Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
4_ በሩሱሎች (በመልዕክተኞች) ማመን፦ አላህ ወደ ፍጡራን መልዕክተኞችን ልኳል:: የመጀመሪያው ኑህ (ዓለይሂ ሰላም) ሲሆኑ የመጨረሻው ደግሞ ሙሐመድ (ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም) ናቸው:: የመርየም ልጅ ዒሳንና ዑዘይርን ጨምሮ ሁሉም(የአላህ ሰላት እና ሰላት በነርሱ ላይ ይሁን) ከሰው ልጅ የሆኑ ፍጡራን ናቸው:: የአላህን ብቸኛ ጌትነት(አምላክነት) እንዲጋሩ የሚያደርጋቸው ምንም ዓይነት መለኮታዊ ባህሪ የላቸውም:: አላህ ከባሮቹ መካከል መልዕክት አድራሾች በማድረግ አክብሯቸዋል:: አላህም መልዕክቱን በሙሐመድ (ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም) ላይ በወረደው ዘልዓለማዊ ኪዳን ደምድሟል:: አላህ ለሰው ዘር በሙሉ ልኳቸዋል:: ከእርሳቸውም በኋላ ነብይ የለም::
5_ በመጨረሻው ቀን ማመን፦ የመጨረሻው ቀን አላህ ፍጥረታትን በሙሉ የሚሰበስብበት፣ የሰው ልጆችን ታላቅ ተድላ ወይም አሳማሚ ቅጣት ባለበት ዓለም እንዲኖሩ የሚያደርግበት፣ ከመቃብራቸው ህያው አድርጎ የሚያስነሳበት ቀን ነው:: በመጨረሻው ቀን ማመን ከሞት በኋላ ባሉ ክስተቶች ሁሉ ማመንን ያካትታል:: ይህም በቀብር ፈተና፣ በውስጡ ባለው ጸጋና ቅጣት ከዚያም በትንሳኤ፣ መሰብሰብና መመርመር እንዲሁም ጀነትና ጀሀነም ውስጥ ባለው ሁሉ ማመንን ያጠቃልላል::
6_በቀደር(በውሳኔ) ማመን፦ በቀደር ማመን ማለት አላህ ቀድሞ ባወቀውና ጥበቡ በፈረደው መሰረት ክስተቶችን እንደወሰነ በዚሁም መሰረት ፍጡራንን እንዳስገኘ ማመን ነው:: አላህ ዘንድ ሁሉም ነገር ጥንቱኑ(በአዘል) የታወቀ ነው:: በተጠበቀው ሰሌዳ(ለውሀል መህፉዝ) የሰፈረ ነው:: አላህ ሁሉንም በፍላጎቱ ፈጥሯል:: ከአላህ ፍላጎት(መሺዓ)፣ ክዋኔና መፍጠር በቀር የሚከሰት ነገር የለም::
ኢስላም በአምስት መሰረቶች ላይ የተገነባ ነው:: ማንኛውም ሰው ትክክለኛ ሙስሊም ሊሆን የሚችለው በእነዚህ አምስት መሰረቶች አምኖ ተግባራዊ ሲያደርጋቸው ብቻ ነው:: እነርሱም፦
1_ «ላ ኢላሀ ኢልለላህ ሙሐመዱን ረሱሉላህ» ከአላህ በቀር በሀቅ የሚመለክ አምላክ የለም፣ ሙሐመድ የአላህ መልዕክተኛ ናቸው ብሎ መመስከር ነው:: ይህች ምስክርነት ወደ ኢስላም መግቢያ ቁልፍ ናት:: ኢስላምም የሚጋነባው እርሷን መሰረት አድርጎ ነው:: «ኢላህ» ማለት «ማዕቡድ» ወይም የሚመለክ ማለት ነው:: እውነተኛው አምላክ አላህ ብቻ ነው:: ከእርሱ በቀር የሚመለኩ ሁሉ ከንቱ አማልክት ናቸው::
በነብዩ ሙሀመድ(r) መልዕክተኝነት ማመን ማለት ደግሞ ነብዩ(r) የተናገሩትን እውነት ብሎ መቀበል፣ ያዘዙትን መታዘዝ፣ ያወገዙትንና የከለከሉትን መከልከል እንዲሁም አላህን እርሳቸው በደነገጉት የአምልኮ ስርአት መሰረት ብቻ ማምለክ ማለት ነው።
2_ ሰላት፦ በቀንና በማታ አምስት ጊዜ የሚፈፀሙ ሰላቶች(ስግደቶች) ናቸው:: ሰዎች አላህ ባባሮቹ ላይ ያለውን ሀቅ እንዲወጡ፣ ለፀጋዎቹም ምስጋና እንዲያደርሱ፣ ከአፀያፊና ከተጠላ ተግባር ሁሉ እንዲርቁ ሰላትን ደነግጎላቸዋል:: ሰላት በትክክል ከተከወነ በአላህ ፍቃድ ከዝሙትና ከፀያፍ ተግባር ሁሉ ይጠብቃል:: በአንድ ሙስሊምና በጌታው መካከል አገናኝ ስለሆነም ሙስሊሙ በሰላቱ ውስጥ ጌታውን ይማፀናል:: በሚስጥርም ወደርሱ ይፀልያል::
አላህ፤ የኢማን ጥንካሬና ፅድቅ እንዲሁም በዚህ አለምም ሆነ በመጪው አለም የሚገኝ መልካም ምንዳ ሰላትን ተከትሎ እንዲመጣ አድርጎል:: እንዲሁም ታላቅ አካላዊና መንፈሳዊ እርካታን ይሰጣል:: በዱንያም ሆነ በአኺራ ስኬታማ ያደርጋል::
3_ ዘካ፦ ዘካ ማለት፤ ግዴታ የሆነበት ሰው በየአመቱ ለሚገባቸው ችግረኞችና ለሌሎች ዘካ እንዲወስዱ ለተፈቀደላቸው ሰዎች የሚከፍለው የግዴታ ምፅዋት ነው::አንድ ሰው ገንዘቡ የዘካ ኒሷብ (ዘካ ግዴታ የሚሆንበት አነስተኛው የገንዘብ መጠን) ላይ እስካልደረሰ ድረስ ዘካ ግዴታ አይሆንበትም:: ግዴታ የሚሆነው በባለሀብቶች ላይ ሲሆን ይህም ሀይማኖታዊ ግዴታቸውን እንዲወጡና ኢስላማዊ ባህሪ በውስጣቸው እንዲያብብ ነው:: ዘካን መክፈል ወንጀልን ያስምራል:: በአንድ ሙስሊምና በንብረቱ ላይ ሊደርሱ ከሚችሉ ጥፋቶች አላህ ይጠብቀው ዘንድ ምክንያት ይሆናል። ለችግረኞችና ዕርዳታ ለሚሹ ወገኖች ድጋፍ፣ ብሎም ለማህበራዊ ችግሮች መፍትሄ ነው:: ከመሆኑም ጋር ለባለሀብቶች አላህ ከሰጣቸው ገንዘብና ንብረት ውስጥ መክፈል የሚገባቸው የዘካ መጠን በጣም ጥቂት ነው::
4_ ፆም፦ ፆም ማለት በየአመቱ እንደ ጨረቃ አቆጣጠር በዘጠነኛው ወር የተከበረውን ወርሃ ረመዳን መፆም ነው:: በረመዳን በየቀኑ ጎህ ከቀደደበት ሰዓት ጀምሮ ጀምበር እስክትጠልቅ ድረስ በኢስላም ከተወሰኑ መሰረታዊ ፍላጎቶች(ከምግብና ከማጠጥ እንዲሁም ከስጋዊ ተራክቦ) በመቆጠብ የዓለም ሙስሊሞች በሙሉ በአንድ አይነት ሁኔታ ይፆሙታል:: አላህም በዚህ መልካም ተግባራቸው ከችሮታው በጎን በመዋል፣ ዕምነታቸውን በመሙላትና ወንጀላቸውን በመማር ይከሳቸዋል:: እርሱ ዘንድ ያላቸውን ደረጃ ከፍ ያደርግላቸዋል:: እንዲሁም አላህ ለፆመኞች ካዘጋጀው የዱንያና የአኺራ መልካም ነገሮች ሁሉ ይቸራቸዋል::
5_ ሐጅ፦ ሐጅ ማለት ወደ ተከበረው የአላህ ቤት(ካዕባ) ለየት ያለ ዒባዳ (አምልኮ) ለመፈፀም በተወሰነ የጊዜ ቀመር የሚደረግ ጉዞ ነው:: ሐጅ በኢስላም ታላቅ ቦታ ያለው አምልኮ ነው:: አቅም ባለው ማንኛውም ሙስሊም ላይ በህይወት ዘመኑ አንድ ጊዜ አላህ ግዴታ አድርጎታል:: ለሐጅ ስነስርዓት ሙስሊሞች ከመላው ዓለም በምድር ላይ ተመራጭና ቅዱስ በሆነው ስፍራ ይሰባሰባሉ:: አንድ ዓይነት ልብስ በመልበስ አንዱን አምላካቸውን ያመልካሉ:: በመሪና በሚያስተዳድራቸው ሰዎች፣ በሀብታምና በድሀ፣ በነጭና በጥቁር መካከል ልዩነት ሳይኖር በጊዜና በቦታ የተወሰኑ የሐጅ አምልኮ ተግባሮችን በአንድነት ያከናውናሉ:: ከዋና ዋናዎቹ የሐጅ ተግባራት መካከል በዓረፋ መቆም፣ በተከበረው ካዕባ ዙሪያ ጠዋፍ ማድረግ እና ሰፋና መርዋ በተባሉት ተራራዎች መካከል መመላለስ ይገኙበታል:: ሐጅ ለመቁጠርና ለመዘርዘር የሚያዳግቱ እጅግ ብዙ ሀይማኖታዊና ማህበራዊ ጥቅሞች አሉት::
ኢህሳን ማለት በልቦናና በተግባር አላህን እንደምታየው አድርገህ ማምለክ ነው:: አንተ ባታየው እርሱ ያይሀልና! ይህንን በልቦና በማሳደር በነብዩ(ሰለላሁ ዐለይሂወሰለም) ሱና(ፈለግ) መሰረት ዒባዳን መከወን ፈለጋቸውንም አለመፃረር ኢህሳን ነው::
እንደሚታወቀው ኢስላም የግለሰቦችንም ሆነ የኢስላማዊ ማህበረሰቦችን ሕይወት በዱኒያም ሆነ በአኺራ ለስኬት በሚያበቃቸው መልኩ ስርዓት አስይዟል:: ለምሳሌ፦ ትዳርን ፈቀደ አበረታታም! በአንፃሩም ዝሙትንና ግብረ-ሰዶማዊነትን እንዲሁም መሰል ፀያፍ ተግባራትን ከለከለ:: ዝምድናን መቀጠልን፣ለፍጡራን ማዘንን፣ ድሆችንና ችግረኞችን መንከባከብን ግዴታ አደረገ:: መልካም ፀባይን ሁሉ አስተማረ:: ከመጥፎ ፀባይም ሁሉ አስጠነቀቀ:: ለተከታዮቹ ከንግድ፣ ከኪራይና ከመሳሰሉት የገቢ ምንጮች የሚገኝን ሀላል ትርፍ ፈቀደ:: አራጣን እና ሊሎችን ማጭበርበር ያለባቸውን የንግድ እንቅስቃሴዎች በሙሉ እርም አደረገ::
ሰዎች ለህግጋቱ ከመገዛትና የሌሎችን መብት ከመጠበቅ አኳያ ስለሚለያዩ ዝሙት፣ አስካሪ መጠጥ መጠጣትና በመሳሰሉት የአላህን ሕግ በመጣስ የሚፈፀሙ ወንጀሎች ላይ ቅጣትን ደንግጎል:: እንዲሁም በሰዎች ደም፣ ንብረትና ክብር ላይ በሚፈፀሙ እንደ ግድያ፣ ስርቆት፣ ስም ማጥፋት፣ የሰዎችን ንብረት ያለአግባብ መውሰድ የመሳሰሉት ወንጀሎችም ላይ ገሳጭ ቅጣቶችን ደንግጓል:: ቅጣቶቹ በደል የሌለባቸው ፍጹም ፍትሀዊ ናቸው::
ኢስላም በገዢና በተገዢ መካከል ያለውን ግንኙነት በመወሰን አስተዳደርን ስርዓት አስይዟል:: በኢስላማዊ ስርዓት ማህበረሰቡ ወንጀልነክ ባልሆኑ ነገሮች ሁሉ ለገዢው መደብ ታዛዥ እንዲሆን ግዴታ አድርጎል:: በግለሰቦችና ባጠቃላይ ማህበረሰቡ ላይ በሚያስከትለው መዘዝ ሳቢያ በመሪዎች ላይ የሚደረግ አመጽን ከልክሏል::
ኢስላም መልካም ባህሪንና ጥሩ ማህበራዊ ግንኙነትን ለተከታዮቹ አስተምሮል:: በሰው ልጆችና በጌታቸው፣ በግለሰቦችና በሚኖሩበት ማህበረሰብ መካከል በሁሉም መስክ ትክክለኛና መልካም ግንኙነት ለመፍጠር ያስችላል:: በአንጻሩም መጥፎ ከሆኑ ባህሪያትና ለመልካም ግንኙነት መሻከር ምክንያት ከሚሆኑ ነገሮች ሁሉ አስጠንቅቌል:: ይህም የኢስላምን ሙሉዕነትና በሁሉም ጎኑ ለሰው ልጆች የሚበጅ እንደሆነ በጉልህ የሚያሳይ ነው::
ቀልድ በአንድ ማኅበረሰብ ውስጥ አይነኬ የሚባሉ ፓለቲካዊ፣ኃይማኖታዎ፣ጾታዊ እንዲሁም በመደበኛ ሁኔታ ቢነገሩ ሊያስቆጡና ግጭትን ሊቀሰቅሱ የሚችሉ ሐሳቦች ያለ አንዳንች ስጋት የሚነገርበት ጥበብ ነው፡፡ ሰዎች አደባባይ ወጥተው ሐሳባቸውን መናገር ሲያቅታቸውም በየቤቱ በነጻነት የሚተነፍሱበት የሰውን ልጅ ከአዕምሮአዊ ጭንቀት የሚያወጣ ማስተንፈሻ ነው፡፡
ዶ/ር አብረሃም ዓለሙ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በኢትዮጵያ ሥነ ጹሑፍና ፎክሎር ክፍለ ትምሕርት መምሕርና የክፍለ ትምሕርቱ ኃላፊ ነበሩ፡፡ አሁን እዚህ ዩናይትድ ስቴትስ ካሊፎርኒያ ስቴት ዩኒቨርስቲ ሳንበርናንዲኖ ውስጥ የአፍሪካ ምርምር ተቋም ውስጥ መምሕር ናቸው፡፡
ዶ/ር አብርሃም ከሥነ ሕዝብ ጥበብ ውስጥ አንዱ የኾነው ቀልድ በአንድ ማኅበረሰብ ውስጥ ስለሚኖረው ማኅበራዊ፣ፖለቲካዊና፣ባሕላዊ ፋይዳ ሲናገሩ፤ “ቀልድ እንዲሁ ለማሳቅ በዋዛ ፈዛዛ የሚነገር ይመስላል፡፡ግን ማሳቁ እና ማዝናናቱ በወስጡ ይዞ የሚገኘውን መራር እውነት ለማሳፈን የሚያገለግል ብቻ ነው፡፡ልክ ለሕፃናት የሚቀርቡ መድኃኒቶች ስኳር ቅብ እንደሚኾኑት ቀልዶችም ከማዋዛት፣ማዝናናትና ማስደሰት ጀርባ ትልቅ ቁም ነገር የያዙ እጅግ በጣም ኃያል ባሕላዊ መሳሪያዎች ናቸው”ይላሉ፡፡
“በዚህ ዘመን የኢትዮጵያ ሕዝብ ጤንነቱንና ማኅበረሰባዊ ሕልውናውን ጠብቆ ከሚገኝባቸው ባሕላዊ መሳሪያዎች አንዱ ቀልድ ነው” የሚሉት ዶ/ር አብርሃም ዓለሙ በዚሁ ጉዳይ ላይ ከጽዮን ግርማ ጋር ቆይታ አድርግዋል፡፡
ለሀገራችን የመጀመሪያ የሆነችው መኪና አዲስ አበባ በደረሰች ጊዜ የመኪናዋ አጠቃላይ ሁኔታ ምን እንደሚመስል መኪናዋን ይዞ የመጣው ቤንትሌይ ካስረዳ በኋላ አጼ ምኒልክ ከጓኑ ተቀመጠው ተጓዙ ከዚያም አነዳዱን በሚገባ ሲመለከቱ ስለነበር በሚቀጥለው ቀን መጥተው መንዳት እንደሚለማመዱ ተናገረው ወረዱ፡፡
ንጉሡ እንዳሉትም በሚቀጥለው ቀን ወደ መኪናዋ ሄደው የሹፌሩን ቦታ ይዘው በራሳቸው የመኪናውን ሞተር ማስነሳትና ማጥፋት ለመዱ ከዚያም በአለማማጃቸው አማካኝነት ነዳጅ መረገጫ ፍሬን መያዣውን በሚገባ እየለዩ ተረዱ ፡፡ በዚህ መንገድ ለጥቂት ቀናት ልምምድ ካደረጉ በኋላ በአዲስ ዓለም መንገድ ላይ መንዳት ጀመሩ፡፡
አጼ ምኒልክ አነዳዳቸው እንደጀማሪ አልነበረም ትክክለኛውን መንገድ ይዘው የመኪናውን ሚዛን ጠብቀው ነበር የሚያሽከረክሩት፡፡ ከሁሉም በላይ ደግሞ መኪናውን ያመጡትን ፈረንጆች አስገርሟቸው የነበረው አጼ ምኒልክ እየነዱ በመንገድ ላይ መሰናክል ሲያጋጣማቸው ምንም ሳይደናገጡ መስናክሉን የሚያልፉበት ወይም መኪናውን የሚያቆሙበት መንገድ ነበር፡፡
በዚያው ሰሞኑም አጼ ምኒልክ መኪና እያሽከረከሩ ሳለ ከአለማማጆቻቸው መካከል አንዱ የነበረው ሰው አድንቆቱን እየደጋገመ ሲገልጽላቸው አጼ ምኒልክ የመንገዳቸውን ፊት ለፊት ብቻ እየተመለከቱ “መኪና የሚነዳን ሰው ማነጋገር ክልክል” ነው አሉት፡፡ ፈረንጁም ይህን ሕግ ለንጉሡ አልነገረም ነበርና በምን አወቁት ሲል የበለጠ ተገረመ፡፡ የእምዬ ምኒልክ የማሽከርከር ብቃት የተመለከተው ሄልም በመጽሐፉ “Perfect Deriver ” ሲል ምስክርነቱን ሰጥቷል፡፡
ተቋርጦ የነበረው የመማር ማስተማር ሂደት ዛሬ መጀመሩን የባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ አስታውቋል። ሰላም በማውረዱ ሥራ ውስጥ የሃገር ሽማግሌዎች፣ የከተማዪቱ ነዋሪዎች፣ የፀጥታ መዋቅሩና የባህር ዳር ወጣቶች ጉልህ ተሣትፎ ማድረጋቸውን ዩኒቨርሲቲው ገልጿል።
ሚኒስትር ወጻኢ በርናባ ማርየል ቤንጀሚን ማሕበረ-ሰብ ዓለም ንትግባረ’ቲ ውዕል ሰላም ሎጂስቲካዊ ሓገዝ ዝልግሰሉ እዋን ሎሚ እዩ ኢሎም። ብተወሳኺ ንሶም ገለ ምድንጓይ እንተጋጢሙ ተሓተቲ፣ ተቃወምቲን ኢጋድን’ዮም’ውን ኢሎም።
የአርቲስት ሐጫሉ ሁንዴሳ ግድያን ተከትሎ በተከሰተው ተቃውሞ በባቱ ከተማ (በዝዋይ) ከ125 በላይ የመኖሪያ ቤቶችና ሆቴሎች መውደማቸውን የከተማ አስተዳደሩ ገለጸ።
የባቱ ከተማ ከንቲባ አቶ አለሙ ደዋና ሰኔ 22 ምሽት የተፈጸመው የአርቲስት ሐጫሉ ግድያን ተከትሎ ከሌሊቱ 6፡00 ሰዓት ላይ ከየአቅጣጫው እሳት በመለኮስና በጩኸት ታጅቦ ወደ ከተማው የገባው ሕዝብ መጠነ ሰፊ ጥቃት አድርሷል።በድርጊቱም የንግድ ቤቶች፣ የመኖሪያ ቤቶች፣ በሆቴሎችና በተሽከርካሪዎች ላይ ጉዳት ደርሷል፤ የአንድ ሰው ሕይወትም አልፏል።
እንደ አቶ አለሙ ገለጻ ክስተቱ እኩለ ሌሊት ላይ የተፈጸመና ወደከተማው የገባው ሕዝብም እጅግ ከፍተኛ ከመሆኑ ጋር ተያይዞ የከተማው የጸጥታ ኃይልም ሆነ የአስተዳደሩ አመራር ሊገታው አልቻለም፤ በእዚህም 100 የመኖሪያ ቤቶች፣ 24 ሆቴሎችና በርካታ የንግድ ቤቶች ሲቃጠሉና ሲፈርሱ፤ 34 የጉዳቱ ሰለባ ሆነዋል።
እንዲህ ዓይነት የተደራጀና በሁሉም አቅጣጫ ለጥፋት ወደ ከተማው የገባን ብዛት ያለው ሕዝብ አይተው የማያውቁ መሆናቸውን የተናገሩት አቶ አለሙ፤ በጥቃቱ የደረሰው ጉዳት በከተማው ብቻ ሳይሆን በአገር ኢኮኖሚ ላይም ኪሳራ የሚያደርስ መሆኑን ገልጸዋል።
በተለይም በከተማዋ አሉ በተባሉ ሆቴሎችና ንግድ ተቋማት ላይ የተፈጸመው ውድመት የከተማዋን ዕድገት ለ20 እና 30 ዓመታት ወደኋላ የሚጎትት፤ ከኦሮሞ ባህል ያፈነገጠና ሊወገዝ የሚገባው መሆኑን ጠቅሰው፤ በወቅቱ ንብረት ማትረፍ እንደማይቻል በመገንዘብም ከአገር ሽማግሌዎችና ከወጣቶች ጋር በመቀናጀት የሰው ሕይወት ወደማትረፍ መግባታቸውን ተናግረዋል።
የጠፋውን ንብረት ለመተካት፤ የሰዎችን ደህንነት ለማስጠበቅና ሰዎችን በዘላቂነት ለማቋቋም አምስት ኮሚቴዎች ተዋቅሮ እየተሰራ እንደሚገኝ የጠቆሙት ከንቲባው፤ የሕግ ማስከበር ሥራው ተጠናክሮ እንደሚቀጥል፤ የተፈጸመው ጥቃት አንድም ሃይማኖታዊ ሌላም ደግሞ ብሄርን መሠረት ያደረገ ገጽታ እንዲላበስ አድርገው ያካሄዱት መሆኑንም አስረድተዋል።
ጥቃት የደረሰባቸው የንግድ ቤት ባለንብረቶች በከተማው ተወልደው ያደጉና የኖሩ፣ በከተማው ሁለንተናዊ ዕድገት አስተዋጽኦ ያላቸው፣ ማሕበራዊ መስተጋብራቸውም ጠንካራ የሆነና ከፍተኛ ግብር ከፋዮች መሆናቸውንም የተናገሩት ከንቲባው፤ ተግባሩ የኦሮሞን ሕዝብ የማይወክል፣ ድርጊቱ በጉራጌ፣ በስልጤ፣ በአማራ፣ በወላይታና በተለያዩ ብሔረሰቦች ላይ ያረፈ እንጂ የተለየ ብሔርን ለማጥቃት ታስቦ የተፈጸመ ሳይሆን በተጠና እና በተናበበ መልኩ የተፈጸመ የአፍራሽ ኃይሎች ሴራ መሆኑን ገልጸዋል።
በተያያዘ ዜናም በቡልቡላ ከተማ በዕለቱ በተፈጸመ ጥቃት የተለያዩ ንግድ ቤቶችና መኖሪያ ቤቶች እንዲሁም የከተማ አስተዳደሩ ማዘጋጃ ቤት እና ፖሊስ ጣቢያ፣ የወጣት ማዕከል ቤተ መጽሐፍትና የወጣቶች መዝናኛ እንዲሁም በማዘጋጃ ቤት ውስጥ የነበሩ የተለያዩ ሰነዶች ሙሉ ለሙሉ መውደማቸውን የከተማ አስተዳደሩ ከንቲባ አቶ ወይሳ ሞርኬ ገልጸዋል።
ድርጊቱ ብሔርን ከብሔርና ሰዎችን ሃይማኖታዊ በሆነ ሰበብ በማነሳሳት እርስ በእርስ እንዲጋጩ ለማድረግ ታስቦ ስለመፈጸሙ የጠቀሱት ከንቲባው፤ ተግባሩ የኦሮሞ ባህልና እሴትን ያላከበሩ በመሆናቸው የሚወገዙ መሆናቸውን ከንቲባው ገልጸው፤ በማዘጋጃ ቤቱም ሆነ በፖሊስ ጣቢያው የተፈጸመው ጥቃት የከተማ አስተዳደሩ ተግቶ እንዲሰራ የሚያነቃው እንጂ፤ እንደታሰበው የመንግሥት መዋቅሩን በማዳከም መንግሥትን ለመጣል የሚደረግ ክስተትን አያሳካም ሲሉ አስረድተዋል።
ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ፣የመናገርና መረጃ የማግኘት ነጻነት ከህዝብ ሰላምና ከአገር አንድነት በላይ ቅድሚያ የሚሰጠው ጉዳይ አለመሆኑን የኢትዮጵያ ዜጎች ለማህበራዊ ፍትህ (ኢዜማ)...
ዝርዝሮች: የአርሙሚነል ጉትቻዎች ብር በጣም ብር እና ብር በብር የጆሮ ሽቦዎች ይዘው ይመጣሉ ፡፡ የጆሮ ጉትቻዎች 11.2 ሚ.ሜ ርዝመት ፣ በሰፊው ቦታ 20.5 ሚ.ሜ እና ውፍረት 1.3 ሚ.ሜ. የጆሮ ጉትቻዎች በብር ብር ውስጥ በግምት 2.5 ግራም (እያንዳንዳቸው 1.2 ግራም) ይመዝናሉ ፡፡ የጆሮ ጌጦቹ ጀርባዎች ሸካራ ናቸው ፡፡
ሃይቲ በካሪቢያን ባሕር ውስጥ ሂስፓንዮላ በተባለ ደሴት ላይ የሚገኝ አገር ነው። ዋን ከተማው ፖርቶፕሪንስ ሲሆን መደበኛ ቋንቋዎች ፈረንሳይኛ እና የሃይቲ ክሬዮል ናቸው።
ሃይቲ በግብርና ፍሬያማ አገር ሆናለች፣ ለአለም የምታቀርባቸው ዋና ምርቶች በተለይ ቡና፣ ማንጎ፣ ካካው፣ ሙዝ ናቸው። የልብስ ፋብሪካ ኢንዱስትሪ ሰፊ ስለ ሆነ ካናቲራ፣ ሹራብ ወዘተ. ወደ ውጭ አገር ይላካል። እንዲሁም የማዕድን ኢንዱስትሪ በተለይ መዳብና ወርቅ ትልቅ ነው። ሌሎችም ታናናሽ ኢንዱስትሪዎች አሉ።
የሃገራችን ፖለቲካ በፍጥነት በሚለዋወጡና አቅጣጫቸውን ለመተመን በሚከብዱ ሁኔታዎች ውስጥ ይዋኛል። ለእነዚህ በፍጥነት ለሚለዋወጡ ፖለቲካዊ ክስተቶች ገፊው ነገር (driving force የምንለው) ምንድን ነው? ካለን በተለይም ላለፉት ሶስት ዓመታት በተከታታይ በመካሄድ ላይ ያለው ህዝባዊ ኣመጽ ነው።
ይህ ኣመጽ በከፍተኛ ሁኔታ በፖለቲካው ላይ ተጽእኖ እየፈጠረ ነው። በብዙ ሃገራት ህዝቦች በአምባገነን ስርዓት ላይ ሲያምጹ 5 ዋና ዋና ክስተቶች ይፈጠራሉ። ህዝብ እምቢኝ ሲል አገዛዙ መረረኝ ብሎ ሲያምጽ አመጹ ተጽእኖ ፈጥሮበት የሚከሰቱት እነዚህ 5 ጉዳዮች፦
እነዚህ ክስተቶች በህዝብ ኣመጽ ጊዜ የሚከሰቱ ጉዳዮች ናቸው። እነዚህን መመዘኛዎች ይዘን የኢትዮጵያን የሶስት ዓመት ተከታታይ የመረረ ትግል ፍሬ ስንመዝን መጀመሪያ ላይ በጠቅስነው መስፈርት በኩል ከሞላ ጎዳል ተጽእኖው ጎልቶ ይታያል። ገዢውን ፓርቲ ህወሃት ኢሃዴግን በከፍተኛ ሁኔታ ሲመታው ታይቷል። ኢሃዴግ ከህዝቡ ተቃውሞ የተነሳ እንደ ባቢሎን ቋንቋው ሲዘበራረቅ፣ ኣፈ ጉባኤው ሲወድቅ ሲነሳ፣ ስራ ኣስፈጻሚው ለጥፋቱ ሁሉ “ሙሉ ሃላፊነት እወስዳለሁ” ማሩኝ ኣይነት ሲናዘዝ ብዙ ብዙ ሲያደርገው ይታያል። ይህ የህዝብ ማእበል ገዢውን ፓርቲ ክፉኛ ሰንጎ ይዞታል። በርግጠኝነትም ወደፊት በዚህ መልኩ እንዳይቀጥል ኣድርጎታል። የህዝቡ ትግል በዚህ በኩል ጥሩ ውጤት ኣሳይቷል ማለት ይቻላል። ትግሉ ገና ሲቀጥል ደግሞ ገዢው ፓርቲ ኣልማረክም የተባልኩትን ኣላደርግም ብሎ ካመጸ ይህን ፓርቲ እስከ ሃቹ ሊበትነው ይችላል።
ተቃውሞውን ተከትሎ በገዢው ፓርቲ በኩል ለውጦች ኣሉ እንበል እንጂ ታዲያ ለውጡን በጥንቃቀ ማየት በጣም አስፈላጊ ነው። ከገዢው ፓርቲ ኣባል በሆኑት በኦህዴድና በብአዴን ኣካባቢ በተወሰነ ደረጃ ለስላሳ ቃላቶችን መጠቀም ታይቷል። ይህ በርግጥ የህዝብ ተቃውሞ ያመጣው ለውጥ ነው። ይሁን እንጂ ህዝቡ ለሚፈልገው ለውጥ ተስፋ የሚያደርገው እነዚህን ድርጅቶች ኣይደለም። ኢሃዴግ ጥፋቱን ያምንና በምድሪቱ ሰው እንደሌለ በጥልቀት ታድሼ የምቀጥለው እኔው ነኝ ኣይነት ነው ውሳኔው። ለውጡን ከመፍራቱ የተነሳ ከራሱ አባላት መሃል ህዝብ የሚፈልጋቸውን ቋንቋዎች እያናገረ የተበላሸበትን ቅቡልነት (legitimacy) በጥቂቱም ቢሆን ጠጋግኖ እድሜ መግዛት ይፈልጋል። ራሱ ህወሃት በረጅም ገመድ ያሰራቸውን የኦህዴድና የብአዴን ሰዎች ለዚህ ዓላማው ዋና መሳሪያ ኣድርጎ ያያቸዋል። በመሆኑም ህዝቡ ተቃዋሚን ተስፋ እንዳያደርግ ተቃዋሚውን እየመታ ለውጡ ከእጁ ሳይወጣ በቃላት እየደለለ ያለ ምንም መሰረታዊ ለውጥ መዋል ማደር ይሻል።
በቅርቡ በህዝብ ተቃውሞ ሲናጥ የቆየው መንግስት ብዙ እስረኞችን ፈቷል። ሌላው ቀርቶ በኦነግና በግንቦት ሰባት ኣባልነት ተጠርጥረው የተያዙትን ሳይቀር ፈቷል። የኢትዮጵያ ፓርላማ “ኣሸባሪ” ያላቸው ቡድኖች ናቸው እነዚህ ኣካላት። መንግስት ይህን ያህል ከተራመደ በሁዋላ በማግስቱ በመላ ሃገሪቱ ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ ኣወጀ። ይሄ ኣዋጅ ዓለምን ኣስገርሟል ኣስከፍቷል። መንግስት ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ ያወጀበት ምክንያት ኣንደኛ የህዝቡ ጥያቄ ስለገባው ነው። እስረኞችን መፍታት የህዝቡ ጥያቄ ግብ እንዳልሆነ ያውቃል። የሚቀጥለው ጥያቄ ስላስፈራው ነው በድንገት ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ እንዲያውጅ ያደረገው። የህዝቡ ጥያቄ ሃገራዊ መግባባት ይፈጠርና ወደ ምርጫ ገብተን የምንፈልገውን እንምረጥና በመረጥነው እንተዳደር ኢሃዴግ የተባለው ድርጅት በቃን እንደሆነ ገዢው ፓርቲ ተረድቷል። ሁለተኛ ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጁ የሚያሳየው ነገር ጠቅላይ ሚንስትሩ ስልጣን ከለቀቁ በሁዋላ ገዢው ፓርቲ ህዝብ ወደሚፈልገው ለውጥ ለመጓዝ እስካሁን ኣለመወሰኑን ያሳያል። አሁን በሚደረገው የጠቅላይ ሚንስትሩ ምርጫ ምን ኣልባት ከራሱ ኣባላት ውስጥ ትንሽ ቅቡልነት ኣላቸው የሚላቸውን ሊጠቀም ይችል ይሆናል። ያም ቢሆን ግን የህዝቡ ጥያቄ የግለሰቦች ለውጥ ሳይሆን ኣጠቃላይ ሃገሪቱ ሽግግር ያስፈልጋታል ምርጫ እንግባ እስከሚል የሄደ በመሆኑ ማንንም ሾመ ማንን የህዝቡ ጥያቄ እንደማይቆም ስለተረዳ ነው ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ ያወጀው። የሚገርመው ግን ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ የህዝቡን ኣመጽ ይቀለብሳል ወይ? ብለን መጠየቅ ኣለብን። መቼም እስካሁን ድረስ የተደረጉ አመጾች ሁሉ መንግስት ፈቅዶ ኣይደለም። የመከላከያ ሰራዊት በአራቱም ማእዘን እየዞረ ሰልፈኛውን ሲበትን ሲገድል የነበረው ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ ስለታወጀ ኣይደለም። ይህ ኣዋጅ በተግባር የሚያመጣው ለውጥ የለም። ነገር ግን በመርህ ደረጃ ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ የሚታወጀው ህዝቡ የፖለቲካ ለውጥ ስለጠየቀ መሆን የለበትም። በመሰረቱ ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ በዓለም ሃገራት ኣልፎ ኣልፎ ይታወጃል። ለምሳሌ የተፈጥሮ አደጋ ሲገጥም፣ ከፍተኛ ጦርነት ሲመጣ፣ በሰው ሰራሽ ኣደጋ ጊዜ፣ በተላላፊ በሽታ ጊዜ ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ ይኖራል። የኢትዮጵያው የመከላከያ ሚንስትር ስለ ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጁ ሲናገሩ የአስቸኳይ ጊዜ ኣዋጁ መነሻ ህገ መንግስቱን ለመጠበቅ ነው ይላሉ። ይህ መነሻ በራሱ መሰረታዊ ችግር ኣለው።በመሰረቱ የኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ ማለት የህግ ባለሙያዎች እንደሚገልጹት ህጋዊ የሆነ ህገወጥ ህግ ማለት ነው። ይህ ማለት ህብረተሰብን ከኣደጋ ለመጠበቅ ለጊዜው ከህገ መንግስቱ የተወሰኑትን ኣንዳንድ ኣንቀጾች ለጊዜው መሻር ማለት ነው።። ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ መጀመሪያ የሚሰብረው ህገ መንግስቱን ነው። በርግጥ የማይነኩ ኣንቀጾች ቢኖሩም ከዜጎች የእለት ከእለት ህይወት ጋር የተያያዙ ኣንዳንድ መብቶችን ሰብሮ ይታያል። ይሄ ነው ኣንዱ ዋና ጉዳይ። ህዝብ የመናገር ነጻነቴ ተነካ፣ እኩልነት ኣጣሁ፣ መልካም ኣስተዳደር ኣጣሁ ብሎ ሲጠይቅ ህገ መንግስቱ የሚፈቅደውን መብቴን አጣሁ ነው እያለ ያለው። ህገ መንግስታዊ መብቴ ይጠበቅልኝ የሚለውን ህዝብ ኣቶ ሲራጅ ህገ መንግስቱን ለመጠበቅ ኣስቸኳይ ጊዜ ኣውጀናል ቢሉት ራሳቸውን ሰውየውን ግምት ላይ ይጥላል። ህዝብ የታሰሩ ይፈቱ፣ ለውጥ እፈልጋለሁ ሲል አስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ ኣይታወጅም። የአሜሪካ ኤምባሲ የዛሬውን ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ በጽኑ እቃወመዋለሁ ያለው የኢትዮጵያውያን ጥያቄ የለውጥ ጥያቄ በመሆኑ ይህ ጥያቄ የሚፈታው በአፈና ሳይሆን በነጻ ውይይት የበለጠ ነጻነትን በማጎናጸፍ መሆኑን ስለሚያውቅ ነው። በርግጥም በመግለጫው ላይ ለኢትዮጵያ መንግስት የመከረው ይህንን ነው። በዚህ ኣጋጣሚ የአዲስ ኣበባው የአሜሪካ ኤምባሲ ያወጣውን መግለጫ ብዙ ኢትዮጵያውያን አድንቀዋል፣ እውነትም ኣሜሪካ ከኢትዮጵያውያን የለውጥ ጥያቄ ጎን በጽናት ቆማለች እንዲሉ ኣድርጓል። የመናገር መብቴ ይከበር ለሚል ህዝብ ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ ሳይሆን ችግሩን የሚፈታው የበለጠ ነጻነት ነው የሚለው የአሜሪካ ኤምባሲ አሳብ ብሩህ ነው። በዚህ አጋጣሚ የተባበርችው አሜሪካን ክቡር አምባሳደር ማይክል ሬይነርን ከልብ አመሰግናለሁ። ወደፊትም የኢትዮጵያውያን የለውጥ ጥያቄ ምላሽ እስኪያገኝ ከጎናችን እንደሚሆኑ ጥርጥር የለኝም። የኤምባሲው ሙሉ መግለጫ እነሆ
ሁለተኛውን ጉዳይ እንመልከት። በብዙ ሃገራት የህዝቦች ትግል ውስጥ ህዝብ ሲያምጽ ከፍተኛ ሞራል የሚያገኙት፣ የሚነቃቁት፣ በፍጥነት የሚደራጁት ተቃዋሚዎች ናቸው። በዚህ የኢትዮጵያውያን ትግል ወቅት እውነቱን ለመናገር የህዝቡ ትግል ሲያነቃቃው ሞራል እየሰጠው ሲደራጅ ብዙ ኣይታይም። ይሄ ጉዳይ ደግሞ ኣሳሳቢ ነው። ለምን ተቃዋሚው ኣይደራጅም? የህዝቡ ትግል ለምን በሃይል ኣላራመደውም? ካልን ህወሃት ኢሃዴግ በከፍተኛ ሁኔታ ሰርጎ በመግባት ፓርቲዎችን ስላሸመደመደ እስከ አመራር የራሱን ሰላዩች ኣስቀምጦ ስለሚኖር ነው። ኣንደኛው ዋና መንስኤ ይሄ ነው። መንግስት በመድብለ ፓርቲ ርዓት ከመነሻው ኣያምንም። መድበለ ፓርቲን የሚጠቀምበት ለምእራቡ ዓለም ማታለያ ነው። የኢትዮጵያ ደህንነት ሰራተኛ ዋና ስራ ተቃዋሚን ማዳከም ነው። ህወሃት ኢሃዴግ የለውጥ ጥያቄ ከተቃዋሚ ፓርቲዎች ከሚመጣ ይልቅ ከራሱ ከአባለቱ ቢነሳ ይሻለዋል። ከዚህ ኣያያዙ የተነሳ የህዝቡ ተቃውሞ ያየለውን ያህል ተቃዋሚው ሃይል ሲያገኝ ኣልታየም። ፖለቲካው በዘውግና በአንድነት ሃይል መከፋፈሉም ኣንዱ ሌላ ችግር ነው። የሆኖ ሆኖ ግን ተቃዋሚው ኣልወጣም ኣልታየም ማለት የለም ማለት ግን ኣይደለም። ኣንድ ቀን ነጻ ኣየር ቢፈጠር በጥቂት ወራት ውስጥ እንደ ቅንጅት ኣይነት ፓርቲ ተደራጅቶ ህዛብዊ ተቀባይነት ያገኛል። ሶስተኛው ጉዳይ ከተቃውሞ መሃል ኣዳዲስ ትንታግ ፖለቲከኞች መታየት ኣለመታየታቸው ነው። በ1997 ዓ.ም በነበረው ንቅናቄ ጊዜ ኣዳዲስ መሪዎች ብቅ ብለው የህዝቡን ልብ ማርከው ነበር። ህዝቡም እነዚህን ልጆቹን ሲያይ ጊዜ በፍቅር ወደቀ። ለውጥ ያለ ልክ ፈለገ። ይሁን እንጂ ያ መልካም ኣስተዳደር ዴሞክራሲ የተጠማ ህዝብ ያ የለውጥ ወራቱ ተበላሸበት። ዛሬ የሚታየውና ለሶስት ዓመታት የቆየው ህዝባዊ ኣመጽ ኣዳዲስ መሪዎችን በማስተዋወቅና በማውጣት በኩል ጉልህ ውጤቱ ኣይታይም። በዓለም ታሪክ ውስጥ የተነሱ ታላላቅ መሪዎች ህዝባዊ አመጽ የወለዳቸው ናቸው። ማርቲን ሉተር ኪንግ ከሲቪል ራይት ንቅናቄ የተገኘ ምርጥ መሪ ነው። ማንዴላ ከንቅናቄ የወጡ ኣመጽ የወለዳቸው ናቸው። የህዝብ ትግል ሲነሳ ኣዳዲስ መሪዎችን ይፈጥራል ይጨምራል። በዚህ ጊዜ ኢትዮጵያ ውስጥ ይህ ውጤት ጎልቶ ያልታየው እንደተለመደው የህወሃት ደህንነት በተለይ ተኩሮ በዚህ ኣካባቢ ስለሚንቀሳቀስ ነው። ብቅ የሚሉትን እያሰረ፣ ደብዛቸውን እያጠፋ፣ እያሸማቀቀ ስለሚኖር ነው። ይህም ሆኖ ግን ትግሉን እየመሩ ያሉ ቄሮዎች ሲገለጡ ኢትዮጵያውያን የሚኮሩባቸው ናቸው።
አራተኛው ነገር ደግሞ የለሂቁ ክፍፍል መቀነሱ፣ በህዝቡ መካከል ኣንድነት መጠናከሩ መታየቱ ነው። በርግጥ በህዝብ መካከል ከፍተኛ የአንድነት ስሜት ኣይሎ ይታያል። ኣንድ ጊዜ ጎንደር ላይ በነበረ ተቃውሞ ወቅት የኦሮሞው ደም የኔም ነው የሚል ድምጽ ከተሰማ በሁዋላ በኣማራና በኦሮሞ፣ በደቡቡና በሰሜኑ በሁሉም ብሄሮች መካከል ኣንድነቱ ጠንክሮ ይታያል። ይህ የህዝቡ ኣመጽ የሚያመጣው ውጤት ነው። ያለፈው ሶስት ኣመት ኣመጽ ይህን ፍሬ በማሳየቱ ብዙ ሰው ለሃገሪቱ መጻኢ እድል ያለውን ተስፋ ኣብርቶለታል። በሌላ በኩል በለሂቁ መካከል ያለው ክፍፍል መቀነስ ግን ጎልቶ ኣልታየም። በርግጥ የተጀማመሩ ህብረቶች ኣሉ። ይሁን እንጂ እንደ ቅንጅቱ ጊዜ ከፍተኛ የሆነ የለሂቅ ክፍፍል መቀነስ እስካሁን ኣልተመዘገበም። ለዚህ ችግር መንስኤው ያው የመንግስት የደህንነትና የስለላ መዋቅር በዚህ ኣካባቢ ጠንካራ ቤሆኑ ነው። በርግጥ ታዲያ እያደር እየተሻሻለ መሄዱ ኣይቀርም፣ የስለላውን መረብ እየበጠሰ መጠናከሩ ኣይቀርም ብሎ ማመን ይቻላል።
አምስተኛው ጉዳይ የዓለም ዓቀፉን ማህበረሰብ መማረክ ነው። የኢትዮጵያውያን ትግል በዚህ በኩል ተሳክቶለታል። አሜሪካና የአውሮፓ ህብረት በታሪካችን ባላየነው ልክ ይህን መንግስት እየተቃወሙ ከህዝቡ ጥያቄ ጎን ቆመው ሲታገሉ ይታያሉ። አሁን የወጣውን ኣስቸኳይ ጊዜ ኣዋጅ በተመለከተ የአሜሪካን ኤምባሲ በከፍተኛ ሁኔታ ኣልስማማበትም በሚል ሃይለኛ ቋንቋ አውግዞታል። በዲፕሎማሲው መስክ ያፈራነው ፍሬ በዚህ የሚገለጽ ብቻ ሳይሆን H.Res 128 ህግ ሆኖ ይጸድቅ ዘንድ በአሜሪካ ኮንግረስ በሂደት ላይ ነው። በዚህ ደረጃ የዓለም ኣቀፉ ማህበረሰብ በኢትዮጵያወያን የመረረ ተቃውሞ ተማርኳል። ይህ ደግሞ በኢትዮጵያ ውስጥ ለውጥን ለማምጣት ከፍተኛ ሃይል ነው።በአጠቃላይ የህዝቡን ተቃውሞ ስንገመግም አንድነትን እያጠናከረ፣ በአብዛኛው በብሄሮች መካከል ፍቅርን እያሳደገ ነው የመጣው። አልፎ ኣልፎ የሚነሱ የብሄር ግጭቶችም በገዢው ፓርቲ ሆን ተብሎ የተቀነባበሩ ተደርገው በህብረተሰቡ መታየታቸው የሚያሻየው ህዝቡ ኣንድነቱን እያሳደገ በዚህ ትግል ውስጥ ኣንድነቱን ጠብቆ ይዞ እንዳለ ነው። ይህ በጎ ርምጃ ሲሆን በሚቀጥለውም የመጨረሻው የትግሉ ምእራፍ ይህ ኣንድነት መጠናከር ኣለበት። በሁለተኛ ደረጃ የፖለቲካው ለሂቅ ከማንኛውም ጊዜ በላይ ሰርጎ ገቦችን እየመነጠረ እያወጣ ክፍፍሉን መቀነስና ለህዝቡ ተስፋ መሆን ኣለበት። ህዝቡ ከኢሃዴግ መሃል ኣንዱ የተሻለ ቋንቋ ሲናገር ያንን ሰው የሚያሞካሸው ተቃዋሚው ተጠናክሮ ስለማያይ ነውና በዚህ ወቅት ተቃዋሚው መጠናከር ልዩነትን ማጥበብ ኣለበት። ሌላው ጉዳይ አዳዲስ መሪዎችን ማውጣት የህዝቡ ስራ ነው። ታለንት ያላቸውን መሪዎች በተለያዩ ማህበራዊ ኣጋጣሚዎች ማሳደግና መሰባሰቢያ ማድረግ ያስፈልጋል። ፓርቲዎችም ለነዚህ ኣዳዲስ መሪዎች ቦታ መስጠት በኣዳዲስ ኣስተሳሰቦች መራመድ ያስፈልገናል። የዓለም አቀፉ ኮሚኒቲም ትግሉን አጠናክሮ እንዲቀጥል የዲፕሎማሲ ትግላችንን መቀጠል ነው።
የሲዳማ ሕዝብ በፀሀይ፣ በጨረቃና በክዋክብት ረቂቅ ተፈጥሯዊ ዑደት ያለውን ጥልቅ አጽናፈ ዓለም በመመርመር፥ ዘመንን የሚቀምርበት ጨምበላላ የሚደነቅና የሁላችንም ኩራት የሚሆን ጥበብ ነው ብለዋል ጠቅላይ ሚኒስትሩ።
ይህን ውብ በዓልና የአከባበር ስርዓቱን ለዘመናት ጠብቆ በማቆየት ለዚህ ዘመን የሃገርና የዓለም ህያው ሀብት እንዲሆን ላደረገው፥ የሲዳማ ሕዝብም ከፍ ያለ ክብርና አድናቆታቸውን ገልጸዋል።
ለተከታታይ ሁለት ሳምንታት በተለያዩ ዝግጅቶች የሚከበረው የሲዳማ ብሔር ዘመን መለወጫ ፊቼ ጨምባላላ በዓል፥ በተባበሩት መንግስታት የትምህርት፣ የሳይንስና ባህል ድርጅት (ዩኔስኮ) በ2008 ዓ.ም. በማይዳሰስ ቅርስነት መመዝገቡ ይታወሳል።
ኪምቤርሊ, ደቡብ አፍሪካ, በዓለም ላይ ትልቁ የፒዛን ሚዛን ወይም "ትላልቅ ሉል" ተብሎ ይጠራል. በሰዎች የተቦረቦረ እና ትልቅ ስለሆነ ከቦታ ውስጥ ይታያል, ጉድጓዱ የዓለማችን ትልቁ የዲዛይኖች እና የ De Beers ስሙ በመላው ዓለም የታወቀ ነው.
በኪምበርሊ ጎብኚዎች ስለአካባቢው እና በአፍሪካ ውስጥ የአልማዝ ማዕድን ታሪክን የ 17 ደቂቃ ፊልሞችን መመልከት ይችላሉ. በተጨማሪም ትልቁን የውሃ እንፋሎት ለመመልከት በእንጨት ወለሉ ላይ በእግር ይጓዛሉ, በእውቀቱ አስከሬን ውስጥ ይጓዛሉ, ትክክለኛ ቀለማት እውን ለማየት እና ትንሽ ሙዚየም ይጎብኙ. በተለይም እስከ 1883 ድረስ ፍለጋዎች በተገኙበት ጊዜ ከአልሜላዎች ውስጥ አልማዝ በድብቅ ለማስገባት አንዳንድ የማዕድን ቆፋሪዎች ይጠቀሙበት የነበረውን የተሰራውን መጽሐፍ ቅዱስ በጣም እንወደዋለን.
በተጨማሪም ካምቤሊ ጥሩ የማዕድን ማውጫ ከተማ በነበረበት ወቅት ካፌ, የስጦታና የጌጣጌጥ መደብሮች እንዲሁም በርካታ ሕንፃዎችና ቅርሶችም አሉ. ጎብኚዎች የቢሮውን ከተማዎች ባዶ የተሸፈኑባቸውን መንገዶች ይራመዱ እና የዲ ቢርስ ቤተሰቦች ወደሚኖሩበት መጠነኛ ቤት ይግቡ.
ይህ ካርታ ጎብኚዎች ስለ ትልቁን ሉል ዙሪያ ሊስሯቸው የሚችሉትን ነገሮች እንዲረዱ ያስችላቸዋል. የኪምበርሊ ሥራ ከሚሰራበት ከተማ ጋር ነዋሪዎችን በማገልገል የተለያዩ ሱቆች እና ሌሎች አስፈላጊ ነገሮችን በሚያስገኝ ከተማ ውስጥ ከሚገኙበት ጊዜ ጀምሮ የመጀመሪያ እና ዳግም የተፈጠሩ መዋቅሮችን ያካትታል.
የኪምበርሊይ ዲዝም ሙዚየም ስለ አልማዝ ማዕድን ታሪክ ያብራራል እና ከጥንት ቀናት ጀምሮ አርኪዎችን ያቀርባል. ብዙ ጎብኚዎች ነፃ ናሙናዎች ይገኛሉ. እነሱ አይደሉም.
በአስከፊው መሠረት "ይህ ቤት በ 1877 በእንግሊዝ ውስጥ የተካነ ነበር, ከባህር ተሻግረው እስከ የአልማድ ሜዳዎች ድረስ በከብት ጓንጉር እና በ 14 ፔኒድ ጎዳና ላይ የተገነባው.መጀመሪያው የተመዘገበ ባለቤት አቶ አጄ ፒተሰን".
የዴምበርሊ አልማዝ ማዕድናት ዴ ቢርስ የተባለውን እንግሊዛዊ ሰው ሲሲል ሩዴስ አስገኝቷል. ኩባንያው ምናባዊ ተፅዕኖ ፈጠራ ሆኗል. በአሁኑ ጊዜ ደቡባዊ አፍሪካን ዚምባብዌ እና ዛምቢያን ያካተተ ንጉሠ ነገሥቱ ሮድስ እና የእንግሊዝ ደቡብ አፍሪካ ኩባንያ ነው.
ንሃገራዊት ጋንታ ወኪሎም ኣብ ዙር ጋቦን ካብ ዝሳተፉ ዘለዉ ሽዱሽተ ተቐዳደምቲ፣ ኤልያስ ኣፈወርቂ (ወዲ ቐሺ)፡ ሜሮን ኣብርሃም (ሸቃ)፡ ዓወት ሃብቶምን ዮናታን ሃይሉን፡ ኣብ ውድድር ሻምፕዮን ኣፍሪቃ ተጸሚዶም ዝቐነዩ ተቐዳደምቲ ኮይኖም፡ ዘመንፈስ ሰለሙንን ሳይሞን ሙሴን ድማ፡ ተሓዊሶሞም ኣለዉ።
ብዘይካ’ዚ’ውን፣ ክልተ ኤርትራውያን፣- ተስፎም ዑቕባማርያም ንጃፓናዊት ክለብ ኢንተርፕሮ ሳይክሊንግ ኣካዳሚን፡ ሜሮን ተሾመ ድማ ንጀርመናዊት ክለብ ባይክ አይድን ወኪሎም ኣብዚ ዙር ኣብ ምቅድዳም ይርከቡ።
እና አለነ 0 የዩ ኤስ ጠረፍ ላይ ያሉ ደሴቶች በጣም ጥሩ ነፃ የቪፒአይ አገልጋይ. ይሄ የቅርብ ጊዜ የቪፒኤን ዝርዝር ነው, እና አንተን ለመርዳት ተስፋ አለኝ.
በሙሉ ስሙ ሮናልዶ ዴ አሲስ ሞሪዬራ ተብሎ ቢጠራም በዓለም ዙርያ ሮናልዲንሆ ጎቾ በሚል ስሙ ይታወቃል፡፡ በፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጨዋችነት የመጨረሻ የክለብ ጨዋታውን በብራዚሉ ፍላሚንጎ ከ2 ዓመታት በፊት ያደረገ ቢሆንም በኦፊሴላዊ ደረጃ ጫማዎቹን በመስቀል ከእግር ኳስ መሰናበቱን በይፋ ያስታወቀው በሳምንቱ አጋማሽ ላይ በ37 ዓመት እድሜው ነው፡፡ ማናጀሩ እና ታላቅ ወንድሙ የሆነው ሮበርቶ አሲስ ባለፈው ማክሰኞ በብራዚሉ ጋዜጣ ኦግሎቦ ባሰፈረው ኦፊሴላዊ መግለጫ ሮናልዲንሆ ጫማዎቹን በመስቀል እግር ኳስን እንደተሰናበተ ያረጋገጠ ሲሆን ራሽያ ከምታስተናግደው 21ኛው የዓለም ዋንጫ በኋላ ከረጅም ጊዜ ስፖንሰሩ ናይኪ ጋር በመተባበበር በስሙ መታሰቢያነት ልዩ ዝግጅቶችና ኳስ ጨዋታዎች በብራዚል፤ አውሮፓ እና ኤሽያ በመዘዋወር እንደሚካሄዱም አስታውቋል፡፡
የዓለም እግር ኳስ በየታሪክ ምዕራፉ በርካታ ታላላቅ ተጨዋቾችን አይቷል፡፡ ፔሌ፤ ማራዶና፤ ክሩፍ፤ ፕላቲኒ፤ ሮናልዶ፤ ዚዳን… ከእነ ሜሲ፤ ሮናልዶ እና ኔይማር በፊት ደግሞ ሮናልዲንሆ ነበር፡፡ የእግር ኳሱ ዓለም ሮናልዲንሆን በአዝናኝና አስደሳች ችሎታዎቹ ለይቶ ያስታውሰዋል። ሮናልዲንሆ በክንፍ፤ በአማካይ እና በአጥቂ መስመር መጫወት የሚችል ሁለገብ ኳስ ተጨዋች በመሆኑ እውነተኛ 10 ቁጥር በሚል ተደንቋል፡፡ በቆሙ ኳሶችን አጠቃቀሙ ልዩ ተሰጥኦዎቹን በተደጋጋሚ ያሳየ ሲሆን በተለይ በቅጣትና በኢሊጎሬ ምቶቹ የተካነ ነበር፡፡ በግራም በቀኙም የሚጫወት፤ ምርጥ የቴክኒክና የፈጠራ ችሎታ የታደለ፤ ቅልጥፍና ሚዛን ያለው፤ ኳስ በማንከባለለል እና አብዶ በመስራት የላቀ ነበር፡፡ የሮናልዲንሆ ችሎታ በልጅነቱ ከተጫወታባቸው ጎዳናዎች አንስቶ በትልልቅ ስታድዬሞች፤ በልምምድ ሜዳዎች፤ በፉትሳል ሜዳዎች፤ በባህር ዳርቻ አሸዋማ ሜዳዎች ላይ ያው ተመሳሳይ ነው፡፡ በጣም አስደናቂና አስገራሚ ጎሎችን በተደጋጋሚና በብዛት በማስቆጠርም የሚታወስ ነው፡፡ በብሄራዊ ቡድንና በክለብ ደረጃ ባሳለፈባቸው የተጨዋችነት ዓመታት በመቀስ ምት፤ በቮሊ፤ በተረከዝ ምት፤ ከረጅም ርቀት በተመጠኑ ሹቶች፤ በርካታ ተጨዋቾችን እንዲሁም ግብ ጠባቂን አታልሎ በማለፍ የማይረሱ ጎሎችን በብዛት አስመዝግቧል፡፡ የተለያዩ የሰውነት ክፍሎቹን በመጠቀም ኳስን በልዩ ሁኔታ በሚያቀብልበት ተሰጥኦውም ስሙ የሚጠቀስነው፡፡ በጀርባው፤ በትከሻ ምርጥ ኳሶችን ሲያቀበልም አጋጥሟል፡፡ ብራዚላዊው ቶስታኦ ባንድ ወቅት የሮናልዲንሆን ብቃት ሲገልፅ ‹‹የሬቨሊኖ ኳስ የማንከባለል ችሎታ፤ የጌርሰን እይታ፤ የጋሪንቻ የጥንካሬና የደስታ መንፈስ፤ የጀርዚንሆ ፍጥነት፤ የሮናልዶ ተሰጥኦ፤ የዚኮ ቴክኒካል ብቃት እና የሮማሪዮ ፈጣሪነት ያዋሃደ ነው›› ብሏል፡፡
የፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጨዋችነቱን በ18 ዓመቱ በብራዚሉ ክለብ ግሬሚዮ በ1998 እኤአ ላይ የጀመረ ሲሆን እስከ 2015 እአኤ ድረስ 18 ዓመታት በክለብ ደረጃ ተጫውቷል፡፡ በደቡብ አሜሪካ ብራዚል፤ በአውሮፓ በፈረንሳይ፤ ስፔንና ጣሊያን እንዲሁም በሰሜን አሜሪካ ሜክሲኮ በሚገኙ ክለቦች ነው፡፡
የተጨዋቾች የዝውውር ገበያን በሚያሰላው ትራንስፈርማኬት ድረገፅ እንደተመለከተው በተጨዋችነት ዘመኑ ከአንድ ክለብ ወደ ሌላ ክለብ ባደረጋቸው ዝውውሮች ከ61 ሚሊዮን ዶላር በላይ ገቢ አግኝቷል፡፡ በ2001 እኤአ ላይ ከብራዚሉ ክለብ ግሬምዮ ወደ ፈረንሳዩ ፒ ኤስጂ ሲዛወር በ6 ሚሊዮን ዶላር፤ በ2003 እኤአ ከፈረንሳዩ ክለብ ፒኤስጂ ወደ ስፔኑ ባሴሎና ሲዛወር 40 ሚሊዮን ዶላር፤ በ2008 እኤአ ከስፔኑ ባርሴሎና ወደ ጣሊያኑ ኤሲ ሚላን ሲዛወር 31 ሚሊዮን ዶላር እንዲሁም በ2011 እኤአ ላይ ከኤሲ ሚላን ወደ ብራዚሉ ፍላሚንጎ ክለብ ሲዛወር 3.7 ሚሊዮን ዶላር የዝውውር ሂሳብ ተከፍሎበታል፡፡
በክለብ ደረጃ በተጫወተባቸው 18 የውድድር ዘመናት ካገኛቸው ዋንጫዎች መካከል በ2001 እኤአ የአውሮፓ ኢንተርቶቶ ካፕን ከፈረንሳዩ ፒኤስጂ ጋር ማግኘቱ የመጀመርያ ነው፡፡ ከስፔኑ ክለብ ባርሴሎና ጋር ሁለት የላሊጋ ዋንጫዎችን በ2004-05 እና በ2005 -06 እኤአ ፤ የስፓኒሽ ሱፕር ካፕ ሁለት ዋንጫዎችን በ2005 እና 2006 እኤአ እንዲሁም የአውሮፓ ሻምፒዮንስ ሊግ ዋንጫን በ2005 -06 እኤአ ላይ በመጎናፀፍ ተሳክቶለታል፡፡ ከጣሊያኑ ክለብ ኤሲ ሚላን ጋር የሴሪኤ ስኩዴቶ ክብርን በ2010 -11 እኤአ የተቀዳጀ ሲሆን፤ ከብራዚሉ ክለብ አትሌቲክ ሚኒዬሮ ጋር በ2013 የኮፓ ሊበርታዶስ እና በ2014 የሪ ኮፓ ሱዳሜሪካና ዋንጫዎችን ለማሸነፍ ችሏል፡፡
በአጠቃላይ ሮናልዲን በክለብ ደረጃ በተጨዋችነት ባሳለፈባቸው 18 የውድድር ዘመናት በ441 ጨዋታዎች ተሰልፎ 280 ጎሎች አስመዝግቧል፡፡ የሚከተሉት በኦፊሴላዊ ደረጃ የተመዘገቡ ናቸው፡፡
ሮናልዲንሆ በብራዚል ብሄራዊ ቡድን በተለያዩ የእድሜ ደረጃዎች ለ15 ዓመታት የተጫወተ ሲሆን በ1999 እኤአ ኮፓ አሜሪካን፤ በ2002 እኤአ የዓለም ዋንጫን፤ በ2005 እኤአ የፊፋ ኮንፌደሬሽን ካፕን፤ በ1999 እኤአ አሜሪካን ካፕ እንዲሁም በ1997 በፊፋ ሀ-17 የዓለም ሻምፒዮን ዋንጫን መጎናፀፍ ችሏል። በዋናው የብራዚል ብሄራዊ ቡድን በ97 ጨዋታዎች ተሰልፎ ያስመዘገባቸው 33 ጎሎችን ናቸው፡፡
ሮናልዲንሆ ከ10 በላይ ትልልቅ የኮከብ ተጨዋች ልዩና የክብር ሽልማቶችን የተሸለመም ነው፡፡ በዓለም አቀፉ የእግር ኳስ ማህበር ፊፋ የዓለም ኮከብ ተጨዋች ለሁለት ጊዜያት በ2004 እና በ2005 እኤአ ላይ፤ በዎርልድ ሶከር መፅሄት የዓመቱ ኮከብ ተጨዋች በ2004 እና 2005 እኤአ ላይ፤ የፍራንስ ፉት ቦል የወርቅ ኳስ ተሸላሚ በ2005 እኤአ፤ የፕሮፌሽናል እግር ኳስ ተጨዋቾች ማህበር ፊፍፕሮ የዓመቱ ኮከብ ተጨዋች በ2005 እና 2006 እኤአ ፤ በ1999 እኤአ በኮከብ ተጨዋችነት የወርቅ ኳስ በኮከብ ግብ አግቢነት የወርቅ ጫማ በኮንፌደሬሽን ካፕ ላይ፤ የቦላ ዴፓርታ ልዩ ሽልማት በ2000 ፣2011ና 2012 እኤአ ላይ ፤ በላሊጋ ምርጥ የውጭ ተጨዋች በ2004 እና በ2006 እኤአ መሸለሙ የሚጠቀሱ ናቸው፡፡ በተጨማሪም በብራዚል የእግር ኳስ ሙዚዬም፤ በኤሲ ሚላንና የባርሴሎና ክለቦች የዝና መዝገብ ስሙ በወርቃማ ቀለም የሰፈረለት ነው፡፡
በእግር ኳስ ስፖርት በሜዳ ውስጥ እና ከሜዳ ውጭ ትርፋማ ከሆኑ ተጨዋቾችም ግንባር ቀደም ተጠቃሹ ነው፡፡ በ2017 በእግር ኳስ ያካበተው የሃብት መጠን እስከ 96 ሚሊዮን ዶላር መድረሱን የተለያዩ መረጃዎች ያወሱ ሲሆን በትልልቆቹ የአውሮፓ ክለቦች ይጫወትባቸው በነበሩት የውድድር ዘመናት ከደሞዝ፤ ከተለያዩ የቦነስ ክፍያዎች፤ ከስፖንሰርሺፕ እና የንግድ ገቢዎች በዓመት እስከ 24 ሚሊዮን ዶላር ይከፈለው ነበር፡፡ ከበርካታ ዓለም አቀፍ ኩባንያዎች ጋር በስፖንሰርሺፕ እና በተለያዩ የንግድ ውሎች በመስራት ከፍተኛ ደረጃ ላይ ሊደርስ የበቃም ነበር፡፡ በተለይ በ2006 እኤአ ላይ ከፔፕሲ፤ ከኮካኮላ፤ ከኢኤስፖርትስ ከጋቶርዴ እና ዳኖኔ ከተባሉ ኩባንያዎች ጋር በመስራት በአንድ የውድድር ዘመን ከ19 ሚሊዮን ዶላር በላይ ገቢ ማግኘቱ የሚጠቀስ ይሆናል። በርካታ የፔፕሲ ኩባንያ ማስታወቂያዎችን ከዴቪድ ቤካም ፤ ቲዬሪ ኦንሪ እና ሊዮኔል ሜሲ ጋርም ሰርቷል፡፡
የስፔኑ ክለብ ባርሴሎና ኦፊሴላዊ አምባሳደር ሆኖ የሚያገለግል ሲሆን ከ2006 እኤአ ወዲህ በተባበሩት መንግስታት የህፃናት መርጃ ድርጅት ዩኒሴፍ የህፃናት ፈንድ ኦፊሴላዊ አምባሳደርም ነው፡፡
የአብዶ ችሎታዎቹን፤ ልዩ ልዩ ተሰጥኦዎቹን፤ ምርጥ ጎሎቹን እና በጨዋታ ላይ ያሳያቸውን ተዓምራዊ ቅፅበቶቹን በማህበራዊ ሚዲያዎች ለዓለም ህዝብ በማቅረብም ስሙ የሚነሳ ነው፡፡ ከ2000 እኤአ ወዲህ በዩ ቲውብ ድረገፅ መሰቀል የጀመሩት የሮናልዲንሆ በእግር ኳሱ ዓለም ፈርቀዳጅ ያደርጉታል፡፡ በተለይ በአንድ ወቅት ለአሜሪካው የስፖርት ትጥቅ አምራ ኩባንያ ናይኪ ከኮርና የግብ አግዳሚን ለሶስት ጊዜያት አከታትሎ በኳስ እየመታ ያሳየው ትርኢት በዩ ቲውብ ለመጀመርያ ጊዜ ሲለጠፍ ከ1 ሚሊዮን በላይ እይታ ማስመዝገቡ የሚጠቀስ ነው፡፡ በስፖርቱ ዓለም በማህበራዊ ሚዲያዎች ባለው እውቅና ከሮናልዶ፤ ሜሲ፤ ቤካም፤ ኔይማርና ካካ ቀጥሎ በ6ኛ ደረጃ የሚጠቀስ ሲሆን 31 ሚሊዮን የፌስቡክ አድናቂዎች አሉት፡፡
የእግር ኳሱ ዓለም ፔሌን ከሮናልዶ፤ ክሩፍን ከፕላቲኒ እንዲሁም ሜሲ ከሮናልዶ ሲያነፃፅር ይታወቃል፡፡ ሮናልዲንሆ በአቻነት በተደጋጋሚ ይነፃፀር የነበረው ከዚነዲን ዚዳን ጋር ነው፡፡ ሁለቱም በአጥቂ እና አማካይ መስመር የሚጫወቱ፤ ለየቡድናቸው መነቃቃት በሚፈጥሩበት ስብዕናቸው፤ በግል ጥረታቸው ቡድናቸውን ውጤታማ በማድረጋቸው በጥሩ የቡድን ስሜት መሪ ሆነው በመስራታቸው ይመሳሰላሉ፡፡
በአጠቃላይ ግን ሮናልዲንሆ ከዚዳን ብበዙ ነገሮች የተሻለ ነው ለማለት ይቻላል፡፡ በሁለቱም የክንፍ መስመሮች ተቀላጥፎ እና ፈጥኖ ስለሚጫወት፤ ተከላካዮችን በሚያምስበት የአብዶ ችሎታው፤ በየጨዋታው በሚፈጥራቸውና በሚቀያይራቸው ኳስ የማታለል ተሰጥኦዎቹ እንዲሁም ብዙ ጎሎችን በማስቆጠር ማለት ነው፡፡ በጎሎች ብዛት ብቻ ሳይሆን የማይረሱና ድንቅ ጎሎችን በማግባትም ዚዳን ቀርቶ ሌላ የሚስተካከለው የለም፡፡ ዚዳን ከሮናልዲንሆ ተሽሎ ሊጠቀስ የሚበቃው ጫማውን ከሰቀለ በኋላ ወደ አሰልጣኝነት ሙያው ገብቶ በአጭር የስራ ዘመናት የላቀ እና ታሪካዊ ስኬቶችን በማስመዝገቡ ይሆናል። የፖርቱጋና የባርሴሎና እውቅ አማካይ የነበረው ዴኮ በአንድ ወቅት ሲናገር‹‹ ሮናልዲንሆ ከሜሲና ከሮናልዶ እጅግ የላቀ ተሰጥኦ አለው፡፡ ችሎታ ተፈጥሯዊ ነበር፡፡ ኳስ አቀብለው በእንቅስቃሴው እና በሚያቆጥረው ጎል ከሌላ ዓለም የመጣ በሚመስል ብቃት ይጠቀምበታል።›› ሲል መስክሮለታል፡፡
ሮናልዶ ሊውስ ናዛሪዮ ዴሊማ ‹‹ሞክሼ ሆነን በርካታ የታሪክ አጋጣሚዎችን ማሳለፋችን ትልቅ ክብርሬ ነው፡፡ የኳስ ጥበብ እና ደስታን ከአንተ ጋ አሳልፈናል፡፡ አመሰግናለሁ ሮናልዲንሆ››
ሪካርዶ ካካ ‹‹የአንተን ጨዋታ መመልከት ፀጋ ነው። ከጎንህ ተሰልፌ በመጫወቴ እና ዋንጫዎችን በማሸነፌ ትልቅ ክብር ይሰማኛል፡፡ በቀጣይ የህይወት ምዕራፍህ ስኬት ንእመኝልሃለሁ፡፡ የህይወት ዘመን አጋሬ፤ ጎውቺንሆ››
ካርሎስ ፒዮል ‹‹በጋራ መጫወታችን ትልቅ ስጦታ ነው፡፡ አንተ ደስታን ሰጥተሀናል፡፡ በስኬት የተሞላ ምዕራፍ ፈጥረህልናል፡፡ ሁሌ ትዝ የሚለኝ ወደ ሜዳ ስንገባ ‹‹አንተ ተከላከል እኔ አጠቃለሁ›› የምትለኝ ነው፡፡ አመሰግናለሁ ጓዴ››
ሊዮኔል ሜሲ ‹‹ሁሌም እንደምናገረው ከጎንህ ሆኜ ብዙ ተምሬብሃለሁ፡፡ ዕድለኛ ሆኜ ጋር ብዙ ታሪኮችን አብሬህ በማሳለፌ እጅግ በጣም የምደሰትበት ልምድ ነው፡፡ ከኳስ ጋር ባለህ ተሰጥኦ ብቻ ሳይሆን በታላቅ ስብዕናህ አከብርሃለሁ፡፡ እግር ኳስን ብትሰናበትም ማንም ፈገግታህን ሊረሳው አይችልም፡፡ ሁሉም ምርጥ ይሁንልህ ሮኒ››፡፡
ኔይማር ‹‹ካንተ ጋር የተጋራኋቸው ታሪኮች ስለነበሩኝ እጅግ ክብርና ደስታ ይሰማኛል፡፡ የእግር ኳስ ጥበብ ላይየሰራሀውን ሁሉ ማንም አይስተካከለውም፡፡ ለስፖርቱ አፍቃሪዎች ላበረከትከው ሁሉ ምስጋና ይገባሃል፡፡››
የወባ መድኃኒትን ለኮቪድ 19 ሕክምና ማዋል ይቻላል? “ምን ይቀርብናል?” ይላሉ የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትረምፕ። “የለም፤ ፍቱን ስለመሆኑ ማረጋገጫ የለንም” የሚሉም አሉ _ ከሕክምናውና ከምርምሩ ዓለም ቤተሰቦች መካከል ያሉ።
Previous Postበዋሽንግተን ዲሲ የህሊና እስረኞች እነ እስክንድር ነጋ እንዲፈቱ የሚጠይቅ ሰላማዊ ሰልፍ ተካሄደ። አማራ ሚዲያ ማዕከል/አሚማ የካቲት 16 ቀን 2013 ዓ.ም አዲስ አበባ ሸዋ የባ…
ኢትዮጵያ ከህውሃት ጁንታ ጋር የገባችበት የህግ ማስከበር እንቅስቃሴ፣ የጊዜ ፍጥነትና ጥንቃቄ የሚጠይቅ ነው። ፍጥነቱ የሚያስፈልገው የህግ ማስከበር ስራው በዘገየ ቁጥር የሶስተኛ ወገን ፍላጎትና ጣልቃ ገብነት መጨመሩ አይቀሬ በመሆኑ ነው፡፡ ይህ ፍላጎትና ጣልቃ ገብነት አንድም አረመኔውን ጁንታ ለማዳንና የኢትዮጵያን ህመም ለማራዘም አሊያም የኢትዮጵያን ክፍተት በመጠቀም ለራሳቸው እኩይ ዓላማ የሚሰሩ አካላት በመኖራቸው ነው። በተጨማሪም ኦፕሬሽኑ በረዘመ ቁጥር ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች ላይ አሉታዊ ተፅእኖ መፍጠሩ የማይቀር መሆኑ ነው፡፡ በሌላ በኩል ጥንቃቄ ወሳኝ ነገር ነው። ጥንቃቄ፤ ኢትዮጵያ ያለችበትን አውድ በመረዳት ኪሳራን የሚቀንስ አደራረግን ወይም አሰራርን መከተል ነው። ይህ ጥንቃቄ በሁሉም የአገሪቱ ክፍሎች ጸጥታውን በማጠናከርና ህዝብን በማሳተፍ የጎሉ ችግሮች እንዳይፈጠሩ ሊተገበር የሚገባው ጉዳይ ነው፡፡
ባለፈው ማክሰኞ ህዳር 1 ቀን 2013 ዓ.ም ሌተናል ጄኔራል ባጫ ደበሌ፣ የህውኃት ጁንታ ቡድን በመከላከያ ሰራዊቱ ላይ ያደረሰውን ጭካኔ የተሞላበት ድርጊት ሲናገሩ እጅግ አዝነናል፤ ይህም ሳይበቃ በማይካድራ በንጹሐን ዜጎች ላይ ጭፍጨፋ መፈፀሙን ሰምተናል፡፡ የህውኃት ጁንታ ሦስት ቦታ የተሳለ ሰይፍ አለው!
አንደኛው የሰይፉ ስለት ሞራል የለሽ (moral insanity) መሆኑ ነው፡፡ “ትክክልና ስህተት” (right and wrong) ብሎ ማመዘን የለም፤ ቅንጣት ታክል የጥፋተኝነት ስሜት አይሰማውም (a complete lack of guilt) --- የanti-social personality disorder ወይም የpsychopathic inferiority ሰለባ ነው፡፡ ውሸትንና ክህደትን እንደ ውሃ ይጠጣል (repeated lying)፤ በሌላ ሰው ጫማ ውስጥ ሆኖ ማየት አይችልም፤ ጭካኔው ወደር የለውም፤ ያዋጣኛል ያለውን አስልቶ ያደርገዋል፡፡ (lack of empathy, remorselessness, and manipulative) ይህ ከባድ የሰይፉ ጫፍ ነው፡፡ የዚህ ሰብእና ቀውስ ሰለባ የሆኑ ግለሰቦችና ስብስባቸው መጠነ ሰፊ የሆነ ህመምና ስቃይ በህብረተሰብ ላይ ያደርሳሉ፤ ወንጀለኞች የምንላቸው ሰዎች ከሚያደርጉት ብልጫ ያለው ወንጀል ይሰራሉ (---cause a considerable amount of distress in society---the offending psychopath commits more offences than the average criminal)፡፡ ይህኛው የሰይፍ ጫፍ የህውኃት ጁንታ ለሚያደርገው ነገር ሁሉ ጋሻው ነው፡፡ ይሄ አስተሳሰብ መሬት ሲወርድ (ሲተገበር) የሚፈጥረውን ጉዳት ልብ ማለት ያስፈልጋል!
ሁለተኛው የሰይፉ ስለት የህወኃት ጁንታ ከራሱ ጋር በፍቅር የወደቀ መሆኑ ነው፡፡ በግሪክ የሚነገር አፈ ታሪክ አለ፤ ናርሲሰስ (Narcissus) የተባለ በውሃ ገንዳ ውስጥ ካየው ከራሱ ምስል ጋር በፍቅር የወደቀ ሰው ነበር፡፡ ራሱን መላልሶ መላልሶ በማየት ፍቅር ይጠመዳል፤ ከዚህ መላቀቅ ያቃተው Narcissus ተስፋ በመቁረጥ ለሞት እንደተዳረገ ይነገራል፡፡ የህውኃት ጁንታ በራሱ ፍቅር ወድቋል፡፡ ሰው ራሱን ብቻ ሲመለከት ከራሱ ውጪ ያለውን ማየት አይችልም፡፡ አድራጊና ፈጣሪ እሱ ብቻ ነው። ችሎታ ያለው፤ የማይሳነውና ጀግናው ራሱና ራሱ ብቻ ነው፡፡
Narcissus ታዲያ አንድ የሰብዕና ቀውስ አስተዋውቆናል፡፡ Narcissistic personalities ይባላል ወይም ናርሲዝም ልንለው እንችላለን፡፡ ባህርያቱን እንያቸው፡- ከመጠን በላይ የሆነ ለራስ የሚሰጥ ግምትና አፈፃፀም(inflated sense of personal worth and accomplishment)፤ “ልዩ ነኝ” የሚል እምነት (convinced of their own uniqueness)፤ ሌሎችን የሚቀበሉት “ልዩ እና አዋቂ” መሆናቸውን እስካወደሱና እስከተቀበሉ ድረስ ብቻ መሆኑ (---Contempt and value others only so long as they serve as an admiring audience for the narcissistic personalities’ apparent brilliance and genius )፤ የራሳቸውን ፍላጎት ብቻ ለማሳካት የተጠመዱ መሆናቸው፤ “ከኔ የሚሻል የለም” የሚል አስተሳሰብ ሰለባ ናቸው። በዚህም ምክንያት ምክር አይሰሙም፤ ራሳቸውን የበላይ እስካላደረጋቸው ድረስ ውይይትን አይቀበሉም፤ “እኔ፣ ለእኔ፣ በእኔ፤ ከእኔ” የሚል ስግብግብነት የተጠናወታቸው ናቸው፡፡ ይህ ቀውስ ከምን ይመነጫል? አንዳንዶች እንደሚሉት (Kernberg, 1975 and Kohut, 1977)፤ ከፍተኛ የሆነን የዝቅተኝነት ስሜትና የዋጋ ቢስነት ስሜትን ከመከላከል የሚመነጭ የማንነት ቀወስ ነው፡፡ --these theorists argue that the narcissistic person’s grandiosity and sense of entitlement are actually a defense against underlying feelings of inferiority and worthlessness. ይህ እንግዲህ ጥልቅ ከሆነው ዋጋ ቢስነት ስሜት ለመውጣት ሲባል፣ ከፍተኛ ያልተገባ ዋጋ ለራስ ከመስጠት ጋር የሚያያዝ ነው። በነገራችን ላይ የዚህ ቀውስ ሰለባዎች ከፍተኛ የሆነ ትኩረት የመፈለግ ነገር ይታይባቸዋል፤ ጭር ሲል አይወዱም። ስለ እነሱ እንዲወራ፤ ስለ እነሱ እንዲነገር ይፈልጋሉ--ይህ ጠባያቸው ---attention seeking grandiosity ይባላል፡፡
ይህ የህውሃት ጁንታ ሁለተኛው የሰይፍ ስለት ቀላል አይደለም፡፡ “ያበጠ ይፈንዳ”፤ “እኔ ከሞትኩ ሰርዶ አይብቀል”፤ “ለጥምቀት ያልሆነ ቀሚስ ይበጣጠስ” ከሚሉ አገራዊ አባባሎች ከአሉታዊ ገፅታቸው ጋር ከፍተኛ ዝምድና አለው፡፡ ይህንን ስነልቦና የተጎናጸፈ ግለሰብም ይሁን ቡድን የሚያጠፋው ጥፋት ወደር የለውም፡፡ ምክንያቱም ጭካኔ የተሞላበት ድርጊትን ለመፈፀም ድፍረት አለው፤ ለሱ ያልሆነ ማንኛውም ነገር ለሌላው እንዳይሆን ያደርጋል፡፡
የህውሃት ጁንታ ሶስተኛው የሰይፉ ስለት ወደ ኒኮሎ ማካቬሊ ይወስደናል፡- ኒኮሎ ማካቬሊ የፃፈው The Prince የተሰኘው መጽሐፍ፣ በዓለም ላይ ብዙ አምባገነኖችን አፍርቷል፡፡ ሥልጣን ላይ እንዴት መውጣት እንደሚቻልና ሥልጣንን ዝንተ ዓለም ተቆጣጥሮ መቆየት እንዴት እንደሚቻል የሚያስረዳ ትውልድ ገዳይ መፅሐፍ ነው፡፡ ለአብዛኞቹ የአፍሪካ መሪዎች ይህ መጽሐፍ እንደ መጽሐፍ ቅዱስ ወይም እንደ ቁራን እለት ተእለት የሚያሰላስሉትና የሚተገብሩት ነው ይባላል፡፡ ከዚህ ትምህርትና እውቀት የሚመነጨው የአስተሳሰብ ብልሹነት ማካቬሊዝም ሲባል፣ የቀውሱ ሰለባ የሆኑት ሰዎች ማካቬሊያንስ ወይም ማካቬሊስትስ ይባላሉ፡፡ ባህርያቱን እንያቸው፡- የሚያደርጉት ነገር ለእነሱ የሚጠቅም መስሎ ከታያቸው አይናቸውን ሳያሹ ያደርጉታል፤ ውጤቱ ለእነሱ ሥልጣን መራዘም የሚጠቅም ከመሰላቸው ማንኛውንም ነገር ከማድረግ ወደ ኋላ አይሉም፤ አንድን ሰው ለማጥፋት ከፈለጉ ሰውየው የሚኖርበትን ሙሉ መንደር ሊያወድሙ ይችላሉ፤ “የትም ፍጪው ዱቄቱን አምጪው” የሚለውን መርህ ይከተላሉ፡፡ ይህ ቀውስ ውጤትን እንጂ ሂደትን አያይም፤ ሂደቱ ለሚፈጥረው የሞራል ጉዳት፤ የህይወትና የንብረት ውድመት ደንታ የለውም፡፡ ይህ ቀውስ ድርጊቱ የሚፈጥረውን ሰብአዊና ቁሳዊ ጉዳት ሳይሆን ጉዳቱ ለግለሰቡ ወይም ለቡድኑ የሚያመጣለትን ጥቅም ብቻ የሚያይ ነው። ይህ የህውኃት ጁንታ ሶስተኛው የሰይፍ ስለት ማንንም አይምርም፡፡
ይህ በመቀሌ የመሸገው የህውኃት ጁንታ ሶስቱንም የተሳሉ ጫፎች በአንድነት ስለሚጠቀም “ውጤት ያስገኝልኛል” ብሎ ካሰበ “የራሴ” በሚላቸው ወገኖቹም ላይ ሳይቀር የማይጠበቅ ጉዳት ሊያደርስ ይችላል፤ እያደረሰም ነው፡፡
በአዲስ አበባ፣ በክልል ከተሞች (በመቀሌ ከተማ ጭምር) በሰው ልጅና በንብረት ላይ አሳፋሪ የሆነ ዘግናኝ ጥፋትና ውድመት ሊያደርስ እንደሚችል ግንዛቤ ተወስዶ፣ ኢትዮጵያዊ ሁሉ አገሩንና ወገኑን ለመታደግ የሚችለውን ሁሉ ማድረግ ይጠበቅበታል፡፡ ለምን ከተሞችን ይመርጣል? አንዱ ምክንያት ትኩረት ያለባቸው ስፍራዎች ስለሆኑ ነው (ናርሲስት መሆኑን ልብ ይሏል)! መንግስትም በጥንቃቄና በጥበብ ከጊዜ ጋር መሮጥ ይጠበቅበታል፡፡
በመጨረሻም ሌተናል ጄኔራል ባጫ ደበሌ፣ የህውኃት ጁንታ ቡድን በመከላከያ ሰራዊቱ ላይ ያደረሰውን ጭካኔ የተሞላበት ድርጊት በቴሌቪዥን መስኮት በገለፁበት ማክሰኞ ዕለት፣ ጠ/ሚኒስትር ዶ/ር ዐቢይ አህመድ በፌስ ቡክ ገፃቸው እንዲህ ብለዋል፡- “ስግብግቡና አረመኔው የመቀሌ ጁንታ በሰሜን ኮማንድ አባላት ያደረሰውን ኢ-ሰብአዊ ግድያ፣ ግፍና በደል መቼውንም አንረሳውም፡፡ ይህ ጁንታ ለፍትህ ቀርቦ ተገቢውን ቅጣት ሳያገኝ ለአፍታም ቢሆን አናርፍም፡፡
አሁንም ደግሜ ለኢትዮጵያውያን ላረጋግጥላችሁ የምወደው የህግ የበላይነት የማረጋገጥ ስራችን ሳይጠናቀቅ ከዚህ ጁንታ ጋር ድርድር እንደማይኖር ነው።” ከጁንታው ባህርይ ወይም ጠባይ አንፃር ጠ/ሚኒስትራችን ትክክለኛውን መንገድ መርጠዋል፡፡ ኢትዮጵያ ከጭካኔ አሰራርና ከኢ-ፍትሃዊነት፤ ከፖለቲካ አሻጥርና ከጎሳ ፖለቲካ ነፃ ሆና፣ ወላጆች ልጆቻቸውን በነፃነትና በብዙ ተስፋ የሚያሳድጉባት አገር እንድትሆን ለማየት ከሚናፍቁት ወገን ነኝ!
የቲያትር ቤቱ የኮሚኒኬሽን ጉዳዮች ዳይሬክተር አቶ በፍቃዱ ከፈለኝ ለኢትዮ ኤፍ ኤም እንደተናገሩት ህዳር መጀመሪያ ላይ የቴአትር ቤቱን 65ኛ አመት አስመልክቶ ለአገልግሎት ክፍት ልናደርግ ነበር ብለዋል፡፡
ነገር ግን ከጤና ጥበቃ ሚንስቴር መጥተው በጎበኙበት ወቅት ትያተር ቤቱ የጤና ሚኒስቴር ያስቀመጠውን የኮሮና ቫይረስ መከላከያ ፕሮቶኮሎችን ባለማሟላቱ በቅርቡ እንዳይከፈት ማዘዛቸውን ተናግረዋል፡፡
ትያትር ቤቱ መች እንደሚከፈት በውል ያልታወቀው ሲሆን መስፈርቱን አሟልቶ ሲከፈት አዳራሹ ከሚችለው አንድ አራተኛው እንደተፈቀደለት የኮሚኒኬሽን ዳይሬክተሩ ነግረውናል፡፡
አዲሱ የሙዚቃ ማጫወቻ አገልግሎት ከደንበኞቹ የቆየ አጠቃቀም ታሪክ እና ፍላጎት በመነሳት የግል የሙዚቃ ዝርዝር እና ሌሎች አዲስ የአጠቃቀም ይዘቶች ይዞ እንደመጣ ዩ ትዩብ አስታውቋል ።
ሕጋዊ ለሕክምና አገልግሎት የሚውል የፊት መሸፈኛ ጭምብል (Medical mask) እና N95 የመተንፈሻ የሕክምና ጭንብል (Surgical N95 respirator) አምራቾችና አስመጪዎችን እንዴት ማወቅ እችላለሁ? – EFDA
ሕጋዊ ለሕክምና አገልግሎት የሚውል የፊት መሸፈኛ ጭምብል (Medical mask) እና N95 የመተንፈሻ የሕክምና ጭንብል (Surgical N95 respirator) አምራቾችና አስመጪዎችን እንዴት ማወቅ እችላለሁ?
ለሕክምና አገልግሎት የሚውል የፊት መሸፈኛ ጭምብል (Medical mask) እና N95 የመተንፈሻ የሕክምና ጭንብል (Surgical N95 respirator) አምራቾችና አስመጪዎችን እውቅና እንዲሰጥ በሕግ ሥልጣን የተሰጠው ለኢትዮጵያ ምግብና መድኃኒት ባለሥልጣን ሲሆን ብቃታቸውን አረጋግጦ እንዲያመርቱ ወይንም እንዲያስመጡ ፈቃድ የሰጣቸውን ተቋማትና የምርቱን ስም ይህንን https://eris.efda.gov.et/public/temporary_coc በመጫን ይመልከቱ፡
በስዊድን በገና ወቅት እራስዎን ለማግኘት ከፈለጉ, በስዊድንኛ "መልካም ቀን" እንዴት እንደሆነ መናገርን ይጎዳዋል , ያም ማለት ጁላይ ነው. ምንም እንኳን አብዛኛዎቹ ስዊድናዊያን እንግሊዝኛ መናገር ቢችሉም, ለማለት ሙከራ ማድረግ ጥሩ ነው አካባቢያዊ ቋንቋ.
በ ስካንዲኔቪያ ወይም ኖርዲክ ክልል ውስጥ ካሉ በአካባቢው የሚኖሩ አብዛኛዎቹ ሰዎች በአጎራባች ሀገራት ውስጥ ብዙ ቋንቋዎች ወይም በረዶ ናቸው, "ብዙ ልሳኖች" በበርካታ ቋንቋዎች እንዴት እንደሚናገሩ ማወቅ አይሳነውም.
ለ Merry Christmas ከእሱ ሰላምታ ካስተዋሉ, ከፊልላንድ ውጪ, አብዛኛዎቹ ሀገሮች, በጣም ጥሩ እና በጣም ተመሳሳይ ናቸው. ይህ ተመሳሳይነት ምክንያቱም እነዚህ ቋንቋዎች የጋራ ቋንቋ ቅርንጫፍ ስለሚካፈሉ ነው. በስካንዲኔቪያን ወይም ከጀርመን ቤተሰብ የሚመነጭ የሰሜን ሰሜን ጀርመን ቅርንጫፍ ተብለው ይጠራሉ.
ፍራንዳን ከሌሎች የኖርዲክ አካባቢ ቋንቋዎች የተለየ የሆነው ቋንቋው ከ ፊንላንድ -ኡራል ቋንቋዎች ጋር ይበልጥ የሚጣጣም ቋንቋ ነው. የፊንላንድ ፊደላት ከባልቲክ ውቅያኖስ ዙሪያ በተነገሩ አናሳ ቋንቋዎች ከሚወጡት ኤስቶኒያ ጋር በጣም የተዛመደ ነው.
እንግሊዝኛ የጀርመንኛ ቋንቋ ነው. እንደ እውነቱ ከሆነ, ስዊድን ውስጥ ቃላትን ከተመለከቷችሁ , "መልካም ደረግ" የሚሉት ቃላቶች ወደ እንግሊዘኛ የሚያመለክቱት ምን እንደሆነ ትገነዘባላችሁ, ተመሳሳይ ትርጉም አላቸው.
በእርግጥ, ስዊዲን እና እንግሊዝኛ 1,500 ቃላት ይጋራሉ. ምሳሌዎች ቃላትን, ዘዬትን , ዲጂታል እና ጨዎችን ያካትታሉ . ይሁን እንጂ እንግሊዘኛ የሚማሩት ስውዲሽ ሰዎች "ከሐሰተኛ ጓደኞች" መጠንቀቅ አለባቸው. ይህ ቃል ማለት በእንግሊዘኛ ቃላቶች የተፃፉ ቃላትን ያመለክታል, ነገር ግን በተለያየ ትርጉም, ለምሳሌ, " ብሩ ", እና " ብርጭቆ " , "ፍራቻ" ማለት ነው.
ልክ በእንግሊዘኛ, ስዊዲን የላቲን ፊደላትን በመጠቀም ከሦስት አናባቢዎች (በድምፅ የተቀነባበሩን ልዩነት ለመለየት በቃላቱ ላይ ወይም ከጉዳይ በታች በቃላቱ ላይ የተጻፈ ምልክት ለምሳሌ በድምፅ ወይም በዐዲድ) ምልክት ይጠቀማል. እነዚህ å , ä, እና ö ናቸው .
የስዊድን ዓረፍተ-ነገር አወቃቀር, ልክ እንደ እንግሊዝኛ, በርእስ-ግስ-መሰረት ነው. ይህ ማለት የስዊድን ሰው በተሳሳተ የእንግሊዝኛ ቋንቋ ሲያወራ, አሁንም የሚናገሯቸውን ዋና ቃላት ማግኘት ይችላሉ.
በስዊድን የገና አከባበር በዓል በቅዱስ ሉሲያ ቀን ታህሳስ 13 ላይ ይጀምራል እና በገና ዋዜማ እስከ ቤተክርስቲያን ድረስ የሚጓዙ ናቸው. በአሜሪካ ለሚገኙ አሜሪካዊያን የሚያውቁ በአስመሳይት የዓርብ ዕቃዎች በስዊድን - የገና ዛፍ, የአበባ አበቦች እና ብዙ የጌንጅ ጥፍሮች ይታያሉ.
ቀረፃ ድርጊትን የመያዝ ወይም የመተርጎም ሂደት ሲሆን ይህም የሚቀመጠው በማጠራቀሚያ ወይም መቅረጫ ውስጥ በመረጃ መልክ ነው። ታሪካዊ ክስተቶች ለብዙ ሺህ አመታት በተለያዩ ዓይነት መንገዶች ተቀርጸው ሲቀመጡ ኖረዋል።
የንግድ ምልክት ማለት የአንድን ሰው ዕቃዎች ወይም አገልግሎቶች ከሌሎች ሰዎች ወይም አገልግሎቶች ለመለየት የሚያስችል የሚታይ ምስል ነው፡፡ ምልክቱ ቃላቶችን፣ ዲዛይኖችን፣ ፊደሎችን፣ ቁጥሮችን፣ ቀለሞችን ወይም የዕቃዎችን ወይም የመያዣዎቻቸውን ቅርፅ ወይም የእነዚህኑ ቅንጅት ሊይዝ ይችላል፡፡ በማለት ሲተረጉመው ከዚህ ጋር ተመሳሳይ በሆነ መንገድ Wikipedia the free encyclopedia
ሲል የንግድ ምልክት ምንነትን ይገልፃል፡፡ ስለሆነም የንግድ ምልክት ማለት የአንድን ምርት ወይ አገልግሎት ወይም ምንጭ (origin) በማስመዝገብ እንደ ብቸኛ መለያ (exclusive sign) ተወስዶ ሰዎች አንድን ምርት ወይም አገልግሎት ከሌላው ምርትና አገልግሎት ለመለየት የሚያገለግል ምልክት ሆኖ ማሳከር (confusion) የማስወገድ አላማ ያለው ነው፡፡
የንግድ ምልክት ህጋዊነት የሚመሰረተው ወይም ጥበቃ የሚያገኘው በምዝገባ እንደሆነ ከአዋጁ አንቀፅ 4፣ 5፣ 15 እና 16 መረዳት የሚቻል ሲሆን Wikipedia ከዚህ ጋር ተመሳሳይ በሆነ መንገድ የንግድ ምልክቶች የሚባሉ እንዴት ያሉ ምልክቶች ሊሆኑ እንደሚችሉ ልክ በአንቀፅ 2(12) እንደተዘረዘረው፡-
በማለት የንግድ ምልክቶች ምን ዓይነት ሊሆኑ እንደሚችሉ መዘርዘሩ ህጋችን የቱን ያህል አለማቀፋዊ መመዘኛዎችን (international standards) ያሟላ እንደሆነ የሚያመለክት ነው፡፡
የንግድ ምልክት አላማም ዕቃ በማምረት እና በማከፋፈል ወይም አገልግሎት በመስጠት የንግድ ስራ ላይ የተሰማሩ ሰዎች መልካም ስም እና ዝና ለማስጠበቅና በተመሳሳይ ዕቃዎች ወይም አገልግሎቶች መካከል መሳከር (confusion) በማስወገድ የንግድ ስራ የነፃ ገበያ ስርዓትን መርህ ተከትሎ እንዲሄድና የሸማቾችን ምርጫ ማስጠበቅም ነው:: ብሄራዊ ጥቅም በተለይም የንግድና ኢንዱስትሪ ልማት ስትራተጂን እውን የማድረግ አላማም ያለው ነው፡፡ በመሆኑም ጤናማ፣ ነፃ ውድድርና በእውቀት ላይ የተመሰረተ የግብይት ስርዓት እንዲኖር ለማድረግ ህጉ በሚያዘውና ግልፅ በሆነ የንግድ ምልክት ላይ ተመስርቶ ማምረትና አገልግሎት መስጠት ለአንድ ህብረተሰብ እድገት ቁልፍ መሳርያ ነው፡፡ በመሆኑም በነፃ ገበያ መርህ መሰረት ጤናማ የምርትና አገልግሎት ውድድር በማካሄድ ህብረሰተቡ ሰፊ አማራጭ አግኝቶ ለከፈለው ዋጋ የሚመጥን እቃ ወይም አገልግሎት እንዲያገኝ ለማድረግ የአዋጅ ቁጥር 329/95 የንግድ አሰራር መርህን የተከተለ መሆን ይኖርበታል፡፡
የንግድ ምልክት የአንድን ሰው ዕቃዎች ወይም አገልግሎቶች ከሌሎች ሰዎች ዕቃዎች ወይም አገልግሎቶች በግልፅ ለመለየት የሚያስችል መሆን ለመመዝገብና ህጋዊ ጥበቃ ለማግኘት አንዱ መስፈርት ነው፡፡ (አንቀፅ 5(1) )
አንድ የንግድ ምልክት በጥቁርና ነጭ ወይም በከለር ቀለም ሊመዘገብ ይችላል:: በጥቁርና ነጭ ቀለም የተመዘገበ የንግድ ምልክት በማናቸውም የቀለሞች ቅንጅት ጥበቃ የሚደረግለት ሲሆን የንግድ ምልክቱ የተመዘገበው በከለር ቀለም ከሆነ ጥበቃ የሚደረግለት በተመዘገበው የከለር ቀለም ቅንጅት ብቻ ይሆናል፡፡ (አንቀፅ 5(2) )
አንድ ሊመዘገብ የሚችል የንግድ ምልክት የምልክቱ ልዩ ባህሪ የሚቀንስ ወይም የሌላ ሰውን መብት የሚጥስ እስካልሆነ ድረስ ጥበቃ ሊደረግላቸው የማይችሉ ክፍሎችን ሊይዝ ይችላል፡፡ (አንቀፅ 5(3) )
የዕቃዎች ወይም የአገልግሎቶች ዓይነቶች፣ ጥራት፣ ብዛት፣ ጠቀሜታ፣ ዋጋ ወይም የመነጨበትን ቦታ፣ የተመረተበት ወይም የሚቀርብበትን ግዜ ወይም ባህሪ ብቻ የሚያንፀባርቅ ሲሆን፣
የንግድ ምልክቱ የሚመለከታቸው ዕቃዎች ወይም አገልግሎቶች በሚመለከት ወይም በኢኮኖሚያዊ ወይም የንግድ እንቅስቃሴዎች ውስጥ የተለመዱና በጋራ መግባብያ ቋንቋነት የሚያገለግሉ ምልክቶች ወይም መለያዎች ብቻ የያዘ የንግድ ምልክት ሲሆን፡፡
ከዕቃው ተፈጥራዊ ሁኔታ የመነጨ ወይም የአንድን ዕቃ ቴክኒካዊ ውጤት ለማግኘት አስፈላጊ የሆነን ወይም ዕቃው ላይ ከፍተኛ ዋጋ የሚጨምርን ቅርፅ ብቻ የያዘ የንግድ ምልክት::
ከአሁን ቀደም በተዘጋጀ ኦፊሴላዊ ምልክት የተመዘገበ የማንኛውም ሀገር መንግሰት፣ በይነ-መንግስታዊ ድርጅት ወይም በአለም አቀፍ ስምምነት የተቋቋመ ድርጅት፣ ወታደራዊ ምልክት፣ ሰንደቅ አላማ፣ ሌላ አርማ፣ ስም፣ ምህፃረ ቃል፣ የስም አህፅሮት መሰረት ያደረገ የንግድ ምልክት ሲሆን፡፡
ያለ ግለሰቡ ፈቃድ የአንድን በህይወት ያለ ግለሰብ ሙሉ ስም የያዘ የንግድ ምልክት ሲሆን በህግ ተቀባይነት አይኖረውም፡፡ ከዚህም በተጨማሪ አንድ አመልካች እንዲመዘገብለት የሚያቀርበው ምልክት የሶስተኛ ወገን መብት የሚነካ በሚሆንበት ግዜ አይመዘገብም:: ከዚህ አኳያ ህጉ የሶስተኛ ወገኖችን መብት በመጠበቅ የንግድ ምልክት እንዳይደረግ የሚከለክልባቸው ሁኔታዎች በአንቀፅ 7 ላይ የተዘረዘሩ ሲሆን እነሱም፤
የንግድ ምልክቱ የአንድ ዓይነት ወይም ተመሳሳይ የሆነ የሌላ ሰው እቃዎችን ወይም አገልግሎቶችን በሚመለከት የንግድ ምልክት ጋር አንድ ዓይነት ወይም ሊያሳስት በሚችል ደረጃ ተመሳሳይ ከሆነ ወይም ትርጉሙን ከያዘ፤
በባለቤቱ በፅሁፍ የተሰጠ ፈቃድ ሳይኖር የንግድ ምልክት ጥበቃ የሚደረግለትን የሌላ ሰው የስነ-ፅሁፍ ወይም ኪነ-ጥበባዊ መብት ወይም የሌላ ሰውን የፎቶግራፍ ወይም የዲዛይን መብት የያዘ ነው ተብሎ ሲታመን የንግድ ምልክቱ አይመዘግብም፡፡ ያለመመዝገብ ህጋዊ ውጤት እንደሚታወቀው የህግ ጥበቃ አለማግኘትና ከህግ ጋር በሚፃረርበት ግዜ ደግሞ ለፍ/ብሄርና ወንጀል ተጠያቂነት የሚዳርግ ነው፡፡
የአንድ የንግድ ምልክት መመዝገብ ከፍ ብለን ያየናቸውን መብቶች የሚያስገኝ ቢሆንም መብቶቹ ያለገደብ የተሰጡ አይደሉም፡፡ በመሆኑም አንቀፅ 27 በምዝገባ የተገኙ መብት ገደብን በማስመልከት የንግድ ምልክቱን በመያዝ በእቃዎቹ ምንጭ ዓይነት ለውጥ ሳይደረግባቸው በማንኛውም አገር በመሸጥ ላይ ባሉ ሶስተኛ ወገኞች ላይ የንግድ ምልክቱ ባለቤት የመከልከል መብት አይኖረውም፡፡ እንዲሁም ሶስተኛ ወገኖች በቅን ልቦና ዕቃቸውን ወይም አገልግሎታቸውን ምንጭ በማያሳስት መንገድ ለማስተዋወቅ ወይም ለመረጃ አላማ እንዳይገለገሉበት የንግድ ምልክት ባለቤቱ መከልከል አይችልም፡፡ ይህ ማለት ግን ሶስተኛ ወገኖች በነዚህ ገደቦች ሽፋን በባለመብቱ ላይ ጉዳት እዲያደርሱ ህጉ ፈቅዷል ማለት አይደለም፡፡
የንግድ ምልክት በምዝገባ መብቶችን ሲያስገኝ ገደቦች ያሉበት እንደመሆኑ ሁሉ የንግድ ምልክቱ ምዝገባ ፈራሽ የሚሆንባቸው ሁኔታዎችና የምዝገባው ፈራሽነት ውጤት ምን እንደሆነም በህጉ ሽፋን ተሰጥቶታል፡፡ ምዝገባው ፈራሽ የሚሆነው በአዋጁ የተጠቀሱት ሁኔታዎች ሳያሟሉ የቀሩ እንደሆነ ምዝገባው ፈራሽ ይሆናል፡፡ እንደዚሁም ምዝገባው በከፊል ዕቃዎች ወይም አገልግሎቶች ላይ ከሆነ ባልተመዘገቡት ዕቃዎች ወይም አገልግሎቶች ላይ የንግድ ምልክቱ በከፊል ፈራሽ ይሆናል፡፡(አንቀፅ 36) የምዝገባው ፈራሽነት ውጤትም ውሳኔው ተፈፃሚነት የሚኖረው የንግድ ምልክቱ ከተመዘገበበት ቀን ጀምሮ ነው፡፡ ይህም ማለት የምዝገባው ፈራሽነት ወደ ኃላ ተመልሶ ውጤት (retroactive effect) ይኖረዋል ማለት ነው፡፡ የሶስተኛ ወገኖች መብትን ለመጠበቅ የንግድ ምልክቱ ፈራሽ ስለመሆኑ በአእምሮ ንብረት ጋዜጣ ወይም ሰፊ አገራዊ ስርጭት ባለው ጋዜጣ በማውጣት እንዲያውቁት ይደረጋል፡፡ በዚህ መንገድ ፈራሽ የሆነ የንግድ ምልክት ባለቤት በፈቃድ ውል ምልክቱን የሰጠው አካል ይህን የንግድ ምልክት እንዲከፍል ያደረገው ገንዘብ ቢኖርም ይመለስልኝ ብሎ መጠየቅ ግን አይችልም፡፡ ስለዚህ የንግድ ምልክት ፈራሽ መሆን ሁለት ውጤቶች ያሉት ሲሆን እነሱም ወደ ኃላ ተመልሶ የመስራትና ለምዝገባው ሲባል የተከፈለ ገንዘብ ካለም የማይመለስ መሆኑ ናቸው፡፡ (አንቀፅ 37) ከፍ ብለን የተመለከትናቸው የምዝገባ ውጤቶች ወይም መብቶች፣ ገደቦቻቸው፤ ፈራሽነትና ውጤቱን ሲሆን የንግድ ምልክት ምዝገባ ሊታደስ፣ ሊተውና በጥቅም ላይ ባለመዋሉ ምክንያት ስለሚሰረዝበትና በዚህ መብት የመጠቀም በሙሉ ወይም በከፊል መብት በመስጠት ወይም ፈቃድ በመስጠት ወደ ሌላ ሰው ማስተላለፍ ስለሚቻልበት ስርዓትም በህጉ (በአንቀፅ 20፣ 25፣ 34፣ 35፣ 28) ላይ በዝርዝር ተደንግገው የምናገኛቸው ናቸው፡፡ የንግድ ምልክት እንደሌሎች የአእምሮ ንብረቶች የራሱ የሆነ ፀንቶ የሚቆይበት ዘመን ያለው ሲሆን አንቀፅ 24 ይህን በማስመልከት "በዚህ አዋጅ ከአንቀፅ 35 እስከ 37 የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ የንግድ ምልክት ምዝገባ ፀንቶ የሚቆየው የምዝገባው መመልከቻ ከቀረበበት ቀን ጀምሮ ለሰባት ዓመታት ይሆናል " ሲል የሚደነግግ ሲሆን አንቀፅ 35 ጥቅም ላይ ያልዋሉ የንግድ ምክቶች ስለሚሰረዙበት ሁኔታ የሚደነግግ ህግ እንደመሆኑ መጠን አንድ የተመዘገበ የንግድ ምልክት በስራ ላይ ባልዋለበት ግዜ የግድ ፀንቶ የሚቆይበት 7 ዓመት መጠበቅ ሳያስፈልግ ሊሰረዝ እንደሚችል ይደነግጋል፡፡ በአንቀፅ 36 እንደዚሁ አንድ የተመዘገበ የንግድ ምልክት ፈራሽ ስለሚሆንበት ሁኔታ የሚደነግግ በመሆኑ በዚህም ሁኔታ ፀንቶ የሚቆይበትን 7 ዓመት መጠበቅ አስፈላጊ ያለመሆኑን ይገልፃል፡፡ አንቀፅ 37 ስለፈራሽነት ውጤት የሚደነግግ በመሆኑ የንግድ ምልክቱ ፀንቶ ባይቀጥልም በመፍረሱ ምክንያት የሚኖረው ውጤት ወደ ኃላ ተመልሶ እንዳልተመዘገበ እንደሚቆጠርና በምዝገባው ምክንያት የተከፈለው ገንዘብ የማይመለስ ስለመሆኑ የሚደነግግ በመሆኑ የአንቀፅ 24 ሐሳብ ፀንቶ የሚቆየው ለሰባት ዓመታት ቢሆንም በመሀል ግን የንግድ ምልክቱ ምዝገባ ሊሰረዝ፣ ፈራሽ ሊሆንና የፈራሽነት ውጤት ሊኖው እንደሚችል የሚደነግግ ነው፡፡
የንግድ ምልክት ምዝገባን በማስመልከት መዝጋቢው ፅ/ቤት በሰጠው ውሳኔ ያልተስማማ ወገን በይግባይ ስልጣን ወዳለው ፍ/ቤት መሄድ ይችላል:: ስለዚህ የንግድ ምልክት ባለቤትነት መብት በሶስተኛ ወገኖች ለሚደርስ ጥሰት የፍታብሄር መፍትሄ (civil remedies) እና የወንጀል ቅጣት (criminal sanctions) በማስከተል የፍታብሄርና የወንጀል ተጠያቂነት እንዲኖር በማድረግ ህግ ከፍተኛ የአእምሮ ንብረት መብት ጥበቃ የሚያደርግለት መብት ነው፡፡(አንቀፅ 17፣ 40 እና 41)
እስከ አሁን ያየናቸውን አጠር ባለ መንገድ ለማስቀመጥ የንግድ ምልክት እንደሁሉም የአእምሮ ንብረቶች ከምዝገባ በኃላ የሚገኝ የግዙፍነት የሌለው የንብረት መብት ሆኖ በሂደት ሊሰረዝ፣ ፈራሽ ሊሆን፣ ሊተውና ሊታደስ የሚችል መብትና ግዴታ ያለበት በመጨረሻም ከ7 ዓመት በኃላ ካልታደሰ መብቱ ቀሪ የሚሆንና ህግ የፍታብሄርና የወንጀል ጥሰት እንዳይገጥመው በፍትህ ስርዓቱ ከፍተኛ የሆነ ጥበቃ ተሰጥቶት የአገር ኢኮኖሚ ጤናማ በሆነ የግብይት ስርዓት ላይ እንዲመሰረትና የሸማቶችን መብት ከማሳከር (confusion) ነፃ በሆነ መንገድ በነፃ ፍላጐት ላይ የተመሰረተ የዕቃ ወይም የአገልግሎት ምርጫ እንዲካሄድ የበኩሉን አስተዋፅኦ በማበርከት ለኢኮኖሚ ልማቱ ስኬት የግብይት ስርዓቱ የነፃ ገበያ መርህን ተከትሎ እንዲሄድ የማድረግ አለማና ግብ ያለው ነው፡፡
የንግድ ምልክትን መሰረት በማድረግ ክርክር በሚነሳበት ጊዜ ፍ/ቤት እና የጉምሩክ ባለስልጣን ጊዜያዊ መፍትሄዎች ሊሰጡ እንደሚችሉና ዘላቂ መፍትሄም በፍ/ቤት ሊሰጥ እንደሚችል ይኸውም የፍ/ብሄር እና የወንጀል መፍትሔ ብሎ ማስተናገድ እንደሚቻል አዋጁ በግልፅ ይደነግጋል፡፡
በዚህ አዋጅ መሰረት በጊዜያዊ የፍ/ብሄር መፍትሔነት የሚወስዱት ጊዜያዊ እርምጃዎች ጉዳዩ እልባት እስኪያገኝ ድረስ የሚሰጥ ጊዜያዊ እግድ (interim injuction) ሲሆን ይኸውም አዋጁ በአንቀፅ 39(4) (ሀ)ላይ በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ155 (1) ከተደነገገው በተሻለና ግልፅ በሆነ መንገድ እግድ ለመስጠት አደጋ ላይ የወደቀው ጥቅም በካሳ ሊሸፍን የማይችል ሲሆን፣ አደጋው የማይቀር መሆኑ ሲረጋገጥ፣ የክሱን ጥንካሬና ውሳኔ መስጠት በእያንዳንዱ ተከራካሪ ወገን ላይ የሚያስከትለውን ጉዳት በመመርመር እግድን መስጠት እንደሚቻል የሚደነግግ በመሆኑ በፍ/ቤት ስልጣን ላይ ልጓም ያበጀ ነው፡፡
የሁለቱ ተከራከሪዎች አቋም ተመሳሳይ በሚሆንበት ጊዜም ፍ/ቤት ጠለቅ ያለ ምርመራ (deep investigation) ማካሄድ እንዳለበት አዋጁ በአንቀፅ 39 (4) (ሐ) ላይ ግዴታ የሚጥል በመሆኑ በዚሁ አዋጅ የሚሰጥ እግድ ስለተጠየቀ ብቻ የሚሰጥ አለመሆኑን የሚያሳይ ነው፡፡
የንግድ ምልክት ክርክር በሚኖርበት ጊዜ ሌላው ሊወሰድ የሚችል መፍትሔ ንብረቱ ዋስትና ተደርጐለት ለ1ዐ ቀናት በጉምሩክ ተይዞ እንዲቆይ ማድረግ ሲሆን ከሳሽ ወይም መብቴ ተጣሰ በማለት አቤቱታውን ለጉምሩክ ባለስልጣን ያመለከተ ሰው በዚያ 10 ቀን ውስጥ ከፍ/ቤት ትዕዛዝ ካላመጣ በዋስትና የተያዘው ገንዘብ ገቢ ሆኖ ንብረቱ ለሌላው ወገን ይመለስለታል:: (አንቀፅ 42(1)) የዚህ ህግ ፋይዳም ባለመብቱ የእፎይታ ጊዜ(breathing time) አግኝቶ ጉዳዮን ወደ ፍርድ ቤት እንዲያቀርብና መመዘኛዎቹን አሟልቶ ከተገኘ ከፍ/ቤት የእግድ ትዕዛዝ በማውጣት በመብቱ ተጠቃሚ እንዲሆን ጊዜ መስጠት ነው፡፡ ሌላው በአዋጁ ያለ ጊዜያዊ መፍትሔ ፍ/ቤት ከንግድ ምልክት ጋር በተያያዘ ምክንያት አንደኛው ወገን መብቴ ተጥሷል በማለት ያመለከተ እንደሆነ በአንቀፅ 39(1) (ለ) እና 39(5) መሰረት ለክርክር መነሻ የሆነው ንብረት በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ 161(1) (ሀ) እና በወ/ሰ/ሰ/ህ/ቁ32 መሰረት እንዲበረብርና እንዲያዝ እንዲሁም እንዲታሰር ወይም እንዲታቀብ ትዕዛዝ እንዲሰጥ ለፍ/ቤቱ ስልጣን የሚሰጥ በመሆኑ አንድ የንግድ ምልክት ባለቤት መብቱ እንዲሁ እንዳይጣስ የህግ ከለላ የሚሰጠውና በዘላቂነትም በፍ/ቤት ውሳኔ መብቱን እንዲያስከብር የሚያስችል ነው፡፡ እስካሁን ያየናቸው አንድ የንግድ ምልክት ባለቤት መብቴ ተጥሷል ባለበት ጊዜ ስለሚያቀርበው ክስና ጊዜያዊ መፍትሔ:: ቀጥለን ስለሚኖሩት ዘላቂ መፍትሔዎች (Final Remedies) እናያለን፡፡
አንዱ መፍትሔ በፍ/ ቤት ከሶ ለደረሰበት ጉዳት ካሳ እንዲያገኝ ማድረግ ነው፡፡ ሌላው የንግድ ምልክት ባለቤቱን መብት መጣሱ ከታወቀ በዚያ ጊዜ ውስጥ ያገኘውን ትርፍ( Account of Profit) እንዲመለስ ማድረግ ሲሆን የዚህ ዓይነቱ መፍትሔ በአፈፃፀም ላይ አንድ ህገ ወጥ ስራን የሚሰራ ሰው የንግድ ሒሳብ ደብተር ይይዛል ተብሎ ስለማይገመት ስሌቱ ለማወቅ አስቸጋሪ የሆነ የመፍትሔ አገባበ ነው፡፡ ገንዘባዊ ጥቅም ካላቸው መፍትሔ በተጨማሪ ፍ/ቤት የእንዲታወቅ ፍርድ (declaratory judgment) በመስጠት የንግድ ምልክት መብት በሶስተኛ ወገኖች እንዳይጣስ ሊያደርግ ይችላል፡፡ አዋጁ በፍ/ብሄር መፍትሔነት ያስቀመጣቸው እግድ (injuction) እና ካሳ (compensation) ሲሆኑ በአንቀፅ 40(2) ያለው የካሳ አከፋፈል ስርዓት በፍ/ብ/ህ/ቁ 2091 ከተደነገገው ጉዳት ካሳ = የጉዳት መጠን ከሚለው መርህ ማፈንገጥ (deviation) የሚስተዋልበት ነው፡፡ ይኸውም የንግድ ምልክት መጣስን ተከትሎ የሚመጣ የካሳ አከፋፈል ስርዓት መሰረቱ ጉዳት (damage) መሆኑ ቀርቶ መብት ጥሷል የተባለው ሰው መጣሱ ከተረጋገጠ በዚያ ንግድ ምልክት ጥሶ በመነገድ ያገኘውን የተጣራ ትርፍ በሙሉ እንዲከፍል በማድረግ ወይም ፈቃድ ተሰጥቶት ቢነግድ ይከፈል ከነበረው ኪራይ(royalty) የሚበልጥ እንዲከፍል በማድረግ ነው፡፡ ስለሆነም ስሌቱ “Compensation equals to damage” መሆኑ ቀርቶ የዚህ አዋጅ መርህ ለየት ባለ መንገድ ስለቱ “Compensation equal to net Profit or royalty +” ነው፡፡ በመሆኑም የንግድ ምልክት አዋጅ ቁጥር 501/98 የሚከተለው የካሳ አከፋፈል ክልሰ ሓሳብ (theory) ያለአግባብ መበልፀግን the theory of unlawful enrichment ክልስ ሐሳብ ሲሆን የፍ/ብሄር ህጉ የሚከተለው የጉዳት ካሳ አከፋፈል the theory of damages ክልስ ሓሳብን የተከተለ ነው::
ከዚህ በተጨማሪ አዋጁ በአንቀፅ 40(1) ላይ ልክ በፍ/ብሄር ህጉ አንቀፅ 2121 ላይ እንደተደነገገው ዘላቂ እግድ (permanent injuction) ሊሰጥ ስለሚችልበት ሁኔታ “ ተከሳሹ የመብት መጣስን ድርጊት እንዲያቆም ሊወሰን ይችላል በማለት ስለሚደነግግ ለባለ መብቱ ከፍተኛ የአእምሮ ንብረት መብት ጥበቃ የሚሰጥ ነው፡፡
የፍ/ብሄር መፍትሔን በማስመልከት ስለሚኖሩ ጥሰቶችና መፍትሄዎቻቸው እንደተገለፀው ሆኖ የንግድ ምልክት ባለቤቱን መልካም ስምና ዝናን (reputation of honor) እንዲመለሰልት ፍ/ቤት ፍ/ብ/ህ/ቁ 2120 እና ን/ህ/ቁ/134(2) (ሀ) በሚያዙት መሰረት በማስታወቂያ እንዲወጣና ህዝቡ እንዲያውቀው እንዲደረግ ለማዘዝ ስለሚችል የንግድ ምልክቱ ባለቤት በዚህ ራሱን መልሶ ወደ ገበያው በማስገባት ለበለጠ ጥቅም ሊሰራ የሚያስችለውን ሁኔታ እንዲመቻችለት ያደርጋል፡፡
በመጨረሻም አዋጁ የንግድ ምልክት ጥሰትን መሰረት በማድረግ የፍ/ብሄር መፍትሄዎች እንደሚደነገግ ሁሉ በአንቀፅ 41 ላይ ወንጀልን በማስመልከት የንግድ ምልክት መብት ጥሷልተብሎ የተጠረጠረው ሰው ድርጊቱ መፈፀሙ ሲረጋገጥ በወ/ህ/ቁ 720 መሰረት ሆነ ብሎ የጣሰ ከሆነ ከ5 ዓመት በማያንስና ከ15 ዓመት በማይበልጥ ፅኑ እስራት ይቀጣል፡፡ ድርጊቱን የፈፀመው በቸልተኛነት ከሆነም ከአንድ ዓመት በማያንስና ከአምስት ዓመት በማይበልጥ ፅኑ እስራት ይቀጣል፡፡ አንዲሁም ወንጀሉን ለመፈፀም ያገለገሉ ቁሳቁሶችና መሳሪያዎችና መብት የተጣሰባቸውን ዕቃዎች መያዝ፣ መውረስና እና ማስወገድን ያጠቃልላል ሲል ይደነግጋል፡፡ ይህ የሚያሳየው የንግድ ምልክት መጣስ የቱን ያህል እንደሚያስቀጣ ብቻ ሳይሆን ህጉ ህዝቡ በህጋዊ የንግድ ምልክት ባልተጠቀሙ ግለሰቦች እንዳይታለልና ያልሆነ ዕቃ ወይም አገልግሎት በመግዛት ሊደርስበት ከሚችል ጉዳት ለመጠበቅ የቱን ያህል ክብደት እንደሰጠ ነው:: ከዚህ ህግ በስተጀርባ ያለው ህዝባዊ ፖሊስ ስግብግብ ነጋዴዎችን ከድርጊታቻው እንዲታቀቡ በማድረግ ህ/ሰቡን የነፃና ፍትሐዊ ግብይት ስርዓት ተጠቃሚ ማድረግም ጭምር ነው::
የቀድሞዋ ዩጎዝላቪያ ክፍል ዋና ከተማ ቤልግሬድ ለካይኒስ አገዛዝ እና ከባልካን አገሮች በተረጨው የእርስ በእርስ ጦርነት ሳቢያ ለበርካታ ዓመታት ምንም የማያውቀው ነገር ነው. አሁን ተጓዦችን ራዳር እንደ አስደሳች መድረሻ እያሳየ ነው, ግን በትክክል የት ነው?
የኒው ዮርክ ታይምስ እ.ኤ.አ. ከነሐሴ 2016 ጀምሮ ቤልጋድ አዲሱ በርሊን, የጀግንነት እና ሽክርክሪት ለበርካታ አሥርተ ዓመታት ያስታውሰዋል. በሶስት አዳዲስ ሕንፃዎች ውስጥ የሶሻሊስታዊ ዘክ ግራስ ህንፃዎችን ታገኛላችሁ, የበርካታ ልቦቹ ወደ አንድ የወደፊት ኑሮ ስለሚገቡ.
ሰርቢያ የቱሪስት ታሪክና ውብ መልክ ያለው ሲሆን ቤልጋድ እንደ ሞቅ የበሽት ምሽት, ካፌ እና የኩሽና መታየት በመባል ይታወቃል, ከቡና እና ምርጥ በሆኑ ዕለታዊ ዕለታዊ የምግብ ማቅረቢያዎች ሁሉ የሚታወቀው, ሁሉም በታሪካዊው ሕንፃዎችና ሰላማዊ ፓርኮች ላይ ያልተለመዱ ቅጦች ናቸው. የመጓጓዣ መመሪያ ብቸኝነት ፕላኔት በአውሮፓ ውስጥ እጅግ በጣም ከተጠበቁ ከተሞች አንዷ ናት. ስማርት ገንዘቡ ማንም ሰው ያላገኘባቸውን አዲስ ቦታዎች ለማግኘት ፍለጋውን ለሚቀጥሉት የበረራ አስተላላፊ መዳረሻ ከመሆኑ በፊት የራስዎን ግኝት ማድረግ ነው.
እንዲሁም ከዋሽንግተን ዲሲ መሄድ ይችላሉ. ሎስ አንጀለስ; ቺካጎ; እና ፎኒክስ በበርካታ የማቆሚያ በረራዎች ላይ. ብዙ አየር መንገዶች እንደ ዩናይትድ, አሜሪካ, ደለታ, ጄት ቡሌ, ሉፍታንስ, አየር አገረም, አየር መንገድ በርሊን, ስዊስ, አልቢሊያ እና ብሪቲሽ አየርስ ጨምሮ በዚህ መንገድ ያገለግላሉ. ከዓለም አቀፍ መዳረሻዎች ወደ ቤልጂድ የሚበሩ ሰዎች ወደ ቤልግሬድ ኒኮላ ተስላ አውሮፕላን ማረፊያ ይደርሳሉ.
ወደ ሌላ የአውሮፓ ከተማ ከተጓዙ በኋላ ወደ ኤጀር ወደ ቤልግሬድ መጓዝ ይችላሉ. የሰርቢያ የባቡር መሥሪያ ስርዓት እንደ ቬና, ሙኒክ, ቡዳፔስት, ኪየቭ እና ሞስኮ ያሉ የአውሮፓ ከተሞች ናቸው, እናም ወደ እነዚህ ከተሞች ወደ ቤልግሬድ መገናኘት ይችላሉ. ወደ ቤልግሬድ ሲደርሱ ከተማውን በሴሬሽ አከባቢ ያዩትና የጉዞውን ጉዞ በባቡር ቢያደርጉት ለሀገሪቱ ሰፊ የሆነ ስሜት ያገኛሉ.
ወደ ቤልግሬድ ከተጓዙ እና የጊዜ ሰንጠረዥዎ የሚፈቅድ ከሆነ ከብሪጅያ በመነሳት ለጠቅላላው ክልል ስሜት እንዲሰማዎት በባቡር ጉዞው በባቡር ጉዞ ላይ ይጓዙ. በአድሪያቲክ ባሕር ላይ ወደ ክሮኤሽያ ውድድር ወደ ዱቡቪኒችክ የሚወስደውን የጉዞ ፕሮግራም ያዘጋጁ. ጉዞዎን ይቀጥሉና ይቆዩ, ከዚያም ወደ ባቡር ተመልሰው ይሂዱ እና ወደ ሌላ ቦታ በመሄድ ከዚያም ወደ ቪየና ወይም ቡዳፔስት ለመሄድ ወደ ምዕራብ አውሮፓ ካፒታል ቤት ወይም ባቡር ይዘው መሄድ ይችላሉ.
ኣብ ኢትዮጵያ ዞባ ምብራቕ ሸዋ ከተማ አዳማ ተማሃሮ ዩኒቨርሲቲ አዳማ ትማሊ ምሸት ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ተቃውሞ ከምዘካየዱ ንድምጺ ኣሜሪካ ክፍሊ ኣፋን ኦሮሞ ገሊጾም።
ፕረዝደንት’ቲ ዩኒቨርሲቲ ግን ብዛዕባ’ቲ ሰልፍን ተፈጺሙ ዝተባህለ ማህረምትን ሪፖርት ከምዝበጽሖም ግን ብዛዕባ’ቲ ኩነታት ከብርሁ ከምዘይኽእሉ ንክፍሊ ኣፋን ኦሮሞ ገሊጾም።
ዋዜማ ራዲዮ– ከሀገሪቱ የተለያዩ ክልልሎች የተፈናቀሉ የትግራይ ክልል ተወላጆችን መልሶ ለማቋቋም በማሰብ የክልሉ መንግስት የተለያዩ እርምጃዎችን እየወሰደ ይገኛል፡፡ ከነዚህ መካከል ተፈናቃዮችን የቤት ባለቤት ለማድረግ የተጀመረው ጥረት አንዱ ነው፡፡
መቀሌን ጨምሮ በተለያዩ የክልሉ ከተሞች ውስጥ የቤት መስሪያ ቦታ ለመስጠትም ተፈናቃዮችን የመመዝገብ ስራም ተጀምራል፡፡ በተለይ በክልሉ በሚገኙ ታላላቅ በሆኑ 8ቱ ከተሞች ለነዚሁ ዜጎች የተዘጋጀው ቦታ 70 ካሬ ሜትር ሲሆን ሙቀት በሚበዛባቸው ቆላማ አካባቢዎች ደግሞ እስከ 140 ካሬ ሜትር ቦታ ለመስጠት ታስቦ ነው እንቅስቃስው የተጀመረው፡፡
ይህንን እድል ለመጠቀም የሚያመለክቱ ተፈናቃዮች ደግሞ በቁጥር 20 እየሆኑ መደራጀት የሚጠበቅባቸው ሲሆን እንደቅድመ መያዣ የሚሆን 20 ሺሕ ብርም እንዲያሲዙ ይጠበቃል፡፡ ዋዜማ ሬዲዮ ለጉዳዩ ቅርበት ካላቸው ምንጮች እንዳጣራችው ከሌላ ክልል ተፈናቅያለሁ ብሎ የሚያመለክት የክልሉ ተወላጅ በተባለው አካባቢ ስለመኖሩ እና መፈናቀሉን የሚያውቁ ሶስት የሰው ምስክር ይዞ በመቅረብ እንዲመዘገብ ማድረግ አልያም በሚኖርበት አከባቢ ነዋሪ መሆኑን የሚሳይ መታወቂያ ማቅረብም ሌላው አማራጭ የማረጋገጫ ስልት ነው፡፡
በክልሉ ይህንን ምዝገባ ከሚያከናውኑ ምንጮቻችን ለማጣራት እንደሞከርነው ሶስት የሰው ምስክር በማቅረብ ተፈናቃይ ነኝ የሚለውን ለማረጋገጥ የሚሞክሩ ሰዎች የሚያቀርቧቸው የሰው ምስክሮች በትውውቅ እና የቅርብ ዘመድን ጭምር በመጠቀም መሆኑ የምዝገባውን ሁኔታ አስቸጋሪ አድርጎታል፡፡
አሁን የሰው ምስክር በማቅረብ የሚደረገውን ምዝገባ ይበልጥ መታወቂያ ላይ እንዲያተኩር ቢፈለግም ይህም አማራጭ ችግር እንደፈጠረ ነው ምንጮቻችን የሚናገሩት፡፡ ከትግራይ ክልል ውጭ ነዋሪ የሆኑ የትግራይ ተወላጆች ተፈናቃይ ነኝ በማለት ከተለያዩ ክልሎች መታወቂያ በማውጣት ጭምር ለመመዝገብ እያመለከቱ ነው፡፡
ይህ ደግሞ በዋናነት የአዲስ አበባ ነዋሪ የሆኑ ሰዎች ጭምር መታወቂያውን በክፍያ ከሌሎች በተለይም ከአማራ እና ኦሮሚያ ክልሎች በማግኘት በተፈናቃይ ስም ለማመልከት ወደ ትግራይ እንደሚጓዙ ታውቋል፡፡ የዋዜማ ምንጮች እንደሚናገሩት ተፈናቃዮቹ 20 ሆኖ ተደራጅቶ የቤት መስሪያ ቦታ ለማግኘት በሚያደርጉት ጥረት ውስጥ በአዲስ አበባ አካባቢ በነዋሪነት የሚታወቅ ግለሰብ ከኦሮሚያ ክልል ተፈናቃይ ነኝ ብሎ መታወቂያ ይዞ ማመልከቱ ጭምር ጥቆማ እንደደረሳቸው ይናገራሉ፡፡
አሁን ደግሞ በምዝገባ ሂደቱ ከግለሰብ የምስክር ማስረጃዎች ይልቅ መታወቂያ ይዞ ለሚመጣ ተፈናቃይ ነኝ ለሚል አመልካች ቅድሚያ መሰጠቱ ሂደቱን ቀላል በማድረጉ ተፈናቃይ ያልሆኑ ሰዎች መታወቂያውን በተለያየ መንገድ እስካገኙ ድረስ ቀድመው መስተናገዳቸው አመልካቾቹ ተፈናቅልንባቸው የሚሏቸው የአማራ እና ኦሮሚያ ክልሎችን መረጃ ለመጠየቅ እና የመታወቂያዎቹን ትክክለኛነት ለማጥራት ደግሞ በክልሎቹ መካከል ያለው ግንኙነት ሂደቱን የማይሞከር እያደረገው ነው፡፡
የትግራይ ብሄራዊ ክልል በጥቅምት ወር ተፈናቃዮችን መልሶ ለማቋቋም በተዘጋጀው ገቢ ማሰባሰቢያ ወቅት የተፈናቃዮቹን ቁጥር 45ሺሕ አካባቢ እንደሆኑ ይግለጽ እንጂ አሁን ክልሉ ከሌሎች የሀገሪቱ ክፍሎች ተፈናቅለውብኛል ብሎ የመዘገባቸው ዜጎች ቁጥር እስከ 91 ሺህ መድረሱ ነው የሚነገረው፡፡ ባለፉት 6 ወራት ግን በተለየ ሁኔታ የክልሉ ተወላጆችን በዚህ ቁጥር ልክ ያፈናቀለ ልዩ ክስተት መኖሩ ግን አይታወቅም፡፡ [ዝርዝር የድምፅ ዘገባ ከታች ይመልከቱ ]
ኒዠር ውስጥ ከናይጄሪያ ጋር በሚያዋስነው አካባቢ አንድ አሜሪካዊ መጠለፉን የሃገሪቱ ባለሥልጣናት ተናገሩ፣ ግለሰቡን የጠለፉዋቸው አጋቾች ማስልቀቂያ ገንዘብ መጠየቃቸውም ተገልጿል።
የዩናይትድ ስቴትስ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ስለጉዳዩ የሚያውቅ መሆኑና ለተጠለፉት ሰው ቤተሰቦች ድጋፍ እያደረገ መሆኑን የሚኒስቴሩ ቃል አቀባይ አመልክተዋል። ለጠለፋው ኃላፊ ነኝ ያለ ወገን እስካሁን አልወጣም።
ፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳ ጂግሳ “የኦሮሞ እና የአማራ እውነተኛው የዘር ምንጭ” በሚል ርዕስ ባለፈው ሐምሌ (2008 ዓ.ም.) አዲስ አበባ ላይ አንድ መጽሐፍ አሳትሞ ኖሮ፥ አንድ ዘመድ አንድ ቅጂ አመጣልኝ። አነበብኩት። ስለመጽሐፉ የሚባለውንና ደራሲው ከሰጣቸው ቃለ ምልልሶች (interviews) አንዳንዶቹን ሰምቻቸዋለሁ። ከዚህ በታች የምጽፈው፥ የጽሑፌ ርዕስ እንደሚያመለክተው፥ የደራሲውን አስተዋፅኦ ነው። ድርሰቴ የመጽሐፍ ግምገማ (Book review) ቢመስልም፥ የመጽሐፍ ግምገማ አይደለም።
ግምገማ ቢያስፈልግስ ዶክተር ፍቅሬ ቶሎሳ ዋና ምንጩ ያደረጋቸውን የአማን በላይ መጻሕፍትን እንጂ፥ “የኦሮሞ እና የአማራ እውነተኛው የዘር ምንጭ”ን አይደለም። ግን ከአማን በላይ መጻሕፍት አንዳቸውም እንደታሪክ ምንጭነት ለግምገማ ከሚያበቃ ደረጃ ላይ ያልደረሱ፥ አልፎ አልፎ በእውነት ታሪክ የተቀመሙ ልብ ወለድ ታሪኮች ናቸው። ዶክተር ፍቅሬ እውነተኛ የታሪክ ምንጮች አድርጎ ተቀብሏቸዋል። ግን ዶክተር ፍቅሬ በአማርኛ ሥነ-ጽሑፍ ስም ያወጣ የምናደንቀው ደራሲያችን እንጂ፥ በታሪክ መስክ ከታሪክ ምሁራን ጋር ተሰልፎ አላየሁትም። እሱ ራሱም ቢሆን “ስለ[ራሱ] አጭር መረጃ” ብሎ መጽሐፉ ውስጥ ራሱን ባስተዋወቀባቸው አንቀጾች ውስጥ ስለ ታሪክ ዕውቀቱ ከዚህ የተለየ ነገር የለባቸውም። መቸም ቢሆን አንድን ምሁር ችሎታው በአንድ መስክ ሥሉጥ ካደረገው በሌሎች መስኮች ላይም (ከመ፡ ዘሥልጣን፡ ቦ፡) ሥሉጥ እንደማያደርገው ለፕሮፌሰር ፍቅሬ የተደበቀ ነገር አይመስለኝም። ሁኔታው ይኼ ሁኖ ሳለ፥ እስካሁን ያለውን የታሪክ ምንጭ በታሪክ ጸሐፊዎች ደረጃ ምሁር ሆኖ ሳያጠናቸው፥ መቅድሙ ውስጥ፥ “ይህ ፅሑፍ ሀተታ እስካሁን የነበሩና የተለመዱ አንዳንድ መሰረታዊ ግንዛቤዎችን ሙሉ በሙሉ ውድቅ የሚያደርግ አዲስ ታሪክ ነው” ይለናል። እውነትም አዲስ ታሪክ ነው። ግን የዶክተር ፍቅሬ ድርሰት የአማን በላይን ልብ ወለድ ታሪክ (ሚቶሎጂ (Mythology) አንዳንድ ነገር እያከለበት ከማስተጋባት አልፎ፥ በውስጡ “እስካሁን የነበሩና የተለመዱ አንዳንድ መሰረታዊ ግንዛቤዎችን ሙሉ በሙሉ ውድቅ የሚያደርግ” ቁም ነገር አላየሁበትም።
በአንዳች ምክንያት የተፈጠረ ልብ ወለድ ታሪክ (mythology) እና እውነተኛ ታሪክ በአንድ ዘመን አንድ መስክ ላይ ስለማይውሉ፥ ተከባብረው ይኖራሉ እንጂ፥ አንዱ ሌላውን ሙሉ በሙሉ ውድቅ አያደርግም። በኔ ግምት መሪራስ አማን በላይና ፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳ ብሔራዊ ሚቶሎጂ ደርሰዋል። ግን ሚቶሎጂና ታሪካዊ ጽድቆች በቅደም ተከተል እንጂ በአንድ ዘመን አይፈጠሩም። ሚቶሎጂ ይቀድማል ታሪክ ይከተላል። ሚቶሎጂ ታሪክ ከጸደቀ በኋል በታሪክነት አይወለድም። ስለዚህ ሁለቱ አብረው ጎን ለጎን አይሄዱም። ሚቶሎጂ እንደ ታሪክ ምንጭ ለብዙ ዘመናት ብቻውን ሲያገለግል ቈይቶ፥ የታሪክ ተመራማሪዎች ተነሥተው እውነተኛውን ታሪክ ሲጽፉ፥ ሚቶሎጂ የታሪክነት ቦታውን ይለቃል። ሲለቅ “ይጣላል” ማለት አይደለም። በሥነ ጽሑፍ ደረጃ ሕፃናት በትምህርት ቤት ይማሩታል። በአንድ በኩል፥ የግሪክን ሚቶሎጂና ታሪክ፥ በሌላ በኩል ክብረ ነገሥትንና የኢትዮጵያ ታሪክ እንደ ምሳሌ መጥቀሰ ይቻላል።
የመሪራስ አማን በላይና የፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳ ሚቶሎጂ ብሔራዊ ችግራችንን ለመፍታት በብሔራዊ ችግራችን ጊዜ የደረሰ እንጂ በራሱ ጊዜ አልተፈጠረም። መምጣት ያለበት ታሪክ ሳይጻፍ ነበር። የመጣው ታሪክ ከተጻፈ በኋላ ስለሆነ ክንፍ የለሽ አሞራ ሆኗል።
እርግጥ ደራሲዎቹ ያቀረቡት እንደ እውነተኛ ታሪክ ነው። ይህም አያስገርምም፤ “ታሪክ ነኝ” ማለት የሚቶሎጂ ጠባዩ ነው። ለታሪክ ዐዋቂዎች ግን ዘመኑ ያለፈበት መሆኑን ያልተገነዘበ የበጎ አድራጎት ፈጠራ ነው። ሆኖም ኢትዮጵያ ውስጥ ታሪክ ዐዋቂዎች ጥቂት ስለሆኑ አብዛኛው ሕዝብ ድርሰቶቻቸውን እንደ እውነተኛ ታሪክ ወስዶላቸዋል። ሕዝቡ ታሪክ ለመማር ዕድል እስኪያገኝ ወይም የአገሩን ታሪክ የሚያውቅ አዲስ ትውልድ ተነሥቶ የአንድነታችንን እውነተኛ ምክንያት እስኪረዳ ድረስ በነዚህ መጻሕፍት መጠቀም ሊኖርበት ነው።
እውነተኛ ታሪካችን ከዘመዶቻችን አንዶቹ ቀድመው በያዙት ቦታ ላይ ሌሎች ተከትለው አንድ ቦታ ላይ (ማለት፥ ኢትዮጵያ ውስጥ) ተገናኝተው ልጆቻቸው ለብዙ ዘመናት አብረው ስለኖሩ፥ ዘመን አንድ ሕዝብ አድርጓቸዋል፤ በባህልና በደም አዛምዶናል። ለዚህ ማስረጃ የሚሆኑ ነገሮች ዶክተር ፍቅሬ ቶሎሳ መጽሐፍ ውስጥ በብዛት ይገኛሉ። በሌላ አጋጣሚ ከሌላ ቦታ እንደጻፍኩት፥ ዛሬ አማራ፥ ትግሬ፥ ጉራጌ፥ ኦሮሞ፥ ዶርዜ የምንለው የለበስነው የቡድን የመለዮ (“የማሊያ”) ስሞች ናቸው፤ አርሴናል፥ ሊቨርፑል፥ ቸልሲ፥ ማንቸስተር ዩናይትድ እንደሚባሉት የእንግሊዝ ኳስ ተጫዋቾች ቡድን ማለት ነው። መለዮው አንድ ቡድን ያደረጋቸው ከየቦታው የመጡ ተጫዋቾች ናቸው። የኛም ነገዶች ውስጣቸው ቢገለጥ፥ ከነዚህ ቡድኖች ብዙ አንለይም። አማራ ነኝ፥ ጉራጌ ነኝ፥ ኦሮሞ ነኝ የሚል ሰው ትውልዱን ወደኋላ መቁጠር ቢችል፥ አላለው ላይ ይደርስ ነበር።
ታሪኩ የተመሠረተውም በመጽሐፍ መደብሮች በሚገኙ የአማርኛ እና የእንግሊዝኛ ሥነ-ጽሑፎች ላይ ነው። ከእነዚህ ጽሑፎች ሱዳን ኑብያ፣ ጀበል ኑባ በተባለ ስፍራ በአንድ የኢትዮጵያ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ፍርስራሽ አጠገብ ተቀብረው መሪራስ አማን በላይ በተባለ ወጣት መናኝ ከ50 ዓመት በፊት የተገኙና አጥረውና ወደ አማርኛ ተተርጉመው “መጽሐፈ፡ ሱባኤ” እና “የኢትዮጵያ ትንሣኤ ታሪክ” በሚሉ ርዕሶች የታተሙ ጥንታውያን የግዕዝ ብራና ጥቅሎች ይገኙባቸዋል። እነዚህ የኢትዮጵያ ብራና ጥቅሎች እስራኤል አገር ኩምራን በተባለ ቦታ በአንድ ዋሻ ውስጥ በእረኞች ከተገኙት የሙት ባሕር ብራና ጥቅሎች ጋራ ተመሳሳይነት አላቸው። እነሱ፣ እነዚህና ሌሎችም መጻሕፍት ከስድስት ዓመት በፊት ድንገት እጄ ገቡ።