Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ከአራት ዓመት በኋላ ለኢትዮጵያ ሦስተኛዋ በሆነው የቶኪዮው የኦሊምፒክ ተሳትፎ፣ አበበ ቢቂላ ጥቅምት 11 ቀን 1957 ዓ.ም. ተጫምቶ በመሮጥ ለሁለተኛ ጊዜ የማራቶን ድሉን አዲስ የዓለምና የኦሊምፒክ ክብረ ሰዓትን በ2 ሰዓት 12 ደቂቃ 11.2 ሰከንድ በመፈጸም መስበሩ ብቻ ሳይሆን፣ የትርፍ አንጀት ቀዶ ሕክምና ባደረገ ስድስት ሳምንት ውስጥ ማሸነፉ ገድሉን ልዩ ያደርገዋል፡፡
ከእርሱ በፊት ማንም ያልፈጸመውን፣ ከእርሱም በኋላ ለ16 ዓመታት ማንም ያላደረገውን የኦሊምፒክ ማራቶን ሁለት ጊዜ አከታትሎ የመውሰድ ገድል ፈጸመ፡፡ ይኸም ብቻ አይደለም ባሻናፊነት የገባበት ሰዓትም እጅግ በጣም ፈጣንና በእንግሊዛዊው ባሲል ሔትሌይ በ2 ሰዓት 13 ደቂቃ 55 ሰከንድ ተይዞ የነበረውን የዓለም ክብረወሰን በ1 ደቂቃ 43፡8 ሰከንድ የሰበረበት ነው፡፡
‹‹እንደበረዶ ነጫጭ ጥርስ አብቅሎ፣ ይቆረጣጥማል ሰዓት እንደቆሎ›› ብለው በወቅቱ የኢትዮጵያ ኦሊምፒክ ኮሚቴ ዋና ጸሐፊ የነበሩት አቶ ይድነቃቸው ተሰማ (1914-1979) እንዲቀኙለት አድርጓቸዋል፡፡
‹‹አበበ ቢቂላ በ1952 ዓ.ም. የሮም ኦሊምፒክ ማራቶን በባዶ እግሩ ሮጦ ተአምራዊ አሸናፊ ከሆነ ወዲህ የማራቶንን ሩጫ በ2 ሰዓት ከ14 ደቂቃ የሚጨርስ ቢኖር ሻምፒዮን ይባላል፤ በ2 ሰዓት ከ13 ደቂቃ የሚፈጽም ከተገኘ ደግሞ ድንቅ ሻምፒዮን ይባላል፡፡ አበበ ቢቂላ ግን በቶኪዮ ኦሊምፒክ 2 ሰዓት ከ12 ደቂቃ ከ11፡2 ሰከንድ በማምጣቱ ምን ብዬ እንደምለው ቃላት አጥቼለታለሁ፡፡››
በቀጣዩ አራት ዓመት አበበ ቢቂላ ለሦስተኛው ድል ቢሮጥም፣ 17ኛው ኪሎ ሜትር ላይ ባጋጠመው የጡንቻ መሸማቀቅ አቋርጦ ወጥቷል፡፡ ቢሆንም ድሉ ከኢትዮጵያ አላፈተለከም፡፡ በመስከረም 1961 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. 1968) የሜክሲኮ ኦሊምፒክ ማሞ ወልዴ አገሩን ለሦስተኛ ጊዜ አሸናፊ ያደረጋትን ድል አስመዘገበ፡፡ መርዓዊ ገብሩም ስድስተኛ ሆነ፡፡ ማሞ በ10,000 ሜትር ሩጫም ከኬንያዊው ናፍታሊ ቲሙ ጋር እልህ አስጨራሽ ፉክክር አድርጎ የብር ሜዳሊያ ለማጥለቅ ችሏል፡፡ የማሞ የማራቶን ድልም ‹‹ማራቶን ማራቶን ማራቶን ልዕልቷ
20ኛው ኦሊምፒያድ የጀርመኗ ሙኒክ ከተማ በ1964 ዓ.ም (1972) ስታዘጋጅ የተካፈለችው ኢትዮጵያ ለወርቅ ባትታደልም በነሐስ ሜዳሊያ ለመታጀብ ችላለች፡፡ ማሞ ወልዴ በ40 ዓመት ዕድሜው ማራቶንን ሮጦ ሦስተኛ በመሆኑ፣ አንጋፋው የኦሊምፒክ ማራቶን ባለሜዳሊያ ተሰኝቷል፡፡
ከሙኒክ ስምንት ዓመት በኋላ በተደረገው የሞስኮ ኦሊምፒክ ሜዳሊያ ሠንጠረዥ ውስጥ ባትገባም ደረጀ ነዲ ሰባተኛ ሆኖ አጠናቋል፡፡ በባርሴሎና እና በአትላንታ ኦሊምፒኮች ውጤት የራቃት ኢትዮጵያ (በአትላንታ በሴቶች የፋጡማ ሮባ ድል ሳይዘነጋ)፣ የወርቅ ሜዳሊያን ያገኘችው ከ32 ዓመት ቆይታ በኋላ ነበር፡፡
በሲድኒ ኦሊምፒክ 27ኛው ኦሊምፒያድ በ1993 ዓ.ም (እ.ኤ.አ. 2000) ሲካሄድ ገዛኸኝ አበራ ከስምንት ኦሊምፒያድ በኋላ ለኢትዮጵያ በማራቶን የወርቅ፣ ተስፋዬ ቶላ የነሐስ ሜዳሊያዎች ለማስገኘት ችለዋል፡፡ አንፀባራቂ ድልንም ተጎናፅፈዋል፡፡
ከሲድኒ በኋላ በተካሄዱት የአቴንስ፣ የቤጂንግና ለንደን ኦሊምፒኮች ኢትዮጵያ ከወርቁ ጋር ከተፋታች 16 ዓመታት ተቆጥረዋል (በለንደን የፀጋዬ ከበደ ነሐስ ሜዳሊያ ሳይዘነጋ)፡፡ ዘንድሮ ለኢትዮጵያ በወንዶች ማራቶን አምስተኛውን ወርቅ የሚያመጣውና አራተኛው ኢትዮጵያዊ የማራቶን ባለወርቅ የሚሆነው ኢትዮጵያዊ ማን ይሆን?
‹‹ስለ ሀገሬ ኢትዮጵያ ባሰብኩ ቁጥር ስለ ጥንታዊቷ አገር ያነበብኳቸው የታሪክ መጻሕፍትና አሁን ያለንበት ሁኔታ አልገጣጠም ይለኝና ‹ለምን ይህ ሆነ?› እያልኩ ብቻዬን እነጋገራለሁ፤ እተክዛለሁ በተመስጦም ዝም ብዬ ቁጭ እላለሁ፡፡ ቀድሞ የነበርንበትን የከበረ ወንበርና አሁን ደግሞ ያለንበትን ከባድ ጉስቁልና ሳስብ ውስጤ በቁጭት ይሞላል፡፡ ብዙ ጊዜ በጥሞና ውስጥ ሆኜ አዲሲቱንና የምንመኛትን አገሬን በዓይነ ሕሊናዬ አያታለሁ፡፡ ታዲያ እንደገና መለስ ብዬ አሁን ያለንበትን ሁኔታ ሳስብ ወደምንመኛት፣ ማርና ወተት ወደምታፈስ አገር ለመድረስ ምን መደረግ አለበት? ብዬ ሳውጠነጥን መያዣ መጨበጫው ይጠፋኛል፡፡ ችግሮቹ እጅግ የበዙ ናቸውና፡፡››
መሰንበቻውን የኅትመት ብርሃን ባየው የፕሮፌሰር ዳንኤል ቅጣው ‹‹እነሆ መንገድ ለኢትዮጵያ . . .›› መጽሐፍ መግቢያ ላይ ደራሲ የተንደረደሩበት እሳቦት ነው፡፡ ቀድሞ ገናና የነበረች አገር በዚህ ዘመን ምን ዱብዳ ወድቆባት ነው ጭራ የሆነችው? የሚለውን የኅብረተሰብ ቁጭት መርምረው መፍትሔ ነው የሚሉትን ሐሳቦች በመጽሐፉ ላይ አስፍረውታል፡፡
የአስተሳሰብ የማያቋርጥ ዕድገት ለአገሮች ብልፅግና መሠረት መሆኑን ያመለከቱት ደራሲው፣ ሐሳባቸውን ከኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ በመነሳት ለአገሪቱ ዕድገት የኢትዮጵያውያን የልቦና ውቅር መለወጥ (ፓራዳይም ሺፍት/Paradigm Shift) እንዳለበት ያመለክታሉ፡፡
መጽሐፉ ባለፈው ሳምንት በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ሲመረቅ የምሕንድስና ፕሮፌሰሩ እንደተናገሩት፣ ‹‹የምንመኛትን ኢትዮጵያ በማየት እዚያ እንዴት ነው መድረስ የምንችለው? አስተሳሰባችን አመለካከታችን ልንቀይር ይገባል፡፡ አሁን ያለን አመለካከት ድሮ በኖርንበት ከሆነ የትም መድረስ አንችልም፡፡ ዓለም እየተቀየረች ነው፡፡ በፖለቲካ፣ በጂኦግራፊ፣ በኢኮኖሚ በሁሉም አቅጣጫ እየተቀየረች ሲሆን እኛ ደግሞ ሐሳባችንና አመለካከታችን መቀየር አለበት፡፡››
ይህንኑ መሠረተ ሐሳባቸውን በመግቢያቸው እንዲህ አብራርተውታል፡፡ ‹‹ኢትዮጵያን ስናስብ በራቀው የታሪካችን ምዕራፍ ውስጥ ምን ያህል ገናና ታላቅ አገር እንደነበረች እንረዳለን፡፡ ጥቂትም ቢሆኑ ትንግርት መስለው የቆሙ ምስክሮቻችን ለቀድሞ ትውልድ ማንነት ማስታወሻ፣ ለአሁኖቹ የጥያቄዎቻችን ምንጭ፣ ለሌሎቹ ደግሞ የግርምታቸው ዘሀ ሆነው እናገኛቸዋለን፡፡ ታዲያ ከዓለም በፊት ቀድመን፣ ሰው ተኝቶ ሳያልም እኛ ርዕይ አይተን እንዳልነበር ለምን አሁን የሀገራት ጭራ ሆንን? ጥያቄው የሁላችንም፣ ምክንያቱ ፈርጀ ብዙ ይሆናል፡፡
‹‹ይሁን እንጂ አሁንም እንደትውልድ ለቀጣዩ እንድናስተላልፍ ያልተቀበልነው ዱላ፣ እንደታሪክ ያልተሻገርነው ክፍተት አለ ማለት ነው፡፡ አገራችን እጅግ ከባድና መራራ ጊዜ ብታሳልፍም፣ የቱንም ያህል ጠላቶቻችን ቢበዙና ቢያይሉ ከሥራ ለዘብተኛነትና ቸልተኝነት በላይ የሚጎዳን፣ ከፍቅርና ኅብረት ማጣታችን የባሰ የሚያሸንፈን ነገር አይኖርም፡፡ በመሆኑም በአገር ደረጃ ከፍ ብለን ለመታየትና፣ የምንመኛትንም ዓይነት የበለፀገችና ጠንካራ አገር በሁላችንም ጥረትና ሥራ ለማምጣት የጋራ ርዕይ ያስፈልገናል፡፡ ይህን ርዕይ ደግሞ ሁላችንም ልንደርስበት የምንችለው በእያንዳንዳችን ልብ ውስጥ የታተመ ሲሆን ነው፡፡››
ሌላው ተናጋሪ፣ ‹‹አገርን ለመውደድ መጀመርያ ራስን መውደድ ያስፈልጋል የሚል ነገር አለ፡፡ እዚህ ላይ ነው የልቦና ውቅር የሚመጣው፡፡ ኢትዮጵያውያን በየጊዜው ያለፉበት መንገድ አለ፤›› የሚሉት በመጽሐፉ ላይ አስተያየት የሰጡት የሥነ ልቦና ምሁሩ ዶ/ር መስፍን አርአያ ናቸው፡፡
እንዲሀም አብራሩት፣ በአንድ ወቅት ካሜራ ኢትዮጵያ ሲገባ ለአፄ ምኒልክ እንዴት እንደሚሠራ ሲያሳዩዋቸው በአካባቢያቸው የነበሩት በጣም ነበር የነቀፉት፡፡ ለምን ይህ የሰይጣን ሥራ ነው የሚል አመለካከት ነበራቸውና፡፡ እንዲህ ያለ ነገር አገራችን መግባት የለበትም፤ መኪና ፈቀዱ፣ ሰላቢ የሆነ በሽቦ ውስጥ የሚሄድ ድምፅ እንዲሠራ ፈቀዱ፤ በአገራችን መከራ አሳር ያመጣል፡፡ በዚያን ጊዜ የነበረውን የልቦና ውቅር ያሳያል፡፡ አርቆ አሳቢው መሪ ግን ራሳቸው እንዳሳዩት ካሜራውን መጠቀም፣ መኪናውን መንዳት ነበረባቸው ራሳቸው በስልክ መነጋገር ነበረባቸው፡፡
‹‹እንደዚህ ዓይነቱን ውቅር ለውጥ እስካላመጣን ድረስ በአገሪቱ በአንድ ቦታ ላይ የምንሰቃይ ከሆነ መራመድ አንችልም፤ ወሳኝ የሆነ ነገር ነውና የልቦና አወቃቀር ጽንሰ ሐሳብን ሁላችንም መያዝ እንዳለብን በሚገባ መጽሐፉ ያመለክታል፤›› ያሉት ዶ/ር መስፍን፣ ሙሉ ሰዎችን ለማፍራት ትክክለኛ የልቦና ውቅር ለውጥ መምጣት እንዳለበት አጽንኦት ሰጥተውበታል፡፡ በየትውልድ ላይ የሚቀየሩ ነገሮች እንደሚስተዋሉ ያመለከቱት አንድ ዘለላ ምሳሌ በማምጣት ነው፡፡
‹‹በአሁን ሰዓት የአሜሪካን ሕዝብ መዝሙር ለማጥናት የሚተጉ ወጣቶችን አስተውላለሁ፡፡ አንፃሩ ደግሞ የኢትዮጵያ ሕዝብ መዝሙር ከ‹ኢትዮጵያ ሆይ› ጀምሮ እስካሁን እስካለው ‹የዜግነት ክብር› ድረስ ያለውን መዝሙር የምናውቀው ስንት ነን? ብንል በጣም ጥያቄ ውስጥ የምንገባ ነው የሚሆነው፡፡ የልቦና ውቅር ሰፊ ነው ወደ ሚለው ይወስደናል፡፡
የምንመኛት ኢትዮጵያን በተመለከተ በልማቱ ዘርፍ ምርታማነትና ጥራት ላይ ብዙ ጽፈዋል፡፡ ወደዚያ ለመድረስ ከፈለክ ግን መጀመርያ ያለውን የልቦና አወቃቀራችንን ለመቀየር መዘጋጀት አለብን የሚለው ከዚህ መጽሐፍ ላይ የምወስደው ነው፡፡››
በዶ/ር መስፍን አርአያ አገላለጽ፣ የልቦና ውቅርን ከሰብእና ጋር የሚገናኝ ነው፡፡ ሰብእና አንድ ሰውን ሲያመለክት ልቦና ውቅር ደግሞ በዚያ ሰውና በአካባቢው የሚቀረፁ ሒደቶችን ያመላክታል፡፡
‹‹እነሆ መንገድ ለኢትዮጵያ. . .›› መንግሥታዊና ግላዊ ተቋማት እንዲሁም የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ትስስር የተሻለ እንዲሆን ይመክራል፡፡ ምርታማነት እንዲጨምር ያሠራር መንገዶችን በቀጣይነት ስለማሻሻል ያትታል፡፡ በተለይም የሐሳቦች ዋነኛ አትኩሮቱ ጥራት ላይ ነው፡፡ ለኢትዮጵያ ዕድገት ያገልግሎትና ምርት ጥራት ጉዳይ የሁሉም ኃላፊነት መሆኑንም አስረግጦ ይናገራል፡፡ ይህንኑ ፕሮፌሰር ዳንኤል ሲያመለክቱ፣ ‹‹ጥራት ሒደት ነው፤ ጥራት የዕድገት ደረጃ ነው፡፡ አሜሪካኖቹ አውሮፓውያኑን በሰባት ዓመት ይበልጧቸዋል ይላል ሊትሬቸሩ፤ አውሮፓውያኑ ደግሞ እኛን በብዙ ዓመት ይበልጡናል፡፡ ስለዚህ ይህን የጥራት ባህል የምናመጣው እያንዳንዳችን ከልጅነት ጀምሮ ስንማር ነው፤›› ብለዋል፡፡
በመድረኩ እንደታወሰው፣ አገሪቱ አማካይ ነገር ላይ ነች፡፡ በድህነትና በብልፅግና፡፡ እኩልነት የሰፈነባት ኢትዮጵያን ለማምጣት ‹‹እነሆ መንገድ ለኢትዮጵያ . . .›› አንድ ማሳያ ነው፡፡ ‹‹የመንግሥተ ሰማያት መንገድ ቀጭን ነች፡፡ የኢትዮጵያን ቀጭን መንገድ ሁላችን ልንጓዝበት ይገባል፡፡ በሩ እየሰፋ ይሄዳል፡፡ የኢትዮጵያችን በር መስፋት አለበት፡፡ ጥቂቶች የሚበለፅጉበት ሌሎች መናጢ የሚሆንበት መንገድ መኖር የለበትም፡፡ የልቦና ውቅር ለውጥ መምጣት አለበት፤›› በመድረኩ ተስተጋባ፡፡
በአገሪቱ መተባበርና መወዳደር (Cooperative and Competition) ለዕድገት እንደሚበጅ ደራሲው ያሰመሩበት ቁም ነገር በምሳሌ የታጀበ ነው፡፡ ‹‹አቅርቦት (Delivery)›› በተሰኘው ምዕራፋቸው ያነሱት ነጥብ እዚህ ላይ ይነሳል፡፡
‹‹የጫማ ፋብሪካ የሚጠይቀው የአቅርቦት መጠን እራሱ ካለው የአቅርቦት አቅም በላይ ከሆነ፣ እሱን መሰል ከሆኑ ሌሎች ፋብሪካዎች ጋር በመተባበር የተጠየቀውን የአቅርቦት መጠን ማሟላት ይችላል፡፡ ተመሳሳይ ድርጅቶች በጋራ ሆነው መሥራት፣ ሲያስፈልግም ደግሞ እርስ በርስ መወዳደራቸው ክላስተሪንግ በመባል ይታወቃል፡፡ ይህን ክላስተሪንግ የተሰኘ ጽንሰ ሐሳብ ማስተማሪያ የሚሆን ምሳሌ ሳስብ እ.ኤ.አ. 2003 የተካሄደው የፓሪሱ የዓለም ሻምፒዮና የ10,000 ሜትር ሩጫ ውድድር ወደ አዕምሮዬ ይመጣል፡፡
‹‹በዚያ ፈታኝና እጅግ እልህ አስጨራሽ ውድድር ላይ ኢትዮጵያውያኑ ኃይሌ ገብረ ሥላሴ፣ ቀነኒሳ በቀለና ስለሺ ስሕን ተወዳድረዋል፡፡ ሦስቱ ጀግና አትሌቶቻችን ከመነሻው ጀምሮ በመተባበር ሌሎቹን ተወዳዳሪዎች ካዳከሟቸው በኋላ ሦስቱም ብቻቸውን አፈትልከው ወጥተዋል፡፡ ዓለም በአንድ ሳንባ የሚተነፍስ እስኪመስል ድረስ ትንፋሽ አሳጥቶ የነበረው ውድድር ላይ ተነጥለው የወጡት አትሌቶች ቀሪው ሥራቸው እርስ በርስ መወዳደር ነበር፡፡ እናም ሦስቱ ብርቱዎች እርስ በርስ ተፎካክረው ከአንደኛ እስከ ሦስተኛ ወጡ፡፡
‹‹እነዚህ ጀግኖች ተመሳሳይ ስልት ተጠቅመው እ.ኤ.አ. 2004 በአቴና ኦሊምፒክ ከዚያም እ.ኤ.አ. 2008 በቤጂንግ ኦሊምፒክ የ10,000 ሜትር ሩጫ ውድድሮች ላይ በተደጋጋሚ አስደናቂ ውጤት አግኝተዋል፡፡ ይህ ነው እንግዲህ በመተባበርና በመወዳደር አንፀባራቂ ድል ማስመዝገብ፡፡ ኢንዱስትሪዎቻችንም አንዱ ብቻውን አከናውኖ ማቅረብ የማይችለውን በመተባበር ቢሠሩ በድል አድራጊነት መወጣት ይችላሉ፡፡››
አንድም የሚያስደስት አንድም የሚያሳዝን›› ብል ማን ከልክሎኝ፡፡ እየተጓዝን ነው፡፡ ከአራዳ ጊዮርጊስ በቸርችል ጎዳና ቁልቁል እየወረድን ነው፡፡ ረዳቱ ‹‹ይወስዳል መንገድ . . .›› እያለ ያዜመውን ያንጎራጎረውን የሰሙት ከጥግ የተቀመጡት ሃምሳዎቹን ያገባደዱት ተሳፋሪ ‹‹አዎ ይወስዳል መንገድ. . . እውነትህን ነው፡፡ ሐሴትና ብካይን ደስታና ሐዘንን እያፈራረቀ ይወስደናል፤›› አሉት፡፡ ግራና ቀኝ ገልመጥመጥ እያሉ፡፡ ግንቦት መገባደጃ ነው፡፡ ግንቦት የወራት ሁሉ ቁንጮ ያሰኘው መንግሥት የተለወጠበት አጋጣሚ ነው፡፡ ታክሲውም እያመራ ያለው እያቆለቆለ ያለው ወደ ቦሌ ነው፡፡
አንደኛው ተሳፋሪ ረዳቱን ‹‹አብዮት ነው የምትጥለኝ›› ይለዋል፡፡ ‹‹ምን እጥልሃለሁ አወርደሃለሁ እንጂ ደርግ እንደወረደው ሳይሆን በክብር አወርድሃለሁ እንጂ›› ሆነ መልሱ፡፡ ይሄኔ ነው ከጎልማሳነት ያለፉት ተሳፋሪ ትውስታቸውን ማውጋት የጀመሩት፡፡ ‹‹ረዳት ለመሆኑ ይህ የምንወርድበት ጎዳና ስሙን ታውቀዋለህ? ለነገሩ ብዙዎች አያውቁትም?››
‹‹እሱማ የአሁን ስሙ ‘ኮ ነው፤ የድሮውን ነው የምልህ ‹አብዮት አብዮት› ትላለህ ከቀረ ዘመን የለውም፤ ‹መስቀል መስቀል› አትልም›› አብዮት አደባባይ መጠሪያው በግንቦት ከተገረሰሰው ደርግ ጋር መቅረቱን እንዳላጣው የተናገረው ረዳቱ፣ ‹‹መስቀል መስቀል ብል ማንን ልትሰቅል ነው? ቢሉኝ ምን ልመልስ ነው? ሆሆ ጎመን በጤና አንቀጽ ቢጠቅሱብኝ ማን ያተርፈኛል? ቃሊቲ መውረዴ አይደል፤›› ተሳፋሪው ሁሉ አውካካ ሳቅ በሳቅ፡፡ ‹‹እውነቱን ነው›› አለች አንዷ መለሎ ተሳፋሪ፤
ሮብ ያስገድፋል እንኳን ሐሙስና›› ለሷ ዓይነት የተገጠመ ሳይሆን አይቀርም፡፡ ቀጠለች ‹‹ታሪካችንን በቅጡ ባለማወቃችን ለአጓጉል ነገር ይዳርገናል፡፡ ብናውቅም በማያውቁት ላይ ብንወድቅ ለከፋ ነገር እንዳይዳርገን ምን ዋስትና አለ?››
‹‹መስቀል መስቀል. . . ብሏል ብሎ ዘብጥያ ቢወርድ ነገ አዋቂ ሰው አይጥፋ እንጂ መለቀቁ አይቀርም›› አለ አንድ ፕሮቶኮሉን የጠበቀ ‹ስሪ ፒስ› የተላበሰ የኮቱ ደረት ላይ ‹‹Rio 2016›› የሚል ጽሑፍ የሰፈረበት ፒን የለጠፈ፡፡ ከሁለት ወራት ያነሰ ጊዜ እየጠበቀ ያለው የሪዮ ኦሊምፒክ የሚጠብቅ ይመስላል፡፡ ‹‹የመስቀሉ ታሪክ እስከሚጣራ ማን ይታሰራል፤ ተረቱን አልሰማህም እንዴ! አለች ውቢቷ ተሳፋሪ፡፡ ተረቱንም ተረተች፡፡
‹‹አንዲት ጥንቸል እየሮጠች ነው፤ ማረፍ የለም፤ የሚያውቋት ሁሉ ሰላምታ ሊያቀርቡላት ቢሞክሩም የድንጋጤ ሩጫዋ ማለቂያ አልነበረውም፡፡ ፌቆ አገኘቻትና ‹ምነው እንዲህ ያስሮጥሻል? ማነው ያስደነበረሽ?› አለቻት፡፡ ‹‹አልሰማሽም እንዴ ታላላቆቹ አራዊት እነ አንበሳ፣ ነብር እንዲያዙ ታዟል ‘ኮ›› ስትላት፣ ‹‹ታዲያ አንቺ ምን ቤት ነሽ? አይመለከትሽ›› ከማለቷ ከአፏ ቀበል አድርጋ ‹‹እስኪጣራ ማን ይያዛል?›› ሆነ መልሷ፡፡››
ተሳፋሪው ሁሉ አውካካ፣ ሳቁን መቆጣጠር ያቃተው ረዳቱ ‹‹ይሄም አለ ለካ! አፌ ቁርጥ ይበልልሽ፣ በአንድ ሬዲዮ የሰማሁት ‹ነገር በምሳሌ፣ ጠጅ በብርሌ፣ መዝሙር በሃሌ› ተከሰተልኝ፤›› ብሎ ብቻ አላበቃም፡፡ የቀደመ ወጉን አስታውሶ ጠየቀ፤ ‹‹ጌታው ይልቅ የቸርችል ጎዳና የቀድሞ ስሙ ማን ነበር? ይንገሩን እንጂ?››
ነገር በነገር ቢወሳ አይደንቅምና ተሳፋሪው የታክሲ ላይ ውይይቱን ተያይዞታል፡፡ የጎዳናው መጠርያ ማን እንደነበረ ማወቅ ሽቷል፡፡ ‹‹ነውን ለማወቅ ነበርን ጠይቅ›› ነውና፡፡
ከሰባ አምስት ዓመት በፊት ፋሺስት ኢጣሊያ ተጠራርጎ ሲወጣ በአምስት ዓመት የወረራ ዘመኑ ሰይሟቸው የነበሩ መጠሪያዎችንም ንጉሡ እንዳስወገዱ በስድሳው ዋዜማ ያሉት ተሳፋሪ አወጉ፡፡
‹‹ይኸውልህ ልጄ ጎዳናው ‹ሙሶሎኒ ጎዳና› ይባል ነበር፡፡ የዚያ የፋሺስት ፓርቲ አውራ የፋሽስት ኢጣሊያ ቁንጮ ቤኔቶ ሙሶሎኒን ስም ይዞ የኖረው፡፡ አርበኞቻችንና ንጉሡ በእንግሊዝ ድጋፍ ድል ካደረጉ በኋላ ነው፤ ስሙ በእንግሊዝ ጠቅላይ ሚኒስትር ሰር ዊንስተን ቸርችል የተቀየረው፤›› ውቢቷ በአግራሞት እያየች፣ ‹‹ምነው ይሄን ሳናውቀው ለምን ቀረን? ታሪካችንን ከዩኒቨርሲቲ ደጃፍ ገብተን እንኳን በቅጡ ሳንማር ወጣን፤ ከ25 ዓመት በፊት የነበሩት ተማሪዎች በኮመን ኮርስ ሂስትሪ ይማሩ ነበር፡፡ እኛ ለዚህ ሳንታደል ተመርቀን ወጣን፡፡ መመረቅ ነው መረገም፤›› በእንጉርጉሮዋ ሲቃ ይዟታል፡፡ ጠየቀች፡፡
ሮሮ አታሰማኝ ይላል ያገሬ ሰው›› ቀጠለ ከጎኗ የተቀመጠው ተሳፋሪ፡፡ በአባባሏ በመስማማት ራሱን እየነቀነቀ ነበር፡፡ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ዲግሪውን ተመርቆ ሲወጣ ስላገሩ ታሪክ ቅኝት አለመቋደሱንም አወጋ፡፡
ረዳቱ ገርሞታል፤ እህህ እያለ ነው፡፡ የተሳፋሪዎቹ የወግ ለዛ ታሪክን ያጣቀሰ መሆኑ እህህውን ቀጥሎበታል፡፡ ታሪኬን ሳላውቅ እስከመቼ እህህ የሚል ይመስላል፡፡ የፊቱን ገጽታ ላየ፡፡ ያቺ ታዋቂ አቀንቃኝ ‹‹እህህ እስከመቼ እህህ. . .›› እንዳለችው መሆኑ ነው፡፡
‹‹ይልቅስ ልጨምርላችሁ ጎበዝ ከአራት ኪሎ ወደ ስድስት ኪሎ ዩኒቨርሲቲ የድሮው ገነተ ልዑል ቤተ መንግሥት ወዳለበት ሽቅብ የሚወስደው መንገድም ‹ኪንግ ጆርጅ ስድስተኛ› የተባለውምኮ ፋሺስቶች ከወጡ በኋላ ነው፤ ያኔ ‹ንጉሥ ዑምቤርቶ ጎዳና› እየተባለ በጣሊያኑ ንጉሥ ይጠራ ነበር፤›› ሲሉ አምባሳደር አካባቢ ታክሲው እየደረሰ ነበር፡፡ የቀድሞው ጦር ሚኒስቴር ያሁኑ መከላከያ ሚኒስቴር ሲደርሱ ሌላ ትዝታ ቀሰቀሰባቸው፡፡
‹‹እናንተዬ እኔ ቸርችል ጎዳናን ቁልቁል በወረድሁ ቁጥር ትዝ የሚለኝ ከ42 ዓመት በፊት የሕዝብ ንቅናቄ ሲነሣ፣ አብዮቱ ሲፈነዳ ሥልጣኑን የጠለፈው ደርግ ጦር ሠራዊቱን በጂፕ አሳፍሮ የወረደበትን ነው፡፡ ‹ቋሚ ተጠሪ› የሚባሉትን መትረየስ የተጠመደባቸውና ‹ኢትዮጵያ ትቅደም› የሚል ጥቅስ የሰፈረባቸው ተሽከርካሪዎች ይዞ የተሽከረከረበት ነው፤›› ብለው መራር ትዝታቸውን፣ አብዮተ ሕዝብ በአብዮተ ደርግ መነጠቁን በቁጭት አስታወሱ፡፡
በዘመኑ ወጣት የነበረው ጎልማሳም ተቀበላቸው፡፡ ‹‹ደርግ ንጉሡን መስከረም 2 ቀን 1967 ዓ.ም. ካወረደ በኋላ ባወረደበት መሪ ቃሉ በ‹ኢትዮጵያ ትቅደም› የሚጠራ በክፍላተ ሀገር መካከል የሚደረግ የእግር ኳስ ውድድር ነበረው፤ ያን ያደረገውም በንጉሡ ዘመን የነበረውን ጥቅምት 23 ቀን 1923 ዓ.ም. በነገሡበት መታሰቢያ የዘውድ ዋንጫ በማስቀረት ነበር፤›› ብሎ አከለበት፡፡
አሁንም እኮ ታሪኩ በተመሳሳይ ቀጥሏል፡፡ የ‹ኢትዮጵያ ትቅደም› ውድድር ቀርቶ ‹የግንቦት 20› ውድድር ቀጥሏል፡፡ ረዳት፣ ረዳት አብዮት ወራጅ አለ ይቅርታ መስቀል ወራጅ አለ፤›› አለና ተሳፋሪውን መመረቅ፤ መማጠን ጀመረ፤ ‹‹የከርሞ ሰው ይበለን! ኧረ በፈጠራችሁ ታሪካችንንም አፋልጉን፣ ተሰርቀናል ‘ኮ! የዝንጆሮ ገበያ ከመሆን አድኑን፡፡››
በወርኃ ጥር የኢትዮጵያ አደባባዮች በበዓላት ደምቀው ይታዩበታል ከሚያሰኘው አንዱ የጥምቀት በዓል የሚከበርበት መሆኑ ነው፡፡ የውጭ ጸሐፍት ‹‹የአፍሪካው ኤጲፋኒያ›› (African Epiphany) በመባል በልዩ ልዩ ድርሳኖች የሚታወቀው የጥምቀት በዓልን በዩኔስኮ (የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሳይንስና የባህል ድርጅት) በሰው ልጅ ወካይ የማይዳሰስ ባህላዊ ቅርስነት ለማስመዝገብ (Representative List of Intangible Cultural Heritage of Humanity) የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን በይፋ እንቅስቃሴ ከጀመረ ከርሟል፡፡
ዓመታዊው ክብረ በዓል በአገሪቱና የኢትዮጵያ ቤተክርስቲያን (ዘኦርቶዶክስ ተዋሕዶ) በምትገኝበት የዓለም ክፍሎች የዋዜማውን ከተራ ጨምሮ ጥር 11 ቀን 2010 ዓ.ም. ተከብሯል፡፡ በማግስቱም የቃና ዘገሊላ በዓልም እንዲሁ ተከብሯል፡፡ የባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር በቅርቡ ለፓርላማው ባቀረበው የመንፈቅ ዓመቱ የአፈጻጸም ሪፖርቱ የሦስት ቀናት በዓል የሆነውን በዓለ ጥምቀትን በዩኔስኮ ለማስመዝገብ ቅድመ ዝግጅቱ እየተገባደደ መሆኑንና እስከ ኅዳር መገባደጃ ድረስ 70 በመቶ መጠናቀቁን ገልጿል፡፡
ጉዳዩ በቀጥታ የሚመለከተው የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን የባህል አንትሮፖሊጂስቱ አቶ ገዛኸኝ ግርማ ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ ሥራው ከሞላ ጎደል መጠናቀቁና አንዳንድ ቀሪ ነገሮች ቢኖሩም ሁሉም ነገር በሁለት ወር ውስጥ ተጠናቆ በዩኔስኮ ቀነ ገደብ መሠረት ከመጋቢት 22 ቀን 2010 ዓ.ም. በፊት ማመልከቻው ይላካል፡፡
ዋዜማውን ከተራ (ጥር 10) እና ማግስቱን (ጥር 12) ቃና ዘገሊላን ይዞ በዓለ ጥምቀት በልዩ ድምቀት ከሚከበርባቸው አካባቢዎች አንዱ በሆነውና ጎንደር ከተመሠረተችበት ከ17ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በልዩ አገባብ እየተከበረ ያለውን ሒደት ለመሰነድ የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን ባለሙያዎች ቡድን እንደ ዓምናው ሁሉ ዘንድሮም በአቶ ገዛኸኝ መሪነት ቀሪ ሥራውን እያከናወነ ይገኛል፡፡
የጥምቀት በዓልን ለማስመዝገብ ከባለሥልጣኑ ጋር ተባብረው እየሠሩ መሆኑን የሚገልጹት በመንበረ ፓትርያርክ የቅርስ ጥበቃና የቤተ መጻሕፍት የሙዚየም መምሪያ ኃላፊው መልአከ ሰላም ሰሎሞን ቶልቻ ናቸው፡፡ አንዱ መሥፈርት የይመዝገብልን ፊርማ በመሆኑ የምዕመናንና የካህናት ፊርማ ከነማመልከቻው ተያይዞ መቅረቡን ኃላፊው አስረድተዋል፡፡
መልአከ ሰላም ሰሎሞን የክብረ በዓሉን አንድምታ እንዲህ ይገልጹታል፡- ‹‹ብዙ በዓላት አሉን፤ ጥምቀት የሚለይበት ከሃይማኖታዊ መሠረትነቱ ባሻገር የአደባባይ በዓል መሆኑ ነው፡፡ ሕፃንና አዋቂ፣ ሽማግሌም ደካማውና ብርቱው የሚታይበት ሃይማኖታዊና ባህላዊ መገለጫዎቹም ለየት ያሉ ናቸው፡፡ ከማኅበረሰቡ ጋር የሚያስተሳስሩ፣ የኢትዮጵያዊነት ወዝ ያላቸው፣ ጠቀሜታቸው የጎላና እኛነታችንን የሚገልጹ ብዙ ባህሎች አሉበት፡፡ በሃይማኖታዊነቱ የጌታ መጠመቅ ለአኛ አርአያ የሆነ ጌታችን ኢየሱስ መጠመቁን የምናይበት ትልቁ በዓላችን ነው፡፡ ለክርስትና ሕይወት የጥምቀት በዓል መሠረታዊ በዓል ነው፡፡ ››
የጥምቀት በዓልን በዩኔስኮ የዓለም ቅርስነት ማስመዝገብ ከበዓሉ የቅድመ ዝግጅት ሥራዎች ውስጥ አንዱ ነው የሚሉት አቶ ወርቁ፤ መረጃዎች የማሰባሰብና ለመዝጋቢ አካላት ባህሉን የማሳየት ብሎም የማሳመን ሥራዎች በባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴርና በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን በኩል ከፍተኛ ሥራዎች እየተሰሩ እንደሚገኙ ይጠቁማሉ፡፡
በጎንደር ከሚሰነደው አከባበር በተጨማሪ በጠቅላይ ቤተክህነትና በሌሎችም አማካይነት የአኩስምን የንግሥት ሳባ መዋኛ ማይ ሹም፤ የላስታ ላሊበላን፣ የአዲስ አበባ ጃንሜዳን ጨምሮ በተለያዩ አካባቢዎች በየባሕረ ጥምቀቱ የሚኖረውን ሥርዓት ስነዳ ይከናወናል፡፡ የማስመረጫ ሰነዱ ለዩኔስኮ የሚላክ ሲሆን፣ እ.ኤ.አ. ለ2019 በዕጩነት ለማቅረብ እስከ መጋቢት 22 ቀን 2010 ዓ.ም. ሰነዱን አሟልቶ መላክ ይጠበቃል፡፡
በኦርቶዶክሳዊቷ የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን የሚከበረው የጥምቀት በዓል፣ እግዚእ ኢየሱስ ክርስቶስ በ30 ዓመቱ በኢትዮጵያ አቆጣጠር ጥር 11 ቀን 31 ዓ.ም. (5531 ዓመተ ዓለም) በአጥማቂው ዮሐንስ እጅ በዮርዳኖስ ባሕር የተጠመቀበትን ዕለት የሚያስታውስ ነው፡፡ ‹‹ኤጲፋንያ›› በመባልም ይታወቃል፡፡ ጥር 10 ቀን በከተራ፣ በገጠርም ሆነ በከተማ ታቦታት ከየአብያተ ክርስቲያናቱ ወደየባሕረ ጥምቀቱ የሚያደርጉት ጉዞና መንፈሳዊ አዳር በማግስቱ የጥምቀት ዕለት ‹‹ተጠምቀ ሰማያዊ በእደ መሬታዊ›› ሰማያዊው በመሬታዊው እጅ ተጠመቀን ይዞ የሚኖረው ያሬዳዊ ዝማሬ የበዓሉ ገጽታ ነው፡፡
ሥዕላዊ ከሆነው ከሃይማኖታዊና መንፈሳዊ አከባበሩ በተጓዳኝም ባህላዊ ገጽታው ይታያል፡፡ ወጣቶች የሚተጫጩበት የትዳር አጋራቸውን የሚመርጡበት አጋጣሚዎችን ከመፍጠሩም ባለፈ በከተማም ሆነ በገጠር ሰውን የሚያገናኝ ድልድይ ነው፡፡
በየዓመቱ በመላ ኢትዮጵያ የሚከበረው የጥምቀት በዓል፣ ታቦታት ከመንበራቸው ወጥተው፣ በየባሕረ ጥምቀቱ የሚከበሩ በመሆናቸው፣ አገሬውን ብቻ ሳይሆን ዓለም አቀፋዊ መስህብነትን በመጎናጸፉ፣ ቱሪስቶችን እንደሳበ ነው፡፡ ከአዲስ አበባ እስከ ላሊበላ፣ ከአክሱም እስከ ጎንደር፣ ከሐዋሳ እስከ ጅማ፣ ከአሶሳ እስከ ጋምቤላ በሁሉም ሥፍራዎች በዚሁ ዓይነት ደምቆ ይከበራል። የምእመናኑም ሆነ የካህናትና ዲያቆናት አለባበስ በሚማርኩ ባህላዊ አልባሳት የተዋበ በመሆኑ ከውጭም ሆነ ከአገር ውስጥ ለሚመጡ ጎብኚዎች ሁልጊዜ አዲስ ነው።
ሊቃውንቱ እንደሚናገሩት፣ ዘመነ አስተርእዮ የሚባለው፣ ከጥር 11 ቀን ጀምሮ እስከ ጾመ ነነዌ (ለዘንድሮ እስከ ጥር 21 ቀን 2010 ዓ.ም.) ያለው ጊዜ ነው። በዚህ ጊዜ ውስጥ ‹‹አምላክ ሰው ሆኖ በሥጋ መገለጡ፣ በዮርዳኖስ በተጠመቀ ጊዜ የአንድነትና የሦስትነት ምሥጢር መታወቁ፣ በቃና ዘገሊላ በተደረገው ሠርግ ላይ የመጀመሪያው ተዐምር በመፈጸሙ፣ አምላካዊ ኃይሉ መገለጡ›› እየታሰበ ምስጋና ይቀርባል። ይህ ኩነት ኢትዮጵያ ብሂልን ከባህል ጋር አዛምዳ ከሌላው የክርስቲያን ዓለም በተለየ አከባበር በዓሉን ማክበሯ፣ አያሌ ቱሪስቶችን ለመሳብ አስችሏታል።
ያኔ የሎሚ ውርወራው፣ የከተራው ሽልምልም ዱላ አሁን አሁን በከፊል ሎሚው ወደ ፕሪም፣ ሽልምልሙ ዱላ ወደ ረዥም ቄጠማ (ጨፌ ላይ የሚበቅል) ተለውጦ መታየቱ፣ ከባህላዊ ጭፈራው በተጓዳኝ ወጣቱ በአመዛኙ ከመንፈሳዊ ማኅበራት (ሰንበት ትምህርት ቤቶች) መዘምራን ጋር ወደ ዝማሬ አዘንብሏል፡፡
በዓለም አቀፍ የፌስቲቫሎች መድበል የአፍሪካ ኤጲፋኒያ/ጥምቀት (The African Epiphany) እየተባለ የጎንደሩ፣ የላሊበላው፣ የአዲስ አበባው… የጥምቀት አከባበር በዓለም የክብረ በዓላት (Festivals) ድርሳን ላይ በየጊዜው የሚተዋወቀው፣ ቱሪስቶችም እየመጡ የሚያደንቁት አንዳንዶችም ‹‹ጥምቀትን ለምን በቅርስነት አላስመዘገባችሁም?›› እያሉ ሠርክ መጠየቃቸው አልቀረም፡፡ የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን ከሁለት ዓመት ወዲህ ትኩረት ሰጥቶ እየተንቀሳቀሰ ይገኛል፡፡
የጥምቀት በዓል በዩኔስኮ በግዙፍ ቅርስነት ከተመዘገቡት ከአክሱም፣ ላሊበላ የጎንደሩ ፋሲል ግቢ ጋር በጥብቅ ተሳስሮ የሚከበር የማይዳሰስ ባህላዊ ቅርስ መሆኑ፣ እንዲሁም በዓሉ ከ1,500 ዓመታት በላይ በተከታታይ የአገሪቱ ትውልዶችና ሥልጣኔዎች እየተከበረ ያለ ሕያው ቅርስ መሆኑ ይታወቃል፡፡
ኢትዮጵያ እስካሁን ሦስት የማይዳሰሱ ቅርሶቿን (የመስቀል በዓል፣ ፊቼ ጫምባላላና የገዳ ሥርዓት) በዩኔስኮ አስመዝግባለች፡፡ የገዳ ሥርዓት በኅዳር 2009 ዓ.ም. አዲስ አበባ በተደረገው የዩኔስኮ ጉባኤ መመዝገቡ ይታወሳል፡፡
ኢትዮጵያ ለመወዳደር ያለፏትን ተከታታይ ዓመታት ዳግም እንዳያልፋት የምታደርገው የጥምቀት በዓልን እንዲመዘገብ የሚያስችለውን የማስመዝገቢያ ሰነዷን አዘጋጅታ እስከ መጋቢት 22 ቀን 2010 ዓ.ም. (ማርች 31 ቀን 2018) በፓሪስ ሰዓት አቆጣጠር እስከ እኩለ ሌሊት ስትልክ ብቻ ነው፡፡
ዲዛይን ለፕላስቲክ ሊቀመንበር ነፍስ ነው ፡፡ መቀመጫው የተሠራው ከዋናው አከባቢ ተስማሚ የ polypropylene ቁሳቁስ ነው ፣ የብረት እግር ክፈፉ በዱቄት የተሸፈነ ወይም በእንጨት ሊተላለፍ ይችላል ፡፡ ይህ ወንበር በተለምዶ የቤት ውስጥ አጠቃቀም ነው ፣ በተጨማሪም የዩቲ-ዩቲ ቁሳቁስ እና ከቤት ውጭ የዱቄት ሽፋን ጋር ከቤት ውጭ ጥቅም ላይ ሊውል ይችላል ፡፡ ተጣጣፊነት የፒ.ፒ ፕላስቲክ ባህሪ እንደመሆኑ መጠን ለመቀመጥ በጣም ምቹ ሆኖ ያገኙታል ፡፡
በጎንደር፣ በባህር ዳር እና በሌሎችም የአማራ ክልል ከተሞች በአዲስ አበባ ጭምር ወደ ጎዳናዎች ወጥተው ደስታቸውን የገለጹ፤ ለሃገር መከላከያ ሰራዊቱ እና ለልዩ ኃይል አባላት ምስጋናቸውን የቸሩ በርካቶች ናቸው፡፡
የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እንኳን ደስ አላችሁ ሲል በድሉ የተሰማውን ደስታ ገልጿል፡፡ የትግራይ ሕዝብ ከመከላከያ ሰራዊቱ ጎን በመቆም ላሳየው ሕዝባዊና አገራዊ ወገንተኝነት ያመሰገነም ሲሆን የሰራዊቱ ቁርጠኝነትና ተጋድሎ የህግ የበላይነትንና ፍትህን ለማረጋገጥ ወሳኝ ስለመሆኑ ገልጿል፡፡
ፕሬዝደንት ሣህለ ወርቅ ዘውዴ በበኩላቸው ህግ የማስከበሩ ምዕራፍ በድል ተጠናቋል፤ በመጪው ጊዜ ደግሞ ትልቅ ሥራ እንደሚጠብቀን ለአፍታም አንዘናጋ የሚል መልዕክትን አስተላልፈዋል፡፡
በድሉ ጀግና ያሉትን ሰራዊቱን፣ የአማራ ክልል ልዩ ሃይልን እና ሚሊሻዎች አመስግነው እንኳን ደስ አላችሁ የሚል መልዕክትን ያስተላለፉት ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር እና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አቶ ደመቀ መኮንን “የጁንታውን ቡድን አድኖ ለህግ የማቅረብ ተልዕኮ እስከመጨረሻዋ ሰዓት ተጠናክሮ” እንደሚቀጥል አስታውቀዋል፡፡
በትግራይ ክልል እና በአካባቢው ፍፁም ሰላም እና መረጋጋት እንዲሰፍን አስፈላጊውን ከማድረግ በተጨማሪ “ቡድኑ ያፈራረሳቸውን መሰረተ ልማቶች መልሶ የመገንባት እና የማቋቋም ስራዎች” በትኩረት እንደሚከናወኑም ነው አቶ ደመቀ የገለጹት፡፡
“የትሕነግ መደምሰስ ለአገራችን ፋይዳው ዘርፈብዙ ነው ነው ያለው አብን ቀሪው ጉዳይ የተከላቸውን የጥላቻ ትርክት፣ ሕገ-መንግስትና መዋቅሮችን በማፈራረስ በአገራችን ውስጥ ዘላቂ ሰላም፣ ፍትኅ፣ እኩልነትና ዴሞክራሲያዊ ስርዓትን ማስፈን ነው” ሲል አስታውቋል።
ድሉ ዘላቂና አስተማሪ የሚሆነው“አገር በማፍረስ ተግባር ላይ የተሳተፉ፤ ሕገ ወጥ ድርጊቶችን እንዲሁም በዜጎቻችን ላይ የደረሰውን ዘግናኝ ጭፍጨፋ ያቀዱ፣ ያስተባበሩና የፈፀሙ አካላት ሁሉ ሕግ ፊት ቀርበው ተገቢውን ቅጣት ሲያገኙ” እንደሆነም ነው ኢዜማ ያሳሰበው፡፡
መንግስት ካለፈው በመማር “የፖለቲካ ፍላጎትን በሃይል ለመጫን የሚንቀሳቀሱ ግለሰቦችና ቡድኖች ላይ ሕጋዊ የሆነ እርምጃ በመውሰድ ኃላፊነቱን በቁርጠኝነት እንዲወጣ”ም ጠይቋል።
መግቢያ ኢንቨስትመንት ቃሉ እንግሊዝኛ ሲሆን አሁን አሁን ግን በአማርኛ ሥነ ጽሑፍም በጣም እየተለመደ በመምጣቱ የአማርኛውን አቻ ቃል ማለትም “ምዋዕለ-ንዋይ” የሚለው መጠሪያ እስከሚዘነጋ ድረስ በተለያዩ መገናኛ ብዙኃን በየእለቱ ይነገራል፡፡ የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት አዋጅ ቁ.769/2005 ሳይቀር መዋዕለ ንዋይ ከማለት ይልቅ ኢንቨስትመንት የሚለውን ቃል ሙሉ በሙል ተጠቅሟል፤ ስለዚህ በዚህ ረገድ አንባቢውን ግራ ላለማጋባት ሲባል ጸሐፊው ኢንቨስትመንት የሚለውን ቃል ለመጠቀም ተገዷል፡፡ የዚህ ጹሑፍ ዓለማ ለምን ምዋዕለ-ንዋይ የሚለው ቃል ኢንቨስትመንት እየተባለ ተጠራ የሚለው ጉዳይ ባይሆንም አገር በቀል መጠሪያዎችን መጠቀም እንድንለምድና እንድናዳብር አስተያየት ለመጠቆም ነው፡፡ የአንድ ሃገር ለውጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት ተፈለጊ እና…
ዶክተር ሪቻርድ ፐንክኸርስት ዲሴምበር 3፣ 1927 እ.ኤ.አ. ከእንግሊዛዊቷ እናታቸው ሲልቪያ ፓንክኸርስትና ጣሊያናዊ አባታቸው ሲልቮ ኮሮ ተወለዱ። በባንክሮፍት'ስ ስኩል ኢን ውድፎርድ (en: Bancroft's School in Woodford) ቀዳሚ ትምህርታቸውን ካጠናቀቁ በኋላ ለንደን ስኩል ኦፍ ኢኮኖሚክስ (en: London School of Economics) የኢኮኖሚካዊ ታሪክ ዶክትሬት አግኙ [1] [2]።
የሪቻርድ ፓንክኸርስት እናት ወይዘሮ ሲልቪያ ፓንክኸርስት ከሁለተኛው የጣሊያን ወረራ ጀምረው የኢትዮጵያ ባህልና ነጻነት ደጋፊ እንደነበሩ በሰፊው ይተረካል። ስለሆነም ህጻኑ ሪቻርድ ብዙ የኢትዮጵያ ስደተኞችን በማወቅ አደጉ። በስተመጨረሻ፣ ሲልቪያ ፓንከኸርስት Ethiopia, a Cultural History የሚለውን መጽሐፋቸውን በ1955 እ.ኤ.አ.) ካሳተሙ በኋላ ልጃችተውን ሪቻርድን ይዘው በሚቀጥለው ዓመት ወደ ኢትዮጵያ ጠቅለለው ሄዱ። ቀጥሎም ሪቻርድ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ሥራ ጀመረው በ1962 የኢትዮጵያ ጥናት ማዕከል መስራች ዲሬክተር ለመሆን በቁ። .[1] ከዚህ ጊዜ ጀመሮ Journal of Ethiopian Studies እና Ethiopia Observer የተባሉትን መጽሔቶች ዋና አዘጋጅ ሆኑ[1]።
ከአብዮቱ መነሳት በኋላ፣ በ1976 ሪቻርድ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲን ለቀው ወደ እንግሊዝ አገር ተሰደዱ። በዚያውም የ en:School of Oriental and African Studies እና en:London School of Economics ጥናት ጓድ ከሆኑ በኋላ የen:Royal Asiatic Society ቤተ መጻሕፍተኛ ሆኑ[2]። በ1986 እ.ኤ.አ.፣ ወደ ኢትዮጵያ በመመለስ በስደት አቋርጠውት የነበረውን የኢትዮጵያ ጥናት በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ቀጠሉ .[1]
በፋሺስት ወረራ ጊዜ በሙሶሊኒ ትዕዛዝ ከኢትዮጵያ በዘረፋ ተወስዶ በሮማ ከተማ ላይ ቆሞ የነበረውን የአክሱም ሐውልት ወደ ኢትዮጵያ ለማስመልስ የሚደረገውን ጥረት በመምራት 2008 እ.ኤ.አ. ሐውልቱ ወደአክሱም ተመልሶ እንዲተከል አድርገዋል[1]። ለኢትዮጵያ ጥናት ባደረጉት ጥረት የen:Officer of the Order of the British Empireን ማዕረግ በen:Queen's Birthday Honours ተሸልመዋል[3] ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክኸርስት ስለ ኢትዮጵያ ታሪክ በዙ መጻሕፍትን በመድረስ ይታወቃሉ።
ፕሮፌሰር ፓንክኸርስት፣ ባጠቃላይ 400 ጽሑፎችን ለዓለም አቀፍ መጽሔቶች ሲያቀርቡ፣ 22 መጽሓፎችን በትብብር እና 17 መጽሓፎችን በራሳቸው ፣ ስለ ኢትዮጵያ ታሪክ፣ ባህልና ትውፊት ደርሰዋል።
Previous Post#አሻራ መረጃ አሁን በዳሊቲ ቀበሌ በኦነግ እና ጉምዝ ጥምር ጦር ከፍተኛ ጉዳት የደረሰባቸው ቁስለኞች ለህክምና ወደ አማራ ክልል እየገቡ መሆኑ ተሰማ። ( አሻራ ሚዲያ፣ጥር ፣7/201…
የአማራ ሕዝብ መብት፣ ጥቅምና ፍላጎት እንዳይከበር እንቅፋት የሚሆን አጉል ፍረጃ መቆም እንዳለበት ተጠቆመ። አማራ ሚዲያ ማዕከል/አሚማ ህዳር 28 ቀን 2013 ዓ.ም አዲስ…
የኢፌዴሪ የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ መሪነት ወደ ኤርትራ ያቀናው የልዑካን ቡድን አስመራ ሲደርስ በሀገሪቱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ኡስማን ሳልኽ እና በሌሎች ከፍተኛ የሀገሪቱ ባለሰልጣናት አቀባበል ተደርጎለታል።
አሁን ላይ ለተጀመረው ለውጥ ስኬት አስተዋጽኦ እንደሚያደርጉ ጠቅሰው፥ የኢትዮጵያ አየር መንገድም የህዝብ ለህዝብ ግንኙነቱ በአጭር ጊዜ እንዲሳካ ላደረገው አስተዋጽኦ ምስጋናቸውን አቅርበዋል።
የኢትዮጵያ አየር መንገድ ዋና ስራ አስፈጻሚ አቶ ተወልደ ገብረማርያም በበኩላቸው፥ አየር መንገዱ ለ20 አመታት ተቋርጦ የነበረውን የሁለቱን ሃገራት የህዝብ ለህዝብ ግንኙነት የማስጀመር ሃላፊነቱን በመወጣቱ የተሰማቸውን ደስታ ገልጸዋል።
አየር መንገዱ በቀጣይ ወደቡን ጨምሮ ወደ ሌሎች የኤርትራ ከተሞች በረራ በማድረግ፥ የሁለቱን ሃገራት ግንኙነት ለማጠናከርና የኤርትራን ቱሪዝም ለመደገፍ እንቅስቃሴ ያደርጋልም ነው ያሉት።
በኬሚካል ቀመር ውስጥ የቀስት አቅጣጫው ምላሽ የሚከሰትበትን አቅጣጫ ይወክላል ፡፡ ለአንድ አቅጣጫ ምላሾች ከግራ ወደ ቀኝ በቀስት እናሳያለን ፡፡ ስለዚህ በግራ በኩል ያሉት ንጥረ ነገሮች ይሳተፋሉ ፣ በቀኝ በኩል ያለው ደግሞ ምርቱ ይሆናል ፡፡
ልብ ይበሉ ፣ የራሳችንን አካላት ጨምሮ የሚታየው ሁሉ ዕቃዎች ናቸው ፡፡ ተፈጥሮአዊ ነገሮች አሉ እንደ እንስሳት ፣ እፅዋት ፣ ወንዞች ፣ አፈር ... ሰው ሰራሽ ነገሮች ናቸው ፡፡
ተፈጥሯዊ ነገሮች በርካታ የተለያዩ ንጥረ ነገሮችን ያቀፉ ናቸው ፡፡ እና ሰው ሰራሽ ነገሮች በእቃዎች የተሠሩ ናቸው ፡፡ እያንዳንዱ ቁሳቁስ የአንዳንድ ንጥረ ነገሮች ንጥረ ነገር ወይም ድብልቅ ነው ፡፡ ለምሳሌ-አልሙኒየም ፣ ፕላስቲኮች ፣ ብርጭቆ ፣ ...
እያንዳንዱ ንጥረ ነገር የተወሰኑ ባህሪዎች አሉት-ግዛት ወይም ቅርፅ (ጠንካራ ፣ ፈሳሽ ፣ ጋዝ) ቀለም ፣ ሽታ እና ጣዕም ፡፡ ስሌት ወይም በውሃ ውስጥ የማይሟሟት ... የማቅለጫ ነጥብ ፣ የመፍላት ነጥብ ፣ የተወሰነ ስበት ፣ የኤሌክትሪክ ምልልስ ፣ ወዘተ ፡፡
ሁሉም ንጥረ ነገሮች አተሞች ተብለው በሚጠሩ እጅግ በጣም አነስተኛ በኤሌክትሪክ ገለልተኛ በሆኑ ቅንጣቶች የተገነቡ ናቸው ፡፡ በአስር ሚሊዮን የሚቆጠሩ የተለያዩ ንጥረ ነገሮች አሉ ፣ ግን ከ 100 በላይ የአተሞች ዓይነቶች ብቻ ፡፡
እንደ ውህደት ምላሽ ተብሎም ይጠራል። አንድ ዓይነት በተደጋጋሚ የሚከሰት ድብልቅ ምላሽ ኦክሳይድን ለመፍጠር አንድ ንጥረ ነገር ከኦክስጂን ጋር ያለው ምላሽ ነው ፡፡ በተወሰኑ ሁኔታዎች ውስጥ ብረቶች እና ብረቶች ሁለቱም ከኦክስጂን ጋር በቀላሉ ምላሽ ይሰጣሉ ፡፡ ከተነደፈ በኋላ ማግኒዥየም ጥሩ የማግኒዚየም ኦክሳይድ ዱቄት ለመፍጠር ከአየር ኦክስጅንን በመነካካት በፍጥነት እና በአስደናቂ ሁኔታ ምላሽ ይሰጣል ፡፡
ብዙ የመበስበስ ምላሾች ለግብዓት ኃይል ሙቀትን ፣ ብርሃንን ወይም ኤሌክትሪክን ያካትታሉ ፡፡ ሁለትዮሽ ውህዶች ሁለት ንጥረ ነገሮችን ብቻ ያካተቱ ውህዶች ናቸው ፡፡ ለመበስበስ በጣም ቀላሉ ምላሽ የሁለትዮሽ ውህድ ንጥረ ነገሮች ውስጥ ሲሰበር ነው። ቀይ ጠጣር ሜርኩሪ (II) ኦክሳይድ ሲሞቅ የሜርኩሪ እና የኦክስጂን ጋዝ እንዲፈርስ ያደርገዋል ፡፡ እንዲሁም አንድ ወይም ከዚያ በላይ ምርቶች አሁንም ድብልቅ ቢሆኑም እንኳ አንድ ምላሽ እንደ መበስበስ ምላሽ ተደርጎ ይወሰዳል ፡፡ የብረት ካርቦኔት ተሰብሮ የብረት ኦክሳይድ እና የካርቦን ዳይኦክሳይድ ጋዝ ይሠራል ፡፡ ካልሲየም ካርቦኔት ለምሳሌ ወደ ካልሲየም ኦክሳይድ እና ካርቦን ዳይኦክሳይድ ይበሰብሳል ፡፡
ኦክሳይድ-ቅነሳ (ሪዶክስ) ምላሽ በሁለት ዝርያዎች መካከል ኤሌክትሮኖችን ማስተላለፍን የሚያካትት የኬሚካዊ ምላሽ ዓይነት ነው ፡፡ የኦክሳይድ-ቅነሳ ምላሽ የኤሌክትሮን ሞለኪውል ፣ አቶም ወይም አዮን ኦክሳይድ ቁጥር ኤሌክትሮንን በማግኘት ወይም በማጣት የሚቀይር ማንኛውም ኬሚካዊ ምላሽ ነው ፡፡ የሬዶክስ ግብረመልሶች ፎቶሲንተሲስ ፣ መተንፈስ ፣ ማቃጠል ፣ እና ዝገት ወይም ዝገት ጨምሮ ለአንዳንድ የሕይወት መሰረታዊ ተግባራት የተለመዱ እና አስፈላጊ ናቸው ፡፡
A + BC → AC + B Element A በዚህ አጠቃላይ ግብረመልስ ውስጥ አንድ ብረት ነው እናም ንጥረ ቢ ቢን ፣ በግቢው ውስጥም አንድ ብረትን ይተካል። የተተካው አካል ብረት ያልሆነ ከሆነ ሌላ ውህድ በብረት ውስጥ መተካት አለበት ፣ እናም አጠቃላይ እኩል ይሆናል። ብዙ ብረቶች ከአሲዶች ጋር በቀላሉ ምላሽ ይሰጣሉ ፣ እና ይህን በሚያደርጉበት ጊዜ ከምላሽ ምርቶች ውስጥ አንዱ ሃይድሮጂን ጋዝ ነው ፡፡ ዚንክ ከሃይድሮክሎራይድ አሲድ ጋር ካለው የውሃ ዚንክ ክሎራይድ እና ሃይድሮጂን ጋር ምላሽ ይሰጣል (ከዚህ በታች ያለውን ስእል ይመልከቱ)።
ኤቢ + ሲዲ → AD + CB A እና C በዚህ ግብረመልስ ላይ አዎንታዊ ክስ ማስረጃዎች ሲሆኑ ቢ እና ዲ ደግሞ አሉታዊ ክስ ተመሰረተባቸው ፡፡ ሁለቴ-መተካት ግብረመልሶች በተለምዶ በውሕዶቹ መካከል ባለው የውሃ መፍትሄ ውስጥ ይከሰታሉ። ምላሽ ለመስጠት ከምርቶቹ ውስጥ አንዱ አብዛኛውን ጊዜ ጠንካራ ዝናብ ፣ ጋዝ ወይም እንደ ውሃ ያለ ሞለኪውላዊ ውህድ ነው ፡፡ ከአንዱ ምላሽ ሰጪ የሚመጡ ጥቆማዎች ተጣምረው ከሌላው ግብረመልስ ከሚመነጩት አኖኖች ጋር የማይሟሟ አዮኒክ ውህድ ሲፈጥሩ በድርብ-ምትክ ምላሽ ውስጥ አንድ የዝናብ ቅጾች ፡፡ የፖታስየም iodide እና የእርሳስ (II) ናይትሬት የውሃ መፍትሄዎች ሲቀላቀሉ የሚከተለው ምላሽ ይከሰታል ፡፡
ዝግጁ ይሁኑ IELTS የፊዚክስ መዝገበ-ቃላት የቬትናምኛ የምልክት ቋንቋ መዝገበ ቃላት የቬትናም ታሪክ ቤተ-መጻሕፍት የፈጠራ ትምህርት ስርዓቶች ዝግጁ አካዳሚ ቪኤን ይሁኑ Scrum ቬትናም ቢንህ ለ @ ስዊንበርን
ለጉዳያችን መዋጮ ፣ እርስዎ ይህንን ድር ጣቢያ እንዲደግፉ ብቻ ሳይሆን በገጠር አካባቢዎች በቬትናም ውስጥ የበጎ አድራጎት ህንፃዎችን በመገንባት የበጎ አድራጎት ፕሮጀክት በቀጥታ ይረዱዎታል ፡፡
ሃሪ ፖተር-የ Wizards ዩኒት ማስተር ፈታኝ ሊሆኑ የሚችሉ በርካታ መስኮች ያሉት ውስብስብ ጨዋታ ነው ፡፡ የዚህ ጣቢያ ብዙ ቦታዎች በእነዚያ በእነዚያ የላቁ የጨዋታ አካባቢዎች ላይ ስለሚያተኩሩ የጨዋታው ቀደምት ተጫዋቾች የጨዋታ እድገታቸውን እንዲያሻሽሉ እና በአካባቢያቸው ላይ ምን እየተከናወነ እንዳለ በተሻለ እንዲረዱ የ HPWU 101 ክፍልን ፈጥረናል።
መልሲ፡- ኣብ እዚ ጊዜ እዚ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ ናይ ካሊፎርኒያ፡ መርሰድ (University of California, Merced) ፕሮፈሰር ኮይነ እየ ዝሰርሕ። ስርሐይ ኣብ ዓውደ-ፍልጠት ናይ ሓመድ (soil sciene) ከምኡ ‘ውን ስነ-ፍልጠት ዓለማዊ ለውጢ (global change) ዘተኩር ኮይኑ፡ ኣብዚ ዝተጥቕሰ ዓውደ-ፍልጠታት ይምህርን ይመራመርን። ብዝኸኣልክዎ መጠን ከኣ፡ ሳይንስ ወይ ስነ-ፍልጠት ተጠቂምና ከመይ ጌርና ሂወትን መነባብሮን ሕብረተሰባት ከመነሓይሽ ከም ንኽእል፡ ግብራዊ ኣብነታት እንዳሰነኹ የርእን ይምህርን። ናብዚ ዘለዅዎ ደረጃ ንኽበጽሕ፡ ናይ መጀመሪያ ዲግሪ ካብ ኣስመራ ዩኒቨርሲቲ ተቐቢለ። ብድሕሪኡ ናብ ኣሜሪካ መጺኤ ኣብ ሚሺጋን ስቴት ዩኒቨርሲቲ ናይ ማስተርስ ዲግሪ ተቐቢለ። ካብኡ ቀጺለ ካብ ናይ ካሊፎርኒያ ዩኒቨርሲቲ በርክልይ ናይ ዶክቶሬት ወይ ፒ.ኤች.ዲ. (ሊቅነት) ዲግሪ ተቐቢለ። ካብኡ ቀጺለ ውን ንክልተ ዓመታት ኣብ ናይ ካሊፎርኒያ ዩኒቨርሲቲ በርክልይን ናይ ካሊፎርኒያ ዩኒቨርሲቲ ዴቪስን ከም ተመራማሪት/ስነ-ፍልጠተኛ ኮይነ ሰሪሐ።
ሕቶ፡- ኣብ ኣስመራ ዩኒቨርሲቲ ከለኺ፡ ካብ 55 ተመሃሮ፡ ሰለስተ ጥራይ ኢኽን ደቀንስትዮ ኔርክን፡ ኣብ ክፍሊ ምዕቃብ ማይን ሓመድን። እዚ ሓደ ካብ መርኣያ ናይቲ ሽዑ እዋን ኣሰሩ ኣዐርዩ ዘይሃሰሰ ጸቓጢ ባህሊ ኣንጻር ደቀንስትዮ ምዃኑ’የ ዝርዳእ። ካብ ከምዚ ዓይነት ድሕረ-ባይታ መጺኺ ኣብዚ በጺሕክዮ ዘለኺ ደረጃ ምብጻሕኪ እቲ ምስጢር ዓወት እንታይ’ዩ ትብሊ? ንኻልኦት ብሕጂ ዝዓብያ ኤርትራውያን ወይ ኣፍሪቃውያን ደቀንስትዮ’ኸ እንታይ ምመኸርኪ?
መልሲ፡- ሓቂ እዩ ኣብ ኣስመራ ዩኒቨርስቲ ኣብ ዝነበርናሉ ጊዜ ብዙሓት ደቂ አንስትዮ አይነበርናን። አብ ዓለም ሙሉእ ዝረአ ዋና መበገሲ ናይ እዚ ዋሕዲ ደቂ አንስትዮ ኣብ ደረጃ ዩኒቨርስቲ ከኣ እቲ ሕብረተሰባት ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዘርእይዎ ጸቕጥታት እዩ። ማለት ቆልዑት ክዐብዩ ከለዉ ኣትሒዙ፡ ስድራቤታት ዝያዳ ንደቂ ተባዕትዮ ክመሃሩ፡ ክስልጥኑን ክሰርሑን ይድፍኡሉ። ደቂ ኣንስትዮ ግን ናብ ትምህርቲ ዘይኮነስ፡ ቅልጥፍ ኢለን ናብ ሓዳር ከድህባ፡ ኣተኩረአን ኣአ ንስድርአንን ስድራ ሰብኡተንን ንምልዓል ክኸውን ከም ዘለዎ ይምከራ። እዚ ኣረኣእያ እዚ ብዙሕ ጊዜ ኣብ ቤት ትምህርቲ ውን ይረአይ እዩ።
ኣነ ዕድል ጌረ ኣብ ከምዚ ዐይነት ኩነታት ኣይዓበኹን። ኣብ ስድራና ትምህርቲ ዓቢ ቦታ እዩ ዝወሃቦ ኔሩ። ኣቦይን ኣደይን ኩሉ ጊዜ ንሽዱሽቴና ደቆም (ኣዋልድናን ኣወዳትን) ተማሃሩ፡ ትምህርቲ እዩ እቲ ዘልአለም ዘይበርስ ሃብቲ ኣብዛ ዓለም እንዳበሉ እዮም ኣዒብዮምና። ኣቦይን አደይን ካብ ንኣሽቱ ከለዉ ኣትሒዞም ጽዒሮም ዝተማህሩ እዮም። ዋላ ምስ ተመርዓዉ ‘ውን ትምህርቶም ቀጺሎም፡ ኣቦይ ብሕጊ ዲግሪ ረኺቡ፤ ኣደይ ከኣ ናይ ምምሕዳር (Management) ዲግሪ ረኺባ። ሓዳር ጌሮም ቆልዑት እንዳ ኣዕበዩ ከለው’ዩ እዚ። ማዕዳ ጥራይ ዘይኮነ ብኣብነት ‘ውን ስለዘርኣዩንን ኣብ ኩሉ ናይ ትምህርቲ ጕዕዞይ ከኣ ኣብ ጎነይ ኮይኖም ስለ ዝሓገዙንን እየ ኣብ ትምህርተይ ክዕወት ሓሊመን በቂዐን። ኣነ ዕድለኛ እየ ኵሉ ጊዜ ኣን ትምህርተይ ንኽደፍእን ንኽዕወትን ክጽዕርን ናይ ቤተሰብ ሓገዝ ስለዝነበረኒ። ካብ ገዛ ወጻኢ ዝኾነ ይኹን ሓጋዚ ዘይኮነ ነገር እንተተባሂለ ወይ እንተሰሚዐ ‘ውን ኣብ ገዛ ዘድልየኒ ዘበለ ምትብባዕ ይረክብ ኔረ። ተመሊሰ ክሓስቦ ከለኹ እቲ ዝዓበዅሉ ኣተዓባብያን ቤተሰብን ናብ ትምህርተይ ንኸተኩር ዝተገብረለይ ምትብባዕን ሓገዝን እዩ ጽቡቕ ኣብነት ኮይኑኒን ኣብዚ ንኽበጽሕ ከኣ ኣኽኢሉኒን ኢለ እየ ዝኣምን።
ንብሕጂ ዝዓብያ ኤርትራውያን ወይ ኣፍሪቃውያን ደቀንስትዮ ከሕልፎ ዝደሊ መልእኽተይ ከኣ ናይ ምትብባዕ እዩ። ዝመጸ እንተመጸ፡ ዝተባህለ እንተተባህለ ኣብ ትምህርትኽን ኣተኩሮ ከይተጉድላ። ኣብ ዓለም ብዘይካ ትምህርቲ ኩሉ ሓላፍይ እዩ። ኣንብባ፡ ተመሃራ፡ ሓንጎልክን ንኹሉ ነገር ክመሃር ክፉት ክኸውን ኣለዎ ኩሉ ጊዜ። ዋላ እኳ ናይ ናብራ ኵነታት ናይ ትምህርቲ ጊዜኽን ንግዜኡ ከጥፍኣልክን እንተኸኣለ ተስፋ ኣይትቑረጻ። ንዓኽን ዝመስል/ላ፡ ከማኽን ዝሓስባ/ቡ መዛኑ ኣናዲኽን መገዲ ትምህርትኽን ቀጽላ። እዚ ከኣ ንዓኽን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ነቶም ኣብ ከባቢኽን ዘለዉ ቆልዑትን መንእሰያትስ ኣብነታዊ ተግባር እዩ እብል።
ሕቶ፡- ካብዚ ዘለኽዮ ብዝበለጸ ሓይልኪ ክንርኢ ስለ ዝምነ፡ ናይ ዝመጽእ ቀረባን ርሑቕን እዋን ናይ ምርምር፣ ምስትምሃርን ካልእን መደባት ሕልምኺ ወይ ባህግኺ ከመይ ትገልጽዮ?
መልሲ፡- ኣብዚ ዘለኹዎ ስራሕ ሕጂ ጥቓ እቲ ዘለዓለ ደረጃ ይበጽሕ ኣለኹ.። ኣብቲ ዝሰርሓሉ ዓውዲ ናይ ስነ-ፍልጠት ኣብ ዓለም ሓመድ ወይ ከኣ መሬት ከመይ ጌሩ ክሊማ ክቆጻጸር ከምዝኸእልን ደቂ ሰባት ከኣ ከመይ ጌርና ናይ ሓመድ ኩነታት፣ ባህሪ ወይ ከኣ ጥዕና ኣጉዲልና ናይ ብሕጂ ዝመጹ ሕብረተሰባት ናይ መግቢ ምርካብ ዕድሎምን ናይ ጊዜኦም ክሊማን ከም ዝቕየር ንገብር ከም ዘለና መጽናዕተይ ክክቕጽል እዩ። ምስኡ ዝተኣሳሰር ባህገይ፡ ካብ ሕጂ ንንየው እቲ ኣነ ዝበጻሕኩዎ ደረጃ ካልኦት ንዓይ ዝመስሉ ንኽበጽሕዎ ምጽዓር እዩ። እዚ ማለት ከኣ መንእሰያት ትምህርቲ ንኽመርጹ ምትብባዕን ምሕጋዝን፡ ንብድሕሬና ዝመጹ ዘለዉኡ መንገዲ ምኽፋትን፡ ብዝኸኣልኩዎ ደረጃ ከኣ ናይ ትምህርቲ ዕድል ምዝርጋሕን እዩ።
መልሲ፡- ኣብዚ ግዚ እዚ’ኳ አደ ክልተ ቆልዑት ስለ ዝዀንኩ ብዙሕ ትርፊ ግዜ ኣለኒ ክብል ኣይክእልን እየ። እቲ ዘሎኒ ግዜ ግን ስም ስድራይ ብምጋሽን ዓዲ ብምረኣይን፡ ኣብ ተፈጥሮኣዊ ቦታታት ግዚ ምፍላፍን ምዝዋርን ምንባብን፡ ኣብ ገዛ ከኣ ምስ ስድራይ መግቢን ሽኮራዊ ሕብስቲ ምስራሕን ከሕልፎ እየ ዝመርጽ።
መልሲ፡- ንሕና’ኳ ደሓን ኢና ዘለና። ስራሕ ካብ ዘይንኸይድ ክልተ ወርሒ ኮይኑና። ኣብ ገዛ ኴንና ንሰርሕ ኣለና። በዓል ቤተይ ከኣ ከማይ ፕሮፌሰር ስለዝኾነ ክልቴና ኣብ ገዛ ኴንና ንምህርን ካልእ ስራሕና ንሰርሕን ኣለና። ከም ጊዜኡ ከኣ ንቖልዑት ንምህርን ነዘናጋዕን ኣለና። ህይወት ብዘይ ምልክታ ኩሉ ነገር ተቐይሩ ግን ኩልና ምስ ጥዕናና ክሳብ ዘለና ኩሉ ደሓን እዩ።
እዚ ኵሉ ምስ ሓለፈ ናተይ ተስፋ ኩሉ ሰብ ብዛዕባ ከመይ ጌርና ኣብዚ ከም ዝበጻሕና፡ ብፍላይ ከኣ ናይ ተፈጥሮ ብርሰት ከመይ ጌሩ ከምዚ ዝኣመሰለ ለበዳ ናይ ኮረናቫይረስ ከም ዘምጽኣልና ክንርዳእ ክንክእል’የ ዝብህግ። እዚ ክሳብ ዝኸውን ድማ እሙናት ምንጭታት ናይ ሓበሬታ ጥራይ ክንከታተል፡ ንነብስናን ንሕብረተሰብናን ካብ ሕማምን ዘየድሊ ምድንጋርን ክንሕልው ክንክእል ተስፋ ይገብር።
ለሁለት ተከታታይ ሳምንታት በሪፖርተር ጋዜጣ ላይ አቶ ልዑል ዘሩ የተባሉ ጸሐፊ ‹‹በተሃድሶው የተንቆረቆሩ ሒሶች ማን ላይ አረፉ?›› ሲሉ የሞገቱትን ሐሳብ አንብቤያለሁ፡፡ በእውነቱ ውስጥ አወቅ በሚመስል ዕይታቸው በየክልሉም ሆነ በፌዴራሉ መንግሥት ደረጃ ‹‹አሉ›› ያሏቸውን ዝርዝር ችግሮች አንስተዋል፡፡ ነገር ግን አሁንም ደፈር ብለው እነገሌ ብለው በዚህኛው ጥፋት ሊወቀሱ ሲገባ ታልፈዋል ወደሚል አቅጣጫ ቢያመለክቱን ኖሮ፣ የእሳቸውም ጽሑፍ ጥልቀት ያገኝ ነበር የሚል እምነት አለኝ፡፡
ያም ሆኖ ጥረታቸውን እያደነቅሁ በእኔም በኩል በተለይ እርሳቸው ያልተመለከቷቸውን የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ‹‹የጥልቅ ተሃድሶ›› መድረኮች ለመቃኘት እሞክራለሁ፡፡ እንደሚታወቀው አዲስ አበባ ከተማ በአራቱ የኢሕአዴግ አባል ድርጅቶች የሚመራ ሲሆን፣ የተናጠልና ጥምር ኮሚቴ የሚዋኝበት ነው፡፡ በመሆኑም ‹‹የተሃድሶ መድረኮች›› እየተካሄዱ ያሉትም በሁለቱም አደረጃጀቶች ነው ለማለት ይቻላል፡፡
በእኔ እምነት የከተማ አስተዳደሩ የተለያዩ የልማት ተግባራትን ቢያከናውንም፣ በአፈጻጸም ወደኋላ የቀረባቸው ጉዳዮች አሉ፡፡ (ለምሳሌ የሕዝብ የልማት ተሳትፎ፣ በመልሶ ማልማት ፈጥኖ መገንባት ላይ፣ በውስጥ ለውስጥ መንገዶች ግንባታ፣ የከተማ ፅዳት፣ ትራንስፖርት…) ከዚህም በላይ በሌሎች ክልሎች እንደታየው ሕዝቡ በቁጣ ገንፍሎ አይውጣ እንጂ ቀላል የማይባል ምሬትና የመልካም አስተዳደር ዕጦት አለ፡፡ በኢፍትሐዊነት፣ በሙስናና ብልሹ አሠራር፣ የግልጽነትና የተጠያቂነት ማጣት፣ ሥርዓት አልበኝነት… የሚገለጸው ይኸው ሕዝብ የማያረካ ክስተት ያለጥርጥር አሁን ያለው አመራር ውጤት ነው፡፡ ተሃድሶውስ ይህን እንዴት እያየው ይሆን?!
ከዚህ ቀደም ለትምህርት ጉዳይ በውጭ አገር አብሮኝ የቆየ አንድ ወዳጄ፣ ‹‹ከዚህ በኋላ ኢሕአዴግ ሙስናን ታግሎ ሊያሸንፍ አይችልም፤›› በማለት ደጋግሞ ይከራከረኝ ነበር፡፡ ምክንያቱ ደግሞ ማን ማንን ሊጠይቅ ይችላል? የሙስና ጣራውስ እስከ የት ድረስ ተብሎ ይገደባል? መቶ ሺሕ፣ አንድ ሚሊዮን፣ ባዶ መሬት፣ የሚከራይ ማሽን ወይስ ሕንፃ ያለው? እነዚህ የሌሉት ‹‹ከፍተኛ አመራር›› የለም ባይባልም ቁጥሩ ግን እዚህ ግባ አይሆንም ሲል አስደምሞኛል፡፡ የአንዳንዶቹን ሀብትም በሚያውቀው መረጃ ላይ ተመሥርቶ እስከ መግለጽ ይደርስ ነበር፡፡
ለዚህ አባባሉ ጥሩ ማረጋገጫ የሆነኝ የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የካቢኔ አባላት (ከፍተኛና መካከለኛ አመራሮች) ግምገማ ‹‹እየተጠናቀቀ ነው›› ተብሎ የተገኘውን ውጤት ስሰማ ነው፡፡ ውስጥ አዋቂ ምንጮች እንደሚያስረዱት እነኛ በኔትወርክና በቡድንተኝነት የተዘፈቁ፣ የሕዝብ መሬት ያዘረፉና የድርሻቸውን ቅንጥብጣቢ የወሰዱ፣ በኪራይ ሰብሳቢው ባለሀብት ኪስ ውስጥ እንደ መሀረብ ገብተው የሚዞሩ፣ በሐሰት የትምህርት መረጃ ‹‹የሚመሩን›› በማወናበድ የውጭ ጉዞን የውኃ መንገድ ያደረጉ፣ በአዲስ አበባና በኦሮሚያ ፊንፊኔ ዙሪያ ከአንድም ሁለት ሦስት ቤቶች እያሉዋቸው በመንግሥት ቤት የሚኖሩ፣ አንዳንዶቹ በድፍረት ጭምር በሚሠሩበት (በሚመሩት) መሥሪያ ቤት ሳይቀር ጨረታ የሚወዳደር ድርጅት (በሌላ ሰው ስም) ያላቸው ነጋዴዎች ሆነው ሳለ… ‹‹መዋቅሩ ከከፋ ሙስና ነፃ ነው›› ተብሎ ሲደመደም በዓይኔ ማየቴና በጆሮዬ መስማቴ የተሃድሶውን ፉርሽነትና ግድፈት አረጋግጦልኛል፡፡
በቅርቡ በስብሰባ ማዕከል አንድ የሕወሓት የተሃድሶ ጉባዔ ላይ ‹‹እንዴት ነው ማዕከላዊ ኮሚቴው ሙስና ውስጥ አልገባም የሚባለው? ለ25 ዓመታት ሁላችንም በበረሃ ታግለን ስንመጣ ከለበስነው ቁምጣ፣ ሸበጥና ክሹፍ በላይ ምን ነበረን? ዕውን ይኼ በደመወዝ ብቻ የተገኘ ነው?›› ያለች ነባር ታጋይ ነበረች፡፡
በእውነቱ የተሃድሶው እንዳይሆን፣ እንዳይሆን መሆን እንጂ አባባሏ ማንንም የሚያስቆጭ ነው፡፡ በየትኛውም ደረጃ ያለ የሥራ መሪ ኑሮ መርቶ፣ ልጅ አስተምሮ (አብልቶ፣ አልብሶ፣ አስጠልሎ)፣ እንደ አቅሙ ዘመድ ረድቶ በደመወዝና በአበል ብቻ ከኖረ በጣም ጠንካራ ነው፡፡ መሬት ላይ ያለው ግን ከዚያ በላይ ነው፡፡ ‹‹አመራሩ ነጋዴ ሆኗል›› እየተባለ ያለው በስሙ በተመዘገበ ንግድ ፈቃድ እንዳልሆነ ጥርጥር የለውም፡፡
በተለያዩ መረጃዎችና በሕዝብ ታዛቢዎች እንደሚደመጠው በእህት፣ በወንድም፣ በጋብቻ ትስስርና በዝምድና የሚፈጠር ሽርክና አለ፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ ‹‹እንዳይጠረጠር›› ከሌላ ብሔር ነጋዴ ሸሪኮች ጋር ሀብት የማካበት አደገኛ አካሄድም ተንሰራፍቷል፡፡ (አንድ የብአዴን አመራር በአርጎባ ማኅበረሰብ ውስጥ ከሚገኙ ባለሀብቶች ጋር ዱቄት ፋብሪካ እንደ ከፈተው ማለት ነው)፡፡ በአዲስ አበባ ደረጃ በተጨባጭ ወደ ውጭ ሀብት አሸሽቷል የሚባል ሰው ስለመኖሩ ማረጋገጫ የተገኘበት ባይኖርም፣ በሙስና የበለፀገ የለም ብሎ መደምደም ግን ተሃድሶ መቀመጫን ከመላጥና ወገብን ከመቁረጥ ያለፈ ተግባር እንደሌለው ያሳያል፡፡
ከአዲስ አበባ ከተማ አመራሮች መሀል የብረትና የግንባታ ቁሳቁስ አስመጪዎች፣ ኮንትራክተሮችና ተቋራጮች የሆኑ የሉም?! (በሪል ስቴት ሽርክና ጭምር የሚታሙ አሉ) የጤና ተቋማት፣ መድኃኒት ቤት፣ ትምህርት ቤት ከፍተው በዘርፉ የወጣን ሕግ እስከ ማዛባት የደረሰው ማን ነው?! ሌላው ይቅር ከገቢያቸው በላይ መኖሪያ፣ ተሽከርካሪ፣ የልጆች ትምህርት… ያላቸው ቡችላ ነጣቂዎች በምን ይወቀሱ!?
ተሃድሶውን ትዝብት ላይ የጣለው ሌላው ጉዳይ ፎቅና ቪላ ለግላቸው ሠርተው ከኃላፊነት የተነሱ ‹‹የወሰዱት የሕዝብ ሀብት የውለታቸው ካሳ ነው›› የተባሉ ይመስል ዝም መባላቸው ነው፡፡ በከተማዋ መሬት ሲቸበቸብ፣ የመንገድና መልሶ ማልማት ካሳ ሲጎርፍ፣ የመንግሥት ግዥ ላይ ‹‹በቴክኒክ ስም›› በመቶ ሚሊዮኖች ወጪ ሲደረግ እነማን ነበሩ? ምን ሠሩ? ማለት አልተቻለም፡፡ በሚያሳዝን ደረጃ ከግምገማዎቹ በፊት የሥነ ምግባርና ፀረ ሙስና ኮሚሽን፣ የደኅንነትና የፖሊስ መረጃ ሳይሰበሰብ፣ ጠንከር ያለ የሕዝብ አስተያየት ሳይቀመር እንደተለመደው በኔትወርክ ‹‹ተሃድሶ›› ተደርጓል፡፡ ውጤቱም ‹‹ነፃ›› የሚል ሆኗል፡፡
አብሮ የበላ፣ የጠጣ፣ በእንካ በንካ የጥቅም ተጋሪ የሆነ፣ በሥራው ሕገወጥ ቡድን የፈለገውን እያደከመና እየመዘበረ በብሔር፣ በመንደር ልጅነት፣ በሃይማኖት ግንኙነት፣ በትምህርት አብሮነት… የቀረበውን ሲሰበስብ የከረመው እየተሞጋገሰ አልፏል፡፡ ያለጥርጥር የአዲስ አበባ ሙስናና የመልካም አስተዳደር ዕጦትም ቅንጣት ያህል ሳትቀነስ ተባብሳ ትቀጥላለች፡፡
አንድ ሌላ የአስተዳደሩ የቅርብ ሰው እንዳጫወተኝ አንድ ቱባ ባለሥልጣን ድምፁን አጥፍቶና ተደብቆ ከአምስት ዓመት በላይ በመማር የፒኤችዲ ዲግሪ ከውጭ ይዟል፡፡ ይህ ሰውና ባልደረቦቹ ባወጡት ቀጭን ትዕዛዝ ግን በግላቸው በርቀት ወይም በኤክስቴንሽን በአገር ውስጥ ትምህርት የጀመሩ ባለሙያዎችና መካከለኛ አመራሮች ‹‹ሥራ ትበድላለችሁ›› ተብለው ትምህርት አቋርጠዋል ወይም ከሥራ ተባረዋል፡፡ ከአንድ ዓመት በፊት ብቻ ከ1,500 በላይ ዝቅትኛ አመራሮች እንዳይማሩ ሲከላከሉ ኖረው ብዙ ውለታ (ለሥርዓቱ) ቢሠሩም ከዲፕሎማ በታች ናቸው ተብሎ ተባርረዋል፡፡
በከተማዋ የተለያዩ መሥሪያ ቤቶች አይደለም ተገልጋይን ራሱን ሠራተኛውን የሚያማርሩ አሠራሮች ትንሽ አይደሉም፡፡ በቅጥር፣ በዝውውር፣ በምደባና በሹመት ላይ የሚታየው ደባ ኢሕአዴግን ሰው እንዲጠላ የሚያደርግ ነው፡፡ ቅሬታ ሰሚ፣ የዲሲፕሊን ኮሚቴ፣ የመልካም አስተዳደር ማስተባበሪያ… የሚሉ አወቃቀሮች የይስሙላ ናቸው፡፡ በብዙዎቹ ተቋማትም ከስም ባለፈ ሥራ ሲሠሩም አይታይም፡፡
ከዚህ በመነሳትም መርህና አሠራር ተሸርሽሯል፡፡ በብሔር መሰባሰብና መመዳደብ የተለመደ ተግባር ነው፡፡ ለዚህ ጥሩ ማሳያው በቅርቡ በአዲስ አበባ ከላይ እስከ ታች እየገቡ ላሉ የአንድ አካባቢ ተወላጅ አመራሮች እንኳን በኢሕአዴግ ደረጃ አባል ድርጅቱም በማዕከል አውቋቸውና እያረጋገጠ ያመጣቸው አልነበሩም መባሉ ነው፡፡ የግለሰብ መሳሳብ ማለት ይህንኑ ነው፡፡ ዘረፋና መጠቃቀሙም በዚያው እየበረታ ይሄዳል፡፡
በከተማው በሚያሳፍር ደረጃ የመንገድ፣ የቤቶችና ኮንስትራክሽን እንዲሁም የመጠጥ ውኃ ፕሮጀክቶች ግንባታ በድርድር አልያም ‹‹በምርጫ›› ባለጨረታ አልተሰጠም!? ይህስ የኢፍትሐዊነት መገለጫ አይደለም? በሆስፒታሎች፣ በትምህርት ቤቶች ማስፋፊያ፣ በክፍለ ከተማና በወረዳ ጽሕፈት ቤቶች ግንባታ በመቶ ሚሊዮኖች የአስተዳደሩን ሀብት የሚያንቀሳቅሱ ተቋራጮች እንዴትና በማን ተመረጡ?! ዕውን አሠራሩ ግልጽነትና ተጠያቂነት አለው? በግንባታ ወቅት ለተፈጠረ የጥራት መጓደልና ‹‹አሻጥር›› (ለምሳሌ ዘውዲቱ ሆስፒታል፣ ምኒሊክ ሆስፒታል) ማን ተጠየቀ? ምንስ ዕርምጃ ተወሰደ? እነዚህ ሁሉ የብልሹ አሠራር ውጥንቅጦች በአፍ ካራቲስቶች ታልፈዋል፡፡
በከተማ አስተዳደሩ የአገልግሎት አሰጣጥና ብልሹ አሠራር መንሰራፋት ምክንያት እያለቀሰ ያለ ሕዝብ አለ፡፡ ጉዳያቸው ከወራት አልፎ ለዓመታት እየተንከባለለ ተስፋ የቆረጡም ብዙዎች ናቸው፡፡ በመልሶ ማልማትና በተለይ ‹‹በሕገወጥ ግንባታ›› ስም ከቤት ንብረታቸው ተፈናቅለው የጎዳና ተዳዳሪ እስከመሆን የደረሱም አሉ፡፡ ከዚህም በላይ በየጊዜው በሚደርስባቸው ጫናና ማስፈራሪያ ይዞታቸውን በወረደ ዋጋ እየሸጡ ወደ ዳር የወጡ (አንዳንዶቹም ደብዛቸው የጠፋ) አሉ፡፡ ይኼን ከብልሹ አሠራርና ኢፍትሐዊነት ውጪ ማን ያደርገዋል? እንዲያው ሌላው ይቅር በቅርቦቹ የሐና ማርያምና የቦሌ ወረገኑ 30 ሺሕ ሰዎች መፈናቀል የሚጠየቅ ሰው ጠፋ!? አሳፋሪ ነው፡፡
በከተማ አስተዳደሩ ብቻ ሳይሆን በአገር ደረጃም ስም ከሌላቸው (አንዳንዶቹም ሕጋዊ ዕውቅና የላቸውም) የውጭ አገር ኮሌጆች ዲግሪ መግዛት ተለምዷል፡፡ የአገር ውስጥ የርቀት ትምህርት ቤቶች የከተፋ አካሄድም ጋዋን ለብሰው የተነሱትን ፎቶ በትልቅ ፍሬም ለመስቀል እየረዳ ነው፡፡ ይህ ሁሉ ማወናበድ ግን ብቃትና ተወዳዳሪነትን አያመጣም፡፡ የሕዝብ አገልጋይነትና ቁርጠኛ አመራርንም አይፈጥርም፡፡
በአዲስ አበባ ደረጃ በርከት ያሉ የብቃት ችግር ያለባቸው ‹‹የሥራ መሪዎች›› እንዳሉ ተደጋግሞ ይታያል፡፡ የተነገረን ደግሞ በማነብነብ፣ ‹‹ሕዝብ ምን ይለኛል›› ሳይሉ ያለ ይሉኝታ በመዘላበድ ‹‹አዋቂ መሪ›› የሚመስሉት ሁሉ አቅማቸው ደካማ ነው፡፡ ይህንን በከንቲባ ጽሕፈት ቤት ደረጃ በጥልቀት መፈተሽ ተገቢ ይሆናል፡፡ ባልሠለጠኑበት ሙያና ባልጨበጡት ዕውቀት ውስጥ ገብተው ሴክተር ለመምራት (ኮንስትራክሽን፣ ትምህርት፣ ጤና፣ ዲዛይን) የሚንቦጫረቁም ትንሽ አይደሉም፡፡
ይህ እየታወቀ ግን በአሁኑ ‹‹መሬት አንቀጥቅጥ!›› ተሃድሶ አመራሩ የብቃት ችግር እንደሌለበት ተደምድሟል፡፡ ችግሩ የአመለካከትና የቁርጠኝነት እንጂ የሚያሠራ አቅም ማጣት አይደለም ተብሏል አሉ፡፡ የዚህ መደምደሚያ ዓላማ ደግሞ የፌዴራል መንግሥትና የኦሮሚያ ክልል የወሰዱትን የአመራር ሽግሽግ በጎ ዕርምጃ ያህል እንኳን ላለመነካካት ነው፡፡ እነዚያን የለውጥ ቀበኞች፣ አንዳንድ ቡድኖችና አቅመ ቢሶች በመድረኩ ላይ እግር እንዲዘረጉ ለማድረግም ነው፡፡
በመሠረቱ አዲስ አበባ የሸገር ልጆች ከተማ ብቻ አይደለችም፡፡ የመላው የአገሪቱ ሕዝቦች የፖለቲካና የኢኮኖሚ ማዕከልም ነች፡፡ ከዚያም አልፎ የአፍሪካ መዲና፣ ከ120 በላይ ዲፕሎማቲክ ማኅበረሰቦች መገኛ፣ የዓለም አቀፍ ተቋማትም መሰብሰቢያ ነች፡፡ በዚህ ላይ ፈጣን ለውጥ የጀመረች እንደመሆኗ ወደ ሚትሮፖሊታን ደረጃ ለመድረስ ሰፊ ሥራ ይጠብቃታል፡፡ ይህን እውነታ ተገንዝቦ በላቀ ኃላፊነት የሚሸከም፣ ተወዳዳሪና ብቃት ያለው አመራር ሊኖራት ይገባል መባሉም ለዚሁ ነው፡፡
አሁን በተያዘው መንገድ በኢሕአዴግ ‹‹አባልነት›› ታፔላም ሆነ በብሔር ተዋጽኦ ስም (ነባሩን ከተሜ እየገፉ) የገጠር ካድሬ በመኮልኮል የከተማዋን ትራንስፎርሜሽን ማረጋገጥ አይደለም ችግሮቿንም መቅረፍ ያዳግታል፡፡ አዲስ አበባ እኮ አሁንም የሞቱ ወንዞች የሞሉባትና በቆሻሻ ክምሮች የተዋጠች ነች፡፡ ለሕፃናትና አረጋውያን መዝናኛ፣ ለወጣቶች የስፖርት ማዘውተሪያ ዕጦት ያደቀቃት፣ እየተሻሻለ ቢመጣም የአረንጓዴ ልማቷ ያልተሟላ ከተማ ነች፡፡ ነዋሪዎችን መላወሻ የሚያሳጣ የትራንስፖርት እጥረት፣ ኑሮን የሚያማርር የመኖሪያ ቤት እጥረት (የኪራይ ዋጋ ማሻቀብ)፣ የመጠጥ ውኃ አለመዳረስ፣ ያልተሟላ አገልግሎት አሰጣጥ ከፍተኛ ሥራ የሚፈልጉ ናቸው፡፡
መዲናዋ ያላትን ተስፋ ያህል የወጣቶች ሥራ አጥነት፣ በሱስና አልባሌ ምግባር መጠመድ ጭንቀቷ ሆኗል፡፡ ሴተኛ አዳሪነትና ልመና የዘወትር ገጽታዎች ናቸው፡፡ ከገጠር ወደ ከተማ የሚደረገው ፍልሰት ማስተናገጃ አዲስ አበባ ናት፡፡ እነዚህ ሁሉ የቤት ሥራዎች ከፊቷ በተደቀኑ ከተማ ላይ ነባሩን አመራር ሳይነካኩ ተዛዝሎ ለማሻገር ማሰብ ውድቀት ነው፡፡ ‹‹ጥልቅ ተሃድሶ›› አድርገናል እያሉ ለቀናት በር ዘግቶ ተመሳሳይ ዲስኩር መደርደር ሕዝብን የሚያሳዝን፣ መንግሥትንም ትዝብት ላይ የሚጥልና አገርንም የሚጎዳ ተግባር ነው፡፡ ‹‹ጨው ለራስህ ስትል ጣፍጥ አለበለዚያ ድንጋይ ነው ብለው ይወረውሩሃል!!›› የሚባለው ተረት ለዚህ ጥሩ ማሳያ ነው፡፡
እቲ 51 ዓመት ዝዕድምኡ ብሪጣንያዊ በጻሒ ሃገር፣ መንነቱ ዛጊት ዘይተሓበረ ዕጡቕ ብዝተኮሰሉ ጥይት ከምዝተቐትለ ዝጠቐሱ ምንጭታት ዜና ካብታ ከተማ፣ እቲ ቀታሊ ባዕሉ ናብ ፖሊስ ኢዱ ከምዝሃበ’ውን ሓቢሮም።
ኣፈኛ ሚኒስተሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኣቶ ዲና ሙፍትን ኣምባሳደር ብሪጣንያ ኣብ ኢትዮጵያ ግረግ ዶረይን በብወገኖም ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ከኣ እቲ ኣብ ድሮ ልደት ፈረንጂ ዝተፈጸመ ቅትለት በጻሒ ሃገር ንዝምድና ኢትዮጵያን ብሪጣንያን ብኣሉታ ከምዘይጸሉ ጠቒሶም።
ኣብ ከተማ ባህር ዳር፣ ዝሓለፈ ሰሙን ብነበርቲ እታ ከተማ ተቓውሞ ከምዝተኻየደ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ኣብቲ ተቓውሞ ሓደ ሰብ ክቕትለ እንከሎ ብውሕዱ ሸዓተ ሰባት ከኣ ከምዝቖሰሉ’ዩ ተሓቢሩ።
ትግርኛ፡ ናብ ጀርመን እንኳዕ ብሰላም መፃእካ! ናይዚ መምርሒ ዕላማ ናይዛ ትነብረላ ዘለካ ዓዲ መረዳእታን መብርሂታትን ንምሃብ‚ዩ፡፡ ጠውቕ ኣብዚ፡ ኣብ ጀርመን ንዝነብሩ ሰባት ዝተዳለወ መምርሒን መረዳእታን
50 ሚሊዮን የአማራ ህዝብ ህገ-መንግስቴ ነው ብሎ የማይቀበለው ሰነድ እንዲሁም ሲወጠን ጀምሮ አማራን ለመጉዳትና ለማጥፋት ተጠንቶ የተዘጋጀው የትህነግ-ኦነግ የጋራ መግባቢያ ሰነድ በስፋት መሻሻል ወይም ሙሉ በሙሉ መቀየር አለበት።
ምንም አይነት “የተቀደሰ” አመክንዮ ቢቀርብ እንኳ አማራን ለመቅበር የተዘጋጀን ፀረ-አማራ ሰነድ ላለማሻሻል አሳማኝ ምክንያት አይሆንም። የአማራ ህዝብ በጨዋነት ስለታገሰ ብቻ ይህን የጫካ ህግ ወይም ህገ አራዊት ሁለንተናዊ ቅቡልነት እንዳለው ለማስመሰል የሚሞከርበት መንገድ ከነውረኛነትና አድሎአዊነት የጸዳ አይሆንም።
አማራን የመገፋትና የመገለል ስሜት እንዲሰማው የሚያድርግ ሰነድ እንዳይሻሻል መፈለግ ቀላሉ የፀረ አማራነት መለያ ሆኖ ማገልገል አለበት። ባለፋት 25 ዓመታት ለተፈጠሩ የአማራ ህዝብ ውስብስብ ችግሮች ሁሉ ዋነኛ ምንጫቸው ይህ ፀረ አማራ ሰነድ ነው። አማራ ይሁንታውን ያልሰጠውን ሰነድ ለመቀየር ቢቻል ከሌሎች ወንድሞቻችን ጋር በምክክር ቢሆን ይመረጣል። ካልሆነ ግን የአማራን ፍላጎቶች የሚያካትት ህገ መንግስት አማራ በራሱ መንገድ ይሰራል። የመጨረሻ እጣ-ፈንታችን የሚጻፈው በገዛ እጃችን ነው !
በስልክዎ ላይ በመተግበሪያ ውስጥ ውይይት ለመክፈት በሁሉም ታዋቂ የሞባይል መልእክቶች ፣ አገናኞች ውስጥ እንገኛለን- WhatsApp ቴሌግራም Viber ፌስቡክ የቀጥታ ውይይት ኢሜይል ⚡⚡⚡
1 ብዕር (DHL / UPS ፣ የመልእክት መላኪያ ነፃ) 2 እስክሪብቶች (DHL / UPS ፣ የመልእክት መላኪያ ነፃ) 3 እስክሪብቶች (DHL / UPS ፣ የመልእክት መላኪያ ነፃ) 5 እስክሪብቶች (DHL / UPS ፣ የመልእክት መላኪያ ነፃ) ማስተዋወቂያ! 5 እስክሪብቶችን ይግዙ + 1 ብዕር በነፃ ያግኙ! + መርፌዎች ነፃ! (DHL / UPS ፣ የመልእክት መላኪያ ነፃ) አዲስ! 5 እስክሪብቶችን ይግዙ + ቴስቶስትሮን ነፃ ያግኙ! + መርፌዎች ነፃ! (DHL / UPS ፣ የመልእክት መላኪያ ነፃ) 10 እስክሪብቶች (DHL / UPS ፣ የመልእክት መላኪያ ነፃ) እባክዎ የተሟላ ስብስብ ይምረጡ
የሰውነት ግንባታ - አንቲባዮቲክ ተፅእኖ ፣ የጡንቻ እድገትን ፣ ሕብረ ሕዋሳትን ፣ ጅማቶችን እና መገጣጠሚያዎችን ቁስልን ይፈውሳል ፣ 200% -300% በፍጥነት;
ከሆንግ ኮንግ የዛሬ ጉዞዎች በእውነተኛው ቻይና ተጨማሪ ለማየት ታላቅ ዕድል ናቸው - ይህ ድንበር አልፏል. የቻንቻን እና ዌንጂዬ በአቅራቢያዎቻቸው ዘንድ በጣም ተወዳጅ መዳረሻዎች ሲሆኑ, ዡዋ የብዙዎችን አድናቂዎች እያገኘች ነው. ከሆንግ ኮንግ የመጓጓዣ ቀላሉ ጉዞ የማሳዎን ውሃ ማቋረጥ ማለት የሎክስ ቬጋስ ካኖዎች ጥምር እና የሊዝባ ባክቴሪያ ከአንድ ሰዓት ያነሰ ጊዜ ነው.
ከሆንግ ኮንግ ጥቂት ሰዓታት ውስጥ ምርጥ ጉዞዎችን ለመምረጥ ከታች የ አምስት ቀን ጉዞዎቻችንን ይመልከቱ. ወይም, በተሸፈነ መንገድ ላይ ተጨማሪ ቦታ ከፈለጉ, የቻይናውን ከሆንግኮንግ ጉዞዎች ይሞክሩ - የዊንግያን ቤተመቅደሶችን እና ተራራዎችን አቋርጠው የሚያገኙበት ቦታ.
ከሃንግኮንግ, ማኳን ምርጥ ቀን ጉዞን የሚያጓጉዝበት መንገድ በሻሪ ወንበር ላይ አንድ ሰዓት ርቀት ላይ የሚገኝ ሲሆን የፓርቹጋል ባርኔጣ እና የሲኖይድ ብሮድ ብሩህ ደማቅ ብስክሌት ነው - ይህ በምድር ላይ ካሉት እጅግ ታላላቅ የቁማር ማእከልች በኋላ ነው. በየቀኑ ለሁለት ሃያ አራት ሰዓታት እየተጓዙ በጀልባ ሲጓዙ ከቆዩ በኋላ ወደ ማኮን ለመሄድ ቪዛ የሚያስፈልጋቸው ጥቂት ዜጎችን ለማጓጓዝ ቀላል ነው. እዛ በምትቆይበት ጊዜ የሜካንሳዊ ምግብን መቁረጥ አትርሳ - የፖርቹጋሊ ቅመሞች እና የካንቶኒስ ምግብ ማሸነፍ ድብልቅ ነው.
ብዙ ሰዎች የቻይንላን ከተማን ለመጎብኘት ሲመጡ አብዛኛውን ጊዜ ጉብኝታቸው ቸል ይባላል. ነገር ግን የሻይ ቤቶች እና ቤተመቅደሶች እጥረት ሳይኖርበት ይህ የዛሬው ቻይና የፊት ገጽታ ነው. የቻይና ሀብታም የኢኮኖሚ እድገት የት እንደሚገኝ ለማወቅ ከፈለጉ በፍፁም በሚያስተጋቡ ክው ሕፃናት, በፍጥነት መኪናዎች እና በጓዙን ውስጥ የሚገኙ የአየር ማቀዝቀዣ መስመሮችን ማግኘት ይችላሉ. በተጨማሪም በ 19 ኛው ክፍለ ዘመን የተሸጡትን የሻይማን ደሴት ውብ ንድፍም አለ. በቅኝ ግዛት የቅኝ አገዛዝ ግቢዎች ውስጥ ምግብ ቤቶች, ካፌዎች እና መጠጥ ቤቶች በድጋሜ ይመለሳሉ.
ሼንቻን ማለት ነው ሆኪንግ እና ቻይና አንድ ላይ የሚቀላቀሉ ሲሆን ይህም ሁለቱን ከተሞች ወደ አንድ ሜጋ-ማዘጋጅት ለማዋሃድ ጥሪዎች እንዲኖሩ ነው. በቻይና ድንበር አካባቢ ብቻ, ሺንቻን በሆንግ ኮንግ MTR ላይ ከአንድ ሰዓት ያነሰ ርቀት ላይ ይገኛል. ችግሩ? ከየትኛውም ቀጥሎ የሚታይ ነገር የለም, እና ብዙ ሰዎች ከተማውን የሚጎበኙበት ትክክለኛው ነገር ሱቅ መገበያየት ነው - እዚህ ሁሉም ነገር ማለት ይቻላል, ከሆንግ ኮንግ ይልቅ ዋጋው ርካሽ ነው. አንድ ተጨማሪ ጥቅም ቢኖር አንዳንድ ዜጐች በወረቀት ስራዎችና ዋጋዎች ላይ የሚፈታውን ልዩ የሻንች ኢኮኖሚ ዞን ቪዛ ማግኘት ይችላሉ.
የቻይንስ መስፈርቶች የዙዋይ ከተማ የቻይናውያን መመዘኛዎች ሲሆኑ, አሁንም ከአንድ ሺህ በላይ ነዋሪዎችን ይሸፍናል. በመደበኛ የቻይና ከተማ ውስጥ የየዕለት ኑሮ ምስል ማግኘት ከፈለጉ ዜዋይ ጥሩ ፎቶግራፍ ነው. በሺንጂን እና በካንጂ ሆቴል ውስጥ እጅግ በጣም አነስተኛ የሆነ የባህር ዳርቻ እና የሚያማምሩ ደሴቶች አሉ. ዡዋ የሆንግ ኮንግረርስን ተወዳጅ የበረዶ ስፍራ ሲሆን ሬስቶራንቶች እና የባርቤቶች በባህር ዳርቻዎች እና በጠረጴዛዎች ላይ ለቱሪስቶች ምግብ የሚሆኑ ናቸው. ከሆንግ ኮንግ የሚጓዙ ፌሪዎቿ ወደ ከተማው ለመድረስ ከአንድ ሰዓት በላይ ይወስዳሉ.
ቻይና ለመመልከት በእርግጥ ይፈልጋሉ? ከዚያ እራስዎን ወደ ቤጂንግ በረራ ላይ ያስቀምጡ. ይህ ረዥም መጓጓዣ ነው, እና በጣም ጥሩ ግንኙነቶች እርስዎ ከሆንክ ኬንያውያን በ 8 00 ክፍት ናቸው. ያ ከ 11 ሰዓት በኋላ ወደ ቤጂንግ ታመጣለች. ከቢጂንግ ወደ ሃንኪንግ በ 21 00 ከቡድኑ ከመውጣቱ በፊት ለክፉ ከተማ, ሚንግ ከተማዎች እና የተቀሩት ሀገራት በጣም አስፈላጊ የሆኑ ብሄራዊ ሀብቶች ለመጎብኘት ስድስት ሰዓታት ይሆናሉ.
ሩቢ ቀይ ቀለም ፣ አፍንጫው የበሰለ ቀይ ፍራፍሬዎችን ፣ ቅመማ ቅመሞችን ፣ ኦክ እና ትንባሆ በሚያስታውስ መዓዛ የተሞላ ነው ፡፡ ጣውላ በጥሩ ሁኔታ የበሰሉ ታንኮችና ረዣዥም ግርማ ሞገስ የተላበሰ ነው።
ከጥቂት አሥርተ ዓመታት በፊት ወይኖች የሚበቅሉት በዩሬክ እርሻ መሬት ላይ አንድ ሄክታር ብቻ ነበር ፡፡ ዛሬ ፣ የወይን ጠጅ ባለሙያው ስቶጃን Ščሬክ ከጉሪሺካ ብሩዳ እና አምስቱ ወንዶች ልጆቹ በፍጥረታት እና ስነ-ህዋሳት ውስጥ ይሳተፋሉ። በዚህ ዓመት ብቻ አምስት እቃዎችን ወደ የታሸገ ወይን ወደ ቻይና ተልኳል ፡፡ የዩሬክ ወይን በበርካታ የአውሮፓ ገበያዎች ፣ በሚካሊን ኮከብ በተሰጡት ምግብ ቤቶች እና እስከ ሩቅ ጃፓን ድረስ ይገኛል ፡፡ ስቶጃን “ወይንን ከሱሺ ጋር ማወዳደር እፈልጋለሁ - ለሁሉም አይደለም ፣ ግን ብዙ ልዩነቶች አሉ” ብለዋል ፡፡
የቤተሰቡ ታሪክ የተጀመረው በ 1830 ዓ.ም ዩሬክ ወደ እርሻ ንግድ በተጋባበት ጊዜ ሲሆን በ 1780 ተጀምሮ ነበር ፡፡ በአንድ እርሻ መሬት ላይ የወይን እርሻዎች ይበቅሉ ነበር ፤ በሚቀጥሉት አሥርተ ዓመታት ደግሞ የስቶጃን አባትና አጎት የወይን እርሻቸውን በቋሚነት አሳድገዋል። ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት እና የእርሻ ድንበሮች እንደገና ከተዋቀረ በኋላ አንድ ሄክታር የእርሻ መሬት በስሎvenኒያ እና በ 10 ሄክታር መሬት ውስጥ በጣሊያን ይገኛል ፡፡ የስቶጃን አጎት ከእርሻ ሲወጣ ስቶጃን እና እህቱ ተወለዱ እና ቤተሰቡ ፍራፍሬዎችን እና አትክልቶችን ለማሳደግ ጥረታቸውን አጠናክረዋል ፡፡ “ቫቲሽ እርሻ ሁል ጊዜ በእርሻው ላይ መሰረታዊ እንቅስቃሴ ሲሆን ከዚያ በኋላ የፍራፍሬ እርባታ እና የከብት እርባታ ይከተላል ፡፡ ከዚያ በኋላ ሁሉንም ጥረታችን በፍራፍሬ ምርት ላይ አተኩር ነበር ፡፡ ምርቶቻችንን ወደ ዛግorje ወይም ትሮቦንጃ ለመውሰድ ከ inቱ 22 ሰዓት እንነሳ ነበር ፡፡ የኢጣሊያ የአትክልትና ፍራፍሬ ልማት ሲጀመር ፣ የዩሬክ ቤተሰብ ይህንን እንደ ዕድላቸው አዩ ፡፡ ስለ ወይኑ ከፍተኛ ፍላጎት ነበረው ፣ እናም ትብብሩ ማደግ ጀመረ። በስቶጃን ላይ ቀስ በቀስ የወይን እርሻዎችን መትከል ጀመርን። በዛሬው ጊዜ በአጠቃላይ XNUMX ሄክታር የወይን እርሻዎች አሏቸው።
የትምህርት ተቋማት የእውቀት እንጅ የግጭት ማዕከል እንዳልሆነ ተማሪዎች ተረድተው የመጡበትን ዓላማ ለማሳካት ቅድሚያ መስጠት አለባቸው ሲሉ የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አቶ ገዱ አንዳርጋቸው ገለፁ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ናይ ሃገር ሰላምን ምርግጋእን ሓደጋ ክፈጥሩ ዝኽእሉ ምልዕዓላት ብዕቱብ እናተኸታተለ ሕጋዊ ስጉምቲ ክወስድ ናይ ኢትዮጵያ ዜጋታት ንማሕበራዊ ፍትሒ \ኢዜማ/ ፀዊዑ።ኢዜማ ወሲኹ ፓርትታት ዝተፈላለዩ አማረፂ ፖሊስታት ንህዝቢ ኣብ ዘቕርቡሉ እዋን መንግስቲ ውሳነ ካብ ምሕላፍን ካብ ምትግባርን ክዕቀብ ሓቲቱ ኣሎ።
እቲ ፓርቲ ኣብ ዝዘርግሖ መግለፂ መንግስቲ ኣብ ናይታ ሃገር ሰላምን ምርግጋእን ጠመተ ሂቡ ክሰርሕ ፀዊዑ ኣሎ።ስልጣን ንምንዋሕ ዝተኸደሉ ኣገባብ ሕገ መንግስታዊ ኣይኮነን፣በዚ ምኽኒያት ድሕሪ 25 መስከረም 2013 ዓ\ም መንግስቲ የለን፣ህዝብን ናይ መንግስቲ መሓውርን ናይ ክልል መንግስታትን ንፌደራል መንግስትን ክእዘዙ የብሎምን ዝብል ወፍሪ ከምዝነበረን ሎሚ እውን ከምዘሎን ይገልፅ ።
እቲ መግለፂ እዚ ወፍሪ ናይ ሃገር ሰላምን ምርግጋእን ካብ ምህዋኽን ናይ ዜጋታት ህይወት ኣብ ሓደጋ ካብ ምውዳቕን ዝዘለለ ፋይዳ የብሉን ይብል።ስለዝኾነ ድማ መንግስቲ ሓደጋ ቅድሚ ምግጣሙ ነዚኦም ተኸታቲሉ ክከላኸሎምን ሓደጋ ንምፍፃም ኣብ ልዕሊ ዝንቀሳቐሱ ሕጋዊ ስጉምቲ ክወስድ ኢዜማ ኣተሓሳሲቡ ኣሎ።
የ world.Our ኩባንያ በላይ ሁሉም ከ የእኔ ኩባንያ አቀባበል ደንበኞች ሁሉ ሰራተኞች ጥራት ምርቶች, ምክንያታዊ ዋጋዎች እና ጥሩ አገልግሎት ያስደስተዋል. እኛ ከልብ ደንበኞች በቤት ሆነ በውጭ አገር ጋር የንግድ ግንኙነት እንዲገቡ ተስፋ አደርጋለሁ.
ምክር ቤቱ ላለፉት ዓመታት በአፈ ጉባዔነት ሲያገለግሉ የቆዩት ዶክተር ታቦር ገ/መድህን የትምህርት ቢሮ ሃለፊ ሆነው በመሾማቸው ወይዘሮ አበበችን አፈ ጉባዔ በማድረግ ሹሟል።
የአዲስ አበባ ምክር ቤት ዛሬ በካሄደው አስቸኳይ ጉባዔ ከተማን የተለያዩ ቢሮዎች ሊመሩ የሚችሉ ሀላፊዎችን በምክትል ከንቲባ ኢንጅነር ታከለ ኡማ አቅራቢነት አፅድቋል።
በጤና ጥበቃ ሚኒስቴር የብሔራዊ ደም ባንክ ዳይሬክተር ናቸው፡፡ በተለይ ከሶስት ዓመት ወዲህ ብሄራዊ ደም ባንኩ ከኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማህበር ወጥቶ ወደ ጤና ጥበቃ ሚኒስቴር በመዛወር በርካታ የአሰራር ለውጦችን አድርጓል፡፡ ከእነዚህም መካከል ለበሽተኞች ደም ሲሰጥ የሚጠየቀውን ምትክ ደም አስቀርቶ ዜጎች ደም በነፃ እንዲያገኙ አድርጓል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ የደም እጥረት ቢያጋጥም ምን ሊፈጠር ይችላል የሚሉ ስጋቶች ይስተጋባሉ፡፡ የአዲስ አድማስ ጋዜጠኛ ናፍቆት ዮሴፍ በስጋቶቹ፣ በህገ-ወጥ የደም ደላሎች፣ በበጎ ፈቃደኛ ደም ለጋሾችና ተያያዥ ጉዳዮች ዙሪያ ከዶክተር ዳንኤል ጋር ተከታዩን ቃለምልልስ አድርጋለች፡፡
ከደም ባንኩ አመሰራረት ብንነሳ በኢትዮጵያ የደም ባንክ የተመሰረተው በ1962 ዓ.ም ነው። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ላለፉት 42 ዓመታት ደም ባንኩ ይተዳደር የነበረው በኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማህበር ስር ነው። ደም ባንኩ ወደ ጤና ጥበቃ ሚኒስቴር የተዛወረበት ምክንያት ሚኒስቴሩ እያስፋፋ የሄደባቸው የጤና ተቋማት ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመሩ መምጣት፣ ደም አቅርቦቱ ከፍላጎት ጋር አለመጣጣም በማስከተሉ፣ ይህንን ለማስተካከልና ካሉት የጤና ተቋማት ጋር አስተሳስሮ ለመምራት በመታሰቡ ነው፡፡ ከ2003 ዓ.ም መጨረሻ አካባቢ ጀምሮ ነው ወደ ጤና ጥበቃ ሚኒስቴርና ወደ ክልል ጤና ቢሮዎች አገልግሎቱ እንዲዛወር የተደረገው፡፡
የደም ባንኩ ወደ ጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ከተዛወረ በኋላ አዳዲስ አሰራሮች እየመጡ ነው፡፡ ለምሳሌ አንድ ታካሚ ምትክ ደም እንዲያመጣ የሚገደድበት አሰራር ቀርቶ በነፃ የሚገኝበት አይነት አሰራር እየተከተላችሁ ነው፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ ማብራሪያ ሊሰጡኝ ይችላሉ?
እንዳልሽው ቀደም ሲል አንድ ታካሚ ደም በሚያስፈልገው ከጊዜ ቤተሰቡ ወይም የቅርብ ሰው ምትክ ደም እንዲሰጥ ይደረግ ነበር፡፡ ከ2006 ዓ.ም ጀምሮ በተለይም በአዲስ አበባ ይህ አሰራር ቀርቶ፣ አንድ ሰው ደም በሚፈልግበት ጊዜ የህክምና ባለሙያው ለዚህ ታካሚ ደም ያስፈልጋል ብሎ፣ ወረቀት ይዞ ይቀርባል፤ በቀጥታ ደሙ ይፈቀድለታል። ሁለተኛው አሰራር እና አዲስ የተጀመረው በተለይ በመንግስት ሆስፒታሎች እዚያው ሆስፒታሉ ውስጥ ሚኒ (ትንሽ) ደም ባንክ በማዘጋጀት፣ፍሪጃቸው ውስጥ ለሳምንት የሚበቃቸውን ደም ይወስዱና በሳምንቱ ሲያልቅ መጥተው ይወስዳሉ፡፡ በቀጣይ በግል ሆስፒታሎችም አሰራሩ ይቀጥላል፡፡ ይህ አሰራር በተለይ ጥቁር አንበሳ ሆስፒታል ውስጥ በደንብ እየተሰራበት ነው፡፡ ምክንያቱም በጥቁር አንበሳ ሆስፒታል ከሚሰበሰበው ደም አርባ በመቶውን ይጠቀማል፡፡ በቀጣይ ወደ የካቲትና ጳውሎስ ሆስፒታሎች የማስፋፋት ጥረቶች ይደረጋሉ፡፡
በአሁኑ ሰዓት ለግል ሆስፒታሎች እየወሰዱ ለመስጠት ከባድ ነው፣ ምክንያቱም በአዲስ አበባ ውስጥ ከመቶ በላይ ሆስፒታሎችና የጤና ተቋማት በመኖራቸው ሁሉንም ለማዳረስ ይከብዳል። እዚህ ላይ ልብ ሊባል የሚገባው፣ ከደም ባንኩ ደም የሚወስዱት አዲስ አበባ ያሉት ብቻ ሳይሆኑ በአዲስ አበባ ዙሪያ ያሉ እስከ መቶ ኪሎ ሜትር ያሉና ከዚያም በላይ እንደነደብረብርሃን ያሉት ሁሉ ደም ይወስዳሉ፡፡ ለእነዚህ ሁሉ ለሳምንት የሚበቃቸውን እንዲወስዱ ማድረግ ከባድ ነው፡፡ እስከ ሻሸመኔ ድረስ ከዋናው (ከአዲስ አበባው) ደም ባንክ ይወስዳሉ፡፡ ዋናው ደም ባንክ ከፍተኛ ጫና አለበት፡፡
ጥሩ ጥያቄ ነው፡፡ በአሁኑ ሰዓት በአዲስ አበባ ወደ 25 የሚጠጉ ደም ባንኮች ይገኛሉ፡፡ በዚህም በየመቶ ኪሎ ሜትር ራዲየስ የሚገኙ የግልና የመንግስት ሆስፒታሎችና ጤና ተቋማት ከአቅራቢያቸው የደም ባንኮች እንዲወስዱ የሚደረግበት አሰራር እየተዘረጋ ነው፡፡ ለምሳሌ የሻሸመኔ ጤና ተቋማት ከአዳማ ወይም ከሀዋሳ እንዲወስዱ ይደረጋል፡፡ አሁን ለጊዜው ባለው ሁኔታ ግን ከዋናው እየወሰዱ ነው፡፡ ነገር ግን እንዳልሽው አሰራሩ ተዘርግቶ ሲያልቅ ከየአቅራቢያቸው ደም ባንኮች እንዲወስዱ ይደረጋል፡፡
ቀደም ሲል የነበሩት ከ12 አይበልጡም ነበር። ደም ባንኩ ወደ ጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ከተዛወረ በኋላ በተደረገው እንቅስቃሴ ወደ 25 አድገዋል። እነዚህም አዳዲስ ደም ባንኮች ስራ የጀመሩት ገና በቅርቡ ነው፡፡ በሙሉ አቅማቸው መስራት ሲጀምሩና በደንብ ሲጠናከሩ ቀደም ብለሽ ያነሳሽው በየአካባቢያቸው ደም የሚከፋፍሉበት አሰራር ይቀጥላል፡፡ አሁን ግን አዲስ እንደመሆናቸው የሚችሉትን ያህል እየሰሩ ነው፡፡ በተለይ በኦሮሚያ ክልል ያሉት በደንብ እየተንቀሳቀሱ ነው፡፡ በኦሮሚያ በዚህ ዓመት ስድስት የደም ባንኮችን ከፍተው በደንብ እየሰሩ ይገኛሉ፡፡ አዳማ፣ ነቀምት፣ መቱ፣ ጎባ፣ ወሊሶ በደንብ እየሰሩ ነው፡፡ በጭሮ (አሰበ ተፈሪም) ደም ባንኩን ለመክፈት የሰራተኛ ቅጥርና በቢሮው ላይ የማስተካከያ ስራዎች እየተሰሩ ነው፤ በቅርቡ ይጀምራል፡፡
ይህ አሰራር እንዲቀር የተደረገበት ዋናው ምክንያት የዓለም የጤና ድርጅት (WHO)ም ሰዎች ደምና የደም ተዋፅኦዎችን በነፃ ማግኘት አለባቸው የሚል ሲሆን ደም መገኘትም ያለበት ከበጎ ፈቃደኞች ነው ይላል፡፡ ምክንያቱም አንድ ሰው ምትክ ደም በሚሰጥበት ጊዜ ግዴታ ነው። እናትህ ታማለችና ደም መስጠት አለብህ ተብሎ ይገደዳል፡፡ ይህ አሰራር በብዙ ምክንያቶች ጥሩ አይሆንም፤ ከምክንያቶቹ አንዱ ይህ ሰው የስነ-ልቦና ዝግጅት ላይኖረው ይችላል፡፡ ሁለተኛው ደግሞ በጤናው ላይ ችግር ሊኖርበት ይችላል። አንዳንድ ሰዎች ለምሳሌ ኤችአይቪ በደማቸው ያለባቸው፣ ከቤተሰብ ደብቀው መድሃኒት የሚወስዱ ይሆኑና ደም ስጡ ሲባሉ ሚስጥሩ እንዳይታወቅ ደም ይሰጣሉ፡፡ ደማቸው ምትክ ሆኖ ሲቀርብ አያገለግልም፡፡ ከቤተሰብ በምትክ የሚገኝ ደም በአብዛኛው ለተለያዩ ችግሮችና በሽታዎች የተጋለጠ ነው፡፡ ይህ በመረጃ የተረጋገጠ ነው፡፡ በጎ ፍቃደኞች በየሶስት ወሩ የኤችአይቪ እና የሌሎች የጤና ምርመራዎች የሚያደርጉ ናቸው፡፡ ስለሆነም የዓለም የጤና ድርጅት በ2020 ዓ.ም ሁሉም አገሮች መቶ በመቶ ደም ከበጎ ፈቃደኞች ብቻ እንዲሰበስቡ በሚል አቅጣጫ አስቀምጧል፡፡ አገራችንም ይህን ተግባራዊ ለማድረግ ነው እየተንቀሳቀሰች ያለችው፡፡ በመሆኑም የፌደራል ጤና ጥበቃም ይህን አቅጣጫ በመከተል መቶ በመቶ ደም ከበጎ ፈቃደኞች ብቻ እየሰበሰበ ይገኛል፡፡
ይህንን ጉዳይ በጣም አስበንበት ነው የጀመርነው፤ ዝም ብሎ በስሜት የሚሰራም አይደለም፡፡ በደንብ አቅደንና አስልተነው ነው ወደ ትግበራ የገባነው። ከላይ ላነሳሽው ስጋት መፍትሄው በጎ ፈቃደኞች እንዲለግሱ ግንዛቤ መፍጠርና ማስተማር ነው፡፡ ጠንክረን እስካስተማርን ድረስ እጥረት ይገጥመናል ብለን አናስብም። ሁለተኛው እጥረት በሚገጥመን ጊዜ ፈጥነው ደም የሚሰጡ ተመዝግበው የተቀመጡ ከ2500 በላይ በጎ ፈቃደኞች አሉን፡፡ እነዚህ በጎ ፈቃደኞች በማንኛውን ሰዓት እጥረት ቢገጥመን ደውለን የምንጠራቸው ቋሚ ደም ለጋሾቻችን ናቸው፡፡ ሆኖም የእነዚህን በቋሚነት ደም የሚለግሱ ሰዎች ቁጥር በ10 እጥፍ የማሳደግ እንቅስቃሴ እቅድ አለን፡፡ ስለዚህ ህብረተሰቡ ደም መለገስን ባህሉ እንዲያደርግ ከጣርን፣ እነዚህ ከ2500 በላይ ቋሚ ለጋሾቻችን በየሶስት ወሩ የሚሰጡን ደም ካለ፣ የህሙማንን ቤተሰቦች ደም በነፃ ስንሰጣቸው ማወቅ ያለባቸው ያህል ካስተማርናቸው እጥረት ሊገጥመን አይችልም፡፡ ለህሙማን ቤተሰቦች ደም በነፃ ከሰጠን በኋላ በደንብ አስተምረን፣ ወደፊት እነሱም ደም በመለገስ የሰዎችን ክብር ህይወት እንደያተርፉ ነግረን፣አድራሻቸውን ወስደን ነው የምናሰናብታቸው፡፡ እነዚህ ሰዎች ዛሬ እናታቸው፣ እህታቸው ወይም ወንድማቸው በሌላ ሰው ደም መዳኑን ስለሚያውቁ፣ ነገ የሌላውን ህይወት ለማትረፍ እየመጡ ደም ይሰጣሉ፡፡ ይህን በተጨባጭ እያየነው ነው፡፡ በእነዚህ ሁሉ ምክንያቶች የደም እጥረት ያጋጥመናል ብለን አናስብም ግን ብዙ መስራትን ይጠይቀናል፡፡፡
በነገራችን ላይ ምትክ ደም አስቀርተን በነፃ መስጠት ስንጀምር አካባቢ፣ ትልቁ ራስ ምታታችን ደም ሻጭ ደላሎች ጉዳይ ነበር፡፡ አንድ ሰው በፊት ምትክ የሚሰጥለት ዘመድ ሳይኖረው ሲቀር “የሚሸጥ ደም አለ” እያሉ ደላሎች ካገናኙት በኋላ “የአጎቴ ልጅ ነው፣ የአክስቴ ልጅ ነው” እያለ ደም ገዝቶ ያመጣ ነበር፡፡ ደም ገዝቶ ያመጣ ነበር ሲባል ሻጩና ገዢው በደላላ ከተገናኙ በኋላ ተደራድረው “ዘመድ ነኝ” በማለት ደም ሰጥቶ ይሄድ ነበር፡፡ በተጠና ጥናትና ባለው መረጃ መሰረት፣ ደም ሻጮቹ ደማቸውን ሸጠው ለጫት፣ ለመጠጥ፣ ለአደንዛዥ ዕፅ መግዣ ነው የሚጠቀሙበት፡፡
በትክክል! ለምሳሌ ከአደንዛዥ እፅ ጋር በተገናኘ ሱስ ያለባቸው ጠጥተው የሚሰክሩ ሰዎች ራሳቸውን ለኤችአይቪ ኤድስና መሰል በሽታዎች ሊያጋልጡ ይችላሉ፡፡ ይህን ደግሞ ራሳችን የምናጠናበት መንገድ አለ፣የታተሙ ጥናቶችም አሉ፡፡ በነገራችን ላይ እነዚህ ደም በገንዘብ የሚሸጡ ሰዎች “Paid donors” ይባላሉ፡፡ በእኛ አገር ደም አይሸጥም አይለወጥም፣ ይህ ወንጀል ነው፡፡ በሌሎች አገሮች የደም ባንካቸው ገንዘብ እየከፈለ ደም የሚሸጡ አሉ። ይህ በስትራቴጂና በሌሎች ችግሮች ምክንያት ሊሆን ይችላል፡፡ እኛ አገር እንደ ስትራቴጂ የምንከተለው የበጎ ፈቃደኝነት ደም ልገሳን ነው፡፡ አሁን በዓለም ጤና ድርጅት ውስጥ አባል የሆነ አገር ደም መግዛትና መሸጥ ይከለክላል፡፡ ወደ ደም ሻጮች እና አደንዛዥ ዕፅ ተጠቃሚዎች ደም ስንመጣ፣ከሚለግሱት ደም 50 በመቶው ጤናማ ባለመሆኑ ከጥቅም ውጭ ይሆናል፡፡
ስለዚህ እኛም አገር እነዚህ ደም ሻጮች በቤተሰብ ምትክ ውስጥ ተሸሽገው ሊኖሩ ይችላሉ። ቤተሰብ ነኝ እያሉ ይመጣሉ፡፡ ያኔ ታዲያ ባለሞያዎቻችን ቤተሰብ ነው አይደለም የሚለውን ለማየት መታወቂያ መጠየቅና መሰል ስራዎች አስቸግረዋቸው ነበር። ምትክ ደም መቅረቱ ደም ሻጮችንና ደላሎችን ከጨዋታ ውጭ የሚያደርግ ነው፡፡
እርግጥ አሁንም በተለይ ከገጠር የሚመጡ ወገኖች እስከ ሁለት ሺህ ብር ድረስ አውጥተው ደም ይገዛሉ የሚባል ነገር ይሰማል፡፡ ይህ ግን ከደም ባንኩ ጋር የተያያዘ አይደለም፡፡ በፊትም ሆነ አሁን የደም ባንክ ደም ሲሰጥ ሽራፊ ሳንቲም አይቀበልም። ወደፊትም አይቀበልም፡፡ ማንኛውም ዜጋ ደም በነፃ ነው የሚያገኘው፡፡ የሰራተኞች ደሞዝ፣ የደም ከረጢትና የመመርመሪያ መሳሪያዎችን ወጪ መንግስት ነው የሚሸፍነው፡፡ በጎ ፈቃደኛ ደም ለጋሾችም ከማንም ሽራፊ ሳንቲም ሳይፈልጉ በነፃ ይሰጣሉ፡፡ ነገር ግን በመሀል ቢሮክራሲ በመፍጠርና ሲስተሙን በማዛባት ገንዘብ ለማግኘት የሚጥሩ አንዳንድ ግለሰቦች አይኖሩም ማለት አይደለም። ሆስፒታሎች አካባቢ ከደም ጋር የተያያዘ ስራ የሚሰሩ ባለሙያዎች፣ደም ለመስጠት ወይ ምትክ ደም አለበለዚያ ገንዘብ አምጡ እያሉ እንደሚያጭበረብሩ ሰምተን፣ ጉዳዩን እጅ ከፍንጅ ለመያዝ በድብቅ ክትትል አድርገን ነበር፣ እስካሁን ግን ያጋጠመን ነገር የለም፡፡ ይህ በግለሰብ ደረጃ ነው የሚደረገው፡፡ ሆስፒታሎችም አካባቢ የስነ-ምግባር ችግር ያለባቸው ግለሰቦች አይጠፉም። ዋናው ነገር ህብረተሰቡ ደም በነፃ የማግኘት መብት እንዳለው አውቆና ተገንዝቦ፣ “ምትክ አምጣ ገንዘብ፣ ክፈል” የሚሉ አጭበርባሪዎችን ማጋለጥና ለህግ ማቅረብ አለበት፡፡
በዓመት ውስጥ የሚሰበሰበው የደም ክምችት ምን ያህል ነው የሚለውን ብንመለከት፣ ከሶስት አመት ወዲህ፣በፊት ከነበረው እጥፍ በሚባል መልኩ እየተሰበሰበ ነው፡፡ ከዚያ በፊት ግን በአመት የሚሰበሰበው የደም መጠን ከ40 ሺህ ከረጢት በታች ነበር፡፡ አሁን ወደ ሚኒስቴሩ ከተዛወረ በኋላ ለሁለት አመቱ አፈፃፀም በዓመት ወደ 63ሺህ ዩኒት ደም መሰብሰብ ተችሏል፡፡ ሌላው ቀርቶ በ2006 ዓ.ም በስድስት ወር ውስጥ 40 ሺህ ከረጢት ደም ተሰብስቧል፡፡ ይህ መጠን ከሶስት ዓመት በፊት በዓመት የሚሰበሰብ የደም መጠን ነበረ። ስለዚህ በእጥፍ መጨመሩን ያመለክታል፡፡ ይህ ለውጥ በሁለት መንገድ ነው የመጣው፡፡ አንደኛው የሰራነው የግንዛቤ ማስጨበጫ ትምህርት ነው። ትምህርቱ በቂ ነው ብለን ደረታችንን ባንነፋም በተቻለ መጠን ህብረተሰቡ ደም ልገሳ ላይ ያለው አመለካከት እንዲሰፋ እያደረግን ነው፡፡ ግን በጣም ይቀረናል፡፡ ሁለተኛው የደም ባንኮችን ቁጥር በእጥፍ ማሳደግ በመቻላችን ለውጥ አምጥቷል፡፡ በፊት የደም ባንኮች አዲስ አበባን ጨምሮ በሀገሪቱ ትልልቅ ከተሞች ብቻ ነበር የሚገኙት፡፡ ለምሳሌ ደሴ፣ ባህርዳር፣ ጎንደር፣ አዳማና ሌሎች ከተሞች ነበሩ፡፡ ጤና ጥበቃ ሚኒስቴር ደም ባንኩን በስሩ ካደረገ በኋላ በሁሉም የክልል ከተሞች እንዲኖሩ አድርጓል፡፡ በተለይ በማደግ ላይ ያሉት እንደ አፋር፣ ሱማሌ፣ ቤኒሻንጉል እና ጋምቤላ ባሉትም ክልሎች የደም ባንክ እንዲኖር ተደርጓል፡፡ ወደፊትም የበለጡ ቅርንጫፎች እንዲኖሩ ይደረጋል፡፡
በጣም ከፍተኛ ግንኙነት አለን፡፡ አንደኛ በየአመቱ ሰኔ ሰባት ቀን የአለም ደም ለጋሾች ቀን በመሆኑ በዓሉን በደመቀ ሁኔታ እናከብራለን፡፡ ሁለተኛ ከደም ለጋሽ አስተባባሪዎች ጋር በየስድስት ወሩ ውይይት አለን፡፡ ሶስተኛው መንገድ ዓመት በዓላት በሚኖሩ ጊዜ እየደወልን “እንኳን አደረሳችሁ” እንላለን፡፡ እንደ ቤተሰብ ነው የምናያቸው፣ የምንሳሳላቸው፣ እነሱም በየሶስት ወሩ ለደም ልገሳ ሲመጡ እንገናኛለን፡፡ የጤና ምርመራ፣ የምክር አገልግሎት ያገኛሉ፡፡ በዚህ በዚህ መልኩ መልኩ የጠበቀ ግንኙነት አለን፡፡
ጥሩ! አንደኛ እነዚህ ትልልቅ ሰዎች በተለይም የፌዴሬሽንና የህዝብ ተወካዮች ም/ቤቶች አፈ ጉባኤዎች አቶ አባዱላ ገመዳና አቶ ካሳ ተክለብርሃን ደም ሲሰጡ ድርብ ኃላፊነት እየተወጡ መሆናቸውን ያሳያል፡፡ ምክንያቱም እነዚህ ባለስልጣናት በህዝብ የተመረጡ ናቸው። ስለዚህ የመረጣቸውን ህዝብ ለማስተማር እነሱ በተግባር ማሳየታቸው ህብረተሰቡ ላይ መነሳሳትን ፈጥሯል። አርአያ በመሆን ለሌሎች ለጋሾች ብርታትን ሰጥተዋል፡፡ እነ አትሌት ሀይሌ ገ/ሥላሴ፣ የጤና ጥበቃ ሚኒስትሩ እነ ዶ/ር ከሰተብርሃን አድማሱ፣ እነ አርቲስት አብርሀም ወልዴ እና መሰል ታዋቂ ሰዎች መጠቀማችን ለጋሾቻችንን እያበዛልን ነው፡፡
አዎ! ለምሳሌ በ2006 ዓ.ም መጨረሻ 150ሺህ ከረጢት ደም ለመሰብሰብ እቅድ ተይዟል። በየዓመቱ የጤና ተቋማት በጨመሩ ቁጥር የሚፈለገው የደም መጠንም እየጨመረ ይሄዳል። በየክልሉ እና በየወረዳው አዳዲስ ሆስፒታሎች ጤና ተቋማት እየተስፋፉ ነው፡፡ የረጅም ጊዜ እቅዳችን የደም ባንኩ ተወዳዳሪና ለሁሉም ዜጋ በቂ የሆነ የደም አቅርቦት እንዲኖረው ማድረግ ነው። ወደፊት የግልም የመንግስትም ጤና ተቋማት ፈቃድ ያላቸው ደረጃቸውን የጠበቁ እስከሆኑ ድረስ ደም እኩል የማግኘት መብት አላቸው፡፡ ላስገነዝብ የምወደውም ከደም ባንክ በነፃ የሚያገኙትን ደም ለህሙማኖቻቸው በነፃ መስጠት እንዳለባቸው ነው፡፡
አሁን በቀጣይ ትኩረት ሰጥተን የምንሰራው እዚህ ጉዳይ ላይ ነው፡፡ በዚህ ጉዳይ ላይ ስለሚኖረን ግንኙነት ከሆስፒታሎች ጋር ቁጭ ብለን ተወያይተናል፡፡ ከሆስፒታሎች ጋር የምንዋዋለው ምንድነው? እነሱ በየሳምንቱ ለሳምንት የሚበቃ ደም ይወስዳሉ። ከዚያ በኋላ በየወሩ ያላቸውን አፈፃፀም ሪፖርት እንዲያደርጉ ይጠበቃል፡፡ እስካሁን ሪፖርት አላደረጉም፡፡ ወደፊት ግን ምን ያህል ደም ወሰዱ፣ ምን ያህሉ ጥቅም ላይ ዋለ---የሚለውን ሪፖርት እንዲያደርጉ ይገደዳሉ፡፡ በዚህ መልኩ ነው የምንከታተለው። ይህን ሲስተም ከሁለትና ከሶስት ሳምንት በኋላ ደረጃውን ከሚያሟሉ ሆስፒታሎችና ጤና ተቋማት ጋር እንፈራረማለን፡፡ ከዚያም ለሚወስዱት ለእያንዳንዱ ከረጢት ደም ተጠያቂ ይሆናሉ፡፡
More in this category: « ታካሚዎችን ነገሬ የማይሉ ደንታ ቢስ ሃኪሞች!	በእርግዝና ወቅት ሴቶች ላይ የሚደርስ አካላዊ ጾታዊ /ወሲባዊ/ና ሥነ ልባናዊ ጥቃትና መዘዙ »
ኢዴፓ በሃያ ዓመታት የትግል ጉዞው ለሦስተኛ ጊዜ የገጠመውን የሕልውና አደጋ እልህ አስጨራሽ የሆነ ትግል በማካሔድ አክሽፎታል። በገዥው ፓርቲ፣ በኢትዮጵያ የምርጫ ቦርድ፣ በግንቦት 7 እና በአራት የራሳችን የፓርቲ አባላት ትብብርና ቅንጅት የፓርቲያችንን ሕልውና ለማጥፋት ላለፉት ሦስት ዓመታት የተካሄደብንን ዘመቻ በማያዳግም ሁኔታ አክሽፈን ወደ ትግሉ ጎራ እነሆ ተቀላቅለናል።
እንደሚታወቀው የኢሕአዴግ ሥራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ኅዳር 6 ቀን 2012 ዓ.ም. የውሕደት ጥናት ውጤት ላይ ለመወያየት በሚል ባካሔደው ስብሰባ አጀንዳውን ስቶ በሕግ ባልተሠጠው ሥልጣን ላይ የኢሕአዴግ እኅትና አጋር ድርጅቶች እንዲዋሓዱ በአብላጫ ድምፅ ወስኗል።
ሰሞኑን በአገራችን ግጭቶች መከሰታችው ይታወቃል። በዚህ ክስተት የሰላም ሚኒስቴር የበላይ አመራሮችና ሠራተኞች ሕይወታቸውን ላጡ ዜጎቻችን የተሰማንን ጥልቅ ኀዘን እየገለጽን፤ ለቤተሰቦቻቸው መፅናናትን እንመኛለን።
በኢትዮጵያ የተጀመረው የለውጥ እና ተሃድሶ እርምጃ በአጭር ጊዜ ውስጥ በርካታ ተጨባጭ ውጤቶች እንዳስገኘ ሁሉ ውስብስብ ተግዳሮቶችም እየገጠሙት ይገኛል፡፡ በተለይ ጥቅምት 12 ቀን 2012 ዓ.ም. ጀምሮ በተቀሰቀሰው ውዝግብ እና ሁከት የተሞላ ነውጥ የበርካታ ሰዎች ሕይወት ከመጥፋቱ፣ የአካል ጉዳት ከመድረሱ፣ ንብረት ከመውደሙ እና የሰዎች መደበኛ ኑሮ እና ሰላማዊ ሕይወት ከመረበሹ በተጨማሪ፤ የህግ በላይነትን በእጅጉ የተፈታተነ እና መሠረታዊ ሰብዓዊ መብቶችን ከፍተኛ አደጋ እና ስጋት ላይ የጣለ እጅግ አሳሳቢ ክስተት ነበር፡፡
ለኢትዮጵያዊያን የነፃነት፣ እኩልነትና የዴሞክራሲ ጥያቄ የሕይወታቸው አካል ነው ቢባል ማጋነን አይሆንም። ከውጭ ወራሪም ሆነ ከውስጥ አምባገነን አገዛዝ ጋር የሚያደርጉት ትንቅንቅ ዛሬም መቋጫ አላገኘም። በየምዕራፉ ግን የለውጥ ጮራዎች ብልጭ ድርግም ማለታቸው ሕዝባችንን ለሠቀቀን ዳርገውታል።
በዘመናዊት ኢትዮጵያ እንኳን ከአራት በላይ የለውጥ ብልጭታዎች ታሪክ ሆነው አልፈዋል። በሚያሳዝን ሁኔታ ለውጥን ማስተዳደር አለመቻል ዛሬም ትልቁ ፈተናችን ሆኗል።
እዘን ክልተ ሃገራት መደበር ኩክሌር ንምህናጽ ስምምዕ ዝኽተማ ዘላዋ፣ ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን ብ11 ታሕሳስ ኣብ ግብጺ ወግዓዊ ምብጻሕ ብምፍጻም ምስ ፕረዚደንት ዓብደል ፈታሕ ኣል ሲሲ ኣብ ዝተራኸበሉ’ዩ።
ሩስያ፣ ብጉዳይ ናይል ምስ ዝሰሓሓባ ዘለዋ ጎረባብቲ ሃገራት፣ ቁጠባውን ወትሃደራውያን ስምምዓት ምኽታማ፣ ንዝምድና ‘ተን ድሮ ኣብ ዲፕሎማስያዊ ምስሕሓብ ዝርከባ ሱዳንን ግብጽን ብዝያዳ ከሻሕክሮ ከምዝኽእል ተንተንቲ የረድኡ።
የተፈፀመውን ግድያ በብርጋዴል ጄኔራል አሳምነው ፅጌ፣ በአብን ወይም በፀንፈኛ አማራ ናሽናሊዝም ማላከክ የችግሩን ምንጭ ከመከለል በቀር ምንም አይፈይድም። መነሻ ምክንያቱን መፈተሽ ብልህነት ነው።
* ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ሃገሪቱን ከሴራ ፖለቲካ ማላቀቅ አልቻሉም። ባንዳንድ ሁኔታዎች ራሳቸውም የሴራው አካል መሆናቸውን መገመት በመቻሉ ሁኔታው ተስፋ አስቆራጭ ሆኗል።
* ሁሉን አካታች ፍኖተ ካርታ ማቅረብ አልተቻልም። የተረኝነት መንፈስ ገኗል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ ሃገሪቱን አሻግራለኹ ብለው የገቡትን ቃል በአቅም ማነስ ይሁን በዳተኝነት አጥፈው በዘር ላይ በተመሰረተው ፌደራሊዝም እንደማይደራደር በፓርቲያቸው በኩል አሳውቀዋል።