Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የቫይረሱን መራባት ለመግታት ሲባል የተለያዩ አገሮች የተለያየ ስትራቴጂ ተከትለዋል። ቻይናና ደቡብ ኮሪያ እንዲሁም ስዊድን የተከተሉት፣ ጀርመን፣ ጣሊያን፣ ስፔይንና አሜሪካ ከተከተሉት ለየት ያለ ነው። ቻይናዎች የቫይረሱን በፍጥነት መራባት ከተመለከቱ በኋላ ሁሉንም የመዝጋትና ሰዎችን ቤታቸው እንዲቆዩ በማድረግ የቫይረሱን ምንጭ በመከታተል ቶሎ ብለው ሁኔታውን ለመቆጣጠር ችለዋል። ደቡብ ኮሪያ ደግሞ ቫይረሱ የያዛቸውን ሰዎች ካልያዘቸው በመነጠል ሁሉንም በስማርት ፎን በመከታተልና የደምና የምራቅ ሙከራ በማድረግ የቫይረሱን መስፋፋት መቆጣጠር ችላለች። በተለይም ደግሞ በህክምናው ዘርፍ ላይ ያፈሰሱት ገንዘብና ሀኪም ቤቶችም በብቃትነት እንዲሰሩ ማድረጋቸው በአጭር ጊዜ ውስጥ ቫይረሱን እንዲቆጣጠሩ አስችሏቸዋል። ወደ ስዊድን ስንመጣ ደግሞ ሙሉ በሙሉ ሁሉንም ድርጅቶች የመግዛት ስትራቴጂ በመከተል ሳይሆን ለቫይረሱ ጊዜ እንዲሰጠው በማድረግ እያንዳንዱ ሰው የራሱን የመከላከል ኃይል እንዲያዳብር ጥረት አድርገዋል። ይሁንና በየቦታው ከ500 ሰዎች በላይ መሰብሰብ አይፈቀድም። ኪንደር ጋርተኖች በሙሉ ሲከፈቱ፣ ትምህርት ቤቶች ደግሞ እስከ ዘጠነኛ ክፍል ድረስ ብቻ ክፍት ናቸው። ሬስቶራንቶችና መጠጥ ቤቶችም ክፍት ናቸው። ይሁንና ግን ሰው ሁሉ በተቻለ መጠን ማህበራዊ ግኑኝነቱን ማላላት እንዳለበት መንግስት ማስጠንቀቂያ ሰጥቷል። ሰውም ወደ ሌላ አገር ሄዶ መመለስም ሆነ የሌሎች የአውሮፓ አገር ሰዎችም ወደ ስዊድን መግባት ይፈቀድላቸዋል። በተለይም ሰው በዕረፍት ጊዜው በረዶ ቦታዎች ሂዶ የሚሮጥባቸው ቦታዎች ለጎብኝዎች ክፍት ናቸው። አብዛኛውም ሰው ይሰራል። ሆኖም እንደሌሎች የአውሮፓ አገርች ቫይረሱ አልተራባም።
ወደ ጀርመን ስንመለስ ግን ከምግብ መሸጫ መደብሮች በስተቀር ሁሉንም መደብሮች መዝጋት አለብን ወደ ሚለው ስትራቴጂ አድልተዋል። ብዙ ፋብሪካዎች፣ ኪንደር ጋርተኖችና ትምህርትቤቶች እንዳሉ፣ ሬስቶራንቶችና የመጠጥ ቤቶች፣ ማንኛውም ዐይነት የልብስ መሸጫ መደብር ሁሉ ተዘግተዋል። ከሁለት ሰውም በላይ መገናኘት ወይም አብሮ መሄድ አይፈቀድለትም። በተለይም በከፍተኛ የምርት ክንውንና እንደሰንሰለት ለተያያዘውና ይህም እንደባህል በሚቆጠርበት እንደጀርመን በመሰለ አገር ሁሉንም ነገር የመዝጋቱ ስትራቴጂ በተለያዩ ቫይሮሎጂስቶችና በዚህ አካባቢ ጥናት በሚያደርጉ በታወቁ ሀኪሞች ዘንድ በተለያየ መነፅር ነው የሚታየው። በመንግስቱ ስር ያለ ሮበርት ኮኽ የሚባል የምርምር ጣቢያ መሰረትና መንግስትንም በሚያማክረው አመለካከት ስትራቴጂካሊ አስፈላጊ ናቸው ከሚባሉት በስተቀር ሁሉም መዘጋት አለባቸው ስላለ ከዘጠና በመቶ በላይ የሚሆኑ ድርጅቶችና የምግብ ቤቶች በሙሉ ተዘግተዋል። ኳስ መጫወትና መለማመድም ክልክል ነው። ይህን የመሰለውን ሁሉንም የመዝጋት ስትራቴጂ የሚቃወሙና የስዊድንን ስትራቴጂ እንከተል የሚሉም አሉ። በተለይም ሁሉንም የመዝጋት ስትራቴጂ የሚቃወሙት ቁጥራቸው እየበዛና የሚሰጡትም ትንተና አስተማማኝና ግልጽነት ያለበት ነው። አብዛኛዎችም በትላልቅ የዩንቨርሲቲ ሃኪም ቤቶችና በመንግስት በሚደጎመው እንደ ማክስ ፕላንክ የመሳሰሉ የምርምርና የቴክኖሎጂ አፍላቂ ተቋማት የሚሰሩ ፕሮፌሰሮች ናቸው። ይሁንና ግን የጀርመን መንግስት ግልጽ ባልሆነ ምክንያት ከተለያዩ ተቋማትና ፕሮፌሰሮች የሚቀርበውን አማራጭ ሃሳብ የሚያዳምጥ ሳይሆን ሮበርት ኮኽ ከሚባለው በመንግስት በሚደገፈው የቫይሮሎጂና የተለያዩ የትሮፒካል መመርመሪያ ተቋማት የሚመጣውን ሃሳብ ብቻ ነው። ከጤና ጥበቃ ሚኒስተሩም ሆነ ከወይዘሮ መርክል ጋር በመሆን ስለቫይረሱ መግለጫ የሚሰጡትና በግራፍ መልክ የሚያስረዱት ከዚህ ተቋም የሚመጡ ሳይንቲስቶች ብቻ ናቸው። ይህ ዐይነቱ ሁሉንም የመዝጋት ስትራቴጂ በጀርመን ህዝብ ዘንድ ለጊዜው በከፍተኛ ደረጃ ተቀባይነትን ያገኘ ቢሆንም በየጊዜው ግን ድጋፍ እያጣ የመጣ ይመስላል።
በዚህ ዐይነቱ ሁሉንም የመዝጋት ስትራቴጂ ብዙ የኢኮኖሚ ዘርፎች ተጠቅተዋል፤ የከሰሩም አሉ። አንዳንዶችም ከእንግዲህ ወዲያም ተመልሰው የማንሰራራት ኃይላቸው በጣም ደካማ ነው። እንደ ሉፍታንሳ የመሳሰሉት በዓለም አቀፍ ደረጃ ትልቅ ከሚባሉት የአየር መንገድ ኩባንያዎች የሚሰለፈው በረራውን 90% ያህል ቀንሷል። እነዚህን የመሳሰሉና፣ ሆቴል ቤቶችም ሆነ የማምረቻ መደብሮች በመዘጋታቸው ኢኮኖሚው ከፍተኛ አደጋ ላይ ወድቋል። ኢኮኖሚውም እርስ በእርሱ የተሳሰረ ስለሆነ በተለይም የትላልቅ ኩባንያዎች መዘጋት ትናንሾችንም በጣም አዳክሟቸዋል። ምክንያቱም ትናንሽ ኩባንያዎች የመለዋወጫ ዕቃዎችንና ሌሎችን አገልግሎቶች አቅራቢዎች ስለሆኑ ትላልቅ ኩባንያዎችም ሲዘጉ እነሱም አብረው ይጠቃሉ። መንግስት ሁሉንም ኩባንያዎችና የግለሰብ መደብሮችን ለመርዳት ለጊዜው በአገር ደረጃ 150 ቢሊዮን ኦይሮ ሲመድብ፣ ክፍለ-ሀገሮች ደግሞ እንደ የኢኮኖሚ አቅማቸው የተወሰነ የድጎማ በጀት መድበዋል። በዚህ ረገድ ተቀዳሚነቱን ቦታ የያዘው ባቬሪያ የሚባለው የበለጸገው የመኪናና የቴክኖሎጂ አምራች ክፍለ-ሀገር ነው። የአገሩ አስተዳደር 10 ቢሊዮን ኦይሮ ሲመድብ፣ የሃኪም ቤት ሰራተኞች ደግሞ ለመልካም ስራቸው ከቀረጥ ነፃ የሆነ 500 ኦይሮ ይሰጣቸዋል። ይህ ሁሉ ዕርዳታ በመደረግ ላይ እያለ ወደፊት ኢኮኖሚውን እንደገና ለማንቀሳቀስ እስከ 750 ቢሊዮን ኦይሮ መመደብ እንደሚያስፈልግ ይወራል። ከዚህ ጋር በተያያዘ የጣሊያንና የስፔይን መንግስታትም ከኮረና ቫይረስ ባኋላ ጠቅላላውን ኢኮኖሚ ለመገንባት በሚል ሰፊ በጀት መድበዋል። የጣሊያን መንግስት 400 ቢሊዮን ኦይሮ ለመመደብ ሲዘጋጅ፣ የስፔይን መንግስት ደግሞ በተለይም ስራ ለሌለው ለእያንዳንዱ ዜጋ ለመኖር የሚያስችለው መሰረታዊ ገቢ(Basic Income) ተግባራዊ እንደሚያደርግ ቃል-ኪዳን ገብቷል። በሌላው ወገን ደግሞ እያንዳንዱ አገር ተግባራዊ ለማድረግ ካቀደው ውጭ የባቬሪያው የጀርመን ክፍለ-ሀገር አስተዳዳሪ የአውሮፓው አንድነት የማርሻል ፕላን ያስፈልገዋል በማለት ሃሳባቸውን ሰንዝረዋል። ይህ ሁሉ የሚያሳየው የአውሮፓ መንግስታት ከፍተኛ ኃላፊነት እንደሚሰማቸውና ለሀገራቸውም እንደሚያስቡ ነው።
ከዚህ ውጭ ግን ለጊዜው ስራቸውን እንዲያቋርጡ የተገደዱ ሰራተኞች ወደ ስራ ቦታቸው እስኪመለሱ ድረስ መንግስት ልጅ ላለው ሰራተኛ 67% ከንጹህ ገቢው ሲከፍል፣ ልጅ ለሌለው ደግሞ 60% ይከፈለዋል። የክፍያ ጊዜውም 12 ወር ያህል ነው። ይህ ዐይነቱ የአጭር ጊዜ የስራ-አበል በመባል ይታወቃል። በዚህ መልክ ከሞላ ጎደል የሰራተኛው የመግዛት ኃይል ይጠበቃል። በስራ ሚኒስተር ስር የሚተዳደረው የስራ ቦታ አፈላላጊ መስሪያ ቤት በተለያዩ ምክንያቶች የተነሳ ፋብሪካዎች ሊዘጉ ይችላሉ ብሎ ስለሚያምን ሁልጊዜ መጠባበቂያ ገንዘብ ያስቀምጣል። ይህ ዐይነቱ የአጭር ጊዜ የስራ አበል ጠቅላላው ኢኮኖሚ እንዳይዳከም ያደርጋል። ምክንያቱም እስከተወሰነ ደረጃ ድረስ የሰራተኛው የመግዛት ኃይል የተጠበቀ እንደሆን ብቻ ነው የተከማቹ ምግቦችም ሆነ በየጊዜው የሚቀርቡ ፍርፋሬዎች ሊሽጡ የሚችሉት። በዚህ መልክ በምርትና በፍጆታ መሀከል ያለው ግኑኝነት እስከተወሰነ ደረጃ ድረስ ይጠበቃል። ማህበራዊ ቀውስም ወይም ግጭት እንዳይኖር ያደርጋል።
ወደ አጠቃላዩ አውሮፓ አንድነት አገሮች ሁኔታ ስንመጣ፣ በተለይም እንደ ጣሊያንና ፈረንሳይ የመሳሰሉት የኦይሮ አባል አገሮች የሚያነሱትና የሚወተውቱት በኮሮና ቫይረስ የደረሰውን የኢኮኖሚ ድክመት ለመቋቋምና እንደገና መልሶ ለመገንባት የኮሮና ወይም የኦይሮ ቦንድን እንደመያዣ በማቅረብ ከካፒታል ገበያ ገንዘብ መሰብሰና ኢንቬስት ማድረግ ያስፈልጋል የሚል ነው። ይህ ዐይነቱ አመለካከት በተለይም በጀርመን መንግስት ዘንድ ተቀባይነት ሊያገኝ አልቻለም። ምክንያቱም የኮሮና ወይም የኦይሮ ቦንድ ሁሉንም የኦይሮ አባል አገሮች እንደ ባለዕዳ አድርጎ የሚወስድና እንደየኢኮኖሚ አቅማቸው ዕዳውን መልሰው የሚከፍሉ ስለሆነ የመጨረሻ መጨረሻ አብዛኛውን ዕዳ ጀርመን ትሸከማለች የሚል ፍርሃት አለ። በዚህም ምክንያት የተነሳ ከፍተኛ ተቃውሞ አለ። ይሁንና ከፍተኛ ግፊት ስላለ ጀርመን በዚህ የከረረ አቋሟ ትገፋ አትገፋ እንደሆን ከአሁኑ መናገር አይቻልም። ያለው ስምምነት ግን አፍጦ አግጦ ያለውን ችግር በጋራ መወጣት አለብን፣ ለዚህ ዐይነቱ ቀውጢ ቀን የማይደርስ የጋራ ገበያ ትርጉሙ የት ላይ ነው እየተባለ ነው የሚጠየቀው። በሌላ ወገን ግን የአውሮፓው አንድነት በተለይም በኮሮና የተጠቁ እንደ ጣሊያንና ስፔይን፣ እንዲሁም ፈረንሳይን የመሳሰሉ አገሮችን ለመርዳት 100 ቢሊዮን ኦይሮ እንደሚያቀርብ የኮሚሽኑ ፕሬዚደንት ጀርመናይቷ ወይዘሮ ፎን ደር ሌየን አስታውቀዋል። ይሁንና የአውሮፓው አንድነት መሪዎች በፕሬዚዳንቷ ሃሳብ መስማማት አለባቸው። እነሱ እሺ ሲሉና በህግ ሲጸድቅ ብቻ ነው ገንዘቡ የሚሰበሰበውና ለተጠቁት አገሮች የሚመደበው። የመስማማታቸው ጉዳይ የተረጋገጠ ለመሆኑ አንዳንድ ጋዜጠኞች ያወራሉ።
ለማንኛውም ይህ ዐይነቱ የቫይረሱን መራባት ለመግታት ተብሎ የተወሰደው ሁሉንም የመዝጋት ስትራቴጂ ከኢኮኖሚያዊ ተፅዕኖው ባሻገር ያስከተለው ሌላ ችግር አብዛኛው ሰው ቤቱ ውስጥ እንዲቀመጥ መገደዱ ነው። እንደሚታወቀው በተለይም ጸሀዩ ሞቅ ሞቅ በሚልበት ጊዜ ሁሉም ወደ ወጭ ወጥቶ መናፈስና በየቡና ቤቶች እየገባ መብላትና መጠጣት ይፈልጋል። ይህ ዐይነቱ ውጭ መውጣትና መንሸራሸር፣ ምግብና መጠጥ ቤቶች ሂዶ መብላትና መጠጣት ባህልም ስለሆነ በየግለሰቦች ላይ አሉታዊ የስነ-ልቦና ተፅዕኖ እያሳደረ ነው። በተለይም እንደኳስ ሜዳዎች የመሳሰሉት በመዘጋታቸው አብዛኛውን ኳስ ጨዋታ ተመልካች ችግር ውስጥ ከትቶታል። እንደዚሁም ቲያትር ቤቶችና ሙዚየሞች የሚገባው ሰው፣ በተለይም በዕድሜያቸው ገፋ ያሉ ሰዎች የዚህ ዐይነቱ የሁሉንም የመዝጋት ስትራቴጂ ስለባ ሆነዋል። ሌሎችም ተከታታይ ገቢ የሌላቸውና አልፎ አልፎ ልዩ ልዩ ዝግቶችን የሚያቀርቡ በጭንቀት ላይ ናቸው። ምክንያቱም መንግስት ለእያንዳንዱ ሊደረስ ስለማይችል ነው። አሁን ሰው በጉጉት የሚጠብቀውና የሚጠይቀው በተለይም ጀርመን አገር መቼ ነው ሁሉ ነገር ወደ ቀድሞው ሁኔታው የሚመለሰው? እያለ ነው። ግፊቱ ከመብዛቱ የተነሳ መንግስት ከፍተኛ ጭንቀት ውስጥ የወደቀ ይመስላል። ምናልባት ከአስራ አምስት ቀናት በኋላ አንዳንድ የስራ መስኮችና የንግድ መደብሮች ቀስ በቀስ ሊከፈቱ ይችላሉ ተብሎ ይጠበቃል። በሌላ ወግን ግን የኮረና ቫይረስ የራሱ የሆነ አዎንታዊ ጎንም እንዳለው አንዳንድ ጥናቶች ይጠቁማሉ። ቻይናም ሆነ ጀርመን፣ እንዲሁም አንዳንድ የአውሮፓ አገሮች የምርት ክንውን እንዲቋረጥ በመደረጉ አየሩ እየፀዳ መምጣት እንደቻለ ይነገራል። በመንገድ ላይም እንደወትሮው ብዙ መኪና ስለማይታይ ንጹህ አየር መተንፈስ ተችሏል። በተጨማሪም ከሚታየው ጭንቀት ባሻገር አብዛኛው ህዝብ ከዚህ ቀደም ይኖርና ይሰራ እንደነበረው ሁኔታው መቀጠል እንደማይችል በመወያየት ላይ ነው። የአመጋገብና የአሰራር ባህላችን መለወጥ አለባቸው በማለት በተለይም ለተከታዩ ትውልድ ያስባል። ባለፉት ሰላሳ ዐመታት አዳዲስ ቴክኖሎጂዎች ተግባራዊ ቢሆንም አሁንም ቢሆን ጥሬ-ሀብትን መቆጠብና የአካባቢን ሁኔታ ማሻሻል አልተቻለም። በአዳዲስ ቴክኖሎጂዎች ተግባራዊ ማድረግ የተነሳም በሰራተኛው ላይ ያለው የስራ ጭነት በፍጹም አልቀነሰም።
ይህንን ዐይነቱን ሁኔታ ተጠቅመው ዓለም አቀፋዊ አገዛዝን ለማምጣት(World Governance) ወይም ያለውን ለማጠናከር የሚሯሯጡ ኃይሎች እንዳሉ ግልጽ ነው። በተለይም እንደ ቢል ጌት የመሳሰሉት በፋውንዴሽኑ አማካይነት የዓለም ጤና ድርጅቱን(WHO) ወደ 400 ቢሊዮን ዶላር የሚጠጋ ገንዘብ የዓመት ባጅት በመመደብ ተፅዕኖ እንደሚያሳድር የታወቀ ነው። የፋርማሲ ኢንዱስትሪዎችና እንደዚሁም የአውሮፓው አንድነት ለጤና ድርጅቱ ከፍተኛ ባጀት በድምር እስከ 800 ቢሊዮን ኦይሮ ይከፍላሉ። እነዚህ በራሳቸው ደግሞ ከትላልቅ የገንዘብ ድርጅቶችና ባንኮች ጋር የተቆላለፉ ናቸው። ይህም ማለት የጤና ድርጅቱ በበጀቱ የሚመካው በአባል አገሮቹ ሳይሆን በእንደነዚህ ዐይነቶች የዓለምን ህዝብ የመኖርና ያለመኖር ዕድል በሚወስኑ ትላልቅ ኩባንያዎችና ፋውንዴሽኖች አማካይነት ነው ማለት ነው። በዚህም ምክንያት የተነሳ ነው ሳርስ የተባለው ቫይረስ በተከሰተበት ወቅት የጤና ድርጅቱ ወረርሽኝ ተከስቷል በማለት ቀደም ብሎ ያወጀውና ብዙ አገሮችን ለማሳሳት የበቃው። በጊዜው የክትባት መድሃኒት እንዲመረት ቢደረግም እንደተወራው ወረርሽኙ ሳይከሰት ቀርቷል። የተመረተው ምርትም ጥቅም ላይ ባይውልም የፋርማሲ ኢንዱስትሪዎች ግን የትርፍ ትርፍ አግኝተዋል። ይህ ጉዳይ በብዙ ሀኪሞች ተተችቷል።
ይህ የሚያመለክተው ምንድነው? እንደ ቢል ጌት የመሳሰሉት በሀብት የናጠጡ ግለሰቦችም ሆነ ድርጅቶች በፋርማሲ ኢንዱስትሪና የዘር ማዳበሪያ ፋብሪካ ውስጥ ትልቅ ድርሻ ስላላቸው ይህንን ተጠቅመው የክትባት መድሃኒት እንዲመረት ከፍተኛ ግፊት ያደርጋሉ። በዚህም መሰረት አንድ ቀን እሱም ሆነ ሌሎች ድርሻ ያላቸውና የየኩባንያዎቹ ማናጄሮች ከፍተኛ ትርፍ በማግኘት ገቢያቸውን ያሳድጋሉ። ይህ ብቻ ሳይሆን የፋርማሲ ኢንዱስትሪ በየዓመት የሚያገኘው ትርፍ አልበቃ ስላለው በሳይንስ ያልተመረመሩና ደረጃዎችን የጠበቁ አይደሉም እያለ እየተከታተለ ባህላዊ የሚባሉ መድሃኒቶችን የሚሸጡ መደብሮች እንዲዘጉ ለማድረግ በቅቷል። ከአርባ ዐመት በላይ ለህዝብ ግልጋሎት ይሰጡ የነበሩና በተለይም በዕድሜያቸው የገፉ ሰዎች እየሄዱ የሚገዙባቸው የባህል መድሃኒት መሸጫ መደብሮች በተለይም በቅጠል መልክ የሚሸጡና እንደ ሻይ የሚጠጡ በህግ ትዕዛዝ እንዲዘጉ ተደርገዋል። በጀርመን አገር አማራጭ መድሃኒቶች የሚሸጡባቸው መደብሮች በህግ የተፈቀዱ ነበሩ። እንዲዘጉ እስከተደረጉበት ጊዜ ድረስም መድሃኒቶቹ በሙሉ በሰው ላይ አደጋ አስከትለዋል ተብሎ አንድም ቀን ተመዝግቦ አያውቅም። ያም ሆነ ይህ የእነ ቢል ጌትና የተለያዩ የፋርማሲ ኢንዱስትሪዎች መቆላለፍ አንደ ኮረና ቫይረስ የመሳሰሉ ወረርሽኞት በሚከሰቱበት ጊዜ ይህንን በማሳበብ የክትባት መድሃኒቶች ለማምረት ይሯሯጣሉ። በዚህም አማካይነት የብዙ ሚሊያርድን ህዝብ ጤንነት ይቆጣጠራሉ፤ የመኖርና ያለመኖር ዕድልም ይወስናሉ። በተለይም በጥቅም የተገዙ የፖለቲካ ኤሊቶችንና አገዛዞችን በመጠቀም በአፍሪካ ምድር በምስኪኑ ወጣት ላይ በተለይም በሴቶች ላይ የተለያዩ የክትባት መድሃኒቶችን ሙከራ ያደርጋሉ። ለምሳሌ ዩኒሴፍ ከዓለም የጤና ጥበቃ ድርጅቱ ጋር በመተባበር የቴታነስ ክትባት ለማድረግ በ2013 ዓ.ም ከኬንያ መንግስት ፈቃድ በማግኘትና ሃኪሞቹ በወታደር በመታጀብ በወጣት ሴቶች ላይ የክትባት ሙከራ ያደርጋሉ። ለምንድነው በወጣት ሴቶች ላይ ብቻ ይህ ዐይነቱ ክትባት የሚደረገው? ብለው ተቃውሞ ያነሱ ቄሶች በታጠቁ ወታደሮች እንዲበተኑ ያደርጋሉ። የኋላ ኋላ ለቴታነስ ተብሎ የቀረበው የክትባት መድሃኒት ሲመረመር ወጣት ሴትች እንዳያረግዙ የሚያመክን መድሃኒት መሆኑ ይድረስበታል። ወደ ኢትዮጵያችንም ስንመጣ እነ አቶ መለስ ዜናዊ ከአሜሪካን መንግስትና ከእነቢል ጌት ጋር እጅና ጓንቲ ሆነው አብረው በሚሰሩበት ዘመን በአማራው ክልል ውስጥ ወጣት ሴቶች እንዳያረግዙ የሚያደርግ የክትባት መድሃኒት ይወጉ እንደነበር በግልጽ የሚታወቅ ጉዳይ ነው። አሁን ደግሞ እነቢል ጌት የኮረና ቫይረስን አሳበው ህዝብን በፍርሃት እንዲዋጥ ካደረጉ በኋላ በዓለም አቀፍ ደረጃ ጠቅላላው የዓለም ህዝብ መከተብ አለበት እያሉ ያስወራሉ። በተለይም በአፍሪካ ህዝብ ላይ ሙከራ ለማድረግ ደፋ ቀና ማለት ጀምራዋል። መንግስታችንም ሆነ ጠቅላላው ህዝብ በኮረና ቫይረስ መደናገጥ የለበትም። አማራጭ ዘዴዎችን መፈለግ አለበት። ለማንኛውም እንደዚህ ዐይነቱን ወንጀል እየተከታተለ የሚያጠናና የሚቃወም በቤተክርስቲያንም ሆነ በህዝቡ ዘንድ የነቃና የተደራጀ የሲቭል ማህበረሰብ መኖር አስፈላጊ ነው። ነገሮችን በጥብቅ መከታተልና በነቃ መንፈስ አስፈላጊ የሆኑ መረጃዎችን መሰብሰብና ለህዝብ ማዳረስ ያስፈልጋል። በቀላሉ የውጭ አማካሪዎች በሚባሉ እንዳንታለል ኃላፊነትን የሚጠይቅ ስራ መስራት አለብን።
ወደ ባንኮችና ፋይናስ ገበያ ስንመጣ ደግሞ በወረቀት ገንዘብና በሳንቲሞች ላይ የተሳሳተ ወሬ በመንዛት ወይም በማስፋፋት የወረቀት ገንዘብም ሆነ ሳንቲሞች የመገበያያ መሳሪያዎች መሆናቸውን እንዲያቆሙ ግፊት በማድረግ ላይ ናቸው። እንደሚያስወሩት ከሆነ የወረቀት ገንዘብና ሳንቲሞች እንደ ኮረና ቫይረስ የመሳሰሉትን የማስፋፋት ኃይላቸው ከፍተኛ ነው። ይህንን ሁኔታ አስመልክቶ በተደረገ ጥናት መሰረት በሁለቱም የመገበያያ መሳሪያዎች አማካይነት ቫይረሱ የመተላለፍ ኃይሉ በጣም ዝቅተኛ እንደሆነ ነው። የጀርመን ማዕከላዊ ባንክ ከአስር ቀን በፊት ባደረገው ስብሰባ ይህን ዐይነቱን ከአሜሪካ ባንኮች የሚመጣውን ግፊት ውድቅ በማድረግ የወረቀት ገንዘብና ሳንቲሞችን ከመጠቀም ፈቀቅ እንደማይል አስታውቋል። በባንኩም ዋና አስተዳዳሪ ዕምነት የወረቀት ገንዘብንና ሳንቲምን መጠቀም እንደ ባህል የተወሰዱና የነፃነት ምልክቶችም ሆነው ስለሚታዩ የጀርመን ህዝብ አይቀበለውም በማለት በግልጽ ይናገራሉ። ይህ ብቻ ሳይሆን በተለይም በዕድሜያቸው ገፋ ያሉ አብዛኛውን ጊዜ ገንዘባቸውን ከፍራሻቸው በታች ነው የሚያስቀምጡት። ስለሆነም ይህ ዐይነት አዝማሚያ በጀርመን ህዝብ ዘንድ ተቀባይነት የለውም። ምናልባትም ከዚህ ጋር በተያያዘና በኮረና ቫይረሱ ጋር በተያያዘ ግፊት የተነሳ የአንድ ክፍለ-ሀገር የፊናንስ ሚኒስተር-ሄሰን ተብሎ የሚጠራው የጀርመን ክፍለ-ሀገር- የክርስቲያን ዲሞክራቲክ አባል የሆነ እራሱን ገድሏል ተብሎ ተወርቷል። የክፍለ-ሀገሩ አስተዳዳሪና ጓደኛቸው የሆኑት መሪም ይህንን በማረጋገጥ የተሰማቸውን ሃዘን ገልጸዋል።
ያም ሆነ ይህ እንደ ክሬዲት ካርድ የመሳሰሉት የተለያየ ስም ያላቸው የመግዣ ወይም የመገበያያ መሳሪያዎች በየአገሩ ተግባራዊ የሚሆኑ ከሆነ ዋናው ተጠቃሚው ይህንን የፕላስቲክ ገንዘብ የሚያትሙ ትላልቅ የአሜሪካን ኩባንያዎች ብቻ ናቸው። አንድ ሰው ገንዘብ ባወጣና በከፈለ ቁጥር የግዴታ ግብር መክፈል ሳለለበት በግብሩ ትርፍ ያካብታሉ። ይህ ብቻ ሳይሆን፣ በዚህ ዐይነቱ የመገበያያ መሳሪያ አማካይነት የየግለሰቦችን የአመጋገብ ባህርይ፣ የት የት ቦታ አንድ ሰው ምግብና ሌሎች ነገሮችን እንደገዛ፣ የት የት መጠጥ ቤቶችና መዝናኛ ቦታዎች ገብቶ እንደሚመገብና እንደሚዝናናም ማወቅ ይችላሉ። በዚህ አማካይነትም በተለይም አደገኛ የሚባሉ ሰዎችን ማስወገድ ይቻላል። የፕላስቲክ ገንዘብን እንቀበል ብንል እንኳ ይህ ዐይነቱ የአከፋፈል ዘዴ ተከታታይ ገቢ ላለው ሰው ብቻ ነው የሚጠቅመው። ተከታታይ ገቢ የሌለው ወይም መንገድ ላይ ተቀምጦ የሚለምን፣ ወይም በሜትሮ መግቢያና መውጫው ላይ ገንዘብ ለማግኘት ሲል ጊታር የሚጫወት፣ ወይም ሰው በሚዘዋወርበት ቦታ ልዩ አክሮባት የሚሰራና በዚህም አማካይነት የተወሰነ ገንዘብ ለማግኘት የሚፈልግ፣ በየቦታው ተቀምጠው ስዕል የሚሰሩ ሁሉ ሙሉ በሙሉ የፕላስቲክ ገንዘብ ተግባራዊ ከሆነ ምንም ዐይነት ገቢ ሊያገኙ አይችሉም ማለት ነው። ይህም ማለት የባሰውኑ ወደ ድህነትና ርሃብ ይወረወራሉ። በተጨማሪም ሽማግሌ ሴቶችም ሆነ ወንዶች ከወረቀት ገንዘብ ጋር ልዩ ዐይነት ግኑኝነት ያላቸው ስለሆነና ከዕድሜ ብዛትም ጋር በተያያዘ የክሬዲት ካርዳቸውን ቁጥር ስለሚረሱም እነዚህም በዚህ ዐይነቱ የአከፋፈል ዘዴ የሚጠቁ ናቸው። በመሆኑም ይህ ዐይነቱ የእነቢል ጌትና የትላልቅ የአሜሪካ ባንኮች አካሄድ በጣም አደገኛ በመሆኑ የእነሱን ግፊት መቋቋም ያስፈልጋል። በክሬዲት ካርድ መክፈልም የስልጣኔ ምልክት ሆኖ መታየት የለበትም። በሌላ ወገን ግን አንድ ሰው ከአገሩ ወደ ሌላ አገር ዕቃዎችን ለመግዛትም ሆነ ለጉብኝት ወይም ደግሞ ለስራ ጉዳይ የሚሄድ ከሆነ በብዙ ሺህ የሚቆጠር ገንዘብ ይዞ መዘዋወር ስለማይችል የግዴታ ክሬዲት ካርድን መጠቀሙ ከጉዳቱ ይልቅ ጥቅሙ ያመዝናል። ስለሆነም የወረቀት ገንዘብም ሆነ የክሬዲት ካርዶች ጎን ለጎን መሄድ ያለባቸው የመገበያያ መሳሪያዎች እንጂ አንዱ ሙሉ በሙሉ እንዳለ በሌላኛው የሚተካበት ምክንያት የለም።
በተለይም ይህ ጉዳይ በኢኮኖሚያቸው ወደ ኋላ በቀሩ እንደ ኢትዮጵያ ላሉ አገሮች ግልጽ መሆን አለበት። ሰማንያ በመቶ የሚሆነው ህዝብ በገጠር ውስጥ በሚኖርበት አገርና፣ ገና የምርት ክንዋኔ ባልተስፋፋበት፣ እንዲሁም ደግሞ የውስጥ ገበያ ባልዳበረበት አገር የፕላስቲክ የመገበያያ መሳሪያን ተግባራዊ ማድረግ በጣም አስቸጋሪ ብቻ ሳይሆን ኢኮኖሚው እንዳያድግም ትልቅ ማነቆ እንደመፍጠር ይቆጠራል። ማንኛውም ነገር ሁኔታዎችን ተከትሎ ማደግ አለበት። የምርት ክንውን ሲስፋፋ፣ ቴክኖሎጂዎች ሲዳብሩና የገንዘብ ልውውጥ በባንኮች አማካይነት ከአንድ ግለሰብ እጅ ወደ ሌላኛው እጅ የሚተላለፍ ከሆነ በከፊል የክሬዲት ሲይስተምን ማስገባት ወይም ማለማመድ ይቻላል። ለማንኛውም ካፒታሊዝም ባላደገበት፣ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ባልተስፋፋበት፣ የተለያዩ የአመራረት ግኑኝነቶች እዚያው በዚያ በሚገኙበትና በተለያዩ መስኮች ዘንድ ውስጣዊ ግኑኝነት በሌለበት አገር ክሬዲት ካርድን የመገበያያ መሳሪያ ማድረግ አስቸጋሪ ነው። ግልጽ የስራ ክፍፍል ሲኖርና በተለያዩ የምርት መስኮች መሀከል በመግዛትና በመሸጥ መሀከል ግኑኝነት የሚፈጠር ከሆነ በክሬዲት ካርድ ብቻ ሳይሆን በሌላ ጥሬ ገንዘብ ባልሆነም መገበያየት ይቻላል።
ለማንኛውም ቀድሞም ሆነ አሁን ደግሞ ይህንን ዐይነቱን ወረርሽኝ በመጠቀም የዓለምን የጥሬ-ሀብትና የእርሻ ሰብሎችን ለመቆጣጠር የሚሯሯጡት ትላልቅ የአሜሪካ የገንዘብ አስተዳዳሪዎችና(Hedge Funds) እራሱ የአሜሪካ መንግስትም የዓለምን ህዝብ እንደፈለግነው ማሽከርከር እንችላለን በማለት ያስፈራራሉ። የሰው ልጅ ሁሉ በእግዚአብሄር አምሳል ነው የተፈጠረው የሚለውን የመጽሀፍ ቅዱስ አባባል በመጣስ በዓለም ህዝብ ላይ የራሳቸውን የበላይነት ጭነዋል። ከዚህም በላይ በዓለም አቀፍ ደረጃ ባህላዊና በቤተሰብ የሚተዳደሩና ብዙ ፈጠራም የሚካሄድባቸውን ማዕከለኛ ኢንዱስትሪዎች በአሜሪካን የገንዘብ አስተዳዳሪዎችና ባንኮች እየተገዙ ትርፋማ በሆኑ ነገሮች ላይ ብቻ እንዲያተኮሩ በማድረግ እየተዳከሙ ነው። የማምረቻን ዋጋ ለመቀነስ በማለት በብዙ መቶ ሺህ የሚቆጠሩ ሰራተኞች ከስራቸው ይባረራሉ። ረጋ ያለና የተስተካከለና ሚዛናዊነት ያለው የኢንዱስትሪ ተከላ ለማካሄድ ሳይሆን ገንዘብን በገንዘብ ለማትረፍ በሚለው ስትራቲጂ የሚደረገው እሽቅድምድሞሽ ራሳቸው ኢንዱስትሪ አገሮችንም እያዳከማቸው ነው። ይህንና በአጠቃላይ ሲታይ የነፃ ገበያን(Free Trade) አስመልክቶ የራሽያው ፕሬዚደንት ቭላዲሚር ፑቲንና የቱርኩ ፕሬዚደንት ሬሴፕ ቴይፕ ኤርዶጋን ከኮራን ቫይረስ ማክተም ወይም ማግስት በኋላ የዓለም ፖለቲካና ኢኮኖሚ በድሮው መልካቸው መቀጠል እንደማይችሉ በግልጽ ተናግረዋል። በእነሱ አባባልም ሁሉም አገር በመጀመሪያ ቅድሚያ መስጠት ያለበት ነገር የአገሩን ኢኮኖሚ መገንባትና ለየራሱ ህዝብ አስተማማኝ ሁኔታን መፍጠር ነው። በፕሬዚደንት ኤርዶጋን አባባልም አንድ መንግስት ሊኖር ወይም ሊጠነክር የሚችለው በየአገሩ ያለ ህዝብ በሰላም ሲኖርና የማምረት ኃይሉ ሲዳብር ብቻ ነው። ስለሆነም ይላሉ፣ የእያንዳንዱ አገር ህዝብ በሰላም እንዲኖር መተው አለብን። ገንዘብና የኩባንያዎች ድርሻ የሰውን ልጅ ዕድል መወሰን እንደሌለባቸው በግልጽ ተናግረዋል። ይህ ዐይነቱ አባባል የአሜሪካንን ሄጅ ፈንድ አስተዳዳሪዎችንና በከፍተኛ ደረጃ የዓለምን ህዝብ ነፃነት የሚጋፋውንና በሚሊታሪ-ኢንዱስትሪ ውስብስብ የሚደገፈውን የአሜሪካን ኢምፔሬያሊዝምን የሚዋጥለት አይደለም።
ይህ ዐይነቱን የተወሳሰበና የግሎባል ካፒታሊዝም ተዋንያን የሚያደርጉትን ግፊት አስመልክቶ በተለይም በካፒታሊስ አገሮች ውይይት ይደረጋል። በአብዛኛዎች ተመራማሪዎች አስተያየት ካፒታሊዝም እስካሁን በሄደበት መንገድ ወደፊት መቀጠል እንደማይችል በግልጽ ይናገራሉ። በተለይም በሰባኛው ዓ.ም የኢኮኖሚ ዕድገት ገደብነትን(The Limits of Growth) አስመልክቶ ሮም ላይ በተሰበስቡ የኢኮኖሚ ሊሂቃን በቀረበው ጥናት መሰረት በአሁኑ ወቅት ጊዜያዊ እየሆነ መጥቷል። ይህንን ጉዳይ አስመልክቶ ጎተ የሚባለው የጀርመኑ ፈላስፋ፣ ገጣሚና ሳይንቲስት በ19ኛ ክፍለ-ዘመን መጀመሪያ ላይ ፋውስት በሚለው መጽሀፉ ውስጥ ዛፍ እስከሰማይ ድረስ ለማደግ አይችልም በማለት የኢኮኖሚ ዕድገት ገደብነትን አመልክቷል። በተለይም ኢኮኖሚ ከባህል ስር መሆን እንዳለበትና የሰው ልጅም መንፈስ በገንዘብ እንዳይበረዝ ስነ-ምግባርን የተከተለ የአመራረት ዘዴና የንግድ ልውውጥ መኖር ለሰው ልጅ ተስማምቶ መኖር አስፈላጊ መሆናቸውን ከጥንቱ የመጀመሪያዎቹ ፈላስፋዎች ጀምሮ እስከ 19ኛው ክፍል-ዘመን ድረስ እንደመመሪያ ተሰብኳል። በእነዚህ ፈላስፋዎችም ሆነ በዘመኑ የስነ-ምግባር አስተማሪዎች አመለካከትና ዕምነት ማንኛውም ነገር ገደብ እንዲኖረው ያስፈልጋል። እያንዳንዱ ግለሰብም እስከምን ድረስ መሄድ እንዳለበት መገንዘብ ይኖርበታል። ለማንኛውም በአብዛኛዎቹ ትችታዊ አመለካከት ባላቸው የተፈጥሮም ሆነ የሶሻል ሳይንቲስቶችና የኢኮሎጂ ተመራማሪዎች የሚነሳው ጥያቄ የሚመረቱት ምርቶች በሙሉ የሰው ልጅ ሊጠቀም ከሚችለው በላይ ናቸው። በተጨማሪም ተፈጥሮ ይህንን ዐይነቱን የአስተራረስና የአመራረት ዘዴ ልትሸከመው እንደማትችል በየጊዜው የሚታየው ቀውስ ያረጋግጣል። በተለይም በካርቦን ዳይ ኦክሳይድና በሌሎች ከኢንዱስትሪና ከመኪና በሚወጡ መርዞች የተነሳ የተፈጥሮ ሚዛናዊነት እየተናጋ ነው። የረጉና ለመሬት ጥርበት የሚጠቅሙ በረዶዎች በአየሩ ሙቀት የተነሳ እየቀለጡ ነው። ከዚህም በላይ በኢንዱስትሪ በተደገፈ የአስተራረስ ዘዴና የማዳበሪያና የተባይ ማጥፊያዎች አጠቃቀም ጋር ተያይዞ በመሬት ውስጥ የሚገኘው ውሃ መበከሉ ብቻ ሳይሆን፣ ለአዕፅዋት አስፈላጊ የሆኑ ኢንሴክቶችና ለተለያዩ ሰብሎች ጣዕምን የምትለግሰው እንደ ንብ የመሳሰሉት ጠቃሚ ህይወት ያላቸው በራሪ ነገሮች በቁጥራቸው በከፍተኛ ደረጃ እየቀነሱ ሊመጡ ችለዋል። ስለሆነም ይላሉ እነዚህ ተመራማሪዎችና ተቆርቋሪዎች፣ ይህ ዐይነቱ በተፈጥሮ ላይ የሚደረገው ግፊትና አላስፈላጊ ብዝባዛ የተፈጥሮን ሁኔታ አናግቶታል። በተለይም ባይከቴሪያዎች ከአዳዲስ መድሃኒቶች ጋር ስለሚለማመዱ በየጊዜው በሚመረትና በሚሰራጭ መድሃኒት በቀላሉ ሊወገዱ ስለማይችሉ የተለያዩ የተባይ ማጥፊያዎችን ማምረትምና በሰብል ላይ ማሰራጨት አካባቢን ከማውደምና አስፈላጊ ተባዮችን ከመግደል በስተቀር አዎንታዊ ውጤቱ እዚህ ግባ የሚባል እንዳይደለ ይናገራሉ ። ስለሆነም የዓለም ህዝብ በእንደዚህ ዐይነቱ አኗኗር ዘዴ ወደፊት ለመግፋት እንደማይችልና፣ በተፈጥሮና በሰው መሀከል ያለው ግኑኝነት በመተሳሰብ ላይ እንዲመሰረትና-የሰው ልጅ ተፈጥሮን ይፈልጋታል እንጂ ተፈጥሮ ሰውን አትፈልገውም- ተከታታይነት ያለው የአስተራረስና የአመራረት ዘዴ አስፈላጊ ነው ብለው የሚያስተምሩና ግፊትም የሚያደርጉ ጥቂት አይደሉም። ስለሆነም ወደፊት የሚደረገው ትግል በዚህ ዐይነቱ ዙሪያ ይሆናል ማለት ነው። የሰው ልጅም የመማር ችሎታ ይኖረዋል ተብሎ ይገመታል።
ሰሞኑን በተለይም በውጭው ዓለም በሚኖረው ኢትዮጵያዊም ሆነ በአንዳንድ ለአፍሪካ በሚቆረቆሩ ፈረንጆች የሚወራው ነገር ቫይረሱ ልክ አሜሪካና አውሮፓ እንደታየው አፍሪካ ውስጥ በፍጥነት የሚስፋፋ ከሆነ ከፍተኛ ዕልቂት እንደሚያስከትል ነው። የዓለም የጤና ድርጅትም ሆነ የአብዛኛዎችን አፍሪካ አገሮች ኢኮኖሚዎች በአንጀት አጥብቅ ወይንም በኒዎ-ሊበራል ፖሊሲ አማካይነት የሚያፈራርሰው የዓለም የገንዘብ ድርጅት(IMF) ቫይረሱ አፍሪካ ውስጥ ከተስፋፋ ሊያደርስ የሚችለውን ዕልቂት „በመጨነቅ“ ተናግረዋል።
የአፍሪካን ሁኔታ እጅግ አሳሳቢ የሚያደርገው አባዛኛዎች አገሮች፣ በተለይም ዋና ከተማዎችና ሌሎች ትላልቅ የሚባሉ ከተማዎች በዕቅድ የተገነቡ አይደሉም። በከተማዎች ውስጥ ከሚኖረው ህዝብ አብዛኛው የቆሻሻ መኖሪያዎች(Slums) ቦታ ነው የሚኖረው። ለምሳሌ በናይሮቢ ከተማ ከሚኖረው ጠቅላላ ህዝብ ከ65-70% የሚሆነው በቆሻሻ ቦታዎች የሚኖር ነው። አዲስ አበባና ሌጎስ እንዲሁም ጆሃንስ በርግ ተመሳሳይ ሁኔታ እናያለን። በከተማችን ውስጥ 80% የሚሆነው ህዝብ በቆሻሻ ቦታ ነው የሚኖረው። በመጸዳጃ ቦታዎች እጥረትና በንጹህ ውሃ በበቂው አለመገኘት ምክንያትና፣ ቆሻሻዎችም ዝም ብለው በየቦታው ስለሚጣሉና ስለሚደፉ ወይም ስለሚከማቹ በከተማዎች የሚኖረው ህዝብ ለበሽታ የተጋለጠ ነው። በአንድ ክፍል ውስጥም ከሶስትና አራት በላይ ሰዎች ተጨናንቀው ይኖራሉ። በየጊቢውም የመጸዳጃ ቦታ የለም። ይህ ጉዳይና በበቂው ሆስፒታሎች ወይም ክሊኒኮች አለመኖራቸው የአፍሪካን ጉዳይ በጣም አሳሳቢ ያደርገዋል። በተጨማሪም የመገበያያ ቦታዎች በስርዓት የተዘጋጁና በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች እየተጋፉ የሚገበያዩባቸው ናቸው። በዚህ ዐይነቱ ውጥንቅጡ በወጣ የአኗኗር ሁኔታ ውስጥ ተራርቃችሁ ሂዱ ወይም ተቀመጡ(Social Distancing) ማለት በምድር ላይ በግልጽ የሚታየውን ነገር በደንብ አለመገንዘብ ይቆጠራል። ከዚህም በላይ አብዛኛው ህዝብ ቋሚ ስራ የሌለውና ኢንፎርማል መስክ በሚባለው የሚሰራ ነው። ለምሳሌ 80% የሚሆነው የናይሮቢ ኗሪ ህዝብ በኢንፎርማል መስክ እየሰራ የሚተዳደር ነው። ይህም ማለት አብዛኛው ህዝብ ተከታታይ የሆነ ገቢ የለውም ማለት ነው። ሁኔታው እጅግ አሳሳቢ ቢሆንም በዚህ ዐይነት ሁኔታ ውስጥ የሚኖርን ህዝብ ቤትህ ውስጥ ተቀመጥ ማለት እንደ ቅብጠተና እንደ ቅጣት የሚቆጠር እንጂ ለህዝብ እንደማሰብ የሚቆጠር አይደለም። ለብዙ ሳምንታትም ሆነ ለወራት ምን እየበላና ለኪራይ ቤትም ምን እንደሚከፍል ለአፍሪካ መንግስታት ግልጽ የሆነ አይደለም። በተለይም አንዳንድ የአፍሪካ መንግስታት የሚወስዱት እርምጃ በጣም የሚያሳዝንና የሚያሳፍርም ነው። ለምሳሌ ጆሃንስ በርግ በቆሻሻ መኖሪያ ቦታ የሚኖሩ ሰዎችን ወታደሩ ተራርቃችሁ ሂዱ እያለ በህዝብ ላይ ይተኩሳል። ስለሆነም በዚያ የሚኖረው ሰው የሚለው ኮሮናን ሳይሆን ስናይፐር ታጥቆ የሚመጣውንና በጭፍን የሚተኩስብንን ነው የምንፈራው እያለ ነው ድምጹን ከፍ አድርጎ የሚያሰማው።
የአገራችንንም ሆነ የጠቅላላውን አፍሪካ አገሮች ችግር ለመረዳት አንዳንድ መሰረታዊ ነገሮችን ጠጋ ብለን እንመልከት። በየአገሩ ያሉትን የመንግስታት አወቃቀር ስንመለከት በሚሊታሪና በፀጥታ ኃይል ከመፈርጠም በስተቀር ህዞቦቻቸውን በየፊናው የሚያደራጁና ህብረተሰቡ በስነ-ስርዓት እንዲኖር ለማድረግ የሚያስችል ምሁራዊ ኃይልና ብቃት ያላቸው አይደሉም። የተገለጸላቸውና ዘመናዊም አይደሉም። ስለሆነም የየመንግስታቱን መኪና በሚቆጣጠሩና በተቀረው የፖለቲካና የኢኮኖሚ ኤሊቲ በአንድ በኩል፣ በሌላ ወገን በህዝቡ መሀከል ምንም ዐይነት ግኑኝነት የለም። በአንፃሩ የየአገሩ መንግስታት የውጭ መንግስታት ተጠሪዎችና ታዛዦች የሚመስሉና ህዝብን በማስፈራራት የሚኖሩ ናቸው እንጂ አገሮቻቸውን የሚወክሉ አይደሉም። ይህ ዐይነቱ የመንግስት አወቃቀርና ሰፋ ያለ ተቆርቋሪ የሆነ የሲቪል ማህበረሰብ አለመኖር እንደዚህ ዐይነት አስከፊ ቫይረስ በሚከሰትበትና በሚራባበት ጊዜ ሁኔታውን በፍጥነትና በቀላሉ ለመቆጣጠር አይቻልም።
ከዚህ ሁኔታ ስንነሳ በአለፉት አርባና ሃምሳ ዐመታት አብዛኛዎች የአፍሪካ መንግስታት፣ አገራችንንም ጨምሮ ኢኮኖሚ ፖሊሲ ሲያወጡና ተግባራዊ ሲያደርጉ ፖሊሲው አንድን አገር ሁለመንታዊ በሆነ መልክ እንዲገነባ የሚያደርግ ሳይሆን የሚያዳክምና አብዛኛውንም ህዝብ ወደ አንድ አቅጣጭ ብቻ እንዲያመራ የሚያደርግ ነው። 1ኛ) የሚቋቋሙት ኢንዱስትሪዎች አብዛኛውን ጊዜ በአንድ አካባቢ ወይም በዋና ዋና ከተሞች ነው። ይህ ዐይነቱ የኢንዱስትሪ አተካከል በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች ወደ አንድ ከተማ እንዲፈልሱ ያደርጋል። 2ኛ) የሚቋቋሙት ኢንዱስትሪዎች የመባዛትና የማደግ፣ እንዲሁም ወደ ተለያየ አካባቢ የመሰራጨት ኃይል የላቸውም። 3ኛ) በአብዛኛዎች የአፍሪካ መንግስታት ዘንድ የማሺን ኢንዱስትሪና ፋይን ሜካኒክ የሚባሉ ነገሮች፣ በተለይም ለቴክኖሎጂ ዕድገትና ልዩ ልዩ የማምረቻ መሳሪያዎችን ለማምረት የሚያገለግሉ በሚገባ አይታወቁም። መንግስታትም ደንታ የላቸውም። 4ኛ) በየቦታው የሳይንስና የቴክኖሎጂ የምርምር ጣቢያዎች የሉም። ዩኒቨርሲቲዎችም በዚህ መልክ አልተደራጁም። ለምሳሌ አውሮፓም ሆነ አሜሪካ መሰረታዊ የቴክኖሎጂ ምርምሮች(Basic Research) የሚካሄዱት በዩኒቨርሲቲ ውስጥ ነው። በዩኒቨርሲቲ ደረጃ የሚሰጠው ትምህርት በቀለም ላይ ያተኮረ እንጂ የህብረተስቡን ችግር ሊፈታ ተብሎ አይደለም። 5ኛ) በኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ውስጥ የሚሳተፈው አብዛኛው በንግድና በተቀሩት የአገልግሎት መስጫዎች ላይ እንጂ ህዝባዊ ወይም ህብረተሰብአዊ ሀብት ሊፈጥሩ በሚችሉና ሰፋ ያለ የስራ-መስክ በሚከፍቱ ኢንዱስትሪዎች ላይ አይደለም። አብዛኛውም ነጋዴ ገንዘብ ለማግኘት ብሎ የሚነግድ እንጂ የፈጣሪ-መንፈስ(Pioneer Spirit) ያለውና ሪስክ በመውሰድ በቴክኖሎጂ ተከላ ላይ ለመሰማራት የሚጥር አይደለም። ገንዘብ ያለው ሆቴል ቤቶችን በመሰራት ለሀብረተሰቡ መዳረስ የሚገባቸውን እንደ ንፁህ ውሃና መብራት የሚጋራ ነው። የሚሰሩት ሆቴል ቤቶች ከህዝብ ፍላጎትና ከሪሶርስ ጋር እየተመጣጠኑ አይደለም። 6ኛ) በዚህም ምክንያት የተነሳ በአብዛኛዎች የአፍሪካ አገሮች በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረቱ የማዕከለኛና አነስተኛ ኢንዱስትሪዎች የሉም። 7ኛ) በአብዛኛዎች የአፍሪካ አገሮች አብዛኛው ህዝብ ኢንፎርማል መስክ በሚባለውና ከእጅ ወደ አፍ ተብሎ በሚጠራው የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ ላይ ተደግፎ የሚኖር ነው። 8ኛ) ሰለሆነም በተለያዩ የአፍሪካ አገሮች ያለው ኢኮኖሚያዊ አወቃቀር እንደዚህ ነው ብሎ መናገር በጣም አስቸጋሪ ነው። 9ኛ) በዚህ ዐይነት ግልጽነት የሌለው ኢኮኖሚያዊ አወቃቀር ላይ በእነ ዓለም የገንዘብ ድርጅትና በእነ ዓለም ባንክ የሚደገፍ የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲ ተግባራዊ በሚሆንበት ጊዜ ሁኔታውን ግልጽ ከማድረግ ይልቅ የባሰውኑ ያዘበራርቀዋል። ይህ ዐይነቱ የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚክ ፖሊሲ ዘራፊ የሆኑ ኃይሎችን በመፍጠር በከፍተኛ ደረጃም አካባቢ እንዲወድም ያደርጋል። በየከተማዎች ያለውን በልዩ ልዩ መልክ የሚታየውን ቆሻሻ መመልከቱ ብቻ በቂ ነው። ከዚህም ጋር ተያይዞ ለጤንነት አደገኛ የሆኑ ልዩ ልዩ ማዕድኖችና የኤሌክትሮኒክስ ዕቃዎች በየቦታው እየተጣሉ በተለይም ወጣቱን ለአደጋ እያጋለጡት ነው። 10ኛ) በየክፍለ-ሀገሮች ከተማዎችም ሆነ ወረዳዎች ለህዝቡ ግልጋሎት የሚሰጡ ልዩ ልዩ ተቋማት የሉም። 11ኛ) በየአገሮች ውስጥ በሰፈነው ደካማ የሆነ ኢኮኖሚያዊ እንስቃሴ አማካይነት የየመንግስታትም ገቢ በጣም ደካማ ነው። ስለሆነም መንግስታትና በየክፍለ-ሀገሮች ያሉት አስተዳዳሪዎች በተለያዩ አካባቢዎች ለሰፊው ህዝብ ግልጋሎት ሊሰጡ የሚችሉ ክሊኒኮችን ሊገነቡ አይችሉም። በእንደዚህ ዐይነት ሁኔታ ውስጥ የየመንግስታትና የሎካል አስተዳዳሪዎች ሚና የግዴታ ወደ ጦርነትና ህዝብን ወደ ማስፈራራት ያዘነብላል። በተለይም የአገራችን ሁኔታ የሚያረጋግጠው አገሪቱ ወደ ጦር ቀጠናነት የተለወጠች ነው የሚመስለው።
የአገራችንን የኢኮኖሚ ሁኔታ ስንመለከት ባለፉት 28 ዐመታት ተግባራዊ የሆኑት ፖሊሲዎች በሙሉ ለዘረፋ የሚያመቹና የተወሰነውን ህብረተሰብ ክፍል የሚያደልቡ ናቸው። አንድ አገር በስኳር ተከላና በስኳር ፋብሪካ ትበለጽግ ይመስል የህወሃት አገዛዝ ብዙ ሀብት በዚህ መስክ እንዲፈስና ሙስናም እንዲስፋፋ ለማድረግ በቅቷል። ለአገር ውስጥ ገበያ ሳይሆን ለውጭ ገበያ ተብለው አትኩሮ የተሰጣቸው የእርሻ ምርት ውጤቶች ለቴክኖሎጂ ዕድገት አስተዋፅዖ ሊያደርጉ የሚችሉ አይደሉም። በህዳሴው ግድብ ላይ የተደረገውና የሚደረገው ርብርቦሽ የማያስፈልግና በብዙ ቢሊዮን ዶላር የሚቆጠር ገንዘብ የፈሰሰበት ነው። በዚያ ላይ የፈሰሰውን ገንዘብ በቴክኖሎጂ ዕድገት ላይ ቢውልና አነሰተኛና ለማስተዳደር የሚያስችሉ ግድቦች በየቦታው ቢገነቡ ኖሮ እንደዚህ ዐይነት የሆነ ፖለቲካዊ ውዝግብ ውስጥ ባልገባን ነበር። በእልክ ላይና በአወቅኹኝ ባይነት፣ እንዲሁም ጠቅላላውን ኢትዮጵያ ሳይሆን የትግራይን ክልል በኢንዱስትሪ ለማብለጸግና እንዲሁም ኃይል ወደ ውጭ ኤክስፖርት ለማድረግ ታስቦ የታቀደውና የሚገነባው ህዳሴ ፖለቲካዊ ውዝግብ ውስጥ የከተተን ብቻ ሳይሆን አላስፈላጊ አርቲፊሻል የሆነ የአገር ስሜት ውስጥ ከቶናል። ይህንን ትተን የከተማዎችን፣ በተለይም የአዲስ አበባን በህዝብ መጨናነቅ ስንመለከት ህወሃትና የኦሮሞ ነፃነት ድርጅት(OLF) አንድ ላይ ሆነው አገሪቱን „በሚያስተዳድሩበት“ ዘመን የተከተሉት ህዝብን የማፈናቀል ፖሊሲ በተለይም ከኦሮሚያ ክልል ለህይወታቸው የፈሩ በብዙ መቶ ሺሆች የሚቆጠሩ አማራዎችና ጉራጌዎች፣ እንዲሁም የሌላ ብሄረሰብ ተወላጆች ወደ አዲስ አበባ ፈልሰው ከተማይቱን ለማጨናነቅ በቅተዋል። ካለፉት ሁለት ዓመት ወዲህ ደግሞ በዶ/ር አቢይ የሚመራው የኦሮሞ ዲሞክራቲክ ፓርቲ(ODP) ስልጣንን ከጨበጠ ወዲህ ሁኔታውን ለመጠቀም የፈለጉ የድርጅቱ አባሎችም ሆነ ኦነግ ከሀረር ተፈናቀሉ የተባሉ ኦሮሞዎችን አዲስ አበባና አካባቢው መጥተው እንዲሰፍሩ አድርገዋል። ይህ ሁኔታ የባስውኑ ዋና ከተማዋና ማጨናነቁ ብቻ ሳይሆን ቀደም ብሎ ይኖር የነበረው ሰው በፍርሃት እንዲዋጥ ተደርጓል። በዚህ ላይ ይህን የመሰለ የወረርሽኝ በሽታ ሲስፋፋ የወረርሽኙን መስፋፋት ለማገድ በጣም ያስቸግራል።
ከላይ ከተዘረዘሩት ሁኔታዎች ስንነሳ የአገራችንም ሆነ የተቀሩት የአፍሪካ አገሮች ችግር በገንዘብ ስብሰባ የሚፈታ አይደለም። ወይም ደግሞ በውጭ ርዳታ መስመር የሚይዝ አይደለም። ችግሩ ውስብስብና ስር የሰደደ ከጭንቅላት አለመዳበር ጋር የተያያዘ ነው። ገንዘብ መሰብሰብና የውጭ ርዳታ የተወሰኑ ሰዎችን ሊጠቅም ቢችሉም የአንድን አገር መሰረታዊ ችግር ሊፈቱ አይችልም። ስለሆነም በተለይም የአገራችንን የተወሳሰበ ችግርና እንደዚህ ዐይነት ቫይረስም ሲከሰት ለመቋቋም ወይም ቶሎ ብሎ ለማስወገድ ከዚህ ዐይነት ሁኔታ ባሻገር ማሰብ ያስፈልጋል። አስተሳሰባችንን መቀየር አለብን። የመንግስትም ዋናው ተግባር የጀርመኑ ሁለት ፈላስፋዎች ሄገልና ሁምቦልድት እንደሚያስተምሩን የተሟላ ሰላምን በማስፈንና የተሟላ ነፃንትን በማክበር ላይ ያተኮረ መሆን አለበት። ከሁለት ሺህ ዐመት ተኩል በፊት የነበረውና የፍልስፍና አባት በመባል የሚታወቀው ፕላቶ በተለይም የፍትሃዊነትን ጉዳይ አጥብቆ ያነሳል። በዚህ መሰረት አንድ መንግስት ምን እንደሚመስልና ዋና ተግባሩም ምን እንደሆነ ትምህርታዊ በሆነ መልስ ያስቀምጣል። ስለሆነም ፍትሃዊነት በልዩ ልዩ መልኮች የሚገለጽ ሲሆን፣ ፍትሃዊነት በሌለበት አገር አንድ ህዝብ ተረጋግቶ ሊኖር አይችልም። አንድ ህዝብ ሰላምና ነፃነት ሲኖረው ብቻ ነው ሊያስብና ሊፈጥር የሚችለው። ከአንዳንድ የፈጠራ ማዕከሎች ባሻገር የህዝብ ነፃነት ወሳኝ ሚናን ይጫወታል። በትናንሽ ፈጠራዎች አማካይነት የአንድ ህዝብ መሰረታዊ ችግር ሊቀረፍ በፍጹም አይችልም። መሰረታዊው ጉዳይ የጠቅላላውን ህዝብ የማሰብ ኃይል ማዳበርና ራሱን እንዲችል ማድረግ ነው። እራሱን የሚያውቅ ሰው ደግሞ በምንም ዐይንተ ለጦርነት ወይም ለጠብ አይዘጋጅም። አስተሳሰቡ በሙሉ በፈጠራና በስራ ላይ ስለሚያተኮር ቅድሚያ የሚሰጠው ለእነዚህ ነገሮች ብቻ ነው።
በዚህ መሰረት አገዛዙ ዲሞክራሲያዊና ዘመናዊ ከመሆን ባሻገር የኢኮኖሚ ፖሊሲው መሰረታዊ በሆነ መንገድ መቀየር አለበት። ሰፊውን ህዝብ በአንድነት እንዲንቀሳቀስና አዲሲቱን ኢትዮጵያ እንዲገነባ የሚያስችለው መሆን አለበት። ይህም ማለት የእነ ዓለም አቀፍ የገንዘብ ድርጅትን የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚ ፖሊሲ አሽቀንጥሮ መጣልና ኢትዮጵያ ነፃ አገር እንደሆነች ማወጅና መቀበልም ያስፈልጋል። ከዚህም በተጨማሪ የኢትዮጵያ ገበሬና ወጣት ሴቶች ለውጭ ገበያ በሚቀርብ ምርትና የአበባ ተከላ ላይ መሰማራት የለባቸውም። የአንድ አገር መንግስትና ህዝብ ዋናው ኃላፊነትና ተጠያቂነት በመጀመሪያ ደረጃ የራሱን ህዝብ መመገብና እንደዚህ ዐይነት ችግሮች ሲከሰቱ ለመቋቋም የሚያስችል ድርጅታዊ አዘገጃጀትን በየቦታው ማስፈን ነው። አንድ አገር በቂ ምርት ስታመርትና ሲተርፋት ብቻ ነው ወደ ውጭ መላክ የምትችለው። ስለሆነም የኢትዮጵያን ገበሬና ወጣት ሴቶች ወደ ባርነት የሚቀይር የኢኮኖሚ ፖሊሲና፣ የኢንዱስትሪና የአበባ ተከላ ለአንዴም ለመጨረሻም ጊዜ መቅረት አለበት።
ስለሆነም፣ 1ኛ) ልዩ ልዩ ቴክኖሎጂዎችን የሚያመርቱ ኢንዱስትሪዎች ላይ መሰማራት። 2ኛ) የህክምና መሳሪዎችን ለማምረት የሚያስችል ፋብሪካና የምርምር ጣቢያዎች ማቋቋም። 3ኛ) የአገር ባህል መድሃኒቶችን ማጥኚያ ተቋማት በየቦታው ማቋቋምና በሳይንሳዊ ዘዴ እንዲጠኑ ማድረግ። 4ኛ) የሙያ ማስልጠኛ ጣቢያዎችን ማቋቋምና ወጣቱን ቴክኖሎጂዎችን እንዲማር ማድረግ። 5ኛ) የእርሻ መስኩን በአዲስ መልክ ማደራጀትና በቂና ልዩ ልዩ ምርቶች እንዲመረቱ ማድረግ። የእርሻ ምርት ምርታማነትን የሚያሳድጉ የእርሻ ምርት መሳሪያዎችን በአገር ውስጥ ማምረትና ለገበሬው ማቅረብ። የእርሻው መስክ የግዴታ በትላልቅ ማሳዎች ላይ ብቻ የሚመካ ሳይሆን ልዩ ልዩ መልኮች የሚይዝ መሆን አለበት። በተለይም የገጠሩ ህዝብ እራሱን ለመመገብ የሚያስችለው በቂ መሬት እንዲኖረው ያስፈልጋል። 6ኛ) በየቦታው የተለያዩና ለችግር ጊዜ የሚሆኑ ሰብሎችን ለማጠራቀም የሚያመቹ ጎተራዎች በጠቅላላው በአገሪቱ ውስጥ መስራት። ከዚህም ባሻገር ሌሎች እንደዘይት የመሳሰሉትን በአገር ውስጥ ማምረትና የተወሰነውንም ለችግር ጊዜ ማከማቸት። መንግስትም ሆነ ሌሎች የመንግስት ተቋማት ዋና ተግባራቸው በእንደዚህ ዐይነት መስኮች ላይ መረባረብ መሆን አለበት። ይህ አስተሳሰብ በጭንቅላታችን ውስጥ ሲቀረጽ ብቻ ነው በየጊዜው የሚከሰተውን እንደዚህ ዐይነት ችግር መቋቋም የሚቻለው። በተረፈ ግን ኮረና ቫይረስ እየተባለ ስለተወራና ስለሚራገብ በፍጹም መደናገጥ የለብንም። ጭንቀትና ፍርሃት በራሳቸው የሰውን በሽታ የመከላከል ኃይል ያዳክማሉና። መልካም ግንዛቤ!!
ወንጌላውያን ግን የሚጽፉ ጌታ የተናገረውን ነው እንጂ ከራሳቸው አቅንተው አይደለምና፤ በመካከል ሆነው ይጽፋሉና፤ ዳግመኛ ምንም አንዱም አንዱ ወሀሎ አሀዱ ብእሲ ቢል ነገር ለማያያዝ ነው።
} መጽሐፍ በአንድ መጀመር ኋላ ብዙ ማምጣት ልማድ ነው። ከዚያ ሁሉ ኦሪት ዘልደት ይላል። የሥነ ፍጥረትን ብቻ ተናግሮ ይቀራልን መጽሐፈ ልደቱ ባለው በቁጥር አንድ ይላል የንዑስ ምዕራፍ አሀዝ ነው።
} ወለ እግዚእነ ኢየሱስ ክርስቶስ ከመዝ ውእቱ ልደቱ፤ የእነ ትዕማርን፤ የእነ ራኬብን፤ የነሩትን ሲናገር መጥቶ ነበርና፤ የጌታችን የመድሃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ልደቱ እንዲህ ነው። ከጥንት ሲነገር ሲያያዝ መጥቶ ነበር እንጂ እንደ እንግዳ ደራሽ እንደ ውሃ ፈሳሽ አይደለም። ወሶበ ተፍህረት ማንሻ። አንድም ወለእግዚእነሰ ይላል፤ በዘር በሩካቤ የሚወለዱ የአበውን ልደት ሲናገር መጥቶ ነበርና፤ የጌታችን የመድሃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ግን ልደቱ እንዲህ ነው አለ፤ እንበለ ዘር ነው ከመዝ ያለውን ያመጣዋል።
} ወሶበ ተፍኅረት እሙ ማርያም ለዮሴፍ፤ እናቱ እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ለዮሴፍ በታጨች ጊዜ፤ እንበለ ይትቃረቡ ተረክበት ጽንሰተ እንዘ ባ ውስተ ማኅጸና እመንፈስ ቅዱስ፤ እንበለ ይትቃረቡ እንበለ ይትራከቡ ይላል፤ እሱ ሴት እንደሆነች ሳያውቃት፤ እሷ ወንድ እንደሆነ ሳታውቀው ዮሴፍ ጠባቂ ሳላት አጋዥ ሳትሻ፤ አንድም ድንጋሌ ስጋ ድንጋሌ ነፍስ ሳላት፤ አንድም ወዘሃባ ሳላት ከባህርይዋ በግብረ መንፈስ ቅድሱ ጸንሳ ተገኘች።
} ልደቱን በዘር ያላደረገው እንበለ ዘር ያደረገው ስለ ምን ነው ቢሉ ቀዳማዊ ልደቱን ለመግለጽ። ከአምስት ሽህ አምስት መቶ ዓመት በኋላ ያለ አባት ከ እመቤታችን ከቅድስት ድንግል ማርያም መወለዱን ቅድመ ዓለም ያለ እናት ከአብ መወለዱን ያስረዳናል።
} ወዮሴፍሰ ፈሃሪሃ እስመ ጻድቅ ውእቱ ኢፈቀደ ይክስታ፤ እጮኛዋ የሚሆን አቃቢሃ ተለአኪሃ አገልጋይዋ ጠባቂዋ የሚሆን ዮሴፍ ደግ ነውና ሊገልጣት ሊገልጥባት አልወደደም። አላ መከረ ጽሚተ ይኅድጋ፤ በድብቅ ሊተዋት ወደደ እንጂ።
እመቤታችን የብፅዓት ልጅ ናት። ሦስት ዓመት ሲሆናት አባት እናቷ ወስደው ለካህናት ሰጡ። ካህናትም ተቀብለው አክብረው ከቤተ መቅደስ ያኖሯታል። አስራ ሁለት ዓመት ትኖራለች። ከዚያ ሦስት ከዚህ አስራ ሁለት፤ አስራ አምስት አመት ይሆናል። አይሁድ ለምቀኝነት አይርፉምና ይህች ብላቴና መጠነ አንስት አደረሰች ቤተ መቅደሳችንን ታሳድፍብናለች ትውጣልን አሉት። ዘካርያስ ሄዶ እንደምን ትሆኝ አላት። ወደ እግዚአብሔር አመልክትልኝ አለችው። ቢያመለክት ከነገደ ይሁዳ ሚስቶቻቸው የሞቱባቸውን በትር ሰብስበህ ከቤተ መቅደስ አግብተህ አውጣው ምልክት አሳይሃለሁ አለው። ቢሰበስብ 1985 ተገኙ። ያን ቢያወጣው ከዮሴፍ በትር ኦ ዮሴፍ እቀባ ለማርያም የሚል ተገኘ። ዕጣም ቢያወጡ ለእሱ ወጣ። ርግብም መጥታ በራሱ ላይ አረፈች። እንደ ሦስት ምስክር ያም ሆነ ይህ ከእግዚአብሔር ዘንድ አግኝተን የሰጠኝህን እስክናሰናብትህ ወስደህ ጠብቅ አትንካ ብለው ሰጡት ይዟት ሄደ።
ጊዜው አፀባ ነበርና ንግድ ሄዶ ሦስት ወር ቆይቶ ቢመለስ ዮሐንስ የሚባል ፈላስፋ ወዳጅ ነበርውና ለጠይቀው መጣ ተጨዋውተው ሲሄድ ሊሸኘው ወጣ። ይህች ብላቴና ጸንሳለች ካንተ ነውን ከሌላ አለው። እኔስ አንኳን ነቢብ ገቢር ሐልዮም አላውቅባት አለው። እንኪያስ ፀንሳለች ገብተህ ጠይቃት ያለው። በምን አውቆ ቢሉ ፈላስፋ ነውና በመልኳ። ኦ ወለተ እስራኤል መኑ ቀረጸ አክናፈ ድንግልናኪ ወእም ኀበ መኑ ፀነስኪ ብሎ ጠየቃት። እመንፈስ ቅዱስ አለችው ነገሩ ቢረቅበት ከደጁ ወድቆ የሚኖር ደረቅ ግንድ ነበርና ተክላ አለምልማ አሳይታዋለች። በዚያውስ ላይ አእዋፍን ከባህሪያቸው እንዲራቡ አእዋምን እንዲያፈሩ የሚያደርግ ማን ይመስልሃል አለችው። ነገሩን ተረዳው። ከዚህ በኋላ ለበዓል የሚወጡበት ጊዜ ደረሰ ትቻት ብወጣ ያደረገችውን ታውቅ ከደረቷ ትታጠቅ እንዲሉ ያደረገውን አውቆ ትቷት መጣ ይሉኛል። ይዣት ብወጣ ሴሰነሽ ብለው በድንጋይ ወግረው ይገድሉብኛል እያለ ወወድቀ ዮሴፍ ውስተ ጽኑዕ መዋግደ ሕሊና ይላል። ይህንን ሲያወጣ ሲያወርድ ከእግዚአብሔር የታዘዘ መልአክ ለዮሴፍ በሕልም ነገረው።
መምህር የኔሰው ገብሬ ዝተባህለ 29-ዓመት ዝዕድሚኡ መንእሰይ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ፍትሒ ንዝጎደሎ ምሕደራ እቃወም ብምባል ኣብ ከተማ ዋካ ኣብ ፊት ንፊት ቤት-ዕዮ መንግስቲ ርእሱ ብሓዊ አንዲዱ ርእሱ ሰዊኡ ክብሉ ሓደ ንደሕንነቶም ብምስጋእ ስሞም ኸይግለፅ ዝሓተቱ ነባሪ'ቲ ከባቢ ገሊፆም።
መምህር የኔውሰው ርእሱ ብሓዊ ዘንደደ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ምኻኑን ኣብ ትሕቲ ሓለዋ ፖሊስ ኣብ ሆስፒታል ትማሊ ዓሪፍ ሎሚ ተቀቢሩ ክብሉ'ቶም ነባሪ ንሬድዮ ድምፂ አሜሪካ ተዛሪቦም።
ሜዲቴራኒያን ባሕር ውስጥ የዛሬ ሁለት ዓመት አካባቢ የወደቀው የኢትዮጵያ አየር መንገድ አይሮፕላን አደጋ መንስዔ በአይሮፕላኑ አብራሪ ጥፋት ነበር ሲሉ የሊባኖስ ባለሥልጣናት ያወጡት ሪፖርት አመለከተ፡፡
በበረራ ቁጥር ET409 የተመዘገበውና የኢትዮጵያ አየር መንገድ ንብረት የነበረው ቦይንግ 737-800 አይሮፕላን ከዘጠና በላይ ሰው እንዳሣፈረ ከሊባኖስ፤ ቤይሩት ከተማ ተነስቶ በጥቂት ደቂቃዎች ውስጥ ሜዲቴራኒያን ባሕር ላይ ወድቋል፡፡
ጉዳዩን በተመለከተ የኢትዮጵያ አየር መንገድና የሲቪል አቪየሽን ባለሥልጣናት የመርመራው ሂደት በችግር የተሞላና ውጤቱም ያሣዘናቸው መሆኑን የሚገልፅ የራሣቸውን መግለጫ ሰጥተዋል፡፡
"ዳዕሽን ኣልሸባብን ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ብዘካይድዎ ቕትለት ንዓና ሓደ እዮም" ዝበለ ኮማንደር ፖሊስ ኣፍጎይ ዓብደልቃድር ዑስማን ሙርሳል፣ ኣብ ኣፍጎይ ዝካየዱ ተኸታተልቲ ቅትለታት ብኣልሸባብ እምበር ብዳዕሽ ከምዘይኮኑ የረድእ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ ንኣብነት ኣባል ሃገራዊ ጸጥታ ብዕጡቓት ድሕሪ ምቕታሉ ዳዕሽን ኣልሸባብን በበይኖም ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ: ሓላፍነት ናይቲ መቕተልቲ ምውሳዶም'ዩ ተሓቢሩ። ዳዕሽ ንኣቀታትላ'ቲ ኣባል ሃገራዊ ጸጥታ ሶማል ብቪድዮ ዝተሰነየ መርትዖ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ክልጥፍ እንከሎ: ኣልሸባብ ግን መግለጺ ብምውጻእ ጥራይ እዩ ሓላፍነት ተሰኪሙ።
ኮማንደር ፖሊስ ኣፍጎይ ዓብደልቃድር ዑስማን ሙርሳል: እቲ ቅትለት ድሕሪ ምምርማሩ ከምቲ ብዳዕሽ ይኹን ብኣልሸባብ ዝተወርየሉ ኣባል ሃገራዊ ጸጥታ ዘይኮነ: ተራ ተመሃራይ ዩኒቨርስቲ ሞቓድሾ ምንባሩ ብምሕባር ነቲ ቅትለት ኣልሸባብ ፈጺምዎ ኢሉ ከምዝኣምን ገሊጹ።
ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ምርጫ ካብ ዝዕወቱ ንድሓር ኣብ ዘርብኦም ተለሳሊሶም ኣለው።እዚ ክኣ ኣብ እዋን ወፍሪ ምርጫ ዝኣተውዎ መፅብዓ ክዕቅቡዶ ይኾኑ ዝብል ሕቶ ኣልዒሉ’ሎ።ንተነሓናሒኦም ዴሞክራሲያዊት ሂላሪ ክልቴንን ብዓል ቤተን ፕሬዝዳንት ዝነበሩ ቢል ክልንቴንን ከምኡ እውን ንፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ንኢዶምዎም ኣለው።ፕሬዝዳንት ኮይኖም ዝተመርፁ ትራምፕ ምስ ቴሌቪዥን CBS ኣብ ዘካየድዎን ቃለ ምልልስ ንገሊኦም ሕቶታት መሊሶም ኣለው።
ትፅቢት ዘይተገብረሉ ዓወት ዶናልድ ተራምፕ ኣብ ብርክት ዝበሉ ዓበይቲ ከተማታት ኣሜሪካ ተቓውሞታት ኣልዒሉ’ሎ፣ኣብ ጥሪ ምስ ፅምብል ፕሬዝዳንታዊ ቃለ መሓላ ዝኸይድ ተቓውሞ ሰልፍታት ንምክያድ እውን ተሃቂኖም ኣለው።
እቲ ተቓውሞ ብዛዕባ ዘሕልፎ ትርጉም ሎሳንጀለስ ኣብ ዝተኻየደ ተቓውሞ ሰልፊ ዝተሳተፈት ካትሊን ዳንሊቪ ‘’ከምዚ ዝበለ ተቓውሞ በቶም ሓዱሽ ፕሬዝዳንት ዝጎሃዩ ኣብዛ ሃገርን ኣብ ዓለምን ዝርከቡ ሰባት ኣሜሪካዊያን ንናይ ትራምፕ ዘርኣዊን ኣብ ፆታ መሰረት ንዝገበረ ኣርኣእይኦምን ከምዘይድግፉ መልእኽቲ ዘሕልፍ እዩ’’ትብል።
ተቓዋሚ ውድብ መድረኽ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ኢትዮጵያ ሎሚ ካብ ዝኾነ ይኹን እዋን ብዝኸፍአ ደረጃ ኣብ ሓደጋ ከምትርከብ ይገልጽ። ገዛኢ ፓርቲ ኢህወደግ፡ ንኢትዮጵያ “ሓድነታ ኣብ ዝፈታትን ቕልውላው ኣእቲዩ፡ ህዝብታት ነንሕድሕዶም ዝጋጨውሉ ኩነታት ይፈጥር ኣሎ፡ በዚ ድማ ሃገርናን ህልውናናን ኣብ ዝኸፍአ ሓደጋ ኣእቲዩ ናብ ዘይድለ ኣንፈት ይወስዳ`ሎ” ይብል እቲ ተቐዋሚ ውድብ።
“እዚ ኩነታት ጭራሽ ካብ ቁጽጽር ወጻኢ ኾይኑ`ዩ።ስለዚ ኩሎም ይምልከተና`ዩ ዝብሉ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ዝነብሩ ብፖለቲካ ዝተወደቡ ኣካላት ክስምዑን ክላዘቡን ይግባእ። ኢህወደግ ነዛ ሃገር ካብዚ ዘላቶ ከውጽኣ ኢልካ ምሕሳብ የዋህነት`ዩ፡ ህዝብና በዚ ከይዘናጋዕ ንምዝኽኻር ኢና ነዚ መግለጺ ኣውጺእናዮ።”
አፈጉባዔዋ የምርመራውን መከፈት ይፋ ያደረጉት በተወካዮች ምክር ቤቱ ውስጥ የምርመራውን መጀመር ከሚደግፈ የዴሞክራቲክ ፓርቲው እንደራሴዎች ጋር ሙሉ ቀን የዘለቀ ውይይት ካካሄዱ በኋላ ነው።
የሩሲያን ባለፈው ምርጫ ውስጥ ጣልቃ መግባትና አለመግባት ሲፈትሹ ከቆዩት ልዩ መርማሪ ሮበርት ሙለር ሪፖርት በመነሳት “ፍትሕን የማስተጓጎል ወንጀል ፈፅመዋል” በሚል በፕሬዚዳንት ትረምፕ ላይ ከሥልጣን ወደማስወገድ የሚያመራ የምርመራና የሕግ ሂደት እንዲጀመር የሚፈልጉ እንደራሴዎችን ያልተቋረጠ ጉትጎታ አፈጉባዔዋ ተቋቁመው ቆይተው ነበር።
ይሁን እንጂ ትረምፕ በቅርቡ ለዩክሬን ፕሬዚዳንት ቮሎዲሚር ዜሌንስኪ ስልክ ደውለው በፖለቲካ ተቀናቃኛቸውና በመጭው ምርጫም ሊጋፈጧቸው በሚችሉ ባላንጣቸው የቀድሞ ምክትል ፕሬዚዳንት ጆ ባይደን ልጅ ኸንተር ባይደን ላይ ምርመራ እንዲያካሂዱ የመጠየቃቸው ወሬ ከወጣ ወዲህ በፔለሲ ላይ ግፊቱ እየበረታ መምጣቱ ታውቋል።
የዩክሬኑ ፕሬዚዳንት ምርመራው በባይደን ላይ እንዲከፈት ካላደረጉ ሃገራቸው ለኪየቭ ልትሰጥ ወስና የነበረውን የአንድ ቢሊዮን ዶላር ድጋፍ እንደምታግድ ትረምፕ ማስታወቃቸውና ይዘውም ማቆየታቸው ተዘግቧል።
ትረምፕ ባለፈው ሃምሌ ለዩክሬኑ አቻቸው ዜሌንስኪ ስልክ ከመደወላቸው ጥቂት ቀናት ቀደም ብሎ ከተፈቀደው የድጋፍ ገንዘብ አራት መቶ ሚሊዮኑን እንዲይዙ ለሠራተኞቻቸው ትዕዛዝ መስጠታቸውን እራሳቸውም አረጋግጠዋል።
ይሁን እንጂ ገንዘቡን የያዙት ሌሎችም የአውሮፓ ሃገሮች የየራሳቸውን ድጋፍ እስኪሰጡ ለመጠበቅ እንጂ ከዩክሬን አንዳችም የ “እከክልኝ ልከክልህ” ምላሽ አገልግሎት ለመጠየቅ እንዳልሆነ ትረምፕ ተናግረዋል።
የዛሬውን የናንሲ ፔለሲን የኢምፒችመንት ምርመራ መከፈት ተከትሎ ፕሬዚዳንት ትረምፕ ባወጡት ትዊት “ያደረግኩት በጣም ወዳጃዊና ተገቢ የስልክ ንግግር እንደሆነ ታዩታላችሁ። አንዳችም ጫና የለበትም። ከጆ ባይደንና ከልጁ በተለየ ሁኔታ ‘እከክልኝ ልከክልህ’ የለበትም። እጅግ የከበደና አፍራሽ የሆነው ‘ላም ባልዋለበት ኩበት ለቀማ’ ለማስቀጠል ካልሆነ በስተቀር አንዳች እርባና የለውም” ብለዋል።
ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትረምፕ ከዩክሬኑ አቻቸው ዜሌንሲ ጋር ነገ፤ ረቡዕ ኒው ዮርክ ላይ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ጠቅላላ ጉባዔ ወቅት ተገናኝተው እንደሚወያዩ ታውቋል።
ስለተፈጠረው ንግግርና ውዝግብ ቪኦኤ ፕሬዚዳንት ዜሌንስኪን ጠይቋቸው "እኛ ነፃ ሃገር ነን፤ ለምንም ዝግጁ ነን" ከማለት ያለፈ የተናገሩት ከፕሬዚዳንት ትረምፕ ጋር የሚኖራቸው የነገው ንግግር ሞቀ እንደሚሆን ብቻ ነው።
ይህ ዳን ኮኔል የተባለ የወቅቱ ወጣት አሜሪካዊ ምስጢራዊ ሰው – የኤርትራን ከኢትዮጵያ የመገንጠል ሂደት – እነርሱ ‹‹የነፃነት ትግል›› ብለው የሚጠሩትን – ከሥር ከመሠረቱ ጀምሮ – ራሳቸው ፈጣሪዎቹና ተዋናዮቹ የሰጡትን ምስክርነት፣ በታሪክ ተወዳዳሪ በማይገኝለት የኢትዮጵያ የውድቀትና የውድመት አፋፍ ላይ በቦታው ተገኝቶ፣ በጦርነት እሳቶች መሐል ተሹለክልኮ፣ ከሻዕብያና ከሌሎች የኤርትራ ታጣቂ ግንባሮች ጋር ባሳለፋቸው ወቅቶች ያያቸውን፣ የታዘባቸውንና የሰማቸውን ነገሮች ሁሉ አንድም ሳይቀር ልቅም አድርጎ ለታሪክ መታሰቢያ ያኖረበት መጽሐፍ ነው፡፡
አዲስ ታሪካቸውን ለማፃፍና ለማያውቃቸው የዓለም ሕዝብ ለማስተዋወቅ ያለሙት የኤርትራ ‹‹ነፃ አውጪዎች›› ይህን መጽሐፍ በደራሲው ተጽፎ እንዲወጣላቸው ከ60ዎቹ ጀምረው – የመገንጠል ጉዟቸውን በድል እስካጠናቀቁበት እስከ 80ዎቹ ድረስ ያደረጉት የታሪክ፣ የገንዘብ፣ የቁሳቁስና ለደራሲው ሁኔታዎችን የማመቻቸት እገዛ ሁሉ በከንቱ የቀረም አይመስልም፡፡ ደራሲው የመጽሐፉን መታሰቢያነት ‹‹ለነፃነታቸው ሲዋጉ ለተሰዉት የኤርትራ ወንዶችና ሴቶች ልጆች ይሁንልኝ›› ሲል በአደራ ያስረክባቸዋል፡፡
ደራሲው መጽሐፉ ተጀምሮ እስኪጨረስ ‹‹ጠላት›› እያለ የሚናገረው እኛን ኢትዮጵያውያንን እና የኢትዮጵያን መንግሥት ሠራዊቶች ነው፡፡ የአንድ ወገን አርበኝነቱና ውግንናው ለጉድ ነው፡፡ በተዋጊዎቹ ከኢትዮጵያ ህዝብ ላይ በየዕለቱ ስለሚዘረፉት ህልቆ ወ መሳፍርት የሌላቸው ንብረቶች፣ የጦር መሣሪያዎች፣ የጤና፣ የምግብ፣ የመሠረተ ልማት ቁሳቁሶች ሁሉ ደራሲው ያለው የጀብደኝነትና የድጋፍ አተያይ እጅግ ይገርማል፡፡ የገንጣዮቹን ሥርቆት፣ ግድያ፣ ዝርፊያ፣ እገታና ደም ማፋሰስ ሁሉ ደራሲው እንደ ተለመደ የዕለት ተዕለት የነፃነት ትግል ግብዓት ቆጥሮታል፡፡ ከአንድ ሠላም ከሰፈነበት የምዕራቡ ዓለም – ከአሜሪካ – ምንም እንኳ የቱንም ያህል የአንድ ወገን ተልዕኮ አንግቦ ቢመጣ – እንዴት እነዚህን ነገሮች እንደ ቀላል የፍጆታ ዕቃዎች ሸመታ እንደቆጠራቸው ሲታይ አንባቢን ማስገረሙ አይቀርም፡፡
ደራሲው በአካል የተገኘባቸውን የጦርነት ውሎዎችና ለረዥም-ጉዞ-የታለሙ የጦር ዝግጅቶችና እንቅስቃሴዎች – ከአፋ እስከ ናቅፋ፣ ከከረን እስከ ተሰነይ፣ ከአፋቤት እስከ አዲ ቋላ፣ ከአስመራ እስከ ምፅዋ፣ ከባርካ እስከ ከሰላ፣ ከባሬንቱ እስከ ሰናሃይት፣ ከአቆርዳት እስከ አሰብ፣ ከዴካማሬ እስከ ሂርጊጎ፣ ከቆላ እስከ ደጋ ያለውን ረዥሙን የክህደትና የሸፍጥ፣ የጭቆናና የሥቃይ፣ የዝርፊያና የደም መፋሰስ፣ የነፃነትና ሀገር የመገንጠል ታሪክ… አንድም ሳይቀር በመጽሐፉ መዝግቦ አኑሮታል፡፡
ደራሲው ለመጀመሪያ ጊዜ በ1967 ላይ አዲስ አበባ መጥቶ፣ በጭነት መኪናና በአውቶብስ ተሳፍሮ ወደ ትግራይ ያቀናበት መንገድ፣ መቀሌን፣ አድዋን፣ አዲግራትን፣ ዛላንበሳን፣ ራማን አልፎ ወደ አስመራ የገባበት መንገድ፣ አስመራ ላይ የገጠመው ልክ የበዓሉ ግርማዋን የኦሮማይ ገጸ ባህርይ ፊያሜታ ጊላይን የመሰለች ነቢያት የተባለች እውነተኛ የሻዕቢያ ምስጢራዊ አስገዳይ ስኳድ አባል – እስራኤል ሀገር የሠለጠነውን የኢትዮጵያ ጦርሠራዊት አዛዥ ኮሎኔል ቢሻውን ለወራት በውበቷ አማልላና አጥምዳ በመጨረሻ በአስመራ ዳውንታውን በሚገኘው ‹‹ከባቢ ባር›› በራፍ ላይ እንዴት ለሻዕቢያ የከተማ ገዳይ ኮማንዶዎች ጥይት አሳልፋ እንደሰጠችው ያየውን የሰማውን እማኝነት ያስቀምጥልናል፡፡
ደራሲው ከበዓሉ ቀድማ ፊያሜታን በአካል የተወነችና ሻዕቢያዊ ግዳጇን በብቃት የተወጣች ይህች አደገኛ ሴት ኢትዮጵያዊውን የደህንነት ሹም ኮሎኔል ቢሻውን በአስመራ ባስገደለች በዓመቱ በኤርትራ ሳህል በረሃዎች በተቀላቀለችበት የሻዕቢያ የትግል አምባ አግኝቷት ስለተፈጠረው ጉዳይ ቢጠይቃት ለመናገር ፈቃደኛ እንዳልሆነችለት፣ ነገር ግን ለኤርትራ መገንጠል ሁለት ዓመት ሲቀረው – ሌላ ኢንግቦርግ ኤሊያሰን የተባለ ደራሲ ኖርዌይ ውስጥ አግኝቷት ያደረገላትን ሙሉ ቃለመጠይቅ እንዳገኘው ገልጾ ዝርዝር ታሪኳን ያወጋናል፡፡
ከኮሎኔል ቢሻው በኤርትራ ነፃነት ግንባር (ገና ሻዕቢያ ሳይመሰረት የነበረው) ስኳዶች ከተገደለ በኋላ በአስመራ ዳውንታውን ላይ ስለወረደው የጅምላ የበቀል ግድያና እልቂትም ይተርክልናል፡፡ ይህቺን ነቢያት የምትባል ሴት እያሰከብኩ ፍቅር ከግዳይዋ ያናጠባትን ፊያሜታን መርሳት አልቻልኩም፡፡ ምናልባት ኋላ በቀይ ኮከብ ዘመቻ በዓሉ ግርማ የጻፈልን የፊያሜታ የተቀባባ ታሪክ የዚህች የነቢያት እውነተኛ ታሪክ ይሆን? የሚል ቅዠት የመሰለ የድርሰትና የእውኑ ዓለም ግጥምጥሞሽ ሀሳብ በጨረፍ ዳስሶኝ ሄደ፡፡
ይህ ደራሲ – ዳን ኮኔል – ለመጀመሪያ ጊዜ ኤርትራ ሄዶ ሲመለስ – ንጉሡን ከሥልጣን ያወረደችው ወታደራዊት ኢትዮጵያ ከኤርትራ ተገንጣይ ቡድኖች ጋር ሠላማዊ ድርድር ለማድረግ ደፋ ቀና የምትልበት ወቅት ነበር፡፡ ነገር ግን ደራሲው ከድርድሩ ባሻገር ኢትዮጵያ ሕዝባዊ ሚሊሻዎችን በስፋት እየመለመለች፣ ለስንቅ የሚሆን ድርቆሽና ኮቾሮ በከፍተኛ መጠን እያዘጋጀች፣ መደበኛ ሠራዊቶቿንና የጦር መሣሪያዎቿን ወደ ተለያዩ የጦር ማዕከሎች እያሰባሰበች የነበረችበትን ሁኔታ በአካል ከአዲስ አበባ እስከ ኤርትራ ድረስ ተዘዋውሮ ሰልሎ በመገምገም – የቀይ ኮከብ ጥሪ ክተት ገና ሳይታወጅ አስቀድሞ – ለመጀመሪያ ጊዜ አዲስ አበባ ለሚገኘው የአሜሪካ ኤምባሲ ‹‹ኢትዮጵያ በኤርትራ ተገንጣዮች ላይ መጠነ ሰፊ ወታደራዊ ዘመቻ ልታካሂድ ዝግጅት እያደረገች እንደሆነ›› መረጃ የሰጠና፣ ያንንም ኢትዮጵያዊ ምስጢር በዋሺንግተን ፖስትና ኒውዮርክ ታይምስ፣ እና ሌሎች የተለያዩ የዩኤስ አሜሪካ ተነባቢ ጋዜጦች የፊት ገጾች ላይ ዜና ተደርጎ እንዲወጣ ያደረገ የመጀመሪያው ሰው መሆኑን ምንጭ እያጣቀሰ ይመሰክራል ስለራሱ፡፡
በእርግጥ ደራሲው ወደ ኤርትራ ነጻነት ግንባርና፣ ወደ ኤርትራ ህዝባዊ ነጻነት ግንባር (ሻዕቢያ) ጥብቅ ምስጢራዊ የጦር ሰፈሮች ዘልቆ እንዲገባና አብሯቸው እየኖረ የፈለገውን ነገር እንዲመለከትና በማስታወሻው እንዲያሰፍር የተፈቀደለት በዚያ መንገድ ታማኝነቱን በማረጋገጡና በዩናይትድ ስቴትስ መንግሥት በተሰጠው ልዩ ተልዕኮ የተነሳ ይመስላል፡፡ ደራሲው ከአስመራ አዲስ አበባ ተመልሶ ጥቂት ይቆይና ሻዕቢያን ጨምሮ የኤርትራን ታጣቂ ቡድኖች ሁሉ በሀገሯ መጠለያ፣ ስንቅና ትጥቅ – ወታደሮች ጭምር – ሰጥታ ወዳስጠለለችው ወደ ሱዳን ይበራል፡፡ ከዚያ ደግሞ ይነሳና በድጋሚ ወደ ኤርትራ ይነጉዳል፡፡
ይህን የዳን ኮኔልን መጽሐፍ የኢትዮጵያ ሕዝብ እንዲያውቀው አንድ ቀን በስፋትና በዝርዝር እንደምመለስበት እርግጠኛ ነኝ፡፡ ግን ይህን በቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት ዘመን እ.ኤ.አ. በ1952 ዓ.ም. በተባበሩት መንግሥታት ድጅርት ጠቅላላ ጉባዔ ውሳኔ ቁጥር 390 አማካይነት ኢትዮጵያና ኤርትራ በፌዴሬሽን እንዲዋሃዱ ከተወሰነበት ጊዜ ጀምሮ የተከናወነውን በኢትዮጵያ ላይ የማሸመቅ ታሪክ በኤርትራ ተገንጣዮቹ ወገን በመሆን የተጻፈውን የሰቆቃ ታሪክ ከመጽሐፉ እያነበብኩ አሁንም፣ አሁንም፣ አሁንም… ሺህ ጊዜ.. መልሶ መላልሶ እየደጋገመ የሚመጣብኝ ሀሳብ የዚህች ኢትዮጵያ የሚሏት አፍሪካዊት የነፃነት ምድር ላይ ከሩቅም፣ ከቅርብም የተሰለፈባት የጠላት መዓት ነው፡፡ እጅግ ይገርመኛል በጣም ይህ ነገር፡፡
ቻይና ኢሳያስንና ተገንጣይ ጓዶቹን እንዴት ባለ መልኩ አሰልጥናና አስታጥቃ በኢትዮጵያ ላይ እንዳሰማራቻቸው ይነግረናል ደራሲው፡፡ በነገራችን ላይ ደራሲው ኢሳያስ አፈወርቂን በአስመራ ልዑል መኮንን ሃይስኩል እንዴት ባለ መልኩ እንደተማረ፣ ከዚያ ወደ አዲስ አበባው የቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ዩኒቨርሲቲ እንዴት ኢንጂነሪንግ ሊያጠና እንደመጣ፣ እና ያንን አቋርጦ እንዴት ወደ ሱዳን ከሰላ ሄዶ የኤርትራ ነጻነት ግንባርን (ኢኤልኤፍን) እንደተቀላቀለ ሲነግረን – ኢሳያስ አፈወርቂ በቀኝ ትከሻው ላይ እስከተነቀሰው ‹‹E›› የሚል የኤርትራ ነጻነት ግንባር መታሰቢያ ንቅሳቱ ጭምር ነው አንጠርጥሮ የሚነግረንና የሚያውቀው፡፡
ሁሉንም እንደዚያው ነው የሚያውቃቸው ደራሲው፡፡ ለምሳሌ ስለ ስብሃት ኤፍሬም ሲናገር የጣልያን ሆስፒታል አስተዳዳሪ ከነነበሩት አባቱ፣ ከቃኘው ሻለቃ በሚመጡ የአሜሪካ መምህሮች ስለሚዘወረውና ስብሃት ስለተማረበት የአስመራው ሉተራን ትምህርት ቤት፣ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፋርማሲ ትምህርቱን ትቶ እንዴት ሻዕቢያን እንደተቀላቀለ፣ በጦር ልምምድ ወቅት በተከሰተ አጋጣሚ ስለረገፉት የፊት ጥርሶቹ ጭምር እያነሳ ነው የሚተርከው ደራሲው፡፡ ስለ ሌሎቹም ስለ እያንዳንዳቸው ያለው መረጃና ዕውቀት የሚገርም ነው በእውነቱ፡፡
የ1950ዎቹን የኤርትራ የኤርትራ ነጻነት ንቅናቄ (ማህበር ሸዋተን – ወይም ኢኤልኤምን) በካይሮ ስለመሠረቱት እነ ኢድሪስ ሞሀመድ አደም ይተርካል፣ የቀድሞው የኤርትራ ሙስሊም ሊግ መሥራች ኢድሪስ ሃሚድ አወቴ – እንዴት አድርጎ የኤርትራ ነፃነት ግንባርን (ኢኤልኤፍ) እንደመሠረተ፣ እንዴት ሱዳን ዘጠኝ የታጠቁ ወታደራዊ መኮንኖቿንና ወታደሮቿን ለነጻነት ግንባሩ እንደሰጠች፣ ኢድሪስ ሃሚድ አወቴ ሲሞት እርሱን ተክቶ የኤርትራ ነጻነት ግንባርን ስለመራውና በቅጽል ስሙ ‹‹አቡ ጣያራ›› እየተባለ ስለሚጠራው የኤርትራ ነፃ አውጪ መሪ ሱዳናዊው የጦር መኮንን ሞሀመድ ኦማር አብደላ ታሪክ፣ ልክ እንደ ቆሎ ጓደኛቸው ነው እያንዳንዷን ዝርዝር ነገራቸውን ከታሪኩ ተዋናዮች አንደበት ተቀብሎ፣ መርምሮ፣ አጥንቶ ከሽኖ የሚያቀርብልን፡፡
በምጽዋ ጠረፋማ አካባቢ በአስተማሪነት ሲያገለግል ስለነበረውና የኤርትራ ነጻነት ግንባር መሪ፣ የኤርትራን የመገንጠል እንቅስቃሴ ከአረብ ሀገራት ጋር ስላስተሳሰረው፣ የሻዕቢያና የሌሎችም ፀረ-ኢትዮጵያ ኃይሎች ዋነኛ አስተባባሪና የውጭ ግንኙነት ሰው ስለነበረው ኦስማን ሳሌህ ሳቤም ደጋግሞ ነው የሚነግረን ይህ ደራሲ፡፡ በንጉሡ ዘመን አፍቃሬ-ኢትዮጵያ የነበረው የኤርትራ መማክርት ጉባዔ ፕሬዚደንት ሃሚድ ፋራጅ – እንዴት ኢትዮጵያን ክዶ ለኤርትራ ነጻነት ግንባር ተሰልፎ በመሪነት እንደተዋጋና የኤርትራውን ገዢ የእነ ጄኔራል አብይን ግድያ እንዳስፈጸመ፣ በአቆርዳት 22 ኢትዮጵያውያን ወታደሮች ያለቁበትንና ከ120 በላይ የቆሰሉበትን ከፍተኛ የፈንጂ ጥቃት እንዴት እንዳቀነባበረ ይተርክልናል፡፡ እ.ኤ.አ. በ1965 በሱዳን ከሰላ ላይ ስለተቋቋመው የእርትራ ነፃነት ግንባር ላዕላይ ምክርቤትና – አልጄሪያ በፈረንሣይ ቅኝ ገዢዎች ላይ የምታካሂደውን ፅንፍ የረገጠ ህዝባዊ የትጥቅ ትግል በሞዴልነት ያስቀመጠ ፀረ-ኢትዮጵያ የክተት አዋጅ እንዴት እንደተላለፈ ይነግረናል፡፡
ከእስራኤል-አረብ ጦርነት መፈንዳትና በእስራኤልና በምዕራብ አጋሮቿ አሸናፊነት መጠናቀቅ ተከትሎ የኤርትራ ተገንጣዮች በሙሉ እንዴት የፍልስጥዔም ህዝባዊ ግንባርን ደግፈው፣ በፀረ-ኢምፔሪያሊስትነት (በፀረ-አሜሪካነት) እና በፀረ-እስራኤልነት (አንታይ-ዛዮኒስት) እንደተሰለፉ፣ እና በዚህ አሰላለፋቸው አማካይነት ከሩቅና ቅርብ የአረብ ሀገራት ይሰጣቸው ስለነበረው የገንዘብ፣ የቁሳቁስ፣ የወታደራዊ ሥልጠና፣ የመሣሪያና የሌሎች ድጋፎች ይነግረናል ደራሲው፡፡ የህዝባዊ ግንባር (ሻዕቢያ) አመሠራረትም ልክ የፍልስጥዔሙን ነፃ አውጪ ህዝባዊ ግንባር፣ የኦማን ነጻ አውጪ ህዝባዊ ግንባር፣ የባህሬይን ነጻ አውጪ ህዝባዊ ግንባር፣ ወዘተ ተከትሎ በዚያው ዓይነት መንገድ የተቋቋመ መሆኑን ያሳየናል ደራሲው፡፡
የኤርትራ ነፃነት ግንባር በፀረ-ኢትዮጵያው ጦርነትና የሽምቅ ውጊያ እና የተለያዩ የሽብር ተግባራት ላይ ተሠማርተው ህይወታቸው ለምታልፍ የግንባሩ አባላት ቤተሰቦች የኑሮ መቆያ የሚሆን የማቋቋሚያ ፈንድ ዘርግቶ እንደነበር ይነግረናል፡፡ የሟችና የተዋጊ ቤተሰቦችን በካምፕ አስጠልሎ የሚረዳ፣ የሞተባቸውን ሃላፊነት የሚወስድ፣ አካላቸው የተጎዱትን በኑሮ የሚያስተዳድር ቱባ የገንዘብ አቅም ያለው ድርጅት ተቋቁመዋል በኤርትራ፡፡ እነዚህ ሁሉ ልክ የፍልስጥዔምና ሌሎች የመካከለኛው ምስራቅ ‹‹አሸባሪ›› ድርጅቶች ለአባሎቻቸው የሚያደርጓቸው መሆናቸውን ይጠቁመናል ደራሲው፡፡
ኢትዮጵያን ለሚወጉት የኤርትራ ገንጣይ ድርጅቶች የገንዘብና የጦር መሣሪያ እርዳታ ከሱዳን፣ ሶማሊያ፣ አልጄሪያ፣ ሊቢያ፣ ኢራቅ፣ ሳዑዲ አረቢያ፣ ሶሪያ፣ ከያሲር አራፋቱ የፍልስጥኤም ነፃ አውጪ ይጎርፍላቸው እንደነበር ደራሲው በግልጽ የሚመሰክረው የታሪክ እውነት ነው፡፡ በወቅቱ እንደ ካርሎስ ቀበሮው የመሳሰሉት ዓለማቀፍ ፀረ-ፅዮናዊ አሸባሪዎች ጭምር በአባልነት ይንቀሳቀሱበት የነበረውና በርካታ የአረቦችን ካፒታልና የሰው ኃይል አስተባብሮ ፍልስጥኤሞችንና አረቦችን ነጻ አወጣለሁ ብሎ በደቡብ የመን ዋና መቀመጫውን አድርጎ ይንቀሳቀስ የነበረው የአረብ ናሽናል ሙቭመንት (ኤኤንኤም) ዋነኛ የኤርትራውያኑ አጋር በመሆን ከፍተኛ ውለታ እንደዋለላቸውም ሳይዘግብ አያልፈውም ደራሲው፡፡
የገረመኝ የኩባ ነው፡፡ ኢትዮጵያን ረድታ ከሶማሊያ ወረራ ያስጣለችው ኩባ – ቀደም ብላ ግን ከኢትዮጵያ የባህር ኃይል ከድቶ የኢኤልኤፍ (የኤርትራ ነፃነት ግንባር) ዋና የጦር አዛዥ ለመሆን የበቃውን (እና ኋላ በእኛ በ70ዎቹ መጨረሻ ግድም በኢትዮጵያ ሠራዊት በጦርግንባር የተገደለውን) ኢብራሂም አፋን ባህር አሻግራ ወታደራዊ ሥልጠና አሰልጥና ጦር ሸልማና አስታጥቃ በኢትዮጵያ ላይ ያሰማራች ሀገር ሆና እናገኛታለን፡፡
የቻይናማ የጉድ ነው! በካይሮ የሃይስኩል ትምህርቱን ጨርሶ የሁለተኛ ዓመት የአርኪቴክቸርና ማቴማቲክስ የኮሌጅ ትምህርቱን አቋርጦ ኢኤልኤፍን የተቀላቀለውና ኋላ የሻዕቢያ ዋና ፀሐፊ የነበረውን ሮመዳን ሞሀመድ ኑርን – እና ምክትል ዋና ፀሐፊውን ኢሣያስ አፈወርቂን – ደግሞ ሀገሯ ወስዳ አሠልጥና አስታጥቃ የላከችብን ቻይና ነበረች፡፡ ሮመዳን በሶርያም ሄዶ ተመሣሣይ ወታደራዊ ሥልጠናዎችን ወስዶ የተመሰለ እጅግ አደገኛ ፀረ-ኢትዮጵያ ሸማቂ ነበረ፡፡ ሌሎችንም ብዙዎችን አሠልጥናብናለች ቻይና፡፡ ይህን ለመቀልበስ ኋላ ባለቀ ሰዓት ጃንሆይ ቻይና ድረስ ሄደው ማኦን መለማመጥና የዲፕሎማሲ ግንኙነት ለመመሥረት ተገደው እንደነበረ ደራሲው ባይነግረንም የምናስታውሰው የኢትዮጵያችን ታሪክ ነው፡፡
የሻዕቢያ የውጭ ግንኙነት ኃላፊ የነበረውን አል አሚን ሞሀመድ ሰዒድን ደግሞ ሀገሯ ወስዳ ለ6ወራት ወታደራዊ ሥልጠና ሰጥታ በኢትዮጵያ ላይ ያሰማራችው ሶሪያ ነበረች፡፡ ሳዑዲም አሠልጠናዋለች፡፡ ከነጻነት በኋላ የኤርትራ የሀገር ውስጥ ጉዳይ ሚኒስትር የነበረው አሊ ሰይድ አብደላ፣ የሻዕቢያ የፖለቲካ ክንፍ ኃላፊ የነበረው – እና ከተገነጠሉ በኋላ – የኢኮኖሚ ትብብርና ልማት ሚኒስትር የሆነው ሃይሌ ወልደተንሳይ፣ ኮማንዶዎችን እየመራ አስመራንና ምጽዋን ሊቆጣጠር ተቃርቦ የነበረው ደፋርና ጀብደኛ የሻዕቢያ የጦር መሪ እነ ኤርሚያስ ደበሳይ፣ በኢትዮጵያ መንግሥት ላይ የተካሄደውን የመጨረሻ ወታደራዊ ዘመቻዎች የመሩት እነ መስፍን ሀጎስ፣ እና በቅጽል ስሙ ‹‹ሸሪፎ›› እየተባለ የሚጠራው (እና የኤርትራ የውጪ ጉዳይ ሚ/ር የተደረገው) ማህመድ አህሙድ ማህሙድ ከእነዚህ መካከል ይገኙበታል፡፡
የግራ ዘመም አፍቃሬ-ሶቭየት የሌበር ፓርቲ የመሰረቱት – እና የኤርትራ ነጻነት ግንባርን የተቀላቀሉት – እነ ባዜን ያሲን፣ አብደላ ሱሌማን፣ ኢብራሂም ቶቲል፣ እና በቀኃሥ ዘመን የኤርትራ የመጀመሪያ ገዢ የነበሩት የተድላ ባይሩ ልጅ ህሩይ ተድላ፣ ወዘተ በተለያዩ የአረብና ሶሻሊስት ሀገራት እየሄዱ ኢትዮጵያን የሚወጉበትን የወታደራዊ ሥልጠና፣ የፋይናንሺያል፣ የሎጂስቲክና ሌሎች እርዳታዎችን ያገኙ የሻዕቢያ የቁርጥ ቀን ሰዎች ናቸው፡፡ ኋላ አንዳንዶቹ በባህር ማዶ ሆነው የኤርትራን የመገንጠል እንቅስቃሴ በዓለም ሀገራት በማስተባበር የተሰማሩ ነበሩ፡፡
የዚህ መጽሐፍ ደራሲ ዳን ኮኔል ከሚነግረን ነገሮች ያልዘነጋሁት – የሰሜን አሜሪካ ተማሪዎች ህብረት ጉዳይ ነው፡፡ የሰሜን አሜሪካ የኤርትራ ነፃነት ደጋፊዎች ማህበር – ይባል የነበረው – ስሙን ቀይሮ በሰሜን አሜሪካ የኤርትራ ተማሪዎች ማህበር በመሠኘት እንቅስቃሴውን የቀጠለ የፕሮፓጋንዳና ድጋፍ ማሰባሰቢያ ማህበር ነው፡፡ በጣም የገረመኝ ነገር ይህን ማህበር በመደገፍ በሰሜን አሜሪካ የኢትዮጵያ ተማሪዎች ህብረት አማካይነት ይወጡ የነበሩት ፀረ-ኢትዮጵያ (እና አፍቃሬ-ተገንጣይ) ጽሑፎች ናቸው፡፡
አረቦቹ፣ አሜሪካኖቹ፣ ኩባና ቻይናዎቹ ሁሉ በኢትዮጵያ ላይ መሰለፋቸው ሳያንስ – የኢትዮጵያ ተማሪዎች ዩኒየን ከሰሜን አሜሪካ ሆኖ የኤርትራን ተማሪዎች የነጻነት ትግል እየደገፈ ፕሮፓጋንዳ ይሠራላቸው ነበር፡፡ ግርም አለኝ፡፡ እና ብዙ ጊዜ ባሳለፍነው ሥርዓት በሰሜን አሜሪካ የኢትዮጵያ ተማሪዎች እንቅስቃሴ ስሙ ተደጋግሞ የሚጠራለትን የእኛውን ጉድ (የቀድሞ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ መምህሬን) ፕ/ር አንድርያስ እሸቴን አስታወስኩት በአግራሞትና በሀዘን፡፡ ገረመኝ፡፡ የነገሮች ግጥምጥሞሽ፡፡ ኋላ ፕ/ር አንድርያስ በኤርትራ ‹‹ነፃነት›› አከባበር በዓል ላይ የተጋበዘበት አኳኋን፣ ከወያኔ መሪዎች (ከእነ መለስ፣ ክንፈና ሃየሎም ከመሳሰሉት) ጋር የነበረው እጅና ጓንትነት፣ ወዘተ.፡፡ ጉድ እያልኩ ከመቀጠል ውጭ አማራጭ አልነበረኝም፡፡
መጽሐፉ በጋሄር እና ዳአባት በመሳሰሉት የኤርትራ የሽምቅ አካባቢዎች በመገንጠል ሂደቱ ወቅት በሻዕቢያ አማካይነት በነዋሪዎች ላይ የተካሄዱትን ማህበራዊ ቤተሙከራዎች (ሶሻል ኤክስፐርመንቶች) ያስነብበናል፡፡ ሻዕቢያና ኢኤልኤፍ የኤርትራን ዘጠኝ ብሔረሰቦች ተሻግረው፣ ከብሔር ክፍፍል፣ እና ከሐይማኖት ጎራ ራሱን ያላቀቀ አንድ የጋራ ሶሻሊስታዊ ማህበረሰብ ስለሚፈጥሩበት መንገድ ሰዎችን በሰፈራና በካምፕ አሰባስበው አስቀምጠው የሠርቶ-ማሳያ ሙከራ ያከናውኑ ነበር፡፡ የጋሄሩን ቤተሙከራ የምትመራው አስካለ መንቆሪዮስ የተባለች ደፋርና ዳሌያም ሴት ነበረች፡፡ ደራሲው ሳይለከፍባት አይቀርም፡፡ ኋላ ለሻዕቢያ ማዕከላዊ ኮሚቴ አባልነት ተመርጣ የነበረች ሴት ናት፡፡
የዳአባቱ ሶሻል ኤክስፐርመንት ላቅ ያለ ነገር ነበረው፡፡ የወደፊቷ ኤርትራ ኢንደስትሪ አብዮት መጠንሰሻ ሆኖ እንዲያገለግል ተወጥኖ፣ ከኢትዮጵያ በተዘረፉና በሚዘረፉ ግብዓቶች ሎጂስቲኩ እየተሟላ በኅቡዕ የሚሰራ ነበር፡፡ የሚገርመው ብዙ (ቁጥራቸው በአስራዎቹ የሆኑ የታወቁ የህክምና ዶክተሮች የሚመሩት) ከሻዕቢያ የጦር ቁስለኞች መታከሚያነት አልፎ – ለእኔ እንደ ናዚ ዘመን ምስጢራዊ የእነ ሜንጌሌ ወታደራዊ የህክምና ምርምር ካምፖች የመሰለ ቅርጽና ተግባራት ያሉት እስኪመስለኝ ድረስ በግርምት የዋጠኝ – ታላቅ ሆስፒታል ነበረ፡፡ ደራሲው ይህንን በሻዕቢያዎች ምስጢራዊ ወታደራዊ ጠንካራ ይዞታ – በፋህ – ሠንሠለታማ ተራሮች መሐል እንደ ስምጥ ሸለቆ በረዥሙ የተዘረጋ ኮሪደራማ የበረሃ ሆስፒታል ‹‹ከዓለም ትልቁና ረዥሙ ሆስፒታል›› እያለ ይጠራዋል፡፡ በአንድ ግቢ ከታጠሩ የምዕራቡና የሌላው ዓለም ሆስፒታሎች አንጻር ተመልክቶት ተገርሞ መሆን አለበት፡፡
የዚያ የሻዕቢያ የትግል ዘመን ሆስፒታል ዳይሬክተር ዶ/ር ነርዓዮ ተክለሚካኤል የተባለ በአዲሳባ፣ በቤሩትና አሜሪካ የተማረ ዕውቅ የህክምና ባለሞያ ነው፡፡ ከአሜሪካ ሥራውን ጥሎ መጥቶ በሻዕቢያ የሽምቅ ኮሪደሮች ውስጥ በተዘረጋው ሰንሰለታማ ሆስፒታል – የሻዕቢያዎችን ቁምጣና ሸበጥ አድርጎ – ፕሮጀክቶቹን ለደራሲው ሊያስጎበኝ ተፍ ተፍ ሲል – ደራሲው ‹‹ከነቁምጣው ገና አንድ ፍሬ ታዳጊ ኅፃን ልጅ ይመስላል›› ሲል በአግራሞት ይሳለቅበታል፡፡ በወኔውና በመስዋዕትነቱ ይገረማል፡፡ በእሱ ብቻ አይደለም በሁሉም፡፡ ብዙ ነርሶች፣ አዋላጆች፣ የተለያዩ ባለሙያዎች – ከአስመራና አዲሳባ እና ከውጭ ሀገራት ፈልሰው መጥተው በዚያ በረሃ እየተቃጠሉ ፀረ-ኢትዮጵያ ‹‹የነጻነት›› ግዳጃቸውን ያለምንም ማማረር ይወጣሉ፡፡
ፅናት፡፡ ፅናታቸው፡፡ እና የዓላማ ቁርጠኝነታቸው፡፡ መስዋዕትነታቸው፡፡ ሁሉም በየቻለውና በየተሰማራበት መስክ፡፡ ጉልበቱን፣ አዕምሮውን፣ እና የማትተካ ህይወቱን አሳልፎ ለመስጠት ቆርጦ ነው የተሰማራው፡፡ ያስደምማል፡፡ ደራሲውን ይህ የሻዕቢያዎች ነገር አስደምሞት በዚያው እንደቀረ ያስታውቅበታል በብዙ የመጽሐፉ ገጾች ባሰፈረው ጭብጨባ፡፡
እና ዶ/ር ነርዓዮ ተክለሚካኤልን ይጠይቀዋል ደራሲው፡፡ ‹‹ለዚህ ሆስፒታል የህክምና አገልግሎት የሚውሉ የተለያዩ የመድሃኒት፣ የምርመራ ቁሳቁስ፣ የላብራቶሪ፣ የመኝታና አልባሳት፣ የምግብና ሌሎች ለህክምና አስፈላጊ የሆኑ ግብዓቶችን ከየት ነው የምታገኙት?›› ብሎ፡፡ መቼም የህክምና ነገር መቋረጥ የሌለበት አገልግሎት ነው፡፡ ተገርሞ መሆን አለበት ደራሲው፡፡ እና ተገርሞ ሲጠይቅ በዓለም ይኖራል ብሎ ያልጠበቀውን ፍጹም ያስገረመውን መልስ አገኘ፡፡ እንዲህ ብሎ ይመልስለታል የሻዕቢያው ቆራጥ ዶክተር ነርዓዮ ተክለሚካኤል፡-
‹‹የሆስፒታላችንን ግብዓቶች ሁሉ የምናሟላው ከኢትዮጵያ መንግሥት አገልግሎት መስጫ ተቋማትና መጋዘኖች ላይ እየዘረፍን (እየተቆጣጠርን) ነው!››፡፡ ክው አለ ደራሲው፡፡ ጨመረለት ዶ/ር ነርዓዮ፡፡ ‹‹ለማንም አትንገረው እንጂ – የሆስፒታሉን የግብዓት ጥያቄዎች መሠረት አድርገው የሚታቀዱና የሚተገበሩ የሻዕቢያ የዘረፋ ኦፕሬሽኖችም እኮ አሉ! ያለነዚያ ይህ ሁሉ የገነባነው ታላቅ ሰብዓዊ አገልግሎት ፉርሽ ነው የሚሆነው፣ እና ግንባር ካሉት ተዋጊዎቻችን ጋር እየተናበብን ነው የምንሠራው!›› ብሎት እርፍ፡፡
ጉድ! አልኩ፡፡ ኤርትራውያኑ ሸማቂዎች የፈጠሯቸው የትግራይ ነጻ አውጪ ሠራዊቶች ለትግራይ ሕዝብ የሚላክን የእርዳታ እህል ይዘርፉ እንደነበር ከፕ/ር መስፍን ወልደማርያም የመጽሐፍ እማኝነት ያነበበኩት ነው፡፡ የእነርሱ እየገረመኝ ስኖር – የፋህ ሆስፒታል በእግሩ ቆሞ እንዲሄድ ሲባል – በኢትዮጵያ የህዝብ ሆስፒታሎችና መሠረተ ልማት ተቋማት ላይ ጦርነት ከፍተው የታቀደ ዝርፊያ የሚፈጽሙት የኤርትራ ነፃ አውጪዎች ደግሞ መጡብኝ፡፡ ወቸ ጉድ! ወይ አንቺ ኢትዮጵያ!
ከላይ ስለጠቃቀስኳቸው አስገራሚ የሰው ልጅ ቤተሙከራዎች፣ ስለ እልህ አስጨራሹ የኤርትራውያን ‹‹የነጻነት›› ፀረ-ኢትዮጵያ ጉዞ፣ እና ሌሎችም የመጽሐፉ አስገራሚ ገጾች ለማካፈል ሌላ ጊዜ ተመልሼ ለመምጣት ቃል እገባለሁ፡፡ እስከዚያ ፈጣሪ ይጠብቀን ማለት ነው፡፡ እነዚህ ሁሉ መራር ታሪኮች አልፈዋል፡፡ አሁን ያሉት እነዚያ ሰዎች – በህይወት በተሞክሮ በዕውቀት በዝተው ሌሎች ሰዎች ሆነዋል፡፡ የድሮው አሰላለፍ አሁን ላይ ያለ አይመስለኝም፡፡ ብዙ ነገሮች ተቀያይረዋል፡፡ ወደፊትም ይቀያየራሉ፡፡
ነገር ግን በዚህ ሁሉ ውስጥ.. ሀገሬን ከሩቁ ውቅያኖስ አቋርጬ እየቃኘሁ የዳን ኮኔልን ገጾች በለሆሳስ እገልጣለሁ፡፡ ብዙ ነገሮቼን ነው ጠምዶ የያዘብኝ ይሄ መጽሐፍ፡፡ እያነበብኩ በሃሳቤ ወደ ኋላ ወደ ፊት እባክናለሁ፡፡ ኢትዮጵያ ስለምትባለው ሀገሬ፡፡ ይቺ ኢትዮጵያ ግን… ስንቱን መቅሰፍት ነው ያስተናገደችው? ስንቱ ዓይነት ጠላት ነው የተረባረበባት? ስንቱ መዓት ነው የዘነበባት? ስንቱ እፉኝት ነው የበቀለባት? ስንቱን ጠላት ነው ከቅርቡ ከሩቁ ያፈራችው? መች ነው የጠላቶቿ፣ የአድሚዎቿ፣ የተቀናቃኞቿ ማለቂያ? መች ነው የጠላቶቿ ሰልፍ ማብቂያው? መች ነው ግንባረ ጥቁሯ ሀገሬ የሚያነሳትን፣ የሚገነባትን፣ የሚያሻግራትን፣ የሚጠግናትን፣ የሚሰበስባትን፣ የሚደርስላትን፣ አብሯት የሚያለቅስ፣ አብሯት የሚፈነድቅላትን የልብ ወዳጅ የምታገኘው? ወይስ ማግኘት ጀምራ ይሆን? የመከራዋ የመጠላቷ፣ የመድማቷ፣ ልጆቿን የመገበሯ ታሪክ መቋጫ እያገኘ ይሆን? እኔንጃ፡፡ እርግጠኛ አይደለሁም፡፡ አይመስለኝም፡፡ ፈጣሪ በቃሽ ይበላት ለዘመናት ስሙን የጠራነው ፈጣሪ አምላክ ኢትዮጵያን እናቴን፡፡
የታጠቀ አእምሮ እስካለ ድረስ ያልታጠቁ ቡድኖች መኖር ሀገርን ሰላም አያደርጋትም፡፡ በማናቸውም ጊዜ መሣሪያ ከየትኛውም ቦታ በሕጋዊም ሆነ በሕገ ወጥ መንገድ ለማግኘት ይችላልና፡፡ ከስዊዘርላንዳውያን ብዙዎቹ ወታደራዊ ሥልጠና የወሰዱ ናቸው፡፡ አብዛኛዎቹም የመሣሪያ ባለቤቶች ናቸው፡፡ ሀገራቸው በዓለም ላይ በግለሰብ መሣሪያ ብዛት ሦስተኛ ናት፡፡ ነገር ግን በመሣሪያ የሚፈጸሙ ጥፋቶች ካለው የመሣሪያ ቁጥር አንጻር ሲታዩ ኢምንት ናቸው ይባላል፡፡ ከስዊዘርላንዳውያን ያነሰ መሣሪያ ያላቸው ሀገሮች በመሣሪያ የታገዘ ጥፋት ይፈጸምባቸዋል፡፡ ጉዳዩን የሚተነትኑ ሰዎች አእምሮን ከመሣሪያ ጋር ከማፋፋት አንጻር ያዩታል፡፡ መሣሪያ ከታጠቀ ሰውነት በላይ መሣሪያ የታጠቀ አእምሮ አደገኛ ነው፡፡
የታጠቀ አእምሮ ነገሮችን ሁሉ በጠብ፣ በግጭት፣ በቁጣ፣ በግንፍልተኝነት፣ በትዕቢት፣ በኃይል፣ በጡንቻና በአስደንጋጭ ቃላት ለመፍታት ይሮጣል፡፡ ለሁሉም ነገር መፍትሔው መደቆስ፣ መደምሰስ፣ ማፍረስ፣ መዘረር፣ መምታት፣ መድፈቅ፣ ማንጠፍ፣ መስሎ ይታየዋል፡፡ ለውይይትና ለክርክር፣ ለምክክርና ለድርድር ቦታ የለውም፡፡ የታጠቀ አእምሮ ምንጊዜም በውስጡ የተሳለ ቢለዋ፣ የሾለ ጩቤ፣ የተቀባበለ ሽጉጥ፣ የጎረሰ ጠመንጃ፣ የተነቀለ ቦምብ፣ የተሞላ ፈንጂ አለ፡፡ ያንን በቃላት መዓት፣ በዓይን ግርፋት፣ በእጅ ማናፋት፣ በፊት ቅላት፣ በአንገት ሥግራት ያወጣዋል፡፡ ማናቸውም ድርጊቶቹ መብረቅ የቀላቀለ ዝናብ፣ ነጎድጓድ የቀላቀለ ካፊያ ናቸው፡፡
የታጠቀ አእምሮ በውስጡ በቀል ይንተገተጋል፡፡ ምሕረትና ይቅርታ ከታጠቀው መሣሪያ ጋር ስለማይስማሙ ተሰድደዋል፡፡ ይድፋው፣ ይቀንጥሰው፣ ይስበረው፣ ምርቃቶቹ ናቸው፡፡ ዘፈኖቹ ሁሉ አዝማቾቻቸው ውቃው፣ በለው፣ አንክተውና ቅበረው ነው፡፡ ለእርሱ ነገር ሁሉ በሁለት ይከፈላል፡፡ ወዳጅና ጠላት፡፡
ኢትዮጵያ ውስጥ ታጣቂ ቡድኖችን ትጥቅ ከማስፈታት እኩልና በላይ የሚያስፈልገን ነገር ቢኖር መሣሪያ የታጠቁ አእምሮዎችን ትጥቅ እንዲፈቱና ወደ ሰላማዊ መንገድ እንዲመጡ ማድረግ ነው፡፡ ታጣቂ ቡድኖች ትጥቃቸውን አውርደውና አስረክበው ብዕርና ወረቀት፣ ሐሳብና ርእይ፣ መርሕና ርእዮት እንደሚያነግቡት ሁሉ መሣሪያ የታጠቁ አእምሮዎችም ትጥቅ አውርደው ዕውቀት፣ ሐሳብ፣ ጥበብና ክሂሎት ማንሣት አለባቸው፡፡ ከዐውደ ውጊያ ወደ ዐውደ ክርክርና ወደ ዐውደ ውይይት፣ ወደ ዐውደ ድርድርና ወደ ዐውደ ንግግር መመለስ አለባቸው፡፡
ያን ጊዜ ሀገር ሰላም ትሆናለች፡፡ ትጥቅ የፈታ አእምሮ ሰውነቱ ቢታጠቅ እንኳን ከባሕልና ወግ ያለፈ ነገር አይኖረውም፡፡ ትጥቅ ያልፈታ አእምሮ ግን መሣሪያ ባያገኝ እንኳን ያገኘውን ነገር ሁሉ ወደ ጦር መሣሪያነት መቀየሩ አይቀርም፡፡
ለEthiosat የሚሆን ምርጥ አዲስ ሪሲቨር በተጨማሪም የማይታመኑ ነገሮች ተካተውበታል – ሙሉ HDዎችን ይከፍታል።– Youtube ይሰራል (ከኢንተርኔት ጋር በማገናኘት)– Ap...
ጥድፈት ማለት የፍጥነትን መጨመር ወይም መቀነስ የሚገልፅ ሲሆን መለኪያውም ሜትር በሰከንድ ስኩዌር ነው። ጥድፈት በሳይንሳዊ ስሌት ፍጥነት በጊዜ ሲካፈል የሚገኝ ነው።
ከሰዓታት በኋላ በሚጀምረው የአቋም መፈተሻ ጨዋታ ባጋጠመው መጠነኛ ጉዳት ያለፉት ሁለት የአቋም መፈተሻ ጨዋታ ያመለጡት የፊት መስመር አጥቂ አቡበከር ነስሩ ወደ ቋሚ አሰላለፍ መግባቱ ለማወቅ ተችሏል ።
ከ አቡበከር ነስሩ በተጨማሪ ከቀናት በፊት ከ ግብፅ ቡድኑን መቀላቀል የቻለው ሽመልስ በቀለ በቋሚነት ጨዋታውን እንደሚያደርግ ባገኘነው የቋሚ አሰላለፍ ለማወቅ ችለናል ።
ድሮ “ላዩ ካኪ ውስጡ ውስኪ” እየተባለ በኢሰፓ አባላት ዩኒፎርም ይቀለድ ነበር። ዛሬ ደግሞ ኢህአዴግ ተመሳሳይ ልብስ አልብሶ በየክልሉ የሰየማቸውን ፓርቲዎችና አመራሮቻቸውን የተመለከቱ “ስቱኮ” እያሉ እንደሚቀልዱባቸው ተሰምቷል።
“ስቱኮ” ግልብጥና ግጭት የበዛበት መኪና ተቀጥቅጦ አልስተካከል ሲል፣ የተገጣጠበና አልመሳሰል ያለ ግድግዳ “በግድ” ለማመሳሰል የሚያገለግል ቶሎ የሚፈረካከስ ጭቃ መሰል የቀለም አይነት ማጣበቂያ ነው።
“ኮሚኒስቶች በችግርና በቅራኔ ውስጥ ሆነው በግድ ለመመሳሰል አንድ ዓይነት መለያ መልበስ ይወዳሉ። ኢህአዴግም በተመሳሳይ በችግር ውስጥ ተዘፍቆ ሳለ፣ ለተመልካችና ለካሜራ ተመሳሳይ ልብስ ለብሶ በግድ አንድ ነኝ ሲል ማየቱ ብዙም የሚገርም አይደለም” የሚለው አስተያየት በስፋት እየተሰጠ ነው። “በግድ አንድ” ሆነው በየክልሉ ስብሰባ የሚያካሂዱት እህት ፓርቲዎች የለበሱትን መለያ የሚያመርተው ደግሞ የህወሃት የንግድ ድርጅት አልሜዳ ጨርቃጨርቅ እንደሆነም ለማወቅ ተችሏል።
ባህር ዳር ላይ ለሚያካሂደው ጉባኤ በዝግጅት ላይ ያሉት “እህት” ፓርቲዎች በየክልላቸው በስብሰባና በምርጫ ተጠምደው ሰንብተዋል። ውሉ ያልታወቀውና ምስጢር የተደረገው የኦህዴድ ጉባኤ የምርጫውን ውጤት ማጠናቀቅ አልቻለም። ህወሃት በመተካካት ስም ነባሮቹን አራት አመራሮች ሲያሰናብት፣ አቶ በረከትና አዲሱ ለገሰ የኢህአዴግ የመተካካቱ ስልታዊ በትር ሳይነካቸው ማለፉ ተደምጧል። ደኢህዴን በነበረበት እንደሚቀጥል ይፋ ሆኗል።
ኦህዴድን ለመምራትና ሰባት አመራር በሚሰየምበት የኢህአዴግ ስራ አስፈጻሚ ኮሚቴ አባል ለመሆን አባ ዱላ ገመዳ፣ ግርማ ብሩ፣ ድሪባ ኩማ፣ ኩማ ደመቅሳ፣ አለማየሁ አቶምሳ፣ አስቴር ማሞና ደግፌ ቡላ ከተጠቆሙት መካከል ይገኙበታል። የህወሃት የንግድ ተቋምና አንደበት የሆነው ሬዲዮ ፋና “የተጠቆሙትን አመራሮች ለማሳወቅ የድምጽ ቆጠራው ጊዜ ስለሚወስድ ለነገ ተላልፏል” የሚል ዘገባ አሰራጭቷል።
ፋና ይህን ይበል እንጂ የጎልጉል ምንጮች ከስፍራው እንዳሉት የኦህዴድ ስብሰባ ከፍተኛ ንትርክ የተስተናገደበት ሆኗል። ምንጮቹ እንዳሉት የበታች አመራሮች፣ የቀበሌና ወረዳ የስር መዋቅሮች በድፍረት የድርጅቱን አመራሮች ነቅፈዋል። በራሳቸው ውሳኔና መንገድ የማይመሩበት ምክንያት መነሻና ይህ አካሄድ መቼ ሊያቆም እንደሚችል ሊገባቸው እንዳልቻለ የተናገሩ አሉ።
“ውርስና ቅርስ” እየተባሉ የሚወደሱት አቶ መለስ በህይወት እያሉ ህወሃት ድምጽ ነፍጎ ሲያባርራቸው “መለስ ይሁን” በማለት የተሰጣቸውን የህወሃት ሊቀመንበርነት ስልጣን ላለመቀበል ያፈገፈጉት አቶ አርከበ እቁባይ በመተካከት ስም ከህወሓት መሰናበታቸው ይፋ ሆኗል። ዊኪሊክስ ይፋ ባደረገው መረጃ ህወሃትን እንዲመሩ ተመርጠው የነበሩት አቶ አርከበ አዲስ አበባ ፎቶግራፋቸው ከተለጠፈበት ጊዜ ጀምሮ “የድስትና ማማሰያ” ምሳሌ በመሆን ጥግ ተደርገው ከተረሱ በኋላ በመጨረሻ አማካሪ ተብለው ወደ ጠቅላይ ሚኒስትር ቢሮ ተዛውረው ነበር።
አቶ በረከትን ተከትሎ አቶ ስዩም መስፍን፣ አቶ ዘርአይ አስገዶምና አቶ ብርሃነ ገብረ ክርስቶስ ህወሃትን በይፋ መሰናበታቸው ታውቋል። ፋና “በክብር ከማዕከላዊ ኮሚቴ ተሰናብተዋል” ሲል አሞካሽቶ መርዶ አብስሯል። ፋና በነካ እጁ የዋናውን የሚዲያ ፊት አውራሪ አቶ በረከትን ዜና ይፋ አደርጓል።
መለስ ያዘጋጁት “የማጽጃ በትር” የሚባለው መተካካት ብአዴን ውስጥ ተግባራዊ አልሆነም። ታማኞቹ የወ/ሮ አዜብ መስፍን ቡድን የሆኑት አቶ በረከት፣ ሰሞኑን በተዘጋጀ ዶክመንታሪ ፊልም በትግርኛ ተረት ሲያወርዱ የታዩት አቶ አዲሱ ለገሰ፣ አቶ ጉዱ ካሳና ፓርላማ ውስጥ የስነስርዓት ጥያቄ ሲቀርብላቸው “ታዝዤ ነው፣ ከታዘዝኩት ውጪ የማደርገው የለም” በማለታቸው የሚታወቁት ምክትል አፈ ጉባኤ ወ/ሮ ሽታዬ ምናለ በአዲሱ ምርጫ ተካተዋል።
ጠ/ሚኒስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ ደኢህዴንን በሊቀመንበርነት እንዲመሩ የተመረጡ ሲሆን አቶ ሽፈራው ሽጉጤ ምክትል ሆነው እንዲቀጥሉ ተሰይመዋል። በደቡብ ክልል ሃዋሳ ከተማ ላለፉት ሶስት ቀናት የሞባይል ስልክ ማነጋገር አስቸጋሪ እንደነበር የጎልጉል መረጃ አቀባይ ከስፍራው አስታውቋል። አቶ ሃይለማርያም የአገሪቱ መሪ ከሆኑ በኋላ ሃዋሳ ሲገኙ ለደህንነት በሚል የስልክ መስመሮች ላይ ማዕቀብ መደረጉን ተገልጋዮች በቅሬታ ሲገልጹ ተሰምቷል።
ከሁሉም ጉባኤዎች ጎልቶ የወጣው የህወሃት ጉባኤ ሲሆን የትግራይ ክልል ሃብትና እድገት በታላቅ ትዕይንት ከጉባኤው በፊት ለህዝብ እንዲተላለፍ መደረጉ የተለያየ አስተያየት እየተሰነዘረበት ነው። መቀሌ በትዕይንት አቅራቢ ህዝብ ተጨናንቃ ሲጨፈርና ከበሮ ሲደበደብ ያሳየው የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን እንዳለው ትዕይንቱ የተዘጋጀው መለስን ለመዘከር ነው። ዜናው በተመሳሳይ ሌሎች ክልሎች የደረሱበትን የልማትና የዕድገት ደረጃ የሚያሳይ ትዕይንት እንመራዋለን ለሚሉት ህዝብ በይፋ ያላሳዩበትን ምክንያት ግን አልገለጸም።
ጋዜጠኛ ተመስገን “ሽክ” ብሎ ፊቱ ላይ ርካታ እየተነበበት ያነጋገረው ጋዜጠኛ መቀሌ ባየው ነገር መገረሙን ደጋግሞ አመልክቷል። በተሽከርካሪ ላይ በተዘጋጁ ሞዴል ማቀናበሪያና ምስሎች ትግራይ የደረሰችበትን ደረጃ የተመለከቱ “ልማት ያስደስታል። ከሰባ ሚሊዮን በላይ ህዝብ የሚያለቅስበት ልማት መሆኑንን ስናስብ ያሳዝነናል” ሲሉ ተደምጠዋል።
አርቲስት መሐሙድ አህመድ “ትግራይ ልትሰምጥ ነው የሚባለው ውሸት ነው” በማለት የተናገረውን ያስታወሱ አስተያየት ሰጪ፣ “ብሶት ሁሉም ቦታ፣ በየትኛውም ጊዜና ወቅት የሚከፋቸውንና በቃን የሚሉ ዜጎችን ይፈጥራል። የትግራይ ህዝብም ብሶት ምን ያህል አስከፊ እንደሆነ ጠንቅቆ ያውቃል። ስለዚህ ትግራይ ብቻዋን ስትለማና ስታድግ ሌላው እየተረገጠ መሆኑንን በመገንዘብ ከመጨፈር ይልቅ በማስተዋል በስማቸው የሚፈጸመውን ግፍ እንዲቆም የመጠየቅ ሃላፊነት አለባቸው” በማለት መልዕክታቸውን አስተላልፈዋል።
የሶማሊያ የጤና እና የማህበራዊ ደህንነት ሚኒስትሯ ዶ/ር ፎዚያ አቢካር ሲናገሩ የኮሮናቫይረስ ተጋላጮች ቁጥር ካለፈው ጥር ወር ጋር ሲነጻጸር በዚህ በየካቲት ወር በሃምሳ ሁለት ከመቶ እንደጨመረ ገልጸዋል። ህዝቡ የአፍና አፍንጫ መሸፈኛ እንዲጠቀም እና ከመሰባሰብ እንዲቆጠብ አሳስበዋል።
የኮቪድ-19 ህሙማን የምታከሙበት ዋናው ሆስፒታል የሆነው የደ ማርቲኒ ሆስፒታል ዳይሬክተር ዶ/ር አብዲሪዛክ ዩሱፍ ለቪኦኤ የሶማሊኛ ክፍል በሰጡት ቃል ባለፉት ሁለት ሳምንታት በኮቪድ-19 ምክንያት ሆስፒታል የሚገቡት፤ በቫይረሱ የሚያዙት እና በበሽታው ምክንያት ህይወታቸው የሚያልፈው ሰዎች ቁጥር እየጨመረ መምጣቱን አመልክተዋል።
ወረርሽኙ ከጀመረበት ከመጋቢት ጀምሮ በዓመቱ በጠቅላላ በኮቪድ ምክንያት የሞተው ሰው አንድ መቶ ሃያ ነበር፤ ዘንድሮ ደግሞ አዲሱ ዓመት ከገባ ገና ሁለት ወር ሳይሞላው ሰላሳ ሰው ሞቷል።
ለማረጋገጥ አዳጋች ቢሆንም የምርጫ ወቅት በመሆኑ በአሁኑ ጊዜ በተለይ የእንቅስቃሴ ዕገዳ ላይ ካሉ ሃገሮች ብዙ ተጓዞች ገብተዋል ያሉት የሆስፒታል ዳይሬክተር ብሪታንያ እና ደቡብ አፍሪካ የተገኙት አዲስ ዓይነቶቹ የኮሮናቫይረስ ዝርያዎች ሶማሊያ ገብተው ሊሆን ይችላል ብለዋል።
ላዕለዋይ ወተሃደራዊ በዓል ስልጣን ቻይና ንሺን ሁዋ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ እዚ ካብ ቻይና ወጻኢ ዝዓበየ መዓስከር ሓይሊ ባሕሪ ክኸውን ተመዲቡ ዘሎ፣ ኣብ ዝሓጸረ እዋን ክጅምር ምዃኑ ሓቢሩ።
ቻይና ኣብ ወርሒ ለካቲት ዝሃነጸቶ ወተሃደራዊ ዲፖ፣ ነቲ ቅርሰና ባሕሪን ሽበራን ክከላኸል ኣብ ጂቡቲ ዓስኪሩ ዘሎ ወተሃደራዊ ሓይሊ ኣብ ዕጥቅን ስንቅን ምቕራብ ተሓጺሩ ድሕሪ ምጽናሕ እያ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ምሉእ ዕጥቂ ዘለዎ ሓይሊ ባሕሪ ኣብ ጂቡቲ ክቐውም ኣብ ስምምዕ በጺሓ ዘላ።
ወተሃደራዊ በዓል ስልጣን ቻይና ፋን ቻንጊዮንግ ብሓሙስ ምሸት ምስ ፕረዚደንት ጂቡቲ እስማዒል ዑመር ገለ ድሕሪ ዘካየዶ ርክብ ኣብዚ ውሳኔ’ዚ ክብጻሕ ከምዝተኻእለ ሓቢሩ።
በመርህ ደረጃ ፣ ኃይል ሲገዛ ፣ ሲቀርብ ወይም ሲመነጭ የኃይል ህግ አስፈላጊ ነው ፡፡ ስለሆነም የኃይል አቅራቢዎች እንዲሁም ኩባንያዎች እና የግል ግለሰቦች በዚህ ውስጥ ሚና ይጫወታሉ ፡፡ Law & Moreበዘላቂ ኃይል ማመንጨት መስክ አዳዲስ እድገቶችን ጨምሮ የሕግ ባለሙያዎቹ በኢነርጂ ሕግ ውስጥ የሚከሰቱትን ሁሉንም ነገሮች በቅርበት ይከታተላሉ ፡፡
ባለሙያዎቻችን በሁሉም የኃይል ዓይነቶች ላይ ስለሚያተኩሩ ሰፊ አቀማመጥ አላቸው ፡፡ ስለዚህ ዘይት ፣ የተፈጥሮ ጋዝ ፣ ኤሌክትሪክ ፣ ባዮአስ እና ነፋስና የፀሐይ ኃይል ፡፡ በዚህ ሰፊ አቅጣጫ ምክንያት ደንበኞቻችን አቅራቢዎች እና አምራቾች እንዲሁም ሸማቾች ፣ ባለሀብቶች እንዲሁም የቁሳቁሶች እና አገልግሎቶች አቅራቢዎች ናቸው ፡፡ በመጨረሻም ፣ እንደ የእንፋሎት እና የተበላሸ ውሃ ያሉ ምርቶችን በመሸፈን ወደ የኢንዱስትሪ ጣቢያዎች የፍጆታ አቅርቦቶች ውስጥ እንሰራለን። ስለዚህ በኃይል ሕግ መስክ ልዩ ባለሙያተኛ ይፈልጋሉ? Law & More የሚከተሉትን ከኤንሆቨን እና ከአምስተርዳም የሚከተሉትን አገልግሎቶች ያቀርባል:
ከኤሌክትሪክ ኃይል ፣ ከብርሃን እና ከሙቀት ውጭ ማድረግ ስለማንችል የኃይል ህግ በዛሬው ማህበረሰብ ውስጥ ትልቅ ሚና ይጫወታል ፡፡ አብዛኛው ኃይል አሁንም እንደ ዘይት እና ጋዝ ባሉ የቅሪተ አካላት ነጂዎች የሚመነጭ ነው ፣ ነገር ግን እነዚህ ነዳጆች ለአካባቢ መጥፎ ናቸው ፣ በተጨማሪም ፣ እነሱ እያለቀቁ ናቸው። ኃይል እንዳናቋርጥ እና አካባቢውን ለማሻሻል ፣ አሁን እንደ የውሃ ፣ ነፋስ ፣ የፀሐይ ብርሃን እና ባዮጋዝ ያሉ አማራጭ የኃይል ምንጮችን እንጠቀማለን ፡፡ እነዚህ የኃይል ምንጮች የወደፊቱ ናቸው ፣ ምክንያቱም ለአካባቢያቸው የማይጎዱ እና እነሱ ደግሞ በቀላሉ የማይበከሉ ናቸው ፡፡