Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
እዚ ጾም ኣብ ሰለስተ ዘመናት ማለት ዘመነ ማቴዎስ ዘመነ ማርቆስ ዘመነ ሉቃስ ሕዳር 16 ይጅምር ኣብ ታሕሳስ 29 ይሰዓር። ከሎ ናይ ጾም መዓልታት 43 ይኸውን ማለት እዩ። ኣብ ኣርባዕተ ዓመት ሓደ ግዜ ግና ሕዳር 15 ጾም ይጅምር። ካብዚ ዝተላዕለ ኣብ ሰለስተ ዘመናት 44 ክጽወም ከሎ ኣብ ዘመነ ዮሓንስ ግና 43 መዓልታት ይጽወም። ኣብ ኣርባዕተ ግዜ ሓንሳብ ሓንቲ መዓልቲ ጾም ትጎድል። ኣብ ሰለስተ ዘመናት 44 ንጾሞ፣ ንጾም ከኣ ዚያዳ ከነዳሉ ስለ ዝግበኣና እዩ።
ስለዚ ንነብያት ኣብነት ጌርና እግዚአብሔር ብተስፋን ብበረከትን ከንብረና ፣ እቲ ጽቡቅ ድሌት ልብና ክፍጽመልና ምእንቲ ከም ቅዱሳን ኣቦታትና ብቃሉ ክንነብር ምእንቲ ንጸውም።
ብፍልጥ ድዩ ብዘይ ፍላጥ ሓደ ሓደ ሰባት ጾም ዝጅመረሉን ዝወደኣሉን መዓልታት ከም ሕቶ ኣቅሪቦም ክከራኸርሉ ይረኣይ። ኮይኑ ግን እዚ ቀኖና ቤተ ክርስትያን እምበር ዶግማ ስለዘይኮነ ዘከራኽር ጉዳይ’ውን ክኸውን ኣይግበኣን። ፍቅረ እግዚአብሔር ብምሕሳብ ናብ ፍቅሪ ብምምላስ ንጾም ከነድሉ ይግበኣና። ሥርዓተ ቤተ ክርስትያን ብምሕሳብ ኣቲ እንጽሞ ብፍቅሪ ክንግበሮ ኣቦታት ይመኽሩና።
ነብያት ኣርብዓ መዓልቲ ጥራሕ ዝጸሙ ክንብል ከለና ካብ ሕዳር 19 ጀሚሮም ታሕሳስ 29 ፈጺሞም ማለት እዩ። ንሕና ከኣ ሕዳር 15 ጾም ይጅምር ንብል። እዚ ከኣ ዘከራኽር ኣይኮነን። ኣብ ፍትሓ ነገስት አንቀጽ 15 ቁጽሪ 568 ካብ ፍርቂ ሕዳር ስለ ዝብል ናይ ሕዳር ፍርቂ ከኣ 15 እዩ።
ካልኣይ መጽሓፈ ስንክሳር ሕዳር 15 ናይ ስብከት ጾመ ልደት መጀመርያ እዩ ይብለና። ክብሪ ይኹኖ ኣምላኽና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ንዝተወልደሉ ዕለት ኣብ ግብጺ ዝነብሩ ያዕቆብያውን ዝሰርሕዎ ሕጊ እዩ። በረከቱም ምሕረቱን ንዘልዓለም ምሳና ጸኒዑ ይንበር።
ሳልሳይ ሓዋርያ ፊሊጶስ ሕዳር 16 ብሰማእትነት ምስ ዓረፈ ንሥጋኡ ከቓጽልዎ ምስ ደለዩ መልኣከ እግዚአብሔር ንሥጋኡ ሰዊርዎ ። ድሕሪኡ ደቂ መዛሙርቱ ካብቲ ዕለት ጀሚሮም ሰለስተ መዓልቲ ምስ ጾሙ ኣብ ሕዳር 18 ኣምላከ ቅዱሳን ብቅዱስ መልኣኹ ጌሩ ንሥጋኡ ምስ ሃቦም ሽዑ ቀበርዎ። ሰለዚ ሰለስተ መዓልቲ ጾመ ፊሊጶስ ተባሂሉ ተወሲኹ።
ራብዓይ በዓለ ልደት ረቡዕን ዓርብን እንተዊዒሉ ይብላዕ እዩ ፣ ነዚ መተካእታ ከኣ ጾመ ገሃድ ሓንቲ መዓልቲ ቅድሚ ጾመ ፊሊጶስ ተወሲኻ ሕዳር 15 ክንጸውም ኣዚዞምና።
ጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ዝጾሞ ጾመ ኣርብዓ መዓልትን ኣርብዓ ለይትን ከሎ ንሕና ግና 55 መዓልቲ ከም እንጸሞ ማለት እዩ። መጀመርታ ሳምንቲ ጾመ ሕርቃል ናይ መወዳእታ ሳምንቲ ድማ ሰሙነ ሕማማት ብምባል ከም እንጸሞ ማለት እዩ። እዚ ናይ ኣቦታትና ትእዛዝን ሥርዓት ብመንፈስ ቅዱስ ተመሪሖም ዝሰርዖዎ ስለ ዝኾነ ተቀቢልና ንትግብሮ።
የኢትዮጵያ ፓለቲካ በየሴኮንዱ ነው የሚለዋወጠው:: ህወሀት ዶ/ር አብይ አህመድ ወይም ወርቅነህ ገበየሁን ቀጣዩ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚንስተር አርጎ ለመሾም ንትርኩ ቀጥሏል በዚህ የተነሳ የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ ታውጇል:
happening now: Ethiopia : በአዲስ አበባ የቅዱስ ጎርጊስና አዳማ ጨዋታ ተቋረጠ ህዝቡ በጨዋታው ላይ ፖለቲካዊ ነገሮችን በማንሳቱ በአዲስ አበባ ስታዲዮም ዙሪያ አድማ በታኝና ህዝቡ ተፈጠዋል::
#Ethiopia : በወልቂጤ ከትላንት ጀምሮ ከቤት ያለመውጣት አድማ ወደ ህዝባዊ እምቢተኝነት ተቀይሮ የሶስት ሰዎች እንደ ተገደሉ ታውቋል:: ወልቂጤ ከቁጥጥር ስር ውጪ ነች የታሰሩ ይፈቱ የሚሉ ህዝባዊ መፈክሮች እየተሰሙም ነው::
#Ethiopia : የኢትዮጵያ ፓለቲካ በየሴኮንዱ ነው የሚለዋወጠው:: ህወሀት ዶ/ር አብይ አህመድ ወይም ወርቅነህ ገበየሁን ቀጣዩ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚንስተር አርጎ ለመሾም ንትርኩ ቀጥሏል በዚህ የተነሳ የአስቸኳይ ግዜ አዋጅ ታውጇል:
የጤና ጥበቃ ሚኒስቴርና የሕብረተሰብ ጤና ተቋም ዛሬ ባወጡት ዕለታዊ የወረርሽኙ ሁኔታ ሪፖርት ላይ እንደተገለጸውከዚህ በፊት በወረርሽኙ መያዛቸው ተረጋግጦ የህክምና ክትትል ሲደረግላቸው ከነበሩ ሰዎች መካከል ተጨማሪ 239 ሰዎች ከበሽታው በማገገማቸው እስካሁን በኢትዮጵያ ከበሽታው ያገገሙ ሰዎች ቁጥርን 4152አድርሶታል።
ቫይረሱ ከተገኘባቸው ሰዎች መካከል 179ኙ ከአዲስ አበባ፣ 75ቱ ከድሬዳዋ፣ 15ቱ ከጋምቤላ፣ 7ቱ ከትግራይ፣ 2ቱ ከኦሮሚያ፣ 2ቱ ከአፋር፣ 1 ከቤኒሻንጉልና 1 ከሲዳማ ክልሎች ናቸው።
እንግዲያውስ ቬጅታኒ ሆስፒታል ለችግርዎት መፍትሄ አዘጋጅቷል:: በቀጥታ (Online)ስለጤናዎ የሚያማክሩበት መንገድ ዝግጅቱን አጠናቆ ጨርሷል:: ከጤና ባለሙያው ጋር እርስዎ ብቻ በቀጥታ በኦንላይን የሚሰጠውን የማማከር አገልግሎት አሁንኑ ያግኙ:: COVID-19
አስደሳች ዜና የቬጂታኒ ሆስፒታል የመኃንነት ህክምና ማዕከል ከጥምር ኮሚሽኑ(JCI) በክሊኒካል ኬር ፕሮግራም (CCPC)የምስክር ወረቀት ተቀብሎዋል ይህም በአለም በዘርፉ ካሉ ማዕከላት ይህን ክብር በማግኘት የመጀመሪያው ያደርገዋል፡፡ክቡራን ደምበኞቻችንም እኛ ጋር ሲመጡ በመኃንነት ህክምና ብቃት ባላቸው ባለሙያዎች አለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀ አገልግሎት እንደሚያገኙ በመተማመን ነው፡፡
ኡር (ሱመርኛ፦ ኡሪም፤ አካድኛ፦ ኡሩ) በደቡብ ሱመር (የዛሬይቱ ኢራቅ) የነበረ ከተማና መንግሥት ሲሆን በኤፍራጥስ ወንዝ ደቡብ ዳርቻ ላይ ተገኘ። በጥንት ሥፍራው በፋርስ ወሽመጥ ላይ ሲሆን አሁን ግን ባሕሩ የብስ ሆኖ ከወሽመጡ በጣም ይርቃል።
በኩፋሌ 10፡24 መሠረት «የከለዳውያን ዑር» በአርፋክስድ ወገን በኬሴድ ልጅ በዑር ተሠርቶ ነበር፤ ይህም በመጽሐፍ ቅዱስ አብርሃም የተወለደበት ከተማ ነው። የሥነ ቅርስ ሊቅ ሌዮናርድ ዉሊ «የከላውዴዎን ኡር»ና በኤፍራጥስ ላይ የነበረው ዑር ሱመር አንድላይ እንደ ነበሩ የሚያምን ቢሆን፤ በቀድሞው አይሁድና አረብ ልማድ ግን «የከላውዴዎን ኡር» በስሜን መስጴጦምያ እንደ ተገኘ ይላል።
ኡር እጅግ ጥንታዊ መሆኑ ይመዘገባል። የዱሙዚድ ሕልም በተባለ ትውፊት፣ የኡሩክ ንጉሥ ዱሙዚድ ከቅንጦቱ በተገለበጠው ጊዜ፣ ያባረሩት አመጸኛ ረሃብተኞች ከኡርና ከሌሎች የሱመር ከተሞች እንደ መጡ ይነግረናል። በኡር ፍርስራሽ ውስጥ፣ የከተማው መጀመርያ ነገሥታት መቃብሮች ተገኝተዋል፤ ከነኚህም ውስጥ የንጉሦች አካላምዱግና መስካላምዱግ፣ የንግሥት ፑአቢም መቃብሮች አሉ። የመስካላምዱግ ልጅ ንጉሥ መስ-አኔ-ፓዳ ኡሩክ፣ ኪሽና ኒፑርን ይዞ የሱመርን ላዕላይነት ለኡር መንግሥት መሰረተ። ይህ የኡር 1ኛው ሥርወ መንግሥት ይባላል። በዚህ ስርወ መንግሥት መጨረሻ፣ ኡር ድል ሆኖ ሥልጣኑ ወደ ኤላም ከተማ ወደ አዋን እንደ ተወሰደ በሱመር ነገሥታት ዝርዝር ላይ ይተረካል።
በ22ኛ ክፍለ ዘመን ዓክልበ. የኡር 2ኛው ሥርወ መንግሥት ነገስታት ናኒ እና መስኪአጝ-ናና በሱመር ላዕላይነት ገዙ፤ ስለዚህ ሥርወ መንግሥት ግን ብዙ አይዘገብም፤ የአዳብ መንግስት በንጉሥ ሉጋል-አኔ-ሙንዱ ሥር ተከተለው። ከአካድ መንግሥትና ከጉታውያን ግዛት በኋላ በሆነ ዘመን፣ ዝነኛ የሆነ የኡር 3ኛው ሥርወ መንግሥት ተነሣ። መጀመርያው ንጉሡ ኡር-ናሙ የኡር-ናሙ ሕግጋትን (1983 ዓክልበ.) አወጣ።
በዚህ ታላቅ የኡር መንግሥት መጨረሻ ወቅት አገሩ በረሃብ፣ በአውሎ ንፋስና በጦርነት ተፈተነ። አሞራውያን የተባለው ሕዝብ በብዛት በሱመር ውስጥ ሠፍሮ ነበር። ኢሲን የተባለው ከተማ ከኡር ነጻ ወጥቶ ለራሱ ራስ-ገዥ መንግሥት ሆነ። በመጨረሻ (1879 ዓክልበ.) የኡር ጠላቶች ኤላማውያን ኡርን ዘርፈው አጠፉት፤ ከዚያ በኋላ የኡር ሥልጣን ወድቆ ኢሲን ከተማ የደቡብ መስጴጦምያ ዋና ሥልጣን ሆነ።
የቀይ ኮከብ ጥሪ eBook ☆ የቀይ ደራሲ በዓሉ ግርማ በኢሊባቡር ክፍለ ሀገር ሱጴ በምትባል ሥፍራ በ ዓም ተወለዱ። ዕድሜያቸው ለትምሕርት ሲደርስ የአንደኛ ደረጃ ትምሕርታቸውን በልዕልት ዘነበወርቅ ትምሕርት ቤት ፤ ሁለተኛ ደረጃ ትምሕርታቸውን ደግሞ በጄኔራል ዊንጌት ትምሕርት ቤት አጠናቀዋል። ከዚያም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በፖሊቲካል ሳይንስ እና ኢንተርናሽናል ሪሌሽንስ የ ቢኤ ዲግሪ ያገኙ ሲሆን፤ በዚሁ ተመሳሳይ መስክ ከአውሮፓ የማስተርስ ዲግሪያቸውን አግኝተዋል።ደራሲ በዓሉ ግርማ በተለይ በልብ ወለድ እና በፈጠራ የሥነ ጽሑፍ የቀይ ኮከብ ePUB Ï ሥራዎች ከታወቁት የኢትዮጵያ የዘመኑ ደራሲዎች መካከል ተወዳጅነትና ዝናን ያተረፉ ዕውቅ ደራሲ ነበሩ። ከጻፏቸው በርካታ ድር.
ዘረኞቹ እና ሸፍጠኞቹ አሃዳዊያን፣ በእኔ ላይ ከከፍቱት ተከታታይ ስም የማጥፋት ዘመቻ አልፋው፣ 1) ኦሮሙማን (ኦሮሞነትን) ገለናል፣ 2) የኦሮሞን ህዝብ የነፃነት እና የእኩልነት ትግል በትነናል፣ 3) ኦሮሞን እርስ በርሱ አባልተን የኢትዮጵያ ፖለቲካ የመስዋዕት በግ አድርገናል(በሌላ አገላለፅ አንዱን ኦሮሞ እንደ ዱላ ተጠቅመን ሌላውን ኦሮሞ መተናል)፣4) የኦሮሞን ህዝብ በፖለቲካ፣ በሃይማኖት እና በአከባቢ ከፋፍለን አባልተናል፣ 5) የኦሮሞ ብሄርተኞችን በአሃዳዊያኑ ከተሞሉት የኢትዮጵያ ተቋማት መንጥረናል ፣ 6) በኦሮሞ ህዝብ ግንባር ቀደም መሪነት የመጧውን ለውጥ ቀልብሰና፣ ወዘተ እያሉ ጮጴ እየረገጡ እና እየፈነደቁ ይገኛሉ። አሃዳዊያኑ በህልማቸው በርካታ የኦሮሞ እኩልነት ትግል መሪዎችን ገለው፣ ቀብረው፣ ታስካራቸውን እያወጡ ይገኛሉ።
ይህ የአሃዳዊያኑ ፉከራ እና ቀረርቶ፣ ባዶ የቁራ ጩኸት ሳይሆን፣ ከውስጥ እና ከውጭ ተናበው የሚሰሩ፣ የኢትዮጵያ መንግስት ተቋማትን ከተቆጣጠሩ ዘረኛ እና አግላይ ኃይሎች እየመጣ መሆኑ፣ ለሁሉም የእኩል የሆነች (all inclusive) ኢትዮጵያን የመፍጠር ከመቶ ሃምሳ ዓመታት በላይ የዘለቀው የሰፊው የኢትዮጵያ ጭቁን ህዝብ ትግል ገና ከግቡ ያለመድረሱን እና አዲስ የትግል ምዕራፍ መከፈቱን አመልካች ነው።
ይህ እውነታ እንደ ኦሮሞ ያሉ የኦትዮጵያ ጭቁን ህዝቦች ትግል ያለበትን ደረጃ እና የወደፊት የትግል አቅጣጫን እንደ ገና እንድናጤን ግድ ይለናል። ይህ ደግሞ አገራዊ እና ህዝባዊ ኃላፊነት ብቻ ሳይሆን፣ በዚህ ትግል የተሰው ሰመዓታት ደም እና መጭው ትውልድ ከእኛ በግልም ሆነ እንደ ህዝብ የሚጠብቁት የትውልዶች አደራ ነው።
የኢትዮጵያ ብሄር ብሄረሰቦች እንደ ህዝብ የቡድን መብታቸውን ሳያስከበሩ፣ ከዚህ ህዝብ አብራክ የወጡት እና ወደ ፊትም የሚወጡት ግለሰቦች(ሙሁራንም ቢሆኑ)፣ እኳን በነፃነት የመኖር፣ የማሰብ መብታቸው እንኳን፣ለአሃዳዊያኑ ብቻ አገር እንድትሆን በተፈጠረችው አሮጌዋ ኢትዮጵያ እንደማይከበሩ የአሃዳዊያኑ የሰሞኑ ተከታታይ ዘረኛ እና አግላይ ጥቃቶች ምስክሮች ናቸው።
በተለይም ደግሞ፣ የሰሜን የፖላቲካ ኃይሎች፣ የኢትዮጵያን የመንግስት የፖለቲካ ስልጣን ይዘው፣ የደቡብ ኢትዮጵያ ህዝቦችን(የኦሮሞ ህዝብን ጨምሮ) 1ኛ) የሰው ኃይሉን በፊውዳሉ ዘመን ጭሰኛ፣ አሁን ደግሞ ባለንብረት ሳይሆን ተቀጣሪ ሰራተኛ አድርገው የሚበዘብዙበት፣ 2ኛ) የደቡቡን ህዝብ መሬት፣ “መሬት የመንግስት ነው(መንግስት እነርሱ ስለሆኑ) ” በሚል ሸፍጥ ፖላቲካውን ተቆጣጠረው የጭቁኑን ህዝባችንን መሬት በመቆጣጠር፣ ህዝባችንን መሬት አልባ ያደረጉበት፣ 3ኛ) የኢትዮጵያን የኢኮኖሚ መዋቅሮችን በመያዝ የደቡቡን ህዝብ የተፈጥሮ ሃብቱን የሚዘርፉበት እና የደቡቡን ህዝብ አገር አልባ ያደረጉበት፣ 4ኛ) አሃዳዊያኑ ገዥ፣ የደቡቡ ህዝብ አገር አልባ እና ተገዥ የሆነበት፣ የኢትዮጵያ ፖላቲካ ኢኮኖሚ ስረዓት ሙሉ በሙሉ ፍርሶ፣ ኢትዮጵያ ለሁሉም ህዝቦቿ የእኩልነት፣ የፍትህ እና የርዕትህ አገር ባልሆችበት ሁኔታ፣ የአሃዳዊያኑን የተቀናጀ እና የተደራጀ ዘመቻን በቸልታ ማለፍ ለዳግም ባርነት ራስን መዳረግ ነው።
ስለዚህ ይህ ስር ነቀል ለውጥ የሚሻ የአሃዳዊያኑ አደጋ እንደ ተራራ አንጋጦ በፊታችን በቆመበት ሁኔታ፣ ሰሞኑን በኮሮና ወረርሽኝ ምክንያት የመንግስትን ዕድሜ ለማራዘም ያሉ ህገ መንግስታዊ ክፍተቶችን ለማፈላለግ እና ስለምርጫ ጊዜ መወሰን ላይ የሚደረጉት ሰጣ ገባዎች የኢትዮጵያን መሠረታዊ ስረዓታዊ ችግሮችን የዘነጉ እና የኢትዮጵያን ስረዓታዊ ችግሮች የበለጠ ያወሳስቡት ይሆናል እንጂ አንዳችም የሚፈቱት የኢትዮጵያ ህዝብ ችግሮች አይኖሩም።
አሁን ለፖላቲካ ታክቲክ ወይም ባለማወቅ ቀለል ተደርገው የሚታዩት አሃዳዊያኑ እየፈጠሩ ያሉት የኢትዮጵያ ችግሮች፣ የህገ መንግስት መከበር እና የምርጫ ጉዳይ ብቻ ቢሆኑ ኖሮ፣ በአፄው፣ በደርግ እና በህወሃት ዘመን ነፃ አውጭ ግንባሮችን አደራጅተን ከምንተላለቅ፣ ጥሩ ጥሩ ጠበቆችን አፍርተን እና አከራክረን፣ በህጋዊ መንገድ ብቻ በፈታናቸው እና ባለፍናቸው ነበር።
የኢትዮጵያ ችግሮች በዘረኝነት፣ በመድሎ እና በአግላይነት ላይ የተመሰረቱ የፖላቲካ፣ የኢኮኖሚ እና የማህበራዊ ተቋማትን እና እነዚህን ዘረኛ ተቋማትን የወለደውን ስረዓታዊ አስተሳሰቦች እና የኃይል አሰላለፎች አፍርሶ፣ አዲስ እና ሁሉን አካታች (all inclusive) ሀገረ መንግስታዊ ስረዓት የመመሥረት እንጂ፣ ዘረኛውን እና አግላይ ስረዓቱን በምርጫ እና በህገ መንግስት ጠጠሮች ደግፎ ለማስቀጠል መሞከር አይደለም።
የዘረኛው እና የአግላዩ ስረዓት ሰለባ የሆነው ሰፊው የኢትዮጵያ ህዝብ፣ በተለይም ደግሞ የአሁኑን ለውጥ በማምጣት ከፍተኛ ዋጋ የከፈለው የኦሮሞ ህዝብ፣ ከ1966ቱ አብዮት እና ከ1983ቱ ለውጥ ውድቀት መማር ያለበት አንድ ትልቅ ቁምነገር ቢኖር፣ ይህን ዘረኛ እና አግላይ ስረዓት አፍርሶ፣ በአዲስ ስረዓት መተካት እንጂ፣ ያረጀውን፣ በአግላይ እና በጠባብ መሠረት ላይ የቆመውን ፈራሽ ሥረዓት መጠጋገን የትም እንደማያደርሰን መገንዘብ ነው።
ይህ ለውጥ የዛሬ ሁለት ዓመት ሲመጣ፣ ኢትዮጵያን በዲሞክራሳዊ ሽግግር ሂደት፣ የሁሉም ህዝቦቿ የእኩል እና የፍትህ አገር የማድረጉ ተስፋ በህዝብ ዘንድ በፍጥነት እየተበተነ ፣ ህዝባዊ ትግሉ በተደራጁ ቡድኖች መካከል የስልጣን ሽሚያ እየመሰለ፣ በአሃዳዊያኑ ፉከራ እና ጩኸት መተካቱ፣ በትግሉ ላለቀው ህዝብ እና ትግሉን ለሚመሩት የመጨረሻ የማስጠንቀቂያ ደውል ነው። ዘረኛ እና አግላይ አሃዳዊያን፣ ለውጡ ባማጣው ክፍተት ተጠቅመው፣ ለእኩልነት እና ለፍትህ ከመስራት ይልቅ፣ የአፄ ኃይለስላሴ ዘመን የኢትዮጵያ ተቋማትን re-activate በማድረግ፣ የተደራጀ እና የተቀናጀ ብሄር ተኮር ዘረኝነት እና መድሎ የሚፈፅሙበት መሰሪ ስረዓቶች በኢትዮጵያ ውስጥ እንደገና በከፋ ሁኔታ እየገነቡ መሆኑ፣ የህዝባዊ ትግሉን አቅጣጫ እና አጠቃላይ ይዘት እንደገና እንድናጤን ግድ ይለናል።
በህወሃት/ኢህደግ ዘመን የኢህዴግ መንግስት ተብሎ ለሚታወቀው ጉዑዝ አካል፣ የህወሃት ተቋማት እንደ deep state(ስውር መንግስት) ሆነው ሲያገለግሉ እንደነበረ ይታወሳል። ዛሬ ደግሞ ኢትዮጵያ፣ ዘረኛ እና አግላይ አሃዳዊያን፣ የኢትዮጵያ ከተሞችን፣ የመንግስት ተቋማትን፣ የኢኮኖሚ ተቋማትን፣ የሚዲያ ተቋማትን፣ የባህል እና ማህበራዊ ተቋማትን ሙሉ በሙሉ በመያዝ፣ አዲስ ስውር መንግስት( deep state) ሆነው እየተደራጁ ያሉበት አገር ሆናለች። ይህ የኢትዮጵያ ፈተናዎችን አብስቷል፣ አወሳስቧል።
አንደኛ፣ በህወሃት ዘመን የተፈጠሩ ችግሮች እና የህዝብ ጥያቄዎች በለውጡ ሂደት ስላልተፈቱ እና ምላሽ ስላልአገኙ፣ እያመረቀዙ እና የህዝብን ሮሮ እያባባሱት ይገኛሉ።
ሁለተኛ፣ በአፄ ኃይለስላሴ ዘመን የተፈጠሩት ችግሮች በደርግ እና በህወሃት ዘመን በትክክል ስላልተፈቱ፣ የአሃዳዊያኑ ከለውጡ በኋላ በተፈጠረላቸው አዲስ አጋጣሚ እንደገና አቆጥቁጦው እና አዲስ ኃይል ሆነው ኢትዮጵያን አንቀው ይዘዋል። የኢትዮጵያ ህዝብም ትግል በመጣበት ፍጥነት ከህወሃት ወደ ዘረኛ እና አግላዮቹ አሃዳዊያን ዞሯል።
ሶስተኛ፣ ለዚህ ለውጥ መምጣት ምክንያት የሆነውን፣ የኢትዮጵያ ህዝብን የፍትህ፣ የእኩልነት እና የርዕትህ ጥያቄዎችን የሚመልስ አዲስ ስረዓት እንኳን ሊወለድ፣ ባለመፀነሱ፣ ህዝብ ግራ ተጋብቶ ተስፋ አልባ እንዲሆን አድርጓል። የፖላቲካ ትርክቱም አዲስ ስረዓት በመፍጠር ላይ ሳይሆን፣ በህወሃት ዘመን በነበረው እና በአፄ ኃይለስላሴ ዘመን በነበሩት ሁለት አሮጌ ስረዓቶች መካከል አንዱን ምረጡ የተባለ ይመስላል።
አራተኛ፣ በኢትዮጵያ ያለውን ግራ መጋባት እና ጎራ መደበላለቅ የተገነዘቡ የቅርብ እና የሩቅ አገሮች በኢትዮጵያ የየራሳቸውን አጀንዳ ለማራመድ፣ ኢትዮጵያን የአጀንዳቸው ማራመጃ ቤተ ሙከራ ለማድረግ እየሰሩ ይገኛሉ። አውሮፖዎች በባርሊን ኮንፍራንስ ጀርመን አገር ላይ ተሰብስበው አፍርካን ሲካፋፋሉ፣ በአደዋ ጦርነት ከቅኝ ግዛት የተረፈችው ኢትዮጵያ አሁን አፍርካን 1ኛ) በፀጥታ ቀጠና፣ 2ኛ) በኢኮኖሚ ቀጠና እና 3ኛ) በሃይማኖት ቀጠና ከፋፍሎ ለመቀራመት እየተደረገ ከለው አደጋ የምታመልጥ አትመስል። ለኢትዮጵያ ህዝብ ህልውና፣ ከዱሮው መቀራመት፣ የአሁኑ የከፋ መሆንን ግን መሳት የለብንም።
አምስተኛ፣ በእንቅርት ላይ ጆሮ ደግፍ እንዲሉ፣ በሽታው ኢትዮጵያን አጠቃ፣ አላጠቃ፣ ኢትዮጵያ የኮሮና ወረርሽኝ በአለም ዙሪያ የሚፈጥረው የፖላቲካ፣ የኢኮኖሚ እና የማህበራዊ ቀውስ ሰለባ መሆኗ ሳይታለም የተፈታ ነው።
እጅግ የሚገርመው ግን፣ እነዚህን ግዙፍ አደጋዎች የተጫኑባት ኢትዮጵያ፣ ከውስጥ የፖላቲካ እቃቃ ጨወታ ወጥታ አንድም ትርጉም ያለው ምክክርም ሆነ አቅጣጫ ጠቋሚ ስራ ያለመስሯቷ ነው።
ለምሳሌ፣ አንደኛ እና ሁለተኛ የኢትዮጵያ ፈተናዎችን እንኳን ብንመለከት፣ በለውጡ ሂደት በህወሃት ዘመን የተፈጠሩት ችግሮች ሳይፈቱ፣ የአፄ ኃይለስላሴ ዘመን ችግሮች እንዳሉ፣ በአሃዳዎያኑ ዘረኝነት እና አግላይነት ታጅበው፣ የኢትዮጵያን አሮጌ ተቋማት ስለተቆጣጠሩ፣ እጅግ በሚያሳስብ ሁኔታ ለውጥ ፈላጊው ህዝብ ከለውጡ ሸሽቶ፣ በሁለት ዓመት ጊዜ ውስጥ ለውጡ ከመጣበት ከህወሃት ጋር እንዲያብር እና ከአሃዳዊያኑ ለሚመጣበት እጅግ ዘረኛ ዘመቻ ራሱን ለመከላከል ህወሃትን እንደ አዲስ አጋር ኃይል እንዲያይ የሚያደርግ አዲስ ፖላቲካዊ ሁኔታ ተፈጥሯል። ይህን የጎራ መደበላለቅ የፈጠሩ ብዙ ምክንያቶች አሉ። አንደኛ፣ የለውጥ ኃይሉ ማህበራዊ መሰረቱን ይዞ ሳይደራጅ በመበታተኑ እና ወደ ኋላ እንጂ ወደ ፊት ማየት የማይችለው ዘረኛ እና አግላይ አሃዳዊ ቡድን ከለውጡ በኋላ የኢትዮጵያን ተቋማት ሙሉ በሙሉ በመያዛቸው ነው። ሁለተኛ፣ ዘረኛው እና አግላዩ ቡድን የኢትዮጵያ ህዝብ ነገ የተሻለች አገር አንዲፈጥር ሳይሆን፣ ህዝብ በህወሃት ዘመን እንኳን አገኛው የሚላቸውን የባህል እና የቋንቋ መብቶች እንዲቀለበሱ በማድረግ፣ በአፄው ዘመን የነበረችውን Assimilationist ኢትዮጵያ ዳግም ለመፍጠር የሚሰራ ፀረ አንድነት እና ፀረ እኩልነት ኃይል መሆኑ ዋና ዋናዎቹ ናቸው። ይህ ሁኔታ ደግሞ፣ ለውጡን ቀልብሶ፣ ኢትዮጵያን ለስር ነቀል አብዮት ወይም የእርስ በርስ ጦርነት የሚዳርግ፣ ከለውጡ በኋላ በአዲስ መልክ ተደራጅቶ፣ የኢትዮጵያን ፖላቲካ ማዕከላዊ ስፍራ የያዘው ዘረኛው እና ገፉው አሃዳዊ ቡድን መሆኑን፣ መላው የኢትዮጵያ ህዝብ ከወዲሁ ማወቅ አለበት።
ሶስተኛውን አደጋ በተመለከተ፣ በህወሃት እና በአፄው ዘመን የተፈጠሩትን ሰረዓቶች የሚተካ አዲስ ስረዓት ባለመቀረፁ እና እንደ ጭንቁር የሚባሉት ዘረኛ አሃዳዊያን የአሮጌዎን ኢትዮጵያ የፖላቲካ መዕከል ስለያዙ፣ እኩልነት የሚፈልገው የኢትዮጵያ ህዝብ፣ በተለይም ለበርካታ ዓመታት በነፃ አውጭ ፖላቲካ ውስጥ ሲዳክር የኖረው፣ የትግራይ፣ የኦሮሞ፣ የሱማሌ፣ የሲዳማ፣ የአፋር፣ የጋምቤላ እና ወዘተ ህዝቦች፣ በኢትዮጵያ የማሃል ፖለቲካ ቤት አልባ ስለተደረጉ፣ ወደ ዳር ፖለቲካ ተመልሰው የየራሳቸውን ነፃ አገር ማቋቋም ወደ ሚለው አማራጭ በድብቅ የሚመከር የፖለቲከኞች ውይይት ሳይሆን በህዝብ ልብ እየተመዘነ ያለ አዲስ የፖለቲካ አማራጭ ሆኖ እየቀረበ ይገኛል። ኢትዮጵያን ሁሉን አቀፍ(all inclusive) የእኩልነት፣ የፍትህ እና የርዕትህ አገር እናደርጋለን፣ የህዝብ ጥያቄዎች በኢትዮጵያ መዕቀፍ ይፈታሉ፣ ብለን ብዙ ዋጋ ለከፈልን፣ ይህ ለውጥ በአሃዳዊያኑ ከተቀለበሰ፣ ትልቅ አገራዊ ክስረት ነው።
አራተኛውን ፈተናም ካየን የውሸት ፉከራውና ቀረርቶውን ወደ ጎን ትተን፣ የቅርብ እና የሩቅ አገሮች የየራሳቸውን ብሄራዊ አጀንዳ በኢትዮጵያ እንዳያስፈፅሙ፣ የሚከለክል አገራዊ አንድነትም ሆነ ተቋማዊ ጥንካሬ በኢትዮጵያ ተዳክሟል። ሰሚ እና ሰሪ የለም እንጂ፣ማጠናከር ግን ይቻላል።
ቀጥለን አሃዳዊያኑ በፍጥነት የህወሃትን እግር ተክተው እንዴት የኢትዮጵያ ተቋማትን እንደተቆጣጠሩ እና እንዴት ለለውጡ ትልቅ ደንቃራ እንደሆኑ ዘርዘር አርገን እንመለከታለን ። በመጀመሪያ ግን ለውጡን ለአሃዳዊያኑ መፈንጫ ያደረጉ የለውጡን ድክመቶች እናያለን።
ለውጡ አዝሎት የመጣው ውስጣዊ እና መዋቅራዊ ችግሮች አሉ። እነዚህን ድክመቶች አምኖ ከመቀበል ብንጀምር ውይይታችንን እውነተኛ ያደርገዋል። ያን ሳናደርግ የለውጡን ችግሮች ሁሉ ውጫዊ (external) ብቻ አድርገን፣ በአሃዳዊያኑ ላይ ብቻ ከነጣጠርን፣ እውነተኛ መፍትሄ አናገኝም። ስለዚህ ከለውጡ ድክመቶች መጀመር ለውጡን ለማስቀጠል እና ትግሉን አጠናክሮ ለመቀጠል እጅግ አስፈላጊ ነው።
ከሁሉ በፊት ግን አንድ ለሁሉም ግልፅ መሆን ያለበት ጉዳይ አለ። የ1966ቱ አብዮትም ሆነ የ1983 ለውጥ የታገለው እና ሙሉ ለሙሉ ሳይነቅለው የቀረው የአሃዳዊያኑን ዘረኛ እና አግላይ አገዛዝ ነበር።
የ2018ቱ ለውጥ በተቃራኒው፣ ትኩረት ያደረገው ህወሃት ላይ ብቻ በመሆኑ፣ የ1966ቱን አብዮት (በደርግ የተቀማው ለውጥ) እና የ1983ቱ(ህወሃት መራሹ ለውጥ) የወደቁበትን መሰረታዊ( inbuilt and intrinsic) ችግሮች ሳያጤን የመጣ ለውጥ ነው። እነዚህ እጥረቶች ደግሞ የአሁኑ ለውጥ፣ ከሁለቱ ለውጦች አጭር ህይወት የሚኖር (short lived ) እና ምንም ፍሬ ሳያፈራ ሊያልፍ የሚችል (inconsequential) የመሆን ዕድሉን ከፍተኛ ያደርገዋል።
የታሰበውን ያህል ባይሆንም፣ የ1966ቱ ደርግ መራሽ አብዮትም ሆነ የ1983ቱ ህወሃት መራሽ ለውጥ የሚጥሉትን ስረዓት እና በምን እንደሚተኩት ያውቁ ነበር። የ1966ቱ አብዮት የአፄውን ጭሰኛ ስረዓት አፍርሶ በሶሻልስት ስረዓት እንደሚተካ፣ አብዮቱን ለመሩት ሁሉ ግልፅ ነበር። የ1983ቱ ለውጥ መሪዎችም የደርግን አሃዳዉ የክፍለ ሃገር መዋቅር አፍርሰው፣ በፌዴሬሽን(በተግባር ስራ ላይ ባያውሉትም) ልተኩት እንደወሰኑ አስቀድመው ያውቁ ነበር። የሚያዚያ 2018ቱ ለውጥ በተቃራኒው ግን ህወሃትን ከስልጣን ከማውረድ ባሻገር፣ በምን ስረዓት እንደሚተካው በግልፅ ያስቀመጠው አላማ አልነበረውም። ለውጡም አገራዊ ስር ነቀል ለውጥ ለማምጣት ሳይሆን ለምርጫ ፖላቲካ ስረዓት ማመቻቻ እንዲመስል ያደረገው ይኸው በትግሉ ወቅት ስረዓታዊ ለውጥ የማምጣቱ አላማ በግልፅ ያለመቀመጡ ነው። (በምርጫ ፖላቲካ ላይ እመለሳለሁ። )
ለምሳሌ፣ የ1966ቱ አብዮት በመሬት ላራሹ ፣ በከተማ ትርፍ ቤት እና በሶሻልስት ሪዖት(አይዶሎጂ) አውጆ መለስተኛ ጠቀሜታ ለህዝቡ አምጥቷል። የ1983ቱ ለውጥም የብሄር ብሄረሰቦችን ጥያቄዎች ለመመለ ክልሎችን በመፈጠር፣ ለውጡን ያመጠውን ህዝብ ለተወሰነ ጊዜም ቢሆን እንዲታገስ አድርጓል። የ2018ቱ ለውጥ ግን ለውጡን ላመጣው ህዝብ አንድም ማስታገሻ እንኳን ሳይሰጥ የለውጡ ደጋፊዎችን እያጣ እና የህዝብ ድጋፍም እያንጠባጠበ ይገኛል። ይህ በቶሎ ካልታረመ፣ ኢትዮጵያ መሸከም ወደ ማትችለው፣ ከአሁኑ ለውጥ ወደ ሌላ፣ ምናልባትም ሰላማዊ ወደ ያልሆነ ሌላ ለውጥ ልታመራ እንደምትችል አደገኛ አዝማሚያዎች አሉ።
ሌላው የ2018ቱ ለውጥ ከ1966ቱ እና ከ1983ቱ ለውጦች ያልተማረው፣ ህዝባዊ ለውጥ በተደራጀ እና በተማከለ አመራር ከልተመራ(structured ካልሆነ) ፍሬ አንደማያመጣ መታወቅ ነበረበት። በሁለት የተደራጁ ኃይሎች የተመራው የ1966ቱን አብዮት(በወታደሩ) እና የ1983ቱን ህወሃት መምራታቸው ለውጡ ላስመዘገባቸው የተወሰኑ ስኬቶች ምክንያት መሆኑን በሚገባ መጤን እና ልምድ መወሰድ ነበረበት።
የ2018ቱ ለውጥ በትርክት ደረጃ፣ በደርግ እና በህወሃት ያልተመለሱ፣ 1) የቋንቋ፣ 2) የመሬት ባለቤትነት፣ 3) ራስን በራስ የማስተዳደር፣ 4) ቀደምት ስረዓቶች የፈጠሩትን የብሄር ድንበርን ተከትለው የተፈጠሩ የጎንዮሽ መበላለጦች (horizontal economic, political and social inequalities) ማስተካከል፣ 5) የኢትዮጵያ ሃገረ መንግስት የቆመበትን ዘረኛ እና አግላይ አሃዳዊ መዋቅር አፍርሶ ለሁሉም እኩል የሆነች ኢትዮጵያን መፍጠር ነበር።
ነገር ግን በዋነኛነት በኦሮሞ ህዝብ መሪነት የመጣው የ2018ቱ ለውጥ ከላይ የዘረዘርኳቸውን ትርክቶች ማታገያ አድርጎ ህዝብን ለለውጥ ማነሳሳት ቢችልም፣ ከላይ የተመለከቱ እና ሌሎች ቁልፍ እጥረቶች ለዛሬው የለውጡ መቀጨጭ ምክንያት ሆኗል። እነርሱም፣ 1ኛ) ለውጡ የሚመራው ድርጅት አልነበረውም፣ 2ኛ) አክቲቨስቶች እንጂ የተማከለ አመራር አልነበረውም፣ 3ኛ) ጥያቄዎች ማንሳት እንጂ፣ የህዝብ ጥያቄዎችን በኢትዮጵያ የሚመልስ የመንግስት ለውጥ( regime change) ማድረግ ብቻ ሳይሆን የስረዓት ለውጥ (system change) ማምጣት መሆኑን በግልፅ አላስቀመጠም፣ 4ኛ) በህዝባዊ ብሶት እና ህወሃትን ከስልጣን ካባረርን የባሰ አይመጣም በሚል publicist እሳቤ ጉድለቶቹን ሳይሞላ የመጣ ለውጥ ነው።
እነዚህ የለውጡ መዋቅራዊ እና ውስጣዊ ክፍተቶች፣ አሃዳዊያኑ እና ሌሎች ለውጡን ለመቀልበስ የሚፈልጉ ቡድኖች በጎደለ እንዲሞሉ አድርጓል። ዛሬ ለተፈጠሩ ችግሮችም ሆኑ አገራዊ አደጋዎች፣ እነዚህ የለውጡ እጥረቶች ቁልፍ መሆናቸውን አምነን በመቀበል፣ ቀጣይ እርምት በማድረግ፣ ለመፍትሄው መታገል አለብን።
እዚህ ጋ መነሳት ያለበት ሌላው ነጥብ፣ ለውጡ የተንጠለጠለባቸው ኢህዴግ ውስጥ ያሉ ጥቂት ተራማጅ መሪዎችም ( progressive forces )፣ በፍጥነት ህዋሃት ራሱ ማስተካከል አቅቶት፣ጥሎት በሄደው የበሰበሰ የኢህዴግ አረንቋ ውስጥ መዘፈቃቸው ፣ እንዲሁም ሞግዚታቸው ህወሃት ዞር ስትል፣ በኦህዴድ እና በብአድን መካከል በአሃዳዊያኑ አጫፋርነት የተፈጠረው የስልጣን ሽሚያ እና ፍትጊያ፣ ለለውጡ የአሃዳዊያኑ መቀለጃ መሆን ትልቅ ድርሻ ተጫውቷል። የኢህዴግ ውስጣዊ ችግሮች ሳያንሱ፣ አድፍጠው ቀን ይጠብቁ የነበሩት በዘረኛ እና ሸፍጠኛ አሃዳዊያን እንደ ጥንብ አንሳ ከያሉበት ሁሉ ተሰብስበው በመልካቸው እና በአምሳላቸው በአፄ ኃይለስላሴ ዘመን በተገነቡት አሃዳዊ፣ አግላይ፣ ዘረኛ እና assimilationist ኢትዮጵያ ተቋማት ( establishments) ላይ ሰፈሩ። አሃዳዊያኑ በኢትዮጵያ ተቋማት ውስጥ ያሉትን፣ በየትኛው መመዘኛ ለውጡን ያመጣውን የሰፊውን የኢትዮጵያ ህዝብ ስነ ልቦናም ሆነ የጭቆና ሰቆቃ የማይጋሩትን፣ አማርኛ ተናጋሪዎችን ቅኝት እና ትርክት ብቻ ቀይረው እና ኦሮሞውን ተረኛ እና ዘረኛ እያሉ፣ የለመዱትን “የእምዬ ኢትዮጵያን ካሴት” ከተው፣ በጩኸት ተቀባይ ሚዲያዎቻቸው አጃቢነት፣ ሁሉንም የኢትዮጵያን ተቋማት እየተቆጣጠሩ ይገኛሉ።
የለውጡ ደጋፊዎች፣ መሪዎች እና ለውጥ ፈላጊዎች፣ ለውጡን በቀጣይነት ለመደገፍ እና ቀጣይ የትግል አቅጣጫዎችን ለመንደፍ፣ re-group፣ re-organize፣ እና re-charge አድርገው፣ ለውጡን ለማስቀጠል፣ እነዚህን የለውጡን ውስጣዊ ድክመቶች ( intrinsic and inbuilt weaknesses) እና መዋቅራዊ ድክመቶችን (structural wraknesses) አውቆ፣ማረም ያስፈልጋል ብቻ ሳይሆን ለውጡ ሙሉ ለሙሉ እንዳይቀለበስ እና ትግሉን፣ አሃዳዊያኑ እየተመኙ እንዳሉት ከዜሮ እንዳንጀምር፣ የግድ ይላል።
ይህ ቡድን፣ በኢትዮጵያ የፖላቲካ ኃይል አስላለፍ፣ ወደ ኋላ ጎታች ኃይሎችን ይወክላል። እነዚህ ኃይሎች ውስጥ የለውጡ ዋነኛ ጠላት የሆነው፣ ለውጡ ወደ ፊት ሳይሆን ወደ አፄ ኃይለስላሴ ዘመኗ ኢትዮጵያ እንድትመለስ የሚፈልገው ዘረኛ እና ሸፍጠኛ አሃዳዊ ቡድን ነው። ይህ ቡድን፣ በኢትዮጵያዊያን እኩልነት ፈፅሞ የማያምን፣ እጅግ አግላይ እና ዘረኛ ቡድን ነው። እነርሱ የሚፈልጉት የአንድ ቋንቋ፣ የአንድ ኃይማኖት፣ የአንድ ባህል ኢትዮጵያ ካልተፈጠረች፣ ኢትዮጵያ ብትፈራርስም፣ ህዝቦቿ ተባልቶው ብጨራረሱም፣ ለእነርሱ ሰርግ እና ምላሻቸው ነው። ይህ ቡድን የኢትዮጵያን ጭንብል ለብሶ የሚጓዝ፣ የኢትዮጵያ ህዝብ አንድነት እና እኩልነት ጠላት ነው። በኢትዮጵያ የተፈጠሩ የብሄር ፖላቲካን ( ህወሃት፣ ኦነግ፣ ሸኣቢያ፣ ኦብነግ ወዘተ) የወለደው እና ኢትዮጵያ ውስጥ የሚነሱ ፍትሃዊ ጥያቄዎች ምላሽ እንዳያገኙ እያደረገ ያለው፣ ይህ ዘረኛ እና አግላይ ቡድን ነው። አሁን በኦሮሞ እና በተቀሩት የኢትዮጵያ ብሄር ብሄረሰቦች ላይ ዘረኛ እና አግላይ ፕሮፖጋንዳ በህዝብ ውስጥ እየዘራ የሚገኘው ይህ ቡድን ነው።
ይህ ቡድን አሃዳዊያኑ ከኋላ የሚዘውራቸው፣ የኢትዮጵያ መንግስት ተቋማትን የያዙ ምንም ሙያዊ ብቃት ያሌላቸው አደርባዮች እና ከለውጡ በኋላ በአፈ ጮሌነት የለውጡን ባቡር የተሳፈሩ ጩሉሌዎች ፣ ለውጥ ፈላጊዎች ሳይሆኑ የጥቅም አባራሪዎች፣ career builders፣ የስልጣን ፈላጊዎች እና የሆድ አደሮች ጥርቅም ቡድን ናቸው። የዚህ ቡድን አባላት እነርሱ እስከተጠቀሙ ድረስ፣ ነገሮች ባሉበት እንዲቀጥሉ ብቻ የሚፈልጉ ናቸው። በኢትዮጵያ እኩልነት እና ፍትህ እንዲሰፍን ቢፈልጉም፣ አይታገሉለትም። Status quo ( ባለህበት ሂድ) የሚመቻቸው የቀደሙት ስረዓቶች ተጠቃሚዎች እና በአብዛኛው ከከተማ upper and middle class የተወጣጡ ናቸው። በአስተሳሰብ ለአሃዳዊያኑ ይቀርባሉ። የአሃዳዊያኑ የልጅ ልጆችም ይበዙበታል። የኢትዮጵያ የፖላቲካ ችግሮች መዕከል ከሆኑት የኦሮሚያ፣ የሱማሌ፣ የደቡብ፣ የጋምቤላ፣ የአፋር፣ የትግራይ እና የጭቁኑ የአማራ ክልል ህዝቦች ወዘተ ስነልቦና እና ህመም ሩቅ ናቸው። ከአዲስ አበባ ዙሪያ ከተፈናቀለው የኦሮሞ ገበሬ እሮሮ ይልቅ ስለሶሪያ ስደተኞች ቢያወሩ ይቀላቸዋል። እነዚህ በኢትዮጵያ የቁርጥ እና የፈተና ቀን የሉም። በድሎት እና በደጉ ቀን ግን የነዚህን ያህል አጨብጫቢ እና አዘናጊ የለም። ላይ ላዩን የለውጡ ሚዛን አስጠባቂ ቢመስሉም፣ ከውስጥ ሆነው ለለውጡ ከድንጋይ በላይ የከበዱት እነዚህ ናቸው።
ይህ ለውጥ ፈላጊውን፣ ሰፊውን የኢትዮጵያን ህዝብ የሚወክል ቡድን ነው። ይህ የአሁኑንም፣ የ1966ቱንም ሆነ የ1983ቱን ለውጥ በኢትዮጵያ ያመጣ፣ ነገር ግን በተደራጁ ኃይሎች ለውጡ ተጠልፎበት፣ በኢትዮጵያ እኩልነት ላይ የተመሰረተ ስረዓት እንዲገነባ ማድረግ ያቃተው እና አሁንም በለውጥ መንፈስ ውስጥ ያለ፣ ሰፊውን የኢትዮጵያን ህዝብ የሚወክል ቡድን ነው። ይህ ቡድን ጭቁኑን የኦሮሞ፣ የአማራ፣ የትግሬ፣ የሶማሌ፣ የሲዳማ፣ የአፋር፣ ወዘተ ያሉ ህዝቦችን ይወክላል። ያለፉት ስረዓቶች ጭቆና ሙሁራን እና ተቋማት አልባ ያደረጉት ህዝብ ነው። በጭቆናው እና በሰቆቃው ብዛት የነቃ ህዝብ ቢሆንም፣ የተደራጀ ግን አይደለም። የሚወክሉት ተቋማት የሉትም። የኢትዮጵያ ተቋማት የሚባሉት ሙሉ በሙሉ የአሃዳዊያኑ ጥቅም አስከባሪዎች እንጂ ለዚህ ጭቁን ህዝብ የቆሙ አይደሉም። ዘረኛቹ እና ሸፍጠኞቹም ራሳቸውን አማርኛ ተናጋሪ ተቋማት ውስጥ ደብቀው፣ ይህን ሰፊ ህዝብ የሚዳፈሩት እና የሚሳደቡት ይህ ህዝብ ስላልተደራጀ እና ተቋማት አልባ ስለሆነ ነው። የዚህ ለውጥም አንዱ እና ዋነኛ ግብ በአሃዳዊያኑ የተያዙትን እነዚህን የኢትዮጵያ ተቋማት የጭቁኑ የኢትዮጵያ ህዝብ ተቋማት ማድረግ ነው። ይህን ለውጥ ፈላጊ ሰፊ ህዝብ አደራጅቶ የመራ፣ ኢትዮጵያን የሁሉም ህዝቧቿ የእኩል ለማድረግ የወሰነ መሪ፣ ኢትዮጵያን ወደ ገናናነት እና እድገት ይመራል። የለውጡ ኃይሎቹ ጉልበትም ሆነ የኢትዮጵያ ተስፋ ያለው እዚህ ቡድን ውስጥ ነው። እንደ ሙሴ ከአሃዳዊያኑ ቤት ሙታን ድግስ እና ማደግደግ፣ ከዚህ የኢትዮጵያ ህዝብ ጋር መከራን መቀበል ተስፋ እና ፍፃሜ አለው። ምክንያቱ፣ ለእኩልነት፣ ለፍትህ እና ለርዕትህ(fairness) የሚታገል ህዝብ ሁሌ አሸናፉ ነው። ለለውጥ አመራሩም ሆነ ለሰፊው ለውጥ ፈላጊ ህዝብ የወንድ በር እና ድል ያለው እዚህ ነው። ከንኳኩት ወዲያው ይከፈታል።የኢትዮጵያም ሰላም፣ ተድላ እና ሃሴት ያለው በአሃዳዊያኑ የሞት ሰፈር ሳይሆን በዚህ ነው ። ለውጡም ይህን እውነታ ተጨባጭ ሃቅ ለማድረግ ነው።
ይህ የአሃዳዊያኑ ስትራቴጂ ዘርፈ ብዙ ሲሆን ዋና ዓላማው ኦሮሞን በኦሮሞ አገዳድሎ፣ አሃዳዊያኑ ወደ ስልጣን የሚመጡበትን መንገድ ማመቻቸት ነው። ይህ በኦሮሞ ደም የስልጣን መንገዳቸውን የማንፃት መንገድ 1) በኦሮሞ ባለስልጣናት መካከል የስልጣን እና የገንዘብ ፉኩኩር ፈጥሮ በማባላት እና በመለያየት ተራ በተራ ሁሉንም አንድ በአንድ ማጥፋት፣ 2) የኦሮሞን ህዝብ በፖላቲካ፣ በሃይማኖት እና በአከባቢ ከፋፍሎ የአዛኝ ቅቤ አንጓች በመሆን የኦሮሞን ህዝብ አንድነት መበተን እና ማባላት፣ 3) በኦሮሞ የፖላቲካ ድርጅቶች መካከል በምርጫ ፖላቲካ አሳቦ አሃዳዊያኑ ባላቸው የሚዲያ እና ሌሎች ተቋማት ተጠቅሞ ጠላትነት በመፍጠር ድርጅቶቹን እርስ በርሳቸው ማባላት እና ማዳከም ዋና ዋናዎቹ ናቸው።
ይህን የኣሃዳዊያኑን ስትራቴጂ ለማክሸፍ 1) የኦሮሞ ባለስልጣነት፣ 2) የኦሮሞ ህዝብ እና 3ኛ) የኦሮሞ የፖላቲካ ድርጅቶች ከሞቱም የሚሞቱት፣ ከኖሩም የሚኖሩት፣ ለኦሮሞ ህዝብ ህልውና(survival) እንጂ ለአሃዳዊያኑ የስልጣን መንገድ ማንፃ የመስዋዕት በግ የሚሆን እንደም ኦሮሞ እንዳይኖር ግልፅ የፖሊሲ አቋም በአስቸኳይ መወሰድ አለባቸው። የኦሮሞ ህዝብ አብሮ የሚሞትለት የአገር ባለቤትነት ጥያቄ (cause) እንጂ፣ የሚገዳደልበት ስልጣን ወይም የግል ጥቅም የለውም። የኦሮሞ ህዝብ አገሩን ከአሃዳዊያኑ ዘረኞች ነጥቆ፣ የአገሩ ባለቤት ከሆነ ለኦሮሞ ብቻ ሳይሆን ለሁሉም የኢትዮጵያ ህዝብ የሚበቃ ስፍራ አለ። ስለዚህ፣ የኦሮሞ የፖላቲካ ቡድኖች ካድሬ ቀጥረው ከመሰዳደብ ፣ ሙሁራን መልምለው ሃሳብ እና ለኦሮሞ ሆነ ለኢትዮጵያ ህዝብ የሚጠቅም ፖሊሲ ወደ ማመንጨት መሸጋገር አለባቸው። በኦሮሞ መሪዎች ነዝላልነት፣ አሃዳዊያኑ በዚህ ዘረኝነታቸው እና ኦሮሞ ጠልነተቸው ወደ ስልጣን ከመጡ በኦሮሚያ ጄኖሳይድ ይሆናል። ይህ በፍፁም መፈቀድ የለበትም።
ይህ ስትራቴጂ የተቀዳው ከቀዝቃዛው የዓለም ጦርነት ነው። በቀዝቃዛው የዓለም ጦርነት ወቅት የአሜርካ ትኩረት በሶቬት ህብረት ላይ ማነጣጠር ነበር። ዓላማውም ትልቋ ሶቬት ህብረት ከተመታች ሁሉም ተከታዮቿ ይመታሉ የሚል ነው። የሆነውም እንደዛው ነው።
አሁንም አሃዳዊያኑ በኢትዮጵያ የማንነት ፖላቲካ ጥያቄ አቀንቃኞችን ለመምታት፣ የትልቁን የኦሮሞ ህዝብ ትግል ከመታን ፣ የትግሬውን፣ የሱማሌውን፣ የአፋሩን፣ የሲዳማውን፣ የወላይታውን፣ የጋምቤላው እና የሌሎች ብሄር ብሄረሰብ የእኩልነት ትግሎች በቀላሉ ነጣጥለን እንመታለን የሚል ስትራቴጂ ነው።
ይህን የአሃዳዊያኑን የኢትዮጵያ ብሄር፣ ብሄረሰቦችን የእኩልነት ጥያቄዎችን ነጣጥሎ የመምታት ስትራቴጂ፣ የኦሮሞ ህዝብ ሁሉንም በኢትዮጵያ የብሄር ብሄረሰቦች እኩልነት የሚያምኑ ኃይሎች ጋር ትግሉን አቀናጂቶ እና አደራጅቶ፣ የአሃዳዊያኑን ስትራቴጂ ማፍረስ አለበት።
ይህን ስትራቴጂ አሃዳዊያኑ ለብዙ ዘመን ተጠቅመውበታል። ለምሳሌ፣ በትግሉ ወቅት የኦሮሞ ህዝብ ጥያቄ በኢትዮጵያ መዕቀፍ ይፈታል ብለን ስንታገል የነበርነውን ኦሮሞዎች፣ ሸፍጠኞቹ አሃዳዊያኑ በዓላማችን አምነው ሳይሆን ምናልባት ኦሮሞን ይከፋፍላል፣ የኦሮሞ ነፃነት ግንባርን ያዳክማል፣ ወዘተ ብለው እኛን ኦሮሞ ኢትዮጵያዊ እያሉ ታቲካሊ ይደግፉን ነበር። ትግላችን ሰምሮ፣ የእና ዶ/ር አብይ እና የአቶ ለማ ቡድን ጥረት ታክሎበት፣ የኦሮሞ ህዝብ ትግል ወደ ኢትዮጵያ መሃል ፖላቲካ ከመጣ በኋላ ግን፣ በአንድ ጀንበር እኛ ሁላችን (ኦህዲዶችን ጨምሮ) ፣ በሸፍጠኞቹ እና በዘረኞቹ አሃዳዊያን ትርክት ራሳችንን ኦነግ ሆነን አገኘነው። አሃዳዊያኑ አሁንም ይችን የተበላች እቁብ ደጋግመው ይጠቀማሉ። ለአሃዳዊያኑ ለኦሮሞ ህዝብ መብት መከበር የቆመ ሁሉ ኦነግ ነው። ስለዚህ ሁሉም ኦሮሞ ለኦሮሞ ህዝብ መብት መከበር፣ በአንድነት በመቆም “ኦነግ” ሆኖ የአሃዳዊያኑን የኦሮሞ ህዝብን የመከፋፈሉን ሴራ ማክሸፍ አለበት። ለኦሮሞ ህዝብ ኃይሉ፣ አንድነቱ ብቻ ነው።
በአሃዳዊያኑ ፀረ ኦሮሞ ዘረኛ እና አግላይ ትርክት ኦሮሞ ለኢትዮጵያ መጤ እና ከአራት መቶ አመት በፊት በኢትዮጵያ የተከሰተ ስደተኛ ህዝብ ነው። አሃዳዎያኑ ከ80 በላይ ከሚሆኑ የኢትዮጵያ ብሄር ብሄረሰቦች ውስጥ ለኢትዮጵያ መጤ እና ወራሪ ህዝብ ብለው የሚጠሩት ከኦሮሞ ህዝብ ውጭ አንድም ህዝብ የለም። ከኦሮሞ ህዝብ በስተቀር፣ በአሃዳዊያኑ ዘረኞች ትርክት፣ አማራው፣ ትግሬው፣ አገዋዎው፣ ሲዳማው፣ ሱማሌው፣ አፋሩ፣ ጋምቤላው፣ ወላይታው፣ ጉራጌውን፣ ወዘተ ጨምሮ አንድም በኢትዮጵያ ካሉ ብሄር፣ ብሄረሰቦች ውስጥ ለኢትዮጵያ እንግዳ፣ መጤ፣ እና በራሱ አገር እንደ ስደተኛ የሚታይ ህዝብ የለም። አሃዳዊያኑ፣ ኦሮሞው፣ ከውሃ ውስጥ የፈለቀ፣ ወይም ከማዳገስጋር የመጣ፣ ስደተኛ እና አገር አልባ ህዝብ ነው የሚል ትርክት ያራምዳሉ። የኦሮሞ ህዝብ ላይ የሚደረገው የመሬት ወረራ ምንጩም፣ ከወራሪው ኦሮሞ፣ መሬታችንን መልሰን እንውሰድ በሚል ጄኖሳይዳል አጀንዳ ላይ የተመሠረተ ፖሊሲ ነው። ኦሮሞ ዘረኛ እና ተረኛ ነው የሚለው ትርክታቸው ምንጩ ይኸው ነው። ይህ የአሃዳዊያኑ ትርክት እና ተቋማቶቻቸው በፅኑ የሚያምኑበት እጅግ ዘረኛ አስተሳሰብ መፍረስ ብቻ ሳይሆን በህግ መከልከል አለበት። የኦሮሞ ህዝብ በኢትዮጵያ ባለአገር እንጂ ተረኛ ያለመሆኑን ለማረጋገጥ፣ የአሃዳዊያኑን ዘረኛ እና አግላይ ስረዓተ መንግስት አፍርሶ፣ በኢትዮጵያ ሁሉን አቀፍ እና ለሁሉም ኢትዮጵያዊያን የእኩል የሆነች አገር ለመፍጠር ትግሉን አጠናክሮ መቀጠል አለበት።
ይህ ስትራቴጂ ቅጥረኛ ተዋጊዎች እንደመቅጠር ነው። በዚህ ስልት አሃዳዊያኑ የኦሮሞ ስም ያላቸውን ወይም ኦሮሞ ነን የሚሉ ግለሰቦችን ቀጥረው፣ ቀለብ እሰፈሩ ኦሮሞን ያሰድባሉ። አሃዳዊያኑ ሚዲያ እየሰጧቸው እና መድረክ እያመቻቹላቸው ያጨበጭቡላቸዋል። ድርጅት ብጤ ተላላኪዎችንም ህወሃት ኦህዲድን እንደፈጠረ ልፈጥሩ ይችላሉ። ይህን ርካሽ ተግባራቸውን ለማክሸፍ የኦሮሞ ህዝብ ተደራጅቶ የራሱን መያዝ ብቻ በቂ ነው።
በኢትዮጵያ ታርክ፣ ምርጫ ህዝብ ማደንዘዣ እና status quo(ያለውን ስረዓት) ማስቀጠያ እንጂ ለአገር ችግር መድሃኒት ሆኖ አያውቁም። አሁንም ኢትዮጵያ በምርጫ ፖላቲካ የሚፈታ ችግርም ሆነ ምርጫ ለማካሄድ የተሟላ objective እና subjective conditions የላትም።
በኢትዮጵያ ታርክ ህገ መንግስት እና ምርጫ ለገዥዎች ህዝብ መደለያ መሳሪያነት ወይም በሰላማዊ ትግል የሚያምኑ ተቀዋሚዎች የምርጫ ወቅት ጠብቀው ህዝብ ማታገያ መሳሪያ አድርገው ከሚጠቀሙበት መለስተኛ ጫጫታ ውጭ፣ ምርጫ፣ በኢትዮጵያ ያለውን ሃገረ መንግስታዊ ችግሮች ላይ ሌላ ተጨማሪ ችግሮችን ከመፍጠር ውጭ ለአገር እና ለህዝብ ችግሮች መፍትሄ ሆኖ አያውቅም።
የአፄ ኃይለስላሴ ዘመን ሁለት ህገ መንግስቶች እና በነዚያ ህገ መንግስቶች ስር የተደረጉት በርካታ ምርጫዎች፣ የጭሰኛውን ስረዓት በሰፊው የኢትዮጵያ ህዝብ ላይ በመጫን፣ የመሬት ከበርቴውን መብት እና ጥቅሞች ከማስከበር ውጭ ለኢትዮጵያ ህዝብ አንዳች ፋይዳ አልነበራቸውም።
በዚሁ መሰረት፣ ከ50 ዓመታት በላይ የቆየው የአፄው ስረዓት ተገረስሶ መሬት ላራሹ የታወጀው በምርጫ እና በህገ መንግስታዊ ሂደት ሳይሆን ገንፍሎ በወጣው የ1966ቱ አብዮት ነው።
የአፄ ኃይለስላሴ መንግስትን የተካው የደርግ ህገ መንግስትም እንደዚሁ የራሱን ህገ መንግስት ቀርፆ፣ የኢሠፓ ሰዎች የሚመራረጡበት የህዝብ መደለያ ምርጫ አድርጓል። ነገር ግን ደርግ የወደቀው በትጥቅ ትግል እንጂ፣ በምርጫ እና በህገ መንግስታዊ ሂደት አልነበረም።
ደርግን የተካው ህወሃት መራሹ መንግስትም የራሱን ህገ መንግስት ቀርፆ የመደለያ ምርጫዎችን ቢያደርግም፣ በስልጣን ላይ የቆየው በጉልበት እንጂ በምርጫ እና በህገ መንግስታዊ ሂደት አልነበረም።
ህወሃት መራሹም መንግስትም ልክ እንደ አፄው እና ደርግ መንግስት ከስልጣን የውረደው በምርጫ እና ህገ መነግስታዊ ሂደት ሳይሆን፣ በኦሮሞ ህዝብ ግንባር ቀደም መሪነት የኢትዮጵያ ህዝብ ከ2014 እስከ 2018 በደረገው ተከታታይ ደም አፋሳሽ ሰላማዊ የህዝብ ትግል ነው።
ትልቁ ጥያቄ፣ አሁንስ ኢትዮጵያ ከዚህ ከአንድ ክፍለ ዘመን የዘለለ ዓዙሪት ለመውጣ ደርሳለች ወይ ነው? አጭሩ መልስ አሁንም፣ “ኢትዮጵያ ለመርጫም ሆነ ለህገ መንግስታዊነት የተጣለ መሠረት የላትም።” ባሌለ መሠረት ላይ ደግሞ ቤት አይሰራም። ኢትዮጵያ ገና የእኩልነት፣ የፍትህ እና የርዕትህ አገር አይደለችም። ለመሆንም መሠረቱን አልጣለችም።
1ኛ) በኢትዮጵያ የተለያዩ የፖላቲካ አመለካከት ያላቸው የፖላቲካ ቡዱኖች ተፈራርቀውበት እንደ አገር የሚያስተዳድሩበት፣ ሁሉም ራሱን በውስጡ የሚያይበት፣ ለሁሉም እኩል የሆኑ የመንግስት ተቋማት እንዴት እንፍጠር?አሁን ያሉት የኢትዮጵያ መንግስት ተቋማት አማርኛ ብቻ የሚናገሩ ከአፄ ኃይለስላሴ አገዛዝ የተወረሱ እና በደርግ እና በህወሃት( ከክልል መስተዳድሮች በስተቀር) ያልተነኩ አሃዳዊ እና assimilationist ተቋማት ስለሆኑ፣ እንዴት እንቀይራቸው? እነዚህ ዘረኛ እና አግላይ ተቋማት ከአማርኛ ተናጋሪ ውጭ ያሉ ኢትዮጵያዊያን ተቋምም እንዲሆኑ ከምርጫው በፊት ፈርሰው፣ የስራ ቋንቋቸው ተስተካክሎ፣ እንደገና እንዴት ይዋቀሩ? በአጭሩ፣ ይህ ሳይደረግ ምርጫ ከተደረገ አማርኛ ተናጋሪዎች የሚመራረጡበት እንጂ አማርኛ መናገር የማይችለው ሰፊው የኢትዮጵያ ህዝብ የሚሳተፍበት ምርጫ በኢትዮጵያ ማካሄድ አይችልም። ስለዚህ ኢትዮጵያ ለምርጫ የሚሆን ተቋማዊ ሁኔታ የላትም።
2ኛ) በተራ ቁጥር አንድ ስር የሚደረገው የተቋማት ለውጥ ለማካሄድ፣ ከምርጫው በፊት ችግሩ አገራዊ እውቅና አግኝቶ፣ በኢትዮጵያ እንደ አዲስ የሚዋቀር ሀገረ መንግስታዊ ተቋማት፣ ተቋማቱ የሚጠቀሙበት ቋንቋዎች እና ስብጥር ላይ ስምምነት ሲደረግ ብቻ ነው። ከምርጫው በፊት፣ ኢትዮጵያ አሁን ከምትከተለው ኢትዮጵያን የአንድ ቋንቋ(nation state) አገር የማድረግ አጀንዳ ሙሉ በሙሉ ተወጥታ፣ ኢትዮጵያ የብዙ ቋንቋዎች አገር( State nations or multinational state) መሆኗ ላይ በግልፅ የፖላቲካ ስምምነት ላይ መደረስ አለበት። አሁን ያ ስምምነት የለም። ኢትዮጵያ በተግባር የአማርኛ ብቻ ተናጋሪዎች አገር ነች። ይህ መለወጥ አለበት። ይህም ለውጥ በምርጫ አይመጣም።
3ኛ) ኢትዮጵያ የእኩልነት ( equality) ፣ የፍትህ (justice ) እና የርዕትህ (equity) አገር ለማድረግ ከውሳኔ መደረስ አለበት። አሁን ባለበት ሁኔታ ፣ እነዚህን የኢትዮጵያን ተቋማት ይዞ ያለው እና በፍጥነት እያንሰራራ ያለው ዘረኛ እና አግላይ አሃዳዊ ቡድን በኢትዮጵያ ብሄር፣ ብሄረሰቦች ቋንቋ፣ ታርክ፣ ባህል፣ ማንነት እና እኩልነት አያምንም። ዘረኛው እና አግላዩ ቡድን የ1966ቱ አብዮት፣ የ1983ቱ እና የ2018ቱ ለውጦች ከሽፈዋል ብሎ ስለሚያምን፣ ቡድኑ፣ የለውጥ ኃይሎች በሚመሩት የአገር ግንባታ ፕሮጄክት ተነቅሎ ካልፈረሰ፣ ወይም ሌላ ዙር ስርነቀል አብዮት ወይም በጦርነት ከልተሸነፈ በስተቀር፣ በኢትዮጵያ እኩልነት ፣ ፍትህ እና ሪዕትህ (equity) በፍፁም እንዲመጣ አይፈልግም። ከቻለ፣ አይፈቅድም። ከምርጫ እና ህገ መንግስታዊነት በፊት፣ ኢትዮጵያን የሁሉም የኢትዮጵያዊያን የእኩል አገር ለማድረግ ይህ አገርቷን አንቆ የያዘው ኃይል መሸነፍ አለበት።
የኢትዮጵያ የለውጥ ኃይሎች(መንግስት ውስጥ ያሉትም ሆኑ በውጭ ያሉት) የታገሉት እና ብዙ ሽህ የህዝብ ልጆች የተቀጠፉት፣ ስር ነቀል ሥረዓታዊ ለውጥ በኢትዮጵያ በማምጣት፣ ለኢትዮጵያ ህዝብ የእኩልነት፣ የፍትህ እና የርዕትህ ጥያቄዎች ምላሽ ለመስጠት እንጂ ፣ ግለሰቦችነ ወይም ቡድኖችን ወደ ስልጣን ለማምጣት እንዳልሆነ ይታወቃል። ስለዚህ የለውጥ ሃይሎቹ የነበረውን እና ያለውን ስረዓት በሚያስቀጥሉ (status quo ማስቀጠያ) ተልካሻ የተለመዱ ጉልቻ መቀያየሪያ የምርጫ ቁማሮች ከመጫወት፣ በፍጥነት ወጥተው፣ ስርነቀል ለውጥ በኢትዮጵያ ለማምጣት እንደ ገና ራሳቸውን አሰባስበው ፣ አደራጅተው እና ዘላቂ ህዝባዊ እና አገራዊ ራዕይ ሰንቀው ወደ ፊት መጓዝ መጀመር አላባቸው።
የኢትዮጵያ የለውጥ ኃይሎች፣ ኢትዮጵያ መሸከም የማትችለውን ነገ የሚመጣውን ስር ነቀል አብዮት ወይም የእርስ በርስ ጦርነት ለማስቀረት፣ ከተራ የምርጫ ሰጣ ገባ ወጥተው፣ ቢያንስ ሰማንያ ከመቶ የሚሆነውን የኢትዮጵያ ህዝብ ከኢትዮጵያ የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚ እና የማህበራዊ ተቋማት ያገለለው አግላይ ስረዓት ፈርሶ፣ የኢትዮጵያ ህዝብ የፍትህ፣ የእኩልነት እና የርዕትህ ጥያቄዎች ምላሽ እንዲያገኙ፣ ሰላማዊ እና ሥር ነቀል ስረዓታዊ ለውጥ ወደ ማድረግ መሄድ አማራጭ ሳይሆን ለኢትዮጵያ ግድ ከሚላቸው አካላት ሁሉ የሚጠበቅ አገራዊ ግዴታ ነው።
ስለዚህ ከዚህ በኋላ ያለው የኢትዮጵያ ህዝብ ትግል ዘረኛውን እና አግላዩን አሃዳዊ ቡድን አሸንፎ፣ ኢትዮጵያን የእኩልነት፣ የፍትህ እና ርዕትህ አገር እንድትሆን ማድረግ ነው።
1ኛ/ በለውጥ ኃይሎች በሚመራ ሁሉን አቀፍ እና አገራዊ ስምምነት ላይ የተመሰረተ ሰላማዊ የአገር ግንባታ(nation building) ሂደት ውስጥ አገርቷን በማስገባት፣ አሃዳዊ፣ ዘረኛ እና አግላይ የሆኑትን የኢትዮጵያን ተቋማት፣ አፍርሶ እንደገና በእኩልነት ፣ በፍትህ እና በርዕትህ መሠረቶች ላይ መገንባት። ለነዚህ ተቋማት ህገ መንግስታዊ ጥበቃ መስጠት። ከዚያ በኋላ ምርጫ ማካሄድ።
2ኛ/ የዘርኞቹ እና አግላዮቹ ኃይል አይሎ፣ የለውጥ ኃይሉ ኢትዮጵያን የእኩልነት ፣ የፍትህ እና የርዕትህ አገር ማድረግ ካልቻለ፣ በስርነቀል ህዝባዊ አብዮት የዘረኛውን እና የአግላዩን ቡድን መሠረቶች ሙሉ በሙሉ ለመናድ ቀጣይ የትግል ስልቶች መሰነቅ እና ስርነቀል ለውጥ ማድረግ ።
3ኛ) ሶስተኛው አማራጭ ወደ ነፃ አውጭው ዘመን ትግል መመለስ ነው። ነገር ግን፣ በኢትዮጵያ ያሉት የለውጥ ኃይሎች ከተባበሩ (መተባበርም አለባቸው)፣ አልቃሽ እና ዘፋኝ እያደራጀ፣ በጩኸት አገር እያመሰ ላለው ጥርስ አልባ ዘረኛ እና አግላይ ቡድን ተብሎ፣ ኢትዮጵያ የእርስ በርስ ጦርነት ውስጥ ዳግም ትገባለች የሚል ግምት የለኝም።
የኢትዮጵያ የለውጥ ኃይሎች እና መላው የኢትዮጵያ ህዝብ ፣ ለቡድኖች ወይም ግለሰቦች ስልጣን መሿከት ከሚመስል ተራ የምርጫ ሰጣ ገባ ወጥተው፣ 1ኛ/ ኃይላቸውን አሰባስበው፣ 2ኛ/ በአዲስ መልክ ራሳቸውን አደራጅተው፣ እና 3ኛ) ስር ነቀል ስረዓታዊ ለውጥ በኢትዮጵያ የሚያመጣ ህዝባዊ ራዕይ ሰንቀው፣ በኢትዮጵያ የተነሱ የህዝብ የእኩልነት ( equality) ፣ የፍትህ (justice ) እና የርዕትህ (equity) ጥያቄዎች በስር ነቀል ለውጥ ለመመለስ ወደ ቀጣዩ የትግል ምዕራፍ መሸጋገር አለባቸው። የኢትዮጵያ ዘላቂ ፈውስ፣ አገራዊ እና ህዝባዊ ስር ነቀል ስረዓተ መንግስታዊ ለውጥ በማምጣት ውስጥ እንጂ፣ በምርጫ ውስጥ የለም። የህዝባችን ለቅሶ እና ሰቆቃም፣ ነገ ሳይሆን ዛሬ መቆ አለበት። በኢትዮጵያ ህዝብ የተባበረ ክንድ የመጣው ለውጥ በዘረኛ እና ሽፍጠኛ አሃዳዊያን አይቀለበስም። ትግሉ ይቀጥላል። ለእኩልነት፣ ለፍትህ፣ እና ለርዕትህ የሚታል ህዝብ ሁሌም፣ የትም፣ አሸናፊ ነው። እንደምናሸንፍም አንጠራጠርም።
በዚህ ፁሁፍ ስር በዘረኞቹ እና በሸፍጠኞቹ አሃዳዊያን የተደራጁ አልቃሽ እና ዘፋኝ የጩኸት ቡድኖች( አንዳንዶች #ዲጂታል_ነፍጠኞች ይሏቸዋል) በሚተፏቸው ዘረኛ መርዞች እና ቃላቶች ህልናችሁ እንዳይበከል ጥንቃቄ አድርጉ።
Family law Minors Guardianship and tutorship Power of tutor Councilof family Cvil code art. 301 አንድ ሞግዚት አካለመጠን ያልደረሰን ልጅ በማስተዳደር ስልጣኑ ክርክር የሚደረግበት ጥቅም ከ300 ብር ያነሰ ካልሆነ በቀር ያለ ቤተዘመድ ምክር ጉባኤ ፈቃድ ምንም ግልግል መፈጸም የማይችል ስለመሆኑ፣ የፍ/ህ/ቁ. 301 100426
Family law Minors Guardianship and tutorship Power of tutor council of family Civil code art. 301 አንድ ሞግዚት አካለመጠን ያልደረሰን ልጅ በማስተዳደር ስልጣኑ ክርክር የሚደረግበት ጥቅም ከ300 ብር ያነሰ ካልሆነ በቀር ያለ ቤተዘመድ ምክር ጉባኤ ፈቃድ ምንም ግልግል መፈጸም የማይችል ስለመሆኑ፣ የፍ/ህ/ቁ. 301 100426
Extra contractual law Strictly liability Dangerous activities Civil code art. 2069(1) (2) and 2086(2) በአንድ ተቋም /መንግስታዊም ሆነ በባለስልጣን የተፈቀደለት/ ባለቤትነት የሚያካሄደው አደገኛ ተግባራት በሌላ ሰው ላይ ጉዳት ያደረሰ በሆነ ጊዜ ድርጅቱ ስራው በህግ የሚጠበቅበትን ደረጃ ያሟላ ስለመሆኑ እና በከፊልም ሆነ በሙሉ የተጎጂ ጥፋት መኖሩን እስካላስረዳ ድረስ ለደረሰው ጉዳት ኃላፊነት ያለበት ስለመሆኑ፣ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 2069/1/ /2/ እና 2086/2/ 96943
Civil procedure Ex-parte judgment Period of limitation Civil procedure code art. 78(1) በሌለሁበት የተሰጠ ውሳኔ /ትእዛዝ/ ይነሳልኝ በማለት የቀረበ አቤቱታው ውሳኔው/ትእዛዙ ከተሰጠ በ30 ቀን ውስጥ በቃለ መሀላ ለሬጅስትራር የቀረበ ሆኖ እያለ አቤቱታው ለችሎት የቀረበው ከ30 ቀን በኋላ መሆኑ በህግ የተቀመጠው የጊዜ ገደብ /ይርጋ/ አላሟላም ሊያስብል የማይችል ስለመሆኑ፣ የፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 78/1/ 101478
Family law Divorce Indeminties upon divorce Federal family code art. Art. 81(2), 84 በጋብቻ ፍቺ ጊዜ ለፍችው ምንክያት የሆነው በደል ተፈጽሞባታል ተብሎ ለአንደኛው ወገን ካሣ የሚከፈለው እንዲከፍለው ዳኝነት ሲጠይቅና ካሣውም የሚወሰነው ለፍትህ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ብቻ ስለመሆኑ፣ የተሻሻለው የፌደራል የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 213/92 አንቀጽ 81/2/፣84 101552
Civil procedure Civil Jurisdiction of court Validity of judgment Civil procedure code art. 9 and 231(b) የአንድ ክስ ዝርዝር ይዘቱ ሳይታይ እርስቱ ብቻ ታይቶ የፍርድ ቤት የሥረ ነገር ዳኝነት የሚወሰንበት የሕግ አግባብ የሌለ ስለመሆኑ ስልጣን ሳይኖር የተሰጠ ውሳኔ ስርዓቱን ጠብቆ አቤቱታ እስከቀረበበት ድረስ ሊፀና የማይገባው ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 9 እና 231(ለ) 102543
Law of succession Partition of inheritance property Civil code art. 1079 (1), 1096/1/, 1092, 1093 በአንድ የጋራ የሆነ የውርስ ንብረት ላይ አንደኛው ወራሽ ብቻውን ያወጣው ወጪ ካለ ወጪውን ሁሉም ወራሾች ሊጋሩት የሚገባ ስለመሆኑ፣ የጋራ የሆነ የውርስ ንብረትን በተመለከተ ወራሾች የሚስማሙ ከሆነ ክፍያው በስምምነታቸው መሠረት የሚፈጸም ስለመሆኑ፣ ወራሾች ንብረቱን ስለሚካፈሉበት ሁኔታ ካልተስማሙና ንብረቱ በአይነት ለወራሾች ለማካፈል የማይቻል ከሆነ ንብረቱ በሀራጅ ተሸጦ ሊከፋፈሉ የሚገባ ስለመሆኑ፣ የፍ/ህ/ቁ 1079/1/፣ 1086/1/፣1092፣1093 102932
Labor dispute Termination of contract of employment Termination without notice Leave payment Provident payment አንድ አሠሪ ሠራተኛው ህጋዊ የመብት ጥያቄ በማቅረቡ ምክንያት የስራ ውሉን ማቋረጥ ህገወጥ ተግባር ስለመሆኑ አዋጅ ቁ.377/96 አንቀፅ 26(2)(ሐ) የሰ/መ/ቁ.102994 ሚያዝያ 30 ቀን 2007 ዓ.ም ዳኞች-፡- አልማው ወሌ ዓሊ መሐመድ ሡልጣን አባተማም ሙስጠፋ አህመድ ተኽሊት ይመሰል አመልካች፡- ዳሽን ባንክ አክሲዮን ማህበር - ነ/ፈጅ ሰለሞን አያኖ - ቀረቡ፡፡ ተጠሪዎች፡- 1. አቶ ተፈሪ አሳልፈው 2. አቶ አየለ ገብረሃና 3. አቶ በኃይሉ ዓለማየሁ ጠበቃ ሳህሉ ሀብቴ ጋር - ቀረቡ፡፡ መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቷል፡፡ ፍ ር ድ ጉዳዩ የአሠሪና ሠራተኛ ክርክርን የሚመለከት ሲሆን የተጀመረውም በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ከሳሾች የነበሩት የአሁኖቹ ተጠሪዎች በአሁኑ አመልካች ላይ በ07/08/2005 ዓ.ም አዘጋጅተው ባቀረቡት ክስ ነው፡፡የክሳቸውም ይዘት ባጭሩ፡-ከሳሾች በተከሳሽ ድርጅት ተቀጥረው ቄራ አካባቢ በሚገኘው መጋዘን በመስራት ላይ እያሉ ከመጋዘኑ ግቢ ያልወጣን ንብረት “ለግል ጥቅማችሁ አውላችኃል” በማለት ከ13/07/2005 ዓ.ም ጀምሮ የስራ ውላቸውን ያቋረጠ መሆኑን፣ከሳሾቹ ንብረት ከመመዝገብ በስተቀር ንብረት የመያዝም ሆነ የመጠበቅ ኃላፊነት እና የስራ ድርሻ የሌላቸው መሆኑን፣ንብረት የመጠበቅ ኃላፊነት የተሰጠው ሠራተኛ በስሩ የሚገኘውን ንብረት ለአጠባበቅ ያመቸኛል በማለት ከመደበኛ ቦታ ውጭ በማስቀመጡ ድርጅቱ እርምጃ መውሰድ የሚገባው ጥፋተኛ ሆኖ በተገኘው ሠራተኛ ላይ ብቻ ሆኖ እያለ ከሳሾቹን ጭምር በማሰናበት የወሰደው እርምጃ የአዋጅ ቁጥር 377/1996 አንቀጽ 27 (1) (መ) እና የድርጅቱን የሕብረት ስምምነት አንቀጽ 36 (1.3) የሚቃረን መሆኑን የሚገልጽ ሆኖ የስራ ስንብት እርምጃው ሕገወጥ ነው ተብሎ ድርጅቱ ውዝፍ ደመወዝ ከፍሎ ወደስራ እንዲመልሳቸው፣ይህ የሚታለፍ ከሆነም ሕገ ወጥ...
Commercial law Law of cooperatives Business registration and licensing Cooperative proclamation no. 147/1991 and 402/96 art. 6 የህብረት ሥራ ማህበራት በመሰረታዊነት ለትርፍ ተብሎ የሚቋቋሙ ሳይሆን የአባላቱን ፍላጕት በአነስተኛ ወጪ ለሟሟላት የሚቋቋሙ በመሆኑ ለትርፍ ስራ የሚሰሩ የንግድ ስራዎች የሚያስፈልጋቸውን የንግድ ፋቃድ እንዲያወጡ የሚገደድበት አግባብ የሌለ ሥለመሆኑ የኃብረት ሥራ ማህበራት አዋጅ ቁጥር 147/1991 ማሻሻያው አዋጅ ቁ. 402/96 አንቀጽ 6 103717
Criminal law Sentencing Sentencing guideline በወንጀል ጉዳይ መነሻ ቅጣቱ በቅጣት መመሪያው ውስጥ በተለያዩ እርከኖች የሚወድቅ ሆኖ በተገኘ ጊዜ ፍ/ቤቱ ዝቅተኛውን እርከን መምረጥ ያለበት ስለመሆኑ፣ የቅጣት መመሪያ 2/2006 አንቀጽ 19/11/ 103775
Criminal procedure Constitution Human rights Rights of persons accused Summon of accused person Right to full access to evidence FDRE constitution art. 20(4) Criminal procedure code art. 199(a), 123, 202(3) አንድ በወንጀል የተከሰሰ ተከሳሽ መጥሪያ ባስመዘገበው የመኖሪያ አድራሻ እንደደረሰው ሳይደረግ ወይም በዚሁ አድራሻ ተፈልጎ ሊገኝ አለመቻሉ ሳይረጋገጥ መጥሪያ በጋዜጣ እንዲወጣ አድርጎ ጉዳዩን በሌለበት ማየት የስነ ስርዓት ህጉን ያልተከተለ ስለመሆኑ፣ በወንጀል ጉዳይ የተከሰሱ ሰዎች የቀረበባቸውን ማንኛውም ማስረጃ የመመልከት፣ የቀረበባቸውን ምስክሮች የመለየት፣ ለመከላከል የሚያስችላቸውን ማስረጃ የማቅረብ ወይም የማስቀረብ እንዲሁም ምስክሮቻቸው ቀርበው እንዲሰሙላቸው የመጠየቅ መብት ያላቸው ስለመሆኑ፣ የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገመንግስት አንቀፅ 20/4/ የወ/መ/ሥ/ሥነሥርዓት አንቀፅ 199 /ሀ/ ፣ 123፣202/3/፣ 104220
Civil service dispute Unlawful termination of contract of employment Back payment of salary Amhara region civil service proclamation no. 171/2009 አንድ የመንግስት ሠራተኛ በአሠሪው የመንግስት መ/ቤት ጥፋት በሆነ ምክንያት የስራ ውሉ ተቋርጦ ቆይቶ በኋላ በፍርድ ሠራተኛው ወደ ስራው ሲመለስ ውሉ ተቋርጦ በቆየበት ጊዜ ያለው ደሞዝ ጭምር ሊከፈለው የሚገባ ስለመሆኑ፣ የተሻሻለው የአ/ብ/ክ/መ/የመግስት ሠራተኞች አዋጅ ቁጥር 171/2002 አንቀጽ 81/2/፣87/1 የሰ/መ/ቁ.104351 ሰኔ 9 ቀን 2007 ዓ.ም ዳኞች፡- አልማው ወሌ ዓሊ መሐመድ ሡልጣን አባተማም ሙስጠፋ አህመድ ተኽሊት ይመሰል አመልካች፡- ወ/ት ክምክም እማኛው - የቀረበ የለም ተጠሪ፡- የደቡብ አቸፈር ወረዳ ሲቪል ሰርቪስ ጽ/ቤት - ዐ/ሕግ ዘላለም ተስፋዬ ቀረቡ መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቷል፡፡ ፍ ር ድ ጉዳዩ የስራ ቅጥር ውሉ የተሰረዘው አላግባብ ነው ተብሎ ወደ ስራው እንዲመለስ የተወሰነ የሲቪል ሰርቪስ ሰራተኛ ውዝፍ ደመወዝ ክፍያ ጥያቄን የሚመለከት ክርክር ሲሆን የጉዳዩን አመጣጥ በተመለከተ፡-አመልካች በደቡብ አቸፈር ገ/ኢ/ል/ጽ/ቤት በ10/02/2004 ዓ.ም ተቀጥረው ሲያገለግሉ ከቆዩ በኃላ በቅጥር ውድድሩ ጊዜ ያቀረቡት የስራ ልምድ ማስረጃ ለተቀጠሩበት ፕሳ-3 የስራ ደረጃ የሚጠየቀውን አግባብነት ያለው የስምንት ዓመት የስራ ልምድ መስፈርት የሚያሟላ አይደለም በሚል የክልሉ ሲቪል ሰርቪስ ቢሮ በ04/12/2004 ዓ.ም. የአመልካችን ቅጥር መሰረዙን፣አመልካች በዚህ የስረዛ ውሳኔ ቅር ተሰኝተው ለክልሉ ሲቪል ሰርቪስ ቢሮ የአስተዳደር ፍርድ ቤት ያቀረቡት ይግባኝ ተቀባይነት ማጣቱን፣ ይግባኙ ቀጥሎ የቀረበለት የክልሉ ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት ቅጥሩን የሰረዘው የክልሉ ሲቪል ሰርቪስ ቢሮ መጥሪያ ደርሶት መልስ...
Labor dispute Unlawful termination of contract of employment Proclamation no 377/96 art. 4/1/, 23, 26, 30, 31, 33, 39, 40/2/, 43/4/ሀ/, 35/1/, 38 የአንድ ድርጅት ሠራተኛ ለአሰሪው የስራ መልቀቂያ አስገብቶ የስራ መልቀቂያው በአሰሪው ምክንያት በወቅቱ ሣይሠጠው ቆይቶ ሰራተኛው የስራ ግዴታውን እየተወጣና የስራ ግንኙነታቸው በተግባር ቀጥሎ ባለበት ሁኔታ ከረጅም ጊዜ በኋላ አሰሪው ሰራተኛው ቀደም ብሎ ያስገባውን የስራ መልቀቂያ መሰረት በማድረግ የስራ ውሉን ቢያቋርጥ የስራ ውሉ የተቋረጠው በህገወጥ መንገድ ነው ሊባል የሚችል ስለመሆኑ፣ አዋጁ ቁ.377/96 አንቀፅ 4/1/፣23፣26፣30፣31፣33፣39፣40/2/፣43/4/ሀ/፣ 35/1/ለ/፣38 የሰመ/ቁ/ር 104465 መጋቢት 30 ቀን 2007 ዓ/ም ዳኞች፡- አልማው ወሌ ዓሊ መሐመድ ሡልጣን አባተማም ሙስጠፋ አህመድ ተኽሊት ይመሰል አመልካች፡- ወ/ሪት ሸዊት ኃይሉ - VC - ስላልሰራ ማረጋገጥ አልተቻለም፡፡ ተጠሪ፡- መከላከያ ኮንስትራክሽን ኢንተርፕራዝ - ነ/ፈጅ ደረጀ ከበደ - ቀረቡ መዝገቡ ተመርምሮ ተከታዩ ፍርድ ተሰጥቷል፡፡ ፍ ር ድ አዋጅ ቁጥር 377/96 “ን” መሰረት አድርጎ የቀረበ የአሠሪና ሠራተኛ ክርክርን የሚመለከት ሲሆን ክርክሩ የተጀመረው የአሁኑ አመልካች ባሁኑ ተጠሪ ላይ በደጉዓ ተምቤን ወረዳ ፍርድ ቤት በመሰረቱት ክስ መነሻ ነው፡፡ የክሱ ይዘትም ባጭሩ፡- በተጠሪ ድርጅት ውስጥ በካሼር የስራ መደብ ላይ በወር ብር 1744.00 እየከፈላቸው ከሰኔ 27 ቀን 2004 ዓ/ም ጀምሮ እስከ ሀምሌ 25 ቀን 2005 ድረስ ቀጥሮ ሲያሰራቸው እንደቆዩና ከህግ ውጪ የስራ ውሉ ያለማስጠንቀቂያ በአሰሪው ድርጅት የተቋረጠ መሆኑን ገልጸው የተለያዩ ክፍያዎች እንዲከፈሏቸው ይወሰን ዘንድ ዳኝነት መጠየቃቸውን የሚያሳይ ነው፡፡ የአሁኑ ተጠሪ ለክሱ በሰጠው...
Labor dispute Absence for 5 consecutive days Termination of contract of employment Art. 27 of Proclamation no. 377/2004 አንድ ሰራተኛ በመደዳው ለአምስት የስራ ቀናት ካለበቂ ምክንያት ከስራ መቅረቱ የተረጋገጠ እስከሆነ ድረስ አሰሪው በዚሁ ምክንያት ሰራተኛውን ካለማስጠንቀቂያ ከስራ ያሰናበተው ስለመሆኑ በደብዳቤ ሳይገልፅ መቅረቱ የሥራ ውሉ በሕግ አግባብ አልተቋረጠም ወደሚል መደምደሚያ የሚያደርስ ስላለመሆኑ አዋጅ ቁ.377/96 አንቀፅ 27(1) (ለ) የሰ/መ/ቁ.104862 መጋቢት 3 ቀን 2007 ዓ. ዳኞች፡- መድሕን ኪሮስ አልማው ወሌ ሡልጣን አባተማም ሙስጠፋ አህመድ ተኽሊት ይመስል አመልካች፡-አቶ መልካሙ አረጋ - ቀረቡ ተጠሪ፡-ተስፋዬ ለገሠ ጠቅላላ ስራ ተቋራጭ - ጠበቃ ይትባረክ መኮንን ቀረቡ መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቶአል፡፡ ፍ ር ድ ጉዳዩ የአሰሪና ሰራተኛ ክርክርን የሚመለከት ሲሆን የተጀመረውም በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ከሳሽ የነበሩት የአሁኑ አመልካች በአሁኑ ተጠሪ ላይ በ09/12/2005 ዓ.ም አዘጋጅተው ባቀረቡት ክስ ነው፡፡ የክሳቸውም ይዘት ባጭሩ፡-ከሳሽ ከጥር 30 ቀን 2004 ዓ.ም ጀምሮ በወር ብር 8,076 ደመወዝ እና ብር 100 አበል እየተከፈላቸው በተከሳሽ ድርጅት ውስጥ በዶዘር ኦፕሬተርነት የስራ መደብ ተቀጥረው በመስራት ላይ እያሉ ተከሳሽ ከ01/11/2005 ዓ.ም ጀምሮ በእርሳቸው ምትክ ሌላ ሰራተኛ በመቅጠር የስራ ውላቸው በቃል ያቋረጠባቸው መሆኑን የሚገልጽ ሆኖ የስንብት እርምጃው ሕገወጥ ነው ተብሎ ሕገ ወጥ የስራ ስንብት የሚያስከትላቸውን ክፍያዎች እና ያልተጠቀሙበትን የዓመት ዕረፍት ክፍያ በድምሩ ብር 106,381.00 ተከሳሽ እንዲከፍላቸው ይወሰን ዘንድ ዳኝነት የተጠየቀበት ነው፡፡ ተከሳሽ ድርጅት በበኩሉ በ11/02/2006...
Property law Rural land law Transfer of use right of rural farm land Non applicability of civil code in transfer of use right of rural farm land Land proclamation no. 130.1999 art. 6 of Oromia regional state Federal Rural land administration proclamation no. 456/ በገጠር የእርሻ ይዞታ የመጠቀም መብትን ከባለይዞታው ጋር የስጋ ዝምድና ለሌለው ሰው ማስተላለፍ የማይቻል ስለመሆኑ የስጦታ አደራረግን አስመልክቶ በፍትሐ ብሔር የተመለከቱ ድንጋጌዎች በገጠር የእርሻ ይዞታ የመጠቀም፣የማስተላለፍ እና አስተዳደር ጋር ተያይዘው ለሚነሱ ክርክሮች ተፈፃሚነት የሌላቸው ስለመሆኑ፡- የኦሮሚያ ክልል የገጠር መሬት አስተዳደር አዋጅ ቁ. 130/1999 አንቀፅ 6 የፌድራል መንግስት የገጠር መሬት አስተዳደር አጠቃቀም አዋጅ.ቁ 456/19 105092
Criminal law Criminal conspiracy Aggravating circumstances Revised sentencing guideline New criminal code art. 38(1) and 84(1)d አንድ ሰው የወንጀል ድርጊቱን የፈፀመው ከሌላ ሰው ስምምነት በማድረግ ከሆነ እንደማክበጃ የሚወሰድ ስለመሆኑ የተሻሻለው የቅጣት አወሳሰን መመሪያ ቁ.2/2006 ከመውጣቱ በፊት በተፈፀመ ወንጀል ቅጣትን ለመወሰን ለተከሳሹ የሚጠቅመውን የቅጣት መመሪያ ተግባራዊ ማድረግ የሚገባ ስለመሆኑ ወ.ሕ/ቁ. 38(1) እና 84(1)(መ) 105289
Criminal law Concurrent (successive) crime Period of limitation New criminal law art. 219(2) በተደጋጋሚ በተፈፀመ የወንጀል ድርጊት የይርጋ ዘመኑ መቆጠር የሚጀምረው የመጨረሻው የወንጀል ድርጊት ከተፈፀመበት ቀን አንስቶ ስለመሆኑ የወንጀል ድርጊት ለረጅም ጊዜ ሲፈፀም የቆየ ከሆነ የይርጋ ዘመኑ መቆጠር የሚጀምረው የወንጀል ድርጊቱ ካቆመበት ቀን ጀምሮ ስለመሆኑ ወንጀል ህግ ቁጥር 219(2) 105406
Civil procedure Death of parties to suit Art. 48, 49 and 50 የፍትሐ ብሔር ክርክር በሂደት ላይ እያለ ከሰሽ ወይም ተከሳሽ በሞት ሲለይ የክርክሩ አካሄድ በምን አኳኃን መመራት እንዳለበት ልንከተለው ስለሚገቡ ሁኔታዎች የፍ/ብ/ስ/ስ/ሕ/ቁ. 48፣49 እና 50 105626
Donation Undue influence invalidation Period of limitation Civil code art. 2441, 1845 በስጦታ ሰጪ ላይ በተደረገ የመንፈስ መጫን የተደረገ የስጦታ ውል ይፍረስልን ጥያቄ መቅረብ ያለበት ስጦታው በተደረገ በሁለት ዓመት ጊዜ ውስጥ ስለመሆኑ አጠቃለይ የሥጦታ ውልን በመቃወም የይፍረስልን ጥያቄ መቅረብ ያለበት በአስር ዓመት ጊዜ ውስጥ ስለመሆኑ የፍ/ሕ/ቁ.2441፣በፍ/ብ/ሕግ ቁ.1845 105652
Contract law Legal service contract Legal service fee Proclamation no. 75/1994 art. 50, 51, 52 Civil procedure code art. 462 የጥብቅና ሙያ አገልግሎት ክፍያ ለመወሰን በልምድ የዳበረውና በአጠቃላይ ተቀባይነት ያገኘው የአከፋፈል መርህ ጉዳዩ የወሰደው ጊዜ፣ የሚጠይቀው ድካም፣ የጉዳዩ ውስብስብነት የክርክርን ግምት ታሳቢ በማድረግ ስለመሆኑ፣ የጥብቅና ሙያ አገልግሎት ክፍያ ያለምንም ገደብ ስምምነት የሚደረግበት አለመሆኑን ከስነ ህግ እና የፍርድቤቶች አሰራር የዳበረ ስለመሆኑ፣ የአብክመ የጥብቅና ስራ ፈቃድ አሰጣጥ ምዝገባ የጠበቆች ስነ-መግባር ለመቆጣጠር የወጣ አዋጅ ቁጥር 75/1994 አንቀፅ 50፣51፣52 የፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 462 105765
Labor dispute Review of decision of discipline committee Proclamation no. 377/2004 27(1)/g/ and art. 12/2/(7) በየመስሪያ ቤቱ የሚቋቋሙ የዲሲፕሊን ኮሚቴዎች በህግ አግባብ የሚቋቋሙና የሰራተኛው ጥቅም ያለአግባብ እንዳይጎዳ ተገቢው መጣራት ተደርጎ እርምጃ እንዲወሰድ እገዛ የሚያደርጉ ናቸው ተብሎ የሚታመን ስለሆነ የዲሲፕሊን ኮሚቴ ውሳኔ ዋጋ ሊያጣ የሚገባው ተገቢው ማስረጃ ቀርቦ ህጋዊ ያለመሆኑ ሲረጋገጥ ብቻ ስለመሆኑ፣ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀፅ 27 ንዑስ አንቀፅ 1/ሸ/ እና አንቀፅ 12/2/(7) ሰ/መ/ቁ. 105834 ሚያዚያ 28 ቀን 2007 ዓ.ም ዳኞች፡- አልማው ወሌ ዓሊ መሐመድ ሡልጣን አባተማም ሙስጠፋ አህመድ ተኽሊት ይመሰል አመልካች፡- የኢትዮጵያ አካል ጉዳተኞች ብሔራዊ ማህበራት ኮንፌደሬሽን ጠበቃ እሸቴ ጓንጉል - ቀረቡ፡፡ ተጠሪ፡- ወ/ሮ እመቤት ኤርሚያስ - ቀ መዝገቡ መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል፡፡ ፍ ር ድ ጉዳዩ የቀረበው በፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የአመልካች የስንብት እርምጃ ሕገ ወጥ ነው ተብሎ የተሰጠው ውሳኔ በፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት በመጽናቱ በውሳኔው ላይ መሠረታዊ የሆነ የሕግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ ይታረምልኝ በማለት አመልካች ያቀረበውን የሰበር አቤቱታ አጣርቶ ለመወሰን ነው፡፡ ጉዳዩ የአሰሪና ሠራተኛ አዋጅ ቁጥር 377/96 “ን” መሰረት ያደረገ የግል የስራ ክርክር ሁኖ አንድ ሰራተኛ በስራ ላይ የዲስፕሊን ጥፋት ፈፅሟል ተብሎ ከስራ ያለማስጠንቀቂያ የሚሰናበትበትን የሕግ አግባብ የሚመለከት ነው፡፡ በስር ፍርድ ቤት የቀረበው የተጠሪ ክስ በአመልካች ማህበር ውስጥ በወር ብር 4,500.00 (አራት ሺህ አምስት መቶ) እየተከፈላቸው በሂሳብ ሰራተኝነት የስራ መደብ ከመስከረም 05 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ሲያገለግሉ ቆይተው አመልካች ማህበር የዲስፕሊን...
Civil procedure Preliminary objections Hearing of evidence Civil procedure code art. 244(1) and 245(1) አንድን ክርክር በመጀመሪያ ደረጃ የሚመለከት ፍርድ ቤት በቀረበለት የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ ላይ አግባብነት ያላቸው ምስክሮች ሳይሰሙ ወይም አግባብነት ያላቸው ሰነዶች ሳይቀርቡ በመቃወሚያው ላይ ውሳኔ መስጠት የማይቻል በሚሆን ጊዜ ፍ/ቤቱ እነዚህ ማስረጃዎች እንዲቀርቡለት ትእዛዝ መስጠት የሚችል ስለመሆኑ፡- የፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 244(1) እና 245(1) 105869
Labor dispute Unlawful termination of contract of employment አንድ አሠሪ ሠራተኛው ህጋዊ የመብት ጥያቄ በማቅረቡ ምክንያት የስራ ውሉን ማቋረጥ ህገወጥ ተግባር ስለመሆኑ አዋጅ ቁ.377/96 አንቀፅ 26(2)(ሐ) የሰ/መ/ቁ. 105921 ቀን 14/07/2007 ዓ/ም ዳኞች፡- አልማው ወሌ ዓሊ መሐመድ ሱልጣን አባተማም ሙስጠፋ አህመድ ተኽሊት ይመስል አመልካች፡- ፒተርድስ ፕሮዳክስት ማንፋክቸሪንግ (አ.ማ) አልቀረቡም ተጠሪች፡- 1. ወ/ሮ ይፍቱስራ ነጋሽ 2. ወ/ሮ ገነት ወንድሙ ጠበቃ ኤሊያስ አበበ ቀረቡ ጉዳዩን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል ፍ ር ድ ጉዳዩ የቀረበው አመልካች የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሰጠው ውሳኔ መሰረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ እንዲታረምልኝ በማለት ያቀረበውን የሰበር አቤቱታ አጣርቶ ለመወሰን ነው፡፡ ጉዳዩ በመጀመሪያ የታየው በፌዴራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት ነው፡፡ በስር ፍርድ ቤት አንደኛ ተጠሪ አንደኛ ከሳሽ ፤ በዚህ ክርክር ተሳታፊ ያልሆነችው ወ/ሪት መድሀኒት ሙቃ ሁለተኛ ከሳሽ ሁለተኛ ተጠሪ ሶስተኛ ከሳሽ አመልካች ተከሳሽ በመሆን ተከራክረዋል፡፡ የክርክሩ መነሻ ተጠሪዎች ያቀረቡት ክስ ነው፡፡ ከሳሾች ተከሳሽን ለምንድን ነው ለእኛ የቦነስ ክፍያ የማይከፈለን በማለት በእረፍት ሰዓት በመጠየቃችን ከስራ አግዶ አቆይቶ ሚያዝያ 2 ቀን 2005 ዓ/ም በተፃፈ ደብዳቤ ከህግ ውጭ ያሰናበተን ስለሆነ የካሳ ክፍያ ፣ የማሰጠንቀቂያ ጊዜ ክፍያ ፣ ክፍያ የዘገየበት ክፍያና ወጭና ኪሳራ እንዲከፍል ይወስንልን በማለት ክስ አቅርበዋል፡፡ አመልካች በስር ፍርድ ቤት ተከሳሽ ሆኖ ቀርቦ ከሳሾች ህገ ወጥ የስራ አድማ እንዲያደርጉ ሌሎች ሠራተኞችን በማስተባበርና በመቀሰቀስ ፤ የአድማ ስራ በመሆንና ረብሻና ሁከት የመፍጠር ሙከራ ማድረጋቸው ተረጋግጦ ከስራ የተሰናበቱ በመሆኑ ስንብቱ ህግን መሰረት ያደረገ ነው በማለት ተከራክሯል፡፡...
Extra contractual law Contributory negligence Civil code art. 2098(1) ለአንድ ጉዳት ወይም አደጋ መድረስ ጉዳት የደረሰበት ሰው አስተዋፅዋኦ ካለው የጉዳት አድራሹ ኃላፊነት በከፊል ስለመሆኑ፣ የፍ/ህ/ቁ 2098/1/፣ 2097/2/፣2095 106450
Labor dispute Payments termination of contract of employment Proclamation no 377/96 art. 27/1/b, 25 አንድ አሰሪ ሰራተኛው ያቀረበውን የስራ መልቀቂያ ጥያቄ ተቀብሎ ሰራተኛውን ካሰናበተ በኋላ የተለያዩ የክፍያ ጥያቄዎች በሰራተኛው ሲቀርብለት ወደኋላ ተመልሶ የስራ ውል ማቋረጫ ምክንያት አግኝቻለሁ በማለት ሌላ ደብዳቤ በመጻፍ ለሰራተኛው የሚገባውን ክፍያ አልፈፅምም ማለት አግባብነት የሌለው ስለመሆኑ፣ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀፅ 27/1/ለ/፣25 ሰ/መ/ቁ 106610 ግንቦት 14 ቀን 2007 ዳኞች - አልማው ወሌ ዓሊ መሀመድ ሱልጣን አባተማም ሙስጠፋ አህመ ተኽሊት ይመሰል አመልካች፡- አቶ ካብራክ ተኮላ - ጠበቃ ጋር ቀረበ ተጠሪ ፡-የኢትዮጵያ የባህር ትራንስፖርት ሎጆስቲክስ - ነ/ፈ ቀረበ መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቷል፡፡ ፍ ር ድ ጉዳዩ የተጀመረው በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ሲሆን አመልካች ከሳሽ ተጠሪ ተከሳሽ ነበሩ፡፡ አመልካች ባቀረቡት ክስ በተጠሪ ድርጅት ከታህሳስ 26/2000 - ጥር 29/2005 ዓ.ም ድረስ ለ5 አመት ከ1 ወር ስሰራ ቆይቼ ስራዬን በራሴ ፍቃድ ብለቅም፤ የስንብት፤ ለዘገየበት እና አበል አልተከፈለኝም በማለት እንዲከፈላቸው ጠይቀዋል፡፡ ተጠሪም በሰጠው መልስ አመልካች ያለደሞዝ የወሰዱት እረፍት ከተጠናቀቀ ከህዳር 17/2005 ዓ/ም ጀምሮ ወደ ሥራ ያልገቡ መሆኑን በመረዳቱ ከህዳር 17 /2005 ዓ/ም ጀምሮ ውላቸው መቋረጡን ፤ እና 5 አመት ያልሞላቸው በመሆኑ ያለማስጠንቀቂያ ስለሆነ ስንብት አይገባቸውም፤ ይገባቸዋል ከተባለም የማስጠንቀቂያ ግዜ 1 ወር ደሞዝና የቦንድ መግዣ ተቀንሶ ሊከፈላቸው ይገባል በማለት ተከራክሯል፡፡ ጉዳዩን ያየው ፍርድ ቤትም ተጠሪ የአመልካችን የስራ መልቀቅ ጥያቄ ከ29/6/2005 ጀምሮ ከተቀበለ እና ካሰናበታቸው በኋላ የስራ ውል ማቋረጫ ምክንያት...
Labor dispute Internal regulation and directive of organization Vacancy promotion በአንድ አሰሪ ድርጅት መተዳደሪያ ደንብና መመሪያ መሠረት በአንድ የሥራ መደብ ላይ የውጪ ሰው የሚቀጠረው መጀመሪያ ለቦታው የሚመጥን የውስጥ ሠራተኛ ካለ ለውስጥ ሠራተኛው እድል ከሰጠ ለኋላ ከሆነ አሠሪው ድርጅት ይኽን ደንብና መመሪያ ተላልፎ የውስጥ ዕድገት ማስታወቂያ ሣያወጣና ለሠራተኞች ዕድል ሳይሰጥ የውጪ ቅጥር ቢፈጸም ድርጊቱ ህገወጥ ተግባር ስለመሆኑና ቅጥሩ ሊሠረዝ የሚገባው ስለመሆኑ፣ የሰ/መ/ቁ. 107002 ግንቦት 14 ቀን 2007ዓ.ም ዳኞች፡- አልማው ወሌ ዓሊ መሐመድ ሱልጣን አባተማም ሙስጠፋ አህመድ ተኸሊት ይመሰል አመልካች፡- ሲስተር ትዕግስት ፈቃድ - ቀረቡ ተጠሪ፡- የኤድስ መከላከያ ማህበራዊ አገልግሎት ድርጅት አልቀረበም ፍ ር ድ ጉዳዩ የቀረበው አመልካች የኦሮሚያ ክልል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ይግባኝ ሰሚ ችሎት በመዝገብ ቁጥር 177544 መስከረም 22 ቀን 2007 ዓ.ም የሰጠው ውሣኔና የክልሉ ጠቅላይ ፍ/ቤት የሰበር ችሎት በመዝገብ ቁጥር 197235 ህዳር 17 ቀን 2007 ዓ.ም የሰጠው ትዕዛዝ መሠረታዊ የሕግ ስህተት ያለበት ስለሆነ በሰበር ታይቶ እንዲታረምልኝ በማለት ያቀረበችውን የሰበር አቤቱታ አጣራቶ ለመወሰን ነው፡፡ ጉዳዩ የሥራ መደብ ሊሰጠኝ ይገባል በማለት የቀረበን ጥያቄ የሚመለከት ነው፡፡ ጉዳዩ በመጀመሪያ የታየው በምዕራብ ኦሮሚያ አሠሪና ሠራተኛ ወሳኝ ቦርድ ነው፡፡ በአሠሪና ሠራተኛ ውሳኝ ቦርዱ አመልካች ከሳሽ ተጠሪ ተከሳሽ በመሆን ተከራክረዋል ፡፡ 1- አመልካች በተከሳሽ (ተጠሪ) ድርጅት በአዲስ አበባ ቅርንጫፍ ጽ/ቤት በነርስ ካውንስለር ሰባተኛ ደረጃ ተቀጥሬ በመሥራት ላይ እያለሁኝ የቤተሰብ ችግር ስላጋጠመኝ በራሴ አቤቱታ አቅራቢነት በደረጃ ሶስት የነርስ ካውንስለር የሥራ መደብ ወደ ነቀምት...
Criminal law Aggravating circumstances አንድ የወንጀል ድርጊት ሊወድቅ የሚችልበት የህግ ድንጋጌ የተለያዩ የማክበጃ ነጥቦች በያዘ ጊዜ እና ተከሳሹ ጥፋተኛ በተባለበት አንቀጽ /ድንጋጌ/ ስር ያሉት ንዑስ ድንጋጌዎች የሚደነግጉት የቅጣት መጠን ተመሳሳይ በሆነ ጊዜ ፍርድ ቤቶች በዚያው የህግ ድንጋጌ ስር ድርጊቱ በይበልጥ ያሟላቸውን የማክበጃ ነጥቦች ወደ ያዘው ንዑስ ድንጋጌ መለወጥ የሚችሉ ስለመሆኑ፣ 107219
Labor dispute Dependents’ benefit in case of death Period of limitation in labor dispute Proclamation no. 377/2004 art (1) ሰራተኛው በስራ ላይ በደረሰበት የሞት አደጋ ምክንያት የሰራተኛው ባለቤትና ሌሎች ጥገኞች የሚያቀርቡት የካሣ ክፍያ ጥያቄ በአንድ ዓመት ጊዜ ውስጥ መቅረብ ያለበት ስለመሆኑ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀፅ 162 ንዑስ አንቀፅ 1 የሰ/መ/ቁ 108785 ሀምሌ 21 ቀን 2ዐዐ7 ዓ.ም ዳኞች ፡- አልማው ወሌ ዓሊ መሐመድ ተኸሊት ይመስል እንደሻው አዳነ ቀነአ ቂጣታ አመልካች ፡- ዩሴፍ ተክሌ ህንፃ ሥራ ተቋራጭ ጠበቃ ብሥራት መኮንን ቀረቡ ተጠሪ ፡- ወ/ሮ ወርቅነሽ ጌታቸው በራሳቸው እና ሞግዚት በሆነችላቸው እነ ሕፃን ረዲኤት ታምራት ከጠበቃ አቶ ፋንቱ አስፋው ጋር ቀረቡ፡፡ መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል ፡፡ ፍርድ 1. ጉዳዩ የቀረበው አመልካች የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሠጠው ውሣኔ መሠረታዊ የህግ ስህተት ያለበት ነው በማለት ያቀረበውን የሰበር አቤቱታ አጣርቶ ለመወሰን ነው፡፡ ጉዳዩ በሥራ ላይ በሚደርስ ጉዳት ለሚስትና በሌሎች ጥገኞች የሚከፈል የካሣ ገንዘብ ጥያቄ የይርጋ የጊዜ ገደብ የሚመለከት ነው ተጠሪ ባለቤቷ የሁለት ልጆች አባት የሆነው ታምራት ሀይሌ አሠሪው በመደበው መኪና ከሌሎች ሠራተኞች ጋር ሲጓጓዝ መኪናው ተገልብጦ ሚያዝያ 23 ቀን 2ዐዐ5 ዓ.ም ህይወቱ ያለመሆኑን ገልፆ በአዋጅ ቁጥር 377/96 መሠረት ለእርሷና ለህፃናቱ ካሣ እንዲከፈላቸው ውሣኔ እንዲሰጥላት ጥር 25 ቀን 2ዐዐ6 ዓ.ም ጠይቃለች ፡፡ 2. አመልካች በአዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀፅ 162 ንሁስ አንቀፅ 4 የተደነገገው የስድስት ወር የይርጋ የጊዜ ገደብ አልፏል በማለት መቃወሚያ አቅርቧል ፡፡ የፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት አመልካች ያቀረበውን መቃወሚያ በመቀበል ክሱ በይርጋ ቀሪ ይሆናል በማለት ብይን ሰጥቷል ፡፡ ተጠሪ ይግባኝ...
Labor dispute Termination of contract of employment without notice Failure to discharge duties based job specification Proclamation no. 377/2004 Art. 13(2) እና (7) አንድ ሰራተኛ በስራ መዘርዝሩ በግልጽ የተሰጠውን /የተቀመጠለትን/ ግዴታዎቹን አለመወጣቱ የስራ ውሉን ያለማስጠንቀቂያ ሊያቋርጥ የሚችል ስለመሆኑ፡- አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 13(2) እና (7) የሰ/መ/ቁ 108933 ሐምሌ 30 ቀን 2007 ዓ.ም ዳኞች፡- አልማው ወሌ ዓሊ መሐመድ ተኽሊት ይመሰል እንዳሻው አዳነ ቀነዓ ቂጣታ አመልካች፡- ሠላም ቦሌ ሸማቾች ኃ.የተ.የህብረት ስራ ማህበር - የቀረበ የለም ከተባለ በኃላ ጠበቃ መለሰ ግርማይ - ቀረቡ ተጠሪ፡- አቶ እሸቱ አደፍርስ - ቀረቡ መዝገቡ ተመርምሮ የሚከተለው ፍርድ ተሰጥቷል፡፡ ፍ ር ድ ጉዳዩ የግል ስራ ክርክር ሲሆን የተጀመረውም ተጠሪ በፌዴራል መጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በአመልካች ላይ ሰኔ 02 ቀን 2006 ዓ/ም ባቀረቡት ክስ መነሻ ነው፡፡ የክሱም ይዘት ባጭሩ፡-ተጠሪ በአመልካች ድርጅት ውስጥ ከ7/00/2003 ዓ/ም ጀምሮ በጉልበት ሰራተኝት የስራ መደብ ተቀጥረው በወር ብር 770.00 እየተከፈላቸው በመስራት ላይ እንዳሉ የአሁኑ አመልካች ከስራ መደባቸው ውጪ የሆነ ስራ ተጠሪ እንዲሰሩ በማድረጉ ተጠሪ የአመልካችን ትዕዛዝ ከስራ መዘርዝራቸው ውጪ ነው በሚል በመቃወማቸው ምክንያት ከስራ ያሰናበታቸው መሆኑን ዘርዝረው ስንብቱ ሕገ ወጥ ነው ተብሎ የተለያዩ ክፍያዎች እንዲከፈሏቸው ይወሰን ዘንድ ዳኝነት መጠየቃቸውን የሚያሳይ ነው፡፡ የአሁኑ አመልካቸ ለክሱ በሰጠው መልስም ተጠሪ የታዘዙት ከስራ መደባቸው ጋር ተያያዥነት ያለውንና በስራ መዘርዝሩ በተጠቀሰው አግባብ መሆኑን እንዲሁም በተደጋጋሚ በቅርብ አለቃቸው ሲታዘዙ ትዕዛዙን የማይቀበሉ መሆኑን ጠቅሶ ስንብቱ...
Labor dispute Cost of litigation Civil procedure code art. 463, 464(1) Proclamation no. 377/2004 art. 161 አንድ ሰራተኛ ለአሠሪው በሥራ ክርክር ምክንያት ያወጣውን ወጭና ኪሳራ የመክፈል ግዴታ የሚጣልበት በክርክሩ ተረች በመሆኑ ምክንያት ብቻ ሳይሆን ሠራተኛው በአሠሪው ላይ ያቀረበው ክስ ሀሰተኛና በተጭበረበረ ማስረጃ ላይ የተመሰረተ ሆኖ ሲገኝ ብቻ ስለመሆኑ የፍትሐ ብሔር ሥነ ስርዓት ህግ ቁጥር 463 ፣465 (1) አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀጽ 161 የሰ/መ/ቁ.109055 ሐምሌ 29 ቀን 2007 ዓ.ም ዳኞች፡- አልማው ወሌ ዓሊ መሀመድ ተኽሊት ይመሰል አዳነ እንደሻው ቀነአ ቂጤታ አመልካች ፡- አቶ ጌትነት ከበደ - ቀረቡ ተጠሪዎች ፡- ሃያት ሜድካል ከሌጅ አልቀረቡም፡፡ መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል፡፡ ፍ ር ድ 1. ጉዳዩ የቀረበው የአመልካች የጠበቃ አበልና ወጭና ኪሳራ ብር 6000/ስድስት ሺ ብር/እንዲከፍል የተሰጠው ውሳኔ በአግባቡ ነው ወይስ አይደለም? የሚለውን ጭብጥ አጣርቶ ለመወሰን ነው፡፡ ጉዳዩን እንደመረመርነው አመልካች የስራ ውሉ ከህግ አግባብ ውጭ ተቋርጧል የሚል ክስ በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት አቅርቦ፣ተጠሪ የአመልካች የስራ ውል የተቋረጠው የአሰሪና ሰራተኛ ጉዳይ አዋጅ በሚደነግገው መሰረት መሆኑን ገልጾ በመከራከሩ፣ የስር ፍ/ቤት የግራ ቀኙን ክርክር ከሰማ በኃላ ተጠሪ የአመልካችን የስራ ውል ያቋረጠው በህግ አግባብ ነው በማለት አመልካች /ከሳሽ/ ለተጠሪ ለተከሳሽ የጠበቃ አበል ብር 5000 / አምስት ሺ ብር/ እና ኪሳራ ብር 1000 /አንድ ሺ ብር/ በድምሩ ብር 6000 /ስድስት ሺ ብር/ ይክፈል ማለት ውሳኔ ሰጥቷል፡፡ 2. አመልካች በዚህ ውሳኔ ቅር በመሰኘት ይግባኝ በፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት፣ ይግባኝ አቅርቧል፡፡ የፌዴራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ተከሳሽ...
Law of succession Rural land law Rural land proclamation no. 133/98 of Amhara region Rural land regulation no.51/99 art. 11(7)a of Amhara region ለክርክር ምክንያት በሆነው መሬት ወራሽ መሆኑን በማስረጃ ያረጋገጠ ሰው ከአውራሹ ተነጥሎ ለጊዜው ውጭ ሀገር ሄዶ መመለሱ በሕጉ “ለቤተሰብ አባል” የተቀመጠውን ትርጉም አላሟላም በሚል በቤተሰብ አባልነት መሬቱን ሊወርስ አይገባም ማለት ተገቢነት የሌለው ስለመሆኑ፣ የአ/ብ/ክ/መ አዋጅ ቁጥር 133/98 ፣ደንብ ቁጥር 51/99 አንቀጽ 11/7/ሀ/ 109697
Family law Divorce Divorce based on mutual agreement Power of court Federal family code art. 76(1) አንድ ጋብቻ በተጋቢዎቹ ስምምነት ፈርሶአል ሊባል የሚችለው የፍቺ ስምምነቱ ተደርጎአል በተባለበት ቀን ሳይሆን የፍቺ ስምምነቱ ለፍርድ ቤት ቀርቦ ተቀባይነት ባገኘበት እና በጸደቀበት ጊዜ ስለመሆኑ፡- የተሸሻለው የፌድራል የቤተሰብ ህግ አዋጅ ቁጥር 213/92 አንቀፅ 76(1) 109731
Property law Rural land law Inheritance of rural land use right Conditions for inheriting rural land use right Proclamation no. 456/97 art 2(5) Land proclamation no. 130/99 art. 2(13) and 16 of Oromia region የገጠር መሬት ወራሽነትን በሚመለከት በአንድ ወቅት በቤተሰብ አባልት መመዝገብ ብቻውን የሟችን የእርሻ መሬት በቀዳሚነት የመውረስ መብትን የማያጎናጽፍ ስለመሆኑ በውርስ ለማግኘት ወራሹ አርሶ አድርና ከእርሻ መሬቱ ከሚገኘው ገቢ የሚተዳደር የቤተሰብ አባል መሆን ያለበት ስለመሆኑ፣ አዋጅ 456/97 አንቀፅ 2 ንዑስ አንቀፅ 5 የኦሮሚያ የመሬት አዋጁ 130/99 አንቀፅ 2 ንዑስ አንቀፅ 13 እና 16/ 109776
Property law Rural land law Donation of use right of rural land Registration of donation of use right of rural land Land proclamation no. 130.1999 of Oromia regional state ከቤተሰባዊ ቅርርብ የተነሳ ውለታ ላደረገ ሰው አንደኛው ወገን ካለው መሬት ውርስ ቆርሶ በስጦታ መልክ እንዲጠቀም ሰጥቶት በሁለቱ መካከል አለመግባባት ቢፈጠር በሥጦታ ተቀባዩ ወገን በመሬቱ የመብት ክርክር ቢያነሳ የመሬት ይዞታ ስጦታው ሊፀና የሚችለው የክልል የመሬት አዋጅ በሚፈቅደው መሠረት ሥልጣን ባለው አካል ዘንድ ቀርቦ የስጦታ ውሉ መመዝገቡ ሲረጋገጥ ብቻ ነው፡፡ /የኦሮሚያ ክልል የመሬት አዋጅ ቁጥር 130/99 109829
Criminal procedure Bail Appeal by prosecutor Criminal procedure code art. 75(1) የወንጀለኛ ህግ ሥነ ሥርዓት ቁጥር 75 (1) ዋስትናን በመፍቀድ በሚሰጥ ትዕዛዝ ላይ ዐቃቤ ሕግ ይግባኝ እንዳያቀርብ ሕጉ ቀጥተኛ ባልሆነ መንገድ ከልክሏል በሚል አግባብ መተርጎም የሌለበት ስለመሆኑ ዋስትናን በመፍቀድ በተሰጠ ትዕዛዝ ላይ ከሳሽ /ዐቃቤ ህግ/ ይግባኝ የማቅረብ መብት ያለው ስለመሆኑ 110969
Criminal law Sentencing guideline Admission of guilt Extenuating circumstance New criminal code art. 106(1) and 109(1) ደረጃ እና እርከን ላልወጣላቸው ወንጀሎች ቅጣት ስሌት ሲሠራ በወንጀል ህጉ ጠቅላላ ክፍል ስር ያሉት አንቀጽ 106/1/ እና 109/1/ ድንጋጌዎች ከግንዛቤ ውስጥ መግባት ያለባቸው ስለመሆኑ፣ አንድ በወንጀል ተከሶ ጥፋተኛ የተባለ ሰው ወንጀሉን ስለመፈጸሙ ሙሉ በሙሉ ባላመነበት ሁኔታ በከፊል ማመኑ ብቻ ራሱን ችሎ እንደ አንድ የቅጣት ማቅለያ ሊወሰድለት የማይችል ስለመሆኑ፣ የወ/ህ/ቁ 82/ ሠ 111006
Criminal procedure Plea of guilt Cautionary Procedure to followed by court in case of plea of guilt Criminal procedure code art. 132(1) and (3) ፍርድ ቤቶች በተከሳሽ ላይ በዕምነት ክህደት ላይ በመመስረት የጥፋተኝነት ውሳኔን ከመወሰናቸው በፊት ቃሉ ከወንጀሉ ዝርዝር እና ከተከሰሱበት የህግ ድንጋጌዎች አነጋገር አንጻር ወንጀሉን ማድረጉን ሙሉ በሙሉ አምኗል የሚያስብል እና ቃሉ የእምነት ክህደትን ቃል የሚያቀቋቁም መሆኑን ማረጋገጥ የሚገባቸው ስለመሆኑ፣ የወ/ህ/ሥ/ሥ/ቁ. 132/1/ እና /3/ 111742
Labor dispute Termination of contract of employment without notice Negligence Proclamation no. 377/96 አንቀፅ 13/3/፣27/1/g/ አንድ በሹፌርነት የተቀጠረ ሠራተኛ አሰሪው ጋር በተያያዘ ሁኔታ ጥንቃቄ ማድረግ ከሚገባው ነገር አንዱ መኪናውን የሚያሽከረክርበት አግባብ ከአካባቢው አየር ሁኔታና ከመልከዓ ምድሩ ጋር ባገናዘበ መልኩ መሆን ያለበት ስለመሆኑና ይህንን ሳያደርግ ቀርቶ አደጋና ጉዳት ቢደርስ ከባድ ቸልተኝነት እንዳደረሰ ተቆጥሮ የስራ ውሉ ያለማስጠንቀቂያ ሊቋረጥ የሚችል ስለመሆኑ፣ አዋጅ ቁጥር 377/96 አንቀፅ 13/3/፣27/1/ሸ/ የሰ/መ/ቁ. 111839 ግንቦት 28 ቀን 2ዐዐ7 ዓ.ም ዳኞች፡- አልማው ወሌ ዓሊ መሐመድ ሡልጣን አባተማም ሙስጠፋ አህመድ ተኽሊት ይመሰል አመልካች፡- ፒ.ኤስ አይ ኢትዩጵያ - ጠበቃ አላምነህ ስንሻው ቀረቡ ተጠሪ፡- አቶ እሸቱ ካሳ - የቀረበ የለም፡፡ መዝገቡን መርምረን የሚከተለውን ፍርድ ሰጥተናል፡፡ ፍ ር ድ ጉዳዩ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅን መሠረት ያደረገ ሲሆን ክርክሩ የተጀመረው የአሁኑ ተጠሪ ሐምሌ 24 ቀን 2ዐዐ6 ዓ.ም በተፃፈ ክስ በአመልካች ድርጅት በሹፌርነት ተቀጥረው እየሠሩ ባለበት ሁኔታ ያላግባብ ከስራ መሰናበታቸውን ገልፀው ውዝፍ ደመወዝ ተከፍሏቸው ወደ ስራ እንዲመለሱ ይወሰንላቸው ዘንድ ዳኝነት ጠይቀዋል፡፡ የአሁኑ አመልካችም በተከሣሽነቱ ቀርቦ በሰጠው መልስ ተጠሪ የድርጅቱን መኪና ባግባቡ የመንዳት ኃላፊነታቸውን ባለመወጣት ግንቦት 05 ቀን 2006 ዓ.ም ሰው ገጭቶ ጉዳት ማድረሱንና ከዚህ በኋላም ሰኔ 08 ቀን 2006 ዓ/ም ከደሴ ወደ መቐሌ በሚሄድበት ጊዜ በግድየለሽነት በማሸከርከር በመኪናው ላይ ጉዳት ከማድረሱም በላይ በተሽከርካሪው ውስጥ በነበሩት የድርጅቱ ሰራተኞች ላይ ቀላል የመቁሰል አደጋ ማድረሱንና ይህም በክፍሉ የትራፊክ ፖሊስ መረጋገጡንና አመልካችም ተገቢውን ኮሚቴ አቋቁሞ በማጣራት...
Custom Duties law Constitution Criminal law Retro-activity of law Custom duties proclamation no. 22(2) New criminal code art 6 FDRE constitution art. 22(2) አንድ ተከሻሽ የጉሙሩክ አዋጅን በመተላለፍ በፈፀመው ድርጊት ጥፋቱ የመጨረሻ ውሳኔ አስከላገኘ ድረስ ሥራ ላይ ከነበረው የጉሙሩክ አዋጅ ይልቅ አዲሱ የጉሙሩክ አዋጅ ለተከሳሽ ቅጣትን የሚያቀል በሚሆን ጊዜ ፍርድ ቤቱ ለተከሳሹ የተሻለው ህግ ተፈፃሚ እንዲሆን ማድረግ ያለበት ስለመሆኑ የኢፌድሬ ህገመንግስት አንቀጽ 22 /2/ ፣የወ/ህ/ቁ/ 6 የጉሙሩክ አዋጅ ቁጥር 622/2001፣ አዲሱ የጉሙሩክ አዋጅ ቁጥር 859/2007 112032
Electoral law Law of political parties Candidates of political parties Proclamation no. 532/1999 art. 46(4)b Proclamation no. 632/2002 art. 7 አንድ የፖለቲካ ድርጅት የሌላ የፖለቲካ ድርጅት አባል የሆኑ ሰዎችን አባልነታቸው ህጋዊ በሆነ መልኩ ሳይቋረጥ ወይም ቀሪ ሳይሆን እጩ ተወዳዳሪ አድርጎ ማቅረብ የማይችል ስለመሆኑ፣ አንድ ሰው በተመሳሳይ ጊዜ ውስጥ የሁለት የፖለቲካ ድርጅት አባል መሆን የማይችል ስለመሆኑ፣ አዋጅ ቁጥር 532/199 አንቀፅ 46፣102/4//ለ/፣አዋጅ ቁጥር 632/2002 አንቀፅ 7 112091
civil procedure Decision be based on Fact and law ማንኛውም ክርክር ሊወሰን የሚገባው በቀረበው ማስረጃ እና በህጉ መሰረት ብቻ ስለመሆኑ 36848
Contract law Agency Conflict of interest Period of limitation Civil code art. 2187 ተወካይ የጥቅም ግጭት ባለበት አኳኋዋን የፈጸመውን ተግባር ለማፍረስ ወካዬ ይኸው ድርጊት መፈጸሙን ካወቀበት ጊዜ ጀምሮ በሚታሰብ በሁለት ዓመት ጊዜ ውስጥ አቤቱታውን ማቅረብ ያለበት ስለመሆኑ፣ የፍ/ሕ/ቁ 2187 82725
Law of unlawful enrichment Gain from the work or property of another Civil code art. 2162 በሌላ ሰው የስራ ድካም ወይም የሌላ ሰው ሃብት በሆነ ነገር በመገልገል በቂ ባልሆነ ምክንያት ጥቅም ያገኘ ሰው አለአግባብ ጥቅም ባገኘበት መጠን ለባለሃብቱ ወይም ጉልበቱ ለደከመው ሰው ይህ አድራጎት ባደረሰበት ጉዳት መጠን ኪሳራ መክፈል የሚገባው ስለመሆኑ የፍ/ሕ/ቁ.2162 90529