Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ሎሚ ዕለት 18 መስከረም 2019 ዓ.ም. ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ናይ ዕለተ ረቡዕ ሓፈሻዊ ኣስተምህሮ ትምህርተ ክርስቶስ ለጊሶም ምስ ኣብቅዑ ነቶም በቲ ሰለይ እናበለ ኣእምሮ ናይ ዝካረ ብቕዓቱ ብዘጥፍእ ሕማም ዝተጠቕዑን ዕለት ብዕለት ኣብ ኣገልግሎት ምእላዮም ፍቕሪ ዝተግሁ ኣባይቲ ስድራኦምን ንጸልይ ቢሎም፡ እተሓሒዞም እውን ብዝተፈላለየ መንሽሮኣዊ ሕማም ንዝተጠቕዑ እውን ንጸልይ ከምዝበሉ ልኡኽ ጋዜጠይና ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ራዲዮ ቫቲካን ኣመደዮ ሎሞናኰ ሓቢሮም።
ህሙማን ብዙሕ ግዜ ናይቲ ኣብ እዋናዊ ዓለም ናይ ዝሰፍሕ ዘሎን ዝረአይን ብዙሓት ኣብቲ ምስቲ ናይ ኣህላኽነት ዝብል ቀኖና ዘይሰማምዑ ቢሉ ንዝሓስቦም ከም ጓሓፍን ውዳቕን ንዝርእዮም ኣብ ልቢ ቅዱስ ኣቦና ዓቢይ ስፍራ ከምዘለዎም ዝፍለጥ ክኸውን እንከሎ፡ ዝለገስዎ ሓፈሻዊ ኣስተምህሮ ትምህርተ ክርስቶስ ዛዚሞም፡ ህሙማን ኣብ ጸሎተይ ህልዋን ኢኻትኩም ቢሎም ጸሎቶም ከምዘረጋገጹ ዝሓበሩ ልኡኽ ጋዜጠይና ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቫቲካን ረዲዮ ሎሞናኰ ኣስዒቦም፥
ዕለት 21 መስከረም ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ህሙማን ኣልዛይመር (ሰለይ እናበለ ኣእምሮ ናይ ዝካረ ብቕዓቱ ብዘጥፍእ ሕማም ዝተጠቕዑ)፡ ብዙሓት ብሰንኪ እቲ ዘጋጠሞም ሕማም ኣደዳ ዓመጽን ንጽገትን ከይኖም ንሓደጋ ግህሰት ሰብኣዊ ክብሪ ተቓሊዖም ከምዝርከቡን፡ ስለኤምን ስለ እታ ብፍቕሪ እትሕብሕቦም ስድራ ቤቶምን ከምኡ እውን ስለ እቶም ብተፈላለየ መንሽሮኣዊ ሕማም ንዝተተቕዑ ንጸልይ፡ እግዚኣብሔር ምፍዋስ ክዕድሎም መታን፡
ነጻ አስተያየት - በከድር መሐመድ kedir Mohamed ታሪካዊ ጠላቶቻችን እነ ግብጽ ኢትዮጵያን ለማዳከምና ማፈራረስ ተገንጣይና አስገንጣዮችን በሚያደራጁበት ጊዜ የተጠቀሙት አጀንዳ...
በሀዋሳ የአዋዳ ዩኒቨርስቲ የሁለተኛ አመት ተማሪ ናት። አረጋውያንና ህፃናትን የሚንከባከብ 'ጣሊታ' በተባለ የበጎ ሰናይ ድርጅት ውስጥ ከትምህርት ውጭ ባለው ሙሉ ሰዓቷ ታገለግላለች።
በአዲስ አበባ ተግባራዊ በተደረገው የቅድመ ክፍያ የመብራት አገልግሎት አሰጣጥ ደንበኞች መማረራቸውን እየገለፁ ሲሆን መብራት ሃይል በበኩሉ፤ በሁሉም ማዕከላት አገልግሎቱ ያለእንከን እየተሰጠ ነው ብሏል፡፡
ካዛንቺስ በሚገኘው የቅድመ ክፍያ አገልግሎት ማዕከል፣በክፍያ አሰባሰብ ላይ ቅሬታ ሲያቀርቡ ያገኘናቸው አንዳንድ ተገልጋዮች፤ ክፍያው የሚሰበሰበው በአንድ ሠራተኛ ብቻ በመሆኑ ወረፋ በመጠበቅ የስራ ጊዜያቸውን እያባከኑ እንደሆነ በምሬት ገልፀዋል፡፡ ረጅም ወረፋ ሲጠብቁ ቆይተው የምሣ ሰአት አሊያም የስራ መውጫ ደርሷል እየተባሉ ወደ ቤታቸው የሚመለሱ በርካታ ደንበኞች እንዳሉ የታዘበ አንድ ወጣት የቅድመ ክፍያ አገልግሎት ደንበኛ፤ እሱም ራሱ በተመሳሳይ ምክንያት ለሶስት ተከታታይ ቀናት ወደ ማዕከሉ መመላለሱን ገልጿል።
ከሃያት አካባቢ የአገልግሎት ካርዳቸውን ለማስሞላት ካዛንቺስ ድረስ መምጣታቸውን የገለፁት አንድ ጎልማሳ በበኩላቸው፤ ድርጀቱ በከተማዋ አንድ ማዕከል ብቻ በመክፈቱ እሳቸውን ጨምሮ በርካታ ተገልጋዮች ለእንግልት መዳረጋቸውን ተናግረዋል። የአገልግሎቱ መጀመር በተለይ የመብራት አጠቃቀምን በዘመናዊ መልኩ ለመቆጣጠር ከፍተኛ ፋይዳ እንዳለው የሚገልፁት ደንበኞች፤ መብራት ሃይል በከተማዋ የተለያዩ አካባቢዎች የቅድመ ክፍያ አገልግሎት ማዕከላትን በስፋት በመክፈት፣ አገልግሎቱን በተደራጀ የሰው ሃይል በመስጠት ደንበኞችን ከእንግልትና ከምሬት መገላገል ይችላል ብለዋል፡፡
የደንበኞችን ቅሬታና በአጠቃላይ አገልግሎቱን በተመለከተ ያነጋገርናቸው የኢትዮጵያ መብራት ሃይል ኮርፖሬሽን የውጭና ህዝብ ግንኙነት ኃላፊ አቶ ምስክር ነጋሽ፤አገልግሎቱ ከሁለት አመት በፊት እንደተጀመረና የደንበኞችን ወጪና ጊዜ ለመቆጠብ ታስቦ ተግባራዊ መደረጉን አስታውሰው፤ በከተማዋ አገልግሎቱን የሚሰጡ 29 ማዕከላት እንዳሉ፣ ሁሉም አገልግሎቱን በተቀላጠፈ መልኩ ለ174ሺ35 ደንበኞች ያህል እየሰጡ እንደሆነም ገልፀዋል፡፡ ከአዲስ አበባ በተጨማሪ በአዳማ ያሉት 3 ማዕከላት እና በቢሾፍቱ ያሉት 2 ማዕከላት፣ በአጠቃላይ ለ26ሺ39 ደንበኞች የተቀላጠፈ አገልግሎት እየሰጡ እንደሆነም ነው ኃላፊው የተናገሩት፡፡ የቢል ህትመት ወጪን እንዲሁም የቆጣሪ አንባቢንና የገንዘብ ሰብሳቢን ድካም በማስቀረት ረገድ አዎንታዊ ሚና እንዳለው የሚነገርለት የቅድመ ክፍያ ቆጣሪ አገልግሎት ተግባራዊ በተደረጉባቸው ሶስቱ ከተሞች ለ200ሺ104 ደንበኞች አገልግሎት እየተሰጠ እንደሆነም አክለው ገልፀዋል፡፡
በከተማዋ አንድ የአገልግሎት ማዕከል ብቻ በመኖሩ ተቸግረናል የሚለውን የደንበኞች ቅሬታ አስመልክቶ የተጠየቁት አቶ ምስክር ሲመልሱ “ካዛንቺስና ሜክሲኮ ያሉት እንደ ዋና ማዕከል እሁድን ጨምሮ አገልግሎት የሚሰጥባቸው እንጂ ብቸኛ ማዕከላት አይደሉም፤ በከተማዋ ያሉት 29 ማዕከላት በቂ ሙያተኛ ተመድቦላቸው አገልግሎቱን በተቀላጠፈ መልኩ እየሰጡ ነው” ብለዋል፡፡ በቅርቡም የሃይል ብክነትን ለመቆጣጠር የሚያስችሉ ሌሎች ዘመናዊ ቆጣሪዎችን ተግባራዊ ለማድረግ መስሪያ ቤቱ እቅድ መያዙን አቶ ምስክር ጠቁመዋል፡፡
More in this category: « የፌስቡክ መስራችና ባለቤቱ ‘የ2013 ለጋስ አሜሪካውያን’ ተባሉ	በደህንነት ኃላፊው ላይ የቀረበውን የክስ ማሻሻያ ጠበቆች ተቃወሙ »
በዚህ የጨዋታ ሳምንት በመሸናነፍ ከተጠናቀቁት ጨዋታዎች መካከል ሦስቱ አስቀድመው ግብ ያስተናገዱ ክለቦች ከመመራት ተነስተው ያሸነፉበት ነበር። በዚህም ቅዱስ ጊዮርጊስ፣ ሀዋሳ ከተማ እና ሲዳማ ቡና ተጋጣሚዎቻቸውን ማሸነፍ ችለዋል።
ጨዋታዎች በሜዳ ላይ ከሚደረጉ ፉክክሮች ባልተናነሰ ከሜዳ ውጭ ባሉ ሁነቶች እንደሚወሰን በሚነገርበት ሊጋችን በተለምዶ አስቀድመው ግብ ያስቆጠሩ ባለሜዳ ቡድኖች “በየትኛውም መንገድ” ጨዋታዎችን አሸንፈው መውጣታቸው የተለመደ ነው። በዚህም ሒደት የባለሜዳው ቡድን ደጋፊዎች ተፅዕኖ ቀላል የሚባል አልነበረም።
የዘንድሮ የቤትኪንግ የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ የኮቪድ 19 ወረርሽኝን ተከትሎ ውድድሩ ከቀደመው የደርሶ መልስ አካሄድ ወጥቶ በተመረጡ ከተማዎች እየተካሄደ መገኘቱ ለቡድኖች ከወትሮው በተለየ እኩል የሆነ የደጋፊዎች ተጠቃሚነት እንዲያገኙ ማስቻሉ ለሊጉ አዲስ ገፅታ ያላበሰው ይመስላል። ይህም ጨዋታዎች ከሜዳ ውጭ ባሉ ተፅዕኖ ከመወሰን ይልቅ በሜዳ ላይ በሚኖረው የ90 ደቂቃ እንቅስቃሴ የተሻለ መንቀሳቀስ በቻለው ቡድን ጥረት መወሰኑ እየበረከተ ለመጣው ቡድኖች ከኋላ ተነስተው የማሸነፍ ሂደት እንደ አይነተኛ ምክንያት መቅረብ የሚችል ጉዳይ ነው።
ቤትኪንግ የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ የስድስት ሳምንታት የአዲስ አበባ ቆይታውን አጠናቆ ለአንድ ወር ያክል ደግሞ በተረኛው የጅማ ዩኒቨርስቲ ስታዲየም መካሄዱን በዚህኛው የጨዋታ ሳምንት ጅማሮውን አድርጓል።
ሊጉ ከሚደረግባቸው ስታዲየሞች በተለየ መልኩ በጅማ ዩኒቨርስቲ ቅጥር ግቢ ውስጥ የሚገኘው እና ውድድሩ እየተካሄደ የሚገኝበት የጅማ ዩኒቨርስቲ ስታዲየም በሀገራችን ከሚገኙ ጥሩ ከሚባሉ የስፖርት መሰረተ ልማቶች አንዱ ነው።
የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት በቀዳሚነት ከቆሙለት የመማር ማስተማር እንዲሁም ምርምር እና ስርፀት በተጓዳኝ መሰል ከፍተኛ ኢንቨስትመንት በሚጠይቁ የውድድር ስፖርት መሰረተ ልማቶችን የመገንባት ተነሳሽነት ማሰየታቸውና በተሻለ ጥራት ማስገንባት መቻላቸው የሚደነቅ ነው።
ከሌሎች የሀገራችን የውድድር ሜዳዎች በተለየ በጅማ ዩኒቨርስቲ ስታዲየም የህክምና አርዳታ ለመስጠት የተቋቋመው የህክምና ቡድን ፍፁም የተለየ ነው። ለመጀመሪያ እርዳታ የሚያገለግልና በአስፈላጊ ቁሶች የተደረጃው ዘመናዊ ተሽከርካሪን ጨምሮ የህክምና እርዳታ በሚሰጡ ስፔሻሊስት ዶክተሮች ድረስ የተደራጀው የህክምና ቡድን ለሌሎች የውድድር ሜዳዎች በትልቁ ትምህርት የሚሰጥ ነው። ከሀገሪቱ ስመጥር ህክምና ትምኅርት ተቋማት አንዱ የሆነው ጅማ ዩኒቨርሲቲ ከዚህ ስኬት ጀርባ አይነተኛ ሚና እንደሚኖረው አያጠራጥርም።
ለአንድ የእግርኳስ ስታዲየም መሰረታዊው የሆነው የመጫወቻ ሜዳ ጉዳይ ግን ጥሩ የሚባል አይደለም። በተወሰነ መልኩ ጭቃማ እንዲሁም አለፍ አለፍ ብሎ ደግሞ ከፍ ከፍ ያሉ ሳሮች የሚስተዋሉበት የመጫወቻ ሜዳው በተለይ ኳስን በመሬት ለማንሸራሸር እጅግ ፈታኝ መሆኑ ተስተውሏል።
በተያያዘም በስታዲየሙ በተከናወነው እና ጅማ አባጅፋርን ከቅዱስ ጊዮርጊስ ባገናኘው የመጀመሪያ ጨዋታ ከመጀመሩ 30 ደቂቃዎች እስኪቀሩ ድረስ የግቡ ቋሚዎች ያለመረብ ለመቆየት የተገደዱበት እና በቀሪዎቹ ደቂቃዎች በጥድፊያ መረቡን ለመስቀል የተደረገው ሂደት ሌላው ከቅድመ ዝግጅት አንፃር የተመለከትነው ክፍተት ነው።
በተመሳሳይ ከ50ሺህ በላይ ሰዎችን ለማስተናገድ የተገነባው ስታዲየም ፕሪምየር ሊጉን ለማስተናገድ በነበረው የቅድመ ዝግጅት ምዕራፍ ወቅት ለክብር እንግዶችም ሆነ ቁጥራቸው አነስተኛ ለሆኑት ደጋፊዎች የሚሆን ምንም አይነት መፀዳጃ ቤት አለመኖሩ አግራሞትን የሚፈጥር ነው። በስታዲየሙ በተጋጣሚ ቡድኖች መልበሻ ቤት ከሚገኘው መፀዳጃ ቤት ውጭ ለሌሎች አካላት አገልግሎት እንዲሰጥ ተብሎ የተዘጋጀ መፀዳጃ ቤት አለመኖሩ አወዳዳሪው አካል ከቀጣይ የጨዋታ ቀናት በፊት አፋጣኝ እልባት ሊሰጠው ይገባል።
የኮቪድ 19 ፕሮቶኮልን በማክበር ረገድ አሁንም በጅማው ውድድር መሻሻሎችን መመልከት አልቻልንም። ስታዲየሙ መቀመጫ ወንበር የሌለውን መሆኑን ተከትሎ በስታዲየሙ ጨዋታውን ለመከታተል የሚገኙ አካላት እጅግ ተጠጋግተው ሲቀመጡ ተስተውሏል። ይህም ጉዳይ አሁንም ትኩረት ተሰጥቶበት በጨዋታዎች ወቅት ሊሰራበት ይገባል።
ከዚህ ቀደም በመከላከያ እንዲሁም በአዳማ ከተማ ሲጫወት የምናውቀው ቴዎድሮስ በቀለ ዘንድሮ በሀዲያ ሆሳዕና እየተጫወተ ይገኛል። በቁመቱ ገዘፍ ያለው እና አሁን ላይ በተወሰነ መልኩ ክብደቱ ቀነሰ እንጂ ጠቅጠቅ ያለ አካላዊ ቁመና ያለው ተጫዋቹ በመሐል ተከላካይነት እንዲሁም በግራ መስመር ተከላካይነት ሚናን ሲወጣ ይስተዋላል በተለይም በቁመት ረዘም ያሉ ተጫዋቾች እምብዛም በማይደፈረው እና ከፍተኛ ፍጥነት፣ ትጋትና አካላዊ ብርታት በሚጠይቀው የመስመር ተከላካይ ስፍራ ግዙፉን ቴዎድሮስ በቀለ በብቃት ሲከወን መመልከት አግራሞትን የሚያጭር ነው።
ታድያ ተጫዋቹ ሌላኛም አስገራሚ መለያ አለው። ይህም በአብዛኛው የእግርኳስ ተጫዋቾች በተለምዶ ከ42-43 ቁጥር ያልዘለለ የመጫወቻ ጫማን ሲጫሙ በተቃራኒው ቴዎድሮስ በቀለ ግን 46 ቁጥር ጫማን መጫማቱ አስገራሚ ያደርገዋል።
አነስተኛ የሴቶች ተሳትፎ በሚስተዋልበት የሀገራችን የእግርኳስ እንቅስቃሴ ኢንተርናሽናል አልቢትር ሊዲያ ታፈሰ በዳኝነት እንዲሁም የቀድሞዋ ኢንተርናሽናል ዳኛ ሣራ ሰዒድ በኮሚሽነርነት ሚና በሀገሪቱ ትልቁ የክለቦች ውድድር ላይ በኃላፊነት ሲሰሩ መመልከት ብሎም ኃላፊነታቸውን በብቃት መወጣት ሌሎች ሴት ባለሙያዎች ላይ የሚኖረው በጎ ተፅዕኖ ቀላል የሚባል አይደለምና ሁለቱ እንስቶች መበረታታት ይኖርባቸዋል።
የዓለምአቀፍ መርሃግብሮችን ያላማከለ፣ ያለ በቂ ምክንያት የጨዋታ ቀናት ለውጦች፣ መርሃግብሮች አስቀድመው አለመታወቅ እና ሌሎች ያልዘረዘርናቸው ችግሮች ከሊጋችን የመርሃግብር አወጣጥ ጋር ተቆራኝተው የሚነገሩ ጉዳዮች ነበሩ። ነገርግን ካለፈው ዓመት አንስቶ ምስጋና ለአክሲዮን ማህበሩ ይሁንና መሻሻሎችን እየተመለከትን እንገኛለን።
ዘንድሮ ደግሞ ገና የመጀመሪያው ዙር ሊጠናቀቅ አራት የጨዋታ ሳምንታት እየቀሩት የመጀመሪያው ዙር የሚጠናቀቅበት ወቅት፣ በመሐል የሚኖረው እረፍት እና ሁለተኛው ዙር የሚጀመርበት ቀን ከወዲሁ ይፋ መደረጉ ሌላኛው አዲሱ በጎ ጅምር ነው። በተጨማሪም የቀን መሸጋሸጎች በድንገት ከመግለፅ ይልቅ ሳምንታት ሲቀሩ መታወቁ ቅሬታን የሚቀንስ በጎ ጅምር ነው።
ይህን ወደ web/ድህረ-ገጽ መለያ ስም (domain name) አምጥተን ስንመለከተው የአንድን ድህረ ገፅ ስሙን በመሸፈን/በመደበቅ አልያም አሳጥረን የምናስቀምጥበት መንገድ ነው።
ሞልዶቭኛ (молдовеняскэ / moldovenească ሞልዶቨኛስክዕ) በሞልዶቫ ሬፑብሊክና በትራንስኒስትሪያ የሚናገር የሮማንኛ አይነት ነው። በሞልዶቫ ሕገ መንግሥት መሰረት ሞልዶቭኛ የአገሪቱ መደበኛ ቋንቋ ሲሆን አብዛኞቹ የቋንቋ ምሁሮች ግን ከይፋዊ ሮማንኛና ከይፋዊ ሞልዶቭኛ መካከል ምንም ልዩነት የለም ባዮች ናቸው።
ሞልዶቭኛ የሚጻፍበት ፊደል ወይም በላቲን አልፋቤት ወይም በቂርሎስ አልፋቤት ሊሆን ይችላል። አሁኑኑ የላቲን አልፋቤት በሞልዶቫ ሬፑብሊክ ይፋዊ ሲሆን በትራንስኒስትሪያ ግን የቂርሎስ አልፋቤት ይፋዊ ነው። ቅድም ሲል የሶቭየት ኅብረት ክፍላገር ስትሆን እስከ 1989 እ.ኤ.አ. ድረስ የቂርሎስ አልፋቤት በሞልዳቪያን ሶቭየት ሶሻሊስት ሪፑብሊክ ውስጥ የቂርሎስ ጽሕፈት ይፋዊ ነበር።
ሞልዶቭኛ ከሮማንኛ የተለየ ቋንቋ መሆኑ በጣም የሚያከራከር ጉዳይ ነው። ሆኖም የሞልዶቫ ሕገ መንግሥት ይፋዊ ከማድረጉ በላይ በትራንስኒስትሪያ ከሩስኛና ዩክሬንኛ ጋራ መደበኛነት አለው። የትራንስኒስትሪያ ነጻነት ግን ከሌሎች አገራት ገና አልተቀበለም።
የሞልዶቫ ሳይንስ ተቋም ቋንቋውን ቢያስተዳድርም 'ሮማንኛ' ይለዋል። የሮማኒያ መካነ ጥናት ደግሞ ለሮማንያ ቋንቋ ሲያስተዳድር አንዳንድ ከ1989 በኋላ ያደረገው የአጻጻፍ ለውጥ በሞልዶቫ ውስጥ አልተቀበለም። ስለዚህ ከሁለቱ ይፋዊ ቋንቋዎች መካከል ጥቃቅን የአጻጻፍ ለውጥ ይኖራል። ከዚህ አጠገብ ከሁለቱ አገሮች መነጋገርያዎች መካከል ሌሎች ትንንሽ ለውጦች አሉ።
ለዚህ ጽሑፍ መነሻ የሆነኝ 6ተኛውን ሀገር አቀፍ ምርጫ የፌደራል መንግሥቱ ማራዘሙን ተከትሎ የትግራይ ክልላዊ ብሔራዊ መንግሥት ምርጫውን በክልሉ ለማካሔድ በመወሰን የምርጫ ቦርድ በማቋቋም ምርጫውን ለማድረግ አስፈላጊ ናቸው ያላቸውን ዝግጅት በማድረጉ ሲሆን የትግራይ ክልል መንግሥት ምርጫውን ማድረግ ይችላል አይችልም? ከኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ቁጥጥር ውጭ የሆነና ራሱን የቻለ ምርጫ ቦርድ ማቋቋም ይችላል አይችልም? ምርጫውስ ከተካሄድ ሊኖረው የሚችለው ውጤት ምን ድን ነው? የሚሉትንና ተያያዥነት ያላቸውን ጥያቄዎች ለመመለስ እንዲሁም የትግራይ ክልል ምርጫውን ማድረግ መቻሉ ጋር የምርጫውን በክልል ደረጃ መደረጉን የሚደግፉ ፖለቲከኞችና አስተያየት ሰጭዎች ራስን በራስ ከማስተዳደርና የራስን እድል በራስ ከመወሰን ሕገ መንግሥታዊ መብት ጋር ስለሚያያይዙት ከነዚህ መብቶች ጋር ምርጫ ማድረግ እንዴት ሊታይ ይገባል? የሚለውን ከፌደራሉ ሕገ መንግሥት እና ከምርጫ አዋጆች (አ/ቁ. 1133/2011 እና አ/ቁ. 1162/2011) አኳያ ለማብራራትና ሃሳብ ለማቅረብ በሚል የተዘጋጅ አጭር ጽሑፍ (Article) ነው፡፡ በዚህ ጽሑፍ ላይ ማንኛውም አስተያየት ሰጭ ለሚሰጠው አስተያየት ጸሐፊው ለማስተናገድና ሃሳብ ለመለዋወጥ ዝግጁ መሆኔን ከወዲሁ ማሳወቅ እፈልጋለሁ፡፡ መልካም ንባብ፡፡
የፌደራል መንግሥቱ 6ተኛውን ዙር ሀገራዊ ምርጫ ለማድረግ ወቅታዊ የአገሪቱ ሁኔታ አይፈቅድም በማለት የምርጫ ጊዜውን ማራዘሙን ተከትሎ የትግራይ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ምርጫውን አደርጋለሁ በማለት ቀን ቆርጦ በመንቀሳቀስ ላይ መሆኑ ይታወቃል፡፡ የትግራይ ክልል መንግሥት ምርጫውን አደርጋለሁ ካለ የሚያደርገው ምርጫ ክልላዊ ነው ወይስ ሀገራዊ ምርጫ? ምርጫው ምን ዓይነት ነው? የሚለው ትርጉምና ማብራሪያ ሀገሪቱ ካላት ሕገ-መንግሥትና የምርጫ አዋጆች (አ/ቁጥር 1133/2011 እና አ/ቁጥር 1162/2011) ላይ ለምርጫ ከተሰጠው ትርጉምና ከተዘረዘሩት የምርጫ ዓይነቶች የምርጫውን ምንነትና ዓይነት ማወቅ እንችላለን፡፡ በነዚህ አዋጆና የሕግ መንግሥት ድንጋጌዎች ላይ ከተሰጡት ትርጉሞች ላይ ትርጉሙንና ምንነቱን ማግኘት ካልቻልን የትግራይ ክልል መንግሥት ሕግ የማያውቀው ምርጫ እያካሄደ መሆኑን መረዳትና ማረጋገጥ ይቻላል ማለት ነው፡፡
በአ/ቁ. 1162 አንቀጽ፣ 2(5)፣ 6 እና 7 ላይ የምርጫ ዓይነቶችና ትርጉማቸው ተዘርዝረው እናገኛለን እነሱም፡ አጠቃላይ ምርጫ፣ የአካባቢ ምርጫ፣ ድጋሚ ምርጫ፣ የማሙያ ምርጫ እና የሕዝበ ውሳኔ ምርጫ ናቸው፡፡ እነዚህ የምርጫ ዓይነቶች እያንዳንዳቸው በአ/ቁ. 1162/2011 አንቀጽ 2(5) እና አንቀጽ 7 ላይ (የትግራይ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት አደርገዋለሁ ያለው ምርጫ ከነዚህ የምርጫ አዋጁ ከዘረዘራቸው ውስጥ የአንዳቸውንም ዓይነት አይደለም፡፡ በርግጥ ክልላዊ መንግሥቱ አደርጋለሁ ያለው 6ተኛውን ዙር ሀገራዊ ምርጫ መሆኑን ነው፡፡ በሀገር አቀፍ ደረጃ ይካሄድ የነበረው 6ተኛ ዙር ምርጫ ደግሞ ጠቅላላ ምርጫ መሆኑ ይታወቃል፡፡ ጠቅላላ ምርጫ ደግሞ በየ5 አመቱ አንድ ግዜ የሚካሄድ የፌደራል የህዝብ ተወካዮችንና የክልል ምክር ቤቶች አባላትን ለመምረጥ በተመሳሳይ ግዜ በመላ ሀገሪቱ የሚካሄድ መሆኑን ከሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 54(1) እና ከአ/ቁ. 1162/2011 አንቀጽ 2(6)፣ 7(1፣2) መረዳት ይቻላል፡፡ በርግጥ የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አስፈላጊ ሁኖ ሲያገኘውና ጉዳዩ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ቀርቦ ውሳኔ ሲያገኝ በተለያየ ጊዜ የሚደረግበት ሁኔታ እንዳለ አ/ቁ. 1162/2011 አንቀጽ 7(2) ላይ ያስቀምጣል፡፡ ነገር ግን የትራይ ክልል ምርጫ በተለየ ሁኔታ አስፈላጊነቱ ታምኖበትና በሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ተቀባይነት አግኝቶ እንዲደረግ የተወሰነ አይደለም፡፡ እንዳውም በተቃራኒው ምርጫው እንዳይደረግ የተባለና ከብሔራዊ ምርጫ ቦርድ እውቅና የተነፈገው ነው፡፡ ጠቅላላ ምርጫ በመካሄድ ላይ ከሆነ ጠቅላላ ምርጫ ለማለት በሁሉም የሀገሪቱ አካባቢዎች በተመሳሳይ ሁኔታ መደረግ የነበረበት ሲሆን አሁን እየተደረገ ያለው በትግራይ ክልል ብቻ ስለሆነ 6ተኛው ጠቅላላ ሀገራዊ ምርጫ አይደለም ማለት ነው፡፡ 6ተኛው ይሁን የክልል ምርጫም ሊሆን አይችልም ምክንያቱም ከዚህ በፊት በክልል ደረጃ ሀገራዊ ምርጫ ተደርጎ ስለማያውቅ ሲሆን 1ኛው የትግራይ ክልል ምርጫ እንዳይባልም የክልል ምርጫ የሚባል የሕግ ማእቀፍ ያለው የምርጫ ዓይነት የለም፡፡
በሌላም በኩል ካየነው አጠቃላይ ምርጫ የሚካሄደው የሕዝብ ተወካዮችንና የክልል ም/ቤቶችን አባላት ለመምረጥ የሚደረግ ምርጫ ነው፡፡ የክልል ም/ቤት አባላቱን በክልሉ ውስጥ ስለሆነና ከሌላ ክልል የሚመረጥም ሆነ የሚመረጥ ስለሌለ የክልሉን ም/ቤት እንዳሻው ማድረግ ይችል ይሆናል (ቢያንስ ሕግና ሥርዓትን የማስከበር ሃላፊነት ያለበት የፌደራል መንግሥቱ ሃላፊነቱን እስኪወጣ ድረስ) ነገር ግን የፌደራል ም/ቤቶች ተወካዮችን በተመለከተ በዚህ ምርጫ ለፌደረል ም/ቤቶች የተመረጡት ግለሰቦችና የፖለቲካ ድርጅቶች እጣፈንታቸው ምን ድን እንደሚሆን ግልጽ አይደለም፡፡ ከተቀሩት የምክር ቤት አባላት ጋር ተቀላቅለው እንዳይቀጥሉ የሚመረጡት ተወካዮች የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ እውቅና ስለሌላቸው እንዲሁም የሌሎች ክለክሎች የም/ቤት ቤት አባላት ነባሮች ስለሆኑና አዲስ ምርጫ ተደርጎ ስላልተመረጡ ተቀላቅለው የም/ቤት አባላትን ወንበር በመያዝ መንግሥት ሊመሰርቱ አይችሉም አስቀድሞ የተመሰረተ መንግሥት ስላለ እንዲሁም ወንበሩን ይያዙ ከተባለና ምርጫውን ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ እውቅና ከሰጣቸው (ተቀባይነት የማግኘት እድሉ ዝቀተኛ መሆኑ እንደተጠበቀ ሁኖ) በፌደራል መንግሥቱ የሚካሄደውን አጠቃላዩን ምርጫ ውጤት ውጭ ሁነው መጠበቅ ሊኖርባቸው ነው ማለት ነው፡፡ ይህ የሚያሳየው የምርጫው ምንነት በሕግ ያልታወቀና የሚመለከተው አካል እውቅና ያልሰጠው መሆኑን ነው፡፡
ምርጫ ማድረግ (ምርጫ ማካሔድና ማዘጋጀት) እና የራስን ምርጫ ቦርድ ማቋቋም አንዱ የአንዲት ሀገር ሉአላዊነት መገለጫ ነው፡፡ የትግራይ ክልል የፌደራሉ መንግሥት አንድ አካል እስከሆነ ድረስ ከፌደራል መንግሥት እውቅናና ፍቃድ ውጭ ራሱን ችሎ ምርጫ ማድረግ አይችልም፡፡ ምርጫ ከተደረገ ክልሉ ራሱን እንደ አንድ ነፃና ሉአላዊት አገር እየቆጠረ ሲሆን የሕገ መንግሥቱ አነቀጽ 8 ሕገ መንግሥቱ የብሔርች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦች የሉአላዊነት መገለጫ መሆኑን የሚደነግግ ሲሆን የሉአላዊነት መገለጫቸው በሆነው ሕገ መንግሥት ምርጫን በተመለከተ የሚወስንላቸው የፌደራል መንግሥት መሆኑን በሕገ መንግሥቱ ውስጥ አስቀምጠዋል፡፡ ሕገ መንግሥቱ የአገሪቱ ሕዝቦች እንተዳደርበታለን ይገዛናል በማለት በጋራ ያጸደቁት የመግባቢያና የቃልኪዳን ሰነድ ሲሆን ከዚህ ማእቀፍ ለመውጣትም ይሁን አብሮ ለመቆየት የሚቻባቸውን ሁኔታዎች ሕግ መንግሥቱ ካስቀመጠው ድንጋጌ ውጭ በመውጣት መንቀሳቀስ የሕዝቦችን እርስ በርስ የመተማመንና የአብሮነትና እኩልነት መርህ የሚጥስ ተግባር ነው፡፡ በዚህም ምክንያ ሀገራዊና ክልላዊ ቀውስና አለመረጋጋት ይፈጥራል፡፡ ለዚህ ርእስ ለመግቢያ ያክል ይህን ካልኩ ይህን የአገሪቱንና የሕዝቦች የሉአላዊነት መገለጫ የሆነውን ሕገ መንግሥት የአንድ ክልል ምርጫ ማድረግ እንዴት ይጥሳል የሚለውንና ክልሉ ምርጫ ማድረግ መብት የሌለው መሆኑን በተከታዩ ሁኔታ ለማስቀመጥ እሞክራለሁ፡፡
ሌላው ከዚሁ ጋር በተያያዘ አወዛጋቢ ነጥብ ሁኖ የቀረበው የትግራይ ክልል ምክር ቤት ምርጫ እንዲደረግ የወሰነበት አግባብ ነው፡፡ በሕገ-መንግሥቱ ውስጥ የፌደራል መንግሥቱንና የክልል መንግሥቶችን ሥልጣንና ተግባር በሚደነግጉት አንቀፆች ውስጥ ምርጫ ማድረግን ጨምሮ ከምርጫ ጋር ተያያዥነት ያላቸውን ሕጎች ማውጣት፣ መወሰን፣ ምርጫን ማስፈጸም እንደሚችል ሥልጣን የተሰጠው ለፌደራል መንግሥት መሆኑን ከሕገ መንግሥት አንቀጽ 51(15)፣ 55(2)(መ)፣ 60፣ 102፣ የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ማቋቋሚያ አ/ቁ. 1133/2011 አንቀጽ (3)፣ 7(1)፣ የኢትዮጵያ የምርጫ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝባና የምርጫ ሥነምግባር አ/ቁ. 1162/2011 አንቀጽ 3(1)፣ 7፣ 8፣ 9፣ 10 እና 11 መረዳት ይቻላል፡፡ እነዚህ የሕገ-መንግሥት ድንጋጌዎችና የምርጫ አዋጆች ምርጫ የማድረግና በምርጫ ላይ የመወሰንና ሕግ የማውጣት ሥልጣን ለፌደራል መንግሥት በግልጽ የተሰጠ መሆኑን የሚያስገነዝቡ ሲሆን የክልል መንግሥታት (ምክር ቤት) ይህ ሥልጣን ሊኖረው ይችል የነበረው በግልጽ ለፌደራል መንግሥ ያልተሰጡ ቢሆን እንደነበር ሲሆን ካልሆነ ደግሞ በግልጽ የክልሎችን ሥልጣንና ተግባራትን በሚወስነው የሕገመንግሥቱ አንቀጽ 52 ላይ ተሰጥቷቸው የነበር ቢሆን ነው፡፡ ሕገ መንግሥቱ በግልጽ ለፌደራል መንግሥቱ ሥልጣን ሰጥቶ ባለበት ሁኔታ የትግራይ ክልል ምክር ቤት በክልሉ ውስጥ ምርጫ እንዲደረግ መወሰኑ ሕገ-መንግሥቱን የሚጥስ ተግባር ነው፡፡
ሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 102 እና የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ማቋቋሚያ አ/ቁ. 1133/2011 አንቀጽ 2(2)፣ 3 እና የኢትዮጵያ የምርጫ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባና የምርጫ ሥነ-ምግባር አ/ቁ. 1162/2011 አንቀጽ 2(4) ላይ በግልጽ እንደተቀመጠው ሕገ-መንግሥታዊ እውቅና ያለው በአገሪቱ አንድ ምርጫ ቦርድ የተቋቋመ ሲሆን እሱም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ነው፡፡ ቦርዱም በፌደራልና በክልሎች ምርጫ (ጠቅላላ ምርጫ፣ አካባቢ ምርጫ፣ የሟሟያ ምርጫ፣ ድጋሚ ምርጫ፣ የህዝበ ውሳኔ ምርጫ) እንዲያካሂድ ሥልጣን ተሰጥቶታል፡፡ በሕገ መንግሥቱ በግልጽ ለፌደራል መንግሥቱ የተሰጠ ሥልጣን ደግሞ የክልሎች ሥልጣን እንዳልሆነና ክልሎች ለፌደራል መንግሥቱ የተሰጠውን ሥልጣን የማክበር ሃላፊነትና ግዴታ ያለባቸው መሆኑን በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 50(8) ተደንግጎ ይገኛል፡፡ ክልሎች ምርጫ ቦርድ ካቋቋሙ ሕገ-መንግሥቱን የሚቃረን ተግባር ነው፡፡ ክልሎች የራሳቸውን ምርጫ ቦርድ ማቋቋም ቢችሎ ኖሮ የክልሎችን ሥልጣንና ሃላፊነት በሚወስነው የሕገመንግሥቱ ድንጋጌ አንቀጽ 52 ውስጥ ያካትተው የነበረ ሲሆን በዚህ ድንጋጌ ምርጫ ማድረግንም ይሁን የምርጫ ሕግ ማውጣት እና ቦርድ ማቋቋም ለክልሎች የተሰጠ ሥልጣን መሆኑን አይገልጽም፡፡ ስለዚህ የትግራይ ክልል የምርጫ ቦርድ መቋቋም የኢፌደሪ ሕገ መንግሥትን የጣሰና ኢ-ሕገ መንግሥታዊ ተቋም ነው፡፡
እንደሚታወቀው ምርጫው የሚደረገው አንድ ክልል ውስጥ ብቻ በመሆኑና በክልሉ ውስጥ የሚካሄደውም ምርጫ የፌደራል መንግሥቱ እውቅና ያልሰጠው በመሆኑ ክልሉ ውጭ የሚኖሩ መራጮች ከምርጫ ክልላቸው ርቀው በካምፕ የሚኖሩ ወታደሮች፣ ሲቪል ሰራተኞችና ቤተሰቦቻው፣ በከፍተኛ ት/ት ተቋማት የሚማሩ ዜጎች (አሁን ባው ወቅታዊ ሁኔታ ዩኒቨርሲቲ ውጥ የሚማሩ አለመኖራቸው እንደተጠበቀ ሆኖ)፣ ከመኖሪያ ቀያቸው የተፈናቀሉ ዜጎች እንዲሁም በእስር ቤት የሚገኙ የመምረጥ መብታቸው ያልተገፈፈ ዜጎች፣ በማናቸውም ምክንያት በውጭ ሀገር የሚኖሩ ዜጎች አ/ቁ. 1162/2011 አንቀጽ 17 በሚያስቀምጠው አግባብ ልዩ የምርጫ ጣቢያ ተቋቁሞላቸው እንዲመርጡ የሚደረግበትና የሚመቻችበት ሁኔታ የለም፡፡ ከዚህ አኳያ የነዚህ ዜጎች ተወካዮቻቸውን የመምረጥ መብታቸውን አጥተዋል፡፡
በሌላም በኩል የክልሉን ህዝብ እንወክላለን በሚል ከክልሉ ውጭ የሚንቀሳቀሱ የፖለቲካ ፓርቲዎችንና የግል ተወዳዳሪ ተመራጮችን እንዲሁም ሀገራዊ የሆኑ የፖለቲካ ድርጅቶች በክልሉ ምርጫ እንዳይሳተፉ የማድረግ ውጤት ስላለው የነዚህን አካላት የመመረጥ መብት የሚጎዳና የሚጥስ ሲሆን ህዝቡም አማራጮችን እንዳያገኝና ምናልባትም ይወክሉኛል የሚላቸውን ትክክለኛ ወኪሎቹን ሳይመርጥ የሚቀርበት ሁኔታ ይፈጥራል፡፡ ለምሳሌ የክልሉን ሕዝብ እንወክላለን የሚሉ በክልሉ ውስጥ የሚንቀሳቀሱ ፖለቲካ ፓርቲዎች (አረናንና ብልጽግና ፓርቲ) የክልሉ ምርጫ ሕገ መንግሥታዊ ባለመሆኑ በምርጫ አንሳተፍም ማለታቸውን ማስታወስ ይቻላል፡፡
የኢትዮጵያ ፖለቲካና የመንግሥት አወቃቀር በቋንቋና በዘር ላይ የተመሰረተ ነው፡፡ አብዘኞቹ ክልሎች የተመሰረቱት የአንድን ብሔር ብዛትና አሰፋፈር ከግምት በማስገባት ሲሆን በክልሎቹ ውስጥ የሚኖሩ አናሳ የሆኑ ሌሎች ብሔሮች፣ ብሔረሰቦችና ሕዝቦችን ያካተቱ መሆናቸው የሚታወቅ ነው፡፡ የነዚህን በየክልሉ ውስጥ የሚገኙ አናሳ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦችን የክልሉ ባለቤት እንዲሆን በተደረገውና አብዛሃኛውን ቁጥር በያዘው አንድ ብሔር እንዳይዋጡ ለመከላከልና ትክክለኛ ወኪሎቻቸውን መምረጥ እንዲችሉ በማሰብ አ/ቁ. 1162/2011 አንቀጽ 13 ላይ የህዝብን ብዛትና አሰፋፈራቸውን መሠረት ያደረገ ራሱን የቻለ የምርጫ ክልል እንዲቋቋምላቸው መደረግ እንዳለበት ያስቀምጣል፡፡
በተመሳሳይ ሁኔታም በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 103 (1)፣(5) ላይም በየ10 ዓመቱ የህዝብ ቆጠራ እንደሚደረግና በውጤቱን መሠረት የምርጫ ክልሎች የምርጫ ቦርድ በሚያቀርበው ጥናት መሠረት እንዲቋቋም ይደነግጋል፡፡ ትግራይ ክልልን ጨምሮ በአገሪቱ በተለያየ ምክንያት እስካሁን በሕገ መንግሥቱ በተቀመጠው የግዜ ገደብ መሠረት የህዝብ ቆጠራ አልተደረገም፡፡ የህዝብ ቆጠራ የሚደረገው የህዝቡን አሰፋፈርና ብዛት መሠረት በማድረግ የምርጫ ክልል ለማቋቋምና ራስን በራስ የማስተዳደር መብቱን ለማስጠበቅ እንዲሁም ከላይ እንደተጠቀሰው አናሳ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች በብዙሃኑ እንዳይዋጡና የራሳቸውን ወኪሎች በመምረጥ ራስን በራስ የማስተዳደር መብታቸውን ለማረጋገጥ በሚልነው (አ/ቁ. 1133/2011 እንቀጽ 7(6)፣ 23(1,2,3,) እና 1162/2011 አንቀጽ 2(15)፣13(1(ሀ፣ለ፣ሐ፣መ፣ሠ)) ይመልከቱ)፡፡ በትግራይ ክልል ውስጥ ያሉ የራያ፣ ወልቃይት ጠገዴ፣ ጠለምት፣ ኢሮብ፣ ኩናማ፣ ተንቤን አገው፣ እንደርታና ዋጅራት እና ሌሎች ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች ራስን በራስ የማስተዳደር ጥያቄ እንደሚያነሱና እስካሁን እንዳልተመለሰላቸው ይታወቃል፡፡ እነዚህ አናሳ ብሔሮችና ሕዝቦች የአሰፋፈራቸውና የመሬት አቀማመጥ ሁኔታ፣ የህዝብ ብዛታቸውና ፍላጎታቸውን መሠረት ባደረገ መልኩ የምርጫ ክልል ለማቋቋም እንዲሁም የተለየ ውክልና የሚያስፈልጋቸው መሆኑን ለመለየት ይቻል ዘንድ የሕዝብ ቁጥራቸው ሊታወቅ ይገባ ነበር፡፡ የትግራይ ክልል በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 103 ላይ እንደተቀመጠው የሕዝብ ቆጠራ ሳይደረግ ምርጫ ማድረጉ የህዝቦቹን ራስን በራስ የማስተዳደር መብት የሚጎዳና ሕገ መንግሥቱን የሚጥስ ተግባር ነው፡፡
ህወሓትን ጨምሮ በትግራይ ክልል ይሁን በሌሎች የአገሪቱ ክፍል የሚንቀሳቀሱ አንዳንድ አገራዊና ክልላዊ ተፎካካሪ ፓርቲዎች አንድ ክልል ምርጫን ለማድረግ ሕገ-መንግሥታዊ መብት ያለው መሆኑን አጥብቀው የሚከራከሩት ራስን በራስ የማስተዳደር መብትንና የራስን እድል በራስ መወሰን እስከ መገንጠል መብትን በመጥቀስ ምርጫ የማድረግ መብታቸው ከዚህ ሕገ-መንግሥታዊ መብት የመነጨ መሆኑን ነው፡፡ ነገር ግን እነዚህ ጽንሰ ሀሳቦችና ሕገ-መንግሥታዊ መብቶች አሁን ባለን ሀገራዊ ሁኔታና ሕገ-መንግሥት መሠረት ለክልሎች ምርጫ የማዘጋጀትን (የማካሔድን) መብት የማይሰጡና የማይገናኙ እንዲሁም አንዱ የአንዱ መገለጫ አይደሉም፡፡ ለዚህም ተከታዮቹን ነጥቦች ማንሳት ይቻላል፡፡
ከፌደራል መንግሥቱ እውቅና ውጭ ምርጫ ማድረግ ሕገ መንግሥቱ ያረጋገጠልን የራስን እድል በራስ መወሰንና ራስን በራስ የማስተዳደር መብታችንን ነው የሚል ክርክር የሚያቀርቡት አካላት የመምረጥና የመመረጥ መብትን ከምርጫ ማድረግ መብት (ሥልጣን) ጋር አንድ ዓይነት ትርጉምን በመስጠትና የተለያዩ መብቶች ለተለያዩ አካላት የተሰጡ መሆናቸውን ባለመረዳት ይመስላል፡፡ ምርጫ የማድረግ መብት እና የመምረጥና የመመረጥ መብት ለተለያየ አካል የተሰጡ ሁለት የተለያዩ መብቶች ናቸው፡፡ ምርጫ የማድረግንና የምርጫ ቦርድን በፌደራል መንግሥት ደረጃ የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ሥልጣንና ሃላፊነት ሲሆን የመምረጥና የመመረጥ መብት ደግሞ የዜጎች መብት ነው፡፡ ራስን በራስ የማስተዳደር መብት የሚረጋገጠው ምርጫ በማድረግ መብት ሳይሆን በመምረጥና በመመረጥ መብት ነው (ሕገ መንግሥት አንቀጽ 38 (1(ሀ))፡፡
ራስን በራስ የማስተዳደር መብት ምርጫ የማድረግ መብተንም የሚያካትት ቢሆን ምርጫን በሚመለከት ወይም ራስን በራስ ማስተዳደር መብትን በሚመለከት የሚደነግጉት የሕገ-መንግሥቱ አንቀፆች ላይ ተካቶ ይቀመጥ ነበር፡፡ በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 38(1)(ሀ)፣ 39 (3)፣ 50 (4)፣ 52(2)(ሀ) እና 88 ላይ ራስን በራስ ማስተዳደር መብቶች የሚገለጹትና የሚረጋገጡት በየትኛውም የመንግሥት የአስተዳደር አካላትና ሥልጣን ላይ በቀጥታና በነፃ በመረጧቸው ተወካዮች አማካኝነት በመሳተፍ፣ በክልልና በፌደራል አስተዳደሮች ውስጥ ሚዛናዊ ውክልና ማገኘት፣ ህዝቡ በሰፈረበት መልክአ ምድር ራሱን የሚያስተዳድርበት መንግሥታዊ ተቋማት ማቋቋም፣ ህዝቡ በቀጥተኛ ተሳታፊ የሚሆንባቸው ለዝቅተኛ አስተዳደሮች በቂ ሥልጣን መስጠት፣ ክልሎች ራስን በራስ የማስተዳደር መርህን በጠበቀ ሁኔታ እንዲዋቀሩ በማድረግ ነው፡፡
ነገር ግን ክልሎች፣ ብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች የፌደራል መንግሥት ያቋቋመው ብሔራው ምርጫ ቦርድ በሚያዋቅራቸው የክልልና የወረዳ እንዲሁም የቀበሌ የምርጫ ክልሎችና ቅርንጫፍ ጽ/ቤቶችና የምርጫ አስፈፃሚ አካላት ውስጥ የመወከልና የመሳተፍ ሕገ-መንግሥታዊ መብት የሆነው ራስን በራስ የማስተዳደር መብት አላቸው፡፡ ለዚህም ሲባል አ/ቁ. 1133/2011 አንቀጽ 6(2)፣7(8)፣ 7(14)፣ 9(8)፣ 23(2)፣ 23(3)፣ እና በአ/ቁ. 1162/2011 አንቀጽ 12(1)፣ 13(3፣5፣6)፣ 15(1፣2፣8፣9፣10) ላይ የክልል ቅርንጫፍ ጽ/ቤቶች የክልሉ ኗሪ የሆነ ሰው መሳተፍ እናዳለበት ያስቀምጣል፡፡ ይህም ማለት ከላይ እንደተገለጸው የክልሉ ኗሪ የሆነ ሰው ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በሚያቋቁመው የምርጫ ክልል እና የቦርዱ ቅርንጫፍ ጽ/ቤትና የምርጫ አስፈፃሚ ውስጥ እንዲሳተፍ በማድረግ ራስን በራስ የማስተዳደርና የመወሰን መብት ሊረጋገጥ ይችላል፡፡ እነዚህ በብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አማካኝነት የሚቋቋሙ የክልል ምርጫ ጽ/ቤቶች፣ የምርጫ ማስተባበሪያ ጽ/ቤቶች፣ የምርጫ አስፈፃሚ አካላት እና የምርጫ ጣቢያዎች በቦርዱ በሚሰጣቸው መመሪያና አቅጣጫ መሠረት ምርጫ ማካሔድና የምርጫውን ውጤት መወሰን የመሳሰሉት ሥልጣን የተሰጣቸው ሲሆን ይህን ስልጣናቸውን በሚከውኑበት ግዜ ነፃና ገለልተኛ በመሆን ስለሆነ፡፡
ሌላው ምርጫ የማድረግ መብት አለን የሚሉት ሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 39(1) ላይ የተጠቀሰውን የራስን እድል በራስ መወሰን (….እስከ መገንጠል) መብትን በመጥቀስ ነው፡፡ አንድ ክልል የራሱን እድል በራሱ የመወሰን ሥልጣን ሕገ መንግሥቱ ስለሰጠው ምርጫ ላድርግ ወይም አላድረግ ብሎ መወሰን ይችላል፡፡ ምርጫ ይደረግ አይደረግ ብሎ መወሰን አንዱ የራስን እንድል በራስ መወሰን መብት ነው ፤ ምርጫ ማድረግና አለማድረግ ደግሞ የክልሉ ጉዳይ ሲሆን መወሰንም የሚችለው የክልሉ መንግሥትና ህዝብ ብቻ ነው የሚል ክርክር በምክንያትነት ሲያቀርቡ ይሰማል፡፡ ነገር ግን በዚህ ወገን ያሉት ተከራካሪዎች ሊገነዘቡ ያልቻሉት ነጥብ ራስን በራስ የማስተዳደር መብት እና የራስን እድል በራስ መወሰን መብት የሚረጋገጡትና የሚተገበሩት በሁለት የተለያየ የምርጫ ዓይነትና ዘዴ እንዲሁም ሁኔታ መሆኑን ነው፡፡ የመጀመሪያው አገሪቱ በምታዘጋጀው በጠቅላላ ምርጫ (General Elections) በመሳተፍ የሚተገበር ሲሆን የሁለተኛው መብት ደግሞ በህዝበ ውሳኔ ምርጫ (Referendum) የሚተገበር ነው፡፡ ሁለቱም የምርጫ ዓይነቶችና ሂደቶች የዜጎች፣ የብሔር ብሔረሰቦችና ሕዝቦች መብት ቢሆኑም የሚፈጸሙትና የሚዘጋጁት ደግሞ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በኩል በሚዘጋጅ ምርጫ ነው፡፡
ምርጫ ላድርግ አላድርግ ብሎ መወሰን አንዱ የራስን እድል በራስ የመወሰን መብት አካል አለመሆኑን የኢፊድሪ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 39 (1 እና 4) ፤ በአ/ቁ. 1162/2011 አንቀጽ 2(10) እና አንቀጽ 11 ላይ መረዳት ይቻላል፡፡ የራስን እድል በራስ መወሰን እስከ መገንጠል መብት ተሰጥቷል ሲባል ክልል ወይም ብሔር ብሔረሰቡና ሕዝቡ አሁን ባለው የአስተዳደር መዋቀር መካተቱን በመቃወም በልዩ ወረዳ፣ በልዩ ዞን፣ በክልልነት ወይም ከኢትዮጵያ ለመገንጠልና ሀገር ለመመስረት ሲፈልግ የሚነሳ መብት ሲሆን ይህንንም ፍላጎቱን የሚያረጋግጠው የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በሚያዘጋጀው የሕዝበ ውሳኔ (referendum) ምርጫ ነው፡፡
የራስን እድል በራስ መወሰን ሲባል ብሔረሰቡ ወይም ሕዝቡ ማንንነት ማን ነው ቋንቋው ምንድን ነው፣ የሚኖረው የት ነው፣ ታሪኩ ምንድን ነው፣ ባህሉና እምነቱ ምንድን ነው፣ የስራ ቋንቋው ምን ሊሆን ይገባል፣ ከኢትዮጵያ ሊገነጠል ይገባል ወይስ አብሮ መኖር አለበት፣ ከአንድ ክልል ጋር መኖር አለበት ወይስ ራሱን ችሎ ክልል፣ ልዩ ዞን፣ ልዩ ወረዳ ሁኖ ይኑር ወይስ አሁን ካለበት ጋር ሳይሆን ሌላ ክልል ጋር ተቀላቅሎ ይኑር፣ የሚያስተዳድሩት እነማን ሊሆኑ ይገባል፣ የመንግሥት መዋቅሩና አስተዳደሩ ምን ሊመስል ይገባል፣ ፖለቲካዊና ስነልቦናዊ አወቃቀሩ ምን ይመስላል፣ ከቀሪው የኢትዪጵያ ሕዝብና ብሔር ብሔረሰብ ጋር እንዴት ባለሁኔታ ሊኖር ይገባል የመሳሰሉትን የሚመለከቱ ጉዳዮች ናቸው፡፡ በነዚህ ጉዳዮች ላይ ያለማንም ጣልቃ ገብነት መወሰን እንዲችል ሕገ መንግሥቱ መብት የሰጠ ሲሆን እነዚህን ለመወሰን የሚያስችለው በህዝበ ውሳኔ (Referendum) ምርጫ ነው፡፡
አንድ ክልል ወይም ብሔር ወይም ህዝብ የራስን እድል በራስ መወሰን (…እስከ መገንጠል) መብት አለው ማለት ከመገንጠሉ አስቀድሞ የሕዝበ ውሳኔ (ሪፈረንደም) ምርጫ የማድረግ መብት አለው ማለት አይደለም፡፡ በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 62 (3) እና አ/ቁ. 1162/2011 አንቀጽ 11 ላይ በግልጽ ተደንግጎ እንደሚገኘው የራስን እድል በራስ መወሰን (….እስከ መገንጠል) መብትን ለማረጋገጥ ህዝበ ውሳኔ ምርጫ እንዲደረግ የመወሰን ሥልጣን የተሰጠው ጥያቄውን ያቀረበው የክልል፣ የብሄርሰብ፣ ብሄረሰቦች ወይም የህዝቦች ምክር ቤትና ተወካዮች ሳይሆን የፌደሬሽን ምክር ቤት ሥልጣን ነው፡፡ የፌደሬሽን ምክር ቤት ህዝበ ውሳኔ እንዲካሄድ ሲወስን የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ህዝበ ውሳኔው እንዲካሄድ ያደርጋል (አ/ቁ. 1162/2011 አንቀጽ 11)፡፡ የራስን እድል በራስ መወሰን እስከ መገንጠል ጥያቄ ያነሳው ብሔር ብሔረሰብና ህዝብ ወይም ክልል በምርጫ ቦርድ በተዘጋጀው ምርጫ በመሳተፍና የመምረጥና የመመረጥ መብቱን በመጠቀም በምርጫው ውሳኔውንና ፍላጎቱን ማሳወቅ ሲሆን የህዝበ ውሳኔ ምርጫው እንዲካሄድ የመወሰንም ይሁን የማካሔድ ሥልጣን የለውም፡፡
ራስን በራስ ከማስተዳደር መብትና የራስን እድል በራስ መወሰን መብት ጋር በተያያዘ በአብዛኞቻችን የሚታወቀውን የሲዳማ ህዝብ የክልልነት ጥያቄንና የተሰጠውን መፍትሄ መጥቀስ ለተያዘው ጉዳይ አግባብነት ያለው ጥሩ ማሳያ ይሆናል፡፡ የሲዳማ ሕዝብ ራሴን በራሴ ላስተዳድር በማለት ለሚመለከተውና ሕገ መንግሥታዊ ሥልጣን ላለው አካል ጥያቄውን አቀረበ እንጂ ምርጫ አደርጋለሁ (በራሴ ምርጫ አስፈጽማለሁ)፣ ምርጫ ማድረግና አለማድረግ የራሴ ጉዳይ ስለሆነ በራሴ ጉዳይ የሚመለከተው አካል የለም አላለም፡፡ ጥያቄውም ሕገ መንግሥታዊ በመሆኑ የህዝበ ውሳኔ ምርጫ እንዲደረግ የፌደራል መንግሥት በወሰነው መሠረት የኢትዮጵያ ምርጫ ቦርድ የህዝበ ውሳኔውን ምርጫ አዘጋጀ ህዝቡም የመምረጥና የመመረጥ መብቱን በመጠቀም (ምርጫ የማድረግ መብትና ሥልጣን ሳይሆን) የራሱን እድል በራሱ ወስኖ ራሱን በራሱ የማስተዳደር መብቱን ክልል በመሆን አረጋግጧል፡፡ አሁን የሲዳማ ህዝብ ራሱን በራሱ የማስተዳደር መብቱን ያረጋገጠ ሲሆን ይህን መብቱን ያረጋገጠው ምርጫ ማድረግና ምርጫ እንዲደረግ የመወሰን መብቱን ተጠቅሞ ሳይሆን የመምረጥና የመመረጥ መብቱን ተጠቅሞ ነው፡፡ የሲዳማ ሕዝብ ራስን በራስ የማስተዳደርና የመወሰን መብቱ ተረጋግጧል ሲባል ከፌደራል መንግሥትና ከኢትዮጵያ ምርጫ ቦርድ እውቅናና ቁጥጥር ውጭ ምርጫ በራሱ ክልል እንዲካሄድ ይወስናል / ያስፈጽማል / ማለትም አይደለም፡፡ ከዚህ የምንረዳው ራስን በራስ የማስተዳደርና የመወሰን መብት አለ ማለት የምርጫ ቦርድ በማቋቋም ምርጫ ማድረግ፣ መፈጸም፣ ማዘጋጀት፣ ምርጫ እንዲካሄድ መወሰን መብትና ሥልጣን አለ ማለት አለመሆኑን ነው፡፡ በነገራችን ላይ በኢትዮጵያ የኢፌድሪ ሕገ - መንግሥት ታሪክ የሲዳማ ህዝብ በምርጫና በራሱ ፍቃድ የራሱን ክልል የመሰረተ የመጀመሪያው ሕዝብ ነው፡፡ ሌሎች ዘጠኝ ክልልሎች በራሳቸው ምርጫና ፍላጎት ሳይሆን ክልል የሆኑት በመንግሥት ምርጫና ፍላጎት ነው፡፡ ለዚያም ነው አሁን በሁሉም የአገሪቱ ክፍሎች በሚያስብል ደረጃ የኔ ነው ያንተ አይደለም መጤነህ አገርህ አይደለም የሚል አመለካከት የተፈጠረውና አንዱ ባለቤት ሌላው መጤ (ባይተዋር) ተብሎ ብዙ መፈናቀሎች፣ የህይወት መጥፋት፣ የሃብትና ንብረት ውድመት ሊከሰት የቻለው፡፡
ራስን በራስ የማስተዳደር መብት ምርጫ በማድረግ መብት የሚረጋገጠውና ሁለቱ መብቶች የአንድ ሳንቲም ሁለት ገጽታ የሚሆኑት በአንዲት ሉአላዊት ሀገር ላይ ብቻ ነው፡፡ ለምሳሌ ኢትዮጵያ ምርጫ የማድረግ ሉአላዊ መብቷ ሲሆን ወቅቱን የጠበቀ ምርጫ እንድታደርግ ወይም እንዳታደርግ የሚያዛትም ይሁን የሚያስገድዳት ወይም የሚከለክላት ሀገር ወይም መንግሥታት ሊኖር አይችልም፡፡ የፌደራል መንግሥቱ አካል የሆነ አንድ ክልል ራሱን ችሎ ምርጫ ለማድረግ መወሰንና ምርጫ ማድረግ ግን አይችልም፡፡ የፌደራል መንግሥቱ አካል የሆኑት ክልሎች ምርጫ ማድረግና በምርጫ ላይ ሊወስኑ የሚችሉት ከኢትዮጵያ ሲገነጥሉና ራሳቸውን የቻሉ ሀገር ሲሆኑ ነው፡፡
እዚህ ላይ ኤርትራን መጥቀስ ይቻላል፡፡ ኤርትራ ሀገር ከመሆኗ በፊት ምርጫ እንዲካሄድ ሲወሰን የነበረው በኢትዮጵያ መንግሥት ነበር፡፡ ኤርትራ የራሷን እድል በራሷ ወስና ተገንጥላ ሀገር ለመሆን ህዝበ ውሳኔ እንዲካሄድ የወሰነውም ይሁን ያስፈጸመው በወቅቱ የነበረው የኢትዮጵያ የሽግግር መንግሥት እንጂ የኤርትራ ክፍለሃገር አልነበረም፡፡ የኤርትራ ክፍለ ሃገር የመገንጠል ጥያቄውን አቀረበ የኢትዮጵያ መንግሥት በበኩሉ የህዝበ ውሳኔ ምርጫ እንዲካሄድ ወስኖ ምርጫውን በምርጫ ቦርድ አማካኝነት እንዲፈጸም አደረገ እንጂ የኤርትራ ክፍለ ሀገር ምርጫው እንዲደረግ ወስኖና ምርጫውን አድርጎ የኤርትራን እድል በራሷ እንዲወሰን አላደረገም፡፡ አሁን ግን ከኢትዮጵያ የተገነጠለችና ራሷን ችላ ሀገረ መንግሥት የመሰረተች ሉአላዊት ሀገር ስለሆነች ምርጫ ላይ የመወሰን ስልጧኗ ራሷን በራሷ ከማስተዳደር ጋር የተዋሃደና የማይነጣጠል መብቷ ነው፡፡
ከላይ ለማብራራት እንደተሞከረው ክልሎች በማናቸውም ሁኔታና በየትኛውም የሕግ አግባብ ራሳቸውን ችለው ምርጫ ማድረግ አይችሉም፡፡ ነገር ግን በአንድም ይሁን በሌላ ምክንያት ምርጫ ቢደረግ ውጤቱ ምን ሊሆን ይችላል የሚለውን በአጭሩ በተከታዩ ማስቀመጥና መገመት ይቻላል፡፡
ከምርጫው ቡሃላ የሥልጣን ዘመኔን ጨርሻለሁ በሚል ምርጫ ስላካሄደ በፌደራልና በክልል የያዛቸውን የውክልና እና የሥልጣን ወንበሮች በራሱ ፍቃድ እንደለቀቀ ያስቆጥራል ፤
ምርጫ ያካሄደው የመንግሥት አካል፣ ግለሰቦችና የፖለቲካ ድርጅቶች ሕገ መንግሥቱን ስለጣሱና ሕገ መንግሥቱን በሚጥስ ተግባር ላይ በመሳተፋቸው ተጠያቂነት ይኖርባቸዋል ይህም የፖለቲካ ድርጅቶችን ህጋዊ ሰውነት እስከማሳጣት ሊደርስ የሚችል ቅጣትን ሊያካትት ይችላል ፤
ጠቅላላ አገራዊ ምርጫ ሲደረግ በክልሉ ውስጥ የፌደራል መንግሥት ምርጫ እንዲካሄድ ስለሚያደርግ እና እንዳይደረግ የሚፈልጉ ወገኖች ስለሚኖሩ በመካከላቸው ግጭትና አለመግባባት ይፈጠራል፤
የፌደራል መንግሥቱ ጠቅላላ ሃገራዊ ምርጫውን በክልሉ ውስጥ ስለሚያደርግ በአንድ ክልል ውስጥ ሁለት ምርጫ ለአንድ ወንበር ስለተደረገ ሁለት ተመራጭ፣ ሁለት ተወካይ ያለው ሁለት መንግሥት በክልሉ ውስጥ የመፈጠር እድሉ ሰፊ ስለሆነ የክልሉን መንግሥት ሥልጣን ማን ሊይዝ ይገባል እንዲሁም በፌደራል ሕዝብ ተወካዮችና በፌደሬሽን ምክር ቤት ወንበሮች የክልሉን ሕዝብ የሚወክለው ህጋዊ ተወካይ ማን ሊሆን ይገባል በሚል አለመግባባት ያስከትላል፤
በዚህ አጭር ጽሑፍ ለመግለጽ እነደተሞከረው አንድ ክልል በየትኛውም ሁኔታ ራሱን ችሎ የፌዴራል መንግሥትና የብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ፍቃድና እውቅና ሳይሰጠው ምርጫ የማድረግ ሥልጣንና መብት የለውም፡፡ ምርጫ አደርጋለሁ ካለም የአገሪቱን ሕገ መንግሥት የሚጥስ ተግባር ነው፡፡ የትግራይ ክልል ራሱን ችሎ ምርጫ ማካሔድ እንደማይችል ግልጽ ነው፡፡ ምርጫው ኢትዮጵያ ጋር እንደ ሃገር ለመቀጠል የሚያስችል ሳይሆን ራስን ችሎና ተገንጥሎ ለመኖር የሚያስቸል የሚመስል ነው፡፡ ምርጫው ሀገራዊ ጠቅላላ ምርጫ አይደለም፡፡ ምርጫው በሕግ ረገድ ውጤት የሌለውና ተፈፃሚነት የማይኖረው ነው፡፡ በዚህ ሰዓት ምርጫው ቢደረግ (ማድረግ) የትግራይ ክልል ተመራጮችና የተመረጠው የፖለቲካ ድርጅት የፌደራል መንግሥትን ሥልጣን ወይም የፌደራል የሕዝብ ተወካዮችና የፌደሬሽን ም/ቤት ወንበሮችን የሚይዝበት ሁኔታ የለም፡፡ ብቻውንም ም/ቤትና መንግሥት ሊመሰርት አይችልም፡፡ የምርጫው ውጤት ምንም ይሁን ምን የሚጠቅመውም ሆነ የሚጎዳው በዋናነት የክልሉን ሕዝብ ነው፡፡
በቀድሞ ታሪኮቻችንና ስራዎቻችን ላንግባባ እንችል ይሆን ይሆናል ነገር ግን እንዴት ራሳችን በራሳችን ባዘጋጀነውና በፃፍነው እንዲሁም በምክር ቤት ቁጭ ብለን እጅ አውጥተን ባጸደቅነው ሕግና ሕገ መንግሥት መግባባትና መገዛት ያቅተናል? በታሪኮቻችን አለመስማማትና ሳይስማሙ መኖር ይቻል ይሆናል በሕግ ላይ ሳይስማሙና ባለመስማማት ሕግን እየጣሱ መኖር የማይቻል ነው፡፡ የትግራይን የምርጫ ውጤት ወደፊት የምናየው ይሆናል በእኔ በኩል የሚገባኝና የተረዳሁት ነገር ምርጫው ሕገ መንግሥቱን የሚጥስ፣ የሕዝቦችን አብሮነትንና አንዱ ከሌላው ጋር በመተማመን መኖርን ጥያቄ ውስጥ የሚያስገባ (ያስገባ)፣ የፌደራል ሥርዓቱን ወደ ኮንፌደሬሽን ሥርዓት የሚቀይር በተለይ ትግራይ ክልልን ለመገንጠል በሂደት ላይ መሆንን የሚያሳይ፣ በክልሉ ውስጥ ያሉ የብሔር ብሔረሰቦችንና ሕዝቦችን እንዲሁም የዜጎችን መብት የሚጎዳና ፍላጎታቸውን የሚቃረን፣ ለሀገርና ለሕዝብ ጥቅም ሲባል ሳይሆን የአንድ የተለየ ዓላማ ያለው ቡድንን ዓላማን ለማራመድ የተዘጋጀ መሆኑን ነው፡፡ አመሰግናለሁ፡፡
ይኹንና እነዚህን ቢያገኙም ስኬታማ ሳይኾኑ ይቀራሉ። ከዚህም ተነስተው በዚህ ዘመን/ዓለም ሴታውል፣ ዱርዬ አልያም ምስኪን ከመኾን ውጪ አባወራ መኾን እንደማይችሉ ይወስናሉ። ለዚህም ምክንያታቸው ዐለም “በውሸት/ በሙስና ተበላሽታለች” ነው።
አንተ ግን ሳተናው አባወራ ለመኾን የሚያስፈልግህ ቀዳሚው እርምጃህ ውሳኔ ነው። ሳትወስን የት ትሄዳለህ የትስ ትደርሳለህ። ምንም ዓይነት መጽሐፍ ብታነብ በየትኞቹም ዓይነት ልምምዶች ውስጥ ብታልፍ ልብህ ውስጥ ለመለወጥ ቁርጥ ውሳኔ ከሌለ ከንቱ ትደክማለህ። ምክንያቱም ምኞትና ውሳኔ ይለያያሉና።
በዚያንም ወቅት አንድ ነገር አደረግኩ እርሱም ራሴን በወቅቱ ከነበርኩበት “ምንም አይልም” ዝቅታ ዛሬ”አባወራ” ወደምለው ከፍታ ለመውጣት ወሰንኩ። ይኹን እንጂ እንዴት እንደምኾን አላውቅም፤ ነገር ግን ቆረጥኩ ከዚያ ወዲህ አንድም ቀን ወደኋላ አልተመለስኩም አላስብምም።
ቁርጥ ውሳኔ ሲኖርህ እንዴት እንደምትኾን እና የምትሄድበትም መንገድ ደረጃ በደረጃ እየተገለጸልህ ይመጣል። እውነታውን አልደብቅህም እርሱም፦ ይኼኛው መንገድ ትላንት ከነበርክበት የምስኪኑ መንገድ ይልቅ ብዙ አድካሚ እና ግጭትም የማያጣው ነው።
ኾኖም ግን ከቀደመው “ለጊዜውም ቢኾን ይበቃኛል፣ ይመቸኛል፣ ምንም አይልም፣ ችግር የለውም” ከምትለው መንገድ(ሕይወት) ጋር ደረጃው ፍጹም አይገናኝም። በዚኽኛው ሕይወትህ ፍጹም ልዕልና ስሜቶችህ ላይ፣ ከፍተኛ የራስ በመተማመን በድርጊቶችህ ላይ እና እነዚህንም የምትፈጽምበት ኃይል(ወኔ) ትታጠቃለህ።
እኔ በዚያን ወቅት የትኛውም ፈተና፣ እንቅፋት ተስፋ አስቆርጦ ወደ ምስኪንነት እንደማይመልሰኝ ለራሴ ቃል ገባሁ። ኖሬ አይቼዋለሁ እና ከጥቅሙም ጉዳቱ አመዝኖብኛልና በየትኛውም ሽንፈት ወይም መደለያ ተመልሼ እንዳልወሰድ ራሴን አሳመንኩ።
ነገር ግን ሰው ነኝና ለዘመናት የኾንኩትን ማንነት በአንድ ቀን ውሳኔ እርግፍ አድርጌ መጣል አልችልም፤ አኹንም የዚያ “የምስኪኑ ሄኖክ” ርዝራዥ ምስኪንነት ውስጤ እንዳለ ይሰማኛል፤ ይታወቀኛልም።
በዚያ የውሳኔ ወቅት እንዴት ከምስኪንነት እንደምወጣ፣ ማን እንደሚያግዘኝ የማውቀው ነገር የለም። ነገር ግን ቁርጥ ውሳኔ ራሴ ላይ አስተላለፍኩ። ሲቀጥል ያደረግኩት ነገር ይኼን “ምስኪን ሄኖክ” እንደማልፈልገው ውሳኔዬን ማሳወቅና ከእርሱ የምገላገልበትን መንገድ እንዲመራኝም በጸሎት ፈጣሪዬን መጠየቅ ነበር።
ለዚኽ ውሳኔዬ አማራጭ አላስቀመጥኩም፤ እርሱን መኾን ብቻ ነበር። ከውድቀቴ ከስሕተቴም እየተማርኩ መሄድን እንጂ ለሽንፈት እድል አልሰጠኹምና የሚያቆመኝ አልነበረም፣ ወደፊትም እንዲሁ።
ዝርዝር ጉዳዮቹን፣ መንገዱን ዘዴውንና አፈጻጸማቸውን ለጊዜው አቆይና መጀመሪያ ቁርጥ ውሳኔ ያዝ። መኾን ስለምትፈልገው ነገር (በእኛ ዐውደ-ንባብ “አባወራ”) ጥርት ያለ እውቀት፣ መኾን እንዳለብህም ቁርጥ ውሳኔ አለቀ! ሌላው ኹሉ ከፊት ለፊትህ እየተገለጠ ይመጣል።
የአባወራ ገጽን አንብበው ተራ የምኞት ጽሑፍ ይመስላቸዋል። እውነትነት ያለው ነገር ግን በዚኽ ዘመን የማይሞከር መፈጸምም የማይቻል ከጽሑፍነት አልፎ ተግባራዊ የማይኾን ያደርጉታል። በእንቅልፋቸው ካዩት ሕልም ለይተው አያዩትም።
እነዚህ ደግሞ መኾን ፈልገው በምኞት ብቻ ይባክናሉ፤ ብዙ ያነባሉ(ጠብቆ ይነበብ)፣ ይመከራሉ፣ ነገር ግን መለወጥ አይችሉም። ለምን? መኾን የፈለጉትን “አባወራ” ወይ አያውቁትም አልያም ለመኾን ቁርጥ ውሳኔ የላቸውምና ነው።
በጣም ጥቂቶች ግን ለመለወጥ ቁርጥ ውሳኔ ይወስናሉ፣ የመጣውንም ይጋፈጣሉ። አንድ በገሃዱ ዓለም ያለን ሐቅ በተለይም (ጾታዊ ፍላጎቶቻችን እና ሚናችን) ሰው ስለተስማማበት፣ በምክር ቤትም ስለጸደቀ ሳይኾን ተፈጥሮኣዊ እውነቱን ይፈልጋሉ፣ ይሞግታሉ፣ ያውቃሉም፤ ያወቁትንም በሕይወታቸው በመኖር እየወደቁ እየተነሱም ካሰቡት ይደርሳሉ።
የዛምቢያ ፕሬዚዳንት ኤድጋር ሉንጉ ከአሁን ወዲይ ከኚህ አምባሳደር ጋር መስራት አልፈልግም በማለታቸው የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የአምሳደሩ ከእንግዲህ እዚያ መቆየት ምክንያታዊ አይሆንም ከሚል ድምዳሜ ላይ መድረሱን አመልክቷል።
ዛምቢያ በዩናያትድ ስቴትስ አምባሳደሩ መመለስ ጉዳይ እስካሁን አስተያየት አልሰጠችም። ዛምቢያ በየዓመቱ ከዩናያትድ ስቴትስ የብዙ መቶ ሚሊዮን ዶላር ዕርዳታ ታገኛለች፡፡
እንዲህ ሆነ፡፡ በአንድ ወቅት እዚሁ ሃገራችን ውስጥ መንግስት ጥልቅ የውሃ ጉድጓድ ቆፍሮ ውሃ ያወጣል። እንደ አሁን የህብረተሰብ ትብብር ምናምን የሚባለው ነገር አልታከለበትም ነበር። ሰራተኞች ጉዳጓዱን ሲቆፍሩ የአካባቢው ሰው አፉን በሸማዉ ሸፈን አድርጎ ያልፍ ነበር። ነዋሪዎች አፋቸዉን በሸማዉ ሸፈን አድርገዉ ሲሄዱ “ለምን?” ብሎ የጠየቀ ግን አልነበረም።
ሥራው ከተጠናቀቀ በኋላ የአከባቢው ነዋሪዎች ከጉድጏዱ ውሃ ይቀዳሉ ተብሎ ሲጠበቅ እነሱ ግን እንደ ቀድሞው ሩቅ ሄደው መቅዳታቸውን ቀጠሉ። ነዎሪዎቹ የጉድጏዱን ውሃ ለራሳቸው ይቅርና ለከብቶቻቸው እንኳን ለመስጠት ፋቃደኛ ሳይሆኑ ቀሩ። “ጅብ ከሄደ. ..” እንዲሉ የነዋሪው እንዲህ መሆን ግራ የገባቸው የመጠጥ ውሃ አስቆፋሪው አካላት ስብሰባ ተጠርተው “ስንት ወጪ ተደርጎበት ተቆፍሮ የተገነባው ለእናንተ ነው። ለምንድነው የማትጠቀሙበት” አሏቸው። ሁለት ቃል “እርማችንን አንጠጣም” ብለው መለሱ። ለካ ይሄ የውሃ ቧንቧ የተገነባበት ቦታ ምንጩ ቀድሞ የመቃብር ቦታ የነበረ እና በርካቶች አባቶቻቸው እና ዘመዶቻቸው ከተቀበሩበት አካባቢ የሚነሳ ነበር፡፡ ነዋሪዎቹ “እርማችንን አንጠጣም” ያሉት ለዚህ ነው። በዚህ ምክንያት ብዙ ብር ያላግባብ ባከነ።
የትኛውም ቦታ ላይ ምንም ነገር ሲካሄድ የማህበረሰቡ፣ እምነት፣ ባህል፣ ወግና አስተሳሰብ ተጠንቶ መሆን አለበት። ያገኘንውን ነገር ሁሉ ወስደን አንድ ማህበረሰብ ላይ ብንጭንበት ከጥቅሙ ይልቅ ጉዳቱ ያመዝናል። ከላይ እንደተጠቀሰው ለአከባቢው ማህብረሰብ አሳታፊ ያልሆኑ ሥራዎች ከገንዘብ ኪሳራ በተጨማሪ የህይወት ኪሳራም ሊያስከትሉ ይችላሉ፡፡ በመሆኑም፣ እንደዚህ ያሉ ጉዳዮች በጥንቃቄ ሊጠኑ ይገባል።
የቢሾፍቱው የአህያ ቄራ ጉዳይም ከዚህ ጋር ተመሣሣይነት አለው፡፡ ቄራው ሲከፈት የማህበረሰቡ እምነትና ባህል ተጠንቷል ወይ? ማህበረሰቡስ ፈቅዷል ወይ? ሳናስፈቅድ ስራ መጀመራችንስ የማህበረሰቡ ሞራል ላይ ምን ዓይነት ችግር ሊያስከትል ይችላል? እና ለመሳሰሉት ጥያቄዎች በቅድሚያ ምላሽ መስጠት ያስፈልጋል፡፡
ሁሉም ሰው በግለሰብ ደረጃ፦ በባህሪ በአስተሳሰብ፣ በመልክ እና በአስተዳደግ፤ በሃገር ደረጃ በባህል፣ በእምነት፣ በጎሳ.. ፤ በአለም ደረጃ በዜግነት፣ በቆዳ ቀለም እና በመሳሰሉት ይለያያል። በዚህ ውስጥ ደግሞ የትየለሌ የሆኑ ልዩነቶች አሉ። ይሄ ሁሉ የሚለያይ ህዝብ ባለባት ዓለም “እነሱ ስላደረጉ” ተብሎ የሚደረግ ነገር ሊኖር አይገባም።
ሰሞኑን ኢትዮጵያ ቢሾፍቱ ከሚገኘው የአህያ ቄራ ስጋን ወደ ቬትናም ቆዳውን ደግሞ ወደ ቻይና እያስወጣች የውጭ ምንዛሬ ልታገኝ መሆኑ ሲወራ ብዙዎች ደንግጠዋል። ችግሩ አህያ ለምን ገንዘብ አስገኘ ሳይሆን የማህበረሰባችን ባህል እና እምነት ይህንን እንደ ነውር ስለሚቆጥረው ነው። እኛ ሃገር የትኛውም እምነት ይህንን የረከሰ ድርጊት እንድናደረግ አይፈቅድም። አንዳንዶች በሬ፣ በግ እና ፍየል በየግዜው እያረደ በሚበላ ማህበረሰብ ውስጥ የአህያ መታረዱ ክፋቱ ምኑ ነው? የሚል መከራከሪያ ሲያቀርቡ ይስተዋላል፡፡ ይሁን እንጂ በተለይ በክርስትና እምነት ሾኽናቸው ድፍን የሆኑ እንስሳት እንዲበሉ አይፈቅድም።
ከዚህ በተጨማሪ፣ “ቻይናዎች ለምን ለመድሃኒትነት፣ ሼትናሞች ደግሞ ለምግብነት አዋሉት?” ማለት አንችልም። ለምሳሌ፣ ህንዶች የበሬ ስጋ አይበሉም። እምነታቸው ባህላቸው ነው። “ለምን የበሬ ስጋ አይበሉም?” ብለን ማስገደድ አንችልም። ትልቁ ነገር እምነትና ባህላችን አይፈቅድም ነው። እምነትና ባህልን መተቸት ይቻል ይሆናል። ባህሌን ወድጄው እስከያዝኩት እምነቴን ተቀብየው እስከኖርኩ ድረስ ማንም እንዲያንቋሽሽብኝ አልፈልግም። ማንም እንዲበርዝብኝም አልፈልግም። “ይሄ ስህተት ነው” በሚል ጫና እንዲደረግብኝም አልፈቅድም። ለምሳሌ የጅብ ስጋ አንበላም። ማንም ቢሆን “የጅብ ስጋ ብትበሉ ምንም ችግር የለውም” እንዲለኝ አልፈልግም። በቃ…እርኩስ ነዋ!
ለማንኛውም ጉዳዩን ከተለያየ አቅጣጫ እንየው። ከእምነት አንፃር ሃገራችን ውስጥ የተለያዩ እምነቶች ይራመዳሉ፣ ይሰበካሉ። አንዳቸውም ግን የአህያ ስጋ እንደሚበላ ሲሰብኩ አይስተዋልም። በክርስትና ሃይሞኖት ዘንድ ሸሆና ክፍት የሆኑ እንስሳቶች አይበሉም። አህያ ደግሞ በዚህ ውስጥ ይካተታል። ሌሎችም እምነቶችም በተለያዩ ምክንያቶች የአህያ ስጋ እንዲበላ አይፈቅዱም። እንዲበላ
ያልተፈቀደን እንስሳ ደግሞ ባህሉ እንዳይታረድ ያደርገዋል። ከእርድ የራቀን ማረድ ደግሞ በማህበረሰቡ ዘንድ ያስወግዛል። የማህበረሰቡን ባህል እና እምነት መጠበቅ የመንግስትም ግዴታ እንደሆነ ሊታወቅ ይገባል።
ታዲያ ሰሞኑን ወሬው ሁሉ ሆኖ “ቢሾፍቱ አህያ መታረድ ሊጀምር ነው” የሚለው ወሬ ወግ አጥባቂ በሆነው ማህበረሰባችን ውስጥ የፈጠረው ስሜት አስቀያሚ ነው። “እንኳን ቢሾፍቱ አዲስ አበባም ስጋ ሆቴል ላልበላ ነው” ያሉት በርካቶች ናቸው። “የአህያ ስጋ ለቄራ ለገበያ ሊያቀርቡ ሲሉ ተያዙ የሚሉ የተድፈነፈኑ ወሬዎች በተሰሙባት ሃገራችን ህጋዊ ማረጃ ሲገኝ በግብረግብነት የላሸቁ እና በገንዘብ ፍቅር የሰከሩ ግለሰቦች ይህን ሽፋን አድርገው እድሉን ተጠቅመው ለሆቴሎችና ለስጋ ቤቶች ላለማቅረባቸው ምን ዋስትና አለን? የእኛ ሀገር ሥጋ ነጋዴዎች ይህን ግዜ’ኮ በሬ በ12ሺህ ብር ገዝተው ሥጋ ከሚሸጡ አንዱን አህያ በ3ሺህ ብር ገዝተው፣ 4 አህያ በ12 ሺህ ብር ሂሳብ በሰፊው ማትረፍ እንደሚችሉ ቀድመው አስልተዋታል።
ነጋዴዎቹ አህያ ሲያርዱ ቢገኙ “ለቄራው ለማቅረብ ነው” ብለው ለማመካኘት እድል ተፈጥሮላቸዋል! ይኼኔ ትልቁ ክስረት አብሮ ይመጣል። የቢሾፍቱ ከተማን መፍራት ይጀመራል። ለእንግድነት የመጣ እና አየሩ ከለመደው አካባቢ ተቀይሮበት ወይ ምግብ አልስማማ ቢለው አዕምሮው ውስጥ የሚመጣበት “የተለየ ስጋ አብልተውኝ ነው” የሚለው ይሆናል። የተለየው ስጋ ደግሞ የአህያ ሥጋ ነው” መባል ይጀምራል፡፡ በዚህ ምክንያት የከተማዋ የሆቴል ዘርፍ ክፉኛ ይጎዳል። ይህንን ግልፅ የሚያደርግ ማህበራዊ ሚዲያ ላይ ተለጥፋ የነበረች አጭር ግን ግልፅ ቃለ-ምልልስ እንመልከት፦
እናት፦ “እሱን መቼ አጣሁት። አህያ ማረድ ጀምረዋል ሲባል ብሰማ እኮ ነው። ይህንን እየሰማሁ ሆቴል እንዴት ይበላልሃል ብየ ነዋ። ደግሞስ ምን ይታመናል ቱ…ቱ.. ወይ እንደተማሪነትህ የበሶ ዱቄት ይዘህ ትሄድ?” ይላል።
በከተማዋ ላይ ይህንን አይነት አስተሳሰብ ያመጣል። ከስነ ህይወት አንፃር የምድር ስነ ፍጥረታት ሁሉ ሲፈጠሩ በመደጋገፍ እና በመበላላት ነው። ይሄ የተፈጥሮ ህግ ነው። ይሄ ባይሆን ህይወት አትቀጥልም ነበር፡፡ እባብ አይጥ ይበላል። እባብ ሲሞት ደግሞ አይጥ ይበለዋል። የእኛ ሃገር ሰው የእህያ፣ የፈረስ እና የውሻ ስጋ አይበላም። ሌላው ቀርቶ የበግ ግልገል ስጋ፣ የጥጃ ስጋ እንዲሁም ደግሞ ከእርድ ውጭ የሞተ በሬ፣ ላም፣ በግ፣ ፍየል አይበላም። ጥንብ ነዋ!
ይህንን ማህበረሰቡ የማይበላውን ስጋ ደግሞ ቀን ውሾች ሌሊት ደግሞ ጅቦች ይበሉታል። ተፈጥሮ ያመቻቸው አይመስልም? ለምሳሌ ይሄን የተፈጥሮ ህግ እንስበረውና ሰው የማይመገበውን ሁሉ ወደ ሰዎች ምግብነት ብቻ እናምጣው። ውሾች ሰው የሚመገበውን እንጀራ ስለሚበሉ ችግር ላይገጥማቸው ቢችልም ጆቦች ግን አደጋ ውስጥ ይወድቃሉ። ሲርባቸው ሰውን ወደ ማጥቃት ይሸጋገራሉ። በዚህ ጉዳይ ዙሪያ ፕሮፌሰር ሽብሩ ተድላ “ከጉሬዛ ማሪያም እስከ አዲስ አበባ የህይወት ጉዞ እና ትዝታዬ” በሚለው መፀሃፋቸው የ1967ቱ ድርቅ ያስከተለዉን የስነ-ህይወት መዛባት እንዲህ አስፍረውታል።
“…እኔም በ1967 ዓ.ም. በፎኪሳ አካባቢ (ወሎ) አንድ ወጣት እናት ቤት ውስጥ የነበረ ተባይ እና የአይጥ መንጋ እንቅልፍ ሲነሳት፣ ሁለት ህፃናት ልጆቿን (የሁለት እና የአምስት አመት እድሜ) ይዛ፣ ከቤት ውጭ ለማደር ተገደደች። ሌሊት እግሯን ጅብ ሲነክሳት ነቃች፤ የአምስት አመት ልጇን ከአጠገቧ አጣችው፤ ጅብ ይዞባት እንደኼደ ተረዳች። ሲነጋ በአካባቢው የተገኘ የተበጣጠሰ የአምስት ዓመት ህፃን አስከሬን ነበር። ይሄ በሆነ በሁለተኛው ቀን ሌላ ሰፈር ከቤት ውስጥ ጅብ ገብቶ የስድስት አመት ልጅ በላ ተብሎ ተነገረኝ። እኔ በዚያ በነበርኩበት ወቅት ከሰዓት በኋላ፣ እኔ በነበርኩበት አካባቢ በጠራራ ፀሓይ ጅብ አንድ ፍየል በላ። ያ ለፈሪነት
ምሳሌ የምንጠቀምበት የጅብ አውሬ፣ ሰውን በቀን፣ በጠራራ ፀሓይ ማጥቃት ጀመረ።…” ከጉሬዛ ማሪያም እስከ አዲስ አበባ: የህይወት ጉዞ እና ትዝታዬ” በሚለው መፀሃፋቸው ገጽ 294
ይሄ የሚያሳየው ስነ ምህዳሩን እንዴት ሊያፋልሰው እንደሚችል ነው። ለጅብ የሚገባውን ሰው ካቀላጠፈው ሰው በጅብ የመበላቱ እድል እየሰፋ ይሄዳል። ከህገ መንግስቱ ላይ አንቀጽ 27 የሃይማኖት፣ የእምነትና የአመለካከት ነጻነት በሚመለከተው ቁጥር 1 ላይ “ማንኛውም ሰው የማሰብ፣ የሕሊና እና የሃይማኖት ነጻነት አለው፡፡
ይህ መብት ማንኛውም ሰው የመረጠውን ሃይማኖት ወይም እምነት የመያዝ ወይም የመቀበል፣ ሃይማኖቱንና እምነቱን ለብቻ ወይም ከሌሎች ጋር በመሆን በይፋ ወይም በግል የማምለክ፣ የመከተል፣ የመተግበር፣ የማስተማር ወይም የመግለጽ መብትን ያካትታል” ከዚህ ቀጥሎ ቁጥር 5 ላይ “ሃይማኖትና እምነትን የመግለጽ መብት ሊገደብ የሚችለው የሕዝብን ደህንነት፣ ሰላምን፣ ጤናን፣ ትምህርትን፣ የሕዝብን የሞራል ሁኔታ፣ የሌሎች ዜችን መሰረታዊ መብቶች፣ ነጻነቶች እና መንግስት ከሃይማኖት ነጻ መሆኑን ለማረጋረገጥ በሚወጡ ሕጐች ይሆናል” ይላል።
ይህ ማለት ‘ቻይኖች አህያ ማረድ እምነታቸው ነው’ ብለን ብንወስድ፣ ቬትናሞች ደግሞ የአህያን ስጋ መብላት ባህላቸው ቢሆንም፣ ወደ እኛ ሃገር ስናመጣው ግን በቁጥር 5 የተገለፀውን የህዝቡን ሞራል ስነ-ልቦና ስለሚጎዳ ኢትዮጲያ ውስጥ ተግባራዊ መደረግ የለበትም። በእርግጥ ጉዳዩ በወንጀለኛ መቅጫ ህጉ አንቀጽ 845 ላይ የህዝብን ሞራል የሚቃረኑ ድርጊቶች ተብሎ ተቀምጧል። በዚህ መሰረት በኢትዮጵያ ሁሉም ብሔር ብሔረሰቦችና ህዝቦች ባህልና ወግ ብሎም በሁሉም የሀገሪቱ ሃይማኖቶች ውስጥ የአህያ ስጋን መብላት ኢ-ሞራላዊ ድርጊት እና በህበረተሰቡ ተቀባይነት ስለሌለው ሊቆም ይገባል። በመሆኑም አዋጁ ሊተገበር እና ቅጣቱ ሊጣል ግድ ይላል።
ከአርሶ አደሩ አንፃር በሃገራችን እንደ አህያ ያገለገለ የለም ማለት ይቻላል፡፡ በርካታ ኪሎሜትሮችን ጭነትን ለማመላለስ ሲያገለግሉ ኖረዋል። ባደጉት ሃገራት ከመኪና መንገድ መሟላት እና መኪና እንደ ልብ መኖር ጋር ተያይዞ እንስሳትን ለመጓጓዣነት መጠቀም እየቀረ እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል። መኪና ብርቅ በሆነባት የእኛ ሃገር ግን አህዮች ባለውለታዎቻችን ናቸው። ሌላው ቀርቶ እስከ 30 ኪሎሜትር ተጉዘው አዲስ አበባ የአርሶ አደሩን ምርት የሚያመላልሱት አህዮች ናቸው። ሰብሉን ከማሳ ወደ አውድማ የሚያመላልሰው፣ አውድማ የተወቃውን እህል ወደ ጎተራ የሚያስገባው፣ የከብቶች መኖ የሚያመላልሰው፣ ውሃ የሚቀዳው፣ ያመረተውን ወደ ገበያ የሚያደርሰው በአህያ ነው። ስለዚህ፣ አህዮች ለአርሶ አደሩ የደም ስር ናቸው።
ይህ የአህያ ቄራ ገበያውን ተቆጣጥሮ እህዮችን ማረድ ሲጀምር (300 አህዮች ለሙከራ ታረደዋል) አንደኛ አርሶ አደሩ ተወዳድሮ የደም ስሩ የሆኑትን አህዮች በውድ ዋጋ መግዛት አይችልም። በዚህም ቀውስ ውስጥ ይገባል። ሻንዶንግ ዶንግ የተሰኘዉ የቻይና ኩባንያ ቢሾፍቱ ከተማ ላይ ከትሞ በቀን 200 አህያዎችን አርዶ ለቻይናና ለቬትናም ለዉጭ ገበያ ለማቅረብ እየተዘጋጀ ነው ተብሏል። በአመት 72 ሺ አህዮች ጥቅም ላይ ይውላሉ ማለት ነው። አርሶ አድሩ በአመት ይህንን ያክል ኪሳራ ይደርስበታል። በዚያ ላይ አህዮች በአመት አንድ ግዜ ነው የሚወልዱት። ኢትዮጵያ ካሏት ጠቅላላ አህዮች ውስጥ ሴቶቹ ምን ያክል ይሆናሉ የሚለውም ሌላ ጥያቄ ነው።
በዚህ ሁኔታ የአርሶ አደሩ የደም ስር የሆነው አህያ ከጥቂት አመታት በኋላ “ነበር” ለማለት “ሙዚየም ካልተቀመጠ” ሊባል ይችላል። ይሄ እጅግ አሳሳቢ ነው። አርሶ አደሩን ከመግደል አይተናነስም። ኒጀር እና ቡርኪና ፋሶ ይሄ ችግር ገጥሟቸዋል። በኒጀር በ 2016 ብቻ 80 ሺ አህዮች ወደ ቻይና ተሸጠዋል። በቡርኪና ፋሶ ደግሞ በዚሁ አመት 18 ሺ አህዮች ወደ ቻይና ተሸጠዋል። በቡርኪና ፋሶ የአንድ አህያ ዋጋ ከ 34 ዶላር ወደ 147 ዶላር ተመንድጏል። ሃገራቱ የአህያ ቁጥራቸው መመናመን ሲያሰጋቸው አሁን ወደ እገዳ ገብተዋል። ቢሆንም ግን እነሱ አህዮቹን በቁማቸው ነው የሸጡት።
በሌላ በኩል፣ ከሆቴል መስክ ሆቴሎች የደንበኞቻቸው ትልቁ አቅርቦት ከስጋ የሚሰሩ ምግቦች ናቸው። የአቅም ጉዳይ እንጂ አብዛኛው ኢትዮጵያዊ አፍቃርየ ቁርጥ ነው። ባይበላ እንኳ በሉከንዳ ሰፈር ሲያልፍ ምራቁ ጢቅ እስኪል ድረስ ጎምዥቶ ማለፉ አይቀርም። ነገር ግን የአህያ እርድን ተከትሎ የሚመጣው መጥፎ አስተሳሰብ ሆቴል መብላትንም ሆነ ስጋ ቤት ቁርጥ መብላትን ይጠየፋል።
ባህል እና እምነት እንዲህ እየተሸረሸሩ እያየ የማይጠረጥርበት ምክንያት አይኖርም። ስለዚህ ህዝቡ የራሱን አማራጭ ይወስዳል። ከስጋ ቤቶች ስጋ መግዛት ይተውና ድሮ የለመደውን ቅርጫ አማራጭ የሌለው ምርጫ ያደርጋል። ሆቴል ቤት ገብቶ መብላት ይፈራና ወንደላጤው ሳይቀር ቤቱ ዳቦ በሻይ በልቶ ማደርን ሊመርጥ ይችላል። ሆቴሎች እና ሉካንዳ ቤቶች ይከስራሉ። ለመንግስት የሚከፍሉትን ግብር መክፈል የማይችሉበት ደረጃ ላይ ይደርሳሉ። መንግስት የውጭ ምንዛሬ ያመጣልኛል ብሎ ተስፋ ያደረገው የአህያ ቄራ በሆቴል ዘርፍ ያለውን አገልግሎት ሰጪ ያከስረውና ሌላ የኢኮኖሚ ቀውስ ይፈጥራል። ታዲያ ከዚህ ሁሉ እኛም ክብራችንን ይዘን ብንቀመጥስ?
ከአንዳንድ ጥያቄዎች “በሬ፣ በግ እና ፍየል ያለርህራሄ ስንጨፈጭፍ ኖረን አህያ ሲባል እንዴት ከፋን?” የሚል ነው፡፡ በሌላ በኩል፣ “ገንዘብ ካገኝነበት ዶለር እስካመጣ ድረስ ችግሩ ምንድነው?” የሚሉም ወገኖች አሉ። ሁኔታው የሚገናኘው ከነፍስ ማጥፋት ጋር አያደለም። ከቅዱስነት እና ከእርኩስነት ጋር ነው፣ ከእምነትና ከባህል ጋር ነው፣ ከግብረገብነትና ከወግ ጋር ነው፡፡ ነገሩን ከነፍስ ማጥፋት ጋር ብቻ ካገናኘንው “ሰውም እንስሳ ስለሆነ በሬ የሚያርድ ሰው ሁሉ ሰው ቢያርድ ምን ችግር አለው” አይነት ቀሽም ጥያቄ ያመጣብናል። ገንዘብም (ዶላር) ጣፍጦ የሚበላው ባህል፣ እምነትና ወጋችንን ጠብቆ ሲሆን ነው።
በእርግጥ መንግስት አህያን አርዶ ስጋውን ለቬትነም ቆዳውን ደግሞ ለቻይና ወደ ውጭ ለመላክ ያቀደውን ድርጅት ፍቃዱን የሰጠው ይህንን የሚከለክለው አዋጅ ከማፅደቁ ቀድም ብሎ መሆኑ ተገልፁዋል። ከአዋጁ በፊት ግን እምነታችን እና ባህላችን ይህንን ይከለክላል። ስለዚህ እምነትና ባህላችን ይከበርልን። የማህበረሰብ እምነትና ባህል ካልተከበረ ህዝቡ በጉልበት አክብሩልኝ ይላል። ጉልበት ደግሞ አደገኛ ነው። ቸር ያሰማን!!
በዓይነቱና በይዘቱ ለየት ያለ ነው። ከ1983 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2007 ዓ.ም. በመላው ኢትዮጵያ በአማራው ህዝብ ላይ የደረሰውን ዕልቂትና የተቀነባበረ ዘር ማጥፋት ለሁለት ዓመታት በፈጀ ጥናት ተዘጋጅቶ በመላው ዓለም ለአንባቢያን ቀርቧል። ብዙ ምሁራን አስተያየታቸውን ሰጥተውበታል።
ህወሓቶች እንዲህ አይነት መጽሐፍ ታትሞ ቢሰራጭ እንደሚያግዱት ገና ከጅምሩ ግምት ሳይሆን ጠንካራ ድምዳሜ ላይ ደርሼ ነበር። ይሄም የሆነው በተለያየ ወቅት ከበርካታ ወጣቶች ጋር በአማራ ህዝብ ላይ የተሰራውን የዘር ማጥፋት ወንጀል በመጽሐፍ መልክ ስለማሳተም እየተወያዬን ስለነበረ እና ወያኔም መጽሐፉ ታትሞ ቢወጣ ሊያግደው እንደሚችል ሰፊ ትንታኔ ሰርተንበት ስለነበረ ነው።
ባለፈው ሳምንት “አነጋጋሪው የፕ/ር ፍቅሬ ቶሎሳ መጽሐፍ ምጥን ዳሰሳ” በሚል ርዕስ ደራሲው “የኦሮሞና የአማራ እውነተኛ የዘር ምንጭ” በማለት ለንባብ ባበቁት አዲስ መጽሐፍ ላይ የተደረገ ምጥን ዳሰሳ ማቅረባችን ይታወቃል። ቀሪውን ክፍል እነሆ፡- (ክፍል አንድን ለማንበብ እዚህ ይጫኑ!)
ፕ/ር ፍቅሬ ቶሎሳ ”የኦሮሞና የአማራ እውነተኛ የዘር ምንጭ” በሚል ርዕስ በሐምሌ ወር 2008 ዓ.ም. አሳትመው ያወጡት መጽሐፍ በኢትዮጵያ ታሪክ ምርምርና ጥናት አዲስ ፈር ቀዳጅ ለመሆኑ ብዙ ማስረጃዎችን ማቅረብ ይቻላል። አንደኛ የኦሮሞ ሕዝብ ከኢትዮጵያ ውጪ (ከማዳጋስካር፣ ከኢስያ ክፍሎች) ወደ ኢትዮጵያ ፈልሶ የገባ ሲባል የኖረውን አፈ ታሪክ አሳማኝ ናቸው በሚባሉ ማስረጃዎች አስደግፈው ከእውነቱ የራቀ መሆኑን አሳይተዋል። ሁለተኛ አማራ የገዥ መደብ ተብሎ በአማራ ሥርወ መንግሥት ኦሮሞን ጨምሮ ሌሎች የባህል ገጽታዎቹን በኃይል ጭኖባቸዋል የሚለው ውግዘት ምንም ታሪካዊ መሠረት እንደሌለውና እንዲያውም፣ በአግአዚ/ሰሎሞናዊና በዛጉዌ ሥርወ መንግሥታት በንጉሠ ነገሥትና ደረጃ አማሮች የበላይነት ይዘው እንደማያውቁና ይልቁንም በዚህ የሥልጣን ደረጃ አብዛኞቹ ኦሮሞዎች እንደነበሩ አረጋግጠዋል። በተጨማሪም በዘመነ መሳፍንት በባለሙሉ ሥልጣን እንደራሴነቱ በኢትዮጵያ ሥልጣን ይቀራመቱ የነበሩት አማሮች ሳይሆኑ፣ በተለይ የየጁ ኦሮሞዎች መሆናቸውን ቁልጭ አድርገው ፕ/ር ፍቅሬ ቶሎሳ አመልክተዋል። ሦስተኛ አማሮች የዘር ምድባቸው ሴማዊ (ሴሜቲክ) ሳይሆን እንደ ኦሮሞ ኩሻዊ መሆኑን፣ ሁለቱም ጎሳዎች (ጎሳ በቋንቋ መወሰኑን አመልክተዋል) የኢትዮጵያውያን ሁሉ ጥንታዊ አባት ከሆነው ኩሻዊው ኢትዮጵያ ልጅ ከደሽት (ከደሴት) የመጡ መሆናቸውን ጠቁመው፣ ጂኦግራፊያዊ ወይም መልክዓ ምድራዊ ምንጫቸው ዛሬ ጐጃም እየተባለ የሚጠራው አካባቢ መሆኑን አመልክተዋል። እነዚህ ሁሉ አዳዲስ ታሪካዊ ግኝቶች ናቸው።
ኢንጂነር ታደለ ብጡል እስከ ዛሬ ድረስ ፲፬ የሚያህሉ መጻሕፍት ለንባብ አብቅተዋል። እነዚህ መጻሕፍት በአብዛኛዎቹ ደግሞ ስለ ኢትዮጵያ ሀገራችን ታሪክ፣ አኩሪ ባህል፣ ቅርስና የቀድሞ ገናና ሥልጣኔያችንን የሚያወሱ ዘመን አይሽሬ ናቸው። ”The Origin of Humankind” የሚለው የኢትዮጵያን የሺ ዘመናት ታሪክ፣ ገናና ሥልጣኔና የህዝቦቿን ነጻነትና ልዑላዊነት በሰፊው የሚተርከው፣ በፋሽስት ኢጣሊያ ስለተወሰደውና ወደ እናት ምድሩ እንዲመልስም ከፍተኛ የኾነ አስተዋጽኦና ጥረት ስላደረጉበት የአክሱም ሀውልት፣ የዘመናዊት ኢትዮጵያ መሠረት ጣይ ስለሆነው ስለ ዐፄ ቴዎድሮስና ልዑል አለማየሁ ቴዎድሮስ የጻፏቸው የታሪክ መጻሕፍት ይጠቀሳሉ።
የሳይንስና ከፍተኛ ትምህርት ሚኒስቴር ከፍተኛ አመራሮች ከሁሉም ዩኒቨርስቲዎች ፕሬዚዳንቶች ጋር የከፍተኛ ትምህርትና ስልጠና ተማሪዎች ባሉበት ሆነው ትምህርት ማስቀጠል በሚቻልባቸው መንገዶች ላይ በቪዲዮ ኮንፈረንስ መክረዋል።
በውይይታቸው መማር ማስተማሩ ከገፅ ለገፅ ውጪ ባለው ሁኔታ በቅድመ ምረቃ፣ ድህረ ምረቃ እና ሶስተኛ ዲግሪ ተማሪዎች ዘንድ እንዴት ይቀጥል በሚለው ላይ ነው የተወያዩት።
በዚህም የድህረ ምረቃና ሶስተኛ ዲግሪ ተማሪዎች ትምህርታቸውን ካሉበት ሆነው በኦንላይን እንዲከታተሉ ዩኒቨርስቲዎቹ እንዲያመቻቹና መምህራንም በኦንላይን የሚሰጡ ትምህርቶችን በማመቻቸትና በተለያዩ መንገዶች ተደራሽ በማድረግ እንዲያስቀጥሉ ተብሏል።
ተማሪዎች ካሉበት ሆነው ከንባብ ሳይርቁ ወደፊት በሚገለፁ ዌብሳይቶች በመግባት የተለያዩ የትምህርት ሞጁሎች፣ ፓወርፖይንቶችን፣ ማጣቀሻ መፃህፍት አግኝተው እንዲያነቡ የሚያስችሉ ዝግጅቶች በቅርቡ ሁሉም ዩኒቨርስቲዎች ተደራሽ ማድረግ እንዳለባቸው መመሪያ ተሰጥቷል።
ከኢትዮ ቴሌኮም ጋር በመነጋገር ለተማሪዎችና ለመምህራን ለተመረጡ የትምህርትና ምርምር ዌብሳይቶችና መተግበሪያወች ኢንተርኔትን ከክፍያ ነጻ እንዲሆኑ እንዲደረግ እየተሰራ መሆኑ ተገልጿል።
በየትምህርት ፕሮግራም የተዘጋጁ የኮርስ መሳሪያወችንና አጋዥ የትምህርት መጽሃፍቶች በመለየት ዝግጁ መደረጉ ከሳይንስና ከፍተኛ ትምህርት ሚኒስቴር ያገኘነው መረጃ ያመለክታል።
በዚህም ከ80 ሺህ በላይ መፃህፍት፣ የአንደኛ ዓመት ትምህርት የኮርስ ሞጁሎችና የተለያዩ የመመረቂያ ጥናቶች ዝግጁ መደረጋቸውንና እነዚህም ተደራሽ የሚሆኑባቸው ቴክኖሎጂዎች መመቻቸቱ ተገልጿል።
በውይይቱ ትምህርቶችን በኦንላይን ማስቀጠል ሲባል ምንም እንኳን የአቅርቦትና ፍትሃዊነት ጉዳይ ጥያቄ ሊሆን ቢችልም፤ የተወሰኑትን እንኳን ተደራሽ ለማድረግ መስራት አስፈላጊ መሆኑ ተጠቁሟል፡፡
ለሁሉም የትምህርት ፕሮግራሞች ይዘቶችን ተደራሽ የሚያደርግ የዲጂታል ቤተመፃፍህት http://ndl.ethernet.edu.et/ መሆኑንና እንዲሁም http://library.techin.et/ ላይ እንደሚገኙ ተመላክቷል።
ለጭነት መኪናዎች ኢኮ-ግብር ሀሳብ ለጥቂት ቀናት እንደገና ተሻሽሏል ፣ በስነ-ምህዳር መናገር ወይም በቀላሉ የአውሮፓን ተወዳዳሪነት የሚያስቀጣ እና አጠቃቀሙ የግድ ወደ ትክክለኛው ስፍራ የማይሄድ ተጨማሪ ግብር ነው? ?
BREAKING: ግብዳ ሰበር! የኢሳያስ ትልቁ ጀነራልና የጦር-መሪ ጀነራል ፊሊጵስ ወልደ ዮውሀንስ በትግራይ መከላከያ በውቅሮ እና ዓዲግራት መካከል ተገድሏል! BRAVO JEGANU TEGARUS! ..
የጃችሁን ይስጣችሁ ሆዴ አባባችሁት የኛ ነው እያላችሁ ሙዚቃው ውስጤ ነው ደስ ስትሉ ውነት ልቤ እስኪፈስ ነው የዘፈንኩኝ እረአረ የኛ ነው የኛ አርባራቱ የኛ መልካም ጋብቻ
በሞት አደጋ ምክንያት የተቋረጠ የመተዳደሪያ ጥቅም ጋር በተያያዘ በየወሩ የሚከፈል ካሣ አከፋፈል ስርአት በፍርድ ቤት የተወሰነውን ካሣ አጠቃሎ በባንክ ወይም በሌላ የገንዘብ ተቋም በማስቀመጥ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ህ/ቁ. 2ዐ95(2)
ከሊቢያ ተነስተው በሜዲተራኒያን ባህር አቋረጠው ወደ ጣሊያን ለመግባት በጉዞ ላይ የነበሩና ባጋጠማቸው አደጋ የድረሱልኝ ጥሪ ያሰሙ 1500 ስደተኞች በጣሊያን የባህር ላይ ጠባቂዎች አማካኝነት ሕይወታቸው ተርፏል። በሌላ በኩል ደግሞ በሊቢያ የትሪፖሊን የባሕር ኃይል የሚቆጣጠረው ቡድን ከ1200 በላይ የሚሆኑ ወደ ጣሊያን ጉዞ የጀመሩ የባሕር ላይ ስደተኞችን ይዞ ወደ ኋላ በመመለስ ወደ እስር ቤት አስገብቷቸዋል።
በመቁረጥ የብረት መሣሪያ አተገባበር ላይ የማቅረቢያ ብሬዚንግ ካርቢድ መመረዝ ዓላማ-የቢቢኤን እና የፒ.ሲ.ዲ የመቁረጫ መሳሪያዎች መሪ አምራች የሙቀት መቀነስን ለመቀነስ እና የካርቦይድ ጫፎችን የማሻሻል ሂደትን ለማሻሻል በጣም አነስተኛ በሆነ አካባቢ ላይ በማተኮር ምርታማነታቸውን ማሳደግ ይፈልጋሉ ፡፡ የመግቢያ ብሬኪንግ ሂደት-ደንበኛው የሶስት ማዕዘን ብረት አካልን እያንዳንዱ ጎን ~ 16.5 ሚሜ (0.65 ኢንች) አቅርቧል ፡፡ የመግቢያ ብሬኪንግ የካርቦይድ ጫፎች በ 3 on መከናወን አለባቸው ተጨማሪ ያንብቡ
ምድቦች ቴክኖሎጂዎች መለያዎች ብሬኪንግ, ብረር ካብድቢድ, ብሬኪንግ ካርቢድ ቲፕ, ብሬኪንግ የካርቢድ ጫፎችን የመቁረጥ መሳሪያዎች, የብሬኪንግ መቆራረጥ, ብሬኪንግ የመቁረጥ መሳሪያዎች, ኤፍ ኤፍ ብሬኪንግ, የማመከቢያ ጉንፋን, የመግቢያ ብሬኪንግ ካርቢድ ጫፎች, የመግቢያ ብሬኪንግ ብረት መቁረጥ, ኢንደክሽን ብሬኪንግ የመቁረጥ መሳሪያዎች
ፋሽን አድናቂዎች ብዙዎቻችን ቁምሳጥናችን ውስጥ አንዲት የምታምር አጭር ጥቁር ቀሚስ ትኖረናለች፡፡ መልካም ነው፡፡ ነገር ግን አጭርና ደማቅ ቀሚስ ደግሞ ምን ያህል ውብ ሊሆን እንደሚችል መርሳት የለብዎትም፡፡
በዚህ ዓመት ቁምሳጥንዎን ለማድመቅ አጭርና ደማቅ ቀሚሶች ጥሩ ምርጫዎች ናቸው፡፡ ከምርጥ የመዋቢያ ምርቶች ጋር እንዲስማሙና ልዩ ውበትን እንዲያላብሱ ተደርገው በተለያዩ ቀለሞች ለገበያ ቀርበዋል፡፡ ቀንዎን ብሩህ ለማድረግ የሚያስፈልግዎ አጭር፣ ደማቅ ቀሚስ ነው፡፡
ከሰውነት ቅርጽ ጋር የሚሄድ አጭርና ልቅ ቀሚስ ውበትና ግርማን ያላብሳል፡፡ ሆድዎን በአግባቡ ይሸፍናል፡፡ በተለይ የአፕል ቅርጽ መሳይ ሆድ ላላቸው ሴቶች ያን አካባቢ ክትት አርጎ ስለሚይዝላቸው ልቅ ቀሚስ ተመራጭ ነው፡፡ በተለይ ባለተረከዝ ጫማ ተጫምተው፣ ፀጉርዎን ወደኋላ ወይም መሃል ላይ ያዝ አድርገው ብሩሃማ ልቅ ቀሚስ ለብሰው ከወጡ የእግሮችዎን ቅርጽ ውበት አጉልተው ለማሳየት ይችላሉ፡፡ ዕድሉን እንዳገኙ ይሞክሩት፡፡
ቀጭንና ውበቱን የጠበቁለት ሰውነት ካለዎት ብሩህ ቀለም ያለው ሰውነት ላይ ልክክ የሚል ቀሚስ ቢለብሱ የጥረትዎን ውጤት ውብ አድርጎ ያሳይልዎታል፡፡ እርስዎ ብቻ የመረጡት ቀሚስ ጥራት ያለውና አብዝቶ ሰውነትን የማያጋልጥ መሆኑን ያረጋግጡ፡፡ በሚያምር ቅርጽ ከተሰራ ባለተረከዝ ጫማ ጋር የሚስማማና ምሽት ላይ አምረው የሚወጡበት አለባበስ ነው፡፡
አንገቱ ወረድ ያለ ቀሚስ ቁመቱም ጉልበት አካባቢ ወይም ትንሽ ወረድ ያለ ቢሆን ይመረጣል፡፡ ምርጫዎችዎ እንደ ወይነ ጠጅ፣ ብርቱካናማ ወይም ቢጫ ያሉ ብዙ የማይዘወተሩ ቀለማት ከሆኑ ከነዚህ ቀለማት በአንዱ የተዘጋጀ ሰውነት ላይ ልክክ የሚል ቀሚስ ቢለብሱ ይመረጣል፡፡ ቀይ ቀለም ላይ ግን ጥንቃቄ ያድርጉ፤ ገነው ከማይወጡ መዋቢያዎች ጋር ማስማማቱን ካላወቁበት ሰውነት ላይ ልክክ የሚል ቀይ ቀሚስ ባይለብሱ ይሻላል፡፡
በህትመትና በብሩህ ቀለማት አምሮ የተሰራ ቀሚስ ምርጫዎ ነው? የኛ ምርጫችን ነው! ውብ የህትመት ጥበብ ያረፈባቸውን በተለይም አሁን አሁን በተወሰኑ ቀለማት ፍርርቅ ወይም በአስደሳች አበቦች ህትመት ደምቀው የምናያቸውን ውብ ቀሚሶች እንወዳቸዋለን፡፡
ሞቃት ብርቱካናማ በ2015 ልዩ ትኩረት ያገኘ ቀለም ሆኗል፡፡ ከፍዝ ሰማያዊ እስከ ደማቅ አረንጓዴ፣ ከደማቅ ሰማያዊ እስከ ብርቱካናማ ያሉ በጠቅላላው ፈካ ያሉ ቀለማትም እንደዚሁ ተወዳጅ ሆነዋል፡፡ በጣም ያልደመቁ ቀለማትን ከፈለጉ እንደመንደሪን፣ ሎሚ፣ ግራጫ እና ቀይ ብርቱካናማ አይነት ዝም ያሉ ቀለማትን ይምረጡ፡፡ ወይስ ደማቅ ቀለማት በጠቅላላ አይመቹዎትም? እንደዚያ ከሆነ ወርቃማና ብርማ ቀሚሶችን ቢለብሱ ልዩ መስህብን ይፈጥሩልዎታል፡፡ ጥቁር እና ነጭ ቀለማት ደግሞ ሁልጊዜም ፋሽን ናቸው፡፡
February 11, 2021 NBE	ቱሪዝምና ሆቴል, ንግድና አገልግሎት, አገልግሎት ዘርፍ, የልማት ድርጅቶች, የኢትዮጵያ ቱሪስት ንግድ ሥራ ድርጅት, የኢትዮጵያ ንግድ ሥራዎች ኮርፖሬሽን
በመንግሥት የልማት ድርጅቶች ይዞታና አስተዳደር ኤጀንሲ ስር የሚገኙ በንግድና አገልግሎት ዘርፍ የተሰማሩ አምስት የልማት ድርጅቶች በ2013 በጀት የመጀመሪያው አጋማሽ ዓመት
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: በጎንደር አቡነ ኤልሳዕ በኮማንድ ፖስቱ ታስረው ተፈቱ:: ሊቀ አዕላፍ ቀለመ ወርቅ አሻግሬ እንደታሰሩ ነው
የሰሜ ጎንደር ሃገረ ስብከት ሊቀጳጳስ የሆኑት ብጹዕ አቡነ ኤልሳዕ በጎንደር ኮማንድ ፖስት ትናንት ታህሳስ 4, 2009 ዓ.ም ከ9፡00 ሰዓት ታስረው የቆዩ ሲሆን ሕዝብ ቁጣውን ሲያሰማ ወዲያውኑ እንደተለቀቁ ሆኖም ግን ከርሳቸው ጋር አብረው ታስረው የነበሩት ሊቀ አዕላፍ ቀለመወርቅ አሻግሬ በኮማንድ ፖስቱ እንደታሰሩ መሆኑን የዘ-ሐበሻ ምንጮች አስታወቁ::
የሰሜን ጎንደር ዞን ሀገር ስብከት ዋና ስራ አስኪያጅ ሊቀ አዕላፍ ቀለመ ወርቅ አሻግሬ እንዲሁም ብጹ አቡነ ኤልሳዕን ለ እስር የዳረገው ጉዳይ በጎንደር ሕዝቡ አሁንም በከፍተኛ ቁጣ ላይ በመሆኑና እነዚህ የሃይማኖት አባቶች ከመንግስት የተሰጣቸውን ወጣቱን የማረጋጋትና ከመንግስት ጎን የማሳለፍና የማሳመን ሥራ በተገቢው መንገድ አልሰራችሁም በሚልና የመስቀል በዓል በጎንደር እንዳይከበር አድርጋችኋል በሚል ምክንያት እንደሆነ የዘ-ሐበሻ ምንጮች አስታውቀዋል::
አቡነ ኤልሳዕ በኮማንድ ፖስቱ ተይዘው ከታሰሩ በኋላ ሕዝቡ ተከትሎ በመሄድ ቁጣውን በማሰማቱ ወዲያውኑ ሲለቀቁ ለቀ አዕላፍ ቀለመወርቅ አሻግሬ በኮማንድ ፖስቱ ተይዘው እንደታሰሩ ነው:: ሊቀ አዕላፍ ቀለመወርቅ አሻግሬና አቡነ ኤልሳዕ በተጨማሪም በጎንደር ገበሬዎች የህወሓት መንግስት ጋር እየተዋደቀበት ባለበት በዚህ ወቅት ታቦት ይዛችሁ በመውጣት ገበሬውን አሳምኑና ተኩስ እንዲያቆም አድርጉ ተብለው ፈቃደኛ አልሆኑም; ገበሬውንም አላሰመኑም ትግሉን ይደግፋሉ የሚሉ ክሶች እንደቀረቡባቸው የገለጹት ምንጮች በአሁኑ ወቅት ጎንደር በዚህ የተነሳ ውጥረት ውስጥ እንደምትገኝ ገልጸውልናል::
የቀድሞው አባ ኅሩይ ወልደ ሰንበት የአሁኑ ብፁዕ አቡነ ኤልሳዕ በ1930 ዓ.ም ተወለዱ ጸዋትዎ ዜማ፣ ቅኔ፣ ትርጓሜ መጻሕፍት፣ ፍትሐ ነገሥት፣ ባሕረ ሐሳብና ሐዲስ ኪዳንን ተምረዋል፡፡ በ1945 ዓ.ም ከብፁዕ አቡነ ሚካኤል ዲቁና በ1964 ዓ.ም ምንኩስናን በደብረ ሊባኖስ ገዳም ተቀብለዋል፡፡ በ1965 ዓ.ም ከብፁዕ አቡነ ሚካኤል ቅስና በ1969 ዓ.ም ከብፁዕ አቡነ ሰላማ ቁምስናን ተቀብለዋል፡፡ በደብረ ጽጌ ገዳም በመዘምርነትና በቅዳሴ አገልግለዋል፡፡ ጥር 13 ቀን 1971 ዓ.ም በብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ተክለ ሃይማኖት አንብሮተ እድ የከፋ ሀገረ ስብከት ኤጲስ ቆጶስ ተብለው ተሹመዋል፡፡ በአሁኑ ሰዓት የሰሜን ጎንደር ሀገረ ስብከት ሊቀ ጳጳስ ናቸው፡፡
ትናንት ኣመሻሽ ላይ፤ ከYohanes Molla ጋር ተቀጣጥረን ተገናኘን ፡፡ካልዲስ ገብተን እኔ ኣንድ ፍንጃል ቡና ሳዝዝ ፤ ዮሀንስ ሲያቀብጠው ኣንድ ቡና እና የባራክ ኦባማን ጆሮ የሚያህል ቦምቦሊኖ ኣዘዘ፡፡ በመጨረሻ ኣስተናጋጂቱ የእዳችንን ደረሰኝ ኣምጥታ ጠረጴዛው መሀል ላይ ኣኖረችው ፡፡እሱ እኔ እስክከፍል ሲጠብቅ እኔ እሱ ይከፍላል ብየ ስጠብቅ ካብ ለካብ እየተያየን በጣም እረጅም ጊዜ ተጎለትን፡፡ በመካከሉ የኢትዮጵያን ማህበራዊና ፖለቲካዊ ርእሰ ጉዳይ ጨርሰን "ፌንጣ ስንት እግር ኣላት？ ስድስት ነው ኣራት?" በሚል ጉንጭ ኣልፋ ክርክር ተጠመድን፡፡ ወሬ ኣልቆብን ካጠገባችን ከተቀመጡ ተስተናጋጆች ወሬ እየተበደርን ስናወራ ቆየን፡፡ በመጨረሻ ካፌው ጭርር ብሎ ኣስተናጋጆች እንድንወጣላቸው እግራችን ስር መጥረጊያ ኣስገብተው ይጠርጉ ጀመር፡፡ ድንገት በብሄረሰቦች ላይ የሚነገረው ቀልድ … [Read more...] about መቶ ብር ከየት ወዴት?
ለረጅም አመታት፣ ለብዙ ዘመናት፣ ፓርቲ ሲጠልዘኝ፣ መንግስት ሲረግጠኝ፣ ፖሊስ ሲነርተኝ፣ ሕጉ ሳይደግፈኝ፣ ዳኛው ቢፈርድብኝ፣ በቡድን ተካፍለው፣ በስም ተሸንሽነው፣ የሚጠልዟት ኳስ፣ የሚነርቷት ኳስ፣ ምትለጋዋ ኳስ፣ እኔ ራሴን መስላኝ፣ ኳስ አፍቃሪ ሆንኩኝ። … [Read more...] about ኳስ አፍቃሪ ሆንኩኝ
"…ከዚህ በኋላ ህዝብ ሰብስቦ ማውራት ላቆም ነው። ጊዜው ተቀይሯል። ትግል ለደካማ መንፈስ አይሆንም። ትግል መውደቅን ይጠይቃል። ሲወድቁ ግን ለመነሳት መሞከርን ይጠይቃል። ስንወድቅ ልታዩን ትችላላችሁ ስንነሳ ግን ታዩናላችሁ … " ዶ/ር ብርሃኑ ነጋ ይህንን የተናገሩት የአስመራ ጉዟቸው ከመሰማቱ ጥቂት ቀናት በፊት ነበር። ንግግሩ ለብዙዎች ግርታ መፍጠሩ አልቀረም። ከቀናት በኋላ የኤርትራን ምድር ሲረግጡ "ስንነሳ ግን ታዩናላችሁ..." ማለታቸው ግልጽ ሆነ። ከምርጫ 97 በፊት ዶ/ር ብርሃኑ በፖለቲካ ስብእናቸው የሚታወቁት ለሰላማዊ ትግል ባላቸው የከረረ አቋም ነበር። በእስር ቤት ሆነው በጻፉት "የነጻነት ጎሕ ሲቀድ፤ ..." መጽሐፋቸው ሰላማዊ ትግል ያለውን የሞራል፣ የፖለቲካ እና የኢኮኖሚ የበላይነት ምሳሌ እያስቀመጡ ዘርዝረዋል። ለዚህም ነበር ከሰላማዊ ትግል ወጥተው "ሁለገብ … [Read more...] about የዶ/ር ብርሃኑ ነጋ ጉዞ . . .
* የሠራዊቱ ሞራል ከፍ ብሏል ከአርበኞች ግንባር ጋር የተዋሃደው የግንቦት ሰባት ሊቀመንበር ዶ/ር ብርሃኑ ነጋና የፓርቲው የአመራር አባላት የትጥቅ ትግሉን ለመቀላቀል ታጣቂዎቻቸው ወደሚንቀሣቀሱባት ኤርትራ ጠቅልለው መሄዳቸውን የአመራር አባላቱ አስታወቁ፡፡ ብርሃኑ አስመራ መግባታቸው ከተሰማ በኋላ የሠራዊቱ ሞራል ከፍ ማለቱና ከአገር ውስጥ ግምባሩን ለመቀላቀል የሚፈልገው ሕዝብ እየጨመረ መምጣቱ ይነገራል፡፡ ቁጥራቸው ይፋ ያልተደረገ የአርበኞች ግንቦት ሰባት የአመራር አባላትን ይዘው ዶ/ር ብርሃኑ ነጋ ወደ ኤርትራ ያመሩት ሌሎች አማራጮችን ጨምሮ በብረት ትግልና በሕዝባዊ ንቅናቄ የኢትዮጵያን ገዥ ፓርቲ ለማስወገድ መሆኑን የአመራር አባላቱ ይናገራሉ፡፡ “ዶ/ር ብርሃኑ ነጋና ጓዶቻቸው ትግል ወደሚካሄድባቸው አባባቢዎች ያመራሉ” ሲሉ የአርበኞች ግንቦት ሰባት አመራር አባል ዶ/ር ታደሰ ብሩ … [Read more...] about ብርሃኑ ነጋ “… ዱር ወጡ …”
በአገሪቱ የኤሌክትሪክ ኃይል መሥሪያ ቤት ላይ ኅብረተሰቡ የሚያሰማው እሮሮ ኤሌክትሪኩ መጥፋቱ ብቻ አይደለም፡፡ መብራቱ ሄዶ ሲመጣ የሚያደርሰው ጥፋት የትየለሌ ነው፡፡ የኤሌክትሪኩ ኃይል መጠን ከመደበኛው ውጭ ከፍና ዝቅ ሲል የሚያደርሰው ጥፋት ቤት ይቁጠረው፡፡ ማቀዝቀዣው፣ ቴሌቪዥኑ፣ አምፖሉ፣ ልዩ ልዩ "ቻርጀሮች" የተለያዩ ኤሌክትሮኒክስ ውጤቶች ተቃጠሉብን የሚል የሕዝብ እሮሮ በየጊዜው ይሰማል፡፡ የሚመለከተው መሥሪያ ቤት ፈጣን ምላሽ ከመስጠት ይልቅ አገልግሎት የማይሰጠውን "905" ላይ ደውላችሁ አስመዝግቡ ከማለት ያለፈ መልስ የለውም፡፡ "የኤሌክትሪክ ምሰሶው ሊወድቅብን ነው፣ ዘሟል፣ ኧረ ድረሱልን" እያሉ ለሚወተውቱም ፈጣን ምላሽ መስጠት እንዳልተቻለም ማስረጃ ከሚሆኑ ትዕይንቶች (በፎቶዎቹ የሚታዩት) መካከል በየካ ክፍለ ከተማ ወረዳ 6 እንደራሴ አካባቢ ያሉ የኤሌክትሪክ ምሰሶዎች … [Read more...] about “ሙቅ በገንፎ ሲደገፍ”
ሰብለ (ሚሚ) ዲትሪች ለመጨረሻ ግዜ የታየችው እ.ኤ. አ. ጁላይ 10 2014 (ባለፈው አመት) ነበር። የሶስት ልጆች እናት የነበረች የዚህች ኢትዮጵያዊት በድንገት መሰወር ለብዙዎች እንቆቅልሽ ሆኖ ሰንብቷል። ለአመት የጠፋችው ይህች ትውልደ ኢትዮጵያዊ ሴት በህይወት እንደማትኖር በርካቶች ቢጠረጥሩም፣ ማንንም ሳታማክር በድብቅ ወደ ሃገርዋ ገብታለች የሚሉ አልጠፉም። አለም አቀፍ ፖሊስ በአለም ዙርያ ፍለጋውን ተያያዘው። በካናዳ ኪችነር ከተማ ቫንኮቨር ድራይቭ የተገኘው አጽም ግን የሁሉንም እንቆቅልሽ ፈታው። ሰብለ ህይወትዋ አልፏል። የሶስት ልጆችዋ አባት የነበረው ጀርመናዊው ስቴፋን ዲትሪች ገድሎ እዚያው መኖርያ ቤታቸው እንደቀበራት ፖሊስ ጠቁሟል። በፖሊስ እና በሰለጠኑ ውሾች ጥቆማ የተገኘው የሰብለ አስከሬን በቶሮንቶ ኮርነርስ ኮምፕለክስ ለጥናት ተልኮ የተገኘው ውጤት ሰብለ … [Read more...] about ጀርመናዊው የገደላት ሰብለ ከአንድ አመት በኋላ በመኖርያ ቤትዋ ተቀብራ ተገኘች
ባለፈው ሳምንት ወደ ከአዲስ አበባ ናይሮቢ-ኬንያ ይጓዝ የነበረው የኢትዮጵያ አየር መንገድ በረራውን ከጀመረ በኋላ እንዲመለስ መደረጉን የአየር መንገዱ ምንጮች አስታወቁ። በዚህም ምክንያት አየር መንገዱ የሁለት መቶ ሺህ ዶላር ኪሳራ እንደደረሰበት ምንጮቹ ጠቁመዋል። በተሳፋሪዎች ላይም ከፍተኛ መጉላላት ደርስዋል። አውሮፕላኑ ካኮበኮበ በኋላ እንዲመለስ የተደረገበት ምክንያት ድምጻዊ ቴዲ አፍሮ ከባለቤቱ ከአለምሰት ሙጬ ጋር በአውሮፕላኑ በመሳፈሩ ምክንያት መሆኑ ተረጋግጧል። ይህ አስደንጋጭ ክስተት የተፈጸመው አለምሰት ሙጬ በደረሰባት ድንገተኛ ህመም ለህክምና ወደ ኬንያ እየተጓዘች ባለችበት አውሮፕላን ነው። አውሮፕላኑ ዞሮ ከተመለሰ በኋላም ድምጻዊ ቴዲ አፍሮ በደህንነቶች ተይዞ ከአውሮፕላኑ እንዲወጣ ተደርጓል። የህወሃት የደህንነት አባላት የቴዲ አፍሮን ፓስፖርት ቀምተው አሰናብተውት … [Read more...] about ቴዲ በድጋሚ ፓስፖርቱን ተቀምቶ ነበር
ዛሬ፣ የኢትዮጵያን ህልውና የሚፈታተኑ፣/ መኖሯን የማይሹ፣/ ከቻሉም የየራሳቸውን የጎጥ መንግስታት ለማቋቋም የሚፈልጉ ኃይሎች አጋጣሚው እስከሚፈጠርላቸው እየጠበቁ ነው። ዛሬ ኢህአዴግ በሚከተለው ፖሊሲ ኢትዮጵያ ለክፋ አደጋ እየተጋለጠች ነው። ዛሬ፣ በዘር የተደራጁ ኃይሎች አመቺ አጋጣሚ እየጠበቁ ናቸው። ዛሬ እነ አይሲስና መሰል ኃይሎች ምን እንዳዘጋጁልን አናውቅም። አርፈው እንደማይተኙ ግን የተረጋገጠ ነው። እናም/ ኢትዮጵያዊው ባለቅኔና ደራሲ ቀኝ ጌታ ዮፍታሔ ንጉሴ በኢጣሊያን ወረራ ዘመን የቋጯትን ስንኝ ጠቅሼ፣/ ያለፈውን መሰረት ያደረገ፣/ የዛሬውን የሚመለከተውንና ስለነገው የሚጠቁመውን ንግግሬን እጀምራለሁ። አገሬ ተባብራ ካልረገጠች እርካብ፣ ነገራችን ሁሉ የእንቧይ ካብ፣/ የእንቧይ ካብ፣ ብለዋል። ከ40 አመት በፊት የተጀመረው የለወጥ እንቅስቃሴ ዛሬም ዕልባት … [Read more...] about ወዴት እየሄድን ነው?
ዓለምአቀፉ የገንዘብ ድርጅት (አይኤምኤፍ) የአምስት ዓመታት አኻዝ ያካተተ የዓለማችንን ሃብታምና ደሃ አገራት ዝርዝር ሰሞኑን አውጥቷል፡፡ የዓለም የፋይናንስ መጽሔት ላይ የታተመው ይኸው ዘገባ እንደሚያሳየው በሃብታምና ደሃ አገራት መካከል ያለው ልዩነት በእጅጉ እየጨመረ እንደመጣ ነው፡፡ በዚህ የአምስት ዓመት አኻዛዊ ዘገባ መሠረት ከ184 አገራት መካከል ኢትዮጵያ 171ኛ ተራ ላይ የምትገኝ ስትሆን ይህም በድህነት ከሚጠቀሱት ቀዳሚ አገራት ቁጥር ውስጥ አስገብቷታል፡፡ ዘገባውን የተመለከቱ የኢኮኖሚ ባለሙያ የአንድ አገር ኢኮኖሚ በከተሞች ውስጥ በሚሰራ ፎቅ ብዛት እና የመንገድ ሥራ አይለካም ይላሉ፡፡ ሌላ የኢኮኖሚ ባለሙያ ደግሞ “ኢኮኖሚ ከቁጥር ሌላ ሥነ ልቦናዊ ጉዳይም ነው፡፡ የኑሮ ጉዳይም ነው፡፡ የጉሮሮ ጉዳይም ነው፡፡ በቁጥር ብቻ አይለካም፡፡ … የሕንፃ መሐንዲስ ቢሳሳት ሕንፃ … [Read more...] about ኢትዮጵያ ከ184 አገራት 171ኛዋ ደሃ አገር!
በደርግ ስርዓት ከፍተኛ ባለስልጣን የነበሩትና በአሁኑ ወቅት በአፍሪካ ጉዳዮች ተመራማሪ የሆኑት ሻለቃ ዳዊት ወልደጊዮርጊስ “ኢትዮጵያ በቀውስ አፋፍ ላይ ናት” የሚል ጽሑፍ ፅፈው በተለያዩ ድረ ገፆችና በማህበራዊ ሚዲያ ሲዘዋወር ነበር።
በሃገሪቱ የሚከናወኑ ብዙ ነገሮች ስላሉ ህዝቡ ተወጥሮ ያለው በዕለት ተዕለት ጉዳዮች ላይ ነው። እነዚህ ሁሉ ግን ተደምረው በጠቅላላ የሃገሪቱ ስእል ምን ይመስላል የሚለውን ለማሳወቅ ነው የፈለግኩት። እናም በደህንነት ረገድ፣ በኢኮኖሚና በአጠቃላይ በአመራር ደረጃ ያለውን ስንመረምረው ጠቅላላ ኢትዮጵያ የከሸፈች ሃገር ( failed state) ወይም ከቁጥጥር ውጪ የሆነች አፍሪካዊ ሃገር እየሆነች ነው።
እኔ ያደረግኩት በሜዳ ላይ የሚታዩትን ሃቆች አውጥቶና ስእሉ ሲደመር የኢትዮጵያ አቅጣጫ ምን ይመስላል? የሚለውን ለመመለስ ነው የሞከርኩት። አቅጣጫው አደገኛ አቅጣጫ ነው። አመራሩ አስፈላጊና ከባድ ውሳኔ ካልወሰነ በስተቀር አዘቅት ውስጥ ገብታ ምናልባትም የእርስ በርስ ጦርነት ሊያመጣ የሚችል ሁኔታ ይፈጠራል። ይህንን ለማስቀረት መደረግ ስለላባቸው ነገሮችም ጠቁሜያለው።
ምናልባት መደረግ ያለባቸው ነገሮች አስቸጋሪና ከባድ ሊሆኑ ይችላሉ። ነገር ግን በከባድና አስቸጋሪ ጊዜ ከባድና አስቸጋሪ ውሳኔ መወሰን ያስፈልጋል። በእንደዚህ አይነት ጊዜ ያሉ አመራሮችም መጥፎ ሁኔታ ላይ እንዳለን ሲያውቁ መደረግ ያለበት ውሳኔ መራራ ሆኖ፤ ነገር ግን በረጅም ጊዜ ኢትዮጵያን የሚያድን ይሆናል እንጂ ስለፍቅር በመናገርና ህዝቡን በማባበል፤ ተስፋ በመስጠት ያጋጠመንን ችግር መፍታት አይቻልም ለማለት ነው።
ሻለቃ ዳዊት፡ አዎ፤ በጣም እንጂ፤ በትክክል። በአሁኑ ጊዜ ኢትዮጵያን በመፈናቀል ደረጃ የወሰድን እንደሆነ፤ ድሮም ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ከመምጣታቸው በፊትም ነበረ።
በጠቅላላው ደግሞ የሃገሪቱ የደህንነት ሁኔታ ስንመለከት አንድ ሃገር ውስጥ በነጻነት መንቀሳቀስ የማይቻልበት ሁኔታ ነው ያለው። እንደዚህ አይነት ነገሮች ደግሞ የሚፈጠሩት እንደ ደቡብ ሱዳን፣ ሶማሊያና ማዕከላዊ አፍሪካ ባሉ የከሸፉ ሃገራት ነው።
የኢኮኖሚውን ዘርፍ ያየነው እንደሆነ ሌላው ቀርቶ መድሃኒትና ነዳጅ ለመግዛት የሚያስችል የውጭ ምንዛሪ ብቻ እንጂ ከዚያ ውጪ ባንክ ውስጥ ምንም መጠባበቂያ እንደሌለ ብሔራዊ ባንክ ተናግሯል።
ከዚህ በተጨማሪ አሁን እያስተዋልነው ያለነው መሰዳደብና መዘላለፍ በህዝብ መሃል ያለውን ተቃርኖ እያባባሰው ሄዷል። ይሄ ሁሉ የአመራርና የፖሊሲ ጉዳይ ነው። አመራርና ፖሊሲ እስካልተቀየረ ድረስ ይሄ ሊለወጥ አይችልም።
ሻለቃ ዳዊት፡ አልተሸጋገርንም፤ ለውጥም የለም። ለውጥ ማለት የስርአት ለውጥ ነው። የኢትዮጵያ ህዝብም የጠየቀው የስርአት ለውጥ ነው። እዚህ ችግር ውስጥም የከተተን የነበረው ስርአት ነው። አብዛኛዎቹ ነገሮች እንዳሉ ናቸው።
እስከ ዛሬ ድረስ ተቀየሩ የሚባሉት ነገሮች በስርአት አቅጣጫ ሳይሆን ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ በግል በወሰዷቸው እርምጃዎች ነው። ነገር ግን ይሄ ለለውጡ ሁኔታውን ለማመቻቸት ነው እንጂ በራሱ እንደ ለውጥ ልንመለከተው የምንችለው ነገር አይደለም።
እስካሁን ለተፈጠሩት ችግሮች በሙሉ ኢህአዴግን ተጠያቂ ማድረግና ኢትዮጵያ በአዲስ ህገመንግስት አዲስ ምርጫ ውስጥ እንድትገባ ማድረግ ነው ትክክለኛው ለውጥ። ጠቅላዩ በስልጣን ለአንድ ዓመት ቆይተዋል፤ በአንድ ዓመት ውስጥም ምንም ነገር አልታየም።
ይህ የሆነው ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ ፍኖተ ካርታ ስለሌላቸው ወዴት አቅጣጫ እንደሚኬድ አያውቁትም። ሕገ-መንግሥቱ እንዴት እንደሚሻሻልና ወደ አዲስ ምርጫ እንዴት መሄድ እንደምንችል ትክክለኛ አቅጣጫ ማስቀመጥ የሚችል ፍኖተ ካርታ ያስፈልገናል።
ሻለቃ ዳዊት፡ በአሰራሩ መሰረት ለውጥ የሚመጣው ወይም ሕገ-መንግሥትን የሚፈጥረው መንግሥት ሳይሆን ሕገ-መንግሥቱ ነው ስልጣን ያለው መንግስት መፍጠር የሚችለው። አሁን ለውጡ ይካሄድ ሲባል ባለው ሕገ-መንግሥትና ባለው መንግሥት ለውጥ ሊካሄድ አይችልም። ለውጥ ሊመጣ የሚችለው አዲስ ሕገ-መንግሥትና አዲስ መሰረታዊ ሃሳቦች ተፈጥረው ሲታዩ ነው።
ያለው መንግሥት እንዳለ ሆኖ ለውጥ ሊመጣ አይችልም። እነዚህን ሁሉ ችግሮች የፈጠረው ጠቅላዩ የሚመሩት ኢህአዴግ ነው። ምናልባት እሳቸው በቀጥታ ላይመለከታቸው ይችላል፤ ነገር ግን ፓርቲው ለብዙ ነገር ተጠያቂ ነው። ስለዚህ ሕገ-መንግሥቱ ፈርሶና አዲስ መንግሥት መጥቶ ነው ለውጥ ልንመለከት የምንችለው።
ሻለቃ ዳዊት፡ ቀውስማ አሁንም ተፈጥሯል። ከዚህ የባሰ ቀውስ ኢትዮጵያ ውስጥ ሊፈጠር አይችልም። ስለዚህ ዋናው ነገር ለዘለቄታው ኢትዮጵያ የምትባል ሃገር እንድትኖር ከባድ ውሳኔ መሰጠት አለበት። ዋናው ችግራችን የምንከተለው በዓለም ውስጥ የሌለ የብሄር ፌደራሊዝም ነው። ይህ ስርአት በዓለም የለም፤ በአፍሪካም የለም። ትንሽ ተቀራራቢ አሰራር ያለው ኮሞሮስና ናይጄሪያ ውስጥ ነው። እሱም ቢሆን በዋነኛነት በዘር ላይ የተመሰረተ አይደለም።
የብሄር ፌደራሊዝሙም ቢሆን ህዝቡን አማክሮ አወያይቶ አልነበረም ተግባራዊ የተደረገው። ሕገ-መንግሥቱን ሲያረቅቁት ትልቅ ስህተት ተሰርቷል። የቀድሞው ፕሬዝዳንት ዶክተር ነጋሶ ጊዳዳ ራሳቸው ተሳስተናል፤ ህዝቡን አላማከርነውም ነበር ብለዋል። እኔ እያልኩ ያለሁት ህዝቡ በደንብ ይመከርበትና አዲስ ሕገ-መንግሥት ይፈጠር ነው።