Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የቆስጠንጢኖስ ድል በክርስቲያን ደጋፊዎች ገድልና መስዋእትነት የተገኘ ከመሆኑ አንጻር በኢምፓየሩ ዉስጥ ሰፊ ቦታ ችሮታ እንዲለግሳቸው ምክንያት ሆኖ ነበር። ነገር ግን ይህ ክስተት ለክርስትና የወደፊት ዕጣ ፈንታ ትልቅ ኪሳራ ነበር። ክርስትና ኢምፓየር አግኝታ ነፍስ አጥታለች። በጦር አውድማ አሸንፋ በእምነትና ስነምግባር ዓለም ድል ተነስታለች። ጣዖታውያን ከዚያም በላይ ክርስቲያኖች ራሳቸው የክርስትናን ርዕዮት አምክነውታል።
“ማዕረግ ስልጣንና ትርፍ የገዢውን አንጃ የተቀላቀሉ ሰዎቸ ህልሞች ነበሩ። ሀይማኖታዊ አጀንዳዎች የማያሰጨንቃቸው ዓለማዊ ሰዎች የንጉሱ ጠንካራ ደጋፊዎች ሆኑ። በዋነኝነት በጣዖታውያን ተጽእኖ ክርስትናን ጣዖታዊ የማድረጉ እንቅስቃሴ ይስተዋል ጀመረ። ንጉሰ ነገስቱም ይህን ጉዞ ለመግታት አንዳችም ነገር መፈጸም አልፈቀደም። ህይወቱ እስካለፈች ቅጽበት ድረስ በግሉ ለቤተክርስተያን ስነስርዓቶች ተገዢ አልነበረም።…”
“….የክርስቲያኑ ቡድን የኢምፓየሩን ባለስልጣናት ማንነት በመወሰን ረገድ ተጽዕኖ ማሳደር ቢሳካለትም ተቀናቃኙን ጣዖታዊነትን ግን ለማስወገድ አልቻለም። የፍልሚያውም አብይ መንስኤ የሁለቱ መርሆዎች ውህደት ነው። ከዚህ አንጻር ተቀናቃኙን በማጥፋትና ሙሉ በሙሉ በመደምሰስ ያለ አንዳች ብረዛና ክለሳ ቀኖናውን ማስፋፋት ከቻለው እስልምና ጋር በሰፊው ተለያይቷል።…”
“…ኢ-አማኝ ለሆነ ንጉስ የርዕዮት ውህደቱን ማበረታታት ለራሱ ለኢምፓየሩና ለተቀናቃኝ (ለክርስቲያኖችና ጣዖታዊያን) ወገኖች መልካም መሆኑ አያጠራጥርም። ይህንንም ታማኝ ክርስቲያኖች ሳይቀር እንኳ አልተቃወሙትም- ምናልባትም የማታ ማታ እውነት ገና ትወጣለች በሚል እምነት።”
የክርስትና መንፈስና ዉበት እንዲያጣ ያደረገው የክርስትናና ጣዖታዊያን ውህደት ለሮማኖች የስነምግባር ርክሰት መፍትሄ ሊሆን አልቻለም። ምናልባትም ከአለማዊነት /ቁሳዊነት/ በላይ በዓለም የስነምግባር ታሪክ ዉስጥ የማይሽር ከባድ ጠባሳ ጥሎ ላለፈው ለባህታዊነት ስሜት መገንፈል ምክንያት ሆኗል። ይህ ዘግናኝና አስቀያሚ የሆነ ራስን የመቅጣት ልማድ በአውሮፓ ዉስጥ ቁሳዊነትና ኢ-ሀይማኖተኝነት በሰፊው እንዲስፋፋ ከፍተኛ አስተዋጽኦ አበርክቷል። ራስን መቅጣት በምንኩስናው ዐለም የመጨረሻው የሞራልና መንፈስ ምጥቀት ማረጋገጫ ተደርጎ ይቆጠራል። የአሌክስንደሪያው ቅዱስ ማካሪየስ ራሱን ለመርዘኛና ተናዳፊ ፍጥረታት በማጋለጥ ለስድስት ወር ተኝቷል። 80 ፓውንድ የሚመዝን ብረት መሸከምም ያዘወትር ነበር። የሱ ተማሪ የነበረው ኢዮሴቢስ 150 ፓውንድ ብረት ይሸከም ነበር። ለ3 ዓመትም ያህል በደረቅ ጉድጓድ ዉስጥ ኖሯል። ሌላኛው ጆን የተባለው ጻድቅ በቁም ጸሎት ለ 3 ዓመት ሲያሳልፍ የደከሙ ባቶቹን ለማሳረፍ በአለት ላይ አልፎ አልፎ ጋደም ይል ነበር።
አንዳንድ ባህታዊያን ልብሶቻቸውን ጥለው ራቁታቸውን በቆሻሻ ጉንጉን ጸጉራቸው ብቻ በመሸፈን እንደ እንሰሳ በአራት እግር ይሄዱ ነበር። አንዳንዶች በአውሬ በተሞላ ጫካ ዉስጥ ሲኖሩ ሌሎች መቃብሮችን ይመርጡ ነበር። የሰውነት ጻዕድነት እንደ መንፈስ ብክለት ይቆጠር ነበር። በእድፍ የተሞሉ አስጠሊታ ቅዱሳን የህዝብ ከፍተኛ አድናቆት ይቸራቸዋል። በጊዜው ቅዱሳን እግራቸውን ዉሃ ማስነካታቸው እንደ መንፈሳዊ ርክሰት ተቆጥሮ ይወቀሱ ነበር። ለ50 ዓመት ያህልም እጅና እግራቸው ዉሀ ሳያስነኩ የኖሩ ነበሩ። የቅርቦቹም ቢሆኑ ያለፈውን በማስታወስ፣ “የኛ አባቶች ፊታቸውን እንኳ ታጥበው አያውቁም ነበር እኛ ግን አዘውትረን ገላችንን እንታጠባለን” በማለት ራሳቸውን ይተቻሉ።
ባህታዊያን እንደ ሃይማኖት መምህር ከቦታ ቦታ በመዘዋወር ህጻናትን ለትእዛዞቻቸው ተገዢ ያደረጉ ነበር። የወላጅና ልጅ ግንኙነት ተሰበረ።ቤተሰቦቻቸውን ትተው መነኩሴ የሆኑ ህጻናት ከፍተኛ የህዝብ ክብር አገኙ። ከወላጅ አባት ይልቅ ባህታዊያን ክብርና ሞገስ ተቸራቸው።ምንኩስና የማህበራዊ ገመድ እንዲበጠስ፣ ቤተሰባዊ መዋቅር እንዲናድ፣ የቤት ዉስጥ እሴቶች እንዲተኑ ምክንያት ሆነ። ባህታዊያን የእናቶቻቸውን ልብ ሰበሩ፣ ሚስትና ልጆቻቸውን ዘነጉ። ጉዳያቸው የራሳቸውን ነፍስ ማዳን ብቻ በመሆኑ ቤተሰቦቻቸውን ትኩረት ነፈጉ።ከሴትነት ጋር በተያያዘ ነገሩ የከፋ ነበር- ከእናት፣ ከሚስት፣ ከእህት ጋር ማውራት እንደ ከባድ ሃጢአት ተቆጠረ። በጎዳና ላይ አንዲት ሴት ካጋጠመቻቸው ወይም ጥላዋ ካረፈ ለዘመናት የገቡት ንስሀ ገደል እንደገባ ይታሰባል።
የቤተሰብ ፍቅርና ክብር መክሰም በአጠቃላይ የማህበረሰቡ እሴት ላይ ከፍተኛ ቀውስ አስከትሏል። ድፍረት፣ ጀግንነት፣ ቸርነት፣ ግልጽነት ወንድማማችነትን የመሳሰሉት እሴቶች ወደሙ።
ድንበር ያለፈ ባህታዊነት የሮማውያንን ቁሳዊነት በመመከት ረገድ በየትኛውም መመዘኛ ተሳክቶለታል ብሎ ማሰብ የዋህነት ነው። የሞራልና የሃይማኖት ታሪክ የሚያረጋግጠውም ይሄንኑ ነው- ባህታዊነት ከሰው ልጅ ተፈጥሮ ጋር የሚቃረን በመሆኑ። የህይወት ተሞክሮ እንደሚያሳየው አለማዊነትን /ቁሳዊነትን/ በተሳካ ሁኔታ መከላከል የሚቻለው ከሰው ልጅ ተፈጥሮ ጋር ስምሙ የሆነ መንፈሳዊ ስርዓት በመዘርጋት ነው። እናም መፍትሄ የሚሆነው የሰው ልጅ አስፈልጎቶች መደምሰስ ሳይሆን ከስሜቱ በላይ ከፍ በማድረግና ሰውኛ በሆነ መንገድ በማስተናገድ ወደ ጤናማ ማህበራዊ ሀይል መቀየር መቻል ነው።
የሮማ ክርስትና የሰው ልጅ ተፈጥሮ መቀየርና ከሰው ልጅ ሰብዓዊ ችሎታ በላይ በሆነ ስርዐት ዉስጥ መኖርን የሚጠይቅ ፍጹም የማይቻል ተልዕኮ ዉስጥ ራሷን ከታለች። ምንኩስናን መጀመሪያ ላይ ሰዎች በቁሳዊነት ክፉኛ ተዘፍቆ ከነበረው ቅድመ ክርስትና ሮማ ማምለጫ /መሸሸጊያ/ ጎዳና አድረገው ቢመለከቱትም ብዙም ሳይቆይ ግን ተቀባይነት አጣ። እናም የክርስትናው ዓለም ሁለት ትይዩ ነገር ግን ፍጹም ተቃራኒ በሆኑ እንቅስቃሴዎች መናጥ ጀመረች- በቁሳዊ እንስሳዊነት እና በባህታዊነት።
ቀስ በቀስ ብክለቱ በጣም ቅዱስ በሚባሉ ተቋማትና መደቦች ላይ መታየት ጀመረ። መንግስት በ 7 ኛው ክፍለዘመን በሃይል እስኪያፍነው ድረስ ለክርስትና አንድነት ምልክት የሚቆጠሩት የፍቅር በዓላት በመጠጥና በዓመጽ ተግባራት ተሞሉ። የሰማእታት መታሰቢያ /ተዝካር/ የከንቱ ሰዎች ቅሌት ማስታወሻ ሆነ። ታላላቅ ካህናት በአሳፋሪ የስነምግባር ግድፈቶች ተከሰሱ። ካህንነት /ቅስና/ በሙስና በአድሎ በድርድር መገኘት ጀመረ። ማዕረግ እንደ ሸቀጥ ተቸበቸበ።
በ 11 ኛው ክፍለዘመን በቤተክርስትያንና መንግስት መካከል መሪር ትግል ተካሄደ። በመጀመሪያው ዙር ፓፓሱ ከንጉሱ የተሻለ ስልጣን የነበረው ሲሆን የቤተክርስቲያን ስልጣን እየጨመረ ሄዶ በ 1077 ፓፓስ ሄልደርባንድ ንጉስ ሄንሪን አራተኛን እጅ እንዲሰጥ /እንዲታዘዘው/ ትእዛዝ እስከማስተላለፍ ደርሶ ነበር። ከዚያ በኃላ እድል በቤተክርስቲያንና መንግስት መካከል እየተመላለሰች አንዴ ንጉሱ ሌላ ጊዜ ፓፓሱ የበላይ እየሆኑ ቆይቶ ከመቶ ዓመት ብጥብጥና ደም መፋሰስ በኃላ ቤተክርስቲያን መሸነፏን አምና እጅ ሰጠች።
ቤተክርስቲያን በመካከለኛው ዘመን ከሮማው ንጉስ የበለጠ ስልጣን ከመያዟ አንጻር ፍላጎቱ ቢኖር ኖሮ ለአውሮፓ ስልጣኔ ዕድገት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ባበረከተች ነበር። በሚያሳዝን ሁኔታ የቤተክርስቲያን ሰዎች /አባቶች/ ይህን ማድረግ አልቻሉም። ስልጣናቸውንና መልካም አጋጣሚዎች ያለአግባብ በመጠቀም ነገሮችን የባሰ አበላሹ።
የአንድ ሀገር የኑሮ ሁኔታና መልካምነት በጠቅላላው በህዝቡ ቁጥር ልዩነት ይታወቃል። ከዚህ አንጸር በአምስት መቶ አመት ዉስጥ የእንግሊዝ ህዝብ እጥፍ ለመድረስ የቻለው በግድ ሲሆን አውሮፓ ባጠቃላይ አንድ ሺህ አመት ዉስጥ እንኳ የህዝብ ቁጥሩ እጥፍ መሆን አልቻለም። ይህ ሊሆን የቻለው በከፊል ከወሲብ በመታቀብ ልማድ ሲሆን በዋነኝነት ግን ከምግብ እጥረት ልብስና መጠለያ አለመኖር፣ ንጽህና /ጽዳት/ ችግር፣ የሃኪሞች እጥረት፣ የፀበል ህክምና መግነን ናቸው። ሳይንሳዊ ህክምናና ጥበብ የቤተ መቅደስን ትርፍና ገቢ የሚቀንሱ በመሆናቸው በቤተ ክርስቲያነን ክፉኛ ይወገዛሉ። ህዝቡም የቤተ መቅደስ ህክምና እንዲጠቀም ይበረታታል። እናም ተላላፊ በሸታዎች በአህጉሩ በቀላሉ እንዲዛመቱና ብዙ ሰው እንዲያልቅ ሆነ።
ካህናት በጊዜው ተቀባይነት ያገኙ የጂአግራፊና ፊዚክስ ሃሳቦችን በቅዱሳን መጽሃፍት ዉስጥ እንዲካተት ማድረጋቸው ከሁሉም የከፋው አደገኛ ስህተት ነበር። ምንም እንኳ ካህናቱ ሰዎች ለቅዱሳን መጻኅፍት ያላቸው ክብር ከፍ እንዲል በማሰብ የፈጸሙት ቢሆንም ውጤቱ ግን አሰቃቂ ነበር። እናም መጀመሪያውኑ በቀኖናው ላይ ብክለትና ብረዛ የደረሰበት ክርስትና ከሳይንስ ጋር የከረረ ግጭት ዉስጥ ገባ።በመጨረሻም ክርስትና ተሸንፋ የካህናቱም ክብር ለዘላለሙ ተዋረደ። ከሁሉም በላይ የከፋው ግን አውሮፓ ፊቷን ወደ አምላክ የለሽነት ማዞሯ ነበር።
ክርስትና ራሷን እንደብቸኛ የዕውቀት ፋኖ በመቁጠር ከአስተምህሮቷ ጋር የሚቃረኑ ግለሰቦች ለማስገደድ ሀይል ትጠቀም ነበር። አንዳች መለኮታዊ ድጋፍ ባይኖረውም በቤተክርስቲያን የሚሰበከውን “ክርስቲያናዊ ጂኦግራፊ” ያልተቀበሉ ሰዎችን በአደባባይ ታወግዝና ትገዝት ነበር።
ከጊዜ በኋላ በጎረቤት የሚገኙ ስልጣኔዎች ሙቀት የተነሳ በምድረ አውሮፓ የዕውቀት እሳተ ገሞራ ፈነዳ። አሳቢዎች /ፈላስፋዎች/ እና ሳይንቲስቶች የአዕምሮ ባርነትን ሰንሰለት በጣጥሰው መጣል ቻሉ። አሳማኝ ማስረጃ በማቅረብ የካህናትን አስተምህሮቶች በይፋና በድፍረት መቃወም ጀመሩ። እናም የቤተክርስቲያን ባለስልጣናት በጭካኔ የአፀፋ መልስ ሰጡ። ኢንኪውዜሽን (Inquisition) የሚባል ተቋምና አሰራር ተመሰረተ። የቤተክርስቲያንን አቋም የሚቃወም ሁሉ ከነ መጽሃፉ ያለ ርህራሄ ተቃጠለ፣ ተገደለ፣ ተሳደደ፣ ኢሰብኢዊና አዋራጅ ቅጣቶች ተፈጸሙ- እውነት ክርስቲያን ሆኖ መኖርና በአልጋ ላይ ሆኖ መሞት አይቻልም እስኪባል ድረስ።
ከ 1481 እስከ 1801 ድረስ ብቻ በኢንኪውዜሽን ሶስት መቶ አርባ ሺህ ሰዎች የተቀጡ ሲሆን ሰላሳ ሁለት ሺው ሰዎች ታዋቂውን ሳይንቲስት ብሩኖን ጨምሮ ከነህይወታቸው እንዲቃጠሉ ተደርጓል። የብሩኖ ብቸኛ ጥፋት /ወንጀል/ የአለማችንን ብዙሃንነት ማስተማሩ ነበር። ብሩኖ እዝነት በተሞላበትና ያለ አንዳች ደም መፍሰስ እንዲቀጣ ተልኮ ዘግናኝ በሆነ መልኩ ከነህይወቱ ተቃጥሎ እንዲሞት ተደርጓል። ሌላው ታዋቂ ሳይንቲስት ጋሊሊዮ ከቅዱሳን መጽሃፍት በተቃራኒ መሬት በጸሃይ ዙሪያ ትሽከረከራለች በማለቱ ያለርህራሄ እስኪሞት ድረስ በእስር ቤት ተሰቃይቷል። በመጨረሻም የአውሮፓ ምሁራን ትእግስት ተሟጦ በይፋ በክርስትናና በተወካዮቿ ባህል ላይ አመጹ። በካህናት የአዕምሮ ዝግመትና በኢንኪውዜሽን ዘግናኝ ጭካኔ የተሞላበት ድረጊት የተነሳሱት የአውሮፓ ልሂቃን ከቤተክርስቲያንና ከሃይማኖት ጋር ለተያያዘ እውቀት ስነምግባርና እውነታ መሪር ጥላቻ አዳበሩ። ስለሃይማኖታዊ አጀንዳዎች ባሰቡ ቁጥር ከነዚያ አስፈሪና አሰጨናቂ የቤተክርስቲያን ግፍና ከአለማዊ ልሂቃን እንግልትና ሰቆቃ ትውስታ ውጭ ሆነው ማየት አልቻሉም። ጨፍጋጋ የኢ-አማኝነት ጉም በአህጉሩ ላይ አንዣበበ። ከቀድሞው የክርስትና ጭቆና ግፍ ቀንበር በቅርቡ ከመላቀቁ አንጻር የአውሮፓ ማህበረሰብ ማንኛውንም አይነት መንፈሳዊነት /ሃይማኖተኝነት/ ለመታገስ ያለመቻሉን በግልጽ ማሳየት ጀመረ።
ስለሆነም በክርስትናና በሳይንስ መካከል የተጀመረው ሀያል ትግል በሃይማኖትና ሳይንስ መካከል ወደሚደረግ የፉክክር ነበልባልነት አደገ። የአውሮፓ ምሁራን ሃይማኖትና ሳይንስ የማይስማሙ ባላንጣ መሆናቸውን በማርዳት በምክንያት ያልተደገፈ ችኩል ድምዳሜ ላይ ደረሱ። እናም ለሳይንስ ዕድገት የሃይማኖት መወገድ አስፈላጊ መሆኑ ታወጀ። በርግጥ ግጭቱ ከክርስትና ጋር ብቻ ነው መባል ሲገባው ከሀይማኖት ጋር በጠቅላላው ነው ተብሎ መደምደሙ ታሪክ ይቅር የማይለው ስህተት ነበር። ምሁራኖቹ በእውነተኛ ሃይማኖትና ራሳቸውን በሾሙ መሪዎች መካከል ያለውን ልዩነት ለማስተዋል ትዕግስቱን አጥተዋል። ስለሆነም በጥንቃቄ፣ ያለ አድልዎ በሰከነ መንፈስ ለተፈጠረው አሳዛኝ ክስተት ተጠያቂው የሀይማኖቱ አስተምህሮ ወይስ የካህናቱ መሀይምነትና ግትርነት የሚለውን ለማየት አልቻሉም። የካህናቱ ጥፋት ከሆነስ በነሱ ስህተት ሀይማኖትን በጠቅላላው ማውገዝ ምን ያህል ምክንያታዊ ነው የሚለውን ጥያቄ ለመመለስም አልደፈሩም።
አውሮፓ በመንፈሳዊ ባዶነት ጎዳና አሳዛኝ ጉዞ ጀመረች። ወደቁሳዊነት ባህር በጥልቀት ሰመጠች። ማህበራዊ ልሂቃንና ሳይንቲስቶች በዓለምና የህይወት ባህሪ ላይ በጥልቀት ተመራመርን አሉ። ምንም አይነት ፍጹም ሃያል ፈጣሪና አስተናባሪ- ለሌላ ህግ የማይገዛ- አምላክ እንደሌለ በመቁጠር- ለቁሳዊ ዩኒቨርስ መገለጫዎቹን መካኒካዊና ሳይንሳዊ ትርጉም ብቻ በመስጠት- ከአምላክ መኖር መነሻነት የቀረቡ ሃሳቦችን ለአጉል ባህል ባሪያ እንደመሆን በመቁጠር-፣ በዚህ ስሜት ውስጥ ተውጠው በንቀት ውድቅ አደረጉ። ከቁስና ከሀይል ውጭ ያለውን ነገር ሁሉ አንድ ባንድ አስተባበሉ። ማንኛውም በተሞክሮ መገንዘብ ያልተቻለ ነገር ሁሉ ሊለካና እውቅና ሊሰጠው የማይችል ነው በማለት ፍጹም የተሳሳተ ድምዳሜ ላይ ደረሱ። በስሜት ህዋሳት ሊደረስባቸው ወይም በቤተ ሙከራ ሊረጋገጡ ከሚችሉ ቁሳዊ ነገሮች ህልውና ዉጭ ከዚያ ባሻገር ያሉ ነገሮችን በሙሉ አስተባበሉ።
በየሁለት ሳምንቱ በመፃሕፍት ላይ የንባብ እና የውይይት መድረክ በማድረግ የሚታወቀው ሚዩዚክ ሜይ ዴይ የመወያያ ሥፍራውን ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ሙዚየም ሬዲዮ ፋና አካባቢ ወደሚገኘው ብሔራዊ ቤተመፃሕፍትና ቤተመዛግብት ድርጅት (ወመዘክር) አዛወረ፡፡ ነገ ከቀኑ 8 ሰዓት ጀምሮ በብሔራዊ ቤተመፃሕፍትና ቤተመዛግብት አዳራሽ ለውይይት የሚቀርበው መጽሐፍ የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ፕሬስ በ1993 ዓ.ም ያሳተመው የኮሌጅ ቀን ግጥሞች” የተሰኘ የግጥም መድበል እንደሆነ ታውቋል፡፡
በመጽሐፉ ከተሰነዱት ግጥሞች መካከል የኃይሉ ገብረዮሐንስ (ገሞራው) “በረከተ መርገም” እና የዮሐንስ አድማሱ “እስቲ ተጠየቁ” ይገኙበታል፡፡ መነሻ ሃሳብ በማቅረብ ለሶስት ሰዓታት የሚዘልቀውን ውይይት የመሻ ሃሳብ በማቅረብ የሚመሩት የሥነጽሑፍ ባለሙያው የዶክትሬት ዲግሪ ተማሪ ገዛኸኝ ፀጋው ናቸው፡፡
የቀድሞው የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ቢል ክሊንተን ከዋይት ሃውስ ከወጡ ወዲህ ባለፉት 12 አመታት በተለያዩ ቦታዎች ንግግር በማቅረብ ብቻ 106 ሚሊዮን ዶላር ማግኘታቸው ሲኤንኤን ዘገበ፡፡ ቢል ክሊንተን በአንድ መድረክ ንግግር ለማቅረብ በአማካይ 200ሺ ዶላር ይከፈላቸዋል፡፡ የቀድሞው ፕሬዝዳንት በንግግር አዋቂነታቸው በተለያዩ የዓለም ክፍሎች ተፈላጊ ናቸው፡፡ በናይጄርያ ሌጎስ በአንድ መድረክ የተከፈላቸው 700ሺ ዶላር በተመሳሳይ የስራ ድርሻ የተገኘ ትልቁ ክፍያ እንደሆነ ታውቋል፡፡
ቢል ክሊንተን በንግግር አዋቂነታቸው አምና ከፍተኛ ተፈላጊነት እንደነበራቸው የሚገልፀው ሲኤንኤን በመላው ዓለም በ73 መድረኮች በመስራት 17 ሚሊዮን ዶላር እንደተከፈላቸው ገልጿል። ቢሊ ክሊንተን 42ኛው የአሜሪካ ፕሬዝዳንት የነበሩ ናቸው፡፡ በበጎ አድራጊነት፤ በንግግር አዋቂነት ፤ በዴሞክራት ፖለቲከኛነት እና በጥብቅና ሙያቸው ከፕሬዝዳንትነት ከወረዱ በኋላ ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያላቸው ቢል ክሊንተን 80 ሚሊዮን ዶላር ሃብት እንዳላቸው ለማወቅ ተችሏል፡፡
ከኤሌክትሮኒክስ ሙዚቃ ዲጄዎች፣ ሆላንዳዊ ዲጄ ቲዬስቶ 75 ሚሊዮን ዶላር መሪነቱን እንደያዘ ሴለብሪቲ ኔትዎርዝ ገለፀ። ለግሉ በገዛው ጄት አውሮፕላን በመላው ዓለም በመዘዋወር የሚሰራው የ44 ዓመቱ ዲጄ ቲዬስቶ፣ በአማካይ ለአንድ ምሽት ስራ እስከ 250ሺ ዶላር እየተከፈለው ባለፈው ዓመት ብቻ ሃያ ሚሊዮን ዶላር ገቢ አግኝቷል። ቲዮስቶ፣ በሙዚቃ መሸጫ ሱቅ እየሰራና ፒዛ እየተላላከ ይኖር እንደነበር አስታውሶ፣ ዲጄነትን የጀመረ ጊዜ ባንድ ምሽት ሃምሳ ዶላር ብቻ ይከፈለው እንደነበር ገልጿል።
ከዲጄነት ጎን ለጎን፣ እንደ ሌሎቹ ዲጄዎች በሙዚቃ ፕሮዲውሰርነትና በአቀናባሪነት እየሰራ አምስት ሙሉ አልበሞችን እና ሶስት የሪሚክስ አልበሞችን ለገበያ አብቅቷል፡፡ ባንድ ምሽት በአማካይ ከ100ሺ እስከ 500ሺ ዶላር ከሚከፈላቸው ታዋቂ የኤሌክትሮኒክስ ሙዚቃ ዲጄዎች መካከል አንዳንዶቹ፣ የግል ጄት አውሮፕላንና ውድ ቪላ እየገዙ ለቅንጦት ኑሮ ገንዘባቸውን ሲያፈሱ ይታያሉ። ሴሌብሪቲ ኔትዎርዝ ባወጣው የዲጄዎች ደረጃ፣ ከሁለተኛ እስከ አምስተኛ የወጡት ከሃምሳ እስከ ስድሳ ሚሊዮን ዶላር የሚደርስ ሃብት ያላቸው ዲጄዎች ናቸው።
እናት ህፃን ልጇን አዝላ ከገበያ እየተመለሰች ነው፡፡ በዘንቢሏም እቤት ለሚጠብቋት ልጆቿ የሚሆን ሙዝ፣ ሸንኮራ አገዳና መሰል ቁሶች ይዛለች፡፡ የእናታቸውን ከገበያ መመለስ የተመለከቱ ህፃናት ልጆቿና ውሻቸው እናቲቱን ለመቀበል ወደ እሷ ሲሮጡ የሚያሳየው ሥዕል ዓይንን ጨምድዶ የሚይዝ ቅርፅ ነው፡፡ የግርማችን ፒ ኤል ሲ ሥራ አስኪያጅና የአክሲዮኑ አባል አቶ አንዷለም ግርማ “ከሁሉ በላይ ይኼ ምሥል ልቤን ይገዛዋል፡፡ ይህ ነገር የእኔም፣ የአንቺም የሁሉም ሰው እውነተኛ የህይወት ነፀብራቅ ነው” ይላሉ፡፡ ገበያ ሄዳ ሸንኮራና ሙዝ ለልጇ ይዛ ያልመጣች እናት አለች ብለው እንደማያምኑም አጫውተውኛል፡፡ ሌሎች ሥዕሎችም በብዛት ይታያሉ፡፡ በህንፃው ስር ባለው ሰፊ በር ወደ ውስጥ ሲዘልቁ ነው የቤቱን ተዓምራት መመልከት የሚጀምሩት፡፡ ገና ሲገቡ መሬት ላይ ባለው ሰፊ ባር መሀል ላይ ትልቋና ባለ ግርማ ሞገሷ ንስር፣ ክንፏን ዘርግታ ምንቃሯን ከፈት አድርጋ ይመለከታሉ፡፡
እሱን አይተው ሳይጠግቡ ንስሯ በተቀረፀችበት ፏፏቴ ዙሪያ የተደረደሩት የዝሆን ምስል ያላቸው ወንበሮች እንደገና ያስገርምዎታል፣ እዛው ላይ ቆመው ዞር ዞር እያሉ ግድግዳውን መቃኘት ሲጀምሩ ደግሞ “ለመሆኑ ይኼ ቤት ሆቴል ነው ወይስ ሙዚየም” ብለው እንደሚጠይቁ ጥርጥር የለኝም፡፡ በግድግዳው ላይ ተቀርፀው በልዩ የቀለም ህብር ካማሩ ሥዕሎች ውስጥ ፍቅር፣ ጭፈራ፣ የአባ ገዳ ሥርዓት፣ የእርቅ ሥርዓት፣ የፈረስ ግልቢያ፣ የክሊዮፓትራ ምስል፣ የገጠሩ ሕዝብ አኗናር…በስዕልና በቅርጽ ያልተዳሠሠ ነገር የለም፡፡ ይህን ትንግርት የሚመለከቱት በአዳማ ከተማ መብራት ኃይል ተብሎ በሚጠራው አካባቢ ቀበሌ 06 ሞቅ ደመቅ ካሉት የምሽት ጭፈራ ቤቶች በአንዱ ነው፡፡ ታዲያ ለሥራም ይሁን ለመዝናናት ወደ ከተማዋ ጐራ ያለ ማንኛውም ሰው፣ አካባቢውን ሳይጐበኝ ይመለሳል ለማለት ይቸግራል፡፡ አንዳንዶች አካባቢውን “የአዳማው ቺቺኒያ” ይሉታል፡፡
በዚሁ አካባቢ ግን አንድ ትልቅ ኤግል ተፈጥሯል፡፡ ኤግሉ ከዚህም በፊት የነበረና ገበያ የነበረው ሆቴል ሲሆን ወደ ትልቅ ኤግልነት ለመቀየር አራት አመት ፈጅቷል፡፡ ተጠናቆ ስራ ከጀመረም ገና ሦስት ወሩ ነው፡፡ የቤተሠቡ ጊዜና ጉልበት ሳይታሠብ 55 ሚሊዮን ብር የጨረሠው አዲሱ ኤግል፣ 40 የመኝታ ክፍሎችን የያዘ ባለ ሰባት ፎቅ ህንፃ ነው፡፡ ኤግል ሆቴል በአምስት ወንድማማቾች፣ በእህትና በእናታቸው በወ/ሮ አበበች ወ/ሥላሴ የተመሠረተ አክሲዮን ነው፡፡ የቤተሰቡ መነሻ አርሲ ውስጥ በአርባ ጉጉ አውራጃ ጮሌ በተባለች መንደር ውስጥ ሲሆን አባታቸው አቶ ግርማ ኃይሉና ባለቤታቸው ወ/ሮ አበበች ወ/ሥላሴ የቢዝነስ መሠረታቸው ሆቴል እንደሆነ የአክሲዮኑ ሥራ አስኪያጅ አቶ አንዷለም ግርማ ይናገራሉ፡፡
ልጆቻቸውን በፍቅርና በስራ ገርተው ያሣደጉ ጠንካራ ወላጆች እንደነበሩ የሚናገሩት አቶ አንዷለም፤ ታላላቆቻቸውም ሆነ ታናናሾቻቸው ከልጅነት ጀምሮ ደረጃ በደረጃ ሥራን ከቤተሠብ ጋር እየለመዱ እየተዋደዱና እየተከባበሩ ማደጋቸውን ይገልፃሉ፡፡ “ለምሣሌ እኔን ብትወስጂ አርሲ በነበረን ሆቴልና ሥጋ ቤት ውስጥ ለሰው ስጋ በማድረስ፣ ከዚያ ለቆራጭ በማቀበል ብሎም ሥጋ ቆራጭ በመሆን ደረጃ በደረጃ ሠርቻለሁ” በማለት የስራ ተሞክሯቸውን አጫውተውኛል፡፡ “የቤተሰቡ ትልቁ የትምህርት ደረጃ 12ኛ ክፍልን ማጠናቀቅ ነው፣ ከዚያ በላይ የተማረ የለም” ያሉት አቶ አንዷለም ፤ ከሰባት ዓመት ዕድሜያቸው ጀምሮ አዳማ ውስጥ እንዳደጉ ይናገራሉ፡፡ ትልቁ ኤግል ከመሠራቱ በፊት ከኪራይ ቤቶች የተከራዩት ትንሽ ሆቴል እንደነበር ገልፀው፤ ትንሹም ሆቴል በጣም ደማቅና የከተማዋን ሁኔታ ያገናዘበ እንደነበር ያብራራሉ፡፡ “ሆቴሏ በጣም ብዙ ገበያና ጥቅም የምታስገኝ ነበረች” የሚሉት የፒኤልሲው ስራ አስኪያጅ፤ በቤተሠቡ ውስጥ ያለው ትልቅ ነገርን መስራት እንደሚቻል የማመን ብቃት አሁን ትልቁን ኤግልና በውስጡ የዓይን ማረፊያ የሆነውን የባህል የፍቅር፣ በአጠቃላይ የጥበብ ሥራ መፍጠሩን ገልፀው፤ ወረቀት ላይ ያሠፈሩት ቅርፅና ሥዕል በቤተሰባችን አዕምሮ ውስጥ ተቀርፆ ያለቀውን ነው” ይላሉ አቶ አንዷለም፡፡
የተዋበ ሆቴል ለመሥራት የነበራቸውን ፍላጎት ሲናገሩ “ሰው በመጠጥና በምግብ ሰውነቱን ከመሙላት ባለፈ አዕምሮውም ምግብና እረፍት እንደሚያስፈልገው በማመን ነው የሠራነው” የሚሉት ሥራ አስኪያጁ፤ ይኼ ሲሠራ ግን ቀጥታ ዒላማው ገንዘብ ያመጣል የሚል ሳይሆን ሰዎች የበለጠ ምቾት እንዲሰማቸው ማድረግ እንደሆነ ይናገራሉ፡፡ ወደ ሆቴሉ ቅኝት ስንመለስ ፏፏቴው ሲለቀቅ የተለያዩ ትዕይንቶች ይታያሉ፡፡ ለምሳሌ ኤግሏ የተቀረፀችው ወፎች ውሃ ሲነካቸው ለማራገፍ ክንፋቸውን በሚዘረጉበት ዓይነት ነው፡፡ ከሁሉም ያስገረመኝ ቅርፅ ደግሞ እነሆ፡- አንዲት እንቁራሪትና አንድ ህፃን ፊት ለፊት ተፋጠው ተቀምጠዋል፡፡ ፏፏቴው ሲለቀቅ እንቁራሪቷ ህፃኑ ላይ ትተፋለች፤ ህፃኑ ደንግጦ ሲያያት የሚያሳይ ቅርፅ ነው፡፡ ነገሩ ለህፃናት መዝናኛነት ታስቦ ቢሠራም ትልልቆችንም የሚያፈዝ ነው፡፡ ሁለቱን ፎቅ ወጥተው ቴራሱ ላይ ሲደርሱ እንደ ፔንዱለም ወዲህ ወዲያ የሚወዛወዝ ወንበር ያገኛሉ፡፡ ይህ ወንበር መኻል ላይ ጠረጴዛ ያለውና ፊት ለፊት ለሚቀመጡ ሰዎች በተለይም ህፃናት እየተወዛወዙ እንዲዝናኑ የታሰበ ቢሆንም በወንበሩ እየተወዛወዙ ሲዝናኑ ያየናቸው ግን አዋቂዎች ናቸው፡፡ አጠቃላይ የሆቴሉ አሠራር የአምፊ ቴአትር (ጣሪያ የሌለው) አይነት ነው ፤ለምሣሌ ቴራስ ላይ ቁጭ ብለው አቆልቁለው፣ አሊያም አግድመው በየፎቆቹ ላይ ያሉትን ትዕይንቶች በግልፅ ለመመልከት ምቹ ነው፡፡ በሆቴሉ የተለያዩ ግድግዳዎች ላይ በፈረንሳይኛ፣ በጀርመንኛና በቻይንኛ ቋንቋ ኤግል ሆቴል የሚሉ ፅሁፎች ተፅፈዋል፡፡
አቶ አንዷለም ስለዚሁ ሲያስረዱ፤ ትንሿ ኤግል እያለችም ሆነ አሁን ትልቁም ከተሠራ በኋላ የሦስቱም አገር ዜጐች የሆቴሉ ተጠቃሚዎች በመሆናቸው የእነሱን ቀልብ ለመሳብ የተደረገ መሆኑን ገልፀዋል፡፡ ሆቴሉ የተሠራው የከተማዋን ነዋሪ ከግምት ውስጥ በማስገባት ነው ያሉት አቶ አንዷለም፤ ከከተማው ነዋሪ በተጨማሪ ከሌላ ቦታም የሚመጣ ሰውና የውጭ አገር ቱሪስቶችም የሚስተናገዱበት እንደሆነ ያብራራሉ፡፡ “ቤቱ ደረጃውን የጠበቀ ነው፤ ነገር ግን ቢራ 17 ብር ይሸጣል፣ ድራፍት 13 ብር ነው ይሄ ቫትን ጨምሮ ነው” የሚሉት ስራ አስኪያጁ፤ ምግብም ቢሆን በ40 እና በ50 ብር መካከል መሆኑን ይናገራሉ፡፡ አልጋዎቹ ሶስት ደረጃ ያላቸውና ደረጃቸውን የጠበቁ ሲሆኑ ከ280 ብር እስከ 480 ብር ዋጋ ተተምኖላቸዋል፡፡ ይኼም አቅምን ግምት ውስጥ አስገብቶ የተተመነ እንደሆነ አቶ አንዷለም አጫውተውናል፡፡ ሆቴሉ በአሁኑ ሰዓት ለ235 ቋሚ ሠራተኞች የሥራ ዕድል ፈጥሯል፡፡ በአሁኑ ሰዓት በሆቴሉ የሰው ኃይል አስተዳደር ሆነው በኃላፊነት እየሠሩ የሚገኙት አቶ አቡ፤ የብዙ ሙያ ባለቤት ናቸው፡፡
ከመምህርነት ሙያ ጀምሮ በርካታ ሥራዎችን ሰርተዋል፡፡ በሆቴሉ የቅርፃቅርፆች ሥራ ላይ በስፋት የተሳተፉ ሲሆን በውስጣቸው የነበረውን የአርት ሙያ እዚህ ሆቴል ቅርፃቅርፆች ላይ እውን በማድረጋቸው ደስተኛ ናቸው፡፡ “በኤግል ሆቴል ግንባታ ውስጥ አንድም አርት ያልሆነ ነገር የለም” በማለት አስተያየታቸውን የጀመሩት አቶ አቡ፤ ኤግሏን ለመስራት በተለይ ማንቁርቷ በርካታ ጊዜ ፈርሶ እንደተሠራ ይገልፃሉ። ኤግል በአለም ላይ በርካታ ታሪኮች እንዳሏት የሚናገሩት አቶ አቡ፤ የጥንካሬ፣ የውበት፣ የጠንካራ እይታ እና የመሰል ጥራት መገለጫዎች መሆኗን ጠቁመው በአጠቃላይ ከሆቴሉ እቅድ ጀምሮ በአርቱም ላይ በመሳተፋቸው ጭምር ደስተኛ እንደሆኑም ይናገራሉ፡፡ አርቱ ከግንባታው ጐን ለጐን በተጓዳኝ የተሠራ በመሆኑ ቅርፃቅርፆቹም አራት ዓመት እንደፈጁ ነው የሚናገሩት፡፡ አቶ አቡ መምህር በነበሩበት ጊዜ አርት ስኩል ውስጥ የመማር እድል የገጠማቸው ቢሆንም እንደ አባታቸው ኢንጂነር የመሆን ፍላጐት ስለነበራቸው ትምህርታቸውን ማቋረጣቸውን ገልፀው፤ ሆኖም የአርት ፍቅራቸው እየጠነከረ ሲመጣ ከግርማችን ፒ ኤል ሲ ባለ ድርሻዎች አንዱ ሆነው ህልማቸውን እውን ለማድረግ በመብቃታቸው ደስተኛ ናቸው።
የግርማችን ፒኤልሲ ባለ አክሲዮኖች የቢዝነስ መሠረት ምንም እንኳ ሆቴል ቢሆንም በአሁኑ ሰዓት በትራንስፖርት ዘርፍ፣ በህንፃ መስታወት ገጠማና መሰል ቢዝነሶች መሠማራታቸውን አቶ አንዱአለም ይናገራሉ፡፡ አሁን ኤግል ሆቴል ካለበት ሥፍራ አጠገብ የማስፋፊያ ቦታ እየጠየቁ ነው፡፡ የመሰብሰቢያ አዳራሽ፣ የመዋኛ ሥፍራ፣ የህፃናት መጫወቻና አረጋውያን ለብቻቸው በትንሽ ክፍያ የሚዝናኑበት የራሣቸው የሆነ ደረጃውን የጠበቀ መዝናኛ የማሠራት ሀሣብ እንዳላቸው የግርማችን ፒ ኤል ሲ ባለድርሻዎች ይናገራሉ፡፡ “ስለ አረጋዊያኑ መዝናኛ ማሰባችንን ለእናታችን ስናጫውታት ‘ይህ ትልቁ ሐሣብ ነው’ በማለት ደስታዋን ገልፃልናለች” የሚሉት አቶ አንዷለም ፤ የጊዜ ጉዳይ እንጂ እንደሚሳካ ጥርጥር እንደሌላቸው ይናገራሉ፡፡ በአዳማ ከተማ ትልቅ የእንግዳ ማረፊያ በመገንባትም ላይ ይገኛል፡፡ አቶ አንዷለም እንዳጫወቱን፤ እንግዳ ማረፊያው አስራ ስምንት ክፍሎች የሚኖሩት ሲሆን አንዱ ክፍል መኝታ፣ ሳሎን፣ መታጠቢያና ማብሰያ ክፍሎችን ያጠቃልላል፡፡ እንግዳው የሚፈልገውን ነገር አብስሎ ለመመገብ እንዲችል የታሠበ ሲሆን እቃ ለመግዛት ሩቅ ሄዶ እንዳይቸገር በግቢው ውስጥ ደረጃውን የጠበቀ ሱፐር ማርኬት ይኖረዋል፡፡
የሚያበስልለት የሚፈልግ ከሆነም በገስት ሀውሱ ውስጥ ዝግጁ የሆኑ ሠራተኞች ይኖራሉ ተብሏል፡፡ ኤግል ሆቴል ፊት ለፊት አስፓልቱን ተሻግሮ “ናሽናል” የተሠኘ ታዋቂ ጭፈራ ቤት አለ፡፡ ጭፈራ ቤቱ በግርማችን ፒኤልሲ ባለቤትነት የሚመራ ነው፡፡ ይህ ጭፈራ ቤት ደረጃውን በጠበቀ መልኩ ሊገነባ ዲዛይኑ አልቆ በጀት እንደተመደበለት የሚናገሩት አቶ አንዷለም፤ እጅግ ዘመናዊና የከተማዋን ደረጃ በጠበቀ መልኩ ሊሠራ ዝግጅቱ ተጠናቋል ብለዋል፡፡ የኤግል መኝታ ክፍሎች ውስጥ በሁለት አቅጣጫ ሲቆሙ ማለትም በምስራቅና በምዕራብ የከተማዋን የተለያዩ ገጽታዎች መቃኘት ይችላሉ። ለምሣሌ የመኝታ ክፍሎቹ ውስጥ ቆመው ወደ ምዕራብ ሲመለከቱ ከሆቴሉ ከምድር ቤቱ ባር ጀምሮ አጠቃላይ የሆቴሉን እንቅስቃሴ መቃኘት ይችላሉ፡፡
አሻግረው ሲመለከቱ ትልቁን ገልማ አባገዳ፣ የንፋስ ኃይል ማመንጫውን ተሽከርካሪና በርካታ የከተማዋን ክፍል ይመለከታሉ፡፡ ይህን ሆቴል በሚያስፋፉበት ጊዜ የገጠማቸው ችግር ምን እንደሆነ ጠይቀናቸው ሲመልሱ “አሁን ደስተኛ ብንሆንም በፊት ግን ፈተና የሆነብን ለማስፋፊያው ሲባል 11 አባወራዎች መነሣት ነበር” ይላሉ አቶ አንዷለም፡፡ ምንም እንኳ ይኖሩበት የነበረው ቤት በጣም ጠባብ ቢሆንም ከለመዱበት ቦታ ማስነሣቱ ፈታኝ እንደነበር አስታውሠው፤ ከከተማው መስተዳድር ጋር በመነጋገር ቦታ ተመርጦ ለእያንዳንዱ አባወራ 80ሺህ ብር በማውጣት አምስት አምስት ክፍል ቤት አሠርተው ማስረከባቸውን ገልፀዋል፡፡
ከብዙ ጊዜ ጀምሮ ስለአንድ በዕብደቱ ስለሚታወቅ የኢራን ሰው የሚተረት አንድ ወግ አለ፡፡ ይህ ዕብድ በዋና ዋና መንገዶች ላይ ባሉ አደባባዮች ዙሪያ ብቻ ነው የሚገኘው፡፡ አንድ አደባባይ አጠገብ መጥቶ ዙሪያውን መዞር ከጀመረ መቆሚያ የለውም፡፡ መሽቶ ጨልሞበት ወደ ማደሪያው እስከሚሄድ ድረስ መዞሩን ይቀጥላል፡፡ “ወዴት ትሄዳለህ?” ይሉታል ሰዎች ጠዋት፡፡ “ወደ አደባባዬ ነዋ!” ይላል፡፡ “አደባባዩን ማን ሰጠህና?” “እኔ የተፈጠርኩት ለአደባባይ መሆኑን አታውቁም? አደባባይስ የተፈጠረው ለእኔ መሆኑን አታውቁም?” እያለ እየዘፈነ ይሄዳል፡፡ ዕብዱ፤ ዋንኛ ጠባዩ ሰው አለመንካቱ ነው፡፡ “ሰውን ትሰድበዋለህ እንጂ አትመታውም” ይላል፡፡
“ለምን?” ይሉታል ሰዎች፤ ሊያጫውቱት፡፡ “የሰው ልጅ ሲደበደብ ይደድባል፡፡ ሲሰደብ ግን ብልጥ ይሆናል” “እንዴት?” “ለመልስ የሚሆን ስድብ ሲያዘጋጅ ማሰብ ይጀምራል፡፡ የስድብ ትምህርት ቤት ስለሌለ፤ ኦርጅናሌው የስድቡ ባለቤት እሱ ይሆናል” ሌላው የዚህ ዕብድ ጠባይ አንድ ጠዋት መናገር የጀመረውን ነገር በጭራሽ አይለውጠውም፡፡
ለምሳሌ አንድ ጠዋት፤ “የማይጮህ ህዝብ ምላሱ መቆረጥ አለበት!” ይላል፤ ካልን ቀኑን ሙሉ፤ “የማይጮህ ህዝብ ምላሱ መቆረጥ አለበት” ሲል ይውላል፡፡ በሚቀጥለው ጠዋት፤ “ሞኝ ያሥራል ብልጥ ይማራል!” ይላል፡፡ “The smarter prisoner yet learns. The fool governer forever imprisons” እንደ ማለት) ቀኑን ሙሉ ይቀጥላል፡፡ ደሞ ሌላ ጠዋት፤ “የሚዘምሩ ወፎች አሉ፡፡ የሚያርፉበት፤ ጐጆ እሚሠሩበት ዛፍ ግን የላቸውም” ይላል፡፡ እንዲህ እንዲህ ሲል ከርሞ አንድ ቀን ጠዋት፤ “ንጉሡ ጭንቅላታቸውን በርዷቸዋል!!” እያለ እየደጋገመ መጮሁን ቀጠለ፡፡ የአገሪቱ ፀጥታ አስከባሪ ኃላፊ፤ “አሁንስ አበዛው!” ብለው አንድ ፖሊስ አስገድዶ እንዲያስረው ላኩበት፡፡ ዕብዱ መሮጥ ጀመረ፡፡ “የዕብድ ጉልበት አያልቅም” ይባላል፡፡ ፖሊሱ ግዴታው ነውና የሚፈፅመው እየሮጠ መከተሉን ቀጠለ፡፡ ዕብዱ ያደባባዩን ዳር ዳር ይዞ ዙሪያውን ነው የሚሮጠው።
እንደወትሮው ከመስመሩ አይወጣም፡፡ ወደአደባባዩ ውስጥም አይገባም፡፡ ፖሊሱ ደከመውና ቆመ፡፡ ይሄኔ ዕብዱ ከት ከት ብሎ ሳቀና፤ “ሞኝ በመሆንህ ነው እንጂ የት እሄድብሃለሁ? ከአደባባይ የበለጠ እሥር ቤት የት አለና ነው? ይልቅ ሰው ከአደባባይ እንዳይጠፋ ማረግ ነው የሚሻለው!” አለ ይባላል፡፡
አካባቢያችንን እንፈትሽ፡፡ አደባባዩ ምሽግ ያደረገውንና ዕውነት የሚናገርበትን እንለይ፡፡ አገራችንን እናጥና፡፡ ዙሪያ ገባውን ማትሮ ጣራውንም ግርጌውንም በዐይነ ቁራኛ አይቶ ነው፡፡ የዘንድሮ ጉዞ፡፡ እንኳን የካዝና ግድግዳ የአዕምሮ ሽንቁርም አደገኛ ነው፡፡ “በራቸውን ሳይዘጉ ሌባ ሌባ ይላሉ” አለች አሉ ውሻ፡፡ ሌባው ቢያዝም እንኳ አሁንም በሩ ክፍት ከሆነ ለአዲስ ሌባ ምቹ መሆኑ አይቀርም፡፡ ህጉ ወደ ኋላ አይሰራም፤ ተመስገን ነው፤ በሚል በጊዜ ሰርቄ አምልጫለሁ፤ የሚልንስ እንዴት እንደምናስተናግደው ማጤን አለብን፡፡ ከጥንት ጀምሮ በውል እንደሚታወቀው ለሀገሩ ህልውና፣ ለሉዓላዊነቱ፣ ቀናዒ ህዝብ ነው ያለን። “ያልጠረጠረ ተመነጠረ” የሚለው ወዶ አይደለም፡፡ ተደጋግሞ ለጥቃት አጋልጦት ነው፡፡
አለ ነገር አለ ነገር ቁልቁለቱን ወርደን ወንዙን ስንሻገር”፤ ይላል አርቆ እያሰበ፡፡ ከላይ እስከታች፣ ነገር አለ፣ እያለ እየተጠራጠረ፣ መጓዝን የመረጠ ነው፡፡ መጠራጠርን እንተው ቢባልም እሚጠራጠር ካለ መጠርጠር መጥፎ አደለም፡፡ አንዱ ጓዳ ውስጥ ሲያንጐዳጉድ ሌላው ሳሎን እንደሚወራች አሊያም በተገላቢጦሹ ሊከሰት ይችላል፡፡ የውስጥ ችግሮቻችንን ዐይተው ባላንጦቻችን እንደሚጠራሩ መቼም ቢሆን መዘንጋት አይገባም። “ለነገር ይሁን ለፍቅር” ለዩ፤ ይላሉ አበው፡፡ ስለተጠራሩብን ጆሮአችንን በየአቅጣጫው ማቅናት ይጠበቅብናል፡፡ “እዚያ ማዶ ሆኖ ክፉ ሰው ተጣራ፤ እዚህ ማዶ ሆኖ ክፉ ሰው ወይ አለው፤ ጐበዝ ተጠንቀቁ፣ ይህ ነገር ለኛ ነው!!” ማለትም የአባት ነው፡፡ “ብቻውን የበላ ብቻውን ይሞታልን” አለመርሳትም ብልህነት ነው፡፡ በጥቃቅን መብራት በበራባቸው ነጥብ - ቦታዎች፣ በተመረጡ ወንጀሎች፣ በተመረጡ ሰዎች ላይ ስናተኩር ያልተመረጡትን ማየት ይሳነናል፡፡ ከመካከላቸውም ንፁሃኑን መለየት ይቸግረናል፡፡ ሁለመናችንን እንይ ጐበዝ፡፡ ሁሉም ከተበላሸ ወይም ሁሉም ከተሳሳተ ችግር ነው “በገንፎ የተሠራ ጥርስ፤ አያስቅ፤ አያስፍቅ” ማለት ሥረ - ነገሩ ይሄው ነው፡፡
በወር 140 ሚ. ሞባይል ስልኮች ተሽጠዋል - ግማሾቹ (70 ሚ) እንደ አይፎንና ጋላግክሲ የመሳሰሉ ‘ስማርትፎን’ ናቸው። በስማርትፎን ሽያጭ ዘንድሮ መሪነቱን ከአፕል የተረከበው ሳምሰንግ፣ ከጋላክሲ ሞባይሎች ሽያጭ በየወሩ በአማካይ 8 ቢ. ዶላር ገደማ ገቢ እያገኘ ነው። የአፕልም ገቢ ተቀራራቢ ነው፤ ወደ ስምንት ቢ. ዶላር የሚጠጋ ገቢ ከአይፎን ሞባይሎቹ ሽያጭ በማስገባት በሁለተኛ ደረጃ ላይ ተቀምጧል። የሳምሰንግ ሩጫ የሳምሰንግ ስኬት ይበልጥ እያደገ እንደሚሄድ በእርግጠኛነት የሚገልፁ ዘገባዎች ምክንያታቸውን ሲያስረዱ፣ አዲሱ ‘ጋላግሲ ኤስ4’ ከፍተኛ ተወዳጅነት ማግኘቱን ይጠቅሳሉ። በእርግጥ ነባሩ ጋላግክሲ ኤስ3 ሞባይልም፣ ዋነኛ የአይፎን ተቀናቃኝ ለመሆን በመቻሉ፣ ሳምሰንግ በሞባይል ምርት የመሪነቱን ደረጃ እንዲቆናጠጥ ረድቶታል።
ከወር በፊት ለገበያ የቀረበው ኤስ4 ግን፣ ገና ካሁኑ ሪከርድ ሰብሯል። ኤስ3 ለገበያ የቀረበ ጊዜ፣ አስር ሚሊዮን ሞባይሎችን ለመሸጥ ሁለት ወራት ፈጅቶበት ነበር። ኤስ4 ግን በአንድ ወር ውስጥ ነው አስር ሚሊዮን የተቸበቸበው። በሽያጭ መጠን መሪነቱን መያዝ ግን፣ በአትራፊነትም አንደኛ መሆን ማለት አይደለም። ሳምሰን በየወሩ ከ2 ቢ. ዶላር በላይ ትርፍ እያገኘ እንደሆነ የገለፁ የሰሞኑ ዘገባዎች፣ አፕል በየወሩ የሚያገኘው ትርፍ ከ3 ቢ. ዶላር በላይ እንደሆነ ጠቅሰዋል። የሳምሰንግና የአፕል ኩባንያዎች ስኬት፣ ወደፊትም እያደገ እንደሚሄድ ይጠበቃል - የስማርትፎኖች ገበያ እየተስፋፋ ነውና።
ከመደበኛ ሞባይል ወደ ስማርትፎን ላለፉት አምስት አመታት በአይፎን መሪነት በፍጥነት እያደገ የመጣው የስማርትፎን ገበያ፣ ዘንድሮ ከሌላው መደበኛ ሞባይል ጋር በቁጥር ለመስተካከል እንደበቃ ጋርተር የተሰኘ የጥናት ተቋም ገልጿል። ካለፈው የጥር ወር ወዲህ፣ በመላው አለም በየወሩ 140 ሚ. ገደማ ሞባይሎች ለተጠቃሚ እንደተሸጡ ጋርተር ጠቅሶ፣ ከእነዚህም መካከል ሰባ ሚ. ያህሉ መደበኛ ሞባይሎች ሲሆኑ ሰባ ሚ. ያህሉ ደግሞ ስማርትፎን ናቸው ብሏል። በመደበኛ ሞባይልና በስማርትፎን ገበያ፣ በጥቅሉ ሳምሰንግ በየወሩ 35 ሚ. ገደማ ሞባይሎችን ሲሸጥ፣ ከመሪነት የወረደው ኖኪያ በወር 21 ሚ. ሞባይሎችን ሸጧል። አፕል 13ሚ.፣ ኤልጂ 5ሚ.፣ ከቀድሞ ቦታው አንድ ደረጃ የወረደው ዜድቲኢ ከ4.5 ሚ በላይ፣ ደረጃውን እያሻሻለ የመጣው ሁዋዌ ደግሞ ወደ 4 ሚ. ገደማ ሞባይሎችን ለገበያተኛ አድርሰዋል። የኩባንያዎቹ ስኬታማነት የሚለካው ግን በጥቅል የሞባይል ሽያጭ ሳይሆን በስማርትፎን ሽያጭ ነው - ስማርትፎን ከፍተኛ ገቢ ያስገኛልና። የስማርትፎን ፉክክር በስማትፎን ገበያውን የሚመሩት፣ የጋላክሲ አምራቹ ሳምሰንግ እና የአይፎን አምራቹ አፕል ናቸው። ሳምሰንግ፣ የጋላግሲ ኤስ ሞባይል ምርቱን ባለፈው አመት በሃምሳ በመቶ በማሳደግ፣ አሁን በየወሩ 23 ሚ. ገደማ ሞባይሎችን እየሸጠ መሆኑን ጋርተር ገልጿል።
አፕልም እንዲሁ፣ ምርቱን በማስፋት በየወሩ 13 ሚ. አይፎኖችን ለተጠቃሚዎች ሸጧል። የስማርትፎን ምርታቸውን በእጥፍ ያሳደጉት ኤልጂ እና ሁዋዌ ብርቱ ተፎካካሪ ለመሆን የተዘጋጁ ይመስላሉ። ኤልጂ በወር ከ3 ሚ. በላይ፣ ሁዋዌ ደግሞ ወደ 3 ሚ. የሚጠጉ ሞባይሎችን ገበያ ላይ እያዋሉ ነው። በየእለቱ የሚሰራጩ መረጃዎችና ዘገባዎች ሲታዩ፣ የስማርትፎን ውድድር እየበረታ እንደሚሄድ ያመለክታሉ። የካናዳው ብላክቤሪ እና የታይዋኑ ኤችቲሲ፣ በያዝነው ወር የስማርትፎን ምርቶቻቸውን ለገበያ በማቅረብ የአለምን ትኩረት ስበዋል። ኖኪያና ሶኒም እንዲሁ በአዳዲስ ምርቶች ገበያውን ለመጋራት እየጣሩ ነው። ከዚህም በተጨማሪ፣ በቅናሽ ዋጋ ስማርትፎን የሚያመርቱ ኩባንያዎች ከየአገሩ ወደ ፉክክሩ መግባት ጀምረዋል። ሳምሰንግና አፕል፣ ለዚህ ውድድር ተዘጋጅተዋል። ሳምሰንግ ሰሞኑን ይፋ እንዳደረገው፣ ከጋላክሲ ኤስ4 በዋጋ ግማሽ ያህል የሚቀንስ ሚኒ ኤስ4 ለገበያ አዘጋጅቷል። አፕልም እንዲሁ፣ ሚኒ አይፎን5 ያመርታል ተብሎ ይጠበቃል።
ከህዝብ ቁጥር ጋር የሚስተካከል ሞባይል በመላው አለም በአጠቃላይ ወደ 7 ቢሊዮን የሚጠጉ የሞባይል ስልክ መስመሮች አገልግሎት ላይ ውለዋል። በአፍሪካም 550 ሚ. ያህል ሞባይሎች ለተጠቃሚዎች ደርሰዋል - በአማካይ ለሶስት ሰዎች ሁለት ሞባይል እንደማለት ነው (64%)። የኢትዮጵያ፣ ገና የዚህን ግማሽ ያህል እንኳን አልደረሰም። በየአመቱ 1.7 ቢሊዮን ያህል ሞባይሎች ለገበያ እንደሚቀርቡ የገለፀው ጋርተር፣ የስማርትፎን ድርሻ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየሰፋ ዘንድሮ ከ800ሺ በላይ እንደሚደርስ ጠቁሟል። ግማሽ ሞባይል፣ ግማሽ ላፕቶፕ (ታብሌት) ሳምሰንግ በስማርትፎን ሽያጭ ገበያውን መምራት ቢጀምርም፣ በ‘ታብሌት’ ገበያ ግን የአፕል አይፓድ አልተቻለም። አፕል፤ በወር ውስጥ ወደ ከ6 ሚ. ላይ አይፓዶችን በመሸጥ የአምናውን ሪከርድ ሰብሯል። ሳምሰንግ ወደ 3 ሚ. ገደማ እየሸጠ ይገኛል።
የመን የሚደርሱ የአፍሪካ ቀንድ ጥገኝነት ጠያቂዎችና ፍልሰተኞች በሁኔታው በሚያተርፉ የተለያዩ ታጣቂ ቡድኖችና ወንጀለኞች በአስከፊ ሁኔታ እየተያዙ ይታሠራሉ ሲል የተባበሩት መንግሥታት የስደተኞች ጉዳይ ከፍታኛ ኮሚሽን አስታውቋል።
አዲስ አበባ፣የካቲት 8፣ 2013 በዋግኽምራ ዞን 150 ሚሊየን ብር ወጪ የተገነባው የንጹህ መጠጥ ውኃ ፕሮጀክት ተመረቀ፡፡ በዋግኽምራ ብሔረሰብ አስተዳደር ድሃና ወረዳ 150 ሚሊየን ብር ወጪ የተገነባው የንጹህ መጠጥ ውኃ ፕሮጀክት ተመርቋል። በምርቃቱ ላይ የአማራ ክልል ምክር ቤት አፈ ጉባኤ ወይዘሮ ወርቅሰም ማሞና የአማራ ክልል ምክትል ርእሰ መሥተዳድር ዶክተር ፋንታ ማንደፍሮን ጨምሮ የክልልና የብሔረሰብ አስተዳደሩ ከፍተኛ የሥራ ኀላፊዎች ተገኝተዋል።
ፕሮጀክቱ ከ34 ሺህ በላይ የኅብረተሰብ ክፍሎችን ተጠቃሚ የሚያደርግ መሆኑም ተመላክቷል። በዚህም የባርግባ የንጹሕ መጠጥ ውኃ ፕሮጀክት በድሃና ወረዳ አምደወርቅ ከተማን ጨምሮ ጭላ፣ ጋኪው፣ ብርብራ እና ሽማምዳ የተሰኙ የገጠር ከተሞችን ተጠቃሚ የሚያደርግ ነው። ከዋን ወሽ ፕሮጀክት ጋር በመተባበር በ120 ሚሊየን ብር መነሻ የተጀመረው ፕሮጀክት ተጨማሪ የትራንስፎርመር እና ሌሎች ወጪዎች ተጨምረውበት እስከ 150 ሚሊየን ብር ወጪ ተደርጎበታል ተብሏል፡፡
ፕሮጀክቱ ከድሃና ወረዳ ዋና ከተማ አምደወርቅ 40 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ባርግባ ወንዝን በመሳብ የተሠራ መሆኑን አብመድ ዘግቧል፡፡ ከዚህ ቀደም በዋግህምራ ያለዉን ንጹህ መተጥ ዉሃ እጥርት አርትስ ቴሎቭዥን በቦታዉ ተገኝቶ መዘገቡ ይታወሳል፡፡
ጥንታዊ የነሐስ / 24 "አይዝጌ ብረት የካርቦን ሰንሰለት - $ 39.00 ዶላር የጥንት ነሐስ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 39.00 ዶላር ጥንታዊ የነሐስ / 20 “ስተርሊንግ ሲልቨር ሣጥን ሰንሰለት (25 ዶላር) - $ 39.00 ዶላር ቢጫ ነሐስ / 24 "አይዝጌ ብረት የከርቤ ሰንሰለት - $ 39.00 ዶላር ቢጫ ነሐስ / 24 "ጥቁር የቆዳ ገመድ ($ 5) - $ 39.00 ዶላር ቢጫ ነሐስ / 20 "ስተርሊንግ ሲልቨር ሣጥን ሰንሰለት ($ 25) - $ 39.00 ዶላር
ዝርዝሮች: የኃይል ማጌል ተንጠልጣይ ጠንካራ ነሐስ ሲሆን የዋስትናውን ጨምሮ 28 ሚሊ ሜትር ርዝመት ፣ 23.4 ሚ.ሜ ስፋት እና 1.6 ሚ.ሜ ውፍረት አለው ፡፡ ሜዳልያ 5.2 ግራም ይመዝናል እንዲሁም የተንጠለጠለበት ጀርባ ሸካራ ነው ፣ በሰሪዎቻችን ምልክት እና በቅጂ መብት ምልክት ታትሟል ፡፡
ዶ/ር መሓሪ ታደለ ማሩ ‘ግብረ-መልሲ ነቲ ጉጅለ እስላማዊ መንግስቲ ጨንፈር ሊብያ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ኢትዮጵያዊያን ዘውረዶ ግፍዒ ብሰለስተ ኣንፈት መፍትሒ ክረክብ’ ይምዕዱ።
ካብ ሞንጎ’ቶም ግዳያት ገሊኦም ክሳብ ሚእቲ ሽሕ ቅርሺ ከፊሎም ናብ ሊብያ ዝኣተው ምስ ምኻኖም መንቀሊ’ዚ ‘ትራጅዲ’ዚ’ ድኽነት ኣይኮነን ዝበሉ ዶ/ር መሓሪ ‘እዚ ናይ ኣረኣእያ ፀገም’ውን’ዩ፣ንድኽነት ብምጥፋእ ይፍታሕ’ዩ ዝብል እምነት የብለይን’ ይብሉ።
ሰላም! ስሜ ቤቴል ነካል ሲሆን እኔ ለ K-3 ክፍሎች የሒሳብ ጣልቃገብነት አስተማሪ ነኝ ፡፡ እንደ የቀድሞው Barrett ወላጅ ፣ እኔ ወደ አስተማሪው ወደ Barrett ማህበረሰብ በመመለሴ በጣም ደስ ብሎኛል!
SUNY Potsdam የተባለ የክሬን የሙዚቃ ትምህርት ቤት ተመራቂ በ 2005 በቪኤች 1 ሙዚቃው ቪዥን አማካኝነት ድጎማ ካገኘሁ በኋላ ሙዚቃ ማስተማር ጀመርኩ ፡፡ ከሶስት የኒውሲሲ የህዝብ ትምህርት ቤቶች ጋር ተዛመድኩኝ where
በ2015-2016 የትምህርት ዓመት ፌርፋክስ ካውንቲ ውስጥ ለብዙ ዓመታት ካስተማርኩ በኋላ ወደ ኤ.ፒ.ኤስ ተቀየርኩ ፡፡ እኔ በግኝት ዲስክ የመጀመሪያ ክፍል ተማሪ ነበርኩ ፡፡ እንደ የንባብ ስፔሻሊስት ሆ continue እቀጥላለሁ ከ 4 ኛ እና 5 ኛ ክፍል ተማሪዎች ጋር መሥራት እወዳለሁ ፡፡
እኔ ክርስቲና ቶሬስ ነኝ በ 2015 ባሬትት ማስተማር ጀመርኩ ፡፡ በ 2001 ወደ አርሊንግተን ተዛወርኩ በዋኬፊልድ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተመረምኩ ፡፡ የመጀመሪያ እና የሁለተኛ ድግሪ ትምህርቴን at
Next articleበትግራይ ክልል መልሶ ግንባታና የሰላም ሂደት የህዝቡ፣ የጊዜያዊ አስተዳደሩና የመንግሥት ትብብር ያስፈልጋል– የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መርማሪ ቦርድ
“የፍታሔ አዲስ አበባ ሁኖ የድንግል ሀገሩን ዕድል ፈንታዋን ጽዋ ተርታዋን እያሰላሰለ ምናልባት በ1924 ዓም የተቀኘው የአማርኛ ቅኔ ትዝ ሳይለው አልቀረም።” ይላል ዮሐንስ አድማሱ ጽፎት ወንድሙ ዮናስ አድማሱ በአሰናኙት “ቀኝ ጌታ ዮፍታሔ አጭር የሕይወቱ እና የጽሑፉ ታሪክ” በሚለው መጽሐፍ ውስጥ።
ጣሊያን ሀገራችን በመውረር አዲስ አበባ ሲገባ ዮፍታሔ በስደት ወደ ሱዳን ሔዶ ነበር። ስደት ላይ እያለ ለፊተውራሪ ታፈሰ ሀብተ ሚካኤል ከፃፈው ደብዳቤ እና ዮሐንስ የብላታ መርስኤ ባለቤት እታገኘሁ ባየ እንዳወገኙ ብሎ በመጽሐፉ ካሰፈረው በጥቂቱ የተወሰደው ደግሞ እንዲህ ይላል።
“አዲስ አበባ የሰው ምርጫ ተደርጎመያዝ ሲጀምሩ እኔን በምርጫ ጊዜ ምንም እንደማይለቁኝ አውቃለሁ እና በተሎ ባለቤቴንና ልጆቼን የማሸሽበት ስፈልግ እኔ ቦታ ፍለጋ ዮፍታሔ ማልዶ ከቤቱ ወደ ጓሮ እዳሪ ወጥቶ ሳለ ጣሊያኖቹ ሲመጡ አይቷቸው ኑሮ፤ ግራ ቀኝ ሳይል በቀጥታ ወደ እነሱ ሔደ። ደግነቱ ዮፍታሔ ንጉሴ መሆኑን አልጠረጠሩም ነበር እና እንዳዩት የዮፍታሔ ቤት የትኛው እንደሆነ ጠየቁት፤ ቤቱን አሳያቸው። አረጋገጠላቸው ”
በሔድኩበት እነሱ እቤቴ ገብተው እኔን ቢያጡ የተገኘውን ዕቃ ዘርፈው ወሰዱ። ይህንንም እቤቴ ሳልደርስ በመስማቴ እንደወጣሁ ቀረሁ። ያገሬ ልጆች በሙሉ በከተማው ውስጥ እየፈለጉኝ መውጫ በማጣቴ 9 ቀን ብርሃን ሳላይ በከተማ ውስጥ አንዱ ወዳጄ ቤት ሰነበትሁ። አለሁበት ቤት ጠላቶቼ ያዩኝ ነበር። እኔ ግን የምሸሸው ተአገራችን ልጆች ነው፤ ጠላቶቻችንም ምኔን ያውቃሉ።
ዮፍታሔና ብላታ መርስዔ ከቤተሰቦቻቸው ጋራ እቤታቸው ነበሩ። በዚሁ ቀን ጠቋሚዎች በሁለቱ ላይ የላኳቸው ጣሊያኖች መጡ። ከጠቋሚዎቹ አንዱ ወልደአማኑኤል የሚባል ባንዳ ነበር። ጣሊያኖቹ የመጡት ከወደ ራስ ሥዩም ሠፈር ነበር። ዮፍታሔ ማልዶ ከቤቱ ወደ ጓሮ እዳሪ ወጥቶ ሳለ ጣሊያኖቹ ሲመጡ አይቷቸው ኑሮ፤ ግራ ቀኝ ሳይል በቀጥታ ወደ እነሱ ሔደ። ደግነቱ ዮፍታሔ ንጉሴ መሆኑን አልጠረጠሩም ነበር እና እንዳዩት የዮፍታሔ ቤት የትኛው እንደሆነ ጠየቁት፤ ቤቱን አሳያቸው። አረጋገጠላቸው። ጣሊያኖችም የነገራቸውን ሁሉ ውጠው ወደ ቤቱ ሲሔዱ እሱም እጥፍ ብሎ መንገዱን አሳብሮ ሄዶ አመለጣቸው። ሄዶ ቀበና አደረ። ጠፍቶ ከሰነበተ በኋላ ብላታ መርስኤ አግኝተውት ነበረ።
ያገኙትን ጽሕሙን እንደመላጨትም እንደማሳደግም አድርጎ የቄስ ልብስ ለብሶ ነበረ። “አስቀድሞ በእጁ ጠቀስ ጠቀስ አደረገኝ፤ መጀመሪያ ለመለየት አልቻልሁም ነበር፣ ኋላ ግን ፈገግ፣ ሳቅ ሲል አወቅሁት” ይላሉ ብላታ መርስኤ። እሱም መንገዱን፣ እሳቸውም መንገዳቸውን ሄዱ። እንደገና የተያዩት ከአምስት ዓመት በኋላ ነበር።
ከታዳጊዎች መካከል በድምፁ ቅላፄ ለየት ያለ ሆኖ የተገኘው ዓሊ መሐመድ ሙሳ የሚባል ጠይም ኮበሌ ነው። የቡድኑ ሊቀመንበር የነበረው ሰው “ፋአዲ ቀልቢ” የሚባል የዘመኑን ተወዳጅ የግብፃውያን የዐረብኛ ዜማ “ቢራጳ በርኤ” (መስከረም ጠባ፣ ፀሐይ ሆነ) እንደማለት ነው። ወደ ኦሮምኛ ቀይሮት ፃፈው እና ለታዳጊው ዓሊ መሐመድ ሙሳ ሰጠው። የዘፈኑ አዝማች ወደ አማርኛ ሲተረጎም “መስከረም ጠብቷል የአበቦች መአዛ ያውዳል፣ ምን ጥፋት አለብኝ አምላኬ ሆይ ! ለኔ ምን ይበጃል?”። የሚል ነበር።
ህዝቡ ዘፈኑን ሲሰማ በከፍተኛ ጭብጨባ ነው የተቀበለው። “ቢስ…ቢስ” እያለ ደጋግሞ እንዲዘፍን አደረገው። በሌሎች መድረኮችም በተመሳሳይ መልኩ ቀጠለ። በሰርግ ቤትም ሆነ በበዓላት ዝግጅት “ቢራጳ በረኤ” እጅግ ተመራጭ ዜማ ሆነ። ህዝቡ እርሱ ያለተዘፈነበትን ዝግጅት ለመታደም እምቢ አለ። የድሬዳዋ ህዝብ በስልጣኑ የታዳጊውን ስም “ከዓሊ መሐመድ ሙሳ” ወደ “ዓሊ ቢራ” ቀየረው።
ለዚህ ቀጫጫ ልጅ መታወቅ ከፍ ያለ አስተዋጽኦ ያደረገው የመጀመሪያ ዘፈኑን ጽፎ የሰጠው ደራሲ ነው። በቀጣዮቹ አመታትም ይኸው ደራሲ እጅግ ውብ የሆኑ ግጥሞችን እየፃፈ በዓሊ ቢራ በኩል ለህዝብ ጀሮ አድርሷል። እንደ “ኮቱ ያ ቢፍቱ ቲያ”፣ “ሲንበርባዳ”፣ “ሲጃሌ ጀላላ ዴይማ”፣ “አማሌሌ” እና ሌሎችንም ምርጥ ዜማዎችን የፃፈውና ከዓሊ ቢራ ጀርባ የነበረው ታላቅ የጥበብ ሰው “አቡበከር ሙሳ” ይባላል።
አቡበከር ሙሳ በ1935 በሐረርጌ ክፍለ- ሀገር በአቦራ (ወበራ) አውራጃ ከዳደር ከተማ አቅራቢያ በምትገኘው “ሌሌ ገባ” በተሰኘች ትንሽዬ የገጠር መንደር ተወለደ።
በልጅነቱ እስላማዊውንና የዐረብኛ ቋንቋ ትምህርቶችን አጥንቷል። ከእዚያም ለተሻለ ትምህርትና ለሥራ ፍለጋ ሲል የገጠሩን ህይወት ትቶ ወደ ድሬዳዋ ከተማ ተሰደደ። እጅግ ፈጣን አእምሮ የነበረው ታዳጊ በመሆኑ በድሬዳዋ ከተማ በሚገኝ አንድ መድረሳ በዐረብኛ ቋንቋ አስተማሪነት ተቀጠረ። የመድረሳውን ሥራ እየሠራ ከሁለት ጓደኞቹ ጋር የ“አፍረን ቀሎ”ን ቡድን መሠረተ።
የእንግሊዝ መንግሥት ንጉሠ-ነገሥቱ በቅድሚያ አዲስ አበባ እንዲገቡ አልፈለገም። በእዚህ ምክኒያት ከእንግሊዝ በተሰጠው ሥልጣን መሠረት ጃንሆይም ራስ አበበም ቀድመው አዲስ አበባ ለመግባት አልሞከሩም። ስለዚህ ሰሙኑን ልባችን ተሰቅሎ በናፍቆት ስንጠባበቅ የአቶ ዓለመ-ሥላሴ ታናሽ ወንድም ጓንጉል ጎላ የሚባል “ጋሼ እንግሊዞችን ባራት ኪሎ ሲያልፉ አየሁዋቸው” አሉኝ። ይላሉ ተክለፃድቅ መኩሪያ ስለ ህይወት ታሪካቸው በፃፉት “የህይወቴ ታሪክ” በተሰኘው መጽሐፋቸው።
ተክለፃድቅ እንግሊዞችን ፍለጋ ከጓንጉል ጋር በታክሲ አራት ኪሎ ቢደርሱም ሊያገኟቸው አልቻሉም። ላይኛውንም ታችኛውንም ግቢ ተመልክተው ወደ አራዳ ይመለሳሉ። ጓንጉልን አሰናብተው በእግራቸውበማስታወቂያ ሚኒስቴር በኩል ሲያልፉ ከኢጣሊያኖች ለየት ያለች እና አቧራ የጠገበችመኪና ይመለከቱና ጠጋ ብለው ሲያረጋግጡየእንግሊዞች መሆኗ ይገባቸዋል። አጠገቧ ቆመው ሲጠባበቁ የእንግሊዝ መኮንኖች ይመጣሉ።
ከእዚህ በኋላ ወደ ኋላዬ ተመልሼወደ ከተማው ሳመራ ወሬውን ሰው ሁሉሰምቶ በየወገኑ ተሰብስቦ መወያየት መጨፈር መዘመር ሲይዝ እንግሊዞች ደግሞ በየመኪና በየኦቶቢስክሌት በብዛት መግባት ጀመሩ። የደስታው መጯጯህና ግርግርታው ሲቀልጥወዲያው ጄኔራል ካኒንግሃም የእንግሊዝ ንባንዴራ ሲሰቅል ይዘምር በደስታ ይጯጯ ህየነበረው ሰው ባንድ ጊዜ እርጭ አለ።
ጄኔራሉም ነገሩ ገብቶት “አሁን የእንግሊዝ ባንዴራ የሰቀልነው ከተማዋን በወታደርነት የያዘው የእንግሊዝ ጦር ስለሆነ ነው። የናንተን ባንዴራ ግን ወደፊት ንጉሠ- ነገሥቱ ወይም ራሥ አበበ ሲገቡ ይሰቅላሉ ብለን በማሰብ ነው። አሁን ግን ቅሬታችሁ ስለተሰማን እታችኛው ግቢ እንሰቅልላችኋለንና ወደዚያ ሂዱ” ብሏል እና ወደዚያ እንሩጥ ስለተባለ ሰው ሁሉ ያቆመውን ግርግርታና የደስታ ዘፈን መዝሙርም እየዘመረ ወደ ታችኛው ግቢ እየተዥጎድጎደ ወረደ።
"ዩናይትድ ስቴትስ ከዚህ ቀደም የነበረውን ያህል ተፅዕኖ ፈጣሪ ሀገር አይደለችም ያሉት" የአፍሪካ ኅብረት ኢኮኖሚ ኮሚሽነር ፕሬዚዳንት ትራምፕ የነበረውን የኢኮኖሚ ትብብር ባይቀጥሉ እንኳን አፍሪካ ሌሎች አማራጮች እንዳሏት ተናግረዋል።
ዩናይትድ ስቴትስ ከዚህ ቀደም የነበረውን ያህል ተፅዕኖ ፈጣሪ ሀገር አይደለችም ያሉት የአፍሪካ ኅብረት ኢኮኖሚ ኮሚሽነር ፕሬዚዳንት ትራምፕ የነበረውን የኢኮኖሚ ትብብር ባይቀጥሉ እንኳን አፍሪካ ሌሎች አማራጮች እንዳሏት ተናግረዋል።
ፕሬዚደንት ትራምፕ እውነታውን መገንዘብ እንደሚጀምሩና ሁለቱንም ፓርቲዎች ያማከለ የሚባለው የአሜሪካ የአፍሪካ ፖሊሲ እንደሚቀጥል ግን ተስፋቸውን ገልፀዋል ኮሚሽነሩ አንቶኒ ማሩፒንግ።
በኢትዮጵያ ሰለሕዝብ ከመኖሪያው መፈናቀልና መፍትኄው መልስ የሚሠጡን ዶ/ር ያዕቆብ ኃይለማርያም መሆናቸውን ስናሳውቅ ሰሞነኛ በሆነው የኢትዮ ኤርትራ ጉዳይ ላይም መልስ ይስጡን የሚሉ ጥያቄዎች ከ አድማጮቻችን ቀረቡ በተለይም አሰብ ወደብ ታሪካዊ ባለቤትነት ላይ ዶ/ር ያዕቆብ "አሰብ የማናት" የሚል መጽሐፍ አስነብበውናል።
ኢትዮጵያዊያኑ ደቡብ ሱዳን ውስጥ የሚገኙት ከሃገሪቱ ነፃ መውጣት ጋር ተያይዞ የአካባቢው ሃገሮች ዜጎቻቸው ያለድንበር፣ ጉምሩክና ሌላም ቁጥጥር እየገቡ የአዲሲቱን ሃገር ምጣኔ ኃብት እንዲያጎብቱ ለማገዝ አስበው በወሰዱት እርምጃ እንደነበር ከቪኦኤ ጋር ባደረጉት ቃለምልልስ ገልፀዋል፡፡
በተለይ ሰሞኑን የአፐር ናይል ግዛት ዋና ከተማ ማላካል በተቃዋሚዎች ቁጥጥር ሥር ከወደቀች ወዲህ ኢትዮጵያዊያኑ ብዙ በደልና እንግልት እንደደረሰባቸው፤ በሴቶችም በወንዶችም ላይ ጥቃት እንደሚፈፀም፣ እስከ ሐሙስ፣ ታኅሣስ 17 / 2006 ዓ.ም ባለው ጊዜም ቢያንስ የሰላሣ ኢትዮጵያዊያን ሕይወት መጥፋቱን ገልፀዋል፡፡
የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ጁባ እንደነበሩ መስማታቸውን፤ እንዲሁም ጁባ ለሚገኘው የኢትዮጵያ ኤምባሲ ደውለው ያሉበትን ሁኔታ መናገራቸውንና ምንም የመፍትሔ ምላሽ አለማግኘታቸውን እነዚሁ በጭንቀት ላይ ነን የሚሉ የአፐር ናይል ስቴት ኢትዮጵያዊያን ተናግረዋል፡፡
በደቡብ ሱዳን ሁከት፣ ዝርፊያ፣ ጠለፋና ማስፈራራት በሰባት ሚሊዮን የሚገመቱ ዕርዳታ ፈላጊዎችን ለመድረስ እንቅፋት ሆነዋል ሲል የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የረድዔት ሠራተኞችን አያያዝ አውግዟል።
በዓለሙ ድርጅት የሰብዓዊ ጉዳዮች ምክትል ዋና ጸሃፊ ማርክ ሎውኮከ ሲናገሩ ባለፉት ሁለት ወራት ጊዜ ውስጥ ብቻ 4 የረድዔት ሠራተኞች ተገድለዋል፣ ሌሎች 10 ጉዳት ደርሶባቸዋል ብለዋል። ባለሥልጣኑ የሰጧቸው አሃዞች ምሥራቅ ያንጊሪ ከተማ አቅራቢያ የተጠለፉትን ሁለት ሠራተኞች አይጨምርም።
በያዝነው ሣምንት ውስጥ ደቡብ ሱዳንን የጎበኙት ማርክ ማርክ ሎውኮከ አክለው እንደገለጹት - ሁለቱም ማለት መንግሥቱና ታጣቂ ተቃዋሚዎች፣ ግጭቶችን ለማስቆም በቂ ጥረት አላደርጉም፣ የረድዔት ሠራተኞች ተረጂዎችን ለመድረስ እንቅፋት የሆኑ ኃይሎቻቸውን ማስቆም አልቻሉም።
“የኛ ፍላጎት፣ ሁሉንም ተረጂዎች ለመድረስ ፈጣን፣ አስተማማኝና እንቅፋት የሌለበት ሁኔታ እንዲፈጠር ነው” ብለዋል - የዓለሙ ድርጅት የሰብዓዊ ጉዳዮች ምክትል ዋና ፀሐፊ ማርክ ሎውኮከ፡፡
ከወዳጄ ጋር፥ 1815 ብር ዋጋ የተተመነለት የአርከበ መፅሐፍ ዋጋው ገርሞኝ ስናወራ የሰጠኝ መልስ ነው። መልሱ አብሽቆኝ እርር ያለ ንትርክ ውስጥ ገብተን ነበር። ስለ ዋጋ ትመና ሊያስረዳኝ ሞከረ። እኔም መልሼ የማውቀውን ጠቅሼ ተከራከርኩት። ካሰብነውም፣ ሊሆን ከሚችለውም በላይ ንትርካችን ቀጠለ። ወዳጄ ገራገር ሆኖ አይደለም። ሆኖም ይህን ሲል፥ በቅንነትና በነፃነት ነገሩን ማየት ፈልጎ እንደሆነ (100 %) እርግጠኛ ነኝ። ከራስ በላይ ማመን ቢኖር፥ እንዲህ ባለ ነገር ከራሴ በላይ አምነዋለሁና እሱ ማለቱን ትቼ፥ ነገሩ ላይ ላተኩር። በነፃነትና በተናጥል ለማየት መሞከሩንም አከብራለሁ። ቢሆን መልካም ነው ብዬ የምመኘውም ነገር ነው። ግን እንዴት ይሆናል?
በእርግጥ፥ ሰው በመፅሐፉ ዋጋ ተናዶ፣ በጅምላ “እነሱ እኮ አምባገነንነታቸው ልክ የለውም።” ቢል፣ ከመፅሐፍ ውድነት ጋር አምባገነንነት ምንም ባይገናኝም፣ ሰው እንዲያ ይል ዘንድ ግን ምክንያት አለው። መፅሐፉ ውድ ነው ሲባል፥ የአሰብን ወደብ ጠቅሶ ውድነቱ ላይ ቢከራከር፣ አልያም የታሰሩ ሰዎችን አጣቅሶ ግፍ ነው ቢል፥ ወደቡም እስር ቤቱም ከመፅሐፉ ውድነት ጋር ባይገናኝም፣ እንዲያ ይል ዘንድ ግን ምክንያት አለው። ቁስል ምክንያት አለው። አነሳሽ ምክንያት አለው። ካለበለዚያ ግን፥ “የደከሙበትን አናውቅም” ካልን፣ ለብዙ ነገር ጥሩ ማስተባበያ ይሆናልና አደጋ አያጣውም። (ስልጣኑን ከአረመኔው ደርግ እጅ ሲፈለቅቁ የደከሙትንስ እንዴት እናውቃለን?)
በትክክለኛና ቀጥተኛ ቅዋሜዎች መኖር ብስማማም፥ የሚቃወመው ነገር እውነት ባለበት ሁኔታ፥ አቀዋወሙ ጉዳይ ሆኖ ሊያነታርክ ይገባል አልልም። (ቀላል ምሳሌ፥ አንድ ሰው “የጨረባ ተዝካር” ላይ ጥሪ ተደርጎለት ቢሄድ፥ የአለባበሱ አጨራረብ ይብጠለጠል ዘንድ አግባብ አይሆንም። ከዚያ ቀደም ተዝካሩ መተቸት አለበት። ተዝካሩ መብጠልጠል አለበት።) ስለዚህ መፅሐፍ የማወራው መፅሐፍ ስለሆነ፣ “እንደ መፅሐፍ ነው”። ነገሩ እውቀት ነውና መታተሙ ላይም ቅሬታ የለኝም። መሸጫ ዋጋው ላይ ግን ቅሬታ አለኝ። የፈለገው ዓይነት pricing system ቢጠቀም ኢትዮጵያ ገበያ ላይ መፅሐፍ በዚህ ዋጋ ውድ ነው።
(በርግጥ ከዋጋ ውድነት ውስጣዊ ምክንያቶች አንዱ፥ ነገሩን ከሆነው በላይ ተምኖ ማሻሻጥን ማለም፣ ራስን ከፍ አድርጎ ማየት ሊጠቀሱ ይችላሉ። ተነበበ አልተነበበ፥ የዋጋው ውድነት በራሱ የተፃፈውን ነገር ከተፃፈው በላይ በማግነን ሚና ሊጫወት ይችላል። መፅሐፉን ወዶ የሚገዛ ሰውም፥ ለመፅሐፉ ያወጣው ዋጋ እንደባከነበት እንዲሰማው ስለማይፈልግ፥ እጅግ በጣም የተለየ መፅሐፍ እንደገዛ ሊያስብ ይችላል። መፅሐፍ ገዡ ከሻጩ ጋር ዝምድና ሲኖረው ደግሞ፥ የመፅሐፉ እጅግ ልዩነት ሌላ ፈርጅ ይኖረዋል።)
እንዳልኩት፥ ስለመፅሐፉ ማወራው እንደመፅሐፍ ነው። (በርግጥ፥ ከፀሐፊው – ከዶ/ር አርከበ – ጋር የግብር ከፋይና የግብር ተከፋይ ዝምድና አለን። ያ ዝምድና ደግሞ የፈጠረብን ቅያሜዎች ብዙ ናቸው። ሆኖም፥ ያንን ከግምት ከትቼ አይደለም ይህን የምለው። ቢሆንም ግን፥ ስለ “ድካም/ጥረት” ነውና የምናወራው፥ ለንፅፅርና ለነገር ማማር፥ ፀሐፊው ያሉበትን ነባራዊ ሁኔታ ማጣቀስ ተገቢ ሳይሆን አይቀርም።)
1) ፀሐፊው ከባለስልጣናቱ ጎራ ስለሆኑ ሲማሩና ሲፅፉ የሚደረግላቸው (ሊደረግላቸው የሚገባ) የተለየ እንክብካቤ ይኖራል። (ለምሳሌ፥ የት/ት ወጪ አያስጨንቃቸውም። የአየር ቲኬት አያሳስባቸውም። ሲፅፉ የቡናና መሰል ማነቃቂያዎች ወጪ አያሳቅቃቸውም። ማጣቀሻ መፅሐፍትና መጣጥፎችም ምንጮች አይደርቁባቸውም። መቼስ ጉዳዩ ለ“እድገትና ልማቱ” የሚያበረክተው ነገር ስለማይጠፋ፥ ወጪው ተሸፍኖላቸው ሊታተምም ይችላል።) ስለዚህ፥ እርሳቸውን በዚህ ለክተን “የደከሙበትን አናውቅም” ብለን 1815 ብር ዋጋ አግባብ ሊሆን የሚችልበት ክፍተት አይኖርም።
(አንድ የሙሉ ሰዓት ፀሐፊ ወይም የአደባባይ ምሁርን ወስዳችሁ አስቡት። ሲፅፍ የቡና እንኳን ከየት እንደሚያመጣና ምን ዓይነት ድካሞች ውስጥ እንደሚያልፍ ገምቱ።)
2) ዋጋ ትመና ሲካሄድ የሚሸጥበት ቦታም ከግምት ይገባል። በኢትዮጵያ ገበያ የፈለገው ዓይነት ነገር ቢታተም 1815 ብር “ውድ” ለመባልም ሩቅ ነው። (ገበያ ወጥተን ዋጋ የምንደራደረው፣ ቀንስ የምንለው፣ መጨረሻው ብለን የምንሟገተው፥ የሻጩ ዋጋ ከገዡ አቅም ጋራ ሲቀራረብ ነው።) ስለሆነም፥ እንዴትም ቢደከምበት 1815 ብር ለውድነትም ሩቅ ነው።
(አንድ በዓለም አንደኛ የሆነ ሙዚቀኛ፣ ሲዲ ሲያሳትም፣ የፈለገውን ያህል ቢደክምበት፣ ለስራው ማማር የከፈለውን ያህል ቢከፍልበት፣ ጨረቃ ላይ ወጥቶ ቢያስቀርፀው፥ የሚሸጠው ከገበያው የሲዲ ሽያጭ ዋጋ ብዙ ሳይርቅ ነው። የሆነ ሰው፣ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለ ሙዚቃ ቤት ሄዶ የሆነ ዓይነት ሲዲ ሊገዛ ፈልጎ ዋጋ ሲጠይቅ “1000 ብር” ቢባል ሳይሳደብና በአፀፋው ሳይሰደብ/ወይ ሳይደበደብ ይመለሳል? እዚያ አምባጓሮ ለመፍጠር አቅምና ድፍረት ቢያንሱትስ፥ ተገርሞ ከወዳጆቹ ጋር ሲያወራና ሲብሰለሰል መዋሉ ይቀራል? ስንት ጊዜስ፥ “ህግ የሌለበት አገር አረጉት እኮ” ይላል በሆዱ? ዛሬ እንኳን ፌስቡክ ውሎ ይግባ፣ እዚህ መጥቶም ቢሆን ይተነፍሰዋል።)
3) ዋጋ መተመን ሌላ፣ አሻሻጥ ደግሞ ሌላ ናቸው። በመደበኛው የስነ ምጣኔ ሳይንስ፥ ዋጋ ትመና ውስጥ ከግምት ከሚገቡ ጉዳዮች መካከል፥ የፍላጎትና የአቅርቦት ሁኔታ ይጠቀሳሉ። ይህም በሆነበት፥ ሻጭ ዋጋውን ሲተምን የገበያውን ባህርይ ማወቅና ያንን ከግምት መክተት ይኖርበታል። እንዲያ ሲያደርግ ነው ሀቀኛ ነጋዴ (rational seller) የሚባለው። እና ይህ ባለበት ሁኔታ፥ መፅሐፉ የሚሸጥበት ገበያ ከግምት አልገባም። በዚህም አልነው በዚያ፥ ንቀት ታክሎበታል። – ‘የማን ምን ያመጣል’፣ ወይም የ’ማን ሊያነብ’ (አንባቢን የመገመት) ንቀቶች። እንዲህም ከሆነ፥ መድከም የሚፅፉለትን ማኅበረሰብ ሁኔታ መረዳትና ከግምት መክተትም ይጠይቃልና አሁንም ደከሙ ማለት አንችልም።
(በእርግጥ ስለአሻሻጡ መላ ላይጠፋ ይችላል። ለመንግስት ቢሮዎች፣ በመንግስት ወጪ በትኖ ለሰራተኞችና አባላት በስጦታ ማደልም ይቻላል። – as simple as this. ይህን የምለው ከመሬት ተነስቼ አይደለም። ከዚህ ቀደም ቀበሌ ውስጥ የሰለጠኑ ሰዎች፣ ካለፈቃዳቸው፥ በጅምላ፥ ከአበላቸው መቶ መቶ ብር ተቆርጦ የአዲስ ልሳን መፅሔት ተረካቢ (subscribers) ተደርገው እንደነበር አጣቅሼ ነው። ስለዚህ፥ 100% “መራጭ”ና ይህ ሁሉ አባል ባለበት ሁኔታ፥ ሽያጩ እዳው ገብስ ነው።)
4) የሆነ ጊዜ ተወርዶ የእነ ስጋና ቢራ ዋጋ ሳይቀር ተተምኖልን ያውቃል። (ያው ፖሊሲ ፖሊሲ ነው ብዬ ነው።) “ስግብግብ ነጋዴ” የምትለው ታርጋም የእኛው እድሜ ያላት ናት። እና እንዴት ነው ይሄ የሚታየው? 1815 ብር ለመፅሐፍ፣ በኢትዮጵያ ገበያ? (ነገ አንዱ ብድግ ብሎ ጤፍ 10000 ብር ቢል፥ ነፃ ገበያ ተብሎ ጣልቃ አይገባበትም?)
5) ይሁን። ደክመው ሊሆን ይችላል። የደከሙትንም ልክ አላውቅም። …ግን እርግጠኛ ነኝ፣ አንድ የመንግስት ተቃዋሚ አንድ መጣጥፍ ላይ የፈለገውን ሀሳብ ለመፃፍ ከሚደክመው በላይ አይደክሙም። እኔ ካቅሜ፥ ይህችን ቁራጭ ሀሳብ ‘ልፃፋት/ልተዋት’ ብዬ ከደከምኩት በላይ ሊደክሙ አይችሉም። በጭራሽ!
አዲስ አበባ፣ ጥር 10፣ 2013 (ኤፍ.ቢ.ሲ) የገንዘብ ሚኒስቴር የመንግስት ፋይናንስ አስተዳደር ለማሻሻል የመንግስትን የበጀት ፣ የፋይናንስ እና የሂሳብ አያያዝ ስራዎችን የሚደግፍ የተቀናጀ የፋይናንስ አስተዳደር መረጃ ስርዓት ፕሮግራም ተደራሽነትን ለማሳደግ እንደሚሰራ አስታውቋል።
የገንዘብ ሚኒስትር የተቀናጀ የፋይናንስ አስተዳደር መረጃ ስርዓት ፕሮጀክት ሥራ አስኪያጅ አቶ ነጋ መንግስቱ፥ በሁለተኛው የስትራቴጂክ ዘመን ሊደረስባቸው የታለሙ ቁልፍ ውጤቶች ዙሪያ ማብራሪያ ሰጥተዋል።
የፕሮግራሙን ውጤታማነት ለማሳደግ፣ የተሻሻሉ መሠረተ ልማቶች በመጠቀምና ተቋማዊ አሠራሮችን የበለጠ በማሳደግ በተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎች የሚገኙ ተጨማሪ 760 ጣቢያዎችን ለመድረስ እየተሰራ ነው ብለዋል።
ስትራቴጂክ ዕቅዱ በሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ እየተከናወኑ ከሚገኙ የተለያዩ የፋይናንስ አስተዳደር ማሻሻያዎች ጋር የተያያዘ እና ለኢትዮጵያ ማክሮ ኢኮኖሚ መረጋጋት፣ የህዝብ አገልግሎት አሰጣጥን ለማሻሻል፣ ለበጀት አመዳደብ፣ የገቢ አሰባሰብ እና የወጪ አያያዝን ለማዘመን የበኩሉን አስተዋፅኦ በማበርከት ተጠያቂነት የሰፈነበት የመንግስተ ፋይናንስ ስርዓትን ለመፍጠር ከፍተኛ አስተዋፅኦ እንዳለው ተብራርቷል።
አቶ ነጋ በመጀመሪያው የስትራቴጂክ ዘመን በአውሮፓውያኑ 2016-2020 በፕሮግራሙ ወደ 156 ጣቢያዎች እንደተዘረጋ፣ ስለፕሮግራሙ ለ14 ሺህ 773 የመጨረሻ ተጠቃሚዎች ስልጠና መሰጠቱን፣ የፕሮግራሙን ትግበራ ለመደገፍ የሚያስችል በቂ የውስጥ አቅም መገንባቱን አብራርተዋል።
ስትራቴጂካዊ ዕቅዱ ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ የተቀናጀ የፋይናንስ አስተዳደር መረጃ ስርዓትን ከሌሎች የኤሌክትሮኒክስ ግዥ እና ገቢ ጋር ከመሳሰሉ የመረጃ ስርዓቶች፣ ከብድር አስተዳደር፣ የፋይናንስ መረጃ ትንተና፣ ከብሄራዊ ባንክ፣ ከንግድ ባንክ እንዲሁም ከገቢዎች ጋር የማዋሃዱን ስራ አጠናክሮ ይቀጥላል ብለዋል።
የተቀናጀ የፋይናንስ አስተዳደር መረጃ ስርዓት ስኬታማ ትግበራ ወቅታዊ ፣ ተገቢ እና አስተማማኝ የፋይናስ መረጃዎችን በቀላሉ ለማግነት የሚያስችል መሆኑንም ከሚኒስቴሩ ያገኘነው መረጃ ያመለክታል።
ሚንስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ማይክ ፖምፐይ ኣብ ኣኼባ ብምርካብ መደረ ኣስሚዖም። ንሶም ምስ መራሕቲ ማሕበረሰብ ቢስነዝ ኢትዮጵያ ተራኺቦም ኣብ ዝተዘራረብሉ እዋን “ካብ ውልቀ መለኽቲ ስርዓታት”ን “ባዶ ቃሎምን” ክጥንቀቑ ኣተሓሳሲቦም።
ጸሐፊው በአዲግራት ዩኒቨርስቲ ረዳት ፕሮፌሰር እና የደመር ፍትሕ ጉዳዮች ጥናት ኃ/የተ/የግ/ማ ማኔጂንግ ዳይሬክተር ሲሆኑ ከዚህ ቀደም በኃላፊነት ካገለገሉበት ሥራዎች መካከል የጠቅላይ ፍርድ ቤት ምክትል ፕሬዝደንት የኮሜሳ ዳኛ እና የሕግና ፍትሕ ምርምር ኢንስቲትዩት ዋና ዳይሬክተር ይጠቀሳሉ፡፡ ጸሐፊውን በኢሜል አድራሻቸው menberetadesse@yahoo.com ማግኘት ይችላሉ፡፡
ኣስመራ ዝዓበየትን ርእሰ ከተማን ኤርትራ እያ። ኣስታት 579 ሽሕ ዝኸውን ህዝቢውን ይቅመጥዋ። ካብቶም ቀንዲ ኢንዱስትርያዊ ፍራያት ዐለባ፡ ዝተዐሸገ ስጋ፡ ቢራ፡ ሳእኒን ኣሕልታትን ይርከብዎም።ከምኡ ውን ኣብ ዩ.ኔ.ስ.ኮ(U.N.E.S.O) ተመዝጊባ ዘላ ከተማ እያ።
ኣስመራ ኣብ መበል ዐሰርተው ክልተ ክፍለ ዘመን ካብ ኣርባዕተ ማይቤት እያ ተመስሪታ ። ከም ዝዝንተው ፈለማ ገዛ ጉርቶም፣ ገዛ ሸለለ፣ ገዛ ሰረንሰር ን ገዛ አሰምዐ ዝተባህሉ ኣርባዕተ ማይ ቤት ይነብሩ ነይሮም ። ዝተጠቅሱ ማይ ቤታት ካብ መታሕትን ካብ ስግር መረብ ምላሽን ብዝመጹ ዝነበሩ ጸላእቲ ብቀጻሊ ይውረሩ ነበሩ።ነዚ ንምክልካል ድማ ኣንስቲ ኣርባዕቲአን ዓዲ ብሓባር ክሰምራ ተሰማምዓ።እቲ ሓሳብ ውን ንሰብኡተን ነገርኦም ። እቶም ሰብኡት ውን በዚ ተሰማሚዖም ነቲ ሓሳብ ናይ ኣንስቶም ኣብ ግብሪ ኣውዓልዎ። ሳልእን ውን ስለ ዝሰመሩ "ኣርባዕተ ኣስመራ" ኢሎም ነታ ሓዳሽ ዓዲ ሰየምዋ። እቲ ምስኡ ጠቢቑ ዝዓበየ ብ ኢጣልያውያን ዝኸተመ ክፍሊ ኸኣ ኣስመራ ተባሂሉ ክፅዋዕ ጀመረ ። እታ ጥንታዊት ክፋል ግና ክሳብ ሕጂ ደቀባት ይሰፍርዋን ኣርባዕተ ኣስመራ ተባሂላ ትጽዋዕን ኣላ ። ኣስመራ ብ 1889 ወረርቲ ሓይሊ ጥልያን ኣትዮም ኣኸቲሞም ቀይሕ ባሕሪ ናብ ከተማ ምጽዋዕ ዝበጽሕ መገዲ ባቡር ተሰሪሑላ
አሰተያየት ስትሰጡ አቋማችሁን ልክ እንደ ጸሐፊው ግልጽ አድርጉት። ደግሞም በሐሳቡ ካልተስማማችሁ ደግሞ ይኼ ይኼ ትክክል አይደለም በማለት በሐቅ ላይ ተመርኩዛችሁ ነቀፌታ ማቅረብ ከምሑር የሚጠበቅ ነው። ነገር ግን እንዲሁ በጭፍን የሚሰጠው በጥላቻ ላይ የተመሠረተ አስተያየት የሞራል ዝቅጠትን ከመጠቆሙ በስተቀር የሚያስተላልፈው መልዕከት አይኖርም። ስለአሁኑ ፕሬዚዳንት የተጠቀሰውም ቢሆን ልክ ነው። እርሳቸው ማንንም ለማስደሰት ወይንም ለማስከፋት ብለው የሚጨነቁ አይደሉም ። የመሰላቸውን ሳይደበቁ ወይንም ሳያቆነጃጁ እንደወረደ ይናገራሉ። እንዲሀ ያለ ግልጽ ፖለቲከኛ በዓለማችን ታይቶ አይታወቅም ። ማንነተቸውን ቁልጭ አድርገው ያሳያሉ የፈለገ ይምረጥ ያልፈለገ ደግሞ የመምረጥ ግዴታ የለበትም። መረረም ጣፈጠም ራሳቸውን ሳይደበቁ ለሕዝብ በግልጽነት አቅርበዋል። ከእርሳቸው በፊት የነበሩትንም እኮ አይተናቸዋል ኢተዮጵያ ሄደው ‘ወያኔ በዲሞክራሲያዊ መንገድ የተመረጠ መንግሥት ነው’ ሲሉ ለክብራቸው እንኳ አልተጨነቁም። ኧረ ብዙ አታናግሩኝ በአንድ የአበው ምሳሌ ሀሳቤን ልቋጨው። ሰውየው በግ ሊገዛ ገበያ ይሄደና ባለ በግ ይኼኛው ስንት ነው ዋጋው? በማለት ይጠይቃል። ወቅቱ ድሮ ነበርና $50.00 ይላል ሻጩ፣ ‘እንዴ! ይኼማ የአህያ ዋጋ አይደል’ ሲል ገዥው ፣ ሻጩም መልሶ ‘የሚጥምህንማ አንተ ታውቃለህ’ አለው ይባላል አበቃሁ።
በተረፈ ግን በፖለቲካ domestic (internal ) እና foreign (international ) Affairs የሚባል ነገር ስላለ የእኔ ሐሳብ አገራችን ማግኜት የሚገባትን ጥቅም በጠላት መሠሪ ተንኮል ውትወታ እንዳታጣ የሚያግባባ ስለመሰለኝ ነበር። እነጅ እኔ ለፕሬዘዳንቱ ወግኘ ያደረግሁት እንዳልሆነ ይታወቅልኝ። ለማንኛውም ግን ሐሳብን በሐሳብ መቃወም ሲገባ ወደ ስድብ መዝለሉ እራሰን ከማዋረድ በስተቀር ጥቅም ያለው አይመስለኝም። ምሁር ነኝ ዶ/ር ነኝ እያልክ የምትመጻደቅ ሁላ የሌላውን ሥራ ከመተቸት ወጥተህ ለሀገር የሚጠቅመውን የጠፋውን የዘመኑን ትውልድ ለመመለስ ሞክር። ከበሮ በሰው እጅ ሲያዩት ያምር ሲይዙት ይደናገር!
የነበሩትና ተወልደው ያደጉበት የቦንጋ ህዝብ በፊርማ አስደግፎ በተደጋጋሚ ባቀረበው ቅሬታ እስከ 1998 ዓ.ም. ድረስ የካቢኔ ጉዳዮች ኃላፊ ሚኒስትርና የኢሕአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ አባል ሆነው የቆዩት አቶ ብርሃኑ አዴሎ ከሃላፊነታቸው መነሳታቸውን የሚያስታውሱ ” ሰውየው የት ገቡ” ሲሉ ይጠይቃሉ። የዶክተር አብይን ዝምታም አይቀበሉትም።
የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር ጽህፈት ቤት ሃላፊ በነበሩበት ወቅትና ከዛ በፊት አቶ ብርሃኑ በበርካታ የሰብአዊ መብት ጉዳዮችና በከፍተኛ ሙስና የምጠረጠሩ በመሆናቸው ተወልደው ያደጉበት ክልል ህዝብ ከፍተኛ ተቃውሞ ሲያቀርብ ነበር። በተለይም በደቡብ ክልል ሃዲያ ዞን እሳቸው የሚመሩትና የሚያዙበት እስር ቤት እንደነበር የሚጠቁም ክፍሎች ” አሁን በሰብአዊ መብት ጉዳይ ትኩረት በመስጠት ሰፊ ዘገባና አሳዛኝ ታሪክ የሚያሰማው ኢቲቪ ስለምን ይህንን ጉዳይ አይመለከተውም” ሲሉ ይጠይቃሉ።
በቦንጋ ሲካሄድ ከነበረው እጅግ አሳዛኝ የሰብአዊ መብት ጥሰት በተጨማሪ እድሜ ጠገብ የሆኑ የቡና ደኖች በሙስና እየተመነጠሩ ጣውላ ሲቸበቸብ የነበረው በሳቸው አማካይነት መሆኑንንም ያነሳሉ። እነዚህ ክፍሎች እንደሚሉት አቶ ብርሃኑ የፈጸሙትን ወንጀል የኢህአዴግ ጽህፈት ቤት ጠንቅቆ ያወቀዋል። ቀደም ሲል እሳቸውን ወደ ህግ ማቅረብ የማይቻለው በነበራቸው የጥቅም ትሥሥር መሆኑ ቢታወቅም አሁን ግን ዝምታ መመረጡ ክልሉንና አዲሱን አስተዳደር ትዝብት ላይ የሚጥል ነው።
የዶክተር አብይ አስተዳደረም ሆነ የቀድሞው የድርጅት ባልደረባቸው አቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ በቂ መረጃ እንዳላቸው የሚጠቁሙት ክፍሎች፣ በርካታ ፍትህ ፈላጊዎች ቦንጋና ሃዲያ ላይ ያተኮረ፣ በጠቅላይ ሚኒስትር ሃላፊነታቸው ወቅትና በተላያዩ ተቋማት የቦርድ ሰብሳቢ ሆነው የሰሯቸው ጉዳዮች ሊመረመሩ እንደሚገባ ያመለክታሉ።
በሸራተን ባለቤትና አጫፋሪዎች ትዕዛዝ በሎቤድ የጭነት መኪና ሊሞዚን ተጭኖ፣ የወጥ ቤት ሰራተኛ አቅርቦ፣ ውስኪ እንደውሃ የፈሰሰበትና ሽንጣም መኪኖችን አላስገባ በማለቱ የምስኪኖች ቤት ለብርሃኑ አዴሎ ወንድም ሰርግ ሲባል መፍረሱን የሚያወሱት እነዚህ ክፍሎች ” እባካችሁን ቦንጋ ኑና ይህንን ጉድ ይፋ አድርጉ” ሲሉ ለመንግስት መገናኛዎች ጥሪ አቅርበዋል።
አቶ ብርሃኑ በስልክ በፍርድ ቤት ውሳኔ ጣልቃ በመግባት መመሪያ የሚሰጡ መሆናቸውንም የሚያስታውሱ ክፍሎች ፣ ከ” ባለሃብቱ እና ከወቅቱ ቀዳማይ እመቤት ጋር የነበራቸው ግንኙነት ሸሽጓቸው ቆይቷል። አሁን ግን ወቅቱ የፈትህ ነውና ትክረት እንሻለን” ብለዋል። እነዚሁ ክፍሎች በተለያዩ መገናኛዎች በተደጋጋሚ ጉዳዩን መንግስት ምላሽ እስኪሰጥበት ድረስ አጠንክረው እንደሚሰሩበት አመልክተዋል።
ሪፖርተር – አቶ ብርሃኑ አዴሎ ከአዕምሯዊ ንብረት ጽሕፈት ቤት ዋና ዳይሬክተርነት ኃላፊነታቸው በሕዝብ ቅሬታ ምክንያት እንዲነሱ ተደረገ፡፡ አቶ ብርሃኑ በሕዝብ ቅሬታ ምክንያት ከኃላፊነታቸው ሲነሱ ይህ ለሁለተኛ ጊዜ ነው፡፡ የኢትዮጵያ አዕምሯዊ ንብረት ጽሕፈት ቤት ዋና ዳይሬክተር ሆነው ላለፉት ስምንት ዓመታት ሲያገለግሉ የነበሩት አቶ ብርሃኑ፣ ታኅሳስ 24 ቀን 2007 ዓ.ም. ከጠቅላይ ሚኒስትሩ በተጻፈ ደብዳቤ ከኃላፊነታቸው መነሳታቸውን ውስጥ አዋቂ ምንጮች ገልጸዋል፡፡ በጠቅላይ ሚኒስትሩ የተጻፈው ደብዳቤ አቶ ብርሃኑ ከኃላፊነታቸው የሚነሱበትን ምክንያት ባያብራራም፣ ከታኅሳስ 24 ቀን ጀምሮ መነሳታቸውን ይገልጻል፡፡ ተቋሙን በተጠባባቂ ዋና ዳይሬክተርነት እንዲመሩም የተቋሙ የፓተንት ክፍል ዳይሬክተር አቶ ግርማ በጅጋ ተሹመዋል፡፡ አቶ ብርሃኑ በአሠራር ችግሮች ከሠራተኞች ቅሬታዎች ይነሱባቸው እንደነበር፣ ከተቋሙ ደንበኞች ማለትም የንግድ ምልክት የሚያወጡ ወይም ምልክቶቻቸው እንዲከበሩ የሚፈልጉ የንግድ ተቋማትና ግለሰቦች ቅሬታ ይቀርብባቸው እንደነበር ምንጮች አስረድተዋል፡፡ እነዚህ ቅሬታዎች በቀጥታ ለተወካዮች ምክር ቤት የሳይንስና ቴክኖሎጂ ጉዳዮች ቋሚ ኮሚቴና ለጠቅላይ ሚኒስትሩ ጽሕፈት ቤት እንደቀረቡ ምንጮች አስረድተዋል፡፡ በዚህም ምክንያት ችግሮቹን የሚያጣራ ኮሚቴ በጠቅላይ ሚኒስትሩ አማካይነት ተዋቅሮ የማጣራት ተግባራት ሲከናወኑ እንደነበሩ የሚያስታውሱት ምንጮች፣ የሳይንስና ቴክኖሎጂ ሚኒስትሯ ወ/ሮ ደሚቱ አንቢሳና የባህልና ቱሪዝም ሚኒስትሩ አቶ አሚን አብዱልቃድር ከአጣሪ ኮሚቴ አባላቱ መካከል እንደነበሩም ገልጸው፣ ከኃላፊነት የተነሱትም ከዚሁ ጋር በተያያዘ መሆኑን ጠቁመዋል፡፡ አቶ ብርሃኑ እስከ 1998 ዓ.ም. ድረስ የካቢኔ ጉዳዮች ኃላፊ ሚኒስትርና የኢሕአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ አባል ነበሩ፡፡ በወቅቱ ከተወለዱበት የደቡብ ክልል ካፋ ዞን ቦንጋ ከተማ ነዋሪዎች አዲስ አበባ ድረስ በመምጣት በአቶ ብርሃኑ ላይ የተፈራረሙትን የቅሬታ አቤቱታ (ፔቲሽን) ለቀድሞ ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ማስገባታቸውን መዘገባችን ይታወሳል፡፡ በቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር የተቋቋመ አጣሪ ኮሚቴ ባቀረበባቸው ሪፖርት ከካቢኔ ጉዳይ ሚኒስትርነታቸውና ከኢሕአዴግ ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ አባልነታቸው እንዲነሱ መደረጉም አይዘነጋም፡፡ ጉዳዩን በተመለከተ አቶ ብርሃኑ አዴሎን ለማነጋገር በተደጋጋሚ የግል ስልካቸው ላይ በመደወል ለማግኘት የተደረገው ጥረት አልተሳካም፡፡
ብዕለት 21 ጥር 2013 ዓ.ም.ግ፡ ሥርዓተ ተቀብኦ መዓርገ ዲቁናን ክህነትን ብብፁዕ ዋና ኣመኃዳሪ ቤት ጽሕፈት መንበረ ፓትርያርክን ጳጳስ ኣህጉረ ስብከታት ሰሜናዊን ደቡባውን ቀይሕ ባሕርን ዓንሰባን ብፁዕ አቡነ ባስልዮስ ኣብ መርሶ ኣኅማር ቅዱስ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያን ባጽዕ ተፈጺሙ።
እዚኦም ድማ ካብ ቤተ ክርስቲያን መርሶ አኅማር ቅዱስ ሚካኤል ባጽዕ 4 ካህናትን 7 ዲያቆናትን፡ ካብ ቤተ ክርስቲያን ደብረ መድኃኒት መድኃኔ ዓለም ባጽዕ 1 ካህንን 1 ዲያቆንን፡ ካብ ቤተ ክርስቲያን ሐመረ ኖኅ ድንግል ማርያም ጥዋለት 1 ካህንን 2 ዲያቆናትን ክኾኑ ከለዉ፡ ኣብ ንኡስ ሃገረ ስብከት ጊንዳዕ ድማ ካብ ቤተ ክርስቲያን ልደታ ማርያም ደንጎሎ ታሕታይ 1 ካህንን 3 ዲያቆናትን፡ካብ ቤተ ክርስቲያን ኣቡነ ተክለሃይማኖት ጊንዳዕ 1 ዲያቆን፡ ከምኡ’ውን ካብ ቤተ ክርስቲያን ኣቡነ ፊልጶስ ነፋሲት 5 ዲያቆናት እዮም።
ብፁዕ አቡነ ባስልዮስ ንዅሎም ናይቲ ዕለት ኣገልገልቲ ኣብ ዘስምዕዎ ቃል፡ ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔርን ምእመናንን ብትግሃትን ብቅንዕናን ክመላለሱ፡ ከምኡ ድማ ኣብ እምነትና ጽኑዓትን እሙናትን ኣገልገልቲ ክንከውን ይግባእ” ክብሉ ቃለ ምዕዳን ሂቦም።
ቅድሚ 25 ዓመት ኣብዚ ወርሒ ሰነ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ንHIV/AIDS ዝኸውን መድሓኒት ፈለማይ ዕዉት ፈተነ ዝጀመረሉ ወሳኒ እዋን ነይሩ።እቲ ፈተነ ማእለያ ዘይብሉ ህይወት ዘድሓነን ሎሚ እውን ንምስፍሕፋሕ እቲ ቫይረስ ዝከላኸል ዘሎን መድሓኒት እዩ።ወኪል ቪኦኤ ካሮሊን ፕረሱቲ ለበዳ ኤዲስ መን ኢኻ በሃሊ ኣብዘይነብረሉን ብቕልጡፍ ይባርዐሉ ኣብ ዝነብረሉ እዋን ምስ ዝነበረን መድሓኒት እንተዘይጥቀም ነይሩ ሎሚ ብህይወት ክነብር ምስ ዘይኽልን ሰብ ከተላልየና እያ።
ዶክተር ናብቲ ዝነበረሉ ክፍሊ ኣቲዩ ‘’ጉዳያትካ ብስርዓትሓዝ ኢኻ።ምኽኒያቱ ምድሕን ኣይክኣልን፣ሕክምና የብሉን፤ዋላ ሓደ ነገብሮ ነገር የለን ኢሉኒ’’ ይብል ቴይለር።
ቴይለር ኣብታ ዝፈለጠላ ዕለት ምሸት ደም ምስተለገሰሉ AIDSዝሓዞ ተምሃራይ ሪያን ዋይት ኣብ ክፍሊ ብምስታፉ ኣብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ኢንዲያና ተቓውሞ ምልዓሉ ዜና ከምዝርኣየ ይገልፅ።
ብርክብ ተመሳሳሊ ፆታ ዝኣምን ወይ Gay ቴይለር ምልክት ናይቲ ቫይረስ ከይተርኣዮ ንዓመታት ነፃ ኮኑ ድሕሪ ምንባር ኣብ ሓደ እዋን ናይ ሰውነቱ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ብምድኻሙ ከምዝሓመመ ይገልፅ።
ኣብቲ እዋን መድሓኒት ኣይንበረን፤ክሳብ 1995 ኣ\ፈ ኣብዘሎ እዋን ልዕሊ 300,000 ኣሜሪካዊያን ብሰንኪ እቲ ሕማም ህይወቶም ሲኖም። ‘’ሽዑ ንGay ይቐትል ነይሩ፤ብዛዕብኦም ዝግደስ ግን ኣይ ኣይነብረን’’ ይብል።
ንዓመታት ከም ACT UP ዝኣመሰሉ ተሓለቕቲ ጉጅለታት ንHIV/AIDS ዝውዕል ተወሳኺ ፈንድ ብምሕታት ድምፆም የስምዑ ነይሮ።መስራቲ ACT UP ላሪ ክራመር ቅድሚ ምማቱ ምስ ቪኦኤ ኣብዘካየዶ ቃለ ምልልስ ናይ ኤዲስ ማሕበረሰብ ርኣይን ሰማዒን ዘይብሎም ከምዝተገደፉ ከምዚ ኢሉ ነይሩ።
ስቕታ ማዕረ ሞት እዩ ዝብል ጭርሖ ዘለዎ ናይ ክራመር ጉጅለ 11 ጥቅምቲ ጥቅምቲ 1988 ኣ\ፈ ሓዱሽ መድሓኒት ኣብ ጥቕሚ ክውዕል ፍቃድ ንዝህብ ምምሕዳር ምግብን መድሓኒትን ዩናይትድ ስተትስ FDA ወሪሮም።
ኣብቲ እዋን ኣብቲ መንግስታዊ ቤት ፅሕፈት ዝሰርሕ ዝነበረ ሪቻርድ ክሌይን እቲ ኣጋጣሚ ነቲ መንግስታዊ መሓውር ናይ መፀዋዕታ ደወል ነይሩ፤ምኽኒያቱ ነቲ ቤት ፅሕፈት ክዕፆ ኣገዲዶምዎ ይብል።
ኣብ ሰነ 1995 ኣ\ፈ FDA ዝተፈላለዩ መድሓኒታት ብምትሕውዋስ ነቲ ሕማም ዝኸውን መድሓኒት ፈላማይ መፅናዕቲ ክካየድ ፈቒዱ።ብፍጥነት ፅሓይ ብርሃን ኣብ ታሕሳስብ 1995 ኣ\ፈ ናይ መጀመሪያ ውፅኢታዊ መድሓኒት ኮይኑ ብመንገስቲ ፀዲቑ።ዶ\ር ኣንቶኒ ፋውቺ ዩናይትድ ስቴትስ ንኤችአይቪ ንምውጋእ ንእተካይዶ ፃዕርታት ንዓሰርተታት ዓመታት ክመርሑ ፀኒሖም።
ኣብ ሃገራዊ ኢንስቲትዩት ኣለርጅን ተመሓላለፍቲ ሕማማትን ዳይረክተር ዶ\ር ኣንቲኒ ፋውቺ ‘’ፀረ HIV ኣዚዩ ዕውት ዝኾነ መድሓኒት ንፈላማ ግዜ ዝረኸብናሉ እዋን ስለዝነበረ ብHIV ናይ ዝልከፉ ሰባት ህይወት ኣዚዩ ተመሓይሹ’’ ይብሉ።
ሳላ እቲ መድሓኒት ሎሚ ብህይወት ካብ ዘለው 57 ዓመት ዝዕድሚኡ ቴይለር ሓደ እዩ።ሎሚ እውን ነቲ ንዓሰርተታት ዓመታት ብህይወት ክፀንሕ ዝሓገዞ መድሓኒ ኣብ ምውሳድ ይርከብ።
ኣብቲ ኣኼባ ብኣባላት ጠርነፍቲ (መራሕቲ) ጨንፈር፡ በዛዕባ ህልዊ ኩነታት ሃገርና ብዝምልከት ኣብ ልዕሊ ህዝብን ሃገርን ዝፍጸም ዘሎ ዕንወትን ብርሰትን፡ ሰፊሕ መብርህን መግለጽን ከምዝተዋህበ፡ ዲክታቶርያውን ገባትን ስርዓት ህግደፍ ካብቲ ዓማጺ ባህሪዩ ተበግሹ ዓመት መጽአ ዝገብሮ ዘይጭበጥ መብጽዓን ሓሶትን እንዳኣደናገረ ዕድመ ስልጣኑ የናውሕ ከምዘሎን፡ ብመርትዖታት ዝተደገፈ ዝርዝር መብርሂ ከምዝተዋህበ፡ ኮምኡውን ስርዓት ህግደፍ ከምነፋሒቶ ሕብሩ እንዳቐያየረ ምስ ግበረ-ሽበራውያን ሕቡእ ውዲት ይፍጽም ከምዘሎን ኣብቲ ኣኼባ ከምዝበርሀ እቲ ዝበጽሓና ዜና ሓቢሩ፡፡
ነዚ ገባቲ ዝኾነ ስርዓት ህግደፍ ኣሊኻ ኣብ ልዕልና ሕግን መሰልን ህዝቢ ዝኣምን ደሞክራስያዊ ስርዓት ንምምስራት ኩሉ ደላይ ፍትሕን ለውጥን ዝኾነ ኤርትራዊ ኣብ ዝሃለወ ይሃሉ ናይ ሓባር ድምጹ ከስምዕ ውዓል-ሕደር ዘይባሃሎ እዋናዊ ጠለብ ከምዝኾነ፡ ብፍላይ ከኣ ፖለቲካዊ ውድባት ዝፈላልዮም ጉዳይ ኣወንዚፎም ህዝብን ሃገርን ካብ ሓደጋ ጥፍኣትን ብርሰትን ንምድሓን ቀዳምነት ክሰርዑ ከምዝግባእ ጠርነፍቲ ኣባላት ጨንፈር ዝኾኑ ብጾት ተስፋሚካኤልን ፍስሃየን ብኣጽንዖት ከምዝገለጹ ተሓቢሩ፡፡ ኮምኡውን ብዛዕባ እቲ ብ6 ፖለቲካዊ ውድባትና ተጀሚሩ ዘሎ ልፍንታዊ መስርሕ በጺሕዎ ዘሎ ስዳሮ ኣመልኪቶም መብርሂ ከምዝሃቡ ተገሊጹ፡፡
ቀጺሉ መድረኽ ንሕቶን ርእይቶን ክፉት ብምግባር፡ ብኣባላት ጨንፈር ንዝቐረቡ ሕቶታት ብግሉጽ መንፈስ ዘዕግብ መልሲ ከምዝተዋህበን ኣብ መደምደምታ ከኣ ለበዋታት ከምዝቐረቡን ተሓቢሩ፡፡ ካብቶም ዝቐረቡ ለበዋታት ንኣብነት ኩሉ ኣባል ውድብ ግሃድኤ-ሕድሪ ኣብ ኩሉ ኩርንዓት ዓለም ዝርከብ ግቡኡ ከማልእ፡ ኣብ ቅድመ ግንባር ተሰሊፎም ህዝቦምን ሃገሮምን ንምድሓን ተቐሪቦም ንዘለዉ ኣባላት ሰራዊት ሕድሪ ዘይተቖጠበ ድጋፍን ሞራልን ብተግባር ምብርካት፡ መንእሰያት ኣብ ጎኒ ኣሕዋቶም ሰራዊት ሕድሪ ንክስለፉ ምጽዓር፡ ፖለቲካዊ ፕሮግራም ግሃድኤ-ሕድሪ ኣብ ህዝቢ ክዝርጋሕን ክንበብን ምግባር፡ … ወዘተ ዝብሉ ከምዝነበሩን ነዞም ዝተጠቐሱ ኣብነታት ተግባራዊ ንምግባር ኣባላት ጨንፈር ኣዲስ ኣበባ ብንጥፈት ክዋስኡን ከሰርሑን ድሉዋት ከምዝኾኑን ቃል ከምዝኣተዉን እቲ ዝበጽሓና ጨንፈራዊ ጸብጻብ ኣረጋጊጹ፡፡
መሰል ቅዳሕ፣ሓደ ኪኢላ ኣብ ኣእምሮኡ ዝወልዶ፣ዘዕብዮን ዳሓር ካኣ እንተስ ብፅሑፍ፣እንተስ ብሙዚቃ፣ወሊዱ ኣውፂኡ ናብ ሕ/ሰብ ብምቅራብ ነቲ ንፃዕሩን ድኻሙን ከምውሉዱ ስም ሂቡ ስለዘቅርቦ፣ናይ‘ቲ ኪነ-ጥበባዊ ውፅኢት ዋንነት ምኽባር፣መሰል ኪነ ጥበባዊ ኢልና ኢና ዝገልፆ ይብል ኣቶ ካሳሁን ወ/ጊዮርግስ።
ኣብቲ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ ኣህጉራውያን ውድባት፣ ፖለቲከኛታትን ጋዜጠኛታትን ዝተሳተፍዎ ኣኼባ፣ ንመንግስቲ ኤርትራ ብምውካል መደረ ከሰምዕ ዝተዓደመ ሚኒስተር ዜና ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ኣብ ኤራትር ዘሎ ዕድላት ወፍሪ፣ ሕርሻንን ዕደናን ዘርዚሩ።
ካብ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ስደተኛታትን ዝተወከሉ ኤርትራውያን በንጻሩ፣ እቲ ወኪል መንግስቲ ኤርትራ፣ ንሃለዋት እቶም ብዘይፍርዲ ነዊሕ ዓመታት ዝተኣስሩ ኤርትራውያን ከይጠቐሰ ምሕላፉ ብምትሕስሳብ፣ ንኤርትራውያን ናብ ዋሕዚ ስደት ደፊእዎም ዘሎ ህሉው ኩነታትን ብዝምልከት ኣቕሪቦም።
ኣየርላንዳዊ ኣባል ፓርላማ ኤውሮጳ ብርያን ሃየስ ብወገኑ፣ ወኪል ሃገሩ ኣብ ወርሒ ግንቦት ናብ ኤርትር ዑደት ከምዘካየደ ብምዝኽኻር፣ ሃገሩ ሳላ ዘበርከተቶ ናይ ሚልዮናት ኤውሮ ፕሮጀክት፣ 20 ስሕ ኤርትራውያን ስድራቤታት ተጠቐምቲ ከምዝኾና ገሊጹ።
በስራ ግንኙነት ውስጥ የአሰሪና ሰራተኛ ህግ አስፈላጊነት ከሚገልጹ ምክንያቶች ውስጥ በአንድ በኩል ሰራተኛውን አግባብ ካልሆነ ብዝበዛ መከላከል በሌላ በኩል ደግሞ ሰራተኛው የሚፈለግበትን ግዴታዎች በአግባቡ እንዲወጣ ማደረግ የሚገኙበት መሆኑን ቀደም ብለን ያየነው ነው፡፡ ለዚህም ከሌሎች በተጨማሪ ሕጉ ዝቅተኛ የስራ ሰዓትን ፣ የዕረፍት ጊዜን እና የፈቃድ ጊዜ አሰጣጥን በመወሰን ይቆጣጠራል፡፡ በዚህ መልኩ ህጉ ቁጥጥር ባያደርግ ሰራተኛው ማለቂያ በሌለው ሁኔታ በቀን ውስጥም ሆነ በረጅም ጊዜ ያለዕረፍት ለመስራት እንዲገደድና ጉልበቱ ያለአግባብ እንዲበዘበዝ ሊያደርግ የሚችል ሲሆን በሌላ መልኩ ደግሞ በነዚሁ መንስኤዎች መነሻነት ሰራተኛው ሊያነሳ በሚችላቸው ተቃውሞዎች ምክንያት ሊፈጠር በሚችል ጭቅጭቅና ሁከት የግንኙነቱ ሰላማዊ አለመሆን በሚፈጥረው የምረታማነት መቀነስ የሰራተኛውም ሆነ የአሰሪው ጥቅሞችን በዘላቂነት የሚጎዳ ይሆናል፡፡
ለዚህም ሲባል ህጉ በቅድሚያ ዝቅተኛ የስራ ሰዓትን በመደንገግ ችግሩን ለመቆጣጠር መሞከሩ አግባብ ሆኖ ይታያል፡፡ የኛ አዋጅም መደበኛ የስራ ሰዓት በህግ ፣በህብረት ስምምነት ወይም በስራ ደንብ መሰረት የሚወሰን መሆኑን ይገልጽና እርዝማኔውም በቀን ከስምንት ሰኣት ወይም በሳምንት ከአርባ ሰምንት ሰዓት ሊበልጥ እንደማይችል ያመለክታል (አንቀጽ 61) ፡፡ ስለዚህ መደበኛ የስራ ሰዓት በሳምንት ውስጥ የሚኖረው አደላደል በተመለከተም ከዚያው በተከታታይ ያሉ አንቀጾች ይደነግጋሉ፡፡ ከመደበኛው የስራ ሰዓት ውጭ የሚደረግ የስራ ሰዓት እንደ አስፈላጊነቱ ስራ ሊሰራበት የሚችል ቢሆንም ይህ ስራ የሚፈቀድበት ሁኔታዎች እና ከመደበኛው ክፍያ ከፍ ባለ መጠን ስራው እነደተሰራበት የጊዜ ሁኔታ በሚለይ መልኩ ክፍያ እንደሚፈጸም ተደንግጓል፡፡ ( አንቀጽ 66-68 )
በተመሳሳይ ሁኔታም የሰራተኛው የእረፍት ጊዜና ፈቃድ የማግኘት መብት በተለያየ ሁኔታዎች ተደንግጓል፡፡ እነዚህም የእረፍት ጊዜዎች የሳምንት የእረፍት ጊዜን የህዝብ በዓላት እረፍትን፣ የአመት ፈቃድን፣ ልዩ ፈቃድ እና የህመም ፈቃድን የተመለከቱ ናቸዉ፡፡ የሳምንት የእረፍት ጊዜ የ24 ሰዓት እረፍት ሲሆን ሊቆራረጥ የማይገባዉ በሰባት ቀን ጊዜ ውስጥ ለአነድ ቀን የሚሰጥና በህብረት ስምምነቱ በሌላ ሁኔታ ካልተገለጸ በስተቀር እሁድ ላይ ሊውልና ለሁሉም ሰራተኛ አንዴ መሰጠት የሚገባው ነው፡፡
ይሁን እነጂ በአንቀጽ 70 ስር በተገለጹት ሁኔታዎች መሰረት የድርጅቱ ስራ ወይም የሚሰጠው አገልግሎት የሚያስገድድ ከሆነ የሳምንት እረፍት ቀን ከእሁድ በሌላ ቀን ላይ ሊውል የሚችል ሲሆን በተጨማሪም አንቀጽ 71 ስር በተገለጹት ምክንያቶች በሳምንት የእረፍት ቀን ስራ ሊሰራ የሚችልበት ሁኔታ ይኖራል፡፡ በዚህ የእረፍት ቀን፡ ስራ የሰራ ሰው ሌላ የእረፍት ቀን ከማግኘት በተጨማሪ ለሰራው ስራ ለመደበኛ ስራ ይከፈለው የነበረ ደሞዝ በሁለት ተባዝቶ ሲከፈለው ተለዋጩን እረፍት ሳይወስድ ከስራ ቢሰናበት ተጨማሪ የማካካሻ ክፍያ የማግኘት መብት አለው (አንቀጽ 71/2/ እና 68/1/ሐ/)፡፡
ሌላው እረፍት የህዝብ በአላትን የሚመለከተው ሲሆን በዚህ የእረፍት ቀንም ሰራተኛው ሙሉ ደሞዙን የማግኘት መብት አለው፡፡ እንዲሁም እንደ ሌሎቹ የእረፍት ጊዜዎች ስራ ሊሰራ የሚችልበት ሁኔታ ሊኖር የሚችል ሲሆን ለዚህ ስራም ሰራተኛው ደሞዙ በሁለት ተባዝቶ የሚከፈለው ይሆናል፡፡ ይሁንና በእለቱ ሌላ ተደራቢ የህዝብ በአል ቢኖር ወይም የህዝብ በአሉ ከሌላ የእረፍት ቀን ጋር ተደርቦ ቢገኝ በዚህ በተጠቀሰው ክፍያ ላይ የሚያመጣው ለውጥ አይኖርም፡፡ (አንቀጽ 73 - 75)፡፡
ፈቃድን በተመለከተ የመጀመሪያው እና ህጉ ልዩ ትኩረት የሰጠበት የአመት ፈቃድን የተመለከቱት ድንጋጌዎች ናቸው፡፡ በዚሁ መሰረት ህጉ ይህንን ፈቃድ ሰራተኛው እንዳይተው ለማድረግ ሲል ሰራተኛው የሚያደርጋቸው ስምምነቶች ተቀባይነት እነደማይኖራቸውና በአዋጁ በሌላ ሁኔታ ካልተፈቀደ በስተቀርም በክፍያ መተካትም እነደማይቻል በአንቀጽ 76 ስር በመደንገግ ይጀምራል፡፡ ከዚያም በተከታታይ አንቀጾች ስር የፈቃዱን መጠንን ከሰራተኛው የስራ ዘመን ርዝማኔ አንጻር፣ ስለፈቃዱ አሰጣጥ ሁኔታዎች፣ ፈቃዱ ተከፋፍሎ ሊሰጥ ስለሚችልባቸውና ለሌላ ጊዜ ሊተላለፍ ስለሚችልባቸው ሁኔታዎች በዝርዝር ተመልክተዋል፡፡ (አንቀጽ 77 - 79)፡፡ ይሁንና በዚህ ፈቃድ ላይ ያለ ሰራተኛም ቀደም ብሎ ሊታወቅ የማይችል ምክንያት ካጋጠመና በዚሁ ምክንያት በስራ ላይ መገኘቱ አስፈላጊ ከሆነ ከፈቃዱ ወደ ስራ ሊጠራ የሚችል ሲሆን ሰራተኛው በዚህ ምክንያት የሚደርስበት የመጓጓዣና የውሎ አበል ወጭ በአሰሪው ከመሸፈኑም በላይ ወደ ስራ በመጠራቱ ምክንያት ለሚቀረው የፈቃድ ጊዜ በገንዘብ ተተምኖ የሚከፈለው ይሆናል፡፡
ሌላው ፈቃድ ልዩ ልዩ ሁኔታዎችን የሚመለከት ነው፡፡ ከነዚህ ውስጥ የመጀመሪያው ለቤተሰብ ጉዳይ የሚሰጠው ሲሆን አንድ ሰራተኛ ህጋዊ ጋብቻ ሲፈጽም፣ ወይም የትዳር ጓደኛ፣ ወይም እስከ ሁለተኛ ደረጃ የሚቆጠር የስጋ ወይም የጋብቻ ዘመድ ቢሞትበት ከክፍያ ጋር ለሶስት የስራ ቀናት ፈቃድ የማግኘት መብት አለው(አንቀጽ 81/1/)፡፡ ከዚህም ሌላ ሰራተኛው ልዩና አሳሳቢ ሁኔታ ሲያጋጥመው እስከ አምስት ተከታታይ ቀናት ያለክፍያ ፈቃድ ማግኘት ይችላል (አንቀጽ 81/2/)፡፡ ሌሎቹ በዚህ የፈቃድ አይነት ስር የሚገኙት ሁኔታዎች በአብዛኛው ሰራተኛው መበቶቹን ለማስከበር ከሚያደርጋቸው እንቅስቃሴዎች ጋር የሚያያዙ ናቸው፡፡ በመሆኑም ሰራተኛው የስራ ክርክርን ለማሰማትና የሲቪል መብቱን ለማስከበር እንዲችል፣ የሰራተኛ ማህበር መሪም ከሆነ የስራ ክርክርን ለማቅረብ፣ በህብረት ድርድር፣ በማህበር ስብሰባ ለመገኘት፡ በሴሚናሮችና ስልጠናዎች ለመካፈል እነዲችል ከአንቀጽ 82 - 84 በተደነገጉት ሁኔታዎች መሰረት ከክፍያ ጋር የሚሰጥ ፈቃድ ሊያገኙ ይችላሉ፡፡
በስተመጨረሻ የሚገኘው ሰራተኛው በመታመሙ ምክንያት የሚሰጥ ፈቃድ ነው፡፡ አንድ ሰራተኛ በስራ ላይ ከሚደርስ ጉዳት ውጭ ባለ ምክንያት ቢታመምና በዚሁ ምክንያት የመስራት ግዴታውን መወጣት የማይችል ቢሆን ለመጀመሪያ ከታመመበት ቀን አንስቶ በሚታሰብ በአንድ አመት ውስጥ ከስድስት ወራት ላልበለጠ ጊዜ ፈቃድ ሊያገኝ ይችላል፡፡ ይሕ የስድስት ወር ጊዚ በተከታታይ ወይም በተለያየ ጊዜ ሊሆን እንደሚችል በህጉ ተመልክቷል፡፡ ይህ ፈቃድ ለመጀመሪያው አንድ ወር ከሙሉ ደሞዝ ጋር ለሚቀጥሉት ሁለት ወራት ከደሞዙ ሃምሳ በመቶ ክፍያ ጋር እና ለመጨረሻዎቹ ሶስት ወራት ያለ ክፍያ እንደሚሆን ተደንግጓል፡፡ በአጠቃላይ ግን ይህን ፈቃድ ለማግኘት የሚቻለው በመንግስት ከታወቀ የሕክምና ድርጅት ተገቢ የሆነ የሕክምና የምስክር ወረቀት የቀረበ ሲሆን ብቻ ነው፡፡ (85 እና 86)፡፡
የአዲስ አበባ ከተማ መሬት ኦዲት በስድስት ወራት ብቻ 1,439 ጉዳዮች ላይ የሕግ ጥሰት መፈጸሙን አጋለጠ! ማን ግድ ቢሠጠው? | THE ETHIOPIA OBSERVATORY (TEO)
ቢሮው ባወጣው የስድስት ወራት ሪፖርት እንዳስታወቀው ከመመርያ ጥሰቶች መካከል ያላግባብ ክፍያ ማስከፈል፣ የመስክ ልኬት ሳይደረግ በጂአይኤስ ታይቶ ብቻ ካርታ አትሞ መስጠት፣ በባዶ መሬት የስም ዝውውር መፈጸም፣ በሽንሻኖ ከፀደቀው ካሬ ሜትር በላይ ካርታ አዘጋጅቶ መስጠት፣ ለየብቻቸው መልማት የማይችሉ ይዞታዎች በተነፃፃሪ (ፕሮፖርሽን) ከመሥራት ይልቅ ማካፈልን መምረጥ፣ እንዲሁም ከምትክ ቦታ አሰጣጥ ጋር ያሉ ችግሮች ዋና ዋናዎቹ ሆነው ቀርበዋል፡፡
የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር መሬት ልማትና ማኔጅመንት ቢሮ ለሙስና ተጋላጭ ናቸው ባላቸው አገልግሎቶች ላይ ባካሄደው ኦዲት፣ 1,439 ጉዳዮች የአሠራርና የመመርያ ጥሰት ያለባቸው መሆኑን ማረጋገጡን አስታወቀ፡፡
የከተማው መሬት ልማትና ማኔጅመንት ቢሮ ባለፉት ስድስት ወራት ያካሄዳቸውን ሥራዎች በገመገመበት ሪፖርት ላይ እንዳስታወቀው፣ በ2010 በጀት ዓመት በመጀመርያዎቹ ስድስት ወራት 4,736 አገልግሎት አሰጣጦችን ኦዲት አድርጓል፡፡
ቢሮው እንዳለው በማዕከልና በክፍለ ከተማ ደረጃ በአሠራርና በመመርያ ጥሰት ፈጽመዋል በተባሉ አካላት ላይ ዕርምጃ መውሰዱንም አስታውቋል፡፡ በተወሰደው ዕርምጃ ሦስት አመራሮች ከኃላፊነት እንዲነሱ፣ ስድስት ባለሙያዎች ከሥራ እንዲሰናበቱ፣ 100 ሠራተኞች ደግሞ በአስተዳደራዊ ዕርምጃ በጽሑፍና በደመወዝ ተቀጥተዋል፡፡
የመሬት ዘርፍ በአገር አቀፍ ደረጃ የሙስና መፈልፈያና ዋነኛ ተጋላጭ ቦታ ነው ተብሎ መፈረጁ ይታወሳል፡፡ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር በዚህ መርህ መነሻ ላለፉት አሥር ዓመታት የመሬት ልማትና ማኔጅመንት ቢሮን በማያቋርጥ መዋቅር ለውጥ ውስጥ ቢያሳልፈውምና በርካታ አመራሮችና ሠራተኞች ላይ ዕርምጃ ቢወስድም፣ የሙስና ምልክቶች አሁንም መታየታቸውን ቀጥለዋል፡፡
ቴዎድሮስ አጥላው – ሀዲስ ዓለማየሁ የኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ ምርምር ለታላቅ የረጅም ልቦለድ ጸሐፊነታቸው ቢያንስ ለግማሽ ምዕተ ዓመታት ዕውቅና ሰጥቶ እያከበራቸው ያሉ ደራሲ ናቸው። አራት ልቦለዳዊ እና ሦስት ኢ-ልቦለዳዊ ሥራዎቻቸውን ከዛሬ 60 ዓመት ጀምሮ ለሕትመት አብቅተዋል፤ ልቦለዳዊ ሥራዎቻቸው ‹ፍቅር እስከ መቃብር› (1958)፣ ‹ወንጀለኛው ዳኛ› (1974)፣ ‹የልምዣት› (1980) የተባሉት ረጅም ልቦለዶች እና በ1948 ያሳተሙት ‹ተረት ተረት የመሰረት› የተባለ የተረት መጽሐፍ ናቸው።
የሥልጣኔ መሠረቱ ዕውቀት መሆኑን አስታከው የጻፉት ‹የትምህርትና የተማሪ ቤት ትርጉም› (1948)፣ በኢትዮጵያ ተደርጎ የማይታወቅ የሚሉትን የ1953ቱን የታኅሣሥ ግርግር መነሻ በማድረግ፣ ከመፈንቅለ መንግሥቱ በፊት በኢትዮጵያ በነበረው የአስተዳደር ሁኔታ መቀጠል ያለመቻሉን አስረድተው፣ ለውጥ የማስፈለጉን ነገር አፅድቀው፣ ለውጡ ግን በምን መልኩ ቢመጣ ለሀገራችንም ለሕዝቡም እንደሚበጅ በዝርዝር የተነተኑበት ‹ኢትዮጵያ ምን ዓይነት አስተዳደር ያስፈልጋታል?› (1958)፣ እንዲሁም በተለይ በአምስቱ ዓመት የጣሊያን ወረራ ወቅት በስደት ያሳለፉትን ሕይወት የሚያትተው ‹ትዝታ› የተባለው መጽሐፋቸው የኢትዮጵያን የፖለቲካ፣ የትምህርት፣ እና ሌሎችም ታሪኮች በሚያጠኑ ተመራማሪዎች ሲበረበሩ ኖረዋል።
ምንም እንኳን ሀዲስ እነዚህን ሁሉ፣ ግሩማን መጻሕፍት ቢያበረክቱልንም፣ ደጋግመን የምንሾም የምንሸልማቸው፣ የምናወድስ የምናገናቸው ግን ‹ፍቅር እስከ መቃብር› በተባለው የልቦለድ ሥራቸው ነው። የአጥኚዎችንም ዓይን የሚስበው አብዛኛውን ጊዜ ይኸው ሥራ ነው ማለት እችላለሁ። መጽሐፉ ይኽ ክብር አይገባውም ባልልም፣ ተረቱን ጨምሮ ሌሎቹ የልቦለድ ሥራዎቻቸው ተገቢውን ትኩረት ያገኙ መስሎ አይሰማኝም። በመሆኑም ዛሬ ተገቢውን የጥናት ዕድል የተነፈጉ ከሚመስሉኝ የሀዲስ መጻሕፍት መሐል ‹ተረት ተረት የመሰረት›ን ይዤ፣ በውስጡ ከተካተቱት ተረቶችም ሦስቱን መዝዤ እኔ ሳነባቸው የገባኝን ላካፍላችሁ እሞክራለሁ።
የሀዲስ ዓለማየሁ የመጀመሪያ የታተመ መጽሐፍ የሆነው ‹ተረት ተረት የመሠረት› በሦስት የተለያዩ ጊዜያት ይዘቱን እየቀያየረ ታትሟል። በ1948 ለመጀመሪያ ጊዜ ሲታተም ዐሥራ አንድ ተረቶችን ይዞ ነበር፤ የ1962ቱ ሁለተኛ ሕትመት የተረቶቹን ይዘት ሳይቀይር ነገር ግን አጋዥ ስዕሎች ተጨምረውበት ታተመ፤ በ1985 መጽሐፉ ለሦስተኛ ጊዜ ሲታተም፣ ስዕሎቹ ቀርተው አምስት አዳዲስ ተረቶች ታክለውበት መግቢያም ተሠርቶለት ወጥቷል። ይህ የመጨረሻው እና ተደጋግሞ የታተመው ሕትመት በውስጡ ዐሥራ ስድስት ተረቶችን የያዘ ሲሆን፣ ተረቶቹ በአብዛኛው ዋነኛ ባለታሪኮቻቸው እንሰሳት ናቸው፤ በተረቶቹ ውስጥ ሰዎች ቢገኙ እንኳን ፍዝ ሚና ኖሯቸው ነው የተመሰሉት። እንደ ሞት፣ እርጅና እና በሽታ ያሉ ረቂቅ ሐሳቦች ሥጋ ለብሰው የሚመጡበት ተረትም በመድበሉ ውስጥ ተካቷል።
በዚህ መጽሐፍ ውስጥ የምናገኛቸው አብዛኞቹ ተረቶች ከላይ ከላይ ሲታዩ ተቀብለናቸው የምንኖራቸው ተፈጥሯዊ ሁኔታዎች፣ የሰዎች እና የእንስሳት ግንኙነቶች፣ የእንሰሳት የእርስ በርስ ግንኙነቶች፣ የእንሰሳት ባሕርያት፣ የእንሰሳት ተፈጥሮ እንዴት አሁን ያለበት ደረጃ እንደደረሰ የሚገልጡ፣ ኢሶዶሬ ኦክፔሁ “ገላጭ” የሚላቸው ዓይነት የእንሰሳት ተረቶች ናቸው። ለምሳሌ በቅሎ ለምን እንደማትወልድ፣ ጅቦች ለምን ፊትና ኋላ እንደማይሄዱ ወይም ለምን የቡዳ ምሳሌ እንደተደረጉ፣ እንሰሳት እንዴት ወደ ሳርበል እና ሥጋ በልነት እንደተከፋፈሉ እና አንበሳም እንዴት “ንጉሠ አራዊት” እንደሆነ፣ እንዲሁም አይጥ እና ድመት መሐል ለምን ጠላትነት እንደተፈጠረ ይነግሩናል።