Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
„…እኔ በተፈጥሮዬ ሰላም ወዳድ ማንም ሰው ለመጉዳት የማልፈልግ ፍጡር በመሆኔ እሥረኞቹን አለአግባብ ለማሰቃየት ምንም ዓይነት ፍላጎት የለኝም ። በደልንና ጭካኔን ፓሲፍሲት ስለሆንኩ የማንንም ጦርነት እኔ አልደግፍም።ሰው ለምን ጨካኝ እንደሚሆን አይገባኝም…“ የሚለውን አቋሙን ሥራውን ከመጀመሩ በፊት ደብተሩ ላይ ይህ ወጣት አሥፍሮ ነበር።
ከሦስት ቀን በሁዋላ ደግሞ„…ለመጀመሪያ ጊዜ በሕይወቴ ሥልጣንን መከታ አድርጌ ደስ ያለኝን ነገር እንደ ልቤ ለማድረግና ለማዘዝ ትዕዛዜም በሥራ ላይ እንዲውል ያገኘሁት የበላይነት ምን ያህል የሚያረካና ደስ የሚያሰኝ መሆኑን የተረዳሁት አሁን ነው።…ትዕዛዜን ተቀብለው እሥረኞቹ የተባሉትን ሁሉ ያደርጋሉ።አይገርምም…ደስ ሲል…“ የሚለውን አረፍተ ነገሩን ይኸው ልጅ የማስታወሻ ደብተሩ ላይ ያሰፍራል።
እሱ ብቻ ሳይሆን ሌሎቹም በዚያች በአገኙት የትንሽ ቀናት የሥልጣን ሰዓታቸው ሕልማቸውንና ምኞታቸውን – ፋንታዚያቸውን በደንብ ለቀውት በሥራ ላይ- እላይ እንደ ተጠቀሰው ፖሊሶቹ ሊተረጉሙት ችለዋል። እንዲያውም ፉክክር ውስጥ ገብተው „እኔ እበልጣለሁ እኔ አውቅበታለሁ“ ውስጥ ደርሰዋል።
ለሁለት ሳምንት የታሰበው ኤክስፐርመንት በስድስት ቀናት ጊዜ ውስጥ የተቋረጠውም በዚሁ „በሥልጣን መባለግ“ ቁጥጥር የሌለው ጭካኔ በዪኒቨርሲቲው ምድር ቤት ውስጥ ከቀን ወደ ቀን እየጨመረ በመምጣቱ ነው።
ሥልጣንን ምን እንደሆነ እና ሥልጣን ይዞ በሰው ልጆች ሕይወት ላይ አለርህራሄ የጭካኔ መዓት ማውረድ ምን ማለት እንደሆነ የሒትለርንና የዮሴፍ ስታሊንን ደርጊት እንደገና መለስ ብሎ ማስታወስ በቂ ነው።
በመደብ ትግልና በዘር ጥያቄ አሁን ደግሞ በሃይማኖት ሳቢያ በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች ሕይወት እንዴት እንደጠፋ- ገና በቂ ምርምር አልተደረገበትም- እንዴት እንደነበር መገመት ቀላል ነው።
በሁለቱም በሦስቱም መካከል ያለው „አንድነት“ አንድ አመቺ ሁኔታ ቁጥጥር የማይደረግበት ቦታና ሥፍራ… እራሱ ሕግ አውጪ እራሱ ሕግ አስፈጻሚ እራሱን በእራሱ ከሕግ በላይ ያደረገ ሰው የፈለገውን ከማድረግ እንደማይመለስ የሚያሳይ ነው።
ይህም ማለት አመች ሁኔታ አንድን ሰው እዚህ እንደሚባለው „ሌባ“ እንደሚያደርገው ሁሉ፣ አመች ሁኔታ:- የሚቆጣና የሚቆጣጠር ሕግና ሥርዓት በሌለበት ቦታና አካባቢ በዚያች አገር አንድ ሰው ሥልጣኑን በእጁ እስከ እሰከ አስገባ ድረስ የፈለገውን ከማድረግ የሚመልሰው ምንም ነገር የለም።
በቅርቡ እዚህ ጀርመን አገር በፕሮፌሰር ቶማስ ኤበርት የኮንስታንት ዩኒቨርስቲ የኖይሮ-ሳይኮሎጂ አስተማሪ „የኮንጎና የሌሎች አፍሪካ አገር ነጻ-አውጪ ተዋጊዎች ታሪክን“ ተከታትሎ ተመራምሮ ያወጣው ጥናት ይህንኑ እላይ የተተረከውን „የተማሪዎች ታሪክ“ በሌላ መልኩ አቅርቦአል።
ሰውዬው ተዋጊ ወጣት ጦረኞቹን አነጋግሮና ጠይቆ ወደ ምርመራ ጣቢያውም ተመልሶ የብዙ ወንጀለኞችን አንጎል መርምሮ እንደደረሰበት ሰውን ማሰቃየት ሆነ አንድን ሰው ለመግደል (-ብዙ ምክንያቶች ከጀርባው አለ… ቅናት አለ እራስን ከጠላት መከላከል አለ… አለጥርጥር በአይዲኦሎጂ መሳከርም አለበት…) „አውሬን አድኖ ከመግደል ደስታ ጋር እንደተያያዘ“ ምሁሩ ይገልጻል።
ይህቺን „ደስታ“ ለማግኘት አንድ ጂን MAOA-GEN. ተጠያቂ እንደሆነም ይኸው ጠበብት ያነሳል። ይህ ጂን ግን ተጠያቂ ቢሆንም ፈንድቶ እንዳበጠብጥ እሱን የሚያግድ ሜካኒዝም አለ።
በእጃችን የሚገኘው የጽላተ- ሙሴ ሕግጋት አንደኛው ነው። „…አትስረቅ አትግደል አትመኝ…“የሚለው የኢትዮጵያ ቤተ-ክርስትያን የያዘቺው ታቦት እንደ ምስክርነት ሊጠቀስ ይገባል።
ይህ በታሪካችን የመጀመሪያው አመታት ላይ ብቅ ብሎ „አብሮ የመኖርን ሥርዓትና ደንብ“ መልክ ሊሰጠውም ችሎአል ። እሱ -ሕግጋቱ ብቻውን ግን “በቂ መተዳደሪያ አይደለም።”
የአዶልፍ ሒትለር ፖለቲካና የናሺናል ሶሻሊዝም ፍልስፋና የናዚዎቹ ርዕዮተ-ዓለም ወረድ ብለን እንደምንመለከተው ይህንኑ „…አትግደል“ የሚለውን ሕግ እንደአለ -„ይህ የአይሁዶች ፍልስፍና ነው“ ብሎ አዶልፍ ሒትለር „ሰርዝቶት „ ፍጅት በእነሱ በአይሁዶችና በሌሎች ሕዝቦች ላይ ሊከፍት ችሎአል።
አተይስት- ኮሚኒስቶቹም እነ ስታሊንና እነ ማኦ እነ…ከዚህ ያልተለ እርምጃም እነሱ በዘመናቸው ወስደዋል።“…አትግደልና ጠላትህን እንደራስህ አድርገህ ወደደው…“ ከሚለው ሕግ እራሳቸውን አርቀው እንደዚሁ በተራቸው እነሱም በመቶ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎችን ሕይወት – በሩሲያ በቻይና በካምቦጂያ በኮሪያ በኢትዮጵያ በቬትናም አሁን በኮንጎ በናይጄሪያ በሱማሌ…ፈጅተዋል።
ሒትለርና ስታሊን ከመፈጠረቸው በፊት የጀርመኑ ስመ ጥሩ ጸሓፊ ቮልፍጋን ጉተ ስለ አንድ „ኃይለኛ አጋንንት“ ያ ሰውን ሁሉ አታሎ ስቦና ማርኮ እሱ ባሪያው አድርጎ ስለሚገዛቸው ፍጡር ፣…ጽፎአል።
ይህ ሰውም እሱ ማን እንደሆነ? ምን ማድረግ እንደሚችል?…ቆይቶም ሊያመጣ የሚችለውን መዓት ጠቅሶ እሱም እንዴት በአንድ ዓለም አቀፋዊ ኃይል ሊባረር እንደሚችል አንስቶ ከእሱ ጋር ጉተ በጽሁፉ እኛን አስተዋውቆአል።
የጀርመኑ ደራሲ ጉተ ናፖሊዮንን አይቶ ስለ “ዴሞን” ሲጽፍ E.T.A. ሆፍማን የተባለው ሌላው የአገሩ ደራሲ በ19ኛው ክፍለ-ዘመን „ሥልጣን ስለጠማውና ሥልጣን ከመያዝ ስለማይመለሰው አንድ ሰው“ እሱም በድርሰቱ ላይ አንስቶ ቸክችኮአል።
„…ሕይወት ተንቀሳቃሽ ሕይወት ሁሉ ከትግል ጋር የተያያዘ ነው። ሕይወትም የትግል ውጤት ነው።ድል ሁሌ የጎበዙ እንጂ የደካማው ፍጡር አይደለም። ሌላውን ድል በማድረግም ጠንካራው ፍጡር ሥልጣኑንም ኃይሉንም ሐብቱንም ንብረቱንም ያበዛል። በዚህ መንገድ…ይበዛለታል። ይበረክትለታል።“
ኔቼ „…አስፈላጊ ያልሆኑትን ፍጡሮች በማጥፋትና በመደምሰስ አዲሱን ልዩ ሰው እሱን መፍጠር ይቻላል…“ ያለውን የፍልስፍና ፋንታዚ ሒትለር ብቅ ብሎ የኦሽዊትዝን ወህኒ ቤቶች መስርቶ „መኖር አይገባቸውም“ የሚላቸውን የሰውን ልጆች… አይሁዶችን ሲንቲና ሮማዎችን ጥቁርና ክልሶችን ደካማና በሽተኞችን እያጋዘ በእሳት ምድጃ -አዲስ „…አሪየን“ የተባለው „የጀርመኖች የነጭ ዘር ብቻውን ዓለምን እንዲገዛ „ እነሱን አጋይቶአቸዋል።
ለዚህም ድርጊቱ „ እግዚአብሔር የፈለገው ቅዱስ ሥራ ነው“ የሚለውን መጠሪያ ስምና አላማ ሰጥቶት በቅስቀሳ የሰውን ልብና አእምሮ አስክሮ ታይቶም ተሰምቶም የማይታወቅ ጭካኔውን አካሄዶአል።
ቢያንስ ከሦስት ሺህ የተለያዩ መጽሓፍት በላይ ስለ ተጻፈለት ሒትለር (አሁንም እየተጻፈለት ነው) ብዙ አዲስ ያልተሰሙ ነገሮችን ፈልጎ ጨምሮ ለአንባቢው ማቅረብ ቀላል ባይሆንም የሒትለር የፖለቲካ ቲዎሪ የተገነባው በ18ተኛውና በ19ኛው ክፍለ-ዘመን በተስፋፋው በኢቮሊሽን ቲዎሪ በዚያ ትምህርት ላይ መሆኑን መጥቀሱ እዚህ ላይ አስፈላጊ ነው።
„ተፈጥሮ ርህራሄ የማታውቅ ጨካኝና መራራ ፍርድዋን ቁርጥ አድርጋ የምትሰጥ“- ትግሌ- በሚለው የዘረኛ ፖለቲካ ድርሰቱ ላይ ሒትለር እንደጻፈው „ …ኃይለኛ ፍጡር ናት።…የቻለውና ጠንካራው – ጥረቱ ለመኖር ነውና- አሽንፎ ወጥቶ እራሱንና ልጆቹን ከጥፋት ያድናል። ደካማው ደግሞ ወድቆ ቦታውን ጊዜው ለወለዳቸው ጠንካራ ዘሮች ይለቃል።…ሰበአዊ ርህራሄ የሚባል ነገር በተፈጥሮ ትግል ውስጥ የለም።…ይህን የሚሉት ፈሪዎቹ ደካማዎቹ አጉል እናውቃለን ባይ ጥረዝ ነጠቆች ናቸው። የሰው ልጅ በማያቋርጠው ዘላለማዊ ትግል ውስጥ ገብቶ እዚህ አሁን ያለንበት ደረጃ ላይ ደርሶአል። ዘለዓለማዊ ሰላም በሚባለው ነገር መታለል የለበትም። በዚህ ሓሳብ ከተታለለ ደግሞ ነገ ተንኮታኩቶ ይወድቃል።“ …ይህ ግን መሆን የለበትም ብሎ በዚህ ዘለዓለማዊ ትግል አሪየር የተባለው የጀርመኖች ነጭ ዘር ከሌላው ደካማ ደምና ቀለም ጋር ሳይካለስና ሳይበረዝ ሳይነካካ አሽናፊ ሁኖ ወጥቶ ሌሎችን ደምስሶ -ኢቮሉሽን ላይ እንደምናየው- ዓለምን -ሒትለር መግዛት አለበት“ ይላል።
በዚህም ጠቅላላውን የአይሁድና የክርስቲያን ሃይማኖት፣ የግሪክንና የሮምን ሥልጣኔ እነሱ የመጡትን ኤቲክና ሞራል ፍልስፍንና አስተሳሰብ ሽሮ ሰርዞ አዲስ „የዘር“ ቲዎሪ ይገነባል።
አሥርቱ ቃላት ላይ የሰፈረው „አትግደል“ የሚለው ሕግና ደንብ „…እኛ ዓለምን እንዳንገዛ አውቆ በአይሁዶች የተላከብን አፍዝ አደንግዝ ትዕዛዝ ነው።… እሰከ ዛሬ ድረስ ያገለገሉት የሞራል ደንቦች ቦታ የላቸውም።የሲና ተራራ ላይ ሙሴ ከእግዚአብሔር ተቀበልኩት ያለው ጽላት በአሁኑ ዘመን ቦታ የለውም…“ ሒትለር ሲል ሒምለር የተባለው ጋሻ ጃግሬው የታጠቁትን የኤስ ኤስ የዘር የጽዳት ዘመቻ ጠራጊዎችን „ሂዱና ግደሉ“ ከማለቱ በፊት እንደዚህ ብሎ ሸኝቶአቸል።
„…ከፊታችሁ ወድቀው ተሰብስበው ከተከመሩት ከመቶ አስከሬን ፊት ብዙዎቻችሁ ስትቆሙ የሚሰማችሁን መገመት እችላለሁ። ወይም አምስት መቶው ተትረፍርፎ እዚያው ወድቆ ስታያዩት። ወይም ደግሞ አንድ ሺህ የሚጠጋው እዚያ እፊታችሁ ተጋድመው ስትቃኙአቸው። ነቅነቅ ሳትሉ ይህን እያያችሁ ኮርታችሁ ስትቆሙ -ይህ በማንም ታሪክ ላይ ያልተጻፈውን ጀግንነት ማንም ሰው በቃላት ገልጾ ሊያስቀምጠው የማይችለው ታሪካችሁና ታሪካችን ነው። በሉ ሂዱ …“ ብሎ ያሳናብታቸዋል።
ከዚሁ ጋር የውሽት ፕሮፓጋንዳው አብሮ ይለቀቃል። ጠበንጃውና ቦንቡ ታንክና አይሮፕላኑ ይከተላል። ሁለተኛ ዓለም ጦርነት ይከፈታል። በዚሁ በተከፈተው ጦርነት ሳቢያ በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች ሕይወት ጠፍቶአል።
ጥያቄው ትልቁ ጥያቄ ያ! ሒትለር የሚባል አንድ የሥዕል ትምህርት ቤት ለመግባት ዕድል ያላገኘ ሰው፣ ያ በሁዋላ ተራ ወታደር ሁኖ የአንደኛ ዓለም ጦርነት ውስጥ የተሳተፈ የፈላስፋዎችና የደራሲዎች አገር በሚባለው በጀርመን እንዴት በቀላሉ ሁሉንም ቡድኖች አሸንፎ ተከታዮቹን ሰብስቦ ሥልጣን ላይ እንዴት እሱና ፓርቲው ሊወጣ/ሊወጡ ቻሉ?
ኮሚኒስቶቹ በዚያን ዘመን -በየዓይነቱ ነበሩ- እርስ በእራሳቸው ያኔ ይጣሉ ነበር።እነሱ አንድ ላይ ሁነው ሶሻል ዲሞክራቶችን፣ ሶሻል ዲሞክራቶች-እነሱም ለጉድ ብዙ የተለያዩ ነበሩ- እርስ በራሳቸው… ሊበራሎቹ ከአናርኪስቶቹ ሞናርኪስቱ ከኮንሰርቫቲቡ እነሱ ደግሞ በተራቸው ከንጉሡ፣ ንጉሡ ከሩሲያና ከእንግሊዝ ጋር…ሁሉም ተሰብስበው አንዱ ላይ እንደገና እነሱ እርስ በራሳቸው…በዚህ ትርምስ (ኢትዮጵያን ይመስላል) ሒትለር መጥቶ ሁሉንም ጭጭ አድርጎ ቤተ-መንግሥቱ ሊገባ ችሎአል።
ፓርላማ እና የፖለቲካ ነጻነት ሰበአዊ መብትና ነጻ-ጋዜጣ መቻቻልና መከባበር ጣምራ መንግሥት ማበጀትና ሕግን ማክበር…ይህ ሁሉ የመጣው ከ1945 ዓ .ም በሁዋላ ነው።
አንድ ቀን አንዱ ተነስቶ ሌለውን በቆንጨራና በቢላ በመጥረቢያና በሳንጃ የገዛ ጉረቤቱን ዘመዱን ሚስቱንና ልጆቹን አማቸን ጭምር ይገድላል፣ያርዳል በእሱ እጅ ይሞታል/ ትሞታለች ነፍሱንም ያጣል ብሎ ያሰበ ሰው አልነበረም።
ትንሽ ቀስቃሾች የታጠቁ ወታደሮችና ሚሊሻዎች እንደ ዋዛ የጀመሩት ፍጅት በሁዋላ ተቆጥሮ እንደተሰማው ሁሉንም አሳብዶ በመጨረሻው ከስምንት መቶ ሺህ በላይ የሚሆኑትን የአገሪቱን ሰዎች ሕይወትና ነፍስ ይዞ ሄዶአል።
ከመሬት ተነስተው እንደፈለጉት በ1920 አጋማሽ ላይ አንተ „ቱሲ“ አንተ ደግሞ „ሁቱ“ ብለው ሰውን በዘር ግንድና በአጥንት ቆጠራ እዚያ ሽንሽነውና ከፋፍለው መታወቂያ ወረቀታቸው ላይ ይህን የዘር መለያ ምልክታቸውን ጽፈው ኑዋሪውን አናክሰው አለያይተዋል። ጣሊያንም በኢትዮጵያ ሞክሮ ሳይሳከለት ቀርቶአል።
አሁን በሩዋንዳ ሕዝቡን በዘር መከፋፈልና በመታወቂያው ወረቀት ላይ „ሁቱ እን ቱሲ“ ብሎ ለይቶ መጻፍ በህግ የሚያስቀጣ በመሆኑ እዚያ ተከልክሎአል። ሁሉም አሁን ረዋንዳ ሩዋንዳዊ ናቸው።
ሰው ምን እንደሚፈልግ ለማወቅ አስቸጋሪ ነው። በዚያ ሲሉት በዚህ ይታለል። ያን ሲያቀብሉት እጁ ላይ ያለውን ጥሎ እንደ ህጻን ልጅ ያኛው ያምረዋል። ይህን ሲሰጡት ጨምር- አልበቃኝም ይላል። ሲበዛበት ደግሞ ቋቅ ሲለው ይ… ሰው አስቸጋሪ ነው። እንደ ሰው አስቸጋሪ ፍጡር የለም።
እሩቅ ቦታ ሳንደርስ በቅርቡ በተካሄደው በቱርኩ ኤርድዋን በሩሲያው ፑቲን በእነሱ እርምጃ ያልተደሰተ በተቃራኒው ያልተበሳጨ ሰው የለም። የግብጹ ሙርሲና ፊልድ ማርሻል አዚዚ አሉ።
„ፑቲንን ለሩሲያ ኤርድዋን ለቱርክ እግዚአብሔር መርቆ የሰጣቸው መሪዎች ናቸው!“ ብዙ ሰዎች ይላሉ። በተለይ ቪላዲሚር ፑቲን „ትልቅ ቦታ“ በአንዳንድ ኢትዮጵያኖች ዘንድ አላቸው።
ከልብ ይሁን ከምኞት፣ እነሱን ከገቡበት የሚያወጣቸው ሰው አጥተው ይሁን ወይም ተመሳሳይ ሰው ናፍቀው፣ ወይም ከአለፉት ታሪክ ተነስተው -ሁሉም በየፊናው የሚሰጠው አስተያየት የተለያየ ነው- ምኑንም ከመገመት በላይ ይህ ነው ብሎ አሁን መናገር አይቻልም። ግን ነገርን ለመረዳት ዓለምን በሌላ ዓይን ለማየት ታሪኩ ይሰጣል።
በሙስና እና በዘመድ ሥራ „ከእነ ቤተሰባቸው ተጨማልቀዋል “ ተብለው በብዙ ሰዎች ዘንድ የተከሰሱሱት የቱርኩ ጠቅላይ ሚንስትር በምን ተአምር ይሁን በምን- እንተርኔቱንም ዘግተውም ስልክም ተቆጣጥረው – እሳቸውና ድርጅታቸው ያ ሁሉ ሆኖ „በሕዝባቸው ድጋፍ “ በ45% እንደገና ተመርጠዋል።
በቅርቡ የተካሄደውን ምርጫ አጭበርብረዋል የሚሉም አልጠፉም። ከክሪም ወዝግብ በሁዋላ ፕሬዚዳንት ፑቲን „በሕዝባቸው“ ዘንድ ያልተጠበቀ ድጋፍ እሰከ 70% ድረስ አግኝተዋል።
ምንድ ነው ? …የሰዎችን ፍላጎትና የልብ ትርታቸውን አንዴ ከፍ የሚያደርገው ሌላ ጊዜ የሚያሸፍተው ነገር? ሰዎችን እጃቸውን ይዞ ጥቅጥቅ ከአለ ጫካ፣… ሰው ከማይደርስበት በረሃ እና ከገደል አፋፍ ወይም ከሚነድ እሳትና ከመከራ ከጥፋትና ከውድቀት እነሱን ጎትቶ የሚያወጣቸው „መሪ“ ከሙሴና ከአሮን ታሪክ ወዲህ እነሱ እንደ ሚሹ እንደሚፈልጉ እንደሚመኙ ብዙዎቻችን በደንብ እናውቃለን።
በህዝብ የተመረጡት ሙርሲ እሥር ቤት ተወርውረው ፊልድ ማርሻል አዚዚ መለዮአቸውን አውልቀው የግብጽ ፕሬዚዳንት ለመሆን ሲነሱ ከዚያ የተላለፈው “የድጋፍ” ሥዕል ያስደነግጣል።
ከሚካኤል ጎርባቾቭ እና ከባሪስ ዬልሲን ከሶቪየትም መፈረካከስ መበተን ወዲህ ቪላዲሚር ፑቲን መጥተው „ጸጥታና ሰላምን የደስታን ዘመን የሩሲያ ታላቅነትን አድሳለሁ“ ብለው እንደተነሱ – ይህ አዲስ አይደለም ብዙዎቻችን ቀደም ሲል ሰምተናል።
ታይፔን ኤርድዋን በኢስታንቡል የከተማው ከንቲባ በነበሩበት ዘመን ከተማውን ከወንበዴዎችና ከቀማኞች እጽድተዋል፣ የወሃ ቧንቧ ዘርግተዋል ደስ ሲለው የሚበራውንና የሚጠፋውን የከተማውን መብራት ገመዱን አድሰው ሰውን ከማታ ጨለማ አውጥተዋል።
በጥንታዊት ግሪክ የጦር ስልት የሚቀይስ ቀይሶም ሠራዊቱን የሚመራ አንድ „ቆራጥ የጦር መሪ ጀግና:- ፊታውራሪ“ ፈልገው ይሾማሉ። እሱም ሳያስቡት ተገለባብጦባቸው በአንድ ሌሊት ተቀይሮ ፈላጭ ቆራጭ ሆኖ አናታቸው ላይ ሊጨፍርም ይችላል።
ሮምና ሮማውያን „በየት መንገድ“ እንደሚኬድ፣ ችግርም እንዴት እንደሚፈታ፣ ከመከራ የሚያወጣቸው ሰው… ለሠራዊቱም ለሕዝቡም „መንገድ የሚያሳይ መሪ“ እነሱ „ዲክታተር“ ይሉታል (የጊዜ ገደብ ሰጥተው) ከአገኙ እሱን ሰይመው እሱን ይከተሉታል። ሳት ቢል ከመንገዱ ወለም ዘለም ከአለ ዩሊየስ ሴዛርን እንዳደረጉት አጋድመው ያርዱታል። እሱም እነኔሮና ሌሎቹ ቄሣሮቹ እንዳደረጉት አልሰማ ብለው „ያፈነገጡትን ይዞ ይፈጃቸዋል!“
ቤኒቶ ሞሰሊኒ በ1925 አጋማሽ ላይ „ዱቼ“ „መሪ „ የሚለውን ሹመት እሱ እራሱ መርጦ አናቱ ላይ ደፍቶአል። እሱን አይቶ አዶልፍ ሒትለር „ደር ፊውረር“ ያው መሪአችን ብለው ተከታዮቹ እንዲጠሩት ትዕዛዙን አስተላልፎአል። „መለኮታዊነቱን“ እየዘላበዱ እንዳያበላሹበት አብሮ አደጎቹን ከአጠገቡ ተራ በተራ ጠራርጎ ገድሎአቸዋል።
የጆርጂያው ተወላጅ የሩሲያ ኮሚኒስት ፓርቲው መሪ – እሱም ጓደኞቹንና አብሮ አደጎቹን ከአገጠገቡ በጽዳት ዘመቻ ቀስ በቀስ ከጠራረገና ከጨረሰ ወዲህ „…አባት! የአገር ሁሉ አባት!“ የሚባለውን ቅጽል ስም ትከሻው ላይ ለጥፎ ሁሉንም ጭጭ አድርጎአል። የኪዩባው ካስትሮ „ማክሲሞ ሊደር:- ታላቁ መሪ“ የሚለውን አጠራር መርጠዋል። ሳዳም ሁሴን „ተተኪ የሌለው መሪ“ እራሱን ሲያሰኝ „ወንድማዊ መሪ“ የሚለውን ጥሪ ኮነሬል ሞአመር ጋዳፊ መርጦ ለእራሱ ብቻ አድርጎአል።
ቆይተውም ኮነሬል ጋዳፊ ጥቂት የአፍሪካ „ንጉሦችን ከጋና እና ቤኒን ሰብስበው እራሳቸውን „ንጉሠ ነገሥት „ ብለው ሹመው የአፍሪካን መሪዎች ለእነዚያ አዳዲስ ማርቼዲስ ገዝተው የሚሸልሙት ሰዎች አዲስ አበባ ሲገቡ „…ንጉሣችሁ ሲመጣ እንዴት አይሮፕላን ጣቢያ ድረስ መጥታችሁ አትቀበሉም „ ብለው ተቆጥተዋቸዋል።
ኪም ኢል ጆንግ የኮሪያው „የበላይ መሪ“ የሚለውን ቃል ስም እና ዝና ክብርና ወግ ለብቻው ጨብጦ ይዞአል። ልጁም (አልጋ ወራሹም) ተመሳሳይ ጥሪ ወደፊት ይኖረዋል።
ግጥም ገጣሚዎች፣ ሞራ ገላጮች፣ ትንቢት ተናጋሪዎች ለሒትለርም ለሞሰለኒም ለሳዳም ሁሴን ለቢንላዲንም „….የእግዚአብሔር ስጦታ“ የሚለውን ሐረግ ፈልገው በዘመናቸው ሰጥተው ሰው እንዲያምንበት አድርገዋል።
በኢትዮጵያ አንዱ ዘፋኝ “አቤት ቅንድቡ…” ብሎ ሰውን አስጨፍሮአል። “ክቡር ሊቀ- መንበር አማራጭ የሌለው መሪ ” የሚለው ቃል “ከቀዳማዊት” ጋር አብሮ በአለፉት ዘመናት ከደርግ ዘመን ጊዜ ጀምሮ ተሰምቶአል።
የሚገርመው ሰዎች ሰዎችን አሳዶ የሚፈጅ ሰው -እንደ ሂትለርና ሞሰለኒ እንደ ስታሊንና እንደ… ያሉትን ሰዎች በጭፍን ተከትለው (በሰሜን ኮሪያ መሪው ሲሞት የግድ ይለቀሳል) እነዚህን ሰዎች„….የሚወዱአቸው“ በምን ምክንያት ነው? …ለምንድነው ጠንካራ ክንድ ለአለው ጨካኝ ሊሆን ይችላል ወይም… አስቸጋሪ ሰው “ሕዝቡ ጭፍን ” ድጋፉን የሚሰጠው?
„መሪን መውደድ“ ወይም መከተል ጊዜያዊ,፣ ነገ ንፋስ የሚመታው አቋም ነው? ወይስ ቋሚ ነገር? ለምንድነው ሰዎች በአንድ ዘመን አንድን “አደገኛ ሰው” የሚከተሉት በሌላ ጊዜ እሱን “እንደማያዉቁት ሰው” የሚክዱት?
ይህ ደግሞ ወደ ባለግርማ ሞገሱ ወደ „ካርስማቲክ መሪ“ አመጣጥና ውድቀት ምርምር ይወስደናል። ይህቺ ዓለም ሁሌ አዳዲስ ነገር አምጥታ ታሰደነግጣለች። ወይስ በእኛ ላይ ለመቀለድ ትደግማለች?
ዶ/ር አብይ አህመድ በትናንት የቃለ-መሃላ ንግግራቸው፣ ከሀገር ውጭ ለሚኖሩ ኢትዮጵያውያን በብሄራዊ መግባባት ወደ ቀጣይ ብሩህ ሀገራዊ ምዕራፍ እንሸጋገር ሲሉ ጥሪ አቅረበዋል። እርቅና መግባባት እንዲኖር ያላቸውንም አቋም ገልጸዋል። የጠቅላይ ሚኒስትሩን ንግግር፣ በብዙዎች ዘንድ "አስታራቂና ወደ ሰላም የሚያመጣም ነው" ተብሏል።
ዶ/ር አብይ አህመድ በትናንት የቃለ-መሃላ ንግግራቸው፣ ከሀገር ውጭ ለሚኖሩ ኢትዮጵያውያን በብሄራዊ መግባባት ወደ ቀጣይ ብሩህ ሀገራዊ ምዕራፍ እንሸጋገር ሲሉ ጥሪ አቅረበዋል። እርቅና መግባባት እንዲኖር ያላቸውንም አቋም ገልጸዋል።
ገለ ካብ ትሕቶታት መጽሓፍ: እዚ ምዕራፍ እዚ ኣብ ባህርያትን እንታይነትን ኣቶ ኢሳያስ ብምትኳር ንክልተ ጉዳያት የድህበሎም። ብሓደ ሸነኽ፡ ኣቶ ኢሳያስ ብህጹጽ ካብ ስልጣኑ ክግለፍ ከምዝግብኦ ንዝገልጹ ምኽንያታት ንኽፍለጡ ዝሕግዝ ጥጡሕ ባይታ የንጽፍ። ብካልኣይ ሸነኽ ድማ፡ ኣብ መጻኢት ኤርትራ ንኣቶ ኢሳያስ ዝመስሉ ንምዕናውን (destruction) ምትላልን (deception) ከም መሰረታውያን ናይ መቃለሲ መሳርሒታት ጌሮም ዝጥቀሙ ኣዝዮም ሓደገኛታት ውልቀሰባት ክቕልቀሉ ተኽእሎ ስለዘሎ ኤርትራዊ መንእሰይ ነዚኣቶም ብኣጋ ንኸለሊን ንኽምክትን ዝሕግዞ ንቕሓት ንኸጥሪ የዘኻኽር። 1) ንመንእሰያትን ህዝቢን ኤርትራ ካብ ሃገሮም ብምስጓግ ንኤርትራ ህዝቢ ዘይብላ (depopulated) ባዶ ሃገር ከምትኸውን ምግባር፡ 2) ንብምሉኦም መንግስታዊ መሳርዕ ኤርትራ ደረጃ ብደረጃ ብዘገምታ ምዝራግ፡ 3) ንኹሉ-መዳያዊ ምሕደራ ሃገረ ኤርትራ ምብልሻው፡ 4) ስርዓተ ሕጊ ዘይክተሉ ማእሰርቲን ጭውያን መቕተልቲን ከምዝበዝሑ ጌርካ ኣብ ውሽጢ ሕብረተሰብና ራዕዲን ፍርሂን ከምኡ እውን ሓድሕድ ዘይምትእምማን ኣስሪጽካ ህዝባዊ ተቓዎሞታትን ቃልሲታትን ኣብ ኤርትራ ከምዝይብገሱ ምግባር፡ 5) ዲክታተራዊ ስርዓተ መንግስቲ ብኣታሓሳስባን ብግብሪን ብህዝቢ ኤርትራ ቀስ ብቐስ ከምዝርዓም ምግባር፡ 6) ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ወጺእካ ብውልቀን ብእኩብን ሓሳብካ ክትገልጽ ንዝሕግዘካ ቅዋማዊ መሰልን ናጽነትን ምንፋግ፡ 7) ንናይ ኤርትራ ናይ ወጻኢ ዝምድናታት ምዝራግን ምስሊ ኤርትራ ኣብ ዓለም ምድዋንን፡ 8) ንሰራዊት ኤርትራ ብዘገምታዊ መስርሕ ብምሕቃቕ ንግብራዊ ህላወ ሚኒስትሪ ምክልኻል ምስራዝ፡ 9) ብዓቢኡ ክኣ ን’ሃገርነት’ ኤርትራን ’ሃገራዊነት’ ኤርትራውያንን ምድምሳስ፡ ወዘተ፡ ዝኣመሰሉ የጠቓልሉ። እቶም ኣዕነውቲ ስጉምታቱ ኣብ ዝተፈላልዩ እዋናት ዝተፈላለየ መልክዕን ዝርዝርን ይሕዙ እዮም። ይኹን እምበር ዕላምኦምን ትሕዝቶኦምን ብንጹር ዝተፈልጠ ስለዝኾነ ኣንጻሮም ዕቱብ መኸተ ብምክያድ ክቕልበሱ ዝኽእሉ እዮም። ኣቶ ኤርትራዊ-ኢትዮጵያዊ ሸቶኡ ንምውቃዕ ዝጥቀመሉ ስትራተጂ ብገዚፍ ምስዝጥመት ክኣ ኣብዞም ዝስዕቡ ሹዱሽተ ጨናፍር ጠሚርካ ከተቕርቦ ዝክእል እዩ። 1) ንህዝቢን ሃገርን ኤርትራ ከም ሓደ ባዕዳዊ ወተሃደራዊ ጸላኢ ጌርካ ምውሳድ። 2) ኣብ ኩሎም ዝውሰዱ ስጉምታት ናይ ምትላልን (deception) ምዕናውን (destruction) ሜላ ምጥቃም። 3) ንህልዊ መሓውርን ኣካይዳን ምሕደራን መንግስቲ ኤርትራ ፍጹም ብምዕናው ንኤርትራ ውድቕቲ ሃገር (failed State) ምግባር። 4) ኤርትራውያን ስራሕ ስኢንናን ብኹሉሙሉ ስቓይ በዚሑናን ክንስደድ እሞ ንኤርትራ ኣንጻር ባዕዳዊ ወራር ዝምክት ህዝቢ ዘይብላ (depopulated) ባዶሽ ሃገር ኮይና ከምትተርፍ ምግባር። 5) ንኹሎም ኣህጉራዊ ዝምድናታት ኤርትራ ምብልሻው። 6) ሃገርና ብባዕዳዊ ሓይሊ ተጎቢጣ ንኽትድምሰስ ዘመቻችእ ኩነት ኣብ ባይታ ምውዳድ። ናይ ኢሳያስ ናይ ጥፍኣት ስትራተጂን ሜላን ኣዝዩ ዘገርም እዩ። ብሪጣንያን ኣመሪካን ኣብ 1941 ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ዝነበረን መርገጺን ኣቶ ኢሳያስ ሎሚ ሒዙዎ ዘሎ መርገጺን ይመሳሰል እዩ። እቲ ፍልልይ፡ ናታተን ግዳማዊ ናቱ ድማ ውሽጣዊ ረቛሒ ብምዃኖም ጥራይ እዩ። ግና ናይ ኣቶ ኢሳያስ መርገጺ ካብ ናታተን ብዝያዳ ይኸፍእ። ናይ መሸጣን ዝርጋሐን ሓበሬታ ክስዕብ ዩ:: እዚ ሓበሬታ ካብ ሃገረይ ኤርትራን ክልኦትን ዝረከብናዮ ‘ዩ:: http://www.eritreadigest.com/hagherey-ertra-excerpt/
የአዋጅ ቁጥር 377/96 የተፈፃሚነት ወሰን በአሠሪና ሠራተኛ መካከል በሚቋቋም በቅጥር ላይ የተመሰረተ የሥራ ግንኙነት ላይ ተፈጻሚነት የሚኖረው ቢሆንም፤ በአዋጁ በግልጽ በተደነገጉ ሌላ ሕግ በሚገዛቸው ግንኙነቶች ላይ ተፈጻሚነት የማይኖረው ስለመሆኑ፣ አዋጅ ቁ.377/96 አንቀፅ 3 Download Cassation Decision
አግባብ ባለው የዩኒቨርስቲ አካል በተሰጠ አስተዳደራዊ ውሳኔ የዩኒቨርሲቲ መምህራን ቅሬታ ሲኖራቸው የይግባኝ መብት ያላቸው ስለመሆኑ፤ ይግባኙን የማስተናገድ ስልጣን የፌደራል የመንግስት ሠራተኞች አስተዳደር ፍ/ቤት ስለመሆኑ፣ Download Cassation Decision
የመቃወም አቤቱታ የሚመራው በመደበኛው የክርክር አመራር ሰርዓት ስለመሆኑ፡- - የመቃወም አቤቱታን የሚሰማው ፍ/ቤት ስላለው ስልጣን፣ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 222፣223፣234፣358፣359፣360(1) እና(2) Download Cassation Decision
የማይንቀሳቀስ ንብረት ባለይዞታ የሆነ ሠው ባለማቋረጥ ለ 15 ዓመታት ግብር በስሙ መክፈሉ ከተረጋገጠ የዚሁ ንብረት ባለቤት መሆን ስለመቻሉ፣ የፍ/ህ/ቁ 1168(1) Download Cassation Decision
በሕግ ተለይቶ የተወሰነ የይርጋ ጊዜ የመቋረጥ እና ያለመቋረጥ ጉዳይ አከራካሪ ነጥብ ሆኖ ሊነሳ የሚችለው የይርጋውን መቆጠር ያቋርጠዋል የተባለው ምክንያት የተከሰተው የይርጋው ጊዜ ከመሙላቱ በፊት በሆነ ጊዜ እንጂ የይርጋው ጊዜ የሞላ ወይም ያለፈ በሆነ ጊዜ ጭምር ስላለመሆኑ ፡- የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ.1851 Download Cassation Decision
ለቼኩ መሰጠት መሰረት የሆነውን ውል እና ለጉዳዩ አወሳሰን ተገቢነት ያለውን ህግ ሳይመለከቱና በተገቢው የክርክር አመራር ስርዓት ፍሬ ነገሩን ሳያጣሩ የሚሰጥ ዳኝነት ተቀባይነት የሌለው ስለመሆኑ፣ Download Cassation Decision
አንድ ሠራተኛ በስራ ውሉ እና በስራ ደንቡ መሠረት በአሰሪ የተሰጠውን ትዕዛዝ የመፈፀም ግዴታን አለመወጣቱ ስለሚያስከትለው ውጤት፣ በአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ አንቀጽ 13(2)፣13(7) Download Cassation Decision
በህግ ፊት የሚፀና ስጦታ ለማድረግ ሰጪው ስጦታ በተደረገበት ንብረት ላይ መብት ሊኖረው የሚገባ ስለመሆኑ፤የባልና የሚስት የጋራ በሆነ ንብረት ላይ አንደኛው ተጋቢ ብቻውን የሚያደርገው ስጦታ ዋጋ የሌለው ስለመሆኑ፣ Download Cassation Decision
አንድ ክስ ሲቀርብ በክስ ማመልከቻው ላይ መገለፅ ከሚገባቸው ነገሮች መካከል አንዱ የክሱ ምክንያት እና ለክሱ ምክንያት የሆኑት ነገሮችና እነዚሁ የተፈጠሩበት ጊዜና ስፍራ ስለመሆኑ፣ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ8ዐ(2)፣213(1)፣216(1)፣222(1)(ረ) Download Cassation Decision
አንድን ሰው በመወከል በፍርድ ቤት ቀርቦ ለመሟገት በህጉ የተቀመጠውን የዝምድና ደረጃ ወይም በህጉ የተቀመጡትን መስፈርቶች የሚያሟላ የውክልና ስልጣን የሚያስፈልግ ስለመሆኑ፣ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ/ 58(ሀ)፣63 Download Cassation Decision
በፍርድ ቤት የተሰጠ ውሣኔ ሕጋዊ ባልሆነ እና ውሳኔውን ውጤት አልባ በሚያድርግ መልኩ ውድቅ ሊደረግ የሚችልበት አግባብ ስላለመኖሩ፣ የአስተዳደር አካል በባለቤትነት ማረጋገጫ ማስረጃ አሰጣጥ ላይ ፍጹም የሆነ አስተዳደራዊ ስልጣን ያለው ስላለመሆኑ፣ ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 378፣ 392 የፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 1195 እና 1196 Download Cassation Decision
የማይገባውን ክፍያ የከፈለ ሰው ገንዘቡን ከከፈለበት ቀን አንሥቶ ሕጋዊ ወለድ እንዲከፈለው ለመጠየቅ የሚችለው፣ ገንዘቡን የተቀበለው ሰው እምነትን በሚያጓድል ሁኔታ ክፍያውን ተቀብሎት በሆነ ጊዜ ብቻ ስለመሆኑ፣ የፍ/ብ/ሕ/ቁ/ 2164(2) Download Cassation Decision
በህብረት ሥራ ማህበራትና በአባሎቻቸው ወይም በቀድሞ አባላቸው ወይም በህብረት ስራ ማህበር አባላት ወይም የቀድሞ አባላትና በማህበሩ አመራር መካከል የሚነሳ ክርክር በመጀመሪያ ደረጃ የሽምግልና ጉባኤው ውሳኔ ሳይሰጥበት ፍርድ ቤቶች ተቀብለው ዳኝነት ለማየትና ለመወሰን የማይችሉ ስለመሆኑ፣የኢ.ፌ.ዲ.ሬ ህገ መንግስት አንቀጽ 37፣ አንቀጽ 79(1) እና አዋጅ ቁጥር 147/91 አንቀጽ 49 Download Cassation Decision
ለፍርድ ማስፈጸሚያ የቀረበን የማይንቀሳቀስ ንብረት ለመጀመሪያ የሐራጅ ሽያጭ የሚቀርብበትን የዋጋ ግምትን አስመልክቶ የተነሳ ክርክርን የሚመለከት ሲሆን፣ፍ/ብ/ስ/ስ/ሕ/ቁ 423(2)(ሀ) Download Cassation Decision
የጉዳት ካሳ አከፋፈልን በተመለከተ በአንድ ጊዜ ሊሆን የሚችል መሆን ያለመሆኑን ለመወሰን ለፍርድ ቤቱ የተተወ ስለመሆኑ፣ በአንድ የግል ድርጅት ውስጥ ተቀጣሪ የሆነ ግለሰብ የአካል ጉዳት በሚደርስበት ወቅት የጉዳት ካሳው አሰላሉ የጡረታ መውጫ እድሜውን መሰረት ቢያደርግ ተገቢ ስለመሆኑ፣ የፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 2154፣2090፣2091፣2095 አዋጅ.ቁ715/2003 Download Cassation Decision
አንድ ክስ እንደቀረበ የሚቆጠረው ክስ የቀረበበት ጽሁፍ በፍ/ቤት በቀረበ ጊዜ በመሆኑ፡- የመስቀለኛ ይግባኝ ክርክር ስለሚመራበት የህግ አግባብ፣ በተከራካሪ ወገኖች መካከል የሚቀርብን መስቀለኛ ይግባኝን በተመለከተ በህግ በግልፅ የተቀመጠ ድንጋጌ ባለመኖሩ ምክንያት በመደበኛነት የተቀመጡት የስነ ስርዓት ድንጋጌዎች ተፈፃሚ መሆን ያለባቸው ስለመሆኑ፣መልስ ሠጪው ወገን የሚያቀርበው ይግባኝ ማመልከቻ ግልባጭ ለይግባኝ እንዲደርስ ሊደረግ የሚቻለው ይግባኙ ያልተሰረዘ ከሆነ ብቻ ስለመሆኑ፣ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 213(1) ፣337 ፣338 ፣ 340(2) Download Cassation Decision
አንድ ፍርድ ሊፈጸም የሚገባው በፍርድ ባለእዳውና በሕግ አግባብ እንዳይያዙ ከሚጠቀሱት ንብረቶች/መብቶች ውጪ ባሉት የፍርድ ባለእዳ ንብረቶች /መብቶች ስለመሆኑ፣ በህግ አግባብ መብቱን ባስተላለፈ ንብረት ላይ የቀድሞ ባለቤት በድጋሜ ሽያጭ የሚፈጽምበት አግባብ የሌለ ስለመሆኑ፣ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 378 Download Cassation Decision
በአሰሪና ሰራተኛ መካከል ያለ የሥራ ግንኙነት በተቋረጠ በስድስት ወራት ጊዜ ውስጥ የክፍያ ጥያቄ ያለበት አካል መብቱን ካልጠየቀ በይርጋ የሚታገድ መሆኑን፣ በተጨማሪነት ስድስት ወር ከሞላው(ካለፈው) በኃላ የሁለቱ የስራ ግንኙነት ቢቀጥል እንኳን አስቀድሞ የታገደውን የስንብት ክፍያ ጥያቄን ከአዋጁ ድንጋጌ ይዘት አኳያ የይርጋ ጊዜን ሊያቋርጥ የሚችል ስላለመሆኑ፣ አዋጅ 377 አንቀፅ 162(3)፣162(4) Download Cassation Decision
በአሰሪና ሰራተኛ መካከል የሚፈጠር የስራ ግንኙነትን መነሻ በማድረግ ሰራተኛው በሕግ የተሰጠውን መብቱን ለመተው የሚያደርገው ስምምነት የህግ ውጤት የማይኖረው ስለመሆኑ፡- አዋጅ ቁጥር 377/1996 በአንቀጽ 25(1) Download Cassation Decision
-በአሰሪና ሰራተኛ መካከል በሚደረግ የውል ግንኙነት ተዋዋይ ወገኖች የገቡትን ግዴታ በቅንነት ይፈፅማሉ ተብሎ የሚገመት ስለመሆኑ፣ - በአሰሪውና ሰራተኛው መካከል በሚደረግ የሥልጠናና የት/ት ውል መሰረት አሰሪው የሚጠበቅበትን ድጋፍ ለሰራተኛው የማድረግ ግዴታ ያለበት ስለመሆኑ፣ የፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 1732፣አዋጅ ቁጥር 377/96 Download Cassation Decision
ህጋዊ ቀረጥ የተከፈለበት ዕቃ ህጋዊ የግምሩክ ስርዓት ካልተፈፀመበት ዕቃ ጋር ተቀላቅሎ ከተያዘ እና ከተወረሰ በህጋዊ መንገድ ዕቃው ሲገባ የተከፈለው ቀረጥ(tax) እንዲመለስለት የዕቃው ባለቤት የሚጠይቅበት የህግ ስርዓት ስላለመኖሩ፣ አዋጅ ቁጥር 622/2001 አንቀፅ 104(3) Download Cassation Decision
ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት በሚሰጠው የፍርድ ውሳኔ የመጀመሪያውን ደረጃ ፍርድ ቤት ፍርድን ካሻሻለው ወይም የለወጠው እንደሆነ በትችቱ ላይ ለይግባኝ ባዩ የሚገባውን ዳኝነት ዘርዝሮ መግለፅ ያለበት ስለመሆኑ፣ የፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ 182(1)፣348(1) Download Cassation Decision
አንድ ሰው የሌላውን ሰው የሥራ ድካም ወይም በሌላው ሰው ሀብት በመገልገል በቂ ባልሆነ ምክንያት ጥቅም ያገኘ እንደሆነ አላግባብ ባገኘው ጥቅም መጠን ለባለሀብቱ ወይም በጉልበቱ ለደከመው ሰው የመመለስና የመካስ ግዴታ ያለበት ስለመሆኑ፣ በፍ/ሕ/ቁ 2162፣2164(1) Download Cassation Decision
በውሳኔ በተቋጨ የክስ መዝገብ ላይ የክስ ይዛወርልኝ አቤቱታ ለማቅረብ የማይቻል ስለመሆኑ፣ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 31 Download Cassation Decision
የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ሰበር ሰሚ ችሎት ማስረጃ የመመዘን እና ፍሬ ጉዳይን የማጣራት ስልጣን የሌለው ስለመሆኑ፣ የአ.አ ከተማ አስተዳደር ቻርተር አዋጅ ቁጥር 361/95 አንቀጽ 42(2) Download Cassation Decision
ትዳር ያለው አንድ የመንግስት ቤት ተከራይ በሞት በተለየ ጊዜ የተከራይነት መብቱ ለሌላኛው ተጋቢ ሊተላለፍ የሚችለው አግባብነት ባለው መመሪያ ስለመሆኑ፣ Download Cassation Decision
በመንግስት በጀት በከፊልም ሆነ በሙሉ የሚተዳደሩ መስሪያ ቤቶች ውስጥ የሚፈጠሩትን የመብት ጥያቄዎች መመራት ያለበት በመንግስት ሰራተኞች አዋጅ መሆን አለበት፡፡ -በአዋጅ ቁጥር 377/1996 አንቀጽ 3 (2)(ሠ) ፣ አዋጅ 515/1999 አንቀጽ 3 በአዋጅ 65ዐ/2ዐዐ1፣ ደንብ ቁጥር 214/2ዐዐ3 እና 21ዐ/2ዐዐ3 Download Cassation Decision
- አንድ የስራ ውል በሰራተኛው አነሳሽነት እንደነገሩ አግባብ በማስጠንቀቂያ ወይም ያለማስጠንቀቂያ ሊቋረጥ የሚችል ስለመሆኑ፣ አዋጅ ቁጥር 377/1996 አንቀጽ 31 እና 32 Download Cassation Decision
-በፍትሐ ብሔር ክርክር አንድ ግዴታ እንዲፈጸምለት የሚጠይቅ ሰው የግዴታውን መኖር ማስረዳት እንደሚጠበቅበት እና በአንፃሩም ግዴታ ፍርስ ነው ወይም ተለውጧል የሚለው ወገንም ይህንኑ የማስረዳት ግዴታ ስለመሆኑ፣ ሠራተኛው በራሱ ጉድለት ባልሆነ ምክንያት ላልሰራው ስራ ደሞዝ ስለሚጠይቅበት አግባብ፣ በአዋጅ ቁጥር 377/1996 በአንቀጽ 54(1)፣54(2) በፍ/ሕ/ቁ. 2001(1) እና(2) Download Cassation Decision
በአሰሪና ሰራተኛ መካከል በሚደረግ የስራ ግንኙነት የተነሳ ለተወሰነ ጊዜ ለፕሮጀክት ስራ መደብ የተቀጠረ ሠራተኛ ከአንድ የፕሮጀክት ወደ ሌላ የፕሮጅክት ስራ አዘዋውሮ ማሰራት በአሰሪውና ሰራተኛው መካከል ላልተወሰነ ጊዜ የስራ ግንኙነት ተፈጥሯል ለማለት የማያስችል ስለመሆኑ፣ አዋጅ. 377/96 አንቀፅ 30፣ አንቀፅ 10 Download Cassation Decision
አንድ ሰራተኛ ሲከፈለው የነበረው የደሞዝ መጠን ከፍተኛ መሆን የሥራ ስንብት ክፍያን ከመጠየቅ የሚያግደው ስላለመሆኑ፣ አዋጅ 377/1996 አንቀጽ 39 እና አዋጅ ቁጥር 494/1998 አንቀጽ 2(2)ሸ Download Cassation Decision
በፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ 358 መመዘኛ የሚያሟላ አቤቱታ አቅራቢ (ፍርድ ተቃዋሚ) የሚቃወመው ፍርድ በይግባኝ ያልተሻረ (ዋጋ ያለው) እና ያልተፈፀመ መሆን ያለበት ስለመሆኑ፣ Download Cassation Decision
በወንጀል ጉዳይ ፍርድ በሚሰጥበት ጊዜ ተከሳሹን ጥፋተኛ ሆኖ ያስገኘው ሕግ በፍርዱ ውስጥ መገለጽ እንደሚገባውና የጥፋተኝነት ውሳኔው የሚሰጥበት ድንጋጌ መፈጸሙ ከተረጋገጠው የወንጀል ፍሬ ነገር ጋር በጥንቃቄ መነጻጸር የሚገባው ስለመሆኑ፣ ወ/መ/ሕ/ስ/ስቁ. 149 Download Cassation Decision
በአሰሪና ሰራተኛ መካከል በተነሳ ክርክር በመጀመሪያ ደረጃ የቀረበው ለክልል የመጀመሪያ ደረጃ ፍ/ቤት ከሆነ ጉዳዩ በተነሳበት ክልል የሰበር ችሎት የተደራጀ እስከሆነ ድረስ በክልሉ ሰበር ሰሚ ችሎት ሳይታይ እና ውሳኔው የመጨረሻ መሆኑ ሳይረጋገጥ በቀጥታ ለፌዴራል ጠ/ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ቀርቦ ሊስተናገድ የሚችልበት ህጋዊ ምክንያት የሌለ ስለመሆኑ፣ በአዋጅ ቁጥር 25/1988 አንቀጽ 5(6)፣ በአዋጅ ቁጥር 377/1996 አንቀጽ 138(1)፣ Download Cassation Decision
ከሳሽ የጠየቀውን የካሳ ገንዘብ ተከሳሽ በግልጽ አለመካዱ የካሳውን መጠን ሙሉ ወይም በከፊል እንዳመነ የማያስቆጥር ስለመሆኑ፤ ሰዎች አንድ ሆነው በአንድ ጉዳይ ካሳ እንዲከፍሉ የተገደዱ እንደሆነ በአንድነት እያንዳንዳቸው ሀላፊ እንደሆኑና ለበደሉ ተግባር አነሳሽ በሆነው በዋና አድራጊው እና በተባባሪዎች መካከል ልዩነት የሚደረግ ስለመሆኑ፤ በፍ/ህ/ቁ 2155/1/ እና /2/ የፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ 83 Download Cassation Decision
አንድ ተከሳሽ በሌለበት የተሰጠበት ውሣኔ እንዲነሳለት የሚያቀርበውን ማመልከቻ በመቀበል ከሚቻልባቸው ምክንያቶች አንዱ መጥሪያ ለተከሳሹ ያለመድረስ ጉዳይ ስለመሆኑ፣ የወ/መ/ሕ/ሥ/ ሥ/ቁ. 199ሀ Download Cassation Decision
በአንድ ክርክር ችሎት በመታየት ላይ ያለን ጉዳይ በሌላ ችሎት ተያያዥነት ባለው ጉዳይ ውሳኔ ተሠጥቶ ከሆነ ጉዳዩ የቀረበለት ፍርድ ቤት የተላለፈውን ውሳኔ በአግባቡ በማጤን በጭብጥነት ሊይዘው ስለሚችልበት አግባብ፡ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ.247 እና 248 Download Cassation Decision
-በፍርድ ቤት በሚደረግ ክርክር ስለዋናዎቹ ባለጉዳዮች በመሆን ሌሎች ሰዎች በተሟጋችነት ሊቀርቡ ስለሚችሉበት ስርዓት፣ በህጉ የተቀመጠውን መስፈርት አሟልቶ አለመገኘት የሚያስከትለው ህጋዊ ውጤት፣ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 57፣ 58(1)፣ 60፣61፣62፣ 63 እና 197(1) Download Cassation Decision
የውርስ ንብረት ክፍፍልን በተመለከተ በውርስ ህጉ የተመለከቱትን የውርስ ንብረት ክፍፍልን የሚገዙትን ድንጋጌዎች ይዘት መንፈስና አላማ የተከተለና ያገናዘበ መሆን ስላለበት፣ የፍ/ህ/ቁ 1079፣1082፣1083፣1086 Download Cassation Decision
አንድ በወንጀል ድርጊት ቅጣት የተጣለበትን ተከሳሽ ቅጣቱ እንዳይፈፀም ፍርድ ቤቱ ለማድረግ የሚችለው ጥፋተኛው በመልካም ጠባይ እንደሚመራ ፣ እንዲፈፅም የተሰጠውን ግዴታ እንደሚቀበል ፣ በሚቻለው መንገድ ሁሉ በጥፋቱ የደረሰውን ጉዳት እንደሚክስ ወይም ለተበዳዩ እንደሚከፍል እና ለዚሁ ጉዳይ በተወሰነ ጊዜ ውስጥ የፍርድ ቤቱን ወጪ እንደሚከፍል ማረጋገጫ ከሰጠ ስለመሆኑ፣ ከዚህም በተጨማሪ ፍርድ ቤቱ ጥፋተኛው ለገባበት ግዴታ አፈጻፀም መተማመኛ ዋስትና የሚጠይቅ ስለመሆኑ፣ አንቀጽ 197/1/ እና/2/ Download Cassation Decision
አንድ ንብረት ወይም ቤት የወቅቱ የገበያ ዋጋ ሊቆረጥ የሚችለው ከተቻለ በስምምነት ይህ ካልተቻለ ደግሞ ቤቱ ለጨረታ ቀርቦ በሚያወጣው ከፍተኛ ዋጋ መሰረት ስለመሆኑ፣ Download Cassation Decision
የዋስትና ግዴታ ግልፅ መሆን ያለበት ስለመሆኑ ኃላፊነቱም ግዴታ ከተገባለት እዳ ወሰን ለማለፍ እንደማይችል እና እንዲሁም ይህ ለአፈፃፀሙ ግዴታ የተገባለት የእዳመጠን ወይም የገንዘብ ልክ በዋስትና ውሉ ካልተገለፀ ዋስትናው ፈራሽ ስለመሆኑ፣ ከዚህ በተጨማሪ ገና ለወደፊት ሊደርስ ለሚችል ግዴታ አፈፃፀምም ዋስ ለመሆን እንደሚችል ነገር ግን በግልፅ ለምን ያህል እዳ ተጠያቂ ሊሆን እንደሚችል በግልፅ በውሉ ላይ መስፈር ያለበት ስለመሆኑ፣ ፍ/ብ/ህ/ቁ 1922(2)(3)፣ 1925(1) Download Cassation Decision
-በሥራ ተከራካሪ ወገኖች ማንነት የፍርድ ቤቶችን ሥልጣን የክልል ወይም የፌዴራል ብሎ ለመወሰን እንደወሳኝ መለኪያ ሊወስድ የሚገባ ስላለመሆኑ፣ ኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 50፣ 51 እና 80 ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 14 እና 15፣አዋጅ ቁ.25/88አንቀፅ5 Download Cassation Decision
ሁከት ፈጥረሀል ተብሎ የተከሰሰ ሰው ሁከት ፈጥረሀል በተባለበት ነገር ላይ በፍርድ የተረጋገጠ መብት ካለው ሁከት ፈጠረ ሊባል ስላለመቻሉ፣ የፍ/ህ/ቁ 1149(3) Download Cassation Decision
በአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ በሠራተኛ ዕድገት ዝውውርና ሥልጠና በሚመለከት አሠሪው የሚወስዳቸው እርምጃዎች በፍርድ ሊታዩና ሊያልቁ የሚችሉ ጉዳዮች እንደሆኑ፣ የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገመንግስት አንቀፅ 37፣ በአዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 138፣142 ንዑስ አንቀጽ 1/ሰ/ እና ከአንቀጽ 147 ንዑስ አንቀጽ 1/ሀ/ Download Cassation Decision
ከጭብጥ አያያዝ ጋር በተገናኘ በአንድ ወገን ተቆጥሮ የቀረበን ማስረጃ ለጉዳዩ አግባብነት የለውም በሚል ወይም ህጋዊ ተቀባይነት ባለው ሌላ ምክንያት መሰማት አይገባውም የሚል ግልፅ ትእዛዝ ሳይሰጥበት የክርክሩ ጭብጥ በአንደኛው ወገን ማስረጃ ላይ ብቻ ተመስርቶ ውሳኔ እንዲያገኝ መደረጉ ተገቢ የክርክር አመራር ስርዓት ስለመሆኑ፣ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 255፣257፣258፣259 Download Cassation Decision
በአንድ ክርክር ሂደት ወደ ክርክሩ እንዲገባ የተደረገ ተከራካሪ ወገን ጉዳዩን የፌዴራል የሚያደርገው የነበረ ሁኖ እያለ ክሱን በመጀመሪያ ደረጃ የተመለከተው ፍርድ ቤት ስልጣን ሳይኖረው ስረ ነገሩን አስተናግዶ ዳኝነት ከሰጠ በኋላ ይኼው ተከራካሪ ወገን በይግባኝ ደረጃ በነበረው ክርክር የተሠጠውን ዳኝነት ተቀብሎ ከወጣ በኋላ በሌሎች ጉዳዩን የፌዴራል ሊያደርጉ በማይችሉ ተከራካሪ ወገኞች መካከል የተሰጠው ውሳኔ ከመነሻውም የፌዴራል ጉዳይ ነው ብሎ መወሰን አግባብነት የሌለው ስለመሆኑ፣ የፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 43(1)፣ አዋጅ ቁ.25/88 Download Cassation Decision
- የሥራ ውሉ ሊጠናቀቅ የአንድ ወር ጊዜ ብቻ የቀረው በሆነ ጊዜ አሰሪው የስራ ውሉ ከሚጠናቀቅበት የጊዜ ገደብ ከ1ወር በፊት የሥራ ውሉን ያቋረጠ እንደሆነ ሊከፍል የሚገባው የ1 ወር ደመወዝ ብቻ እንጂ የማስጠንቀቂያ ክፍያ እንዲከፍል የሚገደድበት ህጋዊ ምክንያት የሌለ ስለመሆኑ፤ አዋጅ ቁጥር377/96 አንቀፅ 43(4)(ሀ)፣36 Download Cassation Decision
የተሻሻለው የቅጣት አወሳሰን መመሪያ ከመውጣቱ በፊት በተፈፀመ ወንጀል ከተፈረደበት እና ሆኖም ግን ወንጀሉ በተፈፀመበት ጊዜ ስራ ላይ ከነበረው የቅጣት አወሳሰን ይልቅ የተሻሻለው መመሪያ ለተከሳሹ ቅጣትን የሚያቀልለትና ተከሳሹን የሚጠቅም ሆኖ ከተገኘ ይሄው የተሻሽለው መመሪያ ላይ ያለው ቅጣት የሚፈጽምበት ስለመሆኑ፣ የወንጀል ቅጣት አወሳሰን መመሪያ የወንጀል ህግ አተረጓጓም መርሆን መከተል ያለበት ስለመሆኑ፣ ወንጀል ህጉ ቁ 6 Download Cassation Decision
አንድ ሰራተኛ የሥራ ውሉ በሚቋረጥበት ጊዜ በስሙ የሚቀመጠው የፕሮቪደንት ፈንድ ለእዳ ማስቻያ ሊሆን የሚችለው ሰራተኛው ዕዳ እንዳለበት ያመነ እንደመሆኑ ስለመሆኑ፣ አዋጅ ቁ.377/96 አንቀፅ 59(1) Download Cassation Decision
አንድ ሰራተኛ በስራ ላይ እያለ የማጭበርበር ድርጊት በመፈፀሙ ምክንያት ያገኘው ጥቅም ባይኖርም፣ ወይም በሌላ ሰው ላይ ጉዳት ባያደርስም ወንጀልነቱ እንደተጠበቀ ሆኖ የስራ ውሉን ያለማስጠንቀቂያ ለማቋረጥ በቂ ስለመሆኑ፣ የአዋጅ ቁጥር 377/1996 አንቀጽ 27(1(ሐ)) Download Cassation Decision
አንድ ሰው በድልድል ያገኘውን መሬት ሌላ ሰው ሊወስድበት የሚገባው በሕጉ የተመለከቱ ምክንያቶች ሲኖሩ ብቻ ሰለመሆኑ፣ የት/ብ/ክ/መንግስት የገጠር መሬት አጠቃቀም አዋጅ ቁጥር 136/2000 አንቀጽ 31፣5፣12፣14 እና 22 ደንብ ቁ. 48/2000 “ን” በደንብ ቁጥር 48/2000 14፣15፣16 አዋጅ ቁጥር 456/1997 በኢ.ፌ.ዴ.ሪ ሕገ መንግሰት አንቀጽ 37፣40(3) እና 79 Download Cassation Decision
ተሻሽሎ በቀረበው ክስ ላይ ግራ ቀኙ መልስ እንዲሰጡበት ሳይደረግ እና የመከላከያ መልሳቸውን ሳያቀርቡ ተሻሽሎ የቀረበውን ክስ መሰረት አድርጎ ፍርድ መስጠት ተገቢ ስላለመሆኑ፣ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 234(1)(ሠ)(መ)፣91(1) Download Cassation Decision
በተከራካሪ ወገኖች በአንድ የመጨረሻ ውሳኔ ላይ የእርማት አቤቱታ ሊቀርብ የሚችለው ውሳኔ ያረፈበት ነጥብ ላይ ብቻ ስለመሆኑ፣ ፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 208 Download Cassation Decision
አንድ ሰው በወንጀል ተከሶ በሌለበት የጥፋተኝነት ውሳኔ ከተሰጠ በኃላ ጥፋተኛ የተባለው ስው ቀርቦ በሌለበት የተሰጠውን ውሳኔ ለማስነሳት ሳይሆን በዋናው ጉዳይ ላይ በቀጥታ ይግባኝ ከጠየቀ በኃላ በሌለሁበት የተሰጠው ውሳኔ ይነሳልኝ ብሎ ቢያመለክት በፊት የጠየቀው ይግባኝ በህጉ ላይ የተቀመጠውን የ30 ቀን የጊዜ ገደብ የሚያቋርጥ ስለመሆኑ፣ የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ.198 Download Cassation Decision
በክርክር ወቅት ጣልቃ ልግባ የሚለው ወገን በተከራካሪ ወገኖች መካከል ባለው ጉዳይ የሚሰጠው ውሳኔ የክርክሩ ተካፋይ ባይሆን በምን አግባብና መልኩ መብቱንና ጥቅሙን የሚጎዳ መሆኑንና አዲስ ክስ በማቅረብ ለማስቀረት የማይቻል መሆኑን የማስረዳት ግዴታ ያለበት ስለመሆኑ፣ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 41(2) Download Cassation Decision
አንድ ሰው በአንድ አይነት የወንጀል አሳብ ወይም ቸልተኝነት የፈጸመው ወንጀል አንድን የሕግ ድንጋጌ ብቻ የሚጥስ ቢሆንም አንድ አይነት ጉዳት ያስከተለው ቁጥራቸው ከአንድ በላይ በሆነ ሰዎች መብት ወይም ጥቅም ላይ ሲሆን እንደተደራራቢ ወንጀሎች ሊቆጠር የሚገባ ስለመሆኑ፣ የወንጀል ሕጉ አንቀጽ 27(1)፣6ዐ(ሀ) (ሐ) እና 598(1) Download Cassation Decision
ከከተማው አስተዳደር አስፈፃሚ አካላት የመቆጣጠር ስልጣን እና ተግባር ጋር እንዲሁም የከተማው አስተዳደር ከሚያስተዳድራቸው የመንግስት ቤቶች ጋር እና የከተማው አስተዳደር አካልም በተከሳሽነት በሚቀርብበት ጊዜ የስረ ነገር ስልጣን የከተማው ፍርድ ቤቶች ስለመሆኑ፣ በአንድ ክስ ውስጥ ብዙ አቤቱታዎች ቀርበው ከነዚሁ በከፊል ዋናውን ክስ የሚመለከቱ በከፊል ደግሞ ዋናውን ክስ መነሻ አድርገው ቅርንጫፍ ነገሮችን የሚመለከቱ በሆነ ጊዜ የፍርድ ቤቱ ስልጣን የሚወሰነው ከፍተኛ ግምት ያለውን አቤቱታ መሰረት አድርጎ በመከተል ስለመሆኑ፣ መመሪያ ቁጥር 4/2004 አዋጅ ቁጥር 361/1995 ፣ የተሻሻለው የአዲስ አበባ ከተማ ቻርተር አንቀጽ 41(1) (ለ) እና (ረ) የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 17(2) Download Cassation Decision
የሥራ ውል በመቋረጡ ምክንያት በሰራተኛውም ሆነ በአሰሪው የሚቀርብ ማንኛውም የክፍያ ጥያቄ ሥራ ውሉ በተቋረጠ በ6 ወር ጊዜ ውስጥ ካልቀረበ በይርጋ የሚታገድ ስለመሆኑ፣ የጳጉሜ ቀናት በይርጋ ቀናት የማይካተቱ ስመሆኑ፣ አዋጅ ቁ. 377/96 አንቀጽ 162(4)፣የፍ/ሕ/ቁ. 1860(3) Download Cassation Decision
በተለያየ ጊዜና መዝገቦች የተለያዩ ቅጣቶች በአንድ ተከሳሽ ላይ በሚወሰንበት ጊዜ ተከሳሹ ይጣመርልኝ ብሎ በሚጠይቅበት ጊዜ ተደምረው የሚፈፀሙ ሲሆን የቅጣት ማቅለያ ምክንያቶች ግን እንደገና በድጋሚ የሚታዩበት የህግ አግባብ የሌለ ስለመሆኑ፣ የወ/ህ/አንቀፅ 186(3)፣184(1)፣ 108(1) Download Cassation Decision
አንድ ተከሳሽ በክስ ማመልከቻ ላይ የተዘረዘረውን ወንጀል ለመስራቱ በሙሉ ያመነ እንደሆነ ጉዳዩ የቀረበለት ፍርድ ቤት ተከሳሹ ጥፋተኛ ነኝ ብሏል ሲል በመዝገብ ካሰፈረ በኃላ በተከሳሹ ላይ የጥፋተኝነት ውሳኔ መስጠት የሚገባው ስለመሆኑ፣ የወ/መ/ስ/ስ/ህ/አ 134(1) Download Cassation Decision
አንድ የፍርድ ባለገንዘብ በፍርድ ባለዕዳ ንብረት ላይ በህግ፣በውል ወይም በፍ/ቤት ትዕዛዝ የቀደምትነት መብት ካላቋቋመ በቀር ከሌሎች የፍርድ ባለገንዘቦች ጋር ደረጃቸው(መብታቸው) እኩል መሆኑን ግምት ውስጥ በማስገባት ባስፈረዱት የገንዘብ መጠን መቶኛ ስሌት በፍርድ ቤት ትዕዛዝ የታገደውን ገንዘብ እንዲከፍሉ ማድረጉ የህግ መሰረት ያለው ስለመሆኑ፣ የፍ/ስ/ስህ/ቁ 403 የፍ/ህ/ቁ 3043፣3044፣3045፣2825 Download Cassation Decision
ከጉምሩክ ሥነ ሥርዓት ጋር በሚሰጡ አስተዳደራዊ ውሳኔዎች ቅር የተሰኘ ሰው ለባለስልጣኑ አቤቱታ አጣሪ ቡድን ከዛም ለግብር ይግባኝ ሰሚ ጉባኤ በየደረጃው ሳያቀርብ በቀጥታ ጉዳዩ በመደበኛ ፍ/ቤት እንዲታይለት የሚጠይቅበት አግባብ የሌለ ስለመሆኑ፣ አዋጅ ቁጥር 622/2001 አንቀፅ 89(2) እና ንዑስ አንቀፅ 3(ሐ)፣ አንቀፅ 89(2)(3)(ሐ) ፣(5) እና (6) Download Cassation Decision
በሕጉ አግባብ ስልጣን ባለው አካል ያልተከፈለ ቀረጥና ታክ እንደተከፈለ የሚቆጠርበት የሕግ አግባብ የሌለ ስለመሆኑ፣ ---ቀረጥና ታክሱን የማስከፈል ስልጣን በህገ መንግስቱ ተለይቶ የተቀመጠ ስለመሆኑ፣ የሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 96(1) አዋጅ ቁጥር 578/2ዐዐዐ አንቀጽ 6(8)፣9 እና 1ዐ፣ ከአዋጅ ቁጥር 622/2ዐዐ1 አንቀጽ 2(6)፣(2(11)፣2(17) እና 91 ፣15(1)፣ 82 (1ሀ))((ለ)) Download Cassation Decision
ጉዳዩ ከይዞታ ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት እና ከሰነዶች ጋር የተያያዘ በመሆኑ ብቻ በፍርድ ሊወሰን የሚችል አይደለም ሊባል ስላለመቻሉ፤ እንዲሁም የይዞታ ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት ካርታ ወይም ሌሎች ሰነዶች ተወስደውብኛል ተብሎ ክስ በሚቀርብበት ጊዜ የተወሰዱበት አግባብ ህጋዊ መሆን አለመሆኑ በፍርድ ቤት ሊጣራ የሚችል ጉዳይ ስለመሆኑ፣ የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገ መንግስት አንቀፅ 37(1)፣ የፍ/ብ/ስ/ስ/ህ/ቁ.4 Download Cassation Decision
የመድን ዋስትና የገባ የመንግስት የልማት ድርጅት በአንድ ሰራተኛው ላይ ለደረሰ የአካል ጉዳት ተጠያቂ የማይሆነው የተገባው የመድህን ሽፋን በአዋጁ የተጠበቀውን መጠን የሚሸፈን ከሆነ ብቻ ስለመሆኑ፣ በአዋጁ ስሌት ለአነሰ መጠን ያህል የመድህን ሽፋን አሰሪው ተጠያቂ ስለመሆኑ፣ በአዋጅ ቁጥር 377/1996 አንቀጽ 109(1)፣ አንቀጽ 109(3) ,134(1) Download Cassation Decision
ክስ በሚሰማበት ወቅት የቀረ ከሳሽ ፍ/ቤቱን በበቂ ሁኔታ የቀረበትን እክል ካስረዳ ፍ/ቤቱ መዝገቡ እንዲንቀሳቀስ ሊያደርግ የሚገባ ስለመሆኑ፣ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ. 74(2) Download Cassation Decision
በአሰሪና ሰራተኛ መካከል በሚደርግ የቅጥር ውሉ ላይ በግልፅ የሙከራ ጊዜ እንዲኖር ካልተስማሙ በስተቀር አሰሪው የሙከራ ጊዜ ነው ብሎ በሚያስበው ጊዜ ውስጥ የሰራተኛውን የስራ ውል ያለማስጠንቀቂያ ሊያቋርጥ የማይችል ስለመሆኑ፡- አዋጅ 377/1996 አንቀፅ 11(3) Download Cassation Decision
የማይንቀሳቀስ ንብረት ሽያጭ በተመለከተ መንግስት ካለበት ኃላፊነት የተነሳ በተዋዋይ ወገኖች መካከል ውል እንዲዋዋሉ እና መዝገብ እንዲያደራጁ የተወሰነ አካልን ባላደረገበት ጊዜና ቦታ በአካባቢው የሚፈፀሙ ልማዳዊ አሰራሮችን ህጋዊ መሰረት የላቸውም ለማለት የማይቻል ስለመሆኑ፣ ከፍ/ሕ/ቁ. 3364 Download Cassation Decision
የጡረታ እድሜያችን ሳይደርስ በጡረታ እንድንወጣ ተደርጐ የስራ ውላችን ከህግ ወጪ ተቋርጧል በማለት የሚቀርብ ክስን መደበኛ ፍ/ቤት ስንብቱ በህግ አግባብ የተደረገ መሆን አለመሆኑን የማጣራትና የመመርመር ስልጣን ያለው ስለመሆኑ፣ አዋጅ ቁጥር 377/1996 አንቀጽ 23-27 ተእና 30፣40 አዋጅ ቁጥር 714/2003 አንቀጽ 19 Download Cassation Decision
የቀለብ ገንዘብ መጠን ስለሚወሰንበት አግባብ፣ የተሻሻለው የፌዴራል የቤተሰብ አዋጅ ቁጥር 213/92 አንቀጽ 197 አንቀጽ 2 Download Cassation Decision
ከውል ግንኙነት ጋር በተያያዘ በህገ ወጥ መንገድ መብትን ማስከበር የወንጀል ተጠያቂነትን የሚያስከትል ስለመሆኑ፣ የወ/ህ/አንቀፅ 436(ለ) Download Cassation Decision
ከስራ ውል መቋረጥ ጋር ተያይዞ በአሰሪው ቁጥጥር ውጪ በሆነ ምክንያት ካልሆነ በቀር በሰባት የስራ ቀናት ውስጥ አሰሪው ለሰራተኛው መክፈል የሚገባውን ሒሳብ ካልከፈለ ክፍያ ለዘገየበት ጊዜ ለሰራተኛው እስከ ሶስት ወር የሚደርስ ደሞዙን ያህል አሰሪው እንዲከፍለው ሰራተኛው ጉዳዩን ለማየት ስልጣን ላለው ፍ/ቤት በመጠየቅ ሊያስወስን የሚችል ስለመሆኑ- አዋጅ ቁ.377/ 1996 አንቀፅ 38 Download Cassation Decision
አንድ ሰራተኛ በስራ ላይ እያለ በሚደርስበት የጤንነት ችግር ምክንያት አሰሪው የአንድ ወር የህመም ፍቃድ ሰጥቶት ነገር ግን በተሠጠው ጊዜ ውስጥ ከህመሙ ማገገም ካልቻለ ተጨማሪ የህመም ፍቃድ ከግማሽ ደመወዙ ጋር እንዲያገኝ ሊደረግ የሚችል ስለመሆኑ፡- አዋጅ ቁ.377/96 አንቀፅ 85(1)፣86(2) Download Cassation Decision
አንድ ሰው የፖሊስ ቅጥር ፎርም የሚል ስያሜ የያዘ ሰነድ ስለሞላ ወይም በቅጥር ፎርሙ በሕጉ አግባብ የሚገኙት ማዕረጎች ተሰጥተውት የጥቅማ ጥቅሙ ተጋሪ መሆኑ ብቻ ጉዳዩን በፖሊስ መተዳደሪያ ደንብ መሰረት እንዲዳኝ ማድረግ ተገቢ ስላለመሆኑ፡- አዋጅ ቁ.720/2004 አንቀፅ 2(1) የፌዴራል ፖሊስ አባላት መተዳደሪያ የሚኒስተሮች ምክር ቤት ደንብ ቁ.268/2005 አንቀፅ 3፣4፣5፣6(1) እና 7 Download Cassation Decision
ባንዳ ሌባ ትግሬዎችን ፋንድያ የሚል ስም ለመጀመሪያ ጊዜ ለምንድን መሰላችሁ የሰጠኋቸው በመጀመሪያ ደረጃ ፋንድያ ከአህያዎች ሰውነት የሚወጣ ቆሻሻ ነው።ከትግሬዎችም የሚወጣውም አህያ ሰለሆኑ ይሄው ፋንድያ ነው።በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ ፋንድያዎች የተባሉበት ምክንያት ዝምባም ሰለሆኑ ፋንድያና ዝንብ ተለያይተው ሰለማያውቁ ነው።ፋንድያ ባለበት ሁልግዜ ዝንብ አለ።በሶስተኛ ደረጃ ፋንድያዎች የተባሉበት ምክንያት ፋንድያ በቀላሉ እሳት ሲነካው በእሳት የሚቀጣጠል ነገር ስለሆነ አጋሜዎች በኢትዮጵያኖች መካከል ገብተው እሳትን የመጫር ተንኮል ስለሚሰሩ ነው።በአራተኛ ደረጃ ፋንድያዎች የተባሉበት ምክንያት ፋንድያ በቀላሉ በእግር ሲረገጥ የሚጨፈለቅ ነገር ሰለሆነ ነው።አጋሜዎች አቅም የላቸውም በቀላሉ እንደ ዝንብ መጨፍቅ የሚችሉ ፋንድያ ፋንድያ የሚሸቱ ባንዳዎች ሰለሆኑ ነው ይህን ስም የሰጠኋቸው።በጣም እንደሚስማማቸውና እነሱም እንደሚወዱት እርግጠኛ ነኝ።
የፖለቲካ መብቶችና የህዝብ ነጻነቶችን ጨምሮ የተለያዩ መስፈርቶችን ተጠቅሞ የአገራትን አጠቃላይ ሁኔታ በመገምገም በየአመቱ አለማቀፍ የነጻነት ሁኔታ ሪፖርት የሚያወጣው ፍሪደም ሃውስ የተባለ ተቋም፣ ከሰሞኑም የ2020 የፈረንጆች አመት ሪፖርቱን ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ በአመቱ የአለማችን ዲሞክራሲና ነጻነት ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ በከፍተኛ ሁኔታ ማሽቆልቆሉን…
የቀድሞዋ የአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር እና ቀዳማዊት እመቤት ሂላሪ ክሊንተን “ስቴት ኦፍ ቴረር” የሚል ርዕስ የሰጡትን የመጀመሪያቸውን የልቦለድ መጽሐፍ በቅርቡ ለህትመት እንደሚያበቁ መነገሩን አሶሼትድ ፕሬስ ዘግቧል፡፡ በመጪው ጥቅምት ወር መጀመሪያ በገበያ ላይ ይውላል ተብሎ የሚጠበቀው ይህ መጽሐፍ ዋነኛ ትኩረቱን ያደረገው…
- የሌጎስ የኮሮና ተጠቂዎች ቁጥር ከአፍሪካ አጠቃላይ ተጠቂዎች ይበልጣል ተባለ - በኮሮና ክትባት የጎንዮሽ ጉዳት ለሚደርስባቸው 92 አገራት ዜጎች ካሳ ይሰጣል በአፍሪካ አህጉር ከሚገኙት 54 አገራት መካከል እስካለፈው ረቡዕ ድረስ የኮሮና ቫይረስ ክትባቶችን ለዜጎቻቸው መስጠት የጀመሩ አገራት 9 ብቻ መሆናቸውን…
በሰሜን ምዕራብ ኢትዮጵያ የወራትን ዕድሜ ካስቆጠረው ህዝባዊ አመጽ ጋር የተያያዘ ጠንካራ ተቃውሞ በቡሬ ጎጃም እና በሰሜን ጎንደር የተለያዮ ከተሞች እንደተከሰቱ ከተጠቀሱት አካባቢዎች ምንጭ ያላቸው ኢትዮጵያውያን በማህበራዊ ድረ ገጽ ከዘገቡት እና ከኢሳትም ዘገባ ለማወቅ ተችሏል።
እንደ ኢሳት ዘገባ በዛሬው የቡሬ አመጽ አንድ ሰው የተገደለ ሲሆን ፤ ያልታሰበውን አመጽ ለመቆጣጠር ተጨማሪ ሰራዊት ከባህር ዳር ተልኳል። በተያያዘ ዜና ትላንት በፍኖተ ሰላም ጎጃም በነበረ አመጽ አወቀ ሙሴ የሚባል የኮሌጂ ተማሪ ተገድሏል እንደኢሳት ዘገባ።
ከመከረኛው የኢትዮጵያ ህዝብ በዘረፉት ሃብት ንብረት ጠግበው የሚያቀረሹት የህወሃት/ ኢሕአዴግ የጥፋት መልእክተኞች በዚህ ባለፈው ሳምንት የትውኪያቸው ጎርፍ ገደብ ጥሶ በወገኖቻቻን ላይ ያደረሰው የሞትና የመቁሰል አደጋ በአገራችን ላይ ለሃያ ስድስት አመታት ያለማቋረጥ የሚደርሰውን ብሄራዊ ውርደት እጅግ አሰቃቂ ደረጃ ላይ አድርሶታል። ህጻናት አዛውንት ወጣቶች ሴቶችና ወንዶች የቆሻሻ ክምር ተንዶባቸው ህይወታቸውን ሲያጡና ለአካል ጉዳት ሲዳረጉ ማየት ዘግናኝነቱ ስብእና ለሚሰማው ልብ ሁሉ በጽኑ የሚያም ነው። አንድ በእድሜዬ ከፋሽስት ኢጣሊያ ወረራ ጀምሮ “ ሁሉን አይቻለሁ” የሚሉ የአዲስ አበባ ነዋሪ አዛውንት እንዳሉት “ ከዚህ የከፋ ብሄራዊ ውርደት አይመጣብንም። በቆሻሻ ዙርያ መኖሪያቸውን ያደረጉ ወገኖቻችን መኖር ከተከለከሉ ከእንግዲህ በዚህች ምድር መኖር ምን ትርጉም አለው?” ሲሉ በምሬትና እንባ በሚተናነቀው ድምጽ ተናግረዋል።
አዎ ንዋያዊ ድህነትና ከዚያ ጋር ተያይዘው የሚመጡ ችግሮች በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ የነበሩ ያሉና ወደፊትም የሚኖሩ ናቸው። እኛ ኢትዮጵያዊያን በሃብትና በቴክኖሎጂ ከዳበሩ ሃገሮች ጋር ስንወዳደር ብዙም ሚዛን የሚደፋ ደረጃ ላይ አይደለንም። እንደ አገርና እንደ ህዝብም በውጫዊና በውስጣዊ ምክንያቶች በርካታ ፈተናዎችና መሰናክሎች ተቋቁመን አልፈናል።አንድም ጊዜ ግን በዚህ ደረጃ ብሄራዊ ውርደት ደርሶብን አያውቅም። የህወሃት/ኢህአዴግ ግፈኛ አስተዳደር በውጭ ወራሪ ከሚደርስ ግፍ በመረረና በከፋ ሁኔታ አገራችንን ህዝቡንም እያዋረደና እያሰቃየ መግዛቱን ቀጥሎበታል። ይህ በተለምዶ ቆሼ እየተባለ በሚጠራው አካባቢም የደረሰው ሰቆቃም የዚህ ስርአት አመታት ያስቆጠረ ጭቆናና ምዝበራ ውጤት ነው።
አንድ ህዝብን አገለግላለሁ የሚል መንግስት ሃላፊነትም የህዝብን ፖለቲካዊ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ መብት አስከብሮና አረጋግጦ ህዝቡ አንገቱን ቀና አድርጎ በብሄራዊ ማንነቱ እንዲኮራ ማድረግ ነው። በአገራችን ለሃያ ስድስት አመታት የዘለቀው ግፈኛና ዘረኛ ስርአት ግን ከክብር ይልቅ ውርደትን በልቶ በማደር ቦታ መታረዝና መተማትን ተክቶ እያዋረደን ይገኛል። እለት ተለት ያለማስለስ መንግስት ተብዬው “ የኢኮኖሚ እድገት አስመዝግቤአለሁ” እያለ በሚደሰኩርበት አገር ከቆሻሻ ውስጥ ተበጥሮ በሚገኝ ልቅምቃሚ ራሳቸውንንና ቤተሰቦቻቸውን የሚያስተዳደሩ ወገኖቻቸን በየቀኑ የሚገፉት የመከራ ኑሮ ሳያንሳቸው ለሞትና ለተጨማሪ መከራ መዳረገቻው የሰው ልጅ ሊሸከመው ከሚችለውና ከሚገባው በላይ ነው። እነኝህ ግፈኞች ከቪላ ቪላ እያማረጡ ልጆቻቸውንና ቤተሰቦቻቸውን ለትምህርትና ለህክምና ወደ ወጭ አገር እየላኩ ሲቀናጡ አገራችን እናቶች ልጆቻቸውን በክንዳቸው እንዳቀፉ ከተጫነባቸው ቆሻሻ ስር ለመጨረሻ ጊዜ የሚያሸልቡባት የመከራ ምድር ሆናለች።
የእናቶች ደረት መትቶ ለወያኔ ግፍ ሰለባ ለሆኑ ልጆቻቸው ሙሾ መደርደር የሚያበቃው እምባችንን በህዝባዊ አመጽና ህዝባዊ እምቢተኝነት ስንተካ ብቻ ነው። አባቶች ለወያኔ ሰለባ የሆኑ ልጆቻቸውን መቅበር የሚያበቃው ግፍና መከራ ትወግዶ አምባገነንነት አብቅቶ በህግ የበላይነት ላይ የቆመ ዲሞክራሲያዊ ስርአት ሲገነባ ነው።
ባገራችን “ የአባይን ልጅ ውሃ ጠማው” የሚለው አባባል ዛሬ ክተረትነት አልፎ እውን ሆኗል። በእንግሊዝ አገር የሚታተመው ዘጋርድያን የተባለው ጋዜጣ በማርች 9 2017 እትሙ የውጭ ውሃ አሽገው የሚሸጡ ባለ ንዋዮችን በምታስተናገደው ከተማ ነዋሪዎች የሚጠጡት ውሃ የላቸውም ሲል የህወሃት/ኢህአዴግን የግፍ ስርአት አጋልጧል”2 ውሃ፡ መሬት፡ ከከረሰ ምድር በታች ያሉ ማእድኖች ሁሉ ለስርአቱ አውራዎችና ተባባሪዎቻቸው የግል ጸጋ በሆኑበት የወገኖቻችን መጠማትና መታረዝ ሊያስገርመን አይገባም። ይህ ለከት ያጣ ሙስናና በህዝብ ላይ ሰቆቃን መፈጸም ሙያው ያደረገ ስርአት ሰብእና የሌለው አረመኒያዊ ነውና መወገድ ያለበት ነጻነታችንን ለማወጅ ብቻ ሳይሆን ክብራችንንም ለማስመለስ ነው።
ይህ ሙታንን መውቀስ የማያሳፍረው የግፍ አስተዳደር በአውሮፓውያን አቆጣጠር አፕሪል 15 2015 አመተ ምህረት እራሱን ዳኢሽ ወይንም አይሰስ እያለ የሚጠራው የአሽባሪዎች ነብሰ በላ ቡድን 30 ወገኖቻችንን በግፍ ሲቀላ3 በግፍ የተገደሉት ወገኖቻቻን ወንጀለኛ አድርጎ “ከመጀመርያውኑ መሄድ አልነበረባቸውም” በማለት ሲወቅስ ተሰምቷል። ይህ የግፍ ስርአት በቁስላችን ላይ እንጨት እየሰደደ በህመማችን እየቀለደ መኖሩ ማብቃት አለበት። ከእንግዲህ ለሚቀጥለው ወሳኝ ትግል እንጂ ለሚቀጥለው ቀብር ከእንግዲህ የነጻነት ቀንን ለሚያቀርበው አመጽ እንጂ ለሌላ ሙሾ አንዘጋጅም። በዚህ ግፍን ሙያው ባደረግ ስ ር አት ለተሰው ወገኖቻቻችንም ቃል መግባት ያለብን እምባችንን ጠርገን ስናበቃ እጅ ለእጅ ተያይዘን የስ ርአቱን የመከፋፈል ሴራ አምክነን የነጻነት ትግሉን ከዳር ማድረስ ነው። የተስውት ወገኖቻችንም የምንዘክረው ይህ የበደል ስ ርአት እስካላበቃ ድረስ ትግላችንን ላፍታም ቢሆን እንደማንገታ ቃል ስንገባ ነው።
የቤንሻነጉል ጉምዝ ካማሽ ዞን አራት ባለስልጣናት ግድያን ተከትሎ ከአርብ መስከረም 18፣ 2011ዓ.ም ጀምሮ በቤንሻጉል ጉሙዝ ከማሺ ዞን እና በኦሮሚያ ክልለ አጎራባች ወረዳዎች በተፈጠረ ግጭት ስድስትን ንጹሃን ሰዎች መገደላቸዉንና ሌሎች መቁሰላቸዉ ተገለፀ።
የቤኒሻንጉል ጉምዝ ካማሽ ዞን የጸጥታ ጉዳይን በተመለከተ ከኦሮሚያ ክልል ምስራቅ ወለጋ ዞን ጋር በተዘጋጀ የምክክር መድረክ ለመሳትፍ ወደ ዘጠኝ የሚጠጉ የካማሽ ዞን ከፍተኛ ባለሰልጣናት ወደ ምስራቅ ወለጋ ዞን ተጉዘዉ በመመለስ ላይ እንዳሉ ባልታወቁ ታጣቂ ሀይሎች በተሰነዘረባቸዉ ጥቃት 4 ሰዎች መገደላቸዉ በአካባቢዉ ከፍተኛ ዉጥረት ፈጥሮ መሰንበቱ ይታወቃል፡፡
ጥቃቱን ተከትሎ የኦሮሚያ ክልል የገጠር ፖለቲካ ዘርፍ ሀላፊ አቶ አዲሱ አረጋ በምዕራብ ኦሮሚያ ቀጣይነት ያለው ሰላም ለማረጋገጥም ከኦነግ ጋር በተደረገው ስምምነት በስሙ ታጥቀው የሚንቀሳቀሱ ሀይሎች ትጥቃቸውን ፈተው ወደ ካምፕ እንዲገቡ እየተሰራ ነው ሲሉ ተሰምተዋል፡፡
የኦሮሚያ ክልል ቅሊጡ ሸንኮሬ ዞን የፀጥታና አስተዳደር ፅህፈት ቤት ሃላፊ የሆኑት አቶ ታከል ቶሎሳ በበኩላቸዉ በአካባቢዉ ተከስቶ በነበረዉ ግጭት ምክኒያት ከሃምሳ በላይ የመኖሪያ ቤቶች እንደተቃጠሉ፤አራት ሰዎች እንደቆሰሉና በርካቶች ከመኖሪያቸዉ እንደተፈናቀሉ ለቢቢሲ ገልፀዋል፡፡
የቤንሻንጉል ጉምዝ ክልል ፖሊስ ቢሮ ሃላፊ የሆኑት አቶ ሰይፈዲን ሀሩን አደጋዉን ተከትሎ ከኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ጋር ባደረጉት ቆይታ ጥፋቱን የፈጸሙት ማንነታቸዉ ያልታወቁ ፀረ ሰላም ሀይሎች እንደሆኑ ሲናገሩ ተደምጠዋል፡፡
ጥቃቱ ከደረሰ በኋላ የመከላከያ ሰራዊት ወደ ሥፍራዉ መሰማራቱ ቢገለፅም ከችግሩ አንጻር ቁጥሩ እጅግ አነስተኛ መሆኑን በአካባቢዉ የሚኖሩ ግለሰቦችን በማነጋገር መረዳት ተችሏል፡፡
ከዚህም ጋር ተያይዞ በአካባቢዉ ይኖሩ የነበሩ የጉምዝ ተወላጆች ቤት ንብረታቸዉን ጥለዉ ወደ ጫካ መሰደዳቸዉንና የኦሮሞ ተወላጆች ደግሞ በአጎራባች ወደሚገኙ የኦሮሚያ ክልል ወረዳዎች እንደተሰደዱ የቤንሻንጉል ክልል የኮሙኒኬሽን ሃላፊ የሆኑት አቶ ዘላለም ጃለታ ተናግረዋል፡፡
ከስፍራዉ የተፈናቀሉ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸዉ የአማራ ክልል ተወላጆች በባህር ዳር ከተማ በተለያዩ ቤተ ክርስቲያናትና ትምህርት ቤቶች ተጠልለዉ እርዳታ ሲደረግላቸዉ እንደነበርም ይታወቃል፡፡
ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በሃገሪቱ በተለያ ክልልሎች ብሄርን መሰረት ያደረጉ ጥቃቶች እየተበራከቱ መጥተዋል፡፡ በዚህም ሳቢያ በርካቶች የመኖሪያ ቀያቸዉን ጥለዉ እንዲሰደዱ ተገደዋ፡፡
በያዝነዉ ዓመት ብቻ በኦሮሚያ፤ በሶማሊ፤ በደቡብ ክልሎች ተፈጥረዉ በነበሩ ግጭቶች ምክኒያት ከ1.6 ሚሊየን በላይ ዜጎች መሰደዳቸዉን ዩኒሴፍ በነሃሴ ወር ያወጣዉ መረጃ ያመለክታል፡፡
ደንበኞቻችንን እና በግብርና ሥራ ላይ ያሉ የሥራ ባልደረቦቻችንን እንዲሁም የምንኖርበት እና የምንሠራበትን ማህበረሰብ ከፍ በማድረግ የግብርና ማህበረሰቦች እንዲበለፅጉ እያገዝን ነው ፡፡ በመላው የምግብ ስርዓት እና በሰፊው የግብርና ማህበረሰብ ውስጥ ሰዎችን ሻምፒዮን ለማድረግ እና ለመጠበቅ ቁርጠኛ ነን ፡፡
እርሻ በዓለም ዙሪያ በጣም አደገኛ ከሆኑ ኢንዱስትሪዎች ውስጥ ይገኛል ፡፡ አርሶ አደሮችን ለመደገፍ የግብርና ሰራተኞችን ደህንነቱ የተጠበቀ እና ጤናማ የምናደርግ መሆኑን ማረጋገጥ አለብን ፡፡
ሴቶችን ማጎልበት ፣ ወጣቶችን ማስቻል እና የኮርፖሬት ክንዋኔዎች ባሉብን እና በ 2030 በንግድ በምንሰራባቸው ሀገሮች ሁሉ በሁሉም ማህበረሰቦች ውስጥ ማህበረሰቦችን ያሳትፉ ፡፡
የግብርና ማህበረሰቦች ኢኮኖሚያዊ ዕድልን እና ለሁሉም ማህበራዊ ማካተት ተጠቃሚ እንደሆኑ እናምናለን ፡፡ የአከባቢን ተደራሽነት በዓለም ዙሪያ በ. በማስፋፋት ላይ ነን ኮርቴቫ ያድጋል ፕሮግራም.
የ 20 ሺህ ፕላስ ሰራተኞቻችን ሌሎችን እና ሰፊውን የግብርና ማህበረሰብን ለመርዳት ለመልካም ጠንካራ ኃይል ሊሆኑ ይችላሉ ፡፡ በ ውስጥ የበለጠ የአከባቢን የበጎ ፈቃደኝነት ዕድሎችን እናቀርባለን ኮርቴቫ ያድጋል ፕሮግራም.
በግብርና ገበያዎች ፣ በምግብ ስርዓቶች እና በማኅበረሰቦች ውስጥ በግልፅነት አርሶ አደሮች ተጨማሪ እሴት እንዲፈጥሩ የሚያስችላቸውን የዲጂታል መሣሪያዎችን በመጠቀም የአቅርቦት ሰንሰለት ግልፅነትን ከአርሶ አደሮች ወደ ሸማቾች ይጨምሩ ፡፡
ግልጽነት ለዘላቂነት ወሳኝ ነው ፡፡ ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ተጠቃሚዎች እና ባለድርሻ አካላት ምግብ እንዴት እንደሚመረት ማወቅ ይፈልጋሉ ፡፡ በዲጂታል መሳሪያዎች አማካኝነት አርሶ አደሮች መረጃን በግልፅ እንዲከታተሉ እና እንዲያጋሩ እናግዛቸዋለን ፡፡
አርሶ አደሮች ታሪካቸውን እንዲናገሩ - ሰብላቸውን እንዴት እንደሚያሳድጉ ፣ መሬታቸውን እንዴት እንደሚያስተዳድሩ የሚረዱ ዲጂታል መሳሪያዎች ግብርናን ከሸማቾች እና በዓለም ዙሪያ ካሉ ማህበረሰቦች ጋር ለማገናኘት አስፈላጊ ናቸው ፡፡
ባልቻ ፎዴን አራት ኪሎ የማያውቀው የለም ''...እኔ ባልቻ ያላቀናውት የመኩዋንንት ጫማ የለም ...'' ይላል ባለሙያነቱንና የስራ ልምዱን በኩራት ሲናገር ሽብሽብ የፊቱ ገጽ ስር የጠነገሩና ኑሮ 'ሀክ !' ያላቸው አይኖች አሉት ገብስማ ጢሙቹ ፊቱን እንደጉንዳን ቆንጥጠውታል የግራ ጆሮው ቀዳዳ ነው ተበስቶ ነበር ብቻ ሰፍና ቀዳዳ ሆነ ሁሌም ለሰላምታ እጅ ሲነሳ በቀር ከአናቱ የማትወልቀው ቅዱስ ገብሬልን ለማስፈራራት አትማ እዛው አናቱ ላይ ያረጀቸው የጨርቅ ኮፍያው መለያው ነች ::
ይገበዋል ጠጅ ቤት ገብቶ የመጀመሪያውን ብርሌውን በቁሙ አንቆርቁሮ ጠንጋራ አይኖቹን ሲማትር ባለንጀራው ጎበናን አየው ፈገግታ ሰጠው :: ጎበና መጥቶ አጠገቡ ተቀመጠ ::
ጎበና በመሀልና በሌባ ጣቱ ቆንጥጦ ያመጣትን ብርሌ በዜማዋ ወድጉሮሮው ዶቅ !ዶቅ !ዶቅ !... እያደረጋት ከንፈሮቹን ክብ አደረገና የወረዛ ጠጁን በሁለት ጣቶቹ አልቡ ጉልበቱ ላይ እያበሰ
ድሮ ባዮሎጂ ስማር ከማስታውሰው ራሰበራነት በዘር ነው የሚተላለፈው :: ሴቶች ባብዛኛው በተሸካሚነት ወደ ልጆቻቸው ቢያስተላልፉም እነሱ የመመለጥ እድላቸው በጣም የመነመነ ነው :: ሌላ በቅርቡ የሰማሁት ደግሞ ራሰበራነት ቴስቴስትሮን ከሚባለው የወንድ ሆርሞን መብዛት ጋርም እንደሚያያዝ ነው :: ባገራችን ራሰበራ ወንድ አልጋ ላይ ኃይለኛ ነው የሚባለው ከዚህ ጋር ይያያዝ ይሆን ?
ለማንኛውም ያሁ ወይም ጉግል ሰርች ኤንጂኖች በመግባት baldness ብለህ ብትፈልግ ብዙ መረጃ ታገኛለህ :: ነገር ግን የተፈጥሮ ክስተት ስለሆነ በወጣትነትህም ቢከሰት ሳትጨነቅ እንድታስተናግደው እመክርሃለሁ :: ብዙ ወንዶች መላጣነት እንደሚያምርባቸውም አትዘንጋ ::
የ Oprahን ዝግጅት ካየሁ በኋላ በራሴም ጭምር ነው ያፈርኩት ማማ ትሙት :: እኛ ባልረባ ነገር አንተ ዘርህ ይሄ የእኔ እንደዚህ , የእኔ ቤት እዚህ ያንተ እዛ እያልን ስንባላ እኛው መቆጣጠር የሚገባንን : ወገናችንን ትምህርት መስጠት የሚገባንን : በቀላሉ መገታት በሚችል ነገር በብዙ መቶ የሚቆጠሩ እህቶቻችን ምን አይነት ኑሮ እየኖሩ እንደነበር እና እንዳለ ቤቱ ይቁጠረው :: እስኪ እራሳችን መፍታት የሚንችለውን ችግር ሌላው ስንትና ስንት አገር አቋርጦ : እኛ አጸያፊ ያልናቸውን ሲያቅፍ አያሳፍርም ?? በተለይ በተለይ ልቤን የነካኝ ከ Oprah ጋር አብረው ከተጓዙት መሀል ለህመምተኞቹ የእጅ አምባር ሰርታ ይዛ የሄደችው ሴት ናት :: ከእርሷ ሁላችንም እጅግ ልንማር እንችላለን :: ይህች ሴት በእነዛ ቅስማቸው በተሰበሩ ሴቶች ውስጥ የደስታን ፍንጣቂ ለማብራት ሚሊየን ብር ማውጣት አላስፈለጋትም :: ያላትን : ስለፍቅር ብላ የሰራችውን አካፈለች እናም ከሴቶቹ ያገኘችው "በጣም እናመሰግናለን :: የእግዚአብሄር ልብ ነው ያለሽ ::' የሚለው አስተያየት ከምንም በላይ ልብን የሚነካ ነበር :: እናም ጎበዝ ... ወገናችንን ለመርዳት የግድ ሚሊየን ብር መሰብሰብ አይስፈልገንም :: የግድ ስልጣን ገልብጠን ፕሬዝደንት መሆን የለብንም :: የግድ ታዋቂነትን ወይም እጅግ የተማረ መሆን አይጠበቅብንም :: በአንድ ሰው ህይወት ውስጥ ደስታን ለመዝራት : አስታዋሽ ያጡትን አለን ለማለት እቤት ውስጥ የተገጣጠም ትንሽ ብራስሌት ብዙ ትላለች :: ጤነኛ እስከሆንን አቅም እስካለን ድረስ ቢያንስ "አንድ " ማድረግ የምንችለው ነገር አለ :: እስኪ እናስብ !! ያለውን የሰጠ ንፉግ አይባልምና ::
መልዕክትሆ አልገባኝም ...ወይም አልተግባባንም...እኔንንጃ ...ይሄ ሁለተኛ ጊዜዎ ነው እንዲህ ዓይነት አስተያየት ሲሰጡኝ... መማማርን ምፈልግ ሰው ነኝና ጥራዝ ነጠቅ ያሉትንም ሆነ እንደባለፈው አዋቂ ነኝ ያልኩኝ የመሰልሆትን ...ቢያብራሩልኝ በወደድኩኝ::
ሐይ !!! ይቅርታ ..... በድጋሚ መጣሁ ......ሉህና አምሳለ ስለአለሙሜዳ ጀባ ልበላችሁ ብዬ ነው ::የአለሙ ሜዳ ሰፈር ሰዎች በርበሬ ገዝተው አያውቁም ነገርግን ማንም አልጫ ሲበሉ አይቷቸው አያውቅም .....ለምንድንው ??????መልሱ ......... የሜዳው ቀይ አፈር ወጡ ውስጥ ስለሚገባ ነው ......የሚል ካለ የፈረደበት ነው ::ያለሙ ሜዳ ጉልቤዎችን የረሳ ነው !!!!!!!!!!!
ነገሩ እንዴት መሰለህ ..ከዛሬ ብዙ አመታት በፊት ..ለ 12..ክፍል መልቀቂያ ፈተና እየተዘጋጀሁ ..ሳለ ከወንድሞቼ ጋር የስራ ክፍፍል ነበረን ..አንዱ እንጨት ሲፈልጥ ሌላው ሌላ ሲሰራ ..የኔ ቀላል ነበረች ..ማምሻው ላይ ከእረኛ ከብቶቹን ተቀብሎ ...ሰፈር አካባቢ ማስጋጥ ነበር ...
እና ወደ ቁምነገሩ ልምጣና እንደሁሌው ከረኛው ላሞቻችንን ተቀብዬ ወደሰፈር ጠጋ ብዬ ከብቶቹ ለምለም ሳር እየቀራረሙ ሳለ እኔ የሆነ ነገር ማንበብ ያዝኩና ላሞቹን እረሳዋቸው ...ታድያ ላሞቹ የማታው እረኛ ፈዛዛ መሆኑን ተገንዝበው ..ወደ ለምለሟ ሳር በቀበሌ ጥበቃ ስር ባለችው ጫካ ጥልቅ ..ጠባቂዎችም እኔን እንኳ ሳይጠይቁ ..ላሞቻችንን ወስደው ቀበሌ ማጎር ...ከዛን ለት በላይ እራሴን እረግሜ አላውቅም ...ይታይህ እኔ በቅጣት እራት አልባ ሆንኩ ...ጥጆች በኔ ጥፋት ሳይጠቡ አደሩ ..ላሞችም ጥጆቻቸውን ሳይገናኙ በሚደብረው የቀበሌ እርቤት ሲያድሩ ቁንጫ አቅም ባይኖራትም ...ከሁሉም በላይ ጠዋት የተከፈለውን ገንዘብ ቤተሰብ እስከዛሬ ያስታውሱኛል ..በዝቶ አይደለም ...ቅቅቅቅቅቅየምርና የእውነት በኔ ላይ የሆነ ነገር ነው ...ቅቅቅቅቅ ግን ለምን ላንተ እናዘዛለሁ ወንድማችን ..ሰከርኩ መሰል ..ቢራው በዛ ...አይዞን የኤሌክትሮኒክስ ወንድሜ ስለሆንክ ብቻ ነው ...
..........ብቻ ሰው ማለት ቅናት መውደድ ተንኮል ሴራ ጦርነት አገም ጠቀም ያዝ ለቀቅ እኔ ያልኩት ብቻ ይሁን ባይነት እኔ ከሞትኩ ሰርዶ አይብቀል የሚሉት ሰብዐዊ አህያነት የሚስማማው ፍጡር ነው ....ለምን እነዚህና እነዚህን የመሳሰሉት ጸባዮች ጥንድ ጥንድ በመሆን እንደሚስማሙት ለኔ ግልጽ ባይሆንልኝም ከስነ -ፍጥረት ጅምር ብንነሳም ያው ሰሪው ይሁን ብሎ ለራሱ የሚበጀውን የሚስማማውን አስቦ በክህሎቱ አዘጋጅቶ አጠገቡ ተቃራኒውን ግና የሚስማማውን ያኖረለት ምስክር ነው :: በተቃራኒ ማንነት ስጋው (ሰውነቱ ) በነፍሱ ወይም በማትታየው መንፈሳዊ (መግነጢሳዊ ) ኃይል ተሞልቶ የሚንቀሳቀስ ..ሲላቸው የሚጣሉ የማይስማሙ ጥላቸው ክርር ካለም ያው ባለቤቱን ሰው ተብዬውን ሰው ለጡዘት የሚዳርጉ እንዲህም ካልሆነ ሳይስማሙ እነዚያን ጥንድ ነገሮች በአቅቦ ሸክፎ የሚጓዝ ወይም ሽቅብ ታች እንደሚነጥር አየር የተሞላ የቆዳ ኳስ በመግነጢሳዊ ኃይል ሙላት የሚውተረተር የሚኖር ዝንተ አለሙን ለመኖር የሚኳትን ግን
ቀኑ ፀሀያማ ነው :: ፀሀያማ ሰኞ :: የስብሀት 'ሌቱም አይነጋልኝ ' ታትሞ ለገበያ መዋሉን ስሰማ እግሬ የመራኝ ወደ 'አሸናፊ መፅሀፍት መደብር ' ነበር :: አሸናፊ ግማሽ ክፍት በሆነችው የሱቁ በር አጠገብ ቁጭ ብሏል -ወጪና ወራጁን እያየ :: ለአዲስ ዘመን የሰጠው ቃለ -መጠይቅ ላይ
መፅሀፉን ገዝቼ ወደ አርቲስቲክ የሚወስደውን መንገድ ይጄ አመራሁ :: የስብሀትን መፅሀፍ ይጄ ስብሀትን ፍለጋ -ሰኞ አይደል ::አሸናፊን ሳስብ ጠይም ፊቱ እየታሰበኝ ; የሰኞ ቀን የስብሀት በአሸናፊ ቤት ወግ ትዝ ይለኛል :: የጠባብ ቤትዋን ግድግዳ ታከው የተጋደሙት አግዳሚዎች ወጣቶች ተቀምጠው ሸፍነዋቸዋል :: ቤቱ ግድግዳ ላይ የተሰኩት ስእሎች በስብሀት ልጅ የተሳሉ እንደሆኑ ነው የማውቀው (ነብስ ይማር ):: ስብሀት ብዙ አይናገርም :: ያዳምጣል :: የወጣቶችን ስሜት ፂሙን እያሸ በጥሞና ያዳምጣል :: አጠገቡ በኮዳ ወይም በጣሳ የተቀመጠ ውሀ ነገር ይታየኛል :: ቀስ እያለ ይጎነጭላታል :: ሲጠጣት በእርጋታ ; ሲናገር በእርጋታ ; ሲጓዝ በእርጋታ :: እድሜው ሙሉ ያነበበው እውቀት ደክሞት በእርጋታ የሚጓዝ ;የሚናገር ይመስላል ::
ተገኘ ከ ግራዴ ካርሜል ማኪያቶ ከፔ ላይ ......... አስ ዩዥዋል ኢት ስትረክ ሶም ቲንግ ኢን ሚ :: እውነት "እውነትን " የሚያሰኘው ነገር እንዲሁ ዝም ብሎ ለማለት ያህል ነው ? ወይስ በርግጥ የተረጋገጠ ነገረ ሆኖ ነው ? እውነተኛ ፍቅር , እውነተኛ ጓደኝነት እምም እውነተኛ ሰው እረ ብዙ እውነተኛ ነገር :: ታዲያ ይህ በእንዲህ እንዳለ ግዑዝን ነገር የማይዳሰሰውን እና ሊጨብጥ የማይቻለውን ነገር እንዲሁ በምናቤ እያዋዛሁ ለራሴ በሚመቸኝ ሁኔታ እና መንገድ እያየሁት ከዚያም አልፎ እንደተመቸኝ እያብላላሁት መልስ ባጣለት እና እንዲሁ እንደነበረው ቢቀመጥ ጉዳቱ አይታየኝም ምክንያቱም ሁሉም እራሱን ቢመረምርና ቢጠይቀው መልስ ያማያገኝለት ብዙ ጥያቄዎች አሉትና .............ሰው በጠፋ ቀን ሰው ሚሆነኝ ሰው ፈልጌ አጣሁት ልክ "እውነተኛ " እንደጠፋ ሁላ ምክንያቱም ሁለቱም ስለማይገቡኝ ...............ለዚህ ነው ደሞ ለምን እንደማይገቡኝ ራሴን ስጠይቅ ለዚህም ጥያቄዬ መልስ ማጣው .........ወይ ጉድ አለሙ ግሩም ድንቅ ነው ሲሉ የሰማሁት እዚሁ ዋርካ ላይ ነው በርግጥ አለሙ ግሩም ድንቅ ነው በተለይ ደሞ የኔ አለም ምንም ሊወጣለት የማይችል ምክንያቱም እንዲወጣለት ስለማልፈቅድ :: ሶ ይህ በንዲህ እንዳለ ነበር real truth, love and stablityn የናፈቅሁዋቸው ሌላ መልስ አልባ ጥያቄ እና ኮንፊውሽን እንዲፈጥሩ ::
መለስ ዜናዊ = 3 ወይንም 5 ሊሆን ይችላል ለትክክለኛው ውጤት ፖሊሲ ቀርጸን እየተንቀሳቀስን ነው ::4 ነው ብለው የሚናገሩ እንዳሉ እናውቃለን ::እነሱንም ቢሆን ግማሽ መንገድ ሄደን እንቀበላለን ::
ብርሀኑ ነጋ (ዶ /ር ) 4 መሆኑ ቀድሞም ይታወቃል ነገር ግን መስማማት አልቻልንም :: ብቻህን 4 ብትል አይጠቅምም 3.99 ካመጡት መስማማት ;; ሰርተህ ማስየት ከቻልክ ምናልባት ተቀባይ ታገኝ ይሆናል :: ትራይ ሀርድ
አቶ ለማ ወደ ሥልጣን ከመጡ ጀምሮ ይህን መሰል ስሜት ቀስቃሽና ሸንቋጭ የሆኑ በተለያዩ መድረኮች ያደረጓቸው ንግግሮችና የወሰዷቸው ዕርምጃዎች በብዙ የአገሪቱ ዜጎች በተለይም ደግሞ በኦሮሞ ሕዝብ ዘንድ በሰፊው ተቀባይነት አግኝተዋል፡፡ ይሁንና የአቶ ለማ አመጣጥ ጊዜን፣ ያልተለመደ የአመራር ዘይቤና ለ26 ዓመታት በሥልጣን ላይ የቆየውና በኢትዮጵያ የፖለቲካ ሕይወት ላይ በብቸኝነት ሲወስን ከነበረው ኢሕአዴግ ባህልና አሠራር ጋር በከፊል አብረው የማይሄዱ መሆናቸውን ግምት ውስጥ በማስገባት፣ በአገር ውስጥና በውጭ የሚገኙ የፖለቲካ ልሂቃን በእሳቸው ዙሪያ በዋነኛነት ለሁለት ተከፍለዋል፡፡
‹‹እኛ አጥብበን በመንደር ታጥረን የምናስብ ሰዎች አይደለንም፡፡ ለመላው የአገራችን ሕዝቦች ብልጽግናና ፍትሐዊ ተጠቃሚነት የምናስብ ሰዎች ነን፡፡ የአገራችንን ዕድገት ለማፋጠን የእኛ ሚና ወሳኝ እንደሆነ በአግባቡ እንገነዘባለን፡፡ ከጥልቅ ተሃድሶው መጀመር ወዲህ ከመሬት፣ ከማዕድን፣ ከኮንትሮባንድና ከመሳሰሉት ጉዳዮች ጋር ተያይዘው በሚስተዋሉ የኪራይ ሰብሳቢነት ተግባራት ላይ ዕርምጃ መውሰድ ጀምረናል፡፡ በኪራይ ሰብሳቢነት ተሰማርተው ያላግባብ ሲዘርፉ የነበሩ ግለሰቦች በክልሉ መንግሥት የሥራ ኃላፊዎችና በክልሉ ሕዝብ ላይ የተቀነባበረ የፕሮፓጋንዳ ዘመቻ ከፍተዋል፡፡ ይህን የሚያደርጉት የክልሉ መንግሥት ትናንሽ ዕርምጃዎችን መውሰድ ስለጀመረ ነው፡፡ ገና ወደ ወሳኙ ምዕራፍ አልገባንም፡፡ ዕርምጃ መውሰድ በመጀመራችን የክልሉን አመራር እንደ ጠባብ ብሔርተኛ፣ የአገራችንን ብሔር ብሔረሰቦች እንደ ጠላት የሚያይ፣ በአጎራባች ክልል የሚኖሩ ወንድሞቻችንን ለማጥፋት የተነሳን ጠብ አጫሪ አስመስለው እኛን ለማቅረብ ላይ ታች እያሉ ነው፡፡ የኦሮሞ ሕዝብም በአገራችን ሕዝቦች ዘንድ በጥርጣሬ እንዲታይና እንዲጠላ፣ ለዚህች አገር አንድነት የማይጨነቅ አስመስለው ፕሮፓጋንዳ እየነዙ ነው፡፡ እኛ እንደዚህ ዓይነት ህልም ፈጽሞ የለንም፡፡ ሕዝቦችን ለመለያየት፣ የሕዝቦች አብሮነትን ለማሰናከል ፈጽሞ አስበን አናውቅም፡፡ የኦሮሞ ሕዝብ ከሌሎች ወንድም ሕዝቦች ጋር በአብሮነት መኖር ዛሬ የሚጀምር ሕዝብ አይደለም፡፡ የኦሮሞ ሕዝብ ከማንም ጋር መኖር የሚያውቅ ሕዝብ ነው፡፡ በዚህች አገር ለዘመናት የቆየውን የሕዝቦች አብሮነትና አንድነት እንዲናጋ የኦሮሞ ሕዝብም ሆነ የክልሉ መንግሥት በፍጹም አይፈልጉትም፡፡ እኛ የምንለፋው ለኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦች አንድነት ነው፡፡ አንድነት ብቻ ሳይሆን እኩልነት እንዲሰፍን፣ ለስም አብሮ መኖር ብቻ ሳይሆን ፍትሐዊ ተጠቃሚነት እንዲሰፍን ነው፡፡ አንዱ ጠግቦ እየበላ ሌላው እየተራበ፣ አንዱ አግኝቶ ሌላው እንዲያጣ፣ አንዱ በልፅጎ ሌላው ደህይቶ የምንኖርበት አገር እንዲኖር አንፈልግም፡፡››
ይህ ንግግር መስከረም 15 ቀን 2010 ዓ.ም. ወቅታዊ ሁኔታን አስመልክቶ ከኦሮሚያ ክልል ሁሉም ዞኖች የተውጣጡ አባ ገዳዎችና የአገር ሽማግሌዎች በተሳተፉበት የሰላም ኮንፈረንስ ላይ፣ የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ፕሬዚዳንት አቶ ለማ መገርሳ ካደረጉት ንግግር የተወሰደ ነው፡፡ አቶ ለማ፣ ‹‹በአሁኑ ወቅት በኦሮሞ ሕዝብ ውስጥ እየተፈጠረ ያለው የአንድነትና የመተባበር መንፈስ የአገራችን ኢትዮጵያን አንድነት ያጠናክራል፡፡ ከጥልቅ ተሃድሶው መጀመር ወዲህ የክልሉ መንግሥት ወደ ሕዝብ መመለስ፣ የሕዝቡን ችግር አድምጦ መፍትሔ መስጠት፣ ሕዝቡ የሚፈልገውን መሥራት መጀመሩ ጠቀሜታው ለኦሮሚያ ክልል ብቻ ሳይሆን ለአገራችንም ጭምር እንደሆነ ሊታወቅ ይገባል፡፡ …. እንደ ክልልም ሆነ እንደ አገር አመራር ላይ ያለን ሰዎች የሕዝቡን ቃልና ፍላጎት ቸል ብለን ለመሄድ የምንሞክር ከሆነ አንድም ቀን ማደር እንደማንችል ሕዝባችን በግልጽ እየነገረን ነው….›› ሲሉም አክለዋል፡፡
ለጥቂቶች አቶ ለማ ኢሕአዴግን ከገባበት የፖለቲካ አጣብቂኝ ለማውጣትና ኦሕዴድ ያጣውን ሕዝባዊ ተቀባይነት ለመመለስ ማዕከላዊው መንግሥት የሰጣቸውን የረጅም ጊዜ የቤት ሥራ በአግባቡ እየተወጡ ያሉ ጥሩ ፖለቲከኛ ናቸው፡፡ ለብዙዎች ግን በወረቀት ተገድቦ የነበረውን የፌዴራል ሥርዓት ከነተግዳሮቶቹና ከነተስፋዎቹ ወደ ተግባር ለማምጣት እየተጣጣሩ ነው፡፡ ይህ ንቅናቄም በአንዳንድ በፌዴራሉና በክልሉ መንግሥታት መዋቅር ውስጥ በሚገኙና የግል ዘርፉን ጨምሮ በውጫዊ አካላትና ግለሰቦች ጥርስ እንዲነከስባቸው እንዳደረገም በሰፊው ሲነገር ሰንብቷል፡፡
አቶ ለማ ይህን ንግግር ካደረጉ ከጥቂት ቀናት በኋላ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አፈ ጉባዔ አቶ አባዱላ ገመዳ ሥልጣናቸውን በፈቃዳቸው ለመልቀቅ ጥያቄ ማቅረባቸውን መስከረም 27 ቀን 2010 ዓ.ም. ሪፖርተር መዘገቡ ይታወሳል፡፡ በማግሥቱ መስከረም 28 ቀን 2010 ዓ.ም. ግን ራሳቸው አቶ አባዱላ ጉዳዩን ለአገር ውስጥ ሚዲያዎች ይፋ ሲያደርጉ፣ ‹‹አሁን በደረስኩበት ደረጃ በዚህ ኃላፊነት ለመቀጠል የማያስችሉኝ ሁኔታዎች ስላሉና ፍላጎቱም ስለሌለኝ፣ ለመልቀቅ ድርጅቴንና የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትን ጠይቄያለሁ፤›› ብለዋል፡፡
አቶ አባዱላን ‹‹ለመቀጠል የማያስችሉኝ ሁኔታዎች›› ምን እንደሆኑ እስካሁን ለሕዝብ በይፋ አልተገለጸም፡፡ ይሁንና ከወቅታዊው የአገሪቱ የፖለቲካ ሁኔታ ጋር በማያያዝ አስተያየት ሰጪዎች የተለያዩ መላምቶች መስጠታቸውን ቀጥለዋል፡፡ ከእነዚህም መካከል ጎልቶ የወጣው የፌዴራሉ መንግሥት በኦሮሚያ የተጀመረውን የለውጥ እንቅስቃሴ አስመልክቶ የያዘው አቋምና የኦሮሚያ ክልል በቅርቡ ከሶማሌ ክልል ጋር በነበረው ግጭት የፌዴራሉ መንግሥት በሰጠው ውሳኔ ላይ አቶ አባዱላ ደስተኛ አለመሆናቸው ነው፡፡
እንደ ኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ መሆናቸውን ባወጁ አገሮች እንደ አቶ አባዱላ ያሉ ከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናት መልቀቃቸው የተለመደ የፖለቲካ ተግባር ስለሆነ ብዙ የሚወራለት ጉዳይ አይደለም፡፡ ከዚህ በተቃራኒ የአቶ አባዱላ መልቀቅ ለአገሪቱ የፖለቲካ ሥርዓት አዲስ ምዕራፍ ከመክፈት እስከ ፌዴሬሽኑ መፍረስ የዘለቁ በርካታ ትርጉሞች እየተሰጡት ግለቱ ሳይበርድ ዜጎችን ማከራከሩን ቀጥሏል፡፡
የኢትዮጵያዊያን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኢዴፓ) መሥራችና የቀድሞ ፕሬዚዳንት አቶ ልደቱ አያሌው ግን የመንግሥት ግልጽ አለመሆን እነዚህን መላምቶች እንደጋበዘ ይተቻሉ፡፡ ‹‹የሥርዓቱ ባህሪ ግልጽ አይደለም፡፡ በሌላ አገር ቢሆን አንድ አፈ ጉባዔ ሥልጣን ቢለቅ ጋዜጠኞቹ በትክክል የለቀቀበትን ምክንያት እስካሁን አያቆዩትም፡፡ አሁን አቶ አባዱላ የለቀቁት በፖለቲካ ጥያቄ ይሁን በሙስና ምክንያት አናውቅም፡፡ የሚለቁት በራሳቸው በጎ ፈቃድ ነው ወይስ ከጀርባ ባለ ግዳጅ ነው? የምናውቀው ነገር የለም፡፡ ለተለያዩ መላምቶች በር የሚከፍተውም ይኼ ነው፡፡ ስለዚህ መልቀቃቸው ከፌዴራል ሥርዓቱ ጋር የሚገናኝ ስለመሆኑ ለመናገር ግልጽ መረጃ ስለሚያስፈልግ መጠበቅ ይኖርብናል፤›› ብለዋል፡፡
የሕግ ባለሙያና የፖለቲካ ተንታኙ አቶ ሙሉጌታ አረጋዊ ጉዳዩ በዚህ መጠን ያነጋገረው ብሔር ተኮር ፖለቲካው ጤናማ ደረጃ ላይ የማይገኝ በመሆኑ ነው ሲሉ ይከራከራሉ፡፡ ‹‹የማንነትና የብሔር ፖለቲካው በጣም ስለጦዘ አቶ አባዱላ እንደ አንድ የመንግሥት ባለሥልጣን አልታዩም፡፡ አቶ አባዱላ ኦሮሞ መሆናቸው ላይ ነው ትኩረት የተደረገው፡፡ አንዱ የፌዴሬሽኑ ችግር ይኼ ነው፡፡ ጉዳዩ የፓርቲ ፖለቲካ ማሳያም አይደለም፡፡ ለኢሕአዴግ የፓርቲ ፖለቲካው በማንነት ፖለቲካው ላይ የተመሠረተ ነው፡፡ ጉዳዩ ከሚገባው በላይ እየተራገበ ያለው ከብሔር አንፃር ስለተቃኘ ነው፡፡ ከዚህ ቀደም ከአቶ አባዱላ በላይ ሥልጣን የነበራቸው ፖለቲከኞች በፈቃዳቸው፣ ተገደው፣ ጡረታ በመውጣት የወጡ አሉ፡፡ በዚያ ላይ እሳቸው ፓርቲያቸው ውስጥና ፓርላማው ውስጥ እቆያለሁ ብለዋል፤›› ነው ያሉት፡፡
በኦሮሚያና በሶማሌ ክልሎች መካከል የነበረው ግጭት መነሻ ምን እንደነበር፣ የደረሰው የጉዳት መጠን ምን ያህል እንደሆነ፣ ጥፋተኛ የተባሉ አካላት ላይ ምን ዓይነት ዕርምጃ እንደተወሰደ፣ እንዲሁም ግጭቱ ዳግም እንዳያገረሽ ለማድረግ ስለተሰጠው መፍትሔ በግልጽ የተነገረ ነገር የለም፡፡
ይሁንና የሁለቱ ክልሎች አመራሮች ልዩነት ወደ አደባባይ መምጣቱ ከዚህ ቀደም ያልተለመደ ነው፡፡ የአማራና ትግራይ ክልሎች አመራሮች መሠረታዊ ልዩነት እንዳላቸው በሰፊው የተነገረ ቢሆንም፣ ቢያንስ በአደባባይ ሲጨቃጨቁና መግለጫ በማውጣት ሲወጋገዙ አልታዩም፡፡ በተለይ የሶማሌ ክልል አመራሮች የኦሮሚያ ክልል አመራሮችን በኦነግነት ሲፈርጁ መታየታቸው ፍጹም ያልተጠበቀ ነበር፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ በዚህ አቋም እንዳዘኑም የመንግሥት ኮሙዩኒኬሽን ጉዳዮች ጽሕፈት ቤት ኃላፊ ሚኒስትር ነገሪ ሌንጮ (ዶ/ር) በቅርቡ ለሪፖርተር መናገራቸው ይታወሳል፡፡
የአገሪቱ የፌዴራል ሥርዓት እንደ አሀዳዊ መንግሥት የሚሠራና ከማዕከል የሚሰጡ ውሳኔዎች ከላይ ወደ ታች በዴሞክራሲያዊ ማዕከላዊነት መርህ አማካይነት ወጥ በሆነ መንገድ የሚተገበሩ በመሆናቸው፣ በሕገ መንግሥቱ የተረጋገጡ የክልሎችና የብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች መብቶች ተግባራዊ አልሆኑም የሚል ቅሬታ ከተለያዩ አካላት ሲቀርብ ቆይቷል፡፡
ከዚህ አንፃር ልክም ሆኑ ስህተት ክልሎች በፌዴራል መንግሥቱ ውሳኔዎች ላይ ጥያቄዎች ማንሳት መጀመራቸው በጎ ጅምር መሆኑን የሚገልጹ አስተያየት ሰጭዎች አሉ፡፡ አቶ ሙሉጌታ ግን ማዕከሉ ወይም ፌዴራል መንግሥቱ በመዳከሙ ክልሎች እንዳሻቸው የመሆን አዝማሚያ እያሳዩ መሆኑን ያመለክታሉ፡፡ ‹‹አሁን ባለንበት ሁኔታ የምንቀጥል ከሆነ ፌዴሬሽኑ ሊበታተን ይችላል፡፡ በተለይ የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ መለስ ዜናዊ ካረፉ በኋላ የምናየው ማዕከሉ እየተዳከመና ክልሎች እየተጠናከሩ ሲመጡ ነው፡፡ ክልሎቹ እንደ ክልልነት ያላቸው ስሜት ፌዴሬሽኑን ወይም ማዕከሉን እስከ መርሳት እየደረሱ ነው የሚመስለኝ፡፡ ፌዴሬሽኑ ወይም ማዕከሉ ጠንካራ መሆን አለበት፡፡ ከዚያ በኋላ ሕገ መንግሥቱ የእውነት ተግባራዊ የሚሆንበት መንገድ ላይ ከክልሎች ጋር መደራደር ይቻላል፤›› ብለዋል፡፡
አልፎ አልፎ የሚታየው የአንዳንድ ክልሎች እንቅስቃሴ አንድ ማኅበረሰብ መፍጠር የሚለውን የሕገ መንግሥቱን መርህ የሚቃረንና የአንድነት ገጽታውን ገሸሽ ያደረገ እንደሆነ አቶ ሙሉጌታ ይወቅሳሉ፡፡ ‹‹ለዚህ መንግሥትም አስተዋጽኦ ያደረገ ይመስለኛል፡፡ ሰውነትንና ዜግነትን በመርሳት ሰዎች በማንነታቸው ላይ በጣም እንዲያተኩሩ ሲደረጉ ነው የነበረው፡፡ የዴሞክራሲ ግንባታ ሒደቱና ተቃዋሚዎች እየተዳከሙና መንግሥት እየጠነከረ ነው የመጣው፡፡ ዴሞክራሲው ገና ባልዳበረበት አገር የብሔርተኝነት ስሜቱ ግን በጣም እየተለጠጠና እየተጋጋለ ሄዷል፤›› ብለዋል፡፡
ክልሎች ሲጠይቁ ወይም ሳይጠይቁ የፌዴራል መንግሥቱ በቀጥታ ወደ ክልሎች መግባት የሚችልባቸው በሕገ መንግሥቱና በዝርዝር ሕጎች የተቀመጡ ሦስት መንገዶች እንዳሉ ያስታወሱት አቶ ሙሉጌታ፣ እነዚህን መንገዶች በመጠቀም ፌዴራል መንግሥቱ ግጭቱን ቶሎ ማቆም ይገባው እንደነበር ተከራክረዋል፡፡ ‹‹በክልሎችና በፌዴራል መንግሥቱ ግንኙነት ላይ ችግር የፈጠረው የአንድ ፓርቲ ሥርዓቱ ነው፡፡ ፌዴራሊዝም የመንግሥታት ግንኙነት ሆኖ እያለ በተግባር ግን የፓርቲ ፌዴራሊዝም ሆነ፡፡ ፓርቲው መጀመርያ አካባቢ በጣም ጠንካራ ስለነበር፣ በአራቱ አባላት መካከል የነበረው ግንኙነትም ጠንካራ ስለነበር ችግሩ አይታይም ነበር፡፡ የክልሎች ሕገ መንግሥቶች ከፌዴራሉ ሕገ መንግሥት የተገለበጡ ናቸው፡፡ ክልሎች በሕገ መንግሥቱ የተሰጣቸውን ሥልጣን ተግባራዊ ማድረግ አልቻሉም፡፡ የወንጀል ሕግ እንኳን ማውጣት አልቻሉም፡፡ አሀዳዊ መንግሥት እስኪባል ድረስ ማዕከሉ እስከ 2004 ድረስ በጣም ኃይለኛ ነበር፡፡ አቶ መለስን የሚተካ ሰው ሲጠፋ እርስ በርስ ሁሉ መጨቃጨቅ ጀመሩ፡፡ ይህን ጎንደር ላይ በብአዴንና በሕወሓት መካከል አይተናል፡፡ ማዕከሉ እየተዳከመ ሲመጣ ክልሎች እያፈነገጡ መምጣት ጀምረዋል፤›› ሲሉም አብራርተዋል፡፡
አቶ ልደቱ ግን የክልል ገዥ ፓርቲዎች ይፋዊ በሆነ መንገድ የፌዴራል መንግሥቱን ውሳኔዎች ሲቃወሙ ወይም በሕገ መንግሥቱ የተደነገጉ ሥልጣኖቻቸውን ተግባራዊ ለማድረግ አዲስ መስመር ሲከተሉ እንዳልተመለከቱ ይገልጻሉ፡፡ ይልቁንም የተለየ ጥያቄ እያቀረበ ያለው በክልሎቹ የሚኖረው ኅብረተሰብ ነው፡፡ ‹‹ክልሎቹን እንደ ክልላዊ መንግሥትና በዙሪያቸው ያለውን ኅብረተሰብ ለይቶ ማየት ያስፈልጋል፡፡ አሁን ይፋዊ በሆነ መንገድ ክልሎቹ በሕገ መንግሥቱ የተደነገገውን መብታቸውንና ነፃነታቸውን ሲያስጠብቁ አይታዩም፡፡ ጥያቄውና ጫናው የሚመጣው ከኅብረተሰቡ ነው፡፡ የክልል ገዥ ፓርቲዎች የኢሕአዴግ አባል አልያም አጋር በመሆናቸው ብዙውን ጊዜ ገዥው ግንባር ከሚለው ውጭ አይወጡም፡፡ በኦሮሚያና በሶማሌ ግጭት የክልሉ ባለሥልጣናት ተሳትፈዋል በሚል በመንግሥት ሲነገር ተሰምቷል፡፡ ነገር ግን ይኼ በይፋ አልተገለጸም፡፡ ከክልል የሚነሱ ጥያቄዎች ሕጉና ሥርዓቱ በሚፈቅደው መሠረት እየቀረቡ አይደለም፡፡ በአመፅና በግጭት ነው እየቀረቡ ያሉት፡፡ ክልሎቹም ጥያቄዎቹን የሚያስተናግዱበት መንገድ ግልጽነት የለውም፡፡ መንግሥት እየነገረን ስላልሆነ ዝርዝሩን በግልጽ ማወቅ አንችልም፤›› ሲሉም አብራርተዋል፡፡
ለሁሉም መሬት ላይ ላሉ ችግሮች ሁሉ ሕገ መንግሥቱ መልሶታል በማለት መመለስ የማይሰለቻቸው ኢሕአዴጎች ሕገ መንግሥቱ ይሻሻል የሚለውን ጥያቄ እንደ ጦር ይፈሩታል፡፡ ሕገ መንግሥታዊ መሠረት ያለው ብሔርን መሠረት ያደረገው የፌዴራል ሥርዓት በአገሪቱ ላይ ዘርፈ ብዙ ጉዳት እያስከተለ በመሆኑ ሕገ መንግሥቱ እንዲሻሻል ብዙዎች ይጠይቃሉ፡፡ ‹‹የሙከራ ሕገ መንግሥት ብዬ ነው እኔ የምወስደው፤›› ያሉት አቶ ሙሉጌታ፣ ሕገ መንግሥቱ በተግባር እየተፈተነና ችግር እየፈጠረ፣ ብሔር ተኮር ገጽታው በጣም እያየለና ግጭቶች እየበዙ በመሆናቸው ሥርዓቱ በድጋሚ ሊጤን እንደሚገባ ያሳስባሉ፡፡ ይሁንና ሕገ መንግሥቱን ማሻሻል ቀላል እንዳልሆነ ይቀበላሉ፡፡ ‹‹ሕገ መንግሥቱን የጻፈውና ያጸደቀው ኢሕአዴግ ነው፡፡ ከኢሕአዴግ የፖለቲካ ጥቅም ጋር የተያያዘ ሕገ መንግሥት ነው ያለን፡፡ ሕገ መንግሥቱን ማሻሻል በጣም ከባድ ነው፡፡ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ኢሕአዴግ በእኔ መቃብር ነው ሕገ መንግሥቱ የሚቀየረው ይል ነበር፡፡ ይህ የሚያሳይህ ሕገ መንግሥቱ ሰው ሠራሽና ሰዎችን የሚገዛ ሰነድ ሳይሆን የኢሕአዴግን ፍላጎት በአብዛኛው የሚያንጸባርቅ እንደሆነ ነው፡፡ የተጋነነና መለኮታዊነት የተላበሰ ሁሉ ነው፡፡ ለዚህም ነው በ23 ዓመት ውስጥ አንድም ማሻሻያ ተደርጎበት የማያውቀው፤›› በማለትም አብራርተዋል፡፡
ሕገ መንግሥቱ ሲረቀቅ ጀምሮ ከጽንሰ ሐሳብ አንፃር ብሔር ተኮር የፌዴራል ሥርዓት ግጭት ያባብሳል የሚል ፍርኃት እንደነበር ያስታወሱት አቶ ሙሉጌታ፣ አሁን ግን ማንነትን መሠረት ያደረጉ በርካታ ግጭቶች እየተፈጠሩ በመሆኑ በትክክል ይኼ ይኼ መደረግ አለበት ለማለት ቢያዳግትም ሥርዓቱ እንደገና መመርመር፣ መጠናትና መፈተሽ እንደሚገባው የሚያስገድድ በቂ እውነታ እንዳለ ግን በአጽንኦት ተናግረዋል፡፡
ፕሬዚዳንት ሙላቱ ተሾመ (ዶ/ር) የ2010 በጀት ዓመት የመክፈቻ ንግግራቸው፣ ‹‹እያበበ በመሄድ ላይ በሚገኘው የፌዴራል ዴሞክራሲያዊ ሥርዓታችን›› በማለት ሥርዓቱ ችግር ላይ እንዳልሆነ አመልክተዋል፡፡ ‹‹ባሳለፍነው ዓመት ያገኘናቸውን ጅምር ድሎችና መልካም ተሞክሮዎችን በምናሰፋበት፣ እንዲሁም አጋጥመውን የነበሩትን ሰው ሠራሽና ተፈጥሯዊ ችግሮች በሚቀረፉበትና የሕዝባችን የላቀ ተጠቃሚነት በሚረጋገጥባቸው ጉዳዮች ላይ ግልጽና ሰፊ ምክክር ማድረግ ይገባል፤›› ያሉት ዶ/ር ሙላቱ፣ ‹‹አዲሱን የኢትዮጵያ ሚሊኒየም ከጀመርንም ጊዜ አንስቶ በነበሩት የመጀመርያዎቹ አሥር ዓመታት በአማካይ የ10.5 በመቶ ዕድገት በማስመዝገብ በዓለም ፈጣን ዕድገት ካስመዘገቡ አገሮች ተርታ በግንባር ቀደም ሥፍራ ላይ እንገኛለን፡፡ የአዲሱን ሚሊኒየም ሁለተኛውን አሥር ዓመት በተመሳሳይ የዕድገት ፍጥነት ከቀጠልንም መካከለኛ ገቢ ያላት አገር እንደምትኖረን እርግጠኛ መሆን ይቻላል፤›› በማለት ከአገሪቱ ተግዳሮቶች ይልቅ ተስፋዎች ላይ ማተኮርን መርጠዋል፡፡