Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ዶክተር መረራ ጉዲና ከ25 ዓመታት በላይ ካገለገሉበት እና ከሚወዱት የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በግፍ መሰናበት (“አንዳንዴ ሳስበው ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የምወጣው ለቀብሬ ብቻ ይመስለኝ ነበር” ይላሉ) የሚያሳዝን እና የሚያስቆጭ ቢኾንም ስውር ሲሳይ ይዞ ብቅ ያለ ይመስላል፤ የአደባባይ ምሁርነትን። ዶክተር መረራ በሦስት ዓመታት ልዩነት ውስጥ ሁለት ማንኛውም የኢትዮጵያን ፖለቲካ የሚከታተል ሰው ሊያነባቸው የሚገቡ መጻሕፍት በአማርኛ ጽፈው አበርክተዋል፤ የመጀመርያውና እና ከዩኒቨርሲቲ ከመሰናበታቸው በፊት በ2005 ዓ.ም ያሳተሙት “ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ምስቅልቅል ጉዞ እና የሕይወቴ ትዝታዎች፤ ከኢትዮጵያ ተማሪዎች ንቅናቄ እስከ ኢሕአዴግ” (ከዚህ በኋላ “ኢፖምጉሕት”) የተሰኘው መጽሐፍ ሲኾን፤ ሁለተኛው ደግሞ ከስንብት በኋላ በ2008 ዓ.ም ለንባብ የበቃው “የኢትዮጵያ የታሪክ ፈተናዎች እና የሚጋጩ ሕልሞች፤ የኢሕአዴግ ቆርጦ ቀጥል ፖለቲካ” (ከዚህ በኋላ ኢታፈሚሕ) የሚል ርእስ ያለው ነው። ካሁኑ አያያዛቸው በመነሳት ዶክተር መረራ ወደፊት በሚኖራቸው ሰፋ ያለ ነጻ ጊዜ ተጨማሪ መጻሕፍትን እና አጫጫር ጽሑፎችን ለሕዝብ እንደሚያቀርቡ ተስፋ ማድረግ ይቻላል።
እውቁ ፖላንዳዊ የኢትዮጵያ ታሪክ ጸሐፊ ቼስላፍ የስማን ከ53 ዓመታት በፊት ባሳተሙት The Ethiopian Paradox በተባለ መጽሐፋቸው ኢትዮጵያ ታሪኳ ሸክም የኾነባት አገር እንደኾነች ጽፈው ነበር። ኢትዮጵያዊው የታሪክ ምሁር ዶክተር ገብሩ ታረቀ በበኩላቸው ከኻያ ዓመታት በፊት በታተመው እና በዐፄ ኀይለሥላሴ ዘመን በተካሄዱ የገበሬ ዐመፆች ላይ ባተኮረው “Ethiopia: Power and Protest” በተሰኘው ድንቅ መጽሐፋቸው ውስጥ እንደ ኢትዮጵያ ታሪካቸው መርገምም በረከትም የኾነባቸው የአፍሪካ አገሮች እፍኝ የማይሞሉ እንደኾኑ ያስቀምጣሉ። ገብሩ ይህን ከተናገሩ ከስምንት ዓመታት በኋላ የታሪክ ሸክሙ የባሰ እየከበደ መምጣቱን በማስተዋል ይመስላል ኢጣልያዊው የኢትዮጵያ የታሪክ ተመራማሪ አሌክሳንድሮ ትሩይልዚ “Battling with the Past: New Frameworks for Ethiopian Historiography” የሚል ርእስ በሰጡት አጭር ግን ሰርሳሪ ጽሑፋቸው ውስጥ የኢትዮጵያ ታሪክ ሸክም ከልክ በላይ ተቆልሎ አደጋ እየፈጠረ ስለመኾኑ ያተቱት።
ይነስም ይብዛ የታሪክ ሸክም የሌለበት አገር ፈልጎ ማግኘት የሚቻል ነገር አይደለም። ይኹንና በዚህ ዘመን እንደ ኢትዮጵያ በታሪካቸው የጎበጡ አገሮች ግን እጅግ ጥቂት ናቸው። ሁለቱ የዶክተር መረራ መጻሕፍት መልእክትም ይህንኑ ሐቅ የሚያጠናክር ይመስላል፤ መልእክቱ ትክክል ኾነም አልኾነም። የኢትዮጵያ ታሪክ በራሱ አገሪቷን ለማጉበጥ የሚያስችል ክብደት ባይኖረውም ለማመን በማይቻል ኹኔታ በተወሳሰበ መንገድ በተሸመኑ ቆርጦ ቀጥል ርዕዮተ ዓለማዊ ትርክቶች መጠቅጠቁ የተለየ ግዝፈትን ጨምሮለታል። ላለፉት 25 ዓመታት ትርክቶቹ እንዲደረጁ ያላሰለሰ እና በፖሊሲ የተደገፈ ጥረት በሥልጣን ላይ ባለው መንግሥት ሲደረግ መቆየቱ ደግሞ ኹኔታዎችን የበለጠ አጠላልፏቸዋል።
ታዲያ ዶክተር መረራ በዚህ ታሪካዊ ፖለቲካዊ አውድ (context) ውስጥ ነው በኢፖምጉሕት እና በኢታፈሚሕ ትውስታዎቻቸውን እና ትዝብቶቻቸውን የሚያቀርቡት። የመጻሕፍቱ ርእሶች በራሳቸው ስለ መጻሕፍቱ አጠቃላይ ይዘት እና ስለ ኢትዮጵያ የፖለቲካ ታሪክ ውጥንቅጥ ፍንጭ የሚሰጡ ናቸው። “የታሪክ ፈተናዎች”፣ “የሚጋጩ ሕልሞች”፣ “ምስቅልቅል ጉዞ”፤ እነዚህ ሐረጎች ከረጃጅም ርእሶች የተወሰዱ ናቸው። መጠነኛ የትኩረት ልዩነት ቢኖራቸውም ሁለቱ መጻሕፍት ካላቸው የይዘት እና የቅርጽ ጥብቅ ቁርኝት አንጻር “ቅጽ አንድ” እና “ቅጽ ሁለት” ተብለው እንደ አንድ መጽሐፍ ሊነበቡ ይችላሉ። ይህ ዳሰሳም የተጠቀሰውን ቁርኝት ታሳቢ አድርጎ የተጻፈ ነው።
ዶክተር መረራ ሐሳባቸውን በጥሩ አማርኛ በግልጽ እና በቀላሉ መግለጽ እንደሚችሉ ከሁለቱ መጻሕፍት መረዳት ይቻላል። ሐዘንና ደስታቸውን፣ ጨለምተኝነትና ተስፋቸውን፣ ቁጣና ትዕግስታቸውን አንባቢ ባይጋራቸውም እንኳ እንዲረዳቸው ማድረግ ይችላሉ። በተለይ የሕይወት ታሪካቸውን በብዛት የያዘው የኢፖምጉሕት ከባለታሪኩ አስደናቂ የሕይወት ውጣ ውረድ ጋር ተዳምሮ እንደ ልብ ወለድ ሊነበብ የሚችል ነው። ጠጠር ያሉ የፖለቲካ ኀልዮቶችንም ቢኾን አብዛኛው አንባቢ ያለ ችግር ሊረዳቸው በሚችል መልኩ ማብራራት ይችላሉ። መረራ ጎበዝ ተራኪም ናቸው። በልጅነታቸው ከደረሰባቸው ቁም ስቅል ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ እስከተሰናበቱበት ኹኔታ፣ ከእስር ቤት ቆይታቸው እስከ ምርጫ 97 ትርምስ፤ ከቤተሰባቸው አባላት እስከሚቃወሟቸው ባለሥልጣናት ጋራ ያላቸውን ግንኙነት እና ሌሎች በርካታ ኹነቶች የሚተርኩበት መንገድ ፈጣን፣ ለስላሳና ቀልብ-ገዢ ከመኾኑ የተነሳ “ምናለ ትንሽ ቢጨምሩበት?” የሚያሰኙ ናቸው።
ለአድናቂዎቻቸው “ጫዎታ አዋቂ” ለነቃፊዎቻቸው “ቧልተኛ” የኾኑት ተቃዋሚው ምሁር አለመቀለድ ፈጽሞ የሚችሉ አይመስሉም፤ “ካልቻሉ እንኳንም” ያልቻሉ ያሰኛሉ ሁለቱ መጻሕፍት። ኢፖምጉሕትን እና ኢታፈሚሕን ተነባቢ እንዲኾኑ ካደረጓቸው ነገሮች መካከል በውስጣቸው የያዟቸው ዘና የሚያደርጉ ቀልዶች፣ አሽሙሮች እና ስላቆች ተጠቃሽ ናቸው። ወይዘሮ ገነት ዘውዴን እና ዶክተር እንድርያስ እሸቴን የመሳሰሉ ሹመኞችን (እንድርያስ “ፕሮፌሰር” መኾናቸውን የሚያሳይ ምንም ዐይነት ማስረጃ እንደሌለ በጥናት እንደተደረሰበት በአጽንዖት ይገልጻሉ- ዶክተር መረራ) በአሽሙር የሚሸነቁጡበት መንገድ እና በማኅበራዊ ጉዳዮች ላይ ጣል የሚያደርጓቸው ሥነ ስላቃዊ ትችቶች የሚያስፈግጉ ናቸው። ለአብነት በውጪ አገር ስለሚገኙ የኢትዮጵያ ቤተክርስቲያናት በትግርኛ እና በአማርኛ መከፋፈልን በተመለከተ እንዲህ ይላሉ፤ “ጦርነቱ በምድርም በሰማይም የሚቀጥል መኾኑን የሚያሳይም ነው። በዚህ ጉዳይ ላይ ያላለቀው የዮሐንስ እና የምኒልክ ጦርነት ነው ብለው የሚቀልዱ ጓደኞችም አሉኝ” (ኢታፈሚሕ ገጽ 61)። ይህን ቀልድ የተናገሩት ራሳቸው ዶክተር መረራ እንደኾኑ የሚጠረጥሩ ሰዎች በርካታ ናቸው። የቀድሞውን ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊን ኩም ያደረጉበትን አጋጣሚም እንደሚከተለው አቅርበውታል፤ “ዕድሉን ሲያገኝ አቶ መለስ ተቀናቃኝን የማብሸቅ ጠባዮች አሉት፤ ለአብነት ቅንጅቶች ተፈተው፤ እነ ዶክተር ብርሃኑ አሜሪካ ሄደው ስለቀሩ እኔንም ለማብሸቅ ‘አሜሪካ ሄደህ የሸፈትክ መስሎኝ ነበር፤ መጣህ እንዴ?’ አለኝ። ሽፍትነት ካማረኝ አምቦ ይቀርበኛል አልኹት። ከእኔ ጋራ የነበሩ የፓርላማ አባላት ሳቁ፤ እርሱም ፊቱ በፍጥነት እየተለዋወጠ ሄደ” (ኢፖምጉሕት ገጽ 219)። ይህቺ ታሪካዊ ገጠመኝ ዶክተር መረራን ደህና አድርጋ ሳታኮራቸው የቀረች አትመስልም። በኢታፈሚሕም ደግመዋታል። በሚቀጥለው መጽሐፋቸውም ቢያሰፍሯት ድጋፋቸውን የሚገልጹ አያሌ አንባቢዎች እንደሚኖሩ በቀላሉ መገመት ይቻላል። ለማንኛውም የአደባባይ የፖለቲካ ቀልድ በማይታሰብበት አገር እንደ ዶክተር መረራ ዐይነት ፖለቲከኛ መኖሩ መልካም ነገር ነው።
ከባድ የሚባሉ ባይኾኑም በመጻሕፍቱ ውስጥ ቁጥራቸው ቀላል ያልኾኑ የቋንቋ አጠቃቀም እና የአጻጻፍ እንከኖችም አሉ። ሲጀመር ርእሶቹ ከመጠን በላይ ረጃጅም ናቸው። ከመርዘማቸው የተነሳም ከርእስነት ይልቅ ለጨመቅነት (summary) የሚቀርቡ ናቸው። እንደውም በሽፋን ገጾቹ ላይ ያሉት ቃላት መበርከት መጻሕፍቱን መጽሔት አስመስሏቸዋል ማለት ይቻላል። ከትኩረት የሚያናጥቡ ተደጋጋሚ የፊደላት እና የሥርዐተ ነጥብ ሕጸጾችም ጥቂት አይደሉም። በተለይ የሚከተሉት ሐረጎች እና አገላለጾች በአሰልቺ ኹኔታ ይደጋገማሉ፤ “ያለ ደረሰኝ ማስረከብ”፣ “ቅርጫ የኾነ/ያልኾነ ምርጫ”፣ “ሳያስቡ እንደ ሎተሪ”፣ “በሚገባው ቋንቋ”፣ “እስገባኝ ድረስ”፣ እና “የሕዝብ ጎርፍ”።
ዶክተር መረራ አንዳንዴ ለትኹት አባባሎች (political correctness) የሚጨነቁ አይመስሉም። ለምሳሌ በአንድ የምርጫ ክርክር ወቅት ወይዘሮ ገነት ዘውዴ የተዛባ አኀዛዊ መረጃ እንዳቀረቡ ሲነገራቸው “የታይፒንግ ስህተት” ነው በማለታቸው “ወይዘሮ ገነት በእኛ ዩኒቨርሲቲ የጽሕፈት ሥራ ስታስተምር ስለነበር ‘ሞያሽም ከዳሽ እንዴ’ ልላት ነበር” ይላሉ። ወይዘሮ ገነት ክብር የሚገባቸው ሰው እንዳልኾኑ ግልጽ ቢኾንም ለእርሳቸው የታለመው አሽሙር ለሌሎች ቀጥታ ስድብ ሊኾን ይችላል። ሌላው ደግሞ መደማመጥ የሌለበትን “ውይይት” ለመግለጽ “የደንቆሮዎች ውይይት” የሚለውን ሐረግ መጠቀማቸው ነው። ይኼ ማብራሪያ የሚያስፈልገውም አይመስልም። በተቃራኒው ግን ኦሮምኛ ቋንቋን ለመግለጽ “ኦሮሚፋ” የሚለውን የኦሮምኛ ቋንቋ ይጠቀማሉ። በአማርኛ ጽሑፍ ውስጥ ኦሮሞዎች የሚናገሩትን ቋንቋ ለመግለጽ ኦሮምኛ ቃል መጠቀም ስሜት የሚሰጥ ነገር አይደለም። “ኦሮምኛ” የሚለው ቃል ስድብ ነው እስካልተባለ ድረስ።
እንዲህ እንደ አሁኗ ኢትዮጵያ ፖለቲካ ማለት የዘውጋዊ ትርክቶች አስከፊ ፍልሚያ በኾነበት እና መፋለሚያው ሜዳ ተደርምሶ ተፋላሚዎቹንም አፋላሚዎቹንም የመዋጥ አደጋ በተደቀነበት ኹኔታ እንደ ዶክተር መረራ ዐይነቱ ፖለቲከኛ ዋጋው ከፍ ይላል። አዎ፤ ዶክተር መረራ የኦሮሞ ብሔረተኛ ናቸው። ግን ደግሞ ለየት ያሉ የኦሮሞ ብሔረተኛ ናቸው። እንደ ነባሩ ኦነግ ወይም እንደ አሁኑ ዘመነ ግዩራን (Diaspora) ኦሮሞ ብሔረተኞች ምናባዊ እና ገሃዳዊ ማንነቶችን በማምታታት የደጋፊዎቻቸውን ስሜት በከፊል ፈጠራ የመጋለብ አጀንዳ ያላቸው አይመስሉም። በሁለቱ የአማርኛ መጻሕፍት ባያነሱትም በፒ.ኤች.ዲ የመመረቂያ ጽሑፋቸው ውስጥ የኦሮሞን ጥያቄ የሚረዱበት መንገድ ከኦነግ እንዴት እንደሚለይ ለማስረዳት ይሞክራሉ። ኦሮሞ ተወራሪ ብቻ ሳይኾን ወራሪ፣ ተበዳይ ብቻ ሳይኾን በዳይ፣ ሟች ብቻ ሳይኾን ገዳይ እንደኾነም ያስረዳሉ። “የኦሮሞ ጥያቄ የቅኝ ግዛት ጥያቄ ነው” ብለው ለሚከራከሩት ደግሞ “የትኛው ጋናዊ ቅኝ ተገዢ ነው የእንግሊዝን ንግሥት ሲያገባ የምታውቁት?” የሚል ፈታኝ ጥያቄ ያቀርባሉ። ኦሮሞነት እና ኢትዮጵያዊነት ተጻራሪ ሊኾኑ አይገባም፤ አይደሉምም የሚል የቆየ ጽኑ አቋም አላቸው ብሎ መከራከር ይቻላል።
ለዚህ አቋማቸው እንደ ምክንያት የሚያነሱት በልጅነታቸው የደረሰባቸውን አንድ አሳዛኝ አጋጣሚ ነው። የሦስተኛ ክፍል ተማሪ እያሉ አንድ ቀን ከትምህርት ቤት ወደ ቤት ሲመለሱ፦ “እንደ ወንድሜ የምመለከትው” የሚሉትን “ቡሬ” የተባለውን በሬ ጨምሮ የአባታቸውን በሬዎች በሙሉ ያጧቸዋል፤ ተሰርቀው ነበር። በሬዎቹን በአውጫጪኝ ማግኘት ስላልተቻለ የመረራ አባት እና እናት (እናታቸው እያለቀሱ) በአካባቢው ለነበሩ አንድ የኦሮሞ ባላባት በሬዎች ማፈላለጊያ የሚኾን አንድ ወይፈን ይሰጣሉ። ባላባቱ ግን በሬዎቹን በመስረቅ ከሚጠረጠሩት ሰዎች ጉቦ ተቀብለው ነበርና የበሬዎቹ ደብዛ እንደጠፋ ቀረ። ቡሬም በአንደኛው ባላባት ቤት ታርዶ እንደተበላ ብዙ ሰዎች ለብላቴናው መረራ አረዱት። አስከፊ ድህነት እነ መረራ ቤት ውስጥ ሰተት ብሎ ገባ። ይህን አጋጣሚ “በቀሪው የሕይወት ዘመኔ ከአእምሮዬ መፋቅ አልቻልኩም” ይላሉ (ኢፖምጉሕት ገጽ 13)። አጋጣሚው በዶክተር መረራ ፖለቲካዊ ሥነ-ልቡና ላይ ዘላቂ እና ወሳኝ ተጽዕኖ ማሳረፉን ከሚከተለው የመረራ ትዝብት መረዳት ይቻላል፤ “ከዚህ የተነሳ ‘የኦሮሞ ፊውዳሎች ነፍጠኛ ከሚባሉት ለኦሮሞ የተሻሉ ናቸው፤ ለድኻው ኦሮሞ የበለጠ ያዝናሉ’ የሚባለው አባባል በጭራሽ አልተዋጠልኝም። ስለዚህም ነው በተማሪዎች ንቅናቄ ዘመንም ኾነ ከዚያ በኋላ ነው ሁሉም በጅምላ ከሚሳተፍበት የብሔር ንቅናቄ ይልቅ በመደብ ትግሉ ላይ የተመሠረተ ኅብረ ብሔር ድርጅቶች የበለጠ ይስቡኝ የነበረው” (ኢፖምጉሕት ገጽ 13-14)።
የበሬዎቹ መጥፋት ኅብረ ብሔራዊውን ብቻ ሳይኾን በተዘዋዋሪ መንገድ ዘውጋዊ ብሔረተኛውን መረራንም የመቅረጽ ሚና ተጫውቷል። አንድ ፍሬው ልጅ መረራ በሬዎቹን ለማስመለስ ፍርድ ቤት ሲመላለስ የታዘበው ኹነት ዶክተር መረራ ቋንቋን በሚመለከት አሁን ለሚያራምዱት አመለካከት መሠረት ጥሏል። መረራ ገጠመኛቸውን እንዲህ ይገልጹታል፦ “ከሁሉም የበለጠ ልብ የሚሰብረው ግን ለመከራከር በማይችለው ቋንቋ ሞት ተፈርዶበት ሞት እንደተፈረደበት ለመንገር አስተርጓሚውን ስለሚጨንቀው፣ ሞት የተፈረደበትን ሰው ለሌላ ቀን ተቀጥረኻል ሂድ ብሎ ሲያሰናብት ማየት ነው። አንድ ሰው በማያውቀው ቋንቋ የሞት ፍርድ ተፈርዶበት፤ የሞት ፍርድ እንደተፈረደበት ሳያውቅ ጥሩ እንደተሠራለት እጅ ነስቶ እና አመስግኖ መሄድን የመሰለ ግፍ የለም። ዛሬ በቋንቋ ላይ ያለኝ አቋምም መቀረጽ የጀመረው በዚያን ጊዜ ይመስለኛል” (ኢፖምጉሕት 14)።
ታዲያ እነዚህ በትንሹ መረራ አእምሮ ውስጥ አንድ ላይ የተወለዱ እና ተፎካካሪ የሚመስሉ ሁለት አመለካከቶች (ዘውጋዊነት እና ኅብረ-ዘውጋዊነት) ከሞላ ጎደል አንድ ላይ አድገው ነበርና ዩኒቨርሲቲ ለገባው ወጣቱ መረራ ከባድ የምርጫ ፈተና ደቀኑበት። የተማሪዎች ንቅናቄ አፍላ ወቅት ስለነበረ የትኛውን ድርጅት (የኦሮሞ ብሔረተኛ የኾነ ወይስ ያልኾነ) መቀላለቀል እንዳለበት ማወቅ አልቻለም። “መሬት ላራሹ የነፍጠኛ ልጆች ጥያቄ ነው” የሚለው የወቅቱ የኦሮሞ ብሔረተኛ አቋም ባይዋጥለትም ኅብረ-ዘውጋዊ ድርጅቶችን በቀጥታ ለመቀላቀል የሚያበቃ ድምዳሜ ላይ አልደረሰም ነበር ወጣቱ መረራ። ትንሽ ጊዜ ወስዶ በቂ መረጃ ለማግኘት ሲያነብ ከቆየ በኋላ “መሬት ላራሹ የነፍጠኛ ልጆች አቋም ነው” ሲሉ የነበሩ አንዳንድ ኦሮሞዎች ከ“ነፍጠኛ ልጆች” ጋራ አብረው ሲሠሩ አስተዋለ። ከአንዳንድ የኦሮሞ ብሔረተኛ ተማሪዎች ጋራ የመጀመርያ ስር የሰደደ ቅያሜዬም የተፈጠረው በዚሁ ላይ ነው” ይላሉ ዶክተር መረራ በወቅቱ የነበረውን ኹኔታ ሲያስረዱ (ኢፖምጉሕት ገጽ 51)። ከብዙ ውዝግብና ማሰላሰል በኋላ ኅብረ-ዘውጋዊውን መኢሶንን መቀላቀላቸውን ይገልጻሉ ምሁሩ ከኛ። መኢሶንን የተቀላቀሉበት ርግጠኛ እና ዝርዝር ምክንያቶች ግን ምን እንደኾኑ አይገልጹም።
ዶክተር መረራ በጊዜው የነበራቸው ኅብረ-ዘውግ አቋም እጅግ ጠንካራ ከመኾኑ የተነሳ በተለያዩ የኦሮሞ ብሔረተኛ ድርጅቶች ውስጥ የተደራጁ ኦሮሞዎች የሚደርስባቸውን ጫና ለመቋቋም እንዲያስችላቸው “የኦሮሞ ብሔረሰብ ዲሞክራሲያዊ ንቅናቄ (ኦብዲን) የሚባል ድርጅት ከመኢሶን ጓደኞቻቸው ጋራ እስከማቋቋም ደርሰው ነበር። የኦብዲን ምሥረታ ታክቲካዊ ብቻ ስለነበረ ይመስላል ዶክተር መረራ የንቅናቄው መጨረሻ ምን እንደኾነ አይናገሩም።
ኾኖም ያ ከልጅነታቸው የጀመረው መንታ ልብ (ambivalence) እስከ አሁን ድረስ አብሯቸው ዘልቋል። ኦሮሞነትን እና ኢትዮጵያዊነትን አቻችሎ ለማስኬድ ከዓመታት በፊት የጀመሩት “የገመድ ላይ” ጉዞ ከሁለቱም ጽንፎች በሚነሱ ተጻራሪ ፖለቲካዊ ወጀቦች እየተመታ ክፉኛ ሲያንገዳግዳቸው ይታያል።
በእንግሊዝኛ በሚጽፏቸው ጽሑፎች በተለይ በፒ.ኤች.ዲ መመረቂያ ጥናታቸው በምሁራዊ ግልጽነት እና ፍትኀዊነት የኢትዮጵያን ፖለቲካዊ ችግሮች የሚተነትኑት ዶክተር መረራ በኢፖምጉሕት እና ኢታፈሚሕ ዘውገኝነታቸው ሲያመዝንባቸው ይስተዋላል። ርግጥ ሁለቱ መጻሕፍት ሙሉ በሙሉ የምርምር ሥራዎች አይደሉም። ፖለቲካ ቢጫናቸው የሚገርም ጉዳይ አይደለም። ፖለቲከኛው መረራ የአቋም ለውጥ አድርገውም ከኾነ ለውጡ በራሱ ችግር ሊኾን አይችልም። ዋናው ጉዳይ ኦሮሞነትን እና ኢትዮጵያዊነትን በተመለከተ ወጥነት የሚጎድለው እና ለመከራከር አስቸጋሪ የኾኑ አመለካከቶችን ማንጸባረቃቸው ነው።
የኦሮሞን ጥያቄ ታሪካዊ መሠረቶች ለማስረዳት ከሚጠቅሷቸው ምሳሌዎች ሁለቱን እንመልከት፦ የመጀመርያው በኢጣልያ ወረራ ወቅት ለጣልያኖች ያደሩ የኦሮሞ ልኂቃንን ይመለከታል። እንደ ዶክተር መረራ እምነት በወረራው ወቅት ራስ አበበ አረጋይ እና በቀለ ወያን የመሳሰሉ ስመ ጥር አርበኞች ለኢትዮጵያ ነጻነት የታገሉ ቢኾንም ሌሎች የኦሮሞ ልኂቃን ለጣልያን ያደሩት በመገፋት ስሜት በመኾኑ የነበራቸውን ዘውጋዊ ብሔረተኛ ንቃተ ኅሊናና የነጻነት ጥያቄ የሚመለከት ነው። በኢጣልያዊው ጸሐፊ አልቤርቶ ስባኪ አኀዘዊ መረጃ ላይ ተመሥርተው በተደረጉ ትንተናዎች መሠረት በኢጣልያ ወረራ ወቅት የውግያ አቅም ከነበራቸው ኢትዮጵያውያን መካከል በአርበኝነት የተሠማሩት ቁጥር ከ10 እስከ 15 በመቶ ብቻ የሚገመት ነው። 85 ከመቶ ኢትዮጵያውያን በጣልያን ላይ ጠመንጃ አላነሱም ማለት ነው። በ1940 ዓ.ም የባንዳው ጦር ቁጥር ወደ 15 ከመቶ ተጠግቶ ነበር። በርካታ ኢትዮጵያውያን በተለያየ ምክንያት ለጣልያን አድረዋል። ስለዚህ ለዶክተር መረራ ተገቢ የሚኾነው ታላላቆቹ የኦሮሞ አርበኞች ለምን ጣልያንን ለመውጋት ቆረጡ የሚለውን ጥያቄ መመለስ ነው።
ሁለተኛው ምሳሌያቸው በጀነራል ዋቆ ጉቱ የተመራው የባሌ ገበሬዎች ዐመፅ ነው። ዶክተር መረራ ይህ ዐመፅ የኦሮሞ ሕዝብ የመብት ትግል እንደኾነ ለማሳየት በሁለቱም መጻሕፍት ተደጋጋሚ ሙከራ ያደርጋሉ። አያሌ ውስብስብ መነሻዎች የነበሩት እና በሶማልያ መንግሥት ያልተቋረጠ ድጋፍ የተቀጣጠለ እና የተካሄደን ዐመፅ የኦሮሞ ሕዝብ የመብት ጥያቄ ብቻ እንደኾነ ለማሳመን መሞከር ምን ጥቅም ሊሰጥ እንደሚችል የሚያውቁት ራሳቸው ዶክተር መረራ ብቻ ናቸው። ዶክተር ገብሩ ታረቀ በPower and Protest እንደሚያብራሩት ዐመፁ ዘውጋዊ ይዘት ቢኖረውም (እሱም ቢኾን የኦሮሞዎች ብቻ ሳይኾን የሱማሌዎችም ጭምር ነው) ሃይማኖታዊ ይዘትም ነበረው። የዐመፁ መሠረታዊ መነሻዎች ግን ዶክተር ገብሩ እንደሚሉት የመደብ ልዩነት እና ሥር የሰደደ የአስተዳደር በደል ናቸው።
ከሁሉም የሚያስገርመው የዶክተር መረራ አቋም የሚከተለው ነው፤ “በአጭሩ የኦሮሞ ጥያቄ የተፈጠረው እንደ ትግራዩ እና ኤርትራውያኖቹ ጥያቄዎች በ19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ከዛሬይቱ ኢትዮጵያ መፈጠር ጋር ነው ማለት ይቻላል” (ኢታፈሚሕ ገጽ 23)። አንደኛ፦ የትግራዩን የሕወሓት ርዕዮተ ዓለማዊ ትርክት ለጊዜው እንተወው እና የኤርትራውያኑን ጥያቄ ብንመለከት የኤርትራ የነጻነት ጥያቄ የተፈጠረው በ19ኛው ክፍለ ዘመን ሳይኾን በኻያው ክፍለ ዘመን አጋማሽ በኀይለሥላሴ ዘመን ነው፤ ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት የጣልያን ሽንፈት በኋላ ኤርትራውያኑ በራሳቸው ተነሳሽነት ከኢትዮጵያ ጋራ ለመቀላቀል/ ለመተሳሰር ጥያቄ ሲያቀርቡ ነበር። ሁለተኛ፦ የኦሮሞ የመብት ጥያቄ የተፈጠረው ከዐፄ ምኒልክ የደቡብ ዘመቻ ማግስት መኾኑን ከልባቸው የሚያምኑ ከኾነ ሁለት ጥያቄዎችን መመለስ ይኖርባቸዋል። ሀ) የመብት ጥያቄው እንዲፈጠር ያደረገውን የምኒልክን የደቡብ ወታደራዊ ዘመቻ ሲካሄድ በመሪነት እና በተዋጊነት ወሳኝ ሚና የተጫወቱትን የሸዋ ኦሮሞዎች ምነው ዘነጓቸው? ለ) በወረራ እና በሽንፈት ማግስት የመብት ጥያቄ የሚፈጠር ከኾነ ከሲዳሞ እስከ ትግራይ- ከቤኒሻንጉል እስከ ኦጋዴን በኦሮሞ ተስፋፊዎች ከ16ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ማንነታቸው እና መሬታቸው የተወሰደባቸውን የኢትዮጵያ ማኅበረሰቦች የመብት ጥያቄ ዶክተር መረራ (ሌላ ጊዜ እንደሚያደርጉት) በነካ ብዕራቸው ለምን አልዳሰሱትም? ጽንፈኛ የኦሮሞ ብሔረተኞችን ለማስደሰት ከኾነ ያሳስባል።
መረራ በማወቅም ይኹን ባለማወቅ ኢትዮጵያዊ ብሔረተኝነትን የአማሮች አጀንዳ ብቻ አድርጎ የማቅረብ አባዜ የተጠናወታቸው ይመስላል። “ድርጅታችን እስከ አሁን ሙሉ በሙሉ ማለፍ ያልቻለው ፈተና በአማራ ልኂቃን በሚመራው ብሔረተኝነት እና በኦሮሞ ልኂቃን በሚመራው የኦሮሞ ብሔረተኝነት መካከል ያለውን ልዩነት በማጥበብ በጋራ ሁላችንንም በእኩልነት የምታስተናግድ ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያን የመፍጠር ተግባር ላይ እንዲሰለፉ ማድረግን ነው።” ይላሉ ድልድይ ለመገንባት የሚሞክሩት መረራ (ኢፖምጉሕት 162-63)። በሌላ ቦታ ላይ ደግሞ የአማራ ልኂቃንን ሲወቅሱ “በአማራ ልኂቃን በኩል ያለው ችግር ወይ የአማራ ልኂቃንን የሚያሰባስብ ጠንካራ ድርጅት መፍጠር አልቻሉም፤ ወይ ከኢትዮጵያ አንድነት ጋር ምንም ጠብ ከሌላቸው ኀይሎች ጋር ከልብ ለመሥራት አልተዘጋጁም” በማለት ያማርራሉ (ኢታፈሚሕ 137)። እንደ “ቅንጅት”፣ “አንድነት”፣ እና “ሠማያዊ ፓርቲ” ያሉ ኅብረ-ዘውግ ተቃዋሚ ድርጅቶችን ደግሞ በተዘዋዋሪ “በአማራ ልኂቃን የሚመሩ” ይሏቸዋል (ኢታፈሚሕ 60)።
ቢያንስ አብዛኞቹ የአማራ ልኂቃን የኢትዮጵያ ብሔረተኝነት ደጋፊዎች መኾናቸው የሚያከራክር ጉዳይ አይደለም። ችግሩ ዶክተር መረራ አማራ ያልኾነ ኢትዮጵያዊ የኢትዮጵያ ብሔረተኛ ሊኾን አይችልም (ምናልባት አይገባምም) የሚል አንደምታ ያለው መልእክት በዘወርዋራ ለማስተላለፍ መሞከራቸው ነው። ችግሩ ኢትዮጵያዊ ብሔረተኝነትን እና አማራነትን መቀላለቀል አማራ ያልኾኑ ኢትዮጵያውያን ኢትዮጵያዊ ብሔረተኝነትን መደገፍ (ኢትዮጵያዊ ብሔረተኝነት ምንም ይኹን ምን) ማለት የዘውግ ማንነታቸውን መጣል ማለት እንደኾነ እንዲሰማቸው ለማድረግ መሞከሩ ነው። ዞሮ ዞሮ መሬት ላይ ያለው ኹኔታ ዶክተር መረራ ትክክል አለመኾናቸውን ያሳያል። ለምሳሌ የአንድነት አመራር አባል የኾኑት አቶ ግርማ ሰይፉ ፓርቲያቸው በዶክተር መረራ “በአማራ ልኂቃን የሚመራ” መባሉን ክፉኛ በመቃወም “አንድነት” ኅብረ-ዘውግ እንደኾነ እና “የአማራ ልኂቃን” ማለት ኦሮሞ ያልኾነ ማለት ከኾነ ዶክተር መረራ በግልጽ ሊናገሩ እንደሚገባ ኢታፈሚህን በተቹበት አጭር ጽሑፍ ያሳስባሉ። ኢትዮጵያዊ ብሔረተኝነትን የሚያቀነቅነው ግንቦት 7 ከፍተኛ አመራር አባላቱ አብዛኞቹ አማራ ያልኾኑ ኢትዮጵያውያን እንደኾኑም ይታወቃል። ዶክተር መረራ በአንድ ስብሰባ ላይ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ መምህር የኾነ ሰው ያቀረበውን (ከራሳቸው ትንተና ጋራ የሚጋጭ) ሮሮ እንደሚከተለው አስፍረውታል፤ “መታወቂያ ለማውጣት ቀበሌ ሄድኩ፤ ባለሥልጣኑ ‘ብሔርህ ምንድነው?’ ብሎ ጠየቀኝ፤ ‘ኢትዮጵያዊ ነኝ’ አልኹት፤ የቀበሌው ባለሥልጣን ስቆብኝ ‘አማራ’ ብሎ ሞላው። በአገሬ ማንነቴን በአንድ ቀበሌ ሹም ተቀማሁ፤ ከዚህ በላይ ምን ነውር አለ?” (ኢታፈሚሕ ገጽ 154)። መረራ ቀጠል አድርገው “በነገራችን ላይ ምሁሩ የጉራጌ ብሔረሰብ አባል ነው” የሚል ማብራርያ ያክላሉ። ሌላው ምጸታዊ ክስተት ደግሞ በርካታ የአማራ ልኂቃን አማራ የኢትዮጵያውያን ሰለባ ኾኗል በሚል እምነት የአማራ ብሔረተኝነትን የሚያቀነቅኑ ድርጅቶችን በአሁኑ ወቅት እያቋቋሙ መኾናቸው ነው። እነዚህ የአማራ ልኂቃን የሚያስተጋቡት ፖለቲካዊ እና ታሪካዊ ትርክት ይዘት የአማራ ልኂቃንን በዘውግ መደራጀት የሚመኙትን መረራን “አሳ ጎርጓሪ” እንደሚያደርጋቸው በቀላሉ መገንዘብ ይቻላል።
እንደ ዶክተር መረራ እምነት ላለፉት 40 ዓመታት በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ አንኳር እንቅፋት ከኾኑ ጉዳዮች አንዱና ዋነኛው ፖለቲካው “የቡዳ” መኾኑ ነው። “የቡዳ ፖለቲካ” የሚለውን ሐረግ በአንድ ትውፊታዊ ተረት ላይ ተመርኩዘው የቀረጹት መረራ ትርጉሙን ከልክ በላይ ለጥጠውታል። ሐሳቡን በሦስት መንገድ መረዳት ይቻላል። በአንደኛው አረዳድ የመወነጃጀልና የዜሮ ድምር ጫዎታ (Zero – sum game) ማለት ሲኾን ፖለቲካው ውስጥ ስር የሰደደውን የመጠላለፍ እና የመጠፋፋት ጠንካራ ዝንባሌ የሚገልጽ ነው። ይህን ዝንባሌ ዶክተር መረራ ወጥነት ባለው መንገድ በተለያዩ ቋንቋዎች እና መድረኮች አምርረው ሲተቹ ኖረዋል፤ ከመተቸትም አልፈው መፍትሄው ተቀራርቦ መሥራት እና ለማመቻመች (compromise) ዝግጁ መኾን እንደኾነ በማመን ቃልና ተግባራቸውን ለማገጣጠም እንደጣሩ መታዘብ ይቻላል። በዚህ ጉዳይ ላይ አብረዋቸው ለመሥራት የሞከሩ አንዳንድ ተቃዋሚ ፖለቲከኞች ግን ጥረቱ ከልባቸው መኾን አለመኾኑን ለማወቅ እንደሚቸገሩ ይገልጻሉ። ቢያንስ ግን በሁለቱ መጻሕፍት ውስጥ የዜሮ ድምር ጫዎታ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ቁልፍ ችግር መኾኑን በማያሻማ ኹኔታ ለማሳየት ችለዋል። ትክክለኛ ነው የሚሉትን መፍትሔም ጠቁመዋል።
ሁለተኛው “የቡዳ ፖለቲካ” አረዳድ አጠቃላይ የፖለቲካ አቋም ልዩነት እና ግጭትን ይመለከታል። ይኼኛው ትርጉም እንደ አስፈላጊነቱ በኢትዮጵያ ታሪክ አተረጓጎም ላይ የሚነሱ ልዩነቶችንም ሊጨምር ይችላል። በዚህ ረገድ ዶክተር መረራ እንደምሳሌ የሚያነሱት ባንድ ወቅት “አንድ የኢትዮጵያውያን ከበርቴዎች ቡድን” ያቀረበላቸውን ጥያቄና የሰጡትን ምላሽ ነው። ከበርቴዎቹ ሦስት የተቃዋሚ ፓርቲ አመራር አባላትን ኬንያ ጋብዘው “አንድ ፓርቲ፣ አንድ የፖለቲካ ፕሮግራም፣ አንድ አርማ፣ አንድ መሪ” እንዲያመጡ እንደጠየቋቸው ገልጸው የተጠየቁትን ከፈጸሙ “ኢትዮጵያን ነጻ ማውጣት የሚያስችላችሁን ገንዘብ ለማሰባሰብ እንችላለን” አሉን ይላሉ። ይህን ሐሳብ አጥብቀው የተቃወሙት መረራ “ሐሳቡም እንዳይሳካ የቡዳነት ሚና የተጫወትኹት እኔው መኾኔ ነው” በማለት ሐሳቡን ለምን እንደተቃወሙት ያብራራሉ (ኢታፈሚሕ ገጽ 204)። ለተቃውሟቸው ተግባራዊ እና ፖለቲካዊ ምክንያቶች ያቀረቡ ሲኾን ፖለቲካዊው ምክንያት የሚታገሉለት የፖለቲካ አቋም እንዳይሸረሸር ከመጠንቀቅ ጋራ የተያያዘ ነው። ይህ የዶክተር መረራ ገጠመኝ እንደሚያመለክተው በሁለተኛው አረዳድ “የቡዳ ፖለቲካ” የኢትዮጵያ ፖለቲካ ችግር ብቻ ሳይኾን የየትኛውም አገር የፖለቲካ ችግር ነው። የጠንካራ/ ግትር አቋሞች እና ፍላጎቶች መፎካከር እና መላተም የፖለቲካ ተፈጥሯዊ ጠባያት ናቸው። መሠረታዊ የዲሞክራሲ ተቋማትን አስፈላጊ ከሚያደርጓቸውም ሐቆች አንዱም ይኸው ሊጠፋ የማይችል በየትኛውም የተወሳሰበ ማኅበረሰብ ውስጥ የሚኖር የአመለካከት ብዝኀነት (diversity of views) ነው።
የታሪክ አተረጓጎምም ቢኾን በአንድ ወገን ሲታይ ከፖለቲካ አመለካከት ጋር በጥብቅ የተሣሠረ ሊኾን ይችላል። ዶክተር መረራ “ለፖለቲካችን መበታተን” እና “ለቡዳ ፖለቲካ” ከዳረጉን ምክንያቶች አንዱ በአገር ደረጃ የሚያስማማ ወይም አሰባሳቢ የታሪክ ውርስ ትተው ያለፉ መሪዎች አለመኖር መኾኑን በአጽንዖት ይገልጻሉ። አሜሪካውያን ጆርጅ ዋሽንግተን እና አብርሃም ሊንከን፣ ቻይናውያን ማኦ ዜ-ዱንግ፣ ሩስያውያን ሌኒን እና ወዘተ ስላሏቸው በየአገሮቻቸው ፖለቲካዊ እና ታሪካዊ ስምምነት እንዲኖር ለማድረግ እንደቻሉ ያምናሉ ዶክተር መረራ። ውርሶቻቸው እጅግ በጣም የሚያወዛግቡትን ማዖን እና ሌኒን እንዲያው ዝም ብለን እንለፋቸው እና አሁንም በአብዛኞቹ አሜሪካውያን የሚከበሩትን እና የሚወደዱትን የመጀመርያውን የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ጆርጅ ዋሽንግተንን እንመልከት፦ ርግጥ ነው ዋሽንግተን ለአሜሪካ እንደ አገር መመሥረት እና በሁለት እግር መቆም እንዲሁም ለዲሞክራሲዋ ቀጣይነት እጅግ ወሳኝ ሚና ተጫውተዋል። ክብርም ፍቅርም የሚበዛባቸው አይደሉም። በሌላ በኩል ደግሞ በአሁን መነጽር ሲታዩ በርካታ ግፎችን የፈጸሙ መሪም ናቸው፤ በመሞቻቸው ጊዜ ነጻ እንዲወጡ ቢናዘዙም ከ300 በላይ ባርያዎች ባለቤት ነበሩ። ባንድ በኩል ለባሮች ከንፈር እየመጠጡ በሌላ በኩል ባርነት እንዳይጠፋ ሥልጣናቸውን ተጠቅመው እስከመታገል የደረሱ ናቸው። በአሜሪካ ምሥረታ ማግሥት የፌዴራል መንግሥቱ መቀመጫ ፊላደልፊያ (ፔንሲልቬንያ) ስለነበረና ፔንሲልቬንያ ውስጥ ባርነት እየጠፋ በመምጣቱ ዋሽንግተን ባሮቻቸውን ላለማጣት አስደናቂ ዘዴዎችን እስከመጠቀም ደርሰው ነበር። ባሮች ጠፍተው ባርነት ወደሌለባቸው ስቴቶች ሲሄዱ ተይዘው በግድ ወደ ጌቶቻቸው እንዲመለሱ የሚያደርገውን ‘Fugitive Slave Law’ እና የተባለውን ሕግ እንዲጸድቅ ሳያቅማሙ የፈረሙ ናቸው። ኢረክዋ (Iroquois) የተባሉት የተወላጅ አሜሪካውያን (Native Americans) መንደሮች እንዲቃጠሉ በይፋ ትዕዛዝም ሰጥተዋል- ለዚህ ተግባራቸውም “ከተማ አውዳሚ” (town destroyer) የሚል ቅጽል በሰለባዎቻቸው ተሰጥቷቸዋል። ይኹን እንጂ ዶክተር መረራ የባርያ ንግድ እንዲጠፋ አዋጅ የደነገጉትን፣ ምርኮኞቻቸውን አሳድገው ባለሥልጣን እና የቤተሰባቸው አባል ያደርጉትን ዐፄ ምኒልክን ግን እንደ አሰባሳቢ አይቀበሏቸውም። ዐፄ ምኒልክ አወዛጋቢ መኾናቸው የማይካድ ነው – ውዝግቡ ስሜት ሰጠም አልሰጠም ። ቁም ነገሩ በታሪክ አተረጓጎም ላይ የሚነሱ ክርክሮች ከሞላ ጎደል ሁሌም የትም የመኖራቸው ሐቅ ነው። ዶክተር መረራ ወይ ጆርጅ ዋሽንግተንን በቅጡ አያውቋቸውም፤ ወይ ዐፄ ምኒልክ ላይ “ዐይነጥላ” አለባቸው፤ ወይ ሁለቱም ይኾናሉ። ምክንያቱ የቱም ቢኾን ዶክተር መረራን የሚያስገምት ነው።
ሦስተኛው “የቡዳ ፖለቲካ” አረዳድ ጥፋትን ማመንን እና ኀላፊነትን መውሰድን ይመለከታል። በመጀመርያ “ትንኝ እንኳን አልገደልኩም” የሚለውን የመንግሥቱ ኀይለማርያምን ታሪካዊ ክህደት አስታውሰው ዶክተር መረራ ወደ ኢሕአፓና እና መኢሶን ማባርያ የሌለው መወነጃጀል ይሄዳሉ። “ለአብነት፤ የቡዳ ፖለቲካችን (አንዱ ሌላውን የሚከስበት) የተጀመረው በአንጋፋዎቹ የፖለቲካ ድርጅቶቻችን በመኢሶን እና በኢሕአፓ መካከል ነበር። እነሱ የተፈጠሩበት የዛሬ 45 ዓመት ገደማ ይቅርና ዛሬ እንኳ የሁለቱ ድርጅቶች አባላት የስህተት ድርሻዎቻቸውን ውሰዱ ሲባሉ በተገቢው የታሪክ ሚዛን ላይ አስቀምጠው ድርሻዎቻቸውን የሚወስዱ አይመስለኝም” ይላሉ አንጋፋው ተቃዋሚ የቀድሞው የመኢሶን አባል (ኢታፈሚሕ ገጽ 198)። መረራ ይህን ይበሉ እንጂ ራሳቸው ቀንደኛ “ቡዳ” ኾነው ብቅ የሚሉበት ጊዜ አለ። በተለይ በኢፖምጉሕት መኢሶንን እና መሪውን ዶክተር ኀይሌ ፊዳን ነጻ በማውጣት ኢሕአፓን እና አባሎቹን ተጠያቂ በማድረግ ሥራ ላይ ተጠምደው ይታያሉ። እስከ አሁን በኢትዮጵያ ተማሪዎች ንቅናቄ ላይ ከተጻፉ መጻሕፍት የተሻለ ነው የሚሉት የሕይወት ተፈራን Tower in the Sky (“ማማ በሰማይ” በሚል ወደ አማርኛ ተተርጉሟል) እንደኾነ መረራ ይናገራሉ። ኢሕአፓ የመጀመርያውን ግድያ በመፈጸም ሁለቱ ድርጅቶች በጥይት ወደመጠፋፋት እንዲያመሩ እሳቱን የለኮሰ እና ለዚህ ኀላፊነቱን መውሰድ ያለበት፣ የትምህርት ደረጃቸው (ከመኢሶን መሪዎች ጋራ ሲነጻጸር) ዝቅተኛ በኾነ ችኩል እና ስሜታዊ ወጣቶች የሚመራ፣ ፀረ-ኦሮሞ አመለካከት የነበረው ድርጅት መኾኑን ለማሳመን ዶክተር መረራ ጥረት ያደርጋሉ። በአንጻሩ መኢሶን በጣም በተማሩ ሰዎች የሚመራ፣ (ከ25 ከፍተኛ አመራር አባላት 14ቱ (52%) ፒ.ኤች.ዲዎች ነበሩ ይላሉ መረራ)፣ ውስብስብ እና አደገኛ ኹኔታዎች ሲፈጠሩ ሰከን ብሎ የሚያስብ ድርጅት የነበረ ሲኾን እንደ ዶክተር መረራ እምነት በይፋ በኃላፊነት ሊጠየቅበት የሚገባ አንድም ነገር አልተጠቀሰም። ደርግን አስተምሮ እና አንቅቶ እንዲደላደል ማድረጉ መኢሶንን በኃላፊነት የሚያስጠይቀው ጉዳይ ነው ብለው አያምኑም ዶክተር መረራ። መኢሶን ታላቅ ወንድማቸው ዲማ ጉዲና የሞተለት እና ራሳቸውም የአምስት ዓመታት እስርን ጨምሮ ብዙ ዋጋ የከፈሉለት ድርጅት በመኾኑ ዕይታቸው ሊዛባ እንደሚችል የሚጠበቅ ቢኾንም ድርጅቱ ከጅምላ ተጠያቂነት ውጭ እንደ ድርጅት ኃላፊነት የሚያስወስደው ጥፋት እንደሌለ ለማድረግ መሞከራቸው ትዝብት ላይ ይጥላቸዋል።
ዶክተር መረራ የኢሕአዴግን አምባገነንነት ለማሳየት የተለየ ጥረት አያደርጉም፤ ኾኖም ገዢው ፓርቲ ምን ዐይነት አምባገነን እንደኾነ እና ለምን አምባገነን እንደኾነ ለማስገንዘብ ዘለግ ያለ ትንተና ያቀርባሉ። የአምባገነንነቱ ባሕርይ፣ የአፋኝነቱ መጠን እና የጭካኔውን ጥልቀት በደርግ ዘመን ከነበረው ጋራ በማነጻጸር ስለ ኢሕአዴግ ያላቸውን አመለካከት ግልጽ ለማድረግ ይሞክራሉ። በሁለቱ መጻሕፍት ከኻያ በላይ የተለያዩ ገጾች ላይ ኢሕአዴግን እና ደርግን ከአምባገነንነት አንጻር ያወዳድራሉ። ከደርግም አልፈው የኢሕአዴግን የአፈና መዋቅር ከሰሜን ኮርያ ጋራ አነጻጽረው የትኛው እንደሚከፋ ለመናገር ርግጠኛ እንዳልኾኑ ይገልጻሉ። ደርግ እና ኢሕአዴግ በተነጻጸሩባቸው የአምባገነንነት ባሕርያት (በርካታ ናቸው) ኢሕአዴግ ከደርግ ተሽሎ የተገኘው በአንዱ ብቻ ሲኾን እርሱም እንደ ዶክተር መረራ አመለካከት በደርግ ዘመን ስብሰባ ላይ ማጨብጨብ ግዴታ የነበረ ሲኾን በኢሕአዴግ ዘመን ግን ግዴታው በደርግ ዘመን የነበረውን ያህል ጠንካራ መኾኑን ርግጠኛ አይደሉም። “ፈረንጆቹ የማይደርሱባቸው እስር ቤቶች እና በማያውቋቸው እስረኞች ላይ (ከደርግ) የከፋ ስቃይ እንደሚደርስባቸው” በቁጭት የሚገልጹት መረራ “አንዳንዶቹ የምርመራ ዘዴዎቻቸው ከደርግም አልፈው ስለሚሄዱ ከእስራኤል፣ ከቻይና ወይም ከሲአይኤ (CIA) ተምረውት ሊኾን እንደሚችል ይገምታሉ (ኢፖምጉሕት ገጽ 108)። የፖለቲካ እስረኞችን የፍትሕ ጥያቄ በሚመለከት ኢሕአዴግ ከደርግ እንደማይሻል የሚያምኑት መረራ ለእናታቸው ቀብር ወደ ትውልድ አካባቢያቸው በሄዱበት ወቅት የኦሕዴድ ባለሥልጣኖች ወደ ቀብር ቦታ የሚሄደውን ሕዝብ ለማቆም የመጓጓዣ አገልግሎት መከልከላቸውን “የደርግ ዘመንን የዘቀጠ ባህል የሚያስታውስ ነው” ይሉታል (ኢፖምጉሕት ገጽ 214)።
ይኹን እንጂ ዶክተር መረራ ኢሕአዴግ እነዚህን እና ሌሎች በርካታ አረመኔያዊ የአፈና ስልቶች የቀሰመው ከደርግ ነው የሚል እምነት አላቸው። ለዚህ እምነታቸው እንደ አንድ ዐቢይ ምክንያት የሚጠቅሱት ገዢው ፓርቲ የደርግ አማካሪዎችን እና ባለሥልጣናትን ወርሶ በታማኝነት እንዲያገለግሉት ማድረጉን ነው። እንደ ዶክተር መረራ አስተሳሰብ ተቃዋሚ ፓርቲዎችን ማዳከም እና ማጥፋት፣ ሕዝብን አስፈራርቶ መግዛት፣ በፕሮፖጋንዳ ጋጋታ ሕዝብን ማደንዘዝ፣ በፖለቲካ እስረኞች ላይ አሰቃቂ ግፍ መፈጸም፣ እነዚህ ሁሉ ኢሕአዴግ ከደርግ የተማራቸው ናቸው። “ከሁሉም በላይ ኢሕአዴግ ከደርግ የተማረው እና ምናልባትም ከአንድ ትውልድ በላይ የአገራችንን የፖለቲካ ባህል አበላሽቶ ሊሄድ የቻለው፣ በሆዳቸው ለሆዳቸው ብቻ የሚያስቡትን መፍጠሩ ይመስለኛል” በማለት ምሬታቸውን ይገልጻሉ መረራ (ኢታፈሚሕ ገጽ 49)። መቸም እንደዚህ ዐይነቱ አመለካከት ከየትኛውም (ሐቀኛ) የፖለቲካ ፓርቲ ቢመጣ ግራ ማጋባቱ አይቀርም። ከጎምቱ ተቃዋሚ እና ከፖለቲካ ሳይንስ ምሁር ሲመጣ ደግሞ ግራ ከማጋባትም የዘለለ ይኾናል።
እውነት ሕወሓት/ኢሕአዴግ አፈናና ጭካኔ መማር የሚያስፈልገው ድርጅት ነውን? የራሱን አባላት እየገደለ የመጣ፣ ነጻ አወጣዋለሁ የሚለው ሕዝብ በረኀብ በተጠቃበት ወቅት የተሰጠውን ርዳታ ነጥቆ የሸጠ እና ገንዘቡን ለራሱ ጥቅም ያዋለ ድርጅት፣ ለዘረፈው ንብረት ካሳ የሚጠይቅ እና የሚቀበል፣ ቁልፍ የአገሪቱን ተቋማት በአንድ ዘውግ አባላት ቁጥጥር ስር አድርጎ ዐይኑን በጨው አጥቦ ለ25 ዓመታት ሲመዘብር እና ሲያፍን የኖረ፣ ከጥንስሱ በዘውግ ጥላቻ አለት ላይ የተገነባ እና የዘውግ ጥላቻን ሲያመርትና ሲያሰራጭ የኖረ ድርጅት – እውነት ዶክተር መረራ የጠቀሷቸውን እኩይ ተግባራት ያስተምር እንደኾነ እንጂ መማር የሚያስፈልገው ነው? የሚገርመው ሕወሓት/ኢሕአዴግ ድርግን የሚያስከነዳ “ጥበበኛ” መኾኑን ፍንትው አድርጎ የሚያሳይ አብነት ዶክተር መረራ ራሳቸው ይጠቅሳሉ፤ “የበለጠ እንቆቅልሽ የሚኾነው ደግሞ፣ አንዳንድ የኢሕአዴግ መሪዎች የተሳተፉበት ያ “መሬት ላራሹ” ትግል ተረስቶ ዛሬ በኢሕአዴግ መራሹ መንግሥት “መሬት ለኢንቨስተሮች” መኾኑን ነው” በማለት አሳዛኙን ምጸት ይገልጹታል (ኢታፈሚሕ ገጽ 49)። ገዢውን ፓርቲ አብጠርጥረው የሚያውቁት ዶክተር መረራ አፈናና ጭካኔን ከደርግ እንደተማረ ማመናቸው ማብራርያ የሚፈልግ ጉዳይ ነው። እንደውም አንዳንድ የፓርቲው መሪዎች “እንዴት ከደርግ ያሳንሰናል?” ብለው ዶክተር መረራን በስም ማጥፋት እንዳይወነጅሏቸው ያሰጋል።
አንጋፋው ተቃዋሚ የሕወሓት/ኢሕአዴግን አምባገነንነት ምንጭም ይተነትናሉ። ትንተናው ግን መንታ-ልብነት የሚስተዋልበት ነው። በአንድ በኩል ገዢው ፓርቲ “አብዮታዊ ዲሞክራሲን አራምዳለሁ” የሚልበትን ምክንያንት ሲያብራሩ ርዕዮተ-ዓለሙ የተመረጠው ሥልጣን ጨምድዶ ለመያዝ እና ከሥልጣን የሚመነጩ ጥቅሞችን ለማግኘት የሚያስችል ሽፋን ስለሚሰጥ እንደኾነ ያሰምሩበታል። በሌላ በኩል ደግሞ ፓርቲው አምባገነን የኾነው አምባገነንነትን የሚሰብከውን እና የሚደነግገውን “አብዮታዊ ዲሞክራሲን” እንደ ሃይማኖት በመቀበሉ እንደኾነ ያስረዳሉ። የምክንያት እና የውጤት ቅደም ተከተሉ ግልጽ አይደለም። ገዢው ፓርቲ አምባገነን የኾነው ለርዕዮተ-ዓለሙ ታማኝ በመኾኑ ነው? ወይስ ፓርቲው አብዮታዊ ዲሞክራሲን የሚያቀነቅነው ለአምባገነንነቱ ሽፋን ለመስጠት ነው? ዶክተር መረራ ሁለቱንም የሚሉ ይመስላሉ። ኾኖም ከለጋስ አረዳድ (charitable interpretation) አንጻር ሲታይ እንደ ዶክተር መረራ እምነት ምንጩ የፓርቲው አምባገነንነት ሲኾን ርዕዮተ-ዓለሙ ለአምባገነንነቱ ሽፋን ለመስጠትና ቅቡልነት (legitimacy) ለማግኘት የሚደረገው ሙከራ አካል ነው ማለት ይቻላል። ለርዕዮተ-ዓለሙ ታማኝ መኾኑ ነው አምባገነን ያደረገው የሚለው አንደምታ ፈጽሞ የሚያስኬድ አይኾንም። በርዕዮተ-ዓለማዊ ሰብ-ነክነት (Ideological prostitution) የተካነውን ፓርቲ ዋና አጀንዳ መሳት ይኾናል። ዶክተር መረራም የኢሕአዴግን መርህ ዐልባነት እና የአንድ ጠባብ የልሂቃን ቡድን ጥቅም አስጠባቂነት በአጽንኦት እና በዝርዝር ያስረዳሉ።
በኢታፈሚሕ ውስጥ ትኩረት ከተሰጣቸው ዋና ዋና ጉዳዮች አንዱ የአሜሪካ የውጭ ፖሊሲ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖ ነው። “የአሜሪካንን ጥቅም እስከተጠበቀ ድረስ የአሜሪካ መንግሥት ከማንም መንግሥት ጋራ ይሠራል፣ ነገ ጠንካራ ኾነው የሚወጡ ኀይሎች ከእናት አሜሪካ እንዳይርቁ ለማድረግ ደግሞ በደረጃቸው ይስተናገዳሉ ማለት ነው። ይህንን የአሜሪካኖችን የሁለት ደረጃ ፖሊሲ አውቆ ጫዎታው ውስጥ መግባቱ የእያንዳንዱ ተጫዋች ፈንታ ነው” በማለት አሜሪካ የሌሎች አገሮች ዜጎች የፍትህ እና የዲሞክራሲ ጥያቄ እንደማይገዳት ዶክተር መረራ አበክረው ይገልጻሉ (ኢታፈሚሕ ገጽ 133)። ይህን ሐቅ ተገነዘብኩ የሚሉት በ1992 ዓ.ም በአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ጋባዥነት የልዕለ-ኀያሏን ተቋማት በጎበኙበት ወቅት እንደኾነ የሚገልጹት መረራ ሐቁን ለመገንዘብ ያን ያህል ጊዜ ለምን እንደፈጀባቸው ግን አይገልጹም። የጉብኝት ዕድሉን ባያገኙ ኖሮ ደግሞ የበለጠ ጊዜ ሊወስድባቸው እንደሚችል መጠርጠርም ይቻላል። በ1992 ዓ.ም ቢኾንም እንኳን ተጋበዙ።
የኾነው ኾኖ ዶክተር መረራ አሜሪካ በኢትዮጵያ መንግሥት ላይ ያላትን አመለካከት እና ፖሊሲዋን ለማስቀየር ዕድል አለ ብለው ያስባሉ። “የራሱን ሕዝብ የሚያሸብር መንግሥት፣ በዘላቂነት የጸረ-ሽብር ዘመቻ አጋር እንደማይኾን ያለመታከት ለአሜሪካኖቹ ማስረዳትም የእኛ ፈንታ ነው” ይላሉ (ኢፈታሚሕ ገጽ 112)። በሚቀጥለው ገጽ ደግሞ የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ መለስ ዜናዊ በአሜሪካ ባንድ ወቅት ያደረጉትን ጉብኝት አስመልክቶ ሰማኹት የሚሉትን ቀልድ ይናገራሉ። የቀልዱ አንኳር ጭብጥ ኢትዮጵያ ስር የሰደደ የዘውግ ክፍፍል ወይም ጥላቻ ያለባት አገር መኾኗን ማሳየት ነው። “አሜሪካኖች ይህን ልዩነት አይረዱም ማለት የፖለቲካ የዋህነት ይመስለኛል” የሚሉት መረራ የተለያዩ ዘውግ አባላት የኾኑ ተቃዋሚዎች አንድ ላይ እንኳን ለተቃውሞ መሰለፍ አለመቻላቸው ለአሜሪካ ፈተና እንደሚኾንባት ያክላሉ። ታዲያ አሜሪካ የዶክተር መረራን ምክር እንዴት ትቀበል? እያሰረ፣ እያሰቃየና እየገደለ ዜጎችን ረግጦ ሥልጣኑን በማረጋገጥ የሚያገለግላትን አምባገነን ትምረጥ ወይስ ታማኝ አገልጋይዋን አስገልብጣ በአፍሪካ ቀንድ ያላትን ቁልፍ ብሔራዊ ጥቅም ለአደጋ ታጋልጥ? የኢትዮጵያ ተቃዋሚዎች አሜሪካ እምነት ልትጥልባቸው የምትችልባቸው ዐይነት ናቸው? ለኢትዮጵያውያን ቢዋጥም ባይዋጥም ለአሜሪካ ግን መልሱ በጣም ግልጽ ነው።
ዶከተር መረራ ለአሜሪካ ሌላም ምክር አላቸው። የኢትዮጵያን ጨምሮ የአፍሪካ አምባገነኖች ለሕክምና፣ የዘረፉትን ንብረት ለማከማቸት እና ከሥልጣን ሲባረሩ የሚሄዱት ወደ አሜሪካ በመኾኑ ከቻይና የሚመጣባትን የዲፕሎማሲ ፉክክር በቀላሉ ለመቋቋም የምትችልበት መንገድ አለ፣ እንደ አንጋፋው ተቃዋሚ። የኀይለሥላሴ እና የደርግ ባለሥልጣናትን ጨምሮ ታምራት ላይኔ፣ አልማዝ መኮ፣ ሃሰን ዐሊ እና ጁነዲን ሳዶ ወደ አሜሪካ መሰደዳቸውን ይጠቅሳሉ። ከገዢው ፓርቲ ጋራ በጥቅም የተሳሰሩ እንደኾኑ የሚታመን እዚያው “የሚርመሰመሱ ነጋዴዎችም” እንዳሉ ያስታውሳሉ። ታዲያ አሜሪካ ከፈለገች የተሻለ በምትወዳደርበት በዲሞክራሲ ብትጠቀም እንደ ኢትዮጵያ ያሉ አገሮችን በቀላሉ አጋር ማድረግ ስለምትችል በአምባገነንነት ልምዷ የምትተማመነውን ቻይናን ማሸነፍ ትችላለች፤ እንደ ዶክተር መረራ አስተሳሰብ። ይኼንንም ምክር አሜሪካ ለምን እንደምትቀበል የሚያውቁት መረራ ብቻ ናቸው። ዲሞክራሲ በሰፈነበት አገር መሪዎች የመጀመርያ ተጠሪነታቸው ለመረጣቸው ሕዝብ ኾኖ እያለ፣ ተጠሪነቱ እና ተጠያቂነቱ ለመረጠው ሕዝብ የኾነ ድርጅት ወይም ግለሰብ በአሜሪካም ኾነ በሌላ ኀይል ሊሽከረከር እንደማይችል ግልጽ ኾኖ ሳለ፣ አሜሪካ በዲሞክራሲያዊ መንገድ የተመረጡ መሪዎችን አስገልብጣ ተላላኪ አምባገነኖችን የማስቀመጥ ረዢም ታሪክ ያላት አገር መኾኗ የአደባባይ ምሥጢር በኾነበት ኹኔታ ዶክተር መረራ አሜሪካ ዲሞክራሲን ከልቧ እንድትደግፍ መምከራቸው ቅንነታቸውን ከማሳየት ያለፈ ፋይዳ ያለው አይመስልም።
ሁለቱ የዶክተር መረራ መጻሕፍት በዚህ አጭር ዳሰሳ ከተነሱት በተጨማሪ እጅግ በርካታ አስተማሪ፣ አወያይ እና አዝናኝ ጉዳዮችን የያዙ ናቸው። አንባቢ በፖለቲካ አመለካከታቸው ቢስማማም ባይስማማም ዶክተር መረራ ስር የሰደደውን እና ክፉኛ የተወሳሰበውን የኢትዮጵያ የፖለቲካ ችግር ለመፍታት የበኩላቸውን ጥረት እና አስተዋጽዖ በቅንነት ሲያደርጉ እንደቆዩ እና እያደረጉም እንደኾነ ብዙዎችን ለማሳመን የቻሉ ይመስላል። በኢፖምጉሕት እና በኢታፈሚሕ በግልጽ እንደሚታየው መረራ ተቃውሞ እና ቁጣ የሚገጥማቸው ከኢትዮጵያ ብሔረተኞች ብቻ ሳይኾን፣ “ኦሮሞ ዘመዶቼ” ከሚሏቸው የኦሮሞ ብሔረተኞችም ጭምር ነው። እንደውም የሚከፋው የኦሮሞ ተቃዋሚዎቻቸው ተቃውሞ ሳይኾን አይቀርም። ኾኖም እርሳቸው እንደሚያምኑት አብዛኛው የኦሮሞ ብሔረተኛ ከእርሳቸው ጋራ የሚቀራረብ አቋም እየያዘ መጥቷል። የገመድ ላይ ጉዟቸውም ቀጥሏል። የኢትዮጵያ ፖለቲካ ችግሮች የሚፈቱ ከኾነ እንደ መረራ “የመጣው ይምጣ” ብለው ድልድይ ለመሥራት የሚጥሩ ፖለቲከኞች ወሳኝ ሚና እንደሚኖራቸው ግልጽ ነው። ለማንኛውም ለሁለቱ መጻሕፍት ታላቅ ምስጋና ይገባቸዋል። የፖለቲካ ጉዟቸውም ከገመድ ወደ አርማታ እንዲሸጋገር መመኘቱ አይከፋም።
የአሥራ ሰባት አመት ወጣት ነዉ። ጥይት የጎረሰ ሽጉጥ በእጁ ይዟል። እጅግ በጣም ብዙ ሕዝብ በተሰበሰበበት አደባባይ፣ ንግግር አድርገዉ ወደ ጨረሱ አንድ የእድሜ ባለጸጋ ሰዉዬ ቀስ በቀስ ይጠጋል። ሳያስቡት የያዘዉን ሽጉጥ ወደ እርሳቸዉ ደቅኖ ይተኩሳል። ሰውየዉ ይወድቃሉ። አካባቢዉ ተረበሸ። ተናወጠ። አምቡላንስ ተጠርቶ በአፋጣኝ በስፍራዉ ደረሰ። የወደቁትን አባት በአምቡላንሱ የነበሩ የህክምና ባለሞያዎች አነሷቸዉ። የፍጥነት ጉዞ ወደ ሆስፒታል ጀመሩ። ሆስፒታል ሳይደርሱ በመንገድ ላይ የኝህ ሰዉ ሕይወት አለፈች።
ይሳቅ ራቢን እድሜ ዘመናቸዉን በሙሉ የጥይትና የመድፍ ድምጽ በመስማት ያሳለፉ ጦረኛ ወታደር ነበሩ። በፈረንጆች አቆጣጠር በ1941 ከታዋቂዉ ሞሼ ዳያን ጋር የፓልማክ ግብረኃይል አባል ሆነዉ፣ ያኔ በፈረሳንዮች ቅኝ ግዛት ስር በነበረችዉ በሊባኖስ የናዚ ጀርመን ደጋፊ የነበረዉ የፈረንሳይ ቪቺ መንግስት ወታደሮች ጋር ተዋግተዋል። በዚያ ጦርነት ጊዜ ነበር ሞሼ ዳያን አንድ አይናቸዉን ያጡት።
ከዚያ በኋላ ከአረቦች ጋር በተደረጉት ተከታታይ ጦርነቶች ትልቅ ጀግንነትና የውትድርና ብቃት ያሳዩ፣ በእሥራኤል ታሪክ አሉ ይባሉ ከነበሩት ታላቅ የጦር መሪዎች አንዱ ነበሩ። የእሥራኤል የመከላከያ ሚኒስቴር፣ የጦሩ የኢታ ማጆር ሹም ሆነውም አገልግለዋል።
ይሳቅ ራቢን «እኔ ሰላም ሳላይ እድሜዬን ጨርሻለሁ። ለልጆቻችን ሰላም ማምጣት አለብን» በሚል እምነት፣ ድፍረት የተሞላበት የሰላም እርምጃ ወሰዱ። የእሥራኤል ጠላቶች ከሚባሉ ጋር መነጋገር ጀመሩ።
ኢሳቅ ራቢን ከመገደላቸዉ ከጥቂት ደቂቃዎች በፊት የተናገሩት፣ ለእኛ ለኢትዮጵያዉያንና ለመሪዎቻችን ትልቅ ትምህርት የሚሰጥ አስደናቂ አባባል ነበር ። «የሰላም መንገድ ከጦርነት ይሻላል። ይሄን የምለዉ እንደ አንድ ወታደር ነዉ። መከላከያ ሚኒስቴር ሆኜ የእስራኤል ወታደሮች ቤተሰቦች ስቃይ ይሰማኛል። ለነርሱ፣ ለልጆቻችን፣ ለልጅ ልጆቻችን ስንል መንግስታችን ዘላቂ ሰላም እንዲገኝ ማንኛዉንም ቀዳዳ፣ ማንኛዉንም እድል መጠቀም አለበት። ሰላም አንድ ጸሎት ብቻ አይደለም። ሰላም የጸሎታችን መጀመሪያ ነዉ» ነበር ያሉት።
የጦርነትን ፣ የጥላቻና የእልህ ፖለቲካ አደገኛነቱን ያወቁታልና፣ አብረዋቸዉ የነበሩ ጓደኞቻቸዉ ሲረግፉ፣ አካለ ስንኩል ሲሆን፣ ንብረት ሲወድም ፣ ሰዉ በሰዉ ላይ ሲጨክንና አዉሬ ሲሆን አይተዋልና፣ እርሳቸዉ የኖሩበትን በጦርነት የተበከለን አየር ለልጅ ልጆቻቸዉ ማዉረስ አልፈለጉም። እርሳቸዉ ይመኙትና ይናፍቁት የነበረዉን ሰላም፣ እርሳቸዉ ባያገኙትም እንኳን፣ የልጅ ልጆቻቸዉ እንዲያገኙ መደረግ ያለበትን ሁሉ ማድረግ እንዳለባቸዉ ተገነዘቡ። «ለልጅ ልጆቻችን ስንል ሰላም እንዲመጣ የተገኘችዋን ቀዳዳ ሁሉ መጠቀም አለብን» በሚል ጽኑ አምነት፣ በጦርነት ያልሆነ፣ የወስጥና የልብ ጀግንነት ለማሳየት ተንቀሳቀሱ። የእሥራኤል ጠላት ከተባሉት ከነያሲር አራፋት ጋር መነጋገር ጀመሩ።
ብዙ ተቃዉሞ መጣባቸዉ። እነ ናታንያሁ ተነሱባቸዉ። ግትር ፖለቲካ የሚያራምዱ፣ በጭንቅላት ሳይሆን በጠመንጃ የሚያምኑ፣ እነርሱ ብቻ ከሌላዉ እንደተሻሉ አድርገዉ በመቆጠር በትእቢት የተወጠሩ፣ ከነርሱ ዘር ዉጫ ለሌላዉ ግድ የማይሰጣቸዉ ሰዎች በርሳቸዉ ላይ ማንጎራጎር ጀመሩ።
ኢሳቅ ራቢን ግን ወደ ኋላ አላሉም። «የሰላም ጠላቶች አሉ። ሊጎዱን፣ የሰላሙን መንገድ ሊያጨናግፉን የሚፈልጉ። በድፍረት እናገራለሁ። ከፍልስጤማዉያን መካከል የወጣዉ፣ በፊት ጠላታችን የነበረዉ የፍልስጤም ነጻ አውጭ ግንባር አሁን የሰላም አጋራችን ሆኗል» ሲሉ ከቀድሞ ጠላቶቻቸዉ መካከል ወዳጆችን እንዳፈሩ ተናገሩ። ከያሲር አራፋት ጋር በአንድ ላይ ለሰላም ቆሙ። ኢሳቅ ራቢን በጦርነት ሊያጠፉት ያልቻሉትን የያሲር አራፋትን ቡድን በሰላም አሸነፉት።
ታዲያ ለዘመናት በጦር ሜዳ ሲዋጉ በጥይት ያልተመቱት እኝህ ታላቅ ሰዉ፣ በሰላሙ ሜዳ በቴላቪቭ ከተማ ጥይት አገኘቻቸዉ። ለሰላም ለፍቅር ለወንድማማችነት ሲሉ ወደቁ። እጅግ ታሪካዊ፣ ተወዳጅ የሰላም ሰዉ !!!!
የይሳቅ ራቢንን ታሪክ ያለምክንያት አላመጣሁትም። አንዳንዶችን ተቃዋሚዎችን መጨፍለቅ ጀግንነት ይመስለናል። አንዳንዶች ኃይልን የምንመዝነዉ በያዝነዉ ብረትና በዘረጋነዉ የሥለላ አዉታር ነዉ። መነጋገር፣ መወያየት፣ ፍቅርና መግባባት ፣ በጦርነትም ሆነ በጉልበት ከሚገኝ ጊዚያዊ መፍትሄ የበለጠ ዘለቄታ ያለዉ ጥቅም ሊያመጣ እንዲሚችል አናስብም። የሩቁን፣ እኛ ካለፍን በኋላ በልጆቻችንና በልጅ ልጆቻችን ዘመን ሊፈጠር የሚችለዉን፣ ለሁላችንም የሚበጀዉን አንመለከትም። ጊዚያዊ ጥቅማችንንና ስልጣናችን ላይ ብቻ በማተኮር ግትር ፖለቲካ እናራምዳለን።
እንደ ኢሳቅ ራቢን አሁን በሥልጣን ላይ ያሉት የኢሕአዴግ ባለሥልጣናት (ከአቶ ኃይለማሪያም ጀርባ ያሉት) ከወጣትነታቸዉ ጀምሮ ጦርነትን ያዩ፣ በጦርነት የኖሩ ሰዎች ናቸዉ። በታሪክ ስለሚኖራቸዉ ቦታ፣ ስለ ልጆቻቸዉና የልጅ ልጆቻቸዉ ማሰባ አለባቸዉ እላለሁኝ።
ጸረ-ሽብርተኝነትን ለመቋቋም ተብሎ የወጣዉ አዋጅ ፣ በዚህ አዋጅ መሰረትም፣ ለሰላማዊና ለሕጋዊ ትግል ጠንካራ አቋም ያላቸዉ እነ እስክንደር ነጋን አንዱዋለም አራጌ እንዲሁም ሌሎች በርካታ በሽብር ወንጀል ተከሰዉ ወደ ወህኒ መዉረዳቸዉ፣ ከጊዜ ወደ ጊዜ በተቃዋሚዎች ላይ በየወረዳዉና በየክልሉ የሚደርሰዉ ወከባ፣ የአንድነት ፓርቶ መታገድ … ኢሕአዴግን ከሕዝብ ጋር የሚያጣሉ፣ ጥላቻን እንዲሰፋ የሚያደርጉ፣ ዜጎች የበለጠ ወደ ከረረ አቋም እንዲሄዱ የሚገፋፉ እንጂ፣ ሟቹ ጠቅላይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ አንድ ወቅት እንደ አጀንዳ እንደግፈዋለን ብለዉት የነበረዉን የመግባባትንና የእርቅን መንፈስ የሚያመጡ አይደለም።
ተናዶ የኃይል እርምጃ መወሰድ፣ በበቀል መነሳሳት፣ ሰውን ማዋረድ፣ ሰዉን መስደብ፣ ሰዉን መክሰስ በጣም ቀላል ነዉ። በአይናችን ላይ ትልቅ ምሰሶ እያለ የሌላዉን ጉዳፍ ማየት፣ የተገነባዉን ማፍረስ፣ አገርን ከድህነት ወደ ድህነት ማውረድ፣ ጠላቶችን ማፍራት፣ ሕዝብን ከሕዝብ መከፋፈል፣ ወንድምን ከወንድም ማጣላት አስቸጋሪ አይደለም።
ይሳቅ ራቢን እንዳደረጉት ጠላት የነበሩትን ወዳጅ ማድረግ፣ የፈረሰዉን መገንባት፣ አገርን ከድህነት ማውጣት፣ ችግሮችን በዉይይት መፍታት፣ የተጣሉትን ማስታረቅ፣ የተበተኑትን መሰብሰብ፣ ትችትና ወቀሳን በትህትና ተቀብሎ ስድብና አሉባልታን ደግሞ ንቆ ነገሮችን በትእግስት ማሳለፍ ግን እጅግ በጣም ከባድ ነገር ነዉ።
ስለሆነም ኢሕአዴጎች አሁንም የቀናዉን መንገድ እንዲይዙና ለእርቅና ለብሄራዊ መግባባት መዘጋጀታቸዉን ለማሳየት ተጨባጭ ሥራዎችን ለመሥራት እንዲነሱ ጥሪ እንደወትሮው በድጋሜ አቀርባለሁ። እርግጥ ነው በመልክም አስተዳደር ዙሪያ ችግር እንዳለባቸው በግልጽ አምነዋል። ከምሁራን ጋር፣ ከተቃዋሚ ደርጅቶች ጋር ለመነጋገር የሞከሩበት ሁኔታም አለ። ሆኖም ንግግር ብቻ በራሱ ምንም አይደለም። ኢሕአዴግ በርግጥም በመልካም አስተዳደር ዙሪያ ማሻሻያዎችን ለማድረግ ቁርጠኝነት እንዳለው በተግባር ማሳየት አለበት። ተግባር ተግባር፣ ተግባር ያስፈልጋል። ለምሳሌ፣ አንሳ ሱኪ በበርማ እንዳደረገችው፣ የሕሊና እስረኞችን በሙሉ መፍታት፤ ከተቃዋሚዎች ጋር የዴሞክራሲ ተቋማት ነጻና ገለልተኛ የሚሆንበትን ሁኔታ ቅንነት ባለው ሁኔታ መነጋገር እና እንደ ጸረ-ሽብርተኝነት ያሉ አፋኝ ሕጎችን መሰረዝ ወይንም ማሻሻል ያሉት አገዛዙ በቀላሉ ሊተገብራቸው የሚችላቸው ተግባራት ናቸው።
በአገራችን እርቅና ሰላም እንዲመጣ ማድረጉ የኢሕአዴግ ብቻ ሃላፊነት አይደለም። ኢሕአዴግን እንቃወማለን በምንልም ወገኖች በኩል መደረግ ያለበት ቁልፍ ጉዳዮች አሉ ብዬ አምናለሁ። ሰላም በአንድ በኩል ብቻ አይደለም። እኛ «ኢሕአዴጎች ስልጣን ለመልቀቅ ፈቃደኛ አይደሉም» ብለን እንደምንከሳቸው ሁሉ እነርሱም በበኩላቸዉ «ስልጣን ብንለቅ አይለቁንም፣ በሰላም መኖር አንችልም» የሚል ፍርሃት ሊኖርባቸው ይችላል ብዬ አምናለሁ። በዚህም ምክንያት እርቅ ለመመስረት ፍላጎቱ ቢኖራቸዉም፣ ከፍራቻ የተነሳ፣ በሰላም ስልጣን ከለቀቅን መገደላችን ካልቀረ፣ እስከተቻለን ድረስ ስልጣናችንን ማቆየት አለብን የሚል ድምዳሜ ላይ ሊደርሱ ይችላሉ። ይህ እንግዲህ እርቅ እንዳይመጣ ሁላችንም ወደ ባሰ ደረጃ እንዳንደርስ የሚያደርገን ነዉ።
እንግዲህ በዚህ ረገድ የተቃዋሚ ጎራዉ፣ የሰለጠነ፣ ኢትዮጵያውያንን ሁሉ (ኢሕአዴጎችን ጨምሮ) የሚያቀራርብ፣ በበቀልና በጥላቻ ላይ ሳይሆን በፍቅርና በይቅርታ ላይ የተመሰረተ ፖለቲካዎች ማራመድ ይጠበቅበታል። አሁን አሉ የሚባሉት ተቃዋሚ ደርጅቶች ትልቅ የብስለት ችግር አለባቸው። መብስል ይኖርባቸዋል። ብሶት ብቻ ነው የሚያሰሙት እንጂ አማራጫ በማሰማት ለሕዝቡ ተስፋ ሲሆኑ አይታዩም። ያ መለወጥ አለበት። አንዳንዶቹ ተቃዋሚዎችማ እንኳን ከኢሕአዴግ ጋር ተነጋግረው ሊስማሙ ቀርቶ፣ እርስ በርሳቸው መስማማት ያልቻሉ ደካሞች ናቸው። ስለዚህ ተቃዋሚዎችም የራሳቸው ቤት ሥራ መስራት ይጠበቅባቸዋል።
ሁላችንም በአስተሳሰብ ታድሰን የአገራችንን የተወሳሰቡ ችግሮች እንደ ወንድማማቾች፣ በዘር፣ በሃይማኖት ሳንከፋፈል፣ በመመካከር፣ በመቀባበለና በመያያዝ መፍታት ካልቻል፣ በመካከላችን ያሉትን ልዩነቶች እያሰፋን እና በነገሮች እያከረርን ከመጣን፣ የሰው ልጅ መሰረታዊ የስብእና እና የዜግነት መብቱ ያለ ገደብ የሚከበርባትና ሕግ የበላይ የሆነባትን ኢትዮጵያ ካልገነባን እንደ አገር እና እንደ ሕዝብ እንጠፋለን። በፍቅር አገራችንን እንገባ። የአመለካከት ለዉጦች እናደርግ። በዋናነት መልእክቱ አራት ኪሎ ላሉ ባለስልጣናት ቢሆንም፣ ሌሎቻችንን ይመለከታል
በጋምቤላው ጭፈጨፋ የደ/ሱዳን ሹመኞች እጅ መኖሩን አንድ የአገሪቱ የጦር ጄ/ል አጋለጡ | ኢትዮጵያ ዛሬም ለባእዳኖቹ ምቹ አልጋ ፣ለልጆቿ ግን ቀጋ የመሆኑዋ ጉዳይ እያነጋገረ ነው
ከሳምንት በፊት በደቡብ ምእራብ ኢትዮጵያ በጋምቤላ ክልላዊ መስተዳደር በሚገኙ የኑኢር ማህበረሰብ ላይ ከጎረቤት ደ/ሱዳን አንደመጡ የሚነገረላቸው እጅግ ዘመናዊ የጦር መሳሪያ እና የደ/ሱዳን የመከላከያ ሰራዊቱን የድምብ ልብስ ያጠለቁ መሆናቸው የተነገረላቸው የሞራሌ ጎሳ ተወላጆች በ 10 የኑዊር መንደሮች ላይ በከፈቱት የጅምላ የተኩስ እሩምታ ከ 200 በላይ ሰዎች ህይወትን በመቅጠፍ ከ100 በላይ ጨቅላ ህጻናትን ደግሞ አፍነው በመወሰድ ፣ከ 2ሺህ በላይ የቀንድ ከበቶቻቸውን በመዝረፋቸው ሳቢያ በበርካታ አገር ወዳድ ኢትዮጵያዊናኦች ዘንድ ከፍተኛ የሆነ ብሄራዊ ሃዘን እና ቁጭት መቀሰቀሱ አይዘነጋም።
ታዲያ ከዚሁ ሰሞነኛው የጋምቤላው ጭፍጨፋ ጋር በተያያዘ የተለያዩ አሰተያየቶች እየተሰነዘሩ ሲሆን የተወሰኑ ወገኖች በጭፍጨፋው ላይ የደ/ሱዳን የመከላከያ ጦር እጁ እንደነበረበት የሚናገሩ ሲሆን በተቃራኒው ጎራ “ በጭፍጨፋው ላይ የተሳተፈው የደ/ሱዳን ስራዊት ሳይሆን ለስረቱ ቀረብ ያሉ የ አካባቢው ፖለቲከኞች ናቸው “የሚሉ ወገኖች ከደ/ሱዳን ባለሰልጣናት ዘንድ ብቅ ብቅ ማለታቸው ታውቋል። ይህንን (የሁለተኛውን )ሃሳብ ከሚያቀነቅኑት መካከል የደ/ሱዳን ዲሞክራቲክ ሙቭመንት (SSDM/SSDA) ዋና ሊቀመንበር የነበሩት ሌትናል ጄነራል ዲቪድ ያኡ ያኡ የሰሞኑን የጋምቤላውን ጭፍጨፋን በጸኑ ያወገዙ ሲሆን ጥቃቱን አድራሺዎቹ ሊኪዋንጋሎ ከተባለ አካባቢ ከሚገኙ ኒያርጀኒ፣ዎጎን፣ማንያታካ፣ቶልቶል እና ማንታይድ ከተባሉ መንደሮች በሚገባ የተደራጁ እንደሆኑ እና ይህ ክልል ደግሞ በአሁኑ ወቅት የቦማ ግዛት ሃገር ገዢ (ገቨርነር )የሆኑት ባባ ኒዳን የትውልድ ስፍራ ሲሆን አኚሁ ሃገረ ገዢው ከዚህ ቀደም ከነዋሪው ሕዝብ ጋር ስላላቸው ቁርኘት በተመለከት ሌ/ ጄ/ል ዲቪድ ሲገልጹ” ሃገረ ገዢው ቀደም ሲል ፒቦር የተባለች ከተማን ለመውረር ሕዝቡን የዘመናዊ የጦር መሳሪያ ባለቤት በማድረግ እና ጥይቶችን በገፍ በማቀበል ጥቃት ለመፈጸማቸው በግላጭ የሚታወቅ ሲሆን ይሄው የጦር መሳሪያ እ ወታራዊ ቁስ ሰሞኑን ጋምቤላ ወስጥ በኑኢር ልጆች ላይ ለተፈጸመው አሳቃቂ እና ተግባር ላይ ውሏል” ሲሉ የ ደ/ሱዳን ባለሰልጣኑ (የሞራሌ ተወላጆችን ያሰታጠቁ የአካባቢውን ሹምን) ቁጥር አንድ ተያቂ ናቸው ሲሉ ወንጅለዋቸዋል።
የቦማ ግዛት ሃገረ ገዢው ከዚህ ቀደም በእልቂቱ ላይ የ ደ/ሱዳን ጦር እጆች ሰለመኖራቸው በተመለከት የሰጡትን ትችት በተመለከት ጄ/ል ዲቪድ ሲናገሩ “ እኛ አማጺያኖች ከወቅቱ ከጁባ መንግስት ጋር ስራዊታችን ኣንዲጣመር እና እርቀ ሰላም እንድናደረግ መንገድ በጠረገችልን አገር ( በ ኢትዮጵያ እና በሕዝቧ) ላይ የጦር መሳሪያ በጭራሽ አናነሳም ። ይልቁንም ለዚሁ የሰበ ጡራን ፍጅት እና ሰቆቃ ተጠያዊ የሆኑት የቦማ ግዛት ገዢው ባባ ኒዳን ለተፈጸመው ወንጀል ሃላፊነቱን እንዲወስዱ፣ አካፋንም አካፋ በሎ መጥራት (ወንጀለኞቹን የማጋለጥ እና ለፍርድ የማቅረቡ እርማጃን )መማር አለባቸው፣ ባለሰልጣኑ ተራ እና መሰረተ ቢስ ውንጀላቸውን ትተውም በግፍ ታፍነው የተወሰዱት 108 በላይ ኢትዮጵያዊያን ህጻናት እና የተዘረፉት የቀንድ ከብቶች ለህጋዊ ባለቤቶቻቸው (ለጋምቤላ ማህበረሰብ )ይመለሱ ዘንድ ከአካባቢው የጎበዝ አልቆች ጋር በግላጭ መነጋገር አለባቸው ።” በማለት ጄ/ል ዲቪድ ለሃገር ገዢው፣ ለ ባባ ፣የተማጸኖ መልእክት ለከዋል ። የቀደሞው ስራዊታቸንም “እጁ ከደሙ ንጹህ ነው” ሲል ትከላክለዋል።
ላለፉት ሁለት አመታት በአርሰ በርስ ጦርነት የታመሱት ት ፣ለበርካታ ሰላማዊ ዜጎች መሞት እና መሰደድ ምክንያት የሆኑት የደ/ሱዳን ዋንኛ ፖለቲከኞች ፕ/ቱ ሳልቫ ኪርር እና እስከ ትላንትናው እለት ድረስ ጋምቤላ እና አ/አ ውስጥ ሲዝናኑ ቆይተው በአለማቀፉ ማህበረሰብ ጫና እና ግፊት ወዳፈራረሷት የደ/ሱዳን መዲና የሆነቸው ጁባ ለመሄድ የተገደዱት ዶ/ር ሪክ መክችር የምክትል ቦታውን ዳግም እንዲይዙ የተደረገ ሲሆን ሁለቱ ፖለቲከኞች (ሳልቫ ኪርር እና መክቻር ) በአሁኑ ወቅት ሰለ ወንበራቸው እና ሰለ ራሳቸው መጻኢ ተስፋ ማሰብ እና ማሰላሰል አንጂ በእነርሱ ጦስ ሳቢያ ለተሰደዱ ከ200 ሺህ በላይ ዜጎቻቸውን ላሰጠለለች ከዚያም አልፎ ባለፈው ሳምንት በጋምቤላው የጃዊ የሰደተኞች ጣቢያ በተፈጠርው ድንገተኛ የመኪና ግጭት ሳቢያ የሁለት የደ/ሱዳን ሰደተኞች ህይወት መጥፋቱን ተከትሎ ከ 10 በላይ ሰላማዊ ኢትዮጵያዊያኖች በአካባቢው አጠራር (ደገኞች/የመሃል አገር ትወላጆች ) ላይ የደረሰው የብቀላ እና ሃይል የተቀላቀለበት እርምጃ ሳቢያ የህይውት መጥፋትን በተመለከተ (አንዲያውም በወቅት ዶ/ር ማክችር ድርጊቱ ሲፈጸም በከተማ ውስጥ ነበሩ ይባላል) ፣ ከዚያ በመለጠቅ የሞራሌ ጎሳዎች ባለፈው ሳምንት በእነርሱ ሹማምንቶች የተጥቅ ደጋፍ ታግዘው በ208 ላይ ሰላማዊ የጋምቤላ ነዋሪዎች ላይ ስለ ተፈጸመው ጭፍጨፋ እስከ አሁን ድረስ ጠጠር ያለ የማውገዝ እና ፈጣን እርምጃ የመወሰድ እንቀሰቃሴ ያለማድረጋቸው ጉዳይ “ኢትዮጵያ ድሮም ሆነ ዛሬ ለ ባእዳኖች የሞቀ አልጋ ፣ለልጆቿ ግን የቀጋ እሾህ ነች”የሚለው ብሄል በበዙዎች አይምሮ ውስጥ ሰሞኑን ዳግም እንዲመላለስ አድርጎታል።
ይህ ማለት ደግሞ ዛሬ በአንዳንድ አገሮች እንደምናየው እና ወግኖቻቸን እንደሚያበሻቅጧቸው “ሰደተኞች አገራችንን ለቀው ይወጡልን ዘመቻ አይነት እናካሄድ “ማለት ሳይሆን በኢትዮጵያ መሬት የሚገኙ የትኛውም አገር ሰደተኞች የአገሪቱን እና የህዝቧን ክብር እና ባህል በማይነካ መንገድ እንዲሰተናገዱ ፣ አደብ የሚያሰገዛ እና ለሰደተኞች ሲባል የዜጎቹንም ህይውት በግፍ እና በከንቱ የማይቀጭ ፣ ክብራችውን እና መብታቸውን የማይደፈጥጥ መንግስት፣የህግ አስከባሪ ሃይል ይኑር ። እንዲሁም ህዝባዊ ስር አትም ይዘርጋ ማለት ነው።
እኔ ከእጅ ወደ አፍ በሆነ የግብርና ህይወት ቤተሰቡን ሲያስተዳድር የኖረና አሁንም የሚኖር የድሃ ገበሬ ልጅ ነኝ። እንደ ሀገርም ሆነ እንደ ቤተሰብ ለመበልፀግ የህብረተሰቡ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ችግሮች በአግባቡ ሲስተናገዱ ነው ብሎ – በሩቅም ቢሆን – በማመን የአባቱንም ሆነ የራሱን የህይወት ዘይቤ ያልቀየረው የዚያ ገበሬ ልጅ ነኝ፤ እኔ። ክቡር ፕሬዚዳንት፤ በኢትዮጵያ አገዛዝ በሽብርተኝነት ተፈርጄ ራሴን ከማግኘቴ በፊት – በዩኒቨርሲቲ ካምፓስ በነበርኩበት ወቅት እንደ ተማሪው መሪነቴም ሆነ ሁዋላም እንደ ተቃዋሚ ፓርቲ ፖለቲከኛ መሪነቴ በነበረኝ ህልም የህዝብን የኑሮ ሁኔታ በተሻለ ለመለወጥ የጣርኩ የዚያ ገበሬ ልጅ ነኝ። ከኢትዮጵያ የሰቆቃ እስር ቤቶች መካከል ቀንደኛ በሆነው ቃሊቲ ወህኒ ቤት ዕድሜ ልክ ተበይኖብኝ በመማቀቅ ላይ እገኛለሁ።
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ የሰው ልጅ መገኛ ዕምብርት (ራስዎም ሉሲን በጎበኙበት ውቅት እንዳረጋገጡት)፤ የጥንታዊ ሥልጣኔና የገዳ ዴሞክራሲ ባለቤት፤ ከቶም በቅኝ አገዛዝ ሥር ካልወደቁት ሁለት የአፍሪካ ሀገራት አንዷ፤ ከድፍን አፍሪካ የራስዋ መለያ ፊደል ያላት ብቸኛ ሀገር በመሆንዋ – ኩራት የሚሰማው <em>‘ሽብርተኛ’ </em>ነኝ። ደግሞም የዛሬ 120 ዓመት በአድዋ ጦርነት ጀግኖች ሴትና ወንድ አያቶቻችን በፈፀሙት ገድልም የምኮራ <em>‘ሽብርተኛ’ </em> ነኝ። እርስዎም እንደሚያውቁት የአድዋው ድል በቅኝ አገዛዝ ቀንበር ሲማቅቁ ለኖሩት በአፍሪካና በመላው ዓለም ለሚኖሩ ትውልደ አፍሪካ ጥቁር ህዝቦች የነፃነት ፋና ወጊ ድል ነው። የአፍሪካ ሀገራት ከቅኝ አገዛዝ ነፃ ለመውጣት ላደረጉት ጦርነት “አዋላጅ” የሆነችው ሀገሩ ባበረከተችው ሚና የምኮራም ነኝ።
በሀገሬ በተንሰራፋው ፀረ ዴሞክራሲ አስተዳደራዊ ሥርዐት፤ ዓመታትን ባስቆጠረውና ለአያሌ ወጣቶች ህይወት መቀጠፍ ምክንያት በሆነው የርስ በርስ ጦርነት፤ በአስከፊው ድህነት፤ ተደጋጋሚ ድርቅና ረሀብ ሁሉ የምንገፈገፍና የምቆጭ ‘<em>ሽብርተኛ’</em>ም ነኝ። የችግራችን ምንጭ የሆነውን አምባገነናዊነት ከሥሩ መንግሎ ለመጣል ሠላማዊ ትግልን እንደ ሃይማኖት የተቀበልኩና የተገበርኩ <em>‘ሽብርተኛ’</em>ም ነኝ።
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ ‘ኢትዮጵያውያን ሀይለኛ ተዋጊዎች ናቸው’ ብለዋል። አዎ፤ ሉዐላዊነታችን በወራሪዎች ሲደፈር ለመከላከል ሀይለኛ ተዋጊዎች ነን። ይሁንና በሚያሳዝን ጎኑ ደግሞ ሉዐላዊነታችን ከራሳችን በወጡ አምባገነኖች ሲደፈር ሀይለኛ ተዋጊነታችን ሲደገም አይታይም። ለአስራሰባት ዓመት የዘለቀው ከደርግ ወታደራዊ ጁንታ ጋር የተካሄደው እልህ አስጨራሽ ጦርነት በደርግ መገርሰስ ሲጠናቀቅ ለብዙዎቻችን በኢትዮጵያ የዴሞክራሲ ጎህ የቀደደ መስሎን ነበር። አለመታደል ሆኖ ግን እስካሁን ያለን ከወደቀው የተሻለ አይደለም። ከላፉት 25 ዓመታት ጀምሮ በጭቆና ማጥ ውስጥ እንደተሰቃየን አለን። ቢሆንም ታዲያ እጆቻችንን አጣጥፈን ግን አልተቀመጥንም።
የአድዋ ጦርነት በቅኝ ግዛትና በጭቆና አገዛዝ ውስጥ የሚማስኑትን ለመብታቸው እንዲዋጉ እንዳነሳሳቸው ሁሉ፤ የህንድ ህዝብና በአሜሪካ የሲቪል መብት ንቅናቄ ተሟጋቾች ያካሄዱት ሠላማዊ ትግል ደግሞ ለአንዳንዶቻችን አርአያ ሆኖን በሀገራችን ዴሞክራሲን ለማስፈን በምናደርገው ትግል ተጠቅመንበታል።
በ2005 (እአአ) በተደረገው የኢትዮጵያ ሀገራዊ ምርጫ የትግላችን ጥረት የሰመረ መስሎ ነበር። ተስፋችን ግን ምርጫውን ባጭበረበረው አምባገነን መንግሥት ጨለመ። ይባስ ብሎ መረን የለቀቀውን የአገዛዙን በትር በአብዛኛው የተቃዋሚ ፓርቲ አመራሮች፤ ለምሳሌ ምርጫውን ባሸነፈው ቅንጅት (እኔም ከአመራሮቹ አንዱ የሆንኩበት) መሪዎች፤ ደጋፊዎችና አባላት ላይ በማሳረፍ ወደ ወህኒ ቤት አግዟቸዋል። ዴሞክራሲን የማፈን ተግባሩ ዓይን ያወጣ ከመሆኑ የተነሳ ዓለም ዐቀፉ ማህበረሰብ በአጠቃላይ በተለይ ደግሞ የአውሮፓ ምርጫ ታዛቢ ልዑክ ሞራለ ቢስ የሆነውን የአገዛዙን ተግባር አውግዘዋል። ይሁን እንጂ የሁዋሊት ጉዞውን በቀላሉ መቀልበስ አልተቻለም።
እነሆ በዚህን ወቅት – በመጀመሪያው የወህኒ ቤት ቆይታ ጊዜዬ – ነበር በአንድ መፅሄት አማካኝነት ከእርስዎ አዲስ አስተሳሰብ ጋር የተዋወቅሁት። ከሃያ ወራት እስር በሁዋላ – ሃያ አራት የምንሆነው የዕድሜ ልክ እስራት ተበይኖብን ነበር – በምህረት ተለቀቅን። ከወህኒ እንደወጣሁ፤ የህይወቴ የፍቅር ቀንዲል ከሆነችው ከዶ/ር ሠላም አስቻለ ጋር ተጋባን። ከእስር ነፃ በቆየሁባቸው ቀጣይ አራት ዓመታት እኔና ባለቤቴ የሁለት ወንዶች ልጆች ወላጆች በመሆን ተባረክን። ይሁን እንጂ በውስጤ እንደ ወላጅ የማሳደግ ዕድል የሌለኝን ልጆች ወደዚህች ምድር እንዳመጣሁ ይሰማኝ ነበር። ለዚህም ዕለት ተዕለት ይካሄድ የነበረው ክትትል መጪውን ፅልመት ጠቋሚ ነበርና።
<em>ይህም ሆኖ ታዲያ በልቡናዬ ያኔም ሆነ አሁን በጥልቅ እንደማምነው ለአረመኔ አምባገነን ሰግዶና አደግድጎ ከመኖር ይልቅ በወህኒ ቤት መሞት ክብር ነው።</em>
በእኒያ ከወህኒ ውጪ በቆየሁባቸው ዓመታት እርስዎ ለተባበረው የአሜሪካ መንግሥት ቢሮ ፕሬዚዳንትነት ያደረጉትን የመጀመሪያ ዘመቻ ለማየት ታድያለሁ። ያካሄዷቸውንም የመድረክ ክርክሮች በሙሉ በቀጥታ ስርጭት ተከታትያለሁ። ተሳትፎዬ ሁሉ ከግምት ውስጥ ይገባል ብዬ ባይሆንም – በሚሊዮን የሚቆጠሩትን ደጋፊዎችዎን ተቀላቅዬ በየጊዜው ወቅታዊ የሆነ የኢሜል መልዕክት ከሚደርሳቸው አንዱ ነበርኩ። ሴናተር ጆን ማኬን እና እርስዎ ያደረጓቸውን የቅበላ ንግግሮችንም በቀጥታ ሥርጭት አዳምጫለሁ። ዕውነቱን ለመናገር፤ ክቡር ፕሬዚዳንት፤ በሀገርዎ ምርጥ የዴሞክራሲ ባህል በእጅጉ ነበር የተመሰጥኩት – በሀገሬ ውስጥ እንደዚያ ያለ ባህል ይኖር ዘንድ ካለኝ ፍላጎት።
በኢትዮጵያ ሀገሬ እንደዚያ ያለ ዴሞክራሲ መመኘት ይቅርታ የማያስገኝ ሀጢያት ነው። ወ/ሮ ሮዛ ፓርክስ መቀመጫዋን ለመልቀቅ ፈቃደኛ ባለመሆንዋ ታስራ 14 ዶላር እንደተቀጣችው፤ እኔም ፓርቲዬን – አንድነት ለዴሞክራሲና ለፍትህ – በምክትል ፕሬዚዳንትነትና በህዝብ ግንኙነት ክፍል ሃላፊነት በኢትዮጵያ ፍትህና ዴሞክራሲ እንዲሰፍን ሳገለግል ነበር የታሰርኩት። ለሁለተኛ ጊዜ <em>‘ሽብርተኛ’ </em> በሚል ክስ የዕድሜ ልክ እስራት ተበየነብኝ። እነሆም ላለፈው አራት ዓመት ተኩል ሌላው ቀርቶ በኢትዮጵያ ካሉት ጋር እንኳ ሲነፃፀር በአስከፊነቱ ወደር ከማይገኝለት ወህኒ ቤት ውስጥ በመማቀቅ ላይ እገኛለሁ።
ከእጅ መዳፍ የማትበልጠውን ሠማይ አሻቅቤ እያየሁ አእምሮዬ በየአቅጣጫው ሲባዝን ዘርፈ ብዙ ጉዳዮችን አውጠነጥናለሁ። በቃሊቲ ወህኒ ቤት ውስጥ ከራሴ ጋር ስሟገት፤ በቆምኩለት ዓላማ ንፁህነትና ቀናነት ውስጥ መሸሸጊያ እያገኘሁ፤ የእስር ቤቱን ሰቆቃ አስችሎኝ የሠላም እንቅልፍ እተኛለሁ።
ስለባለቤቴ አስባለሁ፤ በተለይም ያለአባት ተምሳሌ ስለሚያድጉት ሁለቱ ልጆቼ። የበኸር ልጄ ሩህ፤ የሶስት ዓመት ልጅ ሆኖና ት/ቤት በመግቢያው የመጀመሪያ ቀን፤ ኖላዊ ደግሞ የአስር ወር ህፃን እንደነበር ነው እኔ ወደ ወህኒ ቤት የተጋዝኩት።
እርስዎ በመፅሀፍዎ “<em>the Audacity of Hope” </em>ገፅ 72 ላይ ሲያወጉ ስለሴቶች ልጆችዎ አንስተው ሌሎቹም ታዳጊ ቤተሰቦች ያሏቸው ሴኔተሮች ከቤተሰቦቻቸው ርቀው ሃላፊነታቸውን ለመወጣት ስለሚያደርጉት ጥረት ገልፀዋል። ክቡር ፕሬዚዳንት፤ በቤተሰቦቼ በተለይም በልጆቼ ላይ እየደረሰ ያለውን የስቃይ ስሜት ይጋሩኛል ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ።
የእኔ ልጆችና በእስር ላይ የሚገኙት <em>የአያሌ ጋዜጠኞችና ፖለቲከኞች ልጆች</em> ማባሪያ የሌለውንና መልስ የማይገኝለትን የተለያዩ ጥያቄዎች ይጠይቃሉ፤ ለምሳሌ አባቶቻቸው ወደ ቤታቸው ሳይመጡ የቆዩበትን ምክንያት። ክቡር ፕሬዚዳንት፤ ይህንን የመሳሰሉ ነፍስና ሥጋን የሚያስጨንቁ ጥያቄዎችን ላለፉት አራት ዓመታት ሲጠይቁ ስለቆዩት ልጆቼ አንስቼ ጊዜዎን ላባክን አልሻም።
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ እንኳንና እንደ ኢትዮጵያ ባለው ላለፈው ሩብ ምዕተ ዓመት የተንሰራፋውን አምባገነንነቱን መሸፈኛ ምርጫን በጭንብልነት ለሚጠቀም አገዛዝ ቀርቶ በዴሞክራሲ ሀገራትም የህዝብ ውክልና እስከምን ድረስ እንደሆን ጠይቆ ቀላል መልስ ማግኘት ይከብዳል።
በ2005 (እአአ) በኢትዮጵያ ብሄራዊ ምርጫ ወቅት የተጀቦነበት ጭምብል ቢገፈፍም ቅሉ አገዛዙ ግን ምርጫውን በ99.6% ‘ሲያሸንፍ’ በ2015 (እአአ) ደግሞ 100% ‘በማሸነፍ’ ዴሞክራሲ በምድረ ኢትዮጵያ እንደ ፀሀይ ብርሃን በማንፀባረቅ ላይ መሆኑን እየሰበከ ይገኛል። ዓለምም ይህንን ቅጥፈት ለመቀበል ዝግጁ ሆኗል። እርስዎም እንኳን ሳይቀሩ፤ ክቡር ፕሬዚዳን፤ በጉብኝትዎ ወቅት – የኢትዮጵያ ገዢ ፓርቲ የህዝብ ድጋፍ ያለው መሆኑን ሲናገሩ ተደምጠዋል። ዕውን ይህንን የተናገሩት ከልብዎ ነበርን?
<strong> </strong>የሀገርዎ መስራች አባቶች አሳምረው እንዳስቀመጡት – ክቡር ፕሬዚዳንት – ሁላችንም የተፈጠርነው እኩል ሆነን ነው። በመንገድ ደርዝ የሚገኝ “የድሃ ድሃም” ይሁን ወይም በቤተመንግሥት ያለ “የንጉሦች ንጉሥ” ሁላችንም በእግዚአብሄር አምሳል የተፈጠርን እኩዮች ነን። በመሆኑም ሁላችንም በተስተካከለ መንገድ ልንስተናገድ ተገቢ ይሆናል። ማንም በማንም የበላይነት ስር በማንኛውም አይነት ሁኔታ ሊገዛ አይገባውም።
የዴሞክራሲንና የፍትህን ጉዳይ አስመልክተው በመጀመሪያው የፕሬዚዳንትነት ውድድር ዘመቻ ወቅት ያደረጉትን መሳጭና ውብ ንግግር ማንም የሚክደው አይደለም። ይህንንም “<em>the Audacity of Hope” </em>በሚለው መፅሀፍዎ ውስጥ አስቀምጠውታል። የርስዎ ክርክርና ስኬታማ መሆን አንዳንዶቻችንን ራሳችንን ለማንኛውም ጉዳይ ካዘጋጀን የማይቻል ነገር አለመኖሩን እንድናምን አድርጎን ነበር። ይሁንና <em>በአፍሪካ ለምንገኘው እንደንግግርዎ ሁሉ ተግባርዎም ልባችንን የነካው አይመስለኝም።</em>
እንደ ኢትዮጵያ በርቀት በሚገኙ ሀገሮችም ይሁን ወይም እንደ ጎረቤት ሀገር ኩባ፤ ግንኙነቱም ኢኮኖሚያዊ ትሩፋት ይኑረው ወይም አይኑረው፤ በሀገራት መካከል ዕውነተኛው ወዳጅነት ሊገነባ የሚገባው የህዝብን የሉዐላዊነት መብት መሰረት በማድረግ ሊሆን ይገባዋል። እርስዎ ራስዎ በሚገባ ጠንቅቀው እንደሚረዱት በኢትዮጵያና በዩኤስ አሜሪካ መካከል ያለው ግንኙነት ይህንን መሰረት ያደረገ አይመስለኝም። የኢትዮጵያ ህዝብ ቃልዎን ተንተርሶ ሊራመድ ሲሻ ቡጢ ጨብጦ የተነሳው ክንድዎ የታለ፤ ክቡር ፕሬዚዳንት? በኢትዮጵያ ጉብኝትዎ ወቅት መሪዎቻችንን እንዳብጠለጠሉ ሰምቻለሁ። የኢትዮጵያ ህዝብ ለፍትህና ለዴሞክራሲ በሚያደርገው ትግል የተባበረው የአሜሪካ መንግሥት ፕሬዚዳንት ማድረግ የሚችለው ርዳታ – በቃ ይኸው ነው?
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ እርስዎ በሀገርዎ ታሪክ ከአሜሪካ ታላላቅ ፕሬዚዳንቶች አንዱ ሆነው እንደሚሰፍሩ አምናለሁ። ደግሞም፤ እንደ ዩኤስ አሜሪካ ፕሬዚዳንትነት በቆዩባቸው ሁለት የአገልግሎት ዘመናት አፍሪካውያን ለዴሞክራሲና ለፍትህ በሚያደርጉት ትግል ውስጥ አንዳችም ፋይዳ ያላበረከተ አፍሪካዊ ትውልድ ያለው የመጀመሪያው የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ተብለው በታሪክ እንደሚፈረጁም አምናለሁ።
ገና በጠዋቱ፤ ብዙዎች እርስዎ ያደርጓቸው የነበሩትን ፖለቲካዊ ህብስተ ዲስኩሮች፤ ከዋሽንግተን የፖለቲካ መዘውር አንፃር፤ ወደ ተግባር የማይተረጎሙ ናቸው በማለት ጥርጣሬያቸውን ይናገሩ ነበር። መለስ ብዬ ሳየው፤ ለካስ ዕውነታቸውን ኖሯል።
ዛሬ ድረስ የሚገርመኝ ቢኖር፤ እንደርስዎ ብቃት ያለው ፕሬዚዳንት ህዝቦች እግዚአብሄር የሰጣቸውን ሰብዓዊ መብት ሲገፈፉ በዝምታ መመልከት መቻሉ ነው። ይህ የሆነው፤ ከተግባር ፖለቲካ ምልከታ አንፃር {ፕራግማቲዝም}? በገንቢ ውይይት በማመን? ወይስ ‘ውስጥን በመፈተሽና ማስተካከያም በማድረግ’ ወደ ቀድሞው ዘመን የግንኙነት መስመር መመለስ አስፈላጊ በመሆኑ?
ዕውነቱን ለማናገር በእስር እየማቀቅሁ እንኳን የእርስዎን ወደ ተወዳጅዋ ሀገሬ ለጉብኝት መምጣት በልቡናዬ አበክሬ ነበር የደገፍኩት። የእርስዎ ጉብኝት ለፍትህና ለዴሞክራሲ መስፈን የሚደረገውን ትግል ይረዳል የሚል ዕምነትና ተስፋ በውስጤ ውስጥ ነበረኝና።
እርስዎ ግን ጭርሱኑ “አገዛዙ ህዝባዊ ነው” በማለት አደባባይ ተናገሩ። ዕውን ይህ ምን ማለት ነው፤ ክቡር ፕሬዚዳንት? እንደማምንበት ከሆነ ህዝባዊነትን አሳምሮ መግለጫው ነፃና ወገንተኛ ያልሆነ ምርጫ ሲኖር ነው። እኔ እስከማውቀው ድረስ ነፃና ወገንተኛ ያልሆነ ምርጫ በታሪካችን እስካሁን ተካሂዶ አያውቅም። እና እንደምን ቢሆን ነው አገዛዙ ህዝባዊነቱ የተረጋገጠለት? ሳዳም ሁሴን በ100% ምርጫ ‘ሲያሸንፍ’ ህዝባዊ ነበርን?
አገዛዙ ምርጫውን በ100% ካሸነፈ ዓመት ገደማ ሲሆነው፤ ታዲያ እንዴት ቢሆን ነው የኢትዮጵያ ህዝብ በተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎች፤ ለምሳሌ በኦሮምያ በትግራይ በጋምቤላ ለመብታቸው በመታገል ላይ የሚገኙት? ህዝቡ በገፍ እየተገደለና እየታሰረም ነው። ማንም ቢሆን ይህንን ከህዝብ መንግሥት የሚጠብቀው አይደለም።
የህዝብ ድጋፍ አላቸው ተብለው የሚታመኑትን ፓርቲዎች ሰርጎ የሚገባ፤ መሪዎችንም የሚያስር፤ የፕሬስ ነፃነትን የሚቀበትት፤ ጋዜጠኞችን ወህኒ የሚያጉርና ህዝብን በጠመንጃ አፈሙዝ ገድቦ የያዘ አገዛዝ እንደምን ህዝባዊ ሊሆን ይችላል?
ለአስራሁለት ተከታታይ ዓመታት ኢኮኖሚው በጥንድ አሃዝ ያለማቋረጥ በማደግና የህዝቡም የገቢ መጠን መራራቅ እየጠበበ በመሄድ ላይ ነው ብሎ በሚናገር አገዛዝ ውስጥ፤ ከአስር ሚሊዮን በላይ ኢትዮጵያውያን ከለጋሽ ማህበረሰባት ምፅዋት እየጠበቁ ይገኛሉ። በማደግ ላይ ነው የሚባልለት ኢኮኖሚ ለአንድ ዓመት እንኳን የተራቡ ኢትዮጵያውያንን ሊታደግ አልቻለም። ይህ በራሱ ህዝባዊ ድግፍ ያለው መንግሥት ሥራ ውጤት አይመስለኝም።
የኢትዮጵያ ወጣት ባገኘበት አቅጣጫ ከሀገሩ እየኮበለለ ይገኛል። ከህዝባዊ መንግሥታቸው የሚኮበልሉት ስለምን ይመስልዎታል፤ ክቡር ፕሬዚዳንት? እርስዎም አሳምረው እንደሚያውቁት እኒህ አንዳቸውም የዲሞክራሲያዊ መንግሥት ምልክቶች አይደሉም። ዴሞክራሲያዊ አስተዳደሮች ፓለቲካዊ፤ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ መረጋጋቶቻቸው ናቸው መለያቸው።
ጀምስ ሜርዴዝን መቸም ጠንቅቀው ያውቁታል ብዬ አምናለሁ። በጠቅላይ ፍርድ ቤት ትዕዛዝ – አስተዳደሩ ምንም ያህል ቢቃወምም – ሚሲሲፒ ዩኑቨርሲቱ ለመግባት ችሏል። በሳውዝ አፍሪካ የዘር መድልዖ ዘመን እንኳን በተወሰነ ደረጃም ቢሆን እስር ቤቶቹ በፍትህ ሥርዐቱ ላይ ዕምነት ነበራቸው።
በኢትዮጵያ በሽብርተኝነት ሲከሰሱ አይደለም የሚታሰሩበት ዘመን ብዛት የሚታወቀው። እንደ <em>እስክንድር ነጋ፤ ውብሸት ታዬ፤ ተመስገን ደሳለኝ እና አያሌ ጋዜጠኞች </em>የአገዛዙን ተግባራት ተቃውመው ስለፃፉ ወይም <em>እንደ በቀለ ገርባ እና ሀብታሙ አያሌው የመሳሰሉ ልበ ሙሉ ፖለቲከኞች</em> ተቃዋሚዎችን በመቀላቀላቸው ምክንያት በወህኒ ቤቶች ሲማቅቁ ሲታይ እንጂ። ደግሞም በፍርድ ቤት ትዕዛዝ ብቻም ሳይሆን ትዕዛዙ ከቤተመንግሥትም ጭምር ሲወጣ ሲታይ ጭምር እንጂ። መዋቅራት የአንድን ፓርቲ ህልውና ለማስረገጥ የቆሙ ናቸው፤ ክቡር ፕሬዚዳንት።
ሀገሩን የሚወድ የትኛውም ግለሰብ የሀገሩን ገፅታ ማጥለም አይፈልግም። እኔ ሀገሬን እያሳጣዃት አይደለም፤ እወዳታለሁና። ልጆቼና ባለቤቴ ሳይቀሩ እየተጋቱት ያለውን – በሀገሬ የሰፈነውን ኢፍትሃዊ መራራ ዕውነት ለማሳየት እንጂ፤ ክቡር ፕሬዚዳንት።
አራት ሰዎች በእኔ ላይ የሀሰት ምሥክርነት እንዲሰጡ ተገርፈዋል። ሁለቱ አልቻሉም። እና አድርጉ የተባሉትን ፈፅመው ተለቀዋል። የተቀሩት ሁለቱ፤ <em>ናትናኤል መኮንን</em> እና <em>ክንፈሚካኤል ደበበ</em> ግርፋቱን ችለው በዚሁ ሳቢያ ይኸው እስካሁን እየተሰቃዩ ይገኛሉ። ሁለቱም ናትናኤልና ክንፈሚካኤል የ18 እና የ16 ዓመት ፍርደኞች ናቸው፤ በቅደም ተከተል። መቸም አገዛዙን በህዝባዊነት በማወደስ ከእርስዎ ጋር ባለመወገኔ አዝናለሁ።
በሀገርዎ በ1868፤ ጆን ዊልክስ ቡዝ፤ አብረሃም ሊንከንን ለመግደል ተሳክቶለታል። ነገር ግን በዘር መድልዖ ላይ መንጋቱን ግና ሊያቆመው አልቻለም። ሰው ሁሉ እኩል ተፈጥሯልና፤ የእርሱ ዓለማ ግን ዕኩይ ነበርና። የህንዱ ጋንዲ ከእንግሊዝ ዘውዳዊ አገዛዝ የህንድን ህዝብ ነፃነቱን እንዲቀዳጅ አድርጓል። ሰው ሁሉ እኩል ተፈጥሯልና፤ የጋንዲም ዓላማ የእኩልነት ነበርና። ክቡር ፕሬዚዳንት እንደሚያውቁት፤ አዶልፍ ሂትለር የአርያን ጎሳ የበላይነት ለማስረገጥ ያደረገው ጥረት መክኗል። ሰው ሁሉ እኩል ተፈጥሯልና፤ የርሱ ዓላማ ግን ዕኩይ ነበርና። ልክ የዛሬ 120 ዓመት ሴቶችና ወንዶች አያቶቻችን በአንድነት ቆመው የጣሊያንን ወራሪ ሃይል አሸንፈዋል፤ ምክንያቱም ዓላማችን ፍትሃዊ ነበርና – ሁሉም ሰው እኩል ተፈጥሯልና። ማንም የማንንም ሀገር ወይም መብት የመውረር መብት የለውና።
ነገር ግን ሴትና ወንድ አያቶቻችን በሀገራቸው ‘ሰው ሁሉ እኩል ተፈጥሯል’ በሚለው ማዕቀፍ ውስጥ የማደር እድል አልገጠማቸውም። በኮርያና በኮንጎ በተሳተፉት የሠላም አስከባሪ አያቶቻችንና ዛሬ ደግሞ በተለያዩ የአፍሪካ ሀገራት ውስጥ ሠላምን ለማስከበር በተሰለፉት ሁሉ ተግባር እኮራለሁ። ታዲያ የዚህ ሽሙጥ የሆነው ደግሞ፤ ለሌሎች ሀገራት በገፍ የሚሞቱት ኢትዮጵያውያን ለራሳቸው የራሳችን ነው የሚሉት መንግሥት የሌላቸው መሆኑ ነው። ኢትዮጵያውያን በቤታቸው ገና ያላጠናቀቁት ሥራ አለባቸው።
በተባበረው የአሜሪካ ግዛቶች ውስጥ በ60ዎቹ እንደነበሩት የሲቪል መብቶች ተሟጋቾች እኛም በዕውነት በሠላማዊ ትግል ዕምነታችን ፅኑ ነው። ታዲያን አክራሪ ሃይማኖተኞች በመሆናችን አይደለም። ነገር ግን ከአምባገነን ጋር በሚደረግ ትግል ዘላቂ ሠላምንና ብልፅግናን ለማምጣት የማይመክን መሳሪያ በመሆኑ እንጂ። የመጣው ቢመጣ፤ በትግላችን ድልን እንደምንቀዳጅ አንዳችም ጥርጣሬ የለኝም። ምክንያቱም ዓላማችን ፍትሃዊ ስለሆነ፤ ሁሉም ሰው እኩል ተፈጥሯልና።
እኛ ሽብርተኞች አይደለንም፤ ክቡር ፕሬዚዳንት። እኛ የዕውነተኛ ዴሞክራሲና ፍትህ ርዕያን እንጂ። እኛ የነፃነት ታጋዮች ነን። በዘመኑ ከቶም ይሆናል ያልተባለው ነገር ግን የእኛ ሴትና ወንድ አያቶቻችን በአድዋ ጦርነት ድልን እንደተቀዳጁ፤ እኛም የግፍ አገዛዝን መንግለን የዴሞክራሲ ገነት የሆነች ኢትዮጵያን በመመሥረት ዘመናዊውን የአድዋ ድል እንፅፋለን። የችግራችን ሁሉ አስኳል የዴሞክራሲ ዕጦት ነው ብዬ አምናለሁና። ትግላችን ያፈራ ዘንዳም አያሌ ኢትዮጵያውያን ተነግሮ የማያባራ መስዋዕትነትን እየከፈሉ ይገኛሉ፤ ክቡር ፕሬዚዳንት።
እኛ አሳሪዎቻችን እንደሚሰይሙን አይደለንም። የእኛን ግብና የዓላማችንንም ንፁህነት ጠንቅቀው ያውቃሉ። ጉዳዩ፤ የእኛ ግብ የእነሱ አይደለም፤ የእነሱም የእኛ አይደለምና። መሠረቱ ይኸው ነው።
ዶ/ር ማርቲን ሉተር ኪንግ በአንድ ወቅት እንደተናገረው፤ <em>ክፉ ዓላማ ያላቸው ሰዎች የሚፈልጉትን ለማግኘት በሚፈጥሩት ዘዴና በጊዜ አጠቃቀማቸው በጣም ብልጦች ናቸው</em> – ብሎ ነበር። በኢትዮጵያ ገዢዎቻችን የሚያደርጉትም ይህንኑ ነው። ይሁን እንጂ የማታ ማታ ድሉ የእኛ ይሆናል።
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ የእርስዎ ተቀዳሚ ተግባርና ሃላፊነት የአሜሪካንን ህዝብ ፍላጎት ማስጠበቅ መሆኑን በሚገባ እገነዘባለሁ። ይሁንና ዶ/ር ማርቲን ሉተር ኪንግ እንዳመለከተው – <em>የሰው ልጆች ሁሉ ዕጣ ፈንታ የተቋጠረው በአንድ እራፊ ጨርቅ ነው።</em> የዴሞክራሲና የፍትህ ግብ የሰው ልጆች ሁሉ ግብ ሊሆን ይገባዋል። ይህም ከማንም የማይጎዳኝ መብት ጋር የሚፃረር አይደለም። እንደውም ከማንኛውም ሀገር ዘላቂ ሠላምና ብልፅግና ጋር የሚጎዳኝ እንጂ።
የግፍ አገዛዝ ምንጭ አንድ ሀገር አይደለም፤ አይሆንምም። ለተለያዩ አምባገነኖች የተለያዩ የአሜሪካ መንግሥት መሪዎች የሚያደርጉት ድጋፍ አፍራሽ ውጤት ያለው መሆኑ ሊሰመርበት የሚገባ ጉዳይ ነው። በሌላ ወገን ደግሞ ለዴሞክራሲና ለፍትህ የሚደረግን ትግል መደገፍ ከሀገርዎ መስራች አባቶች መርህና የዴሞክራሲ መብቶችን ፍሬዎች ከሚያጣጥሙት የሀገርዎ ሰዎች መስመር ጋር የሚስማማ ነው።
ክቡር ፕሬዚዳንት፤ ዶ/ር ማርቲን ሉተር ኪንግ ጁኒየር፤ <em>ኢፍትሃዊነት በየትኛውም ሀገር ለሚገኝ ፍትህ አደገኛ ነው</em> – ብሎ መናገሩ ስህተት ይሆን? በ21ኛው ክፍለ ዘመን በሚገኝ ‘ግሎባላይዜሽን’ ይህ አባባል ስሜት አይሰጥምን? በእርስዎ አስተሳሰብ፤ እኛ ብቻችንን መራመድ አለብን ይሆን፤ ክቡር ፕሬዚዳንት?
እንደርስዎ ሀገር ካሉ ዴሞክራሲያዊ ሀገራት ድጋፍ ያለመኖሩና ገደብ የለሹ የገዢዎቻችን ረገጣ በኢትዮጵያ የነፃነት ጎህ መጥቢያውን ጊዜ ሊያዘገየው ይችል ይሆናል። በበኩሌ ተረግጦ ለማይቀረው የኢትዮጵያ ህዝብ የነፃነት ትግል ያለኝን ቁርጠኛ ዕምነት እነሆ ዳግም አረጋግጣለሁ።
እርስዎ የእኛን ጉዳይ ጣጥለውታል ማለት እችላለሁን? አልችልም፤ ስለምን? ምክንያቱም፤ በእርስዎ በኩል ቀናነቱና ውስጣዊ ግፊቱ ካለ በፖለቲካው ጎራ ካልዎት ተደማጭነት ጋር ተዳምሮ በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ በአፍሪካ ለዴሞክራሲና ለፍትህ የሚደረገውን ትግል ለመርዳት አሁንም ጊዜው አልዘገየብዎትም ብዬ አምናለሁና።
የእርስዎ ዘላቂ መታሰቢያ በአፀደ ሥጋዎ {በአፍሪካዊ ደምዎ} ብቻ ሳይሆን በመንፈስም ጭምር ክብራቸውን በገዢዎቻቸው እጅ ከተገፈፉት ህዝቦች ጋር የተቆራኘ ሊሆን ይገባዋል። በአጠቃላይ በአፍሪካ እንዲሁም በኢትዮጵያ ለፍትህና ለዴሞክራሲ ህዝቡ የሚያደርገውን ትግል ጊዜ ሰጥተው በማስታወስ አስፈላጊውን ድጋፍና ርምጃ ይወስዱ ዘንድ በትህትና አሳስባለሁ።
(ሳተናው) የቀድሞው የጋምቤላ ክልል ርዕሰ መስተዳድር የነበሩት አቶ ኦኬሎ ኦኳይን ጨምሮ ሰባት ጓደኞቻቸው ጥፋተኛ በተባሉባቸው ወንጀሎች እስከ 9 አመት በሚደርስ ጽኑ እስራት ተቀጡ።
ተከሳሾቹ የቀድሞው የጋምቤላ ክልል ርዕሰ መስተዳድር የነበሩት ኦኬሎ ኦኳይ፣ ዴቪድ ኡጁሉ፣ ኡቻን ኦፔይ፣ ኡማን ኝክየው፣ ኡጁሉ ቻም፣ አታካ ኡዋር እና ኡባንግ ኡመድ ናቸው።
1ኛ ተከሳሽ ኦኬሎ ኦኳይ የክልሉ ርዕሰ መስተዳደር በነበሩበት 1996 ዓ.ም፥ በክልሉ የሚገኙ የአኙዋክና የኑዌር ብሄረሰብ አባላት መካከል ግጭት ተቀስቅሶ በግጭቱ ከ400 በላይ ሰዎች ህይወታቸውን አጥተዋል።
ኦኬሎ የግጭቱን መንስኤ በማስመልከት ለመንግስትና ለውጪ አገራት ጋዜጠኞች በሰጧቸው መግለጫዎች ግድያ የፈጸሙት መለስ ዜናዊ ያስታጠቃቸው ሰዎች ናቸው በማለት መናገራቸው በመንግስት ሰዎች አልተወደደም፡፡
ለህይወታቸው የሰጉት ኦኬሎ የግል ሹፌራቸውንና ጠባቂያቸውን በማስከተል አገር ለቀው ከወጡ በኋላ በጋምቤላ ክልል የሚፈጸመውን የኢሰብዓዊነት ተግባር ለማጋለጥ ብዙ ሲሰሩ ቆይተዋል፡፡
ኦኬሎ የቀረበባቸውን ክስ እንዳልደፈጸሙ በመግለጽ ቢከራከሩም ፣ፖሊስ ቃላቸውን በኃይል መቀበሉን ቢናገሩም ፍርድ ቤቱ የቀረበባቸውን ክስ አላስተባበሉም በማለት በዘጠኝ አመት ጽኑ እስራት ይቀጡ ዘንድ መወሰኑን አስታውቋል፡፡
ዞን ፱ በምሥራቅ አፍሪካዊቷ ኢትዮጵያ “ለማንም ወገንተኛ ያልሆነ ተረክ ለመፍጠር” አልመው በአማርኛ ቋንቋ የሚጽፉ ዘጠኝ ገለልተኛ ጦማርያን ስብስብ ነው፡፡ መፈክራቸው “ስለሚያገባን እንጦምራለን” ይላል፡፡ ጦማሪያኑ የተዋወቁት በማኅበራዊ ሚዲያ እና በግል ጦማሮቻቸው እንቅስቃሴዎቻቸው ነው፡፡ ኋላ ላይ ጦማሪያኑ (ከሌሎች የማኅበራዊ ሚዲያ አራማጆች ጋር) ቤሩት፣ ሊባኖስ ቤተሰቦቿን ለመርዳት በቤት ሠራተኝነት ሂዳ በአሠሪዋ የተገደለችውን ወይዘሮ ዓለም ደቻሳ ቤተሰቦች ለመርዳት ባዘጋጁት የገቢ ማሰባሰቢያ ዝግጅት ላይ ኮሚቴ በመሆን ለመጀመሪያ ጊዜ በአካል ተገናኙ፡፡ የዞን ፱ ጦማር ስብስብ የተመሠረተው እንዲህ ዓይነቶቹ ችግሮች የሚቀረፉት በሕዝባዊ ውይይት ነው ብለው አባላቱ በማመናቸው ነው፡፡
ዞን ፱ የኢትዮጵያ ልዩ ሥሟ ነው ማለት ይቻላል፡፡ ብዙ ጋዜጠኞች እና ፖለቲከኞች የታሰሩበት የቃሊቲ ማረሚያ ቤት ስምንት ዞኖች አሉት፡፡ ቃሊቲ ውስጥ የታሰሩት የፖለቲካ እስረኞች ከወኅኒ ቤቱ ጊቢ ውጪ ያለውን የአገሪቱ ክልል በሙሉ ሐሳብን የመግለጽ እና የፖለቲካ ነጻነት የተገደበበት መሆኑን ለማመልከት ዘጠነኛው ዞን እያሉ ይጠሩታል፡፡ በሌላ አነጋገር፣ የኢትዮጵያ ሕዝብ በሰፊ እስር ቤት ውስጥ ነው ያለው ማለታቸው ነው፡፡ ጦማሪያኑ ይህንን የተረዱት እና መጠሪያውን ለጦማራቸው ያዋሉት በወቅቱ የታሰረች ጋዜጠኛ ሊጎበኙ ቃሊቲ ሄደው ነው፡፡
ለዚህም፣ ማኅበራዊ ሚዲያዎች ላይ ዘመቻዎችን በቡድን አድርገዋል፡፡ በተናጥልም፣ እያንዳንዳቸው በተለያዩ ጉዳዮች ላይ ጽሑፎችን በመጻፍ አጋርተዋል፡፡ ጦማሩ ከዞን ፱ ጦማሪያን በተጨማሪ ለሌሎችም ሐሳባቸውን ማንፀባረቅ የሚችሉበትን ዕድል ሰጥቷል፡፡
የዞን ፱ ጦማር ግንቦት 2004 በተከፈተ በሁለት ሳምንት ውስጥ ኢትዮጵያ ውስጥ እንዳይታይ ታግዶ ነበር፡፡ የጦማሩን አድራሻ በመቀያየር ለመቀጠል ያደረጉት ሙከራ አዳዲሶቹ የጦማሮቹ አድራሻዎች እየተዘጉ በመቀጠላቸው ስኬታማ አልሆነም፡፡ እንደአማራጭ የማኅበራዊ ድረገጾችን በመጠቀም ለአንባቢዎቻቸው ተዳራሽ ለመሆን ችለዋል፡፡ ስድስት የዞን ፱ ጦማርያን እና ከነርሱ ጋር ቅርበት ያላቸው ሦስት ጋዜጠኞች ሚያዝያ 17፣ 2006 ለእስር ተዳርገዋል፡፡ ከሦስት ወራት በኋላ፣ ሐምሌ 11፣ 2006 ‹የሽብርተኝነት› ክስ ተመሥርቶባቸዋል፤ ክሱ ‹በሕግ ከተፈረጁ ድርጅቶች ጋር ግንኙነት መመሥረት፣ የሽብር ጥቃት ለማድረግ መዘጋጀት እና የመንግሥት ደኅንነት ኃይሎች እንዳይደርሱባቸው የዲጂታል ደኅንነት ሥልጠና መውሰድ› የሚሉ ነጥቦችን ይዟል፡፡ የክስ ሒደቱ ከ15 ወራት በላይ ከፈጀ በኋላ አምስቱ፣ ማለትም ሁለት ጦማርያን እና ሦስቱ ጋዜጠኞች፣ ክሳቸው ሐምሌ 1፣ 2007 ተቋርጦ ከእስር በድንገት ተፈትተዋል፡፡ ፍቺያቸው፣ የአሜሪካው ፕሬዚዳንት ባራክ ኦባማ የመጀመሪያ የኢትዮጵያ ጉብኝት ከመካሄዱ ጥቂት ቀደም ብሎ በመሆኑ አንዳንዶች ጦማሪያኑ እና ጋዜጠኞቹ እንዲፈቱ የፕሬዚዳንቱ ጉብኝት ግፊት አድርጓል ብለው ገምተዋል፡፡
ከሦስት ተጨማሪ ወራት በኋላ፣ በጥቅምት 5፣ 2008 የኢ.ፌ.ዲ.ሪ. ከፍተኛ ፍርድ ቤት ቀሪዎቹን ጦማሪዎች ከሽብር ነጻ ናችሁ በሚል አሰናብቷቸዋል፡፡ ነገር ግን፣ የፌዴራል ዐቃቤ ሕግ ለጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ በማለቱ አምስቱ ጦማሪያን አሁንም ጉዳያቸው በእንጥልጥል ላይ ነው፡፡ ሦስቱ የዞን ፱ መስራች ጦማርያን በአሁኑ ወቅት በስደት ላይ ሲሆኑ፣ ቀሪዎቹ ስድስት በአገር ውስጥ ያሉ ጦማርያን እና አብረዋቸው ታስረው የነበሩት ሦስት ጋዜጠኞች ከአገር የመውጣት መብታቸውን በሕገ-ወጥ መንገድ ተገፍፈዋል፡፡
ባለመፈቀሩ እና በመናቁ በቀል ውስጥ የገባው ጌት በበቀል ለመሄድ የወሰነበት የሚያመጣውን እና የሚያጋጥመውን ከተለላያዮ ታሪኮች ጋራ ለተከታታይ ሳምንት የሚታይ ድራማ ነው
ዘመን ተከታታይ የቴሌቭዥን ድራማ: በአብዛኛው ሰውለሰው ድራማ ላይ የምናውቃቸው እና የማለዳ ኮከቦች ላይ ያሉ ስዎችን ያካተተ ነው፡፡ ከዚህ ቀደም በሰው ለሰው ላይ አስገራሚ የትወና ብቃት ያላቸውን አነ አበበ ባልቻ ሰለሞን ቦጋለ ዝናብዙ ፀጋዬ ሩታ መንግስታብና ሌሎችም ተወዳጅ ተዋን... read more
ፉማክስ በቻይና ልማድ ውስጥ “በነጭ ዝርዝር” ውስጥ ያለ የታመነ ኩባንያ ነው ፡፡ ፉማክስ በቻይና ብጁ ውስጥ የኤክስፖርት ፈቃድ ያለው ሲሆን እጅግ በጣም የታመኑ ወደውጭ መላኪያ ወይም የማስመጣት ንግድ ሥራ መዝገብ አለው ፡፡
እኛ ሸቀጣ ሸቀጦችን ለደንበኞቻችን በዓለም ዙሪያ የምንልክም ሆነ የምናስመጣቸውን አካላት (ለምሳሌ ፣ ብጁ አንዳንድ ክፍሎችን ይላካል) ወይም ምርቶችን ከዓለም ዙሪያ ወደ ቻይና ፣ ፉማክስ ልማድን በፍጥነት እና በደህንነት ለማወጅ ሙያ አለው ፡፡
በአፍሪካ ዋንጫው ለመጀመሪያ ጊዜ የምታሳተፈው ምዕራብ አፍሪካዊቷ ጊኒ ቢሳው በሃገሯ አሰልጣኝ ከሚመሩ አራት የአፍሪካ ዋንጫ ቡድኖች መካከል ብትሆንም አንድም ተጫዋች ከሃገር ውስጥ ሊግ ያላካተተች ብቸኛዋ ሃገርም ጭምር ናት፡፡
ጊኒ ቢሳውን ለአፍሪካ ዋንጫው ታልፋለች ብሎ ያሰበ አፍሪካ እግርኳስ ተከታታይ ማግኘት ይከብዳል፡፡ ዛምቢያ እና ኮንጎ ብራዛቪልን የጣለችው ጊኒ ቢሳው 2016ን በስኬት አጠናቅቃለች፡፡
ብሄራዊ ቡድኑ ወደ ጋቦን ሲያቀና በብዙ ሺዎች የሚቆጠሩ ጊኒ ቢሳዊያን ወደ ርዕሰ መዲናዋ ቢሳው መንገዶች ወጥተው ሸኝተዋቸዋል፡፡ የህልም የሚመስለው ጉዞ አሁን ላይ አፍሪካ ዋንጫው ላይ አድርሷቸዋል፡፡ እምብዛም ዝቅተኛ ግምት የሚሰጣቸው ሃገራት ውጤት ሲያመጡበት በማይታየው አፍሪካ ዋንጫ ጊኒ ቢሳው የተሻለ ነገር ለማሳየት ትሞክራለች ተብሎ ይጠበቃል፡፡
ጊኒ ቢሳው በምድብ አንድ ከአዘጋጇ ጋቦን፣ ካሜሮን እና ቡርኪናፋሶ ጋር ተመድባለች፡፡ በ2016 መጀመሪያ ፖርቹጋላዊውን ፓውሎ ቶሬስ ተክተው የጊኒ ቢሳው የአሰልጣኝነት ወንበር የጨበጡት ባሲሮ ካንዴ ማንም ባልጠበቀው ሁኔታ ሃገራቸውን በታሪክ ለመጀመሪያ ግዜ ወደ አፍሪካ ዋንጫው አሳልፈዋል፡፡ ከስፖርቲግ ክለብ ቢሳው ጋር 9 ግዜ ቻምፒዮን የቻሉት የ49 ዓመቱ ካንዴ ከምድቡ ማለፍ ተቀዳሚ አላማቸው እንደሆነ ለተለያዩ የፈረንሳይ ሚዲያዎች ከወራት በፊት ሲገልፁ ነበር፡፡ የጊኒ ቢሳው መሪዎች ለእግርኳስ ያላቸው አስተሳሰብ መለወጥ ሃገሪቱን ለስኬት አብቅቷታል የሚሉ ወገኖች ተበራክተዋል፡፡ ከዚህ ቀደም በትኩረት ማነስ ምክንያት ሃገሪቱ እምቅ ችሎታ ባሏቸው ተጫዋቾቿ ሳትጠቀም መቅረቷን ብዙዎች የሚስማሙበት ሃሳብ ነው፡፡
የጊኒ ቢሳው ተስፋ የተሰጣት ዝቅተኛ ግምት ከጫና ውጪ ሆኗ ጨዋታዎችን ማድረጓ ነው፡፡ በጥንቃቄ መጫወትን ለሚመርጡት ካንዴም ይህ ከጫና ውጪ መሆን ከፍተኛ ጥቅም አለው፡፡ ጊኒ ቢሳውን ከምድቡ የማለፍ ተስፋዋን ዝቅ አድርገው የሚመለከቱ ብዙዎች መሆናቸው ብሄራዊ ቡድኑ ወደ አፍሪካ ዋንጫው የመጣው በዕድል አለመሆኑን ማስመስከር ይፈልጋል፡፡ የጊኒ ቢሳው ሌላው ጥንካሬ ያገኟቸውን የግብ ማግባት ዕድሎች በአግባቡ የሚጠቀሙ ተጫዋቾችን መያዟ ነው፡፡ ካንዴ የሚከተሉት የጥንቃቄ አጨዋወት ለመከላካል የሚስችላቸው ሲሆን በመልሶ ማጥቃት ቡድኑ ጥሩ እንደሆነ በማጣሪያ ጨዋታዎች ላይ መመልከት ችለናል፡፡
በጊኒ ቢሳው በኩል ሊነሳ የሚችለው ዋነኛው ስጋት የትልቅ ውድድር ልምድ የሌላቸውን ተጫዋቾች መያዟ ነው፡፡ በ2012 ቦትስዋና ለአፍሪካ ዋንጫ ያለፈችው የመጀመሪያዋ ሃገር ነበረች፡፡ ቢሆንም በማጣሪያው መልካም የነበረው ቡድን ልምድ ስላልነበረው በአፍሪካ ዋንጫው የግብ ናዳ ወርዶበት በግዜ ከምድብ ተሰናብቷል፡፡ ይህ እጣ ፈንታ በጊኒ ቢሳው እንዳይደገም ይሰጋል፡፡ ጊኒ ቢሳው ምንያክል የምትመርጠው የመልሶ ማጥቃት በአፍሪካ ዋንጫ ይጠቅማታል የሚለውም ጥያቄ የሚያስነሳ ነው፡፡ የሚከተሉት የአምስት ሰው የመሃል ሜዳ እስከየት ያዘልቃቸውል የሚለውም ሌላው ጥያቄ ነው፡፡
ብዙዎቹ የብሄራዊ ቡድኑ ተጫዋቾች የሚጫቱት በአውሮፓ በሚገኙ ዝቅተኛ ሊጎች ነው፡፡ ቢሆንም የአማካይ ክፍሉ መሪ ቦካንጂ ካ ከጊኒ ቢሳው ይጠበቃል፡፡ ካ በፈረንሳይ የእግርኳስ ህይወቱን ይመራል፡፡ ጨዋታ የማንበብ እና የመቆጣጠር አቅሙ ጥሩ የሚባል መሆኑ የጊኒ ቢሳው ወሳኝ ተጫዋች እንዲሆን አስችሎታል፡፡ ወደፊት በመሄዱ የተሻለ የሆነው ዚዚንሆ ነው፡፡ ተጫወቹ በማጣሪያው በተደጋጋሚ ለጊኒ ቢሳው የግብ ማግባት እድሎችን ሲፈጥር እና ሲያስቆጥርም ነበር፡፡ ዚዚንሆ በማጥቃቱ ወረዳ ላይ ስለሚገኝ ለተጋጣሚ ተከላካዮች ራስ ምታት ሊሆን ይችላል፡፡
ጊኒ ቢሳው ከምድብ አምስት ኮንጎ ብራዛቪልን፣ ዛምቢያን እና ኬንያን በልጣ ነው ወደ አፍሪካ ዋንጫው ያለፈችው፡፡ በአምስተኛው ጨዋታ ነበር ጊኒ ቢሳው ዛምቢያ በሜዳዋ 3-2 በማሸነፍ ወደ አፍሪካ ዋንጫ የሚያሳልፋትን ዕድል ያገኘችው፡፡ ካደረገቻቸው ስድስት ጨዋታዎች ሶስት ስታሸንፍ በአንድ አቻ ወጥታ በሁለት ጨዋታዎች ደግሞ ሽንፈትን ቀምሳለች፡፡
ወደ ቁልቢ በሚጓዙ የሰላም ባስ አውቶቡሶች ላይ ጉዳት ደረሰ፤ በሰው ህይወት ላይ አደጋ አልደረሰም፤ ጃዋር “ሰላም ባስ ኦሮሚያ ላይ እገዳ ተጥሎበታል ይላል” – ZAGGOLE – ዛጎል
ዓመታዊዉን የቅዱስ ገብርኤል በዓል የሚያከብሩ ምዕመናንን አሳፍረው ከአዲስ አበባ ወደ ቁልቢ ይጓዙ የነበሩ አራት አዉቶብሶች ትናንት አሰበተፈሪ አጠገብ አርበረከቴ ሲደርሱ በአካባቢዉ ነዋሪዎች መደብደባቸውን የተመድ አስታወቀ። ድርጅቱ ለሰራተኞቹ በሚያሰራጨዉ የደሕንነት ማስጠንቀቂያ እንዳለዉ አደጋዉ የደረሰባቸው አዉቶብሶች የሠላም ባስ ኩባንያ ነበሩ።