Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ታሪካዊት ኢትዮጵያ ከዚህ በኋላ የስፋትና ጥልቀት እንጂ ሥርነቀል የይዘት ለውጥ አልታየባትም፡፡ ብሔረ ኢትዮጵያ ከ8ኛው ምዕት ጀምሮ ገናናነቷ ፈተና ውስጥ ሲወድቅ፣ የባሕር ማዶ ግዛቶቿን ስታጣ፣ የንግድ መናኸሪያዎቿ ሲራቆቱና ኤኮኖሚዋ ሲያቆለቁል፣ መንግሥቷ በአካባቢያዊ፣ ተፈጥሯዊና ፖለቲካዊ ጉዳዮች ክንዱ ሲዝል አመጾች እዚህም እዚያም ተቀሰቀሱ፡፡ በተከታዩ ምዕት አክሱም ከናካቴው በዮዲት ጉዲት ስለወደመችና መንግሥቱም ሙሉ በሙሉ ስለፈራረሰ፣ መናገሻውን ወደ ደቡባዊው ክፍል ለማንፏቀቅ ተገደደ፡፡ ምናልባትም በመንግሥተ ኢትዮጵያ ላይ የደረሰውን ውድመት ጽናት የሚያመለክተው፣ በተከታዮቹ ሁለት ምዕት ዓመታት ስለ አገሪቱ እጣ ፈንታ እንኳን ለመናገር የሚያስችሉ አገራዊ ማስረጃዎች መጥፋታቸው ነው፡፡
ከዚህ የጭለማ ዘመን በኋላ ብሔረ ኢትዮጵያ በ12ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ በአዲስ መልክና ቁመና በላስታው የዛግዌ ሥርወ መንግሥት (1140-1268) ብቅ አለች፡፡ የዛግዌ መንግሥት በኃይማኖት፣ በቋንቋ፣ ባህል፣ ሥነ ሕንጻ፣ ሥነ ጽሑፍና መንግሥታዊ ወግ የብሔረ ኢትዮጵያን ቁልፍ ዘርፎች አስቀጠለ፣ አሻሻለ፣ አዳዲስ ፈጠራዎችንም አከለበት፡፡ በተለይ ደግሞ የብሔረ ኢትዮጵያን ሃይማኖታዊ ርዕዮተ-ዓለም ልዕልናውን አረጋገጠ፡፡ ዛጉዌዎች ከሰለሞናዊያኑ የተነሳባቸውን የሥልጣን ትግል የመከቱት ከብሔረ ኢትዮጵያ ርዕዮተ-ዓለም በመጋፈጥ ሳይሆን፣ ራሳቸውን በዚያው ማዕቀፍ ውስጥ ሁነኛ ሥፍራ በማስያዝ ነበር፡፡ የፍልስፍናው ማዕከል የነበረውን ኦርቶዶክሳዊ ሃይማኖት በማጥበቅና ከቤተ ክህነት ጋር ፍጹም አንድነት በመፍጠር ነበር፡፡ አስደናቂዎቹ የአለት ቤተ ክርስትያናት የተፈለፈሉባት ላሊበላ፣ የአክሱም ፅዮንን ብሔራዊ የእምነትና የፖለቲካ ማዕከልነት ለመገዳደር የበቃችው በዋናዋ ፅዮን ተምሳሌት በመገንባት ነበር፡፡
ዛጉዌዎች የአክሱም ቀጣይ ብቻ ሳይሆኑ፣ የመካከለኛው ዘመን ኢትዮጵያም መሥራቾች ነበሩ፡፡ የቤተ መንግሥቱና ቤተ ክህነቱን ክንዶች በጥብቅ አቆራኝተዋል፡፡ አማርኛን በልሳነ መንግሥትነት ቆርቁረዋል፡፡ የነገሥታቱን ተዘዋዋሪ አስተዳደር ብልሃት አስተዋውቀዋል፡፡ በተለይ በተለይ በፖለቲካ ድርድር መንግሥታዊ ሥልጣን “ለባለመብቶቹ” በመመለስ ብሔረ ኢትዮጵያን ያፀኑ አስተዋይ ገዥዎች ነበሩ፡፡ የዚህ ሰላማዊ አፈታት በአገር ግንባታው ጥረት በቤተመንግሥትና በቤተ ክህነት መካከል የነበረውን የዓላማ አንድነት በማረጋገጡ፣ በሚቀጥሉት ሦስት ክፍለ ዘመናት (ከ13ኛው እስከ 16ኛው መቶ) ሁለቱ ተቋማት በእጅና ጓንትነት ብሔራዊ ግዛቱንና ብሔራዊ ሃይማኖቱን በከፍተኛ ሁኔታ ለማስፋፋት ችለዋል፡፡
የታሪካዊት ኢትዮጵያ ብሔራዊ ሰነድ የሆነው ክብረ ነገሥት የብሔረ ኢትዮጵያ መንግሥታዊ ሽግግር መደምደሚያ ተደርጎ ሊቆጠር ይችላል፡፡ እዚህ ላይ ክብረ ነገሥት ከመቼቱ ሁለት ሺሕ ዓመታት ገደማ ዘግይቶ የተደራጀ ሰነድ ቢሆንም፣ ዋና ዋና ትረካዎቹ ቀደም ባሉት ክፍለ ዘመናት በኢትዮጵያና በአካባቢው ሲነገሩ የኖሩ መሆናቸውን መዘንጋት የለብንም፡፡ ይኽ ሰነድ የአገሪቱን መሠረታዊ ሕግጋት፣ ግዛቷንና የውጭ ግንኙነቷን፤ የመንግሥትን ሥልጣን ምንጭ፣ ለአገራዊ ኃላፊነት መመረጫ መስፈርቶች፣ በተለያዩ ተቋማት መካከል የሚኖረውን የሥልጣንና ኃላፊነት ክፍፍል፤ የሕዝብን መብቶችና ግዴታዎች፣ በገዥና ተገዥ መካከል የሚኖረውን ግንኙነት፤ እንዲሁም ፅላተ ሙሴ ለኢትዮጵያዊነት ያላትን ቁልፍ ጠቀሜታ በዝርዝር ያትታል፡፡ ስለዚህም ክብረ ነገሥት ኢትዮጵያዊነትን ደምና ስጋ በመስጠት ሙሉ ብሔራዊ ፍልስፍና አድርጎ ከመቅረጹም በላይ፣ በጥንታዊት ኢትዮጵያና በታሪካዊት ኢትዮጵያ መካከል ርዕዮታዊ ቀጣይነትና ተወራራሽነት አረጋግጧል፡፡
ከ16ኛው ምዕት ለጥቆ የነበሩት ሦስት ምዕታት የኢትዮጵያ ባህላዊና ፖለቲካዊ መልክዐ ምድርን እንዳይመለስ የለዋወጡ፣ ነባሩን ብሔራዊ ርዕዮትና መንግሥት ያዳከሙና ከሞላ ጎደል የዘመናዊት ኢትዮጵያን መጪ ገፅታ የቀረፁ ዐበይት ሂደቶች ነበሩ፡፡ የግራኝ አሕመድ ጦርነት እስልምና ወደ ማዕከላዊው ደጋማ ክፍል እንዲቆናጠጥ ከማስቻሉም በላይ፣ ከዚህ የላቀ ተጽዕኖ ላሳደረው የኦሮሞ ሕዝብ መስፋፋት በር በመክፈት፣ በታሪካዊት ኢትዮጵያ ባህላዊና ፖለቲካዊ ቀመር ላይ ዘላቂ ለውጥ አስከትሏል፡፡ ከ1625 እስከ 1761 ዓ.ም. የነበረው የጎንደር መንግሥት የእነዚህን ጥምር ኃይሎች ግስጋሴ በማስተናገድ ለማለዘብ ከመሞከር በዘለለ፣ ማዕከላዊ ሥልጣኑን መልሶ ለማጥበቅ፣ ቤተ ክህነትንና ጦር ሠራዊቱን ለማጎልበት አልቻለም፡፡
ዘመነ መሣፍንት (1770-1847 ዓ.ም.) ተብሎ የሚጠራው ቀጣዩ የታሪክ አንጓ ይኽ ሂደት በብሔራዊ ማዕከሉ መንኮታኮት የተደመደመበትና፣ እስልምናና ኦሮሞነትን ያጣመሩ የየጁ የጦር አበጋዞች ሥልጣኑን በስመ ኢትዮጵያ የተቆጣጠሩበት ዘመን ነበር፡፡ የዚህ ዘመን ዋነኛ ባሕሪው በሥነ-ልቡናዊ ውዥንብርና ግራ መጋባት የሚገለጽ ነበር፡፡ ማዕከላዊ መንግሥቱ በአውራጃዊ ኃይሎች የተከፋፈለበት፣ ዘውዱ ለትዕምርታዊ ዋጋው ሲባል ብቻ ተዋርዶ የተጠበቀበት፣ ቤተ ክህነት በጽኑ አንጃዎች እየተናጠች ሰላም ያጣችበት ዘመነ አፀባ ተደርጎ ይታወሳል፡፡
ነገር ግን ከታሪካዊት ኢትዮጵያ ህልውና አኳያ ያን ያህል መሠረታዊና ሥር-ነቀል ለውጥ አልታየበትም፡፡ የየጁ መሳፍንት ከብሔረ ኢትዮጵያ ቀጣይነት እሳቤ አላፈነገጡም፡፡ በፊውዳላዊው የፖለቲካ ሥርዓት ውስጥ ራሳቸውን በማደላደል፣ በዋነኝነት ክርስትናን በመቀበልና አማርኛንም በመንግሥታቸው ይፋዊ መግባቢያነት በማስቀጠል አገሪቱን ከመበታተን አደጋ ታድገዋል፡፡ በተለይ በመጪዋ ኢትዮጵያ የኦሮሞና አማራ ሕዝቦችን ምሰሶነት በማያዳግም ማሕተም አረጋግጠዋል፡፡
ከአፄ ቴዎድሮስ ንግሥ የምትነሳው ዘመናዊት ኢትዮጵያ ከመቼውም የላቀ ፈጣንና ተለዋዋጭ ፈተናዎች የተደቀኑባት ነበረች፡፡ ቋረኛው ካሣ ኃይሉ የየጁዎችን አገዛዝ የገለበጡት፣ የአገሪቱን ሃይማኖታዊና ፖለቲካዊ አንድነት፣ የዘውዱን ሥልጣንና ግርማ፣ እንዲሁም የታሪካዊውን ብሔረ ኢትዮጵያ መልሶ ለማቆም ቃል በመግባት ነበር፡፡ ቴዎድሮስ የሚለው ስመ መንግሥታቸው ራሱ ይኽንን ሕልማቸውን የሚያትት ስያሜ ነው፡፡ ከሁሉም በላይ ቴዎድሮስ ለአገራቸው አዲስ ፈር ለመቅደድ የታጠቁ ባለራዕይ ንጉሥ ነበሩ፡፡ የዘመናቸውን የአንድነት ፍላጎት ያዋለዱ፣ ተሸንፈውና ሞተው የኢትዮጵያን አባትነት ድል የተቀዳጁ፣ የዘመናዊት ኢትዮጵያ የመጀመሪያው ብሔራዊ ጀግና ናቸው፡፡
ሆኖም የቴዎድሮስ ሕልም ፈር የያዘው እርሳቸውን በተከተሉት ሦስት ነገሥታት ነበር፡፡ አፄዎቹ ዮሐንስ፣ ምኒልክና ኃይለሥላሴ በወቅቱ የተደቀነውን የአውሮፓ ቅኝ ገዥነት አደጋ የተገነዘቡ፣ ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ህልውና አብነቱ የአውሮፓን ሥልጣኔ የታጠቀች አንዲት አገር ናት ብለው የሚያምኑ ነበሩ፡፡ እውነትም አገሪቱ በታሪኳ አይታው የማታወቀው ተደጋጋሚ ዓለም ዐቀፍ ጦርነት በመቅደላ፣ ጉንደት፣ ጉራዕ፣ ዶጋሊ፣ መተማ፣ አድዋ፣ ማይጨው ብሔራዊ ህልውናዋን ክፉኛ ፈትኗታል፡፡ ስለዚህ ዘመናዊነት የውዴታ ምርጫ ጉዳይ ብቻ አልነበረም፡፡
በደምሳሳው ከ1850ዎቹ እስከ 1950ዎቹ የነበረው መቶ ዓመት፣ የኢትዮጵያዊነት መንፈስ እንደገና የለመለመበት ነበር ለማለት ይቻላል፡፡ ነገር ግን የዘመናዊት ኢትዮጵያ ታሪክ አገራዊ ወዝ እያጣ በባሕር ማዶ ኩረጃ ላይ በመመካቱ፣ የአውሮፓን ታሪክ ዘግይቶ የመድገም ደነዝ ሂደት ሆነ፡፡ የአውሮፓዊነት ሕልም እየበረታና ኢትዮጵያዊነት እያደር ከመንግሥታዊው ርዕዮት ማዕከልነት እየራቀ መጣ፡፡ በውጤቱም ሁለት መልክና መንፈስ ያለው ፖለቲካዊ ብሔርተኝነት በኢትዮጵያ ተከሰተ፡፡
በአንድ በኩል በድኅረ አድዋ (1888 ዓ.ም.) የተፀነሰው ለዘብተኛ አገራዊ ብሔርተኝነት አመለካከት፣ የብሔረ ኢትዮጵያን መደባዊና እምነታዊ ቅጥሮች አሻሽሎና አድሶ፣ ኢትዮጵያዊነትን ሰፋ ባለ ሕዝባዊ ሉዓላዊነት መርህ ላይ ለመመሥረት ያለመ ነበር፡፡ ሆኖም ይኽ ተራማጅ አገራዊ ንቅናቄ መልክ ሳይዝ በፋሽስት ጣልያን ወረራ (1928-1933 ዓ.ም) በእንጭጩ ተቀጨ፡፡ ወራሪዋ ጣልያን ከራሷም ብሔራዊ አንድነት ተመክሮ የብሔርተኝነትን ኃይል በሚገባ የተገነዘበች ስለነበረች፣ ኢትዮጵያዊነትን ዋነኛ ጠላት አድርጋ ዘመተችበት፡፡ በተለይም ኦርቶዶክሱን፣ አማራውን፣ ሸዌውን፣ ምሁሩን፣ ካህኑን በደመኝነት ፈጀችው፡፡ ከሁሉም በላይ ከፊሉን ኢትዮጵያዊ (በኤርትራና በትግራይ) ከእትብቱ በማቆራረጥና በገዛ ማንነቱ ላይ እንዲዘምት በማባበል ኅሊናውን በፀፀት የማናወጡ ሴራ ተሳካላት፡፡ እንደፈራችው ኢትዮጵያዊነት በድጋሚ ሃፍረት ቢያከናንባትም፣ በሰሜኑም በደቡቡም የአገሪቱ ክፍል ጠላቱን ዘውጌ ብሔርተኝነትን ተክላ ሄደች፡፡
ዘውጌ ብሔርተኝነት በድኅረ ጣልያን በአዲስ መንፈስ ማቆጥቆጥ ለጀመረው ኢትዮጵያዊነት ፈተና ለመሆን የበቃው፣ ከብሔረ ኢትዮጵያ እሳቤ ይልቅ ለፋሽስታዊው “ተሃደስቲ ኢትዮጵያ” ግንዛቤ ልቡናው የቀረበ፣ በባዕድ ወግ ለአዲስ ተልዕኮ የታጨ የአስኳላ መደብ በማግኘቱ ነበር፡፡ ይኽ ጣልያን ወለድ እትብታዊ እሳቤ ብሔርን በደምና ዘር በተዛመደ ደመነፍሳዊ ማኅበረሰብነት በመገደብ፣ በተለይም ቋንቋ የዝምድናው ዋነኛ ማረጋገጫ፣ የአንድ ሕዝብነት አልፋና ኦሜጋ ያደርጋል፡፡ ዘውጌ ብሔርተኝነት አገር፣ መንግሥትና ሕዝብ የተሰኙትን አዕማዶች በአዲስ መልክ በመተርጎም ሳይወሰን፣ አገራዊ ብሔርተኝነትን በባላንጣነት ያጠቃል፣ ያዳክማል፣ ከናካቴውም ህልውናውን ይክዳል፡፡
ከ1950ዎቹ የተነሳሳውን የተማሪዎች ንቅናቄን እውነተኛ ባሕሪ ለመረዳት የምንችለው፣ ከፍ አድርጎ ያነገበውን የብሔረሰቦች ጥያቄን ምንነት ስንመረምር ነው፡፡ ተደጋግሞ እንደሚነገረው ይኽ ንቅናቄ ከትውልዳዊ እምቢተኝነት ቢነሳም፣ አገራዊ ችግርን በአገራዊ መላ ለመፍታት የረባ ጥረት አላደረገም፡፡ ብሔረ ኢትዮጵያ የቆመችበትን ታሪካዊ መሠረት በቅጡ አልመረመረም፡፡ አዲሲቱ ኢትዮጵያ የምትወጠንበትን አገር በቀል ፍልስፍና አላፈለቀም፡፡ በእውነቱ ኢትዮጵያዊነት ምንድነው? ብሎ ለመተንተን እንኳን አልሞከረም፡፡ ከዚህ ይልቅ እውነታውን በአብዮታዊ ርዕዮተ-ዓለም ድሪቶ ለመጠቅለል ተግደረደረ፡፡
ዋለልኝና ደቀመዛሙርቱ ከማርክስ፣ ከማኦ፣ ከሌኒን፣ ከስታሊን፣ ከፋኖን እንዳሻቸው እየቆነፃፀሉ “ኢትዮጵያዊነት የሚባል ነገር የለም”፣ “ኢትዮጵያ የሚባል ብሔር የለም”፣ “የኢትዮጵያ ሕዝቦች እንጂ፣ የኢትዮጵያ ሕዝብ ብሎ ነገር የለም”፣ “የኢትዮጵያ ባህል ብሎ ነገር የለም” የሚል መናፍቃዊነት ለትውልዳቸው ሰበኩ፡፡ ከዘውጎች ጥርቃሞ የዘለለ ብሔራዊ አገር አልታይ አላቸው፡፡ እገሌ ትምክህተኛ፣ እንቶኔ ጠባብ፣ እገሌ ቅኝ ገዥ፣ እንቶኔ ተገዥ እያሉ በመፈረጅ፣ በኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊነት ላይ ያላንዳች ፀፀት ዘመቱ፡፡ ከጥራዝ ነጠቅነትም ይኹን ከቀቢፀ ተስፋ፣ ከመሰሪነት ወይም ከሌላ ክፉ መንፈስ ይፍለቅ፣ ይኽ ስብከታቸው በኢትዮጵያ ሠራ አካላት የጎሰኝነት መርዙን ረጨ፡፡
የኢትዮጵያን አብዮት ከዳር ያደረሰው ወታደራዊ ደርግ፣ የተማሪውን ቅጥያጣ ጎሰኝነት ወደጎን በመተው በአንድ ኅብረተሰባዊ ፍልስፍና የምትመራ አገር ለመፍጠር ሞከረ፡፡ ይሁን እንጂ “የኢትዮጵያ ኅብረተሰባዊነት” የሚል ሙከራው ከሲቪሉ ክፍል ስላቅ ስላተረፈለት ሊገፋበት አልቻለም፡፡ የብሔረ ኢትዮጵያን አሮጌ ተቋማትና መዋቅር ጠራርጎ ቢገረስስም፣ ከቶም የዘውጌ ቡድኖችን ጠባብ ፍላጎት ሊመልስ አልቻለም፡፡ ምክንያቱም በዚህ ወቅት ኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊነት ከሲቪሉ ርዕዮት ሙሉ በሙሉ ተወግደው ነበርና፡፡ የወታደራዊው አገዛዝ 17 ዓመታት፣ ሶሻሊስታዊው ብሔርተኝነትና ደመነፍሳዊው ዘውገኝነት የሞት ሽረት ትንቅንቅ ያደረጉበት ነበር፡፡ ነገር ግን ሶሻሊስት ኢትዮጵያዊነት ጥብቅ አገር በቀል መሰረትና ይዘት ስላልነበረው፣ ዕድሜው ከሶሻሊስቱ ጎራ አልዘለለም፡፡
እንግዲህ በታሪክ ግጥምጥሞሽ ወደ ኢትዮጵያ መንበር የመጣው ኢትዮጵያዊነትን ለ17 ዓመታት ሲዋጋ የነበረው ዘውገኛው ሕወሓት ነበር፡፡ ይኽ ቡድን ቀድሞውንም በጦር ግንባር ሲያደማት የነበረችውን አገር ለመምራት አልተሠራም፡፡ በዚህ ላይ ዘውጋዊ ርዕዮቶች በዓለም ዐቀፍ መድረክ እያንሰራሩ የነበረበት ወቅት በመሆኑ ታላቅ የሚና መምታታት አጋጠመው፡፡ አንዳንድ እውነት ከውሸት በላይ ያስፈራል፡፡ ሕወሓት በኢሕአዴግነት የኢትዮጵያን መንበረ ሥልጣን በተቆናጠጠበት የ26 ዓመታት ዕድሜ በራሱ አንደበት ደጋግሞ ቢነግረን ልናምነው ያልቻልነው ሃቅ ፀረ-ኢትዮጵያዊነቱን ነው፡፡ ታሪክ ሲከልስ፣ ሰንደቅ ዓላማ ሲረግጥ፣ ቅርስ ሲያጠፋ፣ ሕዝብ ሲያዋርድ፣ ሉዓላዊነት ሲያስገስስ፣ ድንበር ሲያስደፍር፣ ጥቅም አሳልፎ ለባእድ ሲሰጥ፣ ከብሔራዊ ጠላቶች ሲያብር ብናይም፣ ችግሩን ለመመርመር አልደፈርንም፡፡
የኢሕአዴግ አገዛዝ የዘውጌ ሕልሞች እናት ከሆነችው ጣልያን ተሞክሮና ከሌኒናዊ – ስታሊናዊ ንድፈ ሐሳብ የተቀመመመ መርዙን ይዞ፣ ኢትዮጵያዊነት የሚባለውን ብሔራዊ ማንነት ክፉኛ ተገዳደረው፡፡ በአገር ፈንታ ክልሎች፣ በሕዝብ ፋንታ ሕዝቦች፣ በመንግሥት ላይ መንግሥታት፣ በባንዲራ ላይ ባንዲራዎች ቀፈቀፈ፡፡ በአዋጅ ደንግጎ በብሔራዊ ምልክቶች፣ እሴቶች፣ ባህሎች፣ ተቋማትና ማኅበረሰቦች ላይ ያለርህራሄ ዘመተባቸው፡፡ ይኽ መንግሥት በየትም አገር ባልታየና ከቅኝ ገዥ ባልተለየ ሁኔታ፣ ከብሔራዊ ጥቅምና ከሕዝብ ስሜት መራቁና አንዳንዴም ተቃርኖ መቆሙ ጉድ የሚያሰኘን፣ በደመነፍስ የሚነዳውን አክራሪ ዘውጌ ብሔርተኝነት ባሕሪውን በቅጡ ባለመረዳት ይመስለኛል፡፡
አንዳንድ ጊዜ አብሮ መኖር የፍፁም ውዴታ ጉዳይ ብቻ የሚመስለን የዋሃን አንጠፋም፡፡ አብሮ መኖር ታሪካዊም ነባራዊም ምክንያቶች ያሉት የውዴታ ግዴታ ነው፡፡ በዚህ መጣጥፍ በዝርዝር ለማየት እንደሞከርነው፣ ኢትዮጵያዊነት በፍላጎትና በራስ ምርጫ ብቻ የተገነባ ማንነት አይደለም፡፡ እንደማንኛውም ብሔራዊ መንግሥት በረዥምና አባጣ ጎርባጣ ቅብብሎሽ የወረስነው ታሪካዊ ቤተሰብነት ነው፡፡ ይኽ ብሔራዊ ቤተሰብ በቀላሉ በማይበጠሱ ታሪካዊ፣ ባህላዊ፣ ኤኮኖሚያዊ፣ ፖለቲካዊና ሞራላዊ ግዴታዎች የተሳሰረ ነው፡፡
ኢትዮጵያዊነትን አስገዳጅ የሚያደርጉ ተጨማሪ ውጫዊ ምክንያቶችም አሉ፡፡ ብሔራዊ ማንነት ከአገራዊ መንግሥታት ህልውና ጋር በጥብቅ የተቆራኘ ግንዛቤ በመሆኑ፣ ብሔረሰባዊ ወይም ሌላ ንዑስ ማንነት በዓለም ዐቀፋዊ ሕግና ተግባር ተጨባጭ ትርጉም የለውም፡፡ ብሔራዊ መንግሥት እዚህም እዚያም ተግዳሮቶች ይግጠሙት እንጂ፣ ሉላዊው የፖለቲካ አወቃቀር ወደ ዘውጌ ሥርዓት የሚቀየርበት ዕድል የለም፡፡ ዘጠና በመቶው የዓለም መንግሥታት ኅብረ ብሔራዊ እስከሆኑ ድረስ፣ በዘውግ ላይ የተመሠረተ የመነጣጠል ጥያቄ በበጎ ዓይን አይታይም፡፡ በተግባርም ብዙ ሺሕ ንዑስና ጥቃቅን መንግሥታትን መፈልፈል ሊከናወን የማይችል ጉዳይ ነው፡፡
ነገር ግን ከሁሉ የላቀው አብሮ የመኖር ግዴታ የጋራ ጥቅም ይባላል፡፡ ኅብረ ብሔራዊ አንድነት ለአገራችን ዝንጉርጉር ቁመና የሚስማማ ብቻ ሳይሆን፣ ለማኅበራዊ ሰላም፣ ጥንካሬና ብልጽግና ከሁሉ የተሻለው አማራጭ ነው፡፡ የራሳችን ተሞክሮም ታሪክም ደጋግሞ እንዳስተማረን ከመነጣጠል አትራፊ የሆነ አንድም አገር የለም፡፡ “ድር ቢያብር አንበሳ ያስር” የሚለው ብሂል መቼም ቢሆን አያልፍበትም፡፡ ስለዚህ በአንድ ብሔራዊ መንግሥት ጥላ ሥር የመኖር ግዴታው እስካለ ድረስ፣ ትዳሩ የሰመረ እንዲሆን በመፈቃቀድና በመተሳሰብ ላይ የቆመ መሆን ይገባዋል፡፡
በጋራ የምንኖረው የጋራ ራዕይ ሲኖረን ነው፡፡ ከሁሉ በፊት ስለብሔራዊ ማንነታችን የጠራ ግንዛቤ እንዲኖረን ያሻል፡፡ ኢትዮጵያዊነት የሚባል ኅብረ ብሔረሰባዊ ማንነት እንዳለን ብቻ ሳይሆን፣ ባይኖር እንኳን ልንፈጥረው የሚገባን የአብሮነት እሴት መሆኑን መገንዘብ አለብን፡፡ ኢትዮጵያዊነት አንድ ቤተሰብነት እንጂ ደባልነት አይደለም፡፡ አንድ ቤተሰብ የሚቆመው በመላ አባላቱ ፍፁም የአካልና የባሕርይ ወጥነት ሳይሆን፣ በውሱን የወል ተመሳስሎና በተለይም አብሮነት በሚፈጥረው መተሳሰብና ተስፋ መሆኑን አንሳት፡፡
ታሪክን በቅንነት ለጋራ ራዕያችን ተሞክሮነት ለማዋል እንነሳ፡፡ የየትኛውም አገር ታሪክ ከስህተት፣ ከመከራ፣ ከኢ-ፍትሐዊነት የጠራ አይደለም፡፡ ሕይወት ራሷ የሌላትን ምሉዕነት ከየት ያመጣዋል? እንደ አሜሪካ ያሉ ትናንትና የተፈጠሩ አገሮች እንኳን ከሙግትና ከብዥታ የጠራ ታሪክ የላቸውም፡፡ ስለዚህ ወደኋላ መለስ ብለን ታሪካችንን ስንቃኝ፣ ትናንትን ለመኮነን ሳይሆን ከትናንት ለመማር መሆኑን አንሳት፡፡ ከታሪክ ሽሚያ፣ ብረዛ፣ ተበቃይነትና አልቃሻነት ተላቅቀን፣ ተመክሯችንን ለበጎ ዓላማ እናውል፡፡ የዘውገኝነት ምንጭ የትናንት ቁስል ብቻ ሳይሆን የወደፊት ስጋት በመሆኑ፣ በማኅበረሰቦች መካከል ፍርሃትንና ጥርጣሬን ለማስወገድና ለጋራ ህልውናችን ዋስትና ለመስጠት ጠንክረን እንሥራ፡፡
ኢትዮጵያዊ ብሔርተኝነት አውደ ሰፊና ለመለወጥ ክፍት በመሆኑ እያደር የሚያበለጽግ ሂደት ነው፡፡ ይኽ ማለት ግን ለአምባገነኖችና የሥልጣን ጥመኞች መሣሪያነት ሊጣመም አይችልም ማለት አይደለም፡፡ የሰው ልጅ ፍሬ ነውና እንከን እንደማያጣው ከቅርብ ታሪካችን ተምረናል፡፡ ቁምነገሩ ኢትዮጵያዊነት ያለቀለት ጉዳይ ሳይሆን፣ ሁልጊዜም የሚያድግና የሚሻሻል ሂደት መሆኑን እንገንዘብ፡፡ እያንዳንዱ ትውልድ የጎደለውን እያሟላ፣ ያጋደለውን እያቀና፣ የየጊዜውን ነባራዊ ሁኔታ የሚያንፀባርቁ እሴቶችን ሊያክልበትና የራሱን አሻራ ሊያትምበት ይችላል ይገባልም፡፡ ኢትዮጵያዊነት ትርጉሙ የተሟላ የሚሆነው በየዘመኑ ሚዛን መሆኑን አንሳት፡፡
ኢትዮጵያዊነት በየዘመኑ ጥንታዊነቱን በሚያድስበት ሂደት፣ ዘላቂም ተለዋዋጭም ባሕሪያት አዳብሯል፡፡ ጠጋኝም ሥር ነቀልም ለውጦችን አስተናግዷል፡፡ ሆኖም የለውጡ ሞገድ ፅናት ከናካቴው እንዳያጠፋው፣ ታሪካዊ ውኃ ልኩን አልሳተም፡፡ ብሔርተኝነት ታሪካዊ ርዕዮት በመሆኑ ነባሩን ከመጤው አስማምቶ መኖር አለበትና፡፡ ታሪካዊት ኢትዮጵያና አዲሲቱ ኢትዮጵያ ይኽን በሁለት አቅጣጫ የተዘረጋ ቀጣይነት ያመለክታሉ፡፡ ከብሔረ ኢትዮጵያ ወደ ዘመናዊት ኢትዮጵያ በተደረገው ሽግግር፣ በሥር ነቀሎቹ የ1966 ሕዝባዊ አብዮትም ሆነ በ1983ቱ ዘውጋዊ ድል፣ ኢትዮጵያዊነት በየትኛውም ወቅት ፍጹም ከአልቦ አልተነሳም፡፡
ኢትዮጵያዊነትን በቅርጽም በይዘትም እያሻሻልን፣ ተራማጅ እሴቶችን እያጎለበትን፣ በቀድሞው ቅጥር ውስጥ የማያካትታቸውንና ዳር የገፋቸውን ማኅበረሰቦችና ባህሎችን እንዲያካትት ማድረግ እንጂ መካድ፣ ማፍረስ ወይም መነጠል መፍትሔ አይሆንም፡፡ ካለማወቅም ይሁን በተሳሳተ አገር ፍቅር ኢትዮጵያዊነትን ከአንድ ብሔረሰብና ሃይማኖት ጋር ለማጣበቅ መሞከርም አያስኬድም፡፡ ትናንትም ዛሬም በኢትዮጵያዊነታቸው ኮርተው የሚኖሩ፣ በመከራም በደስታም አንድነታቸውን ያተሙ በርካታ ብሔረሰቦችንና ማኅበረሰቦችን ውለታ መንፈግ ጤናማ አይደለም፡፡
የኢትዮጵያ ክፉም ሆነ ደግ የመላ ኢትዮጵያውያን ጉዳይ ነው፡፡ ማንም በኢትዮጵያዊነት ላይ ብቸኛ ባለርስት አይደለም፡፡ ዛሬ “የአንድነት ኃይሎች” ማለት የአማራ ሽሙጥ ስም አድርገው የሚጠቀሙ የራሳቸው መሰሪ ተልዕኮ ያላቸው ናቸው፡፡ አማራነት ከኢትዮጵያዊነት መሳ አይደለም፡፡ ኢትዮጵያዊነት በተፈጥሮው ከዘውጋዊ ማንነቶች ኅብረት የተገመደና የማይቃረን ላዕላዊ መቋጠሪያ ነው፡፡ ኢትዮጵያዊነት አማራነትን ወይም ኦሮሞነትን አይከለክልም፡፡ ስለዚህ የኢትዮጵያዊነት መኖር ለብሔረሰባዊ ማንነታችን አደጋ አይደለም፡፡ ግልባጩም እንዲሁ፡፡ ይልቁንስ በወጉ ከተያዙ ሁለቱ የአንድ ሳንቲም ሁለት መልኮች፣ ተደጋጋፊዎችና የየፊናቸው ሚናና ደረጃ ያላቸው የማንነታችን እርከኖች ናቸው፡፡
ይኽን ውዥንብር ለመቅረፍ በብሔራዊው ማንነትና በብሔረሰባዊው ማንነት መካከል ተደጋጋፊነትና ሚዛን መፍጠር ያስፈልጋል፡፡ ይበልጥ የሚያስተሳስሩን የጋራ እሴቶችን፣ ባህሎችን ታሪኮችን በመለየት ብሔራዊ ማንነታችንን ማበልፀግ የግድ ይላል፡፡ በየማኅበረሰቦች ቅጥር የሚካተቱ ጉዳዮችን በግልጽ አንጥረን ዋስትና መስጠትም ይኖርብናል፡፡ በጎንዮሽም በንዑስ ማኅበረሰቦች፣ እምነቶች፣ መደቦች፣ ወዘተ. መካከል ዘርፈ ብዙ ድልድይ መፍጠር ለብሔራዊ ህልውናችን ዋስትና ነው፡፡ የኅብረ ባህላዊነት አስኳል እሳቤ በዚህ ላይ የተመሠረተ ነውና፡፡
ካለፈው ሩብ ምዕት ተሞክሯችን በግልጽ እንዳየነው፣ ዘውጋዊ ብሔርተኝነት በተፈጥሮው ግትርና ግለኛ ነው፡፡ በአግባቡ ካልተያዘና መረን ከተለቀቀ፣ በመቻቻል ፋንታ ቂምና ቁርሾን የሚሰብክ፣ አብሮነትን የሚያጠወልግ አደጋ አለው፡፡ ዘውጋዊነት መድረሻ ዓላማው ፖለቲካዊ ነፃነት በመሆኑ፣ ከራሱ በላይ ማናቸውንም ዓይነት ብሔርተኝነት ለመቀበል አይሻም፡፡ ስለዚህም አገራዊ ብሔርተኝነትን በብሔረሰቡ ልክ ያጠበዋል፣ ወይም በባላንጣነት ፈርጆ ይቦረቡራል፤ ያዳክማል፡፡ ታሪክ ደግሞ ደጋግሞ እንዳረጋገጠልን ዘውጌ ብሔርተኝነት በማዕከላዊነት የሚያቀነቅነው የራስን ዕድል በራስ መወሰን የሚባለው መርህ ራሱ ከፍትሕ፣ እኩልነትና ዴሞክራሲ ይልቅ በበቀለኝነት፣ በበታችነትና በራስወዳድነት መንፈስ የተሳከረ ነው፡፡
በአጠቃላይ የቱም አገር በአንድ ጀንበር አልተገነባም፡፡ ብሔራዊ ማኅበረሰብ ግንባታ ትዕግስት፣ አስተዋይነት፣ ራዕይ፣ ከፍተኛ ደምና ላብ ይጠይቃል፡፡ በትውልዶች ቅብብሎሽ በዘመናት ሂደት የሚከናወን ነው፡፡ ኢትዮጵያዊያን ዛሬ ከምንገኝበት ብሔራዊ አዘቅት ለመውጣት፣ ይኽን ቅብብሎሽ በጥንቃቄ የሚመራ አዎንታዊ፣ የሰከነና ታሪካዊ ኃላፊነት የሚሰማው ትውልድ መቅረጽ ግዴታችን ነው፡፡ በማንነቱ የሚኮራ ልበ ሙሉ ትውልድ ልንፈጥር የምንችለው፣ ኢትዮጵያዊነትን ከብዥታ አውጥተን በግልጽ መሠረት ላይ ስንገነባው ብቻ ነው፡፡
ደራሲው ጆርጅ በርናንድ ሿው ግዕዝን አውቆ ቢኾን ኖሮ! ላቲን ቦታ አይኖረውም ነበር። የላቲንን ድክመት ተጠቃሚዎቹ ራሳቸው በሚገባ ያውቁታል። አዲስ መፍትኄ እንዲገኝለት...
10W 30W 50W 80W ኤል.ኤል. ውሃጣብ IP65 KNFL-001 የጎርፍ ብርሃን. የ LED flood flood lights በተቀላጠፈ ሁኔታ ይሠራል, ኃይልን ይቆጥባሉ, በተጨማሪም ረዥም ህይወታቸው ምክንያት ጥገና እና የአገልግሎት ዋጋን ይቀንሳል. የተለመደው ወንበዴዎች በተደጋጋሚ ጊዜ መብራቶች እና በተለዩ የሥራ ሰዓታት ውስጥ አገልግሎት በብዛት ያስፈልጋቸዋል. የኤ.ዲ.ኤም የጎርፍ መጥበሻዎች በጠፋ, የተሰበሩ ወይም የተቃጠሉ አምፖሎች ምክንያት ስራው እንደማቆም በማረጋገጥ ወጪዎችን ለመቆጠብ እና ውጤታማነትን ለመጨመር ይረዳል. አብዛኛዎቹ የጎብኚዎቻችን ብርሃኖች በ dmx512 ነጠላ ድምጽ ሊቆጣጠሩት ይችላሉ.የመቆጣጠሪያ ሁነታ: ገለልተኛ ሁነታ / መምህርት / የባሪያ ሞድ / DMX / RGB ወይም Steady( 10W 30W 50W 80W ኤል.ኤል. ውሃጣብ IP65 KNFL-001 የጎርፍ ብርሃን )
ወላጅ ልጅን መውደዱና ለአብራኩ ክፋዩ እጅግ መሳሳሳቱ ተገቢ ቢሆንም ይህ ፍቅር ከልክ አልፎ እንዳይሄድ መጠንቀቅ ያስፈልጋል። በእስልምና ከአላህ (ሱ.ወ) በላይ መወደድ የሚገባው ማንም ምንም የለም። ነቢዩን (ሰ.ዐ.ወ) መውደድ ይከተላል። አንድ ሰው የአላህ ጉዳይና የልጁ ጉዳይ የተጋጩበት እንደሆነ ሁሌም የፈጣሪውን ጉዳይ ማስቀደም ይኖርበታል። የኢስላም ጥቅም ከሁሉም ጥቅም በላይ ነው። የአላህ ፍቅር ከየትኛውም ፍቅር ጋር ሊነፃፀር አይገባም።
ቀደምት ሰሃቦች (ረ.ዐ) በዚህ አቋማቸው ይታወቃሉ። በርካታ ቦታዎች ላይ ተፈትነውበታልም። ነገር ግን ፅኑ ኢማን ስለነበራቸው መሰናክሎችን በብቃት አልፈዋል። ከነሱ በኋላ የመጡ መልካም ሰዎችም ፈለጋቸውን ተከትለዋል። ትልቁ ዓላማቸው የነበረው ለኢስላም ፍፁም በሆነ መልኩ በመኖር የአላህን ውዴታ ማግኘት ነውና ይህንኑ ለመወጣት ጠንክረው ሰርተዋል። በአላህ (ሱ.ወ) መንገድ ላይ የትኛውንም መስዋእት ሁሌም ለመክፈል ዝግጁ ነበሩ።
ታላቁን ሶሃባ ዑባዳህ ኢብኑ ሷሚትን (ረ.ዐ) የግብፁ ንጉስ ሙቀውቂስ የሮማዊያን ከባድ ሀይል በመጥቀስ ሊያስፈራራው ሞከረ። በገንዘብና ውድ ነገሮችም ሊደልለው ፈለገ። ዑባዳህ ግን እንዲህ በማለት ነበር የጠንካራ ሙስሊምን አቋም የገለፀለት “አንተ ሰው! እራስህንም ሆነ ጓደኞችህን አታታልል… የሮሞችን ስብስብ አስመልክቶ ስለ ቁጥራቸው ስለ ብዛታቸው ለሰነዘርከው ማስፈራሪያ በርግጥ እኛ ከነሱ የምንልቅ አይደለንም። ነፍሴ በእጁ በሆነች ጌታ እምልሃለሁ። የምታስወሩት ነገር እውነት ቢሆን እንኳን ፈርተን ከአቋማችን የምንመለስ አይደለንም። እኛ ከናንተ ስንገጥም ከሁለት መልካሞች አንዱን አናጣም። ድል ካደረግናችሁ የዚህችን ዓለም ጥቅም (ምርኮ) እናገኛለን። ድል ካደረጋችሁን (ከተሰዋን) ደግሞ የአኺራን ስኬት እንጎናጸፋለን። ክቡር የሆነውና ልቅናው ከፍ ያለ ጌታ አላህ (ሱ.ወ) እንዲህ ይላል
“ከኛ መካከል ዘወትር ጠዋት ማታ አላህ ሸሃዳን/ በመንገዱ መስዋእት መሆንን/ እንዲሰጠውና ወደ ሀገሩ፣ ቤተሰቡና ልጁ እንዳይመልሰው የማይለምን ማንም የለም። ከኋላችን ትተን የመጣነው ቤተሰብም ሆነ ልጅ ሁሉ ጭንቀታችን አይደለም። ሁላችንም ቤተሰባችንን ተሰናብተንና ለአላህ ትተን ነው የመጣነው። ሀሣባችን ሁሉ በአላህ መንገድ ላይ መታገልና የሱን ቃል ከፍ ማድረግ ነው።‘በኑሮው በኩል ችግርና የተጣበበ ሁኔታ ላይ ናችሁ።’ ላልከኝ ደግሞ እኛ ሰፋ ባለ ድሎት ውስጥ መሆናችንን ልነግርህ እፈልጋለሁ። የዚህች ዓለም ጥቅም ሁሉ ለኛ ቢደረግ ከዚህ አሁን ካለንበት በላይ ከዚህች ዓለም የምንፈልገው ምንም የለም” በማለት አስረግጦ ነገረው።
ይህ የዑባዳ ኢብኑ ሷሚት አቋም የሁሉም የቀደምት መልካም የዲን አያቶቻችን አቋም ነው። ይህ ሁሉ ቁርጠኝነትና ፍፁም በሆነ መልኩ ለአላህ (ሱ.ወ) የመኖር ፅናት ሊገኝ የቻለው የያኔዎቹ ሰዎች የአላህን (ሱ.ወ) ቃል ለመተግበር ካላቸው ውስጣዊ ስሜትና ጉጉት የተነሣ ነው። አላህ (ሱ.ወ) እንዲህ አለ
“አባቶቻችሁና ወንዶች ልጆቻችሁ፣ ወንድሞቻችሁም፣ ሚስቶቻችሁም፣ ዘመዶቻችሁም፣ የሰበሰባችኋቸው ሀብቶችም፣ መክሰሩዋንየምትፈሩዋት ንግድም፣ የምትወዷቸው መኖሪያዎችም እናንተ ዘንድ ከአላህና ከመልክተኛው በርሱ መንገድም ከመታገል ይበልጥየተወደዱ እንደኾኑ አላህ ትእዛዙን እስከሚያመጣ ድረስ ተጠባበቁ» በላቸው። አላህም አመጸኞች ሕዝቦችን አይመራም።” (ተውባህ9፤24)
ወደ የቅርብ ጊዜ ታሪካችን እንመለስና የዘመናችን ታላቅ የዳእዋ ሰው የኢማም ሀሰን አልበናን አቋም ደግሞ እንመልከት። ኢማሙ በዒድ ቀናት እየዞሩ በከተማው ዳርቻና በየጎዳናው የሚገኙትን የሙስሊም ወጣቶችን ሁኔታ መቃኘት ልምዳቸው አድርገው ነበር። በአንድ ወቅት ለዚሁ ጉዳይ ፕሮግራም በያዙበት ቀን ልጃቸው ሰይፈልኢስላም በጠና ታመመ። በዚህን ጊዜ ሚስታቸው እንዲህ አለቻቸው “በዛሬው የዒድ ቀን ከኛ ጋር ዋልና ባንተ እንፅናና። ከታመመው ልጅህም ጎን ሁን።” ኢማሙም የመንገደኛ ቦርሣቸውን በእጃቸው እንደያዙ “አላህ በፀጋው ልጄን ካዳነልኝ ለሱ ምስጋናና ውዳሴ ይገባው። ይሞታል ብሎ ውሣኔውን ካስተላለፈ ግን አያቱ የመቃብርን መንገድ እጅግ ጠንቅቀው ያውቃሉ፡፡” በማለት የሚከተለውን የቁርዓን አንቀፅ እያነበበላት ወጣ።
በየትኛውም አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ሆኖ ለዲን ቅድሚያ መስጠት ማለት እንዲህ ነው!። ይህ አቋም የአላህን ውዴታ ከማንኛውም ውዴታ ቃሉንም ከየትኛውም ቃል የማስበለጥ ውጤት ነው። በተለይ ወደ አላህ (ሱ.ወ) መንገድ የሚጣሩ ይህን ዓይነቱን ባህሪ መጎናፀፍ ይኖርባቸዋል።
ሙስሊም ወላጆች ከመቼውም ጊዜ በላይ እስልምናን መውደድ ይኖርብናል፡፡ በአላህ መንገድ መታገልና ወደ መንገዱ መጥራትም በቀልባችንና ሰውነታችን ላይ ሊነግስ ይገባል። ይህ ሲሆን ነው እስልምና የምንመኘው ደረጃ ሊደርስ የሚችለው። የነቢዩ ሙሀመድ (ሰ.ዐ.ወ) ህዝቦችም ክብርን የሚያገኙት።
“ሦስት ነገሮች ያሉት ሰው የኢማንን ጥፍጥና አገኘ። አላህ (ሱ.ወ) እና መልእክተኛው (ሰ.ዐ.ወ) ከሌሎች ነገሮች በበለጠ ወደሱ ዘንድ ተወዳጅ የሆኑ፣ አንድን ሰው ለአላህ ብቻ ብሎ እንጂ ለሌላ ላይወድ፣ አንድ ሰው ወደ እሣት መወርወርን እንደሚጠላው ሁሉ ወደ ክህደት መመለስን አብዝቶ ሲጠላ።”
የአላህን መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) ከራስ ነፍስ፣ ከልጅ፣ ከወላጅም ሆነ ከማንኛውም ዱኒያዊ ጥቅም በላይ አስበልጦ መውደድን በተመለከተ ደግሞ ቡኻሪይ እንደዘገቡት ኡመር ኢብኑ አልኻጧብ (ረ.ዐ) ለአላህ ነቢይ (ሰ.ዐ.ወ)
“የአላህ መልእክተኛ ሆይ! ከነፍሴ በስተቀር ከሁሉም በላይ አንቱ ከኔ ዘንድ ተወዳጅ ነዎት።” አላቸው። ነቢዩም (ሰ.ዐ.ወ) “አንዳችሁምአላመናችሁም ከነፍሱ በላይ ወደርሱ ዘንድ ተወዳጅ እስካልሆንኩ ድረስ።” አሉ። ዑመርም (ረ.ዐ) “ባንቱ ላይ መፅሀፍን ባወረደው ጌታእምላለሁ ከነፍሴም በላይ እወድዎታለሁ።” አላቸው። ነቢዩም (ሰ.ዐ.ወ) “አሁን ትክክል ነህ ዑመር ሆይ! (አሁን እምነትህ ሞላ)።”አሉት።
ልጅ ትንሽ ሆኖ በእናት አባቱ ቤት ውስጥ እስካለ ድረስ ተከታታይ ትምህርትና የበለጠ እንክብካቤ ያስፈልገዋልና ወላጆች እሱን ሊያስተካክል የሚችሉትንና ያዋጣል የሚሉትን ነገሮች ሁሉ ማድረግ ይኖርባቸዋል። ይህም ልጅ በተሟላ የእስልምና እሴትና ባማረ የማህበራዊ ሥርዓት ግንኙነት ላይ ያድግ ዘንድ ያግዘዋል።
እስልምና ልጅን በመልካም ሁኔታ ለማሣደግ የራሱ የሆነ መንገድ አለው። ወላጆች ልጃቸውን ከማኩረፍና ከማግለል ይልቅ ምክርና ልስላሴ የሚያዋጣ መሆኑን ካወቁ ይህንኑ ማድረግ ይኖርባቸዋል። መቆጣትና ማኩረፍ ይበልጥ ጠቃሚ ሆኖ ካገኙ ደግሞ ወደ መምታቱ ከመፍጠን መቆጠብ ይኖርባቸዋል። በሁሉም አማራጮች ልጅን ማስተካከሉ የከበደ እንደሆነ ደግሞ ጉዳትን በማያስከትል መልኩ ቀለል ያለ ምት በመምታት ልጅን መቅጣትም ችግር የለውም። ባህሪውን ገርቶ ስርዐት ሊያስይዘው ይችላልና።
ልጅን በእዝነት፣ በተለሳለሰ ሁኔታ ማስተማርና መምከርን በተመለከተ ቡኻሪና ሙስሊም በዘገቡት ሀዲስ ዐምር ኢብኑ አቢ ሰለማ (ረ.ዐ) እንዲህ ይላሉ “ልጅ ሆኜ በነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) ቤት ውስጥ በማድግበት ወቅት ምግብ ለመብላት ስንቀርብ እጄ በትሪው ላይ ወዲህና ወዲያ ትዞር ነበር። የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) እንዲህ አሉኝ
ቡኻሪና ሙስሊም ከሰህል ኢብኑ ሰዕድ (ረ.ዐ) እንደዘገቡት ደግሞ ለአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) የሚጠጣ ነገር መጣና ከላዩ ላይ ጠጡ። በቀኛቸው በኩል አንድ ልጅ ነበር። በግራቸው ደግሞ ትላልቅ ሰዎች ነበሩ። የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) ለልጁ
“ለነሱ(ለትላልቆቹ) እንድሰጣቸው ትፈቅድልኛለህን?” አሉት። አለሳልሰው እያግባቡት ነበር። ልጁም ለነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) “ወላሂ አይሆንም። ካንቱ በሚደርሰኝ ድርሻዬ ማንንም አላስቀድምም።” ነቢዩም (ሰ.ዐ.ወ) በእጁ ላይ አስቀመጡለት። ይህ ልጅ ዐብዱላህ ኢብኑ ዐባስ እንደሆነ ይነገራል።
ልጅን ሲያጠፋ ማኩረፍን /አለማናገርን/ በተመለከተ ደግሞ ቡኻሪ እና ሙስሊም ከአቢ ሰዒድ (ረ.ዐ) እንደዘገቡት የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) ከኸዝፍ /በጣት ጠጠርን ከማስፈንጠር/ ከለከሉ። እንዲህም አሉ
በተያያዘ ዘገባ “ለኢብኑ ሙገፈል ዘመድ የሆነ ልጅ በጣቱ ጠጠር አስፈነጠረ። ልጁ ትንሽ ነበር። አቢ ሰዒድም የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) ከማስፈንጠር ከልክለዋል፡፡ “እሱ ለአደን አይጠቅምም…” ብለዋል፡፡ በማለት ከለከለው። ልጁ ግን ተመለሰበት። “የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) ማስፈንጠርን ከልክለዋል እያልኩህ መልሰህ ታስፈነጥራለህን? ሁለተኛ አላናግርህም፡፡” አለው፡፡
ልጅን ለማስተካከል መምታት የሚቻል ስለመሆኑ ደግሞ ይህን ዘገባ እንመልከት፡፡ አቡ ዳውድ እና ሃኪም ከዐምር ኢብኑ ሹዐይብ ከአባቱ እንዲሁም ከአያቱ እንደዘገቡት የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) እንዲህ አሉ
“ልጆቻችሁን ሰባት አመት ሲሞላቸው በሰላት እዘዟቸው፡፡ አሥር አመት ሲሞላቸው (አልሰግድም ብለው ካስቸገሩ) ምቷቸው፡፡ በመኝታም ለያዩዋቸው(ለየብቻ ይተኙ )፡፡”
ይህ ሥርዓት የማስያዝ ሁኔታ የታዘዘው ልጅ ገና በልጅነት ዕድሜ ላይ ሣለ ነው፡፡ ወደ ወጣትነት ዕድሜ ከገባና ትልቅ ሰው ወደመሆኑ የተጠጋ እንደሆነ ግን አካሄዱ ከዚህ ይለያል፡፡ ልጅ በምክር የማይመለስ ከሆነና በጥመቱም የገፋ እንደሆነ ከድርጊቱ እስኪመለስ ወላጅ እስከመጨረሻው ሊያኮርፈው ይገባል፡፡ የሚከተሉትን ሀዲሦች እንመልከት
“አስተማማኙ የመተሳሰሪያ ገመድ ኢማን (እምንት)ነው፡- ለአላህ ብሎ መወዳጀት፣ ለአላህ ብሎ ጠላትነትን ማወጅ፣ ለአላህ ብሎ መውደድና ለአላህ ብሎ መጥላት ነው፡፡”
ኢማም ቡኻሪ (ረ.ዐ) በኪታባቸው “እንቢ ያለን ሰው ማኩረፍ ይበቃል› በሚለው ምዕራፍ ሥር ከዕብ ኢብኑ ማሊክ (ረ.ዐ) ነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) ለተቡክ ዘመቻ ሲሄዱ በቀረ ጊዜ ከዕብ “ነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) ሙስሊሞች እኛን እንዳያናግሩ ለሃምሣ ቀናት ከልክለው ነበር፡፡” ማለቱን ጠቅሰዋል፡፡ በወቅቱ እነ ከዕብ ሰፊዋ መሬት እስክትጠባቸውና ነፍሣቸውም እስክትጨነቅ ድረስ የሚያናግራቸው፣ ሰላም የሚላቸው ሆነ የሚቀማመጣቸው አንድም ሰው አላገኙም ነበር፡፡ አላህ (ሱ.ወ) ተውባቸው ተቀባይነት ማግኘቱን በቁርዓኑ ውስጥ እስካወረደበት ጊዜ ድረስ፡፡
ኢማም ሱዩጢ እንደዘገቡት ደግሞ ዐብዱላህ ኢብኑ ዑመር እስከሞቱበት እለት ድረስ ልጃቸውን አኩርፈው ነበር፡፡ ይህም የሆነው አንድ ከነቢዩ (ሰ.ዐ.ወ) የነገሩትን ሀዲስ ልጃቸው ተግባር ላይ ባለማዋሉ ነበር፡፡
ይህ በኢስላምና በኢማን ላይ በሆነበት ሁኔታ ጥፋቶችን ሲያጠፋ ነው፡፡ ሆኖም ጥፋቱ ብሶ ወደ ክህደት የገባ እንደሆነ ደግሞ ከርሱ ጋር ግንኙነት አይታሰብም፡፡ ተበሩእ (ከሱ ራስን ማጥራት) ኢማኑ የሚያዘው ትንሹ ነገር ነው፡፡
“በአላህና በመጨረሻው ቀን የሚያምኑትን ሕዝቦች አላህንና መልክተኛውን የሚከራከሩትን ሰዎች፤ አባቶቻቸው፣ ወይም ልጆቻቸው፣ወይም ወንድሞቻቸው፣ ወይም ዘመዶቻቸው ቢኾኑም እንኳ የሚወዳጁ ኾነው አታገኛቸውም፡፡ እነዚያ በልቦቻቸው ውስጥ እምነትንጽፏል፡፡ ከእርሱም በኾነ መንፈስ ደግፏቸዋል፡፡ ከሥሮቻቸውም ወንዞች የሚፈሱባቸውን ገነቶች በውስጣቸው ዘውታሪዎች ሲኾኑያገባቸዋል፡፡ አላህ ከእነርሱ ወዷል፡፡ ከእርሱም ወደዋል፡፡ እነዚያ የአላህ ሕዝቦች ናቸው፡፡ ንቁ! የአላህ ሕዝቦቸ እነርሱ ምኞታቸውንየሚያገኙ ናቸው፡፡” (ሙጃደላህ 58፤22)
“ኑሕም ጌታውን ጠራ፡፡ አለም “ጌታዬ ሆይ! ልጄ ከቤተሰቤ ነው፡፡ ኪዳንህም እውነት ነው፡፡ አንተም ከፈራጆች ሁሉ ይበልጥ ዐዋቂነህ፡፡” (አላህም) “ኑሕ ሆይ! እርሱ ከቤተሰብህ አይደለም፤ እርሱ መልካም ያልሆነ ሥራ ነው፤ በርሱ ዕውቀት የሌለህንም ነገርአትጠይቀኝ፤ እኔ ከሚሳሳቱት ሰዎች እንዳትሆን እገስጽሀለሁ» አለ፡፡” (ሁድ 11፤ 45-46)
“ኢብራሂምንም ጌታው በቃላት (በሕግጋት) በፈተነውና በፈጸማቸው ጊዜ (አስታውስ)፤ “እኔ ለሰዎች መሪ አድራጊህ ነኝ» አለው፡፡“ከዘሮቼም (አድርግ)” አለ፡፡ ቃል ኪዳኔ በዳዮቹን አያገኝም አለው፡፡” (በቀራ 2፤124)
ከነኚህ ሁሉ የቁርዓን አንቀፆች የምንረዳው ነገር ልጅ ያጠፋ እንደሆነ ለማስተካከል ማኩረፍ፣ መዝጋትም ሆነ ማግለል የሚቻል መሆኑን ነው፡፡ በእስልምና መተሣሰር በደም፣ በቋንቋ፣ በጥቅም፣ በኢኮኖሚም ሆነ በሌላ ነገር ከመተሣሰር የበለጠ ነውና፡፡
አለም የነዳጅ ዋጋ ጭማሬን ተከትሎ በጥር ወር የነዳጅ ምርት አቅርቦት ላይ መጠነኛ የዋጋ ክለሳ መደረጉን የገለጹት በንግድና ኢንዱስሪ ሚኒስቴር የንግድ ዕቃዎች ዋጋ ጥናት ክትትልና ቁጥጥር ዳይሬክተር ካሳሁን ሙላት መንግስት ከ2011 ሚያዝያ ወር ጀምሮ የነዳጅ ዋጋ ጭማሪ ቢያሳይም መንግስት ጭማሬውን በመሸፈን ላለፉት ኹለት ዓመታት 24.05 ቢሊዮን ብር የዋጋ ሸክሙን ተሸክሞ መቆየቱን ጠቁመዋል።
በተጠናቀቀው የታህሳስ ወርም ምርቱ 1.5 ቢሊዮን ብር የዋጋ ጭማሬ አሣይቷል ያሉት ዳይሬክተሩ መንግስት ሁሉንም የዋጋ ጭማሪውን ሸፍኖ ከሄደ በኢኮኖሚው ላይ አሉታዊ ተጸእኖ የሚያሳድር በመሆኑ መንግስት 75 በመቶውን እንዲሸፍን እና ቀሪው 25 በመቶ በኅብረተሰቡ እንዲሸፈን ተደርጎ መጠነኛ የዋጋ ማስተካከያ መደረጉን አብራርተዋል። በዚሁ መሰረት የኢፌዴሪ ንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር በ2013 በጀት አመት የጥር ወር የነዳጅ ዋጋ ላይ መጠነኛ ክለሳ ማድረጉን ገለጸ።
ሌሎች መሰረታዊ ሸቀጦች የአቅርቦትና ስርጭትን በተመለከተ የጊዜ ሰሌዳቸውን ጠብቀው ወደ አገር ውስጥ በማስገባት ለህብረተሰቡ እየተሰራጩ መሆኑን የጠቆሙት አቶ ካሳሁን የኮቪድ 19 ወረርሺኝ ተከትሎ ገበያውን ለማረጋጋት በተደረገው ጥረት ላለፉት ስድስት ወራት ከ 392 ሚሊዮን ሊትር በላይ ዘይት እና 4 ሚሊዮን ኩንታል በላይ ስኳር እና ከ 8 ሚሊዮን ኩንታል በላይ የሩዝ ምርት ከቀረጥ ነጻ እንዲገባ መደረጉንና አሁን ላይ የ 5 በመቶ ቀረጥ እየከፈሉ ምርቶቹን እንዲያስገቡ መደረጉ ተገልጿል። በቀጣይም የቀረጥና የታክስ ሁኔታዎች ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በመሆን እንደ አስፈላጊነቱ የሚታይበት ሁኔታም እንዳለ ተገልጿል።
አገሪቱ ከወጪ ንግዱ የምታገኘው የገቢ መጠን እና ከውጭ ወደ አገር ውስጥ ለሚገቡ ምርቶች የምታወጣው የንግድ ሚዛን መጠን ተመጣጣኝ ባለመሆኑ ሸቀጦችን በአገር ውስጥ ምርት መተካት አስፈላጊ በመሆኑ ስትራቴጂ ተቀርጾ ወደ ስራ ተገብቷል ያሉት ዳይሬክተሩ በዚህም የዘይት ምርት በአገር ውስጥ ትኩረት ተሰጥቶ እየተሰራነው ያሉት አቶ ካሳሁን 2 ፋብሪካዎች ዝግጅታቸውን አጠናቀው ወደ ስራ የገቡ ሲሆን ሌሎችም በቀጣይ እንደሚገቡ ተናግረዋል። ከውጪ የሚገቡ ምርቶችን በአገር ውስጥ ምርት ለመተካት የሚደረገው ጥረት በሌሎች የመሰረታዊ ሸቀጦች ላይ ተጠናክሮ እንደሚቀጥልም ተጠቁሟል።
ብናይ በረኻ ዝፍለጥ ዕስለ ኣንበጣ፣ ካብ መጀምርያ ወርሒ ናይዚ ዓመት ኣትሒዙ፣ ኣብ ልሙዕ መሬት ከጥቅዕ ድሕሪ ምጽናሕ፣ ሓረስቶት ምህርቶም ኣብ ዝእክብሉ እዋን ድማ ብዝያዳ ገኒኑ ይርከብ።
ብፍላይ ኢትዮጵያን ሶማልን፣ ብሰንኪ ወራር ዕስለ ኣንበጣ ኣብ ሰፊሕ ናይ ሕርሻ መሬት ጉድኣት ከምዝወረደ ክግለጽ እንከሎ፣ ኤርትራ ትከላኸሎ ከም ዘላ ካብ ምጥቃስ ሓሊፋ ዝሃበቶ ጸብጻብ የለን።
ይኹን’ምበር ውድብ መግብን ሕርሻን ብዘቕረቦ ጸብጻብ መሰረት፣ ኤርትራ ኣብ እትርከበን ሃገራት’ዚ ዞባ፣ ብወራር ዕስለ ኣንበጣ ዝሰዓበ ቅልውላው መግቢ ከምዘሎን፣ እቲ ትካል ድማ ብዝያዳ ንዝተሃስዩ ሓረስቶት ኣብ ምርዳእ ከምዝርከብን የመልክት።
እቲ ኣካል ሕቡራት ሃገራት ዝኾነ ትካል፣ ነዚ ወራር ንምምካት፣ ምስ መሻርኽቲ ዝከኣሎ ይሰርሕ እኳ እንተሎ፣ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ተወሊዑ ዘሎ ኵናት ግና መሰናኽል ኮይኑ ይርከብ።
ኣብ ርእሲ’ዚ፣ ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ታሕሳስ፣ ኣብዘን ሃገራት ካልኣይ ማዕበል ወራር ዕስለ ኣንበጣ ክኸሰት ከምዝኽእል ውድብ መግብን ሕርሻን መጠንቀቕታ የቕርብ ኣሎ።
- እህህ . . አሁንም በደስተኝነት መንገድ ፍለጋው ላይ የጸናህ ትመስላለህ! ከአፍታ በኋላ የሕዝብ ግንኙነት ኃላፊው ትኬቶቹን ይዞልህ ይመጣል፤የመታደል ጉዞ ይሁንልህ።
- ቀደም ሲል ፈርቼ ነበር። አሁን ግን አንዱ ሌላውን የሚያባርር ከሆነ እርሱን የማባርረው እኔ ነኝ የሚል እምነት ለምን እንዳሳደርኩ አላውቅም። ለበጎ ስሜትህ አመሰግናለሁ።
- እንኳን ደስ ያለህ . . በእውነት ትልቅ የምስራች ነው። ወንድማቸው አቀባበል እንዲያደርግልህ እንዲደውሉለት ለሸይኽ ባስምም እነግራለሁ፤እንደኔ ወንድም አይደለም እንግሊዝኛን አቀላጥፎ ይናገራል። ጉዞው መቼ ነው?
- አዎ በየቀኑ የተቻለንን ያህል እናነበዋለን፤በዚህም ለዛውን እናጣጥማለን። የዒሳ [የአላህ ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] ታምር በአላህ ፈቃድ ድዳ ሆኖ የተፈጠረውን ሰውና ለምጻምን ማዳን እንደ ሆነ ሁሉ፣የሙሐመድ ታምር ደግሞ ይህ ዘላለማዊ ሕያው መጽሐፍ ቁርኣን ነው።
- ከመዛባትና ከመለዋወጥ የመጠበቁን ኃላፊነት አላህ ራሱ የወሰደው መሆኑን መግለጼ ነው። የሚከተለውን አንቀጽ በቁርኣኑ ትርጉም ውስጥ አላነበብክም ፦{እኛ ቁርኣንን እኛው አወረድነው፤እኛም ለርሱ ጠባቂዎቹ ነን።} [አልሒጅር፡9] . . ስለ እውነት . . ይህን ስታነብ ታምራታዊነቱ አይሰማህም?
- እውነቱን ለመናገር . . ትርጉሙን እያነበብኩ ሳለሁ ትርጉሙን ሳይሆን በኦሪጂናል ቋንቋው ምነው ባነበብኩት ብዬ ተመኘሁ። ትርጉሙን እያነበብኩም በአያሌ ጉዳዮች ላይ እኔን በተለይ የሚያናግረኝ ሆኖ ነው የሚሰማኝ።
- የአላህ አንድነት (ተውሒድ)፣ስሞቹና ባህርያቱ፣ኃያልነቱ፣ርህሩህነቱና ወዳድነቱ . . ማንኛውንም ሰው በከፍተኛ ደረጃ ጠልቀው የሚሰሙት ናቸው። ይህን ለመንገር ትንቢት ማወቅ አያስፈልገኝም።
- እስላም የሰውን ልጅ ሕይወት በሁሉም ጎኖቹ የተሟላ እንዲሆን ያደርጋል። ዓለማዊ ኑሮን ፈተው ምናኔ፣ምንኩስናም ሆነ ባህታዊነት፣ከፈጣሪ አምላክ መራቅም የለበትም። የልቦና ፍጹምነት እስካለ ድረስ እስላም ሕይወትን በሙሉ አምልኮተ አላህ (ዕባዳ) አድርጎ ይመለከታል።
- እህህ፣አይደለም እየቀለድኩብህ ነው። በኛ በግብጻውያን ዘንድ ከዐባይ ውሃ የጠጣ ሰው ወደዚያ መመለሱ አይቀሬ ነው ተብሎ ይተረታል፣በአገሩ ውበትና ለሕዝቡ ደግነት ሲባል ማለታቸው ነው።
- የአዳኝነት እሳቤ ከእስላማዊ እምነት ጋር ፈጼሞ ሊጣጣም የማይችል እሳቤ ነው። ዒሳ [የአላህ ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] ከአላህ የተላኩ መልክተኛ ነብይ ናቸው። ሙሐመድም [የአላህ እዝነትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] እንዲሁ ከአላህ የተላኩ መልክተኛ ነብይ ናቸው። በመሆኑም በማመኑ ረገድ አንዱን የአላህ ነብይ ከሌላው የአላህ ነብይ አንለይም። እኛ በሁሉም የአላህ ነብያትና መልክተኞች እናምናለን። በኛ ዘንድ ማንኛውንም የአላህ ነብይ የዘለፈ ወይም ክብሩን የነካ ሰው ከሃይማኖት ጎራ ያፈነገጠ ከሃዲ ነው።
- አንብቤአለሁ . . ቁርአን ውስጥ ልቤን በአድናቆት ከሞሉት አንዱ ይህ ነው። እናንተ ሙሴን፣ኢየሱስን፣ማርየምን፣ከተካታዮቻቸው በበለጠ ታከብራላችሁ። ሁለት ነገሮችን አስታወስከኝ ፦ አንደኛ ግብጻዊው ሰውየ ለካትሪና የሰጠውና{ለኢየሱስ ያለኝ ታላቅ ፍቅር ወደ እስላም መራኝ} የሚለውን በቬንዙዌላዊው ጸሐፊ የተጻፈውን መጽሐፍ፣ሁለተኛ በብሉይ ኪዳን ውስጥ የተጠቀሱ ነብያትን።
- ሁሉም ነብዮች የአላህን አንድነት በማረጋገጥ ለርሱ ብቻ አምልኮ እንዲደረግ ለማስተማር ነው የተላኩት። ይሁን እንጂ በሃይማኖቶች ላይ የደረሰው የመዛባትና የመበረዝ ሁኔታ ባእድ አምልኮ (ሽርክ) እንዲገባባቸው አደረገ።
- ይቅርታ አድርግልኝ እና የራሳችንን ሃይማኖት አንተ አታስተምረንም። ከአይሁዶች ይበልጥ ስለ አይሁዳዊነት፣ከክርስቲያኖችም ይልቅ ስለ ክርስትና የምታውቅ አትሆንም።
- ልክ ነህ። ምናልባት አይሁዶች ከኔ ይበልጥ ያሁኑን ሃይማኖታቸውን፣ክርስቲያኖችም እንዲሁ አሁን ያለውን ሃይማኖታቸውን ከኔ ይበልጥ ያውቁ ይሆናል። ይሁን እንጂ ከአላህ ጋር ሌሎች ባዕድ አማልክት መኖራቸው ግን አእምሮም ሆነ እውነተኛ ሃይማኖት ሊቀበለው የማይችል ነገር ነው።
- አእምሮን በተመለከተ አላህ ስለ ምክንያታዊ አስረጅ የሚከተለውን ብሏል ፦{በሁለቱ (በሰማያትና በምደር) ውስጥ ከአላህ ሌላ አማልክት በነበሩ ኖሮ በተበላሹ ነበር፤የዐርሹ ጌታ አላህም ከሚሉት ሁሉ ጠራ።} [አል አንቢያ፡22] ዩኒቨርስ ሁለትና ከዚያ በላይ አቀናባሪዎች ወይም ጌቶች ቢኖሩት ኖሮ ስለሚጋጩና እርስ በርስ ስለሚናቆሩ ሥርዓቱ ሙሉ በሙሉ በተናጋና ውጥንቅጡ በወጣ ነበር። አንዱ አንድ ነገር ሲፈልግ ሌላው ሲቃወም የሁለቱም እቅድ እውን መሆን አይችልም። በሁሉም ነገሮች ላይ መስማማታቸውም የማይታሰብ ነው። ስለዚህም ያለ ምንም ተቀናቃኝና ተቃውሞ የፈለገውን የሚያደርግና እቅዱን የሚያስፈጽም አንድ ብቸኛ ኃያል አድራጊ አምላክ የግድ መኖር አለበት። እሱም አሸናፊው ጌታ አላህ ብቻ ነው። ለዚህ ነው አላህ እንዲህ ያለው ፦{አላህ ምንም ልጅን አልያዘም (አልወለደም)፤ከርሱም ጋር አንድም አምላክ የለም፤ያን ጊዜ (ሌላ አምላክ በነበረ) አምላክ ሁሉ በፈጠረው ነገር በተለየ ነበር፤ከፊላቸው በከፊሉ ላይ በላቀ ነበር፤አላህ ከሚመጥኑት ሁሉ ጠራ።} [አልሙእሚኑን፡91]
- ፍልስፍናዊ ሳይሆን መለኮታዊ ነው። ነብዩ ዒሳ [የአላህ ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] የጠራ ተውሒድ ይዘው የመጡ በመሆናቸው፣ጣዖታዊነትን እና ባዕድ አምልኮን እንጂ ክርስትናንም አይንድም። ነብዩ ዩሱፍ [የአላህ ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] ሁለቱን የእስር ቤት ጓደኞቻቸውን የጠየቁትን ጥያቄ እንድጠይቅህ ፍቀድልኝ ፦{(የእስር ቤት ጓደኞቼ ሆይ!) የተለያዩ (ከብር ከወርቅ ከእንጨት የተሰሩ) አምላኮች ይሻላሉን ወይስ አሸናፊው አንዱ አላህ? ከርሱ ሌላ እናንተና አባቶቻችሁ (አማልክት ብላችሁ) የጠራችኋቸውን ስሞች እንጅ አትግገዙም፤አላህ በርሷ ምንም አስረጅ አላወረደም፣ፍርዱ የአላህ እንጅ የሌላ አይደለም፤እርሱን እንጅ ሌላን እንዳትግገዙ አዟል፤ይህ ትክክለኛው ሃይማኖት ነው፤ግን አብዛኞቹ ሰዎች አያውቁም።} [[ዩሱፍ፡39-40] ከተለያዩ ባዕድ አማልክትና ከብቸኛው እውነተኛ አምላክ ከአላህ የትኛውን ትመርጣለህ?!
- ካቀረብኩልህ ጥያቄ የሸሸህ ከመሆኑም ጋር ውይይታችንን እንቀጥላለን። አዲስ ኪዳን በስህተት የተሞላ መሆኑን ከኔ ይበልጥ አንተ ታውቃለህ። አንዳንድ የአዲስ ኪዳን ቅጂዎችም የአላህን አንድነት የሚናገሩ መሆናቸውን ከኔ በላይ አንተ ታውቃለህ። ሌላው ቀርቶ ከተራ ምክንያት ብንነሳ እንኳ፣እርስ በርስ ሊቃረኑና ሊጋጩ የሚችሉ ከመሆናቸው አንጻር ዩኒቨርስና ስርዓቱ የሚፋለስና የሚበላሽ በመሆኑ ሁለት አማልክት መኖራቸውን አእምሮ በጀ ብሎ እንዴት መቀበል እንደሚችል አላውቅም። አላህ ይህን በማስመልከት እንዲህ ብሏል ፦{በሁለቱ (በሰማያትና በምድር) ውስጥ ከአላህ ሌላ አማልክት በነበሩ ኖሮ በተበላሹ ነበር፤} [አል አንቢያ፡22]{አላህ ምንም ልጅን አልያዘም (አልወለደም)፤ከርሱም ጋር አንድም አምላክ የለም፤ያን ጊዜ (ሌላ አምላክ በነበረ) አምላክ ሁሉ በፈጠረው ነገር በተለየ ነበር፤ከፊላቸው በከፊሉ ላይ በላቀ ነበር፤} [አል ሙእሚኑን፡91]
- ይህ በጣም ትልቅ ጉዳይ ነው። በካቶሊክ ቤተ ክርስቲያኖች የሚገኙ ሥዕሎችን፣ቅርጻቅርጽና ምስሎችን አምርሬ እጠላለሁ። አንድ ዓይነት ባዕድ አምልኮና የጣዖታዊነት መገለጫ መሆናቸው ይሰማኛል። የመጣሁት ግን ይህን ለመነጋገር አይደለም!
- አዎ፣በአላህ ማጋራትና ባዕድ አምልኮ ልብን ጨምድዶ በመያዝ የሕሊና ሰላም ማጣትን ያስከትላል። የሚከተሉትን አንቀጾች አላነበብክም ፦{እነዚያ ያመኑና እምነታቸውን በበደል ያልቀላቀሉ፣እነዚያ ለነርሱ ጸጥታ አላቸው፤እነሱም የተመሩ ናቸው፤} [አል አንዓም፡82]{(እነሱም) እነዚያ ያመኑ፣ልቦቻቸውም አላህን በማውሳት የሚረኩ ናቸው፤ንቁ አላህን በማውሳት ልቦች ይረካሉ።} [አል ረዕድ፡28]{ከግሣጼም የዞረ ሰው ለርሱ ጠባብ ኑሮ አልለው፤በትንሣኤም ቀን ዕውር ኾኖ እንቀሰቅሰዋለን።}[ጣሃ፡124] . . ለዚህ አለመምጣትህን አውቃለሁ! ለማንኛውም አራዝሜብህ ይሆናልና ይቅርታ እጠይቃለሁ፤የጠየቅኸው ግን አንተ ነህ።
- ይህን ርእስ ከመዝጋታችን በፊት ቁርኣንን ሳነብ ብዙ ጊዜ አእምሮዬ ውስጥ ሲመላለስ የነበረውን ጥያቄ ልጠይቅህ እፈልጋለሁ። በመጨረሻው የቁርኣን አንቀጽ አንዳንድ ሰዎች በትንሣኤ ቀን ዓይነ ስውራን ሆነው እንደሚቀሰቀሱ ተወስቷል፤ይህ ጭካኔ አይመስልም?!
- አላህ ጥራትና ልቅና የተገባው ይሁንና ቁርኣን አላህን በኃያልነት እና በልዕልና በሚገልጹ፣ቸር፣ርህሩህ፣መሓሪ ይቅር ባይ፣ለጋስና አመስጋኝ . . መሆኑን፣ውብና የመጠቁ መልካም ስሞችና ባህርያት ያሉት መሆኑን በሚገልጹ አንቀጾች የተሞላ ነው። የውበትና የወዳድነት ባህርያት እንዳሉት ሁሉ የኃያልነትና የልዕልና ባህርያትም አሉት። አላህ እንዲህ ብሏል ፦{የግርማና የመከበር ባለቤት የኾነው ጌታህ ስም ተባረከ።} [አል ረሕማን፡78]
- አዎ ይህ አንዱ ምክንያት ነው፤እኔ የምጨምረው ሌላ ምክንያት አለ። ያም ክርስቲያኖች በኢየሱስ መገደል የመዳናቸውን ሀሳብ የለመዱት በመሆኑ በትንሣኤ ቀን የሚቀጣውና ገሀነም የሚገባው የምህረት ምስክር ወረቀቱን ከቤተክርስቲያን የመግዛት አቅም የሌለው ደሃ ብቻ ነው ብለው ማሰባቸው ነው።
- ማጥቃት ጀመርክ። ካቶሊኮች እና ኦርቶዶክሶች ዘንድ እንዳለው እኛ ፕሮቴስታንቶች ዘንድ ለሽያጭ የሚቀርቡ የምህረት ማስገኛ ሰነዶች የሉንም። በእርግጥ በኢየሱስ መሰቀል የኛ መዳን እምነት ግን ሁላችንም ዘንድ አለ።
- አንተ እንዳልከው የመዳን እሳቤ ድምዳሜ በሁሉም ጎኖቹ፣ዒሳ [የአላህ ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] ሞተው ቤዛ የሆኑለት በመሆኑ ሁሉም ሰው ከኃጢአት ነጻ ሆነዋል የሚል ነው። ይህ ደግሞ የፍርድ ቀንን ፋይዳ ቢስ ከማድረጉ በተጨማሪ በጎ ነገርና ትእዛዛትን መፈጸምም ሆነ አለመፈጸምን ትርጉም የለሽ ያደርጋል። ኢየሱስ አንዴ ከኃጢአት ነጻ ስላደረገ ጽድቅ ሥራ ለምኔ ያሰኛል። እናም ይህ ሁሉ የእግዚአብሔርን ትእዛዛት ለመጣስና ለመርህ ሳይሆን ለጥቅም መስራትን የሚያበረታታ አይመስልህም?
- ሊሆን ይችላል። መርህ ስትል ካኽንና የመስሪያ ቤትህን ጉዳይ አስታወስከኝ፤ተነገ ወዲያ ወደ አገራችሁ ወደ ካይሮ መብረሬ ነውና ምን ዓይነት ዝግጅት እንዳደርግ ሀሳብ ታቀርባለህ?
- ከደወልክልኝ በኋላ ደውየ ስነግራቸው ከአንድ ሰዓት ያህል በኋላ እደርሳለሁ ስላሉኝ ሸይኽ ባስም አሁን መምጫቸው ነው ብዬ እገምታለሁ። ወንድማቸው እዚያ ካንተ ጋር ይሆናል። ከመጓዝህ በፊት ሁሉንም ነገር እንዲያመቻችልህ የምትፈልገውን ሁሉ ካንተ መስማት ይፈልጋሉ፤በምትፈልገው ነገር ሁሉ ለመተባበር ሁላችንም ዝግጁዎች ነን።
- አንተ ወዳጄ በመሆንህ በተቻለኝ መንገድ አገለግለሃለሁ። ሸይኽ ባስም ደግሞ ወዳጄ በመሆናቸው ለኔ ሲሉ ይተባበሩሃል። ለጊዜው ማቆየት የምፈልገው ሌላ ምክንያትም ይኖራል።
- ግልጽ ልሁንልህና . . እኔና እሳቸውም ምናልባት ትሰልም ይሆናል የሚል ተስፋ ቋጥረናል። በኛ ሃይማኖት አንድን ሰው በአላህ በማመንና እስላምን በመቀበል እንዲታደል ማድረግ ከምርጥ የአምልኮተ አላህ ተግባራት እንደ አንዱ ይቆጠራል።
- ኣደም ይቅር በለኝና እኔ እንድሰልም ከፍተኛ ጉጉት ቢኖርህም ፈጽሞ የምሰልም አይመስለኝም። በመሆኑም እስላምን በማስተዋወቅም ሆነ እኔን በማገልገል በከንቱ አትድከሙ እላችኋለሁ።
- ለኛ አትፍራ፣አንተ ባትሰልም እንኳ በማሰባችንና ጥረት በማድረጋችን ብቻ እኛ ወሮታውን ከአላህ ዘንድ እናገኛለን። የማቀርብልህ አገልግሎት ካለ ለወዳጅነትህ ስል ነውና በዚህም ከአላህ ምንዳ አገኛለሁ። ሰዎችን ማገልገልና መጥቀምም እንዲሁ ከታላላቅ የአምኮልተ አላህ ተግባራት አንዱ ነው። ከዚህ ሁሉ ጋር ግን አላህ መልካሙን ነገር የሻለትን ሰው ልቡን ለእስላም ክፍት ያደርግለታል የሚል እምነት አለኝ። አንተ አስተዋይ አእምሮና ቀና መንፈስ ያለህ ሰው በመሆንህ እስላምን እንደምትቀበልም ጠንካራ አምነት አለኝ።
- ሁሉንም ሃይማኖቶች እንደምትተውና ወደ እስላም እንደምትደርስ እርግጠኛ ነበርኩ። ወደ እስላም በሚያደርስህ መንገድ ላይ ስትጓዝ ስለነበረ ለምን ላቋርጥህ? በአንዴ እንጂ ሀሳቤን አልለወጥኩም!
- የኛ የሙስሊሞቹ ሰላምታ ነው። አንዱ ለሌላው የሚያደርግ ጸሎት ነው፣ከቁሳዊና መንፈሳዊ እንከኖች ሁሉ እንዲጠብቀው አላህን መለመን ነው። ቁሳዊ ሰላም የአካል የክብርና የንብረት ደህንነት ሲሆን፣መንፈሳዊው ደህንነት ደግሞ ሃይማኖትን ከእንከንና ከጉድለት ማዳን ነው። ከዚያም የአላህን እዝነትና በረከቱን መለመን ነው። ሃይማኖታችን የሠላምና የመተዛዘን ሃይማኖት ነው።
- እዚያ ሄጄ ስለማከናውናቸው ሥራዎች እስካሁን ያወቅሁት ነገር የለም። በኢሜይል ተልኮልኝ ሊሆን ይችላል ብዬ እገምታለሁ። ከመደበኛ ተልእኮዬ ውጭ የራሴ የግል ጉብኝት እንዲኖረኝ ስለምፈልግ የሚጎበኙ ቦታዎችንና ሌሎች ጉዳዮችንም እንድትነግሩኝ እፈልጋለሁ።
- የጠቅስካቸው ነገሮች ሁሉ በጣም ቀላል ናቸው፤በደንብ ስለነገርኩት ወንድሜ ሁሉንም ያመቻችልሃል። በተጨማሪ ግን ውሳኔው ያንተ ሆኖ አንዳንድ ተራ ዜጎችንም አግኝተህ ቀርበህ ብታናግራቸው መልካም ነው የሚል ሀሳብ አለኝ።
- እኛ የቱሪስት አስጎብኚ ኩባንያ አይደለንም። እዚያ የሚጠየቀውን የቱሪስት አገልግሎት ክፍያ አንተ ራስህ ትከፍላለህ። ወንድሜን በተመለከተ ግን የእንግዳ መስተንግዶ አገልግሎት ነው፤እንግዳን ተቀብሎ ማስተናገድ እያንዳንዱ ሙስሊም እንዲፈጽም የሚፈለግ የአላህ አምልኮ አካል ነው።
- ከሌቦችና ከኪስ አውላቂዎች ራስህን ጠብቅ። መቼም ፍጹም የሆነ ተምሳሌታዊ ማህበረሰብ በፈላስፎቹ አእምሮና በተምኔታዊ ዓለማቸው እንጂ በዚህ ዓለም ላይ የለምና ከአባይ ጠንቋች፣ከአምታታዎችና ከሌሎቹም ተጠንቀቅ።
- ነብዩ [የአላህ እዝነትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] {የተላክሁት መልካም ስነምግባራትን ምሉእ ለማድረግ ነው} እንዳሉት ሁሉ መልካም ጸባይና ምሉእ ስነምግባር ማስፈን የተልእኮአቸው መሰረት ነው። ሙስሊሞች ለእስላም ይበልጥ ተገዥ በሆኑ ቁጥር ለመልካም ስነምግባራትም ይበልጥ ተገዥ ይሆናሉ። ጥሩ ስነምግባርና መልካም ጸባያት ከርሳቸው መላክ በፊትም ነበሩ፣እሳቸው የመጡት ግን የመጠቁና የተሟሉ ሊያደርጓቸው ነው። እያዘን አገራችን በኢኮኖሚም ሆነ በተቋማት ደካማና ኋላ ቀር ስለሆነች ጥንቃቄ አድርግ ማለት ፈልገን ነው።
- እንካ ይህ የወንድሜን የተሟላ መረጃ የያዘ ካርዱ ነው። የመድረሻ ሰዓትህን ጠቅሰህ ኢሜይል ብትልክለት ወይም ብትደውልለት አይሮፕላን ማረፊያ ይጠብቀሃል . . ወንድሜ እንግሊዝኛ ስለሚናገር ምንም የሚያሰጋህ ነገር አይኖርም።
- ሁለታችሁንም አመሰግናለሁ፤ዛሬ ማከናወን የሚገቡኝ አንዳንድ ሥራዎች ስላሉኝ እንዳይረፍድብኝ አሁን ለመሄድ እገደዳለሁ። የጉዞ ዝግጅቱን ለማጠናቀቅ ነገ ሙሉውን ቀን ሥራ ቦታ አሳልፋለሁ። በሉ ግብጽ ስደርስ እደውላለሁ፤በጣም አመሰግናለሁ፣ደህና ሁኑ።
ለግብጽ ተልእኮው ዝርዝር የሥራ መመሪያ ተልኮለት እንደሆነ ለማየት ጆርጅ ኢሜይሉን ከፈተ። ሁለት መልክቶችን አገኘ። አንደኛው ከጃኖልካ ሲሆን ሁለተኛው የሥራ ዝርዝሩን የሚመለከት ነበር። መጀመሪ የጃኖልካን ደብዳቤ ከፈተ . .
በሊብያ ቆይታ ከጠበቅሁት በላይ እየረካሁ ነኝ . . እርግጥ ነው በዚህ ሰሞን ሊብያ ውስጥ የጸጥታ ችግር አለ፣የአየሩ ሁኔታም እንዲሁ አስቸጋሪ ነው። ይሁን እንጂ በደረቁ በረሃ ውስጥ የለመለመ እርጥብ መንፈሳዊ ጉብኝት ላይ እንደሆንኩ ነው የሚሰማኝ።
ማስታወሻ፦ የለመለመ እርጥብ መንፈሳዊ ጉብኝት ስትል ምን ማለትህ እንደሆነ አልገባኝም። አውነቱን ለመናገር እኔ ግን በአሰልቺ የመንፈስ ድርቀት እንደተመታሁ ነው የሚሰማኝ።
በመቀጠል የሕዝብ ግንኙነት ኃላፊውን ደብዳቤ ከፈተ።ግብጽ ሲሄድ ማከናወን የሚገባውን ሥራዎች ዝርዝር በአትኩሮት አነበበ። የተሰጠው በጣም አስቸጋሪ ተልእኮ ሲሆን በካይሮ ውስጥ ለመካከለኛው ምስራቅ የቴክኒክና የንግድ ወኪል ማእከል የሚሆን ቢሮ መክፈት ነው። ካኽ ቶሎ ወደ ለንደን እንዲመለስ ስለማይፈልግ ተልእኮውን ሆን ብሎ አስቸጋሪ እንዲሆን ማድረግ ብቻ ሳይሆን የማይቻል አድርጎታል። በመሆኑም ቀሪውን ቀንና ነገን ጨምሮ ካኽን ለማሳፈር የተሰጠውን የሥራ ተልእኮ በሚገባ ለመወጣት በጉዞው ዝግጅት ራሱን ለመጥመድ ወሰነ።
ጆርጅ ግብጽ ውስጥ ከሚገኙ የቴክኒክ ሰራተኞች አስቀጣሪ ኩባንያዎች ጋር መላላክ ጀመረ። ከሁለት ቀናት በኋላ እንደሚመጣም፣አሳወቃቸው። የሚቀጠሩ ሥራ ፈላጊዎች በተቻለ መጠን ለኢንተርቪው ዝግጁ ሆነው እንዲጠብቁት እንደሚፈልግም ገለጸላቸው። ቀሪዎቹን ቀናት ከባስም ወንድም ከጀማል ጋር በመመካከር ቦታ ለመፈለግ በማሰብ ለአንድ ሌሊት ብቻ የሚርፍበትን ትልቅ ሆቴል በኢንተርኔት እንዲያዝለት አደረገ። ጉዞውን ለማሳካት የሚያግዙና የኮንትራት ውሎችን በተገቢው መንገድ ለማዘጋጀት የሚረዱ መረጃዎችን ከኢንትርኔት ላይ መፈለግ ጀመረ።
በሥራውና በተልእኮው ዝርዝር ጉዳዮች ተጠምዶ እያለ ካትሪና መጣች። ከኻክ ጋር ከፍተኛ ፍጥጫ ውስጥ መሆኑንና በቀላሉ እንደማይለቀው ስለሚያውቅ ለሚጠብቀው ኃላፊነት በሚገባ መዘጋጀት የግድ ነው . .
- ረዥምና በጣም አስቸጋሪ ተልእኮ ይዤ ነው የምሄደው፤ምናልባት ግብጽን በመምረጤ ተሳስቼ ይሆናል፣ወይም ካኽ በዚህ ሊበቀለኝና ስሜን ሥራ አመራር ቦርዱ ዘንድ ለማጠልሸት ፈልጎ ይሆናል።
- ካትሪና እወድሻለሁ፤ይህ ጉዞ ከኛው አህጉር ወጭ በሆነ የማላውቀው አገር ውስጥ ለቋንቋው፣ለሃይማኖቱ፣ለወጉ፣ ለልማዱና ለሥርዓቱም እንግዳ ሆኜ ከአንድ ወር በላይ እንዳይወስድብኝ እሰጋለሁ።
- ልክ ነሽ፣ይበልጥ የሚገርመው ግን ከግብጽ ይበልጥ መካን የሚወድ መሆኑ ነው። ምክንያቱ ደግሞ የነርሱ ነብይ ከአገሮች ሁሉ መካን የሚወድ በመሆኑ ነው! እንዲህ ያለው ምን ዓይነት ፍቅርና ምን ዓይነት ታዛዥነት ነው?! መነኮሳት ለኢየሱስ ያላቸውን ፍቅር አያስታውስሽም?
- እኛ ኢየሱስን የምንመለከተው በአምላክነት ደረጃ ነው። እነሱ ግን መልክተኛ ነብይ ብቻ አድርገው ነው የሚያዩት። እኛ ለኢየሱስ ያለን ፍቅር እኛን ለማዳን ብሎ ራሱን ሰዋ በሚለው እምነት ዙሪያ የሚያጠነጥን ሲሆን፣የነርሱ ግን ከእግዚአብሔር ዘንድ ተልኮ መልካሙን ሁሉ ያስተማራቸው በመሆኑ ዙሪያ የሚሽከረከር ነው።
- ያልተጠበቀው ዱብ እዳ ግን ቁርኣን በትክክል ከእግዚአብሔር የተላለፈ ስለመሆኑ እንዳጠና ያቀረብከው ጥያቄ ነው። ይህ ዐረቦች የሚያነቡት መጽሐፍ ያለ ምንም መዛባትና መለዋወጥ በሙሐመድ አማካይነት የደረሳቸው ስለመሆኑ ምንም ጥርጠር የለም። ጥያቄው ግን ሙሐመድ እውነተኛ ነው ወይስ አይደለም? የሚለው ነው።
- በትምህርት ቤታቸው የሽርሽር ጉዞ ፕሮግራም ላይ ለመሳተፍ ሄደዋል፤ትናንት ነግረውህ አልነበረም፣ረሳህ?! ለማንኛውም ከጥቂት ጊዜ በኋላ ይመጣሉ፤በጣም ቢዘገይም ምሳውም ዝግጁ ይሆናል።
ጆርጅ ካትሪናን እና ልጆቹን ተሰናብቶ ወደ አይሮፕላን ማረፊያ አመራ . . አመሻሹ ላይ በአስራ ሁለት ሰዓት ካይሮ ደረሰ። አስፈላጊውን ሂደት ጨርሶ ሻንጣውን ተረከበ። ወደ እንግዳ መቀበያ ሳሎኑ ሲደርስ{ጆርጅ ኒሶን} የሚል ስሙ፣ ጻሐፊው እንግሊዝኛን በደንብ የማውቅ መሆኑን በሚያሳብቁ ትላልቅ ፊደላት የተጻፈበት ሰሌዳ የያዘ አንድ ሰው አገኘ። ወደርሱ አመራና ምልክት በማሳየት ፈገግ አለ። ሰውየውም ጆርጅን እንኳን ደህና መጣህ ብሎ ተቀበለው . .
- እንኳን ወደ ግብጽ በደህና መጣህ። እኔ የባስም ወንድም ጀማል ነኝ። ይህ የኣደም ወንድም ሙሐመድ ነው፤እንግሊዝኛ በደንብ ስለማይናገር ይቅርታ፣ግን አንተን ለመቀበል ጓግቶ ነው የተገኘው።
- ለአንድ ቀን ብቻ እንዲያዝልኝ ስላደረግሁ ነገ ብንለውጠው ችግር የለውም። ለመሀል ከተማ ቅርበት ወዳለውና ከተማው ውስጥ ካሉት ትላልቅ ኩባንያዎች ያልራቀ ንጹህ ሆቴል እፈልጋለሁ።
- በብዙ ምክንያት ነው ፦ አንተ እንግዳ ነህ፣ነብዩ [የአላህ እዝነትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] እንግዳ እንድናስተናግድ አዘውናል። አንተ እስላምን ለማወቅ የምትፈልግ ሰው ነህና እስላምን ልናሳውቅህ ግዴታ አለብን። አንተ የወንድሜ ወዳጅ ነህ፤አላህ ደግሞ ውለታ እንድንመልስና በቃላችን እንድንገኝ አዞናል።
- አንደኛ ፦ ተወዳጁ ነብይ [የአላህ እዝነትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] ዱካቸውን የምንከተል ታላቅ ምሳሌያችን ናቸው። ሁለተኛ በደስተኝነት መንገድ ፍለጋ ላይ መሆንህን የነገረኝ ወንድሜ ባስም ነው።
- እሰላም በሌለበት ደስተኝነት ስለማይኖር በሁለቱ መካከል ምንም ልዩነት የለም። ይህ ባይሆን ኖሮማ እናንተ ምዕራባውያን ከማንም በላይ ደስተኞች በሆናችሁ ነበር። ስዌድንን በመሰለ አገር 80% ያህሉ ሕዝብ ኤቲስት ወይም ሃይማኖት የለሽ መሆኑ ምስጢር አይደለም። አገሪቱ ከዓለም ዋነኞቹ ባለ ጸጋ አገሮች አንዷ ብትሆንም በዓለም ላይ ራስን መግደል በከፍተኛ ደረጃ ከሚፈጽምባቸው አገሮች ዋነኛዋ ነች። ራንስን ማጥፋት የደስተኝነት ማጣትና የተስፋ ቢስነት ዋነኛ መገለጫ አይደለም ወይ? !
- አዝናለሁ ልክ ነህ ! ግና በከፍተኛ ልዩነት ቁጥራቸው ከሁሉም አነስተኛ ነው። ሃይማኖት ራስን ከማጥፋት ጋር ያለውን ግንኙነት በሚመለከቱና በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት በተጠናቀሩ ሰነዶች ላይ በመመርኮዝ ዶክተር ጆስ ማንዌልና ተመራማሪ አሌሳንድራ ፊሊሽማን ባካሄዱት አጠቃላይ የሆነ ሳይንሳዊ ጥናት መሰረት፣ራስን የማጥፋት በከፍተኛ ቁጥር የሚፈጸመው በኤቲስቶች ዘንድ መሆኑን የደረሱበት ሲሆን፣ራሳቸውን ከሚገድሉ ሰዎች መካከል 25% ያህሉ ኤቲስቶች፣ከነሱ ቀጥሎ ቡድሂስቶች፣ከዚያ ክርስቲያኖችና ህንዱዎች ሲከተሉ ሙስሊሞች ከ1% ባነሰ ቁጥር መጨረሻ ላይ ይመጣሉ። ይህም ብቻ ሳይሆን{የእስላም ሃይማኖት ራስን መግደል አጥብቆ የሚከለክል በመሆኑ በሙስሊም አገሮች ውስጥ ራሳቸውን የሚያጠፉ ሰዎች መቶኛ ከሌሎች አገራት በተቃራኒ ወደ ዜሮ የቀረበ ነው} ብለዋል ሁለቱ ተመራማሪዎች።
- በትክክል፣ይህ ብቻ ሳይሆን ለሰው ልጅ ጎጂ የሆኑ ነገሮችን ሁሉ ይከለክላል። በጣም የሚገርመው ነብዩ (የአላህ እዝነትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይሁንና) በአኃዛዊ መረጃዎች መሰረት ራስን ማጥፋት ከሚፈጽምባቸው ነገሮች 90% ውን ቃል በቃል የተናገሩ መሆኑ ነው፤እንዲህ በማለት ፦{ራሱን በብረት የገደለ ሰው፣ብረቱ በእጁ ሆኖ ሆዱን እየወጋና እየተሰቃየ ለዘላለም በገሀነም እሳት ውስጥ ዘውታሪ ሆኖ ይኖራል፤መርዝ ጠጥቶ ራሱን የገደለ ሰው መርዙን ፉት እያለ በገሀነም እሳት ውስጥ ዘውታሪ ሆኖ ይኖራል፤ከገደል አፋፍ ራሱን ወርውሮ የሞተ ሰው በገሀነም እሳት ውስጥ ራሱን ወደ ገደል እንደወረወረ ዘውታሪ ሆኖ ይኖራል።}
- ለአስተያየትህ አመሰግናለሁ። በእርግጥ ወንድሜ እንደ ነገረህ ያጠናሁት ማቴማቲክስ ነው። ማቴማቲክስ ለሎጂካዊ አስተሳሰብ አጋዥ መሆኑ ጥርጥር የለውም። ሳይንሳዊ ስልትን የተማርኩት ግን መጀመሪያ ከሃይማኖቴ ነው።
- ከሳይንሳዊ ስልትና አቀራረብ ጋር ትስስር ያላቸው አንዳንድ የእስላም ጥሬ እውነታዎችን እንመልከት። ለምሳሌ ያህል እስላም ከጭፍን ተከታይነት ያስጠነቅቃል። ኃያሉ አላህ ስለ አጋሪዎች እንዲህ ይላል፦
{ለነርሱም አላህ ያወረደውን ተከተሉ በተባሉ ጊዜ፣ አይደለም አባቶቻችንን በርሱ ላይ ያገኘንበትን ነገር እንከተላለን ይላሉ፣አባቶቻቸው ምንም የማያውቁና (ወደ እውነት) የማይመሩም ቢኾኑ (ይከተሉዋቸዋልን?)} [አል በቀራ፡170]
ያለ ሳይንሳዊ ስልት ግምትን መከተለን አስመልክቶ እንዲህ ይላል፦ { . . ጥርጣሬን እንጅ ሌላን አይከተሉም። እነርሱም የሚዋሹ እንጂ ሌላ አይደሉም።} [አል አንዓም፡116][
ሳይንስን፣ሎጂክን፣አእምሮንና ምርምርን ስለሚጻረረው የግል ዝንባሌ ተከታይነት እንዲህ ይላል፦{ . . ብዙዎቹም ያለ ዕውቀት በዝንባሌዎቻቸው ያሳስታሉ፤} [አል አንዓም፡119]
ከፍትህ አስተካካይነት የሚያርቀውን ጥላቻ አስመልክቶ እንዲህ ይላል፦{ . . ሕዝቦችንም መጥላት ባለማስተካከል ላይ አይገፋፋችሁ፤አስተካክሉ፤እርሱ (ማስተካከል) ለአላህ ፍራቻ የቀረበ ነው። አላህንም ፍሩ። አላህ በምትሠሩት ሁሉ ውስጠ ዐዋቂ ነው።} [አል ማኢዳህ፡8][ ስለ ሳይንሳዊ ተጨባጭነትም እንዲህ ይላል፦{ከነዚያ ይሁዳውያን ከኾኑት ሰዎች ንግግሮችን ከስፍራዎቹ የሚያጣምሙ አልሉ፤ሰማንም አመጽንም . . ይላሉ፤} [አልኒሳእ፡46]ወሰን ማለፍን፣ግፍንና ጥፋትን በመጻረር እንዲህ ይላል፦ {(የወቀሳ) መንገዱ በነዚያ ሰዎችን በሚበድሉት በምድርም ውስጥ ያለ ሕግ ወሰን በሚያልፉት ላይ ብቻ ነው፤ . . } [አል ሹራ፡42] ለእውቀት መታመንን እና ፍትሐዊነትን አስመልክቶ እንዲህ ይላል፦{ . . በሰዎችም መካከል በፈረዳችሁ ጊዜ በትክክል እንድትፈርዱ (ያዛችኋል)፤} [አልኒሳእ፡58] ፍትሕ ማስፈንን በሐቅ መመስከርንና አለማዳላትን በሚመለከትም እንዲህ ይላል፦{እናንተ ያመናችሁ ሆይ! በትክክል (ፍትሕ) ቀዋሚዎች፣ በነፍሶቻችሁ ወይም በወላጆችና በቅርብ ዘመዶች ላይ ቢኾንም እንኳ ለአላህ መስካሪዎች ኹኑ።} [አል ኒሳእ፡135] ማስረጃ የመጠየቅን አስፈላጊነት በሚመለከትም እንዲህ ይላል፦{ . . እውነተኞች እንደ ኾናችሁ አስረጃችሁን አምጡ በላቸው።} [አል ነምል፡64]
- እኔም ሆንኩ ወንድሜ እናንተ ዘንድ ባለው ዓይነት ቤተ ክህነታዊ ትርጉሙ የሃይማኖት መሪዎች አይደለንም። የወንድሜ የትምህርት መስክ እስላማዊ ጥናትና ምርምር ሲሆን የኔ ደግሞ ማቴማቲክስ ነው . . በነገራችን ላይ ከኣደም ወንድም ከሙሐመድ የእራት ግብዣ ተጠርተሃል . . የግብጽን የባህል ምግብ ወይም የፈረንጆችን ፈጣን ምግብ ትፈልግ እንደሆነ ማወቅ ይፈልጋል።
- ኮሸሪ ከፓስታ ከሩዝ ከሽንኩርት ከትማቲምና ከሌሎች ነገሮች የሚሠራ ምግብ ነው፤ለማንኛውም በጣም ጣፋጭና በጣም ታዋቂ የሆነ ምግብ ነው። እንሻአላህ አስደሳች ሆኖ ታገኘዋለህ፣ይህ ልዩ የሆነ ምርጥ የኮሸሪ ቤት ነው።
- አይደለም ሙሐመድ ይህ የራሱ ፍላጎት ነው . . ጆርጅ ሰማህ! ሙሐመድ እንዴት በተራና ርካሽ ሬስቶራንት እንግዳችንን እንጋብዛለን?ትልቅ ሬስቶራንት መምረጥ አለብን ይላል፣ምን ትላለህ?
- እኛ በሳምንት አንድ ቀን እሁድ ብቻ በመጸለይ እንወሰናለን፣እናንተ ግን በቀን ከአንድ ጊዜ በላይ ትጸልያላችሁ። ለሃይማኖታችሁና ለነብያችሁም ልዩ አድናቆትና ግምት ትሰጣላችሁ። እኛ ዘንድ ግን ነብያት እንኳ በተጨባጭ አክብሮት አይቸራቸውም። እናንተ ሃይማኖትን የተሟላ የሕይወት መመሪያ አድርጋችሁ ስትወስዱ እኛ ግን መንፈሳዊ ትስስር ብቻ አድርገን እናያለን።
- እህህ፣ገለጻ ብቻ ነው። እናንተ የተቀደሱ ነገሮቻችሁ ሲነኩ ትገነፍላላችሁ፤ቁጣችሁም ገደብ የለውም። አሜሪካኖች መጽሐፋቸውን ሲያዋርዱና ሲያቃጥሉ አፍጋኖች የሰሩትን መጥቀሱ ብቻ በቂ ነው!
- ለራሱ የተቀደሱ እሴቶች ግድ የሌለውና ነብዮቹን የማያከብር ምንም መሆን አይችልም። እንግሊዞች መላእክትን ታከብሩ የለ? አሜሪካኖች መስራች ፕሬዚዳንቶቻቸውን ያከብሩ የለ? ኮሙኒስቶች ማርክስና ሌኒንን ያከብሩ የለ? ናዚዎች ሂትለርን ያከብሩት የለ? ሌሎችም . . እኛም ነብያትን በሙሉ እናከብራቸዋለን፣ይልቁንም ከክርስቲያኖች እንኳ በበለጠ ነብዩ ዒሳን [የአላህ ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] እናከብራለን፤ከናንተ ይበልጥም እንወዳቸዋለን። ግን የአላህ አገልጋይና መልክተኛው ናቸውና ከዚህ ደረጃቸው በላይ አናስቀምጣቸውም።
- በእግዚአብሔርና በሕይወት መካከል ያለውን ትስስር በተመለከተ፣በፈጣሪ አምላክና በአገልጋዩ መካከል ያለውን ግንኙነት ጊዜያዊ የጸሎት ግንኙነት ብቻ ነው፣የተቀረው የሕይወት ዘርፍ እግዚአብሔርን አይመለከተውም የሚል ሰው፣ሕይወትን ሃይማኖትንም ሆነ እግዚአብሔርን የማይረዳ ሰው ነው የሚል እምነት አለኝ። ይቅርታ አድርግልንና እንዲህ ያለው ሰው መታደልን አያገኝም፤ሁሌም በጭንቀትና በውጥረት ውስጥ ይኖራል፤ፍጻሜው ከፍ ሲል የተጠቀሰው ዓይነት የራስን ሕይወት በገዛ እጅ ማጥፋት ይሆናል። ቋሚ ትስስርና ግንኙነት በመካከከላቸው ከሌለ ሕይወት ሃማኖትም ሆነ አምላክ ትርጉም አልባ ይሆናሉ።
ኮሸሪ ወደሚያቀርብ ሬስቶራንት ገቡ፣የጆርጅን ትኩረት የሳበች አንዲት ጠረጴዛ መርጠው ተቀመጡ። ሬስቶራንቱ በተመጋቢዎች የተጨናነቀ ሲሆን አስተናጋጆቹ የደንበኞቻቸውን ፍላጎት ለማሟላት ደፋ ቀና ይላሉ . . ሦስት ኮሸሪ
- ቅድም የጀመርነውን ሀሳብ ለመቀጠል አንድ ሙስሊም ሕይወቴ በሙሉ የአላህ ነው ብሎ ስለሚያስብ መመገብ ከመጀመሩ በፊት (ብስምላህ) ይላል። በአላህ ስም ታግዤ በረከትና ረድኤቱን ከርሱ ጠይቄ እጀምራለሁ ማለቱ ነው።
- እህህ፣በነብዩ [የአላህ እዝነትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] ዘመን ስለሆነው ነገር የተላለፈውን ዘገባ አስታወስከኝ። አንድ ሙስሊም ያልሆነ ሰው ወደ ነብዩ ባልደረቦች መጥቶ (ነብያችሁ ስለ ዓይነ ምድር እንኳ ሳይቀር ሁሉንም ነገር አስተምሯችኋላ!) ሲል አሾፈባቸው። ባልደረቦቹ (አዎ፣ከሽንት ወይም ከዓይነ ምድር በኋላ ቦታውን ለማጽዳት በቀኝ እጃችን እንዳንጠቀም ከልክለውናል፤በፋንድያ ወይም በአጥንት መጸዳዳትንም ከልክለዋል፤አንዳችሁ ከሦስት ባላነሱ ድንጋዮች አይጽዳዳ ብለዋልም።) አሉት።
- የነብያችሁ ባልደረባ ያለው ነገር ትክክለኛ ነው ወይስ ሙስሊም ያልሆነውን ሰውየ ለመከራከር ብቻ እንዳው የተናገረው ነው?! እውን እስላም ውስጥ ዝርዝር የስነ ምግባር ስርዓቶች አሉ?
- አዎ ትክክለኛ ነገር ነው። እርሱ የተመሰገነ ይሁንና አላህ ሃይማኖትን ምሉእ አድርጎታል። አላህ እንዲህ ብሏል፦{ . . ዛሬ ሃይማኖታችሁን ለናንተ ሞላሁላችሁ። ጸጋዬንም በናንተ ላይ ፈጸምኩ። ለእናንተም እስላምን ከሃይማኖት በኩል ወደድኩ . . } [አል ማኢዳህ፡3] ነብዩ [የአላህ እዝነትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] የተላኩትም መልካም ስነ ምግባራትን ምሉእ ለማድረግ ነው።
- ልብ አላልክም ይሆናል እንጂ አሁን ጠቅሼልህ ነበር፤ነብዩ [የአላህ እዝነትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] ፦ «የተላክሁት መልካም ስነ ምግባራትን የተሟሉ ለማድረግ ነው» ብለዋል። ማሟላት ማለት ቀደም ሲል በህዝቦች ዘንድ የነበሩትንና ሙሉ ያልነበሩትን መልካም ስነ ምግባራት ምሉእ ማድረግ ማለት ነው። ይህም ከእስላም ልዩና ድንቅ ገጽታዎች አንዱ ነው።
- እስላም መልካም ስነ ምግባራትን፣ሃይማኖቶችንና ሕግጋትን የማሟላት ትልእኮ ይዞ ነው የመጣው።የኣደምን የሙሳና የዒሳን [በሁሉም ላይ የአላህ ሰላም ይወረድ] መልእክት የሚያሟላ የማጠቃለያው የአላህ መልእክት ነው። መልካም ጸባይና ውብ ስነ ምግባር እስላም ውስጥ ተራ ነገር ሳይሆን የሃይማኖታችን አቢይ አካል ነው።
ጆርጅ ወደ ክፍሉ ገብቶ እቃዎቹን ቦታ ቦታ ካስያዘ በኋላ ፈጣን ሻወር ወሰደ . . ከዚያም ኢሜይሉን ከፈተና ከወዳጆቹ የተላኩለትን ምላሾች አነበበ . . ጠቅለል አድርጎ ካዘጋጀ በኋላ ለሁሉም መልሶ ላከላቸው . .
ካትሪና ፦ ይህ ሃይማኖት እንዲህ ያለ መስህብነት እንዴት ሊኖረው እንደቻለ ምስጢሩ አይገባኝም! ምናልባት ለኢየሱስ ያላቸውን ፍቅርና ለሴቶች ያላቸውን አክብሮት አስረግጦ መናገር ጠቃሚ ሳይሆን አይቀርም።
ጃኖልካ ፦ እስላም ጥልቀት ያለው ገርነት፣ቅለት ያለው ጥልቀትም ነው። የዚህ እምነት ማራኪነትና መስህብነቱ ለመናገር የሚቸግር ነው። ሚዛናዊ የሆኑ አንዳንድ ምዕራባውያን ስለ እስላም የጻፏቸውን ነገሮች ማንበብ ተመራጭ ነው።
እኔ ጆርጅ የሚከተለውን ላክሁላችሁ ፦ እሰላም ውስጥ አስገራሚ የሆኑ ምስጢራት ማለትም ተውሒድ፣አጠቃላይነት፣እርጋታ፣መንፈሳዊነት፣ሳይንሳዊነት፣ሽብር፣ሴት፣ዋቢነት፣ ተአማኒነትና ታሪክ ይገኛሉ።
ከዚህ የሚቀጥለው መልእክት በነዚህ በዘረዘርኳቸው ጉዳይ ዙሪያ ያለውን ጭጋጋማ ሁኔታ የሚያጠራ እንዲሆን ሀሳብ አቀርባለሁ። ማብራሪያ ያለው ሰው ሀሳቡን ያካፍለን።
በሰላም በጤና ወደ ግብጽ እንድትደርስ እመኛለሁ፤ቀደም ሲል አይሁዳዊነትንና ክርስትናን በተመለከተ ካደረግሃቸው ጥናቶች በተቃራኒ በከፍተኛ ኃይልና በጠንካራ ጉልበት ወደ እስላም እየተንደረደርክ መሆንህ ይሰማኛል . . እባክህን እነዚህን ሙስሊሞች ተጠንቀቃቸው፤አደጋ እንዳያደርሱብህ አሰጋለሁ።
ለእውነተኛ ስሜትሽ ምስጋናዬ የላቀ ነው፤አስፈላጊውን ጥንቃቄ አደርጋለሁ። ያለውን ሁኔታም በየጊዜው አሳውቅሻለሁ። ያልሽውን መስየሽ ሊሆን ይችላል፣ግን እርግጠኛ ሁኚ ሙሉ በሙሉ አሳማኝ ሆኖ ሳላገኘው ወደ የትኛውም ሃይማኖት ፈጽሞ አልንደረደርም፣ከናንተ ጋር እመካከራለሁ፤ስለ በጎ አስተያየትሽ አመሰግናለሁ።
ከኩባንያው መራቅህና ተስማምተህ ከመቀበልህ በፊት የማታውቀውን ተልእኮ በመቀበልህ ደስተኛ ነኝ፤እንዲሳካልህ ምኞቴ ነው። ሁሉንም ነገር አመቻችቼልሃለሁ፤በስኬት ባትወጣው ግን ኃላፊነቱን አንተው ትሸከማለህ። ስኬትህን እጠባበቃለሁ።
ጆርጅ ጧት አንድ ሰዓት ላይ ለቁርስ ከክፍሉ ወጣ፤በተለያዩ ዓለም አቀፍና የግብጽ የቁርስ ዓይነቶች የተሞላውን የሆቴሉን ቡፌ ወዶታል፤የማያውቃቸውን አዳዲስ ምግቦች መቀማመስ ያዘ . .
ጆርጅ እስክድር በስሙ እንዲትጠራ ስለ ፈለጋት ስለዚች ታሪካዊት ከተማ ያነበባቸው ነገሮች ታወሱት። እስክድር የቆረቆራት የንግድና የሄሌኒዝም ሥልጣኔ ማእከል እንድትሆን በማሰብ ሲሆን በኋላ ላይ ብዙ ዘመናትና ሥልጣኔዎች ተፈራርቀውባታል። በውስጧም ከጥንታዊው ዓለም አስደናቂ ነገሮች አንዱ የሆነው የእስክንድርያ የብርሃን ማማንና የእስክንድርያን ቤተ መጽሐፍት የመሳሰሉ ታሪካዊ ቅርሶችን ይዛለች። ክርስትና ወደ ከተማይቱ የደረሰው በ45
ፈለግ መገኛ በመሆኗ በፍልስፍና ረገድም የራሷ የሆነ አሻራ ነበራት። በዓለም ላይ የክርስትናን ነገረ መለኮትና እሳቤ የቀረጸው የእስክንድርያ ስነ መለኮት ትምህርት ቤት እምብርትም ነበረች . . ከእስላም መምጣት በኋላ የነበራትን ሚና ማስታወስ ሞከረ፤በዘመነ እስላምም የዕውቀት መናኸሪያ ሆና በመዝለቋ፣ወደ አገራቸው ተመልሰው ከመሄዳቸው በፊት የምዕራብና የአንዱሉስ ሊቃውንት ዕውቀት የሚቀስሙባት ማእከል ሆና አገልግላች . .
- እኔ መሰረታዊ ትምህርት እንኳ አላጠናቀኩም፣የምጥፈውና የማነበበውም በግድ ነው። ይሁን እንጂ ግብጽን አወዳለሁ በተለይም እስክድርያን። እስክድርያ ያለ ጥርጥር የታሪክ ከተማ ናት። ከዚህ በፊት ጎብኝቷት ያቃሉ?
- ኮፕቲኮች የግብጽ የመጀመሪዎቹ ነዋሪዎች ናቸው። ሁሉም ክርስቲያኖች ናቸው ማለት ግን አይደለም . . ሙስሊሞች በድል አድራጊነት ወደ እስክድርያ ሲገቡ ነዋሪው ሕዝብ የእምነት ነጻነት ተጎናጸፈ። ለአይሁድ ማህበረሰብም ነጻነቱን ጠብቆለት በሰላም ኖሩ። በአንድም ቤተክርስቲያን ላይ ጥቃት አልሰነዘሩም።
- በቀን አምስት ጊዜ መስገድ፣ዘካ መክፈል፣የረመዷን ወር መጾም፣ወደ መካ ለሐጅ መሄድ . . አትዋሽ . . አትስረቅ . . አትቆጣ . . ዝሙት አትፈጽም . . ወዘተ.
ጆርጅ ከዚህ ሆቴል ወደ ሌላ ለመዛወር ወደ ክፍሉ ሄዶ ሻንጣዎቹን አዘጋጀ፤ሻንጣዎቹ እንዲወርዱለት ጠይቆ ወረዱ።እርሱም ጀማልን ለመጠበቅ ክፍሉን ለቆ ወደ እንግዳ መቀበያው ሄደ። የመልቀቂያ ሂደቱን እንደጨረሰ ጀማል ደረሰ . .
- ፒራሚዶቹ የተገነቡት በፈረዖዎቹ ዘመን ነው፤ ነብያችንና ነብዩ ዒሳም [የአላህ እዝነትና ሰላም በሁለቱም ላይ ይወረድ] ከመላካቸው ረዥም ዘመናት አስቀድሞ ነው። አንዳንዶቹ ፈርዖዎች በአላህ ያምኑ የነበሩ ሲሆን ከፊሎቹ ደግሞ ከሃዲዎች ነበሩ። ለነብዩ ሙሳ [የአላህ ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] “እኔ ታላቁ ጌታችሁ ነኝ” ያለውንና ቤተ እስራኤላውያንን ያሰቃየውን ፈርዖ ታውቁት የለም?
- ቁርኣን በኢየሱስ አወላለድ ትረካው፣ስለ ተሟላ ባህሪያው፣ከጉድለት በጠራና ክብሩን በጠበቀ መልኩ ባማቅረብ ረገድ የበለጠ ከበሬታ ይሰጠዋል። አዲስ ኪዳን ደግሞ ከፍ አድርጎት የአምላክነት ደረጃ በመስጠት ያከብረዋል።
- ማለት የፈለከውን በሚገባ እረዳለሁ፤በአንዳንድ የወንጌል ቅጂዎች የእግዚአብሔር አገልጋ እንጂ አምላክ አለመሆኑ ተጠቅሷል። ይህንና ሌላ ሌላም ማለት ትችላለህ። ተገቢ መብትህም ነው፤ግና ሀሳቤን የጠየከኝ በተወሰነ ነጥብ ላይ ነው።
- “ኢየሱስ ሙስሊም ነበርን?” በሚል ርእስ አሜሪካ በሚገኘው የሉተር ዩኒቨርሲቲ የሃይማኖቶችና የእምነቶች ክፍለ ትምህርት ፕሮፌሰር በሆኑት ሮበርት ሽዲንገር የቀረበውን ጥናት አንብበሃል ብዬ እገምታለሁ።
- ያልለመዳችሁትን የሚናገር ሰው ሁሉ፣ ወይ ያጋንናል ወይ ከሃዲ ነው፤ወይ ደግሞ ሳይንሳዊ አቀራረብን ይቃረናል ትሉታላችሁ። ሰውየው ታዋቂ በሆነ ዝነኛ ዩኒቨርሲቲ የስነ መለኮት ዴፓርትመንት ሊቀ መንበር ነው፤ቃሉን አላጠፈም ዩኒቨርሲቲውም ደግፎታል። እናም የሰው ልጅ ሕሊናዊ ነጻነትና ምሁራዊ ጀግንነት ኖሮት አንዳንድ ውሳኔዎች ላይ መድረስ አያስፈልገውም ትላለህ?!
ወደ ዓለም አቀፉ የሰራተኛ ኤጀንሲ ኩባንያ ገብተው ሥራ አስኪያጁን ለማግኘት ጠየቁ። ሥራ አስኪያጁ ዶ/ር ገጊዮርጊስ ወጣ ማለታቸውንና ከሁለት ሰዓት ያህል በኋላ እንደሚመለስ ጸሐፊው ነጋራቸው . . ከሁለት ሰዓት በኋላ ተመልሰው እንደሚመጡ ነግረውት ወጡ . .
- አንተዋወቅም። ጸሐፊው እንደ ነገረን ከስሙ ነው ያወቅኩት። እኛ ዘንድ ጊዮርጊስ የሚለውን ስም የሚጠቀሙት ክርስቲያኖች ብቻ ናቸው። ኦርቶዶክስ ነው ያልኩህ እዚህ ያሉት ብዙኃኑ ክርስቲያኖች ኦርቶዶክሶች እንጂ ፕሮቴስታንት ባለመሆናቸው ነው . . እርስ በርሳችሁ አንዱ ሌላኛውን በክህደትና በመናፍቅነት እንደምትወነጃጀሉም አውቃለሁ።
- የቁርኣንን ምሉእነት የሚክዱ፣የነብዩን [የአላህ እዝነትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] ባልደረቦችና ንጹሃት ባለቤቶቻቸውን የሚወነጅሉና የሚዘልፉ . . በብዙ መሰረት የለሽ አፈተረታዊ ተግባሮች ላይ የተሰማሩ ተስፈንጣሪዎች ይገኛሉ።
- በትክክለኛ ስማቸው “ራፍዷ” ወይም ሙሉውን ቁርኣንና ሙሉውን የነብዩን [የአላህ እዝነትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይወረድ] ሱና ስለማይቀበሉ “እምቢተኞች” ናቸው። ሌሎች ራሳቸውን ከእስላም ጋር ለማያያዝ የሚሞክሩ እንደ በሃኢዝም፣ቃድያኒዝምና የመሳሰሉ ቡድኖችም አሉ።
- የለም፤፣እንደ እናንተ እንኳ አልሆንም። ብዙኃኑ ሙስሊሞች ቁርኣን በአመጣጡ፣በአስተላለፉ፣በአረዳዱና በቃላቱ በተሟላና በተረጋገጠ መንገድ ወደኛ የደረሰ መሆኑን ሙሉ በሙሉ ይቀበላሉ። እናንተ ዘንድ ግን ኦርቶዶክሱም፣ካቶሊኩም፣ፕሮቴስታንቱም ሆነ የተቀሩት ቡድኖች ፈጽሞ ያልተበረዘና ያልተዛባ ወንጌል አለን ማለት አይችሉም፤ይህንን በሚገባ ታውቃላችሁ ብዬ አስባለሁ።
- እኛ እንደ እናንተ አይደለንም። ስርወ መንግስታቸውና ዘመናቸው አለፈ፣አበቃ። ብዙኃኑ ሕዝብ ግን በትክክለኛው ሱና ላይ ተፈጥሯዊ ንጽህናውን እንደጠበቀ ኖረ። የተቀሩትም ወደ ሱና እና ወደ እስላም ተመለሱ።
- ማለት የፈለኩትን በተሳሳተ መንገድ እንደማትረዳው ተስፋ አለኝ። ለምሳሌ ያህል ነባሮቹ የአውስትራሊያ ሕዝቦች የት ናቸው?! የአሜሪካ ነባር ነዋሪ ቀይ ሕንዶችስ የት ገቡ?!
- ሕዝቦቹ እንዴት እንደ ተበደሉና ከነአካቴው እንዴት እንደ ተፈጁ ታውቃለህ! ነባር ህዝቦች በመጤዎቹ ነጮች እጅ ሙሉ በሙሉ ጠፍተዋል። እስላም ግን ግፍን አርም አድርጎ ፍትህ ማስፈንን ግዴታ አድርጎ ደንግጓል . . ተመልከት! ፕራሚዶቹ ከሩቅ መታየት ጀመሩ።
- ግዝፈታቸውና የኪነ ህንጻ ውበታቸው ስትቀርባቸው የበለጠ ጎልቶ ይታያል። እዚህ እንወርድና በፈረስ ጋሪ እንሳፈራለን፤የማሳስብህ ነገር ቢኖር ኪስህንና እቃህን በሚገባ እንድትጠብቅ ነው።
- የቱሪስት መዳረሻ ስፍራዎች በብዙዎቹ የዓለም አገራት ውስጥ የስርቆትና የዘረፋ ቦታዎች ናቸው። እናም የስርቆቱ ዘዴ የተለያየ ቢሆንም ይህ የኛ ብቻ የተለየ ችግር አይደለም ማለቴ ነው።
- ሙስሊም ሰው እንጅ መልኣክ አይደለም። እንደ ሌላው ሁሉ የራሱ የሆኑ ስህተቶች፣ድክመቶችና ጉድለቶች ይኖሩታል። ይሁን እንጂ ሃይማኖቱ ከዚህ ሁሉ ይከለክለዋል፤ሌላውን ግን ሃይማኖቱ እነዚህን ነገሮች እንዲፈጽም ሊያበረታታው ይችላል።
- አንዳንድ ሃይማኖቶች - ስረ መሰረታቸው ትክክለኛ የነበረ ቢሆንም እንኳ- በሌሎች ላይ ግፍ እንዲፈጸም፣እንዲገደሉና እንዲሰረቁ ያዛሉ። እስላም ግን ይህን ሁሉ ሐራም አድርጎ አጥብቆ ይከለክላል። ሰዎች ግን ከሃይማኖታቸው በራቁ መጠንና ከእስላማዊ ስነ ምግባርና ከመንፈሱ በሚኖራቸው ርቀት ደረጃ ሃይማኖቱ በከለከላቸውና እንደ ስርቆት፣ዝሙት፣መጠጥ፣መዋሸት፣ቃልን ማጠፍና ራስ ወዳድነት በመሳሰሉ እኩይ ተግባራትና ባህርያት ውስጥ ይዘፈቃሉ . . ደረስን በል ውረድ።
በፒራሚዶቹ ስፍራ ለመዘዋወር ሚቀመጡባቸውን ሁለት ፈረሶች ጀማል ተከራየ . . ፈረሶቹን የሚመሩ ሁለቱ ሰዎች እንግሊዝኛ በደንብ የማይናገሩ በመሆናቸው ጉብኝቱን በሁለት ሰዓት ውስጥ መጨረስ ይችሉ ዘንድ እንዲፈጥኑ እንዲነግራቸው ጆርጅ ጀማልን ጠየቀ . . ጉብኝቱ ሲጠናቀቅ ለቀጠሮው ለመድረስ ወደ መኪናቸው አመሩ . .
- አይደለም፣ፈረሱን ይመራ የነበረው ሰውየ ከፈረሱ ላይ ስወርድ ኪሴ ገብቶ ወስዶት ይሆናል። በጎው ነገር የክሬዲት ካርዶች ያሉበት ቦርሳዬ ያለበትን ሌላኛው ኪስ አለመግባቱ ነው።
ከኩባንያው ሥራ አስኪያጅ ጋር ስምንት ሰዓት ገደማ ላይ ሆቴል ለመገናኘት ተስማሙና ጆርጅ ይህንኑ ለጀማል ነገረው። ወደ ሆቴሉ ሲደርሱ ጭውውታቸውን ለመቀጠል አብሮት ወደ ክፍሉ እንዲሄድ ጀማልን ጠየቀው . .
- አጭር ስብሰባ ይሆናል ብዬ ነው የምጠብቀው። ነገ ለሚኖረን ረዥም ስብሰባ ዝግጅት ብቻ ነው የሚሆነው። ጉዳይ ከሌለህ በጣም አስፈላጊ በሆነ ጉዳይ ላይ ካንተ ጋር መነጋገር እፈልጋለሁ።
ወደ ክፍሉ አብረው ሄዱ፤ጆርጅ ከክፍሉ የመስተንግዶ ባልኮኒ ሁለት ሲኒ ሻይ አዘጋጅቶ ቁጭ ብለው ለደቂቃዎች እየተነጋገሩ ከቆዩ በኋላ የክፍሉ ስልክ አቃጨለ። የአቀባበል ሰራተኛው የሠራተኛ ኤጀንሲ ኩባንያው ሥራ አስኪያጅ እየጠበቀው መሆኑን ለጆርጅ ነገረው።
ጆርጅ በችኮላ አንዳንድ ወረቀቶችን ወሳሰደና ጀማልን አስፈቅዶት ዶ/ር ጊዮርጊስን ለመገናኘት ወደ እንግዳ መቀበያ አመራ። ሲጠብቀው የነበረው እንግዳ መካከለኛ ቁመና ያለውና በሃምሳዎቹ የዕድሜ ክልል ውስጥ የሚገኝ ሲሆን ጆርጅ አስቀድሞ ሰላምታ በማቅረብ እንኳን ደህና መጣህ አለው . .
- በኢሜይል እንደጠቀስኩልህ እዚህ ካይሮ ሆነው የሚሰሩ ብዙ የቴክኒክ ባለሞዎችን ለኩባንያችን መቅጠር እፈልጋለሁ። የምፈልጋቸው ባለሞያዎች ግን የላቀ ብቃት ያላቸው ብቻ መሆን ይኖርባቸዋል።
- በመጀመሪያ እኔ ክርስቲያን መሆኔን እንዴት አወቅክ? ሁለተኛ የኩባንያው ባለቤት ሙስሊም ሲሆን እኔ የኩባንያው ሥራ አስኪጅ ብቻ ነኝ። ሦስተኛ ተመልማዮቹ አስር ሲሆኑ አንዱ ብቻ ክርስቲያን ሲሆን የተቀሩት ሙስሊሞች ናቸው። አራተኛ . .
- በመካከላችን ያለው ግንኙነት በጣም ጥሩ ነው። በምዕራቡ ዓለም እንደምትገምቱት ወይም እንዲሆን እንደምትሹት አይደለም። ለአናሳው የክርስቲያን ማህበረሰብ ከእስላማዊው አስተዳደር ይበልጥ በቂ ጥበቃ ያደረገ አልነበረም፤በዚህ የተነሳም ከታሪክ አንጻር ሁሌም ከሙስሊሞቹ ጦር ጎን ተሰልፈው ጠላትን በጋራ ሲዋጉ መኖራቸውን እንረዳለን።
- ከአስር አንድ ማለት ክርስቲያኖች ከጠቅላላው ሕዝብ ከሚወክሉት መቶኛ የበለጠ ነው ማለት ነው። ለማንኛውም ነገ በዚህ ረገድ ተጨማሪ ነገር እነግርህ ይሆናል . . ደስ ይልህ ወይም ያስከፋህ እንደሆነ ግን አላውቅም።
- በጣም ጥሩ፣አንድ ወዳጄ ላይ ክፍሌ ሆኖ እየጠበቀኝ ስለሆነ ለመሄድ እገደዳለሁ . . በነገራችን ላይ ይህ ወዳጄ ግብጻዊ ሙስሊም ነው። ቀጠሯችን ነገ ሦስት ሰዓት በኩባንያው ቢሮ ነው። ከመካከላቸው መምረጥ እችል ዘንድ በተቻለ መጠን ብዙ ሰዎችን ማግኘት ምኞቴ ነው።
- እመነኝ ይህን ፈጽሞ አላሰብኩትም። የምትፈልገውን ያህል ገንዘብ ወስን። ግን መክፈል የምትጀምረው እንግዳ ከመሆንህ አንጻር መብትህ ከሆኑት ከመጀመሪያዎቹ የሦስት ቀናት ቆይታህ በኋላ ነው።
- ሰዓቱ ገና ቢሆንም የዛሬ ውሎ አስደሰች ነው። ይሁን እንጂ ወደ ክፍሌ ገብቼ አንዳንድ ሥራዎችን ማጠናቀቅና በጊዜ መተኛት ይኖርብኛል። በጣም ነው የማመሰግነው . . ቀጠሯችን ነገ ሁለት ሰዓት ነው። ከጊዮርጊስ ጋር ያለን ቀጠሮ ሦስት ሰዓት በመሆኑ አብረን ወደ ኩባንያው እንሄዳለን።
- አሁን አስራ አንድ ሰዓት ገደማ ነው። ጊዜህን ከማባከንና ወጥተህ በመውረድ ከምትለፋ፣የግብጽ ፓውንድም ስለማይኖርህ ይህን መቶ ፓውንድ ያዝና እንሻአላህ ነገ ዘርዝረን ትመልስልኛለህ።
ጆርጅ ወደ ክፍሉ ሄዶ ሥራዎቹን ለማከናወን ኮምፒውተሩን ከፈተ። ቦርሳው ትዝ ብሎት ቢፈላልግ አጣ። ክፍሉን ሙሉ በሙሉ ቢበረብርም ምንም ነገር ማግኘት አልቻለም። ጠፍቷል ብሎ ስለቆረጠ በጭንቀት ተወጠረ። ቦርሳው የክሬዲት ካርዶቹና ያለውን ጥሬ ገንዘብ ሁሉ የያዘ በመሆኑ ብዙ ከተረበሸ በኋላ ለጀማል ደወለ . .
- ከአላህ ምንዳ አገኛለሁ፤የወንድሜን ወዳጅ አግዛለሁ ነው የምትለኝ። አሁን ነገሮች ሁሉ በግልጽ ታዩ፤ሃይማኖታችሁ የስርቆት ሃይማኖት ሳይሆን አይቀርም መስለኝ። በአንድ ቀን ሁለቴ ልሰረቅ!
- ቦርሳው ነገ ጧት ከሦስት ሰዓት በፊት ካልመጣልኝ ለፖሊስ አመለክታለሁ። ደሞም ሰዎችን ማገልገል ሃይማኖታዊ ትእዛዝ ነው ትለኛለህ! እናንተ ዘንድ ስርቆት የሃይማኖት አንዱ አካል ነው መሰለኝ። ለማንኛውም ጭቅጭቅ ሳላበዛ ቀጠሯችን ቦርሳዬን ይዘህ ነገ ሁለት ሰዓት ነው። ይህ የመጨረሻ ቃሌ ነው።
- ካኽ በኔ ላይ ድል ሊቀዳጅ ነው መሰለኝ! ወደዚህ አገር ምን አመጣኝ? እስላምን የስርቆት ሃይማኖትን ለማወቅ? በአንድ ቀን ሁለት ጊዜ ተሰርቄአለሁ . . ጀማል ተብየው መጣና እንድትሰልም እመኛለሁ ይበለኝ!! ምን የሚሉት ሹፈት ይሆን?!!
ጆርጅ በከፍተኛ ንዴትና ውጥረት ተይዞ ስለነበር ለአንድ ሰዓት ያህል በሀሳብ ዋዠቀ። ውጥረቱና ብሽቀቱ ከአስፈላጊነታቸውም ጋር ቦርሳው ውስጥ ባሉት ካርዶችና ገንዘብ ምክንያት ሳይሆን ሌሎች በሃይማኖት ስም እንደ ሕጻን ልጅ እየሸነገሉኝ ነው የሚል ስሜት ስላደረበት መሆኑን በእርግጠኝነት ይረዳል። የክሬዲት ካርዶቹን ለማሳገድ ደብዳቤ ለመላክ አሰበ፤ግና ነገ ጀማል ይመልስልኝና ይህ ቆሻሻ ጨዋታ ያበቃል ብሎ ተስፋ ስላደረገ ሀሳቡን ቀየረ . . የነገውን ቀጠሮ አስታውሶ ከራሱ ጋር አወራ . .
- የነገ ቀጠሮዬ ከሙስሊም ጋር ሳይሆን ከክርስቲያን ጋር መሆኑ መልካም ነገር ነው። ለኔ የበለጠ ቅንነት እንዲኖረው ያደርገዋል . . ለጊዮርጊስ ደውሎ የሆነውን ነገር ልነግረው ወሰነና ደወለ።
- የለም አልተለወጠም። ካንተ ጋር ለመገናኘት በመጣሁበት ጊዜ ክፍሌ ውስጥ ትቼ የነበረው ሙስሊሙ ወዳጄ ስርቆት ፈጽሞብኝ ምን እንደማደርግ ላማክርህ ነው የደወልኩት።
እኔ ሊብያ ውስጥ እንደተደሰትኩ አንተም በግብጽ ቆይታህ ደስተኛ እንደምትሆን ተስፋ አደርጋለሁ። እዚህ ሕዝቡ እንግዳ ተቀባይና ሰው ወዳድ ነው። እጅግ በጣም በስነ ምግባር የታነጸና በጣም ሃይማኖተኛ ነው። ምናልባት በምዕራባውያኑና በነዚህ ዐረቦች መካከል ያለው ዋነኛው የባህሪ ልዩነት ስነ ምግባርና ግብረ ገብነት የሃይማኖታቸው አንድ አካል እንጂ እኛ ዘንድ እንደተለመደው ከሌሎች ዋጋና አጸፋ ጥቅም ሚጠበቅበት ነገር አለመሆኑ ነው። እንዴት ይዞሃል? ስለ ጤንነትህና ስለ ሁሉም ነገር ካንተ መስማት እንሻለን።
በሊብያ መደሰትህ አስደስቶኛል፤እነዚህን ሙስሊሞች ግና አጥብቀህ እንድትጠነቀቃቸው ምኞቴ ነው። እኔን በተመለከተ እስካሁን በግብጽ ሙስሊሞች ሁለት ጊዜ ስርቆት ተፈጽሞብኛል። አንደኛው ጊዜ ወደ እስላም እንድገባ ጥሪ ሲያደርግልኝ በነበረ ሰው ሲሆን በችግሬ ጊዜ ከጎኔ የቆመው እንደኔ ያለው አንድ ክርስቲያን ብቻ ነው። ሥራዬን አጠናቅቄ ወደ እንግሊዝ ለመመለስ እንዴት እንደ ጓጓሁ ልነግርህ አልችልም።
ያሳዝናል ያስጠነቀቅሽኝ ነገር አልቀረም ደርሶብኛል፤ግብጽ ውስጥ ስርቆት ተፈጽሞብኛል። ቀደም ሲል እንደጠቀስሽው ሁሉ በፍጥነት ወደ እስላም ስንደረደር የነበርኩ ቢሆንም አሁን ግን ስነ ምግባር የጎደለው ሃይማኖት መሆኑን እየተረዳሁ ነኝ። ምናልባት ይሁዳዊነትና ክርስትና የተዛቡና የተከለሱ ሊሆኑና እስላም ግን ያልተዛባና ያልተከለሰ ሊሆን ይችላል፤ግና ስነምግባራዊነት ፍጹም የጎደለው ሃይማኖት ነው። ስለ ሌላው ጉዳይ በቅርቡ እጽፍልሻለሁ። አሁን የጻፍኩልሽ በማስጠንቀቂያሽ አለመጠቀሜን በማስታወሴ ነው።
ኢሜይሉ ላይ ቀደም ሲል ለላከላቸው ጥቄዎቹ የተላኩለት ምላሾችን ቢያገኝም፣አንዱንም የማንበብ አምሮት ስላልነበረው ኮምፒውተሩን ዘጋ . . ለመተኛት በመሞከር አልጋው ላይ ቢዘረገፍም እንቅልፍ አልመጣልህ አለው። ብድግ ብሎ ቲቪውን ከፈተና የእንግሊዝኛውን ቢቢሲ ቻናል ዜና ጥቂት ከተከታተለ በኋላ ቻናሎችን ሲቀያይር በእንግሊዝኛ ቋንቋ የሚተላለፍ እስላማዊ ቻናል አጋጠመው።
የንዴቱ ብዛት ፕሮግራሙን እስከ መጨረሻው መከታተል አላስቻለውም። እንደገና ለማንቀላፋት ሞከረ። ሲገለባበጥ ከቆየ በኋላ እንቅልፍ ወስዶት ጭልጥ አለ . . ዘጠኝ ሰዓት ገደማ ከእንቅልፉ ብንን ብሎ ተነሳና ወደ መጸዳጃ ቤት ሄደ። ሲወጣ ፊት መታጠቢው አጠገብ ዓይኑ በጠፋ ቦርሳው ላይ አረፈ! ቀትር ላይ ዶ/ር ጊዮርጊስን ለመገናኘት ከመሄዱ በፊት መጸዳጃውን መጠቀሙ ትዝ አለው። ተቻኩሎ ስለ ነበር ሰነዶቹን ብቻ ወስዶ የገንዘብ መያዣ ቦርሳውን እዚያ መርሳቱን ልብ አላለም ነበርና በዚህ ሁሉ ውጥንቅጥ ውስጥ ሊገባ ቻለ!
ስሜቱ ክፉኛ ተጎድቶ አልጋው ላይ ቁጭ አለ። ያዞረውና ያጥወለውለው ጀመር . . ለሆነው ነገር ጀማልን ምን ብሎ ይቅርታ ይጠይቅ? ምንም ማረጋገጫ ሳይኖረው በስርቆት የወነጀለው በመሆኑ በድሎታል . . ኣደም ግልፍተኛ እንዳይሆንና በችኮላ እንዳይወስን ብዙ ጊዜ አስጠንቅቆታል . . አሁን ምን ማድረግ ይችላል?
- ጆርጅ ይቅርታ አድርግልኝ፤ፈጽሞ አንተን የማስከፋት ፍላጎት አልነበረኝም። ይህ የባለቤቴ የወርቅ ማስቀመጫ ቦርሳ ነው። ባንኮች ተከፍተው ሄጄ ገንዘብ እስካመጣልህ ድረስ በአደራ አንተ ዘንድ ይቀመጥ። ያንተን ቦርሳ ላመጣልህ አልቻልኩም፣ ስንት እንዳለበትም አላውቅም!
- አንተ እንግዳ ነህ፤መስተንግዶ የማግኘት መብት አለህ። በተጨማሪም መንገደኛ እንግዳ ሆነህ ችግር የደረሰብህ ሰው ስለሆንክ ልናግዝህ ግዴታ ነው። በተጨማሪም ስለ እስላም የተዛባ እይታ እንዳይኖርህ እፈልጋለሁ።
- እውነቱን ለመናገር አላውቅም። ይህ ቦርሳው ለኔ በሚኖረው አስፈላጊነት ደረጃና በሚኖረኝ ስነ ልቦናዊ መረጋጋት ላይ የሚሞረከዝ ይሆናል። ምናልባት የሂሳብ ባለ ሞያነቴ ሁሉንም ነገር ወደ አኃዞች ለውጬ እንድመለከት ያደርገኝ ይሆናል።
- እንግዲያውስ እኔም ይቅርታ እጠይቀሃለሁ። ቦርሳዬን አግኝቻለሁ . . በዚህ ምክንያት ነው የደም ግፊቴ ወርዶ ወደ ሆስፒታል የተወሰድኩት፣ምን እንደማደርግ አላውቅም። እንዳልከው አላህ ይቅር ባይነትን የሚወድ ነውና ደጋግሜ ይቅር እንድትለኝ እለምንሃለሁ።
- ይቅር ብየሃለሁ። ልነግርህ የምችለው ነገር ቢኖር ከትናንት ጀምሮ እስካሁኑ ደቂቃ ድረስ እኔም ሆንኩ ባለቤቴ፣እንግሊዝ አገር የሚገኘው ወንድሜ ባስምም ሆነ ኣደም መተኛት ያልቻልን መሆናችንን ብቻ ነው።
- መሬት ጠባኝ መፍትሔ ፍለጋ ስኳትን፣የእስላም ስነ ምግባር ምን መሆን እንዳለበት ሊመክረኝና ሊያስተምረኝ ጊዮርጊስ ሲደውልልኝ ለአንተ መፈተኛ መሆን አልፈለኩም። ኃያሉ አላህ እንዲህ ይላል ፦{ጌታችን ሆይ! ለነዚያ ለካዱት ሰዎች መሞከሪያ አታደርገን፤ . . } [አል ሙምተሒና፡5[
- አብረን ቁርስ ለመብላት ራሴን ጋብዣለሁ፤ግን ከጊዮርጊስ ጋር ላለህ ቀጠሮ እንዳትዘገይ በፍጥነት መሆን ይኖርበታል። ወደ ሬስቶራንቱ ቀድሜ ወርጀ ታች እጠብቀሃለሁ።
ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ንናይ ክልተ መዓልታት ዑደት ሎሚ ከተማ ጎንደር ኣትዮም ኣለው። ኣብቲ ርክብ ንምዕባለታት ኣብ ሓምለ 9 ኣብ ኣስመራ ዝተፈረመ ስምምዕ ስላማ ክልቲኣን ሃገራት ከምዝዝትዩ ሚንስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ሓቢሩ።
ብተወሳኺ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ወርሒ መስከከረም ኣብ ኣስመራ ዝተካየደ ሱሉሳዊ ርክብ መራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሶማል መራሕቲ ሰለስቲኣን ሃገራት ሎሚ ሰዓታት ድሕሪ ቐትሪ ተራኺቦም ከምዝዝትዩ ተገሊጹ'ሎ።
ኣብ ፑንጃብ ትብሃል ዝዓበየት ግዝኣት ፓኪስታን ዝርከብ ወኪል ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ዘሕልፎ መልእኽቲ፥ ፓኪስታን ክልተ ሰሙን በብእብረ ክትከፍትን መርመራታት ናብ ኣብ መዓልቲ 50 ሺሕ ን ክተዛይድን መኺሩ። ፓኪስታን ልዕሊ 113 ሺሕ ብቫይረስኮሮና ዝተታሕዙ ልዕሊ 2,000 ድማ ዝሞቱ መዝጊባ`ላ-።
ሃገራት ካብ ምዕጻው ኤኮኖሚኤን ኣብ ዝወጻሉ ዘለዋ እዋን፥ ላዕላዋይ ክኢላ ተላገብቲ ሕማማት ኣሜሪካ ግን እቲ ሕማም ገና እናማዕበለ`ዩ ክብል ምጥንቃቑ ቐጺሉ`ሎ።