Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ይኹን ደኣ እምበር፣ እዞም ኣብ ላዕሊ ተጠቂሶም ዘለዉ ጽቡቓት ባህግታት ኣብ ባይታ ክትግበሩ ኣይከኣሉን፡፡ እኳ ደኣ ኩነታት ኤርትራ፣ ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ እንዳበኣሰ ይመጽእ ኣሎ፡፡ ጠንቂ ናይዚ ኩሉ እቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ኣረሜናዊ ግዚያዊ መንግስቲ ኤርትራ እዩ፡፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኤርትራ ንዜጋታታ ምድራዊት ሲኦል ኾይና ትርከብ፡፡ ምኽንያቱ እቲ ስርዓት ኣብ ስልጣን ንኽነብር ኮነ ኢሉ ደቀባት ህዝቢታት ኤርትራ ኣብ ምብስባስን ምክልባትን ተዋፊሩ፣ ሰላምን ርጉእ ናብራ ህዝቢ ምዝራግ ከም ቐንዲ ዋኒኑ ሒዙ ይሰርሓሉ ምህላዉ እዩ፡፡ ሃገርና ኤርትራ ኣብዚ ጊዜ ደቂ መሬት ብዘይ ገበንን ብዘይፍርድን ዝሕረዱሉ፡ ዝሰራጠይሉን፡ ዝሕየርሉን ኣዝዩ ዘስካሕክሕ ናይ ማሕዩር ኣብያተ ማእሰርቲ ዝርከበላ ጸላም ነጥቢ ኾይና ትርከብ፡፡
ስለዚ እምበኣር ኩሉ ሰብኣዊን ደሞክራሲያዊን መስላት ደቂ ሃገር ዝተረገጸላ፡ ከምሳዕቤኑ ኸኣ ህዝባ ቀሲኑ ኽነብረላ ስለዘይክእል፣ ዝፈትዉዋ ዓዶምን ስድራቤቶምን ገዲፎም፡ ግዳይ ፍኑው ስደትን ሓሳረ መከራን ኾይኖም ንረኽቦም፡፡ ገለ ካብቶም ቀንዲ ጠንቅታት ዋሕዚ ስደት ኤረትራዉያን እዞም ዝስዕቡ ኢዮም፡-
ሽሕ እኳ ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ እንተሃለወ፣ መንግስቲ ኤርትራ ዓይኒ ማሕበረሰብ ዓለም ከዐዉርን ንሰማዒት እዝኒ ከታልልን፡ ነቲ ርኡይ ፖሊቲካዉን ጸጥታዉን ሽግራት ህዝብታት ኤርትራ ክኽሕድ ይረአ ኣሎ፡፡ ገለ ኻብቲ ልሙድ ናይ ምኽሓድ ኣመሎም ድማ እቲ ብልኡኽ መንግሰቲ ኤርትራ ኣብ ጀኔቫ ኣብቲ ካብ ዕለት 28 መስከረም ክሳብ 02 ጥቅምቲ ዝተጋበኤ መበል 60 ስሩዕ ኣኼባ ፈጻሚ ኣካል ላዕለዋይ ኮሚሽነር ጉዳይ ሰደተኛታት ዉዱብ ሕቡራት ሃገራትን (UNHCR) ካልኦት ለገስቲ ሃገራትን ዝተዋህበ ክሕደት ዝማእከሉ ናይ ሓሶት ጠቀነ እዩ፡፡
ከምቲ ኣብ መእተዊ ዝተገልጸ ብዙሓት ኤርትራዊያን በቲ ኣብ ሃገሮም ኤርትራ ዘጋጥሞም ዘሎ ጸጥታዉን ፖሊቲካዉን ጸገማት ክስደዱን ክንከራተቱን ይርኣዩ ኣለዉ፡፡ እዚ ድማ ንዋሕዚ ስደተኛታት ኤርትራዊያን ብዝለዓለ ናህሪ ይዉስኽ ኣሎ፡፡ እዞም ሃገሮም ገዲፎም ዝስደዱ ዘለዉ ኤርትራዊያን ኣብ ዝተፈላያ ሃገራት ተዓቒቦም ይርከቡ። ብፍላይ ድማ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ሱዳን፡ ጅቡቲ፡ ሊብያ፡ ግብጺ፡ እስራኤል፡ ዓዲ ጣሊያን….ወዘተ ተዘርጊሖም ይርከቡ፡፡ ናብዚ መዕቆቢ ቦታታት ንኽበጽሑ ድማ ብዙሕ ሽግራትን ጸገማትን የጋጥሞም ከምዘሎ ናይ ኣደባባይ ሚስጢር እዩ፡፡ ገለ ካብቲ መዓልታዊ ንኤርትራውያን ዘጋጥሞም ዘሎ ሽግራት ንምጥቃስ፤ ሞት፡ ማእሰርቲ፡ ግፍዕታት፡ ምዝመዛ፡ ጾታዊ ዓመጽ፡ ስርቂ…ወዘተ እዮም፡፡
እቲ ሓቂ እዚ እንዳ ሃለወ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ዓማጺ ባህርያቱ ንምጉልባብ ነቲ ሓቂ ብተደጋጋሚ ክኽሕዶ ይረአ፡፡ ካብቲ ክሕድቱ እንኮ እቲ ብቀዋሚ ልኡኽ መንግሰቲ ኤርትራ ኣምባሳደር ግርማ ኣስመሮም ኣብ መበል 60 ስሩዕ ኣኼባ ፈጻሚ ኣካል ላዕለዋይ ኮሚሽነር ስደኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ካብ 28 መስከረም ክሳብ 02 ጥቅምቲ 2009 ኣብ ጀኔቫ ዝቀረበ እዩ፡፡
"ልኡኽ መንግስቲ ኢትዮጵያ ህልው ፖለቲካውን ጸጥታውን ሽግራት ናይ ኤርትራ ክዛረብ ከሎ እንታይ ክብል ከምዝደለየ ኣይተረዳኣንን። ምናልባት ኢትዮጵያ ክብል ከይከዉን ኤርትራ ዝብል ዘሎ፡፡" እዚ መግለጺ እዚ ንመረዳእታ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ብሓፈሻ፡ ንመረዳእታን ብልሕን ኤርትራውያን ኣብ ጉዳዮም ድማ ብፍላይ ጸርፊ እዩ፡፡ ብተወሳኺ እቲ ልኡኽ ከምዚ ክብል ገሊጹ፡፡
"እዞም ብልኡኽ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከም ኤርትራውያን ስደተኛታት ጌይሩ ዘቕረበልኩም ስድተኛታት ኣይኮኑን"፡"እዚኦም ኣብ ወተሃደራዊ መዳጎኒ መዓስከራት ተሓዪሮም ዝረከቡ ኤርትራዊያን እዮም። እቲ መዓስከራት እዉን ብወተሃደራውን ጸጥታውን መሓዉራት ኢትዮጵያ እዩ ዝመሓደር። እዞም ኤርትራውያን ካብ ዝተፈላለየ ኣካላት ሕብረተ-ሰብ ኮይኖም ብናይ ኣሜሪካን ሕብረት ኣውሮጳን ዘይተጨበጠ መብጸዓታት ተነጊሩዎም ብዝተውሃሃደ ፕሮፓጋንዳ መራኸቢ ብዙሃን፡ ብወተሃደራውን ጸጥታውን መሓዉራት ኢትዮጵያ ተታሊሎምን ተደሊሎምን ዝኸዱ ግዳያት ዘይሕጋዊ ናይ ሰባት ምዝውውርን እዮም" ይብል።
እዚ መግለጺ እዚ መቐጸልታ ናይ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዘለዎ ንዕቐትን ኣቃልቦ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ንምጥምዛዝን ዝግበር ዘሎ ሽርሒ እዩ፡፡ ብተወሳኺ፣ እዚ መግለጺ እዚ፣ እቲ ስርዓት ነቲ ናይ 1951 ውዕል ብዛዕባ ስደተኛታት ዘለዎ ክድዓት ዘርኢ እዩ፡፡ እቲ ሓቂ ግን፡ ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ዘቕረቦ ዘይኮነስ ብኣንጻሩ እዩ፡፡ እዚኦም ዝበታተኑ ዘለው ኤርትራውያን ግዳያት ናይቲ ጨካንን ገፋዕን ምሕደራን ካልእ ኢ-ሰብኣዊ ፖሊስን ኣተሓሕዛን እቲ ስርዓት እዮም፡፡ ስለዚ ንሕና ትኽክል ዝኾነ ጸጥታውን ፖለቲካውን ሽግር ዘለና ናይ ብሓቂ ስደተኛታት ኢና፡፡
ንሕና ኣብ መዓሰከራት ስደኛታት ኢትዮጵያ እንርከብ ኣብ ትሕቲ ጽላል ማሕበረ-ሰብ ዓለም (UNHCR) እንነብር ኤርትራውያን ስደተኛታት ኢና፡፡ ነዚ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ዝወርድ ዘሎ በደል፣ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ብሓፈሻ፣ ኣዕቖብቲ ሃገራት ከኣ ብፍላይ፣ ዝለዓለ ቆላሕታ ክገብራሉን ንኤርትራዊያን ስደተኛታት ድማ ኣኣብ ዘለዉዎ ቦታ ኣድላዪ ዘበለ ምትሕብባር ክገብራሉን ንምሕጸን፡፡ ኣብ መወዳእታ ነዘን ንኤርትራዊ ስደተኛ ድሕነቱን ጸጥትኡን ሓልየን ኣድላዪ ሓገዝ ዝገብራ ዘለዋ ሃገራት ብሓፈሻ ንህዝብን መንግስትን ኢትዮጵያ ድማ ብፍላይ እንዳመስግና ሓገዘን ብዝለዓለ ደረጃ ክቕጽልኦ ንላቦ፡፡
አገራችን ኢትዮጵያ በከፍተኛ የለውጥ ሮለር ኮስተር (ነውጥ) ላይ እንደምትገኝ የማይስማማ ቢኖር ለዜና አውታሮች ‘ጆሮ ዳባ’ ያለ ሰው ብቻ መሆን ይኖርበታል፡፡ ብዙ ፖለቲከኞች ያለንበትን ሁኔታ ምድራችን በምጥ ላይ እንዳለች ሴት አድርገው ይመስሉታል፡፡ ተስፋና ጽልመት፣ ብርሃንና ጨለማ፣ ሞትና ሕይወት፣ ደስታና ሐዘን፣ እውነትና ቅጥፈት፣ መሳ ለመሳ ተያይዘው የምጡን ህመም ማብቂያ የሌለው አስመስለውታል፡፡ አገራችን ብቻ ሳትሆን መላው አለም ከእነዚህ አይነቶቹ ውጥረቶች ልትጸዳ የማትችል እንደሆነና እንዳውም የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ዳግም ምጽአት እየቀረበ በመጣ ቁጥር ምጡ እያየለ እንደሚሄድ መጽሐፍ ቅዱስን ለሚያነብ ሰው እንግዳ ጉዳይ አይሆንም (ማቴ 24)፡፡ አሁን ጥያቄው በዚህ ሁኔታ ውስጥ፣ እንደ ክርስቲያን የአንተ፣ የአንቺና የእኔ ድርሻ ምን መሆን አለበት የሚለው ነው? እንደ አማኝ ስለ ፖለቲካ ምን አይነት አመለካከት ልንይዝ ይገባል? ተሳትፏችንስ ምን መምሰል አለበት?
ቀላል ቁጥር የሌላቸው ሰዎች፣ “ክርስቲያን በፖለቲካ ውስጥ እጁን ፈጽሞ ማስገባት የለበትም” ሲሉ ይደመጣሉ፡፡ በሌላው ጽንፍ የሚገኙቱ ደግሞ፣ ተቀዳሚ ተጠሪነታቸው ለመንግስት ይሁን ለሚያመልኩት አምላክ መሆኑ ግራ እስኪያጋባ ድረስ የግብረገብ መለኪያቸውን አመቻምቸው፣ ለዘራቸውና ለፖለቲካ ፓርቲያቸው ደማቸው እስኪገታተር ዘብ ሲቆሙ ይታያል፡፡ በእኔ እምነት ሁለቱም ዋልታ ረገጦች ናቸው፡፡ በመጀመሪያው ጽንፍ ውስጥ ያለው ድክመት ሕዝብን የሚያጠፋው፣ ‘የአላዋቂዎች ወሬ ሳይሆን የአዋቂዎች ዝምታ’፣ የመሆኑን እውነት የመዘንጋት ነው፡፡ ዝምታ በቦታውና በጊዜው ሲሆን መልካም ቢሆንም እንደ አማኝ የክርስትናችንን የሞራል ምርሆችና መሰረቶች የሚገዳደሩ ጉዳዮች በሚኖሩበት ጊዜ አወንታዊ ተጽእኖ መፍጠር በምንችልባቸው ሁኔታዎች ሁሉ መሳተፍ ግዴታችን ነው ብዬ አምናለው፡፡ ይህ ተሳትፎ ታዲያ ከአመጽ የጸዳ እና የክርስቲያናዊ ሕይወት መርሆዎችን ጥያቄ ውስጥ የማያስገባ መሆኑን ማረጋገጥ ግድ ይላል፡፡ በሁለተኛ ጽንፍ ውስጥ የሚታየው ድክመት ደግሞ በሁለት እግር በአንድ ጊዜ ሁለት ዛፍ ላይ የመውጣት ስካር ወይም የጎራ ጉራማይሌ ችግር ነው፡፡ የአንዳንዶችን “ክርስቲያኖች” የሶሻል ሚዲያ አካውንት ለማንበብ ጊዜ ካላችሁ የምለው ምን እንደሆነ ፍንትው ሳይልላችሁ አይቀርም፡፡ “ኢየሱስ ጌታ ነው”፣ የሚል የፕሮፋይ ፒክቸር ተጠቅመው ሲያበቁ፣ ጌታቸው ኢየሱስ ሳይሆን ዘራቸው ወይም የፖለቲካ ፓርቲያቸው ሆኖ ታገኙትና ታዝናላችሁ፡፡ ከዚያም አልፈው በሃሳብ የማይመስላቸውን ሲራገሙና ሲዝቱ፣ በጸያፍ ቃሎቻቸው ሲጋረፉ ትመለከታላችሁ፡፡ ሌሎቹ ደግሞ የተሻለ ወይም መንፈሳዊ ሊያስመስላቸው የሚያስችላቸውን ጭንብል በማጥለቅ በለስላሳ ቃላት ግብዝነት የሞላው ጭንቁር ሃሳቦችን ሲረጩ ብዙ መልካም ነገር ለመስራት የሚችሉበትን ወርቃማ ጊዚያቸውን ያባክናሉ፡፡ ጌታህ ማን መሆኑን ለእኔ አትንገረኝ፤ አንተና አመልከዋለው የምትለው አምላክ ያውቃል፡፡ ስለዚህ ሽንገላውን አቁመህ ጎራህን ለይ፡፡ ሽንገላውን አቁመሽ ጎራሽን ለዪ፡፡ ምክሬ ነው፡፡
ፖለቲካ እና መግስትን በተመለከተ አማኝ፣ ማለቴ እውነተኛ የኢየሱስ ክርስቶስ ደቀ መዝሙር፣ ሊያውቃቸው የሚገባቸውን ሁለት የመጽሐፍ ቅዱስ እውነታዎች እንዳጋራችሁ ፍቀዱልኝ፡፡ የመጀመሪያው እውነት አማኝ በሕይወቱ ከምንም ነገር በላይ ቅድሚያ ሊሰጠውና ሊሻው የሚገባው ነገር የእግዚአብሔርን መንግስትና ፈቃድ መሆኑ ነው (ማቴዎስ 6፡33)። የእግዚአብሔር እቅዶች እና ዓላማዎች ቋሚዎች እንዲሁም ፈቃዱ ደግሞ የማይናወጥ ነው፡፡ ፈቃዱን ከማድረግ የትኛውም መንግስት ሆነ ሃይል ሊያግደው አይችልም (ዳንኤል 4፡34-35)። እንዳውም እውነታው የምድር መንግስታትን ወደ ስልጣን የሚያመጣውና ከስልጣናቸው የሚያስወግደው እርሱ ራሱ መሆኑ ነው (ዳንኤል 2፡21)፡፡ ልዑል በሰዎች መንግሥታት ሁሉ ላይ እንደሚገዛና እነዚህንም መንግሥታት ለወደደው እንደሚሰጥ ለማወቅ ዳንኤል 4፡17 ማንበብ በቂ ነው፡፡ ይህንን እውነት በአግባቡ ማወቁ፣ ፖለቲካ ወይም መንግስት እግዚአብሔር ፈቃዱን ለመፈፀም የሚጠቀምበት መንገድ ወይም ዘዴ እንጂ ሌላ ነገር አለመሆኑን እንድንገነዘብ ይረዳናል (ሮሜ 13፡6)። ምንም እንኳን ክፉ ሰዎች የፖለቲካ ኃይላቸውን ለክፉ ነገር ቢጠቀሙበት፣ “እግዚአብሔር፣ ለሚወዱትና እንደ ሐሳቡ ለተጠሩት፣ ነገር ሁሉ ተያይዞ ለበጎ እንዲሠራ እንደሚያደርግላቸው እናውቃለን።” (ሮሜ 8 28)።
ሁለተኛው እውነት፣ መንግስት የሁሉ ነገር መፍትሄ እንዳልሆነ ማወቅ ነው! ለሁሉ ነገር መፍትሄ ሊሆን የሚችለው እግዚአብሔር ብቻ ነው፡፡ በአዲስ ኪዳን ኢየሱስም ሆነ ሐዋሪያቱ ክርስቲያኖች የአረማዊውንን የጣኦት አምልኮ፣ ኢ-ሞራላዊ እና ብልሹ አሰራሮችን በመንግስት በኩል እንዴት ማሻሻል እንደሚችሉ ለማስተማር ጊዜያቸውን ወይም ጉልበታቸውን ሲያጠፋ በጭራሽ አናነብም። ሐዋርያት፣ ክርስቲያኖች የሮማን ምንግሥት ኢ-ፍትሃዊ የሆኑ ህጎችን ወይም የጭካኔ እቅዶችን ለመቃወም በአመጽ እንዲሳተፉም በጭራሽ አላስተማሩም፡፡ ከዚያ ይልቅ፣ ሐዋርያት በመጀመሪያው መቶ ዘመን የነበሩትን ክርስቲያኖች እና እኛን የመከሩት አንድ ነገር ቢኖር ወንጌልን እንድንሰብክ እና ለወንጌል የለውጥ ኃይል ምስክር ሊሆን የሚችል የተለየ ሕይወት እንድንኖር ነው፡፡
መንግስትን በተመለከት እኛ አማኞች ያለብን ግዴታ ወይም ሃላፊነት ከወንጌል በተቃራኒ ያልቆሙ የምድሪቱን ህጎች ማክበር እና ጥሩ ዜጎች ሆኖ መገኘት ነው (ሮሜ 13፡1-2)። ስልጣን ሁሉ ከእግዚአብሔር መሆኑን እና ይህንንም ስልጣን፣ እግዚአብሔር “ክፉ የሚያደርጉትን ለመቅጣት በጎም የሚያደርጉትን ለማመስገን…” ለሰው ልጅ የሚሰጥ መሆኑን በቅዱሱ መጽሐፋችን እናነባለን (1ኛ ጴጥሮስ 2፡13-15)። ከዚህ በተጨማሪ አማኝ፣ “ማንኛውም ሰው በሥልጣን ላሉት ሹማምንት መገዛት ይገባዋል፤ ከእግዚአብሔር ካልሆነ በቀር ሥልጣን የለምና፤ ያሉትም ባለ ሥልጣናት በእግዚአብሔር የተሾሙ ናቸው። ስለዚህ፣ በባለ ሥልጣን ላይ የሚያምፅ በእግዚአብሔር ሥርዐት ላይ ማመፁ ነው፤ ይህን የሚያደርጉትም በራሳቸው ላይ ፍርድን ያመጣሉ” (ሮሜ 13፡1-2) የሚለውን የእግዚአብሔር ቃል መዘንጋት የለበትም። ይህ ማለት ግን አማኝ በምርጫ መሳተፍና የክርስትና መርሆዎቼን በአንጻሩ ያራምዱልኛል ለሚላቸው የፖለቲካ ፓርቲዎችም ሆነ ግለሰብ ድምጽ ከመስጠት መቆጠብ አለበት ማለት አይደለም፡፡
ከሰይጣን ታላላቅ ማታለያዎች አንዱ የፖለቲካ እና የመንግስት ባለሥልጣናት በአገር ላይ መልካም ባህላዊ ሥነ-ምግባር እና ፈርሃ እግዚአብሔራዊ አኗኗር ሊያሰፍኑ እንደሚችሉ በማሰብ ተስፋችንን በእነርሱ ላይ እንድናሳርፍ ማድረጉ ነው፡፡ የአንድ ሀገር የለውጥ ተስፋ በማንኛውም ገዥ መደብ ውስጥ አይገኝም፡፡ ቤተ ክርስቲያን፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊ እውነቶችን እና ክርስቲያናዊ እሴቶችን መጠበቅ፣ ማስፋፋት እና መከላከል የፖለቲከኞች ወይም የመንግሥት የሥራ ድርሻ ነው ብላ ካሰበች ትልቁን ስህተት ሰርታለች፡፡
ቤተክርስቲያን ልዩ ናት፡፡ የእግዚአብሔር ዓላማ በፖለቲካዊ አክቲቪዝም (ንቅናቄ) ግቡን አይመታም፡፡ በመንግስት ፖለቲካዊ ጉዳዮች ውስጥ በመሰንቀር ጉልበታችንን፣ ጊዜያችንን ወይም ገንዘባችንን እንድናጠፋ የሚያዝ መጽሐፍ ቅዱሳዊ መመሪያ የለም፡፡ ተልእኳችን ሀገርን በፖለቲካ ተሃድሶ መለወጥ ሳይሆን ልብን በእግዚአብሔር ቃል መለወጥ ነው፡፡ አማኞች የክርስትና እድገት እና ተፅእኖ በሆነ መንገድ ከመንግስት መልካም ፖሊሲዎች ጋር ሊንሰላሰሉ (ሊተሳሰሩ) ይችላሉ ብለው ማሰብ የጀመሩ ጊዜ የቤተክርስቲያን ተልእኮ አደጋ ውስጥ ይወድቃል፡፡ ክርስቲያናዊ ግዴታችን የክርስቶስን ወንጌል ማሰራጨት እና የዘመናችንን ኃጢያቶች ወደ ብርሃን ማውጣት ነው። የግለሰቦች ልብ በወንጌል ብርሃን መለወጥ ሲጀምር፣ ባህሉ ያንን ለውጥ ማንፀባረቅ ይጀምራል፡፡
አማኞች በሁሉም አይነት ጨቋኝ አረማዊ መንግሥታ ስር ኖረዋል፤ አልፎ ተርፎም በእነዚህ መንግሥታት ዘመን አብበዋል፡፡ በተለይም በመካከለኛው ክፍለ ዘመን ጭካኔና ግፍ በሞላቸው የፖለቲካ አገዛዞች መካከል እምነታቸውን ጠብቀው ለኖሩት የመጀመሪያው ክፍለ ዘመን አማኞች ይህ እውነት ግልጽ ነው፡፡ የዓለም ብርሃን እና የምድር ጨው የሆኑት መንግስታቸው ሳይሆን እነሱ መሆናቸውን ተረድተው ነበር። የፖለቲካ ባለስልጣኖቻቸውን ማክበር ብቻ ሳይሆን ስለ እነርሱ አብዝተው መጸለይ እንዳለባቸው የሚያዘውን የጳውሎስን ትእዛዝን አጥብቀው ይከተሉ ነበር (ሮሜ 13፡1-8)። ከሁሉም በላይ ፣ እንደ አማኞች ተስፋቸውን እግዚአብሔር ብቻ በሚሰጠው ጥበቃ ላይ ማኖር እንዳለባቸው ተገንዝበዋል፡፡ በዛሬው ጊዜም ቢሆን ሁኔታው ​​ተመሳሳይ ነው። የቅዱሳት መጻሕፍትን ትምህርቶች ስንከተል፣ እግዚአብሔር እንድንሆን እንዳሰበ የዓለም ብርሃን እንሆናለን (ማቴ. 5፡16)።
አስኳሉ ሃሳብ የሚከተለው ነው፡፡ በፖለቲካው ንፋስ ተጠልፈህ መንግሥትህ በሰማይ፣ ዜግነትህ ሰማያዊ፣ ንጉሥህም ክርስቶስ መሆኑን ዘንግተህ በዘርና ጎሳ ፖለቲካ ፍልሚያ ውስጥ የሰይጣንን የጨለማና የጥላቻ ፈቃድ እያገለገልክ ከሆነ፣ ደም ስርህ እስከሚገታተር ለፍትህ ሳይሆን በአጋጣሚ ለተገኘህበት አንድ ብሔረሰብ ዘብ የምትቆም ከሆነ፣ በማታውቀውና ባላየከው ጉዳይ ሁሉ ጥልቅ እያልክ ሁሉን አዋቂ እንደሆነ አምላክ በፍርድ ወንበር ላይ ተቀምጠህ ከሆነ፣ መንግሥትን በአመጽ ለመጣልና የሹማምንትን ስም በማጠልሸት የእግዚአብሔርን ሥርአት እየተቃወምክ በራስህ ላይ ፍርድ እየጠራህ ከሆነ፣ ከክርስትናህ መርሆዎች በላይ ለፖለቲካህ ፓርቲ አመለካከቶች አጎብዳጅ ከሆንክ፣ ጊዜው ሳያልፍ ቆም ብለህ የክርስትናህን ጤናማነት ወይም እውነተኛነት መጠየቅ ይኖርብሃል፡፡ ጎራህን ለይ፡፡ በሁለት ቢላ አትብላ፡፡ የምታመልከውን አሁን ምረጥ፡፡ ዘርህን ወይም አምላክህን፤ ቋንቋህን ወይም ወንጌልን፣ የፖለቲካ ፓርቲህን ወይም ክርስቲያናዊ መርህን አንዱን ምረጥ፡፡ ሁለቱንም በአንዴ ልታመልክ አትችልም፡፡ ጌታህ ማን ነው? በአንድ ጊዜ ሁለት ጌቶችን ማገልገል የሚችል ማንም ባሪያ የለም፤ አንዱን ጠልቶ ሌላውን ይወዳል፤ ወይም አንዱን ይጠጋል፤ ሌላውን ይንቃል። የእግዚአብሔርም የጎሳህም ባሪያ መሆን አትችልም።
ኣብ'ቶም ፊልምታት፡ ልሙዳት ዝኾኑ ቃላትን ሓረጋትን ክትማሃር ኢኻ። እንተ ደሊኻ'ውን፡ ነቶም ፊልምታት ደው እናበልካን ንድሕሪት እናመለስካን ክትርእዮም ትኽእል ኢኻ። ጽሑፋዊ መግለጺ እንተደሊኻ'ውን፡ ኣብ ታሕተዋይ ክፋል ናይቲ ፊልም፡ የማናይ ሸነኽ ዘሎ ሳጹን ጠውቕ።
ተቋሙ በ2017 ዓ.ም በሕዝቦች ተሳትፍና መፈቃቀድ ላይ የተመሠረተ ድሞክራሲያዊ ሥርዓትና መልካም አስተዲደር የሰፈነባት፣ ማህበራዊ ፍትህ የነገሰባት፣ ከድህነት ተላቃ መካከለኛ ገቢ ያላት ኢትዮጵያ እውን ለማድረግ እንደሀገር የተቀመጠውን ራዕይ ከግብ ለማድረስ የራሱን ድርሻ ለመወጣት በተሰጠው ስልጣንና ተግባር መሰረት የራሱን ተልዕኮና ራዕይ እንደሚከተለው አስቀምጧል፡፡
አስፈፃሚ አካላት ሥራቸውን በሕግ መሠረት የሚያከናውኑ መሆኑን መቆጣጠር፣ አስተዲደራዊ በደልን አስመልክቶ የሚቀርቡ ቅሬታዎችን በመመርመር የመፍትሄ ሀሳብ መሻት፣ነባር ሕጎችና አሠራሮች እንድሻሻለ፣ አዳድስ ሕጎች እንድወጡ በማሳሰብ እና አስተዲደራዊ ጥፋቶች የሚሻሻሉበትን ሁኔታ በማጥናት ሀሳብ ማቅረብ፣ ግሌጽነትና ተጠያቂነትን ለማስፈን የሕብረተሰቡንና የአስፈፃሚውን አካል ግንዛቤ በማዳበር፣ የመረጃ ነፃነት ሕግን ማስተግበርና መልካም የመንግሥት አስተዲደርንና የግልጸኝነት ባህልን ማረጋገጥ፡፡
እስኪ ፖለቲካው ይቆየንና ስለ እውነት እንናገር። ለአንድ አፍታ፤ ሳናዳምጥ አናውራ፣ ሳናውቅ አንቃወም፣ ሳይገባን አንደግፍ። እስኪ ለአፍታ እንኳን ከግብታዊ ስሜት እንውጣ፣ በምክንያት እናስብ። የአንድ ሃሳብ ትክክለኝነት የሚመዘነው በተናጋሪው ስልጣንና ማንነት ሳይሆን በምክንያታዊ ዕውቀት ነው። ምክንያታዊ ዕውቀት የትላንቱን ጠንቅቆ ማወቅ፣ የዛሬን በዝርዝር መገንዘብ፣ የነገን በትክክል መገመት ያስችላል። የትላንቱን ታሪክ እና የወደፊቱን ሁኔታ መሰረት ያደረገ በሰዎች ሕይወት ላይ … Continue reading የፖለቲካችን ስብራት እና መለያየት! →
በሃገራችን ፖለቲካ ልማድ ስልጣን የያዘ አካል ያሻውን ለማድረግ የሚያግደው ነገር የለም፡፡ የዚህ ምክንያቱ ስልጣንን ሊገሩ ሚችሉ የዲሞክራሲ ተቋማት አቅም አለመዳበር ነው፡፡ ደርግ ያሻውን ሲገድል የኖረው፣ ህወሃት እጁ የቻለውን ሁሉ ሲዘርፍ የከረመው፣ አሁን ደግሞ ባለተራው ኦህዴድ ለዚሁ ልማድ እየተንደረደረ ያለው ስልጣን እንዳያባልግ ልጓም ማስገባት ስላልተቻለ ነው፡፡ ስልጣንን ያለገደብ የልብን ለመስራት የመጠቀሙ ፖለቲካዊ ልምድ እንዲቀር ካልተደረገ አምባገነን … Continue reading ለኦዴፓ ልጓም ከወደዬት ይምጣ? →
መ/ወ/ር ተስፋነሽ ጋቢሳ ትባላለች። የመከላከያ ሠራዊታችን ልዩ ሀይል አባል ናት ፡፡ ጁንታው በከፈተው ውጊያ ለመፋለም በራያ ግንባር ከክፍሏ አባላት ጋር ተሰልፋ በርካታ ግዳጆችን በድል ተወጥታለች።
ጠላት ለአመታት ያዋጋኛል ብሎ እንዳዘጋጀው በወታደራዊ ጠበብቶቹ በግንባሩ መሪ ሌ/ጄ ባጫ ደበሌ እና ሌሎች አመራሮች የተመሰከረለት ልዩ ቦታው አዲ ቀይህ የተባለው ቦታ ላይ ለ3 ቀናት በተደረገው ፍልሚያ በጀግንነት እየተዋጋች ሳለ ያልጠበቀች ገጠማት።
በዚህ ቦታ ላይ ጠላት ሙሉ ሀይሉን ተጠቅሞ መዋጋት በመጀመሩ እንደ ሌሎች ምሽጎች በቀላሉ መስበር ካለመቻሉም ባሻገር ፣ ጠላትን ለመደምሰስ የገባውን የወገን ጦር ለመቁረጥ መልሶ ማጥቃት በማድረጉ ፣ ወገን የሃይል ሚዛኑን ለማመጣጠንና ሌሎች ወታደራዊ ጥበቦችን ለመጠቀም ሲባል ከጠላት ከበባ ሰብረው እንዲወጡ ሲደረግ ፣ መ/ወ/ር ተስፋነሽ በጠላት ቀጣና ተቆርጣ ትቀራለች።
ወ/ር ተስፋነሽ ወገን አሸንፎ ሞሽጉን እንደሚሰብር ሙሉ እምነት ስለነበራት ፣ የታጠቀችውን ስናይፐር ጨምሮ መሬቱን ቆፍራ ራሷን ጉድጓድ ውስጥ ትቀብራለች። አፈሩን በእጆቿ በላይዋ ላይ በመመለስ ከመሬቱ ጋር በሚገባ ትመሳሰላለች።
በነዚህ ቀናት ራሷን እንደሙት ያለምንም እንቅስቃሴ ትንፋሿን አምቃ በከርሰ ምድር ሳለች ከፍተኛ ውጊያ ከተካሄደ በኋላ ሰራዊታችን ሞሽጉን ሰብሮ ድል ማድረጉን የዲሽቃው ዎሳ እግርም እሷ ካለችበት ጉድጓድ አካባቢ መነሳቱን አወቀች ፡፡
እሷም እጆቿን አንስታ ‘ ወገን ነኝ ‘ የሚል ድምፅ በደስታ ብዛት ተውጣ አሰማች። እነሱም ወደ ኋላ በመውሰድ ከ 3 ቀናት በኋላ እህልና ውሀ እንድትቀምስ አድርገው ተመልሳ ጁንታውን ለደምሰስ እየተፋለመች ትገኛለች።
የኢትዮጵያ ፓስፖርት ከአፍሪካ የመጨረሻዎቹ አምስት ሀገራት ውስጥ ተመደበ (ኢሳት ዜና–ጥቅምት 15/2010)የኢትዮጵያ ፓስፖርት ከአፍሪካ የመጨረሻዎቹ አምስት ውስጥ ሲመደብ ከአለም ደግሞ 185ኛ...
“የዜን መምህሩ ቴትሱገን በቻይንኛ ቋንቋ የነበረውን የቡድሃን አስተምህሮ የያዘውን መፅሐፍ ጃፓን ውስጥ ለማሳተም ተነሳ፡፡ ሕትመቱ በእንጨት ላይ ነበር እናም ደግሞ...
ጠ/ሚንስትር ዶር ዐብይ አህመድ ሥልጣን ከያዙበት ጊዜ ወዲህ የኢትዮጵያ ሕዝብ ከዚህ በፊት አይቶትና ሰምቶት የማያውቀውን የሰብአዊ መብት መከበር፤ በነጻ የመናገርና የመጻፍ፤ መንግሥትን የመተቸት፤ እንደልብ የመንቀሳቀስና የመደራጀት፤ የመሰብሰብ፤ ከአገር የመውጣትና የመግባት መብቶችን ተቀዳጅቷል። ችግሮችን በጋራና በሰላም የመፍታትና የኢትዮጵያን ጥልቀት ያለው የኋላ ቀርነትና የድህነት ሰቆቃ ለመቅረፍ እድሉ ከፍ ብሏል። ኢትዮጵያን ካስቀደምና ከዘውግ በላይ ለእያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ መብትና ደህንነት ለማሰብና ለመስራት ከቻልን፤
የኢትዮጵያን ረጅም፤ የሚያኮራና የጋራ ታሪክ ሂደት፤ የዘውግን ጠባብ ብሄርተኝነት አደጋነት፤ አድካሚነትና አፍራሽነት፤ የኢትዮጵያዊነትን የዜግነት መለያ ወይንም የኢትዮጵያዊ ብሄርተኝነት አስፈላጊነትና ወሳኝነት፤ ጦርነትን ወደ ጎን ትቶ ኋላ ቀርነትንና ድህነትን የመቅረፍና የማሸነፍ ወሳኝነትን ወዘተ እሴቶች በሚመለከት ብዙ አገር አቀፍና ዓለም አቀፍ ስብሰባዎችና ውይይቶች ሲካሄዱ ቆይተዋል። ይህች የብዙ ሽህዎች ዓመታት ታሪክ ያላት አገር በሃያ አንደኛው መቶ ክፍለ ዘመን ገና ስለ አገር ግንባታ (Nation-building) ጥናት፤ ምርምርና ውይይት ታደርጋለች። ለማስታወስ፤ እኛ ትውልደ ኢትዮጵያዊያን ምሁራን መናገር፤ መጻፍና መተቻቸት እንወዳለን። በጋራ እሴቶች መስማማት ግን አንችልም። “Quo Vadis Ethiopia (ኢትዮጵያ ወደ የት እየሄደች ነው?”) የሚለውን ጥያቄ ያልፈተሸ ምሁር ወይንም ስብስብ የለም። ይህ ባለፉት አምሳ ዓመታት ሲፈተሽ የቆየ ጥያቄ ሁሉም ምሁራን፤ ልሂቃን፤ የፖለቲካ ስብስቦች፤ መሪዎች የሚጋሩት መልስ አለማግኘቱ ይህች ታላቅ አገር አሁንም በራሷ ዜጎች እየተጎዳች መሆኑን ያሳያል። አገሩን የማያከብርና በማያሻማ ደረጃ የማይቀበል ዜጋ ወይንም ቡድን ሕዝብን ይወዳል፤ ለፍትህ ቆሟል ለማለት አይቻልም፤ የሚወደው ራሱንና የራሱን ዝና ነው። የሚያገለግለው የራሱንና የቡድኑን ጥቅም ነው።
የችግሩ መንስኤ ኢትዮጵያ ወይንም የኢትዮጵያ ሕዝብ አይደሉም። ኢትዮጵያን እንደ ችግር የምናቀርባትና የምነወያይባት እኛው ነን። የቻይና ሕዝብ ቻይናን፤ የአሜሪካ ሕዝብ አሜሪካን፤ የራሽያ ሕዝብ ራሽያን፤ የኢራን ሕዝብ ኢራንን፤ የግብጽ ሕዝብ ግብጽን ወዘተ እንደ ችግር አያይም። የሰለጠነውና አገሩን ዘመናዊ ለማድረግ ቆርጦ የተነሳ የዓለም ሕዝብ፤ የፖለቲካውንና የፓርቲውን ልዩነት ከአገሩ ዘላቂነትና ብሄራዊ ጥቅም ይለያል። አገር እንደ ችግር አይታይም፤ ችግሩ የፖለቲካ ሥልጣን ፈላጊዎች ናቸው ። ዓለም ያደነቃትን አገር ኢትዮጵያን ዛሬም የምናዋርዳት፤ ሌላው ቀርቶ አሁንም በስሟ ፓርቲዎችንና ተቋማትን ለመሰየም የምንቸገረው፤ ባለፉት ሃያ ሰባት ዓመታት፤ የአገሪቱ አምባሳደሮች አይን ባወጣ ደረጃ የኢትዮጵያን ዘላቂ የንግድ፤ የመዋእለ ንዋይ ፈሰስ አስፈላጊነት ጥቅም፤ የሁሉም ዜጎቿ የመከበርና የመገልገል መብት፤ የአገራችን የመከበርና የዜግነት መለያችን መሆኑን የማስተጋባትን ግዴታቸውን ወደጎን ትተው ኤምባሲዎችን የራሳቸው ዘውግ አባላት መሰብሰቢያና መገልገያ ማድረጋቸው ምን ያህል ይህችን ታላቅ አገር ዝቅ እንዳደረግናት ያሳያሉ። የኢትዮጵያ ዘላቂነት፤ የመላው ሕዝቧ እድገትና በሁለመናዋ ተሳታፊነት የህልውና ጥያቄ መሆኑን “ኢትዮጵያ ወደ የት እየሄደች ነው” በሚሉት ስብሰባዎች ስነወያይባቸው ቆይተናል።
ዛሬ ኢትዮጵያና የኢትዮጵያ ሕዝብ የሚፈልጉት ተግባር እንጅ ዲስኲር አይደለም። ኢትዮጵያ ፍትሃዊና አስተማማኝ የኢኮኖሚና የፖለቲካ ማህበረሰብ ለመመስረት የምትችለው የሕግ የበላይነት፤ እውነተኛ እኩልነት፤ በዜግነት መብት የተመሰረተ፤ ብሄርና ቋንቋ ተኮሩን ሕገ መንግሥት የሚተካ ሌላ ሕዝብ ተወያይቶና ተስማምቶ የተቀበለው ሕገ መንግሥት ስኬታማ ሲሆን ነው። ችግሩ ሕገ መንግሥቱ አይደለም፤ አፈጻጸም ነው የሚለውን ብሂል አልቀበልም። በዜጎች መብት ላይ ያልተመሰረተ፤ ሕብረ-ብሄራዊነትን ያዳከመ ሕገ መንግሥት እንዴት አግባብ አለው ለማለት ይቻላል?
ያለውን የአንድ ፓርቲ ስርዓት ለማጠናከርና የጥቂቶችን የፖለቲካና የኢኮኖሚ የበላይነት መልሶ እንዲያንሰራራ ለማድረግ ምቹ ሁኔታን ለመፍጠር ካልተፈለገ በስተቀር፤ በአሁኑ ወቅት፤ “ሕገ መንግሥቱ ይከበር፤ ምርጫ ለይስሙላ ይካሄድ” ማለቱ
ከጥቅሙ ጉዳቱ ሊያመዝን ይችላል። ምክንያቱም፤ የብሄር ጥላቻው ስር እንደሰደደ ነው። ቅደመ ሁኔታዎች አልተመቻቹም። ከአዲስ አበባና ሌሎች ጥቂት ቦታዎች ውጭ ሰላምና እርጋታ፤ የሕግ የበላይነት፤ አስተማማኝ ኑሮ ወዘተ የለም። ከፍተኛ ሌቦችና ነፍሰ ገዳዮች በሃላፊነት ለፍርድ አልቀረቡም።
ለምሳሌ፤ ባለፈው ሳምንት፤ በ February 6, 2019 የመጀመሪያ ቀናት ብቻ በደምቢያ ወረዳ ጎንደር ጦርነት ተካሂዶ ቁጥራቸው ያልተረጋገጠ ዜጎች ህይወት አልፏል፤ ብዙ ኃብት ወድሟል። ዶቸ ቬላ እንዳታወቀው ከሆነ የችግሩ መነሻ በጭልጋ ወረዳ በሚኖሩ “የዐማራና የቅማንት” ወንድማማች ሕዝቦች መካከል በተከሰተ ልዩነት ነው። ይህን ልዩነት በተከትጋታይ እሳት እየጫሩ ያባባሱት ህወሓቶች መሆናቸው የሚከራክር አይመስለኝም። ህወሓት ሥልጣን ከመያዙ በፊት በዚህና በሌሎች የጎንደር አካባቢዎች የተጨፈጨፈው ሕዝብ ብዛት በቅጡ ባይታወቅም፤ በብዙ ሽህዎች ይገመታል። ዛሬም እንደ ትላንቱ፤ የህወሓቶች ዐላማ ጎንደርን ማውደምም ባይችሉ በዘረፉት ኃብትና በገዙት መሳሪያ ጎንደርንና ጎንደሬውን ማድቀቅና ማዳከም ነው። ይህ ሁኔታ ከቀጠለና ከተስፋፋ የሚካሄደው ጦርነት በመላው ዐማራ ሕዝብ ላይ እንደሚሆን መጠራጠር የለብንም። ችግሩ የጎንደሬው ብቻ አይደለም።
የኢትዮጵያ ሕዝብ አስተማማኝ ኑሮ ለመኖር የሚችለው ሰላምና እርጋታ ሲኖር፤ የስራ እድል በገፍ ሲፈጠር፤ የምርት ኃይሎች ሲስፋፉና አስተማማኝ፤ ጠናካራና ራሱን ችሎ የሚንቀሳቀስ ማህበረሰባዊ ኢኮኖሚ ሲፈጠር ነው። እምቅ ኃብት መኖሩ ብቻ እድልና ምርት ሊፈጥር አይችልም። ሰላም፤ እርጋታና ፍትህ፤ ሙሉ ተሳትፎ አስፈላጊ የሚሆኑት ለዚህ ነው። የርስ በርስ ግጭት ለእነዚህ አስፈላጊ ሁኔታዎች መሰናክል መሆኑን በተደጋጋሚ አሳስቤአለሁ። ጎንደር የጦር አውድማ ሆኖ መቆየቱን ማንም አይዘነጋውም። በቅማንት “ማንነትና የመሬት ይገባኛልነት” ስም ሲነግዱ የቆዩ ኃይሎች አሁንም ችግሩ እንዲፈታ አይፈልጉም። የውስጥ ታዛቢዎች እንደሚሉት ከሆነ በራያና አዘቦም ጦርነት የሚጭሩ ኃይሎች አሉ። በአጠቃላይ ሲገመገም፤ ጨካኙ ህወሓት በጎንደር ዐማራ ሕዝብ ላይ የሚያካሂደው አዲስ “የውክልና ጦርነት (Proxy war) እና እልቂት በዘውግና በቋንቋ ልዩነት ላይ የተመሰረተው ሕገ መንግሥትና የአገዛዝ ስርዓት ውጤት ነው።
በጎንደር ከተማ ዙሪያ፤ በአዘዞ አካባቢ በየካቲት 1, 2011, የተካሄደውን ውንብድና ስመለከት ይህ በደለቡ ከብቶች ላይ የተካሄድ ጭካኔ የተካሄደው ድሃውን የዐማራ ሕዝብ በኢኮኖሚ ለመቅጣት መሆኑ አያከከራክርም። ከአምሳ በላይ የሚሆኑ ከብቶች ተቃጥለው መውደማቸው ብቻ አይደለም። ከዚህ ባሻገር የተከሰተው ሁኔታ፤ የጎንደር ሕዝብ ተቆርቋሪ የክልል ሆነ የፌደራል መንግሥት እንደሌለው ያሳያል። በአንድ በኩል የጠ/ሚንስትር ዶር ዐብይ አህመድ መንግሥት የአፍሪካ አንድነት ድርጅትን መሪዎች በአዲስ አበባ እያስተናገደ ስለ ስደተኞች ሁኔታ ሲወያይ የጎንደር ዐማራ ሕዝብ ግን ለአደጋ ተጋልጦ ዘላቂ መፍትሄ አላገኘም። በሕዝብ ህይወት ላይ ብቻ ሳይሆን በኢኮኖሚ ላይ የሚካሄድ ጥቃት የህልውና ጥያቄ ነው።
በዚህ አጋጣሚ ላልፈው የማልችለው ሌላው ክስተት፤ የማንነትንና የድንበርን ጉዳይ በሚመለከት ጠ/ሚንስትሩ የሰየሟቸው የኮሚሽን አባላት መስፈርትና ቅይጥ (Composition) አከራካሪ ከመሆን ያለፈ መሆኑ ነው። ችግሩን የፈጠሩ ግለሰቦች የፈጠሩትን ችግር በማይፈታ ሁኔታ ተቋቁሟል፤ በተለይ የዐማራውን ሕዝብ በሚጎዳ ሁኔታ።
ኢትዮጵያንና ኢትዮጵያዊነትን፤ ፍትህን፤ የሕግ የበላይነትን፤ እውነተኛ የዜጎች እኩልነትን፤ ዲሞክራሲን፤ ሚዛናዊና ዘላቂ ልማትን፤ ሰላም፤ እርቅና አብሮነትን፤ ብሄራዊ እርጋታን፤ የአካባቢ ጤንነትንና ተመሳሳይ እሴቶችን ተቋማዊ ለማድረግ ከተፈለገ ጠ/ሚንስትሩና ፓርላማው የሚያጸድቋቸው ኮሚሺኖች አባላት መስፈርቶች የማያሻሙና ያለፈውን የማይደግሙ መሆን ይኖርባቸዋል። ከእነዚህ መስፈርቶች መካከል የሚከተሉት አስፈላጊ ናቸው፤
በድህረ ገጾችና በማህበረሰባዊ መገናኛዎች የተሰራጨው ቅይጥ እንዳለ ከቀጠለ ግን የወልቃይት- ጥገዴ፤ ጠለምት፤ ሰቲት ሁመራ፤ ራያና አዘቦ ጉዳይ እንዳለቀለት እቆጥረዋለሁ። ግጭትና እልቂት ይከተላል። ህወሓት የፈለፈውን ለመቀዳጀት በሚል ስሌት፤ የዐማራው ሕዝብ መሬቱን ይነጠቃል። በተለይ የሚጎዳ የጎንደር ዐማራ ሕዝብ ነው። ይህ ከሆነ ኢትዮጵያና ኢትዮጱያዊነትም አብረው ይጎዳሉ። ጎንደርን ማጥፋት ኢትዮጵያን እንደማጥፋት ነው!! የዐማራው ክልልና የፌደራሉ መንግሥት ይህን ሁኔታ ማክሸፍ ግዴታቸው ነው።
የዐማራው ሆነ ሌላው ወጣቱ ትውልድ በጉጉት የሚጠብቀውና የሚመኘው ግጭትን፤ ጥላቻን፤ ምዝበራን፤ አፈናን አይደለም። ይህንማ ለምዶታል፤ አልፈልግም ብሏል። የሚመኘውና የሚፈልገው ኑሮውን ማሻሻል ነው። ሆኖም፤ የስራ እድል ወይንም ኑሮን ለማሻሻል የራስን ኩባንያ የመመስረት እድል አሁንም ጠባብ ነው። መሬቱን ከተነጠቀ እድሉም ይጠባል። እድሜው ከአርባ ዓምስት ዓመት በታች የሆነው ወጣት ቢያንስ ሰባ በመቶ ይሆናል የሚለው ዘገባ ምስክር አያስፈልገውም። በያንዳንዱ ከተማና በመላው የአገሪቱ ክፍል ያለውን የወጣት ብዛት፤ በየጠለላው የሚተኛውን ወጣት ትውልድ የኑሮ ሁኔታ ብቻ ማየቱ ይበቃል። በአዲስ አበባ ከተማ ብቻ ከ 800,000 በላይ የሚገመተው ሕዝብ በጠለላ ይኖራል፤ ይራባል።
በዚህ ዓመት የተባበሩት መንግሥታት የህጻናት ድርጅት (UNICEF) የኦክስፎርድ ዩንቨርስቲን የጥናትና ምርምር መሳሪያ፤ ሁሉን አቀፍ የድህነት መስፈርቶች መሰረት አድርጎ ባደረገው ዘገባ እድሚያቸው ከአስራ ስምንት በታች የሚገመተውን አርባ አንድ ሚሊየን ወጣት ኢትዮጵያዊያን ተመን መሰረት አድርጎ ከእነዚህ መካከል 36 ሚሊየን ወይንም ሰማንያ ስምንት በመቶ የሚገመቱት ድሃ ወይንም ፍጹም ድሃ መሆናቸውን አሳይቷል።
ይህ ምን ማለት ነው? ድህነት ወይንም ፍጹም ድህነት ማለት በቂ ምግብ፤ የጤና አገልግሎት፤ መጸዳጃ፤ ንጹህ ውሃ፤ አጥጋቢ መጠለያ፤ የትምህርት እድል፤ አስፈላጊ ዜናና መረጃ ወዘተ የማያገኙ በማህበረሰባዊ፤ በኢኮኖሚና በፖለቲካ ለመሳተፍ እድል የሌላቸው ማለት ነው። በሰለጠነው ዓለም እነዚህ ፍላጎቶች መሰረታዊ ሰብአዊ መብቶች ናቸው። ማንኛውም መንግሥት ባለው ዓቅም መሰረት እነዚህን ፍላጎቶች የማሟላት ግዴታ አለበት። አለያ ወጣቱ በመንግሥቱ ላይ ይነሳል!!
መንግሥት የዜጎችን፤ በተለይ የወጣቶችን የኢኮኖሚ መብት ካላስከበረና ፍላጎታቸውን ለማሟላት በቂ ጥረት ካላደረግ ግን በተከታታይ ትውልድ የሚከሰተው ተከታታይ ረሃብ፤ ድህነት፤ ስደት፤ ግጭት፤ የእርጋታና የሰላም አለመኖር ይሆናል። ይህ ሁኔታ ከቀጠለ ደሞ፤ ማንኛውም አገር ከድህነትና ከኋላ ቀርነት አሮንቃ ራሱን ነጻ ለማውጣት አይችልም። የኢትዮጵያ ዘገባ የሚያሳየው በክልሎች መካከል እጅግ የሚያስፈራ የሕጻናት የድህነት ልዩነት መኖሩን ጭምር ነው። በተለይ ተጎድተው የሚገኙት ክልሎች አፋር፤ አማራ፤ ደቡብና ኦሮምያ ናቸው። ሰላሳ አራት ሚሊየን የሚገመቱት ድሃ ህጻናት የሚኖሩት “በኦሮምያ፤ በአማራና በደቡብ ክልሎች” ነው።
ሁሉን አቀፍ የሆነ ድህነት ከተከሰተ ቆይቷል። “አስደናቂ ልማት ይታይባታል” በምትባለው ኢትዮጵያ 95 በመቶ የሚገመተው የወጣቶች ወይንም የህጻናት ክፍል ፍጹም ድሃ ነው። ይህ ሁኔታ የሚያሳየው ለወጣቱ ትውልድ የተለየ ትኩረት፤ የተለየ ኢንቬስትመንት፤ የተለየ ፍትሃዊ የባጀትና የገቢ ስርጭት አለመደረጉን ነው። በጥቂቶች ለጥቂቶች ሰማይ ጠቀስ ፎቅ ሲሰራ በሰማይ ጠቀሱ ሱቁ ዙሪያ የሚኖረው የድሃ ሕዝብ ብዛትና ጭንቀት ምን ይሆን? ብሎ የሚጠይቅ አዲስ ባለኃብትና ባለሥልጣን ብዙም አልታየም። ዛሬ በአዲስ አበባና በሌሎች ከተሞች የለማኙ ብዛት እየጨመረ እንጅ እየቀነሰ አልሄደም። የኢኮኖሚው መዋቅር መለወጥ አለበት። ግዙፍ ኢንቬስትመንት (የመዋእለንዋይ ፈሰስ) መደረግ አለበት።
ሰላም፤ እርጋታ፤ አብሮነት፤ ፍትህ፤ መልካም አስተዳደር ካለ ኢትዮጵያ ሌሎች አገሮች ከደረሱበት ልማት ለመድረስ ትችላለች የሚል እምነቴ አሁንም ጠንካራ ነው። ወጣቱ ትውልድ ግዙፍ ነው (The Youth Buldge) በሚባልበት ጊዜ፤ ይህ ትውልድ ራሱንና አገሩን ዘመናዊ ለማድረግ እምቅ ችሎታ አለው ማለት ነው። የመከከለኛ መደቡን ለመጨመርና ለማስፋት ይህ ትውልድ ወሳኝ ሚና አለው። አመቻችና ችሎታ ያለው መንግሥትና አመራር (Enabling and competent government leadership) ያስፈልጋል።
ግጭት፤ ሁከትና ሌብነት ኃብት ያመክናል። መንግሥት ያለውን ባጀት ማህበረሰባዊ ጭንቀትን ለመፍታት፤ ሰላምንና እርጋታን ለማስጠበቅ ፈሰስ ካደረገው ህጻናትንና ሌሎችን ከድህነት ነጻ ለማውጣት፤ የአገሪቱን የምርት ኃይሎች ለማጠናከር ፈሰስ የሚያደርገው ባጀት ይባክናል ወይንም ይቀንሳል። የፖለቲካ ሥልጣንን እንደ ራሳቸው ርስትና ጉልት የሚያዩት ህወሓቶች፤ ኦነጎችና ሌሎች በመሳሪያ ኃይል ስልጣን መያዝ ያስፈልጋል የሚሉት ሁሉ ማሰብና ትኩረት መስጠት የሚኖርባቸው የሕጻናትና የሌላው ሕዝብ ኑሮ ካልተሻሻለ የፖለቲካው ስልጣን ግብግብ የትም እንደማያደርስ ነው። ይመስላል እንጅ፤ ሁከት፤ የርስ በርስ ግጭት፤ ማህበረሰባዊ ጭንቀት የማንንም ኑሮ አያሻሽልም። የሩዋንዳን፤ የቦስንያንና የሌሎችን በግጭት የተበከሉ አገሮችን የውድመት ምሳሌነት ማጥናቱ የሚረዳው ከልምዳቸው ለመማር ነው።
ምርጫችን ግጭት ሊሆን አይችልም። ምርጫችን ልማት ነው። የውጭ መንግሥታት፤ በተለይ የምእራቡ ዓለም ኢትዮጵያ የአፍሪካ ቀንድ ብቻ ሳይሆን፤ የመላው አፍሪካ ተስፋ አገር ናት የሚል ግንዛቤ ስላላቸው ዛሬ የሚካሄደውን ሰላማዊና መሰረታዊ ለውጥ የሚቃወሙ ኃይሎችን አይደግፉም። የውስጥ ጥናቶችና ምርምሮች፤ እውቅና ያላቸው የምእራብ አገሮች ምሁራንና ተመራማሪዎች፤ በተለይ አሜሪካኖች የሚሉት “ኢትዮጵያ ዩጎስላቭያ እንድትሆን አንፈልግም” ነው። የሚመኙት “ይህች ጥንታዊ አገር የደቡብ ኮሪያን ኢኮኖሚ አይነት ውጤት እንድትቀዳጅ ነው” የሚሉ ታዛቢዎች ብዙ ናቸው። በአንድ በኩል በአሜሪካ፤ በሌላ በኩል በቻይና፤ በራሽያ፤ በኢራንና በሌልች ኃይሎች መካከል ያለው የኃይል፤ የንግድ፤ የዲፕሎማሲና የስትራተጂክ ፉክክር እየሰፋና ጥልቀት እየያዘ ስለሄደ ኢትዮጵያ ጠንካራ፤ ሃብታምና ዘመናዊ አገር እንድትሆን የሚፈልጉ ምእራባዊያን ብዙ ናቸው። ወሳኙ ግን የኢትዮጵያ ሕዝብ፤ በተለይ ወጣቱ ትውልድ ነው። ይህ ዘገባ የሚያሳየው ክስተት፤ የወደፊቷ ጠንካራ ኢትዮጵያ መላውን ከሳሃራ በታች የሚገኘውን ጥቁር ሕዝብ ሁሉ በሚያጠናክር ሁኔታ ከፍተኛ ሚና ትጫወታለች ወደሚል ድምዳሜ እያመራ ነው።
አሜሪካኖች የቀይ ባህርና የአፍሪካ ቀንድ አገሮች ለሌሎች መንግሥታት መገልገያ እንዳይሆኑ የተቻላቸውን እንደሚያደርጉ ብዙ ዘገባዎች ይጠቁማሉ። ለማጠናከር የምፈልገው ሃሳብ፤ የአሜሪካ መንግሥት ባለሥልጣናት የቻይናን፤ የራሽያን፤ የኢራንንና የሌሎችን መንግሥታት ስትራተጂክ ጥቅም ለማዳከምና የራሳቸውን ብሄራዊ ጥቅም ለማጠናከር ኢትዮጵያና ኤርትራ፤ ኢትዮጵያና ሌሎች የአፍሪካ አገሮች እንዲጠናከሩ ማድረጋቸውን ይቀጥላሉ። ይህን ስል ግን የማሳስበው ኢትዮጵያ የራሷን ጥቅም ለማስከበር የራሷን መርሆዎች መከተልና፤ በተለይ የራሷን የውጭ ግንኙነት ማጠናከር ይኖርባታል። ግጭት ግን ይህን እድል ያማክናል።
የምእራብ አገሮች፤ ለመገንጠል ወይንም የኢትዮጵያን መንግሥት ለማዳከም የሚሞክሩ ኃይሎችን፤ በተለይ መሪዎችን ክትትል እንደሚያደርጉባቸው የውስጥ አዋቂዎች ይጠቁማሉ። ኤርትራና ኢትትዮጵያ የጀመሩት ወዳጅነት ደጋፊነት ያገኘበትም ምክንያት ከዚህ የአሜሪካኖች ስትራተጂክ ግንዛቤና ድምዳሜ ጋር አብሮ የተያያዘ መሆኑን እገምታለሁ። የጣሊያን መንግሥት በኤርትራና በኢትዮጵያ ወንድማማች ሕዝቦች መካከል ያለውን ጥንታዊ ግንኙነት ለማጠናከር በሚል ስሌት፤ የሃዲድ መንገድ ጥናት (Rail feasibility studies) ለማድረግ ቃል መግባቱ ጠቃሚና ወቅታዊ ነው።
ቻይናም በበኩሏ ከኢትዮጵያና ከሌሎች የአፍሪካ አገሮች ጋር ያላትን የንግድና የኢንቬስትመንት ፍላጎቶች ለመቀጠል ውሳኔ ማድረጓን በግልጽ አስታውቃለⶭ። ኢትዮጵያ፤ የራሷን ጥቅም ለማስከበር ከቻይና የምትፈልገውን ከራሷ ጥቅም አንጻር ማየት አለባት። መጠንቀቅ ያለባት ግን፤ ለውጭ ምንዛሬ ሲባል የውጭ ኃይሎችን ማባበል አደገኛ መሆኑን ነው። የአረብ አገሮች ታላቁን የዓባይን ግድብ እንደማይደግፉ በተደጋጋሚ ጽሁፎቸ አሳይቻለሁ። እነሱ የሚፈልጉት ታላቁ ግድብ ትንሽ እንዲሆንና ለግብጽ የሚደርሳት ውሃ እንዳይቀንስ፤ ኢትዮጵያ ጠንካራና ራሱን የቻለ ኢኮኖሚ እንዳትፈጥር ነው።
ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት የሚታየውን የአካባቢና የዓለም አቀፍ ሁኔት በጥንቃቄ መጠቀም አለባት። ይህ የአካባቢና የዓለም አቀፍ ሁኔታ እንዳለ ሆኖ፤ የኢትዮጵያ የውስጥ የፖለቲካ አጣብቂኝ በቀላሉ እንዳይፈታ የሚፈልጉ ኃይሎች ግትርነትና አጥፊነት ለተወሰነ ጊዜ የሚቀጥል ይመስለኛል። ውጣ ውረድም ቢኖር፤ ከአሁን በኋላ ኢትዮጵያ በምንም አትፈርስም። የአሁኑን በያካባቢው በየቀኑ የሚከሰት ግጭትና ሁከት የፈጠሩት ኃይሎች ቀደም ሲል አስበውበት ነው። ህወሓትና አጋሮቹ ባለፉት ሃያ ሰባት ዓመታት የፈጠሩትና ያስፋፉት የብሄር ጥላቻ፤ ልዩነትና የጥቅም ሰንሰለት በቀላሉ የሚፈታ ያልሆነበት መሰረታዊ ምክንያት ብዙ ገበያተኞች ወይንም የፖለቲካ አትራፊ ሸማቾች ስለተፈጠሩ ነው። ህወሓቶችና ሌሎች የዘረፉት ኃብት ብቻ ይህን ጥላቻና ልዩነት፤ ቂም በቀልነትና የመገንጠል ዝንባሌ ሊያስቀጥል ይችላል።
ደፋር አመራር አስፈላጊ መሆኑን አሳስባለሁ። ከፍተኛ ሌቦችንና ሃብት ያሸሹትን፤ ነፍሰ ገዳዮችንና ሽብርተኞችን ለሕግ ያለማቅረቡ ችግር ውጤቱ ግጭት ነው። ዘራፊዎችና ነፍሰ ገዳዮች በሃላፊነት ካልተጠየቁ የሕግ የበላይነት አይመለከተንም
ወደሚል የተሳሳተ ድምዳሜ ስለሚደርሱ ሰላምና እርጋታ እንዲፈጠር አይፈቅዱም። እኔ እስከማውቀው ድረስ ህወሓትና ኦነግ ከሌሎች የፖለቲካ ፓርቲዎች የተለየ መብት የላቸውም። የተለየ መሳሪያ የመያዝ፤ ጦር የማንቀሳቀስ፤ ሽብርተኝነት የመጫር መብት አልተሰጣቸውም። ኦነግ እንደ ሌላው ውጭ እንደነበረ ኃይል ወደ አገር ቤት ገብቶ በሰላም እንዲንቀሳቀስና እንዲወዳደር ጥሪ ተደረገለት እንጅ ብዙ ሽህ የታጠቀ ወታደር እንዲያንቀሳቅስ፤ ባንኮችን እንዲዘርፍ ፈቃድና መብት አልተሰጠውም።
የደርግ መንግሥት ስልጣን ላይ በነበረበት ጊዜ የማስታውሰው ህወሓትና ሌሎች የታጠቁ ኃይሎች የንግድ ባንክ ቅርንጫፎችን እየዘረፉ ማራቆታቸውን ነው። በተመሳሳይ፤ በ January 2019, ኦነግ የዐብይ መንግሥት የሰጠውን የነጻነት መብት ጥሶ ባንኮችን ዘረፈ፤ ንጹሃን እንዲሞቱና ብዙ ወገኖⶫችን ከቀያቸው እንዲባረሩ አደረገ። ይህ ለምን ሆነ፤ ለምን ዘላቂ ዓላማ? የሚለውን የሚጠይቁ ታዛቢዎች ያገኙት መልስ አንድ ነው። በጥቂት ወራቶች ለብዙ ዓመታት ያላገኘውን የፖለቲካ ስልጣን ለማግኘት የሚለው አንዱ መልስ ነው።
ይህ ከሆነ በህወሓትና በኦነግ መካከል ልዩነት የለም። ሁለቱም የቋንቋና የዘውግ ፌደራሊዝም ዘላቂ አላማው እያንዳንዱ ዘውግ የፖለቲካ ሥልጣን ለመያዝ ካልቻለ የመገንጠል መብቱን ስኬታማ የማድረግ መብቱ የተጠበቀ ይሆናል ማለት ነው። ዩጎስላቭያን መጥቀሱ አግባብ የሚኖረው ለዚህ ነው።
ግን፤ ኢትዮጵያና ዩግስላቭያ የተለያየ የታሪክ ሂደት ያላቸው አገሮች ናቸው። ኢትዮጵያ ዩጎስላቭያ አይደለችም። አለመሆኗን የሚያሳዩ ብዙ ምሳሌዎች አሉ። ኢትዮጵያ ነጻነቷን ያስከበረችው በሁሉም ዜጎቿ ተጋድሎና መስዋእት ነው። ይህ አብሮነት በብዙ ሁኔታዎች ተሰምሮበታል። ለምሳሌ፤ የዚህ ዓመት የጥምቀት በዓል በደመቀና አገር አቀፍ በሆነ ሁኔታ ተከብሯል። በበዓሉ ዙሪያ፤ የእስልምናና የክርስትና ኃይማኖት ተከታዮች ህብረትና አብሮነት ያሳየው ኢትዮጵያ የጋራ አገር እንደሆነች፤ ሕዝቡ በኃይማኖት ልዩነት የማይከፋፈል መሆኑን ነው። ኢትዮጵያዊያንን የተለዩ ከሚያደርጓቸው እሴቶች መካከል በኃይማኖቶችና በዘውጎች መካከል ያለው የሚያኮራ ግንኙነት ነው። ይጋባሉ፤ ይጎራበታሉ፤ በክፉውም በደጉም ጊዜ ይገናኛሉ። አብረው አገራቸውን ከጠላት ይከላከላሉ።
የጠ/ሚንስትር ዶር ዐብይ አህመድ መልካም ምኞትና ጥረት፤ የአካባቢውና የዓለም ሁኔታ እንዳለ ሆኖ፤ የአገሪቱን መሰረታዊ የስርዓት ችግር በሃቅ አቅርቦ መፍትሄውን የማቅረብ ደፋርነቱና ተከታታይነቱ ገና ስፋትና ጥልቀት አልያዘም። ለምሳሌ፤ አሁንም በቋንቋና በዘውግ የተመሰረተው የመለያያ ሕገ መንግሥት እንዳለ ነው። “የአፈጻጸም እንጅ የመርህ ችግር የለበትም” የሚሉ አሉ፤ የኢህአዴግ አባል ድርጅቶችን ጨምሮ። በኔ እምነት፤ ይህ ሕገ መንግሥት የችግሩ እምብርትና መሰረት ነው።
ነጻነት ከፍተኛ እሴት መሆኑ አያከራክርም። የማይካደው ክስተት፤ ቅድመ “ዐብይ” ፖለቲካ “ኮረንቲ ነው” ይሉ የነበሩና ድምጻቸውንና አቋማቸውን አሰምተው የማያውቁ ግለሰቦችና ስብስቦች ጭምር ከተደበቁበት ዓለም እየወጡ ተቆርቋሪነትና ወገንተኝነት ማሰማት ጀምረዋል። በኢትዮጵያዊነት የሚያምኑት ጭምር። ግን ኃይላቸው የተበታተነ ሆኖ ይታያል። በተጨማሪ፤ ከዚህ በፊት ለማንነት ጥያቄ ትኩረት ያልሰጡ ኃይሎች “ነጻነት” አለን በሚል እምነት፤ ብቅ ብቅ ማለት ጀምረዋል። እኔም ክልል ይገባኛል ባዮች እየበዙ ሲሄዱ ይህ ሁኔታ የአማራውን፤ የኦሮሞውን፤ የደቡቡንና የሌላውን ክልል ሁሉ ይመለከተዋል። ይህ ከቀጠለ የክልሎች ብዛት ከአቅም በላይ ይሆናል፤ ኢትዮጵያ ዩግስላቪያ የመሆን እድሏ ይጠነክራል። እኔ ቀረብ ብየ ስመራመረው፤ ጫፍ ላይ የደረሰውና በማህበረሰባዊ ሜድያ የሚለፈፈው ኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊነት ሳይሆን አሁንም ዘውግ ተኮር ብሄርተኝነት፤ ባልካናይዜሽንነት (Balkanization)፤ ክልላዊነትና ራስን አገልጋይነት ነው። በጎንደር የሚካሄደው ግጭት የዚህ አካል ነው፤ ሆነ ተብሎ የሚካሄድ ሴራ!!
ዘውግ ተኮር አደረጃጀቱና ፉክክሩ፤ እኔም ክልል ያስፈልገኛል ባዩ እየጨመረ ሂዷል። አንዳንድ ታዛቢዎች እንደሚሉት ከሆነ፤ “ሃላፊነት የጎደለው ነጻነት እየተስፋፋ ሄዷል” በሚያስብል ደረጃ፤ መንደርተኛነት፤ ወገንተኛነት፤ ክልላዊነት ጥልቀትና
ስፋት እየያዙ ነው። ይህን ችግር ብቻ ለማስታረቅና ለመፍታት የሚፈሰው ባጀት፤ ጉልበትና አቅም ግዙፍ ይሆናል። ለኢንቨስትመንት የሚውለው ባጀት እርጋታን ለመከባከብ ይውላል። የውጭ ምንዛሬ ይባክናል።
ላወቀበት ከነጻነት የበለጠ እሴት የለም። ሆኖም፤ ነጻነት ልክ እንደ እንቁላል በጥንቃቄ መያዝ አለበት። ካለተያዘ ተሰብሮ ሌላውን ይሰብራል። ጠፍቶ ሌላውን ያጠፋል። የማካይካደው ሃቅ፤ ከአንድ ዓመት በፊት ይሆናል ተብሎ ያልታሰበው ነጻነት ግን ከሃላፊነት ጋር ሊቆራኝ አልቻለም። እያንዳንዱ በየፊናው፤ የእኔ መብት ይከበር እንጅ የሁሉም ኢትዮጵያዊያን መብት ይከበር ለማለት ካልደፈረ ኢትዮጵያና ኢትዮጵያዊነት ወደ የባሰ አደጋ ሊሸጋገሩ ይችልላሉ። ያ ከሆነ የማንም መብት አይከበርም፤ መሳሪያ የያዘ አለቃ ይሆናል።
አንዳንድ በሕዝብ ፈቃድ፤ ፍላጎትና ምርጫ ሳይሆን፤ በትጥቅ ትግል ስልጣንን የመያዝና በጭካኔ የመግዛት ልምድ ያላቸው ክፍሎች አሁንም ከዚህ ኋላ ቀርና አጥፊ ልምዳቸው ራሳቸውን ነጻ አላወጡም። የነጻነትን ትርጉም ፋይዳ ቢስ ከማድረጋቸው ሌላ፤ ለእነዚህ ክፍሎች ሰርቶና አምርቶ፤ ተደጋግፎና አንዱ ለሌላው አስቦ መኖርና መብላት አዲስ ነገር ሆኖባቸዋል። የአገርን ኃብት መዝረፍና የዘረፉትን ግዙፍ ኃብት ለእልቂት፤ ለግጭት፤ ለርስ በርስ ጦርነት ማዋል መብታችን ነው የሚል ብሂል የሚከተሉ ኃይሎች ጥቂት አይደሉም። ከላይ እንዳቀርብኩት፤ ሁኔታውን ያባባሱትና የሚያባብሱት፤ ሌቦችና ነፍሰ ገዳዮች በሃላፊነት አለመከሳሰቸውና የኢትዮጵያ የውጭ ጠላቶች ጭምር ናቸው። አሁንም ቢሆን የማያርፍ ጠላቶች፤ አገር ውስጥ ለሚገኙ አጥፊና አድካሚ ኃይሎች መሳሪያ በገፍ ይሸጣሉ። መሳርያ ለመግዛት የገንዘብ አቅም መኖር አለበት። ከእለት ጉርሱ ውጭ፤ ድሃው ሕዝብ መሳሪያ የመግዛት አቅምም፤ ፍላጎትም የለውም። የመግዛት ፍላጎትና አቅም ያለው፤ በአብዛኛው፤ ሳይሰራ ገንዘብ ያካበተው፤ ሰላማዊ ለውጥ የማይፈልገው ክፍል ነው።
ሰላምና እርጋታ ለፍትሃዊና ለዘላቂ ልማት ወሳኝ መሆናቸውን ምርምሮችና ጥናቶች በተደጋጋሚ አሳይተዋል። ለውጥን የማይፍልጉ ኃይሎች ግን የሚያስተጋቡት መልእክት “እኛ ስልጣኑን እስካልያዝን ድረስ” ሕግ አይከበርም። “ዐብይ የሚመራው መንግሥት ሕገ መንግሥቱን ጥሷል” የሚል ነው። ሕግ ካልተከበረ ሕገ-ወጥነት አግባብ አለው ማለታቸው ነው። ይህ ከሽፍታነት በምን ይለያል? ብየ ራሴን ስጠይቅ በምንም አይለይም የሚል መልስ አገኛለሁ። ለኢትዮጵያና ለኢትዮጵያ ሕዝብ ያለው አማራጭ አንድ ነው። ማንኛውም ኃይል፤ ማንኛውም ዘውግ፤ ማንኛውም ድርጅት፤ ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ ሕግን ማክበር አለበት።
መብት ሲባል፤ የትም ቦታ ይኑር የትም፤ የእያንዳንዱ ግለሰብ መብት ማለት መሆን መለመድ አለበት። በዚህ ጉዳይ ላይ ድርድር አያስፈልግም። አለያ፤ ፍትሃዊና ዘላቂ ልማትና ዲሞክራሲ አይቻልም።
የሕግ የበላይነትና የእያንዳንዱ መብት ካልተከበረ፤ ኢንቬስተሮች ኃብታቸውን ያሸሻሉ እንጅ፤ ምርትን ለማሳደግ የመዋእለ ንዋይ ፈሰስ አያደርጉም። የግልክፍሉና የግል ጥረት እንደ ጫጩ ይቆያሉ። የስራ እድል አይፋፋም። የምርት ኃይሎች በተፈለገው ደረጃ አያብቡም። የኢትዮጵያ ሕዝብ በኑሮ የዋጋ ግሽፈት ይሰቃያል። ወጣቱ ትውልድ ወደ እምቢተኛነት ይሸጋገራል!! መሰደዱ ይቀጥላል!! በዘውግ መብት እየተመኻኘ፤ ዜጎች ከቀያቸው መባረራቸው ይቀጥላል።
ከዚህ ላይ ሳልጠቅሰው የማላልፍ የቅርብ ክስተት አለ። ይኼውም የዐማራ ብሄር አባላት የዩንቨርስቲ ተማሪዎች፤ በብሄራቸው መለያ ብቻ ከሚማሩበት ተቋም በገፍ ሲደበደቡ፤ ሴቶቹ ሲዋረዱ፤ ሁለት ሽህ አምስት መቶ የሚሆኑት ከትምህርት ገበታቸው ሲባረሩና ወደ ባህር ዳር ሸሽተው ሲሄዱ የተሰጠው መልስ ያሳፍራል። የፌደራሉ መንግሥት ሁኔታው ተቀባይነት የለውም የሚል መግለጫና ማስጠንቀቂያ አልሰጠም። የዐማራው ክልል መንግሥት ተማሪዎቹ ተመለሰው እንዲሄዱ መከረ እንጅ እነሱ “ለህይወታቸው አስጊ ሁኔታ” መኖሩን ገልጸው በአማራው ክልል በሚገኙ ዩንቨርስቲዎች ትምህርታቸውን እንዲቀጥሉ ያቀረቡትን አቤቱታ አልተቀበለውም። ለእነዚህ ተማሪዎች ተቆርቋሪው የበላይ አካል ማነው? የክልል ስርአቱ አደገኛና አግላይ፤ ኢሰሰብአዊ፤ ጸረ-ኢትዮጵያዊነት መሆኑን በዚህ የቅርብ ምሳሌም ለማሳየት ይቻላል። ታዲያ ሕገ መንግሥቱ ችግር አይደለም የሚያስብለው መስፈርት የት ላይ ነው?
የዘውግ ፖለቲካ ልሂቃን ራሳቸው ሁከትና ብጥብጥ እየፈጠሩ መንግሥት የለም ይላሉ!! በአብዛኛው መስፈርቶች ሳመዛዝናው፤ ምንም እንኳን ሙሉ በሙሉ ሰላምና እርጋታ አለ ባይባልም፤ ኢትዮጵያ “መንግሥት የላትም” የሚለው ብሂል ትክክል አይደለም። እርጋታና አስተማማኝ የሆነ የአገር ቀጣይነት ሁኔታ አለ ማለት አይደለም። እምቢ አልገዛም የሚሉ ኃይሎች፤ በተለይ ህወሃትና ኦነግ የሚያምኑበት ርእይቶና የሚከተሉት ዓላማ ስኬታማ ስላልሆነላቸው፤ ህወሓትና አጋሮቹ የፖለቲካ ሥልጣኑን ስለተነጠቁ፤ ኢህአዴግ የፖለቲካ ስልጣን ሲይዝ የመሰረቱት ዘውግንና ቋንቋን መሰረት ያደረገው ህገመንግሥት ፈተና ገጥሞታል ይሉናል። ህወሓት መራሹ ቡድን ባለፉት ሃያ ሰባት ዓመታት የራሱን ሕገ መንግሥት ያከበረበት ወቅት ትዝ አይለኝም።
ህወሓቶና አጋሮቹ የፈጠሩትን ችግር ራሳቸው ሊፈቱት አይችሉም። ሊፈቱት ቢችሉ ኖሮ ብዙ እድል ነበራቸው። ምርጫ ዘጠና ሰባት የእድል ተምሳሌት ነው። እነ በረከት ሰምዖን ያደረጉት ግን የባሰ ድርጅታዊ ምዝበራ፤ የባሰ እልቂትና ስደት፤ የባሰ ተከታታይ ቀውስ እንዲከሰትና ኢትዮጵያ አምባገነናዊ አገዛዝ ስር እንዲሰድባት ነው። የለንደን ጉባኤ ስምምነት የዛሬው የስርዓት ችግር መነሻ ነው።
በሎንዶን ከተማ በ1991 ዓ.ም. የተካሄደው ጉባዔ አገር ወዳድ ግለሰቦችንና ህብረብሄር ፓርቲዎችን ያገለለ ነበር። ህወሓት በበላይነት፤ ኦነግና ሌሎች የዘውግ ፖለቲካ ፓርቲዎች በአጋርነት የመሰረቱት የመንግሥት አገዛዝ ስልትና የተስማሙበት ሕገ መንግሥት በዘውግ ልዩነትና በመለያየት መብትና አስፈላጊነት የተመሰረተ ነው። ክልል የመለያ ስያሜ እንጅ የአብሮነትና የህብረት ስያሜ አይደለም። ኢትዮጵያንና የኢትዮጵያን ሕዝብ አይወክልም። ሌሎች የአፍሪካ አገሮች አደገኛና አፍራሽ መሆኑን አውቀው ያልተቀበሉት ሕገ መንግሥት መለወጥ አለበት የሚል እምነቴ አሁንም ጠንካራ ነው።
ከላይ እንዳሳሰብኩት፤ ጠ/ሚንስትሩ የሰየሙት የማንነነትና የድንበር ጉዳይ ኮሚሽን፤ በሃቀኛ መስፈርቶች ተመዛዝኖ፤ የክልል አስተዳደሮች፤ ባለሞያዎች፤ ምሁራን፤ አባቶች፤ እናቶችና ሌሎች ተቆርቋሪዎች በሕዝብ ውይይትና ግብዓት ያልተሰየሙበት ስለሆነ፤ በአብዛኛው ከጅምሩ አከራካሪና ውጤቱ አስቀድሞ የሚታወቅ ነው፤ እንደ ገና ቢታሰብበት ይሻላል የሚል ምክር እሰጣለሁ።
January 15, 2019, Foreign Policy “Don’t Let Ethiopia Become the Next Yugoslavia” በሚል አርእስት Florian Biber and Wondemagegn Tadesse Goshu ያቀረቡት ዘገባ እንዲህ ይላል። “Federations of ethnonational states can become explosive during moments of political liberalization, and Abiy must tread carefully to avoid a Balkan nightmare.” የችግሩ መንስኤ የለውጡ ሂደት ብቻ አይደለም። መሰረታዊ ለውጡን ፍጹም በሆነ ደረጃ አንቀበልም የሚሉ ኃይሎች መኖራቸው ጭምር ነው። የጠ/ሚንስትር ዐብይ መንግሥት ይህን ሁኔታ የማሻሻል ግዴታ አለበት። ለምሳሌ፤ ህወሓቶች በተደጋጋሚ “ሕገ መንግሥቱ ተጣሰ፤ የተገኘው የልማት ድል ሁሉ ተቀለበሰ” እያሉ ይጮሃሉ። የድብቅ ህወሓቶችና ኦነጎች ያሉበት ተቋም ሁሉ ከጥቅሙ ጉዳቱ ያመዝናል። አብዛኛው የኢትዮያ ሕዝብ ሰላምና እርጋታ አለ እያለ ሲያስተጋባ፤ ህወሓቶችና ደጋፊዎቻቸው በአንድ ድምጽ “መንግሥት የለም፤ ሰላምና እርጋታ የለም፤ ነጻነት የለም” ይላሉ። የነሱ ደጋፊዎች የሆኑትን ማህበረሰባዊ ሚዲያዎች ይኼን ሃሰት እንዲያራምድ ጥረት ያደርጋሉ።
ለምሳሌ፤ በቅርቡ አገር ጎብኝተው የተመለሱ ግለስቦችና ቤተሰቦች ወደ ዐማራው ክልል፤ ወደ አዋሳና ሌሎች ቦታዎች ሂደው ሰላምና እርጋታ መኖሩን ይናገራሉ። በዚህ ዓመት የጥምቀት በዓል በጎንደርና በሌሎች ከተማዎች ሲከበር የፌደራሉ ኃይል ከሕዝቡ ጎን ቁሞ ሰላም አስከባሪ ከመሆን ሌላ አብሮ በዓሉን አክብሯል። የጎንደር ከተማ እንደዚህ ያለ ሰላምና እርጋታ አይታ አታውቅም የሚሉ ታዛቢዎች ብዙ ናቸው። በ2015 የተካሄደውን የሚዘገንን እልቂት ማስታወስ ጥሩ ነው። የዛሬ ዓመት የመከላከያ ኃይሉ በያካባቢው ዜጎችን ያስር፤ ያቆስል፤ በጎንደር፤ በባህር ዳር፤ በደብረ ታቦርና ሌሎች ቦታዎች ይገድል ነበር። ህወሓቶች የሚፈልጉት ወንጀሉን፤ ግፉን፤ ግድያውን፤ ዘረፋውን አሁንም መቀጠል ነው። ላለፈው ግፍና በደል በሃላፊነት ያልተጠየቀ ኃይል (Immunity from being held accountable for past crimes and theft) የሚያስከትለው ሌላ ተከታታይ ወንጀል ነው። ማንም አይደፍረኝም ባይነት መቆም አለበት!!
ማንም አይደፍረኝም በሚል ድፍረት የሚሰማው ለፈፋና ጭካኔ መቀጠሉ ለኢትዮጵያዊያን ያሳፍራል እንጅ አያኮራም። ለውጥ መካሄዱ፤ ነጻነት መኖሩ ያኮራል እንጅ አያሳፍርም። ከዚህ በፊት በተደጋጋሚ እንደተከራከርኩት ሁሉ፤ ጠ/ሚንስትር ዶር ዐብይ ሥልጣን ከያዙበት ወዲህ ኢትዮጵያ፤
1. ብዙ ሽህዎች የፖለቲካ እስረኞችን ፈታለች፤ አንድም የታሰረ ጋዜጠኛ የለም፤ 2. ሁሉም “ተፎካካሪ ፓርቲዎች” መሳሪያቸውን ፈተው ወደ አገር ቤት እንዲገቡ ተደርጓል፤ 3. ጠ/ሚንስትሩ በሚለያዩን እሴቶች ሳይሆን በምንጋራቸው የጋራ እሴቶች ዙሪያ እንድንነጋገርና እንድንወያይ
ጠይቀዋል፤ 4. የወደፊቷ ኢትዮጵያ በእርቅ፤ በሰላም፤ በፍቅር፤ በአብሮነት፤ በፍትህ፤ በእርጋታ፤ በተሳትፎ፤ በፍትሃዊ አገዛዝና በእውነተኛ ዲሞክራሲ እንድትመሰረት እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ የድርሻውን እንዲያበረክት ጥሪ ተደርጓል፤ 5. ከዚህ በፊት ባልተለመደ ደረጃ የጠ/ሚንስትሩ ካቢኔ ስርጭት ሴቶችን እንዲያስትፍ ተደርጓል፤ 6. የአፍሪካ ቀንድ ሰላም ለኢትዮጵያ እድገት ወሳኝ በመሆኑ በኤርትራና በኢትዮጵያ መካከል ያለው
የወንድማማች/እህትማማች ግንኙነት እንደ ገና እንዲታደስ ተደርጓል፤ የጋራ ግንኙነቱ ለሕዝቡ በሚጠቅም ሁኔታ እየተጠናከረ እንደሚሄድ ይገመታል፤ 7. በህወሓት መራሹ መንግሥት የተከሰተው አይን ያወጣ የዘውግ አድልዎ፤ ሌብነት፤ ሙስና፤ ኃብት ማሸሽ፤ ግፍና
በደል መፍትሄ እንዲያገኝ እንቅስቃሴ ተጀምሯል፤ ተቋማት ብሄራዊ እንዲሆኑ ጥረት እየተደረገ ነው፤ 8. ሕዝቡ በመንግሥት ላይ ያለው እምነት እንዲጠናከር አገልግሎት እንዲሻሻል ጥረት እየተደረገ ነው፤
ይህም ሆኖ፤ የኢትዮጵያ 110 ሚሊየን የሚገመት ሕዝብ በያካባቢው በግጭት፤ በግድያ፤ በዝርፊያና በሌላ ህውከት ተበክሏል። ዘውግ ተኮር ግጭት ተስፋፍቷል። የፌደራሉ መንግሥት የሚመራበት መርሆና የክልል ፖለቲካ ልሂቃን የሚመሩበት መርህ ሊታረቅና ሊጣጣም አልቻለም። ምክንያቱም፤ ባለፉት ሃያ ሰባት ዓመታት ሆነ ተብሎ የተሰበከውና ወጣቱ ትውልድ እንዲማር የተደረገው ባህል የመለያየት፤ የጥላቻና ራስን የማገልገል ባህል ነው። የተወሰኑም ቢሆን፤ ለሰላም ቆመናል ብለው ቃል የገቡ ኃይሎች ሳይቀሩ፤ የተገኘውን ነጻነት ተጠቅመው ከዚህ በፊት ታይቶና ተሰምቶ በማይታወቅ ደረጃ ቡድኖቻቸው የገቡትን ቃል ጥሰው እንዲታጠቁ፤ እንዲዘርፉ፤ እንዲገድሉ፤ ኢትዮጵያ በአጭር ጊዜ ውስጥ ለህገወጥነት እንድትጋለጥ፤ የርስ በርስ ጦርነት እንዲጀመርና አገሪቱ እንደ ዩጎስላቭያ እንድትበታተን ሞክረዋል ወይንም እየሞከሩ ነው።
የዚህን ማህበረሰባዊ ጉዳት ለማጤን፤ አብዛኛው የዓለም ሕዝብ ምን አይነት ኑሮ ለመኖር እንደሚፈልግና ኑሮው ስኬታማ ለማድረገ ምን አይነት የፖለቲካ ኢኮኖሚ ቅድመ ሁኔታዎችን እንደሚፈጥር መመራመር ያስፈልጋል። የልማት ጥናቶች እንዲህ ይላሉ። የመካከለኛውን መደብ ለማስፋት ፖለቲካዊና ማህበረሰባዊ ሰላም፤ የአቅምና የስራ አፈጻጸም ጠንካራነት፤ ጥራት ያለው ትምህርት፤ ጠንካራ ብሄራዊ ተቋማት፤ የዜጎች ተሳትፎ፤ የመፍጠርና የማምረት ሙሉ ተሳትፎ፤ የሕግ የበላይነት ወሳኝ ናቸው። በእነዚህ አገሮች ወጣቶችና ሴቶች ከፍተኛ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴና ተሳትፎ አላቸው። በተለይ አስደናቂ እድገትና የመካለኛ መደብ እድገት የታየው በምስራቅ ኤዢያ ፓሲፊክ፤ በቻይናና በህንድ አገሮች ነው። ዝቅተኛ ተሳፎና እድገት የሚታየው ከሳሃራ በታች ባሉ አገሮች ነው።
በ 2000 ሃያ አምስት በመቶ የሚገመተው የዓለም ሕዝብ መካከለኛ መደብ ነበር። በ2019 በግምት 3.8 ቢሊየን ሕዝብ (የዓለም ሕዝብ ግማሽ) መካከለኛ መደብ ሆኗል። ይህ የሕዝብ አካል የኢኮኖሚ እድገት ሞተር ሆኗል ማለት ነው። ወደ ኋላ የቀሩ አገሮች በግጭት፤ በኑሮ ውድነት፤ በስደት፤ በአካባቢ ውድመት፤ በአድልዎና በሙስና የተበከሉ ናቸው።
የኢትዮጵያን ፖለቲካ ኢኮኖሚ ሁኔታ ቀረብ ብየ ስመራመረው ባለፉት አምሳ ዓመታት የተከተልነው የፖለቲካ መርሆ ግጭትና ንትርክ፤ እልቂትና የኃብት ውድመት ነው። እድገት አለ ቢባልም በዜጎች መካከል የተከሰተው የኑሮና የገቢ ልዩነት እጅግ በጣም አደገኛ ነው። የመካከለኛውን መደብ ስፋት፤ ጥልቀት፤ ማንሰራራትና መጨመር እድል አግዶታል። ሁኔታውን ያባባሱት ብዙ ሰው ሰራሽ ችግሮች አሉ።
ከእነዚህ መካከል፤ ኢትዮጵያ በቋንቋና በብሄር እንድትከፋፈልና ክልሎች የተለያዩ የእድገት እድሎች እንዲኖራቸው፤ ይህች ታሪካዊ አገር ልክ እንደ ቀድሞዋ ዩጎስላቭያ እንድትሆን መደረጉ አንዱና ዋናው ነው።
ለማታወስ ያህል፤ የኢትዮጵያ ቅርብ ወዳጅ አገር የነበረችው (በአጼ ኃይለ ሥላሴ መንግሥት) ዩጎስላቭያ፤ ችግሮቿን በብሄራዊ ውይይት፤ በሰላም፤ በፍቅር፤ በአብሮነትና በፍትህ ለመፍታት ባለመቻሏ ብዙ ህይወት ጠፍቷል፤ ብዙ ቢሊየን ዶላር ኢንቨስትመንት ባክኗል፤ ታላቋ አገር፤ ቦስንያ-ሄርዘጎቪና፤ ክሮሽያ፤ ሜሶደንያ፤ ሞንቴኔግሮ፤ ሰርብያ፤ ስሎቫንያ፤ ኮሶቮና ራሷን እንድትችል የሆነችው ቮጀቮዲና ወደ ተባሉ ስምነት አገሮች ተከፋፈለች። ዛሬ የዓለም ሕዝብ “ሞንትኔግሮ” የምትባለው አገር የት ናት ቢባል አያውቃትም። ዩጎስላቭያ ግን ዘመናዊ ኢንዱስትሪና የመካከለኛ ገቢ ያሏት ዜጎቿ ከሶቭየት ሕብረት አገሮች የተሻለ ኑሮ የሚኖሩባት አገር ነበረች። የዘውግ ፖለቲካ፤ በቋንቋና በዘውግ የተመሰረተ አገር ሁሌም ግጭቶች ይገጥሙታል። ግጭቶቹ በሰላም ውይይት መፍትሄ ካላገኙ መገንጠል የመጨረሻው አማራጭ ይሆንና ራሳቸውን የማይቹ ትንንሽ አገሮ ይፈጠራሉ። ጠ/ሚንስትር ዶር ዐብይ ይህን ሁኔታ ቢያስቡበት መልካም ነው።
በህወሓት መራሹ የኢህአዴግ መንግሥት ያደገውና የተወለደው ትውልድ (ማለትም አብዛኛው የኢትዮጵያ ሕዝብ ማለት ነው)፤ እንዲያምን የተገደደው በኢትዮጵያና በኢትዮጵያዊነት ሳይሆን በራሱ ዘውግ፤ በራሱ የዘውግ ፖለቲካ ፓርቲ፤ በራሱ ማንነትና በራሱ ጥቅም ነው። ለማነጻጸር፤ ከላይ የጠቅስኳቸው መካከለኛ መደባቸውን የልማት ሞተር ያደረጉት አገሮች ግን የሚያምኑት በአንድ አገርና በብሄራዊ ብሄርተኝነት ነው። ለምሳሌ፤ ቻይናን እንደ አገር፤ ቻይናዊነትን እንደ ዜግነት መለያ መቀበል ማለቴ ነው። ቬትናም፤ ኢንዶኔዢያ፤ የህንድ አገር፤ አሜሪካር ወዘተ የሚከተሉት ተመሳሳይ ሞዴል ነው። ከኢትዮጵያ ውጭ ከሳሃራ በታች የሚገኙ አገሮችም የሚከተሉት ተመሳሳይ መርህ ነው።
በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ የሚታየው አደገኛ የፖለቲካ ሂደት 9 ወይንም ከዘጠኝ በላይ የሆኑ የክልል መንግሥታት ስር እንዲሰዱ የሚገፉ የድብቅ ኃይሎች መኖራቸው ነው። “Similar to the former Yugoslavia, Ethiopia is a federal state with nine units organized along ethnic lines….The Tigray, Amhara and Oromo regions (around 80 percent of Ethiopia) have their names from their dominant ethnic groups.” ከመሰረቱና ከጽንሰ ሃሳቡ፤ ህወሓት፤ ብአዴን፤ ኦነግና ሌሎች የዘውግ ፖለቲካ ፓርቲዎች የተጠቀሙት ሕገ መንግሥት ህብረ-ብሄራዊነትን የሚጻረር፤ ዘውጋዊነትንና ልዩነትን የሚያጠናክር ነው። ህወሓት ብአዴንን ፈጥሮ የዓማራውን ሕዝብ ትወክላለህ ብሎ ፈረደበት። በረከት ሰምዖን በሙስና መከሰሱ መልካም ዜና ቢሆንም፤ ይህ ድርጅት እስካሁን ድረስ ራሱን ከህወሓቶች አላጸዳም።
ዛሬ ህወሓትና መሰል ኃይሎች የሚያደርጉት ጥረት ህወሓትን ህወሓት መሰል በሆነ ሌላ ጨካኝ ፓርቲ መተካት ነው። በኔ ግምገማና እምነት፤ ዳግማዊ ህወሓት ለኢትዮጵያና ለኢትዮጵያዊነት አጥፊ ነው፤ ሁሉም መረባረብ አለበት። ኢህአዴግም ቢሆን በብቸኛነት ኢትዮጵያን ዘመናዊ፤ ፍትሃዊና ዲሞክራሳዊ ለማድረግ አይችልም። ህብረ-ብሄራዊነት ማበብና ቦታውን መያዝ አለበት።
የፈለገውን ያህል ተሻሻለ ቢባልም፤ አንድ ፓርቲ ዲሞክራሳዊ አገዛዝና ሰፊ የመካከለኛ መደብ ሊፈጥር አይችልም። ውድድር መኖር አለበት። በተጨማሪ፤ “አብዮታዊ ዲሞክራሲና” ተወዳዳሪ ኢኰኖሚ፤ ‘ሊበራል ዲሞክራሲ” ተጻራሪ መርሆዎች ናቸው። ሊበራል ዲሞክራሲን ቢሆን መፈተሽና ከአገራችን ሁኔታ ጋር መጣጣም አለበት። መኮረጅ ይቁም።
ይህን ከዲሞክራሲ፤ ከፍትህ፤ ከእውነተኛ እኩልነት ወዘተ ጋር የሚጻረር የጥቂቶች ለጥቂቶች የፖለቲካ ኢኮኖሚ ባህል ከህብረተሰቡ ለማጽዳት ገና ብዙ መሰረታዊ፤ መዋቅራዊ፤ ባህላዊና የተቋማት ለውጥ ያስፈልጋል። ዘውግ ተኮር ፌደራሊዝም ቀስ በቀስ የፈጠረውና ያመረተው ዘጠኝ የተለያዩና የማይደጋገፉ የክልል መንግሥታትን ነው።
የወደፊቷ ኢትዮጵያ ዩጎስላቪያ እንዳትሆን ከተፈለገ ምን አይነት የመንግሥት፤ የፖለቲካ፤ የማህበረሰብና የኢኮኖሚ አገዛዝ (Governance) ያስፈልጋታል? ብየ ራሴን ስጠይቅ አሁን ያለው ዘውግ ተኮር ፌደራሊዝም አለመሆኑን በማያሻማ ደረጃ እጠቁማለሁ። ይህ ሃቅ ብዙ ትንተና፤ ጥናት፤ ውይይትና ጉባኤ አያስፈልገውም። ኢትዮጵያ የዩጎስላቭያ እድል እንዳይገጥማት ከተፈለገ መሰረታዊና ስር ነቀል የሆነ ዲሞክራሳዊ ለውጥ መቀጠል አለበት።
ሕገ መንግሥቱ በአስቸኳይ መለወጥ አለበት። የሕገ መንግሥቱ መሰረት የእያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ ዜጋ ሁለመናዊ መብት የሚከበርበት መሆን አለበት። በአንድ አገር የተለያዩ “መንግሥታት” ስልጣን ይዘው ሊቆዩ አይችሉም። ይህ ከሆነ ሌሎች አገሮች ከደረሱበት የልማት ደረጃ ለመድረስ አይቻልም። “Without careful management of the delicate transition, Ethiopia risks a dangerous fragmentation along ethnic lines.” የነገዋ ዩጎስላቭያ የመሆን አደጋ ይደርስባታል የሚለውን አልቀበልም። እንጠንቀቅ ግን እላለሁ።
አደጋውን ለመፍጠር የሚፈልጉን ኃይሎች በማባበል ብቻ ለመቋቋም እንደማይቻል አምናለሁ። ለዚህ አደጋ ዋናው ምክንያት “ተገንጣይ” ኃይሎች ብቻ አይደሉም። የኢህአዴግ አባል ድርጅቶችና “ተፎካካሪ” ፓርቲዎች የሚከተሏቸው ፍኖተ ካርታዎች (Road maps) ሊጣጣሙ አለመቻላቸው ጭምር ነው። ለምሳሌ፤ በቅርቡ ስማቸውን የቀየሩት ብአዴን ወደ ዐማራ ዲሞክራቲክ ፓርቲ፤ ኦህዴድ ወደ ኦሮሞ ዲሞክራቲክ ፓርቲ ስማቸውን መቀየራቸው እመርታዊ ለውጥ ሆኖ አላገኘሁትም። አሁንም የያዙት በዘውግ የሚለዩበትን ስም እንጅ በኢትዮጵያዊነታቸው የቆሙበትን እመርታዊ ለውጥ አያሳይም። ሁለቱ ፓርቲዎች የኢትዮጵያን መለያ ስማቸው ይዘው ህብረብሄራዊ ፓርቲ የማይሆኑበት ምን ምክንያት አላቸው?
በኢትዮጵያና በኢትዮጵያዊነት እናምናለን ያሉትንና የሚሉትን እየተቀበልኩ፤ ሁለቱ ፓርቲዎች ውህደት ለመፍጠር የማይችሉበት መሰረታዊ ምክንያት ምንድን ነው? የሚለውን መሰረታዊ ጥያቄ አቀርብላቸዋለሁ። ይህ ካልሆነ አንዱ ሌላውን ለማጥቃት የሚደረገው የፖለቲካ ትግል ይቀጥላል፤ ህወሓትን አስወግዶ ሌላ ህወሓት መተካት ማለት ነው። በዐማራው ዲሞክራሳዊ ፓርቲና በዖሮሞው ዲሞክራሳዊ ፓርቲ መካከል ያለው ግንኙነት እየጠነከረና ህብረ ብሄራዊ እየሆነ ካልሄደ ህወሓት ያለውን ልዩነት ይጠቀምበታል። ከፋፍለህ ግዛውና መዝብረው ይቀጥላል።
በቲቶ ዘመን ዩጎስላቭያ “የክልሎቿ ሕዝቦች ሰብአዊ መብቶች እንዲከበሩ” አድርጋ ነበር። በተመሳሳይ፤ ጠ/ሚንስትር ዶር ዐብይ ሰብአዊ መብቶች እንዲከበሩና የነጻነት ጮራ ስፋትና ጥልቀት እንዲኖረው የማድረጋቸውን ቅንነት የዘውግ ልሂቃንና ፓርቲዎች የራሳቸውን ጠባብ የፖለቲካና የኢኮኖሚ ጥቅም እያስፋፉበት ይገኛሉ። አድር ባይብነት ጎልቶ ይታያል። እያንዳንዱ የዘውግ ፓርቲ የራሱን ክልል መሬትና ሕዝብ ለራሱ ጥቅም ብቻ እንዲወክል በማድረግ ላይ ይገኛል። ህወሓት የትግራይን ክልል “መንግሥት” የሌቦችና የጨካኞች ምሽግ ሲያደርግ፤ በተመሳሳይም ባይሆን በመጠኑ፤ ኦነግም እድሉን ተጠቅሞ አስራ ሰባት የሚሆኑ የባንክ ቅርንጫፎችን ዘርፏል ወይንም እንዲዘረፉ አድርጓል። በንጹህ ሕዝብ ላይ እልቂት አካሂዷል ወይንም እንዲካሄድ አመቻችቷል።
የዩጎስላቭያን ምሳሌ በመጥቀስ ተመራማሪዎቹ እንዲህ ይላሉ። “Thus, nationalists could easily capture the republics (እኛ ክልል የምንላቸውን ማለት ነው), leading to secession, ethnic cleansing and wars). ቦዝንያና ሌሎች የዩጎስላቭያ ክፍለ ሃገሮች እንደሆነው ማለት ነው። ለምርኮ የሚዳረጉት ክልሎች ብቻ አይሆኑም፤ ኢትዮጵያም ናት!!
የመዋእለንዋይ ፈሰስ መቀነስ፤ የኑሮ ውድነት፤ የጥቁር ገበያ መስፋፋት፤ የመሳሪያ ሸቀጥ መስፋፋት፤ የውጭ ምንዛሬ እጥረት፤ የኃብት ሽሽት፤ የስራ እድል መጥፋት ወይንም መቀነስ፤ ሕዝቡ በፌደራል መንግሥቱ ላይ ያለው እምነት መቀነስ፤ ሰላምና እርጋታ እየተበከለ መሄድና ሌሎች አስጊ ሁኔታዎች መከሰታቸው ሊካድ አይችልም።
ይህ ለልማት አስፈላጊ ቅድመ ሁኔታ እንዳለ ሆኖ፤ የህወሓትና የኦነግ አክራሪነት፤ የማህበረሰባዊ ሜድያ መረን የለቀቀ አጥፊነትና የብሄራዊ ተቋማት ደካማነት የሚካሄደው መሰረታዊ ለውጥ ረዢም ጊዜ የሚጠይቅና በብልሃትና በጥበብ መመራት እንዳለበት ያሳያል።
በተመሳሳይ፤ ኢህአዴግም በዘውግ የተመሰረተውን የፖለቲካ ባህሉን ለመቀየር መድፈር አለበት። ለምሳሌ፤ የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች ከዱሮው ስርዓት የወረሱትን አደረጃጀት ለውጠው ወደ ሕብረብሄራዊ ፓርቲነት የሚቀየሩበት ወቅት ዛሬ እንጅ ኢትዮጵያ የቀድሞዋን ዩጎስላቭያ ከሆነች በኋላ አይደለም። ኢትዮጵያ ሶሪያን እንድትሆንም መፍቀድ የለባቸውም፤ ሕብረብሄራዊነት ለዚህ ይጠቅማል (It is a mitigating factor). “Ethnic parties usually maximize their support not by moderation but by polarization.”
የኢህአዴግ አባል ፓርቲዎች በዘውግ ተደራጅተውና ተሰይመው ሌሎችን ለምን “ጠባብ ብሄርተኛና ጸረ-ኢትዮጵያና ጸረ- ኢትዮጵያዊነት፤ ጸረ-ዲሞክራሲ ትሆናላችሁ” ሊሉ አይችሉም፤ የሞራል ብቃት አይኖራቸውም።
የኔ ምኞትና ተስፋ ኢትዮጵያ አሁን ካለችበት ዘውጋዊ ጥላቻ፤ አድካሚና ሃብትን፤ ጉልበትን፤ እውቀትን፤ ህይወትን፤ የሚያመክን ግጭት ተላቃ ሌሎች ከደረሱበት የመካከለኛ መደብ ደረጃ እንድትደርስ ነው። የኔ ምኞትና ተስፋ፤ ማንኛውም ኢትዮጵያዊ የዜግነቱን መብት ተጠቅሞ፤ በማንኛውም ኢትዮጵያ ለመኖር፤ ኃብት ለማካበት፤ ለመምረጥና ለመመረጥ የሚችልበት ሁኔታ እንዲፈጠር ነው።
ችግሯ አገሪቱ ወይንም ሕዝቡ አይደለም። መሰረታዊ ችግራችን፤ ጠባብ ብሄርተኝነት፤ ትምክኸተኛነት፤ የስልጣን ፉክክርና የኢኮኖሚ ስግብግብነት ነው። እነዚህ ችግሮች በማባበል አይፈቱም፤ የሚፈታቸው የሕዝብ የፖለቲካ ሥልጣን ስኬታማ ሲሆን ነው። ሕዝቡ የኃብቱ ባለቤት ሲሆን ነው።
ለጠ/ሚ ዐቢይ አሕመድ በተጠራ የድጋፍ ሰልፍ ላይ በተቀነባበረ ትስስር ቦንብ ወርውረው ጉዳት ያደረሱ ተከሳሾች ላይ ከ5 እስከ እድሜ ልክ ፅኑ እስራት እንደተፈረደባቸው ተገለጸ።
የፌደራል ጠቅላይ አቃቤ ህግ በኦፊሳል ገጹ ይፋ እንዳደረገው ሰኔ 16 ቀን 2010 ዓ.ም ለጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ በተጠራው የድጋፍ ሰልፍ ላይ በመስቀል አደባይይ ቦንብ በመወርወር ለሁለት ሰዎች ህይወት ማለፍ እና ለ150 ሰዎች የአካል ጉዳት መድረስ ወንጀል ጥፋተኛ የተባሉ 5 ግለሰቦች ከ5 ዓመት እስከ እድሜ ልክ ፅኑ እስራት ቅጣት እንደተወሰነባቸው ይፋ አድርጓል።
በዚሁ መሰረት 1ኛ ተከሳሽ ጌቱ ግርማ በ23 ዓመት፣ 2ኛ ተከሳሽ ብርሀኑ ጃፈር 22 ዓመት፣ 3ኛ ተከሳሽ ጥላሁን ጌታቸው በእድሜ ልክ፣ 4ኛ ተከሳሽ ባህሩ ቶላ በ17 ዓመት እንዲሁም 5ኛ ተከሳሽ ደሳለኝ ተስፋዬ በ5 ዓመት ጽኑ እስራት እንዲቀጡ በፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት አንደኛ የህገ መንግስት እና የፀረ ሽብር ጉዳዮች ወንጀል ችሎት ብይን መስጠቱ ታውቋል።
ግሪጎሪ፤ የሩሲያን ምስጢር ለዓለም ዘርግፎ በመስጠቱ ነው ከፑቲን ዓይን ተሰውሮ እንዲኖር የተገደደው። ስለዶክተር ግሪጎሪ ሮድቼንኮቭ አድራሻ የሚያውቁት በጣት የሚቆጠሩ ሰዎች...
መበል ሰላሳን ሓሙሽተ ዓመት ምምስራት ሃገራዊ ማሕበር ደቀንስትዮ -ሃማደኤ ብዝምልከት ዝተዳለወ ስምፖዝየም ኣብ ኣርሊንግተን ቨርጂንያ ዋሺግቶን ዲሲ ቀዳም 8-መጋቢት ተኸቢሩ::
እዚ ዘለናዮ እዋን ብልክዕ ብምስትውዓልን ብትዕግስትን ምስ እንዕዘቦ፣ ህዚቢ ዓለም ብሓባርን ብርህራሀን ዚነብረሉ ጊዜ ዚኣከለ ይመስል። ደቂ ሰባት ካብ ሚዛን ወጻኢ ኣብ ቁጠባውን ማሕበራዊን ፖሎቲካውን ኣቃውማታቱ ዕንክሊል ኣብ ዚብለሉ ዚነበረ እዋን፣ዓለም ደው ክትብልን ሓዲድ ቁጠባዊ ምዕባለታታ ኪዚሕትልን ንክዕዘብ ዚካኣለሉ ደረጃ፣ ዕቤት ቁጠባዊ ሃብትታት ትርጉም ኣልቦ ሙካኑን ስድሪ ካብ ሊዳት ቤትካ ከምዘይሕልፈካን ነስተውዕለሉ እዋን በጺሕና። ንሃፍታም ኣይብል ንደካ፣ ንሕሙም ኣይብል ንጥዑይ፣ ንእሽተይ ኣይብል ዓቢ፣ ጸሊም ኣይብል ጻዕዳ ብሓባር ንኩሉ ህዚቢ ዘጥቅዕ ሕማም ፈስሱና ኣብ ዘሎ እዋን፣ ሓባራዊ ስጉምቲ ንክንወስድ፣ ንነብስናን ንሕብረተሰብናን ብሓፈሻ ድማ ንዓለም ለካዊ ህዚብታት ሓላፍነታዊያን ክንከውን ንጽዋዕ ኣሎና።
ኣብዚ ሂወት እንዳተቀየረትሉ ትከይድ ዘላ እዋን፣ ተመኩሮታት ሂወት እንዳተለዋወጠን እንዳተቀያየረን ኣብ ዚከደሉ ዘመን፣ ምስፍሕፋሕ ናይኮሮና ቫይረስ ኣብ ሓደ ክንመጽእን፣ ኣታሓሳስባና ሓደ ክከውንን፣ ኣብ ደረጃ ኣፍልጦና ንክንዓብን ጌሩና እዪ። ነቂሕና ብኣፍልጦ ክንጉዓዚን ዚምዲናና ምስ መሬትና(natural earth) ኪበረሃልና ኪኢሉ እዩ። ን እግዚኣብሄር ንመሬት ዚክዕዎ ዘሎ ረመጽ ከዚሕለልና፣ ብተራእዩ ዘይፈልጥ ስምረት፣ ብዙሕ ሃይማኖታዊ ምንቅስቃሳት ብ ኦንላይን (on line)ጸሎታት ዚግበረሉ እዋን ኪንሪኢ ኪኢልና ኣሎና።
ሕክምናዊ ጸብጻባት ከምዚሕብሮ ኮሮናቫይረስ ሓደ ካብቶም ተማሓላለፍቲ ሕማማት (Communicable diseases (ካብ ሰብ ናብ ሰብ ዚመሓላለፍ)) ሙካኑን፣ ተለኪፍካ ማለት ሜትካ ማለት ከምዘይኮነ፣ ዋላኮ ሓደገኛን ተላባዒን ተኮነ፣ ልክዕ ከም ስዓል (seasonal flu) ኣብ ውሑዳት ማዓልታት ኪሓዊ ከም ዚክእል ይሕብሩ። ከምዚ እንዳኮነ ኮሎ ግን ህዚቢ ዓለም ሸበድበድን ዓቅሊ ጽበትን ኣይገደፉን እካድእ ንኩሉ ንጥፈታት ኣወንዚፍና ኣብ ጭንቀትን ተርባጽን ንርከብ ኣሎና። ህዚባዊያን ትካላት ሕክምና ብግዲኤን እቲ ኣብ ሕጹጽ ሕክምናዊ ኣገልግሎት ዚግበር መጥባሕትታት(emergency operations) ናብ ናይ ብሒቲ ዚውነና ትካላት ሕክምና ኣወንዚፎም፣ ንናይ ኮሮናቫይረስ ሕሙማት ኣብ ልዕሊ ካልኦት ጥዕናዊ ጸገማት ቀዳምነታት ዚህቡሉ እዋን ኮይኑ ኣሎ።
ናብ ዓመታዊ ጸብጻብ ሞት ውድብ ጥዕና ዓለም ክወስደኩም፣ ኣብቲ ዓመታዊ ጠንቅታት ሞትን ዚርግሔኤኡን ዚወጽእ ጸብጻብ፣ ልዕሊ 55 ሚሊዮን ሰብ ዓመታዊ ይመውት፣ ካብኡ እቲ 17 ሚሊዮን ብሰንኪ ልብን ሰራውርን ዚኣመሰሉ ሕማማት(cardiac problems), እቲ 10 ሚሊዮን ብሰንኪ ካንሰር፣ 4 ሚሊዮን ብ ሰንኪ ስርዓተ ምስትንፋስ ጸገማትን ካልኦት ኣዚዮም ሕክምናዊ ሽህራት ይሞውት። ኣብዚ ስዓት እዚ ክወዳደር ከሎ ምስዚ ናይ ኮሮናቫይረስ መጠነ ሞት(ልዕሊ 30 ሽሕ በጺሕሉ ዘሎ እዋን) ኣዚዩ ውሑድን ኪመጣጠን ዘይክእል እዩ። ካብ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ኪንመተሉ ንክእል ዕድል በዞም ዘይተማሓላለፍቲ ሕማማት(noncommunicalble diseases) ክንመውት ዘሎ ተክእሎ ይዓቢ።
ኣብዚ ኣካታዒ ነጥቢ ዚከውን ብልክዕ እዚ ሰብ ብ ኮሮናቫይረስ ዲዩ ዋላስ በዞም ኣብ ላዕሊ ተጠቂሶም ዘለዉ ሕማማት እዩ ዚመውት ዘሎ፣ ኮሮናቫይረስ’ከ እንታይ ተራ ኣለዎ ንመጠነ ሞት። ኮሮናቫይረስ ልክዕ ከም ሓዊ ንሓሰር ቃልቃል ዘብሎ፣ ንሱውን ነቶም ብዕድመ ዚደፍኡን ሕዱር ሕማም ዘለዎምን ሰባትን፣ ኣብታ ዘላታስ ተወሰከታ እዩ ነገሩ። ብሰንኪ ዚተዳከመ ሰርዓተ ምክልካልን፣ካልኦት ዓይነት ጸገማትን እቲ ሰብ ናብ ንቡር ኪምለስ ጊዜ ይወስድን፣ ኣብ ፈጺሙ ሃለዋት ምጥፍእ ሕጽረት ትንፋስን ጌሩ ንክዳከምን ካብዛ ዓለም ሓንሳብን ንሓዋሩን ክገላገል ይገብር። እዚ ማለት ግን ንመንእሰያትን ካልእ ኪሊ ዕድመን ኣይቀትልን ኣየዳክምን ማለት ኣይኮነን። ስለዚ ብልክዕ ዋላ’ኮ ብኮሮናቫይረስ ኣብ ዘይማዓልቶም እንተመቱ ብሰንኪ እቲ ሕዱር ሕማማትን ትሑት ናይ ሬዚስታንስ ዓቅምን’ውን ካብዛ ዓለም ዚፋነዉ ቁጽሮም ካብዚ ሕጂ ዚግለጽ ዘሎ ኣሓዝ ኣዚዩ ዚትዓጻጸፈ እዩ። ስለምንታይ ድኣ ኩለን ዓለማትን ናይ ሓበሬታ ሜድይታት ነዚ ዕሽሽ ዚብሎኦ እዚ መጠነ ሞት’ዶ ኣይበዚሕን ካብዚ ሕጂ ዚንገረና ዘሎ ኣሃዝ፣ ስለምንታይ’ከ ህዚቢ ዓለም ከምዚ ሕጂ እዋን ነቲ ዚብሃሎ ዘሎ ኣገባባት ምክልካል ኮሮናቫይረስ መሲልዎ ዘሎ ካብቲ ቅድሚ ሕጂ ንምክልካል ሕማምት ልብን፣ሽኮር፣ጸቅጢ ደም ወዘተ ዚባሃሎ ዚነበረ እዋናት ንላዕሊ።
ቀንዲ ምትሕልላፍ ናይዚ ሕማም ኣብ ኣዚዩ ዚተሓተ መነባብሮ፣ ኣብ ጭቅጭቅ ዚበለ ገዛ(living in crowded housing) ዚነብሩ ክፋል ሕብረተሰብ ስለ ዚኮነ’ዶ ይከውን። ብኣንጻሩ ለበዳ ኮሮናቫይረስ በተን ኣዚየን ፍሉጣት ከተማታት ዓለምና ስለዚጀመረ፣ ነቶም ካብ ዓለምና ስልጡናት ስለ ዘጥቀዐ’ዶ ይከውን። እቶም ሃፍቲ ትርጉም ከምዘይብሉ፣ ዚፈትውዎም ወገናት ስድራቤቶም ምስ ሰኣንዎም መዚሙር ሓድነትን፣ ምድግጋፍ ኪሳብ ኣእዛና ዚጸምም ዘጋውሕዎ ዘለዉስ ንህዚቢ ዓለም ዚደንገጽሉ’ዶ ይመስለኩም።(እዚኣ ሓቢርና መልሲ ክንደሌላ ኢና ንግዚኡ ግን ግምታተይ ከምዚ ይመስል)።
ስለዚ እዚ ኩሉ ሸበድበድ ሓደ ሓቂ ኣብርሁልና ኣሎ። ዓለምና ካብ ሚዛን ወጻኢ ኣብ ዘይሙዕሩይነት ዕንኪልል ከምትብል ዘላ ዘርእን እዩ። ኣብ መወዳእታ ዓለምና ኣብ ኩሉ መከተታት ሓባጥጎባጥ ኣወጊዳ ብምዕሩይ ኣገባባት ነዚ ንዓለምና መሊእዋ ዘሎ ሕማማት ክትምክቶ ትጽዋዕ ኣላ። ብወገነይ ንኩሉ ዚዋሃበና ምክርታት ሰብ ሞያ ጥዕና ብኣፍልጦን ብዘይ ሸለልትነት ከምዚ ናይዚ እዋን ጌርና ክንምልሰሉ እንዳተማሕጸንኩ፣ እግዚኣብሄር ኣምላክ ምስ ዚወጸ ኣውጺኡ ኣፍ እቶም ንፈትዎም ስድራና ንስዕመሉ እዋን የምጽኣልና።
ብዕለት 19 መስከረም 2009 ዓ. ም.ብፖለቲካውያን ውድባት፤ሰልፍታት፤ሲቪካውያን ማሕበራትን ሃገራውያን ዘጋታትን አበ ከተማ ስቱትጋርት ሃገር ጀርመን ዝተዳለወ ንተዘክሮ መበል 18 መስከረም 2001 ዓ.ም. ኩሉ ግፍዕታት ዲክታቶሪያዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ንህዝቢ ጀርመንን መንግስት ጀርመንን ህዝቢ ዓለምን ንምግላጽ፤ ከምኡ’ውን ተቓውሞ ህዝቢ ኤርትራ ንምፍላጥ ብዙሕ ህዝብና ካብ ከተማታት ፍራንክፎርት፤ ኑርምበርግ፤ ኡሉም፤ ካርልስሩሄ ከምኡ’ውን
ቤተ ክርስቲያን ለብዙ ዘመናት የፈተና ገፈታ ቀማሽ በመሆን፣ ልጆቿን እያበረታታች ለሀገራዊ ሀብት መጠበቅም እስከ ሰማዕትነት እያበረከተች በየአድባራቱና ገዳማቱ ጠብቃ አሳድጋ ለዚህ ትውልድና ዘመን ካቆየቻቸው ዕሤቶች አንዱ ግእዝ ነው፡፡ ቤተክርስቲያን ቤተ መዘክር፣ ቤተ ክርስቲያን ትምህርት ቤት፣ ቤተ ክርስቲያን ግምጃ ቤት፣ ቤተክርስቲያን የሥልጣኔ ማዕከል፣ ቤተ ክርስቲያን ከተማ ሀገር በመሆን ስታገለግል ቆይታለች፡፡
ስለዚህም ነው በሀገሪቱ የታሪክና የመዛግብት ጥናት ላይ የረጅም እድሜ ልምድ ያላቸው ፕሮፌሰር ሪቻድ ፓንክረስት የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የሀገሪቱ ባህል ጠባቂ ናት ሲሉ በውዳሴ ዘጽድቅ የሚመሰክሩላት፡፡ የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የግእዝን ሥነ ጽሑፍ ሆነ ቋንቋ እንደሚከተለው ጠብቃ አስረክባናለች፡፡
በየጉባኤያቱ የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ማዕከለ ትምህርት በመሆን ለዘመናት ሕዝቡን አገልግላለች፡፡ በራሷ ባሕላዊ ሥርዓተ ትምህርት ዜማውን ቅኔውን ትርጓሜ መጻሕፍቱን በዚሁ ቋንቋ ስታስተላልፍ ቆይታለች፡፡ እነዚህም ትምህርቶች የሚከናወኑበትን ትምህርት ቤት ከቤተክርስቲያኗ ዐውደ ምሕረት ዙሪያ በተዘጋጁ የመቃብር ቤቶች፣ ዙሪያውን በተሠሩ ጎጆች አልያም በዙሪያዋ በተተከሉ ዐጸዶች አትሮንሷን ዘርግታ፣ አዘጋጅታ፣ ዜማውን አሰምታ፣ ግሱን አስገስሳ ምስጢሩን አብራርታ አስተላልፋለች፡፡ ይህንንም ስታደርግ ለደቀመዛሙርቱ ከሰንበቴው ከደጀ ሰላሙ ረድኤት እያሳተፈች ነው፡፡
በሊቃውንት የሊቃውንት፣ የፍቅር ሀገር፣ ሕይወተ ክርስትና፣ ፍሬ በረከት ስላላቸውና ዘወትር ቃለ እግዚአብሔርን በመናገር፣ ደቀ መዝሙር ሲያጠፋ ሲያርሙ ሲሳሳት ሲያስተካክሉ፣ የተበላሸውን ሲያቀኑ ባሳለፉት ድካም ሀብተ ታሪክን አውርሰዋል፡፡ የደረሷቸውን ቅኔያት፣ የጻፏቸውን መጻሕፍት ዜና መዋዕላቱን ጭምር ሲደጉሱ፣ ሲኮትቱ የተሻለ ቅርጸ ፊደልን ሲያወርሱን ወዘተ ነፍሳቸውን ከሥጋቸው አብልጠው በመኖራቸው ነው፡፡ በመሆኑም ዳዊቱን እየደገሙ፣ መጻሕፍትን እየተረጎሙ ያብራሩበትም በዚሁ ልሳን ነው፡፡ በዚህ ሳይወሰኑ ሌትም ቀንም እንቅልፍ አጥተው ከማኅሌቱ፣ ከሰዓታቱ፣ ከጉባኤ ቤቱ ሳይለዩ ስለ ነገዋ ቤተ ክርስቲያን በመጨነቅ ያስተማሩትን ደቀ መዛሙር «ኦ ወልድየ ጽንዐ በጸጋሁ ለእግዚእነ ኢየሱስ ክርስቶስ ዘኅዱር ላዕሌከ በመንፈስ ቅዱስ» ልጄ ሆይ አድሮብህ ባለው በመንፈስ ቅዱስ በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ጸጋው ጽና ምከር አስተምር ብለው የቃል አደራ በመስጠት በየአህጉሩ ሲያሰማሩ ቆይተዋል፡፡ ይህ ብቻ ሳይሆን ጸሎታቸውን ለሀገር በሱባኤ ሲያደርሱ ኖረዋል፡፡
ደቀ መዛሙርቱ ሀገረ ሙላዳቸውን በመተው ደበሎ ለብሰው፣ ቁራሽን ተማምነው፣ አኮፋዳቸውን ከሰሌን አዘጋጅተው፣ ዳዊታቸውን በትከሻቸው አንግበው በትምህርተ ቤተክርስቲያን ዘመናቸውን ያቆዩ ተማሪዎችም ባለውለታ መሆናቸው የማይዘነጋ ነው፡፡ እድሜ ሳይገድባቸው ገና በልጅነት እድሜያቸው ጥሬ እየቆረጠሙ በውርጭ እየተነሡ ሀገር ለሀገር በመዞር ምስጢር ሲሸምቱ የአባቶቻቸውን ትውፊት በቃል በመጽሐፍ ያስተላለፉ ደቀ መዛሙርቱም እነዚሁ ናቸው፡፡ እነዚህም በሌሊት እየተነሡ ከመምህራቸው እግር ሥር ሆነው በብርዱ፣ በቁሩ ሲቀደሱ ሲያስቀድሱ፣ የሌሊቱን ዝናብ ታግሰው ሳይታክቱ በመምህራቸው ጓሮ በትጋት የተማሩባቸውን ጉባኤያት እያስታወሱ ሲያስተላልፉ ኖረዋል፡፡ ደቀ መዛሙርቱ ያለኀፍረት ራሱን ዝቅ አድርጎ በምእመናን ደጃፍ ዐረፍ ብሎ የተገኘውን እየተዘከሩ ወደ ጉባኤው ሲመለሱ እያዜሙ፣ ቅኔውን እየቆጠሩ፣ ወንዙን እየተሻገሩ፣ ተራራውን እየወጡ፣ እየወረዱ የአራዊቱን ድምጽ እየሰሙ፣ ተፈጥሮን እየቃኙ፣ ምስጢርን እያዩ ያዩትንም በቅኔው እየቀመሙ ለነባር ሲያስተላልፉ ቆይተዋል፡፡ ይህ ብቻ ሳይሆን ለክብረ በዓሉ ያለውን ቀለም በአፋፍ ላይ ሆነው እየቀጸሉ በጎጆአቸው ሌሊቱን ሲያዜሙ በራሳቸው ቋንቋ «አዛኘን» እስኪ በልልኝ በመባባል እየተሳሳሉ ለዘመናት ትምህርቱን አስተላልፈዋል፡፡ ይህ ብቻ ሳይሆን መምህራቸውን በእርሻ፣ በማሳ፣ በሥራ እየረዱ ነው፡፡
ምዕመናን ለሃይማኖታቸውና ለሀገራቸው ባላቸው ፍቅር ሃይማኖታቸውን ከቤተ ክርስቲያን አጣምረው ኖረዋል፡፡ በባህል ግንባታውም ተሳትፈዋል፡፡ የቤተ ክርስቲያን ተረካቢ ተማሪንም ከመሶባቸው ማዕድ ሳይሰስቱ እየመገቡ ሲያስተምሩ ቆይተዋል፡፡ ቤተክርስቲያን እንድትገለገል ጧፉን መጋረጃውን አሥራቱን ሲያስገቡ ባደረጉት አስተዋፅኦ የቤተ ክርስቲያኗ ሀብቷ እንዲህ ሊተላለፍ ችሏል፡፡ ዋዜማ እየደገሱ ቁመት ሲያስቆሙ ዕድሞ ሲያስከብሩ ኖረዋል፡፡
ባህል በቋንቋ ይለካል፡፡ እምነቶች ሥነ ሕዝብ ማኅበራዊ መሠረቶች /ዐምዶች ልምዶች ዕውቀቶች ሁሉ በቋንቋ አሉ፡፡ በአደጋ ላይ ያለ ቋንቋ ማለትም በአደጋ ላይ ያለ ዕውቀት አሳሳቢ፤ ባህል ማለት ነው፡፡ ምክንያቱም ስለ አገባብ የሚታወቀው ዕውቀት ካፀፀ መሠረት የለሽ ድካምን ያስከትላል፡፡
በመሆኑም ቋንቋ የኅብረተሰብእ /የአንድ ሕዝብ አካል ነው፡፡ ስለ ሕይወት ባህል ልምድ የሚፈስ ዕውቀት ሁሉ ትርጉም የሚኖረው በራስ ቋንቋ በሚገኝ ዕውቀት እንጂ የተጻፈን በመቀበል አለመሆኑ ደግሞ የራስ ቋንቋን ማወቅ ወሳኝ መሆኑን ያሳያል፡፡ ልሳናት በአባቶች ቅድመ አያቶች ቀሩ ማለት የልጆች ሀገራዊ አንደበታቸው ማንነት የሚጠብቁበት ኃይል ጠፋ ማለት ነው፡፡ የእኛ ማንነትና ታሪካችን ያለው የተቆራኘው በብዙ መንገድ ከቋንቋችን /ከግእዝ ጋር ነውና ያለበትን ደረጃ ልንመረምርና ልናስተውለው ይገባል፡፡ ሌላው ይቅርና መለያችን ልዩነታችን እንኳን በቋንቋችን ሰዋስው አገባብ ሊታወቅ ይችላል፡፡ ቋንቋችን ካልተጠበቀ የሚተላለፈው ዕውቀት ትውፊት ባለበት ይቆማል፡፡ አብሮ አስሮ የያዘቸውን እውቀቶች ፍልስፍናዎች ሁሉ ይዞ ይጠፋል፡፡ ነገር ሁሉ በአዲስ ይጀምራል፡፡ ሥር የሌለው በአሸዋ የተገነባ ሕንፃን ይመስላል፡፡ የሌሎች የባህል ጎርፍ በመጣ ጊዜ በቀላሉ ይወድቃል፡፡ ቋንቋን መጠበቅ ብቻ ሳይሆን እንደገና ልንጠቀምበት ይገባል፡፡ በስደት፣ በዝርፊያ በዓለም ዙሪያ በየቦታው ያሉትን የሥነ ጽሑፍ ሀብቶች ሊመረምሩ የሚችሉ ልጆች ሊተኩ ያስፈልጋል፡፡ የተበረዘውን ማቅናትና የጠፋውን ታሪክ መፈለግ፣ የተለየንን የጥበብ ምንጭ ፍለጋ መውጣት መውረድ ያስፈልጋል፡፡ ሊጠፉ የተቃረቡትንም መጠበቅና ብሎም ዘመኑ ባፈራቸው መሳሪያዎች ተጠቅሞ በመቅረጽ ለትውልዱ ማስተላለፍ ትልቁ ኃላፊነት ይኸው ነው፡፡
አፍሪካውያን ዛሬ ቋንቋቸውን ለመጠበቅ የሚያደክማቸው ለብዙ ዘመናት በተሰላ እቅድ ሥር ተጽዕኖ በመውደቃቸውና በሌላኛው የቅኝ ግዛት መንገድ ማለፋቸው ነው። እንዳልነው ይህ ችግር ደግሞ ዛሬም ከአፍሪካ ምድር ስላልተወገደ በአደጋ ላይ የነበሩ ዕውቀቶች ሁሉ ጠፍተዋል፡፡ መፍቀርያነ ባህል አፍረንጅም በመብዛታቸው ነባሩ/ የአከባቢው መንፈሳዊውም ሆነ ቁስ አካላዊው ዕውቀት እየተረሳ መጥቷል፡፡ ይህንን እየተረሳ ያለ ሀብት ደግሞ ለመጠበቅ ልምዱ ያላቸው ወላጆችና ሽማግሌዎች አስረካቢ ሕፃናት ተረካቢ ሊሆኑለት ይገባል፡፡ እንግሊዘኛቸውን ሲናገሩ በማበላሸታቸው የሚስቁ ይቅርታ የሚጠይቁትን ወጣቶችን ልብ አማርኛን ግእዝን ግን በማበላሸታቸው ግን ይቅርታ የማይጠይቁትን አእምሮ ሊያጠቁት ይችላሉ፡፡ በዚያውም ላይ የውጪውን ቋንቋ በመጠቀም የአንደበታቸው አርአያነት ብቻ ሳይሆን መልዕክቱ የተዛባ እየሆነ መጥቷል፡፡
የመጨረሻውና ሁለተኛ ዙር ክርክር የተሄካደው ለምርጫው ከሁለት ሳምንት ያነሰ ጊዜ ሲቀረው ነው፡፡ የመጀመሪያው አከራካሪ ጥያቄ የኮቪድ - 19 ጉዳይ ነበር፡፡ክርክሩ ትራምፕ በሰጡት መልስ ነበር የጀመረው፡፡
ሁለቱም ሰዎች፣ አንዳቸው አንዳቸውን በሙስና ወንጅለዋል፡፡ ትራምፕየባይደን ልጅ በሆኑት ሃንተር ባይደን፣ በዩክሬን እና ሩሲያ ተፈጽሟል ስለተባለው የንግድ ሥራ በማንስት የሚክተለውን ተናግረዋል፡፡
“ሁሉም ኢሜሎች፣ ኢሜሎቹ፣ አስከፊዎቹ ኢሜሎች፣ እርስዎና ቤተሰብዎችዎ ስለ ዛቁት ገንዘብ ... እንዴ ጆ!... ከነዚህ አንዳንዶቹ ነገር ሲፈጸሙ እኮ እርስዎ ምክትል ፕሬዚዳንት ነበሩ”
“በህይወቴ ከውጭ ካለ ምንጭ፣ አንዲት ሳንቲም አልወሰድኩም፡፡ በፍጹም! እኚህ ፕሬዚዳንት ግን ለቻይና፣ 50 ጊዜ ግብር መክፈላቸውን፣ በቻይና ባንክ የሚስጥር አካውንት የከፈቱ መሆናቸውን፣ በቻይና ንግድ ያላቸው መሆኑን አውቀናል፡፡”
ትራምፕ በበኩላቸው፣ በመላው ዓለም ንግድ የሚያካሂዱ ሰው በመሆናቸው፣ የቻይናው ባንክ አካውንት “ምስጢር አይደለም” ብለዋል፡፡ በዩናይትድ ስቴትስ፣ በቅርብ ዓመታት ወዲህ፣ ግብር ከፍለው የማያውቁ መሆኑን፣ ወይም የከፈሉት እጅግ አነስተኛ መሆኑን አስመልከቶ፣ በቅርቡ ይፋ የተደረገውንም ዘገባ እንደሚከተለው አስተባብለዋል፡፡
ክርክሩ የተካሄደው፣ የዩናይትድ ስቴትስ የደህንነት ባለሥልጣናት፣ የውጭ ኃይሎች፣ በአሜሪካ ምርጫ ሂደት ላይ፣ ጣልቃ ለመግባት እየሞከሩ መሆናቸውን ባስጠነቀቁበት ጊዜ ነው፡፡ የዴሞክራቲክ ፓርቲ እጩ፣ ጆ ባይደን፣
“ምክንያቱም ሩሲያ ላይ ጠንካራ የሆነ ማንም አልነበረም፡፡ ማዕቀቦቹን በሚመለከት ከኔ በላይ ጠበቅ ያለ እርምጃ የወሰደ አልነበረም፡፡ በእነዚያ ሁሉ ላይ ደግሞ ኔቶን አስመልከቶ ያደረግኩ ነገር አለ፡፡ የኔቶ አባል አገራት ተጨማሪ 130 ቢሊዮን ዶላር እንዲያስገቡ በማድረግ በዓመት 420 ቢሊዮን ዶላር ይሆናል፡፡ ያ ከራሽያ ለመከላከል እንዲረዳ ነው፡፡”
ከጆርጅ ሜሰን ዩኒቨርስቲ፣ የፖለቲካ ተንታኝ የሆኑት ጀርሚ ሜየር፣ ሁለቱም እጩዎች በክርክሩ ወቅት፣ ጥሩ ሥራ መስራታቸውን ተናግረው፣ ወደ መጨረሻዎቹ 90 ደቂቃዎች ላይ ባይደን አንጸባርቀው መውጣታቸውን ገልጸው እንዲህ ብለዋል
“ወደ መጨረሻው ላይ የተጠየቁትቱ ጥያቄ አለ፡፡ “ይህን ምርጫ ቢያሸንፉ ለርስዎ ድምጽ ላልሰጡ ሰዎች የሚያስተላልፉት መልዕክት ምንድነው?” ተብለው ነበር፡፡ አሁን በፖለቲካችን እያየነው ካለው ጫፍና ጫፍ ከያዘውና ከተመራረዘው በተቃራኒ፣ ሁሉንም ወገን ወደ አንድነት የሚያመጣ መልዕክት ነበር፡፡”
“ምን ማድረግ እንደሚፈልጉ ያውቁ ነበር፡፡ ባይደንን በሙስና እየተነቀፈ ካለው ልጃቸው ጋር ተያይዞ የሚነቀፉበትን ነገር ማንሳት ፈልገው ነበር፡፡ እንደሚመስለኝ በዚያ ነገር ራሳቸው ተመልሰው ሳይጎዱ አልቀሩም፡፡” ብለዋል፡፡
አሸናፊው ጠርቶ ያልታወቀበት ይህ ክርክር፣ የብዙ መራጮችን ውሳኔ ይቀይራል ተብሎ እንደማይጠበቅ ጀርሚ ተናግረዋል፡፡ በህዝብ አስተያየት መሰብሰቢያዎቹ መሠረት ባይደን እየመሩ ሲሆን፣ ፉክክሩ፣ የምርጫውን ውጤት ሊወስኑ በሚችሉት፣ በጣት በሚቆጠሩ አሻሚ ክፍለግዛቶች ላይ ያተኮረ፣ መሆኑም ይነገራል፡፡ ወደ 40 ሚሊዮን የሚቆጠሩ አሜሪካውያንም ከወዲሁ ድምጽ መሰጠታቸውም ይታወቃል፡፡
ሓጺር ጸብጻብ መዛዘሚ ስነስርዓት ጉባኤ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራን ዝርዝር ኣስማት ዝተመርጹ ኣባላት ማእከላይ መሪሕነት ። | Farajat English Page
ሓድነታዊ ጉባኤ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርታር ኣብ ርእሰ ከተማ ኢትዮጵያ ኣዲስ ኣባባ ገነት ሆቴል ክካየድ ዝኸነይ መስመሪ ጉባኤ ሰለስተ ውድባት ቅድሚ ትማሊ ማእከላይ መሪሕነት ብምምራጽ ብዓወት ተዛዚሙ ። ኣብቲ ናይ መዛዘሚ ስነስርዓት ብዙሓት ዕድመ ዝተገብረሎም ኣጋይሽን ፡ መራሕቲ ውድባትን ፡ ጋዜጠኛታትን ተሳቲፎም ኔሮም ። ከምቲ ኣብ መኽፈቲ ስነአስርዓት ዝሃብናዮ ዜና ዝተገልጸ ነዚ ጉባኤ ፍሉይ ካብ ዝገብሮ ተርእዮ ሓደ ብዙሓት ሃገራውያንን ኣህጉራውያን ማዕከናት ዜና ምስታፈን እዩ ።
ኣብ ተመሳስሊ ዜና ጉባኤ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ብዙሕ ትጽቢት ክግበረሉ ዝጸንሐ ስለዝኽነ ፡ ብዓወት ምዝዛሙ ንብዙሓት ደለይቲ ሰላምን ዲሞክራስን ኣሐጒሱሎ ፡ ከምዚ ብምዃኑ ኸኣ ነዚ ኣንጻር ዲክታቶርያዊ ስርዓት ዝግበር ዘሎ ቃልሲ ዓቢ ድርኺት ሓይልን ከምዝውስኾ ተገሊጹ ።
ኣብቲ ናይ መዛዘሚ ስነስርዓት ጉጅለ ባህሊ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ሰውራዊ ደርፍታትን ፡ መዛሙርን ብምቕራብ ነቲ ናይ መዛዘሚ ስነስርዓት ዓቢ ድምቀት ሂባቶ ።
በደቡብ ኢትዮጵያ ብሄር፣ ብሄረሰቦችና ሕዝቦች ክልል ውስጥ በሚገኙ ሦስት ከተሞች ውስጥ ባለፉት አምስት ቀናት በተካሄዱ ግጭቶች 15 ሰዎች መገደላቸውን የክልሉ መንግሥት አስታውቋል።
መጠኑ ንሷብ የሚሞላ ወይም ከዚያ ያነሰ ዕዳ ያለበት ሰው ዘካ ግዴታ አይሆንበትም፡፡ ዕዳው የዘካት መክፈያውን መጠን የማያጎድል ከሆነ በዕዳው ልክ ከገንዘቡ ይቀነስና በቀሪው ዘካት ይከፈልበታል፡፡
ምሳሌ፡ አንድ ግለሰብ 10000 ዶላር ቢኖረውና ግምቱ 10000 ዶላር የሆነ ዕዳ ቢኖርበት ዕዳው ንሳቡን ሙሉ በሙሉ የሚውጠው በመሆኑ የዘካ ግዴታ የለበትም፡፡ ዕዳው 9950 ዶላር ከሆነም ቀሪው ንሷብ ስለማይሞላ ዘካት አይኖርበትም፡፡ ዕዳው 4000 ዶላር ቢሆን ግን ካለው ገንዘብ ይቀነስና በቀሪው 6000 ዶላር ዘካ ይከፈልበታል፡
ተበዳሪ ገንዘቡን ለንግድ ሥራ ብቻ ላይጠቀም ይችላል። በተወሰኑ ዓመታት ተከፍሎ በሚያልቅ ክፍያ መኖሪያ ቤት በዱቤ ሊገዛ ወይም በተበደረው ገንዘብ በብዙ ሚሊዮን ለሚገመት ትልቅ ፕሮጅክት የሚውሉ መሳሪያዎችን ሊገዛ ይችላል። ሌላው ነጋዴ የፋብሪካውን የማምረት አቅም ለማሳደግ በሚሊዮኖች የሚገመት የማስፋፊያ ሥራ ለማከናወን ሊወስን ይችላል። እነዚህ የእንቬስትመንት ብድሮች የዘካት ክፍያን ሊያስቀሩ ይችላሉ ወይ?
ይህ ማለት መጠኑ የበዛ የዘካት ገቢን ድሆችን ማሳጣት ማለት ነው። ከዚህም አልፎ አብዛኞቹ የዘመኑ ባለሀብቶች ዘካት መክፈል ላይኖርባቸው ነው ማለትም ያስችላል። ይህን ጉዳይ በማስመልከት ዙልቀዕዳ 1409 ዓመተ ህጅራ ሰኔ 1989 ዓመተ ልደት ኩዌት ውስጥ የተካሄደውና በዘመኑ የዘካ ጉዳዮች ላይ ያተኮረው ሁለተኛ ጉባኤ የሚከተሉትን ውሳኔዎች አስተላልፏል ፡-
ሀለተኛ - ተበዳሪው ከብድሮቹ አንጻር መሆን የሚችሉ ከመሰረታዊ ፍላጎቶቹ የሚበልጡ ቋሚ ንብረቶች ከሌሉት፣ ለእንዱስትሪ ፕሮጅክቶች የሚውሉ የኢንቬስትመንት ብድሮች በሙሉ ዘካት ከሚከፈልበት ገንዘብ ይቀነሳሉ፡፡ እነዚህ የኢንቭስትመንት ብድሮች በጊዜ ገደብ የሚከፈሉ በሚሆኑበት ሁኔታ ዘካት ከሚከፈልበት ገንዘብ ላይ ለብድሩ የሚፈለገው ዓመታዊ ክፍያ ብቻ ይቀነሳል፡፡ ከዕዳው አንጻር የሚሆን እቃ ከኖረና ዕዳውን የሚሸፍን ከሆነ ግን ዕዳው ዘካት ከሚከፈልበት ገንዘብ አይቀነስም፡፡ የማይሸፍን ከሆነ የቀረው ዘካት ከሚከፈልበት ገንዘብ ላይ ይቀነሳል፡፡
ሦስተኛ - በተለምዶ በተራዘመ ጊዜ የሚከፈሉ የመኖሪያ ቤት መግዣ ዕዳዎች ተበዳሪው በእጁ የቀረውን ገንዘብ ንሷብ ከሞላ ዓመታዊውን የዕዳ ክፍያ ከቀነሰ በኋላ ዘካት ይከፍልበታል፡፡
1 - በከሰረ ሰው ላይ ያለ፣አቅም እያለው ላለመክፈል በሚያጓትት ሀብታም፣ወይም መበደሩን ጭራሽ በካደ ሰው ላይ ያለውን ብድር የመሳሰለ መሰብሰቡ የሚያስቸግር ብድር፣ በየዓመቱ የዘካት ክፍያ የለበትም፡፡ ዘካው መከፈል ያለበት ብድሩ ሲመለስለት አንድ ጊዜ ብቻ ነው፡፡
2 - አቅም ባለውና በማያጓትት ተበዳሪ ላይ ያለውን የመሳሰለ ለመመሰብሰብ የማያስቸግር ብደር ከሆነ ግን ገንዘቡ እርሱ ዘንድ እንዳለ ስለሚቆጠር በየዓመቱ ዘካውን የመክፈል ግዴታ አለበት፡፡
ቦንድ ሰነዱን ያመነጨው ወገን ሰነዱን ለያዘው ወገን የክፍያ ቀነ ገደቡ ሲደርስ በሰነዱ የሰፈረውን የገንዘብ መጠን ስምምነት ከተደረገበት የጥቅም መቶኛ ጋር እዲከፍል የሚያስገድድ የምስክር ወረቀት ነው፡፡
ይህ ግልጽና ሐራም የሆነ አራጣ (ሪባ) ነው፡፡ ወለድን የሚጨምር ዕዳ ነውና፡፡ ግልጽ ከሆነ ወለድ ጋር የሚሰጡ ብድሮች በመሆናቸው ሰነዶች በአጠቃላይ መልካቸው የማይፈቀዱ ናቸው፡፡ በሰነዶች የሚገለገል ሰው ተውበት አድርጎ ወደ አላህ መመለስ ይኖርበታል፡፡
የቦንድ ሰነዶች ለገዟቸው ወገኖች የሚከፈል በቀነ ቀጠሮ የተገደቡ ብድሮች ናቸው፡፡ ስለዚህም የቦንድ ዘካት በብድር ዘካት ድንጋጌ ውስጥ የሚካተት በመሆኑ ብድሩ በራሱ ወይም ከሌላው የባለንብረቱ ገንዘብና የንግድ ሸቀጥ ጋር ተጣምሮ የዘካ መክፈያ ንሷብ ከደረሰ ዓመት ሲሞላው የዘካት ግዴታ ይኖርበታል፡፡ የሚከፈለውም የአንድ አስረኛ ሩብ (2.5%) ነው፡፡ ሰነዶቹ ከተወሰነ ጊዜ በኋላ እንጂ ሊዘረዘሩ የማይችሉ ከሆነ በሚዘረዘሩበት ጊዜ ላለፉት ዓመታት ጭምር ዘካ ይከፈልባቸዋል፡፡
ይህ በሕጎችና ደንቦች መሰረት አስፈላጊው ቅድመ ሁኔታ ተሟልቶ ሲገኝ፣በተቀጣሪው የአገልግሎት ዘመን መጨረሻ ላይ ቀጣሪው ለተቀጣሪው ሊከፍለው የሚገባ ገንዘብ ነው፡፡