Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
፵፩. “የኦሮሞ ሊቃውንት ባደረጉት ጥናት መሠረት ለኦሮምኛ የሚስማማውን ፊደል (ላቲንን) መርጠውለታል፤ ይህ ያለቀ፥ የደቀቀ ጉዳይ ነው፤ ኦሮሞ ያልሆኑትን የሚገዳቸው ጉዳይ አይደለም። ጉዳዩ የሚገድደው ኦሮሞዎችን ብቻ ከሆነና ኦሮሞዎች ከተስማሙበት በጥላቻ ላይ የተመሠረተ ምርጫ ሊያደርጉ ይችላሉ። ኦሮምኛ ብሔራዊ ቋንቋ እንዲሆን ከታሰበ ግን፥ ጉዳዩ ብሔራዊ እንጂ ኦሮሞዎች ብቻቸውን የሚወስኑበት የኦሮሞዎች ጉልማ ሊሆን አይችልም። ጥያቄውም ከሌሎቹ ቋንቋዎች ይልቅ በኦሮምኛ ላይ የሚነሣው በዚህ ምክንያት ነው።” ይላሉ ፕሮፌሰር ጌታቸው ኃይሌ። [1,099] ግዕዝ ለኦሮምኛ እንደሚበጅ የሚቀርቡ ጽሑፎች ቀጥለዋል። [1,100] [1,101] [1,102] [1,103] [1,104] [1,105] [1,106] [1,107] [1,108] [1,109] [1,110] የፖለቲካን ችግር ሳይንስ ማድረግ መሞከር ተገቢ ኣይደለም።
፵፪. ኣንድኣዳንድ ሰዎች “ዱ” ፊደል ሆኖ ቀለበቱ መካከል መስመር የኣለውን ቀለም የኦሮምኛው የግዕዝ ፊደል ነው ይላሉ። ይህ ስሕተት ነው። እነዚያ የጋሞ ጎፋ፣ ዳውሮና ባስኬቶ ፊደላት ናቸው።
፵፫. በግዕዝ ፊደል ድምጽን ከፍና ዝቅ ማድረግ (Tone) ለመለየት የሚያስችሉ ምልክቶችን መፍጠር ይቻላል። ይህ ለኦሮምኛው ኣስፈላጊ ኣይደለም። ዶ/ር ኣማረ ተግባሩ ኃይሌ ፊዳ በሚለው በ፳፻፲ ዓ.ም. በታተመው መጽሓፋቸው ገጽ 101 ላይ "የግዕዙ ፊደል ድክመቶቹን ለማስወገድ የሚያስችል ቅጥያዎች ከተደረጉለት ኣፋን ኦሮሞውን በግዕዝ ፊደል መጻፍ እንደሚቻል መናገራቸውን መመስከር እችላለሁ" ይላሉ።
የግዕዝን ፊደል በኮምፕዩተር መጠቀም ኣዲስ ቴክኖሎጂ ስለሆነ የተጠቃሚው መሠረታዊ ሕጎችንና ወጎችን ማወቅ ኣስፍላጊ ናቸው። ቴክኖሎጂ ጠቃሚ ነው። [1,117] እነዚህ ታውቀው በኢትዮጵያውያን ትጋት ብዙ ሚሊዮን ጽሑፎች በኣለፉት ፴፪ ዓመታት ቀርበዋል። የፊደሉ እድገት ለወዳጆቹ ትልቅ እርካታ ነው። ለምሳሌ ያህል ዶ/ር ዓለሙ ቢፍቱ በሞዴት፣ ዶ/ር ለይኩን ብርሃኑ በኢትዮወርድ መጽሓፎች ጽፈው ኣሳትመዋል። በቅርቡም ዶ/ር ኣክሊሉ ሃብቴ ግዕዝኤዲትንና ግዕዝኤዲት ዩኒኮድ ፊደሉን ተጠቅመዋል። [1,118] የመጀመሪያው የግዕዝ ትሩታይፕ ፊደላችን እንደኣስፈላጊነቱ እየታረመ የዩኒኮድ ፊደል የሆነው ትክክከኛ ቅርጾች እዚህ ጎን ከኣለው የኣቶ ኣብርሃም ያየህ የ፲፱፻፺፪ ዓ.ም. መጽሓፍ ማሳሰቢያ ገጽ ሥዕል መመልከት ይቻላል። በዶክተሩ ፈጠራ ምክንያት መጽሓፎቻቸውን ጽፈው ለማሳተም የቻሉ ብዙ ኢትዮጵያውያን ኣሉ። ከእነዚህም መካከል እ.ኤ.ኣ. በ1994 የዶክተሩን ፕሮግራም በመጠቀም ከ25 ዓመታት በኋላ ምስጋና የለገሷቸው ኣንዱ ዶ/ር ኣማረ ተግባሩ ናቸው። [1,119] [ የዶ/ር ኣበራ ሞላ እና ጋሼ አበራ ሞላ (ስለሺ ደምሴ) ግንኙነትም እዚህ ኣለ። [1,120]
፩. የኮምፕዩተር፣ እጅ ስልክና የመሳሰሉት የቴክኖሎጂ ግኝቶች በብዙ ቢሊዮን ዶላር ወጪ፣ በብዙ ሰዎች ድካም፣ ፓተንቶችና ምርምሮች የተገኙ ስለሆኑ ሶፍትዌር እንደማንኛውም ነገር የሚገዙ እንጂ ኣንዳንዶቹ እንደሚያደርጉት ሰርቆ መጠቀም ነውር ነው። ብዙ ኢትዮጵያውን እነዚህን ሁሉ የቴክኖሎጂ ውጤቶች ሳንከፍልባቸው በማግኘታችን እንደማመስገንና ለግዕዝ የሚያስፈልጉትን ገዝቶ [1,122] ከመጠቀም ይልቅ ፊደሉ የእራሱ ገበታ እንዳይኖረው የሚፈልጉትን ጭምር ዓውቀውም ሆነ ሳያውቁ እየረዱ ናቸው። ፪. የግዕዝ መክተቢያ ሁሉንም ተጠቃሚ ቋንቋዎች ለማስተናገድ የሚችል መሆን ይኖርበታል። ችሎታውን ከኣለው ለዓማርኛው ብቻ ማቅረብ ሲቻል ዓማርኛ ብቻ የሚያስጽፍ ግን ዓማርኛውን ኣደጋ ላይ የሚጥል ነው። ለምሳሌ ያህል “ቜ”ን በ6 መርገጫዎች የሚከትብና “ⷄ”ን ለመክተብ ከ6 በላይ ተጨማሪ መርገጫዎች የሚያስፈልጉት ኣለ። እየኣንድኣንዱን ቀለም በሁለት መርገጫዎች መክተብ ሲቻል የ“ጬ”፣ “ⶼ”፣ “ꬤ” እና “ⶐ” ኣከታተብ ለመለየት የመክተቢያ እስፔሊንግ ማስታወስ ወይም መዝገብ (መዝገበ ፊደል) ያስፈልጋል። ፫. ዓማርኛ የማያስጽፍ መጻፊያ ይጽፋል ተብሎ ኢንተርኔት ላይ ለዓመታት ተቀምጧል። በዶክተሩም የፓተንት ማመልከቻዎች ቀርበዋል። ይኸን የሚያስተውልና የሚቃወም የተማረ ኢትዮጵያዊ ኣለመኖር የሚያሳዝንና የሚያሳፍር ነውና ይታሰብበት። ምሳሌ፦ “ትዝታ”፣ “ድድ”፣ “ህህ”፣ እና “ሏ”ን የማያስጽፉ ኣሉ። ምክንያቱም ሕዝቡ ትናንሽ ችግሮችን እየተመለከተ መቃወም ከኣልቻለ እራሱን ከከባድ ችግሮች ለመከላከል ኣለመዘጋጀቱን ስለሚያሳይ ነው። [1,123] [1,124] ይኸን ኣጻጻፍ የወደዱ ከመቶ ሺህ በላይ ተጠቃሚ ኢትዮጵያውያንን ምን እንደነካቸው ማስገረም ቀጥሏል። ምክንያቱም ጥቂት የኦሮሞ ምሁራን ግዕዙን ለመጥላት መጥላት ምክንያት ሊሆን ሲችል የኣንድኣንድ የዓማርኛ ፊደል ተጠቃሚዎች በኣምታታቾች መጃጃል ምክንያቱ ኣልተገኘም። ላቲን እስፔሊንግ የሚጠቀመው ለቃላት ሲሆን የኣንድኣንድ ኢትዮጵያውያን ፊደሎቻቸው ቃላት ይመስሉ በላቲን እስፔሊንግ መክተብ ምን ይባላል? ፬. ኣንድኣንድ ኢትዮጵያውያን ለብዙ ዓመታት ዓማርኛውን በእንግሊዝኛ ፊደል በተገኘው እስፔሊንግ ሲጽፉ ቆይተዋል። [1,125] እንደ ፓልቶክ የኣሉ ፕሮግራሞች ምሳሌዎች ናቸው። በፓልቶክ ለመሳተፍ ከተቻለ እንደ ግዕዝኤዲት የኣሉትንም የዓማርኛ መክተቢያ መጠቀም ስለሚቻል ኣንድኣንድ ዓማርኛ ተናጋሪዎች ዓማርኛውን በኣለመጠቀም እያዳከሙት ናቸው። በዓማርኛ እያወሩ በላቲን መጻፍ ከቀጠለ ነገ ዓማርኛውን መጻፍ የሚችሉ ላይኖሩ ይችላሉ። ይህ የብዙ ሺህ ዓመታት ታሪክ ከኣለው ሕዝብ ትውልድ ኣይጠበቅም። [1,126][1,127] [1,128]
፭. ኣንድ የዓማርኛ ጽሑፍ ቀርቦ ውይይት ሲጀመር ኣስተያየት በእንግሊዝኛ የሚሰጡ ኣሉ። በእንግሊዝኛ የሚጽፉት ዓማርኛውን ለማዳከም ሊሆን ስለሚችል በተለይ ስማቸውን እየደበቁና እየተሳደቡ የኣሉትን የድረገጾቹ ኣቅራቢዎች ማንሳት ይገባቸዋል። ፮. ኣንድ የዓማርኛ ጽሑፍ ቀርቦ ውይይት ሲጀመር ኣስተያየት በእንግሊዝኛ የሚሰጡ ምሁራን ኣሉ። በዓማርኛ መጻፍ የማይችሉት ስለጉዳዮቹም ላይገባቸው ስለሚችል በኣለማስተዋል ዓማርኛውን እያዳከሙ ናቸው። ዓማርኛ የሚያነቡ እንጂ የማይጽፉ የቋንቋው ምሁራን በእንግሊዝኛ ሲጽፉ ኣንባቢዎቹንም ላይገባቸው ይችላል። ፯. ኣንድኣንድ ምሁራን ዶክተሩ እየተጠቀሙበት የኣለውን ፊደል ስለሌላቸው ስለቅርጾቹ የሚያነቡትን ባይረ'ዱ ኣያስገርምም። ምክንያቱም ጽሑፉን የሚጽፉትና የሚያነቡት መሣሪያው ላይ በኣለ ፊደል ስለሆነ ነው። ለምሳሌ ያህል ሦስት ቀለበቶች የኣሉት ኃምሱ እንጂ ግዕዙ “ጨ” ኣይደለም። [1,129] ስለዚህ ኣንድ ኣንባቢ ወይም ፀሓፊ ሦስት ቀለበቶች የኣለውን ግዕዝ “ጨ” ከኣየ የሚጠቀመው በተሳሳተ ፊደል ነው። ፰. በኮምፕዩተር ዘመን ስለኣለን ጽሑፎችን ለማቅረብ ወርቃማ ጊዜ ውስጥ ነን። ሶፍትዌራችንን እየገዙ የኣሉት ዓማርኛ ተናጋሪዎች ስለሆኑ እናመሰግናለን። [1,130]
፱. በግዕዝ ኮምፕዩተር መክተቢያ ከኮምፕዩተሩ ጋር ስለማይመጣ መክተቢያ መግዛት ያስፈልጋል። የኮምፕዩተርም ዋና ጥቅም የተጻፈን ነገር ማስቀመጥ ስለሆነ ማስቀመጥ ጠቃሚ ነው። በተጨማሪም ኣንድን ጽሑፍ እንደፌስቡክ ከኣሉ ገጾች ውስጥ ወስዶ ማስቀመጥ ብቻ በቂ ኣይደለም። በቋንቋዎቻችን የተጻፉ መረጃዎች እንደሌሎች ቋንቋዎች በብዛት እንዲኖሩ በእጥፍ ብዛት መጻፍና ማስቀመጥ ይጠበቅብናል። በኣለፉት ጥቂት ዓመታት ብዙ ጽሑፎች በኢትዮጵያውያን ትጋት ስለቀረቡ በኮምፕዩተር እንግሊዝኛውን ወደ ዓማርኛና ዓማርኛውን ወደ እንግሊዝኛ መተርጐም ተጀምሯል። ፲. የዓማርኛ ትክክለኛዎቹ ኆኄያት "ዓማርኛ" ናቸው። ሌሎች ምሳሌዎችም “ኃይል”፣ “ሕዝብ” እና “ዓቢይ” ናቸው። ለምሳሌ ያህል “አቢይ”፣ “ኣቢይ”፣ “ዐቢይ”፣ ወይም “ዓብይ” ትክክል ኣይመስለኝም ይላሉ ዶክተሩ። ምሳሌ [1,131] የፕሮፌሰር ጌታቸው ኃይሌ ባሕረ ሓሳብ መጽሓፍ ገጽ 47 እና 48 ስለ ዓቢይ ጾምና ዓቢይ ቀመር ቀርበዋል። ፲፩. በኣጠቃላይ በኣለፉት 45 ዓመታት የኢትዮጵያውያን የዕውቀትና የዓማርኛ ቋንቋዎች ችሎታዎች ኣቆልቍለዋል። በተለይ በእዚህ ዕድሜ ክልል ውስጥ የኣሉ ምሁራን ዓማርኛ ሲናገሩ እንግሊዝኛ [1,132] እንዳይቀላቅሉ ሊያስተውሉ ይገባል። ፲፪. ኣንድኣንድ ዓማርኛ ተናጋሪዎች “Torture” በሚለው ቃል ምትክ “Torch” የሚለውን ይጠቀማሉ። መዝገበ ቃላት መጠቀም ሳይጠቅም ኣይቀርም። [1,133] [1,134] ፊደል በሚገባ ስለ ኣልቆጠሩ በ“ነው” ምትክ “ነዉ" ይጠቀማሉ።
፲፫. ኣንድኣንድ ዓማርኛ ፀሓፊዎች በነጠላ ሰረዝ ምትክ የላቲኑን ኮማ (Comma) እንዲሁም በድርብ ሰረዝ ምትክ የላቲኑን ሰሚ ኮለን (Semi-colon) መጠቀም ስለጀመሩ ዶክተሩ እየተቃወሙ ናቸው። ፲፬. ኣንድኣንድ ዓማርኛ ፀሓፊዎች መጽሓፎች ሲያሳትሙ ገጾቹን ለየብቻቸው እያተሙ ይጠርዛሉ። የመጽሓፍና መጽሔት ገጾች ሲታጠፉ ቍጥሮቹና ርዕሶቹ መሣሣም ይገባቸዋል። ለምሳሌ ያህል ገጽ ኣንድ ከግራ ግርጌ ግራ ማዕዘን ላይ ከሆነ ገጽ ሁለት ከቀኝ ግርጌ ቀኝ ማዕዘን ላይ መሆን ይኖርበታል። ፲፭. ኣንድኣንድ ምሁራን ለዓማርኛ ቃለ ምልልስ ሲቀርቡ በዓማርኛ መናገር እንዳለባቸው ኣስቀድሞ ማስጠንቀቅ ያስፈልጋል። እንግሊዝኛ እየቀላቀሉ የሚያስቸግሩትን በማረም የኣሜሪካ ድምጽ ሬድዮ ጥሩ ሥራ ይዟል። ፲፮. ኣንድኣንድ ኢትዮጵያውያን ዓማርኛውን ኣራት ነጥብ በሌለው ከመጻፍ እንዲቆጠቡና ኣራት ነጥብ በሌለውም መጻፊያ እየጻፉ ጊዜያቸውን ከማባከን ቢቆጠቡ ይጠቅማል።
፲፯. ኣንድኣንድ ፀሓፊዎች ሞክሼዎች የሚሏቸውን ቀለሞች በሌሏቸው ዓማርኛውን እየጻፉ ችግሮች እየፈጠሩ ናቸው። ለምሳሌ ያህል “መሳሳት“ና “መሣሣት" ኣንድ ኣይደሉም። “ምሥር“ አና “ምስር“ ኣንድ ኣይደሉም። ፲፰. ኣንድ የግዕዝ ፊደል በሁለት መርገጫዎች እንደተከተበ ከዶክተሩ ፈጠራ ጋር ከነማስረጃዎቹ ከቀረቡ ፴፪ ዓመታት ኣልፈዋል። ማንኛውንም የግዕዝ ፊደል ዛሬ በሦስትና ከእዚያ በላይ መርገጫዎች መክተብ ከተማረ ሕዝብ ኣይጠበቅም። ኣንድን የዓማርኛ ቀለም በ5 መርገጫዎች መክተብ ኣንድኣንዶቹን የሌሎች ቋንቋዎች ቀለሞች ለመክተብ እስከ ስምንት መርገጫዎች መጠቀም ያስፈልጋል። ፊደል ለመክተብ ቃላት ይመስል እስፔሊንግ ማስታወስ የለብንም። ፲፱. ኣንድ የግዕዝ ፊደል በኣንድ ወይም ሁለት መርገጫዎች ከተከተበ በኋላ ልክ እንደላቲኑ ሌላ ፊደል ኣጠገቡ ስለተከተበ ኣይቀየርም። ሌላ ፊደል ወይም መርገጫ የሚቀይረው ከሆነ መጀመሪያውኑ ቀለሙ ኣልተከተበም ማለት ነው። እነዚህ ከነማስረጃዎቹ ከቀረቡ በኋላ በእንደዚህ ዓይነት መክተቢያዎች መጠቀምና የኣልተጻፉትን ማንበብ ሊያበቃ ይገባል። ፳. ኢትዮጵያ የእራሳቸው ፊደል ከኣሏቸው ጥንታዊ ጥቂት ኣገራት ኣንዷ ሆና ሳለ እንደሌሎቹ ቴክኖሎጅውን ማሳደግ ሲገባ የሶፍትዌር መብት በሚገባ የማይከበርባት ኣገር ሆናለች። ይህ የኢትዮጵያን እድገት ማቀጨጩን ይቀጥላል። የሌላውን መብት የማያከብርን መንግሥትና ሕዝብ ማሰልጠንና መብት ማስጠበቅ ኣስቸጋሪ ነው።
፳፩. ዓማርኛ የተናጋሪዎቹ የነበረና የሁሉም ኢትዮጵያውያን የጽሑፍ ቋንቋ የሆነ ነው። [1,135] ፳፪. በኣሁኑ ጊዜ ዓማርኛ ኢንተርኔት ላይ ብዙ እድገት እያሳየ ነው። እንደነ ጉግልና ፌስቡክ የኣሉ ድርጅቶች ሥራዎቻቸውን በዓማርኛ ሲያቀርቡ ኢትዮጵያውያን እየተራዱ ከኣሉት መካከል ናቸው። ይህ ጥሩ ሥራ ሆኖ ሳለ በቂ ዕውቀት የሌሏቸው እየገቡበት ስሕተቶችን እያስፋፉ ናቸው። ለምሳሌ ያህል “Days” የሚለውን ቃል “ቀናቶች” በማለት የሚያቀርቡ ኣሉ። ትርጕሙ “ቀናት” ወይም “ቀኖች” እንጂ “ቀናቶች” የሚባል ነገር የለም። ፳፫. ግዕዝ ለመጀመሪያ ጊዜ በኮምፕዩተር በዶ/ር ኣበራ ግኝት እስከሚቀርብ ድረስ ቴክኖሎጂው ስለኣልነበረም ከእርሳቸው ዘዴም ውጪ በግዕዝ መጻፍ ኣይቻልም ነበር። ዝምታው ስለቀጠለ ቴክኖሎጅውን ቀድመው ግዕዝን ኮምፕዩተራይዝ ኣደረግን የሚሉ ዋሾዎችም ኣሉ። ፳፬. የግዕዝ ፊደል ሌሎች እንዲጠቀሙበት ቀለሞች እንደመጨመር በስሕተት ዓማርኛው ኣይፈልጋቸውም እያሉ በተቀነሱ ፊደላት የሚጠቀሙ ኣሉ። ባለቤቱ የኣላከበረውን ፊደል ጎረቤት ኣይፈልገውም።
፳፭. የግዕዝ ፊደል ለሁሉም ተጠቃሚ ቋንቋዎች የሚያስፈልጉትን በኣንድና ሁለት መርገጫዎች በዶክተሩ ግኝት መክተብ ተችሏል። ይህ በእንዲህ እንዳለ የተቀነሱ የዓማርኛ ፊደላትን እንኳን ከሦስትና ከእዚያም በላይ መርገጫዎች የሚከትቡ የእንግሊዝኛ እስፔሊንግ የመክተቢያ ዘዴዎች የኣለተቃውሞ እየተስፋፉ ናቸው። እነዚህ ኣከታተቦች ሌሎች የኣናሳ ተጠቃሚዎች ቋንቋዎች ቀለሞች በበዙ መርገጫዎች እንዲከተቡ ያስገድዳሉ። ዓማርኛ በበዙ መርገጫዎች በሌሎቹ ቋንቋዎች ምትክ ለመጠቀም ከኣልተዘጋጀ በዘዴዎቹ መጠቀም የለበትም። ፳፮. ኦሮምኛን በላቲን መክተብ (ቁቤ) ከኣሰከተሉት ችግሮች ኣንዱ የማያስፈልጉ ብዙ መርገጫዎችን መነካካት ነው። ዓማርኛን በላቲን እስፔሊንግ መክተብ ተቀራራቢ ችግሮችን ስለሚፈጥር የዘዴው የግዕዝ ተጠቃሚዎች ሌሎችን በእዚህ ለመውቀስ ብቃት የላቸውም። ፳፯. የግዕዝ ፊደል አንዲቀነስ የሚያቀነቅኑ ኣሉ። [1,136] ፳፰. ኢትዮጵያ ሥነ ጽሑፍ የኣላት ኣገር መሆኗ እየተረሳ ወሬና ፖለቲካ ላይ ማተኰር በዝቷል። በግዕዝ እንዲከትብ የኣደረገለትን ለማመስገንም የማያውቅ ሕዝብ ወደመሆኑ ስለተጠጋ ፈጣሪን ማመስገን ኣይጎዳም። ግዕዝ ኮምፕዩተራይዝድ ሆኖ በኮምፕዩተሮችና የእጅ ስልኮች እየተጠቀምንበት ይህን ግኝት የፈጠሩልን ዶ/ር ኣበራ ሞላ [1,137] መሆናቸውን የማያውቁ ብዙ ናቸው። ፈረንጁ ኣዳዲስ ቴክኖሎጂዎችን ፈጥረው ዓለምን በቴክኖሎጂ የቀየሩትን ፓተንቶች የኣሏቸውን እነ ቶማስ ኤዲሶን፣ ግራሃም ቤል [1,138]፣ እስቲቭ ጆብስ [1,139] ፣ ቢል ጌትስ [1,140] የመሳሰሉትን ሲያከብርና ሲያበረታታ ኢትዮጵያዊውን ሳይንቲስት ሶፍትዌሩን በፓተንቶች ጠብቀው ሲያቀርቡ [1,141] ለመግዛትና ሥራውን ለማስተዋወቅ እንኳን የሚፈልጉ ብዙ ኣይደሉም። [1,142] በኮምፕዩተር መጻፍ ኣለመቻል የዘመኑ መኃይምነት ነው።
፳፱. ኣንድ ደራሲ ስለኣንድ ነገር ሲጽፍ የእራሱ ሥራ ከኣልሆነ ዋቢ ማቅረብ ተገቢ ነው። ዋቢ የሌለው ሥራ የደራሲው ብቻ ነው ማለት ነው። ፴. ኣንድ ደራሲ ትክክለኛ የቃላት ቀለሞችን ከዘነጋ መዝገበ ቃላት መመልከት ጠቃሚ ነው። ምሳሌ፦ [1,143] መዝገበ ቃላት እያሉ [1,144] ፊደል በሚገባ የኣልቈጠሩ ጸፀሓፊዎችን በመከተል በ “ው” እንጂ በ “ዉ” የማይጻፉትን እየጻፉ ቋንቋ ማበላሸት ከኣንድኣንድ የተማሩ ሰዎች ኣይጠበቅም። መኃይም የማይሠራውን ስሕተት የተማረው ሲሠራው ኣሳፋሪ ነው። ለምሳሌ ያህል እዚህ ጽሑፍ ውስጥ ከ፬፻ በላይ ግድፈቶች ኣሉ። [1,145] አዚህ ውስጥ የለም። [1,146] ፴፩. “ፊደላቱ የሚሰጡትን ድምጽና ትርጉም ኣውቆ የኣንዱ ፊደል መውጣት መሻሻል ለረዥም ዘመናት የተጻፉ መጻሕፍት የሓሳብ፣ የትርጕም፣ የቅርስ ጥፋት እንደሚያመጡ ማወቅ ይሻል። ጉዳዩ የሚመለከታቸው ሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን፣ የኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ ምሁራን ዳግም ጥያቄ በማያስነሳ መልኩ ትክክለኛውን ነገር ሊያስቀምጡና ጥናት በማጥናት ምላሻቸውን ሊሰጡ ይገባል። ከእዚህም በላይ ደግሞ ባለድርሻ የሆነችው ቅደስት ቤተ ክርስትያን ምላሿን ማሳወቅ እንደሚገባት የጥያቄው መብዛት ኣፋጣኝ እንደሆነ ያመላክታል” ይላል ማኅበረ ቅዱሳን። [1,147] እንዲህም ሆኖ ጽሑፋቸውን በዓማርኛ እንዲጽፉ ያስቻላቸውን እግዜር ይስጥልኝ ለማለት እንኳን የዶክተሩን ስም ሰምተው ላያውቁ ይችላሉ። ፴፪. በተሳሳተ መክተቢያ የተጻፈ በመሆኑ ኣስተማማኝ የኣልሆነ ጽሑፍ ምሳሌ እዚህ ኣለ። [1,148] ከእዚህ ጽሑፍ ኣንድ ሁለት ኣንቀጾችን ኮፒ ተደርገው http://www.freetyping.geezedit.com ገጽ ላይ ቢለጠፉ ችግሮቹን መመልከት ይቻላል።
፴፫. ግዕዝ በዶክተሩ ኮምፕዩተራይዝድ ሆኖ ተገቢውን ዕውቅና ኣግኝቷል። የማይጽፉና የኣልተሟሉ መክተቢያዎች እየተጠቀሙ ኣንድኣንድ የዓማርኛ ምሁራን እራሳቸውን እያዋረዱ ናቸው። ለምሳሌ ያህል ያልተሟሉ የመክተቢያ ዘዴዎች ኣሉ። ሕዝቡን እያወናበዱ የኣሉት ወደ ኦሮምኛው የላቲን ቁቤ ኣከታተብ ዓይነት በብዙ መርገጫዎች የሚያስከትቡ ኣሉ። ፴፬. ኣንድኣንድ የዓማርኛ ደራስያን በተሳሳቱ መጻፊያዎችና ፊደላት እየተጠቀሙ እራሳቸውን እየጎዱ ናቸው። በጊዜ መንቃት ስለኣልቻሉ ኣንድኣንዶቹ እንደኦሮሞዎቹ መጃጃልን እያስፋፉ ናቸው። ፴፭. በቂ የኢንተርኔት ኣገልግሎት ኢትዮጵያ ውስጥ ስለሌለ የዶክተሩን ሥራዎች የማያውቁ በተወሰነው ዕውቀታቸው የሚያቀርቧቸው ኢትዮጵያን እየጎዱ ስለሆነ ኣንባቢው ይሀን ከግምት ውስጥ ማስገባት ይኖርበታል። ምሳሌዎች፦ ይህ [1,149] ስለ [1,150] እና [1,151] ያልሰማ ይመስላል። ስለ ጋብርኤላ፣ ስለ ዶ/ር ኣየለና ካማራ የዶ/ሩ ሥራዎች ውስጥ ተጠቅሰው ስለኣሉ ከሁሉም ቀድሞ የነበሩትን ሥራዎች ኣንዳቸውም ኣልጠቀሱም። በዶክተሩ በተፈጠረው ቴክኖሎጂ እየተጠቀመ የማያመስግነው ቍጥር ስፍር ስለሌለው ከተለመደው መደበቅ ታልፎ ስድብ ተጀምሯል። ፴፮. የዓማርኛውን ፊደል ከ“ሀ” እስከ “ፐ” በቃል የማይደረድሩ ምሁራን ኣሉ ይባላል። [1,152] ይህ ኣሳፋሪ ነውና ይታሰብበት።
፩. የግዕዝ ፊደል ከ1513 ዓ.ም. ጀምሮ እስከኣሁን ድረስ በማተሚያ መሣሪያዎች በሚገባ እየተጠቀመ ስለሆነ የብቃት ችግር የለውም። መጽሓፍት በማተሚያ ቤቶች ሲታተሙ ስሕተቶቹ ብዙ ኣልነበሩም። ፊደል መቀነስ የተጀመውረው በሚሲዮናውያን ነው። [1,153] በዐፄ በካፋ ዘመነ መንግሥት ሃሌታውን “ሀ” ከሐመሩ “ሐ” ንጉሡን “ሠ” ከእሳቱ “ሰ” ፥ ጻድቁን “ጸ” ከፀሐዩ “ፀ” ለይቶ በሥፍራቸው ያልጻፈ፤ ፊደል አዛውሮ የተገኘ ጸሐፊ እጁን ይቆረጥ እንደ ነበረ የጽሑፍ መረጃዎች ይጠቁማሉ። [1,154] ፪. የመቀነሱም ነገር ብዙዎቹ ሲከራከሩ እንደነበሩት ዓማርኛውን ብቻ የተመለከተ ኣይደለም። ፫. ከዳግማዊ ምኒልክ ጀምሮ ብዙ ኢትዮጵያውያን ሊቆች፣ ሚኒስትሮችና ደራስያን የእንግሊዝኛውን የታይፕ መጻፊያ ለዓማርኛ መክተቢያ እንዲያገለግል ወደ ሰማንያ ዓመታት ግድም ሲመራመሩ ቆይተው ኣልተሳካላቸውም። ፬. ኢ/ር ኣያና ብሩና ኢ/ር ተረፈ ራስወርቅ የዓማርኛውን ፊደላት በመቀነስና ቆርጦ በመቀጠል ኣማርኛ በመሰሉ የፈጠራ ቅርጾች የኣቀረቧቸው ሥራ ላይ ውለዋል። እነዚህ ቍርጥራጮች ግን የዓማርኛ ፊደሎች ኣይደሉም። ለእነዚህ ከመቶ በኣነሱ መቀጣጠያዎች የሚሠሩ የፈጠራ የኣማርኛ ነገሮች የሚያስፈልጋቸው ኣንድ የእንግሊዝኛ የፊደል ገበታ ስለሆነ በኣንዱ ገበታ ምትክ ብቻ የቀረቡ ናቸው። የዓማርኛ ቀለሞች ብዛት ከ200 በላይ ስለሆነ 100 ስፍራዎች ኣይበቁትም።
፭. ኆኄያቸውን የጠበቁ የግዕዝና ዓማርኛ ጽሑፎች በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ለብዙ ዘመናት ተጽፈዋል። ፮. በእጅ ጽሑፍም ወረቀት ላይ መክተብ ለኢትዮጵያ ሕዝብና የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች ጠቅሟል። [1,155] ፯. ፊደል መቀነስ ትኩረት የኣገኘው “ፍቅር እስከ መቃብር” መጽሓፍ በተቀነሱ ፊደላት በ፲፱፻፶፪ ዓ.ም. ከታተመ በኋላ ነበር። እዚህ ላይ ተደርቦ ለታይፕራይተር ቴክኖሎጂ እንዲመች የፊደል ቅነሳ ክርክር ተጀምሮ በመጨረሻው ውድቅ ሆነ። ፰. የኢትዮጵያ ቋንቋዎች መርሐ ልሳን [ኣካዴሚ] በ1973 ዓ.ም. ካወጣው የአጻጻፍ ሥርዓት ውሳኔ በስተቀር ሌላ ወሳኝ ጥናት ባለመደረጉ፣ ለዚህ ጉዳይ ተጠያቂ ሊሆን የሚችሉ መምህራንንም ስለዚህ ጉዳይ ሆን ብሎ ያስተማራቸው ሰው ባለመኖሩ እነሱ ራሳቸው በዘፈቀደ ስለሚጽፉ ተማሪዎቻቸውም የነሱን ፈለግ በመከተል በዘፈቀደ ይጽፋሉ፤ የሚሉት ዶ/ር አምሳሉ አክሊሉ "የአማርኛን ሞክሼን ሆሄያት ጠንቅቆ ያለመጻፍ ችግርና መፍትሔ" የሚባል መጽሓፍም ጽፈዋል። ሃሌታው “ሀ”፣ ሓመሩ “ሐ”፣ ብዙኃኑ “ኀ”፣ ንጉሡ “ሠ”፣ እሳቱ “ሰ”፣ ኣልፋው “አ”፣ “ዓይኑ” “ዐ”፣ ጸሎቱ “ጸ”፣ ፀሐዩ “ፀ” የተባሉትን በማጥበቅና በማላላት ብቻ ለመግለጽ ኣስቸጋሪ ነው።
እንደ ዶ/ር ኣምሳሉ ተፈራ ኣገላለጽ "ከፊደላት ጋር የሚከሰቱ ችግሮችን ኣስመልክቶም በዓማርኛ ፊደል ገበታ ላይ ተመሳሳይ ድምጽ ያላቸው ስለሚገኙ፤ በኣጻጻፍ ረገድ በርካታ ልዩነቶች መኖራቸው፤ ራብዕ ድምፅ ያላቸው ከግዕዙ ጋር ተመሳሳይነት ያላቸው ፊደላት መኖራቸው፤ ሳድስና ሳልስን እያቀያየሩ መጠቀም፣ ዲቃላዎችንና ፍንጽቅ ፈደላትን በዝርዝር የመጠቀም ዝንባሌ፣ በመሠረታዊ ቃሉ ላይ የሌለውን ቃል መጨመር፣ የኣናባቢዎች ቅጥል ኣለመለየት ችግሩን ይበልጥ እንዳሰፋው ጠቁመዋል። [1,156] (የእነዚህም ምሳሌዎች በቅደም ተከተል “ሀ" እና “ኀ"፤ “ሃገር" እና “ኣገር"፣ “አ" እና “ኣ"፣ “ግዜ" እና “ጊዜ"፣ “ፏፏቴን"ን በ“ፍዋፍዋቴ"፣ “ኈ"ን በ“ሆ"፣ “መምህራንን" በ“መምህራኖች" እና “ዮ"ን በ“ዬ" ዓይነቶች ናቸው በማለት በኣጠቃላይ ግን ችግሩ ከፊደሉ ሳይሆን ከተጠቃሚው ነው ይላሉ ዶ/ር ኣበራ።) ይህ ችግር በምሁራን ዘንድ ሞክሼ ቃላት ይቀነሱ፤ አይቀነሱ የሚለው ሐሳብ ዛሬም ድረስ እያከራከረ እንደሚገኝ ገልጸዋል። ኣማራጮችንም በተመለከተ የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ኣካዳሚ በ1973 ዓ.ም. ተመሳሳይ ድምፅ ያላቸው ፊደሎች ከገበታው ላይ ተቀንሰው በኣንድ ፊደል ብቻ ይወከሉ የሚል ሲሆን፣ የቤተ ክሕነት ሊቃውንት ኣቋም ደግሞ ፊደላት የፈጣሪን ቸርነት የሚገልጹ እና ከእሱ የተገኙ ስለሆኑ ሁሉም ጠንቅቆ ሊጽፋቸው ይገባል እንጂ በፍጹም ሊቀነሱ አይገባም ነው። ፊደላቱ በሙሉ መንፈሳዊ፣ ተፈጥሯዊና ሙያዊ ትርጓሜ ስላላቸው ያንን ያጣሉ በማለት" ዶ/ር አምሳሉ ተፈራ ይገልጻሉ። የኣብነት (ቄስ) ትምህርት ቤቶች ትኩርት መነፈግንም የሚጠቅሱ ኣሉ። [1,157]
፱. ከ1980 ዓ.ም. ወዲህም እነዚሁ ቀለሞች በዶ/ር ኣበራ ወደ ኮምፕዩተር ስለገቡ የግዕዝ ፊደላችንን የኣጋጠመው ችግር የለም። ይህ በእንዲህ እንዳለ የኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ የኢትዮጵያ ቋንቋዎች ጥናትና ምርምር ማዕከል በተቀነሱና በተቀነጠሱ ፊደላት “ኣማርኛ መዝገበ ቃላት” በ፲፱፻፺፫ ዓ.ም. እንዲሁም “ክብረ ነገስት ግእዝና ኣማርኛ” መጽሓፍት በ፲፱፻፺፬ ዓ.ም. ኣትሟል። በመጽሓፎቹ ርዕሶች “ኣማርኛ”፣ “ነገስት”ና “ግእዝ” ተብለው የቀረቡት “ዓ”፣ “ሥ” እና “ዕ” ከተቀነሱት ቀለሞቻቸው ውስጥ የተካተቱ በመሆናቸው ነው። እነዚህ ቍርጥራጮች ግን የዓማርኛ ፊደሎች ኣይደሉም። ክርክሩ በኣይቀነስ ባዮች ምክንያታዊ ኣሸናፊነት ማለቅ ሲገባው እንደቀጠለ ኣለ። [1,158] [1,159] [1,160] [1,161] [1,162] [1,163] [1,164] [1,165] ይህ ሁሉ ሲደረግ የዩኒኮድ ዓማርኛ ቀለሞች ኣልተቀነሱም። ፲. ለብዙ መቶ ዓመታት በውጭ ኣገራትና ኢትዮጵያ ውስጥ በግዕዝ ፊደላችን ሲጠቀሙ የነበሩ ማተሚያ ቤቶች ፊደል ሲቀንሱ ኣልሰማንም። ፲፩. ይህ የተዛባ የቅነሳ ኣጠቃቀም የመንግሥትም ፍላጎት ይመስላል። ምክንያቱም የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ዓይነት ተቋማት ፊደል መቀጠሉን ተዉት እንጂ በመቀነሱ ስለቀጠሉበት ነው። የግዕዝ ፊደል ትክክለኛ ኣጠቃቀም እያለ በተቀነሱና በተቈራረጡ ነገሮች መጠቀም መቀጠል በኮምፕዩተር ዘመን የሚያስከትለው ኪሳራ ቀላል ኣይደለም። ለምሳሌ ያህል በታይፕራይተር ዘመንና ይኸንኑ መሣሪያ ኮምፕዩተራይዝ የኣደረጉት ኣራት ነጥብን ሲከትቡ የነበሩት ሁለት ባለ ሁለት ነጥቦችን በመጠቀም ነበር። ዶ/ር ኣበራ ግን ለኣራት ነጥብ ከመነሻውም ኣንድ ስፍራ ስለመደቡለት ከዩኒኮድ በፊትም ይሁን በኋላ ፊደሉ የእራሱ የኮምፕዩተር ቍጥር ወይም ኮድ ኣለው። [1,166] ጥቂት ኣዳዲስ ፊደል ቀናሾች ወይም የግዕዝ መክተቢያ ኣቅራቢዎች ኣራት ነጥብን ከሁለት ባለ ሁለት ቀለሞች ማስከተብ ስለጀመሩ ጽሑፎቹ ኣራት ነጥብ የላቸውም። በኣሁኑ ጊዜ በብዙ ሚሊዮን የሚቈጠሩ ኢንተርኔት ላይ የኣሉ ኣራት ነጥብ የሌላቸው ጽሑፎች ማለቂያ የሌላቸው ናቸው። (የማለቂያን ቅኔነት የሚገባቸው ያውቁታል።) እነዚህን ስሕተቶች እየተከታተሉ ማረም ኣስቸጋሪ ስለሆነ ስሕተቶቹ እንዳይቀጥሉ ሁላችንም መረባረብ ይኖርብናል። ሁለት ነጥቦች መካክል ተገብቶ ሁለቱን ብቻ በኣንድ መርገጫ መሰረዝ ከተቻለ መክተቢያውን ሆነ ፊደሉን ኣለመጠቀም ያዋጣል። ኣራት ነጥብ በሌላቸው ቀለሞች የተጻፉ ብዙ መጽሓፍትም ስለኣሉ ሰዉ በኣወናባጆች ወደኋላ እየተመለሰ ነው። ይህ የምልክት ቅነሳ ያስከተለው ችግር ነው። የግዕዝ ፊደላችን እንደ ቻይናው ሥዕሎች የሚሳሉበት ስለኣልሆነ [1,167] በሺዎች የሚቈጠሩ ኣይደለም። [1,168] ፲፪. ፊደል መቀነስ ፊደላችን ላይ የተቃጣ ዘመቻ ነው። [1,169] [1,170]
፲፫. ቀደም ብለው በዶክተሩ ለዩኒኮድ የተለገሰውን ፊደል [1,171] ኣስጥለው የተቈራረጡ የአማርኛ ፊደል [1,172] ለዩኒኮድ የኣቀረቡት ተሸንፈዋል። ቀደም ብለው በዶክተሩ ለዩኒኮድ የተለገሰውን ፊደል ኣስጥለው የተቀነሱ ፊደላትን [1,173] ለመቀጣጠል ለዩኒኮድ ለማቅረብ የኣቀዱት በሁለተኛ ዙር ጥፋት የኣቀዱትም ተሸንፈዋል። ይህ ሁሉ ሲሆን ቀደም ብሎ ለአማርኛ ታይፕራይተር ሲባል ፊደል ይቀነስ የተባለውን ክርክር የቀጠሉበት ስለ ዶክተር ኣበራ ሥራ ያልሰሙት እንደእነ የኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ ተቋም የኣሉት ነበሩ። [1,174] ወደፊት ኮምፕዩተሩ ዓረፍተ ነገርን በማረም ትክክለኛውን ሆኄ እንዲያስቀምጥ እናደርጋለን። መጻፍ የማይፈግጉ ለኮምፕዩተሩ ነግረውት ይጽፋል። ፲፬. "ቋንቋ"ን በ"ቁዋንቁዋ" መጻፍ ኮምፕዩተሩ ቀለሞቹን የሚያስቀምጥባቸውን ሥፍራዎች ከማስጨመር ሌላ ወረቀትንና ጊዜ ያስባክናል። "ቋንቋ"ን "ቁዋንቁዋ" በሚመስል ድምጽ ማንበብ እንኳን የፊደሉና የዓማርኛ ቋንቋ ሥርዓት ኣይደሉም። "ቁዋ" እንደ "ቋ" እንዲጻፍና እንዲነበብ ማስገድድ የኣምባገነኖች ፍላጎት እንጂ የፊደሉና የቋንቋው ኣይደሉም። ፲፭. ዶክተር ኣበራ ግዕዝን ኮምፕዩተራይዝ ኣድርገው ፓተንቶች ሲያገኙባቸው ቴክኖሎጅው በዓዋቂዎች ተጠንቶና ተፈትሾ ነው። ከእዚሁ ጋር የተያያዙ ኣዳዲስ ኣጠቃቀሞች ለግዕዙ ቀርበዋል። ለምሳሌ ያህል "ቋንቋ" የሚለው ቃል እንዲፈለግ ለኢንተርኔት ሲቀርብ ብዙ ቃላቱን የያዙ ጽሑፎችን ማግኘት ሲቻል ቃሉን በ"ቁዋንቁዋ" የሚጽፉ ከኣሉ ፍለጋው ሁለቴ እንዲደረግ ያስገድዳል። ስለዚህ ለታይፕራይተር ሲባል የቀረበ ክርክር ከኋላቀር መሣሪያው ጋር መቅረት ኣለበት። ዶ/ር ኣበራ ሞላ ከታዋቂ የዓለም ሳይንቲስቶች ኣንዱ ናቸው። [1,175]
ድንጋይ፣ ብራናና ወረቀት ላይ በእጅ ሲጻፉ የነበሩት የግዕዝ ቀለሞች በማተሚያ መሣሪያዎች እ.ኤ.ኣ. ከ1513 ጀምሮ ሲጠቀሙ ቆይተዋል። [1,176] [1,177] በ፲፱፻፳፭ ዓ. ም. ግድም የጽሕፈት መሣሪያ ተፈጥሮ ለቢሮ ሥራዎች ጠቅሟል። ግዕዝ ወደ ኮምፕዩተር ሳይገባ ለኢትዮጵያ ጽሑፍ መበልጸግ ትልቁን ድርሻ የኣበረከተው የማተሚያ መሣሪያ ሳይሆን ኣልቀረም። የግዕዝ ወደ ኮምፕዩተርና የእጅ ስልክ በፊደሉ መግባት በተለይ የዓማርኛ ጽሑፎችን እንዲስፋፉ ጠቅሟል። ፊደሉ ከቴክኖሎጅው ጋር እንዲራመድ መገንዘብ ስለኣለብን ኣንድኣንድ ነጥቦች ከእዚህ በታች ቀርበዋል።
፩. ግዕዝን ኮምፕዩተራይዝ ሲያደርጉ ዶክተሩ የቁምፊውን መጠን በግምት ኣስቀመጡት እንጂ መደብ ኣላወጡለትም። ፪. በኣሁኑ ጊዜ ሕዝቡ በግዕዝ ፊደል በብዛት መጽሓፍት እየጻፈ ስለሆነ እየተደሰትን ነው። ሆኖም ጽሑፎች እየታተሙባቸው የኣሉት ቁምፊዎች መልኮች የተለያዩና ኣብዛኛዎቹ የተሳሳቱ ስለሆኑ መጠንቀቅ ያስፈልጋል። ከግዕዝኤዲት ፕሮግራሞች ጋር እየተሸጠ የኣለው የዶ/ር ኣበራ ሞላ ግዕዝኤዲት ዩኒኮድ (GeezEdit Unicode) ቁምፊ ወደ ትክክለኛው የቀረበ ነው። [1,178] ይኸን ቁምፊ ከተጠቀሙበት መካከል ዶ/ር ኣክሊሉ ሃብቴ በ፳፻፱ ዓ.ም. ያሳተሙት ባለ 629 ገጾች "የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ ታሪክ" መጽሓፍ ኣንዱ ነው። [1,179] በፊደሉ ለብዙ ዓመታት እየተጠቀሙበት የኣሉት የኣቶ ኣብርሃ በላይ ኢትዮሚዲያ ገጾችም ኣሉ። [1,180] በ፳፻፲፩ ዓ.ም. ሰይፉ ኣዳነች ብሻው በግዕዝኤዲት ፕሮግራም በመጠቀም "የምኒልክ ጥላ" መጽሓፍ ጽፈዋል። በጽሑፋቸውም ዶክተር ኣበራ ስለ ሆኄያት መልኮች በተለይ የ"ጨ" ባለሁለት እግርነት እውነታ ተቀብለዋል። ፫. መጽሓፍ በኮምፕዩተር ሲታተም ቁምፊውን ኣስቀድሞ መወሰን ይጠቅማል። ምክንያቱም በኣንድኣንድ ኣስቀያሚና የተሳሳቱ የፊደል መልኮች የተጻፉ ጽሑፎች ማንበብ ኣያጓጓም። [1,181] ፬. ኣንድ የግዕዝ ዩኒኮድ ቁምፊ ሁሉንም የግዕዝ ቀለሞች እንደኣሉት ማጣራት የደራሲው ሥራ ነው። ምክንያቱም ዶክተሩ ግዕዝን ኮምፕዩተራይዝ ኣድርገው የማተሚያ ቤቶቹን ኃላፊነት ለደራሲዎች ስለሰጡ ኣዲሱን ቴክኖሎጂ መማር ኣስፈላጊ ስለሆነ ነው።
፭. ኣንድ በግዕዝ ዩኒኮድ ቁምፊ የሚጠቀም ደራሲ ሁሉንም የግዕዝ ቀለሞች መክተብ መቻሉን ማጣራት የደራሲ ሥራ ነው። ምክንያቱም ዶክተሩ ግዕዝን ኮምፕዩተራይዝ ኣድርገው የማተሚያ ቤቶቹን ኃላፊነት ለደራሲዎች ስለሰጡ ኣዲሱን ቴክኖሎጂ መማር ኣስፈላጊ ስለሆነ ነው። ፮. ግዕዝን ኮምፕዩተራይዝ ሲያደርጉ ዶክተሩ በመደበኛነት (Standard) የተጠቀሙት የኢትዮጵያ ቍጥር ፩ ፊደል ነው። እ.ኤ.ኣ. በ1988 በዶክተሩ ከፖስትእስክሪፕት (Postscript) ፊደላቸው የተሠራ የመጀመሪያው ትሩታይፕ (TrueType) የግዕዝ ፊደልና ፊደላቸው ነው። ለሥራቸው መሳካት የኮሎራዶው ኩባንያዎች ከዶክተሩ ባለውለታዎች ዋነኞቹ ናቸው። ይህ እነ ብርሃንና ሰላምና የመሰሉ የኢትዮጵያ ማተሚያ ቤቶች ሲጠቀሙበት የነበረው ቁምፊ ወደ ታይምስ ሮማን (Times Roman) የእንግሊዝኛ ቁምፊ የቀረበና ተመሳሳይ ቢሆንም ከላቲኑ ጋር ሲወዳደር የግዕዝ ፊደል ተለቅና ደመቅ የኣለ ነው። [1,182] ኣብዛኛዎቹ የዓማርኛና እንግሊዝኛ መጽሓፍት ሲጻፉ የነበሩት በእነዚህ ቁምፊዎች ነበር። ይህ የግዕዝ ቁምፊ መልክ ወደጎን ቀጠን ብሎ ወደታች የወፈረ ነው። በማተሚያ ቤቶቹና ግዕዝኤዲት ዩኒኮድ ሲታተሙ የነበሩት መጽሓፎች የፊደል መጠን (Points) ከ10 እስከ 12 ነበር። ፰. ኣንድ የግዕዝ ቁምፊ ቢያንስ ከኣንድ ተመጣጣኝ የእንግሊዝኛ ቁምፊ ጋር መቅረብ ይኖርበታል።
፱. ኮምፕዩተሮችና የእጅ ስልኮች ላይ በቀላሉ ማየት እንዲቻል የሚቀርቡ ጽሑፎች ደቦልቦል በኣሉ ቁምፊዎች ነው። እነዚህን ለመጽሓፎችና ለመሳሰሉት መጠቀም ኣስፈላጊ ኣይደለም። ምክንያቱም ትላልቅ ስለሆኑ በዛ የኣሉ ስፍራዎችንና ወረቀቶችን ስለሚያስባክኑና ጥቅማቸው ለኅትመት ስለኣልሆነ ነው። ፲. ኣንዳኣንድ ሰዎች ግዕዝን ኮምፕዩተራይዝ ማድረግ ፊደሉን መሥራትና ማቅረብ ይመስላቸዋል። ይህ ከኣለማወቅ የመጣ ስሕተት ነው። በፓተንት የሚጠበቀው ኣዲስ የሆነውና ፊደሉን በኮምፕዩተር መጠቀም የኣስቻለውን ቀደም ብሎ ያልነበረውን ዘዴ ነው እንጂ ከዘዴው ጋር ለሚቀርቡት ፊደላት ኣይደለም። ፲፩. ኣንዳኣንድ ሰዎች ግዕዝን ኣሜሪካ ፓተንት ማድረግ ፓተንቱን ወይም ፊደሉን ለኣሜሪካ መስጠት ይመስላቸዋል። ይህ ከኣለማወቅ የመጣ የፈጠራ ወሬ ነው። ፲፪. ግዕዝን ኮምፕዩተራይዝ ኣድርገው ከትክክለኛው ቁምፊ ጋር ዶክተሩ ከኣቀረቡ በኋላ ከአማርኛው ቅጥልጥል ፊደል እስከኣልተሟሉና የተሳሳቱ ቀለሞች የኣሉዋቸውን ቁምፊዎች በነፃና በሽያጭ የሚያቀርቡ ኣሉ። ይኸንን መረዳትና ማስተዋል የተጠቃሚው ኃላፊነት ሲሆን ኣንባቢው ስሕተቶችን እያየ ዝም ማለቱ ደረጃቸው ለኣዘቀጡ በኮምፕዩተር ለቀረቡ ጽሑፎች ኣስተዋጽዖ እያበረከተ ነው።
፲፫. ኣንድ ኣንባቢ ኮምፕዩተር፣ የእጅ ስልክና የመሳሰሉት ላይ የሚመለከተው የግዕዝ ዩኒኮድ ፊደል መሣሪያው ላይ በኣለው ፊደል ነው። ፊደሉ ትክክል ከኣልሆነ ትክክል ኣለመሆኑንንም ላይረዳ ይችላል። ለምሳሌ ያህል የ"ጨ" ቀለበቶች ሁለት ናቸው ሲባልና ቢያነብ ባለ ሁለት ቀለበቶች ትክክለኛ ፊደል ከሌለው ፊደሉን የሚያነበው ሦስት ቀለበቶች በኣሉት የተሳሳተ ፊደል ነው። የዶክተሩ የግዕዝ ቁምፊ ከኣሥር ዓመታት በላይ እዚህ የዩናይትድ እስቴትስ ፓተንትና ማመልከቻው ውስጥ ኣሉ። [1,183] ፲፬. ኣንድ በቅርቡ የተለቀቀ ቁምፊ ውስጥ የዓይኑ "ዓ" ፊደል መልክ ወደ ኣረቡ ዘጠኝ (9) የቀረበ ሲሆን የሌላው "ፃ" መስመሩ የኣለው በ"ዓ" ክብ ውስጥ ነው። ፲፭. ዶክተር ኣበራ ሞላ ከዓለም ፊደል ሠሪዎች ኣንዱ ናቸው። [1,184] ፲፮. በማተሚያ ቤቶች ከታተሙ የግዕዝ ቁምፊዎች የሚከተሉት ይገኙበታል። [1,185]
፲፯. በተሳሳተ ፊደል የተጻፈ በመሆኑ ኣስተማማኝ የኣልሆነ ጽሑፍ ምሳሌ እዚህ ኣለ። [1,186] ከእዚህ ጽሑፍ ኣንድ ሁለት ኣንቀጾች ኮፒ ተደርገው http://www.freetyping.geezedit.com ገጽ ላይ ቢለጠፉ ችግሮቹን መመልከት ይቻላል። ፲፰. ኣንድ ቆንጆ የቁም ፊደል አጣጣል እዚህ ኣለ። [1,187] ፲፱. በግዕዝ ፊደል ወግ ስምንተኛው ፊደል የሚቀርበው ግዕዙ ወይም ራብዑ ላይ መስመር በመጨመር ነው ። "ፏ" የተሠራው መስመሩን "ፋ" ኣንገት ላይ በመጨመር ነው። በኣሁኑ ጊዜ ብዙዎቹ ቅጣዩን በስሕተት ከታች ሲያቀርቡ ኣንዱ በቅርቡ "ፍ" ላይ ኣድርጎታል። መሳሳታቸውን ከቆዩ ጽሑፎች ውስጥ ማየት ይቻላል። እንዲህ ዓይነቶችን ስሕተቶች ስር ሳይሰዱ ማረም ከኣልተቻለ ዛሬ "ኣበበ"ን እሞታታለሁ እንጂ በ"አበበ" ከኣልሆነ ኣልጽፍም እንደሚሉት ጥቂቶቹ በኋላ በትምህርት ማቃናት ሊያስቸግር ይችላል። ፳. ኣንድ የግዕዝ ቁምፊ ቢያንስ ኣንድ ኣብሮት የኣለ የእንግሊዝኛ ፊደል ጋር መቅረብ ይኖርበታል። ስለዚህ ለሰው የሚቀርበው የላቲን ፊደልም እንደግዕዙ የፊደል ሠሪው መሆን ይገባዋል። የግዕዙና የላቲኑም ፊደላት ቅርጾች የተቀራረቡ መሆን ይኖርባቸዋል።
፳፩. ዩኒኮድ ለፊደላቱ መደብ ሰጠ እንጂ ፊደል ኣላቀረበም። የግዕዙ ፊደል ኮምፕዩተርና የእጅ ስልክ ላይ ከሌለ የግዕዝ ፊደል ኣይታይም። የሚታየውም እንደፊደሉ ሊለያይ ይችላል። ስለዚህ ኣንድ ተጠቃሚ የሚጠቀምበትን መሣሪያ ላይ ያለውን የፊደል ስምና መልክ ማወቅ ኣለበት። ፳፪. ኣንድ የግዕዝ ፊደል ተጠቃሚ ሁሉንም የግዕዝ ቀለሞች ቅርጾች ማወቅ ይጠበቅበታል። በኣሁኑ ጊዜ ግን ሁሉንም የዓማርኛ ቀለሞች እንኳን የማይለዩ ኣሉ። ፳፫. ከእዚህ በፊት ተዉ እያልናቸው በታይፕራይተር ዓይነት ፊደል ተታልለው መጽሓፍት ሲጽፉ ከርመው የተበሳጩ ኣሉ። ኣሁንም በተሣሣቱ የዩኒኮድ ፊደሎችና የዓማርኛ መጻፊያዎች እየተጠቀሙ እራሳቸውንና ዓማርኛውን እየጎዱ የኣሉ ኣሉና ይታሰብበት። ፳፬. የግዕዝ ፊደል ቅርጾችና ምንነት ምሳሌዎች የሚከተሉት ናቸው። [1,188]
፳፭. የግዕዝ ኣኃዞች እያንዳንዳቸው ከላይና ከታች ሰረዞች ኣሏቸው። የኮምፕዩተሩ እስክሪን ላይ የሚታየውና የሚታተመው ኣንድ ፊደል ነው። የፊደሉ መጠን በኣነሰ ቍጥር ጥራቱ እየቀነሰ መስመሮቹ ኣንድ መስለው ይታያሉ። ፊደሉ የዶክተሩ GeezEdit Unicode ከሆነ ጽሑፉን ከእዚህ ውስዶ ወርድ ላይ ለጥፎ በማሳደግ ማረጋገጥ ይቻላል። እንዲህም ሆኖ ቍጥሮቹ ጎን ለጎን ሲሆኑ ሰረዞቹ እንዲገናኙ የተሠሩና የሚቀጣጠሉ በነፃ የሚታደሉ የተሣሣቱ ፊደሎች ኣሉ። ለእዚህ ነው በነፃ የሚታደሉትን ሁሉ መጠቀም የማያዋጣው። ፳፮. ኣንድን የግዕዝ ፊደል ጽሑፍ እንደወርድ የኣሉ ቁሶች ውስጥ ኣቅልሞ GeezEdit Unicode የሚለውን ፊደል በመምረጥ ወደ ፊደሉ መቀየር ይቻላል። ይህ እንግሊዝኛውንም ወደ ግዕዝኤዲት ዩኒኮድ ፊደል ያስቀይራል። ፳፯. ለዊንደውስንና ኣይፎን የሚሸጡት ግዕዝኤዲት ፕሮግራሞች የሚጠቀሙት ኣንድ ዓይነት በሆነው ግዕዝኤዲት ዩኒኮድ ፊደል ነው። ይህ ፊደል እ.ኤ.ኣ. በ1989 ግድም ለዩኒኮድ የተለገሰው የመጀመሪያ የግዕዝ ትሩታይፕ ፊደል ነው።
[1,327] ከዶከተር አበራ ሞላ ጋር በኮሎራዶ የተደረገ ውይይት ክፍል ፩ ፲፱፻፹፭ ዓ.ም. 1992 እ.ኤ.ኣ.። Dr. Aberra Molla's Interview on ECTV, 1992 እንዳለ ጌታሁን
ስለ ነፃው ግዕዝኤዲት GeezEdit Video ቪድዮ በዶ/ር ኣበራ ሞላ፣ የኮምፕዩተር ጥገና ባለሙያ እልፍነሽ ኃይለመስቀል እና የኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ የኢንጂነሪንግ ተማሪዎች ዮርዳኖስ ኣዳነ፣ ኣሸናፊ ዘለቀ እና ኤፍሬም ፀጋየ ጋር የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን
[1,660] በኣበበ በለው የኣዲስ ድምጽ ሬድዮ ቃለ መጠይቅ። ከፕሮፌሰር ፍቅሬ ቶሎሳ፣ ዶ/ር ኣበራ ሞላ እና ጋዜጠኛ ኣብርሃም ቀጄላ ጋር፣ ኅዳር ፲፰ ቀን ፳፻፱ ዓ.ም. (November 27, 2016)
[1,666] የኣክሱም ሓውልት ከሮም ወደ ኣክሱም ኣመላለስ የዶክተር ኣበራ ሞላ ኣስተዋፅዖና ታሪክ፤ ከማሕደረ ኣንድነት ሬድዮ ሰይፉ ብሻው ጋር (ኣትላንታ፣ ሚያዝያ ፳፱ ቀን ፳፻፱ ዓ.ም.)
[1,668] "ለኦሮምኝ ከላቲኑ ቁቤ የግዕዝ ፊደል ይጠቅማል" የዶክተር ኣበራ ሞላ ቃለመጠይቅ፤ ከማሕደረ ኣንድነት ሬድዮ ሰይፉ ብሻው ጋር (ኣትላንታ፣ ፳፻፱ ዓ.ም.)
[1,709] “የግዕዝ ፊደላችን የኦሮምኛ ቋንቋን መተየብ አይችልም ተብሎ ወደ ላቲን መሔድ ስሕተት ነው። እንዲያውም የኦሮምኛ ቋንቋችን እንዳይዳከም፤ ኦሮምኛን ተጨማሪ የአገሪቱ የሥራ ቋንቋ ብናደርግ የተሻለ ይመስለኛል።” – ዶ/ር አበራ ሞላ
ZhongShan የጓዜን ከተማ ነጭ የ LED ትዕይንት 20W የ LED ክብደት ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የጓዜን ከተማ ነጭ የ LED ትዕይንት 20W የ LED ክብደት ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የጓዜን ከተማ ነጭ የ LED ትዕይንት 20W የ LED ክብደት ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
በገንዳ ውስጥ የአረፋ እጥበት ወቅት ልናደርጋቸው የሚገቡ ሰባት ቀላል ቅደም ተከተላዊ ነገሮች - የ Look Good Center ድረ ገጽ ኮፒየ Look Good Center ድረ ገጽ ኮፒ
ለራስ ትንሽ ጊዜ መስጠት እኛ ሴቶች ዘና ለማለት ከምናደርጋቸው ነገሮች አንዱና የበለጠ ትኩረት ልንሰጠው የሚገባ ጉዳይ ነው፡፡ የገንዳ ውስጥ የአረፋ እጥበት ዘና አድርጎ ሰውነትን ብቻ ሳይሆን መንፈስንም በማጥራት ልዩ ስሜት ይፈጥራል፡፡ ከአድካሚ የስራ ቀንዎ መልስ ፈታ ይሉ ዘንድ ሊከተሏቸው የሚገቡ ሰባት ቀላል ነገሮችን በቅደም ተከተል እንንገርዎ፡፡
መልካም መዓዛ ያላቸውን ሳሙናዎች መጠቀም የመዝናናት ስሜትን በመፍጠር በኩል ትልቅ አስተዋጽኦ አለው፡፡ በመሆኑም ገበያ ላይ ካሉት በርካታ የላክስ የገላ ሳሙና አይነቶች ውስጥ የእርስዎ ምርጫ የሆነውን ገዝተው እነዚህን ሰባት ቀላል ነገሮች ያድርጉና ለእርስዎ የሚገባዎትን ጥሩ የመዝናናት ጊዜ ያሳልፉ፡፡
በግጭት እና በተፈጥሮ አደጋ በተጠመዱ የዓለም አካባቢዎች የሚኖሩ ህፃናት ከማናቸው ይበልጥ በሥራ ለመበዝበዝ በሕገ ወጥ አዘዋዋሪዎች ወጥመድ ለመግባት እና ለወሲባዊ ጥቃት ተጋላጭ መሆናቸውን ዓለም አቀፍ የሥራ ድርጅት/ILO/ አስገነዘበ።
ሰሞኑን በኢህአዴግ የሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ የወጣው መግለጫ በአባል ድርጅቶቹ መካከል ይታያል የሚባለውን ልዩነት መፈታቱን በደንብ ግልፅ አላደረገም ይላሉ የፖለቲካ ተንታኞች፣ ልዩነቱ እንዲሁ በቀላሉ የሚፈታ እንዳልሆነም የተናገሩ አሉ፡፡
በአባል ድርጅቶች መካከል ያሉ “‘የአካሄድ ዝንፈቶችና የእርስ በርስ የመጠራጠር ችግሮች’ በቀጣይ እንዲስተካከሉ መግባባት ላይ ተደርሷል” በማለት ነበር የሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴው የገለፀው። የፖለቲካ ተንታኞቹ ግን ‘መግባባት ላይ ስለመደረሱ ማረጋገጫ የለም’ ባይ ናቸው፡፡
ኢትዮጵያ ውስጥ ለአሥር ዓመታት በሚስጥራዊ እሥር ቤት ታስረው የቆዩት ሁለት ኤርትራዊያን የቴሌቭዥን ጋዜጠኞች ተስፋ ልደት ኪዳኔና ሳልህ ጋማ በሳምንቱ መጨረሻ መለቀቃቸው ተገለጸ።
ኢትዮጵያ ውስጥ ለአሥር ዓመታት በሚስጥራዊ እሥር ቤት ታስረው የቆዩት ሁለት ኤርትራዊያን የቴሌቭዥን ጋዜጠኞች ተስፋ ልደት ኪዳኔና ሳልህ ጋማ በሳምንቱ መጨረሻ መለቀቃቸው ተገለጸ። የሁለቱን ጋዜጠኞች መለቀቅ ቤተሰቦቻቸውና የሰብዓዊ መብት ተሙውጋቾች አረጋግጠዋል።
ኬንያና ሶማሊያ ድንበር ላይ እ ኤ አ በ2006 ዓ.ም የተያዙት ሁለቱ ጋዜጠኞች ተስፋ ልደት ኪዳኔ የኤርትራ መንግሥት የቴሌቭዥን ጣቢያ ኤሪ ቲቪ ፕሮግራም አቀናባሪ (ፕሮዱሰር) የነበረ ሲሆን ሳልህ ጋማ ደግሞ ካሜራማን (ቪዲዮ ቀራጭ) ነው።
ኢትዮጵያ የውጪ ጉዳይና የደኅንነት ፖሊሲዋን ልትቀይር ነው ይባላል! ኢትዮጵያውያን ሕወሃትን — “በቃ! ከእንግዲህ ሞኝህን ፈልግ” ሊሉት ይገባል! | THE ETHIOPIA OBSERVATORY (TEO)
በእኛ እምነት ኢትዮጵያ የጎደላትን አይቶ ያንን ለሟሟላት የሚደረግ የፖለቲካ፡ መዋቅራዊና የግለሰቦች/የድርጅት ለውጥ ተግባራዊ ማድረግ ማለት ነው! ይህም ከሕወሃቶች ደባና ተንኮል የጸዳ፡ በሕዝብ ውክልና የሚከናውንና በሕዝብ ውክልና የሚጸድቅ መሆን ይኖርበታል!
አንድ አመራር በሕዝቡ ዘንድ ተዓማኒነት ካጣ በኋላ፥ ሃገሪቱ በዚያው አመራር ሥር ሆና፥ ማለትም ነባሩ አመራር ከነግሳንግሱ እንዳለ ሥልጣን ላይ ሆኖ — ምንም ዐይነት ችግር ውስጥ ብትገባ — የፈለገውን ዐይነት ተሃድሶ ቢለፈፍ በሕዝብ ዘንድ ተቀባይነት አይኖረውም! ያለው አመራር ቢቀበልም ባይቀበልም፡ ሕውሃት ለኢትዮጵያ ሕዝብ ከእንግዲህ ፍሬ ከርስኪ የሆነ የማፍያዎች ክምችት በመሆኑ፡ የብዙ ንጹሃን ኢትዮጵያውያንን ደም በግፍ ያፈሰሰና በወራዳ የሃገር ሃብት ዘረፋ የተግማማ ድርጅት በመሆኑ፡ በኢትዮጵያውያን ፊት ምንጊዜም ተቀባይነት የለውም፤ አይኖረውምም!
ስለሆነም፣ እንደተለመደው አሁን የኢትዮጵያን ሕዝብ ለማማለል፥ ‘የውጪ ጉዳይና የደኅንነት ፖሊሲ’ ለውጥ ተብሎ የተጀመረው ተፍ ተፍም፡ ከላይ ከተጠቀስው የማይለይ፡ ሌላው የሕወሃት ጠናጋራ ተንታኞች ያቀረቡት ሃሣብ ዓላማ የግንባሩን የሥልጣን ዕድሜ ለማራዘም የሚደረግ በኢትዮጵያ ሕዝብ ላይ ሕወሃት የሚፈጽመው ሸፍጦች አካል ነው!
ማንም ይሁን ማንም፣ ከእንግዲህ የኢትዮጵያ ሕዝብ ልቡን የሚከፍተው — ከሕወሃት እንደ ድርጅት ውጭ — ለኢትዮጵያውያን ከእንግዲህ ብዙ ከገበርን ፡ ሃገራችንም የወደፊት እርምጃው መልካም አጋጣሚ በነበረት ወቅት ከባከነ በኋላ፡ ከእንግዲህ በአዲስ መልክ ልትመለከታችው የሚገቡ ጉዳዮች — ደግመዋለሁ፣ ሕወሃትና የታወቁት ነፍሰ ገዳዮቹ እንደ ግለሰብና ድርጅት ከተወገዱ በኋላ — ለሚከተሉት አንኳር ጉዳዮች የተለየ ትኩረት በመስጠት ኢትዮጵያ የወደፊት ዕድሏን እንደገና ልትመሠርትና ልትጠቀምበት ይገባታል፦
(ሀ) በታጠቀው ኃይል፥ በፈና በያዘው የሕዝብ መገናኛና የሕዝብን ገንዘብ ለስግብግብ ተላላኪዎች በገዥነት በመበተን ሳይሆን፡ በሰብዓዊ መብቶች መከበር ዙርያ እምነቱ የተፈተነ ግለሰቦች ስብስብና ድርጅት፣
(ሐ) በሕግ ላይ የተመሠረተ መዋቅራዊ አመራርና ሥራ አፈጻጸም የበላይነት የሚያምን የግለሰቦች ስብስብ ወይንም ድርጅት የአመራር አስኳል እንዲሆኑላት መሰባሰብ ያስፈልጋል!
ከዚህ ውጭ፡ በተጥናገረ ዐይኖቻቸው ብቻ ሣይሆን፡ በተጠናገረ አዕምሯቸው፡ ዛሬም የኢትዮጵያ የሥልጣን ኮርቻ ላይ ለመቀጠልም ሆነ እንደ አዲስ ለመቆናጠጥ የሚሹትን ሌላ ለምድ የለበሱትን የሕወሃት መልዕክተኞች ሥልጣን አካባቢ እንዳይደርሱ፣ እንደውም የኢትዮጵያ ሕዝብ እነዚህን ወንበዴዎች ለፍርድ የሚያቀርብበት በጎን ማዘጋጀት ይኖርበታል!
የውጪ ጉዳይ ሚኒስቴር ፖሊሲውን ለመከለስ የሚረዱ ሀሳቦችን በማሰባሰብ ላይ ያተኮረ ስራ ሲሰራ የቆየ ሲሆን፣ ረቂቅ ፖሊሲው በቅርቡ ቀርቦ ውይይት ይደረግበታል ተብሎ ይጠበቃል።
ከአስራ ስባት አመታት በፊት የተዘጋጀውና በቀድሞው ጠቅላይ ሚንስትር እንደተፃፈ በሚነገርለት የውጪ ጉዳይ ፖሊሲ የሀገሪቱ ዋነኛ የህልውና አደጋ ድህነት መሆኑን በማተት ድህነት ከተቀረፈ ሀገሪቱ ከዉጪ ሀይሎች የሚገጥማትን ፈተና በድል አድራጊነት መወጣት እንደምትችል ያትታል።
ፖሊሲው ከኤርትራ ወረራ ማግስት የተፃፈ ቢሆንም ብዙዎቹን ክፍለ አህጉራዊ ችግሮችን “በልማታዊ መነፅር” የሚመለከትና የሀገሪቱን የአደጋ ተጋላጭነት አቃሎ የሚመለከት በመሆኑ ሲተች ቆይቷል።
ሀገሪቱ ወደብ አልባ በመሆኗ የገጠማትን ቀላል የማይባል ፈተና በእጅጉ የሚያቃልለው ይህ ፖሊሲ በራሱ በገዥው ፓርቲ አንዳንድ አባላት ሳይቀር ትችት ይቀርብበት ነበር።
ምስራቅ አፍሪቃ በርካታ የአረብ ሀገራትንና የሀያሉን ሀገራት የጦር ሰፈር ማስተናገድ መጀመሩ፣ የደቡብ ሱዳን ነፃ ሀገር መሆንና ሌሎች አለማቀፍ ሁኔታዎችም ባለፉት አመታት የተከሰቱ ለውጦች ናቸው።
የአበባ ማቆሚያ ዐይን ለሁሉም አጋጣሚዎች የአበባ ማቆሚያ ነው ፡፡ የእናቱ አካል በእናቶች ተፈጥሮ ውስጥ አስደናቂ ነገሮችን ሁል ጊዜ የሚሹ እንደ ሰብዓዊ ዓይኖች እንደ መደበኛ ዓይኖች በወርቅ የተለበጠ ነው ፡፡ አቋሙ እንደ ፈላስፋ ነው። ተፈጥሮአዊ ውበትን ከፍ አድርጎ ይመለከታል እና ከማበራራትዎ በፊት ወይም በኋላ እሱን መላውን ዓለም ለእርስዎ ያሳያል።
የዩናይትድ ስቴትስ ፕረዝዳንት ባራክ ኦባማ በኦርላንዶ-ፍሎሪዳ የተፈጸመውን ግድያ በማስመልከት ትላንት እሁድ በሰጡት መግለጫ በዩናይትድ ስቴትስ ታሪክ አሰቃቂ ግድያ ሲሉ ገልጸውታል
የተመሳሳይ ጾታ አፍቃሪዎች የምሽት ከለብ ውስጥ የተፈጸመው ግድያ 50 ሰዎችን የገደለ ሲሆን ሌሎች ከ50 በላይ ማቁሰሉን ታውቃል። የከተማዋ ባለስልጣኖች ግድያው የሽብር ተግባር መሆኖን ለማጣራት ምርመራ ላይ መሆናቸውንም ኣስታወቀዋል።
ከ 1300 ች ሰከንዶች ውስጥ ከብረት ችቦ ማብራት / ማብራት / ማብራት / ማብራት / ማሞገሻ / ማብራት / ማብራት / ማብራት / ማብራት / ማብራት / ማብራት / ማጥራት
ሂደት የጥርስ ክፍሎችን ለማሽከርከር ሁለት ዙር ሄሊካል ጥቅል ጥቅም ላይ ይውላል ፡፡ የብሬስ ቀለበት በብረት ጫፍ እና በሻንች መገጣጠሚያ ቦታ ላይ ይቀመጣል። ጥቁር ፍሰት በጋራ ቦታ ላይ ይተገበራል ፡፡ ክፍሎቹን በተቋቋመው የታለመ የሙቀት መጠን ለማሞቅ የ RF ኃይል ለ 3 ሰከንዶች ይተገበራል እና የብሬስ ማጣበቂያው በእኩል እና በተከታታይ ይፈስሳል።
ምድቦች ቴክኖሎጂዎች መለያዎች ከፍተኛ ድግግሞሽን የሳምባር ምክሮች, የማመከቢያ ብረታ ብረት, ግፊትን የብረት ጉድጓድ ጉርሻዎች, የማመከቢያ ጉንፋን ጥቆማዎች, የ RF የመንገድ ጥቆማዎች
ንፈላሚ መድረኽ፣ ዙር ርዋንዳ፣ ኣባል ጀርመናዊት ክለብ “ባይክ ኤይድ” ኤርትራዊ ተቀዳዳም መኽሰብ ደበሳይ ቀዳማይ ብምዃን ብዓወት ክኸፍቶ እንከሎ፣ ኣብላት ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ሜሮን ተሾመን ኣሮን ደብረጽዮንን ድማ ካልኣይን ሳልሳይን ኮይኖም ስዒቦሞ።
ኣብዚ ካብ 15 ክሳብ 22 ሕዳር ዝካየድ ዘሎ መበል 7 ዙር ርዋንዳ 2015፣ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ኬንያ፣ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ግብጺ፣ ሞሮኮ፣ ጋቦንን ርዋንዳን ዘጠቓለላ 11 ሃገራውያን ጋንታታት ክወዳደራ እንከለዋ፣ ካብ ኣውስትራልያን ኣመሪካን ሓሓንቲ ካብ ኤውሮጳ ድማ ኣርባዕተ ናይ ብሕቲ ክለባት ይሳተፋ ኣለዋ።
ነፍሲ ወከፍ ጋንታ ሓሙሽተ ተጻወቲ ከተሳትፍ እንከላ፣ ንኤርትራ ዝወከሉ ተቐዳደምቲ ሜሮን ተሾመ፣ ኣሮን ደብረጽዮን፣ መትከል ኢዮብ፣ ተስፎም ዑቕባማርያምን ኣማኑኤል ገብረግዝኣብሔርን’ዮም
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዝተዛዘመ መበል 28 ኣህጉራዊ ቅድድም ብሽክለታ ዙር ቡርኪና ፋሶ፣ ኤርትራውያን ተቐዳደምቲ ኣብ ናይ መድረኽ ዓወታት የመዝግቡ እኳ እንተነበሩ፣ ኣብ ውህሉል ነጥቢ ግና ብሞሮኮን ኣአንጋዲት ሃገር- ቡርኪና ፋሶን ተመሪሖም ሳልሳይ ደረጃ ምሓዞም ኣይርሳዕን።
የኒን ሰሚርን ሓደ ንእሽተይ ጀርዲን ኣለዎም። ኣብ እዋን ጽድያ፡ ዓይኒ ዓተርን ኣዳጉራን ዘርኦም ኔሮም። ሕጂ ነቲ ዝዘርኡዎ ይእክቡዎ፣ ነቲ ዝተኸሉዎ ካሮቲ እውን ካብቲ ሓመድ የውጽኡዎ ኣለዉ።
ሄን ኣብ ከባቢ እቲ መንኮርኩር ጠፈር ደው ኢሉ ገለ ነገር ይኣስር ኔሩ። ሄን ነቲ ክዛረቡዎ ዝጸንሑ ይሰምዕ ስለዝነበረ ከምዚ ኢሉ። -ኣብዚ ብዙሕ ዝብላዕ ነገር ይቦቁል እዩ ።
-ግና ካብ ቀደም ዝነበረ ካልእ ብዙሕ ነገር ኣብዚ ኣሎ ኢሉ ሄን። ቆጽሊ ኣምዐን ቆጽሊ ጻዕዳ ኦምን ክኸውን ይኽእል። ጽቡቕ ንመግቢ ዝኸውን ነገር እዩ። ቆጽልን ዕንባባን ናይ ተኽሊ ዊሎው እንኮላይ። ዓጋምን ፍረ ረዋን እንኮላይ ክትረኽቡ ትኽእሉ። ቆጽሊ ዳንደልዮን እውን። ግን ብዙሕ ኣይትገብሩሉ፣ ኣብ እዋን ቀውዒ ምርር ይብል እዩ።
እቶም ናይ መጀመርያ ዝመጽኡ ኣጋይሽ እቶም ሰለስተ ጎረባብቶም እዮም ኔሮም። ሓንቲ ኣደ፣ ሓደ ኣቦን ጓሎምን። ኣብቲ ሾርባ ዘእትዉዎ ሓደ ከረጺት ሩዝን ሰለስተ ሽጉርትን ተማሊኦም ኔሮም። ኖርወጂኛ ብዙሕ ኣይርድኡን ኔሮም። ሄን ኩሉ ዓይነት ቋንቋ ዝዛረብን ዝርዳእን ምዃን ኣዝዩ ጠቓሚ ኔሩ። ሄን ምስኣቶም ኮፍ ኢሉ ከዕልሉን ክስሕቁን ጀሚሮም።
- ቆጽለመጽሊ ጽቡቕ እዩ ኢላ የኒ። እቲ ዝመጽእ ካልእ ጎረቤትና ድማ ዕንባባ ማሪጎልድ የምጽኣልና ይኸውን። ኣብ መወዳእታ ድማ ቆራሪጽና ብላዕሊ ፈይ መበልናሉ። ኣራንሾኒን ደስ ዘብልን ምኾነ ኔሩ። ኣቦስቶ! ዳርጋ ወዲእና።
-ነመስግነኩም ኢሎም የኒን ሰሚርን። ነቲ ስቃጥላ ርእዮሞ። ብደገ ስእሊ ናይ ድሙ ተሳኢሉዎ ኔሩ። - ጥዑም ስጋ እዩ ኢሎም ኣቦይ ሃንሰን።- ኩሉ ሰብ ዝፈትዎ ነገር።
-ኣብ ኩሉ ሸውዓተ ባሕርታት ብመርከብ ተጓዒዘ እየ። ኢሎም ኣቦይ ሃንሰን ሓበን እናተሰምዖም።- ባናናን ካዕካዕ ኮኮናትን ሒዝና። ኣብ ኩሉ ቦታ ክሻታት ተሰኪምና ካብቲ መርከብ ነውርድን ፣ክሻታት ተሰኪምና ኣብቲ መርከብ ንጽዕኖን ኔርና። ሕቖይ ርኣዩ ጥራይ። ተጠውዩ እዩ ዘሎ። ሓደ እዋን ኣብ ማእከል ሰላማዊ ውቅያኖስ ከለና ሓያል ማዕበል ተላዒልና። እቲ ማዕበል ልክዕ ከምቲ ኣብ የመን ዘሎ ሰማይ ጠቀስ ህንጻታት ዝነውሐ እዩ ኔሩ። እቲ መርከብ ዘዘው ዘዘው ይብል ኔሩ። ንላዕል ንታሕትን ። ንላዕልን ንታሕትን። እቲ ካፒቴን ካብቲ መዘወሪ ኣይተኣለየን። ኩላትና መርከበኛታት ዝነበርና ኣንስትን ኣሰቡኡትን ድማ ኩሉ ዝነበረና ሻንኬሎ ኣልዒልና ነቲ ማይ ካብቲ መርከን ክነውጽኦ ንፍትን ኔርና። ብኸምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት ድማ ንንውሕ ዝበለ መዓልቲ ጸኒሕና።
-እወ ራፓ። እዚ ከቢብ ዝኾነ ኣብ ውሽጢ ሓመድ ዝቦቁል ሱር እዩ። ቪታሚን ሲ ድማ ኣለዎ። ፍረ ራፓ ክት ዘርኡ ትኽእሉ ኢኹም። ራፓ ንበልዕ ኔርና ። ደሓር ግን ኩሉ ተወዲእና።
-ኣንጭዋ ምብላዕ ጀሚርና። ኩሉ መርከብ ኣንጭዋ ኣለዎ። ስጋ እዩ ኢሎም ኣቦይ ሃንሰን። -ፕሮቲን። ክሳዕ እቲ ማዕበል ዝሃድእ ድማ ብህይወት ክንቅጽል የኽኢልና። ናብ መሬት ምስበጻሕና፣ ነቲ ኣብ ኮኮናት ዝርከብ ማይ ክንሰቲ ውዒልና። ዳርጋ ክልተ ሚእቲ ዝኸውን ኮኮናት ፍሒርና ኣውጺና ንኸውን ኢና።
ሽዑ ድሙ ናብኣቶም መጺኡ። ድሙ ገለ ዝፈልጡዎ ብዙሕ ነገር ብኢዲ መሊኡ ሒዙ ኔሩ። ጥዑም ዝኾነ ነገር። ቅራፍ ዘለዎ። ድሙ ሓደ ኩምራ ናይቲ ዚሓዞ ነገር ኣብ ቅድሚኦም ኣንቢሩ ሓደ ፍረ ወሲዱ።
`መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ሕገ-መንግስታዊ መሰላት ዜጋታቱ ከኽብርን፡ ነዞም መሰላት ብሰላማዊ መንገዲ ብምግላጾም ዝተኣሰሩ ክፍትሑን ዳግም ንጽውዕ` ወሃቢ ቃል-ሚኒስትሪ ወጻኢ ኣመሪካ
ኣመሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ሰፊኑ ዝርከብ ወጥሪ ከምዘስግኣ ዝገለጹ ኣፈኛ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ጆን ከርቢ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንዘቕረቦም ናይ ለውጢ ሓሳባት ክትግብር ሃገሮም ከምተተባብዕ ገሊጾም።
“ብሓቂ ብዙሕ ተሻቒልና`ለና። ፕረዚደንት ተሾመ ሙላቱ ንፓርላማኦም ኣብ ዘስምዕዎ መደረ፡ መንግስቶም ንገለ መረረታት ተቓወምቲ ሰልፈኛታት ክሰምዕን ኣብ መሰል ዋንነት መሬትን ኣብ መስርሕ ምርጫን ለውጢ ክገብርን ኣሚሞም`ዮም። መንግስቲ ነዞም ዝበሎም ለውጥታት ብወሳኒ መልክዕ ክትግብር ነተባብዕ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዚ ኣውጺእዎ ዘሎ ናይ ህጹጽ ግዜ ኣዋጅ ብኸመይ ክትግብሮ ኸምዝሓሰበ መብርሂ ክህብ ነተባብዕ። ብፍላይ ብዘይ ፍርዲ ምእሳር፡ ምድራት ናይ ምዝራብ ናጽነት፡ምእጋድ ህዝባዊ ኣኼባ፡ ከምኡ`ውን ንሰዓታት እቶ እቶ ዝምልከት።”
“እዞም ስጉምትታት`ዚኦም፡ ስርዓት ንምትሓዝ ዝዓለሙ እንተኾኑ`ውን ንናጻ-ድምጺ ምዕፋንን ኣብ መሰላት ኢትዮጵያውያን ጣልቃ ምእታውን፡ ናይ- ርእሰ-ስዕረት ታክቲክ `ዩ፡ ነቲ ሽግር`ውን የጋድዶ`ምበር ኣይፈትሖን።”
እቶም ወሃቢ-ቃል ሚንስትሪ ወጻኢ ኣብ መግለጺኦም፡ እቲ ናይ ህጹጽ ግዜ ኣዋጅ፡ ከም ምዕጻው ኢንተርነትን ምድራት ሓሳብካ ምግላጽን ዝበሉ ሳዕቤናት ከይህልዎ የሰክፈና`ዩ ኢሎም። ሰልፈኛታትን ኻልኦት ኢትዮጵያውያንን ዘቕርብዎ ዘለዉ ሕጋዊ መረረታት ንምርኣይ፡ ፖለቲካዊ ብዙሕነትን መሰረታዊ ናጽነትን ኣገዳሲ`ዩ ኢሎም።
ዝኾነ ወገን ካብ ተወሳኺ ጎንጺ ክቑጠብ ኣትሪርና ነተባብዕ ዝበሉ ወሃቢ-ቃል ሚኒስትሪ ወጻኢ ኣሜሪካ ጆን ከርቢ፡ ኢትዮጵያ ናብ ዘድልያ ለውጢ ንምብጻሕ ሰላማዊ ልዝብ`ዩ እቲ መፍትሒ ኢሎም።
ኣብ ሚኒስትሪ ወጻኢ ኣሜሪካ ሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪቃ ዝነበሩ ጆኒ ካርሰን ብወገኖም፡ ኣብ ኢትዮጵያ ፍታሕ ክረኽቡ ዘድልዮም ጸገማት ከምዘለው ንጹር’ዩ፡ መንግስቲ፡ ዴሞክራሲ፣ ሰብኣዊ መሰላትን ፖለቲካዊ ባይታን ከስፍሕ ኣገዳሲ’ዩ ኢሎም ።
“ኢትዮጵያ ዴሞክራሲኣ ኣብ ምሕያል ንመጻኢ ክትደፍአሉ ኣለዋ። ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት’ውን ክተማሓይሽ ይግባእ። ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርናዓት’ታ ሃገር ኩነተ ኣልቦ ሰላምን ኣልቦ ቅሳነትን እንተቀጺሎም፣ ኣብ ማሕበራዊን ቁጠባዊን ዘፈራት ዘመዝገበቶም ምዕባለታት ክቅየሩ’ዮም። ስለዚ ዲሞክራሲ፣ ሰብኣዊ መሰላትን ከተኽብርን፡ ንፖለቲካዊ ውድባት ፖለቲካዊ ባይታ ከተስፍሕን ኣለዋ።”
ኣብ መወዳእታ ‘እዞም ዝጠቀስኩዎም ጸገማት መዕለቢ ክሳብ ዘይረኸቡ ግን፣ እታ ሃገር ኣብ ማሕበራዊን ቁጠባዊን ዘፈራት ንዘመዝገበቶም ኣዎንታታት ክልከሙ`ዮም’ ኢሎም።
የሰው ልጅ ከእንስሳት ወደ ሰው በሚተላለፍ ቫይረስ ሲጠቃ የአሁኑ ለመጀመሪያ ጊዜ አይደለም፡፡ ከኮሮና በፊት በተደጋጋሚ ተጠቅቷል፡፡ የኮሮናን ቫይረስ ለየት የሚያደርገው አጣዳፊና የስርጭት መጠኑ ከፍተኛ መሆኑ ነው፡፡ ለመሆኑ ከእንስሳት ወደ ሰው ስለሚተላለፉ በሽታዎች ምን ያህል እናውቃለን? የመተላለፊያ መንገዶቹንስ? ሰዎች እንዴት ራሳቸውን ከእንስሳት ከሚተላለፉ በሽታዎች መከላከል ይችላሉ? ድመትና ውሻን የመሳሰሉ የቤት እንስሳት በኮሮና ቫይረስ ሊያዙ ይችላሉ? የአዲስ አድማሱ ጋዜጠኛ አለማየሁ አንበሴ፤ የእንስሳት ሕክምና ተመራማሪና በ “ትሮፒካል አኒማል ፓታሎጂ” ስፔሻላይዝ ያደረጉትን ዶ/ር ባንትይገኝ ታምራትን በኮሮና ቫይረስና የእንስሳት በሽታዎች ዙሪያ ሙያዊ ማብራሪያ ጠይቋቸው ሰፋ ያለ መረጃ ሰጥተውታል፡፡
የሰው ልጅ ከእንስሳት ጋር የነበረው ግንኙነት ምን ይመስላል ብለን ወደ ኋላ ተመልሰን ታሪካዊ ዳራውን ማየት ይጠቅማል:: የሰው ልጅ ከተፈጠረ ጀምሮ እንስሳትን በተለያየ መንገድ ለምግብነትና ለንግድ ሥራ እንደሚያድን ይታወቃል:: በአደን ወቅት ደግሞ የተለያዩ የእንስሳት በሽታዎች ወደ ሰው ልጆችም ሲተላለፉ እንደነበርና በዚህም ከፍተኛ ቁጥር ያለው የሰው ሕይወት እንደተቀጠፈ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ኮሮናም ከእነዚህ አንዱ ነው:: ለምሳሌ በኛ ዕድሜ በቅርብ ጊዜ እንኳ ያየናቸውን ብንመለከት፣ ከሌሊት ወፍ መነሻ ያደረገው ኢቦላ፣ ከዝንጀሮ የመጣው ኤችአይቪ፣ ከውሻ የሚመጣው የእብድ ውሻ በሽታ እንዲሁም በስፔን በተደረገ ጥናት ፓንጉሊን የሚባል (የሸለመጥማጥ ዝርያ ያለው) እንስሳ አሁን ለተከሰተው የኮረና ቫይረስ መነሻ ነው የሚል መደምደሚያ ላይ ተደርሷል:: የድመት ዝርያ ያላቸው እንደ ነብር የመሳሰሉት ፓንጉሊንን ተመራጭ ምግባቸው አድርገው ስለሚወስዱ በቀጥታ በሽታው እየተላለፈባቸው መሆኑም ተረጋግጧል፡፡
አሁን እየተደረጉ ባሉ ጥናቶች፤ ይሄን እንስሳ የሚመገቡ ሌሎች እንስሳት በኮሮና ቫይረስ እየተያዙ መሆኑ ታውቋል:: ከዚህ በመለስ የኮሮና ቫይረስን ባህሪ ስንመለከተው፤ ከውሻ ወደ ውሻ፣ ከድመት ወደ ድመት፣ ከድመት ወደ ሰው፣ ከሰው ወደ ድመት… በአጠቃላይ ከእንስሳት ወደ ሰው፤ ከሰው ወደ እንስሳት የሚተላለፍ መሆኑንም ጥናቶች ያመላክታሉ:: በአጠቃላይ ግን አሁን ኮሮና ቫይረስ ወደ ሰው የተላለፈው ከእንስሳት ብቻ ነው የሚለውን እርግጠኛ ለመሆን ተጨማሪ ጥናቶች ያስፈልጋሉ፡፡ እንዲያም ሆኖ እስካሁን የተደረጉ ጥናቶች፣ ከእንስሳት ወደ ሰው የተላለፈ መሆኑን ያመላክታሉ፡፡
በትንፋሽ፣ የእንስሳቱን ስጋ በመመገብ፣ የቅርብ ግንኙነት በመፍጠር፣ እንዲሁም በንክኪ… እንደሚተላለፉ ጥናቶች ይጠቁማሉ:: ስለዚህ ከእንስሳት ጋር በሚኖር ቅርበት ላይ ገደብ ማበጀትና እንስሳትን በየጊዜው ማስተከብ አስፈላጊ ይሆናል፡፡
ኮሮና ቫይረስ በፊትም የሚታወቅና የነበረ ቫይረስ ነው፡፡ ቫይረሱ በቀላሉ ከእንስሳ ወደ ሰው የሚተላለፍ ነው፡፡ በእንስሳት ላይ የሚታይ የበሽታም አይነት ነው፡፡ በእንስሳት ላይ የሚፈጠሩ በሽታዎች ልክ በሰው ላይ እንደሚፈጠሩት በሽታዎች በቫይረስ፣ ባክቴሪያና ፈንገስ አማካኝነት የሚፈጠሩ ናቸው:: ኦባ ሰንጋ፣ አባ ጎርባ እያልን የምንጠራቸው የእንስሳት በሽታዎች፤ በባክቴሪያ የሚመጡ በመሆናቸው በቀላሉ መድሃኒት ተገኝቶላቸዋል:: የቫይረስ በሽታዎች ግን አስቸጋሪዎች ናቸው:: መድሃኒታቸውም በቀላሉ አይገኝም:: ኮሮናን ጨምሮ ሌሎችም ቫይረሶች ባህሪያቸው በጣም ተለዋዋጭ በመሆኑ መድሃኒታቸውን በቀላሉ ማግኘት ያስቸግራል፡፡ መድሃኒት ተገኘላቸው ተብሎ ሲሞከር ቫይረሱ ወዲያው ባህሪይውን የመቀየር ተፈጥሮ ይኖረዋል፡፡ ስለዚህ በብዛት በቫይረስ የሚከሰቱ በሽታዎችን ለማከም የሚወሰዱ መድሃኒቶች፤ በቫይረሱ ምክንያት ሊመጡ የሚችሉ የጎንዮሽ ጉዳቶችን ለመቀነስ ያህል ነው እንጂ በቀጥታ ቫይረሶችን ለማጥቃት አይሆንም፡፡ ለምሳሌ ኤችአይቪ ክትባትም መድሃኒትም አልተገኘለትም:: ነገር ግን ከቫይረሱ በስተጀርባ የሚመጡ ጉዳቶችን ለመቀነስ የሚረዳ መድሃኒት ተዘጋጅቶለታል፡፡ በብዛት ከቫይረሱ በተጓዳኝ የሚመጡ ጉዳቶችን ለመቀነስ ነው ጥረት የሚደረገው እንጂ በቀጥታ ቫይረሶችን ለመዋጋት የሚደረጉ ጥረቶች አስቸጋሪ ናቸው፡፡
ኮሮና የነበረ ቫይረስ ነው ይታወቃል፤ አዲስ ቫይረስ አይደለም፡፡ ዶሮዎችን ያጠቁ ከነበሩ ቫይረሶች አንዱ ነው፡፡ ከበፊት ጀምሮ ቫይረሱ እንዳለ በጥናት ይታወቅ እንጂ ሰው ላይ ጥቃት ሲፈፅም ብዙም አይታወቅም:: ይሄ የመጀመሪያው ሊሆን ይችላል፡፡ ቫይረሱ አሁን በሕዝብ ላይ በወረርሽኝ መልክ ተከሰተ እንጂ ቀድሞም የነበረ ነው፡፡ ዶሮዎችን የሚያጠቃ ቫይረስ ነበር፡፡
ብዙ ጊዜ የተለያዩ አገሮች ከእንስሳ ወደ ሰው የሚተላለፉ በሽታዎችን ለመቆጣጠር ይረዳናል በሚል ገደብ የሚያበጅ ህግን ያዘጋጃሉ፡፡ ነገር ግን እንዲህ ያሉ ገደቦች ውጤታማ ሲሆኑ አይታይም፡፡ በተለይ እንደ ኮረና ያሉ ወረርሽኞች ሲመጡ ሕግ አውጥቶ ለመቆጣጠር የሚደረግ ጥረት አለ፡፡ ነገር ግን እንዲህ ያሉ የቁጥጥር አካሄዶች ብዙ ጊዜ ውጤታማ አይሆኑም:: ምክንያቱም እንስሳትና ሰው፣ በሕዝብ ቁጥር ልክ ተመሳስሎ አብሮ ነው የሚኖረው:: በየቤቱ ነው የሚኖረው፡፡ ስለዚህ ለቁጥጥር አመቺ አይደለም፡፡ ከዚህ በሻገር እንስሳትና ሰው ግንኙነታቸው የባህል ያህል የዳበረ ነው፤ በቀላሉ ሊላቀቁት የሚቻል አይደለም:: ስለዚህ በአብዛኛው ሊደረግ የሚችለው በባለሙያዎች ግንዛቤ እንዲሰጥ ማድረግ ነው፡፡ ሕብረተሰቡ የቤት እንስሳትን እንዲያስከትብ፣ እንዲያሳክም መምከር ያስፈልጋል፡፡
በተለይ እንደ ውሻ፣ ድመትና ሌሎች የቤት እንሳስትን በየጊዜው ማስከተብ ያስፈልጋል፣ የሕመም ምልክት ሲያሳዩም ርቀትን መጠበቅና አለመንካት፣ ፈጥኖም ሕክምና እንዲያገኙ ማድረግ ይገባል፡፡ ይሄ የቅንጦት ጉዳይ አይደለም፡፡ ጤንነትን የመጠበቅ ነው:: በእንስሳው ላይ ያለው በሽታ ምንነቱ እስካልታወቀ ድረስ ቤተሰብን የሚጨርስ ገዳይ ሊሆንም ይችላል፡፡ ስለዚህ ሕብረተሰቡ ከፍተኛ ጥንቃቄ ማድረግ አለበት፡፡ ሌላው በበሽታም ሆነ በድንገት የሞተን እንስሳ ቆዳ አለመግፈፍ ነው:: እንስሳው የሞተበት ምክንያት እስካልታወቀ ድረስ ቆዳውን መግፈፍ እንስሳውን ለሞት ያበቃው ቫይረስ ወይም ባክቴሪያ ወደ ውጪ እንዲወጣና አካባቢውን እንዲበክል ወይም ለብዙ አመታት አፈር ውስጥ ተደብቆ እንዲኖር ይረዳዋል፡፡ ለምሳሌ አንትራክስ የምንለው በሽታ በኦክስጅን አማካይነት ለበርካታ አመታት መኖር የሚችል ነው፡፡ በዚህ በሽታ የሞተን በሬም ሆነ ሌላ እንስሳ ቆዳ መግፈፍ፣ በሽታው ለ10 አመት በአፈር ውስጥ እንዲኖርና እንዲዛመት ይረዳዋል:: ስለዚህ መጠንቀቅ ያስፈልጋል፡፡ እንስሳው መቀበር ወይም መቃጠል ነው ያለበት:: የሞተ እንስሳን በምናስወግድበት ወቅትም አፋችንን በሚገባ አፍነንና አስፈላጊውን ጥንቃቄ ሁሉ ተከትለን መሆንም ይገባዋል፡፡
ሌላው ሕብረተሰቡ ማወቅ ያለበት ጉዳይ በማንኛውም ሁኔታ፣ ከእንስሳት ጋር ያለውን ግንኙነት መገደብ አስፈላጊ መሆኑን ነው፡፡ በየቤቱ ከውሻ ጋር የመታገል፣ ከድመት ጋር የመተሻሸት ልማድ አለ፡፡ ይሄ በጣም አደገኛ ስለሆነ ጥንቃቄ ይሻል፡፡ በተለይም ኮሮና ከድመት ወደ ሰው፣ ከሰው ወደ ድመት የሚተላለፍ መሆኑን ጥናቶች መጠቆማቸው ይታወቃል፡፡ ይሄ ማለት ከፍተኛ ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ ከባህል አኳያም ጥሬ ስጋ መብላትና ወተት ሳያፈሉ መጠጣት፣ በተለይ አሁን በፍፁም ሊቀር ይገባዋል፤ ይሄ በእሳት እንደ መጫወት ነው፡፡ በቀጣይም ሕብረተሰቡ ከዚህ አይነቱ ልማዳዊ የአመጋገብ ሥርዓት ራሱን ማቀብ አለበት:: ኮሮና ብቻ ሳይሆን ሌሎች በሽታዎች ሊከሰቱ የሚችሉበት እድል ሰፊ ስለሆነ ሰዎች ጥሬ ስጋና ወተትን ሳያበስሉና ሳያፈሉ የመጠቀም ልማድን መተው አለባቸው:: ማንኛውንም የስጋ ውጤት ወዲያው አብስሎ መጠቀም የቀዘቀዘ ከሆነም ወዲያው አሙቆ የመጠቀም ባህል በእጅጉ መዳብር አለበት፡፡ ሌላው በሕብረተሰቡ ውስጥ ትልቅ ችግር የሚያስከትለው ደግሞ፣እንስሳትን ወደ ቄራ ወስዶ የማሳረድ ልማድ አለመኖሩ ነው፡፡ ቤት ውስጥ የማረድ ልምድ መቅረት ይገባዋል፡፡ ማንኛውም እንስሳ ከመታረዱ በፊት አስፈላጊው የጤና ምርመራዎች ተደርጎለት፣ ወደ ሚታረድባቸው ቄራዎች ወስዶ የማሳረድ ልማድ በእጅጉ መዳበር አለበት፡፡ በቤት ውስጥ የግድ የሚታረድ ከሆነም፣ አራጆቹ የማሳል፣ የተቅማጥ፣ የማስነጠስ ምልክት የማይታይባቸው መሆኑን ማረጋገጥ ያስፈልጋል፡፡
አንዱና ወሳኙ ጥንቃቄ መደረግ ያለበት፣ በእንስሳት ግብይት ወቅት ነው፡፡ የምንገዛው በግም ይሁን በሬ አሊያም ሌላ ከብት… የፈዘዘ አለመሆኑን፣ ፀጉሩ ጭብርር ያላለ፣ በአፍና አፍንጫው ፈሳሽ የማይበዛው፣ ተቅማጥ የሌለውና የማያነክስ እንዲሁም ንቁ መሆኑን ማረጋገጥ አለብን፡፡ እንስሳትንም በእጅ ከመነካከት መታቀብ ያስፈልጋል፡፡
መንግስት የአለም እንስሳት ጤና ድርጅትና የአለም ንግድ ድርጅት ያወጧቸውን መስፈርቶች በአግባቡ መከተል አለበት:: እነዚህ ተቋማት ያወጧቸው በተለይ ከእንስሳ ወደ ሰው የሚተላለፉ በሽታዎችን እንዴት መቆጣጠር እንደሚገባ የተላለፉ መመሪያዎች አሉ፡፡ እነሱን በአግባቡ ስራ ላይ ማዋል ያስፈልጋል፡፡ የንግድ ሥርዓቱም በዚህ መመራት አለበት፡፡ ለምሳሌ እነሱ ካወጣቸው መስፈርቶች አንዱ፤ የትኛውም አገር ሌላውን የጎረቤት አገር ሕዝብ፣ ከእንስሳት ወደ ሰው ከሚተላለፉ በሽታዎች የመጠበቅ ግዴታ አለበት - ይላል፡፡ ስለዚህ ሁሉም ጎረቤት አገራት ይሄን ጠብቀው እየሰሩ መሆኑን ማረጋገጥ ያስፈልጋል፡፡ ሌላው እስካሁን ባለው አደረጃጀት፤ የእንስሳት ጤና ዘርፋችን በጣም ደካማ ነው፡፡ ሌሎች አገራት አሉ የሚባሉ ዋና ዋና የእንስሳት በሽታዎችን አስወግደው፣ የሕብረተሰባቸውን ጤንነት አስተማማኝ እያደረጉ ነው፡፡ በኛ አገር ግን በሌሎች አገራት የጠፉ በሽታዎች አሁንም አሉ፡፡ ስለዚህ እነዚህን በሽታዎች ልንዋጋ የምንችልበትን መንገድ በአፋጣኝ ልንዘይድ ይገባል፡፡ ይሄ ሥራ የስጋ ምርታችንንም ያበለጽጋል፡፡ የስጋ ምርት ተቀባይ አገራት አንዱ መስፈርታቸው፣ በአገሪቱ ምን በሽታዎች አሉ? የሚለው በመሆኑ፤ በሽታዎችን አጥፍቶ የስጋ ውጤቶችንና ምርቶችን አሁን ካለው የአረብ ገበያ በተጨማሪ፣ ሌሎች ከፍተኛ ክፍያ ከፍለው መሸመት ወደሚችሉ የአውሮፓ አገራት መሻገርም ይገባል፡፡ ለዚህ ሁነኛ ስትራቴጂ መቀየስ ያስፈልጋል፡፡ በመንግስት በኩል፤ የእንስሳት ጤና ዘርፉን በሰው ሀይል በደንብ ማደራጀትና በቁሳቁስ ማጠናከር ያስፈልጋል::
ሌላው በመንግስት በኩል ሊወሰድ የሚገባው እርምጃ፤ የሰውንም የእንስሳውንም ጤንነት አስተማማኝ ለማድረግ፣ የጤና ዘርፋችንን ተናባቢና ተመጋጋቢ ማድረግ ነው፡፡ አሁን ባለው አደረጃጀት፣ ጤና ሚኒስቴር ለብቻው፣ የሕብረተሰብ ጤና ኢንስቲቲዩት ለብቻው፣ የእንስሳት ጤና ጥበቃ ለብቻው ነው እየተጓዙ ያሉት:: ነገር ግን በኢትዮጵያም ይሁን በሌላው አለም አብዛኛው ወረርሽኝ በሽታ መነሻው ከእንስሳት ወደ ሰው መሆኑን እየተመለከትን ነው፡፡ ስለዚህ መንግስት አንድ ሄሊዝ ፖሊሲን መሰረት አድርጎ፣ የጤና ዘርፉን አደረጃጀት እንደገና ማዋቀር ያስፈልገዋል:: እነዚህ ተበታትነው ያሉ የጤና ጉዳይ የሚመለከታቸው አካላት፣ አንድ ላይ ሆነው የሚመሩበት ወይም የሚናበቡበት ሁኔታ መፈጠር አለበት፡፡ አሁን ከአደረጃጀታቸው ጀምሮ በጋራ የሚሰሩበት ሁኔታ የለም፡፡ ይሄ ትልቅ ክፍተት ይፈጥራል፤ ስለዚህ ከወዲሁ ማስተካከል ያስፈልጋል፡፡
በሌላ በኩል፤ መንግስት የአገሪቱን የእንስሳት ግብይት ሥርዓትም ማሻሻል አለበት፡፡ በየሜዳው የሚደረጉ ግብይቶች፣ ወደ የማዕከላት ግብይት መለወጥ አለበት፡፡ በየቦታው የግብይት ማዕከላት ተገንብተው ወደ ዘመናዊ የማዕከላት ግብይት ሥርዓት በአፋጣኝ መሸጋገር ይገባል፡፡ የእንስሳት ግብይትን በማዕከል ብቻ እንዲፈፀም ማድረግ ጠቀሜታው የጎላ ነው፡፡ ቢያንስ በማዕከላት ግብይት የሚፈፀምባቸው እንስሳት፣ የጤና ምርመራ ሊደረግላቸው ይችላል። ከየት እንደመጡ፣ ምን አይነት ባህሪ እንዳላቸው ማወቅ ያስችላል፡፡ መገናኛ ብዙሃንም በእንስሳት ጤንነት ዙሪያ በየጊዜው ግንዛቤ መስጠት አለባቸው፡፡
ከሁለት አመት በፊት ይመስለኛል፤ የእንስሳትና አሳ ሀብት ልማት በሚል ሚኒስትር ስር ነበር፡፡ አሁን ደግሞ በግብርና ሚኒስቴር ስር ሆኗል፡፡ የሚመራውም በአንድ የሚኒስትር ዴታ ስር ባለ ዳይሬክቶሬት ደረጃ ነው፡፡
በእንስሳት ሀብታም የመሆናችንን ያህል፣ ከሃብታችንም ተጠቃሚ አይደለንም:: በሰጠነው ትኩረት ልክ ነው እያገኘን ያለነው፡፡ መከላከልና ማስቆም የምንችላቸው የበሽታ አይነቶች አሁንም ኢትዮጵያ ውስጥ አሉ፡፡ በየዓመቱ ወደ አፋር አካባቢ በርካታ እንስሳት ይሞታሉ፡፡ በዚያ ላይ የእንስሳት ዝርያ ማሻሻያዎች አልተሰሩም፤ አሁንም ድሮ የነበሩት ናቸው ያሉት፡፡ እነሱ ደግሞ ብዙም ውጤታማ አይደሉም፡፡ ስለዚህ የተሰጠው ትኩረት በእጅጉ አናሳ ነው:: አንዱ የዚህ ችግር ምንጭ ደግሞ ዘርፉ በባለሙያዎች አለመመራቱ ነው፡፡ በዘርፉ ብቁ የሆኑ ባለሙያዎች በቦታው ላይ የሉም፡፡ ስለዚህ ዘርፉ ተቆርቋሪ አለው ለማለት አያስደፍርም። ለአገሪቱ ከቡና ቀጥሎ የስጋ ኤክስፖርት ነው ከፍተኛ የውጭ ምንዛሬ የሚያስገኘው፡፡ ይሄ የበለጠ በጤና አጠባበቅና አደረጃጀት ቢዳብር፣ የአውሮፓ ገበያን ሰብሮ በመግባትም ውጤታማ ለመሆን ያስችላል፡፡ ከዚህ አንፃር መንግሥት፤ በትኩረት ሊያስብበት ይገባል፡፡
30 April በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም ሚያዝያ 22 ቀን ማለት ነው።
በሰሞነኛው የአዲስ አቤ ቀልድ ልጀምር። ወጣቱ፣ ሱሪ ለመግዛት ወጥቶ አንድ የልብስ ሱቅ ወስጥ ገባ። ባለ ሱቁ ጠየቀው። “የቻይና ይሁንልህ ወይንስ የአውሮፓ ሱሪ?” ወጣቱም መለሰ። “የለም የለም… የጎንደሩን ሱሪ ነው የምፈልገው።”
እስረኞችን የማስፈታቱ ሰላማዊ ጥያቄ የእብሪት መልስ ሲያገኝ፤ ጨዋታውም ተቀየረ። “እንዲያውም አናውቅህም። ከህዝብ ጫንቃ ላይ ወረድ” ሲል ነበር የጎንደር ሕዝብ ብረትን ሰብሮ ዙፋኑን የነቀነቀው። “ወንዱን በምርቃና ሴቱን በቃና አደንዝዘን ይዘነዋል!” ያሉት ሕዝብ ከቶውንም እንዳልተዘናጋ አሳየን…. የመናገር እና ሃሳብን ያለፍርሃት የመግለጽ መብትን ህወሃት ሲፈልግ የሚሰጥ ሲያሻው ደግሞ የሚነፍገው የግል ሃብቱ አድርጎ ለ25 አመታት ሰንብቶ ነበር። ይህ መብት በኢትዮጵያ ሰንደቅ አላማ አሸብርቆ ጎንደር ላይ ተከበረ። በባህርዳር፣ በደሴ፣ በኦሮምያ፣ በመቀሌ…. ላይም ይቀጥላል..
ከአርባ አመት በፊት የቬትናም ህዝብ ባዕዳን ያነገሱትን አሻንጉሊት መንግስት በሃይል ሲነቀንቀው፤ አሻንጉሊቱ ስርዓት ለሕዝብ እጅ ከመስጠት ውጭ አማራጭ አልነበረውም። የህዝብ ያልነበረው ይህ መንግስት ወደ አመሻሹ ላይ ካመሸገበት የአይጥ ጉድጓድ ሆኖ መግለጫ ሰጠ። እንዲህ ሲል፣
ይህ ተላላኪ መንግስት ወድቆ የነበረው ከህዝባዊው አመጽ እና እንቢተኝነት በፊት መሆኑን አላስተዋለውም። ስርዓቱ የወደቀ ራሱ ያወጣውን ህግ ራሱ ሲሽረው ነበር። ሕዝብ “መንግስት የለም!” ማለት የጀመረው ለአፋኝ አዋጆች አልንበረከክም ብሎ አደባባይ በወጣ ግዜ ነበር። ይህ መንግስት የተወገደውም ለዜጋው የመብት ጥያቄ የጥይት ምላሽ በሰጠ ግዜ ነው።
ባለፈው እሁድ በጎንደር የታየው የሕዝብ እንቢተኝነትም የዘመናችን ትልቁ ክስተት ነበር። ሕዝብ የተፈጥሮ መብቱን ተነጥቆ በጫንቃው ላይ ተጭኖ የነበረውን ቀንበር ያስወገደበት ክስተት! ስልጣን የህዝብ እንጂ የጥቂቶች መፈንጫ አለመሆኑ የታየበት ክስተት። በኢትዮጵያ ታሪክ ላይ ወርቃማ አሻራ ጥሎ ያለፈ፤ ለሀገር የፍቅር፣ ለዜጎች የፍትህ እና የህብረት ሃውልትን የተከለ ክስተት። የማይቻል የሚመስለውን ተራራ ደርምሶ የናደ ሃይል ስለነበር ታሪክ ይህንን ሰልፍ ይዘክረዋል።
በስፍራው ያልነበረው መገናኛ ብዙሃን በስፍራው የነበረውን ክስተት ሲደሰኩር፣ ለሰላማዊ ሰልፍ ፍቃድ የተከለከለ ህዝብ በራሱ ፈቃድ መውጣቱን፤ በሰልፉም ላይ እነሱ የከለከሉትን ባንዲራ ብቻ መያዙን ጨምሮ አበሰረ።
ይህንን የዜና እወጃ ያዳመጠው የጎንደር ሕዝብ “ይህን ለማድረግ ትንሽ ዘገየህ። …” ሳይለው አልቀረም። ልክ እንደ አሻንጉሊቱ የቬትናም መንግስት፣ የህወሃት የአፈና ግዜ ማብቃቱን እያረጋገጡት ይመስላል። አንድ ስርዓት መንግስትነቱ የሚያከትመው ራሱ ያወጣውን ህግ ራሱ ሲረግጠው እና ሕዝብም ለሱ አዋጅ ተገዥ አለመሆኑን ሲያሳየው ነው። አላስተዋልነው ይሆናል እንጂ ህወሃት እድሜውን ጨርሶ በባከነ ሰዓት እንደሚንገዳገድ “የልማቱ” ተጠቃሚዎች ሳይቀሩ ነግረውን ነበር። እነ ፃድቃን ገ/ትንሳኤ እና አበበ ተ/ኃይማኖት (ጆቤ) ከማጀታቸው ወጣ ወጣ ብለው አገሪቱ እጅግ አሳሳቢ ሁኔታ ላይ እንደምትገኝ፣ መንግስት በሚባለው እና በፓርቲ መሃል እንኳን ልዩነት እንደጠፋባቸው ነግረውናል። ይህ ጉዳይ ጻድቃንን ግራ ካጋባው ሌላው ምን ይበል? ጆቤ የህወሃት ሙስና እና የፍትህ እጦት ካስፈራው ተራው ህዝብ ምን ይሰማው? የሚገርመው ነገር፣ እያየነው ያለው ቀውስ የነ ፃድቃን እና የነ ጆቤ “ሌጋሲ”ም ጭምር መሆኑ ነው።
የጎንደሩ አመጽ ሁለት አበይት ነገሮችን ጥሎልን አልፏል። አንደኛው መተባበር እና መደጋገፍን ማስተማሩ ነው። አፍንጫ ሲመታ አይን ያለቅሳል እንዲሉ፤ በተለይ የኦሮሞ ወገናችን ደም የሁላችንም ደም ነው ማለታቸው የህወሃትን ከፈፍሎ መግዛት እቅድ የሚያፈርስ መፈክር ነበር። የአኙዋክ መገደል ከአማራው መገደል ተለይቶ አለመታየቱን፣ የሲዳማው ሰቆቃ … የሁሉም ወገን ስእቆቃ እንደሆነ … የሚያሳይ ትእይንት ነበር። በማን አለብኝነት የሚጫኑ አዋጆችን መስበር መቻሉ ደግሞ ስልጣን ዛሬ በህዝብ እንጂ በአንባገነኖች እጅ አለመሆኑን አሳይቶናል። ሕዝብ በነቂስ ወጥቶ ለመብቱ ፈቃድ እንደማያስፈልገው ብቻ ሳይሆን ይልቁንም ጥንት አባቶቹ በአደራ ያስረከቡትን ባንዲራ ይዞ በመውጣቱም የስርዓቱን ማክተም አሳይቶናል።
የማይነካ የመሰለው ጉልበቱ ሲፈታ፣ የማይሰበር የመሰለው ሃይል ሲሰበር ይህ የመጀመርያው አይደለም። በዘረፉት ሃብት እና በሰራዊታቸው ጉልበት ብቻ እየተማመኑ የገዛ ወገናቸውን ሲበድሉ የኖሩ አንባገነኖች ከቶውንም መቶ አመት ሲቆዩ አላየንም። በአለማችን የተነሱ ብርቱ የሚባሉ አንባገነኖች በህዝብ ሃይል እየተዋረዱ መውደቃቸውን የታሪክ መዛግብት ይመሰክራሉ።
የማያልቅ መንገድ እና የማይነጋ ጨለማ የለም። በአንጻሩ የማይመሽ ቀን የለም። የብዙዎ አንባገነኖች ችግርበ ጉልበታቸው ብቻ በመተማመን ዙፋናቸውን ዘላለማዊ ለማድረግ ማሰባቸው ነው። በዚህች ተለዋዋጭ አለም ውስጥ ለውጥ የሰው ልጅ ፍላጎት ብቻ ሳይሆን ግደታም ነው። ዘገምታኛም ይሁን ቅጽበታዊ፣ እኛም በተራችን ለውጥን የምናይበት ወቅት ላይ ደርሰናል።
ይህ ሊሆን ግድ ነው። ጽዋ እስኪሞላ የሚጨመርለትን ሁሉ ይሸከም እና ከሞላ በኋላ መፍሰሱ ሳይንሳዊም፤ ተፈጥሯዊም ህግ ነውና ከአቅሙ በላይ ሲሞላ ሁሉም ነገር ይፈስሳል። ከየአቅጣጫው ሕዝቡን ገፍተው እዚህ አደረሱት። እነሆም የሕዝብን የቁጣ ወላፈን ትላንት በኦሮሞ ወንድሞቻችን፣ ዛሬ ደግሞ በጎንደር አዩት። ነገ በደቡብ፣ ከዚያም በምስራቅ እና በምእራብ ይቀጥላል። ይህ ቁጣ የመጀመርያው እንጂ የመጨረሻው አይደለም።
“የዚህን መንግስት ያህል በህዝብ ክፉኛ የተጠላ ስርዓት በህይወት ዘመኔ አይቼም ሆነ ሰምቼ አላየሁም።” ሲሉ አንድ ከፍተኛ የኢህአኤግ ባለስልጣን ሲናገሩ አድምጫለሁ። ከውስጣዊ ሰዎች እንደምንሰማው ከሆነ 90 በመቶ የሚሆኑት የኦህዴድ እና የብአዴን አመራር አባላት ከህወሃት ጋር ሆድና ጀርባ ከሆኑ ሰንበትበት ብለዋል፤ የህዝቡ በደል አንገሽግሿቸው ህዝባዊውን አመጽ ለመቀላቀል በመጠባበቅ ላይም ናቸው። በራሱ በአገዛዙ ውስጥ ያሉ ሁለተኛ ረድፈኞች ሳይቀሩ እንደሚመሰክሩት፤ የህወሃት ወንጀል ደርግ ከሰራው ወንጀል እንኳን ሊወዳደር አይችልም። የበደሉን ብዛት እና የዝርፊያውን ግዙፍነት የሚመሰክሩት ሁሉ ይህ ስርዓት በቅርጽ እንጂ በይዘት እንደሌለ ነው እየመሰከሩ ያሉት። “በአሁን ሰዓት በመንግስት ስም የሚነግድ የማፍያ ቡድን እንጂ መንግስት የለም!” ነው ያለው አንድ ከፍተኛ የብአዴን ሰው።
ሕዝቡ ይህንን ሰርዓት ለምን አይጥላው? ሁሉም ስለታፈነ ሕዝብ ነው የሚናገሩት። አንድ ለአምስት ተጠረንፎ የተያዘ ሕዝብ፣ እስከውስጥ ገመናው በኢህአዲግኛ መስፈርት እየተገመገመ የሚሰቃይ ሕዝብ፣ ሌት ተቀን በሙስና እንደመዥገር እየተበዘበዘ ያለ ሕዝብ። ኢትዮጵያ የሚለውን ቃል እንኳን ለመጥራት እየተጸየፉ፣ ሀገርን እና ታሪካዊ ባንድራዋን እየጠሉ፣ … እንዴት ሊቆዩ ይችላሉ?
ለችግሮች ሁሉ መፍትሄያቸው ጠመንጃ ነው። የጎንደሩንም ችግር በጠመንጃ ለመፍታት እየመከሩ ይገኛሉ። በመጀመርያ ከህዝቡ መሳርያ መንጠቅ። ከዚያም እንደ በኦሮሞ ወጣቶች እንዳደረግነው በአልሞ ተኳሾች አማጺውን መልቀም ይኖርብናል ሲሉ ዶ/ር ደብረጽዮን መናገራቸው እየተሰማ ነው። ከ500 ያላነሱ የኦሮሞ ወገኖቻችንን ጨርሰው ሲያበቁ፤ እርምጃው ተመጣጣኝ እና ፍትሃዊ ነው ሲሉ ቀለዱብን። ለመሆኑ ከአንድ ሰብዓዊ ፍጡር እንደዚህ አይነት ፍጹም አረመኔያዊ ነገር ይሰማል? የጭካኔ ጣርያው የት ድረስ ነው?…
መገናኛ ብዙሃን ላይ እየወጡ በህዝብ ላይ የሚያላግጡት ነገር ደግሞ እጅግ ያሳምማል። ለጥያቄዎች ሁሉ አንድ መልስ ነው ያላቸው። መልሱም “ሻዕቢያ” የሚባል ግዑዝ ነገር። የኦሮሞ ሕዝብ ሰቆቃ ይቁም ብለው የተነሱት ወጣቶች በሙሉ “የታጠቁ እና የተደራጁ የሻዕቢያ ቡድኖች ናቸው” ተባልን። የወልቃይት የማንነት ጥያቄ ያነሱት ወገኖች ሁሉ ያሻዕቢያ ተላላኪዎች እንደሆኑ ነገሩን። የታገልነው ለነጻነታችን እንጂ ትግሬ ለመሆን አይደለም ያሉት ከራሳቸው ውስጥ ያሉ ታጋዮችም የሻዕቢያ መልዕክተኞች ናቸው። የችግሮቻቸው ሁሉ መንስኤው ሻእቢያ ነው። ይህ ሊሆን ይችላል። 10 ሰው የሻዕቢያ ተላላኪ ሊሆን ይችላል። 100 ሰውም የሻዕቢያ ተላላኪ ሊሆን ይችላል። 1000 ሰው የሻዕቢያ ተላላኪ ሊሆን ይችላል። አንድ ሚልየን ህዝብ የሻዕቢያ ተላላኪ ከሆነ ግን ከነጻነት ትግሉ ጀርባ ሻዕቢያ እንዳለ ነው እየነገሩን ያሉት። ፖለቲካን እንደ ማስንቆ እየቃኘ የሚጫወትበትን ህዝብ፣ እነሱ የሚናገሩትን ሁሉ እንደ ስንዴ እየፈለፈለ እንደሚያበጥረው እንኳን አይገነዘቡም።
የምስራቁ ፈላስፋ ኮንፋሽየስ “ትልቁ እውቀት የራስን የድንቁርና መጠን ጠንቅቆ ማወቅ ነው“ ይለናል። ይህንን ሁሉ ህዝብ የሻዕቢያ ተላላኪ ሲሉ በድፍረት መናገራቸው የድንቁርናቸው መጠን ምን ያህል የወረደ መሆኑን ያመላክተናል። “በወልቃይት ጠገዴ ስቃይ እና እስር ይብቃ!“ የሚለው መፈክር የሻዕቢያ ከሆነ ሻዕቢያ ለወልቃይት ህዝብ መብት በመነሳቱ ሊወገዝ ሳይሆን ይልቁንም ሊወደስ ይገባዋል። እንደ ጣዕረ-ሞት እየተከተለ እንቅልፍ የሚነሳቸው ሻዕቢያ “ለሱዳን የተሸጠው ድንበራችን ባስቸኳይ ይመለስ!“ የሚል መልዕክት ይዞ ህዝብን ማሰለፍ ከቻለ ወዳጅ እንጂ ጠላት አይሆንም።
ሁሌም ህዝብን ማታለል የሚችሉ ይመስላቸዋል። ትላንት የተጫወቱበትን ካርታ ሳይቀይሩ ዛሬም ለመጫወት ይሞክራሉ። በኮብልስቶን፣ በአነስተኛና ጥቃቅን … ወዘተ የተያዘ ወጣት ሁሉ፣ በደል ያላመረረው፣ ንቀት ያላስቆጣው መሆኑን አሁን ማረጋገጥ ይችላሉ።
ካሁን በኋላ እነሱ ሊያደርጉ የሚችሉት አንድ አስፈሪ ነገር ቢኖር፤ የትግራይን ህዝብ ከወንድሙ የአማራና ከኦሮሞ ህዝብ ጋር ደም ማቃባት ብቻ ነው። እዚህ ላይ ነው ከፍተኛ ጥንቃቄ መደረግ የሚገባው። የትግራይ ህዝብ የዚህ አናሳ ቡድን እዳ ከፋይ መሆን የለበትም። የትግራይ ሕዝብም በቡድን-በቡድን ተከፋፍሎ የሚሰቃይ መሆኑን መረዳት ይኖርብናል። የተገመገመ፣ የሚገመገም እና ለት ተቀን የሚገመግም ቡድን! ይህ ሕዝብም ነጻ መውጣት አለበት።
ሴቶች የጎማ እጀታ ጋር ማተሚያ የኒዮፕሪን ቦቲዎች እንዲቀዘቅዝ - ቻይና ሴቶች የጎማ እጀታ አቅራቢ ጋር ማተሚያ የኒዮፕሪን ቦቲዎች እንዲቀዘቅዝ,ፋብሪካ -Fujie ከቤት ውጪ
ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ሂላሪ ክልንቴንን ካብ 60 ሃገራት ዓለም ዝተዋፅኡ ካልኦት ሰበስልጣንን ብዛዕባ ስግግር ዲሞክራሲያዊ ሊብያ ድሕሪ ሞኣመር ጋዳፊ ንምምካር ኣብ ፓሪስ ተኣኪቦ።መራሒ ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ስግግር ሊብያ/NTC/ ሙስጣፋ ኣብድል ጃሊል ናይ NTC ህፁፅ ጠለባት ከቕርቡ ትፅቢት ይግበር።
ፈረንሳይ ነቲ ኣኼባ ዝፀውዐት ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ስግግር ሊብያ/NTC/ ኣብዝሓለፈ ሰሙን ንትሪፖሊ ንምቁፅፃር ንቕድሚት ይግስግስ ኣብዝነበረሉ እዋን ነይሩ።ስርዓት ሞኣመር ጋዳፊ ኣብዘብቅዐሉ ኣብዚ ሕዚ እዋን እቲ ኮንፈረንስ ሊብያ ዝተረጋግአ ዴሞክራሲያዊ ምሕደራ ንኽትተክል ንምሕጋዝ ዝጠመተ እዩ።
ኣብቲ ኮንፈረንስ ‘መሓዙት ሊብያ’ ዝሳተፋ በዝሒ ሃገራት ኣብቀራባ ማዕልታት ኣዚዩ ወሲኹ’ሎ።ሩስያን ቻይናን ሓዊሱ ነቲ ሓድሽ ገዛኢ ማለት እውን ንNTC ኣፍልጦ ዘይሃባ ቁልፊ ሃገራት እውን ክሳተፋ እየን።
ኣብቲ ኣኼባ ንምስታፍ ካብ ናይ ክረምቲ ዕረፍተን ዘቛረፃ ምስንቴር ጉዳያት ወፃኢ ሂላሪ ክልንቴን ከምዝገለፃኦ ኣብቅድሜና ዘለዋ ሰሙናት ንሊብያ ወሰንቲ እየን ኢለን።ማሕበርሰብ ዓለም ንNTC ኣብምሕጋዝ ቆራፅ ስጉምቲ ክወስድ ኣለዎ ምስበላ እቲ ስግግር ግን ብሊብያዊያን ዝምራሕ ክኸውን ኣለዎ ኢለን።
ዩናይትድ ስቴትስን ካልኦት ሃገራትን ብኮምቴ ማዕቐብ ሕቡራት መንግስታ ኣቢለን ንኸይንቀሳቐስ ዝተኣገደ ሃብቲ ሊብያ ናይ ምስዳድ ከይዲ ጀሚረን ኣለዋ።ገለ መራሕቲ ኣባላት ቤት ምኽሪ ዩናይትድ ስቴትስ ግን ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ስግግር ሊብያ ነቲ ኣብ 1988 ኣ/ፈ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፓንኣም ጀት ብምፍንጅዳር ዝተፈረዶ ሊብያዊ ዓብድል ባሳት ኣል-መግራሒ ክሳብ ዘረክብ ሂላሪ ክልንቴን እቲ ገንዘብ ተታሒዙ ንኽፀንሕ ክገብራ ይድልዩወን።
ወሃቢት ቃል ምስንቴር ጉዳያት ወፃኢ ቪክቶሪያ ኑላንድ ግን NTC ካብ ጉዳይ መግራሒ ዝዓበዩ ቀዳምነት ዝወሃቦም ህፁፅ ጉዳያት ኣለውዎ ይብላ።ኣብ ፓሪስ ዝዝተየሉ ካሊእ ቁልፊ ጉዳይ ናብ ሊብያ ዓቃቢ ሰላም ናይ ምልኣኽ ሕቶ እዩ።ፍሉይ ኣማኻሪ ዋና ፀሓፊ ሕቡራት መንግስታት ባን ኪሙን ዝኾኑ ኢያን ማርቲን ኣብ ትልሚ ድሕረ ግጭት ናይ NTC ድልየት ናይ ወፃኢ ምኽሪ እምበር ወታደራት ከምዘይኮነ ኣፍሊጦም ኣለው።
ነቲ ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ስግግር ሊብያ ዛጊድ ኣፍልጦ ዘይሃበት ቻይና’ውን ኣብቲ ኣኼባ ዝሳተፍ ልኡኽ ናብ ፓሪስ ምልኣኻ ወሃቢ ቃል ምንስቴር ወፃኢ ቻይና ማ ዛክሱ ኣረጋጊፆም ኣለው።
ኣብቲ ኣኼባ ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ስግግር ሊብያ ሓድሽ ሕገ መንግስትቲ ንምውፃእን ምርጫ ንምካይድን ዘኽእል ናይ 18 ኣዋርሕ ሓባሪ መንገዲ ከቕርብ ትፅቢት ይግበር።
ወደ አሌክሳንድሪያ መጓዝ ሊያመልጥዎት የማይችል ተሞክሮ ነው! ታሪካዊው ከተማ የተለያዩ ጥንታዊ መደብሮች አሏቸው, ከጥንት ጀምሮ እስከ ስነ-ጥበብ ማዕድናት ድረስ እስከ ጌጣጌጥ መደብሮች ድረስ. የሚከተለው መመሪያ በአሌክሳንድሪያ ውስጥ ለገብያ በጣም ጥሩ ቦታዎችን እንዲያገኙ ይረዳዎታል.
የተለያዩ የሱቅ መደብሮች በአሌክሳንድሪያ ውስጥ በኪንግ ስትሪት (King Street) ዙሪያ በቅርብ የተቆራረጡ ጥንታዊ ግዢዎች, የእጅ ስራዎች, የቤት ቁሳቁሶች, ልዩ ስጦታዎችን እና ጣፋጭ ጌጣጌጦችን ይሸጣሉ.
ታሪካዊው ከተማ ለገበያ የሚሆን የመዝናኛ ቦታ ነው ምክንያቱም ብዙ የሱቅ መደብሮች ያገኛሉ ምክንያቱም አብዛኛዎቹ የአካባቢው ነዋሪዎች ባለቤት ናቸው. የሱቆች ዝርዝር ይመልከቱ.
105 North Union Street, እስክንድርያ, ቨርጂኒያ. የቶርፒዶ ፋብሪካ በአስክሬን ዕጹብ ድንቅ የፓርሞክ ወንዝ አካባቢ, የቶፖፔን ፋብሪካ እንደ ጥንቸሎች, የሸክላ ስራዎች, ጌጣጌጥ, ቅርጻቅርፅ, ብርጭቆ, ፎቶግራፎች እና ሌሎችንም ኦርጂናል የስነ ጥበብ ስራዎች ለመግዛት ጥሩ ቦታ ነው. በሱ ስቱዲዮ ውስጥ ብዙ ስራዎችን ለመግዛት እና አንዳንድ አርቲስቶችን ለመመልከት በቂ ጊዜ ይኑርዎት.
301 King Street, Alexandria, Virginia. የአሜሪካን አርሶአደር ገበሬዎች የአርሶ አደሮች ገበያ አሮጌው የዘር ማራመጃ እንደሆነ, የአሌክሳንድሪያ ገበሬ ገበያ የስጋ, የወተት, የዓሳ, ፍራፍሬ እና አትክልቶች ያቀርባል. ለዓርብ ዓመቱን ሙሉ ቅዳሜ ቅዳሜ ከ 5 እስከ 10 30 ድረስ ክፍት ነው
በ 1997 የተጠናቀቀው ፖፖሜድ ያርድ የግብይት ማእከል በአልጄሪያ እስክንድርያ ውስጥ የተለያዩ መደብሮች, ምግብ ቤቶች እና የፊልም ቲያትሮች በ 589,856 ካሬ ጫማ ግማሽ ማእከል ነው. በአቅራቢያ ወዳለው የገበያ ቦታ, እንደ Barnes & Noble, ምርጥ ግዢ, የድሮ ባህርይ, የህፃናት ቦታ, ስፖርት ባለስልጣን, ዒላማ እና ተጨማሪ የመሳሰሉ ትላልቅ የችርቻሮ መደቦችን ለመፈለግ የሚፈልጉ ከሆነ.
ባለፉት 24 ሰዓታት ውስጥ በተደረገ 10 ሺህ 24 የላቦራቶሪ ምርመራ 700 ሰዎች ኮሮናቫይረስ እንደተገኘባቸው የጤና ሚኒስቴር አስታውቋል። በኢትዮጵያ በአጠቃላይ ቫይረሱ በምርመራ የተገኘባቸው ሰዎች ቁጥር 65 ሺህ 486 ደርሷል። በሌላ በኩል በትናንትናው ዕለት 655 ሰዎች ከበሽታው ማገገማቸውን ተከትሎ በአጠቃላይ ከበሽታው ያገገሙ ሰዎች ቁጥር 25 ሺህ 988 ሆኗል። ባለፉት 24 ሰዓታት በኮሮናቫይረስ የ13 ሰዎች ህይወት ማለፉ መረጋገጡን ተከትሎ በበሽታው የሞቱ ሰዎች ቁጥር 1 ሺህ 35 ደርሷል። በአሁኑ ወቅት ቫይረሱ ካለባቸው 38 ሺህ 461 ሰዎች መካከል 280 ያህሉ በጽኑ ሕክምና ላይ መሆናቸው ተገልጿል። በአገሪቱ እስካዛሬ ድረስ በአጠቃላይ ለ1 ሚሊዮን 157 ሺህ 292 ሰዎች የኮሮናቫይረስ የላቦራቶሪ ምርመራ ተደርጓል።
እኛ ምርምር አብዛኞቹ የመድኃኒት አምራቾች መካከል ያለውን ፍላጎት ላይ የተመሰረተ እነዚህ ማሽኖች አደረብኝ. የእኛ ግብ በተለይ ማበጀት ለማግኘት, ሁሉንም መስፈርቶች ማሟላት ነው. ድር ላይ የእኛን ምርቶች ያግኙ እና ማንኛውም ጥያቄ ጋር ያነጋግሩን.
አዎ. እኛ ብቻ ማበጀት ማቅረብ: ነገር ግን ደግሞ ተሰጥኦ መሐንዲሶች ጋር ችግሮችን ለመፍታት አይደለም. የእርስዎን ፍላጎት ይንገሩን እና እኛ መፍትሔ ያለውን ንድፍ ያመጣል.
እኛ በፖለቲካ አመለካከታችን ብቻ በመንግሥት የፈጠራ ክስ ተደርሶልን በአስር አለቃ መሳፍንት ጥጋቡ መዝገብ ስር ተከሰን ላለፉት 7 ወራት በሕገወጥ እስር ላይ የምንገኝ የአብን አባላትና አመራሮች ላይ ጉዳያችንን በማየት ላይ የሚገኙት የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በርካታ በደሎችን ፈፅሞብናል። ለአብነትም፦
ተከሳሾች በ.ተ.ቁ 13 ስር አቃቤ ህግ ከዘረዘራቸው የሰነድ እና ሌሎች ማስረጃወች ውስጥ ለተከሳሾች የማይደርሱ በማለት የዘረዘራቸው ማስረጃወች ሊደርሱን ይገባል፤ ይህ ከህግ ውጭ ነው። አቃቤ ሕግ ለፍርድ ቤት ብቻ ለይቶ ለተከሳሺ ሳያደርስ የሚያቀርበው ማስረጃ ሊኖር አይገባም፤ ይህ ካልሆነ ግን ለመከራከር እና ማስረጃ ለማቅረብ አያመቸንም፤ ሥለዚህ ለእኛ ለተከሳሾችም ደርሶን ማስረጃውን እና ክሱን በማየት ልንከራከር ይገባል። ስለሆነም በማስረጃ ዝርዝር ተ.ቁ 5 ስር በ 2ኛ ተከሳሽ( አስጠራው ከበደ)፣ 12ኛ ተከሳሽ( ክርስቲያን ታደለ) እና 9ኛ ተከሳሽ( አየለ አስማረ) ተከሳሾች፣ በማስረጃ ዝርዝር ተ.ቁ 19 ስር በ 2ኛ ተከሳሺ( አስጠራው ከበደ)፣ በማስረጃ ዝርዝር ተ.ቁ 21 ስር በ 3ኛ ተከሳሺ ( ሲሳይ አልታሰብ) ላይ የቀረቡት ማስረጃወች እንዲደርሱን እንዲታዘዝልን በማለት መቃወሚያ አቅርበን እያለ ፍ/ቤቱ ግን ካቀረብነው መቃወሚያ ውጭ ስለ ምስክሮች ስም መዘርዘር አለመዘርዘር ሕጋዊነት ብይን የሰጠ ሲሆን ይሄም ሙሉ በሙሉ እኛ ከጠየቅነው ውጭ ብይን በመስጠት ሆን ብሎ አልፎታል። ከዚያም በኃላ ድጋሚ ጠይቀን ዝም ብሎ አልፎ በዚህ ሁኔታ የእምነት ቃል እንድንሰጥ አስገድዶናል። ይህም የፓለቲካ እጅ ያለበት ክስ ድርሰት ተጠቃሎ አለማለቁን የሚያሳይ ነው።
9ኛ ተከሳሺ የሆነው አየለ አስማረ ለብቻው በዚሁ ቀን በችሎት እንዲቀርብ በማድረግ በ21/4/2012 ዓ.ም በነበረው ቀጠሮ ስትወጣ ለደጋፊዎች እጅህን አውጥተህ መፈክር በማሰማት ችሎት ደፍረኃል በሚል ጠበቆች በሌሉበት ማስጠንቀቂያ የሰጡት እና ችሎቱ በቀጣይ እርምጃ ይወስድብኃል በማለት የተዛተበት መሆኑ።
የሙያ አገልግሎት እየሰጡን ከሚገኙ ጠበቆች ውስጥ አንዱ የሆነውን ጠበቃ ሔኖክ አክሊሉን በ21/4/2012 በነበረው ቀጠሮ ችሎቱ እስኪጠናቀቅ ቆይቶ በአግባቡ ከችሎት ከወጣ በኃላ በቀጣይ ቀጠሮ የችሎት ቀን ግን ጠበቃው በስራ መደራረብ ችሎት ባይቀርብም ባለፈው ቀጠሮ ለተከሳሾች መኪና ውስጥ ከገቡ በኃላ ችሎት ተረብሾ ዳኞች አቋርጠን ቢሮ ከገባን በኃላ እጁን አውጥቶ “አስገባህለት’’ የሚል የሚመስል ምልክት አሳይቷል በማለት ማን እንዳየው ሳይዘረዝሩ፣ የቀረበበትን ማስረጃ ሳይገልጹ፣ የእርሱን ኃሳብ ሳይሰሙ ትእዛዝ ሰጥተናል ብለው በመቅረብ ማስጠንቀቂያ በሌለበት መሰጠቱ።
ጉዳያችን ሊከታተሉና ሊዘግቡ የመጡ ጋዜጠኞችን ለማስፈራራት ስም ጻፉ የተባሉ እና ችሎቱ ሳያብራራ የተዛባ መረጃ የምታቀርቡ አላችሁ ወደፊት ይጣራል በማለት እርምጃ እንደሚወስድ ገልጾ ያስፈራራቸው እና ወደፊት ፈርተው ቀርበው ጉዳያችንን እንዳይዘግቡ ጫና የፈጠረባቸው መሆኑ።
ተከሳሾች በሌለንበት ከፍ/ቤት አሰራር ውጭ ችሎት አየተረበሸ ነው በሚል ደጋፊዎቻችን፣ ቤተሰቦቻችንና ሌሎች የሕብረተሰብ ክፍሎች በግልጽ ችሎት የሚደረግን ክርክር እንዳይታደሙ በማድረግ እና እንዴት እንደሚመፈጸም ባልተብራራ ሁኔታ በቀጣይ ችሎት የሚመጣ ሰው እንዲቀነስ በሌለንበት ቀደም ብሎ ትእዛዝ በመስጠቱ የልብ ልብ የተሰማው ፓሊስ ከፍ/ቤት መቶ ሜትር ራዲየስ በሁሉም አቅጣጫ በመክበብ የተከሳሾችን ጉዳይ ሊከታተል የመጣውን ህዝብ፤ ቤተሰብ፣ ጋዜጠኞች እና ብሔራቸው እየተጠየቀ “አማራ” የሆኑትን እየለየ እየተደበደቡ በጅምላ እንዲታሰሩ አስደርጎብናል። አካል ጉዳተኞችና እድሜያቸው 18 ያልሞላ ተማሪዎች ሳይቀር ለሌላ ስራ በአካባቢው በመንገድ ላይ ሲንቀሳቀሱ ማንነታቸውን ተጠይቀው “አማራ” ስለሆኑ ብቻ እየተደበደቡ በጂምላ ታስረዋል። በዚህም በተጨማሪ በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ደጋፊዎቻችን ማረሚያ ቤት በመገኘት ተሰልፈው ገብተው እየጠየቁን በቃ ሲባል በሰላም እየተመለሱ እያለ በችሎት ወጥተን ወደመኪና ስንገባ እና ስንወርድ ብቻ ድጋፍ ለመስጠት ከዚህ በፊት በግዜ ቀጠሮ እንደነበረው ችሎት፣ እዚህም ችሎት ለአጭር ደቂቃ ተቃውሞ አሰምተው በሰላም ተበትነው እያለ ችሎቱ መከልከሉ የሚያሳዝንና ከጀርባው የፖለቲካ ውሳኔ ያለበት መሆኑን በግልፅ ያሳየ ነው። ይህ ሁሉ በደል የደረሰው ችሎቱ ከአስፈጻሚው ጋር ተነጋግሮ በሰጠው ትእዛዝ ምክንያት ነው። ማንነታቸው እየተለየ አማራ በመሆናቸው ብቻ የተደበደቡት እና የታሰሩት አማራዎች ደም በችሎቱ እጂ ነው።
ችሎቱ በሌለንበት ትእዛዝ ሰጥቶ ከላይ ያቀረብነው በደል ደርሶብን እያለ ሁኔታውን አይተን ከመጣንበት መኪና ተከሳሾች አንወርድም ብለን እያለ ገብቶ በመሰየም ብንቀርብም ባንቀርብም የማይቀየር ከዚህ በኃላ ያለው ችሎት በፕላዝማ ይደረግ የሚል ገለልተኛ አለመሆኑን ያጋለጠ ውሳኔ ሰጥቷል። እውነት ተሸፍፍኖ እንዳይወጣ በመንግስት በኩል የሚካሔደውን የሰኔ 15ን የወንድሞቻችንን ግድያ ፓለቲካዊ ተንኮል በማገዝ፣ በጠበቆቻችን ጋር በማንገናኝበት መልኩ፣ ሌላው ቢቀር የሟች ቤተሰቦችን የሐሰት ድሪቶ ክስ እንዳይከታተሉ ለማድረግ በማሰብ በተልካሻ ምክንያቶች በፕላዝማ ቃል እንድንሰጥ ይደረግ በማለት የሰጠው ትእዛዝ ታሪክ የሚመዘግበው አሳፋሪ ውሳኔ ነው።