Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የሰብአዊ መብት ቡድኖች ግን ስልጣን ያለአግባብ የመጠቀም ክስ በሚሰማበት በአሁኑ ወቅት የጸጥታው ሀይል እንዲህ አይነት ሙሉ ስልጣን ሲያገኝ በማን አለብኝነት ለመንቀሳቀስ የሚያይስችለው ህጋዊ ፈቃድ ጨበጠ ማለት ነው በማለት ይነቅፋሉ። በተጨማሪም ጉዳዩ የቱርክንና የአውሮፓ ህብረት ግንኙነትን የባሰ ሊያሽክር ይችላል ተብሏል።
ከኩርድ አማጽያን ጋር የሚካሄደው ውጊያ እየተፋፋመ ባለበት በአሁኑ ወቅት የቱርክ ምክር ቤት ለሀገሪቱ ወታደራዊ ሃይል ዘርፈ ሰፊ የሆነ ስልጣን ለመስጠት እያሰላሰለ ነው። የቀረቡት ሃሳቦች ወታደራዊ እንቅስቃሴዎች በአከባቢው የሲቪሎች ቁጥጥር እንዳይደረግባቸውና ወታደራዊው ሃይል መኖርያ ቤቶችን ካለፍርድ ቤት ትእዛዝ እንዲፈትሽ መፍቀድን ያካተቱ ናቸው።
ሁማን ራይትስ ዋች በተባለው የሰብአዊ መብት ድርጅት የቱርክን ጉዳይ የሚያጠኑ ኤማ ሲንክሌር ዌብ በጣም የሚያሳስበው ነገር የጸጥታ ሃይሎች ህጋዊ ተጠያቂነትን የሚያከትም መሆኑ ነው ይላሉ።
“ህጉ እንደሚለው ማንኛውንም አይነት ምርመራ ለማካሄድ የመንግስት ባለስልጣኖች ፈቃድ ያስፈልጋል። ለወታደራዊው ሃይል ሙሉ ስልጣን መስጠት ማለት ግን “የማን አለብኝነት” ምልክት ማሳየት ማለት ነው። ስለሆነም ወታደራዊው ሃይል አይከሰስም፣ አይጠየቅም ማለት ነው።”
የቱርክ መንግስት በመጀመርያው የስልጣን ጊዜው የሀገሪቱ ወታደራዊ ሃይል ለሲቪል ባለስልጣኖች ተጠያቂ እንዲሆን የሚያደርግ ህግ አውጥቶ ነበር። አሁን ይህን ህግ ለመቀልበስ በመጣር ላይ ያለው ኩርዶች በሚበዙበት ደቡብ ምስራቅ ክፍል ከባድ ውጊያ በሚካሄድበት ወቅት ነው።
አምነስቲ ኢንተርናሽናል በተባለው አለምአቀፍ የሰብአዊ መብት ድርጅት ጥናት የሚያካሄዱት እንድሪው ጋርድነር የጸጥታ ሀይሎች ከባድ የሰብአዊ መብት ረገጣ እየፈጸሙ መሆናቸውን የሚያሳዩ መረጃዎች እየታዩ ናቸው ብለዋል።
የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ከፍተኛ የሰብአዊ መብት ኮሚሽነር ዘይድ ራዓድ አል-ሁሴን የቱርክ የጸጥታ ሃይሎች ሲዘር በተባለች ከተማ ከመሬት በታች በሚገኝ ክፍል ውስጥ ተጠለው የነበሩ ሲቪሎችን በእሳት አጋይተው እንደገደሉ የሚጠቁሙ ተአማኒ ክሶች እንዳሉ ገልጸዋል። ቱርክ ክሱን በአጽንኦት አስተባብላለች። ይሁንና የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ክሱን እንዲመረምር አልፈቀደችም።
የቱርክ ፕረዚዳንት ረዚፕ ጠይብ ኢርደጎን የአውሮፓ ህብረት ከስልጣን ሊገለብጠኝ ይፈልጋል ሲሉ ከሰዋል። ቱርክ በአውሮፓ ህብረት አባልነት ትቀጥል እንደሆነ ለመወሰን ረፈረንደም ወይም ህዝበ-ውሳኔ ሊያካሄዱ እንደሚችሉም አመልክተዋል።
በታሪካዊው የዓድዋ ጦርነት አቅራቢያ ኢትዮጵያ የዓለምን ትኩረት የሳበችበት ወቅት ነበር። በጦርነቱም ወቅት የ Le Temps ጋዜጣ ዘጋቢ በአዲስ አበባ መገኘቱ የድሉን ዜና አውሮፓውያንም በትኩሱ እንዲሰሙት አድርጉዋቸው ነበር። ይህን የአድዋን ጦርነት ዜና የዘገበውም ፈረንሳዊ ጋዜጠኛ ከጋዜጠኝነቱም በላቀ መልኩ የኢትዮጵያ ወዳጅ የነበረና ለኢትዮጵያም ጥናት አስተዋጽዖ ያደረገ ምሑር ነበር። ይህን ሰው ፈረንሳውያኑ ሲጠሩት ሞንዶን ቪዳዬ (Mondon Vidailhet) ይሉታል። እርሱ ግን በአማርኛ ባሳተመው የአፄ ቴዎድሮስ ታሪክ ላይ ራሱን ሞንዶን ዊዳሌ ብሎ ያስተዋውቃል። በዚህ የዋዜማ ሬዲዮ የዚህን ግለሰብ ታሪክ መዝገቡ ኃይሉ አዘጋጅቶ ያቀርበዋል።
የሰርቆ-ማሳያ ሕንፃ ባለቤት በራሳቸው ጥረት የተገነባ ቢሆንም እንኳን አብዛኛው የከተማዋ ነዋሪ በሙስና የተገኘ ሃብት እንደሆነ አምኖ ተቀብሏል። በመሆኑም፣ “የሰርቆ-ማሳያ ህንፃ በከተማዋ መሃል መኖሩ ምን ያሳያል?” ለሚለው፦ አንደኛ፡- ለማህብረሰቡ የሞራል ሕግ መገዛት፣ የፀረ-ሙስና ግዴታን መወጣት፣ ሥነ-ምግባር ከጎደለው ተግባር መታቀብ፣ …ወዘተ የሚሉት ማህበራዊ እሴቶች ሙሉ በሙሉ መጣሳቸውን ያሳያል። ሁለተኛ፡- ሙስና በመንግስትና የንግድ ተቋማት ዘንድ የተለመደ ሥራና አሰራር እንደሆነ ያሳያል። ሦስተኛ፡- በሙስና ወንጀል በተጠረጠሩ ሰዎች ላይ ቅጣትና እገዳ የሚጥሉ ማህበራዊ ደንቦች ትርጉም አልባ መሆናቸውን ያሳያል። በዚህ ምክንያት፣ ለሙስና ምቹ የሆኑ ማህበራዊ እሴት፣ ልማድና ደንብ መፈጠሩን፣ ይህም ትልቅ ማህበራዊ ኪሳራ (social deficit) እንዳስከተለ በግልፅ ይጠቁማል። በአጠቃላይ፣ ሙስና የማህበራዊ ሕይወታችን አካል ሆኗል ማለት ይቻላል።
ብዙውን ግዜ “ሙስና” ሲባል ፖለቲካዊ ችግር እንደሆነና በመንግስት ባለስልጣናት ብቻ እንደሚፈፀም እናስባለን። በእርግጥ የመንግስት አሰራርና አመራር ለሙስና መስፋፋት አስተዋፅዖ አለው፡፡ ይህን በተመለከተ “ኢህአዴግ እና ሙስና ስጋና ነፍስ ናቸው” የሚለውን ፅሁፍ መመልከት ይቻላል። ነገር ግን፣ ሙስና ፖለቲካዊ ብቻ አይደለም። ከዚያ በተጨማሪ ሙስና የከፋ ማህበራዊ ችግር መገለጫ ነው። በመሰረቱ የሙስና ወንጀል የሚስፋፋው እንደ ሕዝብና ሀገር ያሉንን ማህበራዊ ሃብቶች (social capital) ስናጣ ወይም ማህበራዊ ኪሳራ (social deficit) እንዳለ በግልፅ ይጠቁማል። በዚህ ፅሁፍ በዓለም-ገና የሚገኘውንና በተለምዶ “ሰርቆ-ማሳያ” የሚባለውን ሕንፃ እንደ ማሳያ በመውስድ ሃሳቡን በዝርዝር እንመለከታለን።
ከሕገ-ወጥ የመሬት ወረራ ጋር በተያያዘ ከፍተኛ የሆነ የሙስና ችግር ከሚስተዋልባቸው አከባቢዎች አንዱ በፊንፊኔ ዙሪያ የኦሮሚያ ልዩ ዞን ነው። በተለይ የ1997ቱን ምርጫ ተከትሎ በአዲስ አበባና በኦሮሚያ ልዩ ዞን ከፍተኛ የሆነ መሬት ወረራና ሙስና እንደነበር ይታወቃል። ከፍተኛ የሆነ የሙስና ችግር ከታየባቸው ከተሞች ውስጥ የዓለምገና ከተማ አንዷ ናት። ለዚህ ፅሁፍ በማሳያነት የወሰድነው የሰርቆ-ማሣያ ሕንፃም የሚገኘው በዚህች ከተማ ነው። በእርግጥ “ሰርቆ-ማሣያ” የሚለው የሕንፃው ትክክለኛ መጠሪያ አይደለም። ከዚያ ይልቅ፣ የዓለምገና ነዋሪዎች ሕንፃው “የሙስና ቅርስ” መሆኑን ለመጠቆም በተለምዶ የሰጡት ስያሜ ነው።
እኔ የሕንፃውን ባለቤት በግል አላውቃቸውም። ስለ ሕንፃው ያወቅኩት ራሱ ከአዲስ አበባ ወደ ወሊሶ እየሄድኩ ሳለ ከጎኔ የነበረ አንድ ተሳፋሪ “ይህ ህንፃ ሰርቆ-ማሣያ ይባላል” ብሎ ካሳየኝ በኋላ ነው። ስለዚህ ግለሰቡን በሙስና ወንጀል ለመጠርጠር የሚያበቃ ተጨባጭ መረጃ የለኝም። ነገር ግን፣ የዓለምገና ነዋሪዎች ስለ ግለሰቡና ስለተጠቀሰው ሕንፃ ምን ይላሉ? ይህን ለማወቅ ዛሬ ጠዋት በፌስቡክ ገፄ ላይ ስለ ሕንፃውና ግለሰቡ መረጃ ያላቸው ሰዎች እንዲጠባበሩኝ ጠያቄ ነበር።
በዚህ መሰረት ብዙ ሰዎች የተለያዩ መረጃዎችን በፌስቡክና በስልክ አድርሰውኛል። ከደረሱኝ መረጃዎች ውስጥ “የሕንፃው ባለቤት አቶ መርጋ ይባላሉ፣ በመጀመሪያ በቱሉ-ቦሎ ማዘጋጃ መዝገብ ቤት ውስጥ ይሰሩ ነበር፣ ቀጥሎ ደግሞ በዓለምገና ከተማ ማዘጋጃ ቤት የመሬት አስተዳደር ክፍል ሰርተዋል፣ በአንድ ወቅት በሙስና ወንጀል ተጠርጥረው ታስረው ነበረ፣ እንዲሁም በዓለምገና ከሚገኘው የሰርቆ-ማሳያ ሕንፃ በተጨማሪ ፉሪ (Furii) በሚባል አከባቢ ሌላ ባለ አምስት ፎቅ ሕንፃ አላቸው” የሚሉት ይጠቀሳሉ።
አሁንም ቢሆን ግለሰቡ የሙስና ወንጀል ሰርተዋል እያልኩ አይደለም። በእርግጥ ግለሰቡን በአካል አግኝቼ ብጠይቃቸው “በስርቆት ሳይሆን በራሴ ጥረት ያፈራሁት ሃብት ነው” እንደሚሉኝ አልጠራጠርም። ነገር ግን፣ በሙስና የተገኘ ሃብት ባይሆን ኖሮ የዓለምገና ነዋሪ ለሕንፃው “ሰርቆ-ማሳያ” ሣይሆን “ሰርቶ-ማሳያ” የሚል ስያሜ ያወጣለት ነበር። ግለሰቡ የሙስና ወንጀል ፈፅመዋል፥ አልፈፀሙም የሚለውን ለሚመለከተው አካል መተው ይሻላል። ነገር ግን፣ ግለሰቡ ሰርቶ ሆነ ሰርቆ በሕንፃው ስያሜ ላይ ብቻ ብዙ ነገር ማለት ይቻላል። ከዚህ ቀጥሎ “ሰርቆ.ማሳያ” የሚለው ሕንፃ በዓለምገና መሃል ከተማ መገኘቱ ምን ያሳያል? እና በማህብረሰቡ ስነ-ልቦና ላይ ምን ዓይነት ተፅዕኖ ይኖረዋል? የሚሉትን ጥያቄዎች እንመለከታለን።
በመጀመሪያ ደረጃ የሰርቆ-ማሳያ ሕንፃ ባለቤት በራሳቸው ጥረት የተገነባ ቢሆንም እንኳን አብዛኛው የከተማዋ ነዋሪ በሙስና የተገኘ ሃብት እንደሆነ አምኖ ተቀብሏል። በመሆኑም፣ “የሰርቆ-ማሳያ ህንፃ በከተማዋ መሃል መኖሩ ምን ያሳያል?” ለሚለው፦ አንደኛ፡- ለማህብረሰቡ የሞራል ሕግ መገዛት፣ የፀረ-ሙስና ግዴታን መወጣት፣ ሥነ-ምግባር ከጎደለው ተግባር መታቀብ፣ …ወዘተ የሚሉት ማህበራዊ እሴቶች ሙሉ በሙሉ መጣሳቸውን ያሳያል። ሁለተኛ፡- ሙስና በመንግስትና የንግድ ተቋማት ዘንድ የተለመደ ሥራና አሰራር እንደሆነ ያሳያል። ሦስተኛ፡- በሙስና ወንጀል በተጠረጠሩ ሰዎች ላይ ቅጣትና እገዳ የሚጥሉ ማህበራዊ ደንቦች ትርጉም አልባ መሆናቸውን ያሳያል። በዚህ ምክንያት፣ ለሙስና ምቹ የሆኑ ማህበራዊ እሴት፣ ልማድና ደንብ መፈጠሩን፣ ይህም ትልቅ ማህበራዊ ኪሳራ (social deficit) እንዳስከተለ በግልፅ ይጠቁማል። በአጠቃላይ፣ ሙስና የማህበራዊ ሕይወታችን አካል ሆኗል ማለት ይቻላል።
በመጨረሻም፣ ሙስና በገሃድ የሚስተዋል ችግር መሆኑ ምን ዓይነት ስነ-ልቦናዊ ተፅዕኖ ይኖረዋል? ይህን ለመረዳት የአንድ ከተማ ማዘጋጃ የመዝገብ ቤት ሰራተኛ ወይም የመሬት አስተዳደር ኃላፊ ከልጁ ጋር በሰርቆ-ማሳያ ሕንፃ በኩል ሲያልፍ የሚያደርጉትን ምናባዊ ቃለ-ምልልስ እንመልከት፡-
ከዛ ልጅ በአግራሞት በውስጡ እንዲህ ይላል “ምነው አንተም ሦስት አመት ታስረህ ሚሊዬነር ብትሆን?” አሃ… ሃቀኝነት ለአንተና ለቤተሰብህ ምን አተረፈ? ሃቀኛ ሰራተኛ ድህነት ሲሸምት፣ ሙሰኛ ሃብትና ንብረት እያፈራ፤ አንተ በቤት ኪራይ ስትኖር ሙሰኛ ባለ አምስት ፎቅ ሕንፃ ያከራያል፤ አንደ እኔ መምህር ከሆንክ ደግሞ፣ አንተ የቤት መስሪያ ቦታ እንዲሰጥህ ስትለምን እንደ አቶ መርጋ ያለው ደግሞ በሪል-ስቴት ቪላ ቤቶች እየሰራ በውድ ዋጋ ይሸጣል። የዓለምገና ልጆች ወደፊት መሆን የሚፈልጉት እንደ እኔ ዓይነት ደሃ የዩንቨርሲቲ መምህር ሳይሆን እንደ አቶ መርጋ ያለ የመዝገብ ቤት ሰራተኛ ነው።
በመንግስት ሆነ በማህብረሰብ ደረጃ ቅጣትና ተጠያቂነት ከሌለ አብዛኛው ሰው ከመስራት ይልቅ መስረቅ ይመርጣል። እንደ ዓለምገና ባሉ ከተሞች ሙስና በአረዓያነት የሚያስጠቅስ ተግባር ሆኗል ማለት ይቻላል። ለምሳሌ፣ የመሃምድ ሰልማን “ፒያሳ፡ መሃሙድ’ጋ ጠብቂኝ” በሚለውን መፅሃፍ፣ በተለይ የፒያሳን ማራኪ ገፅታና ትዝታዎች ያስታውሳል። በዚህም፣ የአዲስ አበባ ከተማን ማራኪ ገፅታና ትዝታዎች በአንባቢዎቹ አዕምሮ ውስጥ እንዲቀረፅ ያደርጋል። ነገር ግን፣ “ዓለምገና፡ ሰርቆ-ማሳያ ሕንፃ’ጋ ጠብቂኝ” ሲባል ግን፤ መስረቅ የሃጢያት ሳይሆን የሃብት ምንጭ እንደሆነ፤ ሙስና በሕግ ሆነ በሥነ-ምግባር እንደማያስጠይቅ፤…ሙስኛ ቢታሰር ምን ይሆናል – እስር ቤት ሆኖ የዘረፈውን ሃብቱን ያስተዳድራል፣ ከእስር ሲፈታ ኢንቨስተር ይሆናል። በአጠቃላይ፣ በተለምዶ “ሰርቆ-ማሳያ” የሚለው ስያሜ “መስራት ምን ሊረባኝ – መስረቅ ይሻለኛል” የሚል ዓይነት አመለካከት በማህብረሰቡ ዘንድ እንደሰረፀ ያሳያል፡፡ ሙሰኝነት፥ ስርቆት እንደ መልካም ገፅታና ተግባር ስያሜ ሆኖ ሲያገለግል ከማየት የበለጠ ማሀ ኪሣራ ያለ አይመስለኝም፡፡
የወላይታ ሶዶ ዩኒቨርሲቲ በበቆሎ ላይ የተከሰተውን አሜሪካ መጤ ተምች ሙሉ በሙሉ መግደልና ማጥፋት የሚያስችል ባዮሎጅካል መድሃኒት በምርምር ማግኘቱን አስታወቀ። በዩኒቨርሲቲው...
በስህተትም፣ በድፍረትም፣ ባለማወቅም ሆነ ሆን-ብሎ ጥፋት ያጠፋም ማንኛውም አካል ራሱን ይመልከት። ለበደለኛነቱም ይፀፀት። ላለፈ ክረምት ግን ቤት አይሰራም እና ቀሪ ረጅም የጋራ መንገድ በተሻለ ሁኔታ ለመጓዝ ይቅር መባባሉ የቅድመ ምርጫው አካል ቢሆን የተሻለ ይሆናል። አዋጩ መንገድም እሱ ይመስለኛል። በመሰረቱ ህግ ውሳኔ ይሰጣል እንጂ አያስታርቅም። ይቅርታ ደግሞ የችግሮች ሁሉ መፍቻ ነው። መንግስትም ጉልበታም መሆኑን አሳይቷል።
ፖርቲዎች ለመመረጥ መንግስት ሲሆኑ የሚከውኗቸውን ተግባራት በጠራና ግልፅ በሆነ መንገድ ያለአድልኦ እና ያለተፅዕኖ ለህዝቡ ለማቅረብ ያላቸው ዝግጁነት የምርጫው ወሳኝ መቅድም ነው።
ፖርቲዎች በፓለቲካ ኘሮግራሞቻቸው የምጣኔ ሃብት ማሻሻያዎች፣ ማህበራዊ መስተጋብር፣ ስራ አጥነት ቅነሳ፣ ሰላምና መረጋጋት፣ ግሽበት፣ የንግድና የታክስ ስርአት፣ የሰው ሃብት ልማት ስራዎች፣ የኢንቨስትመንት አማራጮች፣ የፍይናንስ ስርዓት፣ የልማት ፖሊሲዎች፣ ጠንካራ ሃገርና ትውልድ መገንቢያ መንገዶች፣ ስነ-ህዝብ፣ ስነ-ፆታ፣ ሙስናን የመታገያ ስልቶች፣ የህግ የበላይነት እና የፍትህ ስርዓት፣ የመሬት ፖሊሲ፣ ቴክኖሎጂ እና ግሎባላይዜሽን፣ የግብርና ፖሊሲ፣ የአከባቢ ጥበቃ ስራዎች፣ ባህልን ከመጠበቀና ከማሳደግ አንፃር፣ ብዝሃነትን ማስተናገድ፣ የድህረ-ዘመናዊነት ተፅእኖ መቋቋም እና ወዘት… ጉዳዮች በፖርቲያቸው መነፅር ምን መምሰል እንደሚገባ የሚዳሰስበት እና አማራጭ አተያዮች የሚቀርብበት ነው ተብሎ ይታመናል።
ይሁንና በባለፉ ምርጫዎች ይህ አይነት የፖለቲካ ይዘት እምብዛም በተደራጀ እና በሰነድ ደረጃ አልተስተዋለም። ይልቁንም በአብዛኛው በመድረክ ላይ መዘራጠጥና አንዱ ሌላኛውን በማሳነስ ራሱን ብቻ በማግነን ግለሰባዊ ገፅታ-ግንባታ ላይ ብቻ ያተኮረ፤ አንዱ ሌላውን በማሸማቀቅና በመክሰስ፤ በምርጫ ቅስቀሳ ስም አንዱ የሌለኛውን ሀጢያት በማብዛት ህዝቡን በተስፋ ወደፊት ከመውሰድ ይልቅ የሙሾና እንጉርጉሮ ይዘት ያለው ምንም የማይፈይድ እንዴት እንደተጎዳ እንጂ እንዴት እንደሚድን መፍትሄ የማያመላክት ወደኋላ ጎታች የምርጫ ቅስቀሳ ባህል ነው የገነባነው። .
ከላይ የተገለፁት እና የተለያዩ ምክንያቶች እንዲሁም የመንግስት እጅግ ዘለግ ያለ ጣልቃ-ገብነትና እጅ ማርዘም ተዳምረው የአፍሪካ ብሎም የሃገራችን ምርጫ የተጓዘበት መንገድ እጅግ የማይመችና ፒስታ የበዛበት መሆኑ ብቻ ሳይሆን ምርጫ በመጣ ቁጥር ለሰላማዊ ዜጎች ስጋትና አስጨናቂ የምጥ ጊዜ እንዲሁም የግጭት ጥንስስ ሆኖ ሞት ደግሞ ግቡ ሆኗል። በዚህም ምክንያት አህጉራችንም ሆነች ሃገራችን ውድ ዋጋ እየከፈለች እዚህ ደርሳለች።
ከመንግስት አካላት “እኔ ነኝ የማሸንፈው” የሚል የቅድመ ትንበያ የድምዳሜ ነጠላ ዜማ ተቀባይነት የለውም። ከወዲሁ የተዓማኒነት ጥያቄ ያስነሳልና ከዚህ መሰል መዳፈር መቆጠብ ያሻል። ህዝብም ሊከበር ይገባል። ምክንያቱም ውጤት የሚገለፀው በምርጫ አስፈፃሚው አካል ድምፅ ከተቆጠረ በኋላ በሚሰጥ መረጃ ብቻ መሆን ይኖርበታልና።
የሃገራችን የፖለቲካ ታሪክ የነበረበትን ፖርቲ አፍርሶ ሌላ የሱቅ በደረቴ ፖርቲ ለሟቋቋም ሲሯሯጥ፤ የሊቀመንበርነቱን ቦታ በይገባኛል ክስ ሲጦዙ፤ እንትን የሚባል የእገሌ ፖርቲ ነው እንትን ደግሞ የእነእገሊት ሲባባሉ፤ የፖርቲውን ገንዘብ መዝብሮ ለራሱ እንትን ገዛ ብለው ሲጓተቱና ሲካሰሱ፤ የፖርቲ ማህተምና ሎጎ በማሳተም የተጠመዱ አለፍ ሲልም አንዱ በሌለኛው ላይ ሲዶልት እና ህዝብ ሲያስቅበትና ሲሳለቅበት የነበረ የምርጫ ታሪክ ነው ያለፈው።
ታድያ የፖለቲካ ድርጅቶች መቼ ለህዝቡ ተጨነቁና? መቼ ስለ ትልልቅ ሃገራዊ አጀንዳዎች እና ለሃገር ስለሚበጁ ጉዳዮች ለማሰብ ጊዜ አገኙና? ቢያገኙስ አቅሙ ይኖር ይሆን? ያው መስራት እንደ መናገር ቀላል ስላይደለ ማለቴ ነው።
አንዳንዱ ፖርቲዎች የስማቸው መለያየት ካልሆነ በስተቀረ ማኒፌስቶዋቸው ሳይቀር አንዳይነት ወይም አንዱ ከሌላው እንዳለ ገልብጦ (copy-pest) በሰነድነት ይዘው እንደነበሩ ልብ ይለዋል። ይታያችሁ ሃሳቡ ሀገር ለመምራት ነው እኮ። ይህ አክሳሪ፣ አሳሪና አሰልቺ የነበረው አካሄድ ግን አንድ ቦታ ላይ ሊቆምና ሊያበቃ ግድ ይላል።
ከዚህ አንፃር የዘንድሮ ምርጫ የተለየ ገፅታ ይዞ የመጣ ይመስላል። ለዚህም መሳካት እንደ ጅምር የሚወሰደው የምርጫ ቦርድ ወቅታዊ ቁመና፣ የህዝቡና የመንግስት ፍላጎት እንዲሁም የፍርድ ቤቶች ዝግጁነት በዚሁ ከዘለቀ ይበል የሚያሰኝ እና ለምርጫው ሂደት እንደ መልካም አጋጣሚ ሊወሰድ ይችላል።
በነገራችን ላይ በምርጫ ቦርድ ላይ ለተደረገው የሪፎርም ስራ ይበል የሚያሰኝና የሚመሰገን ብቻ ሳይሆን እየተሰራ ያለው የሰከነ አሰራር እና የአመራር ብቃት ለሌሎችም ተቋማት መልካም መነሻ እንደሚሆን በወፍ በረር ማድነቅ ይገባል።
የፖለቲካ ፖርቲዎች እና አክቲቪስቶች እንዲሁም የሲቪክ ማህበራት እና የሚድያ ተቋማት ድሮ ከለመዱት የተፋዘዘ እና የውገና አካሄድ ውስጥ ወጥተው ቅቡልነት ወዳለበት የምርጫ ሂደትና አሳማኝ የሆነ ውጤት ተመዝግቦ ሃገሪቷ መዳህ የጀመረችውን የዲሞክራሲ ጅምር ወደ ወፌ-ቆመች እንዲያድግ ተገቢ ሚናቸውን በመጫወት እና ሃላፊነታቸውን በመወጣት ታሪካዊ አሻራቸውን ማኖር ይጠበቅባቸዋል።
ህዝቡም በስሜት ሳይሆን በስሌትና ከሃገራዊ ጥቅም አንፃር ከተፅዕኖ እና ከጎጠኝነት አስተሳሰብ ተላቆ የተሻለ አማራጭ፣ አዋጭ እና ገዢ ሃሳብ ይዞ የመጣውን ብቻ መምረጥ ይኖርበታል። ውጤትንም በፀጋ የመቀበል ባህልን ለማዳበር በሁሉም አካላት ልምምድ ማድረግም ግድ ይሆናል።
መንግስትም በየደረጃው አስፈላጊውን የቅድመ ሁኔታ ስራ መስራትና ሂደቱም በአብዛኛው ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኝ ሚናውን መጫወት ብቻ ሳይሆን ግልፅነት እንዲኖረው ያገባኛል እታዘባለሁ ለሚል ባለድርሻ አካላት ሁሉ የመጫወቻ ሜዳውን ማመቻቸት ብቻ ሳይሆን በሩንና ልቡን መክፈት ይኖርበታል።
የዘንድሮ ምርጫ ከዚህ ቀደሞቹ ሁሉ የተለየ ስለመሆኑም ከሂደቱ እና ከውጤቱ በኋላ በገለልተኞች ማረጋገጫ ማግኘት ሲችልነው የመንግስት ቁርጠኝነትም የሚለካው። የባለፉትንም ምርጫዎች የበለጠ ማነፃፀር የሚቻለው። ስለዚህ የመንግስ ሚና ድርብርብ ይሆናል ማለት ነው።
በአንፃሩ ደግሞ ምርጫው እጅግ ከባድ እና በፍርሃት ቆፈን የተጠፈረ ሊሆን እንደሚችልም ከወዲሁ መገመት ተገቢ ይሆናል። በተለይም ከመንግስት አካላት “እኔ ነኝ የማሸንፈው” የሚል የቅድመ ትንበያ የድምዳሜ ነጠላ ዜማ ተቀባይነት የለውም። ከወዲሁ የተዓማኒነት ጥያቄ ያስነሳልና ከዚህ መሰል መዳፈር መቆጠብ ያሻል። ህዝብም ሊከበር ይገባል። ምክንያቱም ውጤት የሚገለፀው በምርጫ አስፈፃሚው አካል ድምፅ ከተቆጠረ በኋላ በሚሰጥ መረጃ ብቻ መሆን ይኖርበታልና።
በህግ ጥላ ስር ያሉትን ቁጥሩ የማይናቅ ድጋፍና ተከታይ ያላቸውን በውድድሩ ላይ እንዲሳተፉ ጥረት ቢደረግ የምርጫው ድምቀት ከመሆኑም ባሻገር ለተፈጠረው ውጥረት እንደማርገቢያ ሆኖ ሊረዳ ይችላል። በፓለቲካ ይህ አይነቱ አካሄድ የዘመናዊ ፓለቲካ ባህልና አካሄድ ብቻ ሳይሆን ለድርድር እንደበር ማስከፈቻ ቁልፍ ሆኖ ሊያገለግልም ይችላል።
በስህተትም፣ በድፍረትም፣ ባለማወቅም ሆነ ሆን-ብሎ ጥፋት ያጠፋም ማንኛውም አካል ራሱን ይመልከት። ለበደለኛነቱም ይፀፀት። ላለፈ ክረምት ግን ቤት አይሰራም እና ቀሪ ረጅም የጋራ መንገድ በተሻለ ሁኔታ ለመጓዝ ይቅር መባባሉ የቅድመ ምርጫው አካል ቢሆን የተሻለ ይሆናል። አዋጩ መንገድም እሱ ይመስለኛል።
ማንም ሰው ከህግ በታች መሆኑም ትምህርት ተወስዶበታል እና ሃገሪቱን ወደፊት ለማስቀጠል እንዲቻል ለምጣዱ ተብሎ … እንደሚባለው ሁሉ መንግስት አሁንም ማድረግ የሚችለውን ሁሉ ሆደ-ሰፊ ሆኖ ከሰማይ በታች ሊያደርግ የሚገባውን አሟጦ መጠቀም ይጠበቅበታል።
ሁሉም በቅድመ-ምርጫ፣ በምርጫ ወቅትና በድህረ-ምርጫ ሃላፊነቱን በሚገባ ከተወጣ እንዲሁ በደፈናው በእንትና ላይ ተሞርኩዤ፤ በእከሌ ላይ ተንጠላጠጥዬ ነው እንዲህ የሆንኩት የሚሉ ውሃ የማይቋጥር ተልካሻ ምክንያቶች፣ ተረት-ተረት እና አርተፊሻል ትወናና አካሄድ ቦታ አይኖራቸውም።
ሲጠቃለል ከልብ ካለቀሱ… እንደሚባለው ሁሉ ለዘንድሮ ምርጫ ፍትሃዊነት፣ ተዓማኒነት፣ በአብዛኛው ዘንድ ተቀባይነት እንዲኖረው በተለይ ደግሞ ሃገሪቱ ከተለማመደችው አዙሪት ውስጥ መውጣት እንድትጀምርና ህዝቡ በመረጠው ብቻ እንዲተዳደር ምርጫ ቦርድና መንግስት ብቻ ሳይሆን ሁሉም ባለድርሻ አካላት በራችሁን ብቻ ሳይሆን ልባችሁንም ክፈቱ!
አማራ እየተበላ ሰው በዘሩ እየተገደለ ግልፅ ጦርነት ታውጆበት እያለ እንዴት ከዘር መጥፋት እንደሚቻል ሕወሓትን ኃይልን አስተባብሮ መታገል እንዳለበት ማስብ አልተቻለም ::
አንዳንዴ ለዚህ ሕዝብ ታገልን ይሉና አህያውን ፈርቶ መደላሉን እንዲሉ አማራን ከራሱ ሰዎች ከራሱም ልጆች ጋርም አብሮ እንዳይቆም ሲደረግ ለምን ብሎ መጠየቅ የማይቻልበት ደረጃ ተደርሷል
የ26ኛው ሳምንት የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ጨዋታዎች ዛሬ በተለያዩ ከተሞች ቀጥሎ ሲውል የዕለቱ የመጀመሪያ ጨዋታ አዲስ አበባ ስታድየም ላይ ኢትዮጵያ ቡና ጅማ አባ ቡናን አስተናግዶ ጨዋታው ያለግብ ተጠናቋል ።
ስታድየሙ በደጋፊዎች ድባብ ደምቆ እና የኢትዮጵያ ቡና ደጋፊዎች ማህበር ለጅማ አባ ቡና አቻው ባበረከተው የፎቶ ስጦታ እንዲሁም ጅማዎችም አፀፋውን በመለሱበት የክለቦቹን ወንድማማችነት በሚያመላክት ክንውን ነበር የጀመረው ። የጨዋታው ማጀመስርያ ፊሽካ ከመነፋቱ በፊትም ባለፈው ሳምንት ከዚህ አለም በሞት ለተለየው የኢትዮጵያ ቡና ደጋፊ ቢንያም የአንድ ደቂቃ የህሊና ጸሎት ተደርጓል፡፡
የጨዋታው የመጀመሪያ አጋማሽ በእንቅስቃሴ የተቀዛቀዘ እና ከሁለቱም ቡድኖች ብዙ ሙከራዎች ያልታዩበት ነበር። ሁለት ለግብ የቀረቡ ዕድሎች አግኝተው የነበሩት አባ ቡናዎች በተለይ በመጀመሪያው አስር ደቂቃ በራሳቸው ሜዳ ላይ ተጋጣሚያቸውን ኳስ በማስጣል እና ወደፊት በመግባት ዕድሎችን ለመፍጠር ሞክረዋል ። በሁለተኛው ደቂቃ ላይም በ አህመድ ረሻድ ስህተት ግራ መስመር ላይ ያገኙትን ዕድል ኪዳኔ አሰፋ ሞክሮ ሀሪሰን ሲመልስበት ሀይደር ሸረፋ በድጋሜ ቢሞክርም የግቡ አግዳሚ አውጥቶበታል ። ከተከላካይ መስመሩ ፊት የተሰለፉት የቡድኑ ተጨዋቾች ጠንካራ የመከላከል ሽፋን ቡድኑ በቀላሉ በተለይ መሀል ለመሀል ጥቃቶችን እንዲያቋርጥ ያገዘው ቢሆንም በማጥቃቱ በኩል ግን ክሪዚስቶም ንታንቢ በግሉ ያደርጋቸው ከነበሩ ጥረቶች ውጪ እምብዛም ተጋጣሚያቸውን ማስጨነቅ አልቻሉም ። ከ2ተኛው ደቂቃ ሙከራ በሁዋላም ጅማዎች ሌላ ግልፅ የግብ ዕድል ለማግኘት 41ኛው ደቂቃ ላ የኢትዮጵያ ቡናው ኤፍሬም ወንደሰን በሰራው ስህተት ኪዳኔ አሰፋ ያገኘውን ኳስ ምክሮ ሀሪሰን እስካወጣበት ጊዜ ድረስ መታገስ ነበረባቸው ።
21ኛው ደቂቃ ላይ የመጀመሪያ የግብ ሙከራቸውን በመስዑድ መሀመድ አማካይነት ከረጅም ርቀት ያደረጉት ቡናማዎቹ ከ አራት ደቂቃዎች በኋላም አህመድ ረሻድ የአጋማሹን ጥሩ የግብ ዕድል በቀኝ መስመር በኩል አግኝቶ አምክኖታል ። ከነዚህ ሙከራዎች ሌላ በ16ኛው ደቂቃ ሳኑሚ በተከላካዮች ስህተት ያገኘውን ዕድል በመቀስ ምት ለማስቆጠር ከሞከረበት ጊዜ ውጪ ቡናዎች ለጎል መቅረብ ተስኗቸው ታይተዋል ። የተወሰደባቸውን የ ኳስ ቁጥጥር ብልጫም የመስመር አጥቂዎቻቸውን ለአማካይ መስመሩ ቀርበው እንዲጫወቱ በማድረግ ለማካካስ ቢሞክሩም 17ኛው ደቂቃ ላይ የጋቶች ፓኖም በጉዳት መውጣት መሀል ሜዳ ላይ የነበረውን ጉሽሚያ የበዛበትን የጅማዎች አጨዋወት ለመቋቋም እንዲከብዳቸው ምክንያት ሆኗል ።
በሁለተኛው አጋማሽ እስከ 60ኛው ደቂቃ የነበረው ሁኔታ ከመጀመሪያው አጋማሽ እምብዛም የተለየ አልነበረም ። በነዚህ የመጀመሪያ 15 ደቂቃዎች ኢትዮጵያ ቡናዎች በሳሙኤል ሳኑሚ እና አማኑኤል ዮሀንስ አማካይነት የግብ ዕድሎችን መፍጠር ችለው ነበር ። የመጨረሻዎቹ 30 ደቂቃዎች ግን ለጨዋታው ሌላ መልክ የሰጡ ነበሩ ። ፈጣን የማጥቃት እንቅስቃሴዎች እና በርከታ ያሉ ሙከራውችም ተስተውለዋል ።
የጅማዎችን የአማካይ እና የተከላካይ መስመር ሰብሮ ለመግባት የተቸገሩት ቡናዎች እንደወትሮው የሜዳውን ስፋት ለመጠቀም የሚያደርጉት ጥረት ተዳክሞ ታይቷል ። ሰዐቱ በገፋ ቁጥርም ረጃጅም ኳሶችን ወደፊት በመላክ ባልተለመደ መልኩ ወደግብ ለመድረስ ሲሞክሩ ታይቷል ። ቡድኑ በጣም ለግብ የቀረበበት አጋጣሚም በ77ኛው ደቂቃ ላይ ከያቡን ዊልያም የተገኘ ነበር ። ከጅማዎች ሳጥን ውስጥ ያቡን አክርሮ የሞከረው ኳስ የግቡን ቋሚ ለትሞ ወጥቷል ። 62ተኛው እና 78ተኛው ደቂቃ ላይም አስቻለው ግርማ ከመስዑድ እና ከአቡበከር ኳስ ተቀብሎ ያደረጋቸው ሙከራዎች ኢላማቸውን ሳይጠብቁ ቀርተዋል።
በ59ኛው ደቂቃ ላይ ዳዊት ተፈራን ቀይረው ወደሜዳ ያስገቡት አባ ቡናዎች በጥሩ አደረጃጀት እና መነቃቃት ጨዋታውን ለማሸነፍ የሚረዱ ዕድሎችን መፍጠር ችለዋል ። ወደኋላ በመሳብ እና ኳስ በማስጣል የሚጀመሯቸው መልሶ ማጥቃቶች ምንም እንኳን በቁጥር በበዙ ተጨዋቾች ባይታገዙም የቡና ተጨዋቾች ወደፊት መሄዳቸውን ተከትሎ ከተከላካዮች ጀርባ የሚኖረውን ክፍተት ለመጠቀም ዕድል ሰጥቷቸው ነበር። በመልሶ ማጥቃት ከፈጠሯቸው ዕድሎች መሀከል 86ተኛው ደቂቃ ላይ ንታንቢ ከቀኝ መስመር ያሻማውን ኳስ ኤኮ ፌቨር በግንባሩ ለማውጣት ሲሞክር ኳስ ወደራሱ ጎል ሄዳ ሀሪሰን እንደምንም ያዳነበት አጋጣሚ የሚጠቀስ ነው ። የፊት አጥቂው አሜ መሀመድ 82ተኛው ደቂቃ ላይ ከሱራፌል የተሻገረለትን ኳስ ተጠቅሞ ከሀሪሰን ጋር ተገናኝቶ ይመከነው እና ዳዊት ተፈራ የሀሪሰንን ከግብ ክልል መውጣት ተመልክቶ ከረጅም ርቀት በ88 እና 89ኛው አቂቃ ላይ የሞከራቸው ኳሶች የእንግዶቹ ሌሎች ድንቅ ሙከራዎች ነበሩ ። ጅማዎች እንደመጀመሪያው 10 ደቂቃ ሁሉ በመጨረሻውም 10 ደቂቃ የተሻለ ብልጫ መውሰድ ቢችሉም ጨዋታው ግን ያለግብ ተጠናቋል ። ውጤቱን ተከትሎም ቡድኖቹ በደረጃ ሰንጠረዡ በነበሩበት አራት እና አስራሶስተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጠዋል ።
በቫቲካን የስነ-ሕይወት ጥናት ጳጳሳዊ አካዳሚ ትናንት ባወጣው ሰንዱ፣ ዕድሜ የእግዚአብሔር ጸጋ መሆኑን አስረድቶ፣ አያቶች ከኮቪድ-19 ወረርሽኝ በኋላ የሚኖራቸው የሕይወት ሁኔታ ምን ሊመስል እንደሚችል ተመልክቷል።
በቅድስት መንበር የሰው ልጅ ሁለንተናዊ እድገት ጳጳሳዊ ጽሕፈት ቤት ውስጥ የስነ-ሕይወት ጥናት ጳጳሳዊ አካዳሚ ትናንት ይፋ ባደረገው ሰነዱ፣ የኮቪድ-19 ወረርሽኝ ባስከተለው ጉዳት ምክንያት የተፈጠረው ማኅበራዊ ሕይወት ወደ ፊት ምን ሊመስል ይችላል በማለት የተለያዩ ሃሳቦችን በማቅረብ ማስተንተኑ ታውቋል።
የስነ-ሕይወት ጥናት ጳጳሳዊ አካዳሚ ይፋ ባደረገው ሰነዱ ሁለት ርዕሠ ጉዳዮችን በግንባር ቀደምትነት የተመለከተ ሲሆን፣ የመጀመሪያው በሕዝቦች መካከል የሚታየው አንዱ በሌላው የመመካት እና በሕዝቦች መካከል የሚታየው ከፍተኛ የኑሮ አለመመጣጠን መሆናቸውን አስታውቋል። ሰዎች በተመሳሳይ አካባቢ ቢኖሩም የኑሮአቸው ደረጃ የተለያየ በመሆኑ በድህነት ሕይወት ውስጥ የሚገኙ ቀድመው የአደጋው ተጠቂ መሆናቸውን ሰነዱ ገልጿል። በመሆኑም ጳጳሳዊ አካዳሚው “ኮቪድ-19 ወረርሽኝ እና ጠቅላላ ሰብዓዊ ወንድማማችነት” በማለት እ.አ.አ ነሐሴ 22/2020 ዓ. ም. ያቀረበውን አስተምህሮን በማስታወስ፣ እስካሁን የተኬደበትን የልማት ሞዴል በድጋሚ መመልከት እንደሚያስፈልግ ሰነዱ አሳስቧል። ከዚህም በተጨማሪ በቅድስት መንበር የሰው ልጅ ሁለንተናዊ እድገት ጳጳሳዊ ጽሕፈት ቤት፣ እ.አ.አ ታኅሳስ 28/2020 ዓ. ም. ባወጣው ባለ ሃያ ነጥብ መልዕክቱ፣ ጤናማ እና ፍትሃዊ ዓለምን ለመገንባት የኮቪድ-19 ወረርሽኝ መከላከያ ክትባትን ለሁሉ እንዲደርስ ያስፈልጋል በማለት ማሳሰቡ ታውቋል።
የመጀመሪያው ዙር የኮቪድ-19 ወረርሽኝ በተለያዩ የአረጋዊያን መንከባከቢያ ማዕከል ውስጥ የሚገኙ አቅመ ደካሞችን ለሞት መዳረጉ የሚታወስ ሲሆን በሌላ ወገን ወደ ማዕከሉ መድረስ ያልቻሉና ከቤተሰብ ጋር የሚኖሩ እጅግ በርካታ አረጋዊያን በከፍተኛ ቁጥር ለሞት መዳረጋቸው ይታወሳል። በመሆኑም የአረጋዊያንን ሞት ለመቀነስ የሚያስችል አዲስ የአገልግሎት ዘዴን ማግኘት የሚያስፈልግ መሆኑ ተመልክቷል።
የስነ ሕይወት ጥናት ጳጳሳዊ አካዳሚው ይፋ ባደረገው ሰነዱ፣ ማኅበራዊ ጥናቶችን ዋቢ በማድረግ ባወጣው ጽሑፉ ባሁኑ ጊዜ ወንዶችም ሆነ ሴቶች ረጅም ዕድሜን የመኖር ዕድላቸው ከፍተኛ መሆኑን አስታውቆ፣ ስለዚህ በማኅበረሰባችን ውስጥ የሚታዩ ባሕላዊ፣ ስነ-ሰብዓዊ እና ኤኮኖሚያዊ ለውጦችን በአንክሮ መመልከት አስፈላጊ መሆኑን ያሳስባል ተብሏል። በተባበሩት መንግሥታ የዓለም ጤና ድርጅት ያወጣው መረጃ እንደሚያመለክተው እ.አ.አ በ 2050 ዓ. ም. በዓለማች ዕድሜያቸው ከ 60 ዓመት በላይ የሚሆናቸው ሁለት ቢሊዮን ሰዎች እንደሚኖሩ አስታውቆ፣ ይህ ማለት በዓለማችን ከአምስት ሰዎች መካከል አንዱ በእርጅና የዕድሜ ክልል ውስጥ የሚገኝ መሆኑን ገልጿል። በመሆኑም በየአካባቢያችን እና ከተሞቻችን ውስጥ ለሚገኙት አረጋዊያን አስፈላጊውን እንክብካቤ ማድረግ የሚያስፈልግ መሆኑ ተገልጿል።
ማኅበረሰባችን የዕድሜ ባለጠግነትን የብቸኝነት፣ የቤተሰብ እና የማኅበረሰብ ሸክም አድርጎ ቢመለከተውም፣ ነገር ግን፣ የዕድሜ ባለጠግነት የእግዚአብሔር ስጦታ እና የማኅበረሰቡ ትልቅ ሃብት በመሆኑ ለአረጋዊያን እንክብካቤ ሊደርግላቸው እንደሚገባ ሰነዱ አስታውሶ፣ አረጋዊያንን በሽታ ሲያጠቃቸው አስፈላጊውን የሕክምና አገልግሎት በመስጠት የኑሮ ደረጃቸውንም ማሻሻል እንደሚያስፈልግ ሰነዱ አሳስቧል። ር. ሊ. ጳ ፍራንችስኮስ “ሁላችንም ወንድማማቾች ነን” በሚለው ቃለ ምዕዳናቸው፣ በአንዳንድ አካባቢዎች በኮቪድ-19 ወረርሽኝ ምክንያት በርካታ አረጋዊያን ለሞት መዳረጋቸውን አስታውሰው፣ ከእነዚህ አረጋዊያን መካከል በርካቶቹ በቂ እንክብካቤ ያልተደረገላቸው መሆኑን ገልጸዋል። ቅዱስነታቸው በዚህ ቃለ ምዕዳናቸው፣ አረጋዊያንን የማይንከባከብ ቤተሰብ በተለይም ከአረጋዊያን ጋር ግንኙነት የሌለው ወጣት ማኅበረሰብ ብቻውን የትም መድረስ እንደማይችል አስገንዝበዋል።
የስነ-ሕይወት ጥናት ጳጳሳዊ አካዳሚ በሰነዱ እንደገለጸው አቅመ ደካማ ለሆኑ አረጋዊያን አዲስ የልማት ዕቅድ እና ለውጥ ማድረግ እንደሚያስፈልግ ገልጾ፣ ይህን ተግባራዊ ለማድረግ በተለያዩ የኑሮ ደረጃዎች ዘላቂነት ያለው የቤት ውስጥ እና የውጭ ዕርዳታዎች ለአረጋዊያን እንዲደረግላቸው አሳስቧል። የአረጋዊያን መኖሪያ ማዕከላት የአገልግሎት ደረጃቸውን ከፍ እንዲያደርጉ፣ በግል የመኖሪያ ቤቶች ለሚኖሩ አረጋዊያን የሚሰጥ የሕክምና አገልግሎት እንዲሻሻል፣ ከማኅበረሰቡ ጋር ያላቸውን ወዳጅነትን ማሳደግ እና እርስ በእርስ የሚገናኙበትን ሥፍራ በማዘጋጀት ለጥያቄአቸው ተገቢ ምላሽ መስጠት እንደሚያስፈልግ ሰነዱ አሳስቧል።
አረጋዊያን በደካማነት ዕድሜያቸው ለተቀረው ማኅበረሰብ የሚያበረክቱት የሕይወት ልምዶች በመንፈሳዊ ሕይወት ላይ ትልቅ ድጋፍ ሊሆኑ እንደሚችል የገለጸው የስነ-ሕይወት ጥናት ጳጳሳዊ አካዳሚው፣ የወጣትነት ዘመን ለእግዚአብሔር ክብር የሚሰጥ መሆኑን ገልጾ፣ በዕድሜ ብዛት አቅም የሚደክም ቢሆንም፣ የማሰብ ችሎታ ቢቀንስም የሰው ልጅ በእግዚአብሔር ላይ ያለው እምነት እና መመካት ሁል ጊዜ ግልጽ መሆኑን ሰነዱ አስታውቋል።
በመጨረሻም የስነ-ሕይወት ጥናት ጳጳሳዊ አካዳሚው በሰነዱ፣ መላው ማኅበረሰብ፣ መንፈሳዊ ባሕሎችን የሚከተሉ አብያተ ክርስቲያናት፣ የተለያዩ ባሕሎች፣ ትምህርት ቤቶች፣ በጎ ፈቃደኞች፣ የስነ-ጥበብ ሰዎች፣ ኤኮኖሚያዊ ተቋማት እና የማኅበራዊ መገናኛ ተቋማት አረጋዊያንን ለማገዝ የሚያስችላቸውን አዳዲስ ሃላፊነቶችን በመውሰድ እና ቆራጥ ውሳኔዎችን በማድረግ በተለይም በቤተሰብ ውስጥ ለሚገኙ አረጋዊያን እንክብካቤን የማድረግ ባሕልን ማሳደግ እንደሚያስፈልግ አሳስቧል።
ለአንባቢዎችዎ አንድ ነፃ ኢ-መጽሐፍ እንሰጣለን! ማውረድ ይችላሉ ዘንበል ለሆነ አካል የሥልጠና እና የአመጋገብ ውስጣዊ ምስጢሮች, በ Mike Geary (የአንድ $ 17.99 እሴት) ሙሉ ለሙሉ ነፃ!
ይህ ኢ-መጽሐፍ የተረጋገጠ የግል አሰልጣኝ እና የተረጋገጠ የአመጋገብ ባለሙያ በሆኑት ማይክ ጌሪ የተፈጠረ ነው ፡፡ ይህ መጽሐፍ ከሰውነትዎ ግትር የሰውነት ስብን ለማራገፍ ሊጠቀሙባቸው ከሚችሏቸው 27 ልዩ ልዩ የምግብ መፍጠሪያ-ከፍ የሚያደርጉ ምስጢሮች ጋር ተጨናንቋል ፡፡ ይህ መጽሐፍ የሰውነት ስብን ለመቀነስ እና ሰውነትዎን ወደ ቀጣዩ ደረጃ የሚወስዱ የተለያዩ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ ምክሮችን እና የአመጋገብ ስልቶችን ይ containsል ፡፡ እዚህ ጠቅ ያድርጉ ወይም ይህንን ኢመጽሐፍ በኮምፒተርዎ ወይም በጡባዊዎ ላይ ለማስቀመጥ መጽሐፉን ለማየት ከዚህ በታች ያለው አገናኝ ወይም ይህንን ጠቅ ያድርጉ ፡፡ ይህንን መጽሐፍ ለጓደኞችዎ እና ለቤተሰብ አባላት ለማጋራት ነፃነት ይሰማዎት ፡፡
በትግራይ ክልል ውስጥ “በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች በረሃብ ምክንያት ለሞት ሊዳረጉ እንደሚችሉ” አንድ የመንግሥት ባለስልጣን መናገራቸውን ከእርዳታ ሠራተኞች ጋር ከተደረገ ስብሰባ ላይ ሾልኮ የወጣ ማስታወሻ ላይ የሰፈረ ጽሁፍ አመለከተ። በመንግሥት የሚመራው የትግራይ የአስቸኳይ ጊዜ ማስተባበሪያ ማዕከል በክልሉ የተካሄደውን ግጭት ተከትሎ የሚያስፈልጉ ነገሮችን በተመለከተ ጥናት ያካሄደ ነው።
Previous Postየሴቶች መደፈር፣ ግድያ ፣ ዝርፊያ እና ሌሎች ወንጀሎች የሚሸሸጉበት አዲሱ አደይ አበባ ስታዲየምhttps://youtu.be/uoJv3X8jeTw
በሆሮ ጉድሮ ዞን አቢደንጎሮ ወረዳ ዴቢስ ቀበሌ በኦነግ ሸኔ የሽብር ቡድንና በጥቅም ተጋሪዎቹ አማካኝነት የአማራ ቤቶችን በመለየት በእሳት እያወደሙ መሆኑን ነዋሪዎች ገለፁ። አማራ ሚዲያ ማዕከ…
ዋሴ በላይን በገደሉ እለት ወንድም አቶ ወርቁ በላይንና አጎቱን አቶ ተስፋው ተፈራን በኡኬ ቀርሳ ፖሊስ ጣቢያ በማሰር አሰቃይተዋል፤ የግፍ ግፍ ፈፅመውባቸዋል። በህዝብ ቁጣ ከቀናት የእስር ቆይ…
በኦሮሚያ ክልል ም/ወለጋ ዞን ሆሮጉዱሩ አቤደንጎሮ በአማራዎች የኦነግ ሸኔ ታጣቂዎች ጥቃት ፈፀሙ። (አሻራ ሚዲያ የካቲት27/2013 ዓ•ም ባሕርዳር) በኦሮሚያ ክልል ም/ወለጋ ዞን በሆሮጉዱሩ…
የግል ማስታወሻ፡- እኛ በውስብስብ የፖለቲካ አጣብቂኝ ውስጥ የምንገኝበት ጊዜ ላይ እንገኛለን፡፡ የኢትዮጵያ ፖለቲካዊ አቅጣጫ ጥቅጥቅ ያለ ጫካ ይመስላል፡፡ ሆኖም ግን ይሁንና ትልቋን የኢትዮጵያ ስእል አሻግሮ በማየት ሀገራችንን ለመገንባት አንድነታችንን ማጠንከር፣ መከፋፈልን ማስወገድ ይገባናል፡፡ አንድ ከሆን እንቆማለን፡፡ ከተለያየን እንወድቃለን፡፡ ››
ባለፉት ሁለት ሳምንታት ባቀረብኳቸው መጣጥፎች ላይ የመንግስትን ጥንካሬና ድክመቶች ያልኳቸውን ነጥቦች ለአንባቢው በወፍ በረር ለማስቃኘት ሞክሬአለሁ፡፡ ጸሁፉ ጠቃሚና ምክንያታዊ ሀሳቦችን እንደያዘ እገምታለሁ፡፡
አንድ ምክንያታዊ የሆነ ኢትዮጵያዊ ዜጋ የኢትዮጵያ የፖለቲካ አቅጣጫ በተመለከተ ያለው ግንዛቤ አስደንጋጭ እንደሚሆንበት ለመተንበይ አዳጋች አይመስለኝም፡፡ ኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ሁኔታ በአንድ ሳንቲም ላይ እንዳሉ ሁለት የተለያዩ ገጽታዎች የሚቆጠር ሲሆን፣ አንደኛው ገጽ አንድነት ሲሆን ለኢትዮጵያ ህይወትን የሚያድስ ነው፡፡ ሌላኛው ሁለተኛው የሳንቲሙ ገጽ ደግሞ መከፋፈልን የሚያመላክት ነው፡፡ ይህ ግን ለኢትዮጵያ አይበጃትም፡፡
በአንድ የፖለቲካ መረጋጋት በሚገኝባት ሀገር፣ የሀገሪቱ ሰላም አስተማማኝ በሆነበት ሁኔታ፣ጠንካራ የፍትህ ተቋማት፣ የዲሞክራቲክ ተቋማት ባሉበት ሁኔታ ወዘተ ወዘተ መንግስትን መሞገት፣ በዲሞክራቲክ ምርጫ ላይ ተሳትፎ በሰለጠነ መንገድ የማእከላዊው መንግስትን ለመተካት የፖለቲካ ስራዎችን ማከናወን የዲሞክራቲክ መብት ነው፡፡ ሆኖም ግን ይሁንና ሀገር አደጋ ውስጥ ስትወድቅ፣ በየአካባቢው አስከፊ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች በህገ ወጥ ታጣቂዎች ሲፈጸሙ የተፎካካሪ ፖለቲካ ፓርቲዎች ሁሉ ከመንግስት ጎን በመቆም አጥፊዎች በፍትህ አደባባይ የሚቆሙበትን መንገድ መሻት አለባቸው ባይ ነኝ፡፡ በሌላ አነጋገር የማእከላዊ መንግስትም ሆነ የተፎካካሪ ፖለቲካ ፓርቲዎች የሰብዓዊና ዲሞክራሲያዊ መብቶች በኢትዮጵያ ምድር እንዲከበሩ የበኩላቸውን ድርሻ መወጣት አለባቸው፡፡ ምንም እንኳን በአንድ ሀገር ላይ የሰብዓዊና ዲሞክራሲያዊ መብቶች እንዲከበሩ፣ እንዳይጣሱ፣ ከተጣሱም በኋላ አጥፊዎችን በፍትህ አደባባይ ከማቅረብ አኳያ የአንበሳው ድርሻ የማእከላዊው መንግስት ሁነኛ ሃላፊነት ቢሆንም፣ የተፎካካሪ ፖለቲካ ፓርቲዎች አመራርም ሆነ አባላቶች መብቶች ላለመጣስ መቆጠብ አለባቸው፣ ወይም በአንድ አካባቢ መብቶች ሲጣሱ ድምጻቸውን ከፍ አድርገው ማሰማት አለባቸው፡፡
ይህ በእንዲህ እንዳለ የኢትዮጵያ ህዝብ የተለያዩ የፖለቲካ አማራጮችን እንደሚሻ የፖለቲካ ሀይሎች ሁሉ በእውነት መሰረት ላይ ቆመው መገንዘብ አለባቸው፡፡ ይሄም ብቻ አይደለም ከጎሳ ማንነት ውጪ በርእዮት አለም፣ በአላማ፣ በዜግነት፣ በሰውነት ደረጃ ላይ ሆነው ፕሮግራማቸውን በይፋ ለህዝብ ማሳወቅ ያለባቸው ይመስለኛል፡፡ ለአብነት ያህል የፖለቲካ ድርጅቶች ናቸው የምርጫ ማኒፌስቶ አዘጋጅተው ለኢትዮጵያ ህዝብ ያሳወቁት ? እስቲ ህሊና የፈጠረባችሁ ጠይቁ፡፡ ለማናቸውም ሰላማዊና የሰለጠነ ፖለቲካዊ ፕሮግራም ማዘጋጀት የማእከላዊውን መንግስት በሰለጠነ መንገድ ለመገዳደር ከሚረዱ ዘዴዎች አንዱ ነው ብዬ አስባለሁ፡፡ በነገራችን ላይ አማራጭ የፖለቲካ ሃሳቦች በሚስተናገዱበት ሀገር ለሀገር የሚጠቅሙ ሀሳቦች ሊንሸራሸሩ ይቸላቸዋል፡፡
ለሀገሪቱ አንድነት የሚበጀው ቁምነገር አማራጭ ሀሳቦችን መቀበል ነው፡፡ የአንድ ገዢ ቡድን ወይም የአንድ ተፎካካሪ ፖለቲካ ፓርቲ ሃሳብና ፕሮራም ብቻ ለሀገሪቱ አንድነት የሚበጅ አይመስለኝም ፡፡ ስለሆነም መንግስትና የተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች ወደመሃል መንገድ ድረስ በመምጣት፣ በተለይም የሀገሪቱን አንድነት በተመለከተ መነጋገራቸው የቅንጦት ሳይሆን የህልውና ጉዳይ ነው፡፡ የሀገሪቱ አንድነት እና ሉአላዊነት ከፖለቲካ ይቀድማል፡፡ መጀመሪያ ኢትዮጵያ ተብላ ስለምትታወቅ ታሪካዊት ሀገር በተመለከተ መጨነቅ መጠበብ ያስፈልጋል፡፡ ከዚህ ባሻግር የኢትዮጵያ ህዝብ ፍላጎት ምን እንደሆነ በቅጡ ማጥናት አለባቸው፡፡ እንደው ዝም ብሎ የራሳቸውን የፖለቲካ ፍላጎት ህዝብ ላይ መጫን የትም የሚያደርስ አይመስለኝም፡፡The unity and sovereignty of the country come before politics.
በብሔራዊ ደረጃ ተደራጅተው የፖለቲካ ፓርቲ የመሰረቱት ድርጅቶች ምን ያህል ይሆናሉ? የትኞቹ የፖለቲካ ድርጅቶች ናቸው ለሀገር መድህን የሚሆኑ ሀሳቦች በፖለቲካ ፕሮግራማቸው ላይ ያሰፈሩት ? የትኞቹ ተፎካካሪ የፖለቲካ ድርጅቶች ናቸው የምርጫ ማኒፌስቶ ያዘጋጁት ? የትኞቹ ናቸው ለኢትዮጵያ ሉአላዊነትና አንድነት የሚደማ ልብ ያላቸው ? መልሱን ህሊና ለፈጠረባችሁ ኢትዮጵያውያን ትቼዋለሁ፡፡ በእኔ አስተያየት አብዛኞቹ የፖለቲካ ድርጅቶች መሰረታቸው ጎሳ ላይ የቆመ ነው፡፡ እነኚህ ራእያቸው አላማቸው በክልላቸው ወይም ወክለነዋል የሚሉትን ጎሳ ጥቅም ለማሳካት ነው፡፡ እነርሱ በብሔራዊ ደረጃ ተጽእኖ ለመፍጠር አይቻላቸውም፡፡ የእነርሱ ዋነኛ አላማ የጎሳ እና የጎሳ ብሔርተኝነት ጉዳይ ላይ የሚያጠነጥን ነው፡፡ ጎሰኞችም ሆኑ የጎሳ ብሔርተኞች በብሔራዊ ደረጃ ተጽእኖ መፍጠር አይቻላቸውም፡፡ ይገባኛል የጊዜው የኢትዮጵያ የፖለቲካ በአመዛኙ በዘር ወይም በጎሳ ላይ የተንጠለጠለ ነው፡፡ ሆኖም ግን ይሁንና በጎሳ ፖለቲካ አኳያ ከተደራጁት የፖለቲካ ድርጅቶች መሃከል ተጽእኖ መፍጠር የሚችሉት ከሁለት የሚበልጡ ሀይሎች አይሆኑም፡፡ ሌሎቹ የሃይል ሚዛኑ ወዳደላበት የሚያጋድሉ ናቸው፡፡ ይህ ከትሮይ ፈረስነት ባሻግር የትም የሚያደርስ አይደለም፡፡ የጎሳ ፖለቲካ አረማጆች ሃሳብ የላቸውም፡፡ የእነርሱ መነሻ ብሶት ነው፡፡ ከብዙ አመታት በፊት በሁለት ማህበረሰቦች መሃከል የተከሰቱ ግጭቶችን በማጉላት ወይም ያልነበሩ በደሎችን በማጎን የሚመሰረቱ ናቸው፡፡ የዘር ፖለቲካ እኛ እና አነርሱ በማለት በህዝብ መሃከል ልዩነትን ያጎላሉ፡፡ ፖለቲካ በጎሳ መሰረት ላይ ሲሆን መዘዙ ዘመናት ተሻጋሪ ነው፡፡ በነገራችን ላይ ሰዎች በጎሳቸው ተደራጅተው ቋንቋቸውን፣ ባህላቸውን ለማበልጸግ ቢሰሩ ክፋት የለውም፡፡ ሰዎች በጎሳ ተደራጅተው የአረንጓዴ ልማት ቢመሰርቱ ውጤት ያለው ይመስለኛል፡፡ ግራም ነፈሰ ቀኝ ኢትዮጵያውያን የተፎካካሪ የፖለቲካ ሀይሎች ከርእዮት አለም አኳያ ተደራጅተው ፣ የራሳቸውን አቋም በመያዝ( የሌላ ፖለቲካ ድርጅት ርእዮት አለም መሸከም አይጠቅማቸውም፣ የፖለቲካ ፓርቲ ተፎካካሪዎች መከዳትም፣ መክዳትም( ከሃዲና፣ የተከዱ ) ባህሪያቸውን አሽቀንጥረው በመጣል ፣የትብብርና አንድነት መንፈስ ቢከተሉ ኢትዮጵያ ትጠቀማለች፡፡ ( ለአብነት ያህል አንዳንድ የኢትዮጵያን የፖለቲካ ድርጅት አመራሮችን ታሪክ ለሚመረምር ግለሰብ እርስበርሳቸው ሳይቀር አሳዛኝ የርስበርስ ክሀደት ታሪክ አላቸው፡፡ ለመሆኑ የሞራል ልእናን የሚያከብሩ ምን ያህሉት ነበሩ መልሱን ህሊና ለፈጠረባችሁ ትቼዋለሁ፡፡)
እውን አሁን ከገባንበት የፖለቲካ ማጥ ውስጥ ሊያወጣን የሚችል አማራጭ የፖለቲካ ፓርቲ በኢትዮጵያ ምድር ይገኝ ይሆን መልሱን ለኢትዮጵያ ህዝብ ትቼዋለሁ፡፡ በእኔ አስተያየት የምንኖረውና መወሰን የምንችለው በእጃችን ባለ ነገር ይመስለኛል፡፡ በመጪዎቹ ወራቶች በኢትዮጵያ በሚካሄደው የምርጫ ውጤት መጨረሻ ላይ ሁለት ነገሮች እውን ይሆናሉ ብዬ አስባለሁ፡፡
አሁን ያለው መንግስት ፣በጎሳ አኳያ የተደራጁ የፖለቲካ ድርጅቶች፣ በብሔራዊ ደረጃ የተደራጁ የፖለቲካ ፓርቲዎች፣ከአገኙት የሕዝብ ድምጽ አኳያ የጥምር መንግስት ሊመሰረቱ የሚችሉ ይመስለኛል:: ሁለተኛው አማራጭ እንዴት እውን መሆን እንደሚችል ሲታሰብ ግራ ያጋባል፡፡ ለማናቸውም በሁለተኛው አማራጭ የሚከተሉት ሁኔታዎች ( ሁነቶች) ታሳቢ መሆን ያለባቸው ይመስለኛል፡፡
– ሁሉንም ነገሮች ህጋዊ ለማድረግ ከባድ ይመስላል ፡፡ እንዲህ አይነት የስልጣን ክፍፍልን እውን ለማድረግ እንዴት እንደሚቻል ከወዲሁ ማወቅ ወይም መተንበይ አይቻልም፡፡ ይህ በጠላትነት የሚፈላለጉ ቡድኖችን በአንድ ጎጆ ውስጥ እንደማስቀመጥ ይቆጠራል፡፡ This is like keeping enemies in the same cage.
– በአሁኗ ኢትዮጵያ የፌዴራል መንግስቱ ወኪሎች በመላው ሀገሪቱ ይገኛሉ፡፡ እነኚህ የገዢው ፓርቲ ወኪሎች ያለው ስርአት እንዲቀጥል የሚፈልጉ ናቸው፡፡ ሥለሆነም እንዲህ አይነት የጥምር መንግስት ከእነርሱ አኳያ ተቀባይነት ያለው አይመስለኝም፡፡ የተለያዩ ሰናክሎችን ሊደቅኑ ይችላሉ፡፡
– ከላይ ካሰፈርኳቸው ባሻግር አንዳንድ አክራሪ የጎሳ ቡድን አባላት የጥምር መንግስቱን አንቀበልም የሚል ሀሳብ ይኖራቸዋል፡፡ እነርሱ ለኢትዮጵያ የሚደማ ልብ የላቸውም፡፡ የእነርሱ ህልምና ምኞት የራሳቸውን ጎጆ ቀልሰው ለመኖር ነው፡፡ ለአንዳንድ የፖለቲካ ሰዎች ወይም አመራሮች የኢትዮጵያ አንድነትና የሀገር ግንባታ አጀንዳ አንጻራዊ ነው፡፡ በእነርሱ አረዳድ ወይም ፍላጎት የኢትዮጵያን አንድነት የሚፈልጉት የሚመሩት የጎሳ ፖለቲካ ድርጅት በብሔራዊ ደረጃ የበላይነት በሚቀዳጅበት መልኩ ነው፡፡ እኛ እነርሱ ምን እንደሚፈልጉ ለመረዳት ያስቸግረናል፡፡
ማግኘት ያለበት ይመስለኛል፡፡ ( በሌላ አነጋገር በሰብዓዊ መብት ጥሰትና በሀገር ሀብት ዝርፊያ እጃቸው ያለበት ሁሉ ተይዘው በፍትህ አደባባይ መቆም አለባቸው፡፡ ይሄም ብቻ አይደለም ኢትዮጵያ ውስጥ የተፈጠሩ ሀጢያቶችን( ወይም ችግሮቻችንን) ሁሉ ህውሃትን በመቅጣት ብቻ ማጥፋት አይቻልም፡፡ የትግራይ ነጻ አውጪ ድርጅት የተከለብንን የዘውግ ፖለቲካ መርዝን በአዋጅ በአንድ ቀን ለመከልከል አዳጋች ይመስለኛል፡፡ ሆኖም ግን ቀና አመለካከት ካለ ለማምከን ኢትዮጵያውያን ምሁራን ሙሉ ቁጭ ብለው የሚወያዩበት መድረክ ቢከፈት መልካም ነው ብዬ አስባለሁ፡፡)
ሠ. ሕገመንግስቱ ስለሚሻሻልበት መንገድ የኢትዮጵያ መንግስት በዋነኛነት፣ የተፎካካሪ የፖለቲካ አመራሮች፣ የኢትዮጵያ ህዝብ ተወካዮች የሆኑ የሀገር ሽማግሌዎች፣ የሲቪል እና የሙያ ማህበር መሪዎች፣የሃይማኖት አባቶች፣ ታዋቂ ግለሰቦች እና የምሁራን ተወካዮች በተገኙበት አንድ ብሔራዊ መድረክ ላይ መወያየት ያለባቸው ይመስለኛል፡፡
ከላይ የተቀሰኳቸው አንኳር አጀንዳዎችና ሌሎች ፖለቲካዊ ጉዳዮች የጥምር መንግስት ለመመስረት በጣም የተወሳሰቡ እና ወሳኝ ጉዳዮች ናቸው፡፡ እንዲህ አይነት ወሳኝ ችግሮችን ለመፍታት በተለይም የኢትዮጵያ መንግስትና የተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች ሌሎች ከላይ የጠቀስኳቸው አካላት በቅንነትና እውነት መሰረት ላይ ሆነው መነጋገር አለባቸው፡፡
ረግረጋማ ቦታውን የሚያቋርጡት ፈረሶች ትክክለኛ መሆን እንደሚገባቸው (“Swapping horses while crossing streams is not appropriate ) ሁሉ የኢትዮጵያ ጉዳይ የሚያሳስባቸው ኢትዮጵያዊ የፖለቲካ ፓርቲ ተፎካካሪዎች ከኢትዮጵያ መንግስት ጋር በቅንነት በመነጋገር ኢትዮጵያ ከገባችበት የፖለቲካ አጣብቂኝ እንድትወጣ ማድረግ ቅድሚያ ሊሰጡት የሚገባ ጉዳይ ነው ብዬ አስባለሁ፡፡ ለሀገሪቱ ህልውና እና አንድነት የሚበጅ ነው፡፡
መንግስትን በምክንያት ሳይሆን ፣ በስሜት ብቻ ተነስቶ መደገፍ ወይም መቃወም፣ በሌላ የሳንቲሙ ግልባጭ የሚገኙትን የፖለቲካ ተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች መደግፍ ወይም መቃወም ጊዜው ያለፈበት ይመስለኛል፡፡ ይህ የዋህነት ስሜት ነው፡፡ በስሜት የፖለቲካ ፓርቲዎች ደጋፊ የነበረው አብዝሃው ህብረተሰብ ወደ ህሊናው የተመለሰ ይመስላል፡፡ ያ በብዙ ተስፋ ተሞልቶ የነበረው አብዝሃው ህዝብ ዛሬ ለህይወቱና ለሀገሩ ያለው ምልከታ በጭንቀትና ሃሳብ ላይ የተሞላ ይመስላል፡፡ የሕይወታችን አውድ በጨለማና ብርሃን መሃከል ያለ ነው፡፡ ( ልክ ቀኑ አልፎ ጸሃይ ስትጠልቅ እንደማለት ነው) ጥያቄው ይነጋል ወይንስ ይጨልማል ?የሚለው ነው፡፡ መጪው ግዜ የብርሃን ዘመን ይሆን ? ወይንስ መጪው ግዜ የጨለማ ዘመን ይሆናል ? የሚሏቸው መሰረታዊ ጥያቄዎች የኢትዮጵያ ጉዳይ እንቅልፍ የነሳቸው ኢትዮጵያውያን ጥያቄዎች ናቸው፡፡
በሚያሳዝን መልኩ ለግዜው በኢትዮጵያ ነባራዊ የፖለቲካ ቸግርን ለመፍታት ትክክለኛ መፍትሔ ማግኘት አልተቻለም፡፡ በተለይም የጎሳ ፖለቲካ ለማምከን አሁን ድረስ አልተቻለም፡፡ በእኔ በኩል ሲቪክ ማህበራት ፣ ነጻ መንፈስ ያላቸው ጋዜጠኞች፣ የሃይማኖት ተቋማት ስለ ጎሳ ፖለቲካ መርዝነት በተመለከተ ህዝብን ማስተማር አለባቸው፡፡ የጎሳ ፖለቲካ እንደተጠመደ ፈንጂ ነው፡፡ ስለሆነም የኢትዮጵያን የፖለቲካ አቅጣጫ በአደገኛ ሁኔታ ውስጥ የዶለውን የጎሳ ፖለቲካን መርዝ ለማምከን እውቀት ግድ ይላል፡፡
ላለፉት ሃያ ሰባትና ከዛ በላይ በነበሩት አመታት የወያኔ አገዛዝ ዜጎች በፖለቲካው አኳያ ንቁ ተሳታፊ እንዳይሆኑ ጭቆና ያካሂድ ነበር፡፡ በዚህ ምክንያት ነጻ በሆኑ የሙያ ማህበራት እና ሲቪል ማህበራት ውስጥ መደራጀት ወይም አባል መሆን አደጋ ነበረው፡፡ ለአብነት ያህል በአንጋፋው የኢትዮጵያ መምህራን ማህበር ፣ አቶ ዳዊ ኢብራሂም ይመራ በነበረው የኢትዮጵያ ሰራተኞች ማህበር አባላት ላይ የደረሰውን ግፍ አይዘነጋም፡፡ ለነጻ ማህበር እውን መሆን ሲታገሉ ነበር መምህር አወቀ፣ መምህርና የሰብዓዊ መብት ታጋይ ጋሼ አሰፋ ማሩ፣ ጋዜጠኛ ተስፋዬ ታደሰ በወያኔ ሹምባሾች በአደባባይ የተገደሉት፡፡
የኢትዮጵያ ህዝብ አሁን እስካለንበት ጊዜ ድረስ ነጻና ገለልተኛ ምርጫ ውድድር ለማየት አልታደልንም፡፡ ( ምናልባት የግንቦት 1997 ዓ.ም. ነጻና ገለልተኛ ቢሆንም ውጤቱ አላማረም ነበር፡፡) ከዚህ ባሻግር አብዝሃው የኢትዮጵያ ህዝብ አልተደራጀም ወይም በድርጅት አልታቀፈም፡፡ በዚህ ምክንያት ደግሞ በኢትዮጵያ የፖለቲካ አውድ( ሂደት) ውስጥ ንቁ ተሳታፊ መሆን አልተቻለውም፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ በኢትዮጵያ የፖለቲካው ሁኔታ ሰርአት የያዘ እና የሰለጠነ እንዲሆን በኢትዮጵያ የተለያዩ ግዛቶች የሰብዓዊ መብት የሚጥሱ ቡድኖችን በፍትህ አደባባይ በማቅረብ ሂደቱ ላይ መተባበር ያለባቸው ይመስለኛል፡፡ ወንጀሎች በብረት አንጋቾች ወይም ጉልበተኞች እየተፈጸሙ እያየን ዝም ለማለት ህሊናችን አይፈቅድልንም፡፡
ውስብስብ የፖለቲካ ችግሮችን ለመፍታት የሚፈልግ መንግስት፣ እንዲሁም የተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች በሞራልና እውነት መሰረት ላይ መቆም ያለባቸው ይመስለኛል፡፡ በእኔ አስተያየት መሬት ላይ ያሉ የፖለቲካ ችግሮችን ምንም ሳይቀባቡ ከነቀሱ በኋላ ወደ መፍትሔው መሄዱ አጠያያቂ አይደለም፡፡ ያጋጠሙንን ችግሮች ለማስወገድ ሁልግዜ በራሳችን መንገድ ወይም ለራሳችን በሚጠቅመን መልኩ ብቻ መሆን ያለበት አይመስለኝም፡፡ ከተጨባጩ እውነታ በመነሳት ነው ለገጠመን ችግር መፍትሔ መፈለገን ያለብን፡፡ የተከሰተው ፖለቲካዊ ችግር ራሱ በአፋጣኝ መፍትሔ እንዲያገኝ ስትራቴጂክ እና መሰረታዊ የሆነ ውሳኔ ግድ ይላል፡፡
ለአብነት ያህል እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር 2016 በኢትዮጵያ እና ከኢትዮጵያ ውጭ የነበሩ የፖለቲካ ፓርቲዎች የተለያዩ አለማዎች የነበራቸው ቢሆንም ገዢውን የወያኔ አገዛዝ የሚቃወሙ ነበሩ፡፡ ዛሬ እ.ኤ.አ. 2020 የተፎካካሪ የፖለቲካ ፓርቲዎች ስልጣኑን በያዘው የፖለቲካ ፓርቲ ያላቸው አቋም በእጅጉ የተለያየ ነው፡፡ ከዚህ ባሻግር በመሃላቸው ያለው ልዩነት በእጅጉ የተለያየ ነው፡፡
በነገራችን ላይ በኢትዮጵያ የፖለቲካ ጉዳይ ላይ እጃቸውን የሚዶሉ የኢትዮጵያ ታሪካዊ ጠላቶች አይጠፉም፡፡ ለአብነት ያህል ግብጽ በሀገራችን ሰላም እንዳይሰፍን የተወሳሰበ ሴራ እንዲህ በቀላሉ የሚታይ አይደለም፡፡ ከምእራባውያን ሀገራት ጋር፣ በተለይም ከምእራብ አውሮፓ አንዳንድ ሀገራት ጋር የነበረው የውጭ ግንኙነት እየተቀዛቀዘ ስለመሆኑ በአለም አቀፍ መገናኛ ብዙሃን መነገሩ አሳሳቢ ነው፡፡ ይህም ብቻ አይደለም ኢትዮጵያ በውጭ ዲፕሎማሲ የእውቀት ዘርፍ ልምድ ያላቸውን በሳል ዲፕሎማቶችን በምእራብ ሀገራት በሚገኙ የኢትዮጵያ ኤምባሲዎች ወይም ቆንስላ ጽህፈት ቤቶች መመደብ የቅንጦት ሳይሆን የህልውና ጉዳይ ነው፡፡
ባለፉት ሁለት አስርተ አመታት ከነበሩ የፖለቲካ ችግሮች ባሻግር፣ ዛሬም ሆነ ነገ ተነገ ወዲያ የሚቀፈቀፉ ፖለቲካዊ ችግሮቻችን ኢትዮጵያውያንን ሁሉ እንቅልፍ ሊነሳ ይገባል፡፡ መንግስት በኢትዮጵያ ምድር ለሚከሰቱ ፖለቲካዊ ችግሮች መሰረታዊ ምክንያቶች በተመለከተ ( ለአብነት ያህል የጎሳ ፌዴራሊዝም የሚፈቅደውን ህገመንግስቱ ስለመሻሻሉ ) ስለሰጠው ትኩረት የታወቀ ጉዳይ የለም፡፡ በእኔ ግምት መንግስት ኢትዮጵያ የህልውና አደጋ እስኪገጥማት የሚጠብቅ አይመስለኝም፡፡
እውን መንግስት ኢትዮጵያ የምትገኝበትን አስጨናቂ የፖለቲካ ችግር ችላ በማለት ስልጣኑን ለማጠናከር ብቻ እየሰራ የሚገኝ ነውን ? መልሱን ህሊና ለፈጠረባችሁ ትቼዋለሁ፡፡ በነገራችን አንድ ሀይሉ አደጋ ላይ የወደቀበት አካል ጭንቅላት ሳይሆን ጡንቻ ነው የሚጠቀመው፡፡ ጉልበት ያታልላል፡፡ በጡንቻ የሚያምን ግለሰብ ወይም ቡድን የሚሸነፍ አይመስለውም፡፡ ሆኖም ግን ትንሽ ቆይቶ ወደ ቅዠትነት ይቆጠራል፡፡ በጉልበት ወይም ጡንቻ የሚመኩ ግለሰብ ወይም ቡድን መጨረሻው አያምርም፣ መቼ እንደሚወድቅ ሳያውቀው ድንገት ይወደቃል፡፡ በነገራችን ላይ በጥቅጥቅ ጫካ የሚመሰለው የኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ጉዳይ ፣ በመንግስትፍላጎትና አቅም ብቻ የሚፈታ አይመስለኝም፡፡ ከዚህም እልፍ በማለት መንግስትና የተፎካካሪ ፖለቲካ ፓርቲዎች አንድ ላይ ሆነውም የኢትዮጵያን ፖለቲካዊ ችግር ለመፍታት ይቸግራቸዋል፡፡ የኢትዮጵያን ውስብስብ ፖለቲካዊ ችግር ለመፍታት ፍላጎቱ ካለ አንድነትና ትብብር ምትክ አይገኝለትም፡፡ እውን ሁሉም ኢትዮጵያውያን የፖለቲካ ሀይሎች ለአንድነት ዝግጁ ናቸውን ? መልሱን ህሊና ለፈጠረባችሁ ትቼዋለሁ ፡፡ በእኔ በኩል ኢትዮጵያውያን ሁሉ ከተበተባቸው የጎሳ ከረጢት ውስጥ በመውጣት ለኢትዮጵያ አንድነት ካልታገሉ የኢትዮጵያ ህልውና አደጋ ላይ ሊወደቅ ይችላል ብዬ እሰጋለሁ፡፡ አንድነታችንን ለማጠንከር ከዘገየን ችግሮቻችን እየተወሳሰቡ ከመሄዳቸው ባሻግር ጸሎቱ ምላሽ እንዳላገኘለት የሃይማኖት ሰው እንቆጠራለን፡፡ እኛ በመጪዎቹ ጊዜያት ሊመጡ ከሚችሉ አደጋዎች ራሳችንን ለመከላከል ዝግጅታችን ምን ይሆን ? መልሳችን አዎን የሚል ከሆነ ፍጥነት ያስፈልገናል፡፡ በነገራችን ላይ ከፊታችን የተደቀኑ ችግሮችን ለመፍታት የአንበሳው ድርሻ የመንግስት ይሆናል፡፡ መንግስት ደግሞ ብቻውን ሳይሆን ከህዝቡ ጋር በመተባበር ችግሮቻችን ለመፍታት የሚችል ይመስለኛል፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳላ የኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ችግሮች ዋነኛ ምክንያት ውስጣዊ እንደሆነ መገንዘብ አለብን፡፡ የውጭ ሀይሎች እንደ ሁለተኛ ምክንያቶች ይቆጠራሉ፡፡ የኢትዮጵያን ፖለቲካዊ ችግሮች በቅንነትና በአንድነት መፍታት ካልቻልን ኢትዮጵያዊ ማንነታችን አደጋ ላይ ሊወድቅ ይቻለዋል፡፡ ይህ ጽሁፍ የማንቂያ ደውል አይደለም፡፡ እኔ የማነሳቸው ፖለቲካዊ ችግሮች አሁን በመሬት ላይ የሚታዩ ፣ የሚዳሰሱ ናቸው፡፡ ስለሆነም ኢትዮጵያውያን ሁሉ በሰከነና በሰለጠነ መንፈስ፣ በሰላማዊ መንገድ ለችግሮቻችን መፍትሔው ምን እንደሆነ በየአካባቢያችን እንወያይበት፡፡ መንግስትና የተፎካካሪ ፖለቲካ ፓርቲ አመራሮችና አባላትም፣ ኢትዮጵያዊ ምሁራኖች ሁሉ የኢትዮጵያ አንድነትና ሰላም እውን እንዲሆን በሰለጠነ መንገድ መነጋገር ያለባቸው ይመስለኛል፡፡
ያለንበትን አስቸጋሪ ሁኔታ ወደ ጎን ገሸሽ በማድረግ መጪው ጊዜ ብሩህ ተስፋ ይዞ ይማጣል ብሎ መደስኮር እራስን እንደማሞኘት ይቆጠራል፡፡ በአጭሩ ያለንበት የፖለቲካ ችግር እንቅልፍ የሚነሳ ነው፡፡ ስለሆነም የችግሩን እውነተኝነት በመቀበል ሁላችንም የችግሩ አካል መሆናችንን ተረድተን ለችግሮቻችን ተባብረን መፍትሔ መፈለግ የህለውና ጉዳይ መሆኑን በቅን ልቦና እንረዳ፡፡ እራሳችንን ማጭበርበር የለብንም፡፡ ላለፉት ሰላሳ አመታት ውሸት አፈር ድሜ እንዳስጋጠን ዛሬ ቢያንስ እንረዳ፡፡ በዋነኝነትና በፍጥነት የሀገራችንን አንድነት እናስጠብቅ፡፡ ሌሎች ነገሮች በብሔራዊ ውይይት የሚፈቱ ናቸው፡፡ ከዚህ ባሻግር መንግስት፣ የተፎካካሪ ፖለቲካ ፓርቲ አመራሮች በፍጥነት በእውነት እና ሞራል መሰረት ፤ላይ ቆመው እንዲወያዩ፣ እንዲነጋገሩ፣ እንዲተማመኑ የኢትዮጵያ ህዝብ በሰለጠነ መንገድ መርዳት ያለበት ይመስለኛል፡፡
እኔ ከላይ በሶስት ክፍሎች አስተያየት ለማቀርብ መንፈሴ ያስገደደኝ መንግስትን ወይም የተፎካሪ የፖለቲካ ፓርቲ አመራሮችን ለመተቸት አይደለም፡፡ ውዳሴ ከንቱም ለማቅረብም አይደለም፡፡ እኔ ለማንሳት የሞከርኩት በመሬት ላይ በገሃድ በግልጽ ስለሚታየው የኢትዮጵያ መሰረታዊ የፖለቲካ ችግሮቻችን ላይ ነው፡፡
በእኔ አስተሳሰብ የኢትዮጵያን ችግሮች ሁሉ መንግስት ብቻውን የሚፈታው አይመስለኝም፡፡ ከችግሮች ጋር ለብዙ አመታት ኖረናል ብዬም አስባለሁ፡፡ ምንም እንኳን ህገመንግስቱ እንዲሻሻል የተለያዩ ምሁራን አስተያየት ቢሰጡም ሰሚ ጆሮ አላጋኙም፡፡ በነገራችን ላይ የኢትዮጵያው ህገ መንግስት የዲምክራሲና ሰብዓዊ መብቶች በተመለከተ ጠቃሚ አንቀጾችን የያዘ ስለመሆኑ ሊሰመርበት ይገባል፡፡ ሊሻሻል የሚገባው ግን መሻሻል አለበት፡፡ በተለይም የጎሳ ፌዴራሊዝም ስርዓት የሚፈቅደው አንቀጽ ሊሻሻል ይገባዋል፡፡
በመጨረሻም በድጋሚ የኢትዮጵያ አንድነት ትኩርት እንዲሰጠው ሳስታውስ በአክብሮት ነው፡፡ ይህ የፌዝ ወይም የለበጣ መልእክት አይደለም፡፡ መልእክቱ ከልብ የመነጨ፣ የኢትዮጵያ ጉዳይ እንቅልፍ ከነሳቸው ኢትዮጵያውያን የተላከ ነው፡፡ ይገባኛል ጥቂቶች ወይም ብዙዎች በዚህ መልእክት ልትቆጡ ወይም ጸረ ፌዴራሊዝም በማለት እምቡር እምቡር ልትሉ ትችላላችሁ፡፡ አንዳንዶች የቀድሞ ስርዓት ናፋቂ የሚሉ አይጠፉም፡፡ አንዳንዶች የጎሳ ፖለቲካ አቀንቃኞችን ሁሉ ትኩረት የማይሰጥ የሚል ድምዳሜ ላይ ልትደርሱ ትችላላችሁ፡፡ እኔ ከማናችሁም ጋር አይደለሁም፡፡ ወይም የተጠቀሱት መላ ምቶች እኔን የሚመለከቱ አይደሉም፡፡ እኔ የማናቸውም የፖለቲካ ድርጅቶች ነቃፊም ሆነ አሸርጋጅ አይደለሁም፡፡ የእኔ እራስ ምታት የኢትዮጵያ እና ኢትዮጵያውያን ችግር ወይም አሳሳቢው የህልውና ጉዳይ ነው፡፡ በእኔ አመለካከት የኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ችግሮች ሁሉ ሰራሄ መፍትሔ የሚጋኙት በሰውነት ደረጃ ላይ ስንቆም ነው የሚል ነው፡፡
በኢትዮጵያ ለሚከሰቱ ሴይጣናዊ ችግሮች ሁሉ ስረመሰረቱ ወይም ምክንያቱ የኢትዮጵያ ህገመንግስት ነው ተብሎ ቢጻፍ ስህተት አይመስለኝም፡፡ ከተሳሳትኩ ልታም ዝግጁ ነኝ፡፡ ይህ ህገመንግስት በኢትዮጵያ የጎሳ ፌዴሬሽን ግዛት እውን እንዲሆን የፈቀደ ነው፡፡ በአለም ላይ ካሉት ሀገራት ሁሉ የጎሳ ፌዴሬሽን ግዛት እውን እንዲሆን የፈቀደው የኢትዮጵያ ህገመንግስት ብቻ ነው፡፡ በአለም ላይ ከሚገኙትት ሀገራት ውስጥ( በተባበሩት መንግስታት እውቅና ያለቸውን ሀገራት ማለቴ ነው፡፡) ከኢትዮጵያው ህገ መንግስት በቀር የጎሳ ፌዴሬሽን እውን እንዲሆን የሚፈቅድ የለም፡፡ ( ወይም በአሁኑ ዘመን ማግኘት አስቸጋሪ ነው፡፡) የኢትዮጵያው ህገ መንግስት በጎሳ ላይ የተመሰረቱ ድንብሮችን የሚፈቅድም ነው፡፡ አብዛኞቹ የፖለቲካ ድርጅቶች መሰረታቸው በጎሳ ላይ የተመሰረተው በዚሁ ህገመንግስት ፈቃጅነት ነው፡፡ ከዚህ ባሻግር ከአፍሪካ ሀገራት ሁሉ በመታወቂያ ካርድ ላይ የጎሳን ማንነት እንዲገለጽ የሚፈቅደው ይሄው ህገመንግስት ነው፡፡ በመኪናዎች ታርጋ ላይ ሳይቀር የጎሳ ማንነት መጻፉ ሲታይ ህሊናን ያደማል፣ ሆድን ይበጠብጣል፡፡ ባለፉት ሰላሳ አመታት የጸደቀውን የኢትዮጵያ ህገ መንግስት ማሻሻል ወይም መቀየር ከባድ እንደሆነ ይገባኛል ፡፡ የጥቂት ጊዜያት ስራም አይዶለም፡፡ ሆኖም ግን ይሁንና መንግሰት በቀና መንፈስ ከተነሳ ማሻሻል ይቻላል ብዬ አስባለሁ፡፡ የኢትዮጵያ መንግስት የጎሳ ፌዴራሊዝም ለኢትዮጵያ ይበጃል የሚሉ ምሁራንን በአንድ በኩል፣ በሌላ በኩል ደግሞ አይ የጎሳ ፌዴራሊዝም ለኢትዮጵያ አይጠቅማትም የሚሉ ምሁራንን ጥናታዊ ጽሁፎቻቸውን፣ ለኢትዮጵያ መንግስት ተወካዮች፣ ለተፎካካሪ የፖለቲካ አመራሮች፣ የሀገር ሽማግሌዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ የሢቪል ማህበር ተወካዮች፣ ወዘተ በተገኙበት እንዲያቀርቡ በመጋበዝ ውሳኔውን ለህዝብ የህሊና ፍርድ እንዲተው ሳስታውስ በአክብሮት ነው፡፡ ነጻነቱን የተጎናጸፈ ህዝብ፣ የሚበጀውን የሚያውቀው ህዝብ በነጻ መንፈስ የህሊና ውሳኔ ቢሰጥ ከመሰረታዊ የፖለቲካ ችግሮቻችን የምንገላገል ይመስለኛል፡፡
በእኔ በኩል የኢትዮጵያ መሰረታዊ የፖለቲካ ችግሮች ሁሉ በዲሞክራቲክ ፌዴራሊዝም ስርዓት ስር ይፈታሉ ብዬ አስባለሁ፡፡ በዲሞክራቲክ ፌዴራሊዝም ስርዓት በኢትዮጵያ የሚገኙት ከ100 በላይ ጎሳዎች ሁሉ ኢትዮጵያዊነት ጥላ ስር በማድረግ የኢትዮጵያን አንድነት አስተማማኝ ማድረግ ይቻላል፡፡
በመጨረሻም የጎሳ ፖለቲካ ይበጃታል የሚል የአንድ በአካል የማላውቀውን ኢትዮጵያዊ ወንድሜን ተምሳሌት አድርጌ ላቅርብና ጽሁፌን ልቋጭ፡፡ ( የጎሳ ፖለቲካ ለኢትዮጵያ ይበጃታል የሚሉ ወንድሞች፣እህቶች፣ አባቶች ሞለተው ተርፈዋል፡፡)
የጎሳ ፖለቲካ ለኢትዮጵያ ይበጃታል የምትል ወንድሜ ሆይ ስለ ጎሣ ፖለቲካ አደገኛነት እስከዛሬ ስትዋኝበት ከርመህ በራስህ ተመክሮ ያልተማርከውን ካንተ ጋራ እንኪያ ሠላምታና ጉንጭ የሚያለፋ ያለም አይመስለኝም ።
ድርጅትህም ሆነ አንተ ዝንተ ዓለማችሁን የጎሣ መሣፍንቶች ሆናችሁ መዝለቅ የመረጣችሁ ሟቹ የቀድሞው ጠቅላይ ሚንስትር አቶ መለስ ዜናዊ ያበጇችሁ ወይም በእርሳቸው መንገድ ለመጓዝ የመረጣችሁ ፖለቲከኛ ናችሁ ብዬ አስባለሁ።
ትናንት ታላቋ ትግራይ ለመመሥረት ብለው ሲዋትቱ የነበሩ ቅዠታቸው መክኖ እያየህ ዛሬ ደግሞ ያንኑ ታላቋ ክልሌ ብለህ ለመንደርደር ታቆበቁባለህ ይህ ለሰሚው ግራ ነው ።
የጎሣ ፖለቲካ ፖለቲካ ለኢትዮጵያ ስለማይበጃት የኢትዮጵያ መንግስት፣ የተፎካካሪ ፖለቲካ ፓርቲዎች አመራሮች፣ የሲቪልና የሙያ ማህበራት ተወካዮች፣ የሀገር ሽማግሌዎች፣ አባገዳዎች፣ የሓይማኖት ተወካዮች፣ ኢትዮጵያዊ ምሁራን በተገኙበት እጅግ በሰለጠነ፣ ዲሞክራቲክ መንገድ እና በጥናት ላይ በመሰረተ፣ የዒትዮጵያ ህዝብ ይሁንታ ተሰጥቶት በህግ እንዲታገድ ኢትዮጵያውያን ሲማጸኑ አመታት ተቆጥሯል ።
በነገራችን ላይ የብሔርተኝነት ጥያቄው ማቆሚያ የለውም፡፡ ስለሆነም በቅድሚያ የጋራ መግባባት አለብን፡፡ ቁጭ ብለን ስለ የጋራ ሀገራችን ጉዳይ ቁጭ ብለን ወደ አንድ ብሔራዊ መግባባት መድረስ አለብን፡፡ አንዱ ወንድማችን ድንገት ተነስቶ የራሴን ክልል ብቻ ካለ ፡፡ አደጋው ለሁላችንም ነው፡፡ እንዲህ አይነት አስተሳሰብ ለሀገር የሚበጅ አይደለም፡፡ ለሁላችንም የምትሆን ኢትዮጵያ ከጎሳ አስተሳሰብ ውጪ ትገኛለች ብዬ አስባለሁ፡፡ ብሔር ወይም የጎሳ አስተሳሰብ ከአምክንዮ ይልቅ ወደ ስሜት እንደሚያጋድል ኢትዮጵያውያን ሁሉ በሰከነ መንፈስ ተነጋገሩበት፣ መፍትሔም ፈልጉ፡፡ ይህ የእኔ ሀሳብ ነው፡፡ ሃሳቤን ደግሞ በሌሎች ላይ ለመጫን በፍጹም አልፈልግም፡፡ ለሀገር መድህን ሊሆን ይችላል የሚል ሀሳብ ማቅረብ ወይም መሰንዘር ተፈጥሮአዊ መብቴ ነው ብዬ አስባለሁ፡፡ የሚጥመውን የሚያውቀው የኢትዮጵያ ህዝብ ግን ወሳኝ ነው፡፡ በሌላ በኩል ግን የጎሳ ፖለቲካ ይጠቅመናል የምትሉ መብታችሁ መሆኑን ባውቅም፣ ሃሳብችሁ ለኢትዮጵያ አይጠቅማትም በማለት እሟገታለሁ፡፡
በፖለቲካ አስተሳሰብ ልትዘምኑ ከቶውን አይቻላችሁም ተብሎ ቢጻፍ ስህተት የሚል ይኖር ይሆን ካላም ምንታደርጊዋለሽ የሚለውን የጋሼ ጥላሁንን ዘመን አይሽሬ ዜማ ከመጋበዝ ውጪ ለግዜው የምለው የለኝም ።
ኣይፋል። ስቓይ ዝወረዶም ወይ ውን ከይክህደኑን፡ ከቢድ ግፍዒ ከየጋጥሞምን ዘስግኡ ሰባት ጥራይ እዮም ዑቕባ ክረኽቡ መሰል ዘለዎም። በብውልቀ እውን ጉዳዮም ብረቂቕ ይጽናዕ፡፡ ነቲ ዘድሊ መዐቀኒታት ናይ ውዕል ጂነቫ ሕጊ ስደተኛታት ወይ ናይ ጀርመን ሕጊ ስደተኛታት ዘየማልኡ ምስ ዝኾኑ፡ ካብ ጀርመን ክወጹን መበቆል ሃገሮም፡ ወይ ናብቲ መጀመርያ ዝኣተውሉ ሃገር ክምለሱ ክግደዱ እዮም፡፡
መሰል ዑቕባ ነቶም ዘድዮም ኣብ ሕጊ ጀርመን ብተሪር ኣገባብ ጽዱቕ እዩ። ብ ናይ ጀርመን ፖለቲካዊ መምርሒ ጉዳያት ዑቕባ ስደተኛታት፡ ንመሪር ግፍዕታት ዝወርደዶም ሰባት፡ ውልቃዊ ዑቕባ ማለት መንበሪ መሰል ይግብኦም እዩ። ኮይኑ ግን ዕላዊ መንበሪ መሰል ዘይረኸቡ ሰባት ነዚ ዓዲ ለቒቖም ንኽወጹ ኣለዎም፣ እንተዘይ ኮነ፡ ብሓይሊን ብወክፍሊቶም ወጹ ክግደዱ እዮም።
ኣብ ጀርመን ሓታቲ ዑቕባ ኮንካ ንኽትኣቱ ምስ ዝፍቀደልካ፡ ኣብ ጥቓኻ ኣብ ዝርከብ ዝምልከቶ መቐበል ስደተኛታት ናይቲ ክፍለ ሃገር ትመሓላላፍ። እዚ ኣብ ሙሉእ ጀርመን ዘሎ መስርሕ እዩ። ኣበይ ንኽትነብር ትምደብ፡ ምስቲ ኣብ ጀርመን ዘሎ መስርሕ መምርሒ ዝተሞርከሰ መስርሕ እዩ። ብዘየገድስ በየን ወገን ናብ ጀርመን ኣቲኻ፡ ኣበየናይ ክፍለ ሃገር ትምደብ ኣብ ምውሳን ግደ ወይ ዕድል የብልካን።
ተወሳኺ ናይ ጀርመን ኣገባባት መስርሕ ዑቕባ ዝምልከቱ ሓበሬታታትን፡ከምኡውን ዝርዝር ነጥብታት ሕግን መስርሕን ኣብዚ ዝስ ዕብ መርበብ ሓበሬታ ናይ ፌደራል ምሕደራ ጀርመን ንጉዳያት ኣጋይሽን ስደተኛታትን ይርከብ። http://www.bamf.de
ቀጺሉ፡ ናይ ዑቕባ ሓተታኻ ናብ ምሕደራ ጀርመን ጉዳያት ኣጋይሽን ስደተኛታትን (BAMF) ይመሓላለፍ። ሰራሕተኛታት ናይዚ ምሕደራ ንጉዳይካ ሰነዳትካ ብምውካስ ኣጥቢቖም መርሚሮም ውሳኔ ይህቡሉ። ናይ ዑቕባ ሓተታኻ ኣወንታዊ መልሲ ምስ ዝረክብ፡ „ናይ መንበሪ ፈቓድ“ ይወሃበካ። ንሱ ድማ ስጋብ ጉዳይካ ኣብ መስርሕ ዘሎ ግዝያዊ መንበሪ ፈቓድ እዩ ዝኸውን።
ሰራሕተኛ BAMF ንኹሉ ሓታት ዑቕባ ብሓገዝ ተርጓማይ ነቲ ዝሃደመሉ ምኽንያት ውልቃዊ ሓተታ ይገብሩሉ። ኣብዚ ኣስተብህል፡ ዑቕባ ዝረክብ፡ ብፍሉይ ምኽንያት እዩ፡ እቲ ቀንዲ ድማ ብምኽንያት ሃደን ኣብ ስግኣት ንዝነብሩ፡ ወይ ውን ብመሰረት ውዕል ጂነቫ ንኡቕባ ስደተኛታት ዝሕብሮ ከቢድ ሓደጋ ከየጋጥሞም ዘስግእ ምስ ዝኸውን እዩ።
እቲ ቃለ መጠይቕ ይምላእን ይምዝገብን፡ ብቋንቋኻ ድማ ይትርጎመክላ። ናይቲ መዝገብ ቅዳሕ ይወሃበካ። ሓታቲት ዑቕባ ኡኣል ኣንስተይቲ ምስ እትኾኒ፡ ብሓደ ወዲ ተባዕታይ ሓተታ ክትርጎመልኪ እንተተሰኪፍኪ፡ እቲ ዘስደደኪ ምኽንያታት ውን ብፍላይ ምስ ጾታኺ ዝተኣሳሰረ ምስ ዝኸውን፡ ብሓንቲ ዝተመልመለትት ጓል ኣንስተይቲ ቃለ መጠየቕ ንኽግበረልኪ ክትሓቲ ትኽእሊ ኢኺ ወይ መሰል ኣሎኪ።
ናይ ዑቕባ ሓተታኻ ተቐባልነት እንተረኺቡ፡እቶም ናይ ዑቕባ መሰል ዝረኸቡ ፡ ግዝያዊ መንበሪ ፈቓድ ይወሃቦም። ኣብዚ ግዜ እዚ፡ንኸምዚኦም ዝኣመሰሉ ሰባት፡ ናይ ቋንቋ ትምህርቲ ይፍቀደሎም፡ ኮምኡ እውን መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ካልኦት ናይ ኢንተግረሽን መደባት ክሳተፉ ክግደዱ ይኽእሉ እዮም።
>ን ሓደስቲ ናብ ጀርመን ንዝመጹ ስደተኛታት ዝርዝራዊ ሓበሬታ ንምሃብ ዝተመስረተ መድረኽ እዩ። ዕላምኡ ድማ ንሓደስቲ ስደተኛታት ብናይ ገዛእ ርእሶም ቋንቋ፡ ብኸመይ ኣብ ዝተፈልየ ሕብረተሰብ ሓድሽ ሂወት ትጅምር ቅልጡፍ ሓበሬታ ይህብ።
"ጥሩ ስሜት ሊኖርና ጥሩ አቋም ያለው ሆኖ መታየት ይቻል ይሆናል። ነገር ግን በሰውነት ውስጥ የስብ ክምችት ሊኖር ይችላል። ይህ ደግሞ አደገኛ ነው። ምክንያቱም የሰውነት ውስጥ የስብ ክምችት የተለያዩ የውስጥ አካላትን ከቦ ሊገኝ ይችላልና። ይህ እንደ አይነት ሁለት ካሉ የስኳር በሽታ ጋር ይገናኛል" ይላሉ የህክምና ባለሙያው ፊል ቻንት።
ጥናቶች እንደሚያሳዩት እግር ወይም ዳሌ ላይ ከሚኖር ስብ ይልቅ የወገብ አካባቢ ስብ ክምችት አደገኛ ነው። በሌላ በኩል ሆድ አካባቢ የሚኖር ስብም ለስኳር በሽታ እንዲሁም ለኮሌስትሮል ሊያጋልጥ ይችላል።
ወያኔ ስልጣንን የሙጥኝ ይዞ ሀገራችንንና ህዝቧን ቁም ስቅል ማሳየት ከጀመረ እነሆ 26 ዓመታት ተቆጠሩ። ከጀሌዎቹና ፍርፋሪ ከሚበትንላቸው አጨብጫቢዎቹ ያለፈ እዚህ ግባ የሚባል የህዝብ ድጋፍ ሳይኖረው ይልቁንም በህዝብ ተጠልቶና ተተፍቶ ከሩብ ምዕተዓመት በላይ ስልጣን ላይ የመቆየቱ ነገር እንቆቅልሽ የሆነባቸው እጅግ በርካታ ናቸው። በአንፃሩ ስርዓቱን ለማስወገድ በተለያየ አቅጣጫ የሚደረገው ትግል ውጤት አልባ መሆን ተስፋ አስቆርጧቸው የወያኔ ከወንበሩ መነሳት የማይታሰብ እንደሆነ የደመደሙም አልጠፉም። ይህ ፅሁፍ የገዢው ቡድን የስልጣን ዕድሜ እንዲህ የተንዘላዘለበትንና እስካሁን የተደረጉ የለውጥ ትግሎች ውጤት ያላመጡባቸውን ምክንያቶች እንዲሁም ወደፊት ወያኔን ለማስወገድ የሚደረጉ ትግሎች ከግንዛቤ ቢወስዷቸው መልካም የሚሆኑ ነጥቦችን ለመዳሰስ ይሞክራል። (ሙሉውን ጽሁፍ ለማንበብ እዚህ ላይ ይጫኑ)
የህወሐት ማዕከላዊ ኮሚቴ መግለጫ በበርካቶች ዘንድ የተለያዩ ጉዳዮችን በማስነሳት እያነጋገረ ይገኛል። ከእነዚህ መካከል ዶ/ር አደም ካሴ አበበ፣ ፕሮፌሰር ህዝቅኤል ገቢሳ፣ እንዲሁም አቶ ልደቱ አያሌው በመግለጫውና በገዢው ፓርቲ ዙሪያ አስተያየታቸውን ሰንዝረዋል።
ፕሮፌሰር ህዝቅኤል ገቢሳ እንደ ጥምረት ፓርቲዎቹ አንድ ሃሳብ እንዲኖራቸው የሚጠበቅ አይደለም ይላሉ። ለፕሮፌሰሩጥምር ፓርቲ ውስጥ ያሉ ቡድኖች ካልተግባቡ የመፍረስ እድል ይኖራል፤ ይህም አዲስ ነገር አይደለም።
ዋናው ነገር የኢህአዴግ ፓርቲዎች ጥምረት ከሌለ ሃገሪቱ እንዴት እንደምትተዳደር ነው የሚሉት ፕሮፌሰሩ “ገዢው ፓርቲ ችግር ውስጥ ከገባ ሰንብቷል” ሲሉ አስተያየታቸውን ይቀጥላሉ።
ኢህአዴግን በአንድነት አዋህዶ ይዞት የነበረው ህወሐት እንደነበር የሚናገሩት ፕሮፌሰር ህዝቅኤል አሁን ህወሐት ያንን ለማድረግ በሚችልበት ደረጃ ላይ ስላልሆነ እያንዳንዱ የጥምረቱ አባል የሆነ ፓርቲ በተለያየ አቅጣጫ መሄድ ከጀመረ ቆይቷል ባይ ናቸው።
ወደፊት ልዩነቶቻቸውን አቻችለው አብረው ሊቀጥሉ ይችላሉ ወይም ደግሞ ሊታረቅ ወደማይችል ቅራኔ ውስጥ ገብተው ፓርቲው ሊፈረካከስ ይችላል ሲሉም ያላቸውን ግምት ያስቀምጣሉ፤ ነገር ግን በማለት “አሁን ካለው ሁኔታ ተነስተን ይሄ ሌሆን ይችላል ለማለት አስቸጋሪ ቢሆንም ከሁለቱ ግን አንዱ ይሆናል”ብለዋል።
የኢህአዴግ ጥምር ፓርቲዎች ውስጥ እየታዩ ካሉት ነገሮች በመነሳት በጥምረቱ ውስጥ በአንድነት የመቆየት እድላቸው የመነመነ ይመስላል የሚሉት ፕሮፌሰሩ፤ ቢሆንም ግን ሃገሪቱ ወደ ምርጫ እየሄደች በመሆኗ ያሉባቸውን ችግሮች አቻችለው ለዚያ ሲሉ አብረው ሊቆዩ ይችላሉ ሲሉ ግምታቸውን አስቀምጠዋል።
አቶ ልደቱ በበኩላቸው ህወሐት አሁን ሀገሪቱ የገባችበት ችግር እውነት ያሳስበው ከሆነ በመውቀስ በመክሰስ ሳይሆን፣ ለዚህ ችግር አገሪቷንና ሕዝቡን የዳረጉት መሰረታዊ ነገሮች ምንድን ናቸው? የሚለው ገምግሞ፣ የእርሱ ተጠያቂነት ከፍተኛ እንደነበር አምኖ በመቀበል ነው መፍትሄ ማግኘት የሚቻለው” ይላሉ አቶ ልደቱ።
ህወሐት “ባለፉት 27 ዓመታት የተሰራው ሁሉ መልካም እንደሆነና፣ ሀገሪቱ አሁን ያለችበት ችግር እርሱ ከስልጣን ከተነሳ በኋላ የተፈጠረ አድርጎ የማቅረብ ሙከራው ካለፈው ውድቀቱ አለመማሩን ነው የሚያሳው” ይላሉ።
አቶ ልደቱ አክለውም “ህወሐት የችግሩ አካል ነው፤ የመፍትሄውም አካል መሆን አለበት፤ መፍትሄው አካል ሲሆን ደግሞ በሙሉ የሀላፊነት ስሜት መሆን አለበት” ሲሉ ይመክራሉ።
ኢህአዴግ እንደ ድርጅት አለ፤ በድሮው በጥንካሬው በድሮው አስተሳሰብና ሞገስ ግን የለም ያሉት ደግሞ አቶ ልደቱ አያሌው ናቸው። “ተወደደም ተጠላም ግን ኢህአዴግ አለ፤ አሁን ሀገሪቱን እየመራት ያለው እርሱ ነው” በማለትም አሁን ለውጡን እየመሩት ያሉት ጠቅላይ ሚኒስትርም የተመረጡትም በኢህአዴግ ነው ሲሉ ሀሳባቸውን ያጠናክራሉ።
ኢህአዴግ እርሳቸውን ሲመርጣቸው የህወሐት አባላትም እዚያው ቁጭ ብለው እጃቸውን አውጥተው ነው የመረጧቸው ያሉት አቶ ልደቱ ይህንን ሀገርና ህዝብ ወደዚህ አይነት ከፍተኛ ችግር የከተተው እንደ ድርጅት ራሱ ኢህአዴግ የሚባለው ድርጅት ስለሆነ ከዚህ ችግር ለማውጣትም መስራት ከፍተኛ ሚና መጫወት ያለበት ራሱ ኢህአዴግ ነው ብለው ያምናሉ።
የአፍሪካ ቀንድ የፖለቲካ ተንታኝ የሆኑት ዶ/ር አደም ካሴ በበኩላቸው ኢህአዴግ እንደ ፓርቲ የድሮው ኢህአዴግ ነው ለማለት ይከብዳል ይላሉ፤ ከመሪዎቹ አንፃርም አብረው ሊታዩ ቢችሉም አብረው እየሰሩ ነው ለማለት ይከብዳል። ከዚያ አንፃር የኢህአዴግ የድሮው ጥንካሬና ሞገስ አለ ብሎ ማሰብ አይቻልም በማለት ህወሐት መግለጫ ላይ ከዚያ አንፃር ያዩት አዲስ ነገር እንደሌለ ጠቅሰው “አዲሱ ነገር ግልፅ ማድረጋቸው ነው” ብለዋል።
ህወሐት ከአዴፓ ጋር ለመስራት እንደሚቸገር ከገለጸበት ይልቅ ከአዳዲስ ኃይሎች ጋር ለመስራት ያለውን ፍላጎት አንድ ላይ ሲታይ የሚያሳየው ነጥብ ከኢህአዴግ መልቀቅን እንደ አንድ አማራጭ እያቀረቡ መሆኑን ነው ያሉት ዶ/ር አደም “ይህ ለኢህአዴግ ከግንባርነት ወደ ወጥ ፓርቲነት እሸጋገራለሁ እያለ ባለበት ጊዜ ላይ መከሰቱ የኢህአዴግ ዕጣ ፈንታ ላይ ጥያቄዎች እንድናነሳ ይጋብዘናል” ሲሉ የፈጠረባቸውን ጥያቄ ያነሳሉ።
ፕሮፌሰር ህዝቄል በበኩላቸው ከሁሉ ግልጽ እየሆነ የመጣው በቅርቡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች በግንባሩ ዉስጥ የፈጠሩትን ጥምረት በማስቀረት ወደ አንድ ወጥ ውሁድ ፓርቲነት እንሸጋገራለን ያሉት ዕቅድ ፈጽሞ ሞቶ የተቀበረ ጉዳይ መሆኑን በመግለፅ የግንባሩ ውህደት የማይሆን እንደሆነ ይናገራሉ።
ዶ/ር አደም አክለውም ከዚህ በፊትም ህወሐት ‘ኢህአዴግ ይዋሃዳል’ ሲባል ጥያቄ ማንሳቱን አስታውሰው “ከዚያ አንፃር የምንጠረጥረውን ነገር እውነተኛነት የሚያረጋግጥና ኢህአዴግ በአንድ ግንባርነት መቀጠል እየተሳነው መሆኑን የሚያመለክት ነው” በማለት ከፕሮፌሰር ህዝቄል ጋር የሚመሳሰል ሀሳብ ያነሳሉ።
እንደ ግንባር የአባል ድርጅቶቹ ድክመትና ጥንካሬ የግንባሩ ድክመትና ጥንካሬ ነው የሚሉት ዶ/ር አደም አሁን ግን ሁሉም ፓርቲዎች በራሳቸው የተለያዩ ተግዳሮቶች ውስጥ ናቸው ሲሉ ያክላሉ።
በተለይ ሦስቱ አዴፓ፣ ኦዴፓና ደኢህዴን በየክልላቸው የራሳቸው ፈተናዎች አለባቸው ያሉት ዶ/ር አደም፤ እስካሁን በክልሉ ውስጥ ጠንካራ ሆኖ የሚታየው ህወሐት ብቻ ነው በማለት ግንባሩ ኣለበትን ፈተና ለማሳየት ይሞክራሉ።
ስለዚህ እነዚህ ድርጅቶች እንደፓርቲ ከችግሮቻቸው ተላቀው ጠንካራ ካልሆኑ በስተቀር ግንባሩ ጠንካራ ሆኖ እንደበፊቱ ሊቆም ይችላል የሚለው አስቸጋሪ ነው ያሉት ዶ/ር አደም፣ ፓርቲዎቹ ራሳቸውን ማጠናከር ላይ መስራት ካልቻሉ የግንባሩ ህልውናን ማስቀጠል ፈታኝ እንደሆነ ይናገራሉ።
“እንደዚያ የሚያስቡ ወይንም ሙከራ የሚያደርጉ ኃይሎች ሊኖሩ ይችላሉ” ኣሉት አቶ ልደቱ ናቸው። ነገር ግን የትግራይም ሆነ የአማራም ህዝብ በአሁኑ ወቅት አሁን ከገባበት ችግር መውጣት ነው እንጂ ወደሌላ አሳሳቢ ውጥረትና ግጭት ውስጥ የመግባት ፍላጎት አለው ብዬ አላምንም በማለት በሕዝቡ ላይ ያላቸውን ጠንካራ እምነት ይገልፃሉ።
ዶ/ር አደም በበኩላቸው ህዝቡ መንግሥታችን ጠንካራ ነው ካለ መረጋጋቱ ሰላሙ ይኖራል። ካልሆነ ግን ደካማ መንግሥት ነው ያለው ብሎ በሚያስብ ማህበረሰብ ውስጥ ሰላምና መረጋጋትን ማሰብ አስቸጋሪ መሆኑን ይጠቅሳሉ።
አክለውም መንግሥት የተለያዩ የሕግ ጥሰቶች ላይ መለሳለስ ሲያደርግ መታየቱን በማንሳት ግጭቶች ሊከሰቱ እንደሚችሉ ያላቸውን ግምት ያስቀምጣሉ። “እነዚህ ግጭቶች በተለያዩ ብሔሮች መካከል ሊከሰቱ ይችላሉ። በአንድ ብሔር ውስጥም፣ እርስ በእርስ ሊሆን ይችላል። ሌላው ደግሞ በክልሎች መካከል ሊከሰት ይችላል።”
ለኢትዮጵያ የወደፊት ችግር የሚሆነው የኢህአዴግ የወደፊት ሁኔታ ነው የሚሉት ዶ/ር አደም፣ የአባል ድርጅቶች አቋም መለያየት፣ ምርጫ ላይ ያለው ሁኔታና የሲዳማ ጉዳይ ከሚኖሩ ችግሮች መካከል መሆናቸውን ይጠቅሳሉ።
አሁን ባለው ተጨባጭ ሁኔታ የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች ከራስ ቡድን ፍላጎትና ጥቅም በላይ የሀገር ጥቅም የሚያሳስባቸው ከሆነ አማራጩ እርስ በእርስ መካሰስ፣ የፖለቲካ ሽኩቻው ወስጥ መግባት ሳይሆን አንድ ላይ መቆም ነው የሚሉት አቶ ልደቱ አያሌው ናቸው።
ህወሐት 27 ዓመት ሙሉ የበደለውን ህዝብ ለመካስ የሚፈልግ ከሆነ መፍትሔው ጥሎ መውጣት አይደለም የሚሉት አቶ ልደቱ፤ ግንባሩ ውስጥ ሀቀኛ የሆነ ትግል አድርጎ ችግሩን በጋራ እንዲፈታ መጣር እንዳለበት ይመክራሉ።
ይህ ሀሳብ ከፋፋይ ነው፤ አሁን ኢትዮጵያዊያኖች በአጀንዳ በተለያየ መልኩ ተከፋፍለን እርስ በእርስ የምንታገልበት ወቅት መሆን የለበትም። አንድ ላይ ሆነን ይህንን ችግር ተወጥተን ህዝቡ ወደ ሚፈልገው አቅጣጫ፣ ይህችን ሀገር ለማሻገር ነው መጣር ያለብን የሚሉት አቶ ልደቱ ናቸው።
ስለዚህ ህወሐት “ከልጅነት ጀምሮ የተጠናወተው የመከፋፈል ባህሪ” አሁንም እንዳልለቀቀው ያወጣው መግለጫ በደንብ ያሳያል ይላሉ አቶ ልደቱ። ስለዚህ ከዚህም አንፃር የያዘው መንገድ ትክክል አይደለም። አሁን የሚጠበቀው አንድ ላይ ቁጭ ብሎ መስራት ነው እንጂ መነጠል እንዳልሆነ ይመክራሉ።
በሀሳብ ደረጃ ካየነው በሚያራምዱት ሀሳብ፤ የህወሐት አይነት የብሔረተኝነት አስተሳሰብ ከሆነው፣ ጠንካራ ብሔርተኝነት ካለባቸው ጋር እንደሆነ የሚጠቁሙት ዶ/ር አደም፤ “ስለዚህ ወደፊት ከሚመሰረተው ክልል ከሲዳማ ጋር፣ ጠለቅ ብለህ ካሰብከው ደግሞ በመርህ ደረጃ ከአማራ ክልሉ አብን ጋር፣ በኦሮሚያ ክልል ውስጥ ካለው ከኦነግ ጋርም የሚመሳሰል ነገር ነው ያለው” በማለት ህወሀት ከኢህአዴግ ጋር አልቀትልም ቢል ከነማን ጋር እሰራል ለሚለው ግምታቸውን ያስቀምጣሉ።
ነገር ግን ህወሐት ከአማራና ከኦሮሚያ ክልል ውጪ ካሉ ቡድኖች ጋር አብሮ ሊሰራ ይችላል በማለት ቢሆንም ግን ውጤታማ ትልቅ ሀገር አቀፍ ፓርቲ ለመሆን እንደሚከብደው አመልክተዋል።
ድርጅቱ በግልፅ ከእነዚህ ከእነዚህ ጋር እሰራለሁ ባላለበት በዚህ ጉዳይ ላይ አስተያየት መስጠት ይቸግረኛል የሚሉት አቶ ልደቱ “ነገር ግን ፖለቲከኛ ስለሆንኩ በተዘዋዋሪ ምን ለማለት እንደፈለገ ይገባኛል” በማለት “ይህ አካሄድ አፍራሽ ነው አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ያለውን የኃይል አሰላለፍ በከፍተኛ ደረጃ የሚያናውጥ ሀገሪቱን ወደበለጠ ውስብስብ ችግር የሚከት ነው።” ሲሉ ስጋታቸውን ያስቀምጣሉ።
በዚህ መግለጫ ትኩረት የተደረገው አዴፓ ላይ ነው። እርሱን እንደጠላት በመፈረጅ ከእርሱ አመለካከት ጋር የሚሄዱ ሌሎች ድርጅቶችን ምናልባትም ከኢህአዴግ ውጪ ካሉ ድርጅቶች መካከል ከህወሓት አመለካከትና አደረጃጀትጋር አብረው ከሚሄዱ ኃይሎች ጋር ለመስራት የመፈለግ ነገር እንደሚያዩ ይናገራሉ አቶ ልደቱ።
ገዢው ፓርቲ፤ ኢህአዴግ የሀገሪቱን ዕጣ ፈንታ በብቸኝነት ተቆጣጥሮ እያለ በሀላፊነት ስሜት መስራት አቅቶት የሚበታተን ከሆነ እርሱ ውስጥ የሚፈጠረው መበታተን ለሀገርም ሊተርፍ ይችላል የሚል ስጋት አላቸው አቶ ልደቱ።
ስለዚህ ትልቅ ሀገርና የሕዝብ ሀላፊነት ያለባቸው መሆናቸውን አውቀው ከመቼውም በላይ ከግል እንዲሁም ከቡድን ስሜትና ፍላጎት፣ ከፖለቲካ ሽኩቻ በፀዳ መልኩ አብረው መስራት አለባቸው ሲሉም ይመክራሉ።
“አዴፓም አሁን ባለበት ሁኔታ በከፍተኛ ደረጃ ሊረዳ የሚገባው ነው” ያሉት አቶ ልደቱ ከፍተኛ አመራሮቹ ተገድለውበት ተዳክሟል፤ ይህንን ድርጅት በዚህ ወቅት ለማጥቃት መሞከርም ተገቢ አይደለም ሲሉም ይወቅሳሉ።
ሀገር እንደሚመራ ትልቅ ፓርቲ ኢህአዴግ ያለበት ሀላፊነት ትልቅ ነው ያሉት ዶ/ር አደም፤ በእርግጥ በገዢው ፓርቲ አባላት መካከል ልዩነቶች አሉ። ይህ ደግሞ በፓርቲዎቹ መካከል ብቻ ሳይሆን በአንድ ፓርቲ ውስጥም ሊያጋጥም ይችላል ብለዋል።
“ነገር ግን መሰረታዊ በሆኑት ጉዳዮች ላይ መስማማት ያስፈልጋል።” በማለትም ሰላምን መጠበቅ፣ በሕዝቦች መካከል መከባበር እና ትግስት እንዲኖር ማድረግ፣ ያንን ለማድረግ ግን እንደፓርቲ እየተነጋገሩ መሄድ አስፈላጊ መሆኑን ይጠቅሳሉ። “ሀገርን የሚመለከት ጉዳይን በጋራ ማሳካት ካልቻሉ ግን ሀገርን እንደሚመራ ፓርቲ የእነሱ ችግር ሀገሪቱን ችግር ውስጥ ሊጥላት ይችላል” በማለት ያላቸውን ስጋት ያስቀምጣሉ።
“ዋናው ነገር ልዩነት ተፈጥሯዊ እንደሆነ ተማምኖ በተፈጠረው ነገር ሳይደናገጡ የጀመሩትን የዲሞክራሲ መንገድ ማስቀጠል ነው” በማለት ዶ/ር አደም ሀሳባቸውን ያጠናቅቃሉ።
ጊልጋመሽ (ወይም ቢልጋመሽ፥ በቅድመኞቹ ሱመርኛ ጽላቶች) የኡሩክ 4ኛው ንጉሥ ነበረ። በሱመራዊ ነገሥታት ዝርዝር ላይ 126 ዓመታት እንደ ነገሠ ይጠቀሳል። እንዲሁም የጊልጋመሽ ትውፊት የሚባለው ሥነ ጽሑፍ አለ። በዚህ በኩል አባቱ ሉጋልባንዳ ይባላል። ጊልጋመሽም በኡሩክ የነገሰው ከሉጋልባንዳ ተከታይ ከዱሙዚድ፣ አሣ አጥማጁ ቀጥሎ እንደ ነበር ይባላል።
በአንዱ ጽላት የኤንመባራገሲ ልጅ የኪሽ ንጉስ አጋ ከጊልጋመሽ ጋር ሲዋጋው፣ ጊልጋመሽ አሸነፈው። ኤንመባራገሲና አጋ ታሪካዊ የኪሽ ነገሥታት መሆናቸው በስነ ቅርስ ረገድ እርግጠኛ ስለ ሆነ፤ ጊልጋመሽ ደግሞ አፈታሪካዊ ብቻ ሳይቀር ታሪካዊ ንጉስ እንደ ሆነ ይገመታል። ሌላ ሰነድ የቱማል ጽሑፍ እንደሚለን፣ ጊልጋመሽ የኒፑር ቤተ መቅደስ ከኪሽ ያዘ። ይህም ቤተ መቅድስ በሱመር ሙሉ ሥልጣን የሰጠ ሆነ።
ኢዛ (ሐሙስ ኅዳር ፫ ቀን ፳፻፲፫ ዓ.ም. November 12, 2020)፦ የፌዴራል ፖሊስ የአገር ክህደት ወንጀል በፈጸሙ 96 የጁንታው ሕወሓት ቡድን አባላት ላይ የፍርድ ቤት ማዘዣ እንዳወጣባቸው አስታወቀ።
በእነዚህ ግለሰቦች ላይ የወጣውን የፍርድ ቤት ማዘዣ ትእዛዝ አስመልክቶ የፌዴራል ፖሊስ መግለጫ ማዘዣ ካወጣባቸው ውስጥ 32ቱ የጦር መኮንኖች ናቸው። 64ቱ ደግሞ ዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤልን ጨምሮ የጁንታው ከፍተኛ የሕወሓት አመራሮች ናቸው።
ፌዴራል ፖሊስ የፍርድ ቤት የመያዣ ትእዛዝ እንዲወጣባቸው በተደረጉት የጁንታው አባላት ዙሪያ ማንነታቸውን አስመልክቶ ለመገናኛ ብዙኀን በላከው መግለጫ አስታውቋል።
የፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን በዚሁ መግላጫ እንደገለጸው፤ የጁንታው የሕወሓት ወንበዴ ቡድንን በበላይነት በመምራት በትግራይ ክልል በሚገኘው በአገር መከላከያ ሠራዊት ሰሜን ዕዝ ላይ ጥቃት በመፈጸም የአገር ክህደት ወንጀል የፈጸሙት የጁንታው የጥፋት ቡድን አባላትን አድኖ ለሕግ ለማቅረብ የፍርድ ቤት ትእዛዝ ወጥቷባቸዋል፡፡
የጥፋት ቡድኑ አባላት ከኦነግ ሸኔ እና ከሌሎች ፀረ-ሰላም ኃይሎች ጋር በመቀናጀትም ከተለያዩ ክልሎች አገርን የማፍረስ ተልዕኮ ያለቸውን ኃይሎች በመመልመል ትግራይ ክልል ድረስ በመውሰድ ለእኩይ ተልዕኮቸው ስኬት የተለያዩ ሥልጠናዎችን በመስጠት እንዲሁም የገንዘብና የቁሳቁስ ድጋፎችን በማድረግ በተለያዩ የአገሪቱ አካባቢዎች ብሔርን ከብሔር በማጋጨት እና በሃይማኖት ሽፋን ኹከትና ብጥብጥ እንዲፈጠር በማድረግ፤ በርካታ ንጹኀን ዜጎች እንዲገደሉ፣ በአካልና በንብረት ላይም ከባድ ጉዳት እንዲደርስ ማድረጋቸውን የፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን በላከው መግለጫ አመልክቷል፡፡
እነዚህ የአገር ሕልውናን አደጋ ላይ በመጣል እንዲሁም ሕገ መንግሥቱንና ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓቱን በኃይል በመናድ ወንጀል የሚፈለጉትና የፍርድ ቤት የመያዣ ትእዛዝ የወጣባቸው፡-
ከላይ ስማቸው የተዘረዘረው የወንበዴው የጁንታው ሕወሓት የጥፋት ቡድን አባላት የአገር ክህደት ወንጀል ከመፈጸማቸውም በተጨማሪ በከፍተኛ የአገር ሀብት ምዝበራና ዘረፋ እንዲሁም በሰበአዊ መብት ጥሰት ወንጀልም ጭምር የሚፈለጉ መኾናቸውን ፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን በመግለጫው አሳውቋል፡፡
በተመሳሳይም ከጁንታው ሕወሓት ቡድን አባላት ጋር እየተገናኙ የአገር ክህደት ወንጀል በፈጸሙና አገር በማፍረስ ሴራ በተሳተፉ የአገር መከላከያ ሠራዊት እና የፖሊስ አመራሮች ላይም የፍርድ ቤት የመያዣ ትእዛዝ እንደወጣባቸው የፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን በመግለጫው አስታውቋል፡፡
ተጠርጣሪዎቹ መንግሥት እና ሕዝብ የጣለባቸውን አገራዊ ኃላፊነትና ሕገ መንግሥታዊ ግዴት ወደጎን በመተው መቀመጫውን ትግራይ ክልል ካደረገው ከወንበዴው የሕወሓት የጁንታው ቡድን አባላት ተልዕኮ በመቀበል በሰሜን ዕዝ ሠራዊት አባላት ውስጥ ሴሎችን በማደራጀት ከማዕከል የነበረው ግንኙነት እንዲቋረጥና ጥቅምት 24 ቀን 2013 ዓ.ም. ጥቃት እንዲፈጸም በማድረግ የሞት፣ የአካል ጉዳት እና የጦር መሳሪያ ዝርፊያ እንዲፈጸም ማድረጋቸውን የኮሚሽኑ መግለጫ ያመለክታል፡፡
ባለፉት 21 አመታት በምሽግ አብረው ሲኖሩ የነበሩ ጓዶቻቸውን የጁንታው ቡድን እኩይ አላማ ማስፈጸሚያ በማድረግ አገር በማፍረስ ተልዕኮው በመምራትና በመሳተፍ የሚፈለጉት ከፍተኛ ወታደራዊ መኮንኖችና የፖሊስ አባላት፡-
መላው የአገራችን ሕዝቦች፤ የአገር መከላከያ ሠራዊት፤ የአገራችን የፖሊስ ሠራዊትና የደኅንነት ተቋማት፤ እነዚህን የጁንታውን የሕወሓት የጥፋት ቡድን ተፈላጊዎች አድኖ ለሕግ ለማቅረብ እየተደረገ ባለው ጥረት በያላችሁበት የድርሻችሁን እንድትወጡ ኮሚሽኑ ጥሪ እያቀረበ፤ በተለይም ደግሞ የትግራይ ሕዝብ፤ የክልሉ ልዩ ኃይል አባላትና ሚሊሻዎች፤ የጁንታው የሕወሓት ወንበዴ ቡድን ልጆቻቸውንና ቤሰተቦቻቸውን በውጭ አገራት በድሎትና በቅንጦት እያኖሩ የድሃውን የትግራይ ሕዝብ ልጅ ለእኩይ ዓላማቸው መፈጸሚያ ከእሳት እየማገዱ በመኾኑ፤ ይህንን ተገንዘበን፤ ይሄንን የጥፋት ቡድን አድናችሁ በመያዝ ለመንግሥት የጸጥታ ኃይል እንድታስረክቡ ጥሪ ያቀርባል፡፡
በቀርቡ በተደረገው ቃል ምልልስ አቶ ስዬ አብርሃ የበሰሉ መርና የአገራችን ኢትዮጵያ አለኝታ መሪ መሆናቸው አያአትራጠርም :; ኢሳያስ አፈወርቅ የሚባል አብድ አሁንም ጦርነት የጀመርቸው ኢትዮጵያ ናት አያሌ ኤርትራ አንዴ "victim" አራሦዥን በማቅረብ ላይ ናት:; የኢትዮጵያ ሕዝብ ግን ሀቁን ያዉቃል :: ባደመም ለእርትራ አንድትሰጥ የተደረገው EEBC የተባለው ፍርድ በት በተሳተ መርጃ የተሳሳተ ፍርድ አንድ ሰጥ ተደርጎአል ። ስለዚህም ነው ባድድሜ የኢትዮጵያ ናት የምንለው: የፍርድ ቤቱ ወሳኔ ተቀባይነት የለውም ;:
“መባ” የ“ረቡኒ”ዋ ቅድስት ይልማ ፊልም መሆኑን በሰማሁ ቅጽበት ነበር የማይበትን ቀን ቆርጬ ሲኒማ የተገኘሁት። “ረቡኒ” ላይ ካሳየችው ጥሩ ነገር አንጻር፥ ‘መባ ላይ ምን አምጥታ ይሆን?’ ከሚል ከፍተኛ ጉጉትና ጥበቃ ጋር ነበር ጀምሬ የጨረስኩት። ሆኖም ግን፥ እንደተለመዱት ‘ፊልሞቻችን’ ሆኖ ነው ያገኘሁት። የተፈረፈሩ የቴክኒክ ብቃቶችን እዚህና እዚያ፥ በየፊልሙ ሊያጋጥመን እንደሚችል ሁሉ፥ መባም የራሱን ጥሩ ነገሮች አያጣም። የመጠበቅ (expectation) ጣጣም ተጨምሮበት፣ ፊልሙ ይዞኝ እንዳልቆየና እንዳሰለቸኝ ልግለጽና፥ ከዋናው ጉዳዬ ጋር ልቀራረብ።
መባ የህክምና ዶ/ር ነው። ሲኖር ሲኖር… በደረሰበት የአእምሮ ህመም ምክንያት ወደ ቤተሳይዳ የአእምሮ ህክምና ሆስፒታል ሄዶ ታክሞ፣ አገግሞ ወጥቶ እንደነበረ፥ ያልተተረከው የጀርባ ታሪኩ ያወሳል። የሞያም ነገር ተጨምሮበት፥ ሌሎች ታማሚዎችን በመርዳት የተሰማራ፣ የሰው ህመም የሚያመው ትሁት ጎልማሳ ነው። መባ ከሊቅ እስከ ደቂቅ የሚዘምርለት ደጋፊ ባለሞያ ነው። ለታካሚዎቹ “መባ ሊመለስ ነው።” የሚለው ወሬ በራሱ ሰርግና ምላሽ ሆኖላቸው በዝማሬና በሆታ የጠበቁት ‘መሪ’ ነው። ከነበሩበት ባርነት ነጻ እንዲያወጣቸው ተስፋ የጣሉበት ‘መሲህ’፤ ዶ/ር መባ!
ከተመለሰ በኋላ፥ “መጣ… መጣ…” ተብሎ የተደነከረለት፣ ሲያዩት ብቻ እግሮቹ ስር ወድቀው የሚታዘዙለት ዓይነት ነው። በስሙ የተቀመሩ ዝማሬዎችን በኅብረት ያቀነቅኑለታል። በመምጣቱ ተስፋቸው የለመለመ ታካሚዎች አሉ። በወዳጁ በ30 ብር አልተሸጠም እንጂ፣ ‘ስቀለው ስቀለው’ ተብሎ ቀራንዮ አደባባይ አልዋለም እንጂ፥ ዶ/ር መባን ለ“መባ” ፊልም እንደ ኢየሱስ ነው የተሳለው ብንል ማጋነን አይሆንም። አስተምህሮዎቹም መጽሐፍ ቅዱሳዊ ቃና ያላቸው ናቸው። ሕይወቱ ካለፈ በኋላም ራዕይው በደንብ ተዘክሮ፥ ታካሚዎቹን ከህክምና ተቋሙ ባንድ ጊዜ የማስወጣት (deinstitutionalization) ተቋማዊ እርምጃን አስወስዷል። ፊልሙ ሲገባደድም፥ አብዛኛውን የስነልቡና ሀኪም ትወክላለች የማታስብለው ዶ/ር ቤዛ በተራዋ ታካሚ ሆና ተቋሙ ውስጥ ስትታከምና፣ የዶ/ር መባ መንፈስ ሲንከባከባት ይታያል።
ሰዎች ቱግ ብለው ሲናገሩት ዶ/ር መባ በትህትና ሰባብሮ ይመልሳቸዋል። አጠገቡ ያለ ታማሚ ጫማ ክሩ ተፈትቶ ካየ፥ ዝቅ ብሎ ያስርለታል። የሆስፒታሉ መደበኛ ሀኪሞች ታካሚዎችን ሲናገሩ ቁጣ የተቀላቀለበት ከሆነ፥ እርሱ ቆም ብሎ ያስረዳላቸዋል። ታማሚን “ትንሽ ቀን እኔ ጋር ትቆይና ልያት” (ምህረትን) እስከማለት የሚደርስ ጥንካሬም አለው። ሆኖም ግን መባ አገጋሚ ነው። በዚህ የተነሳ ወይም በልበ-ስሱነቱ ሊሆን ይችላል፥ ታካሚዎቹ የቀድሞ ታሪካቸውን ሲናገሩ ሆዱ ይንቦጫቦጫል። ጫንቃው ህመማቸውን መሸከም ከብዶት ይንገዳገዳል። ሊረዳቸው ቁጭ ብሎም እርዳታ ያሻዋል። ከዚህ ባለፈ ሌላ የሚረዳት ታካሚ (ምህረት)፥ ከእርሱ ጋር የፍቅር የሚመስል ግንኙነት ለመጀመር እንደተወሰወሰች በሚመስል መልኩ ስትቀርበው፥ እርሷን ለመጠበቅ ያህል እንኳን አይጠብቃትም። – “ተዏት ከኔ ጋር” ይላል እንጂ። ‘እርሱም ልቡ ነገር ቢኖር ነው’ እንዳይባል፥ አሳሳሉ አያስገምተውም። እንደ መልከጸዴቅ ነው!
የአእምሮ ታማሚዎቹን የበዛ ጅልና መሳቂያ አድርጎ በተለመደው መልኩ የመሳል ነገር አለ። ውሎአቸው ፍጹም እርጋታ የራቀው፣ በነውጥ የተሞላ፣ እና ስለህመማቸውና ሀኪሞቻቸው በማውራት ብቻ የተሞላ አድርጎ ይስላል። ይሄ በቅርብ ከሚታየው ነባራዊ ሁኔታ የራቀ ከመሆኑ ባሻገር፥ ኅብረተሰቡ ለአእምሮ ህክምና ጣቢያዎችና ታማሚዎቹ ያለውን አመለካከት የሚያጠለሽና፣ መገለልን ሊሰብክ የሚችል ዓይነት ነው። ስፖርት ሲሰሩ፥ እንደ ህጻን ከቀ እስከ ቆ፥ ምልክቶቹን በሰውነታቸው ይሰራሉ። ምናልባት “መሳቂያ ይሁን” ተብሎ የገባ ነገር ይሆናል እንጂ፥ ይሄ ለህጻናት ወይም ለተለዩ የአእምሮ ታማሚዎች እንጂ፣ ለግቢ ሙሉ ታማሚ የማይመስል ነገር ነው። ግቢው እግርጌ አካባቢ፥ ሊያስዋኝ የሚችል የተኛ ኩሬ አለ። ምናልባት ምህረት ከመባ ጋር እንዳትገናኝ በተከለከለች ጊዜ፥ እንድትገባበትና ሌሎቹ ታካሚዎች ተሯሩጠው ገብተው እንዲያወጧት ብቻ የተመረጠ ቦታ ይመስላል። ደግሞም ውኀው ለፊልሙ ትዕይንት (scene) ተጨማሪ ግብአት ሊሆን ይችላል፥ የአእምሮ ህክምና ተቋም ውኀ ያለበት ቦታ ላይ ለመገንባት ግን ወይ ግድየለሽ አስተዳደር፣ አልያም የፊልም ባለሞያ መሆንን ብቻ የሚጠይቅ ይሆናል።
ፊልሙ የሚያቀነቅነው የህክምናን ዘዴ መቀየርና፣ ከ50 ዓመታት በፊት የነበረን የጽኑ አእምሮ ህሙማን ማቆያ ተቋማት የማፍረስ ፖሊሲ ዙሪያ ቢሆንም፥ ፊልሙ ላይ ምንም የጊዜ መቁጠሪያ ዓ/ም ስላልተጠቀሰ (እንደ “ከ40 ዓመት በፊት” ዓይነት) ፊልሙን በአሁን ጊዜነት ሲመዘን ጎዶሎ ያደርገዋል። ያኔ የነበረውን እንቅስቃሴ ማሳየት ነው የፈለገው እንዳይባልም፥ ሁኔታውን በሚመስል መልኩ አልቀረጸውም። ለምሳሌ፥ የጽኑ አእምሮ ታማሚዎቹ ድምጾች የታፈኑ ጩኸቶች ስለሚሆኑ እርስ በርስ በቡድን መዋልን ላንጠብቅ እንችላለን። የሚኖሩበት ሁኔታም ያኔ ችግር ተብሎ እንደተነሳው የተፋፈገ አይደለም። ምናልባት፥ እንደ በጥፊ መማታት እና ጆሮ አስይዞ መቅጣት ዓይነት የአካላዊ ጥቃቶች ሲፈጸሙ ማሳየቱ ከያኔው ወቅት ጋር ያቀራርበው ይሆናል። ሆኖም ግን፥ በዚህ አገርና ዘመን የአእምሮ ህክምና ተቋማት የሚደረግ አይደለምና ላሉን ጥቂት ተቋማትና ባለሞያዎች ክብረ-ነክ ሊሆን ይችላል። ችግሩ ኢ-ልብወለዳዊ ሆኖ እንደሚፈጸም የተደረሰበት ነው ከተባለም፥ የሰብአዊ መብት ጥሰት ነውና በወንጀል ዶሴ እንጂ በፊልም ጽሁፍ አይደለም መታየት ያለበት።
‘መባ’ ብዙ ነገሩ ከቶም ሻድያክ “ፓች አዳምስ” ጋር ይመሳሰላል። ይሄ ሆነ ተብሎም፣ አጋጣሚም ሊሆን ይችላል። ሆኖም ግን ተወዳጁ “ረቡኒ”ም ከ’ስዊት ኖቬምበር’ ጋር መመሳሰሉንና በዚህ የተነሳ ብዙ ተብሎ እንደነበርም ይታወሳል። ከፊልም ላይ ቅመሞችን (elements) ወስዶ፥ የራስ ታሪክ ላይ መዝራትም ሆነ፤ ከታሪኩ ጨልፎ፥ የራስ ቅመሞችን (elements) መቀየር ሁለቱም ጥበብ ቢሆኑም፥ ቅጂ ቅጂ ነው። ከሰው ፍርድ ቢሸሽም፣ ከኅሊና አያመልጥም። ቅድስት ግን፥ ታህሳስ 18/2008 ላይ ከታዲያስ አዲስ ጋር ባደረገችው ቆይታ ስለኦርጂናልነቱ ተጠይቃ፥ “ጥሩ ፊልም በተሰራ ቁጥር ኮፒ ነው ባይባል ደስ ይለኛል። ኮፒ ከሆነ ይታወቃል። …ኮፒ ነው መባል የጥሩ ስራ መገለጫ እየሆነ መጥቷል።” ስላለች እንተወው።
እ.ኤ.አ. በ1950 ገደማ የተጀመረ፥ የጽኑ የአእምሮ ህሙማን እና ተፈጥሯዊ የአእምሮ እክል (mental retardation) ተጠቂዎችን፥ ከትልልቅ ማቆያ ተቋማት በማስወጣት፥ ተቋማቱን ሙሉ ለሙሉ ወይም በከፊል የመዝጋት ፖሊሲ ነው። ይህም፥ በወቅቱ በህመም ሲሰቃዩ ለነበሩ ሰዎች እና ከዚያ በኋላ የታማሚዎቹን ዓለም ለተቀላቀሉ፥ የነበረው ጥቅምና ጉዳት በብዙ ባለሞያዎች ተተንትኖ ተመዝግቧል። በወቅቱ የነበረው የታማሚዎች አያያዝ ችግር፣ የወጪ ቅነሳ፣ እና ክሎርፕሮማዚን (ቶራዚን) የተባለው የመጀመሪያው የአእምሮ ህመም መድኃኒት (antipsychotic) መፈጠር ጋር ተያይዞ፥ ሰዎች ማኅበረሰቡ ውስጥ ሆነው መድኃኒቱን ቢጠቀሙ፥ በሽታቸውን ለማከም ይችላሉ ተብሎ መታመኑ፥ ፖሊሲውን በማርቀቅ እና በመተግበር ረገድ አንኳር ሚናዎችን ተጫውተዋል።
እንደማሳያ: እ.አ.አ. በ1955 በአሜሪካ አገር ውስጥ ከነበረው 164 ሚሊዮን አጠቃላይ የህዝብ ብዛት፥ 558,230 ያህል ጽኑ የአእምሮ ታካሚዎች በሕዝብ ሆስፒታሎች ውስጥ ነበሩ። በአንጻሩ ደግሞ በ1994 ከነበረው 260 ሚሊየን የአሜሪካ ህዝብ መካከል፥ 486,620 ያህሉ ሆስፒታሎች ውስጥ ይታከሙ ነበር። የቁጥሩ ለውጥ በግልጽ እንደሚያሳየው፥ በፊት ሆስፒታል ውስጥ ሆነው እንክብካቤ ሊያገኙ ይችሉ የነበሩ የጽኑ የአእምሮ ህሙማን አሁን ማኅበረሰቡ ውስጥ አሉ። – እንደማንኛውም ለውጥም፥ ይሄም የራሱ ፈተናዎችና ዕድሎች እንደሚኖሩት ይጠበቃል።