Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
እኔም በአንድ ወቅት ቤንጋዚ የሚገኘው የጋዳፊ ድንኳን ውስጥ ተጠርቼ፣ ስለዚሁ ፍልስፍና የተወሰነ ትምህርት ተቀብያለሁ:: የጋምቢያው መሪ መቶ አለቃ ያህ ያህ ጃሜ፣ «Patriotic Reorientation and Construction» ወይም «አዲሱ የእርበኝነትና የአገር ወዳድነት ስሜት»ን ‘አስተምራለሁ’ ብሎ ተነስቶ፣ ከዚያም አልፎ የአገሪቱ ታላቅ ዶክተር «ነኝ! የኤድስ በሽታን እፈውሳለሁ!» ብሎ፣ በሳምንት እንድ ጊዜ ህዝቡ እያሰለፈ ህክምና ይሰጥ ነበር። ህክምናው የውሸት መሆኑ ቢታወቅም፣ በግልፅ አይነገርም ነበር። ጃሜህ 23 እመት ሙሉ አገሩን ዘርፎ፣ ህዝቡን ጨቁኖ ካበቃ በኋላ ተባርሮ በስደት ወደ ናይጄሪያ ሄደ። የኮንጎው መሪ ጆሴፍ ዲዚሬ ሞቡቱ በፊት ወታደር ነበረ። «Authenticite» በሚል የግል ፍልስፍና የፖለቲካና የባህል አብዮት «አመጣለሁ!» ብሎ ተነሳ። ስሙንም ለወጠ:: «Mobutu Sese Seko Nikki Ngbendu» ብሎ ሰየመ። ትርጉሙም፣ «The all powerful warrior born to win/ ከሁሉም ሃያላን የላቀ፣ ለማሸነፍ ብቻ የተፈጠረ ተዋጊ» የሚል ነው። «የተፈጠርኩት ኮንጎን ለመግዛት ነው።» አለ:: አገሪቱን ለ32 ዓመታት ገዝቶ ዘርፎ፣ አደኽይቶ ለመሰደድ ሲሞክር፣ ሰሜን እፍሪካ ላይ ሞተ::
የደቡብ አፍሪካ መሪዎች የአፓርታይድን ህጋዊነት የሚያፀድቅ ህገ-መንግስትና የፖለቲካ ፍልስፍና አወጡ። የፖለቲካ ፍልስፍናው ጥቁርን ለማግለልና ነጭን የበላይ ለማድረግ ያለመ ስለነበረ፣ ህዝቡ ባደረገው የተራዘመ ትግል ስርአቱ ተገረሰሰ። ኢዲ አሚንም በኡጋንዳ የራሱን ፍልስፍና መስርቶ «አዲሲቱን ኡጋንዳ እፈጥራለሁ!» ብሎ ተነሳ:: አምሳ አለቃ ነበረ፤ ስልጣን በያዘበት ወቅት። ስልጣን ሲይዝ ግን ማዕረጉ « His Excellency President for Life, Field Marshall Ali Haji Doctor Idi Amin Dada, VC MC, Lord of All Beasts of the Earth and Fishes of the Seas and Conqueter of the British Empire in Africa/ የተከበሩ የህይወት ዘመን ፕሬዝደንት፣ ፊልድ ማርሻል አሊ ሃጂ ዶክተር ኤዲ አሚን ዳዳ፣ የድል እና የሰራዊት መስቀል፣ በምድር ላይ የሚገኙ አናብስት እና ባህር ውስጥ ያሉ አሳዎች ጌታ እና አፍሪካ ውስጥ ያሉ የብሪታኒያ ግዛቶች አስመላሽ» ብሎ ራሱን ሰየመ። ከስምንት አመት የጭቆና አገዛዝ በኋላ ወደ ሳዑዲ አረቢያ ተሰድዶ እዚያው አረፈ። መንግስቱ ሀይለማርያምም አገር-ወዳድ ቢሆንም፣ ጨካኝና ኢ-ዲሞክራሲያዊ ርዕዮተ-ዓለም በመከተሉ አገሪቱን ለወያኔ ዳርጎ አመለጠ::
ሌሎቹ መሪዎች እነዚህን የመሳሰሉ በራሳቸው ተክለ-ሰብዕና ላይ ብቻ ያተኩሩ መሪዎችን ገጠመኝ አንብበው ከታሪክና ከምሁራን ከመማር ይልቅ አዲስ የፖለቲካ ፍልስፍና ፈልሳፊ የሚሆኑት ስልጣናቸውን ለማመቻቸትና ከአዋቂዎች በላይ «ነን!» ብለው፣ አምልኮትን ( cult) ለመፍጠር በመፈለግ ነው። ከመሰረታዊ የዴሞክራሲ ጥያቄ ውጪ የራሳቸውን ገፅታና አዋቂነት ለማሳመር፣ ስልጣን ላይ ለመቆየት የሚያራምዱት ይህ የግል የስልጣንና የተመላኪነት ፍላጎት ለአገርም – ለራሳቸውም ሳይበጅ ለአሳፋሪ መንገድ እንደሚዳርጋቸው ታሪክ በጉልህ ያስተምራል።
በአገራችን – በመለስ ዜናዊ ወቅት አብዮታዊ ዴሞክራሲ፣ አሁን ደግሞ በጠቅላይ ሚኒስትር አቢይ አገዛዝ «መደመር» ብለው መሪዎች ህዝቡን እያወናበዱት ነው፤ ዴሞክራሲ በተግባር ሲተረጎም፣ የአንድን አገር ህዝብ በስብእናው ብቻ እኩል ነፃነትና መብት የሚሰጥ፣ በዘር – በሀይማኖት – በፆታ…ወዘተ..አንዱን ከሌላው ለይቶ የማይመለከት የፖለቲካ አስተሳሰብ ነው። ይህ የፖለቲካ አስተሳሰብ በትክክል ከተገበረ፣ ሁሉን ህዝብ አንድ ያደርጋል። ከክርስቶስ ልደት በፊት፣ ከግሪክ ስልጣኔ ጀምሮ ብዙ ሊቃውንት የፃፉበት፣ ያስተማሩበት ዛሬ ታላላቅ የሆኑ ዴሞክራቲክ ሀይሎች የደረሱበት ደረጃ ላይ እንዲደርሱ ያስቻለ የፖለቲካ ፍልስፍና ነው።
የዛሬው ወጣት በተስፋና በጉጉት ጠቅላይ ሚኒስትር አቢይን መደገፉ እንደሞኝነት ተቆጥሮ ሊሆን ይችላል። ኢትዮጵያ ውስጥ ሰላምና ዲሞክራሲ ለማስፈን ከጠቅላይ ሚኒስትሩ አንደበት በአሸበረቀ እና በማራኪ ቋንቋ የቀረቡት ሃሳቦች ፍቅርና እንድነትን የሚያስተጋቡ ስለነበሩ፣ «እድል እንስጠው!» ብሎ ያልተቆጠበ ድጋፉን ሰጥቷል። ያ ሁሉ ንግግር መና ሆኖ ሲቀር፣ አገሪቱም ወደ ሽብር እየንተራሻተተች ስትሄድ፣ ሌላ አማራጭ ለመፈለግ ይገደዳል።
ዴሞክራሲ አንድ መንገድ ነው ያለው። እንደየአገሩ ተጨባጭ ሁኔታ አኳያ ሲተገበር ይለያይ እንጂ ሁሉም ዓይነት ዴሞክራሲ በህዝብ አንድነት፣ እኩልነትና ነፃነት ላይ መሰረቱን ጥሎ፣ መሪዎችን በነፃነት የመምረጥ መብት ላይ የተመሰረተ ንድፈ-ሃሳብ ነው። «መደመር፣ መቀነስ!» የሚል የዴሞክራሲ ፍልስፍና የለም።
በዴሞክራሲ አተገባበር ላይ ጥያቄ ቢኖርም፣ አዋቂዎች – ሽማግሌዎች -ተመራማሪዎች – የህዝብ ተወካዮች ይምከሩበት እንጂ የጠቅላይ ሚኒስትርነትን ቦታ በአጋጣሚ ሰለያዙ ብቻ የፖለቲካና የዴሞክራሲ አስተማሪ ሆኖ መታየት ትንሽነት ነው። ይህ ትኩረት ያጣ አመራር ነው አገሪቱን እዚህ ያደረሳት።
መሪዎች ሁሉን አዋቂ ስለሆኑ እይደለም ለስልጣን የሚመረጡት። እውነተኛ አዋቂዎችን፣ ምሁራንን፣ የአገር ተቆርቆሪዎችን፣ የተለያዩ እስተሳሰብ ያላቸውን ቅን ኢትዮጵያውያንን ሰብስበው የተለያዩ እማራጮች ላይ ተወያይተው ለህዝብ ጥቅም «ይበጃል!» ተብሎ አብዛኛው ወገን የተስማማበት ውሳኔ ላይ መድረስ የሚችሉ ናቸው – ጥሩ «መሪዎች» የሚባሉት። መጥፎ መሪዎች ከእነርሱ አስተሳሰብ ያነሰ እንጂ የላቀ ሊያቀርቡ የማይችሉ፣ በእውቀታቸውም ሆነ በራሳቸው የማይተማመኑ፣ በመሾማቸው ብቻ ተድስተው ጠቅላይ ሚኒስትሩ ያለውን ሁሉ ያለአንዳች ትችት የሚቀበሉ አማካሪዎችን የሚሾሙ ናቸው። እነዚህን ይዞ ነው ጠቅላይ ሚኒስትር አቢይ ወደ ሰባተኛ ንጉስነት እያመራ ያለው።
ጠቅላይ ሚኒስትር አቢይ የኦሮሞ እክራሪዎችን «አይደግፍም!» የሚሉ ብዙዎች አሉ። የኦሮሚያ ክልል ም/ፕሬዚደንት ማለትም የጠቅላይ ሚኒስትር አቢይ ምክትል፣ በአደባባይ አማራን ሙልጭ እድርጎ ሲያወግዝ – ሲዘልፍ ታሪኩን ሲያጎድፍ፣ መሪው ምን አለ? ምንም! ቀደም ብሎ የነበረው የክልሉ ፕሬዝደንት የአዲስ አበባን ዲሞግራፊ ለመለወጥ 500,000 ሺህ የኦሮሞ ተፈናቃዮችን ከሶማሌ ክልል «አምጥቼ በአዲስ አበባ ዙሪያ አስፍሬአለሁ!» ሲል፣ አጠገቡ ተቀምጦ የነበረው መሪው ጠቅላይ ሚኒስትር አቢይ አህመድ ምን አለ? ምንም! በቡራዩ፣ በለገጣፎ ኦሮሞ ያልሆኑ ዜጎች ሲጨፈጨፉ፣ ሲገደሉ፣ መሪው ምን አለ? ምንም! ዛሬ የኢትዮጵያ ባንዲራን የያዘ፣ የለጠፈ ሲወገዝ፣ ባንዲራው ከሰውና ከመኪና አልፎ ከቤተ-ክርስትያናት ላይ ሲፋቅ፣ መሪው ምን አለ? ምንም! ኢትዮጵያ ውስጥ ዛሬ ያለው «ሁለት መንግስት ነው። የቄሮና የአቢይ።» ብሎ ጃዋር መሃመድ ሲናገር፣ መሪው ምን አለ? ምንም! አዲስ አበባ የኦሮሚያ «ነች!» ሲባል ከህግ አግባብ ውጪ የተሾመው ታከለ ኡማ አዲስ አበባ የኦሮሚያ ዋና ከተማ ሲያደርጋት፣ መሪው ምን አለ? ምንም!
ቀን ባለፈ ቁጥር ጠ/ሚኒስትር አቢይ መጨረሻው ከላይ እንደተጠቀሱት መሪዎች መሆኑን ሲገነዘብ፣ ስልጣኑ ላይ ለመቆየት ሲል የበለጡ ስህተቶችን ይሰራል እንጂ ከስህተቱ «ይማራል!» ብሎ ማመኑ በብዙሃኑ ዘንድ አክትሟል። ለዚህም ነው አስቀድመን፣ «ሳይቃጠል በቅጠል» ብለን ስንፅፍ – ስንናገር የከረምነው። አንድ ኢትዮያዊ ለመጀመሪያ ጊዜ የሰላም የኖቤል ሽልማት ሲያገኝ ደስ ይለናል፤ የመከፋት ስሜት አይሰማንም። ለእውነት ስንናገር ግን ይህ ሰው ሽልማቱ ይገባዋል? የኖቤል ሽልማት ማግኘቱ ስልጣን ላይ ለመቆየት ያለውን ፍላጎት ያጠናክረዋል እንጂ አይቀንሰውም። ዛሬ በአገራችን ውስጥ ሰላም የለም። ከኤርትራ ጋር ያለውም አለመግባባት ህጋዊ ይዘት ባለው ስምምነት አልተቋጨም። ኤርትራም ለጦርነት ያላት ስጋት እልቀነስም። ድንበሩም እንደተዘጋ ነው። ኢትዮጵያ በትግራይ በኩል ባላት ድንበር ላይ ከባድ የስጋት ድባብ እያንዣበበ መሆኑ ይታወቃል። ሰላም ቢፈጠርም እንኳን፣ ( አልተፈጠረም እንጂ) ለሁለቱም መሪዎች እንጂ የኖቤል ሽልማቱ ለአንድ መሪ ብቻ መበርከት አልነበረበትም። ሰላም በሁለት ወገኖች መልካም ፈቃድ የሚመጣ እንጂ በአንድ መሪ ግፊት ብቻ ወይም ፈቃድ የሚገኝ አይደለም።
ሰላምና አንድነት ሊያስገኝ የሚችል መፍትሄ ለመፈለግና ወደ ፊት ለመራመድ ቢያንስ፣ አብዛኛው የኢትዮጵያ ህዝብ በዚህ እውነታ ላይ መስማማት አለበት። የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር መምራት አልቻለም። ጃዋርን፣ ኦነግን፣ ኦዴፓን፣ ወያኔን፣ አዴፓን አለማውገዝ ከእውነታ መሸሽ ነው። መፍራት ነው። ዋናው የኢትዮጵያ ችግር ጠቅላይ ሚኒስትሩ ነው።
የዛሬ አስር ወር አዲስ አበባ ላይ ባደረግሁት ንግግር፣ «ጠቅላይ ሚኒስትር አቢይ የኦሮሞ ድርጅት መሪም – የኢትዮጵያም መሪ ሊሆን አይችልም። አንዱን መምረጥ አለበት:: የኦሮሞም – የኢትዮጵያም መሪ ሊሆን አይገባም!» ብዬ ነበር። ደግሜም፣ «ዛሬ የህዝብ ድጋፍ ባለው ወቅት ኢትዮጵያዊ አጀንዳ ይዞ ደፋር የሽግግር እርምጃዎችን ቢወስድ፣ የኢትዮጵያን አንድነት የሚያስጠብቅ ስላማዊ ሽግግር ሊያስገኝ ይችላል።» ብዬ ነበር። አለበለዚያ ይህች አገር ሌላ ሩዋንዳ «ትሆናለች።» ብዬ፣ እኔን ጨምሮ ሌሎችም ይህንን ሃሳብ አጋርተን ነበር። ዛሬ ወደዚያ እያዘገምን ነው። ሁሉም በእንደዚህ ያለ ለውጥ አይስማማም። ምክንያቱም የተለየ አጀንዳ ያላቸው ይህንን ለውጥ አይፈቅዱም። ይህ ተፈርቶ ግን አገር አይፈርስም። መስዋዕትነቱ አነስተኛ ሆኖ ኢትዮጵያን ማዳን ይቻል ነበር።
ዛሬ የአማራና የኦሮሞ፣ እንዲሁም የትግራይ ጥያቄዎች ላይ አይደለም ውይይታችን ማተኮር ያለበት። ውይይታችን ማተኮር ያለበት፣ «ዛሬ የአገሪቱን ህልውና መጠበቅና የእርስ በእርስ እልቂት ውስጥ እንዳንገባ ምን መደረግ አለበት?» የሚለው ላይ ነው:: ዛሬ ቤተ-ክርስትያናት እየተቃጠሉ ምእመናንና የቤተ-ክርስትያን አገልጋዮች እየተገደሉ፤ መንግስት ግን ይህንን ግፍ ሊያስቆም አልቻለም። የአገራችን ሁኔታ ከዘር ፖለቲካ አልፎ የሀይማኖት ይዘት ማሳየቱ እጅግ አሳሳቢ ነው። መንግስት በጠቅላይ ሚኒስትሩና በኢህአዴግ ስር፣ አገሪቱ ውስጥ ሰላም ለማስፈንና ወደ ዴሞክራሲ ስርእት ለመሸጋገር እይቻልም።
ጠ/ሚር አቢይ ስልጣን ላይ እንደወጣና ከዚያም በኋላ ለመስረታዊ ለውጥ ረቂቅ ፍኖተ- ካርታ ደጋግመን እቅርበን ነበር። አሾፈብን እንጂ ለውይይትም መንገድ አልከፈተልንም። ዛሬ የደረስንበት ደረጃ ደግሞ በዚያ ፍኖተ-ካርታ እንድንሄድ አያስችለንም። ሁኔታው ተለውጧል። መጀመሪያ ቀርቦ የነበረው ሀሳብ ጠቅላይ ሚኒስትር አቢይን የሽግግሩ ማዕከል ያደረገ ነበረ።
አሁን ማድረግ የሚበጀው ምርጫውን ላልተወሰነ ጊዜ ማራዘም ነው። በዚህ ሁኔታ ምርጫ «ይደረግ!» ማለት ህዝብን ማፋጀት ከመሆኑም በላይ ሁኔታውን ሊያስለውጥ የሚችል ምንም ውጤት አይኖረውም።
የሚቀጥለው እርምጃ ከኢህአዴግ ሌላ አሸጋጋሪ ሊሆን የሚችል፤ ከሶስቱ ተፎካካሪ የፖለቲካ ድርጅቶችና ክልሎች ( ኦሮሞ፣ ትግራይና አማራ) ውጭ የሆነ ጠ/ሚኒስትር እንዲመረጥ ማድረግ ነው። የዚህም አሸጋጋሪ ጠቅላይ ሚኒስትር መመዘኛ የኢትዮጵያን እንድነት ከዘር ምንነት የሚያስቀድም፣ ቆራጥና ደፋር ውሳኔዎች በመስጠት አሁን ያለውን የፀጥታ መታወክ በውይይትና በሀይል ለመፍታት የተዘጋጀ፣ ገለልተኛ የሆነ፣ በችሎታና በአገር-ወዳድነት ሚዛን ከተመረጠ ካቢኔ ጋር ሆኖ ኢትዮጵያን ወደሰላምና ዴሞክራሲ ሊያሸጋግር የሚችል መሆን አለበት። የሶማሌ ክልል ፕሬዝዳንት አንዱ እጩ ሊሆን ይችላል። ሌላው ምርጫ ደግሞ የአሁኒቱን ፕሬዝደንት አምባሳደር ሳህለ ወርቅ ዘውዴን ማቅረብ ይቻላል።
የሽግግር መንግስት ጠቅላይ ሚኒስትር ከተወሰነ በኋላ፣ ኢህአዴግ የማንም የፖለቲካ ድርጅቶች አባል ባልሆኑ፣ የአገር ሽማግሌዎች፣ የሀይማኖት አባቶች፣ ምሁራን፣ ወጣቶች፣ እክቲቪስቶች፣ ከሁሉም ብሄረሰብ አባላት የተውጣጡ የሰላምና እንድነት ጠበቃዎች የሚገኙበት ብሄራዊ የሽግግር ጉባኤ አቋቁሞ ራሱን ያፈርሳል።
የኢህአዴግ ፓርላማ አባሎች እውነት እገር ወዳድ ከሆኑ ለራሳቸው ጥቅምና ስልጣን ካልቆሙ፣ ኢትዮጵያን የሚያስቀድሙ ከሆነ፣ ይህንን ደፋር እርምጃ መውሰድ ይጠበቅባቸዋል። ይህንን በማድረግ ላለፈው ጥፋታቸው ኢትዮጵያንና ህዝቧን ይክሳሉ። ልዩና አጣዳፊ ጉባኤ ጠርተው ሳይዘገዩ በሚቀርቡላቸው አማራጮች ላይ እንዲወያዩ የኢትዮጵያ ህዝብ ጥሪ ያስተላልፍላቸው!
የዚህ የሽግግር ጉባኤ ሚና አዲስ ህገ-መንግስት ማርቀቅ፣ አዲስ ገለልተኛ የምርጫ ቦርድ ማቋቋምና የእውነት፣ የፍትህ፣ የካሳና የእርቅ ኮሚሽን ማቋቋም፣ ሁሉም በእኩልነትና በነፃነት የሚኖርባትን – ኢትዮጵያን ለመገንባት የሚያስችል ፍኖተ-ካርታ መንደፍና ለህዝብ ማቅረብ ይሆናል:: ዝርዝሩን ከዚህ በፊት በንግግርም – በፅሁፍም እስቀምጬዋለሁ።
ዓመታት ባለፉ ቁጥር ሁኔታዎች እየተባባሱ፣ እየተወሳሰቡ፣ የህዝቡ ምርጫ እየጠበበ ሄዶ ወደ የእርስ በእርስ እልቂት እናመራለን። ያለፈው አመት ከዛሬው የተሻለ ለለውጥ ምቹ ነበር። ድፍረት እና የአመራር ጥበብ የጎደለው ጠቅላይ ሚኒስቴር እድሉን እልተጠቀመበትም። ሌላ አመት ደግሞ ከቆየን ኢትዮጵያን ፈፅመን ልናጣት እንችላለን።
ጠንካራ፣ ወሳኝ፣ አገር-ወዳድ አዳማጭ ጠቅላይ ሚኒስትር ለሃገሪቱ አስፈላጊ ነው። የሽግግር ጉባኤው ስራውን በሚስራበት ወቅት እዲሱ ጠ/ሚኒስትር አገሪቱ ውስጥ መረጋጋት እንዲኖር የፌደራል ሀይሉን ተጠቅሞ እርምጃዎችን በመውስድ፣ ፀጥታ ማስከበር ዋናው ሀላፊነቱ ይሆናል። ፀጥታን በተመለከተ፣ የክልሎችን ስልጣን መገደብና የፌደራል ሃይሉ በዲሲፕሊን እና በስርዓት የክልሎችን ፀጥታ የሚያስተባብር፣ የሚያጠናክር ሆኖ እንዲሰራ ማዋቀርና መስማማት ብዙ ጥረት ይጠይቃል።
ሁለት መንግስት ሊኖር ስለማይችል የጃዋር መሃመድን እንቅስቃሴ በሀይል ሳይሆን ግለሰቡን ህግ ፊት በማቅረብ እንቅስቃሴውን መግታት፣ አዲስ አበባ የአገሪቱ ዋና ከተማ እንጂ የማንም መናገሻ እንዳልሆነች በፍጥነት ማወጅ ግድ ይላል፤ አዲስ እበባ ላይ ሰላም ከሌለ፣ ማእከላዊ መንግስት ሊሰራም – ሊኖርም እይችልምና:: እነዚህ ሁለት ቁልፍ ጉዳዮች ለሽግግር ወሳኝ ቅድመ-ሁኔታዎች ናቸው። የአዲስ አበባና የጃዋር ጉዳዮች ሳይፈቱ የሽግግር ስራዎች ሊጀመሩ አይችሉም። ሲፅፉት ቀላል ነው። ነገር ግን እነዚህን ሁሉ ለመተገበር ብዙ መስዋእትነት የሚያስጠይቅ ጊዜ ውስጥ እንደምናልፍ ጥርጥር የለውም። የዘርና የሀይማኖት ፅንፈኞች ወደ እዚህ ውስብስብ ሁኔታ ውስጥ አገሪቷን ከትተዋታል። ባለው ሁኔታ ከቀጠልን፣ የባሰ እንጂ የተሻለ ጊዜ እንደማይመጣ ግምቴ ነው።
ኢህአዴግ ይህንን ለማስፈፀም ለመከላከያ ሀይሉ ሙሉ ስልጣን ሲሰጥ፣ ይህ ስልጣን መስመር ዘልሎ በህዝብ ላይ ጦርነት የታወጀ እንዳያስመስል የሲቪክ ድርጅቶች አብረውት እንዲስሩ፣ ስህተቶችና ግድፈቶችን እንዲጠቁሙና እንዲታረሙ ማድረግም ያስፈልጋል::
ፀጥታውን የማረጋጋቱ ሁኔታ እየተከናወነ ኢህአዴግ የህዝብ ተጠሪዎች ጉባኤ ስብስቦ፣ ( የፖለቲካ ፓርቲዎችን ያልጨመረ) ከዚህ በፊት ባቀረብኩት ዝርዝር ሀሳብ መሰረት ስለሽግግሩ ሂደት ነፃ የሆነ ውይይት መጀመርና አቅጣጫ መንደፍ፣ በዚህም ወቅት የዓለም-አቀፉን ማህበረ-ሰብ፣ በተለይ የእፍሪካ አንድነት ድርጅት ተመልካቾችን እንዲልክ መጠየቅም አስፈላጊ ነው።
የኢትዮጵያ ህዝብ ማወቅ ያለበት፣ ይህ አሁን በኢትዮጵያ ውስጥ የተከፈተው ሽብርና ጉድለት ካለምንም ጥርጥር የውጭ ሃገራት እጅ አለበት። ገንዘብ በገፍ እየገባ ነው። ሰዎችን ህብረተስቡ ውስጥ አስርገው ህዝቡን እያነሳሱ ነው። ይህ ግልፅ ነው። ጃዋርን ብቻ ነጥለን ብንመለከት፣ የውጭ ድጋፍ እንዳለው ወይንም የውጭ መንግስታትና ድርጅቶች ጉዳይ አስፈፃሚ ለመሆኑ ተግባሩ ይገልፃል። ለምንድነው ከዓመት በፊት ገቢውና ድርጅቱ «ይመርመር!» ስንል፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ «እምቢ!» ያለው? ለምንድን ነው እዚህ ሀገር ውስጥ ሁለት መንግስት ነው «ያለው!» («የቄሮና የአቢይ» ብሎ) በይፋ ሲናገር፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ዝም ያለው? «እኔና ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንዲሁም ለማ መገርሳ ተመካክረን ነው የምንስራው!» ብሎ በይፋ ሲናገር፣ ማስተባበያ ያልተስጠው? ይህ ሁሉ የሚያሳየው ከጃዋር ጀርባ፣ የአቢይ መንግስት ሊገታው የማይችል ሀይል «አለ!» ብሎ ስለሚያምን ነው።
ይህች አገር የሁሉም ካልሆነች የማንም አትሆንም። የኦሮሞ ፅንፈኞች ጊዜና ሀይል ከእኛ ጋር ሰለሆነ ሁሉንም «እንውስድ!» የሚል የስግብግብነት፣ የጀብደኝነት፣ የጠባብነትና የጭካኔ ተግባራቸውን ካላቆሙና አማራን «አዋርደን፣ ገፍተን፣ አሳንሰን እንገዛለን!» የሚለውን እስተሳሰባቸውን በፍጥነት እንዲያቀዘቅዙ ካልተመከሩ፣ የአማራውን ብሄረሰብ ቁጣና መልስ ማንም ምንም ሊመክተው አይችልም፤ እነርሱንም ጨምሮ። የአማራውን አመራር ለማዳከም በጠቅላይ ሚኒስትሩ ማእከልነት የተሸረበውን ሴራና የተፈፀሙትንም ግድያዎች አስመልክቶ፣ «ማን? እንዴት? ለምን?» የሚሉትን ጥያቄዎች ጠቅላይ ሚኒስትሩ ለመመለስ እስከ አሁን አልፈቀደም። አማራው በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ የኖረው፣ የሞተው፣ የታገለው፣ ለኢትዮጵያ ክብር – ለኢትዮጵያ ህዝብ አንድነትና ነፃነት ነው። ይህንን የአማራ ህዝብ የቆመለትንና የሞተለትን የሺህ አመታት ተጋድሎ ማንም ሊያጎድፈው አይችልም። ዛሬም እንደበፊቱ ለክብሩ፣ ለህልውናው፣ ለኢትዮጵያ እንድነት ከአጋር ብሄረስቦች ጋር ሆኖ ይዋደቃል።
አማራ እንደኦሮሞ ፅንፈኞች ሳይሆን ከአማራነቱ በፊት ኢትዮጵያን የሚያስቀድም ኩሩ ህዝብ ነው። ለኢትዮጵያ ህልውና ለመታገል ግን የራሱ ህልውና መጠበቅ አለበት። ስለዚህም አማራ ተደራጅቶ በተጠንቀቅ ላይ እንዲገኝ ማድረግ ቀዳሚ ተግባር ነው። በታሪክ እንዳየነው ሁሉ ከአጋር ብሄረስቦች ጋር ሆኖ የኢትዮጵያን አንድነት ያስከብራል። ሁሉም በእኩልነት በአንድ ጠረጴዛ (በኢትዮጵያ ) ዙሪያ ተሰባስቦ የአገሪቱን የወደፊት ዕጣ ይወስናል። አንዱ ከሌላው ያነስ ወይም የበለጠ ሆኖ የማይታይባትን ኢትዮጵያ መመስረት የሚቻለው አንዱ ከአንዱ የበለጠ ሀይል እንደሌለው መረዳት የሚያስችለው የሀይል ሚዛን ሲፈጠር ነው። አማራ ይህንን የሀይል ሚዛን ለመፍጠር ሲችል ብቻ ነው – ኢትዮጵያ ውስጥ ሰላምና አንድነት ሊፈጠር የሚችለው።
ስወለድም፣ ሳድግም፣ ስማርም በመንግስት ታላላቅ ሀላፊነት ቦታዎችን ይዤ ስሰራም፣ የራሴንም – የሌላውንም ማንነት ጠይቄ አላውቅም። ጄኔራል ጃገማ ኬሎ፣ ጄኔራል አበበ ገመዳ፣ ጄኔራል ደምሴ ቡልቱ፣ ጄኔራል መርእድ ንጉሴ፤ ታላቅ ሰብእና፣ ታላቅ ችሎታ ያላቸው፤ ግዙፍ፣ የማከብራቸው አለቆቼ ነበሩ። ከጄኔራል መርእድ ንጉሴ ጋር በጣም በቅርበት ሰርቻለሁ። ኦሮሞ መሆናቸውን ያወቅሁት በቅርቡ የመፅሀፋቸው የምረቃ ስነ-ስርአት ሲከናወን ከተመለከትኩ በኋላ ነው። የአለቆቼንም – የወዳጆቼንም – የሰራተኞቼንም ማንነት ጠይቄ አላውቅም። አስፈላጊም አልነበረም። ኦሮሞ ብዙ ታላላቅ መሪዎች አሉት – በታሪካችን ዑደት ውስጥ እንዳስተዋልነው። አዲስ ታሪክ መፍጠር እስፈላጊ አይደለም። ብ/ጄኔራል ታደሰ ብሩ የሸፈቱ ሰሞን በመጀመሪያ ሄደው ያነጋገሯቸው እንጭኔ ላይ የሚገኙ የእድገት በህብረት ዘማቾችን ነው። እኔ የእድገት በህብረት አዝማች ስለነበርኩኝ፣ ዘማቾቹን ለማረጋጋት ወደ ቦታው ሄጄ ነበር። ለዘማቾቹ የነገሯቸው የመሬት አዋጁን በመቃወም፣ አዲስ ትግል መጀመራቸውንና ዘማቾችም ይህንን እዋጅ ተግባራዊ ለማድረግ ተማሪዎችን እንዳያስተምሩ ነው። በደርግ ጊዜ የወጣው የመሬት አዋጅ የተረቀቀው በአዋቂ ኦሮሞዎች – ሀይሌ ፊዳ፣ ዘገየ እስፋው፣ ዶክተር ዲማ ነገዎ በመሳሰሉት ነው። የመሬት አዋጁም በአብዛኛው ወይንም ሙሉ በሙሉ የኦሮሞን ህዝብ እንዲጠቅም ተደርጎ የታወጀ ነው። በንጉሱ ጊዜ የህግ ትምህርት ቤት ተማሪ እያለሁ፣ የእኔ የጥናት ፅሁፍ ይህንን የመሰለ አዋጅ እስፈላጊነቱን የሚመረምር ነበር። ሀይሌ ፊዳና ድርጅቱ – መኢሶን የጄኔራል ታደስ ብሩን አቋም እውግዟል:: ከዚህ የመሬት አዋጅ በኋላ፣ የኦሮሞ ህዝብ ከሌላው ህዝብ የተለየ ጭቆናና ግፍ አልተፈፅመበትም።
የኦሮሞ ብሔርተኞች የሀሰት ትርክት ፋብሪካ ዛሬ ላይ ጄኔራል ታደስ ብሩን የኦሮሞ ነፃነት ታጋይ እርብኛ እድርጎ የውሸት ታሪክ ፈብርኮባቸዋል። በነገራችን ላይ ከጄኔራል ታደስ ብሩ ጋር አብረው የሸፈቱት መኮንኖች በቅርብ የማውቃቸው ናቸው። እርሳቸውን ተከትለው የሄዱበት የግል ምክንያቶችንም ጭምር አሳምሬ አውቃአለሁ:: የዋቆ ጉቱም ጉዳይ እንደዚሁ ነው:: እርሱን ይዋጋ የነበረው በጄኔራል ጃገማ ኬሎ የሚመራው የአራተኛ ክፍለ-ጦር ሰራዊት ነበር። ይህ ስው ምን እንደነበር፣ ለምን እንደሽፈተ ለማወቅ፣ የኔን ቃል ሳይሆን የጄኔራል ጃገማ ኬሎን መፅሀፍ ማንበብ በቂ ነው። ዛሬ የኦሮሞን ታላቅነት ለማጋነን በኦሮሞ ብሄርተኞች በኩል፣ ታላቅ የሃሰት ትርክት ፋብሪካ ተቋቁሟል። የማይፋቀው ሃቅ ግን የሃሰት ትርክት ፋብሪካ የማይተካው ዕውነተኛው ታሪካችን በኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን በመላው አለም የታሪክ ቤተ መፅሃፍት ውስጥ በቀላሉ መገኘቱ ነው።
አርማችን የኢትዮጵያ ባንዲራ፣ ምህላችን ለኢትዮጵያ አንድነት ነበር። ዛሬ ጊዜና እንጭጭ አስተሳሰቦች ዝቅ ብዬ እንዳስብ አስገደዱኝ እንጂ ይህንን ሳላይ፣ « ኢትዮጵያ፣ ኢትዮጵያ!» እያሉ ባንዲራችንን እያውለበለቡ ከተሰዉት ኦሮሞ፣ አማራ፣ ትግሬ፣ ሲዳማ፣ ጉራጌ፣ ጋምቤላና ኮንሶ…ወዳጆቼ ጋር አብሬ ሞቼ ብሆን፣ እንዴት ደስ ባለኝ ነበር። እግዜር እድሜ ሰጥቶ ይህንን ጊዜ እሳየኝ!…ስለዚህ ከወቅቱ ሁኔታ ጋር ለመሄድ ይህንን ሀሳብ አቅርቤአለሁ!
ዛሬ ወቅቱ «ምን መደረግ አለበት?» የሚል ጥያቄ ስላቀረበልን፣ እኔ በፊናዬ ይህንን ወርውሬአለሁ። ሀሳቤን በሌላ ሀሳብ ሞግቱ! አማራጭ ሃሳቦችን ለውይይት አቅርቡ!
‹‹ ሕዝቡ እኔ ማን እንደሆንሁ ይላል ? ›› በማለት እየሱስ ክርስቶስ መረጃ ይጠይቃል ፤ ደቀመዛምርቶችም ስለሱ የተባለውን አንድም ሳያስቀሩ ይነግሩታል፡፡ እሱም መልሱ እንዲህ ይላቸዋል ‹‹ እናንተስ እኔ ማን እንደሆንሁ ትላላችሁ ? ››አላቸው ፡፡ እነሱም መለሱለት፡፡ ሙሉ ታሪኩ ሉቃስ 9ቁ 18 ላይ ይገኛል ፡፡
መረጃ አይናቅም አይደነቅም ማለት እንዲህ ነው፡፡ በመሰረቱ ክርስቶስ ሰዎች ስለሱ ምን እንዳሉ ብቻ ሳይሆን ምን እያሰብ እንደነበር የሚያውቅ አምላክ ነው፡፡ ግን መጠየቅ እና መመለስ አሳብን መግለፅ የሰው ልጅ ተፈጥሯዊ ባህሪ ነው፡፡ ለዚህም ነው ክርስቶ እንደሰው በምድር በተመላለሰበት ወቅት መረጃ ይጠይቅ የነበረው እሱም ስለራሱ መረጃ ይሰጥ የነበረው፡፡ እርግጥ ነው ክርስቶስ ይህን ሲጠይቅ የራሱ ምክንያት አለው፡፡
በመሆኑም ሃሳብ መግለፅ ተፍጥራዊ መብት ነው ወደሚለው ዓለም አቀፍ ስምምነት በመደረሱ የመናገር ሃሳብን የመግለፅ ነፃነት የዲሞክራሲ ዋና የድም ስር ነው የተባለው፡፡ ስለዚህም ተሰባስቦ መቃወም እንዲሁም መደገፍ ፣ አንድ ሰው የሚመስለውን ሃሳብ በፈለገው መንገድ መግለፅ፣ የመምረጥና የመመረጥ፣ መንግስትን የመተቸት፣ በራስ ፍቃድ የመናገረ እና ያለመናገር ፣ በዓልንና አይማኖትን መከተልና ማስፋፋት እንዲሁም ህግ ለሁሉም የሚሰራ ስለመሆኑ መረጋገጥ እና የመሳሰሉት ሁሉ ተግባራዊ የሚሆነው ተአቅቦ ያልተደረገበት የመናገርና የመረጃ መብት ልውውጥ ተግባሪዊ ሲሆን ብቻ ነው፡፡
ለመደርደሪያነት የዚህን ያኸል ከተባለ ወደ ዋናው ጉዳይ አስፈቅደን ሳይሆን ፈቅደን እንገባለን፡፡ ያነሳነው አሳብ ‹‹ መረጃ ›› እንደመሆኑ መጠን ያለማንም ጣልቃ ገብነት ተፍጥሯዊ መብታችን በፈለግነውና በፈቀድነው መንገድ እንገልፃለን፡፡ እኛ ስል ለመረጃ ነፃነት የቆምነው ሁላችንም ማለቴ ነው፡፡
ሰው በመናገሩ አና በመፃፉ ብቻ ለእስር እና ለስደት የሚዳረግበት አገር በዋነኝነት ከሚጠቀሱት ውስጥ ኢትዮጵያ አንዶ ናት፡፡ ነገር ግን ማንኛውም ሰው ያለማንም ጣልቃ ገብነት የአመለካከት እና ሐሳብን በነፃ የመያዝና በማንኛውም የማሰራጫ ዘዴ በሀገር ውስጥም ሆነ ከሀገር ውጪ የመግለፅ ነፃነት አለው፡፡የሚለው በኢትዮጵያ ህገመንግስቱ አንቀፅ 29 ተፅፎ ይገኛል፡፡ በእርግጥ ይህ መብት ገደብ ሊጣልበት እንደሚችል በህገ መንግስቱ ላይ ተገልፆ የተቀመጠ ሲሆን ገደብ ግን መሠረታዊ የሆነውን መረጃን የመስጠት እና የማግኘት እንዲሁም አስተሳሰብ ላይ ወይም አመለካከት ላይ ውጤት እንደማይኖረው በህገመንግስቱ ተገልፆ ይገኛል፡፡
ይሁን እንጂ አሳብን በነፃ ማሰብና ማንሸራሸር በአገራችን ወቅታዊ ሁኔታ እጅግ አዳጋች ደረጃ ላይ ይገኛል፡፡ አልፎ ተርፎ በአስተሳሰብ ወይም በአመለካከት ላይ ተፅኖ እስከመፍጠር ተደርሶኦል ፡፡ ነገር ግን እንዲህ አይነቱ ሁኔታ ለህግም ሆነ ለሞራል ተቃራኒ እንደመሆኑ መጠን የፈጀውን ፈጅቶ ወደነበረበት መመለሱ የማይቀር ሃቅ ነው፡፡ ነፃ አሳብ የሚንሸራሸርባቸው ነፃ ጋዜጦችና መፅሔቶች ምን ያህል አሉ ? ያሉት ጋዜጦች እና መፅሔቶች እየደረሰባቸው ያለው ማስፈራሪያና ዛቻ ደረጃው ምን ያኸል ደርሶአል የሚለውን መመልከት ተገቢ ነው፡፡ ለዚህም ማሳያ የሚሆነው በቅርቡ በወጣው አዲስ ዘመን ጋዜጣ ላይ አክራሪነትና ፅፈኝነት የሚያበረታቱና የሚያሰራጩ በማለት በአስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ለህዝቡ ተገቢውን መረጃ እያስተላለፉ ያሉ የእትመት ውጤቶችን ከገቢያ ለማውጣትና ፈርጆ ለመክሰስ እየተደረገ ያለው ዝግጅት ሌላው ማሳያ ነው፡፡ጋዜጠኞችን በማሰቃየት፣በማሰር እና እንዲሰደዱ በማደረግ ኢትዮጵያ በዓለም ላይ በሁለተኝነት ደረጃ ላይ ትገኛለች ፡፡መንግስትን ተችቶ የፃፈና ፁሁፉ የወጣበት ጋዜጣ ወይም መፅሔት ጨምሮ ሁሉም ለእስር የሚዳረግበት ወይም አደገኛ ዛቻና መስጠንቀቂያ የሚሰጥበት ደረጃ ላይ ተደርሷል፡፡
በዲሞክራሳዊ ሥርዓተ ዜጎች የሚኖሩት ግልፅ በሆነ የሃሳብ ልውውጥ ነው፡፡ የትኛውም አይነት ሃሳብ ከማንም ሊመጣ ይችላል ቁም ነገሩ መሆን ያለበት የሚመጣው ሃሳብ የሚመከተው በምንድነው የሚለው ነው፡፡ ለነፃ ንግግር ችግር የተሻለው መንገድ የበለጠ ነፃ ንግግር ነው፤ በመናገር መብት ላይ የሚደረግ ማናቸውም ተፅእኖ ሲውል ሲያድር በእያንዳንዱ ግለሰብ የመናገር መብት ላይ ስጋት ሊያስከትል ይችላል፡፡ለዚህም ነው ወደነበረበት መመለሱ የማይቀር ነው ለማለት የሚያስደፍረው፡፡ምክንያቱ ደግሞ ማንም ሰው በስጋት ውስጥ መኖርን ስለማይፈልግ ነው፡፡
በመሆኑም በአገራችን እየከሰመ ያለው ሃሳብን በነፃ የመግልፅ እና መረጃ የማግኘት መብት በገዥው መንግስት መልካም ፍቃድ ላይ የተመሠረት ወደመሆን ደረጃ ተሸጋግሯል፡፡ለዚህም እንደማሳያ ከሰሞኑ የህዝብ ሳይሆን የገዥው መንግስት አንደበት በሆነው በኢቲቪ በተላለፈው የዘጋቢ ፊልም ግለሰቦችም ሆነ በአገር ውስጥ ያሉ የተቃዋሚ ፓርቲዎች በተለይ ሰማያዊ እና አንድነት ፓርቲ ለኢሳት መረጃ ከመስጠት እንዲቆጠቡ ምክር መሰል ማስጠንቀቂያ ተላልፏል፡፡
ለዚህም እንደምክንያት የቀረበው ኢሳት የተባለው የመገናኛ ብዙሃን በሽብርተኛ ድርጅት የሚደገፍ ነው የሚል ምክንያት ነው፡፡ ኢቲቪ በኢህአዴግ እንደሚደገፍ ሁሉ ኢሳት በማንም ሊደገፍ ይችላል፤ ቁም ነገር ሆኖ መታየት ያለበት ኢቲቪ ሆነም ኢሳት የሚያስተላልፉት መልዕክት ምንድነው ፡፡ በተጨማሪ መልዕክቱ ለህግም ሆነ ለሞራል ምን ያኸል ተቃራኒ ነው የሚለውን ነው፡፡ በተጨማሪ ኢቲቪ እንዲሁም ኢሳት በህግ መደመጥ እንዲሁም መሰማት የተከለከሉ የመገናኛ ብዙሃን ናቸው ወይ ተብሎ መጠየቅና መልስ ሊሰጥባቸው የሚገባ አሳቦች ናቸው፡፡ ይሁን እንጂ ወደ መልሱ ስናመራ ኢቲቪ እንዲሁም ኢሳት በህግ የተከለኩ አይደሉም ዋንኛው እና አስፈላጊው ነገር ይሄ ነው ሌላው የህጉ ደጋፊ ሃሳብ ነው፡፡
በመሆኑም ከዚህ በኋላ የህግ ጉዳይ ሳይሆን የፍላጎት ምርጫ ነው የሚሆነው፡፡ የፈለጉትን መስማት እና ማዳመጥ እንዲሁም በፈለጉት የመገናኛ ብዙሃን መንገድ ሃሳብን መግለፅ እና መረጃን ማግኘት ግለሰብ ከሆነ እንደግለሰቡ፣ ተቋም እንደተቋም እንዲሁም ፓርቲ እንደ ፓርቲ የመምረጥ የራስ መብት ነው፡፡ ይህ ደግሞ አንዱ የዲሞክራሲ መገለጫ ነው፡፡ በዚህም መሠረት ከኢቲቪ ኢሳት ከአዲስ ዘመን አዲስ አድማስ የዝወትር ፍላጎታቸው ለሆነ እንዲሁም በተመሳሳይ ከኢሳት ኢቲቪ ከአዲስ አድማስ አዲስ ዘመን ለመረጡ ምርጫቸውን ማክበረ ነው፡፡
ሌላው እና አሳሳቢ ሊሆን የሚገባው ሰው የመረጠውን መስማትና ማዳመጥ እንዲሁም ማንበብ መብቱ እንደጠጠበቀ ሆኖ ግለሰበ ወይም ተቋም ሃሳቡን እንዴት የመግለፅ መብት እና ግዴታ አለበት የሚለው ነው፡፡ ይህን በተመለከተ ተቋም ወይም ግለሰብ ሃሳብን ወይም መረጃን በማንኛውም መንገድ የመገልፅ ሙሉ መበት በህግ የተጠበቀ ነው ፡፡እንዲኹም የዚህ መብት ተቃራኒ የሆኑ ማናቸውም ነገሮች ተቀባይነት እንደሌላቸው በህገመንግስቱ ተደንግጎ ይገኛል፡፡ በዚህም መሰረት በኢሳት ሆነ በማናቸውም የመገናኛ ብዙሃን ሃሳብን መግለፅ እና መረጃን መስጠጥ በራሱ ወንጀል ወይም ጥፋት አይደለም ይህ የሆነው ደግሞ መብት ከመሆኑ አንፃር ነው፡፡
ከዚህ ጋር ተያይዞ መታየት ያለበት ሃሳብን በመግለፅ እና መረጃን በመስጠት ዙሪያ ግዴታ ሊያመጣ የሚችለው ምንድነው የሚለው ነው፡፡ ግለሰቡ ወይንም ተቋሙ በግልፅ በህግ የተከለከለ መረጃ ወይም ሃሳብ የገለፀ እንደሆነ ግዴታው ተጠያቂነትን ስለሚያመጣ በህጉ መሠረት ተጠያቂ ይሆናል፡፡ ይህ የህግ ተጠያቂነት አዱላዊነት የሌለበት ለሁሉም በሁሉም ቦታ እኩል የሚሰራ ነው፡፡ ይህም ማለት በህግ የሚያስጠይቅ ንግግር በኢሳትም ሆነ በኢቲቪ እንዲሁም በቢቢሲ ያደረግ በህግ ከመጠየቅ ንግግር ያደረገበት የብዙሃን መገኛኛ ሊታደገው አይችልም እንደማለት ነው፡፡
በመሆኑም በኢሳት ሃሳብን መግለፅ እንዲሁም መረጃ መስጠት አልፈልግም ማለት መብት ነው፡፡ ነገር ግን በኢሳት አሳባችሁን አትግለፁ መረጃም አትስጡ ማለት ከፍላጎት የመነጨ ሃሳብ ብቻ ሳይሆን የለየለት የእብሪት ተግባር ነው፡፡ እንዲህ አይነቱ አሰፋሪ ምኞት እና ተግባር የሕግና የዲሞክራሲያዊ መብት ካለማወቅ የሚመነጭ አስተሳሰብ ብቻ ሳይሆን ተምሮ ያለመለወጥ ልክፍትም ጭምር ነው! በተለይ በመንግስት ደረጃ ሲታሰብ እጅግ በጣም ያሳፍራል፡፡
በነፃ ለመረዳት!‹‹ ሕዝቡ እኔ ማን እንደሆንሁ ይላል ? ›› ኢህአዴግ ይጠይቃል? ሕዝቡም ይመልሳል በአንተ ተፈጠርን፤ አንተ ባትኖር የተረሳን፣ ተጨቆንን፣ ተረገጥን፣ ማንነትችንን የማናውቅ፣ የብሄር ብሄረሰቦች ለአንተና በአንተ አምነን በአንድ አንተ አስተሳስብና ምሪት ጥላ ሥር የታቀፍን አንተ ከሌለህ የምንጠፋ ነን ሲሉ ይመልሳሉ።
ኢህአዴግም ይላቸዋል “ህወአት እባላለሁ በሻቢያ የተፈጠርኩ የበኩር ልጁ ነኝ። ኦነግብ ኦብነግም የሚባሉ ወንድሞችና ታናናሽ አህቶችም ነበሩኝ እኔን ግን አብልጦ ስለሚወደኝ ከቀኙ አስቀመጠኝ እናንተን ሰው ላደርግ ወደ መሐል መጣሁ…”ሙሉ ትንታኔው በማኒፌስቶው (ህገመንግስቱ ላይ ተዘርዝሯል)ሻ ቢያ ስለሌሎችም ያውቃል ግን ማን እንደበኩር ልጅ!? የበኩር ልጅ ወንድምና እህቶቹን ብቻ ሳይሆን ገና እያስታቀፈ የሚፈለፍላቸውንም ያውቃል፡ ስለዚህ ሁሉም በቋንቋቸው ይናገሩና አንዱ አንዱን አይረዳም የሚገባቸው ግን ፈጣሪያቸው የተናገረው ብቻ ነው እነሱ የሚናገሩት ለራሳቸው እንጂ ለእርሱ አይገባውም ለምን በእርሱ ተፈጥረዋልና የሚለውን ከመድገም በቀር ማፍለቅም መሥራትም አይችሉም። በለው! “የሟቹን ራዕይ ሳይበረዝ፣ ሳይከለስ፣ ሳይሸራራፍ፣ እናስቀጥላላን!። ታጋይ አይሞትማ። ለዚህ ነው በዘጠኙም ክልል ተቀብሮ ሥልጣኑን፹፭ሚሊየን አወረሰ የሚባለው።
አዎን! አባሻና ልመና! ለመኖር፣ለማናገር፣ ለማፃፍ፣ ለማንበብ፣ ለመሰለፍ፣ ለመዋወርና ለመቀበር እንኳ ቢሆን አሳውቆ ለምኖ አስፈቅዶ!” ሰው በመናገሩ አና በመፃፉ ብቻ ለእስር እና ለስደት የሚዳረግበት አገር በዋነኝነት ከሚጠቀሱት ውስጥ ኢትዮጵያ አንዷና ቀዳማዊት ናት፡፡እንዲሁ መካከላኛ ገቢ ካላቸው ሀገሮች ተርታ ይገባልን!? እንግዲህ በሙሉ ፍቃደኝነት ላይ በተመሰረተ እራስን አሳልፎ ለሌላ በመስጠት ስምምነት “ማንኛውም ሰው ያለማንም ጣልቃ ገብነት የአመለካከት እና ሐሳብን በነፃ የመያዝና በማንኛውም የማሰራጫ ዘዴ በሀገር ውስጥም ሆነ ከሀገር ውጪ የመግለፅ ነፃነት አለው፡፡የሚለው በኢትዮጵያ ህገመንግስቱ አንቀፅ 29 ተፅፎ ይገኛል፡፡ ለመሆኑ ማንኛውም ሰው ማለት የትኛው የምናወራው በሕገመንግስት ታቅፏል ለተባለው ብሀየር በህረሰብ ነው ወይንስ ለሕዝቦቹ ብቻ ወይንስ “ማንኛውም ሰው የሚለው ቃል ከኢትጵያ ውጭ ለሆኑ ሰዎች ለኤርትራ፣ ሱዳን፣ ኬንያ፣ ግብጽና ጅቡቲ ማለት ነው!? ኢህአዴግ ፲ቦታ ጥዶ ዘጠኙ አረረበት ያለው ማን ነበር!?
አንቀፅ ፳፱ (፮)እነህ መብቶች ገደብ ሊጣልባቸው የሚችለው የሀሳብና መረጃ ማግኘት ነፃነት በአስተሳሰባዊ ይዘቱና ሊያስከትል በሚችለው ውጤት ሊገታ አይገባውም በሚል መርህ ላይ ተመስርተው በሚወጡ ሕጎች ብቻ ይሆናል።(የወጣቶችን ደህንነት የሰውን ክብርና መልካም ሥም ለመጠበቅ ሲባል ሕጋዊ ገደቦች በእነዚህ መብቶች ላይ ሊደነገጉ ይችላሉ።
ሀ)የሀገሪቱ ከፍተኛው ቁጥር ዕድሜው ከ፴፪ዓመት በታች የሆነ ስለሆነ ና ! ሲሉት ይሄዳል ጩህ ሲሉት ይጮሃል ካኒቴራና ባርኔጣ እያላበሱ ያስጨፍሩታል። በምርጫም ጫጫታ ላይ ከፍተኛውን ኮሮጆ የሚሞላውም ይሁን የሚገለብጠው ወጣቱ ስለሆነ ወጣቱ የአብዮቱ ትኩስ ኅይል ነው የሚለው “ወጣቱ ኢህአዴግ የግል ንብረት ነው!” ለዚህም እንግዲህ በክንፍ በነጠላና በጅምላ ይደራጃል ይሰባሳባል ተቃቅፎ ይጨፍራሉ።”ድንገት አንድ ለየት አለ ከአብዮታዊ ዲሞክራሲያዊ አረንጓዴው ልማታዊ መንግስት ቃል(ራዕይ)ውጭ አዲስ ሐሳብ በሰሙ ወይንም በተመለከቱ ግዜ እንደ መንዝ በግ ይደነብራሉ “(የወጣቱን ጭንቅላት በማናወጥ)በሚል በአዲስ ሓሳብ አፍላቂው ማናቸውም ሰውም ሆነ ፓርቲ ወይም ቡድን ላይ ክስ ያስመሰርትበታል ማለት ነው።
(ለ) “የሰውን ክብርና መልካም ሥም ለመጠበቅ” ይህ ሰው ማነው? (ህዝቦች) ማለት ነው። የሻቢአህወአት/የኢህአዴግ አባልና ባለሥልጣን የአጋር ፓርቲ ሹማምንትንም ጨምሮ በሙስና ሥም ተጠርጥረው እንደሸንኮራ ተመጠው እስኪተፉ እጃቸው ለካቴና እግራቸው ለቃሊቲ እስኪበቃ ድረስ ሙሉ ጥበቃና የኢህአዴግ ከለላ ይደረግላቸዋል። መጠየቅም መተቸትም ወይንም የተናገሩትንና የሰሩትን ሁሉ ከማሞገስ በቀር የሚደረገው ማናቸውም ትችት ለምን? እንዴት? ብሎ ጥያቄ ማጫር አጥብቆ የተከለከለ ነው። “መላጣ ነው ማለት ትችላላህ መላጣ መንካት አትችልም! ” አጋር ፓርቲ ሹማንትን የሚቃወም ሁሉ ኢህአዴግ አደለም ቆሻሻ ሌባ ነው። አቶ ልደቱ እደግመዋለሁ የቀድሞው ሥርዓት ናፋቂ ሌባ ነው። እያሉ ማኒፌስቶውን ያብራሩ ነበር እኛ የሞቱ ጠ/ሚኒስትር። ለመሆኑ አብዛኛው ገበሬ ብሄር ብሄረሰብ የሚደረግለት የተለየ ጥበቃ የለም ማንበብና መፃፍ ባለመቻሉ?…ሚሊነየር ሆኗልና ቃሉ ጎርንኗል ማለት ነው? የሚያመጣው ነገር የለም እንቢኝ ካለ ያቺን የቀመሳትን ስኳር ይከለከላል ብለው ይሆን።በእርግጥ ሁለተኛና ሦስተኛ ዜግነት ፀና!? ጉድ በል ሰላሌ ኢትዮጵያዊ አደለህም ተባልክ አለ አቤ ቶክቻው።
**በዲሞክራሳዊ ሥርዓት ዜጎች የሚኖሩት ግልፅ በሆነ የሃሳብ ልውውጥ ነው፡፡የመናገር መጠየቅ ማንበብና መፃፍ መንቀሳቀስ የግድ የመንግስት ህገመንግስታዊ ፍቃድ ሳይሆን የፈጣሪ ቸርነትም ለራሱ ለመግስትና ባላሥልጣናትም እነደሆነ ሳይዘነጉ…የሕግ የበላይነትም የሚያከብረውና የሚያስከብረው ለመንግስትም አባልና ካድሬ ጨምሮ ለሕዝብም አድልዎ ሳይኖረው እንጂ አገም ጠቀም፣ በመፈክር፣ በቡጠራ በጭብጫቦ፣ በመደናነቅ ብቻም አደለም። በመተቻቸትም በተሻለ ሀሳብ ሀገር ግንባታ አለ። ለመሆኑ ካላደነቃችሁን ታሰሩ ከሀገር ውጡ አሸባሪዎች የሚለው ፍልስፍና እንዴት ፳፩ኛው ክፍለዘመን ላይ እንደ ድንጋይ ዳቦ ዘመን አልጠፋም! ለነገሩ እንቁላል ዕንቁ የሆነበት ልማታዊ መንግስት የባሰ አታምጣ ይቺንም አትንሳን እያሉ በልመና ከመናገር ተቆጥቦ እያለቀሱ ሃሳብን በነፃ የመግልፅ እና መረጃ የማግኘት መብት በገዥው መንግስት መልካም ፍቃድ ላይ የተመሠረተ ብቻ ታጋይ የሚሰጠውም የሚነሳህም ከስኳርና ጤፍ ቀጥሎ ወደ እድገት ውጤትነት ተሸጋግሯል፡፡
*ይህ ሁሉ ነገር በእኛ ለእኛ የራዕይና የትራንስፎርሜሽኑ በጎ ገፅታ ከሆነ ትራንስፎርሜሽኑና ዕራዩ ካልተሳካ ምን ይሆናል። እንደ መብራት ሁሉነገር በፈረቃ፣በልመና፣ በማስፈቀድ የተገነባ ዲሞክራሲ የቀድሞው ሥርዓት እኛ እናውቅልሃለን በእኛ እመን እና ስለአንተ እንናገራለን አለ ሲባል… ኢህአዴግ ሁሉ ነፃ በነፃ ነው ብሎ ሁሉንም በችርቻሮና በጅምላ ቸበቸበው የገባቸው ሼም ነው እረ ሼም ነው ሲሉ ሌሎችም የእውቀት ማነስ፣፣እብሪት፣ የማን አለብኝነት፣ የትውልድ ንቀት ነው አሉ ግን እኮ “እነሱ ሲዞሩ ስንዞርላቸው እኛ መች አወቅን እንደዞረባቸው”ያለው ይህ አደለምን!?እንቢኝ በለው! እነቢኝ ባለ ነው ዮሐንስ፣ መይሳው፣ምንይልክ ተከብረን የኖርነው ሕግ ማክበር እንጂ በግለሰቦች የሥልጣን መከታ ማስፈራራት ድብደባና እስራት ፍራቻ ሰው መሆናችንን አሳልፈን አንሰጥም! እንናገራለን! የምንናገረውን እናውቀዋለን! ለጠየቅነው አጥጋቢ መልስ ይሰጠን! ፣ለተናገርነውም ማስረጃና እውነታ አለን እውነትን ካልፈራችሁ አታፍኑን!የሁላችንም የበላይ የሀገር ሕግ አለና ደግመን ለማስታወስ በህግ አምላክ እንላላን…እናንተም…አንቺም…አንተም በለው! በቸር ይግጠመን>>>>>>>>
ወያኔ-ህወሓት ለትግራይ ህዝብ (ተጋሩ) በረከት ወይስ መርገም አመጣለት የሚለውን ጥያቄ ለመመለስ ጥልቅ ጥናት የሚያሻው ይመስለኛል፡፡ ይህንን ጥናት ለማካሄድ ቁርጠኝነት ቢኖር እንኳን ጉዳዩ ተጨማሪ ገቢሮችን እያስተናገደ መሄዱ ጉዳዩን የበለጠ ውስብስብ ያደርገዋል፡፡ ይህ ደግሞ ባለአእምሮ የሆነን ሁሉ ያስጨንቃል፡፡ ምክንያቱም ዋጋው ከጥቂት የንጹሐን ደም እስከ ዘር ማጥፋት ድረስ የሚያስከተል አሳሳቢ እና አደገኛ ስለሆነ ነው፡፡ ከደደቢት አንስቶ እስከ አራት ኪሎ(1996-1983 ዓ.ም.) ያለውን ማስላት አጠቃላዩን የቡድኑን ጉዞ እና መጪውን ጊዜ እንደመተንተን አይከብድም ብዬ አስባለው፡፡ የነገው ግን ትልቅ ሸክም ነው፡፡ ይህንን ማድረግ የሚችለው ከስሜት የጸዳ እና አስተዋይ አእምሮ ያለው ሰው ነው፡፡ በዚህ አጭር ጽሑፍ ያንን ሚና የመወጣት ትዕቢት እንደሌለ ከወዲሁ መግለጽ አስፈላጊ ይመስለኛል፡፡ ነገር ግን የብዙ ወገኖቼ ስጋት የኔም ስጋት ነውና ዝም ከማለት አንዳንድ ሐሳቦችን ለመጠቆም ሰለመረጥኩኝ ይህንን ጻፍኩኝ፡፡
ከፈተናዎቹ ልጀምር፡፡ የተደበቀ ነገር ሳይሆን ሁላችንም ያስተዋልነው የአደባባይ ምስጢር ነው፡፡ ወያኔ አምባገነን የሚያስብሉ ሁሉንም አይነት ዕኩይ ተግባራት ፈጽሟል፡፡ ይህ ለትግራዋይም ሆነ ለሌላው ኢትዮጵያዊ የተሰወረ አይደለም፡፡ ላለፉት ሁለት አስርት አመታት በኢትዮጵያ ያለው ስርዓት ጨቋኝ አይደለም ወይንም ቢያንስ የተወሰነው የትግራይ ተወላጅ የተለየ ጥቅም አላገኘም ብሎ የሚያምን ቢኖር ከዚህ በታች ያለውን በማንበብ እራሱን እንዳያደክም እመክራለው፡፡
ጭቆናን ለዘላለም ተሸክሞ የሚኖር ህዝብ ስለሌለ ጊዜው ሲደርስ በአብዛኛው ሀገሪቱ ክፍል ህዝባዊ እምቢተኝነት ተነስቷል፡፡ ይህንን እምቢተኝነት ለማፈን ስርዓቱ የጭካኔ እርምጃዎች እየወሰደ ደም እያፈሰሰ ነፍስ እየቀጠፈ ነው፡፡ ይህም ህዝቡን ወደ አልሞትባይ ተጋዳይነት እያመራው ነው፡፡ በሞት እና በህይወት መካከል ያለ ሰው ደግሞ የሚታገለው ጨቋኙ በመረጠለት መንገድ ብቻ ነው፡፡ ጨቋኙ የውሸት ዴሞክራሲን እና መከፋፈልን እንደተጠቀመው ሁሉ የትግራይ ህዝብንም እንደመሳሪያነት ተጠቅሟል፡፡ ለአንዳንዶች ደግሞ ጨቋኙ የትግራይ ህዝብ ጉያ ውስጥ የተሸሸገ በትግራይ ህዝብ የሚነግድ ሳይሆን እራሱ የትግራይ ህዝብ ነው፡፡
ወደዚህ ድምዳሜ ላይ ለመድረሳቸው ሁለት ዐብይ ምክንያቶችን ይጠቀሳሉ፡፡ አንደኛው የትግራይ ተወላጆች ለስርዓቱ ያላቸው ስስ ልብ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ በጉልህ የሚታየው በሁሉም ዘርፍ ያለ ተጠቃሚነት ነው፡፡ ተጋሩ ስለወያኔያዊው ስርዓት መቆርቆራቸው አንደኛው ምክንያት ተፈጥሮዊ የሆነና በሰውን ልጆች መካከል ያለ የቅርብ ወገንን አብልጦ የመውደድ ስሜት ነጸብራቅ ስለሆነ ጤነኛ እና የሚጠበቅ ነው፡፡ ሁለተኛው ምክንያት የወያኔ ፕሮፓጋንዳ ያዋለደው ነው፡፡ ‘እኛ ነን ከአውሬው የደርግ ስርዓት ነጻ ያወጣናችኹ’ ከሚለው አንስቶ ‘የኢትዮጵያ ህዝብ ከትግራይ ህዝብ ጋር ጠላትነት ውስጥ ገብቷል፤ ስለዚህ እኛን መደገፍ ያለባችኹ ለራሳችሁ ህልውና ስትሉ ነው’ እስከሚለው የሚደርስ ነው፡፡ የትግራይ ተወላጆች ተጠቃሚነት ሁሉንም ዘርፍ ያካለለ ነው፡፡ መደበኛ እና ኢ-መደበኛ የፖለቲካ ስልጣን የበላይነቶች፣ ዘርፈ ብዙ ኢኮኖሚያዊ አብላጫዎች፣ በሠራዊቱ፣ በፖሊስ እና በደህንነቱ ውስጥ ያሉ ፍጹም የበላይነቶች በዋናነት የሚጠቀሱ ናቸው፡፡
እነዚህን ሁለት ጉዳዮች የሚመለከቱ ተጋሩ ያልሆኑ ኢትዮጵያውያን ህወሓትን ከትግራይ ህዝብ ለመለየት ቢከብዳቸው አይፈረድባቸውም፡፡ ምክንያቱም የትግራይ ህዝብ በሀሳብም በተግባርም የህወሓት አቻ ገጽ ሆኖ ስለተሳለ ነው፡፡ ማደናገሩ መደናገር ሆኖ ቢቀር መልካም ነበር፡፡ ግን አልሆነም፡፡ ከላይ እንደጠቀስኩት ጨቋኙ ለተጨቋኙ የመታገያ መንገድ እየመረጠለት ነው፡፡
ከቀልባቸው ጋር የሆኑ ተጋሩዎች ፈተና ይሄ ነው፡፡ በጠራራ ጸሐይ የሚፈጸመውን በደል ይመለከታሉ፡፡ ይህንን ለማስወገድ የሚደረግ ትግል ተገቢ እና የተቀደሰ እንደሆነ ይገነዘባሉ፡፡ ነገር ግን ይህ ትግል የገዛ ወገናቸውን ዒላማ ሊያደርግ ይችላል፡፡ በሥራው ጥፋት ተመጣጣኝ ቅጣት ቢያገኝ ችግር አይኖረውም ነበር፡፡ ነገር ግን አንድ ሰው ስርዓቱ የፈጠረለትን ኢ-ፍትሓዊ ዕድል ተጠቅሞ አዲስ አበባ ላይ ሰማይ ጠቀስ ፎቅ ቢገነባ ወይም ጋምቤላ ሰፋፊ እርሻዎች ቢኖሩት አልያም ከኦሮሚያ ጫት እና ቡና ወደውጪ ቢልክ ደክሞ ያገኘውን በመተው በዘረፋ የወሰደውን ንብረት እንዲመልስ እና ለተላለፈው ህግ በፍርድ ቤት እንዲጠየቅ ይደረጋል እንጂ ህይወቱን እንዲያጣ መደረግ የለበትም፡፡ ይህ በግለሰብ ደረጃ ያለ ነው፤ ወደጅምላ ጭፍጨፋ ላለማደጉ ግን ምንም ዋስተና የለንም፡፡
ይህንን ያልተመጣጠነ ምላሽ እና የጅምላ ፍረጃ በመስጋት ተጨቋኙን በስርዓቱ ላይ ማመጽን ተው ማለት ተገቢ እንዳልሆነም ሁሉም ይረዳዋል፡፡ በዚህ ምክንያት የትግራይ ተዋላጅ የሆነ ባለአእምሮ ኢትዮጵያዊ ‘የገደለው ባልሽ የሞተው ወንድምሽ ሀዘንሽ ቅጥ አጣ ከቤትሽ አልወጣ’ ሆኖበት ተጨንቆ ይገኛል፡፡ ይህም እጅና እግሩን አስሮ የበይ ተመልካች አድርጎታል፡፡ የችግሩን ስፋት ቢገነዘብም ምንም አይነት ሱታፌ አለማድረጉ ሁሉን ነገር ጊዜ እንዲፈታው የተወ ያስመስልበታል፡፡ ነገር ግን ችግር ሳይፈቱ እንዳለ ቢተውት የበለጠ ውስብስብ ሆኖ ለመፍታት አስቸጋሪ ይሆናል እንጂ ወደ ሰማይ አይተንም፡፡
ከላይ ያነሳነው ዝምታ ለሁላችንም አይበጅም፡፡ ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያም በትግራይ ተወላጆች ግምባር ቀደም ተነሳሽነት ያልተጀመረ ትግል ሀገርን እንዳማያድን ጽፈዋል፡፡ ስለዚህ ለሁላችንም ሲባል ይህን ዝምታ( እርግጥ ነው ይህ ዝምታ የማይመለከታቸው ከጥቂት ግለሰቦች መኖራቸውን አልክድም) መስበር አስፈላጊ መሆኑን በማመን አንዳንድ ሊደረጉ የሚችሉ ነገሮችን መጠቆም ወደድኩኝ፡፡ ጥቆማዎቹ መሰረት ያደረጉት ይህንን ስርዓት ለመለወጥ ወይም ተገዶ መሰረታዊ ማሻሻሎችን እንዲያደርግ የትግራይ ተወላጆች ሚና ምን ይሁን በሚለው እና ለውጥ ቢመጣ ደግሞ ለውጡ በሰላማዊ ሽግግር የሚጠናቀቅበትን የትኛውም የኢትዮጵያ ማኀበረሰብ የጥቃት ዒላማ እንዳይሆን ማድረግን ነው፡፡
1. የትግራይ ብሔርተኝነት ፈር ማስያዝ:- በስርዓቱ አፈቀላጤዎች ሆን ተብለው የሚቀናበሩ አጀንዳዎችን በጥንቃቄ ማስተዋል ይገባል፡፡ ለምሳሌ አጼ ዮሐንስ በኢትዮጵያ ታሪክ ያላቸውን ድርሻ ማጉላት እንደምሳሌ መጥቀስ ይቻላል፡፡ ንጉሱ እንደሌሎቹ የሀገሪቱ ነገስታት የሚነቀፍ እና የሚያስመሰገን ታሪክ ሰርተው አልፈዋል፡፡ ይህንንም ሁሉም ኢትዮጵያው ይረዳዋል፡፡ ዝርዝሩ ለአካዳሚያዊ ስራዎች የሚተው ነው፡፡ ነገር ግን አጼው ከሌሎች ነገስታት ተነጥለው እንደሚወቀሱ እና በሌሎች ኢትዮጵያውያን ህሊና ተገቢው ቦታ እንደሌላቸው አድርጎ የማቅረብ አባዜ ይስተዋላል፡፡ ይህ የትግራይ ተወላጅ የሆነ ኢትዮጵያዊን በጭፍን ለመንዳት ካልሆነ ምንም ረብ የለውም፡፡ በቅርቡ የሰማኹት ደግሞ “‘ትግሬ’ ብሎ መጥራት አስነዋሪ ነው የትግራይ ተወላጅ ትግሬ ሳይሆን ‘ተጋሩ’ የሚባለው ነው’ የሚል ክርክር ነው፡፡ ይህ ከቀድሞው የጠቅላይ ሚኒስትሩ ‘…ወርቅ የሆነው…’ ከምትል ንግግር ጋር ሲደመር በናዚ ሰርዓት እንደነበሩት ጀርመናውያን የበላይነት ስሜትን በመቆስቆስ ከሌሎች ጋር በእኩልነት መኖርን አደጋ ውስጥ ይከታል፡፡
2. የኢትየጵያ ህዝብ በተለይ አማራው ጠላትህ ነው የሚለውን ስብከት ከትውልድ ወደ ትውልድ እንዳይሸጋገር መግታት:- ብዙ በአዲስ አበባ የሚኖሩ የትግራይ ተወላጆች ከሌላ ብሔር ተወላጆች በእጅጉ በሚሻል መልኩ ልጆች የወላጆቻቸውን ቋንቋ በቤት ውስጥ እንዲማሩ ያደርጋሉ፡፡ ይሄ የሚበረታታ ነው፡፡ ቋንቋ እና ሌሎች መገለጫዎችን ልጆች እንዲማሩ በትጋት መስራት ያስፈልጋል ጠላትነትን ግን በአዲስ ትውልድ አእምሮ ውስጥ አንዝራ፡፡
3. የህወሓት የተጋድሎ ታሪክ ድምጸት ማሰተካከል:- ከደርግ ጋር በተካሄደው ትግል በርካታ የትግራይ ተወላጆች መስዋዕት መሆናቸው ሀቅ ነው፡፡ ይህ ዋጋ ተከፍሎ ስልጣን ላይ ከወጡ በኋላ ደግሞ በብዙዎች ዘንድ እነዚህ ሰዎች ያን ሁሉ ዋጋ የከፈሉት ለምንድን ነበር የሚለው እንዲጠይቁ አድርጓቸዋል፡፡ ይህንን ተረክ አጉልቶ መናገር አሁን በስርዓቱ እየደማ ባለው ዜጋ ቁስል ላይ እንጨት እንደመስደድ ይቆጠራል፡፡ የትጥቅ ትግሉ መሪዎችንም ተጨቋኙ ህዝብ የሚመለከተው በተመሳሳይ መልኩ ነው፡፡ የእነርሱን ምስል ማግነን የጭቆናው ስርዓት ይቀጥል እንደማለት ይቆጠራል፡፡ በእርግጥ ቡድኑ እና የቡድኑ አውራ የነበሩ ግለሰቦች ለሀገር ያበረከቱት አስተዋጽኦ ካለ ታሪክ አይዘነጋቸውም፡፡ ነገር ግን እሬሳን ከመቃብር እያወጡ በእርሱ ተከልለው ዙፋን ላይ መቀመጥ የማያዋጣ የፖለቲካ ታክቲክ ነው፡፡
4. ልማቱን በዝርዝር መፈተሸ፡- ባለፉት ሁለት አስርት አመታት በርካታ የልማት ስራዎች ተከናውነዋል፡፡ ይህ ግን ግርድፍ መረጃ ስለሆነ በዝርዘር መታየት አለበት፡፡ እንደ አስረጅ ሲቀርብ እንደችሮታ መታየት የለበትም ምክንቱም መንግስት ያን ማደረግ ግዴታው ነውና፡፡ የተሰሩ የልማት ሥራዎች በደንብ የተጠኑ ነበሩ? ባለሙያዎች ስለእነዚህ የተሰሩ ፐሮጀክቶች ምን ይላሉ? ህዝቡስ በርግጥ በቂ ነገር አግኝቷል? የልማት ክፍፍሉ ፍትሓዊ ነበር? የህዝብ ሀብት በልማት ሰበብ አልተዘረፈም? ጥራቱስ ምን ያህል አስተማማኝ ነው? ምን ያህል ብር ተበድረን? ለመጪው ትውልድ ምን ያህል ዕዳ አሸጋግረን? የሀገሪቱን የተፈጥሮ ሀብት እና ዕድል በአግባቡ ተጠቀምን? በአለም አቀፍ ደረጃስ ቦታችን የት ነው? የመንግስት ሰነዶች እና ቁጥሮች ምን ያህል ተዓማኒ ናቸው? አለም አቀፍ ተቋማት እና ልዕለ-ኃያል መንግስታት በምን ፍልስፍና ከአምባገነን መንግስት ጋር ያሰራሉ? ስለልማት ስናወራ እነዚህን እና ሌሎች ተገቢ ጥያቀዎች ለመመለስ መሞከራችንን አንርሳ፡፡
5. የትግራይ ተወላጆች ያገኙትን ኢ-ፍትሓዊ ጥቅሞች ማመን፡- በዚህ ስርዓት የትግራይ ተወላጆች ጨርሶ የተለየ ጥቅም አላገኙም ብሎ መካድ በሌሎች ጉዳዮች ላይ ያለንን ታማኝነት ጥያቄ ውስጥ ያስገባዋል፡፡ የትግራይ ተወላጆች በግልጽ የሚታይ አይን ያወጣ ዘረፋ እያካሄዱ ነው፡፡ ከመካድ ይልቅ የሚሻለው የእነዚህ መረጃዎች ምንጭ መሆን ነው፡፡ የትኞቹ የትግራይ ተወላጆች እንዴት በመንግስት ድጋፍ እንደበለጸጉ፣ የህዝብ ሀብት እንደዘረፉ፣ የትኞቹ ባለስልጣናት ምን ያህል የሀብት ክምችት እንዳላቸው እና ከሀገር እንዳሸሹ፣ የትኞቹ የልማት ስራዎች አለአግባብበ ትግራይ ክልል እንደተከናወኑ ማጋለጥ ሌላው ኢትዮጵያዊ በላባቸው ደክመው ሀብት ያደራጁ የትግራይ ተወላጆችን ከሌቦቹ ጋር እንዳይፈርጅ ይረዳዋል፡፡ የትግራይ ህዝብ የትኛው ባለስልጣን ምን እንደዘረፈ እና ማን ዘመዶቹን የሀገር ሀብት ሰርቆ እንዳናጠጠ ያውቃል፡፡ ይህንን በተጨባጭ መረጃ በማራጀት እና ይፋ በማድረግ በደፈናው ሙሉ ተጋሩ ዘርፎ እንደከበረ የሚነገረውን በማስተካከል ወደ እውነታው ማምጣት ያስፈልጋል፡፡
6. የትግራይ ህዝብ በዚህ ስርዓት የደረሰበትን በደል ማጋለጥ፡- በትግራይ ያለው ፖለቲካዊ አፈና ከሌላው የኢትዮጵያ ክልል ቢበረታ እንጂ አያንስም፡፡ ነገር ግን ይህ ለሌላው ኢትዮጵያዊ አስረጅ በሆነ መልኩ ሊገለፅ ይገባዋል፡፡ እርግጥ ነው ጥቂት የአረና ፓርቲ ወጣቶች የተወሰኑ ሙከራዎች እያደረጉ መሆኑ አይዘነጋም፡፡ ነገር ግን በቂ ነው ብዬ አላምንም፡፡ ሶሻል ሚዲያ የዜጎችን ችግር እያንዳንዱ ዜጋ ወደአደባባይ ማውጣት እንዲችል አድርጓል፡፡ ስለዚህ የስርዓቱን አፈናዎች ለማውጣት በሌሎች የሀገሪቱ ክፍል እንዳለው መነሳሳት በትግራይም ሊኖር ይገባል፡፡
7. በትግራይ ያለውን ድህነት በመረጃ ማሳወቅ፡- ምን ያህል የትግራይ ተወላጆች የምግብ እህል ተረጂዎች ናቸው? ምን ያህሉ የትግራይ ገበሬ አርሶ ልጆቹን ማብላት ይችላል? ስንት ወንድም እህቶቻችን ከትግራይ ተሰደዱ? ከሦስት ዓመት በፊት ሳውዲ አረቢያ ካባረረቻቸው ኢትዮጵያውያን መካከል ምን ያህሉ ከትግራይ ናቸው? በትግራይ ከተሞች ጎዳና ተዳዳሪነት እና ልመና እየቀነሰ ነው ወይስ እየጨመረ? ወጣቶች ተምረው በቀላሉ ስራ ያገኛሉ ወይስ እንደ አብዛኛው ኢትዮጵያዊ ወገናቸው ስራአጥ ይሆናሉ? ወይስ ለሆዳቸው ሲሉ በስርዓቱ መዋቅሮች ውስጥ በታማኝ ካድሬነት ያገለግላሉ? እነዚህ መረጃዎች ተዓማኒ ሊባል በሚችል መልኩ ከተደራጁ ትግራይ ተጠቅሟል ወይም አልተጠቀመም የሚል ክርክር ውስጥ ሳንገባ በሀገራችን ፍትሓዊ የሀብት ክፍፍል እንዲኖር የበኩላችንን ለማደረግ ያግዘናል፡፡
8. የሀይማኖት አባቶች ከብሔራቸው ይልቅ ለሃይማኖታዊ መመሪያቸው እንዲታመኑ ማድረግ፡- ትግራይ የእስልምናም የክርስትናም የሀይማኖት አባቶች መፍለቂያ ነች፡፡ በተለይ የዘር ሐረጋቸው ከትግራይ የሚመዘዝ ብዙ ካህናት እና መነኮሳት የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያንን እያገለገሉ ይገኛሉ፡፡ ነገር ግን ከእነዚህ የሀይማኖት አባቶች መካከል ጥቂት የማይባሉት ከአምላካቸው ይልቅ ለመንግስት ባለስልጣናት ሲያጎበድዱ የሚስተዋሉ ናቸው፡፡ ለእነዚህ አባቶች ከቄሳር ይልቅ ለጌታ እንዲገዙ፣ ድሃ ሲበደል ፍርድ ሲጓደል የሚያዝኑ፣ የሚጸልዩ እና አጥፊውን የሚገስጹ እንዲሆኑ መንገር ይገባል፡፡ በተለይ እርስ በርስ የሚያጠፋፋ፣ ህዝብን በህዝብ ላይ የሚያነሳሳ ነገር ከመከሰቱ በፊት ግንባር ቀደም በመሆን ይህንን አደጋ መመከት የእነርሱ ድርሻ መሆኑን እናሳውቃቸው፡፡ የማይገባውን ለመውሰድ የሚሮጠውን፣ የንጸኀንን ደም ለማፍሰስ የሚቻኮለውን ሁሉ ከተግባሩ እንዲታቀብ እንዲያስጠነቅቁ፣ ህዝቡን ደግሞ የሌላ ሰውን ነጻነት ማክበር ሀይማኖታዊ ግዴታው እንደሆነ እንዲያስተምሩ መንገር ያስፈልጋል፡፡
9. ማኀበረሰባዊ ትስስርን በመጠቀም ግንዛቤ መፍጠር፡- በመኖሪያ ቤት ከቤተሰብ ጋር፣ በትምህርት ቤት ከጓደኞቻችን፣ በመስሪያ ቤት ከባልደረቦቻችን ጋር በመነጋገር እየመጣ ያለውን አደጋ ማስገንዘብ ይገባናል፡፡ በኢትዮጵያ የዘር ግጭት ሊነሳ የሚችልበት ዕድል ዜሮ እንዳልሆነ፣ በኦሮሚያ፣ በአማራ እና በኮንሶ የተነሳው ህዝባዊ ተቃውሞ መንስኤዎች እና በትግራይ ህዝብ ስም እየተፈጸመ ያለውን ወንጀል የውይይት ርዕስ ሊሆን ይገባዋል፡፡ በሠራዊቱ፣ በደህንነት መዋቅሩ እና በመንግስት ስልጣን ላይ ያሉ ዘመዶችን እባካችኹ የዚህ ዕኩይ ተግባር ተሳታፊ አትሁኑ ማለት ይገባል፡፡ የበታች ካድሬ ወገኖቻችን የገዛ ወጋናቸውን በሚጎዳ ተግባር እየተሳተፉ እንደሆነ ማስረዳት ጠቀሜታው የጎላ ነው፡፡
10. የትግራይ ተቃውሞን(#TigrayProtests) ማደራጀት፡- ከላይ ባየናቸው ዝርዝር ጉዳዮች ላይ የሚኖረን ምላሽ ትግራይ ስለራሱ ሲል ማመጽ ወይም አለማመጽ እንዳለበት ይነግረናል፡፡ በደሉ በራሱ ላይ ባይደርስበት እንኳን ስለተጨቆኑ ሌሎች ኢትዮጵያውያን ወገኖቹ ሲል ማመጽ ይገባዋል፡፡ እርግጥ ነው ከላይ እንዳነሳነው መታፈኑ ከሌላው ቢብስ እንጂ ስለማያንስ መሬት ላይ እንቅስቃሴዎች ማድረግ ይከብድ ይሆናል፡፡ ነገር ግን ቢያንስ በሶሻል ሚዲያ ያንን አመለካከት ማራመድ አያቅትም፡፡
አንዳንዶች አጠቃላይ ችግሮችን ለማስቀረት በኢትዮጵያ ታርጋ ብቻ ነው መቃወም ያለብን የሚል ክርክር ያነሳሉ፡፡ ይህንን ሲሉ ኢትዮጵያዊነት በስርዓቱ ተረጋግጦ እንደወደቀ አልተረዱም፡፡ ኢትዮጵያዊነት በመታገያ ስልትነት የማገልገል እድሉ አናሳ መሆኑን የኢትዮጵያን የፖለቲካ በቅርብ የሚከታተሉ ሁሉ ይገነዘባሉ፡፡ ከዚያ ይልቅ ኢትዮጵያዊነት መፍትሔ ነው፤ ሁላችንም የምናሸንፍበት፣ ከጥፋት የምንድንበት መፍትሔ፡፡ ብቸኛው መፍትሔ ግን አይደለም ሌሎች ሁላችንም የምንሸነፍባቸው ‘የመፍትሔ ሐሳቦች’ አይጠፉም፡፡ አሁን ግን አንድ የትግራይ ተወላጅ ተነስቶ “ኢትዮጵያ ኢትየጵያ፣ አንድነት አንድነት” ቢል ሌላው የሚረዳው ሊያታልለው እየሞከረ እንደሆነ ነው፡፡ ስለዚህ ተጋሩ ያለው አማራጭ ህዝቡ ከስርዓቱ እንደሚለይ ማሳየት ነው፡፡ ይህ ሁለት ዕድሎችን ይዞ ይመጣል፡፡ አንደኛው ተጨማሪ የህዝብ ሀይል ወደ ትግል መድረኩ አምጥቶ ስርዓቱን አዳክሞ የሚውደቅበት ጊዜ ያፋጥናል፡፡ ሁለተኛው ደግሞ ስርዓቱን ባያዳክም እንኳን በህዝቦች መካከል የጠላትነት መንፈስን አጥፍቶ የትግራይ ህዝብን ወደ ‘የኢትዮጵያ ጭቁን ህዝቦች ህብረት’ ያስገባል፡፡
ዝርዝሩ በዚህ ያበቃል ብዬ አላስብም፡፡ እስኪ ሌሎቻችንም ተጨማሪ መደረግ የሚችሉ ነገሮች ካሉ ጠቁሙን፡፡ ምናልባት አንዳንድ ሰው ከዚህ የተወሰኑ ሐሳቦች ወስዶ የስርዓቱ እድሜ ለማራዘም መጠቀሙ አይቀርም፡፡ ለእንደዚህ አይነቱ ሰው አጭር መልዕክት አለኝ፡፡ በእሳት አትጫወት! አበቃኹኝ፡፡
ከባህርዳር የሚወጡት መረጃዎች ሁሉ የሚጠቁሙት የአማራ ክልል ፕሬዚዳንት የሆነው አቶ ገዱ አንዳርጋቸው ከሥልጣኑ እንደሚነሳ ነው ። ይህ በጣም የሚያሳዝን ፍፃሜና የክልሉን ህዝብ ፍላጎት የሚፃረር ተግባር ነው ። አቶ ገዱ የሚገለለው ምን ጥፋት ስለተገኘበት ነው? በሱ ምትክስ የሚመጣው ሰው ምን አይነት ሰው ይሆን? ይህስ ሹም ሽር ለህዛባዊ እምቢተኝነቱ የሚደነቅረው ችግርም ሆነ፣ የሚያደርገው አስተዋፅኦ ምን ሊሆን ይችላል?
ባለፉት 25 የወያኔ/ኢህአዴግ አገዛዝ አመታት፣ ከዘጠኙ የክልል ፕሬዚደንቶች፣ እንደ አቶ ገዱ የህዝብ ይሁንታ ያገኘ ገዢ ነበር ማለት የሚቻል አይመስለኝም። ምናልባት ተቀራራቢ ሬከርድ የነበረው የትግራዩ ገብሩ አስራት ነበር ። አቶ ገዱም መልካም ስሙን አግኝቶ የነበረው፣ የአማራ ክልል ህዝብ የተለየ የልማት ተጠቃሚነት ስላገኘ ሳይሆን፣ የወያኔን ቀጥተኛ እዝ ለመቋቋም ፈቃደኛ መስሎ የሚታይ መሪ ሆኖ ስለተገኘ ነበር ። በተለይ የወያኔ ኮማንዶዎች በወልቃይት የአማራ ማንነት ኮሚቴ አባላት ላይ ያልታሰበ ጥቃት በሰነዘሩበት ወቅት፣ ገዱ በእዙ ስር የነበረውን የክልሉን ልዩ ሀይል ለወያኔ ተባባሪ እንዳይሆኑ ከማድረጉም በላይ የጎንደር ህዝብ መሬት አንቀጥቅጥ ትእይንተ ህዝብ ባደረገበት ወቅት፣ ልዩ ሀይሉ ሰላማዊ ጥበቃ ከማድረግ ውጪ፣ ሰላማዊ ሰልፈኛውን እንዳይተነኩስ በማድረግ ጨዋ አመራርን ያሳየ ሰው ነበር ። እነዚህ መልካም ተግባሮቹና፣ የህዝብ ይሁንታ ያገኘ መሆኑ ግን ገዢውን ፓርቲ አላስደሰተውም ።
የሚፈለገው በሁሉም ክልሎች ከህዝብ የተነጠለና በነስዩምና አባይ ፀሀዬ የግል ፈቃድ ላይ የታጠረ ሎሌና ታዛዥ አመራር ብቻ በመሆኑ፣ አቶ ገዱ የሚገለልበት ወቅት ላይ ደርሰናል ። ይህ ግን መሆን አልነበረበትም ። የዞንና ወረዳ አመራሮችና ካድሬዎች “መሪያችንን በወያኔ ፈቃድ አናወርድም” የሚል ፅናት ቢኖራቸው ኖሮ፣ ወያኔ ወይ ተገዶ የብአዴንን አባላት ፍላጎት መቀበል ወይም የሲቪል አስተዳደሩን በትኖ ኦሮሚያ ክልል ላይ እንዳደረገው በወታደራዊ አገዛዝ መተካት ይገደድ ነበር ። ሆኖም ወያኔ የፈለገውን ማድረግ የሚችልበት አደጋ ከፊታችን ተደቅኗል ።
እንደ እውነቱ ከሆነ፣ ከስልጣን መውረድ የነበረበት በጎንደር ከተማ ላይ ያልታሰበ ጥቃት ሰንዝሮ ለብዙ ዜጎች መቁሰልና ሞት ምክንያት የሆነው የትግራይ ክልሉ ፕሬዚዳንት አባይ ወልዱና ከማእከላዊ መንግስቱ የሚተባበሩት ዘረኞች ነበሩ ። አባይ እግሩን አንፈራጦ ተቀምጦ ወያኔ ጥልቅ ተሃድሶ አደረግኩ ብሎ ስብሰባውን ባጠናቀቀበት ሳምንት ብአዴን የህዝብ ይሁንታ ያገኘ መሪውን ለማሰናበት ቢገደድ፣ ሊያፍርበት የሚገባው ውሳኔ ነው ። አሁንም እድል ስላለ ከዚህ አይነት አሳፋሪ ውሳኔ ራሱን ማቀብ ይገባዋል ብዬ ማሳሰብ እወዳለሁ ።
እያንዳንዱ የዞንና የወረዳ ካድሬና አመራር አባል “አባይ በስልጣኑ ተቀምጦ ገዱን ብናወርድ የትግራይ ጠባብ ብሄርተኞችን እብሪትና መሳለቅ እንዴት ልንመክት ነው” ብሎ ሊጨነቅና ሊጠበብ ይገባው ይመስለኛል ። የምፅፈውን እንደምታነቡና፣ አጭር ፅሁፍ ለማንበብ የሚያሰችል ያህል የኔትወርክ ግንኙነት እንዳለ ስለማውቅ፣ “መካሪ አጥተን” ተሳሳትን እንዳትሉም በማሰብ ነው ። እባካችሁ ከዚህ አይነት አሳፋሪ ውሳኔ ታቀቡ ። የህዝባችሁንም ልብ በሃፍረትና በሃዘን አትስበሩ ። ጦርነት የቀሰቀሰውና፣ የድንበር ግፊት የሚያደርገው፣ ወልቃይቶችን የአማርኛ ዘፈን አደመጣችሁ ብሎ የሚያስደበድበው፣ አንዳችም ትንኮሳ ሳይደረግባቸው “በትግሬነታችን የተነሳ የዘር ማጥፋት ታቃጣብን” በሚል የሀሰት ክስ በጎንደርና በጎጃም የሚኖሩ ትግሬዎች ከቤት ንብረታቸው እንዲሰደዱ በማበረታታት አሳፋሪ ተግባር የፈፀመው አባይ ወልዱና ተባባሪዎቹ የሆኑት ስዩም መስፍንና አባይ ፀሀዬ በስልጣን ተቀምጠው እንዴት በሰላማዊ ህዝብ ላይ አንተኩስም ያለ መሪያችሁን አሳልፋችሁ ለጠባብ ብሄርተኞች ትሰጣላችሁ ?
ቢያንስ በህገ መንግስት የተሰጣችሁንስ የክልል መሪውን ራሱ የክልሉ ህዝብ የመምረጥ መብቱንስ እንዴት ተላልፋችሁ፣ የክልሉ ሸንጎ፣ ፕሬዚዳንት አድርጎ የመረጠውን ሰው፣ በካድሬ ስብሰባ ትሽራላችሁ? ያወጣችሁትን ህግ ራሳችሁ እያፈረሳችሁ፣ ነገ ሲከፋችሁ ለናነተስ የሚደርስላችሁ የህግ ከለላ ከየት ሊገኝ ነው? እባካችሁ ተመከሩ ። የወያኔን እዝ የመፈፀም ምንም አስገዳጅ ሁኔታ የለባችሁም ። ይህ ምንጠራ በገዱ ይቆማል ብላችሁ ካሰባችሁም ሞኞች ናችሁ ። እንዲያውም ከገዱ ይልቅ ዋነኛዎቹ ኢላማዎች እናንተ ናችሁ ። ገዱስ ከፕሬዚደንትነት ቢነሳም ወይ አምባሳደር ወይም ምክትል ሚኒስትር ሹመት ለጊዜው ለመደለያ ይሰጠው ይሆናል ። ማወቅ ያለባችሁ ፣ ወያኔ “የዞንና ወረዳ ካድሬዎችና አመራሮች ናቸው ህዝቡን አይዞህ እያሉ ትምክህተኛ ያደረጉት” በሚል ጥርሱን የነከሰው በናንተ ላይ ነው ። በመቶዎች የምትመነጠሩትና መንገድ ዳር የምትወረወሩት እናንተው ናችሁ ። በዚያን ወቅት፣ አሁን ልትሰሩት በምትከጅሉት ገዱን የማባረር ውሳኔ የተነሳ፣ ዛሬ ፍቅር የሚያሳያችሁ ህዝብ ዓይናችሁን ላፈር ይላችኋል ። በረከት ስምኦንና ከበደ ጫኔ እያመሷችሁ እንደሆን እሰማለሁ ። ካስፈለገ “ዘወር በሉ ከፊታችን” ልትሏቸው ይገባል ። ደግሜ ላስጠንቅቃችሁ ፣ ዛሬ በገዱ ላይ እንድትወስኑ የምትጠየቁት ውሳኔ እውነተኛው ሰለባዎች ገዱ ሳይሆን እናንተ ናችሁ ። ጭክን አድርገው ነው የሚቀጠቅጧችሁ ። ለሌላው መማሪያ እንድትሆኑ አድርገው ነው የሚያደኸየሁዋችሁ ። ወሳኙን ትግል ዛሬ አድርጉ ።
የሰማሁት መረጃ እርግጠኛ ከሆነ፣ ወያኔ በገዱ ምትክ እንድትመርጡለት የሚፈልገው ብናልፍ አንዱአለምን ነው ። ይህ ሰው ለስራው ይመጥናልን? ባለፉት አመታት አፍቃሪ ወያኔ ተልእኮዎችን በማስፈፀም ስሙ የተበከለ ሰው አይደለምን? ከህዝቡ ፍላጎትና ስጋት ጋር የሚመጥን የተሻለ ሰው ከመሃላችሁ አይገኝምን? እንደኔ ግን ስለ ለውጥ ባታሰቡና፣ የወያኔ የጎማ ማህተም ባትሆኑና የክልላችሁን ህዝብ እንባ ብታደርቁ ይሻላችሁ ይመስለኛል ። በእኔ እምነት የተሻለው መንገድ በገዱ ዙሪያ ቆማችሁ፣ ትከሻ ለትከሻ ተደጋግፋችሁ “እምቢ ለወያኔ እዝ” ማለት ነው ። ለማንም ብላችሁ ሳይሆን ለራሳችሁ ስትሉ ። ልጆቻችሁን መንገድ ዳር ላለመወርወር ስትሉ ። ስራችሁን ላለማጣት ስትሉ ። ስደትና እስር እንዳያገኛችሁ ስትሉ ። ከሁሉም በላይ ግን ለሰብአዊ ክብራችሁ ስትሉ ።
በገዱ ላይ የምታደርጉት የወንጀል ትብብር፣ እውነተኛው ገፈት ቀማሾች ራሳችሁ መሆናችሁን ለሰከንድ እንኳን አትጠራጠሩ ። የናነተን ፈቃድ ሳይዝ ወያኔ ብቻውን ይህን ማድረግ አይቻለውም ። “የክልሉ ምክርቤት የመረጠውን መሪ እኛ ካድሬዎች ተሰብስበን ማውረድ አንችልም” ማለት መብታችሁ ነው ። ያንን መብታችሁን ተጠቀሙበት ። የክልሉ ምክርቤት ሲሰበሰብ ደግሞ፣ ከክልሉ ህዝብ ፍላጎትና የአስተሳሰብ እድገት ጋር የሚመጥን ውሳኔ ለማድረግ ታገሉ ። ገዱን አለማውረድ ብቻ ሳይሆን፣ ለወያኔ የተላላኪ ሚና ከመጫወት የማይመለሱትን ከሰልፋችሁ የማጥራት፣ በምትካቸው ህዝቡ ይወክሉኛል የሚላቸውን አዳዲስ የክልል ሸንጎ አባላትን በየአካባቢው እንዲመርጥ እስከማድረግ በትግሉ ግፉበት ። በመታገል የምታጡት ነገር የለም፣ ከወያኔ ጋር ከተሳሰራችሁበት የውርደት ካቴና ውጪ።
አዎን የውርደት ካቴና ይሰበር ። በክልላችሁ ይህን በማከናወን፣ ለኢትዮጵያም የተደላደለና የተረጋጋ የሰላማዊ ፖለቲካ ሽግግር እድል ታስጨብጣላችሁ ። ይህን ማድረግ አቅቷችሁ የወያኔን ፍላጎት ብታሰፈፅሙ ግን፣ የውርደት ሰንሰለታችሁ መጥበቅ ብቻ ሳይሆን፣ የመንገድ ተዳዳሪ ትደረጋላችሁ ። ትራባላችሁ፣ ትጠማላችሁ ። ያኔ የሚያዝንላችሁ ከንፈር መጣጭ ስንኳ አታገኙም ። እባካችሁ ለራሳችሁ ስትሉ ተመከሩ ። በገዱ ዙሪያ ቆማችሁ የወያኔን ጠባብ ብሄርተኛ እብሪትና የትንኮሳ ፓለቲካ አምክኑ ። ኢትዮጵያችንንም ከትርምስ ታደጓት ። ዛሬ በማወላወልና በፍርሃት ከወያኔ ጋር ብትቆሙ ግን እንደ ገና ዳቦ፣ ወያኔ ከላይ፣ ህዝባዊ እምቢተኝነቱም ከስር ይለበልቧችኋል ። በማንኛውም ሰው ውስጥ ያለው የፍትህ ብርሃን የናንተንም ውሳኔ እንዲመራው ጥልቅ ምኞቴ ነው ። ፈጣሪያችሁ ቀናውን መንገድ ያሳያችሁ።
ዛሬ በመላ ኢትዮጵያ የተቀጣጠለው አብዮታዊ አመጽ ባለቤት እራሱ ህዝቡ ነው። እርግጥ ያኛው ወይም ይህኛው ወገን የቀሰቀሰው ነው የምንለው ሳይሆን እራሱ የትግሬው ነጻ አውጭ ቡድን ፤ ቧጦ፤ ነክሶ፤ ወግቶ አድምቶ አቁስሎ ፤ህዝቡን የመጨረሻው ሞት አፋፍ ላይ ቢወስደው አልሞት ባይ ተጋዳይ ሆኖ ሰዉ ተነሳ።
ከልክ ያለፈ ስግብግብነት፤ ቅጥ ያጣ ሌብነት፤ ስርቆት፤የገንዘብ ስርቆት፤ የንብረት ስርቆት፤ የመሬት ስርቆት፤ የታሪክ ስርቆት፤ የተራራ ስርቆት፤ የሀገር ስርቆት፤ የማንነት ስርቆት፤ ህወሀት ህዝቡን አንገፍግፎት በግድ ከተኛበት አስነሳው።ጋዜጠኛም ፖለቲከኛም ቀስቅሶት ሀያአምስት አመት ያልተነሳውን ህዝብ።
የህመምተኞች ስብስብ የሆነው የትግሬው ነጻ አውጭ ቡድን፤ለህዝቡ ቁጣ ማስታገሻ ብሎ ያቀረበው መዳኒት አንድ የሚያውቀውን ነገር ተኩሶ መግደል ብቻ ሆነና የህጻናትን ደም ማፍሰሱን ተያያዘው። ነገር ግን ወደኋላ የሚል ህዝብ ጠፋ። መልካም…. ህዝቡ ለለውጥ ዝግጁ ነው። ዋጋ ሊከፈል ቆርጧል።
ይህን አመጽ አሰባስቦ፤ አስተባብሮ፤አንድ መቋጫ ያለው ግብ ላይ ማድረስ እንደሚገባ የሚያጠያይቅ ነገር የለውም። ይህ መኖር ያለበት የጋራ ግብ እስካሁን አልታየም። አልተሰማም።
ሁለቱ አንጋፋ ክፍለ ህዝቦች አማራውና ኦሮሞው ናቸው የአመጹ ፊት አውራሪዎች። የተቀሩትም ሰማንያው ክፍለ ህዝቦች ሳይውል ሳያድር አመጹን እንደሚቀላቀሉ ምንም አያጠራጥርም። ምክንያቱም ወያኔ በኢትዮጵያ ውስጥ ያላቆሰለው፤ ያላደማው እና ደሙን ያልጠጣው የህብረተሰብ ክፍል የለምና!
እና ?…… ይህ ስራት ከተወገደ በኋላ ስለምናቋቁመው የመንግስት አይነት ከየትኛውም ወገን የሚሰማ ነገር የለም። በሁለቱ አንጋፋ ክፍለ ህዝቦች ውስጥ ትግሉን እንመራለን ብለው ወደፊት የመጡ፤ ከአመጹ ውስጥ የወጡ፤ ወይም ደግሞ ቀደም ብለውም ትግል የጀመሩ አንድ ቦታ ላይ ተገናኝተው የጋራ ግባችን ይህ ነው ማለት ይጠበቅባቸዋል። ባስቸኳይ።
ጉዞው ወደ አንድ ግብ ካልሆነ ወያኔን ጥሎ እርስ በርስ መያያዝ እንዳይመጣ መጠንቀቅ ያስፈልጋል። የኢትዮጵያ ታሪካዊ ጠላቶች በለስ እንዳይቀናቸው። ልብ ይሏል የቅርብም የሩቅም ወዳጅ የለንም ጠላት እንጂ።
ይህ አመጽ የኢትዮጵያ ህዝብ አብሮነትን አንድነትን እንደሚፈልግ ባንደበቱ ያረጋገጠበት አጋጣሚም ነው። የኦሮሞ ደም ደሜ ነው ያለው አማራ፤ የአማራ ደም ደሜ ነው ያለው ኦሮሞ፤ ባጠቃላይ ሰማንያአንዱም ጎሳ አብሮ መኖር ያልቻሉበት ዘመን በታሪክ የለም።
ባለፉት ሀያ አምስት አመታት ውስጥ የኢትዮጵያ ህዝብ በጎሳ ፖለቲካ ከሚገባው በላይ ቅጣት አግኝቷል። የእድሜ ልክ ትምህርትም አግኝቶበታል። የዘር ፖለቲካ ልክፍተኞች የሆናችሁ ኢትዮጵያውያን በቶሎ እራሳችሁን አስታሙና ጤነኛ ሁኑ። አለበለዚያ ህዝቡ ወያኔን ከቀበረ በኋላ ወደ ዘር ፖለቲካ እንመልስሀለን ብትሉት ወዮ ለናንተ ። ነጻነት ምናምን መገንጠል የምትሉ ቡድኖችና ግለሰቦች፤ የስልጣን ህልመኞች፤ ሌላ የመተላለቂያ ምእራፍ ልትከፍቱ ማንም አይፈቅድላችሁም።ራሳችሁን እንደ ህዝብ የምትቆጥሩ ተስፈኞች ወያኔ ካደረሰውና ከሚደርስበት አደጋ እንድትማሩ እመክራችኋለሁ።
ኢትዮያ እንዲህ ነች፤ እንዲያ ነች እያላችሁ ሀገራችሁን የምትጠሉ ሰዎች፤ ኢትዮጵያ ማለት ግኡዝ ምድር ነች። ምድር አትጠላም። የሚጠላው፤ ሀገርንም የሚያስጠላው ጨቋኝና አንባገነን ስራት ነው። ሁላችንም አንባገነን ስራት ያስመረረን ህዝቦች ተሰባስበን፤ ተነጋግረን፤ ተመካክረን፤ ለራሳችን የሚስማማንን የሚመቸንን ስራት ከፈጠርን ለምንድነው ሀገራችንን የምንጠላው? ለምንድነው ተለያይተን መንግስት ስለማቆም የምናስበው? የምንዶልተው? ይህን ጥያቄ የሚመልስልኝ ሰው ባገኝ ደስ ይለኛል።
በብር ሸለቆ ወታደራዊ ካምፕ የሚገኙ ወገኖቻችን በከባድና የተከለከሉ አፍዝ አደንግዝ መርፌ መድኃኒቶች እንደሚሰቃዩ መረጃዎች አመለከቱ። ብር ሸለቆ የታሰሩ የዐማራ ወጣቶች በግዴታ በመርፌ እንዲወስዱ የተደረገውን መድኃኒት ምንነት የሚያስረዳ ምስል ትናንት ወጥቷል። በዚሁ መሠረት የዐማራ ሀኪሞች ማኅበር መድኃኒቱን በተመለከተ የሚከተለውን ማብራሪያ ሰጥቷል።
ሁሉም የሰውነት ጡንቻወች እንዲዝሉ ወይም አላግባብ እንዲወጠሩና የፈለጉን አሰቃቂ ድርጊት ለመከወን (አስንፎ ለመምታት፣ ለማንጠልጠል፣ ለመግደል..) የሚያስችሉ አፍዝ አደንግዝ(Sedative Hypnotic) የሆኑትን የመርፊ መድኃኒቶች በግዳጅ እየተውጉ ነው። ዲያዘፓም እና ዲልትያዘም (Diazepam Diltiazem) ጥቂቶቹ ናቸው። እነዚህ መድኃኒቶች ለሚያስፈልገውና በሃኪም ትዛዝ ብቻ የሚሰጡ፡ ከፍተኛ ቁጥጥርና ክትትል የሚያስፈልጋቸው ናቸው። ከመጠን በላይ(Over Dose)ና ለማያስፈልገው ከተወጉ የመናገር ችግር፡ የሰውነት ክፍል መዛል: አለመታዝዝ (Dyskinesias): እረፍት መንሳት(akithsia)፡መደበት(Depression) ጭንቀት እና መተንፈስ ኣለመቻል ያስከትላሉ። በብዛትና በተክታታይ ከሆነ የልብ መድከም፡ የደም ማነስ፡ ሾክ፡የሚጥል(Sezure)፡ ራስን ማሳት(Coma)ና ሞት ያመጣሉ። የሳይኮሎጅ ማስቀየር ‘Psychologic Dislocation’ ና ፍላጎት ማሳጣትም ጉዳቶች ናቸው። ቆዳ ላይ ከፈሰሱ የቆዳ ላይ ቁጣ፡መላላጥ፡ እብጠት፡እንፊክሽን፡የቆዳ ጋንግሪንና ሞት የመጨረሻወቹ ናቸው።
ናዚውና ኢሰብዓዊ ህውሃት ኣካላዊ ስቃይ ንጹሃን ላይ እንደሚያደርስ ለማንም ግልጽ ነው። ኣስደንጋጩ የህክምና ማስቃያ ግን ኣማራው ላይ የመጀመሪያው ሳይሆን ኣይቀርም። የሚያስፈራው የህክምና ሰወች (የናዚ ዶክተሮች) ለዚህ ኦፕሪሽን መሳተፋቸው ነው።ይህ ኢሰባዊነትና አለማቅፋዊ የህክምና ሰነምግባርን የጣሰ ሆኖኣል። ሰውን በግፍ ኣለመጉዳት ’Do Not Harm’ ፡ፍቃደኛ ለሆኑ ብቻ ‘Authonomy’ ፡ የሚጠቅም ሲሆን ብቻ ‘Beneficience ’ ወዘተ የሚሉት ቃለ-ማህላ(Physicians Oath) ተክደው በ’ናዚ ሃኪሞች’ ህዝባችን እየተስቃየ ነው ። የአማራና የኢትዮጵያ ሃኪሞች ይህን ጉዳይ ባስቸኩይ ለ’ Federal Ministry of Health of Ethiopia, FMHACA, UN Human Rights ‘ ማድረስና እልባት ማግኘት ኣለበት።
“በትልቅም ቤት የእንጨትና የሸክላ ዕቃ ደግሞ አለ እንጂ የወርቅና የብር ዕቃ ብቻ አይደለም፡፡እኩሌቶቹም ለክብር እኩሌቶቹም ለውርደት ይሆናሉ፡፡እንግዲህ ማንም ራሱን ከእነዚህ ቢያነጻ ለክብርም የሚሆን የተቀደሰም ለጌታውም የሚጠቅም ለበጎ ስራ የተዘጋጀ ዕቃ ይሆናል፡፡” (ጢሞቲዎስ 2፣2፣20)
መስከረም 16 ቀን 2009 ዓም በእለተ ደመራ ምሽት የአሜሪካ ድምጽ ራዲዮ የአማርኛውን ፕሮግራም እያዳመጥኩ ነው፡፡ በዜና መጽሄት ክፍለ ጊዜ የአዲስ አበባው ዘጋቢ እስክንድር ፍሬው በስብሰባ መሀል ነው ያነጋገርኩዋቸው ካላቸው የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ፓትሪያርክ ልዩ ጸሀፊ አባ ሰረቀ ብርሀን ወልደ ስላሴ ጋር ያደረገው አጭር ቃለ ምልልስ ቀረበ፡፡ እስክንድር በኦሮምያና በአማራ የተገደሉ ወጣቶችን ጉዳይ አንስቶ ቤተ ክህነት ምን አለች ምንስ አደረገች በማለት ላነሳቸው ጥያቄዎች በልዩ ጸሀፊው የተሰጠው ምላሽ እንደ ሰው የሚያሳዝን፣ እንደ ዜጋ የሚያበሳጭ፣ እንደ ኦርቶዶክስ አማኝ የሚያሳፍር ነበር፡፡
አማርኛ ከእንግሊዘኛ እየደባለቁ የሚናገሩት አባ ሰረቀ ብርሀን አንደበታቸው ፈጽሞ የሀይማኖት አባት አይመስልም፡፡ከጠቅላይ ምኒስትሩ ጀምሮ የተለያዩ ባለሥልጣኖች ጥፋቱ የእኛ የእኛ ነው በማለት ለማታላያም ቢሆን አምነው ለዚህም ጥልቅ ተሀድሶ ያስፈልገናል በማለት እየተውተረተሩ ባለበት በዚህ ወቅት እኝህ የጳጳሳችን ልዩ ጸሀፊ ግን ከጳጳሱ ቄሱ አንዲሉ ሆነው “ለጠፋው ህይወት መንግስትን ብቻ ተጠያቂ ማድረግ አይቻልም” በማለት በተከላካይነት ቆሙ፡፡ በዛች አጭር ቃለ ምልልስ በተናገሩት ከመንግስት ቃል አቀባዩ አቶ ጌታቸው ረዳ ብሰው የተገኙት አባ ሰረቀ ብርሀን “እየወረወረ በድንጋይ የሚገልም እየተኮሰ የሚገልም..” በማለት የመንግሥትን ግድያ ልክ አንደ ሰብአዊ መብት ኮሚሽነሩ ዶር አዲሱ ተመጣጣኝ ሊያደርጉት ዳዳቸው፡፡ ይህን ሰምቶ የማይናደድ ሰው፣ የማያፍር የእምነቱ ተከታይ ይኖራል፡፡ ነደድሁ አፈርሁ፡፡
አባ ሰረቀ ንግግራቸውም ሆነ የቃላት አጠቃቀማቸው የሀይማኖት ሰው ሳይሆን የፖለቲካ ሰው የሚያስመስላቸው፤ ቅላጼአቸው ደግሞ የትግረኛ ነውና ግብራቸውን በማይገልጽ መጠሪያ የፓትርያርኩ ልዩ ጸሀፊ ከሚባሉ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን የህውኃት ጉዳይ ፈጻሚ ቢባሉ የሚገልጻቸው ይመስለኛል፡፡
በሰማሁት ነድጄ በሀይማኖቴ አፍሬ እንዳይነጋ የለም ለሊቱ ነጋ፡፡ ማርፈጃው ላይ ወደ ማህበራዊ ድረ ገጽ ጎራ ስል ንዴቴን የሚያበርድ ብቻ ሳይሆን በሀሴት የሚሞላ፤ ሀፍረቴን የሚከላ ብቻ ሳይሆን በኦርቶዶክስ እምነቴ ይበልጥ እንድኮራ ያደረገኝ ንግግር አገኘሁ፡፡ ንግግሩ የተደረገው በባህር ዳር መስቀል አደባባይ የደመራ ክብረ በአል ላይ ሲሆን ተናጋሪው የአካባቢው ሀገረ ስብከት ሊቀ ጳጳስ አቡነ አብርሀም ናቸው፡፡ ያገኘሁት ንግግር ከመጀመሪያው የማይጀምር ቢሆንም ከጀመረበት አንስቶ ያለው ግን እውነተኛ የሀይማኖት አባት መሆናቸውን ያረጋገጠ ንግግር ነው፡፡ ሙሉ ንግግራቸው በጽሁፍም በድምጽም ከተቻለ በምስል ጭምር ቢገኝ ለአሁኑ አስተማሪ ለታሪክም ቅርስ ነው፡፡
ለመንግሥት ጥብቅ መልእክት፣ ለእምነቱ ልጆቻቸው አባታዊ ምክር ባስተላለፉበት ንግግራቸው “ የምናገረው ሀይማኖት ነው፤በፖለቲካ ከተረጎመው የራሱ ጉዳይ ነው” በማለት እውነቱን በድፍረት የገለጹት አቡነ አብርሀም “በርግጠኝነት ሁልግዜም ችግር የመሪ እንጂ የህዝብ አይደለም” በማለት የመንግሥት ሰዎችን መክረዋል ፣አስጠንቅቀዋል፡ጋዜጠኞችንም ወቅሰዋል፡፡ የአቡነ አብርሀምን ይህን ንግግር እያዳመጣችሁ አለያም ይህችን ከመሀል መዝዤ የጠቀስኳትን ችግር የመሪ አንጂ የህዝብ አይደለም የምትለዋን እያብላላችሁ የአባ ሰረቀ ብርሀንን “እየወረወረ በድንጋይ የሚገልም እየተኮሰ የሚገልም..” የሚለውን አገላላጽ አስቡት አነጻጻሩት፡፡ መኩሪያና ማፈሪያ በአንድ ቤት፡፡
በመግቢያ ላይ የጠቀስኩት {በትልቅም ቤት የእንጨትና የሸክላ ዕቃ ደግሞ አለ እንጂ የወርቅና የብር ዕቃ ብቻ አይደለም፡፡እኩሌቶቹም ለክብር እኩሌቶቹም ለውርደት ይሆናሉ፡፡እንግዲህ ማንም ራሱን ከእነዚህ ቢያነጻ ለክብርም የሚሆን የተቀደሰም ለጌታውም የሚጠቅም ለበጎ ስራ የተዘጋጀ ዕቃ ይሆናል፡፡} (ጢሞቲዎስ 2፣2፣20) የሚለው በስማቸው ሳይሆን በግብራቸው በያዙት የሀላፊነት ቦታ ሳይሆን በፍሬቸው ለተለዩት ለእነዚህ ሁለት አባቶች ጥሩ ገላጭ ሀይለ ቃል ይመስለኛል፡፡
የሚሊዮኖች የእምነት ቤት የሆነችው ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን በውስጧ አንደ አቡነ አብርሀም ያሉ ወርቆችንና ብሮችን፣ አንደ እነ አባ ሰረቀ ብርሀን ያሉ የእንጨትና የሸክላ ስሪቶችን የያዘች ለመሆኗ አይደለም በምእምኑ ከእምነቱ ውጪ ላሉትም በግልጽ የሚታይና የሚታወቅ ነው፡፡
የእንጨትና የሸክላ ስሪቶቹ ያለ ቦታቸው መግባታቸው፣ ያለ ደረጃቸው መቀመጣቸው፣ ለምን እንዴት በምን ምክንያትና በማን አንደሆነ የተሰወረ ባለመሆኑ ወርቅ እንዲሆኑ ማድረግም ሆነ ከማይገባቸው ቦታ ማንሳት የማይቻል ስለሆነ የሚቻለውና መሆንም ያለበት “አንግዲህ ማንም ራሱን ከእነዚህ ቢያነጻ” የሚለውን የቅዱስ መጽኃፍ ቃል መፈጸም ነው፡፡
ከብረው ለሚያስከብሩን፣ በእውነተኛ አባትነት በጌታ በእየሱስ ክርስቶስ ቃልና መንገድ ለሚመሩንና ለሚያስታርቁን የአባትነት አክብሮት መስጠት፣ቃላቸውን መስማት ምክራቸውን መቀበል መሪነታቸውን መከተል፡፡ ከዚህ በተቃራኒ ያሉትን ደግሞ አታውቁንም አናውቃችሁም ማለት ያስፈልጋል፡፡ አቅሙ ካለና ሁኔታው ከፈቀደም ከወርቆቹና ከብሮቹ ጋር በመተባበር ቤታችንን ከሸክላና ከእንጨት ማጽዳት፡፡ ቤተ መቀደሴን የሌቦች ዋሻ አደረጋችሁት አይደል ያለው ጌታ እየሱስ፡፡
እነዚህ አለቦታቸው ገብተው የተቀመጡ መንፈሳዊውን ሥልጣን ለአለማዊ ተግባር የሚያውሉ ከእውነተኞቹ አባቶች እየቀደሙ በተገኘው መድረክ ሁሉ እየታደሙ ምእምኑን የሚያሳቱ ናቸውና፤ በዮሐንስ መልእክት (1፣3፣17) “እንግዲህ እናንተ ወዳጆች ሆይ ይህን አስቀድማችሁ ስለምታውቁ በአመጸኞች ስህተት ተስባችሁ ከራሳችሁ ጽናት አንዳትወድቁ ተጠንቀቁ”፡ተብሎ እንደተጻፈው ሰዎቹን ለይቶ ማወቅ፣አውቆም መጠንነቅ የምእምኑ ተግባር ይሆናል፡፡
“ረጃጅም ልብስ ለብሰው መዞርን በገበያም ሰላምታን፣ በምኩራብም የከበሬታን ወንበር፣ በግብርም የከበሬታን ስፍራ ከሚወዱ ከጻፎች ተጠበቁ” ( የማርቆስ ወንጌል 12፣38/39)
የጸሐፊው ማስታዋሻ፡ በአሁኑ ጊዜ በኢትዮጵያ ውስጥ እየተጠናከረ የመጣውን የዘ-ህወሀት (ዘራፊ ህወሀት) የመረጃ ማወናበጃ ዘመቻ ለማጋለጥ ሲባል በተከታታይ እያቀረብኩ ካለሁት ትችት ይህ ሶስተኛው ክፍል ነው፡፡ እ.ኤ.አ መስከረም 5/2016 አቅርቤው በነበረው ትችት በኢትዮጵያ ውስጥ ተንሰራፍቶ የሚገኘውን የዘ-ህወሀትን የጭቆና አገዛዝ በመቃወም እየተስፋፋ እና እየተጠናከረ የመጣውን ሕዝባዊ የእምቢተኝነት አመጽ አሳንሶ እና አኮስሶ ለማቅረብ በሚል እኩይ ምግባር ዘ-ህወሀት በቅርብ ጊዜ ውስጥ የመረጃ ማወናበጃ ዘመቻውን ይጀምራል በማለት አሳስቤ ነበር፡፡
እ.ኤ.አ መስከረም 18/2016 አቅርቤው በነበረው ሁለተኛው ትችቴ ዘ-ህወሀት በኢትዮጵያ ውስጥ አስፈሪ እና የማይቀር የዘር ማጥፋት ዘመቻ እውን ይሆናል በማለት አቅርቦት የነበረውን የቅጥፈት የመረጃ ማወናበጃ ዘመቻ መሰሪ ፕሮፓጋንዳ ሀሰት እና ተራ ቅጥፈት መሆኑን አጋልጫለሁ፡፡
በመስከረም መጀመሪያዎቹ አካባቢ አቅርቤው የነበረው የዘ-ህወሀት የመረጃ ማወናበጃ ዘመቻ በአሁኑ ጊዜ ተጠናክሮ በመቀጠል ላይ እና በተሟላ ቁመና ላይ ይገኛል፡፡ በዚህ ትችቴ ደግሞ የዘ-ህወሀት ዋና የመረጃ ማወናበጃ ቆሮ/ዋና ኃላፊ (መማቆ) የሆነውን የደብረጽዮን ገብረሚካኤልን የተዛባ እና መሳቂያ የሆነ የቅጥፈት ፕሮፓጋንዳ በማጋለጥ አቀርባለሁ፡፡ “እራሱን በራሱ ዉሸት ካሳመነ ሰው ጋር በፍጹም አትከራከር“ የሚለውን ጥንታዊ አባባል በሚገባ እገነዘባለሁ፡፡ ጭራ የቀራቸዉን ቀጣፊ ውሸታሞች በፍርድ ቤት በፍትሕ አደባባይ በመስቀለኛ ጥያቄ ማፋጠጡን የምመርጥ ቢሆንም ቅሉ ያ የፍትሕ አደባባይ የሚለው ነገር በሀገሪቱ ውስጥ ከቶውንም የሌለ እና ዳብዛው የጠፋ በመሆኑ ምክንያት በዓለም ህዝብ ህሊና ዳኝነት ክርክሬን ቀጥላለሁ።
በእኔ ዘመን ሳሙና የሆኑ አእምሮአቸው በዉሸት የተበከለ ቀጣፊዎችን አጋጥመዉኛል፡፡ እናም አንድ ቁልጭ ያለ እና በግልጽ የማስታውሰው ነገር ቢኖር እነዚህ አእምሮአቸው የታመመ ቀጣፊዎች እራሳቸዉን እንጂ ሌላ ሰው ስያታለሉ አላየሁም፡፡ ይልቁንም እነርሱ የቅጥፈት ባለሞያዎች የሆኑት እራሳቸውን በማታለል ነው፡፡ ሆኖም ግን ውሸት በሚነሳበት ጊዜ የመረጃ ማወናበጃ ቆሮ (መማቆ) የሆነው ደብረጽዮን እና ሌሎች የዘ-ህወሀት ወሮበሎች የአንበሳውን ድርሻ ይይዛሉ፡፡ እነዚህ ፍጡሮች የውሸት፣ የቅጥፈት እና የተራ አሀዛዊ ቅጥፈት ቀፍቃፊ ጌቶቸ ናቸው፡፡
መማቆ ደብረጽዮን በኢትዮጵያ ሕዝቦች ላይ ለበርካታ ሳምንታት የመረጃ ማወናበጃ ዘመቻ በመክፈት ማወናበድን በመቀጠል ረገድ 3ኛው ትልቅ ጠብመንጃ ነው፡፡ በኢትዮጵያ ውስጥ የዘ-ህወሀትን የጭቆና አገዛዝ በመቃወም እንደ ሰደድ እሳት ተቀጣጥሎ በሚገኘው ሕዝባዊ አመጽ እና መገዳደር ከጥቂት ሳምንታት በፊት አባይ ጸሀይ እና ስዩም መስፍን ከዘ-ህወሀት የአውሬዎች ዋሻ መካከል በድንገት ብቅ ብለው በመውጣት በሕዝብ ላይ የዘር ፍጅት ያወጁ እና የጮኹ ተኩላዎች ናቸው፡፡
አባይ ጸሀይ እና ስዩም መስፍን ፍጹም በሆነ መልኩ ምክንያታዊ ያልሆነ እና እርባናቢስ የሆነ የዘር ማጥፋት ወንጀል ይፈጸማል በማለት ፍርሃት ለመፍጠር ጥረት በማድረግ ላይ ይገኛሉ፡፡ “ሰማይ ይወድቃል” እያለ በሕዝብ ላይ ምዕናባዊ ፍርሀት በመልቀቅ እንደሚባለው በተመሳሳይ መልኩ አባይ ጸሀይ እና ስዩም መስፍን በኢትዮጵያ ውስጥ የዘር ማጥፋት ድርጊት ይፈጸማል በማለት ሕዝቡን በማስፈራራት እና በማደናገር ላይ ይገኛሉ፡፡
እንዲያው ለመሆኑ ይህንን አዲስ ነገር አድርገው እንደበቀቀን እየደጋገሙ የሚለፈልፉት ባለፉት 25 ዓመታት ውስጥ በኢትዮጵያ ሕዝብ ላይ ምን ሲያደርጉ ነው የቆዩት? በአማራው፣ በኦሮሞው፣ በጋምቤላው፣ በሶማሊው፣ በሲዳማው፣ በአፋሩ፣ በቤንሻንጉሉ፣ ወዘተ ሲፈጽሙት የቆዩትን የዘር ማጥፋት ወንጀል እስቲ ዘወር ብለው ይመልከቱት፣ ዘወር ብሎ የሚያይ አንገት ካላቸው፡፡ ምኑ ነው አሁን አዲስ የሚሆነው፡፡ ይልቁንስ አሁን የእነርሱ ማብቂያ እና መውደሚያ መሆኑን ስለተገነዘቡት ይሆናል የአቦን ቅጠል እንደቀመሰች ፍየል በመለፍለፍ ላይ የሚገኙት፡፡
መማቆ ደብረጽዮን የዘር ማጥፋት ወንጀል አይኖርም ይላል፡፡ በእርግጥ የራሱ ቃላት እንዲህ የሚሉ ሆነው ይገኛሉ፣“በኢትዮጵያ ውስጥ የሕዝብ ለሕዝብ ግጭት (የዘር ማጥፋት ወንጀል) ሊኖር አይችልም፡፡ በጥቂት ወንጀለኞች እና ችግር ፈጣሪዎች ሊቀሰቀሱ የሚችሉ የተነጣጠሉ ሁከቶች እና ግጭቶች (አመጾች ሳይሆኑ) ሊኖሩ ይችላሉ፡፡ እነዘህ ደግሞ የዘር ማጥፋት ወንጀሎች አይደሉም“ በማለት ሳያውቀው አምኗል፡፡
መማቆ ደብረጽዮን በመጠኑም ቢሆን ተቀባይነት ያለው ለማስመሰል እና እራሱን ከሌሎቹ አስበልጦ እንዲታይ የማድረግ ቁመናን ለመላበስ ሙከራ አድርጓል፡፡ በስተቀኙ በኩል የዘ-ህወሀትን ባለኮከብ እርማ ሰንደቅ ዓላማ በማንጠልጠል የዘ-ህወሀት መልካም አድራጊ መስሎ መቅረብ ሞክሯል። ግን ያለው አስተሳሰብና ያደርገው ድርጊቶች ለኢትዮጵያ ህዝብ አርሱም ዘ-ህወሀትም ደንታ እንደሌላቸው አረጋግጧል። መማቆ ደብረጽዮን የኢትዮጵያ ህዝቦች በዓለም ላይ ታይተው የማያውቁትን ነገሮች ቀይ እና ሰማያዊ ላም እንዲሁም ቀይ ዝሆን አየን እያሉ ይናገራሉ፡፡ ዝም ብለው ይቀባጥራሉ እናም እንዲሁ በፈጠራ ወሬዎች ጭንቅላታቸውን ሞልተው ይገኛሉ ነበር ያለው፡፡
መማቆ ደብረጽዮን ሁሉም ነገር አንዳለ ሳይሆን አንደተመለከቱቱ ነው ይላል። ሲያስረዳም ፣ “አንድ ሰው የጠራውን ቀን ጨለማ ነው ደጋግሞ ካለ ሕዝቡ ያንን የጠራ ቀን ጨለማ ነው የሚል ሀሳብን ይይዛል ማለት ነው“ ነበር ያለው፡፡
በሚያስገርም ሁኔታ መማቆ ደብረጽዮን የእርሱን የጨለማ ተመሳስሎ የተዋሰው እንዲህ ከሚለው እና የናዚ ጀርመን የፕሮፓጋንዳ ሚኒስትር ከነበረው ከጆሴፍ ጎቤልስ ነው፣ “ታላቅ ውሸት ከዋሸህ እና ይህንንም ውሸት ደግመህ እና ደጋግመህ ተግባራዊ ካደረግኸው በመጨረሻ ሕዝብ እውነት ብሎ ያምናል፡፡“
“መንግስት ሕዝቡን ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና/ወይም ወታደራዊ የሆኑ ውሸቶች ከሚፈጥሯቸው እንቅስቃሴዎች ለመከላከል ሲል ውሸቶች ለእንደዚህ ላለ ጊዜ ብቻ ሊቆዩ ይችላሉ፡፡ በዚህም መሰረት እውነት የሚሞተው የውሸት ጠላት በመሆኑ እና የዚህም ተቀጽላ እውነት የመንግስት ታላቁ ጠላት በመሆኑ መንግስት ሁሉንም ኃይሉን ሰላማዊ ሰዎችን ለመጨቆኛነት የሚጠቀምበት ዋናው አስፈላጊው መሳርያ ነገር ነው፡፡“
በቪዲዮ በተቀረጸው ቃለመጠይቅ መማቆ ደብረጽዮን በበርካታ ጉዳዮች ላይ በተደጋጋሚ ሲደነፋ ( ሲንተባተብ አላልኩም) እና የኢትዮጵያ ሕዝቦች ስለዘ-ህወሀት እውነተኛ ምንነት መግለጽ የማይችሉ ደንቆሮዎች እና ደደቦች መሆናቸውን ተናግሯል፡፡ በቁስል ላይ እንጨት እንዲሉ በውሸት ላይ ያሉ ሕዝቦች በማለት እራሱን ከፍ ከፍ እያደረገ መሰረተቢስ የሆነውን የማታለል ንገግር አድርግዋል ፈጽሟል፡፡ ለመማቆ ደብረጽዮን ኢትዮጵያ ሕዝቦች በምዕናባዊ ሀሳብ እና በእውነት መካከል ያለውን ልዩነት ለይተው የማያውቁ የዋሀን ናቸው፡፡ በእርሱ ድሁር አስተሳሰብ የኢትዮጵያ ሕዝቦች የሚያዩት ነገር በተጨባጭ የሚያዩት እና የሚመለከቱት ነገር አይደለም፡፡ ሆኖም ግን ምንም ዓይነት እውነታነት የሌለው በድድብና የተሞላ ምዕናባዊ ነገር ነው፡፡ እውነታውን እንዲያውቁት እንዲመለከቱት ተደጋጋሚ የሆነ ትምህርት ሊሰጣቸው ይገባል፡፡ ይህንን ትምህርት እንዲሰጥ እና ስራውን እንዲሰራ ለብዙሀን መገናኛ ጥሪ መቅረብ አለበት ነው ያለው መማቆው !
2ኛ) በጎንደር ውስጥ የተፈጠረው ሁከት ጥቂት የውጭ ኃይሎች እና ወንጀለኞች ስራ ነው፡፡ በጎንደር ውስጥ ወይም ደግሞ በሌላ በማናቸውም ቦታ እና አካባቢ ውስጥ ምንም ዓይነት ሕዝባዊ አመጽ የለም፡፡
3ኛ) በጎንደር የተቀሰቀሰው ሁከት ኃላፊነታቸውን በአግባቡ ባልተወጡ የስራ ኃላፊዎች እና በአካባቢው አመራር ብቃትየለሽነት እና የአስተዳደር ጉድለት የተፈጠረ ነው፡፡ ስለዚህ እነዚህ ሰዎች ተወግደው በሌላ መተካት ይኖርባቸዋል፡፡
4ኛ) በኢትዮጵያ ሕዝቦች ፖለቲካ እና ማህበረሰብ ውስጥ የትግራይ የበላይነት የሚለው ነገር አውዳሚ የሆነ የሰዎች የተሳሳተ ምዕናባዊ ሀሳብ ነው፡፡ የትግራይ የበላይነት በልብወለድ ውስጥ ያለ በምዕናባዊ ሀሳብ የሚኖር እንጅ በነባራዊ እውነታ በተጨባጭ የሌለ ነገር ነው፡፡
5ኛ) የኢትዮጵያ ሕዝብ የትግራይ የበላይነት የሌለ መሆኑን እንዲያውቅ ትምህርት ያልተሰጠው በመሆኑ ከግንኙነት ውድቀት የመነጨ ነው፡፡ የእራሳቸው የግንዛቤ ምዕናባዊ እሳቤ ነው፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝቦች በብርሀን እና በጨለማ መካከል ያለውን ልዩነት መናገር የማይችሉ እንደዚህ ያለ የትግራይ የበላይነት የሚባል ነገር ያለ መሆኑን መናገር የማይችሉ እና ትምህርት የሚያስፈልጋቸው ደንቆሮዎች ናቸው፡፡
6ኛ) ትግራውያን በኢትዮጵያ ሕዝቦች ላይ የጎሳ የበላይነት እየተገበሩ ላለመሆናቸው ሊያስገነዝብ የሚያስችል የመረጃ የማወናበጃ ዘመቻ ታላቅ የብዙሀን መገናኛ ፍላጎት አለ፡፡
9ኛ) ብቸኛው እውነታ የዘ-ህወሀት እውነታ ብቻ ሲሆን ሌላው ግን ተራ ምዕናባዊ ሀሳብ ነው፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝብ ስለኢትዮጵያ ሕዝቦች መልካም ነገር እና ጥቅም ተልዕኮው ተነግሮ ስለማያልቀው ስለዘ-ህወሀት የተሳሳተ ግንዛቤ አለው፡፡
10ኛ) የኢትዮጵያ ሕዝቦች ዘ-ህወሀት ደም የተጠማ ወንጀለኛ የወሮበሎች ስብስብ እንደሆነ አድርገው የሚነግሯቸውን የሚዋሹ ዓይኖቻቸውን እና ጆሮዎቻቸውን ማመን የሚያቆሙ ከሆነ የዘ-ህወሀትን ደግ፣ ጓዳዊ፣ የተረጋጋ፣ ለጋሽ፣ አፍቃሪ እና ሰብአዊ ፍጡርነት ይገነዘባሉ፡፡“
በሰጠው ቃለመጠይቅ መማቆ ደብረጽዮን በቅርቡ በጎንደር የተፈጠረውን ሁከት (ሕዝባዊ አመጽ) እና ትግራውያንን ማፈናቀል እየተባለ የቀረበውን ውንጀላ ጨምሮ የትግራይ የበላይነት የሚለው መሰረተቢስ ውንጀላ እንደሆነ እና የጎሳ ፌዴራሊዝም የኢትዮጵያ የፖለቲካ እና የማህበራዊ ቀውሶች ሁሉ ፈዋሽ መድኃኒት አድርጎ በርካታ ጉዳዮችን እንደሚከተለው አቅርቧል፡
…እንደ ቁንጮ አመራር እኔ ብቻ ስለሁኔታው አውቃለሁ፡፡ የግጭቱን ዝርዝር ሁኔታ የሚያውቁ የተለያዩ አካላት ናቸው፡፡ ያንን ሁኔታ በቅርበት አልከታተልም…በሱዳን እና ከሱዳን በተመለሱት መካከል ግጭት እንዳለ አውቃለሁ፡፡
ይህንን እንዴት መመልከት እንዳለብን፡ በተለየ መልክ እንደተገለጸው ዋናው ነገር ይህ ሁኔታ የሕዝብ ለሕዝብ ጉዳይ (ግጭት) አይደለም፡፡ ከትግራይ ጥቂት የእኛ ሰዎች እና ከሌሎች ቦታዎች በጎንደር ውስጥ በተፈጠረው አመጽ እየተሰቃዩ እና ጉዳት እየደረሰባቸው ይገኛሉ፡፡ የተቀጣጠለውን እሳት (ግጭት) ለማስፋፋት የሚፈልጉ ጥቂት ሰዎች እንዳሉ እንገነዘባለን፡፡ በጎንደር የሚኖሩ የአማራ ሕዝቦች ናቸው፡፡ ሌሎችን (አማራ ያልሆኑትን) እንደሚከላከሉላቸው እና ጉዳት እንደማይደርስባቸው እንገነዘባለን፡፡ የተፈጸሙ በርካታ ድርጊቶች (ወንጀሎች) አሉ፡፡ በጣም ጥቂት የሆኑ ሰዎች በጎንደር በሚኖሩ ትግራውያን ንብረቶች ላይ ጉዳት ለማድረስ ይፈልጋሉ፡፡ ስለሆነም እነዚህ ድርጊቶች የአብዛኛው የጎንደር ሕዝብ ድርጊቶች አይደሉም፡፡ በየትኛውም ቦታ ትግራውያንን ለማጥቃት ተብሎ የሚደረግ እንቅስቃሴ የለም፡፡ ሆኖም ግን በትግራውያን ላይ ወንጀሎችን ለመፈጸም የሚንቀሳቀሱ ጥቂት ሰዎች እንዳሉ እናውቃለን፡፡ ጥቂት ግለሰቦች በትግራውያን ላይ የወንጀል ድርጊቶችን እንደፈጸሙ እናውቃለን፡፡ ይህ ሁኔታ የጥቂቶች ድርጊት እንደሆነ እናውቃለን፡፡ ከእራሳቸው ዓላማ ጋር የሚደረግ እንቅስቃሴ አለ፡፡ የፌዴራል መንግስት እና የክልሉ መንግስት ይህንን ሁኔታ በቅርብ በመከታተል ላይ ይገኛሉ፡፡
ሆኖም ግን ይህ ጥያቄ መጠየቅ ያለበት ጥያቄ አይደለም፡፡ ከትንታኔው መገንዘብ እንደሚቻለው መፍትሄው በግጭቱ (መጋፈጥ) ላይ በማተኮር ብቻ ሊገኝ አይችልም፡፡ በአካባቢው አመራር፣ ለሕዝቦች መልካም አስተዳደር ማቅረብ ያልተቻለበትን፣ ለሚቀርቡት ጥያቄዎች ሁሉ በወቅቱ ምላሽ ያልተሰጠበትን፣ ችግሮች ያሉ መሆናቸውን ያለማስተዋል እና ሌሎችን እንደዚህ ያሉትን ሁኔታዎች ሰፋ ባለ መልኩ መመልከት አለብን፡፡ እናም በዚህ ጉዳይ ዙሪያ እንቅስቃሴዎች ይኖራሉ፡፡ ይህ በእራሱ ችግሮችን ፈጥሯል፣ እናም በዚህ ዙሪያ ያሉትን ችግሮች የምንፈታ ከሆነ ሌሎችን ችግሮችም አብረን እንፈታለን፡፡ ሌሎች አስተዳደራዊ ችግሮችን፣ የልማት ጥያቄዎችን እንፈታለን ማለት ነው፡፡ እንደዚሁም ሁሉ የፖለቲካ ጥያቄዎችን ማንሸራሸር እና መፍታት እንችላለን፡፡ እኛ እንግዲህ የምንመለከተው በዚህ ዓይነት መንገድ ነው፡፡
በጎንደር የተከሰተው ግጭት አንድ ውሱን ጉዳይ ነው፡፡ ሁሉንም አጠቃላይ ሁኔታ የሚያሳየን አይደለም፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝቦች በተለያዩ መድረኮች ላይ እየተካሄዱ ባሉት ውይይቶች ላይ በጣም አዝነዋል፡፡ ይህ ኢህአዴግ ያመጣው ነገር አይደለም፡፡ የጎንደር እና የትግራይ ሕዝብ ለበርካታ ጊዚያት አብረው ኖረዋል፡፡ በአንድ ላይ መኖር ብቻ አይደለም ሆኖም ግን እርስ በእርስ በመጋባት እንደ አንድ ቤተሰብ ሆነዋል… ሆኖም ግን ሕዝብ ለሕዝብ ግጭት (የጎሳ ግጭት) ለመፍጠር ዓላማ አድርገው የሚንቀሳቀሱ ጥቂት ሰዎች አሉ፡፡ ይህ ህገወጥ ተግባር ነው፡፡ ጉዳቶች ተፈጥረዋል…እንግዲህ በቅርብ ጊዜ ውስጥ እየተደረገ ያለው ውይይት ስለዚህ ጉዳይ ነው፡፡
የሕዝብ ለሕዝብ (የጎሳ) ግጭት ሊኖር አይችልም… በጎንደር ስለተፈጸመው ትንሽ ግጭት የተለየ ልዩ የሆነ መፍትሄ የለንም፡፡ በአንድ በትግራውያን ላይ ለደረሰ ጉዳት መፍትሄ የለም፡፡ ዋናው ነገር ስለሰላም እና መረጋጋት ጉዳይ ነው፡፡ ይኸ ጉዳይ በሚገባ ከተመለሰ ሌላው (የጎሳ ግጭት) ጉዳይ በእራሱ ይፈታል፡፡
አልጋ በአልጋ የሚሆን ነገር የለም፡፡ ውጣ ውረድ አለ፡፡ እውነታ የማይመስል አንድ ምዕናባዊ አስተሳሰብ እውነት ይሆናል፡፡ ለምሳሌም ያህል አሁን በዚህ ክፍል ውስጥ ብርሀን አለ፡፡ ነገር ግን አሁን በዚህ ክፍል ያለው ጨለማ ነው የሚባል እና የሚደገም ከሆነ ሕዝብ ጨለማ ነው ብሎ ያምናል፡፡ ብርሀን መኖሩ የሚታወቅ ቢሆንም እንኳ ጨለማ ነው፡፡ ምዕናባዊው ሀሳብ ወደ ተጨባጭ እውንነት ተለወጠ ማለት ነው፡፡ ይህም የሆነበት ዋና ምክንያት አንድ የተረሳ ነገር አለ ማለት ነው፡፡ ይህም የሆነበት ምክንያት ትክክለኛው ምላሽ ለኢትዮጵያ ሕዝብ አልተሰጠም ማለት ነው፡፡ ከዚህም የተነሳ በብዙሀን መገናኛዎች ውጤታማ የሆነ ስራ አልተሰራም ማለት ነው፡፡ ማንኛውም እውነት ሆኖ ያልተገኘ ነገር ሁሉ (ምክንያቱም ስለትግራይ የበላይነት እየተነገሩ የቆዩ ውሸቶች እስከ አሁን ድረስ ተግዳሮት ስላልገጠማቸው) አሁንም እውነት አይደለም፡፡
እውነት በእራሱ አይናገርም፡፡ እውነታውን በተለያዩ መንገዶች በብዙሀን መገናኛ እና በሌሎች መግለጽ ይቻላል፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ የመንግስት ሜዲያ ተገቢ የሆነ ስራ መስራት አለበት፡፡ ድክመት፣ እድገት ወይም ደግሞ ወደኋላ የመንሸራተት እና ሌሎችም ጉዳዮች ካሉ የመንግስት ሜዲያ ነው እውነታውን ማቅረብ ያለበት፡፡ ሆኖም ግን ሜዲያው እውነትን ማንጸባረቅ (ማሰራጨት) አለበት፡፡
በፌዴራሊዝም መኖር ምክንያት የትግራይ የበላይነት ሊኖር አይችልም፡፡ ፌዴራሊዝም ማለት ሁሉም ሕዝቦች እኩል ናቸው ማለት ነው፡፡ እያንዳንዱ ሕዝብ እራሱን በእራሱ ያስተዳድራል፡፡ አንድ ጎሳ የበላይ ወይም የበታች የሚባል ነገር የለም፡፡ የጎሳ ቡድኖች ትልቅ ወይም ትንሽ አባላት ስለመኖር ጉዳይ አይደለም፡፡ ትግራውያን እራሳቸውን ያስተዳድራሉ፡፡ ኦሮሞዎች እና የደቡብ ሕዝቦች እንዲሁም የሶማሊ ሕዝቦች እራሳቸውን በእራሳቸው ያስተዳድራሉ፡፡ ይህም ማለት የእራሳቸውን መንግስት በባለቤትነት ይይዛሉ ማለት ነው፡፡ መሰረቱ እኩልነት ነው፡፡ ይህ ማለት የእራስህን አስተዳደር አስተዳድር ማለት ነው…
በአማራ ክልል ውስጥ ትግራውያን አስተዳዳሪዎች ሊሆኑ አይችሉም፡፡ በጋምቤላ ውስጥ አስተዳዳሪው ትግራዊ ሊሆን አይችልም፡፡ እንደዚህ ያለው የጎሳ ፌዴራሊዝም አወቃቀር አንዱ ጎሳ በሌላው ላይ የበላይ እንዲሆን አያደርግም፡፡ አንድ ዓይነት የጎሳ ማንነት ያላቸው እራሳቸውን ያስተዳድራሉ፡፡ ትግራውያን እዚህም እዚያም የበላይ (አለቆች) ናቸው የምትል ከሆነ መሰረትየለሽ ነገር ነው፡፡ ሆኖም ግን በየቦታው እስከ ቀበሌ መዋቅር ድረስ ሁሉም ነገር እውነትነት የሌለው ምዕናባዊ ሀሳብ ነው፡፡ የትግራውያን የበላይነት እውነታነት የለውም፡፡ እንደዚህ ያለ ውንጀላ ማቅረብ መሰረተቢስ ነው፡፡ ብርሀን እየበራ እያለ ባለበት ሁኔታ ጨለማ ነው እንደማለት ያህል ነው፡፡ ሆኖም ግን ይህንን በደጋገምከው ጊዜ ሌሎችም አዎ ጨለማ ነው ሊሉ ይችላሉ፡፡ በፌዴራሊዝም ሀገሪቱ እንዴት መተዳደር እንዳለባት ስለፌዴራሊዝም የኢትዮጵያን ሕዝቦች አላስተማርናቸውም፡፡