Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ያበደው በካርታውም ሆነ በማብራሪያው አላዘነም። አልተከፋም። እንደውም ፎክር ፎክር አለው። “ ታላቋ ትግራዋይ”!! እትት፣ ዘራፍ፣ ዘራፍ … ቢል ምንኛ ደስ ባለው! ጋባዥ አንድ እናት ናቸው። ልክ እንደ ቦሰና እናት ያው የአበሻ እናት…. የሚበላ ለማቅረብ ጎንበስ ቀና ይላሉ። ሰው በልቶ የሚጠግብ አይመስላቸውም። ተጫዋች፣ ሩህሩህ፣ ተግባቢ… ናቸው። ያበደው በላ ጠጣ። ከዛም ቀስ ብሎ ጨዋታ ጀመረ። ስለ ካርታው ጠየቃቸው።
“ ከየት አመጡት” ዋይ… ሳቁ። “ ምኑን?” አሉ በፈገግታ ግድግዳቸው ላይ የተገጠገጠውን ስዕል እያዩ። ያበደው ተነሳና አሳያቸው። ወሬ ተጀመረ። ካርታቸው በደምና በአጥንት የተገነባ እንደሆን አብራሩ። “ ትግራዋይ” ታላቅ ሆና ሳያዩ ፈጣሪ እንዳይገላቸው የዘወትር ምኞታቸው እንደሆነ ወደላይ አማተቡና ተናገሩ። ያበደው ፈገግ አለ። ስማቸውን ጠራቸውና “ በቃ ከኢትዮጵያ ልትለዩ? እንደ ኤርትራ ልትገነጠሉ? አክሱም የሚባል ብር ልታሳትሙ… በቃ ልንለያይ ?”
“ምን?” ሲሉ ጠየቁ። አከሉና አጠገባቸው ያለውን ደብር ስም ጠርተው አማተቡ። ቢሞቱ ከአዲስ አበባ ንቅንቅ እንደማይሉ አረጋገጡ። “ ታላቋ ትግራይ ስትመሰረት እኮ አንድ አገር ነው የምትሆኑት፣ ልክ እንደ ኬኒያ፣ ኤርትራ.፣ አሜሪካ፣ እንግሊዝ….” ከት ብለው ሳቁ። ደጋግመው “ አሜሪካ” አሉ። ወደ ቀልባቸው ተመለሱና “ እንደዚሁ እየኖርን ታላቅ መሆን አንችልም?” ሲሉ ጠየቁ። አሁን ያበደው መረር ማድረግ እንዳለበት ገባውና “ የሌሎችን ፈቃድ ማግኘት ግድ ነው” አላቸው።
መፈክር ሳይገባቸው ተሸክመው የሚኖሩ አሉ። ገብቷቸውም እንደ ማተብ አንገታቸው ላይ አድርገው የሚኖሩ አሉ። ያበደው ባየውና በሰማው አላዘነም። ግን ታላቋ ኦሮሚያ፣ ታላቋ አማራ፣ ታላቋ ሶማሊ ክልል፣ አፋር፣ ታላቁ የደቡብ ህዝቦች ሪፐብሊክ… ታላቋ ጋምቤላ፣ ታላቋ ቤኒሻንጉል፣ ታላቋ ኦጋዴን….. ሁሉም ጋር ግን ያልተፈታ እንቆቅለሽ አለ። ያልተመለሰ ጥያቄ አለ። ወደ ጸብ አረንቋ የማምራት ምልክት አለ። አሁን በታሰበው መንገድ የመቀጠሉ ጉዳይ አሳሳቢ እየሆነ ነው። ኢትዮጵያን የሚያከስመው ጥርጊያ መንገድ በፍጥነት አስፓልት ሆኖ ዘየት እየተረጨበት ይመስላል። ሁሉም “ጠቦ፣ ታላቅ መሆን ” ተመኝቷል። ያበደው ክልሎች ታላቅ ቢሆኑ ጸብ የለውም። ኢትዮጵያን የሚያመነዥግ ታላቅነት ግን አይገባውም።
አሁን ባለው እውነታ “ የታላቅነት” የመጨረሻ ግብ አገር አልባነት ነው። የአርነት ንቅናቄዎች በዝተዋል። ራሱ ገዢው ህወሃትም የሚጠራው “አርነት” ተብሎ ነው። ኢትዮጵያዊነት ላይ አተኩረው የሚሰሩ ልሳናቸው እየተዘጋ ነው። ሰለው ወደ መጥፋት እያመሩ ነው። አማራም “ ራሴን ላድን” ብሎ በጠቅላይ ግዛትና በወንዝ ተደራጀ። ኢትዮጵያ የቀራት ነገር ቢኖር የሚሰራባት ድራማ ሲጠናቀቅ ማየት ነው።
ያበደው እምባው መጣ። አገሩ አሳዘነችው። አዎ ኢትዮጵያ ታማለች። እሳት ላይ ተጥዶ በሚንተከተክ ማሰሮ ተመስላለች። ማሰሮው ውስጥ ያለው ህዝብ ነው። ህዝብ እየነፈረ ነው። ፖለቲከኞች “ታላቅ” እንሆናለን በሚል ህልም ከውስጥም ከውጭም ማገዶ ይጨምራሉ። ማሰሮው ይንተከተካል። ማገዶ የሚቀንስ፣ እሳቱን የሚያጠፋ፣ ክዳኑንን ከፍቶ የሚያስተነፍስ የለም። የታፈነው ማሰሮ አማራጩ መገንፈል ነው። ከገነፈለ ገነፈለ ነው።
እኚህ እናት “ ታላቅነት” በመገንጠል ሳይሆን በአንድነት ውስጥ ነበር የሚመስላቸው። እንደ እሳቸው አስተሳሰብና እምነት ከሆነ “ ታላቅ” መሆን ለሌላውም ኩራት ነው። ሳይረዱ እኚህን እናት የሚጠሉ አሉ። እሳቸውም ሌሎችም ሳይገባቡ ይኖራሉ። አንዱ ሌላው ላይ ሳይገባው ጥርስ ነክሶ ይኖራል። የመለስ ራዕይ እየዋለ ብዙ ያሰማናል። አሁናሁን ህወሃትም ሰለቸው መሰል “ መለስ መለስ እያላችሁ አታላዝኑ” ሲል አሳስቧል። ትክክል ነው። ቢቻል የመለስን ውጥን ሁሉ ብታፈራርሱና “ ዳግም ኢትዮጵያን ታላቅ እናድርግ” በሚል መፈክር ብትነሱ መከላከያ፣ ኮማንድ ፖስት… አስቸኳይ አዋጅ…. የሚባል ነገር እንደማይኖር ያበደው ማረጋገጫ የሰጣል!!
ያበደው ቦሰና ያለችው ታወሳው። ቦሰና ለኢትዮጵያ መፈትሄ አላት። በየክልሉ ህዝብ የሚወዳቸው ድርጅቶች አሉ። ህዝብ ለሚወዳቸው ክብር አለው። ለሚወዳቸው ይታዘዛል። ስለዚህ በሚወዳቸው እንዲተዳደር ሊፈቀድለት ይገባል። ምርጫው የራሱ እንጂ የሌሎች መሆን የለበትም። ትላለች። የዚያኔ ያበደው “ ሲያምርሽ ይቅር” ይልና ያሾፍባታል። እሷ ግን የምሯን ነው። ካልሆነ አደጋው ጊዜውን ጠብቆ ይመጣል። ባለሜንጫዎች አጋጣሚው ይሳካላቸዋል። … “ቦሰና ጆሮ ቢሰማ ዋጋ የለውም” ትላለች። ንጉሱ ምክር ገፉ፣ መንግስቱ ምክር አጣጣሉ፣ አሁንም ምክር የሚሰማ የለም። እስር መፍትሄ አይሆንም። የሚያኮርፉ ወገኖችን ማራባት አይጠቀምም። ቆም ብለን እናስብ። ከጥላቻ እንውጣ!! ሃውዜኖች እየበዙ ነው!!
ፖለቲካ ሸፍጥ ቢሆንም፣አይን ያወጣ የፖለቲካ ሽፋጥ ይቁም!! መንግስት ብቻ ሳይሆን የተቃዋሚ ጎራውም ከማምታታት የታቀበ ይሁን። ህዝብ በሚሰማው ተሰላችቷል። በሁሉም ወገኖች ዘንድ መደማመጥ የለም። የመታገል የጥበብ መጀመሪያ መዘላለፍ ሆኗል። ጸያፍ ስድቦችን ያበደው ሰሞኑንን አይቷል። አማራን ነጻ አወጣለሁ የሚለው ሰው “ እናትህ ምናምን ትሁን ብሎ…”
አሁን ያበደው ደክሞታል። ደጎል ይጠብቀዋል። ደጎልን ከማዝናናትና ከእሱ ጋር ከመሆን በላይ ያበደውን የሚያስደስት ነገር የለም። “ ኢትዮጵያን ዳግም ታላቅ እናድርግ” የምትሉ ተባረኩ። ኢህአዴግ እስኪ በዚህ ሃሳብ ሞክር!! ሰላም ሰላም … ቸር እንሰንበት!!
በሥነ ሕይወት ጥናት ዘንድ፣ እንስሳ አንድ የሕይወት ስፍን ሲሆን 34 ክፍለስፍኖች በውስጡ ይመደባሉ። ከነዚህም መካከል፣ ብዙዎቹ ጥቃቅን ትሎች ወይም ትል መሳይ አይነቶች ናቸው።
የዚህ የብሦትና የምሬት ፁሁፍ መነሻ መጋቢት 3/2017 በሱዳን ካርቱም የ UNHCR ቅርጫፍ መ/ቤት ፕሮቴክሽን ኦፊሠር የሆነው ሚስተር ሮን የተባለ በ2000 ዓ.ም ሥክሪኔንግ አድርገው የነበሩና ሥደተኝነታቸው የተረጋገጠላቸው ሥደተኞችን በመ/ቤቱ ሥብሠባ ጠርቶ ባነጋገረበት ወቅት ኢትዮጵያዊ ሥደተኞችን አስመልክቶ የተናገራቸውን ጉዳዮች መነሻ በማድረግ ነው። ሙሉውን ለማንበብ እዚህ ይጫኑ] – ሱዳን ውስጥ ያሉ ኢትዮጵያውያን ስደተኞች በተባበሩት መንግስታት የሥደተኞች ጉዳይ መቤት (UNHCR)
በፍቅር ወርቁ ለታሪኩ ለሥልጣኔው፣ ለባህሉ፣ ለቅርሱ ባዕድና እንግዳ የሆነ ትውልድ ከራሱ ከማንነቱ እየሸሸና እየተንሸራተተ የራሱን ንቆ የሌላውን ናፋቂ የመሆኑ ጉዳይ...
አዲሱን የሃገራችንን ብሄራዊ የሎጅስቲክስ ስትራቴጂ 2011 – 2020 (National Logistics Strategy 2018 – 2028) ከቀናት በፊት የትራንስፖርት ሚኒስትርና የማሪታይም ጉዳዮች ባለስልጣናት ባሉበት በሸራተን ሆቴል ”ለባለድርሻ አካላት” ይፋ ሆኗል። ይህ ባለ100 ገጽ ሰነድ እጄ ላይ ስለገባ በጥሞና ካነበብኩት በኋላ የራሴን እይታ እንደሚከተለው አስፍሬያለሁ።
በአጭሩ የሃገራችን እድገት ማነቆ ከሆኑበት ነገሮች አንዱ ሎጅስቲክስ ስልሆነ። ይህን ለማወቅ ብዙ ርቅት መጓዝ አያስፈልግም። የወጭ ገቢ እቃዎችን ብቻ መመልከት በቂ ነው። ይህን ዘርፈ ብዙ የሎጅስቲክስ ችግሮች ለመቅረፍ ብዙ ጥረቶች ቢደረጉም፣ በሃገር ደረጃ ብሄራዊ የሎጅስቲክስ ስትራቴጂ ሲነደፍ የመጀመሪያው ነው። በብሄራዊ ደረጃ መዘጋጀቱም ከዚህ በፊት በተከፋፈለ መንገድ ሲደረጉ የነበሩ እርስ በርስ የማይናበቡ አሰራሮችንና መፍትሄዎችን ያስቀራል።
ብሄራዊ ይሎጅስቲክስ ስትራቴጂ ለመቅረጽ የተጀመረው አሁን አይደለም። የቅርብ ግዜውን ለማስታወስ እንኳን በ 2014 (እኤአ) በ UNDP እርዳታና NATHAN ASSOCIATES በተባለ ድርጅት የተሰራው ጥናትን ማንሳት ይቻላል። በ 2017 ም እራሱ UNDP ያሳተመው በኢትዮጵያ መንግስት ጥያቄ መሰረት የተዘጋጀ ‘’National Logistics Strategy’’ የሚል ጽሁፍም በዚህ ተርታ የሚመደብ ነው። የዚህን ጥናትን እንዲሁም የራሳቸውን ሃሳብ መሰረት ያደሩጉ ብሄራዊ መልክ የተላበሱ ነገር ግን ስራ ላይ ያልዋሉ ሌሎች ስትራቴጂዎችም ተሰራጭተዋል። ስለዚህም ይህን ከአምስት አመታት በላይ ሲንከባለል የመጣን ስትራቴጂ አሁን እንደተፈጠረ አርገው፤ ራሳቸውን በራሳቸው እጅ ጀርባቸውን እየመቱ የሚያደንቁ ሰዎች የብዙ ሰዎች ድካም ውጤት እንደሆነ እንዲገነዘቡት ይገባል።
ይህ ብሄራዊ የሎጅስቲክስ ስትራቴጂ በጥቅሉ ሲታይ ብዙ መልካም እይታዎችን የያዘና የሃገሪቷን የንግድ እንቅስቃሴ እንደሚያነቃቃ ሙሉ እምነት አለኝ። በዚህም ፕሮጀክት ላይ የተሳተፉና ወደ ተጭባጭ ስትራቴጂ ለቀየሩት ሰዎች ምስጋናዬንና አድናቆቴን ለመግለጽ እወዳለሁ። የጽሁፌ መነሻ ግን ያሉትን በጎ ጎኖች እያደነቁ ለማሞገስ ሳይሆን፣ በእኔ እይታ የጎደሉትን ነገሮች በስሱ ለመዳሰስ ነው። እነዚህ ከዚህ በታች የማነሳቸው ነጥቦች ምናልባትም የአሁኑ ስትራቴጂ በሚከልስበት ጊዜ እንደ ግብአት ሊያገልሉ ይችላሉ።
በቅርቡ ለመመረቂያ ጽሁፌ ግብአት እንዲሆን ስለ ሃገራችን ሎጅስቲከስ ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በመጠይቅ መራጃዎችን ሰብስቤ ነበር። አለም ባንክ ራሱ የሚጠቀምበትን መጠይቅ ነበር የተጠቀምኩት። ከታች በምስሉ እንደሚታየው የሎጅስቲክስን ለውጥ በተመለከተ የሚደረጉ የህግ ወይም የፖሊሲ ለውጦች እታች እንደማይወርዱ ነው። ይባስም በአለፉት 5 አመታት የህግ ወይም የፖሊሲ ለውጥ ወደታች ተደራሽነታቸው ተባብሶበታል። ይህን ለማረጋገጥ ደግሞ አንዱ የሎጅስቲክስ ድርጅት ቢሮ ገብቶ መጠየቅ ነው። መንግስት የሚከተለው አሰራርም ሆነ እቅድ ከብዙዎቹ ባለድርሻ አካላት የተሰወረ ነው። በ EMAA (ማሪታይም ጉዳዮች) ወይም ERCA (ገቢዎችና ጉምሩክ) ድሀረ ገጽ ላይም መመልከት ይቻላል። መራጃዎች ወደሚመለከታቸው አካላቶች አይደርስም። ይህ ባለበት ሁኔታ በብሄራዊ ደራጃ ሁሉን ያሳተፈና ያናበበ ሎጅስቲክስ ስትራቴጂ መተግበር ቀላል አይደለም።
ሌላው ከላይ ባለው ምስል ላይ እንደምናየው በጉምሩክ በኩል ሊደነቅ የሚገባ የተመሰከረለት ለውጥ መኖሩን ነው። አብዛኛው ሰው ጉምሩክን ከመጥፎ አሰራር ጋር የሚያመሳስለው ነገር አለ። ሎጅስቲክስን በተመለከተ ግን አለም ባንክ ራሱ ባስቀመጠው መስፈርት ከሌሎቹ ስድስት ምስፈርቶች አገራችን ጥሩ ነገር ያስመዘገበችው በ ጉምሩክ በኩል ነው። አሁን ጎልተው የሚታዩት የጉምሩክ እንከኖች ከአሁን በተሻለ ቴክኖሎጅን ባለመጠቀምና መልካም አስተዳደር ላይ ባለመሰራቱ እንጅ ከዚህም በላቀ ሁኔታ የሚጠበቅበትን ድርሻ ለመወጣት የሚችል የመንግስት ድርጅት ነው።
አሁን ይሁንታን አግኝቶ የጸድቀው ብሄራዊ የሎጅስቲክስ ስትራቴጂ 2011 – 2020 መሰረቱን በ Nathan Associates ጥናትና World Bank Logistics Performance Index ላይ እንዳደረገ ተገልጿል። በናታን የተሰራው ጥናት ከአምስት አመት በላይ ሆኖታል። የአለም ባንክም LPI ከመረጃ በዘለለ ለእንደ ኢትዮጵያ ላሉ ወደብ-አልባ ሃገራት ያለው ዋጋ ጥያቄ ውስጥ መግባት ከጀመረ ከረመ። ይልቁንም ሃገራችን የራሷን ጥናት አካሂዳ፣ የሚመለከታቸውን ባለድርሻ አካላት (stakeholders) አማክራ መሆን ነበረበት። የተወሰኑ ጥናቶች መደረጋቸውን፣ የጥናት ውጤቶቹ ጭምር እጄ ላይ አለ። ግን እነዚህና መሰል ጥናቶች ውጤት በሎጅስቲክስ ስትራቴጂው ውስጥ አልተካተቱም። ለምሳሌ ያህልም የመንግዶቻችን ዲዛይን፣ የጭነት መኪናዎች axle load መንገዶቻችን ላይ እያደረሰ ያለውን ውድመት፣ በባቡር አገልግሎት ላይ የሚታዩትን ችግሮች እና ሌሎችንም ማንሳት ይቻላል። የአለም ባንክ የሎጅስቲክስ ደረጃ ምደባ የተዛባና ትክክለኛውን ዘገባ እንደማይሰጥ በመረጃ የተደገፈ ክርክርም ማንሳት ይቻላል። ለምሳሌ በ2016 እና በ2108 የኢትዮጵያ የ Domestic LPI ሪፖርት ምንም ሳይቀየር ነው የቀረበው። አለም ባንክ ትክክለኛ መረጃ ላይ መሰረት ያደረገ ሪፖርት ቢያቀርብ ኖሮ በኢትዮጵያ የተመዘገበውን ለውጥ በሪፖርቱ ላይ ማየት ይቻል ነበር።
ሌላው በብዥታ ተምታቶ የተገለጸው ነገር በአንድ በኩል የአለም ባንክ የ International LPI መሰረት ያደረገ ገለጻ ሲደረግ፣ የተዘነጋው ነገር እንደ እኛ ላለ ወደብ አልባ ሃገር ከ International LPI ይልቅ የ Domestic LPI ሪፖርት ላይ ትኩረት አለመደረጉ ነው። ምክንያቱም በ የ International LPI ላይ ደረጃው መሰርት የሚያረግው በሃገራችን ሳይሆን በጎረቤት በምንጠቀማቸው transit countries ነው። እነዚህ ሃገሮች፣ ጅቡቲ ሱዳን ሱማሊያ ና ኬንያ፣ ያላቸው የአማካይ የሎጅስቲክስ ብቃት ነው እንደ እኛ ሃገር ተደርጎ የሚቆጠረው። ስለዚህም ስለኢትዮጵያ ሎጅስቲክስ ስትራቴጂ ስናወራ ወይም ስናቅድ የሚያመዝነው የቤትስራ ያለው Domestic ላይ ነው። የራሳችን ወደብ እስከሌለን ድረስ ድንበር አቋራጭ የንግድ ዝውውር ብቃትን ማሳደግ የሚቻለው ከጎረቤት ሃገሮች ጋር በሚደረግ የጋራ ስምምነትና ትብብር ብቻ ነው። ይህ ሃሳብ ወደሚቀጠለው አንገብጋቢና ወሳኝ ነጥብ፣ ግን በሎጅስቲክስ ስትራቴጂው ላይ ያልተገለጸውን ነጥብ እንዳነሳ ያስገድደኛል።
በብሄራዊ የሎጅስቲክስ ስትራቴጂ 2011 – 2020 ላይ ባለድርሻ አካላት ተብለው ከተገለጹት ውስጥ በሚያሳፍር ሁኔታ ጎረቤት ሃገራት፣ ያውም ወደባቸውን የምንጠቀመው፣ እነ ጅቡቲ ሱዳን ሶማሊያ ኬንያ እንደባለድርሻ አካላት አልተገለጹም። ገጽ 8 ላይ ‘Foreign Affairs and National Security Policy and Strategy’’ በሚል ርዕስ ስር ከመጠቀስ በዘለለ የነዚህ ሃገራት በሃገራችን ሎጅስቲክስ ላይ ያላቸው ሚና የሚገባውን ዝርዝር ይዞ አልተገለጸም። ይባስም ‘’4.2 The role of stakeholders’’ ከገንዘብ መዋጮ ውጭ ምንም የማይጠቅሙን ሁሉ ሲዘረዘሩ እነዚህ ጎረቤት ሃገራት አንዳቸውም አልተጠሩም። ባጭሩ ጎረቤት ሃገራትን ባለድርሻ አካላት ያላደረገ ሎጅስቲክስ ስትራቴጂ ሙሉ ነው ለማለት አያስደፍርም። በተለይም ደግሞ በ customs, international shipments, tracking and tracing, timeliness በመሳሰሉ የሎጅስቲክስ ብቃት አመላካች ዘውጎች ላይ የራስምታት የሆኑብን መሰረታዊ ተግዳሮቶች ያሉት እንዚህ ሃገራት እጅ ውስጥ እንደሆነ ስናውቅ፣ በግዜ እነዚሀን ጎረቤት ሃገራት ባለድርሻ አካላት አርገን እንድንመለካታቸው እንገደዳለን።
ገጽ 9 1.1.5 Growth and Transformation Plan II (GTP II) (2015/16-2019/20) በሚለው አንቀጽ ስር የተጻፈው ደግሞ መነበብ ያለበት ይመስለኛል። ሙሉ ጽሁፉን ወደጎን በመተው GTP II ን በቅጡ ካለመረዳት የተነሳ ግብርና እንደዋና የእድገት ዘዋሪ ተደርጎ በጥራዝ ነጥቅ የተወሰድው ስህተት ነው። ምክናያቱም በ GTP II ከግብርና ላይ መሰርት ካደረገ ኢኮኖሚ ወደ ቀላል እንዱስትሪ መሸጋገሪያ የተነሳው አንኳር ነገር ተዘሏል። ብሄራዊ ሎጅስቲክስ ስትራቴጂውም ይህኑ እውነታ የዘለለው ይመስለኛል። በ GTP II መርህ መሰረት እየተገነቡ ያሉትም ወደፊት የሚገነቡትም ኢንዱስትሪ ፓርኮች የዚህ አካል ናቸው። ሎጅስቲክስ ስትራቴጂውም እነዚህን ኢንዱስትሪ ፓርኮች በስሱ ሁለት ጊዜ ብቻ ጠቅሷቸው የሚያልፈው።
በ National Logistics Strategy 2018 – 2028 ውስጥ የተጠቀሱ ያማነጻጸሪያ ሰንጠርዦች አሉ። ማነጻጸሩ ባልከፋ፣ ግን ኢትዮጵያን ከማን ጋር ነው የምናወደድረው? አንደኛ የሃገሪቱን geographical disadvantage (being land-locked country) የረሳ ያስመስለዋል። ከላይ ለመግለጽ እንደሞከርኩት International LPI እንደመረጃ ወስዶ ንጽጽር ውስጥ መግባት የአለም ባንክን መረጃ ምንም እንዳለመረዳት ነው። ለምሳሌ ከላይ የገለጽኩትን መረጃ በተዛባ መንገድ ወስዶ Ethiopia is one of the lowest performing countries in trade logistics i.e., 126th out of 160 countries in LPI rank የሚል የተሳሳተ ድምዳሜ በገጽ 16 ላይ ሰፍሯል። ሌላ የተሳሳተ ድምዳሜ While the logistics performance of many countries has shown improvement, Ethiopia’s performance has deteriorated on the contrast በዚሁ ገጽ ላይ። ይህንና የመሳሰሉ የተዛቡ ድምዳሜዎች በዚሁ ሰነዶች ላይ በብዛት ይታያል። ሌሎች ያዘጋጁልንን መረጃ እንደወረደ መውሰድ ከጥቅሙ ጉዳቱ ያመዝናል። በዚህ ሃገራዊ ሰነድ ላይ መታየት የነበረበት በራሳችን ዜጎች የተሰራ ጥናት ውጤቶች ቢሆኑ ጥሩ ነበር።
በዚሁ National Logistics Strategy 2018 – 2028 ሌላው የምናስተውለው ነገር አንዳንድ መረጃዎች የቆዩና በአሁን ሰአት ያለውን እውነታ የማይገልጹ መሆናችው ነው። ለምሳሌ ገጽ 28 ላይ ያለው ስለምስራቅ አፍሪካ ትራንስፖርት የሚያወዳድረው ከ5 አመት በፊት የተደረገን ጥናት መሰረት ያደረገ ነው። ከ 5 አመታት በኋላ ቢያንስ የተወሰኑት ሃገራት የባቡር ትራንስፖርት አገልግሎት ጀምረዋል። ይህ ግምት ውስጥ ሲገባ የቀረበው መረጃ አብላጫው አሁን ላይ ተቀባይነት አይኖረውም።
ሌላው በዚሁ ሰነድ ላይ የተገለጸው ስለ አረንጓዴ ሎጅስቲክስ (Green Logistics) ነው። ይህም አሁን ከአለው የአካባቢ ብክለት መከላከል ጋር ጥሩ ሃሳብ ቢሆንም ስትራቴጂው ብስሱ ጨረፍ አርጎ ያለፈውና ትኩረት ያልተሰጠው ዕርስ ነው። ለምሳሌ በግጽ 78 ላይ Transform Modjo Dry Port to green logistics hub ይልና እንዴት ይህ እንደሚተገበር ሳይገልጽ ያልፋል። ሌላም ቦታ ላይ አረንጓዴ ሎጅስቲክስ (Green Logistics) በምን እንደሚለካ ራሱ የተገለጸ ነገር የለም። አረንጓዴ ሎጅስቲክስ (Green Logistics) ከሚያቀርባቸው መፍትሄዎች አንዱ modal shift ነው። የጭነት መኪናዎች የሚያደርሱትን ከመጠን ያለፈ አካባቢ ብክለት ለመቀነስ ከመኪና ትራንስፖርት ወደ ባቡር መቀየር አንዱ ነው። ይህም modal shift ይባላል። ባቡር ኤሌክትሪክ ሰለሚጠቀም፣ ባንድ ግዜ ብዙ እቃም ማጓጓዝ ስለሚችል አረንጓዴ ሎጅስቲክስ (Green Logistics) ለማሳካት ጥሩ አማራጭ ነው። በ ሎጅስቲክስ ስትራቴጂው ውስጥ modal shift ቦታም አልተሰጠው፣ ስለሚችል አረንጓዴ ሎጅስቲክስ (Green Logistics) በምን እንደሚሳካ ጭብጥ የሚለካ ምስፈርት አልቀረበም።
ሌላው በጉልህ የሚታየው ነገር ለቀረቡት Interventions (መፍትሄ ሃሳቦች – if I am translating it correctly) ብለው ለቀረቡት የግዜ ገደብ አለመቀመጡ ነው። የተወሰኑት የግዜ ገደብ ሲኖራቸው አብዛኛው ግን ብጥቅል የተቀመጠና ግዜ ገደብ የልተያዘላችው ናቸው። በተጨማሪም የስኬት መስፈርት ምን እንደሆነ የተገለጸ ነገር የለም። ለምሳሌ ያህል Establish E-commerce system to minimize logistics cost and time (ገጽ 70) የሚል Interventions መቼ ነው የሚሳካው? መሳካቱስ የሚለካው በምንድነው? ለማሳካትስ የቀረበ standard ምንድነው? ይህ ና መሰል ጥያቄዎች በአግባቡ አለመመለስ ወደፊት ለሚመጣ ተጠያቂነት ቀዳዳ ከፋቾች ናቸው። ስትራቴጂ በትንሹ ሊያሟላቸው የሚገባ መስፈርቶች (Specific, Measurable, Achievable, Realistic and Time-bound) የሚባሉት ሲሆን በ National Logistics Strategy 2018 – 2028 የቀረቡት Interventions (መፍትሄ ሃሳቦች) አብላጫው እነዚህን መስፈርቶች አያሟሉም። የተዘረዘሩት Interventions – achievable ናቸው? በ 2020 የምናየው ነው።
ለማጠቃለል ያህል National Logistics Strategy 2018 – 2028 የሃገራችንን የሎጅስቲክስ ተግዳሮቶች በተወሰነ መልክ እንደሚቀርፍ ምንም ጥርጥር የለውም። የመጀመሪያም ስትራቴጂ እንደመሆኑ መጠን ከላይ የተዘረዘሩትና ሌሎች ክፍተቶች የሚጠበቁ ናቸው። ለዚህ ስትራቴጂ መሳካት መንግስት ብቻውን የሚያመጣው ተአምር የለም። ሁሉም ባለድርሻ አካላት የአቅማቸውን መሳትፍና ያባለቤትነት ሃላፊነት መውሰድ አለባቸው። ባለድርሻ አካላትም በአግባቡ ተለይተው ይህንኑ ሃላፊነት እንዲጋሩ መደርግ አለበት።
ሰሞኑን ከሦስት ሺህ በላይ ፍልሰተኞች ሊቢያ ውስጥ መያዛቸው ተጠቆመ፡፡ ፍልሰተኞቹ በባለፈው ቅዳሜ በሊቢያዋ ሰበርታ ከተማ ዳርቻ አካባቢ ሲሆን የተያዙት በህገወጥ አሸጋጋሪዎች አማካኝነት ወደ አውሮፓ ለመጓዝ በዝግጅት ላይ የነበሩ ናቸው፡፡ ፍልሰተኞቹ ወደ እስር ቤት መወሰዳቸውም ተጠቁሟል፡፡
“ኩዴታ ሲደረግ በቅድሚያ በቁጥጥር ስር ሊውል የሚገባው የቴሌቪዥንና የሬዲዮ ጣቢያ ነው። በአስመራ ይህ ስለመሆኑ የተባለ ነገር የለም። ታዲያ እንዴት ነው ኩዴታ ተከናውኗል ሊባል የሚችለው? በርግጥ ገለልተኛና ነጻ የውጪ ሚዲያዎች አለመኖራቸው የመረጃውን መጠንና ጥራት ቢገድበውም እስካሁን የሚወጡት መረጃዎች እስረኞች እንዲፈቱ የሚጠይቅ እንጂ የማስገደድ አይመስልም። በዚህ መነሻ ኢሳያስ ሙሉ በሙሉ አደጋ ውስጥ ናቸው ማለት አይቻልም። ግን የመደራደር ነገር ሊኖር ይችላል” አውሮፓ የሚኖር ኤርትራዊ ለጎልጉል የተናገው ነው።
አስር ሺህ የሚደርሱ የፖለቲካ እስረኞች እንዳሏት የሚነገርላት ኤርትራ ዛሬ አመሻሹ ላይ አዲስ ዜና አሰምታለች። የተቀየሙ የጦር ሃይሎች የማስታወቂያ ሚኒስቴርን ከበው የፖለቲካ እስረኞች እንዲለቀቁ በማስገደድ ላይ እንደሆኑ የተለያዩ የዓለም መገናኛዎች እየዘገቡ ነው። የመፈንቅለ መንግሥት መደረጉንና ፕሬዚዳንት ኢሳያስ እንዳበቃላቸው የገለጹም አሉ። ተቃዋሚዎችን ጨምሮ፡፡
የጎልጉል ዝግጅት ክፍል በቀጥታ አስመራ በመደወል ባገኘው መረጃ መሰረት ዋናውን አለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ቁጥራቸው ከፍተኛ የተባለ ወታደሮች ተቆጣጥረውታል። ወታደሮቹ አፍቃሪ ኢሳያስ የሚባሉት ይሁኑ፣ አፈነገጡ የተባሉት ለማጣራት ግን አልቻለም። “ከተለመደው ውጪ በርካታ ወታደሮች ይመላለሳሉ። አውሮፕላን ጣቢያው ጤነኛ እንቅስቃሴ አይታይበትም” በማለት የተመለከተውንና የታዘበውን ይገልጻል። አያይዞም በከተማዋ ያለው ወታደራዊ እንቅስቃሴ ከወትሮው የተለየ እንደሆነ ተናግሯል።
የቴሌቪዥን ጣቢያ የአገር ውስጥ ስርጭቱ እንደተቋረጠ የነገረን የአስመራ ነዋሪ፣ ህዝቡ ሁኔታውን የተረዳና አንድ ነገር እንደሚፈጠር የተረዳ በሚመስል መልኩ ተረጋግቶ ሁኔታዎችን እየተከታተለ እንደሆነ አስታውቋል። በኤርትራ ሁለተኛ ታላቅ ከተማ የምትባለው ባጽዕ (ምጽዋ) ኩዴታ ባከናወኑት ሃይሎች እጅ እንደሆነች መስማቱንም ይናገራል።
አዲስ አበባ መቀመጫቸውን ያደረጉት የፕሬዚዳንት ኢሳያስ ተቃዋሚዎች ለአልጃዚራ እንደተናገሩት የጦር ሃይሉ በኑሮ ውድነት ተማሯል። እለት እለት እየተባባሰ በመጣው የኑሮ ቀውስ መንግስትና ወታደሩ አለመተማመን ደረጃ መድረሳቸውን ከመጠቆም ውጪ በትክክል ምን እየተደረገ እንደሆነ አልገለጹም።
አስመራ የውጪ አገር መገናኛዎችና ገለልተኛ የዜና ወኪሎች ባለመኖራቸው እስካሁን ትክክለኛና ሁሉንም ወገኖች ያካተተ መረጃ አልተሰማም። ይሁን እንጂ በተባበሩት መንግስታት የኤርትራ አምባሳደር አርአያ ደስታ “ምንም ችግር የለም፣ ሁሉም ነገር መፍትሄ ተበጅቶለታል። ሁሉም ነገር መልካም ነው” ሲሉ ለአልጃዚራ አስታውቀዋል።
ታዛቢዎች እንደሚሉት የታሰሩት የፖለቲካ እስረኞች እንዲፈቱ ከሚጠይቁት ውጪ የመፈንቅለ መንግሥት ይዘት እንደማይታይ ይናገራሉ። በሌላ በኩል ግን ኢሳያስ አስመራ እንደማይገኙና ምን አልባትም ምጽዋ እንደሚገኙ የሚጠቁሙት ክፍሎች የኤርትራ መንግስት ኮማ ውስጥ ስለመሆኑ ከበቂ በላይ ምልክቶች እንዳሉ ይናገራሉ። ከአስመራ በስልክ ያነጋገርነው የከተማዋ ነዋሪ እንዳለው ባጽዕ (ምጽዋ) ያለው ሃይል ከከዳ በርግጥም ፕሬዚዳንት ኢሳያስ ችግር ውስጥ ናቸው ማለት እንደሆነ ገልጾዋል።
በመጨረሻ ባገኘነው መረጃ ኤርትራ ውስጥ መንግስት እንዳልተገለበጠና መንግስትን ለመገልበጥ የሚያስችል እንቅስቃሴ አለመስተዋሉን ነው። ፕሬዚዳንቱ በትክክል ያሉበት ባይገለጽም በቅርብ በመከታተል መመሪያ በመስጠት ላይ እንደሆኑ ከአስመራ በስልክ ሰምተናል። አፈንጋጮቹን ለሚመሩት የጦር መኮንኖች የፖለቲካ እስረኞች የሚፈቱበት አግባብ እንደሚመቻች ቃል መግባታቸውም ተነግሯል።
የአሜሪካ ሬዲዮ አላዝቦ ያቀረበው ዜና አማጺ ያላቸው ወታደሮች የማስታወቂያ ሚኒስቴርን በመቆጣጠር የታሰሩ እንዲፈቱ፣ እኤአ በ1997 የተዘጋጀው ህገመንግስት ይከበር የሚል መግለጫ በማስገደድ ማስነበባቸውን አስደምጧል።ዘግይቶ የደረሰን ዜና በማለት አሜሪካ ዜጎቿ ወደ አስመራ የሚያደርጉትን ጉዞ እንዲገድቡ ትዕዛዝ መስጠቷን ተናግሯል።
አፈንጋጮቹ በግዳጅ ላይ ካለው የጦር ሃይል ዘንድ ስላላቸው የጠበቀ ግንኙነት እስካሁን የተባለ ነገር የለም። ይሁን እንጂ የማስታወቂያ ሚኒስቴርን በመቆጣጠር አስገድደው ያስነበቡትን መግለጫና የፖለቲካ አስረኞች ይፈቱ ጥያቄ ተከትሎ ከዋናው ስቱዲዮው በመቀበል ዜናውን የሚያሰራጨውን መስመር (ዋናውን አንቴና) እንዲቋረጥ በታዘዘው መሰረት ዜናው የጦር ሃይሉና ህዝብ ጆሮ በሚፈለገው ደረጃ እንዳልተዳረሰ ለማወቅ ተችሏል። አስመራ ያልተለመደ የወታደሮች እንቅስቃሴ ከመታየቱ በቀር ሁሉም ነገር የተረጋጋና የመንግስት ማስወገድ እንቅስቃሴ አለ የሚያስብል አይስተዋልም።
ባጠቃላይ የነበረው ወታደራዊ እንቅስቃሴ ድራማ ለመሆኑ ከይዞቱና አቶ ኢሳያስ ቃለመጠየቅ እምንወስዳቸው ቁምገሮች አሉ ለመሆኑ በብዙ ሃገራት ኩዴታ በሚካሄድበት ብዙ የደም መፍሰስና አለመረጋጋት ይኖራል ሆኖም ግን በኢሳያስ አባባል እንቅስቃሴውን ሲያደርጉ ቁጭ ብለን እንከታተለው ነበር ሲሉ ተደምጠዋል እነኛም ኩዴታ ሊያደርጉ የተነሰት የዜና ማእከኑን በመቆጣጠር የነበራችቸውን ጥያቄ ማለት ፖለቲካ እስረኞች ይፈቱ ሕገመንግስቱ ይሻሻል የሚል ተናግራእ ወደ ጦር ሰፈራቸው ትመለሱ ይልና የኩዳታው አነሳሽ የነበሩት አንዱ ራሱን ገደለ የተቀሩት ይቅርታ አሳስተውን ነው የሚል ነበር በቃል ምልልሱ የሰጡት፡ ኩዴታ ማለት የኳስ ግጥሚያ የሰፈር ልጆች ጥል ሳይሆን ሕገመንግስትን መጣስ በመሆኑ በይቅርታ የመታለፉ ጉዳይ አነጋጋሪ ሲሆን ከሁሉም የሚደንቀው ለጉዳዩ መግለጫ ለመስጠት ያልፈለግንው ሕዝቡን ላለ መረበሽ ነው ይላሉ በሌላው በኩል እኛ የምንሰራው የሕዝቡን ኑሮ ለማሻሻል ያለረፍት እየሰራን ወሬኞች በሩቅ ሆነው ይዋሻሉ ሕዝብን ይቆሰቁሳሉ እኛግን ስራችንን እየሰራን ነው ይሉና አንድ አስደናቂ የሆነ የአረብኝ ምሳሌ ተናግራዋል “ለልክዛብ ገድም ለልባብ” ውሸታምን እስከበር ሸኘው ማለት ነው ስለዚህም እንደ አቻቸው የትግል ጓድኛቸው መለሰ ድራማ መስራት ያውቁበታል ፡ እንዲሁም የሚቀናቀኑዋቸውን ለማጥፋት ምክንያቶች በመፍጠር እነኝህ መቶ የሚሆኑ መኮንኖች እነማን ናቸው ብሎ መጠየቅና ለማወቅ አስቸጋሪ አይሆንም ከበረሃ ጀምረው ያደጉ የትምሕርት እድል ያላገኙ ኢሳያስን እንደ ጣኦት የሚያመልኩ የሱ ታዛዞች በመሆናቸው ድራማውን እንዲተውኒዩ ተደርጋው እነኛም ተጠርጣሪዎች ወደቄራ መውረዳቸው የታወቀ በመሆኑ ፡ ለዚህ ምንም አይነት አሰሳና መረጃ አያስፈልግም የሚል እምነት አለኝ
Paperback ✓ ሰመመን MOBI Ø በዩኒቨርሲቲ ሕይወት ዙሪያና በፍቅር ታሪክ ላይ በሚያተኩረው ሰመመን በሚባለው መጽሐፋቸው በብዙዎች ዘንድ የታወቁት ሲሳይ ንጉሡ፣ ጉዞው፣ ግርዶሽ፣ የቅናት ዛር የተባሉ ረጃጅም ልብወለዶች አሏቸው፡፡ ጉዞው የሚለውን ኖቬላ ጨምሮ ሌሎች አጫጭር ልብወለዶችን ጽፈዋል፡፡ ከኢትዮጵያ ሥነ ጥበባትና መገናኛ ብዙኃን ሽልማት በሥነ ጽሑፍ ዘርፍ በ ዓም ተሸላሚም ሆነዋል፡፡ ቀደም ባሉት ጊዜያት የደራሲያን ማኀበር ዋና ጸሐፊ በመሆን አገልግለዋል፡፡.
የወደፊቱን የሥራ ምርምር የወደፊቱን ተግባራዊ እና ቀላል ስትራቴጂዎችን ለመተግበር ማዋሃድ የእኛ የመስመር ላይ ትምህርት አማራጮች በራስ-ሰር ጥናት ጥናት ወይም የአሰልጣኝ ድጋፍ ለስኬት እና ለአተገባበር ተጠያቂነት ድጋፍን ያካትታሉ።
የምንኖረው እና የምንሠራው ባልተለመዱ ጊዜያት ውስጥ ነው ፡፡ አንድ ወረርሽኝ ሕይወት እና ንግድ ለዘላለም ለውጦታል። በዚህ አዲስ ዘመን ውስጥ የለውጥ እና የመረበሽ ዳር ላይ ሊሆኑ የሚችሉት እንዴት ነው? የወደፊቱ ሰዎች ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ፈጠራ እና ፈጠራ እንዲሆኑ ጥሪ ያቀርባል።
የሥራ ስኬት የወደፊት የሥራ ንግድ በአንድ ወይም በሁለት 'ጀግኖች' ላይ አይመካም ፡፡ መጪው ጊዜ ስለ ‹እኛ› ለምን እንደ ሆነ እና ለለውጥ ዝግጁ የሆነ የፈጠራ ባህል እንዴት መፍጠር እንደሚቻል ይረዱ ፡፡
በአሁኑ ጊዜ ንግዶች ከሚያጋጥሟቸው ዋና ዋና ጉዳዮች መካከል አንዱ ጥሩ ሰዎችን ማግኘቱ እና መጠበቅ ፡፡ እንደ እውነቱ ከሆነ ስራዎችን ለመለጠፍ ፣ ለስራ ለመቅጠር እና ሰዎች ከአሁን በኋላ ስራቸውን እንደማይለቁ ተስፋ በማድረግ የድሮው መንገዶች ናቸው ፡፡
የተጋራ አመራር ባህል ነው ፡፡ የተጋሩ ግቦች ፣ የጋራ ተጠያቂነት እና የጋራ ዕውቅና አሉ ፡፡ የመንቀሳቀስ ፣ የፈጠራ እና የመተባበር ባህል ነው ፡፡ ከፍ ያለ የቡድን ስራ ስሪት አድርገው ይውሰዱት።
ለ 20 እና ከዚያ በላይ ለሆኑ የቡድን አባላት የመስመር ላይ የሥልጠና መዳረሻ መስጠት ከፈለጉ ወይም ለድርጅትዎ ኮርሶችዎ መሰየምን በተመለከተ ስለ ነጭ ምልክት ማውራት ከፈለጉ
የፌዴራሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት 19ተኛው ወንጀል ችሎት በሽብር ከተከሰሱት የተቃዋሚ ፓርቲ መሪዎች መካከል አብዛኛቹ በአቃቤ ሕግ ማስረጃ ላይ ያቀረቡትን መቃወሚያ ውድቅ አደረገ።
ካሁን ቀደም በዋለው ችሎት ሰባት ተከሳሾች አቃቤ ሕግ ያቀረባቸዉን የክስ ማስረጃዎች ተቃውመዉ ፍርድ ቤቱ ከመዝገቡ እንዲያስወጣላቸዉ በጠበቃቸው አማካይነት ጠይቀው ነበር።
የቀድሞ የአንድነት ፓርቲ አመራር አባላት ሃብታሙ አያሌውና ዳንኤል ሺበሺ፣ የአረና ትግራይ አመራር አባል አብረሃ ደስታ፣ የሰማያዊ ፓርቲ አመራር አባል የሽዋስ አሰፋ፣ ዮናታን ወልዴ፥ ባህሩ ደጉና ዘላለም ወርቅ አገኘሁን በመወከል፣ ጠበቃቸው ተማም አባ ቡልጉ ተቀባይነት የሌለባቸዉ ያሉዋቸዉ ማስረጃዎች ከክስ መዝገቡ እንዲወጡ ለፍርድ ቤቱ አቤት ብለዉ ነበር።
ፍርድ ቤቱ ግን ጉዳዮን እንደመረመረው የተከሳሾቹን ጥያቄ የሚደግፍ የሕግ ድንጋጌ እንደሌለ ”በአቃቤ ሕግ የቀረቡት ማስረጃዎች ሁሉ በወንጀል ሕጉም ሆነ በጸረ ሽብር ሕጉ የተደገፉ ናቸው፤” የሚል ውሳኔ በመስጠት አቤቱታቸውን ውድቅ አድርጎ ጉዳዮን ለሌላ ጊዜ ቀጥሯል።
የሉሲ ቅሪተ አካል ለተገኘበት የአፋር ክልል አደአር ወረዳ መሰረተ ልማት ግንባታና የልማት አውታር ዝርጋታ የተመደበው የ6.7 ሚሊዮን ብር በጀት ተጠያቂነት በሌለው የክልሉ የፋይናንስ አሰራር መሰረት ለአደአር ወረዳ ፋይናንስ ጽ/ቤት ገቢ ሊደረግ መሆኑ ታወቀ።
ሉሲን ጨምሮ አርዲ፣ ከዳባ፣ ሰላም… የመሳሰሉ በርካታ ዝነኛ እድሜ ጠገብ ቅሪቶች የተገኙበት አደአር ለሳይንሱ አለምና ለሀገራችን መልካም ገጽታ ግንባታ ትልቅ አስተዋፅኦ ማበርከት ቢችልም በአካባቢው መሰረተ ልማት አለመዘርጋቱ ለዘርፉ ተመራማሪዎችና ቱሪስቶች እንቅፋት ሆኖ ቆይቷል።
በቅርቡ ኢዜአ የጥናት ቅርስ ባለስልጣንን ጠቅሶ እንደዘገበው ከአውሮፖ ህብረት በተገኘ 400 ሺህ ዩሮ የገንዘብ ድጋፍ ስፍራውን የማልማት ቅደመ ዝግጅት ስራዎች እየተከናወኑ ነው። እንደዘገባው በመስኩ ሊገንቡ የታሰበው ለተመራማሪዎችና ጎብኚዎች መረጃ የሚሰጥ ማዕከልና የሙዝየም ግንባታ እንደሚከናወን ጠቁሞ በተጨማሪም እስከ 40 የሚሆኑ የአካባቢውን ወጣቶች በእደ-ጥበብ ሙያ በማሰልጠን ወደስራ የሚገቡበት የመንቀሳቀሻ ገንዘብ ድጋፍ እንደሚደረግላቸው አስታውቀዋል።
ይሁን እንጂ ስሙን ያልጠቀስነው ግለሰብ የላከልን የምስል ማስረጃ እንደሚያመለክተው የኢፌዴሪ ባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር የጥናትና ቅርስ ጥበቃ ባለስልጣን አካባቢውን ከጎበኘና ከወረዳው ባለስልጣናት ጋር በአካል ተገናኝቶ ከተወያየ በኋላ የክልሉን የፋይናንስ አሰራር መሰረት በማድረግ በጀቱን ለወረዳው ባለብዙ ስልጣን (የወረዳው ወ/አስተዳደር፤ ዋና ፋይናንስ ጽ/ቤት ኃላፊ፤ ውኃ ሃብት ጽ/ቤት ሃላፊ፤ ንግድና ትራንስፖርት ጽ/ቤት ሃላፊ…) በሆኑት አቶ መሀመድ ሳኒ አሊ የሚንቀስ የባንክ አካአካውንት ለመላክ መወሰኑን ታውቋል።
ይህ አሰራር በአፋር ክልል ህዝብ ላይ የተከፈተ ስልታዊ የኢኮኖሚ ጦርነት ሲሆን አፋር ለ27 አመታት በህግ ሽፋን ሲበዘበዝ የኖረበት አሰራር መሆኑን በክልሉ ህዝብ ዘንድ ስፋት ይታወቃል። የተፈጥሮ ሀብት ባለቤቱን የአፋርን ህዝብ ድህነት መጥቀስ በቂ ነው። በአፋር ክልል ያሉ ለቁጥር የሚያታክቱ አለማቀፍ የቱሪዝም መዳረሻዎች ከአፋር ህዝብ ይልቅ የፈየዱት ለፌደራልና ትግራይ ክልል ባህልና ቱሪዝም መሆኑ ይታወቃል።
አገር በለውጥ ጎዳና ላይ መጓዝ በጀመረችበት በዚህ የተሃድሶ ወቅት የኢፌድሪ የጥናትና ቅርስ ጥበቃ ባለስልጣን የመካነ-ቅርስ አስተዳደርና ልማት ዳይሬክተር ወይዘሮ ጸሐይ እሸቴ “የእከክልኝ ልከክልህ” ብልሹ የስራ ባህል ክልላዊ የፋይናንስ አሰራር በማስመሰል ያሳለፉት ውሳኔ በህግ ሽፋን ለግል ጥቅም ጥቅም የተሰጠ የህግ ሽፋን መሆኑ ግልጽ ነው። የኢዜአ ዜና እንደሚያመለክተው በእቅዳቸው መሰረት ወደ ዘረፋ ለመግባት የቀራቸው የ2 ወር ጊዜ ብቻ ነው። ይሁንና ወይዘሮዋ ከታህሳስ/2011 በፊት ሀሳባቸውን መቀየራቸውን እና ግንባታው ተጠያቂነትና ዋስትና ባለው ህጋዊ አሰራር መሰረት በክልሉ ውስጥ ላሉ ያየዘርፉ የግንባታ ተቋራጭ እና አማካሪ ድርጅቶች ጋር የስራ ውል ስምምነት በማደረግ የስራ ውል ስምምነት መሰረት ካልተከናወነ በጉዳዩ ተጠያቂ እንደሚያደርጋቸው መረዳት ይኖርባቸዋል።
በክልሉ መንግስት የለውጥ አብዮትን ያፈነዱ የክልሉ ወጣቶች (ዱኮ-ሒና) ጉዳዩን በሰላማዊ የትግል እንቅስቃሴያቸው ውስጥ የትግል ፕሮግራማቸው አካል በማድረግ እስከ መጨረሻው የፍትህ ደጅ እንደሚዘልቁ ተስፋ አለኝ።
ሰመራ ሚያዝያ 30/2010 በአፋር ክልል የአደአር ወረዳ ሉሲን የመሳሰሉ የሰው ዘር ቅሪተ አካል መገኛ እንደሆነ ቢታወቅም ስፍራው ባለመልማቱ ቅሬታ እንዳሳደረባቸው በአካባቢው አስተያየታቸውን ለኢዜአ የሰጡ ነዋሪዎች ገለጹ፡፡
ከወረዳው ነዋሪዎች መካከል ወይዘሮ ፋጡማ ጉራ እንደተናገሩት አካባቢው ለሀገር ገጽታ ግንባታ አስተዋጽኦ ያላቸውን ሉሲና ሰላም ጨምሮ ቀደምት የሰው ዘር ቅሪተ አካል መገኛ ነው፡፡
አቶ አሳሃመድ ሁመድ የተባሉት ነዋሪ በበኩላቸው ከ1986 እስከ 1993 ዓ.ም. ድረስ በአካባባው ሲንቀሳቀሱ ከነበሩ የተመራማሪ ቡድኖች ጋር በቁፋሮ ስራ በመሳተፍ የተለያዩ ቅርሶችን በማገኘት ከተመራማሪዎቹ የምስክር ወረቀት መቀበላቸውን ተናግረዋል።
ይሁንና ራሳቸውን ጨምሮ ለአካባቢዉ ነዋሪዎች ተጠቃሚነታቸውን የሚያረጋግጡ የስራ እድልና የልማት አውታሮች ይዘረጋሉ ብለው በተስፋ ቢጠብቁም እስካሁን ያዩት ነገር እንደሌላ አስረድተዋል፡፡
” ሉሲ ቀደምት የሰው ዘር ቅሪተ አካል መሆኗን ያረጋገጠች፣ የዘርፉን ተማራማሪዎችንና ቱሪስቶችን ቀልብ በመሳብ ከፍተኛ አስተዋጽኦ ያደረገች የሀገራችን አደአር ግኝት ናት” ያሉት ደግሞ በወረዳው የማስታወቂያ ጽህፈት ቤት የቱሪዝም ልማት ባለሙያ አቶ መሃመድ ኤሴ ናቸው፡፡
ወረዳው ከሉሲ በተጨማሪ አርዲ፤ ሰላምና ከዳባ የመሳሱ የቀደምት ሰው ዘር ቅሪተ አካል እንዲሁም ጥንታዊ የመገልገያ ቁሳቁሶች የተገኙበት ቦታ ቢሆንም ለአካባቢው አርብቶ አደር ህዝብ ህይወት መለወጥ እስካሁን ያስገኙት ጥቅም እንደሌለ ተናግረዋል፡፡
ስፍራው ጥበቃና እንክብካቤ ስለማይደረግለትም አካባቢው የቆሻሻ መጣያ ከመሆኑም በላይ ተሽከርካሪዎችም ጭምር እንደ መንገድ በመጠቀም የቅርስ መገኛ ቦታዎቹ ደብዛቸው እየጠፋ እንደሚገኝ ጠቁመዋል።
የአፋር ክልል ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ኃላፊ አቶ መሃመድ ያዮ ሉሲ በአለም አቀፍ ደረጃ ከተመዘገቡ የኢትዮጵያ ቅርሶች አንዷና ቀዳሚ ብትሆንም ለመካነ ቅርሱ አካበቢ ተገቢው ጥበቃና እንክበካቤ አለመደረጉን ገልጸዋል።
የአካባቢው ህብረተሰብም ከግኝቶቹ ተጠቃሚ እንዳልሆነ ጠቁመው ቢሮው የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለስለጣንና ሌሎች ባለድርሻ አካላት በተደጋጋሚ ለችግር መፍትሔ እንዲያፈላልጉ ቢጠይቁም መልስ አለማገኘታቸውን ተናግረዋል።
በኢትዮጵያ የጥናትና ቅርስ ጥበቃ ባለስልጣን የመካነ-ቅርስ አስተዳደርና ልማት ዳይሬክተር ወይዘሮ ጸሐይ እሸቴ የሉሲ መገኛ አካባቢን የማልማቱ ጉዳይ ለዩኒስኮ ብቻ የተጣለ ኃላፊነት አድርጎ የማየትና ባለድርሻ አካላት በቅንጅት ያለመስራት ችግር እንዳለ ተናግረዋል፡፡
“በቅርቡ ከአውሮፖ ህብረት በተገኘ 400 ሺህ ዩሮ በኦሞ ሸለቆና በታችኛው አዋሽ ሸለቆ አካባቢ ለሚገኙ የሉሲና ሌሎች ቅሬተ አካል መገኛ ስፍራዎችን የማልማት ቅደመ ዝግጅት ስራዎች እየተከናወኑ ነው ” ብለዋል።
በአደአር ወረዳም ለተመራማሪዎችና ጎብኚዎች መረጃ የሚሰጥ ማዕከል ግንባታ እንደሚከናወን ጠቁመው እስከ 40 የሚሆኑ የአካባቢውን ወጣቶች ደግሞ በእደ-ጥበብ ሙያ በማሰልጠን ወደስራ የሚገቡበት የመንቀሳቀሻ ገንዘብ ድጋፍ እንደሚደረግላቸው አስታውቀዋል።
ቅርሶቹ የተገኙበትን አካባቢም ከአደጋ ለመከላከል ቦታዎችን የመለየትና የማካለል ስራዎችን ከኢትዮጵያ ካርታ ሰራዎች አጄንሲ ጋር እየሰሩ መሆናቸውን ዳይሬክተሯ አመልክተዋል፡፡
via ሰበር ዜና: Mbirr እና የህወሓት ሽብር! ኢትዮጵያን የማተራመስ ዕቅድ – የ3 ወር አፈፃፀም ሪፖርት (ከMbirr ለትግራይ ክልላዊ መንግስት የተላከ ኢሜል)
Format QuotePosted on May 8, 2019 Categories ፖለቲካLeave a comment on ሰበር ዜና: Mbirr እና የህወሓት ሽብር! ኢትዮጵያን የማተራመስ ዕቅድ – የ3 ወር አፈፃፀም ሪፖርት (ከMbirr ለትግራይ ክልላዊ መንግስት የተላከ ኢሜል)
(1) ከክርስቶስ መወለድ ቀደም ብሎ ጥንታዊ ሮማውያን ከክርስቶስ ልደት 509 አመቶች ግድም ቀደም ብሎ የነበረውን ፍጹም አምባገነናዊ የዙፋን አገዛዝ አፍርሰው ረፓብሊክ የፖለቲካ ስርዓት መሰረቱ።
ይህ አዲስ ህብረተሰብ ፓትሪሳን (Patrician) እና ፕሌቢያን (Plebeian) በሚባሉ ሁለት መደቦች የተከፈለ ነበር። ፓትሪሳን የሚባለው መደብ በቀድሞው ንጉሳዊ ስርዓት የነገስታት እና የባላባት ዝርያዎችን የነበሩትን ያካተተ የገዢዎች መደብ ነበር። ፕሌቢያን (Plebeian) የተባለው መደብ አናጺውን፣ ብረታ ብረት አቅላጩን፣ መንገድ እና ህንጻ ሰራተኛውን፣ አራሹን፣ ነጋዴውን፣ ምግብ አብሳዩን፣ በወታደርነት አገልጋዩን እና የመሳሰለውን የህብረተሰብ ክፍል ያካተተ መደብ ነበር።
በረፓብሊክ የፖለቲካ ስርዓት ህዝብ አስተዳዳሪዎቹን ይመርጣል። ይሁን እንጂ በጥንታዊት ሮማውያን ረፓብሊክ ጅማሬ ግድም የመምረጥ እና የመመረጥ መብት የነበራቸው ፓትሪሳኖች ብቻ ነበሩ። ፕሌቢያኖች መምረጥም ሆነ መመረጥ አይችሉም ነበር። የሰራተኛው መደብ የፖለቲካ ነፃነት አልነበረውም ማለት ነው። (እንደ ህውሃት/ኢህአዴግ አይነቶቹ የዘመናችን አምባገነኖች ደግሞ ከምዕራቡ ዓለም ህጋዊነት ለማግኘት ሲሉ ምርጫ ይፈቀዱ እና የምርጫውን ኮሮጆ ይቆጣጠራሉ። በሰላማዊ ትግል የምርጫውን ኮሮጆ አምባገነኖች እንዳይቆጣጠሩት ካልተደረገ ውጤቱ እንደ ሮማዎቹ መሆኑ ነው። ህዝብ ነፃነት የለውም።)
የሆነው ሆኖ ፓትሪሳኖች የሚያስተዳድሩባቸውን ህንጻዎች ሆነ የሚኖሩባቸውን ቤቶች የሚሰሩት ፕሌቢያኖች ናቸው። ፓትሪሳኖች የሚገለገሉባቸውን የቤት እቃዎች፣ ምግብ ነክ ሸቀጦች፣ የከተማ መንገዶች እና የከተማ ጽዳት የመሳሰሉትን ሁሉ የሚሰሩት ፕሌቢያኖች ናቸው። ግብር ከፋዮቹም እነሱው ፕሌቢያኖች ናቸው። ለጦርነት የሚያስፈልጉ ተዋጊ ወታደሮችም ሆነ የከተማ ጸጥታ አስከባሪ ፖሊሶች የሚመለመሉት ከፕሌቢያኖች ነው። ስለዚህ ይህን ሁሉ ትብብር ፕሌቢያኖች በመለገሳቸው ነው አዲስቱ ረፓብሊክ እንደ ህብረተሰብ መቆም የቻለችው። ይህን ሁሉ ትብብር በመለገሳቸው ነው ፓትሪሳኖች የመንግስት ስልጣን ባለቤቶች መሆን የቻሉት። ፕሌቢያኖች የለገሱትን ትብብር ቢነፍጉ ፓትሪሳኖች የሚገዙት ህዝብ ቀርቶ የሚቀምስቱ ምግብ እንኳን እንደማይኖራቸው ግልጽ ነው። ፕሌቢያኖች እሺ ብለው ካልተገዙ የፓትሪሳኖች መንግስት ሊኖር አይችልም።
ይህን ሁሉ ያስተዋሉ ፕሌቢያኖች ውስጥ ውስጡን የፖለቲካ ነፃነት ውይይት እና ቅስቀሳመሩ። የ መሩት የፖለቲካ እንቅስቃሴ ግብ የፖለቲካ ነፃነት ሲሆን ወደ ሚፈልጉት ነፃነት የሚያደርሳቸው መንገድ ደግሞ ለፓትሪሳኖች የለገሱትን ትብብር በቀጣይነት መንፈግ እንደሆነ ፕሌቢያኖች ተረድተዋል። ትብብር ለመንፈግ ደግሞ ወታደር አደራጅተው ከፓትሪሳኖች ጋር የእርስ በርስ ጦርነት ማድረግ እንደማያስፈልጋቸው ፕሌቢያኖች ተገንዝበዋል። ትብብር ለመንፈግ እንኳን ጦርነት ክፉ ቃል መለዋወጥ እና ጠብ መፍጠር እንደማያስፈልጋቸው የተገነዘቡት ፕሌቢያኖች የመረጡት የትግል ስልት ሰላማዊ (Non-violent) የፖለቲካ ትግል ነበር። ፕሌቢያኖች ነፃ የሚያወጣቸው ቡድንም አልፈለጉም። ሰላማዊ የትግል ስልት የራሳቸው ነፃ አውጪዎች አደረጋቸው።
ስለዚህ የፕሌቢያኖች ሰላማዊ የፖለቲካ እንቅስቃሴ የራሳቸውን ህብረተሰብ በመመስረት ለፓትሪሳኖች ይለግሱዋቸው የነበረውን የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚ፣ ማህበራዊ፣ ወታደራዊ እና የከተማ ጸጥታ ማስከበር ትብብር በቀጣይነት ለመንፈግ መወሰኑን ይፋ አድርጎ ውሳኔውን መፈጸም መረ። ካለፕሌቢያኖች ትብብር ቀጣይነት ፓትሪሳኖች የሚመሩት መንግስት ሊኖር እንደማችል ለመረዳት ብዙም አልፈ ባቸውም። የፕሌቢያኖችን የፖለቲካ ነፃነት ተጨባጭ በሆነ መንገድ በማወቅ እራሳቸውን ከውድቀት አተረፉ። ፕሌቢያኖች የራሳቸውን የአስተዳደር ተቋሞች መሰረቱ። የፓትሪሳኖች እና የፕሌቢያኖች አስተዳደር ተቋሞች በህብረት ረፓብሊኩን ማስተዳደርመሩ። ይኽ የሆነው ከክርስቶስ መወለድ 494 አመቶች ቀደም ብሎ ነበር።
ከዚህ አጭር ታሪክ ከክርስቶስ መወለድ ቀደም ብሎ ሳይቀር የሰው ልጅ ስኬታማ ሰላማዊ ትግል ማድረጉን እንገነዘባለን። ሰላማዊ ትግል ግብታዊ መሆን የለበትም። የፕሌቢያውያን ሰላማዊ ትግል ድንገት በግለሰብ የተነሳ ወይንም ፓትሪሳኖች በአንድ ግለሰብ ላይ በፈጸሙት በደል ህዝብ ድንገት ተቆጥቶ ያደረገው አልነበረም። ግብታዊ ወይንም ካለበቂ ዝግጅት ወይንም ካለፕላን የሚፈጸም ሰላማዊ ትግል ሊሸነፍ ይችላል። ሰላማዊው ትግል የተሸነፈበት ምክንያት ግን ትግሉ ሰላማዊ በመሆኑ ሳይሆን በትክክል አለመራቱ ነው። የሆነው ሆኖ ከክርስቶስ ልደት ወዲህም ስከታማም ስኬታማ ያልሆኑም ብዙ ሰላማዊ ትግሎች ተደርገዋል። ለጥቀን ሰላማዊ ትግል በተለያዩ ዘመኖች ያደረጋቸውን ንድፈ አሳባዊ እድገቶች እና በአለም ውስጥ የተፈጸሙ ስኬታማ ሰላማዊ ትግሎችን ለመገንዘብ የሚያስችሉ ጥቂት ታሪኮችን ባጭር ባጭሩ እናጠናለን።
ከፈረንሳይ አብዮት (1789-1799) ቀደም ብሎ እንደ አውሮፓ አቆጣጠር በ1500 ዓ.ም. ኤትኔ ዴላ ቧቴይ [Etienne dela Boetie] የተባለ ወጣት ፈረንሳዊ ፈላስፋ እድሜው ገና 18 ሳለ በጻፈው መጽሐፍ፣ አምባገነን ገዢ ግለሰብ ህዝብን እንደፈለገው የሚገዛበት የፖለቲካ ኃይሉ (ስልጣኑ) ከግለሰቡ ጋር አብሮ የተወለደ ሳይሆን ተገዢው ህዝብ የሰጠው (የለገሰው) ነው በማለት አጥብቆ ይከራከር እንደነበር ጂን ሻርፕ የሰላማዊ ትግል ፖለቲካ በሚለው መጽሐፉ ክፍል 1 ገጽ 10-11 ያመለክታል። ይህ የቧቴይ [Boetie] የክርክር አሳብ ፍሬ እንደሚከተለው ባጭሩ ሊቀርብ ይችላል፥
“አግባብነት በጎደለው መንገድ አዋርዶ የሚገዛችሁ አምባገነን ግለሰብ ያሉት ሁለት አይኖች፣ ሁለት እጆች፣ አንድ ሰውነት ብቻ ብቻ ሆኖ ሳለ እናንተ ተገዢዎቹ ግን ያሉዋችሁ አይኖች፣ እጆች እና ሰውነት ተቆጥረው አያልቁም። ስለዚህ እናንተ ባትተባበሩት ኖሮ አንድ ግለሰብ ብቻውን አዋርዶ ሊገዛችሁ ባልቻለ ነበር።”
ቧቴይ [Boetie] ክርክሩን በመቀጠል፣ በስልጣን ላይ ያሉ አምባገነን ገዢዎችን ከስልጣን ለማውረድ ወይንም ስልጣናቸውን ለመቆጣጠር (ለመገደብ) መፍትሄው ትብብር መንፈግ ነው ማለቱን ጂን ሻርፕ የሰላማዊ ትግል ፖለቲካ በሚለው መጽሐፍ ክፍል 1 ገጽ 34-35 የገለጸው የቧቴይ [Boetie] ፍሬ አሳብ እንደሚከተለው ሊቀርብ ይችላል፥
“ስሮቹ አፈር ውስጥ ያልተቀበረ እና ውሃ ያልተሰጠው ዛፍ (ችግኝ) የሚጠጣው ውሃ አጥቶ ደርቆ (ተርቦ) እንደሚሞት ሁሉ በስልጣን ላይ ያሉ አምባገነኖችም የሚታዘዝላቸው፣ የሚተባበራቸው እና እርዳታ የሚለግሳቸው ህዝብ ባይኖር ኖሮ ልክ እንደዛፉ ተርበው ይሞቱ ነበር። ተርበው እንዲሞቱ ለማድረግ ደግሞ ኃይል (violence) መጠቀም ቀርቶ ክፉ ቃል፣ ቁጣ እና ጸብ አያስፈልግም። የተለገሳቸውን ተገዢነት፣ ትብብር እና እርዳታ በሰላማዊ መንገድ በመንፈግ የፖለቲካ ኃይል ምንጫቸውን አድርቆ በረሃብ እንዲሞቱ ማድረግ ይቻላል።”
እንደ ቧቴይ [Boetie] አሳብ፣ አምባገነኖች ሊበቅሉ፣ ሊለመልሙ፣ ሊያብቡ እና አቅም አግኝተው ህዝብን ሊገዙ የሚችሉት እራሱ ተገዢው ህዝብ በፍራቻ ወይንም በፈቃደኛነት ከሚለግሳቸው ተገዢነት፣ ትብብር፣ እርዳታ፣ የአገር ተፈጥሮ ሃብት እና ኢኮኖሚ ባለቤትነት የመሳሰሉ የፖለቲካ ኃይል ምንጮች የሚፈስለትን ምግብ በመቀለብ ሲሆን ከአምባገነኖች ነፃ ለመውጣት መድሃኒቱ በሰላማዊ ትግል አንድም እነዚህን የፖለቲካ ኃይል ምንጮች ሙሉ በሙሉ ማድረቅ አሊያም ምንጮቹን በመቆጣጠር ለአምባገነኖች የሚፈሰውን ምግብ መቀነስ (መገደብ) ነው። በሰላማዊ ትግል የእንግሊዝ አምባገነን ንጉሶች ስልጣን እንደተገደበ ወደፊት ከቦታው ስንደርስ እናነባለን። እንግዲህ በ16ኛው ክፍለ ዘመን እንኳን የሰላማዊ ትግል ንድፈ አሳብ እድገት እዚህ ደረጃ ደርሶ ነበር ማለት ነው።
ቧቴይ የ16ኛው ክፍለ ዘመን መ መሪያ የ18 አመት ልጅ መሆኑን ስንገነዘብ በፈረንሳይ ዘመናዊ (Secular) ትምህርት መቼ እንደ መረ እራሳችንን መጠየቃችን አይቀርም። ቀደም ብለን እንዳነበብነው የፓሪስ ዩንቨርስቲ የተከፈተው በ1100 ዓ.ም. ነበር። ስለዚህ ከ1100 እስከ ባቴይ የመጣበት 1500 ድረስ 400 አመቶች አሉ። ስለዚህ ዘመናዊ (Secular) ትምህረት የፈረሳይን ህዝብ አስተሳሰብ ማሳደጉን መገንዘብ አያዳግትም። ኢትዮጵያ ለዘመናዊ (Secular) ትምህርት በሯን የከፈተችው ባፄ ኃይለስላሴ ዘመነ መንግስት በ1942 (እ.አ.አ. 1950) እንደነበር ቀደም ብለን አንብበናል።
ከፍ ብለን በፈረንሳይ እንዳየነው ዘመናዊ (Secular) ትምህርት በእንግሊዝ ህዝብም ዘንድ ከፍተኛ የባህል እና ያስተሳሰብ ለውጥ አስከትሏል። እነ ቧቴይ በፈረንሳይ ስለ ሰላማዊ ትግል ሲጽፉ እና ሲሰብኩ በእንግሊዝም ተመሳሳይ የፖለቲካ ለውጥ መንገድ የሚጽፉ እና የሚሰብኩ ምሁራን ነበሩ። ስለዚህ በእንግሊዝ የተለያዩ ሰላማዊ ተቃውሞ እንቅስቃሴዎች ለፓርላማ መወለድ ምክንያት ሆኑ። ከዚያ ፓርላማው በወቅቱ በስልጣን ላይ የነበረውን አምባገነን ንጉስ ስልጣን የሚገድብ ህግ በመደንገግ በ1713 ዓ.ም. እንግሊዝ የመ መሪያውን ጠቅላይ ምኒስቴር መረጠች። እንግሊዝ በዘመናዊ የህዝብ መንግስት መተዳደር መረች። ዘውዳዊው መንግስት ኋላቀር አምባገነን መንግስት ሲሆን አዲስ የተፈጠረው መንግስት ዘመናዊ መንግስት ነው። ዘመናዊ መንግስት መፈጠሩ ለኢንዱስትሪው አብዮት ተጨማሪ ምቹ ሁኔታ ፈጠረ። በዚያን ዘመን ኢትዮጵያ ባፄ ባካፋ መተዳደር ላይ ነበረች። ከፊት ይጠብቃት የነበረው ደግሞ ዘመነ መሳፍንት ነበር።
በዚህ ዘመን ለሰላማዊ ትግል ፍልስፍና እድገት አስተዋጾ ካደረጉ ታላላቅ የሰላማዊ ትግል አቀንቃኝ ፈላስፎች ውስጥ ሩሲያዊው ሊዮ ቶልስቶይ [Leo Tolstoy] (1828-1910) አንዱ ነበር። ጋንዲ ስለ ራሱ ህይወት ታሪክ በጻፈው መጽሐፍ ውስጥ “በዘመኑ አለም ያፈራችው ታላቅ የሰላማዊ ትግል ሐዋሪያ ነበር” በማለት ቶልስቶይን አድንቆ ጽፏል።
“ጦርነት እና ሰላም” (‘War and Peace’) የተሰኘው ልብ ወለድ መጽሐፉ ለሊዮ ቶልስቶይ አለም-አቀፍ ታዋቂነትን እና ታላቅነትን ካተረፉለት መጽሐፍቶቹ ውስጥ ውናኛው ሳይሆን አይቀርም።
እንደ አውሮፓ አቆጣጠር በ1908 ዓ.ም. ደግሞ በመቶ ሚሊዮኖች የሚቆጠር የህንድ ህዝብ በሺዎች በሚቆጠሩ እንግሊዞች ቅኝ መገዛቱን አስመልክቶ ከጻፈው ውስጥ ወስዶ ጂን ሻርፕ የሰላማዊ ትግል ፖለቲካ በሚለው መጽሐፉ ክፍል 1 ገጽ 30 አስፍሯል። በጅን ሻርፕ መጽሐፍ የቀረበው የቶልስቶይ ፍሬ አሳብ እንደሚከተለው ባጭሩ ሊቀርብ ይችላል፥
“30 ሺ እንግሊዞች የሚያንቀሳቅሱት የንግድ ኩባንያ (ድርጅት) ከ200 ሚሊዮን ህንዶች ላይ አገራቸውን ነጥቆ ረግጦ እየገዛቸው ነው የሚለው ዜና ለሰሚ ግራ ያጋባል። ማመን ያዳግታል። ከማንኛውም አይነት አጎል አምልኮት እና ጥንቆላ ነፃ ለሆነ ግለሰብ ይህን ወሬ ወስደህ ብትነግረው ለማመን ይቸገራል። ለመሆኑ፣ 30 ሺ ሰዎች 200 ሚሊዮን ሰዎችን አሜን ብለው እንዲገዙላቸው አደረጉ ማለት እራሱ ምን ማለት ነው? ይህ እንዴት ያለ ህንዶች ትብብር ሊፈጸም ይችላል? የህንዶች ትብብር ስለመኖሩ 30 ሺ እና 200 ሚሊዮን የሚሉት ቁጥሮች በግልጽ አይናገሩምን? 200 ሚሊዮን ህንዶች እንዴት በ30ሺ እንግሊዞች ለመገዛት እንደበቁ እና እንዴት ነፃ ሊወጡ እንደሚችሉ ለመረዳት የእንግሊዞችን ወታደራዊ ኃያልነት ብቻ ሳይሆን የህንድን ህዝብ የመተባበር እና የመታዘዝ ልማድ እና ባህል ጨምሮ መመርመር ያስፈልጋል።”
የቶልስቶይ አሳብ፣ የ30 ሺ እንግሊዞች ወታደራዊ ኃያልነት የፈለገው ደረጃ ቢሆንም የ200 ሚሊዮን ህንዶች የመተባበር እና የመታዘዝ ልማድ ባይኖር ኖሮ የእንግሊዞች ገዢነት ከቶ አይታሰብም የሚል ነው። ይኽ የቶልስቶይ አሳብ ከፍ ብለን ካነበብነው የፈረንሳዩ ቧቴይ [Boetie] አሳብ ጋር ተመሳሳይ ነው።
በ1909 ዓመተ ምህረት ከላይ የተጠቀሰው የቶልስቶይ ጽሁፍ በእንግሊዝ አገር በህግ ሙያ ሰልጥኖ በደቡብ አፍሪካ የህግ ጠበቃነት ስራ ላይ ተሰማርቶ እግረ መንገዱን የሰላማዊ ትግልን ፍልስፍና በመፈተን ላይ በነበረው ወጣት ጋንዲ እጅ ገባ። ጋንዲ ከመደነቁ የተነሳ ጽሑፍን የጻፈው ታዋቂው ቶልስቶይ መሆኑን ለማረጋገጥ ለቶልስቶይ ደብዳቤ ጻፈ። ቶልስቶይ በ1910 ዓመተ ምህረት ከዚህ አለም በሞት እስከተለየበት ጊዜ ድረስ ከጋንዲ ጋር ደብዳቤ ይለዋወጡ ነበር።
ጋንዲ (1869-1948) ሰላማዊ ትግልን መ መሪያ የፈተነው በህግ ጠበቃነት ደቡብ አፍሪካ እየሰራ ሳለ ነበር። በደቡብ አፍሪካ በሚኖሩ የህንዶች ማህበረሰብ ላይ ይፈጸም የነበረውን የዘር አድልዎ በመቃወም በፍርድ ቤት ጨምሮ። ጋንዲ በተለያዩ በርካታ ጊዚያት በደቡብ አፍሪካ ታስሯል። በሰላማዊ ትግል ፍልስፍና ላይ እምነቱን ከገነባ እና ስለ ሰላማዊ ትግል አፈጻጸም አሳቡን ካዳበረ በኋላ እንደ አውሮፓ አቆጣጠር በ1915 ዓ.ም. ወደ ህንድ ተመለሰ። ወደ ህንድ ሲመለስ የሰላማዊ ትግል ዘዴ እና ባህል በደቡብ አፍሪካም ተሰራጭቶ ነበር።
ጋንዲ ወደ ህንድ ሲመለስ የመ መሪያው ጥያቄ “እንዴት ሰላማዊ ትግል መ መር?” የሚለው ነበር። ማንኛውንም አይነት የተቃውሞ እንቅስቃሴ ለመ መር በአንድ በኩል እንግሊዞችን በከፍተኛ ደረጃ የማያስቆጡ በሌላ ደግሞ በፍራቻም ይሁን በፈቃደኛነት ትብብር ለግሰው የሚኖሩትን ህንዶች ድጋፍ በቀላሉ ሊያገኙ የሚችሉ ጥያቄዎችን መቅረጽ የግድ ነው። ስለዚህ ጋንዲ ህንድ እንደተመለሰ ገበሬዎችን፣ የእርሻ ሰራተኞችን፣ የከተማ የቀን ሰራተኞችን አደራጅቶ እንግሊዞች የጫኑባቸውን የመሬት ግብር እና የዘር አድልዎ በመቃወም ሰላማዊ እንቅስቃሴ በመ መር እንዲሰራጭ በማድረግ የሰላማዊ ትግሉን አቅም ለመገንባት ፕላን ነደፈ። አይኑን ከነፃነት ላይ ሳይነቅል!
ስለ ሰላማዊ ትግል ቀደም ሲል የፈረንሳዩ ቧቴይ [Boetie] እና የሩሲያው ቶልስቶይ [Tolstoy] ከጻፉት ጋር የሚመሳሰል አሳብ ጋንዲ እንደነበረው በ1920 ዓ.ም. ጋንዲ ከጻፈው ውስጥ የጅን ሻርፕ ባልደረባ ሮበርት ሄልቬይ (Robert L. Helvey) ‘ስትራተጂያዊ ሰላማዊ ትግል ገጽ 96’ በሚለው የምርምር ጽሑፉ ያመለክታል። በሮበርት ሄልቬይ ጽሑፍ የተጠቀሰው የጋንዲ ፍሬ አሳብ እንደሚከተለው በአጭሩ ሊቀርብ ይችላል፥
ጋንዲ ለነፃነት እና ለዲሞክራሲ ያደረገው ሰላማዊ ትግል ዓብይ ስትራተጂ የመነጨው ከዚህ ስለ መንግስት ከነበረው ትክክለኛ ግንዛቤ እንደነበር ጂን ሻርፕ የሰላማዊ ትግል ፖለቲካ በሚለው መጽሐፉ ክፍል 1 ገጽ 84 ላይ ያመለክታል። ስለዚህ ነፃ ለመውጣት ስትራተጂው ትብብር መንፈግ ነው ማለት ነው። እንደ ጋንዲ እምነት፣ በስልጣን ላይ ያለው መንግስት ቅኝ ገዢም ይሁን ያገር ተወላጅ፣ በስልጣን ላይ ሊቆይ የሚችለው ተገዢው ህዝብ ለገዢው ቡድን የለገሰውን ትብብር (Cooperation)፣ ታዛዥነት (Obedience) እና አሜን ብሎ መገዛት (Submission) ሲቀጥል ነው። ተገዢ ህዝብ ለገዢው የለገሰውን ትብብር (Cooperation)፣ ታዛዥነት (Obedience) እና አሜን ብሎ መገዛት (Submission) በቀጣይነት ከነፈገው ገዢው በስልጣን ላይ መቆየት አይችልም ማለት ነው።
ስለዚህ መንግስት ካለህዝብ ትብብር በስልጣን ላይ ሊቆይ ስለማይችል እና ትብብር ለመንፈግ ደግሞ ምንም አይነት ኃይል እና ጭቅጭቅ ስለማያስፈልግ በድስፕሊን በታነጸ ቀጣይነት ባለው ሰላማዊ ትግል የህንድ ህዝብ ነፃ ሊወጣ ይችላል ማለት ነው። ጋንዲ የመራውም የነፃነት ትግል ይህን አይነት ትግል ነበር። ሰላማዊ ትግል የህንድን ህዝብ የራሱ ነፃ አውጭ አደረገው ማለት ነው።
ጋንዲ ምኞቱ ወይንም ግቡ ነፃነት ነበር። ግቡን የሚገልጽ ፕሮግራም ጻፈ። ፕሮግራሙን ተፈጻሚ በማድረግ ወደ ነፃነት የሚያደርሰውን ስትራጂ ከፍ ብለን እንዳየነው ቀየሰ። አያይዞም የትግል ዚደውን መረጠ። ሰላማዊ ትግል ማለት፥ “(1) አረመኔ የሆኑ ህጎችን ካለፍራቻ መቃወም፣ (2) በራስ ላይ እምነት ማሳደር እና የግል ክብርን ማስጠበቅ፣ (3) እንግሊዞችን ሆነ የሚተባበሩዋቸውን ህንዳውያን (ፖሊስ፣ ደህንነት እና የጦር ኃይል) መግደል ተቀባይነት እንደማይኖረው፣ (4) ትግሉ ከስርዓቱ ጋር እንጂ ከግለሰቦች ጋር መሆን እንደሌለበት፣ (5) ቅኝ ገዢዎችም ሆኑ የሚተባበሩዋቸው ህንዶች ካለ ህንድ ህዝብ ትብብር ስልጣን ላይ ሊቆዩ እንደማይችለ ተገንዝበው ሰላማዊ እንቅስቃሴውን እንዲቀላቀሉ ማድረግ እና የመሳሰሉ ናቸው” የሚል ትርጉም ሰጠ ለሰላማዊ ትግል ጋንዲ።
ከፍ ብለን እንዳየነው የመሬት ግብር በመቃወም የ መረው ሰላማዊ ህዝባዊ ተቃውሞ እንቅስቃሴ (ዘመቻ) ቀሰ በቀስ የቅኝ ገዢውን መንግስት የፖለቲካ ኃይል ምንጮች በማድረቅ ነፃ ማውጣት የሚያስችሉ የፖለቲካ፣
በዚህ አይነት ጋንዲ ሰላማዊ ትግልን ከፍተኛ ደረጃ አደረሰው። የሰላማዊ ትግልን ኃያልነት ለአለም ህዝብ በገሃድ አሳየ። የብዙ ፖለቲካ ፈላስፎችን እና ተመራማሪዎችን አእምሮ ማረከ። ከእነዚህ ውስጥ ማርቲን ሉተር ኪንግ፣ ዲዝማንድ ቱቱ እና ጂን ሻርፕ ጥቂቶቹ ናቸው።
ለኒልሰን ማንዴላ (1918-2013) ታላቅነትን ያስገኘለት ከእስር ቤት ከወጣ በኋላ በሰላማዊ መንገድ የዘር እኩል አለመሆንን (አፓርታይድ) በማስወገዱ ነው። በቀብሩ ስነ ስርዓት ሰሞንም የውጭ አገር መሪዎች እና ያገሩ ተወላጆች ባደረጉዋቸው የመታወሻ እና ስንብት ትግግሮች ይህንን ሲያረጋግጡ ነበር። ኒልሰን ማንዴላ እስር ቤት ሳለ “ጦርነት እና ሰላም” (‘War and Peace’) የተባለውን የቶልስቶይ መጽሐፍ ለማንበብ ፈልጎ ከውጭ እንዲገባለት የእስር ቤቱን አስተዳዳሪዎች ጥይቆ እንደነበር በማንዴላ እስር ቤት ታሪክ ውስጥ ተዘግቧል።
ለጥቀን ጅን ሻርፕ (Gene Sharp) ለሰላማዊ ትግል ንድፈ አሳብ እና አፈጻጸም እድገት ያደረገውን አስተዋጽዎ እና ከ20ኛው ከፍለ ዘመን መገባደጃ ወዲህ እና በምንገኝበት 21ኛው ክፍለ ዘመን በአለም ውስጥ ለነፃነት እና ለዴሞክራሲ የተደረጉ ትግሎችን ስኬታማነት በማገዝ እና በመገዳደል የሚፈጸሙ የፖለቲካ ለውጦችን መጠን ዝቅ በማድረግ ያደረገውን ተጽዕኖ እናጠናለን።
ባለንበት ዘመን በአለም ውስጥ በርካታ ታዋቂ የሰላማዊ ትግል ተመራማሪዎች እና ጸሐፊዎች አሉ። ይሁን እንጂ ከ20ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ምሮ በሰላማዊ ትግል አምባገነኖችን ከመንግስት ስልጣን በማስወገድ ረገድ ለተሳኩ ሰላማዊ ትግሎች ቀጥተኛ ጥናታዊ ጽሑፎች በማተም እና ምክሮችን በስልጠና መልክ በመለገስ ረገድ ግን ቦስተን ከተማ የሚገኘው የአልበር አነስታይን ሰላማዊ ትግል ምርምር ተቋም ጎልቶ ወጥቷል። የዚህ ተቋም ተቀዳሚ ትኩረት የሰው ልጅ ባለንበት ክፍለ ዘመን እንዴት በሰላማዊ ትግል ከአምባገነኖች ነፃ ሊወጣ እና ድሉን ከቅልበሳ ጠብቆ ወደ አስተማማኝ ዴሞክራሲ መሸጋገር ይችላል? የሚል ሲሆን ሁለተኛው ተዛማጅ ትኩረቱ ደግሞ በአለም ወስጥ እርስ በርስም ይሁን በአገሮች መካከል የሚፈጠሩ ጦርነቶችን ተቃዋሚ የነበረውን ታዋቂ የፊዚክስ ሊቅ የአልበርት አነስታይን (1879-1955) ምኞት ተመታሰብ ነው።
ለምን አልበርት አነስታይን የሚል ስያሜ ተሰጠው ተቋሙ? ዝርዝር ውስጥ ሳልገባ ባጭሩ የአቶሚክ ቦንብ የተፈጠረው በ1905 ዓ.ም. አልበርት አነስታይን ስለ ኢነርጂ (Energy) የቀመረውን ፎርሙላ በመተቀም በመሆኑ እና አልበር አነስታይን ግን ፎርሙላውን የቀመረው ለአቶሚክ ቦንብ መፈጠር ብሎ ሳይሆን ለሌሎች ሰላማዊ የሰው ልጅ ኢነርጂ (Energy) ፍጆታዎች ብሎ ነበር። ስለዚህ አለበር አነስታይን ከ1929 ዓ.ም. ወዲህ ምሮ በአለም ውስጥ በአገሮች መካከል ጦርነት ቢነሳ ምንም አይነት ወታደራዊ ግልጋሎት እንደማይሰጥ እና የማንኛውም አይነት ጦርነት ተቃዋሚ መሆኑን በህትምት ለአለም ህዝብ አሳውቆ ነበር። የፈራው አልቀረም በሁለተኛው አለም ጦርነት አሜሪካ ፎርሙላውን በመጠቀም አቶሚክ ቦንብ ሰርታ በ1945 ዓ.ም. ሂሮሽማ እና ናጋሳኪ የተባሉ ሁለት የጃፓን ከተሞችን በአቶሚክ ቦንብ በመምታት ሁለቱ ከተሞች ውስጥ ያለው ነገር ሁሉ እንዲቀልጥ አድርጋ ጃፓንን ማሸነፍ ቻለች። ዛሬምም ድረስ በአካባቢው የሚወለዱ ሰዎች የሚዘገንን የአእምሮ እና የአካል ጉድለቶች አሉዋቸው። ከቦንቡ መሰራት ምሮ ጦርነቱን አልበርት አነስታይን ተቃውሟል። አለበር አነስታይን የሰላማዊ ትግል አማኝ ነበር። ተቋሙ የአልበር አነስታይን መታሰቢያ ተባለው በዚህ ምክንያት ነው።
ተቋሙን የመሰረተው በሃርቫርድ ዩንቨርስቲ የፖለቲካ ሳይንስ ፕሮፌሰር የሆነው ጅን ሻርፕ (Gene Sharp)። ተቋሙ የሚሰራው ለትርፍ አይደለም። ጅን ሻርፕ በ1928 ዓ.ም. ምህረት በኦሃዮ ክፍለ አገር (Ohio State) ተወልዶ የመ መሪያ ድግሪዎቹን ከሰራ በኋላ ዶክትሬቱን በኦክስፎርድ ዩንቨርስቲ ሰራ። የመመረቂያ ወረቀቶቹም በሰላማዊ ትግል ጥናት እና ምርምር ላይ ያተኮሩ ናቸው። ስለዚህ ጋንዲ በብዙ የዘመናችን የሰላማዊ ትግል ተመራማሪዎች ላይ ያሳደረው ተጽዕኖ ጅን ሻርፕንም አልማረም ነበር። ጅን ሻርምን የእድሜ ልክ የሰላማዊ ትግል ተማሪ፣ ተመራማሪ እና መምህር እንዲሆን አድርጎታል።
ጅን ሻርፕ የጋንዲን እና አለማችን ከጋንዲ ቀደም ብላ ያፈራቻቸው የሰላማዊ ትግል ፈላስፎች እና አራማጆች ለሰው ዘር ያበረከቱትን እውቀት አሰባስቦ እና የራሱንም ምርምር ጨምሮ በንደፈ አሳብ እና በአፈጻጸም ሰላማዊ ትግልን ከፍተኛ ደረጃ አድርሶታል። ብዙ የሰላማዊ ትግል ተመራማሪዎችም አፍርቷል። በዩንቨርስቲም ሆነ በመጽሐፎቹ የሚያስተምረው ሰላማዊ ትግል ነው። የመሰረተው ተቋምም በዘመናችን የሰላማዊ ትግልን መሰረታዊ አሳብ በተለያዩ የአለም ቋንቋዎች በማሰራጨት አለም አቀፍ እውቅናን አግኝቷል።
የጅን ሻርፕ ስራዎች በከፊሉ የሚከተሉትን ያካትታሉ፥ (1) ከርስቶስ ልደት በፊት ጀምሮ የሰው ልጅ ለነፃነት ያደረጋቸውን ሰላማዊ ትግሎች ታሪክ በማሰባሰብ ረገድ ጅን ሻርፕ ብዙ ጠቃሚ ስራዎች ሰርቷል። (2) ሰለ ሰላማዊ ትግል ንድፈ አሳብ እና አፈጻጸም ዘመናዊ የሆኑ በርካታ መጽሐፍቶች ጽፏል። ከአምባገነን ወደ ዴሞክራሲ የሚለው መጽሐፉ በአምባገነን አገሮች ስለሚደረጉ ሰላማዊ ትግሎች ያሉትን አሳቦች ጨምቆ ያቀርባል።
የጅን ሻርፕ እና የባልደረቦቹ ሰላማዊ ትግል ስራዎች በምስራቅ አውሮፓ፣ በላቲን አሜሪካ፣ አሁን በቅርቡ ደግሞ በግብጽ፣ በየመን፣ በቱኒሲያ እና በቀሩት አረብ አገሮች ህዝቡ የራሱ ነፃ አውጪ በመሆን አምባገነኖችን ከስልጣን ማስወገድ እና ወደ ዴሞክራሲ መሸጋገር እንዲችል በማድረግ ትልቅ አስተዋጾ አድርጓል። እርግጥ በግብጽ እና በመሳሰሉት አገሮች ወደ ዴሞክራሲ የሚደረገው ሽግግር አስቸጋሪ ሆኖባቸዋል። ምክንያቱ ግን ሰላማዊው ትግል እና ሰላማዊ ትግል ለውጥ የሚያመጣባቻው ሶስቱ መንገዶች ባለመስራታቸው ሳይሆን የሰላማዊ ትግል መሪዎች እውቀት ማነስ እና የዝግጅት እጥረት ነው።
የፖለቲካ ኃይል ምንጮች፣ የፖለቲካ ድጋፍ ምሶሶዎች፣ የሰላም ትግል መሳሪያዎች (200 ግድም ደርሰዋል)፣ የሰላማዊ ትግል ለውጥ ማምጫ መንገዶች፣ ህዝብን የራሱ ነፃ አውጭ ማድረግ፣ የሰላማዊ ትግል አቅም መገንባት፣ ሰላማዊ ትግልን ፕላን ማድረግ (ግብታዊ እንዳይሆን)፣ የትጥቅ ትግልን ቆሻሻነት፣ ሰላማዊ ትግል እና መለዮ ለባሽ፣ ሰላማዊ ትግል እና ከተሞች፣ ሰላማዊ ትግል እና ምርጫ (ለምርጫ ፓርቲዎች)፣ ሰላማዊ ትግል እና መፈንቅለ መንግስት የሚሉት ቁልፍ ጽንሰ አሳቦች በሙሉ ግልጽ በሆነ መንገድ ተተንትነው የተሰራጩት በአልበርት አነስታይን ተቋም ባልደረባ ምሁራን እና ተመራማሪዎች ነው። ከስልጠና ክፍል ሁለትምረን እነዚህን ጽንሰ አሳቦች በሰፊው እናጠናለን።
አንድ ህዝብ ሰላማዊ ትግል እና ምርጫ በመጠቀም የራሱ ነፃ አውጪ ለመሆን የሚሻ ከሆነ የፖለቲካ ኃይል ምንጮችን ለይቶ ማወቅ እና የፖለቲካ ምንጮችን ለመቆጣጠር የሚያስችል አቅም መገንባት እንደሚያስፈልገው የሚቀጥለው የሰርቢያ ህዝብ የነፃነት እና የዴሞክራሲ አጭር ታሪክ ያስረዳል፥
በ1990ዎቹ ሰርቢያዎች የአምባገነኑን የሞልሶቪች መንግስት በመቃዋም አጥንት የሚሰብር የክረምት ብርድ ሳይበግራቸው ሰላማዊ ሰልፎች ያደርጉ ነበር። ይሁን እንጂ በሰላማዊ ሰልፍ ብቻ የሞልሶቪችን መንግስት ከስልጣን ማስወገድ እንደማይችሉ በመረዳታቸው በሰላማዊ ትግል የሞልሲቪችን መንግስት መጣል የሚያስችላቸው ተጨማሪ አሳብ ያፈላልጉ ነበር። በዚህን ጊዜ ነበር የሰርቢያ ሰላማዊ ትግል ጎበዝ ስትራተጂስት ስርድጃ ፖፖቪች (Srdja Popovic) የጂን ሻርፕ ባልደረባ ሄልቬይ (Helvey) ቡዳፔስት (ሃንጋሪ) ውስጥ ሰላማዊ ትግል ስልጠና በመስጠት ላይ ሳለ የተገናኘው። ስትራተጂስቱ ስርድጃ ፖፖቪች (Srdja Popovic) ለሄልቬይ (Helvey) ፍላጎቱን ከገለጸለት በኋላ በምላሹ ሄልቤይ (Helvey) የራሱን የስልጠና ስራ ከአምባገነን ወደ ዴሞክራሲ እና የሰላማዊ ትግል ፖለቲካ (The Politics of Nonviolent Action) ከሚሉትን የጅን ሻርፕን ስራዎች ጋር ጨምሮ እንዲያነብ መክሮት እና መጽሐፍቶቹን ሰጥቶት ይለያያሉ።
ስርድጃ ፖፖቪች (Srdja Popovic) የተባለውን ካደረገ በኋላ “ጅን ሻርፕ ህዝብን በሰላማዊ ትግል የራሱ ነፃ አውጭ በማድረግ አምባገነን መንግስትን ማስወገድ የሚያስችል አስደናቂ ስራ ለግሷል።” ይላል። “አስደናቂ ስራዎች” የሚለው ጅን ሻርፕ የተነተናቸውን 6 የፖለቲካ ኃይል ምንጮች ምንነት ጨምሮ ማለቱ ነው። ከዚያ ስርድጃ ፖፖቪች (Srdja Popovic) እና ጉዋደኛዎቹ በጅን ሻርፕ መጽሐፍ ውስጥ በተዘረዘሩት 6 የፖለቲካ ኃይል ምንጮች ላይ ያተኩራሉ። በመጨረሻም በ2000 ዓ.ም. የተደረግውን ምርጫ ተከትሎ ሞልሶቪች እንደተለመደው ድምጽ በመስረቅ ምርጫውን ማሸነፉን ቢገልጽም ህዝብ የገዢነት መብት፣ አገር ለማስተዳደር ከህዝብ የሚያገኛቸውን ትብብር እና ድጋፍ (የሲቪል ሰርቫንቱን ትብብር)፣ የአገር ተፈጥሮ እና ኢኮኖሚ ሃብት ባለቤትነት የተባሉትን የፖለቲካ ኃይል ምንጮች በመንፈግ ድምጹን አስከበረ። የኢኮኖሚ ሃብት ባለቤትነቱን በማጣቱ ለመለዮ ለባሹ የወር አበል መክፈል እንደማችል ግልጽ ሲሆን መለዮ ለባሹ ሞልሶቪችን ከድቶ ህዝብን ተቀላቀለ። ታማኝነቱን እና ታዛዥነቱን በምርጫ ላሸነፉት ፓርቲዎች መሪ ለገሰ። ሞሊሶቪች ከስልጣን ወረደ።
እነዚህ የፖለቲካ ኃይል ምንጮች ህዝብ በፈቃደኛነት፣ ወይንም በፍራቻ፣ ወይንም በግዴለሽነት ለአምባገነኖች የሚለግሳቸው ናቸው። ስለዚህ ህዝብ የለገሰውን 6 የፖለቲካ ኃይል ምንጮች እንዲነፍግ ለማድረግ የርስ በርስ ጦርነት (ትጥቅ ትግል) ማወጅ እና ከምስኪኑ መለዮ ለባሽ ጋር ደም መፋሰስ ትክክል አይደለም። እንደ ኢትዮጵያ አይነቱ አገር ውስጥ አብዛኛው ዝቅተኛ ማዕረግ መለዮ ለባሽ እና ተራ ወታደር ወታደርነት የሚቀጠረው እራሱን ለመመገብ፣ ደሃ እናቱን ለመርዳት እና ልጆቹን ለመመገብ እና ለማስተማር ሲል መሆኑ መታወቅ አለበት። ለስልጣን ሲባል ከማንም የኢትዮጵያ ጠላት መንደር በተሰበሰበ እርዳታ የኢትዮጵያን ምስኪን ተራ ወታደር ደም ማፍሰስ ኢሞራል (Immoral) ነው። አምባገነኖችን ከስልጣን ለማስወገድ እንኳን ቦምብ ማፈንዳት፣ ክፉ ቃል መለዋወጥ እና ጠብ መፍጠር አያስፈልግም። ከ6ቱ የፖለቲካ ኃይል ምንጮች ውስጥ ዋናዎቹን በሰላማዊ ትግል በመቆጣጠር እና በመንፈግ አምባገነኖችን ከስልጣን ማስወገድ ይቻላል። 6ቱን የፖለቲካ ኃይል ምንጮች ወደፊት ከቦታው ስንደርስ እናነባቸዋለን። አምባገነኖች አለን ብለው የሚነግሩዋችሁን ያህል አቅም የላቸውም።
ዐፄ ሠርፀ ድንግል (1556-1590) ወራሪዊቹን ቱርኮች ከምጽዋ ቢያባርር እና ምጽዋን ነፃ ቢያወጣም በኢትዮጵያ የጦር መሳሪያ ኋላቀርነት እና በተለይም ካፄ ሠርፀ ወዲህ በኢትዮጵያ ለስልጣን የሚደረገው የእርስ በርስ ጦርነት ስለተባባሰ ቱርኮች ከምጽዋ አልፈው እስከ ድባርዋ ድረስ ተጠናክረው መያዛቸው እና ከድባርዋ እንዲወጡ ቢደረግም ጣሊያን በ1877 ዓ.ም. በጦር እስከያዘቻት ጊዜ ድረስ ምጽዋ ለ300 መቶ አመቶች ያህል ዘመን በቱርኮች ስር መቆየቷ ይታወቃል።
ስለዚህ በኢትዮጵያ የውጭ ንግድ ላይ ቱርኮች የጋረጡትን እንቅፋት ለማስወገድ በ17ኛው ክፍለ ዘመን ህዝቡ ታላቁ እያሱ (1674-1698/9) ብሎ የሚጠራው ተወዳጅ ንጉሰ ነገስት በታሪካችን ሰላማዊ ትግል አድርጓል። ከእያሱ ሰላማዊ ትግል የምንማረው በሰላማዊ ትግል ፍልስፍና እምነት በመመራት ብቻ ሳይሆን የአቅም ጉዳይም ሰላማዊ ትግል እንድንመር ሊያስገድደን እንደሚችል ነው። ጭንቅላቱ ካለ ማለት ነው! እያሱ ብልህ ሰው ነበር።
የምጽዋን ወደብ በመያዛቸው ቱርኮች ወደ ኢትዮጵያ በሚገቡ ሸቀጦች ላይ ቀረጥ እየጨመሩ የኢትዮጵያ ነጋዴ እንዲጎዳ እና የኢትዮጵያ ውስጥ ንግድ እንዲዳከም አደረጉ። (1) በምጽዋ ያሉት ቱርኮች የሚበሉትን እና የሚጠጡትን በሙሉ የሚገዙት ከኢትዮጵያ ነጋዴዎች እንደሆነ ታላቁ እያሱ ያውቃል። (2) ቱርኮች ምግብ እና መጠጣቸውን በጦርነት ማረጋገጥ ከፈለጉ ደግሞ ጦርነት ለማድረግ ሜዳ ወዳለበት ወደ ኢትዮጵያ ምድር ገባ ማለት አለባቸው። ቱርኮች መድፍ እና የመሳሰሉት በወቅቱ ዘመናዊ የሚባሉት የጦር መሳሪያዎች ቢኖሩዋቸውም ከዚህ በፊት የኢትዮጵያ ተዋጊ ፈረሰኞች በፈረሰኛ ጋልበው ቱርኮች መካከል እየገቡ ጦርነቱን ወደ ጨበጣ ውጊያ እየለወጡባቸው ቱርኮችን ደጋግመው ስላሸነፉዋቸው ቱርኮች በኢትዮጵያ ሜዳ ላይ ከኢትዮጵያውያን ጋር መዋጋት አይፈልጉም። ታላቁ እያሱ እነዚህን ሁለት ሃቆች ያውቃል።
ስለዚህ ታላቁ እያሱ ጦሩን ቀደም ብሎ አኩስም እና ሃሜሴን ላይ አስፍሮ ከትግሬዎች እና ሃማሴኖች ጋር ከመከረ በኋላ ከኢትዮጵያ ወደ ምጽዋ ወደብ ምንም አይነት ምግብ ነክ ሸቀጥ እንዳይሄድ ዐዋጅ አስነገረ። ቱርኮች የምግብ ምንጫቸው ተዘጋ። በዚህ አይነት ቱርኮችን በአዋጅ እንዲራቡ በማድረግ ቱርኮችም በተራቸው ከወደቡ የሚያገኙት ጠቀሜታ ዝቅ እንዲል አደረገ። ታላቁ እያሱ በዐዋጅ የንግድ ልውውጥ እገዳ አደረገ ማለት ነው። ቱርኮች የሚበሉት ተቸገሩ። በደረሰባቸው ችግር ተገደው ወደ ድርድር መጡ። ከዚህ በፊት የዘረፉትን ሸቀጥ መለሱ። የጫኑትን ቀረጥ አንሱ። በዘመናችንም የዚህ አይነት የንግድ እቀባ በመንግስታት መካከል የሚደረግ የሰላም ትግል እንደሆነ እናውቃለን። የሰላም ትግል በሚል ባይፈር ውም የተደረገውን ዝርዝር ሁኔታ ተክለ ፃዲቅ መኩሪያ “የኢትዮጵያ ታሪክ፣ ካፄ ልብነ ድንግል እስከ ዐፄ ቴዎድሮስ” በሚለው መጽሐፍ ገጽ 179 ላይ በሰፊው ይተርካል። ባጭሩ እንመልከት።
ናይብ ሙሳ የተባለው በምጽዋ እና በአርኪቆ የነበረው የቱርኮች ሹም ብዙ ሸቀጥ እየነጠቀ እና ቀረጥ እያበረከተ የምጽዋ እና የሐማሴን ህዝብ ንግድ እንዳይነግድ አደረገ። በዚህን ጊዜ ንጉሱ ወዲያው ወደ ሐማሴን አውራጃ ገዢዎች እና ባላባቶች መልክተኛ ልኮ፥
በዚህ ዐዋጅ ቱርኮች ታላቅ ችግር ላይ ወደቁ። የአርኪቆ ገዥ ናይብ ሙሳም ወታደራዊ ዘመቻ አድርጎ ዐዋጁን በኃይል እንዳያስፈርስ ያፄ እያሱ ጦር ሰራዊት ቀደም ብሎ በአክሱም እና በሐማሴን መስፈሩን አስተውሏል። ምንም እንኳን በመድፉ ቢተማመንም ጦርነት በኢትዮጵያ ምድር ቢ ምር ኢትዮጵያውያን የሽምጥ በፈረስ ጋልበው በመደፉ መካከል በመግባት ውጊያውን ወደ ጨበጣ ውጊያ እንደሚቀይሩበት ያውቃል። ስለዚህ ናይብ ሙሳ በቀረጥ ምክንያት የዘረፈውን ሸቀጥ ይዞ ንጉሱ የነበረበት አክሱም ድረስ መጣ። የጨመረውን ቀረጥ እንደሚያነሳ ቃል ገብቶ ከንጉሱ ጋር እርቅ አደረገ። የዘረፈውን ሸቀጥ ለንጉሱ አስረከበ። ከዚህ በኋላ የሐማሴን ህዝብ ወደ ምጽዋ፣ የምጽዋ ህዝብም ወደ ሐማሴንም ወደ ትግራይም እየመጣ እንደቀድሞው እንዲነግድ ስምምነት አደረጉ። ከስምምነቱ በኋላ ናይብ ባሻ ወደ ስፍራው ንጉሱም ወደ ጎንደር ተመለሱ።
እርግጥ ይኽ በታላቁ እያሱ የተደረገው የሰላም ትግል በኢትዮጵያ የተደረገ የመ መሪያ የሰላም ትግል ነው ከሚል ድምዳሜ አያደርሰንም። ነገር ግን በኢትዮጵያ የሰላም ትግል መደረጉን ያረጋግጥልናል።
እነ ነጋድራስ ገብረ ህይወት ባይከዳኝ (1886-1919) እና የቀሩት በዚያን ዘመን በራሳቸው አነሳችነት ከሚሲዮናውያን እና ከጎብኚዎች ጋር እየተወዳጁ ውጭ አገር እየሄዱ ተምረው ወደ አገራቸው የተመለሱት ምሁራን የኢትዮጵያ የመ መሪያዎቹ ምሁራን መሆናቸውን ባህሩ ዘውዴ ያመለክታል።
እነዚህ ምሁራን ውጭ አገር ተምረው ሲመለሱ ክብረ ነገስት (The Glory of Kings) የተባለውን መጽሐፍ የዳቦ ቅርጫት እያለ የሚጠራት አገራቸው የነበረችበት ድህነት እና ኋላቀርነት ደረጃ እጅግ ይጸጽታቸው ነበር። ኢትዮጵያን እንደ ጃፓን ማድረግ አለብን ይሉ ነበር። ጃፓንን እንደ ሞዴል የመረጡበት ምክንያት ጃፓንም እንደ ኢትዮጵያ በንጉሰ ነገስ የምትገዛ ደሃ እና ኋላቀር አገር ስለነበረች እና በፍጥነት የምዕራቡን አለም ስልጣኔ ወርሳ እድገት በማድረጓ ነበር። ይኽን ምኞታቸውን ተፈጻሚ ለማድረግ የሞከሩት በሰላማዊ መንገድ እንጂ በትጥቅ ትግል አልነበረም። አገሪቱ በዙፋናዊ ገዢዎች እጅ ስለነበረች የመረጡት ሰላማዊ መንገድ የወጣት ሉዑላንን እና መስፍኖችን አስተሳሰብ በመለወጥ አገሪቱን ወደ ስልጣኔ እና ብልጽግና እንዲወስዷት ማድረግ ነበር። በዚያን ዘመን ትኩረታቸው በልጅ እያሱ እና በራስ ተፈሪ ላይ ነበር። በራስ ተፈሪ ላይ የሰሩት የመለወጥ ስራ የፈለጉትን ያህል ለውጥ ባያመጣም በዘመናዊ (Secular) ትምህርት ላይ ለዘመናት ተዘግቶ የነበረውን በር በመጠኑም ቢሆን በመክፈት ረገድ ውጤት አምጥቷል።
እንደሚታወቀው ለመደነስ ሁለት ሰው እንደሚያስፈልገው ሁሉ ለስልጣን የእርስ በርስ ጦርነት ለማድረግም በጦርነት ማድረግ የሚስማሙ ገዢ እና ተገዢ ፓርቲዎች ያስፈልጋሉ። ዛሬ እንደምናየው ግን በኢትዮጵያችን ሰላማዊ ትግልን የሚያራምዱ በርካታ ተቃዋሚ የምርጫ ፓርቲዎች አሉን። ይህ የሚያሳየው ለዘመናት ኢትዮጵያን እጅና እግሯን ተብትቦ የኋሊት ሲጎትታት የነበረው የመገዳደል የመንግስት ሽግግር ባህላችንን ቢያንስ ቢያንስ 50 ከመቶ ያህል ወድቅ ማድረጋችንን ነው። የኋሊት ጎታቹን ጸረ-እድገትና ጸረ-አንድነት የርስ በርስ ጦርነት ለመላቀቅ እና የስልጣኔን መንገድ ለመ መር ቢያንስ ቢያንስ ምረናል ማለት እንችላለን። እነዚህን የምርጫ ፓርቲዎች ስናስተውል ኢትዮጵያችን የሰላማዊ ትግል ፍልስፍና እና ባህልን በተቋም ደረጃ መደገፏን እናጤናለን። ይህ የምስራች የሚያሰኝ ነው። ብዙ ስራ ግን ይቀራል።
በዛሬይቱ ኢትዮጵያ ትናንት አምባገነኑ ህውሃት/ኢህአዴግ እንዳደረገው ከጫካ ጠበንጃ አንግቦ ዘው ብሎ የመንግስት ስልጣን ባለቤት መሆን አይቻልም። ያን ማድረግ ለኢትዮጵያችን የትናንት ታሪክ ሆኗል ብዬ አፌን መልቼ እናገራለሁ። በአገር ውስጥ ያሉት የምርጫ ፓርቲዎች በአንድ ለሊት ህዝባዊ መከላከል (People’s Resistance) ሊጠሩ ይችላሉ። ህዝቡም የራሱ ነፃ አውጭ የመሆን ባህል እየገነባ ነው።
በተጨማሪ የሰላም ትግል መሪዎቹን እነ ጋንዲን፣ እነ ማርቲን ሉተር ኪንግን እና እነ ሮሳ ፓርክስን እንደ አርአያ የወሰዱ በርካታ የኢትዮጵያ ወጣቶች አገራቸውን በሰላማዊ ትግል ለመለወጥ በመታገል ተገቢውን መስዋትነት መክፈልምረዋል። የአልበርት አነስታይን ተቋም ምርምር ስራዎችንም መተዋወቅ የ መሩ ኢትዮጵያውያን ወጣቶች ቁጥራቸው ትንሽ አይደለም። ይህ ሁል ተስፋ ይሰጠናል። ይሁን እንጂ የሰላማዊ ትግል እውቀት ይበልጥ በህዝባችን ዘንድ እንዲታወቅ ለማድረግ ብዙ መስራት አለብን። በተረፈ የተጫናትን አምባገነን ቡድን በሰላማዊ ትግል እውቀት እና አቅም ትገነባለች እንጂ ኢትዮጵያ ፊቷን ወደ ኋላቀሩ እርስ በርስ ጦርነት አትመልስም።
የሳይንሱ አለም በሰው ዘር አመጣጥ ላይ ባደረገው ጥናትና ምርምር 14 የሚደርሱ የሰው ዘር አውራሽ ዝርያዎች እንዳሉ ያረጋገጠ ሲሆን ፤ ከነዚህ መሀል 12ቱን ዝርያዎች ለኢትዮጵያ በማበርከት ሀገራችንን ቀዳሚ የሰው ዘር መገኛ እንድትሰኝ ያስቻለቻት በአፋር ክልል የምትገኘዋ አደአር ናት።
አዳአር እነዚህን ቅሪት አካላት በማበርከቷ በርካታ የሳይንስ ክፍተቶችን ልትሞላ ችላለች። ወደፊት በዘርፉ የሚደረጉ ጥናትና ምርምሮችን የምታስተናግድ የአለማችን ብቸኛዋ ምድር ብትኖር አደአር ናት።
አመድ አፋሿ ሀገረ ሉሲ ከዘርፉ ያገኘችው ጥቅም ቢኖር የስም እውቅና ብቻ ነው። ተመራማሪዎች በስፍራው ቅሪት አካላት የሚያሰባሰቡበት ሙዝየም ሆነ ጥናት የሚያካሂድበት የምርምር ማእከል አለመኖሩን ምክንያት በማድረግ እነዚህን ውድ ቅርሶቻችንን ለምርምር በሚል ባህር ማዶ ድረስ ይዘው ይሻገራሉ። እስከ አሁንም ለህዝብ ኢፋ ያልተደረጉ በምርምር ላይ ያሉ በርካታ ቅርሶች በባእዳዊያኑ እጅ ይገኛል።
ከረጅም ጊዜ በፊት የሉሲ አጽም የሚያርፍበት ሙዝየም ለመገንባት በሚል የመሰርት ድንጋይ የተጣለ ቢሆንም እስካሁን ሳይሰራ ቆይቷል። ይሁን እንጂ እንደወረደ የተሰኘው ድረገፅ እንዳስነበበው ከሆነ የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር እነዚህን የጥንተ ሰው ቅሪተ አካሎችና ቅርሶችን በአንድ ያሰባሰበ ሙዝየም ከ240 ሚሊየን ብር በላይ ወጪ በማድረግ በአዲስ አበባ ሊያስገነባ 5 ኪሎ አካባቢ ቦታ ተረክቧል።
አደአር ለአለም በርካታ የፔሌአንትሮፖሎጂ ቅርሶችን በማበርከት በዩኔስኮ በቅርስነት የተመዘገበ ሥፍራ እንደመሆኗ፤ እንዲሁም ዩኔስኮ ባፀደቀው አለም አቀፍ ህግ መሰረት ቅርሶቹ የግድ መቅመጥ ያለብቸው በተገኙበት አካብቢ በመሆኑ ይህ በአዲስ አበባ ሊገነባ የታሰበ ሙዝየም ማረፍ ያለበት አደአር ነው። ለወደፊትም በአገራችን በዘርፉን የበቁ ተመራማሪዎችን ለመፍጠር ብሎም የአገሪቱን የቱሪዝም ኢንዱስትሪ ወደ ተሻለ ደረጃ ለማሳደግ እንዲቻል የሚደረገው ጥረት ለማገዝ የቤተመዘክሩ በአደአር ማረፍ ቀላል የማይባል ድርሻ አለው።
ሩሚ ታዋቂ የአረብ ገጣሚና ባለቅኔ ነው። ሩሚ ከብእሩ ጥበብ ባሻገር የሚያስተላልፋቸው መልእክቶች ውስጠወይራና ጠብ የማይሉ ናቸው። አንዱ ወዳጄ ከሩሚ የብእር ትሩፋቶች ቀነጭቦ የላከልኝን የአማርኛ ትርጉም እንካችሁ።
• እስቲ ደግሞ አድርጉትና ምድረ አራጅ ወሀቢይ ከሶላት በፊትና በኋላ ሲሰድበኝ ይዋል። መቼም ይሄን ቀፋፊ ስድባቸውን እኮ እንደማረጃ ሰይፍ ነው የሚጠቀሙበት። ይሄ የሱፊ እስላሞችን አይመለከትም። እነሱ ኢትዮጵያውያን ወንድሞቼ ናቸው። ቤተሰብም ነን። ሃላስ።
ኢትዮጵያ ግን ትነሣለች። አበደን ትነሣለች። ባንዲራዋም፣ ሃይማኖቷም ይነሣሉ። ይከብራሉ፣ ከፍከፍም ይላሉ። እንዲህ ሲባል የሚያቅርህ ካለ ከፈለክ ታነቅ፣ ከፈለክ ጧ በል። ቅርብ ነው አይቀርም የኢትዮጵያ ትንሣኤ። እስከዚያ አዳሜ ተፈራገጥ።
“ይሄ መጽሔት እዚያው ኢትዮጵያ እምዬ ሚኒሊክ በቆረቆሯት በአዲስ አበባ ከተማ በአክራሪዎቹ የወሀቢይ እስላሞች በአማርኛ ቋንቋ የሚዘጋጅ መጽሔት ነው አሉ።” አሉ ነው እንግዲህ።
በዛሬው ዕለት በዕለተ ዐርብ በየመስጊዱ ከጁምዓ ሶላት በኋላ ሁላቸው እስላሞች መጽሔቱን እንዲገዙና እንዲያነቡትም ከመጠን በላይ ሲቀሰቀስብት እንደነበር ታይቷል። መጽሔቱ በውስጡ ምን እንደያዘ ባላውቅም በውጫዊ ገጽታው ላይ ግን ኦርቶዶክሳውያን የተባሉትን በሙሉ ከትግሬና ከዐማራ ቀላቅሎ በአንድ ላይ ይዞን ወጥቷል። የሚገርመው ነገር አጅሬ ወሄ እኔ ዘመዴንም በግድ አስገድዶ “ ዐማራ ” አድርጎ ይዞኝ ወጥቷል። ያውም ከአናት ከቅርንጫፍ ላይ ነው ያስቀመጠኝ። ታድዬ !!
እኛ በፎቶ የተገለጽነው ግለሰቦች ቅርንጫፍ ተደርገን ነው የተሳልነው። በቁጥር 8 እንሆናለን። ለመጥቀስ ያህል። በልምድም በእውቀትም የሚበልጡኝን አስቀድሜ ልጥቀስ። ከእኔ አጠገብ በቀኝና በግራዬ አቶ ያሬድ ጥበቡና የስነመለኮት ምሩቁና ታዋቂ ፖለቲከኛም ጋዜጠኛም አቶ ሃብታሙ አያሌው ይታያሉ። ከሃብታሙ አያሌው ስር ኢንጅነር ይልቃል ጌትነት፣ መልአከ ኤዶም ቀሲስ ኤፍሬም እሸቴ እና አይደክሜው ጋዜጠኛ ጌታቸው ሽፈራውን አስቀምጠዋል። ጉድ በል ጎንደር እኔ ጭባውን ከእነዚህ የሰማይ ስባሪዎች ጋር እኮ ነው የሚመድቡኝ።
በሌላኛው ገጽ ደግሞ አቶ ያሬድ ጥበቡ፣ የቀድሞው ኢህዴን፣ ኋላ ብአዴን፣ ቆይቶ አዴፓ ሆኖ አሁን ፒፒ ሆኖ ብን ብሎ ሟምቶ ያለቀው ድርጅት መስራች ናቸው፣ ከአቶ ያሬድ ስር መምህር ምህረተ አብ አሰፋ ይታያል። ከምህረተ አብ ስር ዲን ዳንኤል ክብረት ይታያል። በአጠቃላይ 8 ነን። እንግዲህ መጽሔቱ እኛን እንደ ፍሬ፣ እንደ ቅርንጫፍ ማድረጉ ይመስላል። አክራሪ ዐማሮችና አክራሪ ክርስቲያኖች ናቸው ብሎም ነው ያስቀመጠው።
የእኛ ስሮች ደግሞ የተከበሩት ነገሥታቶቻችን ናቸው። አጼ ዮሐንስ ኢትዮጵያዊ፣ አጼ ምኒልክ ኢትዮጵያዊ፣ አጼ ኃይለ ሥላሴ ኢትዮጵያዊ ናቸው። መንግሥቱ ኃይለማርያምና መለስ ዜናዊ ከቁጥር አልገቡም። ሁለቱም የኦርቶዶክስ ጠላቶች ስለሆኑ በአክራሪው የወሀቢይ እስላሞች ዘንድ ተወዳጆች ናቸው። ደግሞም መለስ ዜናዊ በዜግነት ኤርኢት ስለሆነ ብዙም አይከፉበትም። መንግሥቱም በአፉ ኢትዮጵያዊ በልቡ ኦነግ ስለሆነ ብዙም አይጠሉትም። በተለይ ፓትርያርክ አንቆ የገደለላቸው፣ ቤተ ክህነቱን ድራሹን አውጥቶ አፈራርሶ ለእነ መለስ ዜናዊ ያስረከበ ስለሆነ ወሃቢዮች አድርገው ሲወዱት ለጉድ ነው። ይወዱታል። መንጌ ቤተ ክርስቲያንን ርስቷን ቀምቶ ሊያደኸያት በብርቱ የጣረ፣ የደከመ፣ የለፋ ስለሆነም ያከብሩታል።
የሚጠሉት በተለይ 3 ቱ ናቸው። በተለይ አጼ ምኒልክን ሲያስቡ ይነስራቸዋል። አጼ ምኒልክን ባንዳው፣ ፋሽስቱ፣ የዐረብ ቅጥረኛው፣ ኦነግ፣ የጣሊያን ዲቃላና አሽከሩ የህወሓት አመራር፣ እንደ አንዳርጋቸው ጽጌ ያለ የኢዜማ መስራች፣ ይጠሉዋቸዋል። አፄ ዮሐንስንም እንደዚያው ይጠሉዋቸዋል። 30 ሺ ሰው ገደለብን ይሉና መረጃ ስትላቸው ግን ወፍ የለም። አጼ ዮሐንስ የጨፈጨፉት የጎጃም ዐማራን ነው። የሚጠሏቸው ግን የባሌ እስላሞች ናቸው። አፄ ኃይለ ሥላሴን ግን ለምን እንደሚጠሏቸው ማወቅ አልቻልኩም። ሊገባኝም አልቻለም። አልተረዳኝም። ንጉሡ የእስላሞች ወዳጅ ነበሩ። ሃይማኖት የግል ሀገር የጋራ ነው ብለው መስጊድ የገነቡ ንጉሥም ናቸው። እናም ወሀቢይ ለምን እንደሚጠላቸው አልገባኝም።
መጽሔቱ አሥራት ቴቪን፣ በረራ ጋዜጣን፣ ዐማራ ቴቪ እና ለምን እንዳስገቡት ባላውቅም ኢቴቪንም አስገብተውታል። ወሀቢስቶቹ ዐብንንም እዚህ አምጥተውታል። ይሄን ስታይ እንዴት ወጥ እንደረገጡ ይገባሃል። መስመር እንዳለፉም ይገባሃል። ግልጽ ነው ፍላጎታቸው። ተቆጪ፣ ለምን ብሎ ጠያቂው ሁሉ ጠላታቸው ነው። ስለዚህ ለምን ባዮች በርከት ልንል ይገባል። አሁኑኑ። ምደረ ፈሪ ከተደበቅበት የሚስትህ ቀሚስር ስር ወጥተህ ከፊት ገጽ የሚያስልህን ሥራ ሥራ። አሁኑኑ።
ያም ሆነ ይህ ወሀቢይ ያለ አቅሜ እየቆለለኝ ነው። እላይ ሰቅሎኝ ለራሱ እየተሰቃየ ነው። በፌስቡክ ተከታታይ ወዳጆችን እያፈራ ግማሽ ሚልዮን እያደረሰኝ ያለው ራሱ ወሄ ነው። ወሄ ሲበዛ ፈሪ ነው። ደንጋጣ ነው። ብዕር ይፈራል። በጩኸት በማስደንገጥ በማሸማቀቅ፣ በገንዘብ ኃይል ስሜቱን ሊወጣ፣ ፍላጎትን ሊጭንብህ ይፈልጋል። ለዚህ ነው ዲያቆን ዳንኤል ክብረት ላይ እንደራበው ውሻ ሲያላዝንበት ውሎ የሚያድረው። ዳኒ ደንጋጣ ቢሆን ኖሮ ወሄ ያሸንፍ ነበር። ወሄ ግን ፈሪ፣ ቶስቷሳ፣ በመንጋ የሚጮህ፣ ብቻውን መቆም የማይችል ሸንበቆ ነው። አራጅነቱም እንዲፈራ ከመፈለግ የመጣ የፈሪ በትር ነው። ሲበዛ ፈሪ ነው ወሃቢይ ነፍሴ።
ወሃቢይ ለራሱ ለእስልምና ጭምር የገጠጠ ጠላት ነው። ወሄ ሌባም ነው። አሁን ለሞጣ የተሰበሰበውን ገንዘብ እንኳ 05 ሳንቲም ለሞጣ አይደርስም። ይቀራመቱታል። ነፍሰ በላ ናቸው። አፈ ቅቤ ልበ ጩቤዎ ናቸው። የሱፊ እምነት አባቶቻቸውን የሚያርዱ፣ የሚያዋርዱ ቅጥር ነፍሰ ገዳዮችም ናቸው። በጩኸት የሚሆን ነገር የለም። ለወሃቢይ ሁለት እኔ ነኝ ያለ ወንድ ብቻ በቂ ነው። አከተመ።
ለወሃቢ ከሮጥክለት፣ ከሸሸኸው ጥሬ ካካውን ነው አናትህ ለይ የሚዘፈዝፈው። ወሀቢይ ዝም ስትለው የፈራኸው ነው የሚመስለው፣ ክብርና ትእግስት ለይቶ የማያውቅ ማየት የተሳነው ግሩፕ ነው። መሃይምናንን፣ ለምን ብለው የማይጠይቁ ምስኪኖችን ሰብስቦ አላህ እንዲህ ይላል፣ እንዲያ ይላል በማለት የሌለ የቁርዓን ጥቅስ እያመጣ የሚዘበዝብ ዘብዛባ ነው። ግሩፑ አደገኛም ፀረ ኢትዮጵያም ግሩፕ ነው። ነባሩን እስልምና የሱፊ እስልምናን አፈር ከድሜ እያጋጠ ያለ የጎርምሶች፣ የማፍያዎች ስብስብ ነው።
እናም ወሃቢ አሁን ዕድሜ ለወሃቢዩ ዐቢይ አህመድ ይበሉና አፈር አስልሶ ህይወት ዘርቶባቸው ይኸው ዛሬ ወደ 5 እስላማዊ የወሃቢይ ባንኮች፣ አንድ በምርጫ ቦርድ የተመዘገበና እውቅና ያገኘ ጅሃዳዊ የእስላም የፖለቲካ ፓርቲ፣ እና ቴሌቪዥን፣ ራዲዮና መጽሔር አውጥተው እንዲፏልሉ አድርጓቸዋል። ከግብጽ ተባረው፣ ግብጽ ራሷ ኢትዮጵያን እንዲያውኩ የላከቻቸው ቅጥረኞች ናቸው። ለዚህ ምሳሌ የሚሆነው ኡስታዝ ያሲን ኑሩ የተባለ የግብጽ ብራዘር ሁድ የአክራሪዎች መሪ ደቀመዝሙር ዐማራን ለማደንዘዝ ኢትዮጵያ ፣ኢትዮጵያ እያለ እንዲዘምር አድርገው አምጥተውታል። ፊልሙ የቆየ ቢሆንም እንደ አዲስ ሊያጀግኑት አምጥተውታል። ሞኝህን ብላ።
ለማንኛውም እኔ ግን ሳውቅ በድፍረት፣ ሳላውቅ በስህተት፣ ከልጅነት እስከ እውቀት ያስቀይምኳችሁ የወሀቢይ እስላሞች ካላችሁ፣ በፈጣሪ ስም፣ በምትወዱት አምላክ ስም እምልላችኋለሁ፣ ከዛሬ ጀምሮ፣ ሁለተኛ ለአፍታ ታክል እንኳ እንዲች ብዬ አልፋታችሁም። አባቴ ይሙት አልፋታችሁም። ከምር እንዳትቀየሙኝ እኔ አልፋታችሁም። ስለሌሎቹ አያገባኝም።
እነሱ ሻጭ አንተ ገዢ ብቻ ሆነህ መቀጠሉ በኋላ በራሱ ነገ ዋጋ ያስከፍልሃልና ከወዲሁ አስብበት። ኦርቶዶክስ የሆንክ ንቃ። ተረዳዳ፣ ተደጋገፍ፣ ቢዝነሱን እውቀቱን፣ ፖለቲካውን ማዕተብ ክር እያየህ ተጋገዝ። ነግሬሃለሁ።
ብልጽግናን ተመለክተው 22 ሰፈር፣ 24 ቀበሌ ሁለት ሰው ገድሎ ዓመት እንድታወራበት አድርጎ እሱ የጂጂ ሽባባውን ቤተሰብ ሳይቀር የኢዜማ አባል አድርጎ ሥልጣኑን ተቆጣጥሮታል። ኦርቶዶክስ መግደርደሩን ተወውና ፖለቲካውንም፣ ኢኮነሚውንም፣ ወታደሩንም የምትቆጣጠርበትን የፖለቲካ ስልት ቀይሰህ በቶሎ ተንቀሳቀስ። ይሄ የእኔ የዘመዴ ምክር ነው። ተናግሬያለሁ።
SAVE WALDBA: የዓለምአቀፍ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን እምነት ተከታዮች አንድነት አመራር አባላት ከSBS አማርኛ ጣቢያ ጋር ያደረጉት ቃለ ምልልስ
ሀገራችን የዘመድ ቄስ እየፈታ ያለቅስ ይባላል፡፡ ሰው ሲሞት ካህናት ይጠሩና ለሟቹ ጸሎት ያደርጋሉ፡፡ ይኼ ጸሎት «ፍትሐት» ይባላል፡፡ ለካህኑ ፍትሐት ማድረግ የክህነት ግዴታው ነው፡፡ ካህን ሆኖ የተሠማራበት፣ ምናልባትም እንጀራ የሚበላበት፣ ወይንም ደግሞ «ሥራው» ነው፡፡
ምንም ቢሆን ግን ሟች ዘመዱ ነውና ያለፈ ሕይወቱን፣ ውለታውን፣ አብረው ያሳለፉትን፣ መለየታቸውን እያሰበ ደግሞ ያለቅሳል፡፡ ዘመድ መሆኑ እንዳይፈታ፣ ካህን መሆኑም እንዳያለቅስ አያግደውም፡፡ ለዚህም ነው «እየፈታ ያለቅስ» የተባለው፡፡
ይህ አባባል ሁለት ነገሮችን አንድ አድርጎ የያዘ ነው፡፡ ኃላፊነትን ወይንም ሥራን እና ሰብአዊነትን፡፡ መፍታት ኃላፊነቱ ነው፡፡ የተሠማራበት ግዳጁ፡፡ ማልቀስ ሰብአዊነቱ ነው፡፡ ሰው መሆኑ፡፡ ሰው በማንኛውም ሥልጣን፣ በሞያ እና ክብር ላይ ሲቀመጥ በውስጡ ሰውነትን መርሳት የለበትም፡፡ ነገሮችን በሥልጣን መነጽር፣ በዕውቀት መስተዋት ወይንም በክብር መስኮት ብቻ ማየት የለበትም፡፡ በሰብአዊነትም ጭምር እንጂ፡፡ እርሱም ሰው ሆኖ የዚያኛውንም ወገን ሰውነት ሳይዘነጋ አንዳንዴም ራሱን በዚያኛው ጫማ ላይ አቁሞ ማየትም አለበት፡፡
በማንኛውም አደባባይ የዘመድ ቄስ ሲገኝ እንዴት መልካም መሰላችሁ፡፡ ፍርድ ቤት ተከሳችሁ ስትቀርቡ፣ በወንጀለኛ መቆሚያ ሳጥን ውስጥ ስትቆሙ፣ ዳኛው የዘመድ ቄስ ቢሆንላችሁ እንዴት በታደላችሁ፡፡ ይኼ ሰው ተጠርጣሪ ነው፡፡ ይህንን እና ያንን ወንጀል ፈጽሟል ተብሏል፡፡ ይህ ወይንም ያ ቅጣት ይገባው ይሆናል፡፡ ግን ሰው ነው፤ የሰው ክብር ይገባዋል፡፡ እንደ ሰው ሊሳሳት ይችላል፤ ርቱዕ የሆነ ፍርድ ይገባዋል፤ ምናልባት ቤተሰብ ይኖረዋል፣ ልጆች ይኖሩታል፤ የሕግ ትምህርት እጥረት፣ የማስረዳት ችሎታ ማነስ፣ ዝም የማለት አባዜ ይኖርበት ይሆናል የሚል ሰብአዊነት ከዳኛው ካገኛችሁ እንዴት ታደላችሁ፡፡
አንድ ዳኛ ያጫወቱኝን ልንገራችሁ፡፡ በተዘዋዋሪ ችሎት እየዞርን እንፈርድ ነበር አሉ፡፡ አንድ ከተማ ወደ አሥር የሚጠጉ ሰዎች በአንድነት ተከሰው ሁለት ጊዜ ቀርበዋል፡፡ በሦስተኛው ቀጠሮ አንድ የባላገር ሰው በጋቢው ውስጥ እጁን ወጣ፣ መልሶ ገባ ያደርገዋል፡፡ በፍርሃት፡፡ አብሮን የነበረው ዳኛ «ይኼ ሰው ባለፈውም እጁን እንደዚህ ሲያደርግ አይቼዋለሁ ምንድን ነው?» አለን፡፡ እንጠይቀው ተባባልንና ጠየቅነው፡፡
«ጌታው» አለ ባላገሩ፡፡ «እኔኮ ስማቸው ከተጠሩት ሰዎች መካከል አልተጠራሁም» አለን፡፡ ደንግጠን ስሙን ጠየቅነው፡፡ እውነትም ስሙ ከሰዎቹ መካከል የለም፡፡ «ታድያ ለምን ትቀርባለህ?» አልነው፡፡ «አይ ዝም ብለው ነው የሚያመጡኝ» አለን፡፡ እጅግ በጣም አዝነን ሰውዬውን ወዲያው ፈትተን ፖሊሲቹን ቀጥተናቸዋል አሉኝ፡፡
የዘመድ ቄስ ሲገኝ እንዲህ ነው፡፡ ያ ባላገር የባህል ነገር ይዞት፣ ያልተማርኩ ነኝ ብሎ አስቦ፣ ለፍርድ ቤት ምን እንደሚባል ባለማወቁ ወይንም ደግሞ ልናገር አልናገር በሚል ፍርሃት ይሆናል እጁን ወጣ መለስ የሚያደርገው፡፡ በሀገሩ ዳኛ መዳኘት ጥቅሙ የሀገሩን ሰው ልማድ እና ጠባይ እንዲያውቀው ነው፡፡ ሰብአዊነት እንዲኖረው፡፡
ሌላ እኔ በዓይኔ ያየሁትን ደግሞ ላውጋችሁ፡፡ አንድ ችሎት ተቀምጠን አንዲት በእድሜ ወደ ስድሳ የሚጠጉ ጎንበስ ብለው በመቋሚያ የሚሄዱ ጥቁር በጥቁር የለበሱ እናት አብረውን ነበሩ፡፡ የአንድ ወጣት ስም ሲነሣ ከመቀመጫቸው ተነሡ፡፡ ዳኛው «እርስዎ ምንድን ነዎት?» አላቸው፡፡ «እናቱ ነኝ፣ ዋሱ ነበርኩ፡፡» አሉ፡፡ «ባለፈው ችሎት ለምን አልቀረቡም? ልጅዎ በመጀመርያ ቀረ ከዚያ እርስዎም ቀሩ፣ ለዚህ ነው በፖሊስ ተይዘው ይምጡ የተባለው» አለ ዳኛው፡፡ «ልጄ ሞቶብኝ ነው የቀረሁት» ብለው ዕንባቸው ዱብ ዱብ አለ፡፡ ዳኛው ተቆጣ፡፡ «ታድያ መሞቱን ለፖሊስ ማስረጃውን ይሰጣሉ እንጂ ለምን ይቀራሉ» ሁላችንም ክው አልን፡፡
ለእኒህ እናት ልጃቸው ሞቶባቸዋል፡፡ እንዲያውም ጎበዝ ናቸው ሕግ አክብረው መምጣታቸው፡፡ ሊታዘ ንላቸው፤ ሊከበሩ እና ሊመሰገኑ ይገባ ነበር፡፡ የዘመድ ቄስ አጥተው ነው የተወቀሱት፡፡ ዳኝነት ኃላፊነት ቢሆንም ርኅራኄን እና ደግነትን አያጠፋምኮ፡፡ አይዞዎት፣ እግዜር ያጽናዎት፤ እንዲህ እና እንዲያ ያድርጉ ቢላቸው ምንኛ በመረቁት፡፡ የዘመድ ቄስ አጡ፡፡
ሐኪም ቤትስ የዘመድ ቄስ አይናፍቃችሁም፡፡ አንዳንድ የሕክምና ባለሞያዎች ታመው የማያውቁ፣ ወይንም የታመመ ወገን ኖሯቸው የማያውቅ ይመስል ለምን ኮስተር፣ ቆጣ ብለው ያክሙናል፡፡ በፊታቸው ላይ የሮቦት እንጂ የሰው መልክ ለምን የላቸውም? እህ፣ ሞትኩ፣ ተቃጠልኩ፣ ወገቤን ሸከሸከኝ፣ ራሴን ከተከተኝ፣ ሆዴን ናጠኝ እያልን ስንመጣ የማዘን፣ የመራራት ስሜት ቢያሳዩን ምናለ፡፡
በተለይ ወላድ ሆናችሁ፣ ብቻቸሁን አንድ ቤት ውስጥ ልጃችሁን ለመውለድ ስታምጡ፣ ስትጨነቁ እና ስትጮኹ፣ የሲቃም ድምጽ ስታሰሙ ምናለ እንደ ባህሉ ጠጋ ብለው፣ የኀዘን ስሜት ቢያሳዩዋችሁ፡፡ ቢያወሯችሁ ቢያጫውቷችሁ፡፡ «ይቺስ የባሰቺው ናት፣ ምነው በርታ በይ እንጂ፣ ገና ምኑን አይተሺው፣» እያሉ ከሌላ ዓለም የመጡ ፍጡራን ከሚመስሉባችሁ፣ ሲብስም እንዴው በሰዓት እንደተሞላ ሮቦት ሰዓት ጠበቀው ጎርደድ እያሉ መጥተው፣ ምናምን ለክተው ለራሳቸው በራሳቸው ቋንቋ እያወሩ ጥለዋችሁ ከሚወጡ ምናለ የዘመድ ቄስ ቢሆኑላችሁ፡፡ እንደ ባለሞያ ያክሟችሁ፣ እንደ ሰው ደግሞ ቢያዝኑ፣ ቢያጫውቷችሁ፣ ቢያበረቱ፣ ቢረዷችሁ፡፡
አንዳንድ መሥሪያ ቤት ስትሄዱስ የዘመድ ቄስ አይናፍቃችሁም፡፡ ትልቁንም ትንሹንም፣ ወጣቱንም፣ ሽማግሌውንም «ምን ፈልገህ/ሺ ነው» የሚል ጥበቃ አሁን እርሱ ከኢትዮጵያውያን ማኅፀን የወጣ ነው? አንቱታውን የት አድርሶት ይሆን? «ዱርዬ» የሚባሉት ወገኖች እንኳን ይህንን ባህል አይረሱትም፡፡ «ማዘር/ፋዘር» ቢሉም አንቱታን አልተውም፡፡
የለም፣ ነገ፣ ሌላ ጊዜ ጠይቅ፣ እየታየ ነው፣ ፋይል ጠፍቷል፣ አይቻልም፣ ስብሰባ ላይ ነን፣ የሚለው የቢሮ «ባለ ሥልጣን» እውነት ከሰው የተፈጠረ ነው? መመላለስ እንደ ሚያሰለች፣ የጉዳይ አለመፈጸም ተስፋ እንደሚያስቆርጥ፣ የፋይል መጥፋት ስንት ጣጣ እንዳለው፣ እርሱ በየቀኑ ሲሰበሰብ ስንት ሥራ እንደ ሚወዘፍ፣ ሰው እርሱ ቢሮ ሲመጣ ስንት ሥራ ጥሎ እንደሚመጣ ጠፍቶት ነው? ምነው የዘመድ ቄስ ቢሆንልን? እንደ ባለ ሥልጣንነቱ ይሥራ፣ ይወስን፡፡ ግን ደግሞ ሰውኮ ነው፡፡ እርሱምኮ ሌላ ቦታ ሄዶ ባለ ጉዳይ ይሆናል፡፡ የቦታ እና የጊዜ ጉዳይ እንጂ ባለ ጉዳይ የማይሆን ሰው የለምኮ፡፡ እኔ በዚህ ባለጉዳይ ቦታ ብሆን ተብሎ አይታሰብም እንዴ፡፡ ማዘን፣ መራራት አይገባም እንዴ፡፡