Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ተሚገባው ዲረስ ውሸት;- True ሃገረ ማርያም ይባል ነገር ታለ በቀር ሃረገ ማርያም የት እንዴሁ የሚያውቅ ኣላህ ነው መሰል:: ማገር ትሩልነ:: Mekelle, TRSE.
ይህ የማሕበራዊ ገጾች(Social Media)፣ በተለየም Facebook፣ የአንድ ስሞን ውሎ የቀነጫጨብኩት ነው። እስቲ እንየው! እስቲ እንታዘበው! ለማለት ያክል:
በዚህ ጉዳይ ላይ እጽፍበታለህ የሚል ሀሳብ የነበረኝ አይመስለኝም። ሆኖም በማሕበራዊ ገጾች አንዳንዶች ተንኮስ ሲደርጉኝ “ልበለው አልበለው !”የሚል ነገር ይመጣብኝ ነበር። ፈረንጅ Thinking Out Loud የሚለው ሳይሆን አይቀርም ። የThinking Out Loud ትርጉሙ ይኸውና:-
ለዚህ መነሻ የሆነኝ ሌንጮ ባቲ Facebook ላይ ስለወንድሙ የሰጠው አስተያየት ነበር።”ወንድሙ፤የኦሮሞ ባንዲራ ካልተውለበለበበስተቀር ከትምህርት ቤቱ አልመርቅ ብሎ ባንዲራውተሰፋለትና በዚያ ባንዲራ ጥላ ተመረቀ” የሚል ነው። የጻፈውን እዚህ እንዳለ ይኸውና ለጥፌዋለሁ።
እስከሚገባኝ ድረስ ሌንጮ ባቲ የኦሮሞ ነጻ አውጭ ድርጅት አባል፤መሪ( እርግጠኛ አይደለሁም) ነው/ነበረ።ከሁለት አመት በፊት ይሁን እንዲያ በMessenger ይመስለኛል ሰላምታና ምልእክት ልኮልኝ መልስ ሰጠሁት። ከዚያ በኋላ አልተመለሰም። መልሴን የወደደው አልመስለኝም።ስለ ኦነግ የማውቀውን ነግሬው “ብቻ በጣም በጥንቃቄ ብታየው ጥሩ ነው!” የሚል ምክር ነበር። ስለኦነግ ማወቅ ብቻ ሳይሆን ለአስር አመት ተኩል መታሰሬ ዋናው ምክንያት ኦነግና የኦሮሞ ጉዳይ ስለነበር ምክር መሰጠቴ ከዚህ ተመክሮ የሚመጣ ነበር። ከኔ በላይ ስለኦነግ በገለልተትኝነት ማውቅ “ላሳር ነው!” የሚባለው አይነት መሆኑ ነበር።አሳሩን ቀምሻለሁና!!
ይህ የኦሮሞ ባንዲራ ካለተውለበለበልኝ አልመረቅም ብሏል የተባለው የሌንጮ ባቲ ወንድም፤አምቦ ባቲ፣ ነገር ገርሞኝ እዚያው Facebook ላይ” ነገሩ ለካ እዚህም ደርሷል እንዴ!” በሚል ትንሽ አስተያየት ሰጠሁ። ይህ ዛሬ በሐይማኖትም ሆነ በሀገር፤በብሔረሰብ ሽፋን በመላው ዓለም የተፈለፈሉትን ጽንፈኞች፤በተለይም ፈንጅ ታጠቀው ራሳቸውንም ሌላውንም የሚያጠፉትን ወጣቶች አስታውሶኝ መሆን አለበት። ፖለቲካ ማለት “የመቻቻል ጥበብ ነው” The Art of Compromise የሚባለው ቀርቶ የመጥፊያ፤የማጥፊያና የመጠፋፊያ መሳሪያ መሆኑ እያሳዘነኝም እየደነቀኝም “ለመሆኑ እንዴትእዚህ ደርስን!?” ከሚልም ነበር።
ከዚያ ወረዱብኝ! ተራ ዘለፋና ስድብ ነው። እኔ ኢትዮጵያዊ ብቻ ሳይሆን ሰው የሆነ ሰው ሁሉ ጸያፍ ቃል ሲሰንዘር የሰቀጥጠኛል።እዚህ አሜሪካኖቹን እንኳን ስንት ጊዜ Mind Your Language እላለሁ። “ቃላቶችን ልብ በላቸው !”ለማለት ነው። እኛ ቤት እንኳን ጸያፍ ቃል ከአፋችን ሊወጣ ባለጌ ናቸው ከሚባሉ ልጆች ጋር ከታየን እንወገራታለን። ከማቱኬ አጆ ጋር ቀልድ የለም። “አሳዳጊ የበደለውታሰኙኛላችህ!” ነው ዋናው መልእክትዋ።ይህንኑ ይኸው ከልጆችዋ ለልጅ ልጆችዋ አድርሰናል። ታዲያ ይህንን መሕበራዊ ገጽ ላይ የማየውን ጸያፍ ቃላት ስታዘብ ያ “አሳዳጊ የበደለው!”ዛሬ ጥዋት የተባለ መስሎ ብልጭ ይልብኛል።ይልልኛል!
Facebook ላይ መልስና አስተያየት ከሰጡት ሰዎች ውስጥ አንዱ በፈቃዱ ሞረዳ ነበር። በፈቃዱን በስም አውቀዋለሁ። የሚጽፈውንም የሚገጥመውንም አነበላህ። በፈቃዱ የጻፈውን እንዳለ እዚሁ ልለጥፍ:-
Befekadu Moroda አቶ አሰፋ…እንዴትም ይሁን ለምን ፣ስለኦሮሞ ማሰብዎ/መጠበብዎ ለእኔ ችግር የለዉም፡፡ እንዲያዉም ከዚህ የበለጠ እንዲያሳስብዎትና እንዲያናግርዎት ነዉ ፀሎቴ፡፡ የኦሮሞ ሕዝብ በቅጡ የሚጠቀምበት ከሆነ የወዳጁም ሆነ የጠላቱ ሐሳብ ያስፈልገዋል፡፡ይጠቅመዋልም፡፡እርስዎ ኦሮሞን እንዴትም ይጥሩት ዋናዉ ቁምነገር ‹‹ እንደዚያ›› የሚባል የራሱ ታሪክ፣ ባሕል፣እምነት፣ ቋንቋ፣ ማኅበራዊ ስነልቦና በአጠቃላይ እርሱን ከሌሎች የሚለዩት፣ እንዱሁም የሚያመሳስሉት የተከበረ ማንነት ያለዉ ሕዝብ መኖሩን ማወቁ ላይ ነዉ፡፡ ተወደደም፣ ተጠላም፡፡
ስለእርስዎ ሳስብ ሁሌም ወደአእምሮዬ የሚመጣዉ ጥያቄ ‹‹ አቶ አሰፋ ስለኦሮሞ ያሰቡትን፣የተናገሩትን፣የፃፉትን ያህል ስለጋሞ ግድ ብሏቸዉ ያዉቃል? ›› የሚል ነዉ፡፡ ጋሞ ዛሬ በአደባባይ ልነገርለት የሚገባ ችግር የለዉ ይሆን? ይህን ችግሩን የሚናገርለትስ ልጅ አልወለደ ይሆን;? ተስፋ አደርጋለሁ፤ እግዜር ከሰጠዎት ዕድሜ በቀረዎት ጊዜ ስለጋሞ ሕዝብ ብዙ የማናዉቃቸዉን ሀቆች ፅፈዉ ለታሪክ ትተዉ ያልፉ ይሆናል፡፡
የበፈቃዱ አስተያየት ብዙ አንድምታ ያለው ይመስለኛል። አንድምታው “ኦሮሞን ለቀቅ አድርገህ ለምን ስለጋሞ አትጽጥፍም!” የሚል ነው። የዚህ አይነት አስተያየት በመጠኑ በየጊዘው ይደረሰኛል። ባለፈው ሰሞን አንድ “ግዕዝን ለቀቅ አድርገህ ጨንቻ ላይ ብታቶኩርአይሻልም!??” የሚል ሁለት የጥያቄ ምልክት ያለበት ነበር። ከኦሮሞዎች አካባቢ ከዘለፋው ሌላ “ስለኦሮሞ አንተ ምን አገባህ ?”የሚል ተደጋጋሚ አገኛለህ። አንድ ሌላ የማውቀው ሰው “አሁንማ ሙሴ ሆንክላቸው!” አለኝ። “ለማን?” ብለው” አማራና ነፍጠኛና ባህሩን አሸገርካቸው!” አለኝ። “ወደተስፋይቱ፣ ቃል ወደተገባላቸው አገር አሻግሬ ከሆነ ጥሩ ነው!” ብዬ አለፍኩት። የአማራና የነፍጠኛ ደጋፊ ነህ ለማለት መሆኑ ነው።
እዚህ ግልጽ እንዲሆን የሚያስፈልግ መሠረታዊ ነጥብ ያለ ይመስለኛል።እኔ ስለማን ፣ስለምን እንደምጽፍ፤መጻፍ እንደሚገባኝ ፤እንደማይገባኝ ሊነገረኝ ፣ሊያዘኝ የሚችል ሰው በዚህ ምድር ላይ የለም። ይህ መሠረታዊ ፤ሰበአዊ መብቴ ነው። የኔ ብቻ ሳይሆን የማንኛችንም፤የሁላችንም መሠረታዊና ሰብአዊ መብት ነው። ስለዚህ ያ ለውይይት የሚቀርብ አይደለም!
ሌላው፣ በኦሮሞ፤በአማራ በጋሞ፤ብሎም በማንኛቸውም የሰው ዘር ላይ የተለይ የግል መብት(Monopoly) ያለው፤”እዚህ ድርሽ እንዳትል!” የሚል የለም!ሊኖርም አይገባም!! ብዙ ጊዜ እንዳልኩት፣ “ማንም ሰው ደሴት አይደለም!” ተያይዘን፤ተቆላልፈን ፤ተነባብርን የምንኖርና የምንጓዝም ነን ። የትም ይኑር የትም የአንድ ሰው ደስታው ደስታዬ ነው፤ሕመሙም ህመሜ ነው። ፈረንጅ We’re in This Together“የሚል ዘፈንም አለ።በዚህ መለኪያ ነው የምኖረው! የምጽፈውም!
ይህን ካልኩ በኋላ በፈቃዱ ሞረዳ ስለአነሳውና ስለሰጠሁት መልስ ሊህድበት። ”መጽሐፌን “የትዝታ ፈለግ” አላነበብክ እንደሁ እባክህ አንብበው።ምእራፍ አስር” የዶርዜ ማርያም”፤ምእራፍ አስራ ሰባት “የፈሩት ይደርሳል”፤ምእራፍ ሀያ ስምንት ፤”እንደዶርዜእህቶቼ”፤”የትዝታ ፈለገ ፱” ስለቀኛዝማች ኢልታሞ ኢቻ የተጻፈው ስለጋሞ ነው።
አውስትራሊያ፤ካሳሁን ሰቦቃ በሚያዘጋጀው SBS የራዲዮ ቃለ መጠየቅ ስለጋሞ ሰፋ ያለ አስተያየት ሰጥቼ ነበር።እዚያ ውስጥ” እንደኔ እንደኔመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ እንደጋሞ ቢሆንልኝ ደስታውን አልቸለውም ነበር!” የሚልም አለበት። ከያሬድ ጥበቡ ጋር “መወያየትመልካም”ፕሮግራሙባደርኩት ቃለ መጠየቅ ስለጨንቻ በሰፍፊው አውግቼ ነበር። በኢትዮጵያ ውስጥ ጨንቻን የሚስተካከል ከተማ ቢኖር አዲስ አበባ ናዝሬት ብቻ ይመስለኛልም ብያለህ። “ዜናሁ ለጋላ “ስለተጻፈበት ብርብር ማርያም በዩሱፍ ያሲን “ማንነት .. “መጽሐፍ ግምገማ በሰፊው ጽፌ ነበር። ይህ ሁሉ Facebook በድረገጾችም በ አዲስ አድማስም ወቷል” የሚል ነው።
ሁለት ነገር! አንደኛ ይህ ስለእኔ አስተያየት ለምን ተሰጠ የሚል አይደለም። ወድጄ ፈቅጅ “ የአደባባይ ሰው” ሆኛለሁና ያ “የሕዝብንብረት” ያደርግኛልና፣ ማንም ሰው ሊተቸኝ፣ ሊያርመኝ፣ ሊነቅፈኝ፤ ሊያስተካክለኝ መብቱ ነው።
ሁለተኛው ግን” መረጃ ሙሉ ሰው ያደርጋል!” የሚሉት ነው። ስለእኔ ለመጻፍ፤ የጻፍኩትም፤ የተጻፈልኝም፤የተጻፈብኝም፤የተገጠመልኝም እዚያው አደባባይ ላይ ሞልቶ ተርፏል። Google የማድርግ ጉዳይ ብቻ ይመስለኛል። በዚህ፤ አደባባይ ያለ ማስረጃ ሳያዩ ወይም ሳያስተውሉ ቀርተው ለምሳሌ ያክል ስለጋሞ አትናገርም ማለት ከጭብጡ ወጭ ይመስለኛል። እውነት አይደለምና! እውነቱ ተመዝግቦ ተቀምጧልና!
“ እገሌ፣እነእገሌ መንደራቸው የት ነው!”ብዬ አይደለም የምጽፈው። ለዚህ ማስረጃ እዚያዉ “የ ትዝታ ፈ ለ ግ ውስጥ ይገኛል።ምእራፍ ሁለት “በግ ካራጁ ጋር..” ስለጎንደሬው ዶክተር ካሳሁን መከተ፤ምእራፍ ስድስት “የኔይቱ ጀግና” ስለዘውዲቱ አስማረ ነው። ዘውዲቱ ዎሎዬ ነች።ምእራፍ አስራ ስድስት “በማተቡ ይዳኝ “ ወዳጄና ጓደኛዬም ስለነበረው ሰለኮሎኔል ደበላ ዲናሳ ነው።፣ ደበላ ደግሞ ኦሮሞ ነው።ምእራፍ ሶሰት “ልብ ያለው ልብ ይበለው” ስለረዘነ ወልዱና ስለወይናይ ነው።ኤርትራዊያን ናቸው። ብቻ ከተነሳ አይቀር ብዬ እንጅ በምጽፈው “ከየት መንደር መጣ!?” የሚል መመዘኛ የለኝም። ሰው መሆኑና፤በኔ ግምት ሊነገር የሚገባው ነገር አለ ብሎ ማመን በቂየ ነው። እንዲያ የሚያዩ ደግሞእኔን ወደዚያ ለመጎተት መሞሩ ጥሩ አይመስለኝም። በዚህ ዕድሜዬ “አዲስ አሰፋ!” አልሆን ነገር!
አንደኛው የኦሮሞ ባንዲራ የተባለው የኦነግ ባንዲራ ነው። “ከፍተን ብናየው!ሻአቢያና የኦነግ መስተፋቅር” በሚል የጻፍኩት በየድረገጾች ላይ ከመውጣቱም ሌላ በFacebookና በአዲስ አድማስም ላይ አዲስ አበባ ታትሟል። የወጣው በNovember 26,2016ነበር። አንድ ሰው በራዲዮ አንብቦትና በUtube ሆኖ ድረገጾች ላይ ተለጥፏል። ይህንን በራዲዩ የተነበበውን ዛሬ ጥዋት ድረስ 154,000ህ ሰው አድምጦታል።ይህ አዲስ አድማስ ፤Facebookና በየድረገጾች ላይ ያነበቡትን ሳይጨምር ማለት ነው።
በዚህ “ከፍተን ብናየው..”ጽሁፍ ላይ ኦነግን ከውልደቱ ጀምሮ አንስቻለሁ። ሳጠቃልልም” ያንን ታላቁንና ገራገሩን የኦሮሞ ሕዝብ ሥም ተሸከመው ሕዝቡን የሻንጫ ተሸካሚ ተምሳሌት ማድረግ የለባቸውም!” የሚል ነበር። የሚያሳፍርና ሊያፍሩበትም ይገባልም ብያለህው።
የኦነግ መሪዎች ወንጀለኞችም ናቸው ብያለሁ። ለማስረጃ ያቀርብኩት ሁለት ብቻ ነበር።አንደኛው ከሻአቢያ ጋር ሆነው አሶሳ በሰፋራ ሰፈር የነበሩትን ኢትዮጵያውያን በጥይትና በእሳት ማጋየታቸው ነበር። ሌላው የኦነግ ተዋጊ ወታደር ነው ያሉትን የወይኔ/የሻአቢያ ሽንጣ ተሸክመው አዲስ አበባ እንደገቡ ወያኔ “ወታደር ካምፕ አስገቡ!’ ብሎ ሲያዛቸው አስገቡ። “ድርሻችሁን ጨርሳችኋልን ከዚች ኢትዮጵያ ከምትባለው አገር ልቀቁ ወይም ወህኒ ውረዱ!” ብሎ ለኦነግ መሪዎች ትእዛዝ ሲሰጥ ከአገር ወጡ። እነዚህ ወታደር ካምፕ የገቡ የኦሮሞ ልጆች ወደ ወህኒ ወረዱ። እስከዛሬ ስለነዚህም ሆነ በብዙ ሽህ ለሚቆጠሩ በኦነግ ሰበብ-አስባብ ለሚሰቃዩ ትንፍሽ ያለ የኦነግ መሪ፤ተከታይ ወይም ጭፍራ የለም።ከነዚህ ፤በኔ ላይ ዘለፋ በሚያወርዱትም ሆነ በሌንጮ ባቲ ወይም በበፈቃዱ ሞረዳ ለዚህ ጉዳይ የተሰጠ መልስ፤ማስተባቢያ፤መደገፊያ ነገር የለም።
ማንናቸውም ድርጀት፤የንግድ ሆነ የፖለቲካ ሲከስር ይዘጋል። ኦነግ በተግባር ከስሮ ከተዘጋ ቆይቷል። አሁን የተያዘው ሥራ በኦሮሞ ስም ንግድ ነው። እንግዲህ የሌንጮ ባቲ ወንድም፤አምቦ ባቲ፣ መመረቀ አለብኝ የሚለው በዚህ ባንዲራ ጥላ ነው። ጎበዝ! እይተስተዋለ ቢሆን የሚሻል ይመስለኛል።
ሁለተኛው “ራስን ፍለጋና ትዝብት!” በሚል ርእስ ጽፌ ነበር። ያም እላይ በገለጽኳቸው የመገናኛ ዘርፎች ሁሉ ወቷል። የዚያ ጽሁፍ ምክንያት የሆነው አንድ አንባቢ በድረ ገጾች በተለጠፈ ጽህፍ ጥያቄ አቅርቦልኝ ስለነበር ነው። አንደኛው ጥያቄ “ወያኔ እንደገባ በጎሳ ድርጀትስም ምክር ቤት ገብተሀል” የሚልና ሌላው”ኦነግ እርሶ ቢሮ ነው የተፈለፈው!” የሚል። ለዚህ መልስ ሰፋ ባለ መልኩ ሰጥቼ ነበር።
በጎሳ ድርጀት ሽግግር ምክር ቤት ገበተሀል ለተባለው “በጎሳ አይደለም!ኦሞቲክ በሚል ድርጀት ስም ነው” ብዬ ኦሞቲክ ማለት ምን ማለትእንደሆነ አስረዳሁ። በዚያ ሳቢያ የጅማው አባጅፋር ከአጼ ምንሊክ ጦር ጋር 30,000 ወታደር ይዞ ከፋ ፤10,000 ይዞ ወላይታ ዘምቶ እንደነበር፤ጅማ ቤተ መንግስቱ ፤ሔርማታ የባሪያ መሸጫ ገበያ እንደነበረ፤በዚህም ምክንያት ከጋሞ ጭምር አባጅፋር ግማሽ ሚሊዮን ባሪያ እንደነገደ፤ ጅማና ወለጋ የባሪያ ንግዱ አካልና አምሳል መሆናቸውን የሚገልጽ ነበር።በባርነት የተሸጡት ደግሞ በጦርነቱ የተሸነፉት ኦሞቲኮች መሆናቸውንም ገልጫለህ::በዚያ ጽሁፍ ም ክ ን ያት ሆኖ ዛሬ Facebook ላይ ከየቦታው የተሰባሰቡ ታዳሚዎች ጅማ፣ሔርማታ ላይለነዚህ በ አባጅፋር ተፈንግለው ለተሸጡት መታሳቢያ ሐውልትና ቤተመዘክር ለማቋቋም በመነጋገር ላይ ናቸው።እኔንምሊቀመንበርሁንልን ብለዋል።
ለዚህ በኦሮሞና ዛሬ የኦሮሞ ምድር በሆነው ለተፈጸመው ኢሰብአዊ ድርጊት ከነዚህ ለኦሮሞ ነፃነት እንታገላለን ካሉት ውስጥ ትንፍሽያለም የለም። ኦሮሞ ሰው ነው! እነዚህ የተነቀሉትና የተፈነገሉት ም ሰዎች ነበሩ! የሰውን ዘር ሁሉ የማይጨምር ነጻነት የሚል ቃል ያለአገባብና ያለቦታው የዋለ ፤በውስጡ የተደበቀ ሌላ ተልእኮ ያለው ይመስለኛል!
ሁለተኛው በዚሁ ጥያቀ ሳቢያ ኦነግ የነበረው ፤እኔአነው ለጋሞ ጎፋ ዋና አስተዳዳሪነት ያሾምኩት ፤መኮንንገላን፣ደምሴ ደሬሳ ከሚባልየደርግ አባልል ጋር ሆኖ ጋሞ ጎፋን ከጋሞ ጎፋ ተውወላጆች አጽድቶ በኦሮሞ ሲተካ እንደነበረም ገልጫለህ።ከዚህም ሌላ ኦነግን እኔንናትንሽ ወንድሜን ለ እስራት ፤ታላቅ ወንድማችንን ወደጦር ሜዳ በማመላክ ቤታችንን ያለተጠሪና ጧሪ አስቀርቶ አንደነበር ገልጫለህ።ከመንግስቱ ኃይለማርያም ጋር ለመጨረሻ ጊዜ ፊት ለፊት እንድንቆራረጥ ያደርገው አብዩ ገለታ ፤ዶክተር ታደስ ቀነዓ የሚባል ሰውእንዳስፈታ ለጠየቀኝ መንግስቱ ጋር ቀርቤ በነበረበት ጊዜ ነበር።
የዛሬ ሁለት አመት ገደማ ይመስለለኛናል ዋሽንግተን ዲሲ በኢሳት ተለቨዥን ቃለ መጠይቅ ሳደርግ ይህንኑ አንስቼ ነበር። ከዚህም በላይለጋዜጠኛው ሲሳይ አጌና እባክህን እነዚህ የኦነግ መሪዎች የሚባሉት እዚሁ አሜሪካ ስለሚገኙ ጛጋብዘህ እ ኔ የልኩትን እአንዲያምኑወይም እንዲያስተባብሉ አድርግም ብዬ ነበር። የኢብሳ ጉተማ ስልክ ቁጥር ስለነበረኝር ለሲሳይ አጌና የስልክ ቁጥሩንም ሰጠተሁኝ።ሲሳይደውሎ ለመቅረብ ፈቃደኛ አልሆንምብሎ።
ዛሬም የኦነግ መሥራችና መሪዎች ነን የሚሉ፤ አብዩ ገለታ፤ኢብሳ ጉተማ፤ መኮንን ገላንና ሌንጮ ባቲ ከጨለማ ተገን ወጥተው በአደባባይቢያስተባብሉኝ ወይም አምነው ቢቀበሉ በብርቱ የምንማማርበት ይመስለኛል።
ዘለፋዎችን በመሠረቱ የቀሰቀሰው መነሻ ምክንያት ምን እንደሆነ የገልጽኩ አልመስለኝም። ዛሬ በኢትዮጵያ ላይ አንዣቦ በሚታየው ፖለቲካ ላይ የተለያዩ መጻጽፎች ላለፈው ሶስት ወራቶች ለማቀረብ እየሞከርኩ ነው። ሁለት ይቀሩኛል። አንደኛው “የጋራ ቤታችን !ቅርሳችንና ውርሳችን!” የሚሉና ሌላው “ዝም ብንል ብናደባ ..”በሚል ርዕስ ይሆናል።” የጋራ ቤታችን…” የሚለው አሁን ቢያንስ በማሕበራዊ ገጾች በተለይም ዲያስፖራ በሚባለው መድርኩን ያጣበበውን በአማራና ኦሮሞ ስም የሚደረገውን የተዘጋ ዶሴ (Dead File)ለመክፈት የሚደረገውን መራወጥ ለመዳሰስ ነው።”ዝም ብንል..” ደግሞ “እንዲያው በዚህ ሁሉ መራኮት ውስጥ የደቡቡ ኢትዮጵያዊው ኢትዮጵያን እንዴት ሲረዳት ኖረ? አሁንስ እንዴት ያያታል?” የሚለውን ለመቃኘት ነው። የጥሬቴ ነገር-ዓለሙ ይህን ካደረኩ፤በኔ አስተያየት፣መሐል መንገድ ላይ ያተኮረ ፤ኢትዮጵያን ያማከለ ውይይት ይፈጥራል የሚል እምነትና ተስፋ ነው።”እኔም የድርሻዬን!” ለማለት ነው። ሁላችንም ድርሻ ድርሻ አለንና!
“የጋራ ቤታችንን” ጨርሼ በ10 ቀን ውስጥ አደባባይ አዋጣለሁ። አማራና ኦሮሞ የሚመለከት ነው የሚል Facebook ላይና ሌላም ቦታ ጠቃቀስኮ። ይህ እርግማንና ዘለፋ የተጀመረው ገና ባልታየ፤ባልተነበበ ጹሁፍና አስተያየት ላይ ነበር።ያ ነው ይበልጥ የገረመኝ። ከማንውቀው ይሰውረን ማለት ይሆን ? ከምናውቀው ግን ከሸሸነው እውነት ሰውረን ነው? አውቀን የካንደነውን እውነት አታስታውሰን ማለት ይሆን? ይህንን ደህና ያጧጧፍነውን ሥራና ገበያ ይሻማብናል ማለት ይሆን? ሥራ ያሰኘን በተለየ አንዳንድ ዲያስፖራው ኗዋሪዎች መተደዳደሪያም ወደመሆን የተቃረበ የሚያስመስል ፍንጭ ስለሚታይ ነው። በተፈጠረው የሕዝብ አመጽ ሳቢያ ታዋውቂ ሆነን፤አገር አውቆን ፣ፀሐይ ሞቆን፤ አንቱ የተባልንበትን ልታፈርስብም ነው የሚል ስጋት ፈጥሮ ይሆን? የሚል መላ ምት ይፈጥራል።
እኔ የምለውን የምለው “ እገሌ፤እንእገሌ እንዳሉት ብዬ መጽሐፍት ጠቅሼ ነው።መጽሐፍ ካልጠቅስኩ ደግሞ እዚያው አገሪቱ፤ምድሪቱ፤ኢትዮጵያ ላይ የተነጠፈውን ፣ድፍን አገር የሚያውቀውን፣ ፀሐይ ሲሞቀው የኖረውን ማስረጃ ጠቅሼ ነው።በከፊል ልክ ላልሆን እችላለህ! ሙሉ ለሙሉም ልክ ላልሆን እችላለሁ። ያንን ደግሞ እንዲሁ ታሪክም፤የአይን ምስክርም ፤ምድርቱን ጠይቆና ጠቅሶ ማስተባባል፤ማስተማር ነው።ያ ያባት ነው! ያ ሲሆን ነው ወደኋላ ሳይሆንወደፊት የምንጓዘው! ሁለት እርምጃ ወደኋላ ሳይሆን አንድ እርምጃ ወደፊት ይሆናል!
ህግ ውስጥ “ያልተካደ/ያልተስተባባለ ሁሉ እንደታመን ይቆጠራል!” ይላል Silence ammounts to acceptance። ይህም ወደፍትሐብሔር ሕግ ሥነስረዓት ገብቶ “በክሱ ማመልክቻ ላይ የተነሳውን ጭብጥ እያንዳንዱን በግልጥ እመን ወይም አስተባባል “ይላል። ይህ ካለሆነ ዳኛው ወይ እንዳለተካደ/እንደታመነ ቆጥሮ ይፍርዳል። ወይም ኪሳራ ቆርጦ እንዲያስተካክል እድል ይስጣል። ይህን ያነሳሁት እላይ ለጠቀስኳቸው ሳያገለግላል አይቀርም በሚል ነው።
ልቅ የሌሊት ወፍ እጅጌ የሴቶች ሹራብ ሹራብ Cardigan ጃኬት ሴቶች ረጅም ክፍል - አንድ መጠን / እንደ ገበታ ወደኋላ እንደተመለሰ እና ልክ እንደ ክምችት ከተጫነ በኋላ ወዲያውኑ ይጭናል ፡፡
የፍትወት ቀስቃሽ ጣት ቀይ ታችኛው ከፍ ያለ ቀጭን ተረከዝ የሠርግ ፓምፕ ጫማዎች - 6 / ጥቁር ወደኋላ እንደተመለሰ እና ልክ እንደ ክምችት ከተጫነ በኋላ ወዲያውኑ ይጭናል ፡፡
የጭነት መኪና አሽከርካሪ ወንበር, የሣር ትራክተር ትራክ መቀመጫዎች, የመተኪያ ሣር ማጨጃ ወንበር, አዲስ ዩኒቨርሳል የትራክተር መቀመጫ, የብረት የትራክተር መቀመጫዎች, የግብርና የትራክተር መቀመጫ,
ብምክትል ተሓጋጋዚት ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣብ ኣፍሪቃ ዶክተር ሻኖን ስሚዝ ዝተመርሐ ልኡኽ መንግስቲ ኣመሪካ፣ ብዛዕባ’ዚ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተኸሲቱ ዘሎ ናይ ኵናት ሃዋሁ ንምዝታይ ኣብ ኤርትራ ምብጻሕ ፈጺሙ።
ምክትል ተሓጋጋዚት ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣብ ኣፍሪቃ ዶክተር ሻኖን ስሚዝ ካብ 22 ክሳብ 24 ሰነ ኣብ ኣስመራ ኣብ ዝጸንሓትሉ ብዛዕባ’ቲ ኣብ 12 ሰነ ኣብ ከባቢ ጸሮና ዘጋጠመ ፍጻሜን ህሉው ኩነታትን ብዝምልከት ምስ ዝተፈላለዩ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራን ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ናይ ወጻኢ ሃገራት ዲፕሎማሰኛታትን ከምዝተዘራረበት ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ ጄኔቫ ኣብ ዝተጋብአ መበል 32 ዋዕላ ሰብኣዊ መሰላት፣ ንኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤትራ ብዝምልክት ኣብ ዝተኻየደ ዘተ፣ ወኪል መንግስቲ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ምሉእ ኵናት ንምኽፋት ትዳሎ ኣላ ክብል ምክሳ ይፍለጥ።
ኣመሪካ፣ ክልትኤን ሃገራት ካብ ካብ ኵናትን ናብ ኵናት ካብ ዘምርሕ ምትኹታዃትን ክቑጠባ ብምጽዋዕ፣ ነቲ ብመግስቲ ኤርትራ ዝቀረበ ወቐሳ ናይ ኣሉታ ምላሽ ሂባትሉ።
ይኹን’ምበር፣ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ንሬድዮ ፍራንስ ኢንተርናሽናል ኣብ ዝሃቦ ናይ ኢመይል መልሲ፣ እዚ በዓልቲ ስልጣን ኣመሪካ ኣብ ኣስመራ ዘካየደቶ ዑደት ኣቐዲሙ ዝተሰርዐ ምዃኑ ብምጥቃስ፣ ምስዚ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተኸሲቱ ዘሎ ሓድሽ ወጥሪ ምትሕሓዝ ከመዝይብሉ’ዩ ዘረድእ።
እቲ ክፍሊ ኣብ ናይ ኢመይል መልእኽቲ፣ ምክትል ተሓጋጋዚት ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣብ ኣፍሪቃ ዶክተር ሻኖን ስሚዝ ኣብ ኣስመራ ኣብ ዝበጽሓትሉ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ከምዘይተዘራረብት’ውን ኣፍሊጡ።
የኦሮሚያ ክልል ር/መስተዳድር ሽመልስ አብዲሳ በምዕራብ ሀረርጌ ዞን የመስኖ ልማት ስራን ጎበኙ - Welcome to Fana Broadcasting Corporate S.C
አዲስ አበባ ፣ ጥር 1 ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) በኦሮሚያ ክልል ርዕሰ መስተዳድር ሽመልስ አብዲሳ የተመራ የክልሉ ከፍተኛ አመራሮች በምዕራብ ሀረርጌ ዞን የመስኖ ልማት ስራን ጎብኘ፡፡
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ የ LED ግድግዳ መሸፈኛ መብራቶች 25W 48W ካሬ LED ግድግዳ ማጠቢያ አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan የ LED ግድግዳ መሸፈኛ መብራቶች 25W 48W ካሬ LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የ LED ግድግዳ መሸፈኛ መብራቶች 25W 48W ካሬ LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የ LED ግድግዳ መሸፈኛ መብራቶች 25W 48W ካሬ LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ወዳጄ አቤል እኛ ኢትዮጵያዊያን ከሌላው አለም የሚለየን ታላቁ ነገር ከምንም በላይ በራስ የመተማመን ቆራጥ አቋማችን ነው ። በተለይ ደግሞ አምላክ መርቆ የሰጠን አስተዋይ ፣ትእግስተኛ ፣ብልህ እና ቆፍጣና የአንድነት መሪ ስላለን ይህንንም ያለጥርጥር በአብያችን አመራር እናሸንፋለን እንሻገራለን ።
አይይይ የኢትዮጵያን ኦርቶዶክስች እናተን ብሎ እግዚአብሔር ወዳጆች እወነቱን ከተነጋገርን ውስጣቹ ክፉ ነው ርህራሄ የሌላቹ እምነተ እኮ ነጭ ልብስ ለብሶ ሃይማኖተኛ መምሰለ አይደለም ለሰው መራራት ነው ማዘን በችግር ግዜ ከተቸገረ ጎን መቆም ነው እምነት ማለት እናተ ግን ብዙዎቻቹ ሰው በርሃብ እያለቀ ነው እየተባል ግድ አልሰጣቹ ምንም እንዳልተፈጠረ እንኮዋን አደረሳቹ ትባባላቹ ለነገሩ የከፍታ ዘመን ላይ ናቹ ለካ መቼም የሄ ቀን ያልፋል
*ህውሀት ገንዘብ ሲቀየር ከገበያ ላይ ብዙ አህል ገዝቶ ቀበሯል! ስለዚህ ይህንን የጦቆመ ብሎ ማስታወቂያ አውጡ ከዚያ ለትግራይ ህዝብ የሚበቃ ተቀብሯል! አሁን የትግራይ ህዝብ በወሬ የደነዘዘውን መታጠብ! አለበት!*
በወራርዎች ከጥይት ሞት የቀረው የትግራይ ህዝብ በራብ መሞት ጀምርዋል ኣለምፍ ህይወት ኣድን እርዳታ ደርጅቶች እባካቹ እጃቹ ዘርጉለት ኣለም ክፉ እይታ ታያለች በሥክን የትግራይ ህዝብ ።ወራርዎች የእጁና የእግሩን ዘርፎ ባዶ ኣሥቀሩት የገርቱ መንግሥት ዘርፎ ለዘራፍዎች ኣሣልፎ ሠጠው ።የወራሪ ድርጊት እንድህ ነው ለካ ኣቤት እዝግኣብሔር ምን ክፋት እያየክ ነው በኢትዮጵያ ምድርን።
እናንተ ግብጽ፡ሱዳን ,,,,እያላቹ ።ከነሱ የበለጠ ኣቢ ነው ጠላት ኢትዮጵያ።ለሱ ህዝብ እየቸፈቸፈ ጁንታ እያለ ለ 5 ሚልዮን ህዝብ በረሃብ እናበመግደል እያጠፋው ነው።ውግያው ተቸረሰ ኣላ ።ከተቸረሰ ሲ ምን ኣደረገ ሲቪል ሰው።ኣቢ እየሰራው ያለው የትግራይ ህዝብ ትላቻ እያስተማረው ነው ለህዝቡ።የሀ የግብጽ የሱዳን ስራ ኣደለም።የሀ የዲክታቶር ኢሰያስ እና ተማሪ ዲክታቶር ኣቢ ነው።ህዝቡ መንቃት ኣለበት።ዛሬ ለትግራይ በሃላ ለ ኣማራ....
ለክርስትና እምነት ተከታዮች በሙሉ እንኳን ለጥምቀት በአል አደረሳችሁ አደረሰን ስቀጥል እባካችሁ ወገኖቼ ወደቀድሞ ማንነታችንኢትዮጵያዊ ትብብራችን እንመለስ ጠላት ባዘጋጀልን ወጥመድ አንግባ ለውስጥም ለውጭም ክፉ አንጋለጥ ሀገራችንን እጠብቅ
ኢትዮጵያ ኣንድ ሃገር ሆና ያለመኖር ሁኔታዎች በሊቀ ሰይጣኑ ወያነ ተሰርቶበታል። በየገደማት ሌትና ቀን በሚጸልዩ የኦርቶዶክስ ኣባቶች ጸሎት ግን በሌሎች ኣገራት ከምናየውና ከምንሰማው መከራ እግዚኣብሄር ጠብቆናል። ጤናና ረዢም ዕድሜ ለገዳም ኣባቶች። መልካም የጥምቀት በዓል ለኦርቶዶክስ ልጆች።
በጣም ለዛሬው የእርስ በእርስ መባላታችን ትልቁን ያንበሳውን ድርሻ የሚወስደው ወያኔ ነው እግዚአብሔር ግን በሰፈሩት ቁና እየተሰፈሩ ነው አምላይ ይቅር ይበለን ይበላቸው በእነሱ ውሸትና ተንኮል የትግራይ ንጹሀንም አብሮ መገደሉ ነው የሚያሳዝነው
እኔ ምለው ስትዘግብ ሚዛንዊ ይንሩህ ምንድ ነው ምትለው ራሱ ያድቃላ አይደለም እዴ ፈቅዶ ነው ያሰፈረው በትግራይ ከፍተኛ ረሓብ ልያግጋጥም ይችላል ሳይሆን በጣም ተርቦ በተኛበት ደርቆ እየተገኘ ነው Plis 🙏🏽 ብያንስ አስተካክለህ ዘግብ ሌላው አለቆች ቢሜቱ ከ45አመት በላይ ትልቅ ጅብድ የስሩነው ጀግና ሁሌ አይኖር መንገድ ቀይሶ አልፈዋል 💪🏼💪🏼💪🏼💪🏼💪🏼💪🏼 አብይ የድቃላ ልጀ የትውልድ አተላ ነው ሽለት ወንድ መሳይ 👺👺👺👺👺666 ነው
ዝም ብሎ ይችን ግብፅ እምትባል ማጥፋት ነው ያለብን ሄሌ ክሶጋ መጭቃጭቅ እንዴ ማጥፋት ነው ይችን። ካላርፍች ስርዋን በአደባባይ ለአለም ማጋለጥ መንግስት ይኖርበታል ዝም ብሎ ለምን አምቆ ይዛል ስርዋን ላለም ማሳወቅ ይኖርበታል ያስቀጣታል እኮ ይህ እኮ ክባድ ወንጌል ነው
አንድ ከሆንን ታዲያ አንድ መሆን ማለት"""በተለይ ሙስሊሙ ከክርስቲያኑ ጋር አለ መናናቅ እንዲሁም ሁሉም የኢትዮጲያ ብሄር ብሄረሰቦች ልዩነት አለማሳያት እኛ ከተስማማን አይደለም ግብፅ አሜሪካንን እንመክታለን
እቲ መንግስቲ፣ ብ24 ሚያዝያ ንላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ነቶም ኣብ ሃገሩ ዝርከቡ ስደተኛታት ንምስጓጎም ምስ ዝኾነ ሃገር ስምምዕ ከምዘይብሉ ብምርግጋጽ፣ እቲ መደብ ደው ከምዝበለ’ዩ ገሊጹ።
ብሰንኪ’ዚ ናይ ምስጓግ መደባት፣ ግዝያዊ መንበሪ ፍቓድ ወይ ቪዛ ተኸትኪሎም ዝጸንሑ ብዙሓት ኤርትራውያንን ሱዳናውያን፣ ቪዝኦም ክሕደሰሎም ምዃኑ ምንጭታት ካብ እስራኤል ይጠቕሱ።
ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ስደተኛታት ብተደጋጋሚ ከቕርብሉ ብዝጸንሑ ክስታት፣ እቲ መንግስቲ ኣብ ሳህሮኒም ኣሲሮም ዝጸንሐ ኩሎም ስደተኛታት ክፈትሕ ከምዝተገደደ ዝዝከር’ዩ።
እቲ መንግስቲ፣ ንሓያሎ ዓመታት ክሰርሓሉ ዝጸንሐ ብግዴታ ስደተኛታት ናይ ምስጓግ መስርሕ ምስ ሕቡራት ሃገራት ስምምዕ ብምኽታም፣ ብ2 ሚያዝያ መዕለቢ ጌርሉ እኳ እንተነበረ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ቤንያሚን ናታንያሁ ንጽባሒቱ እቲ ስምምዕ ከምዝተሰረዘ ገሊጹ’ዩ።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፣ ድሕሪ’ዚ ምስጓግ ስደተኛታት ደው ከምዝበለ ዘረጋገጸ ናይዚ ሳልስቲ’ዚ ናይ ቤት ፍርዲ ውዕሎ፣ ቤት ማእሰርቲ ኾሎት እንገደገና ክኸፍቶ ምዃኑ ሓቢሩ።
ሮይተርስ ንጸብጻብ መንግስቲ ጃፓን ብምውካስ ኣብ ዘቕረቦ ሓበሬታ፣ ኣብ ዓመተ 2016 ኣብታ ሃገር 10,901 ሰባት ዑቕባ ከምዝሓተቱ ብምጥቃስ፣ እዚ ብዝሒ’ዚ ምስ ናይ ቅድሚኡ ዝነበረ ዓመት ክነጻጸር እንከሎ ብ44 ሚእታዊት ከምዝዛየደ ኣነጺሩ።
ኣብ ዓመተ 2015፣ ሓደ ኤርትራዊ ንዝርከቦም 27 ስደተኛታት ፖለቲካዊ ዑቕባ ዝሃበት ጃፓን፣ ኣብ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ድማ ብተመሳሳሊ ሰለስተ ኤርትራውያን ንዝርከብዎም 28 ሰባት ዑቕባ ሂባ ኣላ።
ኣብ ጉዳይ ሳገምትን ስደተኛታትን ተሪር መርገጺ ዘለዋ ጃፓን፣ ብሰንኪ ፖለቲካዊ ኩነታት ካብ ሃገሮም ንዝሃደሙ ሰባት እትህቦ ዑቕባ ከተዛይድ ብሕቡራት ሃገራት ንዝቐርበላ ጻውዒት ብተደጋጋሚ’ያ ትነጽግ።
“የመጀመሪያዋ ልቃቂት የምትለዋ ናት። ጽፌ ለጉደኞቼ ሳስነብባቸው አንዳንዶቹ “አንተ አይደለህም የጻፍከው። እውነተኛውን ጸሃፊ ንገረን።” ምናምን የሚሉ ነገሮች መጡ። ከዛም እነሱን ለማሳመንም ይሁን ለሌላ አላውቅም። ብቻ አንድ አራት ያህል ድርሰቶችን ጽፌ አቀረብኩኝ።በቪዲዮ ሁሉ ስጽፍ ማየት ፈልገው ነበረ መሰለኝ።” የልቃቂት ደራሲ እሱባለው መዓዛ።
ፓምባ በአንድ ባቢሎናዊ ጽላት ዘንድ በአካድ ንጉሥ ናራም-ሲን ዘመን የሐቲ ንጉሥ ነበር። ናራም-ሲን ፓምባንና የ፲፮ ሌሎች ነገሥታት ትብብር እንዳሸነፋቸው ይመዘገባል። ከነዚህ ነገሥታት ለፓምባ ልዩ ትኩረት የሚሰጠው ምክንያት ይህ ጽላት የሐቲ ሕልውና በናራም-ሲን ወቅት (2049-2030 ዓክልበ. ግድም ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) ይመሰክራል። ሆኖም የጽላቱ ቅጂ ከዚያ ዘመን በኋላ (1400 ዓክልበ. ግድም) ተደረገ።
ከፓምባ ጋር ከተባበሩት ሌሎቹ ነገሥታት መካከል የኩጣ ንጉሥ አንማና-ኢላ፣ የፓኪ ንጉሥ ቡናን-ኢላ፣ የኡሊዊ ንጉሥ ላፓና-ኢላ፣ የካነሽ ንጉሥ ዚፓኒ፣ የአሙሩ ንጉሥ ሑዋሩዋሽ፣ የማርሃሺ ንጉሥ ቲሸንኪ፣ የላራክ ንጉሥ ኡር-ላራክ፣ የኒኪ ንጉሥ ኡር-ባንዳ፣ የቱርኪ ንጉሥ ኢልሹናኢል፣ የኩሻራ ንጉሥ ትሽቢንኪ፣ የአርማኒ ንጉሥ ማዳኪና ናቸው። ለአንዱ ስም «ኑር-...» ብቻ ሊነብብ ይችላል፤ አንዳንድ ጸሐፊ ይህ ከታላቁ ሳርጎን ዘመን የነገሠው የቡሩሻንዳ ንጉሥ ኑርዳጋል ይሆናል ብሎአል። ነገር ግን ለዚያው መታወቂያ ማስረጃ የለም።
ከማያቛርጥ ህመም ጋር በየቀኑ መኖር ማለት ማደረግና መሰራት ከሚፈልጉት ነገር መታገድ ሲሆን የሕይወትዎንም ጥራት በማያጠራጥር ይቀንሳል።በመጀመርያ ማንነቴን ለማሰተዋወቅ ያህል ሀብቶም አለም እባላለሁ የተማርኩት በጀርመን አገር ሲሆን ሙያዬ ፕሮፈሽናል ፊዝዬ ቴራፒሰት ነኝ።በዚህ ሙያ በጀርመን አገር ለ22 ዓመታት ያህል አገልግያለሁ ብዙ ሰዎችም ረድቸበታለሁ።ከዚህም በተጨማሪ በሰፖርት ፊዝዬተራፒ፣በኖይሮ ፊዝዬቴራፒ፣ካይሮ ፕራክቲስ በሊምፋቲክ ቴራፒ (የአካል እብጠት ህክምና) የእግር ጉዳቶች ህክምና (ፖዶሎጂ)ና በተፈጥሮ ሕክምና መስኮች በትምህርት የተደገፈ ተጨማሪ ዕውቀት አካብቻለሁ።ትልቁ ዓላማዬ እርሷን የዘልአለም ደንበኛ ለማድረግ ሳይሆን ከበሽታዎ ተገላግለው የተስተካከለ ሕይወት እንዲመሩ መርዳት ነዉ።ሰለዚህ ክሊኒካችን ድረሰ በመምጣትም ሆነ ሰልክ በመደወል ወይም ኢ- መይል በመጻፉ ያለብዎትን የጤና ችግር ልያማክሩን ይችላሉ እኛም እርሷ ለመርዳት የተቻለንን ሁሉ እናደርጋለን።
ሎስ አንጄሌስ በካሊፎርኒያ የሚገኝ ትልቅ ከተማ ነው። 3,792,621 ሰዎች ይኖሩበታል። በ1773 ዓ.ም. በስፓኒሾች ተመሠረተ። ከተማው በ1813 ዓ.ም. ለሜክሲኮ፣ በ1839 ዓ.ም. ደግሞ ለአሜሪካ ሥልጣን ተዛወረ።
መቐለ 70 እንደርታ በታሪኩ ለመጀመርያ ጊዜ የሚያደርገውን የቻምፒየንስ ሊግ ጨዋታ ነገ 12፡00 ላይ ከኢኳቶርያል ጊኒው ካኖ ስፖርት አካዳሚ ጋር ያከናውናል። ቡድኑን በአምበልነት እየመራ ወደ ጨዋታው ይገባል ተብሎ የሚጠበቀው አማካዩ ሚካኤል ደስታም ስለ ዝግጅታቸው እና ተያያዥ ጉዳዮች ከሶከር ኢትዮጵያ ጋር አጭር ቆይታ አድርጓል።
ለውድድሩ ያደረግነው ዝግጅት መልካም ነው። በውድድሩ ልምድ ያለው አሰልጣኝ ነው ያለን፤ በነበሩብን ክፍተቶችም አዳዲስ ተጫዋቾች ጨምረናል። ይሄንን ጨዋታ አሸንፈን ወደ ቀጣይ ዙር ለማለፍ እና በመጀመርያው ተሳትፏችን ጥሩ ጉዞ ለማድረግ ነው እቅዳችን።
በግሌ ያለኝ ልምድ እንዳለ ሆኖ አዲስ ወደ ቡድኑ የተቀላቀሉት እና አንዳንድ ነባሮችም በውድድሩ ጥሩ ልምድ ነው ያላቸው። ሁላችንም በህብረት በመሆን ይህንን ዙር አልፈን በውድድሩ ላይ ጥሩ ጉዞ ለማድረግ ያግዘናል።
የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ቻምፒዮን ነን፤ ውድድሩ ካለቀም ብዙ ግዜ አልሆነውም። አሁንም በቡድናችን ያለው ያንን የሻምፕዮንነት እና ጥሩ የማሸነፍ መንፈስ ነው። ይህንን ጨዋታ አሸንፎ ጥሩ ውጤት ይዞ መመለስ ነው እቅዳችን። ደስ የሚለው ነገር ደግሞ የመጀመርያ ጨዋታችን ከሜዳችን ውጭ መሆኑ ነው። በሁለተኛው ጨዋታ በሃገራችን በሜዳችን እና በደጋፍያችን ፊት ስለምንጫወት እንደምናልፍ እርግጠኛ ነኝ።
ኳስ ላይ ቀድመህ ውጤቱ እንዲህ ነው ማለት አትችልም። ተጋጣሚህን በደንብ ሳታይ እንዲህ ነው እንዲያ ነው ብለህ መናገር ከባድ ነው። ግን አሸንፈን ወይም አቻ ወጥተን ጥሩ ዕድል ይዘን ወደ ሁለተኛው ጨዋታ እንገባለን ብዬ በእርግጠኝነት እናገራለው። በሁለተኛው ጨዋታ ደግሞ የተሻለ የመዘጋጃ ጊዜም ስላለን የተሻለ ቡድን ይዘን ነው በሜዳችን የምንጫወተው።
አዎ አግኝተናል። ግብ ጠባቂያን ፍሊፕ ኦቮኖ ኢኳቶሪያል ጊኒያዊ ስለሆነ በሱ በኩል ጥሩ መረጃዎች አግኝተናል። መረጃዎቹም የተሻለ ዝግጅት እንድናደርግ ረድተውናል።
ZhongShan የ LED flood flood 220W LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የ LED flood flood 220W LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የ LED flood flood 220W LED ግድግዳ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
በዘንድሮው የውድድር ዓመት በአሰልጣኝ አሸናፊ በቀለ እየተመሩ በጠንካራ ግስጋሴ የውድድር ዓመቱን የጀመሩት ሀድያ ሆሳዕናዎች በመጪው ቅዳሜ ከ ኢትዮጵያ ቡና ጋር ጨዋታቸውን ቢያደርጉም ቡድኑ አለመሰባሰቡ ተገልጿል ።
ሀትሪክ ስፖርት ከውስጥ ምንጮች ለማወቅ እንደቻለችው ቡድኑ በተለያዩ ቦታዎች ተበታትኖ እንደሚገኝ ለማወቅ ችለናል ። የሀድያ ሆሳዕና ቡድን ልምምድ ከሰሩ መሰነባበታቸው ሲታወቅ በአስራ አንደኛ ሳምንት ከ ቅዱስ ጊዮርጊስን ጋር አንድ አቻ በወጡበት ጨዋታም ልምምድ አለመስራታቸውንም ለማወቅ ችለናል ።
ቡደኖች ከወዲሁ ቀጣይ መርሐ ግብሮች ወደ ሚካሄድበት ባህርዳር ከተማ ሲከትሙ የሀድያ ሆሳዕና ተጨዋቾች ከክለቡ አመራሮች የስልክ ጥሪን እየጠበቁ መሆኑን ለማረጋገጥ ችለናል ።
ከዚህ በተጨማሪም የሀድያ ሆሳዕና ተጫዋቾች የሁለት ወር የደሞዝ ክፍያ እንዳልተፈፀመላቸው ሲታወቅ ቡድኑ በመጪው ቅዳሜ 4:00 ሰዓት ኢትዮጵያ ቡናን የሚገጥም ይሆናል ።
እኔን አልዋጥልህ ያለኝ እኒያ አብሬ ያደግኋቸው የትግራይ ተወላጆች እንደ ስጋ ዘመድ አያቸው የነበረ አሁን ላይ ተቀይረው በወገኖቻችን ላይ ሕውሓት እየፈፀመው ያለውን መከራ ልትነግራቸው ስትፈልግ መስማት ቀርቶ የኢትዮጵያ መንግሥት የሚባለውን የሚፈፅመውን ስትነግራቸው አንተ ትግሬ ስለ ምት ጠላ ነው ይሉኃል ። አጥብቀህ ከተከራከርክ ምን ታመጣለህ ይሉሀል ።
ሕውሓት ማለት ሕዝብ ትግራይ ማለት ያለው ሳሞራ የኑስ ለትግራይ ወጣቶች ሰብስቦ የተናገረው ትክክል ነው ማለት ነው በይትኛው ዓለም ኑር ሕውሓት ብለህ መጥራት ቀርቶ የኢትዮጵያ መንግሥት ብለህ በክፉ ካነሳህ አንድ የተወጋረሰይ ሰው አስር ጊዜም ብትወደው የፈለገውን ብታደርግለት አንተ ጠላቱ ነህ ።
በሁለተኛው የዓለም ጦርነት የጀርመን ናዚዎች ልክ እንደትግራዩ ነፃ አውጭ ሕውሓት በመጀመሪያ የአውሮፓን ይሁዲ በየሚኖሩበት ከተማ በመላው አውሮፓ የማፈናቀል ሥራ ነበር የተደረገ ው ።
በአውሮፓይ ይሁዳውያን ላይ የጀርመኑ የናዚ ፕሮፖጋንዳ ‪#‎በጆሴፍ_ጎብልስ‬ የሚመራው በይሁዳውያን ላይ የሥም ማጥፋትና የማንቋሸሽ ሥራ ነበር ይደረግ የነበረው ።
ልክ አሁን ላይ የሕውሓት ፕሮፖጋንዳ ‪#‎በወዲ‬ ‪#‎ካሕሳይ_ጌታቸው‬ እረዳ አማካኝነት ‪#‎ትምክህትና_ነፍጥ‬የሚባሉትን ሥም በሕውሓት ተለክተው ለአማራ ለሚለብሰው በግጥሙ የተሰፉለት ቀሚስ ናቸው ።
ሕውሓት በአማራው ላይ የሌላውን ብሔረ ሰብ በአማራው ላይ ማነሳሳት ብቻ ሳይሆን ካድሬዎችን ፣ የጎሳ የጦር አበጋዞችን ፣ ሚሊሻዎችንም አሰልጥኖ በመቅጠር ደመዝ በመክፈል ከኋላ ሁኖ በአማራው ላይ ከፍተኛ ጭካኔ የዘር ማፅዳት ሲያከናውን ቆይቷል ሕውሓት ኢትዮጵያውያንን ለማጥቃት ከሱዳን ጋርም ደቦ ገጥሟል በጎንደር በኩል የሚታየው ይህንኑን ነው ።
በአውሮፓ ይሁዳውያን ላይ የጀርመን ናዚዎች ወደ አውሽቢፅ ና ብርክናው ፖላንድ ወደሚገኘው ኮንሰንትሬሽን ካንፕ ከመግባታቸው በፊት የይሁዳውያን ንብረት ይዘረፋል ፣ይቃጠላል ፣ ቤተ እምነታቸውና የባህል ማዕከላቸው ይንቋሸሻል የመቃብር ቦታቸው ይፈርሳል ።
ይህ ዓይነቱ በኢትዮጵያ ምድር በሕውሓት አገዛዝ ዘመን በየትኛውም የኢትዮጵያ ክልል አማሮች ይገደላሉ አንድ ሰው አይጠየቅ ም አማሮች በየቀበሌ ሹሞች ከፍተኛ የንብረት የሀብት ቤታቸው ሁሉ ይዘረፋሉ አቤት የሚባልበት የከም ሰሚ ጀሮም የለም ተበድለናል ብለው ብዙ ሮሮ ማሰማትም እጅግ አደገኛ ስለሆኑ አማራ ተበድሎ አቤቱታ አያቀርብም ለዚህ ጥሩ ምሳሌ በኡጋዴን ፣ በሀረር ከተማ የሀረሬ ክልል መስተዳድር እና በድሬዳዋ በሰፊው ተካሂዷል ።
ሕመሜ የማይሰማቸው ከሆነ ጭንቀቴን የማይገባቸው ከሆነ አብሮ ማደግ አብሮ መብላትና አብሮ መጠጣት ትርጉም የማይሰጣቸው ከሆነ የፈለጉት ሥም ቢሰጡኝ በውሰጤ ዕውነትን አምኜ አንደበቴም ፅድቅን እየተናገረች እንደሆን አውቃለሁ ህሊናየ የሚወቅሰኝ አይደለም ።
ማስታወሻ ለአንባቢ፤ ይህ በወንጀል ኤኮኖሚክስ ዙሪያ የጻፍኩት ሁለተኛው ጽሑፌ ነው፡፡ የመጀመሪያውን ክፍል እዚህ ማግኘት ይቻላሉ:: አሳቦቼን ለማስረዳት ስል አንዳንዴ ተጓዳኝ ጉዳዮችን እያነሳው ባወራም፤ የዋናው ሃሳብ ፍሰት አይዛባም የሚል ዕምነት አለኝ፡፡
በሕጉ የተቀመጠውን ቅጣት ስኬታማነት ከሚወስኑት ጉዳዮች አንደኛው የመያዝና የመቀጣት እድል ነው፡፡ አንድ ሰው ሕግ ጣሰ ማለት ይያዛል፤ ይቀጣል ማለት አይደለም፡፡ የመያዝና የመቀጣት እድሉ ከመቶ መቶ አይደለም፡፡ ሊሆንም አይችልም፡፡ እንዲሆንም አይገባም፡፡ መቶ ከመቶ ከማይሆንበት ምክኒያት ግለሰቡ ሕግ መጣሱን የሚያስረዳና በፍርድ ቤት ወይም የዳኝነት ሥልጣን በተሰጠው አካል ተቀባይነት የሚኖረው በቂ ማስረጃ በማጣት ሊሆን ይችላል፡፡ ወይም ይህን መረጃ ተጨማሪ ማስታወቅ፤ መረጃው የተሰበሰበበትም ሥርዓት አደጋ ውስጥ ስለሚከት ሊሆን ይችላል፡፡ ወይም ምንም እንኳ ይህን መረጃ መሰብሰብ ቢቻልም መረጃውን በመሰብሰብ የሚወጣው ወጪ ከሚገኘው ጥቅም ስለሚበልጥ ሊሆን ይችላል፡፡ ይህን ክፍል በጽሑፉ ሦስተኛ ወይም አራተኛ ክፍል እመለስበታለው፡፡
መንግሥት የሕግ ጥሰትን ለማወቅና ሕግ የጣሱትን ለማስቀጣት ሲል ፖሊሶችን ለክትትል ያሰማራል፤ በተለያዩ አጋጣሚዎችና ሁኔታዎችም ምርመራን እና ክትትልን ያከናውናል፡፡ ፖሊሶችን ማሰመራቱ አንድም ግለሰቦች ሕግ እንዳይጥሱ ለማድረግ፤ ሌላም ጥሰው የተገኙነትን ለማወቅና ለመመርመር ነው፡፡ ከፖሊሶች በተጨማሪ የተለያዩ አስተዳደር ተቋማት ክትትል፤ ፍተሻና፤ ምርመራ በሕግ በተቀመጡ አግባቦችና ሁኔታዎች ያከናውናሉ፡፡ እንዲሁም የሕግ ጥሰትን ለመከታተልና ለመመርመር የተለያዩ ቴክሎሎጂዎችን ይጠቀማል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ተበዳይ ወገኖች ወይም ሕግ ስለመጣሱ የሚያውቁ ሰዎች በሚሰጡት ጥቆማ፤ አቤቱታና፤ ማስረጃ ይደገፋል፡፡
የአንድ ሕግን ተከባሪነት ለመጨመር የመያዝና የመቀጣት እድልን መጨመር ይጠቅማል፡፡ ይህም ተጨማሪ ፖሊሶችን መቅጠርና ማሰማራትን፤ የተለያዩ ቴክሎሎጂዎችን መጠቀምን፤ እንዲሁም ዜጎችና ተበዳዮች መረጃ ሰጪዎችና ምስክሮች እንዲሆኑ ማበረታታትን ይጨምራል፡፡ በዚህ አኳኋን የመያዝና የመቀጣት እድልን መጨመር ይቻላል፡፡ ነገር ግን ይህ ራሱን የቻለ ወጪ አለው፡፡ በዚህም የተነሳ ብዙ ጊዜ አንድን ሕግ በተመለከተ አቤቱታ ሲበረታ የመያዝና የመቀጣት እድልን ከመጨመር ይልቅ፤ ቅጣትን መጨመር ቀላል መስሎ ይታያል፡፡ ይህ ግን አግባብነት ላይኖረው እንደሚችል ከዚህ በፊት ባሉት የጽሑፉ ክፍሎች አይተናል፡፡
የመያዝና የመቀጣት እድልን ለመጨመር የሚረዱ የተለያዩ ዓይነት ስልቶች አሉ፡፡ አንደኛው የሕግ ጥሰትን በቀላሉ ሊያውቁ የሚችሉት በድርጊቱ የተጎዱ ወይም የተካፈሉ ወይም ደግሞ ምስክር የነበሩ ናቸው፡፡ እነዚህ አካላት ለሕግ አስፈጻሚዎች መረጃ እንዲሰጡና ምስክር እንዲሆኑ የተለያዩ ማበረታቻዎችን እና አመቺ ሁኔታዎችን ማዘጋጀት ያስፈልጋል፡፡ በአንጻሩ እነዚህ ወገኖች መረጃና ምስክር መስጠታቸው ለተለያዩ ውጣ ውረዶች፤ የጥቅም ጉዳቶችና፤ ጥቃቶች የሚያጋልጣቸው ከሆነ ግን የመያዝና የመቀጣት እድል እጅል ሊቀንስ ይችላል፡፡
ከላይ እንደተብራራው የመያዝና የመቀጣት እድልን መጨመር በራሱ ሰፊ ሥራና ወጪ የሚጠይቅ ነው፡፡ በሌላ በኩል ዘመናዊ ጥናቶች እንደሚያሳዩት የመያዝና የመቀጣት አድልን በተጨባጭ ብዙ ከፍ ማድረግና እጅግ ከፍተኛ ወጪ ማውጣት ሳያስፈልግ፤ ዜጎች ግን የመያዝና የመቀጣት እድላቸው ከፍተኛ እንደሆነ እንዲሰማቸው ማድረግ ይቻላል፡፡ በአንጻሩ አንዳንድ አሠራሮች ዜጎች ሕግ ቢጥሱ የመያዝና የመቀጣት እድላቸው ከእውነታው ያነሰ መስሎ ስለሚታያቸው ሕግ ለመጣስ ሊደፋፈሩ ይችላል፡፡ ይህ ለምን ሆነ እንዴትስ የሕግ ከበሬታን (ይህን ሃሳብ ግምት ውስጥ አስገብትን) ማሻሻል ይቻላል የሚሉትን ጉዳዮች እስቲ ትንሽ እንፈትሻቸው፡፡
የኒዮ-ኢኮኖሚክስ አስተሳሰብ የሚጀምረው ግለሰቦች ራሽናል ናቸው ከሚል ግምት ነው፡፡ ስለ ነጻነት እና ስለ ምርጫ ያላቸው አቋምም ከዚሁ ግምት ነው የሚመነጨው፡፡ በአማርኛ ራሽናል የሚለውን የእንግሊዘኛ ቃል ከመተርጎም ይልቅ፤ ቃሉ ሁለትና ከዛ በላይ የሚሆኑ ተያያዥ ሃሳቦችን ያጨቀ ስለሆነ፤ እነዚህን ሃሳቦች ማየቱ የበለጠ ይጠቅማል፡፡
በመጀመሪያ የግለሰብ ራሽናሊቲ የሚጠቁመው አንደኛው ሃሳብ ግለሰቦች ምን እንደሚፈልጉ አሳምረው ያውቃሉ፡፡ ከግለሰቡ በላይ ስለሱ ፍላጎት የሚያውቅ ሰው የለም፡፡ ከራስ ያወቀ ቡዳ ነው፡፡ ጀረሚ ቤንታም ግለሰቦች የሁለት ማስተር ተገዥ ናቸው ይለናል፤ የደስታና ሰቆቃ፡፡ ደስታቸውን ለመጨመር ሰቆቃቸውን ለመቀነስ ዘወትር ይሰራሉ፡፡ ምንም እንኳ ይህን በአጠቃላይ ስለሰው ልጆች በጠቅላላው መናገር ቢቻልም፤ እያንዳንዱ ግለሰብ ምን እንደሚፈልግ፤ ምን ዓይነት ነገር ደስታውን በምን ያህል እንደሚጨምርለት እና በምን ያህል ደግሞ ሰቆቃውን እንደሚቀንስለት ከሱ በላይ የሚያውቅ ሊኖር አይችልም ይለናል፡፡ ከዚህ አስተሳሰብ በመነሳት፤ የኒዮ ሊብራል አባት የሚባለው ሚልቶን ፍሪድማን የመንግሥት ሃላፊነት ትንሽ መሆን አለበት በሚል የሚሟገተው፤ መንግሥት ማለት ለሌላ ሰው ጥቅምና ደህንነት የሌላን ሰው ሃብት የሚያስተዳድር በመሆኑና፤ የራሱ ያልሆነውን ሃብት ለሌላ በመጠቀም ረገድ የእውቀት ውስንነት ይኖራል--የሚሰራለት ሰው ምን ዓይነት ነገር በምን ዓይነት መጠን ደስታውን እንደሚጨምርለትና ሰቆቃውን እንደሚቀንስለት ማወቅ አይችልምና፡፡ የሚከተለውን አባባል ከሚልቶን ፍሪድማን መጽሐፍ ቀንጭቤ አቅርቤአለው፡፡
ከዚህ በላይ ከተቀመጠው የሚልቶን ፍሪድማን አባባል ጋር በአጠቃላይ እስማማለው፡፡ የማልስማማው በተሰመረበት ክፍል ላይ ነው፡፡ ብክነትን የሚያስወግደው፤ ውጤትን የሚያልቀው የግል ጥቅም ብቻ ነው የሚለውን በብዙ መልኩ መሞገት ይቻላል፡፡ ከጉዳዩ ጋር በደንብ ስለማይያያዝ ለጊዜው እንተወው፡፡ ዋናው ቁም ነገር ይህ ነው፤ በኒዮ ሊብራሎች አስተሳሰብ አንድ ሰው ምን እንደሚፈልግ፤ ምን በምን ያህል ደስታውን እንደሚጨምርለት፤ በምን ያህል ደግሞ ሰቆቃውን እንደሚቀንስለት፤ ከእሱ በላይ የሚያውቅ አይኖርም የሚለው አስተሳሰብ የኒዮ-ሊብራል ፓለቲካል ኢኮኖሚ አስተሳሰብ መሠረት ነው፡፡ ከዚህ በመነሳት ነው ሚልቶን ፍሪድማን የመንግሥትን የዌልፌር ሚና የሚቃወመው፡፡ ከዚሁ ጋር በተያያዘ ነው ኒዮ ክላሲካል ኢኮኖሚስቶች የእቃ ስጦታን ሃብት አባካኝ ነው በሚል የሚኮንኑት፡፡ አንዳንድ ጥናቶች የሚያሳዩት ሰዎች በስጦታ ላገኙት እቃ የሚሰጡት ዋጋ ስጦታ ሰጪው ካወጣው ዋጋ ጋር ሲነጻጸር ከመቶ 20 እጅ ይቀንሳል፡፡ በመሆኑም ይሉናል፤ የእቃ ስጦታ ከመስጠት ይልቅ፤ ገንዘቡን ሰጥተው፤ ግለሰቡ የፈለገውን ቢገዛበት ይሻላል፡፡
ግለሰቦች ራሽናል ናቸው የሚለው አስተሳሰብ፤ ግለሰቦች የሚፈልጉትን ያውቃሉ ብቻ ሳይሆን ከእነሱ በላይ የሚያውቅ የለም የሚለውን ይጨምራል፡፡ ከዚህ በተጫማሪ ወይም ይህ በመሆኑ የተነሳ ደግሞ፤ ግለሰቦችን መገመት ይቻላል፡፡ ወይም ግለሰቦች ተገማች ናቸው፡፡ ለምሳሌ ከበለስና ከብርቱካን ብርቱካንን ከመረጠ፤ እንዲሁም ከብርቱካን እና ከሙዝ ብርቱካንን ከመረጠ፤ ይህ ሰው ከበለስና ሙዝ በለስን ይመርጣል ተብሎ ይታሰባል፡፡ ከዚሁ ጋር የሚያያዘው ደግሞ አንድ ሰው በለስን የሚወድ ከሆነ፤ ከአንድ በለስ ሁለት በለስ ይመርጣል ተብሎ ይገመታል፡፡ ለጊዜው ግለሰቦች የሚፈልጉትን ያውቃሉ ለሚለው አስተሳሰብ የሚቀርቡ ሙግቶችን ወደ ጎን እንተዋቸው፡፡
ሰዎች ራሽናል ናቸው የሚለው አስተሳሰብ አጭቆ የያዘው ሁለተኛው ሃሳብ ሰዎች መምረጥ ይችላሉ የሚለውን ነው፡፡ ከብዙ አማራጮች ውስጥ፤ ከፍላጎታቸው አንጻር አንዱን ወይም ከዛ በላይ የሆኑትን ገምግመው መምረጥ ይችላሉ፡፡ ይህ አባባል ግለሰቦች መገምገም ይችላሉ፡፡ የግንዛቤ ችግር የለባቸውም፡፡ ለምርጫቸውና ግምገማቸው እስካገዘ እና ከወጪው የበለጠ ጥቅም የሚያመጣ እስከሆነ ድረስ የሚያስፈልጋቸውን መረጃ ይሰበስባሉ፡፡ ከተሰበሰቡት መረጃዎች አንጻር ከተለያዩ አማራጮች የሚፈልጉትን ይመርጣሉ፡፡ ተያያዥ አሳብ የሆነው ምርጫ ሲበዛ ግለሰቦች የበለጠ ተጠቃሚ ናቸው የሚለው ነው፡፡
ሰዎች ራሽናል ናቸው የሚለው አስተሳሰብ አጭቆ የያዘው ሶስተኛው ሃሳብ ግለሰቦች ራሳቸውን መቆጣጠር ይችላሉ፡፡ የማይበጃቸውን አያደርጉም፡፡ ደስታቸውን በአጠቃላይ የሚጨመረውን እንጂ በአፍታ ደስታቸውን ጨምሮ ለረጅም ጊዜ ግን ሰቆቃቸውን የሚጨመረውን ነገር አይደርጉትም፡፡ ግለሰቦች ሞግዚት አያስፈልጋቸውም የሚለው ነው፡፡
ሰዎች ራሽናል ናቸው የሚለው አስተሳሰብ ለረጅም ዘመናት አውራ ሆኖ ቆይቷል፡፡ ከዚህም በመነሳት ተቋማት፤ ፓሊሲዎችና ሕግጋት ተቀርጸዋል፡፡ ግለሰቦች ራሽናል ናቸው የሚለው አስተሳሰብ ግለሰቦች ተገማች ሆነው እንዲታሰቡ አድርጓል፡፡ ግለሰቦች ራሽናል እና ተገማች ባይሆኑማ ኖሮ እንዴት ነው ተቋማት፤ ፓሊሲዎችና ሕግጋት የሚቆሙት? ግለሰቦች ተገማች ብቻ ሳይሆኑ በብዙ የሕይወት መስኮች ተገማችነትን ይመርጣሉ፡፡
የራሽናሊቲን ግምት የሚሞግቱም ቢሆኑ ከዚሁ አስተሳሰብ እኩል እድሜ አላቸው፡፡ ነገር ግን እነዚህ ተጠራጣሪዎች የሚያቀርቡት ሙግት ከአምስትና ስድስት አሥር ዓመታት ወዲህ ሙግታቸውን የሚደግፉ የሙከራ ጥናቶችና ግኝቶች መጠራቀም ጀምረዋል፡፡ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ ደግሞ የቴክኖሎጂ አድገት ባመጣው ጸጋ ስለአንጎል አሰራር ያለን እውቀት እየጨመረና እየተስተካከለ መጥቷል፡፡ እነዚህ ግኝቶች ግለሰቦች ራሽናል ናቸው የሚለውን አስተሳሰብ ሙሉ ለሙሉ ባያፈርሱትም፤ እንዲሁም ሰዎች ተገማች አይደሉም የሚለውን ግንዛቤ ባይደረምሱትም፤ በተወሰነ ደረጃ የአስተሳሰብ ለውጥ አምጥተዋል፡፡ በመሆኑም አሁን ግለሰቦች ሁልጊዜ ራሽናል ናቸው የሚለው አስተሳሰብ ግለሰቦች በአብዛኛው ራሽናል ናቸው በሚለው ተተክቷል፡፡
ራሽናል ባልሆኑ ጊዜስ ለሚለው ደግሞ መልሱ ግለሰቦች ተገማች በሆኑ መልኩ ኢራሽናል ናቸው የሚለው ነው፡፡ ግለሰቦች ኢራሽናል ናቸው ሲባል፤ አንዳንዴ (ተገማች በሆኑ ሁኔታዎች) የሚፈልጉትን አያውቁም፤ ወይም መምረጥ አይችሉም (የማይፈልጉትን፤ የማይበጃቸውን ይመርጣሉ)፤ ወይም ራሳቸውን መቆጣጠር አይችሉም ወደሚለው ይመራናል፡፡ በዚህ ጽሑፍ ይህን ሙሉ ለሙሉ ለማስረዳት አይቻልም፡፡ ሆኖም ከጽሑፉ ዓላማ አንጻር አንዳንድ ነገሮችን ብቻ መጨመር ይቻላል፡፡
ግለሰቦች የሚፈልጉትን እንደማያውቁና መምረጥ መቻላቸውን እንድንጠራጠር ከሚያደርጉን ነገሮች አንደኛው ግለሰቦች ምን ያህን ምርጫቸው በሚፈልጉት ሳይሆን በምርጫው አቀራረብ እንደሚወሰን የሚያሳዩ ማስረጃዎች አሉ፡፡ ምሳሌዎች፤
በአንድ ድርጅት ውስጥ ያሉ ሠራተኞች የቁጠባ እድል በቀጣሪያቸው ቀረበላቸው፡፡ ከደመወዛቸው 10 ከመቶ ከሚሆነውን በተዘጋጀው ፕሮግራም ከቆጠቡ፤ ቀጣሪው ጨምሮላቸው 13 ከመቶ ያደርገዋል፡፡ ምርጫው የሠራተኞቹ ነው፡፡ ድርጅቱ በዚህ ፕሮግራም መሳተፍ የሚፈልጉ የድርጅቱ ሠራተኞች ኪሳብ ክፍል እየሄዱ ፈቃደኝነታቸውን የሚገልጽ ፎርም ላይ እንዲፈርሙ አስታወቀ፡፡ ይህን የቁጠባ ሃሳብ ሌላ ድርጅትም ለሠራተኞቹ አቀረበ፡፡ ከመጀመሪያው ቀጣሪ የሚለየው ሁለተኛው ቀጣሪ ለሠራተኞቹ የሰጠው ማስታወቂያ እንዲህ የሚል ነው፤ ሁሉም ሠራተኛ በዚህ የቁጠባ ፕሮግራም ለመሳተፈ እንዲፈልግ ታስቦ ከሚቀጥለው ወር ጀምሮ ከደመወዛቸው ይቆረጣል፤ ነገር ግን የማይፈልግ ካለ የደመወዝ ቀን ከመድረሱ በፊት ሒሳብ ክፍል በመሄድ በተዘጋጀው ፎርም ላይ አለመፈለጉን ለመግለጽ ይፈርም፡፡ በሁለቱም ድርጅቶች የቀረቡት ምርጫዎች ተመሳሳይ ናቸው፤ የመቆጠብና ያለመቆጠብ፡፡ መቆጠብ የሚኖረው ውጤትም ተመሳሳይ ነው፤ 10 ከመቶ ከቆጠቡ 13 ከመቶ እንደቆጠቡ ይቆጠራል፡፡ በሁለቱ ድርጅቶች የሚሠሩት ሠራተኞች ተመሳሳይ ናቸው ብለን ካሰብን እና እነሱም ራሽናል ናቸው ብለን ካሰብን፤ በሁለቱም ድርጅቶች የቆጠቡት ሰዎች በመቶኛ ብዙ መለያየት የለባቸውም፡፡ ምክንያቱም ተመሳሳይ ምርጫ ስለቀረበላቸው፡፡ ልዩነቱ ምርጫው የተገለጸበት መንገድ ነው፡፡ በመጀመሪያው ድርጅት መቆጠብ የሚፈልግ መፈረም አለበት፡፡ በሁለተኛው ድርጅት መቆጠብ የማይፈልግ ነው የሚፈርመው፡፡ ልዩነቱ የዲፎልት ምርጫው ላይ ነው፡፡ በመጀመሪያው ድርጅት የዲፎልት ምርጫው አለመቆጠብ ነው፡፡ በሁለተኛው ድርጅት ዲፎልት ምርጫው መቆጠብ ነው፡፡ በሁለቱም ሠራተኞቹ የመምረጥ ነጻነት አላቸው፡፡ በሚገረም ሁኔታ በተመሳሳይ ሁኔታዎች የተሰበሰቡ ማስረጃዎችና የተሰሩ ሙከራዎች የሚያሳዩት ምንም እንኳ በይዘት ምርጫዎቹ ተመሳሳይ ቢሆኑም፤ ውጤታቸው ግን መለየቱ ነው፡፡ ዲፎልት ምርጫው መቆጠብ ሲሆን፤ ብዙ ሰው ይቆጥባል፡፡ ዲፎልት ምርጫው አለመቆጠብ ከሆነ ግን ብዙ ሰው አይቆጥብም፡፡ ይህ ግለሰቦች የሚፈልጉትን ያውቃሉ፤ የሚበጃቸውን መምረጥ ይችላሉ፤ ራሳቸውን መቆጣጠር ይችላሉ የሚለውን ግምት ጥያቄ ውስጥ ይከታል፡፡
ሁለት ዓይነት አማራጭ ቀዶ ጥገናዎችን እንውሰድ፡፡ ቀዶ ጥገናዎቹ የሚከተለው የስኬት ሪከርድ አላቸው፡፡ የመጀመሪያውን ቀዶ ጥገና ካደረጉ ሰዎች መካከል 95 ከመቶ የሚሆኑት ቀዶ ጥገናውን ካደረጉ በኋላ ለአሥር ዓመታት በጥሩ ጤና ይኖራሉ፡፡ ሁለተኛውን ቀዶ ጥገና ካደረጉ ሰዎች መካከል 5 ከመቶ የሚሆኑት ቀዶ ጥገናውን ባደረጉ በአሥር ዓመታት ውስጥ ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል፡፡ አንድ በሽተኛ እነዚህ ሁለት ምርጫዎች ቢቀርቡል የትኛውን ትመርጣለህ? ምርጫዎቹ በመሠረቱ ተመሳሳይ ናቸው፡፡ ልዩነቱ ምርጫዎቹ የተገለጹበት ቋንቋ ነው፡፡ ራሽናል የሆኑ የተለያዩ ሰዎች በሁለት ተከፍለው፤ ለአንደኛው ቡድን አንደኛው መረጃ፤ ለሁለተኛው ቡድን ሁለተኛው መረጃ ቢቀርብላቸው ምርጫቸው ተመሳሳይ መሆን አለበት፡፡ ነገረ ግን የተለያዩ ጥናቶች ይህ እንደማይሆን ያሳያሉ፡፡ ሁለተኛው መረጃ የቀረበላቸው ሰዎች ቀዶ ጥገናውን የበለጠ ይፈሩታል፡፡
አንድ ሱሪ ለመግዛት ገበያ የወጣ ሰው የመጀመሪያው ሻጭ የሱሪውን ዋጋ 3000 ብር ቢለውና፤ ሌላኛው ሻጭ ተመሳሳይ ሱሪን 2500 ቢለው፤ ምንም እንኳ እንዲህ ዓይነት ሱሪን ከ2000 ብር በላይ ላለመግዛት ከቤቱ ቢወጣም ሱሪውን በ2500 የመግዛት እድሉ ከፍተኛ ነው፡፡
ምን ያህን ግለሰቦች ለንብረታቸው የእሳት አደጋ ኢንሹራንስ ይገዛሉ የሚለው በእሳት አደጋ የመጠቃት እድል ይወሰናል፡፡ ነገር ግን ግለሰቦች ተጨባጭ መረጃን ሳይሆን የሚያዩት፤ ስለ እሳት አደጋ ሲያስቡ የመጣቃት አድላችን ምን ያህል ነው ብለው ያምናሉ የሚለው ነው፡፡ በአንድ ወቅት እጅግ ከፍተኛ አደጋ ያደረሱ ከፍተኛ አደጋዎች ከተከሰቱ ምንም እንኳ በእሳት አደጋ በመጠቃት አማካኝ እድል ባይጨመርም፤ ስለ አደጋው ብዙ የሰሙ፤ ያዩ፤ ያነበቡ ሰዎች ኢንሹራንስ የመግዛት እድላቸው ከፍተኛ ነው፡፡
ግለሰቦች ራሽናል ናቸው ሆነ ግለሰቦች ተገማች በሆነ መልኩ ኢራሽናል ናቸው የሚሉት አስተሳሰቦች ለተቋም፤ ፓሊሲና ሕግ ቀረጻ እጅግ በጣም ብዙ ትምህርቶች ይሰጣሉ፡፡ ሁሉንም በዚህ ጽሑፍ መተንተን አይቻልም፡፡ በሌሎች ጽሑፎች እመለስበታለው፡፡ ለዚህ ጽሑፍ ግን አግባብነት ያላቸውን አሳቦች በዚህ ጽሑፍ የተለያዩ ክፍሎች በተደጋጋሚ እመለስበታለው፡፡
ግለሰቦች ራሽናል ናቸው የሚለው አስተሳሰብ የወንጀል ኢኮኖሚክስ መሠረት ነው፡፡ ለዛም ነው ከዚህ በፊት ባሉት የጽሑፉ ክፍሎች ቅጣት በመጨመር እስከተወሰነ ደረጃ ድረስ ወንጀልን መቀነስ ይቻላል የተባለው፡፡ እንዲሁም በግ የሰረቀ ሰው በሞት የሚቀጣ ከሆነ፤ አንዴ በግ የሰረቀ ሰው እረኛውንም ሊገለው ይችላል የሚለው ሙግት የቀረበው፡፡
ግለሰቦች ራሽናል መሆናቸው የሚሰጠን ሌላኛው ትምህርት ግለሰቦች በሕግ የተቀመጠን ቅጣት ብቻ ሳይሆን ግምት ውስጥ የሚያስገቡት የመያዝና የመቀጣት አድላቸውን ጭመር መሆኑን ነው፡፡ በሕግ የተቀመጠው ቅጣት 1000 ብር ቢሆን እና የመያዝና የመቀጣት እድሉ 10 ከመቶ ከሆነ አንድ ግለሰብ ግምት ውስጥ የሚያስገባው ቅጣት 1000 ብር ሳይሆን 100 ብር ነው፡፡ ሌላኛው ጉዳይ ግለሰቦች የመያዝና የመቀጣት እድላቸውን ለማወቅ እንደ ማንኛውም ጉዳይ ተጨባጭ መረጃዎችን ይሰበስባሉ፡፡ ይህን እድላቸውን በትክክል ለማወቅ ሲሉ ተጨማሪ መረጃ መሰብሰብ ያለው ወጪ ከሚሰጣቸው ጥቅም አንጻር ትንሽ እስከሆነ ድረስ መረጃ ይሰበስባሉ ማለት ነው፡፡
በአንጻሩ ግለሰቦች ተገማች በሆነ መልኩ ራሽናል አይደሉም የሚለው አስተሳሰብ ለወንጅል ሕግ አቀራረጽና ለሕግ አስከባሪ አካላት የሚኖሩ አንድምታ አለ፡፡ አብዛኛውን ጉዳይ ወደፊት እንመለስበታለን፡፡ ካሁኑ ጉዳይ ጋር የሚያያዘው ግለሰቦች እንዴት የመያዝና የመቀጣት እድልን እንደሚረዱ ነው፡፡ ራሽናል የሆኑ ሰዎች ለውሳኔዎቻቸው የሚያስፈልጉ መረጃዎችን በሙሉ ይሰበስባሉ፡፡ ተጨማሪ መረጃ መሰብሰብ የሚያመጣው ተጨማሪ ወጪ መረጃውን በመሰብሰብ ከሚገኘው ጥቅም እስካነሰ ድረስ የሚተውት ተጨማሪ መረጃ አይኖርም፡፡ እነዚህ አስተሳሰቦች ሰዎች ራሽናል ናቸው ከሚለው ይፈሳሉ፡፡
ነገር ግን ከዚህ ክፍል በፊት እንዳየነው ሰዎች መረጃዎችን ሳይሆን አጭር-አቋራጭን፤ ልምድን፤ ሌሎች ሰዎችን የመሳሰሉትን አይተው እንደሚወስኑ የሚያሳዩ መረጃዎች አሉ፡፡ ከዚህ ጋር በተያያዘ፤ በአይምሮ ተገኝነት የሚባለውን ጉዳይ ማየት ይቻላል፡፡ አንድ መረጃ በአካል ተገኝ ነው ማለት በአይምሮ ተገኝ ነው ማለት አይደለም፡፡ በቀላሉ ለማስቀመጥ ያህል መረጃው አለ፤ ነገር ግን መረጃው በታሸገበት ፓስታ ምክንያት መረጃው የሚጠቅማቸው ሰዎች መረጃውን በአካል ቢያገኙትም ላይገባቸው ወይም በሚፈለግበት ጊዜ ላያስታውሱት ይችላሉ፡፡ የታሸገበት ፓስታ ስንል መረጃው የተገለጸበት ቋንቋን ይጨምራል፡፡ መረጃውን የሚጠቀመው ሰው የሚናገረው ቋንቋ አማርኛ ብቻ ከሆነ እና መረጃው ግን የተጻፈው ግን በወፍ ቋንቋ ከሆነ ሰውየው ይህን መረጃ አይጠቀምበትም ማለት ነው፡፡ አንዳንድ ተመራማሪዎች በተለያዩ ጉዳዮች ጥናት ቢሰሩምና፤ ለፓሊሲ ጠቃሚ የሚሆን እውቀት ወይም መረጃ ቢያገኙም፤ መንግሥት (ፓሊሲ አውጪዎች) ግን የእነሱን ጥናቶች ችላ እንደሚሏቸውና እንደማይጠቀሙባቸው ያማርራሉ፤ ይከሳሉ፡፡ እውነት ሊሆን ይችላል፡፡ ግን እነዚህ ተመራማሪዎች ልብ ሊሉት የሚገባው ነገር ፓሊሲ አውጪዎችን ቢሆን ሰዎች ናቸው፤ በገባቸውና ባስታወሱት ልክ ነው ውሳኔ የሚሰጡት (በሌላ ጽሑፍ ወደዚህ ጉዳይ ተመልሼ እመጣለው)፡፡ በመሆኑም ለምንድን ነው ያልተጠቀሙበት ብለው ይጠይቁ፡፡ ተጨማሪ ሥራ ስለሚቀረው ሊሆን ይችላል፡፡ ጥናቱና ውጤቱ በአካል ቢገኙም (ለምሳሌ ታትመው ወተዋል እንበል)፤ በጉዳዩ ላይ ከሰለጠነ ሰው ውጭ ያለ ሰው ጥናቱን አንብቦ ይረዳዋል ወይ፤ መረጃው በአካል ብቻ ሳይሆን በአይምሮ ተገኝ ነው ወይ የሚሉትን ጥያቄዎች መጠየቅ አለባቸው፡፡ አንደኛ እኛ አገር ጥናትና ሳይንስ በእንግሊዘኛ ነው የሚሰራው፤ ፓሊሲ አውጪዎችና መንግሥት ግን የሚሰሩት በአማርኛ፤ በኦሮምኛ፤ በትግሪኛ እና በመሳሰሉት ቋንቋዎች ነው፡፡ ሁለተኛ እንግሊዘኛ ብንረዳም፤ የተለያዩ የጥናት መስኮቸ የየራሳቸው የእንግሊዘኛ ቋንቋ አላቸው (የቴክኒክ ቋንቋ)፡፡ በመሆኑም የሚቀረው ሥራ ጥናቱን የመተርጎም፤ በቀላሉና በሚገባ ቋንቋ ጥናቱን መልሶ የማሸግና፤ የጥናቱ ውጤትም ሥራ ላይ እንዲውል የማስተዋወቅ ሥራ ያስፈልጋል፡፡ በአጭሩ የማሻሻጥ ሥራ ይጠይቃል፡፡ ያለበለዚያ ያወቀ ብቻ ይግዛው፤ ይጠቀምበት ነው የሚሆነው፡፡ ማንንም ዓይነት ሸቀጥ ያወቀ፤ የገባው ብቻ ይግዛው አይልም ነጋዴ፤ ጥቅሙን ያስረዳል፤ ያሽሽጣል፡፡ የእውቀት/የሳይንስ/የመረጃ ድለላ/ማስተዋወቅ ያስፈልጋል፡፡ በሌሎች አገሮች እነዚህን ተጨማሪ ሥራዎች የሚሰሩ ተቋማት በብዛት አሉ፤ ቲንክ ታንክስ ይባላሉ፡፡ በአብዛኛው አዲስ ግኝት ፍለጋ ላይ ሳይሆን፤ የመረጃ እሸጋ፤ ድለላ፤ ማሻሻጥ፤ እና ማስተዋወቅ ላይ ነው የሚጠመዱት፡፡
አንድን መረጃ የመረዳትና የማወቅ ጉዳይ ብቻ አይደለም፡፡ መረጃውን በሚፈለገው ጊዜ ማስታወስ መቻልና አለመቻልን ይመለከታል፡፡ ለምሳሌ የኮካኮላን ምርት በዓለም ላይ ለማስተዋወቅ በየዓመቱ በቢሊዮን ዶላር የሚቆጠር ገንዘብ ለማስታወቂያ ይወጣል፡፡ ማጋነን ካልሆነ አሁን በአለም ላይ ኮካኮላን የማያውቅ አለና ነው ይህ ሁሉ ሃብት የሚባክነው? ጉዳዩ የማወቅና ያለማወቅ ሳይሆን የማስታወስና ያለማስታወስ ነው፡፡ ሰዎች ውሳኔ የሚወስኑት በአካል በሚገኙ መረጃዎች ተመስርተው ሳይሆን፤ በአይምሮ ከሚገኙ መረጃዎች ተመስርተው ነው፡፡ በተጨማሪም ሰዎች ውሳኔ የሚወስኑት በአይምሮ በሚገኙ መረጃዎች ተመስርተው ሳይሆን፤ በሚያስታውሷቸው መረጃዎች ተመስርተው ነው፡፡ ስለዚህ ጉዳዩ ምን ያህል ሰዎች ኮካ ኮላን ያውቁታል ሳይሆን፤ ጥማታቸውን ለማርካት ሲፈልጉ ምን ያህል ኮካ ኮላን ያስታውሱታል ነው፡፡ በቀላሉ የሚታወሰው ደግሞ በቅርብ ቀን ያየነውን፤ ያነበብነውን፤ የሰማነውን ነው፡፡ ለዛ ነው ኮካ ኮላ በተደጋጋሚ ያን ያህል ሃብት እያወጣ ማስታወቂያ የሚሠራው፡፡ ይህ ማስታወቂያ መረጃ የመስጠት ዓላማ ሳይሆን ያለው የማስታወስ ዓላማ ነው ያለው፡፡ (መረጃና መንግሥት ከኢኮኖሚክስ አንጻር በሚል በሌላ ጊዜ በሌላ ጽሑፍ የመመለስ አሳብ አለኝ)
ሌላኛው ጉዳይ ግለሰቦች አንድ አሳብ ስለገባቸውና ስላስታወሱት ብቻ ይጠቀሙበታል ማለት አይደለም፡፡ ግለሰቦቹ በአሳቡ ማመን አለባቸው፡፡ እንዴት የሚለው ጥያቄ ሰፊ ትንተና ያስፈልገዋል፡፡ ኒዮ-ሊብራሊዝም የአሳብ ተቀባይነት የሚወሰነው የተለያዩ አሳቦችና አሳቦቹን የሚደግፉ ማስረጃዎች በነጻነት ለገበያ ቀርበው፤ በአሳቦቹ መካከል በሚኖር ውድድር የበለጠ ተቀባይነት ያገኘው አሸናፊ ሆኖ ይወጣል፡፡ ተቀባይነት የሌለው ደግሞ ይከስማል ይላሉ፡፡ በዚህ አስተሳሰብ መሠረት አሸንፎ የሚወጣው ብዙና ሳይንሳዊ መረጃ ያለው አሳብ ነው፡፡ የዚህ አስተሳሰብ መሰረቱ ግለሰቦች አንድን አሳብ የሚቀበሉት በአሳማኝ በቂና ሳይንሳዊ መረጃ ሲደገፍ ብቻ እንደሆነ ማመን ነው፡፡ ይህ አስተሳሰብ ሰዎች ራሽናል ናቸው ከሚል ይመነጫል፡፡ ነገር ግን ሰዎች አሳቦች የሚመርጡት መረጃን መሠረት አድርገው ነው የሚለው አስተሳሰብ ሁል ጊዜ ትክክል አይደለም፡፡ እንደማንኛውም ምርጫ ሰዎች አንድን አሳብ የሚደግፉት የአሳቦቹ ምርጫ ከቀረበበት ፍሬም፤ ተመሳሳይ ሰዎች ምንን መረጡ ከሚል፤ እና ከመሳሰሉት አንጻር ነው፡፡ ዋናው ነጥብ ሰዎች እንዲያስታውሱት ብቻ ሳይሆን እንዲያምኑበትም ያስፈልጋል፡፡
ወደ የመያዝና የመቀጣት እድልም ስንመጣ ያው ነው፡፡ ጉዳዩ በተጨባጭ፤ ሳይንሳዊ መረጃዎች የመያዝና የመቀጣት እድል ምን ያህን እንደሆነ ያሳያሉ ሳይሆን፤ ዜጎች የመያዝና የመቀጣት እድል ምን ያህል ነው ብለው ያምናሉ፤ ያስታውሳሉ የሚለው ነው፡፡ መረጃዎች የሚያሳዩት ሳይሆን ግለሰቦች የሚያምኑትና የሚያስታውሱትን ነው ዋናው ጉዳይ፡፡ የመያዝና የመቀጣት እድል ምን ያህል እንደሆነ መረጃዎች የሚያሳዩት፤ ዜጎች የመያዝና የመቀጣት እድላቸው ምን ያህል እንደሆነ ከሚያምኑትና ከሚያስታውሱት፤ ይበልጥም፤ ሊያንስም ይችላል፡፡ ከበለጠ፤ ምንም እንኳ መንግሥት የመያዝና የመቀጣት እድልን በተግባር ለማሳደግ ተጨማሪ ወጪ ቢያወጣም፤ ዜጎች ግን ይህን ለውጥ ካለመረዳታቸው ወይም ካለማስታወሳቸው የተነሳ ወንጀል ሊቀንስ አልቻለም ማለት ነው፡፡ እንዲሁም መረጃዎች የሚያሳዩት ዜጎች ከሚያምኑትና ከሚያስታውሱት ያነሰ ከሆነ፤ መንግሥት በቀላል ወጪ ወንጅልን በቀላሉ ቀንሷል ማለት ነው፡፡
ለዚህ ማሳያ የሚሆነኝና የተሰበረው መስኮት ፓሊሲ ተብሎ ስለሚጠራው ጉዳይ ትንሽ ልበል፡፡ በአንድ ወቅት የኒው ዮርክ ከተማ ከንቲባ የሆኑት ሩዲ ጂሊዋኒ የተከተሉት ፓሊሲ መጠሪያ ነው፡፡ ከንቲባው በጣም ቀላልና የሚታዩ የሕግ ጥሰቶችን እየተከታተሉ ከተቻለ ወዲያው እንዲቀጡ፤ አጥፊው ካልታወቀም እየተከታተሉ ጥፋቱን ማከም፤ ማስተካከል የሚል ፓሊሲ መከተል ጀመሩ፡፡ ቀይ መብራት የሚጥስ እግረኛ እዛው ተይዞ ቅጣቱን ይከፍላል፡፡ ቆሻሻ የሚጥል ሰው ወዲያው ይቀጣል፡፡ የሰከሩ ጎረምሶች ሌሊት የሰበሯቸው መስኮቶች ካሉ፤ ጠዋቱኑ ይጠገናሉ ወይም ይቀየራሉ፡፡ አንዳንድ ቡድኖች በባቡሩች፤ በግድግዳዎችና በሕዝብ መጸዳጃ ቤቶች በቀለም የሚጽፉቸውን ጽሑፎች ወይም የሚስሏቸውን ሥዕሎች የሚያጠፉ ቡድኖች ተመደቡ፤ ለዚህም በጀት ተመደበ፡፡ የኛ አገር ሰው አስመሳይ፤ አህያውን ፈርቶ ዳውላውን ሊላቸው ይችላል ከንቲባውን፡፡ ነገር ግን ከትንሽ ጊዜ በኋላ የተገኘው ውጤት ሌላ ነው፡፡ ከንቲባው ትኩረት አድርገው የሰሩባቸው የሕግ ጥሰቶች ብቻ ሳይሆኑ ሌሎች ዓይነት ከፍተኛ ወንጀሎችም ቁጥራቹ ሊቀንስ ችሏል፡፡ ልብ በሉ፤ እነዚህን ከፍተኛ ወንጀሎች በተመለከተ ከንቲባው ያደረጉት ለውጥ ባይኖርም እንኳ፤ የሚታዩ ጥፋቶችን በመቅጣትና ይህንንም ሌሎች እንዲያዩት በማድረጋቸው የተነሳ ነዋሪዎች ማንኛውንም ዓይነት ጥፋት ቢያጠፉ የመያዝና የመቀጣት እድላቸው መረጃው ከሚያሳየው በላይ ነው ብለው እንዲያምኑ አድርጓቸዋል፡፡ በመሆኑም ወንጀል ሊቀንስ ችሏል፡፡ ማጅራት መቺዎችን የመቀነስ ሥራ የፓሊስ ብቻ ሳይሆን፤ የጽዳትና ቁንጅና ቢሮም፤ የትራፊክ ፓሊስም ነው፡፡ የአገሬ ሰው ሲተርት ወይኖን ግረፈው ኳሊ እንዲሰማህ ይላል፡፡
ሎን ፉለር የሚባለው ጸሐፊ “The Internal Morality of the Law” በሚለው መጽሐፉ መንግሥት ራሱ የማያከብረውና ሌሎች እንዲያከብሩት ለማድረግ የማያስፈጽመው ሕግ ባይወጣ ይሻላል፡፡ ምክንያቱም ይለናል ይህን ሕግ አለማክበርና አለማስፈጸም ወደ ሌሎቹም ይተላለፋልና፡፡
ሎን ፉለር አንድን ሕግ አለማክበርና አለመፈጸም ወደ ሌሎቹ ይተላለፋልና የማይከበርና የማይፈጸም ከሆነ ባይወጣ ይሻላል፡፡ ከወጣ ደግሞ ሊከበርና ሊፈጸም ይገባል፡፡ ነገር ግን ሎን ፉለር ይተላለፋል ቢልም እንኳ እንዴት እንደሚተላለፍ አያብራራም፡፡
አንደኛ ባለቤቱ ያላከበረውን አሞሌ ባለእዳ አይቀበለውም ይባላል፡፡ በመሆኑም መንግሥት ያላከበረውን ሕግ እንዴት ዜጎች ያከብሩታል የሚል ነው፡፡ ለምሳሌ የሰበር ሰሚ ችሎት የሰጠው የሕግ ትርጉም በማንኛው ፍርድ ቤት አስገዳጅ ነው ይላል አንድ አዋጅ፡፡ ይህ በራሱ የሚያስነሳው ጥያቄ አለ፡፡ ይህን የሕግ ድንጋጌ ለማስከበርና ለማስፈጸም የሚረዳው ምንድን ነው? አንድ ፍርድ ቤት የሰበርን ችሎቱ የሰጠውን የሕግ ትርጉም ወደ ጎን በማለት የራሱን ትርጉም ቢሰጥ ችሎቱ ወይም ዳኛው ምን ይደርስበታል? የተቀመጠ ቅጣት ወይም ሽልማት ከሌለ ይህ ድንጋጌ ሊፈጸም የማይችል ሕግ በመሆኑ እንደ ሎን ፉለር አባባል ባይወጣ ይሻል ነበር?
ሌላው ጉዳይ እራሱ ሰበር ሰሚ ችሎቱ የማያከብረውን የሕግ ትርጉም እንዴት ሌሎቹ ሊያከብሩት ይቻላቸዋል፡፡ ሰበር ሰሚው የራሱን የሕግ ትርጉም እንደማያከብረው ማስረጃዎች ቢኖሩም አሁን ከተነሳውበት ጉዳይ ጋር ስለማይያያዝ ለጊዜው ልተወው፡፡ ዋናው ቁም ነገር ባለቤቱ ያላከበረውን አሞሌ ባለእዳ አይቀበለውም የሚለው ነው፡፡
ሁለተኛ ዜጎች ሕግን ለማክበርና ላለማክበር ሲወስኑ ብዙ ነገሮችን ግምት ውስጥ ያስገባሉ፡፡ እንደ ኤኮኖሚክስ ባለሙያዎች አባባል፤ ሕጉን በመጣስ የሚገኘው ጥቅም ሕጉን በመጣስ ከሚያስከትለው ቅጣት ካነሰ ግለሰቦች ሕጉን ያከብራሉ፡፡ የሚያስከትለው ቅጣት የተባለው በሕጉ ላይ የተቀመጠው ቅጣት አይደለም፡፡ ይልቅስ ዜጎች የሚያወዳድሩት በሕጉ ላይ የተቀመጠው ቅጣት ሲባዛ በመያዝና በመቀጣት እድል ነው፡፡ የመያዝና የመቀጣት እድል መቶ በመቶ አይደለም፡፡ ሊሆንም አይችልም፤ እንዲሆንም መሥራት አይገባም፡፡ ሕጉን የጣሰ ሁሉ ይያዛል፤ ማስረጃ ይገኝበታል፤ ይቀጣል ማለት አይደለም፡፡ ለዛ ነው ይህ እድል ግምት ውስጥ የሚገባው፡፡
የመያዝና የመቀጣት እድል ስናወራ ሁለት ነገር መለየት አለብን፡፡ አንደኛው ትክክለኛው/እርግጠኛው እድል ሲሆን፤ ሁለተኛው ሰዎች የመያዝ እድላቸው ብለው የሚያምኑት ነው፡፡ እላይ ከተቀመጠው ቀመር አንጻር አግባብነት ያለው ሰዎች የመያዝ እድላቸው ምን ያህል ነው ብለው የሚያምኑት እንጂ፤ ተጨባጭ እውነታው ነው፡፡ ለዛ ነው ሲሲቲቪ ካሜራ ምንም እንኳ የማይሠራ ቢሆንም ሰዎች የመያዝ እድላችን ከፍተኛ ነው ብለው እንዲያምኑ የሚያደርጋቸው፡፡
ሁለተኛው ነጥብ ግለሰቦች የመያዝ እድላቸውን ሲያመዛዝኑ፤ አንድን የተለየን ሕግ ቢጥሱ የመያዝና የመቀጣት እድላችን ምን ያህል ነው ብለው ሳይሆን በአጠቃላይ በአማካኝ ሕግ (ማንኛውንም) ሕግ ቢጥሱ የመያዝና የመቀጣት እድላቸውን የሚያሰሉት፡፡ በመሆኑም በተግባር ሊያከብረውን ሊያስከብረው የማይፈልገውን ሕግ መንግሥት አውጥቶ ቁጭ ቢያደርገው በአጠቃላይ ዜጎች የመያዝና የመቀጣት እድላችን ብለው የሚያስቡትን ይቀንሰዋል፡፡ ይህ ደግሞ ያንን የማይከበረውን ሕግ ብቻ ሳይሆን ሌሎቹንም ሕጎች እንዲጥሱ ያበረታታቸዋል፡፡
ከዚህ ተጸራሪ የሆኑ ሙግት የሚያቀርቡ ምሁራን አሉ፡፡ ሕግ ባይፈጸምም ኤክስፕረሲቭ ዋጋ አለው ይላሉ፡፡ ይህ ዋጋው ወይም ዓላማው ደግሞ መንግሥትና ሕብረተሰቡ ምን ያህን አንድን ተግባር ወይም ባህሪ እንደሚጸየፉት ማሳወቅ ነው፡፡ ይህን ማሳወቅ ማውጣቱ ብቻ በቂ ነው፡፡ ባይተገበርም ይላሉ፡፡ ለምሳሌ ከእንሰሳት ጋር ወሲባዊ ግንኙነት መፈጸም እንደ ወንጀል ይቆጠራል በኛ ሃገር ሕግ፡፡ ይህን ሕግ ማስፈጸም አስቸጋሪ ቢሆንምና ባይከበርም እንኳ ዞሮ ዞሮ ሕብረተሰቡ ምን ያህል ተግባሩን እንደሚጸየፈው ስለሚያሳይ መኖሩ (ምንም እንኳ መንግሥት ይህን ወንጀል እየተከታተለ ባይተገብረውም) ጥሩ ነው ይላሉ፡፡ ሕግ ኤክስፕሬሲቭ ጥቅም አለው የሚሉ ሰዎች ከሚጠቅሷቸው አንደኛው ምሳሌ ስዊዘርላንድን ይመለከታል፡፡ የስዊዝ ግዛቶች አብዛኞቹ ማንም እድሜው የደረሰ ዜጋ ምርጫ ላይ እንዲሳተፍ ያስገድዳሉ፡፡ አንድ ዜጋ ካልመረጠ ከአንድ ዶላር ያልበለጠ ቅጣት ይጥላሉ፡፡ ቅጣቱ ትንሽ ሆኖም ብዙ ጊዜ ይህን ቅጣት የማስፈጸም ሥራ አይሰራም፡፡ በአንድ ወቅት የተወሰኑት ግዛቶች ይህን ሕግ ሻሩት፡፡ ማለትም መምረጥም ሆነ አለመምረጥ የግለሰቡ ምርጫ ነው፡፡ የሕጎቹ መሻር ለምርጫ በሚወጣው ሕዝብ ቁጥር ላይ ለውጥ ሊኖራቸው አይገባም፤ ምክኒያቱም ቅጣቱ ትንሽ ነው፤ በዛ ላይ የመከሰስና የመቀጣት እድሉ ዜሮ ሊባል የሚችል ነው፡፡ ነገር ግን በተጨባጭ የታየው ጉዳይ የሕጉን መሻር ተከትሎ የሚመርጠው መራጭ መቀነሱ ነው፡፡ እናም ይላሉ እነዚህ የሕግ ምሁራን ምንም እንኳ፤ ሕጉ የጣለው ቅጣት ትንሽ ቢሆንም ወይም የመከሰስና የመቀጣት እድሉ ዜሮ ሊባል ቢችልም እንድ ሕግ በሰዎች ባህሪና ውሳኔ ላይ ውጤት ሊኖረው ይችላል፡፡ ይህን የሚያደርገው ሕጉ ኤክስፕሬስ የሚያደርገው አገራዊ አቋም በመኖሩና ሰዎች ከዚህ አቋም ማፈንገጥ ስለማይፈልጉ ነው፡፡
እናንተ ምን ትላላቹ? ቀላል የሚመስል ጥያቄ ጀምሬ ነገሩ ተወሳሰበ፡፡ እዚህ ላይ ላቁምና ምናልባት በሌላ ጽሑፍ ሕግ ኤክስፕሬሲቭ ጥቅም አለው የሚሉትን ምሁራንና አቋማቸው እላይ ከተገለጸው የተላላፊነት በሽታ ሃሳብ ጋር እንዴት ይታረቃል የሚለውን ለማየት እሞክራለው፡፡
ከዚህ ቀደም በሀገራችን ኢትዮጵያ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይን የሚገዙ ሕጎች እንደነበሩ የታሪክ ድርሳናት ያስረዳሉ፡፡ ከነዚህም ውስጥ በ1955 ዓ.ም የወጣው የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 210/1955፣ በ1968 ዓ.ም የወጣው የሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 64/1968፣ የሠራተኛ ጉዳይ ማሻሻያ አዋጅ ቁጥር 85/1968፣ ስለአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ የወጣው አዋጅ ቁጥር 42/1985 እና አዋጅ ቁጥር 377/1996 የሚጠቀሱ ናቸው፡፡
ከየካቲት 18 ቀን 1996 ዓ.ም ጀምሮ በኢትዮጵያ በግሉ ዘርፍ ያለውን የአሠሪና ሠራተኛ ግንኙነትና መስተጋብር እንደ ዋነኛ ምሰሶ በመሆን ሲያስተዳድር የነበረው ሕግ አዋጅ ቁጥር 377/1996 እና የዚህ አዋጅ ማሻሻያ ሕጎቹ አዋጅ ቁጥር 466/1997 እና አዋጅ ቁጥር 494/1998 ነበሩ፡፡ እነዚህ ሕጎች ከ14 አመታት በላይ በሥራ ላይ የዋሉ በመሆናቸው አሁን ካለው የማህበረሰብ እድገት ጋር የተጣጣሙ ባለመሆናቸው የኢፌዲሪ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በቀን ሰኔ 27 ቀን 2011 ዓ.ም ባደረገው 4ኛ አመት የሥራ ዘመን 48ኛ መደበኛ ስብሰባው የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ረቅቅ አዋጅን መርምሮ በሙሉ ድምጽ አጽድቋል፡፡
ይህም ሕግ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 ዓ.ም ሆኖ ነሐሴ 30 ቀን 2011 ዓ.ም በፌዴራል ነጋሪት ጋዜጣ ታትሞ በሥራ ላይ ውሏል፡፡ ይህ አዲሱ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ምን ምን ሀሳቦችን አካቶ ነው የተሻሻለው? ለሠራተኛው ምን ዓይነት ሕጋዊ ጥቅምና መብቶችን አካቷል? እንዲሁም የአሠሪ ግዴታና መብት ምን ይመስላል? የሚሉትን ጉዳዮች እና አዲሱን አዋጅ ከተሻረው የአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ ቁጥር 377/96 በማነፃፀር በወፍ በረር (Bird’s Eye View) እንደሚከተለው እንመለከታለን፡፡
አዲሱ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 ከዚህ ቀደም የነበረውን አዋጅ ከነ ማሻሻያዎቹ በመሻር እና የግል ሥራና ሠራተኛ አገናኝ ኤጄንሲ አዋጅ ቁጥር 632/2001ን በአዲሱ አዋጅ ውስጥ በማካተት ነው በሥራ ላይ የዋለው፡፡
ይህ አዲሱ አዋጅ የተለያዩ አዳዲስ ሀሳቦችን አካቶ ብቅ ብሏል፡፡ ከዚህ ቀደም በነበረው በተሻረው ሕግ መሠረት በቅጥር ምልመላ ሂደት (Recruitment Process) ላይ አዋጁ ተፈጻሚ እንዲሆን አልተደረገም ነበር፡፡ በአዲሱ አዋጅ የአዋጁን የተፈጻሚነት ወሰን በአሠሪና ሠራተኛ በቅጥር ላይ በተመሰረተ ግንኙነትና በቅጥር ምልመላ ሂደት ላይ እንዲሆን ተደርጓል፡፡ ይህም ማለት በአዲሱ አዋጅ አንድ ቅጥርን የሚፈጽም አካል (አሠሪ) ምልመላ ሂደቱ ግልጽና ተጠያቂነት ባለው መንገድ እንዲያካሂድና ከማንኛውም ዓይነት አድሎ (Discrimination) በፀዳ መልኩ እንዲያከናውን የሚያስገደድ ነው፡፡ ቅጥሩን የሚፈፅመው አካል ይህንን የቅጥር ሂደት ግልጽ ባልሆነና አድሎን በሚፈጥር መልኩ ምልመላውን ካከናወነና ሠራተኛው ላይ ቅሬታን ከፈጠረ ሠራተኛው (የወደፊት ተቀጣሪው) ቅሬታውን የሥራ ክርክር ጉዳይን አይቶ ለመወሰን ስልጣን ላለው ፍርድ ቤት አቤቱታውን እንዲያቀርብና መፍትሄ እንዲያገኝ የሚፈቅድ ድንጋጌ ነው፡፡ ይህ የአዋጁ የተፈፃሚነት ወሰን ድንጋጌ ለአሠሪው ግዴታን የሚጥል ለሠራተኛው ደግሞ መብትን የሚያጎናፅፍ ነው፡፡ ይህ ድንጋጌ በአግባቡ ከተተገበረ አሁን በአገራችን ኢትዮጵያ ላይ እየታየ ላላው የሠራተኛ ቅጥር ሂደት ቅጥ ያጣ ነፃነትን ወደ ስርአት የሚያስገባ እና ለዜጎች እኩል ሥራ የመወዳደር እና የመቀጠር ዕድል መብትን (The Right of equal opportunity of jobs) የሚያረጋግጥ ይሆናል፡፡
አዋጁ ለአሠሪውም ሆነ ለሠራተኛው እንዳያደርጉ የከለከላቸው ህገ-ወጥ ተግባራትን ዝርዝሯል፡፡ ከነዚህም ውስጥ የተከለከሉ ድርጊት በሚለው በአንቀፅ 14 ስር ለህብረት ድርድር አስፈላጊ የሆነ መረጃ ባለማቅረብ የድርድር ጊዜ እንዲራዘም ማድረግ ወይም ሌሎች ከቅን ልቦና ውጭ የሆኑ ተግባራትን መፈፀም፣ በሥራ ቦታ ወሲባዊ ትንኮሳ ወይም ጥፋት መፈፀም፣ በሥራ ቦታ አካላዊ ጥቃት መፈፀም እና ሠራተኛን በሀይል አስገድዶ ማንኛውንም ሥራ እንዲሰራ ወይም ግዴታን እንዲያሟላ ማድረግ በአሠሪ ወይም በሥራ መሪ ከተፈፀሙ የአሠሪ ህገ-ወጥ ተግባራት ተደርገው ተቆጥረዋል፡፡ በተመሳሳይ አንቀፅ ስር በሀሰተኛ ሰነድ መገልገል ወይም ለመገልገል መሞከር፣ በህብረት ስምምነት ከተፈቀደው ውጭ ወይም አሠሪው ሳይፈቅድ በሥራ ሰዓት ስብሰባ ማካሄድ፣ በሥራ ቦታ ወሲባዊ ትንኮሳ ወይም ጥቃት መፈፀም እና በሥራ ቦታ አካላዊ ጥቃት መፈፀም ለሠራተኛው የተከለከሉ ድርጊቶች ናቸው በሚል እንደ አዲስ የተካተቱ ሀሳቦች ናቸው፡፡
የሥራ ስንብት ክፍያን በተመለከተ የተሻረው አዋጅና ማሻሻያ ድንጋጌዎቹ ላይ የሰፈሩት ምክንያቶች ሲሟሉ ክፍያ የሚፈፀም የነበረ ሲሆን በአዲሱ አዋጅ አንቀፅ 39 (1) (መ) ስር አዲስ ሀሳብ አካቷል፡፡ ይህም ሀሳብ በአሠሪ ወይም በሥራ መሪ ወሲባዊ ጥቃት ወይም ትንኮሳ የተፈፀመበት እንደሆነ ወይም ድርጊቱ በሌላ ሠራተኛ እንደተፈፀመ ሪፖርት ተደርጎለት አሠሪው ተገቢውን እርምጃ ባለመውሰዱ ሠራተኛው የሥራ ውሉን ያቋረጠ እንደሆነ ከአሠሪው የሥራ ስንብት ክፍያ የማግኘት መብት እንዳለው የሚደነግግ ነው፡፡ የሥራ ስንብት ክፍያ ዋነኛው ዓላማ አንድ ሠራተኛ ከሥራ ሲሠናበት ችግር ላይ እንዳይወድቅ ራሱን እንዲያቋቁም ለመርዳት ወይም በሥራ ላይ የቆየ ሠራተኛ አዲስ ሥራ ፍለጋ ላይ እያለ ሊደርስበት የሚችለውን ኢኮኖሚያዊ ችግር በመጠኑም ቢሆን ለመቀነስ ነው፡፡ ይህ የክፍያ ዓይነት በተለምዶ የሥራ ማፈላለጊያ በመባል ይታወቃል፡፡ በመሆኑም ወሲባዊ ጥቃት ወይም ትንኮሳ የደረሰበት ሠራተኛ በሥራ ላይ የሚደርስበትን አካላዊም ሆነ ሞራላዊ በደል ችሎ የሚሰራበት ጊዜ እንዲያበቃ የሕግ ከለላ በሀገሪቱ እንዳለ ማሳያ ድንጋጌ ነው፡፡
ሌላኛው የዚህ አዋጅ ማሻሻያ የሙከራ ጊዜ ቅጥርን የሚመለከት ጉዳይ ነው፡፡ የሙከራ ጊዜ ቅጥር ማለት አንድ ሰው በሥራ ውሉ መሠረት ሊመደብበት ለታቀደው ቦታ ተስማሚ መሆኑን ለመመዘን በተዋዋዮቹ ወገኖች (በአሠሪው እና በሠራተኛው) ስምምነት በፅሁፍ የሚደረግ የቅጥር ዓይነት ሲሆን ይህ የሙከራ ጊዜ በተሻረው አዋጅ ከአርባ አምስት (45) ተከታታይ ቀናት ለማይበልጥ ጊዜ የሚደረግ የነበረ ቢሆንም በዚህ በአዲሱ አዋጅ ግን የሙከራ ጊዜው ሠራተኛው ሥራ ከጀመረበት ቀን አንስቶ ከ60 (ስልሳ) የሥራ ቀናት (ከሁለት ወራት) ሊበልጥ አይችልም በማለት የሙከራ ጊዜ ቀናቱ ከፍ እንዲል ተደርጓል፡፡ ይህ የህጉ ድንጋጌ ለአሠሪው ሰፋ ያለ መብት የሰጠና አሠሪው ሠራተኛውን ሊመድብበት ላቀደበት የሥራ መደብ ብቁ መሆኑን በቂ ጊዜ በመስጠት እንዲመዝነው የሚረዳው ነው፡፡ በሌላ በኩል ሠራተኛው ቋሚ ከመሆን እና የሥራ ዋስትናን ቶሎ ከማረጋገጥ ጉጉት አንጻር ሲታይ ይህ ድንጋጌ ሠራተኛው ላይ ቅሬታ ያስነሳል የሚል እምነት አለኝ ፡፡ ይህ ቢሆንም ሠራተኛው ለተጠቀሰው ጊዜ ቋሚ አለመሆኑን አውቆ ሥራውን አክብሮ በትጋት እንዲሰራ እና የሥራ ባህሉን (Work Habit) እንዲያዳብር ይረዳል የሚል ሀሳብ አለኝ፡፡
አንድ ሠራተኛ የሥራ ውል ስምምነት ከፈፀመና ሥራውን መሥራት ከጀመረ ከተወሰነ ጊዜ በኋላ የተለያዩ ፈቃዶችን የማግኘት ህገ መንግስታዊ መብት አለው፡፡ ይህም መብቱ በአዋጅ ቁጥር 1156/2011 ተረጋግጧል፡፡ ከእነዚህ የፍቃድ አይነቶች ውስጥ ለዚህ ፅሁፍ ሲባል ሁለቱን ብቻ እናያለን፡፡ አንደኛው የአመት ፈቃድን የሚመለከት ሲሆን ለመጀመሪው የአንድ አመት አገልግሎት የሚሰጠው የፈቃድ መጠን አሥራ ስድስት (16) የሥራ ቀናት እንዲሆን ተደርጓል፡፡ ይህም በተሻረው የአሠሪ እና ሠራተኛ አዋጅ ላይ ከነበረው ለተመሳሳይ አንድ አመት አገልግሎት ይሰጥ ከነበረው የአሥራ አራት (14) የሥራ ቀናት የዓመት እረፍት የሁለት (2) ተጨማሪ የሥራ ቀናት ዕድገት እንዲያሳይ ተደርጓል፡፡ ከአንድ አመት በላይ ለሆነ አገልግሎት በአሥራ ስድስት ቀናት ላይ ለእያንዳንዱ ተጨማሪ ሁለት የአገልግሎት ዓመት አንድ የሥራ ቀን እንዲሆን ተደርጓል፡፡ በጠቅላላው ሲታይ ለሠራተኛው የሚሰጥ አመት ፈቃድ መጠን አንፃራዊ መሻሻል አሳይቷል ለማለት ይቻላል፡፡
ሁለተኛው የፈቃድ ዓይነት ልዩ ፍቃድ ሆኖ ለቤተሰብ ጉዳይ የሚሰጥ ፈቃድ ሲሆን ከዚህ ቀደም ያልነበረው በዚህ በአዲሱ አዋጅ የተካተተው ባል የሆነ ሠራተኛ (Married Employee) የትዳር ጓደኛ ስትወልድ ለሶስት ተከታታይ ቀናት ከክፍያ ጋር ፈቃድ እንዲያገኝ ሆኗል፡፡ ይህም ድንጋጌ የባል ሰራተኞችን ጥያቄ የመለሰ ነው ለማለት ይቻላል፡፡ ይህ (Paternity Leave) በሌላው አለም በበለፀጉትና በተለይ በስካንዲኒቪያን (Scandinivian) ሀገሮች የተለመደ አሰራር ሲሆን በሀገራችንም ይህ የፈቃድ ዓይነት ማህበራዊ ጠቀሜታው የጎላ ነው፡፡ ነፍሰጡር የሆነች ሠራተኛ ለቅድመ ወሊድ የአንድ ወር እንዲሁም ለድህረ ወሊድ የሶስት ወር በጠቅላላው የአራት ወር የወሊድ ፈቃድ ዕረፍት የማግኘት መብትን አረጋግጦላታል፡፡ በዚህ አግባብ ከተሻረው አዋጅ ጋር ሲነፃፀር የአንድ ወር የወሊድ ፈቃድ ዕረፍት ጭማሪ እንዲኖረው ተደርጓ ተሻሽሏል፡፡ ይህም ድንጋጌ የሴት ሰራተኞችን ጤና ለመጠበቅ ከፍተኛ የሆነ አስተዋፅኦ ይኖረዋል፡፡
በአሠሪና ሠራተኛ የሥራ ውል ግንኙነት ላይ አለመግባባት የሚፈጥረው ዋናው ጉዳይ አሠሪው የሠራተኛውን የሥራ ውል ያለማስጠንቀቂያ የሚያቋርጥበት ጉዳይ ነው፡፡ መደበኛ ፍ/ቤቶችም በአብዛኛው የሥራ ክርክር ጉዳዩችን በሥራ ክርክር ችሎቶች ሲያዩ እንደጭብጥነት የሚይዙት ጉዳይ አሠሪው የሠራተኛውን ውል ያቋረጠው በሕጋዊ መንገድ ነው ወይስ አይደለም የሚል ነው ፡፡ ለዚህ ጭብጥ ደግሞ መፍትሄ ለመስጠት ፍ/ቤቶች የሰው እና የሰነድ ማስረጃዎችን ይሰማሉ፡፡
አሠሪው የሠራተኛውን የሥራ ውል ያለማስጠንቀቂያ ለማቋረጥ በአዋጅ ቁጥር 377/76 አንቀፅ 27(1) ላይ በተመለከቱት ምክንያቶች እና በህብረት ስምምነት ላይ በተገለፁት የሥራ ውል ለማቋረጥ ያስችላሉ ተብለው የተወሰኑ ጥፋቶችን ሠራተኛው ፈፅሞ ሲገኝ ብቻ ነው፡፡ ከነዚህም ጥፋቶች ውስጥ በአንቀፅ 27 (1) (ሀ) እና (ለ) የተጠቀሱት፡- ሀ) ያለበቂ ምክንያት እና ማስጠንቀቂያ እየተሰጠው (warning) በመደጋገም የሥራ ሰዓት አለመክበር፣ እና ለ) በመደዳው ለአምስት የሥራ ቀናት ወይም በአንድ ወር ውስጥ በጠቅላላው ለ10 የሥራ ቀናት ወይም በአንድ አመት ውስጥ በጠቅላላው ለ30 የሥራ ቀናት ያለ በቂ ምክንያት ከሥራ መቅረት የሚሉት ይገኙበታል፤ እነዚህ ከላይ የተጠቀሱት ጥፋቶች በአዲሱ አሠሪ እና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ እንደሚከተለው ተሻሽለዋል፡፡
አዲሱ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ አንቀፅ 27 (1) (ሀ) ላይ የተመለከተው አንደኛው ያለማስጠንቀቂያ የሥራ ውል ማቋረጫ መንገድ ሠራተኛው የሥራ ሰዓት ለማክበር የማይችልባቸው ሁኔታዎች ተብለው በህብረት ስምምት፣ በሥራ ደንብ ወይም በሥራ ውሉ ከተዘረዘሩት ምክንያቶች ውጭ የፅሁፍ ማስጠንቀቂያ እየተሰጠው በስድስት ወር ውስጥ በጠቅላላው ለስምንት ጊዜ የሥራ ሰዓት አለማክበር ነው፡፡ ይህ የሕግ ድንጋጌ ከአዋጅ 377/96 አንፃር ሲታይ ሠራተኛው የሥራ ሰዓት ባለማክበሩ የሚሰጠው ማስጠንቀቂያ በፅሁፍ እንዲሆን የተደረገ ሲሆን በመደጋገም የሥራ ሰዓት አለማክበር የሚለው ደግሞ በስድስት ወር ውስጥ በጠቅላላው ለስምንት ጊዜ የሥራ ሰዓት አለማክበር በሚል ግልፅ በሆነ መልኩ የጊዜ ገደብ እንዲበጅለት ተደርጓል፡፡
ይህ ድንጋጌ ለአሠሪው በህብረት ስምምነት፣ በሥራ ደንብ ወይም በሥራ ውሉ ከሚዘረዘሩት ወይም ከተዘረዘሩት የሥራ ሰዓት አለማክበር ምክንያቶች ውጭ ሠራተኛው ወደ ሥራ ገበታው አርፍዶ ቢገባ ወይም ከተቀመጠው የሥራ ሰዓት ቀድሞ ቢወጣ የፅሁፍ ማስጠንቀቂያ እየተሰጠው በስድስት ወር ጊዜ ውስጥ ለስምንት ጊዜ የሥራ ሰዓቱን ካላከበረ አሠሪው የሥራ ውሉን ያለማስጠንቀቂያ እንዲያቋርጥ ይፈቅድለታል፡፡ ድንጋጌው አሠሪዎች አሁን በሀገራችን ያለውን የትራንስፖርት ችግር ከግምት ውስጥ አስገብተው በሀላፊነት መንፈስ ሠራተኛውን ካላስተዳደሩና ካልመሩ በሠራተኛው በኩል እንደ የሥራ ሰዓት አለማክበሪያ ምክንያት ተደጋግሞ ሊጠቀስ የሚችል የትራንስፖርት ችግር በመሆኑ የጊዜ ገደብ መቀመጡ በሠራተኛው ላይ የሥራ ዋስትና (Job Security) አደጋ ውስጥ የሚጥል ነው፡፡
በአንቀፅ 27 (1) (ለ) ስር የተደነገገው ሌላኛው ያለማስጠንቀቂያ የሥራ ውልን ማቋረጫ ምክንያት በዚህ አዋጅ ከተመለከቱት እረፍቶች እና ልዩ ልዩ ፈቃዶች ውጭ የፅሁፍ ማስጠንቀቂያ እየተሰጠው በስድስት ወር ውስጥ ለአምስት ቀናት ከሥራ መቅረት ነው፡፡ ይህ አንቀፅ ከበፊቱ አዋጅ አንፃር ሲቃኝ አሠሪው በቀላሉ የሠራተኛን የሥራ ውል እንዲያቋርጥ የሚያስችል ነው፡፡ መሰረታዊው ጥያቄ “ከሥራ መቅረት” ማለት ምን ማለት ነው የሚለው ጥያቄ ሲሆን ይህም ማለት አንድ ሠራተኛ ሊሰራ በተስማማውና በአሠሪው በተመደበበት የሥራ ቦታ ላይ በተቀመጠው መደበኛ የሥራ ሰዓት እና ጊዜ አለመገኘት ማለት ነው፡፡ ነገር ግን አንዳንድ አሠሪዎች (ድርጅቶች) የሥራ ሰዓቱን ያላከበረ ( ያረፈደ ወይም ቀድሞ የወጣን) ሠራተኛን ከሥራ እንደቀረ (Absent) እንደሆነ አድርገው የሚቆጥሩና የሚተገብሩ በመሆናቸው አንድ ሠራተኛ ከሥራ ለቀረባቸው ጊዜያት ደሞዙን ከመቁረጥ አልያም ሌላ ቀላል አስተዳደራዊ እርምጃ ከመውሰድ ይልቅ የመጨረሻውንና ከባድ የሚባለውን አስተዳደራዊ እርምጃ ማለትም የሥራ ውልን እንዲያቋርጡ የሚያደርግ ነው፡፡ ይህ ደግሞ የሠራተኛውን የሥራ ዋስትና (Job Security) አደጋ ላይ የሚጥልና በአሠሪና ሠራተኛ መካከል የኢንዱስትሪ ሰላምን ለማምጣት አዳጋች የሚያደርግና በዚህ ድንጋጌ ምክንያት ሊፈጠር በሚችለው አለመግባባት ፍ/ቤቶች ላይ ከፍተኛ የሆነ የሥራ ጫና ይፈጥራል የሚል እምነት አለኝ፡፡ በሌላ በኩል ሥራው ላይ የሚያለምጥ፣ የሚለግም ወይም የሚያሾፍ በጠቅላላው ሥራውን የማያከብር ሠራተኛን አሠሪው የመሸከም ግዴታ እንደሌለበት የሚያሳይ ድንጋጌ ነው፡፡
በአጠቃላይ አዲሱ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 ለሠራተኛው አንዳንድ መብቶችን ያስከበረ፣ ለአሠሪው ደግሞ የሥራ ውልን ለማቋረጥ ሰፊ መብትን ያጎናፀፈ ነው ለማለት ይቻላል፡፡ በአሠሪና ሠራተኛ መካከልም የኢንዱስትሪ ሰላምን ለማስፈን ታስቦ የወጣ አዋጅ ስለመሆኑ ከአዋጁ መግቢያ (Preamble) ላይ በግልፅ መረዳት ይቻላል፡፡ አዋጁን በማስፈፀም ሂደት ላይ ወደፊት ለሚፈጠሩ ችግሮች በሶስትዬሽ መድረክ ማለትም በሠራተኛው፣ በአሠሪውና በመንግስት በኩል በሚደረግ ቅርብ ውይይት ይፈታሉ የሚል እምነት አለኝ፡፡ በተጨማሪም ይህንን ሕግ ለመተርጎም ህገ-መንግስታዊ ስልጣን የተሰጣቸው ፍ/ቤቶችም ህጉ የወጣበትን ዓላማና ሊደርስበት ላሰበው ግብ ህጉን በአግባቡ በመተርጎም ለሠራተኛው ቅሬታ አፋጣኝ መፍትሄ በመስጠት ለእውነትና ለፍትህ ይቆማሉ የሚል ተስፋ አለኝ፡፡ መልካም የሥራ ዘመን ይሁንልን!!!
ከበደ ሚካኤል (1909-1991) በደብረ ብርሃን ከተማ ኣካባቢ፣ ገርም ገብርኤል አጥቢያ ጥቅምት ፳፫ ቀን ፲፱፻፱ ዓ.ም.ተወለዱ። ወደ አዲስ አበባ እንደ መጡ መጀመሪያ በአሊአንስ ኢቲዮ-ፍራንሴዝ በኋላም በላዛሪስት ሚሲዮን ትምህርታቸውን ተከታተሉ። የሼክስፒርን ሮሜዎና ዡልየትን ማክቤዝን በመተርጎም እውቅናን ለማትረፍ ችለዋል።
ከበደ ሚካኤል በርካታ የስነ ጽሁፍ ስራዎች ባለቤት በመሆናቸው በተለይም ለልጆች ትምህርት አዘል ጽሁፎችን የግጥም የፈጠራ ስራዎችን ቅኔዎችን በስፋት በማበርክታቸው በኢትዮጵያ የስነጽሁፍ መድረክ ገናና ከሆኑት ደራሲዎች አንዱ ናቸው። ከነዚህም መሃል፦
ዘመናዊት ኢትዮጵያን ለማደርጀት በተደረገው ትግል በግንባር ቀደምትነት የተሳተፉ እኒህ ፈላስማ፥ ባለቅኔ፥ ጸሐፌ-ተውኔት፥ ደራሲና አንጋፋ ጋዜጠኛ ፥ 'የቀለም ሰው' በሀገራችን የመጀመሪያ የነበረውን የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሽልማት ድርጅት በቀዳሚነት የተቀበሉ ሲሆን፣ አዲስ ትውልድ ላፈራ ስብእናቸው የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጥቅምት ፳፮ ቀን ፲፱፻፺ ዓ.ም. በሥነ ጽሑፍ የክብር ዶክቶሬት ዲግሪ ሸልሟቸዋል። በተረፈም ከፈረንሳይ፣ ጀርመን፣ ሶቭየት ህብረትና ሜክሲኮ ሽልማትን ተቀብለዋል።
በተረፈ የትምህርት ሚኒስትር ዳይረክተር፣ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ተከታይ ዳይሬክተር (፲፱፵፪)፣ የብሄራዊ መጻህፍት ቤት ዳይረክተር (፲፱፵፬)ና የካቢኔ ሚንስትር ሆነው አገልግለዋል።
LibreOffice ማስደነቂያ እርስዎን አስደናቂ: ቻርትስ: ጽሁፍ: ስእሎች: እቃዎች: በርካታ መገናኛ: እና የተለያዩ ሌሎች እቃዎችን የያዙ ተንሸራታች መፍጠር ያስችሎታል: እርስዎ ከፈለጉ: ማምጣት እና ማሻሻል ይችላሉ ከ Microsoft PowerPoint ማቅረቢያዎች
በ-መመልከቻው ላይ ተንሸራታች ማሳያ: እንቅቃሴ: የ ተንሸራታች መሸጋገሪያ: እና በርካታ መገናኛ ጥቂት ቴክኒኮች ናቸው እርስዎ መጠቀም የሚችሉት የ እርስዎን ተንሸራታች አስደናቂ ለማድረግ
በርካታ መመልከቻ ወይንም ገጾች ዝግጁ ናቸው እርስዎ ተንሸራታች ማሳያ ሲፈጥሩ: ለምሳሌ ተንሸራታች መለያ የሚያሳየው ባጠቃላይ የ እርስዎን ተንሸራታቾች በ አውራ ጥፍር ልክ መጠን ነው: በ እጅ የሚሰጥ የያዘው ሁለቱንም ተንሸራታች እና ጽሁፍ ነው እርስዎ ለ ተመልካቾች ማሰራጨት የሚፈልጉትን
“አምስት ወራችን ነው። ልብስ የለንም፤ ጫማ የለንም። ሽንት ቤት ባዶ እግራችንን ገብተን፤ ባዶ እግራችንን እንወጣለን። እግራችን ተመላልጧል። ሐሰሲያ የሚሉት በሽታም አለ። እከክ ማለት ነው። እንደ ፍየል በየግድግዳው እያሳከከን ነው የሚያድረው። ሕክምና ስንላቸው መጥተው እንደፈለጉት ይደበድቡናል” በሳዑዲ አረቢያ እስር ቤት የሚገኝ ኢትዮጵያዊ።
የሁለት ልጆች አባት የሆነው ግዑሽ ከትውልድ ቀዬው ተነስቶ የመንን በማቋረጥ ወደ ሳዑዲ አረቢያ ሲያመራ የተሻለ የሥራ ዕድል እና ገቢ ፍለጋ ነበር። “ኢትዮጵያ ውስጥ ሥራ የለኝም። ተሰድጄ፤ ሰርቼ ልጆቼን ለማሳደግ ነው የወጣሁት” የሚለው ግዑሽ ያለፉትን አምስት ገደማ ወራት በሳዑዲ አረቢያ እስር ቤት እማቅቃለሁ ብሎ አላሰበም።
“ከታሰርን አምስተኛ ወር እያለቀ ነው። የምንተኛበት ስሚንቶ ነው። ብርድ ልብስ የለውም። ውኃ የምንጠጣበት እዚያው እንሸናል፤ እዚያው እንጠጣለን” የሚለው ግዑሽ “ብታየው እንዴት ተፈጠርኩ ብለህ ትናገራለህ። ያላየው ግን ማመን አይችልም” ሲል በአስከፊ ኹኔታ ውስጥ እንደሚገኙ ይናገራል።
እንደ ግዑሽ ሁሉ በሳዑዲ አረቢያ እስር ቤት የሚገኘው ደስታ “ጠባብ” በሚለው አንድ ክፍል ውስጥ ብቻ 64 ገደማ ኢትዮጵያውያን እንደሚገኙ ለዶይቼ ቬለ አስረድቷል። ደስታ “እስር ቤቱ ጽዳት የለውም። ሽንት ቤቱ ፈንድቶ ወደ እኛ ይመለሳል። ጠባብ ነው። ከመጥበቡ ባሻገር እስከ 64 እንሆናለን። ተጨናንቀን ነው የምንተኛው። መንቀሳቀሻ የለውም። የሆነች መንቀሳቀሻ ትንሽ መስጊድ ነበረች እሷን በኤሌክትሪክ አድርገው ዘግተዋታል” ይላል።
“አምስት ወራችን ነው። ልብስ የለንም፤ ጫማ የለንም። ሽንት ቤት ባዶ እግራችንን ገብተን፤ ባዶ እግራችንን እንወጣለን። እግራችን ተመላልጧል። ሐሰሲያ የሚሉት በሽታም አለ። እከክ ማለት ነው። በጣም ነው የሚያሳክከው። እንደ ፍየል በየግድግዳው እያሳከከን ነው የሚያድረው። ሕክምና ስንላቸው መጥተው እንደፈለጉት ይደበድቡናል” የሚለው ደስታ ገና የ26 አመት ወጣት ነው።
ግዑሽ እና ደስታ በሳዑዲ አረቢያ መካ አቅራቢያ ታስረው ከሚገኙ በርካታ ኢትዮጵያውያን መካከል ናቸው። ኢትዮጵያውያኑ እንደሚሉት መጀመሪያ ከሚገኙበት የመን በሑቲ አማፂያን ለቀው እንዲወጡ በመገደዳቸው ወደ ሳዑዲ አረቢያ ሲሻገሩ ነበር በድንበር ተቆጣጣሪዎች የተያዙት። ደስታ ከየመን በሑቲዎች ተገደው ወደ ሳዑዲ አረቢያ ሲገቡ የተያዙ ኢትዮጵያውያን “በትንሹ 10 ሺሕ እንሆናለን” ሲል ግምቱን ተናግሯል።
“ሁላችንም ኢትዮጵያውያን ነን። ከድንበር ሁለት ሰዓት ያክል ሙሉ ለሊት እያጓዙን አደሩ። ከዚያ ጂዛን የሚባል እስር ቤት አስገቡን። ጂዛን አንድ አስር ቀን ቆይተናል። በጣም ጠባብ የሆነ ክፍል ሶስት መቶ አራት መቶ አጉረው ሊገድሉን ነበር ። በፈጣሪ ፈቃድ ሆኖ ወደ ጅዳ ለቀቁን። አገራችሁ ትገባላችሁ የሚል ምክንያት እየሰጡ ነው የለቀቁን” የሚለው ደስታ በወቅቱ በሑቲ አማፂያን የተገደሉ ጭምር እንዳሉ ያስረዳል።
“የሞቱ ጓደኞቻችን አሉ። ሳንቀብራቸው ወደ ቆሻሻ የተጣሉ በአይናችን እያየን ነው የመጣንው። አንዳንዶቹ በጭንቀት ነው አንዳንዶቹ ደግሞ ለማምለጥ ሲሞክሩ በጥይት የተገደሉ አሉ። በአይኔ ያየኋቸው የማውቃቸው ጓደኞቼም አሉ። እኔ የተጎዱ እስከ አስራ ሰባት ሰዎች፤ የሞቱ ደግሞ ሶስት ሰዎች አይቻለሁ” ይላል ደስታ።