Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ይህ ብቻ አይበቃም፤ በአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝም የሚመራው ግሎባል ካፒታሊዝም የሱን እሴት ተግባራዊ የሚያደርጉለትንና ከውስጥ ደግሞ የተዛባ ሁኔታን የሚፈጥሩለትን በየዘርፉ በማሰልጠን ያሰማራል። ባለፉት ሃያ ዐመታት ይህ ዐይነቱን የህብረተሰብ ክፍል እየመለመሉ ማስገባትና ቁልፍ ቁልፍ የኢኮኖሚ ቦታዎችን ማሲያዝና የህብረተሰቡን አመለካከት ማዛባት የተለመደ ጉዳይ ነው። ለዚህ እንደዋና የሚጠቀሰው የኮሞዲቲ ገበያ የሚባለውን የአሜሪካንን የተበላሽ እሴትና የባርያ ስራ ማስፋፋቱ ሊጠቀስ ይችላል። በዚህ መልክ ልክ እንደ አሜሪካን ትላልቅ ኩባንያዎች ሴኤኦ(CEO) እየተባሉ በልዩ ልዩ የኢኮኖሚ መስክ የተሰገስጉት፣ ሀብት ፈጣሪዎችና ቴክኖሎጂ አፍላቂዎች ሳይሆኑ ድህነትን ለመፈልፈል የሚያግዙ ናቸው። አዲስ ዕውቀትን በማፍለቅ ህዝባችንን ያስተማሩ አይደሉም። በዚህም ምክንያት ቺፍ ኤኒሚ ኦፊሰር(Chief Enemy Officer) ተብለው ሊጠሩ ይችላሉ። እነዚህ አዲሱ የአሜሪካንን እሴት የሚያስፋፉ፣ በተለይም ለወጣቱ ትውልድ መጥፎ ምሳሌ በመሆን ለፈጠራ ስራ ያለውን ውስጣዊ ስሜት እንዲሟሽሽ ሊያደርጉ ችለዋል። ደላላ በመሆን፣ የአየር ባየር ንግድ ላይ በመሰማራት ዕውነተኛ ስራ ሳይሰራ እያጭበረበረ ሀብታም የሚሆንበት ሁኔታ ፈጥረውለታል። ለባህልና ሞራል መበላሽት እንዲሁም ህዝባችን እየተናቀና እየተረገጠ እንዲኖር ዋና ምክንያት ሆነዋል ማለት ይቻላል።
በእንደዚህ ዐይነት ኢኮኖሚያዊ ኃይል አሰላለፍ ሰፊው ህዝባችን መሉ በሙሉ ነፃነቱን ተነጥቋል። መብቱን ሊያስከብርባቸው የሚችልባቸውን የተለያዩ የሲቪክ ማህበራትን እንዳያደራጅ ታግዷል። የውስጥ ለውስጥ ምን እንደሚሰራና አገሩም እንዴት እንደሚፈራርስ በሳይንስ የተጠና ጥናት ሊቀርብ የማይቻልበት ሁኔታ ተፈጥሯል። ሰፋ ያለና በራሱ የሚተማመን ምሁራዊ እንቅስቃሴ እንዳይዳብር ታፍኖበታል። በዚህ መልክ ሰፊው ህዝብ ባለስልጣን ነን በሚሉ የሚደርስበትን በደል ሊያሰማ የሚችል ኃይል የለውም ማለት ነው። ይህ ዐይነቱ ፓለቲካዊ ክፍተት የግዴታ የውጭ ኃይሎች እንደፈለጉ የአገሪቱን የዕድገት አቅጣጫ እንዲያዛንፉ በር ይከፍትላቸዋል። ታዛዥ መንግስትና የአሜሪካንን እሴት የሚያራምዱ የህብረተሰብ ክፍሎች ባህላዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ህብረተሰብአዊና ልዩ ልዩ እሴቶች እንዳያድጉና ሰፊው ህዝብ ርስበርሱ በመተሳሰር አንድ የጋራ አገር እንዳይገነባ ያግዳሉ ማለት ነው። እንደዚህ ዐይነቱ ህብረ-ብሄር በጠንካራ መሰረት እንዳይገነባ የማድረጉ ተግባር በተለይም የአሜሪካንና የእንግሊዝ መንግስታት ዋና የተንኮል ተግባር ነው። ሌሎችም የምዕራብ አውሮፓ መንግስታት በልዩ ልዩ „ዕርዳታ ሰጪ“ ድርጅቶቻቸው አማካይነት ሰርጎ በመግባትና ለብሄራዊ ኢኮኖሚ ግንባታ በማይጠቅም እዚህና እዚያ ተሰበጣጥሮ በሚገኝ ፕሮጀክት ላይ በመሰማራት፣ በአንድ በኩል ብዙ ሰዎችን ያሳስታሉ፣ በሌላ ወገን ደግሞ ህዝቡ ርስበርሱ እንዳይተማመን የብሄረሰብና የሃይማኖት ግጭቶች እንዲነሱ የውስጥ ለውስጥ ደባ ይፈጽማሉ። በተለይም በእንደዚህ ዐይነቱ ተንኮል የተካኑ የሃይማኖት „ዕርዳታ ሰጪ“ ድርጅቶች ናቸው። ከዚህ ባሻገር እነዚህ መንግስት ነክ ያልሆኑና መንግስት ነክ ድርጅቶች ስትራቴጅክ ኢንፎርሜሽን በመሰብሰብ ለየመንግስቶቻቸው ያስተላልፋሉ። ኢንፎርሜሽኑ ተጠንቶ እንደገና ለሌላ ተንኮል መጥንሰሻ ያገለግላል።
ወያኔ ስልጣን ከያዘ ጀምሮ ሆን ብሎ የተያያዘው አገሪቱን በብሄረሰብ ክልል በማካላል ህዝቡ ርስበርሱ እንዲናቆርና ብሄራዊ ስሜት እንዳይኖረው ማድረግ ነው። በተለይም የራሱን የጎሳ ሰዎች ቁልፍ ቁልፍ ቦታዎችን በማስያዝ ህብረተሰብአዊ ግጭት እንዲፈጠር በይፋና በድብቅ ተንኮሎችን ይሸርባል። የአቶ መለስና የግብረአበሮቹ አገዛዝ አገርን በክልል ከልሎ የከፋፍለህ ግዛ ፖሊሲ ማካሄድ በመሰረቱ የእንግሊዞች ስትራቴጂ ነው። አንድ አገር በአንድ ቋንቋ፣ በባህልና እንዲሁም በልዩ ልዩ ነገሮች መተሳሰር የለባትም። መብትህ ይጠበቅልሃል እየተባለ እያንዳንዱ ብሄረሰብ የራሱን ፊደል በመፍጠር በራሱ ቋንቋ እንዲማር ይገደዳል። በአንድ አገር ውስጥ የሚኖር ህዝብ ተጨማሪ የብሄረሰብ ግድግዳ ተበጅቶለት እንዳይግባባ ይደረጋል። አንድ ዐይነት አመለካከት ያለውና ልብ ለልብ የሚገናኝ ህዝብ በቀላሉ አንድ ላይ በመነሳት ጠንካራ አገር ሊገነባ ስለሚችል በዚህ ዐይነቱ የቋንቋ ብዛትና መብትህን ታስጠብቃለህ እየተባለና እየታለለ ታሪክ እንዳይሰራ ይታገዳል። እንግሊዝ ይህንን የከፋፍለህ ግዛ ፖሊሲዋን በአውሮፓ ምድር ውስጥ በ17ኛው ክፍለ-ዘመን በማካሄድ ለሃይማኖት ግጭት ዋና ምክንያት ሆናለች። በቅኝ ግዛት ዘመንም ይህንን ፓለቲካዋን በመቀጠል፣ አንዱን ብሄረሰብ አሳንሶ በመመልከትና ሌላውን ደግሞ የበላይነት ስሜት እንዲኖረው በማድረግ የረዥም ጊዜ እሳት አቀጣጥላ ሄዳለች። በመቀጠልም ጎሳ የጥናት መስክ(Subject of Study) ሆኖ ተቀባይነት እንዲኖረው በማድረግ ኤትኖሎጂ የሚባል እያንዳንዱን ጎሳ ምንነት በጥልቀት የሚያጠና የትምህርት መስክ አስፋፋች። ይህ ዐይነቱ የኮሎኒያል ፕሮጀክት ዛሬም የሚሰራበት ሲሆን፣ አፍሪካውያን እንደ አገርና እንደ ህብረ-ብሄር መታየት የለባቸውም። ማንኛውም ወደ አንድ የተጠቃለለና ወደ ህብረ-ብሄር የሚያመራ አጠቃላይ ፕሮጀክት በእንጭጩ መቀጨት አለበት። ስለዚህም ብሄራዊ ስሜት የሌላቸውን እየፈለጉና እየመከሩ በአገሬው ሰው ዘለዓለማዊ ብጥብጥ እንዲኖር ማድረግ ነው። ከዚህ ስንነሳ እነ አቶ መለስ ቢያንስ ስልጣን ከያዙ ጀምሮ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ከእንግሊዝና ከአሜሪካን እንዲሁም ከአንዳንድ የምዕራብ አውሮፓ መንግስታት ጋር በመስራት ኢትዮጵያ እንደ አንድ ህብረ-ብሄር እንዳትገነባ ልዩ ልዩ መሰናክሎችን ዘርግተዋል። ከክልል ፓለቲካው ሌላ የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚ ፖሊሲ ዐይነተኛ ህዝብን በታኝ ፖሊሲ ነው።
ከዚህ ስንነሳ እያንዳንዱ ከተለያዩ ብሄረሰብ የወጣ ምሁር የእነ እንግሊዝን ርኩስ ተግባር ጠጋ ብሎ መመርመር አለበት። በታሪክ ውስጥ በአንድ አገር ክልል ውስጥ የሚኖር ልዩ ልዩ ብሄረሰብ ብቻውን በመሆን ዕውነተኛ ነፃነትን የተቀዳጀበት ቦታና ጊዜ የለም። ዕውነተኛ ታሪክና ግለሰብአዊ ነፃነት በተናጠል፣ በመጠራጠርና በመፈራራት ላይ በተመሰረተ ትግል የሚገኝ አይደለም። የሰው ልጅ በመሰረቱ ህብረተሰብአዊና ማህበራዊ ነው። ግለሰቦችም ከይትኛውም ብሄረሰብ ይውጡ ህልማቸውን ዕውን ሊያደርጉ የሚችሉት በአንድ ህብረተሰብ ውስጥና በልዩ ልዩ መስክ በማህበር ሲደራጁ ብቻ ነው። በብሄረሰቡ የሚደራጅ አንድ ግለሰብ ዕውነተኛ ነፃነቱን ሊቀዳጅ በፍጹም አይችልም። ምክንያቱም በልዩ ልዩ መልክ የሚገለጹ ፍላጎቶቹን፣ ለምሳሌ በቲያትር መልክ፣ በሊትሬቸር፣ በሙዚቃና በሌሎች ነገሮች ደስታንም ሆነ ችግርን ወይም ሀዘንን የሚገልጹ ነገሮች ሊዳብሩና ሊያብቡ የሚችሉት ብሄራዊና ህብረተሰብአዊ ባህርይ ሲኖራቸው ብቻ ነው። ዕውነተኛ ግለሰብአዊ ነፃነት ሊገኝ የሚችለው ከብሄረሰብ ውጭ ሲታሰብ ብቻና፣ ማንኛውንም ሰው እንደ ወንድም ወይም እህት ሲታይ ብቻ ነው። ስለዚህም ነው የጀርመን ክላሲኮች እነሺለር፣ ጎተና ሌሎችም እዚህና እዚያ የራሳቸውን „ክልል“ አጥረው አንድ ህብረ-ብሄር ለማዋቀር የማይፈልጉትን የፊዩዳል አገዛዞች አጥብቀው በመቃወም ለብሄራዊ ወይም ለአገር አቀፍ ቲያትርና ሊትሬቸር አጥብቀው የታገሉት። እነሺለር እንደሚሉት ይህ ዐይነቱ ትናንሽነት (Small States= kleinstaaterei) ጀርመንን ከማዕከለኛው ክፍለ-ዘመን ጀምሮ እስከ 19ኛው ክፍለ-ዘመን መግቢያ ድረስ በዴንማርክ፣ በስዊድን፣ በፈረንሳይና እንዲሁም በአውስትሪያ፣ እንድትጠቃና እንድታደከም በማድረግ ዕድገቷን ያደናቀፈ ስለነበር የግዴታ በአዲስ አስተሳሰብና መንፈስ ላይ በመመርኮዝ ነው ለሪፑብሊክ መመስረት ያልተቆጠበ አስተዋፅዖ ያደረጉት። ይህ ብቻ ሳይሆን ዕውቀታቸውን በተግባር በማሳየትና በመመንዘር ከአንድ ትንሽ ከተማ በመነሳት ካለውጭ ድጋፍ ትላልቅ ነገሮችን መስራት እንደሚቻል አረጋግጠዋል። ልዩ ዐይነት አርክቴክቸር፣ ሙዜየምና ጋርደኖች፣ እንዲሁም የዕውቀት መስፋፊያ ቤተመጻህፍት በመስራትና በማስፋፋት በዚህ አማካይነት ስልጣኔውም ወደ ሌሎች የጀርመን ከተማዎች እንዲተላለፍ አድርገዋል። በመሆኑም እኛም ይህንን በመረዳትና ስሜታችንን በዚህ መልክ ልናረካበት የምንችልባቸውን መድረኮች ከዋና ከተማ አልፈው በአገሪቱ ምድር እንዲስፋፉና ስር እንዲሰዱ በማድረግ ህዛባችን ታሪክ የሚሰራበትንና ዕውነተኛ ነፃነቱን የሚቀዳጅበትን መንገድ መቀየስ አለብን። ህዝባችን እንዲተሳሰር መሰረቱን መጣል አለብን። የኢምፔሪያሊስቶችን አሻጥር በእንጭጩ ለመቅጨት ሳንታክት መስራት አለብን።
በተለይም ያለፉትን 60 ዐመታት የካፒታሊዝምን በዓለም አቀፍ ደራጃ መስፋፋት ስንመለከት ተልዕኮው ስልጣኔን ማምጣትና በየአገሩ የሚኖሩ ህዝቦች የኑሮ ሁኔታቸው እንዲሻሻልና እንደሰው ልጅ ክብራቸው ተጠብቆ በሰላም እንዲኖሩ ያደረገበት ሁኔታና ቦታ በፍጹም የለም። የካፒታሊዝምም ዋና ተልዕኮ ዕውነተኛ ዕድገትን በዓለም አቀፍ ደረጃ ማስፋፋት ሳይሆን፣ ርካሽ የሰው ጉልበትና የጥሬ ሀብት ለመፈለግና፣ በዚያውም የሸቀጣ ሸቀጥ ማራገፉያ ገበያ ለመፈለግ ብቻ ነው። ስለሆነም እንደምናየው በብዙ የሶስተኛው ዓለም ተብለው በሚጠሩ አገሮች አብዛኛው ህዝብ ከእንስሳ በታች እንዲኖር የተገደደበት ሁኔታ ተፈጥሯል።
ግሎባላይዜሽን በዓለም አቀፍ ደረጃ እየተስፋፋ ነው፣ ከዚህ ሌላ አማራጭ መንገድ የለም ከተባለልን ከ1990ዎቹ መጀመሪያ ጀምሮ ደግሞ የሶስተኛው ዓለም ህዝብ ብቻም ሳይሆን ራሱ የእንዱስትሪ አገሮች ህዝብም በኑሮ አስተማማኝ ያልሆነበት ሁኔታ ውስጥ ወድቆ ይገኛል። ሰሞኑን በኦኤሴዲ በወጣው ስታትስቲክስ መሰረት፣ የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚ ፖሊሲ ተግባራዊ ከሆነ ከሰለሳ ዐመት ጀምሮ በብዙ አገሮች በዝቅተኛውና በከፍተኛው የኢንከም ተቀባይ የህብረተሰብ ክፍል መሀከል ከፍተኛ የገቢ ልዩነት እንዳለ ነው። በገቢ ልዩነት በአንደኛ ደረጃ የተቀመጠችው ታላቋ አሜሪካ ስትሆን፣ የገቢው ልዩነት በሀብታሙና በደሀው መሀከል 27% በመቶ አድጓል። ቀጥሎ ደግሞ ቺሌና ሚክሲኮ ሲሆኑ፣ እነሱም እንደዚሁ የኒዎ-ሊበራልን ኢኮኖሚ ፖሊሲ ተግባራዊ ማድረግ ከጀመሩ ወዲህ በሀብታምና በደሀው መሀከል የገቢ ልዩነት በከፍተኛ ደረጃ ይታያል። ወደ አውሮፓ ስንመጣ ደግሞ፣ ከምዕራብ አውሮፓ ውስጥ በተለይም በጀርመን ባለፈው 15 ዓመታት በታችኛውና በላይኛው የገቢ ተቀባይ የህብረተሰብ ክፍል ልዩነቱ 8% አድጓል። በሌላ አነጋገር ሀብታሙ የበለጠ ሀብታም ሲሆን፣ የሰራተኛው ገቢ ደግሞ አይ ባለበት ረግቷል፤ ወይም ደግሞ ዕድገቱ ይህን ያህልም አልጨመረም ማለት ነው። እንግዲህ እዚህ ላይ የጀርመን ኢኮኖሚ በአሁኑ ጊዜ ውስጠ-ኃይሉ ከፍተኛ ነው በሚባልበትና፣ በዓለም አቀፍ ደረጃም በብዙ ዘርፎች ተወዳዳሪ በሆነበት ወቅት ነው እንደዚህ ዐይነቱን ዜና ከኦኤሴዲ የሚነገረን።
ወደ አገራችን ስንመጣ ደግሞ የአገራችን ህዝብ የማህበራዊ ሁኔታ በብዙ እጅ አስተማማኝ ያልሆነበት ሁኔታ ውስጥ ይገኛል። በመጀመሪያ ደረጃ የአገራችን ኢኮኖሚ በተለየ መሰረትና ህግ የሚንቀሳቀስ ነው። ውስጠ-ኃይሉ ደካማ ስለሆነና መስፋፋት ስለማይችል ስራ ለሚፈልገው የስራ መስክ ሊከፍት አይችልም። ከዚህ ስንነሳ በሁለተኛ ደረጃ፣ አብዛኛው ህዝብ ተከታታይና አስተማማኝ ገቢ የለውም። ከአንድ ፐርሰንት የማይበልጥ ቤተሰብ ከውጭ በሚላክለት ድጎማ ነው የሚኖረው። ይህም ማለት አብዛኛው ህዝብ የሚቀምሰውና የሚልሰው የለውም ማለት ነው። ጠንካራና ሰፋ ያለ ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴዎች በሌሉበት አገር ውስጥ ሌሎች ለህብረተሰቡ የሚጠቅሙ የማህበራዊ ነገሮችና ሶሽል ኔትወርክስ ለማቋቋምና ሰፊውን ህዝብ ለመደጎም በፍጹም አይቻልም። መንግስት ራሱ በገቢው በጣም ደካማና ተመጽዋች በመሆኑ በተለይም በእድሜ የገፋውን ህዝብ ሊረዳ በፍጹም አይችልም ማለት ነው። በተለይም የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚ ፖሊሲ ተግባራዊ መሆን ከጀመረ ወዲህ ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ ሁሉ በተወሰኑ ነገሮችና አካባቢዎች ላይ ብቻ ያተኮረ በመሆኑ በተለይም የገጠሩ ህዝብ በጣም እንዲጎዳ ተደርጓል። ከዚህ በተረፈ የሚሰሩት ስራዎች፣ ማለትም ትምህርት ቤቶችና ክሊኒኮች ደግሞ በኢኮኖሚ ድክመት የተነሳ አንደኛ፣ ጥራት የላቸውም፣ ሁለተኛ፣ ተከታታይነት የላቸውም። ስለዚህም በአስተማማኝ ሁኔታ ሰፊውን ህዝብ ሊያዳርሱ በፍጹም አይችሉም። ሌሎች የንጹህ ውሃ ማግኘት፣ የመጸዳጃ ጉዳይ፣ በጥራትና በብዛት ለሰፊው ህዝብ መኖሪያ ቤት መስራት አለመቻል፣ አሁን በተያያዘው ልዩ ዐይነት የሀብት ሽግሽግ ስፊው ህዝብ ከቦታው መፈናቀልና የተቀረው ደግሞ በእርግጠኝነት ለመኖር አለመቻል … ወዘተ. የአገራችን ህዝብ በምን ዐይነት የማህበራዊ ሁኔታ ውስጥ እንደሚገኝ ነው የሚያረጋግጠው።
የተስተካከለ የኢኮኖሚ ዕድገት በሌለበት አገር ውስጥ አስተማማኝ ማህበራዊ ኑሮ መመስረት እንደማይቻል ሁሉ፣ ቤተሰብና ማህበራዊ ሁኔታ ከተናጋ ደግሞ የአገሪቱ እሴቶች የሆኑት መከባበርና መረዳዳት የመሳሰሉት የባሰውኑ ደብዛቸው ይጠፋል። ውሸት፣ ሌብነት፣ በግልጽ ዘረፋና ጉቦኝነት፣ ራስንና ቤተሰብን ለማዳን ሲባል የራስን ሰውነት መሸጥ፣ ወደ መጠጥና ወደ ሌሎች ለጤንነት አደገኛ የሆኑ የሚጨሱ ነገሮች ላይ መሰማራትና ራስም መነገድ፣ ቀስ በቀስም ማፍያዊ የሆኑ ተግባሮች መስፋፋት፣ በተለይም ደግሞ ለመኖሪያ የሚሆኑ የቆሻሻ ቦታዎች መስፋፋትና እነዚህ ቦታዎች ለማፍያና ለስርቆት አመቺ መሆን… ወዘተ. የአገሪቱን ጠቅላላ እሴት ሊያናጋው ይችላል ማለት ነው። በተጨማሪም፣ ከሃያ ዐመት በፊት በአገራችን ተሰምቶም ታይቶም የማይታወቅ ልዩ ዐይነት የወሲብ ግኑኝነትና አገሪቱ ይህንን አስቀያሚ ነገሮች ሊያስፋፉ ለሚችሉ ልቅ በመሆኗ የአገራችን እሴት ወድሟል። የሃያ ዐመቱ የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚ ፖሊሲና ግሎባል ካፒታሊዝም እንደዚህ ዐይነቱን ቆሻሻ ነገር ነው ያሰተማሩን። ስልጣኔን ሳይሆን ውርደትን እንድንከናነብ ነው ያደረጉን። ከእንስሳ በታች እንድንቆጠርና ዘለዓለም ፍርፋሪ እየተጣለልን እንድንኖር ነው የተደረግነው። ይህ ደግሞ በመሰረቱ በእግዚአብሄር አምሳል የተፈጠረውን ዐይነተኛ ባህርያችንን፣ ማለትም ቆንጆ ቆንጆ ነገሮችን መስራትና ከተፈጥሮ ጋር ተፋቅረን በሰላም መኖር ያለብንን ውስጣዊ ፍላጎታችንን ይፃረራል። ከዚህ ስንነሳ የአገዛዙን አስተሳሰብ በመጠኑም ቢሆን እንቃኝ።
እንደዚህ ዐይነቱን የፖለቲካ ስልት ለመተንተን የሚያስችል የሶሶይሎጂ ወይም የፖለቲካል ቲዎሪ ፍልስፍና ያለ አይመስለኝም። በመሰረቱ እንደዚህ ዐይነቱን የተወናበደና አገር አጥፊ ፖሊሲ ለመመርመር የሳይኮሎጂስቶችና የኖይሮ ባዮሎጂስቶች ተግባር ነበር። በዚህ ረገድ አልቦ ዕውቀት ስላለኝ አጥጋቢ መልስ ለመስጠት ያዳግተኛል። ይሁንና ከባህልና ከህብረተሰብአዊ የባህል ዕውቀት በመነሳት አንዳንድ ነገሮች ማለት የሚቻል ይመስለኛል። ይህንን በሚመለከት፣ ወደ ሌላ ነገር አይተርጎምብኝና፣ የዛሬው አገዛዝ በአማዛኙ ከትግሬ ሳይሆን፣ ከኦሮሞ ወይም ከአማራ፣ ወይም ከሌላ ብሄረሰብ የተውጣጣ ቢሆን ኖሮ እንደዚህ ዐይነቱን የፖለቲካ ስልት ይከተል ነበር ወይ? ጥያቄው ሂፖቴቲካል ስለሆነ ለመመለስ አስቸጋሪ ነው። ይሁንና ግን የኢትዮጵያ ስልጣኔ ዋናው ምንጭ ከሆነና፣ የክርስቲያንን ሃይማኖት ከተቀበለ ህዝብ አብራክ ውስጥ የወጣ ነፃ አውጭ ድርጅት ነኝ ከሚል እንደዚህ ዐይነቱን አገርን አጥፊ ፖለቲካ እንዲከተል ምን አስገደደው ?
ከብዙ የፖለቲካ ተንታኞች የሚቀርብ አንድ የተለመደ አጻጻፍና አባባል አለ። ይኸውም አገዛዙ አምባገነን ስለሆነ ነው እንደዚህ ዐይነቱን ፖለቲካ የሚያካሂደው የሚል ነው። የወያኔን የፖለቲካ ስልትና ሂደት በአንድ ቃል መግለጽ የማይቻል ብቻ ሳይሆን፣ በጣም አደገኛ ነው። ምክንያቱም በብዙ የሶስተኛው ዓለም አገሮች የተለያዩ አምባገነን መንግስታት እንደነበሩና ዛሬም እንዳሉ እናውቃለን። ስታሊንና ሂትለርም አምባገነኖች ተብለው ይጠራሉ። ይሁንና እነዚህን በተለያየ የታሪክ ወቅትና በተለያየ የህብረተሰብና የባህል አወቃቀር ውስጥ ተወልደው ያደጉትን ሁሉ በአንድ ቃል አጠቃሎ መጥራት በጣም ስህተት ነው። በተጨማሪም ድርጊታቸው ሰውን በመግደልና በመጨፍጨፍ ተመሳሳይነት ቢኖረውም፣ አገርን በመገንባትም ሆነ በማፍረስ ፖለቲካቸው በብዙ እጅ ይለያያሉ። ስታሊንም ሆነ ሂትለር በአነሳሳቸው አገሮቻቸውን እናሳንስ ወይም እንከፋፍል ብለው አለተነሱም። የሁለቱም አነሳስና ርዕዮተ-ዓለም ቢለያይምና ከፍተኛ ጉዳትም ቢኖረው፣ አገሮቻቸውን ትልቅ ለማድረግ ነው የተነሱት። ወያኔ ግን ሆን ብሎ የተያያዘው በሁሉም አቅጥጫ አገርን ማዳከምና ህዝቡን በመከፋፈል ርስበርሱ እንዲበጣበጥና በዚያው መጠንም በቀላሉ ለውጭ ወረራ እንዲያመች ነው። ይሁንና ግን አንድ ማለት የሚቻል ነገር ያለ ይመስለኛል። በአብዛኛዎቹ አምባገነናዊ አገዛዝ ሰፍኖባቸዋል በሚባሉ የሶስተኛው ዓለም አገሮች በሙሉ አንድ ተመሳሳይነት ያለ ይመስለኛል። 1ኛ) ሰፋ ያለ ጭንቅላትን የሚያድስ የባህል እንቅስቃሴ የማድረግ ዕድል አላገኙም። ይህም ማለት አምባገነን የሚባሉት ድርጊታቸው የባህላቸው ነፀብራቅ ነው እንጂ አብሯቸው የተወለደ አይደለም። 2ኛ) ስለሆነም ሰፋ ያለ በስራ ክፍፍል ላይ የተመሰረተ የኢኮኖሚ ተቅዋም የላቸውም። 3ኛ) በስርዓቱ ላይ ጫና ማድረግ የሚችል የከበርቴ መደብ የለም። 4ኛ) ከዚህ ጋር ተያይዞ ሰፊ የሲቪክ ማህበር እንቅስቃሴ የለም። ቢያንስ እነዚህ ከላይ የተጠቀሱት ነገሮች በሌሉበት አገሮች በሙሉ ስልጣንን ተጠቅመው የራሳቸውን ፍላጎት ተግባራዊ ለማድረግ የሚፈልጉ ግለሰቦች አጋጣሚዎችን በመጠቀም አምባገነናዊ አገዛዝን ያሰፍናሉ። የስታሊንና የሂትለርም አነሳስ እንደዚሁ ከሶሽዮ-ኢኮኖሚ ሁኔታ ኋላቀርነት ጋር፣ በተለይም ሰፋ ያለ የነቃ የህብረተሰብ ኃይል ካለመኖር ጋር የተያያዘ ነው። የራሽያ አብዮት በ1917 ዓ.ም ሲፈነዳ፣ ራሽያ በአማዛኙ ኢኮኖሚዋ በእርሻ ላይ የተመሰረተና ሚድል ክላስ የሚባል የህብረተሰብ ክፍል አልነበራትም። ጀርመንም እንደዚሁ በጣም ዘግይታ ነው የኢንዱስትሪ አብዮት ማካሄድ የጀመረቺው። በፕረሽያ አገዛዝ የተዋቀረው ትራዲሽናል የሚሊታሪ ሂራርኪና በጣም ደካማ የነበረው የከበርቴ መደብ ለሂትለር አነሳስ አግዞታል ማለት ይቻላል። በተጨማሪም በጊዜው የነበሩት የተለያዩ ዲሞክራቲክ ፓርቲዎች፣ በተለይም ሶሻል ዲሞክራቶችና ኮሙኒስቶች አብሮ ለመስራት አለመፈልግና የጋራ ግምባር መመስረት አለመቻል ሂትለር ስልጣንን እንዲይዝ መንገዱን ከፍቶለታል። ያም ሆነ ይህ በየአገሩ የሚነሱ አምባገነን አገዛዞች የታሪክ ውጤቶችና የባህል ኋላ-ቀርነት ክስተቶች ናቸው እንጂ አምባገነን ሆነው የተፈጠሩ አይደሉም።
በመጀመሪያ ደረጃ እነ መለሰ ዜናዊ ወደ ጫካ ሲገቡ የተወሰነ ርዕዮተ-ዓለም ይዘው የገቡ ቢመስልም፣ በአካባቢያቸው ከነበሩ ግለሰቦች በእርግጥ እንደሰማነው በአማራው፣ በተለይም ደግሞ በሸዋ አማራ `የበላይነት` ተቆጭተው እንደገቡ በጊዜው በቅርቡ የነበሩ ይመስክራሉ። ይህ ጥላቻና ቂም በቀል ከደማቸው ጋር ተዋህዷል ማለት ይቻላል። ከዚህ ጋር ተደምሮ በስራ-ክፍፍልና በዕድገት ያልዳበረውና ከህብረተሰብም ዕድገት አኳያ ሲታይ ብዙም ከሌላ ህዝብ ጋር ለመቀላቀል ዕድል ያላገኘ ከአንድ ብሄረሰብ የተውጣጣ ድርጅት ወደዚህ ዐይነቱ የጥላቻና የቂም በቀል አደገኛ የትግል ስልት መሸጋገሩ የሚደንቅ አይደለም። ድርጀቱ ልክ እንደሌሎች ብሄራዊ ባህርይ ካለቸውና ከተለያዩ ብሄረሰብ እንደተውጣጡት ዐይነት በዕምነት ደረጃ የተቋቋመ ስላልሆነ የግዴታ የዝቅተኝነት ወይም የመናቅ መንፈስ ማሳደሩ አያስገርምም። በሌላ አነጋገር ፖለቲካዊ ዕምነት የሌለውና አንድን ህዝብ በመንፈስ ኃይል ነፃነት እንዲወጣ አግዛለሁ ብሎ የተነሳ አይደለም። ርዕዩ የጠባብ ብሄረሰብ ርዕይ ነው እንጂ ግለሰብአዊ ነፃነትን ማበልፀግና አንድ ህዝብ በጋራ ተነሳስቶ ለጋራ ዓላማ እንዲታገል ማድረግ አልነበረም ዋና ዓላማው። ከዚህ ጋር ተያይዞ አስራ ሰባት ዐመት ያህል በጦር ሜዳ ውስጥ ከርሞ የራሱን የትግል ጓደኞች ሳይቀር እያሰቃይ ከገደለ፣ 20 ዐመት ያህል ካየነውና ከለመድነው የተለየ ፖለቲካ ልናይ በፍጽም አንችልም። ሶሻላይዜሽን የሚባል ነገር አለ። ይኸውም አንድ ሰው ወይም ድርጅት በአንድ አካባቢ ሁል ጊዜ ተመሳሳይ ነገር ካደረገና በዚያ አካባቢ ጭንቅላቱን የሚያድስና የሚገራ ነገር ካላየ በዚያ ዕምነቱ ወይም የአሰራር ስልቱ ይቀጥላል። ይህን እንደኖርማል አድርጎ በመውሰድ የህይወቱ አንድ ክፍል ያደርገዋል። ለሰው ልጅ ጥሩ ነገር መስራትና ሰውን ማስደሰት ሳይሆን ዋና ምኞቱ፣ ሰውን ማበሳጨት፣ ማሰቃየትና መግደል ተግባሩ አድርጎ በመውሰድ ደስተኛ የሚሆን ይመስለዋል። እንደዚህ ዐይነቱን ሰው ወይም ድርጅት አዲስ ሁኔታ ውስጥ ቢከቱትም ከአዲሱ ሁኔታ ጋር ተለማምዶ ሰብአዊ ባህርይ ለማግኘት በጣም ይከበደዋል። በተለይም በድርጅት መልክ እስከተደራጀ ድረስ ጥቃት ይደርስብኛል በማለት የባሰ በአረመኔ ተግባሩ ይገፋበታል። ለዚህ ነው እዚህ ምዕራብ አውሮፓ የሰለጠነ ህብርተሰብም ውስጥ ተወልደው ያደጉ እንኳ በቤተሰብ አካባቢ በጣም ሶሻላይዝድ ስለሚሆኑ እነሱ ከሚፈልጉት ውጭ እህታቸው ሌላ ወንድ ከተዋወቀች ወይም ካገባች የክብር ግድያ እየተባለ ትገደላለች። ይህ በኩርዶች ወይም በቱርኮች ዘንድ የተለመደ መጥፎ `ባህል` ነው። የፓትሪያሪካል ቤተሰብ ስለሆነ ሴት ልጅ ቤተሰቦቿ ወይም ወንድሟ የሚሏትን ሁሉ አሜን ብላ መቀበል አለባት። በአገራችንም እንደዚሁ፣ ያውም አዲስ አበባ እየኖሩ ሎጆቻቸው ከሌላ ብሄረሰብ የመጣ/የመጣች ማግባት እንደሌለባቸው እንደባህል የሚታይ፣ በተለይም በትግሬው የብሄረሰብ የህብረተሰብ ክፍል የተስፋፋ ነው። የሚያፈቅሩትን ማግባት የተከለከሉ ከፍተኛ የህሊና በሽታ ውድቀት ውስጥ እንደሚገኙ አልፎ አልፎ እንሰማለን። ይህም ማለት የተሻለ ባህልና ሁኔታም የማይለውጣቸው አሉ ማለት ነው። በሌላ አነጋገር የቤተሰብ ጭነት ያለበት ባህላዊ አሰተዳደግና ሶሻላይዜሽን የሰውን ጭንቅላት በመጥፎም በጥሩም ሊቀርጹት ይችላሉ ማለት ነው።
ከሰፊው የህብረተሰብ አወቃቀር አንጻር ስነሳ ደግሞ በአንድ አገር ውስጥ በማውቅም ሆነ ባለማወቅ ከውጭ የመጣና የተስፋፋ ባህልና ኢኮኖሚያዊ ግኑኝነት የአንድን ህብረተሰብ ጭንቅላት የማደስ ኃይላቸው ደካማ እስከሆነ ድረስ ልዩ ዐይነት አስተሳሰብንና ድርጊትን ይፈጥራሉ። አስርና ሃያ ዐመት ያደግንበትን የተጣመመ አስተሳሰብ በዚያው ያደነድኑታል ማለት ነው። ችኮነት፣ አልበገርም ባይነት፣ አውቃለሁ ባይነትና የሌላውን ሰው ሃሳብ እስቲ ላዳምጥ ብሎ ገት አለመኖር፣ ጮሌነትና አራዳነት፣ መሸወድ፣ ሌላውን አላዋቂ አድርጎ መመልከት፣ ተንኮልን ማስቀደም፣ መተማመን እንዳይኖር የሰውን ስም ማጥፋት፣ ርስ በርስ መጠራጠርና በግልጽ አለመነጋገር … ወዘተ. እነዚህ ሁሉ ወደ ኋላ የቀረ አስተዳደግና የዘመናዊ ጥራዝ ነጠቅ አመለካከት ጥምሮች ናቸው የወያኔን አገዛዝ ባህርይ ሊገልጹ የሚችሉት። ሰሞኑን ደግሞ ከአንዳንድ የድርጅቱ አባል ከነበሩና አምልጠው ከወጡ የሚነገረን ማፊያዊ ባህርያቸውና ተግባራቸው፣ እንዲሁም የወደፊቱ አጀንዳቸው እናራምዳለን ይሉት ከነበረው የማርክሲዝም ሌኒኒዝም ርዕዮተ-ዓለም ጋር በፍጹም እንደማይጣጣሙ ነው። እነዚህ ሁሉ አንድ ላይ በጣመርና፣ ራስን ለማዳን ሲባል ከውጭ ኃይል ጋር በማበርና የእከክልኝ ልከክልህ ፖለቲካ ማራመድ ልዩ ዐይነት በቀላል የትግል ዘዴ ሊፈታ የማይችል አደገኛ ሁኔታ ፈጥሮብናል ማለት ነው። ስለሆነም ትግላችን ለዕውነተኛ ነፃነትና አንድ ጠንካራ አገር መገንባት እስከሆነ ድረስ፣ ከሊበራል ዲሞክራሲና ከመደብለ ፓርቲ የፓርሊሜንተሪ ዲሞክራሲ የትግል ስልት ባሻገር መሆን አለበት ማለት ነው። በጣም የተወሳሰበ፣ ከፍተኛና ሁለ-ገብ የሆነ ጭንቅላትን የሚፈውስና የሚያጸዳ የትግል ዘዴ መሆን አለበት ማለት ነው። በሌላ አነጋገር፣ እንደሬናሳንስ ዐይነት፣ በሊትሬቸር፣ በግጥም፣ በሙዚቃ፣ በስዕል፣ በአርክቴክቸርና በከተማዎች ግንባታ ሊገለጽ የሚችል ሰፋ ያለ ባህላዊ እንቅስቃሴ ማካሄድ እስካልቻልን ድረስ የኢትዮጵያ ህዝብ ዕውነተኛ ነፃነቱን በፍጹም ሊቀዳች አይችልም። ይህንን ስንረዳ ብቻና የኛንም የእስካሁኑን የትግል ዘዴ መመርመር ስንችል አገራችንን ከዛሬው የአገዛዝ መዥገር ማላቀቅ እንችላለን ማለት ነው።
ጠጋ ብለን የአገራችንን ችግር ስንመለከትና ስንመረምር በቀላሉ የምንወጣው መስሎ አይታየኝም። ፓለቲካዊ፣ ህብረተሰብአዊና ማህበራዊ፣ የህሊና ቀውስና የቤተሰብ የአገር ባህል መከስከስ፣ ወጣቱ ትውልድ ይዞ የሚጓዘውን ዓላማ ማጣትና በተለይም ባሁኑ ወቅት የወላጆቹ ሸክም መሆን፣ ሌብነትና ማጅራች መችነት ተስፋፍቶ በተለይም አቅም በሌላቸው እናቶቻችንና አባቶቻችን ላይ የሚያደርሰው የፍርሀት ኑሮ፣ ልዩ ልዩ ዘመናዊ በሽታዎች መስፋፋትና እነዚህንም በቀላሉ ማከም የማይቻልበት ሁኔታ መፈጠር፣ ከፍተኛ የአካባቢ መቆሸሽና፣ በተለይም በከተማዎች ውስጥ ተስፋፍቶ የሚታየው የቆሻሻ መጣያ መብዛት… ወዘተ. በአጭሩ እኛን የሚመለከቱና መልስም የሚጠይቁ ችግሮች ናቸው። ከዚህም በላይ የብሄራዊ ነፃነታችን መከስከስ ጉዳይ አለ።
የአገራችን የተወሳሰቡ ችግሮች በማወቅም ሆነ ባለማወቅ በየኢፖኩ ስልጣን በጨበጡና አገሪቱን በሚያስተዳድሩ አገዛዞች የተሰሩና የሚሰሩ ስህተቶች ናቸው። በተለይም ጣሊያን ለሁለተኛ ጊዜ አገራችንን ከወረረችና ድል ተመታ ከተባረረች በኋላ የአፄው አገዛዝ መማር የነበረባቸው መሰረታዊ ነገሮች ነበሩ። አንድ አገር በሌላና በተሻለ ኃይል በቀላሉ ልትወረርና ልትጠቃ የማትችልበትን ሁኔታ ተገንዝቦ ዘላቂና ፍቱን መፍትሄ መውሰድ ነበረበት። ይህን ባለማድረጉ አገራችንን ለአደጋ አጋልጦ አለፈ። ከዚህም ስንነሳ አንድ አገር እንደ አገር መታየት የማትችለው፣ 1ኛ) የኢኮኖሚዋ መሰረት እጅግ በጣም ደካማ ከሆነ፣ ይህም ማለት በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ ያለተመሰረተ ከሆነ፣ 2ኛ) በደንብ የተዘጋጁ ከተማዎች ከሌሏትና፣ ህዝቡም እዚህና እዚያ ተበታትኖ የሚኖር ከሆነ፣ 3ኛ) ሰፋ ያለ የተማረ-ኃይልና የሲቪክ ማህበረሰብ ከሌላት፣ ከዚህ ጋር ተያይዞ ተወዳዳሪ ሊሆን የሚችል የከበርቴ መደብ ከሌላት፣ 4ኛ) በደንብ የተደራጀ የጦር ኃይል ከሌላት፣ 5ኛ) ይህንን ሊያግዝ የሚችል የጦር መሳሪያ ፋብሪካ ከሌላት በቀላሉ በውጭ ኃይሎች ልትጠቃ ችላለች። ስለሆነም አገራችን ከአንዴም ሁለቴም በጣሊያን ተወራለች። አፄው ስልጣን ከያዙ በኋላ የራሳቸውን አገዛዝ ከማደላደል በስተቀር ህብረተሰቡን የሚያስተሳስርና አገራችን በማንም የውጭ ኃይል እንዳትደፈር የወሰዱት አመርቂ የኢኮኖሚ ግንባታ እርምጃ የለም። በ1950ዎቹ መጀመሪያ ላይ የተነሱት እንደ ደቡብ ኮርያ የመሳሰሉት አገሮች በጣም ብልህ የሆነ በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተ የኢኮኖሚ ግንባታ በማካሄዳቸውና የወታደር ኃይላቸውን በጥንቃቄ ስለገነቡና ለሰላይ ክፍት ስላላደረጉ ዛሬ ማንም የሚያየው የኢኮኖሚ ዕድገት ደረጃ ላይ መድረሳቸው ብቻ ሳይሆን፣ አገራቸው በቀላሉ የማይደፈርና ህዝባቸውም በሄደበት ቦታ ሁሉ የሚከበር ሊሆን ቻለ። ስትራቴጂያዊ በሆነ መልክ ማሰብ ያልቻለው ንጉሳዊ አገዛዝና ቢሮክራሲው ግን በጊዜው መወሰድ የነበረበትን የመስተካከያና የማሻሻያ እርምጃ ተግባራዊ ማድረግ ባለመቻሉ ከፍተኛ የፖለቲካ፣ የማህበራዊና የህብረተሰብ እንዲሁም የኢኮኖሚ ክፍተት ጥሎ አለፈ። የመጨረሻ መጨረሻም እየገፋ የመጣውን ኢኮኖሚያዊም ሆነ ማህበራዊ ቀውስ ሊቋቋም ባለመቻሉ እየተንገዳገደ ሊወድቅ ቻለ።
በዚህ ዐይነት እጅግ በደቀቀና ከፍተኛ የሆነ ንቃተ-ህሊናና የህብረተሰብ ኃይል በጎደለበት ህብረተሰብ ውስጥ የተፈጠረው ደርግ በግራው እንቅስቃሴ ተገፋፍቶ አንዳንድ መሰረታዊ እርምጃዎችን መውሰድ ቢችልም፣ እሱም እንደ አፄው ስትራቴጂያዊ በሆነ መልክ ማሰብ የማይችል በመሆኑ ተገዶም ሆነ በራሱ ውስጥ ባለው የሚሊታሪ ባህርይ ከፍተኛ የሆነ የህብረተሰብ ውዝግብ ጥሎ አልፏል። በተጨማሪም የቅራኔዎችን ህግጋት በደንብ መገንዘብ ያቃተው አንዳንድ የግራው ኃይል ህዝቡን በወዳጅና በጠላት ሰፈር ውስጥ በመለየትና የማያስፈልግ ሽኩቻ በመፍጠር በአንድ መንፈስና ዓላማ ተነሳስቶ አገሩን ሊገነባ የሚችለውን ሰፊ ኃይል እንዲበታተን አድርጓል። በመጀመሪያ መፈታት የነበረባቸውን የህብረተሰቡን መሰረታዊ ችግሮች ወደ ጎን በመተውና፣ ፖለቲካ የሚባለውን ግን ደግሞ በደንብ ሳይብላላና በሰፊው ውይይት ሳይደረግበት ወደ ሰፊው ህዝብ የተበተነውን በማስቀደም ሁሉም ወደ ሽኩቻ ዓለም አመራ። ይህ ዐይነቱ ስህተት እንዴት ሊመነጭ ቻለ ?
ወደድንም ጠላንም እስከተወሰነ ደረጃ ድረስ የደርግን የፖለቲካ ሂደት የግራው እንቅስቃሴ ተጽዕኖ አሳድሮበታል። የግራው እንቅስቃሴ ደግሞ የቀሰመውና ያዳባረው የፖለቲካ ቲዎሪና ስትራቴጂ ነበር። ይህም ማቴሪያሊስት ሲሆን፣ በአንድ አገር የሚገኝ የምርት ግኑኝነትና ስልተምርት የፓለቲካ አገዛዙን ባህርይና ፓለቲካውን ይወስናል የሚል ነው። ስለሆነም በማርክሲስት ቲዎሪ መሰረት፣ የአገዛዙን የማቴሪያል መሰረት ከተናጋና ስልጣን ከተጨበጠ ሌሎች የህብረተሰቡን ችግሮች መፍታት ይቻላል የሚል ቀላል መልስ ነው። ይህ ዐይነቱ አስተሳሰብ ምናልባት የዓለም ፖለቲካ ባልተወሳሰበበት ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በፊት ሊሰራ ቢችልም፣ ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ፣ በተለይም በ70ዎቹ ዐመታት ሊሰራ አይችልም። በተለይም የህብረተሰብ ኃይሎች ባልነቁበትና ባልዳበሩበት፣ እንዲሁም አንዳንድ ኃይሎች በቀላሉ በሚያፈነግጡበትና የኢምፔርያሊስት ጉያ ውስጥ ወድቀው ችግር ሊፈጥሩ በሚችሉበት ወቅት እንደ ኢትዮጵያ በመሰለው አገር ተግባራዊ ማድረግ አስቸጋሪ ነበር። በሌላ ወገን ግን ይህ ዐይነቱ የማርክሲስት የማቴሪያሊስት አቀራረብ እስከተወሰነ ደረጃ ድረስ ትክክል ነው ብለን ብንቀበልም፣ የማቴሪያል ሁኔታዎችም ሆነ የህብረተሰብ ግኑኝነቶች አብዛኛውን ጊዜ ባለማወቅ የሚዋቀሩበት ሁኔታ ይኖራል። በሌላ አነጋገር አብዛኛውን ጊዜ ሰዎች ይህ ያዋጣናል ብለው ከመጀመሪያውኑ አውቀው በከፍተኛ ንቃተ-ህሊና ታሪካቸውን የማይሰሩበት ሁኔታ አለ። ይህም ማለት ህብረተሰብአዊ ግኑኝነቶችና የተወሰኑ ስልተምርቶች በታሪክ ሂደት ውስጥ በአጋጣሚና ቀስ በቀስም አንደኛው ኃይል አሸናፊ ሆኖ ሲወጣ የሚቀናጁ እንጂ ከመጀመሪያውኑ የታቀዱ አይደሉም። ከዚህ ስንነሳ በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ፣ በአንድ የታሪክ ወቅት አገዛዙም ሆነ ህብረተሰቡ አንድ ወደ ኋላ የሚጎትትና ለዕድገት ፀር የሆነ የህብረተሰብ ግኑኝነትና የማቴሪያል ሁኔታን ለምን ሊፈጥሩ ይችላሉ? የሚለውን ፕላቶናዊ አቀራረብ እንድንዘነጋ ያደርገናል። ስለሆነም አንድ ህዝብና አገዛዝ በአንድ የታሪክ ወቅት በሚፈጠር ህበረተሰብአዊ ግኑኝነትና የአሰራር ስልት እስረኛ ይሆናሉ። ለምን ካሉበት ሁኔታ ርቀው ማሰብ አይችሉም? ለምንስ በራሳቸው አነሳሽነት መሰረታዊም የሆነ የጥገና ለውጥ ማምጣት አይችሉም? የሚሉትን ጥያቄዎች የተማሪው ማህበር በጊዜው ለማንሳት አልቻለም ነበር። ከዚህ በተረፈ እንደምገምተው ከሆነ የተማሪውን እንቅስቃሴ በተለይም የሌኒን አባባል፣ „የአብዮት ዋናው ጥያቄ የስልጣን ጥያቄ ነው“ የሚለው ሳያሳስተው የቀረ አይመስለኝም። ይህ መፈክር ስልጣንን ለመያዝ ችኩል አድርጎታል።
ከዚህ ስንነሳ የማገኘው መልስ፣ ከዛሬው ካለኝ የንቃተ ሁኔታ ስነሳ፣ ሺለር እንደሚለው ተፈጥሮ መዝለልን ስለማታውቅና፣ ( Nature does not know how to jump) እንደዚሁም ህብረተሰብም እንደ ተፈጥሮ መጓዝ ያለበት ሂደት ስላለ በኃይል የሚደረግ ነገር ሁሉ በቀላሉ ሊታረም የማይችል ህብረተሰብአዊ ውዝግብ ውስጥ ይከታል። ለዚህም ነው ከግሪክ ስልጣኔ ጀምሮ እስከሪናሳንስ ድረስ በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ ለውጥ ለማምጣት የግዴታ የአስተሳሰብ ለውጥ ማምጣት እንደሚያስፈልግና፣ በተለይም ፕላቶ እንዳለው የሰው ልጅ ችግር የዕውቀት ወይንም በትክክል የማሰብ ችግር ስለሆነ የሰዎችን ጭንቅላት በትክክለኛ ዕውቀት መቅረጽ ያስፈልጋል ያለው። ይህ ጥበባዊ የሆነ ለውጥን የማምጣት ዘዴ በመጀመሪያ በግሪክ፣ ቀጥሎም በፍሎሬንስ፣ ጣሊያን የተሰራበትና እጅግ አመርቂ ውጤት ያስመጣ ሲሆን፣ ከዚያ በመነሳት ወደ እንግሊዝና ወደ ሌሎች የምዕራብ አገሮች በመራባት ህበረተሰብአዊ ለውጥ ማምጣት ተችሏል። ይህ ዐይነቱ አመለካከት በእንግሊዝ አገር በተነሱ ኤምፕሪሲስቶች፣ ሆበስ፣ ሎክና ኋላ ደግሞ በአዳም ስሚዝ አስተሳሰብ ሲከሽፍ፣ በ18ኛው ክፍለዘመን ግን በቫይማር የጀርመን ከተማ ውስጥ በእነ ሺለር፣ ዊንከልማን፣ ኸርደር፣ ጎተና፣ በኋላ ደግሞ በዊሌየም ሁምቦልድት በመዳበርና በመስፋፋት ጀርመንን ወደ ኋላ ከቀረ የፕረሲያ አገዛዝና የተበታተነ የመሳፍንቶች አገዛዝ ቀስ በቀስ በማላቀቅ አመርቂ ውጤት ሊያመጣ ችሏል። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ጀርመን የገጣሚዎችና የአሳቢዎች አገር ተብላ በመጠራት፣ እንግሊዝንም ሆነ ፈረንሳይን በአጭር ጊዜ ውስጥ ቀድማ ለመሄድ ችላለች።
በኛ አገርም ሆነ በሌሎች የሶስተኛው ዓለም ተብለው በሚጠሩ አገሮች ያለው ችግር አንድን ሁኔታ በጥቁርና በነጭ በመሳል የተወሳሰበን የህብረተሰብ ችግር ለመረዳት አለመቻል ወይም አለመፈለግ እየመላለሰ ችግር ውስጥ ሲከተን ይታያል። ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ ዓለም በሁለት ካምፕ የተከፈለች ነች ተብሎ ነበር የሚነገረን። በዚህ ላይ በየቦታው ይካሄድ የነበረው ፀረ-ኢምፔሪያሊስት ትግል የግዴታ ግራ ነኝ የሚለውን ሳያወጣና ሳያወርድ ወደ ሶሻሊስት ካምፕ የሚያስገባ ነበር። በተጨማሪም አንድ ወጥ በሆነ መልክ የተስፋፋው በማርክሲዝም ላይ የተመሰረተው የአፃፃፍ ስልትና ሰበካ ለአንድ ህብረተሰብና ለጠቅላላውም ዓለም ጠቃሚ የሆነውን የግሪኩን፣ የሬናሳንስ፣ ቀጥሎም የጀርመኑን ክላሲክ እንዳይካተት አገደ። ወደ ፍልስፍናው ዓለም ስንመጣ፣ በተለይም የመንፈስንና የአስተሳሰብን የበላይነት በሚመለከት የግሪክ ክላሲኮች ብቻ ሳይሆኑ፣ ቻይናዎች፣ ህንዶችና በፈራኦኖች ዘመንም ግብጾች የሚጠቀሙበት ህብረተሰብን መገንቢያ ዘዴ ነበር። ይሁንና ግን በከፍተኛ ደረጃ ነገሩን በመረዳት ተግባራዊ ማድረግ የጀመሩት አውሮፓውያን ናቸው። ዛሬ ግን ብዙ ነገሮችን በማጣመም ዓለም አቀፋዊ ውዝግብ መፍጠሪያ አድርገውታል። ካፒታሊዝም በአሸናፊነት ከወጣበት ጊዜ ጀምሮ የዓለም ማህበረ-ሰብ ይበልጥ ተፈጥሮን በመበዝበዝና የሰው ልጅ አትክሮ ይበልጥ ማቴሪያሊስታዊ እየሆነ ሊመጣ ቻለ። በተፈጥሮ ውስጥ የሚገኙ ነገሮችን በስነስርዓት እያወጣ በመጠቀም ውብ ውብ ነገሮች እንዳይሰራ ታገደ። የተዛባ ዕድገትና ያልተስተካከለ ኑሮ በየአገሮች ውስጥ መስፈን የካፒታሊዝም አንደኛው ገጽታ ሆኑ።
ከዚህ ስንነሳ በመሰረቱ በደርግ ዘመን የተፈጠረው ውዝግብ ሰዎቹ ልዩ ፍጡሮችና አውሬዎች በመሆናቸው፣ ወይም ማርክሲዝም በቀጥታ ስላሳሳታቸው ሳይሆን፣ ለብዙ ዘመናት በህብረተሰብአችን ውስጥ የተከማቸው የአስተሳሰብ ጉደለትና በሰፊውና በጥልቀት ለማሰብ የማያስችል የትምህርት አቀሳሰምና ልማዳዊ የአኗኗር ዘዴ ነው። በሌላ አነጋገር እስከ 1974 ዓ.ም ድረስ የኢትዮጵያ ህብረተሰብ የፊዩዳል ፓትሪያሪካል ስርዓት የሰፈነበትና፣ የአስተሳሰብ ነፃነት ያልዳበረበት ስለነበር ህብረተሰብአዊ ውዝግቦች ሲነሱ በውይይት ከመፍታት ይልቅ በጉልበት መፍታቱ ዋናው መፍትሄ ተደርጎ የሚወሰድ ነበር። በዚህ ዐይነት ሁኔታ ውስጥ በደንብ ያልተጣሩና በደንብ ግንዛቤ ውስጥ ያልገቡ አስተሳሰቦች ጭንቅላት ውስጥ በሚገቡበት ጊዜ ጭንቅላትን ከማሾል ይልቅ በማደንደን የግዴታ ወደ አመጽ ይገፋፋሉ። ሰው መሆንን ያስረሳሉ። የሰው ልጅ ወደ አውሬነት ባህርይ የሚለወጥበት ሁኔታ ግልጽ ይሆናል። ሰው ለሰው መድሃኒቱ መሆኑ ቀርቶ፣ አንዱ ሌላውን የሚፈራበት ሁኔታ በመፈጠር አለመተማመን ጥቅላላውን ህብረተሰብ ይገዛሉ። ለማሰብ፣ ለመፍጠርና በጋራ በመነሳሳት አንድን አገር ገንብቶ ሰላምንና ፍቅር ለማሳደር የማይቻልበት ሁኔታ ይፈጠራል።
አብዮቱ ከከሸፈና የደርግ አገዛዝ ከወደቀ ወዲህ ደግሞ፣ በአዲሱ ፖለቲከኞች የተያዘው ፈሊጥ ዓለም በተወሰኑ ነገሮች የምትገለጽ ሆነች። ቅራኔዎች የማይታዩባት፣ የሰው ልጅ ሁሉም እጅ ለእጅ ተያይዞ የሚጓዝባት፣ ግሎባላይዜሽንና ሊበራሊዝም በሚባሉ ፅንሰ-ሃሳቦች የምትገለጽ ሆነች። ወያኔ ስልጣን ከያዘ ጀምሮ ይህ ዐይነቱ አመለካከትና አስተሳሰብ በአገራችን ምድር በመስፋፋቱ ሁሉም ሊበራል ሆነ። ልክ በአብዮቱ ወቅት ሁሉም ማርክሲስት እንደሆነና ጓድ እየተባባለ እንደሚጠራው ዐይነት ሊበራሊዝምና የነፃ ገበያ በማያሻማ መንገድ ተቀባይነትን አገኙ። በዚህ መልክ የፅንሰ-ሃሳብ አመጣጣቸውንና ዕድገቶቻቸውን ሳያወጡና ሳያወርዱ መቀበልና መስበክ፣ በአብዮቱ ዘመን ለምን እንደዚያ ዐነት አስከፊ ሁኔታ ሊደርስ ቻለ ብሎ ሳያወጡ ሳያወርዱና፣ እንዲያው በደፈናው በዚያን ጊዜ ሊበራሊዝምን ብንቀበል ኖሮ እንደዚህ ዐይነቱ መቀመቅ ውስጥ አንገባም ነበር ብሎ ማውራት፣ በራሱ የተወሳሰበውን፣ በግሎባል ካፒታሊዝም የሚደርሰውን መበዝበዝ፣ የሀብት ዘረፋና፣ በየአገሮች ውስጥ ሚዛናዊ የሆነ አገዛዝ እንዳይሰፍን በማድረግና፣ ህብረተሰቦች በደሀና ጥቂት በናጠጡ ሀብታሞች ተከፋፍሎ ርስ በራሳቸው እየተፋጠጡ እንዲኖሩ የሚያደርገውን ሁኔታ ጠለቅ ብለን እንዳንመራመርና እንዳናጠና የሚያደርገን ነው። በመሰረቱ ዛሬ በዓለም አቀፍ ደራጃ የሚካሄደው ዝቅተኛና ሰፋ ያለ ጦርነት ከአሜሪካንና ከእንግሊዝ፣ በተዘዋዋሪ ደግሞ ከተቀረው የምዕራብ አውሮፓ ቁጥጥር ውጭ የሚካሄድ አይደለም። የተወሳሰቡ የጦር መሳሪያዎችም የሚመረቱትና በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚራቡት በአሜሪካን፣ በራሺያ፣ በጀርመንና በፈረንሳይ ነው። ይህም ማለት፣ ከሰላሳ ዐመት ጀምሮ ዓለም ወደ አንድ መንደር እያመራች ነው ተብሎ ቢነገረንም፣ ከምንጊዜውም የበለጠ ዓለም በጭንቀት ውስጥ የምትገኝበት፣ ሰላም የታጣበት፣ ህጻናት የሚሰቃዩበትና፣ ሰው-አልባ በሆነ አውሮፕላን የሚገደሉበት፣ የዓለም ደሀ-ህዝብ በአገሩ ሰርቶ እንዳይኖር ከመሬቱ እየተፈናቀለ የሚሰደድበትን ዓለም ነው የምናየው። በአጭሩ የፊናንስ ካፒታልና የሚሊታሪ-ኢንዱስትሪ ውስብስቦች ሰለጠንኩ የሚለውን የምዕራቡን አገዛዝ በቁጥጥር ስር በማድረግ ዓለም የሚበወዝበት ሁኔታ ተፈጥሯል። በዚህ ዓይነቱ የተወሳሰበና እጅግ ግዙፍ የሆነ የምዕራቡ የፖለቲካ አገዛዝ ፊት እኛ ምስኪኖች እንደ ሰው የማንቆጠርበት ሁኔታ ውስጥ እንገኛለን። ከዚህ ስንነሳ እንዴት አድርገን ነው ይህንን ውስብስብ ሁኔታ በመገንዝብ ኃይላችንን አሰባስበን ለጋራ ዓላማ የምንነሳው? የሚለውን ነው ማውጣት ማውረድ ያለብን።
ሊበራሊዝም ለኢትዮጵያ የሚያዋጣው አማራጭ የሌለው ዲሞክራሲያዊ አስተዳደር ነው ተብሎ በብዙዎች ተቃዋሚ ድርጅቶች ሲቀርብ መብራራት ያለባቸው አስፈላጊና መሰረታዊ ነገሮች አሉ። በመጀመሪያ ደረጃ ሊበራሊዝም ማለት ይህ ነወና እንደፈለክ ተወዳደር ተብሎ በአዋጅ የሚታወጅ ሳይሆን ወደ ተጨባጭ ሁኔታ ሲተረጎም በራሱ ብዙ ነገሮችን ይዞ ይመጣል። በሁለተኛ ደረጃ፣ በተለይም እንደ ኢትዮጵያ ባለ አገር ውስጥና፣ ገና ህብረተሰብአዊ ኃይሎች በደንብ በስራ-ክፍፍል ባልዳበሩበት፣ የተወሳሰቡ የኢኮኖሚና የማህበራዊ እንዲሁም የባህልና የኢኮኖሚ ቀውስ አፍጠው አግጠው በሚገኙበት አገር ውስጥ ሊበራሊዝምን እንደ ህብረተሰብአዊ ፕሮጀክት ተግባራዊ ለማድረግ በጣም ያስቸግራል። በሶስተኛ ደረጃ፣ በታሪክ ውስጥ እንደታየው ሊበራሊዝም ሁሉንም ሊጠቅም የሚችል ዲሞክራሲያዊ ፕሮጀክት ሳይሆን የግዴታ የተወሰነውን የህብረተሰብክፍል መጥቀሚያ መሳሪያ ነው። በ17ኛውና በ18ኛው ክፍለ-ዘመን የሊበራሊዝም አስተሳሰብ ሲነሳና ሲስፋፋ በመሰረቱ በአንድ በኩል በመርካንትሊዝም ተግባራዊ ይሆን የነበረውን የኢኮኖሚ ፖሊሲ መቃወም ሲሆን፣ በሌላ ወገን ደግሞ በጊዜው ብቅ ማለት የጀመረውን የከበርቴ መደብ ጥቅም ለማስጠበቅና፣ በዚያውም መጠን የፊዩዳል-አርስቶክራሲውን የኢኮኖሚ መሰረት ለመበጣጠስ ነበር። ስለሆነም በአራተኛ ደረጃ፣ በተለይም የግል ሀብት ህጋዊ እንዲሆን የህግ የበላይነት የሚለው አስተሳሰብ ተቀባይነት እንዲኖረው በማድረግ የካፒታሊስት ስልተምርት በእርግጠኛ መሰረት ላይ እንዲቆም የተደረገበት ሁኔታ ነው። ይሁንና በተለይም እንደኛ ባለህብረተሰብ ውስጥ ገና ህብረተሰብአዊና ምሁራዊ እንቅስቃሴዎች ባላደጉበት አገር ውስጥ ስለሊበራሊዝም በሚወራበትና በሚሰበክበት ጊዜ ድህነትን ማጥፋት እንደሚቻልና እኩልነት እንደሚያሰፍን ተደርጎ ነው የሚወሰደው። እንደዚህ ዐይነቱ በደንብ ሳይታኘክና ሳይብላላ የተወሰደ ፅንሰ-ሃሳብ በብዙ የሶስተኛው ዓለም አገሮችና በድሮው የኮሙኒስት አገሮች ውስጥ ከፍተኛ ቀውስን አስከትሏል። ስለሆነም ብዙም ሳናወጣ ሳናወርድ የምናስተጋባው ፅንሰ-ሃሳብ ከጥቅሙ ይልቅ ጉዳቱ ያመዝናል። ሌሎች የተሻሉ አማራጭ የመፍትሄ መንገዶች እንዳይስፋፉ ከመጀመሪያውኑ ይታፈናሉ። የአብዛኛው ህዝብ አስተሳሰብ አንድ ወጥ አመለካከት እንዲይዝ በማድረግ ህብረተሰባዊ ችግሮች እንዳይፈቱ ይደረጋሉ። ከዚህ ስንነሳ የሊበራሊዝምን አርማ አንግቦ የሚታገለው የተወሰነው ተቃዋሚ ኃይል ስለሊበራሊዝም ያለውን አስተሳሰብ በሰፊው ቢያብራራልንና የህብረተስብአችንን ችግሮችን እንዴት ደረጃ በደረጃ መቅረፍ እንደሚችል ቢያስረዳን ምናልባት ከውዥንብር ለመዳን እንችል ይሆናል።
በዚህ መልክ የሚናፈሰውን ፅንሰ-ሃሳብ ስሰማ የብዙዎቻችን ትግል የሚያተኩረው እንዴት አድርገን የህብረተሰብአችንን ችግር ቀርፈን ጠንካራ አገር እንገነባለን በሚለው ዙሪያ የሚሽከረከር ሳይሆን ለስልጣን የሚደረግ ትግል ነው የሚመስለኝ። በመሰረቱ የወያኔን የኢኮኖሚና `የሶሻል ፓለቲካ` እየተነተኑና እየበለቱ ምን ያህል አገራችንን እንደሚጎዳ ማሳየቱ ላይ የሚያተኩር ሳይሆን፣ እንዲያውም አንዳንዶቹ አገዛዙን በሶሾሊስትና በአብዮታዊ ዲሞክራሲ ፖሊሲው ሲወነጅሉት ነው የሚሰማው። ይህ ዐይነቱ ውንጀላ በአንድ በኩል ተጨባጭ ሁኔታዎችን ካለማንበብ የሚመነጭ ሲሆን፣ በሌላ ወገን ደግሞ ህዝቡን፣ በተለይም ወጣቱን የሚያሳስት አካሄድ ነው። ከዚህ ሌላ ከዛሬው አገዛዝ ጋር ያለንን ቅራኔ ግልጽ ሊያደርግ የማይችለው የአንዳንድ ድርጅቶች የፖለቲካ ስሌት ነው። አንዳንድ ግለሰቦችም ሆነ ድርጅቶች ከሌላ ጋር ተዋህደው ወይም ተጣምረው ቢሰሩም እስካሁን ድረስ ብሄራዊ ባህርይ ወይም ሶሻል ኤቶስ(Social Ethos) ያለው እንቅስቃሴ ሲያካሂዱ አይታዩም። በመጀመሪያ የሚሰጡት ቅድሚያ ለመጡበት ብሄረሰብ ነው። በዚህ ደግሞ ችግሩ እንዳማይፈታና፣ ማንኛውም ብሄረሰብ ተጠቃሚ ሊሆን አይችልም። ስለዚህም ተቃዋሚ ነን እስካሉን ድረስ የብሄረሰብ አጀንዳን ይዞ ብሄራዊ አጀንዳ አለን ከሚሉት ጋር ለጊዜው የትግል ግምባር መፍጠር የኋላ ኋላ ስልጣን ሲጨበት ትግሉ ለስልጣን የሚደረግ አጉል ሽኩቻ ነው የሚሆነው እንጂ ህብረተሰብአዊ ፕሮጀክትን ተግባራዊ ሊያደርግ የሚችል አይደለም። ከዚህ ዐይነቱ ውዝግብና የፖለቲካ መሰናክል ለመውጣት የግዴታ ወደ ግምባር ከማምራት በፊት መወያየት እጅግ አስፈላጊ ነው። ይህም ማለት፣ በብሄራዊ ነፃነት ጥያቄ ላይ፣ አጠቃላይ ለሆነ የኢኮኖሚ ዕድገት ጉዳይና በሪጂናል ደረጃ መደረግ ስላለበት የስራ-ክፍፍልና የሀብት ሽግሽግ(Resource Transfer)፣ ስለ ማህበራዊና ስለ ባህል ጥያቄ፣ የአማርኛ ቋንቋ በትምህርት ዓለም ውስጥ ስለሚኖረው ሚና፣ በህብረተሰብአዊ ጥያቄና በብሄረሰብ መሀከል ስለሚደረገው ግኑኝነትና፣ ቀደም ብለው ያሉና ባለፉት ሃያ ዐመታት አርቲፊሻል በሆነ መልክ የተከሰቱ ችግሮች፣ ስለክልል ጉዳይና በዚህ መልክ ስለመቀጠሉና አለመቀጠሉ፣ በሌላ ተግባራዊ ሊሆንና ለዕድገትና ለሀብት እንቅስቃሴ አመቺ የሆነ አገሪቱን በሪጂናል ደረጃ ስለማዋቀሩ ጉዳይ፣ ለአፋጣኝ ዕድገት የሚያመች የትምህርት ስርዓት ስለማዋቀሩ ጉዳይ፣ … ወዘተ. የመወያያ አጀንዳዎች ቢሆኑ የሁላችንም አስተሳሰብ ወደ ቁም ነገሮች ላይ ማምራቱ ብቻ ሳይሆን ከስልጣን ሽኩቻም ያድነናል ብዬ አምናለሁ። እንደሚታወቅው አብዛኛውን ጊዜ እንደኛ ባለው አገር በአንገብጋቢና ለህብረተሰቡ አስፈላጊ ናቸው በሚባሉ ነጥቦች ላይ ውይይት ስለማይደረግ ሁልጊዜ ንትርክና ተከታታይነት ያለው ስራ እንዳይሰራ እንቅፋት ይሆናል።
በመሰረቱ ለስልጣን ካልሆነ በስተቀር እኛን ኢትዮጵያውያን ነን የምንለውንና፣ ከዚያች የተጎሳቆለች አገር የበቀልነውን የሚያጣላን ነገር አልነበረም። የለም እኔም እሱም ስልጣን የምንፈልግ ስለሆነ፣ ያሸነፈ ብቻ ስልጣን ይውሰድ የምንል ከሆነና ለፍጥጫ የምንዘጋጅ ከሆነ የምንመኛትን ኢትየጵያን ሳናይ ነው የምናልፈው። የለም ዋናው ዓላማችን ስልጣን ሳይሆን የሰለጠነችና የተከበረች ኢትዮጵያን መገንባትና ለመጭው ትውልድ ጥለን ማለፍ ነው የምንፈልገው የሚባል ከሆነ ደግሞ እስከዛሬ ድረስ የተጓዝንበትን የትግል ጎዳና ለምን እንደከሸፈና መቀመቅም ውስጥ እንደከተተን መጠየቅ አለብን። ይህንን ስናደርግ ብቻ ነው የተሻለ ህብረተሰብአዊ አስተዋፅዖ ማድረግ የምንችለው። ይህንን በአናሎጊ መረዳት ይቻላል። ለምሳሌ አንድ የምርት ዐይነት እያመረተ የሚሽጥ የኢንዱስትሪ ከበርቴ ከተወሰነ ወቅት በኋላ እንደወትሮው የሚያመርተው በብዛት አይሸጥለት ይሆናል፤ ስለሆነም የገበያው ድርሻና ትርፉም በከፍተኛ ደረጃ ዝቅ እያለ ይመጣ ይሆናል። በዚህን ጊዜ ምንድነው ማድረግ ያለበት? በድሮው የአሰራርና የአመራረት ዘዴ መቀጠል ወይስ ጠቅላላውን አደረጃጀቱን በመመርመርና የገበያውን ሁኔታ በማጥናት የቀድሞውን የገበያውን ድርሻ መመለስና ትርፋማ መሆን ? በቀድሞው የአሰራርና የአደረጃጀት ስልቱ ከቀጠለ ከገበያ ተስፈናጥሮ መውጣቱ ብቻ ሳይሆን በሱ ስር ተቀጥረው የሚሰሩ ሁሉ ከስራ ቦታቸው የመፈናቀል ዕድል ያጋጥማቸዋል። ብዙ ቤተሰብ የገቢው ሁኔታ ይቀንሳል ማለት ነው። ሁለተኛውን መንገድ ከተከተለ ራሱንም ሆነ ቢያንስ የተወሰነውን ሰራተኛውን ከመባረር አዳነ ማለት ነው። የፖለቲካ ድርጅቶችም እንደዚህ ናቸው። በየጊዜው የድርጅታቸውን ስኬታነትና ብቃት መመርመር አለባቸው። አንድን ተጨባጭ ሁኔታ በደንብ ማንበብ መቻላቸውንና አለመቻላቸውን የውስጥ ለውስጥ ውይይትና ክርክር ማድረግ አለባቸው። የህብረተሰብ ሃላፊነትን እንሸከማለን ብለው የተነሱ ስለሆነ በተቻለ መጠን ሆደ ሰፊ በመሆንና ቅራኔዎችን በማርገብ ብዙ ኃይል ሊሰባሰብ የሚችልበትን ሁኔታ መፍጠር መቻል አለባቸው። ለዚህ ደግሞ የሚሰሩበትንና የሚመሩበትን ቲዎሪ ትክክል መሆኑንና አለመሆኑን መጠየቅ አለባቸው። ይህ ብቻ ሳይሆን በአንድ አገር ውስጥ የሚንቀሳቀሱ ፓርቲዎች እንደ አሸናፊና ተሸናፊ ወይም እንደጠላት መተያየት የለባቸውም። አንደኛው ፓርቲ አሸናፊ ሆኖ ስልጣን በሚረከብበት ጊዜ ሌሎችን ማራቅ የለበትም። በተለይም እንደ ኢትዮጵያ ያለ በቆዳ ስፋት ትልቅ አገርና በህዝብም ቁጡር እያደገ የሚሄድ በተለይም በመጀመሪያው ወቅት በፓርልሜንት ውስጥ ተመርጠው የሚገቡትን ሁሉ ትብብር የሚጠይቅ ነው። በፓርቲዎች መሀከል የሚደረግ አጉል መቃቃርና ሽኩቻ ለውጭ ኃይሎች ጣልቃ-ገብነት ያመቻል።
እንደሚታወቀው በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ የተለያዩ ድርጅቶች በተለያየ ርዕይ ለተለያየ ዓላማ የሚነሱበት ሁኔታ አለ። እነሱ ትክክል ነው ብለው በሚያምኑበት ርዕይ ህብረተሰብአቸውን ሊቀርጹ ይፈልጋሉ። በሌላ ወገን ግን እንደዚህ ዐይነቱ አመለካከት የመቻቻልና የመከረካር፣ እንዲሁም የረዥም ጊዜ የፖለቲካ ትግል ልምድ ካለው የምዕራብ አውሮፓ ውስጥ የተለመደና አስቸጋሪ ባይሆንም፣ እንደኛ አገር ባለው ከፖለቲካ ዕምነት ይልቅ የቡድንና የግለሰቦች አምልኮ በሚያይልበት አገር የተለያዩ ርዕዮተ-ዓለም እንከተላለን የሚሉ ርዕያቸውን ተግባራዊ ለማድረግ የሚታገሉ ሳይሆን በራሳቸው ጥቅም ወይም ኤጎ በመጠመድ ሌላ ርዕይ አለኝ፣ ወይም ሌላ የፖለቲካ መስመር ነው የምከተለው ከሚለው ጋር ግብግብ ይፈጥራሉ። በዚህ መልክ አንድ ህብረተሰብ የተለያዩ ፓርቲዎች ግን ደግሞ ተልዕኮአቸውን በሚገባ ባልተረዱ በመጠመድ ዕውነተኛ ስልጣኔ ተግባራዊ እንዳይሆንና ህብረተሰቡም በዘለዓለም ውዝግብ ውስጥ እንዲኖር ይገደዳል። ይህ ዐይነቱ ውዝግብ በብዙ የሶስተኛው ዓለም አገሮችና የድሮው የኮሙኒስት አገሮች በጉልህ የሚታይና ለማስተዳደር የማያመች ሁኔታ እንዲፈጠር ያደረገ ኋላ-ቀር አመለካከት ነው። ከዚህ ዐይነቱ ውዝግብና ግልጽ ያልሆነ ሁኔታ ለመውጣት የነቁ ኃይሎች በከፍተኛ ደረጃ በሁሉም አቅጣጫ ምሁራዊ እንቅስቃሴ ማድረግ አለባቸው። ትግላቸውን ከርዕዮተ-ዓለም ባሻገር በማድረግ ዕውነተኛና ነፃ ውድድር የሚፈጠርበትን ሁኔታ ማዘጋጀት መቻል አለባቸው። ሳይፈሩ ሳይቸሩ አንገብጋቢ የሆኑ ህብረተሰብአዊ ጥያቄዎችን በማንሳት ለክርክር መጋበዝ አለባቸው። ከረዥሙ የግሪክና የአውሮፓ የስልጣኔ ግንባታ ታሪክ የምንማረው ቁም ነገር አለ። ይኸውም ማንኛውንም ሰው በክርክርና በውይይት(Persussivness) ለማሳመን መሞከር። ማንኛውም ህብረተሰብአዊ ጥያቄ በሃሳብ ዙሪያ እንዲሽከረከር ማድረግ።
እስከዛሬ ድረስ በአገራችን ያለው ትልቁ ችግር በሃሳብ ዙሪያ ትግል አለማድረግ ነው። በሁለተኛ ደረጃ ጠለቅ ብሎ ለማሰብ አለመጣር። ከላይ እንዳስቀመጥኩት ነገሮችን በጥቁርና በነጭ እየሳሉ በማስቀመጥ ሃሳብ በሰፊው እንዳይብራራና እንዳይሽከረከር ማድረግ። ይህ ሁኔታ ደግሞ በራሱ ቡድናዊ ስሜትን ያጎለምሳል። ያሰራር ግልጽነት እንዳይኖር ያደርጋል። በሶስተኛ ደረጃ፣ መነሳትና ለክርክር መቅረብ ያለባቸውን ነገሮች ትቶ በሌሎች ግን ደግሞ ከረዥም ጊዜ አንፃር ሊፈቱ በሚችሉ ነገሮች ላይ መረባረብ የብዙ ሰዎችን አስተሳሰብ ይበታትናል። ለጊዜው መነሳት ያለበትን ትተን በሌላ ላይ በመረባረብ የአንድን ጨቋኝ አገዛዝ ዕድሜ አብዛኛውን ጊዜ ባለማወቅ የሚራዘምበት ሁኔታ ይፈጠራል ማለት ነው። የዚህ ሁሉ ችግር አሁንም ቢሆን በቲዎሪ አለመመራትና በየጊዜው ራስን አለመጠየቅና ወደ ውስጥ ደግሞ ክርክር አለማድረግ። ሊቀመንበሮች ወይም ራሳቸውን የሾሙ የፓርቲ ሃላፊዎች ስህተት ሲሰሩ ዝም ብሎ መመልከት አደገኛ ሁኔታን እየፈጠረ ነው። በተጨማሪም የፓርቲ መሪዎች ጊዜያቸውን ጠብቀው ሌላው እንዲመራ ዕድል አለመስጠትና አንድ ድርጅት በየጊዜው በአዳዲስ ኃይሎች እንዲመራ ፈቃደኛ አለመሆን ለአሰራር አስቸጋሪና ለፖለቲካ ባህል መዳብር አልመች ያሉ ናቸው። ስለሆነም ማንኛውም ሰው እንደ እግዚአብሄር ሊጠየቅና ወይም በክርክር ሊጋፈጥ እንድማይችል እየታየ ነው። በአንድ ፓርቲ ውስጥ የአሰራር ሂራርኪ ቢኖርም፣ ማንኛውም አባል በድርጅቱ ፊት እኩል መብት ያለው መሆኑን ለብዙዎች ግልጽ አይደለም። ከዚህ ስንነሳ ማንኛውም ለስልጣን እታገለላሁ የሚል የፖለቲካ ሰው የድርጅቱን ፕሮግራም ብቻ ሳይሆን፣ የሚሰራቸው ስራዎች ሁሉ ከአገሪቱ ዕድገትና ጥቅም ጋር መጓዛቸውንና አለመጓዛቸውን መመርመር ያስፈልጋል። የራሱንም ችሎታና ቦታ በየጊዜው መመርመር አለበት።
ሌላው አገራችንን ከድሮው ባህልና ከዛሬው አገዛዝ ማላቀቅ እንዳንችል ቆልፈው የያዙን ለኛ ብቻ ሳይሆን ለማንኛውም ህብረተሰብ ጠቃሚ የሆኑ መሰረተ-ሃሳቦች አሉ። የሥራ ፍላጎታችን የመነመነ ነው። እንደሚታውቀው ለአንድ አገር ዋናው የዕድገት ቁልፍ የስራ ፍላጎት መኖሩ ብቻ ሳይሆን፣ የአሰራር ዘዴንና ጥበብን ማወቅ ነው። ማንኛውም ስራ ጥበባዊ(aesthetic) ባህርይ እንዲኖረው ያስፈልጋል። የምንሰራቸው ስራዎች ሁሉ የመጨረሻ መጨረሻ ማቴሪያላዊ ብቻ ሳይሆኑ፣ የመንፈስም ደስታም የሚሰጡን መሆን አለባቸው። በሁለተኛ ደረጃ፣ አንድን ነገር በተቀላጠፈ መልክ ለመስራት የአደረጃጀት ችሎታ(Organizational Capacity) እጅግ ወሳኝ ነው። በተቀላጠፈና በደንብ በተዋቀረ የአደረጃጀት ስልት ዘዴ ብቻ ነው ብዙ ጊዜ ሳይባክን ስኬታማ ውጤት የሚገኘው። በሶስተኛ ደረጃ የዲስፕሊን ጉዳይ ነው። ሰዓትን ማክበርና ለተረከቡት ስራ በኃላፊነት መሰራት ለአንድ አገር ዕድገት ወሳኝ ሚናን ይጫወታሉ። በአራተኛ ደረጃ፣ ማህበራዊ ወይም ህብረተሰብአዊ(Social Awareness) ኃላፊነት መሰማት ለዕድገት ብቻ ሳይሆን አንድን ህብረተሰብ ተሳስቦ እንዲኖር ያግዘዋል። ይህ ጉዳይ ከብዙ ሁኔታዎች አንፃር መታየት ያለበት ጉዳይ ሲሆን፣ በሰውና በሰው መሀከልና፣ በሰውና በተፈጥሮ መሀከል ያለውን ግኑኝነት የሚያጠቀላል ጉዳይ ነው።
ከልዩነቶቻችንና ብዙ ግልጽ ካልሆኑ ነገሮች ባሻገር ሁላችንንም የሚያስተባብረን ሁኔታ አለ። ወደድንም ጠላንም ዛሬ ለድርድር የማይቀርብ ከፊታችን ተደቅኖ የሚገኝ ነገር አለ። የወያኔ አገዛዝ የስልጣኔን የዕድገት ጠንቅ ነው። የራሱን እጅግ የጠበበ አስተሳሰብ ተግባራዊ ለማድረግ ህዝባችንን በሃይማኖት፣ በጎሳ፣ በጾታና በልዩ ልዩ ነገሮች ማመስ ከጀመረ 20 ዐመታት አስቆጥሯል። ከዚህ ባሻገር የአገራችንን መሬት ለውጭ „ከበርቴዎች“፣ በመሰረቱ ዘራፊዎች እየሸጠ ወይም እያከራየ አዲስ ሁኔታ(Social Realities)እየፈጠረብን ነው። በዚህ ላይ የተወሰነ ቦታ ለአሜሪካን የሰው-አልባ አውሮፕላን ማረፊያ በመስጠትና ከዚያ እየተነሳ ሽብረተኞች የሚላቸውን እንዲደበድብ በማድረግ የፓኪስትን ዐይነት ሁኔታ እየፈጠረብን ነው። በተለይም ከወንድማችን የሶማሌ ህዝብ ጋር ቅራኔ ውስጥ በማስገባት ዘለዓለሙን ፍጥጫ ውስጥ እንድንኖር በማድረግ ሁላችንም የስልጣኔና የሰላም በላቤት እንዳንሆን እያደረገን ነው። ሀብት በመዝረፍና ሌላው ሰርቶ እንዳያድርና እንዳያድግ በማድረግ ህብረተሰብአዊ ድህነት እያስፋፋ ነው። ስለሆነም ህብረተሰብአችን አቅመቢስ ሆኗል። 50 በመቶ የሚሆነው ህዝባችን በአስፈላጊ የምግብ ዐይነቶች ዕጥረት ይሰቃያል። ልዩ ልዩ ቪታሚኖችና ሚኒራሎች ይጎድሉታል። እንደሚታውቀው አስፈላጊውን ለሰውነትና ለጭንቅላት ገንቢ የሆኑ ነገሮችን የማይመገብ ህዝብ አስተሳሰቡ የጠበበ ይሆናል። በተወሳሰበ መልክ በማሰብ ችግሮችን ሊፈታ አይችልም። በአገራችን ብቻ ሳይሆን በብዙ አፍሪካ አገሮችም ተመሳሳይ ችግር አለ። እንደሚባለው ከሆነ ይህ ዐይነት ቪታሚንና ሚኒራሎች የጎደሉት የአመጋገብ ዘዴ ለዕድገት ፀር ሆኗል። አሁን ባለው የዋጋ ግሽበት አብዛኛው ህዝብ ምግብ አማርጦ ሊበላ ቀርቶ፣ በጣም አስፈላጊ የሆኑ ነገሮችን እየገዛ ሊመገብ የማይችልበት ሁኔታ ተፈጥሯል። ባጭሩ ድህነትና ድብቅ ረሃብ በአገራችን ውስጥ በመስፋፋት የታሪክ ውርደት ውስጥ ወድቀናል። ከዚህ ስንነሳ ይህ አገዛዝ ወንበዴ በመሆኑና በገንዘብ ኃይል ናላው በመዞር አገራችንን በከፍተኛ ደረጃ የሚያምስ በመሆኑ ይቅርታ የሚደረግለት አይደለም። ይህንን እጅግ አደገኛ ስራ የሚሰራው ከምዕራቡ ዓለም፣ በተለይም ከአሜሪካን ጋር እየተባበረ ነው።
በአገራችን ያለው ሁኔታ እንደዚህ ግልጽ ከሆነ አገራችንን ለማዳን ሁላችንም በአንድነትና ለአንድ ዓላማ መነሳት አለብን ማለት ነው። የማያስፈልጉ ቅራኔዎችንና አለመተማመንን እየፈጠርን በህዝባችን ላይ የሚደረሰውን ግፍ አጋዥ መሆን የለብንም። በአገራችን ውስጥ የሚከሰተው ረሃብ፣ ድህነት፣ በሽታ፣ መሰደድ፣ መታሰርና ሌሎች መዐት በደሎች በአንድ ብሄረሰብ ብቻ ላይ የሚደርሱ አይደሉም። ድህነትና ረሃብ አንዱን ጎሳ ብቻ ነጥሎ በማውጣት ሌላውን የሚያጠቃበት ሁኔታ የለም። ችግሩ በሃይማኖትና በብሄረሰብ ግድግዳ የሚገደብ አይደለም። ችግሩ የሁላችንም ስለሆነ በአንድነት መነሳት አለብን ማለት ነው።
በመሀከላችን ያለው ትልቁ መሰናክል በያለንበት የጥናት ክበቦች በመመስረት ሶሻል ኔት ወርክ ለማደራጀት አለመቻል ወይም አለመፈለግ ለስራ አላመችም ብሏል። በተጨማሪም በግለሰብ ተነሳሺነትና ፍላጎት መሰራት ያለባቸውን ነገሮች ላይ አለማትኮር ሌላው ችግራችን ነው። በስልጣኔ ታሪክ ውስጥም ሆነ በኋላ በአውሮፓው ምድር የተነሱትን ፈላስፋዎችና የሳይንስ ሰዎችን ህይወት ታሪክ ስንመለከት በራሳቸው ጥረት የሰውን ልጅ ከጨለማ እናወጣለን ብለው ተነሳሱ እንጂ ከኋላቸው ሆኖ እንደዚህ አድርጉ እያለ የገፋፋቸው ኃይል አለነበረም። በመንፈሳቸው ኃይል ብቻ በመነሳትና ከብዙ ነገሮች ራሳቸውን በመቆጠብ ነው የስልጣኔውን ፋና ሊቀዱ የቻሉት። ስለዚህም ሁሉም በችሎታው አስተዋጽዖ ማድረግ መቻል አለበት። በሌላ ወገን ደግሞ ዕውቀቱ የጋን መብራት ሆኖ ብቻውን የሚከንፍ ከሆነ ለህብረተሰብ ግንባታ የሚያደርገው አስተዋፅዖ የለም ማለት ነው። አንዱ ያዳበረው ሃሳብ ወደሌላውም በመሸጋገር መስፋፋትና መሰረት መያዝ አለበት።
ከዚህ ባሻገር በብዙ አካባቢዎች የዕውቀትም ሆነ የኢንፎርሜሽን ችግር አለ። እንደሚታውቀው አንድ ህብረተሰብ በጠነከረ መሰረት ላይ ለመገንባት ከተፈለገ ዕውቀት መሰረታዊ ነገር ነው። ከተፈጥሮ ሳይንስ ጀምሮ እስከህብረተሰብ ሳይንስ፣ ከከተማ ዕቅድ እሰከ አርክቴክቸር፣ ከአካባቢ ጥናት አንስቶ አካባቢን በልዩ ሁኔታ ማዘጋጀት፣ የህሊና ሳይንስና ሌሎችም አያሌ ለአገር ግንባታ የሚጠቅሙና የሚያስፈልጉ ዕውቀቶች በየአካባቢው በአዋቂዎች እየተጠኑ መቅረብ አለባቸው። ይህንን የተወሳሰበ ዓለምና ዛሬ ዓለምን የሚያሽከረክሯትን ለመቋቋም የምንችለው በሁሉም አቅጣጫ ብቃትነት ሲኖረን ነው። ራሳችንን የምናግዘውና ነፃ የምናወጣው ራሳችን ብቻ ነን። ዓለም ውድድር የሚደረግባት እንደመሆኗ መጠን አንዱ ሌላውን ለመዋጥ ይሯሯጣል። በአገሮች መሀከል መፈቃቀር የለም። መከበባር ሊኖረው የሚችለው ግን አንድ አገርና ህዝብ በዕልህ ተነሳስቶ አገርን ሲገነባና ብሄራዊ ነፃነቱን ማስከበር ሲችል ብቻ ነው። በሌላ ወገን ግን የካፒታሊዝም የበላይነት በሁሉም አቅጣጫ ድርጊታችንና የፍጆታ ልምዳችንንም ሆነ አጠቃቀም ደንጋጊ በመሆኑ ለዕድገታችን በሚያስፈልጉና በማያስፈልጉ መሀከል ያለውን ልዩነት መለየት የተቸገርንበት ሁኔታ ውስጥ ወድቀናል። ሁላችንም በውዥንብር ዓለም ውስጥ እንገኛለን። ዛሬ ግሎባል ካፒታሊዝም እንዴት እንድምንኖር ህይወታችንን ይደነግጋል። ምን እንደምንበላ፣ ምን መስራት እንዳለብን፣ መቼ መተኛትና መነሳት እንዳለብን ህይወታችን የሚደነገገው ካፒታሊዝም ባዋቀረው የአሰራርና የአደረጃጀት ሎጂክ ነው። በሚያስፈልጉን ማቴርያላዊ ነገሮችና ሚዛናዊ ለሆነ የአኗኗር ህይወታቸን እጅግ ጠቃሚ በሆነው የመንፈስ ደስታ መሀከል መለየት የማንችልበት ደረጃ ደርሰናል። የፍጆታ ዕቃዎች መብዛት፣ ለምሳሌ እንደ ሞባይል ዐይነት፣ ኢፓድና ኢፖድ፣ ስማርት ፎንና ታብሌት ፒሲ እንዲሁም እጅግ የሚያማምሩና የሚያሳስቱ ሌሎች ነገሮች ለህብረተሰብአችን ዕድገት በሚያመቸው መልክና መንገድ እንዳናሳብ ተገደናል። የተሸብረቀረው የካፒታሊስት ዓለም በየጊዜው አዳዲስ የፍጆታ ዕቃዎችን በማምረትና በዓለም ገበያ ላይ በመበተን በመጀመሪያ ደረጃ መፍታት ያሉብንን መሰረታዊ ነገሮች፣ እንደምግብ፣ ንጹህ ውሃ ማግኘት፣ ህክምናና መጠለያ ላይ እንዳናተኩርና ደረጃ በደረጃ ቀስ እያልን ህብረተሰብአችንን እንዳንገነባ ሆነናል። ይህ ዐይነቱ ችግር በብዙ የሶስተኛው ዓለም አገሮች ያለና ጥቂት ከካፒታሊስት ዓለም ጋር የተሳሰሩ ግለሰቦችና ቡድኖች የሚሆነውን የማይሆነውን በማምጣትና ገበያው ላይ በማራገፍ በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠርን ህዝብ በውዥንብር ዓለም ውስጥ እንዲኖር አድርገውታል። ስለዚህም ለውድ እናት አገራችን እናስባለን፣ እንታገላለንም የምንል ከሆነ ስልጣኔና ዕድገትን በሚመለከት በግልጽ መነጋገር ያለብን ጉዳዮች ብዙ ናቸው። እዚህ ምዕራቡ ዓለም በየጊዜውም አዳዲስ ነገሮች ብቅ ሲሉ ሁኔታውን በመመርመር ጠቃሚነቱንና ጉዳቱን በግልጽ እያወጡ ይወያዩበታል። እኛም ዝም ብለን ተቀባዮች ሳንሆን የግዴታ ክሪቲካል አመለካከት ማዳበር መቻል አለብን። በዚህ መልክ ብቻ ነው ለአገራችን ዕድገት የሚሆን ቁም ነገር ልናበረክት የምንችለው።መልካም የገና በዓልና፣መጪው ዐመት ደግሞ በጋራ የምንታገልበት፣ የድል፣ የሰላም፣ የፍቅርና የመተሳሰብ እንዲሆን እመኛለሁ! መልካም ንባብ !
* የማናውቀው ዋቄፈታ ክርስቶስን ሊረታ የእርሱም የፖለቲካ ሐዋርያት የክርስቶስን ሐዋርያት ድል ሊያደርጉ አይችሉም!!! ልክ እንደ አክአብ ዘመን ለጊዜው ክርስትናን ቢረብሹትም የኋላ የኋላ ልክ እንደዚያን ጊዜው እግዚአብሔር ሲዞርባቸው የሚታደግ አይኖርም!!!
አሥራ ሁለቱ ነገደ እሥራኤል ከሁለት ከተከፈሉ በኋላ ኢየሩሳሌም የደቡብ እሥራኤል መንግሥት መቀመጫ ስትሆን ሰማርያ ደግሞ የሰሜን እሥራኤል መንግሥት መቀመጫ ሆነች። ስያሜያቸውም የደቡቡ የይሁዳ መንግሥት ሲባል የሰሜኑ ደግሞ የእሥራኤል መንግሥት ተባለ። መጽሐፍ ቅዱሱ የእሥራኤል ንጉሥ የይሁዳ ንጉሥ እያለ በሰፊው የሚናገረው ይህንኑ ሁለትነት ነው።
ከልዩነት በኋላ ለእሥራኤል መንግሥት ትልቅ ሥጋት ታየው። ይኸውም ሁሉም ሕዝብ እግዚአብሔርን ስለሚያመልክ በፖለቲካ የለዩት ሕዝብ በቤተ መቅደስ ይገናኛል። ይህ ደግሞ ውሎ አድሮም ቢሆን አንድ መንግሥት የመሆን እድል እንደሚያመጣ ታያቸው። አንድ መንግሥት የሚሆኑ ከሆነ ደግሞ የይሁዳው መንግሥት ሊጠቀልል ይችላል ብለው ይሰጉ ነበር። በዚህ ሥጋታቸው ምክንያት ሕዝቡን ለዘላለም ለያይተው ሥልጣናቸውን ለማደላደል ሲሉ ብቻ ሰማርያን ማዕከል ያደረገውና ከዐሥራ ሁለቱ ነገድ መካከል ዐሥሩን ነገድ የያዘው የሰሜን እሥራኤል መንግሥት አዲስ ለፖለቲካው የሚመችና ከወገኖቻቸው ከሁለቱ ነገድ የሚለይ የጣዖት አምልኮን ማስፋፋት ተያያዙት።
በርግጥ በዚህ ተግባሩ በጣም ጎልቶ የሚታወቀው የኤልዛቤል ባል አክአብ ነው። የእርሱ ለየት የሚያደርገው ሀሳቡን በቀላሉ ለማሳካት ነቢያተ እግዚአብሔርን በሙሉ አስገድሎ የጣዖት ካህናትንና ነቢያትን አስፋፍቶ አዲሱን ፓለቲካዊ ሃይማኖቱን መሠረት አስይዞ ሥልጣኑን ለማደላደል ነበር።
ዛሬ በኢትዮጵያም ያለው ልክ የአክአብን ዘመን ይመስላል። የመስቀል በዐልን በመንግሥታዊ ሥልጣን አዳክሞ ኢሬቻን በመንግሥታዊ ጉልበት መተካት። መስቀል አደባባይን የኢሬቻ አደባባይ ለማድረግ መሯሯጥ። ኦሮሞን ከሌላው አንድ የሚያድረገውን ክርስትናን እያዳከሙ የሚለያየውን ዋቄ ፈታ የተባለ እምነት ማስፋፋት። ይህ ሁሉ ከብዙ ምክር ጋር በመንግሥት ጉልበት (በጀትና ሥልጣን) ሲደከምለት ሳይ በእጅጉ ይገርመኛል።
ነገር ግን ይህም እንደ ጥንቱ አይሳካም። የማናውቀው ዋቄፈታ ክርስቶስን ሊረታ የእርሱም የፖለቲካ ሐዋርያት የክርስቶስን ሐዋርያት ድል ሊያደርጉ አይችሉም። ልክ እንደ አክአብ ዘመን ለጊዜው ክርስትናን ቢረብሹትም የኋላ የኋላ ልክ እንደዚያን ጊዜው እግዚአብሔር ሲዞርባቸው የሚታደግ አይኖርም። ሕዝቡም ተለያይቶ አይለያይም። ትርፉ ትዝብት ብቻ ነው።
Lillehammer ን ለመጎብኘት ፍላጎት ካሎት ወደ ትክክለኛው ቦታ መጥተዋል. ውብ የሆነችው የላንላሃም, ኖርዌይ ከመጎብኘትዎ በፊት የሚያስፈልጉዎት መሰረታዊ የጉዞ ምክታዎች እነሆ.
በደቡብ ምስራቅ ምስራቅ ኖርዌይ ውስጥ ላሊምሃመር የምትገኝ ውብ ከተማ ናት. ብዙ ሰዎች ከ 1994 ቱ ኦሎምፒክስ ሊilleሀመር የሚለውን ስም ያስታውሳሉ. ዛሬ ሊላንሃመር ወደ ውጭ በሚንቀሳቀሱ እንቅስቃሴዎች እና መዝናኛዎች በእንግሊዝ የባለቤትነት ሙግት አጠገብ ዘና ማለታቸውን ይከታተላሉ. በየዓመቱ በየካቲት እና በማርች ብዙ የስፖርት ክስተቶች አሉ.
የበጋ ወቅት በሊልሃምበር: በሜምሃ ወንዝ ዓሣ ማጥመዳት ይችላሉ - እዚያም እግር ጉዞ በጣም ተወዳጅ ነው. የሜምሆውን ለሚባለው የአየር ላይ ሙዚየም ጎብኝ. በሃፍ ጆል የቤተሰብን እንቅስቃሴዎች ታገኛለህ, ከዚያም የጫካው የውሃ ፓርክ አለ. የስታርጋታታ የእግረኞች መንገድ የጎልማመር ሞቅ ያለ የንግድ ቦታ ነው. የሥራ ሰዓታት ሰኞ - ሰኞ 9-5, ቅዳ 10-4 ነው.
በሊልሃምመር የበጋ ወቅት ስፍር ቁጥር የሌላቸው አማራጮች, ከእውነተኛ ኑሮ የኖርዌይ ስኪስ ማዘውተር በዚህ ከተማ ውስጥ እና በዙሪያዋ ያሉ እንቅስቃሴዎች ስፍር ቁጥር የሌላቸው እና በተለይም በክረምት ወራት በየአመቱ ይወጣሉ. ስለዚህ እዚህ ምን ማድረግ ይችላሉ? ለመጀመር ያህል, እንደ ማንኛውም ሰው በበረዶ መንሸራተቻዎች ይሂዱ, ወይም የዶላ ማረፊያን, የእግር ጉዞዎችን, Hunderfossen Winterpark (በክረምት የተዝናና መዝናኛ መናፈሻ ቦታ), በ Hunderfossen ውስጥ ላሊ ትራክ, Lysgårdsbakkene Ski Jump, የበረዶ ዓሣ ማጥመድ, እና ብዙ ሌሎችም. የበረዶ አውቶቡሶች ሌንሃምሜርን Hafjell እና Nordseter / Sjusjoen ጋር ከሚገናኙት የበረዶ መንሸራተቻ ቦታዎች ጋር ያገናኛሉ. ተጨማሪ አውቶቡሶች ከ 30 ደቂቃዎች በከተማው መሃል አካባቢ ለሚገኙ መድረኮች ይወጣሉ.
አብዛኛዎቹ ተጓዦች ወደ ሆል ሆመር በመሄድ ወደ ኦስሎ በመሄድ ባቡር ወይም አውቶቡስ ወደ ሊላን ሆመር ይጓዛሉ. ባቡሮች ከኦስሎ በየእለቱ ይወጣሉ, እና ወደ ሊሌምሃመር የሚደረገው የባቡር ጉዞ ሁለት ሰዓት ይወስዳል. Lillehammer Skysstasjon የአውቶቡስ, የባቡር እና ታክሲ ካቢሎች ዋና ዋና ተርሚናል ናቸው.
በተጨማሪም በኖርዌይ E6 መንገድን በመከተል ብቻ ወደ ሊላን ሀመር መሄድ ይችላሉ ( ከኦስሎ ከ 2 ሰዓታት ባለው መንገድ, በትርሆምሄይም 4 ሰዓት). የሊሌሆምርጉ የቱሪስት መረጃ ጽ / ቤት በባቡር ጣቢያው ይገኛል.
በሎሌምሃመር የሚገኘው የሬዲሳ ኤስ ኤስ ሆቴል (የ 4 ኮከብ) ሆቴል የከተማዋን በጣም ተወዳጅ ሆቴል ሲሆን የኦሎምፒክ ጨዋታዎች ኩሩ ሆቴል ሆኗል. በበረዶ መንሸራተቻ እና በማጓጓዝ ት / ቤቶች አጠገብ ትልቅ የግል ፓርክ ጋር.
የመጀመሪያ ሆቴል ብሬሸት በሊንሀምበርት መሀከል, ከኦሊምፒያ ፓርክ እና ዋናው ተርሚናል አጠገብ ይገኛል. ጊዜው በአብዛኛው በማዕከላዊው መገኛ ቦታ እና ምክንያታዊ ዋጋዎች ምክንያት ሊበዛበት የሚችል ዘመናዊ ባለ 3 ኮከብ ሆቴል ነው.
ለቤል ሀምበር አቅራቢያ የሆቴል ሞላ ለዝቅተኛ ዋጋ ጥራት ጥገና ትልቅ ምርጫ ነው. ከከተማ ውጭ ያለ ይህ ባለ 2-ኮከብ ሆቴል የሮማንቲክ ቆርቆሮውን ታሪክ ያመጣል. በጣም ተፈጥሯዊ እና ወዳጃዊ ቦታ ነው.
በተለይ በክረምት ወራት ለመጎብኘት ከፈለክ, የምትፈልገውን ቀናቶች ለማግኘት ጥሩ የምሽት ደረጃ እና ተገኝነት ለማረጋገጥ ለበርካታ ወራት በሆቴል ውስጥ በትና ከተማ ዙሪያ መመዝገብ በጣም አመሰግናለሁ. በገና በዓል ወቅት በሎሌምሃመር ለመጎብኘት ፍላጎት ካሳዩ ቀደም ብለው መፃፍ እንደሚያስፈልግ ያስታውሱ. ነገር ግን ሌላ ሰው መሰረዝ ቢያስፈልገው እንኳን የመጨረሻውን ደቂቃ ክፍል ለማግኘት መሞከሩ አስፈላጊ ነው - በእሱ ላይ የማይተማመኑ.
… በዚህ ውሳኔያቸው መጀመሪያ ላይ ጥገኝነት ያልጠየቀው ላይ ትኩረት ያደርጋሉ። የጠየቀውንም ይነፍጉታል። ሥራና የሚከራይ ቤት እንዳያገኝ ያደርጉታል። ይህ ነው የእኛ እጣ ፈንታ … ከጊዜ በኋላ የቀሩትን በግድ እንዲወጡ ያስፈርሟቸዋል አልያም እስር ቤት ያስገቧቸዋል። በዚህ መንገድ ስደተኛው ወደ ሞትና ስቃይ እየሄደ ስለሆነ ጭንቀቱን የሚያሰማለትና የሚሰማው አካል ይፈልጋል … ቢቢሲ አማርኛ
እነኚህ እስራኤል የኢኮኖሚ ስደተኞች ናቸው የምትላቸው ሰዎች፤ አገራቸው ውስጥ ያለው አስተዳደር ገፍቶ ያስወጣቸው፣ በሞትና ህይወት መሃል ሆኖው የሰሃራ በረሃንና የሜድትራንያን ባህር አቋርጠው የፖለቲካ ጥገኝነት የሚጠይቁ ስደተኞች እንደሆኑ ለቢቢሲ ተናግረዋል።
ጥገኝነት ጠይቆ ለሰባት ዓመታት በእስራኤል የኖሮው ኤርትራዊው ኃይለ መንግስትአብ፤ በአገሪቷ ተስፋ አስቆራጭ አያያዝ እንዳለና የሚታየው ተስፋ እንደሌለ ይናገራል።
እሱ እንደሚለው የስደት ህይወት ከባድ ነው። “ከ2006 ጀምሮ የምንኖሮው ህይወት ውሃ ቅዳ ውሃ መልስ ነው። ጥገኝነት ከጠየቅንበት ጊዜ አንስቶ እስከ አሁን 10 ሰዎች ብቻ ናቸው ህጋዊ የመኖርያ ፍቃድ ያገኙት” ይላል።
የእስራኤል መንግሥት ባለፉት ዓመታት አፍሪካውያን ስደተኞችን ለማስወጣት ከዛተባት ጊዜ አንስቶ ‘ሆሎት’ የተባለ የስደተኞች ማቆያ በመስራት በርካታ ስደተኞችን ለ20 ወራት አስቀምጧቸዋለች።
አሁን ላይ ከባድ ፈተና ውስጥ እንደሚገኙ የሚናገረው ኃይለ “የስደተኛው ህይወት ከጥዱ ወደ ማጡ ነው። የተሻለ ነገር ስላላየበት አብዛኛው ጥገኝነት ሳይጠይቅ ነው የቆየው። ጠይቋል የሚባለውም እንኳ ጥያቄው ምላስ ስላላገኘ ተስፋ የሚያደርግበት ነገር የለም” ይላል።
በሥነ-ተዋልዶ ጤና ላይ ትምህርት የምትሰጠው አስማይት መርሃጽዮን እስራኤል ለስደተኛው የአገሯን ሕግ ለማሳወቅ የሰራችው ነገር የለም። ስለዚህም ስደተኛው ተስፋ በመቁረጥ ለችግር ተጋልጧል ትላለች።
“የአፍሪካ ስደተኞች ተስፋ ቆርጠው ከአገሪቱ እንዲወጡ በተደጋጋሚ ሕጎቻቸውን እየቀየሩ ሲያስጨንቋቸው ነው የኖሩት። ስደተኛ እስራኤል ከገባ ቀን ጀምሮ ህይወቱን ጠልቶ እንዲወጣ ነው የምናደርገው ነበር የሚሉት” አለች።
ጨምራም ለዚህ ሁሉ ምክንያት ጥቁሮችን አለመውደድ ነው ትላለች። “ሌላ ምክንያት የላቸውም፡ ጥቁር ካለመውደዳቸው የተነሳ ነው እንጂ፤ ከ80ሺ በላይ ሕገ-ወጥ ነጭ ስደተኞች አሉ። አንድም አልነኳቸውም” ስትል ገልጻልናለች።
እስራኤል የኪስ ገንዘብ እየሰጠች ልታስወጣቸው ከምትፈልጋቸው ስደተኞች መካከል ባለትዳርና ህጻናት የሚቆዩበት እድል አለ። ከዚህ በተጨማሪ ስደተኞቹ በፍቃዳቸው ሰብአዊ በሆነ መንገድ እንደሚመለሱ ነው ባለስልጣናት የሚገልፁት። ይሁን እንጂ እውነታው ይህ አይደለም በማለት ስደተኞቹም ሆኑ የሰብአዊ መብት ተሟጋች ድርጅቶች አይቀበሉትም።
ህጻናት እና ባለትዳሮች የሚቆዩበት እድል አለ ቢባልም የተቀሩትን ስደተኞች ይቀበላሉ ወደ ሚባሉት አገራት ሊልኳቸው ስለማይችሉ ቀስ በቀስ ሊያስወጧቸው ዕቅድ አላቸው ይላሉ።
“በዚህ ውሳኔያቸው መጀመሪያ ላይ ጥገኝነት ያልጠየቀው ላይ ትኩረት ያደርጋሉ። የጠየቀውንም ይነፍጉታል። ሥራና የሚከራይ ቤት እንዳያገኝ ያደርጉታል። ይህ ነው የእኛ እጣ ፈንታ” ሲል ይናገራል ኃይለ። አስማይትም ”ህጻናትና ሴት ልጆችን ምን ሊያደርጓቸው ነው?” በማለት ትጠይቃለች።
“ከጊዜ በኋላ የቀሩትን በግድ እንዲወጡ ያስፈርሟቸዋል አልያም እስር ቤት ያስገቧቸዋል። በዚህ መንገድ ስደተኛው ወደ ሞትና ስቃይ እየሄደ ስለሆነ ጭንቀቱን የሚያሰማለትና የሚሰማው አካል ይፈልጋል” ትላለች።
“በእኛ ላይ የሚፈፀመው በደል ከባድ ነው። የሚቀጥሩን እስራኤላዊያን 16 በመቶ ግብር እንዲከፍሉ ስለሚደረግ፤ አንድ ኤርትራዊ ከሚቀጥሩ ሁለት ነጮች ቢቀጥሩ ይመርጣሉ” ይላል ኃይለ የስደተኛው እጣ ምን ሊሆን እንደሚችል መገመት እንደማያዳግት በመግለጽ።
በእስራኤል ያሉ የሰብአዊ መብት ተሟጋች ድርጅትና ሌሎች ሲቪክ ማህበራት የእስራኤል መንግሥት ውሳኔን በማውገዝ፤ እርምጃው የስደተኞች ህይወት አደጋ ላይ የሚጥልና ሰብአዊ ያልሆነ ድርጊት ነው በማለት አውግዘውታል።
አዲ ድሮሪ አብርሃም ከአሳፍ ለቢቢሲ እንደተናገረችው ስደተኞቹን ለመቀበል ከእስራኤል ጋር ስምምነት ፈርመዋል የሚባሉት ኡጋንዳና ሩዋንዳ ከእስራኤል ጋር ተስማምወተው፤ ተገደው የሚመጡትን ስደተኞች ይቀበላሉ? የሚል ትልቅ ጥያቄ መጠየቅ አለብን ትላለች።
“እድሜያቸው ከ60 በላይ የሆኑ ከባድ ፈተና ያለፉ፣ ስጋትና ውስጥ የሚገኙ፣ የታመሙ ስደተኞች ናቸው ያሉት። አፍሪካ ቀጥሎም ዓለም ምን ለማድረግ ነው ያሰቡት የሚል ጥያቄ አለን። ውጡ የተባሉት አፍሪካውያን ስደተኞች ናቸው። ኤርትራውያን ደግሞ አፍሪካውያን ናቸው። አፍሪካውያን ወደ አፍሪካ መላክ ለውጥ አያመጣም” በማለት ጉዳዩ ጠንካራ ትግል ያስፈልገዋል ትላለች አዲ።
“አብዛኞቹ ኤርትራዊያን ስለሆኑ ስለእነርሱ ህይወት ነው የምንጠይቀው። ወደ ሌላ አፍሪካ አገር መላክ ደህንነታቸው ምንኛ የተጠበቀ ያደርገዋል? በቅርብ ዓመታት በዚህ ሁኔታ የተመለሱ ስደተኞች በሩዋንዳ፣ ኡጋንዳ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሱዳን፣ ሊቢያ፣ ሜድትራንያን አድርገው ወደ ከፋ ስደት ነው የተጓዙት። እዚህ ላይም ስንት ህይወት ነው የሚከፈለው?” በማለት ትጠይቃለች።
“ማር ለመፈለግ ማር ትቶ የሚወጣ ሰው የለም። ማንነታችን እንዲጠፋና ተበታትነን እንድንቀር የሚያደርግ ፖለቲካዊ ሁኔታ ስላለ አገራችን ትተን እየወጣን ነው” ይላል።
”የሩዋንዳ መንግሥት እየገዛን ነው” የምትለው አስማይት ”ዝምታ የመረጡትን የዓለም ሰብአዊ መብት ተሟጋችና አገራትም የእስራኤልን መንግሥት ሊማጸኑና ሊያሳምኑ ይገባል” ትላለች።
ባለፈው ሳምንት ኡጋንዳ ከእስራኤል የሚመለሱ አፍሪካውያን ስደተኞችን እንደማትቀበል ገልጻለች። ቀደም ሲል አሳፍ የሚገኝበት ሰባት የሰብአዊ መብት ተሟጋቾች በዚህ ጉዳይ ላይ ለሩዋንዳ መንግሥት ደብዳቤ ጽፈው ነበር።
የእስራኤል ጠቅላይ ሚኒስትር ወደ እስር ቤት ወይም በግድ በአውሮፕላን እናሳፍራቸዋለን በሚልበት ጊዜ፤ ከኡጋንዳና ሩዋንዳ የተለያየ ነገር ነው እየሰማን ያለነው ትላለች።
የጎርጎሮሳዊያኑን የቀን አቆጣጠር በሚከተሉ የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ምዕመና ዘንድ የስብከተ ገና ወቅት በሕዳር 20/2013 ዓ.ም መጀመሩ የሚታወቅ ሲሆን በዚህ የስብከተ ገና ወቅት ተገቢ የሆነ መንፈሳዊ ዝግጅት ለማድረግ ያስችላቸው ዘንድ የርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት፣ በቫቲካን የእርሳቸው የቅርብ የሥራ ተባባሪ የሆኑት ብጹዕን ጳጳሳት እና ቄሳውስት፣ የርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ቤት ሰባኪ በሆኑት እና በቅርቡ የካርዲናለት ማዕረግ የተሰጣቸው ካርዲናል ራኔሮ ካንታላሜሳ ከሕዳር 25/2013 ዓ.ም ጀምሮ ይህንን የስብከተ ገና ወቅት አስመልክተው ለእዚህ የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ የልደት በዓል ዝግጅት ይሆን ዘንድ በየሳምንቱ ዘወትር ዓርብ እለት አስተንትኖ ማደረግ መጀመራቸው ተገልጿል። በእዚህ መሰረት በታሕሳስ 02/2013 ዓ.ም ዐርብ እለት በቫቲካን በሚገኘው በጳውሎስ 6ኛ የስብሰባ አዳራሽ በተደርገው ሁለተኛው የስብከተ ገና ወቅት አስተንትኖ ካርዲናል ራኔሮ ካንታላሜሳ ሁላችንም “በዘላለም ሕይወት ያለን እምነት” እንደገና ማንቃት አለብን ብለዋል።
የጳጳሳዊው ቤተሰብ ሰባኪ ካርዲናል ራኔሮ ካንታላሜሳ ርዕሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ በተገኙበት በቫቲካን በሚገኘው በጳውሎስ ስድስተኛ የስብሰባ አዳራሽ ሁለተኛውን የስብከተ ገና ወቅት አስተንትኖ አድርገዋል። ካርዲናል ራኔሮ ካንታላሜሳ በወቅቱ ባደረጉት አስተንትኖ “በዘላለም ሕይወት ያለን እምነት” እንደገና ማወቅ አለብን በሚል ጭብጥ ዙሪያ ላይ ያጠነጠነ እንደ ነበረ ተገልጿል። ዘላለማዊነት “ቃል የተገባልን ነገር እና ተስፋ ብቻ አይደለም” ነገር ግን በክርስቶስ ታሪክ ውስጥ ገብቶ መኖር ማለት ነው ብለዋል።
ካርዲናል ካንታላሜሳ ስለ ሞት ትርጉም ባለፈው ሳምንት በሕዳር 25/2013 ዓ.ም ባደረጉት የመጀመርያው የስብከተ ገና አስተንትኖ ላይ እንዲንፀባረቅ ካደረጉ በኋላ በኮሮና ወረርሽኝ ሁኔታ ወደ ብርሃን ስለመጣው ሌላ “እውነት” እንድያሰላስሉ ጋብዘዋል። ሁሉም ነገር ያልፋል-“ሀብት ፣ ጤና ፣ ውበት ፣ አካላዊ ጥንካሬ” ሳይቀር እነዚህ ሁሉ ነገሮች አላፊዎች ናቸው። ነገር ግን በምንኖርበት ምድራችን ላይ እየደረሰ የሚገኘው ከፍተኛ ቀውስ ካርዲናልን ካንታላሜሳ እንደገለፁት ምንም እንኳን ሁሉም ነገር ቢኖርም ፣ ቋሚ የሆነ ቦታ ፣ ጠንካራ መሬት ፣ ጠንክራ የሆነ ዐለት፣ ምድራዊ ሕልውናችንን መሠረት የምናደርግበት እፎይታን ለማግኘት እንደገና ለመርዳት አዲስ ዕድል ሊፈጥር ይችላል” ብለዋል። ይህንን በተመለከተ ሲናገሩ የሚከተለውን ብለዋል . . .
“በጭራሽ የማያልፈው ነገር” ቢኖር በትርጉሙ ዘላለማዊነት ነው። ከሞት በኋላ ባለው ሕይወት ውስጥ ያለውን እምነት እንደገና ማግኘት አለብን። የተሻለ እና የወንድማማችነት ዓለም ለመፍጠር ከሚደረገው ጥረት ጋር ሃይማኖቶች አብረው ሊያደርጉት ከሚችሉት ትልቅ አስተዋፅዖ አንዱ ይህ ነው። የዘር ወይም የብሔር ልዩነቶች ወደ ሌሉበት ወደ የጋራ የትውልድ ሀገራችን በሚወስድን መንገድ ላይ ሁላችንም የምንጓዝ ወዳጆች መሆናችንን እንድንገነዘብ ያደርገናል። እኛ የጋራ መንገድ ብቻ ሳይሆን የጋራ ግቡም አለን።
“ለክርስቲያኖች በዘላለም ሕይወት ላይ ያለው እምነት በትክክለኛው እውነታ ላይ የተመሠረተ ነው፣ ይህም በክርስቶስ ትንሣኤ ላይ ያለን እምነት ነው” በማለት አስተንትኖዋቸውን የቀጠሉት ካርዲናል ካንታላሜሳ “ለእኛ ክርስቲያኖች የዘላለም ሕይወት ረቂቅ የሆነ ምድብ አይደለም፣ ይልቁንም የሰው ልጅን የተመለከተ ጉዳይ ነው ብለዋል። ይህ ማለት ከኢየሱስ ጋር መሆን ፣ ከእርሱ ጋር “አንድ አካል መሆን” ፣ የሶስትዮሽ ሕይወት ሙላት እና የማይዳሰስ ደስታ ውስጥ የራሴን ግዛት ማካፈል ማለት ነው ብለዋል። “ዘላለማዊነት” የሚለው ቃል በመርሳት እና በዝምታ ውስጥ ገብተናል፣ ሴኩላሪዝም ማለትም በሳይንስና ተጨባጭ እውነታ ላይ የተመሰረተ እምነት “እውነተኛ የሆነውን ነገር ወደ ምድራዊ ልኬት የቀነሰ” አስተሳሰብ እንደ ሆነ የገለጹ ሲሆን “የዘላለም ሕይወት አድማስ ስር ነቀል ለውጥ በማደረግ ለማስወገድ” ችሎ እንደ ነበረ ገልጸዋል። ካርዲናል ካንታላሜሳ አስተንትኖዋቸውን ሲቀጥሉ እንደ ገለጹት አንዴ ይህ አድማስ ከወደቀ በኋላ የሰዎች ሥቃይ “በእጥፍ እና በማይጠቅም ሁኔታ የማይረባ ይመስላል” ብለዋል። ዓለም “የምስጥ ኩይሳ የሚያፈርስ” ሰው እና “ቀጣዩ ሞገድ በሚሽረው በባህር ዳርቻ አሸዋ ላይ በማዕበል የተሰራ ዲዛይን” ይመስላል ብለዋል። ይህንን በተመለከተ የሚከተለውን ብለዋል . . .
በዘላለማዊ ሕይወት ላይ ያለን እምነት የስብከተ ወንጌል አገልግሎት ለመስጠት ከሚቻልባቸው ሁኔታዎች አንዱ ነው። "ሐዋርያው ጳውሎስ እንደ ገለጸው ‘ክርስቶስም ካልተነሣ ስብከታችን ዋጋ ቢስ ነው፤ እምነታችሁም ከንቱ ነው [...] ክርስቶስን ተስፋ ያደረግነው ለዚህች ሕይወት ብቻ ከሆነ፣ ከሰው ሁሉ ይልቅ የምናሳዝን ነን’” (1 ቆሮ 15፡14.19) የዘላለም ሕይወትን ማወጅ የክርስቲያን ስብከት ጠንካራ እና ቆንጣጭ እንዲሆን ያደርጋል።
ዘላለማዊነት ካርዲናል ካንታላሜሳ እንዳሉት “የሰው ልብ ጥልቅ ፍላጎት” ነው ያሉ ሲሆን እኛ በእውነቱ “ውስን የመሆን ችሎታ ያላቸው ዘላለማዊ የሆን ፍጡሮች ነን፣ ሟች ፍጥረታት ያለመሞት ምኞት ያላቸው ናቸው ብለዋል። በዘላለማዊነት የታደሰ እምነት “የሚያገለግለን ለስብከተ ወንጌል አገልግሎት ብቻ አይደለም” በማለት አስተንትኖዋቸውን የቀጠሉ ካርዲናል ካንታላሜሳ በመጀመሪያ “ለመቀደስ የሚያስችሉንን አዳዲስ መንገዶች ለመምረጥ ተነሳሽነቱ ሊኖረን ይገባል” ብለዋል፣ የመጀመርያ ፍሬ “ከሚያልፉ ነገሮች ራሳችንን ነፃ ማውጣት ሊሆን ይገባል” ብለዋል። ይህንን በተመለከተ ደግሞ የሚከተለውን ብለዋል . . .
እስቲ ይህንን ሁኔታ እናስብ። አንድ ሰው ከቤት እንዲወጣ የሚገልጽ ማስጠንቀቂያ ይደርሰዋል፣ እናም በአጭር ጊዜ ውስጥ ቤቱን ለቅቆ መውጣት አለበት። እንደ እድል ሆኖ ወዲያውኑ አዲስ ቤት የማግኘት ዕድል ለማግኘት ተቃርቧል። ነገር ግን ምን ያደርጋል? የሚለቀውን ቤት ጥሎ ከመውጣቱ በፊት ያን ያለበትን ቤት በማደስ እና በማስዋብ ገንዘቡን ሁሉ ይጨርሳል! ያ ሞኝነት አይደለም እንዴ? እኛም ሁላችንም በዚህ ዓለም ውስጥ "ተባራሪ” ነን፣ እናም ከሞት በኋላ ለሚገጥመን አዲሱ ቤታችን የሚያበቁን እና ለሚከተሉን መልካም ሥራዎች ሳንጨነቅ ምድራዊ ቤታችንን ስለ ማስዋብ ብቻ ካሰብን ያንን ሞኝ ሰው እንመስላለን። የዘላለማዊነት እሳቤ ሲደበዝዝ በአማኞች ላይ እርምጃ ይወስዳል ፣ በእነሱም ውስጥ የሕይወትን ስቃይ እና ፈተና በድፍረት የመቋቋም ችሎታን ይቀንሰዋል። የቅዱስ በርናዶስ እና የሎዮላውን ቅዱስ ኢግንሺየስ እምነት እንደገና መፈለግ አለብን። እነርሱም በእያንዳንዱ ሁኔታ እና በእያንዳንዱ መሰናክል ፊት ለራሳቸው “በዘለአለም ሕይወት ፊት ይህ ምንድነው?” ብለው ጥያቄ ያቀርቡ ነበር።
ካርዲናል ካንታላሜሳ አስተንትኖዋቸውን ከማጠናቀቃቸው በፊት እንደገለጹት “ዘላለማዊነት ቃል ኪዳን እና ተስፋ ብቻ አይደለም፣ ወይም ካርል ማርክስ እንዳሰበው በምድር ተስፋ ያስቆረጡንን ነገሮች ወደ ሰማይ መበትን ማለት አይደለም። ዘላለማዊነት ማለት “መኖር እና ተሞክሮ” ነው። በክርስቶስ “ከአብ ጋር የነበረው የዘላለም ሕይወት ታየ”። “ሰው ከሆነው ቃል ክርስቶስ ጋር ፣ ዘላለማዊነት ወደ ጊዜ ውስጥ ገባ። በክርስቶስ የምናምንበትን እውነተኛ የእምነት ተግባር በምናደርግበት ጊዜ ሁሉ እናገኘዋለን ፣ ምክንያቱም በእርሱ የሚያምኑት ቀድሞውኑ የዘላለም ሕይወት አላቸው ካሉ በኋላ የሁለተኛ የስብከተ ገና አስተንትኖዋቸውን አጠቃለዋል።
በኢትዮዽያ ፕሪምየር ሊግ ለመጀመርያ ጊዜ በተሳተፈበት አመት ተመልሶ የወረደው አዲስ አበባ ከተማ ወደ ሊጉ ለመመለስ እንዲረዳው በተጫዋቾች ዝውውር ላይ በስፋት እየተሳተፈ ይገኛል፡፡
በአሰልጣኝ አስራት አባተ የሚመራው አዲስ አበባ ከተማ በቡድኑ ከሚገኙ ተጫዋቾች መካከል ቀሪ ኮንትራት ያላቸው 15 ተጫዋቾች እንደሚቀጥሉ የታወቀ ሲሆን እስካሁን ባደረገው እንቅስቃሴ አንድ ደርዘን ተጫዋቾች አስፈርሟል፡፡
በግብ ጠባቂ ስፍራ ላይ ሐፍቶም ቢሰጠኝ (ሽረ እንዳስላሴ) እና ዋኬኒ አዱኛ (ቡታጅራ ከተማ)ን ሲያስፈርም በተከላካይ መስመር ላይ ፋሲል ጌታቸው (ባህርዳር ከተማ) ፣ ተስፋዬ ሀላላ (ኢትዮዽያ ውሃ ስራ) ፣ ማታይ ሉል (ፌደራል ፖሊስ) እና ሚሊዮን ሰለሞን (ሀንበሪቾ) የግሉ ማድረግ ችሏል፡፡
በአማካይ ስፍራ ላይ ኄኖክ አንጃ (ለገጣፎ ለገዳዲ) ፣ ፀጋዬ ከፍያለው (ቡራዩ ከተማ) ፣ ጌታነህ ሙሉነህ (ለገጣፎ ለገዳዲ) ፣ ሙሴ እንዳለ (ሚዛን አማን) ፣ ገናናው ረጋሳ (ባህርዳር ከተማ) እና እንዳለማው ታደሰ (ለገጣፎ ለገዳዲ) ለክለቡ ፊርማቸውን የአጥቂ ስፍራ ተጨዋቾችን ለማስፈረም እየተንቀሳቀሰ ይገኛል።
የበኩረ ሰማዕታት ቅዱስ እስጢፋኖስ ክብረ በዓል በጥር 09/2013 ዓ.ም በቅድስት መንበር በሚገኘው ጳጳሳዊ የኢትዮጲያ ኮሌጅ በደማቅ ስነ ሥርዓት ተከሮ ማለፉ ተገለጸ። በዓሉ ከዋዜማው ጀምሮ በሥርዐተ ዋዜማ፣ በሥርዐተ ማኅሌት እና በመሥዋዕተ ቅዳሴ ተከብሮ ውሏል። የዘንድሮው የበኩረ ሰማዕታት ቅዱስ እስጢፋኖስ ክብረ በዓል በቅድስት መንበር የሚገኘው ጳጳሳዊ የኢትዮጵያ ኮሌጅ 100ኛ ዓመት መዝጊያ ሆኖ በድርብ በዓል ተከብሯል። በወቅቱ የኮቪድ19 ወረርሺኝ ምክንያት ዘንድሮ እንደወትሮው በሮም የሚገኙ ገዳማት መነኮሳንና ካህናት እንዲሁም ምዕመናን መገኘት ባይችሉም በሮም የኢትዮጵያ ካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን ቆሞስ ክቡር አባ ተሻለ ንማኒ ቁምስናውንና ምዕመናንን በመወከል ከኮሌጁ ካህናት ጋር በመሆን መሥዋዕተ ቅዳሴውን አሳርገዋል። በመሥዋዕተ ቅዳሴው ላይ የዕለቱን ቃለ ምዕዳን ያሰሙት ክቡር አባ ቶማስ ቅዱስ እስጢፋኖስ ዘአቢሲኒያ ገዳም ከ500 ዓመት ያላነሰ ዕድሜ እንዳለው አስታውሰው ነጋድያን ከሀገራችን ወደ ቅድስት ሀገር ያደርጉት የነበረ ሕያው የእምነት ምስክር ውጤት ነው ብለዋል።
የዚህ ዕለት ስንክሳር (ስንክሳር መስከ 15) የቅዱስ እስጢፋኖስን ክብረ በዓል ያስታውሰናል፡፡ ቤተክርስቲያን ቅዱስ እስጢፋኖስን ከትላልቅ ቅዱሳን አንዱ አድርጋ ትቆጥረዋለች፡፡ ለታላላቅ ቅዱሳን የሚሰጠውንና የሚገባውን ክብር ትሰጠዋለች፡፡ ቅዱስ እስጢፋኖስ የሰማዕታት ሁሉ በኩር ከሁሉም በፊት ስለ ክርስቶስ ደሙን ያፈሰሰ ነው፡፡ ይህ ትልቅ ቅዱስና ቀዳሜ ሰማዕት ምን ተጋድሎ እንዳደረገ የሐዋርያትን ሥራ (.የሐዋ. 7፣ 57- 59) እናንብብ፡፡ በኢየሩሳሌም የምእመናን ቁጥር እየበዛ በሄደ መጠን ችግርና አለመግባባት ደግሞ እየተስፋፋ ይሄድ ነበር፡፡ ከዚህ በፊት ግን ክርስቲያኖች ሁሉም አንድ መንፈስና አንድ ልብ ሆነው ይኖሩ ነበር፤ ምግባቸው፣ ልብሳቸው፣ ሁሉም በኀብረትና በጋራ ነበር፡፡
የኢየሩሳሌም ክርስቲያኖች ከሌሎች ቦታዎች ከመጡ ክርስቲያኖች በቁጥር ይበዙ ስለነበር፡፡ በምጽዋት እደላ ጊዜ ምግብ አንሶ ሚስቶቻቸው ተሰልፈው ሲጠብቁ ኋላ የቀሩት ያጉረመርሙ ጀመር፡፡ ሐዋርያት ይህንን አውቀው ክርስቲያኖችን በሙሉ ሰብስበው «የእግዚአብሔርን ቃል ትተን በምግብ እደላ ብቻ መጠመድ አይገባንም፡፡ ስለዚህ የምግቡን እደላ አደራ የምንሰጣቸው መልካም ሥነ ምግባር ያላቸው፣ የመንፈስ ቅዱስ ጸጋ የሞላባቸው ሰባት ሰዎች ከእናንተ መካከል ምረጡ (የሐዋ. 6፣8) አሏቸው፡፡ ክርስቲያኖቹም የሐዋርያት ሐሳብና ንግግር መልካም ሆኖ ስለታያቸው ሃይማኖትና መንፈስ ቅዱስ የሞላበትን «እስጢፋኖስ የተባለውን ሰውና ሌሎችንም መረጡ (የሐዋ. 6፣5)፡፡
እኛስ እንደ ቅዱስ እስጢፋኖስ ሃይማኖትና ጸጋ የሞላብን ሰዎች ነን ወይ; በጥምቀት የተቀበልነው ሃይማኖት በምን ላይ ይገኛል; እስቲ አስተውለን እንመርምር፡፡ መንፈስ ቅዱስ በእኛ እንዴት ሆኖ ይኖራል? በእኛ ተደስቷል ወይ?
ቅዱስ እስጢፋኖስ ኃላፊነት ከተሸከመ በኋላ በአረማመዱና በተቀደሰ ሕይወቱ ለሁሉም ድንቅ ምልክቶችን ያደርግና ያሳይ ነበር፡፡ ይህንን የተመለከቱ አንዳንድ ቅናተኞች አይሁዳውያን ሊቃወሙት ተነሱ፡፡ ነገር ግን በጥበብና መንፈስ ቅዱስ በተሞላበት ንግግሩ ተሸነፉ፣ ከተሸነፉም በኋላ ወደ ውሸት፣ አመጽና ኃይልን ወደመጠቀም ተሯሯጡ፡፡ በኃይልና በጉልበት ይዘውት ወስደው በፍርድ ሸንጐ ፊት አቆሙት፣ «በሙሴ ላይ በእግዚአብሔርም ላይ የስድብን ነገር ሲናገር ሰምተናል፤ የሚሉ ሰዎችን አስነሱበት(የሐዋ. 6፣11) ከመሬት ተነስተው በሐሰት ከሰሱት፡፡ በዚህም ላይ «ይህ ሰው በዚህ በተቀደሰው ስፍራ በሕግም ላይ የስድብን ነገር ለመናገር አይተውም (የሐዋ. 6፣13) የሚሉ የሐሰት ምስክሮችን አቆሙበት፡፡ ሊቀ ካህናቱም «ይህ ነገር እውነት ነውን፣ (ዋ. 7፣1) ሲል ጠየቀው፡፡ ቅዱስ እስጢፋኖስም ረጋ ባለ መንፈስ «ወንድሞቾና እህቶቼ ሆይ! ስሙ፣ የክብር አምላክ ለአባታችን ለአብርሃም በካራን ሳይቀመጥ ገና በሁለት ወንዞች መካከል ሳለ ታየው … (የሐዋ. 7፣2-50) እያለ የአባቶቻቸውን ረጅም ታሪክ አስረዳቸው፡፡
እንዲሁም አንዳንዶች ያደረጉአቸውን እኩይ ተግባሮችን ዘረዘረላቸውና እነርሱም ይከተሉት እንደነበር ገለጠላቸው፡፡ እንደ አባቶቻቸው እግዚአብሔርን ብዙ ጊዜ እንደከዱት፣ ነቢያትንም በክፉ አቀባበል አሳደው እንደገደሉአቸው አስታወሳቸው፡፡ «እናነት አንገተ ደንዳኖች፣ ልባችሁና ጆሮአችሁ በክፋት የተሞላ በመሆኑ ሁልጊዜ መንፈስ ቅዱስን ትቃወማላችሁ፣ … ከነቢያትስ አባቶቻችሁ ያላሳደዱት ማን አለ; (የሐዋ. 51፣58) እያለ ገሰጻቸው፡፡
አይሁዳውያኑ ይህንን በሰሙ ጊዜ በጣም ተቆጡና ጥርሳቸውንም አፋጩበት፣ እኛም ልክ እንደዚሁ ለጥቅማችን ብሎ ስህተታችንን፣ ጥፋታችንን የሚገልጽልንን እንድንታረምበት የሚመክረንን ሰው እንጠላዋለን፣ እናዋርደዋለን፡፡ ይህም ክፋታችንና ጥፋታችን እንዲገለጥ እንደማንፈልግ ማስረጃ ነው፡፡ ከእኩይ ሥራችን እንድንላቀቅ አንፈልግም፣ የከፋና የባሰ ኃጢአት ደግሞ ይህ ነው፡፡
ቅዱስ እስጢፋኖስ በፍርድ ፊት ቆሞ ሳለ ዓይኖቹን ወደ ሰማይ አሻቅቦ ከተመለከተ በኋላ የእግዚአብሔርን ክብር አየ፣ ኢየሱስም በእግዚአብሔር ቀኝ ተቀምጦ አየው፡፡ «እነሆ ሰማያት ተከፍተው የሰው ልጅም በእግዚአብሔር ቀኝ ቆሞ አያለሁ” (የሐዋ. 7፣56) አለ፡፡ ይህን ከተናገረ በኋላ አይሁዳውያን በታላቅ ድምጽ ጮኸው ወደ እርሱ ሮጡ፤ እጅግ ተቆጥተውም አደጋ ጣሉበት፤ ከከተማ ወደ ውጭ አውጥው በድንጋይ ወግረው ገደሉት፡፡
ቅዱስ እስጢፋናስ ከመሞቱ በፊት «ጌታ ኢየሱስ ሆይ ነፍሴን ተቀበላት፣ …. ይህን ኃጢያት አትቁጠርባቸው (የሐዋ. 7፣ 50-60) እያለ በታላቅ ድምጽ ጮኸ፣ ይህንንም ብሎ በሰማዕትነት ደሙን አፍስሶ ሞተ፡፡ ሕይወቱን ሰጠ፡፡ ቅዱስ እስጢፋኖስ፣ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ “በሰማያት ላለ አባታችሁ ልጆች ትሆኑ ዘንድ ጠላቶቻችሁን ውደዱ፣ የሚረግሙአችሁንም መርቁ፣ ለሚጠሉአችሁም መልካም አድርጉ፣ ስለ ሚያሳድዱአችሁም ጸልዩ (ማቴ. 5፣ 44-45) ያለውን በተግባር የተረጐመና የፈጸመ ቅዱስ ነው፡፡ ጌታውንና ባልንጀራውን አፍቅሮ ትዕዛዙን ፈጽሞ አረፈ፡፡
እኛ ደግሞ «ዓይን ስለ ዓይን፣ ጥርስ ስለ ጥርስ፣ ጠላትህና ጥላ የሚለውን የዓለም ትምህርትና አስተሳሰብ ትተን እንደ ቅዱስ እስጢፋኖስ የማይወዱንንና የሚያሰቃዩንን፣ የሚያዋርዱንን ሰዎች በጥሩ አመለካከት እንቅረባቸው ቂምና ጥላቻን አስወግደን በሥራችን ፍቅራችንን እንግለጽላቸው፡፡
ቅዱስ እስጢፋኖስ ከሁሉ አስቀድሞ ለክርስቶስ የላቀ የፍቅር ምልክት ገለጸለት፡፡ ስለ እርሱ ብሎ ደሙን አፈሰሰ፡፡ እኛ ግን የጌታ የኢየሱስ ክርስቶስ ተከታዮች ነን እያልን ስለ እሱ ደማችንን ማፍሰስ ይቅርና ፈተናና ሥቃይ መቀበልን እምቢ እንላለን፡፡ እርሱን መከተል መከራን ሲያመጣብን አስወግደን እንሸሻለን፡፡ ይህን የድክመት መንፈሳችንን ትተት የቅዱስ እስጢፋኖስን ጽኑ እምነትና የመንፈስ ቅዱስን ብርታት የተሞላበትን መንፈስ እንልበስ።
የቁሳቁስ ርዝመት ወይም ዲያሜትር ወደ የተቀመጠው እሴት ሲደርስ አውቶማቲክ የማያቋርጥ የጭንቀት መቆጣጠሪያን ፣ ማሽንን አውቶማቲክ ማቆሚያውን ለማሳካት የ ‹PLCC› የቁስ ዲያሜትር በራስ-ሰር ያስሉ
ምንጭታት ሎማዕንቲ ሰሉስ ንቪኦኤ ከምዝገለፅዎ ዑደት እቶም ፕሬዝዳንት ብዙሓት ኤርትራዊያን ብሲናይ ኣቢሎም ናብ እስራኤልን ኣውሮፓን ንምእታው ኣብ ዝፍትንሉ እዋን፡ ግዳያት ገበነኛታት ብዛዕባ ዝኾንሉ ዘለው ዘይሕጋዊ ዝውውር ደቂ ሰባት ቀዳምነት ሂቦም ክዘራረብሉ መደብ ኔሩ`ዩ።
ደጃዝማች ባህታ ሓጎስ የአካለጉዛይ አስተዳዳሪ ነበሩ። ከሃብታም የገበሬ ቤተሰብ የተወለዱት ደጃዝማች ባህታ ሓጎስ፤ በኤርትራ ውስጥ የነበረውን የፀረ-ጣሊያን አገዛዝ እንቅስቃሴ ከመሩ ታዋቂ የጦር መሪዎች ውስጥ አንዱ ነበሩ። ህይወታቸው ያለፈውም የህላይ ጦርነት ተብሎ በሚታወቀው ውጊያ ከጣሊያን ሠራዊት ጋር ታላቅ ፍልሚያ ሲያደርጉ ታህሳስ 19፣ 1894 እ.አ.አ. ነው። (ከዓድዋው ጦርነት ሁለት ዓመት አስቀድሞ)
በብዙ መፃህፍት እንደ ተከስተ ነጋሽ NO MEDICINE FOR THE BITE OF A WHITE SNAKE በሚል ፅሁፋቸው እና ሪቻርድ ኮውልክ Between the Jaws of Hyenas በሚል ጽሁፋቸው ውስጥ፤ እንዲሁም ሌሎች ምሁራን የሰገነይቲ አመፅን እና የህላይ ውጊያን፤ በጣሊያን እና በኢትዮጵያ ለሚደረገው የዓድዋ ውጊያ እንደመነሻ ነጥብ በማድረግ ይገልፁታል። ለዚህም እንደምክንያት የሚያቀርቡት በጣሊያን በኩል ያለው የመስፋፋት ጉዞ ከዛም በኋላ የቀጠለ በመሆኑ ነበር። የጣሊያን ሠራዊትም ራስ አሉላንና ደጃች ባህታን አጥቶ ብቻውን ቀርቶ የነበረውን የራስ መንገሻን ጦር እስከ አምባላጌ ድረስ ለመግፋት ችሎ ነበር። ስለዚህ እነኚህ ምሁራን ለዓድዋው ጦርነት የሰገነይቲን ዓመፅ እንደ አንድ መነሻ ይመለከቱታል።
ደጃዝማች ባህታ ሐጎስ የአካለጉዛይ አስተዳዳሪ የነበሩበት ዘመን፤ ከባድ የሆነ ውጥረት ያለበት ነበር። ጣሊያን፣ ግብፅ፣ መሀዲስቶች፣ ኢትዮጵያውያን በአካባቢው ላይ ከፍተኛ የሆነ ተፅዕኖ እያሳደሩ በነበረበት በዚያ ዘመን፤ የአካለጉዛይ አስተዳዳሪ የሆኑት ደጃዝማች ባህታ ሐጎስ ምን ዓይነት ውጥረት ውስጥ ሆነው አካባቢውን ያስተዳድሩ እንደነበር ለመገመት አይከብደንም። ደጃዝማች ባህታ ውጥረቱ እየበዛባቸው ሲመጣ በከረን ከሚገኘው የግብፅ ሠራዊት ጋር ተቀላቀሉ።
ኪልዮን ቶም በ1998 እ.ኤ.አ የጻፈው Historical Dictionary of Eritrea በሚለው መጽሐፉ ክስተቱን እንዲህ አብራርቶታል “በ1885 (ሁሉም ዓመተ ምህረቶች እንደ አውሮፓውያን ዘመን አቆጣጠር ናቸው) የጣሊያን ቅኝ አገዛዝ ተስፋፍቶና ግብፆችንም በማሸነፍ ከአካባቢው እንዲለቁ አደረገ። በዚህም ጊዜ ባህታ ሐጎስ ከግብፅ ጋር ያላቸውን ኅብረት በመተው ለጣሊያን አደሩ። ያኔ ጀኔራል የነበረው ኋላ ላይ የኤርትራ ክፍለ ሃገር ገዢ ከሆነው ኦሬስቴ ባራቴሪ ጋርም ኅብረት ፈጠሩ።”