Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
አንድ ጠንካራ አንባገነን ባለበት አገር አንጻራዊ ሰላም እና የሕግ የበላይነት ይኖራል። እሱ ብቻ ስለሆነ ከሕግ በላይ የሚሆነው ሌሎችን ሎሌ የማድረግ አቅሙ ከፍተኛ ነው። በአንባገነን ሥርዓት ውስጥ የሕግ የበላይነት ሲባል ግን ፍትሕ እና ዕርትእን አይጨምርም። ሕግም ከማፈኛ መሳሪያዎቹ አንዱ ነው። በአፓርታይድ ሥርዓትም ውስጥ ሕግ ይከበር ነበር። ሆኖም ግን የሚከበረው ሕግ አፋኝ እና ኢ ፍትሐዊ ስለሆነ በጊዜ ሂደት ሰላሙም በግፏን አመጽ ይደፈርሳል። ሕግ የማስከበር አቅሙም ይዳከማል።
አንባገነናዊ ሥርዓት ሲዳከም አንድ ወይም ብዙ አዳዲስ ጉልበተኞች ይፈጠራሉ። የነበረውን አንባገነናዊ ሥርዓት እንዲዳከም ያደረገው ለዴሞክራሲያዊ ለውጥ እና ለፍትሕ የተደረገ የሕዝብ ንቅናቄ ከሆነ እና ሕዝብም ትግሉን እስከ ጫፍ ድረስ ይዞ የለውጡ ባለቤት ሲሆን ላቆጠቆጡት አዳዲስ ጉልበተኞች እድል ስለማይፈጥር ወደ ተሻለ ሥርዓት የመሸጋገር ተስፋው ሰፊ ይሆናል። ሕዝብ ንቅናቄውን አድፍጠው ይጠብቁ ለነበሩ ተረኛ ጉልበተኞች አስረክቦ የለውጡን መጨረሻ እና ፍጻሜውን ሳያስተካክል በነበረው የአንባገነናዊ ሥርዓት መንኮታኮት ብቻ እረክቶ ለውጡን ለተረኞች ትቶ ወደ ቤቱ ሲገባ ግን የመከራ ዘመኑን በከፈለው የደም መስዋትነት እንዳደሰው ይቆጠራል። አዳዲሶቹ ጉልበተኞች ባሮጌው ተተክተው ሲያሰቃዩት ይኖራል።
ድህነትን፣ መከራን እና ስቃይን ለልጅ ልጆቹም ያወርሳል። ይህ አይነቱ ጉልበተኛን በጉልበተኛ የመተካት አባዜ ደጋግሞ ደጋግሞ አጥቅቶናል። የዛሬ ስልሳ አመትም፣ የዛሬ ሃያ ሰባት አመትም የሆነው ይሄው ነው። ዛሬ የሚሞቱ ሕጻናት እና ታዳጊ ወጣቶች የወረሱት የትውልድ እዳ ነው። አንዳንዱ ወላጅ ሃብትና ጸጋ ለልጅ ልጆቹ ጭምር አውርሶ ያልፋል። ሃብት ለማፍራት ያልተሳካለት ደሃም ድህነቱን እና የኑሮ ብልሃቱን ለልጆቹ ትቶ ያልፋል። የከሸፈው ደግሞ ኪሳራን እና በልጅ ልጅ ተከፍሎ የማያልቅ እዳን አውርሶ ያልፋል። አዲሱ ትውልድ የዘመናት እዳን ከከሸፈ ትውልድ ተሸካሚ የሆነ ይመስላል።
አሁን ባለንበት የለውጥ ሂደትም ውስጥ አስፈሪ የሆኑ ነገሮች ከወዲሁ እየታዩ ነው። የአሁኑን ግን ለየት የሚያደርገው የጉልበተኛው ብዛት ነው። ሕውኃትን ተገላገልኩ ያለው የኢትዮጵያ ሕዝብ (ከትግራይ ክልል በቀር) በሌሎች ጉልበተኞች እጅ ሊወድቅ የሚችልበት አስፈሪ ሁኔታ ጎልቶ እየታየ ነው። ዜጎች በሰላም ወጥተው በሰላም መግባት የማይችሉበት፣ ተማሪዎች በሚማሩበት የትምህርት ተቋማት ውስጥ እንኳ ለጥቃት የተጋለጡበት፣ በሚሊዮኖች ከመኖሪያ ቤታቸው እና ቀያቸው ተፈናቅለው እና ተሳደው በየጥሻው የወደቁበት፣ ሰዎች ወደፈለጉት የአገሪቱ ክፍል በነጻነት መንቀሳቀስ እና የፈለጉበት ሥፍራ ሔደው ሰርቶ መኖር የማይችሉበት፣ ባለሃብቶች ለንብረታቸው ዋስትና ያጡበት፣ በጠራራ ጸሃይ ባንኮች የሚዘረፉበት፣ አፍንጫቸው ድረስ የታጠቁ ግለሰቦች እና ቡድኖች መሳሪያ ይዘው በአደባባይ የሚንፏለሉበት፣ አገር አቋራጭ የትራንስፖርት እና ጭነት መኪኖች በየመንገዱ የሚዘረፉበት እና አሽከርካሪዎች የጥቃት ሰለባ የሚሆኑበት፣ የደቦ አጃቢ ያላቸው ግለሰቦች ያሻቸውን የሚናገሩበትና የመንግስትን አካላትን የሚያሽቆጠቁጡበት፣ አሁንም አይደፈሬ የሆኑ ቡድኖች አና ግለሰቦች እዚም እዛም የሚታዩበት አስፈሪ ሁኔታ ተፈጥሯል።
እነዚህ አብዛኛዎቹ ችግሮች እና ጥቃቶች እየተፈጸሙ ያሉት በየአካባቢው ባሉ የለውጥ ጎርፍ ባመጣቸው አዳዲስ ጉልበተኞች ነው። እነዚህን ጉልበተኞች እንደ ተራ የመንደር ወንበዴ እንዳንቆጥራቸው ብዙዎቹ አደረጃጀታቸው እና እንቅስቃሴዎቻቸው የፖለቲካ እንድምታ ጭምር የያዘ ነው። ወንበዴ ፖለቲከኞች ወይም ትናንሽ አንባገነኖች ናቸው። ዛሬ ኢትዮጵያ በብዙ ትናንሽ አንባገነኖች ከአንድ ጫፍ እስከ ሌላው ተወራለች። በየመንደሩ ፈላጭ ቆራጩ ብዙ ነው። ሕዝብ ከአንድ አንባገነን እጅ አመለጥኩ ብሎ ሌሎች ዘጠኝ ትናንሽ አንባገነኞች እጅ ላይ የወደቀ ይመስላል።
ለዚህም እንደ ዋነኛ ምክንያት ሁለት ነገሮችን ማስቀመጥ ይቻላል። የመጀመሪያው የጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አስተዳደር የሕግ የበላይነትን በአገሪቱ በአፋጣኝ ለማስፈን አለመቻል ወይም እያቃተው መምጣቱ ነው። በዚህ ጉዳይ በቅርቡ ዝርዝር ነገር ስለጻፍኩ አልመለስበትም። ሁለተኛው እና ዋናው ምክንያት ግን የተወሰኑ የፖለቲካ ኃይሎች ከእነዚህ አዳዲስ የመንደር አንባገነኞች ጋር ያላቸው ጥብቅ ቁርኝት ነው። እነዚህ የፖለቲካ ኃይሎች በአንድ እግራቸው በሰላማዊ ትግሉ ውስጥ ቆመው ለውጡ የሚያመጣውን ፍሬ ለመቋደስ አሰፍስፈው ይታያሉ። በሌላኛው እግራቸው ደግሞ ከዚህ ለውጥ የምንፈልገውን ባናገኝ ከሚል እሳቤ ይመስላል ከነውጥ ኃይሎች ጋር ቆመው በሃሳብ እና በምግባር ሲደጋገፉ ይታያል። የነውጥ ኃይሉ መጥፎ ሲሰራ እኛ የለንበትም ወይም ዝም ይላሉ። ይሄው ቡድን አንዳንድ ጥሩ የሚመስሉ ነገሮችን ሲፈጽም ደግሞ አብረው ይፈነጥዛሉ።
የአብይ አስተዳደር በሕግ ማስከበሩ ሥራ ላይ ቆፍጠን ካላለ እና እነዚህም የነውጥ ቡድን ደጋፊ የሆኑ የፖለቲካ ኃይሎች ከእኩይ አድራጎታቸው ታቅበው አገሪቱን ወደተሻለ አቅጣጫ እንድታመራ በጎ አስተዋጾ ማበርከት ካልጀመሩ ገና ብዙ መርዶ የምንሰማባቸው ቀኖች ከፊታችን ሊጠብቁን ይችላሉ። ከዘጠኝ አንባገነን አንድ አንባገነን ይሻላል። ከአንድ አንባገነን ደግሞ በዲሞክራሲያዊ ሥርዓት አገሪቱን የሚያስተዳድር፤ ፍትሕ እና ሰላምን የሚያስከብር ሕዝባዊ መንግስት ይሻለናል። ይህን ሕዝባዊ መንግስት በቀጣይ በሚካሔደው ምርጫ ለማምጣት ግን ከወዲሁ መንግስት፣ ሕዝብ እና የፖለቲካ ድርጅቶች በጋራ ሆነው እነኚህን የመንደር አንባገነኖች ከሕግ በታች ማዋል ይገባል።
የሃያ ሰባት አመቱን ትተን ባለፈው አንድ አመት ብቻ የደረሰብን ሰብአዊ እና ቁሳዊ ኪሳራ በዚህ ከቀጠለ አዲዎስ ሰላም፣ አዲዎስ ዲሞክራሲ፣ አዲዎስ የሕግ የበላይነት፣ አዲዎስ ነጻና ፍትሃዊ ምርጫ።
የአብይ አስተዳደር የትኩረት አቅጣጫ ቅደም ተከተል መዛባት የገጠመው ይመስላል። ቅድሚያ ሊሰጣቸው ከሚገቡ እጅግ አንገብጋቢ እና በይደር ሊቆዩ ከማይችሉ ነገሮች ይልቅ እጅግ በተጋነኑ እና አገር ሲረጋጋ ሊከወኑ በሚችሉ ሰፋፊ እና ከፍተኛ የገንዘብ አቅም በሚጠይቁ ብዙ የሥራ እቅዶች ውስጥ የተዘፈቀ ይመስላል። ከሸገር ገበታ አንስቶ ሌሎች ወደ አሥር የሚጠጉ እና እጅግ ከፍተኛ የገንዘብ አቅም የሚጠይቁ አዳዲስ ፕሮጀክቶችን ነድፎ ትኩረቱን እነሱ ላይ አድርጓል። ሸገርን የማዘመኑን እቅድ እጅግ ብደግፈውም ከሱ የሚቀድሙ ብዙ ሥራዎች አሉ ብዮ አስባለሁ።
የሸገር ልማት እንዳለ ሆኖ አዲሱ እቅድ ምርጫው ተካሂዶ እና አገር ከተረጋጋ በኋላ ቢሆን ምን ይገዳል። አዲስ አበባ የት ትሄድብናለች? ከዛ ይልቅ ጊዜ የማይሰጡትን ሌሎች ገበታዎች ማስቀደም አይሻልም ነበር ወይ? የተፈናቃዮች ገበታ፣ የሰላም ገበታ፣ የሕግ የበላይነት ገበታ፣ ያበጡና ከአገር በላይ የሆኑ ክልሎችን የማስተንፈስ ገበታ፣ የተጠያቂነት፣ የፍትህ እና የሰብአዊ መብት ገበታ፣ የሕዝብ ቆጠራ እና የምርጫ ገበታ፣ የገለልተኛ ተቋማት ግንባታ ገበታ እያልን ልንዘረዝር እንችላለን። ለእኔ በዚህ የሽግግር ወቅት የአብይ መንግስት እነዚህን ነገሮች በአግባቡ ቢከውን ለኢትዮጵያ ሕዝብ ትልቅ ውለታ እንደዋለ ይቆጠራል። በታሪክም ሲወሳ ይኖራል። በእነዚህ መደላድሎች ላይ ሆነን የሸገር፣ የአዳማ፣ የባህርዳር፣ የደሴ፣ የመቀሌ፣ የሀረር እና ሌሎች ገበቶችን ማሰብ እና መከውን እንችል ነበር። በመጨረሻም ለውይይት ያመች ዘንድ የሚከተሉትን ጥያቄዎች በማንሳት ሃሳቤን ልቋጭ፦
፪. በመንግስት፣ በተቃዋሚ ኃይሎች፣ በሲቪክ ማህበራት እና በሌሎች ባለ ድርሻ አካላትስ ዘንድ አንድ አይነት አገራዊ መግባባት እና የቅድመ ትግበራ ሂደት ላይ በይዘትም ይሁን በአፈጻጸም እረገድ መግባባት አለ ወይ?
ምንም ህፀፅ የሌለዉ ትንታኔ! እንደገለፅከዉ ሃገራችን በከፋ ስርዓት አልበኝነት ዉስጥ ሆና መንግስት ይህንን ጉዳይ መቆጣጠር እንዳማይችል ስለገባዉ ሌሎች diversionary tactics ላይ የተጠመደ ይመስላል። ይህ ሁኔታ በእንዲህ ዉሎ ካደረ ግን የሃገሪቱን እንደ ሃገር የመቀጠል ዕድል በእጅጉ የሚፈታተን መሆኑ ግልፅ ነዉ።
አንድ ማህበረሰብ፤ ማህበራዊ አንድነቱ፣ ግላዊ ፈቃዱ፣ ሠላሙ፣ ጥቅሙ፣ ነጻነቱ፣ መብቱ፣ ማንነቱና ውርሶቹ ሁሉ ተጠብቀው እንዲቀጥሉለት መንግስት ያስፈልገዋል። ይህንን ለማድረግ ደግሞ በታላላቆቹ የፖለቲካ ፈላስፎች በእነ ሆብስና ሩሶ አስተምህሮ መሰረት፤ ግለሰቡ ወይም ህዝቡ ስልጣኑንና በጎ ፈቃዱን በስምምነት መንግስት ለሚባለው አካል ማስገዛት አለበት። መንግስትነትን ለመመስረት ደግሞ መጀመሪያ የውላችንን አይነትና ምንነት በትክክል መለየት ይኖርብናል፡፡ ለዚህ አስተሳሰብ ሁነኛ መሰረት ጥለዋል የሚባሉት ሆብስና ሩሶ ናቸው፡፡
እንደ ሆብስ አባባል፤ መንግስት የህብረተሰቡን ደህንነትና ንብረቱን የመጠበቅ ግዴታ አለበት። ለሩሶ ደግሞ የመንግስት ተቀዳሚ ተግባሩ፤ የህብረተሰቡን መብትና ነጻነት ማስከበር ነው፡፡ ይህ የሩሶ አባባል ከውዴታ ይልቅ ግዴታው ያመዝናል። ሁለቱም ፈላስፎች ግብ ያደረጉት፣ የማህበረሰቡን አንድነትና ሠላም ሲሆን ለዚህ አቋማቸው ዋነኛው ምክንያት ደግሞ፥ በመንግስታዊ መዋቅሮቻችን፣ የህብረተሰቡን ደህንነትና ንብረት እንዲሁም ነጻነትና መብት ማስከበር ከተቻለ፣ ሰላማዊ ማህበረሰብ ይገኛልና ነው።
የፍላጎት ወይም ጥቅም /interest/ ውል የሚያጋድልበት ፍልስፍና የሆብስ ሲሆን የመብት/right/ ውል ያመዘነበት ፍልስፍና ደግሞ የሩሶ ነው። የጥቅም ውልና የመብት ውል እየተባሉ ለሁለት ቡድን ተከፍለው ምሁራዊ ትንታኔ ይሰጥባቸዋል፤ የሁለቱ ፈላስፎች ማህበራዊ ውል። ጋሽ ሆብስ፤ የሰው ልጅ ክፉ፣ ቀማኛ ነው ብሎ ስለሚያምን፣ እያንዳንዳችን ጥቅማችን ተከብሮና ከቀማኞች ተጠብቀን እንኖር ዘንድ መንግስት መመስረት አለብን ስለሚል፥ በጥቅም ላይ የተመሰረተ የመንግስት ውል ይባላል ማለት ነው፡፡ ጋሽ ሩሶ ደግሞ የሰው ልጅ በተፈጥሮው ቅንና የዋህ ስለሆነ፤ ክፋትን እዚህ ዓለም ላይ ሲኖር ነው የሚማረው፤ ስለሆነም ከማንኛውም ተጽዕኖ ነፃ እንዲሆንና ክፋትን ከሚያስተምሩት እንዲጠበቅ መብቱን የሚያስከብርለት ውል ያስፈልገዋል ይለናል፤ ስለዚህም የመብት ውል ይባላል-የሩሶ መንግስት፡፡
ሆብስ፤ የሰው ልጅ በተፈጥሮው ክፉ ነው ጥፋት፣ ክፋት፣ ምቀኝነት፣ ቀማኛነት፣ ጉልበተኛነት ተፈጥሯዊ ባህሪዎቹ ናቸው ብሎ ያምናል። በዚህ ተፈጥሯዊ ህይወቱ መውደምና መተላለቅ፣ የሰው ልጅ ግብ ነው ብሎ ያምናል። ነገር ግን መውደምና መተላለቅ ለጉልበተኛውም ለደካማውም ስለማይበጅ፤ ከዚህ ተፈጥሯዊ እልቂት የሚገላግለው ማህበራዊ ውል ያስፈልገዋል። ይህ ማህበራዊ ውል ደግሞ የሁሉንም ጥቅም /interest/ የሚያስከብር ጉልበተኛ መሆን አለበት። ጉልበተኛው የበለጠ ተጠቃሚ እንዳይሆንና ደካማው የድካሙ ፍሬ ተጠቃሚ እንዲሆን ሁሉም “እኩል” ሆነው የሚገዙበት የጥቅም ውል መመስረት ይኖርባቸዋል። ለሆብስ መንግስት መመስረት ያለበት፣ ይህንን የጥቅም ውል ለማስጠበቅ ነው። ይህንን መንግስት ደግሞ ሆብስ ሌዋታን (Leviathan) ይለዋል።
በአባቶቻችን ትምህርት መሰረት፤ የህይወት ማስገኛ ምንጭ የሆኑ ሁለት ደመ ነፍስ እንስሳት አሉ። አንደኛው ብሔሞት ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ ሌዋታን/ Leviathan ነው። ብሔሞት የምድር ላይ እንስሳት ሁሉ አስገኝ እናት ሲሆን ሌዋታን ደግሞ የውሃ ውስጥ እንስሳት አስገኝ እናት ነው ማለት ነው። ይህ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትምህርት ነው። ሆብስ፤ ሌዋታን ብሎ እርሱ ለሚፈላሰፍበት የመንግስት ሥርዓት ሥያሜ የሰጠው ከዚህ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትምህርት በመነሳት ነው። ምክንያቱም ሌዋታን እጅግ ግዙፍ፣ የሁሉም የውሃ ነፍሳት እናት የሆነ፣ ማንም የማይፎካከረው ገዥ ስለ ሆነ ነው። “Leviathan stands over prideful humanity as a mortal god, preserving order and ensuring equity through the ‘‘awe’’ and ‘‘terror’’ of a common power capable of controlling our prideful inclinations.” ይሉታል፤ የፖለቲካ ፈላስፎችና ተንታኞች።
ዛሬ ዛሬ በአፍሪካችን የምናየው የመንግስት ሥርዓት የሆብስን ሃልዮት ዋቢ ያደረገ ይመስላል። የብሔሮችን ጥቅም ለማስከበር የቆምኩ ነኝ እያለ ሲለፍፍ እንሰማለንና፣ የጥቅም ውል ነው ልንለው እንችላለን። “የብሔሮችን ጥቅም የሚያስከብረው የኔ መንግስት ባይኖር፣ እርስ በርስ ትተላለቃላችሁ፤ ትልቁ አሣ ትንሹን አሣ እየበላ በመጨረሻም የትልቁ አሣ እጣ ፈንታ የሚበላው አጥቶ በረሃብ መሞት ይሆናል” ይለናል፤ መንግስታችን። a ‘‘war of all against all,’’
ስለሆነም ህገ መንግስታችን የህልውናችን መሠረት ነው ይላሉ፤ የአፍሪካ መንግስታት። ይሄን ሃሳብ ለመመስረት ይረዳቸው ዘንድ ህገ መንግስቶቻቸው በመግቢያው ላይ የሃገራችን ህዝቦች፣ ብሔሮችና ብሔረሰቦች” ብሎ ማተት ይጀምራል። ይህን ‹‹ኦሪት ዘ አፍሪካ መንግስታት›› ልንለው እንችላለን፡፡ በመጀመሪያ ሁሉም የተከፋፈለ ነበረ፤ ከዚያም እንደተከፋፈሉ የሚኖሩበትን ህግ ለማጽናት ጽሕፈት መጻፍን ተለማመዱ፥ ተለማምደውም አልቀሩ፤ በጥራዝ አሳተሙት፡፡
የሆብስ ፍልስፍና ይበልጥ የሚንጸባረቅባቸው የአፍሪካ መንግስታት ገና ጨቅላ እያሉ ‹‹የጠላቴ ጠላት ባልንጀራዬ ነው›› በሚል ብሒል፣ በአቋም ከማይመስሏቸው ጋር በመተባበር ጠላታችን የሚሉትን ተባብረው ይደመስሳሉ። ጠላቴ ከሚሉት ጋር ተነጋግሮና ተመካክሮ ልዩነትን ማጥበብ ያልቻለች የአፍሪካ መንግስት፤ እንደ ሌዋታት ሁሉንም ውጣ ‹‹ዋጤ››ማንነቷን አስመስክራለች- አፍሪካችን። የመዋጥ አባዜ እጅግ ሲጠናወታት ደግሞ የውስጥ ብዙ ታጋይ ልጆቿንም ሰበብ እየፈለገች ውጣለች። ከማንም ጋር ለመደራደርና ስልጣን ለመጋራት ስለማይፈልጉ፣ አብዛኞቹ የአፍሪካ መንግስታት የምርጫ ዘመናቸው ከመጠናቀቁ በፊት ለተጨማሪ የስልጣን ዘመን መደላደያ የህገ መንግስት ማሻሻያቸውን ያጠናቅቃሉ። ከዚያማ አድዮስ! በልጅነታችን በእድሜ ከምንበልጣቸው ልጆች የሚያምር መጫወቻ ለመንጠቅ እንደምንጠቀምባት ዘዴ ሁሉ፣ ‹‹ውርስ ለመንግስት›› ትባላለህ። መንግስትነት በቤተ አዝማዳት አሊያም ከቤተ ፓርቲ አትነቀልም።
የልጅነት ባህሪን ለመቀየር እንደ እሳተ ገሞራ የሚፈነዳ እጅግ ጠንካራ ኃይል ያስፈልጋል፡፡ ያለበለዚያ የተሳሳተው ልማዳችን እንደ ትክክለኛ ባህሪ ስለሚዋሃደን ነቅሰን ለማውጣት እንቸገራለን። “እናቴ ምነው በእንቁላሉ በቀጣሽኝ ኖሮ” እንዳለው የበሬ ሌባው። በእንቁላል ስርቆት ጊዜ ያልተቀጣ ሰብዕና፤ በሬውንም ሲሰርቅ የሚያዝና ሞት የሚፈረድበት አይመስለውም። ልክ እንደዚሁም በልጅነቷ ሁሉንም መጠቅለል የለመደች አፍሪካችን፤ ይባስ ብላ የአብዛኛው የአፍሪካ የምርጫ ውጤቶችን “መቶ በመቶ” አድርሳለች። ለዚህ መቼም ምንም ትንታኔ አይሰጠውም፤ እንደው ዝም ብሎ “ነፍስ ይማር” ነው የሚባል።
የኛ ማህበረሰብ የመንግስት አመሰራረቱ ጥንታዊ ስለሆነ መሰረቱን በመብት ላይ አሊያም በጥቅም ላይ ያድርገው አጥርተን አልተረዳነውም። በሰሜን ከክርስቶስ ልደት አንድ ሺህ ዓ.ም. የሚደርስ ረጅም የመንግስት ሥርዓት አለን፤ በደቡብም እንዲሁ የጥያ ትክል ድንጋይና የጋሞ ድንጋይ ካብ አጥር፣ በጣም ጥንታዊ ማህበረሰባዊ መዋቅርና ውል ስለመኖሩ ምስክሮች ናቸው። የጅማው አባ ጅፋሮች ሥርዓት፣ የሐረሩ ኢማማዊና ሱልጣን ሥርዓትን ጨምረን መጥቀስ እንችላለን። በእኔ ግምት፣ ሃይማኖታዊና መንፈሳዊያን ስለሆንን፣ አንዳች መለኮታዊ የመንግስት መንበር ላይ የተመሰረትን ይመስለኛል። የአባ ገዳ ሥርዓቱ፣ የሞ አንበሳው፣ የመሣፍንቱ፣ የነካዎ፣ የነዴቡሣም፣ የሡልጣኑ፣ የኢማሙ፣ የዋቆው፣ የመኳንንቱ፣ የጦና፣ የሻሬሮ፣ የአባ ቆሮ፣የነፍጠኛው የስንቱ መንፈስ ሁሉ… ወዘተ ካልተባለ፣ ስንቱ ተጠቅሶ ይዘለቃል በዚች ሃገር ላይ። አሁን አሁን፣ እንደ ሌዋታን ታላቅ ሆኖ የሚያስከብረን ዘውድ ይናፍቀኝ ጀማምሯል። የኢትዮጵያን እሴቶቿን ጠንቅቆ የተረዳና ጥቅሟን የሚያስከብር ዘውድ፤ መብትን የማይፈረፍር፣ የምዕራብንም ፍርፋሪ የማያራግፍብን፣ እኛነታችንን ከእነሙሉ መብታችን የሚጠብቀን ዘውድ።
ባለፈው ሳምንት ጽሁፌ በገለጽኩት ሁኔታ ኢህአዴግ የሀገሪቱን የፖለቲካ መድረክ ሙሉ በሙሉ በመቆጣጠር፣ ተቃዋሚ ፓርቲዎችን የእግር መትከያ ቦታ ካሳጣቸው በኋላ፣ በእንቅርት...
ክፍት ሳይንስ ዲጂታል መሣሪያዎችን እና አገልግሎቶችን በመጠቀም በጥሩ ሳይንሳዊ አሠራር (ጂ.ኤስ.ፒ) መሠረት ለዓለም ሥነ-ምህዳራዊ ዘላቂ ኑሮ ዕውቀት ማግኛ እና ማሰራጨት ግልፅነትን ፣ እንደገና የመራባት ፣ ፍትሃዊነትን እና ፍትሃዊነትን የሚያራምድ ፅንሰ-ሀሳብ ነው ፡፡
በዝግመተ ለውጥ እና በእድገት ባዮሎጂ ዳራ ፣ ዶ / ር ዮሃና ሃማን በ [ክፍት] ሳይንስ ኮሚዩኒኬሽን እና [ዲጂታል] የሳይንስ ፕሮጀክት አስተዳደር አሰልጣኝ እና አማካሪ ነው የሥራ ልምዷ መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ፣ የሳይንስ ጅምር እና የተባበሩት መንግስታት የአካባቢ ጥበቃ ፕሮግራምን ጨምሮ ዓለም አቀፍ ተቋማትን ይሸፍናል ፡፡ ለሳይንስ እና ለእሷ መለያ በዲጂታል መሳሪያዎች ላይ በማተኮር መዳረሻ 2 አመለካከቶችእሷም ዓለም አቀፍ የሳይንስ ግንኙነቶችን በአጠቃላይ - እንዲሁም በአፍሪካ ላይ ክልላዊ ትኩረት በመስጠት በክፍት ሳይንስ አማካይነት ለማበረታታት አቅዳለች ፡፡
በስሪ ላንካ ጋዜጣዎች እንደተዘገበው ሲሪ ላንካ የናኖቴክኖሎጂ (ሲሊንቴሲ) ኮሎምቦ ለኮቪዲአን ጋዜጦች ፈጣን የሙከራ መሣሪያ ለማዘጋጀት እንዲረዳ የ “A2P” ቡድን ባልደረባ እና ባቲካሎዋ ውስጥ የሪፕስፕላስ አካዳሚ ተባባሪ መስራች የሆኑት አራቪት ፓንች ናቸው ፡፡
እስቲ አስበው-ከግብር ከፋይዎ ገንዘብ በአገርዎ ለሚገኙ አውራ ጎዳናዎች ይከፍላሉ ፡፡ እና ከዚያ አንድ ኩባንያ አብሮ ይመጣል ፣ የክፍያ በር ይከፍትልዎታል እና ይህን በጣም አውራ ጎዳና ለመጠቀም እጅግ የበለፀጉ መኪኖች ብቻ የሚከፍሏቸውን በጣም ብዙ ገንዘብ ያስከፍልዎታል ብለው ያስቡ ፡፡ በመንገዳችን ላይ ይህ እንዲከሰት በጭራሽ አንፈቅድም አይደል? ግን ታዲያ ይህ በሳይንሳዊ እውቀታችን ላይ እንዲከሰት ለምን ፈቀድን?
የፒቪot ግሎባል ትምህርት በዩኒቨርሲቲዎች የደቡብ አፍሪካ የንግድ ሥራ ፈጠራ ልማት የከፍተኛ ትምህርት እና የከፍተኛ ትምህርትና ሥልጠና መምሪያ (ደቡብ አፍሪካ) ጋር በመሆን በመላው አገሪቱ በሚገኙ የመንግስት ዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ የሥራ ፈጠራ ልማት እድገትን ለመገምገም እና ካርታ ለመላክ ተልኳል ፡፡ በንግድ ሥራ ልማት ውስጥ ፡፡
የመዳረሻ 2 አመለካከቶች በዊንዋርድ Cloud.de | ገለልተኛ በሆነ የካርቦን ነው ይዘታችን በሌላ ካልተጠቀሰ በስተቀር በ CC BY 4.0 ፈቃድ የተሰጠው ነው ፡፡
የደቡብ ሱዳን መንግሥት በሃገሪቱ የሚደረገው የገንዘብ ልውውጥ ሁሉ በአሜሪካ ዶላር መሆኑ ቀርቶ፣ በሀገሪቱ ገንዘብ ፓውንድ እንዲሆን ማዘዙን፣ የሚቃወሙና የሚደግፉ እንዳሉ ተዘግቧል።
የሀገሪቱ የማስታወቅያ ሚኒስትር ማይክል ማኩየይ ባለፈው ሳምንት ለጋዜጠኞች በተናገሩት መሰረት፣ ፕሬዚዳንት ሳላቫ ኪር በሃገሪቱ ስላልለው የኢኮኖሚ ቀውስ፣ መፍትሄ ለማገኘት ሲሉ፣ ከአንድ ወር በፊት የመደቡት ኮሚቴ፣ 34 እርምጃዎች እንዲወሰዱ ምክረ ሃሳብ አቅርቧል። ከቀረቡር ምክረ-ሃሳቦች አንዱም፣ በሃገሪቱ የሚካሄዱት የንግድ ሥራዎች ሁሉ፣ በሃገሪቱ ገንዘብ እንዲገለገሉ እንደሚጠይቅ ሚኒስትሩ ተናግረዋል።
“ደቡብ ሱዳን ውስጥ ማንኛውም ኮንትራት፣ የቤትና የመኪና ኪራይ ሳይቀር የሚደረገው በዶላር ነው። ብሄራዊ ገንዘብ እያላን ለምንድነው የውጭ ገንዘብ የምንጠቀመው?” ብለዋል የማስታወቂያ ሚኒስትሩ።
የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትረምፕ ኢየሩሳሌምን እንደ እሥራኤል ዋና ከተማ በይፋ ዕውቅና ሰጥተው ቴል አቪብ የሚገኘውን የአሜሪካ ኤምባሲም ወደዚያው የማዛወር ዝግጅት እንዲጀመር ትዕዛዝ ሰጡ።
ኢየሩሳሌም የአይሁድ ዋና ከተማ ብቻ ሳትሆን እሥራኤል ከተመሠረተችበት (እአአ) ከ1948 ዓ.ም. አንስቶ የመንግሥቷም ዋና መቀመጫ ነው ብለው የሚያምኑት ሚስተር ትረምፕ ይፋ መግለጫቸውን ከመስጠታቸው በፊትም እርምጃው ‘እጅግ ዘግይቷል’ ሲሉ ተናግረዋል።
“የዩናይትድ ስቴትስ የተወካዮች ምክር ቤት (እአአ በ1995 ዓ.ም.) በሁለቱም ፓርቲዎች እንደራሴዎች አብላጫ ድምፅ ያፀደቀውንና ከስድስት ወራት በፊትም የሕግ መወሰኛ ምክር ቤቱ ያሳለፈውን ውሣኔ ተከታታይ ፕሬዚዳንቶች ተግባራዊ ሳያደርጉት ቆይተዋል” ብለዋል።
አረብና የእሥልምና አራማጅ የሆኑ መንግሥታት መሪዎች “አወዛጋቢ ነው” ያሉት ይህ የፕሬዚዳንት ትረምፕ እርምጃ በአካባቢው ውጥረት እንደሚያባብስና እሥራኤልንና በፍልስጥዔማዊያኑን ለማደራደር አሜሪካ የጀመረችውን ጥረት እንደሚያስተጓጉል በመግለፅ ማስጠንቀቂያዎችን ማሰማት ጀምረዋል።
ኤምባሲው ወደ ኢየሩሳሌም እንዲዛወር ፕሬዚዳንቱ ትዕዛዝ ቢሰጡም ሕንፃው የሚገነባበትን ቦታ ለማግኘትና በጀትም ለመመደብ ጊዜ እንደሚወስድና እስከዚያ ግን ትረምፕ የዝውውሩን ጊዜ እያሸጋገሩ ለመቆየት እንደሚገደዱ ባለሥልጣናቱ አመልክተዋል።
በአሁኑ ጊዜ ስፋት ያላቸው የተቃውሞ እንቅስቃሴዎች እየተደራጁና እየተጠሩም በመሆናቸው የአሜሪካ መንግሥት ሠራተኞችና ቤተሰቦቻቸው በአሮጌዪቱ ኢየሩሳሌም፣ በዌስት ባንክ፣ በቤተልሄምና በኢያሪኮ የግል ጉዞዎችንና እንቅስቃሴዎችን ከማድረግ እንዲቆጠቡ እዚያ የሚገኘው የአሜሪካ ጠቅላይ ቆንሲል ፅሕፈት ቤት አሳስቧል።
ህዝባዊ ምልዕዓል ኤርትራውያን ንፍትሒ ሰሜን ኣሜሪካ ቅልዕቲ ደብዳበ ናብ ኣባላትን መራሕትን ኤርትራውያን ፖለቲካውያን ውድባት፡ ብቀዳምነት ብስም ህዝባዊ ምልዕዓል ኤርትራውያን ንፍትሒ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ዕዙዝ ሰላምታና ነቕርበልኩም።ኣብ ጉዕዞ ቃልስኹም ከኣ ዓወት ንምነየልኩም። ስምና ከም ዝሕብሮ፡ ንሕና ኣብቲ ኣብ ኤርትራ ቅዋማውን ደሞክራስያውን ስርዓት ንምትካልን፡ ማሕበራዊ ፍትሒ ንምንጋስን ዝግበር ቃልሲ፡ ህዝብና
ብ ኣወልኼር ዓ/ሓፊዝ እታ ኣቅጣጫይ ኣነጺረን ኣሚተን ዝተሰቀልኩዋ ጃልባ፤ ብኽቆጻጸሮ ዘይካኣልኩ ኩነታት ንንፋስን ማዕበልን ተማእዚዛ ካብ ደንደስ ቃልሲ ናብ ደንደስ ስደት ገጻ ምስ ኣቅረበትኒ እቲ ሕሰም ቁልጭ`ሉ ተራእየኒ ። ንባህገይ ቃልሲ`ምበር ስደት ከረጋግጾ ዘይክእል ብምንባሩ ዝጽወር ኣይነበረን፤ እዚ ስደት ከስዕበልና ዝኽእል ሃስያታት ክሽትት ጀመርኩ፤ ስደት ናብ ውርደት
ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ፡ ታሪኽ ጅግንነትን ውድቀትን፡ ዕንወትን ህንጸትን፡ ተስፋን ቅብጸትን፡ ውድቀትን ዓወትን፡ ፍርሕን ጽንዓትን ጥፍኣትን ህላወን፡ መስዋእትን ሕየትን፡ ልወሃትን ጭካነን፡ እምነትን ክሕደትን፡ ተጻብኦን ደገፍን፡ ሓድነትን ምብትታትንን’ዩ። ኣብ መወዳእታኡ ግን ንኹሉ ሓጎጽጎጽን ውረድ ደይብን መሪር ጉዕዞን ሰጊሩ ፍረ መስዋእትን ጥምረቱን ልኡላዊት ሃገሩ ምውናን በቂዑ። እዚ ብቃላት
ዕረፍቲ ተቓላሲት - ኣራራት ኢዮብ ፍሥሓየ መብራህቱ ኣራራት ኢኺ ያታዊት እምባ ኣውሊዕ ዘጠጥዐት ዘብቆለት ዕማባባ ቅናት ኣደይ ማርያም ሕብሪ ዝዓጀባ ፈጣሪ መሓለ ኣይሂ ከይድብባ ምድርና ክትሕደስ ወቕትታታ ሂባ። ዝጨቀየት መሬት ደም ተጀሊጣ ማይ ጓቝመን ክትሕጸብ ሕማማ ፈሊጣ ሓደ ኢላ ክትጅምር ዳግም ተወሊዳ ቀይሕ ገበል መጸ ዘሊሉ ኪጎብጣ ንዕሸል ሓርነት ክጥህራ ክውሕጣ። ኣራራት ጓል ያቱ -
ሓደ ጉጅለ ፓይሎታት እስራኤል ካብታ ሃገር ብ መንግስቲ እስራኤል ናብ ሃገራት ኣፍሪቃ ንዝስጎጉ ኣፍሪቃውያን ሓተቲ ዑቕባ ኣብ ምምብራር ነቲ መንግስቲ ከምዘይተሓባበር ብወግዒ ከምዘፍለጠ news week ንማዕከናት ዜና እስራኤል ብምጥቃስ ሓቢሩ። እቲ ናይ ፓይሎታት እስራኤል ተቓውሞ፡ Zizim Community Action ዝተባህለ ዘይመንግስታዊ ማሕበር እስራኤል፡ ማሕበር ኣቭየሽን እስራኤል ከምኡ `ውም ማሕበር
ኣዚያ ክብርትን ፍትውትን ሓርበኛ ሓፍትና ኣራራት ኢዮብ ብዝሓደራ ሕማም ምኽንያት ኣብ ከተማ ኾሎን / ጀርመን ዝሓለፈ ሰሉስ ዕለት 16. ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈልያትና ። ናይ ክብርቲ ሓፍትና ናይ ቀብሪ ስነ ስርዓት ኣብዚ ኣብ ታሕቲ እንስፍሮ ኣድራሻን ሰዓትን ቦታ ክፍጸም ስለዝኾነ ንኹሉ ቢተሰብን ፈታዉን፡ መሓዛን ብትሕትና ንሕብር
ኣብ እስራኤል ዝርከቡ ኤርትራውያንን ስደተኛታት ነቲ መንግስቲ እስራኤል ናብ ሳልሳይ ሃገር ብፍላይ ናብ ኡጋንዳን ሩዋንዳን ንምምላሶም ኣዋዲዱዎ ዘሎ ውጥን ብምቅዋም ሎሚ 22 ጥሪ 2018 ኣብ ቴልቪቭ ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም። ንሳቶም ኣብ ፊት ኤምባሲ ሩዋንዳ ቀሪቦም ኣብ ዘስምዑዎ ተቓውሞ፡ መንግስቲ ሩዋንዳ ብገንዘብ ተደሊሉ ስደተኛታት ክቕበል ከምዘይብሉ ተማሕጺኖም። ቀዳማይ
ኣብዚ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ብልሙድ ንፋስን ማዕበልን ቁርን ዝረኣየሉ ሓደገኛ ወቕቲ ሓጋይ ዘይንቡር ዋሕዚ ስደተኛታት ይርአ ምህላዉ ዝተፈላለዩ ማዕከናት ዜና ዓለም ደጋጊሞም ይገልጹ ኣለዉ።
ኣብዚ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ንፋስን ማዕበልን ቁርን ዝረኣየሉ ሓደገኛ ወቕቲ ሓጋይ ዘይንቡር ዋሕዚ ስደተኛታት ይርአ ምህላዉ ኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ዝርከቦም ዝተፈላለዩ ማዕከናት ዜና ዓለም ደጋጊሞም ይገልጹ ኣለዉ። ኣብዚ ሓድሽ ዓመት 2018 ዳርጋ መዓልታዊ ካብ ሊብያ ዝብገሳ ዘለዋ ዘይውሑሳት ጀላቡ ገሊአን ጥሒለን ኣብ ልዕሊ ሓያለ ስደተኛታት ናይ
መንግስቲ ሆላንድ፡ ከም ላዕለዋይ ዲፕሎማሰኛ ንስርዓት ህግደፍ ወኪሉ ኣብ ኔዘርላንድስ ንዝነበረ ተኸስተ ገብረመድህን ዘሙይ ከምዝሰጎጎ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ሓቢሩ።
መንግስቲ ሆላንድ፡ ከም ላዕለዋይ ዲፕሎማሰኛ ንስርዓት ህግደፍ ወኪሉ ኣብ ኔዘርላንድስ ንዝነበረ ተኸስተ ገብረመድህን ዘሙይ ከምዝሰጎጎ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ሎሚ ረቡዕ 17 ጥሪ ምግላጹ ሮይተርስ ካብ ኣምስተርዳም ሓቢሩ። ኤምባሲ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ኔዘርላንድስ፡ ሃገር ገዲፎም ንዝተሰደዱ ኤርትራውያን ብኣስገዳድ ግብሪ ከኽፍል ከምዝጸንሐ ዘየማትእ ጭብጢ ስለዝተረኽበ፡ ንወኪል
ስርዓት ህግደፍ፡ እቲ “መሬት ኤርትራ ብወያነ ተጎቢጡ’ሎ” እናበለ ቅዋም ንኸይንደፍ፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክቅጽል ከም መመኽነይታን ንብልሹው ምምሕዳሩ ከም መጎልበብን ንዓመታት ክዋጥዮ ዝጸንሐ መጣልዒ ወረቀት ምስተወድኦ፡ ሎሚ ድማ ምስታ “ብድጎማ ኣመሪካ ትነብር፡ ምስ ሃብታ ዝደኸየት ሃገር” ኢሉ ከናሽዋ ዝጸንሐ ግብጺ፡ ከም ዕዳጋኣ ዝዓመረላ በዓልቲ ስዋ ወደኽደኽ
ሁሉንም ወገን ይጠይቃሉ። ሁሉንም ወገኖች ያርቃሉ። ሰላማዊ እርቅ እንዲሰፍን ይማጸናሉ። አንደበታቸው ይስባል። ልቡናቸው የቀናዎችን ይመስላል። ከስድብና ከቀረርቶ የራቁ ናቸው። ብዙ ቁም ነገሮችን ይናገራሉ።
በመንግስት የአገልግሎት ሰጪ ተቋማት አገልግሎት አሰጣጥ ያልተማረረና ያልተራገመ ሰው በባትሪ ተፈልጎ አይገኝም ብሎ መወራረድ የሚቻል ይመስለኛል:: ጥሩ አገልግሎት የሚሰጥ ተቋም ለመሃላ ተፈልጎ ቢገኝ እንኳ አንድ ሰሞን ለወረት ያህል ከመስራት በዘለለ ደግመው ቢሄዱ ሊያገኙት አይችሉም፡፡ (ለምሣሌ፡- የቀድሞው የውልና ማስረጃ ጽ/ቤት በመልካም…
ችግር፣ “በራሱ ጊዜ” መፍትሄን እንደማይወልድ፣ የአገራችን ታሪክ ምስክር ነው፡፡ አልያማ፤ በችግር መዓት ብቻ ሳይሆን፤ በመፍትሄ ብዛትም፤ ኢትዮጵያ፣ በጣም ዝነኛ አገር በሆነች ነበር፡፡ ነገር ግን፤ ችግር፣ መፍትሄን አያመጣልንም፡፡አንዱ ፖለቲከኛ ውሸት ሲነዛብን፤ ሌላ ተቀናቃኝ ፖለቲከኛ እንዲፈጠርና ተጨማሪ ውሸት እንዲግተን በመጋበዝ ነው፤ “እውነት”…
በየሳምንቱ ለአዲስ አድማስ ጋዜጣ በምልካቸው ማስታወሻዎቼ አማካይነት በተለያዩ ሀገራዊ ጉዳዮች ዙሪያ ያለኝን አስተያየት ለማንጸባረቅ ሞክሬያለሁ:: በተለይም፡- “የገደለው ባልሽ የሞተው ወንድምሽ ሀዘንሽ ቅጥ አጣ ከቤትሽ አልወጣ፣ ከአፋርና ከትግራይ ብንማርስ?፣ ህወሓት ሆይ በዴሞክራሲ ሂደት መሸነፍ የዓለም መጨረሻ አይደለም፣ ዲ`ፋክቶ መንግስት - የህወሓት…
- የሰብአዊ መብት ጥሰቶች የሚፈጸሙት በመንግሥት ሃይል ብቻ አይደለም - የሲቪክ ማህበራት ለሰብአዊ መብት ኮሚሽኑ ድጋፍ ማድረግ አለባቸው ከሰሞኑ አለማቀፉ የሰብዓዊ መብት ተቋም አምኒስቲ ኢንተርናሽናል፣ ባለፈው 1 ዓመት በአማራና በኦሮሞ ክልሎች በመንግሥት የፀጥታ ሀይሎች ተፈጽሟል ያለውን የሰብዓዊ መብት ጥሰት በተመለከተ…
”--የመጠፋፋት ፖለቲካችን ዓይኑን አፍጥጦ፤ ጥርሱን አግጥጦ በርግጥም በኢትዮጵያችን መቀጠል/ አለመቀጠል አጣብቂኝ የመላምት መቀዣበር ውስጥ የከተተን ከመቼውም ጊዜ በተለየ ዛሬ ነው፡፡ ዛሬ ከትናንት “የጭቆናና የብዝበዛ ትርክት” በሚቀዱ ዕሳቦቶቻችን ሳቢያ ታሪክ ለመማርያ ሳይሆን ለመኖርያ መዋል ከጀመረ ሰንበትበት ብሏል፡፡--” አንጋፋው ብዕረኛ ዩሱፍ ያሲን፤…
የዜግነት አርአያአገሩ አሜሪካ ነው፤ ከተማው ሚኒአፖሊስ ነው፤ የተገደለው ጥቁር አሜሪካዊ ነው፤ ገዳዩ ነጭ የአሜሪካ ፖሊስ ነው፤ አሜሪካ በሙሉ ተረበሸ፤ ግድያውን አደባባይ ወጥተው የተቃወሙት ነጮችም፣ ጥቁሮችም አሜሪካኖች ናቸው፡፡በአንድ አገር ስሕተት ይፈጸማል፤ ጥፋት ይሠራል፤ ስሕተቱን ወይም ጥፋቱን ጎሣው፣ ወይ የቆዳው ቀለም፣ ወይ …
በምዕራብ ሀረርጌ ዞን የመሰላ ወረዳ የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በኦሮሚያ ክልል ከተቀሰቀሰው ተቃውሞ ጋር በተያያዘ ተጠርጥረው በታሰሩ 13 ተከሳሾች ላይ አመፅ በማነሳሳትና ንብረት በማውደም ጥፋተኛ ናቸው ሲል የ11 ዓመት እስራት እና የገንዘብ ቅጣት ፈርዷል። ከፍርደኞቹ መካከል የ15 ዓመት ልጅና እና የስድስተኛ ክፍል ተማሪ እንደሚገኝበት ነዋሪዎቹ ይገልፃሉ።
የፍርድ ሂደቱን የተከታተሉ ቤተሰቦች ፍርደኞቹ ተማሪዎችና ገበሬዎች ሲሆኑ የታሰሩትና የተፈረደባቸውም የተቃውሞ ሰልፍ ላይ በመሳተፋቸው ብቻ ነው ይላሉ ። ከፍርደኞቹ መካከል የ15 ዓመት ልጅና እና የስድስተኛ ክፍል ተማሪ እንደሚገኝበት ነዋሪዎቹ ይገልፃሉ።
አላህ ባወዳቸው መፃህፍት በአጠቃላይ ማመን ከኢማን ማዕዘናት አንዱ በመሆኑ ኢማን ሊረጋገጥ የሚችለው በመፅሐፍቶች ሲታመን ነው፡፡ ለዚህ ማስረጃ የሚጠቀሱት ቁርአንና ሀዲስ ናቸው፡፡ ከቁርአን አላህ እንዲህ ይላል { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي...
ንመደምደምታ ስምረት ሰለስተ ውድባት ማለት ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራ፡ ሰልፊ ህዝቢ ኤርትራን፡ ኤርትራዊ ህዝባዊ ምንቅስቓስን ኣብ ሰሜን ኣመሪካ ኣብ ዋሽንግቶን ዲ.ሲ. ዋዕላ ከካይዱ ምዃኖም ንሕብር። ቀንዲ ዕላማ’ ናይ’ቲ ዋዕላ፡ ኣባላት ሰልስቲኡ ውድባት/ሰልፍታት ነንሕድሕዶም ንኽላለዩን፣ ርኢቶን ለበዋን መሰረታት ኣብ’ቲ ናብ ኣባላት ተዘርጊሑ ዝወርሐ ንድፊ ፖለቲካዊ መደብ-ዕዮን ቅዋም ሰልፍን ጸሚቝካ ናብ’ቲ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ታሕሳስ ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ መጸናበሪ ጕባኤ ንምቕራብ እዩ።
“ቀጥተኛ የሕዝብ ተሳትፎ” የሚለው ቃል ተደጋግሞ ከመነገሩ የተነሳ የተሰለቹ ብሂሎች ውስጥ ገብቷል። ሕዝብ ተሳትፎበት፣ ማኅበረሰቡ ተወያይቶበት፣ የነዋሪውን ይሁንታ አግኝቶ፣… የሚሉት ሐረጎች የዜና...
ከስነ ስዕል ውጭ የሚማርከውን የጥበብ ዘርፍ ሲጠየቅ ቲያትርን ያስቀድማል። ‹‹በትያትር እና ትወና ዘርፍ ላይ የሚደረጉ እንቅስቃሴዎች እኔን ይማርኩኛል።›› የሚለው የዛሬው የስርሆተ ገጽ...
1963 ዓ.ም. ከካይሮ አንስቶ አስከ አስዋን ያለዉ 853 ኪሎሜትር መንገድ ከየአቅጣጫዉ በመኪና፣ በባቡር፣ በእግረኛ ተጨናቋል። የምድረ ምስር ሰማይ በሶቪየት የመጓጓዣ አይሮፕላኖች ይታረሳል።...
መግቢያ ባለፈው እንዲሁ እንደዋዛ ሰው የመሆን ጉዞ ብለን የጀመርነው ጉዞ አቅጣጫው የበዛ ስለሆነ መንገዶቹን መመርመር ቀጥለናል። ሰው የመሆን ጉዞ ትብታቡ የተወሳሰበ ንውዘት...
የመጽሐፉ ርዕስ ታክዮን የገጽ ብዛት፡- 324 ደራሲ፡- ዳንኤል ለገሰ (ፒ.ኤች.ዲ) በ1988 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የቋንቋዎች ተቋም (አይ.ኤል.ኤስ) የድኅረ-ምረቃ ትምህርት ቤት ስለ...
የበዛውን የእድሜአቸውን በመምህርነት እና በጋዜጠኝነት አሳልፈዋል። ትግራይ፣ ሐረር፣ ጅጅጋ፣… እና በሌሎችም የኢትዮጵያ ክልሎች በመዘዋወር በመምህርነት አገልግለዋል። ለሕትመት ከበቁት ሥራዎቻቸው መካከል ኅብረ-ብዕር በሚል...
አያሌ ሊቃውንት “ተሰጥኦ” “ከስሜት” ጋር ብርቱ ጉድኝት ያለው መሆኑን ይናገራሉ። “ምነው?” ቢሉ ተፈጥሮ የለገሰው ችሎታ “ተሰጥኦ” ካለ በዚያ በተለየ ችሎታ ላይ የጋለ...
ትዝታ ዘመንግሥቱ ለማ በሀገረ እንግልጣር (ሪቻርድ ፓንክረስት እንደፃፈው) ታላቁ ባለቅኔ፣ ፀሐፊ ተውኔት፣ ተመራማሪ፣ መምህር፣ የተባ አንደበት እና የሰላ አዕምሮን የታደለው መንግሥቱ ለማ...
በዛሬው የታሪክ ገጻችን ስለ ልጅ እንዳልካቸው እናወራለን። እኒህ ሰው በተለይ በ1950ዎቹና በ1960ዎቹ በሀገራችን ላይ ቁልፍ ሚና ነበራቸው። ኢትዮጵያ በ1963 ዓ.ም. ለተባበሩት መንግሥታት...
በቅርቡ በህይወት ያጣናቸው ጋዜጠኛ ካህሳይ ገ/ህይወት ሥራዎች በዛሬው ከቀንዱም ከሸኾናውም አምዳችን ላይ ቀርበዋል፡፡ በመጽሐፎቻቸው ውስጥ ከተካተቱት ሥራዎች መካከል የመረጥናቸው ስናቀርብ መታሰቢያነቱን ለመስጠት...
በዚህ ጽሑፍ ስለ ህዝብ ተሳትፎ ምንነት አንዳንድ መሰረታዊ የጽንሰ ሃሳብ ነጥቦችን ለማንሳት እሞክራለሁ። እጅግ ጠቦ የነበረው የሀገራችን የፖለቲካ ምህዳር ሰፋ እያለ በመምጣቱ...
ከአክሱም በ50 ኪሎሜትር በስተ ምስራቅ አቅጣጫ ርቃ ከየሃ አቅራቢያ መዝብር በሚባለው ጣቢያ ልዩ ስሙ ቤተ-ሰማዕቲ ተብሎ በሚጠራው ሥፍራ ላይ ከ80 ዓ.ዓ. እስከ...
በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን በየዓመቱ ጥር 11 ቀን የሚከበረው የጥምቀት በዓል በዓለም አቀፍ የማይዳሰስ ቅርስነት ተመዘገበ። በቤተክርስቲያኒቱ ከሚከበሩ በዓላት መካከል በዓለም...
የምንገኘው ታላቅ የታሪክ መታጠፊያ ላይ ነው፡፡ የሐገሪቱን የሩብ ክፍለዘመን ኑሮ በአብዮታዊ ዴሞክራሲ ርዕዮት የመራው ኢሕአዴግ ነባሩን በማጥበቅ እና አዲሱን በመናፈቅ መካከል ላይ...
ይዛችሁ የመጣችሁትን እንግዳ የአዘፋፈን ስልቶችን . . . አንዳንዶች ለኢትዮጵያ ሙዚቃ አንድ የዕድገት እርምጃ ሲሉት ሌሎች ደግሞ ሙዚቃችንን መላ አሳጡት ብለው ይፈርጁታል።...
ዮን ላቲኖ (Juan Latino) በ16ኛው መጀመሪያ እስከ 17ኛው ምዕት ዓመት መባቻ በስፓኝ (ስፔይን) ከአውሮፓ በአንጋፋዎች አንዱ በሆነው በግራናዳ ካቴድራል ዩኒቨርሲቲ ውስጥ በተመራማሪነትና...
አንድ ሠው ሶቅራጠስ ወዳረፈበት እልፍኝ ሄዶ እንዲህ አለው፡፡ ‹‹ሶቅራጠስ ወዳጄ፣ እገሌ ስለተባለው ወዳጅህ ዛሬ የሠማሁት ነገር ምንም ደስ አይልም›› አለው፡፡ ሶቅራጦስ መከዳው...
ትናንትና እና እኛ ለካስ ትናንትም ይሻክራል!… አሽክላ እንደበላው ማድጋ አፈር እንደላሰው ምሳር ለካስ የድሮ ድሮ ይጓጉጣል!… ሲሶው ቢጥም፤ ቀሪው ያማል፡፡ ጨው እንደበላው...
በኢትዮጵያ ደራሲያን ማኅበር አማካኝነት የምትታተመው ብሌን መጽሔት በቅጽ 9፣ ቁጥር 2 (ነሐሴ 2009) “የሕዝብ ለሕዝብ ዝግጅት ጅማሮ” በሚል በደራሲ አያልነህ ሙላት የተጻፈ...
አንድ ሁለት እያልን ከሁለት ወራት በላይ ላገባደድንለት 2012 ዓ.ም. መቀበያ የሚሆኑ በርካታ የሙዚቃ አልበሞች ከ2011 ዓ.ም. መጨረሻ ጀምሮ ለአድማጭ ደርሰዋል። ጎሳዬ ተስፋዬ፣...
በብዕር ስሙ “ገሞራው” በመባል የሚታወቀው ኃይሉ ገብረ ዮሐንስ ፣ ሐምሌ 1935 ዓ.ም በደብረ ቅዱስ እስጢፋኖስ ቤተክርስቲያን አካባቢ፣ አዲስ አበባ ተወለደ። አባቱ መሪ ጌታ ገብረ ዮሐንስ ተሰማ፣ እናቱ ወ/ሮ አመለወርቅ ሀብተወልድ ይባላሉ።
የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርቱን ያጠናቀቀው በዳግማዊ ምኒልክ ትምህርት ቤት ሲሆን፣ በቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ኮሌጅና በሰዋሰው ብርሃን ቅዱስ ጳውሎስ መንፈሳዊ ትምህርት ቤት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን ተከታትሏል። ከዚያም በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ፣ በኢትዮጵያ የቋንቋ ጥናትና የስነ ልሳን ትምህርት በመጀመሪያ ዲግሪ ተመረቀ። ከቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ ከተመረቀ በኋላ በመጀመሪያ ተግባረዕድ ትምህርት ቤት፣ ቀጥሎም በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ መምህራን ማሰልጠኛ ትምህርት ቤት (ኮተቤ) በመምህርነት አገልግሏል።
በ1968 ዓ.ም ባገኘው የነፃ ትምህርት ዕድል ወደ ቻይና ሄዶ በቋንቋና በፊሎዞፊ መስክ ሁለተኛ ዲግሪውን የተቀበለ ሲሆን፤ ወደዚያ የተጓዘበትን ትምህርት ከአጠናቀቀ በኋላ በቻይና ቋንቋና ስነ-ጽሑፍ ላይ ምርምር አደረገ። የቻይና ስነ-ጽሑፍ ነፃነት የሌለው ሆኖ ስለታየው በመንግሥቱና በሥርዓቱ ላይ የፅሑፍ ትችትና ነቀፋ ሰነዘረ። በዚህ ምክንያት ከቻይና ወደ ስዊድን ሄደ። ከዚህ በኋላ ስደተኛ ሆኖ ቀረ።
ኃይሉ፣ እ.ኤ.አ ከ1980 እስከ 2010 በኖርዌይና ስዊድን ሀገሮች በስደት ሲኖር በትርፍ ጊዜው በልዩ ልዩ ጉዳዮች ላይ ከ30 በላይ ጽሑፎችን አስር መጻሕፍትን ለኅትመት አብቅቷል። ከእነዚህም ውስጥ ጥቂቱ የሚከተሉት ናቸው፡፡
1. በረከተ መርገም፡- የግጥም መጽሐፍ ነው። የጻፈውና በንባብ ያስደመጠው ቀ.ኃ.ሥ. ዩኒቨርሲቲ ተማሪ በነበረበት በ1959 ዓ.ም ሲሆን፣ ታትሞ ለንባብ የበቃው ግን በ1966 (ብርናንና ሰላም ማተሚያ ቤት)ነው። በድጋሚ እ.ኤ.አ. የካቲት 1980 ስዊድን አገር ታትሟል።
ኃይሉ (ገሞራው)፣ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ቆይታው፣ የኢትዮጵያ ተማሪዎችን እንቅስቃሴ በብዕሩ በማጋጋል የታወቀ ነበር። በዚህም የተነሳ በተደጋጋሚ የእስር ቤት ሰለባ ከመሆኑም በላይ ከዩኒቨርሲቲው እስከ መባረር ደርሶ ነበር። በሕዝቡ፣ በተለይም በዩኒቨርሲቲው ማኅበረሰብ አድናቆት፣ እውቅናና ሽልማት ያገኘበት “በረከተ መርገም” የተባለው ግጥም ነው። በ1960ዎቹ ውስጥ የነበሩት የመንግስት ፀጥታ ሠራተኞችና ፖሊሶች “ባለ መርዛሙ ብዕር” ብለው ይጠሩት እንደነበር ይታወቃል። ከ“መርዛሙ ብዕር” የቀለም ጠብታ ለአብነት እነሆ፡-
ኃይሉ፣ ከሚወዳት ሀገሩ ርቆ፣ ብሶቱን ሲሰማለት ከነበረው ወገኑ ተለይቶ፣ ለ35 ዓመታት በቻይና፣ በቀድሞዋ ሶቭየት ኅብረት፣ በኖርዌይና በስዊድን እየተዘዋወረ ሲኖር፣ በርከት ያሉ ጽሑፎችን በግእዝ፣ በአማርኛ፣ በኖርዊጂያንና በስዊድንኛ ቋንቋዎች አበርክቷል።
ኃይሉ (ገሞራው) ባደረበት ፅኑ ሕመም ምክንያት በተወለደ 72 ዓመቱ ጥቅምት 30 ቀን 2007 ዓ.ም ከዚህ ዓለም በሞት ተለየ። በኑዛዜው መሰረት አስክሬኑ ከኖረበት ስዊድን፣ ወደሚወዳት ሀገሩ መጥቶ፣ በደብረ ሰላም ቅዱስ እስጢፋኖስ ቤተ ክርስቲያን ዐረፈ።
መላው አለም ውጤታማነታቸው ከተረጋገጠ የኮሮና ቫይረስ ክትባቶች ጋር ተመሳስለው የተሰሩና ለጤና ጎጂ የሆኑ ሃሰተኛ ክትባቶችን በህገወጥ መንገድ በድብቅ ለመሸጥና ትክክለኛ ክትባቶችን መዝረፍን ጨምሮ በርካታ “ኮሮና ነክ ወንጀሎችን” ለመፈጸም ያቆበቆቡ የተደራጁ ወንጀለኞችን ነቅቶ እንዲጠብቅ አለማቀፉ የፖሊስ ተቋም ኢንተርፖል አስጠንቅቋል፡፡
የተለያዩ አገራት ኩባንያዎችና የምርምር ተቋማት ውጤታማነታቸው የተረጋገጡ የኮሮና ቫይረስ ክትባቶችን ጥቅም ላይ ለማዋል የመጨረሻው ምዕራፍ ላይ በደረሱበትና አገራት ክትባቶችን ቀድመው ለማግኘት በሚሯሯጡበት እንዲሁም የግዢ ስምምነት በመፈጸም ላይ በሚገኙበት በአሁኑ ወቅት፣ የተደራጁ ወንጀለኛ ቡድኖች ሃሰተኛ ክትባቶችን ለመቸብቸብ እንዲሁም ትክክለኛ ክትባቶችን ለመዝረፍ እየተዘጋጁ እንደሚገኙ መረጃ ደርሶኛል ብሏል ኢንተርፖል ባለፈው ረቡዕ ባወጣው መግለጫ።
ተቀማጭነቱ በፈረንሳይ የሆነው አለማቀፉ የፖሊስ ትብብር ተቋም ኢንተርፖል፣ በአባልነት ላቀፋቸው 194 የአለማችን አገራት በላከው የማስጠንቀቂያ መልዕክት፣ የተደራጁና ረጅም የወንጀል ሰንሰለት የፈጠሩ ወንጀለኞች ከኮሮና ክትባቶች ጋር በተያያዘ አካላዊም ሆነ በኢንተርኔት በኩል የሚካሄድ የወንጀል ድርጊት ሊፈጽሙ ስለሚችሉ የህግ አስከባሪ አካላት ተገቢውን ጥንቃቄ እንዲያደርጉ ጥሪ አቅርቧል፡፡
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ በተለያዩ የአለማችን አገራት ባልተጠበቀ ሁኔታ ለስግብግብ ወንጀለኞች መጠቀሚያ መልካም እድል ከሆነ መሰነባበቱን ያስታወሰው ተቋሙ፣ በቀጣይም ከጥራት በታች የሆኑ ሃሰተኛ ክትባቶችን በድብቅ አምርቶ መሸጥ፣ የክትባቶች ዝርፊያና ህገወጥ የክትባት ማስታወቂያዎችን ጨምሮ ኮሮና ተኮር የወንጀል ወረርሽኝ በስፋት ሊሰራጭ እንደሚችል ያለውን ስጋትም ገልጧል፡፡
ወንጀለኛ ቡድኖቹ ከዚህ ባለፈም ሃሰተኛ የኮሮና መመርመሪያ መሳሪያዎችን በህገወጥ መንገድ አምርተው ለገበያ የማቅረብ ዕድላቸው ከፍተኛ እንደሆነ የጠቆመው ተቋሙ፣ የአለም አገራት መንግስታት፣ የጸጥታ ሃይሎች፣ ህግ አስፈጻሚና የደህንነት ተቋማት እነዚህን ወንጀለኞች ለመከላከልና በቁጥጥር ስር ለማዋል በንቃት እንዲሰሩና ራሳቸውን እንዲያዘጋጁ ጥሪ አቅርቧል፡፡
መድሃኒቶችን በመሸጥ ስራ ላይ ከተሰማሩ 3 ሺህ ያህል ድረገጾች ላይ ባደረገው ምርመራ፣ ከ1 ሺህ 700 በላይ የሚሆኑት ለወንጀል የተቋቋሙ ወይም በቫይረስ አማካይነት የኢንተርኔት ጥቃት የሚያደርሱ መሆናቸውን ለማረጋገጥ መቻሉን የሚናገረው ተቋሙ፣ ህብረተሰቡ በድረገጾች አማካይነት ከሚከናወኑና ሰዎችን ለሞት አደጋ ብሎም ለከፋ የጤና ችግሮች ከሚያጋልጡ የሃሰተኛ የኮሮና ቫይረስ ክትባት ሽያጮች ራሱን እንዲያርቅም ምክሩን ለግሷል፡፡
የአሜሪካው የአገር ውስጥ ደህንነት ምርመራ ቢሮ በበኩሉ፣ ከሰሞኑ በአገሪቱ ሁለት የኮሮና ቫይረስ ክትባቶች እውቅና አግኝተው በስራ ላይ ይውላሉ ተብሎ ከመጠበቁ ጋር በተያያዘ አጭበርባሪዎች ይበራከታሉ ተብሎ በመገመቱ አዲስ ዘመቻ እንደሚጀምር ማስታወቁን ዋሽንግተን ፖስት ዘግቧል፡፡
ከዚህ በፊት ከወረርሽኙ ጋር በተያያዘ በአገሪቱ የተለያዩ አካባቢዎች ባደረገው ዘመቻ ከጥራት በታች የሆኑ የፊት መከላከያ ጭንብሎችንና ለኮሮና ፈዋሽነቱ ያልተረጋገጠውን ክሎሮኪን የተባለ የወባ መድሃኒት አስመስለው ማምረትና ማከፋፈልን ጨምሮ ከ700 በላይ ኮሮና ነክ ወንጀሎችን መመርመሩን ያስታወሰው ቢሮው፣ ከመሰል ህገወጥ ንግድ የተገኘ 27 ሚሊዮን ዶላር መያዙንና በመሰል ድርጊቶች ላይ ተሰማርተው የተገኙ ከ70 ሺህ በላይ ህገወጥ ድረገጾችን መዝጋቱንም አክሎ ገልጧል፡፡
በሌሎች የኮሮና ቫይረስ ዜናዎች ደግሞ፣ ብሪታኒያ ፋይዘርና ባዮንቴክ የተባሉት ኩባንያዎች ያመረቱትና ከኮሮና ቫይረስን በመከላከል ረገድ 95 በመቶ አስተማማኝ እንደሆነ የተረጋገጠው የኮሮና ቫይረስ ክትባት በግዛቷ ውስጥ በጥቅም ላይ እንዲውል በመፍቀድ ከአለማችን አገራት ቀዳሚ መሆኗን የዘገበው ቢቢሲ፣ አገሪቱ ከኩባንያዎቹ 40 ሚሊዮን ክትባቶችን ማዘዟንና የአገሪቱ የመድሃኒት ቁጥጥር ተቋም ክትባቱ ከመጪው ሳምንት ጀምሮ ጥቅም ላይ መዋል ይችላል ሲል ፈቃድ መስጠቱንም ገልጧል፡፡ የጃፓን የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መንግስት በበኩሉ፤ ባለፈው ረቡዕ ባሳለፈው ውሳኔ፣ መንግስት በአገሪቱ ውስጥ ለሚኖሩት 126 ሚሊዮን ሰዎች የኮሮና ቫይረስ ክትባትን በነጻ እንዲያዳርስ መወሰኑን ያሁ ኒውስ የዘገበ ሲሆን፣ የአገሪቱ መንግስት ሞዴርና ከተባለው የክትባት አምራች ኩባንያ ለ85 ሚሊዮን ሰዎች፣ አስትራዜንካ ከተባለው ክትባት ደግሞ ለ120 ሚሊዮን ሰዎች የሚሆን ክትባት ማዘዙን ለማወቅ ተችሏል፡፡
ቢዝነስ ኢንሳይደር በበኩሉ፤ የሰሜን ኮርያው መሪ ኪም ጁንግ ኡን በቻይና የተመረተና ውጤታማነቱ ያልተረጋገጠ የኮሮና ቫይረስ ክትባት መከተባቸውን የዘገበ ሲሆን፣ ባለፉት ሶስት ሳምንታት ሌሎች የአገሪቱ ከፍተኛ ባለስልጣናትና ቤተሰቦቻቸውም ክትባቱን ወስደዋል መባሉን አክሎ ገልጧል፡፡
ኢንተርናሽናል ኤስኦኤስ የተባለው ተቋም በ2021 የፈረንጆች አመት ለጎብኝዎችና መንገደኞች እጅግ አደገኛ የሆኑና ከፍተኛ የደህንነት ስጋት ይኖርባቸዋል ያላቸውን የአለማችን አገራት ዝርዝር ከሰሞኑ ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ ሊቢያ፣ ሶርያና አፍጋኒስታን ከአንደኛ እስከ ሶስተኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
የፖለቲካ ነውጥ፣ ማህበራዊ አለመረጋጋት፣ የደህንነት ሁኔታ፣ የአደጋ ጊዜ ምላሽ አገልግሎቶች ሁኔታ እና የወንጀል ድርጊቶችን ጨምሮ በተለያዩ የደህንነት ስጋት መመዘኛዎች ተጠቅሞ በመገምገም፣ የአለማችን አገራትን የአመቱ የስጋት ደረጃ ይፋ ያደረገው ተቋሙ፣ ኢራቅና ማዕከላዊ አፍሪካ ሪፐብሊክ የአራተኛና አምስተኛ ደረጃ መያዛቸውንም አመልክቷል፡፡
በአመቱ እጅግ አነስተኛ የስጋት ደረጃ ይኖራቸዋል ተብለው በሪፖርቱ የተጠቀሱት ሰባት የአለማችን አገራት በሙሉ የአውሮፓ አገራት ሲሆኑ፣ አይስላንድ፣ ዴንማርክ፣ ኖርዌይ፣ ፊንላንድ፣ ስዊዘርላንድ፣ ስሎቫኒያና ሉግዘምበርግ እንደ ቅደም ተከተላቸው ከአንደኛ እስከ ሰባተኛ ያለውን ደረጃ ይዘዋል፡፡
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ በተጓዦች መይም መንገደኞች ላይ እጅግ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያሳደረባቸው ሶስቱ የአለማችን አገራት ብሎ ተቋሙ የጠቀሳቸው አገራት ሩስያ፣ ዩክሬንና ኦስትሪያ ሲሆኑ፤ በአንጻሩ አነስተኛ ተጽዕኖ ያደረሰባቸው ያላቸው አገራት ደግሞ ኒውዚላንድ፣ ታንዛኒያና ኒካራጓ ናቸው፡፡
በአለም ዙሪያ በየ100 ሰከንዱ 1 ህጻን በኤችአይቪ ቫይረስ እንደሚጠቃ እና ባለፈው የፈረንጆች አመት 2019 በመላው አለም 110 ሺህ ያህል ህጻናት በኤድስ ምክንያት ለሞት መዳረጋቸውን የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የህጻናት መርጃ ድርጅት ዩኒሴፍ ከሰሞኑ ባወጣው ሪፖርት አስታውቋል፡፡
በአመቱ በመላው አለም 320 ሺህ ያህል ህጻናትና ወጣቶች በቫይረሱ መያዛቸውን ያስታወቀው ድርጅቱ፤ በቫይረሱ የሚያዙና ለሞት የሚዳረጉ ህጻናት ቁጥር በከፍተኛ ሁኔታ እያደገ ሲሆን የጸረ ኤች አይቪ ህክምና አገልግሎት በበቂ ሁኔታ እያገኙ እንዳልሆነም ገልጧል፡፡
ከኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ ለህጻናት፣ ወጣቶችና ነፍሰጡር እናቶች የሚሰጡ የጸረ ኤች አይቪ ህክምና አገልግሎቶች በከፍተኛ ሁኔታ እየተስተጓጎሉ እንደሆነ የጠቆመው የድርጅቱ ሪፖርት፤ መንግስታት አገልግሎቶቹን ለማሟላት ከፍተኛ ጥረት ማድረግ እንደሚገባቸውም አመልክቷል፡፡
በ2019 የፈረንጆች አመት በመላው አለም 1.7 ሚሊዮን ያህል ሰዎች በኤችአይቪ ቫይረስ መጠቃታቸውን ያስታወሰው የተመድ የዜና ድረገጽ በበኩሉ፣ በአመቱ በድምሩ 690 ሺህ ያህል ሰዎች ከኤችአይቪ ጋር በተያያዘ ለሞት መዳረጋቸውንም አክሎ ገልጧል፡፡
የቀድሞው የአሜሪካ ፕሬዚዳንት ባራክ ኦባማ በቅርቡ ለንባብ ያበቁት “ኤ ፕሮሚስድ ላንድ” የተሰኘው መጽሐፍ በአንድ ሳምንት ጊዜ ውስጥ በ1.7 ሚሊዮን ቅጂዎች መሸጡንና በዚህም አዲስ የሽያጭ ክብረወሰን ማስመዝገብ መቻሉን ዴይሊ ሜይል ዘግቧል፡፡
መጽሐፉ በአሜሪካና ካናዳ ታትሞ ለገበያ በቀረበበት የመጀመሪያው ቀን ብቻ ከ887 ሺህ በላይ ቅጂዎች እንደተሸጡ ያስታወሰው ዘገባው፣ በአንድ ሳምንት ጊዜ ውስጥ ደግሞ በ1 ሚሊዮን 710 ሺህ 443 ቅጂዎች በመሸጥ አዲስ ክብረ ወሰን ማስመዝገቡን ፔንጉዊን ራንደም ሃውስ የተባለው የመጽሐፉ አሳታሚ ድርጅት ያወጣውን መረጃ ጠቅሶ ዘገባው አመልክቷል፡፡
ሽያጩ የወረቀት፣ የድምጽና የዲጂታል ቅጂዎችን እንደሚያጠቃልል የጠቆመው ዘገባው፣ በመጀመሪያ ዙር በ3.4 ሚሊዮን ቅጂዎች የታተመው “ኤ ፕሮሚስድ ላንድ” ከሰሞኑ በተጨማሪ ቅጂዎች እንደታተመና እስካሁን ድረስ ለህትመት የበቃው አጠቃላይ ቅጂ 4.3 ሚሊዮን መድረሱንም አክሎ ገልጧል፡፡
አለም በስልጣኔና በቴክኖሎጂ በረቀቀችበት በዛሬው ዘመን በመላው አለም ከ40 ሚሊዮን በላይ ሰዎች “የዘመናዊ ባርነት” ሰለቦች ሆነው እንደሚገኙ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ባለፈው ረቡዕ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል፡፡
አለማቀፉ የስራ ድርጅት ባወጣው መግለጫ እንዳለው፣ በመላው አለም ከአስር ህጻናት አንዱ ወይም 150 ሚሊዮን የሚሆኑ ህጻናት ለዕድሜያቸው የማይመጥንና አደገኛ የግዳጅ የጉልበት ስራ በመስራት ላይ የሚገኙ ሲሆን፣ ተጨማሪ 1 ሚሊዮን ያህል ህጻናትም በህገወጥ የሰዎች ዝወውር በቂ ክፍያ የማያገኙበትን ሥራ እንዲሰሩ ወይም ወሲባዊ ብዝበዛ እንዲፈጸምባቸው እየተደረጉ ይገኛሉ፡፡
“የዘመናዊ ባርነት” ሰለቦች ከሆኑት 40 ሚሊዮን ያህል ሰዎች መካከል 25 ሚሊዮን ያህሉ የግዳጅ የጉልበት ስራ እንደሚሰሩና 15 ሚሊዮን ያህሉም ያለፈቃዳቸው ተገድደው ወደ ትዳር እንዲገቡ መደረጋቸውንም ድርጅቱ አስታውቋል፡፡
የጉልበት ስራ፣ የግዳጅ ጋብቻ፣ ህገወጥ የሰዎች ዝውውርን ጨምሮ በተለያዩ የጥቃትና የሃይል ድርጊቶች ዜጎችን “የዘመናዊ ባርነት” የሚያደርጉ አካላት፣ በየአመቱ 150 ቢሊዮን ዶላር ያህል ትርፍ ያለአግባብ በማካበት ላይ እንደሚገኙ ድርጅቱ ባወጣው መግለጫ ያስታወቀ ሲሆን፣ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሃፊ አንቶኒዮ ጉቴሬስ በበኩላቸው፤ “የዘመናዊ ባርነት” ሰለቦች ሆነው ከሚገኙት የአለማችን አገራት ዜጎች መካከል 71 በመቶ የሚሆኑት ሴቶችና ልጃገረዶች መሆናቸውን በትዊተር ገጻቸው ባወጡት ጽሁፍ ገልጸዋል፡፡
ኢስት አፍሪካ ኢንተርቴይመንትና ኢቨንት ኦርጋናይዘር ከፌደሬሽን ምክር ቤት ጋር በመተባበር ያዘጋጀውና 10ሩ ክልሎችና ሁለቱ ከተማ አስተዳደሮች የተሳተፉበት ቁንጅና ውድድር ነገ ከቀኑ 7፡30 ጀምሮ በሸገር ፓርክ እንደሚካሄድ ተገለጸ።
የቁንጅና ውድድሩን ክልላቸውን በመወከል ከአንድ እስከ ሶስተኛ በመውጣት የሚያሸንፉ የሰላምና የአንድነት አምባሳደር ሆነው ክልሎቻቸውን እንደሚገለግሉ የኢስት አፍሪካ ኢንተርቴይመንትና ኢቨንት ኦርጋናይዘር መስራችና ዋና ስራ አስኪጅ አቶ ሞቲ ሞረዳ ባለፈው ረቡዕ ረፋድ ላይ በሀያት ሬጀንዲ ሆቴል በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ አስታውቀው ነገ በሚካሄደው ውድድር ላይ ሁለተኛና ሶስተኛ የሚወጡ ቆነጃጅት ሽልማትና አምባሳደርነታቸውን ከክብር እንግዶች እንደሚቀበሉም ተናግረዋል።
ከየክልሉ 1ኛ የሚወጡ አሸናፊዎች ደግሞ 15ኛው የብሄር ብሄረሰቦችና ህዝቦች በዓል ዕለት ከኢፌደሪ ፕሬዝዳንት ወ/ሮ ሳህለወርቅ ዘውዴና ከጠቅላይ ሚንስትር አቢይ አህመድ (ዶ/ር) እጅ እንደሚቀበሉም ታውቋል።
የቁንጅና ውድድሩ ዋና አላማ አሁን አገራችን ያለችበትን በዘርና በሃይማኖት ተከፋፍሎ መባላትና መናቆር ያስከተለውን ችግር ለመቅረፍ ቆነጃጅቱ ለየክክላቸው ወጣቶች አንድነት፣ ፍቅርና ሰላም ላይ አበክረው እንደሚሰሩና በቀጣዩ አመት ለቀጣዮቹ አምባሰደሮች ሃላፊነታቸውን እስከሚያስረክቡ ድረስ ይሰራሉም ተብሏል።
ሰምና ወርቅ ሚዲያና ኢንተርቴይመንት የሚያዘጋጀው ወርሃዊ የኪነ-ጥበብ ምሽት የዚህ ወር መሰናዶ “የሀገሬ ጥያቄ” በሚል ርዕስ የፊታችን ረቡዕ ህዳር 30 ቀን 2013 ዓ.ም ከቀኑ 11፡30 ጀምሮ ጊዮን ሆቴል ውስጥ በሚገኘው ግሮቭ ጋርደን ዎክ ውስጥ ይካሄዳል።
በዕለቱ ወዳጄነህ ማህረነ (ዶ/ር)፣ አቶ አንዳርጋቸው ፅጌ፣ አንጋፋዋ ከያኒ አለምፀሐይ ወዳጆ ፣ ዲ/ን ዳንኤል ክብረት፣ ረ/ፕ ነብዩ ባዬ፣ ገጣሚ ኤፍሬም ስዩም፣ አርቲስት ሱራፌል ተካ፣ ኮሜዲያን አዝመራው ሙሉሰው፣ ጋዜጠኛ ሰለሞን ሀይለየሱስ፣ ገጣሚ ገዛኸኝ ጤራ እና ገጣሚ መንበረማርያም ሀይሉ ስራዎቻቸውን ያቀርባሉ ተብሏል። የመግቢያ ዋጋው 100 ብር ሲሆን ትኬቶቹ በብሄራዊ ቴአትር የሰምና ወርቅ የመፅሐፍት አውደ ርዕይ ላይ እንደሚገኙም ታውቋል።
ትላንት በባህር ዳር እየተደረገ በነበረው ሰላማዊ ሰልፍ ላይ አጋዚ በመባል የሚታወቁት የህወሓት ታማኝ ወታደሮች በሰላማዊ ሰዎች ላይ በከፈቱት ተኩስ ቢያንስ ሰላሳ ሰባት ሰዎች ሲገደሉ ፤ ሃምሳ ያህል ቆስለዋል።
ሆኖም ህዝባዊ እምቢተኝነቱ ዛሬም ቀጥሎ ውሏል። ትላንት ለተገደሉት የከተማዋ ነዋሪዎች የቀብር ስነ ስርዓት ከተደረገ በኋላ ለቀስተኛው ወደ ህዝባዊ እምቢተኝነት ተመልሶ ድምጹን ሲያሰማ ውሏል።
ሱቆች እና የመንግስት መስሪያቤቶ የተዘጉ ሲሆን፤ የስልክ እና ኢንተርኔት አገልግሎትም እንደተቋረጠ ለማወቅ ተችሏል። ዛሬ በተደረገውም ሰልፍ ላይ የመንግስት ታማኝ ወታደሮች የተኩስ ሩምታ የከፈቱ ሲሆን፤ የደረሰውን የጉዳት መጠን እንካሁን ማረጋገጥ አልተቻለም።
በተመሳሳይ ሁኔታ በባሌ ፤ በሃረር ፤ በአርሲ ፤ በወለጋ እና ከፊል ሸዋ የኢትዮጵያ ክፍሎች የኦሮሚኛ ቋንቋ ተናጋሪ ኢትዮጵያውያን ከቅዳሜ ጀምሮ ብቻ ባደረጉት ሰላማዊ ሰልፍ ከአርባ በላይ የሚገመቱ ሰላማዊ ዜጎች እንደተገደሉ ታውቋል።
በሰሜን ኢትዮጵያ በባህር ዳር እና ጎንደር ፤ በደቡብ ምስራቅ እና ደቡብ ምዕራብ እንዲሁም በመካከለኛው የኢትዮጵያ ክፍል በሃረር፤ በባሌ ፤ በአርሲ እና ወለጋ የተነሱት የተቃውሞ ሰልፎች የህዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ የግፍ አገዛዝ እንዲያከትም ጠይቀዋል።
በውጭ የሚገኙ የተለያዮ ሚዲያዎች ህዝባዊ ተቃውሞን የዘገቡ ቢሆንም የብዙዎቹ ዘገባ የሟቾች የቁጥር መዛባት እና ሌሎችም መሰረታዊ ችግሮች ያሉበት እንደሆነ ይስተዋላል። እንደፋይናንሺያል ታይምስ ያሉት ለምሳሌ በዘገባው ውስጥ “የአፍሪካ ምርጥ ምርታማ ኢኮኖሚ የፖለቲካ አለመረጋጋት አደጋ ተደቅኖበታል” ሲል ዘግቧል።
አዲስ አበባ፣ጥር 16፣ 2013 ግብፅ በመላ ሀገሪቱ ጣለችውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ለአስራአምስተኛ ጊዜ አራዘመች:: በቀጣዮቹ ሶስት ወራት ተግባዋ የሚሆነው የአስቸኳይ ጊዜ አቃጅ ዳግም የታደሰው በፓርላመው ውሳኔና በፕሬዚዳንት አብደልፈታህ አልሲሲ ይሁንታ ነው፡፡ ሚድል ኢስት ሞኒተር እንደዘገበው ግብፅ የመጀመሪያውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የጣለቸው እንደ አውሮፓዊያኑ አቆጣጠር በ2017 ነበር፡፡
በወቅቱ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ የተደነገገው የሽበርተኝነትን አደጋ ለመከላከል በሚል ምክንያት ሲሆን አሁንም ድረስ ስጋቶች ባለቀረፋቸው ለአስራ አምስተኛ ጊዜ ተራዝሟል ነው የተባለው:: ግብፅን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ለመደንገግ ካበቋት ሁኔታዎች መካከል ዋነኛው በሁለት ቤተክርስቲያኖች ላይ በደረሱ የሽብር ጥቃቶች 45 ሰዎች መገደላቸው እንደነበር ተነግሯል፡፡
የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ የግብፅ ባለሥልጣናት ሰዎችን ከአካባቢያቸው ማስነሳት፣ የሰዓት እላፊ ገደቦችን መጣል፣ እና ጥብቅ የደህንነት እርምጃዎችን እንዲወስዱ ያስችላቸዋል ፡፡ በተጨማሪም የክልል የፀጥታ ኤጄንሲ አዋጁን የሚጥሱ ሰዎችን በቁጥጥር ስር ለማዋል እና ለማሰር ያስችለዋል፡፡ ግብፅ በሲናይ በረሃ ሽብተኞችን መዋጋት ከጀመረች ዓመታት የተቆጠሩ ሲሆን አሁንም ድረስ የአካባቢውን ችግር ሙሉ በሙሉ ማስወገድ አልተቻላትም፡፡
Next Postየደብረ ብርሃን ዩኒቨርሲቲ ለአካባቢው ማኀበረሰብ የተለያዩ ማኀበራዊና ኢኮኖሚያዊ አገልግሎቶችን በመስጠት አለኝታነቱን እያሳየ መሆኑን የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ አገኘሁ ተሻገር ተናገሩ፡፡
የኢትዮጵያ ዘውዳዊ ጉባኤ በኢትዮጵያ ላይ እየተፈፀመ ያለውን ጄኖሳይድ የማጋለጥና ማስረጃዎችን ለዓለም አቀፉ ማሕበረሰብ እና ተቋማት የማድረስ ሥራ ማከናወኑን አስታወቀ። አማራ ሚዲያ ማዕከል/አ…
የገና እና የጥምቀት በዓላት ሲደርሱ በምእመናኑ ዘወትር የሚጠየቁ ጥያቄዎች አሉ፡፡ እነዚህን እና መሰል የሕዝቡን የዘወትር ጥያቄዎች መልስ የያዘ የማያዳግም ጥራዝ ማውጣት ከሊቃውንት ጉባኤ የሚጠበቅ ነው፡፡ አብዛኞቹ ጉዳዮች አበው ቀድመው ሥርዓት የሠሩባቸው እና ማብራርያ ብቻ የሚያስፈልጋቸው ናቸውና፡፡ ለዛሬ ሦስቱን ብቻ እንመልስ፡፡
አንድ የሕንድ ጠቢብ ደቀ መዝሙሮቹን ሥራ እንዲሠሩ አዘዛቸውና ራቅ ብለው በከፍታ ቦታ ላይ ይመለከታቸው ጀመር፡፡ ከጥቂት ደቂቃ በኋላ ተመልሶ ደቀ መዝሙሮቹን ሰበሰባቸው፡፡ ከዚያም እንዲህ አላቸው ‹‹ከእናንተ መካከል የተወሰናችሁ እንደ ሰው የተወሰናችሁት ደግሞ እንደ እንስሳ ስትሠሩ ነበር›› ተማሪዎቹም ተገርመው ጠየቁት፡፡ መምህሩም ‹‹እንደ እንስሳ መሥራት ማለት አንድን ነገር መጎተት፣ መሸከም፣ መግፋት፣ ማዞር ወይም የሚደርስበት ቦታ ማድረስ ማለት ነው፡፡ ምን እየሠራ እንደሆነ፣ ለምን እየሠራ እንደሆነ፣ የሚመጣው ውጤት ምን እንደሆነ፣ ዓላማው ምን እንደሆነ አያስብም፡፡ በሥራው ላይም ከራሱ አስቦ አንዳች አይጨምርም፡፡ የዛሬ ሺ ዓመት አንድ ዝሆን የሠራውን ዛሬም ሌላ ዝሆን በተመሳሳይ መልኩ ይሠራዋል፡፡(አንድ ሊቅ ‹ዕብደት ማለት አንድ ውጤት እንደማያመጣ እየታወቀ በተደጋጋሚ መሥራት ነው› ብሎ ነበር) አያሻሽለውም፡፡ ምናልባት ከሰው በላይ ተሸክሞ፣ ስቦ፣ ገፍቶ፣ ቆፍሮ፣ ሮጦ፣ ደክሞ፣ ይሆናል፡፡ ያ ግን እንስሳውን ጠንካራ ያስብለዋል እንጂ ጎበዝ አያስብለውም፡፡ጉብዝና አእምሮ አለበት፡፡ እንደ እንደስሳ የሚሠሩ ሰዎች እንጂ እንደ ሰዎች የሚሠሩ እንስሳት የሉም የተባለውም ለዚህ ነው፡፡
የዲያቆን ዳንኤል ክብረትና የሌሎችንም መጻሕፍት፤ የንባብ ባህላችንን ለማሳደግ እና አንባብያንን ለማበረታታት፤ ከ25% እስከ 50% (ከሃያ አምስት እስከ ሃምሣ በመቶ) ቅናሽ በማድረግ፤
ታኅሣሥ 19 ቀን 2007 ዓም በቤተ ክርስቲያን ዘመናዊ ታሪክ ውስጥ ከታወቁት ሊቃውንት መካከል አንዱን አጥተናል፡፡ ሊቀ ካህናት ክንፈ ገብርኤል አልታየን፡፡ ስለ ሥርዓተ ቤተ ክርስቲያን በመቆርቆር፣ በማስተማርና በመጻፍ የምናውቃቸው፤ ቤተ ክርስቲያኒቱን ከጫፍ እስከ ጫፍ ያገለገሉ፤ በተለይም ለወጣቱ ትውልድ ጥያቄዎቹን በመመለስና አስረግጠውም በማስረዳት የምናደንቃቸው ነበሩ፡፡
ዜማ፣ አቋቋም፣ የአማርኛ ሰዋስው፣ ቅኔና የግእዝ አገባብ፣ ብሉይ፣ ሐዲስ፣ ነገረ መለኮት፣ የቤተ ክርስቲያን ታሪክ፣ በዘመናዊ ትምህርት እስከ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት የተማሩ መሆናቸውን ስናይ፤ በአንባቢነታቸው ጥንታውያንና ዘመናውያን መጻሕፍትን የሚያገላብጡ ብቻ ሳይሆኑ በላዔ መጻሕፍት እንደነበሩ በሌሎቹ ሊቃውንት ሲመሰከርላቸው፤ በምሥራች ድምጽ ሬዲዮ ትምህርት በመስጠት፣ በታሪክና ድርሰት ክፍል ለዐሥር ዓመታት በማገልገል፤ የመዝሙር ክፍልን በመምራት፣ የዜና ቤተ ክርስቲያንን በምክትልና በዋና አዘጋጅነት በማገልገል፣ እንዲያውም ጋዜጣውን የጋዜጣ መልክ በማስያዛቸው በ1962 ዓም መሸለማቸውን እያዘከርን የተጓዙበትን የዕውቀት ጎዳና ስንመረምር ያጣነው አንድ ሰው ብቻ ባለመሆኑ፡-
መንገድ አቋርጣለሁ፡፡ በእግሬ፡፡ ሁለት ጎልማሶች በመንገዱ ማቋረጫ ላይ ተገናኙ፡፡ ከሁለት አንዳቸው ቀድመው ወይም ተከትለው ማለፍ አለባቸው፡፡ ሁለቱም ቆሙ፡፡ ከዚያም አንዱ ሌላኛው ቀድሞ ያልፍ ዘንድ ጋበዘ፤ የተጋበዘውም ጋባዡ እንዲያልፍ ለመነ፡፡ ግብዣው ጥቂት ደቂቃዎች ፈጀ፡፡ እኛም ከኋላ ያለነው ትኅትናቸውን አድንቀን በትዕግሥት ቆምን፡፡ በመጨረሻ አንደኛው እያመሰገነ አለፈ፡፡ ሌላኛውም ‹ምን አይደል›› እያለ አሳልፎ አለፈ፡፡
ደግሞ ሄድኩኝ፤ እነሆም በአንድ መስቀለኛ የአስፋልት መንገድ ላይ ደረስኩ፡፡ መኪኖቹ ከአራቱም አቅጣጫ ይመጣሉ፡፡ ሁሉም ወደ መስቀለኛው መጋጠሚያ ይገባሉ፡፡ አራቱም በአንድ ጊዜ ለማለፍ ይሞክራሉ፡፡ ነገር ግን አይችሉምና የመኪኖቹ አፍንጫዎቻቸው ተፋጥጠው ይቆማሉ፡፡ ለማለፍ እንጂ ለማሳለፍ የሚጥር አላይም፡፡ አራቱም በመስኮት ብቅ ብለው ‹ወደ ኋላ በልልኝ ልለፍ› ይላሉ፡፡ እነርሱ ሲከራከሩ ሌሎች ባለመኪኖችም ይመጣሉ፡፡ እንደ ዘንዶ ተጣጥፈው በአራቱ መኪኖች መካከል ለማለፍ ይሞክራሉ፡፡ እነዚያ ቀድመው የመጡትም ይናደዱና ወደ ፊት ገፍተው መንገዱን ያጠባሉ፡፡ በዚህ የተነሣም እነዚያም ከኋላ የመጡት በተራቸው ይቆማሉ፡፡ ሁሉም ቀድሞ ለማለፍ በሚያደርገው ፍትጊያ ሁሉም ይቆማሉ፡፡ እለፍ፣ እለፍ ተባብሎ መገባበዝ የለም፡፡
እኔና ባለቤቴ ልክ እንዳንቺ ሆነን ነበር፡፡ ነገራችን ሁሉ ችኮ ሆኖ፡፡ ያ ድሮ እንደ መልካም ሙዚቃ ጆሮሽን አዘንብለሽ የምትሰሚው የባልሽ ድምጽ ፍሬን እንደያዘ መኪና ድምጽ ሲሆንብሽ ይሰማሻል፡፡ ይናፍቅሽ የነበረው ድምጽ ሲደውል ሐሳብ ውስጥ ይጥልሻል፡፡ ደግሞ ምን ሊል ይሆን? ትያለሽ፡፡ ስልክ ከማንሳት ይልቅ ስልኩን ለመዝጋት ትቸኩያለሽ፡፡ ለመሆኑ ባል ማለት ምንድን ነው? ለእኔ ከባልሽ ጋር ብቻ የምታደርጊያቸው ነገሮች ስላሉ ነው፡፡ ከእርሱ ጋር ብቻ የምትቀልጃቸው፣ ከእርሱ ጋር ብቻ የምታወሪያቸው፣ ከእርሱ ጋር ብቻ የምትሠሪያቸው፣ ከእርሱ ጋር ብቻ የምትወስኛቸው፣ ከእርሱ ጋር ብቻ የምትባልጊያቸው፣ ከእርሱ ጋር ብቻ የምታኮርፊያቸው፡፡
ከለም ሆቴል ወደ ካዛንቺስ የሚሄድ ታክሲ ውስጥ ገብቼ ከኋላ ወንበር ተቀመጥኩ፡፡ ከጎኔ ሁለት በዕድሜ ወደ ሠላሳዎቹ አጋማሽ የሚሆኑ ሴቶች ተቀምጠዋል፡፡ ታክሲው ሲንቀሳቀስ ‹‹ለመሆኑ ምን ዓይነት ነገር ቢገጥምሽ ነው ለመንገር ያስቸግራል የምትይኝ›› አለቻት መካከል ያለቺዋ ወደ መስኮቱ ጥግ የተቀመጠችውን፡፡ እንደ ታክሲ መቼም ማኅበራዊ ኑሯችንን የምናውቅበት ምቹ መድረክ የለምና ጆሮዬን ጣል አደረግኩ፡፡ ‹‹ባክሽ ችግሩን ከመሸከሙ ችግሩን መግለጡ ይከብዳል›› አለች ያችኛዋ፡፡
አንድ ሊቅ ‹‹እጅግ አስቸጋሪው ችግር ሊገልጡት የሚያስቸግር ችግር ነው›› ያሉትን አስታወሰኝ፡፡ ምን እንደገጠማት ባላውቅም አንዳንድ ችግር ግን የሕመሙን ያህል መግለጫ ነገር አይገኝለትም፡፡ ሲናሩት ተራ ወይም ቀላል ይሆናል፡፡ ሰሚውም ‹‹አሁን ይኼ ችግር ነው?›› ይላል፡፡ ተናጋሪውም ንግግሩ ቀላል ስለሚሆንበት ከችግሩ በላይ ያመዋል፡፡
አንድ ወዳጄ በየገጸ ድሩና በየውይይት መድረኩ የሚሰማውን ‹መጀመሪያ ኦሮሞ ነኝ፣ መጀመሪያ ትግሬ ነኝ፣ መጀመሪያ አማራ ነኝ› የሚል ክርክር አየና ‹አንተ መጀመሪያ ምድንነህ?›› ሲል ጠየቀኝ፡፡
እኔ መጀመሪያ ሰው ነኝ፡፡ የተፈጠርኩትም ሰው ሆኜ ነው፡፡ አምላክም የፈጠረው ሰውን ነው፡፡ ቡድን፣ ብሔር፣ ብሔረሰብ፣ ጎሳ፣ ነገድ የሚባሉ ነገሮችን ፈጠረ የሚል መጽሐፍም ትምህርትም አላገኘሁም፡፡ ክብርም፣ ሥልጣንም፣ ጥበብም፣ ፈጣሪውን መምሰልም የተሰጠው ለሰው ነው፡፡ መላእክት ሲፈጠሩ በማኅበር ነው የተፈጠሩት፡፡ አንድ ላይ ነው የተገኙት፡፡ ሰው ግን ሲፈጠር በየተራ ነው፡፡ መጀመሪያ አዳም፣ ከዚያ ሔዋን፣ ከዚያ ቃየል፣ ከዚያ አቤል እያለ ተራ በተራ፡፡ ቡድኖቹን ሰው በኋላ ራሱ ፈጠራቸው እንጂ አብረውት አልተፈጠሩም፡፡
መጀመሪያ ሰውነቴ ነበረ፡፡ በኋ ቡድኔ መጣ፡፡ በኋላ የመጣው ቡድኔ በፊት የነበረውን ሰውነቴን ከዚህ አትለፍ ከዚህ አትውጣ፣ ከዚህ አትዝለል ከዚህ አትሻገር አለው፡፡ ቡድኔ በእኔ መጠራት ሲገባው እኔ በቡድኔ ተጠራሁ፡፡ ለእርሱ ህልውና ሲል እኔን ሰዋኝ፡፡ እርሱ ሳይመጣ በፊት ግን እኔ ሰውዬው ነበርኩ፡፡
በ1768 እኤአ የተጻፈና ጥንታዊ አባባሎችን የያዘ አንድ ‹‹AN ETHIOPIAN SAGA›› የተሰኘ መጽሐፍ ሳነብ ‹‹ጨረቃዋን እያየህ፣ ጨለማውን ግን እየተጠነቀቅ ተጓዝ›› የሚል ጥንታዊ ብሂል አየሁ፡፡ ይህ ለጥንቱ መንገደኛ የተሰጠ የጠቢብ ምክር ነው፡፡
የጥንቱ ተጓዥ ጤፍ በምታስለቅመው ጨረቃ መጓዙ ሁለት ጥቅሞች ይሰጡት ነበር፡፡ በአንድ በኩል በቀን ከሚገጥመው ሙቀትና የፀሐይ ቃጠሎ ይድናል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ መንገዱን በሩቁ ስለማያየው ‹ለካ ገና ብዙ መንገድ ይቀረኛል› እያለ መንፈሱ እንዳይደክም ያደርገዋል፡፡
በተለይም ደግሞ መንገደኞቹ በዛ ካሉ፣ ሰብሰብ ብለው በአንድ ቤት ታዛ ሥር ወይም በአንድ ዛፍ ጥላ ሥር ያርፉና በአራተኛው ክፍለ ሌሊት(ከሌሊቱ ዘጠኝ ሰዓት በኋላ) ተነሥተው የጨረቃዋን ብርሃን እየተከተሉ መጓዝ ነው፡፡ ያን ጊዜ ነው እንግዲህ ‹ከጨለማው እየተጠነቀቁ፣ ነገር ግን ጨረቃዋን እያዩ›› የሚጓዙት፡፡
እንዳለ ጌታ የጻፈውን እምቢታ መጽሐፍ ከአዲስ አበባ ወደ አውስትራልያ እየተጓዝኩ አውሮፕላን ውስጥ ነው ያነበብኩት፡፡ መጽሐፉ ለገበያ ሲቀርብ እንደማልኖር ስላወቀ ቀድሜ እንዳገኘው በማድረጉ አመሰግነዋለሁ፡፡ ይኼ በታሪክና በሥነ ቃል(ፎክሎር) ላይ የተመሠረተ ልቦለድ በአንዲት ብዙዎቻችን በማናውቃት ከዘመን የቀደመች ሴት ጀግና ላይ የሚያጠነጥን ነው፡፡
ቃቄ ወርድወት ትባላለች፡፡ በነገራችን ላይ ቃቄ የአባቷ ስም ነው፡፡ የእርሷ ስም ወርድወት ነው፡፡ በጉራጌ ባሕል የአባትን ስም ከልጅ የሚያስቀድም ጥንታዊ ሥርዓት ነበረ ማለት ነው፡፡ ምናልባትም በዕውቀቱ ስዩም ‹በኢትዮጵያ ከልጅ ስም በፊት የአባት እንደሚቀድም ማስረጃ አለኝ› ያለው አንዱ ይኼንን ሳይሆን አይቀርም ብዬ ገምቻለሁ፡፡ የመጽሐፉን ረቂቅ መመልከቱን መግቢያው ላይ ያሳያልና፡፡
ነሐሴ 23 ቀን 2006 ዓም ማለዳ 10 ሰዓት ነው ከዕንቅልፌ የነቃሁት፡፡ ዲያቆን ሙሉቀን ብርሃን ከጎንደር፣ ሊቀ ሊቃውንት ስምዐ ኮነ ከፍኖተ ሰላም መንገድ ላይ ይጠብቁኛል፡፡ ለመንገዱ የሚሆነውን የቱሪስት መኪና ያዘጋጀልኝ የኦሪጂንስ ኢትዮጵያ አስጎብኝ ድርጅት ባለቤት ሳምሶን ተሾመ ነው፡፡ ክብር ይስጥልኝ ብያለሁ፡፡ የምተርክላችሁን ታሪክ ስትጨርሱ ትመርቁታላችሁ ብየ አምናለሁ፡፡ የምጓዘው አቡነ ተክለ ሃይማኖትን በተመለከተ ለማደርገው ጥናት ተጨማሪ መረጃዎችን ፍለጋ ነው፡፡
ሾፌራችን ደምስ ይባላል፡፡ ዝምታና ትኩረት ገንዘቦቹ የሆኑ፣ በሁሉም ነገር ለመንገድ የተዘጋጀ፡፡ ለተራራ ቢሉ ለቁልቁለት፣ ለበረሐ ቢባል ለደጋ የሚሆኑ መሣሪያዎችን ሸክፎ የያዘ ልምድ ያለው ሾፌር ነው፡፡
በጽሑፉ ውስጥ በግእዝ ቁጥሮች በቅንፍ ውስጥ የተጻፉት ሐሳቡን እንዲወክሉ ብቻ ነው፡፡ በኋላ (ቁጥር ፭ ተመልከት ቢል ያንን ሐሳብ መልሶ ለማየት እንዲረዳ ነው፡፡
የኢትዮጵያን የዘመን አቆጣጠር ለየት ከሚያደርጉት ነገሮች አንዱ ጳጉሜ የምትባል አሥራ ሦስተኛ ወር ስላለችን ነው፡፡ የቤት ኪራይና የወር ደመወዝ የማንከፍልባትና የማንቀበልባት፤ መብራትና ውኃ ግን ከነሐሴ ወር ጋር ጨምረው የሚያስከፍሉባት፤ ሲሻት አምስት፣ ሲያስፈልጋት ስድስት፣ ስትፈልግ ደግሞ ሰባት የምትሆን ወር ናት፡፡ እንዲያውም ከአሥራ ሁለቱ የኢትዮጵያ ወሮች ጳጉሜ በብዙ መንገድ የተለየች ናት፡፡
በአንድ በኩል በጣም ትንሿ ወር ናት፡፡ ሲቀጥልም ወርኃዊ በዓላት የማይውሉባት ወር ናት፡፡ እንዲያም ሲል ደግሞ ከሌሎች ወሮች በተለየ የቀኖቿ መጠን የሚቀያየሩ ብቸኛ ወር ናት፡፡ ከሌሎች የኢትዮጵያ ወሮች በተለየም ስሟ ኢትዮጵያዊ ያልሆነ ወር ናት፡፡ በሁለት ዘመናት መካከልም እንደ መሸጋገሪያ የምትታይ ወርም ናት፡፡
ዝሆኖች አንድ የታመመ ወይም የቆሰለ ወገን ካላቸው እስኪድን ድረስ ይከባከቡታል፡፡ ምግብ ያቀርቡለታል፤ ከአደጋም ይጠብቁታል፡፡ ለዚህ ሁሉ ድካማቸው በኩምቢ የሚገለጥ ‹እግዜር ይስጥልኝ› በቂያቸው ነው፡፡ አንድ ቀን ግማሽ ኪሎ ብርቱካን ይዘን የጠየቅነውን በሽተኛ ሁሉ ውለታችንን ካልመለሰ ለምንል ሰዎች ከእኛ የሚሻሉ እንስሳት መኖራቸውን ማወቅ እንዴት መልካም መሰላችሁ፡፡
ዝሆኖች ይቅር ባዮች ናቸው፡፡ ዝሆን አደጋ የደረሰበትንም ያደረሰበትንም አይረሳም ይባላል፡፡ ጊዜ ጠብቆ የመበቀል አመል አለው፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ችግር የፈጠረባቸው ኅብረተሰብ ወይም ግለሰብ ሲከባከባቸውና ለእነርሱ መልካምን ነገር ሲያደርግ ከተመለከቱ በቀላቸውን ሁሉ ለመተውና ይቅር ለማለት ፈጣኖች ናቸው፡፡ ይቅርታ ለመበቀል አለመቻል አይደለም፡፡ አለመፈለግ እንጂ፡፡ ይቅርታ ከዐቅም ማጣት ሳይሆን ከዐቅም ማግኘት የሚፈጠር ነው፡፡ በዝሆኖች መንጋ መካከል ችግር ፈጣሪ ከተገኘና ከተቀጣ ሁሉም ዝሆኖች ያገሉታል፡፡ ተስተካክሎ ከመጣ ግን ኩምቢያቸው በማነካካት ይቅር ማለታቸውንና መተዋቸውን ይገልጡለታል፡፡ ከዚያ በኋላ አለቀ፡፡ ሰውን ‹እንስሳ› ብለን የምንሳደብ እኛ ለይቅርታ የተዘጋጀ ልብ የለንም ማለት ከዝሆን ያነስን ነን ማለታችን ነው፡፡
ዝሆኖች ለቤተሰባዊ ሕይወት ልዩ ቦታ አላቸው፡፡ የዝሆን መንጋ በእናት የሚመራ ነው፡፡ የሰው ልጅ ሴቶችን ወደ መሪነት ሳያመጣ፣ እነ ንግሥተ ሳባና ንግሥት ሕንደኬም ሀገር ሳይመሩ በፊት ዝሆኖች የእናቶችን መሪነት ተቀብለዋል፡፡ በዝሆኖች መንጋ ውስጥ ታላቅ መሆን ክብርንም ያመጣል ኃላፊነትንም ያስከትላል፡፡ እኛ ሀገር ብዙ ጊዜ ‹ታላቅነት› ክብርን ብቻ እንዲያመጣ ይታሰባል እንጂ ኃላፊነትን እንዲያስከትል አይፈለግም፡፡ በዝሆኖች ዘንድ ግን ታላቅ እናት ትከበራለችም፣ ኃላፊነት ትወስዳለችም፡፡
በሰው ልጆች የአደን፣ የጦርነት፣ የንግድ፣ የባሕልና የሃይማኖት ታሪክ ውስጥ ቦታ ካላቸው እንስሳት አንዱ ዝሆን ነው፡፡ ዝሆን ማደን የጀግንነት መገለጫ ሆኖ አዳኞቹን ሲያስመሰግንና ሲያስወድስ ኖሯል፡፡ በቀደምት ዘመናት በተደረጉ ጦርነቶችም ዝሆኖች የዛሬዎቹን ታንኮች ቦታ ተክተው አገልግለዋል፡፡ የአኩስሙ አብርሃ ከደቡብ የመን ወደ መካ ባደረገው የጦርነት ጉዞ አያሌ ዝሆኖችን ተጠቅሞ ስለነበር ዘመኑ ‹የዝሆኖች ዓመት› እየተባለ እስከ መጠራት ደርሶ ነበር፡፡ በበጥሊሞሳያን ዘመንም ግብጻውያን ከኢትዮጵያና አካባቢዋ ዝሆኖችን በመውሰድ ለጦርነት ተጠቅመውባቸዋል፡፡
የዝሆን ጥርስ ለጌጣጌጥ መሥሪያ መዋል የጀመረው ከክርስቶስ ልደት በፊት በነበሩ ጥንታውያን ሥልጣኔዎች ዘመን ነው፡፡ ይህ የዝሆን ጥርስ ንግድ ዝሆኖችን ከልዩ ልዩ አካባቢዎች እንዲጠፉና ዛሬም ቁጥራቸው እንዲመነምን ዋናውን ክፉ አስተዋጽዖ አድርጓል፡፡
አሜሪካ ውስጥ በተለያዩ ከተሞች በሚገኙ አብያተ ክርስቲያናት ስዘዋወር ከአስተባባሪዎቹ የምሰማው ተመሳሳይ ሮሮ አለ፡፡ ብዙዎቹ አብያተ ክርስቲያናት የራሳቸው ሕንጻ እስኪያገኙ ድረስ ከሌሎች አብያተ ክርስቲያናት ተከራይተው ይገለገላሉ፡፡ የራሳቸው ሕንጸ ያላቸውም ቢሆኑ ከአሜሪካዊው ማኅበረሰብ ጋር ይጎራበታሉ፡፡ በሰንበት ቅዳሴና የንግሥ በዓላት በሚከበሩባቸው ቀናት በመኪና ማቆሚያ፣ በድምጽ፣ በአካባቢው በብዛት በመገኘትና በጽዳት ጉዳዮች አብያተ ክርስቲያናቱ ካሉባቸው መንደሮች ነዋሪዎች ጋር ይገናኛሉ፡፡
እነዚህ ግንኙነቶች ግን ብዙውን ጊዜ ሰላማውያን አይሆኑም፡፡ አልፎ አልፎ ችግሩ ከሌሎች ወገን ቢመነጭም ዋናው ችግር ግን ከራሳችን የሚመጣ መሆኑን አስተባባሪዎችም ማኅበረሰቡም ያምኑበታል፡፡ ፈታኙ ነገር ችግሩን ለማስተካከል አለመቻሉ ነው፡፡ ‹ከተማ የጉርብትና ሥርዓት ነው› የሚለውን የከተሞችን አንዱን መርሕ በጉልሕ ለማየት ከሚቻልባው ሀገሮች አንዷ በሆነችው አሜሪካ የመንደርተኞች ሕጎችና ባሕሎች ጥብቅ ናቸው፡፡ በተለይም ግለሰባዊ ኑሮን መሠረት ባደረገው የአሜሪካ የአኗኗር ዘይቤ ውስጥ በአንድ መንደር የሚከናወኑ ተግባራት የግለሰቦችን መብቶች እንዳይነኩ ጥንቃቄ ይደረግባቸዋል፡፡
ንሥር ሳይፈትን አያምንም፤ አይተማመንምም፡፡ ሴቷ ንሥር ባል ማግባት ስትፈልግ አንድ እንጨት ታነሣና ወንዱ እየተከተላት ወደ ላይ ትመጥቃለች፡፡ እስከ ሰማይ ጥግ ከደረሰች በኋላም ያንን እንጨት ትለቀዋለች፡፡ ያን ጊዜ ወንዱ እንጨቱ መሬት ከመድረሱ በፊት በፍጥነት በመወርወር መያዝና ለሴቷ መልሶ ማምጣት ይጠበቅበታል፡፡ ሴቷም እንጨቱን ተቀብላ እንደገና ወደ ቀጣዩ ከፍታ ትመጥቅና እንጨቱን መልሳ ትጥለዋለች፡፡ አሁንም ወንዱ ንሥር ከእንጨቱ የውድቀት ፍጥነት ቀድሞ ያንን እንጨት በመያዝ ለሴቷ ማቅረብ ይጠበቅበታል፡፡ እንዲህ ያለው ፈተና ወንዱን ለሰዓታት ያህል ይጠብቃዋል፡፡ ከፍታው እየጨመረ፣ እንጨቱም ይበልጥ እየተወረወረ ይሄዳል፡፡ ሴቷ ንሥር ወንዱ ንሥር ፈጣንና የተወረወረለትን ለመያዝ ያለውን ቆራጥነት እስክታረጋግጥ ድረስ ፈተናው ይቀጥላል፡፡ በመጨረሻም ቆራጥና ፈጣን፣ ማንኛውም ችግር የማይበግረው መሆኑን ስታረጋግጥ ባልነቱን ትፈቅድለታለች፡፡
ንሥር እጅግ ግዙፍ ከሆኑ የአዕዋፍ ዝርያዎች አንዱ ነው፡፡ ክብደቱ እስከ 6.7 ኪሎ ሲደርስ ቁመቱ ደግሞ ከአንዱ ክንፉ ጫፍ እስከ ሌላው ጫፍ ድረስ 2 ሜትር ተኩል ይደርሳል፡፡ በዓለም ላይ እስከ ስድሳ የሚደርሱ የንሥር ዝርያዎች ይገኛሉ፡፡
በኢትዮጵያ ጥንታዊ ሥነ ጽሑፍ ውስጥ ንሥር የትንሣኤ ሙታን፣ አርቆ የማሰብ፣ ወደ ላይ የመምጠቅና የመነጠቅ፣ የጥበቃና የምናኔ ተምሳሌት ሆኖ ተገልጧል፡፡ ግብጻውያን ደግሞ የተቀበሩ ሰዎችን አጋንንት እንዳይደርሱባቸው በመቃብራቸው በር በድንጋይ ላይ የንሥርን ምስል ያስቀርጹ ነበር፡፡ ይጠብቃቸዋል ብለው፡፡ በግሪክ አፈ ታሪክ የአማልክት ንጉሥ የሚባለው ዜውስ በንሥር የሚመሰል ነበር፡፡ ጥንታውያን የአሜሪካ ሕዝቦች እጅግ ለሚያከብሩት የሌላ ወገን ሰው የንሥርን ላባ በመስጠት ክብራቸውንና ፍቅራቸውን ይገልጡ ነበር፡፡ ሞቼ የተባሉት የፔሩ ሕዝቦችም ንሥርን ያመልኩት ነበር ይባላል፡፡
ይኼ የመጨረሻዬ ደብዳቤ ነው፡፡ ከዚህ በኋላ ወይ እንደገና እንጋባለን አለበለዚያም እኅትና ወንድም ሆነን እንቀጥላለን፡፡ አሁን ‹እኅትና ወንድም ሆኖ መቀጠል›› ሲባል ቀላል ነገር ይመስላልኮ፡፡ የተለያዩ ባልና ሚስቶች ‹እኅትና ወንድም› ሆነው ለመቀጠል ሦስት ነገሮች ሳያስፈልጋቸው አይቀርም፡፡ ጠላትነትን ማጥፋት፣ ሌላ ዓይነት ወዳጅነትን መቀጠልና በአዲሱ መንገድ የሚመጡትን አስከፊ ነገሮች ሁሉ ለመቀበል መቻል፡፡ አንዳንድ ተጋቢዎች ሲለያዩ በጋብቻ ምትክ ጠላትነትን ተክተው ነው፡፡ እንዲያውም አንዳንዶቹ እንኳን ከዚህ በፊት አንድ ሆነው የኖሩና አንድ ሆነው ያደሩ፣ የተዋወቁም አይመስሉ፡፡ አንዱ ሌላውን ሲያስበው ያንገሸግሸዋል፡፡ ‹‹በለው በለው፣ ግደለው ግደለው› የሚለው ስሜት ይመጣበታል፡፡ ከፍቺ በኋላ ለሚፈጠሩ አሰቃቂ ወንጀሎች አንዱ ምክንያትም ይኼው ነው፡፡ ንብረት ክፍፍል ላይ ‹‹ይህንንማ አትገኛትም፣ አያገኛትም›› እየተባባሉ ምርኮ ስብሰባ የሚያስመስሉትም ለዚህ ነው፡፡
ስለ ታላቁ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ፣ ደራሲና የታሪክ ሰው ጳውሎስ ኞኞ ታሪክ፣ ሥራዎችና ሀገራዊ አስተዋጽዖ የተጻፈ መጽሐፍ ነው፡፡ ደረጀ የጳውሎስ ጎረቤት ነበረ፡፡ ያደገውም እነ ጳውሎስ ሠፈር ነው፡፡ የልጅነቱ ትዝታ ስለ ጳውሎስ እንዲያጠና እንዳደረገው ይነግረናል፡፡ የጳውሎስን ሥራዎችና ስለ እርሱ የተጻፉ መዛግብትን አገላብጦ፤ ዛሬም በሕይወት ለታሪክ ቆይተው ያገኛቸውን የቅርብ ሰዎቹን አናግሮ ዙሪያ መለስ የሆነ ሥራ አቅርቦልናል፡፡
ለካስ እስካሁን የተዋደዱና የተጣሉ ሰዎች የሚጠራሩበት የቅጽል ስም እንጂ የተለያዩ፣ ግን ያልተጣሉ ሰዎች የሚጠራሩበት የቅጽል ስም የለንም፡፡ መቼም አንዳንዱን ነገር የምንረዳው ሲገጥመን ብቻ ነው፡፡ በኑሯችን ውስጥ የሚጎድሉ፣ ነገር ግን ልብ የማንላቸው ጥቃቅን ነገሮች ብቅ የሚሉት ታላላቅ ነገሮችን አጥተን ቦታው ክፍት መሆኑን ስናረጋግጥ ብቻ ነው፡፡ ‹ውዴ› ብዬ እንዳልጠራሽ ተለያይተናል፤ ‹አንቺ ምናምን› ብዬ እንዳልጠራሽ ደግሞ እኔና አንቺ ተለያይተናል እንጂ ልቤና ልብሽ መለያየቱን እንጃ፡፡ ብቻ ለማንኛውም ዝም ብዬ ሐሳቤን ልቀጥል፡፡
ሰሞኑን ካንቺ ለመጨረሻ ጊዜ ተለያይቼ ከሌላ ሰው ጋር ስለ መኖር ሳስብ ነበር፡፡ ነገር ግን እስከ ዛሬ አስቤያቸው የማላውቅ ሐሳቦች ወደ ልቡናዬ እየመጡ ይሞግቱኝ ጀምረዋል፡፡ አንዱ ሞጋች እንዲህ አለኝ፡፡ ወደህ፣ ፈቅደህ፣ አፍቅረህ ካገባሃት፣ አብረሃትም ለዚህን ያህል ዓመት ከኖርካት፣ ከምታውቅህና ከምታውቃት፣ ካነበበችህና ካነበብካት ሴት ጋር አብረህ ለመኖር ካልቻልክ ከሌላዋ ጋር አብረህ ለመኖርህ ምን ዋስትና አለህ? ይህችንምኮ ያገባሃት አንተው ነህ፤ እንደ ጥንቱ ወላጆችህ አጭተውልህ ቢሆን ኖሮ በእነርሱ ታመካኝ ነበር፤ ያመጣሃትም የተጣላሃትም አንተው ነህ፤ ለእኔ የተሻልሽው አንቺ ነሽ ብለህ፤ ዐውቄሻለሁ፤ ተስማምተሽኛል ብለህ ያገባሃት አንተው ነህ፤ ያስገደደህ አካል አልነበረም፤ እንዲህ ብለህ ካገባሃት ሴት ጋር መኖር ለምን አቃተህ? እንዲህ ብለህ ካገባሃት ሴት ጋር መኖር ያቃተህ ሰው ከሌላዋ ጋር ለመኖርህ ምን ዋስትና አለህ?
አፈንዲ ሙተቂ ያበረከተልንን መጽሐፍ አነበብኩት፡፡ ከአዋሽ ወዲያ ማዶ ያለውን ሀገራችንን ሙልጭ አድርገን ለማወቅ የሚጎድለን ነገር መኖሩን የምንረዳው የእርሱን መጽሐፍ ስናነብ ነው፡፡ እንኳን እንደ እኔ በጎብኝነት የሚያውቀው ቀርቶ ተወልጄበታለሁ አድጌበታለሁ የሚለው ሁሉ የቀበሌ መታወቂያውን እንደገና እንዲያወጣ የሚያደርግ መጽሐፍ ነው፡፡
ሰው የሚያውቀውን ሲጽፍ ወይም የሚጽፈውን ሲያውቅ እንዲህ ያለ መጽሐፍ ይገኛል፡፡ ባሕሉ አልቀረ፣ ትውፊቱ አልቀረ፣ አባባሉ አልቀረ፣ ታሪኩ አልተዘለለ፣ መልክዐ ምድራዊ መረጃው አልተዘነጋ፣ አፈ ታሪኩ ቦታውን አልሳተ፣ ሁሉም በመልክ በመልኩ ተሰድሮ እንደ መልካም የወታደር ሠልፍ የቀረበበት መጽሐፍ ነው፡፡
ይህንን ደብዳቤ ስጽፍ ፊት ለፊቴ የቤተሰባችንን ፎቶ ግድግዳው ላይ እያየሁ ነው፡፡ ‹‹ይናገራል ፎቶ›› አሉ፡፡ አቤት በፎቶማ እንዴት ያምርብናል፡፡ ፎቶ ላይ ያለው ፈገግታ እንዲሁ ትዳር ውስጥም ቢቀጥል እንዴት ጥሩ ነበር፡፡ ግርም ይላልኮ፡፡ፎቶ አንሺዎች ሁሉ ከአንድ እናት የተወለዱ ይመስል ለምንድን ነው በግድ ‹‹ፈገግ በሉ›› የሚሉት፡፡ በቃ ፎቶ ማለት ደስታን ማሳያ ብቻ ነው እንዴ፡፡ የከፋው ሰው ፎቶ አይነሳም ማለት ነው፡፡ አንዳንድ ፎቶ አንሺዎችና ቪዲዮ ቀራጮችኮ በገዛ ሠርጋችን ተዋንያን ያደርጉናል፡፡ እንደ ራሳችን ሳይሆን እንደ እነርሱ ፈቃድ ያስኬዱናል፣ ያሳስሙናል፣ ያስተቃቅፉናል፣ ያሰልፉናል፣ ያጣምሙናል፣ ያቃኑናል፡፡ እነርሱ ግን የፊልም ዳይሬክተር ናቸው ወይስ የሠርግ ቪዲዮ ቀራጮች? እኛስ ሙሽሮች ነን ወይስ ተዋንያን?
ከተለያየን ጀምሮ ይህንን ፎቶ ደጋግሜ እያየሁ ደጋግሜ አስባለሁ፡፡ ለብቻ መሆን አንድ የሚጠቅመው ነገር ቢኖር የማሰቢያ ጊዜ መስጠቱ ነው፡፡ ሰው ለመኖር ለካ ከምግብና መጠለያ እኩል የማሰቢያ ጊዜም ያስፈልገዋል፡፡ እንዲሁ ስንዞር፣ እንዲሁ ስንወጣና ስንወርድ፣ እንዲሁ ቀዳዳ ለመሙላት ወዲህ ወዲያ ስንል፣ እንዲሁ ጠዋት ወጥተን ማታ ስንገባ አይደል እንዴ የኖርነው? አሁን ሳስበውኮ የኑሮ ወንዝ ወደወሰደን ፈሰስን እንጂ አስበን አልኖርንም፡፡
ሰሞኑን ከአንድ ሰው ‹የማጭበርበር› ነገር ጋር በተያያዝ ከዚህም ከዚያም አስተያየት ይሰጣል፡፡ አብዛኞቹ የመገናኛ ብዙኃንም ትኩረታቸውን በሰውዬው ላይ አድርገው እንዴት እንዲህ ሊያደርግ ቻለ? ለምን እንዲህ አደረገ? ምን ነክቶት ነው? እያሉ ጉዳዩን ከማኅበረሰብ ሳይንስ፣ ከሥነ ልቡና፣ ከእምነትና ከባሕል አንጻር እየተነተኑ ይገኛሉ፡፡
እኔ ግን ይህን ጉዳይ ስከታተል ትዝ የሚለኝ አንድ የሀገራችን ተረት ነው፡፡ ሰውዬው መንገድ ላይ ሲሄድ በሩ ወለል ብሎ የተከፈተ ቤት ያገኛል፡፡ ለጥቂት ቆም ብሎ ሁኔታውን ሲያይ ማንም በአካባቢው ዝር የሚል አልነበረም፡፡ ነገሩ የተከፈተ በር ብቻ ሳይሆን ‹የተከፈተ ዕድልም› የሆነለት ሰውዬ የተከፈተው ቤት ውስጥ ዘው ብሎ ይገባል፡፡ማንም አልነበረም፡፡ ወዲያና ወዲህ እየተንጎራደደ ቤቱን ቃኘና ዓይኑ ያረፈበትን ዕቃ ይዞ ላጥ አለ፡፡ መንገድ ላይ ያዩት ሰዎች የሚያውቁትን ዕቃ አንድ ሰው ይዞ ሲሸመጥጥ በማየታቸው ይጠራጠሩና ያስቆሙታል፡፡ ፖሊስም በነገሩ ይገባበታል፡፡ ሰውም ከዚህም ከዚያም ይወርድበታል፡፡
<<ስኩል ኦፍ ኖርዘርን ስታር›› ከሚባለው ውድ ትምህርት ቤቱ የአያቱ ሾፌር ወደ ቤቱ ሲያመጣው ልቡ ከመኪናው ፍጥነት በላይ ነበር ወደ ቤቱ የሚሮጠው፡፡ ያየውንማ ለአያቱ መንገር አለበት፡፡ አያቱ እንዲህ ታዋቂ አክተር መሆናቸውን አያውቅም ነበር፡፡ ፊልሙን ሲመለከት አያቱን በመሪ ተዋናይነት በማግኘቱ ከትምህርት ቤት ጓደኞቹ ጋር በኩራት ነበር ያወራው፡፡ እነርሱም የታዋቂ ሰው የልጅ ልጅ በመሆኑ ከፊልሙ በኋላ እንደ ንብ ነበር የከበቡት፡፡ ብዙዎቹ እንዲያውም በወረቀት ላይ አያቱን አስፈርሞ እንዲያመጣላቸው፣ ከተቻለም ፎቷቸውን እንዲሰጣቸው ለምነውታል፡፡
ቤቱ ሲገባ አያቱ የሉም፡፡ ደወለላቸው፡፡ እየመጡ መሆናቸውን ነገሩት፡፡ መክሰስ ለመብላት እንኳን ሆድ አልቀረለትም፡፡ ይህን አስገራሚ ነገር ከአያቱ ጋር ማውራት እጅግ አጓጉቶታል፡፡ እየደጋገመ ‹ፐ› ይላል፡፡ አባቱና እናቱ ራሳቸው ይህንን የሚያውቁ አልመሰለውም፡፡ ይህንን ነገር ያወቀ የመጀመሪያ ሰው እርሱ ብቻ ሊሆን እንደሚችል ገምቷል፡፡ ‹ፐ›፡፡
ሁለት ፈረሶች እንደነበሩ ተነገረ፡፡ አንደኛው እጅግ ለምለም በሆነ ሰፊ ሜዳ ላይ ተሠማርቶ፣ ሲያሻው ደግሞ በግራ በቀኝ ገብስ ፈስሶለት፣ ሲጠማው የሚጠጣው ውኃ በሜዳው መካከል ኩልል ብሎ እየወረደለት፣ አውሬ እንዳይተናኮለው ዙሪያውን በውሻ እየተጠበቀ ይኖር ነበር፡፡ ሁለተኛው ደግሞ የሣር ዘር ለአመል ያህል ብቻ እዚህም እዚያም በበቀለበት፣ ጭው ባለ ደረቅ ሜዳ ላይ ተሠማርቶ ያገኛትን እየነጨ፣ ከዕለታት በአንድ ቀን ከደጋ የዘነበ ዝናብ በአካባቢው ሲያልፍ የሚያገኘውን ጥፍጣፊ ውኃ እየተጎነጨ፣ ሌትና ቀን ምን ዓይነት አውሬ መጥቶ ይዘነጥለኝ ይሆን? እያለ በሥጋት ይኖር ነበር፡፡
ምንም እንኳን ሁለቱም ፈረሶች በኑሮ በማይቀራረብ ሜዳ ላይ በመከራና በቅንጦት ተለያይተው ቢኖሩም የኑሮ ጥያቄ ግን አገናኝቷቸው ኖሯል፡፡ ያ እንዲያ በለመለመ መስክ ተሠማርቶ እምብርቱ እስኪነፋ ሆዱ እስኪቆዘር እየበላ ሲተኛ ሲነሣ የሚውለው ፈረስ ‹‹ይኼ ሣር ያለቀ ዕለት፣ ይኼም ውኃ የነጠፈ ጊዜ፣ እነዚህም ውሾች እኔን መጠበቅ ትተው የሄዱ ጊዜ፣ ይኼስ ገብስ የጠፋ ቀን ምን ይውጠኝ ይሆን? ያስ ቀን መቼ ይሆን? ይል ነበር፡፡ ይኼ ጥያቄ ምንጊዜም ይረብሸው ነበር፡፡
ቦሌ አውሮፕላን ማረፊያ በእንግዶች ተጨናንቋል፡፡ በአዲስ አበባ ለሚዘጋጀው ዓለም አቀፍ ጉባኤ የሚመጡ እንግዶች አሁንም አሁንም የፍተሻውን መሥመር እያለፉ ሌሎች አገልግሎቶችን ለማግኘት ይሰለፋሉ፡፡ ብዙዎቹ የሞባይል ስልክ ለማግኘት የተሰለፉ ናቸው፡፡ የቪዛ አገልግሎት ለማግኘት እንኳን ያንን ያህል አልተሰለፉም፡፡ አንዳንዶቹ ያማርራሉ፣ አንዳንዶቹም ያመራሉ፡፡
በማግሥቱ የሀገሩም የውጭውም ሰው በአዳራሹ ከተተ፡፡ መርሐ ግብሩ እስኪጀመር ድረስ ንዴትና ብስጭት፣ ቁጣና ርግማን የተቀላቀለባቸው ንግግሮች ከእንግዶቹ እዚህም እዚያም ይሠነዘሩ ጀመር፡፡ ‹‹እንዴት ለሀገራቸው ሰው ብቻ የሚሠራ ስልክ ይሰጣሉ፤ ነውር አይደለም እንዴ›› ይላሉ እዚህም እዚያም፡፡ አንዳንዱ ስልኩን መሬት ላይ ቢፈጠፍጠው ንዴቱ የሚበርድለት ይመስል አሥር ጊዜ ይሠነዝረዋል፡፡ ወዲያው አንድ አካባቢ ሰዎቹ ከበው ቆሙ፤ ቀጥሎም ቁጣ ቀላቅሎ የሚዘንብ የውግዘት ዝናብ አወረዱ፡፡
ሁለተኛው የዓመቱ በጎ ሰው ሽልማት ሲከናወን ከተፈጸሙት ነገሮች አንዱ የተሸላሚዎችን ታሪክ የያዝ መጽሔት መታተሙ ነው፡፡ መጽሔቱን በፒዲኤፍ ከዚህ በታች አቅርበነዋል፡፡ የመጽሔቱን ጠንካራ ቅጅ የምትፈልጉ ካላችሁ ለም ሆቴል ማትያስ ሕንጻ በሚገኘው የአግስዮ መጻሕፍት መደብር በነጻ ማግኘት ትችላላችሁ፡፡ በተለይም አብያተ መጻሕፍት፣ሰንበት ትምህርት ቤቶች፣ ትምህርት ቤቶችና የወጣት ማኅበራት መጽሔቱን እንዲወስዱ ይበረታታሉ፡፡
ከ120 ተጠቋሚ ኢትዮጵያውያን መካከል በበጎ ሰው ዳኞች የተመረጡት ሰባት ኢትዮጵያውያን ‹በጎ ሰዎች› ቅዳሜ ግንቦት 30 ቀን 2006 ዓም በኢሊሊ ሆቴል በተከናወነ ሥነ ሥርዓት ተሸለሙ፡፡
የመንግሥት ባለ ሥልጣናት፣ የሃይማኖት አባቶች፣ ታዋቂ ሰዎች፣ ከየትምህርት ቤቱ የተጋበዙ ወጣቶችና ሌሎችም በተገኙበት በተከናወነው የሽልማት ሥነ ሥርዓት ላይ በግብርና፣ ኢንዱስትሪና ኢንተርፕርነርሺፕ ዘርፍ ወ/ሮ ቤተ ልሔም ጥላሁን፣ በማኅበራዊ አገልግሎት ዘርፍ ብጹዕ አቡነ ዮናስ፣ በርዳታና ሰብአዊ ሥራ ዘርፍ ዶክተር በላይ አበጋዝ፣ መንግሥታዊ የሥራ ኃላፊነትን በመወጣት ዘርፍ አምባሳደር ቆንጂት ሥነ ጊዮርጊስ፣ በጥናትና ምርምር ዘርፍ አምባሳደር ዘውዴ ረታ፣ በቅርስ፣ ባሕልና ቱሪዝም ዘርፍ አብዱላሂ ሸሪፍ፣ በኪነ ጥበብ ዘርፍ ደግሞ አባባ ተስፋዬ ሣሕሉ ተሸልመዋል፡፡
ሽልማቶቹን የተለያዩ ታዋቂ ኢትዮጵያውያን የሸለሙ ሲሆን ከተሸላሚዎቹ መካከል አምባሳደር ዘውዴ፣ አምባሳደር ቆንጂትና ወ/ሮ ቤተ ልሔም ጥላሁን ለሥራ ከሀገር ውጭ በመሆናቸው በተወካዮቻቸው በኩል ተቀብለዋል፡፡
ለሀገር በጎ ሥራ መሥራትንና ያለውንም በጎ ተጽዕኖ በተመለከተ ዶክተር እሌኒ(የ2005 የበጎ ሰው ሽልማት ተሸላሚ) እና ጋዜጠኛ ቴዎድሮስ ጸጋየ ንግግር ያደረጉ ሲሆን ገጣሚ አበባው መላኩና ገጣሚ ምንተስኖት ደግሞ ግጥሞችን አቅርበዋል፡፡
የመዝጊያ ንግግሩን ሲስተር ዘቢደር ዘውዴ የሜሪ ጆይ ኢትዮጵያ መሥራችና የ2006 የበጎ ሰው ሽልማት ዕጩ አቅርበዋል፡፡ በመጨረሻም የአምባሳደር ልብስ ስፌት ባለቤት አቶ ሰይድ ለአባባ ተስፋየ አሥር ሺ ብርና ሙሉ ልብስ ሲሸልሙ የሊንከን ዩኒቨርሲቲ ተማሪዎችም ለሜሪ ጆይ አሥር ሺ ብር ለግሰዋል፡፡
ይሄ ልጅ ለምን እዚህ እንደመጣ ግልጽ አልሆነላቸውም፡፡ ከሃያ ዓመት በኋላ ነው እንዲህ ቤት ውሎ ቤት ሲያድር ያዩት፡፡ ሥራ አለው፣ በትምህርት ተወጥሯል፤ ንግዱን እያጧጧፈ ነው ሲባል ነበር የሚሰሙት፡፡ በቤቱ ውስጥ የተሻለ የተማረ ሰው እርሱ በመሆኑ ሠርግና ልቅሶ ለምን አልመጣህም ብሎ የሚወቅሰው ቤተ ዘመድ አልነበረም፡፡ አንዳንዶቹም ስሙን ሰምተው እንዲሁ ያደንቁታል እንጂ አይተውት አያውቁም፡፡ ሌሎቹ ደግሞ ድሮ በልጅነቱ እንዳዩት ናቸው፡፡
አሁን ግን ነገር ዓለሙን ሁሉ ትቶ እዚህ አያቱ ቤት መዋል ማደር ከጀመረ ሰነባበተ፡፡ አያቱ ደግሞ ይሳቀቃል ብለው ለምን መጣህ? ሥራና ትምህርትህንስ የት ተውከው? ብለው መጠየቅ ከብዷቸዋል፡፡ እጅግ በጣም የገረማቸው ደግሞ መቀመጫው ላይ ወስፌ እንደተተከለበት ሁሉ ለአፍታ ቁጭ ማለት የማይችለው ሰውዬ ደርሶ ቀኑን ሙሉ ቤት ውስጥ ተቀምጦ ሲቆዝም መዋሉ ነው፡፡
የ2006 ዓም ‹‹የዓመቱ በጎ ሰው›› ሽልማት በሰባት ዘርፎች የመጨረሻዎቹ ዕጩዎች ታውቀዋል፡፡ በልዩ ልዩ ዘርፎች ዕውቀትና ተሞክሮ ያላቸው፣ በሞያው ለረዥም ዘመን ያገለገሉ ምሁራን፣ ጋዜጠኞች፣ ታዋቂ ሰዎች፣ ደራስያን፣ የዜማ ሰዎች፣ ሳይንቲስቶች፣ የባሕል ባለሞያዎች፣ የሚገኙበት 21 ዳኞች የመጨረሻዎቹን ሰባት ተሸላሚዎች ለመለየት ድምፅ እየሰጡ ነው፡፡ ዳኞቹ እርስ በርሳቸው የማይተዋወቁ ሲሆን በዘርፋቸው የራሳቸውን ድምፅ ብቻ ይሰጣሉ፡፡ የመጨረሻዎቹ ዕጩዎች የሚታወቁት በሚቀጥለው ሳምንት ውስጥ ነው፡፡
የሽልማቱ ዲዛይን የታዋቂው ሰዓሊ የእሸቱ ጥሩነህ ነው፡፡ ‹‹ጀ›› ፊደል ኢትዮጵያዊ ፊደል በመሆኑ ኢትዮጵያዊነትን የሚወክል ሲሆን ‹በ› ና ‹ሰ› የሚሉ ፊደላት ተቀጣጥለውበታል፡፡ ይህም የበጎ ሰው ሽልማትን የሚገልጥ ነው፡፡ ከላይ ደግሞ የ‹ሽ› ምልክት አለው፡፡ ይህም ሽልማትነቱን ያሳያል፡፡ ከላይ ያለው የፊደሉ ቅጥያ የቁልፍ መክፈቻ ምልክት ያለው ይኼም የተሸላሚዎቹን ቁልፍ ማኅበረሰባዊ ሚና ያመለክታል፡፡ ከፊደሉ ሥር የሚገኘው ደረጃ ደግሞ ተሸላሚዎቹ ደረጃ በደረጃ የደረሱበትን የሰብእና ልዕልና ያሳያል፡፡
የግእዝ ቋንቋ ከሁለት ሺ ዓመታት በላይ ጊዜ ያስቆጠረ የሥነ ጽሑፍ ሀብት ያለው ቋንቋ ነው፡፡ እስካሁን የተገኙ መረጃዎች እንደሚያመለክቱት የግእዝ ሥነ ጽሑፍ በተጻፉበት ቁስ በሦስት መልኮች ቀርበዋል፡፡ በድንጋይ ላይ፣ በብራና ላይና በወረቀት ላይ፡፡
የድንጋይ ላይ ጽሑፎች፡- በድንጋይ ላይ የተጻፉት የግእዝ ሥነ ጽሑፎች በአኩስም አካባቢ የተገኙትንና የነገሥታቱን የጦርነት ታሪኮችንና ሌሎች ዘገባዎችን የያዙትን ጽሑፎች ይመለከታል፡፡ የተገኙት የድንጋይ ላይ ጽሑፎች ከአራተኛው መክዘ(ቅልክ) እስከ 8ኛው መክዘ(ድልክ) የሚደርሱ ናቸው፡፡ እስካሁን ባለን መረጃ ጥንታዊው የሚባለው የድንጋይ ላይ ጽሑፍ በመጣራ ኤርትራ በሐውልቲ የተገኘው(5ኛው መክዘ ቅልክ) ጽሑፍ ነው፡፡
የበጎ ሰው ሽልማት መርሐ ግብር ግንቦት 30 ቀን 2006 ዓም በኢሊሊ ሆቴል ይካሄዳል፡፡ ‹‹በጎ ሰዎችን በመሸለምና በማክበር፣ ሌሎች በጎ ሰዎችን እናፍራ›› በሚል ሐሳብ የተጀመረው መርሐ ግብር ወደ ማጠናቀቂያው እየተጓዘ ነው፡፡ በሰባቱ ዘርፎች የሚወዳደሩት 35 ዕጩዎች የታወቁ ሲሆን ማክሰኞ ግንቦት 19 ቀን 2006 ዓም በኢሊሊ ሆቴል ከጠዋቱ 4 ሰዓት ላይ በሚሰጠው ጋዜጣዊ መግለጫ ይፋ ይሆናሉ፡፡
መርሐ ግብሩን ለማገዝ አያሌ ድርጅቶችና ባለሞያዎች ከኮሚቴው ጎን ቆመዋል፡፡ ዳሽን ቢራ ለዝግጅቱ የሚሆነውን ወጭ ለመሸፈን ግንባር ቀደሙን ቦታ የያዘ ሲሆን ሸገር ሬዲዮና ኢ ቢ ኤስ ቴሌቭዥን የዝግጅቱ አጋር በመሆን ማስታወቂያዎችንና የዝግጅቱን መርሐ ግብሮች በነጻ ለማስተላለፍ ወስነዋል፡፡ ኢሊሊ ሆቴል ደግሞ አዳራሹን በነጻ በሚባል ዋጋ በመስጠት ትብብሩን ለግሷል፡፡ የሽልማቱን ምስል ታዋቂው ሰዓሊ እሸቱ ጥሩነህ አዘጋጅተውታል፡፡
መርሐ ግብሩን ለመሳተፍ ለሚፈልጉ 100 የዚህ ጦማር ተከታታዮች ካርድ ተዘጋጅቷል፡፡ ካርዱን ለማግኘት በሚከተለው የኢሜይል አድራሻ ይመዝገቡ፡፡ begoreg06@gmail.com
የጤና ሚኒስቴር ባለፉት ዓመታት በተካሄዱ ዓመታዊ የጤናው ዘርፍ ጉባኤዎች በሴክተሩ በህይወት ዘመን የላቀ የሙያ አገልግሎት፣ በሙያ መስክ የላቀ ልዩ ስራና አገልግሎት እንዲሁም በተለያዩ የስራ ሃላፊነቶች የላቀ አገልግሎት ላለቸው ባለሙያዎችና አመራሮች እውቅና እየሰጠ መምጣቱ ይታወቃል፡፡
በአዲስ አበባ ሸራተን ሆቴል በሚካሄደው የዘንድሮው 22ኛው ዓመታዊ የጤናው ዘርፍ ጉባኤ ላይም በጤናው ዘርፍ የላቀ አስተዋጽኦ ላበረከቱ ባለሙያዎችና አመራሮች እውቅናና ሽልማት ተሰጥቷቸዋል፡፡
በዚህም መሰረት ዶ/ር መኮንን አይችሉህም፣ አቶ ደምሴ ደኔቦ እና ዶ/ር ከይረዲን ረዲ በህይወት ዘመን የላቀ የሙያ አገልግሎት፣ አቶ በሃይሉ ታደሰ፣ ዶ/ር ከፍያለው ታዬ እና አቶ አለማየሁ ግርማ በሙያ መስክ የላቀ ስራና አገልግሎት እንዲሁም በተለያዩ የስራ ሃላፊነቶች የላቀ አመራርነት ደግሞ ወ/ሮ ኑሪያ የሱፍ፣ ዶ/ር ይገረሙ ከበደ እና ዶ/ር ሻሎ ዳባ የዕውቅናና ሽልማት ተሰጥቷቸዋል፡፡
በተጨማሪም በኮቪድ 19 መከላከልና መቆጣጠር አስተዋጽኦ ላደረጉ ለሁሉም ክልልሎችና ከተማ አስተዳደሮች በማገልገል ላይ በሚገኙ የጤና ባለሙያዎችና ሰራተኞች ስም የምስጋና የእውቅና ሽልማት ተበርክቶላቸዋል፡፡፡
ኮይሻን ሊጎበኙ የዱባይን ታላቅ ሰው ይዘው ጨበራ ጩርጩራ ብሔራዊ ፓርክ ያደሩት ዶክተር ዐብይ ወደ መናገሻ ከተማዋ ተመልሰዋል፣ - Ethiopian Intercept
(ፍቅሩ ዳሳለኝ) ኢትዮጵያን ለማፍረስ በየዋሻው ስለተሸሸገው፣ የደሃ ልጅ አስጨርሶ ዱር ስለገባው ጢም አጎፋሪ ለምን እናወራለን? ሀገር እሰራለሁ ብሎ ጫካ ስለሚያድረው የኢትዮጵያ መሪ ብናወራስ፤ እሱ ዐብይ አህመድ ነው፡፡ ዶክተር ዐብይ የትናንትናዋን ምሽት በማራኪው የኮይሻ ሥነ ምህዳር አሳለፉ፡፡፡ ባይነኩላር ይዘው የዱር ውበት ተመለከቱ፤ የኮንታ ሰው ወደ ሸገር ቤተ መንግስታቸው ይሄዳሉ ብሎ ሲጠብቅ ሰውዬው ውቡ ዱር ዳርቻ አደሩ፡፡
ገና ሲመለከቱት በፍቅር ወድቀዋል፤ ፓርላማ ላይ ተአምር ነው ሲሉ መሰከሩ፡፡ ከዚያን ቀን ጀምሮ የእረፍት ጊዜያቸውን ጨበራ ጩርጩራን ስለመስራት እንቅልፍ አጡ፡፡ ወደ ዱር የሚሮጡ ሆኑ፡፡ በተፈጥሮው ፍቅር ተለክፈዋል የትውልድ ቀዬቸው አይደለም፤ ሀገራቸው ነው፡፡ ገበታ ብለው በሀብታችን ከገበታችን ምግብ እንዳይጠፋ ያቀዱት እቅድ ኮይሻን ለመልካም ነገር አጨው፡፡
ዶክተር ዐብይ ኮይሻ የገቡት ብቻቸውን አይደለም፡፡ ያደርኩበት እደር ያሉትን የዱባይ ታላቅ ሰው ይዘው ነው፡፡ ኮይሻ የሚባለው የገበታ ፕሮጀክት በዋናነት ጨበራ ጩርጬራ ብሔራዊ ፓርክን መሰረት ያደርጋል፡፡ በኮንታና በዳውሮ መካከል የሚገኝ ተደብቆ የኖረ የተፈጥሮ መስህብ ነው፡፡
የግቤ ሦስትና አራት የሃይል ማመንጫ ግድቦች የሚፈጥሩትን ሰው ሰራሽ ሐይቅ ለቱሪዝም መስህብነት የሚያውለው ይህ ፕሮጀክት እንጦጦና ሸገር ከማለቁ ቀድሞ የጠቅላይ ሚኒስትሩን ልብ የሰረቀ ነው፡፡ የንጉሥ ሀላላን ረዥም ካብ ጭምር የመዳረሻ ልማቱ አካል ያደረገው ይህ ስራ በኢትዮጵያ የተፈጥሮ ጥብቅ ስፍራ በከፍተኛ በጀት የተሰራ የመጀመሪያው የሀገራችን መስህብ ያደርገዋል፡፡
ራሳቸው ብቅ እያሉ የሚከታተሉት ከኮይሻ ገበታ ፕሮጀክት በጥሩ ሁኔታ እየተሰራ ነው፡፡ ድምጽ አጥፍቶ ማልማት ብቻ ሳይሆን ድምጽ አጥፍቶ ዱር ማደርንም ጀምረዋል፡፡ ታላቅ ባለሃብት ይዘው በኮይሻ ያደሩት ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር አብይ ብዙ የሀገር ውስጥና የውጪ ባለሃብቶች በአካባቢው እንዲያለሙ ሲጋብዙ ከርመዋል፡፡