Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ጃዋር መሐመድ በፌስ ቡክ ገጹ ድብደባ መፈጸሙን በማስተባበል ዘግባው ሙያዊ የማታራት ስራን ያላካተተ እንደሆነ ተችቷል። “ያገኛችሁትን መረጃ አጣሩት ፣መጠነኛም ቢሆን የጋዜጠኛነት ስራችሁን ስሩ” ሲል በፌስ ቡክ ገጹ አስተያየቱን በተቃውሞ የጀመረው ጃዋር መሐመድ፣ ወጣቶቹ ወደ ቁልቢ የሚጓዙ ምዕመናን ኢላማ እንዳላደረጉ ገልጿል። ዋናው ኢላማ በኦሮሚያ እንዳይንቀሳቀስ እገዳ የተጣለበት የህወሃት ንብረት በሆኑ አውቶቡሶች ላይ ብቻ መሆኑንንም አመልክቷል። ወጣቶቹ ተሳፋሪዎች በትክክል ለጸሎት የሚጓዙ መሆናቸውን እንኳን እንደማያውቋቸው ገልጿል። ውጣቶቹ የተለመደውን ተግባራቸውን ፈጽመዋል ነው ጃዋር ያለው። አያይዞም ለተሳፋሪዎቹንም ደህንነት በማሰብ እርምጃ ከመውሰዳቸው በፊት ከአውቶቡሱ እንዲወጡ አድርገዋቸዋል ብሏል። ሰላም አውቶቡስ ላለፉት አራት ወራት በዚያ አቅጣጫ መጓዝ ማቆሙን ያስታወሰው ጃዋር፣ ጉዳዩን የተቀነባበረ ብሎታል።
የቁልቢ ገብርኤልን አመታዊ በዓል የሚያከብሩ ምዕመናን አሳፍረዉ ከአዲስ አበባ ወደ ቁልቢ በመጓዝ ላይ በነበሩ አውቶቡሶች ላይ ጥቃት ተፈፅሟል ተባለ። የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት በኢትዮጵያ ለሚገኙ ሰራተኞቹ ባሰራጨው የጸጥታ ማስጠንቀቂያ ማስታወሻ እንደገለጠው አውቶቡሶቹ በተቃዋሚዎች ጥቃት የተፈጸመባቸው ጭሮ አቅራቢያ በምትገኘው አርባረከቴ ከተማ አዉራ መንገድ ላይ ነው።
ብቶታል ፉትቦል ትፍለጥ ጋንታ ሆላንድ ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ግጥም ምስ ስጳኝ ቀፃልነት ዘይብሉ ስትራተጂ ትጥቀም ከምዝነበረትን እዚ ቅዲ'ዚ ድማ ንስዕረታ ኣስተውፆ ከምዝገበረ ገ/መድህን ሃይለን ነጋሽ ተኽሊትን ይሰማምዑ።
ቁፅሪ 3 ማልያ ተኸዲኑ ንጋንታ ጋና ዝተሰለፈ ኣሳሞሃ ግያን ድማ ቅድም ንርእሱ ንሃገሩን ንኣፍሪቃን ፍሉይ ታሪኽ ንከምዝግብ ሕልፍ ዝበለን ረዚንን ሓላፍነት ስለዝተሰከመ'ዩ ነቲ ወርቃዊ ዕድል ከምክን ዝተገደደ ዝበሉ እቶም ናይ ቀደም ተፃወቲ ኩዕሶ እግሪ ናይ ሎሚ ዓለምቲ ከም ፕላቲኒ፡ባጅዮን ካልኦትን ኮኸባት'ውን ተመሳሳሊ ዕድል ከምዘጝነፎም ይዛረቡ።
ቃለ መሕተቱ እኳ በስተርጓሚ (SAAY) ንርድኦ ጽሉል መራሒ ሃገር ኣብ ኤርትራ ኣሎና። ካብዚ ዝገዝፍ እዋናዊ መፍትሕ ዘድልዮ ጸገም የለን። እንታይሞ የራስዋ ኣሮባት የሰው ታማስላለች ኮይኑ በዓል ክስቶ ዝቀርዓነ ገዲፎም ዝበስል ዘሎ የካውሱለው
ኣብ መወዳእታ ንስለ ኩሉ ኣበርክቶካ ከመስግነካ ይደሊ። ሓወይ ዓቓል ኢኻ። ኣነስ ነዚ ዕቡድ መዕገርገሪ ክሰምዖ ኣይኮነን ነዛ ክርእዮ እኳ ስቶሞኮይ እዩ ዘሕርረኒ።
ኣድላይነት ምክትታል ቃለ መሕትት ኢሳይያስ ፡ ወላዃ ብዙሕ ምህውታት ዝሓዘለ ይኹን፥ እቲ ሰብኣይ ሓጋጊ ዳኛ ፈጻሚ ኣካል ሃገር ስለ ዝኾነ ኣብ ኤርትራ እንታይ ይግበር ኣሎ ጥራይ ዘይኮነስ እንታይ ይእለም ኣሎ ንምግማት ምክትታሉ ግዴታ ይመስለኒ
ስለምንታይዩ ዓዋተ ፎሩም ኣብ ኣርእስቲ ዘየተኮረ ዘተ ዝኸፍት ስለምንታይ ዝቀርዓነ ገዲፉ ዝበሰለ ዘካውስ እዚ ብዙሕ ዝተምዋጎትናሉ ጉዳይ ኮይኑ ብኽልቲኡ ሸነኽ መኽሰብስ ኽሳራን ኣለዎ ኢልና ገምጊምናዮ መስለኒ። ንኣብነት እታ እዚ ዓመት ዝበዝሐ ርእይቶ ሓተታ ዝጋብዘት ዓንቀጽ መብዛሕቱ ብዛዕባ ትሕዝቶ እታ ዓንቀጽ ዘይኮነስ ብዛዕባ ብሓፍትና ጽገሬዳ ኣብ ኣሰና ዝቀረበ ኣካትዒ መደረ ዶር በረኸት በርሃነ እዮ ኔሩ። እቲ ኽሳራ ብዙሕ ጻዕሪ ዝሓተተ ትርጓመ ቃለ መሕትት ኣምባሳድረ ኤርትራ ኣብ ገብጺ ተርሲዑ። እቲ መኽሰብ፥ ኣገዳሲን ኣከራኸሪን መደረ ዶር በረከት ዓዋተ ፎሩም ክፈልጦ ኽኢሉ ጥራይ ዘይኮነስ መሳን ይቲ ዓንቀጻት ብ ሓውና በያን ነጋሽን ዶር በረኸት ኣንቂሉ
ናይ ዞም በላዕቲ ክልተ ጻሕሊ ብጣዕሚ እዩ ዝገርም ኣብ ምውዳስ ምስ ዓባይ ትግራይ ኣብ ምቅዋም ምስ ደለይቲ ፍትሒ መን ክሓፍረልኩም በሎም….ኣብ 40ዓታት ንድሕሪት መሊሶምና ሕጂ ኻኣ ምስ ወያነ ተጎዝጊዞም ንደምበ ተቓውሞ በኪሎም ከምዘይሰርሕ ጌይሮም ድሓር ካኣ ኣብ ዓዋተ መጺእካ ኢስያስ ዲያብሎስ ኢስያስ ዑቡድ….ኣበይ ክሽረፍ
“ናብቤተሰብ ገንዘብ ክሰድድ ዝደለየ ሰብ፡ ኣድራሻኡ ናብኣተን ይሰዶ። ንሳተን ከኣ ኣብ ደገ የሸራርፋኦ። እቲ ንቤተሰቡ ኢሉ ገንዘብ ዝሰደደ፡ ዝረብሕ ዘሎ እዩ ዝመስሎ ዘሎ። ግን እግሩ እዩ ዝወግእ ዘሎ።
አክቲቪስት ጃዋር መሐመድ እና ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ደጋግመው የሚጠሩ ሥሞች ናቸው። ሁለቱም የየራሳቸው የኀይል ምንጭ እና የቅቡልነት አድማስ ያላቸው ጉልበተኞች ናቸው።
አክቲቪስት ጃዋር መሐመድ እና ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ውስጥ ደጋግመው የሚጠሩ ሥሞች ናቸው። ሁለቱም የየራሳቸው የኀይል ምንጭ እና የቅቡልነት አድማስ ያላቸው ጉልበተኞች ናቸው። ዐቢይ አሕመድ ከገዢው ፓርቲ ጉያ ጃዋር ጉልሕ አሻራ ባሳረፈበት ተቃውሞ ተረማምደው ጠቅላይ ሚኒስትርነትን የተቆናጠጡ መሪ ናቸው። ጃዋር መሐመድ ደግሞ ዐቢይ አሕመድ በከፈቱት የፖለቲካ ምኅዳር ዋስትና ተማምኖ አገር ቤት የገባ ፖለቲከኛ ነው። ሁለቱም ሳያስተውሉት የማይስምሙ ነገር ግን ሊነጣጠሉ የማይችሉ ተቀናቃኝ የፖለቲካ ኀይሎች ሆነዋል።
ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ የኦሕዴድ የድርጅት ጉዳይ ኀላፊ በነበሩበት ወቅት አክቲቪስት ጃዋር የሚወዳቸው ዓይነት ሰው አልነበሩም። እንዲያውም ክፉኛ ሲያብጠለጥላቸው እና ‘ክብረ ነክ’ ሊባሉ የሚችሉ ስድቦችን ሲያሳርፍባቸው የሚያሳይ ቪዲዮ አለ። ከትንሽ ጊዜ በኋላ ዐቢይ አሕመድ የኦሕዴድ ከዚያም የኢሕአዴግ ሊቀ መንበር ሆነው ጠቅላይ ሚኒስትር ሲሆኑ፥ የጃዋር መሐመድም ትችት በመጠኑ ቀነሰ። ሁለቱ ፖለቲከኞች ለመጨረሻ ጊዜ ፍቅር በፍቅር ሆነው የታዩት ጠቅላይ ሚኒስትሩ አሜሪካ የሚገኙ ኢትዮጵያውያንን በጎበኙበት ወቅት ነበር። እውነቱን ለመናገር ጠቅላይ ሚኒስትሩ የአሜሪካ ዳያስፖራዎችን ሲጎበኙ ሁለት የዳያስፖራ መንግሥታትን ጎብኝተው የተመለሱ ነበር የሚመስለው – ታማኝ በየነን በዋሽንግተን ዲሲ እና ጃዋር መሐመድን በሚኒያፖሊስ።
ጃዋር መሐመድ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ወደ ሥልጣን ከመጡ በኋላ ጓዛቸውን ጠቅልለው ከመጡ ጉምቱ ዳያስፖራዎች መካከል ግንባር ቀደሙ ነው። የኦሮሞ ሚዲያ ኔትዎርክ (ኦኤምኤን) ቴሌቪዥን ሥራ አስፈፃሚ እንደመሆኑ መጠን፣ እንዲሁም በፌስቡክ ከፍተኛ ተከታይ ያለው እና በኦሮሞ ወጣቶች ዘንድ ተደማጭነት ያለው በመሆኑ ለዐቢይ አሕመድ ፖለቲካ በረከት ብቻ ሳይሆን መርገምት እንደሚሆንባቸው ቀድሞም የሚገመት ነበር። ጃዋር የሚዲያ ተፅዕኖውን ለማስፋት በመንቀሳቀስ ከቴሌቪዥን በተጨማሪ በመጽሔት እና በኤፍ ኤም ሬዲዮም ሐሳቦቹን ለማንሸራሸሪያ መድረክ ፈጥሯል።
መጀመሪያ አካባቢ የጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ተቀባይነት እጅግ ከፍተኛ የነበረ በመሆኑ የጃዋር ተፅዕኖ በከፊል ተዳክሞ ነበር። ሆኖም፣ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ማኒፌስቶ ሊባል የሚችለውን “መደመር” ካልኩሌተር የሠራንላቸው እኛ ነን ከሚለው አንስቶ በአገሪቷ ውስጥ የቄሮ እና የእርሳቸው መንግሥት አለ የሚለውን የመሣሠሉ አወዛጋቢ ንግግሮችን ሲናገር ሰንብቷል። ከጊዜ ወደ ጊዜ የጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ ዝና እየተዳከመ ሲመጣ የጃዋር መሐመድ ዝና እና ተፅዕኖ እንደገና እየገነነ መጣ።
በርካታ የኦሮሞ ብሔርተኞች በጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ላይ ያላቸውን ቅሬታ የሚገልጹት “‘ሰቦኑማ’ የላቸውም” በማለት ነው። ‘ሰቦኑማ’ ወደ አማርኛ ሲመለስ ብሔርተኝነት ማለት ነው። ይኸው ጉዳይ ገና ከመጀመሪያው በኦኤምኤን ቴሌቪዥን የክርክር ርዕሰ ጉዳይ ሆኖ ነበር። በርግጥም ብዙዎች እንደሚያስተውሉት ዐቢይ አሕመድ ከኦሮሞ ብሔርተኝነት ይልቅ የኢትዮጵያ ብሔርተኝነት ባሕርይ ነው ያላቸው።
ጃዋር መሐመድ ወደ ኢትዮጵያ ከተመለሰ በኋላ የተመለከተው የቅቡልነት አድማሱ በኦሮምያ መወሰኑ እና የጠቅላይ ሚኒስትሩ ‘ሰቦኑማ’ ወደ ኢትዮጵያ ብሔርተኝነት ማዝመሙ ትኩረቱን ወደ ኦሮሚያ ክልል አስተዳደር እንዲያዞር አድርጎታል። ስለሆነም ፌዴራሉ መንግሥት ወይም የፌዴራሉ መቀመጫ የሆነችው ራስ ገዝ ከተማ – አዲስ አበባ – ላይ ተፅዕኖ ለማድረግ ሲፈልግ የኦሮሚያ መንግሥትን ማስጨነቅን እንደስልት መጠቀም ጀመረ። በዚህም የተነሳ የኦሮሚያ አመራሮች ወደዱትም ጠሉትም እሱን ማስከፋት እንደማያዋጣቸው በመገመት “ጃዋር ምን አለ” እያሉ የሚወስኑ እና የወሰኑትንም የሚሽሩ አመራሮች ሆነዋል። ጃዋር ዐቢይ አሕመድን የሚገዳደራቸው በቀጥታ ሳይሆን በተዘዋዋሪ ነው።
ዐቢይ እና ጃዋር የቆየው ልዩነታቸው እንዳለ ሆኖ አሁን የተባባሰው ቅራኔያቸው የጠቅላይ ሚኒስትሩ የፓርቲ ውሕደት ላይ ጠንካራ ትችት ባገኘው መንገድ ሁሉ መሰንዘሩን በመቀጠሉ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ፓርቲያቸውን አንድ ላይ ለማስቀጠል በሚያደርጉት የሞት ሽረት ትግል ውስጥ የጃዋር ተቺ ሆኖ መምጣት ከኦሮሞ ዴሞክራቲክ ፓርቲ (ኦዲፒ) አባላት ብዙዎቹን ሊያሳጣቸው እንደሚችል አይጠፋቸውም። በሰሞኑ የፓርላማ ምልልሳቸው ወቅትም እሱን ለማሳጣት በሚመስል መልኩ የውጭ አገር ፓስፖርት እና ሚዲያ የያዙ ሰዎች ላይ ከፍተኛ ትችት ያሳረፉት በዚህ ብስጭት ይመስልባቸዋል።
የኢሕአዴግ ውሕደት ጉዳይ የመጀመሪያ ተቃዋሚ ሕወሓት ቢሆንም፥ ጃዋር መሐመድ እዚህ ላይ መደረቡ ለውሕደቱ ከፍተኛ ፈተና ነው። ጃዋር መሐመድ የኢሕአዴግ አጋር ፓርቲ ይባሉ የነበሩትን ያካተተ ግንባር ሆኖ መቀጠል እንዳለበት እና ግንባሩ ከዚህ በፊት “በእኩልነት መርሕ” ይመራበት የነበረው ምክር ቤቱ በተመጣጣኝ ኮታ (ሕወሓት በዚህ አይስማማም) መርሕ አባል ድርጅቶቹ በሚወክሉት ክልል ነዋሪ ብዛት እንዲወሰን ጠይቋል። ሌላው አማራጭ አደገኛ ነው ብሏል። በውሕዱ ፓርቲ ግለሰቦች ራሳቸውን እንጂ ብሔራቸውን ወክለው ስለማይገቡ የቡድን መብት አደጋ ላይ እንደሚወድቅ ስጋቱን ገልጿል።
ዐቢይ አሕመድ በበኩላቸው ስጋቱ ከንቱ መሆኑን መጽሐፋቸውን ባስመረቁበት ወቅት ተናግረዋል። አሁን በአንድ ክልል ውስጥ ገዢው ፓርቲ አንድ ቢሆንም፥ በሥማቸው ፓርቲ ያልተሰየመላቸው የሌላ ብሔር ቡድኖች አልተጨፈለቁም የሚል መከራከሪያ ሰንዝረዋል። የሆነ ሆኖ ጃዋር መሐመድ “ለምርጫ ለመወዳደር እያሰብኩ ነው” ማለቱ ደግሞ ነገሩን የበለጠ ያከርረዋል። ምክንያቱም ለምርጫ የሚወዳደረው አማራጭ ፓርቲ ይዞ በመምጣት ሊሆን ይችላል።
ጃዋር መሐመድ “ውጡ” የሚለውን ቃል ባይጠቀም እንኳን እንዲወጡ ሲፈልግ የልቡን አውቀው “ሆ” ብለው የሚወጡ ወጣቶች አሉት። ጠቅላይ ሚኒስትር ደግሞ የአገሪቱ ጦር ሠራዊት የበላይ አዛዥ ናቸው፤ የክልል መንግሥታቱ አብረዋቸው ቢሠሩም ባይሠሩም የመንግሥታዊ መዋቅር የቁጥጥር የበላይነት አላቸው። ሁለቱም ማን የበላይ እንደሆነ ማሳየት ይፈልጋሉ። ሁለቱም አንዱን የማስገበር ፖለቲካዊ ጫወታ ይጫወታሉ።
ባለፉት ሦስት ቀናት በአዲስ አበባ እና በኦሮሚያ የተመለከትናቸው አመፆች እና ተቃውሞዎችን እንደ ነጠላ ክስተት ማየት የዋህነት ነው። እነዚህ ከላይ የጠቀስናቸው ልዩነቶች እና ፉክክሮች የፈጠሯቸው ቀውሶች ናቸው። የዐቢይ አሕመድ መንግሥት ለጃዋር የመደበለትን ጥበቃ (ያውም በሌሊት) ሊያነሳ ሲሞክር ጃዋር መደንገጡ አይቀርም። ቢሆንም ግን የራሱን ኀይል የማሳያ አጋጣሚ አድርጎ መውሰዱ ከአንድ የፖለቲካ ሰው የሚጠበቅ ነው። የሚያሳዝነው በሁለቱ ኀያላን መካከል በሚደረገው ግብግብ ተጎጂዎች ምስኪን ደጋፊዎቻቸው ናቸው። እስከ ትላንት ድረስ በደረሱን መረጃዎች ብቻ የ16 ሰዎች ነፍስ ተቀጥፏል።
ከ30 በላይ የሚሆኑ የመንግሥት ቤቶች ኤጀንሲ ሠራተኞች በአፓርታማው ቅጥር ግቢ ተገኝተው፣ ተከራዮችን የተለያዩ ጥያቄዎችን በመጠየቅ መረጃዎችን ሲሰበስቡ ውለዋል፡፡
ስማቸው እንዲገለጽ ያልፈለጉ አንድ የአፓርታማው ተከራይ ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ የኤጀንሲው ሠራተኞች ጥያቄ የሚያነጣጥረው ስህተት ፍለጋ ላይ ነው፡፡ ‹‹ይህ ደግሞ ያለበቂ ምክንያት እኛ የአፓርታማው ነዋሪዎችን በማፈናቀል ቤቶቻችን ለመንግሥት አዳዲስ ተሿሚዎች ለመስጠት ያለመ ነው፤›› ብለዋል፡፡
‹‹ይህ ዓይነቱ አሠራር በፍጹም ተቀባይነት የለውም!›› በማለት እኚህ ተከራይ የኤጀንሲው የበላይ የሆነው መንግሥት ጉዳዩን በድጋሚ እንዲያጤነው ጠይቀዋል፡፡ በደርግ ዘመን ለዲፕሎማቲክ ማኅበረሰቡ ተብሎ 507 የአፓርትመንት ቤቶች መገንባታቸው ይታወሳል፡፡ ግንባታው እንዲካሄድ ያደረገው ደርግ በመውደቁ፣ ቀደም ሲል የነበረው ዓላማ ተሰርዞ ቤቶቹ አቅም ላላቸው ተከራዮች እንዲከራዩ ተወስኗል፡፡
በዚህ መሠረት አቅም ያላቸው ግለሰቦች ቤቶቹን ተከራይተው ኑሮአቸውን በመምራት ላይ ይገኛሉ፡፡ ነገር ግን ላለፉት 24 ዓመታት ከቤት ግንባታ ውጪ የተደረገው የመንግሥት ቤቶች ኤጀንሲ፣ ለመንግሥት ሹማምንት የሚያቀርባቸው የመኖርያ ቤቶች እጥረት እየገጠመው በመሆኑ፣ ካሉት የሲኤምሲ አፓርትመንቶች መካከል 40 ያህሉን በተለያዩ ጊዜያት አስለቅቆ ለሚኒስትር ዴኤታዎች አከፋፍሏል፡፡
ከዚህ በተጨማሪ 50 ያህል ቤቶች ደግሞ ለተለያዩ ሥራዎች አዲስ አበባ ከተማ የሚመጡ የሚድሮክ እንግዶች የሚያርፉባቸው ናቸው፡፡ የቤቶቹ ተከራይም ሚድሮክ ኢትዮጵያ መሆኑ ይታወቃል፡፡
የተቀሩት ቤቶች በተለያዩ ግለሰቦች የተያዙ ሲሆን፣ የመንግሥት ቤቶች ኤጀንሲ በግለሰቦች የተያዙ አፓርትመንቶች ላይ ትኩረት ማድረጉን የኤጀንሲው ምንጮች ገልጸዋል፡፡
ኤጀንሲው ከአፓርትመንቶች በተጨማሪ በመኖሪያ ቪላዎች ላይም ዘመቻ መጀመሩ ይነገራል፡፡ በተለይ በሚኒስትር ደረጃ ለሚገኙ ባለሥልጣናት የሚቀርበው መኖርያ ቤት ደረጃውን የጠበቀ መሆን ስላለበት ቪላና ከዚያ በላይ የሆኑ ቤቶችን ለማስለቀቅ ኤጀንሲው የተለያዩ ዕርምጃዎችን እየወሰደ እንደሚገኝ ታውቋል፡፡
ለዓመታት ከኖሩበት እንዲፈናቀሉ እየተደረጉ ያሉ ነዋሪዎች ከኤጀንሲው ጋር ከፍተኛ ግጭት ውስጥ እየገቡ ሲሆን፣ ሪፖርተር ያነጋገራቸው ተከራዮች እንዲለቁ የሚደረግበት ምክንያት ትርጉም የሌለው መሆኑ እንደሚያበሳጫቸው ተናግረዋል፡፡ ‹‹ነባር ደንበኞችን አፈናቅሎ ለባለሥልጣን ቤት መስጠት ምን ዓይነት አሠራር ነው?›› በማለት የሚጠይቁት እነዚህ ነዋሪዎች፣ ይህ አሠራር ዘላቂ መፍትሔ ሊሆን አይችልም ይላሉ፡፡
ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ በቅርቡ ካቢኔያቸውን መመሥረታቸው ይታወሳል፡፡ በአዲሱ ካቢኔ አዳዲስ ሚኒስትሮችና ሚኒስትር ዴኤታዎች የተሾሙ ሲሆን፣ ከዚህ በኋላም በርካታ ሹመቶች ይጠበቃሉ፡፡
ቀደም ሲል የነበረውን የባለሥልጣናት የቤት ጥያቄን ሳይጨምር 630 አዳዲስ የመኖርያ ቤቶች ጥያቄ ለኤጀንሲው መቅረቡ ታውቋል፡፡ እነዚህ ቤቶች በቀጥታ የሚቀርቡት ለመንግሥት ተሿሚዎች ብቻ ነው፡፡
ኤጀንሲውም እነዚህን የመኖርያ ቤቶች ጥያቄዎች ለመመለስ ያቀደው ነባር ደንበኞቹን በማፈናቀል መሆኑ እየተገለጸ ነው፡፡ ምክንያቱም የመንግሥት ቤቶች ኤጀንሲ ግንባታ ሳያካሂድ 24 ዓመታት የተቆጠሩ ከመሆኑም በላይ፣ በአዲስ አበባ ከተማ ያሉት መኖርያ ቤቶች በልማት ምክንያት እየፈረሱ ይገኛሉ፡፡
በቅርቡ በግዮን ሆቴል በተደረገ ስብሰባ የመንግሥት ቤቶች ኤጀንሲ ምክትል ዋና ዳይሬክተር አቶ ኃይለ ማርያም ዓለም ሰገድ፣ ‹‹የመንግሥት ቤቶች ኤጀንሲ ከዚህ በኋላ መኖርያ ቤት የሚያቀርበው ለመንግሥት ተሿሚዎች ብቻ ነው፤›› በማለት በግልጽ በስብሰባው ለታደሙ ባለድርሻ አካላት ተናግረዋል፡፡ አቶ ኃይለ ማርያም በዚህ ጉዳይ ላይ ዝርዝር አስተያየት እንዲሰጡ ሪፖርተር ያደረገው ጥረት አልተሳካም፡፡ Source (Reporter)
ደቡብ ወሎ ዞን በአማራ ክልል ከሚገኙት 10 ዞኖች አንዱ ነው። የዞኑ ርዕሰ መስተዳደር በደሴ ከተማ ይገኛል። ዞኑን በሰሜን ሰሜን ወሎ፣ በሰሜን ምዕራብ ደቡብ ጎንደር፣ በምዕራብ ምዕራብ ጎጃም እንዲሁም በደቡብ ሰሜን ሸዋ እና ኦሮሚያ ክልል ያዋስኑታል።
የኢፌዴሪ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ከጥቂት ሰዓት በኃላ የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ጠቅላይ ሚንስትርን ይሰይማል፡፡ በዚሁ ወቅት በምክር ቤቱ የስልጣን ሽግግር ሥነ-ሥርዓት...
ውዝግብና መወነጃጀል፤ አለፍ ሲልም መወቃቀስና መጠላለፍ “መለያው” የሆነው ያለፉት 26 ዓመታት የኢትዮጵያ ፖለቲካ በተለይ ካለፉት 12 ዓመታት ወዲህ ተዳክሞ ታይቷል። በተቃዋሚ ፓርቲዎችና በገዥው ፓርቲ መካከል ከሚፈጠረው አለመግባባትና አተካሮ በዘለለ ተቃዋሚ ፓርቲዎች በመካከላቸው ባለባቸው የመጠላላትና ያለመተማመን ችግር የተነሳ አንዱ ሌላውን ሲወነጅለው አንደኛው ሌላኛውን “ተለጣፊና የጥቅም ተካፋይ” እያለ በአደባባይ ሲዘልፈው መስማት የተለመደ ሆኗል።
ከዚህም ባለፈ አንድ ፓርቲ በውስጠ ዴሞክራሲ እጦት ሲታመስና ህልውናውን እስከማጣት ድረስ አደጋ ላይ ወድቆ ማየትም አዲስ አይደለም። በተለይ ከኃላፊነቱ የተነሳው አንድ የተቃዋሚ ፓርቲ ስራ አስፈጻሚ በተተኪው ላይ አሉታዊና አፍራሽ ወሬዎችን ከመንዛት ጀምሮ ለድብድበ እስከመገባበዝ ሲደርስም ተመልክተናል። ለአብነትም በቅርቡ ከፓርቲ ኃላፊነቱ የተነሳው በአቶ ይልቃል ጌትነት የሚመራው የቀድሞው የሰማያዊ ፓርቲ ስራ አስፈጻሚ ቡድን እና በአቶ የሽዋስ አሰፋ የሚመራው አዲሱ ስራ አሰፈጻሚ ላይ እርስበርስ የሚያደርጉት ሹኩቻ ማንሳት በቂ ነው።
ይህን ሁሉ ውስብስብ ፈተና የተጋፈጠው የኢትዮጵያ ፖለቲካ ሰሞኑን አንድ ክስተት አስተናግዷል። ከተመሰረተ ወደ 25 ዓመታትን ያስቆጠረው የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ) እና አምስት ዓመታትን እንኳን ያላስቆጠረው ሰማያዊ ፓርቲ በጋራ ለመስራት መስማማታቸውን በጋራ በሰጡት ጋዜጣዊ መግለጫ አስታውቀዋል። እነዚህ ሁለት የዕድሜ ልዩነት ያላቸው ተቃዋሚ ፓርቲዎች በጋራ ለመስራት ከመስማማታቸውም በዘለለ ተዋህደው ለመቀጠል ስለሚችሉበት ሂደት እየተዘጋጁ መሆናቸውን 68 ገጽ ባለው የጋራ ስምምነት ሰነድ አስታውቀዋል።
ይህ የሁለቱ ፓርቲዎች ስምምነት ካለፉት ጊዜያት ተመሳሳይ ክስተቶች በምን ይለያል? የፓርቲዎቹ ቅድመ ድርድር ሂደት ምን ይመስላል? በሁለቱ ፓርቲዎች መከካከል ያለው ተፈጥሯዊ ልዩነት በምን አይነት ሰው ሰራሽ መፍትሔ ሊጠብ ይችላል? የሚሉትንና ተያያዥ ነጥቦችን ከዚሀ በታች አቅርበነዋል።
በኢህአዴግ የስልጣን ዘመን በተቃውሞ ጎራ ህጋዊ ፈቃድ አግኝቶ በመንቀሳቀስ የመጀመሪያው ፓርቲ የቀድሞው “የመላው አማራ ህዝብ ድርጅት (መአህድ) ወይም የአሁኑ የመላው ኢትዮጵያ አንድነት ድርጅት (መኢአድ)” ነው። የቀድሞው የጥቁር አንበሳ ሆስፒታል የቀዶ ጥገና ህክምና ስፔሻሊስትና በተለይም በደርግ የስልጣን ዘመን የመጀመሪያዎቹ ወራት የቀዳማዊ ኃይለስላሴ የግል ሃኪም የነበሩት ፕሮፌሰር አስራት ወልደየስ አማካኝነት የተቋቋመው መአህድ አንጋፋና በኢትዮጵያ የተቃውሞ ፖለቲካ ትግል እንቅስቃሴ ውስጥ ያለው ሚና ቀላል አይደለም። በመኢአድ እና ሰማያዊ የስምምነት ፊርማ ስነስርዓት ላይ ስለ መኢአድ የፖለቲካ ትግል ታሪክ የተናገሩት የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብህ ደምሴ “በአንድም ሆነ በሌላ መንገድ የመኢአድን በር ሳይረግጥ ያለፈ ፖለቲከኛ እና የፖለቲካ ፓርቲ የለም” ሲሉ ተደምጠዋል። የሰማያዊ ፓርቲ አቻቸው አቶ የሽዋስ አሰፋ በበኩላቸው ከዶክተር በዛብሀ ጋር የሚስማማ አስተያየት ሰጥተዋል።
እንደ ሁለቱ ፓርቲዎች ጎምቱ ሰዎች አሰተያየት “መኢአድ” በአገሪቱ ውስጥ ለሚንቀሳቀሱ የተቃዋሚ ፓርቲዎችና ፖለቲከኞች መፈጠር ምክንያት ቢሆንም ከአቻ ፓርቲዎች ጋር በጣምራነት ለመስራት ያደረገው ጥረት ግን እዚህ ግባ የሚባል አይደለም። ለዚህ ደግሞ ምክንያቱን ዶክተር በዛብህ ደምሴ ሲናገሩ “በ1997 ዓም ኢህአዴግን መገዳደር የቻለውን ቅንጅትን መፍጠር የቻለው መኢአድ ቢሆንም በቅንጅት አባል ፓርቲዎች አመራሮች መካከል በተነሳ ያልተገባ ውዝግብ ፓርቲው የታሰበውን ያህል ሊንቀሳቀስ አልቻለም” ሲሉ ተናግረዋል። ከቅንጅት መፍረስ በኋላም መኢአድ ከቀድሞው አንድነት ለፍትህና ለዴሞክራሲ ፓርቲ (አንድነት) ጋር ለመቀናጀት ወይም ለመዋሃድ ጥረት ቢያደርግም በውጫዊና ውስጣዊ ችግሮች የፓርቲዎቹ አብሮ የመስራት ጥረት ሳይሳካ ቀርቷል። ከ1997 ዓም በፊትም ቢሆን መኢአድ ከጉያው ከበቀለው ኢዴፓ ጋር በጋራ ለመስራት ጥረት አድርጎ የነበረ ቢሆንም ሳይሳካ መቅረቱ የቅርብ ሩቅ ታሪክ ሰነድ ነው።
ከላይ የተጠቀሱት ክስተቶች በተቃዋሚ ፓርቲዎች መካከል አለመተማመንን ፈጥረዋል። በዚህም ምክንያት ተነጋግሮና ተግባብቶ በጋራ ከመስራት ይልቅ ተሳሳይ ዓላማ፣ ርዕዮተ ዓለም፣ የትግል ስልት እና ፖሊሲ ያላቸው ፓርቲዎችም ቢሆኑ በራሳቸው መንገድ መሄድን መርጠው በተናጠል ሲንቀሳቀሱ ይታያሉ። ፓርቲዎችን ከሚደግፈው ህዝብም “ወይ ተባበሩ ወይ ተሰባበሩ” የሚል ተደጋጋሚ ጥያቄ ሲቀርብ ከፓርቲዎቹ የሚሰጠው ምላሽ “ከማን ጋር ልተባበር ማንን ልመን?” አይነት መልስ ነው። ይህም አገሬው “እባብ ያየ በልጥ በረየ ወይም የአበራሽን ጠባሳ ያዬ በእሳት አይጫወትም” እንደሚለው ለቀጣይ ድል ከመንቀሳቀስ ይልቅ ሁልጊዜ ያለፈውን ውድቀት ብቻ እያነሱ በራሳቸው ትራክ ይሄዳሉ። የሮጡ እየመሰላቸውም በቆሙበት ይረግጣሉ ወይም በወታደራዊ ቋንቋ “ባለህበት ሂድ” እንዲሉ የቆሙበትን መሬት ደጋግመው ይረግጣሉ።
በ1997 ዓም በተካሄደው ምርጫ “ክስተት” የነበረው ቅንጅት ለአንድነትና ለዴሞክራሲ ፓርቲ አንደኛ ዓመት የምስረታ በዓሉን በቅጡ ሳያከብር መሪዎቹ ወደ ቃሊቲ የወረዱ ሲሆን የቅንጅቱ አባል ፓርቲዎችም ወደየጎሬያቸው ሲገቡ ጊዜ አልፈጀባቸውም ነበር። ወይም በአጭር ቋንቋ ቅንጅት ፈረሰ። የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብህ ደምሴ ለቅንጅት መፍረስ ምክንያቱ የእነ ቶሎ ቶሎ ቤት ግድግዳው ሰንበሌጥ መሆኑ እንደሆነ ገልጸዋል። ዶክተር በዛብህ ሀሳባቸውን ሲያጠናክሩም የቅንጅት አባል ፓርቲዎች ጥልቀት ያለው ውይይት አለማድረጋቸውን ተናግረዋል። ውይይታቸው ሾላ በድፍኑ መሆኑ ደግሞ በአመራሮቹ መካከል አለመግባባትን ከመፍጠሩም በላይ “እኔ ያልኩት ካልሆነ” አይነት “ፊውዳላዊ” አካሄድ ለቅንጅት ውድቀት አንዱ እና ዋናው ምክንያት እንደሆነ ተገልጿል።
መኢአድና ሰማያዊስ እስከ ውህደት የሚዘልቅ በጋራ ለመስራት የሚያስችላቸውን ስምምነት ሲፈራረሙ ከቅንጅት ውድቀት ምን ትምህርት ወስዳችኋል? ተብለው ከመገናኛ ብዙሃን ባለሙያዎች ተጠይቀው ነበር። አመራሮቹ መልሰ ሲሰጡም “ላለፉት አራት ወራት ከሁለቱም ፓርቲዎች የተውጣጣ ስድስት አባላት ያሉት ኮሚቴ ተዋቅሮ ስራውን ሲያከናውን ቆይቷል። ከግል ጥቅምና ዝና ይልቅ ለህዝብና ለአገር ጥያቄ ቅድሚያ መስጠት ስለሚቻልበት ጉዳይ ሰፊ ጥናት ተደርጓል። ሁለቱ ፓርቲዎች በመመሪያቸው፣ በደንቦቻቸው እና በፕሮግራሞቻቸው ተመሳሳይ ናቸው። በመሆኑም የሁለቱ ፓርቲዎች ውህደት የሚደረገው በአካላዊ ሳይሆን የአእምሯዊ ውህደት በመሆኑ በቀላሉ የሚፈርስ አይሆንም” በማለት እዚህ ወሳኔ ላይ ከመድረሳቸው በፊት ሰፊ የጥሞና ጊዜ መውሰዳቸውን አስታውቀዋል። በዚህም መሰረት መኢአድና ሰማያዊ በጋራ ከመስራት ጀምሮ እስከ ውህደት የሚያደርሰው ግንኙነት “የእናቴ መቀነት አደናቀፈኝ” ብሎ በቀላሉ ተወለካክፎ እንደማይወድቅ ነው የገለጹት።
መኢአድ እንደ ፓርቲም ሆነ የፓርቲው አመራሮች እንደ ግለሰብ እና ሰማያዊም ሆነ የፓርቲው አመራሮች እድሜ ልዩነት መኖሩ ግልጽ ነው። ከመኢአድ አመራሮች መካከል አብዛኞቹ ከ50ዎቹ መጨረሻ ጀምሮ እስከ 70ዎቹ መገባደጃ ላይ የሚገኙ በእድሜ የገፉ ሲሆን የሰማያዊ አቻዎቻቸው ደግሞ ከ40ዎቹ መጀመሪያ ቢበዛ አጋማሽ የሚያልፍ አይደለም። እንዲያውም አንዳንዶቹ የ40ኛ ዓመት ልደታቸውን ያላከበሩም አሉበት።
የ25 ዓመት የትግል ዘመን ያስቆጠረውን መኢአድን የሚመሩት አንጋፋዎቹ የፓርቲው መሪዎች አምስት ዓመታትን እንኳን ያልደፈነውን ሰማያዊ ፓርቲን ከሚመሩት ወጣቶች ጋር ትልቅ የሚባል የእድሜ ልዩነት ስላለ የአስተሳሰብና የውሳኔ ሰጭነት ክፈተት አይፈጠርም ወይ? ተብለው ተጠይቀው ነበር። የሁለቱ ፓርቲዎች አመራሮች ግን ይህ የእድሜ ልዩነት የሃሳብ ልዩነትን አቻችሎ ለመሄድ እንቅፋት እንደማይሆን ገልጸው “ልጅ ከአባቱ እየተማረ አባቱን እንደሚተካ ሁሉ ሰማያዊ ፓርቲም ከአያቱ እየተማረ አያቱን (መኢአድን) ይተካል” ሲሉ መልስ ሰጥተዋል።
ፓርቲዎች ባለፉት ጊዜያት አብሮ ለመስራት (ለውህደት፣ ለቅንጅት እና ለግንባር) ያደረጓቸው ጥረቶች ያልተሳኩት በእድሜ ልዩነት ሳይሆን በሌሎች ችግሮች መሆኑን የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብህ ደምሴ ገልጸዋል። ዶክተር በዛብህ በመግለጫቸው “ጥልቅና ዝርዝር በሆነ መልክ ባለመጠናት ወደ ወህደት መሄድ፣ የሃሳብ ልዩነት ሲያጋጥም በመቻቻል ፖለቲካዊ መፍትሔ ከማስቀመጥ ይልቅ ወደ መጠላለፍ መግባት፣ እኔ ያልኩት ይሁን የሚል መንፈስ ማሳደር እና ከህዝብ አጀንዳ ይልቅ ለግል ስብዕና መጨነቅ” ለፓርቲዎቹ አብሮ የመስራት ጥረት መኮላሸት ዋና ዋና ምክንያት መሆናቸውን ገልጸዋል።
ቀደም ባሉት ጊዜያት የተለያዩ ፓርቲዎች አብሮ ለመስራት ያደረጓቸውን ጥረቶች አለመሳካት ምክንያቶች በደንብ ለይተን አውቀናቸዋል ካላችሁ እናንተስ በዚህ አዙሪት ችግር ውስጥ ላለመግባታችሁ የምትሰጡት ዋሰትና ምንድን ነው? የሚል ጥያቄ ለሁለቱ ፓርቲ አመራሮቸ ቀርቦላቸው ነበር።
የሰማያዊ ፓርቲ ሊቀመንበር አቶ የሽዋስ አሰፋ እስካሁን የተደረጉ የውህደትም ሆነ የቅንጅትና የግንባር ሂደቶች የታሰበውን ያህል ውጤት ማምጣት ባይችሉም ሙከራዎቹን በዜሮ ማባዛት እንደማይገባ ተናግረዋል። ሆኖም የአሁኑ የሁለቱ ፓርቲዎች ጥረት እስከቀራኒዮ የሚጓዝ እንደሆነ እምነታቸውን ገልጸው ለዚህም እሳቸውም ሆኑ ፓርቲያቸው እንዲሁም የመኢአድ አመራሮችና አባላት ከፍተኛ መስዋእትነት እንደሚከፍሉ ተናግረዋል። “እስካሁን የተካሄዱ ደርድሮች ሁሉ የስርዓት ለውጥ አምጥተዋል ባይባልም ለሰላማዊ ትግል መጎልበት ያደረጉት አስተዋጽኦ ግን አሊ የማይባል ነው” ያሉት አቶ የሽዋስ “ገዥው ፓርቲ እየኖረ ያለው በራሱ ጥንካሬ ሳይሆን በተፎካካሪዎች ድክመት ነው። ይህ ድክመትም ትብብሮችን አድርጎ እስከመጨረሻው የማስቀጠል ቁርጠኝነት የማይታይባቸው መሆኑ ነው” በማለት ተናግረዋል። የመኢአድና የሰማያዊ ወደ ውህደት የሚያመራ አብሮ የመስራት ስምምነት ግን በቀያፋ ግቢ የሚገታ ሳይሆን እስከ ቀራኒዮ የሚጓዝ መሆኑን አጽንኦት ሰጥተው ተናግረዋል።
የመኢአዱ ሊቀመንበር ዶክተር በዛብሀ በበኩላቸው “ሁለቱ ፓርቲዎች (መኢአድና ሰማያዊ) በረጋ ጥናት ላይ ተመርኩዘው ወደፊት ለሚያደረጉት ውህደት በር ከፋች መሆኑን ላረጋግጥ እወዳለሁ” ሲሉ የስምምነቱን ደረጃ ገልጸዋል። ይህ ስምምነትም በሁኔታዎች የሚለዋወጥ ሳይሆን ለዓላማው የታመነ መሆኑን ገልጸዋል። ዓላማውን ሲያስቀምጡም “ኢህአዴግን መገዳደር የሚችልና በምርጫ ኢህአዴግን አስወግዶ ሊተካ የሚችል ግዙፍ የፖለቲካ ፓርቲ መመስረት” እንደሆነ ተናግረዋል።
የመኢአድ እና ሰማያዊ ፓርቲዎች በጋራ የመስራት ስምምነት በብሔራዊ ምርጫ ቦርድ የህግ ድጋፍ ሳያስፈልገው መካሄድ እንደሚችል የተገለጸ ሲሆን የፓርቲዎቹን ተደራሽነትና አደረጃጀት ይዘትም አቶ አዳነ ጥላሁን ገልፀዋል። በአብዛኛው የአገሪቱ ክፍል በሚያስብል መልኩ ሁለቱ ፓርቲዎች አባላትና ጽ/ቤት እንዳላቸው የገለጹት የመኢአዱ ዋና ጸሀፊ አቶ አዳነ ጥላሁን ሁለቱ ፓርቲዎች ለምን በጋራ መስራት እንደሚገባቸው የኮሚቴውን ሪፖርትም አቅርበዋል። በተናጠል የሚወጣውን የሁለቱን ፓርቲዎች ገንዘብና ጊዜ ከመቆጠብም በላይ በአባላት መካከል መግባባትን የሚፈጥር መሆኑንም ገልጸዋል።
ሁለቱ ፓርቲዎች በደረሱበት ስምምነት ዙሪያ አስያየታቸውን ለሰንደቅ ጋዜጣ የሰጡ ግለሰቦች እንደገለጹትም “ልዩነትን በመቻቻል መፍታት የሚችል የሰለጠነ ፖለቲካ በአገራችን አለመዳበሩ የታሪካችን አንዱ አሳዛኝ ክፍል ነው። እነዚህ ፓርቲዎች እስከ ውህደት የሚዘልቁ ከሆነ በዋናነት የሚጠቀመው የአገሪቱ ህዝብና ስልጣን ላይ ያለው ፓርቲም ጭምር ነው። ምክንያቱም ህዝቡ የተደራጀ አማራጭ እንዲኖረው ሲያደርግ ኢህአዴግም ራሱን እንዲፈትሽ አስገዳጅ መፍትሔ ይፈጠርለታል” ሲሉ የተናገሩ ሲሆን “ሆኖም እንዳለፉት ጊዜያት ሁሉ የአሁኑ ሙከራም በአጭር እንዳይደናቀፍ በተለይ በፓርቲዎቹ አባላት ደጋፊዎችና አመራሮች መካከል ሰፊ ስራ ሊሰራ ይገባል እንጂ ሁል ጊዜ ድክመትንና ውድቀትን በገዥው ፓርቲ እያሳበቡ መሄድ ለማንም አይበጅም” በማለት መልዕክታቸውን አስተላልፈዋል።
“ፖለቲካ ብዙ ፈተናዎች የሚያጋጥሙት ዘርፍ ሲሆን በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ዴሞክራሲ ባልሰፈነበትና ድህነት በተንሰራፋበት አገር ፈተናው ድርብ ይሆናል” ያሉት ሌላው አስተያየት ሰጪ በበኩላቸው “እየሱስ ክርስቶስ በጌቴሴማኔ የአትክልት ቦታ ሆኖ ሲጸልይ ቢቻልህስ ይህች ጽዋ ከእኔ ትለፍ አለ። ሆኖም ጽዋውን መጠጣቱ እንደማይቀር ሲያውቅ እስከ ቀራኒዮ ድረስ ታምኖ ዓላማውን አሳክቷል። እነዚህ ፓርቲዎችም ሲመቻቸው ተዋህደው ሲከፋቸው የሚለያዩ ሳይሆን ውስጣቸውን እየፈተሹና ውጫዊ ፈተናዎችን ደግሞ እየተቋቋሙ እስከ መጨረሻው ሊጓዙ ይገባል እንጂ መሃል ላይ ተደናቅፈው ሊወድቁ አይገባም” በማለት አስተያየታቸውን ሰጥተዋል።
በእርግጥ ህወሓት ቆሞ-ቀር ድርጅት ነው። ትላንትም፥ ዛሬም፥ ነገም የህወሓት አቋምና አመለካከት “ፀረ-ለውጥ” ነው። የአዲሱን አመራር አንገት ለመቀንጠስ ሳንጃውን ሰድሮ የተንደረደረበት ምክንያት የተጀመረውን የለውጥ እንቅስቃሴ በአጭሩ ለመቅጨት ነው። ምክንያቱም የኦሮሞ ሕዝብን መብትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የሚደረግ ማንኛውም ዓይነት የለውጥ እንቅስቃሴ በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ የህወሓትን የበላይነትና ተጠቃሚነት የሚጋፋ ነው። ስለዚህ ህወሓት የበላይነቱን ለማስቀጠል የኦህዴድ የለውጥ እንቅስቃሴ መቀጠል የለበትም። Seyoum Teshome
ከጋዜጠኞች እና አንዳንድ ዲፕሎማቶች ጋር በተገናኘሁ ቁጥር ስለ አዲሱ የኦህዴድ አመራር መከራከር በጣም አድካሚ ነበር። አብዛኞቹ በኦቦ ለማ አመራር ቁርጠኝነት ላይ እምነት አልነበራቸውም። በእርግጥ እኔ ራሴ የአመራሮቹን እንቅስቃሴ በአንክሮ ከመከታተል ባለፈ ሙሉ እምነት አልነበረኝም። ነገር ግን፣ የለውጡን እንቅስቃሴ ለመቁረጥ ሳንጃውን ሰድሮ ከመጣው ህወሓት ጋር ኦህዴድ በባዶ እጁ ትንቅንቅ ውስጥ በገባበት ወቅት ዳር ቆሞ መመልከት ወይም “ገለልተኛ ነኝ” ብሎ ማለት አይቻልም።
በእርግጥ ህወሓት ቆሞ-ቀር ድርጅት ነው። ትላንትም፥ ዛሬም፥ ነገም የህወሓት አቋምና አመለካከት “ፀረ-ለውጥ” ነው። የአዲሱን አመራር አንገት ለመቀንጠስ ሳንጃውን ሰድሮ የተንደረደረበት ምክንያት የተጀመረውን የለውጥ እንቅስቃሴ በአጭሩ ለመቅጨት ነው። ምክንያቱም የኦሮሞ ሕዝብን መብትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ለማረጋገጥ የሚደረግ ማንኛውም ዓይነት የለውጥ እንቅስቃሴ በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ የህወሓትን የበላይነትና ተጠቃሚነት የሚጋፋ ነው። ስለዚህ ህወሓት የበላይነቱን ለማስቀጠል የኦህዴድ የለውጥ እንቅስቃሴ መቀጠል የለበትም።
የህወሓት ቆሞ-ቀርነት ከራሱ አልፎ የተቀሩትን የኢህአዴግ አባል ድርጅቶችን ቆሞ የሚያስቀር ነው። ከ2008 ዓ.ም መጨረሻ ጀምሮ በኦህዴድ እና ህወሓት መካከል የነበረው የለውጥ እና ፀረ-ለውጥ አቋም ግጭትና ፍጭት ነው። ለውጥ ተፈጥሯዊ ሕግ ነው። በሕይወት ውስጥ የማይለወጥ ነገር ቢኖር “ለውጥ” ራሱ ብቻ ነው። ይህን የተፈጥሮ ሕግ ተግባራዊ ለማድረግ በሚጥር እና እንዳይደረግ በሚታትር መካከል ትንቅንቅ ሲጀመር ገለልተኛ መሆን አይቻልም።
ምንግዜም ቢሆን የለውጥ ኃይል መሻሻልና እድገት ያመጣል። በአንፃሩ የፀረ-ለውጥ ኃይል መላላጥና ውድቀት ያስከትላል። ስለዚህ ህወሓት የኦህዴድን የለውጥ እንቅስቃሴ በአጭሩ ለመቅጨት ሳንጃውን ሰድሮ ሲንደረደር ብዙዎቻችን የለማ ቡድን ደግፈን የተረባረብነው፤ በአንድ በኩል ለእውነትና እድገት ብለን፣ በሌላ በኩል ሀገሪቱን ከእርስ-በእርስ ግጭትና ውድቀት ይታደጋል ብለን ነው።
በዚህ መሰረት፣ በኦህዴድ የተጀመረው የለውጥ እንቅስቃሴ እውነተኛ እንዲሆንና በሀገሪቱ ላይ የተሻለ እድገት ለማምጣትና በእኩልነት መርህ የተመሰረተ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ለመዘርጋት ምን መደረግ እንዳለበት በዝርዝር ማጤን ያስፈልጋል። ከዚህ አንፃር፣ “የተጀመረውን የለውጥ እንቅስቃሴ ከዳር ለማድረስ ምን ዓይነት ለውጥ ያስፈልጋል?” የሚለውን በጥቅሊ ለመዳሰስ እንሞክራለን። በተለይ የኦህዴድ ማዕከላዊ ኮሚቴ ከሰሞኑ ያወጣውን ድርጅታዊ መግለጫ መነሻ በማድረግ፤ የሕገ መንግስቱ ድንጋጌዎች አተገባበር እና የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች መከበር፣ እንዲሁም የፌደራሉ መንግስት አወቃቀር እና የክልሉ መንግስት በአዲስ አበባ ላይ ካለው ልዩ ጥቅምና ስልጣን አንፃር እንመለከታለን።
ባለፈው ሳምንት በወጣው የኦህዴድ ድርጅታዊ መግለጫ መሰረት፤ “ሕገ መንግስታዊ ድንጋጌዎች ሳይሸራረፉ ተግባር ላይ እንዲውሉ፣ የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች እንዲከበሩ፣ ዜጎች ካለምንም ስጋት ከቦታ ቦታ ተዘዋውረው እንዲሰሩ በማስቻል በፍትህ ስርዓቱና በፖሊሲ ስርዓታችን ላይ ተጨባጭ ለውጥ ሊያስገኙ የሚችሉ ሁለንተናዊ ሪፎርም ማከናወን እንደሚገባ ከስምምነት ላይ ተደርሷል። በእርግጥ ሕገ መንግስታዊ ድንጋጌዎችን ሳይሸራረፉ ተግባር ላይ እንዲውሉ ማድረግ የግድ አስፈላጊ ነው። ነገር ግን፣ የተሸራረፉ ሕገ-መንግስታዊ ድንጋጌዎችን ሳይሸራረፉ ተግባር ላይ እንዲውሉ ማድረግ አይቻልም። የኦህዴድ ማዕከላዊ ኮሚቴ የተስማማበት ሁለንተናዊ ሪፎርም እስከ ምን ድረስ ነው? የተሸራረፉ ድንጋጌዎችን ማስተካከል ወይስ ሳይሸራረፉ መተግበር?
የኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት አምስት መሰረታዊ መርሆች አሉት። እነሱም፣ እነሱም፡- አንቀፅ (8)፡- የሕዝብ ሉዓላዊነት፣ አንቀፅ (9)፡- የሕግ-መንግስት የበላይነት፣ አንቀፅ (10)፡- ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች፣ አንቀፅ (11)፡- የመንግስትና ሃይማኖት መለያየት፣ እና አንቀፅ (12)፡- የመንግስት አሰራርና ተጠያቂነት ናቸው። እነዚህ መርሆች መንግስታዊ ስርዓቱ የተመሰረተባቸው ምሶሶዎች (pillars) ናቸው። አንድ መንግስት የሕዝብ ሉዓላዊነትና የሕግ-መንግስቱን የበላይነት ማረጋገጥ ከተሳነው፣ እንዲሁም የዜጎችን ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችን ማክበርና ማስከበር ካልቻለ፣ በሃይማኖት ጉዳይ ውስጥ ጣልቃ-የሚገባ ከሆነ፣ እንዲሁም የመንግስት ሥራና አሰራር ግልፅነትና ተጠያቂነት ከሌለው ሕገ-መንግስታዊ ስርዓቱ ሙሉ በሙሉ ፈርሷል።
በተለይ ባለፉት አስር አመታት በመንግስት ስራና አሰራር ውስጥ ሙስና እና ብልሹ አሰራር ታይቶ በማይታወቅ ሁኔታ የተንሰራፋ ቢሆንም በጉዳዩ ተጠያቂ የሆኑ የመንግስት ኃላፊዎች ለፍርድ እንዲቀርቡ አልተደረገም። በዚህና በሌሎች የመልካም አስተዳደር ችግሮች የተማረሩ ዜጎች ብሶትና አቤቱታቸውን ለማሰማት አደባባይ ሲወጡ “አመፅና ኹከት በማስነሳት ሕገ-መንግስቱን በኃይል ለመናድ” በሚል በፀረ-ሽብር ሕጉ ይከሰሳሉ። በተመሳሳይ የዜጎች መብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት እንዲከበር በይፋ የተናገሩ የፖለቲካ መሪዎች፥ ጋዜጠኞች፥ ጦማሪያን፥ የመብት ተሟጋቾች፣…ወዘተ በአሸባሪነት ይከሰሳሉ። የኢህአዴግ መንግስት በሃይማኖታቸው ጉዳይ ጣልቃ መግባቱን የተቃወሙ የዋልድባ ገዳም መነኩሴዎች እና የሙስሊም መፍትሄ አፈላላጊ ኮሚቴ አባላት በፀረ-ሽብር ሕጉ አማካኝኘት በአሸባሪነት ተከስሰዋል።
ስለዚህ በፀረ-ሽብር ሕጉ ብቻ የሕግ-መንግስት የበላይነት፣ የዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች፣ የመንግስትና ሃይማኖት መለያየት እና የመንግስት አሰራርና ተጠያቂነት የሚሉት አራቱ የሕገ-መንግስቱ መሰረታዊ መርሆች ተጥሰዋል። ነገር ግን፣ የሕገ-መንግስቱ አራት መሰረታዊ መርሆች በፀረ-ሽብር ሕጉ የተጣሱ ቢሆንም የኢህአዴግ መንግስት ግን አልወደቀም። ምክንያቱም የተጣሱት አራቱ መሰረታዊ መርሆች በዋናነት ስለ ዜጎች ዴሞክራሲያዊ መብቶችና ነፃነቶች የሚደነግጉ ናቸው። ነገር ግን፣ እነዚህን ሕገ-መንግስታዊ ድንጋጌዎች ሳይሸራረፉ ተግባር ላይ እንዲውሉ ለማድረግ የሚያስችለው የፖለቲካ ስልጣን ያለው “የሕዝብ ሉዓላዊነት” በሚለው ድንጋጌ ላይ ነው።
የሕገ-መንግስቱ አንቀፅ (8) “የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች የኢትዮጲያ ሉዓላዊ ስልጣን ባለቤቶች ናቸው” በማለት ይደነግጋል። “የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት” የሆነ አካል በሀገሪቱ ላይ ባለቤትነት፣ በመንግስት ላይ ደግሞ የስልጣን የበላይነት አለው። ሉዓላዊ ስልጣን ያለው አካል ፖለቲካዊ መብቱንና ነፃነቱን በራሱ መጠየቅና ማስከበር ይችላል። ነገር ግን፣ በኢፊዲሪ ሕገ-መንግስት መሰረት የኢትዮጲያ ዜጎች የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤት አይደሉም። ስለዚህ ዴሞክራሲያዊ መብታቸውን በራሳቸው መጠየቅ ሆነ ማስከበር አይችሉም። በሕገ መንግስቱ መሰረት የሉዓላዊ ስልጣን ባለቤትነት ያላቸው “የኢትዮጲያ ብሔሮች፥ ብሔረሰቦች፥ ሕዝቦች ደግሞ እንደ ዜጎች በራሳቸው ዴሞክራሲያዊ መብታቸውን መጠየቅ ሆነ ሉዓላዊ ስልጣናቸውን መጠቀም አይችሉም።
ለዜጎች ዴሞክራሲያዊ መብት ሰጥቶ መብታቸውን የመጠየቅና የማስከበር ስልጣን የሚገፍፍ ሕገ-መንግስት ተረቅቆ የፀደቀው በህወሓት መሪነት ነው። በዚህ ሕገ-መንግስት ላይ ምንም ዓይነት ለውጥና ማሻሻያ እንዳይደረግ “በመቃብሬ ላይ” በማለት አምርሮ የሚቃወመው ህወሓት ነው። ምክንያቱም ሕገ-መንግስቱ በብሔሮች ስም የዜጎችን ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች በመግፈፍ የራሱን የበላይነት ለማስቀጠል እንዲያገለግል ተደርጎ ያዘጋጀውና በዚሁ አግባብ ተግባራዊ እየተደረገ ነው።
ስለዚህ ሕገ-መንግስቱ በራሱ የዜጎችን ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶችን በመሸራረፍ ላይ የተመሰረተ ነው። በመሆኑም ሕገ መንግስታዊ ድንጋጌዎችን ሳይሸራረፉ ተግባር ላይ እንዲውሉ በማድረግ የዜጎችን ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ማክበር ሆነ ማስከበር አይቻልም። በፍትህ ስርዓቱና የመንግስት ፖሊሲዎች ላይ ጥገናዊ ለውጥ በማድረግ ሁለንተናዊ ተሃድሶ ማረጋገጥ አይቻልም።
ከላይ የተጠቀሰው ድርጅታዊ መግለጫ ከኢህአዴግ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ የተሰጠ ቢሆን ኖሮ ድርጅታዊና መንግስታዊ መዋቅርን ተከትሎ በሀገሪቱ ላይ ሁለንተናዊ ሪፎርም ማከናወን ይቻላል። ነገር ግን፣ ይህን ሥር-ነቀል የለውጥ እንቅስቃሴ የጀመረው ከአራቱ አባል ድርጅቶች አንዱ ብቻ ነው። በመሆኑም የኦህዴድ ማዕከላዊ ኮሚቴ ተግባራዊ መደረግ አለበት ያለው ሁለንተናዊ ሪፎርም በሀገር አቀፍ ደረጃ የታለመለትን ግብ ላይመታ ይችላል። ነገር ግን፣ በኦህዴድ መሪነት የተጀመረው የተሃድሶ እንቅስቃሴ የክልሉን ሕዝብ ጥያቄ በአግባቡ መመለስ ይኖርበታል።
ባለፉት ሦስት አመታት በሀገሪቱ ለታየው የፖለቲካ አለመረጋጋት በግንባር ቀደምትነት ከሚጠቀሱ ምክንያቶች አንዱ የአዲስ አበባ ማስተር ፕላን ነው። በማስተር ፕላኑ አዘገጃጀትና አተገባበር ሂደት እክል እንዲገጥመው ያደረጉ መሰረታዊ ምክንያት ደግሞ በሕገ-መንግስቱ አንቀፅ 49(5) መሰረት ከአገልግሎት አቅርቦት፥ የተፈጥሮ ሃብት አጠቃቀምና አስተዳደራዊ ጉዳዮች ጋር በተያያዘ የክልሉን ልዩ ጥቅም ለመወሰን የሚያስችል ሕግና መመሪያ አለመውጣቱ ነው። በዚህ መሰረት፣ አዲሱ የኦህዴድ አመራር በሕገ-መንግስቱ መሰረት ክልሉ በአዲስ አበባ ላይ ያለውን ልዩ ጥቅም ለመወሰን የሚያስችል ረቂቅ አዋጅ አዘጋጅቶ የክልሉ ሕዝብ አስተያየት እየሰጠበት ይገኛል። ነገር ግን፣ በኦህዴድ መግለጫ መሰረት “ሕገ መንግስታዊ ድንጋጌዎችን ሳይሸራረፉ ተግባራዊ በማድረግ” ብቻ የክልሉን “ልዩ ጥቅም” ማስከበር ይችላል?
በአንቀፅ 49(2) መሰረት የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ራሱን በራሱ የማስተዳደር “ሙሉ” ስልጣን ስላለው የመስተዳደሩ ተጠሪነት በነዋሪዎቹ ድምፅ ለተመረጠ የከተማዋ ምክር ቤት መሆን አለበት። ነገር ግን፣ የሕገ-መንግስቱ አንቀፅ 49(3) “የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳደር ተጠሪነቱ ለፌደራል መንግስት” እንደሆነ ተደንግጓል። ይህ የአዲስ አበባ ከተማ መስተዳደር የሕገ-መንግስቱ የተሰጠውን ራስን በራስ የማስተዳደር ስልጣኑን አጥቷል። በመሆኑም የአዲስ አበባ ነዋሪዎች ራሳቸውን በራሳቸው የማስተዳደርና በራሳቸው እድል የመወሰን ስልጣናቸው ተገፍፏል። ስለዚህ በኦህዴድ መግለጫ መሰረት “ሕገ መንግስታዊ ድንጋጌዎችን ሳይሸራረፉ ተግባራዊ ማድረግ” ማለት የአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪዎች ራስን በራስ የማስተዳደር መብት በፌደራሉ መንግስት መገፈፍ እንዳለበት መስማማት ነው።
አዲስ አበባ የኦሮሚያና የፌደራሉ መንግስት ርዕሰ ከተማ ናት። ሆኖም ግን፣ በአንቀፅ 49(3) መሰረት የከተማ መስተዳደሩ ተጠሪነቱ ለፌደራሉ መንግስት ስለሆነ የፌደራሉ መንግስት አዲስ አበባን የማስተዳደር ቀጥተኛ ስልጣን አለው። የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት ግን እንኳን የማስተዳደር ስልጣን በርዕሰ ከተማዋ ላይ ያለውን ሕገ-መንግስታዊ መብት ማስከበር አልቻለም። ይህ የሆነበት ምክንያት በከተማው እና በክልሉ መስተዳደር መካከል ሳይሆን ከፌደራሉ መንግስት ጋር በተፈጠረ አለመግባባትና የጥቅም ግጭት ነው።
ከዚህ አንፃር፣ የከተማ መስተዳደሩ ሆነ ነዋሪዎቹ በምንም አግባብ ተጠያቂ ሊሆኑ አይገባም። ምክንያቱም ራስን በራስ የማስተዳደር መብታቸው በፌደራሉ መንግስት ስለተገፈፈ በራሳቸው የመወሰን ስልጣን የላቸውም። ስለዚህ በከተማዋ ላይ የመወሰን ስልጣን ያለው የፌደራሉ መንግስት ነው። ሕገ-መንግስቱ ተግባራዊ ከሆነበት ግዜ ጀምሮ በአንቀፅ 49(5) መሰረት ረቂቅ አዋጅ ያልተዘጋጀበት ምክንያት የኦሮሚያ ክልላዊ መንግስት ልዩ ጥቅሙ እንዲከበር ስላልፈለገ ነው? አይደለም! ከዚያ ይልቅ፣ የፌደራሉ መንግስት የክልሉ ልዩ ጥቅም እንዲከበር ስላልፈለገ ነው። በአዲስ አበባ ማስተር ፕላን ሆነ በረቂቅ አዋጁ ዙሪያ ከከተማ መስተዳደሩና ነዋሪዎች ይልቅ የፌደራሉ መንግስት፣ በተለይ ደግሞ የህወሓት አባላትና ደጋፊ ልሂቃን ሽንጣቸውን ገትረው ይሟገታሉ። ረቂቅ አዋጅም ቢሆን በሕገ-መንግስቱ አንቀፅ 41፥ 89፥ 90፥ 91፥ 92፥… የተደነገጉ መብቶችን እንደ “ልዩ ጥቅም” ይዞ የቀረበ ነው።
በአጠቃላይ የፌደራሉ መንግስት በአንቀፅ 49(3) መሰረት የተሰጠውን ያልተገባ ስልጣንን በመቀማት የአዲስ አበባ መስተዳደር ተጠሪነቱ ለከተማ ምክር ቤቱ እስካልሆነ ድረስ የአዲስ አበባ ነዋሪዎች መብት ሆነ የኦሮሚያ ክልል ልዩ ጥቅም በፍፁም አይከበርም። ስለዚህ በኦህዴድ መግለጫ መሰረት ሕገ መንግስታዊ ድንጋጌዎችን ሳይሸራረፉ ተግባራዊ ማድረግ የክልሉን “ልዩ ጥቅም” ማስከበር አይቻልም። በመሆኑም በድርጅቱ መግለጫ መሰረት የክልሉን ሕዝብ ጥያቄ በዘላቂነት መመለስ አይቻልም። ሕገ መንግስታዊ ድንጋጌዎችን ሳይሸራረፉ ተግባራዊ በማድረግ የክልሉ ልዩ ጥቅም፥ የአዲስ አበባ ነዋሪዎች መብት፥ እንዲሁም ቀደም ሲል በተገለፀው መሰረት፣ በአጠቃላይ የሀገሪቱ ዜጎች ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዎ መብቶችን ማስከበር አይቻልም። ስለዚህ ከኦህዴድ የሚጠበቀው መሰረታዊ ነገር ሕገ መንግስታዊ ድንጋጌዎችን ሳይሸራረፉ ተግባራዊ ለማድረግ ከመሞከሩ በፊት የተሸራረፉ ሕገ መንግስታዊ ድንጋጌዎችን ማስተካከል ነው።
ወዳጄ መንግስቱ አሰፋ እንደነገረኝ በዚህ አመት ጥቅምት ወር መጨረሻ አከባቢ ኦቦ ለማ መገርሳ የኦሮሞ ድምፃዊን ሰብስቦ በሚያናግርበት ወቅት ድምፃዊ ታደለ ገመቹ እንዲህ አለ፦ <<የጠፋችውን በግ ከሌባው ጋር አብረህ የምትፈልጋት ከሆነ መቼም ቢሆን አታገኛትም>> በእርግጥ የድምፃዊ ታደለ ገመቹ አባባል አስገራሚ ነው፡፡ ህወሓት የራሱን የበላይነት ለማስቀጠል የነደፈውን ሕገ-መንግስት ሳይሸራረፍ ተግባራዊ በማድረግ የኦሮሞን ህዝብ መብት፥ ነፃነትና ፍትሃዊ ተጠቃሚነት ያረጋግጣል ብሎ ማሰብ የዋህነት ነው፡፡ ከህወሓት ጋር የተጠፋችውን በግ እንደመፈለግ ነው፡፡ ህወሓት ሌባው ነው፣ ኦህዴድ ደግሞ የጠፋችውን በግ ከሰረቃት ህወሓት ጋር እየፈለገ ነው፡፡
(በመስከረም አበራ; e-mail meskiduye99@gmail.com) ጥቅምት 2 2009 ዓ ም ከፅንሰት ውልደቱ ጀምሮ አማራ የሚለውን ቃል በበጎ ማንሳት የማይወደው ህወሃት ከጫካ ወደ ዙፋን በሚያደርገው ጉዞ ሁሉ በኢትዮጵያ ታሪክ የታየውን የታሪክ ዥጉርጉር በተለይ ክፉ ክፉውን ለአማራ ያስረክብ ነበር፡፡ ስልጣን ላይ ተመቻችቶ ከተቀመጠ በኋላም ያልቀየረው ሙዚቃ ይሄው አማራን ማክፋፋት፣ ማጥላላት፣ከሰው መነጠል፣ ማሳደድ፣ ማሸማቀቅ፣መግደሉን ነው፡፡ ‘ከአማራ ክፉ አገዛዝ ነፃ […]
መስከረም 30 2009 ዓ ም የአስቸኳይ ጊዜ አዋጂ በታወጀ ማግስት የህወሓት መንግስት የጥገናዊ ለውጥ ፖሊሲ ርምጃዎች እድቅ የሚመስል ነገር ይፋ አድርጓል።እቅዶቹ ሁሉ የሚጠቁሙት ግን ህወሓት የህዝብን ጥያቄ ማዳመጥ እንዳልፈለገ ነው። ወጣቱን በሚመለከት የ10 ቢሊዮን ብር ስራ ፈጠራ (ጥቃቅን እና አነስተኛ መሆኑ ነው ሌላ ሊሆን አይችልም) ይፋ አድርጓል። ምናልባትም በቀጣይነት ተጨማሪ የካድሬ መመልመያ መሳሪያ ሊያደርገው ይችላል […]
መስከረም 28 2009 ዓ ም ትኩረታችን ወያኔ ላይ ይሁን የሚለው እንደተጠበቀ ሆኖ ፤ በዚህ ሂደት የሚስተዋሉ ምናልባትም በኋላ የከፋ ችግር የሚፈጥሩ ነገሮች እየነቀሱ ማስታወሱ ተገቢና አስፈላጊ ነው። የጃዋር እና ከበስከጀርባው ያለው ጽንፈኛ ቡድንም የሚሰራውን ሸፍጥ እና ያለውን እኩይ አላማ ማስታወስ የሚያስፈልገው በዚህ ምክንያት ነው። የኦሮሚያ የሽግግር መንግስት ምስረታን ጨምሮ ስለ ዘር ተኮር ቻርተር ፤ ወታደርና […]
መስከረም 19 2009 ዓ ም ‘በደሜ በላቤ ደማቅ ታሪክ ፀፍኩ’ ባዩ ህ.ወ.ሃ.ት ለመንገዴ መቅናት ምክንያቱ የትግራይ ህዝብ አጋርነት ነው ይላል፡፡ ይህ ግማሽ እውነት ነው፡፡በህወሃት ጥላስር ይታገሉ የነበሩት ትግሬዎች ብቻ አልነበሩም፡፡የቀድሞው የህወሃት ታጋይ አቶ አስገደ ገ/ስላሴ እንደሚናገሩት ስሙ አይነሳም እንጅ ከህወሃት መስራቾች አንዱ ጎንደሬ አማራ ነው፤ሰውየው በአሁኑ ወቅት በሽተኛ እና ችግረኛ ሆኖ አንዳንዴ ቤታቸው እየጠሩ እንደሚያስታምሙትና […]
መሐመድ አሊ መሐመድ መስከረም 18 2009 ዓ ም የህዝብ ንቅናቄ ጥሩ ነው፡፡ ሌላው ቢቀር መንግሥትን ነቅንቆ ከእንቅልፉ ሊያባንነው ይችላል፡፡ ሰሞኑን እንደምናየው የወያኔ ሥርዓት እንደዋዛ ተንፈላስሶ ከተኛበት የህዝብ ንቅናቄ አባንኖት ተነስቶ ሲደናበር እያየን ነው፡፡ ሥርዓቱ ምቾትና እርጅና በተጫጫነው አኳኋን ከሸለብታው በደንብ ሳይነቃና የችግሩን ስፋትና ጥልቀት በአግባቡ ሳይረዳ ተነስቶ ለመቆም እየተንገዳገደ ነው፡፡ ባንድ በኩል አርጅቻለሁ፣ በስብሻለሁ፣ እያለ […]
ኤፍሬም እሸቴ መስክረም 15 2016 ኢትዮጵያ የለውጥ ማዕበል ውስጥ ናት። በመላው አገሪቱ የተቀሰቀሰው እምቢተኝነት በመንግሥት በኩል የገጠመው ጠንካራ እጅ ብዙ ዜጎችን ለሞት፣ ለእስር፣ ለስደት እና ለንብረት ውድመት የዳረገ ሆኗል። በመሆንም ላይ ይገኛል። ይሁን እንጂ የመንግሥት የብረት ጡጫ (አይረን ፊስት) ነገሮችን ከማረጋጋት ውጪ የበለጠ ቀውሱን እያሰፋውና እያበረከተው በመሔድ ላይ ይገኛል። በመንግሥት የሚፈጸሙት መንግሥታዊ ሽብሮች ደግሞ እንደ […]
አጂሬ ባሻ መስከረም 13 2009 ዓ ም ዛሬ ደሞ አብርሃ አማራ በአማራነቱ መደራጀቱ በህውሃት የመሸነፉ ምልክት ነው ይለናል ምክንያቱ ደሞ ከኢትዮጵያዊነት መውረድ አልነበረበትም ነው እንግዲህ አብርሃ እርሱ እራሱ የትግራይ ብሄርተኛ ከሆነው አረና ትግራይ ውስጥ ቁጭብሎ በመስኮት ሲያስተውል የአማራ መደራጀት በህውሃት መሸነፍ እንደሆነ ተገልጦለት ይህን ምክር ሲመክረን ግን እርሱ ሲደራጅ እውነት እኛ ስንደራጅ እብደት የሚሆንበት ምክንያት […]
” የውስጥ አርበኞቹ እንደሆነ እኔ ቢሮ ድረስ ገብተዋል ። የኔ ራሴ ጽ/ቤት ድረስ ገብተዋል ።አስካለ የምትባለዋ ፀሐፊዬ ለወያኔዎች ሰላይ ነበረች ” ኮሌኔል መንግስቱ ሃይለማሪያም
ኃይሉ ቢታኒያ መስከረም 9 2009 ታሪክ የአለፈውን ክስተት የምንማርበት ብቻ ሳይሆን በታሪክ ውስጥ ግለሰቦች እና የተለያዩ ቡድኖች በፈፀሙት ስህተት እና ከውድቀቶቻቸው እኛ ተመሳሳይ ስህተት እንዳንሰራና ተመሳሳይ አወዳደቅ እንዳንወድቅ የምንማርበት እጅግ አስተማሪ ዘርፍ ነው ። የታሪክ ገፆች እንደሚያስነብቡን የአንድ አካባቢ ሰዎች ሰርገው የገቡበት ድርጅት ከመቅፅበት ይፈርሳል ይለናል ። … 1~ የቀድሞው የደርግ አባልና የአገሪቱ ምክትል ፕሬዚደንት […]
ደጄኔ ላቀው መስከረም 6 2008 ዓ ም አንድ መሆን መለያየት አይደለም መለያየት ደግሞ አንድ መሆን አይደለም፤ ወያኔ መለያየትን እንደ አንድነት አንድነትን ደግሞ እንደመለያየት አድርጎ ይሰብካል ፤ ይህ አስተሳሰብ በዉነቱ የት ቦታ ላይ እዉነት እንደሚሆን ለማወቅ ጥረት ማድረግ አያስፈልግም ፤ በዚህ በሚታየው አለም ዉስጥ የለምና ፤ ይህ የምናየው አለም የሚተዳደረዉና የሚኖረው የእዉነትን ህግ በመከተል ነው፤ ዉሸት […]
በመስከረም አበራ መስከረም 2 2009 ዓ ም የኢትዮጵያ ዘመናዊ ታሪክ መባቻ ከዘመነ መሳፍንት ማክተም ጋር የሚቆራኝ ነው፡፡የሃገራችንን የቀደመ ግርማ አኮስሶ፣ የጦር አለቆች የረብሻ ምድር አድሮጓት የኖረው፣ በታሪክ ዘመነ መሳፍንት ተብሎ የሚታወቀው ወቅት የቆየበት ጊዜ ዘለግ ያለ በመሆኑ ተክሎት ያለፈው ችግር ስርም ጠለቀ ያለ ነበር፡፡በተለይ ከዘመነ መሳፍንት በፊት የነበሩ የኢትዮጵያ ነገስታት በታላቅ ሃገር ላይ ታላቅ መሪ […]
በይናዊ በዓል ስልጣን ንምዕባለ ማለት ኢጋድ፣ ንጽላታት ንግዲ፣ ቀረጽን መራኸቢታትን ኣመልኪቱ ኣብ ዝተዘራረበሉ፣ ዶባት ኣባል ሃገራት እውን ንኩሎም ዜጋታት’ተን ሃገራት ክፉት ክኸውን ኣብ ዝብል እማመ፣ ኣብቲ ኣብ ከተማ ጁባ ዝተኻየደ ዋዕላ ሰፊሕ ምይይጥ ኣካዪዱሉ እዩ።
ወኪል ኢጋድ ኣብ ደቡብ ሱዳን ዓብዱልራሕማን ኣሕመድ ኸሊል ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ህዝቢ ብናጻ ክንቀሳቐስ እንተተፈቒዱሉ፣ ኣብ ንግድን ምዕባለን ከምጽኦ ዝኽእል ዓቢ መኽሰብ ገሊጹ።
ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ደቡብ ሱዳን ብወገኑ፣ 70% ካብ ህዝቢ ደቡብ ሱዳን ዘይተማህረ ስለዝኾነ፣ ኣብ ካልእ ሃገር ከይዱ ናይ ስራሕ ዕድል ክረክብ ኣይክእልን’ዩ፣ ስለዚ ደቡብ ሱዳን ካብዚ እማመ ትረብሖ የብላን ክብል ኣንጻራዊ መርገጺኡ ኣነጺሩ።
ትንህርቲ ስቬንስካ ንስደተኛታት (SFI) መባአታዊ ፍልጠት ቓንቓ ሽወደን ይህበካ። ቓንቓ ሽወደን ትመሃር ንምዝርራብን ምጽሓፍን ኣብ መዓልታዊ ሂወትካ ኣብ ሕብረተሰብን ኣብ ስራሕን ንክትረዳዳእ እዩ።
1 መጽንዒ መንገዲ እንጥቀመሎም ነቶም ኣንቢቦምን ጺሒፎምን ዘይክእሉ ወይ ድማ ቱሑት ትምህርቲ ንዘለዎም 3 እንጥቀመሎም ነቶም ብዙሕ ናይ ትምህርቲ ሓገዝ ዘድልዮም።
ንስኻ ዝወሓደ 15 ሰዓት ኣብ ሰሙን ናይ ትምህርቲ ሃገዝ ትረክብ ካብ A ክሳብ F ዝሓዘ ባጀላ ዉን ኣብ ነብሲወከፍ መጨረስታ ናይቲ ኮርስ ትወሃብ። A እቲ ዚለዕለ ነጥቢ ኪኸዉን ከሎ F አቲ ዚተሓተ ዘይየሐሊፍ እዩ።
ዕላሙኡ ከኣ ብዝበዚሐ መጠን ናይ ደረጃ D ባጀላ ንምርካብ ካብኡ ቀጺሉ ኒዘሎ ናይ ሽወደን ከም ካልኣይ ቓንቓ SAS ወይ ስራሕ ወይ ልምምድ ናይ ስራሕ ንምርካብ ይሕግዝ።
ኣብ ትሕቲ “ መሪሕ ጭርሑ ወድብና ድሕነት ህዝብን ሃገርን ልዕሊ ኩሉ ንምትግባር ቃልስና ነዕዝዝ” ዝብል ጭርሖ፡ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ – ጨንፈር ስዊስ ብዕለት 28/09/2014 ጉባኤ ጨንፈር ኣሰላሲሉ። ኣብ’ዚ ካብ ሰዓት 04.00 ክሳብ 20.30 ኣብ ሓደ ካብ ኣዳራሻት ዮኒቨርስቲ ጅነቭ ዝተኻየደ ጉባኤ: ካብ ዝተፈላለዩ ካንቶናት ክሳተፉ ከለዉ፡ ገለ ድማ ብምዕቡል ናይ መራኸቢ ኣገባብ ኣብ ጉባኤ ከም ዝተሳተፉ ንጉባኤ ጨንፈር ዓቢ ክብደት ሂብዎ።
ኣብ መኽፈቲ ጉባኤ፡ ከይዲ ጨንፈር ስዊስ ኣብ ዝሓለፈ እዋን እንታይ ይመስል ከም ዝነበረን ዘጋጠሞ ድኽመታትን ብኣባላት ሽማግለ ጨንፈር ሰፊሕ መግለጺ ቀሪቡ። ብተወሳኺ፡ ውድብና ካብ 2ይ ጉባኤኡ ኣትሒዙ ክሓልፎ ዝጸንሐ ቅልውላውን፡ ካብኡ ንምውጻእ ዝተኻየደ ህጹጽ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶን፡ ድሒሩ ዝተራእየ ተስፋ ዝህብ ንጥፈታት ውድብ ኣብ ዝተፈላለየ ኩርናዓት ዓለምን ብዝምልከት ሰፊሕ ክትዕ ተኻይዱ። ጉባኤኛታት፡ ነቲ ብድሪኺት ውፉይ መሰረታትን መትከላውያን ኣባላት መሪሕነትን፡ ኣብ ህንጻ ሕጊ ወድብ ብምምርኳስ ነቲ ውድብ ንምብታን ዝዓለመ ተግባራት ክእርም ምኽኣሉ፡ ኣመጕሶም። ካብ ዝሓለፈ ቅልውላውን ብዛዕባ’ቲ ዘይተጸንዐ ሓድነታት ዝፈጠሩ ጽልግልግን ትምህርቲ ክንቀስም ከም ዝገባኣና፡ ጉባኤ ግ.ሃ.ድ.ኤ. ጨንፈር ስዊስ ርእዩ።
ኣብ መደምደምታ፡ ናይ ዝመጽእ ግዜ ኩሉ መዳያዊ መደባት ብምስራዕን፡ ሓዳስ ሽማግለ ጨንፈር ብምምራጽን፡ ፍናን ኒሕን ብዝመልኦ ኣገባብ፡ ጉባኤና ስራሓቱ ብዓወት ዛዚሙ። ውድብና ግ.ሃ.ድ.ኤ. መሪሕ ሃገራዊ ግዴኡ ንክጻወት ካብኦም ዝጥለብ ኩሉ ንከማልኡ ድሉዋት ምዃኖም ጉባኤኛታት ኣረጋጊጾም።
ቀጥታ ድሕሪ ምዝዛም ጉባኤ፡ እታ ዝተመርጸት ሽማግለ ጨንፈር ናይ ስራሕ ምምቕቓል ብምግባር፡ ቀጥታ ኣብ ምትግባር ውሳኔታት ጉባኤ ከም ዝኣተወተ ንሕብር። ኣብ’ዚ መዳይ’ዚ ምስ መሓዙት ፓለቲካውን በርጌሳውን ውድባትን መሕበራትን ከምኡ’ውን ምስ ገለ ኢምባሲታት ድሮ ሃናጺ ርኽክባት ከም ዝተኻየደ’ውን ብተወሳኺ ንሕብር።
የማን አያት አሊስ, Akso የጤና መሥራች, አንድ ታዋቂ የቻይና ሐኪም ነበር. የእርሱ የሕክምና ችሎታ ጋር ብዙ ሰዎችን ረድቷል ነበር. ከልጅነቴ ጀምሮ, አሊስ የሕክምና ሥራ ምንም ግዴለሽነት ጸንቶ መሆኑን ከእሷ አያት ከ ተምሬያለሁ.
አሊስ እያደገ በኋላ የሕክምና ኢንዱስትሪ ገብቶ, እና Akso የጤና አገኘ. , ጥብቅ የሆነ አስተማማኝ, ንጹህ እና ምቾት ሁሉ ሥራ የሚሸኙ ናቸው. ይህ አሊስ እና ከእሷ ቡድን ማሳደድ ነው. ዲዛይን ጀምሮ, ወደ ጥሬ ዕቃዎች በመምረጥ ...
Akso የጤና እንደ ወዘተ የቀዶ draps, ጋውን, የቀዶ ጥቅሎች, የሚጣሉ coverall, ማግለል ጋውን, የፊት ጭንብል, የጫማ ሽፋን, እንደ የሕክምና disposables, መከላከያ ልብስ እና nonwoven የሚጣሉ ምርቶች, ስፔሻሊስት
ጥፍሩ እንክብካቤ ፕላስተር , የልጆች የሚጣሉ ላብ ካፖርት , የልጆች የሚጣሉ Coveralls , ለህጻናት የሚያምሩ ጋውን , cp የጤና እንክብካቤ የልብና አዘጋጅ-አፕ ጠቅልል , የልጆች ነጭ የሚጣሉ Coveralls ,
አዲስ አበባ ፣ ታህሳስ 7 ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) በኦሮሚያ ክልል ከሕወሓት ቡድን ጋር በመቀናጀት ግጭቶች ሲያስነሱ፣ ግድያ እና ዝርፊያ ሲፈጽሙ የነበሩ 782 የኦነግ ሸኔ የጥፋት ኃይሎች ላይ እርምጃ መወሰዱን የኦሮሚያ ክልል መንግስት አስታወቀ፡፡
ሰሞኑን በሆሮ ጉዱሩ ወለጋና በሌሎች ዞኖች ብሄርን መሰረት ያደረጉ ግጭቶች እንዲቀሰቀስ በማድረግ ግድያ በፈጸሙ የህወሓት ጁንታ ተላላኪዎች ላይ እርምጃ መወሰዱንም ገልጸዋል፡፡
ከወረዳ እስከ ቀበሌ ድረስ ህግን ማስከበር ባቃታቸውና ከኦነግ ሼኔ ቡድን ጋር በመሆን በንጹሃን ዜጎች ላይ የጥፋት ተግባር ሲፈጽሙ በነበሩ የመንግስት አመራሮች ላይ እርምጃ መወሰዱንም አስታውቀዋል፡፡
የደጃዝማች ነጋ ልጅ ወልደሰላሴ: አቦይ ስብሐት በጣልያን ወረራ ወቅት በ1928 ዓ.ም በትግራይ ክልል ማዕከላዊ ዞን ከታሪካዊቷ የዓድዋ ከተማ ወጣ ብላ በምትገኘው ዓዲ አቤቶ በምትባል ስፈራ ከባላባት ቤተሰብ ነው የተወለዱት። አባታቸው ደጃዝማች ነጋ የወረዳ አስተዳደሪ/ገዢ የነበሩ ሲሆን ከእሳቸው ጋር ወደ ተለያዩ ቦታዎች እየተዘወሩ የጸሐፊነት ሥራ ይሰሩ እንደነበር በ1989 ዓ.ም 'እፎይታ' ከተባለው መጽሔት ጋር ባደረጉት ቃለ ምልልስ ላይ ተናግረዋል። አቦይ ስብሐት ትምህር...
ኒንቦቦ ZKLS. IMP እና & EXP. CO., LTD ሌሎች የሻንጣ ዕቃዎች እና መለዋወጫዎች .እኛ የምርት እና የንግድ ኩባንያ ጥምረት ነን ፡፡ ከፕሮፌሽናል ሠራተኞች ፣ ከዘመናዊ መሣሪያዎች እና ከስብሰባ መስመር ጋር ፡፡
ብዙ የቻይናውያን ጓደኞች ይህን የመሰለ ሁኔታ ፣ ሬስቶራንቶች ውስጥ ለማሸጊያ የሚሆን ምግብ ያገ homeቸውን ያምናሉ ፣ ወደ ቤታቸው ተመልሰዋል ፣ የፕላስቲክ ሳጥኖችን በማሸጊያ ታችኛው ክፍል ላይ አንድ ትልቅ ቀዳዳ እንዳለ አገኘ ፣ ግምቱ የፕላስቲክ ሳጥኖች ጥራት ዝቅተኛ ነው ከፍተኛ ዘይት ናቸው ፡፡ የሙቀት መጠኑ ይቀልዳል ፣ እንዲሁ በቀልድ ...
ይህ የጦማር ልኡክ ጽሁፍ ትንሽ ዘግይቶ ስለነበረ ይቅርታ እጠይቃለሁ ፣ ግን ከሣር ሜዳው ጋር የተያያዙ አንዳንድ ዝመናዎችን ተስፋ አደርጋለሁ ፡፡ የ “Turf” ጭነት ከኤፕሪል 3 ቀን 2019 ጀምሮ ተጀምሯል! እኛ በጣም ደስተኞች ነን ፣ እና ለእረፍት እንቅስቃሴ ምንም መስተጓጎል አለመኖሩን ፣ ግን ተከላው መጠናቀቁን እና ለጊዜው ለጨዋታ ክፍት ቦታ መሆኑን እንመለከታለን ፡፡ ለዝማኔዎች ይጠብቁ!
የአርሊንግተን የህዝብ ትምህርት ቤቶች በአሁኑ ወቅት የመጓጓዣ አገልግሎትን በተመለከተ የህዝብ አስተያየት ይፈልጋሉ ፡፡ ሁሉም ቤተሰቦች ሀሳቦቻቸውን እንዲያጋሩ ተጠይቀዋል በዚህ የመስመር ላይ መጠይቅ በኩል፣ ወይም ቅዳሜ ፣ ኤፕሪል 6 ከጠዋቱ 10 ሰዓት እስከ እኩለ ቀን በፓትሪክ ሄንሪ አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ውስጥ አንድ ስብሰባ ላይ። ክፍሉ ተማሪዎችን ወደ ትምህርት ቤት ከማጓጓዝ ጋር የተዛመዱ ተግዳሮቶችን ስለሚፈታ የእርስዎ ግቤት በጣም አስፈላጊ ነው ፡፡
የአምስተኛ ክፍል ተማሪዎች ወደ መካከለኛ ደረጃ ለመሸጋገር በዝግጅት ላይ ናቸው! ከፀደይ እረፍት በኋላ ብዙም ሳይቆይ በኤፕሪል 24 ላይ የአምስተኛው ክፍል ተማሪዎቻቸው በዞን የሚገኘውን የመካከለኛ ደረጃ ት / ቤታቸውን እየጎበኙ ልምዳቸው ምን እንደሚመስል እንዲገነዘቡ ያደርጋቸዋል ፡፡ ይህ ሂደቱን ይጀምራል ፣ እና እንደ ዋና እና አማካሪ ውይይቶች ያሉ በእያንዳንዱ ትምህርት ቤት የበጋ ክስተቶች አሉ። እነዚህን አጋጣሚዎች በተመለከተ በድረገፅ ላይ እንዲሁም በአሜሪካ ደብዳቤዎች መረጃ ይመልከቱ ፡፡
ለመካከለኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ስለ አንድ ዝግጅት ዝግጅት መረጃን ለማካፈል እፈልጋለሁ ፡፡ በአመቱ የሪፖርት ካርድ ጥቅል መጨረሻ ላይ ወላጆች ከ APS የሂሳብ ቢሮ ለ 6 ኛ ክፍል የሂሳብ ምደባ ምክር ይቀበላሉ ፡፡ ለመመደብ ሦስት አማራጮች አሉ - ሂሳብ 6 ከስትራቴጂዎች ክፍል ፣ ሂሳብ 6 እና ቅድመ-አልጀብራ ጋር። ከስድስተኛ ክፍል ከሚወጡ APS በግምት 5% የሚሆኑት ለቅድመ አልጀብራ ብቁ ይሆናሉ ፣ ይህም በሰባተኛ ክፍል ወደ አልጀብራ 1 እና በስምንተኛ ክፍል ጂኦሜትሪ ይመራል ፡፡ ሂሳብ 6 እጅግ ብዙ ተማሪዎቻችንን ለቅድመ አልጀብራ በሰባተኛ ክፍል እና አልጄብራ 1 በስምንተኛ ክፍል ያዘጋጃል ፡፡ የ XNUMX ኛ ክፍል ተማሪዎች ምደባ የሚለካው በ
የ XNUMX ኛ ክፍልን ይዘት የሚያራዝሙና ስድስተኛ እና ሰባተኛ ደረጃ መስፈርቶችን በመመልከት ያንን ይዘት በትናንሽ ቡድኖች በማቅረብ ለተፋጠነ ይዘት ዝግጁ የሆኑ ተማሪዎችን እያዘጋጃለን ፡፡
ይህ አመት እየወደቀ ሲመጣ ፣ የዓመቱን የሙከራ ፕሮግራማችንን ማብቂያ ላይ እየሠራን እንደጨረሰ ያንን እናጋራለን። እኛ በታቀደው ሰራተኛ እና በጀት በኩል እየሰራን ነው ፣ እና ለሚቀጥሉት የክፍል ደረጃ ውቅሮች እቅድ ማውጣት እንዳለብን እጠራጠራለሁ-
አንደኛ ክፍል-4 ወይም 5 ክፍሎች (የተተገበው የተመራማሪ ቡድናችን በመስመር ላይ ትክክል ነው) ፣ እና በእያንዳንዱ ክፍል 23 ተማሪዎች የተገደብን ስለሆን በአምስተኛ ክፍል ውስጥ ሰራተኛን ጠይቄያለሁ ፣ እና በመጨረሻው ምዝገባ ላይ ከፍተኛ ለውጥ አየን ፡፡ ባለፈው ዓመት ክረምቱን እና ለወደፊቱ ማቀድ መቻል መቻል ይፈልጋሉ)
ለበጀት ዓመቱ የ 2019 በጀት (በምንሰራበት) የትምህርት ቤቱ ቦርድ በአራት እና በአምስተኛው ክፍል ከፍተኛውን የክፍል መጠን ለ 28 ተማሪዎች ለማቀናበር “የዕቅድ መረጃዎችን” አስተካክሎ በቀደመው የዕቅድ ምክንያት ሠራተኞችን ለመመደብ ከመጠባበቂያ ገንዘብ አገኘ ፡፡ በአንድ ክፍል ውስጥ ከ 27 ተማሪዎች. ለሚቀጥለው የትምህርት ዓመት ለልማት በጀቱ ያልታሰበ ዕቅድ ስለሌለ በዚህ የመኸር ወቅት በአምስተኛ ክፍል ውስጥ ሰፋ ያሉ የክፍል መጠኖችን እንመለከታለን ፡፡ በዚህ ውቅረት ላይ ምንም ዓይነት ለውጦች ካሉ በክረምቱ ወቅት በሙሉ የምዝገባ መለዋወጥ ላይ እንደተለጠፍኩ እጠብቅሃለሁ።
እንደ ሁሌም ፣ ለድጋፍዎ እናመሰግናለን ፡፡ እርስዎ እና ቤተሰብዎ ዘና ያለ እና እጅግ በጣም ጥሩ የፀደይ ዕረፍትን እንመኛለን ፣ እናም ወደ የትምህርት አመት አስደሳች መደምደሚያ በጉጉት እንጠብቃለን።
ከዋና ታዋቂ ምርቶች እና ኢንዱስትሪዎች ጋር በመስራት ልምድ በመያዝ አነስተኛ የመጠጫ ክፍልን የሚያስተዳድሩ የእጅ ባለሞያዎችን በመደገፍ ወይም የችርቻሮ አገልግሎት በማቅረብ ረገድ ከፍተኛ ጠቀሜታ እናገኛለን ፡፡ ኮፍ ላይ ዓላማችን ደንበኞቻችን ለሙያው ያላቸውን ፍቅር መረዳትና በመጀመሪያዎቹ ደረጃዎች እና ሲያድጉ የታመኑ አማካሪዎቻቸው መሆን ነው ፡፡
የወደፊቱ እድገትን ለማቀድ እቅድ እያወጣን እያንዳንዱ የቢራ አምራቾች ፍላጎታቸውን እንዲደግፉ ለማገዝ “2020 ን ለማብሰያ እቅዳችን” እዚህ መጀመር እንፈልጋለን ፡፡
ስለ ቢራ ጠመቃ የግል ታሪክዎን ይንገሩን aaron@nbcoff.com፣ ስሜትዎን ምን ያዳብራል ፣ የንግድ ሥራዎ እቅዶች ምን ያካትታሉ ፣ እና ምን አዲስ ፈጠራዎችን ለመፍጠር ፍላጎት አላቸው። የወደፊትዎን የቢራ ጠመቃ ንድፍ እንዲያወጡ እንረዳዎ ፡፡
ከተለያዩ አቅጣጫዎች ወደ አውሮፓ የሚፈልሱና የሚሰደዱ አፍሪካዊያንን ጉዳይ አስመልክቶ ለመወያየት የጣሊያን መንግስት ከፍተኛ ባለስልጣናት ከ50 የሚበልጡ የአፍሪካ ሀገሮች ባለስልጣናት ጋር ረቡዕ እለት ውይይት ሲያደርጉ ውለዋል።
ፕረሲደንት ሱዳን ጀነራል ዓብዱልፈታሕ ኣል ቡርሓን ሎሚ ኣብ ኤርትራ ናይ ሓደ መዓልቲ ምብጻሕ ከምዝገበረ ሚንስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ኣብ ዝለኣኾ ትዊተር ሓቢሩ።
ከምኡ'ውን ዞባዊ ሰላም ኣብ ምሕያል ብዕቱብ ክሰርሑ ምስምምዖም ተተሓሒዙ ዝመጻና ዜና ይገልጽ። መራሒ ሱዳን ናብ ሃገሩ ቅድሚ ምምላሱ ኣብ ከባቢ ኣስመራ ኣብ ዝርከባ ዲጋታትን ልምዓታዊ ፕሮጀክትታትን'ውን ተዘዋዊሩ ከምዝተዓዘብ ኣቶ የማነ ኣብ ትዊተሩ ጠቒሱ'ሎ።
ከ7ወራት በላይ ደመወዝ አልተከፈለኝም የፊርማ ግማሽ ክፍያም አልተሰጠኝም በሚል ራሱን ከአሰልጣኝነት ያገለለው አሰልጣኝ ጳውሎስ ጌታቸውና ጅማ አባጅፋር በመጨረሻም ተለያይተዋል።
ባለፈው ዓርብ የኦሮሚያ ስፖርት ኮሚሽን ሰዎችና የክለቡ አመራሮች ከአሰልጣኙ ጳውሎስ ጋር ተደራድረው አሰልጣኙ ” ብዙ ገንዘብ ቀርቶብኛል ግን ጅብ አይደለሁም ጨዋ ቤተሰብ ያሳደገኝ ነኝ የ2 ወር ደመወዜን አስገቡ” ብሎ በመስማማቱ የክለቡን ሰዎች እፎይ አስብሏል። ፌዴሬሽን ሄደው ውሉ ተቀዶ የአዲሱ አሰልጣኝ ጸጋዬ ኪዳነ ማርያምም ውል ህጋዊ ሊሆን ችሏል። ጅማ አባጅፋር በአዲሱ አሰልጣኝ ጸጋዬ እየተመራ ከሲዳማ ቡና ጋር ባደረገው የመጀመሪያ የባህርዳር ስታዲየም ጨዋታ በሱራፌል አወል ብቸኛ ግብ የመጀመሪይውን ድል አስመዝግቧል።
Nashville Endosurgery Center የፌደራል ሲቪል መብቶችን መብት የሚያከብር ሲሆን ሰዎችን በዘር፡ በቆዳ ቀለም፣ በዘር ሃረግ፣ በእድሜ፣ በኣካል ጉዳት ወይም በጾታ ማንኛውንም ሰው ኣያገልም።
በአገራችን በተለያዩ ክፍላት እየተከሰቱ ባሉ የርስ በርስ ግጭቶች ምክንያት፣ የዜጎች መገደልና ያለ አግባብ መፈናቀል ጉዳይ እኔንም እንደ አንድ ተቆርቋሪ ዜጋ እጅግ በጣም አሳስቦኝ፣ ሁኔታውን በጥልቀት ከተረዳሁ በኋላ በወቅታዊ ጉዳዮች ላይ እንደተለመደው ለውይይት መነሻ ይረዳሉ ብዬ የማስባቸውን መጣጥፎች ለአንባቢዎች ለማቅረብ ሳስብ ነበር። ጊዜ ወስጄ የችግሮቹን ምንጮች በውል አውቅ ይሆናል የሚለው ግምቴን ግን ብዙም አልረዳኝም። እንዲያውም የባሰውን ያወሳሰበብኝ መሰለኝ። አንድ ቦታ ላይ ይህን ያህል የዚህ ብሔር አባላት በአሰቃቂ ሁኔታ ተገደሉ ብሎ በአንድ ሚድያ ሲነገረን፣ ሌላኛው ሚዲያ ደግሞ፣ የለም ሟቾቹ የሌላ ማህበሰረብ አባላት ናቸው ይለናል። እውነቱን ለማወቅ የሚቻለው በማፈናቀሉና በመግደል ድርጊቱ የተጠረጠሩ ወንጀለኞች ፍርድ ቤት ቀርበው ሲፈረድባቸው ብናይ ወይም ብንሰማ፣ ወይም ደግሞ የሚመለከታቸው መንግሥታዊ ባለ ድርሻ አካላት የምርመራውን ሂደት/ውጤት ግልጽ በሆነ መንገድ ለሕዝብ ሲያሳውቁ ነበረ። ግን እስከ ዛሬ ወንጀለኞቹም ሲያዙ፣ ፍርድ ቤት ሲቀርቡ ወይም ሲፈረድባቸው የምናይበት ግልጽ (transparent) የሆነ የፍርድ ቤት ሂደት ስለሌለ፣ ስለ ወንጀል ፈጻሚዎችና፣ ሰለባዎቹ እውኔታ የምናውቀው በሙሉ ግምታዊ ነው ማለት ይቻላል። ዶ/ር ዓቢይ ላይ ማን ቦምብ እንደ ወረወረ፣ እነ አምባቸውንና ጄኔራል ፀዓረን ማን እንደገደለ፣ የደምቢ ዶሎ ሴት ዩኒቬርሲቲ ተማሪዎችን ማን እንዳገታቸው እና ዛሬ ምን ሁኔታ ላይ እንዳሉ፣ ሃጫሉ ሁንዴሳን ማን እንደ ገደለው፣ በመተከል እየተካሄደ ያለው ጭፍጨፋን ማን እያካሄደ እንዳለ፣ የጉራ ፈርዳን ጭፍጨፋ ማን እንዳቀናበበረ፣ ለጉሊሶው እልቂት ተጠያቂ ማን እንደሆነ፣ ቁጥራቸው ብዙ የሆነና በኦነግ ደጋፊነት ተጠርጥረው በፖሊስ ቁጥጥር ሥር ከዋሉ በኋላ ባልታወቁ አካላት ከፖሊስ ጣቢያ ተወስደው ሲገደሉ ለምንና ማን እንደ ገደላቸው የማይታወቅበት፣ ተጠርጣሪዎች በዋስ እንዲለቀቁ ዳኛው ሲፈርድ ፖሊስ ደግሞ አልለቃቸውም ብሎ የዳኝነትን የበላይነት ሲገዳደር፣ በዋስ የተለቀቁት ደግሞ በቀጠሮው ቀን ወደ ፍርድ ቤት እየሄዱ እያሉ በጠራራ ጸሃይ “ማንነታቸው ባልታወቀ አካላት” መንገድ ላይ ተጠልፈው መድረሻቸው ሲጠፋ፣ እና ሌሎችም ሌሎችም ብዙ ብዙ ሕገ ወጥ ተግባሮች የሚፈጸሙበት አገር ውስጥ ነው ያለነው። ሁሉም ነገር ግልጽነት የሌለው፣ መንግሥትም ሆነ የፖሊቲካ ድርጅቶች ሁሉንም ነገር “በምስጢር የሚይይዙበት”፣ ነገር በስሎ ያረረበት እንጂ አንዳችም የፖሊቲካ ሲቪሊቲ የሌለበት አገር ውስጥ ነው ያለነው ብል ያጋነንኩ አይመስለኝም። ይህ ሁሉ ላዬ ላይ ተጭኖብኝ ነው ሃሳቤን ሰብሰብ አድርጌ ለብዙ ጊዜ “የርስ በርስ ግጭት” በሚል ርዕስ ልጽፍ ያሰብኩትን መጣጥፍ በፈለግሁበት ጊዜ ላካፍላችሁ ያልቻልኩት።
እንደ ተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ባለሥልጣን በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ፣ በብዙ አገራት የተከሰቱትን የርስ በርስ ግጭቶች በተለያዩ ደረጃዎች ከቅርብ ሆኜ ያስተዋልኳቸው ስለሆነ፣ ስለ የርስ በርስ ግጭት ምንነት አፌን ሞልቼ ለመናገር እችላለሁ ባይ ነኝ። ዛሬ ዛሬ አንዳንድ የፖሊቲካ ድርጅቶች፣ አክቲቪስቶችና እንዲሁም አንዳንድ የኃይማኖትና የፖሊቲካ ጽንፈኞች ለግል ፖሊቲካ ዓላማቸው ስኬት ብቻ ሕዝባችንን ለእርስ በርስ ግጭት ዓመጽ ሲቀሰቅሱ ሳይ፣ ያየኋቸው የርስ በርስ ግጭቶች ምንኛ አሰቃቂ እንደነበሩ በዓይነ ኅሊናዬ ይታዩኝና፣ እነዚህን ወገኖቼን እንዴት ባስረዳ ነው እየተጓዙበት ያለው ጎዳና መጨረሻው ጥፋት ብቻ እንደሆነ ተናግሬ የማሳምናቸው እያልኩ ከራሴ ጋር ሙግት እገጥማለሁ። አንድ ቀን ግን ሁላችን ወደ ቀልባችን ተመልሰን፣ እውነትም እየተጓዝንበት ያለው ጎዳና ወደ የጋራ ጥፋት እንጂ ወደ አገራዊ ልማት እንደማያመራን ተገንዝበን ሰከን ባለ መንፈስ ልንወያይበት የምንችልበት ሁኔታ ሊፈጠር ይችላል የሚል ተስፋ ቢጤም ሰንቄአለሁ። እስከዚያው ድረስ ግን እንደው ለውይይት መነሻ ይሆነን ዘንድ፣ ስለ የርስ በርስ ጦርነቶች መንሥዔና፣ ሊሆኑ ይችላሉ ስለምላቸው መፍትሔዎች፣ ካየኋቸውና ካስተዋልኳቸው ተነስቼ የግሌን ሃሳብ ላካፍላችሁ። ለማንኛውም ስለ አገራችን ወቅታዊ ሁኔታ በግርድፉም ቢሆን ማንሳቱና አንዳንድ ብዥታዎችን ከወዲሁ መግፈፉ አስፈላጊ ስለመሰለኝ በሱ ልጀምር።
ዛሬ አገራችን ያለችበት የሰላምና መረጋጋት ሁኔታ እጥረት ከመቼውም ጊዜ በላይ እጅግ አሳሳቢ እየሆነ መጥቷል። ከኸያ ሰባት ዓመት የወያኔ መራሹ ግፈኛ አገዛዝ መገርሰስን ተከትሎ የመጣውን ለውጥ እልል ብለን እንዳልተቀበልን፣ ዛሬ በየክልሎችና በክልሎች መካከል እንዲሁም በተለያዩ ብሔሮች መካከል የሚነሱ ግጭቶችና መጠነ ሰፊ የሆነ በአገራችንም ዘመናዊ ታሪክ ታይቶ የማይታወቅ የመገዳደልና መፈናቀል ክስተቶችን ስናጤን፣ የአገሪቷ የወደፊት ዕጣ ምን ይሆን እያልን በየቤታችን ከማጉረምረም አልፈን በአውሮፓና አሜሪካ አደባባዮችም እየወጣን ቅሬታችንን እየገለጽን ነው። አሳዛኙ ነገር ግን፣ በዚህ ሁሉ ሂደት ውስጥ አብዛኛው የተማረው የማኅበረሰብ አባሎቻችን፣ ሂደቱ አደገኛ መሆኑን ቢገነዘቡም፣ በተለያዩ ምክንያቶች ግጭቶቹን ለመብረድ በሚደረገው በእንቅስቃሴው ውስጥ ንቁ ተሳታፊ ከመሆን ይልቅ ራሳቸውን ሲያገልሉ ይስተዋላላሉ። አገር በለውጥ ማዕበል ወይም በግጭቶች ስትታመስ የምሁራን ዝምታ ግን ምን ያህል አደጋ ሊያስከትል እንደሚችል ከኢራን አንዳችም ትምሕርት የቀሰምን አይመስልም። ለማንኛውም እስቲ ዛሬ ስለምንገኝበት ሁኔታ አንዳንዶቹን ልጥቀስ፣
ሀ) በተለያዩ ምክንያቶች ለኸያ ሰባት ዓመታት ላይ ላዩን ተከድኖ በውስጥ ግን ሲፈላ የነበረው የሕዝቦች እርካታ ማጣት ገና የለውጡ ቡድን ሥልጣን ላይ እንደወጣ፣ በተለያዩ ክልሎች በግልጽ መታየት ጀመረ። በፌዴራል ሥርዓቱ ራስን በራስ የማስተዳደር በሚለው መሪህ መሠረት በተፈጠሩት ዘጠኝ ክልሎች ውስጥ የሚኖሩ ሕዝቦች ክልላቸውን እንደ አንድ ነጻ አገር እና የክልል ድንበራቸውን እንድ አንድ አገር ዳር ድንበር በመቁጠር፣ ለዘመናት ሌላው እንኳ ቢቀር በመልካም ጎረቤትነት አብሮ ይኖር የነበረውን የሌላ ብሔር ተወላጅን አሰቃቂ በሆነ ሁኔታ ማፈናቀልና መግደል ተጀመረ። እነዚህ ተፈናቃዮች አብዛኞቻቸው እስከ ዛሬም ድረስ ወደ ቄያቸው ተመልሰው ሰላማዊና የተረጋጋ ኑሮ መምራት አልቻሉም።
ለ) የሕዝባችን ቁጥር መጨመርና በዚያውም ልክ ደግሞ ተምሮ ሥራ ያጣው ትውልድ ብዛት ከመቼውም ጊዜ በላይ አሳሳቢ እየሆነ መጥቷል። በተለያዩ ኃይማኖታዊና ማሕበረሰባዊ ጫናዎች ምክንያት መንግሥትም ሆነ ተፎካካሪ ፓርቲዎች ይህንን በኃይል እየጨመረ ያለውን የአገራችንን ሕዝብ ቁጥር ለመቀነስ ያላቸውን አጄንዳ እስከ ዛሬ ድረስ ለሕዝብ ግልጽ አላደረጉም። ከሌሎች አገራት በተለየ መልኩ 65% ማለትም ወደ 72 ሚሊዮን የሚጠጋው ሕዝባችን ዕድሜው ከ24 ዓመት በታች ነው። ከሕዝባችን 4% ብቻ ነው ከ55 ዓመት በላይ ዕድሜ ያለው። ስለዚህ ኢትዮጵያ የወጣቶች አገር ናት ብሎ መደምደም ይችላል። በዚያው ልክ፣ ዛሬ ወደ አሥራ አምስት ሚሊዮን የሚጠጉ ተምረው ሥራ ያጡ ወጣት ኢትዮጵያውያን ከመናገሻ ከተማችን እስከ ትናናሽ መንደሮች ድረስ መንገድ ላይ ተኮልኩለዋል። የዚህን ያሕል ወጣት ትውልድ ሥራ አጥ የሚያስተናግድ አገር ደግሞ ለራሱ ብቻ ሳይሆን ለቀጠናውም ከባድ ያለመረጋጋትን እያመቻቸ ነው። መንግሥትም ሆነ ተፎካካሪ ድርጅቶች፣ ለዓላማቸው ማሳኪያ በዋናነት የሚጠቀሙትም ይህንን፣ ጡንቻን እንጂ ሃብትን፣ ወይም ብሩሕ ተስፋ የሌለውን ሥራ አጥ የማህበረሰቡን አካል ነው።
ሐ) የኢትዮጵያ “የሃገረ ብሔር” ምሥረታ አለመሳካት ዛሬ ለሚስተዋሉት የርስ ብርስ ግጭቶች ምክንያቶች ዋነኛው ነው ቢባል የተጋነነ አይሆንም። ከመቶ አምሳ ዓመት በፊት ዘመናዊዋን ኢትዮጵያን ለመመሥረት ፕሮግራሙ ሲጀመር የነበሩ ሰማኒያ አምስት ብሔሮች/ሕዝቦች ዛሬም የየራሳቸውን ቋንቋና ባሕል እንደ ጠበቁ፣ አንዳቸውም በአንዳቸው ውስጥ ሳይቀልጡ፣ ውሃና ዘይት ሆነው ጎን ለጎን እየኖሩ ነው። ከ85ቱ ብሔሮች መካከል ከአንድ ሚሊዮን ሕዝብ በላይ ያላቸው ብሔሮች 9 ብቻ ሲሆኑ[1] 21ዱ ደግሞ ከአሥር ሺህ (10,000) በታች ሕዝብ ያላቸው ናቸው።[2] ይህንን ያክል አናሳ ሕዝብ ያለው ብሔር በምን ተዓምር በሌሎች ኃያላን ብሔሮች ከመዋጥ (assimilation) ተርፎ እስከ ዛሬ ድረስ የራሱን ባሕልና ቋንቋ ይዞ እንደ ቆየ ለማወቅ ሰፊ ጥናት የሚያስፈልግ መሆኑ እንዳለ ሆኖ፣ ለዚያ ሁሉ ዘመን መዋጥን ተቋቁመው (ወይም እንዲዋጡ ስላልተፈለጉ) ከቆዩ በኋላ ዛሬ ግን “ማንነታቸው ታውቆላቸው” በዞንና በአውራጃ ራሳቸውን በራሳቸው ማስተዳደር ከጀመሩ በኋላ፣ “ማንነታችሁን ተውና ለኢትዮጵያ አንድነት ቅድሚያ ስጡ” ቢባሉ ምን ያሕል ፈቃደኛ እንደሆኑ መገመት ያዳግታል።
መ) ሌላው ትልቁ ያገራችን ችግር ደግሞ ሳይታሰብ የተፈጠረ የትውልድ ክፍተት (Generation gap) ይመስለኛል። ምርጥ የኢትዮጵያ ልጆች የመኢሶንና የኢሕአፓ አባላት፣ እንኳን ተራማጅ ዓላማቸውን ከግቡ ለማድረስ ይቅርና ከወጣቱ ትውልድ ጋር የጸና ግንኙነት ሳይፈጥሩ ስለተሠዉ፣ ከደርግ መንግሥት በኋላ ለመጣው ትውልድ የረባ የትግል ቅርስ ሊያወርሱ አልቻሉም። ከሁሉም የሚያሳዝነው ደግሞ፣ የሁለቱ ድርጅቶች አመራር አባላት የተማሩት፣ እና አብዛኛውን የዓዋቂ ዕድሜያቸውን ያሳለፉት ዲሞክራሲያዊ ሥርዓት በሰፈነባቸው አገራት ቢሆንም ወደ ኢትዮጵያ ከተመለሱ በኋላ ግን የአስተሳሰብ ልዩነቶቻቸውን በዲሞክራሲያዊ ውይይት ሳይሆን በነፍጥ ለመፍታት መወሰናቸው ላሁኑ ትውልድ መጥፎ አርዓያ ሆነው አልፈዋል። ከ85% በላይ የሆነው የዛሬው ትውልድ ከኢሕአዴግ ሌላ መንግሥት ስለማያውቅ የትግል አልፋ ኦሜጋ አድርጎ የሚያየው ወያኔን ለመጣል ያደረገውን ትግል ብቻ እንጂ ስለ ፊውዳሉ ሥርዓት አስከፊነት፣ የመሬት ላራሹ ዓዋጅ አስፈላጊነት፣ የነበረው የብሔር ጭቆና እና የመሳሰሉ “የዚያ ትውልድ” በወቅቱ መሠረታዊ የሆኑ ፖሊቲካዊና ማኅበረሰባዊ ጥያቄዎች እምብዛም ትርጉም አይሠጣቸውም። የችግሮቹን ይዘት ሳይሆን፣ የችግሮቹን መኖር እንኳ በቅጡ የሚረዱት አይመስለኝም።
ሠ) የኢትዮጵያ ሕዝቦች አንዳቸው በአንዳቸው ውስጥ ቀልጠው አንድ ወጥ አገር ብሔር ለመመሥረት ባይችሉም ከጊዜ ብዛት ቀስ በቀስ አብሮነትን በተወሰነ ደረጃ እየተለማመዱ መጥተው ጥሩ ጎረቤትማማችነትን ማጣጣም እንደ ጀመሩ የወያኔ ኸያ ሰባት ዓመታት አገዛዝ ኢትዮጵያዊነትን አመንምኖ የብሄር ማንነትን በማግዘፉ፣ ዛሬ የአብዛኛው ብሔር አክቲቪስት ወይም የፖሊቲካ ድርጅት ተቀዳሚ የቤት ሥራ የማንነት ጥያቄ እንጂ ኢትዮጵያዊነት አይመስለኝም። ከመቶ በላይ ከሚሆኑ የአገሪቱ ፖሊቲካ ፓርቲዎች አብዛኞቹ ብሔር ተኮር መሆናቸው በራሱ የትግል ጉዞን ገና “ሀ” ብለን እየጀመርን መሆኑን ይጠቁማል ብል ያጋነንኩ አይመስለኝም።
ረ) የምሑሩ በኅትመትና በሌሎች የማሕበራዊ ሚዲያ ልፈፋዎች ጫና ሥር ውሎ፣ የአገሪቷን ሕዝቦች አንድ ላይ በሚያመጣቸው መሠረታዊ ጉዳዮች ላይ እንደ መወያየት፣ አንደኛውን ቡድን አወድሶ ሌላውን መኮነኑ ደግሞ ሌላው ችግራችን ነው። በኔ ግምት ይህ የተሳሳተና ሕዝቦችን ለመከፋፈልና ብሎም ለማጋጨት ካልሆነ በስተቀር ለሕዝቦች አብሮነት አንዳችም ፋይዳ የለውም። እጅግ በጣም የሚያሳዝነው ደግሞ፣ ብዙ “የዚያ ትውልድ” አባል የሆንን ምሑራን፣ ከዚያ ሁሉ ዓለም አቀፋዊና ፍትሓዊ ራዕያችን ወርደንና የጽንፈኛ ብሔርተኞችን ቡድን በመቀላቀል የነሱን ብሔርተኛ ዓላማ ደግፈን መታየታችን ነው።
ሰ) የብዙዎቹ አክቲቪስቶች እና የፖሊቲካ ድርጅቶች ብሎም የጽንፈኛው ቡድን ዋናው ዓላማ፣ ዛሬ እየተከሰቱ ላሉት ችግሮች መንስዔያቸውን በጥልቅ መርምሮ መፍትሔ መፈለግ ሳይሆን፣ ችግሮቹ ባስከተሏቸው ምልክቶች ላይ ብቻ በመረባረባቸው፣ የችግሩ መፍትሔ ፈላጊ ሳይሆን የችግሩ አካል መሆናቸው በግልጽ እየታየ ነው። እንደው አንድ ምሳሌ ለመጥቀስ ያህል፣ በደቡብና ምሥራቅ ኦሮሚያ ውስጥ፣ የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያንና ተከታዮቿ ብቻ ከሌሎች የክርስትና እምነት ተከታዮችና (ፕሮቴስታንቶች) እና ተቋማት ተለይተው በተደጋጋሚ ለግጭቶች ሰለባ የሆኑበትን መሠረታዊ ችግር አንስቶ በመወያየት እልባት እንደ መፈለግ ዝም ብሎ ጥቃቱ በክርስቲያኖች ላይ ያነጣጠረ ነው ብሎ መደምደሙ ይቀልላቸዋል።
የእርስ በርስ ጦርነት ከጦርነቶች ሁሉ እጅግ በጣም አስከፊው ነው። የውጪ ወራሪ ሲመጣ ለወረረው አገር ውስጥ አዋቂ ባለመሆኑ ከተወረረው ሕዝብ መካከል ባንዳዎችን ፈልጎ እስኪያገኝ ድረስ የሚያደርሰው ጥፋት ያን ያህልም አስከፊ አይሆንም። ባንዳዎቹም እስኪገኙ ደግሞ ጊዜ ስለሚፈጅና ወራሪውም ጓዳ ቀዳዳውን ስለማያውቅ፣ ወራሪው ኃይል በሕዝቡ ላይ ቅጽበታዊ ጥቃት ሊያደርስ አይችልም። የእርስ በርስ ጦርነት ግን አንዴ ከተጀመረ፣ ሁለቱም ተፋላሚ ወገኖች የርስ በርስን ጓዳ፣ መውጫና መግቢያ ጠንቅቀው ስለሚያውቁ ለመጠፋፋት ጊዜም አይፈጅባቸውም። የመንገዶችን ጥበትና ስፋት፣ የቤቶችን መስኮቶችና በሮች እያንዳንዱን ማጀትና ጓሮ ሳይቀር በደንብ ስለሚያውቁት ለሰላማዊው ሕዝብ በጊዜ የመሸሸ ዕድል አይሰጡትም። አንዴ ተክሱ ተጀምሮ፣ ዘመድ ወይም ጓደኛ ከቆሰለ ወይም ከተገደለ በኋላ ደግሞ “የተኳሹ ወገን” በሙሉ እንደ ጠላት ብቻ ሳይሆን እንደ እንስሳ ስለሚቆጠር፣ በዚህኛው ወገን ያለው ተፋላሚ “እንስሶቹን” ገድሎ ካልጨረሰ ዕረፍት አይኖረውም። መጨረሻው ሁለቱም ወገን መልሰው እንዳያገግሙ ሆነው ይቆሳሰላሉ። የሚገደለው ሕዝብ ቁጥር፣ የሚፈናቀለው፣ ተገድሎ የትም ወድቆ የሚቀረው፣ የሚጠፋው ንብረት እና በአጠቃላይም በሕዝቦች ላይ የሚያደርሰው የአካላዊና አዕምሮያዊ ጉድለት ማንም ከሚገምተው በላይ ስለሆነ፣ መገዳደሉ ካበቃ በኋላ እንኳ፣ ማኅበረሰቡ ተመልሶ አብሮ በሰላም ለመኖር ቢያንስ ቢያንስ የአንድ ትውልድ ዕድሜ ይጠይቃል። ያውም አብሮነትን ለማስፈን ሓቀኛ እንቅስቃሴ ከተደረገ!
ለዘመናት አብሮ የኖረን ሕዝብ ለእንደዚህ ዓይነት የርስ በርስ ግጭት የሚያደርሰው ምንድነው? ድሕነት? ድንቁርና? ስግብግብነት? የበታችነት ወይም የበላይነት ስሜት? ወይስ ሌላ የማናውቀው ነገር? የሆነ ቁርጥ ያለ ሂሳባዊ ፎርሙላ ዓይነት መልስ የለኝም። ከነዚህ የአንዱ ወይም የሁሉም መኖር እንደ ምክንያት ሊወሰድ ይቻላል። ካስተዋልኳቸውና መጠነኛ ጥናትም ካደረግሁ በኋላ የደረስኩበት ድምዳሜ ግን፣ ለርስ በርስ ግጭት መንሥዔ ሊሆኑ ይችላሉ ብዬ የገመትኳቸውን እና ያስተዋልኳቸውን አንዳንድ ምክንያቶች እንደሚከተለው ለማስቀመጥ እሞክራለሁ። ድምዳሜዬ ግን ግላዊ እንደሆነ ከወዲሁ ይታወቅልኝ።
ስለ እርስ በርስ ጦርነት ያደረገሁት ሳይንሳዊ ጥናት የለም። የዓለም አቀፍ ሕግ ባለሙያነቴም ወይም የግጭቶች መቅረፍያ (Conflict management) ኤክስፔርት መሆኔም ይህንን ማህበረሰባዊ ችግር ሙሉ በሙሉ እንድረዳ አላደረገኝም። በአንጻሩ ግን በአጋጣሚ የሥራ ተልዕኮ ምክንያት ከላይ በጠቀስኳቸው የግጭቶች ቀጠና ውስጥ ረዘም ላለ ጊዜ በሠራሁባቸው ዓመታት፣ የግጭቱ ሰለባ ከሆኑት የማኅበረሰቡ አባላት ማለትም፣ ሴቶች፣ ሕጻናትና አዛውንት፣ እንዲሁም ከአክቲቪስቶችና ከፖሊቲከኞች ጋር በመገናኘትና በመወያየት፣ አልፎ ተርፎም ሁኔታዎችን ከቅርብ ሆኜ እከታተል ስለነበር፣ በትምሕርት ቤት ካገኘሁት የቲኦሪ ዕውቀት በላይ ስለ ችግሩ የበለጠ አረዳድ አግኝቻለሁ ብዬ እገምታለሁ። ስለዚህም ነው፣ የዛሬውን የኢትዮጵያን ሁኔታ ስገመግም፣ እነዚህን የዓመታት ተሞክሬዬን በቀላሉ ካገራችን ሁኔታ ጋር አዛምጄ፣ ከዚህ በታች የማነሳቸው እውኔታዎችና ካገራችን ወቅታዊ ሁኔታ ጋር ሳስተያይ፣ እጅግ በጣም ተመሳሳይና በቀላሉ ወደ የርስ በርስ ግጭቶች ሊመሩን የሚችሉ ሆነው ስላገኘኋቸው ላካፍላችሁ የወሰንኩት።
ሀ) ከላይ ከጠቀስኳቸው የርስ በርስ ግጭቶች የተማርኩት ትልቁ ነገር፣ የሰው ልጅ ከሰው ልጅነት ወደ እንስሳነት ባህርይ ለመለወጥ የሚያስፈልገው ጊዜ እጅግ በጣም አጭር መሆኑን ነው። ከግጭቱ በፊት በመልካም ጎረቤትነት፣ አበልጅነት፣ ሚዜነት አማችነት እና ተመሳሳይ ቤተ ዘመድነት፣ ብሎም በጓደኝነት ተዋድዶና ተከባብሮ አብሮ በሰላም እየኖረ ማኅበረሰባዊ ችግርን አብሮ እየፈታና ክፉና ደጉን አብሮ ያሳለፈ ሕዝብ፣ ግጭቱ በተጀመረ እጅግ በጣም አጭር በሆነ ጊዜ ውስጥ ከዚህ በፊት እንደማይተዋወቁ ሆነው በአሰቃቂ ሁኔታ ሲገዳደሉ አስተውያለሁ። ከሁሉ በላይ የሚያሳዝነው ደግሞ፣ የኃይማኖት ተቋማት እንኳ ሳይቀሩ ያላቸውን የሞራል የበላይነት ተጠቅመው ሕዝቡን የዕምነት መጽሓፎች በሚያዙት መሠረት ለጠብ ሳይሆን ለፍቅር ማዘጋጀት ሲገባቸው፣ የራሳቸው ብሔር ብቻ ንጹሕና ሥራቸውም ቅዱስ እንደሆነ፣ ተቃራኒውን ብሔር ግን እንደ ሠይጣን በመሳል በእሳት ላይ ቤንዚን ሲጨምሩ ማየቱ የሰው ልጅን የጭካኔ ባህርይ ፍንትው አድርጎ ያሳያል[3]። በሰባዎቹ መጨረሻ ላይ በኢትዮጵያ በተከሰተው “የቀይ ሽብር” ጊዜ የአንድ አባት ልጆች፣ የተለያየ ፖሊቲካ አስተሳሰብ ስላስተናድጉ ብቻ ወገን ለይተው ሲገዳደሉ ያየነው ስለሆነ፣ ለአገራችንም ሕዝቦች፣ አያድርስና፣ ዛሬም ወንድማማች፣ ጓደኞች ወይም አበልጆች፣ በአስተሳሰብ ስላልተጣጣሙ ብቻ ለመገዳደል ቢነሱ እንግዳ አይሆንብንም ማለት ነው። የሚያስፈራው ደግሞ የዛሬው ለግጭቶች መንሥዔ ሊሆኑ የሚችሉ ሰበቦችና ምክንያቶች ብዛት በቀይ ሽብር ጊዜ ካየነው በቅርጽም በይዘትም እጅግ በጣም የሰፉ መሆናቸው ነው።
ለ) በነዚህ የርስ በርስ ግጭት በተካሄደባቸው አገራት ሌላ ያስተዋልኩት ነገር ደግሞ፣ ከሁሉም በላይ የወጣቱ ትውልድ ለሌሎች የፖሊቲካ ሥልጣን ጥማት መናጆና ተቀዳሚ ሰለባ መሆን ነው። ወጣቱ በአገራዊ ቀውስ ምክንያት ሥራ አጥነት ናላውን አዙሮ ተስፋው በጨለመበት ሰዓት፣ “የፖሊቲካ እንስሳት” ቀርበዋቸው፣ የወጣቱ ችግር አልፋና ኦሜጋ “የአንድ የሆነ ብሔር/ሕዝብ” የቀድሞ የግፍ አገዛዝና ያለፈ የተዛባ ታሪክ ስለሆነ “የድሮውን ዝናና ክብር ለማስመለስ ተነስና ተሟገት” ብለው ለአመጽ ያነሳሱታል። ወጣቱም በየጎዳናው ተስፋ የሌለውን ኑሮ ከሚመራ ለዚህ “የተዛባ የፍትሕ ታሪክን የማቃናት ቅዱስ ዓላማ” መዋጋትን ብሔራዊ ግዴታው አድርጎ ይወስደውና፣ ያለ አንዳች ማመንታት ጽንፈኞች ባዘጋጁለት ወጥመድ ውስጥ ይገባል። ጦርነቱም ካለቀ በኋላ በዕድሜያቸው የገፉ ተፋላሚ ወገኖች ጉልበታቸው ዝሎ “ሰላምን” መሻት ሲጀምሩ እንኳ፣ ትልቁ የማኅበረሰቡ ችግር ወጣቱን ከጠብመንጃ አላቅቆ ወደ ሰላማዊ ሕይወት መመለስ ነው። ጠብመንጃ “ጠላትን” ያሸነፉበት፣ የግል ጸጥታን ለማስፈን የተጠቀሙበት፣ የዕለት ጉርስ ያገኙበት እና ቀንም ሌትም የማይለያቸው አስተማማኝ ወዳጃቸው ስለ ነበረ፣ ወጣትን ከጠብመንጃ አላቅቆ ወደ ሰላማዊ ሕይወት መመለስ እጅግ በጣም አድካሚ ሥራ ነው።
ሐ) የብዙ ብሔሮች ባለቤት የሆነች አገር ውስጥ ለርስ በርስ ግጭት መንስዔዎች አንዱ፣ የአንድን ሕዝብ “የድሮ ታሪክ፣ ክብርና ዝናን ለማስመለስ” ሲባል አንዳንድ ጽንፈኛ ብሔርተኞች የሚያቀነቅኑት ትርክት ነው። ለዩጎዝላቪያ ግጭት ትልቅ አስተዋጽዖ የነበረው የሚሎሼቪች “የታላቋን ሴርቢያ ክብርና ዝናን ለማስመለስ” ሲባል የሌሎችን ሬፑብሊኮች (ክልሎች) ሕገ መንግሥታዊ መብት የሚጥስ ፕሮፖጋንዳ መጀመሩ ነበር። በአብካዚያ ለተጀመረው ግጭት ዋናው ሰበብ የጆርጂያው መሪ ጋምሳ ኩርዲያ “የታላቋን ጆርጂያን ገናናነት መልሶ ለመገንባትና በአብካዚያ ግዛት ላይ ያለውን የበላይነት አገዛዝ መልሶ ለማስፈን” የጀመረው እንቅስቃሴ ነበር። የዩክሬይን ጽንፈኞች ያላቅማቸው “የዩክሬይንን ሕዝቦች የበላይነት በክራይሚያ ባሕረ ሰላጤና በምሥራቅ ዩክሬይን ለማስፈን” ሲባል የክራይሚያንና የዶንባስ ሕዝቦችን ሕገ መንግሥታዊ መብት መጣስ ሲጀምሩ ነበር ዛሬም በመካሄድ ላይ ያለው አስከፊው የርስ በርስ ግጭት የተጀመረው።
መ) አንድ ሕዝብ ወይም ቡድን የራሱን አገዛዝ ወይም ዕምነት በሌላው ቡድን ላይ ለረጅም ጊዜ ካሰፈነ፣ የራሱ የአስተዳደር ሥርዓት፣ ኃይማኖትና ባሕል ብቻ ትክክለኛ ይመስለዋል። ለምሳሌ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ ማለትም በኔ ዕድሜ፣ ለአማርኛ ተናጋሪው ሕዝብ፣ የአማርኛ ቋንቋ፣ የኦርቶዶክስ ኃይማኖት፣ ባለ ጥበብ ሸማና ተነፋነፍ ሱሪ፣ ዶሮ ወጥና ሽሮ ወጥ የኢትዮጵያውያን ሁሉ ባሕል ይመስለዋል። የኦሮሞ ኢሬቻና ዋቄፋና፣ የሲዳማው ጨንበላላ ወይም የሙርሲ ሕዝቦች አካላቸውን የሚያገጡበት ዘዴ ወዘተ ኢትዮያዊ እንዳልሆነ አድርገው ነው የሚወስዱት። ዛሬ ለምሳሌ፣ እያንዳንዱ ብሄር የየራሱን ቋንቋ በየክልሉ ኦፊሴላዊ የመሥርያ ቋንቋ አድርጎ ሲጠቀምበትና ሥነ ጽሁፉን ሲያዳሳድግብት ማየት ያልለመደው የኔ ትውልድ፣ የኢትዮጵያ ሕዝቦች አንድነት አደጋ ላይ እንዳለ አድርጎ ይወስደዋል። በዚህም መሠረት፣ ሌላ አዲስ የሆነ እና ፊት “የኢትዮጵያ ሕዝብ” ሥርዓት ወይም ኃይማኖት ነው ተብሎ የተነገረለትን የሚቀናቀን እና እኩልነትን እንኳ የሚሰብክ አዲስ ሓሳብ ቢመጣ፣ ነባሩ ሥርዓት በጭራሽ አይቀበለውም። “የበላይነትን ለለመደ እኩልነት ጭቆና ይመስለዋል” የሚባለውም ለዚሁ ነው። በዚህ፣ በአዲስ መልክ በተዋቀረ አገር ውስጥ፣ ድሮ ተበድለን ነበር የሚሉ ሕዝቦች እኩልነትን ማጣጣም ሲጀምሩና ነባሩ “በዳይ” ደግሞ ያለፈን “ታሪክ” ስሕተት መቀበል ሲያቅተው፣ ለግጭቶች መቀስቀስ ጥሩ ሰበብ ይሆናል።
ሠ) በእርስ በርስ ጦርነት ወቅት ለሕዝብ የሚደርሱ ዘገባዎች ሁሌም ወገናዊ ናቸው። አንድም፣ በዘጋቢው ማንነት ወይም ዘጋቢው በሁለቱም ወገን በአካል ተገኝቶ የመዘገብ ዕድል ባለማግኘቱ ምክንያት አብዛኛው ዘገባ ገሚሱ ብቻ እውነት ነው። በዩጎዝላቪያው ጦርነት ጊዜ እኔ ከነበርኩነት የክሮኤስሽያ ከተማ በቦታው ከማየው ተጨባጭ መረጃ ተነስቼ ስለ ሴርቦች ጭካኔ በየቀኑ ስዘግብ፣ ሴርቢያ ውስጥ የተመደበው አሜሪካዊው ጉዳኛዬም ልክ እንደ እኔው በቦታው ከሚያየው ተነስቶ ስለ ክሮአቶች ጭካኔ ይዘግብ ነበር። በየቀኑ የምንዘግበው ስለ አንድ ግጭት ቢሆንም ጄኔቫና ኒው ዮርክ ያሉ አለቆቻችን የሚደርሳቸው ዘገባ ግን የሚቃረን ነው። የኛን ዘገባ ከዛሬ አምሳ ዓመት በኋላ አንድ ተመራማሪ ስለ “እውነተኛው የዩጎዝላቪያ ጦርነት ታሪክ” ለማወቅ ከማለት ወደ ተባበሩት መንግሥታት ቤተ-መጽሃፍ ሄዶ የኛን ዘገባ ቢያጠናቸው፣ ሊኖረው የሚችለውን የተምታታ መረጃ መገመት አያዳግትም። ለዚህም ነው፣ በግጭቶች ወቅት የሚቀርቡ ዘገባዎች ወገናዊ የሚሆኑትና ለሚቀጥለውም ትውልድ የግጭቱን እውነተኛ ገጽታ ለማሳየት የማይችሉት። ለዚህም ነው የኢትዮጵያ ጽንፈኞች ከአንድ ምዕተ ዓመት በፊት፣ በዚያ ባልተማረ ማኅበረሰብና ኋላ ቀር የፊውዳል ሥርዓት ውስጥ በአብዛኛው በውጭ አገር ዜጎች የተጻፉትን “ታሪኮች” እያጣቀሱ ለዛሬው ችግራችን “መፍትሔ” አድርገው ለማቅረብ ሲሞክሩ ከሌላው ወገን በሚነሳው የአጸፋ ምት የርስ በርስ ግጭቶች የሚቀሰቀሱት።
ረ) አንድ ብዙ ብሔሮችን ያቀፈ አገር የአስተዳደር ሥርዓቱን ሲያዋቅር፣ በምሥረታው ወቅት የነበሩ ሕዝቦች (ብሔሮች) በሙሉ በአገሪቱ ፖሊቲካዊና ማሕበራዊ ሕይወት ውስጥ የእኩልነት መብት እንዲኖራቸው ተደርጎ መሠራት አለበት። አለበለዚያ፣ አንዳንድ ብሔሮች በተለይም በሕዝብ ቁጥር ብዛት ወይም በተጽዕኖ አሳዳሪነታቸው ብቻ ከሌሎች የላቀ መብት ለራሳቸው ሲሰጡ፣ ያንን እኩልነት የተነፈጉ ሕዝቦች ደግሞ ጊዜያቸውን ጠብቀው ወደ ግጭት ሊያደርስ የሚችል የማንነት ጥያቄ ማንሳታቸው አይቀርም። በሕዝቦች ስምምነትና ላይ ያልተመሠረተ አገር በቀላሉ ለርስ በርስ ግጭቶች ሰለባ ሊሆን ይችላል።
ረ) የአገረ ብሄር ምሥረታው ባልተሳካላቸው አገራት የሚገኙ የየብሔሩ ምሑራንና በማኅበረሰቡ ዘንድ ተሰሚነት ያላቸው ታዋቂ ግለሰቦች በተፋላሚዎቹ መካከል የሚከሰተው የመወነጃጀል ዘመን አልፎ ወደ መገዳደል ተግባር ከማምራቱ በፊት፣ ሙያቸውንና ልምዳቸውን ተጠቅመው፣ ገፍቶ የሚመጣው ግጭት ለማንም የማይጠቅም እና ልዩነቶችን በድርድር እንዲፈቱ እምብዛም አስተጸዋጽዖ አያደርጉም። በተቃራኒው፣ በጽንፈኞች በተዘረጋው ወጥመድ ተጠምደው ራሳቸው ማኅበረሰቡን በመምራት ፈንታ በጽንፈኞች እየተመሩ ዝም ብለው ወደ ጥፋት ጎዳና ሲጓዙ ይስተዋላሉ። ይህ የምሑሩ ዝምታ፣ ትምሕርቱም ሆነ የአስተዳደር ልምዱ የሌላቸውን የሰፈር አለቆችና ወጣት ጉልበተኞችን በቀላሉ ወደ አመራር ደረጃ አምጥቶ “እንወክለዋለን” ለሚሉት ሕዝብ ብቸኛ መሪ ያደርጋቸዋል። የነበረው ማኅበረሰባዊ መዋቅር እየፈረሰ ስለሆነ እነዚህ ትናንት በማኅበረሰቡ ውስጥ አንዳችም ቦታ ያልነበራቸውና ምንም የአመራርም ሆነ የአስተዳደር ልምድ ያልነበራቸው ግለሰቦች ወይም ቡድኖች በተገኘው አጋጣሚ “መሪዎች” በመሆን ግጭቱን ያባብሱና፣ የችግሩ መፍትሔ ከመሆን ይልቅ ራሳቸው የችግሩ አካል ይሆናሉ።
ሰ) በነዚህ ከላይ በጠቀስኳቸው አገራት እንዳየሁት ከሆነ፣ የእርስ በርሱ ጦርነት እንኳ “በሰላም” ካለቀ በኋላ፣ ለዘመናት አብሮ በጉርብትና የኖረ ብቻ ሳይሆን በዘር ግንዱም አንድ የሆነ ሕዝብ በእጅጉ ስለሚቆሳሰል፣ ተመልሶ በሰላም አብሮ ለመኖር እጅግ በጣም ያዳግታቸዋል። የረጅም ዘመን የትዳር ጓደኞች አንዴ የርስ በርስን ገበና አውጥተው “አንሶላቸውን በአደባባይ ማጠብ ከጀመሩ” ዕጣ ፈንታቸው ለፍቺ እንኳ ባይዳርጋቸው፣ ተመልሶ ጤነኛ ትዳር ሊሆን አይችልም። በቦስኒያ ሄርሴጎቪና ያሉት ሶስቱ ጎሣዎች ጦርነቱ ካለቀ ዛሬ ከሩብ ምዕተ ዓመት በኋላ እንደ ውሃና ዘይት ሳይደባለቁ ጎን ለጎን ይኖራሉ እንጂ እንደ ድሮያቸው ተፈቃቅሮ በሰላም አብሮ መኖር ይቅርና እንደ መልካም ጎረቤት እንኳ ተቻችለው መኖር እየከበዳቸው ነው።
ሸ) የርስ በርስ ግጭት የፈለገውን ያሕል አስከፊ ቢሆንና ቢረዝም፣ መጨረሻው ድርድር ነው። የሚያሳዝነው ግን፣ ከመጀመርያው ጀምሮ ሕዝቡን ለግጭቱ ሲያነሳሱ፣ ለስንት ሰው ሕይወት መጥፋትና ንብረት መውደም ግንባር ቀደም ቀስቃሽ የነበሩና ሕዝባቸውንም ለአደጋ ያጋለጡ ጽንፈኛ ፖሊቲከኞች፣ በዲፕሎማቲክ መዲናዎች ክብ ጠረጴዛ ዙርያ ተሰብስበው “የጦርነቱን ማብቃት” አውጀው ከተቃራኒው ወገን ጋር ፊርማቸውን ያሰፈሩበትን ውል ሲለዋወጡ ማየት ነው። ያ ሁሉ ሕዝብ አልቆ የግጭቱ ቀስቃሾችና መሪዎች ግን አንድም ቀን በጦርነቱ ሳይካፈሉ የጦርነቱን ማክተም ካወጁ በኋላ ደግሞ ተመልሰው የፖሊቲካ ሥልጣኑን ሲረከቡ ከማየት የበለጠ አሳዛኝ ነገር የለም።።
ቀ) ብሔር/ሕዝብን በማጥራት ላይ ያነጣጠረ የርስ በርስ ግጭት ሲነሳ፣ ሰለባ እንዲሆኑ የተወሰነባቸው ሕዝቦች (ብሔር) በአንድ አካባቢ እጅብ ብለው የራሳቸውን ማንነት፣ ኃይማኖትና ባሕል ጠብቀው፣ የሚኖሩበትን አካባቢ ሕዝብ ባህልና ቋንቋ ሳይለምዱና ሳይዋሃዱ ተለይተው የሚኖሩ ከሆነ ለግጭቱ አደጋ በቀላሉ ይጋለጣሉ። ተመሳጥሮ በሚኖር “የሌላው ወገን” ላይ ግን አደጋ ማድረስ በጣም ይከብዳል። “ሌላዎቹ” ከጎረቤቶቻቸው ጋር በመልካም ጉርብትና አብረው ክፉንም ሆነ በጎን ተካፍለው፣ “የሌላውን” ሕዝብ ባሕልና ደንብ ተቀብለው ስለሚኖሩ፣ በክፉ ዓይን አይታዩም። ስለዚህ ከግጭት አደጋው የመትረፍ ዕድላቸው የሰፋ ነው።
የሃጫሉ ሁንዴሳን ግድያ ተከትሎ በኦሮሚያ ክልል ውስጥ በተከሰተው የርስ በርስ ግጭት ሳቢያ የተፈጸመው የግድያ ወንጀል ታይቶም ተሰምቶም የማይታወቅ እንደ ነበረ ከተለያዩ የሚዲያ ተቋማት ዘገባና ተጓዳኝ የቪድዮ ምስሎች ማየት ችለናል። ከመቶ ዓመታት በላይ በአንድ አገር ውስጥ በአንድ ባንዲራ ሥር ሲኖሩ በነበሩ ሕዝቦች መካከል ይህ ዓይነቱ ወንጀል ሲፈጸም ማየቱ፣ በርግጥ ይህ ሕዝብ አብሮ ይኖር ነበር ወይ የሚል ጥያቄ ያስነሳል። የኢትዮጵያ ሕዝብ ለዘመናት አብሮ የኖረ፣ የውጪን ወራሪ ኃይል አብሮ የተዋጋና ያሸነፈ፣ በእንግዳ ተቀባይነቱ የታወቀ ደግ፣ ጨዋና ኩሩ ነው ተብሎ የሚነገርለት ሕዝብ፣ ምን ቢፈጠር ነው እንደዚህ ሊጨካከን የቻለው? በዚህ “የማንነት” እንጂ “ኢትዮጵያዊነት” ላለፉት ሰላሳ ዓመታት ባልተሰበከባት አገር ውስጥ ሁላችንም የብሔር ጭንብሎቻችንን አውልቀን ልንስማማበት የምንችል አንድ ወጥ መልስ ማግኘት ግን የሚከብድ ይመስለኛል።