Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
በተቃራኒው የጠ/ሚ ዐቢይ አህመድ መንግስት የኦሮሞ መንግስት እንዲመሰርት ቀን ከሌት የሚደክሙት የኦሮሞ ተቃዋሚዎች ሰሞኑን ወደ ትግራይ አዘውትረዋል። እነ ለማ መገርሳ ከክልሉ ርዕሰ መስተዳደርነት ሲነሱ በእነ ዐቢይ አህመድ ላይ ጠንካራ ትችት ያሰሙት እነ በቀለ ገርባ ሰሞኑን ከእነ ዐቢይ ይልቅ አሳሪዎቻቸውን መርጠዋል። በተመሳሳይ እነ እዝቅኤል ጋቢሳም ወደ መቀሌ በማምራት ከቀድሞዎቹ ገዥዎች ጋር አጀንዳ ለመጋራት እየጣሩ መሆኑን ለማየት ችለናል።
ትህነግ/ሕወሓት ባወጣው መግለጫ “ከፌደራሊስት ኃይሎች” ጋር ግንኙነቱን እንደሚያጠናክር ገልፆ ነበር። ፌደራሊስት የሚባሉት የኦሮሞ ፅንፈኞች መሆናቸው ነው። በእርግጥ ትህነግ ትግራይን የመገንጠልም ሀሰብ እንዳለው መግለፁ አይዘነጋም። በዚህ ሀሳብ ወደመቀሌ ከሚጋብዛቸው ሀይሎች ጋር ጥሩ ተግባቦት እንደሚኖረው ግልፅ ነው።
ትህነግም ሆነ የኦሮሞ ፅንፈኞች አንድ የሚያደርጋቸው የአማራ ጥላቻቸው ነው። ፌደራላዊ ስርዓቱን የሚያፈርሰው አማራው ነው በሚል ነው ሁለቱም የሚዶልቱት። የአማራ ጥላቻቸው በዋነኝነት የሚያቀራርባቸው ይሁን እንጅ በዚህ ወቅት አንድ የሚያደርጋቸው ከየብሔር ድርጅቶቻቸውና ፖለቲከኞቻቸው ጋር ያላቸው እሰጣ ገባ ነው። የአማራ ጥላቻ ለግንኙነታቸው ማጣፈጫ ነው። ትህነግ ተቃዋሚዎቹ የእነ ዐቢይ አህመድ መጠቀሚያ እንደሆኑ ያስባል። እነ ዐቢይ አህመድ ከላይ እስከታች ኦሮሞን ስልጣን ላይ ባስቀመጡበት በዚህ ወቅት ፅንፈኛ ብሔርተኞች “ተበድለናል” የሚለውን አታሟቸውን ከመደለቅ አልተቆጠቡም። አማራው በሚሰቃይበት በዚህ ወቅት እነ ዐቢይን ጎትቶ አህዳዊ ስርዓት እንዲመሰርቱ እያደረገ ነው ብለው የሚቆዝሙ ሞኞች ሆነዋል። በተመሳሳይ ትህነግም የሚያቃዠው የአማራ ጥላቻ አለቀቀውም። እነ ዐቢይ በአማራው የፖለቲካ ፍልስፍና ተጠልፈው አህዳዊ ስርዓት ሊመሰርቱ እየታተሩ ነው” ብሎ የሌለ እውነታን ፈጥሮ ከኦሮሞ ፅንፈኞች ጋር ሽር ጉድ ለማለት እየጣረ ነው።
ኦዴፓ እና ትህነግ ሁለት የተለያየ ሀገር እንደሚያስተዳድሩ መንግስታት አንደኛው የሌላኛውን ተቃዋሚ በመደገፍ የወቅቱን የፖለቲካ ፍትጊያ ለማሸነፍ ጥረት እያደረጉ ይገኛል። የትግራይ ተቃዋሚዎች ከመቀሌ ይልቅ አዲስ አበባን ሲመርጡ፣የኦዴፓ ተቃዋሚዎች ወደ መቀሌ ሽርጉድ አብዝተዋል። አማራው ላይ የተፈጠረው ክስተት የሸፈነው ቢመስልም የኦሮሞም ሆነ የትግራይ ፖለቲካ በውስጥ ችግር የተወጠረ፣ በተለይ ተቃዋሚዎችና “ገዥዎቹ” እርስ በእርስ መካካድ ውስጥ የገቡ መሆኑን የሚያሳይ ነው። የራሳቸውን ሕዝብ ይወክላል ከሚሉት ጋር በተፈጠረ ችግር የሌላን ድጋፍ የሚሹ፣ ለሌሎች መጠቀሚያ የሚሆኑ እርሰ በእርሰ የመካካድ ፖለቲካ፣ የድሮው የቀዝቃዛው ጦርነት አይነት የሴራና የውክልና ፖለቲካ ላይ የተጠመዱ መሆናቸውን ሰሞነኛው ክስተት ጥሩ አስረጅ ነው።
የትግራይም ሆነ የኦሮሞ ድርጅቶች ለስሙ ለአንድ ሕዝብ ቆምን ቢሉም በውስጣቸው በተፈጠረ ችግር የአንደኛው ተቃዋሚ የሌላኛው ገዥ ፓርቲ ተላላኪ መሆናቸውን እያየን ነው።
በዚህ ምክንያት ዝቅተኛ ውቅር የሌዘር መቅረጽ / መቁረጫ ማሽን እንዲሁ ተፈጠረ ፣ ግን የመቆጣጠሪያው ስርዓት ብቻ ስለተሻሻለ ሜካኒካዊ አሠራሩ አልተሻሻለም ፣ ስለሆነም የማሽኑ ትክክለኛነት እና ፍጥነት በከፍተኛ ደረጃ አልተሻሻለም ፡፡
ከፍተኛ ውቅር የሌዘር መቅረጽ ማሽን በዲዛይን እና በመዋቅር ውስጥ ፈጽሞ የተለየ ነው ፡፡ ሁለቱም የመቆጣጠሪያ ስርዓት እና ሜካኒካል ክፍሎች ከዝቅተኛ ውቅር በጣም የተሻሉ ናቸው ፣ እና ተግባሩ ተወዳዳሪ የለውም ፣ ግን ከፍተኛ ዋጋው ብዙ ተጠቃሚዎችን እንዲንከባለሉ ያደርጋቸዋል። ስለዚህ ተጠቃሚዎች በእውነቱ የሚፈልጉትን ትክክለኛውን ትክክለኛውን መምረጥ አለባቸው ፣ ካልሆነ ግን እርስዎ ይከፍላሉ።
ለሪያል ማድሪድ ተሰልፎ በተጫወተባቸው የቻምፒዮንስ ሊግ ጨዋታዎች 105 ግቦችን አስቆጥሮዋል እንዲሁም በ2013/14 የጨዋታ ዘመን 17 ግቦችን በማስቆጠር ሪከርዱን ይዟል፡፡
በቤትኪንግ የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ አምስተኛ ሳምንት መክፈቻ መርሐ ግብር ኢትዮጵያ ቡና ከሰበታ ከተማ ጋር ያገናኘው ጨዋታ ሦስቱን ወንድማማቾችን በተለያዩ ክለቦች አገናኝቷል።
አዲስ አበባ ልዩ ስሙ ሾላ “ጉቶ ሜዳ” አካባቢ ከአባታቸው ናስር ተገኝተዋል። ታላቅ ወንድማቸው ጅብሪል ናስር ይባላል። በተለያዩ የከፍተኛ ሊግ ቡድኖች የአማካይ ስፍራ ተጫዋች በመሆን የእግርኳስ ህይወቱን እየመራ ቢቆይም በተፈለገው መጠን እንደነበረው አቅም እንደ ታናናሽ ወንድሞቹ እድገቱን መጠበቅ ሳይችል ቀርቷል። በአሁኑ ወቅትም ለሰበታ ከተማ እየተጫወተ ይገኛል። አቡበከር ናስር ሁሉም እንደሚያቀው በተስፋ ፍሬ፣ ሐረር ቢራ እና በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ ቡና እየተጫወተ የሚገኝ ምርጥ አጥቂ ነው። ታናሹ ሬድዋን ደግሞ በአዲስ አበባ ከተማ ከ17 እና ከ20 ዓመት በታች ቡድን ተጫውቶ በማሳለፍ ከታላቅ ወንድሙ አቡበከር ጋር በኢትዮጵያ ቡና እየተጫወተ ይገኛል። ሦስቱ የአቶ ናስር ልጆች ከአንድ ቤተሰብ ተገኝተው በእግርኳሱ የራሳቸውን ስም እየተከሉ ይገኛል። በዛሬ ዕለት በቤትኪንግ ፕሪምየር ሊግ አምስተኛ ሳምንት ጨዋታ ሲካሄድ ሦስቱን ወንድማማቾች ማገናኘቱን ተከትሎ (ምንም እንኳ ጂብሪል ሜዳ ገብቶ መጫወት ባይችልም) ለተለያዩ ጥያቄዎች ምላሽ ሰጥተውን እንደሚከተለው አቅርበነዋል።
በጣም ደስ የሚል ስሜት አለው። የቤቱ ታላቅ እኔ ነኝ። ከቤታችን አጠገብ እንደሚታወቀው ሜዳ አለ። ቤተሰብም እግርኳስን እንድንጫወት ከፍተኛ ፍላጎት ያለው በመሆኑ እዚህ ደርሰናል። ይህም የሆነው የእግርኳስ ተስዕጦ ስላለን ይሆናል።
ያው በደደቢት፣ ጅማ እና ሻሸመኔ ተጫውቼ አሳልፌያለው። ሆኖም ለተወሰኑ ጊዜያት ጉዳት እንዳሰብኩት እንድጫወት አላደረገኝም። በዚህ ምክንያት እድገቴ ትንሽ ቆም ብሎ ነበር። አሁን ሰበታ መጥቻለው። ከፈጣሪ ጋር ራሴን ለማሳየት እሞክራለው።
በጣም ደስተኛ ናቸው። በተለይ እናታችን እግርኳስ በጣም ነው የምትወደው። ከእኛ በላይ እግርኳሱን በጣም ነው የምትከታተለው። ተጫውተን አሸንፈን ስንመጣ በጣም ነው የምትደሰተው።
አቡኪ በሀገራችን ካሉ ምርጡ ተጫዋች መካከል አንዱ ነው። በዚህ በጣም ደስተኛ ነኝ። በጣም ልባም፣ ሜዳ ውስጥ ምንም የማይፈራ፣ ጎበዝ፣ ከዕድሜው በላይ የሚያስብ ተጫዋች ነው። እዚህ ደረጃ በመድረሱም በጣም ነው ያስደሰተኝ።
ከወንድሜ ጋር በአንድ ማልያ አብሮ መጫወት በጣም ነው የሚያስደስተው። በተለይ በምወደው በኢትዮጵያ ቡና ማልያ አብረን መጫወታችን ስሜቱ ከፍ ያለ ነው። እንዲህ ያለ እድል ከስንት አንዴ የሚገኝ ነው። ከወንድሜ ጋር አብሬ በመጫወቴ በጣም ደስተኛ ነኝ።
ሦስታችንም መሐል ላይ ነበር የምንጫወተው። ሆኖም አሰልጣኞቼ የኔ አጨዋወት ወደ ተከላካይ አማካይነት ስለሚያደላ ወደ ኃላ ለመጫወት አለብህ ስላሉኝ ነው ወደ ኃላ የምጫወተው።
ትልቁ ነገሩ ቦታ አያያዙ ነው፤ በጣም ነው የማደንቅለት። ከዚህ ውጭ የጎል አጨራረስ ብቃቱ እንዲሁም እርጋታው በጣም አደንቅለታለው። ሌላው በአዕምሮው አስቦ የሚጫወት መሆኑን በጣም ነው የምወድለት።
ከትንሽ ጊዜ በኋላ በብሔራዊ ቡድን ጠብቁን አብረን እንጫወታለን። አቡኪ ያው በዋናው ብሔራዊ ቡድን እየተጫወተ ነው። እኔም በታዳጊ ብሔራዊ ቡድን ተጫውቼ አልፌያለው። በቅርቡ ወደ ዋናው ብሔራዊ ቡድን አብሬው እጫወታለው ብዬ አስባለው።
ያው እርሱ የራሱ አቅም አለው። እኔ እርሱ ቦታ ሄጄ ለመጫወት ባስብ በጣም እቸገራለው። እርሱም እኔ ቦታ ለመጫወት ቢያስብ ሊከብደው ይችላል። ስለዚህ ብዙም የአቅም ልዩነት የለንም።
እግሩ የገቡ ኳሶችን ለቡድን አጋሩ በትክክል ነው የሚያቀብለው። ከዚህ በተጨማሪ የአየር ላይ ኳስ ሲያቀብል በጣም እወድለታለው። እንደዚሁ ሜዳ ላይ ምንም ነገር ቢፈጠር አይረበሽም ተረጋግቶ የሚጫወት መሆኑ በጣም አደንቅለታለው።
ሰሞኑን በአዲስ አበባ ከተማ ልዩ ልዩ አካባቢዎች “በሙስሊሙ ማኅበረሰብ አባላት ላይ ያነጣጠረ የቤት ለቤት ፍተሻና ዘረፋ እየተካሄደ ነው” የሚል ጥቆማ በደረሰን መሠረት ሁኔታውን ለማጣራት ሞክረናል።
በጥቆማው መሠረት በሌሊት ፍተሻ የተሠማሩት ሰዎች ማንነታቸውን እንደሚደብቁና የጥቃቱ ሰለባዎች ደግሞ፥ በየካና ቦሌ ክፍለ ከተሞች፥ በኮልፌ ቀራንዮ፥ ቤቴልና አካባቢው ሠፈሮች የሚኖሩ ሙስሊሞች ናቸው።
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝተፈላለያ ዩኒቨርሲቲታት ዝርአ ህይወት ዘጥፍአ ጎንፅታት ብዝምልከት ኣብ ክልል ትግራይ ዘሎን ኣብ ካልኦት ክልላት ንተምሃሮ ተወላዶ ትግራይ ዝምልከትን ርእይቶ ምምሕዳር እቲ ክልልን ርእይቶ ሰባት ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።
ምክትል መቶ አለቃ አርቲስት ዳምጠው አየለ ለ8 ዓመታት በስደት ከቆየባት ከኖርዌይ ባለፈው ሰኞ ጁን 16 ወደሚወዳት ሃገሩ በክብር ተሸኝቶ፤ከሚያከብረውሕዝቡና ከሚያፈቅራቸው ቤተሰቦቹ ጋር በሰላም ተገናኝቷል።
የምክትል መቶ አለቃ አርቲስት ዳምጠው አየለ የጤና ሁኔታ አሳሳቢነትና ፤ የሃገሩ ፣ የሕዝቡና ፣ የቤተሰቡ ናፍቆት ታክሎበት ወደ ሃገሩ መመለሱን የመረጠው አርቲስት ዳምጠው አየለ ፥ በስደት ቆይታው ወቅት ባፈራው ተወዳጅነት ፣ ሃገር አፍቃሪነትና ባህል አክባሪነት በኖርዌይ ነዋሪ ኢትዮጵያውያን ዘንድ ታላቅ ክብርንና ፍቅርን ያተረፈ ሲሆን የኢትዮጵያውያን ኮሚዩኒቲ በኖርዌይ ተወዳጁን ባለሙያ በተለያየ መልኩ ለመደገፍ በአስቸኳይ 8 አባላትን የያዘ ግብረ ሐይል በማቋቋም ከፍተኛ የሆነ የገቢ ማሰባሰቢያ ያደረገ ሲሆን የያሬድ ባህል ባንድ እና በፈቃደኝነት የተሰባሰቡት አርቲስቶች በቦታው በመገኘት በማስተባበርና በመምራት ፤ የተለያዩ የብሔር ብሔረሰቦችን ጨዋታ በማሳየት እምቅ ችሎታቸውን በማውጣት የሙያ አጋርነታቸውን በብቃት የተወጡ ሲሆን ፤ በቦታው የስነ ግጥም እና ጨረታም ተካሂዷል።
ምክትል መቶ አለቃ አርቲስት ዳምጠው አየለ በኢትዮዽያ ማህበር በኖርዌይ ቆይታቸው በነበራቸው ፤ ሃገራዊ ፍቅር ባህላችንን በማስተዋወቅና ኢትዮጵያዊ አንድነታችን ጠብቀንና አክብረን እንድንቀጥል ታላቅ በሆነው ሙያዊና ፡ የካበተ ልምዳቸውን በማካፈል ላደረጉት አስተዋፅኦና ላበረከቱት አገልግሎት አቶ ፋሲል አለባቸው የኢትዮጵያ ኮሚዮኒቲ ሊቀመንበር ለአርቲስቱ የምስክር ወረቀት ጁን 9/2014 በክብር ሰጥተዋል ።
በአጠቃላይ ለዚህ ወገናዊ ጥሪ የእድሜ ፣ የፆታ ፣ የብሔር ፣ የሃይማኖት፣ የፖለቲካ አጥር ሳይገድባቸው ለዚህ አመርቂ ክንውን በገንዘባቸው በጉልበታው በእውቀታቸው ድጋፋቸውን ላበረከቱ ሁሉ የኮሚውኒቲው ሊቀመንበር አቶ ፋሲል ያመሰገኑ ሲሆን ፥አርቲስቱም በአጠቃላይ የኖርዌይ ነዋሪ ኢትዮጵያውያን ላደረገላቸውና ላሳያቸው ፍቅር እግዚአብሔር ዋጋችሁን ይክፈላችሁ በማለት መልካሙን ተመኝተዋል ። የኢትዮጵያ ማህበር በኖርዌይ ለሰጠው አፋጣኝ ተግባራዊ ምላሽ ፡ በኢትዮጵያውያን ዘንድም ታላቅ ስኬት ተብሎለታል ።
ኅብረተሰብ ማለት በጠቅላላ የሰው ልጆች ማህበረሰቦችና ግንኙነቶች ወይም የአንዱ ማህበረሰብ መቧደኖች የሚገልጽ ቃል ነው። ቃሉ ከግዕዝ ሲሆን ትርጉሙ «የሰው» (ሠብ) «ትብብር» (ኅብረት - ከግሡ ኅበረ፣ አበረ) ሊሆን ይችላል። অওঁ!
የኦሮሚያ ፖሊስ በዓሉ ከሚከበርበት ሥፍራ በግምት ሁለት ኪ.ሜ ርቀት ላይ የነበረ ሲሆን፤ የቢቢሲ ዘጋቢ እንዳለው ፖሊስ የጦር መሳሪያ ሳይታጠቅ የፀጥታ ማስከበር ሥራ ሲያከናውን ነበር።
በዘንድሮ በዓል ላይ እሰከ እኩለ ቀን ድረስ በተሳታፊዎች ላይ የደረሰ ጉዳት እንዳልታዘበ እና በአካባቢው የኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማህበር አስቸኳይ እርዳታ ለማድረግ በተጠንቀቅ ቆሞ እንደነበርም የባልደረባችን ዘገባ ያመለክታል።
ሓያሎ ኤርትራውያን ተጣበቕቲ መሰላት፣ ፖለቲከኛታትን ግዱሳት ውልቀሰባትን ሕብረት ኤውሮጳ ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ምግሃስ ኩሉ ዓይነት ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ግምት ብምእታው፣ ነቲ ኣኼባ ክስርዞ ይግባእ ክብሉ ክታሞም ኣንቢሮም።
ሓያሎ ደብዳበታት እውን ናብ ኣባላት ፓርላማ ኤውሮጳ ብውልቂ ከምዝተላእከ ንሬድዮ ኤረና ዝሓበሩ ዲፕሎማሰኛታት፣ እቶም ወከልቲ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝኾኑ ኣባላት ፓርላማ መንግስቲ ኤርትራ ተኸሲሱሉ ዘሎ ምግሃስ መሰላት ሓላፍነታዊ ምላሽ ክሳብ ዘይሃበ፣ ምስ ሰበስልጣናቱ ዝግበር ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ከቢድ ሳዕቤን ከምዘለዎ ዘዘኻኽር እዩ።
እተን ኣባላት ፓርላማ ኣብ መግለጺአን፣ ሕብረት ኤውሮጳ ናይ መጋቢት 2016 ውሳኔኡን ካልእ ብተደጋጋሚ እዋን ከምዝገለጾን፣ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ህዝቡ ዘካዪዶ ዘሎ ዓመጽ ክኹንን እኳ እንተጸነሐ፣ ንሚኒስተራቱ ብምዕዳም ክካየድ ዝውጠን ዘሎ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ከምዘይድግፍኦ ኣፍሊጠን።
ኣቶ የማነ ‘ዕድላት ልምዓታዊ መደባትን ምህዞን ኣብ ኤርትራ’ ኣብ ዝብል ኣርእስቲ ንኣባላት ፓርላማ ኤውሮጳን ካልኦትን መደረ ክህብ ምዃኑ’ዮም ምንጭታት ዝገልጹ።
በዓለም ሕዝቦች መሀከል ውድድር ቢደረግ ያለጥርጥር አበሻ አንደኛ ከሚወጣባቸው ነገሮች አንዱ ልመና ሳይሆን አይቀርም፤ ለአበሻ፣ ልመና የኑሮ ዘዴ ነው፤ እንዲያውም ከልመና ውጭ የሆነ ኢትዮጵያዊ ኑሮ የለም ለማለት የሚቻል ይመስለኛል፤ ስለዚህም ልመና ባህላዊ ጥበብ ሆኖአል፤ አንዳንድ አላዋቂዎች፣ አንዳንድ አዋቂዎችም አንዳንዴ እየተሳሳቱ ልመናን እንደነውር ይገልጹታል፤ ልመና ነውር አይደለም፤ ለጨዋ ልጆችማ አንዳንድ አጥንትን የሚያበላሽ ሥራ ከመሥራት ለምኖ መብላት ክብር ነው፤ ይህ ባህላዊ ጥበብ ያልገባቸው የድሬ ዳዋ ለማኞች ብቻ ናቸው፤ እጃቸውን እየዘረጉ ‹‹እስቲ አሥር ብር ስጠኝ!›› ይላሉ! በጫት ሞቅ ሲላቸው መቶ ብር ይጠይቃሉ፤ የድሬ ዳዋ ልመና መሆኑ ነው! የጥበብ መጀመሪያ እግዚአብሔርን መፍራት ነው፤ ቄሶቹ ምንም ይስበኩ በተግባር እንደሚታየው ጽድቅ የሚገኘው በልመና ነው እንጂ … [Read more...] about አይ አበሻ! አበሻና ልመና፦ አንድ
ከ300 እስከ 500 ሺህ ብር እየተቀበሉ በሀሰተኛ ሰነድ ታራሚዎችን ከማረሚያ እንዲወጡ አስደርገዋል ተብለው የተጠረጠሩ ሶስት የአዲስ አበባ ማረሚያ ቤት የስራ ሀላፊዎችና አምስት ተባባሪዎቻቸው በቁጥጥር ስር ውለው ፍርድ ቤት ቀረቡ። ተጠርጣሪዎቹ ኦፊሰር ገብረመድህን አረጋ፣ ረዳት ኦፊሰር ኢሳያስ ከበደና ዋርደር ኢብራሂም መሀመድ ሲሆኑ፥ በአዲስ አበባ ማረሚያ ቤት የእስረኞች አስተዳደር የስራ ሃላፊዎችና ሰራተኞች ሆነው ሲሰሩ የነበሩ ናቸው። ከእነዚህ የስራ ሃላፊዎች ጋር የጥቅም ትስስር በመፍጠር ተጠርጥረው በቁጥጥር ስር የዋሉት የተቀሩት ግለሰቦች ደግሞ ፥ በንግድ ስራ ይተዳደር የነበረው አቶ ሰለሞን ገለታ፣ አቶ ብሩክ ሀይሌ፣ ወይዘሪት ሳባ ገብረሚካኤል፣ አቶ ናታን ዘላለምና አቶ ቴዎድሮስ ግደይ ናቸው። የፌደራሉ የስነ ምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን መርማሪ ለፌደራሉ ከፍተኛ ፍርድ ቤት … [Read more...] about ጉቦ በመቀበል እስረኞችን የለቀቁ ታሰሩ!
ኢህአዴግ በብሔርና በክልል ደረጃ ከተደራጁ የተቃዋሚ የፖለቲካ ድርጅቶች መካከል ግጭት ባለባቸው አካባቢዎች ለሚንቀሳቀሱት ቅድሚያ በመስጠት ለመደራደር የሚያስችለውን ቅድመ ሁኔታ በማመቻቸት ላይ መሆኑን የጎልጉል ምንጮች ገለጹ። ምንጮቹ እንደጠቆሙት ኢህአዴግ ለዚህ ተግባሩ ወዳጅ ጎረቤት አገሮችን፣ አንጋፋ የጎሳ መሪዎችንና ያፈገፈጉ የቀድሞ ተቃዋሚ መሪዎችን እየተጠቀመ ነው። ህወሃት አሁን በአገሪቱ ከቀን ወደ ቀን እየተስፋፋ የሄደው አለመረጋጋት እንዳሳሰበው የጠቆሙት የኢህአዴግ ሰው ድርጅቱ እርቅ ላይ ከመቼውም በላይ ትኩረት ሰጥቶ ለመስራት ስትራቴጂ መንደፉን አመልክተዋል። "ከውጥረት ለመውጣት ወይም ውጥረትን ለመቀነስ" በሚል ኢህአዴግ ትኩረት ሰጥቶ የጀመረው አዲሱ የ"ሰላም" መንገድ ህብረ ብሔር ድርጅቶችን ያላከተተበትን ምክንያት አልተብራራም። ይሁን እንጂ ከኢህአዴግ ባህሪ አንጻር … [Read more...] about ኢህአዴግ ከብሔር “ተኮር” ተቃዋሚዎች ጋር ሊሸማገል ነው
ወጣቱ የሰሜን ኮሪያ ፕሬዚዳንት ኪም ጆንግ ኧን አጎታቸውንና በሰሜን ኮሪያ የሥልጣን እርከን ሁለተኛ የነበሩትን ጃንግ ሶንግ-ታዬክ አስገደሉ፡፡ ግድያውን በተመለከተ የተለያዩ አስተያየቶች እየተሰጡ ቢሆንም የመንግሥት ሚዲያ እንዳለው ከሆነ አጎትየው ጃንግ “መንግሥት ለመገልበጥ ሙከራ በማድረግ አስጸያፊ ወንጀል ሰርተዋል” ብሏል፡፡ ሰሜን ኮሪያን ለረጅም ዓመታት ሲመሩ የነበሩትንና ሥልጣናቸውን ከመጀመሪያው የሰሜን ኮሪያ ፕሬዚዳንት ኪም ኤል ሱንግ የተረከቡት ኪም ጆንግ ኢል ባልተጠበቀ ፍጥነት ሲሞቱ ወጣቱ ኪም ጆንግ ኧን ሥልጣን መንበር ላይ ተቆናጠጡ፡፡ በወቅቱ በሃያዎቹ መጨረሻ ዕድሜ ላይ የሚገኙት ኧን ከልምድ ማነስ ችግር ውስጥ እንዳይገቡ በማሰብ አባታቸው ኪም ጆንግ ኢል አስቀድመው ከጎናቸው የሚሆኑ ሞግዚትና አለማማጅ አዘጋጅተው ነበር፡፡ ኪም ጆንግ ኢል የጤናቸው ሁኔታ … [Read more...] about ወጣቱ የሰሜን ኮሪያ መሪ አጎታቸውን ገደሉ!
የአጼ ምኒሊክን መቶኛ የሙት አመት መከበር ምክንያት በማድረግ በ DW ሬድዮ በተደረገው ጥያቄና መልስ አቶ ቡልቻ ደመቅሳ፣ ዶ/ር ሓይሌ ላሬቦና ዶ/ር ሹመት ሲሳይ (የታሪክ ተመራማሪዎች) ቃለ መጠይቅ ተደርጎ በሚሰጠው መልስ ላይ ስለ አቶ ቡልቻ ደመቅሳ በተናገሩት ላይ አስተያየቴን አቀርባለሁ። አንባቢያንን ቃለመጠይቁን ቢያዳምጡ ጥሩ ነው ባይ ነኝ፤ ሁለቱ የታሪክ ምሁራን ትምህርታዊ ትንተና ይሰጣሉና፡፡ ውሸት ሲደጋገም እውነት ሊመስል ይችላል፤ በተለይም የአገራችንን የኢትዮጵያን ታሪክ ለማያውቁ እውነታው ምን እንደሚመስል መረጃ ለማቅረብ እሞክራለሁ። አቶ ቡልቻ ኦሮሞ ከባሌ እየተስፋፋ ሲመጣ ልብነ ድንግል እንዳይስፋፋ አቆሙት ይላሉ፡፡ ለምን ይህን ምሳሌ እንዳቀረቡም ግልጽ አይደለም ለሳቸው ትንታኔ የማይመች በመሆኑ፤ ለዛውም በአጼ ልብነ ድንግልና በኦሮሞች መሀከል ስለነበረው ግኑኝነት … [Read more...] about አቶ ቡልቻ ደመቅሳ ስለምኒሊክና ስለኢትዮጵያ
እንደ ኢትዮጵያ አቆጣጥር ጥቅምት መጨረሽና ህዳር ወር 2006 እጅግ አሳዛኝና በህይወት እስከአለን ድረስ የማንረሳው ክፉ አጋጣሚ በእህቶቻችንና በወንድሞቻችን ላይ ግድያን፣ መድፈርን፣ እስርን፣ መታረድንም፣ በመኪና እየተገጩም ጭምር መሞትንም መጀመሩን ያየንበትና የሰማንበት:: ክፉ ወር:: ብዙዎቻችን በውስጣችን ከራሳችን ጋር የተሟገትንበት፣ ምን እናድርግ? ብለን ከቅርብ ጓደኞቻችን ጋር የተነጋገርንበት:: ሌሎቻችንም ተሰባስበን በውስጣችን ያለውን ሃዘን በግልጽና በአደባባይ ዓለም ሁሉ እየሰማ የተነፈስንበት:: ሳውዲ አረቢያዎች ለዘመናት አብሮአቸው የነበረውን ጭካኔ በአይናችን የተመለከትንበት ምን አልባትም እህቶቻችንና ወንድሞቻችን ከዚህ በላይ ሲጨቆኑና ሲረገጡ መኖራቸውንም ለማየት የቻልንበት ጊዜ ይህ ይፋ ወጣ እንጂ:: በእርግጥም ሳውዲዎች ጨካኞች ናቸው ስራቸውም እጅግ አሳፋሪ ነው:: … [Read more...] about አጋጣሚዎችን ሁሉ ለራሳቸው ጥቅም የሚያውሉ ነውረኞች !
ዛሬ ታህሳስ 3ቀን የሚከበረው የዳግማዊ አጼ ምኒልክ 100ኛ የዕረፍት ዓመት “እምዬ ምኒልክ ምን ዓይነት ውርስ ትተውልን ሄዱ?” ብለን እንድንጠይቅ የሚያደርገን ነው፡፡ በመሆኑም ወደ ጦርነት ለመግባት ሳይፈልጉ “በግድ” ወደሄዱበት የጣሊያን ጦርነት መለስ ብለን የሆነውን እንድናስብ ወደድን፡፡ ክተት፡- “እግዚአብሔር በቸርነቱ እስካሁን ጠላትን አጥፍቶ አገር አስፍቶ አኖረኝ፡፡ እኔም እስካሁን በእግዚአብሔር ቸርነት ገዛሁ፡፡ እንግዲህ ብሞትም ሞት ለሁሉ ነውና ስለ እኔ ሞት አላዝንም፤ ደግሞ እግዚአብሔር አሳፍሮኝ አያውቅም፤ እንግዲህም ያሳፍረኛል ብዬ አልጠራጠርም፡፡ አሁንም አገር የሚያጠፋ፣ ሃይማኖት የሚለውጥ ጠላት እግዚአብሔር የወሰነልንን የባሕር በር አልፎ መጥቷልና እኔም ያገሬ ከብት ማለቁንና የሰዉን መድከም አይቼ እስካሁን ዝም ብለው ደግሞ እያለፈ እንደ ፍልፈል መሬት ይቆፍር … [Read more...] about እምዬ ምኒልክ፡ የጥቁር ሕዝብ ኩራት!
አቶ ተማም አባ ቡልጉ ከአዲስ ጉዳይ መጽሄት ቁጥር 128 ህዳር/2006 ዕትም ጋር ያደረጉት ቃለ ምልልስ አዲስ ጉዳይ፡ የሙስሊሙ የመፍትሄ አፈላላጊ ኮሚቴ የፍርድ ቤት ቀጠሮ ወደ ታህሳስ 3 ሲዛዋወር እንደ ጉዳዩ ዓቃቤነትዎ እንዲያውቁት ተደርገው ነበር? ተማም፡ በፍጹም ለእኔ የተነገረኝ ነገር አልነበረም፡፡ ከእኔ ጋር አብሮ የሚሰራ ጠበቃ ፍርድ ቤት ድረስ ሄዶ ‘ጉዳዩ እንዴት ነው?’ ሲለኝ አይ እዚያው ነው ብዬ ሳረጋግጥለት ‘አረ ፍርድ ቤቱ ባዶ ነው’ የሚል ምላሽ ሰጠኝ፡፡ አንዳንድ ጠበቆች ጋር ስደውልም እከሌ የተባለ ጠበቃ እኮ ፍርድ ቤት በነበረበት ወቅት ከጽ/ቤት ተነግሮት ነበር አሉኝ፡፡ በዚህ ዓይነት መልኩ ነው ቀጠሮው መራዘሙን የሰማሁት፡፡ አዲስ ጉዳይ፡ በይፋ የተነገራችሁ ነገር የለም ማለት ነው? ተማም፡ ለእኛ በይፋ ምንም የተገለፀልን ነገር የለም፡፡ በፍርድ ቤት በይፋ … [Read more...] about ‘‘ፍርድ ሲዘገይ ሀገር እንደታሰረ መቆጠር አለበት’’ ተማም አባቡልጉ (የሕግ ጠበቃ)
የኔልሰን ማንዴላን ሕልፈት በማስመልከት አውስትራሊያ ከሚገኘው ኤቢኤስ ሬዲዮ የአማርኛ አገልግሎት ጋር ቃለ ምልልስ አድርገዋል፡፡ መንግሥቱ ለሬዲዮው በሰጡት ቃለ ምልልስ እንደገለጹት፣ በእሳቸው በትረ ሥልጣን ወቅት ማንዴላ የአገሪቱን ከፍተኛ የክብር ሽልማት ከመጎናፀፈቸውም ባሻገር፣ የአንድ መቶ ሺሕ ዶላር ገንዘብ ተበርክቶለቸዋል፡፡ ይህና ቀሪው ንግግራቸው እንዲህ ቀርቧል፡፡ ‹‹ማንዴላና የተወሰኑ ተከታዮቻቸው ወደ ኢትዮጵያ በስውር መጥተው፣ ወታደራዊ ሥልጠና አግኝተውና እግረ መንገዳቸውን ሞሮኮን ጐብኝተው ወደ ደቡብ አፍሪካ ማምራታቸውን ተገንዝቤያለሁ፡፡ ‹‹በዚያን ጊዜ አሜሪካኖች በአማካሪነት ኢትዮጵያ ውስጥ ነበሩ፡፡ እስራኤሎችም ነበሩ፡፡ ከደቡብ አፍሪካ ጋር ግንኙነት የነበራቸው በመሆኑ የማንዴላን ኢትዮጵያ ውስጥ መገኘትና ወታደራዊ ሥልጠና በመከታተል እግር በእግር እየተከታተሉ መረጃ … [Read more...] about “የወደፊቷ ደቡብ አፍሪካ ከማንዴላ ጋር መያያዟን እጠራጠራለሁ” ፕሬዚዳንት መንግሥቱ
የጋምቤላ ክልላዊ መንግሥት ሦስት የውጭ አገር ኩባንያዎች ከፍተኛ ችግር ታይቶባቸዋል፣ የፕሮጀክት አፈጻጸማቸውም ደካማ ነው በሚል የፌዴራል መንግሥት ዕርምጃ እንዲወስድ ጠየቀ፡፡ የክልሉ መንግሥት በቅርቡ ለግብርና ሚኒስቴር፣ በግልባጭ ደግሞ ለጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት በጻፈው ደብዳቤ የህንድ ኩባንያዎች የሆኑትን ካሩቱሪንና ቬርደንታ ሃርቨስት፣ እንዲሁም የሼክ መሐመድ አል አሙዲ ኩባንያ የሆነው ሳዑዲ ስታር የእርምትና የማስተካከያ ዕርምጃ እንዲወሰድባቸው ጠይቋል፡፡ በጋምቤላ ክልል ፕሬዚዳንት አቶ ጋትሉዋክ ቱት ኮት ተፈርሞ የወጣው ደብዳቤ እንደሚያመለክተው፣ የክልሉ መንግሥት በነዋሪዎች አስተያየት ላይ ተመርኩዞ የራሱን ግምገማ አካሂዷል፡፡ ክልሉ ባካሄደው ግምገማ በተለይ እነዚህ ሦስት የውጭ አገር ኩባንያዎች ከፍተኛ ችግር እንደታየባቸውና የፕሮጀክት አፈጻጸማቸውም ደካማ መሆኑን … [Read more...] about የጋምቤላ ክልል በህንድና በሳዑዲ ኩባንያዎች ላይ ዕርምጃ እንዲወሰድ ጠየቀ
በአገር ውስጥና በውጭ አገራት ለምትገኙ የኢትዮጵያ ሐዋርያዊት ቤተክርስቲያን ምዕመናንና አገልጋዮች፤ የጌታችንና የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ጸጋ፣ ሰላምና በረከት ይብዛላችሁ፡፡ ከእግዚአብሔር ቃል የምናስተላልፈው ይህ መልዕክት በያላችሁበት ይድረሳችሁ፤ እናንተ ደግሞ ለሌሎች አስተላልፉት፡፡ የእኛ አኗኗርና አካሄድ ስለ እኛ እንደተጻፈው …
አዋጭ የገንዘብ ቁጠባና ብድር ኃላፊነቱ የተወሰነ የህብረት ስራ ማህበር የተመሰረተው አባላት ካላቸው ገንዘብ ላይ በመቆጠብ እና ብድር በመውሰድ ህልማቸውን እንዲያሳኩና የገንዘብ ችግሮቻቸውን እንዲፈቱ ለማስቻል ነው፡፡ ለዚህም አዋጭ በ33 ሴቶችና በ8 ወንዶች በመመስረተ ለአባላቶቹ የቁጠባና የብድር አገልግሎት በመስጠት ላይ የሚገኝ የህብረት ስራ ማህበር ነው፡፡ ከ2007ዓ.ም. ጀምሮ ደግሞ አገልግሎቱን በማስፋት የልጆች ቁጠባን የጀመረ ሲሆን ልጆች በለጋ ዕድሜያቸው የቁጠባ ባዕልን እንዲያዳብሩ ለማበረታታት ታስቦ ነው፡፡ ልጆች የሚያገኙትን የኪስ ገንዘብ፣ ወላጆች/አሳዳጊዎች ለልጆቻቸው ለተለያዩ ወጪዎች የያዙትን በጀት ቁጠባን ከግንዛቤ ውስጥ ያስገባ እንዲሆንም አዋጭ የተለያዩ እገዛዎችንና ስልጠናዎችን ይሰጣል፡፡ ከቁጠባ በተጨማሪ ልጆች ገንዘብን/ሀብትን በአግባቡ መጠቀምንና ማካፈልን ወይም መርዳትን እያውቁ እንዲያድጉ ሶስት የገንዘብ ማጠራቀሚያዎችን በመስጠት ቁጠባን፣ በአግባቡ ገንዘብን/ሀብትን መጠቀምን እና ማካፈልን ለወላጆች/አሳዳጊዎች ግንዛቤውን በማስጨበጥ ላይ ይገኛል፡፡
የልጆች ቁጠባ ደብተርን ለመክፈት ወላጅ/አሳዳጊ የራሱንና ልጁን ሁለት ጉርድ ፎቶግራፍ በመያዝ ወደ አዋጭ ቢሮዎች በመምጣት መመዝገብ የሚቻል ሲሆን መቆጠብ የሚፈልጉትን የገንዘብ መጠን መቆጠብ ይችላሉ፡፡ ይህም ልጆችን ከማበረታታቱም በተጨማሪ ለወጣትነት ዕድሜያቸው የዩኒቨርሲቲ ወጪቸውን መሸፈኛ ወይም ጥሩ የስራ መነሻ ሊሆናቸው ይችላል፡፡ በተጨማሪም ከህብረት ስራ ማህበሩ 10% የተቀማጭ ገንዘብ ወለድ ያገኛሉ፡፡
Broward Specialty Surgical Center የፌደራል ሲቪል መብቶችን መብት የሚያከብር ሲሆን ሰዎችን በዘር፡ በቆዳ ቀለም፣ በዘር ሃረግ፣ በእድሜ፣ በኣካል ጉዳት ወይም በጾታ ማንኛውንም ሰው ኣያገልም።
ኮሌጁ ከመጀመሪያ እስከ ሶስተኛ ዲግሪ ትምህርታቸውን ሲከታተሉ ቆይተው በኮቪድ-19 ምክንያት ከስድስት ወር በፊት መመረቅ የነበረባቸውን ተማሪዎችን ባስመረቀበት ወቅት የሀዋሳ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዝዳንት ዶ/ር አያኖ በራሶ ይህን የምረቃ
ሥነ-ሥርዓት ልዩ የሚያደርገው ባልተጠበቀና ባልታሰበ ጊዜ ዓለምን ያስጨነቀው የኮሮና ወረርሽኝ በመማር ማስተማር ሂደት ላይ ከባድ ጫና ያሳረፈበት ወቅት መሆኑን ተናግረው አሁንም ቢሆን ተገቢው ጥንቃቄ እንደሚሻ አስገንዝበዋል፡፡ ፕሬዝዳንቱ አክለው በአሁኑ ወቅት በዩኒቨርሲቲው የሚካሄዱ የጥናትና ምርምር ሥራዎች ዓለም አቀፋዊ ይዘታቸው ተጠብቆ በከፍተኛ ደረጃ እንዲካሄዱ በተመረጡ የትኩረት መስኮችና የልዕቀት ማዕከላት ልዩ አጽንኦት ተሰጥቶ በመሠራት ላይ እንደሚገኙ አብራርተዋል፡፡
የኮሌጁ ዲን ዶ/ር ሞቱማ ቶሌራ በዚሁ ጊዜ እንደተናገሩት ኮሌጁ ከ40 ዓመታት በላይ በደንና በሌሎች የተፈጥሮ ሀብት መርሃ-ግብሮች በተለያዩ የትምህርት ደረጃዎች ተማሪዎችን ተቀብሎ በማሠልጠን ሀገሪቱ የምትፈልገውን ባለሞያ በማበርከት ከፍተኛ ሚና መጫወቱን ገልፀው በቀጣይም በደንና የተፈጥሮ ሀብት አያያዝና አጠቃቀም የልዕቀት ማዕከል ሆኖ እንዲያገለግል በተያዘው የትምህርት ዘመን ለመሥራት አቅዶ በመንቀሳቀስ ላይ እንደሚገኝ ጠቁመዋል፡፡ ዲኑ በአከባቢ ደንና አየር ንብረት ዘርፍ የሴቶችን ተሳትፎ ለማጎልበትም ከፍተኛ ጥረት ሲደረግ መቆየቱንና ከዕለቱ ተመራቂዎች መካከል 53% ሴቶች መሆናቸውን አብራርተዋል፡፡
የዕለቱ የክብር እንግዳ የኢፊዴሪ የአከባቢ ደንና የአየር ንብረት ለውጥ ኮሚሽን ኮሚሽነር ፕሮፌሰር ፈቃድ በየነ በዚሁ ወቅት ባደረጉት ንግግር የሕዝብ ቁጥር እየጨመረ ከመምጣቱ ጋር ተያይዞ የደን መመናመንንና የአየር ብክለትን ለመከላከል ተመራቂዎች የፈጠራ ችሎታችዉን በማከል ከሥራ ጠባቂነት በመላቀቅ በዘርፉ የተለያዩ ሥራዎችን በመፍጠር መንቀሳቀስ እንደሚጠበቅባቸው አስገንዝበዋል፡፡ በመጨረሻም የክብር እንግዳው ክቡር ጠቅላይ ሚኒስቴር ዶ/ር አብይ አህመድ ችግኞችን በመትክልና በመንከባከብ እያደረጉ ያሉትን አርአያነት በመከተል ሁሉም ዜጋ የበኩሉን አስተዋፅዖ ማበርከት እንደሚገባው መልዕክት አስተላልፈዋል፡፡
ሕብረት ኣፍሪካ የካይዶ ብዘሎ ወፍሪ ሰራዊት መኸተ ጎይታ /LRA/ ይዳኸም ኣሎ።ብዘይእኹል ቀረባት ግን ንጆሴፍ ኮኒን ስዓብቱን ካብ ጥቕሚ ወፃኢ ንምግባርን ብሓይሊ ዘዕጠቕዎም ህፃውንቲ ወታደራት ነፃ ንምውፃእን ዓመታት ክወስድ እዩ።
ሰራዊት መኸተ ጎይታ /The Lord's Resistance Army/ ብኣህፅሮተ ቃል LRA ብዝብል ሽም ዝፍለጥ ጉጅለ ኣብ ሓደ እዋን ንናይ ገጠር ዓድታት ብምቅፃል፣ንህፃናት ብምጭዋይን ንኣሽሓት ሰባት ብምምዝባልን ይፍለጥ ነይሩ።ዕላምኡ ንመንግስቲ ፕሬዝዳንት ዩዎሪ ሙሶቮኒ ካብ ስልጣን ንምውራድ እዩ።
ካብ ኡጋንዳ፣ደቡብ ሱዳን፣ዴሞክራሲያዊ ሪፓብሊክ ኮንጎን ሪፓብሊክ ማእኸላይ ኣፍሪካን ዝተዋፅኡ ወታደራት ዝሓቖፈ ብሕበረት ኣፍሪካ ሓደ ዞባዊ ግብረ ሓይሊ ድሕሪ ምጥያሹ ግን እቲ ደባይ ተዋጋኢ ከምዝተዳኸመ ሊውተናንት ጀነራል ሳሙኤል ካሩማ ይገልፁ።
‘’ንገሊኦም ብምቕታልን ብምራኽን ዓቕሞም ኣዳኺምናዮ ኣለና’’ ዝበሉ ንሶም ብምስዓብ ‘’ናይቲ ጉጅለ መሪሕነት ካልኣይ ሰብ ሓዊሱ ብዙሓት ላዕለዎት ኣዘዝቲ ተቐቲሎም እዮም።ገሊኦም ላዕለዎት ኣዘዝቲ እውን ከዲዖም ኣለው’’ኢሎም።
እቲ ግብረ ሓይሊ LRA ኣብዝንቀሳቐሰለን ኣርባዕተ ሃገራት ብርክት ዝበሉ መደብራት ኣለዎ።ሎሚ LRA ኣብ ሓሙሽተ ቀንዲ ጉጅለታት ከምዝተኸፈለ ይእመን።መብዛሕቲኡ ግዜ ኣብ ሪፓብሊክ ማእኸላይ ኣፍሪካን ዴሞክራሲያዊ ሪፓብሊክ ኮነጎን ይንቀሳቐሱ።
ኣርባዕቲአን ሃገራት ብድምር 5,000 ወታደራት ንምውፃእ ቃል ኣትየን ነይረን።ኡጋንዳ 2,000 እተን ዝተረፋ ድማ ሕድ ሕደን 1,000 ወታደራት ንምውፃእ።ኣብ ሪፓብሊክ ማእኸላይ ኣፍሪካ ኣዛዚ ወታደራት ኡጋንዳ ኮሎኔል ማይክ ካባኞ ግን እዘን ሃገራት ከዋፅእኦ ቃል ዝኣተውኦ ኣየማልኣን ይብሉ።
ሕብረት ኣፍሪካ ነቲ ግብሪ ሓይሊ ፍቓድ ሂቡዎ እምበር ናይ ገንዘብ ሓገዝ ኣየወፊይን።ኩሉ ነገር እተን ሃገራት ባዕለን የማልኣ።እቲ ግብሪ ሓይሊ ኣብዘን ዓበይቲ ሃገራት ብ2,000 ወታደራት ጥራሕ ከምዝንቀሳቐስ ጀነራል ካሩማ ይገልፁ።
ግዚያዊ ኣዋሃዲ ማእኸል ስለያ ሻንበል ልዊስ ቻርለስ ወታደራት ሕብረት ኣፍሪካ ንኣዛዚ እቲ ጉጅለ ኮኒ ዋላ እንተቐተሉዎ እውን መወዳእታ LRA ኣይኸውንን ይብሉ።ተዋጋእቲ ኢዶም ክህቡ እዮም፤ገሊኦም ግን ኣብ ጫካ ዝተወልዱ ስለዝኾኑ ኣብኡ ክተርፉ እዮም ኢሎም።
“(የዛሬ 68ዓመት) በእጓለ ማውታን ውስጥ ካሉት እኩዮቼ ጋር ውጭ ስንጫወት ነበር፤ ወዲያው “ማርታ ወደ መታከሚያ ክፍል ትፈለጊያለሽ!” ተብዬ ተጠራሁ፤ ስደርስ ሃኪሞች እየጠበቁኝ ነበር፤ አንዱ በእንግሊዝኛ የሚናገር ረጅም እንዲሁም ጓቴማላዊ ሐኪም እና ሌሎች ነበሩ፤ መርፌ እና ትንንሽ ብልቃጦች ይዘዋል፤ ተኚ ተባልኩ፤ እግርሽን ክፈቺ ተባልኩ፤ አፍሬ ስለነበር እግሮቼን ቆልፌ ጭንቅላቴን ቀበርኩ፤ እምቢ አልኩ፤ ከጓቴማላ ሐኪሞች አንዱ በጥፊ መታኝ፤ ከዚያ አድርጊ የተባልኩትን አደረኩኝ፤ ምን እንደሚያደርጉብኝ አላውቅም፤ እምቢ የማለት መብትም አልነበረኝም፤ እስካሁን የተሸከምኩት ሕመም፣ ውርደትና ሰቆቃ ማንም አያውቀውም፤ እነርሱን ግን እግዚአብሔር ይቅር ይበላቸው፡፡”
በተለያዩ ወቅቶች የሰውን ልጅ ከእንስሳ በማሳነስ የተፈጸሙ ወንጀሎች ስለመኖራቸው መረጃዎች ይወጣሉ። በቤተ ሙከራ ውስጥ የሚፈበረኩትና ሆን ተብለው እንዲሰራጩ የሚደረጉት የበሽታ መነሻዎች የክቡር ሰው ልጆችን ህይወት በሚዘገንን ሁኔታአራግፈውታል። አባት፣ እናት፣ ልጅ፣ የልጅ ልጅ፣ አልፎ ተርፎ ትውልድ … የሰው ልጅ በሽታ ኢንቨስት ተደርጎበት፣ የሕዝብ ብዛት መቀነሻና የባዮሎጂካል ጦር መሣሪያ መመራመሪያ ተደርጓል፣ አሁንም እየተደረገ ነው፤ የበሽታ ማምከኛ መሞከሪያና ማፈላለጊያ ሆኖ ኖሯል። ዛሬም እየኖረ ነው። የሌላውን አገር ሕዝብ ከህይወት በታች፤ የራሳቸውን ግን ድርብ ህይወት እንዳላቸው አድርገው የሚቆጥሩት ምዕራባውያን እንደመልካቸው ለማሳመር የሚሞክሩት ታሪካቸው ለማመን የሚያስቸግር እና ለመቀበል የሚከብድ ፍትሕ ያልተሰጠባቸው “ወንጀሎች” አካሂደዋል፤ አሁንም በረቀቀ መንገድ እያካሄዱ ነው፡፡ በዚሁ መነሻና እሳቤ ይመስላል ኢቦላን ለድሆች የቀረበ የወረርሽኝ ኢንቨስትመንት እንደሆነ አድርገው ለጉዳዩ ቅርብ የሆኑ እየተቹ ያሉት።
አጀንዳው ሰፊና ቢጎለጉሉት የማያልቅ፣ ዙሪያ ገባው ሁሉ መርገምት የሆነ ወንጀል ነው። በእኛም አገር አማራው ህዝብ ላይ የዘር ፍሬን የማምከን ጸያፍ ወንጀል ስለመፈጸሙ ማስረጃ ቀርቧል። ሰለባዎች አደባባይ ወጥተው ተናግረዋል። ድርጊቱ የተፈጸመው ቴድሮስ አድሃኖም የጤና ጥበቃ ሚኒስትር እያሉ መሆኑ እየታወቀ በአገር ውስጥ ብቻ ሳይሆን በዓለምአቀፍ ደረጃ (“ተልዕኮ” አስፈጻሚ በመሆናቸው ይመስላል) ተሸላሚና ተሿሚ ለመሆን በቅተዋል። ለአማራው እንቆረቆራለን የሚሉ “የሰው ብሎች” ድርጊቱን ተቀብለው ባቃጣሪነት ለመዝለቅ መወሰናቸው ከተፈጸመው ወንጀል በላይ የሚዘገንን ይሆናል።
የአንድ መንደር ህዝብ በባዮሎጂካል መሳሪያ ተመሳጥሮ ማስጨፍጨፉ የተመሰከረበት ህወሃት ቢታጠበው የማይጸዳለት ግፍ የሚፈጽምበት የአማራ ህዝብ እንዲመክን መደረጉን የሚያሳየው ቪዲዮ ወደታች ስለሚገኝ ለአንባቢ ዕይታ ቀርቧል፡፡
“የላይቤሪያ መንግሥት ባቀረበልን ጥያቄ መሠረት በቀጣናው ለሚገኙ አገራት ለምናደርገው ህዝባዊ ድጋፍ ይሆን ዘንድ ባለፈው ሃይቲ በመሬት መንቀጥቀጥ በተጎዳች ጊዜ እንዳደረግነው ዓይነት ምላሽ አሁን ደግሞ በላይቤሪያ የወታደራዊ ዕዝ ማዕከል እንመሠርታለን፤ በአፍሪካ ያለንን የጦር ኃይል የሚያዙት ሜጀር ጄኔራል ዴርል ዊሊያምስ ይህንን ወታደራዊ ዕዝ የሚመሩ ይሆናሉ፤ ዛሬ እዚያው ላይቤሪያ ደርሰዋል፤ … ይህ በዓለምአቀፍ ደረጃ የደረሰ ጥቃት በመሆኑ ዓለምአቀፋዊ ምላሽ ያሻዋል፤ … የመከላከያ ኃይላችን በምድር ላይ ካሉ ድርጅቶች ሁሉ በላቀ ሁኔታ ለዚህ አገልግሎት የተዘጋጀ ነው፡፡”
አትላንታ ከተማ ጆርጂያ ጠቅላይ ግዛት በሚገኘው የአሜሪካው የበሽታ መቆጣጠሪያ ማዕከል መስከረም 6፤2007ዓም በመገኘት ይህንን የተናገሩት ፕሬዚዳንት ባራክ ኦባማ ነበሩ፡፡ ይህንንም ብለው 3ሺህ የአሜሪካ ወታደሮች ኢቦላን ለመከላከልና ለመቆጣጠር በአንድ ሜጀር ጄኔራል አዝማችነት ጦራቸውን ወደ ምዕራብ አፍሪካ ላኩ፡፡ ለበሽታ “ወረርሽኝ” በጦር መሣሪያ የታጀበ ወታደር “ሳንጃ መዘዘ”!
የኢቦላ በሽታ በምዕራብ አፍሪካ አገራት መከሰቱ ከተሰማበት ጊዜ ጀምሮ ብዙ ሲባል ቆይቷል፡፡ በሽታውን እንደ ወረርሽኝ ስለመነሳቱ ከሚጠራጠሩ ጀምሮ “የአሜሪካ ፈጠራ ነው” የሚሉና ከዚያም ሲያልፍ ድብቅ የጂኦፖለቲካዊ ዓላማ ያለው ጉዳይ ነው እንዲሁም የባዮሎጂካል ጦር መሣሪያ ነው የሚሉ በተለይ በምዕራቡ ዓለም እጅግ በርካታዎች ናቸው፡፡ ኢቦላ የሚተላለፍበት መንገድ ምን እንደሆነ (በትንፋሽ ይሁን በንክኪ) እርግጠኛ አይደለም ከሚሉ ጀምሮ፤ በሽታው በወረርሽኝ መልክ በምዕራብ አፍሪካ እየተዛመተ ባለበት ሁኔታ በተለይ የዜጎቿ ህይወት ከማንኛውም የዓለም ሕዝብ ይበልጥብኛል የምትለው አሜሪካ ከምዕራብ አፍሪካ የሚደረጉ የአውሮፕላን በረራዎችን እስካሁን አለማቋረጧ፣ ለወረርሽኝ ጦር ሠራዊት መላኳ፣ ባለፈው ጊዜ በመካከለኛው ምስራቅ አገራት አካባቢ የተነሳውን የመተንፈሻ በሽታ ወረርሽኝ (MERS) አስመልክቶ አሜሪካ ወደዚያ ስለሚደረጉ በረራዎች የሰጠችውን ያህል ማስጠንቀቂያ ለኢቦላ አለማድረጓ፣ … የበርካታዎች ጥያቄ ነው፡፡
በካሊፎርኒያ ዩኒቨርሲቲ የሥነወንጀል ተባባሪ ፕሮፌሰር የሆኑት ጄሰን ኪስነር ኢቦላን አስመልክቶ የአሜሪካ መንግሥት “ዋሽቷል” ይላሉ፡፡ በቅድሚያ የካናዳው የሕዝብ ጤና ኤጀንሲ ባደረገው ምርምር ኢቦላ በሰዎች ዘንድ በትንፋሽ የመተላለፉ ሁኔታ በከፍተኛ ሁኔታ ይታመናል ብሎ ያወጣውን መረጃ ከቀናት በኋላ መቀየሩና የአሜሪካው የበሽታዎች መቆጣጠሪያ ማዕከልም ይህንኑ ማስተጋባት መቀጠሉ ለምን እንዳስፈለገ ይጠይቃሉ፡፡ ከዚህም ሌላ ገና በዳላስ ቴክሳስ ጠቅላይ ግዛት የኢቦላ ጉዳይ መከሰቱ ሳይታወቅ ለሥርዓተቀብር ማከናወኛ ቤቶች ቅድሚያ ማስጠንቀቂያ መሰጠት ያስፈለገበት ምክንያት ሌላው አጠያያቂ እንደሆነ ይጠቅሳሉ፡፡ “ለጥንቃቄ” ተብሎ ነው የሚል ከሆነም የኢቦላ የሚመስሉ ምልክቶች በሳክራሜንቶ ካሊፎርኒያና በኒው ዮርክ ተከስተው በሽታው ምን እንደሆነ ሳይታወቅ ምንም ዓይነት የቅድሚያ ማስጠንቀቂያ ለአስከሬን ቤቶች አለመሰጠቱን ያስረዳሉ፡፡
ከዚህ ጋር በተያያዥነት የሚነሱ በርካታ ጥያቄዎች አሉ፡፡ ለምሳሌ ያህልም ኢቦላ ከዚህ በፊት በጭራሽ በምዕራብ አፍሪካ ተከስቶ አያውቅም፡፡ በፊት ተከስቶ የነበረው የኢቦላ በሽታ አሁን ከተከሰተው ጋር ሲነጻጸር የአሁኑ በተላላፊነቱ ከፍ ያለ እንደሆነ ማስረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ (እስካሁን ከ2ሺህ በላይ ተመዝግቧል) ይህ አኻዝ ከ1969-2006 ዓም ባሉት 37 ዓመታት ከኢቦላ ጋር በተያያዘ ከተመዘገበው ይልቅ ባለፉት ጥቂት ወራት የተከሰተው ይበልጣል፡፡ ከዚህም ሌላ ዶ/ር ኪስነር በቅርቡ የታተመ የህክምና ጆርናል (New England Journal of Medicine in April 2014) በመጥቀስ ሰሞኑን የተከሰተውና በዓይነቱ ለየት ያለው ኢቦላ ከዚህ በፊት በኮንጎ እና ጋቦን ከተከሰተው የተለየ ብቻ ሳይሆን አሁን እንደሚባለው ክስተቱ የሆነው ባለፈው ሰኔ/ሐምሌ ሳይሆን በሚያዚያ እንዲያም ሲል በታህሳስ 2006 ዓም ታይቷል የሚል መከራከሪያ ያቀርባሉ፡፡ በምዕራብ አፍሪካ የተከሰተው የኢቦላ ወረርሽኝ እንደከዚህ በፊቱ የማዕከላዊ አፍሪካ አገራት የኢቦላ ክስተት ጋር የመመሳሰል ሁኔታ ስለማይታይበት (የአሁኑ የመተላለፍ ሁኔታ ከፍተኛ ነው) ኢቦላ ምዕራብ አፍሪካ እንዴት እንደደረሰ ማንም መናገር አለመቻሉንያስረዳሉ፡፡
ከእነዚህ ሁሉ “ውሸቶች” በተጨማሪ ለኢቦላ በሽታ የሚሰጠው ZMapp የተሰኘው መድሃኒት ከዚህ በፊት ተሰምቶ በማይታወቅ ነገርግን ከአሜሪካው የመከላከያ መ/ቤት ጋር ቅርብ ግንኙነት ባለው ድርጅት መፈብረኩ እንዲያም ሲል መድሃኒቱ በውጭ ለሚገኙ የአሜሪካ የዕርዳታ ሠራተኞች እንዲሰጥ ያዘዘው አካል ማን እንደሆነ የተምታታ መረጃ መነገሩ (በአብዛኛው የአሜሪካ መንግሥት መድሃኒቱ እንዲፈበረክና እንዲሰጥ አዝዟ የሚለው መረጃ ተዓማኒነት አለው) ከሕዝብ የተደበቀ ሌላው ውሸት እንደሆነ ምሁሩ ይገልጻሉ፡፡ ከዚህ ጋር በተያያዘ በሚያቀርቡት መረጃ መሠረት መድሃኒቱ በሁለት የመድሃኒት ፋብሪካዎች እንዲሁም በአሜሪካና ካናዳ መንግሥታት የጤና ጥበቃዎች ተባባሪነት በጥር ወር 2006ዓም አካባቢ እንደተፈበረከ የራሱ የድርጅቱ መግለጫ ያሳያል፡፡
ከላይ ለመግለጽ እንደተሞከረው የአሜሪካና የካናዳ ጤና ጥበቃዎች “ኢቦላ በሰዎች ዘንድ በትንፋሽ የመተላለፉ ሁኔታ በከፍተኛ ሁኔታ ይታመናል” የሚለውን ሳይንሳዊ ማስረጃቸውን መቀየራቸው አይዘነጋም፡፡ ስለሆነም ZMapp በመድሃኒትነት ከመዋሉ በፊት ቢያንስ በሽታው ከጥር ወር አስቀድሞ (በታህሳስ አካባቢ) ተከስቷል ለማለት ያስገድዳል፡፡ እዚህ ላይ የሰሞኑ ኢቦላ ከዚህ ቀደም ከተከሰቱት የኢቦላ ዓይነቶች የተለየ መሆኑ ልብ ይሏል፡፡
ዶ/ር ኪስነር እነዚህንና ሌሎች ማስረጃዎችን በመጥቀስ የአሜሪካ መንግሥት ኢቦላን በተመለከተ የራሱን ዜጎችንም ሆነ ሌሎችን ዋሽቷል የሚል ድምዳሜ ላይ ደርሰዋል፡፡ ይህ አስተሳሰብ በሽታው እንደ ሌሎች በሽታዎች የተከሰተ ሳይሆን ምናልባትም ለፖለቲካዊና ሌሎች ጥቅሞች ሲባል በቤተሙከራ የተፈጠረ ሰው ሰራሽ ነው በማለት ለሚከራከሩ ደጋፊ ሆኖ ይቀርባል፡፡
በይፋ በመገናኛ ብዙሃን እንደሚነገረው ሳይሆን ኢቦላ በቤተሙከራ የተፈጠረ በሽታ ነው ብለው የሚያምኑ የጤና ባለሙያዎችና ተመራማሪዎች አሉ፡፡ ለድርጊቱም አሜሪካንን በኃላፊነት ይጠቅሳሉ፡፡ ቀድሞ የላይቤሪያ ዩኒቨርሲቲ መምህርንና ሳይንቲስት የሆኑት ዶ/ር ሲርል ብሮዴሪክ በምዕራብ አፍሪካ ለተከሰተው የኢቦላ በሽታ አሜሪካንን ተጠያቂ ያደርጋሉ፡፡ በአገራቸው በሚታተመው ዴይሊ ኦብዘርቨር ላይ እንደጻፉት ኢቦላ በሰዎች ላይ እንዲሞከር የአሜሪካው የመከላከያ መ/ቤት በጀት እንደመደበ ይናገራሉ፡፡ ሙከራውም ኢቦላ በሴራሊዮንና ጊኒ ተከሰተ ከመባሉ ጥቂት ሳምንታት በፊት እንደተጀመረ ያስረዳሉ፡፡ ሲቀጥሉም በኢቦላ ላይ ምርምር እንዲደረግ ቴክሚራ ከተባለ የካናዳ መድሃኒት ፋብሪካ ጋር የአሜሪካው መከላከያ ሚ/ር በ140 ሚሊዮን ዶላር መስማማቱን እና በምርምሩም መሠረት ለጤነኛ ሰዎች ገዳዩን የኢቦላ ቫይረስ በመውጋት የመድሃኒት መሞከሪያ (ጊኒፒግ) ማድረግ እንደሆነ ያብራራሉ፡፡ ምርምሩ በመጋቢት ወር የኢቦላ ወረርሽኝ በምዕራብ አፍሪካ ተከሰተ ከመባሉ በፊት በጥር ወር 2006ዓም እንደተጀመረም ይናገራሉ፡፡
ተዛማጅነት ባላቸው ጽሁፎችም “ኢቦላ ተከሰተ” በሚባልባቸው ቦታዎች የምዕራብ አገራት ታዋቂ ድርጅቶች ምን እንደሚያደርጉ የሚጠይቁ ጥቂቶች አይደሉም፡፡ እነዚህም፡- በባዮሎጂካል ጦር መሣሪያ ምርምር ተቋምነት የሚታወቀው የአሜሪካ የጦር ምርምር የተላላፊ በሽታዎች ተቋም፣ ከብሔራዊው የጤና ተቋም ለምርምር ሥራ በሚሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ የሚያገኘው ቱሌን ዩኒቨርሲቲ፣ ድንበር የለሽ ሃኪሞች፣ የብሪታኒያው ግላስኮስሚዝክላይን፣ … የሚጠቀሱት ናቸው፡፡ ይህንን አስመልክቶ ዶ/ር ብሮዴሪክ ሲናገሩ የአሜሪካ መንግሥት በሴራሊዮን ኬኔማ በተባለ ቦታ የምርምር ቤተሙከራ (ላቦራቶሪ) እንዳላት ይጠቁማሉ፡፡ እርሳቸው እንደሚሉት በዚህ ቦታ ላይ “ተላላፊ የትኩሳት ባዮአሸባሪነት” በሽታ እንደሚጠና በመጥቀስ ይህ ቦታ ከምዕራብ አፍሪካ አገራት መካከል የኢቦላ በሽታ ለየት ባለ ሁኔታ የታየበት መሆኑን ይጠቅሳሉ፡፡ በመሆኑም የአፍሪካ አገራት መሪዎችንና ጉዳዩ የሚመለከታቸው ሁሉ በተለይ የአፍሪካ ህጻናትን፣ አዛውንቶችን፣ ደጋፊ አልባ ምስኪኖችን፣ … ከምዕራባውያን ጋር በማበር ዜጎቻቸውን የመድሃኒት መሞከሪያ ከማድረግ እንዲታቀቡ፤ የሚያደርጉትን ነገር በሙሉ ግልጽነትና ተጠያቂነት ባለው መልኩ ለሕዝባቸው እንዲጠቅም እንዲያደርጉ ዶ/ር ብሮዴሪክ ተማጽነዋል፡፡
አሜሪካ ባለፉት በርካታ ዓመታት በአገሯና በውጭ ተመሳሳይ ሙከራ ማድረጓን የሚጠቅሱ ወገኖች ከላይ የተሰጠውን የዶ/ር ብሮዴሪክን ገለጻ በቀላሉ አይመለከቱትም፤ ተራ ፕሮፓጋንዳ ወይም የሴራ ንድፈሃሳብ (ኮንስፒራሲ ቲዎሪ) በማለት አያጣጥሉትም፡፡
በ20ኛው ክፍለዘመን መግቢያ አካባቢ ከኦስሎ ኖርዌይ የሕክምና ተቋም ሳይታከም የቆየ የቂጥኝ በሽታን አስመልክቶ የወጣው ዘገባ በአሜሪካ ያሉትን ተመራማሪዎች ቀልብ የሳበ ሆነ፡፡ በምርምሩ ዘገባ መሠረት ህክምና ሳያገኝ የቆየ የቂጥኝ በሽታ በነጮች ላይ የሚያሳየው ሁኔታ በጥቁሮች ላይ ከሚያሳየው የተለየ ይሆናል የሚል ግንዛቤ የወሰደ በመሆኑ በአሜሪካ በሚገኙ ጥቁር የበሽታው ተጠቂዎች ላይ ምርምር ቢካሄድ የተለየ መረጃ የሚያሳይ መሆኑን ግምት ተወሰደ፡፡ የአሜሪካ መንግሥት የሚቆጣጠራቸው የጤና ጥበቃና የበሽታ መቆጣጠሪያ ተቋማት ከሮዝንዋልድ ተቋም ባገኙ ገንዘብ በጥቁር አሜሪካውያኑ ላይ እኤአ በ1932 ዓም ምርምር ጀመሩ፡፡
በወቅቱ በአሜሪካ የቂጥኝ በሽታ ከተስፋፋባቸው ወረዳዎች መካከል አምስት ተመረጡ፤ ከእነዚህም መካከል ወደ 40በመቶ የሚሆነው ጥቁር የበሽታው ተጠቂ የሆነበት በአላባማ ጠቅላይ ግዛት የሜኮን ወረዳ ታስኪጊ ዋንኛውን ምርምር የማድረጊያ ቦታ ሆነች – በዚህም በአጸያፊነቱ የሚጠቀሰው ይህ ምርምር “በህያው የሰው ልጅ ላይ የተደረገ የታስኪጊ የቂጥኝ ሙከራ” ተብሎ የሚጠራው ተጀመረ፡፡ ከ1924 – 1964 (እኤአ ከ1932-1972) ባሉት አርባ ዓመታት ምርምሩ በተካሄደበት ጊዜ ለጥናቱ 600 ድሃ ጭሰኛ ወንድ ጥቁሮች የተመረጡ ሲሆን ከእነዚህ ውስጥ 399ኙ በበሽታው የተጠቁና 201 ደግሞ በሽታው ከዚህ በፊት ያልያዛቸው ነበሩ፡፡ ግለሰቦቹ ህክምና የሚሰጣቸው መስሏቸው በምርምሩ የተሳተፉ ሲሆን በወቅቱ ነጻ የህክምና ዕርዳታ፣ ነጻ ምግብ፣ በነጻ የመቀበሪያ መድህን በሚል “አበል” ተለግሶላቸዋል፤ ለበሽታው ማዳኛ የሚሆን ህክምና ግን አልተደረገላቸውም፡፡ ምርምሩ በተካሄደባቸው ዓመታት ሁሉ የቂጥኝ በሽታ ምርምር አየተካሄደባቸው እንደነበር ሳይገለጽላቸው ነገር ግን “መጥፎ ደም” ስላላቸው ለዚያ እየታከሙ እንደሆነ ነበር የተነገራቸው፡፡ ይህ “መጥፎ ደም” የሚለው መጠሪያ ደግሞ በወቅቱ ለሌሎች በሽታዎችም እንደሚውል በጉዳዩ ላይ ጥናት ያደረጉ ይናገራሉ፡፡
ምርምሩ በተካሄደባቸው ዓመታት በበጀት ማጠርና በወቅቱ በተካሄደው የሁለተኛው የዓለም ጦርነት ምክንያት እየተስተጓጎለ ቢሄድም ሰዎችን እንደ በሽታ መሞከሪያ አድርጎ መጠቀም ኢሰብዓዊ ነው በሚል ጩኸታቸውን ያሰሙ ነበሩ፡፡ የአሜሪካ መንግሥት ለጉዳዩ ዝምታን መርጦ በመጨረሻ ላይ የቀረበ የምርመራ ዘገባ መንግሥት ይቅርታ መጠየቅ እንዳለበት በማሳሰብ በወቅቱ የነበሩትን ፕሬዚዳንት ክሊንተንን ጠየቀ፡፡ በኋላም ግንቦት 8 ቀን 1989 ዓም (ሜይ 16፤1997) ክሊንተን በነጩ ቤታቸው ባደረጉት ስነሥርዓት በይፋ ይቅርታ ጠየቁ፡፡ በህይወት እያሉ ምርምር ሲደረግባቸው ከነበሩት መካከል የተረፉት ስምንት ብቻ የነበሩ ሲሆን ከእነርሱም መካከል አምስቱ በስነሥርዓቱ ላይ ተገኙ፡፡ ፕሬዚዳንቱም እንዲህ አሉ፡- ወደኋላ ሄደን የተፈጸመባችሁን እንዳይፈጸም ማድረግ አንችልም፤ ዝምታውን ግን ማቆም እንችላለን፤ አሁን ዓይናችሁን እያየን በአሜሪካ ሕዝብ ስም የአሜሪካ መንግሥት ያደረገባችሁን አሳፋሪ ተግባር በመናገር ይቅርታ እጠይቃለሁ፤ … የፌዴራል መንግሥት ይህንን ዓይነቱን በዘር ላይ የተመሠረተ ጥናት በጥቁር አሜሪካውያን ዜጎቻችን ላይ በማድረጉ አዝናለሁ፤ … ይቅርታ እንጠይቃለን፤ እናንተ ደግሞ ይቅርታ የማድረግ ኃይል አላችሁ፤ ከዓመታት በፈት መንግሥታችሁ ካደረሰባችሁ ይልቅ የተሻለው መንገድ ምን መሆን እንዳለበት ዛሬ እዚህ በመገኘታችሁ አሳይታችኋል፤ የይቅርታን ኃይል ለራሳችሁ ይዛችሁ አላስቀራችሁትም፤ (ይፋ አድርጋችሁታል)፤ አሁን ያለው እያንዳንዱ አሜሪካዊና መጪው ትውልድ የእናንተን ትምህርት ማስታወስ ይኖርበታል ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ፡፡
እንደ እንስሳ የበሽታ ሙከራ ከተደረገባቸው መካከል በህይወት ኖረው በሥነስርዓቱ ላይ የተገኙት በወቅቱ በዘጠናዎቹ አጋማሽ የነበሩት ኸርማን ሾው ያለፈውን ህይወታቸውን በማስታወስ እንዲህ አሉ፤ “እርግጥ ነው የደረሰብንን ቁስል ወደኋላ ሄዶ እንዳልተደረገ ማድረግ አይቻልም፤ አለአግባብ በደል ተፈጽሞብናል፤ እንደ እንስሳ መድሃኒት መሞከሪያ (ጊኒፒግ) ተደርገናል፤ … ነገርግን በእኔ አመለካከት፣ እምነትን እና መተማመንን እንደገና ለማስፈን አሁንም የዘገየን አይመስለኝም” በማለት የይቅርታን ኃይል በማሳየት የወደፊት ትውልድ ከዚህ እንዲማር ቋሚ መዘክር እንዲኖር አሳሰቡ፡፡
በታስኪጊው ምክንያት ጥቁር አሜሪካውያን በአገራቸው በሚካሄደው የጤና አጠባበቅ ላይ የሚሰነዝሩት በርካታ ጥያቄ ግን እስካሁንም እንዳለ ነው፤ በዚህ ኢሰብዓዊ ምርምር ምክንያት በአሜሪካ የጤና አጠባበቅ ላይ ጥቁር አሜሪካውያን አሁንም ጥርጣሬ አላቸው የሚሉ ወገኖች ጥቂት አይደሉም፡፡ የታስኪጊው ምርምር በወቅቱ ሲጠናቀቅ በጥናቱ ያልተሳተፉ ግን ምርምሩ ከተካሄደባቸው ወንዶች ሌላ 22 ሚስቶች፣ 17 ልጆች እና 2 የልጅ ልጆች የቂጥኝ በሽታ እንዳለባቸው ታውቋል፡፡
በታስኪጊው ምርምር ከተሳተፉት ሐኪሞች አንዱ የሆኑት ዶ/ር ጆን ከትለር ከአሜሪካ ውጭ በሌላ አገር እጅግ አስከፊ ምርምር ማድረጋቸው የታስኪጊውን ሰቆቃ ሲያጠኑ የነበሩት የሕክምና ታሪክ ተማራማሪዋ ዶ/ር ሱዛን ሪቨርቢ በቅርቡ ይደርሱበታል፡፡ ምርምሩ የተካሄደው በአሜሪካ መንግሥት ጠያቂነት እና በጓቴማላ መንግሥት ተባባሪነት እንዲሁም በጓቴማላ የጤና ጥበቃ ሚ/ር አስተባባሪነት ነበር፡፡ የምርምሩ ዋና ዓላማ ለቂጥኝ በሽታ የሚሰጠው ፔኒሲሊን በቂጥኝና በሌሎች የአባላዘር በሽታዎች ላይ ያለው ብቃት ምን ያህል እንደሆነ ለማወቅ ነበር፡፡ 1,500 ጓቴማላውያን ለዚህ ምርምር መጠቀሚያነት ውለዋል፡፡ ለሰለባዎቹ የሚከራከሩ ጠበቃዎች ግን ቁጥሩ እስከ አምስት ሺህ እንደሚደርስና እስከ ስድስት ዓመት ዕድሜ ያላቸው በህጻናት ማሳደጊያ የሚገኙ ዕጓለ ማውታን ለምርምሩ መጠቀሚያ ተደርገዋል በማለት ይከራከራሉ፡፡
እንደ ታስኪጊው የጓቴማላው የሰው ላይ በሽታ ሙከራ ለበርካታ ዓመታት የተካሄደ አልነበረም፡፡ እኤአ ከ1946 – 1948 ለሁለት ዓመታት ብቻ የተካሄደ ቢሆንም በአሰቃቂነቱና በዘግናኝነቱ ግን ከታስኪጊው እጅግ የላቀ እንደሆነ ይነገርለታል፡፡ ለምርምሩ መገልገያነት የተደረጉት ጓቴማላውያን ከዚህ በፊት በበሽታው ያልተለከፉ ነገር ግን እነርሱ ሳያውቁትና ሳይፈቅዱ በቂጥኝ፣ ጨብጥና ሌሎች አባላዘር በሽታዎች እንዲለከፉ የተደረጉ ናቸው፡፡ በሽታውን ለማስተላለፍና ምርምሩን ለማካሄድ በቅድሚያ የተመረጡት ሴተኛ አዳሪዎች ሲሆኑ እነርሱም ለእስረኞች፣ ለወታደሮች፣ በአእምሮ ሆስፒታል ለሚገኙ የአእምሮ በሽተኛ ታካሚ እስረኞች በሽታውን እንዲያስተላልፉ ተደርጓል፡፡ ሴተኛ አዳሪዎቹ በሽታውንማስተላለፍ ባልተቻሉበት ሁኔታ ደግሞ በእስረኞቹ የቆሰሉ ብልቶች እንዲሁም እጅና ፊት ላይ የበሽታው ባክቴሪያ እንዲፈስ በማድረግ ይህም ካልሆነ የአከርካሪ አጥንታቸውን በመብጣት በበሽታው እንዲለከፉ መደረጉ ታውቋል፡፡
ምርምሩን ለማድረግ የአሜሪካው ብሔራዊ የጤና ተቋም እንዲሁም የፓን አሜሪካ የጤና ቢሮ የግብር ከፋዩን ኅብረተሰብ ገንዘብ የተጠቀሙ ሲሆንበርካታ የጓቴማላ መንግሥት ሚ/ር መ/ቤቶች ተሳትፈውበታል፡፡ መጠቀሚያዎቹ ሰብዓዊ ፍጡራን በበሸታው እንደተያዙ ሲረጋገጥ አንቲባዮቲክስ እንዲሰጣቸው የተደረገ ቢሆንም የበሽታውን አካሄድ ለማወቅ እንዲያስችል በበቂ ሁኔታ እንዳልታከሙ በዚህም ምክንያት የሞቱ እንዳሉ ይነገራል፡፡
ምርምሩ ግን ከሁለት ዓመት በላይ አልዘለቀም፡፡ በወቅቱ በህክምናው መንደር የተነዛው “ሐሜት” አንዱ ምክንያት ሲሆን የሁለተኛውን የዓለም ጦርነት ተከትሎ የፔኒሲሊን አቅርቦት እያነሰ እንዲሁም ዋጋው ከፍ እያለ መምጣት በተጨማሪ ምክንያትነት ይጠቀሳሉ፡፡
የታስኪጊውን ሰቆቃ እየተመራመሩ የነበሩት ዶ/ር ሱዛን ሪቨርቢ በመካከል ሌላ ማመን ያልቻሉትን ሰነድ በመዝገብ ቤት ውስጥ ያገኛሉ፤ ዓመቱ እኤአ 2009ዓም ነበር፡፡ ይህንን ሰነድና ሌሎችን ሲመረምሩም የጓቴማላውን የቂጥኝ በሽታ ሰቆቃ እና በሰው ልጅ ላይ የተደረገውን እጅግ ጸያፍ ተግባር ይደርሱበታል፡፡ ጉዳዩንም ይፋ ያወጣሉ፡፡ የኦባማ አስተዳደርም ተናወጠ!
በ2010 ዓም ማለትም አሰቃቂው ምርምር ከተካሄደ 62 ዓመታት በኋላ የአሜሪካ መንግሥት ባለሥልጣናት የለመዱትን ይቅርታ ለመጠየቅ መጣደፍ ያዙ፡፡ በወቅቱ የውጭ ጉዳይ ሚ/ር የነበሩት ሒላሪ ክሊንተንና የጤና ጥበቃዋ ካተሊን ሲቤሊየስ በወቅቱ የጓቴማላ ፕሬዚዳንት ለነበሩት አላቫሮ ኮሎም ስልክ ደውለው በሁኔታው “እጅግ ተቆጥተናል፣ ሁኔታው እንዴት ሊደርስ እንደቻለ አናውቅም፤ አዝነናል፣ …” አሉ፡፡ ፕሬዚዳንት ኦባማም በፊናቸው “አዝኛለሁ፣ ተቆጥቻለሁ፣ …” በማለት አሜሪካ ይቅርታ እንደምትጠይቅ ተናገሩ፡፡ ጉዳዩ እንዲጠና ትዕዛዝ ሰጥቻለሁም አሉ፡፡
ማርታ ኦሪላና ይባላሉ፡፡ የ74 ዓመት አዛውንት ናቸው፤ የልጅ ልጅ አይተዋል፡፡ አሜሪካ በጓቴማላ በቂጥኝ ላይ ባደረገችው ምርምር ያለፈቃዳቸው በሽታው ተሰጥቷቸው ለከፍተኛ ስቃይ ተዳርገዋል፡፡ በሽታውን ሲወጉ የዘጠኝ ዓመት ልጅ እንደነበሩ ይናገራሉ፡፡ የቀረውን እንዲህ በማለት ይገልጹታል፡፡ “(የዛሬ 68ዓመት) በእጓለ ማውታን ውስጥ ካሉት እኩዮቼ ጋር ውጭ ስንጫወት ነበር፤ ወዲያው “ማርታ ወደ መታከሚያ ክፍል ትፈለጊያለሽ!” ተብዬ ተጠራሁ፤ ስደርስ ሃኪሞች እየጠበቁኝ ነበር፤ አንዱ በእንግሊዝኛ የሚናገር ረጅም እንዲሁም ጓቴማላዊ ሐኪም እና ሌሎች ነበሩ፤ መርፌ እና ትንንሽ ብልቃጦች ይዘዋል፤ ተኚ ተባልኩ፤ እግርሽን ክፈቺ ተባልኩ፤ አፍሬ ስለነበር እግሮቼን ቆልፌ ጭንቅላቴን ቀበርኩ፤ እምቢ አልኩ፤ ከጓቴማላ ሐኪሞች አንዱ በጥፊ መታኝ፤ ከዚያ አድርጊ የተባልኩትን አደረኩኝ፤ ምን እንደሚያደርጉብኝ አላውቅም፤ እምቢ የማለት መብትም አልነበረኝም፤ እስካሁን የተሸከምኩት ሕመም፣ ውርደትና ሰቆቃ ማንም አያውቀውም፤ እነርሱን ግን እግዚአብሔር ይቅር ይበላቸው፡፡”
በምርምሩ ሰለባ የሆኑትን ስንት እንደሆኑና በሽታው እስከምን ድረስ የቤተሰባቸውን አባላት (ልጆች፣ ልጅ ልጆች፣ …) እንዳጠቃ የሚናገር በግልጽ የታወቀ ነገር የለም፡፡ በብዙ ሺዎች ግን እስካሁን እየተሰቃዩ እና እየሞቱ እንደሆነ ይነገራል፡፡
ቂጥኝ ተላላፊ በሽታ ሲሆን የብልት አካባቢዎችን የሚያቆስል ነው፡፡ በቂ ህክምና ካልተደረገ ሰውነትን ሽባ ያደርጋል፣ ዕውርነት ያስከትላል፣ እስከ ሞት ለሚያደርስ ሌሎች እጅግ ውስብስብ ለሆኑ የጤና ችግሮችም ያጋልጣል፡፡
ፕሬዚዳንት ባራክ ኦባማ ወደ ሥልጣን ሲመጡ ተራማጅ አመለካከት ለነበራቸው በርካታ አሜሪካውያን ተስፋ በመስጠት የብዙ ምሁራንን ቀልብ ስበው ነበር፡፡ ጦርነቶችን በማስቆም፣ ሰላም በማስፈን፣ የሕግ የበላይነት በማስከበር፣ … ምሳሌ ይሆናሉ ተብለው በሚጠበቁበት ወቅት ሥልጣናቸውን እንደያዙ ብዙም ሳይቆዩ የኖቤል የሰላም ተሸላሚ ሆኑ፡፡ በሽልማቱ ያልተደሰቱ አምርረውም የተቃወሙ ቢኖሩም ወደፊት ስለሚመሩት የሰላም አስተዳደር መልካም ተነሳሽነት ይኖረዋል በሚል ተስፋ የተከራከሩላቸው ግን ጥቂት አይደሉም፡፡ ወደ ኋላ መለስ ብለው የኦባማን አስተዳደር የሚገመግሙ ግን ፕሬዚዳንቱ በአሜሪካ ታሪክ እጅግ አስከፊ ጦርነቶችን ያካሄዱ በንጽጽርም ጆርጅ ቡሽና ዲክ ቼይኒ ካስከተሉት ውድመት በልጠው እንደሚገኙ ይናገራሉ፡፡ ከንቱ የሰላም ኖቤል ሎሬት!
ኖቤል ሰርቲፊኬታቸው ላይ የሰፈረው ቀለም ገና ሳይደርቅ ፕሬዚዳንት ኦባማ በጦርነት ተጠመዱ፡፡ አፍጋኒስታን ተጨማሪ ጦር አዘመቱ፣ በኢራቅ ሌላ ውጊያ ጀመሩ፣ ጥቂት ዘግየት ብለው ደግሞ በሊቢያ ጋዳፊን ጦር ገጠሙ፤ በሊቢያ የፈሰሰው ደም ገና ሳይደርቅ ባሽር አል አሳድን ከሥልጣን ለማስወገድ ሶሪያን የማያባራ ጦርነት ውስጥ ከተቱ፡፡ እነዚህ ሁሉ በዩክሬን አሁን ደግሞ ከአይሲስ ጋር በተያያዘ የተከሰተውን ደም መፋሰስ ሳይጨምር ነው፡፡ “አሁን ያለው አዲስ ዕቅድ” ይላሉ በዓለምአቀፍ ግንኙነት ታዋቂ ባለሙያ የሆኑት ኤፍ ዊሊያም ኢንግዳል “የኦባማ አማካሪዎች ደም በጠማቸው የብሔራዊ ደኅንነት አማካሪ ሱዛን ራይስ እየተመሩ አዲስ ጦርነት ከፍተዋል – ይህም የጸረ ኢቦላ ዘመቻ ነው” ይላሉ፡፡
ከላይ በተጠቀሰው የፕሬዚዳንቱ ንግግር ላይ እንደሰፈረው የኢቦላን በሽታ አሜሪካ በቀላሉ የምትመለከተው እንዳልሆነ እና የጦር ሠራዊት ለማዝመት መገደዷ ተገልጾዋል፡፡ ለዚህም 3ሺህ ወታደር አዝምታለች፡፡ ለበሽታ ወታደር ለመላክ ለምን እንዳስፈለገ ግራ የገባቸው አንዳንዶች አንዳሉት ከሆነ “ምናልባት ወታደሮቹ የኢቦላን ቫይረስ እያሳደዱ እንዲገድሉ ይሆን ያስፈለጉት?” በማለት ይሳለቃሉ፡፡
የኢቦላ ስርጭትም ይሁን አካሄድ እንዴት እንደሆነ እርግጠኛ በሆነ ሁኔታ ገና ሳይታወቅ የመድሃኒት ፋብሪካዎች ገና በቅጡ ያልተሞከረ “የኢቦላ ክትባት” ይዘው ብቅ ማለታቸው “ለጤና” ነው ወይስ የብሪቱ ነገር ደውላባቸው ነው አሰኝቷል፡፡ ከዚህ ጋር ተያይዞ “መዓት መጣ” በሚል የዓለም የጤና ድርጅት ሃላፊዎች “የክትባት ውሰዱ” ዘመቻ መጀመራቸው በተለይ በሽታው በስፋት ታየባቸው በተባሉት ጊኒ፣ ላይቤሪያ እና ሴራሊዮን አካባቢ የሚገኙ የጤና ሠራተኞች መከተብ እንዳለባቸው ገና ከጅምሩ ማሳሰባቸው አጠያያቂ እንደሆነ ዊሊያም ኢንግዳል ይናገራሉ፡፡ ሲቀጥሉም ይኸው ድርጅት ከዚህ በፊት “የአሣማ ጉንፋን” ገባ በማለት ያስነጠሰው፣ ያሳለው፣ ያናፈጠው፣ ትን ብሎት ያሳለው፣ ያቀረሸው፣ … ሁሉ “የአሣማ ጉንፋን ተጠቂ ነው” በሚል ድርጅቱ የበሽታውን ትርጓሜው ቀይሮ በርካታ ህዝብ በማሸበር የአሜሪካ እና የአውሮጳ መድሃኒት አምራቾች ኪስ እንዲዳብር ማስደረጉን ብዙዎች የሚያስታውሱት ጉዳይ እንደሆነ ይጠቅሳሉ፡፡
በተመሳሳይ መልኩ አሁንም ይኸው በኢቦላ ላይ እየተደረገ ነው የሚሉ ጥቂቶች አይደሉም፡፡ ዋሽንግተን ፖስት እንደዘገበው ከሆነ የዓለም የጤና ድርጅት መዘገብኩ የሚላቸው 62 በመቶ የሚሆኑት የኢቦላ ተጠቂዎች የደም ናሙናቸው ተወስዶ በበሽታው ተለካፊ ስለመሆናቸው ማረጋገጫ እንደሌለ ተናግሯል፡፡ የዓለም የጤና ጥበቃ ድርጅት ባለሥልጣን የሆኑት ዶ/ር ማርግሬት ቻን “የኢቦላ ቫይረስን (በሽታን) ከሌሎች እንደ ወባ በሽታ፣ የተስቦ ትኩሳት እና ጆሮ ደግፍ ከመሳሰሉት በቀላሉ ለመለየት እንደማይቻል” በተናገሩት መሠረት ከ69 በመቶ በላይ ኢቦላ ነው ተብለው የተዘገቡት በሙሉ በቅጡ ምርመራ ተደርጎባቸው ያልተረጋገጡ መሆናቸውን የሚያሳይ መሆኑን በተጨባጭ ማስረጃ የሚያቀርቡ ወገኖች አሉ፡፡ በሌላ አነጋገር በላይቤሪያ በሺዎች ሞቱ ተብሎ የተዘገበው በእርግጥ በኢቦላ ስለመሆኑ ማስረጃ ማቅረብ የማይቻል መሆኑን ዊሊያም ኢንግዳልጨምረው ያስረዳሉ፡፡ ከዚህ በተጨማሪ “የኢቦላ ወረርሽኝ ተነሳ” የተባለባቸው አገራት በነዳጅና በአልማዝ የከበሩ መሆናቸውን ልብ ይሏል፡፡ ስለዚህ ጉዳዩ ኢቦላ ሳይሆን ነዳጅ ዘይት ነው ወደሚል ድምዳሜ እንዲደረስ እንደሚገፋፋ አስተያየት የሚሰጡ አሉ፡፡
ከላይ ለመግለጽ እንደተሞከረው ኢቦላ ተከሰተ የተባለባቸው አገራት ከከበሩ ማዕድናት በተጨማሪ እነስካሁን ምንም ባልተነካ የነዳጅ ዘይት ክምችት የበለጸጉ ናቸው፡፡ በኢትዮጵያ የቀድሞ የአሜሪካ አምባሳደር የነበሩት ዶ/ር ዴቪድ ሺን “ሶስት የአፍሪካ ነዳጅ አቅራቢዎች” በሚል በጻፉት ላይ ቻይና የበርካታ አፍሪካ አገራትን የነዳጅ ዘይት እየተቆጣጠረች እንደሆነች ይናገራሉ፡፡ ከዚህ አንጻር ሲታይ የቻይና በአፍሪካ መንሰራፋት አሜሪካንን እና ምዕራባውያንን በእጅጉ ያስደሰተ አይደለም፡፡ የአሜሪካ መከላከያ ሚ/ር የአፍሪኮም የዕዝ ማዕከል በአፍሪካ ያቋቋመበት አንዱ ዓላማም ቻይናን በቅርብ ርቀት ከመቆጣጠር አንስቶ እስከ ፕሮጀክቶቿን ማምከን አንደሚዘልቅ አስተያየት የሚሰጥበት ነው፡፡
“ነዳጅ ዘይትን የሚቆጣጠር አገራትን በሙሉ ይቆጣጠራል” በማለት የቀድሞ የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ ሚ/ር የነበሩት ሄንሪ ኪሲንጀር እንደገለጹት የነዳጅ ዘይት ጉዳይ በቸልታ የሚታይ አይደለም፡፡ ኪሲንጀር በነዳጅ ዘይት ዙሪያ ብቻ ሳይሆን የአሜሪካ የውጭ ፖሊሲ በተለይ የሶስተኛውን ዓለም የሕዝብ ቅነሳ ላይ ከፍተኛ ቅድሚያ መስጠት እንዳለበት አስተያየት መስጠታቸው ይነገራል፡፡ ይህ ከአስተያየት ያለፈ የኪሲንጀር ሃሳብ የእነርሱ ህይወት ከሌላው ይበልጣል ብለው የሚያስቡ ሁሉ የሚጋሩት እንደሆነ ይነገራል፡፡ የአሜሪካ ኢኮኖሚ ከፍተኛ የማዕድን ሃብት ግብዓትን ይፈልጋል ለዚህም ደግሞ ያላደጉ አገራት የሚሰጡት “አገልግሎት” ቀላል እንዳልሆነ የሚታመንበት ነው፡፡
የአፍሪካ የነዳጅ ዘይት ምርት እኤአ ከ2002 እስከ 2025 ባሉት ዓመታት በ91 በመቶ እንደሚመነደግ የአሜሪካው የኃይል ሚ/ር ትንበያ ሰጥቷል፡፡ ከዚህ አኻዝ አብዛኛው አቅርቦት የሚገኘው በአሁኑ ወቅት የኢቦላ ወረርሽኝ ተነሳ በተባለበት አካባቢ ነው፡፡ የቻይና የነዳጅ ኩባንያዎች እንደ በሌላው የአፍሪካ አገራት እንደሚያደርጉት በምዕራብ አፍሪካ አቅጣጫም ከፍተኛ የሆነ እንቅስቃሴ ያደርጋሉ፡፡ ካሁኑ መላ ካልተፈለገላቸው የወደፊቱን ለመገመት አዳጋች የሚሆንበት ደረጃ ላይ መድረሳቸው አይቀሬ ነው፡፡ ስለዚህ በሚገኙ አጋጣሚዎች ጦር ማዝመትና የቻይናን አንቅስቃሴ ራዳር ውስጥ ማስገባት ወሳኝነት ያለው ጉዳይ እንደሆነ ምዕራባውያን የሚያጡት አይደለም፡፡
ላይቤሪያ፣ ሴራሊዮንና ጊኒ የሚያያዙበት ሌላው ገመድ ደግሞ የቀድሞ የላይቤሪያ መሪ የነበሩት ቻርልስ ቴይለር ናቸው፡፡ ላይቤሪያን አውድመው፣ ሴራሊዮንን አጋይተው አሁን በእስር የሚገኙት ቴይለር የጀመሩት ጦርነት በጎረቤት ጊኒም ፈልሷል፡፡ ከሁለቱም አገራት በተለይ በቅርቡ ደግሞ ከሴራሊዮን እየፈለሱ ድንበር ያቋረጡት ስደተኞች ጊኒን ማጨናነቃቸው የሚታወቅ ነው፡፡ ስለዚህ በሴራሊዮን ተነሳ የተባለው በሽታ ድንገት ወደ ጊኒ ቢፈልስ የሚያስደንቅ ሊሆን አይገባም፡፡ ምክንያቱም በፖለቲካው ዓለም ያለምክንያት የሚሆን ነገር የለምና፤ ፖለቲካ ሳይንስ ነው፤ ሳይንስ ደግሞ በመላ ሳይሆን በዕቅድና በአመክንዮ የሚመራ ነው፡፡
ከዚህ ሁሉ ትንተና በሌላ መልኩ “ኢቦላ ለሕዝብ ቅነሳ ሆን ተብሎ የተፈበረከ በሽታ ነው” በሚለው አመለካከት የማይስማሙ አሉ፡፡እነዚሁ ወገኖች በቀን በሺዎች የሚቆጠሩ በሚወለዱባት አፍሪካ በቀን ቁጥራቸው ሁለት መቶ ያልሞላ ሰዎችን በኢቦላ እየገደሉ ሕዝቡን ለመቀነስ ማሰብ ዘበት እንደሆነ ይናገራሉ፡፡ ይህንን የሚቃወሙ ግን በሽታው በፍጥነት እየተዛባ የሚሄድበትንና በርካታዎችን ቶሎ የሚገድልበት ኃይል ጥናት እየተደረገበት ያለበት ደረጃ ላይ ስለሆነ አሁን ይህንን መናገር እንደማይቻል ያስረዳሉ፡፡ ሆኖም በተገኘው አጋጣሚ ለአሜሪካና ምዕራባውያን ወታደራዊ የበላይነትን ማስፈን እና ሌሎች ተግባራትን በተጓዳኝ መፈጸም አማራጭ የሌለው እንደሆነ ይገልጻሉ፡፡ ስለሆነም “ቦኮ ሃራምን” ተከትሎ በርካታ ጦር ወደ ናይጄሪያ ለመላክ ዓለምአቀፍ ድጋፍ ያላገኘችው አሜሪካ አሁን ጥሩ ምክንያት እንዳገኘች እነዚሁ ወገኖች ይናገራሉ፡፡ ቦኮ ሃራም አሜሪካና ኔቶ ጋዳፊን ለመጣል ለምድር ውጊያ ያስታጠቁት ኃይል እንዳልሆነ ሁሉ ተልዕኮውን ሲያጠናቅቅ እርሱን አስወግዶ ሌላ ዓላማ ለማሳካት መሞከር አዲሱ አካሄድ እንደሆነ አስተያየት ይሰጣል፡፡ በርካታ ሙስሊም ባለባት ናይጄሪያ አሜሪካ በተደጋጋሚ የጦር ኃይሏን ለመላክ ብትሞክርም ከአሜሪካ የጦር መሣሪያ ከመግዛት በስተቀር ናይጄሪያ እስካሁን በሯን አልከፈተችም፡፡ አፍሪኮምም እስካሁን በአፍሪካ ምድር ማረፊያ ማግኘት አቅቶት ለአፍሪካ የተቋቋመው ዕዝ በአውሮጳ (ጀርመን) ከትሟል፡፡
ከዚህ ሌላ ደግሞ ሴራሊዮን በዓለም የአልማዝ ምርት ቀዳሚ ነች፡፡ ማዕድን ቆፋሪዎች የሚደርስባቸውን አሰቃቂ የሥራ ሁኔታዎች በመቃወም የሥራ ማቆም አድማ ሲመቱ ቆይተዋል፤ ወራትንም አስቆጥረዋል፡፡ ከአፍሪካ “የደም አልማዝ” የሚዝቁት ምዕራባዊ ኩባንያዎች እንደዚህ ዓይነቱ የሥራ ማቆም አድማ የሚዋጥላቸው አይደለም፡፡ ኪሳራው ከፍተኛ ነው፤ አልማዝ ደም ነው – የጥቁር አፍሪካ ደም፡፡ ይህ ደግሞ በደንብ መመጠጥ አለበት ስለዚህ ዓመጸኛ ማዕድን ቆፋሪዎችን ሰጥ ለጥ አድርጎ የሚያሠራ ሠራዊት በፈራረሰችው ሴራሊዮን ያስፈልጋል፡፡ ኢቦላ ለዚህ አስፈላጊ ነው – ድርብ ጥቅም ይሰጣል፡፡ በዚህ ጉዳይ ዙሪያ ጋናዊቷ የሕክምና ባለሙያና አርታኢ ናና ክዎሜ አጥብቀው ይከራከራሉ፡፡
ባለሙያዋ በዚህ ብቻ አያቆሙም፤ የጦር ሠራዊት ከላይ ከተጠቀሱት ምክንያቶች በተጨማሪ አስገድዶ ለመክተብ ሥራ ያስፈልጋል ይላሉ፡፡ ስለዚህ “የኢቦላን ቫይረስ ለመከላከል” እየተባለ የሚሰጠውን ክትባት እምቢ የሚሉ ዜጎችን ለማስገደድ እንዲሁም የቀይ መስቀልን የኢቦላ ክትባት የተቃወሙትን ላይቤሪውያንን እና ናይጄሪውያንን ከማስገደድ ባለፈ መልኩ ቀይ መስቀልንም ከጥቃት ለመከላከል የግድ ጦር ማስፈለጉ ግልጽ ነው፡፡ ከዚህ ሁሉ ሌላ ደግሞ ኢቦላ በጥቁርና በነጭ መካከል የልዩነት መልክ እንዲያሳይ መደረጉ ሊጠቀስ የሚገባው ጉዳይ እንደሆነ ባለሙያዋ ይናገራሉ፡፡ ሲያጠናቅቁም በእርግጥ ኢቦላ እንደሚባለው አደገኛና ዓለምአቀፋዊ ወረርሽኝ ከሆነ አሜሪካ መጀመሪያ ማድረግ የነበረባት ከምዕራብ አፍሪካ የሚነሱ የአውሮፕላን በረራዎች ያለአንዳች ምክንያት መሠረዝ ነበር፡፡ ጉዳዩ ግን የተፈጥሮ ሃብት፣ ጂኦፖለቲካዊ፣ የባዮአሸባሪነት፣ ወዘተ ውስብስብ ይዞታ ስላለው ይህ እስካሁን አለመደረጉ ምክንያት እንዳለው የሚስማሙ ጥቂቶች አይደሉም፡፡ የአፍሪካ አምባገነኖችም የምዕራብ ቁራሽ ተጠቃሚ ለመሆን ሲሉ ሕዝባቸውን መድሃኒት መሞከሪያ ከማድረግ መቆጠብ እንዳለባቸው ድምጻቸውን ከፍ አድርገው የሚናገሩ ባለሙያዎች አሉ፡፡ በጓቴማላ ክቡር የሰው ልጅን ባክቴሪያ እየወጉና በተለያየ መንገድ እየሰጡ የተፈጸመው የቂጥኝ በሽታ ሙከራ ከ62 ዓመታት በኋላ ይፋ ሆነ፤ የኢቦላስ!? በአገራችንስ በተመሳሳይ ሁኔታ የምዕራብን ብጣሽ ለመቀበል ሲባል “በማይፈለግ” ወይም “ወርቃማ ባልሆነ” ሕዝብ ላይ መድሃኒት ተሞክሮ ይሆን?
“እሱ ቢልልኝማ መውለድ እፈልጋሉ” ስትል የተማጽኖ ምላሽ ትሰጣለች። ሌላዋ “በቀን አስር ሊትር ጸበል እጠጣለሁ” በማለት ትናገራለች። የተቀሩት ሁሉም “በሽታ ገብቷል ብለው በግድ ከተቡን” ይላሉ። ሁሉም የአማራ ክልል ነዋሪዎች ናቸው። የተሰባሰቡት ሩፋኤል በሚባል ጸበል ስፍራ ነው። ዓመትና ሁለት ዓመት የተቀመጡ አሉ። ሁሉም ወልዶ መሳም፤ ልጅ ማቀፍ ይፈልጋሉ።
“ቀረጻና ቅንብር የአማራ ወጣቶች የጋራ ንቅናቄ” በሚል የቅጂ ባለቤትነት በተለያዩ የማህበራዊ ገጸች ይፋ የሆነው የምስል ማስረጃ ተከራካሪ የተራበ ታላቅ አገራዊ ጉዳይ ነው። በዚሁ ልብን በሚሰብር ቪዲዮ የሚታዩት “የመከኑ” ወገኖች የተፈጸመባቸው ግፍ (እንደ ጓቴማላው) ይቅርታ ለመጠየቅ እንኳን የሚበቃ አልሆነም። ይቅርታው ቀርቶ ጉዳዩ በዝርዝር አልተጠናም፤ በአገር ውስጥና በውጭ የሚገኙ ድርጅቶች፣ ባለሙያዎች፣ … ድርጊቱ ለታሪክ በሚቀር መልኩ አቀናብረው በሰነድነት የማቅረብ ኃላፊነታቸውን እንዲወጡ የሚጠይቁ ጥቂቶች አይደሉም፡፡ ከአገር ውስጥ እስከ ውጭ አገር ኃይልን አስተባብሮ ለትግል የመነሻ አጀንዳ የማድጉ ሃሳብ አልታየም፡፡ ቪዲዮው የሚታዩት ወገኖች እንደሚናገሩት ክትባቱ በተሰጠበት ስፍራ ህጻናት እንደሌሉና ሁሉም ሰለባዎች ልጅ አልባ መደረጋቸውን መስክረዋል። (ቪዲዮው ለመመልከት እዚህ ላይ ይጫኑ)
ስማቸውን እየተናገሩ የተፈጸመባቸውን ግፍ የሚዘረዝሩት በሃያዎቹ የእድሜ ክልል የሚገኙት እህቶች ድንገት ውር ውር ሲሉ የሚታዩ ልጆች የተወለዱት በወቅቱ ከክትባቱ ያመለጡ ወይም ሳይከተቡ የተዘለሉ እህቶች የወለዷቸው ናቸው። በአሜሪካ በጥቁሮች ላይ ቂጢኝን ተንተርሶ ከተፈጸመው በደልና ግፍ እንዲሁም ከጓቴማላው አሰቃቂ በሰው ልጅ ላይ ከተደረገ የበሽታ ሙከራ ይህኛውን ምን ይለየዋል? ደግሞስ ለምን አማራ ተለይቶ ተመረጠ? ሌሎች ዜጎች ላይም ስላለመፈጸሙ ማስረጃ ባይቀርብም ይፋ የሆነው ማስረጃ እንደሚያረጋግጠውና በ2007 የአማራ ክልል ህዝብ ቁጥር ከሚገመተው በ2 ሚሊዮን ማቆልቆሉ የዚሁ የዘር ማምከን ውጤት ስለመሆኑ ከግምት በላይ የሚናገሩ አሉ። ምዕራባውያን “መልኩ ያማረውን ዘራቸውን” ከበሽታ በእርግጠኝነት ለመከላከል እንስሳትን ብቻ ሳይሆን “የሰው እንስሳትንም” ይፈልጋሉ፡፡ ልክስክስና ለዜጎቹ ግድ የማይለው አገዛዝ ካገኙ መድሃኒት፣ ክትባት፣ ገንዘብ፣ … ከጥሩ ፈገግታ ጋር ይሰጣሉ፡፡ “የ … በሽታን በ … ዓ.ም. ለማጥፋት የመድሃኒትና የገንዘብ ድጎማ ተገኘ” ተብሎ ይለፈፋል፡፡ ፈገግታ፣ ፊርማ፣ ሰነድ ልውውጥ፣ ጭብጨባ፣ … ሲደረግ በፎቶና በቲቪ ይታያል፡፡ በየአገሩ የራሱን ዘር ወርቃማ አድርጎ የሚቆጥር ስላለ ዘሩን አብዝቶ የማይፈልገውን ለማምከን “ክትባቱንና ገንዘቡን” በ“ጤና ጥበቃና በሽታ መከላከል” እንዲሁም “በጤናው ዘርፍ በሚካሄደው ልማት” ስም ይቀበላል፤ ለዚህ “አስተዋጽዖው” በአገር ውስጥ “ሥልጡን፣ ዘመናዊ፣ …” ተብሎ ይጨበጨብለታል፤ በበሽታ አስሞካሪዎቹ ምዕራባውያን ደግሞ ወደ አገራቸው ዘለቅ ባለ ቁጥር “ሽልማት” ይወርድለታል፡፡ በዜጋው ደም “ይከብራል፤ ይሞገሳል”፡፡
ከላይ የተጠቀሰው የዘር ማምከን ብቻ ሳይሆን በአበባ እርሻ ዘርፍ በሚሰሩ እህቶች ላይም ተመሳሳይ ችግር መከሰቱ ተረጋግጧል። እህቶች ያለ በቂ ዋስትናና መከላከያ ኬሚካል መጠቀማቸው ለመካንነት ዳርጓቸዋል። ኢህአዴግ ከአበባ ሽያጭ የሚያገኘውን ምንዛሬ እየቆጠረ ዜጎቹን ረስቷቸዋል። ሼኽ መሐመድ ሁሴን አላሙዲ በድንግዝግዝ “የገዙት” (በነጻ ያህል የተሰጣቸው) የለገደንቢ ወርቅ ማምረቻ ተረፈ ምርት ያስከተለው የጤና ችግርም መዘዙ ብዙ ነው። ዜጎች እንደ መብት ተጎዳን ቢሉ እስርና ዱላ ነው የገጠማቸው። ከርሳም ዳኞችና አቃጣሪ ፖለቲከኞች የመንደራቸው ህዝብ ላይ ክስ መስርተው፣ ራሳቸው ፈርደው፣ የወህኒ ደረሰኝ የተቆረጠላቸው ወገኖች አሁን ድረስ “ጸረ ልማት” ተብለው በማጎሪያ አሉ። ለህወሃት እየሰገዱ “የሰው ብል” የሆኑት ኦህዴድና ብአዴንም ህዝብ እንወክላለን ብለው እየኖሩ ነው። ከሁሉም በላይ ይህ ሁሉ ጉድ ሲፈጸም የጤና ጥበቃ ሚኒስትር የነበሩትን ዶ/ር ቴድሮስ አድሃኖምን የጠየቃቸው አካል የለም። እርሳቸው ግን በአካል ቤተመንግስት፣ በሳይበር ዓለም ኮምፒውተር ላይ “እንደ ፍንዳታ” በትዊተርና በፌስቡክ ይጭራሉ፤ የዘፈንና የዳንኪራ ፎቷቸውን ይለጥፋሉ፤ ራሳቸውን እና “ተከታዮቻቸውን አፕዴት” ያደርጋሉ፤ በአገር ውስጥ ጓደኞቻቸው እና በምዕራባዊ ሸላሚዎቻቸው “ከተቀቡ” ቀጣዩ ጠቅላይ ሚ/ር ይሆናሉ። ይህ ነው እንግዲህ የህወሃት ገጸ በረከት!!
እጅግ በርካታ ግፍ የተሸከመችው ዓለማችን አሁንም የበርካታ ምስኪናንን ዕንባ እና ውርደት እንዲሁም ሰቆቃ መሸከም አልበቃትም፡፡ በዜጎች ላይ እጅግ አስከፊ የሆኑ ነገር ግን እስካሁን ይፋ ያልወጡ “ወንጀሎች” ሲፈጸሙ ኖረዋል፤ አሁንም ቀጥሏል፡፡ የእነርሱ ህይወት ከሌሎች እጅግ የበለጠ እንደሆነ የሚሰማቸው ሁሉ “ተመልካች ወይም ተከራካሪ የላቸውም” በሚሏቸው ላይ የፈለጉትን ሲያደርጉ ኖረዋል፤ እያደረጉም ነው፡፡ ሲሻቸው ጦርነት ይፈጥራሉ፤ ከፈለጉም የበሽታ ወረርሽኝ ያስነሳሉ፤ ለሃብትና ረጅም ዕድሜ ሲሉ የደሃውን ደም መስዋዕት አድርገው ያቀርባሉ፤ ከዚያ ያመለጠውን በሽታ ይሞክሩበታል፤ በደዌ አልሞት ያለውን ደግሞ ዘሩን ያመክናሉ፡፡ ግዛታቸውን ያሰፋሉ፤ ዘራቸውን ያበዛሉ፤ ይገነባሉ፤ ያንጻሉ፤ ብዙ ዘመንም ለመኖር ያቅዳሉ፡፡ ሕግ ያወጣሉ፤ ሕግን በፍትህ ስም ያረክሳሉ፤ ፍትህንም በሕግ ስም ያዋርዳሉ፡፡ ይህንን ግን የረሱት ይመስላል፡-
ጠቢቡ እንዲህ ይላል፡ “በአገር ውስጥ ድሃ ተጨቁኖ፣ ፍትሕ ተጓድሎ፣ መብት ተረግጦ ብታይ እንደነዚህ ባሉ ነገሮች አትደነቅ፤ ምክንያቱም አንዱን አለቃ የበላዩ ይመለከተዋል፤ ከእነዚህ ከሁለቱም በላይ ሌሎች ከፍ ያሉ አሉ” መክ.5፡8፡፡
110 / 240V AC 12V DC SMD 5050 2835 5730 3014 ኤልዲዲ የፀዳ ብርሃን. ለቤት ውስጥ እና ለቤት ውጭ ለሚሠሩ የብርሃን ማምጫዎች ከፍተኛ መጠን ያለው ቮልቴጅ እና ከፍተኛ ቮልቴጅ LED Strip Lights የተመረጡ ናቸው. አንድ ሰው በተነጠጠው የኒዮን ቫፕሊን ብርሃን ወይም ረቂቅ ብርሃን, በሁሉም የሚፈለጉ የኬልቪን ሙቀቶች እንዲሁም በጣም ብዙ የብርሃን ድምፆችን ለመምረጥ የተለያዩ የ CE ደወሎችን እንለካለን. ለረጅም ጊዜ የሚቆይ, ለኮዱነ ምቹ እና ለግል የተበጁ የመስመሮች መብራቶች ከፍተኛ ጥራት ያላቸውን የ LED ቁጥጥቶች ውስጣዊ እና ውጫዊ አካባቢዎችን ይጠቀሙ. ሁሉም ዝቅተኛ ቮልቴጅ Ribbon Star የላፕራ ህትመቶች በእጅ የሚሰራ, ለ 50,000 የህይወት ሰዓታት እና ለ 2 ዓመት ዋስትና አላቸው. የቅድሚያ RGB እና አንድ ነጠላ ቀለሞች ምርጫን ከታች ያስሱ ወይም ለማንኛቸውም ጥያቄዎች የኤልዲ ስቲል መብራቱ ለእርስዎ ምርጥ እንደሆነ ለመወሰን ያስችልዎታል. የብርሃን ብሩህነትን እና ከፍተኛ የኤሌክትሪክ ኃይል SMD ዎች የ LED ዲቪዲ መብራቶች እንደ ከፍተኛ ብሩህነት ተግባር ብርሃንን, የፍሎረሰንት እና የ halogen ብርሃን ብርሃንን መተካት, ቀጥተኛ የብርሃን ማቃለያዎችን, በማብሰያ ሂደቶች, በጨርቃ ጨርቅና የቅርስ ዲዛይነቶችን, እንዲሁም በማደግ ላይ ያሉ ተክሎችን በማቅረብ ላይ ይገኛሉ.( 110 / 240V AC 12V DC SMD 5050 2835 5730 3014 ኤልዲዲ የፀዳ ብርሃን )
ኣስታት ሰብዓ ሚእታዊ ትሮፒካዊ ሳይክሎን ኣትላንቲክ፣ካብ‘ቲ ኣብ በረኽቲ ከባቢታት ኢትዮዽያ ዝላዓል ቅልውላው‘ዩ ዝፍጠር።ስለዚ ኩነታት ኣየር ኢትዮዽያ ምፍላጥ ማለት ነቲ ኣብ ዩ-ስ ዝፍጠር ብርሰት ዘስዕብ ኩነታት ኣየር ምፍላጥ‘ውን ማለት‘ዩ።ብተወሳኺ እቲ ኣብ ውሽጢ ዞባ ትሮፒካዊ መጋጠሚ (Inter-tropical Convergence Zone) ዝእከብ ደበና ምብራቅ ኣፍሪቃ፣ኣብ መርየት ንዝራኣይ ሃሩር ኣየር ቀንዲ መንቀሊ‘ዩ።ብሓፈሽኡ ኣብ ኢትዮዽያ ዝፍጠር ኩነተ-ኣየር ምፅናዕ፣ኣብ ዩ-ስን ካልኦት ሃገራትን ንዝኽሰት ዝተፈላለየ ዝመልክዑ ለውጢታት ኣየርን ካልኦት ሳይንሳዊ ሕቶታትን ንምምላስ ኣንፈት ሓባሪ‘ዩ።
ጦማረ ዘብጹእ ወቅዱስ አቡነ ሲኖዳ ሳልሳይ መጽሓፍ ቅዱስ ከምዚ ይብለና። “ ብውሑድ ተኣሚንካ ኢኻ’ሞ ኣብ ብዙሕ ክሾመካየ ።” እዚ ማለት ኣብ ምድራዊ ዓለም ብነገራት ኩሉ እሙን እንተኾንካ ኣብ ሰማያት ክሸመካ እየ ማለት እዩ። ኣብዚ ዓለም እሙን ኮንካ ምርካብ ማለት ሽልማት ኣብ ዘልዓለምዊ ሕይወት ክሸመካ እየ። ማለት እዩ። እዚ መምርሒ ብብዙሕ ባእታት ተግባራዊ ክኸውን ይኽእል […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ፡ አሜን። ንካልኦት ሰባት ካብ ዘየድኅን ክርስትያን ንላዕሊ ዝኸፍአ ምንም የለን። ኣንታ ሰብ! ድኻ ኢየ እትብለኒ ንምንታይ ኢዩ፧ ክልተ ዲናር […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። ብመንገዲ ማር ይስሓቅ ዘሶርያዊ፥ መበል 46 ስብከቱ እምነት ኣፍ ደገ ሚሥጥራት እያ። ከምቲ ናይ ኣካላትና ኣዕንቲ ንዝርምሰሱ ነገራት ዘርእየና ከምኡ ድማ እምነት ነቲ ሕብኡ […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። ሲጥና ፣ ብዕብራይስጥ ኮይኑ ጽልኢ ማለት እዩ፡፡ ዘፍ. ፳፮፥፳፩/26፥21 ካብ ዕለታት ሓደ መዓልቲ መንፈሳዊት ቤት ትምህርቲ ንቆልዑ ንምዝንጋዕ ንሓደ ሰሙን ዝኣክል […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ ኣምላክ 4.ምስ ሰባት ጽቡቅ ዝምድና ምፍጣር ምስ ኩሉ ሰብ ብሰላም ንበሩ ይብለና ቅዱስ መጽሐፍ ። መንፈሳዊ ሰብ ኣኽእሎ ረኺቡ ምስ ኩሉ ሰብ ብሰላም ክነብር ዓቢ ትዕድልቲ እግዚአብሔር ኣምላኽ እዩ። ሽዑ ድሌቱ ኵሉ ተግባሩ ናይ ሰባት ጽቡቅ እምበር ሕማቅ ክርኢ ኣይደልይን እዩ። እዚ ከኣ ናብ ክብረትን ትሕትናን የብጽሖ። ውሽጣዊ […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላኽ አሜን። “ግናኸ ከምቲ ኣምላኽ ብክርስቶስ ይቕረ ዝበለልኩም ንሓድሕድኩም ተለዋህትን ተዳናገጽትን ኴንኩም ይቕረ ተበሃሃሉ። ” ኤፌ 4፡32። ይቕሬታ ሕድገት ኢዩ፡ ሓደ ሰብ ብነብሱ፡ ብሃብቱ፡ ብቤተሰቡ፡ ብኽብረቱ ኮነ ብኹሉ ንዋዩ ንዝተበደሎ ነገራት ገዲፉ ቒም ከይሓዘ ክነብር ምስ ዝኽእል ይቕረ ኢሉ ወይ ይቅሬታ ገይሩ ይበሃል። ይቕሬታ ቃሉ ናይ ትግርኛ ክከውን […]
ብመጽሓፍ ቅዱስ መሠረት ኃጢያትና ንመን ክንንሳሕ ይእዝዘና ᎒ ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያና ከም ትምህርና ኃጢያትና በሠለስተ ዓይነት መንገዲ ክንናሳሕ ትእዝዘና። ቀዳማይ ምስ ነብስና ብምዝርራብ ፡ ካልእ ኣብ ቅድሚ ካህን ብዝርዝር ንንሳሕ ፡ ሳልሳይ ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ኣምላክ ብጸሎትን ብስግዳንን እና ኣሰነና ንንሳሕ። ቀዳማይ ምስ ነብስና ምንሳሕ ከም ዝግብኣና ዝምህረና እቲ ናይ ጥፉእ ወዲ ታሪኽ ንመልከት። […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላኽ አሜን። ብጹእ አቡነ ሺኖዳ ኣብ ውድቀት ኣብ ፈተና ኣብ ሓዘን ኣብ ድኻም ብሓፈሻ ናይ ዓለም ኩነታት ንየማን ንጸጋም ክጻፍዑኒ ምስ ዝጅምሩ “የመንፈስ ነፃነት” ትብል ብአቡነ ሺኖዳ ዝተጻሕፈ ብዲን. ደስታ ፍጹም ዝተተርጎመት ናይ ኣምሓርኛ መጻሓፍ ብምንባብ ንነፍሰይ ምርግጋእ ይጅምር። “ኃበነ እግዚኦ አዕይንተ አእምሮ፣ ወትረ ኪያከ ይርአያ፣ ወአእዛንነሂ ቃለ ዘባሕቲትከ […]
2ይ ክፋልን መወዳእታን † ኣምላኽ ንሕና ክንኮኖ ዝደልዮ÷ 1. ብዝተገብረልና ኩሉ ኣምላኻዊ ሓልየቱን ናይ ምድኃኑ፣ ሥራሕን ኣመስገንቲ ክንከውን ፥ “ ጐይታይ፥ ምስጋናኻ ክነግርሲ ክእለት ዘረባ ሃበኒ።”መዝ.51፥15። " ይኣኽለኒ ዝሰፈኖ ሃይማኖት ዓቢይ ረብሓ እዩ። "1ይጢሞ.6፥6። ፊሊ.4፥6። ኤፌ.5፥19-20። ቆላ3፥16። 2. ሕጉ ብምሕላው፣ ብደም እቲ ኣበርን ርኽሰትን ዘይብሉ ገንሸል ማለት ብኽቡር ደም ክርስቶስ እምበር ብጠፋኢ ነገር ብብሩር ወይ […]
በስም አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ ኣምላኽ ኣሜን። እዚ ሒዝናዮ ዘሎናዮ ወቕቲ ጾም፥ ብዝበለጸ መንፈሳዊ ትምህርቲ ጸጋን በረኸትን እግዚአብሔር እንሓፍሰሉ ግዝያት ኣብ ልዕሊ ምዃኑ፥ ጾሙ ባዕሉ ጐይታ ዝጸሞ ፍሉይ ብምዃኑውን መለኮታዊ ፍቕሩ እንዝክረሉ እዩ። ከመይሲ እዚ ኩሉ ንዓናን ምእንታናን ዝተገብረ ስለ ዝኾነ። «ኣምላኽ ፍቕሪ እዩ። » ከም ዝተባህለ 1ይዮሓ.4፥8፥ ፍቕሪ መለኮታዊ ስምን ባሕርይን እግዚአብሔር እዩ። […]
ኣብ ውሽጥን ኣብ ከባብን ዓበይቲ ከተማታት፡ ብዙሕ ሰብ ስለ ዝነብሮ፡ ዝካረ ገዛ ንምርካብ ኣዝዩ ኣሸጋሪ እዩ። ዝበዝሑ ሓደስቲ መጻእቲ ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ክነብሩ እዮም ዝደልዩ። ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ክነብር ዝደሊ ሰብ ብዙሕ ስለ ዝኾነ፡ ብዙሕ ውድድር ኣሎ። እቲ ዝሓሸ፡ ምስ ካልእ ሰብ ምንባር ወይ ኣብ ናይ ካልእ ሰብ ማለት ብኻልኣይ ኢድ(ኣንድራ ሃንድ)ተኻሪኻ ምንባር እዩ። ካብ ዓበይቲ ከተማታት ወጻኢ ግን ዝሓሸ ዕድል ኣሎ። ናብቲ ዓበይቲ ከተማታት ንምኻድ ድማ፡ ብዘይጸገም ዘመላልሳ ኣውቶቡሳትን ባቡራትን ኣሎዋ።
ገዛ፡ ካብ ኣካራዪ፡ ማለትብቐጥታ ካብ ብዓል ንብረት ክትካረዩዎ ትኽእሉ ኢኹም። በዚ ኸኣ፡ ቀዳማይ ኢድ ናይ ክራይ ኮንትራት ይህልወኩም። ኣፓርታማ ምግዛእ'ውን ይክኣል'ዩ። እዚ ድማ ኮንዶሚንየም ይብሃል። ገዛ ምስትገዝኡ፡ ናይ ዋንነት መሰል ኣለኩም። ካብ ሓደ ሰብ፡ ነቲ ዝተኻረዮ ወይ ከኣ ነቲ ዝወነኖ ገዛ፡ ተኻሪኹም ክትነብሩ'ውን ትኽእሉ ኢኹም። እዚ ኸኣ ኣንድራ ሃንድ ወይ ዘይቀጥታዊ ውዕልክራይ ገዛ ይብሃል። ሓደ ሰብ ገዛ ተኻርዩ ኣሎ ወይ ወኒኑ ኣሎ ንበል፡ ካብቲ ተኻርዩዎ ወይ ወኒኑዎ ዘሎ መንበሪ ኣባይቲ፡ ንገለ ክፍልታት ተኻሪኻ ምንባር ድማ ዝክኣል ኮይኑ፡ ኢነቦየንደ ይብሃል። ዓይነት ናይቲ ውዕል ብዘየገድስ፡ ምስቲ ዘካረየኩም ሰብ፡ ውዕል ምፍርራም ኣይትረስዑ። ከም ውሽጣዊ ተኻራዪ ክፍሊ መጠን'ውን ኢንሹራንስናይ ገዛ ክትፍርሙ ኣለኩም። እንተዘየሎ ግን፡ ገለ ጸገም ምስ ዝጋጥም ዝኾነ መድሕን የብልኩምን።
ገዛ ተኻሪኻ ምስ እትቕመጥ፡ ካብ ሓደ ኣካራዪ ኢኻ ተኻሪኻዮ ዘለኻ። ነቲ ገዛ ዝውንኖ ኣካራዪ፡ መብዛሕትኡ ግዜ፡ ሓደ ትካል እዩ። እቲ ትካል ግን ብብዙሓት ሰባት ወይ ብኮምዩን ዝውነን እዩ። ብኣኻ፡ ወይ ክበጽሓካ ብዝመጸ ሰብ፡ ኣብቲ መንበሪ ኣባይቲ ገለ ነገር ምስ ዝሰብር፡ ንምዕራዩ ክትከፍል ትግደድ። ኣሪጉ ንዝበላሾ ነገራት ግን እቲ ኣካራዪ እዩ ዘዐርዮ ወይ ዝቕይሮ። ኣሪጉ ዝስበር ማለት ከም ኣብነት፡ ኤለክትሪካዊ እቶን ክኸውን ይኽእል።
ነቲ እትነብረሉ ገዛ፡ ብናይ ቀዳማይ ኮንትራት ተኻሪኻዮ ምስ እትኸውን፡ ክሳዕ ዝደለኻ ግዜ ክትቅመጦን ክትጥቀመሉን ትኽእል ኢኻ። ክራይ ገዛ ግን ናይ ግድን ኣብ እዋኑ ማለት ኣብ ወወርሑ ክትከፍል ኣለካ፡ ንጎረባብቲ ድማ ክትርብሽ የብልካን። ካብቲ ገዛ ክትወጽእ፡ ማለት ክትገድፎ ምስ እትደሊ፡ ናይ 3 ኣዋርሕ ክራይ ገዛ ክትከፍል ይግባኣካ። እዚ ማለት ድማ፡ 'ናይ ስምዕታ ግዜ' ዝብሃል ኮይኑ' ክትገድፎ ምስ እትደሊ ኣቐዲምካ ቅድሚ 3 ኣዋርሕ ንገር ማለት እዩ። ናይ ቀዳማይ ደረጃ ውዕል ወይ ኮንትራት ምስ ዝህልወካ፡ ምስ ካልእ ተኻራዪ ክትለዋወጥ ትኽእል ኢኻ። ነቲ ምልውዋጥ ግን፡ እቲ ኣካራዪ ክቕበሎ ኣለዎ። እቲ ትቕመጠሉ ገዛ ናይ ምሕዳስ ውሳነ ንዋናኡ'ዩ ዝምልከት። ነቲ ገዛ ከተሐድሶ ምስ እትደሊ'ውን እቲ ኣካራዪ ክፈልጥን ክሰማማዓሉን ኣለዎ።
ቤት ፍርዲ ኣባይቲ፡ ኣብ መንጎ ኣካራዪን ተኻራይን ንዝህሉ ምስሕሓባት ዝዳኒ ኣካል'ዩ። ኣብ ሽወደን፡ 8 ኣብያተ ፍርዲ ክራይ ኣባይቲ ኣለዋ። ንሳተን ድማ፡ ኣብ ስቶክሆልም፡ ቨስተሮስ፡ ሊንሾፒን፡ ዮንሾፒን፡ ማልመ፡ የተቦሪ፡ ሱንድስቫልን ኡመዮን ይርከባ። ቤት ፍርዲ ክራይ ኣባይቲ ኣብ መንጎ ኣካራይን ተኻራይን ዘይምርድዳእ ምስ ዝህሉ ውሳነ ይህብ። ንኣነብነት እቲ ተኻራዪ፡ ነቲ ገዛ መሊሱ ከካርዮ ምስ ዝደሊ'ሞ ዘይምርድዳእ ምስዘጋጥም ማለት'ዩ። ብዛዕባ'ቲ ሕግታት ሕቶ ምስ ዝህልወካ፡ ነቲ ቤት ፍርዲ ክትውከሶ ትኽእል ኢኻ።
ኣብ ኮንዶሚንየም ክትቅመጥ እንተደሊኻ ገንዘብ ከተውጽእ ክትግደድ ኢኻ። እዚ ማለት ድማ፡ ካብቲ ናይ ወነንቲ ማሕበር፡ ብርኪ ትገዝእ ማለት'ዩ። እቲ ማሕበር፡ "ናይ ኮንዶሚንዩም ማሕበር" ይብሃል። በዚ መንገዲ'ዚ ኣባል ምስ ኮንካ፡ ነቲ ገዛ ክትጥቀመሉ ትኽእል።
ገለ ማሕበራት ኮንዶሚንየም፡ ኣብ ሓደ ኣብ ምሉእ ሽወደን ዝርከብ፡ ኣባይቲ ዝውንን ዓቢ ማሕበር ይጥርነፋ፡ ከም ኣብነት፡ 'HSB ወይ Riksbyggen ሪክስቢገን' ዝብሃል ማሕበር። እተን ካልኦት ማሕበራት ንኣሽቱ እየን። ነፍስ ወከፍ ማሕበር፡ ንናታ ቑጠባ ትግደስን ትጥንቀቕን። ኣብ ኮንዶሚንየም ክትቅመጥ ከለኻ፡ ነቲ ማሕበር ዝኽፈል ወርሓዊ ክፍሊት ኣሎካ። ነዚ ቤት ዝኸውን ገንዘብ ካብ ባንክ ተለቂሕካ እንተ ዄንካ፡ ነቲ ባንኪ፡ ቀንዲ ገንዘቡን ወለዱን በብቑሩብ ክትከፍሎ ኣለካ። ኣብ ኮንዶሚንዩም፡ ገዛኻ ንምልማጽ፡ ንምሕዳስን ንምጽብባቕ ወይ ምህናጽን፡ ባዕልኻ ኢኻ ትውስን። ናይቲ ማሕበር'ቲ ኣባላት፡ ብሓደ ኾይኖም፡ ነቲ ገዛ ከመይ ገይሮም ከም ዝውግኑዎ ወይ ዓቢ ምሕዳስ ከም ዝገብሩሉ ይመያየጡን ይውስኑን።
ኣብ ሽወደን፡ ወነንቶም፡ ንኽውንንዎም መሰል ዘሎዎም ኣባይቲ፡ ውሑዳት'ዮም። መብዛሕትኦም ገዛውቲ፡ ኮንዶሚንየም ወይ ክኣ ናይ ሓባር ገዛውቲ፡ ከምኡ'ውን ናይ ተኻራዪ መሰል ዘሎዎም እዮም። ናይ ወናኒ መሰል ዘሎዎም ገዛውቲ፡ እቶም 'ሂዩስ ወይ ከኣ ሮድሂዩስ' ተባሂሎም ዝፍለጡ ሰርቪስ ዝመስሉ ዓይነት ገዛውቲ እዮም። ሽዑ፡ ነቲ ገዛ ባዕልኻ ትውንኖን ሓላፍነት ትወስደሉን። ኣብ ሮድሂዩስ ዝብሃል ሰርቪስ-መሰል ገዛውቲ'ውን ሓድሓደ ግዜ፡ ማሕበር ይቐውም'ዩ። እቲ ማሕበር፡ ነቲ ሓባራዊ ከባቢታት፡ ከም መንገድታት፡ መጻወቲ ህጻናትን ናይ ሳዕሪ ቦታታትን፡ ሓላፍነት ይወስደሉ። ኲላቶም ኣብቲ ከባቢ ዘለዉ ሰባት ድማ፡ ነቲ ወጻኢታት ተማቒሎም ይኸፍሉዎ።
ምስ ተመዝገብካ: ናብቲ መርበብ ሓበሬታ እናኣተኻ፡ ሓደስቲ ናጻ ገዛውቲ ዘለዉን ዘየለዉን ወይ ከኣ ዝመጹን ዘይመጹን ግድን ብቐጻሊ ክትርኢ ኣለካ። ሓድሽ ገዛ ከም ዘሎ ዝነግር ሓበሬታ እንተ ርኢኻ: እሞ ድማ ምስ እትደልዮ፡ ነቲ ገዛ ክትካረዮ ተመልክት።
ዝካረ ገዛ፡ ባዶ ምህላዉ ኣብ ምልክታ ምስ ወጸ፡ እቶም ክመጽኡ ዝግበኦም ሰብ ሪጋ ከይመጹ ዕለተ ምልክታ እንተሓሊፉ፡ ኣካራዪ፡ ነቶም ነቲ ገዛ ክርእዩ ዝመጽኡ ሰባት ይመርጽ። እዚ ማለት ግን ዝኾነ ዝመጸ ዘበለ ማለት ዘይኮነስ ኣብ ሪጋ ስዒቦም ዝርከቡ ክኾኑ ኣለዎም። መብዛሕትኦም ኣካረይቲ፡ ናይ ገዛ ስርዓተ-ሪጋ ኣሎዎም። ነታ ትካረ ገዛ ምስ ርኣኹማ፡ ትደልዩዋ ምዃንኩምን ዘይምዃንኩምን ነቲ ኣካራዪ ክትሕብሩ ኣለኩም። እታ ገዛ ከም ቀዳማይ ኢድ ምስ እትበጽሓኩም ከኣ፡ እቲ ኣካራዪ ኣካል ወይ ሰብ ክረኽበኩምን ከዘራርበኩምን እዩ።
ንሓንቲ ገዛ ዝግደሱላ፡ ብዙሓት እንተ ኾይኖም፡ ዋና ገዛ፡ ንሓዲኦም ክመርጽ መሰል ኣሎዎ። መን ናይ ገዛ ኽራይ ውዕል ይፍርም ንምውሳን፡ ነቲ ገዛ ወይ ህንጻ ዝውንን ትካል ወይ ውልቀ ሰብ እዩ ዝምልከት። ቤት ጽሕፈት 'መራኸብቲ-ገዛ'፡ ስለዘይምልከቶም ክውስኑ ኣይክእሉን'ዮም። ኣብ ዓበይቲ ኮምዩናት ሽወደን፡ ዓቢ ሕጽረት ገዛ ስለ ዘሎ፡ ገዛ ንኽትረክብ ብዙሕ ግዜ እዩ ዝወስድ።
ሓድሓደ ግዜ፡ ነቶም ኣራኸብቲ-ገዛ ጥራይ ምውካስ እኹል ኣይኮነን። ነቲ ኣካራዪ ብቐጥታ ክትረኽቦ ዝሓሸ እዩ። እቶም ዓበይቲ ኣካረይቲ፡ ናታቶም ወብሳይት ኣሎዎም። ኣብኡ ድማ፡ ናይ ገዛ ምድላይካ ክትገልጽ ትኽእል ኢኻ። ብሰበሰብ፡ ብኣዝማድ ወይ ኣዕሩኽ'ውን ብዛዕባ ናጻ ዘሎ ኣባይቲ፡ ሓበሬታ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
ከምኡ'ውን ኣብ ገለ ጋዜጣታት ወይ ወብሳይታት ንገዛ ዝምልከት ሓበሬታ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። ብኻልኣይ ኢድ ዝካረ ገዛ ክትረክብ ትኽእል። እዚ ማለት ካኣ ብቐጥታ ካብቲ ኣካራዪ ዘይኮነስ ካብቲ ተኻርዩዎ ዘሎ'ሞ ከካሪ ዝደሊ ዘሎ ማለት እዩ።
ትግዕዝ ማለት ትቕይር እንተ ዄንካ፡ ንቤት ጽሕፈት ቀረጽ፡ ማለት ንስካተቨርከት፡ ግድን ከተፍልጥ ኣለካ። በዚ ድማ፡ እቲ በዓል መዚ፡ ነቲ ሓድሽ ኣድራሻኻ ይፈልጦ። ናብ ቤት ጽሕፈት ቀረጽ ምምልካት፡ ኣይክፈሎን'ዩ። ዝመጸካ ቡስጣ፡ ናብ ሓድሽ ኣድራሻኻ ማለት ናብቲ ንስኻ ዘለኻዮ ክመሓላለፈልካ ኣንተ ደሊኻ ግን፡ ምኽፋል ከድልየካ'ዩ።
ብኻልኣይ ኢድ ንሰብ ምክራይ ማለት፡ ሓደ ብስሙ ውዕል ክራይ ዘሎዎ ሰብ፡ ማለት፡ ካብ ዋና ገዛ ብቐጥታ ኮንትራት ገዛ ክራይ ዘሎዎ፡ ንኻልእ ሰብ ከካርይ ከሎ ማለት'ዩ። እቲ ገዛ ብኻልኣይ ኢድ ክካረ እንተኾይኑ፡ ዋና ገዛ ከፍቅድ ኣለዎ። ዋና ገዛ ብኻልኣይ ኢድ ንሰብ ከተካሪ ዘየፍቅድ እንተኾይኑ: ካብ ቦርድ ክራይ ኣባይቲ፡ ፍቓድ ክትረክብ ክትፍትን ትኽእል ኢኻ። ብዘይ ፍቓድ ዋና ገዛ ብኻልኣይ ኢድ ገዛ ንሰብ እንተ ኣካሪኻ፡ ካብቲ ገዛ ክትወጽእ ክትግደድ ትኽእል ኢኻ። ኣብ ገዛኻ እናነበርካ ሓደ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ክፍልታት'ውን ከተካሪ ትኽእል ኢኻ። ኣብ ዝተኻረኻዮ ገዛ ዝተኻረየ ሰብ ኣሎካ ማለት እዩ። ከምዚ ንምግባር፡ ፍቓድ ኣካራዪ ኣየድልየካን። ብዙሓት ግን ክኾኑ የብሎምን። ደባል ክህልወካ ዝኽእል ድማ፡ ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ምስ ዝህልወካ እዩ።
ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ሃልዩካ ከተካርዮ ምስትደሊ፡ ብቑዕ ምኽንያት ክህልወካ ይግባእ። ኣብ ካልእ ከተማ ትሰርሕ ወይ መናብርቲ ሳምቦ ክትገብር ትፍትን ክትከውን ኣሎካ። እቲ ኣካራዪ ግን ንሓደ ዓመት ዝኣክል ግዜ እዩ ዘፍቅደልካ። ስለዚ ዓመታዊ ክትሓቶ ኣለካ።
ብኻልኣይ ኢድ ገዛ ክትካረ እንተደሊኻ: ዋና ገዛ ዘፍቀደ ምዃኑን ዘይምዃኑን ክትፈልጥ ኣገዳሲ'ዩ። ብኻልኣይ ኢድ ገዛ ክትካረ ከለኻ ኮንትራት ክትፍርም ከም ዘሎካ ምሕሳብ የድሊ። እቲ ኮንትራት፡ ኣብ መንጎ በዓል ኮንትራት ገዛን ኣብ መንጎኻን ማለት ብኻልኣይ ኢድ ገዛ ትካረ ዘለኻን ይፍረም። ኮንትራት እንተ ዘይፈሪምካ: በዓል ገዛ (ኮንትራት ዝውንን) ክትወጽእ እንተ ጠሊቡ ክትወጽእ ክትግደድ ትኽእል ኢኻ። ብዓል ገዛ፡ ነቲ ብኻልኣይ ኢድ ምክራይ እንተ ድኣ ዘይተቐበሎ፡ እቲ ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ዘሎዎ ሰብ ካብ ገዛ ክወጽእ ይኽእል እዩ።
እቲ ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ገዛ ዘሎዎ ሰብ፡ በዓል ገዛ ኽራይ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ከም መጠን በዓል ገዛ ኽራይ፡ እቲ ብኻልኣይ ኢድ ዘካረኻዮ ሰብ፡ ክራይ ገዛ ንኽኸፍል ሓላፍነት ዝስከም ንስኻ ኢኻ። እቲ ብኻልኣይ ኢድ ዘካረኻዮ ሰብ፡ ክራይ ገዛ እንተ ዘይከፊሉ ወይ ጎረባብቲ ዝርብሽ እንተኾይኑ፡ ናይ ገዛ ክራይ ዘለካ ኮንትራት ክትሕደግ ትኽእል ኢኻ።
ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ገዛ ወይ ኮንዶሚንዩም(ናይ ባዕልኹም) ምስ ዝህልወኩም: እሞ ነቲ ገዛ ብኻልኣይ ኢድ ከተካርዩዎ ምስ እትውስኑ፡ ክሳብ ክንደይ ዝኸውን መጠን ገንዘብ ክትሓቱ ወይ ከተኽፍሉ ከም እትኽእሉ ዝድርት ሕጊ ኣሎ። ንወጻኢታት መንበሪ ገዛ ዝሽፍነልኩም መጠን ክራይ ገንዘብ ክትሓቱ ወይ ከተኽፍሉ መሰል ኣሎኩም። እቲ ገዛ፡ መሰቑሑቱ ተካርዩዎ እንተዄንኩም፡ 10-15% ናይ ዋጋ ክራይ ወሲኽኩም ከተካርዩዎ ቅቡል እዩ። ኣብ ናይ ካልኣይ ኢድ ገዛ ኽራይ እናነበርኩም፡ እሞ ኸኣ ኣብቲ ክራይ ገዛ ልዑል መጠን ገንዘብ ትኸፍሉ ምስ እትህልዉ፡ ብዛዕባ'ቲ ጒዳይ ምስ ተጸዋዒ ጒዳያት ክራይ (Hyresnämnden) ክትዘራረቡ ትኽእሉ ኢኹም። ተጸዋዒ ጒዳያት ክራይ ገዛ፡ ገንዘብኩም ከም ዝምለሰልኩም ክገብር ይኽእል'ዩ። እቲ እተኻረኹሞ ገዛ ግን ኮንደሚንዩም ክኸውን የብሉን። ተጸዋዒ ጒዳያት ክራይ፡ ንፍሉይነት ናይቲ ኲነታት መሰረት ገይሩ፡ ናቱ ገምጋም ይገብር እዩ።
ወናኒ ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ክራይ ገዛ ምስትኸውን፡ እሞ ድማ ቅቡል ምኽንያት ምስ ዝህልወካ፡ ገዛ ኽትለዋወጥ መሰል ኣሎካ። ከም ቅቡል ምኽንያት ዝቑጸር ንኣብነት፡ ገፊሕ ገዛ፡ ሕስር ዝበለ ክራይ ገዛ፡ ወይ ጥቓ ስራሕካ ገዛ ምስ ትረክብ ክኸውን ይኽእል'ዩ። ገዛ ክትላወጥ እንተደሊኻ፡ ዋና ገዛ ቕድም ክፈቕደልካ ኣለዎ። ዋና ገዛ ከይፈቐደልካ እንተተለዋዊጥካ፡ ዘሎካ ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ገዛ ኽራይ፡ ክትሕደግ ትኽእል ኢኻ። ተኻራዪ እንተዄንካ፡ ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ኣብ ዝረኸብካሉ ግዜ ገዛ ክትለዋወጥ ትኽእል ኢኻ።
ጸሊም ኮንትራት ማለት፡ ብገንዘብ ዝግዛእ ወይ ዝሽየጥ ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ገዛ ኽራይ ማለት'ዩ። ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ገዛ ኽራይ ምሻጥ ሕጋዊ ኣይኮነን። እንተ ተፈጺሙ ግን፡ እቲ ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ዝሸይጥ ሰብ ናይ 2 ዓመት ማእሰርቲ ክፍረድ ይኽእል'ዩ። ቀዳማይ ኢድ ኮንትራት ምግዛእ፡ ብሕጊ ክልኩል ኣይኮነን። ከምኡ ዝገብር ሰብ ግን፡ ኣብ ዘስግእ ወይ ዘሕትት ኩነታት ይወድቕ። እቲ ገዛ፡ ብጸሊም እንተደኣ ተኻርዩ፡ ዋና ገዛ ንቐዳማይ ኢድ ኮንትራት ክራይ ገዛ ክስሕቦ መሰል ኣሎዎ።
ናብ ሓደ ገዛ ቅድሚ ምግዓዝካ፡ እቲ ገዛ ክምርመር ክትጠልብ ትኽእል ኢኻ። እዚ ማለት ከኣ፡ እቲ ዋና ገዛ፡ ማለት ኣካራዪ፡ ኣብቲ ገዛ ገለ ብልሽት ከይህሉ ንብረቱ ይቆጻጸር ማለት'ዩ። ኣብቲ ገዛ ብልሽት ወሪዱ እንተ ጸኒሑካ፡ ክትከፍሎ ኣይትግደድን ኢኻ።
ተኻረይቲ፡ ኣደብ ዘይብሎም እንተ ኾይኖም፡ ዋና ገዛ ንኾንትራቶም ደው ከብሎ መሰል ኣሎዎ። ኣደብ ዘይብሉ ሰብ ዝብሃል፡ ንኣብነት ክራይ ገዛ ኣብ እዋኑ ዘይከፍል፡ ነቲ ገዛ ወይ ህንጻ ዘበላሹ፡ ወዘተ ምስ ዝኸውን ማለት'ዩ።
ኲላቶም ኣብ ሽወደን ዝተሃንጹ መንበሪ ኣባይቲ፡ ኣብ እዋን ክረምቲ ምዉቓት ክኾኑ ከምዘሎዎም ተገይሮም'ዮም ተሃኒጾም። ብጠሊ ብቐሊሉ ተጠቃዕቲ እዮም። ብሕማቕ ምስ ዝተሓዙ ኸኣ፡ ብቐሊሉ ክንቀፉ ይኽእሉ። ቡምባ ወይ ቱቦ ማይ ከልሑኽ ወይ ከንጥብ ምስ እትዕዘቡ፡ ንኣካራዪ ክትሕብሩ ኣለኩም። ኩሉ ኣባይቲ፡ ጠሊ ዝሓዘ ንፋስ ንደገ ንምስታዂ ዝዓለመ መተንፈሲ ኣሎዎ። ስለ ዝኾነ ኸኣ፡ እቲ ናይ መተንፈሲ ቀዳዳት፡ ኩሉ ግዜ ክፉት ክኸውን ኣለዎ።
ኲላቶም ኣብ ገዛ ኽራይ ዝቕመጡ ተኻረይቲ፡ ኣብ'ቶም ብሓባር ዝጥቀሙሎም ቦታታት ናይቲ ህንጻ፡ ናይ ሓባር ሓላፍነት ይወስዱ። ንኣብነት ኣብ መደያይቦ መሳልል፡ ቤት ሕጽቦ: ከምኡ'ውን ናይቲ ገዛ ከባቢ ዘበለ ማለት'ዩ። ክራይ ገዛ ክትከፍል ከለኻ፡ ዝበዝሕ እዋን ናይ ጽሬት'ውን ትኸፍል ኢኻ። ንኣብነት ጽሬት ናይ መደያይቦ ኣስካላን ኣብ ታሕቲ ወይ ኣንደር ዝርከብ መኻዚኖን ማለት'ዩ። ባዕልኻ ከተጽሪ ድማ ሓላፍነት ኣሎካ። ኣብ መደያይቦ መሳልል ኣቕሓ ከተቐምጥ ኣይፍቀደካን እዩ። ምኽንያቱ ኣብቲ ህንጻ ባርዕ ሓዊ እንተ ኣትዩ ወይ ካልእ ነገር እንተ ኣጋጢሙ ንተቐማጦ መህደሚ ዝኸውን ቦታ ክህሉ ስለዘለዎ። ንቤት ሕጽቦ ሪጋ ንምሓዝ፡ ምምዝጋብን ሕጽቦ ወዲእካ ምጽራይን ዝምልከቱ መምርሒታት ግድን ክትክተሎም ኣለካ።
ውሕስነት ገዛ፡ ማለት ኢንሹራንስ ክህልወኩም ኣገዳሲ እዩ። ከመይ'ሲ፡ መሰረታዊ ቅሳነት ስለ ዝህበካ። ውሕስነት ገዛ ዝሸጣ ብዙሓት ትካላት ኣለዋ። ውዕል ውሕስነት ገዛ ክትዕድጉ ወይ ክትፍርሙ ምስ ትደልዩ፡ ምስ ምርጫኹም ዝሳነ ዝበለጸ ኣማራጺ ኣወዳዲርኩም ዓድጉ። ንብረትኩም ምስ ዝስረቕ ወይ ምስዝዓኑ፡ ብሰንኪ ባርዕ ወይ ዕልቕልቕ ንብረታዊ ሃስያ ምስ ዘጋጥመኩም፡ ግን ከኣ ውሕስነት ገዛ ምስ ዝህልወኩም፡ ገንዘባዊ ሓገዝ ይውሃበኩም። ትካል ውሕስነት ገዛ፡ ንኹሉ'ቲ ኣብ ገዛኹም ዘሎ ንብረት የውሕሰልኩም። ንኹላቶም እቶም ኣብ ደብዳበ ናይቲ ውዕል ውሕስነት ዝተመዝገቡን ኣብቲ ገዛ ዝቕመጡን ሰባት ውሕስነት ይህብ። እትነብሩሉ ገዛ፡ ናይ ባዕልኹም ምስ ዝኸውን፡ ንውሕስነት ገዛ ብዝምልከት፡ ምስ ትካላት ውሕስነት ኮንዶሚንዩም ወይ ውሕስነት ቪላ ተዘራረቡ።
ውሕስነት ሕጊ ወይ ጽላል (Rättsskydd) – እዚ ዓይነት ውሕስነት'ዚ፡ ምስ ሰብ እንተ ተባኢስኩም፡ ንናይ ሕጋዊ ጠበቓ ወጻኢታትኩም ዝሽፍን ገንዘባዊ ሓገዝ ክትረኽቡ የኽእለኩም።