Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
አባታችን ገብረ መንፈስ ቅዱስ ኢትዮጵያ ደርሰው ከቆዩ በኋላ የዝቋላን ገዳም በአሁኑ የሸዋ ክፍለ ሀገር መሥርተዋል ከዛም ወደ ምድረ ከብድ ተጋድሎዋቸውን ቀጥለው ፣ ብዙ ፈተናም በሳጥናኤል ደርሶባቸዋል እኒህንም በአሸናፊነት ተወጥተዋል ። በአንድ ወቅት ወደ ገነት ተመንጥቀው ሥላሴ ስመው እንደባረኩዋቸው በድርሳናቸው ተጽፎ ይነበባል ።
ከአደረጉት አንዱ ተአምር ፡ በምድረ ከብድ ሦስት ቅዱሳን አባ ሳሙኤል የዋልድባውና አባ አንበስ የሀዘሎ አባ ቢንያም የበጌምድር ከነ አናብስትና አናምርታቸው ሊጎበኙዋቸው መተው አቦዬ በሌሉበት የአቦዬ አናብስትና አናምርት የቅዱሳኖቹን እንሰሳት ዋጡዋቸው ከዛም አቦዬ ደርሰው እንዲተፉዋቸው አዘው አስተፍተው መለሱላቸው በዚህም ተደንቀው እነ አባ ሳሙኤል አከበሩዋቸው ማንነታቸውን አወቁ ።[5] ብፁዕ አባታችን ገብረ መንፈስ ቅዱስ በዓመት ፫ጊዜ ሥጋ ወደሙን ለመቀበል ወደ ቅድስት አገር ኢየሩሳሌም ይጉዋዙ ነበር የተለያዩ ቋንቋም ይናገሩ ነበር ። ሲያርፉም ሰውነታቸውን ክርስቶስ እንደተሰቀለው እጃቸውን በቀኝና በግራ ዘርግተው መሬት ላይ ተኝተው ተገኙ ።
^ ታሪካቸው ሥንክሳር ወይም ስንክሳር (Ethiopian Synaxarium ጉግል ፕሌይስቶር ላይ በሚገኘው app.) በመጋቢት ፭ ወይም ታኅሣሥ የሰማዕታትና ቅዱሳን ታሪክ ውስጥ ይነበባል
ልዩ ባህሪዎች-በፔጋስ ማሽን ራስ የታጠፈ ፣ አውቶማቲክ ፣ በቀላሉ የሚሠራ ፣ ኃይል ቆጣቢ ፣ ብልህ ፣ የተረጋጋ አፈፃፀም ፣ ኢንዱስትሪ-መሪ ፣ ብዙ ልዩ የፈጠራ ባለቤትነቶች ባለቤትነት የተያዙ ፣ በጣም ዝቅተኛ የውድቀት መጠን ፣ በሀገር ውስጥ እና በውጭ ባሉ ታዋቂ ደንበኞች ሞቅ ያለ አድናቆት የተቸራቸው ፡፡ ፣ የልብስ ስፌት ብቃት ፣ ጥራት እና አቅም መሻሻል።
የውስጥ ሱሪ ላስቲክ ቀበቶ ተያይዞ ማሽን ሞዴል QK-375 ባህሪዎች-በኤሌክትሪክ እና በአየር ግፊት የአየር ማቀነባበሪያ ስርዓት ፣ በራስ-ሰር መዛባት ማስተካከያ መሳሪያዎች ፣ በግራ ጎማ ራስ-ሰር የማስፋፊያ ስርዓት ፣ አነፍናፊ ራስን ለመፈለግ ስርዓትን ፣ ተዛማጅነትን ለማገዝ ሌዘር በራስ-ሰር የውስጥ ሱሪ ላስቲክ እና ፒጃማ እዚያው መስፋት ልዩ ነው ፡፡ . የክወና ሞድ: - ሁሉም ዓይነት የተሳሰረ የውስጥ ሱሪ እና ፒጃማ ከተጣጣመ ቀበቶ ጋር።
የውስጥ ሱሪ ላስቲክ ቀበቶ የታሰረ ማሽን QK-375 በማሸጊያ መለዋወጫዎች ኢንዱስትሪ ውስጥ ጥንካሬውን ፣ የአየር ጠባይነቱን ፣ የቅባቱን አቅም ፣ ወዘተ ጨምሮ የሚያስፈልጉትን የጥራት ደረጃዎች ለማሟላት ይሞከራል ፡፡
የ “ቀድሞ ማወቅን ፣ የወደፊቱን እና ቅድሚያውን” የንግድ ፍልስፍና በማክበር ፈጣን ገበያውን እንደ መመሪያ በመውሰድ የደንበኞቹን ፍላጎት ይከተላል ፣ ለሹራብ ልብስ (ስፌት ማሽን ለጠለፋ ጨርቅ) ማምረቻ መስመሮች ሙሉ አውቶማቲክ መሣሪያዎችን ለማዘጋጀት 7 ዓመታትን አሳልፈናል (አውቶማቲክ ማሽን) እንደ ሙሉ አውቶማቲክ ማሞቂያ ማሽን ፣ የላይኛው የጎድን አጥንት ማሽን ፣ ነጠላ ቁራጭ ማሞቂያ ማሽን እና ባለብዙ መርፌ ማሽን እና የመሳሰሉት ፣ ይህም የሚመለከታቸው ኢንተርፕራይዞችን የምርት ውጤታማነት በእጅጉ አሻሽሏል ፡፡
በአሁኑ ጊዜ ፈጣን እንደ ሆንግ ኮንግ ክሪስታል እስቴት ቡድን ፣ ሆንግ ኮንግ እስኩል ፣ ጂያንግሱ ቲዩያን ፣ henንhouሁ ቡድን ፣ ሰሚር ፣ ኤንታ ፣ 361 ° ፣ ሆንግንግንግ ፣ ስቴድ ፣ ዮርዳኖስ ካሉ በአገር ውስጥና በውጭ ካሉ በርካታ ታዋቂ ኢንተርፕራይዞች ጋር የረጅም ጊዜ ግንኙነት አለው ፡፡ እናም ይቀጥላል.
ጭምብል ማሽኖች ሁሉም በሽያጭ ላይ ናቸው ዋጋ እና ጥራት ሁሉም የተረጋገጡ ናቸው። ምንም አካላዊ እንቅስቃሴ ምንም ዋጋ የለውም ፣ ሽያጩን ካልያዙት ወደ እርስዎ በሚወስደው መንገድ ላይ እንደሆነ ግልፅ ለማድረግ ሌላ እይታ ብቻ ይውሰዱ
ይህ ማሽን በቁሳቁስ መደርደሪያ ፣ በአካል ማሽን ፣ በእቃ ማጓጓዥያ መስመር እና በጆሮ ቀለበት ብየዳ የታጠቀው ይህ የሚጣሉ የቀዶ ጥገና ጭምብሎችን ለማምረት ባለ ሙሉ-ሰጭ ሞተር ባለ አንድ-ጎት-አንድ የውጭ የጆሮ ምልልስ ማስክ ማሽን ሲሆን ጭምብሉ ተመሳሳይ ነበር ባለ ሁለት ሽፋን ባልሆኑ ጨርቆች እና በመካከለኛው ሽፋን ላይ በሚቀልጥ ነፋ ጨርቅ አማካኝነት የሚጣሉ ጭምብሎችን መደበኛ ለማድረግ ፡፡
በሀገር አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ የቴክኖሎጂ ኢንተርፕራይዝ ልማት እና ምርት ሹራብ ልብስ አውቶማቲክ መሳሪያዎች focus የልብስ ስፌት ማሽን ለጠለፋ ጨርቅ focus ትኩረት ይሰጣል ፡፡ ምርምር እና መፍጠር የእኛ መሰረታዊ የልማት ምክንያቶች ናቸው ፣ ፈጣን እና አዲሱን የብዝሃ ምርቶች ምርቶች መስመሮችን ለማልማት እና ለማስፋፋት በየአመቱ ፈጣን ከ 10% በላይ ኢንቬስት ያደርጋሉ ፣ እና አሁን እኛ ባለሙያ እና ቀልጣፋ አር& መ እና የምርት ቡድን።
በሽመና ልብስ ኢንዱስትሪ ፣ በሹራብ ስፌት ማሽኖች production የምርት ሂደትና መሳሪያዎች ላይ ምርምራችንንና ምርምራችንን ከቀጠልን ለብዙ ዓመታት የደንበኞችን ፍላጎት የሚያሟላ ብዝሃነት አውቶማቲክ የልብስ ስፌት ማሽኖች አዘጋጅተናል ፡፡
ንህልው ኩነታት ኢትዮጵያ፣ህፁፅ ኣዋጅ፣ብዕምቆት ምህዳስ፣ ምሽግሻግን ምብራርን ሰበስልጣን መንግስትን ኣብ ዝብሉን ካልኦት ነጥብታትን ዝተፈላለየ ኣረእእያ ዘለዎ ተንተንቲ ገምጋሞም ይህቡ።
የጉራጌ ዞን ዋና ከተማ በሆነችው ወልቂጤ ከሳምንት በፊት የተጀመረው አድማ እያበቃ ቢሆንም የታሰሩ አለመፈታታቸውን፣ ጥያቄዎችም አለመመለሳቸውን ነዋሪዎች ገለፁ፡፡
የጉራጌ ዞን ዋና ከተማ በሆነችው ወልቂጤ ከሳምንት በፊት የተጀመረው አድማ እያበቃ ቢሆንም የታሰሩ አለመፈታታቸውን፣ ጥያቄዎችም አለመመለሳቸውን ነዋሪዎች ገለፁ፡፡ እንኳን የበፊቶቹ ሊፈቱ እኛም እየተፈለግን ነው ብለዋል - ከሦስት ወር በፊት የተቋቋመው የልማት ኮሚቴ ሰብሳቢ የሆነ ወጣት፡፡
የክልሉ መንግሥት በሰጠው ምላሽ የታሰሩት በደረቅ ወንጀል የተሳተፉ ናቸው ብለዋል፡፡ የሞተው ወጣት አንድ መሆኑን በመግለፅም ጉዳዩ እየተጣራ እንደሆነ አስታውቋል - ነዋሪዎቹ የሟቾቹ ቁጥር ሁለት እንደሆነ ነው የሚገልፁት፡፡
እቲ መርፍእ ካበይን መንን ከምዘምፅኦ ክበርሀሎም ኣይከኣለን። ሓደ ጊዜ መርፍእ ዝወፀኦ ጥሪት ብኡ ኣየብቅዕን እናተደጋገመ እዩ ዝርከቦ ይብሉ፤ ብማእኸላይ ኣርባዕተ ጊዜ ተመላሊሶም ገንዘቦም ሂቦም ዘውፅኡ ሓረስቶት ኣለዉ።
ነቲ መርፍእ ዘውፅእ ዘሎ ልማዳዊ ሓኪም እንስሳ ኣይተ ኪዱ ኣበዚ ይበሃል፤ ቅድሚ ሎሚ ኣብ ወርዒ ለኸ ካብ ሓደ ወላዲ እየ ተማሂረዮ ይብል። እተን ጥሪት ብኸመይን ኣበይን ከምዝበልዐኦ ሓበሬታ ከምዘይብሉ ብምግላፅ ብተግባር ግና ኢዱ ናብ ክሳደን ሰዲዱ የውፅአለን ምህላዉ ይገልፅ። ኰይኑ ግና ምምሕዳር ወረዳ ሓውዜን ነቲ ተግባር ደው ከብሎ ምስነገረኒ ዓመተይ ይገብር ሰሪሐ ኣይፈልጥን ይብል።
ዋና ኣማሓዳሪ ወረዳ ሓውዜን ኣይተ ኣሕፈሮም ወልደገብርኤል ብወገኖም እቲ ፀገም ምስ ተሰምዐ ምስ ህዝቢ ተደጋጋሚ ዘተ ከምዝተኻየደ ይገልፁ። ብሰብ ሞያ ሕክምና እንስሳ መፅናዕቲ ምክያዱ እውን የዘኻኽሩ። ብድሕሪኡ እቲ ውልቀ ሰብ ዘካይዶ ዘሎ ተግባር ዘይሕጋዊ ምዃኑ ብምግላፅ ተግባሩ ደው ከብል ከምዝተኣዘዘ ኣፍሊጦም።
በኢትዮጵያ ፐሪሚየር ሊግ 13ኛ ሳምንት ዛሬ በተካሄዱ 5 ጨዋታዎች ቅዱስ ጊዮርጊስ አሸንፎ ከመሪው ጋር ያለውን ርቀት ሲያጠብ ዳሽን እና ሙገር ሲሚንቶም በሜዳዳው ድል ቀንቷቸዋል፡፡
8 ሰአት አበበ ቢቂላ ላይ ወላይታ ድቻን ያስተናገደው ኤሌክትሪክ 1-1 በሆነ አቻ ውጤት ተለያይቷል፡፡ ወላይታ ድቻ አዲሱ ተስፋዬ በግንባሩ ገጭቶ ባስቆጠረው ግብ 1-0 ቢመራም ኤሌክትሪክ ዊልያም ኤሳድጆ ባስቆጠረው ግሩም የቮሊ ግብ አቻ ለመሆን በቅቷል፡፡
በ9 አሰት ጎንደር ላይ በተደረገው የዳሽን ቢራ እና ሀዋሳ ከነማ ጨዋታ ዳሽን በራ 2-1 አሸንፏል፡፡ ሀዋሳ ከነማ ተመስገን ተክሌ በ44ናው ደቂቃ ባስቆጠረው ግብ 1-0 ሲመራ ቢቆይም ሚካኤል ጆርጅ በ45ኛው እና አሌክስ በ90ኛው ደቂቃ ባስቆጠሩት ግብ ዳሽን በራ ጨዋታውን 2-1 አሸንፎ ወጥቷል፡፡
በተመሳሳይ ሰአት አሰላ ላይ መከላከያን ያስተናገደው ሙገር ሲሚንቶ በሄኖክ ፍስሃ ግብ 1-0 ሲያሸንፍ አርባምንጭ ላይ አርባምንጭ ከነማ ከ አዳማ ከነማ ካለግብ 0-0 ተለያይተዋል፡፡
አበበ ቢቂላ ላይ ከፍተኛ ግምት ተሰጥቶት በነበረው የቅዱስ ጊዮርጊስ እና ደደቢት ጨዋታ ፈረሰኞቹ በቀላሉ 2-0 በሆነ ውጤት አሸንፈዋል፡፡ የቅዱስ ጊዮዮጊስን ቀዳሚ ግብ ተከላካዩ ሳላዲን ባርጊቾ በግሩም ሁኔኔ ሲያስቆጥር አሉላ ግርማ በሁለተኛው አጋማሽ ተጨማሪዋን ግብ አስቆጥሯል፡፡
ሊጉ በመጪው እሁድe በተስተካካይ ጨዋታዎች ሲቀጥል ቦዲቲ ላይ ወላይታ ድቻ ከ ቅዱስ ጊዮርጊስ ፣ ሀዋሳ ላይ ሀዋሳ ከነማ ከ ደደቢት ፤ አበበ ቢቂላ ላይ ኢትዮጵያ ቡና ከ ኤሌክትሪክ ተጫውተው 1ኛው ዙር የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ይዘጋል፡፡
ሊጉን ሲዳማ ቡና በ27 ነጥቦች ሲመራ አንድ ተስተካካይ ጨዋታ የሚቀረው ቅዱስ ጊዮርጊስ በ24 ይከተላል፡፡ የከፍተኛ ግብ አግቢነቱን ቢንያም አሰፋ በ11 ግብ ይመራል፡፡
በየመንግሥት መሥርያ ቤቱ፡ በየቀበሌው፡ በጦሩ – ሁሉም ቦታ – በቤተስብ ውስጥ ሳይቀር፡ አንድ ለአምስት በማለት ሕወሃት/ኢአሕዴግ የተበተበውን ስለሚያውቁ፡ አቶ ስብሃት ነጋ፣ መጭውን ምርጫ በደንብ እናሸንፋለን ብለው መናገራቸው በመኩራራትና እንደ ድርጅታቸው የጥናካሬ ምልክት አድርገው እርፍ አሉ። ይህም የሆነው ከሣምንት በፊት በአሚሪካ ድምጽ የትግርኛ ፕሮግራም ላይ ቀርበው ኢትዮጵያንና የኢትዮጵያን ጦር መሳደባቸውንና ሰለአሰብና ለኢትዮጵያ የባህር በር አስፈላጊነት ሲናገሩ የፈጠሩትን ውዥንብር እንዲያጠሩ፡ በሚል ስበብ ሰኞ/ማክሰኞ ፓልቶክ ቀርበው፡ የተለመደውን የሃስት ቅዥበራቸውን ሳይበረዝ ሳይከለስ እንደገና ደገሙት።
ጎንደር የካቲት 7/2006 (ኢዜአ) በቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ስም የተሰየመውና ከ200 ሚሊዮን ብር በላይ ወጪ የተገነባው የጎንደር ዩኒቨርሲቲ የግብርና ፋክልቲ ካምፓስ ትናንት ተመርቆ ተከፈተ።
ንሶም ትማሊ ሰንበት ኣብ ሴንት ፒተርስ አደባባይ ንዝተአኸቡ ተኸተልቲ እምነት ካቶሊክ ኣብ ዘስምዕዎ መደረን ጸሎትን “ ኣብ መንጎ ብዙሕ ግጭታት፡ ከምዚ ዝበለ ታሪኻዊ ተበግሶ ምርቑሑ ሓላፍነት ኹሉ’ዪ” ኢሎም።
ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንሰስ ድሕሪ 20 ዓመታት መንግስታት “ንሰላም ክዘራረቡ ንክልቲኣን ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ኮነ ንመላእ ኣፍሪቃ ናይ ተስፋ ብርሃን ዝህብ’ዩ” ኢሎም።
ጉጅለ ልኡኽ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ኤርትራ ዝሓለፈ ሰሙን አዲስ አበባ ምብጽሑ ዝፍለጥ ኮይኑ ከም ውጽኢቱ ድማ መራሕቲ ክልቲኣን ሃገራት ኣብ ቀረባ ጊዜ ተራኺቦም ከምዝዘራረቡ ሚንስትር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ምፍላጦም ይዝከር።
* ወገን በአረመኔው በወያኔው ተወልደ ገ/ማርያም ስለተባረረው የጎጃም አማራው ፓይለት ገበሬ ዮሐንስ የሰማነው ልክ የዛሬ 3 ወር ገደማ ነበር እኮ አይ ወያኔ እህ!!።
:ተማሪ እያሉ ምንዳር ያለው ዘውዴ የA ሳይሆን የA+ ተማሪ ነበሩ:: ከመጀመርያ እስከ ተርሚናል ዲግሪያቸው ድረስ የከፍተኛ ማዕረግ ተመራቂ ነበሩ:: የሰቃይ ደንቡ ነውና አዲስ አበባ ዩንቨርስቲ መምሕር ሆነው ተቀጠሩ:: በማስተማር ዘመናቸውም – እጅግ የላቀ መምሕር- በመሆን በተደጋጋሚ በዩንቨርስቲውም ሆነ በተማሪዎቻቸው ተሸልመዋል::
ህወሀት አዲስ አበባን ስትቆጣጠር ግን ብቃት ያላቸው የዩንቨርስቲ ምሁራን የጥቃት ሰለባ ሆኑ:: ከአዲስ አበባ ዩንቨርስቲ ብቻ 41 ፕሮፌሰሮች በ24 ሰዓት ግቢውን ለቀው እንዲወጡ ተበየነባቸው:: ምንዳርያለው አንዱ ነበሩ:: በሌሎች የትምህርት ተቋማት የሚገኙ ጎምቱ መምህራንም እየተለቀሙ ተባረሩ:: ከሲኒየርነታቸው አንጻር ያዲስ አበባ ዩንቨርስቲ 41ዱ ምሁራን ገዝፎ ቢነገርም በሀገር ደረጃ የተባረሩት የክፍተኛ ትምህርት ተቋማት ከ200 በላይ ነበሩ:: ኢትዮጵያ ለፍታ ያስተማረቻቸው ከ200 በላይ ብርሃኖቿ እንዳያበሩ ተከለከሉ::
በነገራችን ላይ ጣልያንም አዲስ አበባ እንደገባ የመጀመርያ ስራው አሉ የሚባሉ የኢትዮጵያን ምሁራን መግደል ወይ ደግሞ ወደ ግዞት መላክ ነበር::አለማዊም መንፈሳዊ ምሁራኖችን እያደነ ያስርና ይገድል ነበር:: በዚህ እስር ምክንያት አይናቸውን ያጡት ሊቁ አለቃ ኪዳነወልድ ክፍሌ በመጽሓፋቸው ” የኢትዮጵያ ብርሃን የሆኑ ሊቃውንታ እየታደኑ ግዞት ተወረወሩ” ብለውታል::
የሚገርመው እነዚህ የአዲስ አበባ መምህራን አለወንጀላቸው መባረራቸው አይደለም:: ከተባረሩም በኋላ የትም ቦታ እንዳይቀጠሩ ይደርሳባቸው የነበረው ክትትል ነው:: የውጭ ድርጅቶችና ኤምባሲዎች ውስጥ እንኳን ሲቀጠሩ የህወሀት ሰዎች የተቀጠሩበት ቦታ እየመጡ ቅጥራቸው እንዲሰረዝ ያደርጉ ነበር:: ፕሮፌሰር ምንዳር ያለው የውጭ ኤምባሲ ተቀጥረው ነበር ( ይመስለኛል ያሜሪካ ኤምባሲ) የሚገርመው ግን መለስ ራሱ ኤምባሲው ድረስ ሄዶ ” ፕሮፌሰር ምንዳርያለውን ከስራ ያስወጣነው ለመቅጣት ነው:: እንዴት እናንተ ትቀጥሩታላችሁ” ብለው አስባረውታል::
እርግጥ ነው መለስ ካጣልያን ባንዳ ቤተሰቦቹ ሲዋረድ በመጣ የበታችነት ስሜት የሚሰቃይ አሳዛኝ ፍጡር ነበር:: የሀገሪቱን ምሁራን በማሰርና በማጥፋት እሱ ጎልቶ የሚታይ ይመስለው ነበር:: ዋናው ምክንያቱ ግን ይህ ብቻ አይደለም::
እውነቱን እንነጋገር ከተባለ ጉዳዩ የታቀደ structural racism እና intellectual genocide ነው:: ትውልድን ለመግደል ዋናው ተግባር የዛን ትውልድ ምሁራንና አዋቂዎችን ማጥፋት ነው:: ምንዳር ያለውና ሌሎቹን ምሁራን የተፈለገው እንዳያስተምሩ ከሆነ ለምን ሌላ ቦታ እንዳይቀጠሩ እግር በግር እየተከታተሉ ማስባረር አስፈለገ? ግልጽ ነው:: እነዚህ ምሁራን ተርበው: ተዋርደው : ለስነ ልቡና ቀውስ ተጋልጠው እንዲጠፉ ስለሚፈለግ ነው:: This perfectly is intellectual genocide. የተባረሩት መምህራን የመጡበትንም የጎሳ መሰረትም ስንመለከት – 99%ቱ ተባራሪዎች የአማራና የኦሮሞ ጎሳ ተወላጆች ናቸው:: በመዋቅር ደረጃ እና በይፋ ዘር ተኮር ምሁራንን የማጽዳት ስራ ነበር የተካሄደው- structural racism.
ዛሬ ብዙው ሰው “በዩንቨርስቲዎች የሚታየው የተማሪዎች በዘር ተቧድኖ መጨፋጨፍ ከየት መጣ?” ብሎ ባግራሞት ይጠይቃል:: ድሮ ዩንቨስርቲዎች የሚታወቁት ለሙሉ ኢትዮጵያውያን በመጮህና ለፍትህ በመታገል ነበር:: ድሮ ብቃት ያላቸው አካዳሚሺያንስ ለተማሪዎቻቸው ሁለንተናዊ ( universal) የሆነ እውቀትን ያስተምሩ ነበር:: ተማሪዎቹም ተቀርጸው የሚወጡት በመምህራኖቻቸው በመሆኑ የሚመስሉት መምህራኖቻቸውን ነበር:: ዘር የሚበቅለው እንደተዘራው ነው:: ዛሬ እነዚህ መምህራን ተባረው በምትካቸው ” ድንጋይ ማምረቻ” ከሚባሉት ከነሲቪል ሰርቪስ የሚወጡ ካድሬ መምህራኖች የሚያስተምሯቸው መምህራንም ራሳቸው መምህራኖቻቸውን መስለው ይሄው በየዩንቨስቲው የምናየውን እያየን ነው::ብዙው ቦታ የዩንቨስርቲ ተማሪዎች ግጭት የሚመራው በነዚህ ሀሳዊ መምህራን ነው:: ዛሬ ብቃትን ሳይሆን ዘርን አይቶ ግሬድ የሚሰጥ መመህር ጉድ አያሰኝም::የተለመደ ከመሆን አልፏል::
አሁንም ቢሆን በየዩንቨስቲው ምርጥ ምሁራን ቢኖሩም : የተቻላቸውን ምርጥ ዜጋ ለማፍራት ቢጥሩም – ዋናውን መንበር የተቆጣጠሩት የፖለቲካ ሹመኞችና የዘር ነጋዴዎች ( Ethnic enterpreuters) ናቸው:: ከዩንቨርስቲ ፕሬዝዳንት ቅጥር ጀምሮ መስፈርቱ ዘርና ቋንቋ እንጂ ብቃት አይደለም:: ሌላው ቀርቶ ዩንቨስርቲዎች የክብር ዶክትሬት የሚሰጡት ላካባቢያቸው ምርጥ ሰው እየሆነ ነው:: ዩንቨስርቲዎች የስልጠና :ምርምርና ስርጸት ቦታዎች ከመሆን ይልቅ -የጎሳ : የቤተሰብ : የፖለቲካ ቤት ሆነዋል::
የዩንቨርስቲ መምህራን ቅጥርም አንዱ መስፈርት ትውልድ ደም ዘር ከሆነ ከራርሟል:: በአብዛኛው ዩንቨስቲዎች የብቃት መመዘኛ የፖለቲካ ታማኝነት እንጂ አካዳሚያዊ ብቃት አይደለም::
እናም በቅጥረኞቹ እንደታለመው እንደታቀደው – ዩንቨስርቲ ለመማር ሄዶ እርስ በርሱ በደንጋይ የሚጋደል- ሀገሬን ለቀህ ውጣልኝ .. የሚል ትውልድ አፈራን:: you reap what you sow!!!
“ሰው የባርነት ምቾትን ከመረጠ ለውሻ አሟሟት መፈረሙ የተረጋገጠ ነገር ነው፡፡ በባርነት ደልቶት የኖረ ኑሮው የአሳማ ነው ሞቱ የውሻ ነው፡፡ በነጻነት ተንገላቶ የኖረ ሕይወቱ ኑሮው የጀግና ነው ሞቱ የሰምዓት ነው፡፡ በሌላ አነጋገር የሰው ልጅ እግዚአብሔር የፈጠረለት ግብ እንዲያስብ ነው፡፡ ማሰብህን በሆድህ ተክተህ ከዛ በሁዋላ ከአሳማ የምትለየው በሁለት እግርህ መሄድህ ብቻ ከሆነ እንዲህ ዓይነቱ ፍጡር እንዲህ ዓይነቱ ኑባሬ ሁሉን ነገር የሸጠ ነው ነጻነትን ጨምሮ፡፡ አንድ ጊዜ ነጻነትህን ለአምባገነን አሳልፈህ ከሰጠህ ሌላ ግዜ ልጠቀም ብትል ከሱ ልትበደር ይገባሃል፡፡ ነጻነትን ከአምባገነን እየተበደሩ ከመኖር የባሰ በዚህ ምድር ላይ ያለ ትልቅ ምሬት (tragedy) የለም፡፡ በሕይወት ውስጥ ያለው የመጨረሻው ትራጄዲ የራስን ነጻነትህን ከአምባገነኖች እየተበደርክ መኖር ነው፡፡ ለምን ትበደራለህ? መጀመሪያውኑ አሳልፈህ ባትሰጥ ኖሮ፤ ለምን መጀመሪያ አሳልፈህ ትሰጣለህ? ለሆድህ ቅድያማ ባትሰጥ ኖሮ፤ ለምን ለሆድህ ቅድሚያ ትሰጣለህ? መጀመሪያውኑ የአሳማነትን ሕይወትና የአሳማን አሟሟት ባትመርጥ ኖሮ፡፡ “
ከዚህ በላይ የተጠቀሰውን መስፈርቱን የምታሟሉ አመልካቾች የትምህርትና የሰራ ልምድ ማስረጃችሁን ዋናውንና የማይመለስ ፎቶ ኮፒ በማያያዝ በሚከተለው አድራሻ መመዝገብ ትችላላችሁ፡፡
ይባል ነበር ድሮ…ድሮ “ወንድ ወደ ችሎት ሴት ወደ ማጀት”። ዛሬ… ዛሬ ግን ለቀኑ ቀን ይስጠውና ሴቶች ወደ ማጀት ሳይሆን ወደ ችሎት እየወጡ ነው። በዚህ መልካም ተግባር ጠቅላያችንን ሳላመሰግን አላልፍም። እስከ ዛሬ ድረስ በእኔ እድሜ የወንድ እንጂ የሴት መሪ አልተከሰተም። ወይም ሴት ሲመራ እንጂ ሲመራ አላየሁም። ከመመራት ወደ መምራት ላሸጋገረን የአለማቱ ጌታ ምስጋና ይግባውና ዛሬ እኛ ሴቶቹ ከማጀት ወጥተናል።
ብታምኑ ባታምኑም ከአንድ ስኬታማ ወንድ ጀርባ ጠንካራ ሴት አለች። “ከሴት ብልሃት አይጠፋም ይባል የለ” ውድ ወገኖች ይህንን ብልሃት የምታገኘው እኮ የእለት ተእለት ተግባሯን ስታከናውን በህይወቷ የሚገጥማትን ችግር ሁሉ በድል ለመወጣት በምታደርገው የትግል ቆራጥነትን ለነገሮቿ መፍቻ ቁልፍ ትፈልግለታለች። በተጨማሪም ለእያንዳንዱ ችግር መፍትሄ ታበጅለታለች።
ሴት ልጅ ጥንካሬን የምትማረው ገና በልጅነቷ ነው። ወላጆቿ ቤት ወላጆቿን በስራ በማገዝ የአቅሟን እያበረከተች ታድጋለች። ከዛም እድሜዋ ለጋብቻ ሲደርስ እና ትዳር ስትመሰርት ሃላፊነቷ ይጨምራል። ሴት ልጅ ለእራሷ የምትኖረው በጣም ትንሹን ጊዜ ብቻ ነው። ሃላፊነትን ወላጆችዋን በማገልገል ትጀምራለች። ከዚያም ትዳር ይዛ ልጆችን ስታፈራ ለልጆቿና ለለባሏ ሃላፊነቷን በመወጣት ረገድ ተወዳዳሪ የላትም። ለባሏ ስኬት ቀን ከለሊት ትለፋለች። ለልጆቿም እንደዚሁ።
ድሮ… ድሮ “ሴት” የስድብ ወይም “የፈሪ” መገለጫ ነበር። የሚገርመኝ “ሴት” ብለው የሚሳደቡት ናቸው። ከሴት ተወልደው፣ ሴት አግብተው እና ሴት ወልደው “ሴት” ብለው ሲሳደቡ ማንነታቸውን እረስተዋል እንዴ ? ያስብላል !
እናንተ… በወንዶች አመለካከት ጫና ደርሶባችሁ አሚን ብላችሁ የተቀበላችሁ ሴቶች እንዲሁም እናንት… ወንዶች “ሴትነት” የፆታ መገለጫ እንጂ የበታችነት ወይም የማሳነስ መገለጫ አይደለም። በታሪክ ሴቶች ሃላፊነት በመሸከም የሚስተካካላቸው የለም። የእለት ሰራቸውን እየሰሩ ጥንካሬንና ስኬት ያለ ምንም እንከን ይወጡታል። የሚፈልጉትም ለመወሰን ወደ ዃላ አይሉም። እናም ዘሬ… ዛሬ እመቀመጫው ላይ ያሉት ሴቶቻችን ሃላፊነታቸውን በበቂ ሁኔታ አይወጡም የሚል ግምት የለኝም። ስጋቴ ግን ወንበሩን እንዲዘውሩት ሙሉ ፍቃድ አግኝተዋልን ? የሚለው ነው። ወይስ ሳሎን እንዳለ አበባ ለጌጥ ብቻ ነው የተቀመጡት። በዘመነ ደርግ “ያለ ሴቶች ተሳትፎ አብዮት ግቡን አይመታም” እየተባለ በአደባባይ እየተነገረ የመቁረጡ የመፍለጡ ተግባር ግን በወንዶቹ ብቻ ነበር የሚተገበረው። የአብይ ኢህዴግ ዘመንም እንደ ዘመነ ደገርግ እንዳይሆን ስጋቱ አለኝ። ከስጋትም አልፎ እህታችን የመከላከያ ሚኒስትሯ የሹመት ፊርማቸው ሳይደርቅ በወንድ ተተክተዋል።
ለሴቶች ያለ ምንም ተጽእኖ ስልጣን ተሰጥቷቸው ያለ… ማንም ተጽእኖ እራሳቸው እና እራሳቸው ብቻ የሚመሩት ከሆነ “ከሴት ያወቀ የለምና” ውጤታማ እንደሚሆኑ አልጠራጠርም። ስለዚህ ሜዳውን ብቻ ሳይሆን ሜዳውን ከነፈረሱ ሰጥተን ውጤቱን እንጠብቅ እላለሁ።
እስከዛሬ ባለው ታሪክ የምንስማማው ብሎም ዛሬ… ዛሬ በ21 ክፍለ ዘመን በሃገራችን እና በመላው አለም እየተከሰተና እያየነው ያለው ግጭት በወንድነት ስሜት ተሞልተው ወይም ወንዶች እያንዳንዱን ነገር በሃይል ለማስከበር የሚያደርጉት ሩጫ ሰላምን ከማሳጣቱ ባሻገር የበርካታ ወጣቶች ህይወትን ቀጥፏል። ስለዚህ ምናልባት ስልጣኑና ሃገርን የመምራቱ ስራ ለሴቶች ቢሰጥ ከሃይል ይልቅ ፍቅርን ከችኮላ ይልቅ ትእግስትን እንዲሁም መቻልን የተካኑ ሴቶቻችን ከሁሉም ነገሮች ውድ የሆነውን ሰላምን ያመጡልናል ብዬ አምናለሁ።
ወንድነት የፆታ መገለጫ እንጂ የጀግንነት መለያ ወይም ምልክት አይደለም። ስለዚህ እባክዎን ጠቅላያችን ለሴቶች የሚሰጧቸውን ወንበር ከነማዘዣው ይስጧቸውና ውጤቱን በጋራ እንጠብቅ።
የተከበራችሁ ኢትዮጵያውያን ወገኖቼ ሆይ “ሴት እናት ናት”። “እናት ደግሞ በሃገር ትመሰላለች”። ታዲያ ይችህ ሃገራቸን ይህንን ከእዚያ ሳትለይ ሁሉንም አቅፋ ይዛለች። ታዲያ ለዘር ክፍፍሉ መድሃኒት ከእናት-ከሴት የተሻለ የለምና ሃለፊነቱ ወይም ሃገር የመምራቱ ስራ ለሴቶቹ ይሰጥ ባይ ነኝ።
ኢየሱስ ክርስቶስ ከመሞቱ አንድ ቀን አስቀድሞ የሐዋርያቱን እግር ለማጠብ ተንበረከከ። በኅብረት አብሮ መኖር አስቸጋሪ እንደሆነ እና እርስ በእርስ በመተጋገዝ ይቅርታን መደራረግ እጅግ አስፈላጊ መሆኑን ያውቅ ነበር። ኢየሱስ ለጴጥሮስ፥ “እኔ እግርህን ካላጠብሁህ ከእኔ ጋር አንድነት አይኖርህም” አለው። ጴጥሮስም እግሩን ለኢየሱስ አቀረበለት፤ እግሩን ከታጠበ በኋላ በኢየሱስ ትህትና እና ገርነት ልቡ ስለ ተነካ የኢየሱስን ምሳሌ በመከተል በጥንታዊት ቤተክርስቲያን ውስጥ ክርስቲያኖችን ማገልገል ጀመረ።
በወይኑ ግንድ በኩል፣ ለወይኑ ልምላሜ የሚያግዙ ጠቃሚ ምግቦች እንደሚመላለሱ ሁሉ፣ ፍቅር እና ሕይወት በእኛ ውስጥ በመመላለስ፣ ክርስቲያኖች በሙሉ አንድ አካል እንዲሆኑ ኢየሱስ ይፈልጋል። ዛሬም ቢሆን እንደ ጥንቱ በኅብረት አብሮ መኖር ቀላል አይደለም።
የራሳችን ውስንነትም አለብን። አንዳንድ ጊዜ በማኅበረሰብ ፣ በቁምስና ወይም በቤተሰብ ውስጥ ለእኛ ቅርብ የሆኑትን ሰዎች እንኳ መውደድ ያቅተናል። ከእነርሱ ጋር ያለን ግንኙነት ሙሉ በሙሉ የሚቋረጥበት ጊዜ አለ። ቢሆንም ተደጋጋሚ ሙከራዎችን በማድረግ ርኅራሄን እንድንለብስ ኢየሱስ ክርስቶስ ጋብዞናል። እግዚአብሔር እንደወደደን በማወቃችን፣ በጥንካሬአችን ሆነ በድክመታችን ጊዜ ሁሉ እርስ በእርስ በእንግድነት እንድንቀባበል የእግዚአብሔር ፍቅር ይገፋፋናል። ያኔ ኢየሱስ ክርስቶስ በመካከላችን እንደሚገኝ እናውቃለን።
ከባዶ እጅ ተነስተን የኢየሱስ ክርስቶስ በሆነች እና እርሱ በመሠረታት ቤተክርስቲያን ውስጥ በሚገኝ የፍቅር አንድነት መካከል እርቅን ማምጣት ትችላላችሁ ወይ? በጋራ ጥረት ተደግፋችሁ ስለቆማችሁ ደስ ይበላችሁ! ካሁኑ በኋላ ከወንድሞቻችሁ እና ከእህቶቻችሁ ጋር በኅብረት በምታከናውኑት ተግባር ሁሉ ብቻችሁን አይደላችሁም። አብራችሁ በመሆን ለምትኖሩበት ማኅበረሰብ ምሳሌ ለመሆን ተጠርታችኋልና። ከቴዜ ጸሎት፣ ገጽ 48-49 (እ.አ.አ 2000 ዓ. ም.)
እግዚአብሔር አባት ሆይ! ፍቅርህን በልጅህ በኢየሱስ ክርስቶስ እና በወንድሞቻችን፣ በእህቶቻችን በኩል ገልጠህልናል። በልዩነታችን ጊዜ ቢሆን ይቅርታን በማድረግ መኖር እንድንችል ልባችንን ክፈትልን። አንድ አካል ሆነን እንድንኖር እና በዚህ ጸጋ በመታገዝ እያንዳንዳችን ወደ ብርሃን እንድንቀርብ እርዳን። ሁላችንም የሕያው ኢየሱስ ክርስቶስ ምሳሌዎች እንድንሆን አድርገን። አሜን።
ይህ የክርስቲያኖች አንድነት የጸሎት ሳምንት ሦስተኛ ቀን መጽሐፍ ቅዱሳዊ አስተንትኖ የተዘጋጀው፣ በቅድስት መንበር የክርስቲያኖች አንድነት ማጠናከሪያ ጳጳሳዊ ምክር ቤት እና በዓለም አብያተ ክርስቲያናት ጉባኤ ውስጥ የእምነት ደንብ ኮሚሽን ነው።
ሃገራቱ ቅራኔያቸውን ፈተው ወደ ቀደመ ግንኙነታቸው እና ትብብር እንዲመጡ ስታሸማግል የነበረችው ኩዌት ከትናንት ሰኞ ምሽት ጀምሮ የድንበር በሮቹ ክፍት እንደሚሆኑ አስታውቃለች፡፡
ይህ የሚሆን ከሆነ ከባለፉት 3 ዓመታት ወዲህ የአል-ታኒ የመጀመሪያው የሳዑዲ ጉዞ ነው የሚሆነው፡፡ እ.ኤ.አ በ2017 ግብጽን ጨምሮ ሳዑዲ፣ የተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች (ዩ.ኤ.ኢ) እና ባህሬይን ሽብርተኝነትን ትደግፋለች በሚል ከኳታር ጋር ያላቸውን ግንኙነት እና ትብብር ማቋረጣቸው የሚታወስ ነው፡፡
ቀጣናው ከተጋረጡበት ዘርፈ ብዙ ችግሮች ፊት ሃገራቱ እንዲተባበሩ ያስችላል በሚል ስለ ጉባዔው እና ስለ ስምምነቱ ስለመናገራቸውም የሳዑዲ ዜና አገልግሎት ዘግቧል፡፡
ልዑል አልጋወራሹ የትራምፕ አስተዳደር ከመሰናበቱ በፊት ይህ ጉዳይ መቋጫ እንዲያገኝ እና ከአዲሱ የፕሬዝዳንት ጆ ባይደን አስተዳደር ጋር ጥሩ ግንኙነት እንዲኖራቸው እንደሚሹ ተነግሯል፡፡
ለስምምነቱ ዳር መድረስ የትራምፕ አስተዳደር ትልቅ ሚና ሲጫወት እንደነበር ይታወሳል፡፡ ለመካከለኛው ምስራቅ ሰላምም እንዲሁ ሲሰራ እንደነበር መነገሩም አይነጋም፡፡
ሳዑዲ ዛሬ 41ኛውን የባህረ ሰላጤው ሃገራት የትብብር ጉባዔን ታስተናግዳለች፡፡ በጉባዔው ቀደም ሲል የተጠቀሱትን የኳታሩን ኢምር ጨምሮ ሌሎች የቀጣናው ሃገራት ከፍተኛ ባለስልጣናት እንደሚገኙ ይጠበቃል፡፡
የኤመራቱ ምክትል ፕሬዝዳንት፣ ጠቅላይ ሚኒስትር እና የዱባይ ገዢ ሼክ መሃመድ ቢን ረሺድ አል-መክቱም በጉባዔው ለመሳተፍ ወደ ሪያድ ስለማቅናታቸውም ዋም የተሰኘው የሃገሪቱ የዜና አገልግሎት ዘግቧል፡፡
የሃዋሳ ከነማ ግብ ጠባቂ ክብረአብ ዳዊት የወራት እድሜ ካለው ወንድ ልጁና ከየሶስት ዓመት ሴት ለጁ ጋር በተኙበት በእሳት ቃጠሎ ህይወታቸው አለፈ። በለቤቱ ከአደጋው መትረፏ ተዘግቧል።
ዜናውን “አሳዛኝ” ሲለ የዘገበው ፋና በሮድካስቲንግ ሲሆን ባለቤቱ እንዴት ከአደጋው እንደተረፈች፣ እንዲሁም እሳቱን ለማጥፋትም ሆነ አደጋውን ለመከላከል የተሞከረ ስለመሆኑ ያለው ነገር የለም። ዜናው አባት እና ሁለት ለጆቹ በተኙበት ለመሞታቸው ምክንያት የሆነው እሳት በብቸኝነት ያጠቃው የሟችን ቤት ብቻ እንደሆነ አመልከቷል። ፖሊስ የአደጋውን መንስኤ በማጣራት ላይ እንደሆነም ተገልጿል። በተለምዶ እንደሚደረገው የክብረአብ እና የልጆቹ አስከሬን በአሁኑ ሰአት ለምርመራ በሆስፒታል ይገኛል። የቀብር ስነስርአቱም ነገ ይፈፀማል ተብሎ ይጠበቃል።
ክብረአብ ዳዊት በሀዋሳ ከተማ ከ2007 ጀምሮ በተጠባባቂ ግብ ጠባቂነት እየተጫወተ የነበረ ሲሆን በ2007 በማርያኖ ባሬቶ በሚመራው የኢትዮጵያ ከ23 አመት በታች ብሄራዊ ቡድን ተካትቶ ሱዳንን በገጠመው ቡድን ቋሚ ተሰላፊ እንደነበር በዜናው ተካቷል። ለጊዜው ህይወቷ ተርፎ የነበረችው ባለቤቱም ከቀናት በሁዋላ እንዳረፈች ታውቋል። ባለቤቱ በደረሰባት ጉዳት ህክምና ላይ እንደነበረች ይታወሳል። ፖሊስ ምርመራው የቀጥላል ሲል አስታውቋል።
ZhongShan LED የፏፏቴ መብራቶች 1W ካሬ ተቀባዩ ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong LED የፏፏቴ መብራቶች 1W ካሬ ተቀባዩ ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ LED የፏፏቴ መብራቶች 1W ካሬ ተቀባዩ ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ፕሮፌሰር ጌታቸው ኃይሌ ዘርአ ያእቆብን በተመለከተ በቅርቡ ሁለት ጽሑፎችን አውጥተዋል፡፡ የመጀመሪያው በ2006 ዓ.ም. ባሳተሙት ‹ሐተታ ዘዘርአ ያእቆብ› በሚለው መጽሐፋቸው መግቢያ ላይ የሰጡት ትንታኔ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ በ2017 ባወጡት Ethiopian Studies in Honor of Amha Asfaw በተሰኘው መጽሐፍ ላይ ያቀረቡት ጥናት ነው፡፡
ጌታቸው ኃይሌ ዘርአ ያእቆብ በካቶሊክ ሚስዮናውያን ተጽዕኖ ውስጥ የወደቀ፣ ፍልስፍናውንም በአብዛኛው ከእነርሱ የወሰደ ኢትዮጵያዊ ዳዊት ደጋሚ ደብተራ ነው የሚል ድምዳሜ ላይ ደርሰዋል፡፡ ለዚህ ድምዳሜ መድረሻ ያነሷቸው ነጥቦች አሉ፡፡ አንድ በአንድ እንያቸው፡፡
1. ኡርቢኖ የሐተታ ደራሲ ከሆነ ለምን በግእዝ ይጽፈዋል? ምክንያቱም የጻፈው ለኢትዮጵያውያን ነው እንዳንል ሁለቱንም ቅጅዎች ወደ ፈረንሳይ ልኳቸዋል፡፡ በሐተታዎቹ ውስጥ ያሉት ሐሳቦች ደግሞ ለአውሮፓውያን አዲስ አይደሉም፡፡
3. ሐተታ ኢትዮጵያዊውን መዝሙረ ዳዊት በሚገባ በሚያውቅ ሰው የተዘጋጀ ነው፡፡ ‹በዳዊት ደጋሚ ደብተራ›፤ መዝሙረ ዳዊት የዕለት የጸሎት መጽሐፉ ካልሆነ በዚህ መጠን አይጠቅሰውም፡፡ ይህ ደግሞ ዳዊትን በቃላቸው የሚይዙት የኢትዮጵያውያን ልማድ ነው፡፡
ኡርቢኖ ጽሑፎቹን ደጋግሞ የማረም ጠባይ እንዳለው በቅርጣግና ሌሊቶች የትርጉም ሥራው ላይ ታይቷል፡፡ ከማርች 1852 ጀምሮ የኢትዮጵያን ሊቃውንት ሊያስደስት የሚችል ቅጅ ለማውጣት የተለያዩ ቅጅዎችን አዘጋጅቷል፡፡ ኡርቢኖ አንዱን ቅጅ (215) የላከው ኢትዮጵያ ሆኖ ሲሆን ሌላኛውን (234) የላከው ግን ካይሮ ሆኖ ነው፡፡ ለምን? ኡርቢኖ ካይሮ የገባው ከኢትዮጵያ ተባርሮ ነው፡፡ አንደኛውን ቅጅ ለዲ. አባዲ የላከው ከዲ. አባዲ ገንዘብ ለማግኘትና የዕውቀቱን ልክ ለማሳየት ነው፡፡ ለዚህም ደብዳቤው ይነግረናል፡፡ ሌሎቹን ቅጅዎች ያዘጋጃቸው ግን ለኢትዮጵያውያን አገልግሎት ነበር፡፡ እንዳጋጣሚ ግን ከሀገር ሲባረር ይዞት ሄደ፡፡ በዚያውም ካይሮ ላይ የመመለስ ሐሳቡ የማይሳካ ሲመስለው ለዲ. አባዲ ላከለት፡፡ የዚህ ዓላማም ገንዘብ ማግኘት እንደሚሆን መገመት ይቻላል፡፡ ሁለቱም ወደ አውሮፓ የተላኩት በተለያየ ዓላማ ነው፡፡ የመጀመሪያው ለዲ. አባዲ አዳዲስ መዛግብት የማግኘት ፍላጎቱን ለማርካት፤ ሁለተኛው ደግሞ ካይሮ ላይ ተስፋ ሲቆርጥ የላካቸው ናቸው፡፡
‹ዘርአ ያእቆብ› ከዳዊት በላይ እንደማያውቅ ቀደም ብለን አይተናል፡፡ ይህ ግን ዘርአ ያእቆብ ተማርኩ ካለው የመጻሕፍት ትምህርትና ‹ባልንጀሮቼ በዕውቀቴ የተነሣ ቀኑብኝ› ከሚለው ገለጣው ጋር የሚጣረስ ነው፡፡ ዘርአ ያእቆብ ለምን በዚህ መጠን መዋሸት ፈለገ? ደግሞስ ያንን ያህል ‹የሚፈላሰፍ› ሰው እንዴት በዕውቀት ይህንን ያህል ደከመ? በውሸትስ ይህንን ያህል በረታ? እንፍራንዝስ ቁጭ ብሎ ምንድን ነው ሲያስተምር የነበረው? የማያውቀውን መጽሐፍ ነው ሲያስተምር የነበረው? እንደ እኔ ግምት እነዚያን የዳዊት መዝሙራት ያስገቡለት አብረውት የሠሩት ደባትር ናቸው፡፡ እርሱም በኋላ ጥቅሶቹን በኅዳግ ጨምሮባቸዋል፡፡
ሐተታ ዘርአ ያእቆብ ውስጥ ወለተ ጴጥሮስ የተባለች ሴት ታሪክ አለ፡፡ ወለተ ጴጥሮስ የሀብቱ የመጀመሪያ ልጅ የወልደ ሚካኤል ሚስት ናት፡፡ ዘርአ ያእቆብ በደግነቷ ያነሣታል፡፡ ሁለተኛ ስሟ ፋንታዬ መሆኑን ይገልጣል፡፡ አንዱ የዓለም አንዱ የክርስትና ስም መሆኑ ነው፡፡ ‹ኡርቢኖ የሐተታ ደራሲ ቢሆን ኖሮ ወለተ ጴጥሮስን በበጎ አያነሣትም ነበር፡፡ ምክንያቱም ቅድስት ወለተ ጴጥሮስ የካቶሊክ ሚስዮናውያንን በመቃወም የተጋደለች ቅድስት ናትና› የሚል ነው የጌታቸው ኃይሌ አንዱ መከራከሪያ፡፡ ሐተታ ላይ ወለተ ጴጥሮስ የተሰኘችው ገጸ ባሕርይ ምንም እንኳን በበጎ የተሳለች ብትሆንም ‹ምንኩስናን እየተቸ ጋብቻን የሚያደንቀው› ዘርአ ያእቆብ ግን ወለተ ጴጥሮስን በምትታወቅበት ተጋድሎዋ ሳይሆን በጋብቻዋ እንድትታወቅ ነው የሳላት፡፡ ይህ ወለተ ጴጥሮስን ማክበር አይደለም፡፡ እንዲያውም ኡርቢኖ(ዘርአ ያእቆብ) የተጠቀማቸውን ስሞች እንድንገምት የሚያደርገን ጥቆማ አለው፡፡ ኡርቢኖ ለድርሰቱ የተጠቀማቸው ስሞች በአካባቢው ወይም በታሪክ አጋጣሚ የሚያውቃቸውን ስሞች ነው ማለት ነው፡፡ ወለተ ጴጥሮስን የተጠቀመው በታሪክ ስለሚያውቃት ነው፡፡
‹ወልዱ ፋሲለደስ› እና ‹ወልደ ፋሲለደስ›፡- በቁጥር 234 ላይ ‹ወነግሠ ወልዱ ፋሲለደስ› ሲል በቁጥር 215 ላይ ግን ‹ወነግሠ ወልደ ፋሲለደስ› ይላል፡፡ ይህም በፋሲል ዘመን የተጻፈውን መጽሐፍ የኋላው ሰው ሲያርም የተፈጠረ ነው › ይላሉ ፕሮፌሰር ጌታቸው፡፡ ቁጥር 215 ኡርቢኖ አሻሽሎ ሊያወጣው የተዘጋጀ ቅጅ መሆኑን ቀድም ብለን አይተናል፡፡ የቤተ ልሔሙ ደብተራ ነው ታሪኩን ስለሚያቀው ‹ወነግሠ ወልዱ ፋሲለደስ - ልጁ ፋሲለደስም ነገሠ› ያለው፡፤ ኡርቢኖ አርሞ ሲመልሰው ግን ‹ወልደ ፋሲለደስ› አለው፡፡ በቁጥር 215 ይህን ያገኘነውም ለዚህ ነው፡፡ በማኅደረ ማርያም የተጻፈው(መስከረም 7 ቀን 1778 ዓም.) የደጃዝማች ኃይሉ ታሪከ ነገሥት ‹ወነግሠ ወልዱ ፋሲለደስ› ነው የሚለው፡፡ አንደኛው ቅጅም በፈረንሳይ በቁጥር 143 ተመዝግቦ የሚገኝ ነው፡፡ ኢትዮጵያዊው ደብተራ አስተካክሎ የገለበጠውን ነው ኡርቢኖ ሲያርም ‹ወልደ ፋሲለደስ› ያለው፡፡
በሐተታ ዘርአ ያእቆብ ቅጅ ቁ. 215 ላይ ‹አመ ፲፩ ለጥቅምት በዕለተ ሰኑይ እም ልደተ ክርስቶስ ፲፻ወ፮፻ወ፴ወ፩› የሚል አለ፡፡ ዳ. ኡርቢኖ የቀዳው ነው ተብሎ በሚታመነው በቅጅ ቁ. 234 ላይ ጥቅምት 10 ቀን ይላል፡፡ መጀመሪያ ሰኞን ወደ ማክሰኞ ሊለወጥ እንዳሰበ እርማቱ ያሳያል፤ በኋላ ሰኞን በቦታው መልሶ ጥቅምት 11ን ጥቅምት 10 አድርጎታል፡፡ ለምን? ኡርቢኖ በነበረበት ዘመን ጥቅምት 11ና ሰኞ ሊገጣጠሙ አልቻሉም፡፡ ድርሰቱ በተጻፈበት በ1631 ግን ጥቅምት 11 ቀን ሰኞ ነበር የዋለው፡፡ ይህም ድርሰቱ የተጻፈው ከኡርቢኖ ዘመን በፊት 200 ዓመት ቀድሞ መሆኑን ያሳያል፡፡ ወርቄና ኡርቢኖም የተለያዩ መሆናቸውን ያመለክታል› ይላሉ ጌታቸው ኃይሌ፡፡
ቀኑንና ዘመኑን የገለጠው አንድ ቦታ ብቻ ሲሆን ልጁ የተወለደበትን ቀን ሲጠቅስ ነው፡፡ በዘርአ ያእቆብ ሕይወት ውስጥ የልጁን ያህል ቦታ የሚኖራቸው ሦስት ክስተቶችን እናንሣ
ዘርአ ያእቆብ ሀብቱን በጣም እንደሚወደውና እንደሚተማመንበት በሐተታው ላይ አስፍሯል፡፡ የዚህን ሰው ዘመነ ዕረፍት ግን ‹ከአንድ ዓመት በኋላ ሀብቱ ሞተ› ብሎ ብቻ ያልፈዋል፡፡ ዘመኑን እንኳን አላሠፈረውም፡፡ አልፎንዞ ሜንዴዝ የሄደበትንም ዘመን ‹ከሦስት ዓመት በኋላ አቡነ እፎንስ ወደ ሀገሩ ሄደ› ይላል፡፡ ዘመኑን ለምንድን ነው በግልጥ መግለጽ ያልፈለገው? ሜንዴዝ የተባረረው በ1626 ዓም ነው፡፡ የዘርአ ያእቆብ አገላለጥ ግን ያምታታል፡፡ በርግጥ ሦስት ዓመት የሚለው ሱስንዮስ ከሞተበት ዘመን ቆጥሮ መሆን አለበት፡፡ ነገር ግን በመካከል ልጁ የተወለደበት ዘመን 1631 ስለተጠቀሰ ያምታታል፡፡ በዘመኑ የነበረ ሰው ከሆነ እንዴት በዝርዝር መግለጥ አልፈለገም?
ከሁሉ የሚገርመው ደግሞ ወልደ ሕይወት የዘርአ ያእቆብ ደቀ መዝሙር ሆኖ ሳለ ‹ይህ ታላቅ ፈላስፋ› ያረፈበትን ቀንና ዘመን አለመግለጡ ነው፡፡ ዘርአ ያእቆብ የተወለደበትን ዘመን ጠቅሷል፡፡ እንደ ልጁ ወሩንና ቀኑን ባይነግረንም፡፡ ደቀ መዝሙሩ ወልደ ሕይወት ግን ያረፈበትን ዘመኑንም፣ ቀኑንም ዕለቱንም አይነግረንም፡፡ ዘመኑን የምናውቀው ከተወለደበት ዘመን ያረፈበትን እድሜ 68 ዓመት ጨምረን ነው፡፡
ኡርቢኖ(ዘርአ ያእቆብ) ትዳርና ልጅ መውለድን በጽኑ የሚከራከርለት ጉዳይ ነው፡፡ በካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ካህናት አያገቡም፡፡ ኡርቢኖ ከዚህ አፈንግጦ ጎጆ ቀልሶ ጋይንት ውስጥ ይኖር ነበር፡፡ ትዳርና ልጅም ነበረው፡፡ ለዚህ ነው ከሁሉም ዘመናት ይልቅ ልጅ የወለደበትን ዘመን የጠቀሰው፡፡ እዚህ ላይ ዋናው ጥያቄ ለምን በኋላ ሊያርመው ፈለገ? የሚለው ነው፡፡ ለኡርቢኖ ታሪኩን የጻፉለት ደባትር ከቀድሞ የታሪክ መዝገብ የአንዱን የልደት ቀን እንዲስማማ አድርገው መርጠውለታል፡፡ የልጁን የትውልድ ቀን እርሱ ሳይሰጣቸው አይቀርም፤ ያንን ከባሕረ ሐሳቡ ጋር ያስማሙት ግን የቤተ ልሔምና ደብረ ታቦር አካባቢ ልውጥ ደባትር ናቸው፡፡ ከሁሉም በላይ የልጁን ልደት በዝርዝር ሊጽፈው መፈለጉም ከኡርቢኖ ሐሳብ ጋር የሚሄድ ነው፡፡ ጋብቻና ልጅ መውለድን አጥብቆ ይፈልግ ነበርና፡፡ ደባትሩ ባሕረ ሐሳቡን ስለሚያውቁት አልተሳሳቱም፡፡ እርሱ ግን የባሕረ ሐሳብ ዕውቀቱ ስለሌለው ሊያርመው ፈልጎ ነበር፡፡ ዛሬ በፓሪስ ቤተ መጻሕፍት የሚገኙትን ኡርቢኖ የሰበሰባቸውን መጻሕፍት ስናይ የባሕረ ሐሳብን ነገር የሚያስረዱ ነገሮችን አናገኝም፡፡ የሌሎችን ቀናት ግን ደባትሩ ከሚያውቋቸው መዛግብት እያመሳከሩ ሞልተዋቸዋል፡፡
በነገራችን ላይ ኡርቢኖ ድርሰቱን ካገኘበት ዘመን በኋላ በድርሰቱ ላይ የነበሩትን ለውጦች ስንመለከት ድርሰቱ ሲሻሻል እንደኖረ ያሳየናል፡፡ ሁለቱ ‹ቅጅዎች›(215 እና 234) ቅጅዎች ሳይሆኑ ዓይነቶች (Versions) ናቸው፡፡
1. በመስከረም 1852 በኢትዮጵያ ያልተለመደ ዓይነት መጽሐፍ ማግኘቱን ለአንቶኒዮ ዲ. አባዲ ገለጠ፡፡ያገኘውም ከአንድ የዋድላ ደብተራ መሆኑንና ስሙንም ‹‹ሐተታ ያዕቆብ› ወይም ‹መጽሐፈ ያዕቆብ ልንለው እንችላለን፡› ሲል ገለጠ፡፡
ኡርቢኖ የላካቸው ሁለቱ ቅጅዎች አንዱ ከደብረ ታቦር (234) አንደኛው ደግሞ ከካይሮ(215) የተላኩ ናቸው፡፡ በቅጅዎቹ ላይ በሂደት ሁለት ዓይነት ሥራ እንደተሠራባቸው የእጅ ጽሑፎቹ ያሳያሉ፡፡ የመጀመሪያው የተሻለ ቅጅ ለማግኘት የተሠራው የማሻሻያ ሥራ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ ለፕሮፓጋንዳ ዓላማ እንዲውል የተሠራው ማሻሻያ ነው፡፡ ሁለቱን ተራ በተራ እንያቸው፡፡ በሐተታ ዘርአ ያእቆብ በክፍል 7 ሁለቱ ቅጅዎች መካከል ያለውን ልዩነት እንመልከት፡፡ በዚህ ረገድ የምጠቅሰው አናይስ ወይን( Anaïs Wion) ያቀረበችውን ነው[1]፡፡
ከክፍል ሰባት ጽሑፍ ውስጥ በቁጥር 1፣2፣3፣4፣5፣7፣12፣14፣16፣17፣18፣19፣20 የተጠቀሱት ለውጦች የተሻለ የሰዋስውን ለመጠቀም የተደረጉ ናቸው፡፡ በቁጥር 6፣10፣9፣15፣21 እና 22 የተጠቀሱት ደግሞ ነገሩን በተሻለ መንገድ ለመግለጥ የገቡ ናቸው፡፡
· ለምሳሌ በቁጥር 6 ላይ ‹ሥርዓተ፡እግዚአብሔር፡ይጸንዕ፡እምሥርዓተ፡ሰብእ - የእግዚአብሔር ሥርዓት ከሰው ሥርዓት ይልቅ ይጸናልና› በሚል የቀረበው ጭማሪ የዘርአ ያእቆብን ሐሳብ የበለጠ የሚያብራራው ነው፡፡ ‹ሕገ ጋብቻ ከሕገ ምንኩስና ይበልጣል› የሚለው ከዘርአ ያእቆብ አንጓ መከራከሪያዎች አንዱ ነው፡፡ ለምን? የሚለውን ሲመልስ ነው ይህን የሚያነሣው፡፡ ይህ የገልባጭ ጉዳይ ሳይሆን ይሁነኝ ተብሎ የተሻሻለ ነው፡፡
· በቁጥር 10 ላይ የተገለጠው ‹በዘኢኮነ፡ፍጥረቱ - ፍጥረቱ ባልሆነ› የሚለው ማሻሻያ አሁንም የዘርአ ያእቆብን ሐሳብ በሚገባ ለማብራራት የተጨመረ ነው፡፡ ሐሳቡም ‹ሕገ ጋብቻ ከሕገ ምንኩስና ይበልጣል› የሚለው ነው፡፡
· ከዚህ ቀደም ብሎ በቁጥር 9 ላይ የተደረገውን ማሻሻያ ብንመለከተው ቀላል የሚመስል ነገር ግን ሐሳቡን በሚገባ ለመግለጥ የገባ ማሻሻያ ሆኖ እናገኘዋለን፡፡ በ234 ላይ ‹ወእግዚአብሔር ይሣለቅ - እግዚአብሔር ይሣለቅባቸዋል› የሚለውን በ215 ላይ ‹ወእግዚአ፡ፍጥረት፡ይሣለቅ - የፍጥረት ጌታ ይሣለቅባቸዋል› ወደሚለው ተለውጧል፡፡ እዚህ ላይ ፍጥረት የሚለው ማሻሻያ የተደረገው ‹ሕገ ምንኩስና ከሕገ ፍጥረት የወጣ ነው› ከሚለው ቀደም ብለን ካየነው የዘርአ ያእቆብ መከራከሪያ ጋር የሚሄድ ነው፡፡ ‹እግዚአብሔር› ከማለት ይልቅ ‹እግዚአ ፍጥረት› የሚለው የተፈለገው ‹ምንኩስና ከሕገ ፍጥረት የወጣ ስለሆነ የፍጥረቱ ጌታ በዚህ ይሣለቅባቸዋል› ለማለት ነው፡፡
· በቁጥር 21 የተገለጠው ‹ቦዓማፂ፡ዘይትፌጋዕ፡ወቦ፡ጻድቅ፡ ዘይበኪ - ተድላ የሚያደርግ ዐማፂ አለ፤ የሚያለቅስ ጻድቅም አለ› የሚለው ጭማሪም ‹ጽድቅ በዚህ ዓለም አይፈጸምም› የሚለውን ቀደም ብሎ ያነሣውን ሐሳብ የበለጠ የሚያብራራ ነው፡፡
· በቁጥር 22 የሚገኘው ‹ለእለ፡ፈጸሙ፡ፈቃደ፡ፈጣሪ፡ዘተከሥተ፡ሎሙ፡በብርሃነ፡ልቡናሆሙ።ወለእለ፡ዓቀቡ፡ሕገ፡ጠባይዓዌ፡ ዘፍጥረቶሙ› የሚለው የቁጥር 215 ጭማሪ ሁለት ነጥቦችን ለማስረገጥ የገባ ነው፡፡ የመጀመሪያው ‹ብርሃነ ልቡና› የሚለውን ሐሳብ ለመጨመር ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ ‹በፍጥረታቸው ያለውን ጠባይአዊ ሕግ ለጠበቁ› የሚለውንና ሕገ ምንኩስና ከሕገ ፍጥረት ውጭ ነው የሚለው ለመከራከር ያመጣውን ሐሳብ ለማጽናት ነው፡፡
እነዚህን ነገሮች ስንመለከት 215 የተዘጋጀው የተሻሻለ ቅጅን ለማዘጋጀት ሲባል መሆኑን ማየት እንችላለን፡፡ የተጻፈው በቤተልሔም አካባቢ በነበረው የቁም ጽሕፈት ቤት ነውና፡፡ ከሌላ ካላገኘነው ቅጅ ተሻሽሎ የተዘጋጀ ነው፡፡ ቁም ጸሐፊዎቹ ደባትር ይጽፋሉ ኡርቢኖ እያሻሻለ ይመልሳል ማለት ነው፡፡
ሁለተኛው ማሻሻያ ደግሞ ሐተታው የበለጠ የኢትዮጵያን ቤተ ክርስቲያን እንዲመለከት የተደረገው ማሻሻያ ነው፡፡ በምሳሌ እንየው፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ የምጠቅሰው የጌታቸው ኃይሌን ማስረጃ ነው[3]፡፡
እም ድኅረ አእመርኩ ከመ ሃይማኖት ዘማ አው ሐሳዊት ይእቲ እቴክዝ በእንቲአሃ-ሃይማኖት ዘማ ወይም ሐሰተኛ መሆንዋን ካወቅኩ በኋላ ስለ እርሷ እተክዝ ነበር (14b)
እም ድኅረ አእመርኩ ከመ ሃይማኖትየ ዘማ አው ሐሳዊት ይእቲ እቴክዝ በእንቲአሃ - ሃይማኖቴ ዘማ ወይም ሐሳዊት መሆንዋን ካወቅኩ በኋላ ስለ እርሷ እተክዝ ነበር፡፡ (14a)
ከቁጥር 234 ይልቅ ቁጥር 215 ባለቤቱን አጥብቦታል፡፡ የመጀመሪያው ስለ ሃይማኖትና ስለ ሰዎች በጠቅላላው ሲገልጥ ሁለተኛው(215) ግን ኢትዮጵያውያንን (የሀገራችን ሰዎች) የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን(ሃይማኖቴ) እንዲመለከት ተደርጓል፡፡
እነዚህን ምሳሌዎች ስንመለከት ሐተታ ዘርአ ያእቆብ ለተፈለገለት ዓላማ እንዲውል ሲሻሻልና ሲቀየር እንደኖረ ያመለክቱናል፡፡ በዚህ ሥራ ደግሞ ኡርቢኖና በዚሪያው የነበሩትና አባ ተክለ ሃይማኖት የገለጧቸው የቤተ ልሔም አካባቢ ደባትር አብረው ሠርተዋል፡፡
ከላይ በተከታታይ ያነሣኋቸውን መረጃዎች ሳገናኛቸው ዘርአ ያእቆብ የሚባል ኢትዮጵያዊ ፈላስፋ ነበር ብዬ ለመቀበል ይቸግረኛል፡፡ የሰጠን መረጃዎች እርስ በርሳቸው የተጣረሱ፤ ከሌሎች መረጃዎች ጋር የሚጋጩ፤ ወጥነት የማይታይባቸው፤ በውሸት የተሞሉ፣ ለኢትዮጵያ መልክዐ ምድር ባዕድ የሆኑ ልቦለዳዊነት የሚያጠቃቸው ናቸው፡፡ ፍልስፍናዎቹም የቀድሞ ካቶሊካውያን ፈላስፎች ተጽዕኖ ያየለበት ሆኖ እናገኘዋለን፡፡ ድርሳኑም እየተቀያየረ የመጣና በሁለቱ ቅጅዎች መካከል ከገልባጭ ስሕተት የሚልቁ ልዩነቶችን እናገኛለን፡፡ የኡርቢኖና የዘርአ ያእቆብ ሕይወት የሚመሳሰል ነው፡፡ ከሁለቱ ቅጅዎች ውጭም ሌሎች ቅጅዎችን እስካሁን ድረስ አላገኘንም፤ ዘርአ ያእቆብንም በየትኞችም ሌሎች ድርሳናትም ሆኑ የቃል ታሪኮች ውስጥ ተጠቅሶ አናየውም፡፡ በኢትዮጵያውያን ሊቃውንትም አይታወቅም፡፡ ሚቶች(E. Mittwoch) ዘርአ ያእቆብን ያውቁት እንደሆነ የጠየቃቸው ካቶሊካዊው አለቃ ደስታ ተክለ ወልድ (የአማርኛ መዝገበ ቃላቱ ደራሲ)የመለሱትን መልስ ስንመለከትም ጽሑፉን አንብበው አስተያየታቸውን ሰጡ እንጂ ከዚያ በፊት እንደሚያውቁት አልገለጡም፡፡
1. ‹ሐተታ ዘርአ ያእቆብ› የተሰኘውን ድርሳን ያዘጋጁት በቤተልሔምና በደብረ ታቦር አካባቢ የነበሩ ወደ ካቶሊክነት የተለወጡ ደባትርና ፈረንሳዊው ዳ. ኡርቢኖ በጋራ ሆነው ነው፡፡ ኡርቢኖ ለአንቶኒዮ ዲ. አባዲ የላከው እግዚአብሔር ነግሠ (BnF Eth Abb 211) እና ሐተታ ዘርአ ያእቆብ (BnF Eth Abb 215) ተመሳሳይ የአጻጻፍ የተከተሉ የቤተልሔሙ ደብተራ የደብተራ ገብረ ማርያም ሥራዎች ናቸው፡፡ ደብተራ አማርከኝና ሊቀ ካህናት ጎሹም አብረውት ሲሠሩ እንደነበር በዘመኑ የነበሩት አባ ተክለ ሃይማኖት በማስታወሻቸው ገልጠውታል፡፡ ስቬን ሩቢንሰን ያሳተሙትን አክታ ኢትዮፒካ[4] ብንመለከትም ከአንቶኒዮ ዲ. አባዲና ከኡርቢኖ ጋር ሲሠሩ የነበሩ ደባትር የተጻጻፏቸውን ደብዳቤዎች እናገኛቸዋለን፡፡
2. የ‹ሐተታ ዘርአ ያእቆብ› ዓላማው የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያንን ለመተቸት የተዘጋጀ የ17ኛው መክዘ የፕሮፓጋንዳ መሣሪያ ነው፡፡ ኡርቢኖ የነበረውን የግእዝ ዕውቀት የቅርጣግና ሌሊቶችን በመተርጎም፣ የግእዝ ሰዋሰው በማዘጋጀት(BnF Eth Abb 216)ና የግእዝ - ፈረንሳይኛ - አማርኛ መዝገበ ቃላትን(BnF Eth Abb 217) በማዘጋጀት አስመስክሯል፡፡ ኡርቢኖ ከካቶሊክ ሚሲዮናውያን የተለየ ሐሳብ የነበረው አፈንጋጭ ሚሲዮናዊ ነበር፡፡ ይህንንም በዘመኑ የነበሩት ሚሲዮናዊው አባ ተክለ ሃይማኖት በማስታወሻቸው ገልጠውታል፡፡ ኡርቢኖ ለዲ. አባዲ የጻፋቸው ደብዳቤዎች እንደሚያሳዩት ከካቶሊክ ሚስዮናውያን ይልቅ ከፕሮቴስታንት ሚስዮናውያን ጋር የተሻለ ግንኙነት ነበረው[5]፡፡ የእነርሱ ተጽዕኖም በአስተሳሰቡ ላይ ይታያል፡፡
3. ‹ሐተታ ዘርአ ያእቆብ› ሲዘጋጅ የታሰበው የተሻለ ቅጅ አዘጋጅቶ ልክ እንደ ‹ቅርጣግና ሌሊቶች› ሁሉ ወደ ግእዝና አማርኛ ሥነ ጽሑፍ ለማስገባት ነው፡፡ ነገር ግን ኡርቢኖ ከሀገር በመውጣቱ ምክንያት ሳይሳካ ቀረ፡፡ ያሻሻለውን ቅጅ ካይሮ እያለ ወደ ፈረንሳይ ላከው፡፡
4. በሆኑም ዘርአ ያእቆብ ዳ. ኡርቢኖና አብረውት የሠሩት ልውጥ ደባትር የፈጠሩት ልቦለዳዊ ገጸ ባሕርይ እንጂ በሕይወት የነበረ ፈላስፋ አይደለም፡፡ ጽሑፎቹም በዳ. ኡርቢኖና በልውጥ ደባትር ለፕሮፓጋንዳ ዓላማ የተዘጋጁ፣ በሐሰት መረጃዎች የተሞሉ ድርሳናት እንጂ ኢትዮጵያውያን ፍልስፍናዎች አይደሉም፡፡ በአሁኑ ጊዜም በዋናነት ለተመሳሳይ የፀረ ኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያንና ፀረ ምንኩስና ፕሮፓጋንዳ ዓላማ እየዋሉ ይገኛሉ፡፡
እጅግ በጣም ጥሩ ትንታኔ ነው። በጣም ኣሳማኝም ነው። ፕሮፌሰር ጌታቸው ኃይሌ ኣንተ የጠቀስከው ሀተታ ዘዘርዓ ያዕቆብ የሚለው መጽሓፋቸው ገፅ 6 ላይ Eugen Mittwochን ኦይገን ሚትቮኽ ብለው ነው የሚጽፉት ፤ ስለዚህ ኣንተም እንደሳቸው ብትጠቀመው ሳይሻል ኣይቀርም።
ነፃ ስለጀመሩ ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ነፃ በነጻ. ነፃ ሴቶች ቪድዮ የመስመር ላይ ውይይት ለማድረግ ቅድሚያ የታዘዘ አዳዲስ ግምገማዎች ነፃ አዳዲስ ግምገማዎች አሁን ፎቶ ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ቪድዮ ማስታወቂያዎች ነፃ የመስመር ላይ ቪድዮ ቻት ከሌሎች ቅድሚያ
የአሜሪካ ድምጽን ጨምሮ አምስት የዩናይትድ ስቴትስ መንግሥት የመገናኛ አውታሮችን የሚያስተዳድረው የዩናይትድ ስቴትስ ዓለም አቀፍ ሚዲያ (ዩ ኤስ ኤ ጂ ኤም) አዲሷ ተጠባባቂ ሥራ አስፈጻሚ የተሰናባቹን ፖሊሲዎች ፈጥነው እየቀለበሱ ናቸው።
አዲሱ ፕሬዚዳንት ጆ ባይደን ባለፈው ሳምንት ቃለ መሃላቸውን ከፈጸሙ በኋላ በዚያው ዕለት የቀድሞው ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትረምፕ የሚድያ ተቁዋሙን እንዲመሩ የተሾሙትን ማይክል ፓክን ከስራው እንደሚያባርሩዋቸው ካስታወቁዋቸው በኋላ ፓክ ስራቸውን ለቀዋል።
በርሳቸውም ምትክ በተቋሙ ተጠባባቂ ሥራ አስፈጻሚነት በዋይት ሃውስ የተሾሙት ኬሉ ቻዎ በአሜሪካ ድምጽ በጋዜጠኝነት እና በበላይ ኃላፊነት ደረጃ በጠቅላላው ከአርባ ዓመታት በላይ ተመክሮ ያላቸው ሲሆኑ የዓለም አቀፍ ሚዲያ ተቋሙን ለመምራት የበቁ የመጀመሪያ ሴት ናቸው።
ፅሁፎች, መሣሪያዎች, ስለ Forex መሠረታዊ ነገሮች ለመማር እና የፎክስ አዝማሚያ ሞገድን ለማሽከርከር ሰዎች ምክሮች እና ሀብቶች! Forex እና crypto ምንዛሬ ጋር በተዛመደ መረጃ እና ዜና ላይ ነፃ መረጃ.
ኣብ መፋርቕ ወርሕ መስከረም 2014 ብመንገዲ ቅሮራ ናብ ሱዳን ንምስጋር ኣብ ዝፈተናሉ እዋን ሞይተን ናይ ዝተረኽባ ሰለስተ ኤርትራውያን ኣሕዋት ሬሳ ኣብ መበቆል ዓደን ሓመድ ኣዳም ለቢሱ።
ወለዲ ናይቶም ኣብቲ ብመንገዲ ቕሮራ ንምስጋር ዝሞቱ ብቅሕዱ 13 ኤርትራውያን መንእሰያት፣ ኩነታት ደቆም ንምጥያቓ ኣዋርሕ ኮለል ከምዝበሉ ክፍለጥ እንከሎ፣ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ሞይቶም ከምዝተረኽቡ ብመንግስቲ ኤርትራ ከምዝተሓበሮም ይዝከር።
ዝሓለፈ ሰሙን ግና ናይተን ኣርያም፣ ሪታን፣ ሆሳንን ዝተባህለ ሰለስተ ኣሕዋት ሬሳ፣ ኣብ ከባቢ ሓደግቲ ኣብ ዝርከብ ሓድሽ ዓዲ ኣብ ዝተባህለ መበቆል ዓዲ ኣቡአን ተጋዳላይ ተስፋሃንስ ሓጎሶ ሓመድ ኣዳም ምልባሱ ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ኣረጋግጾም።
ኣብቲ ኣብ ዞባ ደቡብ ከባቢ ሰገነይቲ፣ ኣብ ሓደግቲ፣ ሓድሽ ዓዲ ኣብ ዝተባህለ ዓዲ ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ቀብሪ፣ ነበርቲ ዓድን ናይ ቀረባ ኣዝማድን ጥራይ ኣብ ዝተረኽብሉ ብዘይምውዕዋዕ ክቕበር ከምዝተገብረ’ዩ ዘመልክት እቲ ዝበጽሓና ሓበሬታ።
ነዘን ኣብ ጉዕዞ ስደተን ምስ 10 ብጾተን ዝሞታ ሰለስተ ኣሕዋት ኤርትራውያን ንምዝካር’ውን ብ 3 ጥሪ 2015 ኣብ ኣመሪካ ሎስ ኣንጀሎስ ፍሉይ መደብ ከምዝተኻየደ ን ዳይረክተር ሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ወይዘሮ ኤልሳ ጭሩም ኣብቲ ኣጋጣሚ መልእኽቲ ምትሕልላፋን ተፈሊጡ።
ኣብ መፋርቕ ወርሒ መስከረም ናይ 2014 ብመንገዲ ቅሮራ ናብ ሱዳን ንምስጋር ካብ ዝፈተኑ 16 ኤርትራውያን ሰለስተ ኣሕዋት ዝርከኦም 13 ሞይቶም ከምዝተረኽቡን ድሕሪ ናይ ኣስታት ሰለስረ ወርሒ ግዜ ከኣ ስድራቤታቶም ከምዝተረድኡን ኣብ ኣስመራን ወጻእን ኣብ ዝርከብ ህዝቢ ኤርትራ ዝዓበየ መዘራረቢ ኮይኑ እኳ እንተቀነየ፣ ንኣማውትኦም ዝምልከት ግና ንጹር ሓበሬታ የለን።
ሓያሎ ወገናት ካብ ምክትታል ሓለዋ ዶባት ብዝተተኮሰለን ጥይት ከምዝተቐትላ ክገልጻ እንከለዋ፣ ካልኦት ከኣ ዘስግረን ዝነበረ ሰበ ሓዲግወን ስለዝጠፍአ ብጽምእን ጥሜትን ተሰኒፈን ህይወተን ከምዝሓለፈ ይጠቕሱ።
መጀመርያ የአረማይክ ጽሑፎች ከ1000 ዓክልበ. ግድም በፊንቄ አልፋቤት ነበሩ፤ ይህም የአራም ሕዝብ የተናገሩት ጥንታዊ አራማይስጥ ነበር። በአንድ አስተሳሰብ ቋንቋቸው ከ1100 ዓክልበ. አስቀድሞ ሑርኛ ይሆን ነበር፤ የአሦርም መንግሥት ከገዙአቸው በኋላ እንደ አካድኛ ሴማዊ ሆነ።
በ740 ዓክልበ. የአሦር ንጉሥ 3 ቴልጌልቴልፌልሶር አረማይስጥ ከአሦርኛ (አካድኛ) ጋር ይፋዊና መደበኛ ቋንቋ አደረገው። ከዚያ ጀምሮ የአረማይስጥ ጥቅም እየተስፋፋ የአካድኛ ጥቅም በየጊዜ ይቀነስ ነበር። ከአሦር ውድቀት (617 ዓክልበ.) በኋላ በባቢሎኒያ መንግሥት፣ ከባቢሎኒያም ውድቀት (547 ዓክልበ.) በኋላ በፋርስ አሓይመኒድ መንግሥት ውስጥ፣ አረማይክ መደበኛና ይፋዊ ቋንቋ ተደረገ፣ ስለዚህ ጥቅሙ በሰፊ ከግብጽ እስከ ባክትሪያ ድረስ ይዘረጋ ነበር። በዕብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ የተገኘው አራማይክ በተለይ በትንቢተ ዳንኤል ከዚሁ ዘመን ነው።
የፋርስ መንግሥት ለታላቁ እስክንድር ከወደቀ በኋላ (339 ዓክልበ.) ግሪክኛ ደግሞ ከአረማይክ ጋር መደበኛ ቋንቋ ተደረገ። በኢየሱስ ዘመነ ስብከት 25 ዓም ገደማ፣ የይሁዳ ሕዝቦች መነጋገሪያ አረማይክ ሆኖ ስለ ቀረ፣ ኢየሱስ የሰበከላቸው በአረማይክ ነበር። ወንጌል የተጻፈው በግሪክ ቢሆንም፣ በግሪኩ ውስጥ አንዳንድ አረማይክ ቃላት በንግግሩ ውስጥ ተጽፈዋል፦ ለምሳሌ «ጣሊታ» (ሴት ልጅ) ማር. ፭፡፵፩፣ «ኤፍታህ» (ተከፈት) ማር. ፯፡፴፬።
ከ629 ዓም በኋላ የራሺዱን ኻሊፋት ስለ ወረረ አረብኛ የመካከለኛ ምስራቅ ዋና መደበኛ ቋንቋ ሆነ። እነዚህ «መካከለኛ አረማይክ» አይነቶች እስከ 1200 ዓም አካባቢ ድረስ ቢነገሩም፣ በአንዳንድ ሃይማኖታዊ ሥነ ስርዓቶች ውስጥ እስካሁን ይጠቀማሉ።
ከ1200 ዓም አካባቢ እስከ ዛሬ ድረስ የሚነገሩ ዋና አዳዲስ አረማይክ ቋንቋዎች፦ አዲስ አሦራዊ አረማይክ (232,000 ተናጋሪዎች)፣ አዲስ ከለዳዊ አረማይክ (213,000 ተናጋሪዎች) እና ቱሮዮ (250,000) ሁላቸው /ሱረጥ/ ተብለው ከሱርስጥ የወጡ ተመሳሳይ ቀበሌኞች ናቸው። የተዛመዱት የአይሁድ አረማይስጥ ቀበሌኞች በጠቅላላ 25,000 ያህል ተናጋሪዎች አሁን ወደ እስራኤል ተመልሰዋል። ለአዲስ ማንዳይኛ ጥቂት መቶ ተናጋሪዎች በፋርስ ቀርተዋል።
08:40 የጊዮርጊስ አርማ የታሰረበት በግ እና የሀዲያ ሆሳዕና አርማ የታሰረበት ፍየል ይዞ የመጣ የቅዱስ ጊዮርጊስ የልብ ደጋፊ አስረስ ደባልቄ ለአዳነ ግርማ እና ለእንዳለ ደባልቄ ለመስጠት ቢያስቡም በስቴዲዮም የነበረው ደጋፊ ተቃውሞ በማሰማቱ ሳይሳካ ቀርቷል፡፡
የአፍሪካ እግርኳስ ኮንፌድሬሽን በየዓመቱ የሚያካሄደው የአፍሪካ የአመቱ ምርጥ ተጫዋች ምርጫ ዕጩዎች ከ30 ወደ 5 ቀንሰዋል፡፡ በናይጄሪያ አቡጃ በሚካሄደው የሽልማት ስነ-ስርዓት በአፍሪካ የሚጫወት የአፍሪካ ምርጥ ተጫዋች፣ የዓመቱ የአፍሪካ ምርጥ ተጫዋች፣ የዓመቱ የአፍሪካ ምርጥ ሴት ተጫዋች፣ የዓመቱ ምርጥ የአፍሪካ ክለብ፣ የዓመቱ ምርጥ ብሄራዊ ቡድን፣ የአመቱ ተስፋ የተጣለበት ተጫዋች እና ወጣት ተጫዋች ምርጫ ይደረጋል፡፡
በአመቱ አፍሪካ ምርጥ ተጫዋች ዝርዝር ውስጥ በአፍሪካ ሊጎች ውስጥ የሚጫወት አንድም ተጫዋች የለም፡፡ አምስቱም ተጫዋቾች በአውሮፓ ሊጎች የእግርኳስ ህይወታቸውን እየመሩ ይገኛሉ፡፡ የጋባኑ ፒየር ኤምሪክ ኦባሚያንግ ለሁለተኛ ተከታታይ ግዜ የመመረጥን አምስቱ ውስጥ መግባት ችሏል፡፡ አጥቂው የ2015 የአፍሪካ የአመቱ ምርጥ ተጫዋች ተብሎ ተመርጧል፡፡ ከቢቢሲ የአመቱ የአፍሪካ ምርጥ ተጫዋች ዕቹዎች ውስጥ በአስገራሚ መልኩ መግባ ያልቻለው መሃመድ ሳላ ካፍ በሚያዘጋጀው ሽልማት ዝርዝር ውስጥ ገብቷል፡፡ በእንግሊዝ የሚገኙት ሰይዶ ማኔ፣ ሪያድ ማህሬዝ እና ኢስላም ስሊማኒ በዕቹዎቹ ውስጥ የተካተቱ ሌሎች ተጫዋቾች ናቸው፡፡ ዕጩዎቹ የሚከተሉት ናቸው፡፡
በአፍሪካ የሚጫወት የአመቱ ምርጥ ተጫዋች ዝርዝር በካፍ ቻምፒየንስ ሊግ አሸናፊው ማሜሎዲ ሰንዳውንስ ተጫዋቾች ተጠለቅልቋል፡፡ የሰንዳውንሶቹ ካማ ቢሊያት፣ ኪገን ዶሊ፣ ሆሎምፖ ኬኬና እንዲሁም ግብ ጠባቂው ዴኒስ ኦኒያንጎ የአምስቱ ዕጩዎቹ ውስጥ ገብተዋል፡፡ ኬኬና ከዚህ ምርጫ ባሻገር በአፍሪካ ዋንጫ ማጣሪያ ካሜሮን ላይ ከራሱ ግብ ክልል ያስቆጠረው ግብ ለፊፋ ፑሽካሽ ሽልማት ዕጩዎች ውስጥ እንደሚያስገባው ይጠበቃል፡፡ ቲፒ ማዜምቤ የካፍ ኮንፌድሬሽን ካፕ አሸናፊ እንዲሆን ቁልፍ ሚናን የተጫወተው ሬንፎርድ ካላባ እጩዎቹ ውስጥ የገባ ሌላኛው ተጫዋች ነው፡፡ ዕጩዎቹ የሚከተሉት ናቸው፡፡
አምስቱን ዕቹዎች የመመረጡ ሂደት ላይ የተሳተፉት የካፍ ሚዲያ ኮሚቴ አባላት፣ የካፍ ቴክኒካል እና ልማት ኮሚቴ አባላት እና ግማሽ የሚሆኑት የኤክስፐርቶች ፓናል አባላት ናቸው፡፡ አሸናፊውን ለመለየት በሚካሄዱ የመጨረሻ ምርጫ ውስጥ የሚሳተፉት 54ቱ የካፍ አባል ሃገራት አና ተባባሪ አባላት የሆኑት የሪዩኒየን ደሴት እና ዛንዚባር እንዲሁም ግማሽ የሚሄኑት የአክስፐርቶች ፓናል አባላት ይሆናሉ፡፡ የኤክስፐርቶች ፓናል አባላት 20 ናቸው፡፡ የ2016ቱ ሽልማት በፈረንጆቹ ጥር 5 2017 አቡጃ ላይ ይካሄዳል፡፡ ሽልማቱን ስፖንሰር ያደረገው የቴሌኮሚኒኬሽን ድርጅት የሆነው ግሎባኮም ነው፡፡
መንግስቲ ኢትዮጵያ መጻኢ ዕድል’ታ ሃገር ኣብ ኢዱ’ዩ ዘሎ ክብሉ ናይ ሕቡራት ሃገራት ኮሚሽን ሰብአዊ መሰላት ላዕለዋይ ኮሚሽነር ዛይድ ራዓድ አል ሁሴን አገንዚቦም።
ኢትዮጵያ ብመዳይ ምኽባር ሰብአዊ መሰላት ሓዲሽ ገስጋስ ክትጅምር እንተኺኢላ ብህዝባ ከምትታአማመን እንተርእያን ንኹሉ ዝረብሕ ድልዱልን ሓድነቱ ዝሰጠመነ ማህበረሰብ ክትፈጥር ትኽእል’ያ ክብሉ’ውን መኺሮም።
“እዚ እንተዘይኮይኑ ዕንቅፍቅፍ ትብል እንተኾይና ግን” ኢሎም እቶም ኮሚሽነር “ንልምዓት ኾነ ነቲ ህዝቢ አሉታዊ ሳዕቤን ክፈጥሩ ይኽእሉ’ዮም” ክብሉ አዘኻኪሮም።
ላዕለዋይ ኮሚሽነር ሰብአዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ዛይድ ራዓድ ኣል ሁሴን ትማሊ አማስይኡ ኣብ አዲስ አበባ ማእከል መአኸቢ አዳራሽ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝጸውዕዎ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣብ ኢትዮጵያ ንዘሎ አተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ገምጊሞም ኣለው።
ናሽናል ኦይል ኢትዮጵያ (ኖክ) በሀገራችን የፔትሮልየም ውጤቶች ገበያ ዘርፍ የመሪነቱን ስፍራ የጨበጠና በዓይነታቸው ዘመናዊ እና ለአገልግሎት አሰጣጥ ምቹ የሆኑ የነዳጅ ማደያ ጣቢያዎችን ስትራቴጂያዊ በሆኑ የተለያዩ የአገሪቱ ስፍራዎች ላይ በመገንባት ህብረተሰቡ የተሻለ አገልግሎት እንዲያገኝ በማድረግ ፈር ቀዳኛ ሚና የተጫወተ ሐገር በቀል ኩበንያ ነው::
ኩበንያችን በአለም አቀፍ ደረጃ ከፍተኛ የጥራት ደረጃ ያላቸውን የካልቴክስ ብራንድ የሆኑትን የተሽከርካሪና የኢንደስትሪ ዘይትና ቅባቶችን ለጎንደር ከተማና አከባቢዋ ለሚገኙ ደንበኞቻችን የሚያከፋፍል ወኪል ይፈልጋል::
ይህንን እድል በሃላፊነት በመውሰድ እና በተሻለ መልክ ለተጠቃሚ ተደራሽ እናደርጋለን የሚሉ አመልካቾቸ ለዚሁ ዓላማ የተዘጋጀውን ቅፅ በዋናው መስሪያ ቤት 2ኛ ፎቅ በግንባር ቀርቦ በመውስድ ስራውን ለማከናወን የምትችሉ መሆኑን ከሚያሳዩ ማስረጃዎች ጋር በማያያዝ ይህ ማስታወቂያ ከወጣበት ዕለት አንስቶ በ 10 (አስር) የሥራ ቀናት ጊዜ ውስጥ ሰነዶቻችሁን ማቅረብ የምትችሉ መሆኑን እናሳውቃለን::
1ኛ አቶ ልደቱን ፍርድ ቤት በወሰነው ውሳኔ መሠረት ለምን እንዳልተለቀቁ የቢሾፍቱ ከተማ ፖሊስ መምሪያ ሃላፊ ቀርቦ እንዲያስረዳ። ትእዛዙንም አቶ ልደቱን አጅቦ የመጣው ፖሊስ እንዲያደርስ
ከአንድም ሁለት ግዜ ፍርድ ቤት ያዘዘውን ትዕዛዝ አለመቀበል ተገቢነት የሌለው ድርጊት ነው። አዲስም ብትሆን ፍርድ ቤት ባዘዘው ትዕዛዝ ከማንም ጋር መምከር ሳያስፈልግ መልቀቅ ግዴታህ ነው።
ስሌላው ክስ ይሄ ችሎት አይመለከተውም። በዚህ መዝገብ ትዕዛዝ ሰጥተናል። ስለዚህ ከፈለጋችሁ በዛኛው ክስ የምትፈልጉትን ጥያቄ ማቅረብ ትችላላችሁ እንጂ የዚህን ችሎት ውሳኔ ማክበር አለባችሁ በማለት
በግል የባንክ ዘርፍ 25 የስኬት ዓመታትን ያስቆጠረው አዋሽ ባንክ በ7ኛው ዙር ‹‹ከአዋሽ ይቀበሉ ያሸንፉ›› መርሃ ግብሩ ያሸነፉ ባለዕድሎችን ከትላንት በስቲያ ሀሙስ ጥር 28 ቀን 2012 ልደታ ቤተ ክርስቲያን ፊት ለፊት በሚገኘው የራሱ አዳራሽ በተካሄደ ሥነ ሥርዓት ሸለመ፡፡ አንደኛ ዕጣ ባለ ዕድል 1.4 ሚ. የሚያወጣ አይሱዙ መኪና ተሸልሟል፡፡
ባንኩ ከሰባት አመታት በፊት በሶስት ዋና ዋና ዓላማዎች የ‹‹የአዋሽ ይቀበሉ ያሸንፉ›› መርሃ ግብሩን መጀመሩን ያስታወሱት የባንኩ ከፍተኛ የሥራ ሀላፊዎች እነዚህም ዓላማዎች አንደኛ ለአገራችን የኢኮኖሚ ዕድገት በጣም ወሳኝና አስፈላጊ የሆነውን የውጭ ምንዛሪ ፍሰት ወደአገራችን እንዲጨምርና የሕዝቡ ኑሮ እንዲሻሻል ለማድረግ፣ ሁለተኛው በሕገ ወጥ መንገድ ወደ አገራችን የሚመጣውን የውጭ ምንዛሪ በሕጋዊ መንገድ እንዲመጣ ለማድረግና የሚገኘውም የውጭ ምንዛሪ በሕጋዊ መንገድ ለአገራችን ልማትና ዕድገት እንዲውል ማድረግ እንዲሁም ሶስተኛው ዓላማ ከተለያዩ የአለማችን ክፍሎች የተላከላቸውን የውጭ አገር ገንዘቦች በአዋሽ ባንክ በኩል የሚቀበሉ ወይም የሚመነዝሩ ደንበኞች በሽልማት መልክ ማበረታቻ እንዲያገኙ ማድረግ ነው ብለዋል ኃላፊዎቹ፡፡
ከዚህ አኳያ ባለፉት ሰባት ዓመታት ከተከታታይ ዙሮች የተደረጉት የሎተሪ ማበረታቻ ሽልማቶች በአብዛኛው የተቀመጠላቸውን ግቦች ማሳካት መቻላቸውንም ጨምረው ገልጸዋል:: ዘንድሮም በዚሁ በ7ኛው ዙር የሎተሪ ዕጣ ከሀምሌ 2 ቀን 2011 ዓ.ም እስከ ጥቅምት 25 ቀን 2012 ዓ.ም በአዋሽ ባንክ ከውጭ የተላከላቸውን ገንዘብ የተቀበሉና የውጭ አገር ገንዘቦችን የመነዘሩ ባለ ዕድሎች የተሸለሙ ሲሆን ለአንደኛ ዕጣ ባለ ዕድል 1.4 ሚ. የሚያወጣ አይሱዙ ዘመናዊ የጭነት መኪና፣ ለሁለተኛ ዕጣ በስድስት ዕጣዎች ለእያንዳንዳቸው 32 ኢንች ኤል ኢዴ ቴሌቪዥኖችና ለሶስተኛ ዕጣ ሀያ ዕጣዎች ለእያንዳንዳቸው ስማርት የሞባይል ስልክ ቀፎዎችን ለባለ ዕድሎች ሸልሞ ባንኩ አሁንም ደንበኞች በዚሁ መርሃ ግብር በመጠቀም የበለጠ ተጠቃሚ እንዲሆኑ ጥሪ አቅርቧል፡፡
More in this category: « ዌስተርን ዩኒቨርስቲ ኮሌጅ ዛሬ ተማሪዎቹን በስካይ ላይት ሆቴል ያስመርቃል	ከጥራት ደረጃ በታች የሆነ 19ሺ 770 ጀሪካን የምግብ ዘይት ወደ ሀገር ውስጥ ሊገባ ሲል ታገደ »
ፕረዚደንት ቡርኪናፋሶ ብሌዝ ካምፓኦረ ብዝባዊ ናዕቢ ካብ ስልጣኑ ድሕሪ ምእላዩ፣ ግዝያዊ መራሒ እታ ሃገር ኮይኑ ኣብ ስልጣን ደይቡ ዝርከብ ኣዛዚ ሰራዊት እታ ሃገር ኮለነል ኢሳቕ ያቆብ ዚዳ፣ ስልጣኑ ብህዝቢ ንዝተመርጸ መራሒ ከረከብ ምዃኑ ቃል ኣትዩ።
ምስቲ ካብ ስልጣን ዝተኣልተ ብሌዝ ካምፓኦረ ቀረባ ምሕዝነት ከምዘለዎ ዝንገረሉ ጠቕላሊ ሓለቃ ስታፍ ኮለነል ዚዳ፣ ናይ ሰራዊት ምሉእ ደገፍ ከምዘለዎ ብምርግጋጽ ንስልጣን እቲ ፕረዚደንት ከምዝተረከቦ እኳ እንተገለጸ፣ ህዝቢ እታ ሃገር ግና ፕረዚደንታዊ ስልጣን ብምርጫ ናብ ዝመጸ መራሒ ክሰጋገር ብምጥቃልብ እቲ ናዕቢ ይቕጽሎ ኣሎ።
ኮለነል ዚዳ፣ ምርጫ ክሳብ ዝካየድ ኣብ ብግዝያውነት ኣብ ስልጣን ክጸንሕ እኳ እንተሓተተ፣ ህዝቢ ቡርኪናፋሶ ግና፣ ኣብ ወትሃደራውያን መራሕቲ እምነት ስለዘጉደለ፣ እቲ ኣዛዚ ሰራዊት ብዝቐልጠፈ ካብ ስልጣን ክእለ ብምጥላብ ከተማ ኡጓዱጉ ናዕቢ ኣብ ምክያድ ይርከብ።
ሰራዊት ቡርኪናፋሶ፣ ንሰልፈኛታት ንምብታን ጎነጽ ይጥቐም ከምዘሎ እኳ እንተተሓበረ፣ ድሕሪ ምእላይ እቲ ፕረዚደንት ኣብ ዝቕጽል ዘሎ ህዝባዊ ናዕቢ ዝተቐተለ ሰብ ከምዘየለ’የን ማዕከናት ዜና ካብታ ሃገር ዘመልክታ።
ጎረባብቲ ሃገራት ቡርኪናፋሶ፣ ኣባላት ሃገራት ኤካዋስን ሕብረት ኣፍሪቃን ስልጣን ሒዙ ዝርከብ ሰራዊት እታ ሃገር ቅዋማዊ መንግስቲ ንምትካል ብዝቐልጠፈ ምርጫ ክእውጅ ጸዊዖም።
ሀገረ ቡርኪናፋሶ እንክትልዓል፣ ኣፍሪቃዊ ቸ ጉቬራ እናተባህለ ዝጥቐስ፣ መራሒ እታ ሃገር ቶማስ ሳንካራ ብቀዳምነት ካብ ዝልዓሉ ዜጋታት እታ ሃገር ምዃኑ እዚ ናይ ዝሓለፈ ሰሙን ፍጻሜ ዝመስክሮ ሓቒ’ዩ።
ቶማስ ሳንካራ፣ ነቲ ምስ ገዛእቲ እታ ሃገር ንዝነበሩ ሓይልታት ብሪጣንያን ፈረንሳን ጥቡቕ ምሕዝነት ዝነበሮን ነታ ሃገር ናብ ኢዱ ኣዙር መግዛእቲ ዘውደቃን መንግስቲ ዕልዋ ብምክያድ ጥራይ ዘይኮነ፣ ነታ ምስላን ስማን ተደዊኑ ዝነበረት ሃገር፣ ሓድሽ ተስፋ ዝሃበን ካብቲ ብገዛእቲ ሓይልታት ዝተዋህባ ሪፑብሊክ ኦፍ ኣፐር ቮልታ ዝብል ስም ከኣ ናብ ቡርኪናፋሶ ዝለወጠን’ዩ።
ቶማሳ ሳንካራ ኣብ 1983 ብወትሃደራዊ ዕልዋ ናብ ስልጣን ድሕሪ ምምጽኡ፣ ኣንጻር ረብታት ምዕራብ ደው ክብል ስለዝተባህለ፣ ነቲ ናይ ቀረባ ዓርኩ ዝነበረ ብሌዝ ካምፓኦረ ስልጣኑ ከውሕሳሉ ምዃነን ብምስምማዕ፣ ገዛእ ዓርኩ ክሳብ ምቕታል ደፋፊኤንኦ።
ኣብ ኣብ 1987 ንገዛእ ዓርኩ ብምቕንል ዕልዋ መንግስቲ ብምክያድ ናብ ስልጣን ዝመጸ ብሌዝ ካምፓኦረ፣ ነዚ ዝሓለፈ 27 ዓመታት ነታ ንይምሰል ክልተ እዋን ፕረዚደንታዊ ምርጫ ከካይድ እኳ እንተኸኣለ፣ ንርኣዩለይ ስምዑለይ ደኣ’መብር ስልጣን ንምስግጋር ዝዓለመ ከምዘይነበረ ካብ ዓይኒ ማሕበረሰብ ኣይተኸወለን።
ብሌዝ ካምፓኦረ፣ ስልጣን ደኣ ጨቢጡ’ምበር፣ ነታ ሃገር ናብየናይ መኣዝን ክመርሓ ምኻኑ ዝውስን ሓይሊ ኣይነበሮን። እዚ ኣካይዳ’ዚ ከኣ ነታ ካብ እዋን ናጽነታ ካብ ፈለማ 1960ታት ካብ ጽልዋን ዓብላልነትን ፈረንሳን ክትገላገል ዘይክኣለት ቡርኪናፋሶ፣ ከም ኩለን ሃገራት ኣፍሪቃ ካብ ምልክን ድኽነትን ክገላግላ ኣይከኣለን።
ካምፓኦረ ድሕሪ ናይ 27 ዓመታት ስልጣን፣ እንደገና ንተወሳኺ ዓመታት ኣብ ስልጣን ዘጽንሖ ሓድሽ ቅዋም ብምንዳፍ ምርጫ ንምክያድ ኣብ ዝዳለወሉ ዝነበረ ግዜ ከኣ ህዝቢ እታ ሃገር ቡርኪናበ ይኣኽለኻ ክብሎ ተሰሚዑ።
መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ጉዳይ ምስግጋር ስልጣንን ምርጫን እንተተላዒሉ፣ ቀዳማይ ከመዛብልዎ ዘንቕድሉ ቅዋም’ዩ። ኣብ ኤርትራ’ውን ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ነቲ ብተሳትፎ ህዝቢ ኣብ 1997 ዝተነድፈ ቅዋም ጉሒፉ፣ ሓድሽ ቅዋም ከዳሉ ምዃኑ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት መዓልቲ ናጽነት ንህዝቢ ምሕባሩ፣ ካብ ባህርያት መለኽቲ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝፍለዮ ነገረ ከምዘይብሉ ብወግዒ ዘበሰረሉ ዕለት’ዩ።
ቡርኪናበ፣ ኣብ ሓጺር ግዜን ብሓያሎ ናዕብን ስለዝተላዕሉ፣ ፕረዚደንት ካምፓኦረ፣ ከምቶም ቅድምኡ ዝነበሩ ውልቀመለኽቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ክሳብ መወዳእታ ክረባረብ ኣይመረጸን። ኣብ ውሽጢ ክልተ መዓልታት ናይቲ ተቓውሞ ስልጣኑ ክሓድግ ተቐሲቡ።
ሰራዊት ቡርኪናፋሶ፣ ምስ ህዝቢ ብምውጋን ነቲ ከጋጥም ዝኽእል ናይ ስልጣን ሃጓፍ መሊኡ፣ ብዝግያውነት ነታ ሃገር ከምርሕ ጀሚሩ ኣሎ። ይኹን’ምበር ህዝቢ እታ ሃገር እቲ ብግዜያውነት ስልጣን ተረኪቡ ዘሎ ኣዛዚ ሰራዊት ኮለነል ዚዳ፣ ምስቲ ተገሊፉ ዘሎ ፕረዚደንት ነበረ ካምፓኦረ ቅርበት ስለዝነበሮ ክኣምኖ ኣይከኣለን ዘሎ።
እዚ ኣብ ቡርኪናፋሶ ዘጋጠመ ፍጻሜ፣ ግና ነቶም ብሕጋዊን ሰለማውን መንገዲ ስልጣን ናይ መስግጋር መደብ ዘይብሎም ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝርከቦም መለኽቲ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ መጠንቐቕታ ምዃኑ ተንተንቲ ፖለቲካ ዝገልጽዎ ዘለዉ’ዩ።
ስልጣን ብሰለማዊ መንገዲ ዝሰጋገረሉ መስሕን ባይታን ኣብ ዘይተነጽፋ ሃገር፣ መራሒ ዝእለየሉ እንኮ ኣማራጺ ሞት ወይ ከኣ ጎነጽ ምዃኑ’ውን ቡርኪናፋሶ ናይ መጀመርያ ኣብነት ኣይኮነትን።
ኣብ ኣፍሪቃ ኣብዚ ዝሓለፈ ሰለስተ ዓመታት፣ ብምርጫን ይኹን ካልኣ ኣገባብ ስልጣን ንምስግጋር ዝሓንገዱ መራሕቲ ብዝህባዊ ናዕቢ ዝተገለፉ፣ ቀዳማይ እቲ ዝነውሐ ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ መራሒ ሊብያ ሙዓመር ቀዛፊ ክኸውን እንከሎ፣ ሑስኒ ሙባረ ናይ ግብጺ፣ ቤን ዓሊ ናይ ቱኒዝያን፣ ሎረን ባግቦ ናይ ኮት ዲ ቫኽን፣ ብሌዝ ካምፓኦረ ከም መጠንቐቕታ ክጥቐመሎም ብዘይምኽኣሉ ንሱ’ውን ኣሰሮም ክስዕብ ተገዲዱ ኣሎ።
ወልዲያ ስፖርት ክለብ የአማካይ ስፍራ ተጫዋች የሆነው ምንያህል ተሾመን ማስፈረሙን በኦፊሴላዊው የፌስቡክ ገፁ ይፋ አደርጓል፡፡ ከፕሪምየር ሊጉ ቻምፒዮን ቅዱስ ጊዮርጊስ የአራት ዓመት ቆይታ በኃላ ውሉን በማጠናቀቁ ወደ ወልዲያ ማምራቱ ታውቋል፡፡
ምንያህል በዝውውር መስኮቱ ከኢትዮ-ኤሌክትሪክ ጋር ስሙ በስፋት ተያይዞ የተነሳ ቢሆንም ወልዲያ ቀጣይ ማረፊያው ሆኗል፡፡ ምንያህል በዘንድሮው የውድድር ዘመን በጉዳት ምክንያት ለፈረሰኞቹ እምብዛም አገልግሎት አልሰጠም፡፡
አሰልጣኝ ዘማሪያም ወልደጊዮርጊስ ወደ ወልዲያ ከመጡ በኃላ ክለቡ በዝውውር ገበያው ጠንካራ ተሳትፎ እያደረገ ይገኛል፡፡ ምንያህል የወልዲያ 10ኛ ፈራሚ ሲሆን ክለቡ እስካሁን ያስፈረማቸው አመዛኞቹ ተጫዋቾች የመከላካል ባህሪ ያላቸው መሆናቸው ተከትሎ የምንያህል መምጣት እንደድክመት የሚታየውን የቡድኑ የማጥቃት እንቅስቃሴ ያሻሽለዋል ተብሎ ይጠበቃል፡፡
ምንያህል ለስድስት ጉዜያት የፕሪምየር ሊግ ዋንጫን ከኢትዮጵያ ቡና (2003)፣ ደደቢት (2005) እና ቅዱስ ጊዮርጊስ (2006፣2007፣2008፣2009) ጋር የሊጉ ዋንጫ ክብርን ማሳካት ችሏል፡፡
ሥነ ዕውቀት በሂደት ጓጉለው ለብቻቸው ከወጡ የፍልስፍና ዘርፎች አንዱ ሲሆን የጥናቱ ትኩረት ዕውቀትን እራሱን በመመርመር ላይ ያተኩራል። ዕውቀት ምንድን ነው? መሰረቱና ወሰኑስ ምንድን ነው? ወይንስ ዕውቀት መሰረትም ሆነ ወሰን የለውምን? ከዚያ ባሻገር፣ እውነታ፣ ዕምነት እና ምክንየት ከዕውቀት ተፈጥሮ ጋር ያላቸውን ዝምድና ያስሳል። ጥርጣሬንና ሌሎች በዕውቀት ላይ ሊነሱ የሚችሉ ተቃውሞዎችን የሚመመረምር ክፍልምን ነው።
በዩናይትድ ስቴትስ የእንግሊዝ አምባሳደር ፕሬዚዳንት ዶናልድ ትረምፕ “እርባና ቢስ”፣ “በራስ መተማመን የጎደላቸው” እና “ብቃት የሌላቸው”፤ አስተዳደራቸውም “በተለየ ሁኔታ የተመሣቀለ” እንደሆነ በመግለፅ ማዋደቃቸው ይፋ ከወጣ በኋላ ከአምባሳደሩ ጋር “ከእንግዲህ እንደማይሠሩ” ፕሬዚዳንቱ አስታውቀዋል።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሓላፊ ወጻኢ ዝምድናታት ቤት ጽሕፈት ግሃድኤ ኣብ ከተማ ብሩክሰል ዘካየዶ ሓጺር ዑደት ስራሕ ፈጺሙ ቦትኡ ከም ዝተመልሰ፡ ካብ’ቲ ቦታ ዝበጽሓና ሓበሬታ ተረጋጊጹ።
ኣብ ዑደቱ፡ እቲ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፍጽሞ ዘሎ መዘና ዘይብሉ ጭቆናን፡ ኣስካሕካሒ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን፡ ልሉይ ኣቓልቦን ተገዳስነትን መንግስታትን፡ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ማሕበራትን፡ ሓያሎይ ካልኦት ኣህጉራዊ ትካላትን እናረኸበ ይመጽእ ምህላዉ ተገንዚቡ። እዚ ምዕባሌ’ዚ፡ ነቲ ተቓውሞ ሓይልታት ኣንጻር ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኣስመራ ዘካይድዎ ዘለዉ ቃልሲ ዘተባብዕን፡ ንህዝቢ ኤርትራ ድማ ሓዲሽ ተስፋን ሞራልን ዘስንቕን፡ ኣገዳሲ ዲፕሎማስያውን ፖለቲካውን ቆላሕታ ኣህጉራዊ ሕብረተሰብ እናደየበ ይመጽእ ምህላዉ የመልክተና።
ካብ’ቲ ክቀላቐል ጀሚሩ ዘሎ ኣዎንታዊ ተርእዮታት ድማ፡ ፓርላማ ኤውሮጳ ነቲ ስርዓት ኣስመራ ዝፍጽሞ ዘሎ ሕሱም ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ዝዂንን ኣብ 15 መስከረም 2011 ዘመሓላለፎ ውሳኔታት ከም ኣብነት ክንጠቕሶ ከም ዝከኣል ሓላፊ ወጻኢ ዝምድናታት ሓቢሩ። ከም ኣጋጣሚ ድማ፡ ኣብ’ዚ ፓርላማ ኤውሮጳ ነቲ ስርዓት ዝዂንን ውሳኔታት ዘመሓላለፈሉ ግዜን፡ ወይዘሮ ማርግሪት ኣሽቶን ድማ ኣሰሩ ተኸቲላ፡ ‘ስርዓት ኤርትራ ብሕጊ ዘይቅየድን ሰብኣዊ መሰላት ህዝቡ ዘየኽብርን’ ምዃኑ ኣመልኪታ ዝሃበቶ ጋዜጣዊ መግለጽን፡ ሓላፊ ወጻኢ ዝምድናታት ግሃድኤ ኣንጻር ስርዓት ኣስመራ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ ተቓሊሑ ከም ዝነበረ የዘኻኽረና። ነዚ ኤውሮጳዊ ሕብረት ሒዝዎ ዘሎ ቅኑዕ መርገጽ ልዑል ምስጋናና ነቕርብ። ነዚ ግናይ ስርዓት’ዚ ዝያዳ ንምንጻል ድማ፡ ተመሳሳልቲ መርገጻት እናሰፍሑ ክኸዱን፡ ቀጻልነት ክህልዎምን ነተባብዕ።
ኣብ’ዚ ዘለናዮ ስልጡን እዋን፡ ስርዓት ህግደፍ ሰብኣውን በርገሳውን መሰላት ህዝቢ ኤርትራ ይጥሕስን ይጭፍልቕን ምህላዉ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ መዋእለ ስልጣን ንምንዋሕ ክብል፡ ክሳብ ንህዝብና ሰብኣዊ መንነቱ ኣህሲሱን ደምሲሱን፡ ብኸብዱ ክቐጽዖን ከንበርክኾን ድሕር ዘይብል ምዃኑ፡ መላእ ዓለም ዝዕዘቦን ዝከታተሎን ዘሎ ሕሱም ኣደራዕ ህዝብና ኰይኑ ከምዘሎ ጸብጺቡ። ክንዲ ዝዀነ፡ ገለ ካብ ክፍልታት ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ እትርከብ ኤርትራ ሃገርና፡ ብድርቅን ዓጸቦትን ተጠቒዐን ክሳቐያ ይርከባ እናሃለዋ ክንሰን፡ ስርዓት ኤርትራ ነዚ ኣሉ ቀጣን ምባሉን፡ ኣደናጋሪ መናፍሓትን ሓሶታትን ብማዕከናቱ እናዘርገሐ ክሓባብኦ ምፍታኑን ፈጺሙ ኣይገርመናን።
ካብ’ዚ እቲ ዝበኣሰ ድማ፡ ነቲ ኣብ ነዊሕ ታሪኽ ቀርኒ ኣፍሪቃ ተራእዩ ዘይፈልጥን፡ ክሳብ ሕጂ መዘና ዘይተረኽቦን ድርቅን ሓደገኛ ሳዕቤናቱን ንምቅላል፡ መንግስታትን ኣህጉራዊ ትካላትን ሰብኣዊ ማሕበራትን መላእ ዓለም ብስፍሓት ተዓጢቐን ዝሸባሸባሉ ዘለዋ ፈታኒ ወቕቲ፡ ሕብረተ ኤውሮጳ ንኤርትራ ዘድልያ ሓገዛት ንምግምጋም ተደጋጋሚ ጻዊዒት ኣቕሪቡሉ ከብቅዕ፡ ስርዓት ህግደፍ ጸማም እዝኒ ሂብዎ ይርከብ ምህላዉ ሓላፊ ወጻኢ ዝምድናታት ሓቢሩ። ክሳብ ሕጂ ከኣ ካብ’ቲ ስርዓት ዝኾነ መልሲ ከም ዘይተረኽበ፡ ካብ እሙናት ምንጭታት ዝረኸቦ ሓበሬታ ኣረጋጊጹ። በዚ ኸም’ዚ ድማ፡ ንኤርትራን ህዝባን ቅንጣብ ሓልዮት ዘይብሉን፡ ንጥፍኣትን ብርሰትን ህዝብና ብጊሓቱ ዝተበገሰን ውራየይ’ሉ ዝተዓጥቀን፡ ዝኾነት ትንኣስ ትዕበ ሓላፍነት ዘይስመዖን ኣረሜናዊ ስርዓት ምዃኑ፡ ኣብ ቅድሚ ዓለም ሕርሕራይ ገይሩ ተጋሊጹ ምህላዉ የፍልጥ። ህዝቢ ኤርትራ እናሻዕ ብዋሕዲ ዝናብ ክወረዶ ዝጸንሐ ዘሎን ነባሪ ጸገምን ሰለሎ ጥሜትን ከይኣኽሎ፡ ኣብ’ዚ ክባብና ምእለያ ዘይብሎም አህዛብ ካብ ህልቂት ንምድሓን ዓለምና ትረባረበሉ ዘላ እዋን ህዝብና ተጠቃሚ ከይከውን፡ ስርዓት ህግደፍ ዝፍጽሞ ዘሎ ታሪኻዊ ገበን ግሃድኤ ብጥብቂ ይዂንን።
ኢትዮጵያ በዓባይ ወንዝ ላይ ግዙፍ የግድብ ፕሮጀክት ለመገንባት አስባ በይፋ ሥራ ከጀመረች ዘጠኝ ዓመት ሞላት። “የታላቁ ህዳሴ ግድብ” የተሰኘው ግንባታዋ ከብዙ ውጣ ውረድና ፈተናዎች በኋላ ግንባታው ተጠናቆ የመጀመሪያ ዙር የውሃ ሙሌቱን በመጪው ክረምት እንደሚጀምር ይፋ ሆኗል።
ኢትዮጵያ ከግንባታው ጥንስስ አንስቶ ተግባሯ ከናይል ወንዝ የግርጌ ተፋሰስ አገራት /ሱዳንና ግብፅ/ ጋር ሲያወዛግባት መቆየቱ አይዘነጋም። ሦስቱ አገራት በጥምረት በግድቡ ግንባታ ዙሪያ የሚነሱ ስጋቶችን ለመቅረፍ ሞክረዋል። ባዘጋጇቸው የተለያዩ የውይይት መድረኮች ተደራድረዋል። ምንም እንኳን በ2015 ሦስቱን አገራት የሚያግባባ ገዢ የመግባቢያ ሰነድ ላይ ተስማምተው ለመፈረም ቢበቁም እስከ አሁንም ጉዳዩ ከውዝግብ ሊድን አልቻለም።
በተለይም ግብፅ ለሺህ ዓመታት ይዛው በቆየችው በብቻ ተጠቃሚነት ላይ የተመሰረተ አስተሳሰብ አለመላቀቋ የግንባታውን የፍትሐዊነት አመክንዮ እንዳትቀበል አድርጓታል፡፡ በአሁን ሰዓት የግድቡ ግንባታ የፍፃሜው መጀመሪያ ላይ ደርሷል። ግብፅም ሁኔታው ይበልጥ ስጋቷን አንሮት ኢትየጵያን ከተግባሯ ለማደናቀፍ እየተጣደፈች ትገኛለች።
ይህ ፅሑፍ ከዓባይ ወንዝ አንፃር የኢትዮጵያና የግብፅ ግንኙነት ገፅታና የውዝግቦቻቸቸው ምንጭ የሆኑ ጉዳዮችን ይዳስሳል። ከዚህ ዳሰሳ በመነሳት ቀጣዩ የሁለቱ አገራት ግንኙነት ምን አይነት ገፅታ ሊላበስ እንደሚችል በአጭሩ ይቃኛል።
ይህንን ጽሑፍ ለማሰናዳት ‹‹The Cross and the River›› የተሰኘውን በሃጌ ኤርሊች የተፃፈ መጽሐፍ እና ‹‹Ethiopia’s Renaissance Dam: – From conflict to cooperation›› በሚል ርዕስ በጄሲ ቬይሊ የተካሄደ ሰፊ የጥናታዊ ምርምር ወረቀት ተጠቅሜአለሁ፡፡ የዘመን አቆጣጠሩም በጎርጎሪሳውያኑ የዘመን ቀመር ነው፡፡
ግብፅና ኢትዮጵያን ከናይል ወንዝ የፍላጎት ተቃርኖ ግጭት አንፃር ታሪካዊ ዳራቸው ሰፊ ነው። ይህ ጽሑፍ ምልከታውን በማጥበብ በተለይም የግብፅ ብሔርተኛ አመለካከት ከተፈጠረበት 19ኛው ክ/ዘ አጋማሽ ወዲህ ያሉትን አንኳር ክስተቶች በቅንጭቡ መቃኘትን መርጧል። በዚህ ረገድ ተጠቃሽ የሚሆነው ዐቢይ ክስተት በግብፁ ካህዲቩ የሚመራው ሠራዊት በናይል መፍሰሻ አገራት ላይ ለመንሰራፋት ወረራ ያካሄደበት ነው። የዚህ እንቅስቃሴው ዋና ትኩረት የነበረችውም ኢትዮጵያ ናት።
የካሀዲቭ ሠራዊት ኢትዮጵያን ለመውረር ያካሄዳቸው የሁለት ጊዜ ጦርነቶች በ1876 ሙሉ በሙሉ ሽንፈት አከናንቦት ሳይሳካለት ቀርቷል። ከሽንፈቱ በኋላ በነበሩት ቀጣይ አስርት ዓመታት ግብፅ ኢትዮጵያን በተመለከተ እርስ በእርሱ የተቃረነ አመለካከት ማራመዷን ሰነዶች ያረጋግጣሉ። በመጀመሪያዎቹ ቀጣይ ዓመታት የግብፅ ሠራዊት ኢትዮጵያ ያልሰለጠነችና አረመኔ፣ የናይል ተፋሰስ ምድርን ለማዋሃድ በያዙት አቋም ላይ የተጋረጠች ጠላት፣… አድርገው ሲመለከቷት ቆይተዋል።
ግብፃውያን በዚህ አቋማቸው ብዙ አልዘለቁም። ከ1920ዎቹ ወዲህ አመለካከታቸውን በመቀየር ኢትዮጵያ የኮፕቲክ ክርስቲያን አገር፤ የፀረ ኢምፔሪያሊስት ሥርዓት አራማጅ፤ ልዩነትን እና ብዙኃነትን ማስተናገድ የምትችል ወዳጅ አገር አድርጎ የመቀበል አካሄድ መከተላቸው ይወሳል።
በ1930ዎቹ በግብፅ የተነሳው ስልጡናዊው የአረብ ብሔርተኝነት አብዮት ዳግመኛ ዋና ትኩረቱ ያደረገው ኢትዮጵያን ሆኖ ተገኝቷል። በአንድ በኩል ኢትዮጵያ የፀረ ቅኝ ግዛትና ነፃነት ዋቢ ማሳያ አድርገው በክብር የመመልከት አዝማሚያ ታይቶባቸዋል። ይህ አቋማቸው ግን በአረቦቹ የእስልምና ፅንፈኛ ተከታይ ህዝቦችና ታጣቂዎች ተፅዕኖ ተለውጦ አሉታዊ ጥላቻ ላይ የተገነባ አመለካከት ወደ ማራመዱ ተለውጠዋል።
በ1950ዎቹና 60ዎቹ በተከሰቱ አካባቢያዊ ግጭቶችና አደጋዎች ጀርባ የግብፅ አብዮተኛው ዐረባዊ አመለካከት ኢትዮጵያን በተመለከተ ያራምድ የነበረው አስተሳሰብ እጅ እንደነበረበት ተረጋግጧል። በኤርትራ ውስጥ የነበረው የነፃነት ታጣቂዎች ግጭትና ከሱማሊያ ጋር የተደረገው ጦርነት ለዚህ አባባል አስረጂ ሆነው ይቀርባሉ። በተጨማሪም እስራኤል በአፍሪካ ቀንድ ስታካሂድ የቆየችው የጣልቃ ገብነት እንቅስቃሴ ውስጥም የግብፅ ድጋፍ በግልፅ መታየቱ ይነገራል። እስራኤላውያኑ የወቅቱ የግብፅ መሪ ጋማል አብዱል ናስር ያራምደው የነበረውን ኢትዮጵያ በናይል ላይ አንዳችም ተፅዕኖ እንደሌላት የሚቆጥር አቋምና፤ አገሪቱን ከመጤፍ ሳይቆጥር ‘አስዋን’ ግድብን ለመገንባት በወሰደው ዕርምጃ ውስጥ ደጋፊው ሆነው ተሰልፈዋል።
የአስዋን ግድብ ግንባታ ግብፅ በናይል ወንዝ ላይ አድሮባት የቆየውን የተፋሰሱ አገራት ተጠቃሚነት ስጋት ለመጨረሻ ጊዜ እንደሚፈታ ተስፋ ተደርጎ እንደነበር መረጃዎች ይጠቁማሉ። ነገር ግን ግድቡ ለአንድ ወገን ጥቅም ያዳላና የዐረብ ግብፅ ብሔርተኛ አብዮተኞች ግድቡ የተፋሰሱ አገራት ጉዳይን በሙሉ የሚያካትት መፍትሔ እንደሚሆን ያሰቡበት አካሄድ በአድሎ የተመሰረተ መሆኑ ተስፋውን አጨልሞታል።
“የአስዋን ግድብ ግንባታ ግብፅ የናይል የብቻ ተጠቃሚነት አቋሟን አጠናክራ ለማስቀጠል ከዚያ ቀደም ከወሰደቻቸው ዕርምጃዎች ሁሉ የከፋ ስህተት የሰራችበት ነው” ይላል ኤርሊች።
“በተሳሳተ ቦታ የተገነባ የተሳሳተ ግድብ” ብሎ ሃሳቡን ያስረዳል። በውጤቱም ግብፃውያን እስከዚህ ጊዜ ድረስ የዘለቀ የፍርሃትና ስጋት ዋጋ ሲከፍሉ እንዲኖሩ እንዳስገደዳቸው ፀሐፊው ያትታል። የፈሩት የሚደርስበትና የጠሉት የሚወረስበት ዘመን ደረሰና ኢትዮጵያ በናይል ግዙፍ ገባሪ ወንዝ ዓባይ ላይ ግድብ ለመገንባት ዐቅዳ ወደ ስራ ገባች። ግብፅም በብቸኝነት የናይል ውሃ ተጠቃሚነት አባዜዋ ግንባታውን ለማደናቀፍ ሳትታክት የምትንቀሳቀስበት ሁኔታ ውስጥ እንድትገባ አስገደዳት። በአንድ በኩል የኢትዮጵያ ውስጣዊ ችግሮችን በማባባስና በተለይም ብሔር ተኮር ግጭቶች እንዳይረግቡ ለማድረግ፤ እንዲሁም ቀጥተኛ ወታደራዊ የኃይል ጣልቃ ገብነትን እንዳማራጭ በማሰብ ግንባታውን ለማስተጓጎል ጥረት ስታደርግ ተስተውላለች። በሌላ ጎኑ ደግሞ ወዳጃዊ ግንኙነትን በማጥበቅና ወደ ውይይት ጠረጴዛ በመምጣት ፍላጎቷን ለማሳካት ጥረት ስታደርግም ታይታለች። ሁሉም አካሄዷ ስልታዊ በሆነ መንገድ ኢትዮጵያ ከዓባይ ወንዝ ላይ ዐይኗን እንዳታነሳ ማስቻል መሆኑን ያረጋግጣል።
“ግብፃውያኑ በራሳቸው መግለጫ ‘የከበደ የድርድር ውይይት’ ብለው የሚጠሩትን ወዳጃዊ አካሄድ የመምረጥ አዝማሚያ ይታይባቸዋል። ኢትዮጵያን በቀጥታ ውይይት በማባበል ለማግባባትና በተዘዋዋሪ መንገድ ዓለምአቀፍ ጫና እንዲያርፍባት ውስጥ ለውስጥ በመስራት ከናይል ገባሪ ውሃዎች አንዱንም እንዳትጠቀም ማድረግን ግባቸው አድርገዋል” የሚለው ኤርሊች ግብፅ ለዚህ የበቃችው “ታሪካዊ መብቴ” በሚል የመከራከሪያ አስተሳሰብ ላይ ተመስርታ እንደሆነ ይገልፃል። “ይህ አስተሳሰብ አዲስ አይደለም። ከጥንታውያኑ ግብፃውያን አቋምና አስተሳሰብ የማይለይ አሮጌ መርሆ ነው” ይላል።
በናይል ወንዝ ላይ የመጠቀም ብቸኛ ሕጋዊ ባለመብትነትን ማረጋገጥ ግብፃውያን ቅድሚያ የሚሰጡት ሕጋዊ መከራከሪያ ነጥባቸው ነው። ግብፅ የናይል ውሃን ያለ አንዳች ገደብ በብቸኝነት ስትጠቀምበት ኖራለች። ከታሪክ መረዳት እንደሚቻለው ቢያንስ አራቱ ጥንታውያን ገናና /የቻይና፤ ህንድ፤ ሜሶፖታሚያ እና ግብፅ/ ሥልጣኔዎች ያደጉት ትላልቅ ወንዞችን ተከትለው ነው። ግብፃውያን ይህንን የጥንት ባህል፤ የምንነት እና የሥርዓት ዕድገት ሥልጣኔ በናይል ተፋሰስ ዳርቻ የመሰረቱ መሆናቸውን እንደ ዋና፣ ዘላቂ የማንነታቸው መመስረቻ ቁልፍ ይመለከቱታል።
ከዚህ ሃሳብ ይነሱና የወንዙ ብቸኛ የተጠቃሚነት መብታቸው በሥነ ምድራዊ ወይም በሃይድሮሎጂ መርሆ ሳይሆን በህዝቦች ታሪክ እውነታ ሊረጋገጥ እንደሚገባ ይከራከራሉ። ከዚህ በተጨማሪ የናይል ተፋሰስ ጉዳይ እንደ አንድ ህጋዊ ሰውነት ተቆጥሮ በዓለምአቀፍ ደረጃ በ20ኛዎቹ ክ/ዘ በተደረጉ ስምምነቶች በተሰጠው ዕውቅና ሊዳኝ እንደሚገባ የሚገልፅ የመከራከሪያ ሃሳብ ያነሳሉ። ለዚህ መከራከሪያቸው ይረዳቸው ዘንድ ቅኝ ገዢያቸው እንግሊዝ፤ ሱዳንና ግብፅ በ1929 እና 1959 ያደረጓቸውን የናይል ወንዝ ተጠቃሚነት ስምምነቶች አስረጂ አድርገው ያቀርባሉ።
ኤርሊች የግብፅ የ”ታሪካዊ ባለመብትነት” መከራከሪያ ሃሳብ ሞራላዊ ብያኔን በሁለት ፈርጆ ይመለከተዋል። አንደኛው ግብፅ ለህልውናዋ ሌላ አማራጭ የሌላት መሆኑ፤ ሁለተኛው ደግሞ ኢትዮጵያ እስካሁን ያለ ዓባይ ወንዝ ተጠቃሚነት የኖረች መሆኗንና በዚሁ መንገድ ህልውናዋ መቀጠል የሚችል መሆኑን።
“ወደ ተግባር ስንመለስ ግን ሁለቱም የግብፅ አመክንዮ ተቀባይነት አይኖረውም። የቅኝ ግዛቱ ስምምነት የላይኛው የናይል ተፋሰስ አገራትን ያላካተተ መሆኑና፤ አገራቱ ይህንኑ አውቀው ከጊዜ በኋላ የተጠቃሚነት ስምምነቱ አካል የመሆን ፍላጎታቸው እየጨመረ መምጣቱ የ”ታሪካዊ መብት” መከራከሪያ ሃሳቧን ውድቅ ያደርገዋል” ብሎ ያስረዳል።
ግብፃውያንም የቆየ ልማዳቸው አልለቃቸው ብሎ እየጎተተ ቢያስቸግራቸውም እስከዚህ ጊዜ የዘለቁበት አስተሳሰብ ወደፊት እንደማያራምዳቸው ያውቁታል። ነገር ግን ዘመናት ከዘለቀ ልማድ በቀላሉ መላቀቅ አልቻል ብሎ እያስቸገራቸው ይታያል። በዚህ ስልጡን ዘመን አዋጩ መንገድ በሰጥቶ መቀበል ላይ የተመሰረተ የጋራ ተጠቃሚነት መብትን ማስጠበቅ መሆኑን ተንታኞች ያስረዳሉ። በዚህ ረገድ ኢትዮጵያ የያዘችው “ፍትሐዊ የተመጣጠነ የተጠቃሚነት ድርሻ” የተሰኘው አቋሟ ዓለምአቀፍ ተቀባይነቱ የማያወላዳ መሆኑንም ያረጋግጣሉ።
“የፍትሐዊ ተጠቃሚነት” መርሆ ከ”ታሪካዊ ባለመብትነት” አስተሳሰብ ጋር በተቃርኖ ፅንፍ ለፅንፍ የቆመ አመለካከት ነው። ሮበርት ኮሊንስ የተባሉ ተመራማሪ የ”ፍትሐዊ ተጠቃሚነት” መርሆ በቻይናና በህንድ የአገር ግንባታ እንቅስቃሴ ውስጥ ለ500 ዓመታት ያገለገለ አስተሳሰብ መሆኑን ይናገራሉ። በ1966 በተፈፀመው የሄልሲንኪ ስምምነትም “ፍትሐዊ ተጠቃሚነት” ዓለምአቀፍ ተቀባይነት ለማግኘት በቅቷል።
ስምምነቱ በራሱ ምሉዕ እንዳልሆነ ልሂቃን ይናገራሉ። የ”ፍትሐዊ ተጠቃሚነት” ዓለምአቀፍ ስምምነት የውሃ ተጠቃሚነትን የሚመከቱ ዝርዝር የድርድርና መግባቢያ አጀንዳዎችን የመወሰኑን ተግባር የስምምነቱ አካል ለሆኑ አገራት ክፍት አድርጎታል። ያም ሆኖ የትኛው የአገራት ስምምነት የተፋሰስ አገራት ተጠቃሚነትን ሊያግድ እንደማይችል ማግባቢያ ሰነዱ ዓለምአቀፍ መርሆ አስቀምጧል።
ኢትዮጵያ ለረጅም ዘመን እርስ በርስ ጦርነት ስትታመስ መቆየቷ ውስጣዊ አቅሟን አላሽቆታል። በዚህ ምክንያት በዓባይ ውሃ መጠቀም የሚገባትን ቅንጣት ሳትጠቀም ቆይታለች። በ21ኛው ክ/ዘ መጀመሪያ ላይ ኢትዮጵያ ከዓባይ ወንዝ መጠቀም የቻለችው ከአንድ በመቶ የማይበልጥ አቅሙን እንደሆነ መረጃዎች ይጠቁማሉ። ግብፅ ደግሞ የዚህ ወንዝ 80 በመቶን ለጥቅም አውላ ተገኝታለች። ይህ የተጠቃሚነት ድርሻ ፈፅሞ ፍትሐዊ እንዳልሆነ ሁሉም የሚያረጋግጠው ሀቅ ነው።
ባለፉት አስርት ዓመታት ኢትዮጵያ በአንፃራዊ ሰላም ውስጥ የቆየች ከመሆኗ ባሻገር ኢኮኖሚዋም ተከታታይነት ያለው ዕድገት አስመዝግቧል። ከዚህ ጎን ለጎን የህዝብ ቁጥሯም በእጅጉ አሻቅቧል። በውጤቱም የአገሪቱ ውስጣዊ የልማት ፍላጎቶች አይለዋል። ይህ ደግሞ በግዙፉ ወንዟ ዓባይ ላይ ፍትሐዊ ጥቅሟን እንድታረጋግጥ ያስገድዳታል።
የዓለም ባንክ በ1997 ባወጣው ሪፖርት “የዓባይ ውሃ ለኢትዮጵያ ዕድገትና ልማት የሚውል ከፍ ያለ አቅም ይዟል። የዓባይ ወንዝ ልማት ድህነትን ለመቀነስ በምታደርገው ጥረት የሚጫወተው ሚና ወደር የለውም። የአገር ውስጥ የኃይል ፍላጎቷንና የምግብ አቅርቦቷን ከማሟላት አልፎ ለወጪ ንግዷ ስትራቴጂ ከፍተኛ አስተዋፅዖ እንደሚያበረክት አያጠራጥርም” ብሏል።
በርግጥም የዓለም ባንክ የተናገረው፤ በግብፅ ዘንድ የሺህ ዓመታት ስጋት ሆኖ የቆየው፤ በኢትዮጵያኑ በኩል ደግሞ ቁጭት ሆኖ ዘመናትን የተሻገረው የዓባይ ወንዝ ተጠቃሚነት ጉዳይ ጊዜው ሲደርስ እውን ሆኗል። ኢትዮጵያ ያጎለበተችው ውስጣዊ አቅም በወንዙ ለመጠቀም የሚያስችል ደረጃ መድረሱን በተረዳችበት ጊዜ የተጠቃሚነት ፕሮጀክት ነድፋ በይፋ ሥራ ጀምራለች። ይህም ባረጀና ባፈጀው የ”ታሪካዊ ባለመብትነት” መርሆ ስትመራ በኖረችው ግብፅና በ”ፍትሐዊ ተጠቃሚነት” አስተሳሰብ ውሃውን ለመጠቀም በተነሳችው ኢትዮጵያ መካከል ውጥረት ፈጥሯል። ጊዜ ያለፈበት እና ዘመነኛውን አስተሳሰብ በተቃርኖ አፋጦ ወደ ድርድር አምጥቷል።
ኢትዮጵያ በሰኔ ወር 1996 የዓባይ ወንዝ ገባሪ በሆኑ ሁለት አነስተኛ ወንዞች ላይ ግድብ ለመገንባት መነሳቷን ይፋ አድርጋለች። መንግሥት በሰጠው መግለጫ “ኢትዮጵያ ዓለምአቀፍ ድጋፍ ቢያገኝም ባያገኝም የጀመረው የማስተር ፕላን ጥናት እንዳለቀ ግንባታውን ይጀምራል” ብሎ አቋሙን ይፋ አድርጓል።
የግብፅ መንግሥት ብዙ ወራት ሳይቆይ በጥር ወር 1997 ላይ አዲስ የበረሃ መስኖ ልማት እንቅስቃሴ በማስጀመር ለኢትዮጵያ ዕቅድ ምላሽ የሚመስል ተግባር ላይ ሲሰማራ ታይቷል። የ”ቶሽካ ቦይ” የተሰኘው ይሄ የግብፅ መንግሥት አዲስ የበረሃ መስኖ ተግባር ዋና አላማው የናይል ወንዝን አቅም አሟጦ በመጠቀም ግብፅ በውሃው ላይ አለኝ የምትለውን የ”ታሪክ ባለመብትነት” መርሆ ይበልጥ ለማጥበቅ አስባ ያደረገችው መሆኑን ኤርሊች ይገልፃል።
የወቅቱ ኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚንስትር መለስ ዜናዊ ይህንን የግብፅ ዕርምጃ ለመቃወም ጊዜ አልወሰደባቸውም። “የግብፅ ድርጊት በውሃው ላይ ያላትን የራስ ብቻ ተጠቃሚነት ስስታም ፍላጎት የሚያሳይ ነው” ሲሉ ዕርምጃዋን ተችተውታል።
ጠ/ሚ መለስ ግብፅ የጀመረችው የ”ቶሽካ ቦይ” ፕሮጀክት ከሌላ ቦታ የተገኘን ውሃ ለበረሃ ልማት በማዋል የቆየ የብቻ ተጠቃሚነት አስተሳሰቧን ለማጠናከር የተወሰደ ዕርምጃ እንደሆነ ተናግረዋል። ይህ ድርጊት የናይል ተፋሰሱ አገራት ፍትሐዊ የውሃ ተጠቃሚነት ድርሻቸው ላይ የመደራደር ዕድል እንዳይኖራቸው ታስቦ የተከወነ መሆኑንም ገልፀዋል። በዚህ ተቃውሟቸው የአዲሱ የ”ቶሽካ” ፕሮጀክትና አሮጌው የ1959 የቅኝ ግዛት ስምምነትን እኩል ከሰዋቸዋል። “እንደሚገባኝ ሁለቱም የውሃው ባለድርሻዎቹን ያገለሉ የግብፅ ጉዳዮች ብቻ ናቸው። ስለዚህም ፍትሐዊነት ይጎድላቸዋል” ማለታቸው ይታወሳል።
የኢትዮጵያ መንግሥት የግብፅን ድርጊት በመቃወም ብቻ አላበቃም። በወርሃ ግንቦት 1998 በዓባይ ወንዝ ላይ 175 የመስኖ ፕሮጀክቶች ግንባታን በይፋ ጀምሯል። “እንዲህ ዐይነቱ የላይኛው ተፋሰስ አገራት ተግባራት የታችኛው ተፋሰስ አገራት የውሃ አቅርቦትን በሂደት እየቀነሰው ይመጣል” ሲሉ ጠ/ሚ መለስ ግብፅ የምትወስዳቸው የግል ዕርምጃዎች አፀፋዊ ምላሽ መልሶ እራሷን የሚጎዳ እንደሚሆንም አስጠንቅቀዋል።
የናይል ውሃ ጉዳይ ከዚህ ጊዜ ጀምሮ በተፋሰሱ አገራት ይበልጥ መነጋገሪያ አጀንዳ ለመሆን በቅቷል። በውጤቱም ሁሉንም የተፋሰሱ አገራት ያካተተ የ”ናይል ቤሲን ኢንሼቲቨ” በፌብሩዋሪ ወር 1999 በዳሬ ሰላም ሊመሰረት በቅቷል። ዘጠኙ የተፋሰሱ አገራት ኤርትራን ታዛቢ አድርገው በታደሙበት በዚህ ስብሰባ ማብቂያ ላይ ያወጡት የጋራ መግለጫ “በታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ሁሉም የናይል ተፋሰስ አገራት በጋራ ተጠቃሚነት ላይ በትኩረት ተወያይተዋል። የጋራ ራዕያችንም ቀጣይነት ያለው የማኅበረ-ኢኮኖሚያዊ ልማትን በጋራው የናይል ወንዛችን ላይ ፍትሐዊ የውሃ ተጠቃሚነት የማረጋገጥ የጋራ ራዕይ አንግበናል” ይላል። ግብፅም የዚህ የጋራ መግለጫ አካል መሆኗን ልብ ይሏል።
ኢትዮጵያ በ2011 የታላቁ ህዳሴ ግድብ ግንባታን በይፋ አስጀመረች። የወቅቱ ጠ/ሚ መለስ ዜናዊ የግድቡ መሰረት ድንጋይ በተጣለበት ጊዜ የተጋረጠበትን ዓለምአቀፋዊ ጫናና የድጋፍ እጦት በፅናት ተቋቁሞ ዕውን እንደሚሆን ተናገሩ። “የግንባታው የፋይናንስ ምንጮች እኛው፤ መሃንዲሶች እኛው፤…” ሲሉ የግድቡ ግንባታ ሙሉ በሙሉ በኢትዮጵያ አቅም የሚከናወን መሆኑን አረጋገጡ። ግድቡ ለታችኛው ተፋሰስ አገራት /ሱዳንና ግብፅ/ ስጋት አለመሆኑንም ገልፀዋል። ይልቁንም ያልተቋረጠ የውሃ አቅርቦት እንዲያገኙ በማድረግ፤ የጎርፍ ስጋትን በማስወገድ፣ የደለል ችግርን በመቅረፍ እና የኃይል አቅርቦትን ደጃቸው በማድረስ ከፍ ያለ ጥቅም እንደሚሰጣቸውም አረጋግጠዋል።
ኢትዮጵያ ከግድቡ ግንባታ ተግባሯ ማንንም የማይጎዳ እንደሆነና በ”በሰጥቶ መቀበል” መርሆ የተመሰረተ እንደሆነ በተደጋጋሚ አረጋግጣለች። ነገር ግን የታችኛው ተፋሰስ አገራትን ዕምነት አላገኘችም። በዚህ ምክንያት የግንባታ ተግባሩ ብዙ ሳይራመድ ሁለቱን የታችኛው ተፋሰስ አገራት ከኢትዮጵያ ጋር ያጣመረ “tripartite” የተሰኘ ሦስቱን አገራትና ሌሎች ውጫዊ ሙያተኞችን ያካተተ ዓለምአቀፍ የአጥኚ ሙያተኞች ፓናል ተመስርቷል።
ጄሲ ቬይሊ የተባሉ ልሂቅ የጥናት ቡድኑ ከተቋቋመ አንስቶ በርካታ ወራትን የፈጀ እንቅስቃሴ ሲያደርግ መቆየቱን ይገልፃሉ። ቡድኑ የግድቡ ግንባታ በታችኛው ተፋሰስ ላይ የሚያስከትለውን ተፅዕኖ በጥልቀት ለማጥናት ሞክሯል። የግድቡ ስነ-ምድራዊ አቀማመጥ ውሃን አቁሮ ከማከማቸት አንፃር ያለው ተስማሚነት፤ ግንባታው በውሃ መጠን፣ ጥራትና ተደራሽነት ላይ የሚያስከትለውን ለውጥ፤ በኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነት ላይ የሚያሳድረውን አዎንታዊና አሉታዊ ተፅዕኖና በትራንስፖርት እንቅስቃሴ ላይ ሊያደርስ የሚችለውን ጉዳት የተመለከቱ ጉዳዮች በዝርዝር ተመራምሮባቸዋል።
“ቡድኑ ከበርካታ ወራት የጥናት ስራ በኋላ ግኝቱን የሚገልፅ ትንታኔ ይፋ ቢያደርግም፤ ሪፖርቱ ድምዳሜ ላይ ያልደረሰ በመሆኑ ውዝግቡን የሚያባብስ ሊሆን በቅቷል” ይላሉ ቬይሊ። በዚህ ሳቢያ የየአገራቱ ሚዲያዎች ከየአገራቸው ፍላጎትና ጥቅም አንፃር ሪፖርቱን እየቃኙ በማራገብ በህዝቦች ውስጥ ብሔራዊ ስሜትን ባልተገባና በተጋነነ ደረጃ እንዲቀጣጠል አድርገዋል። የቀድሞ የግብፅ ፕ/ት መሀሙድ ሙርሲና ካቢኔያቸው በየሚዲያው የተራገበው ወሬ ያስከተለውን ጫና መቋቋም ተስኗቸው በቴሌቪዥን የቀጥታ ስርጭት በኢትዮጵያ ላይ ያነጣጠረ የጦር ነጋሪት ሲጎስሙ ተደምጠዋል።