Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ስለ ቼ ለመናገር የሚነሳ ሰው ግራ መጋባቱ አይቀርም፡፡ ስለ የትኛው ቼ ይናገር? ካስታኔዳ የቼን የሕይወት ታሪክ መርምሮ፣ አስሶ ጽፎት – ዓለም ቼን አወቅነው ብሎ ነበር፡፡ ግን የቼን ሁሉን ህይወት አልጨረሰውም፡፡ ታዪቦ ደግሞ ሌላ የቼን ታይተው ተሰምተው የማያውቁ ነገሮች የተካተቱበትን የቼን የሕይወት ታሪክ አሳተመ፡፡ ተጨበጨበለት፡፡ ዓለም ቼን ሙሉውን አገኘሁት አለ፡፡ ግን እርሱም አልጨረሰውም፡፡ ሩሲያኖች ደግሞ እኛጋር ማንም ያላያቸውን የቼን ምስሎች የያዘውን የቼን የሕይወት ታሪክ አሳተሙ፡፡ እነዚህ የቼ የሕይወት ታሪክ መድብሎች ሲገጣጠሙ የቼ የሕይወት ጉዞ አንድም ሳይቀር በመላው ዓለም ለሚገኙ አክባሪዎቹና አድናቂዎቹ ዘንድ የታወቀ አስመሰሉት፡፡
ነገር ግን ቼ ብዙ ሰው ነውና ብዙ ብዙ ድብቅ በጠላቶቹ ዘንድ የተያዙ ምስጢራዊ ሰነዶችና መረጃዎች፣ የኑዛዜ ቃል እማኝነቶች፣ ፈቃደኛ ሰዎች ሁሉ እየወጡ ስለ እርሱ ዓለም ያልሰማው የሚያውቁት ነገር እንዳላቸው ይገልጹ ጀመር፡፡ እና ለእነዚህ ጆን ሊ አንደርሰን መጣላቸው፡፡ ይሄን መጽሐፍ ይዞ፡፡ የዛሬ ሃያ ዓመት ገደማ፡፡ እና በዓለም እስካሁን የማይጠገብ የቼ የሕይወት ድርሳን ሆኖ ቀረ፡፡ ግን የቼ ታሪክ – የእልፍ የሰው ልጆች ታሪክ መሆኑን የተገነዘበው ደራሲ፣ ጋዜጠኛና ተመራማሪ – ጆን ሊ አንደርሰን – የዚህን መጽሐፉን ማጠንጠኛ የሪቮሉሽነሪውን – የአብዮተኛውን ቼ – አነሳስና ፍጻሜ ነው የምነግራችሁ – ብሎ እውነቱን ተናገረ፡፡
በዚህ መጽሐፍ – ከልጅነቱ እስከ ፍጻሜው ህልሙን ሊኖር የተጣጣረውን ቼ፣ ጀብደኛውን ቼ፣ ታታሪውን ቼ፣ የማይሆን ይሆናል ብሎ የሚያምነውን ህልመኛውን ቼ፣ መራሩንና ቁርጠኛውን ቼ፣ እና አሳዛኙን ሰማዕት ቼ – ደራሲ ጆን ሊ አንደርሰን – እንደማይረሳ ታላቅ የሰው ልጆች ሰማዕት – እንደ ሮቢንሁድ – ስጋን ለብሶ ሃቫና እያጨሰ ቢራውን ፉት እያለ በ20ኛዋ ክፍለዘመን ዓለማችን – በሰው ልጆች መካከል የሰው ልጆችን ከመከራ ቀንበራቸው ሊያድን እንደመጣ – እንደ ዳግማዊ ክርስቶስ አድርጎ ተረከው፡፡ እንዳይረሳ አድርጎ ብዙውን ቼ – በአንድ መጽሐፍ ገለጠው፡፡ ሲሉ ብዙዎች አሞካሹት፡፡
አንዳንዶች እንዲያውም – ቼጊዮሎጂ – ወይም የ20ኛው ክፍለ ዘመን የቼ ሳይንሳዊ ምርምር ኢንስቲትዩት ቢከፈትና የቼ ኮርሶች እንደ ዩኒቨርሲቲ በየደረጃው ለተማሪዎች የሚሰጡ ቢሆን – የዚህ መጽሐፍ የክስተቶች ሰንጠረዥ ብቻውን ራሱ – “ቼ-101” ለሚባል ኮርስ በቂ ማኑዋል ይወጣዋል! በማለት እስከማሞካሸት ደርሰዋል – ቼን እንደ ታላቅ ሰብዓዊ ፍጡር ከቤተሰቡ ጉያ እስከሞተላቸው ሕዝቦች ጉያ ድረስ ፈልፍሎ ላሳየን ለደራሲው ጆን ሊ አንደርሰን – አድናቆታቸውን ሲገልጹ፡፡
እና እኛስ – ስለ ቼ እናውራ ስንል – ስለ የትኛው ቼ እናውራ? ሙሉውን ቼ ይቅርና – ሙሉውን ወጣቱን ቼ መጻፍ ይከብዳልና፡፡ ቼ ብዙ ነውና፡፡ ስለ እርሱ ለማንሳት መምረጥ ግድ ይሆናል፡፡ ደፋሩ ቼ፡፡ ተጓዡ ቼ፡፡ ሃኪሙ ቼ፡፡ ዶክተሩ ቼ፡፡ ጉደኛው ቼ፡፡ አሸናፊው ቼ፡፡ የአርጀንቲናው ዕፀ-በለስ ቼ፡፡ የኒካራጓው ወዳጅ ቼ፡ የፓናማው ተቆርቋሪ ቼ፡፡ የፖርቶሪኮው ተገዳዳሪ ቼ፡፡ የጓቴማላው ተስፈኛ ቼ፡፡ የሜክሲኮው አሳቢ ቼ፡፡ የቬንዙዌላው መጻተኛ ቼ፡፡ የሆንዱራሱ አቡካቶ ቼ፡፡ የፔሩው ባለሟል ቼ፡፡ የቦሊቪያው ሰማዕት ቼ፡፡ የዶሚኒካን ሪፐብሊኩ እንባ ጠባቂ ቼ፡፡ የሄይቲው ተሟጋቹ ቼ፡፡ የላቲን አሜሪካው የትግል ወንጌል ሰባኪ ቼ፡፡ ቼ! ቼ አንዱ ሰው፡፡ እና ብዙው ሰው ቼ!
የኮንጎው አርበኛ ቼ፡፡ የአልጄሪያው አነጣጣሪ ቼ፡፡ የአፍሪካው ተወርዋሪ ኮከብ ቼ፡፡ ጀብደኛው ቼ፡፡ ምስኪኑ ቼ፡፡ ባለ ዳያሪው ቼ፡፡ ተጫዋቹ ታናሽ ወንድም ቼ፡፡ የእናቱ ስስት ቼ፡፡ የእህቶቹ የወንድሞቹ የሳቅ ምንጭ ቼ፡፡ የአባቱ የስለት ልጅ ቼ፡፡ የአንድ ፍሬ ለጋ ህጻናት አባቱ ቼ፡፡ አፍቃሪው ቼ፡፡ ቃል ጠባቂው ቼ፡፡ ቃል አባዩ ቼ፡፡ ገንዘብ ቀፋዩ ቼ፡፡ የጉልበት ሠራተኛቸው ቼ፡፡ የፈጠራ ፓተንት ባለቤቱ ቼ፡፡ የአለርጂ ተመራማሪው ቼ፡፡ የኬሚካል መሃንዲሱ ቼ፡፡ ህልመኛው ቼ፡፡ መከረኛው ቼ፡፡ የጓደኞቹ አዲስ ዓለም አሳሹ ቼ፡፡ ቼ፡፡ ቼ፡፡
ቼ ፊደል ነው፡፡ ቼ የአንድ እንደ አዳኝ መልዓክ ስሙ በዓለም የናኘ የአንድ ዓለማቀፍ በጎ አድራጊ መጠሪያ ቃል ነው፡፡ ቼ ለሰው ልጆች ነፃነት ሲል ነፍሱን ሳይሳሳ የሰጠ፣ በአንድ ዘመን በሆነች ሥፍራ ላይ የበቀለ፣ የአንድ ራሱን ለታላቅ መስዋዕትነት ያቀረበ አሳዛኝ ሰው ታሪክ ነው፡፡ ቼ፡፡ ኤርኔስቶ ቼ ጉቬራ ዴላ ሳርና፡፡ ቼ፡፡ አንዱ ሰው ቼ፡፡ ብዙው ሰው ቼ፡፡
በበኩሌ ዓለም ሁሉ ከሚያውቀው የ“ፀረ-ኢምፔሪያሊስት” የነፃነት ትግል ታሪኩ ፈቀቅ ብዬ ቼን እስከ ሁሌውም አለፍ አለፍ እያልኩ ሰብዓዊውን ነገሩን – እንደኛው ተራው ሰውነቱን የሚያሳየውን የቼን ገጽታ ማነሳሳቱን መረጥኩ፡፡ እስቲ አንድ፣ ሁለት፣ ሶስቱን ለአሁን ለቅምሻ እነሆኝ!
አንዴ ቼ በአርጀንቲና ቦኖስ አይረስ ከተማ በሚገኘው የቤተሰቦቹ ቤት ውስጥ ነው፡፡ ቼ ሁሌ የማይችለውን ነገር እሠራለሁ ብሎ የሚነሳ መሆኑን ሁሉም የቤተሰቡ አባሎች ያውቃሉ፡፡ የሚገርመው ነገር ቼ የሆነ ነገር ካሰበ ተባባሪ የሚሆነው ጓደኛ አያጣም፡፡ ምክንያቱም የቼ ሃሳቦች ምንጊዜም በእርሱ አንደበት ሲነገሩ የማይሳኩ መስለው ታይተው ስለማያውቁ ነው፡፡ እና ቼ የህክምና ፋከልቲ የሶስተኛ ዓመት ተማሪ እያለ አንዴ ምን ሆነ? ገንዘብ በምን ላግኝ እያለ አዲስ የፈጠራ ሃሳብ በጭንቅላቱ ማውጠንጠን ጀመረ፡፡ በሰው ዘንድ መፍትሄ ቢገኝላቸው የብዙ ሰውን ፍላጎት ይቀሰቅሳሉ ያላቸውን የሰዎች ችግሮች እያሰሰ ብዙ ሪሰርቾችን አደረገ፡፡ እና በመጨረሻ የሆነ አይዲያ መጣለት፡፡
አይዲያው በረሮን ከሰው ቤት ውስጥ ጠራርጎ የሚያጠፋ ኃይለኛ ፀረ-ተኃዋስያን መድኃኒት ቢፈለስፍ – ብዙ ሰው እንደሚገዛውና ለመላው ላቲን አሜሪካ ራሱ እንደሚያሰራጨው ነበረ፡፡ ብዙ ጊዜ አሰበ ቼ፡፡ እና ሃሳቡን ሁሌ ለእርሱ ሃሳብ ተባባሪ ለነበረው አብሮአደግ ጓደኛው (እና በወቅቱ የኮሌጅ የሕግ ትምህርቱን በመከታተል ላይ የነበረውን) ካርሊቶስ ፊጌራ ነገረው፡፡ ፊጌራ እንደወትሮው ሳያቅማማ ተቀበለው፡፡ የቼ ሃሳብ የነበረው ጋሜክሴን (GAMEXENE) የተሰኘውን የአንበጣ ማጥፊያ ፀረ-ነፍሳት መድኃኒት በተለያዩ መንገዶች ከሌሎች ንጥረ ነገሮች ጋር በማደባለቅ – ፍቱን የበረሮ ማጥፊያ ለማድረግ ነበረ፡፡
ከዚያ ቼ እና ፊጌሮ ለፕሮጀክታቸው ገንዘብ ያልተበደሩት ዘመድ አዝማድ አልነበረም፡፡ እና ቼ የራሱን ክፍል ወደ ምርምር ላብራቶሪ ቀይሮ ብዙ ጊዜ በበረሮዎች ላይ ሙከራ ሲያካሂድ ከቆየ በኋላ ተሳካለት፡፡ እና ወደ ማምረት ሥራ ገባ፡፡ የበረሮ ማጥፊያን በቤት ውስጥ፡፡ ደግሞ የሚገርመው ደንበኛም ያገኝ ጀመር፡፡ የቼ ከአንበጣ ማጥፊያ ጋሜክሴን ላይ የሆኑ ማሻሻያዎችን በማድረግ የተፈበረከው የበረሮ ማጥፊያ መድኃኒት ‹‹ቬንዳቫል›› ይሰኛል፡፡ ይሄ የቼ የፀረ-በረሮ ግኝቱም እስከ ዛሬ ድረስ በቦኖስ አይረስ በስሙ በፓተንት መዝገብ ሰፍሮለት ይገኛል፡፡
ችግሩ ግን የእነ ቼ ቤተሰብ የበረሮውን ሽታ መቋቋም አለመቻሉ ነው! ከሶስት ወራት በኋላ አባቱ ጉቬራ ሊንች የምበላውን ነገር ሁሉ ይሄ ልጅ መርዝ መርዝ እንዲለኝ አደረገውኮ ብሎ ማማረር ጀመረ፡፡ እናቱ ሲሊያም ተከተለች፡፡ እህቱ አና ማሪያም ከአቅሟ በላይ መሆኑን ተናገረች፡፡ እና ቤተሰቡ ሁሉ ባንድ ላይ አመፀበት፡፡ ይሄንን ነገር ወደምትጥልበት አውጥተህ ካልጣልክ ሁላችንንም በመርዝ ልትጨርሰን ነው – የምንጎርሰው፣ የምንተነፍሰው፣ ሁሉ ጋማክሴንን ሆኗል ብለው ነገሩት፡፡ ብዙ ተሟግቶ – እንደማይሆንለት ሲያውቀው እንዳሉት ጋማክሴኑን እርግፍ አደረገው፡፡ ኋላ ግን ሲናገር ጋማክሴኑ ከሁሉም የቤተሰቡ አባላት መካከል እጅጉን የጎዳው እርሱኑ ነበረ – በመጨረሻ ቼ – “ችዬው ነው እንጂ .. ጋማክሴኑ ስንቴ አስም በሽታዬን እንደቀሰቀሰብኝ ማን በነገራችሁ?” ብሏቸው እርፍ!
(በነገራችን ላይ የአንበጣ መንጋ ሀገራችን ገባ፣ ሚሊዮኖች ለረሃብ ተጋለጡ፣ ነዋሪዎች አንበጣውን ለማባረር ጥይት እየተኮሱ ነው የሚል ዜና ከተደመጠ ወራት አይዘልም… እና ያኔ በ1950ዎቹ ቼጉቬራ ያገኘው ጋማክሴን – እኛ ጋር በ70 ዓመቱም አልደረሰም? ወይስ ሳይንቲስቱን ቼን ከሞት እንቀስቅሰው ይሆን? የሚል ሃዘን ያጠላበት ስላቅ ማጫሩ አይቀርም ዜናው)፡፡ የሆነ ሆኖ – ሳይንቲስቱ ቼ – እና ያልተሳካው ወደ ሃብት ጉዞ እንዲህ ባጭር ተቀጨ!
ሌላ ጊዜ ደግሞ ቼ አሁንም ከፈረደበት ጓደኛው ጋር ሆኖ አንድ የቢዝነስ አይዲያ ያገኛሉ፡፡ ይሄኛውን ደግሞ ያመነጨው “ኤልጎርዶ” ማለትም ፊጌራ ነበረ፡፡ ያም ምንድን ነበር? ጫማ በጣቃ (በቦንዳ) ከሚሸጥበት ቦታ ሄዶ መጫረትና – ከዚያ እነዚያን ጫማዎች በየሰዉ ቤት እያንኳኩ የመሸጥ አዲስ ሃሳብ! ምክንያቱም ሱቅ ሄደህ እንጂ ጫማህን ቤትህ አምጥቶልህ፣ በርካሽ የሚሸጥልህ ቸርቻሪ ያኔ በአርጀንቲና ዋና ከተማ እምብዛም አልተለመደም ነበረና ነው፡፡ እና ቼ እና ጓደኛው እንደለመዱት ወደ ብድር ተሰማሩ፡፡ አያቶቻቸውን፣ አክስቶቻቸውን ሁሉ ተበድረዋል፡፡ ለጫማው ጨረታ፡፡ የቼ ቤተሰብ ሲበዛ ፎታች ስለነበረ ቼ – በነገራችን ላይ የጨረታው ቦታ የት እንደሆነ እስከ መጨረሻው አልናገርም ብሎ ፀንቷል ቼ፡፡
ለማንኛውም ቼ እና ፊጌሮ ያላቸውን ገንዘብ ሁሉ አሟጠው ጫማውን በቦንዳ ተጫርተው ገዙ፡፡ እና ወደ ፈረደበት ወደ ቼ ቤተሰቦች ቤት አመጡት፡፡ ወጤቱስ ምን ሆነ? የሚያሳዝነው ነገር – ከጫማዎቹ ገሚሶቹ አጣማሪ መንታ የሌላቸው ባለ አንድ እግር ጫማዎች ብቻ ነበሩ፡፡ በዚህ መቅሰፍት እነ ቼ ክፉኛ ቢያዝኑም – ልክ እንዳሰቡት ግን – ጥንዶቹን ጫማዎች በየቤቱ እያንኳኩ ሸጡ፡፡ የቀሩትን የሚመሳሰሉትን እያጣመሩ ለብዙ ዝቅተኛ ገቢ ላላቸው ሰዎች በርካሽ ዋጋ ሸጡት! የቀሩትስ?
የቀሩትን ባለ አንድ እግር ጫማዎች እነ ቼ ምን እንደሚያደርጓቸው ግራ ገብቷቸው ለተወሰነ ጊዜ ቆዩና ድንገት አንድ ቀን ቼ የሆነ ሃሳብ መጣለት፡፡ ከሰፈራቸው ብዙም ሳይርቅ የሚኖር አንድ ደህና ገቢ የነበረው ባለ አንድ እግር ሰው ነበረ፡፡ እና ቼ ባለ አንድ እግር ጫማዎቹን በሻንጣ ሞልቶ ተሸክሞ ወደ ሰውየው ሄደ፡፡ በግማሽ ዋጋ ግዛኝ ብሎ፡፡ እና ሰውየው ደሞ ሁሌ ለአንድ እግር ጫማ ሙሉ ዋጋ መክፈሉ የመረረው ሰው ነበረና ከቼ ላይ ባለ ቀኝ እግር የነበራቸውን ብዙ አንድ አንድ እግር ጫማዎች ከቼ ላይ ገዛው፡፡ ጉዱ የወጣው አንድ ቀን የቼ አባት ጉቬራ ሊንች – ቤት ውስጥ ያየውን አንድ እግር ጫማ – በሰውየው እግር ላይ ካየው በኋላ ነበረ!
ያ ወሬ ቤተሰቦቹ ለራት በተሰበሰቡበት ጠረጴዛ ላይ ሲፈነዳ – ቤተሰቡ በነገሩ በሳቅ ፈነዳ፡፡ እነዚያ ባለ አንድ እግር ጫማዎች እስከ መጨረሻውም የእነ ቼጉቬራ ቤተሰብ ጆክ ሆነው ቀሩ፡፡ ድንገት አና ማሪያ ከኮንስትራክሽን አርኪቴክቸር ኮሌጇ ከሚያጅቧት ጓደኞቿ ጋር ወደ ቤተሰቦቿ ቤት ስትመጣ ቼ ጉቬራን በመተላለፊያው ላይ ካገኘችው – ወደ ጆሮው ጠጋ ብላ “የተረፉ ጫማዎች አሉህ አይደል? አዲስ ባለ አንድ እግር ሰው አይቼልሃለሁ፣ አሳይሃለሁ የት እንደሚገኝ! ” (እና ረዥም ሳቅ!) ይሄ የጫማ ጆክ እኮ – ጆክነቱ ያልቀረው – ቼ የሜዲካል ስኩል እየተማረ ሳለ ራሱ – ልክ እንደ ፋሽን – ሁለት ዓይነት ቀለም ያላቸውን ጫማዎች እያጣመረ መጫማቱን ስለቀጠለ ጭምር እኮ ነው! (ጫማዎቹ ሳያልቁማ አይላቀቃቸውም ቼ! ሃሃሃሃ..!!)
ብዙ ነገሮችን ላነሳሳ ነበር አፒታይቴን ከፍቼ የጀመርኩት – ግን አሁን ራሱ 3ኛ ገጼን እያጋመስኩ ራሴን አገኘሁት፡፡ እና በቃ ሌላ ጊዜ፡፡ ቼ አፍሪካ ውስጥ መጥቶ – ኋላ የሀገሩን በቢሊየኖች የሚቆጠሩ ዶላሮች አሽሽቶ በአምባገነንነት ለአሰርት ዓመታት የሰነበረውን – የያኔውን የቤልጂያን ኮንጎ ነፃ አውጪ – ሎሬት ካቢላን አግኝቶታል፡፡ አግኝቶታል ብቻ ሳይሆን አንድ የኩባ የሻለቃ ጦር እየመራ ከኮንጎያውያኑ ጎን ተሰልፎ የአሜሪካኖች ኢምፔሪያሊዝም ያለውን ኃይል ተፋልሟል ቼ!
በዚያ ኢትዮጵያውያን በአሜሪካ አዝማችነት በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ባንዲራ ሥር ወደ ኮንጎ የዘመቱበትን የሰላም ማስከበር ጦርነት ቼ ከደቡብ አሜሪካ ድረስ አህጉር አቆራርጦ መጥቶ ከእነ ሎሬት ካቢላ ጋር ረዥም ታሪክ ያለው የጀብዱ ጊዜ አሰልፏል፡፡ (ኋላ ቦብ ማርሌይ ሠላም በጉልበተኞች ጦርነት አይከበርም እያለ ያቀነቀነው ከዚህ ተነስቶ ሳይሆን ይቀራል? የሠላም ማስከበር ጦርነት ሲባል ይገርማል አይደል? ሠላም እንዴት በጦርነት ይከበራል? የሚል ጥያቄ ስለሚያጭር! እውነቱ ግን ይከበራል! ምኑ? ጦርነቱ ነዋ! አሳዛኝ አያዎ!)
በነገራችን ላይ ቼ በቦሊቪያ የፀጥታ ኃይሎች ተይዞ – አሳዛኙ ርሸና ሲፈጸምበት – እና ህልፈቱን አስመልክቶ ፎቶዎቹና አገዳደሉ ለዓለም ይፋ ሲሆን – የቼ አስከሬን ለጎብኚዎች ክፍት ተደርጎ ሰው እየመጣ እንዲያየው፣ ከፈለገም እንዲነካው ሲደረግ፣ ቼ በመላው ዓለም በአስከፊ የኑሮ ትግል ውስጥ በሚገኙ ሕዝቦች ዘንድ ሁሉ ስሙ ላይረሳ – እንደ ሰው ሳይሆን – መንፈስን በታላቅ የጽናትና የመስዋዕትነት መንፈስ እንደሚያቃና መንፈሳዊ ቃል ሆኖ – ስሙ እና ጀብዱው እና መስዋዕትነቱ እና ምግባሩ በዓለም ላይ ናኘ፡፡ ቼ በህይወቱ ሁሉ የእረፍት ቀኑን እሁድ ጠዋትን የበጎ አድራጎት ዕለት ብሎ በመሰየም ለሌሎች አርአያ ለመሆንም ጭምር ከጉልበት ሠራተኞች ጋር አብሮ ይሰራል፣ የአሮጊቶችን ቤት ጭቃ ይለስናል፣ ውሃ ከጉድጓድ ይቀዳል፣ የምስኪኖች እርሻ ገብቶ ላቡን በነፃ ያንጠፈጥፋል፡፡
እና የሚገርመን በአሰቃቂ ሁኔታ በኩባዊ አሜሪካዊውና በአሳዳጁ የሲአይኤ ሰው በፌሊክስ ሮድሪጌዝ እጅ ገብቶ የተረሸነባትን ያቺን ክፉ ዕለት ተከትሎ አስከሬኑ ለህዝብ ክፍት ሲደረግ – ብዙ የቦሊቪያ እናቶች ከየአቅጣጫው እየመጡ ከፀጉሩ አንድ ዘለላ እየመዘዙ ይወስዱ ነበረ፡፡ በእነርሱ እምነት በሞት የተለዩዋቸውን የውድ መዋቲዎች ቀን ሲያከብሩ – የቼን የፀጉር ዘለላ ከያዝን – አማልክትን ያማልደናል ብለው እስከማመን ደርሰው ማለት ነው፡፡ ኦሆሆ! ወደው ግን አይደለም! አሳዝኗቸው! ያደረገላቸው፣ የሰጣቸው፣ እና የመጨረሻ ሽንፈቱ ልባቸውን ነክቷቸው!
በኦክቶበር 9 ቀን 1967 ዓመተ ምህረት የቼ ሞት እንደተሰማ – ፎቶው በትልቁ በኩባ ሃቫና በረዥም ጊዜ የትግል አጋሩና – ከቼ ጋር ሶስቱ የኩባ ነፃነት አዕማዶች እየተባሉ በሚታወቁት – በፊደል ካስትሮ እና በወንድሙ ራውል ካስትሮ የእንባ ዘለላዎች ታጅቦ በአደባባይ ተሰቀለለት፡፡ የቼ የህይወት ህልፈት ዜና – ቼን ትቢያ አድርጎ እንደማንኛውም ሟች የሚረሳ ሰው አድርጎት ከማለፍ ይልቅ – በመላው ዓለም ዝናው የናኘ – ዘላለማዊ የነፃነት መንፈስ አድርጎ እንደማይረሳ የድል ዓላማ ሰንደቅ – በግብዓተ መሬቱ – በሰዎች ልብ ውስጥ – ሽቅብ ወደ ሠማይ ከፍ ብሎ ተሰቀለ!
ማነው እንደ ቼ ስልጣን ገደል ይግባ ብሎ በየሀገሩ እየሄደ ከጭቁኖች ጋር ተሰልፎ የተዋጋ? ማነው እንደ ቼ ሁሉ ነገሩን ሳይሳሳ እስከ ፍጻሜ ህይወቱ ከእርሱ ለማይዋለዱ ሰብዓውያን የሰው ልጆች እንዲሁ የሰጠ? ማነው? ቼ ልጆቹን በጣም ይወዳል፡፡ በእርሱ ዘመን የህክምና ትምህርት ብቻ ተምረህና ተፈትነህ የህክምና ዶክተር አትሆንም፡፡ የህክምና ዶክተር ሆነህ ራስህን ችለህ በሽተኞችን ለማከም የሚፈቀድልህ ከምርቃትህ በኋላ 30 የህክምና ኮርሶችን ተፈትነህ ስታልፍ ነው፡፡ ያኔ ነው ላይሰንስድ ህጋዊ ሃኪም መሆን የምትችለው፡፡
ቼ እኮ 14ቱን ተፈትኖ አልፎ፣ ቀሪዎቹን ሊፈተን ሲል – ራሱን አስቶ ከጣለው የወባ ህመሙ – ሃኪሙ፣ ነርሱ፣ ቤተሰቡ፣ ሰዉ ሁሉ ጉድ እያለው፣ ተው እያለው – እርሱ እንደ ቀውስ ሰው ከአልጋው በጠዋት ዘልሎ ልብሱን ለባብሶ ወጥቶ ተፈትኖ ያለፈ በታላቅ ፅናት የህክምና ዶክትሬት ዲግሪውን የተቀበለ – ግን ያን መስዋዕት የከፈለለትንና ሃብታም የሚያደርገውን፣ እርሱን ሙያውን ለሰው ልጆች ነፃነት ሲል እርግፍ አድርጎ በመተው ታላቁን የግል ዋጋ የከፈለ እውነተኛ የሰው ልጆች ሃኪም ነው – ዶክተር ቼ!
ቼ እኮ እንደ ብዙዎቻችን እንቅልፉን እየተኛ ሳይሆን እንቅልፉን አጥቶ ነው ያን ሁሉ ሩጫ በዓለሙ ሁሉ የሮጠው፡፡ ይገርመኛል በጣም፡፡ ምን ዓይነት የዓላማ ፅናትና ምኞት ወይም ህልም ቢያድርብህ ነው ግን… እንደ ሰው ሳይሆን እንደማይሰበር ብረት በቀን ውስጥ ከ16 እስከ 22 ሰዓታትን በትትርና እያሳለፍክ፣ እሁድህን ለሰዎች ግልጋሎት እየሰጠህ፣ እንዲያም ሆኖ ከሚስትህና ከልጆችህ ጋር በአካል ባትችል መንፈሳዊ ህብረት ፈጥረህ በሰላም፣ ሳቂታ፣ ደስተኛ፣ ተጫዋች፣ በኃይል የተሞላህ የጀብድ ሰው ሆነህ መቀጠል የምትችለው?
ቼ በሆነ ወቅት ላይ ከጓደኛው ጋር በሳህን አጣቢነት ራሱን ለመደገፍ እስከደረሰበት ጊዜ ባሳለፈበት በጓቴማላ እያለ ለአባቱ ደብዳቤና ፎቶውን ይልክለት ነበር፡፡ ነገር ግን አባቱ አንድም ቀን ቼ እንደ ዶክተርነቱ ሱፍ ልብስ ለብሶ በፎቶው አይቶት አያውቅም፡፡ እና አንዴ አዲስ የሃር ልብስ አሰፍቶ በአድራሻው ላከለት ለቼ፡፡ በሚቀጥለው ጊዜ ቼ ለአባቱ የምስጋና ደብዳቤ ሲልክለት እንዲህ ይላል፡-
የአባቱን ስጦታ በክብር ሸጦታል ማለት ነው፡፡ ከምስጋና ጋር፡፡ በነገራችን ላይ ቼ እንደ ዶክተር፣ እንደ ተከበረ ሙያና ሰብዕና ባለቤት እንኳ – እስቲ የክብር ሱፍ ልብስ ከነክራቫቴ ልልበስ ብሎ አያውቅም፡፡ ሁሌ ተጓዥ ነው፡፡
ለመጀመሪያ ጊዜ ከአርጀንቲና ጠቅልሎ ሊጓዝ የተነሳው በሐምሌ ወር 1953 እ.ኤ.አ. ላይ ነበረ፡፡ እንደ ተመረቀ ከህክምና ፋከልቲ፡፡ ቀድሞ ካቋረጠ የልብ ጓደጃው ከካሊካ ጋር፡፡ ወጣቱ የ25 ዓመት የዕድሜ ባለጸጋ ዶክተር ቼ ያለውን ሁሉ ገንዘብ (300 የአሜሪካን ዶላር! እና ጓደኛውም እንዲሁ 300 ዶላር የሚገመት ብር – የሁለቱም ብር የተቀከረው በጓደኛው ፓንት ውስጥ የጓደኛው እናት ለመቀከሪያ በሰፉላቸው የጨርቅ ቀበቶ ውስጥ ተከትቶ ነበረ!)፡፡ እና ያን በዓለም ላይ ያለውን ሃብቱን ሸክፎ ነበረ ጉዞ የጀመረው ካገሩ ቼ፡፡ ያልለመነው የለም፡፡ ያልተደገሰለት መልካም ህይወት አልነበረም፡ እርሱ ግን እምቢ አለ፡፡
እና ለማይቀረው ጉዞው ሊሰናበተው ባቡር ጣቢያ ድረስ ቤተሰቡ ሁሉ ተገኝቶ ሸኘው፡፡ የዚያን እለት እናቱ ሲሊያ የሆነ ነገር ታውቋት ነበር መሰለኝ፡፡ አጠገቧ እጇን ለያዘቻት የቼ ወንድም የሮቤርቶ እጮኛ ለማቲልዳ በተሰበረ ልብ እንዲህ ማለቷን ኋላ ከእናትየው ህልፈት በኋላ ማቲልዳ ለደራሲው ጆን ሊ አንደርሰን እንባዋን እያረገፈች ነግራዋለች፡-
ነበረ ያለቻት – የቼ እናት ሲሊያ፡፡ እንደ መታደል ሆኖ ግን – ኩባ በእነ ቼ እና ፊደል ተጋድሎ ከባቲስታ መንግሥት ነጻ በወጣችበት ዓመት ማግስት ማለትም በ1960 ላይ – እና እነ ቼ የስኬታቸውን የመጀመሪያ በለስ በደስታ እያጣጣሙ ባሉባት ቅፅበት – እናቱ ሲሊያ – እህቱን አና ማሪያን እና አባቱን ጉቬራ ሊንችን አስከትላ ከቦኖስ አይረስ ወደ ሃቫና እንደ ወፍ እየበረረች የልጇን ዓይን ልታይ ደረሰች፡፡ እና በሃቫና አላየውም ያለችውን ልጇን አየች፡፡ ከዚያ በኋላም ለጥቂት ጊዜያት ልጇን ቼን በሕይወት ለማግኘት ታድላለች ሲሊያ፡፡
ለአባቱ ግን ያለመታደል ነገር ሆኖ ያ የሃቫና ግንኙነታቸው ዕለት የሚወደውን ልጁን ቼን ያገኘበት የመጨረሻው ዕለት ነበረ፡፡ ከሞቱ በኋላ የቼ አባት የቼን ለብዙ ዓመታት የተጠራቀመ የጉዞ ዳያሪ እና ሌሎችንም የቤተሰብ ታሪኩን አካትቶ አንድ መጽሐፍ አሳትሞለታል፡፡ ‹‹ሚ ሂጆ ኤል ቼ›› ይሰኛል መጽሐፉ፡፡ የእንግሊዝኛ አቻ ትርጉሙ፡- ‹‹ማይ ሰን ቼ››፡፡ በአማርኛ፡- ‹‹ቼ! የኔ ልጅ››፡፡ ፍቅር በአማርኛ፡፡ እንዲህ አንድ ሆኖ ብዙ በሆነው በቼ ውስጥ ሆነው ሕይወትን ሲተርኳት ብዙ አድቬንቸር ነች፡፡ እና አስከፊ ትራጀዲም ነች፡፡ ግን ግን ደግሞ የበዛ ፍቅር የሞላባት ትራጀዲ፡፡ ሴ ላ ቪ! ሕይወት እንዲህ ነች…!
ፈጣሪን ለማታውቅ፣ ግን ፈጣሪ ለፈጠራት የሰው ልጆች መንፈስ መቃናት ሁለመናዋን ለሰጠችው የቼ ነፍስ – ፈጣሪ አምላክ የበዛ ምህረትን፣ ሠላምን፣ ፀጋውን ያውርድላት!
በ2016ቱ የዩናይትድ ስቴትስ ምርጫ ዴሞክራቲክ ፓርቲን ወክሎ የሚወዳደረውን እጩ ለመምረጥ ፓርቲው በፊላደልፍያ ፔንስልቨንያ ጉባዔ እያካሄደ ነው። ለጉባዔ ከቀረቡ ልዩ ልዩ ዝግጅቶች መካከል ከፕላስቲካ ቃጫ በተሠራ መስተዋት(Fiberglass) የተዘጋጁ 57 አህዮች ለእይታ አቅርቧል። የአህዮቹ ቁጥር ለ50ዎቹ የአሜሪካ ክፍለ-ግዛቶች እና ግዛቶቹን የሚወክሉ ናቸው። ጉባዔው ከተጠናቀቀ በኋላም የአህዮቹ ትእይንት እስከ ነሃሴ ወር እንደሚቀጥል ታውቋል።
ዶቼቬለ ያነጋገራቸው የሕግ ባለሞያ ደግሞ የእርምጃው አንድምታ የዘውግ ፖለቲካ መገፋትና የአንድነት ፖለቲካ መጠናከር ማሳያ መሆኑን ገልጸዋል።ሌላ ፖለቲከኛ ደግሞ ይህ ለኢትዮጵያ ቀጣይ የፖለቲካ ምህዳር አደገኛ ነው ሲሉ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።
ህዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ በአመጽ ተግባር መሳተፉን ማረጋገጡን የገለጸው የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ሕጋዊ ሰውነቱን መሰረዙ ዘገየ እንጂ ትክክለኛ ውሳኔ ነው ሲሉ ከፓርቲው መሥራቾች አንዱ ዶክተር አረጋዊ በርሄ ለዶቼቬለ ተናገሩ።ሌላው ዶቼቬለ ያነጋገራቸው የሕግ ባለሞያ ደግሞ የእርምጃው አንድምታ የዘውግ ፖለቲካ መገፋትና የአንድነት ፖለቲካ መጠናከር ማሳያ መሆኑን ገልጸዋል።ሌላ ፖለቲከኛ ደግሞ ይህ ለኢትዮጵያ ቀጣይ የፖለቲካ ምህዳር አደገኛ ነው ሲሊ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።አስተያየቶቹን ያሰባሰበው የአዲስ አበባው ዘጋቢያችን ሰሎሞን ሙጬ ተከታዩን ዘገባ አጠናቅሯል።
ድምጺ ወያነ ይፋ ባደረገው የድምጽ ቅጂ ደብረጽዮን ናቸው የተባሉት ተናጋሪ "የትግራይ ሕዝብ ዴሞክራሲያዊ ምርጫ በማካሔዱ የዘር ማጥፋት እና ፍጅት ተከፍቶበታል" የሚል ውንጀላ አቅርበዋል። "አራት መንግስታት እና የክልሎች ልዩ ኃይሎች የተሳተፉበት ትግራይ ላይ የተፈጸመ ወረራና ጦርነት በመሆኑ የኃይል አለመመጣጠን አጋጥሟል" ብለዋል።
ምክትል ጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ ፍቃዱ ጸጋ "በሰሜኑ የአገራችን ክፍል በህወሓት አመራሮች የተፈጸሙ ወንጀሎችን የሚመረምር ግብረ-ኃይል እንዲቋቋም ስላደረግን፤ ይኸ ግብረ-ኃይል ላለፉት 27 አመታት ሥልጣን ላይ በነበረበት ጊዜ ይኸ ቡድን የፈጸመውን ወንጀል የሚመረምርበት፣ የዘረፈውን ሐብት ለሀገር የሚያስመልስበት ሁኔታ እንዲኖር እንሰራለን" ብለዋል
ህወሓት እጅግ ከፍተኛና ብዙ ችግሮች ቢኖሩበትም በኢትዮጵያ ጠንካራ የአስተዳደር መዋቅር በመዘርጋትና ሕዝብን በማደራጀት የተሻለ አቅም ነበረው፤ የሚሉ ጥቂቶች አይደሉም። የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በህወሓት ላይ ያሳለፈዉን ዉሳኔ እጅግ ዘግይቶአል የሚሉም አሉ። የህወሓት ከኢትዮጵያ የፖለቲካ መድረክ መሰረዝ ተስፋ ወይስ ተግዳሮት?
'''ጃፓንኛ''' ([['''ጃፓንኛ]]'''፦ '''日本語''', '''にほんご''') በ[[ምድር|አለም]] ላይ ከ130 ሚሊዮን በላይ ተናጋሪ ያለው ቋንቋ ነው። የ[[ጃፖኒክ የቋንቋ ቤተሰብ]] አባል ነው። በተናጋሪ ብዛት ከአለም ቋንቋዎች ዘጠንኛ ደረጃን ይይዛል። በ[[ፓላው]] እና በ[[ጃፓን]] [[የስራ ቋንቋ]] ወይም ብሔራዊ ቋንቋ ነው።
ብጉዳይ ናቕፋን ናይ ወጻኢ ባጤራን ብዝተሓሓዝ፣ ኣብ መላእ ኤርትራ በብእዋኑ ዝተዓሸጋ ናይ ብሕቲ ትካላት ልዕሊ ሓደ ሽሕ በጺሐን። ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ብዝሃብዎ ሓበሬታ መሰረት፣ ኣብ ፈለማ ኣብ ኣስመራ ኣስታት 300 ትካላት ተዓሽገን እኳ እንተነበራ፣ ድሕሪኡ ድማ ልዕሊ 78 ካልኦት ከምዝተወሰኻ ኣፍሊጦም። እቲ ናይ ምዕሻግ ስጉምቲ ኣብ ካልኦት ከተማታት ኤርትራ’ውን ብሰፊሑ ከምዝቐጸለ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፣...
አዲስ አበባ ፣ ጥር 6 ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) በእስራኤል የኢትዮጵያ አምባሳደር ረታ ዓለሙ ከእስራኤል የክልላዊና አካባቢ ትብብር ሚኒስትር ኦፊር አኩኒስ ጋር ተወያዩ። ውይይታቸው...
27 May በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም ግንቦት 19 ቀን ማለት ነው።
በፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት የሴቶችና ወጣቶች ጉዳይ ዳይሬክቶሬት አዘጋጅነት አነስተኛ ገቢ ላላቸው የመ/ቤቱ ሴት ሰራተኞች መሰረታዊ የንግድ ክህሎት ስልጠና ከነሀሴ 30 አስከ ጷጉሜ 04 2008 ዓ.ም ድረስ ተሰጠ፡፡ ስልጠናው ከራስ Read More
በግል ድርጅት ሠራተኞች ማህበራዊ ዋስትና ኤጀንሲ የኦዲት ግኝቶች ላይ ይፋዊ ስብሰባ ተካሄደ በኢፌዲሪ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመንግስት ወጪ አስተዳደርና ቁጥጥር ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ በግል ድርጅት ሠራተኞች ማህበራዊ ዋስትና ኤጀንሲ Read More
በደብረ ማርቆስ እና በሰመራ ዩኒቨርስቲዎች የኦዲት ግኝቶች ላይ ይፋዊ ስብሰባ ተካሄደ በኢፌዲሪ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመንግስት ወጪ አስተዳደርና ቁጥጥር ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ የደብረ ማርቆስ እና የሰመራ ዩኒቨርስቲዎችን የ2006 በጀት ዓመት Read More
የኢፌዴሪ የህዝብ ተወካዮች ም/ቤት የመንግስትወጪ አስተዳደርና ቁጥጥር ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ በኢንዱስተሪ ሚኒስቴር የ2006 በጀት ዓመት የሒሳብ ኦዲት ሪፖርት፣ በኢንዱስትሪ ሚኒስቴር የኢንዱስትሪ ምርቶች የወጭ ንግድ አፈጻጸም በተመለከተ የክዋኔ ኦዲት ፣የብረታ ብረት Read More
የኢፌዴሪ ህዝብ ተወዮች ምክር ቤት የመንግስት ወጪ አስተዳደርና ቁጥጥር ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ የ2006 በጀት ዓመት ሂሳብ ኦዲት ላይ የጂግጂጋ እና የድሬዳዋ ዩኒቨርሲቲዎች በወሰዷቸው የማስተካከያ እርምጃዎች ላይ ይፋዊ ስብሰባ (PUBLIC HEARING) Read More
የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት ጥቅምት 9 ቀን 2008 ዓ.ም ለኢፌዲሪ የህዝብ ተወካዮች ም/ቤት የመንግስት ወጪ አስተዳደርና ቁጥጥር ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ የእቅድ ትውውቅ አደረገ፡፡ የተከበሩ ወ/ሮ አልማዝ መሰለ የቋሚ ኮሚቴው ሰብሳቢ Read More
በክቡር አቶ ገመቹ ዱቢሶ የፌዴራል ዋና ኦዲተር የተመራ የፌዴራል ዋና ኦዲተር መስሪያ ቤት የስራ አመራር የልዑካን ቡድን የሱዳን ሪፐብሊክ መንግስት ኦዲት ቻምበር ባደረገለት ግብዣ መሰረት በሱዳን ካርቱም የስራ ጉብኝት አደረገ፡፡ Read More
በኢፌዲሪ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመንግስት ወጪ አስተዳደርና ቁጥጥር ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ የሬዲዮና ቴሌቭዥን ማስፋፊያና ማሻሻያ ፕሮጀክት አፈፃፀምና ከአናሎግ ወደ ዲጂታል የሚያደርገውን ሽግግር በተመለከተ ከ2001-2006 በጀት ዓመት በተደረገው የክዋኔ ኦዲት Read More
ተቋሙ ለመልካም አስተዳደርና ለዴሞክራሲ ስርአት መጠናከር የነበረውን አስተዋጽዖ አጠናክሮ እንዲቀጥል ተጠየቀ የፌዴራል ዋና ኦዲተር መ/ቤት ባለፉት 25 አመታት በሀገሪቱ የመልካም አስተዳደርና የዴሞክራሲ ስርዓት እንዲሰፍን ሲያበረክት የነበረውን አስተዋጽዖ ይበልጥ አጠናክሮ መቀጠል Read More
ግንቦት 22 2008 ዓ.ም የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን ከአናሎግ ወደ ዲጂታል የሚያደርገው ሽግግር በተቀመጠለት የጊዜ ገደብ እንዲያጠናቅቅ እንዲሰራ ተጠየቀ።
ግንቦት 22 2008 ዓ.ም የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን ከአናሎግ ወደ ዲጂታል የሚያደርገው ሽግግር በተቀመጠለት የጊዜ ገደብ እንዲያጠናቅቅ እንዲሰራ ተጠየቀ። ኮርፖሬሽኑ ከ2001 እስከ 2006 ዓ.ም ያካሄዳቸውን የማስፋፊያና የማሻሻያ ፕሮጀክቶችን አፈጻጸምና ከአናሎግ ወደ Read More
ኪኢላታት ሕቡራት መንግስታት ትምህርትን ኣብያተ ትምህርትን ንግዳያት ድርቅን ጥምየትን ቀርኒ ኣፍሪካ ህፁፅ ረድኤት ዝቐርበሎም ኣገደስቲ ኣካላት እዮም ክብሉ ኣፍሊጦም።
ኣብ ደቡብን ማእኸላይን ሱማሊያ ዝርከቡ ካብ ሓሙሽተ ዓመት ክሳብ 17 ዓመት ዝዕድሚኦ 2.3 ሚሊዮን ዝግመቱ ህፃውንቲ እቶም 1.8 ሚሊዮን ወይ’ውን 78 ሚእታዊ ዝኾኑ ካብ ትምህርቲ ወፃኢ ምዃኖም ትካል ህፃናት ሕቡራት መንግስታት /ዩኒሴፍ/ ኣፍሊጡ።ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ዝተኻየደ መፅናዕቲ ከምዝሓበሮ ካብ ትምህርቲ ወፃኢ ዝኾኑ ህፃውንቲ ብዕፅፊ ክውስኽ እዩ ይብል።ኣብ ገሊኦም ኣብያተ ትምህርቲ ድማ ናብ ስርሖም ዝምለሱ መምህራን እቶም ርብዒ ጥራሕ ከምዝኾኑ እቲ መፅናዕቲ ይገልፅ።
መሰረታዊ ዝኾኑ ቀረባት ብምሃብ ህፃውንቲ ዘጋጥሞም ሽግራት ዝቃለሉሎም ኣብያተ ትምህርቲ እዮም ዝበላ ወሃቢት ቃል ዩኒሴፍ ማሪክሲ መርካዶ ዩኒሴፍ ነቲ ጉዳይ ጠመተ ንኽግበረሉ ይፅውዕ ኢለን።
ኣስዒበን ድማ ኣብያተ ትምህርቲ ምግቢ፡ማይን ክንክን ጥዕናን ዝቐርበሎም ቦታትት ምዃኖምን ክሳብ ክልተ፡ሰለስተ ዓመት ዝዕድሚኦም ህፃውንቲ ምግቢ ክረኽቡ ምእንታ ደቆም ናብ ቤት ትምህርቲ ዘምፅኡ ስድራታት’ውን ኣለው ኢለን።ብምቕፃል ‘’ህፃውንቲ ዘድሊዮም ምግቢ እናረኸቡ ንመፃኢ ዕድሎም ወሳኒ ዝኾነ ትምህርቲ ዝከታተልሉ ዘተኣማምን ቦታ እዩ።’’ይብላ።
ትምህርቲ ንህፃውንቲ ጥራሕ ከይኮነስ ንማሕበረሰብን’ውን ንሰብኣዊ ምትሕግጋዝ ኣድላይ ዝኾኑ መንገዲታት ዝቐርበሉ ህፃውንቲ ናይ መፃኢ ተስፍኦም ዝረኽብሉ ቦታ እውን እዩ ኢለን ማሪክሲ።
ከጥቅምት ፬ ቀን ፳፻፮ ዓ.ም. ጀምሮ እየተካሄደ የሚገኘውና ሦስተኛ ቀኑን ያስቆጠረው ፴፪ኛው የመንበረ ፓትርያርክ አጠቃላይ ሰበካ መንፈሳዊ ጉባኤ ዓመታዊ ስብሰባ በዛሬው ዕለት ከቀትር በኋላ በነበረው ውሎ የተለየ ክሥተት አስተናግዷል፡፡ ‹‹የሃይማኖት መቻቻል›› በሚል ርእስ በአጠቃላይ ሰበካ መንፈሳዊ ጉባኤው ዓመታዊ ስብሰባ ላይ በተካሄደው ውይይት፣ ብፁዓን ሊቃነ ጳጳሳቱ ከፌዴራል ጉዳዮች ሚኒስቴር ባለሥልጣናት ጋራ በተለይም በመቻቻልና በኢትዮጵያ የክርስትና ታሪክ ዙሪያ ሲከራከሩና በአንዳንድ ኹኔታዎችም ኤክስፐርቶቹን ሲገሥጹ ውለዋል፡፡
ብፁዓን ሊቃነ ጳጳሳቱ÷ ብፁዕ አቡነ ቄርሎስ፣ ብፁዕ አቡነ ኄኖክ፣ ብፁዕ አቡነ ኤልያስ፣ ብፁዕ አቡነ ያሬድ፣ ብፁዕ አቡነ ማርቆስ እና ብፁዕ አቡነ እንድርያስ÷ ከየአህጉረ ስብከታቸው ተጨባጭ ኹኔታና ከቀረበው ጽሑፍ እየተነሡ በመረጃ፣ በጥያቄና በትችት ስለ መቻቻል ጽሑፍ ያቀረቡ የሚኒስቴሩን ባለሥልጣናት ፈተና ላይ ጥለዋቸው አምሽተዋል፡፡ የሊቃነ ጳጳሳቱ ምስክርነት‹‹የባዕድ እምነት አራማጆች በቤተ ክርስቲያንና በካህናት ላይ ልዩ ልዩ ተጽዕኖ እንደሚያደርጉና ሕገ መንግሥቱን የጣሰ ታላቅ ድፍረት እንደሚፈጽሙ›› ቀደም ሲል ለአጠቃላይ ጉባኤው የቀረቡ ሪፖርቶችን በገሃድ የሚያጠናክሩና የሚያጸኑ ናቸው፡፡
የሚኒስቴሩ አማካሪዎችና ባለሞያዎች በበኩላቸው፣ ቅሬታዎቹ በተጨባጭ ማስረጃዎች ተደግፈው በሃይማኖት ተቋማት ጉባኤበኩል ቢቀርቡላቸው መፍትሔ እንደሚሰጧቸው፣ በሊቃነ ጳጳሳቱ ከተገለጹት በላይ ያልተነገሩ ቅሬታዎች ስለመኖራቸው በየወረዳው ተዘዋውረው መረጃዎችን አሰባስበው ማረጋገጣቸውን አስታውቀዋል፡፡ በ‹‹ሕግ የተያዙት ጉዳዮች በሕግ እንደተያዙ ተጠብቀው እንዲቀጥሉ›› ለዚህም የብፁዓን ሊቃነ ጳጳሳቱ ጥንካሬ አስፈላጊ መኾኑን አሳስበዋል፡፡
የብፁዓን ሊቃነ ጳጳሳቱን ጥያቄ፣ አስተያየትና ትችት በከፍተኛ ጥሞና የተከታተለው የአጠቃላይ ጉባኤው ተሳታፊ የሞቀ ድጋፉን ሰጥቷቸዋል፡፡ በዚህ የውይይት አጀንዳ አጋጣሚውን እንደ ምቹ ኹኔታ ለመጠቀም ያሰቡ የሚመስሉትና ልዩ ፍላጎት ያላቸው የሚመስሉት አቡነ ሳዊሮስ ውይይቱን ሳይጨርሱ አቋርጠው ሲወጡ ታይተዋል፡፡
‹‹አክራሪነት/ጽንፈኝነት የሚለው ቋንቋ እናንተ ናችኹ ያሰማችኁን፤ ከዚህ በፊት አይታወቅም፤ ዕድሜ ሰጥታችኁም ያበለጸጋችኋቸው እናንተው ናችኹ፡፡ አባቶቻችን የእረኛ ሰነፍ ከሩቅ ይመልሳል ይላሉ፤ በሩቅ መቅጨት ሲገባ ታሪካቸው እየተተረከ ብዙ አተራመሱት፤ [የአክራሪነት]መረባቸውን ከላይ ዘርግተዋል፤ መሬት አልነኩም ተባለ፤ መረባቸውን መሬት ዘርግተው፣ ሕዝብ እያተራመሱ ሙስሊሙ ራሱ እኛ አናውቃቸውም እያለ እየጮኸ እንዴት መሬት አልነኩም ይባላል? በእናንተ አነጋገር መሬት ሲነኩ እንዴት ሊያደርጉን ኖሯል? . . . ተቻቻሉ? እስከ ምን ድረስ ነው መቻቻል? ምንድን ነው መቻቻል? አሁን በወለጋ ያለው ኹኔታ መንግሥት በአገሩ ያለ ያስመስላል? ሰው እግሩን እሳት እየበላው ቻል ይባላል? እንድንቻቻል አድርጉን፤ እንችላለን!!›› /ብፁዕ አቡነ ቄርሎስ፣ የሰሜን ወሎና ዋግ ኽምራ አህጉረ ስብከት ሊቀ ጳጳስ/
‹‹በምዕራብ ወለጋ ሀ/ስብከት በሦስት ወረዳዎች – ነጆ፣ ባቦ ገምቤል፣ ቤጊ – በፖሊቲካና የመናፍቃን አባላት የኾኑ ባለሥልጣናት በሥነ ልቡና ጦርነት ምእመኖቻችንን እየነጠቁን በደል አድርሰውብናል፡፡ አገሩ ለፕሮቴስታንት የተፈቀደና ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ አታስፈልግም የተባለ ነው የሚመስለው፡፡›› /ብፁዕ አቡነ ኄኖክ፣ የምዕራብ ወለጋና አሶሳ አህጉረ ስብከት ሊቀ ጳጳስ/
‹‹ከዚህ በፊት በዚህ መድረክ ክቡር ዶ/ር ሽፈራው ተክለ ማርያም መጥተው ብዙ ነገር አስጨብጫቸው ነበር፤ ምላሽ አላገኘኹም፤ በኢትዮጵያ ምድር ላይ ታይቶ የማይታወቅ ነገር በጋሞጎፋ ሀ/ስብከት ተፈጥሯል፡፡ የደመራ በዓል በሚከበርበት ቦታ ላይ ምትክ ሳይሰጥ ተወስዶ ሱቅ በመከፈቱ ዘንድሮ በመቶ ወረዳዎች የደመራ በዓል ሳይከበር ሕዝቡ እያዘነ፣ እያለቀሰ ቤቱ ውሏል፡፡ በሴቻ ከተማ ባልተፈቀደ ቦታ ለስምንት ቀን ጉባኤ አዘጋጅተው የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያናችንን፣ ጽላት፣ ቅዱሳን መላእክት እያነሡ ሲቃወሙ ነበር፡፡ ይህ ነዳጅ የተረከፈከፈበት ክብሪት ማለት ነው፡፡ ሕዝብ ሰልፍ እንውጣ ሲለን ሰላማችንን፣ ልማታችንን እንወደዋለን፤ መብታችንን በሕግ ነው የምንጠይቀው ብለን ከልክለናል፡፡ ጉባኤ ማካሄዳቸውን አንቃወምም፤ ግን ስማችንን ማንሣት ምን ማለት ነው? ይሄ ነው መቻቻል? እኛ ሌላውን አንነካም፤ ስንነካ ግን መብታችንን እንጠይቃለን፤ ቤተ ክርስቲያኗ መሬት መያዟን የወረዳው ባለሥልጣናት መሬቷን ቆርሳችኹ ጉባኤ አድርጉ ይላሉ፤ ይህን እንደ በቀል ነው የሚያዩት›› /ብፁዕ አቡነ ኤልያስ፤ የጋሞጎፋና ደቡብ ኦሞ አህጉረ ስብከት ሊቀ ጳጳስ/
‹‹በሶማሌ ክልል እስከ ቀበሌ ድረስ ባሉ የመንግሥት መሥ/ቤቶች ብዙ ሠራተኞች ምእመናን አሉ፡፡ ያሉን አብያተ ክርስቲያናት ግን አምስት ብቻ ናቸው፡፡ በየወረዳው ቤተ ክርስቲያን እንዲሠራ ምእመናን ይጠይቃሉ፡፡ እስከ ክልሉ መስተዳድር ድረስ ለምእመናን የምንጮኸበት፣ መብታችንን የምናስከበርበት ኹኔታ ግን የለም፡፡. . .ምእመናን እምነታቸውን በካሴትና በዘመናዊ መሣርያ ካልኾነ እኛ ተንቀሳቅሰን ለማገልገል የምንችልበት ኹኔታ የለም፡፡ በክልሉ ሁሉም ወረዳዎች የምእመናኑን ብዛት ዐውቀንና አጥንተን ያዘጋጀነው ስላለ የሚመለከተው ክፍል መፍትሔ እንዲሰጠን እንጠይቃለን፡፡›› /ብፁዕ አቡነ ያሬድ፣ የሶማሌ ሀ/ስብከት ሊቀ ጳጳስ/
‹‹ታሪክ ክፉ ይኹን ደግ እንደ ታሪኩ ነው የሚተረክ፤ ወንድማችን [ከዕለቱ የሚኒስቴሩ ሦስት ተናጋሪዎች አንዱ የነበሩት አቶ ገዛኽኝ ጥላሁን] ይህን ታሪክ ስታቀርብ ምን ያህል ላይሰንስ አለኽ? ላም ባልዋለበት ኩበት ለቀማ፤. . .ክርስትና በአራተኛው መቶ ክፍለ ዘመን ነው የሚለው ሌላ ጊዜ እንዳይደገም፣ ዛሬ ግራጁዌት አድርጉት፤ ክርስትና ወደ ኢትዮጵያ ሲገባ ክርስቶስ ካረገ ዓመት አልሞላውም፤ ገና ከኢየሩሳሌም አልተወጣም፤ ከሰው አይደለም ደግሞ ከእግዚአብሔር ነው የተቀበለችው፡፡ (የሐዋ.8÷26) ባለሥልጣን ሁሉ አገር የሚጠላ ምንድን ነው? በዓለም በትልቁ መጽሐፍ በመጽሐፍ ቅዱስ ተጽፏል፤ በእግዚአብሔር ማመንንም የተቀበልን ከአይሁድ በፊት ነው፡፡ ታሪኩን አታዛቡ፤ ከዚህም ስትመጡ በቤተ ክርስቲያን ታሪክ የሠለጠነ፣ ቢቻል ኦርቶዶክስ ሃይማኖት ተከታይ የኾነ፣ በጳጳሳቱ ፊት ለመናገር የሚገባው መኾን አለበት፤ አታስቆጡን! . . .ቤተ ክርስቲያን እንግዳ ሲመጣ ሃይማኖትኸ ምንድን ነው አትልም፡፡ እግር አጥባ፣ አብልታ ነው፤ ግን ልታስተምሩን ስትመጡ ሳብጀክቱን ግራጁዌት አድርጋችኹ ኑ!›› /ብፁዕ አቡነ ማርቆስ፣ የምሥራቅ ጎጃም ሀ/ስብከት ሊቀ ጳጳስ/
‹‹. . .ችግሮቹ መፍትሔ አጥተው ቀርተዋል፡፡ ስድስት አድባራት ተቃጥለዋል፤ ሦስቱ በአንድ አካባቢ፣ ሦስቱ በተራራቀ ኹኔታ፡፡ ቢጮኽ የክልሉ መንግሥት አይሰማም፤ መልስም አይሰጠም፤ እንዲያውም ያስተባብላል፤ የተበደለ ሲናገር ፖሊቲካ ነው እያሉ ያተራምሱናል፤ ሐቅ ሲነገር ድብቅ የለውም፤ ሌትም ቀንም ቤተ ክርስቲያን እየተቃጠለ፣ የሚጮኽበት እየታጣ ነው፡፡. . .የመንግሥት ሥልጣን የተረከቡ ወንድሞች የእኛን አንደበት ብቻ ነው እንዴ የሚጠብቁት? ለሌላው ብቻ ነው የቆሙት? ይህ የሰላም መደፍረስ አይደለም? መቻቻል የሚባለው አማርኛ ምንድን ነው? አማርኛ ነው እንዴ የምታመርቱት? በየቢሯቸው ሄጃለኹ፣ አንዱ እንደውም ተቆጣኝ፤ ይኸው ዘመን ተቆጥሯል፤ ዐርባ ዓመት ኾኗል፤ ለሕዝቡም ለመንግሥትም የምንኖረው እኛ ብቻ ነን፡፡ ለምንድን ነው በሽፋንነት የምትጠቀሙብን? ሁሉም ሲያጭበረብረን፣ ሲያታኩሰን፣ ሲያቃጥለን የሚኖረው መንግሥትን ሽፋን አድርጎ ነው፡፡ ይቅርታ አድርጉልን፡፡›› /ብፁዕ አቡነ እንድርያስ፣ የደቡብ ጎንደር ሀ/ስብከት ሊቀ ጳጳስ/
ነዋሪዎቹ የአካባቢው የከርሠ-ምድር ውኃ እየተመናመነ ስለሆነ ለእርሻ የሚሆን ውኃ እንዲለቀቅላቸው፣ እንዲሁም ለግድቡና ለውኃ ጣቢያው መሥሪያ ቦታ ሲባል ከይዞታዎቻቸው እንዲነሱ የተደረጉ ሰዎች ቀደም ሲል የተከፈላቸው ካሣ እንዲሻሻልላቸው መጠየቃቸው ተገልጿል።
ከነዋሪዎቹ ጋር የተደረሰውን ስምምነት ተግባራዊ ማድረግ ለመፍትኄው ዘላቂነት አስፈላጊ መሆኑን የክልሉ የፍትህና የፀጥታ ጉዳዮች ቢሮ ኃላፊ አቶ አህመድ ዩሱፍ ተናግረዋል።
ምርጫ የሚፈልጉትን ከማይፈልጉት ነገር ለይተው የሚወስኑበት መግለጫ መንገድ ነው።ከሁሉም በፊት ግን መራጭና ተመራጭ ነገር መኖር አለበት፤ባይኖርም ለመፍጠር ችሎታና ፍላጎት ሊኖር ይገባል። የሚመረጠው ከብዛት ካሉት እንጂ በነጠላው ካለ ወይም ከቆመ አካል አይደለም።እንዲያ ከሆነ በግዴታ እንጂ መርጠው የሚቀበሉት አይሆንም።የሰው ልጅ ቀርቶ እንስሳት ለኑሯቸው ወይም ለህይወታቸው አመችና ተስማሚ፣ለደህንነታቸው ዋስትና የሚሰጣቸውን አካባቢና ሁኔታ መምረጣቸው ተፈጥሮ የለገሳቸው መብትና ችሎታ ነው።
በተለይም የሰው ልጅ ለአካላዊ፣መንፈሳዊና ቁሳዊ ግብአት ወይም ይዞታ የሚስማማውን የመምረጡ ፍላጎት አብሮት የኖረ ልማዱ ነው።መምረጥ የማይችለው ነገር ወይም ከምርጫው ውጭ የሚያገኘው ቢኖር ከማንና ዬት ቦታ መወለዱን ነው። ያም ቢሆን አሁን በዘመናችን የሚሆነውን ስናይ የሰው ልጅ ዬትና መቼ እንደሚወለድ በወላጆቹ ውሳኔና ምርጫ እንደሚሆን እያዬን ነው።በተለይም ኢትዮጵያውያን ወላጆች የሚወልዱት ልጅ በተሻለ መንገድ እንዲያድግ፣ኑሮው የተሟላ እንዲሆን ከመፈለጋቸው የተነሳ ከአገራቸው ውጭ አመችና ብዙ ዕድሎች ባሉበት አገር በተለይም በአውሮፓና በአሜሪካ መውለድን ይመርጣሉ።
በዓለም ላይ የሰው ልጅ በጋራና በቡድን በተጓዘበት የታሪክ ዘመናት የደረሰባቸው የኑሮ ደረጃዎችና የአስተሳሰብ ለውጦች ኑሮውን ለመምራትም ሆነ ፍላጎቶቹን ለማርካት የሚረዱትን አማራጮች እንደፈጠረለትና ያንንም ተገንዝቦ የመምረጥ ችሎታ እንዳዳበረ አይካድም።በዘመናት ጉዞው እድገትና ለውጡም የተለያዬ በመሆኑ የምርጫው አይነትና ውጤት እንደ ወቅቱ የተለዬ ነው።
ታሪክ ከመዘገባቸው ጥንታዊ የምርጫ አካሄዶች መካከል በጥንታዊ ሕንድ ቬዲክት ዘመን በተባለው ከብረት ዘመን (Iron Age)ማለትም በ600 ዓመት ከክርስቶስ ልደት በፊት የተከናወነ ሲሆን ይህም ራጃ የተባለውን ጦረኛ አለቃ ለማድረግ የሚካሄድ ምርጫ ነበር።ይህም ምርጫ ከትውልድ ወደ ትውልድ ፣ከአባት ወደ ልጅ የሚተላለፍ ሹመት ነበር።ምርጫው ሕዝብ የተሳተፈበት ሳይሆን በጉልበተኞች መካከል ነበር። በአሁኑ ባንግላዴሽ በ750-770 ዓም በባላባቶች ምርጫ ንጉስ ጎፓላ የሥልጣኑ ባለቤት ሆኖ ነበር።ምርጫ በድምጽና በእጅ ምልክት በመስጠት የሚገለጽ ሲሆን በአሁኑ ታሚል ናዱ በቾላ ስርዎ መንግሥት በ920 ዓም የነበረው የምርጫ ሂደት በዘንባባ ቅጠል ላይ የተመራጩ ስም ተጽፎ ወይም ምልክት ሰፍሮበት በሸክላ ድስት ወይም ገንቦ ውስጥ ከገባ በዃላ አንድ ወጣት ልጅ ከገንቦው በእጁ እያወጣ በቅደም ተከተል ለሚፈለገው የሥልጣን ቦታ ምደባ ይደረግ ነበር። እጣ ያልወጣላቸው ቅር እንዳይላቸውና ግርግር እንዳይፈጥሩም በቅደም ተከተል የመጀመሪያ ተመራጮቹ እረዳትና ምክትል እንዲሆኑ ዕድል ነበራቸው።ይህ አይነቱ የምርጫ ስርዓት ስያሜ ኩዳቮላይ(Kudavolai system)ይባል ነበር።
በምርጫ የሥልጣኑ ባለቤት መሆን በህንድ ብቻ የተወሰነ ሳይሆን በአሁኑ የአውሮፓ ክፍለዓለም ከጥንታዊት ግሪክና ሮም ንጉሳዊ አገዛዝ እስከመካከለኛው ዘመን ድረስ የተከናወነ ሲሆን በሮማ ንጉሳዊ ምርጫ ወይም (Imperial election)በቤተመቅደሱና ቤተክህነቱም ዙሪያ( papal election) የሚባሉ ምርጫዎች ይካሄዱ ነበር። ከላይ እንደተመለከተው ባለሥልጣናቱን ለመምረጥ የሚደረገው ምርጫ በላይኛው መደብ አባላት መካከል ቢሆንም የምርጫ ስርዓትን በተመለከተ የመጀመሪያው ምርጫ የተከናወነው በግሪክ ስፓርታ በተባለው ግዛት በ754 ከክርስቶስ ልደት በፊት ነበር።በዚሁ ጥንታዊ ግሪክ ከ247 ዓመት በዃላ በ500ከክርስቶስ ልደት በፊት በአቴና የመጀመሪያው ዴሞክራሲያዊ ሕዝባዊ ምርጫ ተካሄደ።ከሌላው ጊዜ የተሻለ ቢሆንም የለዬለትና የጸዳ ምርጫ አልነበረም።
በዓለም ላይ የነበሩት ሥርዓቶች ሃይልና ጉልበት ያለው የሥልጣኑ ባለቤት እዬሆነ ያሻውን ሲያደርግና ሲወስን የነበረበት ወቅት ሲሆን መራጩም፣አስመራጩም፣ተመራጩም የዚያው ቡድን አባል ብቻ ነበር።
እድገትና ስልጣኔ ሲመጣ የህብረተሰቡን አስተያዬትና ፍላጎት እንደቀዬረው ሁሉ ሕዝብ ለሚኖርበት አገርና ለኑሮው የሚያመች ስርዓት የመዘርጋቱ ፍላጎቱ እያደገ መጣ። የምሁራንና የፈላስፋዎችም ቁጥር እዬጨመረ ሲመጣ አዲስ አመለካከትና የሥርዓት ፍልስፍናዎች ብቅ ብቅ አሉ። በነበረው የመቀጠል ዕድሉ እዬቀነሰ መጣ። በሥልጣን ላይ የተቀመጡት የሕዝቡን ፍላጎትና አካሄድ በማጤን የጥገና ለውጥ ለማድረግ ሁኔታው አስገደዳቸው።ይህንን የህብረተሰብ ለውጥ ተከትሎ የመጀመሪያው የምርጫ ደንብና ስርዓት በአውሮፓ ውስጥ የተካሄደው በ17ኛው ክፍለ ዘመን ነበር።በተከታዮቹ ዘመናት የምርጫ አሠራር የተለያዩ መልኮች ነበሩት።
እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ በዚህ የምርጫ ሂደት የሚሳተፈው ሁሉም ዜጋ ሳይሆን የተወሰኑት የማህበረሰብ ክፍሎች አባላት ነበሩ።መደብን የተመለከተ ሲሆን ሃብት ያላቸውና ግብርና ቀረጥ የሚከፍሉት ብቻ የመምረጥና የመመረጥ መብት ነበራቸው። በተከታዩም እስከ ሃያኛው ክፍለ ዘመን ድረስ ለመምረጥ ገንዘብ መክፈል ግዴታ ነበር፤ያልከፈለ አይመርጥም ማለት ነው።ይህ አሠራር እስከቅርብ ጊዜ ድረስ በአርጀንቲና፣በብራዚል፣በካናዳ፣በቺሌ፣በኮስታሪካ፣በኢኳዶር፣በሜክሲኮ፣በፔሩ፣በኡራጉዋይና በቬኑዙዌላ ሲተገበር ቆይቷል።
በሌላም የምርጫ ሂደት የትምህርት ደረጃን የተመለከተ እንደነበርና ለመምረጥ ፈተና ማለፍ ግዴታ እንደነበር የታሪክ ማስረጃ ያመለክታል።ትምህርትና እውቀት የሌላቸው እንዲሁም ፊደል ያልቆጠሩ ዜጎች የመምረጥ መብት እንዳይኖራቸው ካገዱት አገሮች መካከል ቦሊቪያ፣ ብራዚል፣ ካናዳ፣ቺሌ፣ኤኳዶርና ፔሩ ይገኙበታል።እነዚህ አገሮች በአውሮፓውያን ቅኝ ገዢዎች መዳፍ ስር የቆዩ በመሆናቸው የሚከተሉት መመሪያ ሁሉ የዚያው ነጸብራቅ እንደነበረ በግልጽ ይታያል።
ዘረኛና ጎሰኛ የምርጫ ስርዓት፣ ይህን በተመለከተ ቀዳሚውን ቦታ የሚይዙት ሰሜን አሜሪካ፣ሮዴዝያ(ዚምባብዌ)ና ደቡብ አፍሪካ ናቸው።በነዚህ አገሮች እስከቅርብ ጊዜ ድረስ የጥቁር ሕዝብ ከማንኛውም የምርጫ ተሳትፎ የተከለከለ ነበር።አውስትራሊያና ካናዳም ከዚያ ኢፍትሃዊ አድራጎት አላመለጡም።በቀይ ኢንድያንስና በአቦርጂኒስ ተወላጆች ላይ የነበረው ተጽእኖ ዘመን ተሻጋሪ ነበር፤እስከአሁንም ድረስ ሙሉ ለሙሉ አልተወገደም።
ሃይማኖትን መሠረት ያደረገ የምርጫ ስርዓት፣ ይህ እስከቅርብ ጊዜ ድረስ በካቶሊኮችና በፕሮቴስታንቶች በኩል የሚንጸባረቅ የመብት ግድፈት ሥልጣኑን በተቆጣጠረው የእምነት ተቋም የሚፈጸም በደል ሲሆን አሁንም ድረስ በሰዎች አስተሳሰብ ላይ ጥላውን እንደጣለ አይካድም፤ በአይርላንድ የሚታዬው ክፍፍልና ቀውስ የዚሁ ነጸብራቅ ነው። በተመሳሳይም በሮማንያና በሌሎቹ የባልካን አገሮች ክርስቲያን ያልሆነ ነዋሪ ከመምረጥም ባሻገር የዜግነት መብቱ የተገፈፈ ነበር።ለምሳሌም ይሁዳውያን እስከ 1923 ዓም ድረስ የዜግነት እውቅና የላቸውም ነበር።በአንዳንድ እስላማዊ መንግሥት በሰፈነባቸው አገሮች ለሌላው እምነት ተከታዮች የሚኖረው መብትና እውቅና እንዲሁ የተዛባ ነው።
ሌላው የምርጫ መብት ደግሞ ጾታን የለዬ ነበር።ለዘመናት በተካሄዱት የምርጫ ታሪኮች እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ መምረጥ የሚችሉት ወንዶች ብቻ ነበሩ።የሴቶች የመምረጥም ሆነ የመመረጥ መብት የታወቀ አልነበረም። በ1840 ዓም በሃዋይ የሴቶች ድምጽ የመስጠት መብት ከመታወቁ በተረፈ በአንዳንድ የአውሮፓ አገሮች የሴቶች የመምረጥ መብት የታወቀው ከመቶ ዓመት ወዲህ ነው።ከዚያ በፊት ሴት ልጅ ለቤት ውስጥ ሥራና በሚስትነት ለማገልገል እንጂ እንደዜጋ በአገሯም ሆነ በራሷ ህይወት እጣ ፈንታ ላይ የመወሰን መብት አልነበራትም።ይህ አስተሳሰብ አሁንም ዃላ ቀርና ኢዴሞክራሲያዊ በሆኑ ስርዓቶች መዳፍ ሥር በወደቁት አገሮች የሚታይ ኢሰብአዊ አድራጎት ነው።በነዚህ አገሮች ሴቶች በድርብ ጭቆና ማለትም በጾታቸውና በሃይማኖታቸው ይጨቆናሉ ማለት ነው።
ከሁለተኛው ዓለም ጮርነት በዃላ የተባበሩት መንግሥታት ሲቋቋም የሕዝብን ድምጽና የመምረጥ መብት በተመለከተ ትኩረት ሰጥቶ ለመንቀሳቀስ ተገደደ።ስኬታማም እንዲሆን ደንብና ሕግ አወጣ።
የተባበሩት መንግሥታት እንደተቋቋመ በ1948 ዓም የሰብአዊ መብት ኮሚሽንን በመሰዬም ዓለም አቀፍ ሕግ አጸደቀ።በዚህ ሕግ በአንቀጽ 21 ላይ የሚከተለውን መመሪያ አሰፈረ።
3 የመንግሥት ባለሥልጣኖች ተግባር የሕዝቡን ፍላጎትና ውሳኔ የተከተለ መሆን እንደሚገባው፣ይህም የሕዝብ ውሳኔ በዬጊዜው በሚካሄድ ሃቀኛና አስተማማኝ ፣ሁሉንም ያሳተፈ ፣ነጻና ፍትሓዊ ምርጫ የሚረጋገጥበት መሆን እንዳለበት አስቀምጧል።
1 ቀጥተኛና ቀጥተኛ ያልሆኑ ምርጫዎች የሚካሄዱበትን ስርዓት መዘርጋትና ማመቻቸት፤ለመራጩ አመቺ የሆኑ ቦታዎችን ማመቻቸትና ለምርጫ የሚያገለግሉ ቁሶችን ማሟላት።የመራጩን ደህንነት ማስከበር።በሕጉ ከተጠቀሱት ምክንያቶች ውጭ ማንም የማይገለልበትና ወገንተኛ ያልሆነ የምርጫ ሂደትን ማረጋገጥ።
2 በምርጫ ወቅት የመምረጥ መብት በሕግ ሊነፈጋቸው ከሚችሉት ውስጥ ዕድሜው ለምርጫ ያልደረሰ፣የአይምሮ እክል ያለበት፣በወንጀል ተፈርዶበት በእስራት ላይ ያለ ካልሆነ በስተቀር ሁሉም የመምረጥና የመመረጥ መብት እንዳለው ይደነግጋል።
3 ብዙሃኑ የሚሳተፉበትን፣ሃሳብ የሚሰነዝሩበትን ዕድልና አጋጣሚ እንዲሁም መድረክ መፍጠርና ማመቻቸት(ስብሰባ፣ሰላማዊ ሰልፍ፣የመሳሰሉትን)አለመከልከልና አለማገድ።እንዲሁም የምርጫ ውጤት አንጸባራቂ ሊሆኑ የሚችሉ የተጭበረበሩ አሠራሮችን አለመከተል።ቅድመ ምርጫ የድጋፍ ሰልፎችንም አለማዘጋጀት።በተጨማሪም ለተወዳዳሪዎች እኩል የገንዘብና የሚዲያ አገልግሎት እንዲኖር ማድረግ።
5 ምርጫውን የሚመራው አካል ወይም ተቋም ከማንኛውም የመንግሥት ተጽእኖ ነጻና ገለልተኛ መሆን ይኖርበታል።በተለይም የምርጫ ተቋሙ አመራር ከዚህ የጸዳ ሊሆን ይገባዋል።
6 ምርጫው መደበኛ ሕግና ስርዓትን የተከተለ ሆኖ የድምጽ አሰጣጡ ላለመጭበርበሩ ትክክለኛ ቆጠራና ውጤቱ በታዛቢዎች የተረጋገጠ መሆን አለበት።ይህንንም ሕዝቡ በቀጥታ ሂደቱን እንዲከታተለው የሚያስችል መንገድ መዘርጋቱ ጥርጣሬ እንዳይኖር ይረዳል።
7 በመጨረሻም የምርጫ ሕጉን በተግባር መዋሉን የሚከታተልና የሚያረጋግጥ ገለልተኛ አካል መኖር ምርጫውን ተከትሎ ሊነሱ የሚችሉ አለመግባባቶች ለማሶገድ ይረዳል።ለዚህ ተግባር ከፍትሕ ተቋምና በማህበረሰቡ አሜኔታ ካላቸው ነጻ ታዛቢዎች የተውጣጡ ሊሆኑ ይችላሉ።
5 የምርጫው ቅስቀሳ ገደብ(Election silence) ምርጫው ከሚካሄድበት ዕለት ቢያንስ ከ48 ሰዓት በፊት ቢቆም ሕዝቡ በረጋና በሰከነ መንፈስ ካለማንም ጫጫታና ወከባ አስቦና አሰላስሎ ድምጹን ለሚፈልገው ለመስጠት ይረዳዋል።
ከሁሉም በፊት ምርጫ ሲታሰብ እመረጣለሁ የሚለው እጩ ዓላማውን በግልጽ ማስቀመጥና ለሕዝብ ማስረዳት እንደሚኖርበት፣መራጩም የሚመርጠውንና ለምንስ እንደሚመርጠው በቅጡ መረዳት እንደሚኖርበት፣የምርጫ ድምጹን ለወገንተኝነት እንዳይጠቀምበትና የምርጫ መብቱን እርካሽ እንዳያደርገው፣ከመጸጸትና ከህሊና ወቀሳም ለመዳን መጠንቀቅ እንዳለበትና የሚሰጠው ድምጽ አገርና ሕዝብን በሚመለከተው ትልቅ ጉዳይ ላይ መሆኑን በቅድሚያ ሊገነዘበው ይገባል ይላል።
በዚህ ሕዝባዊ ውሳኔ ስር የሚጠቃለሉት መንግሥት አዲስ ሕግ ሲያወጣ በመደገፍና በመቃወም ጎራ የለዬ ጭቅጭቅ ሲፈጠር፣የአንድ ከባቢ ሕዝብ ወይም ነዋሪ የሚፈልገው አስተዳደር እንዲመሰረት ሲፈልግ፣ባለሥልጣን ወይም የወጣ መመሪያ እንዲነሳለት ሲሻ በሕዝቡ (ድምጸ) ውሳኔ ችግሩ የሚፈታ ይሆናል።ያም ቢሆን ሕግና ስነስርዓትን የተከተለ መሆን ይገባዋል።በሌላው ወይም በቀረው ብዙሃን ወይም በአገር ላይ አደጋ የሚያስከትል ከሆነ ግን መንግሥት ተገቢ እርምጃ ሊወስድ ይችላል።
ለምሳሌም የአንድ ከባቢ ነዋሪ ሕዝብ በአካባቢው ሕገወጥ ተግባርን የመብት ጥያቄ አድርጎ ቢነሳ፣ወይም ከሌላው የተለዬ እምነትና ማንነት ያለው ሰው በከባቢዬ መኖር አይገባውም በሚል አቋም ሌላውን ለመጉዳት ቢነሳ መንግሥት እርምጃ ሊወስድና የሌሎቹን ደህንነት በሕጉ መሰረት ሊያስከብር ይችላል።
ለብዙ ሽህ ዓመታት ስርዓት ዘርግታ የኖረችው አገራችን የተጓዘችበት መንገድ ከጥንታዊ አገሮች የተለዬ አልነበረም።ባለፈችበት ዘውዳዊ ስርዓት ሕዝቡ መሪዎቹን የመረጠበት ወቅት አልነበረም።ምርጫና ሹም ሽሩ የሚከናወነው በስልጣኑ ዙሪያ በነበሩት መሪዎች ማለትም በቤተመንግሥቱ አካባቢ ነበር።በዘር ከአባት ወደ ልጅ በውርስ የሚተላለፍ ወይም በመገለባበጥ የሚደረግ የሥልጣን ዝውውር እንጂ በሕዝብ ፈቃድና ፍላጎት የወጣ መሪና መንግሥት አልነበረም። ሕዝቡ የመጣውን የመቀበል ግዴታ እንጂ የመምረጥ መብት አልነበረውም።ሕዝባዊ ምርጫና መራጭ ሳይተዋወቁ እስከ ቀዳማዊ ሃይለሥላሴ የሥልጣን የመጀመሪያ ጊዜ ድረስ ቆይቷል።
ቀዳማዊ ሃይለሥላሴ በአልጋወራሽነት ሥልጣናቸው ወደ አውሮፓ ለጉብኝት በመሄድ ሁኔታውን ከተመለከቱ በዃላ በአገራቸው ለውጥ መካሄድ እንዳለበት ተገንዝበው ቀድሞ ያልነበሩ አንዳንድ ለውጦችን ለማድረግ ወሰኑ።ከነዚህም ለውጦች መካከል በትምህርትና በአስተዳደሩ ዘርፍ የነበረውን የተመለከተ ነበር።
በቅርበት ታሪኩን የተከታተሉት ጋዜጠኛና ደራሲ ከዚያም በዲፕሎማት ሥራ ለረጅም ዓመት አገራቸውን ያገለገሉት አቶ ዘውዴ ረታ “የቀዳማዊ ሃይለሥላሴ መንግሥት”በሚል እርእስ በጻፉት መጽሃፍ ውስጥ ይህንን አስፍረዋል።
ምንም እንኳን የካህናቱና የመሳፍንቱ ተቃውሞ ቢበረታባቸውም ሃሳባቸውን የሚደግፉ በትምህርትና በአስተሳሰባቸው ሕዝባዊነት ያላቸው በዘመኑ ተራማጅ ተብለው የሚታዩት የወሎ ገዥ እራስ እምሩ ሃይለሥላሴ፣ የጽሕፈት ሚኒስቴሩ ጸሃፊ ትዕዛዝ ወልደመስቀል ታሪኩ፣ብላቴን ጌታ ሕሩይ ወልደሥላሴ፣ ፊታውራሪ ተክለሃዋርያትና የጦር ምኒስትሩ ፊታውራሪ ብሩ ወልደገብርኤል፣ መሳፍንትና መኳንንት በመኖራቸው ያሰቡትን ከማድረግ አላገዳቸውም።እነዚሁ የተራማጅነት ሃሳብ ያላቸው በኮሚቴ መልክ አገሪቱ የምትመራበትን ሕገመንግሥት አርቅቀው አቀረቡ።በይዘቱ ያልተስማሙትና ጭራሽም ለውጥ አያስፈልግም ከሚሉት መሳፍንት ጋር እልህ አስጨራሽ ትግል ተደረገ።በመጨረሻውም በራስ ካሳ የሚመራውን የተቃዋሚ መሳፍንቱን አቋም በሚያለዝብ መልክ ተሰናድቶ ለንጉሱ አቀረቡ።ለሕገ መንግሥቱ መርቀቅ ዋና መነሻ የነበረው የሕዝብ ተወካዮችን የመምረጡና የሚሰበሰቡበት ፓርላማን የማቋቋም ውሳኔ ነበር።
የሕዝብ ተወካዮች ሆነው የሚወከሉት በሕዝቡ ምርጫ ሳይሆን በመሳፍንቱ ፈቃድና የመሬት ባለቤት የሆኑ ባላባቶች ቢሆኑም ከነበረው ስርዓት ጋር ሲታይ ተራማጅና ዘመናዊ ነው ማለት ይቻላል።ንጉሰ ነገሥቱ ከመሳፍንቱ ጋር የነበራቸውን ውጣ ውረድ በተራማጆቹ ክንፍ እርዳታ ከተወጡ በዃላ የረቀቀውን ሕገ መንግሥት ዘውድ በጫኑ በዘጠነኛው ወር በሃምሌ 23 1923 ዓም በፊርማቸው አጽድቀው ይፋ አደረጉ።ከአራት ወር በዃላም ዘውድ በጫኑ በአንድ ዓመት በጥቅምት 23 ቀን 1924 ዓም የመጀመሪያውን የሕዝብ ምክር ቤት ከፈቱ።ይህም እርምጃ አገሪቱ ስትተዳደር የነበረበትን ለዘመናት የቆዬ ፍትሓ ነገሥት(የነገሥታት ሕግ)የተባለውን ከጥቅም ውጭ አደረገው። ከምክር ቤቱ ጎን ለጎንም የመሳፍንቱን ፍላጎት ለማርካት ሲባል የዘውድ ምክርቤትን(ሕግ መወሰኛን)መሰረቱ።ይህ እንደ እንግሊዞቹ የህዝብ ምክር ቤት (House of common)የመሳፍንቱ(house of lords)የሚባሉትን ተከትሎ የመጣ ይመስላል።
1 ማናቸውም የኢትዮጵያ ተወላጅ የሆነ በንጉሰ ነገሥቱ መንግሥት ውስጥ የጦር አለቃ ለመሆንና በጠቅላላውም በመንግሥት ሥራዎች ውስጥ ከፍተኛ ሃላፊነት ሊቀበል ይችላል።
ይህንንና ሌሎቹንም የሕግ አንቀጾች ለማስከበር፣የንጉሠነገሥቱንም ፍላጎት ተቀብሎ የሚያጸድቅ ፓርላማ ተቋቁሞ እስከ 1966 ዓም ድረስ በሥራው ላይ ቆዬ።በተደረጉት ተከታታይ ምርጫዎች ምርጫውን የሚቆጣጠረው የአገር ግዛት ሚኒስትሩ ሲሆን ሶስት ሰዎች ያሉበት የምርጫ ቦርድም ነበረው።ይህም ማለት ምርጫው በመንግሥት ቁጥጥር ስር እንደነበር ያሳያል። የምርጫ ሂደቱ ባይለወጥም የተመራጮቹ የመደብ አመጣጥ ግን እዬተለወጠ መጥቶ ነበር።ከባላባቱና ከመሬት ባለሃብቶች በተጨማሪ ቁጥራቸው ቢያንስም የተማሩና ከሕዝቡ ውስጥ የወጡ ተወካዮች በፓርላማው ውስጥ ለመግባት ችለው ነበር።ግን ሕጉን ለማሻሻል፣የሕዝቡን ኑሮና የፖለቲካ ጉዞ፣የሥርዓቱን መሻሻል በሚመለከተው ዙሪያ የሠሩት ሥራ አልነበረም።አብዛኛው የሚያገኘውን ደመወዝ ብቻ እንደትልቅ ግብ ይቆጥረው ነበር።በምርጫ ቅስቀሳ ወቅት ግን የማይገባው ቃል አልነበረም።ከሰማይ ዳቦ አዘንባለሁ ከማለት የደረሰ ባዶ ተስፋ ይነገር ነበር።
ይህ የለውጥ ጅማሮ በቀጣይነትና በትክክለኛው መንገድ ቢተረጎም ኖሮ አገራችን አሁን ካለችበት ምስቅልቅል ሁኔታ ላይ አትገኝም ነበር። ይህ ሕግ ከወጣበት ከመቶ ዓመት በዃላ አሁን የሚሆነውን ሁሉ ስናዬው የዃሊት እንደሄድን ልንገነዘብ እንችላለን።ከመቶ ዓመት በፊት በሕግ የተደነገገው አሁን ላይ እዬተጣሰ ፣ሕግ አልባ የመሆኑ ነገር በስፋት ሲታይ ተፈሪ ማረኝ! ያሰኛል።
ምንም እንኳን የንጉሠነገሥቱ እርምጃ ከሌሎቹ ነገሥታት የተለዬና ዘመናዊ ቢሆንም ለመሠረታዊ ለውጥ አላበቃም።ለትውልዱ የሚመጥን የተለያዩ ሥርዓት አመለካከቶችን የሚያንጸባርቁ የሕዝቡን መብት የሚያስከብሩ ጥያቄውንም የሚመልሱ የፖለቲካ ድርጅቶች ለመደራጀትና ለመንቀሳቀስ የሚያስችል ሕግና ነጻነት አልነበረም።የሕዝቡ የኑሮ ደረጃ እያሽቆለቆለ ሲመጣ፣ድህነት ፣እርሃብና ስደት፣የኑሮ ውድነት ሲከሰት ተቃውሞ ከዳር እስከዳር በመነሳቱ ለንጉሠነገሥቱ መንግሥት ውድቀት ምክንያት ሆነ።
ከዘውዳዊ ስርዓት በዃላ የመጣው የደርግ ወታደራዊ አምባገነን ቡድንም የባሰ ሆነና አገሪቱ ከድጡ ወደማጡ ተሻገረች።አነሰ ሲሉት ተቀነሰ እንዲሉ በንጉሱ ጊዜ የነበረውም ፓርላማ ታገደ።ጁንታዎች አድራጊ ፈጣሪ ሆኑ። በብሄር እኩልነት ስም የተገንጣይ ቡድኖች እንደአሸን ፈሉ፤በትጥቅ ትግል አገሪቱና ሕዝቡ ታመሱ።የደርግ ወታደራዊ አምባገነን መንግሥትም ሲንገዳገድ ቆይቶ ከ17 ዓመት የሥልጣን ዘመን በዃላ ተበታተነ።መሪ የነበረው መንግሥቱ ሃይለማሪያምም በኢትዮጵያ የመሪዎች ታሪክ ውስጥ ያልነበረ አሳፋሪ ክህደትና ቅሌት ፈጸመ፤ከባዕዳን ጋር ተመሳጥሮ ወታደሩን በጦር ሜዳ በትኖ ጥሎ ፈረጠጠ።አገሪቱም በተገንጣይና አስገንጣይ የጎሳ ድርጅቶች መዳፍ ላይ ወደቀች።
በቦታው የተተካው የኢሕአዴግ ስርዓት የኢትዮጵያን ታሪክና አገራዊ አንድነት ብሎም ልዑላዊነት እውቅና የሰጠና ለማስከበርም የተነሳ ባለመሆኑ መነሻና መድረሻውን የጎሳ ፖለቲካ አድርጎ ሕዝቡን ለመለያዬት ሌት ተቀን ሠርቶ፣ በሕግ ደንግጎ አሁን ለደረሰው አገራዊ ውድቀት ዳረገን። እንኳንስ ለሕዝባዊ ምርጫ ቀርቶ ሕዝብ ብሶቱን ለመግለጽ የሚችልበት መንገድ ተነፈገው። ለስሙ ፓርላማና ሕግ አለ ቢባልም ሕጉ ለራሱ አገዛዝ የሚያመች ሆኖ በራሱ የተቀረጸ፣በፓርላማውም የሚሰገሰጉት በጎሳ አውጫጭኝና ኮታ በመሆኑ ወሳኙና አድራጊ ፈጣሪው የሥልጣኑ ባለቤት የሆነው ከሌሎቹ የበለጠ ሃይል ያለው ህወሃት የተባለው ሕገወጡ የትግራይ ነጻ አውጭ ቡድን ሆነ።ለስሙ የምርጫ ቦርድ ቢኖርም የህወሃት ዱላ በመሆን ከማገልገል በዘለለ እውነተኛ ምርጫ የሚያስከብር ተቋም አልነበረም። በመጨረሻውም ይህ ቡድን በአገሪቱና በሕዝቡ ላይ የሚፈጽመው በደል ከቀን ወደ ቀን እዬጨመረ በመምጣቱ በሕዝብ ተቃውሞ ምክንያት በራሱም ውስጥ ሽኩቻ ተነስቶ የመወገድ ዕድል ገጠመው።በቦታው የተተካው ግን የራሱ ተባባሪና አካል የነበረው ኦነግ የተባለው የኦሮሞ ድርጅት ውልድ የሆነው ኦህዴድ የተባለው በመሆኑ ሲሆን ላለፉት ሦስት ዓመታት ሥልጣኑን ይዞ ስም እዬቀያዬረ የህወሃት/ኢሕአዴግን ብልጽግና የሚል የዳቦ ስም አውጥቶ ሌሎቹን ጎሰኛ ድርጅቶች አሰልፎ በተመሳሳይ መንገድ እዬተጓዘ ይገኛል።
አሁንም የጎሰኛ ስርዓት የኢሕአዴግ ቅጥያ በሆነው ብልጽግና ዘመን የሰው ልጅ ዜጋ በማንነቱ፣ በቋንቋው፣ በጎሳው፣በእምነቱ እዬተፈረጀ መከራ የሚያይበት እንጂ መብቱ የተከበረበት አይደለም።ይባስ ብሎም የሰው ልጅ ከሚበላበት ወቅት ላይ ተደርሷል።, ኢትዮጵያን ለመበታተን ከህወሃት በከፋና በታቀደ መልክ በመሰራት ላይ ነው።የጎሳ መተካካት እንደ ጥበብና ችሎታ ብሎም መብት ተቆጥሮ ባለተረኝነት ነግሶ ሕገወጥ ተግባር በአገር አቀፍ ደረጃ ተስፋፍቶ ይገኛል።የገንዘብና የመሬት ዘረፋው ተስፋፍቷል፣ጎሳ ተኮሩ ጭፍጨፋና ማፈናቀሉ ሲጨምር እንጂ ሲቀንስ አይታይም።በጎሳ መተካካት መርሆ የሰፈነው ስርዓት ከራሱ ጎሳ ውጭ ያሉትን በተለይም አገራዊ አመለካከት ያላቸውን በማጥቃቱ ሥራ ተሰማርቶ እራሱን ለማጠናከር ብዙ ሙከራዎችን አድርጓል፣በማድረግም ላይ ነው።በምርጫ ቦርድ በ,ባለው ፈረሱ በኩል ለአገር አንድነትና ለእኩልነት የቆሙትን ድርጅቶች ከምርጫው ውድድር በስበብ ባስባቡ እያገደ ለጫፋሪዎቹ ብቻ እውቅና ሰጥቷል። የኑሮ ውድነትና ሥራ አጥነት ትውልዱን ተስፋ ቢስ ከማድረጉም በላይ ለወንጀል ሥራዎች ዳርጎታል።የሴት ልጅ ክብር ተገፏል፣ሕጻናት እዬተሰረቁ ኩላሊታቸው እዬወጣ በየጉሮኖው ተገለው ይጣላሉ። ሕዝቡንና ዓለም አቀፍ ማህበረሰቡን ለማጭበርበር ብዙ ቢታክትም ሃቁን ሊሸፍነው አልቻለም።እራሱን ሕጋዊ ለማድረግና ዕድሜውን ለማርዘም ምርጫ ለማካሄድ ሽርጉድ በማለት ላይ ነው።ምርጫው ፍትሃዊና የስርዓት ለውጥ የሚያመጣ ላለመሆኑ ብዙ ማረጋገጫዎች ይታያሉ።የምርጫው ውጤት ምን ሊሆን እንደሚችል ግን ከምርጫው በፊት መናገር ይቻላል።ለዚያም ማመላከቻው
ከነዚህ ባሻገር በጎሳና በዘር እንዲሁም በሃይማኖት ትርምስ ውስጥ በተዘፈቀ አገር የሚካሄድ ምርጫ ውጤቱ የበለጠ ቀውስ እንደሚሆን አያጠራጥርም።ይህንን አደጋ ለመከላከል በቅድሚያ በጎሳና በሃይማኖት ተዋረድ የመደራጀትና የፖለቲካ እንቅስቃሴ ማድረግን በሕግ ማገድ ይገባል። በአገራዊ ማለትም በኢትዮጵያዊነት ካስማ ላይ የመቆምም እንደ ግዴታ ሊቀመጥ ይገባል።የአገርን አንድነት የሚዳፈረው፣ልዩነትና ግጭት የፈጠረው ሕገ መንግሥት መለወጥ ይኖርበታል። ምርጫው የቡድን ማንነትንና መብትን ለማስከበር ሳይሆን የሁሉንም ዜጋ መብት በሚያስከብረው በፖለቲካ አስተሳሰብና ፍልስፍና አኳያ ፣የአገርን አንድነትና ልዑላዊነት፣የሕዝብን ሰላምና አብሮነት በሚያረጋግጥ መርሆ ስር ለተሻለ ስርዓት የሚያበቃ ፉክክር እንዲሆን ማድረጉ ከምርጫው በፊት ሊተገበር ይገባል።ይህ ባልተሟላበት ወደ ምርጫ መግባቱ ምን ተይዞ ጉዞ ከመሆኑም በላይ ለከባድ አደጋና አገራዊ ቀውስ ፈቃደኛ መሆን ነው።ምርጫው ቢካሄድም ውጤቱ አሁን የሚታዬውን የአንድ ጎሳ የበላይነትን ሕጋዊ ከማድረግ ሌላ የሚሰጠው ጥቅም የለም።ገና ከጅምሩ ተቃዋሚን ማሳደድ፣ ማሰር፣ ማሸማቀቅና መግደል እለታዊ ትዕይንት ሆኗል።ሁኔታው ከቀጠለ ያሰጋል።በምርጫውም ሰሞን ይሁን ከዚያ በፊትና በዃላ ሊከሰቱ የሚችሉት አደጋዎች ለባሰ የጎሰኞች የድንበርና የመሬት ውዝግብ በር ከመክፈቱም ባሻገር የአገሪቱን መኖር አጠራጣሪ ያደርገዋል።
አሁን ያለውን ውስጣዊ ትርምስ በማዬት የውጭ ሃይሎችም በኢትዮጵያ ላይ ከመረባረባቸውም በላይ ሱዳኖች ድንበር ጥሰው መሬቷን ይዘዋል።ሌሎቹም የየድርሻቸውን ለመቀራመት አሰፍስፈው ይገኛሉ።
በአገር አቀፍ ደረጃ የተደራጁት የፖለቲካ ድርጅቶች የጎሰኞች አጃቢ ሆነው ለምርጫ መራኮታቸውን ትተው በቅድሚያ የአገሪቱን ህልውና ለማስከበር በአንድ ላይ መቆም ይኖርባቸዋል።አገር ሳይኖር ሥልጣን አይታሰብም።ይደርሰናል ብለው ከሚጠብቁት የሥልጣን ትርፍራፊ ይልቅ ከታሪክ ወቀሳ የሚድኑበትን መንገድ ሊከተሉ ይገባል።
ከሁሉም በፊት አገራዊ መግባባት ሊፈጠር ይገባል።በአሁኑ ሁኔታ ለምርጫ ከመሮጥ ይልቅ የሕገ መንግሥት ለውጥና ከጎሳ እይታ የተላቀቀ ብሔራዊ የሽግግር ወይም የቀውጢ ቀን መንግሥት መፍጠር ለዘላቂው ውጤትና የጋራ ድል ዋስትና ነው።
የካህናት ኃላፊነትና ተግባር ቀድሞ መጻህፍተ ህግጋት ሳይጻፉ በብሉይ ሆነ በሐዲስ ኪዳን ከዘመነ አበው ጀምሮ እንደየዘመኑ አፈጻጸሙ ይለያይ እንጂ ሰፊ እንደሆነ ይታወቃል፡፡
ማስተማር፣ በአጠቃላይ የእግዚአብሔር እንደራሴ መሆን ሕዝብን ለማገልግልና ለመጠበቅ፣ ሕዝባውያን ወይም ምዕመናን ሊፈጽሙዋቸው የማይችሉትን አገልግሎቶች ለማበርከት ከእግዚአብሔር ለተጠሩና ለተመረጡ ሰዎች የሚሰጥ መንፈሳዊ ኃይል እንደሆነ እናውቃለን፡፡ ክህነት ከምንጩ ከመሰረቱና ከመገኛው፣ ከመንፈስ ቅዱስ የሚሰጥ ሆኖ ሰማያዊና ምድራዊ መግቦትን ያካተተ ሐላፊነት ነው፡፡ ግብረ 6፡1-7፡፡ 20፡28፡፡ 1ኛ ጢሞ/4፡16፡፡ ጴጥ፡ 5፡2-4፡፡
ክህነት ለዚህ ታላቅ ሐለፊነት ለተዘጋጀና ለተጠራ ሰው የተሰጠ ሥልጣን ከሆነ፣ ካህንም የእግዚአብሔርን ሕዝብ ይጠብቅና ያገለግል ዘንድ ከእግዚአብሔር የተጠራ እንጂ በሰው ልዩ ፍላጎትና ኃይል የሚሾም አለመሆኑን ማወቅና መረዳት ለአገልግሎቱም መዘጋጀት ግዴታ ነው፡፡
ለዚህም ነው ሐዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ ‹‹ወአንትሙኒ ጽንዑ ከመእብን መንፈሳዊ ወኩኑ ታቦተ መንፈሳዌ ለክህነት ቅድስት ወንጽሕት ከመታቅርቡ ወታዕርጉ መሥዋዕተ መንፈሳዌ ዘይሰጠወክሙ እግዚአብሔር በእደዊሁ ለኢየሱስ ክርስቶስ፡፡›› ….ማለት፣ ‹‹እናንተ ደግሞ እንደ ሕያዋን ድንጋዮች ሆናችሁ በኢየሱስ ክርስቶስ ለእግዚአብሔር ደስ የሚያሰኝ መንፈሳዊ መስዋዕትን ታቀርቡ ዘንድ ቅዱሳን ካህናት እንድትሆኑ መንፈሳዊ ቤት ለመሆን ተሠሩ፡፡›› ያለው፣ 1ኛ ጴጥ፣ 2፡5-6፡፡
እንግዲህ ረዘም ያለ ታሪክ ያለውን ክህነታዊ የትምህርት አገልግሎት፣ በዘመነ አበው፣ በዘመነ ኦሪትና በዘመነ ሐዲስ በሚል ርእስ ለይተን አጠር ባለ መልኩ እንደሚከተው ለመመልከት እንሞክራለን፡፡
በዘመነ አበው የክህነት አገልግሎት በቤተሰብ ሐላፊ አማካይንነት ይከናወን ነበር ማለትም አንድ ሰው የቤተሰብ ሐላፊ በመሆኑ ብቻ መስዋትን የማቅረብ ሥልጣን ሲኖረው በዘመነ ኦሪት ግን የክህነት አገልግሎት፣ በተለዩና ለዚህ አገልግሎት በተጠሩ ሰዎች ብቻ የሚከናወን ሆነ፡፡ ከኦሪት ዘፍጥረት ምዕራፍ 14 ላይ እንደምንረዳው፣ የሰላሙ ንጉሥ መልከ ጼዴቅ ስለ አሻሿሙ ምሥጢርና በዘመኑ ይፈጸም ስለነበረው የክህናት አገልግሎት ሥርዓት በመጽሐፍ ቅዱስ በስፋት የተጻፈ መረጃ ባይኖርም፣ የልዑል እግዚአብሔር ካህን፣ የሰያሜ ካህናት የኢየሱስ ክርስቶስ ምሳሌ ሆኖ እንደቀረበ ግን እንረዳለን፡፡ ዘፍ፡ 14፡17-20፣ መዝ፡109/110፡4፡፡፣ ዕብ፡5፡6፡6፡20፡7፡1-22፡፡
መልከ ጼዴቅ ለአብርሃም የሰጠውን በረከት ስንመለከት ዛሬ ካህናት ለምዕመናን ለሕፃናት ለእናቶች የሚሰጡት በረከት ምን መሆን እንዳለበት እንድናስብ ይጋብዘናል፣ ከጦርነት ማግስት በረከት ያገኘው አብርሃምን ስናስብ ዛሬ ሰላም አጥተው ዕድገታቸው በሚቀጭ ሕፃናት፣ ደህንነታቸው ለማይጠብቅ እናቶች የምናቀርበው በረከት ምን እንደሚሆን እንድናጤን ያስገድደናል፡፡
ከላይ በተገለጸው መልኩ ያገለግል በነበረው በሥርዓተ አበው ምትክ ሥርዓተ ኦሪት በተሰራ ጊዜም ለክህነት አገልግሎት የሚመረጡ፣ ነውረ ሥራ የሌለባቸው (ያልተገኘባቸው) የአሮን ልጆችና የልጅ ልጆች ሆኑ፡፡ ዘሌ፡21፡16-24፡፡
የካህናተ ኦሪት፣ መደበኛ ሐላፊነት ተግባር፣ መስዋዕትን ማቅረብ ሆኖ፣ የበዓላት አከባበር ሥርዓትን መጠበቅና ማስጠበቅ፣ መጻሕፍተ ኦሪትንና ነቢያትን ማንበብና መተርጎም ቋሚ ሥራቸው ነበር፡፡
ካህናተ ኦሪት ሓላፊነታቸውና ተግባራቸው ከሁሉ የከበደ እንደሆነ ቢታወቅም ከጊዜ በኋላ ግን ዓላማቸውን ለውጠው በሰማያዊ ክብር ፋንታ ምድራዊ ክብርን ሽተው (ታይታ) ለተርእዮ ብቻ የሚንቀሳቀሱ ሆነው ተገኝተው ስለነበር መድሐኔታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ይህን ዓለም በይቅርታ በጎበኘበት ወቅት የጸሐፍትንና የፈሪሣውያንን ከንቱነትና ግብዝነት ተመልክቶ በስምንት ዓበይት ነጥቦች መስሎ ወቅሶአቸዋል፡፡ ማቴ 23፡13-36፡፡
መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ፣ ክህነታዊ ግዴታቸውን ወይንም የኖላዊነት ሓላፊነታቸውን ባልተወጡ ፈሪሣውያን ተግሣፁን በዚህ ሥእላዊ መግለጫ አሳየ እንጂ፣ ቀደም ሲል ሥርዓተ ኖሎት ሲጓደል፣ ሕዝቡ በመንፈሳዊም ሆነ በማኅበራዊ ሕይወቱ ሲበድል እግዚአብሔር በተለያዩ ወቅቶች ካህናቱን ገሥጾአል፡፡ በነቢዩ በሕዝቅኤል የተነገረውን ቃል ስንመለከት ‹‹የማሠማርያዬን በጎች ለሚያጠፋና ለሚበትኑ እረኞች ወዮላቸው ይላል እግዚአብሔር፡፡ ስለዚህ የእስራኤል አምላክ እግዚአብሔር ሕዝቤን ስለማይጠብቁ እረኞች እንዲህ ይላል፡፡ በጎቼን በትናችኋል አባራችኋልም፣ አልጎበኛችኋቸውምም፡፡ እነሆ የሥራችሁን ክፋት እጎበኝባችኋለሁ ይላል እግዚአብሔር፡፡›› የሚል ሆኖ ስናገኘው፣ በሕዝቡና በካህናቱ መካከል ያለውን የመግቦትና የኖላዊነት ሥራ ሲጓድል የእግዚአብሔር ተግሣጽ ምን ያህል እንደሚበረታ እንረዳለን፡፡ ሕዝ፡34፡1-16፡፡
ከዚህ በላይ የተመለትነው የካህናተ ኦሪትን የክህነታዊ አገልግሎት አፈጻጸምን በአጭሩ ነበረ፡፡ ቀጥሎም የካህናተ ወንጌልን ጥሪ፣ የሥራ ሓላፊነትንና ተግባርን እንመለከታለን፡፡
የካህናተ ሐዲስ ሥልጣን እንደ ካህናተ ኦሪት በዘር የሚወረስ፣ በይገባኛል የሚገኝ መብት ሳይሆን አካላዊ ቃል ኢየሱስ ክርስቶስ ከማይሰፈር ብዕሉ ለሰው ልጅ በሰጠው ጸጋ መሰረት ጥሪውን ተቀብለው ለሐዋርያዊ አገልግሎት ለሚሰለፉ ሰዎች የተሰጠና የሚሰጥ፣ ሀብተ መንፈስ ቅዱስ እንደሆነ እናውቃለን እናምናለን፡፡ ሢመተ ክህነት ከሊቀ ካህናት ከኢየሱስ ክርስቶስ ለሰው ልጅ የተሰጠ ጸጋና ሰማያዊ በረከት በመሆኑ፣ ድኅነተ ነፍስን ማስገኘት ካልተቻለው ከካህናተ ኦሪት የተለየ፣ ለካህናተ ኦሪት ያልተሰጠ ኃይልና ሥልጣን የተገኘበት ሰማያዊ ሐብት ነው፡፡
ካህን፣ ጠባቂ፣ መምህር፣ በእግዚአብሔር ፊት የሚቆም የእግዚአብሔር አገልጋይ፣ የሕዝብ መሪ አስተማሪ ኖላዊ መንፈሳዊ አባት ሆኖ የዓለምን ሕዝብ ወደ እግዚአብሔር መንግሥት ለመጥራት የተሰለፈ የእግዚአብሔር ሕግ አስፈጻሚ በመሆኑ ሓላፊነቱ ነፍስን የመጠበቅ ሓላፊነት ብቻ አይሆንም፣ በደዌ ሥጋ የሚፈርሰውን የእግዚአብሔርን ሕንፃ መጠበቅም ሓላፊነቱ ነው፡፡
ካህናት፣ እንግዲህ ሂዱና አሕዛብን ሁሉ በአብ በወልድና በመንፈስ ቅዱስ እያጠመቃችኋቸው ያዘዝኳችሁንም ሁሉ እንዲጠብቁ እያስተማራችኋቸው ደቀመዛሙርት አድርጓቸው እነሆ እኔ እስከ ዓለም ፍጻሜ ሁል ጊዜ ከእናንተ ጋር ነኝ፡፡ የሚለውን አምላካዊ አዋጅ ለመፈጸም ሥልጣን የተሰጣቸው የእግዚአብሔርን መንጋ ለመጠበቅ እንዲሰለፉ፣ ደዌ ሥጋንና ደዌ ነፍስን እንዲፈውሱ፣ ሙታነ ሥጋንና ሙታነ ነፍስን እንዲያስነሱ፣ አጋንንትን እንዲገዙ ኃይልና ሥልጣን የተሰጣቸው የክርስቶስ እንደራሴዎች፣ ይሕይወት ጎዳና መሪዎችና የመንግስተ እግዚአብሔር በረኞች ናቸው፡፡ ማቴ፡19፡19፡፡ 18፡18፡፡ 28፡19፡፡
ዛሬ የዚህ ሥልጣን በረከት ባለቤቶች የሆኑ፣ በዚህ ጸጋ የበለጸጉ ካህናት መንፈሳዊ ኃይላቸውን በሰው ሕይወት ላይ በሰለጠኑት ደዌያት ላይ ማሳየት ይጠበቅባቸዋል፣ ዛሬ በሰው ልጅ ድኅነት ላይ ማነቆ ሆኖ የሚታየው የኋላ ቀርነት ቀንበር ፈቺዎች እንዲሆኑ በተስፋ የሚጠበቁ የእግዚአብሔር መንጋዎች (የምእመናን) በረከት ናቸው፡፡ መድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ‹‹ዓሥራ ሁለቱን ሐዋርያት ወደ እርሱ ጠርቶ በአጋንንት ሁሉ ላይ፣ ደዌንም ይፈውሱ ዘንድ ኃይልንና ሥልጣንን ሰጣቸው፡፡ የእግዚአብሔርንም መንግስት እንዲሰብኩና ደዌዎችንም እንዲፈውሱ ላካቸው፡፡ ተብሎ መጻፉን እናውቃለንና ነው፡፡ ሉቃ፡ 9፡1-2፡፡
ካህናተ እግዚአብሔር ሰይፈ መንፈስ ቅዱስን አንግበው ቃለ ወንጌልን ተጫምተው ዲያብሎስንና ሠራዊቱን ሊወጉ የተሰለፉ የእግዚአብሔር ሠራዊት ናቸው፡፡ ካህናት፣ በእግዚአብሔር ጥበብ የሠለጠኑ ሆነው ደዌ ሥጋንና ደዌ ነፍስን የሚፈውሱ የምዕመናን ሐኪሞች ናቸው፡፡ ወደ ዓለም የሚላኩት ካህናት ዓላማቸውን ለማስፈጸም ክህነታዊ አገልግሎታቸውን የተሟላ እንዲሆን ለማድረግ ጥበብና የውሃትን ገንዘብ ማድረግ እንዳለባቸው ተነግሮአቸዋል፡፡ ‹‹ወናሁ አነ እፌንወክሙ ከመአባግዕ ማእከለ ተኩላት፣ ኩኑ እንከ ጠቢባነ ከመአርዌ ምድር ወየዋሃነ ከመርግብ ተብሎ ተጽፏል፡፡ መቴ፡10፡1፡፡ ሉቃ 10፡3፡፡
አልጫውንና መራራውን ዓለም ለውጦ ማጣፈጥ ኃላፊነቱና ተግባሩ በመሆኑ ይህን ኃላፊነት ተወጥቶ የማያልፈውን የክብር አክሊል ለመቀዳጀት የሚያስችል ዓቅም ብቃትና ሙሉ ፍላጎት ይዞ መነሳት እጅግ አስፈላጊና ወሳኝ ነው፡፡ ሕዝ፡34፡1-31፡፡ 1ኛ፡ ጴጥ፡5፡2-4፡፡
ካህን የወገኖቹን ችግር ችግሩ ኃዘናቸውንም ኃዘኑ አድርጎ ሲያዝኑ አዝኖ ሲያለቅሱ አልቅሶ ሲደሰቱ ተደስቶ በማጽናናቱ፣ በምክሩና በትምህርቱ የሻከረውን ልብ የሚያለዝብ ያዘነውንም የሚያጽናና የሥነ ልቡና መምህር ወይም ሳይኮሌጂስት ነው፡፡ ሮሜ፡12፡15፡፡ መዝ፡34፡13-14፡፡
ካህን መምህረ ሕግ ወሥርዓት ከመሆኑም ሌላ ለሚጠብቀው መንጋ ራሱን አሳልፎ የሰጠ በመሆኑም የሚያስበውና የሚጨነቀው ስለሰው ልጅ መንፈሳዊ ሕይወት ብቻ አይደለም፡፡ ዘእንበለ ሥጋ ኢትቀውም ነፍስ መባሉ ለእንዲያው አይደለምና ሰው ነፍስና ሥጋውን ማኖር የሚስችለውን ጥረት ልማት እንዲያደርግ ሥጋዊና መንፈሳዊ መግባባቱን ለማረጋገጥ ማስተማር ሓላፊነቱና ግዴታው ነው፡፡ ዘፍ፡2፡15፡፡ 3፡19፡፡ ኩፉ፡4፡9፡፡ 5፡7፡፡ ማቴ፡5፡13-16፡፡
የክህነት አገልግሎት ሰማያዊና ምድራዊ መግቦት ከሆነ ለዚህ ከባድ ኃላፊነት ብቁ ሆኖ ቸር ጠባቂና ታማኝ የክርስቶስ አምባሳደር እኔ ነኝ ብሎ በልበ ሙሉነት የሚቀርቡ ሰው እሱ ማነው ቢባል ሁኔታው ከባድ ሆኖ ሊታይ ይችላል፡፡ ነገር ግን ቅ/ጳውሎስ በዚህ ሐዋርያዊ አገልግሎት ለመሰለፍ መመኘት ከሁሉ የበለጠ መልካሙን ሥራ መመኘት መሆኑን ስለ አንቀጸ ካህናት በጻፈው መልእክቱ፣ ‹‹እሙን ነገር ዘይፈቅድ ይሠየም ጳጳስ ሠናየ ግብረ ፈተወ፡፡›› ካለ በኋላ ለክህነት አገልግሎት የሚሰለፍ ሰው፡-
ዘምሁር ቃለ ሃይማኖት መምህር ወመገሥጽ በትምህርተ ሕይወት ወይዘልፎሙ ለእለ ይተዋስኡ በማለት መመዘኛዎቹን አስቀምጦአቸዋል፡፡ 1ኛ ጦሞ፡3፡1-7፡፡ ቲቶ 1፡5-9፡
የአንድ ካህን ዋና ዓላማውና ተግባሩ የወንጌል ገበሬ ሆኖ መንግስተ እግዚአብሔርን ለመስበክ መሰለፍ ነው፡፡ ስለሆነም የሚከተሉትን መርሖች ቀዳሚና ቋሚ መርሕ አድርጎ መንቀሳቀስ፣ አስፈላጊ ይሆናል፡፡
የወንጌል አገልጋይ፣ ሐዋርያ፣ ካህን፣ የሚል ክብር የተሰጠው ሰው፣ የወንጌልን መሠረተ ሐሳብ በሚገባ ሲያውቅ በቂ አገልግሎት ማበርከት ይችላል፡፡ ለትምህርተ ወንጌል መስፋፋት ወሳኙ ኃይለ መንፈስ ቅዱስ እንደሆነ ይታወቃል፡፡ ኃይለ እግዚአብሔር በሰባኪው ላይ አድሮ ሥራውን እንዲሰራ ግን ፈቃደ እግዚአብሔር ከመጠየቅ ጋር ከአንድ መምህር ወንጌል ከሚፈለጉ በርካታ ቁም ነገሮች ጥቂቶቹን ብናስታውስ፣ የሚከተሉትን መጥቀስ ይቻላል፡፡እነዚህም፡-
ክርስቲያናዊ ሥነ ምግባር፣ በእያንዳንዱ ክርስቲያን ሕይወት ላይ እንዲገኝ ማድረግ አስፈላጊ መሆኑ ከታመነበት ይልቁንም፣ ለዚህ አብነት መሪና ፊታውራሪ ሆኖ መገኘት ያለበት መምህረ ወንጌል ነው፡፡ አንድ ሐዋርያ ወይም አንድ ካህን አርአያነቱ ምን ያህል ለምዕመናን ጠቃሚ እንደሚሆን ቅዱስ ጳውሎስ ደቀ መዝሙሩን ጢሞቴዎስን ሲመክር እንዲህ ብሎአል፡፡ ‹‹ከመዝ መሀር ወገሥጽ፤ ወአልቦ ዘያስተአብዳ ለውርዙትከ፤ ወኩኖሙ አርአያ ወአምሳለ ለመሃይምናን በቃልከ፣ ወበምግባሪከ፣ በፍቅር ወበሃይማኖት ወበንጽህ፡፡ እንዋዲህ ምከር አስተምር ሕፃንነትህን የሚንቃት አይኑር፤ በቃልህም በሥራህም ለመሃይምናን አርአያ ምሳሌ ሁናቸው፡፡
በፍቅር በሃይማኖት በንጽሕናም፡፡… ዘንተ አንብብ ወበዝ ሀሉ ከመ ይትዐወቅ ስላጤከ በኩለሄ፡፡……. ይህን አንብብ በዚህ ጸንተህ ኑር፤ ፍጹምነትህ በሁሉ ይታወቅ ዘንድ፡፡ ይህን ብታደርግ ራስህንም የሚሰማህንም ታድናለህ፡፡ 1ኛ/ ጢሞ፡ 4፡11-16፡፡ የወንጌል ዓላማዋና አገልግሎት፣ ሰውን ወደ እግዚአብሔር ማቅረብ ጨለማው ዓለም በብርሃን እንዲመላለስ፣ ከዲያብሎስ ባርነት ነጻ ሆኖ የእግዚአብሔርን መንግስት ወራሽነቱን እንዲያረጋግጥ ማድግ ነው፡፡ መራራው ዓለም በቃለ ወንጌል ጣፍጦ ጣዕም እንዲኖረው ማድረግ የሚቻለው፣ በጨለማው ዓለም ብርሃን የሚበራው፣ አልጫውን ዓለም ለማጣፈጥ የተሰጠውን ሰማያዊ ጸጋ በአግባቡ መጠቀም የሚችል ሐዋርያ ሲኖር ነው፡፡
በሰባኪውና በተሰባኪው መካከል የዓላማ አንድነት፣ መግባባትና መተማመን ሲኖር፣ የወንጌልን አገልግሎት የሰመረ ያደርገዋል፡፡ የመምህረ ወንጌል መንገድ ቀና ከሆነ ምዕመናንም፣ ከተንኮል፣ ከቂም፣ ከበቀልና ከክፉ ነገር ሁሉ ርቀው ወደ እግዚአብሔር በምታደርሳቸው ጎዳና የመጓዝ ዕድል ያገኛሉ፡፡ በጠባቂው በመንጋው መካከል መግባባት መደማመጥና መተማመን ካለ ሐዋርያው፣ ነስሑ እስመ ቀርበት መንግሥተ ሰማያት ሲል፣ ምእመናንም፣ ምንተ ንግበር ይላሉ፣ መምህረ ወንጌሉ፣ ግብሩኬ እንከ ፍሬ ሠናየ ዘይደልወክሙ ለንስሓ ወትነሥኡ ጸጋሁ ለመንፈስ ቅዱስ፣ ሲል ሕዝበ ክርስቲያኑም ልባቸው ይከፈታል፡፡ ኦሆ፣ እሺ በጀ የሚለውን ቋንቋ የአፍመፈቻ ቋንቋቸው ያደርጋሉ፡፡ አንደበታቸው ለጸሎት እጃቸው ለምጽዋት የተዘጋጀ ይሆናል፡፡ እንዲህ ሲሆንም የወንጌል አገልግሎት የሠመረ መሆኑን ማረጋገጥ ይቻላል፡፡ ግብ፡ሐዋ፡2፡37-40፡፡ ምዕ፡3፡19፡፡
በማንኛውም ሥራ ውጤት ማስገኘት የሚቻለው አምነውበት ሲሰሩ ነው፡፡ ይልቁንም ትምህርት ወንጌል፣ ፍጹም የሆነ መጥዎተ ርእሰን ይጠይቃል፤ ለዚሁም ቅዱስ ጳውሎስ የሚከተለውን ያስተምረናል፡፡
‹‹እስመ ኢየኃፍር ምህሮ ወንጌሉ እስመ ኃይሉ ለእግዚአብሔር ውእቱ ዘይሐይዎሙ ለእለ የአምኑ ቦቱ፡፡ ወንጌሉን ማስተማርን አላፍርም፤ የእግዚአብሔር ኃይሉ ስለሆነ ያመኑበትን ሁሉ የሚያጽናናቸው፡፡›› ሮሜ፡1፡16፡፡
‹‹እስመ አኮ መንፈሰ ፍርሐት ዘወሀበነ እግዚአብሔር ዘእንበለ መንፈስ ኃይል ወንጽሕ ወተፋቅሮ ወጥበብ፡፡ እግዚአብሔር የፍርሐት መንፈስን የሰጠን አይደለም የኃይል፣ የንጽሕና የፍቅር የጥበብ መንፈስን እንጂ፡፡ እንግዲህ ለጌታችን ስለመመስከር አትፈር፣ እኔንም እስረኛውን አታሳፍረኝ፣ በእግዚአብሔር ኃይል ለማስተማር ድከም እንጂ፡፡ ‹‹ 2ኛ/ ጢሞ፣ 1፡7-8፡፡
የማስተማር ዘዴ፣ ልዩ ሥልጠና የሚያስፈልገው፣ ጥልቀትና ምጥቀት ያለው ሙያ እንደሆነ ይታመንበታል፡፡ በዚህ ሙያ የሚመደቡ መምህራንም የሥነ ልቡና ጠበብት በመባል ይታወቃሉ፡፡ ሙያቸውን በተግባር ለመተርጎም የሚጠበቅባቸው ጥረት ልዩ ነው፡፡ ትምህርታቸውን ከሰው ኅሊና ለመቅረጽ የእያንዳንዱን ሰው ማንነት ፍላጎትና አቅም ይለካሉ፡፡ ሰውን ወደ ትምህርት የሚያገቡት በመናገር ብቻ ሳይሆን ሰውን በመምሰል ነው፡፡ ይህንኑ ብልሃት ቅዱስ ጳውሎስም ሲጠቀምበት እንመለከታለን፡፡
ብዙ ሰዎች ተግሳፅ አስፈላጊ አይደለም፣ የሚል አመለካከት አላቸው፡፡ ነገር ግን ተግሣፅና ምስጋና ጊዜያቸውን ጠብቀው ሲነገሩ እኩል አገልግሎት አላቸው፤ምስጋና አለቦታው ገብቶ ሲነገር የሚጎዳውን ያህል ተግሣፅም አለቦታውና አለጊዜው ሲነገር ይጎዳል፡፡ ምስጋና በሚጋባ ሲነገር የሚጠቅመውን ያህል ተግሣፅም በአግባቡ ሲነገር ጥቅሙ በእጅጉ የጎላ ይሆናል፡፡
ምእመናን በሃይማኖት የጸኑ፣ በምግባር የቀኑ ይሆኑ ዘንድ በሞራል ሊገነቡ ይገባል፡፡ እንደዚህ ሲባል ግን ከላይ እንደተጠቀሰው በእውነት ላይ የተመሰረተ ምስጋና፤ ሞራላቸውን ይገነባል ለማለት እንጂ ባልሰሩት ይመስገኑ ማለት አይሆንም፡፡ የማይገባ ምስጋና ስድብ ነው፡፡ የሚገባ ምስጋና ግን ትልቅ ሽልማት ነው፡፡
ስርዓት ህግደፍ ነቲ ብተቓውሞ ህዝብን ሰራዊትን ተሓኒቑ ነቕነቕ ዝብል ዘሎ፡ ናይ ቀረባ ዓርኪ ኢሳይያስ ዝኾነ ስርዓት ኮለኔል ሙዓመር ኣልቐዛፊ ንምርዳእ፡ ናብ ትሪቡሊ ሰራዊት ከምዝለኣኸ እሙናት ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
እቲ ኣይ ካብ ባይቶ ኣይ ካብ ጋዜጣ ኣይ ካብ ህዝቢ ሓታቲ ዘይብሉ፡ ከከም ኣተሳስኡ ባህ ዝበሎ ዝገብር ቀይዲ-ኣልቦ ስርዓት ህግደፍ፡ ነቲ ባዕሉ ተሓሲሙዎ ዝጸንሐ ውክልና ሕብረት ኣፍሪቃ ብምቕባል ከም ወኪሉ ከገልግሎ ንግርማ ኣስመሮም ናብ ኣዲስ ኣበባ ልኡኹዎ ከምዘሎ ኣህጉራዊ ማዕከናት ዜና ዓለም ገሊጸን።
ኮምሽን ንዝተዋህቦ ናይ ጊዜ ሕጽረትን ሰሌዳን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ብዕቱብ ስርሑ እናሰላሰለ፡ እንሆ ኣብ ሰላሳ ከተማታት ሰሜን ኣሜሪካ ኣብ ዝገበሮ ዕዉት ዑደታት፡ 30 ህዝባዊ ሽማግለታት ብምቛም ንቕድሚት ይግስግስ ኣሎ።
ዝኸበርኩም ክቡር ወላዲናን ኣቦናን ኣቶ ቀለታ ኪዳነ። ብመጀመርያ ከም ወላዲ መጠን ዕድመን ጥዕናን ረኺብኩም ሰላምን ቅሳነትን ዝመልኦ ናብራ ከተሕልፉ ዘለኒ ልባዊ ሓልዮት ክገልጸልኩም እንከለኹ:
ብፈለማ ነቲ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ብኣረሜናዊ ስርዓተ ምሕደራ ህግደፍ ኣብ ገዛእ መሬቱ ከም ጊላ ይነብር ንዘሎ ተቓላሳይ ህዝብና ሰላምታና ነቐድም። ቀጺልና ንኹሎም ኣብ መላእ ዓለም ከም ደቂ ዛግራ ፋሕ ኢሎም ንዘለው ስደተኛታት ህዝብና ካብዚ ዘለናዮ ናይ ስደት ቦታና ማለት ቤይ ኤርያ ካሊፎርንያ ናይ ኣኽብሮት ሰላምታና ይብጻሕኩም ንብል።
ውድብኩም፡ ብዘይቅቡል ምኽንያታትን ምስምስን ኣብ ሃገራዊ ዋዕላ ንምስታፍ ብዝምልከት ዝወሰዶ ነጻጊ መርገጽ ምስ ረኣኹ፡ እዛ ሎሚ ዝልእካ ዘለኹ ደብዳቤ ክጽሕፈልካ ዶ ኣይጽሕፈልካን ኣብ ዝብል ሓሳባት ኣቲየ።
ብፖለቲካዊ ተነጽሎን ሕጽረት ሸርፊ ወጻእን ተጠቒዑ፡ ብህዝቢ ኤርትራ ተኻዒቡ ዘሎ ስርዓት ህግደፍ፡ “ ካብ ኤርትራ ኣብ ዝኾነ እዋን፡ ብዝኾነ መንገዲ ናብ ስደት ዝኸደ ኤርትራዊ ብሓፈሻ፡ ናብ ኤርትራ ክኣቱን ካብ ኤርትራ ክወጽእን ኣፍቂድና ኣለና” ዝብል ጎስጕስ ብኣኼባታት መልክዕ ከካይድ ጀሚሩ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣዛዚ ሰራዊት ሶማሊላንድ ጀነራል ኤልሚ ሮቢለህ ፉሩር፡ ንጋዜጠኛትት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣብ ኤርትራ ድሕሪ ምዕላሞም ኣብ ገማግም ባሕሪ ሶማሊላንድ ብምዕራፍ ናብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ክኣትዉ ንዝፈተኑ ኣስታት 300 ኣባላት ተቓወሚ ምንቅስቓስ ኢትዮጵያ፡ ሃገራዊ ግንባር ሓርነት ኦጋዴን ኣብ ከበባ ብምእታው ከምዝሃደኑዎም ገሊጹ፡
ቅዳሕ ደብዳበ ጉዳይ ዑቕባ ደራፋይ ካሕሳይ በርሀ፡ ብ ኤርትራዊ ማእከል ምርምርን ስነዳን ናብ ‘ሆም ኦፊስ’ ዓዲ እንግሊዝ ዝተላእከ – (ትግርኛ & English)
ኣቶ ካሕሳይ በርሀ ድሕሪ’ቲ ዝተዋህቦ ናይ ዓባይ ብሪጣንያ ናይ ስደተኛ መንበሪ ወረቐት ምሓዙ ነቲ ስርዓት ኣስመራ ንመሰረታዊ ሰብኣዊ ብሕታዊ መሰለይ ብምግሃስ ኣብ ውሽጢ ሃገረ ኤርትራ ከንብረኒ ስለ ዘይከኣለ ኢሉ ንዘቕረቦ ናይ ማሓላ ቓል ብምኽሓድ ምስ ስርዓት ኣስመራ ብምትሕብባር
በቲ ለባማትን ከኢላታትን ሃገራዉያን ባይታ ዘተ ዘጣጥሑልና ተጠቒምና ኣሰር ናታቶም ሒዝና ይሓይሽ እንብሎ ኣካይዳ እዋናዊ ቃልሲ ክንዝቲ ኣብዚ ምብቃዕና ሓጎስ ኩልና ምኻኑ ንኣምን ።
አብ ሓርነታዊ ቃልስና መንእሰያትን ደቂ ኣንስትዮን ብጻብዕቲ እዮም ዝቁጸሩ እንተበልና ካብ ሓቂ ኣይራሓቕናን፣ ሎሚ ግን መድረኹ ግዲ ኣኺሉ ኮይኑ መንእሰያት ክብገሱ ካበየ ኩርናዓት ዓለምና ንምልከት ኣሎና፣ ስለ ዝኾነ ከአ ኣብ ሃገረ ጀርመን ከምቲ ካሎኦት ዓለምና ዘርኢዎ ዘለዉ ንጥፈታት ተበጊሶም ከም ዘለዉ ክንሕብር ንፈቱ፣
ካብ 14 ክሳብ 21 መጋቢት 2010 ኣብ ዝነበረ ግዜ ጥራይ 412 ኤርትራውያን ስደተኛታት ብወገን ራማ፡ ግርሁ ስርናይን ዛላንበሳን ናብ ኢትዮጵያ ከም ዝኣተዉ ምንጭታት ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ከባቢ ሓቢሮም። ናይዞም ኣባላት ክፍላተ ሰራዊት 19ን 53ን ዝነበሩ 123 ወተሃደራት ዝርከብዎም ኤርትራውያን ዝርዝር ኩነታት ከምዚ ዝስዕብ እዩ።
ካብ 23 ለካቲት ክሳብ 10 መጋቢት 2010 ኣብ ዘሎ ግዜ ጥራሕ 1523 ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ ሱዳን ኣትዮም። ዝርዝር ናይ’ዞም ናብ ሱዳን ዝኣተው 1523 ስደተኛታት ድማ፡ ከም’ዚ ዝስዕብ ኢዩ።
ስርዓት ህግደፍ፡ ናብ ወጻኢ ክኸዱ ንዝደልዩ ኤርትራውያን ከምመሰጋገርቲ (Human Traffickers) ተመሲሎም ብምስራሕ ኣሽሓት ዶላራት ድሕሪ ምምልጣጦም ተመሊሶም ከእስሩዎም መምርሒ ዝህብ ምስጢራዊ ተዘዋዋሪ መልእኽቲ ከምዘመሓላለፈ እሙናት ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ንእገዳ ባይቶ ጸጥታ ዝቃወም ደብዳበ፡ ብሽሞምን ኣድራሽኦምን ተጻሒፉ፡ ብዘይኣፍልጦኦም፡ ናብ ኣባላት ፓርላማ ዓዲ እንግሊዝ ዝተላእከ ኤርትራውያን ቁጥዐኦም ገሊጾም።
ንእገዳ ባይቶ ጸጥታ ዝቃወም ደብዳበ፡ ብሽሞምን ኣድራሽኦምን ተጻሒፉ፡ ብዘይኣፍልጦኦም፡ ናብ ኣባላት ፓርላማ ዓዲ እንግሊዝ ዝተላእከ ኤርትራውያን ቁጥዐኦም ንምግላጽ ናብ መርበብ ሓበሬታ ኣሰና ሓበሬታ ኣመሓላሊፎም ።
ስርዓት ህግደፍ ኣብ ወጻኢ ካብ ዝነበር ህዝብን ካልእ ንጥፈታትን ዝኣከቦ ገንዘብ ብእሙናት ተሓባበርቱ ብምስጢር ናብ ኤርትራ ከምዘእተወ ምንጭታት ካብ ዓዲ እንግሊዝ ሓቢሮም።
ኣብ ቅነ ልደትን ሓድሽ ዓመትን ናብ ኤርትራ ክገሹ መዲቦም ዝነበሩ ኣብ ኣመሪካን ጀርመንን ዝምቕማጦም 2 ሽሕ ኤርትራውያን ብሰንኪ ‘ቲ ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ዝተበየነ እገዳ መደብ መገሻኦም ከምዝሰረዙዎ ምንጭታት ሓቢሮም።
መእተዊ: ብዘይ ምጥርጣር ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ስርዓት ኢሳያስ ይሳቀ ከምዘሎ ኲሉ ዝፈልጦ ሓቂ እዩ። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራን ተቓወምቲ ዉድባቱን ቃልሶም ጠጠዉ ኣየበሉን ይኩን፡ እምበር እቲ ቃልሲ ኣብ ገለ ምድረኽ ይደክም ኣብ ገለ መድረኽ ከኣ ይብርትዕ ምንባሩን ምህላዉን’ዉን ንኩልና ብሩህ እዩ። ብፍላይ ከኣ እተን ተቓወምቲ ዉድባት/ተስፍታት ኣብ ገለ መድረኻት ይሰማምዓ ኣብ ገለ መድረኻት ከኣ ሰለዝበኣሳ ኢቲ ቃልስቲ ከምቲ ዝድለ ኣይደንፈዐን ዘሎ።
ስለ ሞራል (moral) መሠረታዊ ምንነት ስንነጋገር በመልካም (ጥሩ) ነገር እና በመጥፎ (በጎጅ) ነገር መካከል የሚኖረውን ወይም ያለውን ልዩነት ተገንዝቦ ወይም ተረድቶ ከመልካሙ ነገር ጋር በፅዕናት በመቆም መጥፎውን (ጎጅውን) ስለ መፀየፍና ስለ መዋጋት ፣ ወይም ተቃራኒውን ሆኖና አድርጎ ስለመገኘት ሰብእና ነው የምነጋገረው።
ስለ አድርባይነት (opportumism) ስንነጋገር ደግሞ በአገር ወይም በማህበረሰብ ወይም በቡድን ወይም በግለሰብ ደረጃ ባሉ መስተጋብሮቻችን ሂደት ውስጥ የሚፈጠሩ አንዳንድ አጋጣሚዎችን ወይም ሁኔታዎችን ከግል ወይም ከቡድን ፍላጎት አንፃር ብቻ ያላቸውን ፋይዳ እያሰሉ የመጠቀምን እና በተቃራኒው ትክክለኛ መርህንና አቋምን ለርካሽ መስዋእትነት አሳልፎ ስለሚሰጥ ሰብእና ነው የምንነጋገረው።
የሞራላዊ እሴቶች ንቅዘት እና የክፉ አድርባይነት ልክፍት የአንድ ሳንቲም ሁለት ገፅታዎች መሆናቸውን ለመረዳት የተለየ እውቀት ጨርሶ አይጠይቅም። የአድርባይነት ልክፍት ባለበት የሞራል ጉስቁልና ይኖራል። የሞራል ጉስቁልና ባለበትም አድርባይነት ይኖራል። እነዚህ አስቀያሚ ባህሪያት ከግለሰብና ከተወሰነ ቡድን አልፈው በአገር ደረጃ ሲስፋፉና ሥር ሲሰዱ የሚያስከትሉት አጠቃላይ ማለትም ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊና የደህንነት ቀውስ በእጅጉ አስከፊ ይሆናል ። በሌላ አገላለፅ እነዚህ ባህሪያት የአንድ አገር የፖለቲካ ሥርዓት እጅግ አስነዋሪ መገለጫዎች መሆናቸው ቀርቶ ጨርሶ የማያስገርሙ ፣ የማያስደነግጡና የተለመዱ እየሁኑ ሲመጡ የተወሰነ የህብረተሰብ ክፍልን ሳይሆን አጠቃላይ ትውልድን የመግደል አቅማቸው በእጅጉ የበረታ ነው። የአገሬ ህዝብ የመከራና የውርደት ዶፍ ምክንያት የሆነው የጎሳ/የመንደር/የቋንቋ አጥንት ስሌት ፖለቲካ ቁማርተኞች አገዛዝ ፍፃሜ አግኝቶ ወደ እውነተኛ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ለመሸጋገር ያደረጋቸው ቀደምት ተጋድሎዎች በሚያሳዝን አኳኋን የመኮላሸታቸውን (ጭንጋፍ የመሆናቸውን) እውነት አስከፊ ካደረጉብን አይነተኛ ምክንያቶች መካከል የሞራል ንቅዘትና የአደርባይነት ልክፍት ዋነኞቹ መሆናቸውን የሚጠራጠር ነፃነትና ፍትህ ፈላጊ የአገሬ ሰው የሚኖር አይመስለኝም። ለምን? ቢባል በእነዚህ ደዌዎች የተበከለ ማህበረሰብ እንኳን ዴሞክራሲያዊ ሥርዓትን እና ዘላቂና አስተማማኝ የጋራ እድገትን እንደ ማህበረሰብ ወይም እንደ የአንድ አገር ህዝብ ከነችግሩም ቢሆን ለመቀጠል ዋስትና አይኖረውም ።የፖለቲካ ንግዳቸውን ወይም ቁማራቸውን በየጎሳቸው /በየመንደራቸው/ በየቋንቋቸው ማንነት ላይ መሠረት ያደረጉ ገዥ ቡድኖች በተጭበረበረ ምርጫም ይሆን ፖለቲከኛው ጀዋር መሃመድ እንደነገረን በሜንጫ (በገዳይ መሣሪያ) መንበረ ሥልጣን ላይ እስከቆዩ ድረስ የሞራል ንቅዘቱና የአድርባይነት ደዌው ይበልጥ አስከፊ እየሆነ እንደሚሄድ መጠራጠር የማይቀረውን አደጋ ቁጭ ብሎ እንደ መጠበቅ ነው የሚሆነው። እኩያን ገዥ ቡድኖች በይፋ የሚደረገውን ግድያ ለእራሳቸውም ሲሉ በአንፃራዊነት ለማስቆም ወይም ለመቆጣጠር ሊሞክሩ ቢችሉም ጊዜያዊና የውሸት እንጅ ዘላቂና የእውነት ሊሆን አይችልም። የህሊናንና የመንፈስ ሽፍትነትን ከእውነተኛና ቅን ህሊና እና መንስ በሚመነጭ የተግባር ውሎ እንጅ የአጭር ጊዜ የማስታወስ ችግር አለበት የሚሉትን መከረኛ ህዝብ የጊዜያዊ ማስታገሻ ጥገኛ (ሱሰኛ) በማድረግ ከቶ ሊሆን አይችልም። ሊሆንም አይገባውም። ለሩብ መቶ ክፍለ ዘመን የሆነውና አሁንም በተረኛ የጎሳ/የመንደር/የቋንቋ አጥንት ስሌት ፖለቲካ ቁማርተኞች እጅግ በባሰ አኳኋን እየቀጠለ ያለው መሪር እውነት ግን ይኸው ነው።
“የበላይነት ተረኝነት ይገባናል በሚሉ እና የለም የበላይነት ዙፋናችን ጨርሶ አይደፈርም” በሚሉ የአንድ አስከፊ ሥርዓት (ኢህአዴግ) ውላጆች መካከል በተደረገ ፍትጊያ (ፍልሚያ) አሸንፈው በተረኝነት ዙፋኑ ላይ የተሰየሙ ኢህአዴጋዊያን /ብልፅግናዊያን ለዘመናት ከመጡበትና በፖለቲካ ወለድ ወንጀል የበሰበሰና የከረፋ ሥርዓት ውስጥ ተዘፍቀው የዴሞክራሲ ሥርዓት አሸጋጋሪ ሐዋርያትና የአገር ደህንነት ዋስትናዎች እንደሆኑ ሊያሳምኑን ሲቃጣቸው “እናንተ እነማን ናችሁ ? ለምንና እንዴት? ከየት ወደ የት? በመሬት ላይ ተዘርግቶ በሚነበበው የግፍ ሥራችሁና በርካሽ የፖለቲካ ዲስኩራችሁ መካከል ያለውን የልዩነት ስፋትና ጥልቅት ለማየት ለምንና እንዴት ጨርሶ ተሳናችሁ ?” ብለን ሳንጠይቅ በግልብ የስሜታዊነት ፈረስ መጋለባችን ያስከፈለንና እያስከፈለን ያለውን ከባድ ዋጋ ተረድተን ለምን ወደ ትክክለኛው ፍኖተ ለውጥ ለመግባት እንደተሳነን የየእራሳችንን ህሊና መጠየቅ ይኖርብናል።
ስለ ገጠመንና እየገጠመን ስላለው ግዙፍና መሪር ፈተና ተገቢውን ጊዜ ወስደን ሂሳዊ በሆነ አቀራረብና ይዘት ለመረዳትና መፍትሄ ለመፈለግ ባለመቻላችን የጎሳ/የመንደር/የቋንቋ ማንነት ፖለቲካ ቁማርተኞች እግሮች ሥር እየወደቅን የመንደፋደፋችን ውርደት የሞራል ዝቅጠትና የአድርባይነት ደዌ ካልሆነ ሌላ ምን ሊሆን ይችላል? ይህንን አስከፊ ዝቅጠትና ደዌ አሸንፎ ወደ እውነተኛ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ሽግግርና ግንባታ ለመገስገስ ይቻል ዘንድ የየራስን ውስጠ ህሊና ታግሎ ከማሸነና የሚበጀውን ከማድረግ ይልቅ የትንታኔ ድሪቶ መደረት ከቶ ምን ይፈይዳል ? የኢትዮጵያ ሁኔታ (ጉዳይ) እንኳን ፊደል ለቆጠረው ፊደል ለመቁጠር እድሉን ላላገኘው ምሥኪን የአገሬ ሰውም ግልፅና ግልፅ አይደለም እንዴ? እጅግ ከባዱ ፈተና የቅን ልቦና እጦት፣የሞራል ልእልና ንቅዘት፣ ልክ ከሌለው አድርባይነት መላቀቅ ያለመቻል፣ ለአገር (ለወገን) ከምር ታማኝ ያለመሆን፣ ልኩን ያለፈ ፍርሃትን (የቁም ሞትን) ለማሸነፍ ያለመቻል ፣ ወዘተ ፈተና እንጅ የረቀቀ ንድፈ ሃሳብ ችግር ከቶ እንዴት ሊሆን ይችላል ?
ለመሆኑ የትኛው ተቋም ነው እነዚህን ጣምራ ፈተናዎች (የሞራል ድቀትና የአድርባይነት ደዌ) ትርጉም ባለው ሁኔታ እየተወጣ ነው ተብሎ ሊጠቀስ የሚችለው? መቸም እውነቱን መጋፈጥ ሲሳነን ሰንካላ ሰበብ የመደርደር ክፉ ደዌ ሆኖብን ካልተቸገርን በስተቀር የዚህ ጥያቄ መልስ አሉታዊ እንጅ ከቶ አወንታዊ ሊሆን አይችልም። አዎ! ለዘመናት እጅግ አስከፊ በሆነ ፖለቲካ ወለድ ወንጀል የበሰበሰውና የከረፋው ኢህአዴጋዊ ሥርዓት እውነተኛ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓትን እውን ከማድረግ አንፃር ምንም አይነት ትርጉም ያለው የለውጥ እርምጃ ሳይወሰድበት በተረኛ ነን ባዮች በቀጠለበት መሪር እውነታ ውስጥ በሞራል ዝቅጠትና በአድርባይነት ደዌ ያልተበከለና በመልካም አርአያነት የሚጠቀስ ተቋም ይኖራል ብሎ ማመን ወይ የእራሱ የደዌው ሰለባ ከመሆን የሚነሳ ወይንም የለየለት ድንቁርና ካልሆነ በስተቀር ሌላ ምን ሊሆን ይችላል?
ከገዥው ፖለቲካ ቡድንና ከሚቆጣጠረው የሥራ አስፈፃሚ አካል (the ruling party and the executive branch of government it controls) የሚቀርብላቸውን ጉዳይ የይስሙላ ዲስኩር በመደስኮር እጃቸውን እያወጡ ከማፅደቅና ማህተም ከማሳረፍ ያለፈ ሃላፊነትና ተጠያቂነት ጨርሶ በማይሰማቸው ከፍተኛ ካድሬዎች ከተሞላ ህግ አውጭ አካል (parliament/legislative branch of government) እጅግ አስከፊ የሞራል ዝቅጠትና የአድርባይነት ደዌ እንጅ ሌላ ምን ልንጠብቅ እንችላለን? አዎ! በተረኛ ፖለቲከኞችና ካድሬዎች አነሳሽነትና ተሳታፊነት እናት ምድር ኢትዮጵያ አያሌ ንፁሃን ልጆቿ በጎሳ ማንነታቸውና በሃይማኖታዊ እምነታቸው ምንነት ከሁለት ዓመታት በላይ እንኳን ለማየት ለመስማትም በሚከብድ ሁኔታ የቁምና የመቃብር ሙቶች ሲሆኑ ለካሜራ (ለሚዲያ ፍጆታ) የሚሆን የአዞ እንባ ጋር የተቀላቀለ ዲስኩር ከመደስኮር ያለፈ ፋይዳ ሳይፈይዱ መከረኛው ግብር ከፋይ ህዝብ የሚከፍላትንና በስሙ የምትገኘዋን የእርዳታ ወይም የብድር ገንዘብ እየተቀራመቱ መኖር ጨርሶ የማይቀፋቸው ከፍተኛ ካድሬዎች ከታደሙበት ፓርላማ እጅግ አስከፊ የሞራል ንቅዘትና ክፉ የአድርባይነት ደዌ እንጅ ሌላ ምን ሊጠበቅ ይችላል?