Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ከብስክሌትና የአካል ጉዳተኞች ተሸከርካሪ (ዊልቼር) በስተቀር በመንገድ ላይ የሚሄድ በኤሌትሪክ ወይም በመካኒካል ሀይል የሚሰራ ባለሞተር ተሸከርካሪ፣ ግማሽ ተሳቢ ወይም ተሳቢ ላይ ሁሉ ሕጉ ተፈፃሚ እንደሚሆን ከአዋጁ አንቀጽ 2(5) ላይ መረዳት ይቻላል፡፡ ይህ ማለትም ከባጃጅ እንስቶ ቀላልና ከባድ ተሸከርካሪዎች ሁሉ ይህን የመድን የምስክር ወረቀት ሳይዙ መንቀሳቀስ አይችሉም። በአዋጁ አንቀጽ 3(1) ላይ እንደተገለፀው ማንኛውም ሰው ተሸከርካሪው በሦስተኛ ወገን ላይ ለሚያደርሰው አደጋ የፀና የመድን ሽፋን ሳይኖው ተሸከርካሪውን በመንገድ ላይ መንዳት፣ መጠቀም ወይም ሌላ ስው እንዲነዳ ወይም እንዲጠቀም ማድረግ ወይም መፍቀድ እደማችል ተደንግጎ እናገኛለን፡፡ ነገር ግን በልዩ ሁኔታ የትራንስፖርት ሚኑስትሩ የመድን ሽፋን ሳይኖራቸው በመንገድ ላይ ሊውሉ የሚችሉ ተሸከርካሪዎችን ሊወስን እደሚችል በዚሁ ሕግ ላይ ተቀምጦል፡፡
የሦስተኛ ወገን የመድን ሽፋን ምስክር ወረቀት ካልያዙ ሽፋኑ እንደሌላቸው ተቆጥሮ ተሽከርካሪዎቹ በፖሊስ ተይዘው ይቆያሉ። ተሽከርካሪው የመድህን ተለጣፊ ምልክት ከሌለው ወይም በወቅቱ የታደሰ ካልሆነ መድህን ለተሽከርካሪው የመግባት ግዴታ ያለበት ሰው አዋጁን እንደጣሰ ተቆጥሮ በሕግ እንደሚጠየቅ በአዋጁ አንቀጽ 13 ላይ ተደንግጎል።
ለተሸከራካሪው የሦስተኛ ወገን መድን የመግባት ግዴታ ያለበት የተሸከርካሪው ባለቤት፣ ተሸከርካሪው ላይ በኪራይ ወይም በውክልና መብት አግኝቶ የሚጠቀም ሰው ወይም ሌሎች እንዲጠቀሙበት መፍቀድ የሚችል ማንኛውም ሰው ነው፡፡
የሚሸፈኑት የጉዳት አይነቶች ተሽከሪካሪው ለሚያደርሰው ግጭት፣ የእሳት ቃጠሎ ወይም ፍንዳታ፤ የተሸከርካሪው ጭነት፣ አካል ወይም መሳሪያ ወድቆ ለሚያደርሰው ጉዳት እና ከተሽከርካሪው እንቅስቃሴ ጋር ተያይዞ የሚደርስ ማንኛውንም ጉዳትን ያካትታሉ። በአዋጁ አንቀጽ 4(2) ላይ በተገለፀው መሠረት በሀገራችን ያለው የሦስተኛ ወገን የመድን ሽፋን ፖሊሲ መድን የተገባለት ተሸከርካሪ ለሚያደርሰው የሰው ሞት፣ የአካል ጉዳትና የንብረት ኪሳራ መከፈል የሚገባውን ካሳና አስቸኳይ የህክምና አገልግሎት ወጪ የሚሸፍን ነው፡፡
ነገር ግን የመድን ገቢው ወይም ቤተሰብ (የትዳር ጓደኛ፣ ልጅ፣ አባት፣ እናት ወይም የሚያስተዳድረው ማንኛውም ሰው) ላይ የሚደርስ ሞት፣ የአካል ጉዳትና የንብረት ጉዳት፣ በመድን ገቢው ተቀጥሮ የሚሰራ ሰው በሥራው ላይ እያለ በሚደርስ የግጭት አደጋ ወይም የሞት ወይም የአካል ጉዳት ወይም የንብረት ጉዳት፣ መድን በተገባለት ተሸከርካሪ ላይ የሚደርስ አደጋ፣ መድን በተገባለት ተሸከርካሪ ላይ በኪራይ ወይም በክፍያ በሚጎጎዝ ንብረት ላይ ለሚደርስ ጉዳት ሃላፊነት እና ከኢትዮጵያ ግዛት ክልል ውጪ የደረሰ የተሸከርካሪ አደጋ ተከትሎ የመጣ ሃላፊነትን የማይሸፍን መሆኑን እና ካሳ እደማይከፈለው ከአዋጁ አንቀጽ 7 እንረዳለን፡፡ በሌሎች ሕጎች ግን ጉዳት አድራሹን ወይም ተሽከርካሪው የመድህን ሽፋን ካለው መድህን የሰጠውን ኩባንያ ካሳ የመጠየቅ መብታቸው እንደ ተጠበቀ ነው።
በሦስተኛ ወገን የተሸከርካሪ መድን ፖሊሲ ለደረሰ ጉዳት የሚሸፍነው የካሳ መጠን በአዋጁ አንቀጽ 16 ላይ ተገልፆል፡፡ በዚሁ መሠረት በአንድ ሰው ላይ ለሚደርስ የሞት አደጋ ከብር 5 ሺህ እስከ ብር 40ሺ ያልበለጠ የገንዘብ ካሳ፤ በአንድ ሰው ላይ ለሚደርስ ለአካል ጉዳት እስከ ብር 40 ሺህ ያልበለጠ የገንዘብ ካሳ እንዲሁም በንብረት ላይ ለሚደርስ ጉዳት ወይም ኪሳራ ከብር 100 ሺ ያልበለጠ የገንዘብ ካሳ የሚከፈል ይሆናል፡፡
ነገር ግን ከዚህ በሕጉ ከተቀመጠው የገንዘብ መጠን በላይ ጉዳት የደረሰበት ሰው ጉዳት አድራሹን ወይም በሕግ ሃላፊነት ያለበትን ሰው በፍ/ቤት ተገቢነት ባለው ሌላ ሕግ መሠረት ከሶ ካሳ መጠየቅ ይችላል፡፡ በሦስተኛ ወገን የተሽከርካሪ የመድን ዋስትና የአሽከርካሪውን እድሜ፣ የአካል ወይም የአእምሮ ሁኔታ፤
የሚይዘው ሰው ብዛት፣ የጫነውን እቃ ክብደት፣ አካላዊ ባህሪ ወይም ልዩ መሳሪያ፣ ተሽከርካሪው አገልግሎት ላይ የሚውልበትን ጊዜ ወይም አካባቢ መሠረት በማድረግ ካሳ እንዳይከፈል አያደርግም። አንዲሁም እንደ ሌሎች የመድን ዋስትናዎች በመድን ውሉ በተስማማነው መሠረት አይደለም በሚል የመድን ኩባንያው ወይም ሌላ አካል ካሳው እንዳይከፈል መቃወም ወይም መከልከል አይችልም።
የመድን ፈንድ ኤጀንሲው ጉዳት አድራሹ ተሽከርካሪ ካልታወቀ ወይም የመድህን ሽፋን ከሌለው በተሽከርካሪው ለደረሰ የሞት ወይም የአካል ጉዳት ከላይ የጠቀስነውን የካሳ መጠን ይከፍላል። የአስቸኳይ ህክምና ወጪንም ይሸፍናል ::
ማንኛውም ሰው መንገድ ላይ በተሸከርካሪ አደጋ ጉዳት ከደረሰበት በአደጋው ቦታ፣ ወደ ህክምና በሚጓጓዝበት ወቅትና በድንገተኛ ክፍል እስከ ብር 2 ሺህ አስቸኳይ የህክምና እርዳታ የማግኘት መብት አለው፡፡ ማንኛውም የጤና ተቋም ይህን አስቸኳይ የህክምና እርዳታ ክፍያ ሳይጠይቅ የመስጠት ግዴታ አለበት። ክፍያውን አገልግሎቱን ከሰጠ በኋላ ከመድን ኩባንያው ወይም ከመድህን ፈንድ ኤጀንሲው የሚጠይቅ መሆኑን በአዋጁ አንቀጽ 27(3) እና (4) ላይ ተገልፆል።
በሀገራችን የተሸከርካሪ አደጋ የሦስተኛ ወገን መድን ሽፋን ብቻ የሚሰጡ ድርጅቶች የሉም፡፡ ይልቁንም ጠቅላላ የመድን ሽፋን የሚሰጡ ድርጅቶች ብቻ ናቸው ያሉት፡፡ ይህ በመሆኑም በአዋጁ አንቀጽ 4 ላይ ጠቅላላ የመድን ሥራ የሚሰሩ የመድን ኩባንያዋች የሦስተኛ ወገን የመድን ሽፋን የመስጠት ግዴታ ጥሎባቸዋል።
እነዚህ ኩባኒያዎች ከሰጡት ሽፋን የሚሰበስቡትን አረቦን በተቀመጠው ተመን መሠረት የተወሰነውን ለመድን ፈንድ ኤጀንሲ ገቢ ያደርጋሉ፡፡ አረቦን ተመን የመድን ፈንድ ኤጀንሲ በሚያቀርበው ጥናት መሠረት የሚወስነው የሚኒስትሮች ምክር ቤት ነው፡፡
በአዋጁ አንቀጽ 2(8) ላይ የመድን ፖሊሲ ማለት የመድን ገቢው ተሽከርካሪ በሦስተኛ ወገን ላይ ለሚያደርሰው የሞት አደጋ፣ የአካል ጉዳት ወይም የንብረት ኪሳራ ካሳ ለመክፈል እና አስቸኳይ የህክምና አገልግሎት ክፍያን ለመፈፀም መድን ሰጪው ውለታ የሚገባበት ሰነድ ነው በማለት ትርጉም ሰጥቶታል፡፡ በንግድ ሕጉ አንቀጽ 654(1) ላይ “የኢንሹራስ ውል ፖሊሲ ማለት ኢንሹራንስ ሰጪ የሚባለው በአንድ ወይም በብዙ የተመደበውን የኢንሹራንስ መግቢያ ዋጋ (ፕርምየም) ተቀብሎ በውሉ የተመለከተው አደጋ በደረሰ ጊዜ ኢንሹራንስ ለገባው ሰው የተወሰነ ገንዘብ ለመክፈል ግዴታ የሚገባበት ነው” ትርጉሙን አስቀምጧል፡፡ ይህ ማለት በሌላ ቋንቋ መድን ሰጪው ከመድን ገቢው ጋር የሚፈመው ውል ማለት ነው፡፡
የተሽከርካሪ አደጋ የሦስተኛ ወገን መድን ፖሊሲ ውስጥ በማንኛውም ሁኔታ የመድን ፖሊሲው ተጠያቂነትን አያስከትልም በሚል ወይም በፖሊሲው መሠረት ለካሳ ክፍያ ጥያቄ መነሻ የሚሆነው ክስተት ከደረሰ በኋላ የተወሰነ ድርጊት ከተፈፀመ ወይም ሳይፈፀም ከቀረ ኃላፊነት ቀሪ ይሆናል በሚል የተደረገ ከሆነ ይህ ፖሊሲ ወይም ውል በሕግ ፊት ተፈፃሚነት አይኖረውም፡፡ (የአዋጁ አንቀጽ 6(1))፡፡ እንዲሁም በአዋጁ አንቀጽ 8 እንደተገለጸው ማንኛውም ሰው የተሽከርካሪ መድን ፖሊሲ ለማግኘት ሲል ፖሊሲውን ተፈፃሚነት ሊያስቀር የሚችል ሀሰተኛ መግለጫ መስጠት ወይም ፖሊሲውን ላይ ያለውን መብት ሊያስቀር የሚችል ማናቸውንም ድርጊት መፈፀም እደማይችል በመግለፅ ክልከላ አስቀምጧል፡፡
መድን ሰጪ ድርጅት ከመድን ገቢው ጋር የመድን ሽፋን ለመስጠት ከተስማሙ የመድን ፖሊሲውን (የመድን ስምምነት ውላቸውን) ለመድን ገቢው ይሰጠዋል፡፡ ከመድን ፖሊሲው በተጨማሪ በአዋጁ አንቀጽ 9(1) እና 12(1) ላይ እንደተገለፀው የመድን ፖሊሲውን በሚሰጥበት ጊዜ የመድን ምስክር ወረቀት እና የመድን ተለጣፊ ምልክት ለመድን ገቢው አብሮ መስጠት እዳለበት ሕጉ በመድን ድርጅቱ ላይ ግዴታ ጥሎበታል፡፡ የመድን ምስክር ወረቀት ማለት የተሽከርካሪው ባለንብረት ወይም ህጋዊ ግዴታ ያለበት ሰው ተሸከርካሪው በሦስተኛ ወገን ላይ ለሚያደርሰው አደጋ በአዋጁ መሠረት መድን የገባለት መሆኑን የሚያረጋግጥ ሰነድ ነው፡፡
የተሸከርካሪ አደጋ የሦስተኛ ወገን መድን አዋጅ አንቀጽ 9 መሠረት የተሰጠ የመድን ምስክር ወረቀት ከተሰጠበት ቀን አንስቶ ከአንድ ዓመት ላላነሰ ጊዜ የሚፀና ነው፡፡ የመድን ሽፋን ውሉ ሲቋረጥ ወይም የውል ዘመኑ ሲያልቅ መድን ገቢው የመድን ምስክር ወረቀቱንና የመድን ተለጣፊውን ወዲያውኑ ለመድን ሰጪው ድርጅት መመለስ አለበት፡፡
የመድን ፈንድ ማለት ቋሚ የፋይናንስ ምንጭ ሆኖ በኢትዮጲያ ብሔራዊ ባንክ በሚከፈት ልዩ የባንክ ሂሳብ ውስጥ ተቀማጭ እንዲሆን በአዋጁ የተቋቋመ ነው፡፡ የፈንዱ የገንዘብ ምንጭ ከፈንዱ ተመን የሚሰበሰብ እና በሚኒስትሮች ምክር ቤት በሚወሰን ሌላ ተጨማሪ ገቢ ነው፡፡ ይህን ፈንድ የሚያስተዳድረው በሚኒስተሮች ምክር ቤት ደንብ ቁጥር 300/2006 የተቋቋመው የመድን ፈንድ አስተዳደር ኤጀንሲ ነው፡፡
በአዋጁ አንቀጽ 20(2) ላይ እንደተገለጸው ኤጀንሲው ጉደት ለደረሰባች ሰዎች የሚከፍለው የካሳ ክፍያ ከላይ የተገፀውን የፈንዱን ዓላማ ለማሳካት በአቃጁ አንቀጽ 16 ላይ የተቀመጠውን መጠን ድረስ ብቻ እንደሆነ ያስቀምጣል፡፡ ይኸውም በአንድ ሰው ላይ ለሚደርስ የሞት አደጋ ከብር 5 ሺህ እስከ ብር 40ሺ ያልበለጠ የገንዘብ ካሳ፤ በአንድ ሰው ላይ ለሚደርስ ለአካል ጉዳት እስከ ብር 40 ሺህ ያልበለጠ የገንዘብ ካሳ እንዲሁም በንብረት ላይ ለሚደርስ ጉዳት ወይም ኪሳራ ከብር 100 ሺ ያልበለጠ የገንዘብ ካሳ የሚከፈል ይሆናል፡፡
የመድን ፈንድ አስተዳደር ኤጀንሲ ጉዳት ለደረሰባቸው አካላት በሕጉ የተቀመጠውን የጉዳት ካሳ መጠን ከከፈለ በኃላ ይህን የከፈለውን ክፍያ ለጉዳቱ በሃላፊነት ተጠያቂ ከሆነው ሰው ላይ የማስመለስ መብት እንዳለው በአዋጁ አንቀጽ 20(3) ተደንግጎል፡፡
ይህ እጀንሲ በሚኒስተሮች ምክር ቤት ደንብ ቁጥር 300/2006 የተቋቋመ መንግስታዊ ተቋም ነው፡፡ ኤጀንሲው በዋናነት የተሸከርካሪ አደጋ የሦስተኛ ወገን መድን አዋጅ ቁጥር 799/2002 እና እሱን ተከትለው የወጡ መመሪያዎችንና ደንቦችን የማስፈፀም ግዴታ ተጥሎበታል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ የፈንዱን አላማ እንዲያሳካ እና ፈንዱን እንዲያስተዳድር ሃላፊነት ተጥሎበታል፡፡
ኤጀንሲው የበጀት ምንጩ ከመንግሥት የሚመደብለት በጀት ነው፡፡ እጄንሲውን በበላይንት የሚመራው የመድን ፈንድ ቦርድ ሆኖ በመንግሥት የሚሾም ዳይሬክተር እና እንዳስፈላጊነቱ ዋና ምክትል ዳይሬክተር እንዲሁም አስፈላጊ የሆኑ ሥራተኞች ያሉት ነው፡፡
በአዋጁ አንቀጽ 30 ላይ እንደተገለፀው ማንኛውም ሰው የዚህን አዋጅ ወይም አዋጁን መሠረት አድርገው የወጡ ደንቦች ድንጋጌ ተላልፎ የተገኘ እንደሆነ በወንጀል ያስጠይቃል፡፡ በመሆኑም ማንኛውም ሰው በአዋጁ ወይም አዋጁን መሠረት አድርገው የወጡ ደንቦች መሠረት አድርግ የተባለውን ማድረግ ወይም አታድርግ የተባለውን አለማድረግ አለበት፡፡ ካልሆነ ግን ሕግ መተላለፍ ስለሆነ በወንጀል ይጠየቃል እንዲሁም ቅጣት ይጣልበታል፡፡
1ኛ. በአዋጁ አንቀጽ 3 ማንኛውም ስው ተሸከርካሪው የሦስተኛ ወገን መድን ሽፋን ሳይኖረው በመንገድ ላይ መንዳት፣ መጠቀም ወይም ሌላ ሰው እንዲነዳ ወይም እዲጠቀም ማድረግ ወይም መፍቀድ እይችልም፣
ከላይ ያነሳናቸውን የአዋጁን ግዴታዎች መጣስ ከብር 3ሺ- 5ሺ የገንዘብ መቀጮ ወይም እስከ አንድ አመት እስር እንደሚያስቀጣ በአዋጁ አንቀጽ 30 ላይ ተደንግጎል፡፡
በተሸከርካሪ አደጋ ምክንያት የሚደርሱ አደጋውች እጅግ እየበዙ እና ጉዳታቸውም እየከፋ ይገኛል፡፡ በተሸከርካሪ አደጋ ምክንያት በሚደረሱ ጉዳቶች ምክንያት ብዙወች ህይወታቸውን፣ አካላቸውን እና ንብረታቸውን አተዋል፣ እያጡም ይገኛሉ፡፡ ከዚህ የተነሳም ለከፋ የኢኮኖሚያዊ ችግር እየተጋለጡ ነው፡፡
ይህን የኢኮኖሚያዊ ችግር በተወሰነ መልኩ እንዲቋቋሙ እና አስቸኳይ የህክምና እርዳታ እዲያገኙ ለማስቻል የተሸከርካሪ አደጋ የሦስተኛ ወገን መድን ሕግ ወጥቶ ተግባራዊ መሆኑ በጣም ጠቃሚ ነው፡፡ ለማንኛውም የተሽከርካሪ አደጋ እዳይደርስብን ወይም እንዳናደርስ እንጠቀቅ፡፡ አደጋ ከደረሰ ግን ከላይ በጠቀስናቸው መብቶች እንጠቀም፡፡
ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ፌደራል ኢትዮጵያ ንኣባላት ላዕለዎት ሰብስልጣን ተቓዋሚ ፓርቲ ሓድነት ንዴሞክራስን ፍትሕን ናብቲ መጋባእያ ፀዊዑ ገሲፁዎም።እቶም ኣባላት ኣመራርሓ ብኣሰራርሓን ውሳነን እቲ ቤት ፍርዲ ምሕዛኖም ገሊፆም ኣለው።
እቲ ቤት ፍርዲ ኣብ ልዕሊ ተኸሰስቲ እኒ ኣንዱኣለም ኣራጌ 21 ሰነን 6 ሓምለን 2004 ዓ/ም ዝሃቦም ውሳነታት ስዒቡ እቲ ፓርቲ ዘውፅኦም መገልፂታት መንግስቲ ነቲ ናይ ፍትሒ ስርዓት ከም መጥቕዒ መሳርሒ ከምዝጥቀመሉ ገሊፆም ነይሮም።እቲ ዝተውሃበ ፍርዲ’ውን ኣነዋርን ጨካንን እዩ ክብሉ ኣብ ልዕሊ እቲ ቤት ፍርዲ ናይ ምፅልእላእን ናይ ምንእኣስን ተግባር ፈፂሞም ይብል እቲ ቤት ፍርዲ።
ዋና ፀሓፊ ፓርቲ ሓድነት ኣቶ ኣስራት ጣሴ ናብ ናይቲ ቤት ፍርዲ ቤት ፅሕፈት ቀሪቦም ከምዘረድእዎ ኣብቶም መግለፅታት ገሊኦም ኣገላልፃታት ጌጋ ምዃኖም ምእማኖም ዝገለፀ እቲ ቤት ፍርዲ ኣብታ ሃገር ንዘሎ ናይ ኣብዝሃ ፓርቲ መስርሕ ዝህቦ ኣስተዋፅኦ ኣብ ግምት ብምእታው ብተግሳፅ ከምዝሓለፎም እቲ ቤት ፍርዲ ገሊፁ።እቲ ፓርቲ ንቕድሚት ካብዚ ንኽእደብ እቲ ቤት ፍርዲ ኣተሓሳሲ’ሎ።
ሎማዕንቲ ሰኒ ኣብቲ ቤት ፍርዲ ዝተረኸቡ ናይቲ ፓርቲ ኣቦመንበር ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳን ምኽትል ኣቦመንበር ኣቶ ግርማ ሰይፉን ካሊእ እዩ ይብሉ።ዶ/ር ነጋሶ ንምይይጥን ዝርራብን እምበር ኣብ መጋባእያ ንምቕራብ ከምዘይተፀውዑ ይገልፁ። ብምቕፃል ከምዚ ይብሉ ‘’ዝኸሰሰና ሰብ የለን፡እቲ ኽሲ’ውን ኣይበፅሐናን፡መከላኸሊ ምቕራብ ከንኽእል’ውን ነይርና።ብናይ ባዕሎም ኣገባብ ከይዶም ከምዚ ወሲና ኣለና ኢሎም ኣብ መጋባእያ ጠጠው ኣቢሎም ነቲ ውሳንኦም ኣንቢቦም።እዚ ፈፂሙ ኣግባብነት የብሉን።ተሰሚዑ ዘይፈልጥን ዘሕዝን እዩ።’’
ዋና ፀሓፊ እቶ ኣስራት ጣሴ ብወገኖም ዝሃብኩዎ ሪኢቶ ከም ሓደ ዜጋ ጥራሕ እዩ ይብሉ።ዝተውሃበ ውሳነ ብዝምልከት’ውን ናይ ሕጊ ኣግባብነት ዘይብሉን ድራማን ጥራሕ እዩ ይብሉ።
ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ሕልፈት ኣቶ መለስ ዜናዊ ስዒቡ ስልጣን ቀዳማይ ምንስትርነት ካብ ዝሕዙ ዳርጋ ሓደ ዓመት ኮይኑዎም ኣሎ። ኣብ ቀረባ እዋን ሰላማዊ ሰልፍታትን ናይ ካብኔት ብወዛን ዋላ እንተተገበሩን ኣብ ኢትዮጵያ ብዙሕ ለውጢ ዝህሊ ኣይመስልን።
መርድእ ቀዳማይ ምንስቴር ኢትዮጵያ ዝነበሩ ኣቶ መለስ ዜናዊ ንጉሆ 21 ነሓሰ 2012 ኣ/ፈ ነይሩ ዝተሰምዐ።ሕልፈት ንነዊሕ እዋን ኣብ ስልጣን ዝፀንሑ ምኽትሎም ንዝነበሩ ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ነታ ብበዝሒ ህዝባ ካብ ኣፍሪካ ካልአይቲ ዝኾነት ሃገር ቀዳማይ ምንስቴር ንክኾኑ መንገዲ ኸፊቱሎም።
ኣብ ቀረባ ኣዋርሕ ኣብ ኢትዮጵያ ብዙሕ ዝውቱር ዘይኮኑ ብርክት ዝበሉ ፀረ-መንግስቲ ተቓውሞታት ተኻየዶም።እቶም ሓድሽ ቀዳማይ ምንስቴር ንመብዛሕቲኦም ኣባላት ካብኔት ተኪኦሞም።
ወሃቢ ቃል ቀዳማይ ምንስቴር ዝኾኑ ኣቶ ጌታቸው ረዳ እዞም ምዕባለታት እዚኦም ኣብ ውሽጢ እቲ መንግስቲ መሰረታዊ ለውጢ ይግበር ከምዘለው ዘርእዩ ኣይኮኑን ይብሉ።
ኣቶ ሃይለማሪያ በቲ ገዛኢ ፓርቲ ዝወፁ ፖሊስታት እዮም ኣብዚ እዋን ዝትግብሩ ምስ በሉ ኣቶ ጌታቸው ‘’ብመዳይ ኣንፈታትን መሰረታዊ ፖሊስታትትን ለውጢ ዝፅበዩ ሰባት እንተሃሊዮም ተጋጊዮም።ምኽንያቱ ኣብዚ መዳይ እዚ ዝኾነ ይኹን ለውጢ ናይ ምግባር ሓሳብ ይኹን ተርእዮ የለን።’’
ምህንድስና ዝተምሃሩ ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ክሳብ ዝሓለፈ ዓመት ነሓሰ ምኽትል ቀዳማይ ምንስቴርን ምንስቴር ወፃእን እዮም ነይሮም።ንሶም ቀዳማይ ምንስቴር ምስኮኑ መስርሕ ናይ ሓባር መሪሕነት ተተኺሉ።ሰበስልጣን መንግስቲ ግን ኩልሻዕ ናይ ሓባር መሪሕነት ኣካል ፖሊሲ እቲ ገዛኢ ፓርቲ እዩ ይብሉ።
ዝተፈላልዩ ጉዳያት እታ ሃገር ኣብ ምምሕዳር ከም ናይ ክልል መንግስታት፣ኣባላት ጥምረት እቲ ውድብን መሓውራት ፀጥታን እናተመኻኸሩ ከምዝፍፅምዎ ይገልፁ ኣቶ ሰለሞን።
ብሕታዊ ተቓዋሚ ኣባል ፓርላማ ኣቶ ግርማ ሰይፉ ኣብ ቀረባ ሰሙናት ንዝተኻየዱ ተቓውሞ ሰልፍታት ካብ ዘዋደዱ ፓርትታት ሓደ ናይ ዝኾነ ሓድነት ንዴሞክራስን ፍትሕን ፓርቲ ኣባል እዮም።ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ኣብ ፓርላማ ካብቶም ቅድሚኦም ዝነበሩ ዝተፈለየ ባህሪ የርእዩ ኣለው ይብሉዎም ኣቶ ግርማ።
እዞም ናይ ባህሪያት ኣፈላላያት ዋላ እንተሃለው እውን ግን መንስግቲ ኢትዮጵያ ዝተፈለየ ኣረኣእያ ዘለዎም ሰባት ነፃነት ክረኽቡ ኣብ ምግባር ዝሓዞ መርገፂ ዝተለወጠ ኮይኑ ኣይስምዖም ኣቶ ግርማ።
ካብ 1991 ኣ/ፈ ጀሚሩ ናይ ኣርባዕተ ፓርትታት ጥምረት ዝኾነ ኢህወዴግ ንኢትዮጵያ ኣብ ምምራሕ ይርከብ።ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ኣብ 2015 ኣ/ፈ ኣብዝካየድ ምርጫ ክሳተፉ ትፅቢት ይግበር።ኣብ ፈላማይ ዓመት ስልጣኖም ብዙሕ ኣይተርኣዩን።ወሃቢ ቃል ጌታቸው ረዳ ግን ኣብ ካልኣይ ዓመት ስልጣኖም ምስ ህዝቢ ብቐረባ ፅምዶ ክገብሩን ኣብ ከይዲ ዴሞክራስን ቁጠባዊ ዕብየትን ዝበለፀ ምዕባለ ከርእዩን እዮም ብምባል ለውጢ ከምዝህሊ ሓቢሮም።
በመሰረት እቲ ናይ ሕቡራት መንግስታት ትካል ምግብን ሕርሻን ብዩናይትድ ስቴትስ ዝምወል ኣገባብ ቅድመ መጠንቀቕታ ዓፀቦ ዝተብሃለ ትካልን ብሓባር ዝተኻየደ መፅናዕቲ ኣብ ሶማሊያ ካብ 2010 ክሳብ 2012 ኣ/ፈ ብዝበፅሐ ዓፀቦ 133 ሽሕ ዝኾኑ ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ህፃናት ብስኣን ምግቢ ህይወቶም ስኢኖም ኣለው።
ኣብ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣወሃዲ ሰብኣዊ ሓገዝ ሱማሊያ ፊሊፕ ላዛሪኒ ሎማዕንቲ ሓሙስ ኣብ ከተማ ሞቓድሾ ንጋዜጠኛታት ኣብዝሃብዎ መግለፂ እቲ ዝወፀ ቁፅሪ ናይ ዝሞቱ ሰባት ዘደንግፅ እዩ ክብሉ ብምፅዋዕ ምክልኻል ይክኣል ነይሩ ኢሎም።
አዲሱ ዓመት የሰላም የፍቅር እና የብልፅግና እንዲሆንላችሁ እየተመኘን ....... - Addis Admass Newspaper | Amharic news | Ethiopian news
ሽክርክር እና ምሰሶ ከስድስቱ ቀላል ማሽን አንዱ ነው። ቀላል ሽክርክር እና ምሰሶ አንድ ሽክርክርና ከርሱ ጋር በጥብቅ የተገናኘ ምሰሶ ይኖረዋል። በዚህ ሁኔታ ትልቁን ሽክርክር በመጠቀም ከፍተኛ ቶርክ ወይም ጉልበት በትንሽየ ጉልበት መፍጠር ስንችል (ይሄ እንግዲህ ውሃ ለመቅዳትና ከባድ ነገሮችን ለማንቀሳቀስ ይጠቅመናል)፣ በሌላ ጎኑ ደግሞ ምሶሶውን በመጠቀም በአንስተኛ እንቅስቃሴ (ከፍተና ጉልበት)፣ ብዙ እንቅስቃሴን ከትልቁ ሽክርክር እናገኛለን (ምሳሌ፡ የብስክሌት ፔዳል)።
ስሌዚህ እንደምናዞረው ሽክርክር፣ አንድ ጊዜ ፍጥነትን ለማብዛት፣ ሌላ ጊዜ ደግሞ ጉልበትን ለማብዛት ይጠቅመናል ማለት ነው። ሁለቱን በአንድ ላይ ማድረግ ግን በተፈጥሮ ህግ ክልክል ነው።
አብዛኛዎቹ የሀገራችን የታሪክ ምሁራን የኢትዮጵያ ታሪክ ከክርስቶስ ልደት በፊት፤ በአስረኛው ምዕተ ዓመት የንግስት ሳባ እና የንጉስ ሰለሞን ግንኙነት በሚባለው ጊዜ ይጀምራል ይላሉ፡፡
ይህ ለአንዳንዶቹ የሚታመን ታሪክ ተደርጎ የሚወሰደው፤ ለሌሎች ደግሞ ተረት እንደነበረ የሚነገረው ክስተት የማስመሳያ ትርክቱ የእስራኤል አምላክ የቀባቸው ገዥዎች ተብሎ በሺዎች ለሚቆጠሩ ዓመታት ንጉሦቹ ቅቡልነትን አግኝተውበታል፡፡ በትርክቱም ሀገሪቷን እስከ 1966 ሕዝባዊ አብዮት ድረስ ያለ ብዙ ጭንቀት ገዝተውበታል፡፡
የዛሬይቱ ሰፊዋ ኢትዮጵያ እንደ ሕብረ ብሔራዊ የነገስታት መንግስት (multi-ethnic empire state) የተፈጠረችው በ2ኛው የ19ኛው ክፍለ ዘመን ግማሽ፤ የዘመነ መሳፍንት ከሚባለው ዘመን በኋላ ስለሆነና ዛሬም በጣም ሰፊ ቀውስ ውስጥ የከተተን ታሪካዊ ዳራም ከዚሁ ጊዜ ጀምሮ ስለሆነ፤ ጽሑፌም ከዘመናዊ ኢትዮጵያ መፈጠር ጋር በተፈጠሩ ችግሮች ላይ ያተኩራል፡፡
የዘመነ መሳፍንትን ክስተት በመለወጥ የተጀመረው የዛሬዋን ሰሜናዊ ኢትዮጵያን አንድ የማድረግ ሕልም በግማሽ ምዕተ ዓመት ውስጥ ከሦስት እጥፍ በላይ የሰፋች ኢትዮጵያን መፍጠር ችሎዋል፡፡ ይህ የታሪክ ክስተት የሦስት ምኞቶች ዉጤት ነበር፡፡ እነዚህም፡-
ቴዎድሮስ ሕልሞቹን ለማሳካት ጠንካራና ሰፊ ሠራዊት ማደራጀት ነበረባቸው፡፡ ለዚህም ሰፊ መሬት የያዙትን ቄሶች መሬት መቀማትና፣ ዘመናዊ መሳሪያን ከክርስቲያን አውሮፓ ለማግኘት ጥረት ማድረግ ነበር፤የአዉሮፓ መሪዎችን ማሳመን ሲያቅታቸው ደግሞ፤ ሙያውን የሌላቸውን አውሮፓዊያንን ሳይቀር በቤተመንግስታቸው ሰብስበው ከባድ የጦር መሳሪያ ውለዱ እስከ ማለት ደርሰዋል፡፡
ቄሶችን ለመግፋት ያደረጉት ሙከራ እግዚአብሔርን የካዱ ንጉሥ ተብሎ ተሰባከባቸዉ፡፡የአውሮፓዊያንን ዘመናዊ መሳሪያ ለማግኘት ገደብ ያለፈ ጉጉታቸው ከእንግሊዘኞች ጋር ያለጊዜ አላተማቸው፡፡
የየአከባቢውን ገዥዎች በጉልበት ለማንበርከክ እጅና አንገት በመቁረጥ የገፉበት ሙከራ ከእንግሊዞች ጋር ለመዋጋት የቁርጥ ቀን ሲመጣ፤ የትግራይ፣ የወሎ፤ የጎጃም፣ የሸዋ፣ የጎንደር ገዥዎች ሁሉም በሚባልበት ደረጃ ካዷቸው፡፡
በአጭሩ የየአከባቢዉ ገዥዎች በእንግሊዞች እጅ መሞታቸውን ሲሰሙ ከማዘን ይልቅ፤ ተገላገልን ያሉ ይመስላል፡፡ ለዚህም ይመስለኛል፤ ዕውቁ የታሪክ ምሑር ፕሮፌሴር ባህሩ ዘውዴ የቴዎድሮስን ሚና በተሻለ የታሪክ ሚዛን ላይ ለማስቀመጥ ሲሞክር፤ “የተወናበዱ የላዉጥ ነቢይ” (confused prophet of change) ያላቸዉ፡፡ በዚህ የቴዎድሮስ የታሪክ ሚና ላይ ብዙ ሰው ልብ የማያደርገውን የታሪክ ማስታወሻ አስቀምጬ ልለፍ፡፡ ይኼውም ቴዎድሮስ በጊዜው ለነበሩ የአውሮፓ ኃያላን መንግስታት በፃፉት ደብዳቤ ውስጥ፤ “አባቶቼ በሰሩት ኃጥአት ምክንያት እግዚአብሔር “ጋሎችን” በሀገሬ ላይ ለቆ፤ እነሱ ጌቶች ሆነው፤ እኛ የእስራኤል ልጆች የነሱ አሽከሮች ሆነን እንኖር ነበር፡፡ አሁን እግዚአብሔር ከትቢያ አንስቶኝ የኢትዮጵያ ንጉስ አድርጎኛል፡፡ እናንተ ከረዳችሁኝ በጋራ እየሩሳሌምንም ነፃ ልናወጣ እንችላለን” ማለታቸዉ ነዉ፡፡ (ትርጉም የኔ ነው)፡፡ እዚህ ላይ ሁለት ነገሮችን ልብ በሉ፡፡ “ጋሎቹ” የሚባሉት በዘመነ መሳፍንት የጎንደርን ቤተመንግስት በበላይነት ሲቆጣጠሩ የነበሩ የየጁ ኦሮሞዎች መሆናቸውና እየሩሳሌም በጊዜው በእስላሞች እጅ የነበረች መሆንዋን ነው፡፡ ከዚህ አንጻር ማስታወስ የሚያስፈልገው ትልቁ ጉዳይ አፄ ቴዎድሮስ የብሔረሰብ (የዘር) ፖለቲካን በግልፅ የተናገሩ የመጀመሪያዉ የኢትዮጵያ መሪ መሆናቸው ነው፡፡
ከቴዎድሮስ ሞት በኋላ ለሦስት ዓመታት በተክለጊዮርግስና ካሣ (አማቾች የነበሩ ይመስለኛል) ከተካሄደው የሥልጣን ትግል ቦኃላ፤ በአሸናፊነት የወጡት አፄ ዮሐንስ (ካሣ ምርጫ) ነበሩ፡፡ አፄ ዮሐንስ ከሀገር ውስጥ ከወሎ፣ ከጎጃም፣ ከጎንደር፣ ከሸዋ ገዥዎች ጋር እየተጋጩ፤ ከውጭ ደግሞ ከጣሊያኖች፣ ከግብፆችና ከሱዳን መሐዲስቶች ጋር ሲዋጉ በመጨረሻ በመሐድስቶች እጅ ወድቋዋል፡፡ በአጭሩ ዮሐንስ ለትግራይ ሊሂቃን የኢትዮጵያ ማዕከል ነበርን፤ የአክሱም ሐቀኛ ወራሾች እኛ ነን የሚለውን የፖለቲካ ስሜት መፍጠር ቢችሉም፤ በኢትዮጵያ የሀገረ-መንግስት ግንባታ ታሪክ ውስጥ የተለየ ሚና መጨወት አልቻሉም፡፡
በማያሻማ ቋንቋ :- የዛሬዋ ኢትዮጵያ በዋናነት የተፈጠረችውና የዛሬው የታሪክ ጣጣችንም በዋናነት የተፈጠረው በአፄ ምኒልክ ነው፡፡ ምኒልክ ንጉሰ ነገስት ዮሐንስን የሱዳን መሐድስቶች እስክገድሉላቸው ድረስ ከአውሮፓ መንግስታት በተለይም፤ ከጣሊያን በገፍ ባገኙት የጦር መሳሪያ እነራስ ጎበና የመሳሰሉ የኦሮሞ የጦር መሪዎችን በመጠቀም በጊዜው ጠንካራ የሚባል ግዙፍ ሠራዊት መገንበት ችሎዋል፡፡ ይዚህንን ግዙፍ ሠራዊትን ከዮሐንስ ጋር በመዋጋት ከማድከም ይልቅ፡- በአንድ በኩል ዮሐንስን እየገበሩ፤ በሌላ በኩል ደግሞ ያኔ የነበረችውን ኢትዮጵያ ሦስት እጅ ዕጥፍ የሆነ ሰፊ ግዛት መፍጠር ችሎዋል፡፡ በዚህም መጀመሪያ ሳይጠቀለሉ የቀሩትን የሸዋ ኦሮሞዎችን ጠቅልለው ያዙ፡፡ ከዚያ እአአ በ1876 ጉራጌን ብዙ ሕይወት ከጠየቀ ጦርነት በኋላ አስገበሩ፡፡ ብዙ ዝርዝር ውስጥ ሳይገባ የምኒልክን የመስፋፋት ጦርነቶች እንደሚከተለው ማጠቃለል ይቻላል፡፡
ይኼውም በምኒልክና ጀኔራሎቹ ብዙ የግዛት መስፋፋት ጦርነቶችን ቢወጉም ሦስቱ ወሳኝ ጦርነቶች ነበሩ፡፡ አንደኛው በምዕራብ በኩል በእማባቦ (ዛሬ ሆሮ ጉዱሩ በሚባለው ላይ በጎበና መሪነት እአአ በ1882 የተዋጉት ጦርነት ነበር፡፡ ይህ ጦርነት ኦሮሞን ጨምሮ የምዕራብ ኢትዮጵያ ሕዝቦችን ዕድልና የጎጃም መሪዎች ከሸዋ ጋር የነበራቸውን ፉክክር ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ የወሰነና የሸዋንም የበላይነት ያረጋገጠ ነበር፡፡
ሌላው የምኒልክ ጦርነት በአርሲ ላይ እአአ በ1886 የተደመደመዉ ነው፡፡ አርሲዎች ከሌሎች የኦሮሞ አከባቢዎች በተለየ መንገድ ለአምስት ዓመታት በጀግንነት ተዋግተዋል፡፡ በመጨረሻም፤ በራሳቸው በምኒልክ በተመራ ጦር የአውሮፓ መሳሪያ በፈጠረው ልዩነት ሊሸንፉ ችለዋል፡፡ ተመሳሳይ የመከላከል ጦርነት እንዳይገጥማቸው ይመስላል፤ ምኒልክ፡- ዛሬ አለ፤ የለም የሚባለውን የአኖሌ ዓይነት የጭካኔ በትር በአርሲዎች ላይ አሳርፈዋል፡፡ እዚህ ላይ ዛሬ እየተነጋገርንበት ላለው የብሔራዊ መግባባት መሳካት፤ የለም ከሚለው አጉል ክርክር ወጥተን የትናንትናውን የታሪክ ቁስላችንን በሚያክም መልኩ እንድናስተካክል መምከርን እወዳለሁ፡፡
ሦስተኛው የምኒልክ ትልቁ ጦርነት አሁንም በእሳቸው የተመራውና እአአ በ1887 የተካሄደው የጨለንቆ ጦርነት ነበር፡፡ የዚህ ጦርነት ውጤት በጊዜው የሀብታሟ የሐረር ከተማ መንግስት (the Harari city-state) ጨምሮ ምስራቅ ኢትዮጵያ ያለ ደረሰኝ ምኒልክ እጅ የገባበት ሁኔታን ፈጥሯል፡፡ ከዚህም በኋላ ከፋን፣ ወላይታን፣ ወዘተ ለመያዝ ብዙ ደም የፈሰሰባቸው ጦርነቶች ነበሩ፡፡
እንደሚባለው፤ በእንግሊዝ ተስፋፊዎችና በምኒልክ ኢትዮጵያ መካከል የመምረጥ ዕድል የገጠማቸው የቦረና ኦሮሞዎች – ማንን ትመርጣላችሁ ሲባሉ፤ የፊታወራሪ ኃብተጊዮርግስ ፊትን አይተው፤ የእኛኑ ፊት የሚመስለው ይሻላል ብለው በሬፍሬንዴም እየሰፋ በመጣው የኢትዮጵያ መንግስታዊ ግዛት ውስጥ የተቀላቀሉበት ሁኔታም እንዳለ ይነገራል፡፡ እአአ በ1889 አፄ ዮሐንስ በመሐድስቶች ሲገደሉ፤ ኦሮሞን ጨምሮ አብዛኛው ደቡብን የተቆጣጠሩት ምኒልክ ለሰሜኑ ወንድም መሪዎች ፈረንጆች እንደሚሉት “ካሮትና ዱላን” ማስመረጥ ብቻ በቂ ነበር፡፡ የሰሜኑ መሪዎች ምርጫም በማያሻማ መንገድ ካሮት ነበር፡፡ ስለ ካሮቱም በግልፅ ቋንቋ ለማስቀመጥ፤ የኦሮሞ አከባቢዎችን ጨምሮ በደቡብ የተገኘውን እጅግ በጣም ሰፊ ግዛት ዉስጥ በታናሽ ወንድምነት ሹማቶችን መቀረመት ነበር፡፡
አንደኛው ችግር፤ እላይ እንዳነሳሁኝ፤ በጉልበት የግዛት ፈጠራ ላይ አኖሌን የመሳሰሉ የታሪክ ጠባሳዎች መፈጠራቸው፤ ሁለተኛውና ዋናው ነገር ግን ከማቅናቱ ጋር የተፈጠረው የፖለቲካል ኤኮኖሚው ነው፡፡ ይህም በነፍጥ ላይ የተመሰረተዉ የፖለቲካ ኤኮኖሚ ዛሬም እያወዛገበን ያለው የነፍጠኛ ሥርአት በሚባለው ላይ የተመሰረተዉ ነዉ፡፡ ለማቅናት የተሰማራው የፊውዳሉ ሥርአት ሰራዊት የገባር ሕዝቦችን ነፃነት ቀምተዋል፡፡ መሬታቸዉን ዘርፈዋል፡፡ ሕዝቦችን በገዛ መሬታቸው ላይ ጭሰኛና አሽከር አድርገዋል፡፡ ቋንቋቸውን አፍነው “በስማ በለው” ገዝቶቸዋል፡፡ በአጭሩ እጅግ በጣም ዘግናኝና ጨካኝ የሆነ የፖለቲካ ሥርአት ጭነውባቸዋል፡፡ አንዳንዱ ነፍጠኛ በሃያ ሺዎች የሚቆጠር ጋሻ መሬትም ነበረው፡፡ ወረ-ገኑ የመሰሰሉ የቤተመንግሥት መሬቶች እጅግ ባጠም ብዙ ነበሩ፡፡ እዚህ ላይ ማስታወስ የሚያስፈልገው የሰሜንና የደቡብ ኢትዮጵያ የመሬት ይዞታም በፍጹም የተለያዩ መሆናቸው ነው፡፡ አነሰም በዛ የሰሜኑ ገበሬ የዘር ግንዱን ቆጥሮ መሬት ያገኛል፡፡ መሬት አያያዙም የወል ነበር፡፡ ሌላው ቢቀር የሚገዛውም በራሱ ቋንቋ ነበር፡፡ በደቡቡ ያለው ግን የመሬት ሥርቱ የግል ሆኖ፤ ጭሰኝነት እጅግ የተንሰራፋበት ነበር፡፡ ሲሶ ለነጋሽ፣ ሲሶ ለቀዳሽ፤ ሲሶ ለአራሽ የሚባለው የኢትዮጵያ ነገስታት የመሬት ፖሊሲ እጅግ በጣም ዘግናኝ በሆነ ሁኔታ ሥራ ላይ የዋለው በደቡቡ የአገራችን ክፍል ላይ ነው፡፡ በ1960ዎቹ የኢትዮጵያ ተማሪዎች ንቅናቄ ዘመን “መሬት ላራሹና የብሔረሰቦች እኩልነት” የተባሉ ሕዝባዊ መፈክሮች የተወለዱት ከዚሁ ጨቋኝ ሥርአት ነበር፡፡ ዛሬ የታሪክ ክለሳ ውስጥ ብንገባም፤ በዕውነቱ ከሁሉም የኢትዮጵያ ሕዝቦች አብራክ የወጡ ወጣቶች፤ እንዳውም በወቅቱ አማራ ከሚባለው ክፍል የሚበዙ ይመስለኛል፤ መፈክሮቹን በጋራ አስተጋብተዋል፡፡ ለማንኛውም ከብሔራዊ መግባባታችን አንፃር አንድ ነገር ግልፅ ላድርግ፡፡
በ1960ዎቹ የኢትዮጵያ ተማሪዎች ንቅናቄ ዘመን “መሬት ላራሹና የብሔረሰቦች እኩልነት” የተባሉ ሕዝባዊ መፈክሮች የተወለዱት ከዚሁ ጨቋኝ ሥርአት ነበር፡፡ ዛሬ የታሪክ ክለሳ ውስጥ ብንገባም፤ በዕውነቱ ከሁሉም የኢትዮጵያ ሕዝቦች አብራክ የወጡ ወጣቶች፤ እንዳውም በወቅቱ አማራ ከሚባለው ክፍል የሚበዙ ይመስለኛል፤ መፈክሮቹን በጋራ አስተጋብተዋል፡፡
ለማንኛውም ከብሔራዊ መግባባታችን አንፃር አንድ ነገር ግልፅ ላድርግ፡፡ ነፍጠኛ የሚባለው ሥርአት ገዝፎ የነበረ ሥርአት መሆኑና፤ ይህም ሥርአት ከደቡቡ አርሶ አደር የተሻለ ኑሮ የማይኖሩትን፤ ቢፈልጉ እንኳን የደቡቡን ገበሬ ለመዝረፍ አቅሙም ሆነ ዕድሉን ያልነበራቸውን የአማራ አርሶ-አደርን አይጨምርም፡፡መጨመሩም ጩቡ ነው፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ዘሬ አንዳንድ የአማራ ሊሂቃን “እኔም ነፍጠኛ ነኝ” የሚለውን መፈክር ሲያሰሙ፤ ጥቅሙ ኦሮሞን ጨምሮ የደቡብ ኢትዮጵያ ሕዝቦችን ከአማራ ሕዝብ ጋር ከማጋጨት የዘለለ የፖለቲካ ትርፍ የሚኖረው አይመስለኝም፡፡ ስለሆነም የምንችለውን ያክል ሁላችንም ከሁለቱም ጩቡዎች እንጠንቀቅ ዘንድ አደራ እላለሁ፡፡
ወደ ሌሎች ነጥቦች ከማለፌ በፊት በዋናናት በምኒልክ የተፈጠረችዉ ኢትዮጵያን ለማስተካከል ያቃታቸዉና መሪዎች ማለፍ ያልቻሉት የታሪክ ፈተና ምንድን ነው? የሚለውን ጥያቄ በንፅፅር እንደ ታሪክ ቁጭት ማንሳትን እወዳለሁ፡፡ አፄ ቴዎድሮስ የሞቱት እአአ በ1868 ነበር፡፡ ጃፓንን ከታላላቅ የዓለም መንግስታት ተርታ ያሰለፉአት ማጅ የሚባሉ የንጉሳዊያን ቤተሰብ ወደ ሥልጣን የተመለሱት (The Meiji Restoration) በዚሁ ዓመተ ምህረት ነበር፡፡ የጃፓን ንጉሳዊ ቤተሰቦች በሰላሳ ዓመታት ውስጥ በኤኮኖሚ የበለፀገች ታላቋ ጃፓንን ፈጠሩ፡፡ የጃፓኖች የሀገር ፍቅር ግንባተቻውም ባዶ አልነበረም፡፡ ትዝ እስከሚለኝ ድረስ አንድ የጃፓን ወታደር፤ ንጉሤ የጃፓንን በሁለተኛው የዓለም ጦርነት መሸነፍ አልነገሩኝም ብሎ ከሃምሳ ዓመታት በኋላ በፊሊፕንስ ይሁን፤ በኢንዲኔዢያ ጫካ ውስጥ ተገኝቷል፡፡ ለሀገር ፍቅር ሲባል እራስን በራስ መጥፋት በሁለተኛው የዓለም ጦርነት በትናንሽ አይሮፕላኖችን የአሜሪካን መርከቦች ውሰጥ እየጠለቁ አጥፍቶ መጥፋትን የጀመሩት የጃፓን ካሚከዞች የሚበሉ ነበሩ፡፡ የኢትዮጵያ መሪዎች ግን በተመሳሳይ ጊዜ (እአአ1868-1900) ድረስ ሀገሪቷን ከዓለም ጭራነት አላላቀቋትም፡፡ በነገራችን ላይ ጃፓንና ኢትዮጵያ በ1868 ላይ ተመሳሳይ የዕድገት ደረጃ ላይ ነበሩ፡፡ሌላው ንፅፅሬና የታሪክ ቁጭታችን መሆን ያለበት፤ ታላቋ ጀርመንን የፈጠሩት ቢስማርክና ምኒልክ የአንድ ዘመን ሰዎች ነበሩ፡፡ ምንም ይሁን ምን፤ እነ ቢስማርክ ዓለምን ሁለት ጊዜ ጦርነት ውስጥ መክተት የቻለች ኃያሏን ጀርመን ሲፈጥሩ፤ የኢትዮጵያ ገዥዎች ግን ኋላቀር ኢትዮጵያን ትተውልን ሄደዋል፡፡ በነገራችን ላይ፤ ሀገር ትፈርሳለች ተብሎ ስለተሰጋ፤ የምኒልክ ሞት ለሕዝብ ይፋ የሆነው ከዓመታት በኋላ ነበር ይበላል፡፡በአጠቃላይ ከብሔራዊ መግባባት ፈጠራችን አንፃር መረሳት የሌለበት ቁመነገር፤ በምኒልክና ጣይቱ የተመራው የአድዋው የጋራ ድል እንኳ ያልፈቱት የሚጋጩ ሦስት አመለካከቶች ዛሬም ከኛ ጋር መኖራቸዉ ነዉ፡፡
ሦስተኛው፤ ነፃ ሕዝቦችን ጨፍልቆ በኃይል ማቅናት ነዉ የሚላዉ አመላካከት (colonial thesis) ነቸው፡፡ የበለጠ ግልፅ ለማድረግ፤ የኢትዮጵያ አንድነት አጥባቂዎች ነን የሚሉ፤ በዋናነት የምኒልክን ኃጥያቶች አይቀበሉም፡፡ እንደሚሉት እምዬ ምኒልክ በዓለም ከተደረጉት የሀገር ግንባታዎች ምን የተለየ ነገር ሰራ የሚለውን ሐሳብ ያራምዳሉ፡፡ ከዚያም አልፈዉ ምኒልክ የሠራዉ ሥራ ተላይተዉ የነበሩትን የኢትዮጵያ ግዛቶችን መመለሰ ነበር ይላሉ፡፡ በአንፃሩ የኢትዮጵያ አንድነትን የማያጠብቁ ብሔረተኞች ደግሞ፤ የአቶ ሌንጮ ለታን አባባል ለመጠቀም (አሁን አቋማቸዉ ያ መሆኑን አላዉቅም)፤ ሲያንስ “ኢትዮጵያዊ ለመሆን እንደራደራለን”፤ ሲበዛ ደግሞ ነፃ መንግስታትን እስከ መፍጠር ድረስ እንሄደለን የሚሉ ናቸው፡፡በጥቅሉ እነዚህ አመለካከቶች በፖለቲካችን ለሚጋጩ ሕልሞቻችን መሠረት የሆኑና ካልተገደቡ የሥልጣን ሕልሞች ጋር ተደምሮ የብሔራዊ መግባባት ጥረታችንን የሚያወሳስቡ አመለካከቶች መሆናቸውን በውል መገንዘብ ያስፈልጋል፡፡
-1) የልጅ እያሱ ሙከራ፡- ልጅ እያሱ የምኒልክ ልጅ ልጅ ሲሆን፤ በእኩልነት ላይ የተመሰረተች ኢትዮጵያን ለመፍጠር ልዩ ዕድል የነበረውና ያንንም ልዩ ዕድል አውቀው ለመጠቀም ሲሞክር በወጣትነት ዕድሜው ላይ የተቀጨ መሪ ነበር፡፡ በብሔር ግንዱ ኦሮሞና አማራ የነበረ፤ በሃይማኖት ጀርባዉ ክርስቲያንና ሙስሊም የነበረ ሰዉ ነዉ፡፡ ከወሎም በመወለዱ፤ ትግራይንና ሸዋን ለማገናኘት የተሸለ ድልድይ ለመሆን ይችል ነበር፡፡ የሚገርመው ግን የልጅ ኢያሱ ወንጀሎች የሚመነጩት እነዚህኑ አዎንታዊ እሴቶችን ለሀገረ-መንግስት ግንባታ ለመጠቀም መሞከሩ ነበር፡፡ ለምሳሌ አንዳንድ የታሪክ ማሰታወሸዎች እንደሚያስረዱት፤ አርሲዎች እንደልጃቸው ይመለከቱት ነበር ይባላል፡፡ ከሱማሌዎችና ከአፋሮች ጋር ጥብቅ ግንኙነት እንደነበረው በቂ የሆነ የታሪክ ማስረጃ አለ፡፡ ከጎጃሙ ራስ ኃይሉና ከወለጋው ደጃዝማች ጆቴ ቱሉ ጋር የጋብቻ ዝምድና እንደነበረው ይታወቃል፡፡ ቤተክርስቲያንን ለማሰራት የሚጥረውን ያክል (ለምሳሌ የቀጨኔውን መድሐኔ ዓለምን እሱ ነው ያሰራው ይባላል) መስግዶችን ያሰራ ነበር፡፡ ከሥልጣን ላወረዱት የሸዋ ሊሂቃን ግን፤ አንዱና ትልቁ የልጅ ኢያሱ ወንጀል መስጊዶችን ማሰራቱ ነበር፡፡ የመጨረሻው ትልቁ ወንጀል ደግሞ ኢትዮጵያን ለመቀራመት ያንዣበቡ የቅኝ ገዥ ኃይሎች ከሰሜንና ምስራቅ ጣሊያን፣ በምዕራብ፣ በደቡብና በምስራቅ እንግሊዝ፣ በምስራቅ ፈረንሳይ የሦስትዮሽ ስምምነት (tripartite treaty) የሚባለውን እአአ በ1903 ፈርሞ የምኒልክን ሞት ይጠብቁ ከነበሩት መራቅና በአንደኛው የዓለም ጦርነት በአከባቢያችን ግዛት ካልነበራቸው ከነ ጀርመንና ቱርክ ጋር ለመደጋገፍ መሞከሩ ነበር፡፡ በጥቅሉ ከሁሉም በላይ ወንጀሎቹ ሰፊዋን ኢትዮጵያን የፈጠርን እኛ ነን የሚሉትን የሸዋ ሊሂቃንን መጋፋቱ ነበር፡፡ በግልፅ ቋንቋ ለማስቀመጥ – የኢያሱ ወንጀሎች የሸዋ ልጅ አለመሆኑ (የኢያሱ አባት ወሎ ነው)፣ ሐቀኛ የክርስቲያን ልጅ አለመሆኑ (አባቱ የግድ ክርስቲያን ከመሆናቸው በፊት መሐመድ ዓሊ ነበሩና) እንዲሁም የአውሮፓ የቅኝ ገዥ ኃይሎችን ማስቀየሙ ናቸው፡፡ እአአ በ1916፤ በመስቀል ቀን ኢያሱን ለማውረድ ሁሉም መሳሪያዎቻቸውን ይዘው ተሰለፉ፡፡ ቄሶቹ ኢያሱ ሐቀኛ የክርስቲያን ልጅ አይደለም በማለት በማውገዝ፤ የሸዋ ሊሂቃን ሠራዊታቸውን በመሳለፍ፤ የአውሮፓዊያኑ መንግስታት ምክርና ጥበባቸውን ይዘው ተሰለፉ፡፡ የአውሮፓዊያኑ ጥበብ የሚገርም ነበር፤ ኢያሱ በኢትዮጵያ ባንድራ ላይ የእስልምና ምልክት የሆነውን ግማሽ ጨረቃ ለጥፎ ለቱርኮች ዲፕሎማት ሲሰጥ የሚያሳይ ፎቶ ሾፕ የሆነ ሥዕል (ፎቶ ሾፕም፤ የባንድራ ፖለቲካም በልጅ ኢያሱ ዘመንም ነበር) መፈንቅለ መንግስት እንድያከሄዱ የሸዋ ሊሂቃንን መርደት ነበር፡፡ እዚህ ላይ ለታሪክ ትዝብት አንድ ነገር ልብ በሉልኝ፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቬርሲቲ የኢትዮጵያን ፖለቲካ ሳስተምር፤ የሀገረ-መንግስት ግንባታ ችግሮቻችንን በሚመለከት ፈተናም ፈትኜበታለሁ፤ የሸዋው ጦር መሪ የነበሩት ፊታወራሪ ሀብተጊዮርግስ ድናግዴ፤ የመፈንቅለ መንግስቱም መሪ ነበሩ፤ ልጅ ኢያሱን ሲያወርዱ ባስተላለፉት መልዕክት ውስጥ የሚከተለው ይገኝበታል፡፡ “He claims that he eats flesh of cattle slain by Muslims in order to extend frontiers and to win hearts. But these Somali and Muslims have already been brought to heel [and do not need such diplomacy] በጥሬው ሲተረጎም፤ ግዛትን ለማስፋፋትና ልቦችን ለማሰብ ብዬ በሙስልማን የታረደውን የከብት ሥጋ እባላለሁ ይላል፡፡ ነገር ግን እነዚህን ሱማሌዎችና ሙስሊሞችን ቀድሞውኑ ስላንበረከክን እንዲህ ዓይነቱ ዲፕሎማሲ አያስፈልጋቸውም፡፡ይህንን የሀብተጊዮርግስን ንግግር በሚመለከት ሰፊውን ትንተና ለናንተ ትቼ፤ በዚህ ዓይነት የተዛባ አመለካከት ላይ የተገነባችውን ኢትዮጵያን አስተካክሎ በሰፊ መሠረት ላይ የተገነባችውን ኢትዮጵያን ለመፍጠር የተደረገው የመጀመሪያ ሙከራ፤ ልጅ ኢያሱን ለሥልጣን ተብሎ በተጠነሰሰው ሤራ መውረዱን እንዳትረሱት አደራ ማለት እፈልጋለሁ፡፡ ያመለጠንን ዕድል ትርጉም ግን ለታሪክ መተውን አመርጣለሁ፡፡
4. የኢህአዴግ ዘመን የሀገረ መንግስት ግንባታ፡- ለአራተኛ ጊዜ የሀገራችን ፖለቲካን ማሰልጠንና የተሻለ የሀገረ መንግስት ግንባታ ዕድል ያመለጠን የኢህአዴጉ ዘመን ነው (ይህ የመለስ እና የኃይለማርያም ዘመንን ይጨምራል)፡፡ü የኢህአዴግ ዘመን፤ ሌላው ቢቀር የብሔረሰቦች ጥያቄን ለሁሉም ሕዝቦች ተቀባይነት ባለው መንገድ ይመልሰል ብሎ (እኔን ጨምሮ) የጠበቁ ብዙ ናቸው፡፡ ይህም ለሀገረ መንግስት ግንባታ የተሻለ ዕድል ይፈጠራል ተብሎም ተገምቶ ነበር፡፡ ገና የሽግግር መንግስቱ ሲመሠረት የኢህአዴግ ባለሥልጣናት እንደግል ሠርጋቸው የፈለጉትን ጠርተው፤ ያልፈለጉትን በመተው የሰሩት የፖለቲካ ቲያትር ጫካ ሆነው ስደግፋቸው ከነበሩት የኢህአዴግ መሪዎች ተለየሁ፡፡ü እኔም ብቻ ሳልሆን ብዙ የአዲስ አበባ ዩኒቬርሲቲ መምህራን ጓደኞቼ በዚህ ጊዜ የተለዩዋቸዉ ይመስለኛል፡፡ü ኢሀአዴግ መጀመሪያ በጦርኛነት፤ ቀጥሎ ደግሞ በዘመኑ ቋንቋ የሽብርተኝነት ታርጋ እየለጠፈ ለ27 ዓመታት ሕዝብና ሀገርን አመሰ፡፡ ዝርዝር ነገሮች ውስጥ ሳልገባ፤ በኦሮሚያ እና በሱማሌ ክልሎች፤ በሲዳማ፣ በሀዲያ፤ በወላይታ፣ በጋምቤላ፣ በአፋር፣ ቁጥራቸውን የኢህአዴግ ባለሥልጣናት እንኳ የማያውቁት ሕይወት ጠፋ፡፡ü የአፍሪካ መዲና የምትባለው አዲስ አበባ/ፊንፊኔም ሆነች የኢህአፓን ጠበል በቀመሱ ብአዴኖች የሚመራው የአማራ ክልልም ውሎ አድሮ ከኢህአዴግ ዱላ አልተረፉም፡፡ ü በአብዮታዊ ዴሞክራሲ ርዕዮተ ዓለም (ነገርየው መሬት ላይ ሲፈተሸ፤ የአብዮታዊነትም የዴሞክራሲያዊነትም ባህርይ አልነበረውም) የተተበተበው የሞግዚት አስተዳደር ዕውነተኛ የፌዴራል ሥርአት ሊሆን አልቻለም፡፡ü የሕዝቦችን እራስን በራስ ማስተዳደር ጋር ምንም ግንኙነት ያልነበረው፤ ጆርጅ ኦርዌል፤ የእንስሳት እርሻ በሚለዉ መጽሐፉ ላይ፤ ሁሉም እንስሶች እኩል ናቸው፤ አንዳንድ እንስሶች የበለጠ እኩል ናቸው “All animals are equal, some are more equal than others” ከሚለው ያለፈ የፖለቲካ ፋይዳ አልነበረውም፡፡ ü ዴሞክራሲያዊ ምርጫ ተብዬዎቹም ከ97ቱ በስተቀር ዴሞክራሲያዊ ሥርአት መፍጠር ይቅርና ቅርጫ እንኳ ልሆኑ አልቻሉም፡፡ ዉጤቱም ዴሞክራሲያዊ የሀገረ-መንግስት ግንባታ ዕድል መጨናገፉ ብቻም ሳይሆን ለ27 ዓመታት ውድ የሕይወት ዋጋ ጭምር ሲያስከፍለን ኖሯል ፡፡ ü በዚህም ምክንያት የታሪክ ጣጣችንን አስተካክለን በእኩልነት ላይ የተመሠረተ ዴሞክራሲያዊ ፌዴራሊዝም የመፍጠር ተስፋችን ሕልም ሆኖ ቀርቷል፡፡
5. በማምለጥ ላይ ያለ አዲስ የሀገረ-መንግስት ግንባታ ሙከራ፡- አሁን እየገጠመን ያለውን የታሪክ ፈተናን ለመለፍ፤ ጨክነን በቁርጠኝኘት ብሔራዊ መግባባት ውስጥ መግባት ወይም ኢትዮጵያን እንደ ሀገረ-መንግስት የምታበቃበት የሚጨምር ቀውስ ውስጥ መግባት ይመስለኛል፡፡ እዚህ ላይ የሌሎች ሀገሮችን ፖለቲካ በድህረ ቅኝ ግዛት ዘመን ብቻ እንኳን በመቀኛት ብጀምር፤ ችግሮቻቸውን ለመፍታት በቁርጠኝነት የሰሩት ተሳክቶላቸዋል፡፡ ያንን ያልቻሉት ወይ ፈርሰዋል ወይም አሁንም በቀውስ ውስጥ እየደከሩ ነዉ፡፡ ቅኝታችንን በላቲን አሜሪካ ብንጀምር፤ቃዉስ ገጥሙዋቸዉ አነ አርጀንቲና፣ ችሌ፣ ፔሩ፣ ኒካራጉዋ፣ ኮሎምቢያ የመሰሰሉ ሀገሮች፣ በተለያየ ደረጃ ፖለቲካቸውን ያስተካከሉ ሀገሮች ናቸው፡፡ ከ60 ዓመታት በላይ ለልዕለ ኃያሏ አሜሪካ ሳትበገር በአሜሪካ አፍንጫ ሥር የኖረችው አስደናቂዋ ሶሻሊስት ኩባና በአሜሪካ ጣልቃ ገብነት ምክንያት አሁን በሁለት ፕሬዝዳንቶች የምትገዛዋ ሶሻሊስት ቬኔዙዌላም በዚሁ ክፍለ ዓለም ይገኛሉ፡፡ በአውሮፓ ፖርቹጋል፣ ስፓኝ፣ ግሪክ፣ ፖለቲካቸዉን ማስተካከል ችለዋል፡፡ ዩጎዚላቪያ ውድ ዋጋ ቢትከፍልም ከመፍረሰ አልደነችም፡፡ ሶቭዬት ህበረትና (ግማሽ አውሮፓ ነች) ቼኮዚላቫኪያ በሰላማዊ መንገድ ፈርሷል፡፡ በኤሽያ፤ ኔፓል የፓለቲካ ችግረዋን በብሕራዊ መግባባት ስትፈታ፤ ፓክስታን፤ ቬየትናም፤ ካምቦዲያና ላኦስ ደግሞ ችግሮቻቸውን በጦርነት ፈተዋል፡፤ አፍጋንስታን፣ ኢራቅ፣ ሶሪያና የመን አሁንም እየቀወሱ ነው፡፡ ወደ አፍሪካችን ስንመጣ፡ ደቡብ አፍሪካና ጋና ከመሳሰሉት በስተቀር አብዘኛዎቹ በይስሙላ ምርጫ ላይ የተመሠረቱ አምባገነን መንግስታት ሲሆኑ፤ የአፍሪካ ሕብረትም የዲክታተሮች ማህበር (trade union of dictators) ከመሆን አላለፈም (በኢህአዴግ ጊዜ የተከሰስኩበት አንዱ ወንጀሌ የአፍሪካ መሪዎችን ተሰደብክ የሚል ነበር)፡፡ ሱማሊያና ሊቢያ፤ ፈረንጆች የወደቁ መንግታስት (failed states) የሚሉት ሲሆኑ፤ ሩዋንዳ ጊዜውን ጠብቆ የሚፈነዳ ሌላ ቦንብ የምትጠብቅ ይመስለኛል፡፡ በዚህ የአፍሪካ ፖለቲካ ምስቅልቅል ጉዞ ውስጥ አንዱ የሚገርመኝ ላለፉት 60 ዓመታት ፖለቲካቸውን ማስተካከል አቅቷቸው በቀውስ ሲናጡ የኖሩ ሁለት ሀገሮች፤ በተፈጥሮ ፀጋ እጅግ ሀብታሟ የኮንጎ ዲሞክራቲክ ሪፑቢሊክና የሦስት ሺህ ዓመታት ዕድሜ አለኝ የምትለዋ ድሃዋ ኢትዮጵያ መሆናቸው ነው፡፡ ከንጉሱ ዘመን ጀምሮ ይህንኑ የሀገራችንን የፖለቲካ እንቆቅልሾችን የተከታተለ፣ ያጠና፣ ያስተማረና ብዙ ጽሑፎችን የፃፈበት ጆን ማርካከስ የሚባል ፈረንጅ፤ የታሪክና ፖለቲካ ሳይንስ ፕሮፌሴር “Ethiopia: The Last Two Frontiers” (የኢትዮጵያ የመጨረሻዎቹ ሁለት ድንበሮች) ብሎ ፅፎአል፡፡ ምሳ ጋብዞኝ መፅሐፉን ለዶ/ር አቢይ ስጥልኝ ብሎኝ፤ ዶ/ር አቢይ ያንብበው አያንብበው ባላውቅም፤ እሳቸውን ማግኘት ለሚችል ለኦፒድኦ ባለሥልጣን ልኬላቸዋለሁ እንደነበርም አሰታዉሰለሁ፡፡ መፅሐፉ በአጭሩ የኢትዮጵያ መሪዎች የሀገረ-መንግስት ግንባታ፤ የንጉሶቹ ሞዴል (the Imperial model) የደርግ የሶሻሊስት ሞዴልና የኢህአዴጉ ፌዴራሊስት ሞዴል በሙሉ ከሽፈዋል ይላል፡፡ የከሸፉበትም ዋናዉ ምክንያት፤ የባለጊዜ ገዥዎችን ሥልጣን ለማሳካት የተገፋበት መንገድ የኢትዮጵያ ሕዝቦችን እኩልነት ያላጎናፀፈና የልማት ጥማታቸውንም ያላረካ በመሆኑ ነው ይላል፡፡ ይህ የፈረንጅ ምሁር እንዳለው፤ ፖለቲካችንን ማሰልጠን ባለመቻላችን ሚሊየኖች ሕይወታቸውን አጥተዋል፤ ሚሊዮኖች ከቄዬያቸው ተፈናቅለዋል፤ ሚሊዮኖችም ተሰደዋል፡፡እኔም ከላይ ባነሳሁት ከዚሁ ምሑር ዕይታ ተነስቼ ሀገራችን ስለገባችበት የፖለቲካ ቅርቃርና በብሔራዊ መግባባት አንፃር ከቅርቃሩ ለማውጣት በሌኒን ቋንቋ ምን መደረግ አለበት (What is to Be Done?) የሚለውን መሠረታዊ ጥያቄ የሀገራችን ፖለቲካ እስከገባኝ ድረስ ልመልስ፡፡
1. መሠረታዊ ችግራችን በታሪክ አጋጣሚ ሥልጣን ላይ የወጡ መሪዎቻችን ሀገርን የመምራት ሕልማቸው፤ ሥልጣንን ጨምዲዶ ከመቆየት ሕልማቸው ጋር ሁሌ ስለሚጋጭባቸው ነው፡፡ ለሕዝብ አለን ከሚሉት ፍቅር የሥልጣን ፍቅራቸው ስለሚበልጥባቸው ነው፡፡ o ለዚህ ነው ንጉስ ኃይለ ሥላሴ የምወደንና (ሕዝቡ ምን ያከል እንደሚወደቸዉ እንዴት እነዳወቁ ባናዉቅም) የምንወደው ሕዝባችን ሲሉ ኖረው ለ60 ዓመታት ገደማ የገዟትን ኢትዮጵያ ለ20ኛዉ ክፍለ ዘመን ሳያበቁ፤ ከዓለም ሀገሮች ጭራ ደረጃ ትተዋት የሄዱት፡፡ የሕዝብ ፍቅራቸውንም ደረጃ በረሃብ በመቶ ሺህዎች ያለቀው የወሎ ሕዝብ ይመሰክራል፡፡ ይህን የመሳሰሉ የመሪዎቻችን ባዶ የሕዝብና የሀገር ፍቅር፤ የንጉሱ ሕይወቴና የኢትዮጵያ እርምጃ፣ የመንግስቱ ኃይለማርያም አብዮታዊት እናት ሀገር ወይም ሞት የመለስ ዘናዊ በቀን ሦስት ጊዜ የሚመገቡ ዜጎችን እፈጠራለሁ ወ.ዘ.ተ መሸፈን አይችልም፡፡o ለዚህ አሁን ያሉ መሪዎቻችንም ሆኑ ተስፈኛ መሪዎች ይህንን የታሪክ እውነታ በውል እንዲገነዘቡት እፈልጋለሁ፡፡
2. የኢትዮጵያ የፖለቲካ ፓርቲ መሪዎችና የተቀሩት ሊሂቃን፣ በተለያየ ደረጃ የሚጋጩ ሕልሞቻቸውን ይዘው መጓዛቸው ነው፡፡o ከመኢሶንና ኢህአፓ ዘመን እስከዛሬ ያሉ የፖለቲካ ድርጅቶቻችንና መሪዎቻቸው ይህንን እውነታ በውል መገንዘብ ይኖርባቸዋል፡፡ የሕልሟን ጉዳይ በፈንጆቹ አባባል ከዜሮ ድምር ፖለቲካ (Zero-Sum game Politics) የመውጣቱን ጉዳይና የፖለቲካ ፍላጎቶቻቸዉን በገደብ የማድረጉን ነገር በጥብቅ እንዲያስቡበት እመክራለሁ፡፡ ዋና ጉዳያችን ሥልጣን ሆኖ ከፊንፊኔ እስከ መቀሌ ባንዳ፤ ባንዳ እየተባባሉ መካሰሱ ሕዝባችንን ከማደናገር በላይ ብዙ የፖለቲካ ትርፍ የለውም፡፡o ዛሬ በአሜሪካና በአውሮፓ በሚደረጉ ሰልፎች ላይ በአንድ እጅ እስክንድር ነጋ ይፈታ፣ በሌላ እጅ ጃዋር ሽብርተኛ ነው የሚሉት መፈክር ዓይነቶቹ ለሀገረ-መንግስት ግንባችንም ሆነ ለብሔራዊ መግባባት ሥራችን ብዙ የሚጠቅሙ አይመስሉኝም፡፡ በኔ በኩል እንዲህ ዓይነቱ ጉዳይ ስላስቸገረኝ ነበር፤ በ2008 በፃፍኩት መፅሐፍ ላይ ለቡዳ ፖለቲካችን መላ እንፈልግ ብቻ ሳይሆን የሚጋጩ ሕልሞች ሊታረቁ ወይስ ኢትዮጵያን ሊያፈርሱ በሚል ግልፅ ጥያቄ የደመደምኩኝ፡፡ o ለኔ መፍትኼው ለአዲስቷ ኢትዮጵያ ፈጠራ የሚሆን አዲስ ማህበራዊ ውል (New Social Contract) ከመፈራረም ውጭ የተሻለ የማጂክ ፎርሙላ ያለን አይመስለኝም፡፡ o ይህንን እውነታ የምኒልክ ቤተመንግሰት ያሉ የብልፅግና ወንድሞቻችንም ሆኑ ከአዲስ አበባ/ፍንፍኔም እስከ አውሮፓና አሜሪካ ጠቅላይ ሚኒስትሩን ግፋ በለው የሚሉ ሁሉ እንዲረዱልኝ አደራ እላለሁ፡፡o በቅርብ ጊዜ በተፈጠረው ቀውስ በሁሉም በኩል ላለቁትም የተሻለ የሐዘን መግለጫ የሚሆነውና ዕንባቸውን የሚያብሰው የችግሮቻችን ምንጭ አዉቀን ዘለቂ መፍትኼ ስንፈልግ ይመስለኛል፡፡3. እላይ ካነሳሁኝ ሁለት ነጥቦች ጋር ተያይዞ፤ ሺህ ጊዜ ነፃና ፍትሐዊ ምርጫ እየተባለ በሕዝብ ላይ የሚሰራዉ የፖለቲካ ትያትር መቆም አለበት፡፡o የንጉሱ ዘመን የምርጫ ትያትሮች፣ የደርግ ዘመን የምርጫ ትያትሮች፣ የኢህአዴግ ዘመን የምርጫ ትያትሮች በግልፅ ቋንቋ ለማስቀመጥ፤ ሲያንሱ በዴሞክራሲ ስም የተቀለዱ ቀልዶች፤ ሲበዙ ደግሞ በኢትዮጵያ ሕዝቦች ላይ የተሰሩና ታሪክ ይቅር የማይላቸው ወንጀሎች ነበሩ፡፡ በሰለጠነው ዓለም የሕዝብን ድምፅ ከመስረቅ በላይ ወንጀል የለም፡፡ እዚህ ላይ ሁለት ነገሮችን አስታውሼ ልለፈው፡፡ በኢህአዴግ -1- ዘመን አቶ በረከት፤ ኢህአዴግ ከስድስት ሚሊዮን በላይ አባላት አሉትና በዝረራ ያሸንፋል ብሎ ሲያስቸግረኝ፤ አቶ በረከት፤ ኢህአዴግ ሁለት ምኩዞች አሉት፤ አንደኛው ምርጫ ቦርድ ነው፡፡ ሁለተኛው ጠመንጃችሁ ነው፡፡ ሁለቱን ምርኩዞቻችሁን አስቀምጣችሁ ተቃዋሚዎችን ካሸነፋችሁ፤ እኔ በግሌ እናንተ የሚትሉትን 20 ና 30 ዓመታት ብቻ ሳይሆን፤ ለሃምሳ ዓመታት እንዲትገዙን እፈርምልሀለሁ እንዳልኩት አሰታዉሰለሁ፡፡ በኢህአዴግ -2- ጊዜ ደግሞ ዶ/ር አቢይ በጠሩት ድንገተኛ ስብሰባ ላይ ገለልተኛ የሆነው ጠቋሚ ኮሚቴ ስምንት ሰዎች አጣርቶ ስላቀረበ አራት ሰዎች መመረጥ ስላለባቸው በተጠቆሙት ሰዎች ላይ አስተያየት ስጡ አሉን፡፡o ሌሎች ስብሰባው ላይ የተገኙ የየድርጅት መሪዎች ያሉትን ብሎዋል፤ እኔ ጨዋታው ስላላማረኝ፤ አብዛኛዎቹን ዕጩዎች ብዙዎቻችን አናዉቃቸውምና ከየት እንደመጡ እንኳ ለማወቅ የ24 ሰዓት ጊዜ ስጡኝ ብዬ አጥብቄ ጠየኩኝ፡፡ ዶ/ር አቢይ አይቻልም አሉ፡፡ ነገ የምናገረው እንዳይጠፋኝና ለታሪክም ቢሆን ተአቅቦ (reservation) መዝግቡልኝ ማለቴ ትዝ ይለኛል፡፡ ምስክሮችም አሉኝ፡፡o የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ መጥቶ የምርጫ ቦርድ ኃላፊዎች፤ የምርጫ ጊዜውን ሰሌዳ ለማስተላለፍ በጠሩት የምክክር ስብሰባ ላይ እንደተናገርኩኝ፤ መለኮታዊ ጣልቃ ገብነት (devine intervention) ነው እንዳልኩኝ ምርጫው ባይተላለፍ ኖሮ የአዲሱ ምርጫ ቦርድ አካሄድ ሌላ ከበድ ቀውስ ሊያስከትል ይችል እንደነበረ ዛሬ ላይ ሆኜ በእርግጠኝነት መናገር እችላለሁ፡፡ ይህንኑ ዳግም ብዙ ጊዜ በታጋይነቷ ለምናውቃት ክብርት ብርቱኳንም ጭምር መናገሬን አስታውሳለሁ፡፡ስለሆነም የሚመጣውን ምርጫ አዲስቷን ዴሞክራትክ ኢትዮጵያ እንድትወለድበት ካላደረግን፤ የንጉስ የማክያቬሊ ምክር፣ የመንግስቱ ኃይለማርያም፣ የጆሴፍ ስታሊን ቀይ በትር፣ የመለስ ዜናዊ፣ የሊቀ መንበር ማኦ አብዮታዊ ዴሞክራሲ ውሰት፤ ኢትዮጵያን ለመለወጥ የታሪክ ፈተናውን ለማለፍ እንዳለስቻለቸዉ፤ የዶ/ር አቢይም የመደመር የፖለቲካ ቀመር አዛውንቱ የፈረንጅ ምሑር የሚለውን የኢትዮጵያ ፖለቲካ የመጨረሻ ሁለት ድንበሮችን የሚያሻግረን አይመስለኝም፡፡ እሱን ካልተሻገርን ደግሞ ሁሌም እንደምለው ለሁላችንም የሚትሆን ዴሞክራትክ ኢትዮጵያ የምትፈጠር አይመሰልኝም፡፡ከማጠቃለሌ በፊት፤የብሔረታዊ መግባባቱ የፖለቲካ ጥራታችን ይሳካ ዘንድ መፍትኼ የሚሹ ቁልፍ ጉዳዮች ላስቀምጥ፡
1. ያለ ሀገራዊ ስምምነት በዋናነት በአንድ ቡድን ሕልምና ፍላጎት (በተለይ የአንድ ቡድን ፍኖተ ካርታ (road map) የመመረቱ ጉዳይ ለዉጡን አጣብቂኝ ዉስጥ ማስገበቱን የማወቅ ጉዳይ፤2. ለውጡን ለማምጣት በዋናነት የላቀ አስተዋጽኦ ያላቸው ኃይሎች (ለምሳሌ እንደ ኦሮሞ ቄሮ ዓይነቶቹ) ወደ ዳር የመገፋታቸው ጉደይ፣
3. ለውጡን እየመራ ያለው ከራሱ ከኢህአዴግ የወጣ ቡድን ቢሆንም፤ በለውጡ ምንነት፤ ፍጥነት፣ ስፋትና ጥልቀት ላይ የተለያዩ የኢህአዴግ ክንፎች ስምምነት ማጣታቸውና በዚህም ምክንያት እያመጣ ያለው አደገኛ ሁኔታ፣
5. ዴሞክራሲያዊ ለውጡ ለአብዘኛዉ የኢትዮጵያ ሕዝቦችና የፓለቲካ ሃይሎች ተቀበይነት ያለዉ፤ ሠላማዊና የተሳካ እንዲሆን የጋራ ፍኖተ ካርታ (road map) የመቀየስ አስፈለጊነት ጉደይና፤ የተቀየሰዉን በጋራ ሥራ ላይ የማወል ጉደይ፤
7. ሀገራችን እዉነተኛ ዲሞክራሲያዊ የፈድራል ሥርዐት ያስልጋታል ስንል፤ ከሕልሞቻችን በሻገር በሕዝቦቻችን ፍላጎት ለይ የተመሰረተ የፖሊቲካ ሥርዓት መሆኑን የማረጋገጥ ጉዳይ፡
12. ስለኢትዮጵያ አንድነት ያለን ግንዘቤ ከፊታዉራሪ ሀብተጊዮጊስ እይታ የሳፋና ለሀገርትዋ ያለን ፍቅርም ገደብ የማድረጉ ጉደይ ናቸዉ፡፡በመደምደሚያዬም እዚህ ያደረሰንን ያገራችንን ፖለቲካ ጉዞ ታሪክ ወደኋላ እያየሁ፤ የወደፊቱን የሀገራችንን ዕጣ ፋንታንም እያማተርኩ ለጠቅላይ ሚኒስትሩም፣ ለሁላችንም የታሪክ የግርጌ ማስታወሻ ልተዉ፡፡ በቅርብ ቀን ጠቅላይ ሚኒስትሩ ኢትዮጵያ አትፈርስም፤ ኢትዮጵያን የሚያፈርሷት እኛን ቀድሞ ሲያፈርሱ ነው፤ ኢትዮጵያን ለማፍረስ አይፈቀድላቸውም ሲሉ አዳምጫለሁ፡፡ ሀገርን ለመፍረስ የሚፈልጉ ሃይሎች መጀመሪያኑ ፈቃድ ይጠይቃሉ፤ አይጠይቁም የሚለዉን ክርክር ውስጥ ሳልገባ፤ በጨዋ ቋንቋ ንግግራቸውን አልወደድኩላቸውም፡፡ ንግግራቸውንም ተከትሎ የኢሳት ቴሌቪዥን የፖለቲካ ተንታኞች የሚታወቁ የአዛውንት ምሁርን በመጥቀስ (ይህኑን ምሁር መንግስቱ ሀይለማርያምም ያዉቃል ብለን ስለተሰሩ የንጉሱ በለስልጠኖች ምክር ጠይቀነዉ፤ ጠመንጃዉ በእናንተ እጅ ነዉ፤ የምን ምክር ትጠይቁናላችሁ ብሎኛል ማላቱን አንብበለሁ) ዶ/ር አቢይ ጥሩ ይዘዋል፤ ሕጉንም ሰይፉንም እየተጠቀሙ ነው ያሉት የበለጠ ሥጋት ፈጥሮብኛል፡፡ እዚህ ላይ ጠቅላይ ሚኒስትሩን ጨምሮ ሁላችንም ደጋግመን ማሰብ ያለብን ጨዋታው ከተበላሸ አብዛኛው ዓለምን በሰዓታት ውስጥ ወደ አመድነት የሚለወጥ ወይም ሕይወት አልባ ሊያደርግ የሚችል የኑክለየር መሳርያ የታጠቀ፤ ነፍሷን ይማርና የሶቭዬት ህብረት ሠራዊት ዓይኑ እያየ አገራቸው መበቷን ነው፡፡የሀገራችንን ፖለቲካ በጋራ አስተካክለን ሁላችንንም በእኩልነት የምስታስተናግድ ዴሞክራቲክ ኢትዮጵያን ለመፍጠር እግዚአብሔር ይርዳን እላለሁ፡
በእኛ FT ተከታታይ ውስጥ ፣ ለተመሳሳዩ ትግበራዎች ፣ የቀለም አወጣጥ መረጃ ጠቋሚ ፣ የቀለም ሙቀት ፣ የብርሃን ውጤታማነት ፣ lumen ፣ መብራት ፣ ወለል ወለል እና የመሳሰሉት ያሉ የደንበኞችን የተለያዩ ፍላጎቶች ለማሟላት በመምረጥ ረገድ በርካታ የ LED አምፖሎች አሉ። የእኛ ፍላጎት የሽያጭ ሰው እንደ እርስዎ ፍላጎት መሠረት ተስማሚ ዓይነትን ይመክርዎታል።
በ LED መስክ ውስጥ ከፍተኛ አቅራቢዎች እንደ አንዱ ፣ የምርቶቹ መረጋጋት እና ውጤታማነት ዋስትና ተሰጥቶታል። መተማመኛችን እጅግ የላቀ የቴክኒክ መሐንዲሶች ቡድናችን ነው። እኛ ዋናው የ LED መብራት ምንጭ ቴክኖሎጂ አለን እናም በዓለም ዙሪያ ላሉ ደንበኞች የመብራት መፍትሄ አቅርበናል ፡፡
በግብርና ስራዎች ለአርሶ አደሮች ጠቃሚ መረጃዎች ለመስጠት ባስቻለው የሞባይል ስልክ አጭር የጽሑፍና የድምጽ መልዕክት ከ3.5 ሚሊዮን የሚልቁ ሰዎች ተጠቃሚ እንደሆኑ የግብርና ትራንስፎርሜሽን ኤጀንሲ አስታወቀ፡፡
የአጭር መልዕክት አገልግሎቱ በግብርና ስራዎች መልካም ተሞክሮች ለማስፋፋት ብሎም በዘርፉ የተለያዮ በሽታዎችና የተባይ አደጋ ሲከሰት ለአርሶ አደሩ መረጃዎችን ለማስተላለፍ ይረዳልም ተብሏል፡፡
እቲ ኣብ መንጎ ሕርጊጎን ወደብ ባጽዕን ኣብ ዝርከብ ገደም ዝተባህለ ቦታ ዝተሃንጸ ፋብሪካ፣ መዓልታዊ ኣስታት ሓደ ሚእቲ ኩንታል ሰሜንቶ ከፍሪ ትጽቢት እኳ እንተነበረ፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ክልተ ዓመት ግና ብሰንኪ ተደጋጋሚ ምቁራጽ ኤሌክትሪክ ፍርያቱ ብትሕቲ ፍርቂ’ዩ ጎዲሉ።
ኣብዚ፣ ንልምዓት ሃገርን ንሰደድን ዝጠመተ ገደም ፋብሪካ ሰሜንቶ ካብ ዝሰርሑ ኣስታት 280 ሰራሕተኛታት እቶም ኣስታት 200 ሚእቲ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ምዃኖም’ውን ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የመልክት።
እቶም ካብ ገማግም ባሕሪ ዳቓሕልያ ናይ ግዝቢ ዝተበገሱ ስደተኛታት ሒደት ኪሎሜተራት ድሕሪ ምብጋሶም ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ማትሩሕ ከምዝተታሕዙ መዓልታዊ ጋዜጣ ግብጺ ጠቒሳ።
ግብጺ ቀይዳቶም ዘላ ዜጋታት ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሱዳን፣ ሶማልያ፣ ሶርያን ካልኦት ሃገራት ዝርከብዎም 174 ስደተኛታት ናብ ቤት ፍርዲ ከተቕርቦም ምዃና’ያ ትገልጽ።
እቶም ግብጻውያን ብናይ ገፈፍቲ ዓሳ ንእሽቶ ጃልባ ናብ ካታንያ ምስ ኣተዉ፣ ብሓይልታት ጸጥታ ኢጣልያ ተታሒዞም ድሕሪ ምጽናሕ’ዮም ብነፋሪት ናብ ዓዶም ተፋንዮም።
በቅድስት መንበር ስር የሚተዳድረው የካቶሊክ ምዕመናን ብዛት ቆጠራ ማዕከላዊ ጳጳሳዊ ጽሕፈት ቤት በ2018 ይፋ ካደረገው አመታዊ መረጃ ለመረዳት እንደ ተቻለው በዓለም ዙሪያ የሚገኙ የካቶሊክ ምዕመናን ቁጥር ቀጣይነት ባለው መልኩ እያደገ መምጣቱን ለመረዳት የተቻለ ሲሆን ባለፈው አመት ማለትም እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር በ2017 ብቻ በዓለማቀፍ ደረጃ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን ብዛት 1.1 % መጨመሩን ለመረዳት ተችሉዋል።
በአሁኑ ወቅት በዓለማችን ላይ የሚገኙ የካቶሊክ እምነት ተከታይ ምዕመናን ከባለፉት አመታት ጋር በአንጻር ሲታይ ከአመት ወደ አመት ቀጣይነት ባለው መልኩ ቁጥራቸው እይዳገ እና እየጨምረ መምጣቱን ከወጣው መረጃ ለመረዳት የተቻለ ሲሆን በተለይም ደግሞ እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር ከ2010-2016 ዓ.ም በአፍሪካ አህጉር ምስጢረ ጥምቀትን የተቀበሉ ምዕመን ቁጥር በፍተኛ መልኩ ከአመት ወደ አመት በቁጥር ከፍ እያለ መምጣቱን የገለጸው መረጃው በተቃራኒው ግን በአሮፓ አህጉር የሚገኙ የካቶሊክ ምዕመናን ቁጥር ከአመት ወደ አመት በቁጥር እያነሰ መምጣቱን መረጃው በስፊው ያትታል።
በቅድስት መንበር ስር የሚተዳድረው የካቶሊክ ምዕመናን ብዛት ቆጠራ ማዕከላዊ ጳጳሳዊ ጽሕፈት ቤት በ2018 ዓ.ም ይፋ ካደረገው አመታዊ መረጃ ለመረዳት እንደ ተቻለው እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር ከ2015-2016 ዓ.ም ባሉት ሁለት አመታት ውስጥ በተደረገው ጥናት ለመረዳት እንደ ተቻለው በዓለማቀፍ ደረጃ እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር 2015 ዓ.ም 1ቢሊዮን 258 ሚሊዮን የካቶሊክ ምዕመናን በዓለም ዙሪያ እንደ ሚገኙ የገለጸ ሲሆን ይህ አሀዝ በ1.1% በመጨመር አሁንም እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር በ2016 ዓ.ም በዓለም ዙሪያ የሚገኙ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን ቁጥር 1 ብሊዬን 299 ሚልዮን መድረሱን ለመረዳት ተችሉዋል።
በተያያዘ መልኩም በአሁኑ ወቅት በዓለማችን የሚገኘው የሕዝብ ብዛት በቁጥር እያደገ እንደ ሚገኝ የሚታወቅ ሲሆን ይህ በፍጥነት እያደገ የሚገኘው የዓለማችን የሕዝብ ቁጥር ከካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን ቁጥር ከመጨመር ጋር በንጽጽር ሲታይ የካቶሊክ ምዕመናን ሕዝብ ቁጥር መጨመር ልቆ እንደ ሚታይ ከወጣው መረጃ ለመረዳት የተቻለ ሲሆን ይህም አሀዛዊ በሆነ እና ለመረዳት በሚያስችል መልኩ ሲገለጽ እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር በ2016 ዓ.ም የዓለም የሕዝብ ቁጥር በ17.67% መጨመሩ እና በተመሳሳይ አመት በዓለማቀፍ ደረጃ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን ቁጥር በ17.73 % ማደጉን እና ከአጠቃላይ ዓለም ሕዝብ ብዛት መጨመር ጋር በንጽጽር ሲታይ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን ቁጥር በ0.6% ብልጫ መደጉን ከወጣው መረጃ ለመረዳት ተችሉዋል።
በቅድስት መንበር ስር የሚተዳድረው የካቶሊክ ምዕመናን ብዛት ቆጠራ ማዕከላዊ ጳጳሳዊ ጽሕፈት ቤት በ2018 ዓ.ም ይፋ ካደረገው አመታዊ መረጃ ለመረት እንደ ተቻለው እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር 2017 ዓ.ም በአፍሪካ አህጉር የሚገኘው የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን ቀጣይነት ባለው መልኩ በቁጥር እየጨመረ መምጣቱን ለመረዳት የተቻለ ሲሆን በተቃራኒው ግን በአውሮፓ አህጉር የሚገኙ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን በቁጥር እያነሱ መምጣታቸውን መረጀው በስፊው ያትታል።
በእዚህም መሰረት በአፍሪካ አህጉር የሚገኙ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን ከአጠቃላይ በዓለም ዙሪያ ከምትገኘው የካቶሊክ ምዕመናን ቁጥር አኳያ ሲታይ 17.6 % የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን በአፍሪካ አሕጉር እንደ ሚገኝ በቅድስት መንበር ስር የሚተዳድረው የካቶሊክ ምዕመናን ብዛት ቆጠራ ማዕከላዊ ጳጳሳዊ ጽሕፈት ቤት በ2018 ዓ.ም ይፋ ካደረገው አመታዊ መረጃ ለመረዳት ተችሉዋል።
እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር በ2010 ዓ.ም በአፍሪካ አህጉር የነበረው የካቶሊክ ምዕመና ሕዝብ ቁጥር 185 ሚልዮን እንደ ነበረ እና ይህ አሀዝ በስድስት አመት ውስጥ በከፍተኛ ሁኔታ በማደግ እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር በ2016 ዓ.ም 228 ሚልዮን እንደ ደረሰ በቅድስት መንበር ስር የሚተዳድረው የካቶሊክ ምዕመናን ብዛት ቆጠራ ማዕከላዊ ጳጳሳዊ ጽሕፈት ቤት በ2018 ዓ.ም ይፋ ባደረገው አመታዊ መረጃ የገለጸ ሲሆን በእነዚህ አመታት ውስጥ ከፍተኛ የካቶሊክ ምዕመና ቁጥር መጨመር የታየባቸው ሀገራት በቅደም ተከተል ሲቀመጥ በኮንጎ ዲሞክራቲክ ሪፖብልክ፣ በናይጄሪያ፣ በሁጋንዳ እና በንጎላ የተመዘገበው የካቶሊክ ምዕመን ቁጥር ከፍተኛ እንደ ሆነ ከወጣው መረጃ ለመረዳት የተቻለ ሲሆን በተቃራኒው “አዛውንቱ አህጉር” በመባል በሚታወቀው የአውሮፓ አህጉር ግን የካቶሊክ ምዕመና ቁጥር በ0.2% ቅናሽ ማሳየቱ የተገለጸ ሲሆን ይህም በዓለማቀፍ ደረጃ ካለው የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን አጠቃላይ ቁጥር አንጻር ሲታይ በአውሮፓ አህጉር የሚኖር የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን 22% እንደ ሆኑ ለመረዳት ተችሉዋል።
በእዚህም መሰረት በዓለማቀፍ ደረጃ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምዕመናን ብዛት በመቶኛ ሲቀመት ከፍተኛ የካቶሊክ ምዕመናን የሚገኙት ላቲን እና መካከለኛውን አሜርካ ጨምሮ 48.6 % በአሜርካ አህጉር ውስጥ የሚገኙ ሲሆን፣ 22% በአውሮፓ፣ 17.6% በፍሪካ፣ 11% በኢስያ እና 0.8% በሆሺኒያ አህጉር እንደ ሚገኙ በቅድስት መንበር ስር የሚተዳድረው የካቶሊክ ምዕመናን ብዛት ቆጠራ ማዕከላዊ ጳጳሳዊ ጽሕፈት ቤት በ2018 ዓ.ም ይፋ ካደረገው አመታዊ መረጃ ለመረዳት ተችሉዋል።
እንደ አውሮፓዊያኑ የቀን አቆጣጠር ከ2010 -2016 ዓ.ም ባለው ጊዜ ውስጥ የነበረውን የካቶሊክ ብጹዕን ጳጳሳት ቁጥር በንጽጽር የተመለከተው በቅድስት መንበር ስር የሚተዳድረው የካቶሊክ ምዕመናን ብዛት ቆጠራ ማዕከላዊ ጳጳሳዊ ጽሕፈት ቤት በ2018 ዓ.ም ይፋ ያደረገው አመታዊ መረጃ እንደ ሚያስረዳው የካቶሊክ ብጹዕን ጳጳሳት ቁጥር በ5% ማደጉን የገለጸ ሲሆን በእዚህም መሰረት በዓለም ዙሪያ የሚገኙ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ብጹዕን ጳጳሳት ቁጥር 5,353 መደርሱን መረጃው ያስረዳል።
ዜኒት በመባል የሚታወቀው የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን የዜና መስጫ ማዕከል በድረ ገጹ ላይ ባስፈረው ዘገባ ለመረዳት እንደ ተቻለው በአሁን ወቅት በዓለማችን ላይ የሚገኙ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን የሀገረ ስብከት ካህናት ቁጥር 415.792 መድረሱን በድረ ገጹ ያስፈረ ሲሆን፣ 54,599 የተለያዩ መንፈሳዊ ማኅበራት እና ገዳማት ካህናት፣ 44, 566 ቋሚ ዲያቆናት፣ 682,729 ደናግላን፣ 3,264,768 ካታኪስቶች፣ 116.939 የዐብይ ዘረዓ ክህነት ተማሪዎች፣ 102,942 የንዑስ ዘረዓ ክህነት ተማሪዎች በዓለም ዙሪያ እንደ ሚገኙ ዜኒት ከተባለው የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን የዜና መስጫ ማዕከል ድረ ገጽ ላይ ከወጣው መረጃ ለመረዳት የተቻለ ሲሆን፣ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን መንፍሳዊ አገልግሎትን በዓለም ዙሪያ በመሰጠት ላይ እንደ ሚገኙ ለመረዳት ተችሉዋል።
በተጨማሪም ዜኒት የተባለው የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን የዜና መስጫ ማዕከል ድረ ገጽ ላይ ከወጣው መረጃ በአሁኑ ወቅት በዓለማቀፍ ደረጃ በካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ሥር የሚተዳደሩ 73,580 መዋለ ሕጻናት ውስጥ የሚማሩ 7,043,634 ሕጻናት እንደ ሚገኙ፣ 96,283 የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት ቤቶች ውስጥ የሚማሩ 33,516,860 ተማሪዎች እንደ ሚገኙ፣ በዓለም ደረጃ በሚገኙ 46,339 ሁለተኛ ደረጃ የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ትምህርት ቤቶች ውስጥ ደግሞ 19,760,924 ተማሪዎች የትምህርት እድል አግኝተው በመማር ላይ እንደ ሆኑ ዜኒት ካወጣው መረጃ ለመረዳት የተቻለ ሲሆን በተጨማሪም የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን በዓለም ደረጃ ለ2,477,636 የሁለተኛ ደረጃ ተማሪዎች እና 2,719,643 የዩኒቬርሲቲ ተማሪዎች የተለያየ ዓይነት ድጋፍ እያደርገች እንደ ምትገኝ ይታወቃል።
የሕክምና መስጫ ተቋማትን በተመለከተ ደግሞ በሁኑ ወቅት የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን በዓለም አቀፍ ደረጃ 5,158 ታላላቅ የሕክምና መስጫ ሆስፒታሎች እና 16,523 የጤና ክብካቤ መስጫ ጣቢያዎች እንደ ሚገኙ እና የተለያየ የሕክምና አገልግሎት በመስጠት ላይ እንደ ሚገኙ የሚታወቅ ሲሆን ከእነዚህም ውስጥ 1,221 ሆስፒታሎች እና 5,230 የጤና ክብካቤ መስጫ ጣቢያዎች በአፍሪካ እንደ ሚገኙ ከዜኒት ድረ ገጽ ካገኘበው መረጃ ለመረዳት ተችሉዋል።
‹‹ ሰውየው አንድን ድርጊት ለመፈጸም ወይም ለመታቀብ ይወስን ዘንድ ድርጊቱ ጥሩ ወይም መጥፎ መሆኑን የሚመዝንባቸው ከሕሊና ውስጥ የጸኑ መስፈርቶች ስብስብ ስነ ምግባር ይባላል፡፡ ›› [1]
በአእምሮ ሚዛንም በሸሪዓውም እይታ መልካም የሚሰኙ ተግባራት ከመነጩበት መልካም ስነ ምግባር ይባላል፡፡ መጥፎ ተግባራትን ከመነጨ ደግሞ መጥፎ ስነ ምግባር ይባላል፡፡
‹‹በሕሊና ላይ የጸና›› ያልንበት ምክንያት ለስለት ወይም አንዳች ጉዳይ ገጥሞት ገንዘብ የሰጠ ሰው ይህ ድርጊቱ የስብእናው ጥልቅ አካል እና ልምዱ እስካልሆነ ድረስ ቸርነት ባህሪው ነው ሊባል አይችልም፡፡
‹‹ ስራዎች ማሰብና መገደድ ሳያስፈልጋቸው በቀላሉ የሚመነጩበት›› ያልነውም ለምሳሌ በቀላሉ ሳይሆን ከራሱ ጋር ብዙ ታግሎ ገንዘብ የመጸወተ ቸር ሊሰኝ አይችልም፡፡
በጎ ተግባራትን ማወቅ ብቻም መልካም ስነ ምግባር አይሰኝም፡፡ አንዳንድ ጊዜ እውቀቱ ይኖርና የመፈጸም ጉልበት ሊያንስ ይችላል፡፡ በጎ ስራ መስራት ብቻም ስነ ምግባር አይደለም፡፡ ቸርነት ባህሪው ሆኖ ገንዘብ ስለሌለው የማይሰጥ፣ ንፉግ ሆኖም ለይዩልኝ ሲል ወይም ተገዶ የሚሰጥ በርካታ ሰው አለ፡፡
ስነ ምግባር ማለት መልካም ስራ ለመስራት ውስጣዊ ዝግጁነት፣ የነፍስ ውስጣዊ ውበትና ባህሪ ነው፡፡ አንድ ሙስሊም ዓሊም፡- ‹‹የአርስቶትልን የሞራል ፍልስፍና አንብበውታልን?›› ተብለው ተጠየቁ፡፡ ‹‹ከርሱ ተጨማሪ የነቢዩ ሙሐመድ ቢን አብደላህን የሞራል ትምህርት አንብቢያለሁ፡፡ የአርስቶትልን እና የመሰሎቹን ፈላስፎች የሞራል ፍልስፍና አነበብን፡፡ የነቢዩ ሙሐመድንም አነበብን፡፡፡ ፈላሰፎች ከብዙ ጥረትና ልፋት በኋላ ከፊል ገጽታው የተሟላ፣ ከፊል ገጽታው ደግሞ ጎደሎ የሆነ ተምሳሌታዊ ስብእና በምናባቸው ሳሉ፡፡ ይህ ስብእና እጅግ በተሟላና በደመቀ መልኩ ስጋ ለብሶና ነፍስ ዘርቶ በተጨባጩ ዓለም ውስጥ የግሰለቦች ሕይወት፣ የሕብረተሰብ የኑሮ ስርዓት፣ የግዙፍ ሐይማኖት አስኳል ሆኖ አገኘነው፡፡ ይህም የሙሐመድ ቢን አብደላህ የሞራል ትምህርት ነው፡፡››
የአላህ መልእክተኛ (ሶ.ዐ.ወ) ለሚያስተምሩት የሞራል ትምህርት ለባልንጀሮቻቸው መካከል ዋነኛ አርአያ ሆነው ኖረዋል፡፡ ይህን የመጠቀ ስነ ምግባር በሶሐቦች ስብእና ውስጥ ከቃል በፊት በተግባር አስርጸዋል፡፡
1) የእውቀት ሐይል፡- በርሱ አማካይነት ትክክለኛውን ከተሳሳተው ይለያል፡፡ ጥበብ የሚባለውም ይህ ነው፡፡ ለክፉ አላማ በመዋል ሲባክን ‹‹ኹብስ›› ይባላል፡፡ ሲያንስ ደግሞ ቂልነት ነው፡፡ መካከለኛው ጥበብ ይሰኛል፡፡ እውቀት ክፉውን ከደጉ፣ መልካሙን ከመጥፎ ለመለየት ያስችላል፡፡
2) ጀግንነት፡- በአእምሮ ልጓም የተያዘ የቁጣ ሐይል ጀግንነት ይባላል፡፡ የቁጣ ጉልበት ከልክ ሲያልፍ ወደ አደጋ መማገድ (ተሐውር)፣ ከልክ ሲያንስ ደግሞ ፍርሃት ይሆናል፡፡ ጀግንነት የክብር ሸማ ያላብሳል፡፡ ከተግባር መልካሙን ለመምረጥ፣ ቁጣን ለመቆጣጠርና ለታጋሽነት ይረዳል፡፡
3) ቁጥብነት፡- የስጋዊ ስሜትን (ሻህዋን) ጉልበት በአእምሮና በሸሪዓ ልጓም መቆጣጠር ቁጥብነት (ዒፍፋህ) ይባላል፡፡ የሻህዋ ጉልበት ከልክ ሲያልፍ ስግብግብነት፣ ከልክ ሲያንስ ደግሞ ስንፈት ይሆናል፡፡ ቁጥብነት እኩይ ቃልና ተግባር ከመፈጸም ያቅባል፡፡ የበጎ ነገሮች ሁሉ ዓይነታ የሆነውን የይሉኝታ (ሐያእ) ባህሪ ያላብሳል፡፡ ሐያእ ከብልግና፣ ከውሸት፣ ከሐሜትና ነገር ከማሳበቅ የሚታደግ ስነ ምግባር ነው፡፡
4) ፍትህ፡- የቁጣንና የሻህዋን ጉልበት ተቋቁሞ ነፍስን በጥበብ ጎዳና የሚያስኬድ ባህሪ ፍትህ ይባላል፡፡ ፍትህ ከልክ ሊያልፍ ወይም ሊያንስ የሚችል ባህሪ አይደለም፡፡ በራሱ ሚዛናዊ ነው፡፡ የርሱ ተቃራኒ ባህሪ በደል ይባላል፡፡ ፍትህ ባህሪን ሚዛናዊ፣ ስነ ምግባርን ልከኛ ያደርጋል፡፡
كلمات مفتاحية ዶ / ር አብይ አህመድ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር የህዳሴ ግድብ ፕሮጀክት سد النهضة AlNahda dam Ethiopia أثيوبيا أبى أحمد The World Bank مباحثات سد النهضة የህዳሴ ግድብ አብይ አህመድ እስራኤል እና የህዳሴው ግድብ እስራኤል ከህዳሴ ግድብ ጋር የነበራትን ግንኙነት ውድቅ
የኢዮሊያ ታላንት ቧንቧዎች ™ እጅግ አስደናቂ ችሎታ ላላቸው ሙዚቀኞች በኢዮሊያን ባለቤቶች የተሰጠው አነስተኛ የሙዚቃ ቧንቧ ነው ፡፡ ኪንግኪለር ዜና መዋዕል ™ ተከታታይ በፓትሪክ ሮዝፉስ.
ዝርዝሮች: የኢዮሊያውያን ታላንት ቧንቧዎች ውበት ማራኪን ጨምሮ 14 ሚሊ ሜትር ርዝመት ፣ ስፋቱ 10.4 ሚ.ሜ እና በጣም 3.1 ሚ.ሜ. ቧንቧዎቹ የተጠጋ ክብደት 2.1 ግራም ናቸው ፡፡ ያልተሸጠ የ 14 ኪ.ሜ ነጭ የወርቅ ዝላይ ቀለበትን ያካትታል ፡፡
የብረት አማራጮች: 14 ኪ ነጭ ወርቅ ወይም ጥንታዊ 14 ካራት ነጭ ወርቅ። 14 ኪ ፓላዲየም ነጭ ወርቅ (ኒኬል ነፃ) እንደ ብጁ አማራጭ ይገኛል ፣ እባክዎ ዝርዝሮችን ለማግኘት እኛን ያነጋግሩን ፡፡
“ኪንግኪለር ዜና መዋዕል” ፣ “የነፋሱ ስም” ፣ “የጥበበኛው ሰው ፍርሃት” እና “ኢዮሊያን” የሚባሉት የፓትሪክ ሮዝፉስ ሲ / ኦ ሳንፎርድ ጄ ግሪንበርገር ተባባሪዎች የንግድ ምልክቶች ናቸው ፡፡ መብቱ በህግ የተጠበቀ ነው.
ባለፈው ሰኞ አዲስ አበባ የገባው የኢትዮጵያ አየር መንገድ ቦይንግ 737-800 አውሮፕላን አደጋ መርማሪ ቡድን፣ እስከ ረቡዕ ዕለት ድረስ ከኢትዮጵያ ሲቪል አቪዬሽን ባለሥልጣን ኃላፊዎችና ከኢትዮጵያ አየር መንገድ ተወካዮች ጋር ስብሰባ ሲያካሂድ ከቆየ በኋላ፣ በሁለቱ ተቋማት ላይ ምርመራ ሲያደርግ መቆየቱ ታወቀ፡፡
በዚህ ፕሮግራም የሚከሉት ትምህቶች ይቀርባሉ። የሶላቱል ጀማዐህ፤ የመንገደኛ ሶላት፤ የጁምዐህ ሶላት፤ የአደጋ ግዜ ሶላት፤ የዒድ ሶላት የኹሱፍ ሶላት የዝናብ ፍለጋ ሶላት የጀናዛ ሶላት እና የመሳሰሉት ትምህርቶች ቀርቧል። -16
በዛሬዉ እለት ሁለቱ የምስራቅ አፍሪካ ሀገራት ጅቡቲና ኬንያ ለጸጥታዉ ምክር ቤት ተለዋጭ አባል ለመሆን በሚያደርጉት ፉክክር ላይ ድምጽ ይሰጣል፡፡አፍሪካን ለቀጣዮቹ ሁለት ዓመታት በምክር ቤቱ በመወከል ከሁለቱ ሀገራት አንዳቸዉ ተሳትፎ ይኖራቸዋል፡፡
የተባበሩት መንግስታት ድርጅት በትላንትናዉ እለት ለቀጣዮቹ ሁለት ዓመታት የምክር ቤቱ ተለዋጭ አባል ሀገራትን ሲመርጥ ዉለዋል፡፡አፍሪካ ካላት ሶስት መቀመጫ መካከል ሀለቱ በኒጀርና ቱኒዚያ መያዙ ከወዲሁ ተረጋግጧል፡፡
ኬንያ እና ጅቡቲ ለምክርቤቱ ማግኘት ካለባቸዉ ድምጽ 2/3ኛዉን ማግኘት ባለመቻላቸዉ የድምጽ አሰጣጥ ሂደቱ በዛሬው እለት ቀጥሎ ይዉላል፡፡በትላንትናዉ የድምጽ አሰጣጥ ኬንያ 113 ድምጽ ስታገኝ ጅቡቲ 78 መቀመጫ አግኝታለች፡፡
ፈረንሳይኛ ተናጋሪዋ ጅቡቲ ከእንግሊዘኛ ተናጋሪዋ ኬንያ ጋር እያደረጉት ባለዉ ፉክክር ሀገራቱ ለአፍሪካ ቀንድ ሰላም እንደሚሰሩ ተናግረዋል፡፡ህንድ፣ሜክሲኮ፣ኖርዌይ፣አየርላንድ የጸጥታዉ ምክር ቤ ተለዋጭ ወንበርን ማግኘት የቻሉ ሲሆን ካናዳ በድጋሚ ይህንን ማሳካት ሳይቻላት ቀርቷል፡፡
የታላቁ ኅዳሴ ግድብ ሥራ አስኪያጅ ሆነው ሲያገለግሉ የነበሩት ኢንጂነር ስመኘው በቀለ በሞት ከተለዩ በኋላ ኢንጂነር ኤፍሬም ወ/ኪዳን ላለፉት ሁለት ወራት በጊዚያዊነት የግድቡን ግንባታ ሲመሩት ቆይተዋል፡፡
ዛሬ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል ዋና ሥራ አስፈፃሚ ኢንጂነር ዶ/ር አብርሃም በላይ ለግድቡ ግንባታ ሥራ አስኪያጅ እና ምክትል ሥራ አስኪያጆች ሹመት መስጠታቸውን የዜናው አገልግሎት ጠቁሟል።
በዚህም መሰረት ኢንጂነር ክፍሌ ሆሮ ሥራ አስኪያጅ፣ ኢንጂነር ኤፍሬም ወልደኪዳንና አቶ ፍቃዱ ከበደ ደግሞ ምክትል ሥራ አስኪያጆች ሆነው ሥራውን እንዲመሩ መመደባቸውን የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል የውጭ ግንኙነት ዳይሬክቶሬት ማስታወቁን የኢትዮጵያ የዜና አገልግሎት ገልጿል።
በራሳችን ሃገራዊ አቅም ያጋመስነው የታላቁ የኢትዮጵያ ኅዳሴ የኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫ ግድብ ግንባታ ፕሮጀክት ለስኬት እንዲበቃ መላው ህዝብ እንደ ከዚህ ቀደሙ ሁሉ ድጋፉን አጠናክሮ እንዲቀጥል መልዕክት አስተላልፈዋል፡፡
እነ አቶ በረከት ስምኦን ካቀረባቸው 9 የመከላከያ ምስክሮች 5ቱ ዛሬ ፍ/ቤት ቀርበው ቃለመሃላ ፈፅመዋል፡፡ ለመከላከያ ምስክርነት ከተጠሩት ውስጥ የቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ፣ ም/ጠቅላይ ሚንስትር፣ አቶ ደመቀ መኮነን እና የውጭ ጉዳይ ሚንስትሩ አቶ ገዱ አንዳርጋቸው ሲሆኑ ፍ/ቤት አልቀረቡም፡፡
~ “ጦርነት ባሕላዊ ጨዋታችን ነው።” ብለው ሲደነፉ ከረሙ፣ ጦርነቱ ሲጀመር የሴቶችን የባሕል ልብስ ለብሰው ያመለጡት አመለጡ። እንዲህም ሆኖ በየቀኑ ማረክን፣ አንበረከክን እያሉ “የተጋዳላይ” ተመሳሳይ ድምፅ እየቀረፁ ዜና ይሰራሉ። ቲውተር ላይ ደግሞ የተከፈተብን ጦርነት ይቁም እያሉ ያለቃቅሳሉ። በቴሌቪዥን ግፋ በለው ጦርነቱ ብለው ይቀሰቅሳሉ፣ በቲውተር ደግሞ ያለ የሌለ የነጭ ስም እየጠሩ ኧረ እባካችሁ የኢትዮጵያ መንግስት ጦርነቱን እንዲያቆም ግፊት አድርጉልን ይላሉ። በሚዲያቸው “እንበር ተጋዳላይ” ጎዳና ላይ “እንበር ተንከባላይ” ሆነው ከረሙ።
~ ራሳቸው መብረቃዊ ጥቃት አደረግን ብለው የጀመሩትን ጥቃት፣ እያሸነፍን ነው እያሉት የከረሙትን ጦርነት፣ መልሰው ደግሞ ኢትዮጵያ የሀይማኖት አባት የላትም፣ በትግራይ ላይ ጦርነት ሲታወጅ ዝም አሉ ብለው ሲዘልፏቸው ይውላሉ። ትናንት መቀሌ ሲሄዱ “ለምን ይሄዱብናል፣ እንዳትቀበሉ።” ብለው ቅስቀሳ አደረጉ። በእርግጥ እነዚህ ሽማግሌዎች ድሮም ጦርነት እንዳይነሳ ወደ ትግራይ ሄደው ነበር። አዋርደው መለሷቸው። ጦርነቱ ተጀመረ። የሆነው ከሆነ በኋላ ሽማግሌ የለም አሉ። ትናንት ሲሄዱ አንፈልግም ብለው እየዘለፏቸው ነው። ከጦርነቱ በፊት ሽማግሌ ዘለፋ፣ ጦርነቱ ሲጀምር ዝም አሉ ተብሎ ዘለፋ፣ አሁን ሄዱብን ብለው ዘለፋ።
~ ሕዝባችን ተራበ ብለው በጦር ሜዳ ያጡትን ድል በማሕበራዊ ሚዲያ ተገጠሙት። ያው ጦር ሜዳ ላይ ውሸት አያድንም። “ገጥመናል ገጥመናል” ብሎ ፊት ለፊት ነው የሚመጣው። ልብስህን በቀሚስ ቀየርከው፣ የወቶአደር ልብስህን በቲጃማ ለውጠህ ለበስክ፣ አውልቀኸው እንደ እብድ ሮጥክ አይለቅህም። ለዛ ነው የቄስ፣ የመነኩሴ፣ የሴት ልብስ ለብሰው ያልዳኑት። ጦርነት ላይ ለመዋሸት ጊዜም የለህም። ዋሽተህም አታመልጣትም። ማሕበራዊ ሚዲያ ላይ ግን ተያያዙት። አሁን ወገኖቻችን ተራቡብን ብለው እነ ታማኝ እርዳታ ሲያሰባስቡ “አንፈልግም።” ኧረ የጉድ ሀገር። አንተ ነህ እንዴ የተራብከው? ተራቡ፣ እየሞቱ ነው ብለሃል? እና እውነት ከሆነ በፀሎት ልታድናቸው ነው? በመንከባለል ልትታደጋቸው ነው? ቲውተር መድሃኒትና አልሚ ምግብ ይሆናል? ሀሽ ታግ ጉርሻ ይሆናል? ብዙው ነገር ለፕሮፖጋንዳ ባይሆን እንዲህ ሲጮሁበት ለነበረው መልስ ሲሰጥ መልሰው አይቃወሙትም ነበር። አብዛኛው ነገር በጦር ሜዳው ቀሚስ ለበሰው ያላመለጡበትን ድል በፕሮፖጋንዳው ለማግኘት ነው።
~ ደግሞ ሰሞኑን የትህነግ ጫጩት በሆኑት ሶስት ፓርቲዎች ስም መግለጫ ሲበትኑ ነበር። የእነዚህን ጫጩት ፓርቲዎች ቀርቶ በትህነግ ስም መግለጫ አውጥተው የሚበትኑትኮ የዳያስፖራ ፕሮፖጋንዲስቶች ናቸው። እና ምን አሉ። “3 ነጥብ 8 ሚሊዮን የትግራይ እንሰሳት በጦርነቱ ምክንያት ታርደዋል።” ኧረ የፈጣሪ ያለህ!! በአንድ በኩል የኢትዮጵያ ሕዝብ ትግራይ ለሚገኘው መከላከያ ሰራዊት ሰንጋ እየላከ አስገደለን ይላሉ። ይህ ሁሉ ሰንጋ ተላከ እያሉ በሌላ በኩል ደግሞ ትግራይ ውስጥ ስለመኖሩ የማይታወቅ የቀንድ ከብት ታረደብን እያሉ መግለጫ ይሰጣሉ። ቀንድ ያወጣ ውሸት ማለት ይሄ ነውኮ። በጦር ሜዳ ቀንድ ቀንዱን ሲባል የሌለ የቀንድ ከብት ቆጠራ ውስጥ ገባ። ዶሮ ረስታችኋል በልልኝማ ማን ነህ አንተ!
50 ሺህ ያህል ወታደር ዘምቶብናል ነው የሚሉት። ይህ ሁሉ ለመቁጠር የሚታክት ሰንጋ ከታረደባቸው ባለፉት 90 ቀናት እያንዳንዱ ወታደር ታዲያ በአማካይ 7 ሺህ ሰንጋ አርዶ በልቷል በእነሱ ስሌት። ሌሎቹ መቶ ሽህ ዘመተብን ስለሚሉ ለእያንዳንዱ 3500 ደረሰው ማለት ነው። ወታደሩን ሰው ገደለብን ነው ሰንጋ አረደብን ብለው ነው እየከሰሱት ያሉት ግን? በአንድ በኩል ወታደሩ በየገጠሩ ሰው ፈጀ ይላሉ፣ ይህን ያህል ሰንጋ እያረደ ከሆነማ ከዳስ ሊወጣ አይችልምኮ። ነው ያችው ዩናይትድ አረብ ኢሜሬትስም በድሮን እየጫነች ወሰደችው? – ጌታቸው ሽፈራው
የአለም ባንክ በኢትዮጵያ የግብርናውን ዘርፍ እድገት ለመደገፍና በአነስተኛ መሬት ለሚያርሱ ገበሬዎች የተሻለ አማራጭን ለመፍጠር የ80 ሚሊዮን ዶላር ድጋፍ ማድረጉን ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን ዘግቧል፡፡ የአለም ባንክ ስራ አስፈፃሚ ቦርድ የባንኩ አንድ አካል የሆነው አለም አቀፉ የልማት ማህበር፣ ለኢትዮጵያ 80 ሚሊዮን ዶላር ድጋፍ እንዲያደርግ በትናትናው ዕለት ውሳኔ አሳልፏል።ይህ ድጋፍ በዋነኝነት መንግስት የግብናውን ዘርፍ ምርታማነት ለማሻሻል የሚያደርገውን እንቅስቃሴ ለመደገፍና በአነስተኛ መሬት የእርሻ ስራ ለሚያከናውኑ ገበሬዎች የገበያ እድል ለመፍጠር የሚውል ነው ተብሏል።
አዲስ አበባ መስከረም 20 ቀን ምሽት ሁለት ሰአት ላይ ነበር የመቀሌ በረራችን፡፡ እኔና የምሰራበት ቴሌቪዥን ጣቢያ ካሜራ ባለሙያ ከበረራችን አንድ ሰአት አስቀድመን ቦሌ አየር ማረፊያ ደርሰናል፡፡ አውሮፕላኑ ላይም ስንሳፈር ሰአታችንን እንደጠበቅን ነበር፡፡ ነገር ግን፣ አየር ማረፊያው በአየር ትራፊክ በመጨናነቁ የተነሳ፣ ከበረራ መነሻችን ለ 30 ደቂቃዎች ያክል ለመዘግየት ተገደድን፡፡ በመቶ ሺህ ብሮች የሚገመቱ ሁለት ካሜራዎችን ይዘን፣ እኔና ባልደረባዬ በምሽት መቀሌ መብረራችን ትኬቱ ተቆረጠ ከተባለበት ቀን ጀምሮ ሲያሳስበኝ ነበር የቆየው፡፡ የድርጅታችንን የፋይናንስ ክፍል ሀላፊ፣ ካልጠፋ የበረራ ሰአት የምሽት ትኬት በመቁረጡ ለስንተኛ ጊዜ ደግሜ ረገምኩት፡፡
ከዩኒቨርሲቲ ከተመረቅኩ ወዲህ ላለፉት 10 አመታት መቀሌን ረግጬ አላውቅም፡፡ ከተማዋ በእጅጉ ተቀይራ እንደምትጠብቀኝና ግር እንደሚለኝ ገምቻለሁ፡፡ የበረራችን እለት፣ በሰው አጠያይቄ፣ መቀሌ በምትገኝ አንዲት ሴት የሆቴል መኝታ እንዲያዝልን ማድረግ ብችልም፣ የበረራው ሰአት መዘግየቱ፣ እንዲሁም የመቀሌ አየር ማረፊያ ከከተማው ያለው ርቀት ትውስ ሲለኝ፣ ውድ ካሜራ ይዞና ሰው አስከትሎ በምሽት ክፍለሀገር መብረሩ አሳስቦኛል፡፡ ይህን መሰል ሀሳብ ሳሰላስል፣ የበረራ መነሻው ሰአት ደርሶ አውሮፕላኑ 2 ሰአት ከ 30 ደቂቃ አካባቢ ሰማዩን መቅዘፍ ጀመረ፡፡
አዲስ አበባን በቀን ከሰማይ ላይ የማየት እድል ደጋግሞ ቢገጥመኝም፣ በምሽት ከአውሮፕላን ላይ ሳያት የመጀመሪያዬ ነበር፡፡ “በመብራት የተንቆጠቆጠች ምድር” ስል ውበቷን አደነቅኩኝ፡፡ አውሮፕላኑ ዞሮ ከፍታውን በደንብ ጨምሮ መስመሩን ይዞ እስኪበር ድረስ፣ ጭለማ ከዋጠው ሰማይ ላይ ቁልቁል በመብራት የፈካ የአዲስ አበባን ገጽታ ሳደንቅ ቆየሁ፡፡ ብዙም ሳይቆይ የከተማውን ሰማይ ለቀን ወደሰሜን መክነፍ ቀጠልን፡፡ ከዛ በኋላ የነበረው የአንድ ሰአት በረራ፣ አንድ ሁለት ጊዜ አነስተኛ ብርሀን የሚታይባቸውን መሬቶች ከመመልከት በቀር፣ በድቅድቅ ጨለማ ውስጥ የተደረገ ጉዞ ነበር፡፡
በአንድ ወቅት ከጠፈር ላይ በምሽት የተነሳ የአለም ሀገራትን ፎቶ የያዘ ዘገባን ማንበቤ ትዝ አለኝ፡፡ የናሳ ምሁራን ያወጡትን ጥናት መሰረት አድርጎ የቀረበው ዘገባው፣ የአለማችን ሀገሮች በምሽት ከሰማይ ላይ ሲታዩ የሚያንጸባርቁት የመብራት መጠን፣ የኢኮኖሚ እድገታቸውን ይገልጻል የሚል መደምደሚያን የሚያቀርብ ነበር፡፡ የሰሜን አሜሪካና አውሮፓ ሀገራት ጥቅጥቅ ባለ ሰፊ የብርሀን ነጸብራቅ ፈክተው ይታያሉ፤ ይህ ደግሞ የኢኮኖሚ ብልጽግናቸውን ይገልጻል ይላል ትንተናው፡፡ እስያ፣ መካከለኛው ምስራቅ፣ አውስትራሊያና ራሺያ አካባቢም፣ የተጋነነ ባይሆንም፣ በብርሀን ፈክቶ በፎቶው ላይ ቀርቧል፡፡
ላቲን አሜሪካና አፍሪካ ግን፣ በአመዛኙ በድቅድቅ ጨለማ የተዋጡ ነበሩ፡፡ በተለይ የአፍሪካ ካርታን ለታዘበ፣ መላው አህጉሩ በድቅድቅ ጨለማ ተውጦ፣ ሰሜናዊ እና ደቡባዊ ጫፉ ብቻ ነበር መጠቆም የሚቻል መብራት የሚታይበት፡፡ ሰሜናዊ ጫፉ አካባቢ በብርሀን ደምቀው ከሚታዩ ሀገራት ደግሞ ግብጽ አንዷ ነበረች፡፡ ከታች በቀጭኑ ጀምሮ ወደላይ እየሰፋ በመሄድ ከሜዲትራኒያን ባህር ጋር እስኪገጥም የሚዘልቀው፣ የግብጽ የመብራት ሸማ በጣም ነበር ያስቀናኝ፡፡ እነሱ ውሀውን ከኛ እየወሰዱ፣ ከጠፈር ላይ የሚታይ በመብራት የተንቆጠቆጠ ከተማ ይሰራሉ፡፡ እኛ ግን፣ ከአዲስ አበባ መቀሌ እስክንደርስ በድቅድቅ ጨለማ የተዋጠ ምድር እያየን፤ በድቅድቅ ሰማይ ላይ ነው የምንበረው በማለት ለውስጤ ነገርኩት፡፡
ያነበብኩትን ዘገባ ሀሳብ ዳግም እያላመጥኩ፣ ወዲህም በድቅድቅ ጨለማ የተዋጠው የሀገሬ ምድር፣ መቼ ይሆን የሚያልፍለትና በመብራት የሚንቆጠቆጠው? እያልኩ በሀሳብ ስናጥ በረራችን እየተገባደደ ሄደ፡፡ ሜቴክ የተባለ ድርጅት ህልማችንን ባያጨነግፈው፣ የህዳሴ ግድባችን ልክ እንደግብጾች ከጠፈር ሲታዩ የሚያስቀኑ በመብራት የፈኩ ከተሞች ይሰራልን ነበር የሚል ሀሳብ ሽው ብሎብኝ ሁሉ ነበር፡፡
እንዲህ የባጥ የቆጡን ሳወጣና ሳወርድ መቀሌ ከተማ ሰማይ ላይ ለማረፍ ስናኮበኩብ ራሴን አገኘሁት፡፡ ከአንድ ሰአት የድቅድቅ ጨለማ በረራ በኋላ፣ በመብራት የተንቆጠቆጠ ሰፋ ያለ ምድር መመልከት ቻልን፡፡ የመቀሌ የምሽት ገጽታ ከአዲስ አበባ ጋር የሚፎካከር ባይሆንም፣ በመብራት የደመቀ ደስ የሚል ውበት ነበረው፡፡
አሉላ አባነጋ አውሮፕላን ማረፊያ አርፈን እቃችንን ሸክፈን ታክሲ ስንይዝ፣ ሰአቱ ለአራት ሰአት 20 ደቂቃዎች የቀሩት ይል ነበር፡፡ ከአዲስ አበባ አንጻር በቅናሽ አገኘን ብለን እንደ እድል በመቁጠር፣ “ከተማ ድረስ 200 ብር ክፈሉ” ባለን ታክሲ ተሳፈርን፡፡ የሚገርመው ግን፣ ባለኮንትራቱ ታክሲ እኛን ብቻ አልነበረም የሚጭነው፡፡ ዴክሷ መኪና፣ ያሳፈረችንን ሰው ብዛት አምስት ስታደርስ ነበር መጓዝ የጀመረችው፡፡ ኮንትራት ታክሲ እንዲህ ነው እንዴ፣ ብለን ብንጠይቅ፣ ተመላሽ ስለሌለ ለእያንዳንዱ ሰው መቶ ብር በማስከፈል፣ ሙሉ ቢያጆ ጭኖ መጓዝ የተለመደ አሰራር መሆኑ ስለተነገረን፣ ተጣበን መጓዝ ነበረብን፡፡ የተያዘልንን ሆቴል ስም ነግረን፣ በተለምዶ ቀበሌ 16 እየተባለ ከሚጠራው የምሽት ክበቦች በደራበት ሰፈር ካለው ማረፊያችን ደረስን፡፡ በማግስቱ የሚጠብቀንን ከባድ ስራ እያሰብን በቀጥታ ወደማረፊያችን አመራን፡፡
ማደሪያችን የሚገኝበት የመቀሌው ቀበሌ 16 አካባቢ በመጠጥ ቤቶች ሁካታ፣ በቡና ቤቶች ዳንኪራ የተሞላና ውክቢያ የበዛበት የንግድ ሰፈር ነው፡፡ ማልደን ተነስተን ቁርስ መብያ ቦታ ስንፈላልግ፣ ዋና ስራችንን የምንጀምርበት ሰአት እስኪደርስ አካባቢውን ለመቃኘት ምቹ ጊዜ አገኘን፡፡ ስንዘዋወርም የተመለከትነው ነገር አይን የሚስብ ነበር፡፡ የቀበሌ 16 ገጽታ፣ ድሬደዋ ከተማን በደንብ ለሚያቅ፣ ከዝነኛው የከዚራ ሰፈር ጋር ሊመሳሰልበት ይችላል፡፡ ሰፈሩ፣ ደስ የሚል የኮብል ስቶን መንገዶች እና የድንጋይ ቤቶች ያሉበት አካባቢ ነው፡፡
ነዋሪዎቹ ሰፈሩን “ምስጣ ጀገን” ወይም “የጀግኖች ድድ ማስጫ” እያሉ እንደሚጠሩት ገልጸውልናል፡፡ በሰፈሩ የሚታየው የቡና ቤት ብዛት ለመቁጠር የሚያዳግት ነው፡፡ በድንጋይ ቤቶቹ ቨረንዳ፣ ወይም በየዛፍ ጥላው ስር ተቀምጦ የጀበና ቡና እና ቢራ የሚጠጣው የሰው ብዛትም ያስገርማል፡፡ ዛፍ ጥላ ስር ተደርድሮ ቡናና ቢራ እየጠጣ ሲያወካ የሚውለው የመቀሌ ወጣት ብዙ ከመሆኑ የተነሳ፣ ወጣቱ ሁሉ ስራ ፈቶ እዚህ ምን ይሰራል? የሚያሰኝ ነው፡፡ ቡና በጀበና የሚያፈሉት፣ ቢራ የሚያሳልፉትና በየንግድ ቤቱ በራፍ የሚታዩት ሴቶች ቁንጅና፣ የመቀሌን ወንድ ከያለበት የሚያጠራራ ነበር፡፡ የምስጣ ጀገን ውበት የሞላበት ትእይንት፣ የከተማውን ወጣት ስራ አስፈትቶ ድዱን እያሰጣ እንዲውል የሚያስገድድ ሀይል እንዳለው የነገሩን ብዙ ናቸው፡፡
የመቀሌው የጀግኖች መሰጫ ቀበሌ 16 ብዙ ትእይንት የሚታይበት ሰፈር ነው፡፡ የሞቀ ሁካታና ግርግር፣ የዛፎቹ ጥላ፣ የአካባቢው ጽዳት፣ የቤቶቹና የመንገዶቹ አገነባብ በሙሉ ማራኪ ብቻ ሳይሆን ለከተማዋም ልዩ ውበት የሚያጎናጽፍ ነበር፡፡ ሆኖም፣ በርካታ ወጣት በየመንገዱ ግራና ቀኝ ተኮልኩሎ ቡና እያንቃረረ ማየቱ ብዙ ጥያቄ በአይምሯችን እንዲመላለስ መጋበዙ አይቀርም፡፡ የምስጣ ጀገን ድባብ ግን፣ በቀን ብቻ ሳይሆን በምሽትም እንዲሁ የደራ ነበር፡፡ በዛ ሰፈር ሲመሽ የጀበና ቡና መሸጫዎች፣ የሸቀጥ ሱቆችና ሌሎች ንግዶች ይዘጉ ይሆናል፡፡ የዳንኪራ ቤቶቹና ግሮሰሪዎቹ ግን፣ 24 ሰአታት ደምቀውና በወጣቶች ተሞልተው ነበር የተመለከትነው፡፡
በመንገዶቹ ግራና ቀኝ ተቀምጦ ያየሁት ሰው ብዛት “ይህ ሁሉ ወጣት ያውም በስራ ሰአት እዚህ ምን ያደርጋል” እንድንል አደረገኝ፡፡ ወጣቱ በዛ ሰፈር ብሩንና ጊዜውን ሲከሰክስ ውሎ የሚያድረው ለምንድን ነው? ብዬም በውስጤ ጠየኩ፡፡ ሆኖም የማየው ትእይንት መቀሌ ከተማ ለወጣቶቿ የሚሆን በቂ የስራ እድል መፍጠር አለመቻሏን በደንብ ይናገር ነበር፡፡ የስራ እድሉ ቢቀር፣ የከተማ አስተዳደሩ፣ ቢያንስ ወጣቱ ከሱስና አልባሌ ነገሮች ርቆ የሚውልባቸው ማእከላትን መገንባት እንዴት ያቅተዋል? ለሚለው ጥያቄ ግን መልስ አጣሁለት፡፡ በየቡና ቤቱ ደጃፍ ተቀምጦ የሚውለው ይህ ወጣት፣ ስራ ወይም የተሻለ የመዋያ ስፍራ ቢያገኝ፣ የምስጣ ጀገን ምርኮኛ እንደማይሆን ለመረዳት ቀላል ነበር፡፡
ረፋድ ላይ፣ መቀሌ የሄድንበትን ስራ ስንከውን አሳለፍን፡፡ አመሻሽ ላይ፣ እንዲሁም መቀሌ ባደርንባቸው ሶስት ተከታታይ ቀናት፣ የከተማውን ገበያ፣ የመኪኖች መናኸሪያና ሌሎች ቦታዎች በደንብ ለመቃኘት ምቹ እድል አገኘን፡፡ ጂብሩክ እየተባለ የሚጠራው የመቀሌ ዋና ገበያ ሁካታና ግርግር የደመቀ ነበር፡፡ በገበያው ስንዘዋወር በርካታ የኤርትራ ታርጋ የለጠፉ መኪኖች እቃ ሲጭኑ አይተናል፡፡ ጠጋ ብለን ያነጋገርናቸው ነጋዴዎች፣ “እንደውም አሁን ንግዱ ቀዝቅዞ አያችሁት እንጂ፣ ገበያው በቅርብ ወራት የተሟሟቀ ነበር” ሲሉ ነገሩን፡፡
የመቀሌ ነዋሪዎች በተለይ የኢትዮ-ኤርትራ ድንበር መከፈቱን ተከትሎ የከተማው ንግድና እንቅስቃሴ መጨመሩን ይመሰክራሉ፡፡ ኤርትራዊያኑ በተለይ ጤፍና ሌሎች እህሎችን፤ እንዲሁም፣ የኮንስትራክሽን እቃዎችን በሰፊው ሲሸምቱ ተመልክተናል፡፡ ኤርትራዊያኑ በራሳቸው መገበያያ ገንዘብ በናቅፋ የሚገበዩ ሲሆን፣ አንድ ናቅፋ 1 ብር ከ 50 ሳንቲም ሲመነዘር ተመልክተናል፡፡ የነዳጅ ምርቶችም ኤርትራዊያኑ በሰፊው ከሚሸምቷቸው ሸቀጦች አንዱ ነበር፡፡
የኢትዮ-ኤርትራ ድንበር መከፈትን ተከትሎ የሁለቱ ሀገር ዜጎች መገበያየት እንደጀመሩ ሰሞን፣ የመቀሌ ገበያ በእጅጉ ደርቶ ነበር፡፡ ኤርታረዊያኑ በገፍ ወደ መቀሌ መግባትና መሸመት ጀመሩ፡፡ የሆቴል አልጋዎችን ማግኘት እስኪያስቸግር ድረስ መቀሌ ብዙ እንግዶችን ተቀበለች፡፡ ኢትዮጵያዊያን ነጋዴዎች ወደ አስመራ ብዙ እቃ ጭነው ይመላለሱ ጀመር፡፡ አስመራ ላይ የኢትዮጵያዊያን ገበያ መመስረቱን ጭምር ሄደው የተመለሱ ሰዎች ሲናገሩ ሰምተናል፡፡ በአንዴ የተሟሟቀው ይህ የንግድ ልውውጥ ግን፣ በዛው መቀጠል አለመቻሉን አንዳንዶች ይመሰክራሉ፡፡
ተዘዋውረን ያናገርናቸው ነጋዴዎች “ገበያው መልሶ ቀዘቀዘ” ነበር ያሉን፡፡ ወደ ኤርትራ የሚወስደው መንገድ የፈጠረው የትራፊክ መጨናነቅ፤ የኤርትራ መንግስት በዜጎቹ ላይ ድንገት የጣለው የገንዘብ ልውውጥ ገደብና በሁለቱ ሀገራት መገበያያ ገንዘብ መካከል ያለው የምንዛሬ ልዩነት ተደራርበው ንግዱን እንዳቀዘቀዙት በርካቶች ነግረውናል፡፡ መቀሌ ከተማን ያነቃቃቀው ይህ የሁለቱ ሀገራት ዜጎች ግብይት፣ ስርአት ባለው መንገድ ቢመራ ከአካባቢው አልፎ ለሀገር ጭምር ጠቃሚ መሆኑን ከሰማነውና ካየነው መታዘብ ችለናል፡፡
ከገበያው መለስ፣ መቀሌ ከተማ መናኸሪያ ላይ ያየነው “አስመራ፣ አስመራ፣ አስመራ የሞላ፣ አስመራ በሚኒባስ” የሚል የረዳቶች ተሳፋሪ ጥሪ ልዩ ትኩረት የሚስብ ነበር፡፡ ከአስመራ የሚመለሰው፣ እንዲሁም ወደ አስመራ ለመሄድ የሚዘጋጀው ተሸከርካሪ የመቀሌን መናኸሪያ ግርግር ማድመቂያ ነበር፡፡ እቃውና ሰዉ ወደአስመራ ይሳፈራል፡፡ ለ 20 አመታት የዘለቀው የሁለቱ ሀገሮች ግጭት አልፎ፣ መቀሌ ከተማ መናኸሪያ ላይ “አስመራ በሞላ” የሚል የመኪኖች ጥሪን መስማት ብዙ ትርጉም ያለው ነገር ነበር፡፡
ኤርትራዊያን መናኸሪያ ወይ ገበያ ብቻም አይደለም መቀሌ ከተማ በሁሉም ቦታ አሉ፡፡ እኛ ያረፍንበት ሆቴልን ጨምሮ፣ በሁሉም ስፍራ ኤርትራዊያን ሲንቀሳቀሱ ማየት የመቀሌ ከተማ አንድ ገጽታ ሆኗል፡፡ አንዳንድ የመቀሌ ልጆች፣ “ከእኛ የበለጠ ሰልጥነናል የሚሉት አስመራዎች፣ የኤቲኤም ገንዘብ መክፈያ ማሽንን አይተው የማያውቁ ነበሩ ለካ” የሚል ትረባ ሲናገሩ ይሰማሉ፡፡ ሆኖም፣ የመቀሌ ልጆች ኤርትራዊያኑን በወንድምነት ለመቀበል የከበዳቸው አልነበሩም፡፡ በቆይታችን እንደታዘብነው፣ ኤርትራዊያኑ ምንም እንግድነት ሳይሰማቸውና እንደፈለጉ ሲንቀሳቀሱ ተመልክተናል፡፡
በመቀሌ ከማንኛውም ሰው ጋር መወዳጀትና መግባባት ከባድ አይደለም፡፡ ህዝቡ ልክ እንደማንኛውም ኢትዮጵያዊ ፍቅር ሰጥቶ መቀበል የሚችል ጨዋ ህዝብ ነው፡፡ በአጋጣሚ ከተቀራረቡት ሰው ጋር ማንኛውንም አይነት ጉዳይ አንስቶ ለመጨዋወትም አይከብድም፡፡ ይሁን እንጂ፣ ተቀራርበው ካወጉት ሰው ሁሉ ተመሳሳይ ይዘት ያለው ጥያቄ መወርወሩ የማይቀር ነበር፡፡ “ትግራይን እንዴት አገኘሀት? መቀሌን እንዴት አየሻት? ህዝቡ ጥሩ አይደለም ወይ? ስለዚህ አካባቢ የሰማኸውና ያየኸው አይለያይም ወይ?” የሚሉ ተመሳሳይ ይዘት ያላቸው ጥያቄዎችን ከብዙ የመቀሌ ልጆች መስማት የተለመደ ነበር፡፡
በኢትዮጵያ በቅርብ ጊዜያት ከተፈጠረው የፖለቲካ ለውጥ አንጻር፣ የመቀሌ ልጆች የሚያነሱት ጥያቄ ምክንያቱን ለመረዳት የሚከብድ አልነበረም፡፡ “በትግራይ ላይ ሆን ተብሎ የጥላቻ ዘመቻ እየተደረገ ነው” የሚል የቅሬታ ስሜት ብዙ የመቀሌ ልጆች የሚጋሩት ስሜት ነው፡፡ ይሁን እንጂ፣ ትግራይን እንዴት አገኘሀት? ብሎ በጨዋኛ ሀሳብ ለመለዋወጥ የሚጋብዝ እንጂ፣ የሚተናኮል ጠያቂ ፈጽሞ አልነበረም፡፡
በአንድ አጋጣሚ፣ ከአንድ ምግብ ቤት ምሳ እየተመገብን እንጀራ አንሶን ወጥ በዛብን፡፡ ጭማሪ እንጀራ ብለን መጣልንና ተመግበን ከጨረስን በኋላ፣ ሂሳብ እንተሳሰብ አልን፡፡ አስተናጋጁ ካመጣው ሂሳብ ላይ ‘የጭማሪ እንጀራውን ደመርከው ወይ?’ አልነው፡፡ “እዚህ እኮ ለጭማሪ እንጀራ አይከፈልም” ሲል ነበር አስደማሚ መልስ የሰጠን፡፡ ይህ አይነቱ የመቀሌ አቀባበል፣ ምቾት ሰጪ መስተንግዶ ብቻ ሳይሆን፣ ለከተማዋ ብሎም ለነዋሪዎቿ ልዩ ፍቅር የሚያሳድር አጋጣሚ ነበር፡፡
በዚህ መሰሉ ፍቅር ባልጎደለው መስተንግዶ ተቀብላ ያከረመችንን መቀሌን መልቀቂያ ምሽታችን ደረሰ፡፡ አሉላ አባነጋ አየር ማረፊያ የደረስነው ግን፣ ከበረራ ቀጠሯችን ዘግይተን ነበር፡፡ በዚህ የተነሳ አውሮፕላኑ አመለጠን፡፡ ለሊት በሚነሱ አውቶብሶች መንገዳችንን መጀመሩ አስፈላጊ ነበርና፣ ቻው ብለን ወደተሰናበትናት መቀሌ ከተማ መመለስ ተገደድን፡፡ የቆየንበት ሆቴል የመኝታ አስተናጋጅ ጋር ደውለን፣ አውሮፕላን እንዳመለጠን፣ ሆኖም በለሊት በሚነሳ አውቶብስ ልንጓዝ መወሰናችንን ነገርነው፡፡ “ምን ችግር አለ ታዲያ? የናንተን የሆቴል ክፍል አላከራየሁትም፤ የአውቶብሶች መነሻ ሰአት እስኪደርስ መጥታችሁ በነጻ እረፉ” ሲል ገላገለን፡፡ “እንደአቀባበሏ ሁሉ፣ አሸኛኘቷም ያማረ” ስንል መቀሌንና ልጆቿን እያደነቅን መነሻ ሰአታችን እስኪደርስ ጎናችንን አሳረፍን፡፡