Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
የአብይ አስተዳደር ከስሩ ባለው ሰፊ ድርጅታዊ መዋቅር ተጠርንፎ የተያዘ ይመስላል። ሕውሃት በዘር እያቧደነች እና የአገሪቱን ምሁራን አሽሽታ በታማኝ ካድሬዎች ያዋቀረችው የመንግስት ቢሮክራሲ ዛሬም እንዳለ እንደደነደነ ነው። የመንግስት አገልግሎት ሰጪ ድርጅቶች፣ ለለውጡ ወሳኝ የሆኑ ተቋማት እና የመንግስት መዋቅሮች ዛሬም በእነዚህ መስሎ አደር የፓርቲ ተሿሚዎች እና ደጋፊዎች ቁጥጥር ስር ናቸው። እነዚህ አካላት ይህን ለውጥ በተለያዩ ምክንያቶች የሚፈሩት ይመስላል። ካለባቸ የእውቀት እና የአቅም ማነስ የተነሳ ለውጡ ይተፋናል የሚል ጥልቅ ስጋት እንዳደረባቸው በብዙ መልኩ ይንጸባረቃል። ሁለተኛው ደግሞ ሥርዓቱ ቢያከርመን እንኳ ምርጫን ተከትሎ ከሚመጣው ለውጥ አንድንም የሚል ጥልቅ ስጋት ይንጸባረቃል። ስለዚህ እነዚህ ስጋቶች ለውጡን በሙሉ ልብ ከመቀበል ይልቅ እንዲፈሩት አድርጓቸዋል።
በዚህም ምክንያት ይህ ሰፊውን የመንግስትን መዋቅር የተቆጣጠረው ወደታች የሚገኘው አካል ለውጡን በሁለት መንገግ እየተፈታተነው ይገኛል። የመጀመሪያው ሕዝብን ወደ ከፋ ብሶት ሊዳርጉ የሚችሉ አስተዳደራዊ በደሎችን መፈጸም ነው። ሕዝብ በሄደበት መንግስታዊ ተቋም ሁሉ እንዲማረር እና እንዲሰላች ማድረግ፣ አዳዲስ የክልል እና የማንነት ጥያቄዎችን በይፋ፤ አንዳንዴም ከጀርባ ሆኖ ማራገብ፣ የሕግ የባልይነትን ችላ ማለት እና አለማስከበር፣ አደጋዎችን ቀድሞ መከላከል የሚቻልበት እድል እያለም ሥራውን ችላ በማለት ሕዝብ የጥቃት እና የወንጀል አድራጎቶች ሰለባ እንዲሆን ማድረግ፣ ሕዝብ በአብይ አስተዳደር ላይ ቅሬታ እንዲያድርበት ከመኖሪያው ማፈናቀል እና በማንነት ላይ ያነጣጠረ መድልዖ በመፈጸም ሥርዓቱ ከአንድ ባለጊዜ ወደ ሌላ ባለጊዜ የተሸጋገረ እንዲመስል እና ሕዝብ በአብይ አስተዳደር ላይ እምነት እንዲያጣ እና እንዲማረር እያደረጉ ይመስላል።
ሁለተኛው ችግር ደግሞ በአንዳንድ ክልሎች በግልጽ እንደሚታየው ወደታች የሚገኘው የመንግስት መዋቅሮች በአክራሪ ብሔረተኞች ተጠልፎ እንዲወድቅ ተደርጓል። ይህ ሁኔታም አክራሪ ብሄረተኞች የአብይን አስተዳደር ለመገዝገዝ የራሱን ድርጅት እንደ መሳሪያ እንዲጠቀሙ እድል የፈጠረላቸው ይመስላል።
በአጭሩ እነዚህ ችግሮች ለውጡን ይመራል በሚል ሕዝብ አደራ የጣለበትን ኃይል በእቅዱ እና ልፋቱ ልክ ወደ ፊት መራመድ እንዳይችል እያደረጉት ይገኛሉ። ይህ ችግር ከወዲሁ በአግባቡ እና በአፋጣኝ መላ ካልተበጀለት እና መፍትሄ ካላገኘ ሁለት አደጋዎች ሊያስከትል የሚችል ይመስለኛል። የመጀመሪያው አደጋ ከታች ወደ ላይ እየገፋ የመጣዊ እውነተኛው ኢህአዴጋዊ/ህውሃታዊ ባህሪ እያደር ከላይ ለውጡን የሚመራውንም ኃይል አቅጣጫ ሊያስት ይችላል። እነ አብይ ከላይ ወደታች ሊያሰርጹት እየሞከሩ ያሉት የለውጥ አካሄድ ከታች ወደላይ እየገፋ በመጣው ተገዳዳሪ ግፊት የመዋጥ አደጋ ሊገጥመው ይችላል። ወይም ባይውጥው እንኳን ለውጡ ፈቅ እንዳይል እና የሽግግሩ ጊዜም እንዲራዘም ምክንያት ሊሆን ይችላል። የሽግግሩ ጊዜ መራዘም ደግሞ አገሪቱ ቶሎ ተረጋግታ ትክክለኛውን የዲሞክራሲያዊ ሥርዓት ግንባታ ሂደት እንዳትጀምር እንቅፋት ይሆናል።
ሁለተኛው አደጋ ደግሞ ለውጡን ይመራል ተብሎ ተስፋ የተጣለበት የገዢው ፓርቲ እየደረሰበት ካለው ውጫዊና ውስጣዊ ግፊት የተነሳ ሊበታተን ይችላል። ህውሃት ከወዲሁ አንድ እግሯን ከፓርቲው ውስጥ አውጥታ አንድ እግሯ ብቻ ነው የቀረ የሚመስለው። ሌሎቹም የህውሃትን ዱካ ሊከተሉ የሚችሉበት አደጋ በግልጽ ይታያል። አገሪቱ ባልተረጋጋችበት፣ ጠንካራ መሰረት ያለው እና አገሪቱን ሊረከብ የሚችል የተቃዋሚ የፖለቲካ ኃይል ባልተፈጠረበት በዚህ ወቅት ገዢው ፓርቲ ኢህአዴት የመበታተን ወይም የመፍረክረክ አደጋ ከገጠመው የለውጥ ሂደቱ ብቻ ሳይሆን የሚደናቀፈው የአገረ ብሔር ግንባታውም ሂደት ይስተጓጎላል። ለውጡም ሌላ መልክ ይይዛል ወይም ነውጥ ይወልዳል።
፩ኛ/ እንደ እኔ እምነት የአብይ አስተዳደር ይህን ለውጥ ብቻውን በመምራት በተጀመረው ፍጥነት ልክ ወደፊት ገፍቶ ለመሄድ እና አገሪቱን ከገጠማት አስከፊ ፈተና ለመታደግ ይችላል ብዮ አላምንም። ይህ ለውጥ ሳይውል ሳያደር ከአንድ ፓርቲ እጅ ወጥቶ በብሄራዊ አገር አቀፍ ንቅናቂ ሊዘወር ይገባል። አሁን ያለንበት ጊዜ ብሔራዊ ሸንጎ እንዲቋቋም የግድ የሚያስብል ደረጃ ላይ የደረስንበት ይመስለኛል። ብሔራዊ ሸንጎው ሁሉንም ባለድርሻ አካላት ያቀፈ እና ይህን የሽግግር ወቅት አገሪቱ በጥንቃቄ እንድትሻገር ለመርዳት የተለመ ይሆናል። የፖለቲካ ድርጅቶች፤ ገዢውን ፓርቲ ጨምሮ፣ የአብይ አስተዳደር እንደ መንግስት፣ የሲቪክ እና የሙያ ማሕበራት፣ የአገር ሽማግሌዎች እና የኃይማኖት ተቋማት እንዲሁም ሌሎች ማህበራዊ አደረጃጀቶች የተካተቱበት ሁሉ አቀፍ ብሄራዊ ሸንጎ ቢቋቋም የተሻለ ይሆናል፤
፪ኛ/ ይህን ብሔራዊ ሸንጎ ለማቋቋም በቅድሚያ ጥናቶች የሚቀርቡበት እና ውይይት የሚካሄድበት ሰፊ አገራዊ የውይይት መድረክ መፍጠር ያስፈልጋል። ከዛ መድረክ በመነሳት ሸንጎውን ወይም ብሄራዊ የለውጥ አራማጅ ግብረ ኃይል በመፍጠር ተግባራቱን እና ኃላፊነቱን በሕግ ዘርዝሮ ማስቀመጥ ይቻላል፤
፫ኛ/ የአብይ አስተዳደር መንግስታዊ መዋቅሩን እንደያዘ የሕዝብ አገልግሎቶች እንዳይስተጓጎሉ እና የመንግስት ሥራ እንዳይደናቀፍ እራሱን አገር በማስተዳደሩ ሥራ ላይ ብቻ በመወሰን ለውጡን ለሚመራው ብሔራዊ ሸንጎ ወይም ሌላ ስያሜ ለሚሰጠውን ንቅናቄ ተገቢውን እና በቂ ድጋፍ ያደርጋል፤
፬ኛ/ ከላይ የተዋቀረው ብሔራዊ ሸንጎ አገሪቱ የምትጓዝበትን ፍኖተ ካርታ በጋራ በመንደፍ እና ዝርዝር እቅዶችን በማውጣት ለውጡ በተፋጠነ መልኩ እንዲቀጥል እና ምርጫውም በታሰበለት ጊዜ እንዲካሄድ መንገዶችን የማደላደል ሥራ ሊያከናውን ይችላል። ይህ ሰፊ መሰረት ይዞ የሚነሳው ሁሉ አቀፍ ብሔራዊ ንቅናቄ ለአብይ አስተዳደር ትልቅ አቅም ከመፍጠሩም በላይ ለውጡን እየተገዳደሩ ያሉ ውጫዊ እና ውስጣዊ ኃይሎችን አሸንፎ የመውጣት እድልም ይፈጥሩለታል።
፭ኛ/ ሁሉመ ባለድርሻ አካላት የለውጡ ሂደት ሙሉ ባለቤቶች በሆኑት ልክ ለሚደርሰውም ችግር እና መሰናክል እኩል ኃላፊነት በላያቸው ላይ ስለሚወድቅ የአብይ አስተዳደር ብቻውን ተሸክሞ እየተንገዳገደ ያለውን አገራዊ ኃላፊነት እኩል ይጋሩታል። አሁን ባለው አካሄድ አብዛኛዎቹ የፖለቲካ ኃይሎች እና ባለ ድርሻ አካላት ልክ እንደ ድግስ ታዳሚ ወይም ተጋባዥ እንግዶች ናቸው። የአብይ አስተዳደር ባቀረበላቸ ልክ ብቻ የሚቋደሱ ታዳሚዎች ሆነዋል። ይህ አይነቱ አካሄድ ደግሞ በአብይ አስተዳደር ላይ ከፍተኛ ጫና ከመፍጠሩም ባለፈ በአገር ግንባታው ሂደት ውስጥ እኩል ኃላፊነት፣ ተጠያቂነት እና የባለቤትነት ስሜት እንዳይኖራቸው ያደርጋል። የሰሞኑ የብሄራዊ ምርጫ ቦርድ እና የተቃዋሚ ድርጅቶች እሰጣ ገባም የዚህ አንዱ ማሳያ ነው።
ነገሬን በአጭሩ ልቋጭና ኢትዮጵያ አሁን የገጠማትን አስፈሪ አደጋ ለመሻገር እና የተጀመረውም ለውጥ ወደ ታለመለት ጫፍ እንዲደርስ ከተፈለገ ‘እኔ አሻግራችዋለሁ፤ እናንተ ሃሳባችውን በኔ ላይ ጥላችው በቀረበላችው ልክ የዲሞክራሲን ማዕድ ተቋደሱ’ የሚለው የለውጥ ኃይሉ አካሄድ ብዙ እርቀት የሚያስኬ አይደለም። በቅርቡ በሲዳማ ክልል የተከሰተው እልቂት እና በየክልሉ የተዳፈኑ የሚመስሉት እሳቶች ሌላ የከፋ ዋጋ ሳያስከፍሉን በፊት የለውጥ ኃይሉ የተሸከመውን ከባድ ሸክም ሊያግዙት የሚችሉ አጋሮችን በመፍጠር ኃይሉን ማጠናከር ይጠበቅበታል።
ለዚህም በእኔ በኩል እንደ አማራጭ የሚታየኝ የለውጥ ምሪቱ ከአንድ ፓርቲ ከኢህአዴግ እጅ ወጥቶ በብሔራዊ ሸንጎ ወይም ንቅናቄ ሊያዝ ይገባል። ለውጡን ወደታች የሚገፋ ሰፊ የሆነ አገራዊ ንቅናቄ ወይም አደረጃጀት የግድ ይላል። የአብይ አስተዳደር በመንግስት የዕለት ተዕለት ሥራ ላይ ቢያተኩር አቅም ሊያበጅ ይችላል። ይህ አይነቱ አካሄድ የሽግግር መንግስት ይቋቋም የሚለውንም ጥያቄ አብሮ ሊመልስ ይችላል። የሽግግር መንግስት ያለውን መንግስት የማፍረስ ሂደት ይጠይቃል። ያ ደግሞ ብዙ መናጋቶችን ይፈጥራል። ያለው መንግስት እንደጸና እና ሥራውንም እያከናወነ የለውጡን ሂደት ግን ብሄራዊ ቅርጽ ማስያዝ ይቻላል። ይህን እድል ሳይዘገይ ለመጠቀም ግን የአብይን አስተዳደርን በቅን ልቦና ላይ የተመሰረተ የፖለቲካ ውሳኔን እና የፖለቲካ ፓርቲዎች እና የሌሎች ባለድርሻ አካላትን ግፊት እና ቁርጠኝነት ይጠይቃል።
በሰዎች ምክንያት የተፈጠሩትን የግሪንሃውስ ጋዞችን ለመቀነስ ከትራንስፖርት ተሽከርካሪዎች የሚመጡ ልቀቶችን ለመቋቋም ያስፈልጋል ፡፡ በዓለም ዙሪያ ከተመረመሩ ዱካዎች ውስጥ አንዱ የሃይድሮጂን መኪና ነው ፡፡ በፈረንሣይ ውስጥ የመኪና አምራች PSA Peugeot Citroën ሰኞ ሰኞ አዲስ መኪናውን ማጠናከሪያ እና አፈፃፀም (80 KW) መኪና ሊያሰፋ የሚችል ነው። የ “ጂኤንኤACAC” አካል አካል የሆነው የ CEA የሃይድሮጂን ሴክተር ከተ ተመራማሪዎች ጋር በመተባበር የተገነባው ይህ ባትሪ በፈረንሳይ ውስጥ የመጀመሪያ ነው ፡፡ Peugeot በአንድ ዓመት ተኩል ጊዜ ውስጥ ወደ ፕሮቲዮፒት ለማዋሃድ ተስፋ አደረገ ፡፡
ፖሊስ ስዑዲ ዓረብ ሕጋዊ መንበሪ ፍቃድ ዘይጸንሖም ኣሽሓት ወጻእተኛታት ከምዝኣሰሩ ዝሓበሩ ዝተፈላልዩ ወገናት ድማ፣ ካብዚኣቶም ልዕሊ ሓደ ሽሕ ዝኾኑ ኢትዮጵያውያን ድሮ ናብ ዓዶም ከምዝተሰጉ ኣረጋጊጾም።
ካብ ስዑዲ ዓረብ ዝተሰጉ 1300 ዜጋታቱ ከምዝተቐበለ ዘረጋገጸ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ፣ ኣቐዲሞም፣ ነቲ ስዑዲ ዓረብ ዝሃበቶ ሕጋዊ መንበሪ ፍቓድ ዘይብሎም ወጻእተኛታት ብወለንትኦም ክወጹ ዝብል ናይ ግዜ ዕድል፣ ተጠቒሞም 70 ሽሕ ኢትዮጵያውያን ናብ ሃገሮም ከምዝኣተዉ ኣዘኻኺሩ።
ኣብ ስዑዲ ዓረብ፣ ኣስታት11 ሚልዮን ናይ ወጻኢ ዜጋታት ከምዘለዉ ዘነጸረ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት እታ ሃገር፣ እቶም ኣስታት 2 ሚልዮን ሕጋዊ መንበሪ ፍቓድ ዘይብሎም ምዃኖም’ዩ ዝጠቅስ።
እታ ሃገር ብዘተኣታተወቶ ሓድሽ ክፍሊት ናይ ስራሕ መንበሪ ፍቓድ ወይ ኢቓማን፣ ብዙሓት ኤርትራውያን ስድራቤታቶም ናብ ሱዳንን ግብጽን ከውጽኡ ከምዝተገደዱ ይፍለጥ።
ከደቡብ አፍሪካ ትልቁና ሰፋፊ ከተማዎች አንዱ እንደመሆኔ መጠን የኬፕ ህይወት ሙሉ በሙሉ ለመደሰት ከፈለጉ ኬፕ ታውን ቦታ መሆን አለበት. በአብዛኛው በከተማው በ De The Waterkant አካባቢ ውስጥ በአብዛኛው ግብረ ሰዶማዊነት አቀማመጥ ያለው የግብረ-ሰዶም አቀማመጥ በሀገር ውስጥ ስትሆን, ለእርስዎ ፍላጎት የሚሆን ቦታ ለማግኘት ጠንክሮ መሥራት አይኖርብዎትም. የመረጡትን ለመምረጥ ባርኮች, ክለቦች, እና ግብረ ሰዶማውያን ሆቴሎች አሉ. ከተማው በመላው አፍሪካ ውስጥ በጾታዊ ክፍት ቦታዎች ውስጥ አንዱ እንደመሆኑ መጠን ኬፕ ታውን ሁሉ በመላው ከተማ በየቀኑ የተከናወኑ ሁነቶችም አሉ. እንዲያውም አንዳንድ የሻንጆዎች እንኳን ከዋፕ ከተማ ውስጥ የስሜት ሕዋሳትን ለመደሰት በሚፈልጉ ሞቃት ወንዶች ይዋሃዱዎታል!
የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ኩባንያ የዘንድሮ የውድድር ዘመን በኮሮና ምክንያት እንዲሰረዝ ውሳኔ ማሳለፉን ተከትሎ የአፍሪካ ውድድር ተሳትፎ አለመኖር ውሳኔን እንደሚቃወም መቐለ 70 እንደርታ አስታውቋል።
ክለቡ ለሊግ ኩባንያው በላከው ባለ ሦስት ገፅ ደብዳቤ የሊጉን መቋረጥ እንደሚቀበለው የገለፀ ሲሆን የአፍሪካ ውድድር ተሳታፊዎች እንዳይኖሩ መወሰኑ ግን አግባብ አለመሆኑን አስቀምጧል። የአፍሪካ ውድድር አለመኖር ያለውን ተፅዕኖ የገለፀው ክለቡ ውሳኔ ለመወሰን የተሄደበትን አካሄድ “የክለባችንን አቋም ለመግለፅ እድል አልሰጠም” በማለት አሳታፊ አለመሆኑን ተቃውሟል። በተጨማሪም ክለቦች የሚደጎሙበት እና ወጪ የሚቀንሱበት መንገድ ለማመቻቸት ጥረት እንዲደረግ ጠይቋል። ለጠየቃቸው ጥያቄዎችም ፈጣን እና ተገቢ መልስ እንዲሰጠው በደብዳቤ ጠይቋል።
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ከደብረብርሃን እስከ አንኮበር ያለው መንገድ አስፋልት ኮንክሪት መንገድ ተጀመረ።
“እይታዎች ማታለል ይችላሉ” የሚል ዝነኛ አባባል አለ! ይህ በስጦታ መስጠቱ ረገድ እጅግ በጣም ይይዛል ፡፡ ደግሞም ትክክለኛው የስጦታ መጠቅለያ የስጦታዎን አጠቃላይ ገጽታ ለማሳደግ ይሞክራል ፡፡ ምናልባትም ፣ በአሜሪካ ውስጥ ሸማቾች በሚሊዮን የሚቆጠር ዶላር በስጦታ መጠቅለያ የሚያወጡበት ምክንያት ይህ ነው ፡፡ የስጦታ መጠቅለያን ወደ አዲስ ደረጃ ለመውሰድ ፣ ከስጦታ ቆርቆሮ ሳጥን አቅራቢዎች እርዳታ መውሰድ ይችላሉ ፡፡ ስጦታዎን ለማቅረብ ብልህ ፣ በጥሩ ሁኔታ የተነደፈ ቆርቆሮ ሳጥን ትክክለኛ መንገድ መሆኑን ማረጋገጥ እንችላለን።
በእርግጥ ፣ ስጦታዎን ለመጠቅለል ሌሎች መንገዶች አሉ ፣ ግን አብዛኛዎቹ ጥራት ያለው ፣ መልክ እና ውድቀት በተበጀ የስጦታ ሳጥን ውስጥ፡ የስጦታ መጠቅለያ ስጦታዎን ጎልቶ እንዲታይ ለማድረግ ፍጹም መንገድ ስለሆነ ፡፡ ከስጦታ መጠቅለያ በስተጀርባ ስላለው ሳይንስ ለመማር የሚፈልጉት እዚህ አለ ፡፡
ስጦታው ለተሳተፉበት የምስጋና ምልክት ነበር ፡፡ ስጦታው የኤን.ቢ.ኤን ቅርጫት ቡድን አርማ የታተመበት የቡና መጠጫ ነበር ፡፡ ሁሉም ተማሪዎች የጨዋታው ደጋፊ እንደነበሩ ቀድሞውንም ተመስርተናል ፡፡ ስጦታው በማየቱ ሁሉም ተደሰቱ ፡፡
እዚህ ዋናው ዓላማ የተማሪዎቹን ግማሹን በተፈላጊ ስጦታ ማቅረብ ነበር ፣ ግማሹ ግን የማይወደውን ስጦታ ያገኛል ፡፡ በመቀጠልም ሁሉም ስጦታዎች እንከን የለሽ መጠቅለያ አልነበራቸውም። በተቃራኒው ግማሽ ስጦታዎች ቆንጆ ፣ ቀስትና ሪባን ያልተነካ መጠቅለያ ይዘው መጡ ፡፡
ሆኖም ፣ ሌሎቹ ግማሾቹ በተንሸራታች ማሸጊያ አማካኝነት ስጦታ ተቀበሉ ፡፡ ጥናቱ ስጦታውን ከጨረሱ በኋላ በስጦታዎቻቸው ላይ ባላቸው ምላሽ ላይ ያተኮረ ነበር ፡፡
ጥናቱን ለመረዳት ጥናቱ ሌላ የተማሪዎችን መልምሏል ፡፡ እነዚህ ተማሪዎች የሁለተኛውን ደካማ እና እንዲሁም በጥሩ ሁኔታ የተጠቀለለ ስጦታ ካሳዩ በኋላ የሚጠብቁትን ሪፖርት የማድረግ ሃላፊነት ነበራቸው ፡፡ በውስጣቸው ያለውን ስጦታ ተጠቅልለው ከማየታቸው በፊት የሚጠብቋቸውን ነገር መግለጽ ነበረባቸው ፡፡
እያንዳንዱ ተሳታፊ የስጦታውን መከፈትን መገመት ነበረበት ፡፡ ያኔ ስጦታው የሚጠብቁት መሆን አለመሆኑን መመዝገብ ነበረባቸው ፡፡ ስለዚህ ውጤቱ የሚያሳየው ከተንሸራታች መጠቅለያ ካላቸው ጋር በማነፃፀር በትክክል ለተጠቀለሉ ስጦታዎች የሚጠበቁት ከፍ ያለ መሆኑን ነው ፡፡
ሆኖም ተማሪዎቹን በታላቅ መጠቅለያ ከከፈቱ በኋላ በስጦታ ማሸጊያ ስጦታው ከተቀበሉት ጋር ሲነፃፀሩ ቅር ተሰኝተዋል ፡፡ ስለዚህ ፣ ይህ የሚያመለክተው የስጦታው መጠቅለያ ወይም መጠቅለያ ስጦታው ምን ያህል ጥሩ እንደሚሆን ለሰዎች ፍንጭ እንደሚሰጥ ነው ፡፡
የዩናይትድ ስቴትስ የጦር ሃይል የአፍሪካ ዕዝ ቃል አቀባይ ኮሎኔል ክሪስቶፈር ካርንስ ለቪኦኤ የሶማሊኛ ክፍል በሰጡት ቃል ወታደሮቹ በአውሮፓ አቆጣጠር እስከዚህ ጥር አጋማሽ በነበረው ጊዜ ወታደሮቹን አስወጥተን እንድናጠናቅቅ በታህሳስ ወር ፕሬዚደንታዊ መመሪያ ተላልፎልን ነበር፤ ከተሰጠን የጊዜ ገደብ አስቀድመን አከናውነናል ሲሉ አረጋግጠዋል።
ቁጥራቸው ከስድስት መቶ ሃምሳ እስከ ስምንት መቶ የሚደርሱት አሜሪካውያን ወታደሮች ለሶማሊያ የጥር ሰራዊት ድጋፍ በመስጠትና ዳናብ ወይም መብረቁ የተባለውን ልዩ ብርጌድ በማሰልጠን ሲረዱ መቅይተቸው ታውቋል። በጣም ጥቂት ወታደሮች ሶማሊያ ውስጥ እንደሚቆዩ የአፍሪኮም ቃል አቀባዩ ጨምረው አስረድተዋል።
የእግር ኳስ አድናቂዎች ማንቸስተር በዓለም ላይ እጅግ በጣም ክለብ ካላቸው ክለቦች የሁለት አገሮች መኖሪያ እንደሚሆን ሊያውቅ ይችላል, ነገር ግን በአማካይ ግብረ ሰዶማውያን ከተማው በዩናይትድ ኪንግደም ሰሜናዊ ክፍል ውስጥ እጅግ በጣም አስደሳች እና ብርቅ የሆነ ትዕይንት ቤት እንደሚገኝ ያውቃል. ሁሉም የውኃ ማጠራቀሚያ ቤቶች እና ክበቦች ማለት በጂዬ መንደር ውስጥ ስትራቴጂክ ነው. ይህ ኳስ ስትሪት ዋናው የእግር ጉዞ አካባቢ በተለይም ቅዳሜ (ቅዳሜና እሁድ) ውስጥ ቦታ እንዲሆን ያደርገዋል. በየዓመቱ እስከ የካቲት መጨረሻ ድረስ የማንጌን ጌይ ርህራሄ ይከሰታል, ከተማዋን ወደ ግብረአበባ ሜካዎች እና በአካባቢው የዩኬ የእንግሊዝ ነዋሪዎች ለብዙ ሳምንታት ፓርቲዎች እና ክንዋኔዎች በመላው አውሮፓ ይለውጧታል. ከመመቻዎች እና ክለቦች, እስከ ሳራና እና ጐብኝዎች ለማጓጓዝ ማድቸር ወደ ዩናይትድ ኪንግደም ማንኛውም ጉብኝት ቸል ሊባል አይገባም.
28 August በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) ምንጊዜም ነሐሴ 22 ቀን ማለት ነው።
“ለውጡ አሁንም ሕዝባዊ መሠረት” እንደያዘ ነው የሚለው ኢሕአዴግ “ሕዝባዊ መሠረት የሌላቸው ፀረ ለውጥ አስተሳሰቦችም በተቀናጀ መንገድ እየተመሩ በመሆኑ ለለውጡ ተግዳሮት” መሆናቸውን ገለጸ | THE ETHIOPIA OBSERVATORY (TEO)
“ለውጡ አሁንም ሕዝባዊ መሠረት” እንደያዘ ነው የሚለው ኢሕአዴግ “ሕዝባዊ መሠረት የሌላቸው ፀረ ለውጥ አስተሳሰቦችም በተቀናጀ መንገድ እየተመሩ በመሆኑ ለለውጡ ተግዳሮት” መሆናቸውን ገለጸ
አዲስ አበባ ጥር 10/2011 (ኢዜአ) የኢትዮጵያ ሕዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር /ኢሕአዴግ/ ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ በኢትዮጵያ ሰላምን፣ የሕግ የበላይነትንና ፍትህን ማረጋገጥ እንዲሁም ኢኮኖሚው እንዲያንሰራራ ማድረግ ቁልፍ ተልዕኮ መሆኑን አስታወቀ።
ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴው ከጥር 7 እስከ 10 ቀን 2011 ዓ.ም ድረስ ያካሄደውን መደበኛ ስብሰባ በወቅታዊ አገራዊ ጉዳዮች ላይ ዝርዝር ግምገማ በማካሄድና አቅጣጫዎችን ማስቀመጡን የኢሕአዴግ ምክር ቤት ጽሕፈት ቤት ለኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት በላከው መግለጫ ገልጿል።
የሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴው እንዳስታወቀው፤ በኢትዮጵያ በመስኖ ልማትና በኢንዱስትሪ ዘርፍ ከፍተኛ ትኩረት በመስጠት የተቀዛቀዘውን አገራዊ ኢኮኖሚ ለማነቃቃት መረባረብ ይጠይቃል።
ማንኛውም ለግጭትና አለመረጋጋት የሚዳርጉ ሁኔታዎች በግልጽ በመለየት በአስቸኳይ መታረም እንዳለባቸው የጠቆመው መግለጫው፤ ሁሉም የግንባሩ አባል ድርጅቶች በዝርዝር ገምግመው የጋራ ባደረጉት ስምምነት መሠረት በተግባር እንዲመሩ አሳስቧል።
ከዚህ በፊት ይስተዋሉ የነበሩ ሌብነትና የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች ፈጽሞ እንዳይደገሙ በቂ ክትትል ማድረግ እንደሚገባ የገለጸው ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴው፤ ለዚህ መነሻ ሊሆኑ የሚችሉ ዝንባሌዎችን በሁሉም የሥራ መስክ እየፈተሹ መጓዝ እንደሚገባም አቅጣጫ አስቀምጧል።
ለውጡ አሁንም ሕዝባዊ መሠረት ይዞ በኢሕአዴግ እየተመራ ያለ መሆኑን ያመለከተው መግለጫው፤ ሕዝባዊ መሠረት የሌላቸው ፀረ ለውጥ አስተሳሰቦችም በተቀናጀ መንገድ እየተመሩ በመሆኑ ለለውጡ ተግዳሮት እንደሆኑ ገልጿል።
ከለውጡ በተቃራኒ ያሉ ኃይሎች ህዝቡን ለማደናገርና ድጋፍ ለማግኘት እንዲያመቻቸው በሕዝቡ ውስጥ ያሉ ብዥታዎችንና በለውጡ ወቅት ሊያጋጥሙ የሚችሉ የአመራር ግድፈቶችን እንዲሁም ማንነትንና ሌሎች አጀንዳዎችን ምክንያት በማድረግ ጽንፈኛ አካሄድ በመከተል የራሳቸውን ፍላጎት ለማስፈጸም ሲሉ በዜጎች ህይወት፣ አካልና ንብረት ላይ ጉዳት እንዲደርስና ዜጎች ከመኖሪያቸው እንዲፈናቀሉ እየሰሩ እንዳሉ ኮሚቴው ገምግሟል።
እንዲሁም የለውጡ አደናቃፊ ኃይሎች በሕገ ወጥ መሳሪያ ዝውውር በመታገዝ ግጭትና መፈናቀል እንዲፈጠር፣ ኮንትሮባንድና ህገ ወጥ የገንዘብ ዝውውር በመሰሉ የኢኮኖሚ አሻጥሮች በመሳተፍ ለውጡን ለመግታት እየተረባረቡ እንደሚገኙም ገምግሟል።
ድርጅቱ በውስጥ አሁንም በለውጡ ምንነት፣ በለውጡ ውስጥ ባለ ሚና እና በወደፊት አቅጣጫዎች ላይ የተሟላ የአስተሳሰብና የተግባር አንድነት ፈጥሮ በእኩል ሚዛን እየተጓዘ አለመሆኑን ጠቁሞ፤ የታችኛው መዋቅርም አለመደገፉ እና በግንባሩ አባል ድርጅቶች መካከል ያሉ የአካሄድ ዝንፈቶችና የእርስ በርስ መጠራጠር በግልጽ ተነስተው ትግል እንደተደረገባቸው ኮሚቴው አስታውቋል።
በድርጅቱ ያሉ ችግሮች በቀጣይ እንዲስተካከሉ መግባባት ላይ መደረሱን የገለጸው፤ ኮሚቴው እንደ አገርና ህዝብ ያለው አማራጭ ጽንፈኝነትን በማክሰም አንድነቷ የተጠናከረ ዴሞክራሲያዊት ኢትዮጵያን በመገንባት ለውጡን ማስቀጠል ላይ መግባባት መፈጠሩን አመልክቷል።
ለውጡ ሁሉን አቀፍና ዘላቂ እንዲሆን በማድረግ በኩል አሁንም ከፍተኛ የኢኮኖሚ መዋቅራዊ ለውጥ ችግሮች እንዳሉ ያነሳው ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴው፤ የለውጡ ዘላቂነት የሚረጋገጠው ሰላምን በመገንባት፣ ፍትህን በማረጋገጥ፣ ዴሞክራሲን በማስፋት፣ የኢኮኖሚ መዋቅራዊ ችግሩን በመፍታት፣ አገራዊ አንድነትናክብርን በዘላቂነት ማረጋገጥ ሲቻል ብቻ እንደሆነም ገልጿል።
ኢህአዴግን ማጠናከር፣ የመገናኛ ብዙኃን፣ የሲቪክ ማህበረሰብና የምሁራንን አቅም መገንባት፣ የመንግስት ሠራተኛው በእውቀትና በትጋት ላይ ተመስርቶ እንዲሰራ ማስቻል ዋነኛ ተግባሮቹ እንደሆኑ ኮሚቴው አፅንዖት የሰጠው ጉዳይ እንደሆነም ገልጿል።
ኢትዮጵያና ህዝቦቿ ያላቸውን ሀብት በሙሉ በማስተባበርና በማቀናጀት መላ ህዝቡን ወደ ልማት ማስገባት ዋና አገራዊ ዘመቻ መሆን እንዳለበት የጋራ መግባባት ላይ መደረሱን ኮሚቴው አስታውቋል።
በትምህርት ተቋማት ውስጥ ያሉ ተማሪዎችና ምሁራን ለውጡን ለመደገፍ በከፍተኛ ሁኔታ እየተንቀሳቀሱ መሆኑን ያመለከተው መግለጫው፤ ፀረ ለውጥ ለሆኑ ቅስቀሳዎች ሰለባ ሳይሆኑ የተጀመረውን ለውጥ የማስቀጠል ሚናቸውን እንዲወጡ በማድረግ በኩል የሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት የበኩላቸውን ኃላፊነት አለመወጣታቸውን ገምገሟል።
መገናኛ ብዙኃን በነፃነት የሚሰሩበት ሁኔታ የተፈጠረና የህዝብ ድምፅ የመሆን ጅምር እንዳላቸው ያወሳው መግለጫው፤ የህዝቦችን አንድነት የሚያጠናክርና የተሻለች አገር ለመገንባት የሚያስችል አተያይ የመፍጠር እና ተዓማኒነታቸውን የሚፈታተን የስርጭት ችግር እንዳለባቸው ኮሚቴው ገምግሟል።
“ለውጡ ያስፈለገው በትናንቱ ለመቆዘም ሳይሆን ወደፊት ለመወንጨፍ ሲሆን መገናኛ ብዙኃን የህዝቡን አተያይ በመቅረጽ በኩል ብዙ ይቀረዋል” ሲል የገለጸው ኮሚቴው፤ በተለይ ማህበራዊ ሚዲያው እየተጫወተ ያለው አዎንታዊ ሚና እንደተጠበቀ ሆኖ አሉታዊ ሚናው እየጎላ በመምጣቱ ከለውጡ ጋር በተዛመደ መልኩ የሚታረምበትን አካሄድ መከተል እንደሚገባ አመላክቷል።
አንዳንድ ፓርቲዎች ግን ጽንፈኝነትን በመስበክ የቆየውን የህዝቦች አንድነት በመሸርሸርና የህግ የበላይነትን ባለማክበር እየተንቀሳቀሱ እንዳሉ የገመገመ ሲሆን፤ ከዚህ ተግባራቸው በመቆጠብ በሐሳብ ልዕልና እና በውይይት ለመድበለ ፓርቲ ስርዓቱ መጎልበት ገንቢ ሚናቸውን እንዲወጡ ጥሪ አቅርቧል።
የድርጅቱ አባላት፣ አመራርና መላ የአገሪቷ ህዝቦች የተጀመረውን ለውጥ በማስቀጠል አገሪቷን ወደ ቀጣዩ ምዕራፍ ለማሸጋገር በሚደረገው ርብርብ የበኩላቸውን ኃላፊነት እንዲወጡ እንዲሁም ለኮሚቴው አቅጣጫዎች ተፈፃሚነት ያላሰለሰ ጥረት እንዲያደርጉ ጥሪ አድርጓል።
ንናይ ወላዲ ተራኹም ዝምልከት ምኽርን ድጋፍን የድልየኩም ድዩ? ከም ወለዲ መጠን፡ ኣብ ምዕባልን ጥዕናን ናይ ደቕኹም ወሳኒ ተራ ትጻወቱ ኢኹም። ወላዲ ምዃን፡ መብዛሕትኡ ግዜ፡ ሓጎስን ሽቕሎትን ኣለዎ። ስለዝኾነ ኸኣ፡ ኣብ ገለ ገለ እዋናት ኣብቲ ናይ ወላዲ ተራኻ ብግቡእ ንምጽዋት ሓበሬታን ምኽርን የድልየካ። እቶም ካብ 0 ክሳብ 18 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት ዘለዎም ወለዲ ናይ ምኽሪ ኣገልግሎት ክረኽቡ ይኽእሉ እዮም።
ንናይ ወላዲ ተራ ዝምልከት ድጋፍ፡ ንዝተፈላለየ ሕቶታት ዝምልከት ምኽርን ኣንፈት-ምትሓዝን ዘጠቓለለ እዩ። እቲ ምኽሪ ወይ ሓገዝ ንብሎ ዘለና ንኣብነት ነዚ ዝስዕብ ዝድህስስ ክኸውን ይኽእል፦
ንስኻ/ኺ ወላዲ ዝዀንካ፡ ምስ ካልኦት ወለዲ ኣብ ሓደ ጉጅለ ተመዲብካ፥ መራሒ ኣብ ዘሎዎ ኣኼባታት ንገለ እዋናት ክትራኸብ ኢኻ። ተሞኩሮታትኩምን ፍልጠትኩምን ድማ ክትለዋወጡ ኢኹም።
** የሲድኒና ሜልበርን የአዲስ ዓመት ዋዜማ ርችት ትዕይንቶች ነገ ማታ አይቋረጡም ** ቭላድሚር ፑቲን የሽብር ጥቃትን ለመከላከል ዶናልድ ትራምፕ መረጃ ስለሰጡኝ አመሰግናለሁ አሉ
ቼስተር አላን አርተር (እንግሊዝኛ: Chester A. Arthur) የአሜሪካ ሃያ አንደኛ ፕሬዝዳንት ነበሩ። ፕሬዝዳንቱ ሥልጣን ላይ የወጡት በ1881 እ.ኤ.አ. ሲሆን በስልጣን ዘመናቸው ምክትል ፕሬዝዳንት አልሾሙም። ፕሬዝዳንቱ ከርሳቸው በፊት የነበሩት ፕሬዝዳንት ጄምስ ጋርፊልድ ምክትል ፕሬዝዳንት ሆነው አገልግለዋል። አርተር የሪፐብሊካን ፓርቲ አባል የነበሩ ሲሆን ከሥልጣን የወረዱት በ1885 እ.ኤ.አ. ነበር።
የቤት ውስጥ ሥራዎች(በተለምዶ የሴት የምንላቸው) ያንተን ወንድነት የሚፈታተኑ ከኾነና ወኔህን የሚያደርቁት ከኾነ ደምህን የሚሞሉ ወኔ መላሽ የኾኑ ምን ዐይነት ሥራዎችን ሠርተህ ሚስተህን ታግዛታለህ?
ወንድሜ! ተፈጥሮህ ሰው ከሰውም ወንድ ሰው መኾንህን በአስተውሎት ተረዳ። በሰውነትህ(human being) ከሚስትህ ጋር አንድ ዐይነት ስትኾኑ በወንድነትህ ደግሞ ትለያታለህ። ይኼንንማ አውቀዋለሁ ትለኝ ይኾናል እኔ ግን ብዙዎች በተለይ ዛሬ ላይ የዘነጉት ተፈጥሮኣዊ ደግሞም መሠረታዊ እውቀት ነው እልሃለሁ።
አንተ ራስህን ስትኾን ሚስትህን ታግዛታለህ። ይኽም ወንድ በመኾን ፈንታ ልስልስ፣ ቅልስልስ፣ልፍስፍስ(በአካልም በአእምሮም)፣ ምስኪን እና ስሜታዊ ጠባይ ስታሳያት ትቸገራለችና። ልብ አድርግ! የመግቦቱን(nurturing) ሥራ ለእርሷ ስትተውላት ላንተ ስንፍና ማምለጫ በር ሳመቻችልህ እንዳይመስልህ፤በጭራሽ! ላንተ የተሰጠህ በዓይነቱ ልዩ የኾነ ሚና ስላለህ እንጂ። እንደውም የቤቱን ሥራ አውቀኸው ግን በተለይ ላንተ ወደ ተሰጠህና ወደተጠራህበት ሚና መምጣትህ ያንተን ብልህነት ያስረዳል።
ቤትህን ለመምራት መጀመሪያ አንተ ራስህ የምትሄድበትን ማወቅ ያስፈልግሃል። ያወቅከውን ዐላማ አድርገህ መስቀል፣ እርሱንም እንደምትጨብጠው ማመን ወደ እርሱም መዘርጋትና ቤትህን ማስከተል ነው።
ወንድሜ የአታላይዋን ዐለም የእኩልነት ስብከት እርሳ፤ ቤትህን የምትመራው አንተ እና አንተ ብቻ ነህ። ይኽን ስልህ “በምክሩ ሚስቴ የለችበትም እንዴ?” ብለህ ከኾነ እንዴታ ያውም በየድድ ማስጫው ትኩስ ሻይ አልያም ቀዝቃዛ ቢራ ሳይኾን በዙፋንህ(በአልጋህ) በክብር ተሰይማ ከእቅፍህ ትኩስ ፍቅር እየተጎነጨች አንተም ከብልኃቷ እየተቋደስክ እንጂ እልሃለሁ።
ቤትህን በመምራት ሚስትህን ካላገዝካት ከዚህ በተሻለ የምታግዛት ሥራ የለምና ሚስትህ ድብርት በተደጋጋሚ የሚያጠቃት፣ ጭንቀታምና ኃዘንተኛ ትኾናለች። አዎን በእርግጥ “እርሱ ማነው እኔስ ዐላማ ሰቅዬ አልመራም እንዴ” ትልህ ይኾናል። አንተ ግን ከእቅፍህ በጣፋጭ የፍቅር ጨዋታ ጠቅልለህ ከዚህ ቀደም ብዬ የነገርኩህን መግቦት(nurturing) ለእርሷ ተፈጥሮኣዊ ስጦታዋ እንደኾነ፤ እርሷንና ልጆቻችሁን ደግሞ በሕይወት መንገድ መምራት ያንተ ተፈጥሮኣዊ ጸጋህ መኾኑን አስረግጠህ ንገራት፤ ከምንም በላይ ግን በተግባር አሳያት።
አንድ ተቋም(ትዳርንም ጨምሮ) በአንድ ዐላማ ሥር አባላትን ሰብስቦ ሲጓዝ ዐላማው ይፈጸም ዘንድ አባላቱ የሚተዳደሩበት የጋራ የአፈጻጸም ሥርዓት ይኖራቸዋል። የኼንንም ሥርዓት ወይም ደንብ በአመራር ደረጃ የተቋሙ የበላይ አካል ይቀርጻል፣ ያሳውቃል አፈጻጸሙንም ይከታተላል እንደኣስፈላጊነቱም ደግም ቅጥ ያጡ አፈጻጸሞችን የእርምት እርምጃ ይወስዳል፣ ያስወስዳል።
ልብ አድርግ! ሕይወትህን የምትመራበት ሥርዓት ከሌለህ የሰቀልከው ዐላማ ጋር ሳትደርስ ብኩን ትኾናለህ። ስለዚህም በቅድሚያ አንተ ቅጥ ይዘህ ከዚያም ቤትህን ቅጥ ታስይዛለህ።
ቤትህን ለማስተዳደር ያንተ ወርኃዊ ገቢ፣ ሰውነት፣የተወለድክበት የቤተሰብ የኑሮ ደረጃ ከእርሷ የግድ መብለጥ የለበትም። ምንም እንኳ በአስተዳዳሪነትህ የቤትህ አቅርቦት እንኳ በቀጥታ ቢመለከትህም ቅሉ ስንፍናና ንዝኅላልነት ካልኾኑ በቀር የእጅህ ማጠር(ድህነትህ)፣ የቁመትህ ማጠርም ኾነ ዐለማዊው ትምሕርት ሚናህን ሊያሳጡ አይገባም።
ስለኾነም በዚህ ማሕበራዊ እና ሀገራዊ ፋይዳዊ ከፍተኛ በኾነው ተቋም ሥር ያሉትን የቤተሰብህን አባላት ሥርዓት ቀርጸህ፣ አንተ ቅጥ ይዘህ እነርሱን በማስያዝ(መክረህ፣ገስጸህ፣ ተቆጥተህ፣ ቆንጥጠህ) ስተዳድራቸው ሚስትህን ታግዛታለህ።
ትዳር በተሰኘው ተቋም ውስጥ በመንፈሳዊነትህ(በታማኝነትህ፣ በአዛውንት አክባሪነትህ፣ በሰው ወዳድነትህ፣ ፈጣሪህን በመፍራትህ….) ፣በሀገር ፍቅርህ፣ በታታሪነትህ፣ በተማሪነትህ አርአያ ልትኾናቸው ይገባል።
እነዚህን ከላይ የጠቀስኳቸውን ካላደረግህ ለሚስትህ ሌላ የሥራ ጫና ትፈጥርባታለህ። ባል ይኼንን ሚናውን ተረድቶ በአግባቡ የማይወጣ ሰነፍ ኾኖ ሳለ ሚስት የግዷን የእርሱን ሚና ደርባ ስትሠራ ኑሮ ሸክም ይኾንባታል። አዎ! ወዳጄ ሚስትህ ቤቱን ስትመራ፣ አንተንም ኾነ ልጆቹን ስታስተዳድር፣ የጥንካሬ፣የስኬት፣ የአሸናፊነት አርአያ ስትኾን ባንተ ስንፍና ላይ የበቀለ ፍሬ አልያም ባለመኖርህ መኾኑን አስተውል። ከአንደበትህም እንዲህ ሲወጣ እፈር “ልጆቹ እኮ እናታቸውን ነው የሚፈሩት(የሚሰሙት)”፣ “ምን ማድረግ እንዳለብን እርሷነች የምታውቀው” አትበል ምክንያቱም ያንተ ሚና ነውና።
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ''እውነተኛው አሸባሪ ሕዝብ ሳይሆን መንግስት ነው'' በውጭ የተወለዱ ኢትዮጵያውያን ወጣቶች በኢትዮጵያ ስለሰፈነው አምባገነናዊ አገዛዝ ስሜታቸውን ሲገልፁ (ቪድዮ)
ኣብ ኦሎምፒክ ሪዮ - ብራዚል ክልተ ኣእዳዉ ብምጥማር ኣብ ኢትዮጵያ ይካየድ ኣሎ ዝበሎ መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ንዓለም ዘርኣየ ኢትዮጵያዊያ ኣትሌት ፈይሳ ለሊሳ ኣብዚ ኣብ ኣሜሪካ ምስ ስድራ ቤቱ ተፀምቢሩ። ተሸላሚ ብሩር መዳሊያ ኦሎምፒክስ ዝኾነ ኣትሌት ፈይሳ በዓልቲ ቤቱን ክልተ ደቁን ትማሊ ናብ ኣሜሪካ መፂኦም ኣለው።
ኣብ ሪዮ ኦሎምፒክ ተሸላሚ ብሩር መዳልያ ዝኾነ ወዲ 27 ዓመት ኢትዮጵያዊ ኣትሌት ፈይሳ ለሊሳ ንበዓልቲ ቤቱ ኢፍቱ ሙሊሳን፣ጓል ሓሙሽተ ዓመት ጓሉ ሶኮን ወዲ ሰለስተ ዓመት ወዱ ሶራ ፈይሳን ድሕሪ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ትማሊ ሰሉስ ኣብ ዓለምለኸ መዕረፎ ነፈርቲ ማያሚ ተቐቢሉዎም ኣሎ።ንሱ ኣብቲ ኣጋጣሚ ኣብ ዝሃቦ ቃል ‘በይንኻ ምንባር ከቢድ ነይሩ’ ኢሉ።
ኣብ 2016 ዓ.ም ኣብ ብራዚል ኦሎምፒክ ሪዮ ናይ ተቓውሞ ምልክት ምስ ኣርአየ ናብ ኢትዮጵያ ከምዘይምለስ ምግላጹ ይዝኸር።ኣብቲ እዋን በዓልቲ ቤቱ ንስድርኣ ከም እትሰግእ ብምግላፅ ንሱ ብዝወሰዶ ስጉምቲ ግን ብዙሕ ከምዘይተገረመት ገሊፃ ነይራ።
ፈይሳ ለሊሳ ኣብ ኦሎምፒክ ተቓውሞ ኣብዘስምዐሉ እዋን ሚኒስትር ጉዳያት ኮሚኒኬሽን መንግስቲ ዝነበሩ ኣቶ ጌታቸው ረዳ ኣትሌት ፈይሳ ምዕዋቱ እንኳዕ ደስ በለካ ብምባል ናብ ሃገሩ ክምለስ ንደሕንነቱ ዘስግእ የብሉን ኢሎም መረጋግፂ እንተሃቡ ንሱ ግን ፍቓደኛ ኣይነበረን።
ይህንን ዓመት ልዩ የሚያደርገው የቤጂንግ የስምምነት መርሀ ግብር 25ኛ ዓመት፤ ሴቶች በሰላምና ጸጥታ ላይ እንዲሳተፉ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የጸጥታው ምክር ቤት ያሳለፈው ውሳኔ 1325 20ኛ ዓመት ፤ የሴቶች አስርተ ዓመት ብሎ የአፍሪካ ህብረት ያሳለፈው ውሳኔ የሚገባበደድበት መሆኑ ነው፡፡ ስለሆነም መለስ ብለን የመጣንበትን ጎዳና እንድንመለከት ያስገድደናል፡፡
በሀገራችን በሴቶች ጉዳይ ላይ የታየው ዕድገት ከፍተኛ ግምት የሚሰጠው ነው ፡፡ የእኔም እዚህ ቦታ ላይ መገኘት የዚህ ቀጥተኛ ውጤት ነው፡፡ በተመሳሳይ ደረጃ በአፍሪካም እየታዩ ያሉ ግኝቶች ተስፋ የሚሰጡ ናቸው፡፡
ለእነርሱ ትምህርት ባለመዳረሱ በርካታ ምርጥ ጭንቅላቶችን አጥተናል፡፡ የጾታ ጥቃትን ባለመከላከላችን ፤ የጾታ እኩልነት ተዛብቶ በመቅረቱ ፤ ከጥቂቶች በስተቀር ለምርጫ ባለመቅረባቸው ወይንም ባለመመረጣቸው ብዙ ለማደግ አልቻልንም፡፡ ዘላቂ መፍትሄ በማስገኘት ረገድ የሴቶች ጉዳይ በቂ ትኩረት አላገኘም ቢባል ማጋነን አይሆንም፡፡
ለሴቶች የመልካም አጋጣሚ በር ሲከፈትልን እንዳይዘጋና ሌሎችም ሴቶች እንዲያልፉበት ፤ ጥቂቶች ላይ የበራውን መብራት ሌሎችንም እንዲያጥለቀልቃቸው ማድረግ ይጠበቅብናል፡፡
ለዚህም ነው ዓለም ዓቀፍ የሴቶች ቀንን ማርች 8ዓመት እየጠበቅን ማክበር ብዙ የቤት ስራ ላለብን ሰዎች በቂ የማይሆነው ፡፡የሴቶች ጉዳይ በዓመት 365 ቀናት የሚሰራበት መሆን አለበት፡፡ ስናከብረውም ስኬቶቻችንና እጥረቶቻችንን የምንመዝንበት ፤ ለመጪው ዓመት ቁርጠኝነታችንን አሳድገን የምንጓዝበት መሆን ይገባዋል፡፡
ወጣት ሴቶች ግረው ጥረው ፤ ቤተሰቦቻቸውንና ራሳቸው ተጎድተው የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት አጠናቀው እንደምንም ዩንቨርስቲ ከገቡ በኋላ እንዲመረቁ ማድረግ ቀዳሚ ተግባር ነው ፡፡ እውነታው የሚያሳየን ግን በርካታ የሆኑት ብዙም ሳይቆዩ እንደሚባረሩ ነው ፡፡ ሴትን ለማስተማር ካልቻልን ፤ ጤናማና አምራች ካላደረግናት ስለ እኩልነት ማለማችን ብዙም ትርጉም የለውም፡፡ ለሴት የነጻነቷ ቁልፍ ትምህርት ነው፡፡
ዘንድሮ ጥረት ተደርጎና በልዩ ድጋፍ በርካታ ሴቶች ዩንቨርስቲ ቢገቡም በመጀመሪያ መንፈቀ ዓመት የታየው ውጤት የሚያሳስብ ነው ፡፡ በዚህ ረገድ #ለእህቴ በሚል መሪ ቃል ሴት ባለሀብቶች ባደረጉት ድጋፍ ተጋላጭና ውጤታቸው ደካማ ለሆኑ ሴት ተማሪዎች (ለተወሰኑ ወንዶችም ጭምር) የተጨማሪ ትምህርት ፕሮግራም (ቲቶሪያል) ለጊዜውም ቢሆን በስድስት ዩንቨርስቲዎች ተጀምሯል፡፡ ከተረባረብን በሁሉም ዩንቨርስቲዎች የማናደርግበት ምክንያት የለም፡፡እህቶቻችንን ለበጎ ተግባራቸው ከልብ አመሰግናለሁ፡፡
ተፈጥሮ ለሴቶች የሰጣቸው ከፍተኛ ጸጋ ትውልድን ማቆየት ነው:: ለዚህም የሚያበቃቸው ተፈጥሯዊ ሂደት በወር አበባ ይጀምራል:: ዛሬ የወር አበባ ንጽህና መጠበቂያ ስለሌላቸው ፤ በአመቺ ቦታ እጥረት በርካታ ተማሪዎች በወር እስከ አንድ ሳምንት ድረስ ከትምህርታቸው
በበጎ ፈቃደኝነት አባል የሆኑትን፤ እንዲሁም ዘላቂ መፍትሄ ለማስገኘት ልዩ ልዩ የንጽህና መጠበቂያ በማምረት፤ በማደል፤የተሠማሩትን ሁሉ ከልብ አመሰግናለሁ:: ይህ ንቅናቄ ያቀናጃል፤ ያሳድጋል እንጂ ሌሎች ጥረቶችን አይገታም:: አገራችን እያደገች ስትመጣ ሴት ተማሪዎችን ከአንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጀምሮ የንጽህና መጠበቂያ በነጻ የሚያገኙበት ጊዜ ሩቅ እንደማይሆን ተስፋ አለኝ:: በዚህ ረገድ በእህቴ ፕሮግራም አማካኝነት ለብዙ ጊዜ የሚያገለግል የንጽህና መጠበቂያ ማምረቻዎችን ለመትከል እንቅስቃሴ እየተደረገ ይገኛል፡፡ይህንን ችግር ተሸክመን ስለ እኩልነት ማውራት ያስቸግራልና::
የትምህርት ሰነዶችን ፎቶ ኮፒ ለማድረግ አቅም የሌላቸው የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች ጥቂት አይደሉም:: በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን ላይ እያለን ሳተላይት አምጥቀን ስናበቃ… ይህንን ችግር ታሪክ ለማድረግ ልንነሳሳ ይገባል :: ወረቀት በታብሌት ቢተካስ ? በአገራችን የታሰበው የታብሌት ምርት ብናሳድገውስ?ከፍ ብለን እንዳናልም የሚከለክለን የለም፡፡
በዚህ አጋጣሚ ማንም ሳያውቃቸው፤ ሳይወራላቸው በየሆስፒታሉ በሽተኞችን ፤አረጋውያንን፤ ጎዳና ተዳዳሪዎችን… የሚደግፋ፤ሴት ሰራ ፈጣሪዎችን ለማብዛት የሚደክሙ በርካታ ወገኖቻችንን፤ሴቶችን ለማመስገን እወዳለሁ:: ላበረታታቸውም እፈልጋለሁ፡፡ሌሎችም የእነርሱን ፈልግ እንዲከተሉ እጋብዛለሁ፡፡
ዛሬ በግብርና ክላስተር ላይ እየተሳተፉ ያሉ ሴት ገበሬዎችን በማዳመጥ ብቻ ተስፋ እንዳለን ይታያል፡፡ በገጠር እንዲሁም በከተማ ይፋዊ ባልሆነ የኢኮኖሚዘርፎች ላይ የምትገኘውን ሴት ከደገፍናት ቀጥታ እርሷ ላይ ደርሰን መሰረታዊ ጉዳዮችን ብናስጨብጣት እርሷን ብቻ ሳይሆን መላ ቤተሰብን፤ ማህበረሰብን ለመለወጥ ይቻላል፡፡ ስለሆነም የዘመኑን ቴክኖሎጂ ተጠቅመን በቀጥታ ልንደርሳቸው እንችላለን፤እንበርታበት፡፡
እዚህ ላይ የደረስነው እናቶቻችንና አባቶቻችን ባቆዩልን እሴት ነው፡፡ እዚህ ከፍተኛ ድል ላይ ለመድረስ እድል ያገኘነው በጀግና እናቶችና አባቶች ትከሻ ላይ በመቆማችን ነው፡፡ አንዳችን ለአንዳችን መሰላል እንሁን፤ እንደጋገፍ፤ እንረዳዳ፡፡ ለማንኛውም ጥረታችን መሠረታዊ ቁልፍ መተባበራችን ፤ በጋራ መቆማችን ነው፡፡
የሴቶች ጥያቄ የሴቶች ጉዳይ ነው፤ሴቶች በራሳቸው ይወጡት፤ለችግሮቻቸው መፍትሄ ማስገኘት ያለባቸው እነርሱ ናቸው….ከሚል አስተሳሰብ መላቀቅ አለብን፡፡ ሃላፊነትን መሸሽ ይሆናልና፡፡ይህ ቀን የሁላችንም ነው፡፡
ኤርትራዊ ስምረት ንደሞክራስያዊ ለውጢ (ኤስደል) ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ድማ ንኣመንቲ ሃይማኖት እስልምና፡ ደለይቲ ደሞክራስዊ ለውጥን ሓይልታት ምክልኻልን ዒድ መብሩኽ ዝብል ናይ ዮሃና መልእኽቱ የመሓላልፍ። ሓድሽ ዓመት 2015ን ዒድ ምውልድን ኣብ ዝኽበረሉ ዘሎ ህሞት ድማ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ጨካን ዝኾነ መንጋጋ ጨቋኒ ስርዓት ህግደፍ ተናጊፍ ሰላምን ርግኣትን ብልጽግናን ክጓናጸፍ ዘለዎ ሰናይ ትምኒቱ ይገልጽ።
እቲ ብ1991 ንኩሉ መሪር ቃልስታትን ረዚን መስዋእትነትን ህዝቢ ኤርትራ ብምኽሓድ፡ ብኢደ ወነኑ ኣብ ፖሎኢካዊ ስልጣን ዝተወጥሐ ገባቲ ህግደፍ፡ ንሃይማኖታውን ባህላውን ብዙሕነት ይኹን ክብርታት ህዝብና እናደፈረ ዝቕጽል ዘሎ መንግስቲ ምዃኑ፡ ኣብ ባይታ ዘሎ ጭቡጥ ክውንነታዊ ሓቂ’ዩ። ንእምነታት ጅሆባን ጴንጠን ከም እምነት ዜጋታት ዘይምቕባል ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብኣሜርካ ዝተሰንዐን ዝተኣታተወን’ዩ ብምባል ምንሻው፡ ሓደ ካብቲ ቀንዲ መለለዪ ገባቲ ኢሳይያስን ስርዓቱን’ዩ። ጸሎት ዘብጽሕሉ ቀጽርታት ከይሰርሑ ምእጋድ፡ ንእምነቶም ብሓይሊ ክቕይሩ ምግዳድ፡ ክሳብ ኤርትራዊ ዜግነት ምንፋግ’ውን ዝበጽሐ ስርዓት’ዩ። ኣብ ልዕሊ ካልኦት ሃይማኖታት’ውን ርኡይ ዝኾነ ኢድ ምትእትታው እናካየደ፡ ንመራሕቲ ሃይማኖት ክቕይር፡ ክጨውን ክኣስርን ጸኒሑ’ዩ። ጸረ-ህዝቢ ዝኾነ ፖሎቲካዊ ስልጣኑ ንምንዋሕ ድማ ኣብ ልዕሊ ኩሎም ሃይማኖታዊ እምነታት ኩሉ ዝከኣሎ ጃምላዊ በደላት ክፍጽም ከሎ፡ በቲ ካልእ መዳይ ድማ ሕድሕዶም ንምፍላስ፡ እዚ ስርዓት’ዚ ዘይጻሕተሮ ክጽሕትሮ እከይ ተግባራት የሎን።
እዚ ስርዓት’ዚ ንኩሉ ግርማን ጸጋታትን ሃይማኖታዊ ብዙሕነት ይኹን ክብርታት ህዝብና ዘየኽብር ክሳብ ዝኾነ፡ ኣብ ኤርትራ ሰናይ ፖሎቲካዊ ምሕደራ፡ ማሕበራዊ ፍትሕን ብልጽግናን ከረጋግጽ ምጽባይ ዝኽእል ኣይኮነን። ኢሳይያስ 24 ዓመታት ዝኣኽል ብኣጉል ሓሶትን ኣብ ባይታ ክጭበጥ ዘይኽእል መብጽዓታትን ኤርትራ ናብዚ ሕጂ በጺሓቶ ዘላ ብጣዕሚ ዘሕዝን መሪር ረቋሒታት ውድቀትን ፍሽለትን ክትበጽሕ ዝገበረ ምዃኑ፡ ሎሚ ንህዝብና ይኹን ንመላእ ማ/ሰብ ዓለም ግልጺ እናኾነ ዝመጸሉ እዋን’ዩ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሃገራዊ በዓላትን ሓድሽ ዓመትን ንኩሉ-መዳያዊ ፍሽለታቱ ንካልኦት እናሰከመ፡ ሓድሽ መብጽዓታት እናኣተወ ንህዝቢ ንምትላል ዝፍትነሉ ኩነታት’ኳ እንተሃለወ፡ ፍጹም ካብ ጭቡጥ ዝኾነ ውድቀት ዘድሕኖ ኮይኑስ ኣይተረኸበ። ሕጂ’ውን እቲ ብምክንያት ሓድሽ ዓመት 2015 ዘካየዶ ቃለ-መሕትት ካብቲ ዝሓለፈ ኣጉል ሓሶትን ዘይጭበጥ መብጽዓታትን ዝተፈልየ ትሕዝቶ ስለ ዘይብሉ፡ ነቲ ኩሉ ግዜ ሕብረ-ሰልፋዊ ፌደራላዊ ደሞክራስያዊ ስርዓት ብምትካል፡ ሰናይ ፖሎቲካዊ ምሕደራ፡ ምዕብልናን ብልጽግናን ዝብህግ ህዝቢ ኤርትራ ዝህቦ ትርጉም የብሉን።
ስለዝኾነ ህዝቢ ኤርትራ ንኩሉ ክብርታቱን መሰላቱን ብቃልስታቱ ብምምላስ፡ ኣብ ኤርትራ ዓይነታዊ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንምርግጋጽን ቅኑዕ ስርዓት ንምህናጽን ኮቶ ዝዓግቶ ሓይሊ ኣይህሉን’ዩ። ኩሎም መራሕቲ ሃይማኖትን ትካላቱን ኣስር ናይቶም ብትብዓት ነዚ ስርዓት’ዚ ዝኾነኑ ከም ዝስዕቡ ጽኑዕ እምነት ኤርትራዊ ስምረት ንደሞክራስያዊ ለውጢ (ኤስደለ)’ዩ።
ፖለቲካን በሚመለከት ከሂሳብ አንፃር ሳይሆን ከሳይንስ አንፃር ብቻ ለመጻፍ ሳወርድ ሳወጣ፣ አቶ ካሳሁን ነገዎ የኤስ ቢኤስ ጋዜጠኛና ቃለ-መጠይቅ ጠያቂ እ.አ በ03.04.2017 ዓ.ም በፖለቲካና በሂሳብ መሀከል ስላለው ግኑኝነት የሂሳብ አስተማሪና ተመራማሪ ለሆኑት ፕሮፌሰር ደጀኔ አለማየሁ ያቀረበላቸውን ጥያቄዎችና መልሶቹን ካዳመጥኩኝ በኋላ በዚህ አርዕስት ላይ ለመጻፍ ተገፋፋሁ። በመሰረቱ ለቀረቡት ጥያቄዎች የተሰጡትን መልሶች ካዳመጥኩኝ በኋላ በመልሱ በጣም መርካቴ ብቻ ሳይሆን፣ አገራችን ኢትዮጵያ እንደዚህ ዐይነት ምሁራንን ለማፍራት ችላለች ወይ ? ብዬ ራሴን ትንሽ ለማጽናናት ሞከርኩኝ። በመሰረቱ ፕሮፌሰር ደጀኔ ፖለቲካ እንዴት ከሂሳብ ጋር ሊያያዝ ይችላል ተብለው ለተጠየቁት ጥያቄና ስለፖለቲካ ምንነት በደንብ ስላብራሩና አጥጋቢ መልስም ስለሰጡ ይህ ጽሁፌ የሳቸውን አተናተን የሚደግፍ ነው። ትንሽ የማክልበት ነገር ቢኖር ፖለቲካ የሚባለው ህብረተሰብአዊ ፕሮጀክት በአውሮፓ ምድር ውስጥ እንዴት አድርጎ ቀስ በቀስ ሊዳብር እንደቻለና ለዕድገትና ተቻችሎ ለመኖር የሚያስችል መሳሪያ በመሆን የተለያየ አመለካከት ባለቸው ፓርቲዎችና የህብረተሰብ ክፍሎች ዘንድ ተቀባይነትን እንዳገኘ ነው።
ፕሮፌሰሩ በደንብ እንዳብራሩት በአገራችንና በሌሎች የአፍሪካ አገሮች ስልጣንን የሚጨብጡ የገዢ መደቦች ፖለቲካ የሚባለውን ትልቅ ቦታ የሚይዘውን ጽንሰ-ሃሳብ ምንነቱን ስለማይረዱ ተግባራዊ የሚያደርጓቸው ፖሊሲዎች በሙሉ ዕውነተኛ ሀብትን የሚፈጥሩና የህዝቡን ኑሮ በማሻሻል የተረጋጋ ኑሮ እንዲኖር የሚያደርጉት አይደሉም። በሳቸው አባባል እንደኛ ባለው አገር ደግሞ ለስልጣን እንታገላለን የሚሉ የፖለቲካ ድርጅቶች ስሜትን ስለሚያስቀድሙ ይህ ትልቅ ህብረተሰብአዊ ፕሮጀክት መንደፊያና አገር ማስተዳደሪያ መሳሪያ መሰረተ ሃሳቡ እንዲዛነፍ ይደረጋል፤ እንዳየነው የብዙ ሚሊዮን ህዝብ ዕድልም ይበላሻል። ስለሆነም ይላሉ ፕሮፌሰሩ፣ ፖለቲካ ህብረተሰብአዊ ፕሮጀክት መንደፊያ እንደመሆኑ መጠን የፖለቲካ ሰዎች ወደ አንዳች ውሳኔ ላይ ከመድረሳቸው በፊት በሰፊውና በጥልቀት መመራመር አለባቸው፤ አሊያም በሳይንቲስቶችና በነገሩ ጥልቅ ዕውቀት ባላቸው ምሁራን መመከርና መረዳት አለባቸው ይላሉ። ይህ ሲሆን ብቻ አንድ አገር ወደ ተረጋጋና ወደ ዕድገት ሊያመራ ይችላል። እንደገና የአገራችን ሁኔታ ጠጋ ብለን ስንመለከት በአፄ ኃለስላሴ ዘመንም ሆነ በአብዮቱ ወቅት የፖለቲካ ትርጉም በደንብ የተጠናና የተብራራ ባለመሆኑ በወቅቱ መሰራት የነበረባቸው የአገርን ዕድገት ሊያፋጥኑና የህዝባችንን ኑሮ ሊያሻሽሉ የሚችሉ ዕቅዶች በስራ ላይ ላይውሉ ቻሉ። እንደ ተከታተልነው በአፄ ኃይለስላሴ የአገዛዝ ዘመን አገራችንና ህዝባችን ሁለ-ገብና ፈጣን ዕድገትን የማየት ዕድል ያገጣመቸው ሳይሆኑ ወደ ኋላ የሚጓዙ ነበሩ። ስለሆነም የአፄው አገዛዝ ፈጣን ዕድገትን ማምጣት ቀርቶ መሰረታዊ የህዝባችንን ችግር ሊፈታ የቻለ አልነበረም። የኋላ ኋላ እንደታየው አገራችን በረሃብ የምትጠቃና በልመና የምትታወቅ አገር ለመሆን በቃች። በአብዮቱ ወቅትም በጊዜው ቢያንስ በአዋጅ ደረጃ የታወጀውን የጥገና ለውጥ ተባብሮና ተቻችሎ አመራር በመስጠት ወደ ተግባር ከመመንዘር ይልቅ ስሜት በማየሉ የመጨረሻ መጨረሻ ለብዙ ሺህ ወጣትና ምሁራን ህይወት መጥፋት ምክንያት ሆነ። በዚህ ወቅት ፖለቲካዊ አስተሳሰብ ደበዛው የጠፋበትና ሁሉም በስሜትና በደመ-ፍላት ግብ ግብ ውስጥ የገባበት ጊዜ ነበር።
ወደ ዛሬው ሁኔታ ስንመጣ ደግሞ ከዛሬ 26 ዐመት በፊት ስልጣንን የተቆናጠጠው ወያኔ የሚባለው ኃይል ቀደም ብለው ከተደረጉት ስህተቶች በመማር ሁሉንም ሊያሰባስብ የሚችል መድረክ በመፍጠር ስላም እንዲሰፍንና አገርን በአንድነት ለመገንባት ከመጣር ይልቅ የከፋፍለህ ግዛ ፖሊሲን በመከተል ተቻችሎና ተደማምጦ የመስራት ባህል እንዳይዳብር አደረገ። ዛሬ እንደምናየው ይህ ዐይነቱ ኢ-ሳይንሳዊ ፖለቲካ አገራችንና ህዝባችንን ትልቅ የማህበራዊ፣ ፖለቲካዊ፣ የኢኮኖሚና የሞራል ቀውስ ውስጥ በመክተት ህዝባችን ግራ እንዲገባው አድርጓል። በዚህ መልክ አንዱ ከሌላው ስህተት ለመማር ባለመፈለግ በስሜትና በአቦሰጡኝ፣ ወይም በማንአለኝበት ተግባራዊ የሚያደርጋቸው ፖሊሲዎች በሙሉ ችግሩን ተደራራቢና ውስብስብ አድርገውታል። ይህ በእንደዚህ እንዳለ ዛሬ በግልጽ የሚታየውን ህብረተስብአዊና ኢኮኖሚያው ቀውስ፣ እንዲሁም የእሴት መከስከስን ከባህል ኋላ-ቀርነት አንፃር ለመመርመር የማይፈልጉ ኃይሎች የወያኔ አገዛዝ ቢወድቅ ችግሩ ከመቀጽበት የሚወገድ የሚመስላቸው ብዙ ኃይሎች በመፈጠር የፖለቲካውን መድረክ አጣበውታል። ስርዓት ያለው ጥናትና ጤናማ ውይይት እንዳይደረግ መንገዱን ሁሉ ዘግተውታል። በእነዚህ የጊዜው የፖለቲካ ተዋንያን ዕምነት በአገራችን ምድር ጎልቶ የሚታየው የተወሳሰበና በብዙ መልክ የሚገለጸው ችግር በቀላል ፎርሙላ ሊፈታ የሚችል ነው።
ከዚህ ስንነሳ በአለፈው አርባ ዐመት በአገራችን ምድር በፖለቲካ ስም የተካሄደውን ትርምስ ስንመለከት ፕሮፌሰሩ በትክክል እንዳብራሩት አንድን አገር የማስተዳደሩ ጉዳይ በደንብ እንደ ሂሳብ ባለመጠናቱና ለአንድ የተወሳሰበ የሂሳብ ጥያቄ መልስ ለማግኘት ከፍተኛ ምርምርና ጭንቅት እንደሚያስፈልገው ሁሉ፣ በፖለቲካውም መስክ ይህ ዐይነቱ አካሄድ ግንዛቤ ውስጥ ባለመግባቱ ፖለቲካ የሚባለው ከፍተኛ ቦታ የሚሰጠው ጽንሰ-ሃሳብ የማንም መተራመሻ በመሆን በእግዚአብሄር አምሳል የተፈጠሩ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ እህቶቻችንና ወንድሞቻችን፣ እንዲሁም እናቶቻችንና አባቶቻችን ፍዳቸውን እንዲያዩ ተደርገዋል። ስለሆነም ፕሮፌሰሩ አጥብቀው እንዳሳሰቡት፣ ፖለቲካን የግዴታ ከሂሳብና ክፍልስፍና ጋር ማያያዙ ብቻ ሳይሆን፣ የፖለቲካ ኃላፊነትን የሚወስዱ ሰዎች የአንድን አገርና ህዝብ ዕድል የግዴታ ከተለያየ አንፃር መመልከት አለባቸው። ይህንን መሰረት በማድረግ ፖለቲካ ሳይንሳዊ ባህርይ እንዴት ለመያዝ እንደቻለ አጠር ባለመልክ ለመተንተን እሞክራለሁ።
ፖለቲካ ሲባል አንድን አገር ጥበባዊ በሆነ መልክ ማስተዳደር ማለት ነው። እንደሚታወቀው ፖለቲካ በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ ከፍተኛውን ቦታ የሚይዝ እንደመሆኑ መጠን፣ ከሌሎች ነገሮች ተነጥሎ የሚታይና በግምት ወይም በስሜት ተግባራዊ የሚሆን ሳይሆን፣ ከፍተኛ የጭንቅላት ምርምርንና ከሌሎች ጋር መመካከርንና መከራከርን የሚጠይቅ ህብረተሰብአዊ ፕሮጀክት የሚታቀድበት ሳይንስ ነው። ስለዚህም ፖለቲካ የአንድን ህብረተሰብ ሁለንታዊ ነገሮች፣ ማለትም ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ባህላዊ፣ ታሪካዊና ህሊናዊ ነገሮችን የሚመለከትና የሚያጠቃልልም እንደመሆኑ መጠን ሳይንሳዊ ባህርይ አለው። ይህም ማለት፣ አንድ የፖለቲካ ፕሮጀክት ውሳኔ ከማግኘቱና ተግባራዊ ከመሆኑ በፊት በአጠቃላይ ሲታይ በህብረተሰብና በአገር ላይ፣ እንዲሁም በዛሬው ሁኔታና በወደፊቱ ትውልድ ላይ ሊያስከትል የሚችለውን ተጽዕኖና፣ እንዲሁም አዎንታዊና አሉታዊ ውጤት በሚገባ ተተንትኖ መቅረብ አለበት። በመሆኑም ፖለቲካን ሳይንስ የሚያሰኘው ከአንድ አገር ነባራዊ ወይም የማቴሪያል ሁኔታዎች፣ የሰዎች የርስ በርስ ግኑኝነትና ህሊናዊ ሁኔታዎች ተነስቶ የሚነደፍ ፕሮጀክት በመሆኑ ሳይንሳዊ ያስብለዋል። ፖለቲካ የማይታይና የማይጨበጥ ቢሆንምና፣ እንደ ሌሎች የተፈጥሮ ሳይንስ ትምህርቶች ኢምፔሪካል በሆነ ዘዴ በላቦራቶሪ ውስጥ ሊረጋገጥ የሚችል ባይሆንም፣ በአንድ አገር ውስጥ በምድር ላይ የሚታዩትና በተለያየ መልክ የሚገለጹ ነገሮች ሁሉ የአንድ የፖለቲካ አካሄድ ነጸብራቆችና፣ የአንድ አገዛዝ መለኪያዎች እንደመሆናቸው መጠን ይህን ዐይነቱን ሁኔታ በፖለቲካ ሳይንስ መነጽር መገምገም ይቻላል። በሌላ አነጋገር፣ በአንድ አገር ውስጥ ያለው ተጨባጭ ሁኔታ የተዘበራረቀ ከሆነ፣ አንድ ህዝብ በድህነት ዓለም ውስጥ እንዲኖር ከተገደደና ጥቂቶች ደግሞ ሀብትን የሚቆጣጠሩና የሚባልጉ ከሆነ፣ ስልጣናቸውንም መከት አድርገው ህዝብን የሚያሰቃዩ ከሆነ፣ በዚያው አገር ውስጥ ያለ የሰውና የተፈጥሮ ሀብት በመጣመር ዕውነተኛ ህብረተሰብአዊ ሀብት እንዳይፈጠር አገዛዙ እንቅፋት የሚሆን ከሆነ፣ ታታሪ ሰዎች አዳዲስ ቴክኖሎጂዎችን ለመፍጠር ዕድል የሚነፈጋቸው ከሆነና፣ አንድ አገር ጥበባዊ በሆነ መልክ እንዳይደራጅና ህዝቡም በአገር ግንባታ ውስጥ እንዳይሳተፍ የሚከለከል ከሆነ፣ እንደዚህ ዐይነቱ ፖለቲካ ከሳይንስ ጋር የሚያገናኘው ምንም ነገር የለም፤ በፍጹም ፖለቲካም ሊባል አይገባውም። በሌላ ወገን ደግሞ አንድ አገር ስርዓት ባለው መልክ የሚታቀድና የሚዋቀር ከሆነ፣ በአገር ውስጥ ያለን ሀብትና የሰውን ኃይል የሚያንቀሳቅሱ ልዩ ልዩ ኢንስቲቱሽኖች በየቦታው የሚቋቋሙ ከሆነና፣ የኢንስቲቱሽኖችም አስተዳዳሪዎች ኃላፊነታቸውን የሚረዱ ከሆነ፣ በአንድ የስራ መስክ ላይ ብቻ ሳይሆን ልዩ ልዩ የሙያ ዘርፎች እዚህና እዚያ ተቋቁመው በመሀከላቸው የንግድ ልውውጥ የሚካሄድ ከሆነ ፣ በየቦታው ህዝብ ሊዝናናባቸው የሚችልባቸው ልዩ ልዩ መዝናኛዎች የሚቋቋሙ ከሆነ፣ መጽሀፍ ቤቶች፣ ሙዚየሞች፣ የቲአትር ቤት አዳራሾችና፣ ሌሎችም የወጣቱንና የህጻናትን ጭንቅላት የሚገነቡ ልዩ ልዩ መጫወቻዎችና ማሰልጠኛዎች በየቦታው ከተስፋፉ የሰፊው ህዝብ የማሰብ ኃይል መዳበሩ ብቻ ሳይሆን፣ ውስጠ-ኃይሉም ከፍ ያለ አዲስ ትውልድ ብቅ ሊል ይችላል። በዚህ መልክ የሚደራጅ ህብረተሰብ የሚሰራውን ስለሚያውቅ ፖለቲካውም አነሰም በዛም ሳይንሳዊ ባህርይ አለው ለማለት ያሰኛል።
በመሰረቱ የፖለቲካ ሳይንስ መሰረት ፍልስፍና ነው። በፍልስፍና ዓለም ውስጥ የተለያየ አመለካከት እንዳለ ቢታወቅም ፈላስፋዎች ሁሉ የሚስማሙበት አንድ ነገር ቢኖር የሞራል ወይም የግብረ-ገብን ጉዳይ ነው። የሞራል ጥያቄን በሚመለከት በተለይም በፖዘቲብ ወይም በሶፊስታዊ ሳይንስ የሰለጠኑ ምሁራን አመለካከት ሞራል በኢምፔሪካል ደረጃ የሚረጋገጥ ባለመሆኑ ሳይንሳዊ ሊሆን አይችልም፤ ከዚህም በመነሳት ፖለቲካ የሞራል ባህርይ ወይም ይዘት ሊኖረው አይችልም የሚል ነው። የፖዘቲቭ ሳይንስን መሰረት አድርገው የፖለቲካን ምንነት ለማስረዳትና ለመተንተን ለሚሞክሩ ምሁራን አንድ ነገር ሳይንሳዊ ሊሆን የሚችለው በሚታዩ ነገሮች(Facts) ላይ ሲመሰረትና ሲረጋገጥ ብቻ ነው። በእነሱ ዕምነትም የህብረተሰብ ታሪክ፣ ባህላዊ ክንዋኔዎችና፣ በባህል አማካይነት የሚቀረጽ አስተሳሰብ ሳይንሳዊ ሊሆኑ በፍጹም አይችሉም። ይህ ግን ስህተት ነው። በመጀመሪያ ደረጃ ማንኛውም አገር አነሰም በዛም የተለያዩ የህብረተሰብ የዕድገት ደረጃዎችን አልፏል። ስለሆነም እንደየሁኔታው ልምድን አካብቷል፤ ወይንም ደግሞ የባህሉ ሰለባ በመሆን አዳዲስ ነገሮችን ለመፍጠርና የተሻለ ዕድገትን ሊያይ አይችልም። በሁለተኛ ደረጃ፣ የሰው ልጅ እዚያው በዚያው ሞራላዊና ስነ-ምግባራዊ የሚያሰኙት ነገሮች ራሱንና አካባቢውን ለመለወጥ የሚያስችለው የማሰብ ኃይል ስለአለው ነው። ከዚህ ስንነሳ አምላክ ከፈጠራቸውና የሰው ልጅ በተፈጥሮ ውስጥ ካገኛቸው ተፈጥሮአዊ ነገሮች በስተቀር ማንኛውም በምድር ላይ የሚታዩ ነገሮች፣ ማለትም ቤቶች፣ ጋርደኖች፣ ድልድዮች፣ የቴክኖሎጂዎች ዕድገት፣ ባቡርና አውሮፕላን፣ እንዲሁም ልዩ ልዩ ቁሳቁሳዊ ነገሮች በሙሉ የሰው ልጅ የጭንቅላት ውጤቶች ወይም በከፍተኛ ምርምር የተፈጠሩና የሰውን ልጅ ህይወት የሚያቃልሉ በመሆናቸው እዚያው በዚያው ሞራላዊ ናቸው። በሌላ ወገን ግን የሰው ልጅ በሙሉ ከሞራል ጋር የተፈጠረ ቢሆንም ሊያዳብረውና ሊያሳድገው የሚችለው የባህል ለውጥ ሲያደርግና ጥያቄዎችን በማቅረብ ለሚከስቱ ችግሮች ፍቱን መልስ ለመስጠት የተዘጋጀ እንደሆነ ነው። በአጠቃላይ ሲታይ የሰው ልጅም ሆነ በአንድ አገር ውስጥ የሚገኝ ህዝብ ከእንስሳ የተለየ እንደመሆኑ መጠን በአርቆ-የማሰብ ኃይሉ መመራት አለበት። ስለሆነም አንድ ህዝብ ታሪክ አለው የሚባለው ከእንስሳ ባህርዩ ሲላቀቅና በማሰብ ኃይሉ አማካይነት በተፈጥሮ ውስጥ የሚገኙ ነገሮችን በሙሉ መልክና ቅርጽ በመስጠት ለራሱ መጠቀሚያ ሲያደርጋቸውና ቀስ በቀስም ከዝቅተኛ የኑሮ ደረጃ ወደ ከፍተኛ የኑሮ ደረጃ ማደግ ሲችልና ስርዓት ያለው ህብረተሰብ ሲገነባ ብቻ ነው። ስለሆነም በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ በተለያየ መልክ የሚገለጽ ዕድገትና ፀረ-ዕድገት መኖር ወይም መታየት ሊወሰን የሚችለው በየጊዜው በሚከሰተው የፖለቲካ ኃይል አሰላለፍ አማካይነትና፣ ባህላዊና ሞራላዊ ዕድገት ነው ማለት ይቻላል። በዚህ መልክ ብቻ ነው ወደ ኢምፔሪካል ሳይንስ መምጣት የምንችለውና በቁጥር የምንለካው። በሌላ ወገን ግን ሁሉንም ነገር በቁጥር መለካት አንችልም። ሌላው የፖዘቲቭ ሳይንስን የምርምር ዘዴ ትክክል ነው ብለው የሚያምኑ ምሁራን ትልቁ ስህተት ሌሎች ፈላስፎችና ለየት ያለን የሳይንስ ፈለግ የሚከተሉ ምሁራን ተመሳሳይ ሁኔታን በሌላ መልክ ሊተረጉሙት እንደሚችሉ አይቀበሉም። ለምሳሌ እነሱ የካፒታሊስት ኢኮኖሚን የገበያ ኢኮኖሚና፣ በንጹህ መልክ ውድድር የሚካሄድበት ነው፣ ስለዚህም ሁሉም እንደ ፈለገው ገብቶ መወዳደር ይችላል ብለው ሲያስተምሩ፣ ሌሎች ለየት ያለ የአተናተን ዘዴና አመለካከት ያላቸው ምሁራን ደግሞ በካፒታሊስት ኢኮኖሚ ውስጥ ግልጽ የሆነ የኃይል አሰላለፈና የምርት ግኑኝነት እንዳለ ያመለክታሉ። ስለሆነም ካፒታሊዝም በጠያቂና በአቅራቢ መሀከል ባለ ግኑኝነት ብቻ የሚገለጽ ሳይሆን፣ ግልጽ በሆነ የምርት ግኑኝነትና የመግዛት ኃይል ችሎታ የሚገለጽ ስርዓት በመሆኑ የአንድ ካፒታሊስት ዋና ዓላማው ምርትን የሚያመርተው የህብረተሰቡን ፍላጎት ለማሟላት ሳይሆን ትርፍ ለማግኘት ሲል ብቻ ነው ብለው ያብራራሉ። በተጨማሪም ካፒታሊዝምን ካፒታሊዝም የሚያሰኘው የገበያ ኢኮኖሚ በመሆኑ ሳይሆን በሳይንስና በቴክኖሎጂ በመደገፍ ምርት የሚመረትበትና በስራ-ክፍፍል መዳበር የሚገለጽ ስርዓት በመሆኑ ነው። ወደ እኛ አገር ስንመጣ ደግሞ በፖዘቲቭ ሳይንስ የሰለጠኑ የዓለም አቀፍ ኢንስቲቱሽኖችና ተከታዮቻቸው ያለውን ተጨባጭ ሁኔታ በደንብ ሳይመረምሩ ከቀረበላቸው ቁጥር ብቻ በመነሳት ኢኮኖሚው በዚህ መጠን አድጓል ብለው ከምድር ላይ ከሚታየው ሁኔታ ጋር ምንም የማይጣጣም ማብራሪያ ይሰጣሉ። በሌላ ወገን ደግሞ የድህነትን መስፋፋትና በከተማዎች ውስጥ የሚታየውን ምስቅልቅል ሁኔታ የኢኮኖሚ ፖሊሲው ክስተትና፣ የፖለቲካና የኢኮኖሚው ግኑኝነት ነፀብራቅ መሆኑን በፍጹም አይቀበሉም። ድህነትን፣ ምስቅልቅል ሁኔታንና የጥቂቶች በሀብት መባለግንና ህብረተሰብአቸውን ማመስ ጉዳያቸው ሳልሆነ እነዚህን ነገሮች እንደተፈጥሮአዊ እንጂ ሰው ሰራሽ አድርገው አይቀበሏቸውም። በመሆኑም ሌላ አስተሳሰብ ያለው አገዛዝና የምሁር ኃይል ችግሩን ከሳይንሳዊ አንፃር በመተንተን ፍቱን መፍትሄ ሊሰጥ ሲነሳ በሚችሉት መንገድ ሁሉ መሰናክል ይፈጥራሉ። ከዚህ አጭር ተነፃፃሪ አቀራረብ ስንነሳ የፖዘቲቭ ሳይንስ የምርምር ዘዴ አንድን ነገር ሁለንታዊ በሆነ መልክ እንድንተነትነው የሚረዳን አይደለም። በተጨማሪም ለአንድ ነገር መከሰት ዋናው ምክንያት ምን እንደሆነ ሊጠቁመን ወይም ሊያስገነዝበን የሚችል ሳይንሳዊ መሳሪያ አይደለም። ስለሆነም ይህ ዐይነቱ ሳይንስ መሰል ዕውቀት በዓለም አቀፍ ደረጃ በብዙ ዩኒቨርሲቲዎች ውስጥ በመስፋፋቱና የምሁራንን ጭንቅላት በመያዙ ለመዝረክረክ፣ ለድህነትና ለሀብት መባከን፣ እንዲሁም ለጭቆና ዋናው ምክንያት ሆኗል ማለት ይቻላል።
ከዚህ ስንነሳ በታሪክ ውስጥ የተለያዩ ህብረተሰብአዊ አወቃቀሮችና ፖለቲካዊ አደረጃጀቶች ነበሩ ማለት ይቻላል። የፖለቲካን ምንነትና የህብረተሰብአዊ ፕሮጀክት መንደፊያ መሆኑን ለመጀመሪያ ጊዜ ሳይንሳዊ ባህርይ የሰጡት የግሪክ ፈላስፋዎችና፣ ከክርስቶስ ልደት በፊት በአምስተኛው ክፍለ-ዘመን ብቅ ያለውና ስልጣንን የጨበጠው ሶሎን የሚባለው ታላቅ መሪ ነው። የግሪክ ፈላስፋዎች በጊዜው ፖለቲካን ከፍልስፍና ጋር ሲያጣምሩና ሳይንሳዊ ባህርይ ሲሰጡት፣ በመጀመሪያ ደረጃ በጊዜው ሰፍኖ ለነበረው የህብረተሰብ ቀውስና ርስ በርስ መተላለቅ ዋናውን ምክንያት በመረዳታቸው ሲሆን፣ በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ አንድ ህብረተሰብ የግዴታ ኃላፊነቱን በመረዳት ስርዓት ያለው ማህበረሰብ ሊገነባ የሚችለው በአዋቂዎች ሲመራና ራሱም ሲማር ብቻ መሆኑን በማመናቸው ነው። በእነሱም ዕምነት፣ ማንኛውም ህብረተሰብአዊ ቀውስና መዘበራረቅ ሊፈጠር የሚችለው ጭንቅላት በሚገባ ካልዳበረ ወይም ከተዘበራረቀ ብቻ ነው። በሌላ አነጋገር አዕምሮው የተዘበራረቀበት የገዢ መደብም ሆነ ህብረተሰብ የሚሰሩትን ስለማያውቁ አገርን ከመገንባት ይልቅ ጦርነትና ዝርፊያን እንደባህል በመውሰድ አለመረጋጋትን ይፈጥራሉ፤ አዕምሮአቸውም የተጋረደ በመሆኑ ታሪክን የመስራት ኃይላቸው እየመነመነ በመሄድ የድህነትና የተስቦ በሽታ ሰለባ ይሆናሉ። ስለዚህም ይህንን ዐይነቱን የሰውን ልጅ ባህርይ የተረዱት የግሪክ ፈላስፋዎች ፖለቲካን ከፍልስፍና ጋር ብቻ ሳይሆን ከሌሎች የዕውቀት ዘርፎች ጋር በማያያዝ የአስተዳደር መመሪያ ያደርጋሉ። ስለሆነም በሶሎን ዘመን ተግባራዊ በሆነው ፖለቲካ አማካይነት የግሪክ ህዝብ የማሰብ ኃይሉ መዳበሩ ብቻ ሳይሆን፣ የፍልስፍና ምርምሮች፣ የማቲማቲክስና የሳይንስ ግኝቶች፣ የከተማ ዕቅድና የአርክቴክቸር ስራዎች እንደ አሸን በመፍለቅና ተግባራዊ በመሆን እስከዚያን ጊዜ ድረስ ህይወቱ ከጦርነትና ከመገበር ጋር የተያያዘው፣ በተለያዩ ደሴቶች ይኖር የነበረው የግሪክ ህዝብ ህይወቱ ይለወጣል፤ የማሰብ ኃይሉ በመዳበር ታሪክን በመስራት ከሌሎች ከፍልስፋናና ከሳይንስ ጋር ካልተዋወቁ አገሮች ወይም ጎሳዎች ጋር ራሱን በማወዳደር የተሻለና የሰለጠነ መሆኑን ያረጋግጣል። ይህ ዐይነቱ ስልጣኔ በሮማውያን ወራሪዎች ከተደመሰሰ በኋላ የግሪክም ሆነ ገና የህብረ-ብሄርን አወቃቀርና አስተዳደርን የማያውቀው እዚህና እዚያ ተበታትኖ ይኖር የነበረው በጠቅላላው „የአውሮፓ ህዝብ“ እየተባለ ይጠራ የነበረው ወደ ፊት ሳይሆን የኋሊት ነበር የሚጓዛው። በአስረኛው ክፍለ-ዘመን የባላባቱ ስርዓት (Feudalism) በአውሮፓ ምድር ውስጥ ብቅ ሲልና ስር ሲሰድ አስተዳደሩ ግብታዊ እንጂ ሳይንሳዊ አልነበረም። ሬናሳንስ የሚባለው የግሪክ ስልጣኔ በአስራአምሰተኛው ክፍለ-ዘመን ብቅ እስከማለቱ ድረስ የአውሮፓ ህዝብ ዘራፊ በሚባሉና ስራቸው በሙሉ ጦርነት በሆነ የፊዩዳል አገዛዞች የሚተዳደርና ፍዳውን የሚያይ ነበር ማለት ይቻላል። የአውሮፓ ህዝብ ቀስ በቀስ በሬናሳንስ አማካይነት፣ በሬፍሮሜሽንና በኢንላይተንሜንት፣ (Enlightenment) እንዲሁም ደግሞ በተፈጥሮ ሳይንስ መዳበር ጭንቃላቱ ክፍት ሲሆንና ምሁራዊ ኃይልም እየዳበረ ሲመጣ እስከዚያን ጊዜ ድረስ ዲስፖታዊ በመባል የሚታወቁ አገዛዞች ሳይወዱ በግድ ለሪፓብሊካን አስተሳሰብና ለግለሰብአዊ ነፃነት መንገዱን ክፍት ያደርጋሉ። ከዚህን ጊዜ ጀምሮ ፖለቲካ የሚባለው ጽንሰ-ሃሳብ ሳይንሳዊ በመሆንና የግዴታ ከሞራልና ከፍልስፍና ጋር በመያያዝ እስከተወሰነ ደረጃ ድረስ በተለይም በምሁር ደረጃ ተቀባይነትን በማግኘትና ምሁራዊ የመታገያ መሳሪያ በመሆን ቀሰ በቀስ ለፓርሊሜንታሪ ዲሞክራሲ መንገዱን ማዘጋጀት ቻለ።
ይሁንና ግን በተለያየ ጊዜ በአውሮፓ ምድር ውስጥ ብቅ ያሉት አገዛዞች እስኪሰለጥኑና የሰውን ልጅ ባህርይ እስክይዙ ድረስ የአውሮፓ ህዝብ ብዙ ውጣ ውረዶችን አሳልፏል። የመቶ ዓመት፣ የስለሳ ዓመት፣ የሰባት ዓመት ጦርነቶችና ሌሎች ቁጥራቸው የማይታወቅ ትናንሽ ጦርነቶች እስከ አስራዘጠነኛው ክፍለ-ዘመን ድረስ በአውሮፓ ምድር ውስጥ የተካሄዱና ለህብረተሰብ መፋለሶች መንገዱን ያመቻቹ ናቸው። ያም ሆኖ ብዙ ጦርነቶች ተካሂደውና በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ህዝቦች ህይወታቸውን አጥተው እዚያው በዚያው ከተማዎች ይገነቡ ነበር፤ የዕደ-ጥበብ ስራዎችና ንግድ ይካሄዱ ነበር። የዚህ ዐይነቱ የስራ-ክፍፍል መዳበር የፊዩዳሉን ስርዓት ፈታ እንዲልና እንዲላላ እንዳደረገው ይታወቃል። በዚህም አማካይነት የተለያዩ የህብረተሰብ ኃይሎች በመፈጠርና በመፎካከር ፣ እንዲሁም ደግሞ ምሁራዊ ኃይሎች በመዳበር በፓለቲካ መድረኩ ላይ ግፊት ያደርጋሉ። በዚህም መሰረት በተለይም የኢኮኖሚ ቲዎሪዎች በመዳበር በመጀመሪያ ደረጃ በመንግስት የተደገፈ ለህብረ-ብሄር ግንባታ የሚያገለግል የኢኮኖሚ ፖሊሲ ተግባራዊ መሆን ይጀመራል። ይህ ዐይነቱ ሁለ-ገብ የኢኮኖሚ ፖሊሲ በተለይም ለግለሰብ ፈጠራ በሩን በመክፈት ከበርቴያዊ ኃይሎች እዚህና እዚያ ብቅ በማለት የፖለቲካ ማትሪክሱን ይለውጡታል። ከዚህን ጊዜ ጀምሮ ኢኮኖሚያዊ ኃይል እያገኘ የመጣው የከበርቴው መደብ አገዛዞችን በዕዳ ወጥመድ ውስጥ በመክተትና በማስገደድ የአገዛዝ የጥገና ለውጦች ተግባራዊ እንዲሆኑ ያደርጋል። በአጭሩ የአውሮፓን ህብረተሰብ የፖለቲካ ዕድገት ስንመለከት ፖለቲካ እንደ ህብረተሰብአዊ ፕሮጀክት መታየትና ግንዛቤ ውስጥ መግባት የተጀመረው ከምሁራዊ ዕድገት ጋር በመያያዝ ነው። በማንኛውም መልክ የሚገለጽ ዕውቀት ከአስራአምስተኛው ክፈለ-ዘመን ጀምሮ ሊፈጠርና ሊዳብር የቻለው በሌሎች አህጉሮች ሳይሆን በአውሮፓ ምድር ውስጥ ብቻ ነው። ይህም ሊሆን የቻለው ግለሰቦች ቀሰ በቀስ ባቀጣጠሉት እሳት የተነሳና ሌላውም ይህንን ፈለግ ይዞ በመጓዝ እንዲስፋፋና እንዲዳብር በመደረጉ ነው። በሌላ አነጋገር፣ በተገለጸላቸውና ተግተው በሚመራመሩና፣ አንድ ህዝብም በምን መልክ መደራጀት እንዳለበት በተገነዘቡ፣ የፍልስፍና፣ የህግ፣ የሃይማኖት፣ የተፈጥሮ ሳይንስ፣ የስዕልና የአርክቴክቸር ሰዎች፣ የኋላ ኋላ ደግሞ የክላሲካል ሙዚቃ ደራሲዎችና አቀነባባሪዎች አማካይነት ነው የአውሮፓ የገዢ መደቦች ጭንቅላት ሊቀረጽና ህዝቡም በማወቅ ወደ ታሪካዊ ስራ ማዘንበል የቻለው። እስኪያዝን ጊዜ ድረስ ሰፍኖና የሰውን ጭንቅላት አፍኖ በመያዝ የሳይንስና የቴክኖሎጂ ዕድገት ፀር የነበረው የካቶሊክ ጭፍን ሃይማኖትና የዘልማድ የአኗኗር ስራዎች ቀሰ በቀስ ሊወገዱ የቻሉት በፍልስፍና፣ በተፈጥሮ ሳይንስና የኋላ ኋላ ደግሞ በኢኮኖሚክስ ቲዎሪ መዳበር የተነሳ ነው። የህዋንና የተፈጥሮን ምንነት መረዳትና የሰውንም ልጅ የማሰብ ኃይል ተገንዝቦ ከተለያየ የፍልስፍና አቅጣጫ መተርጎምና መከራከር፣ እንዲሁም ከዚህ ክርክርና ምርምር ወደ ተግባር ሊመነዘር የሚችል ዕውቀት ማዳበር፣ ይህ ዐይነቱ የአስተሳሰብ ለውጥና ጭንቅላትን ማስጨነቅና በግልጽ የሚታይ ችግርን መፍትሄ ለመስጠት መሞከር የአውሮፓው ባህል ብቻ ነው ማለት ይቻላል። ይህንን መካድ ማለት የታሪክ ወንጀል እንደመስራት መቆጠሩ ብቻ ሳይሆን ዛሬ የምንኖርበትን የቴክኖሎጂና የሳይንስ ዓለምን ለመረዳት አለመቻል ይሆናል። ከየትም መጣ ከየት፣ ሳይንስ፣ ፍልስፍናና ማቲማቲክስ፣ እንዲሁም የቴክኖሎጂ ፈጠራና ዕድገት፣ በተጨማሪም ስርዓት ያላቸውና የታቀዱ ከተማዎችን መገንባትና ማስፋፋት የአውሮፓ ህዝብና የመንግስታቱ ባህል ነው ማለት ይቻላል። እንደዚህ ዐይነቱ የተመቻቸና ከትውልድ ወደ ትውልድ የተላለፈ አሰራርና የዕድገት ፈለግ በየጊዜው ለሚነሱ አገዛዞች በዚያው ላይ ተመርኩዘው ፖሊሲዎችን እንዲቀይሱና ፖለቲካን እንዲያካሂዱ ሊረዳቸው ቻለ።
ወደድንም ጠላንም፣ ተቀበልንም አልተቀበልንም የኢንዱስትሪ አብዮት መካሄድና የገበያ ኢኮኖሚ እየተባለ የሚታወቀውና በካፒታሊዝም ስርዓት የሚገለጸው በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሰረተው የምርት ክንዋኔና የሀብት ማዳበሪያና ማከማቺያ ዘዴ የግዴታ ለፖለቲካ አስተሳሰብ መዳበር ከፍተኛ አስተዋጽዖ አበርክቷል ማለት ይቻላል። በሌላ ወገን ደግሞ ከዚህ ዐይነቱ የቴክኖሎጂ ዕድገት ጋር የተያያዙ የተለያየ አስተሳሰብ ያላቸው ኃይሎች በመፈጠር ፖለቲካ የሚባለውን ግዙፍ ጽንሰ-ሃሳብ የተለያየ ትርጉም በመስጠትና በዲሞክራሲያዊ መብቶች መስፋትና መጥበብ ላይ የራሳቸውን ተጽዕኖ በማድረግ ፖለቲካ የሚባለው ጽንሰ-ሃሳብ በጥንት ዘመን እነፕላቶንም ሆነ አርስቲቶለስ፣ የኋላ ኋላ ደግሞ እነ ላይብኒዝ፣ ሺለር፣ ካንትና ሄገል ካዳበሩት የሞራልና የፍልስፍና ቲዎሪ እየተላቀቀ እንዲመጣ እንዳደረጉት መገንዘብ እንችላለን። በተለይም ካፒታሊዝም ለአንዴም ለመጨረሻም ጊዜ በአሸናፊነት ሲወጣ ቀደም ብለው የነበሩ ሰብአዊ አስተሳሰቦችን ሌላ መልክ በማሲያዝ የዲሞክራሲ መብት ጥያቄም በምርጫና በህግ የበላይነት ብቻ የሚገለጽ ሆነ። ይህ ዐይነቱ የዲሞክራሲያዊ መብት አፈታት በየጊዜው እያደገ የመጣውን የኃይል አሰላለፍ የሚያንፀባርቅና የራሱ የሆነ ውስንነት ያለው ነው። ስለሆነም ከዚህን ጊዜ ጀምሮም ለዲሞክራሲያዊ መብቶች የሚደረገው ትግል ውስብስና አስቸጋሪ ይሆናል። በተለይም ከ19ኛው ክፍለ-ዘመን ጀምሮ በምዕራብ አውሮፓ ምድር ውስጥ በስራ ቦታ ላይ ይደርስ የነበረውን ጭቆናና መበዝበዝ፣ እንዲሁም ከሚፈለገው ሰዓት በላይ መስራት ወዝአደሩ የመብትን ጥያቄ እንዲያነሳ አስገደደው። የማርክስና የፍሪድሪሽ ኤንግስል ስራዎች መባዝትና መሰራጨት በአጠቃላይ ሲታይ በአውሮፓ ምድር ውስጥ አዲስ የፖለቲካ አስተሳሰብን አመጣ። የወዝአደሩ እንቅስቃሴ ባየለበት እንደ ጀርመን በመሳሰሉ አገሮች ሁኔታው ከቁጥጥር ውጭ እንዳይወጣ እንደነ ቢስማርክ የመሳሰሉት ባለስልጣናት የማህበራዊ ጥያቄን(The Social Question) ልዩ ግምት በመስጠት ሰራተኛው በዌልፈር አማካይነት መብቱ የሚጠበቅበት ሁኔታ ተዘጋጀለት። በተለይም ከእንግሊዙ ንጹህ የገበያ ኢኮኖሚ ፖሊሲ አሉታዊ ውጤት ትምህርት የቀሰሙ የጀርመን ምሁራን የማህበራዊ ጥያቄን አጥብቀው በማንሳት በመንግስት ፖሊሲና ፖለቲካው ላይ ጫና ማድረግ ቻሉ። ይሁንና በጀርመን ምድር ውስጥ ሰፋ ያለ የፍልስፍናና የማህበራዊ ጥናት ቢካሄድም ይህ ዐይነቱ ጭንቅላትን የሚያዳብር ዕውቀት እያደገ በመጣው ከበርቴያዊ መደብ ጭንቅላት ውስጥ ሙሉ በሙሉ ሰርጎ ባለመግባቱና ዕውነተኛ የሪፓብሊካን አስተሳሰብ ባለመስፋፋቱ ከፊዩዳሉ ርዝራዥ የተረፈው የፕረሺያ ወታደርና ንጉሳዊ አገዛዝ የተቀዳጁትን ቴክኖሎጂ መሰረት በማድረግ ለመጀመሪያው የዓለም ጦርነት ምክንያት ይሆናሉ። በመጀመሪያው የዓለም ጦርነት ሶቭየት ህብረትን ድምጥማጧን ለማጥፋት ስላልተቻለ አሜሪካና እንግሊዚ ሂትለርን በመደገፍ ለሁለተኛ ጊዜ ሶቭየት ህብረት ላይ ጦርነትን እንዲያውጁ ያደርጋሉ። ይህ ማለት ምን ማለት ነው ? በአውሮፓ ምድር ውስጥ እንደዚያ ዐይነት ሰፋ ያለ ምሁራዊ እንቅስቃሴ ዳብሮና ቴክኖሎጂያዊ ምጥቀት ታይቶ በጊዜው ስልጣንን የተቀዳጁ ኃይሎች የሰለጠነ ፖለቲካ ከማካሄድ ይልቅ ሌላ የሚቀናቀናቸው ኃይል እንዳይፈጠር ለማድረግ ጦርነትን በማወጅ ለብዙ ሚሊዮን ህዝቦች ህይወት መጥፋት ምክንያት እንደሚሆኑ ነው። ስለሆነም የፖለቲካ ስልጣንን የተቀዳጁት ኃይሎች የጠቅላላውን ህዝብ ደህንነት የሚጠብቁ ሳይሆኑ ከኢንዱስትሪና ከፊናንስ ካፒታል ጋር በመቆላለፍ ኢምፔሪያሊስታዊ ጦርነትን የሚያካሂዱና፣ በዓለም አቀፍ ደረጃ ደግሞ ሰላም እንዳይሰፍን የሚያደርጉ ናቸው። በሌላ አነጋገር፣ እስከሁለተኛው ዓለም ጦርነት ማብቂያ ድረስ የአውሮፓና የአሜሪካ ፖለቲካ ወደ ተረጋጋ ሁኔታ ለመምጣትና ወደ ውስጥ ሰፋ ያለ ፕሮጀክትን ለመቀየስና ተግባራዊ ለማድረግ ብዙ ውጣ ውረዶችን ማሳለፍ ነበረበት። ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ ግን አዲስ ሁኔታ በመፈጠር መንግስታት ኃይላቸውን በመሰብሰብ በአገር ግንባታ ሊረባረቡ ችለዋል።
ከዚህ ስንነሳ የምንገነዘበው ሀቅ በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት መኖርና ፖለቲካ እንደህብረተሰብአዊ ፕሮጀክት ግንዛቤ ውስጥ መግባት አስቸጋሪና የውጣ ውረድ ትግልን እንደሚጠይቅ ነው። ዛሬ እንደምናየው ራሱ በካፒታሊስት አገሮች ውስጥ ያለው ሁኔታ የተጠናቀቀ እንዳይደለና፣ በእነዚህ አገሮች ያሉ ህዝቦች የሰለጠነ፣ ሰብአዊና ዲሞክራሲያዊ ፖለቲካን ለመቀዳጀት የግዴታ የማያቋርጥ ትግል ማካሄድ እንዳለባቸው መገንዘብ ይቻላል። በምድር ላይ የሚታየውና በፖለቲካው ላይ ያለው ክስተት የሚጣጣሙ አይደሉም ማለት ነው። በሌላ አነጋገር ከተማዎች በስርዓት የተገነቡ ቢሆንም፣ ህዝቡም መሰረታዊ ፍላጎቶቹ ቢሟሉለትና፣ የስራ ቦታም የማግኘት ዕድሉ ከፍ ያለ ቢሆንም፣ በሌላ ወገን ደግሞ በአጠቃላይ ሲታይ በዲሞክራሲያዊ ምርጫ ስልጣንን የሚቀዳጁ ፓርቲዎች ፖለቲካን በተለየ መልክ ስለሚተረጉሙት ውክልና ተሰጥቶናል በማለት ከየህገ-መንግስታቸው ጋር የማይጣጣም ፖለቲካ እንደሚያካሂዱ መገንዘብ ይቻላል።
ያም ሆነ ይህ በአንድ አገር ውስጥ ዕውነተኛ ዲሞክራሲያዊ መብት እንዲረጋገጥ ከተፈለገና አገዛዞችም የሰለጠነ ፖለቲካ ያካሄዱ ዘንድ የግዴታ ከህዝብ የፈለቁ በተለያዩ ዕውቀት የተካኑ ሺህ በሺህ የሚቆጠሩ ምሁራን መኖር አለባቸው። የእነዚህ ምሁራንም ተግባር አገዛዞች ፖሊሲ ሲያወጡና ፖለቲካ ሲያካሂዱ በጠቅላላው የህብረተሰብ አወቃቀርና ስነ-ልቦና ላይ ከአጭርም ሆነ ከረጅም ጊዜ አንፃር ሊያስከትል የሚችለውን አሉታዊም ሆነ አዎንታዊ ክስተቶች በሚገባ የሚረዱና ለህዝብ የሚያስተምሩና የሚያስታዉቁ መሆን አለባቸው። ከዚህ ስንነሳ በአንድ አገር ውስጥ ፖለቲካ ሁለንተናዊነት ያለው ፅንሰ-ሃሳብ መሆኑን ግንዛቤ ማግኘት የሚቻለው በጠብንጃ ትግል የሚገኝ ሳይሆን ከማያቋርጥ የጭንቅላት ስራ ጋር የተያያዘ እንደሆን ብቻ ነው። ይህ ዐይነቱ የጭንቅላት ስራ አንድ ቦታ ላይ ብልጭ ብሎ ድርግም የሚል ሳይሆን የሚስፋፋና የሚዳብር፣ እንዲሁም ተከታታይነት ያለው መሆን አለበት። ስለሆነም ፖለቲካ የሚባለው ህብረተሰብአዊ ፕሮጀክት ለጥቂቶች ተለይቶ የሚሰጥ ወይም የሚተው ሳይሆን በየጊዜው መዳበር ያለበትና፣ የተለያየ ዕውቀት ያላቸውን ሁሉ የሚያካትት መሆን አለበት። ይህ ሲሆን ብቻ በአንድ ህብረተሰብ ውስጥ ቀስ በቀስ ፖለቲካ የሚባለው ጽንሰ-ሃሳብ ግንዛቤ ማግኘቱ ብቻ ሳይሆን፣ የመከራከር፣ በዕምነትና በፕሪንስፕል መስራትና፣ ከዚያም በላይ ሀቀኝነት በመዳበር፣ እዚያው በዚያው ደግሞ እየተፎካከሩ የመቻቻልና አብሮ የመስራት ባህርይ ማዳበር ይቻላል። በሌላ ወገን ደግሞ ምሁራዊ ታታሪነትና ታግቶ የመስራት ባህል ባልዳበረበት አገር ዲሞክራሲያዊ ባህልንና የሰለጠነ ፖለቲካን ማዳበር በፍጹም አይቻልም፤ ፖለቲካንንም እንደ ህብረተሰብአዊና እንደ ታሪካዊ ፕሮጀክት መረዳት አስቸጋሪ ይሆናል። ስለሆነም ፖለቲካ የሚባለው ትልቅ ጽንሰ-ሃሳብ በጥቂት ኃይሎች በመነጠቅና በቁጥጥር ስር በመዋል አንድን ህዝብ ማመሻና ሀብትን ማባከኛ በመሆን ታሪክ እንዳይሰራ ይደረጋል። ራሳቸው የመንግስትን መኪና የሚቀጣጠሩ ኃይሎች የድህነትና የጦርነት ዋናው ምክንያት ይሆናሉ ማለት ነው። መንግስትና ፖለቲካ ህብረተሰብአዊና ሳይንሳዊ ባህርይ ያላቸው ሳይሆኑ ማንም እንደፈለገው የሚዘባነንባቸው በመሆን ህዝብን ማስፈራሪያ ይሆናሉ። የማይነኩ፣ የማይከሰሱና የማይጠየቁ በመሆን የራሳቸውን ፍላጎት ያረኩበታል። ሰዎች መሆናቸውን በመዘንጋት አንድን ህዝብ ያሰቃያሉ። ታሪክ እንዳይሰራ መንገዱን ሁሉ ይዘጉበታል።
ዛሬ በአገራችንም ሆነ በብዙ የሶስተኛው ዓለም ተብለው በሚጠሩ አገሮች ውስጥ የሰፈኑትን የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊና የባህል ሁኔታዎች ስንመለከት የእነዚህ አገሮች ሁሉ ችግር የማሰብ ኃይልን ማዳበር በሚችል ዘመናዊ(Modernization) እየተባለ በሚታወቀውና፣ የተለያየ ደረጃና ገጽታ ባለው ምሁራዊ ክንዋኔና ሂደት ውስጥ ማለፍ አለመቻላቸው ነው። ቀደም ብለው በተለያዩ ጽሁፎቼ ውስጥ ለማሳየት እንደሞከርኩትና፣ በዚህም ጽህፍ ውስጥ እንዳመለከትኩት ከግሪኩ ስልጣኔ ጋር ሲደመር የአውሮፓ ህብረተሰብ ቢያንስ አራት የዘመናዊነት ክንዋኔ ጋር ተለማምዷል ወይም በዚያው ውስጥ ለማለፍ ችሏል ማለት ችሏል። በአውሮፓ ምድር ውስጥ የኢንዱስትሪ አብዮት ከመካሄዱ በፊት በመጀመሪያ ደረጃ የተካሄደው የጭንቅላት ተሃድሶ ወይም የባህል ለውጥ ነው። በዚህ አማካይነት ነው ጭንቅላት ሲዳብርና በሁሉም አቅጣጫ ወደ ውስጥ መመልከት ሲጀምር የተወሰነው የአውሮፓው ህዝብ የሊትሬቸር ስራዎችን፣ ድራማን፣ ልዩ ልዩ ስም ያላቸውን የአርኪቴክቸር ስራዎችን ማዳበርና፣ ከዚያ በኋላ የዕደ-ጥበብን ስራ ያስፋፋል፤ በንግድ ልውውጥ አማካይነትም ይተሳሰራል። ይህ ዐይነቱ ከውጭና ከውስጥ የመጣ ህብረተሰብአዊ ለውጥና ከአንዳንድ አገሮች የተወሰኑ ሰዎች ሌላ ቦታ ሄደው በመጋባትና በመዋለድ ለአውሮፓው ህብረተሰብ ዕድገት እምርታን ይሰጡታል። እንደ አውሮፓ ህብረተሰብ በዘር የተቀላቀለና በመጋባት ልዩ ዐይነት ውስጠ-ኃይል የማግኘት ዕድል ያጋጠመው ሌላ ህብረተሰብ በፍጹም የለም። ወደ አሜሪካን ስንመጣም ተመሳሳይ ሁኔታ ማየት እንችላለን። ይህም የሚያረጋግጠው ማንኛውም አገር በራሱ ጥረት ብቻ ከሌሎች አገሮች ሃሳብን ሳይወስድና የባህል ልውውጥ ሳያደርግ በፍጹም አዳዲስ አስተሳሰቦችን ሊያፈልቅና ተከታታይነት ያለው ህብረተሰብ ወይም ማህብረሰብ ሊገነባ እንደማይችል ነው። ይህ ዐይነቱ የዕድገት ሁኔታ በሲስተም(System) ቲዎሪ የተደገፈና በተፈጥሮ ውስጥም የሚታይ ሁኔታ ነው።
ይህ ብቻ ሳይሆን፣ ዛሬ አብዛኛዎቹ የሶስተኛው ዓለም ተብለው የሚጠሩ አገሮች በሙሉ ከተወሰኑት በስተቀር ካፒታሊዝም ከአደገና የበላይነትን(Monopoly) ቦታ ከያዘ በኋላ ነው ወደ „ህብረ-ብሄርነት“ የተሸጋገሩት። ይህም ማለት የካፒታሊዝም ወደ ተለያዩ አገሮች ለጥሬ-ሀብት ፍለጋ መስፋፋት ማርክስ እንደገመተው ካፒታሊዝም በእነዚህ አገሮችም ሊያድግና ሰፋ ያለ መሰረት ሊጥል አልቻለም። በአንፃሩ ግን ሁለንታዊ ዕድገትን የሚቀናቀን ሆነ። በጥሬ-ሀብት አምራች አገሮች ውስጥ በሳይንስና በቴክኖሎጂ የተደገፈ ሰፋ ያለ የውስጥ ገበያ ሊስፋፋ አልተቻለም። በመሆኑም ካፒታሊዝም በቁንጽል መልክ በገባባቸው አገሮች ውስጥ ሁሉ የመንግስት አውቃቀሮች እንዲዛቡ በማድረጉ የዕድገት አጋዦች ሳይሆኑ አቆርቋዦች ለመሆን በቁ። አብዛኛው ዕውቀት የሚባለው ነገርም ከውጭ በቁንጽል መልክ የገባ በመሆኑና ከውስጥ በየአገሬው ምሁር እንዲፈተንና መከራከሪያ መድረክ ለመሆን ባለመቻሉ ይህ ዐይነቱ የተጣመመ የዘመናዊነት አካሄድ ጭንቅላትን ከማዳበር ይልቅ የበለጠ አድማስን በማጥበብ የዕድገት ተቀናቃኝ ለመሆን በቃ። በተለይም ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ በአንዳንድ አሜሪካን ኤሊቶች የተስፋፋው በኢምፔሪሲዝም ወይም በፖዘቲቭ ሳይንስ ላይ የተመሰረተው ዘመናዊ የሚባለው የዕድገት ፈለግና በጥቂት ነገሮች ላይ ብቻ እንዲያተኩር የተደረገው፣ በተለይም የመንግስት መኪናዎችን በማደለብና አዲስ ቢሮክራሲያዊ ኃይል ብቅ እንዲል አመቺ ሁኔታን ሲፈጥር፣ በዚያው መጠንም የሴንተር-ፔሪፌሪ(Center-Periphery) ግኑኝነት እንዲፈጠር በማድረግ ወደ ውስጥ ህብረተሰበአዊ አውቃቀር እንዲዛባና እንዲዘበራረቅ አደረገ። ስለሆነም የመንግስትን መኪናና ፖለቲካውን የሚቆጣጠሩት የገዢ መደቦች የህዝቦቻቸው ተወካዮች ሳይሆኑ በቀጥታ የምዕራብ ካፒታሊስት አገሮች፣ በተለይም ደግሞ የአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝም ተጠሪና ታዛዥ በመሆን ወደ ውስጥ በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የታገዘና አጠቃላይ ወይም ደግሞ ሁለንታዊ የሆነ ዕድገት እንዳይመጣ አገዱ። ይህ ዐይነቱ የተዛባ የመንግስት አወቃቀርና ያልተገለጸላቸው አገዛዞችና የፖለቲካና የኢኮኖሚ ኤሊቶች የፖለቲካ መስኩን በመቆጣጠራቸው በየአገሮች ውስጥ የተገለጸለት የምሁር ኃይልና ሊወዳደር የሚችል ከበርቴያዊ መደብ ብቅ እንዳይል አደረገ። ይህ ሁኔታ በየአገሮቹ ውስጥ ከፍተኛ የሆነ የፖለቲካ ክፍተት እንዲፈጠር ለማድረግ በቃ። ስለሆነም እጅግ የተዛባውና ከላይ የተወረወረው ዘመናዊ በመባል የሚታወቀው የኢኮኖሚ ፖሊሲና ከዚህ ጋር ተያይዞ የመጣው ባህል ዛሬ እንደምናየው በብዙ የአፍሪካ አገሮች ውስጥ ለአምባገነን አገዛዞች መፈጠር ምክንያት ሆነ። በዚህም ምክንያት የተነሳ ፖለቲካ የሚባለው ህብረተሰብአዊና ህዝባዊ ፕሮጀክት ያለው ትልቅ ጽንሰ-ሃሳብ ወደ ግል-ሀብትነት በመለወጥ፣ እንዲሁም ደግሞ መንግስት የሚባለው መኪና የምዕራቡ የስለላ ድርጅቶች መሰግሰጊያ በመሆኑ ሀብትን ዘራፊ፣ አውዳሚና ወደ ውጭ በማውጣት የካፒታሊስት አገሮችን ዕድገት የሚያፋጥንና የሚያዳብር ለመሆን በቃ። ስለሆነም በአብዛኛዎቹ የሶስተኛው ዓለም አገሮች ብቅ ያሉትና የተዋቀሩት መንግስታትና አገዛዞች ካፒታሊዝም በአፍላው ዘመን የተጓዘበትን የመርካንትሊዝምን ፖሊሲ ተግባራዊ ሊያደርጉ አልቻሉም። ከዚህም በላይ ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት በኋላ አብዛኛዎቹ የምዕራብ ካፒታሊስት አገሮችና፣ እንዲሁም ደግሞ ጃፓንና ደቡብ ኮሪያ በመንግስት የተደገፈ ሁለ-ገብ የዕድገት ፈለግና፣ የከተማዎችና የመንደሮች ግንባታ፣ እንዲሁም ደግሞ በሁሉም መልክ የሚገለጽ ባህላዊ ክንዋኔዎችን ተግባራዊ ለማድረግ ፋታ ሲያገኙና ዕድል ሲሰጣቸው፣ በተለይም አብዛኛዎቹ የአፍሪካ አገሮች ይህ ዐይነቱ ዕድል ተነፈጋቸው። አንዳንድ የአፍሪካ አገሮች ከቅኝ-አገዛዝ ነፃ ከወጡ በኋላ የራሳቸውን የዕድገት ፈለግ ሲቀይሱ የመንግስት ግልበጣ ሙከራ ይደረግባቸው ነበር። በዚህ መልክ ባለፉት 50 ዓመታት በውጭ ሰላዮች የተቀነባበረና የተደገፈ ከ60 በላይ የሚቆጠር የመንግስት ግልበጣ ሙከራ ተካሂዷል። መንግስታትና ብዙ የአፍሪካ አገሮችም የመረጋጋት ዕድል ሊያገኙና ያላቸውንም ሀብትና የሰው ኃይል በማንቀሳቀስ በአገር ግንባታ ላይ እንዳይረባረቡ ታገዱ።
በተለይም „የዓለም አቀፍ ኮሙኒቲ“ በሚባለውና የዓለምን ማህበረሰብ በሚያተራምሰው ብዙ የአፍርካ አገሮች የገበያ ኢኮኖሚን ማካሄድ አለባችሁ እየተባሉና እየተገደዱ ተግባራዊ የሚያደርጓቸው የኢኮኖሚ ፖሊሲዎች በሙሉ ወደ ውስጥ በሳይንስና በቴክሎጂ ላይ የተመሰረተና፣ እንዲሁም እርስ በርሱ የተሳሰረ ሰፋ ያለ የገበያ ኢኮኖሚ እንዳያዳብሩና እንዳያስፋፉ አገዳቸው። በዚህም ምክንያት የተነሳና፣ በየጊዜው በሚከሰተው የኢኮኖሚ ቀውስ በመወጠራቸው ያለባቸውን የገንዘብ እጥረት ለመወጣት ሲሉ የግዴታ ከዓለም የካፒታል ገበያ ላይ ወይም ደግሞ ከዓለም አቀፍ የገንዘብ ድርጅትና የዓለም ባንክ፣ ወይም ከካፒታሊስት መንግስታት ገንዘብ በመበደር የባሰውኑ ወጥመድ ውስጥ እንዲገቡ ይገደዳሉ። ለመክፈል በማይችሉበት ጊዜ ደግሞ እንደገና ብድር ለማግኝት ሲሉ „ከዓለም ኮሙኒቲው“ ተዘጋጅቶ የሚመጣ የአንጀት አጥብቅ የኢኮኖሚ ፖሊሲ(Austerity Policy) ተግባራዊ በማድረግ የባሰውኑ ኢኮኖሚውን ከፍተኛ ቀውስ ውስጥ በመክተት ባህላዊና ማህበራዊ ቀውስ እንዲፈጠር ያደርጋሉ። ሰፋ ያለ የኢኮኖሚ መሰረት ስለሌላቸውና በቀረጥ አማካይነት ከሰራተኛውና ከአሰሪዎች ገንዘብ በማግኘት ህብረተሰቡን ሊጠቅምና የህዝቡን አስተሳሰብ ሊሰበሰብ የሚችል ማህበራዊ፣ ባህላዊና ኢኮኖሚያዊ፣ እንዲሁም የኢንፍራስትራክቸር ፕሮጀክት ተግባራዊ ማድረግ ስለማይችሉ ከአንድ ቀውስ ወደ ሌላ በመሸጋገር ሁኔታውን የባሰ ውስብስብ ያደርጋሉ። የብዙ አፍሪካ አገሮች ኢኮኖሚዎችም በአንድ ወይም በሁለት ወደ ውጭ በሚላኩ የጥሬ-ሀብቶች ላይ የተመሰረተ በመሆኑና፣ ገንዘብ ለማግኘት ሲሉ(Rent Seeking) የጥሬ-ሀብት ማውጫዎችንና የእርሻ መሬቶችን ለውጭ ዘራፊ ኩባንያዎች ስለሚያከራዩ የባሰውኑ ኢኮኖሚውን በማዘበራረቅ የህብረተሰቦቻቸውን የማሰብ ኃይል ይረብሻሉ፤ ተግባራቸው ሁሉ ወዳልባሌ ቦታ ላይ እንዲውል ያደርጋሉ። አብዛኛዎቹ መንግስታት ካለማወቅ የተነሳ በሚያካሂዱት በሳይንስ ያልተደገፈ የኢኮኖሚ ፖሊሲ የተነሳ ባህላዊ፣ ታሪካዊ፣ እሴታዊ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ውድመቶች በመከሰት የፓለቲካ መስኩን ያዘበራርቁታል። ፖለቲካ የሚባለውም ከፍተኛ ትርጉም ያለው ጽንሰ-ሃሳብ በመጥፎ አስተሳሰብ በመመረዝ ህብረተሰብአዊ ውዝግብ መፍጠሪያ እንጂ ያሉትን ችግሮች መፍቺያ መሳሪያ ሊሆን አልቻለም። በተለይም ግሎባላይዜሽን የሚባለው ፈሊጥ ከተስፋፋ በኋላ አብዛኛዎቹ የአፍሪካ መንግስታት የባሰውኑ በካፒታሊስት አገሮች ላይ ጥገኛ በመሆንና፣ የመንግስት መኪናዎቻቸውን የበለጠ ጨቋኝ በማድረግና በስለላ ድርጅቶች በመታጠቅ በመንግስታትና በህዝብ መሀከል ያለው ግኑኝነት በሁለት ጠላቶች መሀከል ያለ ግኑኝነት አስመስሎታል። በተለይም መንግስታት ሽብርተኝነትን መዋጋት አለባቸው ተብለው ስለሚወተወቱ አትኩራቸው ሁሉ አገርን መገንባት ሳይሆን ይህንን ዐይነቱን በአሜሪካን ኢምፔሪያሊዝምና በተባባሪዎቹ የሚመረተውን የሽብርተኛ ኃይል ለመዋጋት ሲሉ ያላቸውን ኃይል እዚያ ላይ እንዲያባክኑ ይገደዳሉ።
ይህንን መሰረት በማድረግ ነው በሌሎች የአፍሪካ አገሮችና በአገራችንም ያለውንና ተግባራዊ እየሆነ የመጣውን ፖለቲካ የሚባለውን ጽንሰ-ሃሳብ መረዳት የምንችለው። አንዳንድ የአገራችን ምሁራን፣ በተለይም በውጭ ዓለም የሚኖረውና፣ በድህረ-ገጾችና በመጽሀፍም መልክ የሚጽፈው ኢትዮጵያዊ ምሁር የአገራችንን የፖለቲካ ሂደትና አውቃቀር ከኢምፔሪያሊስት ፕሮጀክት ውጭ ነጥሎ በማየት ነው ለመተንተንና ብዙ ወጣት ኢትዮጵያውያኖችን የሚያሳስተው። በመሆኑም በአገራችንም ሆነ በብዙ የአፍሪካ አገሮች ያሉ ፖለቲከኛ ነን ባዮች ጭራቆች ወይም አምባገነኖች፣ የካፒታሊስት አገሮች ፖለቲከኞች ደግሞ ቅዱሳንና ከደሙ ንጹሃን ናቸው እየተባለ ነው ሀተታ የሚቀርበው። ይህ ዐይነቱ አቀራረብ አደገኛ ብቻ ሳይሆን በአገራችን ምድር ውስጥ ሁለንታዊ የሆነና ዕውነተኛ ሀብት ሊፈጠር የሚችልና ህዝባችንንም ከድህነት ሊያወጣው የሚያስችል ሳይንሳዊ ፖሊሲ ተግባራዊ እንዳይሆን ያግዳል። የወጣቱን አስተሳሰብ በማኮላሸት ዕውነትን ከውሸት ለመለየት እንዳይችል ያደርገዋል። ታሪክ ሰሪ ሳይሆን ተላላኪ በመሆን የአገራችንን ኋላ-ቀርነት የባሰውኑ ስር እንዲሰድ ያደርጋል። በዚህም ምክንያት ሰላም እንዳይሰፍን፣ ህብረተሰብአዊ ፍቅር እንዳይኖርና ህዝባችንም አስተሳሰቡን በመሰብሰብና ኃይሉን በማጠናከር ወደ አገር ግንባታ ላይ እንዳያተኩር ይታገዳል። ከዚህ ስንነሳ ፖለቲካ ሳይንሳዊ ባህርይ ያለው ጽንሰ-ሃሳብ መሆኑን የመረዳቱ ችግር ስልጣን ላይ ባሉት ኃይሎች ብቻ የሚሳበብ ሳይሆን በእኛ ለነፃነትና ለዲሞክራሲ እንታገላለን በምንል ኃይሎችም ዘንድ ያለ ችግር ነው።
የካፒታሊስት አገሮችን ፖለቲካ እንመልከት። መሰረተ-ሃሳቡን ከሁለት አንፃር መመልከት የሚያስፈልግ ይመስለኛል። ወደ ውስጥ ተግባራዊ የሚሆነውንና ወደ ውጭ ደግሞ የሚካሄደውን ፖለቲካ። በመሰረቱ ስለ ካፒታሊስት አገሮች ፖለቲካ በምናወራበት ጊዜ ሰፋ ብሎ ከሚገኘው ምሁራዊ ኃይልና የሚዲያ ነፃነት ውጭ ነጥሎ ማየት በፍጹም አይቻልም። በካፒታሊስት አገሮች ውስጥ በተለይም የሲቪል ሶሳይቲ እየተባለ በሚጠራው ሰፊ የህብረተሰብ ክፍል ዘንድ የተለያየ የፖለቲካ አመለካከት ቢኖርም ሁሉም የሚስማሙበት ነገር ከዚህ የተሻለ ስርዓት እንደሌለና ይህንን የግዴታ መከላከል ያስፈልጋል በሚለው ላይ ነው። የተለያየ ስም ይዘው የሚንቀሳቀሱ ፓርቲዎችንም ሁኔታና ፕሮግራምም በምንመረምርበት ጊዜ የተለያየ አስተሳሰብ ወይም አመለካከት ያላቸው ቢያስመስላቸውም፣ የሚስማሙበት ህገ-መንግስቱን መደገፍና መከላከል ያስፈልጋል በሚለው ላይ ነው። ስለሆነም ይህንን ወይም ያንን ስም ይዞ የሚንቀሳቀስ ፓርቲ በምርጫ ጊዜ በአሸናፊነት ቢወጣም ስርዓቱን የሚቀናቀን የኢኮኖሚ ፖሊሲ ሊያወጣና ተግባራዊ ሊያደርግ አይችልም። በተለይም ኒዎ-ሊበራሊዝም በአሸናፊነት ከወጣ በኋላ ሁሉም ፓርቲዎች፣ ሶሻል ዲሞክራቶች፣ ሶሻሊስቶች፣ ሊበራሎች፣ የክርሲቲያን ዲሞክራቲክ ወይም ኮንሰርቫቲቭ በመባል የሚታወቁ ፓርቲዎች በሙሉ በፖሊሲ ደረጃ እየተጠጋጉ መጥተዋል ማለት ይቻላል። ሊለያዩ የሚችሉት በአንዳንድ ጥቃቅን የማህበራዊ ነክ ጉዳዮች ላይ የድጎማ ገንዝብ እንጨምር አንጨምር በሚለው ላይ ብቻ ነው። ስለሆነም በመሰረቱ በተለያዩ ፓርቲዎች መሀከል መሰረታዊ የአስተሳሰብ ልዩነት የለም።
ከሁለተኛው ዓለም ጦርነት ማብቂያ በኋላና እስከ 1970ዎቹ አጋማሽ ድረስ በብዙ የካፒታሊስት አገሮች ተግባራዊ ይደረግ የነበረው በመንግስት የሚደገፍ የኢኮኖሚክ ፖሊሲ ወይም ኬይኔሲያን ኢኮኖሚክ ፖሊሲ ነበር። በዚህ ፖሊሲ አማካይነትና፣ በልዩ ልዩ መልክ በሚገለጽ ጣልቃ-ገብነት በሁለተኛው ዓለም ጦርነት ምክንያት የተነሳ ኢኮኖሚያቸው፣ እንፍራስትራክቸራቸውና ከተማዎቻቸው የወደሙባቸው እንደ ጀርመንና ፈረንሳይ የመሳሰሉት አገሮችና ሌሎችም በአጭር ጊዜ ውስጥ ኢኮኖሚያቸውን በአዲስ መልክ ያዋቅራሉ፤ ከተማዎቻቸውንና እንፍራስትራክቸራቸውን በመገንባት ሰፋ ላለ የምርትና የአገልግሎት ልውውጥ ሁኔታውን ያመቻቻሉ። በተለይም ለሳይንስና ለቴክኖሎጂ ምርምር ልዩ ትኩረትንና ድጎማን በመስጠት ዛሬ እንደምናየው ኢኮኖሚያቸው በከፍተኛ የቴክኖሎጂ ምጥቀት እየተደገፈ እንዲመረት ያደርጋሉ። ይህ ዐይነቱ የተወሳሰበ መንግስታዊ ድጋፍ ደግሞ የበለጠ ለኦሊጎፖሊስቶች ወይም ኢኮኖሚውን ለሚቆጣጠሩ ጥቂት ባለሀብቶች በሩን በመክፈት የካፒታሊዝም ኢኮኖሚ ራሱን ችሎ(Autonomously)እንዲንቀሳቀስ አመቺ ሁኔታ ይፈጠርለታል። በተለይም ከ1970ዎቹ መጨረሻ ጀምሮ የመንግስት ሚና እየቀዘቀዘ ከመጣ ወዲህ የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚ የየመንግስታቱ መመሪያ ፖሊሲ በመሆን የካፒታሊስቶችን የበላይነትና በፖለቲካውም ላይ ያላቸውን ተጽዕኖ ከፍ እንዲል ያደርገዋል። በሌላ አነጋገር፣ መንግስታት እስኪዚያን ጊዜ ድረስ ለማህበራዊ መስክና የስራ ዕድል ለመክፈት ያወጡ የነበረውን ገንዘብ በመቀነስና ለሀብታሞችም የቀረጥ ቅነሳ በማድረግ በደሃና በሀብታሙ የህብረተሰብ ክፍል መሀከል ያለው ልዩነት እንዲሰፋ ያደርጋሉ። ከ1970ዎቹ አጋማሽ ጀምሮ የፊናንስ መስኩ ሚናው ከፍ እያለ በመምጣቱ ባንኮችና እንዲሁም ትላልቅ ኢንዱስትሪዎች ከተጨባጭ ኢኮኖሚው ላይ ይልቅ የበለጠ ትርፍ ለማግኘት ሲሉ የአየር በአየር ንግዱን ያጧጡፉታል። የኢንዱስትሪዎች ምርት ክንዋኔ መቀዝቀዝና አዳዲስ መዋዕለ-ነዋዮች አለመካሄድ የስራ አጡን ቁጥር ከፍ ያደርገዋል። ይህ ዐይነቱ የኢኮኖሚ ኃይል ሽግሽግና የፊናንስ ካፒታል ሚና ከፍ እያለ መምጣት የሰራተኛውን መደብ የመከራክር ኃይል እንዲዳከም ያደርገዋል። በመሆኑም ፖለቲካ የሚባለው ሳይንሳዊ የአገር ማስተዳደሪያ መሳሪያ ከኃይል አሰላለፍ ለውጥ ጋር ባህርዩንና መልኩን እየቀየረ ይመጣል። ይህ ዐይነቱ ሁኔታ በተለይም የሃይ ቴክ ኩባንያዎች፣ የሚሊታሪ-ኢንዱስትሪ ውስብስብነትና፣(Military Industrial Complex) በዓለም አቀፍ ደረጃ ደግሞ ጦርነትን የሚያስፋፉ ቲንክ ታንክ የሚባሉ የኒዎ-ኮም ድርጅቶች በአሉበት እንደ አሜሪካ በመሰለው አገር በመንግስትና በፓርቲዎች ላይ ያላቸው ተጽዕኖ ከፍ እያለ ይመጣል። በዚህም መሰረት የመንግስት ሚና የስራ መስክ የሚከፈትበትን ሁኔታ ከማመቻቸትና የማህበራዊ መስኩን ከመደጎም ይልቅ ሚናውን በማቀዝቀዝ በጦር መሳሪያ ምርት ላይ የበለጠ ያደላል። እንደዚህ ዐይነቱ የኃይል መሸጋሸግና፣ ትላልቅ ኩባንያዎችም ርካሽ የስራ ጉልበት ባለበት እንደ ሜክሲኮና ቻይና በመሳሰሉ አገሮች ኢንዱስትሪዎቻቸውን እየነቀሉ በመውሰዳቸው ሰራተኛውና መለስተኛ የከበርቴ መደብ (Middle Class)የሚባለው የህብረተሰብ ክፍል ይጠቃሉ። በዚህ መልክ በአንድ በኩል ሀብታሙ የበለጠ ሀብታም ሲሆን በሌላ ወገን ደግሞ የደሃው ቁጥር እየጨመረና ከዚህ ቀደም አነስተኛ ገቢ የነበረው የባሰ ደሃ እየሆነ ይመጣል። ስለሆነም እንደዚህ ዐይነቱ ኢኮኖሚያዊ የኃይል ሽግሽግ በፖለቲካውም ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ በማድረግ በየአራት ወይም በየስምንት ዐመቱ እንደየሁኔታው እየተፈራረቁ ስልጣንን የሚጨብጡት የሪፓብሊካንና የዲሞክራቲክ ፓርቲዎች በሎቢይስቶች ቁጥጥር ስር ይወድቃሉ። በዚህ መልክ በኮንሰርቫቲቮችና በዲሞክራቶች መሀከል የሚካሄደው ትግልና የሚስተጋባው ፖለቲካ መሰረታዊ ልዩነት ባይኖረውም፣ የሪፓብሊካን ፓርቲው ኮንሰርቫቲቭ የሚለውን ጽንሰ-ሃሳብ በማጣመም የሚታገለው የበለጠ የትላልቅ ኩባንያዎችን ጥቅም ለማስጠበቅ ነው። ይህ ዐይነቱ አካሄድ በመሰረቱ የገበያን-ኢኮኖሚ መሰረተ-ሃሳብ የሚፃረር ነው።