Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ሳዉዲ አረብያ ጂዛን ከተማ ከሚገኘዉ እስር ቤት ወደ ጣብያችን መልክት ያደረሱንን ሕገ-ወጥ ተብለዉ የተያዙ እስረኞችን ለማግኘት ያደረግነዉ ጥረት ቀናቶች ወስደዉብናል። ምክንያቱ ከቀትር በፊት ብቻ ስልኩን የሚያገኙት እዛዉ ታስረዉ ከሚገኙት ሱዳናዉያን ሶርያዉያን፤ ጋናውያን አልያም የመናዉያን በመሆኑ ነዉ ። ከመካከላቸው ያገኘነዉ የመጀመርያዉ ሰዉ ብርሃን ይባላል፤ ባላወቅነዉ ነገር ነዉ ለእስር የተዳረግነዉ ወደ ሃገራችን አስመልሱን ሲል ይማፀናል፤
ብርሃን ይህን ካለ በኋላ ስልኩን ለሌላ ባልንጀራ ሰጠዉ፤ በእስር በትንሹ 4000 ሺህ ኢትዮጵያዉያን እንሆናለን ከዚያ መካከል 300 የሚሆኑት ሴቶች ናቸዉ ይላል፤
«ኢትዮጵያዊዉ የሚሄድበት መንገድ ብዙ ነዉ። ኑሮን ለማሻሻል ነበር እዚህ ከገባን በኋላ ደግሞ አልተሳካልንም። ድንበር ላይ ያላሰብነዉን ነገር አሸከሙን እና ይዘን ገባን በመጨረሻ ወታደሮች ያዙን ቢያንስ ቢያንስ አራት ሺህ በላይ የሚሆኑ ኢትዮጵያዉያን እስር ቤቱ ዉስጥ ይገኛሉ።» ጂዛን እንዴት ልትገቡ ቻላችሁ ለሚለዉ ጥያቄ በመቀጠል፤
«ጂዛን የገባነዉማ በጅቡቲ አድርገን በየመን አድርገን ነዉ። ድንበር ላይ የመኖቹ እፅ አሸክመዉን እና ምን እንደሆን አናዉቀዉም። ወታደሮቹ ደግሞ ይዘዉ ወደ እስር ቤት አስገቡን። የሚሲዙን እፅ ቴምር የሚመስል ነዉ እናም በአንድ እጃችን ቴምር ያሲዙናል አስር እንደቴምር እፅ ያሲዙናል። ያዉ እና ቴምር ነዉ ብለን ስንገባ ወታደሮቹ እጽ መሆኑን ያዉቃሉ፤ ወድያዉ ይይዙናል። ከኛዉ ጋር አንድ ሦስት መቶ አራት መቶ የሚሆኑ ሴቶች አሉ ብዬ እገምታለሁ»
በእስር ቤት ስንት ጊዜ ሆንዋችኋል? ለሚለዉጥያቄ በመቀጠል « አምስት ዓመት የሞላዉ አለ ያለፍርድ ሰባት ስምንት ዓመት የተቀመጠ ሁሉ አለ። አብዛኛዉ ወደኛ አካባቢ ያለዉ ደግሞ ሁለት ሦስት ዓመት ሆኖታል»
አሁን ጥያቅያችሁ ፍላጎታችሁ ምንድን ነዉ?«የናፈቀን የአገራችን መሬት ነዉ የፈረዱብን መልሱ ማለት አንችልም ግን በአገራችን ምንታሰር የተሻለ ነበር። በማናዉቀዉ ነገር ሃያ፤ ሃያ አምስት፤ ሠላሳ ዓመት ነዉ የሚፈርዱብን። አብዛኛዉ ታሳሪ እዚህ ያለዉ ከ 18 ዓመት በታች ነዉ።» ከኢትዮጵያ ኤምባሲን ለማግኘት ጥረት አላደረጋችሁም?« አይ ነገሩ ከኤምባሲዉ ጋር ዉኃ ቅዳ ዉኃ መልስ ነዉ ምንም የሚለዉጥልን ነገር የለም። ከአራት ቀናት በፊት መጥተዉ ነበር አነጋገሩን ምንም የሚቀይሩልን ነገር የለም፤ አይዞአችሁ ብቻ ነዉ በርግጥ አይዞአችሁም ሞራል ነዉ»
የታሰሩት ኢትዮጵያዉያን በርግጥ እንደተባለዉ ብዙ ናቸው ያሉን በሪያድ የኢትዮጵያ ኤምባሲ የቆንስላና የዲያስፖራ ተሳትፎና የቆንስላ ጉዳዮች ዘርፍ ሃላፊ ቆንስላ ጀነራል ፈይሰል አልይ ኢትዮጵያዉያኑን ሕገ-ወጥ ተግባር እንዲፈፅሙ ያስገደዳቸዉን ማግኘቱ ከባድ ነዉ ብለዋል። «ኢትዮጵያዉያኑ ታሰሩ በተባለዉ ቦታ ክቡር አምባሳደር አሚን ብዱር ቃድር የኛ አምባሳደር ሄደዉ ጎብኝተዋል። ቆንስላ ጀነራሉ አምባሳደር ዉብሸት ደምሴም በተለያየ ጊዜ ሄደዉ አይተዋቸዋል። ግን የተፈረደባቸዉ የእስር ጊዜያቸዉን እያገለገሉ ናቸዉና በኛ ደረጃ መብታቸዉ ተጠብቆ፤ እና ሳይጣስ የሚጎዱበት ሁኔታ እንዳይኖር ነዉ የኛ ከስዑድ አረብያ መንግሥት አካላት ጋር እየሰራን ያለነዉ» የኢትዮጵያዉያኑ ጥያቄ ሊፈታ የሚችለው በሁለቱ መንግሥታት ውይይት በመሆኑ ኤምባሲው በዚህ ረገድ እየሰራ መሆኑንም ተናግረዋል ቆንስላ ጀነራል ሕገ ወጥ ሆኖ ከአንድ ሃገር በተለይ የሚኬድበት መንገድ ችግሮች ይደርሳሉ። በነዚህ መንገዶችም የተለያዩ ሕገ-ወጥ ቡድኖች ይኖራሉ። እነዚህ ደግሞ በየትኛዉም መንግሥት ቁጥጥር ስር ያሉ አይደሉም ስለዚህ ከኢትዮጵያ ተነስተዉ በዚህ መንገድ ሲሄዱ የተለያየ ችግር እንደሚደርስባቸዉ፤ የታወቀ ነዉ እንደሚታወቀዉ። ስደተኛ ሲኮን ለተለያየ ጥቃት መጋለጥም አለ። በኛ በኩል ዞሮ ዞሮ ስደተኞቹ እዚህ አገር ጥፋት ካጠፉ የሃገሪቱ ሕግ በሚፈቅደዉ መሰረት ጥፋታቸዉን ከተቀበሉ በኋላ በኛ በኩል እንደመንግሥት ማድረግ የምንችለዉ እነዚህ ረጅም ጊዜ እንዳይታሰሩ ለትዉልድ ሃገራቸዉ እንዲበቁ የሁለትዮሽ የዲፕሎማሲ ግንኙነት የማጠናከር ጉዳይ ነዉ። አንዱ ማዕቀፍ የእስረኛ ልዉዉጥ ነዉ በሥራ ላይ ያለ ጉዳይ ነዉ»
ስም ማንሳት አይቀርምና ይነሳል። ‘ዐብቹ’ እሽሩሩ ያልነው የአንድ ወቅት ወረት ሆኖ ዕንደማይቀር እርግጠኛ ነኝ። ድካም ያለበት ከባድ አደራ በእጅዎ ይገኛል።ብርታት የእግዚአብሔር ነውና ለእርስዎና ለሃገራችን ብርታት ይሁን።
በአሁኑ ጊዜ እንኳን የይድረሱልን ጥሪ እንደ ቡራዮ ዐልተሰማኝም እንዳይሉን። እርግጥ መስማት አለመቻል ድክመት ላይሆን ይችላል። ከሰሙ በሃላ ግን ምን አደረጉ ነው ጥያቄው። ትልቅ ስም በአለም በመያዝ የተሸለሙ ጠቅላይ ክብርና ማዕረግ ጥሩ ነበር። የያኔውን ጭብጨባ ዛሬም እጠብቃለሁ። መጠበቅ ሆኖ ቀረ እንጂ። እንኴን ጭብጨባ ጩሄት መጣብን። ዋይታ ሆነ። ዛሬም ተስፋ አንቆርጥም። ለውጥ እንጠብቃለን። ህዝብ ይመርጣል። ምርጫ የሚባል መብት አለ። እነሆ ንጉስ ለመሾም ሳይሆን ምርጫ እንጠብቃለን።
የውሳነው መጨረሻ በህዝብ እጅ ነው። ውሳኔ የህዝብ ካልን ለህዝብ ምርጫ እነጂ የእነ አብይ ቅባት አይደለም። ቅባት ይዘው ለማንገስ ከሆነ ሩጫው፣ ትዝብት ነው ትርፉ።
ደቡብ በምል ስያሜ እየተጠራ ያለው ክልል የህዝብ ጥያቄ መሆኑ በተረሳበት ሰዓት፣ እስክስታ ማውረድ ትዝብት ነው። በህግ ቃላት ለማሽሞንሞን ዳላስ ላይ የቀመረ፣ ረመጥ እንጂ መሰረት የለውም።ይህ ሁሉ በሃገር ላይ የተደቀነው አደጋ በግልጽ ያሳያል። በአእምሮ በሳል ወ/ት ብርቱካን ታርክ የምወቅሳቸውን ስራ እንደማይሠምሰሩ ለማመን ግዜ ልወስድብኝ ይችላል።
በገጠመን አንገብጋብ ጦስ አልፈን ለመገኘትና ሃገር ለማዳን መተባበር የተሻለ ይመስለኛል። የህዝብ መሠረት እንዳይናጋ ከመስራት አንጻር ወሳኝ ስራ ይጠበቃል። ተቋማት በሙሉ በሃገር ህልውና ላይ ትኩረት በማድረግ መስራት አማራጭ የለሌው ሁናቴ ነው። የወገን ጥር እና ጩሄት በወድያ በኩል እየበረከት ዝምታ መምረጥ ያሥነውራል።
አረብ ሃገር በምኖሩ ኢትዮጵያዊያን እህቶቻችን ላይ የምደርሱ አደጋ ከባድ ነው። ሃገርን ለማዋረድ በተለያዩ አቅጣጫ የኢትዮጵያ ፀር የሆኑ አመለካከቶች እየበረከቱ መጥተዋል።
ጠቅላይ ሚንስትር አብይ : ይህንን ጊዜ ታሳቢ አድርገው ብርታት እንድያሳዩ እንጠይቃለን። ስራ ክቡር ነው። የእርስዎ መስሪያ ቤት ስራ ይስራ። በበሩት ከተማ ሊባኖስ ላሉት ወገኖቻችን ይድረሱላቸው። ዘመን ይሄዳል።ዘመን ያልፋል። ይህም ያልፋል። ንጉስ ይወለዳል ይሞታል። በሚያልፍ ዘመን የማያፍ ፎቶ ሳይሆን ታርክ ሰርቶ ማለፍ ጥሩ ነው። ጠብብ በጥበቡ ጊዜውን ይዋጃል- እንግዲያውስ ይሄው።
የፓርቲው አመራሮች በወቅታዊ ሃገራዊ ጉዳዮች ላይ በአሶሳ ከተማ ለሁለት ቀናት ያካሄዱት ውይይት ትናንት ማምሻውን ተጠናቋል፡፡ የቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ብልጽግና ፓርቲ...
· “እስከ 20 ሄ/ር የገዳሙ መሬት በግድቡ ውኃ ይሸፈናል፤ ፕሮጀክቱ የገዳሙን 40% የምርት ገቢ 60% የምእመናን ድጋፍ ያሳጣዋል” (የማኅበሩ አጥኚ ቡድን ሪፖርት)::
· ማኅበሩ የፕሮጀክቱ አካባቢ ከሚለወጥበት እስከ ዲዛየን ማሻሻያ የሚደርስ የጥናት አማራጭ እንዲያቀርብ፣ ገዳማውያኑ ስለ ፕሮጀክቱ ማኅበራዊ እና አካባቢያዊ ተጽዕኖ ያላቸው ሐሳብ የሚደመጥበት አቋማቸውንም ያለጫና የሚያሳውቁበት መድረክ እንዲያመቻች ተጠይቋል::
· “ወደ ፕሮጀክቱ ትግበራ ከመግባታችን አስቀድሞ መነኰሳቱን እንደ መንግሥት በአለማነጋገራችን አጥፍተናል፤ እነርሱን [የቤተ ሚናስ ማኅበረ መነኰሳትን] ማማከር ነበረብን፡፡” (የፕሮጀክቱ ሓላፊዎችና የወረዳው ባለሥልጣናት)::
(ደጀ ሰላም፤ ሚያዚያ 19/2004 ዓ.ም፤ April 27/2012 )፦ መንግሥት በክልል ትግራይ ምዕራባዊ ዞን ወልቃይት ወረዳ በሚገኘው የዛሬማ፣ ዱቁቆ እና ተከዜ ሸለቆ በሚያካሂደው የወልቃይት ስኳር ልማት ፕሮጀክት የተነሣ ከአገራችን ታላላቅና ቀደምት ቅዱሳት መካናት አንዱ በኾነው በዋልድባ ገዳም ህልውናና ክብር ላይ የተጋረጠው አደጋ ለብዙኀን መገናኛ ዘገባ ከዋለ ድፍን ሁለት ወራት ተቆጥረዋል፡፡
የሱባኤ /ጾምና ጸሎት/፣ የሕርመት /ተዐቅቦ/ እና የሥራ ቦታ በኾነው ገዳመ ዋልድባ ዐጸባውን ችለውና ታግሠው ከዚህ ዓለምና ከረቂቃን አጋንንት ጋራ እየተጋደሉ በኅቡእና በግልጽ ለሚኖሩት በሺሕ ለሚቆጠሩ ባሕታውያንና መነኰሳት የስኳር ልማት ፕሮጀክቱ ዋልድባን የዓለማውያን መናኸርያ፣ የከባድ መኪኖች መሽከርከሪያ፣ የነጋድያንና የሕዝብ መስፈርያ በማድረግ ሕጉንና ሥርዐቱን የሚጥስ፣ ክብሩንና ህልውናውን የሚያጠፋ ነው፡፡“በሲኖዶሱም በጳጳሳቱም የተገፋን ነን፤ መንግሥትም ለቤተ ጣዕማዎች አድልቶ ያሠቃየናል፤” የሚሉት የዋልድባ አብረንታንት ገዳም የቤተ ሚናስ ማኅበረ መነኰሳት አቤቱታቸውን ለጠቅላይ ሚኒስትሩ፣ ለመንበረ ፓትርያሪኩ ጽ/ቤት እና በየደረጃው ለሚገኙ የመንግሥትና የቤተ ክህነት አካላት ቢያቀርቡም ሰሚ እንዳላገኙ ገልጸዋል፡፡ በከፍተኛ የጸጥታ ኀይል ጥበቃ ውስጥ በሚገኘው ገዳም እግዚአብሔርን መሪያቸው፣ ጸሎትን መሣሪያቸው፣ ትሩፋትን ሥራቸው አድርገው በታላቅ መንፈሳዊ ትጋት የሚኖሩ የገዳሙ አርእስተ ባሕታውያን በዋልድባ ላይ ስለመጣው መከራ በየበኣታቸው በሱባኤ ላይ እንደሚገኙ ተዘግቧል፡፡
ዋልድባን በሚያዋስነው ዛሬማ ወንዝ ላይ የሚሠራው የፕሮጀክቱ ግድብ በተወሰነ ርቀት ወደ ገዳሙ የሚገባየግንባታ መዋቅር ወይም የውኃ አካል እንዳለው መነኰሳቱና የዐይን እማኝነታቸውን የሰጡ ምእመናን መመስከራቸው ተገልጧል፤ ማኅበረ መነኰሳቱን ለከፍተኛ ሐዘን የዳረገው በሰሜን ምዕራብ አቅጣጫ ለደኅና ተጓዥ አንድ ሰዓት ያህል የሚወስድና ወደ ገዳሙ መሬት ዘልቆ የገባ የጥርጊያ መንገድ ሥራ አሁንም እንደቀጠለ መኾኑም እየተነገረ ይገኛል፡፡ ይህ ጥርጊያ መንገድ ለሚገነባው ግድብ የአፈር ምርመራ ሥራ ለመሥራት የቁፋሮ ማሽኖችን ወደ ገዳሙ ለማመላለስ ካገለገለ በኋላ የተዘጋ ስለ መኾኑ ቢገለጽም ከገዳሙ 30 ኪ.ሜ የሚርቁትን የእርሻ ቦታውን፣ ፋብሪካውን፣ የ4000 ሠራተኞች መኖሪያ ቤቶችንና 120 የአገልግሎት መስጫ ተቋማትን የሚያገናኙ መንገዶች አካል እንደማይኾን ለማረጋገጥ አለመቻሉ ተመልክቷል፡፡
በዓዲ አርቃይ በኩል የገዳሙን ይዞታ ለማስከበር በሚል በዋልድባ አብረንታንት ገዳም የሰቋር ኪዳነ ምሕረትንና የዳልሽሐ ኪዳነ ምሕረትን በፓርክነት ለመከለል የታሰበው ዕቅድ ለጊዜው የተዳፈነ ቢመስልም ፕሮጀክቱ ወደ ሙሉ ትግበራ ሲገባ ከ50,000 - 75,000 ሄ/ር የሸንኮራ አገዳ ተክል በሚለማበት በመዘጋ /ሞፈር ቤቶች/የሙዝ ቋርፍ የሚዘጋጅባቸው የአትክልት ቦታዎች፣ የገዳሙ መተዳደርያ የኾኑ ሌሎች ሰብሎች የሚመረቱባቸው የእርሻ ይዞታዎች፣ እርግና የተጫናቸውና የታመሙ አባቶች የሚያርፉባቸው የማይ ሕርገጽ ቅዱስ ጊዮርጊስ፣ የዕጣኖ ቅድስት ማርያም እና የደላስ ቆቃህ አቡነ አረጋዊ አብያተ ክርስቲያን 3.8 ቢልዮን ኩቢክ ውኃ በሚይዘው የግድቡ ውኃ መሸፈናቸው፣ በአባ ነጻ የቅዱሳን ዐፅም መፍለስና በግድቡ ውኃ የመጥለቅለቅ ስጋት ውስጥ መገኘቱ በፕሮጀክቱ የቅድመ ዝግጅት ምዕራፍ ሊታዩ የሚገባቸው አካባቢዊ እና ማኅበራዊ ጉዳዮች እንደነበሩ የዜና ዘገባውን ተከትለው የወጡ መግለጫዎች፣ ሞያዊ ትችቶች፣ የተቃውሞ ሰልፎችና ስብሰባዎች ያስረዳሉ፡፡
የወልቃይት ስኳር ልማት ፕሮጀክት በመንግሥት የአምስት ዓመት የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ መሠረትየአገር ውስጥ የስኳር ፍላጎትን ለማሟላት፣ በዓለም ገበያ የውጭ ምንዛሬ ለማግኘትና የሥራ ዕድል ለመፍጠር ከሚገነቡት 10 የስኳር ፋብሪካዎች አንዱ መኾኑን የሚገልጸው የስኳር ኮርፖሬሽን በበኩሉ፡- “ግድቡ በሚያጠራቅመው ውኃ ሳቢያ በቅዱስ ገዳሙ ላይ የሚደርስ ጉዳት እንደማይኖር የጠቅላይ ቤተ ክህነቱና የአህጉረ ስብከት ሓላፊዎች በተገኙበት ከገዳሙ ተወካዮች ጋራ በተደረገ ውይይት መግባባት ላይ መደረሱን”በዋና ዳይሬክተሩ በኩል ገልጧል፡፡
የኮርፖሬሽኑ ዋና ዳይሬክተር አቶ ዓባይ ፀሐዬ ሚያዝያ 16 ቀን 2004 ዓ.ም ለፓርላማው ባቀረቡት የዘጠኝ ወራት የዕቅድ አፈጻጸም ሪፖርት በተያዘው ዓመት የግድቡን ሥራ ከ10 በመቶ በላይ ለማጠናቀቅ ግብ የተጣለ በመኾኑ በግድቡ መሠረት ላይና የወንዙን ውኃ ለመቀልበስ የሚያስችሉ የምንጣሮ፣ ቁፋሮና የአፈር ማስወገድ እንዲሁም የግንባታ ማቴሪያል ዝግጅት ሥራዎች ፕሮጀክቱን ከትግራይ ውኃ ሥራዎች ኮንትራክሽን በተረከበው የግል ኮንትራክተር አማካይነት በመቀላጠፍ ላይ እንደሚገኝ አስረድተዋል፡፡ ዋና ዳይሬክተሩ ቀደም ሲል ለፓርላማው የኢንዱስትሪ ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴ ባቀረቡት ሪፖርት ከአዲሶቹ የስኳር ፋብሪካዎች መካከል በወልቃይትና በሌሎች ሁለት ፕሮጀክቶች የፋብሪካና የፕሮጀክት ማኔጅመንት አቅም ማነስ እንዳጋጠመ አስታውቀዋል፡፡
አቶ ኣባይ ላጋጠመው የፋብሪካና የፕሮጀክት ማኔጅመንት አቅም ማነስ በምክንያትነት ያቀረቡት የኮርፖሬሽኑና የተለያዩ ኮንትራክተሮች የመፈጸም አቅም ሳይገነባ በርካታ ሥራዎች መጀመራቸውን ሲኾን ለአቅም ማነሱ በማሳያነት የጠቀሱትም የግድብና የመስኖ መሠረተ ልማቶች፣ የቤቶች ግንባታ፣ የአገዳ ተክል ልማት…ወዘተ በታቀደላቸው ፍጥነት አለመከናወናቸውን ነው፡፡
ዋና ዳይሬክተሩ በጠቀሱት ድክመት የሚስማሙ አስተያየት ሰጭዎች በበኩላቸው የአቅም ማነሱ በግንባታዎች መጓተት ብቻ ሳይኾን ከዘላቂ የልማት አስተምህሮ አኳያ ከአካባቢ ጋራ የተጣጣሙ ፕሮጀክቶችን በመቅረጽ ውስንነትም የሚገለጽ ጭምር እንደ ኾነ ይስማማሉ፡፡ ለዚህም መንግሥት በደቡብ ኢትዮጵያ የኦሞ ወንዝ ሸለቆ በ150,000 ሄ/ር መሬት ላይ በሚገነባቸው ስድስት የስኳር ፋብሪካዎች ሳቢያ የሚፈናቀሉትን ከ40 - 70,000 የሚደርሱ የሙርሲ፣ ቦዲ እና ክዌጌ ጎሳዎች በምሳሌነት ይጠቅሳሉ፡፡ በተቺዎቹ ገለጻ መንግሥት ስለ ልማቱ የአካባቢውን ጎሳዎች በአግባቡ ሳያነጋግርና ሳያማክር ከመኖርያ ቀዬአቸው ማዘዋወሩ የሰብአዊ መብት ጥሰት ነው፡፡ የኢትዮጵያ ዱር እንስሳት ልማትና ጥበቃ ባለሥልጣንም የሸንኮራ ልማቱ በአካባቢ ላይ ስለሚያደርሰው ተጽዕኖ በውስጥ ሪፖርቱ ማመላከቱ ተዘግቧል፡፡
በአቶ አባይ ሪፖርት ላይ አስተያየታቸውን የሰጡ አንድ የወልቃይት ስኳር ፕሮጀክት ባለሞያ “ሌላ ምንም ሳይባል በጥድፊያ ግቡና ሥራ ጀምሩ ተባልን” በማለት ፕሮጀክቱ በዋልድባ ገዳም ላይ የሚያስከትለው የአካባቢና የማኅበራዊ ተጽዕኖ ግምገማ እንዳልተሠራ እንዲያውም የግድቡ፣ የሸንኮራ ልማቱ እና ከ7,000 - 8,000 ለሚደርሱ ተፈናቃይ አባ ወራዎች (20,000 ቤተሰቦች) የሚሠሩት የሰፈራ ቦታዎች በየራሳቸው ተነጣጥለው የቆሙ እንጂ ገና የተሟላና የተቀናጀ ዕቅድ እንዳልተቀመጠላቸው ያስረዳሉ፡፡ ግድቡ በውኃ ተሞልቶ ከመስኖ መሠረተ ልማቱ ጋራ ወደ ሥራ የሚገባበትን ጊዜ፣ የሸንኮራ አገዳው ተተክሎ የሚደርስበትን ወራት ከግምት በመውሰድ ፕሮጀክቱ በሂደት (በአራት ዓመት ጊዜ ውስጥ) ወደተሟላ ትግበራ እንደሚገባ ያመለከቱት ባለሞያው፣ ይኸው ክፍተት በዋልድባ ገዳም ላይ ፕሮጀክቱ የሚያሳድረውን ያልተፈለጉ ተጽዕኖዎች የሚቀንሱ ማስተካከያዎች ለማድረግ ዕድል እንደሚሰጥ ይናገራሉ፡፡ www.etsugar.gov.et/corp(Sugar_corporation_site_map)
ማንኛውም ፕሮጀክት ወይም ቴክኖሎጂ ከኢኮኖሚያዊ፣ አካባቢያዊና ማኅበራዊ ተጽዕኖዎቹ አኳያ የአዛላቂነት ግምገማ ሊሠራለት እንደሚችል የጻፉት በካናዳ ዩኒቨርስቲ ኦፍ ካልጋሪ የኢንቫይሮመንታል ዲዛየን ተባባሪ ፕሮፌሰር ዶ/ር ጌታቸው አሰፋ በበኩላቸው የወልቃይት ስኳር ልማት ፕሮጀክት ገና ከአሁኑ ወሳኝ የኾነ ማኅበራዊ ተጽዕኖ መፍጠር መጀመሩን በርግጠኝነት መናገር እንደሚቻል ያስቀምጣሉ፡፡ ምሁሩ Akababi - አካባቢ በተሰኘው መጦመሪያቸው www.akababi.org ስለ ወልቃይት የሸንኮራ አገዳ ልማትና የስኳር ፋብሪካፕሮጄክት ባሰፈሩት ጽሑፍ አካባቢያዊ ተጽዕኖ የሚጀምረው በገቢር ከተገለጸ ክሥተት ጋራ ተያይዞ ሲኾን ማኅበራዊ ተጽዕኖ መፈጠር የሚጀምረው ግን በመረጃ ደረጃ ካለ ነገርም ጭምር መኾኑን አስረድተዋል፡፡ የማኅበራዊ ተጽዕኖ ግምገማ በጣም አስቸጋሪ መስክ ቢኾንም የማንኛውም ልማት ጥቅም የሚለካው ተደምሮ ተቀንሶ ለሰው ከሚሰጠው ጥቅም አንጻር በመኾኑ የማኅበራዊ አዛላቂነት ግምገማ ወሳኝ ነው።
"የተሳሳተ መረጃም ትክክለኛ መረጃም ተጽዕኖው እኩል ነው” ያሉት ዶ/ር ጌታቸው ኅዳር 24 ቀን 1995 ዓ.ም የወጣውን የአካባቢ ተጽዕኖ ግምገማ ዐዋጅ በመጥቀስ መንግሥት የፕሮጄክቱ ባለቤትና አስፈጻሚ እንደ መኾኑመጠን ባለድርሻ አካላትን በሙሉ ማሳተፍ እንዳለበት፣ ይህም የሚጀመረው ተገቢውን መረጃ ተደራሽከማድረግ ጀምሮ መኾኑን መክረዋል።
ዶ/ር ጌታቸው የጠቀሱት የአካባቢ ተጽዕኖ ግምገማ ዐዋጅ ስለ ሕዝብ ተሳትፎ በሚጠቅሰው ክፍሉ አንቀጽ 15 ቀጥር አንድ ላይ “….ማንኛውም የአካባቢ ተጽዕኖ የጥናት ዘገባ ለሕዝብ ይፋ በማድረግ በዘገባው ላይ አስተያየትመጠየቅ አለበት፤” ይላል፡፡ በቁጥር ሁለት ላይ ደግሞ “….በአጠቃላይ የሕዝብ በተለይም ደግሞ የፕሮጄክቱአተገባበር ጉዳት ያስከትልባቸው ይኾናል ተብለው የሚገመቱ ማኅበረሰቦች አስተያየት በአካባቢ ተጽዕኖ ጥናትውስጥ መካተቱን እንዲሁም ምርመራው በሚካሄድበት ወቅት መጤኑ መረጋገጥ አለበት፤” ይላል። በዚሁ ዐዋጅ‹ተጽዕኖ› በማኅበራዊ እና ባህላዊ ገጽታዎች ላይ የሚከሠት ተከታይ ለውጥን እንደሚያካትት በዐዋጁ አንቀጽአንድ ቁጥር አራት ላይ ተመልክቷል።
በዚህ ምክንያት መንግሥት ‹ልሠራው ያሰብኹት ፕሮጄክት ይህን ይህን ይመስላል፤ በዚህ በዚህ ምክንያትአሁን የተመረጠው መንገድና ቦታ አስፈላጊና አይተኬ ኾኖ (ከኾነ?) አግኝቼዋለሁ፤ ባደረግኹት ጥናትየሚያሳድረው አዎንታዊም አሉታዊም ተጽዕኖ ይህና ይህ ነው፤ ለአሉታዊው ተጽዕኖውም እንዲህ እንዲህ ዐይነትየመፍትሔ መንገዶች አዘጋጅቼአለኹ፤ ባለድርሻዎች የምትሉት ካለ እነሆ፤ የተሻለ ሐሳብ ካለም ለመስማትናለማየት ለመቀበልም ዝግጁ ነኝ› ማለት አለበት። ይህ ደግሞ ከላይ በተጠቀሰው ዐዋጅ ላይ እንደተመለከተውበቆይታ በፕሮጄክቱ ምክንያት በቅርብ ርቀት በሚፈጠሩት ከተሞች እና ተያያዥ ክሥተቶች ምክንያትየገዳማውያኑ መደበኛ ኑሮ ቀጣይነት ጥያቄ ውስጥ የሚያስገባ ተጽዕኖ ከተዳማሪነት እና ለመመለስ ከመቻሉወይም ካለመቻሉ አኳያ መታየት አለበት።
ጦማሪው በጽሑፋቸው እንደሚያብራሩት ባለድርሻን ማሳተፍ ማለት በሥራው ሂደት ላይ ድርሻ የመውሰድያህል ሓላፊነትን ለባለድርሻው በማሸከም የጋራ የኾነ ሁለንተናዊ አገራዊ ጥቅምን ከማስጠበቅ አንጻርባለድርሻው ከመጀመሪያው እስከ መጨረሻው እንዲገባበት ማድረግ ነው። የሚሳተፈው አካል ጥቅሙንእንዲያስጠብቅ ዕድል ከማግኘቱ ጋራ ጥቅሙ በማይጠበቅበት ኹኔታ ውስጥ እንኳ ነገሩን ተረድቶ በእምነት እንዲቀበለው መንገድ ይከፍትለታል ማለት ነው።
በኢትዮጵያ የአካባቢ፣ የኀይል አቅርቦት እና ፍጆታ ጉዳዮች ላይ የረጅም ጊዜ ጸሐፊ በኾኑት ዶ/ር ጌታቸው እምነት የማንኛውም ክፍል ተነጻጻሪ ጥቅም መለ(!)ካት ያለበት በራሱ መኾን ይገባዋል። ይጠቅመዋልየተባለውንም ነገር ራሱ ያለምንም ተጽዕኖ ጥቅሜ ነው እንዲል ለማድረግ ማሳተፍ የግድ ነው። በማሳተፍ ሂደቱደጋፊ፣ አስረጂና ተንታኝ ሊኾን የሚችል አካል ቢኖርም ተደምሮ ተቀንሶ ግን ጥቅሙን የሚለካው ራሱተጠቃሚው ብቻ መኾኑን በተግባር ዕውቅና መስጠቱ ለሁሉም አካላትና ለሥራውም ተፈጻሚነት እንደሚበጅ በአጽንዖት ይመክራሉ። ከወልቃይቱ ፕሮጄክት ጋራ በተያያዘም ያለው ጉዳይ መንግሥት ገና ሥራው መሬትላይ ሳይጀመር ተገቢውን መረጃ ከመስጠት አንሥቶ ሓላፊነቱን መወጣት እንደነበረበት ተችተዋል፡፡ አሁንምቢኾን መንግሥት ቢያንስ የራሱን የጥናት ሰነዶች ይፋ ማድረግ እንዳለበት አሳስበዋል።
የገዳሙ ክልል ከየት እስከ የት እንደኾነና ስፋቱ ምን ያህል እንደ ኾነ፣ የፕሮጄክቱ ሙሉ ይዘትን ጨምሮ የሚሸፍነው ቦታ ከየት ጀምሮ የት እንደሚያቆም በሚገባ መታወቁ ፕሮጄክቱን አሁን ከታሰበበት ቦታ አንሥቶ ሌላ ቦታ መሥራት ይቻላል ወይስ አይቻልም ለሚለውም ጭምር እንደሚረዳ የዶ/ር ጌታቸው ጽሑፍ ይጠቁማል፡፡
የአካባቢና ኢነርጂ ጉዳዮች ጦማሪው ከማኅበራዊ አዛላቂነት አኳያ በወሳኝ መልኩ ያነሡት የልማት ፕሮጀክቱን አግባብነት የተመለከተ የመረጃ ረኀብ ጉዳይ ጨምሮ ማኅበረ መነኰሳቱ ተስፋ ያደረጉት፣ በርካታ ደጀ ሰላማውያንም የተለያየ አስተያየት የሰጡበት የማኅበረ ቅዱሳን አጥኚ ቡድን ባለፈው ወር መጨረሻ በዋልድባ ገዳምና በፕሮጀክቱ ስፍራ የሳምንት ቆይታ አድርጎ ተመልሷል፡፡
ማኅበሩ የገዳማትንና አድባራትን ችግሮችና የችግሮቻቸውን መንሥኤ በመረጃ በተደገፈ ኹኔታ የመተንተን፣ መንፈሳዊና ታሪካዊ ቅርሶቻቸውን ጠብቀው ለትውልድ እንዲተላለፉ የማድረግ አቅጣጫ ነድፎ የሚንቀሳቀስ ሲኾን ልኡካኑ በዋልድባ ገዳም ተገኝተው ማኅበረ መነኰሳቱ ስለ ፕሮጀክቱ ባላቸው አስተያየት ላይ መወያየታቸው፣ የፕሮጀክት ሓላፊዎችን እና የመንግሥት ባለሥልጣናትን ማነጋገራቸው ተዘግቧል፡፡
በፕሮጀክቱ ሰነዶችና የጥናት ቡድኑ አባላት ተዘዋውረው ባሰባሰቧቸው መረጃዎች ላይ ተመሥርቶ የተዘጋጀው ሪፖርት ባለፈው ሳምንት መጀመሪያ ለማኅበሩ የአመራርና አስፈጻሚ አባላት የጋራ ጉባኤ ቀርቦ ውይይት እንደተካሄደበት ተሰምቷል፡፡ በጽሑፍ፣ በምስልና ድምፅ ማስረጃዎች ተደግፎ የቀረበለትን ዝርዝር ሪፖርት ያዳመጠው የጋራ ጉባኤው የሪፖርቱን ይዘት በተጨማሪ ሞያዊ ምልከታዎች ተንትኖ ከመፍትሔ ሐሳቦች ጋራ እንዲያቀርብ የሠየመው ሌላ የባለሞያዎች ኮሚቴ በሳምንቱ መጨረሻ ባቀረበው ሐሳብ ላይ ጠንካራ ውይይት ማካሄዱን የማኅበሩ ምንጮች ተናግረዋል፡፡
የማኅበሩ ሥራ አመራር ጉባኤ አባላትና አስፈጻሚዎች እስከ እኩለ ሌሊት የዘለቁ ክርክሮች እንዳደረጉባቸው በተገለጹባቸው ስብሰባዎች ፕሮጀክቱ በዋልድባ ገዳም ላይ የሚያስከትለው ጉዳትና በጎ ተጽዕኖ በንጽጽር ታይቷል፡፡ ማኅበሩ ፕሮጀክቱን በተሟሉ የአካባቢና የውኃ ሳይንስ ባለሞያዎች ቡድን ዳግመኛ ካላየው በስተቀር ከቀረበው ሪፖርት ጥልቀት ያለው ቴክኒካዊ ዝርዝሮችን ለማግኘት ባለመቻሉ ሪፖርቱን ይፋ ከማድረግ እንዲቆጠብ የሚሉ አቋሞችም መንጸባረቃቸው ተጠቁሟል፡፡ በቀጣይ በመጀመሪያ ለፓትርያሪኩ በእርሳቸውም በኩል/ከእርሳቸው በኋላ ለሚመለከተው የመንግሥት አካል (ስኳር ኮርፖሬሽን) እና በመጨረሻም ለብዙኀን መገናኛ በሚቀርብበት ኹኔታ ላይ ውይይት ተካሂዷል፤ ውሳኔዎችም ተላልፈዋል ተብሏል፡፡
የማኅበሩ ምንጮች ውሳኔዎቹንና የሪፖርቱን ዝርዝር ይዘት ከመናገር ቢቆጠቡም ለደጀ ሰላምበተለያዩ መንገዶች የደረሱ መረጃዎች ሪፖርቱ በዋናነት የሚከተሉትን ነጥቦች መያዙን ያስረዳሉ፡-
· ገዳሙ ቤተ ጣዕማ እና ቤተ ሚናስ በተሰኙ ሁለት ማኅበረ መነኰሳት ይዞታ የተከፈለ ነው፤ በቤተ ጣዕማ የመነኰሳቱ ቁጥር ከ200 የማያንስ ሲሆን በቤተ ሚናስ ደግሞ ከ800 - 1000 ይደርሳል፡፡ በቀደሙት ዘመናት በሁለቱ ቤቶች መካከል ስምምነት በመጥፋቱ በዐፄ ምኒልክ ዘመነ መንግሥት በተጣለው ዕጣ ሰፊና ልምላሜ የበዛበት የገዳሙ ክፍል የወደቀው ለቤተ ሚናስ ነበር፡፡ ዛሬ በፕሮጀክቱ የውኃ ግድብ በሚሸፈኑት አካባቢዎችና በሚፈናቀሉት ነዋሪዎች የተነሣ በተጽዕኖ ውስጥ የሚገኘው የዋልድባ አብረንታንት ገዳም ዘቤተ ሚናስ ማኅበር ክፍል ነው፡፡
· የቤተ ሚናስ ማኅበረ መኰሳት በጫና ውስጥ እንዳሉ የሚናገሩ ሲሆን ቃለ ምልልስ በሚያደርጉበት ወቅት መሣቀቅ ይታይባቸው እንደነበር፣ ለፕሮጀክቱም ይኹንታቸውን አለመስጠታቸው ተገልጧል፡፡
· የፕሮጀክቱ ሓላፊና ሌሎች ባለሥልጣናት ከጅምሩ ማኅበረ መነኰሳቱን እንደ መንግሥት አለማነጋገራቸውና ሳያማክሯቸው ወደ ፕሮጀክት ትግበራው መግባታቸው ስሕተት መኾኑን አምነዋል፡፡ “መነኰሳቱ እግር ላይ ወድቀን ይቅርታ ብንጠይቃቸውም ተቀባይነት አላገኘንም” ያሉት የፕሮጀክቱ ሓላፊ መንግሥት ገዳማውያኑን ስብሰባ በሚጠራበት ወቅት ከቤተ ጣዕማ እስከ 50 መነኰሳት የሚገኙ ሲኾን ከቤተ ሚናስ አንድ ብቻ እንደሚገኝ ተናግረዋል፡፡ ይህም የቤተ ሚናስ ማኅበረ መነኰሳት “መንግሥት እያሳደደን ነው፤ ለቤተ ጣዕማም ያደላል” በማለት አመኔታቸውን መሸርሸሩን ከማሳየቱም በላይ በይዞታቸው ላይ ባልተሳተፉበት (ባልተስማሙበት) ውሳኔ እንዲገዙ አስገድዷቸዋል፡፡
· እኛ ሁሉንም እንደ መነኵሴ ነው የምናያቸው” ያሉት አንድ የፕሮጀክቱ ሓላፊ መነኰሳቱን ሳናሳምን ወደ ልማቱ ከመግባታችን በቀር ፕሮጀክቱ በየትኛውም ሞያዊ መመዘኛ ቢታይ ችግር እንደሌለበት ይናገራሉ፡፡ የግድቡ ውኃ የገዳሙን መሬት እንደማያጥለቀልቅ፤ በገዳሙ መሬት የሚያልፍ መንገድ፣ የሚካሄድ ሰፈራ ይኹን የፋብሪካ ተከላ እንደሌለ ለቡድኑ ተናግረዋል፡፡
· በዛሬማ ወንዝ ላይ የሚቆመው የግድቡ ውኃ 136 ሜትር ወደ ገዳሙ መሬት የሚገባ ሲሆን በዚህም 20 ሄ/ር የገዳሙ መሬት በውኃው ይሸፈናል፡፡ ቡድኑ ለአፈር ምርመራ በሚል ወደ ገዳሙ ክልል ዘልቆ የተጠረገውን ጎዳና እና የተቆፈረ ጉድጓድ (test pit) ተመልክቷል፡፡ መንገዱ አሁን “አገልግሎቱን ጨርሷል” በሚል እንደተዘጋ ለቡድኑ የተነገረ ቢሆንም የግድቡን ዳርና ዳር (Junction) ለመዝጋት በሚካሄደው ቁፋሮ ገዳሙ ዳግመኛ መነካቱ፣ የመንገዱም አገልግሎት መቀጠሉ አይቀርም፡፡
· በመዘጋ (ከአባ ነጻ በታች) የታመሙ፣ አረጋውያንና ሴቶች መነኰሳዪያት የሚያርፉባቸው ቅዱስ ሲኖዶስ በ2000 ዓ.ም በሰበካ ጉባኤ እንዲተዳደሩ የወሰነላቸው ሦስት የገዳሙ ይዞታ የኾኑ አብያተ ክርስቲያን (ዕጣኖ ቅድስት ማርያም፣ ቅዱስ ጊዮርጊስና የአቡነ አረጋዊ አጥቢያዎች) በውኃው የሚሸፈኑ በመኾናቸው ይነሣሉ፡፡ በዚህም ገዳሙ ሰሊጥ የሚያመርትባቸውና ሌሎች የእርሻ ቦታዎች የሚጠፉ በመኾኑ እስከ 40 በመቶ የገቢ ምንጩንና መተዳደሪያውን ያጣል፡፡
· አባ ነጻ የሚባለው የገዳሙ ክልል የግድቡ ውኃ ለጊዜው የማይደርስበት ቢኾንም ከባሕር ጠለል በላይ የሚገኝበት ከፍታ ለመጥለቅለቅ የሚዳርገው ነው፡፡ ለግንባታው በሚካሄድ ቁፋሮ ምክንያት ከዚህ ቦታ 26 ዐፅሞች ፈልሰው በክብር እንዲያርፉ ስለ መደረጉ ለቡድኑ ተገልጾለታል፡፡
· ከገዳሙ ይዞታ ውጭ ከ8 - 10 በሚደርሱ የገጠር ቀበሌዎች ከሚነሡት አጥቢያ አብያተ ክርስቲያንና በሺሕ የሚቆጠሩ ምእመናን ምክንያት ገዳሙ እስከ 60 በመቶ የሚኾነውን የምእመናን ድጋፍ ያጣል፡፡
ደጀ ሰላም ያነጋገራቸው የውኃ ሀብት ባለሞያዎች (Water Resource Engineers) በቶፖግራፊያዊ ጥናትና ከስኳር ኮርፖሬሽኑ የተሰጡ ይፋዊ መረጃዎችን በመጠቀም የሠሩት ትንተና እንደሚያመለክተው በግድቡ ውኃ የሚሸፈነው የገዳሙ መሬት ከ20 ሄ/ር የበለጠ ነው፡፡ የግድቡ የታችኛው ወለል ከባሕር ጠለል በላይ 810 ሜትር ኾኖ ግድቡ ተሠርቶ ሲጠናቀቅ የግድቡ ከፍታ 953 ሜትር (በማኅበሩ ሪፖርት 960 ሜትር) ከባሕር ጠለል በላይ የሚገኝ መኾኑን መነሻ በማድረግ በውኃ ሊሸፈን የሚችለውን መሬት ለመገመት በተሠራ ተመሳሳይ መልክአ ምድራዊ ገጽታዎች ትንተና (Contour Map Analysis) ከ1900 - 2800 ሄ/ር የገዳሙ መሬት በውኃው ሊሸፈን እንደሚችል ይናገራሉ (ካርታውን ይመልከቱ)፡፡
ማኅበሩ በሪፖርቱ በሚያቀርባቸው የመፍትሔ ሐሳቦች ከካሳ ጥያቄና የፕሮጀክቱ አካባቢ እንዲለወጥ ከመጠየቅ ጀምሮ እስከ ዲዛየን ማሻሻያ የሚደርስ የጥናት አማራጭ እንዲያቀርብ፣ ገዳማውያኑ ስለ ፕሮጀክቱ ማኅበራዊ እና አካባቢያዊ ተጽዕኖ ያላቸው የስምምነት ይኹን የተቃውሞ ሐሳብ የሚደመጥበት፣ አቋማቸውን ያለጫና የሚያሳውቁበት መድረክ እንዲያመቻችም ጠይቀዋል፡፡
ባለሞያዎቹ የውኃና ኢነርጂ ሚኒስቴር ለአገሪቱ ተፋሰሶች የሠራውን የተቀናጀ የተፋሰስ ልማት ማስተር ፕላንበማስታወስ አሁን የወልቃይት ስኳር ልማት ፕሮጀክት ከሚካሄድበት የተከዜ ተፋሰስ ይልቅ አካባቢያዊና ማኅበራዊ አዋጭነት ያላቸው ሌሎች ጥናቶች መኖራቸውን ይጠቁማሉ፡፡ ለዚህም የሚኒስቴሩ ማስተር ፕላን በምዕራብ ትግራይ ዞን ኩፋ ሁመራ እና ታሕታይ አዲያቦ ወረዳዎች የሚገኙ የታችኛው ተከዜ ተፋሰስ የግድብ ልማት አማራጮችን መጠቀም መንግሥት በወልቃይቱ ፕሮጀክት የተነሣ ከሚደርስበት ተቃውሞ የተሻለ ውጤት እንደሚያስገኝለት ይናገራሉ፡፡
ኾኖም ፕሮጀክቱ በተጀመረበት ስፍራ እንደሚቀጥል በቂ ማስረጃዎች በመኖራቸው ገዳሙን አቋርጦ ያልፋል የሚባለው መንገድ ጉዳይ ትኩረት የሚያሻው ይኾናል፡፡ የመንገድ ሥራን በተመለከተ በቶፖግራፊ ጥናቱ ላይ የሚታየው የዓዲ አርቃይ - ዛሬማ መንገድ ብዙ የመዋቅር ሥራዎችን የማይጠይቅ በመኾኑ በፕሮጀክቱ ሓላፊዎች ዘንድ ግድቡንና የሸንኮራ ልማቱን ለማገናኘት ተመራጭ መስሎ ሊታይ ይችላል፡፡ ይኹንና በማኅበረ መነኰሳቱ በተደጋጋሚ እንደተገለጸው ቅያሱ በገዳሙ ክልል ስለሚያልፍ የገዳሙን ሕግና ሥርዐት የሚጥሱ፣ ሰላሙን የሚያደፈርሱ ውጤቶችን ያስከትላል፡፡ በመኾኑም ከምሥራቃዊው የዛሬማ - ዓዲ አርቃይ - ማይ ፀምሪ መንገድ ይልቅ ረጅም ቢኾንም ምዕራባዊው የዓዲ ተወልደ መድኅን - መስፍንቶ - ዓዲ ረመፅ መንገድ ተመራጭነት ይኖረዋል፤ ከመስፍንቶ ወይም ከዓዲ ረመፅ አገናኝ መንገዶችን በቀላሉ ወደ ፕሮጀክቱ በመሥራት ወደ ጎንደርም ወደ ሽሬም (ለገበያውም ለተጠቃሚውም) ምርቱን በቀላሉ ማጓጓዝ ይቻላልና፡፡
ሌሎች የጉዳዩ ተከታታዮች መንግሥት ፕሮጀክቱን ለማጠናቀቅ ከሚፈልግበት ዓላማና ፍጥነት አኳያ እንዲሁም“ክልላዊ የልማት ስብጥርን ማረጋገጥ” በሚል የያዘውን ዕቅድ በመጥቀስ የባለሞያዎቹን አማራጭ የማይመስል በማለት ያጣጥሉታል፡፡ ለዚህም የስኳር ኮርፖሬሽኑ ዋና ዳይሬክተር ለፓርማው ባቀረቡት ሪፖርት በተያዘው ዓመት ከ10 በመቶ በላይ የግድብ ሥራውን ለማጠናቀቅ እየተጣደፉ መኾናቸውንና አቶ መለስ ዜናዊ የህወሓትን 37ኛ ዓመት ምሥረታ በዓል ምክንያት በማድረግ ለወይን መጽሔት የሰጡትን ቃለ ምልልስ ያስታውሳሉ፡፡ አቶ መለስ ለመጽሔቱ እንደተናገሩት በምዕራብ ትግራይ ሥራው በመጣደፍ ላይ የሚገኘው ስኳር ፋብሪካ ከ20 - 30,000 ለሚደርሱ ሥራ ዐጦች የሥራ ዕድል የሚፈጥር ነው፡፡ “ፋብሪካው ለሕዝቡ ቃል የተገባበት ነው፤”ይላሉ ቡድኑ ያነጋገራቸው አንድ የመንግሥት ባለሥልጣን፡፡
ፕሮጀክቱ በአቶ መለስ እንደተገለጸው በአጭር ጊዜ ውስጥ ለተጠቀሰው የሥራ ዐጥ ቁጥር መፍትሔ መኾኑ ለብዙዎች አጠራጣሪ ነው፡፡ ኾኖም ለፓርቲው ከሚያተርፉለት ፖሊቲካዊ ጥቅሞች የተነሣ ማኅበረ ቅዱሳን በባለሞያዎቹ የተጠቆመውን ይኹን ፕሮጀክቱን በመሠረቱ የሚለውጡ ሌሎች የመፍትሔ ሐሳቦችን እንዳያቀርብ ከባድ ጫና እንደሚፈጥርበት ይገመታል፡፡
ከዚሁ ጋራ በተያያዘ ምክንያት ማኅበሩ በሪፖርቱ ያካተታቸው ‹የመፍትሔ ሐሳቦች› ችግሩን ከመላመድ ጋራ የተቆራኙ (learning to live with the problem) ሳይኾኑ እንደማይቀሩ እየተነገረ ይገኛል፡፡ “ማኅበሩ መግለጫ መስጠቱ ትርጉም የለውም፤ በመፍትሔነት የተቀመጡት ነጥቦች ከሪፖርቱ ጋራ እንኳ አይመጣጠኑም”ይላሉ ማኅበሩ የሚይዘው የተለሳለሰ አቋም ያሰጋቸው አንድ አባል፡፡ “እውነቱን መግለጽ አለበት፤ እውነቱን መግለጽ ካልቻለ ዝም ቢል/ቢተወው ይመረጣል” ይላሉ ሌላው፡፡ አማካይ አቋም የያዙ አባላትም ማኅበሩ የሚመለከታቸውን የጠቅላይ ቤተ ክህነቱ ሓላፊዎች በመያዝ ከመንግሥት አካል ጋራ ተነጋግሮ የሚያሠራውን አማራጭ እንዲያሳውቅ፤ ይህም ካልተሳካ የስምምነትና የልዩነት ነጥቦቹን ይፋ እንዲያደርግ ይጠይቃሉ፡፡
በአንዳንድ የማኅበሩ ምንጮች ጥቆማ ተደርሶባቸዋል የተባሉት የመፍትሔ ሳቦች መንግሥት በውኃ ሙላቱ ለሚፈርሱት ሦስት አብያተ ክርስቲያን ካሳ እንዲከፍል፤ ገዳሙ ለሚያጣው የሰሊጥ እርሻመ ምትክ መሬት እንዲሰጥ፤ የገዳሙን ምዕራባዊ ገጽ ከብቦ በሚቆመው የግድቡ ውኃ ላይ ተሸጋግረው የሚሰጣቸውን ምትክ መሬት ለማልማት የውኃ ላይ ትራንስፖርት የሚያገኙባቸውን ጀልባዎች እንዲያቀርብ፤ ለወባ ወረርሽኝ ቅድመ መከላከልና ሕክምና ክሊኒክ እንዲቋቁም በሚጠይቁ ነጥቦች ዙሪያ የሚያጠነጥኑ ናቸው፡፡
የማኅበሩ ሓላፊዎች ሰሞኑን ፓትርያሪኩን ለማነጋገር የያዙት ዕቅድ አቡነ ጳውሎስ በሥጋ ወንድማቸው ሞት በገጠማቸው የቤተሰብ ኀዘን ሳቢያ ሊሳካ አልቻለም፡፡ ፓትርያሪኩ የሦስት ታናሽ ወንድማቸው በኾኑትና በስኳር ሕመም ላረፉት አባ ሰሎሞን ገብረ ዮሐንስ ቀብር በዐድዋ እንዳባገሪማ ገዳም የነበሩ ሲኾን ከዚያም መልስ በጽርሐ መንበረ ፓትርያሪኩ ብፁዓን ሊቃነ ጳጳሳት፣ የጠቅላይ ቤተ ክህነቱ መምሪያ ሓላፊዎችና ጸሐፊዎች፣ የአዲስ አበባ ሀ/ስብከት ሠራተኞች፣ የሌሎች አብያተ እምነት መሪዎችና አንዳንድ የመንግሥት ባለሥልጣናት ኀዘናቸውን ሲገልጹ ተስተውለዋል፡፡ እስከ ሳምንቱ መጨረሻ ማኅበሩ በሪፖርቱ የደረሰባቸውን ሐቆች ከስኳር ኮርፖሬሽኑ ሓላፊዎች ጋራ ከተነጋገረበት በኋላ ለብዙኀን መገናኛ መግለጫ እንደሚሰጥ ይጠበቃል፡፡
የሪፖርቱ መዘግየት ጥያቄዎች እያስነሣ ባለበት ወቅት አቶ መለስ ዜናዊ ሚያዝያ 9 ቀን 2004 ዓ.ም በነበራቸው የፓርላማ ውሎ፣ “መንግሥት በእስልምና ሃይማኖት ውስጥ ጣልቃ እየገባ ነው የሚል ቅሬታ ይደመጣል፤ ምን ምላሽ አሎት?” በሚል ከምክር ቤቱ አባላት ለቀረቡላቸው ጥያቄዎች በሰጡት ምላሽ “አንዳንድ የሰለፊ እምነት ተከታዮች አንዳንድ የማኅበረ ቅዱሳን አባላት የሚያራምዱትን ግልባጭ ሲያራምዱ ይታያሉ” በማለት ማኅበረ ቅዱሳንን ከአክራሪ እስላማዊ ኀይሎች ጋራ ደምረው መናገራቸው በማኅበሩ የዋልድባ ገዳም ሪፖርት ላይ የመንግሥትን ፍላጎት ለመጫን ሰበብ እንዳይኾን ብዙዎች መስጋታቸው አልቀረም፡፡ ይህን አስመልክቶ አስተያየታቸውን የሰጡት የማኅበሩ ምንጮች፣ የጠቅላይ ሚኒስትሩን ንግግር ከዋልድባ ገዳም ሪፖርት ጋራ የሚያገናኝ ነገር አለ ብለው እንደማያምኑና ሁለቱም በየራሳቸው መታየት እንደሚገባቸው ያምናሉ፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ በማኅበሩ ላይ ለተናገሩት መሠረተ ቢስ ውንጀላም ማኅበሩ ማብራሪያ እንዲጠይቅበት፣ የማኅበሩን ተልእኮዎችና አገልግሎቶች በቀጣይነት በመግለጽ የአክራሪነት ውንጀላቸው መሠረተ ቢስ መኾኑን እንዲያጋልጥ እንደሚሹ ይናገራሉ፡፡
“ዴሞክራሲያዊ እና ልማታዊ መሥመር አራምዳለኹ” የሚለው ኢሕአዴግ መራሹ መንግሥት አክራሪ ኒዮ ሊበራል የሚላቸውን ካፒታሊስት ኀይሎችን ከሚከስባቸው ምክንያቶች አንዱ “ሁሉን ታሪካዊ እና ባህላዊ ዳራ አጥፍተው በቀውሶች ውስጥ ማትረፍ” በሚለው የአስተሳሰብ መዋቅራቸው እንደኾነ በ2ኛ ዓመት ቅጽ 3 ታትሞ የወጣው የግንባሩ አዲስ ራእይ የንድፈ ሐሳብ መጽሔት ይገልጻል፡፡
በናኦሚ ክሌይን “The Shock doctrine: The rise of disaster capitalism” መጽሐፍ ላይ ተመሥርቶ በመጽሔቱ ላይ የቀረበው ዳሰሳ ለቀውስ የተጋለጠ ማኅበረሰብ ሀብት ንብረቱን፣ ታሪክና ተቋማቱን አሳልፎ እንደሚሰጥ ያብራራል፡፡ “ደሃና ደካማ አገሮችን ከሚዳምጠው፣ የኅብረተሰቡን ባህልና የንቃት ደረጃ ከሚደረምሰው፣ ሀብታሞችን ግን በጥንቃቄ ይዞ ላልተገደበ የካፒታል ስምሪትና ትርፋማነት ከሚያበቃው” የነውጠኛ ኒዮ ሊበራሎች ርእዮተ ዓለማዊ መምሪያ ከኾነው የእነ ሚልተን ፍሪድማን “የኢኮኖሚ ነውጥ ፈውስ” (Economic Shock Treatment) አገሪቱን መጠበቅ ከምንም ነገር ያልተናነሰ ሥራ መኾኑን መጽሔቱ ይገልጻል፡፡ ኢሕአዴግ “ጠንካራ ልማታዊ መንግሥት” የመመሥረት ቅኝት በመያዝ ኒው ሊበራል ፈውሶችን ላለመጋት ጥንቃቄ ማድረጉን የሚገልጸው መጽሔቱ የተቀበላቸው ፈውሶች ቢኖሩም ከልማታዊ መሥመሩ በመነሣት የአገራችንን ዕድገት የማያደናቅፉ መኾናቸውን በማረጋገጥ ብቻ እንደኾነ ያመለክታል፡፡
ጥያቄው ኢሕአዴግ ሁሉንም ነገር በልማታዊ አጀንዳና ስኬት በሚያይበት መነጽር ሃይማኖታዊና ትውፊታዊ እሴቶች እንደምን ተጠብቀው አልያም ከልማቱ ጋራ ተጣጥመው ይቀጥላሉ? የሚል ነው፡፡ የኢንቫይሮመንታል ዲዛየን ምሁሩ ዶ/ር ጌታቸው እንዲህ ይላሉ፤
የወልቃይቱ ፕሮጄክት [መነጋገርያ] ጉዳይ የኾነው ፕሮጄክቱ ለዋልድባ ገዳማት ካለው “ቅርበት - ርቀት” አኳያ ነው። የዋልድባ ገዳማት ለቅርቡም ለሩቅም የኅብረተሰብ ክፍል የሚሰጡት ከፍተኛ ትርጉም አለ። ዋልድባ የት ነው? ምን ያህል ስፋት አለው? ወዘተ የሚሉ ጥያቄዎችን መመለስ የማይችለውም ኾነ የሚችለው ቢያንስ 44 በመቶ የአገሪቱ ዜጋ በአንድነት ለቦታው መንፈሳዊነት የሚሰጠው ዋጋ ከፍ ያለ ነው፡፡
ከልማት ፕሮጄክቶች ዕቅድና ትግበራ አኳያ መጠናት ካለባቸው ተለዋዋጮች (Variables) አንዱ በታወቁ ባህላዊ፣ ታሪካዊ፣ መንፈሳዊ እና ሥነ ጥንታዊ ሀብቶች ላይ የሚደርሱት ተጽዕኖዎች እንደ ኾኑ ባለሞያው ይገልጻሉ። ይህም በአገራችን የሕግ ጥበቃ እንዳለው ቀደም ብለን ተመልክተናል፡፡
አቶ መለስ ለወይን መጽሔት እንደገለጹት የምዕራብ ትግራዩ የስኳር ፋብሪካ “የአገራችን ኢኮኖሚያዊ ዕድገት የሚገለጽበት ኢንዱስትሪያዊ ስኬት” ብቻ ሳይኾን ዓመት እስከ ዓመት ሱባኤ በሚያዝበት፣ አባቶች ያለማቋረጥ ከእግዚአብሔር ለሚገናኙበት የዋልድባ ገዳምና 44 በመቶ ኦርቶዶክሳዊ ለኾነው ኢትዮጵያዊ ችግር ኢሕአዴግ የሚያዝዘው “የነውጥ ፈውስ” (Shock Treatment) እንዳይኾን ሊጠነቀቅ ይገባል፤ የ‹ሾክ ፈውስ›ን ኢሕአዴግ ብቻ ሳይኾን ማንም ሊጋተው አይሻምና!!
ፊልም ጥበብ ውስጥ መግባት ፊልም መስራት ከልጅነቱ ጀምሮ በሚያየው የውጪ ፊልም ልክፍት ውስጡ ከገባ ቆይቱል ምንም ነገር እናዳሰቡት ባይሆንም ወደ ኢትዮጵዮ ፊልም ጥበብ በጓደኞቹ ፊልሙች ፕሮዳክሽን ውስጥ እየሰራ ቀስ በቀስ የራሱን ፊልም ከጓደኞቹ ጋር መሰራት ጀመረ። በአሁን ሰአት የሙሉ ሰአት ፊልም ሰሪ ነው ማለት ያስደፍራል። በአሁን ሰዓት አል ሶፊ ፊልም ፕሮዳክሽን ከጓደኞች ጋር በመክፈት ስራውችን እየሰራ ነው።
ስንብታ ብላተር ኣርባዕተ መዓልቲ ድሕሪቲ ንመበል ሓሙሻይ ግዜ ንፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ዓለም ማለት ፊፋ ክመርሕ ምምራጹ ብወግዒ ተፈሊጡ። ፊፋ ብብልሽውና ተቖማጢዑ ዝብሉ ክስታት ብሰፊሑ ኣብ ማዕከናት ዜና ዓለም ክዝርጋሕዩ ጸኒሑ።
ኣብ ጉዳይ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ዓመታዊ ሪፖርት ዘውጽአ ሂማን ራይትስ ዎች ኣብ 2015 ዓ.ም.ፈ ኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘተሓሳስብ ኮይኑ’ሎ ኢሉ።
ሂማን ራይትስ ዎች ሎሚ ረቡዕ ኣብዘውጽኦ ዓመታዊ ጸብጻብ መንግስታት ምብራቕ ኣፍሪካ ኣብ ናይ 2015 ዓ.ም.ፈ ኣብ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ምምሕያሽ ኣየርአያን ዝበለ ኮይኑ ኣብ ከም ብሩንዲ ዝኣመሰላ ገለ ሃገራት ድማ እቲ ኩነታት ኣዚዩ እናሓመቐ ከይዱ’ሎ ይብል።
እዚ ናይ 2016 ጸብጻብ ሂማን ራይትስ ዎች ምስ ምርጫ ብዝተኣሳሰረ ኣብ ኢትዮጵያ፣ብሩንዲን ኡጋንዳን ናይ ምዝራብ፣ናይ ምትእክካብን ካልኦት መሰላትን ተደሪቶም ኢሉ’ሎ።
ከም ኣብ ካልኦት ክፋላት ዓለም ኣብ ኣፍሪካ እውን ንኣተሓሕዛ ኩነታት ሰብኣዊ መሰላት መሰረታዊ ጸገማት ድኽነት፣ዝለዓለ ምውሳኽ ብዝሒ ህዝቢ፣ሸቕሊ ኣልቦነት፣ወዘተ ምዃኖም ኣብ ሂማን ራይስ ዎች ዳይረክተር ፕሮግራም ኣፍሪካ ኣቶ ዳንኤል በቀለ ዝሓበሩ ክኾኑ ከለው ይኹን እምበር ኣብ ኣፍሪካ ክልተ ዘተሓሳስቡ ጉዳያት እውን ኣለው ኢሎም።
ኣብ ኣፍሪካ ብጥሩፋት ጉጅለታት ግብረ-ሽበራ ዝፍጸሙ መጥቓዕትታትን ኣብ መንጎ ዕጡቓት ሓይልታት ዝካየድ ግጭት እናወሰኸ ብምኻዱ ዝፍጸሙ ምጥሓሳት ሰብኣዊ መሰላት እዮም ኢሎም።ንሰላማዊያን ሰባት ዒላማ ዝገብሩ መጥቓዕትታት ግብረ-ሽበራ ብዙሓት ሰላማዊያን ሰባት ከምዝቐትሉን ንብረት ከምዘዓነወን ኣቶ ዳንኤል ወሲኾም ሓቢሮም። ኣቶ ዳንኤል መንግስታት ንናይ ጸጥታ ስግኣት ይወስድዎ ብዘለው ስጉምቲ ንሰብኣዊ መሰላት ዝጥሕስ ምዃኑ እውን ካልእ ምኽንያት እዩ ኢሎም።
ኣቶ ዳንኤል ብምቅጻል ‘ኣብ ኢትዮጵያ ዝተሓሳስብ ኮይኑ ቀጺሉ ዘሎ ብፍላይ ዴሞክራሲያውን ፖለቲካውን ሃውህው ዝጸበበ ምዃኑ እዩ።ሰባት ሓሳቦም ብነጻነት ናይ ምግላጽ መሰሎም ዝጥቀምሉ ዕድል ኣዚዩ ዝጸበበ ወይ ዕጽው እናኾነ ምምጽኡ እቲ ዝዓበየ ዝተሓሳስብ ጉዳይ እዩ።ምስዚ ዝተኣሳሰረ ዝፍጸሙ ማእሰርቲ፣ምክልባትን ካልኦትን ይውስኽ እዩ ዘሎ’ ኢሎም።
‘ናይ ኤርትራ ኩነታት ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ምናልባሽ ኣብ ኣፍሪካ ኣዚዩ ዝተሓሳስብን ዝኸፍአን ካብ ዝብሃሉ ናይ መሰል ሽግራት እናኾነ እዩ መጺኡ።ብፍላይ ድማ ኣብ ሰብኣዊ መሰላትን ብግዲ ብዝውሃብ ወታደራዊ ኣገልግሎትን ካብ ኤርትራ ይስደዱ ዘለው መንእሰያት ቁጽሪን ክስደዱ ዘገደዶም ስቅያትን ብዓለምለኸ ደረጃ ኣዚዩ ዝተሓሳስብ ኣጀንዳ ኮይኑ’ሎ። ‘
እቲ ናይ ሂማን ራይትስ ዎች መግለጺ ብተወሳኺ መንግስቲ ኬንያ ሓይልታት ጸጥታ ከበድቲ ገበናት ዋላ እንተተፈጸሙ እውን ኣይሓቶምን፣ኣብ ደቡብ ሱዳን ድማ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊያን ሰባት ዘስካሕክሕ መግሃስቲ ተፈጺሞም ኣለው።ኣብቲ ዞባ ንዝፍጸሙ ከበድቲ ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰላት መንግስታት መርሚሮም ተሓተቲ ናብ ፍርዲ ኣየቕርቡን ይብል።
ኣሉታዊ ዝንባለታት እንተነበሩ እውን ኣወንታዊ ዝንባለታት ከምዝነበሩ ኣብ ኣፍሪካ ኣብ ምዕባለ መሰረተ ልምዓት፣ኣብ ቁጠባ ኣብ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ኣብ ኣገልግሎት ጥዕና ብርክት ዝበሉ ማሕበራውን ቁጠባዊ መሰላት ግብራዊ ንምግባር ኣብ ኢትዮጵያ ሓዊሱ ኣብ ካልኦት ሃገራት ኣፍሪካ ብዙሕ ምንቅስቓስን ምዕባለን ተራኢዩ’ሎ ኢሎም።
ኣብዚ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ዝመደብሩ ፍሪደም ሃውስ ዝተባሃለ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ንኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ሃገራት ዓለም ብዝምልከት ካልእ ጸብጻብ ምውጹኡ ክፍለጥ ተካኢሉ’ሎ።
ኣብ ክልል ኦሮምያ ኣብ እዋንቲ ምንቅስቓስ ተቓውሞ ብሓይልታት ጸጥታ ዝተወስደ ስጉምቲ ኣድላይን ተመጣጣንን ኔሩ ክብል ናይ ኢትዮጵያ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰል ኣፍሊጡ።
ዓለም ብዝፈልጦ ብዝኾነ ሚዛንቲ ስጉምቲ ተመጣጣኒ ኮነ ኣድላይን ኣይነበረን ክብል ከኣ ኣቦ መንበር ፈደራላዊ ኮንግረስ ኦሮሞ ተዛሪቦም። ምስ ሕቶ መንነት ቅማንት ብዝተተሓሓዘ ንዝተፈጥረ ጎንጺ ግን ምምሕዳር ክልል ኣምሓራ ይቕሬታ ክሓትት ኣለዎ ክብል ኮሚሽን ገሊጹሎ።
ጥንታዊ ብር / 24 "የማይዝግ ብረት የከርቤ ሰንሰለት - $ 57.00 ዶላር ጥንታዊ ብር / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 57.00 ዶላር ጥንታዊ ብር / 20 "ስተርሊንግ የብር ሣጥን ሰንሰለት ($ 25) - $ 57.00 ዶላር በሮድየም የተለበጠ ብር ($ 5) / 24 "አይዝጌ ብረት የከርቤ ሰንሰለት - $ 57.00 ዶላር በሮድየም የታሸገ ብር ($ 5) / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 57.00 ዶላር በሮድየም የታተመ ብር ($ 5) / 20 "ስተርሊንግ የብር ሣጥን ሰንሰለት ($ 25) - $ 57.00 ዶላር
ዝርዝሮች: ራው ፐንደንት ጠንካራ ስሪንግ ብር እና 28.7 ሚሊ ሜትር ርዝመት ፣ 22.4 ሚ.ሜ ስፋት እና ክብደቱ 5.3 ግራም ነው ፡፡ የተንጠለጠለበት ጀርባ በቅጂ መብት መለያችን እና በ STER ፣ ስተርሊንግ በቴክሹር የታተመ እና የታተመ ነው ፡፡
ሰንሰለት አማራጮች: 24 "ረዥም አይዝጌ ብረት ከርብ ሰንሰለት ፣ 24" ጥቁር የቆዳ ገመድ (ተጨማሪ $ 5.00), ወይም 20 "1.2 ሚሜ ብር ብር ሳጥን ሰንሰለት (ተጨማሪ $ 25.00) ተጨማሪ ሰንሰለቶች በእኛ ላይ ይገኛሉ መለዋወጫዎች ገጽ.
ዝርዝሮች: የኤንሲ መለያው በቆዳ አምባርዎ ላይ ለመንሸራተት በሁለቱም በኩል ቀዳዳዎች አሉት። በኮርሴስ ፣ በጫማ ፣ ወዘተ ላይ እንኳን መጠቀም ይችላሉ መለያው በከፍተኛው ነጥብ 17.6 ሚሜ ፣ ስፋቱ 42.7 ሚ.ሜ እና በጣም ወፍራም በሆነው 2.3 ሚሜ ነው ፡፡ የኤንሲ መለያዎች እያንዳንዳቸው ወደ 9.7 ግራም ይመዝናሉ ፡፡ የማይታዘዝ መለዋወጫ ጀርባ በሰሪዎቻችን ምልክት እና በቅጂ መብት የተለጠፈ እና የታተመ ነው።
በ ቻርልስ ዎንግ|መስከረም 8 ኛ, 2017|ያልተመደቡ|ጠፍቷል አስተያየቶች ላይ የስጦታ መጠቅለያ ያህል ሐሳቦች: የእርስዎ ስጦታዎች ይህ የገና ለመጠቅለል እንዴት
ቲቤት (ቲቤትኛ፦ བོད་ /ጶዕ/) በደቡብ-ምዕራብ ቻይና የሚገኝ ታላቅ ታሪካዊ አውራጃ ነው። በዚሁ ዕጅግ ተራራማ አውራጃ የሚኖረው ሕዝብ ቲቤታውያን በብዛት የቲቤትኛ ተናጋሪዎችና የቡዲስም ተከታዮች ናቸው።
አሁን በቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ አስተዳደር የቲቤት ግማሽ ቲቤት ራስ-ገዥ ክልል ሲሆን ሌላው ግማሽ በልዩ ልዩ «ቲቤታዊ ራስ-ገዥ ዞኖች» ይካፈላል። የቻይና ቲቤት ይግባኝ ማለት ደግሞ ወደ ሕንድ ግዛት ይዘረጋል።
እቶም ስደተኛታት ብብሪጣናውያንን ፈረንሳውያንን ተጣበቕቲ ተመሪሖም፣ ንሓይልታት ጸጥታ ብምጣስ ናብ ወደብ ካሌ ድሕሪ ምእታዎም፣ ናብ ሓንቲ ካብተን ብሪጣንያ ዝተበገሳ መራኽብ’ዮም ደይቦም።
እታ መርከብ ስደተኛታት ወሪሮም ስለዝኣተዉዋ ጉዕዞኣ ክትስርዝ እንከላ፣ ናብታ መርከብ ወሪሮም ዝኣተዉ ስደተኛታትን ተጣበቕትን ብፖሊስ ተታሒዞም ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ የ LED ትዕይንቶች ብርሃን 12W እጅግ በጣም ቀጭ ያለ የፓነል ብርሃን አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan የ LED ትዕይንቶች ብርሃን 12W እጅግ በጣም ቀጭ ያለ የፓነል ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የ LED ትዕይንቶች ብርሃን 12W እጅግ በጣም ቀጭ ያለ የፓነል ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የ LED ትዕይንቶች ብርሃን 12W እጅግ በጣም ቀጭ ያለ የፓነል ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ኋንግ ዲ (ቻይንኛ፦ 黃帝 «ቢጫው ንጉሥ») በቻይና ልማዳዊ አፈ ታሪክ ዘንድ የቻይና ሕዝብ አባትና ንጉሥ ነበረ። የቤተሠቡ ስም «ጎንግሱን» የተሰጠው ስም «ሽወንዩወን» ነበር ይባላል። አባቱ ሻውድየን ተባለ።
የተወለደው ሾው ጪው በተባለ ሥፍራ በጩፉ ሲሆን በኋላ ነገዱን ወደ ዥዎሉ ወሰደው፤ በዚያ ገበሬ ሆኖ ድብ፣ ነብርና ባለክንፍ አንበሣ የመሰለ ፍጡር አንዳስለመደ የሚል ትውፊት አለ። ያንጊዜ የኋንግ ዲ ወገን እና የያንዲ (ዩዋንግ) ወገን ለቢጫው ወንዝ ሸለቆ ተወዳዳሪዎች ነበሩ። ሦስተኛ ወገን - የሊ ሕዝብና ንጉሣቸው ቺ ዮው - ደግሞ ጠላቶቻቸው ሆኑ። ሦስት ውግያዎች ተከተሉ። በመጀመርያው የቺ ዮው ሥራዊት ያንዲውን አሸነፈው። ከዚያ ያንዲው ተሸንፎ ወደ ኋንግ ዲ ሸሸ። በሁለተኛው የዥዎሉ ውግያ ኋንግ ዲ እና ቺ ዮው ተጋጠሙ። በዚህ ውግያ ቺ ዮው ጉምን በጥንቆላ ፈጥሮ ኋንግ ዲ እንደገና በተነው፣ ብዙም ሌሎች ጉድ ሥራዎች እንደ ተከሠቱ የሚል ትውፊት አለ። ቺ ዮው በዚህ ውግያ ቢሸነፍም፣ የኮርያ ሕዝብና የህሞንግ ሕዝብ ዛሬውንም እንደ ቅድማያታቸው ይቆጥሩታል። በሦስተኛው የባንጯን ውግያ፣ ኋንግ ዲ በያንዲው ላይ ድል አደረገ። ከዚያ በኋላ ወገኖቻቸው ተባብረው የኋሥያ ብሔር (የቻይና ሕዝብ ቅድማያቶች) ፈጠሩ። ኋንግ ዲ በይፋ የቻይና ንጉሥነት ማዕረግ ወሰደ፤ የዘውድና ቤተ መንግሥት ሥርዓት ጀመረ።
ከዚህ በተረፈ ኋንግ ዲ ጋሪና መርከብ እንደ ፈጠረ ይጻፋል። ደግሞ ምኒስትሩ ጻንግችየ መጀመርያ የቻይና ጽሕፈት ፈጠረ፤ የኋንግ ዲ ሚስት ሌዙም ልብስ ከሃር ትል እንዴት እንደሚሠራ አሳየች። የህክምና መጽሓፍ ኋንግዲ ኔጂንግ ሌሎችንም መጻሕፍት እንደ ጻፈ ይታመናል። ከዚህ በላይ የቻይና ስነ ፈለክና የቻይና ዘመን አቆጣጠር ፈጠረ። ስለ ኋንግ ዲ ብዙ ሌሎች ትውፊቶች አሉ።
መጀመርያ ሚስቱ ሌዙ ተከታዩን ሻውሃውን ወለደች። 3 ሌሎች ሚስቶች እነርሱም ፋንግሌ፣ ቶንግዩ እና ሞሙ ነበሩት። በተለመደው ታሪክ ዘንድ ለ99 አመት ነገሠ። ታላቅ መቃብሩ በያንአን ከተማ ሲገኝ እስከ ዛሬ ድረስ በየአመቱ በሥነ ስርአት ይከብራል።
በመጀመርያው አመት (2389 ዓክልበ. ግድም) ዋና ከተማው ዮሾንግ (የአሁን ሺንዠንግ) ነበረ። ንጉሣዊ ወግ ልብስ - መጎናጸፊያውና ከቆብ የተንጠለጠለ ጌጥ - መሰረተ።
“ሰዎች መለስ ዜናዊን ከኮለኔል መንግስቱ ኃ/ማርያምና አልፎ ተርፎም ከዓጼ ኃ/ስላሴ ጋር “ኢትዮጵያዊ ዲክታቶር” ብለው በአንድ ቅርጫት ውስጥ ይከቱታል። ይህ አባባል ሀቅነት አለውን? ይነበብ!
3) ማንም የህወሃት አባል በኤርትራ ላይ – ለምሳሌ ኢትዮጵያን ደግፎ ስለ ወደብ አስፈላጊነት ካነሳ – ወድያው ይታሰራል፣ ቶርቸር ይደረጋል፣ በእምነቱ ፅኑ ሆኖ ከተገኘ ይገደላል።
4) 70ሺ የኢትዮጵያ ወጣት ተሰውቶ ያመጣውን ወታደራዊ ድል አዲስ አበባ ላይ ሆኖ፣ “ያይናቸው ቀለም ካላማረን እናባርራለን” እያለ እያጭበረበረ፣ በኢትዮጵያ ወታደር ተገርፎ ወደ ሱዳን ሲሸሽ የነበረውን የሻቢያ ወታደር አራት ኪሎ ላይ ሁኖ፣ ሬድዮ ላይ ወቶ “ጦርነቱ በ24 ሰዓት ይቆማል” ብሎ የጠላት ጦር እንዲመለስ አደረገ።
መጨረሻም ኢትዮጵያን እያዋረደ መኖር ነበር አላማውና፣ በራሱ አነሳሽነት ዘ ሔግ ፍ/ቤት እንዲቆም አስወስኖ፣ በየማነ ጃማይካ የሚመራው የኤርትራ ቡድን ከአዲስ አበባ ወደ ዘ ሔግ ተጓዘ። ሌላው ኤርትራዊው ቡድን ከአስመራ ተነስቶ ዘ ሔግ ገባ። ገለልተኛ ዳኞቹ የሁለት ኤርትራውያን ወግ መሆኑን ተገንዝበው፣ “አይ ኢትዮጵያ! ለካ ሰው የለሽም” ብለው ፋይሉን ኤርትራን በሚጠቅም መንገድ ዘጉ።
አሁን ከኢሳያስ አፈወርቂ ሺ ጊዜ ጽንፈኛ ኤርትራዊ ብሄርተኛ የነበረው፣ ማንም የህወሃት “ባለስልጣን” ትግሬ “ስልጣኑን” የመለስ ትእዛዝ ማክበር እንጂ ሌላ “ሓባ ስልጣን” እንዳልነበረው ዛሬ በሃፍረት ሻማ ተከናንቦ የሚያስታውሰውን፣ በብቸኝነት 100% ስልጣን ተቆጣጥሮ “ኦሮሚያ” የሚል እና ሌሎች ትንንሽ፣ ሲጋጩ እንዲኖሩ ተደርገው ተጠፍጥፈው የተሰሩ አገሮችን ፈጥሮ፣ የጥላቻ መርዙን ሲረጭበን የኖረው መለስ ዜናዊ የገዛበት ዘመን ምን ግራ የሚያጋባ ሆኖ ነው “የጠላት አገዛዝ ዘመን” ተብሎ በታሪክ የማይዳኘው?
ይህ ጉዳይ መለስን በጠላትነት ፈርጆ ቁጭ ለማለት ሳይሆን፣ ከተፈረጀ በኋላ መለስ ከኤርትራ እና ከሱዳን ጋር የተፈራረማቸውን ኢትዮጵያን ክፉኛ የሚጎዱ ውሎች ኢትዮጵያን ሊወክሉ እንደማይችሉ ለማስረገጥ (to make them null and void)፣ ሌሎች እንደ ዶ/ር አብይ አህመድ ከመሪ፣ እንደ ሻለቃ ዳዊት ወ/ጊዮርጊስ እንደ ዜጋ የመለስን ውሎች ለማጽደቅ የሚጣደፉትን አደብ እንዲገዙ፣ እንደ ዶ/ር ያቆብ ወ/ማርያም በፅኑ ኢትዮጵያዊነት ትግሉን እንዲመሩ ለማድረግ፣ እና እንደ ቀይ ባህር የአፋር አገርን በህጋዊ መንግድ ከነ አሰብ ወደቡ ወደ ታሪካዊት ባለቤቷ ወደ ኢትዮጵያ ለማስመለስ በሚደረገው ትግል ለቀጣዩ ትውልድ ፅኑ የህግና የታሪክ መሰረት ሆኖ ስለሚያገለግል ነው”
ትልቅ አቅም ሸራ ተራራ ማውጫ ወንዶች ሩክሳክ - ትንሽ 26x45x20cm / አዲስ ዘይቤ ጥቁር ወደኋላ እንደተመለሰ እና ልክ እንደ ክምችት ከተጫነ በኋላ ወዲያውኑ ይጭናል ፡፡
ትራንስፖርት 21 እትም 2 ፣ ሀምሌ 2009 አነስተኛ የኤሌክትሪክ መኪኖች ፣ ዲቃላ ስኩተሮች ፣ ኤሌክትሪክ ስኩተርስ ፣ የከተማ መሬት ትራንስፖርት ፣ ፖሊሲዎች እና መመሪያዎች ፣ አዳዲስ ነዳጆች (ኤክስክስሞን ሞቢል ለአልጌ ባዮፊየሎች በ ‹R&D› 600M ዶላር ኢንቨስት እያደረገ ነው)
የኩቤክ መሐንዲስ ፒየር ላንግሎይስ ከ 2009 ጀምሮ የወቅቱን የተለያዩ ዕድገቶችን ጠቅለል አድርጎ የሚያቀርብ ትራንስፖርት 21 የተባለ አነስተኛ ግምገማ አካሂዷል ፡፡
እግዚኣብሄር ከምዚ ይብል ኣሎ፡ ንያእቆብ ብሓጐስ ድረፉሉ፡ በቲ ርእሲ ህዝብታት እልል በሉ፡ ዓው ኢልኩም ኣመስግኑ እሞ፡ ጐይታይ፡ ንህዝብኻ፡ ነቲ ተረፍ እስራኤል፡ ኣድሕኖ፡ በሉ።
እንሆ፡ ካብ ሃገር ሰሜን ከምጽኦም፡ ካብ ወሰን ምድሪ ኸኣ ክእክቦም እየ። ምስኦም ድማ ዕዉርን ሓንካስን ጥንስትን ቅልውላው ሕርሲ እተታሕዘትን ሐቢሮም፡ ዓብዪ ጉባኤ ዀይኖም ናብዚ ኺምለሱ እዮም።
እናበኸዩ ኺመጹ እዮም፡ እናጸለዩ ኽመርሖም እየ። ንእስራኤል ኣቦ ዀይነ እየ፡ ኤፍሬም ድማ በዂሪ ወደይ እዩ እሞ፡ ብዘይዕንቀፉላ ዕርይቲ መገዲ ናብ ወሓዚ ማይ ክወስዶም እየ።
ኣቱም ህዝብታት፡ ቃል እግዚኣብሄር ስምዑ፡ ነተን ኣብ ርሑቕ ዘለዋ ደሴታት ከኣ፡ እቲ ንእስራኤል ዝበተኖ ኺእክቦ፡ ከም ጓሳ ንመጓሲኡ ድማ ኪሕልዎ እዩ፡ ኢልኩም ኣውርዩለን።
ንሳቶም ኪመጹ፡ ኣብ ከረን ጽዮን ከኣ እልል ኪብሉ እዮም። ናብ በረኸት እግዚኣብሄር፡ ናብ እኽልን ወይንን፡ ናብ ዘይትን ናብቲ ፍረ ኣባጊዕን ኣሓን ሀዲዶም ኪእክቡ እዮም። ነፍሶም ድማ ከምቲ ማይ ዝሰተየ ኣታኽልቲ ኽትከውን እያ፡ ድሕሪ እዚውን ኣይኪቕሕትዉን እዮም።
ሽዑ እታ ድንግል ብጓይላ ባህ ኪብላ፡ ኣጒባዝን ኣረገውትን ድማ ሐቢሮም ኪሕጐሱ እዮም። ንሓዘኖም ናብ ሓጐስ ክምልሶን ከጸናንዖምን እየ፡ ድሕሪ ጓሂኦምውን ባህ ከብሎም እየ።
ከምዚ ይብል እግዚኣብሄር፡ ግብርኺ ዓስቡ ኺረክብ እዩ፡ ካብ ሃገር ጸላኢውን ኪምለሱ እዮም እሞ፡ ድምጽኺ ኻብ ዋይዋይታ ዓይንኺ ድማ ካብ ንብዓት ዕገቲ፡ ይብል እግዚኣብሄር።
ኤፍሬምዶ ፍቁር ወደይ፡ እቲ ምጭዊ ውሉደይ ኣይኰነን?ብዂራ እኳ እንተ ተዛረብክዎ፡ መመሊሰ እዝክሮ ኣሎኹ እሞ፡ ብምኽንያቱ ኣምዑተይ ተበጢሱ እዩ፡ ኣነየውን ብሓቂ ኽምሕሮ እየ፡ ይብል እግዚኣብሄር።
መሓበርታ መገዲ ኣቑሚ፡ መፈለጥታታት ከኣ ትኸሊ፡ ልብኺ ናብታ ኼድክላ ዝነበርኪ ጐደናን መገድን ኣቕንዒ። እቲ ድንግል እስራኤል፡ ተመለሲ፡ ናብዘን ከተማታትኪ ተመለሲ።
እግዚኣብሄር፡ ጐይታ ሰራዊት ኣምላኽ እስራኤል፡ ከምዚ ይብል ኣሎ፡ ካብ ምርኮ ምስ ኣምለስክዎም፡ ኣብ ሃገር ይሁዳን ኣብ ከተማታትን፡ እቲ መሳፍሮ ጽድቂ፡ እቲ ኸረን ቅድስና፡ እግዚኣብሄር ይባርኽኪ፡ ኢሎም እዚ ቓል እዚ ኸም ብሓድሽ ኪብሉ እዮም።
ንዝጸምኤት ነፍሲ ኸርውያ፡ ንዝቓሕተወት ዘበለት ነፍሲ ድማ ከጽግባ እየ እሞ፡ ይሁዳን ኲለን ከተማታታን ሓረስቶትን እቶም ምስ መጓሴታት ዚጒዕዙን ሐቢሮም ኣብኣ ኺነብሩ እዮም።
ኪኸውን ከኣ እዩ፡ ከምቲ ኣነ ንምምንቋስን ንምዕናውን ንምጒባእን ንምጥፋእን ንምስቓይን ኣብ ርእሲኦም ዝተጋህኩ፡ ከምኡ ድማ ንምህናጽን ንምትካልን ኣብ ርእሲኦም ክተግህ እየ፡ ይብል እግዚኣብሄር።
ከምቲ ኻብ ሃገር ምስሪ ብኢዶም ሒዘ ኸውጽኦም ከሎኹ፡ ምስ ኣቦታቶም ዝአቶኽዎ ኺዳን ኣይኰነን። ኣነ ጐይታኦም ክነሰይሲ፡ ንሳቶም ነቲ ኺዳን ኣፍረስዎ፡ ይብል እግዚኣብሄር።
ድሕሪ እዘን መዓልትታት እዚኣተን ምስ ቤት እስራኤል ዝአትዎ ኺዳንሲ እዚ ደኣ እዩ፡ ሕገይ ኣብ ውሽጦም ከንብር ኣብ ልቦም ከኣ ክጽሕፎ፡ ኣነ ኣምላኾም ክኸውን እየ፡ ንሳቶም ድማ ህዝበይ ኪዀኑ እዮም፡ ይብል እግዚኣብሄር።
ኣነ ኣበሳኦም ይቕረ ኽብለሎም፡ ሓጢኣቶም ድማ ድሕርዚ ኣይክዝክርን እየ እሞ፡ ካብ ንእሽትኦም ክሳዕ ዓብዪኦም ኲላቶም ኪፈልጡኒ እዮም፡ ስለዚ ነፍሲ ወከፍ ንብጻዩ ነፍሲ ወከፍውን ንሓዉ፡ ንእግዚኣብሄር ፍለጦ፡ ኢሎም ድሕርዚ ንሓድሕዶም ኣይኪማሃሩን እዮም፡ ይብል እግዚኣብሄር።
እቲ ጸሓይ ንብርሃን መዓልቲ፡ ሕጋጋት ወርሕን ከዋኽብትን ከኣ ንብርሃን ለይቲ ክኸውን ዘቘመ፡ እቲ ንባሕሪውን ማዕበሉ ኺሀምም ዘናወጸ ጐይታ ሰራዊት ዝስሙ እግዚኣብሄር ከምዚ ይብል ኣሎ፡
እግዚኣብሄር ከምዚ ይብል ኣሎ፡ ሰማይ ኣብ ላዕሊ እንተ ተለክዔ፡ መሰረት ምድሪውን ኣብ ታሕቲ እንተ ተለክዔ፡ መሰረት ምድሪውን ኣብ ትሕቲ እንተ ተመርመረስ፡ ሽዑ ኣነውን ብሰሪ እቲ ዝገበርክዎ ዂሉ ንዂሎም ዘርኢ እስራኤል ክድርብዮም እየ፡ ይብል እግዚኣብሄር።
ኲሉ እቲ ለሰ ሬሳታትን ሓሙዂስትን ኲሉ እቲ ግርሁ ኽሳዕ ርባ ቌድሮንን፡ ብሸነኽ ምብራቕ ድማ ክሳዕ እቲ መኣዝን ደገ ኣፍራስን ንእግዚኣብሄር እተቐደሰ ኪኸውን እዩ። ንሓዋሩ ከቶ ኣይኪበርስን ኣይኪፈርስንውን እዩ።
ይህን ስንል ግን በአብይ አህመድ አሊ(3አ) እጅ የገባውን ሥልጣን ማጣጣሌ አይደለም። አብይ ከጠ/ሚ መቀመጫ የሚመነጭ ሕጋዊና ልማዳዊ ሥልጣኖች ይኖሩታል። እርግጥ እነዚህን ሥልጣኖች በነጻነት የሚጠቀምበት አቅምና እድል ይኑረው አይኑረው አሁን ላይ እርግጠኛ ሆነን መናገር አንችልም። ለማንኛውም ግን፣ አብይ በዘመኑ አነስተኛም ይሁን ትልቅ ለውጥ የሚያመጣ ከሆነ ሁለት ነገሮች ወሳኝ ሚና ይኖራቸዋል። እነርሱም የድጋፍ መሠረቱን ማስፋት እና በጎ ቃላትን ማብሰር ናቸው። እነዚህን ሳይይዝ የሚያደርገው ነገር አይኖርም።
ኢትዮጵያችን በድርጊት ብቻ ሳይሆን በቃልም የቆሰለች አገር ናት። የቃል ቁስሉ ወደ አካላዊ/ተግባራዊ ቁስል እንዳይለወጥ የምንሰጋበት ብዙ ጉዳዮች አሉ። በቃል የመጣ ቁስል ህክምናው የሚጀምረው በቃል ነው። አብይ ይህን ህክምና ለመጀመር ይችላል። ይቺ አገር የፖሊሲ ብቻ ሳይሆን የፖለቲካ ቋንቋ ለውጥም ያስፈልጋታል። አብይ ሊያደርገው ይችላል ብዬ በተሻለ ተስፋ የምናገረው ነገር ካለ በዚህ በኩል ሊያመጣ የሚችለውን ተጽእኖ ነው።
አብይን ጨምሮ የለማ ቡድን ከብሔርና ከክልል አጥራቸው አልፈው ዝነኛና በተወሰን መልኩም ተቀባይ ያደረጋቸው ነገር በመሠረቱ ንግግራቸው ነው፤ ቃላቸው ነው። ንግግራቸው ደግሞ ከአስተሳሰባቸው የመነጨ እንደሆነ የሚያምኑ ብዙ ዜጎች አሉ፤ ወይም ማመን ይፈልጋሉ። ለማ የመናገር ብቻ ሳይሆን በቀላሉ የመታመን ጸጋ ያለው አይነት ሰው ይመስላል። አብይ ከአንጀቱም ይናገር ከአንገቱ፣ ጥሩ የመናገር ችሎታና ተፈጥሮ አለው። ከኀማደ ቀጥሎ መምጣቱ ደሞ የበለጠ እንዲጎላ ሊያደርገው ይችላል። የለማ ቡድን የትርክትና የቋንቋ ለውጥ እንደሚያስፈልግ ማመኑን የሚያረጋግጡ በርካታ ክስተቶችን አስቀድሞ አይተናል፤ ለምሳሌ የክልሉ ቴሌቪዥን እና የኦሕዴድ የፌስቡክ እንቅስቃሴ ሊጠቀስ ይችላል።
ለአብይ፣ ማንም የማይከለክለው መሣሪያው ቃሉ ነው። ሌላውን ሥልጣን ሁሉ እፉኝቶቹ ሊቆላልፉብት ይችላሉ፤ እንደ ኀማደ ሊያንሳፍፉት ይችላሉ። እድሉን ሲያገኝ የሚናገረውን ቃል መወሰን ግን ቀላል አይሆንላቸውም።
በጠ/ሚ ቦታ የሚቀመጥ ሰው በንግግሩ ብዙ ጥፋት ሊያስከትል ይችላል። ብዙ ትርፍ የሚያስገኝ ዘር ሊዘራም ይችላል። በዚህ በኩል መለስንም ኀይለማርያምንም አለመሆን ነው። እንደቀዳሚው ሁሉን አዋቂ አለመምሰል፤ እብሪተኛ፣ ተሳዳቢ አለመሆን። እንደኋለኛው አድማጭን ቀርቶ ራስን የማያከብር መዘላበድ ውስጥ አለመግባት፣ ከደኅንነቱ አካል የሚመጣውን መረጃ ሳያላምጡ እየዋጡ መልሶ አለመትፋት ነው። ከአነጋገር ይፈረዳል፤ ከአያያዝ ይቀደዳል።
ስለ በጎ ቃላት ሳነሣ እርሱም ከልክ እንዳያልፍ መጠንቀቅ እንደሚያስፈልግ ግን መጠቆም ይኖርብኛል። ቃላት አላግባብ ሲለፉ ትርጉማቸውን ያጣሉ፣ ወይም ተቃራኒ ትርጉማቸውን ይላበሳሉ። የስብከትና የአስተማሪነት ቃና ለመሪ የተገባ አይሆንም። አብይ ጥሩ ተናጋሪ ቢሆንም በኢንተርኔት ካገኘናቸው ንግግሮቹ ውስጥ የታዘብናቸውና ጥያቄ የሚጋብዙት ይዘቶች ሊደገሙ የማይገባቸው ናቸው። ብዙ አለማብራራት የንግግር ጥበብ መጀመሪያ ነው።
የኢሕአዴግ መዋቅር፣ ቢሮክራሲው፣ መከላከያው እና ደኅንነቱ የአብይን መሪነት በተግባር እንዴት እንደሚቀበሉትና ምን አይነት ምላሽ እንደሚሰጡት የተረጋገጠ እውቀት የለንም። የድጋፍ መሠረቱ በዋናነት በኦህዴድ ውስጥ የተወሰነ ሆኖ ከመነሣቱ አንጻር፣ የአገር መሪ ሲሆን ይህንን የድጋፍ መሠረቱን በፍጥነትና በጥልቀት ለማስፋት እርምጃ መውሰድ ይኖርበታል። የኀማደን ሥልጣን የመሳለቂያ ተረት ካደረጉት ቁልፍ ምክንያቶች አንዱ፣ ለዋስትና የሚጠራ አንድም የድጋፍ መሠረት የሌለው መሪ መሆኑ ነበር። ሌላው ቀርቶ ራሱ የሚመራው “ንቅናቄ” ኢትዮጵያን ለመምራት የሚያስችል ወሳኝ የድጋፍ መሠረት ሊሆን የሚችል አልነበረም። አብይ በመላው ኦሮሚያና ኦሮሞዎች ዘንድ ተቀባይነት ቢኖረው እንኳን ይህ ብቻውን ኢትዮጵያን ለመምራት በቂ አይደለም።
አብይ ቢያንስ በኢሕአዴግ መዋቅር እና በፌዴራሉ ቢሮክራሲው ውስጥ የማይናቅ ድጋፍ ሊያገኝ የሚችልበት ሰፊ እድል እንደተፈጠረለት እንመለከታለን። እድለኛ ነው። በኢሕአዴግ ምክር ቤት አገኝ የተባለው ድምጽ ለዚህ አንድ ጥሩ ጠቋሚ ነው። （መለስ ዜናዊ ይህንን የመደመጥ እድል ያገኘው በማሰር፣ በማባረር፣ በማስፈራራትና በሙስና ነበር።） አብይ በኦሮሚያና በኦህዴድ ውስጥ ቢያንስ የተደላደለ የሚመስል የድጋፍ መነሻ አለው። ለዚህ ሹመት ያበቃውም እርሱው ነው።
በብአዴን እና በክልሉ ቢሮክራሲ አካባቢም የማይናቅ የድጋፍ መሠረት ሊያገኝ እንደሚችል ካየነው ተነሥተን ጊዜያዊ ግምት ማስቀመጥ እንችላለን። በከተሞች አካባቢ እና “በደቡብ ክልል”ም እድል ሊሰጡት የተዘጋጁ ብዙ ይመስላሉ። ይህ ሁሉ ግን ተመንዝሮ ሊያልቅ የሚችል ስለሆነ እስከመጨረሻው የሚተማመንበት ሊሆን አይችልም። ሌላው ቀርቶ በኦሮሚያ ያለው ተቀባይነትም ሊሸረሸት ይችላል። （መለስ ዜናዊ የድጋፍ መሠረት ፍለጋ ከትንሿ አድዋ/መቀሌ ተሰዶ በሚጠላት ሸገር ላይ መሽጎ እንደነበር እናስታውሳለን።）
የሕዝብ ድጋፍ የሚባለው ነገር (መጠኑ የቱንም ያህል ቢሆን) በኢሕአዴግ እና በቢሮክራሲው ውስጥ ወደሚገለጥ ተቀባይነት ካልተመነዘረ ውሎ አድሮ የወተት አርፋ ነው። ስለዚህ፣ አብይ መልካም ስሙ በወቀሳ ቅጽሎች ከመዥጎርጎሩ በፊት በሚገባ ሊሠራበት ይገባዋል። ለዚህ ደሞ ረጅም ጊዜ ላይኖር ይችላል።
ትልቁ ፈተናው የሚኖረው ሌላ ቦታ ነው፤ መከላከያና ደኅንነቱ። አብይ፣ መከላከያው እና ደኅንነቱን አባል ሆኖ የሠራበት እንደመሆኑ በቅርበት የመረዳት አቅምና እድሉ ከፍተኛ ነው። ሆኖም እነዚህ ተቋማት በወሳኝ መልኩ በሕወሓት ቁጥጥር ስር ያሉ እንደመሆናቸው፣ በጥንቃቄ ሊይዛቸው የሚገቡ ይሆናሉ። በአንድ በኩል ‘ከእኛ የወጣ ነው’ በሚል በቀና መንፈስ የሚታይበት እድል አለው። በሌላ በኩል ግን ‘ስለሚያውቀን በቀላሉ ሊያጠፋን ይችላል’ የሚል ስጋት በማንኛውም ምክንያት ሊዛመት ይችላል።
የትሕነግ (ህወሓት) የፕሮፓጋንዳ መዋቅር በአብይ ላይ ያደረገውን ዘመቻ ከግምት ካስገባን፣ አብይ መከላከያ እና ደኅንነቱን በከፍተኛ ጥንቃቄ መያዝ እንደሚኖርበት መገንዘብ አያስቸግረንም። ሰዎቹ ኀማደን የማይጎዳ እንስሳ አድርገው ስለቆጠሩት ሊጎዱት አልፈለጉም፣ አልሞከሩም። አብይን በተለየ ዐይን እንደሚያዩት የሚያጠራጥር አይሆንም። አንዳንዶቹ ጀነራሎች የአብይን መመረጥ ተከትሎ ተናገሩት የሚባለው ነገር አስገራሚም አስፈሪም ነው።
ለማጠቃለል፣ አብይ በዘመነ ሥልጣኑ ሊፈጽማቸው የሚችሉትን ነገሮች ከሚወስኑት በርካታ ሁኔታዎች ሁለቱ እዚህ የጠቀስኳቸው ናቸው፤ የሚያንጽ ቃል እና የድጋፍ መሠረትን ማስፋትና መጠበቅ።
በቀረውስ፣ ይህን ለመጻፍ የተነሣሁት አብይ ትልቅ ለውጥ ሊያመጣ ይችላል ከሚል እምነት ተነስቼ አይደልም። ምናልባት ጥቂት ለውጥ ያስተዋውቅ ይሆናል ከሚል ብቻ ነው። በዚህ ጥቂት ከማይባሉ ጓደኞቼ ጋራ የተለየ አቋም ወስጃለሁ። ጨለምተኛ ከመሆን አይደለም። ራስን ከብስጭት የመከላከያ ስልት ተደርጎ ቢቆጠርብኝ ቅር አይለኝም። በኢህአዴግ ሺህ ጊዜ የተበደልን እና የተካድን ሰዎችና ትውልዶች፣ የአብይን መምጣት በሞቀ ጭብጨባ ባንቀበል ልንወቀስ አይገባም። ተስፋና እምነታችንን በስስት እንጠብቃታለን። ሆኖም፣ ተስፋቸው የለመለመላቸው ወገኖቼ ተስፋቸው እንዲሠምር ምኞቴ ነው።
በበኩሌ፣ ኢሕአዴግ ከልቡ ስለመለወጡ ቀርቶ ለመለወጥ ስለመዘጋጀቱ የሚጠቁም አስረጅ ፍለጋ ብባዝንም እስካሁን አላገኘሁም። ይሁንና ኢሕአዴግ/ድርጅቱ እና ነጠላ አባላቱ አንድና ያው ናቸው ብዬ አላምንም። ተቋሙን መቀየር ያቃታቸው፣ ራሳቸው ግን የተቀየሩ ሰዎች ሊኖሩ አይችሉም ብዬ አልነሣም። የለማ ቡድን እዚህ የሚካተት ይሆን？ እነለማ በኦሮሚያ፣ አብይ በፌዴራል ደረጃ የዚህ አካል መሆናቸውን የሚያሳዩበት ዕድል እነሆ ከፊታቸው ቆሟል። ጥያቄው ያለው በተግባር ከመሞከራቸው ላይ ነው። እናያለን።
የኢትዮጵያ መንግስት (ኢ.ህ.አ.ዴ.ግ) አዲስ አበባን ከተቆጣጠረ በኋላ ከወሰዳቸው ዓብይ ኩነታት አንዱ፤ የሀገሪቱን የፖለቲካን የአስተዳደር ካርታን መቀየሩ እንደሆነ ይታወቃል:: የኢትዮጵያ ክፍላተ ሀገራት ካርታ እ.ኤ.አ. በ1994 ቢቀየርም፤ አዲሱ ካርታ ብዙ የማንነት ጥያቄዎችን አስነስቷል:: ይህ የዳግም መካለል ጥያቄ ከሚነሳባቸው ቦታዎች ውስጥ ወልቃይት አንዱ ነው።
እንዲህ አይነት የማንነትና የመካለል ጥያቄ ሲቀርብ ዋና መፍትሄ የሚሆኑት የታሪክ ሰነዶች ናቸው:: የታሪክ ሰነዶች ስለ ወልቃይት ግን ምን ይላሉ? ላለፉት ብዙ መቶ ዓመታት የተጻፉ የታሪክ ሰነዶች ምን እንደሚሉ እንመርምር::
አጼ ዮሓንስ ከ 1871 ዓ.ም እስከ 1889ዓ.ም (እ.ኤ.ኣ) ኢትዮጵያን የመሩ ንጉስ ናቸው:: ንጉሰ በንግሥና ዘመናቸው የራሳቸው ጠንካራና ደካማ ጎን ቢኖራቸውም፣ ከጠላት ደርቡሽ ጋር በመፋለም ለሀገራቸው ክቡር ሕይወታቸውን የሰጡ ንጉሰ ናቸው:: ጥቂት የማይባሉ የሕወሀት ሰዎች፣ ከወልቃይትና ጠገዴ ጋር በተያያዘም የሚጠቅሱት እሳቸውን ነው:: “ወልቃይት እና ጠገዴ ፣ ጥንት በአጼ ዮሓንስ ዘመነ መንስግት በትግራይ ስር ነበረች” በማለት እንደ ዋና መከራከርያ ሲያቀርቡት ይደመጣል:: እውነታውን የዘገቡት የታሪክ ሰነዶች ናቸውና የታሪክ ሰነዶችን እንመርምር::
በአጼ ዮሓንስ ዘመን የነበረው የትግራይ ግዛትና፣ አጠቃላዩ የኢትዮጵያ ግዛት ምን እንደሚመስል በዝርዝር በሀገር ውስጥና በውጭ ሊቃውንት ተጽፏል:: ስለ ወልቃይትም አስተዳደር በማን ስር እንደነበረ በዝርዝር ጽፈውታል:: ለዚህም የእውቁን የፈረንሳዊ የጂኦግራፊ ፕሮፌሰር ኤሊስ ሬክለስ መጽሓፍን በዋቢነት መጥቀስ ይቻላል::
ከነዚህ መጻሕፍት አንዱ በ 1880 የተጻፈው The Earth and its Inhabitants የሚለው ሲሆን፤ ዘጠኝ ተከታታይ ክፍሎች አሉት። የዚሁ መጽሓፍ ክፍል አራት በገጽ 443 ላይ የሰሜን እና ምስራቅ አፍሪካን የወቅቱን ጂኦግራፊ በዝርዝር ይተነትናል:: በአጼ ዮሓንስ ዘመን የነበረውንም የኢትዮጵያን ክፍላተ ሀገራት በዝርዝር ቁልጭ አድርጎ እንዲህ ጽፎታል::
ከላይ ለመግለጽ እንደሞከርኩት ይህ ጽሁፍ የተጻፈው በ1880ዎቹ አጼ ዮሃንስ የሀገሪቱ ንጉስ በነበሩበት ዘመንና የተጻፈውም በግዜው ከነበሩ ከተለያዩ የጂኦግራፊካል ሶሳይቲዎች የወርቅ ሜዳይ ተሸላሚ በሆነ ባለሙያ ፕሮፌሰር ነው:: ይህ በ1880ዎቹ የተጻፈው መጽሓፍ እንደሚያስረዳው በአጼ ዮሓንስ ዘመን ወልቃይት: ጠለምት : ዋልድባ : አላማጣ : በሙሉ በትግራይ ስር አልነበሩም:: እነዚህን ቦታዎች በስም ጠቅሶ እንደሚነግረን በትግራይ ስር ሳይሆን በጎንደር ስር ነበሩ::
“በአጼ ዮሓንስ ዘመን ወልቃይትና ጠግዴ በትግራይ ስር ስለነበሩ ነው አሁን ወደ ትግራይ የጠቀለልናቸው ” የሚለው መሰረት የሌለው መሆኑን ይሄ መረጃ ያሳየናል:: ከአጼ ዮሓንስ በፊትስ እነዚህ ቦታዎች ይተዳደሩ የነበሩት በማን ነው? የሚለውን እንመልከት። ወደ አጼ ቴዎድሮስ ዘመን እንጓዝ፡፡
በኣጼ ቴዎድሮስ (1818 – 1868 እ.ኤ.አ) የነበሩ ስመ ገናና ኢትዮጵያዊ ንጉስ ነበሩ:: በየቦታው የነበሩ መሳፍንትን አሸንፈው፣ ማዕላዊ መንግስት ከመሰረቱ በኋላ፣ ቀጣይ ራዕያቸው የምዕራብያውያንን ቴክኖሎጂ እዚሁ ኢትዮጵያ እንዲመረት ማድረግ ነበር:: ለዚህም ከበርካታ አውሮፓ ሀገራት ጋር ግንኙነት መስርተው ነበር:: የአውሮፓውያን ጥበበኞችን ኢትዮጵያ ለማስቀረት እና ጥብቅ ግንኑነት ለመመስረት፣ አጼ ቴዎድሮስ ልጃቸውን ለአንድ ስዊስ ኢንጂነር እስከመዳር ደርሰው ነበር:: በዚህም ምክንያት በርካታ አውሮፓውያን ጠቢባን በአጼ ቴዎድሮስ ዘመን ኢትዮጵያ መጥተዋል:: እነዚህም ባለሙያዎች ኢትዮጵያ መጥተው ስለ ሀገሪቱ በዝርዝር ጽፈዋአል:: የእንግሊዝ መንግስትና የኢትዮጵያ ግንኑነት መሻከር ሲጀምር፣ እንግሊዞች ስለኢትዮጵያ ይበልጥ የማወቅ ፍላጎታቸው ጨመረ::
የእንግሊዝ መንግስት የintelligence ሰዎችም የእንግሊዝ መንግስት ፓርላማና የጸጥታው ኃይል ኢትዮጵያን በሚገባ ያውቃት ዘንድ ትዕዛዝ ወጣ:: የእንግሊዙ Topographical and Statistical Department of The War Office ኤ . ሲ ኩክ (A. C. Cook) በተባለ እንግሊዛዊ ኮሎነል አማኻኝነት ስለ ኢትዮጵያ ከ15ኛው ክፍለ ዘመን ጀመሮ በተለያዩ እውሮፓውያን ተጻፉ መጻሕፍት ባንድ ላይ እንዲጠርዘ ተደረገ:: የሚደንቀው ይሄ መጽሓፍ በ 1867 ዓ.ም እ.ኤ.ኣ የታተመው በግስቲቷ ጥያቄ ለእንግሊዝ ሀውስ ኦፍ ኮመን ሎወር ሀውስ ግብአት (House of Common lower House) ይውል ዘንድ መሆኑ ነው:: በዚሁ መጽሓፍ ውስጥ፤ የወቅቱ የኢትዮጵያ ዝርዝር ጉዳይ ተጽፏል:: ይሄውም መጽሓፍ ስለ ወልቃይትና ጠገዴም በኣጼ ቴዎድሮስም ይሁን ከሳቸው በፊት በማን ስር ይተዳደሩ እንደነበር በዝርዝር ያትታል::
የትግራይ ግዛትስ? ብሎ ለሚጠይቅ ወገን ፤ ይሄው መጽሓፍ በወቅቱ የነበርቸው ትግራይ ምን እንደምትመስል እንዲህ ሲል አስፍሮታል በዚሁ መጽሓፍ ላይ ገጽ 187 – 188 የትግራይን ግዛት እንዲህ ሲል ይገልጸዋል
እዚህ ላይ በ 18ተኛው ክፍለ ዘመን የትግራይን ወሰኖች በማያሻማ ሁኔታ በግልጽ አስቀምጦታል:: የትግራይ ወሰን በምዕራብ – ሽሬ ፤ በምዕራብ ደቡብ – ተምቤን እና አዴት ፤ በደቡብ – ገር አልታ ፤ በምስራቅ – አጋሜ ፤በሰሜን – መረብና በለሳ ናቸው:: የታሪክ ሰነዶች በአጼ ቴዎድሮስም ዘመን እንደሚነግረን ፤ ወልቃይትና ጠገዴ በትግራይ ስር አልነበሩም::
እንደሚታወቀው ከአጼ ኢዮአስ ሞት ጀምሮ ፤ አጼ ቴዎድሮስ እስኪነሱ የነበረው ዘመን ዘመነ መሳፍንት ይባላል:: በዚህ ዘመን ኢትዮጵያ ማዕከላዊ መንግስት አልነበራትም:: መሳፍንቶች የገነኑበትና በሀገሪቱ ማዕከላዊ አስተዳደር የጠፋበት ዘመን ነበር:: በዚህ ማዕከላዊ የመንግስት ሕግ በሌለበት ወቅት እንኳን ወልቃይት፥ጠገዴ፥ ዋልድባ ፥ አላማጣ፥ ኮረም እና የመሳሰሉ ቦታዎች በትግራይ ስር አልነበሩም:: አሁንም ማስረጃ እነሆ!
ጀምስ ብሩስ የተባለው ስኮትላንዳዊ ፥ በዘመነ መሳፍንት ኢትዮጵያ መጥቶ ኢትዮጵያ በዘመነ መሳፍንት ምን ትመስል እንደበረ፥ ቁልጭ አድርጎ አስቀምጦታል:: እያንዳንዱ መስፍን ግዛቱ የት ድረስ እንደነበረ፥ የትኛው መስፍን ማንን ይገዛ እንደነበረ በሰፊው ተንትኖታል:: በዚህም መሰረት ስለ ትግራይ ግዛትና እንዲህ ሲል ምስክርነቱን ይሰጣል :: Travel to discover source of the Nile Volume 3 page 582 ላይ
ከላይ ለአብነት ያስቀመጥኳቸው ሊቃውንት በግዜ፣ በቦታና በዜግነት አይገናኙም:: ለምሳሌ በአጼ ዮሓንስ ዘመን የነበረው አሊስ ሬክለስ ፈረንሳዊ (French) ነው:: በአጼ ቴዎድሮስ ዘመን የነበረውን የኢትዮጵያ ግዛት የጻፈው ደግሞ እንግሊዛዊ ነው (British):: ጀምስ ብሩስ ደግሞ ስኮትሽ (Scottish)ነው:: ግን ሁሉም በተለያየ ግዜ መጥተው ያዩትና የተገነዘቡትን ጽፈዋል:: የሚናገሩት አንድ ና ተመሳሳይ ነው:: እውነት ምን ግዜም አንድ ናትና!
በ16ኛው መቶ አጋማሽ ላይ ያሉ ያታሪክ መዛግብትም የሚናገሩት ተመሳሳይ ነገር ነው:: በተለያዩ ወገኖች ተደጋግሞ የሚጠቀሰው የ ማኑኤል በሬዳም መጽሓፍ የሚተነትነው ያንኑ ነው:: ይሄ መጽሓፍ የተጻፈው በ1634 ሲሆን ጸሓፊውም ኢማኑኤል በሬዳ ይባላል:: በወቅቱ የነበረውን የትግራይ ግዛት በዝርዝር አስቀምጧል:: እሱም እንደሌሎቹ ጸሓፍት የትግራይ ድንበር ተከዜ እንጂ ተከዜን ተሻግረው ያሉት ወልቃይትና ጠገዴ ናቸው አይልም::
አጼ ዘርዓ ያዕቆብ በኢትዮጵያ ታሪክ ከተነሱ ሃያልና ሊቅ ነገስታት ውስጥ አንዱ ነበሩ:: በቀድሞ ስሙ ፈጠጋር በአሁን ስሙ ኦሮሚያ አዋሽ ወንዝ አካባቢ የተወለዱት አጼ ዘርዓ ያዕቆብ፥ የሀድያ ሲዳሞ ንጉስ ልጅ የሆነችውን እሌኒን አግብተው፥ በ37 ዓመታቸው ከነገሱ ጀምሮ በርካታ ዓበይት ስራዎችን አከናውነው አልፈዋል:: እኒሁ ንጉስ ከፍተኛ የጥበብ ፍቅር የነበራቸውና ከመሆናቸው ባሻገር፥ ራሳቸው ብዙ መጻሕፍትን ጽፈዋል:: በሳቸው ዘመንም ብዙ መጻሕፍት እንዲጻፉ ድጋፍ በመስጠታቸው አያሌ መጻሕፍት በሳቸው ዘመን ተጽፈዋል:: ከነዚህ መጻሓፍት አንዱ በአክሱም ንቡረ ዕድ የተጻፈው ዜና አክሱም መጽሃፍ አንዱ ነው:: ዜና አክሱም ከሃይማኖያትዊ ሐተታው ባለፈ ስለ 14ኛዋ ክፍለ ዘመን ኢትዮጵያ በዝርዝር ጽፎታል:: ይህ መጽሓፍ የኢትዮጵያን አጠቃላይ ወሰንና ታሪክ ብቻ ሳይሆን የክፍላተ ሀገራቱንም ድንበር ጥንቅቅ አድርጎ ዘግቦታል:: የትግራይንም ክልል በካርታና በጽሁፍ ከዚህ እንደሚከተለው ይገልጸዋል::
ዮሓንስ መኮንን Ethiopia: the land, its people , History and Culture በሚለው መጽሓፉ Page 351 በአጼ ዘርዓ ያ ዕቆብ ዘመነ መንግስት የነበረውንና በመጽሓፍ አክሱም የተተነተውን የትግራይን ካርታ እንዲህ ያቀርበዋል
በተመሳሳይ ሁኔታም The World through Maps: A History of Cartography (ገጽ 352 ይመልከቱ)፡፡ በJohn R. Short የተጻፈው የዓለም ጂኦግራፊን የሚተርከው መጽሓፍ በ15ኛው ክፍለዘመን የነበሩ የትግራይ ግዛቶች ከላይ የተጠቀሱት መሆናቸውን መጽሓፈ አክሱምን በመጥቀስ ያስረዳል:: ይህም መጽሓፍ በተመሳሳይ መልኩ የሚነግረን፣ ወልቃይትና ጠገዴ በፍጹም የትግራይ አካል አንዳልነበሩ ነው::
የኢትዮጵያውያን ወጣቶችና አርበኞች ቁጣ ያሳሰበው ጣልያን፣ ኢትዮጵያን በቋንቋና በዘር በትኖ ለመግዛት ያቀደውን መርዝ ይፋ አወጣ:: የዚህ እቅድ ፊታውራሪ ከሆኑት አንዱ ፋሺስቱ Baron Roman Prochàzka አቢሲንያ ዘ ፓውደር ባረል (Abyssinia: the Powder barrel) በሚል መጽሓፉ ላይ እንዳስቀመጠው፣ ኢትዮጵያውያንን ለመግዛት በዘር መከፋፈልና በመሀከላቸውም ጥላቻን በመዝራት እርስ በርስ ለማናከስ፣ ሀገራቸውን በዘር መከለል የሚለውን እቅድ መተግበር ጀመረ:: በዚሁም መሰረት፣ ዘርንና ቋንቋን መሰረት ባደረገ ሽንሸና ኢትዮጵያን አምስት ቦታ ከፈላት::
እነዚሁም ክልሎች አማራ: ኤርትራ(ትግሬ); ሐረር: ኦሮሞ-ሲዳማ: ሸዋና ሶማሌ ናቸው:: ጣልያን ይሄንን የግዛት ሽንሸና ሲያካሂድ መሰረት ያደርገው ዘርና ቋንቋን ነበር:: የሚከተለውም ሰማንያ በሃያ የሚለውን መርህ ነበር:: ከሰማንያ በመቶ በላይ ሕዝቡ የሚናገረውን ቋንቋ መሰረት በማድረግ ወደየ ክልሉ ይደለደላል:: ሸዋን ግን ለብቻው ለይቶ መቆጣጠር ይገባል ብሎ በማመኑ ሸዋን ና ሀረርን ለብቻ ለይቶታል:: ወደ ነጥባችን ስንመጣ በዚህ የቋንቋ ሽንሸና መሰረት ወልቃትና ጠገዴና ጠለምት ወደ ትግራይና ኤርትራ አልተካተቱም:: በጎንደር ስር ነበሩ::
እዚህ የጣልያን ቋንቋንና ዘርን መሰረት ያደረገ ካርታ ላይ በግልጽ እንደሚታየው ፣ የትግራይ ድንበት ተከዜ እንጂ – ከተከዜ ተሻግሮ አይደለም:: ላልፉት 25 ዓመታት ተቃዎሞ ሲካሄድባቸው የከረሙት ወልቃይት – ጠገዴ – አላማጣ ኮረም በፍጹም በትግራይ ስር እንዳልነበሩ በግልጽ ያሳየናል::
7/ አንዳንድ ሚድያዎች ደጋግመው የሚያነሱት ነጥብ አለ:: ይሄውም ወልቃይት ጸገዴና ሌሎች ወደ ትግራይ የተካለሉ ቦታዎች ጥንት የትግራይ እንደነበሩና አጼ ኃይለ ሥላሴ የምስራቃዊ ትግራይ ገዥ ከነበሩት ከደጃዝማች ኃይለሥላሴ ጉግሳ አርዓያ ጋር በመጣላታቸው – ወልቃይትና ጠገዴን ወደ ጎንደር ወሰዱት የሚል ነው:: ሌላው የማያስማማው ነጥብ ደግሞ – የቀዳማይ ወያኔን አመጽ ምክንያት በማድረግ ትግራይን ለመቅጣት – ወልቃይትንና ጠገዴን ወደ ጎንደር ከለሉት የሚል ነው::
እስካሁን ከላይ የገለጽኳቸው ሰነዶች ለዚህ ነጥብ በቂ ማስረጃ ቢሆኑም : ካርታን መሰረት ያደረገ መረጃ ለሚጠይቅ ሰው – እነሆ:: ይህ ካርታ በጣልያኖች በ1928 ዓ.ም የተሰራ ነው:: ኢትዮጵያን በደምብ ካጠኑ በኋላ ለያንዳንዱ ክፍለሀግር ካርታ ሰርተዋል:: ያኔ ገና ኃይለሥላሴ ጉግሳ አልከዳም:: ያኔ የቀዳማይ እንቅስቃሴ አልነበረም:: የቀዳማይ እንቅስቃሴ በ1943 ነበር፡፡ ይህ ካርታ ግን ከዛ ብዙ ዓመታት በፊት የተሰራ ነው:: አንባቢው አይቶ ይፍረድ:: ወልቃይት ጠገዴን ነጥለን ስንመለት ካርታው ይሄንን ይመስላል::
በካምብሪጅ ዩንቨርሲቲ በአፍሪካ ጉዳዮች ላይ ይበልጡንም በኢትዮጵያ ታሪክና ፖለቲካ ላይ ከፍተኛ ምርምር ካደሩት ሰዎች ውስጥ በዋነኝነት የሚጠቀሱት ፕሮፌሰር ክሪስቶፈር ክላፓም: እንደ ኤሮፓ አቆጣጠር 1990 ( ህወሀት አዲስ አበባብ ከመያዙ አንድ አመት በፊት) ድንቅ የሆነ መጽሓፍ አሳትመው ነበር:: በዚሁ መጽሓፋቸው ላይም ስለ ወልቃይትና ጠግዴ እንዲህ ሲሉ ይተርኩታል
3. በዘመነ መሳፍንት ኢትዮጵያን ጎብኝቶ የነበረው የጀምስ ብሩስ መጽሓፍም በግልጽ የሚናገረው የትግራይ ወሰን ተከዜ እንጂተከዜን ተሻግረው ያሉት ወልቃይትና ጠገዴ አይደሉም፡፡ Travel to discover source of the Nile Volume 3 page 582
4. በአጼ ዮሓንስ ዘመንም የታሪክ ማስረጃዎች የሚያስረግጡት ያንኑ ነው:: የትግራይ ደንበር ተከዜ ነው:; ወልቃይትና ጠገዴ በጎንደር ስር እንደነበሩ በግልጽ ፈረንሳዊው ፕሮፌሰረ ሬክለስ ጽፎታል
6. በጣልያን ግዜም የትግራይ ወሰን በደቡብ እንዳምሆኒ, በደቡብ ምስራቅ አበርገሌ ;በም ዕራብ ሽሬና አዲያቦ ነበሩ እንጂ ወልቃይት ጠግዴ ዋጃ ኮረም እና መሰል ቦታዎች በትግራይ ስር አልነበሩም
7. ወልቃይትንና ጠገዴን ወደ ትግራይ የከለሉት አጼ ኃይለሥላሴ ናቸው:; ይህም በ1943 ዓ.ም የተካሄደውን የቀዳማይ ወያኔን አብዮት ለመበቀልና ሕዝቡንም ለመቅጣት ነው የሚለው: መሰረት እንደሌለው እነሆ ይህ ማስረጃ:: ጣልያን ይሄን ካርታ የሰራው በ1928 ዓ.ም ነበር:: ያኔም በአጼው ግዜም የትግራይ ወሰን ያው ነበር
8. የህዝብ ቁጥርና በሚነገሩት ቋንቋ ነው ወልቃይትንና ጠግዴን ወደ ትግራይ የከለልነው ለሚለውም – የዘርና የቋንቋ ክልልን ለመጀመርያ ግዜ ኢትዮጵያ ላይ የመሰረተው ጣልያን ነው:: ጣልያን ይህን ካርታ ሲሰራ የራሱን የዘርና የቋንቋ ጥናት አድርጎ ነበር:: በዚህም መሰረት ወልቃይትና ጠግዴን ወደ ትግራይ ሳይሆን ያካለላቸው ወደ ጎንደር ነበር:: ይሄ ከሆነ አንድ ትውልድ እንኳን አላለፈው:: ታድያ ያኔ አብላጫ የነበረው ቋንቋና ሕዝብ አሁን ወዴት ገባ?
አሁንም ቢሆን የወልቃይት የማንነት ጠያቂዎች የ ሃምሳ ሺህ ሰው ፊርማ አሰባስበው ነው ፌዴሬሽን ምክር ቤት ድረስ የሄዱት:: እንግዲህ ይሄ ሁሉ ጫና: ወከባና ግድያ ባለበት በዚህ ወቅት ሃምሳ ሺህ ሰው ፊርማ ማሰባሰብ ከቻሉ ነጻነት አግኝተው ሁሉም ቦታ ቢንቀስቀሱ የምን ያህል ሰው ፊርማ ማሰባሰብ እንደሚችሉ መገመቱ ቀላል ነው:: ያለው እውነታ ይሄው ነው::
አሁንም ከላይ የጠቀስኳቸውን የፕሮፌሰር ክላፕማንን ቋንቋ ልጠቀምና ” ወልቃይትና ጠግዴ በኢትይኦጵያ ታሪክ በትግራይ ስር ሆነው አያውቁም”:: ለመጀመርያ ግዜ በትግራይ ስር : እንዲካተቱ የተደረገው በ1994 ነው::
እኔን የሚያሳሰበኝ ግን ሌላ ነው:: በአንድ ሀገር ውስጥ ሆነን ስለ ድንበር እያወራን ነው:: ከዚህ የማንነት ጥያቄም ጋር በተያያዘ በርካታ ሰዎች መገደላቸውን የሰባዊ መብቶች ጉባኤ አሳውቋል:: ወዴት እየሄድን ይሆን?
የኢትዮጵያ መንግሥት የኦሃዮ ዩኒቨርሲቲውን የፖለቲካ ሣይንስ ፕሮፌሰር ዶ/ር ብሩክ ኃይሉን የክብር ቆንሲል አድርጎ ሾሟል። በአዲሱ ሹመታቸውና በሚጠብቋቸው ሥራዎች ላይ አነጋግረናቸዋል። ሃሣቦቻቸውን ከዚህ የድምፅ ፋይል ያዳምጡ።
በኮምቦልቻ በደብረብርሃንና በተለያዩ የአማራ ከተሞች የሚኖሩ በርካታ ህዝቦች ከፋብሪካ በሚወጣ አደገኛ የኬሚካል ልቀት በመተንፈሻ ችግር በሽታ መጠቃታቸው ተገልጸ።
ጉድጓዶች በመቆፈርና ማጣሪያ ጣቢያዎችን በማቋቋም ከወር በኋላ 110ሺ ኪ/ሚ ውሃ አቀርባለሁ አሉ ከንቲባው – ምነው ቀድሞ አልታያቸው? ዛሬስ ምን ዋስትና አለ ለመሆኑ?
ኢትዮጵያ ውስጥ ምርጫ ሕዝቡ በነፃነት የፈለገውን ግለስብና ፓርቲ እንዲያስተዳድሩት የሚመርጥበት ባይሆንም፡ ምርጫ ሲቃረብ በመንግሥት ባለሥልጣኖች በኩል የሚታየው ‘የእየሠራሁ ነኝ’ ረብረብ እጅግ አስገራሚ ነው። ስለውሃ ከተነሳ፡ የከንቲባ ዲሪባም ከዚያ የተለየ አይደለም። የውሃ ጥማት አዲስ አበባን መግረፍ ከጀመረ ከርሟል – መንግሥትና የከንቲባው ጽ/ቤት መሬት ቅሚያን ዘረፋ ላይ ሲረባረቡ!
ለእኔ ፡ ያደረከው ፡ በውኑ ፡ ጌታዬ ቆጥሬ ፡ ማልጨርሰው ፡ ይሄ ፡ ነው ፡ ያ ፡ ብዬ ብቻ ፡ ጌታዬ ፡ ሆይ ፡ አገለግላለሁ አሁን ፡ ከሆንኩልህ ፡ 'ሆ' ፡ በላይ ፡ እሆናለሁ (፪x)
አሕዛብ ፡ አያውቁህም ፡ የእኔ ፡ ነፍስ ፡ ግን ፡ ታውቅሃለች የፍቅር ፡ ፊትህን ፡ በየዕለት ፡ ትናፍቃለች ያለአባትነትህ ፡ መኖር ፡ ከቶ ፡ አይሆንላትም መሳይ ፡ አጭበርባሪ ፡ ከቶ ፡ ከአንተ ፡ አይነጥሏትም (፪x)
ላመስግንህ ፡ ዛሬ ፡ የኔ ፡ ጌታ ስለማይነገር ፡ ስጦታህ ስለማይቆጠር ፡ ውለታህ በእውነት ፡ አንተ ፡ ታማኝ ፡ ነህ ዘለአለም ፡ ይወደስ ፡ ይክበር ፡ ታላቅ ፡ ስምህ (፪x)
ሥጋዬን ፡ አልጥም ፡ ፊቴን ፡ አልቧጭርም አምላኬን ፡ ለማግኘት ፡ ብዙ ፡ አልቸገርም እግዚአብሔር ፡ ሆይ ፡ ስለው ፡ አቤት ፡ የሚለኝ ሰምቶ ፡ የሚመልስ ፡ አምላክ ፡ ነው ፡ ያለኝ
አቤት ፡ ፍጥረት ፡ አይቶ ፡ ተደነቀብህ የእኛማ ፡ እግዚአብሔር ፡ እኩያ ፡ የለህ አቤት ፡ ፍጥረት ፡ አይቶ ፡ ተደነቀብህ የእኔማ ፡ እየሱስ ፡ እኩያ ፡ የለህ (፬x)
አሕዛብ ፡ አያውቁህም ፡ የእኔ ፡ ነፍስ ፡ ግን ፡ ታውቅሃለች የፍቅር ፡ ፊትህን ፡ በየዕለት ፡ ትናፍቃለች ያለአባትነትህ ፡ መኖር ፡ ከቶ ፡ አይሆንላትም መሳይ ፡ አጭበርባሪ ፡ ከቶ ፡ ከአንተ ፡ አይነጥሏትም
እንግዳ ፡ ነኝ ፡ እኔ ፡ ስኖር ፡ በዚች ፡ አለም ቤቴ ፡ በሰማይ ፡ ነው ፡ በእዚህ ፡ ምንም ፡ የለኝ መላእክት ፡ ይጠሩኛል ፡ በሰማይ ፡ በር ፡ ከፍተው ከእንግዲህ ፡ ይህ ፡ አለም ፡ ፍፁም ፡ ቤት ፡ አይደለም (፪x)
ታማኝ ፡ ወዳጅ ፡ እንዳንተ ፡ እንደሌለ ጌታ ፡ ሆይ ፡ ታውቃለህ ፡ እኔን ፡ የምያፅናናኝ መላእክት ፡ ይጠሩኛል ፡ በሰማይ ፡ በር ፡ ከፍተው ከእንግዲህ ፡ ይህ ፡ አለም ፡ ፍፁም ፡ ቤት ፡ አይደለም (፪x)
እቲ ንነዊሕ ዘመናት ክጽበዮ ዝጸንሐ ህዝቢ ዓለም(ብፍላይ እኳ ኣይሁድ)ብመንገዲ መልኣክ ገብርኤል ኣደ እቲ መሲህ ክትከውን ካብ ማእከል ብዙሐት ኣዋልድ ዝተሓረየትን ድንግልን ማርያም እቲ "...ክትጠንሲ ወዲ ከኣ ክትወልዲ ኢኺ ስሙውን የሱስ ክትሰምይዮ ኢኺ.."ሉቃ:1:31 ዝብል ብስራት ምስ ሰምዐት ኣሰምበዳን ኣስደመማን። ከምዚ ብምባል እውን ብሕቶ መልክዕ ተደነቀት "...እዚኽ ሰብኣይ ከይፈለጥኩስ ከመይ ኢሉ ከኽውን እዩ..." እቲ ኣበሳራይ መልኣኽ'ውን ከምዚ ብምባል መለሰላ "...መንፈስ ቅዱስ ክወርደኪ ሓይሊ እቲ ልዑል እውን ከጽልለኪ እዩ..."ሉቃ:1:34-35 እቲ ዘረባ ማለት ቆልዓ ብዘይ ርክብ ሰብኣይ ዘይሕሰብ እዩ። ኣብ ታሪክ እውን ኣይተርኣየን ልዕሊ ሕጊ ተፈጥሮውን እዩ። ግና ሕቶ ማርያም ነቲ ብዛዕባ ዝሰምዓቶ ቃል ከም እተጠራጠረቶ ውይውን ከም ዝነጸገቶ ኣየስምዕን እዩ። ዋላኳ ከመይ ይኽውን ምሉእ ርድኢት እንተዘይተረድእት ነቲ ዝበላ ቃል ኣሚናቶን ተቀቢላቶን ”...እኔኹ ኣነ ባርያ እግዚኣብሄር ከምቲ ዘረባኻ ይኹነለይ በለት...”። እቲ ክርሳዕ ዘይብሉ ኣብቲ ተኣምራት ዝጠፍኣሉ መለኮታዊ ራእይ ንኣማኢት ዓመታት ዘይተገለጸሉ ክሳዕ እቲ መልኣኽ ንካህን ዘካርያስ ዝተገለጸሉ እዋን ድማ ንሓደ ካብ ደቂ ሰባት መልኣክ ኣምላኽ ዘይተርኣየሉ እዋን እታ ድንግል ዝኾነት ሰብ ብዘይ ምጥርጣር ነቲ ብኣምላኽ ዝተውሓባ ሕርየት ተቀበሎቶ። እቲ ንደቂ ሰባት ክሳብ ሕጂ ምስጢር ዝኾነ ምውላድ ጐይታናን መድሓኒናን የሱስ ክርስቶስን ካብ ድንግል እቲ ዅሉ ዝኽእል ኣምላኽ ድማ ሰብ ኾይኑ(ፍጹም ሰብ)ምምጽኡ ብመንገዲ “ተሰጉዎ”(incarnation)ኣምላኽ ብኣርኣያ ሰብ ምግላጹ እቲ ካብ ዘልኣለም ዝሰርዖ ምድሓን ኣምላኽ ንደቂ ሰባት በዛ መዓልቲ ኣበሰሮ። ዘሕጉስ ብስራት ካብ ኣርያም እቲ ጽላሎት ዝተኣለየሉ እቲ ሓድሽ ኪዳን ድማ ኣብ ክውንነት ዝተርኣየሉ መዓልቲ ሓጎስ ንደቂ ሰባት! ስብሃት ንኣምላኽ!
የኢትዮጵያ መንግስት የኦሮሞን ህዝብ ትግል ለዓለም ማህበረሰብ በተዘባ መልኩ እየገለጸ መሆኑ አሳዝኖናል ያሉት ሁለቱ የኢትዮጵያ ኤምባሲ ባልደረቦች በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ውስጥ ንቁ መሆኑ የኦሮሞ ተወላጆችም ላይ ጫና እንደሚደረግ ተናግረዋል።
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ አወቃቀር በመመዘኛዎቹ ላይ በኢትዮጵያ ተፃራሪ አቋም ባላቸው ልሂቃን ዘንድ ስምምነት ላይ ሊደርስ ቢችል፣ ፌዴራላዊ የመንግስት አደረጃጀት የፖለቲካ አለመግባባት መንስኤ ሊሆን የሚችል አልነበረም፡፡ ይህ ጥያቄ የኢትዮጵያ የፖለቲካ ችግር ዋነኛ መገለጫ ሊሆን የበቃው የኢትዮጵያ የፖለቲካ ልሂቃን በዚህ ጥያቄ ዙሪያ ላለፉት ሃምሳ ዓመታት ሊግባቡ ባለመቻላቸው ነው፡፡ ሊግባቡ ያልቻሉበትም ምክንያት በኢትዮጵያ ሀገረ-መንግስት የግንባታ ታሪክ ላይ ልዩነታቸውን ማጥበብ ባለመቻላቸው ነው፡፡ ይህ ትውልድ ደግሞ በአጼ ኃይለ ሥላሴ ዘመነ መንግስት በ1940ዎቹ ዓመታት ተወልዶ በ1950ዎቹ መጨረሻና በ1960ዎቹ መጀመሪያ ላይ ለዩኒቨርስቲ ደረጃ የደረሰው ትውልድ ነበር፡፡ እንደ አጋጣሚ ሆኖ በ1960ዎቹ ሁኔታ ደግሞ አለም በሁለት ተፃራሪ የካፒታሊዝምና የሶሻሊዝም ጎራዎች ፉክክር ተቀስፋ ተይዛ የነበረችበት ወቅት ነበር፡፡ በ1960ዎቹ ለጉልምስና ከደረሰው ትውልድ ውስጥ አብዛኛው ነው ባይባልም ተራማጅ የሆነ አስተሳሰብ አለኝ ብሎ ያቀነቅን የነበረው የትውልዱን የአመራር ሚና የተጫወተው የማርክሲዝም ሌኒኒዝም አስተምህሮ የተቀበለው ነበር፡፡
ይሁንና የዚህ የ1960ዎቹ የተማሪ አብዮተኞች እና የነሱ ከፊል ውጤት ሆነው ያቆጠቆጡት የነገድ ድርጅት መሪዎች የኢትዮጵያን ታሪክ በተፃረረና ባልተገናዘበ ሁኔታ የሶቭየት ሕብረትን የኮሚኒስት ፓርቲ መሪ የስታሊንን “የብሔርና የቅኝ ግዛት ጥያቄ” መጽሐፍ ቃል በቃል በመገልበጥ የኢትዮጵያ ፖለቲካ ዋነኛ ችግር “የጨቋኝና የተጨቋኝ ብሔረሰቦች መስተጋብር ነው” የሚል የሐሰት የታሪክ ትርክት ይዘው ተነሱ፡፡ እነዚህ ከተማሪ አብዮተኝነት ወደ ነገድ ድርጅትነት የተሸጋገሩት ከደርግ መንግስት ጋር ለ17 አመት ጦርነት አድርገው በታሪካዊ የኢትዮጵያ ጠላቶች ያላሰለሰ ድጋፍ በ1983 በኢትዮጵያ ጦር ላይ ድል ሊቀዳጁ በቁ፡፡ አነዚህ ሃይሎች በተጠናወታቸው “የጨቋኝና የተጨቋኝ ብሔረሰቦች” የሃሰት ትርክት ውጤት የሆነውን የመገንጠል መብት ሕገ መንግስታዊ መብት ያደረገ፣ ይህንንም ተግባራዊ ለማድረግ ያለመ ቋንቋን መሰረት ያደረገ መንግስታዊ የፌዴራል አወቃቀር በኢትዮጵያ ላይ አነበሩ፡፡
በአገራችን ታሪክ ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ የጐሳና የዘረኝነት ፖለቲካዊ አደረጃጀት የመንግስት የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ አደረጃጀት አይነተኛ መገለጫ ከመሆን አልፎ ይኸው አይነት አደረጃጀት ወደ እምነት ተቋማት ሳይቀር ዘልቆ እንዲገባ ተደረገ፡፡ በሀገሪቱ ታሪክ በማይታወቅ ሁኔታ በተረኝነት መንፈስ የተቃኘ ተቋማዊ/መንግስታዊ ሙስና እና የፍትህ መዛባት የስርዓት መገለጫ ሊሆን በቃ፡፡ ከህዝቡ ታሪካዊ አሰራር ጋር ባልተገናዘቡ የክልል አደረጃጀቶች ምክንያት በሃገራችን እንግዳ በሆነ መልኩ ማንነትን እና እምነትን መሠረት ያደረጉ ግጭቶች እንዲበራከቱ፣ ሕዝብ የተረጋጋ ሕይወት እንዳይኖረው በፌዴራል መንግስቱና በክልል መንግስታት መካከል የሃላፊነትና የተጠያቂነት ጉዳይ አሻሚ በማድረግ፣ የአገሪቱ ብሔራዊ ስሜት እንዲላሽቅ በምትኩ ጠባብና ክልላዊ አስተሳሰብ እንዲሰፍን ተደረገ፡፡ በኢትዮጵያ የዘውግ ፌዴራሊዝም ስርዓት ችግር ብሔረሰብን ዋነኛው የፌዴራል ስርዓቱና የአገር መንግስት ግንባታ መሰረት ማድረጉ ነው፡፡
እዛው ተወልዶ ያደገውና ከአራቱም የኢትዮጵያ ማዕዘናት የመጣውን የአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪ አንድ ብሔረሰብን እና አንድ ቋንቋ ተናጋሪነትን መሠረት አድርጎ በተዋቀረ ክልል ውስጥ አስገብቶ እንዲተዳደር ማድረግ ፍትሃዊነት የለውም፡፡ የአዲስ አበባ ህዝብ ጥያቄ ከራሴ ውጭ በኔ እጣ ሌላ ሊወስንብኝ አይገባም የሚል ነው፡፡ አዲስ አባባ በኦሮሚያ ጆግራፊያዊ ክልል ውስጥ በመገኘቷ ብቻ ለአዲስ አበባ ባለቤትነት የመብት መብለጫ፣ ለተፈጠረ ውጥንቅጥ ደግሞ የአዲስ አበባ ህዝብን መብት ማሳነሻ ማድረግ በምንም መመዘኛ ተገቢነትም ሆነ ተቀባይነት የለውም፡፡
የኢፌድሪ ሕገ መንግስት በአንቀጽ 69 “የፌዴራሉ መንግስት ርዕሰ ከተማ አዲስ አበባ ነው፡፡ የከተማው አስተዳደር ራሱን በራሱ የማስተዳደር ሙሉ ሥልጣን ይኖረዋል፡፡ ዝርዝሩ በሕግ ይወሰናል” ይላል፡፡ የአዲስ አበባ ከተማ ራሱን በራሱ የማስተዳደር ሙሉ ስልጣን እንዳለው ቢታወቅም የህወሓት እና የኦነግ በሆነው ሕገ መንግስት ውስጥ “በአዲስ አበባ ከተማ የኦሮሚያ ክልል ልዩ ጥቅም ይኖረዋል” በሚል መካተቱ ችግሩን ሆን ተብሎ እንዲወሳሰብ አድርጎታል፡፡
በ1989 የወጣው የአዲስ አበባ ከተማ አስተደደር ማቋቋሚያ ቻርተር መሠረት አዲስ አበባ ራሷን በራሷ እንድታስተዳድር ሲደነገግ፣ በሕገ መንግስቱም ሆነ በአዲስ አበባ ከተማ ቻርተር መሠረት የከተማዋ ስምና ስያሜ አዲስ አበባ እንደሆነ ተደንግጓል፡፡ ይሁንና ቻርተሩን መሠረት በማድረግ ተዘጋጅቶ የቀረበው ረቂቂ አዋጅ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርቦ የመጽደቅ ሂደቱ በደባ እንዲቀር ተደርጓል፡፡ አዲስ አበባ እንደ ዋሽንግተን ዲሲ እና እንደ ካንቤራ የፌዴራል መንግስት ግዛት ናት የሚል የሕግ አንቀጽ የለም፡፡ ይህ አይደለም እንዳይባል በወንጀልም ሆነ በፍትሐብሔር ጉዳይ በአዲስ አበባ የግዛት ክልል ውስጥ የተፈፀመ ወይም የተከናወነ የሕግ ጥሰት ግን ልክ የፌዴራል መንግስት ይዞታ አንደሆነችው ዋሽንግተን የመዳኘት ስልጣንን ለፌዴራል መንግስቱ ይሆን ዘንድ በሕግ ተለይቶ ተሰጥቷል፡፡ ማለትም በተግባር የፌዴራል መንግስቱ አዲስ አበባን እና ድሬደዋን የራሱ ግዛት አድርጓቸዋል፡፡