕሰም፡ እታ ሃገር ስእነተ-ስራሕ ብዘበገሶ ቅልውላው ናብራ፡ ስደትን ብርሰት መንእሰያትን ትሳቐ ከም ዘላ ኣጕሊሑ የርኢ። ከምኡ’ውን እቶም ኣቡናት ኣብ ጽሑፎም: ካብቲ ኣዝዩ ዘሻቕል ካልእ ተደራቢ ሽግር ብምጥቃስ ፡ ህድማ መንእሰያት ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ኣቦታትን ኣደታትን ኤርትራውያን ምስ ደቆምን ደቂ-ደቆምን መታን ክተኣኻኸቡ ናብ ስደት ይውሕዙ ምህላዎም የነጽሩ። እቲ ዋሕዚ ከምዚ ኢሉ እንተቐጺሉ ከኣ እታ ሃገር ህዝቢን መጻኢ ወለዶን ዘይብላ ኮይና ከይትቓድር ስግኣቶም ይገልጹ፤
ስለ’ዚ ሃገር ናይ ሰባት ድኻ ትኸውን ከም ዘላ ብግልጺ ዚርአ ዘሎ ኵሉ፣ ኣብ ዝኾነ ማኅበራዊ ጕዳይ ከም እንዕዘቦ፣ እቲ መንእሰይ ወለዶ ጥራሕ ዘይኮነስ፣ እቲ ማእከላይ ወለዶ ዚበሃል’ውን ዳርጋ የሎን፣ ንኡስ ወለዶን ሓይልን ዘይብላ ሃገር እንታይ እዩ እቲ ዕድላ? ሃገር ብሕዝባ ብሰባ እያ እትደምቕን እትጽብቕን እምበር፣ ብዘይሰብ ዓዲ ዓዲ ኣይከውንን፣ ሃገር ከኣ ሃገር ኣይትኸውንን። ((“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 14)
ስደት ክበዝሕ ከሎ ጥምረት ስድራቤታት ከምዝጕዳእ ፍሉጥ ኢዩ። እቲ ጽሑፍ ንምብትታን ስድራቤታት ኤርትራውያን ብዝምልከት ድሕነት ሃገር ካብ ህይወት ስድራቤት: ህይወት ሃገር ከኣ ካብ ድሕነት ስድራቤት ተፈልዩ ክርአ ከም ዘይከኣል ብዝርዝር የረድእ። ነዚ ዓሚቝ ሓቅነት’ዚ ድማ: እቲ ሰነድ: ‘ስድራቤት መሰረት ሕብረተሰብ’ ምዃና ርዱእ ኮይኑ: ሃገር፤ “ምእንቲ ህዝባ ዝቖመት’ምበር: ሰብ ምእንቲ ሃገር ከምዘይኮነ” ኣስሚሩሉ ኣሎ።
እቶም ካህናት: ኣብ ጽሑፎም: “ሞራላዊ ሕንጸት” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ብዛዕባ ሞራላዊ ውድቀትን ብልሽውናን ኣብ ኤርትራ ብደቂቑ ይዛረቡ። እቲ ብልሽውና ካብ ህዝባዊ ሞራላዊ ውድቀት ድዩ ተላዒሉስ ወይስ እቲ መንግስቲ ዝፈጠሮ’ዩ ንዝብል ሕቶ’ኳ ቍርጺ መልሲ እንተ ዘይብሉ: ብእምነቶም: ኣብታ ሃገር ምምሕዳራዊ ግሉጽነትን ናጻ-ፕረስን ዘይምህላዉ ናይ ‘ሰበይ-ሰብካ’ን ልሙስነትን ሕሜታን ባህሊ ንክነግስ ባይታ ከፊቱ ኢዩ።
ዝሓየለ ነቕፌታ ናይቲ ሰነድ ኣብ ስእነት ልዕልና ሕጊ’ዩ ዘተኵር። ስእነት ልዕልና ሕጊ ኣብ ኤርትራ ቅድሚ ሕጂ ብብዙሓት ምሁራንን ተቓወምቲ ጕጅለታትን ዝተዘርበሉ ጕዳይ ኢዩ። ብፍላይ ኣብ ወጻኢ። ኮይኑ ግና፡ ኣብዚ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ሰነድ ብዝርዝር ምስፋሩ ፍሉይ ኣድማዕነት ዝህቡዎ ሰለስተ ነጥብታት ኣለዉ። ሓደ: ጸሓፍቲ ከም ዘረጋግጽዎ: ብደገ ዝተጻሕፈ ዘይኮነስ በቶም ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮይኖም ለውጢ ንኸምጽኡ ዝጽዕሩ ብምዃኑ ኢዩ። ነዚ ሓቂ’ዚ እቶም ካህናት ኣጸቢቖም ይፈልጡዎ ኢዮም፤ “ንሃገር ድማ እቲ ኣብ ውሽጣ ኮይኑ ዝሓንጻ’ዩ ሕልፊ ዘድምዓላ” (ገጽ 14) ክብሉ ከኣ ኣብቲ ጽሑፎም ገሊጾሞ ኣለዉ። ካልኣይ: እቲ ነዚ ጕዳይ’ዚ ዝገልጽ ቋንቋኦም ግሉጽን ሓያልን ጥራሕ ዘይኮነስ ንዅነታት ዘይሕጋዊ ማእሰርቲ: ስእነት ሰብኣዊ መሰላትን ተደላይነት ሕገ-መንግስትን ብዘይ ቀለ-ዓለም ብስም ረቚሑ ብህጹጽ ንኽፍታሕ ዝጽውዕ’ዩ። እቲ ሳልሳይ ነጥቢ ከኣ: ዋላ’ኳ እቲ ጨቋኒ ባህሪ ናይቲ ስርዓት ኣብ ጸብጻብ ብምእታው: ካልኦት (ብጋህዲ ዘይተዘርግሑ) ተመሳሰልቲ ጽሑፋት ክህልዉ ዝግመት እንተኾነ: እዚ ሰነድ’ዚ እቲ እንኮ ብግልጺ ናብ ህዝቢ ዝተዘርግሐ፡ ደፋር: ሞራላውን ነቕፌታውን ጽሑፍ ብዛዕባ ፖለቲካውን ማሕበራውን ፍትሒ ኣብ ኤርትራ ምዃኑ’ዩ። ብዛዕባ ስእነት ልዕልና ሕጊ ብዝምልከት እቶም ካህናት ከምዚ ክብሉ ኣስፊሮም ኣለዉ፤
ንትምህርቲ ከም መሰረት ስራሕን ምዕባሌን ብምርኣይ፡ ትካላት ሃገራዊ ትምህርቲ ብግቡእ “ንኽስርዑን ንኽምዕቡሉን” እውን እቲ ሰነድ ይጽውዕ። ሃገራዊ ስርዓተ-ትምህርቲ ኣብ ኣካዳሚያዊ ትምህርቲ ጥራይ ዘተኰረ ዘይኮነስ፡ ንዘመናዊ ኵሉንተና ፍልጠት ተመሃሮ ኣብ ግምት ዘእተወ መታን ክኸውን ንኣምራት “ማዕርነት: ደሞክራዊያውነት: ፍትሕን ርትዕን: መሰል ሕጋውነትን ተሓታትነትን” (ገጽ 18) ዘማእከለ ክኸውን ከም ዝግባእ ይሕብሩ። ብኣረኣእያኦም ከምዚ ዝኣመሰለ ኣካዳሚያውን “ማሕበራዊ ንቕሓትን” ዘጨብጥ ትምህርቲ’ዩ ንሃገር ካብ ናይ ደገ ዝመጽእ ናይ ወጻእተኛታትን ደቂ-ሃገርን ምጽወታት ኣውጺኡ: በብቝሩብ ርእሳ ናብ እትኽእለሉ ደረጃ ዘሰጋግራ (ገጽ 18)።
ግደ ሓቂ ንምዝራብ: ብርክት ዝበሉ ካብቶም ኣብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” በዞም ኣቡናት ከም ነቐፌታን ምሕጽንታን ቀሪቦም ዘለዉ ነጥብታት፡ ቅድሚ ሕጂ ብኻልኦት ውልቀ-ሰባትን ጕጅለታትን ናጽነት ኤርትራ ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ በብእዋኑ ክግለጹ ጸኒሖም ኢዮም። ማለት ብዛዕባ ኣድላይነት ሕገ-መንግስቲ: ናጻ-ፕረስን ዝተፈላለዩ ተምሳላት ማሕበራዊ ፍትሕን ዝቐረቡ ትንተናታትን ለበዋታትን ውሑዳት ኣይነበሩን። ንኣብነት ኣነ ንባዕለይ፡ ኣብ ሕዳር 27፡ 1992፡ ብዛዕባ ጕዳይ ኣድላይነት ድርሰታዊ ናጽነትን ሓደገኛነት ሳንሱርን ኣመልኪተ ኣብ ኣስመራ ንጸሓፍትን ጋዜጠኛታትን ህዝብን ካብ ዘቕረብኩዎ ለበዋ: ሎሚ (ጓሂ እናተሰምዓኒ) ገለ ካብኡ ንመዛኻኽሪ ክጠቀስ እደሊ። ኣርእስቲ ናይቲ መደረ “ናይ ደረስቲ ናጽነት” ኢዩ ነይሩ፣ ብዛዕባ ሓደገኛነት ሳንሳር ድማ ከምዚ ይብል፤
“ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” ኣብ 1960-1970ታት: ብድፍኢት ካቶሊካውያን ቤተ-ክርስትያን ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ዝጀመረ: “ኣብ ወሳኒ መድረኽ ዘመናዊ ታሪኽ ሃገራት ኣመሪካ” ዝተጋህደ ፍጻመ ኢዩ።[11] እዚ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ኣብ መብዛሕትአን ሃገራት ላቲን ኣመሪካ (ኣርጀንቲና: ቺለ: ኮሎምቢያ: ፔሩ: ጓቲማላ: ኒኳራጓን ካልኦትን[12]) ዝተራእየ ምንቅስቓስ’ዚ ኣንጻር’ቲ ብሰንኪ ምልካውያን መራሕቲ ዘጓነፈ መጠኑ ዝሓለፈ ብልሽውና: ጭቆናን ኣድልዎን ዝተላዕለ ነበረ። ቅድሚ’ዚ ሓድሽ ምንቅስቓስ’ዚ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን በቲ ዓቃባዊ ኣጠማምታኣን በቲ ምስ “ጸረ-ለውጢ ዝኾኑ ሸነኻት” ዝነበራ ሓፈሻዊ ሽርክነትን ኢያ ትልለ ነይራ።[13] ድሒሩ ግን ኣብቲ ከባብን ዓለምን ብዝተራእዩ ተደጋገምቲ ክስተታት ማሕበራውን ፖለቲካውን ቅልውላዋት ዝፈለቑ ስነ-ሓሳባት: እንተላይ ማርክስነት[14]፡ እናተጸልዉ ገለ ካህናትን ምሁራትን ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ምስ ህዝቢ ወጊኖም ኣንጻር ወጽዓ ደው ክብሉ ተራእዮም። እዚ ኣብ ክቱር ምልክን ርእሰማላዊ ስስዐን ዝገነነለን ሃገራት ላቲን ኣመሪካ፡ ግሁድ ፖለቲካዊ መርገጽ ሒዝካ ምስ ህዝቢ ጠጠው ናይ ምባል ተርእዮ እምበኣር ኣብ ታሪኽ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ታሪኻዊ ነጥበ-መቐይሮ’ዩ ነይሩ።[15]
ከምእኒ ልቫይንን በሪማንን ዝኣመሰሉ ተመራመርቲ፡ ታሪኻዊ ክስተትን ትሕዝቶን ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ብዕትበት ክጽናዕ ከምዘለዎን እቲ ዝግበር ክለሰ-ሓሳባዊ ትንተና ነቲ ምንቅስቓስ የግድን ምስ ኣብ ሕብረተሰብ ዘለዎ ጽልዋ ኣዛሚዱ ክምርምሮ ከምዝግባእን ይሕብሩ። ዘይሩ-ዘይሩ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ምስ ውጹዓት ኣህዛብ ካብ ዝህልዎ ዝምድና ነጺልካ ምርኣይ ትርጕም ከምዘይብሉ ወይ’ውን ከም ዘይከኣል እውን ይግምግሙ።
ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ንድኻታት ይሰምዕ: ማዕረኦም ወሪዱ ከኣ ካብ መነባብሮኦምን ዓለም-ርእይቶኦምን ይመሃር። ኣብ ህዝባዊ ቃልስታት ጸግዒ ምውሳድን ምስ ውጹዕ ደው ምባልን መሰረታውያን ኣምራት ናይዚ ክለሰ-ሓሳብ ኮይኖም: ማእከላይ ወይ ኢሻራዊ መርገጽ ምውሳድ ከም ምስሉይነትን ዘይክውነታውን ይሕሰብ።[21]
ንካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ምስ “ምጽወታን” ምሕጋዝ ውጹዓትን ዘተኣሳስራ ታሪኽ ነዊሕን ፍሉጥን ኢዩ። እሞ፡ እዚ ታሪኽ’ዚ ርዱእ ካብ ኮነ፡ “ንሓርነታዊ ቲዮሎጂ ፍሉይ ዝገበሮ ደኣ እንታይ ኢዩ?” ዝብል ሕቶ ክልዓል ይኽእል ኢዩ። ተመራመርቲ እቲ ዓውዲ ከም ዝገልጹዎ፡ ምስ ምቕልቃል ሓርነታዊ ቲዮሎጂ እቲ “ድኻታት ምሕጋዝ” ዝብል ኣምር ናብ “ውጽኢት ወይ ለውጢ ንድኻታት ምምጻእ” ናብ ዝብል መትከላዊ እማመ ምቕያሩ ኢዩ። ብመሰረት እዚ ሓድሽ ኣጠማምታ ድማ ንድኽነት ብኣዝዩ ሓፈሻዊ: ጥቕሉል ኣጠማምታ ምርኣዩ ተሪፉ: ንመሰረታዊ ወይ ትካላዊ ጠንቅታቱን መፍትሒኡን ምምርማር ተጀሚሩ።[22] ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ብከለሳ-ሓሳባዊ ዓይኒ፡ ምንቅስቓስ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ንዓበይቲ ፖለቲካውን ቍጠባውን ጒዳያት ሕብረተሰብ ብግልጺ ብዓይኒ’ቲ ድኻ ህዝቢ ገይሩ ይጥምት፣ ብተግባር ድማ መራሕቲ ሃይማኖትን ዜጋታትን ንረብሓ ህዝቢ ክጣበቑ ይጽውዕን ይሰርሕን።[23]
ገለ ሰባት፡ በቲ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ማሕበራዊ ፍትሒ ዘለዎ ኣተኵሮ ተደናጊሮም፡ እቲ ምንቅስቓስ ካብቲ ቀንዲ ዓንዱ ዝዀነ መንፈሳዊ ወይ ሃይማኖታዊ ሰረተ-እምነት ዝረሓቐ’ዩ ኢሎም ይኣምኑ። እዚ ኣረኣእያ’ዚ ጌጋ ኢዩ። እቶም ነቲ ምንቅስቓስ ብደቂቑ ዘጽንዑዎ ተመራመርቲ ከም ዘብርሁዎ፡ ኣብ ተመኵሮ ላቲን ኣመሪካ፡ እቶም ናይ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ተንቀሳቐስቲ ኣብ መንፈሳዊ ሰረት ናይቲ እምነት ተመርኲሶም’ዮም ንዓመጽን ምዝመዛን መኪቶሞ። ብፍላይ’ውን ንናይቲ ቤተ-ክርስትያን ልሉያት ነቢያትን መላእኽትን ተጠቒሞም ከም ኣብነታት ብምውሳድ ነቲ ህዝቢ ንመሰሉ ንኽቃልስ ምሂሮሞ። ጉስታቮ ጊተረዝ ኣብ’ታ ኣብ 2003 ዝተሓትመት፡We Drink from Our Own Wells፡እትብል መጽሓፉ ንማእከላዊ ኣገዳስነት መንፈሳዊ ሰረተ-እምነት ኣብ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ከምዚ ክብል ኣስሚሩሉ ኣሎ፤
እቲ መንፈሳዊ ሰረተ-እመነት፡ ብመሰረቱ ካብታ ናይ ድኻታት ዝዀነት ቤተ-ክርስትያን ዝውለድ ኢዩ። ማለት፡ ካብቶም ምስ ኣበየ ኵርናዕ ዓለም ምስ ዝርከቡ ድኻታት ህዝቢ ሕብረትን ምድግጋፍን ንኽተርር ዝፍትኑ ኣመንቲ ዝምንጩ ኢዩ። እዚ መንፈሳውነት’ዚ ማሕበራዊ ኮይኑ፡ ኣድማሳዊ ኣቕጫጭኡ ከይሰሓተ፡ ምስ ሃይማኖታዊ ዓለመ-ርእይቶ ናይቶም ጭቁናት፡ ኣመንቲ ህዝቢ ዝተዋሃሃደ ኢዩ። ከምዚ ዘለ መንፈሳውነት ኵሉ ግዜ እናተሓደሰ ዝኸደሉ ምኽንያት ከኣ፡ እቲ ንልኡምነት ነጺግና፡ ብተባላሓትነት ንኽንሰርሕ ዝደፍኣና ፍቕሪ ኣምላኽ ንባዕሉ ወትሩ እናተሓደሰ ዝነብር ብምዃኑ ኢዩ።[24]
እዚ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ብዝብል ኣርእስቲ ዝተዘርግሐ ሰነድ ካቶሊካውያን ኣቡናት ኤርትራ ሓደ መርኣያ ኣብነት ናይቲ ኣብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ዝተራእየ ምንቅስቓስ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ’ዩ ኢልካ ክውሰድ ይከኣል’ዩ። ዋላ’ኳ እቶም ታሪኻውያን ክስተታት ኣብ በበይኖም እዋንን ቦታን ደኣ ይፈጸሙ’ምበር: ክልቲኦም ኣንጻር ጭቆናን ምእንቲ ውጹዕ ህዝቢን ብዝወስዱዎ መሰረታዊ ተበግሶ ነጻጺልካ ምርኣዮም ኣጸጋሚ’ዩ። ምናልባት ምንጻር ዘድልዮ ግን፡ እዚ ናይ ኤርትራ ተርእዮ: ብርዱእ ጂኦግራፊያዊ ርሕቀትን ዋሕዲ ምትእስሳርን ብቐጥታ በቲ ናይ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ተደፊኡ ዝቐረበ’ዩ ምባል ይኸብድ’ዩ።
ኣብ ላዕሊ ከም ዝተገልጸ፡ እዚ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ዝብል ሰነድ ብሰሪ ጕድለት መሪሕነት ኤርትራ ዝርአ ዘሎ ፖለቲካዊ: ቍጠባዊ: ስእነት ሕግን ናህሪ ብልሽውናን ኣትሪሩ ዝነቅፍ ኢዩ። ካብዚ ሰነድ ተበጊስካ ምስ እትፈርድ ከኣ፡ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኣብ ጸግዒ ውጹዓት ኤርትራውያን ዜጋታት (ድኻታት: ስደተኛታት: ግዳያት ሓደጋታት ባሕሪን ምድረበዳን፡ እሱራት) ደው ኢላ ከም ዘላ ብቕሉዕ ዝሕብር’ዩ። እቲ ምስናይ ደቂቕ መርትዖታቱ: ነቲ ዝወርድ ዘሎ በበይኑ ኣበሳታት: ገሊሁ ዝርኢ ሰነድ ከኣ ንመንግስቲ ኤርትራ ፖለቲካዊ ለውጢ ክገብር ዝጽውዕ’ዩ። እዚ ተባዕ ተበግሶን መርግጽን ከኣ ን“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ምስቲ ኣብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ዝተራእየ ምንቅስቓስ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ብቐጥታ የተኣሳስሮ።
ብተወሳኺ፡ ኣብ ውሽጢ’ቲ ጽሑፍ ንምንቅስቓስ ሓርነት ቲዮሎጂ ዘዘኻኽሩ ጭቡጣት ምልክታት’ውን ኣለዉ። እቲ ሰነድ ንኽልተ ኣህጉራውያን ሰነዳት፡ ማለት “ኣፍደገ እምነት” እትብል ደብዳበ ናይ ርእሰ-ጳጳስ በነዲክት XVI ከምኡ’ውን ንፍሉይ ጸሎት ህሉዊ ርእሰ-ጳጳስ ፍራንሲስ ምጥቃሶም ሓደ ብሩህ መርኣያ ናይቲ ምትእስሳር’ዩ።
ከም ሓንቲ ሰፊሕ ሰረት ዘለዋ ሃይማኖታዊት ትካል መጠን: ካቶሊካዊት ቤተ-ክህነት ኤርትራ: ከምቲ ብተደጋጋሚ እትገብሮ ነቲ ዝርአ ሞራላዊ ውድቀትን ኣንፈት ሃይማኖት ምጥፋእን ኣመልኪታ፡ ኣብ ጽሑፋት ርእሰ-ጳጳሳት ተመርኲሳ ኣስተምህሮ ክትህብ ንቡር’ዩ። ኣብዚ ናይ ሕጂ መግለጺ ብፍላይ እቶም ኣቡናት ንዝለዓለ ካቶሊካዊ ቤተ-ክህነት ቫቲካን ምጥቃሶም ግን ባርኾት እቲ ቤተ-ክህነት ከም ዘለዎም ንምርኣይ ጥራሕ ዘይኮነስ ምንቅስቓሶም ኣህጉራዊ ኣንፈት ዘለዎ ምዃኑ ንምእማትን ኣቓልቦ ዓለም ኣብ ኤርትራ ንምስሓብን’ውን ዝዓለመ ይመስል። እቶም ኤርትራውያን ኣቡናት ሰነዶም ከዳልዉ እንከለዉ ከም እምነታዊ መበገሲ ገይሮም ዝወሰዱዎ ናይ ጳጳስ በነዲክት XVI ስምዕታ ወይ ለበዋ እዚ ዝስዕብ’ዩ ነይሩ፤
“ቤተክርስትያን ብምልእታ ኮነ ኵሎም ጓሶት ልክዕ ከም ክርስቶስ ኮይኖም ነቲ ሕዝቢ ካብ ምድረበዳ መሪሖም ከውጽኡዎ፣ ናብ’ቲ ሰፈር ሕይወት ኪመርሕዎ፣… ናብ’ቲ ምልኣት ሕይወት ዚህብ፡ ናብኡ ከብጽሕዎ ኪብገሱ ኣለዎም” ድሕሪ ምባል፣ ቀጺሎም፡ “ክርስትያን በቲ ንማኀበራዊ ናብራ ንሕንጸተሰባዊ ኮነ ፖለቲካዊ መደይ ዚርኢ…ሕልፊ ዚግደሱ ኮይኖም ይረኣዩ፣ ብእምነት ዝመጽእ ግን፣ ብሕይወት ኀብረተሰብ ኣገዳሲ ምዃኑ ከም ትሑዝን ንቡርን ዚግምትዎ ይመስሉ፣ ከም ሓቁ ግን ደጊም እዚ ግምት’ዚ ከም ንቡር ወይ ትሑዝ ኪውሰድ ኣይከኣልን ጥራሕ ዘይኮነስ፣ ብዚበዝሕ “ጕዳይ እምነት” ግልጺ ብግልጺ ዚነጸግ ዘሎ እዩ፣ “ኣብ ዝሓለፈ እዋናት ብትሕዝቶ እምነትን፣ ካብኡ ንዚፍልፍል ሓሳባትን መደብ ሕይወትን” ዓቢይ ግምት ዚወሃበሉ ግዜ ነይሩ “ሎሚ ግን… ንብዙኃት ሰባት ብዝተንከፎም ዓሚቚን ረቂቕን ፈተና እምነት” መላእ ኀብረተ-ሰብ ኪናወጽ ዚርከብሉ እዋን እዩ። (“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 4)
ከምቲ ኣቐዲምና ዝበልናዮ: እቲ ካልኣይ እቶም ኣቡናት ዝተወከሱዎ ሰነድ፡ እቲ ብዕለት 2 ሰነ፡ 2003 ዝተዋህበ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ጸሎት ናይ ህሉዊ ጳጳስ ፍራንሲስ ኢዩ።ህሉዊ ርእሳነ-ጳጳስ ቫቲካን ፍራንሲስ ካብ ኣርጀንቲና ምዃኖምን ቅድሚ ጳጳስ ምዃኖም ኣብቲ ዞና ኣብ ዝግበር ዝነበረ ህዝባዊ ቃልሲ ብግብሪ ዝተሳተፉ ብምዃኖምን ከኣ ነዚ ምትእሳሳር ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ ምስ ኣህጉራውያን ኣብያተ-ክርስትያናት ዘጕልሕ’ዩ። እቲ ኣቡናት ኤርትራ ዝተጠቕምሉ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ኣርእስቲ ብቐጥታ ካብ ኣስተምህሮ ህሉዊ ጳጳስ ፍራንሲስ ዝተወስደ ምዃኑ ድማ ኣብ መንጎ’ዚ ኤርትራዊ ሰነድን ኣህጉራዊ ሓርነታዊ ቲዮሎጂን ንዘሎ ወይ ክምዕብል ዝኽእል ዝምድና ብዘየጠራጥር መገዲ የብርሆ። ምናልባት እቲ ሕቶ ግን ‘እዚ ብካቶሊካውያን ካህናት ተጀሚሩ ዘሎ ኣንፈታት ምቕልቃል ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ ዘበስር ድዩ ወይስ ተቐልቂሉ ዝጠፍእ’ዩ?’ ዝብል’ዩ። መልሲ ናይዚ ሕቶ’ዚ ንግዜ ዝግደፍ’ዩ።
[6]ሰመረሃብተማርያም “ንሓውኻኣበይኣሎ?” ብዝነኣድ ኣገባብ ናብ እንግሊዝኛ ተርጒምዎ ኣሎ። ብሳላ እቲ ትርጕም ድማ ግዱሳት ወጻእተኛታት ነቲ ጽሑፍ ብቐጥታ ከንብብዎ ክኢሎም። ንትርጕም ሰመረ ኣብዚ ዝስዕብ ናይ ኢንተርነት ኣድራሻ ርአ፤
እዚ ጽሑፍ’ዚ ኣብ ንድፊ እንከሎ፡ ኣንቢቦም ክቡር ርእይቶታቶም ንዝሃቡኒ ዶ/ር ናዝሬት ኣምለሶም፡ ዶ/ር ኣንገሶም ኣጽበሃ፡ ዶ/ር ኣፈወርቂ ጳዎሎስን ኣቶ ኣብርሃም ዘርአን ብልቢ አመስግን።
አትዮ ቴሌኮም ዋና ሥራ አስፈፃሚ ወ/ሪት ፍሬህይወት ታምሩ ከኢኖቬሽን እና ቴክኖሎጂ ሚኒስትር ዶ/ር አብርሃም በላይ፣ ከኢትዮ ቴሌኮም የባህርዳር ፅ/ቤት ማኔጅመንት እና ሠራተኞች ጋር በባህር ዳር ከተማ በተለምዶ ዓባይ ማዶ ተብሎ በሚጠራው ስፍራ አገር አቀፉን የአረንጓዴ አሻራ የችግኝ ተከላ መርሃ ግብር አስጀመሩ፡፡ - Page 2 of 2 - ethiotelecom
PrevPreviousአረንጓዴ አሻራችንን እናሳርፍ” በሚል መሪ ቃል የሚካሄደው የችግኝ ተከላ የሚከናወንባቸው የአዲስ አበባ አካባቢዎች እና አስተባባሪ የሪጅን ጽ/ቤቶች
ጥቅምት ፲፭ ቀን - የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተ.መ.ድ.) ታይዋንን ከአባልነት አስወጥቶ የቻይና ሕዝባዊ ሪፑብሊክን በአባልነት እንድትገባ የሚያስችለውን ድንጋጌ በሁለት ሦስተኛ ድምጽ አጸደቀ።
በዚህ ዓመት የመስከረም ወር ላይ ከእኔ ጋር 11 የዩኒቨርሲቲ መምህራን ለስልጠና ወደ ቻይና ሄደን ነበር። “የእኛ ሰው በቻይና” በሚል ርዕስ በማቀርበው ተከታታይ ፅሁፍ ለ21 ቀናት ያህል በቻይና በነበረን ቆይታ የታዘብኳቸውን አስገራሚ፥ አስቂኝና አስተማሪ ጉዳዮችን ለአንባቢያን ለማካፈል እሞክራለሁ። ይህ ተከታታይ ፅሁፍ በተለያዩ ማስረጃዎችና ምስሎች የተደገፈ ሲሆን አንባቢያን በግል፣ በማህብረሰብ፣ እንዲሁም በሀገር ደረጃ ጠቃሚ የሆኑ ተሞክሮዎች ይገኙበታል ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ።
መቼም “ጉዞ ወደ ቻይና” ሲባል ማን፥ ለምን፥ እንዴት፥… ወዘተ የሚሉት ጥያቄዎች መነሳቸው አይቀርም። ስለዚህ ጉዞ ከመጀመራችን በፊት እነማን፥ ለምንና እንዴት ወደ ቻይና የመሄድ እድል እንዳገኘን መግለፅ ተገቢ ነው። በእርግጥ ጉዳዩ በተለይ በማህበራዊ ሚዲያዎች ላይ መነጋገሪያ ሆኖ ስለነበር ዝርዝር ውስጥ መግባት አያስፈልግም። ሆኖም ግን ከጉዞው ጋር በተያያዘ እስካሁን ድረስ ይፋ ያልወጡ አንዳንድ አስቂኝ ጉዳዮች ስላሉ ወደኋላ መመለሱ አይከፋም።
ወደ ቻይና የመሄዱን እድል ያገኘነው በጠ/ሚ አብይ አህመድ አማካኝነት ነው። ጠ/ሚኒስትሩ ከተለያዩ የሀገሪቱ ዩኒቨርሲቲዎች ከተወጣጡ መምህራን ጋር ውይይት ባደረጉበት ዕለት በአቦ-ሰጥ (randomly) 15 ወንድ መምህራንን ወደ መድረክ አስወጥተው ፑሽ-አፕ ካሰሩ በኋላ “መስከረም ላይ ወደ ቻይና ትሄዳላችሁ” በማለት ብዙዎችን ማስገረማቸው ይታወሳል። በተመሳሳይ 35 ሴት መምህራንን ወደ መድረክ ጠርተው እነሱም ወደ ቻይና እንደሚሄዱ ተናግረዋል። ከላይ በተገለጸው የውይይት መድረክ በጠቅላላ 50 መምህራን በቻይና መንግስት ድጋፍ በተዘጋጁ አጫጭር የስልጠና ፕሮግራሞች ላይ እንዲሳተፉ አድርገዋል።
ጠ/ሚ አብይ ወደ መድረክ ከጠሯቸው አስራ አምስት መምህራን ውስጥ አንዱ እኔ ነኝ። ልክ ፑሻ-አፑ እንዳለቀ አሸናፊ ያሏቸውን ሦስት መምህራንን ወደ እሳቸው እንዲቀርቡ ካደረጉ በኋላ “መስከረም ላይ ወደ ቻይና ትሄዳላችሁ” አሏቸው። ይህን ግዜ ድምፄን ከፍ አድርጌ “እንዴ… እኛስ!” ብዬ ጮሁክ። ጠ/ሚኒስትሩ ጩኸቴን ሰምተው ይሁን ወይም ቀደም ብለው የወሰኑት ጉዳይ በእርግጠኝነት መናገር አልችልም። ነገር ግን ወዲያው ወደኋላ ዞር በማለት “ስንት ናችሁ? አስራ አምስት!? በቃ ሁላችሁም ወደ ቻይና ትሄዳላችሁ” አሉን። ከዚያ ለተወሰነች ቅፅበት ዓይን-ለዓይን ትኩር ብለው ከተመለከቱኝ በኋላ “ስም ዝርዝራቸውን ፃፍና ለፕሮቶኮሉ ስጠው” አሉኝ።
ከመድረኩ እንደ ወረድኩ የሰዎቹን ስም፥ ስልክ ቁጥርና የመጡበትን ዩኒቨርሲቲ መመዝገብ ጀመርኩ። ሁሉም ስማቸውን ለማስመዝገብ ከብበውኛል። እኔም አቀርቅሬ እየመዘገብኩ ሳለ አንድ ከዚህ ቀደም የማውቀው ስም ተነገረኝ። ቀና ብዬ ስመለከት መቐለ ዩኒቨርሲቲ የሁለተኛ ድግሪ አብሮኝ የተማረ የሃሮማያ ዩኒቨርሲቲ መምህር ነው። “እንዴ… አንተ መድረክ ላይ ነበርክ እንዴ?” ስለው “አልነበርኩም! ግን በቃ መዝግበኝ! አብረን ቻይና እንሂድ?” አለኝ። ከጠ/ሚኒስትሩ በተጨማሪ ፕሮቶኮሉም “ስዩም…ከ15 እንዳይበልጥ” ብሎ አስጠንቅቆኛል። በቀድሞ የትምህርት ቤት ጓደኛዬ ተግባር ተበሳጨሁና “ትቀልዳለህ እንዴ!?” ብዬ ስሙን ሰረዝኩት።
ከዚያ በኋላ “ጸጉረ-ልውጦችን” በአንክሮ እየተከታተልኩ የመምህራኑን ስም መመዝገብ ቀጠልኩ። ልክ 12ኛውን መምህር መዝግቤ ቀና ስል በዙሪያዬ ማንም የለም። ከዛ ራሴን 13ኛ ላይ መዘገብኩና ያልተመዘገቡትን ሁለት መምህራን በዓይኔ መፈለግ ጀመርኩ። ይህን ግዜ ነገሩ የገባው የወልቂጤ ዩኒቨርሲቲ መምህርና ጦማሪ ዳንኤል መኮንን “ስዬ…ስዬ” ብሎ ጠራኝ። ወደ እሱ ቀረብ ስል “እኔን መዝግበኝ” አለኝ። በሁኔታው ተገርሜ “ተው ዳኒ አትቀልድ!” ብዬው ልሄድ ስል “ቆይ… 15 ሰው መዝግብ አይደል የተባልከው?” አለኝ። አሁንም “አዎ” ብዬ ልሄድ ስል “ታዲያ መድረክ ላይ የወጣችሁት እኮ 13 ብቻ ናችሁ” አለኝ።
ለካስ ቀድም የጠቀስኩት መምህር ሊመዘገብ የመጣው ይህቺን አይቶ ኖሯል። ዶ/ር አብይ “አስራ አምስት ናችሁ” ያለን በግምት ሲሆን በትክክል መድረክ ላይ የነበሩት ግን አስራ ሶስት መምህራን ብቻ ናቸው። ጠ/ሚኒስትሩና ፕሮቶኮሉ ያሳሰቡኝ የተመዝጋቢው ቁጥር “ከአስራ አምስት እንዳይበልጥ” ብለው ነው። የተመዘገቡት ሰዎች ደግሞ አስራ ሦስት ብቻ ናቸው። ስለዚህ ዶ/ር አብይ ለአስራ አመስት ሰው እድል ሰጥቶ አስራ ሦስት ሰው ብቻ ከተመዘገበ ቀሪዎቹን ሁለት ሰዎች በራሴ ለመምረጥ ወሰንኩ። የቅድሙ መምህር እውነታውን ሳይነግረኝ ሊያታልለኝ ስለሞከረ እሱን አልመዘግብም አልኩኝ። ስለዚህ ዳኒኤል መኮንን የመጀመሪያ ተመራጭ ሆነና 14ኛ ላይ ተመዘገበ።
የቀረችውን አንድ ዕድል ለማን እንደምሰጥ ግራ ገብቶኝ ሳማትር ዓይኔ አንድ ቁመቱ አጠር ያለ መምህር ላይ አረፈ። ይህ መምህር የተቀመጠው እኔ ከነበርኩበት የአዳራሹ ፎቅ ላይ የመጨረሻ ኃላ መስመር ላይ ነው። በዚህ ላይ ቁመቱ አጭር ስለሆነ ወንበር ላይ ተቀምጦ የመድረኩን መሪ ዶ/ር አብይን መመልከት አይችልም። ስለዚህ ሙሉ ውይይቱን ቆሞ ነው ሲከታተል የነበረው። እጄ ላይ የቀረችውን የጉዞ እድል ለእሱ ለመስጠት ወሰንኩ። ከዛ ወደ ቆመበት ሄጄ “ስምህን፥ ስልክ ቁጥርህንና የመጣህበትን ዩኒቨርሲቲ ንገረኝ?” አልኩት። ገርሞት እያየኝ “ዶ/ር ካሳሁን በቀለ፣ ከደብረብርሃን ዩኒቨርሲቲ” አለኝና ስልክ ቁጥሩን ነገረኝ። በሻይ ዕረፍት ላይ የስም ዝርዝሩን ለማስረከብ እየሄድኩ ሳለ ዶ/ር ካሳሁን “ቆይ ግን ለምንድነው ስሜን የመዘገብከው?” ብሎ ሲጠይቀኝ “ወደ ቻይና ትሄዳለህ” አልኩት። ከዛ ነገረ ስራዬ ገርሞት መሰለኝ ከት… ብሎ ሳቀ። በዚህ መልኩ ሰርጎ-ገቦች ከእኛ ጋራ ወደ ቻይና የመሄድ እድል አገኙ።
ትምህርት ሚኒስቴር ባወጣው ምደባ ደግሞ የመጀመሪያ አምስቱ መምህራን ¨2018 Seminar on Enhancing Universities Management for Developing Countries” በሚለው ላይ ተመደቡ። ከተራ ቁጥር 6-15 ያሉት መምህራን ደግሞ ¨2018 Seminar for Education Officials of Developing Countries” በሚለው ሴሚናር እንድካፈል ተመደብን። ከአስራችን ውስጥ አንዱ አቶ ተሰማ አያሌው የተባለ የዲላ ዩኒቨርሲቲ መምህር ሲሆን ከእኛ ጋር አልሄደም። በመሆኑም የተቀረነው ዘጠኝ መምህራን በቻንግቹን ከተማ በተዘጋጀው ሴሚናር ለመካፈል ወደ ቻይና አቀናን። ቻይና ቤጂንግ አውሮፕላን ማረፊያ ስደርስ ደግሞ ሁለት ሴት መምህራን ከእኛ ጋር ወደ ቻንግቹን ከተማ እንደሚሄዱ ነግረውን ተቀላቀሉን። በአጠቃላይ ወደ ቻንግቹን ከተማ የሄዱት ዘጠኝ ወንዶች እና ሁለት ሴቶች፣ በድምሩ 11 መምህራን ናቸው።
ታምራት በቀለ፣ ብርሃኑ ሲመኝ፣ ተክላይ አባይ፣ ካሳሁን በቀለ፣ ዳንኤል መኮንን፣ ስዩም ተሾመ፣ ቅድስና ሰብስቤ፣ የሰራሽ (…)፣ ዮናስ በቀለ፣ ሞገስ ዘውዱ እና በረከት ወሌ
በዘመነ ኢህአዴግ የፀደቀ የኢትዮጵያ ህገመንግስት የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦች የስልጣን ባለቤት እንደሆኑ ይገልፃል።ይህ አገላለጽ በቀጥታ ሲታይ ጥሩ አገላለጽ ይመሰላል።ሆኖም የኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦች የኢትዮጵያ ዜጐች ለመሆናቸው የህገመንግስት እውቅና ዋስትና የለም።በዚሀ ሁኔታ ሲታይ የኢትዮጵያ ህዝቦች ክልል እንጂ አገር የላቸውም።አለፍ ሲልም የብሔር ክልላዊ መጠሪያ እንጂ የዜግነት መጠሪያ አገር የላቸውም።
ሁሉም ለማለት በሚያስችል መልኩ የብሔር አቀንቃኝ በመሆን በአገር እና በዜጐች ላይ ከፍተኛ የአስተሳሰብ ውድቀት አስከትሏል።ብሔሬ እንጂ አገሬ የሚል ዜጋ ቁጥር ተመናምኖ ሰንብቷል።በመሆኑም ማህበራዊ፣ኢኮኖሚያዊ፣እናፖለቲካዊ ችግሮች ከመቀነስ ይልቅ እየተባባሱ መጥቷል።
ዜጎች በአገራቸው ተረጋግቶና ሰርቶ እንዳይኖሩ የብሔር አሰተሳሰብ መሠረታዊ ችግር ሆኖ ቆይቷል። የኢህአዴግ ሥርአት ከኢትዮጵያ ዜጎች ይልቅ ለውጭ አለም ገፅታ ብዙ ይጨነቅ ነበር ።የአለም አቀፍ ስብሰባ አዲስ አበባ በሚሆንበት ወቅት ማደሪያ ቤት የሌላቸው ዜጎች እንዲሁም በሴተኛ አዳሪ የሚሰሩ ሴቶች ከያሉበት እየታፈሱ የትም ቦታ ይጣሉ ነበር ። ይህ ለዜጎች ያለመቆርቆር ከማሳየቱም በላይ በሐሰት ድህነት እንደቀነሰ ለማሳየት ይሰራ የነበረ የሞኞች ተግባር ነበር ።የዜጎች መሠረታዊ ፍላጎት በአግባቡ ተጠንቶ መፍትሔ ከማበጀት ይልቅ ይበልጥ ለባሰ ችግር እንዲዳረጉ ማድረግ ከአንድ አገር የሚያስተዳድር የፖለቲካ ሥርአት የማይጠብቅ ጉድለት ነበር ። ዜጋ የሚረሳ ሥርአት ልማታዊ ሥርአት ሊሆን የሚችልበት አሳማኝ ምክንያት አይኖረውም ።
በዜግነት የተበተነ ዜጋ አንድ ማህበረ-ኢኮኖሚ ማህበረሰብ መፍጠር አይደለም ለማሰብ ያስቸግራል።በብሔር አሰተሳሰብ የተበተ ነህዝብ በምን የፖለቲካ ስልት ናጥበብ አንድ የኢኮኖሚ ማህበረሰብ ማድረግ ይቻላል? ።የኢህአዴግአብዮታዊ ሰርአት አገራዊ መሠረት እና ቅርጽ አልባ በመኖሩ በቀላሉ በራሱ ውስጣዊ የአመለካከት ለውጥ ባላቸው ካድሬዎች እንዲሁም በሰፊው ህዝብ የለውጥ ጥያቄ መሠረት ሊዳከም ችሏል ። የኢህአዴግ ሥርአት ለኢትዮጵያ ለዜጐችየደህንነት ስጋት ሆኖ ዘልቋል ።የማይቋረጥ የዜጎች ውስጣዊ መፈናቀል ፣ ህገ -መንግሰታዊ የዜጎች ሰብዓዊ ጥሰት ፣ ያለፍርድ ትዕዛዝ ዜጎች ለእስር መዳረግ ፣ የዲሞክራሲ መርሆዎች ያለማክበር ፣ ያለአግባብ በስልጣን መበልጸግ ፣ ህገ ወጥ የዜጎች ስደት ፣ ስርአቱ የሚቃወሙ ዜጎች በሽብርተኝነት መፈረጅ የኢትዮጵያ ህዝብ በኢህአዴግ ሥርአት ላይ እምነት እንዲያጣ አብይ ምክንያት ሆነዋል ። በዚህ የተነሳ የኢህአዴግ መንግስት ህዝብ እና አገር በህግና ሥርአት ከማስተዳደር ይልቅ ህዝብ እየተማፀነ እንዲገዛ የመርህ ለውጥ አድርጎ ነበር ። የኢህአዴግሥርአት ገና በጥዋቱ የዲሞክራሲ እና የዜግነት ጥያቄዎች ፈተና ያላለፈ ስለነበር የኢትዮጵያ ህዝብ በሐይል እንጂ በህግ ልዕልና ሆነ በዲሞክራሲ አገር ሆነ ህዝብ ሲያሰተዳድር አልነበረም ።
የኢህአዴግ ሰርአት በደርግ ስርአት ላይ ጥላቻና ብቀላ ላይ ያተኮረ ስለነበር የአገር ሆነ የዲሞክራሲ ግንባታ ለማሳካት እምነት እና አቅም አንሶት ቆይቷል። ከዚያም በላይ ለኢትዮጵያ ዜጎች ደንታቢስ የነበረ ስርአት ነው ። ከሽግግር መንግስት ጀምሮ በዲሞክራሲ እጦት ክፉኛ የተጎዳ ይህ ሥርአት ዲሞክራሲ አራማጅ ሙህራን ዜጎች ሲያብጠለጥል እንዲሁም ሲያስር የነበረ ነው ። የኦሮሞ ነፃ አውጪ ድርጅት ጨምሮ በርካታ ከዲሞክራሲያዊ ሐይሎች ከዲሞክራሲያዊ መድረክ እንዲቀነሱ ተደርጎ ነበር ። ሆኖም ሁኔታው ዘላቂ አገራዊ መግባባት ማምጣት አልቻለም ። ዜጎች በጠላትነት የሚፈርጅ ሥርአትየዜጎች ደህንነት ሆነ ዘላቂ እድገት ለማሳካት የሚታሰብ አይሆንም። የኢህአዴግ ሥርአትግለሰብ ተኮር ጥቃት ይፈፅም የነበረ የበሰበሰ ሥርአት ነው ።ሥርአቱ መረን የለቀቀ ስለነበር መሪናተመሪ በአግባቡ ተለይቶ የማይታወቅበት ሥርአት ነበር ። በመሆኑም አሰሪና ፍርድ ሰጪ መለየት አይቻልም ነበር ። Collective Leadership was a factor to prompt social injustice in Ethiopia under the EPRDF ruling era. የኢህአዴግ ሥርአት ጥላቻ አራማጅ ስለነበር አገራዊ መግባባት መፈጠር ተስኖት ዘልቋል ። ለአብነት ያህል የደርግ መዋቅር ሙሉ በሙሉ እንዲፈርስ ተደርጓል ። ያ ድርጊት ታሪካዊ ስህተት ነበር ። ተቋማት ማሻሻል ሲቻል ማፍረስ ለምን ያስፈልግ ነበር ?።
የኢትዮጵያ ዜጎች በሐይማኖት እና ብሔር ተካፋፍሎ ለሐያ ሰባት አመታት ያህል እንዲያዘግሙ የኢህአዴግ ሥርአት ምክንያት ነበር ። የኢትዮጵያ ዜጎች ሊቢያ በረሐ ላይ በሰላማዊ አማፅያን አንገታቸው ሲቀላ በኢህአዴግ ሰርአት ምክንያት መሆኑ ማንም የሚዘነጋው ጉዳይ አይሆንም ። የአንድ አገር የእድገት መጀመሪያ የዜጎች መብት እና ደህንነት ማስጠበቅ ሲቻል ነው ። የኢህአዴግ ሰርአት በዜጋው ላይ ያተኮረ የውጭ ፖሊስ አልነበረውም ። በመሆኑም ሥርአቱ ከኢትዮጵያ ዜጎች በተግባር ከተለያየ በርካታ ግዚያት አስቆጥሯል ።የአንድ አገር ዜጎች በሚኖሩበት ቦታ ሆኖ ስለአገራቸው እንዲሁም ህዝባቸውመቆርቆር እና ማሰብ የማይቀር እውነታ ነው ። ነገር ግን የዜግነት ግዴታቸው በአግባቡ እንዲያከናውኑ የመንግሥት ስርአት ለዜጐች የሚያመች ሆኖ መቀረጽ ይኖርበታል ። ከጅምሩ አግላይ እና ከፋፋይ የብሔር ሰርአት ለኢትዮጵያ የሚመጥን አልነበረም ።ዜጎች በዘር የሚከፋፍል ሥርአት የህዝብ ተቀባይነት እንዲያገኝ መደረጉ ታሪካዊ ስህተት ነበር ። ዜጎች በዘር ተካልሎ እንዲኖሩ መፈቀድ በራሱ ለዘር ማጥፋት ወንጀል መነሻ ምክንያት ይሆናል ።በዘር ክፍፍል ምክንያት ጥቃት የዘር ጥቃት ያልደረሰበት ማህበረሰብ የለም ማለት ይቻላል ። በአራቱ የኢትዮጵያ ቦታዎች የሚሰሩ ዜጎች ከማፈናቀል እሰከ ነብስ ግድያ ጥቃት ደርሶባቸዋል ። በርካቶች ሞቷል ። ሚሊዮኖች ከቦታቸው ተፈናቅሏል ። ሺዎች ለከፋ ድህነት ተዳርጓል ።የዜጎች መፈናቀል ከኢህአዴግ ህግና ሥርአት አልበኝነት የሚመነጭ ነው ። ተፈናቃይ ህዝብ እንጂ አፈናቃይ ማን እንደሆነ በቅጡ አይታወቅም ። ቢታወቅም በድርጅታዊ ግምገማ ሁኔታው ተድበስብሶ ይቀራል ። ግምገማ አንዱ የኢህአዴግ የንቅዘት ማባባሻ መሣሪያ ነበር ።
በኢህአዴግ ሥርአተ ዘመን የተወለደ ዜጋ ስለአገር አንድነት እና መተሳሰብ በሚያስብበት ወቅት ሥርአቱ የለውጥ መሰመር ከመተለም ይልቅ በአብዮታዊ ፀበል የተባረከ ይመስል በተንኮልና ሴራ ሥርአቱ በፈጠረው ሥርአት አልበኝነት ምክንያት መገዳደልና መጠፋፋት ላይ ነው ። በልዩ ሐይል አማካይነት የኢትዮጵያ ከፍተኛ የጦር ኢታማዦር በአሳዛኝ ሁኔታ እርምጃ ተወስዶበታል ። ጀኔራል ሰአረ መኮነን ላይ የተፈፀመ ግድያ የአማራ ክልል ባለስልጣናት ግድያ ጋር መያያዙ የሚያረጋግጥ ገለልተኛ መረጃ እስከአሁን የለም ። ጉዳዩ በአስቸኳይ በገለልተኛ ወገን እንዲያጣ የኢትዮጵያ ህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አጣሪ ኮምሽን ማቋቋም ይኖርበታል ።የጄኔራል ሰአረ መኮነን ግድያ የተወሳሰበ እንደሆነ የሚገመት ሆኖ በማን ፣ ለምንና እንዴት እንደተገደለ በገለልተኛ አጣሪ አካል መታወቅ አለበት ። ዜጎች ለፖለቲካ ፍጆታ በከንቱ መገደል የለባቸውም ። የጄኔራል ሰአረ መኮነን ግድያ የፖለቲካ ሴራ ቅንብር እንደሆነ የሚናገሩ ዜጎች ቁጥር በርካታ ነው ።ኢትዮጵያ በፖለቲካ ሥርአት መዛባት ለዜጐች ህለፈተ ሞት ምክንያት የምትሆን አገር መሆን የለባትም ። ሁሉም በአገሩ ተከብሮ እና ሠርቶ የሚየፈኖርበት ምቹ የፖለቲካ ሥርአት መፈጠር አለበት ። ከመገዳደል መከባበር ፣ ከጥላቻ ይልቅ ፍቅርን ፣ ከመጎነታተል ይልቅ መተሳሰብ ፣ ከስሜት ይልቅ ምክንያታዊ መሆን ፣ በዘር ከማሰብ ይልቅ በአገር ስሜት መተሳሰር ለዘላቂ ሰላምና እድገት መሠረት ይሆናል ።የለውጥ ጮራ ሰንጣቂ በመባል የሚጠቀሱ የአማራ ክልላዊ መንግስት ለአራት ወራት የክልሉ ህዝብ እንዲመሩ እድል የነበራቸው ዶክተር አምባቸው መኮነን በሥርአት አልበኞች መገደል ለምን አስፈለገ ?። የጄኔራል ሰአረ መኮነን ሆነ የዶክተር አምባቸው ድንገተኛ ግድያ የፌዴራል መንግስት ጠቅላይ ሚኒስትር አሰተዳደር ድክመት በመሆኑ ጠቅላይ ሚኒሰትሩ ላይ ከፍተኛ የወንጀል ምርመራ መከናወን ይኖርበታል ። የድርጊቱ እውነታ በገለልተኛ ምርመራ ካልታወቀ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር አሰተዳደር ነፃነት የሚሰጥ ጉዳይ አይሆንም ።
በዜግነት ላይ የተመሠረተ ዲሞክራሲያዊ ሥርአት ለዜጐች አንድነት እና መተባበር የመሠረተ ድንጋይ ሆኖ ያገለግላል ፣ የእኔነት ሰሜት ይቀንሳል ፣ መተሳሰብ ያጎለብታል ፣ የጋራ ችግር የጋራ ለመቋቋም ይረዳል ፣ የኢኮኖሚ ሆነ ማህበራዊ ትስስር ያሳድጋል ፣ የጋራ የሀብት አጠቃቀም የአስተሳሰብ ለውጥ ይፈጥራል ። Peoplestart to utilize National resources fairly as the perception of National feeling becomes unified regardless of their ethnic bond . ማህበረሰብ በፍትሐዊ የሐብት ክፍፍል አይጋጭም ። ለማህበራዊ ግጭት መነሻ ሆነ መድረሻ የፖለቲካ ሥርአት ነው ። በአንድ አገር የሚኖሩ ዜጎች የሚከፋፍል የፖለቲካ ሥርአት በአለም ፖለቲካዊ መርሆ ቢመዘን በምንም መለኪያ ሰላምና መረጋጋት ማስፈን አይቻልም ። ዜጎች የማይወክል የፖለቲካ ሥርአት በዜጎች መካከል መተማመን እንዳይኖር ምክንያት ይሆናል ። ይህ በኢህአዴግ ሥርአት የታየ አንድ ግዙፍ ችግር ነበር ። ምክንያቱም ሥርአቱ ለቡድን (ለብሔር ) መብት እንጂ ለግለሰብ ( ዜጋ) መብት መከበር ጉዳዩ አልነበረም ። በመሆኑም በርካታ ኢትዮጵያውያን ዜጎች የሰብአዊ መብት ጥሰት ተፈፅሞባቸዋል ። በኢህአዴግ ሥርአት የግል መብት በጥርነፋ(በቡድን) ) እንጂለግልፍትህ የሚሰጥ የፍትህ አካል እምብዛም አልነበረም ። የኢትዮጵያ ህገ መንግስት የግለሰብ መብት በሚያስከብር መልኩ መሻሻል ይኖርበታል ። የብሔር ሰብሰብ የግለሰቦች ሰብሰብ መሆኑ የግል መብት ሲከበር የሁሉም መብት ይከበራል ። የብሔር መብት መከበር የግለሰብ መብት መከበር ማለት አይደለም ። በመሆኑም ለዜጎች መብትና ፍትህ የሚታገል ሥርአት መመሥረት ጊዜ የሚሰጠው ጉዳይ አይደለም ።
በኢህአዴግ ሥርአት ቀና መልካም ተግባር የሚፈፅሙ ካድሬዎች አልነበሩም ብሎ መዝጋት ያስቸግራል ። በሐሳብ አፍላቂነት ይታወቁ የነበሩ የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒሰትር ክቡር አቶ መለሰ ዜናዊ በርካታ የአገር ልማት ንድፍ እቅዶች ያቀዱ ታላቅ መሪ የነበሩ ሲሆን በዲሞክራሲ ግንባታ እንዲሁም ለአገር ተግባቦት ብዙም የሠሩት አጥጋቢ ሥራ አልነበረም ።በዚህ የተነሳ በምርጫ 97 ማግስት ለመጀመሪያ ጊዜ የመንግስት አስቸኳይ አዋጅ የታወጀው በጠቅላይ ሚኒሰትር መለስ ዜናዊ የስልጣን ዘመን ነበር ።ምርጫ 97 ከሁለት መቶ በላይ ንፁሃን ዜጎች ላይ በመንግስት ፀጥታ ሐይሎች አማካይነት አሳዛኝ እርምጃ ተወስዷል ። በዚህ የተነሳ የኢህአዴግ ሥርአት ለሁለተኛ ጊዜ ከኢትዮጵያ ህዝብ ጋር ቅሬ ውሰጥ ገባ ። የኢትዮጵያ ህዝብም በኢህአዴግ ሥርአት ላይ የመጨረሻ እምነት አጣ ። የኢህአዴግ ሥርአትም የዜጎች ነፃነት የሚጋፋ አፋኝ ህጎች በማውጣት ዜጎች ላይበስፋት የመብት ጥሰቶች ተፈፅሟል ። በኢህአዴግ ሥርአት የፈፀሙት የመብት ጥሰቶች በገለልተኛ አጣሪ ኮምሽን መጣራት ይኖርባቸዋል ። በዜጎች ላይ በደል የፈፀመ የፖለቲካ ሥርአት በህግ መጠየቅ አለበት ።
በኢትዮጵያ የፖለቲካ ሥርአት እኔ ካልገዛሁ አገር ይፈርሳል ፣ ህዝብ ይበተናል የሚል ተደጋጋሚ ማስጠንቀቂያ አዘል የፖለቲከኞች አሰተያየት መሰማት የተለመደ ቢሆንም አስተያየቱ ግን እርባናየለሽ አሰተያየት ነው ። አገር የአንድ የፖለቲካ ድርጅት አልያም የቡድን ሰብሰብ አልያም የአንድ ግለሰብ ውጤት አይደለም ። የሚፈርስ አገር የሚበታተን ህዝብ የለም ። ለአንድ አገር ህዝብ ከፖለቲካ ባሻገር የሚተሳሰሩበት የማህበራዊ ዘይቤ ግንኙነት አላቸው ። ሐዘንና ደሰታ አንድ የማህበራዊ ግንኙነት አካል ነው ።በ ባህልና ቋንቋ ፣ በጋብቻና ግብይት የቆየ ትስስር ያዳበረ ህዝብ የአንድነት ገመዱ በፖለቲካ ሥርአት መዛባት ፈፅሞ ሊበጠሰ አይችልም ። አገር ይፈርሳል ፣ ህዝብ ይበተናል ለሚሉ የመንደር ፖለቲከኞች ራሳቸው ሲፈርሱና ሲበታተኑ ማየቱ ለምን ተሞክሮ እንደማይሆን በሚገባ የተረዱት አይመስልም ።የፖለቲካ ሥርአት ጭቆና በዜጎች አንድነት ፣ በህግ ልዕልና በጊዜ ሒደት ይፈታል ። ለዜጎች የሚያገለግል የፖለቲካ አሰተዳደር በዜጎች መሠረታዊ ፍላጎት ላይ የተመሠረተ እንጂ በፖለቲካ አሰተዳደር ጭቆና ላይ ያተኮረ አይደለም ። ለዜጎች የማይሆን ሥርአት የዜጎች መሠረታዊ ፍላጎት የሚፃረር ከመሆኑም በላይ የሰላምና ኢኮኖሚ ለውጥ እንቅፋት እንዲሁም የሰበአዊ መብት ጥሰት ምክንያት ይሆናል። የፖለቲካ አምባገነን ሥርአትበወታደራዊ ሐይል እንዲሁም በኢኮኖሚ ሀብት ምዝበራ ላይ የቆመ የውሰን አምባገነን መሪዎች ሰብሰብ ነው ። በመሆኑም የፖለቲካ ሥርአቱ ዘላቂነት የለውም ።
በኢህአዴግ ሥርአት ዋልታ ረገጥ የብሔር አክራሪነት እንዲሰፋፋ አንዱ ምክንያት ህገ መንግሥቱ ነው ። ዜጎች በብሔር የሚለያይ ህገ መንግስት ገዢ ህገ መንግስት ሊሆን አይችልም ። በኢህአዴግ ሥርአት የፀደቀው የኢትዮጵያ ህገ መንግስት የኢትዮጵያ ዜጎች ህልውና የሚፈታተን ነው ። በመሆኑም በዚህ ህገ መንግስት ኢትዮጵያ ብሔር እንጂ ዜጋ የላትም ። ህገ መንግሰቱ የኢትዮጵያ ዜጎች የሚል መግቢያ ሐረግ ሆነ ሐተታ የለውም ። በመሆኑም የኢትዮጵያ ህዝቦች ዜግነታቸውበአሁኑ የኢትዮጵያ ህገ መንግስት በውል አይታወቅም ። የኢትዮጵያዊነት እሴት በኢህአዴግ አገዛዝ ሥርአት ምክንያት አደጋ ላ ወድቆ ቆይቷል። ክልሌ እንጂ አገሬ የሚል ዜጋ እየቀነሰ መጥቷል ። ይህ የተሳሳተ አመለካከት ለዜጐች መፈናቀልና ሞት ምክንያት ሆኗል ። የኢትዮጵያ ዜጎች በአገራቸው በሰላም እንዳይኖርበኢህአዴግ ሥርአት ተነፍጓል ። በኢህአዴግ ሥርአት ኢትዮጵያ ለዜጎቿ ባዕድ አገር ሆና ቆይቷለች። በአንድ አገር እየኖሩ በብሔር መከፋፈል የፖለቲካ ብስለት ሳይሆን ውድቀት አመላካች ነው ። የአንድ ማህበረሰብ ማንነት በፖለቲካ አመለካከትና አገዛዝ የሚወስን ሳይሆን የማህበረሰቡ ብቸኛ ንብረቱ ነው ። ማንም አይነፍገውም ማንም አይወስደውም ። የብሔር ማንነት የፖለቲካ ሥርአት አጀንዳ አይደለም ። የማንነት ፖለቲካ ( Identity politics ) የፖለቲካ ሥርአት ጤናማ አመለካከትና አሰተሳሰብ አይደለም ። የብሔር ሥርአት የፖለቲካ ነጋዴዎች ጥሬ ውንብድና ከመሆን ያለፈ አይደለም ። የብሔር ፖለቲካ ለማስቀረት የህገ መንግስት ማሻሻያ ማድረግ አስፈላጊነቱ የላቀ ነው ። ብሔር ላይ ያተኮረ ፖለቲካ እጅግ ሲበዛ ሗላ ቀር አሰተሳሰብ ነው ። የኢኮኖሚ ሆነ የማህበራዊ ለውጥ አያመጣም ። የኢህአዴግ ሥርአት በታኝ አይሏቸው ተንታኝ አክራሪ የብሔር ፖለቲከኞች ያፈራ ዘረኛ ሥርአት ነው ።
የኢህአዴግ ሥርአት ከዜጎች ጭቆና ባላነሰ ራሱ እየጨቆነ እንዲሁም ራሱ እያጠፋ(self suicide ) ይገኛል ። ሥርአቱ የኢትዮጵያ ዜጎች የጠየቁት ለውጥ ለማሳካት መፍጨርጨር ቢታይበትም የጠራ የለውጥ መሥመር ድህነት ላይ ነው ። ለውጥ ከየት ወደየት እንደሆነ ለመገንዘብ ያዳግታል ። አሁን የኢህአዴግ ሥርአት የነጠረ የለውጥ ሀሳብ የለውም ። በመሆኑም የኢኮኖሚ ማሽቆልቆል እየታየ ነው ። የሥራ አጥር ቁጥር ከመቀነስ ይልቅ እየናረ ይገኛል ። አሁንም ዜጎች በህገ ወጥ እየታሰሩ ነው ። የፖለቲካ መተማመን በሴራ እየተጠቃ ነው ። ከፍተኛ የመንግስት ሀላፊዎች ሳይቀር ግድያ እየተፈጸመባቸው ይገኛል ። የኢህአዴግ ሥርአት አባል ድርጅቶች የመጠቃቃት ፣ የመበቃቀል ፣ እንዲሁም የመገዳደል ፖለቲካ ቅኝት ውስጥ ገብቷል ።ከዚህ ሁኔታ የሚወጡት የመውጫ ሀሳብ የላቸውም ። አሁን ተያይዞ መቀመቅ መግባት ይሆናል ። የኢህአዴግ አንዱ አባል ድርጅት በሌላ አባል ድርጅት የህልውና ጥቃት እየደረሰበት በመንኮታኮት ላይ ነው ። የቆየ የድርጅት ሚስጥር ጭምር በገሀድ እያወጣ ይገኛል ። የኢህአዴግ ሥርአት በዚህ ሁኔታ ይፈርሳል ብሎ የጠበቀ ጥቂት ቢሆን ነው ። የኢህአዴግ ሥርአት ለለውጥ ሁሌም ዝግጁ አልነበረም ። ይህ ሥርአት ከለውጥ ይልቅ የሀይል እርምጃ ያበዛ ነበር ። ተደጋጋሚ መልካም የመሥራት እድሎች ሳይጠቀምባቸው ቀርቷል ። የኢህአዴግ ሥርአት ከምስጋና ይልቅ የህዝብ ውግዘት የተቻረው ሥርአት ሆኗል ።የኢህአዴግ ሥርአት የህግ በላይነት የጣሰ ፣ የዜጎች ሰብአዊ መብት የረገጠ ፣ የዜጎች ነፃነት ያፈነ ፣ የአገር ሀብት ምዝበራ ያሰፋፋ ሥርአት ነበር ።