Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ከዚህም ሌላ በቅርቡ በአገሪቱ አንዳንድ አካባቢዎች ግጭቶች ዜጎች እንዲፈናቀሉና ሕይወት እንዲጠፋ ያደረጉ፣ እንዲሁም ንብረት የዘረፉና ያወደሙ አካላት ከፌደራል ፖሊስና ክልሎች ጋር በመሆን የማጣራት ሥራ ስለመሠራቱ ያስረዱ ሲሆን፤ ሰላምን ከማስፈን አኳያ ሌሎች ተሠሩ ያሏቸውንም በዝርዝር ያቀረቡት መድረክ ነበር። በዚሁ መድረክ ላይ በርካታ ጥያቄዎች የቀረቡ መሆኑን የሚያመለክተው ከሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የወጣው መረጃ፤ በተለይ በተለያዩ አካባቢዎች የሚነሡ ግጭቶች ዙሪያ ማጠንጠኑን ይጠቁማል። በአገሪቱ አንዳንድ አካባቢዎች በተነሱ ግጭቶችና መፈናቀሎች፣ እንዲሁም አጥፊዎችን አሳልፎ በመሥጠት ዙሪያ በአመራሮች የእርስ በርስ ግንኙነት መካከል ችግር መኖሩን የሚያሳይ ጥያቄም ተነስቶ ነበር። ከዚህ አኳያ ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ ይህንን ችግር ለመቅረፍ የሚያስችል ዕቅድና ቁርጠኝነት አለው ወይ? የሚል ጥያቄ በዋነኛነት ቀርቦለታል።
በዚህ ዙሪያ ማብራሪያ ከሠጡት ውስጥ አንዱ የፌደራል ፖሊስ ኮሚሽን ዋና ኮሚሽነር እንደሻው ጣሰው “የፖሊስ ዋነኛ ተግባር ሕገ-መንግሥቱንና የዜጎችን ሰላምና ደኅንነት መጠበቅ ነው፤ ይሁን እንጂ ተቋሙ ይህን ሥራ በሚያከናውንበት ጊዜ አልፎ አልፎ የፖለቲካ ጣልቃ ገብነት ይታያል” ማለታቸውን መረጃው ያሳያል።
“ተቋሙ አጥፊዎችን በመያዝ እንጂ የመለየት ችግር የለበትም፤ አጥፊዎች በግላቸው አጥፍተው ተጠያቂ ሲሆኑ፣ ዘርና ሃይማኖት ውስጥ ስለሚወሸቁ ሒደቱን አስቸጋሪ አድርጎታል” ማለታቸውንም ሪፖርቱ አመልክቷል።
ሚኒስትሯ ወ/ሮ ሙፈሪያት በበኩላቸው በአገሪቱ እያታዩ ያሉ ችግሮች ለበርካታ ዓመታት ሲንከባለሉ የመጡ በመሆናቸው በአንድ ጀንበር ሊፈቱ እንደማይችሉ፤ ነገር ግን ሚኒስቴር መ/ቤቱ ከዚህ በላይ ጉዳት እንዳይደርስ በርካታ ሥራዎችን በቁርጠኝነት መሥራቱ ሊታወቅ እንደሚገባ እና ወደፊትም ከሕዝቡ ጋር በመሆን ሥራውን አጠናክሮ እንደሚቀጥል ምላሽ ሠጥተዋል። የቋሚ ኮሚቴውን በቀረበው ሪፖርት ጠንካራ ጐኑን አወድሶ፤ ነገር ግን ሚኒስቴር መሥሪያ ቤቱ በብርቱ ሊሠራ ይገባል ያለውንም ማሳሰቢያ ሠጥቷል። የዜጐችን ደኅንነት እና ዘላቂ ሰላም የማስፈን ሥራ አጠናክሮ መቀጠል አለበት። (ኢዛ)
የጥላቻ ንግግርና የሐሰተኛ መረጃ ሥርጭትን ለመከላከልና ለመቆጣጠር የተዘጋጀው ረቂቅ ሕግ በሚኒስትሮች ምክር ቤት ይሁንታ አግኝቶ ወደ ሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እንዲላክ የተወሰነው በዚህ ሳምንት መጨረሻ ላይ ነው።
በዚህና በሌሎች ጉዳዮች ላይ ውሳኔ ለመሥጠት ተሰብስቦ የነበረው የሚኒስትሮች ምክር ቤት በተለይ የጥላቻ ንግግርና የሐሰተኛ መረጃ ሥርጭትን ለመከላከልና ለመቆጣጠር የተዘጋጀው ረቂቅ አዋጅ የተወሰኑ ማሻሻያዎች ተደርጐበት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ተወያይቶበት እንዲጸድቅ ይደረጋል ተብሎ ይጠበቃል።
በዚህ ጉዳይ ላይ የጠቅላይ ሚኒስትሩ ጽ/ቤት ባሠራጨው መረጃ የጥላቻ ንግግርና ሐሰተኛ መረጃ ሥርጭት ለማኅበራዊ ስምሪት፣ ለፖለቲካ አለመረጋጋት፣ ለአገራዊ አንድነት፣ ለሰብዓዊ ክብር፣ ለብዝሃነት ጠንቅ መኾኑን በመገንዘብ የተዘጋጀ ረቂቅ ስለመሆኑ ያመለክታል።
በተለይ በአሁኑ ወቅት በአገሪቱ ያሉ ችግሮች የሐሰተኛ መረጃና ንግግሮች ለአገር ሥጋት በመሆናቸውና የችግሩን አሳሳቢነት በመገንዘብ፤ የዚህ ሕግ መውጣት አስፈላጊ መሆኑ ታምኖበት የተሰናዳ መኾኑን ለማወቅ ተችሏል። (ኢዛ)
ከሳምንቱ ዐበይት ኢኮኖሚያዊ ክዋኔ ውስጥ፤ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የአገሪቱ የፋይናንስ ተቋማት ይተዳደሩበት ከነበሩ ሕጐች የመድንና የአነስተኛ የፋይናንስ ተቋማትን ሕግ ማሻሻሉ ነው።
በማሻሻያው መሠረት የውጭ ዜግነት ያላቸው ኢትዮጵየውያን በመድንና በአነስተኛ የፋይናንስ ተቋማት ውስጥ መሳተፍ የሚችሉበትን ፍቃድ የሚሠጥ ነው። ይህ ማሻሻያ ከዚህ በኋላ በየትኛውም የፋይናንስ ዘርፍ የውጭ ዜግነት ያላቸው ኢትዮጵያውያን መሳተፍ የሚችሉበት ነው።
ሌላው ማሻሻያ ደግሞ ለመጀመሪያ ጊዜ ከወለድ ነፃ የኢንሹራንስ ኩባንያ ማቋቋም እንደሚቻል መፈቀዱ ነው። ሌሎችም የፋይናንስ ጉዳዮች ማሻሻያ ተደርጎባቸዋል። ጠ/ሚ ዐቢይ አሕመድ ወደ ሥልጣን ከመጡ ወዲህ እንደ ትልቅ ማሻሻያ ከሚወሰዱ አንኳር ጉዳዮች አንዱ የሆነው እንዲህ ያለው ሕግ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የጸደቀውም በዚህ ሳምንት ነው። (ኢዛ)
የኢትዮጵያ አየር መንገድን መልካም ስም እና ዝና ለማጠልሸት ጥቂት የቀድሞ ሠራተኞች በነበሩ ግለሰቦች እና በአዲሱ ማህበር የቀድሞ ጥቂት አመራሮች አስተባባሪነት እየተደረገ ያለው የስም ማጥፋት ዘመቻ አየር መንገዱንና አስተዳደሩን የማይገልፅ እንደሆነ ለመግለፅ እንወዳለን።
አየር መንገዱ እንደ ማንኛውም ድርጅት የውስጥ አስተዳደራዊ ጉዳዮች የሚፈታበት አሰራር ያለው ሲሆን እነዚህም የውስጥ ጉዳዮች የሚፈቱት በድርጅቱ ባሉ አሰራሮች እና በሕግ በተቀመጡ መንገዶች ብቻ ነው። ይሁን እንጂ የተወሰኑ የሚዲያ ተቋማት እና ባለቤቶች የድርጅቱን አስተዳደራዊ ጉዳዮች በመቀበል በድርጅቱ ጉዳይ ላይ ያልተገባ ጣልቃ ገብነት እያደረጉ ይገኛሉ። ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በድርጅታችን ላይ በሚነሱ አሉባልታዎች ዙሪያ እውነቱን መናገር ተገቢ በመሆኑ ጉዳዩን እንደሚከተለው ለማብራራት እንወዳለን።
ይህንን የስም ማጥፋት ዘመቻ የሚያካሂዱት በሀገር እና በአየር መንገዱ ላይ ከፍተኛ ጥፋት የፈፀሙና በዚህም የተነሳ ከድርጅቱ የተሰናበቱ ሠራተኞች ናቸው። አንዳንዶቹ በሕገ-ወጥ የሰው ዝውውር ከፍተኛ ወንጀል ተጠርጥረው በሕግ አስከባሪዎች ቁጥጥር ውስጥ የነበሩ ናቸው። ሌሎቹ ደግሞ ከድርጅቱ በጡረታ ከተገለሉ በኋላ በጥያቄያቸው መሠረት ድርጅቱ ያካበቱትን የሥራ ዕውቀትና ልምድ ለወጣቱ ትውልድ እንዲያካፍሉ እንደገና በኮንትራት የቀጠራቸው እና የወጡ ግለሰቦች ናቸው።
የእስር ቤት ጉዳይን በተመለከተ በተለያዩ ጊዜያት አንዳንድ ግለሰቦች እንዲሁም በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ያሉ ሰዎች የኢትዮጵያ አየር መንገድ እስር ቤት አለው በማለት ፍፁም ውሸት የሆነና ህዝቡን የሚያደናግር ተራ ወሬ ሲያሰራጩ ይስተዋላል።
ህዝቡ እንዲያውቀው የምንፈልገው፣ በማንኛውም ሀገር እንዳለ አለም አቀፍ አየር ማረፊያ በቦሌ አለም አቀፍ አየር ማረፊያ ውስጥ በርካታ ህግ አስከባሪ የመንግስት ተቋማት አሉ። እነዚህም የፌዴራል ፖሊስ፣ የብሔራዊ ደህንነት እና መረጃ አገልግሎት፣ የኢሚግሬሽን ባለስልጣን፣ የገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን እና የመሳሰሉት ናቸው። እነዚህ ተቋማት ሕግ የማስከበር ተልዕኮ የተሰጣቸው በመሆኑ ሕግ ያስከብራሉ። ስለዚህም ማንኛውም ሠራተኛም ሆነ መንገደኛ የሀገሪቱን ህግ አክብረው እንዲሰሩ እንዲሁም እንዲዘዋወሩ ይጠበቃል።
ይህንንም ህግ ለማስከበር እንዲሁም ድንበር ተሻጋሪ ወንጀሎችን ለመቆጣጠር በፌዴራል ፖሊስ ሥር የሚተዳደሩ የዋናው ጣቢያ ቅርንጫፍ የሆኑ ሁለት ፖሊስ ጣቢያዎች ማለትም አንደኛው የሀገር ውስጥ ተርሚናል አካባቢ፣ ሁለተኛው ደግሞ በአለም አቀፍ ተርሚናል አካባቢ የሚገኙ ሲሆን ሁለቱም ፖሊስ ጣቢያዎች በግልፅ በሚታይ ቦታ የሚገኙ፣ በበርካታ ሰዎች እይታ ውስጥ ያሉ እንጂ የተደበቁ አይደሉም። በዚህ ጉዳይ ላይ ማንኛውም አካል ወይም ሚዲያ የሚመለከታችውን ተቋማት እና የፀጥታ አካላት መጠየቅና ማጣራት እየቻለ የአየር መንገዱን እንዲሁም የፀጥታ አካላትን ስም በሚያጎድፍ መልኩ የአሉባልታ ጋጋታ ማዝነቡ እጅግ አሳፋሪ እና በህግ ጭምር የሚያስጠይቅ እንደሆነ ለመግለፅ እንወዳለን።
የአየር መንገዱ ሰራተኞች ማንኛውንም ጥፋት በሚያጠፉበት ጊዜ አስተዳደራዊ እርምጃ በህጉ መሰረት የሚወስድ ሲሆን ከዚህ ውጪ የሆኑ የወንጀል ድርጊቶች በአየር ማረፊያው አካባቢ ሲፈፀሙ እና የአየር መንገዱ ሰራተኞችም ሆኑ ሌሎች ግለሰቦች (መንገደኞችን ጨምሮ) በጥፋተኝነት ሲጠረጠሩ ከላይ የተገለፁት የፀጥታ አካላት አስፈላጊውን ምርመራ በማድረግ ለህግ እንዲቀርቡ ያደርጋሉ። ስለሆነም የአየር መንገዱ ሰራተኞች በወንጀል ተጠርጥረው በፀጥታ አካላት ምርመራ ሲደረግባችው፣ በሚመለከታቸው የፀጥታ አካላት ምርመራ ስለሚካሄድባቸው ሰራተኞች አስፈላጊውን መረጃ ማቅረብ እንጂ አስሮ የማስቀመጥም ሆነ መመርመር ስልጣን የለውም፤ ሊኖረውም አይችልም። ይህም ሂደት በቅርቡ በአንድ ሚዲያ ተላለፈ ዶክመንተሪ ላይ ተበደልን ባሉት የቀድሞ ሰራተኞች በግልፅ ተገልጿል።
በመሆኑም አየር መንገዱ እሥር ቤት አለው የሚለው የድርጅቱን ሕዝባዊ አመኔታ ለማሳጣት ሆን ተብሎ የሚደረግ በደንብ የተቀናጀ ድራማ ነው። አየር መንገዱ ምንም ዓይነት እሥር ቤት የለውም፤ ሊኖረውም ፈፅሞ አይችልም።
አየር መንገዱ የዳበረ የሠራተኛ የዲሲፕሊን እና ቅሬታ አስተዳደር ሥርዓት ያለው ሲሆን ይህም አስተዳደራዊ ሥርዓት እንደ ድርጅቱ ሁሉ ዓለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀ ነው።
ከዲሲፕሊን ሥርዓቱ ብንጀምር፣ አንድ ሠራተኛ ከፍተኛ የዲሲፕሊን ጥፋት አጠፋ ተብሎ ቢጠረጠር በኮርፖሬት ሰው ሀብት አስተዳደር ገለልተኛ የዲሲፕሊን ኮሚቴ ተቋቋሞ ጉዳዩ በዝርዝር ይታያል። የኮሚቴው አባላት ከማኔጅመንቱና ከሠራተኛ ማህበሩ ይወከላሉ። በሂደቱ ሠራተኛው በበቂ ሁኔታ እንዲደመጥ ይደረጋል። ኮሚቴውም ግራ ቀኙን በአግባቡ ከመረመረ እና ማስረጃዎችን ከመዘነ በኋላ የውሳኔ ሃሳቡን አቅርቦ እንደ ጥፋቱ መጠን እና ክብደት በህብረት ስምምነቱ እና በአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጁ መሠረት ይወሰናል። በዚህም አስተዳደራዊ ፍትህ በተገቢው ሁኔታ ይረጋገጣል። ይህ አሠራር በአየር መንገዱ የዳበረ መልካም አሠራር እና በርካታ ድርጅቶች ልምድ ለመካፈል በየጊዜው የሚመጡበት ነው።
ከሁሉም በላይ ድርጅቱ በጥፋታቸው የተባረሩ ሠራተኞችን ይቅርታ የሚመለከትበት የይቅርታ ደንብ እና አሠራር (Pardon Policy and Procedure) አለው፡፡ ይህም የይቅርታ አሠራር የትም ድርጅት የሌለ እና ድርጅቱ ጥፋት አጥፍተው ለተሰናበቱ ሠራተኞች ዳግም ዕድል የሚሰጥበት አሠራር ሲሆን የሠራተኛ ማህበሩም ንቁ ተሳትፎ የሚያደርግበት ነው። በዚህም የይቅርታ ደንብ እና አሠራር ባለፉት 5 ዓመታት 413 ሠራተኞች ጉዳያቸውን በድጋሚ ለማየት ተችሏል። ሌላው ድርጅቱ የሠራተኛ ቅሬታ የሚያስተናግድበት ሥርዓት (Grievance Hearing Procedure) ነው። የቅሬታ አስተዳደር ዋና መለኪያው ሠራተኛው በማንኛውም የሥራ ጉዳይ ደረጃ በደረጃ ቅሬታ እያቀረበ በተገቢዉ መንገድ ምላሽ የሚያገኝበት ሥርዓት ሲሆን ነው። አየር መንገዱም በድርጅቱ ውስጥ የመጀመሪያ፣ የሁለተኛ እና የሦስተኛ ደረጃ ቅሬታ የሚባሉ ደረጃ በደረጃ የሚሄዱ የዳበረ የቅሬታ አፈታት አሠራር ያለው ድርጅት ነው።
በአቪዬሽን ኢንዱስትሪ ውስጥ የተሻለ ደመወዝና ጥቅማ ጥቅም ፍለጋ መንቀሳቀስ የተለመደና ውደፊትም የሚቀጥል ነው፡፡ ለምሳሌ፣ በዓለም አየር መንገድ ኢንዱስትሪ የሠራተኛ ፍልሰት 10 በመቶ እንደሆነ የዓለም አቀፍ አየር ትራንስፖርት ማህበር (IATA) ጥናት ያመለክታል። የኢትዮጵያ አየር መንገድን አማካይ የሠራተኛ ፍልሰት ስንመለከት ከ 2 በመቶ አይበልጥም። ይህም የድርጅቱ ሠራተኞች ድርጅታቸውንና ስራቸውን የሚወዱና አክብረውም በመስራት የሀገር ግዴታቸውን የሚወጡ አለም ያደነቃቸው ሰራተኞች ለመሆኑ ተጨባጭ ማረጋገጫ ነው። በመሆኑም ጉዳዩን ማገናዘብ ያለብን ከኢንዱስትሪው አማካይ የሠራተኛ ፍልሰት አንፃር ነው።
አየር መንገድ ውስጥ ድርጅታቸውን በቅንነት ለበርካታ አመታት አገልግለው ጡረታ የወጡ ሰራተኞች ተመልሰው በኮንትራት ሲሰሩ ማየት የተለመደና ለሰራተኛውም ለድርጅቱም ጠቃሚ መሆኑ እሙን ነው፡፡ በጡረታ ከተገለሉ በኋላ በጥያቄያቸው መሠረት ድርጅቱ ለወጣቱ ትውልድ ያካበቱትን የሥራ ዕውቀትና ልምድ እንዲያካፍሉ፣ የሰለጠነ የሰው ሀይል በጊዜያዊነት ለመሙላት እንዲሁም ከድርጅቱ ጋር ያላቸው የቆየ ቁርኝት እንዳይቋረጥ በኮንትራት የቅጥር ሁኔታ ተቀጥረው እንዲሰሩ ይደረጋል።
በኮንትራት በሚሰሩበት ጊዜ ግን የደመወዝ ክፍያን በተመለከተ በግልፅ በኮንትራት በተቀመጠ መልኩና በሁለትዮሽ ስምምነት የጡረታ ገቢያቸው ሳይቋረጥ ተጨማሪ ገቢ የሚመደቡበትን የስራ መደብ የደመወዝ መነሻ ስኬል የሚከፈላቸው ይሆናል፡፡ ይህ ማንኛውም በጡረታ ከተገለለ በኋላ የሚቀጠር ሰራተኛ የሚስተናገድበት የተለመደ አሰራር ነው፡፡ ግን በዶክመንተሪው ላይ የወጣው የቀድሞ ሠራተኛ ህዝብን ለማሳሳት ተጨማሪ ጥቅም ሳይሆን በደል እንደደረሰባቸው ለማስመሰል ያነሱት ሀሳብ ውሃ የሚቋጥር አይደለም፡፡
በሌላ በኩል አየር መንገዱ በተደጋጋሚ ጊዜ እንደገለፀው ከዕድገቱ ጋር የሚመጣጠን በቂ የፓይለት ቁጥር ባለመኖሩ፣ ጎን ለጎን ኢትዮጵያውያን ፓይለቶችን በነፃ በማሰልጠን፤ በቂ ልምድና አስፈላጊው ችሎታ ያላቸውን የውጭ ሀገር ፓይለቶች በማወዳደር በኮንትራት ይቀጥራል፡፡ ድርጅቱ በቂ ኢትዮጵያውያን ፓይለቶች ሲያፈራ በሂደት ሊተካቸው ይችላል፡፡ ይህንንም እውን ለማድረግ በድሬደዋ፣ በመቐለ፣ በሀዋሳ እና በአዲስ አበባ የበረራ ማሰልጠኛ ተቋሙን በማስፋፋት በዓመት 1000 አብራሪዎችን ለማሰልጠን ተግቶ እየሰራ ነው። በመሆኑም ህዝቡን በስሜት ነድቶ ማሳሳት በተለይ ጉዳዩን በጥልቀት ከሚያውቁ ግለሰቦች የሚጠበቅ አይደለም፡፡
ከላይ በጠቀስነው ዶክመንታሪ ላይ የታዩትና በጡረታ የተገለሉትን ፓይለቶች እንደ ምሳሌ የወሰድን እንደሆነ የግለሰብን ደመወዝ መግለፅ ተገቢ ባይሆንም እያንዳንዳቸው በወር ሲከፈላቸው የነበረው ደመወዝ ቢያንስ የሃያ የኢትዮጵያ ሚኒስትሮች ወርሃዊ ደመወዝ ያህል እንደሚሆን ግን ህዝብ ሊያውቅ የሚገባው ጥሬ ሀቅ ነው፡፡
ሆኖም አየር መንገዱ አሁንም እንደሚያደርገው ትጉህ ሠራተኞቹን ለማበረታታት የተለያዩ ጥቅማ ጥቅሞችንና የደመወዝ ማሻሻያዎችን እያደረገ ይገኛል፡፡ ከሌሎች አየር መንገዶች ጋር ለማወዳደር ግን የሌሎችን ሀገራት የኑሮ ወጪ (cost of living) ፣ የሀገራችንን የኢኮኖሚ ሁኔታ እንዲሁም ሌሎች ተዛማጅ ሁኔታዎችን ያገናዘበ መሆን እንዳለበት ሊታሰብ ይገባል፡፡
የኢትዮጵያ አየር መንገድ ከሌሎች ድርጅቶች ከሚለይባቸውና በሰራተኞቹ ተመራጭ ከሆነባቸው ምክንያቶች አንዱ ለሰራተኞቹ የሚሰጠው የህክምና አገልግሎትና የ24 ሰዓት ህይወት መድን ሽፋን ነው። ዘመናዊ በሆነ የህክምና መሳሪያዎች የተደራጀ ላብራቶሪ እንዲሁም በቂ ሀኪሞችንና የጤና ባለሙያዎችን የያዘና ሳምንቱን ሙሉ 24 ሰዓት የሚሰራ ክሊኒክ ለሰራተኞቹ ያለው ነው፡፡ አንድ ሰራተኛ ህመም ሲሰማው በክሊኒኩ ህክምና የሚያገኝ ሲሆን በሽታው ከአቅም በላይ ሲሆን ወደ ሌሎች ከፍተኛና ልዩ የህክምና ተቋማት እንዲሄድ ይደረጋል፡፡ በህክምና ቦርድ ወደ ውጪ ሀገር ሄዶ እንዲታከም ለተወሰነለት ሰራተኛ ለራሱ እና ለአንድ አሳካሚ ከሚሰጥ የአየር ትኬት በተጨማሪ ለህክምና ወጪው የሚውል እስከ አሥር ሺህ የአሜሪካን ዶላር በመክፈል የሚያሳክም ነው፡፡
በአጠቃላይ ሀቁ ይህ ሆኖ ሳለ ግለሰቦቹ እንደዚህ የመሳሰሉ ድፍን ያሉ ተራ ወሬዎችንና አሉባልታዎችን በያገኙት ሚዲያ በማውራት ህብረተሰቡን ለማሳሳትና ብዙ ኢትዮጵያዊያን ሌተቀን የለፉለትን ድርጅት ስም ለማጥፋት መሞከራችው እጅግ የሚያሳዝን ድርጊት ነው፡፡
በመሆኑም ይህ ሆን ተብሎ የተደራጀ በሚመስል መልኩ በተከፈተ ዘመቻ የሀገር ሀብት እና ኩራት በሆነው አየር መንገዳችን ላይ እየተካሄደ ያለውን የስም ማጥፍት ጥቃት እየተቃወምን ከሚመለከተው የመንግስት አካል ጋር በመሆን ተገቢውን አስተዳደራዊ እና ሕጋዊ እርምጃ እንደምንወስድ ለማሳወቅ እንወዳለን።
“Ted Talks” በሚል ርዕስ የሚስተናገዱ የምዕራባዊያን የሀሳብ እርሾዎችን አነፍንፌ ለመከታተል እሞክራለሁኝ፡፡ ሁሉም ሀሳቦች አስገራሚ ናቸው፡፡ አንዳንድ የሚያስደነግጡም አይጠፉባቸውም፡፡ ዋናው ቁምነገር ግን የሰው ልጅ በመጪው ዘመናት ወደዬት አቅጣጫ በማምራት ላይ እንዳለ አመልካች ናቸው፡፡
ፕሮግራሙ “ምርጥ” ብሎ የሚያምንባቸውን የሀሳብ ዘረ መሎች በአለም ዙሪያ ባሉ አእምሮዎች ውስጥ ማስረፅ ዋናው አቋሙ መሆኑን “ሎጎው” ላይ ይገልፃል፡፡ ልብ ብዬ መርሆውን አላስተውለውም ነበር፡፡ በስምምነት ህግ የተቀበልናቸው አዝማቾች አሉ፡፡ እውቀትን ማሰራጨት ሰናይ መሆኑን እንዲሁ በደፈናው እንስማማለን፡፡ እውቀት ምን እንደሆነ ማወቅ ካቆምን የቆየን ቢሆን እንኳን!
በዚሁ በ “Ted Talks” የሀሳብ ማሰራጫ ጣቢያ፣ ዳን ዳኔት የሚባል ሰውዬ ያቀረበው ጥናት ግን ለብዙ ቀናት እንዳሰላስል አስገድዶኛል፡፡ በአሁኑ ጊዜ፤ በተለይ ሀገራችን ያለችበትን ሁኔታ ጠቅልሎ የገለፀው ስለመሰለኝ ነው በሀሳብ የተብሰለሰልኩት፡፡ ባቀረበው ሀሳብ መዋጤ በገለፀው ሀሳብ መጠቃቴን ይገልፃል፡፡
ይኼንን የመዝገበ ቃላት ፍቺ ከተንቀሳቃሽ ስልኬ የዲክሽነሪ አፕሊኬሽን ላይ ነው ያገኘሁት። በ1960 እ.ኤ.አ በፊሊፒንስ የቅጂ መብት ስር የታተመውን የዌብስተር መዝገበ ቃላት አገላብጬ “meme” የሚለውን ቃል ማግኘት ያልቻልኩት … ቃሉ የተፈጠረው በ1976 እ.ኤ.አ በመሆኑ ምክኒያት ነው፡፡ “The Selfish Gene” የሚለው የሪቻርድ ዶውኪንስ የመጀመሪያ መፅሀፍ ከመታተሙ በፊት ቃሉ አገልግሎት ላይ አልዋለም ነበር፡፡ እርግጥ “meme” እነማን ቃላት ጋር ዝምድና እንዳለው “Memory” የሚሉ ነባር ቃላትን የሚያውቅ ሁሉ መጠርጠር አያዳግተውም፡፡
ሪቻርድ ዳውኪንስ በመፅሐፉ ላይ ለዚህ ቃል የበየነው ትርጉም “Replicating Idea” የሚል ነው፡፡ በመፅሐፉ ላይ የሰዎችን ባህላዊ ምንነት ለመፍታት ይጥራል፡፡ በጥረቱም ባህል እየተወራረሰ የሚቀጥል ሀሳብ ነው ይለዋል፡፡ እንስሳት የዘረ መል ንድፋቸውን ከአባት ወደ ልጅ በመዋለድና በመተካካት እንደሚያስቀጥሉት፣ የሰው ልጅ ደግሞ በእውቀት በኩል የሀሳብ ዘረ – መል እየተወራረሱ ባህል አንፀው ይቀጥላሉ ማለቱ ነው፡፡
እንግዲህ ትዝ ይለኝ ከሆነ፣ ዶውኪንስ በእንስሳት አለምም እንደ ባህል መሰል ውርርስ እንዳለ ያጣቅሳል፡፡ ለምሳሌ፤ ከአንድ እሩቅ ስፍራ የመጣ ወፍ ተጉዞ የደረሰበት ቦታ አስቀድመው ከነበሩ በዝርያ ከሚመስሉት ወፎች ጋር የዜማ ልዩነት እንደሚኖረው ይገልፃል፡፡ ወፉ ግን አዲስ ባረፈበት “ቀዬ” በቂ ጊዜ ሲያሳልፍ፣ ይዞ የመጣውን ዜማ አዲስ ለአረፈበት አካባቢ ያወርሳል፤ ከእነሱም ወስዶ የራሱን ዜማ ይከልሳል፡፡ መጤው ወፍ ብቻ ሳይሆን ነባሮቹም ወፎች መጤው ወፍ ይዞ በመጣው ባዕድ ዘይቤ የቀድሞ ቅላፄያቸው ይበረዛል፡፡ ምናልባት በወፎች አንፃር ከተመለከትነው የባህል ውርርስ ማለት ትርጉሙ ይሄ ሊሆን ይችላል፡፡
ሰዎችን በተመለከተ ግን እንደ ወፎቹ የዜማ ውርርስ የሀሳብ ውርርስ ነው የሚካሄደው። ዘረ – መል በመራቢያ አካላት አማካኝነት ነው የሚተላለፈው፤ ባህል ግን ሀሳብን በማስተላለፊያ አውታር የሚባዛ ነው፡፡
ከመፅሐፍት ጀምሮ ሬዲዮው፣ ቴሌቪዥኑ አሁን ደግሞ ቀድሞ ከነበሩት ሀሳብ ማስተላለፊያዎች እጅግ በበለጠ መጠን የኢንተርኔት ቴክኖሎጂ በእያንዳንዳችን እጅ ውስጥ ገብቷል፡፡
ቃላት የሀሳብ ዘረ መል ንድፍ መፃፊያ ንጥረ ነገሮች ናቸው፡፡ ቃላት “Meme” ናቸው፡፡ ምስል ወይንም ፎቶ “Meme” ነው፡፡ የሀሳብ ንድፍን እንደ ድሮው ባህር አቋርጦ በመሄድ በቀጥታ ማስተማር በአሁኑ የቴክኖሎጂ ዘመን አስገዳጅ አይደለም፡፡
ከአንድ የዓለም አፅናፍ በተቀመጠበት ሆኖ ሌላ ዓለም አፅናፍ ያለ ሰው ላይ ሀሳብን ማራገፍ ይቻላል፡፡ በእጃችን ያለው ስልክ የማሰራጫ ወይንም የመቀበያ መሳሪያ ነው፡፡ አሰራጪውም ይሁን ተቀባዩ ግን በቀጥታ ወደ አእምሮ ለማስገባት የሚያደርገው ሙከራ ነው፡፡
እርግጥ እነ ሪቻርድ ዳውኪንስ ባህል (የሀሳብ ቅብብሎሽ) መሰረታዊ የሆነውን የተፈጥሮ ንድፍ ማለትም የዘረ መል ሽግግርን አይለውጠውም ባይ ናቸው፡፡ በሀሳብ ምክኒያት የሚመጣ የባህል ማንነት በዘረ መል (በተፈጥሮ ከተነደፈ) ውስጠኛው ማንነት የተለየ ነው ማለታቸው ነው፡፡
ፈላስፋው ዳን ዳኔት ግን በተፈጥሮ የተሰጠውን የዘረ መል ተልዕኮ ውጫዊ የሆነው ሀሳብ ወይንም ባህል እንደ “ፓራሳይት” ተጣብቆ ከማንነት ትርጉሙ ሊያሰናክለው ይችላል ይላል፡፡ (“only man can subordinate his genetic interest to other interests”)
ሀሳብ ከፓራሳይት ጋር ያለውን ተመሳሳይነት ለማሳየት የአንዲት ጉንዳንን ጥናት ያነሳል፡፡ ጉንዳኗ በተደጋጋሚ አንድ ሳር ላይ ወጥታ ጫፍ ድረስ ስትጓዝ ትቆይና፣ ጫፍ ደርሳ ስትወድቅ ትታያለች። ከወደቀች በኋላ በድጋሚ ተነስታ ያንኑ ተግባሯን ትደግማለች፤ መውጣትና መውደቁን፡፡
ሳይንቲስቶቹ ምን ሆና እንደሆነ ሲመረምሩ ፓራሳይት በራስ ቅሏ ውስጥ ያገኛሉ፡፡ ጉንዳኗ የምታደርገውን እንቅስቃሴ ተቆጣጥሮ የሚያዛት ፓራሳይቱ መሆኑን ይደርሱበታል፡፡ የጉንዳኗ የተፈጥሮ ግብ በፓራሳይቱ “ሀይጃክ” ተደርጓል … እንደማለት ነው፡፡
ዳን ዳኔት በዚህች ጉንዳን መነሻነት ስለ ሰው ይጠይቃል፡፡ ሰውስ እንደ ፓራሳይት በውስጡ ገብቶ፣ ተቆጣጥሮት እንደ መኪና የሚነዳው ተዋህሲያን ይጣባው ይሆን? ሲል ይጠይቃል። መልሱ አዎ ነው፡፡ ግን ሰውን የሚጣባው (የሚቆጣጠረው) ተዋህሲያን ፓራሳይት ሳይሆን ሀሳብ ነው፡፡ ሀሳብ ወይንም ፅንሰ ሀሳብ፡፡ ወይንም የፅንሰ ሀሳብ ክምችት የሆነው ባህል፣ ሀሪሶት፡፡ ወይንም የባህል ትልቁ ግማድ የሆነው ሀይማኖት … የሰውን ግብ የሚሾፍሩት እነዚህ ሀሳቦች ናቸው፡፡
እነዚህ የሰውን አእምሮ በጥልቅ ወይንም በቁንፅል ለመቆጣጠር የተዘጋጁ የሀሳብ ዘረ መሎች በዳውኪንስ ቋንቋ “Meme” ተብለው ይጠራሉ፡፡ ቴክኖሎጂው ይሄንን የሀሳብ ስርጭትና ቅኝ ግዛት በቀላሉ የማከናወኛ መሳሪያ ሆኖ በማገልገል ጥርጊያ ይከፍታል፡፡ … የተሻለ እየሆነ እየረቀቀ ይቀጥላል፡፡
ዳን ዳኔት ይቀ ጥልና፤ “Guns, Germs and Steel” የሚል የ “Jared Diamond”ን መፅሐፍ ያነሳል፡፡ መፅሐፉ በጥንታዊ ቅኝ ግዛት ዘመን፣ ቅኝ ገዢዎች ተገዢዎችን ይዘው በመጡት መሳሪያ (ጠብ መንጃ፣ ብረት) ከጨፈጨፉት ይበልጥ …ቅኝ ገዥዎቹ በሰውነታቸው ውስጥ ተሸክመው በመጡት “ጀርም”፣ በሽታ … የሀገር ቤቱን (Native) ህዝብ ለመፍጀት ዋነኛ ምክኒያት ስለመሆኑ የሚተነትን ነው፡፡ ባህር ተሻግረው የመጡት ፈረንጆች ከጀርሙ ጋር በመቆየታቸው በሽታውን የመቋቋሚያ ብቃት ካዳበሩ ቆይተዋል፤ … የሀገር ቤቱ ቅኝ ተገዢ ግን ከበሽታው ጋር ትውውቅ ስለሌለው በቀላሉ ይጠቃል፤ ተጠቅቶም እንደ ቅጠል ይረግፋል።
ዳን ዳኔት ይኼንን መፅሐፍ ማንሳት የፈለገው በአሁኑ ወቅት በቴክኖሎጂ ቅልጥፍና ምክኒያት ከፈረንጆቹ (ከሰለጠኑት) ሀገሮች ወደ አልሰለጠኑት የሚላከውን ቅኝ ገዢ ሀሳብ፣ ከቅኝ ግዛት ዘመን በሽታና እልቂት ጋር ሊያያይዘው ስለፈለገ ነው፡፡
ከመጀመሪያውም ሀሳብን ለራስ ግብ የሚጠቅም እስካልሆነ ድረስ እንደ ጉንዳኗ የራስን ማንነት የሚያጠፋ ፓራሳይት ነው … ሲል እንደነበር ዳን ዳኔትን ጠቅሻለሁ፡፡ በቅኝ ግዛት ዘመን ጀርም ይዘው ሄደው ቅኝ የተገዙትን ሰዎች ለመፍጀት ፈልገው ወይንም በባዮሎጂ ጦር መሳሪያ እናጥቃው ብለው አልነበረም ባህር የተሻገሩት፡፡ ከእነሱ አካል ጋር ተላምዶና የመጉዳት አቅሙ ደክሞ ፣ ተስማምቶ የሚኖር ጀርም … በሌላ ስፍራ ፣ ልምድ የሌለው ህዝብ ላይ ገዳይ በሽታ እንደሚሆነው ሁሉ … በሀሳብም ረገድ ፈረንጆቹ ክፉና ደጉን ለይተው ደካማ እና ጠንካራ ጎኑን መዝነው ተስማምተው አብረው የተጓዙት ፀንስ ሀሳብ ወይንም የሀሳብ ባህል እኛ በተለየ የባህል ወይንም የአስተሳሰብ እርከን ላይ ለምንኖረው እንደ ገዳይ ጀርም ሊሆንብን ይችላል፡፡
ሀሳብ ጠቃሚም ሆነ ጎጂ ጀርም ለመሆን ቀድሞ ከነበረው (ውስጣችን ተጣብቶን እንደ ጉንዳኗ ሲነዳን ከነበረ) የራሳችን ባህላዊ ሀሳብ ጋር ምን ያህል ይናበባል? ወደምንፈልገው ግብ ነው የሚመራን ወይንስ እንደ ጉንዳኑ “ሀይጃክ” አድርጎን እንደ እብድ በትርጉም የለሽ ውሃ ቅዳ ውሀ መልስ አዙሪት አሳብዶ ያስቀረናል? … የሚለው ጥያቄ ነው ወሳኙ፡፡
ዲሞክራሲም የሀሳብ አይነት ነው፡፡ ፕሩላሪዝምም ሀሳብ ነው፡፡ ነፃነትም የሀሳብ አይነት ነው፡፡ … ሁሉም የሀሳብ አይነት ወይንም የመረጃ አይነት መልካም ወይንም ጎጂ ፓራሳይት ሊሆን ይችላል፡፡ መጀመሪያ ያቀድነው ምን ማድረግ ነው? … ምንድን ነን? ወደ ምን ለመድረስ ነው የምንፈልገው? … በሚል ቅድመ ጥያቄ የሚወሰን ጉዳይ ነው፡፡
የሚሰራጭብንን መጠነ ብዙ መረጃ … ወይንም ሀሳብ ወይንም “Meme” ዝም ብለን ከመዋጣችን (መቅዳታችን) በፊት የሀሳብን ጥቅም ከራሳችን ጥቅም አንፃር መዝኖ የማጥለያ የ “Purpose” ሶፍትዌር በውስጣችን እንደ ጋሻ ማደርጀት ግድ ይላል፡፡ … የዚህን ሶፍት ዌር ትርጉም እኔ “Morality” ብዬ ነው የምጠራው፡፡ ሶፍትዌሩን ኢሜኑኤል ካንት ጥሩ አድርጎ ተንትኖታል፡፡ ካንት ተነተነው እንጂ አልፈጠረውም፡፡ ፈጣሪው እግዜር ነው፡፡ ግብረ ገብን እንደ ቅድመ ሳቢያ እና ውጤት (before perception or medium of perception which are time and space) ያልያዘ አእምሮ … በተለያየ የሀሳብ ጀርም መጠቃቱ አይቀርም፡፡
ቴክኖሎጂ ሳይንስ ነው፡፡ ሳይንስ የራሱ የሆነ ግብረ ገብ የለውም ይላሉ፤ እንደ በትራንድ ረስል መሰሎቹ “Humanist” ፈላስፎች፡፡ ስልክ ቴክኖሎጂ ነው፤ ስልክ ሳይንስ ነው፡፡ በስልኩ ውስጥ የሚሰራጨውን የቫይረስ ሶፍትዌር በአንቲቫይረስ ሶፍትዌር እንደምንከላከለው ሁሉ ለአዕምሮ ታቅደው የሚሰራቹ ጎጂ ሶፍትዌሮችን ሁሉ አፕዴት እያደረግን የምንከላከልበት የእውነት፣ ግብረ ገብ፣ ቅንነት … ወዘተ የመሰሉ “መልካምን የሚያጎለብቱ እኩይን የሚከለክሉ” የሀሳብ ደጀኖች ሊኖሩን ይገባል፡፡
መቸም ኩኡ ጊዜ ሓድሽ ዓመት ኣብ ዝመጸሉ እዋናት ዘሎ ጸፋዕፋዕን መብጸዓታትን ኣዚዩ ብዙሑን ማእለያ ዘይብሉን እዩ፣ ተግባራውነቱን እቲ ለውጥን ግና ኣዚዩ ብጣዕሚ ሒደት እዩ፣ ሰባት ወትሩ ኣብ ሓድሽ ዓመት ገለ ነገር ክገብሩ ከም ዘለዎም እዮም ዝኣምኑ፣ ብፍላይ ገሊኣቶም ምስ ምልዋጥ ሓድሽ ዓመት ነገር ኩሉ ዝልወጥ እዩ ዝመስሎም፣ በዚ ከምዚ ከይኮነ ኣይተርፍን ሓድሽ ዓመት ክመጽእ ኣብ ዝቀላቐለሉ ጊዜያት ኣብ ዲቕ ዝበለ ስሚዒትን ካልእ ነገርን ዝኣትዉ፣ ኣብዚ ክንፈልጦ ዘሎና ሓደ ዓቢ ዝኾነ ቁም ነገር ኣሎ እዩ ንሱ ከኣ ትማሊ ክትልውጦ ዘይወሰናካ ደሓን ሓድሽ ዓመት ምስ መጸ ክልውጦ እየ ኢልካ ምግማት የዋህነት ጥራይ እዩ ክኸውን፣
ኩሉ ጊዜ ሓደ ሓቂ ክንፈልጦ ዝግባኣና ነገር እንተ ሃልዩ ሓድሽ ዓመት ናይ ትማሊ መቐጸልታ እምበር ካብቲ ናይ ዝሃለፈ ዝተፈልየ ኣይኮነን፣ እንታይ እየ ክብል ደልየ ትማሊ ክንገብሮ ፍቓደኛ ዘይኮና ክነስና ድሓን የርክበሉ እየ ምባልሲ ፋይዳን ቁም ነገር ዘይብሉን ምኻኑ ንምሕባር እየ፣ ዝኾነ ኾይኑ ናይ ትማሊ ካብ ሓለፈ ጽባሕከ እሞ እንታይ ክንገብር ይግባእ ኢልካ ምሕታት ግና ጥበብ እዩ እሞ ብናይ ትማሊ ዓወታትና ከይተዘናጋዕና ብናይ ትማሊ ውድቀትና ኸኣ ከይተዳሃልናን ተስፋ ከይቆረጽናን ንጽባሕ ራእይና ብምስፋሕ ነቲ ዝተዓወትናሉ እነስፍሓሉ ነቲ ዝወደቕናሉ ኸኣ ኣሪምና ከነስተኻኽሎ ንዳሎ፣ ትማሊ ብዓወት ስለ ዝሓልፍና ሎሚ እውን ከምኡ ይኾነልና ማለት ኣይኮነን ወይ ከኣ ትማሊ ስለ ዝወደቕና ጥራይ ሎሚ እውን ኣብ ውድቀት ክንህሉ ኣሎና እውን ኣይኮነን፣ ንኹሉ ውሳኔን ምጥንቃቕን የድልዮ እዩ፣
ትማልን ሎምን በበይነን ዝተፈላለያ መዓልታት እየን ስለዚ ሎሚ ንሕና ንዝመጽእ መዓልታት ካብ ሎሚ ጀሚርና ምድልዋትና ነነጣጥፍ፣ ኣብዚ ሓደ ዓቢ ሚስጥር ክንፈልጦ ዝግባኣና ነገር ኣሎ እዩ፣ ንሱ ኸኣ ወዲ ሰብ ኣዚዩ ዱኹም ካብ ሓይሉን ፍልጠቱን ተበጊሱ ገለ ውሱን ነገር እምበር ኩሉ ክገብር ክኽእል ዓቕሚ ከም ዘይብሉ ምርዳኣ ሰናይ እዩ፣ ብፍላይ ከም መንፈሳውያን ነዚ ነገር እዚ ኣዚና ክንፈልጦ ይግባኣና፣ እዚ ክገብር እየ ምባል እኳ ሰናይ እንተ ኾነ ብዘይ ኣምላኽ ክትገብር ከም ዘይትኽእል ምፍላጥ ግና እቲ ዝበለጸ እዩ፣
መጽሃፍ ቁዱስ ተኾነ እውን ብዘይ ብኣይ ምንም ክትገብሩ ኣይትኽእሉን ኢኹም እዩ ዝብለና ስለዚ ነዚ ሓቂ እዚ ፈሊጥና ብዘይብእኡ ምንም ክንገብር ከም ዘይንኽእል ተገንዚብና ነቲ ዝመጽእ ዓመት ክንኮኖ ዝግባኣና ክንከውን ኣብ ኣምላኽ ንወከል ደኣ፣ ሰብ ይሓስብ እዩ እግዚኣብሄር ከኣ ይፍጽም፣ ካልእ ኸኣ ቕድሚ ናብታ ትቕጽል ዓመት ምስጋርና ነዘን ዝስዕባ ሕቶታት ኣቐዲምና ንገዛእ ርእስና ንሕተት፣ እዛ ዝሓለፈት ዓመት እዚኣ ኣምላኽ ብዛዕባይ እንታይ ዓይነት ጸብጻብ ኮን መቕረበ? ብኣይሲ ተሓጊሱ ዶ ወይ ግሁዩ? ሕጂ ኸ እሞ እንታይ ክገብር ኣሎኒ? እስከ ህድእ ኢልና ንገዛእ ርእስና ንፈትሽ፣
ኣምላኽ ትማሊ ኾነ ሎሚ ንዕኡ ንበይኑ ጥራይ እዩ ዝደልየና ካብኡ ወጻኢ ካልኣ ዋናና ክኸውን ኣይደልን እዩ፣ እቲ ፍቓድ ግና ኣብ ገዛእ ርእስና እዩ ዘሎ፣ ስለዚ ዓሚ ዋና ካልእ ኔሩ ክኸውን ይኽእል እዩ ሕጂ ግና ከነስተካኽሎ እቲ ዕድል ተዋሂብና ኣሎ፣ እምበኣር ኩቡራት ሰማዕትና ነዛ ትመጽእ ዘላ ዓመት ኣብ ህይወትና ክንላመመደን ዝግባኣና ነገራት ኣለዋ እሞ ብዛዕበኣን ክንዛረብ ኢና፣ ቅድሚ ኩሉ ከም ዝብልናዮ ግና ከምቲ ኣብ ትንቢት ዘካርያስ ተባሂሉ ዘሎ “ብመንፈሰይ እምበር ብኽእለትን ብሓይልን ኣይኮነን” ዝብል ንሕና ብሓይሊ ኣምላኽ ተደጊፍና እምበር ብኽእለትና ተደጊፍና ተግባራውያን ክንገብረን ከም ዘይንኽእል ኣርጊጽና ንፍለጥ ዓቕምና ድሩት እዩ ሓይልና ውሱን እዩ ስለዚ ነዚ ፈሊጥና ናብ ኣምላኽ ንቕረብ፣
ኩቡራትን ፍትዋትን ተኸታተልቲ ቤተ ዛዮን ኣብዛ ትመጽእ ዓመት ከኣ ኣምላኽ ካብ ዝሓለፈ ዓመታት ንላዕሊ ክንፈልጠን ዝደልየና ነገራት ኣለዋ እታ ቐንድን ኣገዳሲትን ድማ ፍርሓት ኣምላኽ እያ።
መጽሓፍ ቁዱሳ ብዛዕባ ፍርሓት ኣምላኽ ኣብ ብዙሕ ጥቕስታት ገሊጹን ምሂሩን ኣሎ፣ ሰብ ኣብዛ ምድሪ ብኩሉ ጥበብ መሊኡ እኳ ክመላለስ እንተ ኸኣለ ብሰንኪ እቲ ናይ ጥበብ ጥበባት ዝኮነ ፍርሃት ኣምላኽ ንድሕሪት ስለ ዝደርበየ ግና እንሆ ዓለምናን ህዝብናን ኣብ ክወጽሉ ዘይክእሉ ታኼላ ዓዘቕቲ ወዲቖም ኣለዉ፣ ሰበ ብዘይ እዚ ጥበብ እዚ ምሉእ ኣይኮነን ክኸውን ከኣ ኣይክእልን እዩ፣ ንኣምላኽ ዝፈርህ ሰብ ጥራይ ከኣ እዩ ንነገራትን ንዝመጾ ብድሆታትን ዘይፈርህ ከመይ ተበልናሲ ኩሉ ነገር ኣብ እቲ ዘፍርሕ ኣምላኽ ምኳኑ ስለ ዝፈልጥን ዝርዳኣን፣
ሎሚ ጊዜ ሰይጣን ብዝተፍላለየ መፈንጠራታት ፍርሒ ኣውጢሩናን ከቢቡናን ይርከብ ሳዕቤን ናይዚ ኸኣ እታ ዝነበረትና ፍጽምቲ ፍቕሪ ሪሒቓ እንሆ ኣብቲ ኣምላኽ ዘይደልየና ቦታን ስፍራን ስለ ዝተረኸብና ኸኣ መቕጻዕትና ካብ ዝሓለፈ እምብዛ ገዲዱ ኣሎ፣ እዛ ዓመት እዚ ብከመይ ዓይነት ፍርሃት እግዚኣብሄር ከም ተመላለስና ኣምላኽን መንፈሱን ጥራይ እዮም ዝፈልጡ፣ ይኹን እምበር እንሆ ሕጂ ኸኣ እዛ ሓዳስ ዓመት ኣብ ቅድሜና ተገቲራ ኣላ እሞ መከራና ክውዳእ እንተ ኾይኑ ካብዛ ዓመት እዚኣ ብዝበለጸ ብፈሪሓ ኣምላኽ ንምምልላስ ወትሩ ልብና ኣብ ቅድሚ ጸጋ ኣምላኽ ኮይኑ ይወስን፣
ሎሚ ስለምንታይ ኮን ይኸውን ብሃውሪ ብዘይ መርሒነት ኣምላኽ እናተመላለስና እንኸዶን እንወጾን መንገዲ ጠፊኡና ዘሎ? እቲ መልሲ ንጹር እዩ ኣነ ባዕለይን ንስኻትኩምን ኩላትናን ንኣምላኽ ስለ ዘይፈራሕና ጥራይ እዩ፣ ኣምላኽ ወትሩ ነቶም ዝፈርሕዎ ሚስጥሩ ምስ ገለጸሎም እዩ፣ ነዚ ኸኣ እዩ ዘማራይ ዳዊት ኣብ መዝሙሩ ከምዚ ኽብል ዝዘመረ፣ “ሚስጥር እግዚኣብሄር ነቶም ዝፈርህዎ እዩ ኪዳኑ እውን ከፍልጦም እዩ” መዝ 25።14፣ እዛ ትመጽእ ዘላ ዓመት ከኣ ከምዛ ናይ ሎሚ ዓመት ብሃውሪን ብዝመስለናን ዲና ክንመላለስ ወይሲ ሚስጥር ኣምላኽ ፈሊጥና ብመሪሕነት መንፈሱ ኢና ክንመላለስ? ስለዚ ንኣምላኽ ክንፈርሕ ንኣምላኽ ንልብና ከዳልዎ ንሕተቶ፣
ሰይጣን ካብ እምነት ከዘንብለና ብኡኡ ኣቢሉ ኸኣ ኣብ ትሕቲ ግዝኣቱ ከእትወና ኢሉ ማእለያ ዘይብሉ ፈተናታትን ኣደራዓትን ኣብና የበጽሕ ኣሎ፣ ገለ ኸኣ በቲ ዘየፍርሕ ሰይጣን ፈሪሖም ነቲ ክፍራህ ዝግብኦ ኸኣ ምፍራሕ ሓዲጎም ናይ መርከብ እምነቶም ኣብዚ ዓመት እዚ ዝተሰብረቶም ሰባት ብዙሓት እዮም፣ እዞም ሰባት እንተ ዘይተመሊሶምን ነቲ ኹሉ ዝኽእል ከኣ ፍርሓቶም እንተ ዘይጌርሞ መወዳእትኦም ሰናይ ኣይኮነን፣ ምናልባት ንስኻ ወይ ኣነ ሓደ ካባታቶም ክንከውን ይከኣል እዩ ግና ኣብዚ ንፍለጥ ሎሚ እውን ተኾነ ኣምላኽ ፍራሓትና ኾይኑ ንዕኡ ጥራይ ክንፈርሕ ከኽእለና እሙን እዩ፣
እሞ እንታይ ደኣ ንግበር ናብቲ ኹሉ ዝኽእል ኣምላኽ ንመለስ፣ ኣሕዋተይ እዛ ትመጽእ ዘላ ዓመት ንኣምላኽ ካብ ዝሓለፈ ጊዜ ኣዚይና ክንፈርሖ ከም ዝግባኣና ትሕብረና ኣላ፣ ሰብ ሳላ ፍርሓት እግዚኣብሄር እዩ ሃዲኡ ጸጊቡ ዝሓድር እሞ ንሕና ኸኣ ተካፈልቲ እዚ በረኸተ እዚ ክንከውን ካብ ሎሚ ንወስን፣ ንኣምላኽ ምፍራሕ ልዕሊ ኩነታት የመላልሰካ፣ ንኣምላክ ምፍራሕ ኣብ ልዕሊ ተጻረርትኻ ብዓወት የመላልሰካ፣ ንኣምላኽ ምፍራሕ ኣብ ቅድሚ ጸላእትኻ ማእዲ ይሰርዓልካ፣ ንኣምላኽ ምፍራሕ ሓለፋ ኹሉ ነገር ኣብ ዉሑስ ቦታ የንብረካ፣ ሎሚ ነዚ ክንመርጽ ከመይ በረኸት ይመስለኩም፣
ሚስጥር ኣምላኽ ነቲ ፈሪሓ ኣምላኽ ዘለዎ ሰብ ጥራይ እዩ ወረግ ምሕረቱ ከይተረፈ ነቶም ዝፈርሕዎ እዩ፣ ኩብራት ኣሕዋትን ኣሓትን ዝሓልፈ ሓሊፉ እዩ ግና ኣብ ቅድሜናን ኣብ ህይወትናን ርኢናየን ዘይንፈልጥ ሓደሽቲ መዓልታት ይመጻ ኣለዋ እሞ እተን ናይ መከራን ስቓይን እዋናት ናብተን ዘይንፈልጠን መዓልታት ሒዝናየን ከይንኣቱ እሞ ኣምሳይኡ ካብቲ ዝሓለፍናዮ ዝገደድ ከይበጽሓናን ከይረኽበናንሲ ሎሚ ንኣምላኽ ክንፈርሕ ንወስን፣ ካብቲ ብኢኮኖሚ ብመንፈሳዊ ኮታ ብብዙሕ ነገር ዘፍረሓና ዘሎ ኣደራዓት ክንሃድም እቲ መንገዲ ብጎይታና የሱስ ክርስቶስ ኣቢልና ንኣምላኽ ምፍራሕ ጥራይ እዩ እቲ እንኮ መንገዲ፣ ስለዚ እምበኣር ፍርሓትና ኣምላኽ ክከውን ይግባእ፣
ኣምላኽ እቲ ንዕኡ ዝግብኦ ኽብሪ ክንህቦ እዩ ዝደሊ እዚ ዝከውን ከኣ ንዕኡ ብምፍራሕ እዩ፣ እቶም ናይ ዝሓለፉ ኣቦታትና ነዚ ነገር እዚ ዓቢ ምስክር ኮይኖምና እዮም ሓሊፎም፣ ኣብርሃም ካብ ቤት ኣብኡ ክወጽእ ከሎ ንኣምላኽ ፈሪሁ እዩ፣ ሎሚኸ ንሕና ነዛ ትመጽኣ ዘላ ዓመት ካብ ምንታይ ወጺና ኮን ኢና ንኣምላኽ ብፍርሓት ከነገልግሎን ክንእዘዞን ወሲና ዘሎና?
ቃል ኣምላኽ ኣብ እብራውያን 11፡7 ብዛዕባ ኖህ ክዛረብ ከሎ ከምዚ ይብል “ኖህ ብዛዕባ እቲ ገና ዘይተራእየ ነገር ራኢይ ምስ ረኣየ ብፍርሃት ኣምላኽ ተደሪኹ ብእምነት እዩ ንምድሓን እትከውን መርከብ ዘዳለወ፣ ብኣኣ ጌሩ ንዓለም ኮነና ነቲ ብእምነት ዚርከብ ጽድቂ ከኣ ወራሲ ኾነ” ኖህ ገና ከይኮነ እንከሎ እዩ ብፍርሓት ካብቲ ዝመጽ ቑጥዓ ዘምለጠ ሎሚ ኸ ንሕና?
ዓለም እናተማሓየሸት ዘይኮነትሲ እናበስበሰትን ፍርዳ ኸኣ እናቐረበ እዩ ዝኸይድ ዘሎ እሞ ንሕና ኸኣ ንምድሓና ትኸውን መረከብ ብጎይታና የሱስ ክርስቶስ ደኣ ነዳሉ መን ይፈልጥ 2016 የሱስ ክርስቶስ ዝመጸላ ዓመት ተኾነት? እሞ ነዚ ኸኣ መርከብ ምድሓን ዶ ኣዳሊና ኣሎና? እዚ ብፍርሓት ኣምላኽ ተደሪኽካ እዩ ዝኸውን፣ኣቱም ብዝተፈላለየ ፍርሓት ተኣሲርኩም ናብ ናይ ሞት ጎደና ተምርሑ ዘለኹም ዓበይትን ናኣሽቱን ንኣምላኽ ምፍራሕ ጥራይ እዩ እሞ ካብ ፍርሕት ሞት ከናግፈኩም ዝኽእል ነታ ትመጽእ ዘላ ዓመት ምስ ፍርሃትኩም ኣይትቀባበልዎ ብኣንጻሩ ኣፍኩም ከፊትኩም ዎ ኣምላኸይ ብፍርሓትካ ምልኣኒ ካብ ማእሰርተይ ነጻ ግበረኒ ፍርሓተይ ንስኻ ጥራይ ኩን በልዎ ኣምላኽ ከኣ ክረድኣኩምን ክድግፈኩምን እዩ፣ ፍርሓት ኣምላኽን ፍቑሩን ጥራይ እዩ ንስቓይና ክኣልን ከርሕቕን ዝኽእል፣
የ Windows የቋንቋ በይነገፅ ፓኬት (ኤልአይፒ) በከፊል የተተረጎሙ የ Windows ስሪቶችን በጣም በስፋት ጥቅም ላይ የሚውሉ ስፍራዎችን ያቀርባል። ኤልአይፒ ከተጫነ በኋላ በዊዛርድስ ውስጥ ያሉ ፅሑፎች፣ የዲያሎግ ሳጥኖች፣ ምናሌዎች እና የድጋፍ እና እርዳታ ርዕሶች በኤልአይፒ ቋንቋው ይታያሉ። ያልተተረጎመው ፅሑፍ በ Windows 7 የመሰረት ቋንቋ ይቀመጣል። ለምሳሌ የስፓኒሽ ቋንቋ ስሪት Windows 7 ገዝተው ከሆነ እና የካታሎኒያ ቋንቋ ከጫኑ፣ የተወሰኑ ፅሑፎች በስፓኒሽ እንደሆኑ ይቆያሉ። በአንድ ነጠላ የመሰረት ቋንቋ ላይ ከአንድ በላይ ኤልአይፒ መጫን ይችላሉ። Windows ኤልአይፒዎቸ በማንኛውም Windows 7 ምርቶች ላይ ሊጫኑ ይችላሉ።
ለ Windows 7 ኤልአይፒ 32-ቢትእና 64-ቢት ስሪቶች የተያዩ መጫኛዎች በመኖራቸው ምክንያት፣ መጫንዎትን ከመጀመርዎ በፊት የትኛውን የ Windows 7 ስሪት እንደጫኑ መገመት ያስፈልግዎታል፡ የትኛውን የዊንዶውስ 7 ስሪት እንዴት እንደሚጭኑ ለመወሰን የሚከተለውን ይመልከቱ፡
ጠቅ አድርግ በ Start ቁልፍ እና ከዚያ በኮምፒዩተሩ ላይ ወደ ግራ ጠቅ ያድርጉ እና ይምረጡ Properties። ይህ ስለ አንተ ኮምፒዩተር መሰረታዊ መረጃ ያመጣል።
ለስርዓት አይነት በስርዓት ክፍል ውስጥ ተመልከት። ይህ የሚያሳየው የአንተ Windows 7 የክወና ስርዓት 32-ቢት የክወና ስርዓት ነው ወይም 64-ቢት የክወና ስርዓት ነው።
ሰላም ዝከበርካን ዝተፈተካን ተስፉልደት መብራህቶም ሓደካብቶም ኣለዉና እልና እንኮርዓሎም ምኻንካ ኣቀድመ ክሕብረካ እፈቱ ቀጽለ እዛ ቻነል ሓንቲ ካብቶም ኣብ ማስመድያ ሰብ ትፈላል ዘላ ምኳና ክሕብረካ ይፈቱ !!
ቶቦ ዓርከይ ንዓካ ፈቲና ነዞም ጋሕናቃት red see መድያ ቀርብናዮም ብዝከድዎ ዘለው ንዓኦም ጸልእና ከይንግድፍካ መድባትካ ኣብ ካልእ እንተ ትጽዕኖ ጽቡቅ ነይሩ።
እቲ ስያሜ ወይ ኣርእስቲ (show) ዝብል ኣብኩሉኹም። ቃለመሕተት ትገብሩ: ብትግርኛ ትርጉም ወይ መጸውዒ ስለዝሳኣንክሙሉ ዲኹም። ተስፊት ።ነዚ ከምዚ ንክትርጉሞ ዝብርትዕ እንተኮይኑ ኩልና እንርዕሞ ቃል ርኸቡሉ ብሓባር ኮይንኩም። ርሑስ ሓድሽ ዓመት ምስ ስድራኻ።
የዩናይትድ ስቴትስ የዓለምአቀፍ ልማት ድርጅት (ዩኤስኤአይዲ) አስተዳዳሪ ዶ/ር ራጅ ሻህ ለአሜሪካ ድምፅ በሰጡት ቃለምልልስ ወደ አፍሪካ ቀንድ ተጉዘው የተመለከቱትን የበረታ ረሃብና የስደተኞች ሕይወት፣ በምላሹ ውስጥ የዩናይትድ ስቴትስን ዝግጅትና ጣልቃ ገብነት፣ እንዲሁም የአካባቢው መንግሥታት ያላቸውን እርሣቸው “ቁልፍ” ያሉት ሚና አንስተው ተናግረዋል፡፡
ዶ/ር ሻህ - የመጠለያ ሠፈሮቹንና የአካባቢውንም ማኅበረሰብ ከተመለከትኩ በኋላ ያደረብኝ ስሜት የሰው ልጅ እንደምን የገዘፈና አሣዛኝ ፈተናዎችን እየተሸከመ እንዳለ ነው፡፡ ይህ ሁኔታ ዛሬ በሶማሊያና በአጠቃላይም በመላው አፍሪካ እየታየ ያለ ነው፡፡ እንደምናውቀው ይህ ድርቅ ባለፉት ስድሣ ዓመታት ውስጥ ያልታየና በምግብ እጦት ምክንያት 12 ሚሊየን ሰዎችን ለሥቃይ የዳረገ ነው፡፡
በዚያ ላይ እንዲት ሴት ጥቂት ኀዘኔታና ድጋፍ ለማግኘት ሰማንያ፣ መቶና መቶ አሥር ኪሎሜትሮችን በእግሯ የመጓዟን ነገር ስታየው የሁኔታው አሣዛኝነት የባሰ ይሆናል፡፡
ዳዳብ የስደተኞች መጠለያ ሠፈር ለመድረስ ልጀቻቸውን ለሰላሣ ቀናት ተሸክመው በእግራቸው የተጓዙ ሴቶችን አግኝቻለሁ፡፡ ሁሉንም ነገራቸውን አጥተው ተንገላትተውና ተጎሣቁለው በመጨረሻ የተራቡ፣ በተቅማጥና በበሽታ የተሠቃዩ፣ ያለምግብና ያለውኃ ለብዙ ቀናት ቆይተው የደከሙ ልጀቻቸውን ብቻ ታቅፈው ቀርተዋል፡፡
በአራት ዓመት ዕድሜው 8 ነጥብ 7 ኪሎ ግራም ብቻ የሚመዝን ልጅ አይቻለሁ፡፡ መሠረታዊ ምግብ ሲሰጠው የነበረው በአፍንጫው በገባለት ማስተላለፊያ ነበር፡፡ እጅግ ለብዙ ቀናት ምግብ ባለመቅመሱ መብላት አይችልም ነበር፡፡ ጨርሶ ደክሟል፡፡
ዶ/ር ሻህ - ባለፈው ዓመት ዩናይትድ ስቴትስ የበረታ ረሃብ የቅድሚያ ማስጠንቀቂያ በሚባለው አሠራር ምክንያት ሁኔታውን በቅርብ ስትከታተል ቆይታለች፡፡ እንደ እውነቱ ከሆነ የበረታ ቸነፈር ወደአካባቢው እየመጣ እንደነበረ ከመስከረምና ከጥቅምት ጀምሮ ተንብየናል፡፡ በመሆኑም በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎች እጅግ አጣዳፊ በሆነ የምግብ እጥረት ችግር ላይ እንዳይወድቁ ለመከለከል የምግብ እርዳታና ሌሎችም ድጋፎችን ወደአካባቢው ስናደርስ ቆይተናል፡፡ በአጠቃላይ በአፍሪካ ቀንድ ለአምስት ሚሊየን ሕዝብ ከስድስት መቶ ሚሊየን ዶላር በላይ ወጭ የተደረገበት እርዳታ አድርሰናል፡፡ ከዚያ ውስጥ አንድ መቶ ሚሊየን ዶላር የሚሆነው ገንዘብ የዋለው 1 ነጥብ 7 ሚሊየን ሰው በበረታ ችግር ላይ በሚገኙባት ሶማሊያ ውስጥ ለተከናወኑ የእርዳታ ሥራዎች ነው፡፡
ሌሎቹ የመርኃ ግብሩ ክፍሎች ከብቶችና ሌሎች እንስሣትን በመከተብ፣ ውኃ ለማኅበረሰቦች በማድረስ የግብርናውን ሁኔታ በምዕራብ ኬንያና በአንዳንድ የኢትዮጵያ አካባቢዎች ለማሻሻል በሚደረጉ ጥረቶች፣ በመሠረቱ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ሰዎች ለተባባሰ ረሃብ እንዳይጋለጡ በመሥራት ላይ ያተኮሩ ነበሩ፡፡ስለዚህ የነበረው ከፍተኛ የቁርጠኝነት ዝግጅትና ደረጃ ነበር፡፡ ሕይወቶችን ለማትረፍ ዓለም አሁን ይበልጥ መሥራት አለበት፡፡ በእኛ በኩል ግን ማድረግ የምንችለውን ሁሉ ለማድረግ እየጣርን ነው፡፡
ዶ/ር ሻህ - አዎን፡፡ በአንድ በኩል ለአጣዳፊ እርዳታ፣ በሌላ በኩል ደግሞ ሰዎች ሳይሰደዱ ባሉበት እንዲቆዩ ማኅበረሰቦችን ለማገዝ የዋለ ነው፡፡ ሌላው ከዚህ ሁኔታ የተማርነው ጉዳይ ሰዎች የሚፈልጉትን ምግብና ውኃ ያሉበት፣ የሚኖሩበት ቀዬ ካደረስክላቸው ምግብ፣ ውኃና ሕክምና ፍለጋ እንዲህ ዓይነት አደገኛና የተራዘሙ ጉዞዎችን ለማድረግ አይዳረጉም፡፡ ስለዚህ ሕይወቶችን ለማትረፍ ይህ የሚመረጠው መንገድ ነው፡፡ እስከአሁን ከሦስት መቶ ሺህ በላይ ከብቶችን ከትበናል፡፡ ይህንን የምናደርገው እንዲህ ዓይነት ድርቅና ረሃብ በመጣ ጊዜ ከብቶች ስለሚታመሙና ስለሚያልቁ፣ በዚህም ምክንያት ቤተሰቦች መሠረታዊ የሆኑ ጥሪቶቻቸውን ስለሚያጡ ነው፡፡ በዚህም ምክንያት መንደሮቻቸውን እየጣሉ ለመሸሽ ይገደዳሉ፡፡ በመሆኑም በዚህ ሥራችን ምክንያት በመቶ ሺሆች የሚቆጠሩ ሰዎች በየአካባቢያቸውና በማኅበረሰቦቻቸው ውስጥ ሳይፈናቀሉና ሳይሰደዱ እንዲቀሩ ለማድረግ ችለናል፡፡
በኒውክሌር መርሃግብር ወቅት በ 1000 ሜጋ ዋት ክልል ውስጥ የኑክሌር ኃይል ማመንጫዎች (1 ሚሊዮን ኪሎዋትት በዓመት ወደ 7 ቢሊዮን ኪ.ወ. የሚመረተው) በፈረንሣይ ውስጥ ተገንብተዋል ፡፡ በ 1,5 ሜጋ ዋት ዩኒት 1000 ቢሊዮን ዩሮ ያህል.
እሱ ከፍተኛ ኢንቬስትሜንት ነው ፣ ግን በኢኮኖሚ ትክክለኛ መሆኑን አረጋግጧል ፡፡ እንደ ታዳሽ ኃይሎች ሁሉ የኑክሌር ኃይል በከፍተኛ ኢንቬስትሜንት እና በዝቅተኛ የሥራ ወጪዎች ተለይቶ ይታወቃል ፡፡ ይህንን የኢንቬስትሜንት ወጪ ፣ የዩራኒየም ዋጋን ፣ የአሠራርና የጥገና ወጪዎችን እንዲሁም ለወደፊቱ ለማፍረስና ለማከማቸት የሚያስፈልጉትን ድንጋጌዎች ከግምት ውስጥ በማስገባት በኢንዱስትሪ ሚኒስቴር የተካሄዱት ጥናቶች ፡፡ ሬዲዮአክቲቭ ቆሻሻ, ወደ ይመራል ከ 4 ዩሮ ሳንቲም በታች የሆነ የኑክሌር kWh ዋጋ ዋጋ። ይህ ዋጋ ጋዝ በዝቅተኛ ዋጋ ላይ በሚሆንበት ጊዜ እና ከሌሎቹ የማምረቻ ዘዴዎች በጣም ያነሰ ከሆነ ከጋዝ ከሚመነጨው kWh ጋር ተመጣጣኝ ነው።
በጋዝ የሚመረተው የ kWh ዋጋ ዋጋ እንደ የኋለኛው ዋጋ በጣም በጣም የሚለያይ ቢሆንም ፣ የኑክሌር kWh ከዩራኒየም አንፃር በጣም የተረጋጋ ነው ፡፡ ስለሆነም በምርት ገበያው ሁኔታ ላይ በጥቂቱ ይወሰናል ፡፡
በአንጻራዊነት ፣ የኃይል ማመንጫ ሲቀንስ የኑክሌር kWh ዋጋ ዋጋ በጣም ዝቅተኛ ይሆናል (ገጽከ 1 ዩሮ ሳንቲም በላይ ነበረው). ስለሆነም የኃይል ማመንጫዎችን ዕድሜ ፣ በአሜሪካም ሆነ በአውሮፓ ለማራዘም አሁን ያለው አዝማሚያ.
ከ11ኛ ሳምንት የዛሬ የሊጉ መርሐ ግብሮች መካከል ድሬዳዋ ላይ ድሬዳዋ ከተማ ሰበታ ከተማን አስተናግዶ በሙኸዲን ሙሳ ብቸኛ ግብ አማካኝነት 1-0 ማሸነፍ ችሏል።
ባለሜዳዎቹ ድሬዳዋ ከተማዎች ከአስረኛ ሳምንቱ የወልቂጤ ከተማ ሽንፈት አማረ በቀለ ፣ በረከት ሳሙኤል እና ዋለልኝ ገብሬን በማሳረፍ ለሦስቱን ያሬዶች ( ያሬድ ዘውድነህ ፣ ያሬድ ሀሰን እና ያሬድ ታደሰ) የመጀመሪያ ተሰላፊነት ዕድል ሰጥተዋል። በተቃራኒው ሰበታዎች ሀዋሳን ድል ካደረጉበት ጨዋታ ምንም ለውጥ ያልተደረገበት የመጀመሪያ አሰላለፍ ይዘው ነበር ወደ ሜዳ የገቡት።
ጨዋታው ከመጀመሩ አስቀድሞ ያለፉትን ሁለት ዓመታት በድሬዳዋ ከተማ የተጫወተው እና አሁን በሰበታ ከተማ ለሚገኘው አንተነህ ተስፋዬ የድሬዳዋ ከተማ ስፖርት ክለብ ደጋፊ ማህበር ስጦታ አበርክቶለታል።
የጨዋታውን የመጀመሪያ 15 ደቂቃዎች ድሬዳዋ ከተማዎች በአንድ ሁለት ቅብብል ወደ ሰበታ ሜዳ በመግባት እና የጎል ሙከራዎችንም በማድረግ በኩል የተሻሉ የነበሩ ሲሆን በ17ኛው ደቂቃ ላይም የድሬዳዋ ከተማው ያሬድ ዘውድነህ ከርቀት ያሻማውን ኳስ ኦዶንጎ ሪችሞንድ አግኝቶት ሞክሮ አጥቂው ሙህዲን ሙሳ ወደ ግብነት ቀይሮታል። ከዚህ ጎል መቆጠር በኋላም ድሬዎች በኦዶንጎ ሪችሞንድ እና በያሬድ ታደሰ አማካኝነት ተጨማሪ ጎል ለማግኘት ሙከራዎችን ማድረግ የቻሉ ሲሆን ሰበታ ከተማዎችም በመልሶ ማጥቃት ሙከራዎች ምላሽ ሰጥተዋል። በ36ኛው ደቂቃ በቀኝ መስመር ታደለ መንገሻ የተሻማለትን ኳስ ፍፁም ገብረማርያም አግኝቶ በጭንቅላት ሞክሯት በግቡ አቅራቢያ የወጣችበት አጋጣሚ በዚህ ረገድ የምትነሳ ናት።
የመጀመሪያው 45 ደቂቃ ተጠናቆ የዕለቱ አራተኛ ዳኛ ተጨማሪ ሁለት ደቂቃዎችን ባሳዩበት ቅፅበት ኦዶንጎ ሪችሞንድ ወደ ሰበታ የግብ ክልል ገብቶ ሙህዲን ሙሳን ከግብ ጠባቂው ጋር ማገናኘት ቢችልም ሙኸዲን ለመምታት በሚዘጋጅበት ቅፅበት የሰበታ ተከላካዮች ከኋላው መጥተው አስጥለውታል። የመጀመሪያ አጋማሽም በባለሜዳዎቹ መሪነት ተጠናቋል።
ሁለተኛው አጋማሽ እንደተጀመረ ተቀይሮ የገባው የሰበታ ከተማው ጌቱ ኃይለማርያም በቀኝ ክንፍ የድሬዳዋ ከተማ የጎል ክልል ውስጥ በመግባት ለኢብራሂም ከድር አቀብሎት ኢብራሂም ወደ ጎል የሞከራት ኳስ በግዙፉ ግብ ጠባቂ ሳምሶን አሰፋ ተመልሳበታለች። በመልሶ ማጥቃት የድሬዳዋ ከተማው ሙህዲን ሙሳ ከግራ መስመር ወደ ለያሬድ ታደሰ አቀብሎት ወደ ጎል ሞክሯት ለጥቂት የወጣችበትን ኳስ በድጋሚ ሁለቱ ተጫዋቾች በአንድ ሁለት ቅብብል ወደ አደጋ ክልል ይዘውት ገብተው ያሬድ ከርቀት ሲሞክር የወጣችበት ሙከራ ደግሞ የባለሜዳዎቹ ምላሽ ነበረች።
በሁለተኛው አጋማሽ የመጀመሪያዎቹን 15 ደቂቃዎች የተሻለ የኳስ ቅብብል በማድረግ እና ወደ ጎል በመቅረብ በኩል ሰበታ ከተማዎች የተሻሉ የነበረ ቢሆንም በ65ኛው ደቂቃ የድሬዳዋ ከተማው ኦዶንጎ ሪችሞንድ ለሙኸዲን ሙሳ አቀብሎት ሙህዲን የሞከራትን እና የሰበታ ከተማው ግብ ጠባቂ ዳንኤል አጃዬ የመለሰበት አጋጣሚ በድሬዳዋ ከተማ በኩል የምታስቆጭ ነበረች።
ሰበታ ከተማዎች በታደለ መንገሻ እና በፍፁም ገብረማሪያም አማካኝነት በተደጋጋሚ ወደ ድሬዳዋ ከተማ ጎል በመግባት የአቻነት ጎል ለማስቆጠር ተደጋጋሚ ሙከራዎችን ማድረግ የቻሉ ሲሆን በ76ኛው ደቂቃ ላይም ከኢብራሂም ከድር የተሻማለት ኳስን ናትናኤል ጋንቹላ ሞክሯት ሳምሶን መልሶበታል። በድጋሚ ሰበታዎች በግራ ክንፍ በኩል ኃይለሚካኤል አደፍርስ ያሻማውን ኳስ ታደለ መንገሻ አግኝቶ በጭንቅላት ሞክሯት የወጣችበት ኳስም እንግዶቹን ነጥብ ለማስጨበጥ የቀረበች ነበረች።
በመጨረሻም የሰበታ ከተማው ዳንኤል አጄይ ከተፈቀደለት የጎል ክልል ውጪ ኳስ በመያዙ ምክንያት የዕለቱ አርቢትር የሰጡትን ቅጣት ምት ሪችሞንድ አዶንጎ ሞክሯት ግብ ጠባቂው እንደያዘበት ጨዋታው ፍፃሜውን አግኝቷል።
በኢትዮጵያ ባለፉት ዓመታት የዋጋ ግሽበት በተከታታይ ጭማሪ ሲያሳይ ቆይቷል። በተለይም ኀብረተሰቡ በዕለት ተዕለት በሚጠቀምባቸው መሰረታዊ ፍጆታዎች፣ በግንባታ እቃዎችና በሌሎች ላይ እየታየ ያለው የዋጋ ንረት ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ እየከፋ መምጣቱን ቢቢሲ ያነጋገራቸው ነዋሪዎች ይናገራሉ። ባለሙያዎችም ቢሆኑ ቆፍጠን ያለ እርምጃ እስካልተወሰደ ድረስ መዘዙ ብዙ ነው ይላሉ።…
ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ስርዓት ሕቶ ፖለቲካዊ ዑቕባ ኣሜሪካ ክቕየር ድልየት ከምዘለዎም ኣፍሊጦም።ፕረ. ትራምፕ ሓተቲ ዑቕባ ክፍሊት መመልከቲ ክኸፍሉ ዘገድድ ለውጢ ክሓውስ ኣለዎ ኢሎም ኣለው። ንዶብ ኣሜሪካን ሜክስኮን ክሰግሩ ይፍትኑ ናይ ዘለው ቁጽሪ ስደተኛታት ይውስኽ ኣብ ዘለወሉ ሕጂ እዋን ምምሕዳሮም ነዚ ደው ንምባል እቲ ለውጢ ንንምትእትታውን ድልየት ከምዘለዎም ፕረ. ትራምፕ ይገልጹ።
ስደተኛታት ሕቶ ዑቑባ ኣብ መስርሕ እናሃለወ ንናይ ስራሕ ፍቓድ ክኸፍሉን ሕትኦም እንተተነጺጉ ድማ ሽዑ ንሽዑ ፍቓድ ስራሕ ክእገድን መልእኽቲ ፕረዚደንት ትራምፕ ይገልፅ።
ራሴን አመመኝ የማይል ማን አለ?…ይነስም ይብዛ፡፡ የሕመም ማስታገሻ እየቃሙ የሚኖሩ አያሌ ናቸው፡፡ ሻሽ ጠምጥመው የሚዉሉ ቤት ይቁጠራቸው፡፡ ቂቤ አናታቸው ላይ አኑረው ከራሳቸው ጋር ሰላም ለመፍጠር የሚፈልጉ እመቤቶችም ብዙ ናቸው፡፡ እስኪ ስለራስ ሕመም አንዳንድ ነጥቦችን እናውጋ፡፡ የራስ ምታት በጭንቅላት ወይም ማጅራት ላይ የሚጠያጋጥም ከቀላል እስከ ከባድ ህመም የሚያስከትል የተለመደ ደዌ ነው፡፡ ብዙዎቻችን የራስ ሕመምን አንድ አይነት አድርገን እናስበው እንጂ በታለያዩ ምክንያቶች የሚነሱና የተለያዩ የህመም ምልክቶች ያሏቸው የራስ ምታት ኣይነቶች እንዳሉ ባለሙያዎች ይናገራሉ፡፡ ምንም እንኳን የበረታ የህመም ስሜትና ምቾት ማጣትን ብሎም ብስጭትን ቢፈጥሩም፣ ብዙዎቹ የራስ ምታት ዓይነቶች የከባድ ችግር መገለጫ አይደሉም፡፡ ሁልጊዜም የሚያጋጥም ችግር ካልሆነ በቀር በቀላል የህመም ማስታገሻ እና አኗኗራችንን በማስተካከል ህመሙን ማስታገስ ይቻላል፡፡ መነሻ ምክንያቱ ምንድን ነው? የራስ ምታት በተለያየ ምክንያት ሊነሳ ይችላል፡፡ ከነዚህም ውስጥ አብዛኞቹን በሁለት ዋና ዋና ክፍሎች መመደብ ይቻላል፡፡ 1. የውጥረት ራስ ምታት ይህ ከሁሉም የራስ ምታት ዓይነቶች በአብዛኛው የሚከሰተው እና ጾታ ሳይለይ ወጣት እና ጎልማሶችን የሚያጠቃ ሲሆን በጭንቅላት እና አንገት ጡንቻዎች መኮማተር ምክንያት ይነሳል፡፡ የውጥረት ራስ ምታት አልፎ አልፎ የሚከሰት ቢሆንም አንዳንድ ሰዎች ላይ ግን እየተደጋገመባቸው ሊሰቃዩ ይችላሉ፤፤ መነሻውም ፡-  የሥራና የኑሮ ጭንቀት ሲያብከንክነን  በማንኛዉም መልኩ ከበድ ያለ የድካም ስሜት ሲሰማን  በአንድ ጉዳይ ላይ (የትምህርት ቤት ፈተና ሊሆን ይችላል) አብዝተን ስንጨናነቅ  ያልተስተካከለ የሰውነት አቋም፣ ከፍተኛ ዉፍረት ሲኖረን  በዓይናችን ላይ ጫና ስናበዛ (ለምሳሌ ረዣዥምና ተከታታይ ፊልሞችን ያለማቋረጥ መመልከት ሊሆን ይችላል)  የሰውነት ህዋሳት በከባድ ድምጽ ወይንም ብርሃን በሚረበሹበት ጊዜ  ሲጋራ ወይንም አልኮልን አዘውትረን ከተጠቀምን እና  በወር አበባ ጊዜ የሚከሰት የሆርሞን ለውጥ የመሳሰሉት የዉጥረት ራስ ምታት መነሻዎች ሊሆን ይችላሉ፡፡
ሚግሬይን ራስ ምታት፡ የሚግሬይን ዋነኛ መነሾ ባታወቅም ብዙ መላ ምቶች ግን አሉ፡፡ ከነዚህ መላ ምቶች አንዱ በነርቭ ፤ ደም ቧንቧ እና አእምሮ ውስጥ በሚፈጠሩ ውስብስብ ለውጦች ይነሳል የሚለው ነው፡፡ ብዙ የሚግሬይን ዓይነቶች ቢኖሩም በራስ አንድ ጎን በኩል የሚሰማ ጠንከር ያለ የራስ ምታት እንዲሁም በብርሃን፣ በመጥፎ ጠረን ወይም ድምጽ መረበሽ መነሾ የሚቀሰቀስ ራስ ምታት የሚግሬይን ራስምታት ሊሆን ይችላል፡፡ ከብዙ የሚግሬይን ዓይነቶች ውስጥ ዋነኞቹ የሚከተሉት ናቸው፡፡  ባለ ቅድመ-ምልክት ሚግሬይን- ይህ አይነቱ ራስ ምታት ገራገር ነው ሊባል ይችላል፡፡ ምክንያቱም ችግሩ ከመከሰቱ በፊት ጥቆማ ይሰጣል፡፡ በዚህ ችግር ከሚጠቁ ሰዎች ከሦስቱ በአንዱ ባለ ቅድመ ምልክት ሚግሬይን ተጠቂ ነው፡፡ ይህም ማለት ራስ ምታቱ ከመጀመሩ አስቀድሞ የማስጠንቀቂያ ምልክቶችን የሚያሳየው የሚግሬይን ዓይነት ያጋጥመዋል፡፡ ቅድመ-ምልክቶቹ ምን ሊሆኑ ይችላሉ? ብልጭ ብሎ የሚጠፋ የብርሃን ዓይነት መታየት፤ የዕይታ ለውጥ ፤ አንገትን ወይም ማጅራትን መጨምደድ የመሳሰሉት ናቸው፡፡  ራስ ምታት አልባ ሚግሬይን ምንም እንኳን ሚግሬን የራስ ምታት ዓይነት ቢሆንም አንዳንድ ጊዜ ሰዎች ቀደም ሲል የተጠቀሱት ቅድመ-ምልክቶች እያሉዋቸው ራስ ምታት ላይኖራቸው ይችላል፡፡ ምክንያቱ ብዙም ግልጽ ባልሆነ መልኩ ሚግሬይን ከወንዶች ይልቅ በአብዛኛው ሴቶችን ያጠቃል፡፡ ባስ ሲልም የተጠቂውን የቀን ተቀን እንቅስቃሴ ሊያውክ ይችላል፡፡ የሚከተሉት ከሚግሬይን መከሰት ጋር ተያያዥነት ያላቸው ምክንያቶች ናቸው፡-  ሚግሬይን በዘር የሚወረስ ደዌ ነው፡፡ ከወላጆች አንዱ በሚግሬይን ተጠቂ ከሆነ ልጆች ላይ ሊስተዋል ይችላል፡፡  ማንኛውም ዓይነት ጭንቀት እና የጡንቻ ውጥረት ሚግሬይን ሊያስከትል ይችላል፡፡  የአልኮል መጠጥ ተጠቃሚነት ለዚህ ዓይነቱ የራስ ምታት ያጋልጣል፡፡  አጫሽነት ወይንም ለሲጋራ ጭስ በስፋት ተጋላጭ መሆን የሚግሬይን ታማሚ ሊያደርግ ይችላል፡፡  የእንቅልፍ ማጣት መጠን ሰፊ የጤና ቀውሶችን ማስከተሉ እሙን ነው፡፡ ሚግሬይን ደግሞ አንዱ ነው፡፡  ሴቶች የወር አበባ በሚያዩበት ወቅት እና የወሊድ መቆጣጠሪያ እንክብል መዋጥ ሲጀምሩ ይህ ራስምታት ሊያጋጥማቸው ይችላል፡፡  እንደ ቸኮሌት እና ኦቾሎኒ ያሉ እንዲሁም የኮመጠጠ ምግብ እና አሚኖ አሲድ በብዛት በመያዝ የሚታወቁትን እንደ የኮመጠጠ አይብ ፤ ቀይ ወይን እና በጭስ የደረቀ ዓሣን መመገብ ሚግሬይን ሊያስከትል ይችላል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ ማቆያ እና ማጣፈጫ የሚይዙ የታሸጉ ምግቦች በውስጣቸው
ሚግሬይንን የሚያስነሳ ኬሚካል ይይዛሉ ተብሎ ይገመታል፡፡ ሌላ ጥናት ደግሞ ከሚግሬይን መጀመሪያ ምልክቶች ውስጥ አንዱ እነዚሁኑ ምግቦች መናፈቅ ነው ይላል፡፡ የውጥረት እና ሚግሬይን ራስ ምታት ልዩነቶች የዉጥረት ራስ ምታት ህመሙ በአንድ ጎን ብቻ ከመሆን ይልቅ በጠቅላላው ራስ እና አንገት ዙሪያ ይሆናል፡፡ ህመሙ ራስ እና ማጅራትን ወጥሮ የሚይዝም ሊሆን ሲችል ከሚግርይን ጋር ሲነጻጸር በጊዜ መድኃኒት ከተወሰደበት ለአጭር ግዜ ብቻ የሚቆይ ነው፡፡ የሚግሬይን ራስ ምታት ግን በአብዛኛው አምስት ደረጃዎችን ያልፋል፡፡ እነዚህም፡- 1. ቅድመ-ህመም ስሜቶች – ደረጃው እንደየሰዉ ቢለያይም ራስምታቱ ከመጀመሩ ሰዓታት ወይንም ቀናት አስቀድሞ የጤና ስሜት ማጣት ፤ ድካም፤ የምግብ ፍላጎት መቀነስ፤ ማዛጋት፤ የተወሰኑ ምግቦች አምሮት፤ የሰውነት ሙቀት መዋዠቅ (የጆሮ መጋል ወይንም አፍንጫ መቀዝቀዝ) የመሳሰሉ ስሜቶችን ያስተናግዳሉ፡፡ የረጅም ግዜ የሚግሬይን ህመምኞችም መግለጽ ቢቸግራቸውም እነዚህን ሰሜቶች በደንብ ይለይዋቸዋል፡፡ 2. ቅድመ-ምልክት- በችግሩ ከሚጠቁ ሰዎች ከሦስቱ አንዱ ራስ ምታቱ ከመጀመሩ አስቀድሞ ከ10-15 የሚቆዩ እንደ ብልጭ ብሎ የሚጠፋ ዓይነት ብርሃን መታየት፤ የዕይታ ለውጥ የመሳሰሉ የማስጠንቀቂያ ምልክቶችን ያያሉ፤ 3. ራስ ምታት- ብዙውን ጊዜ ጠዋት አካባቢ ጀምሮ በአንድ ሰዓት ጊዜ ውስጥ እየተባባሰ የሚመጣ እና በራስ አንድ ጎን በኩል የሚሰማ የራስ ምታት ነው፡፡ በተጨማሪም ማቅለሽለሽ፤ ማስመለስ፤ የዕይታ መረበሽ እንዲሁም በብርሃን እና ድምጽ መረበሽ ይኖራል፡፡ ህመሙ ከተወሰኑ ሰዓታት አንስቶ እስከ ሁለት ቀናት ሊቆይ ይችላል፡ 4. መሻሻል – ህመሙ ቀስ በቀስ ይቀንሳል፡፡ እንቅልፍ መተኛት ለዚህ ሊረዳ ይችላል፡፡ 5. መዳን – ራስ ምታቱ ሙሉ በሙሉ ቢጠፋም ብዙ ሰዎች እንደ ድካም እና ረሃብ የመሳሰሉ ስሜቶች ይኖሩዋቸዋል፡፡ ህክምና የሚያስፈልገው መቼ ነው? አልፎ አልፎ የሚከሰት ራስ ምታትን ያለ ሃኪም ትዛዝ ሊወሰዱ በሚችሉ ቀላል የህመም ማስታገሻዎች አሊያም በእንቅልፍ እና ራስን ዘና በማድረግ፣ መጠነኛ እረፍት ለራስ በመስጠት ማሻሻል ይቻላል፡፡ ህመሙ በተደጋጋገሚ የሚከሰት ከሆነ ግን መንስኤውን ለማወቅ ሀኪም ማማከር ያስፈልጋል፡፡
ከዚህ በታች የተዘረዘሩት ምልክቶች ከተንፀባረቁ በፍጥነት ሃኪም ቤት መሄድ ያስፈልጋል፡-  ማቅለሽለሽ እና ማስመለስን የቀላቀለ ድንገተኛ ከባድ ራስ ምታት፣  ተደጋጋሚ እና የማያቋርጥ ራስ ምታት ከትኩረት ማጣት እና ከመርሳት ችግር ጋር፣  ትኩሳት እና አንገት መጨምደድ (አገጭን ወደ ደረት ማጠፍ አለመቻል)፣  የማያቋርጥ የዕይታ መረበሽ እንዲሁም ብልጭ ብሎ የሚጠፋ ዓይነት ብርሃን መታየት፣  እጅ እና እግርን መቆጣጠር መሳን፣  የእጅ እና እግር መደንዘዝ ወይንም ስሜት ማጣት፣  ከፍ ያለ ድካም እና ድብርት፤  እንዲሁም በቋንቋ መግባባት አለመቻል ናቸው፡፡ ሀኪሞች ምርመራውን እንዴት ያከናውናሉ? የህመምተኛውን የህመም ታሪክ፤ የቤተሰብ ሁኔታ፤ አመጋገብ እና አኗኗር ማወቅ ሀኪሙ ቀጣይ ማድረግ ያለበትን ምርመራ እና መፍትሄውን እንዲወስን ይረዳዋል፡፡ ሀኪሙ ስለ ራስ ምታቱ ቆይታ ፤ ዓይነት ፤ ተዛማጅ ችግሮች እና ምክንያቶች ይጠይቃል፡፡ ብዙ የራስ ምታት ዓይነቶች (ረጅም ግዜ የሚቆዩትን ጨምሮ) ለከፋ አደጋ የማያጋልጡ መሆኑን ማወቅ ያስፈልጋል፡፡ ነገር ግን የማያቋርጥ እና ከባድ ከሆነ የሚከተሉት የባለሙያ ምርመራዎች ሊታዘዙ ይችላሉ፡፡  በኮምፒተር የታገዘ የራስ ምርመራ (CT scan)  ኤም አር አይ (MRI (Magnetic resonance imaging))  ሳይነስ ኤክስ ሬይ (Sinus X-rays)  ሉምባር ፓንክቸር (Lumbar puncture) ህክምናው ምንድን ነው? ሀኪሙ የህመሙን መነሻ እና ማድረግ ያለበትን የምርመራ ዓይነቶች እና ሕክምና ለመወሰን እንዲረዳው ህመምተኛው በቀን መቁጠሪያ ወይንም ማስታወሻ ደብተር ላይ ህመሙ የጀመረበትን ሰዓት፣ ምን ያህል እንደቆየ እና ሌሎች ጠቃሚ መረጃዎችን እንዲያሰፍር ሊጠይቀው ይችላል፡፡ ማስታወሻውን በቀጣይነት ከአንድ እስከ ሁለት ወራት በማቆየት ራስ ምታቱ በጀመረ ሰዓት የተወሰደውን ምግብ፣ መጠጥ፣ መድኃኒት፣ የአየር ሁኔታ፣ የቀን ተቀን እንቅስቃሴዎች ውስጥ ያሉ ጫናዎች እንዲሁም ሴቶች በወር አበባ ወቅት የሚሰማቸው ስሜት ወዘተ በመመዝገብ ህመሙን የሚያስነሱ ምክንያቶችን ለማወቅ እና ለማስቀረት ይረዳል፡፡
የህክምናው ዓይነት ከሰው ሰው ቢለያይም በአብዛኛው ግን እንደ ፓራሲታሞል፣ አስፕሪን እና አይቦፕሮፌን በመሳሰሉ ህመም ማስታገሻዎች መፍትሄ ማግኘት ይቻላል፡፡ እንደ ሚግሬይን ባለ ከባድ ራስ ምታት ጊዜም ቢሆን መጀመሪያ ህመሙን የሚያስነሱ ምክንያቶችን መረዳት እና ማስወገድ ቢቀድምም በሐኪም ትዕዛዝ የሚገኙ መድኃኒቶችን በመውሰድ ከድንገተኛ ራስ ምታት መዳን ይቻላል፡፡ ህክምናውን ህመሙ ከመባባሱ በፊት ቀለል ባሉ ፓራሲታሞል እና አይቦፕሮፌን በመሳሰሉ በውስጣቸው የሳዚሊን መድኃኒትን በሚይዙ ፈሳሻ የህመም ማስታገሻዎች መጀመር እና በነዚህ መፍትሄ ካልተገኘ ግን በሀኪም ትዕዛዝ ብቻ ሚወሰዱትን ትሪፕታንስ የተሰኙትን መድኃኒቶች መዉሰድ ይኖርበታል፡፡ ሱማትሪፕታን ወይንም ዞልሚትሪፕታን የተሰኙት የትሪፕታን ዓይነቶች በሚግሬን የተነሳ ለውጥ የሚታይባቸው የደም ቧንቧዎች ላይ በመስራት ህመምን ያስታግሳሉ፡፡ ሱማትሪፕታን በአሁኑ ግዜ ያለሀኪም ትዕዛዝ ለመውሰድ የተፈቀደ ቢሆንም የትሪፕታን መድኃኒት ለሁሉም ሰው ላይሰራ እንደሚችል ኒስ የተሰኘው ተቋም በቅርቡ ቲ.ኤም.ኤስ (TMS) የተሰኘውን የማግኔታዊ ምት የሚረቸውን አነስተኛ የኤሌክትሪክ መሳሪያ ጭንቅላት ላይ በእጅ በመያዝ የሚደረግ ህክምና በስራ ላይ እንዲውል ፈቅዷል፡፡ ምንም እንኳን ቲ.ኤም.ኤስ እንዴት እንደሚሰራ በውል ባይታወቅም ህመምን እንደሚቀንስ ግን ታምኖበታል፡፡ ቶሎ ቶሎ በሚግሬይን የሚሰቃዩ ሰዎች በስፔሺያሊስት ህክምና ሊረዱ ይችላሉ፡፡ ስፔሺያሊስቱም ፕሮፕራኖሎል እና አሚትሪፕታይሊን የተሰኙ ቤታ ብሎከር መድኃኒቶችን አሊያም ደግሞ “የሚጥል በሽታ” ላለባቸው ሰዎች የሚታዘዘውን እንደ ሶዲየም ቫልፕሮየት ዓይነት አንቲ – ኮንቨልሳንት መድኃኒቶችን ሊያዝ ይችላል፡፡ የጨጓራ በሽተኛ የሆኑ ሰዎች እንደ አይቦፕሮፌን ያሉ ኤን.ኤስ.ኤ.ዲ.ኤስ (NSADS) እና እንደ አስፕሪን ያሉ አሴታይሊሳይሊክ አሲድ (acetylsalicylic acid) መድኃኒቶችን መጠቀም ለምግብ መውረጃ ትቦ መድማት ሊያጋልጣቸው ስለሚችል ከዚህ መቆጠብ ይኖርባቸዋል፡፡ ያስተውሱ፡- ሐኪም ካላዘዘ በስተቀር ከ 16 ዓመት በታች ለሆኑ ልጆች አስፕሪን መሰጠት የለበትም፡፡ ራስዎን ለመርዳት ምን ማድረግ ይችላሉ? በሐኪም በተደረገ ምርመራ ምንም ችግር ሳይገኝብዎ የራስ ህመምዎ ከቀጠለ የሚከተሉትን ምክሮች ልብ ይበሉ፡-  አልኮል እና ሲጋራን አይጠቀሙ  ትክክለኛ የሰውነት አቋምና ምቾት ባለው ሁኔታ ይቀመጡ፡፡ ይህም እንዲሆን የሚቀመጡበት ወንበር ምቾትን የሚሰጥ እና ጥሩ ቅርጽ እንዲኖርዎት በቁመናዎ መሰረት መስተካከል የሚችል መሆን አለበት፡፡  ራስዎን ዘና የማድረግ ባህል ይኑርዎ  ንጹህ አየርን የሚያገኙበት ሁኔታን ይፍጠሩ  የሰውነት እንቀስቃሴ የማድረግ ልምድ ያዳብሩ  እንደ ከባድ ድካም እና ረሀብ የመሳሰሉ በሽታዎን የሚያስነሱ ሁኔታዎችን ያስቀሩ
 አንዳንድ ሰዎች ተፈጥሯዊ የሆኑ እጸዋቶችን መጠቀምን የተሻለ የህመም መከላከያ ወይንም ማስታገሻ ዘዴ አድርገው ይወስዳሉ፡፡ እርስዎም ይህን መከተል ካሰቡ ሐኪምን ያማክሩ፡፡ ሚግሬይን የሚያማቸው ሰዎች ፀጥ ባለ እና ብርሃን በሌለው ክፍል ውስጥ ማረፍ እና ህመማቸውን የሚያስነሱባቸውን የምግብ ዓይነቶችንም ሆነ ሌሎች ነገሮችን አለመጠቀም ወይንም ማስወገድ ስቃያቸውን ሊቀንስላቸው ይችላል፡፡
ወለዲ ክምስሉ እንከለዉ:- “ተዛረበለይ ኣይ ከም ኣፍካን: ግበረለይ ኣይ ከም ኢድካን::” ኢሎም:: መሲልካ እንታይ ኣምጻእካ? እንዲዩ! ኣፍ እንከለና ክንዛረብ: የእዳው እንከለና ክንንቀሳቐስ ካብ ከኣልናስ: ንምንታይ ናብ ተዛረቡልናን ግበሩልናን ንጽበ:: ዝመስለና ካብ ደረት ሕግን ስርዓትን ከይወጻና: ሓሳባትናን መጽናዕትናን ዘይንጽሕፍ ካብ ዝብል መሰረት ኢየ ነዚ ምስላ ኣቕሪበዮ:: ምኽንያቱ:- “ምስ ተወቓዕካ ምንጽርጻር: ዝብኢ ምስ ከደ ሓጹር ምሕጻር:” ፋይዳ ንስለ ዘይብሉ::
በአማራ ክልል በምዕራብ ጎንደር በአማራና በቅማንት መካከል ትናንትና ዛሬ ተባብሷል የተባለውን ግጭት ለማብረድ የመከላከያ ሠራዊት መተማ መግባቱን የክልሉ መንግሥት የፀጥታ ቢሮና መከላከያ አስታወቀ።
በሁለት ቀናት ግጭትና የእርስ በእርስ ጥቃት ሰዎች መገደላቸውንና ቤቶች መቃጠላቸውን ሁለቱም አካላት አስታውቀዋል። የደረሰውን ጉዳት በተመለከተ እስካሁን በቁጥር የተጣራ መረጃ የለም ብለዋል።
በሌላ በኩል፤ ማክሰኞ ዕለት በምዕራብ ጎንደር ዞን ገንዳውኃና ኮኪት መከላከያ በወሰደው ከመጠን ያለፈ እርምጃ አንድ ታዳጊን ጨምሮ ሰባት ሰዎች መገደላቸውንና 18 ሰዎች መቁሰላቸውን የአማራ ክልል ፀጥታ ቢሮ አታውቋል። መከላከያ ደግሞ ፤ አድፍጦ የታጠቀ ኃይል ወደ ሠራዊቱ በመተኮሱ ምክኒያት ሠራዊቱ እራሱን ሲከላከል እንደነበር ገልፆ “የማን ጥይት ማንን እንደመታ ገና አልተረጋገጠም” ብሏል።
ጽዮን ግርማ የአማራ ክልል የሰላም ደኅንነት ግንባታ ቢሮ ኃላፊ ብርጋዴር ጀኔራል አሳምነው ጽጌና የኢፌዴሪ ሀገር መከላከያ ሠራዊት ምክትል ኤታ ማዦር ሹምና የዘመቻ መምሪያ ኃላፊ ጀኔራል ብርሃኑ ጁላን አነጋግራ ተከታዩን ዘገባ አጠናቅራለች።
በኮቪድ - 19 ምክንያት ሆስፒታል የገቡት የዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዚደንት ትረምፕ የደማቸው የኦክሲጂን መጠን ሁለቴ ለአጭር ጊዜ ወርዶ እንደነበረ ፕሬዚደንቱን እያከሙ ያሉት ዶክተሮች ዛሬ ተናገሩ።
የዩናይትድ ስቴትስ ባህር ሃይል አዛዥነት ማዕረግም ባላቸው ዶክተር ሻን ኮንሊ የሚመሩት ሃኪሞች ከኋዋይት ሃውስ ሪፖርተሮች ብዙ ጥያቄዎች ከቀረቡባቸው ካለፉት ጋዜጣዊ መግለጫዎች በተሻለ ግልጽ መረጃ ሰጥተዋል።
ፕሬዚደንቱ ዓርብ ዕለት ዋይት ሃውስ እያሉ ተጨማሪ የኦክሲጂን ዕገዛ አስፈልጉዋቸው እንደነበር፥ ለአንድ ሰዓት ያህል የኦክሲጂን ድጋፉ አስፈልጎ ነበርና ለምን ደበቁ ተብለው በጋዜጠኛ የተጠየቁት ዶክተር ኮንሊ"የህክምና ቡድናችንን ተስፋ የሰነቀ አመለካከት ለማንጸባረቅ መሞክሬ ነበር፥ እኛ መረጃውን ብንሰጥ የህመማቸውን ሁኔታ ወደሌላ አቅጣጫ ይወስደዋል በሚል እንጂ ለመደበቅ ከመፈለግ አይደለም" ሲሉ አስረድተዋል።
ዶክተሮቹ ፕሬዚደንቱ እየታከሙ ከሚገኙበት ከዎልተር ሪድ ወታደራዊ ሆስፒታል በራፍ በሰጡት በዛሬው ጋዜጣዊ መግለጫ ስቴሮይድ፥ ዴክሳሜታዞንና ለአምስት ቀናት የሚወሰደው ጸረ ቫይረስ መድሃኒት ሬምዴዚቪር እየተሰጣቸው መሆኑን ገልጸዋል ። ዴክሳሜታዞን በጣም ላልታመሙ የኮቪድ ህሙማን በተለምዶው የሚሰጥ አይደለም።
የሳምባ ጨምሮ የመተንፈሻ አካላት አጠቃላይ ጤና ሃኪም የሆኑት የጦር ሰራዊቱ ኮሎኔል ዶክተር ሻን ዱድሊ በበኩላቸው የዛሬ ጠዋት የፕሬዚደንቱ የጤና ይዞታ ምልክቶች( የደም ግፊት፥ የልብ ምት ፥ የሰውንት ሙቀት እና አተነፋፈስ) በደህና ሁኔታ ላይ እንዳሉ ገልጸዋል። ወዲያ ወዲህ ይራመዳሉ ፥ የትንፋሽ ማጠርም ይሰማኛል አላሉም ፥ ሌላ የመተንፈሻ አካላት ችግር አልታየባቸውም ሲሉ አብራርተዋል።
የጆንስ ሆፕኪንስ ዩኒቨርስቲው የህክምና ትምህርት ቤት የመተንፈሻ አካላት ልዩ ሃኪምና የአጣዳፊህክምና ክትትል ልዩ ሃኪሙ ዶክተር ብራያን ጋሪባልዲ በበኩላቸው " እንደዛሬ ይዞታቸው ከቀጠሉና ደህንንት ከተሰማቸው ነገም ቢሆን ከሃኪም ቤቱ ወጥተው ሁዋይት ሃውስ ሆነው ህክምናቸውን የሚቀጥሉበትን ዕቅድ ማዘጋጀት እንችላለን ብለን ተስፋ እናደርጋለን" ብለዋል።
ያም ሆኖ አንዳንድ ቁልፍ የሆኑ ያልተመለሱ ጥያቄዎች አሉ ፥ፕሬዚደንቱ ሳንባቸው ተጎድቱዋል ወይ? የሚለው አንዱ ነው፤ ፕሬዚደንቱ ሰባ አራት ዓመታቸው ነው፥ ከሚገባው በላይ የሰውነት ክብደት ያላቸውና ሲጋራም የማያጨሱ ሲሆኑ ሃኪሞቻቸው በዛሬው መግለጫቸው ታካሚያቸው ላይ " የሚጠበቁ ነገሮች" ከማለት አልፈው ሊያብራሩ አልፈለጉም።
ፕሬዚደንት ትረምፕና ቀዳማዊት ዕመቤት ሚላንያ በምርመራ ኮሮና ቫይረስ እንደያዛቸው ሃሙስ ማታ የታወቀው የፕሬዚደንቱ የቅርብ ረዳት የሆኑት ሆፕ ሂክስ ቫይረሱ ይዙዋቸው መታመማቸውን ተከትሎ ነው።
የዋይት ሃውስ የብሄራዊ ጸጥታ አማካሪ ሮበርት ኦብራያን ዛሬ በሰጡት ቃል "ፕሬዚደንታዊ ስልጣኑን በጊዜያዊነት ወደ ምክትል ፕሬዚደንት ማይክ ፔንስ የማዛወር ጉዳይ አልተነሳም ፤ አስተዳደሩ በደምብ እየሰራ ነው፤ ለሁሉም ጉዳይ ዕቅድ ስላለን" ብለዋል።
ፕሬዚደንት ትረምፕ ትናንት በትዊተር ገጻቸው በባስተላለፉት የቪዲዮ መልዕክት "በጣም በጎ ነኝ ፥ ቶሎ እወጣለሁ ብዬ ተስፋ አደርጋለሁ፥ በሚቀጥሉት ጥቂት ቀናት የሚሆነው ይታወቃል" ብለዋል።
በእርግጥ የደርግ አገዛዝ ከስልጣን ላይ እስከወረደበት ጊዜ ድረስ የኢትዮጵያ ገንዘብ ከዶላር ወይም ከሌሎች ጠንካራ ከሚባሉ እንደ ኦይሮና ሌሎች ከረንሲዎች ጋር ሲወዳደር ከፍ ያለ ቢያስመስለውም በዚያን ጊዜ ከነበረው የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ሁኔታ አንፃር ስንነሳ በዚያ መጠን መለወጡ በተለይም ከውጭ ዕቃ በማስመጣት አገር ቤት ውስጥ ለሚሸጡም ሆነ ለኢንዱስትሪ ምርት የሚያስፈልጉ በግማሽ የተፈበረኩ ዕቃዎችንም ሆነ ማሺኖችን በዶላርም ሆነ በሌላ የዓለም ገበያ መገበያያ ገንዘብ ለሚያስመጡም ሆነ ዕቃዎችን ለሚገዛው ይህን ያህልም ውድ አልነበረም። ምክንያቱም በዚያን ጊዜ በነበረው የብርና የዶላር ልውውጥ(Exchange Rate) አንድ ነጋዴም ሆነ አምራች ከባንክ አንድ ሚሊዮን ዶላር ለመግዛት ከፈለገ በአፄ ኃይለስላሴ ዘመን ለባንኩ የሚያቀርበው 2 500 000,00 የኢትዮጵያ ብር ሲሆን፣ አሁን ባለው የብርና ዶላር ልውውጥ ደግሞ አንድ ሚሊዮን ዶላር ለመግዛት የግዴታ 39 000 000,00 የኢትዮጵያ ብር ማቅረብ አለበት። ይህ ዐይነቱ የብርና የዶላ ልውውጥ የግዴታ የማምረቻ ዋጋን፣ እንዲያም ሲል ተመርተው ገበያ ላይ በሚሸጡት ምርቶች ላይ ዋጋቸው በከፍተኛ ደረጃ እንዲናር ያደርጋል። በእንደዚህ ዐይነቱ የዋጋ ግሽበት የተነሳ በቀጥታ የሚጎዳው አነስተኛና ማዕከለኛ ገቢ ያላቸው ነው። ይህንን ዐይነቱን በእነ ዓለም አቀፍ የተደነገገ ገንዘብን የመቀነስ (Devaluation)ፖሊሲ በዋጋ ግሽበትና በተጠቃሚው ላይ ሊያስከተል የሚችለውን አደጋ የኢትዮጵያ ማዕከላዊ ባንክ ኃላፊዎችና የገንዘብ ሚኒስተሩ በፍጹም አላጤኑም ነበር። እነሱ የተያቸውና አሜን ብለውም የተቀበሉት የኢትዮጵያ ገንዘብ በየጊዜው የሚቀንስ ከሆነ ኢትዮጵያ ወደ ውጭ የምትልከውን እንደቡና የመሳሰሉትን እንደ ልብ በመሸጥ በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠር ዶላር ታገኛለች፤ በዚያው መጠንም ለኢኮኖሚ ዕድገት የሚያስፈልጋትን ማሺኖችና የመለዋወጫ ዕቃዎች ለመግዛት ትችላለች የሚል ነው። ይሁንና በካፒታሊዝም የኢኮኖሚ ታሪክም ውስጥ ሆነ በኋላ ውጤታማ የሆኑ አገሮችን የኢኮኖሚ ዕድገት ታሪክ በምንመረምርበት ጊዜ የውጭ ከረንሲም ለማግኘትም ሆነ ኢኮኖሚውን ለማሳደግ ሲሉ የአገሮቻቸውን ገንዘብ ከዶላር ጋር ሲወዳደር በየጊዜው አልቀነሱም። የካፒታሊስት አገሮችም ሆነ በኋላ ላይ ኢኮኖሚያቸውን ለማሳደግ የቻሉት እንደ ጃፓንና ኮሪያ፣ ሲንጋፖርና ቻይና ወደ ውስጥ ያተኮረና ከውጭ የሚገኘውን ከረንሲ ለኢኮኖሚ ዕድገት የሚያመቹ እንደ ማሺንና ሌሎች በግማሽ የተፈበረኩ ዕቃዎች ላይ ብቻ በማዋል ነው። በሌላ አነጋገር፣ በንግድ ልውውጥ የሚያገኙትን ዶላር የቅንጦት ዕቃዎችን በማስመጣትና ገበያቸውን ለህዝቡ በማይጠቅሙ ዕቃዎች በማጥለቅለቅ አልነበረም። ለኢኮኖሚ ዕድገታቸውም የበለጠ የተማመኑት በዶላርና በሌላ ከረንሲ ላይ ሳይሆን በአገራቸው ገንዘብና፣ የአገራቸውን ገንዘብ ከምርት ክንውን ጋር በማያይዝና፣ በመንግስት ድጋፍ አማካይነት በባንኮችና በኢንዱስትሪዎች መሀከል የጠበቀ ግኑኝነት እንዲፈጠር በማድረጋቸው ነው። የተከተሉትም የኢኮኖሚ ስትራቴጂ ሁለ-ገብ ሲሆን፣ በአንድ በኩል በተለያዩ የኢኮኖሚ መስኮች መሀከል ግኑኝነቶች(Linkages) እንዲፈጠሩ በማድረግ ሲሆን፣ በሌላ ወገን ደግሞ የውስጥ ገበያው በተቋማት መደገፍ ነበረበት። በዚህ ዐይነቱ የኢኮኖሚ ዕድገት ስትራቴጂና፣ ቴክኖሎጂዎችን በመኮረጅና ተቋማትን በማጠናከር ወደ ውጭ የሚልኳቸውም ዕቃዎች የእርሻ ምርቶች ሳይሆኑ ቴክኖሎጂዎችና የኢንዱስትሪ ምርቶችን፣ እንደ መኪናና ቴሌቪዥን፣ እንዲሁም ሌሎች የረጅም ጊዜ የፍጆታ ዕቃዎችን እንዲሆኑ ለማድረግ በቅተዋል። ተበዳሪ ሳይሆኑ ወደ አበዳሪነት፣ ጥገኛ ሳይሆኑ ከጥገኝነት ተላቀዋል። በእኛ አገር ግን ከ1993 ዓ.ም ጀምሮ ተግባራዊ የሆነው የኒዎ-ሊበራል የኢኮኖሚ ፖሊሲና ከዚህ ጋር የተያያዘው የብር ከዶላር ጋር ሲነፃፀር በተከታታይ እንዲቀንስ ማድረጉ ከጥገኝነ ሊያላቅቀን በፍጹም አልቻለም። እንደምናየው ከዚህ ፖሊሲ ጋር ተያይዘው ከኢኮኖሚው ቀውስ ባሻገርም የባህልና የስነ-ልቦና ቀውሶችና፣ እንዲሁም ደግሞ የአገር ወዳድነት ስሜት እንዲወድም ለማድረግ በቅቷል ማለት ይቻላል።
ይህ ገንዘብን የመቀነስ ፖሊሲ የጠቅላላው የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚ ፖሊሲ አንድ አካል ሲሆን፣ የኢትዮጵያ ብር በተደጋጋሚ እንዲቀንስ ተደርጓል። ይህ ዐይነቱ የኢኮኖሚ ፖሊሲ ተግባራዊ እንዲሆን ከተደረገ ወዲህ የአገራችን የንግድ ሚዛን በከፍተኛ ደረጃ እንዲዛባና የዕዳ መጠኑም በቀላሉ ለመክፈል እንዳይቻል አድርጎታል። በሌላ አነጋገር፣ አገራችን በዶላር አልተትረፈረፈችም። ከዚህም በላይ ይህ የኢኮኖሚ ፖሊሲ ምዝበራን ያመቻቸ፣ ሀብት እንዲባክን ያደረገና ጥቂቱን ደግሞ በአጭር ጊዜ ውስጥ ሀብታም እንዲሆን ያደረገ ነው። በዚያው መጠንም አዲስ የፍጆታ አጠቃቀም እንዲለመድ በማድረግ የንግድ ሚዛኑ እንዲዛባ ለማድረግ ችሏል። ከዚህ አልፈን ስንሄድ፣ በፖሊሲው አማካይነት የአገሪቱን ገበያ ሊያሰፋ፣ ሊያዳብርና፣ እንዲሁም ለስራ ቦታ ፈላጊው በቂ የስራ መስክ ለመክፈት የሚያስችል የመዋዕለ-ነዋይ ክንዋኔ በአገሪቱ ውስጥ ሊካሄድ አልቻለም። የስራ-ክፍፍልም በመዳበርና አገር ቤት ውስጥ ሊመረቱ የሚችሉና ሰፊውን ህዝብ የሚጠቅሙ ለፍጆታና ለእርሻ ስራዎች የሚያገለግሉ መሳሪዎች እንዲመረቲ አመቺ ሁኔታን ሊፈጥር አልቻለም። ከዚህም በላይ፣ ምርታማን ከሚያሻሽሉና ፈጠራን ከሚያዳብሩ የማኑፋክተር የመዋዕለ ነዋይ ክንዋኔዎች ይልቅ መስፋፋት የጀመረው የአገልግሎት መስኩ ነው። እንደ ሆቴል ቤቶች መሰራት፣ የንግድ መስኩ መስፋፋትና እንደ ኢንተርኔት የመሳሰሉ መደብሮች መከፈትና ትላልቅ ህንጻዎች መሰራት ኢኮኖሚውን ያደገ አስመስሎታል። እነዚህ ዐይነት ህንጻዎችና ትላልቅ ሆቴል ቤቶች ደግሞ አገር ቤት ውስጥ የሚመረተውን ኃይል(Energy)፣ ውሃና ለምግብ የሚያገለግሉ እህሎችን፣ በርበሬና ቅቤ፣ እንዲሁም ሌሎች ነገሮችን እንዲወደዱ ለማድረግ ችለዋል። ለሰፊው ህዝብ መቅረብ ይገባቸው የነበሩ መሰረታዊ ምግቦችና እንደ ውሃ የመሳሰሉት ወደ ዘመናዊ ሆቴል ቤቶች እንዲያደሉ ተደርገዋል። በዚህ ዐይነቱ የኢኮኖሚ ፖሊሲ አማካይነት አዲስ ዐይነት ከውጭ አገሮች በሚመጡ ዋጋቸው ውድ የሆኑ የአጭር ጊዜና የረጅም ጊዜ ዕድሜ ያላቸው የፍጆታ ዕቃዎች መለመዳቸው ብቻ ሳይሆን፣ በዚህ ዐይነቱ የፍጆታ አጠቃቀም የተነሳና ከአምራቹ ይልቅ ተጠቃሚው እየበዛ በመምጣቱ በተለይም በአገር ቤት ውስጥ የሚመረቱ ምርቶችና የእርሻ ውጤቶች ዋጋቸው በከፍተኛ ደረጃ እንዲናር አድርጎታል። ስለሆነም እራሱን በራሱ ሊያባዛ የሚችልና በየአቅጣጫው ሊስፋፋና እርስ በርሱ ሊያያዝ የሚችል ጠንካራና ለሰፊው ህዝብ አለኝታ ሊሆን የሚችል ኢኮኖሚ መገንባት አልተቻለም።
የድሮው ገንዘብ በአዲሱ እንዲተካ ሲደረግ ለዋጋ ግሽበት መናር፣ ለንግዱ ሚዛን መዛባትና ለዕዳው መቆለል ዋናው ምክንያቶች ምንድን ናቸው? ተብሎ ምንም ዐይነት ጥናት አልተካሄደም። እንደመሰለኝ ከሆነ የገንዘቡ መተካት ከአንድ አኳያ ብቻ ነው የታየው። ይኸውም ወያኔን በዚህ አማካይነት ለማዳከም ይቻላል ከሚለው ስሌት ብቻ በመነሳት የተደረገ ለውጥ ነው። በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ፣ ምናልባት በዚህ ዐይነቱ የገንዘብ መለወጥ የዋጋ ግሽበትንም መዋጋት ይቻላል ከሚለው ስሌት በመነሳት ሊሆን ይችላል። በሞኔታሪስት ኤኮኖሚስቶች እንደነ ሚልተን ፍሪድማን በመሳሰሉት ኢኮኖሚስቶች ሃሳብ መሰረት በአንድ አገር ውስጥ የሚከሰት የዋጋ ግሽበት ሁል ጊዜ የገንዘብ ጉዳይ ነው የሚል ነው። ስለሆነም የዋጋ ግሽበትን መዋጋት የሚቻለው በሞኔታሪ ፖሊሲ አማካይነት፣ በተለይም በወለድ(Interest Rate Policy) አማካይነት ነው። የዚህ ዐይነቱ ወለድን ከፍና ዝቅ ማድረግ ደግሞ በእኛ አገር የሚሰራ አይደለም። ምክንያቱም ለመዋዕለ-መዋይም ሆነ የፍጆታ ዕቃን ለመግዛት ሲባል ሰፊው ህዝብ ከባንክ ስለማይበደሩ። በተጨማሪም በእነ ፍሪድማን ዕምነት ገንዘብ ያለው ተግባር አንድ ብቻ ነው፤ ይኸውም ዕቃዎችን መግዣና መሸጫ ነው። በሌላ ወገን ግን በኬይንስና የኬይንስን ሃሳብ በሚከተሉ ኢኮኖሚስቶች ዕምነት የዋጋ ግሽብትን በወለድ መሳሪያ አማካይነት መዋጋት አይቻልም። ምክንያቱም ለዋጋ ግሽበት ሊሆኑ የሚችሉ ምክንያቶች ብዙ ስለሆኑ ነው። ለምሳሌ በጥሬ-ሀብት መወደድ የተነሳና በተለይም ኢኮኖሚው እየጋለ በሚመጣበት ጊዜ ውድድር ሲጨምርና በዚያው መጠንም ጠያቂው ሲበዛ የዕቃዎች ዋጋ ሊወደድ ይችላል። ይህ ዐይነቱ የዋጋ ጭማሪ ደግሞ ጊዜያዊና በቴክኖሎጂ መሻሻልና በኢንዱስትሪዎች ምርታማነት የተነሳ የማምረቻ ዋጋ ስለሚቀንስ የግዴታ ግሽበትም ከመጨመር ይልቅ እየቀነሰ ይመጣል። ያለፉትን ሰላሳ ዓመታት የአብዛኛዎችን የካፒታሊስት አገሮችን ኢኮኖሚ ዕድገት ሁኔታ ለተከታተለ በኢኮኖሚው ውስጥ የሚሽከረከረው የገንዘብ መጠን እየጨመረ ቢመጣም፣ በተለይም በፍጆታ ዕቃዎች ላይ፣ ለሰፊው ህዝብ የቀን ተቀን ጠቀሜታ በሚያገለግሉት ነገሮች ላይ፣ እንደምግብና ዘይት፣ ውሃና መብራት ላይ የዋጋ ንረት በፍጹም አይታይም። የዋጋ ንረት የሚታየው በቤት ግዢና ቤት ኪራይ ላይ ነው። ይኸውም በትላልቅ ከተሞች ውስጥ ነው። ቤትን ለመግዛትም ሆነ ለመከራየት ዋናው ምክንያት ደግሞ በተለይም ከ2008 ዓ.ም የኢኮኖሚ ቀውስ ጋር በተያያዘ የካፒታሊስት አገሮች ማዕከላዊ ባንኮች ለንግድ ባንኮችና ለሌሎች አየር ባየር ለሚነግዱ የሚያበድሯቸውን ገንዝብ ወለዱን ወደ ዜሮ እንዲጠጋ አድርገውታል። በዚህም ምክንያት የተነሳ ኢንቬስተሮች ለሚባሉት በርካሽ ዋጋ የሚሰጠው ብድር፣ ቤት መስሪያ፣ ያረጁ የሚመስሉ ቤቶችን ገዝቶ አድሶ መሸጥ ወይም ማከራየት እየተለመደ በመምጣቱ በተለይም የትላልቅ ቤት አከራዮችንና በዚህም አማካይነት የአየር በአየር ንግድ ለሚያደርጉት አመቺ ሁኔታ ስለተፈጠረ የመሬትም ሆነ የቤት መስሪያና መሸጥ፣ እንዲሁም ደግሞ ማከራየት ዋጋቸው በከፍተኛ ደረጃ እየናረ ሊመጣ ችሏል። ይህ ዐይነቱ የማዕከላዊ ባንኮች ለንግድ ባንኮችና ስፔኩሌት ለሚያደርጉ የሚሰጧቸው ብድር ወለዱ ወደ ዜሮ እንዲጠጋ ማድረጉ ሆን ተብሎና በዚህ አማካይነት በጥቂቶች እጅ ሀብት እየተከማቸ እንዲመጣ ለማድረግ ነው። በሌላ አነጋገር፣ ከባንኮች በርካሽ ወለድ ለጥቂት ሀብታሞች የሚሰጠው ብድር የበለጠ ሀብታሞች እንዲሆኑና በተጠቃሚው ላይም ሆነ በራሳቸው መንግስታት ላይ ጫና እንዲያድርጉ አስችሏቸዋል። ከዚህ ስንነሳ፣ በኬይንስ ዕምነት ገንዘብ መግዣና መሸጫ መሳሪያ ብቻ ሳይሆን ስፔኩሌት ማድረጊያና ሀብትም ማከማቺያ ዘዴ ነው። በሌላ አነጋገር ቋሚ ሀብትን በመሸጥና ገንዝቡን ባንክ ውስጥ በማስቀመጥና አክሲዮን በመግዛት ገንዘብን ትርፋማ ማድረግ ይቻላል። ወደ አገራችን ስንመጣ የማዕከላዊ ባንኩም ሆነ የገንዘብ ምኒስተሩ የተከተሉትና አሁንም የሚከተሉት ፖሊሲ የእነ ሚልተን ፍሪድማንን አስተሳሰብ በመውሰድ ነው። ይሁንና ግን እነ ፍሪድማን ያዳበሩት የሞኔተሪ ፖሊሲ በቴክኖሎጂና ሳይንስ ላይ ከሚንቀሳቀስና ከተወሳሰበ ኢኮኖሚ በመነሳት እንጂ እንደኛ አገር ካለው በአብዛኛው ከእጅ ወደ አፍ በሚመረት የምርት ክንውንና(Subsistence Economy) የፍጆታ አጠቃቀም በመነሳት አይደለም። በተጨማሪም ከተዝረከረከና፣ በአብዛኛው አገሪቱ ውስጥ በባንኮች አማካይነት ገንዘብ ከአንድ ሰው ወደ ሌላ በማይተላለፍበትና የባንክም እንቅስቃሴ ባልተስፋፋበት አገር ነው።
ወደ ዋናው መሰረተ-ሃሳብ ስንመጣ ማንኛውንም አንድን አገርና ህዝብ የሚመለከቱ ፖሊሲ ነክ ነገሮችም ሆኑ፣ ወይም ደግሞ ፖለቲካዎች ከመነደፋቸውም ሆነ ተግባራዊ ከመደረጋቸው በፊት ችግሮች የሚታዩ ከሆነ ለችግሮቹ እንደ ዋና መንስኤ ሊሆኑ የሚችሉት ነገሮች ከሁሉም አቅጣጫ መመርመርና መታየት አለባቸው። የበሽታው ዋና ምክንያት እስካካልተገኘ ድረስ ደግሞ አጠቃላይ የሆነ ኢኮኖሚያዊ ቀውስንም ሆነ በተለይም ደግሞ የዋጋ ግሽበትን መዋጋት በፍጹም አይቻልም። በሌላ አነጋገር፣ የድሮው ገንዘብ በአዲሱ ሲተካ የፖሊሲ ለውጥ አልተደረገም። ይህም ማለት አዲሱ የለውጥ ኃይል እየተባለ የሚወደሰው የዶ/ር አቢይ አገዛዝ አሁንም ቢሆን የሚከተለው የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚክ ፖሊሲን ነው። ስለሆነም ችግሩን በፈጠረው ፖሊሲ አማካይነት በግልጽ የሚታየውን የኢኮኖሚ ቀውስና፣ በተለይም ደግሞ የዋጋ ግሽበትን መዋጋት በፍጹም አይቻልም። በሁለተኛ ደረጃ፣ አዲሱን ገንዘብ አንድ በአንድ ከመቀየር ይልቅ አንድ ብር በሶስት ወይም በአራት ቢቀየር ኖሮ ካለ አግባብ ገበያ ውስጥ የሚሽከረከረውንና በየጓዳ ውስጥ የተከማቸውን ገንዘብ ከጥቅም ውጭ ማድረግ ይቻል ነበር። ሁሉም ሰው እንዳይጎዳ ደግሞ ልውውጡን ግለሰቦች እንዳላቸው የገንዘብ መጠንና፣ በተለይም ደግሞ በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ ያላቸው ከሆነ ይህን ያህል ገንዘብ ከየት እንዳመጡ ከተመረመረ በኋላ አዲሱን የኢትዮጵያ ብር በድሮው አንድ በአንድ ከመለወጥ ይልቅ ደረጃ በደረጃ አንድ በሁለት፣ አንድ በሶስትና በአራት መለወጥ ይቻል ነበር። ይህ ደግሞ ቲክኒካዊ ጉዳይ ነው። በተጨማሪም፣ የጥቁር ገበያውንም ሆነ የአየር በአየርን ንግድ ለመቆጣጠር ብርን ከዶላር ጋር ሲወዳደር ቋሚ ማድረግ ያስፈልግ ነበር። በሌላ አነጋገር፣ ከእንግዲህ ወዲያ ብር ከዶላር ጋር ሲወዳደር በአቅራቢና በጠያቂ አማካይነት እንዳይተመን ማድረግ፤ በየጊዜውም የቅነሳ ፖሊሲ አለማድረግ። ከዚህም በላይ የጥቁር ገበያ የሚካሄድባቸውን ወይም የጥቁር ገበያ ተብለው የሚጠሩ ቦታዎችን በቁጥጥር ስር ማድረግና፣ በባንክ ከተተመነው የመለወጫ ውጭ የሚለውጡ ካሉ በህግ መቅጣት። አገር ቤት ውስጥ የሚገባውን ዶላር በሰዎች ሳይሆን በባንኮች አማካይነት ብቻ ማድረግ። ከዚህም በላይ፣ ከአገልግሎት ኢኮኖሚ ክንዋኔ ይልቅ በስራ-ክፍፍል ላይ የተመሠረተ፣ ሰፋ ወዳለና ሰፊው ህዝብ ገዝቶ ሊጠቀመው የሚችል በማኑፋክተር ላይ የተመረኮዘ ልዩ ልዩ ዐይነት ምርቶችን ማምረት ያስፈልጋል። የገበያ ቁጥጥርና፣ በተለይም የዋጋን ቁጥጥር ማደረግ አስፈላጊ ነው። በተጨማሪም፣ ለአገር የኢኮኖሚ ዕድገት የማይጠቅሙ ምርቶችን አለማስገባት፣ ማስመጣት የሚያስፈልግ ከሆነ ደግሞ የማስመጫ ዋጋቸውን በከፍተኛ ደራጃ እንዲጨምሩ ማድረግና፣ በመጀመሪያ ምን ምን ነገሮች ለአገር ዕድገት እንደሚያስፈልጉ ማጥናትና በአስፈላጊ ነገሮች ላይ ብቻ ማትኮር። ሁሉንም ነገር ከውጭ ማስመጣት፣ ወይም ማግበስበስና ገበያውንም ክፍት ወይም ልቅ ማድረግ አለብህ የሚል የተፈጥሮ ህግ የለም። እንደዚህ ዐይነቱ ገበያን ክፍት ማድረግ ያስፈልጋል፣ የአንድ አገር ኢኮኖሚም በገበያ ኃይሎች(Market Forces) አማካይነት ብቻ ነው ሊያድግ የሚችለው የሚለው አስተሳሰብ በዓለም አቀፍ ደረጃ ተቀባይነትን ያገኘ የተወሰኑ እኮኖሚስቶች ያፈለቁት ነው። በዚህ ዐይነቱ አስተሳሰብ የማይስማሙ ኢኮኖሚስቶች እንደሚያረጋግጡትና፣ የአደጉና ከኋላ በመነሳት ሁለ-ገብ የሆነ የዕድገት ደረጃ ላይ የደረሱ አገሮች ኢኮኖሚዎችን ታሪክ ስንመለከት በመጀመሪያ ደረጃ ያተኮሩት የአገራቸውን ኢኮኖሚ በማሳደግና፣ ያለውን ሀብት ለውስጥ የኢኮኖሚ ዕድገት በማዋል ብቻ ነው። በተለይም በአሁኑ ወቅት በፈላስፋዎችና ተቀባይነት ያገኘውን የኒዎ-ሊበራል ኢኮኖሚክ ቲዎሪን በሚቃወሙ የተገለጸላቸው ኢኮኖሚስቶች ዕምነት ልቅ የሆነ ነጻ ገበያና ንግድ፣ እንዲሁም ግሎባላይዜሽን አማካይነት፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊና ስነልቦናዊ፣ ፖለቲካዊና ባህላዊ፣ እንዲሁም የኢኮሎጂን ቀውስ በማስከተሉና በማስፋፋቱ ይህ ዐይነቱ አስተሳሰብ ተከታታይነት ወዳለውና የተፈጥሮ-ሀብትን በተቆጠበ መልክ በሚጠቀም የኢኮኖሚ አመራረትና የፍጆታ አጠቃቀም ዘዴ መተካት አለበት እየተባለ ከፍተኛ ምሁራዊ ትግል እየተካሄደ ነው። ስለሆነም ይላሉ ይህን ዐይነቱን አስተሳሰብ የሚያራምዱ ምሁራኖች፣ የሰው ልጅ ይህንንም ሆነ ያንን እየገዛ መጠቀም የለበትም። የሚያስፈልገውን ብቻ ከተጠቀመ ጤንነቱንም ሆነ የአካባቢን ሁኔታ መጠበቅና ማስጠበቅ ይቻላል ይሉናል።
ከዚህ ስንነሳ አንዳች ዐይነት የኢኮኖሚ ፖሊስ ሲነደፍ ምን ዐይነት የኢኮኖሚ ስርዓትም እንደምንፈልግ ማወቅ አለብን። ምን ምን ነገሮችም ቅድሚያ እንደሚሰጣቸው ግንዛቤ እንዲኖር ያስፈልጋል። ሰፊውን ህዝብ የማይጠቅም ኢኮኖሚና በውጭ ኃይሎች እየተገፋን ተግባራዊ የምናደርገው ሳይንሰ-አልባ የሆነና፣ በቲዎሪና በኢምፔሪካል ደረጃ ያልተረጋገጠ ፖሊሲ ተግባራዊ እስከሆነ ድረስ ቸግሩ ይባባስል እንጂ በፍጹም አይፈታም። በተጨማሪም ለችግሩ ዋና ምክንያት የሆኑት ሰዎች አሁንም በአማካሪነት የሚሰሩ እስከሆነ ደረስ የህዝባችን መሰረታዊ ፍላጎቶች አይፈቱም። በመሠረቱ የአኮኖሚ ፖሊሲ ማለት አገርን መገንቢያ መሳሪያ ማለት ነው። በሌላ አነጋገር፣ በኢኮኖሚ ፖሊሲ አማካይነት አንድ አገር ዝብርቅርቋ የሚወጣና፣ አብዛኛው ህዝብም ደሀ እየሆነ መምጣት ያለበት ሳይሆን፣ የኢኮኖሚ ፖሊሲ ከሌሎች ዕውቀቶች፣ ማለትም ከፊዚክስ፣ ከባዮሎጂ፣ ከኬሚስትሪና ከሌሎች ዕውቀቶች ጋር በመቀናጀት አንድ አገር ጥበባዊ በሆነ መንገድ መገንቢያ መሳሪያ ነው።የአንድን አገር ኢኮኖሚ የማምረት ኃይል ከፍ ለማድረግ የሚያስችልና፣ በመጀመሪያ ደረጃ የህዝቡን መሠረታዊ ፍላጎቶች መፍቺያ መሳሪያ ነው። ይህንን ማድረግ የማይችል የኢኮኖሚ ፖሊሲ ፖሊሲ ተብሎ ሊጠራ አይችልም። መልካም ግንዛቤ!!
ከሆንግ ኮንግ ጉዳይ ጋር በማያያዝ ቻይና በ11 አሜሪካውያን ላይ ማዕቀብን የጣለች ሲሆን ከነዚህ መካከል ስድስቱ የህግ አውጪዎች አባላት ስለመሆናቸዉ ተሰምቷል፡፡በሁለቱ ሀገራት መካከል ያለዉ ዉዝግብ እየተካረረ ይገኛል፡፡
ባሳለፍነው አርብ አሜሪካ የፖለቲካ ነጻነትን አይተገብሩም ባለቻቸዉ የሆንግ ኮንግ አስተዳዳሪ በሆነችዉ ኬሪላም እና በሌሎች አስር የቻይናና የሆንግ ኮንግ የመንግስት ባለስልጣናት ላይ ማዕቀብ መጣሏ አይዘነጋም፡፡
በምላሹ ቻይና የፍሎሪዳ ሴናተር ማርኮ ሩቢዮ፣የቴክሳስ ሴናተር ቴድ ክሩዝ፣የአርካንሰስ ሴናተር ቶም ኮተን፣የፔንስላቫኒያ ሴናተር ፓት ቱሜይ፣የሚሶሪ ሴናተር ጆሽ ሀውሌይ ላይ ማዕቀብን ጥላለች፡፡
(Amharic VOA News) -በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ያለውን ግኑኝነት ለመወሰን ጥናቶች መደረጋቸውን የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሣለኝ አስታውቀዋል፡፡
መቀሌ — በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ያለውን ግኑኝነት ለመወሰን ጥናቶች መደረጋቸውን የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሣለኝ አስታውቀዋል፡፡በጥናቶቹ ላይ ጠንካራና ጥልቅ ውይይት ከተካሄደባቸው በኃላ በፖሊሲ ደረጃ ለህዝቡ ይፋ እንደሚደረግ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ተናግረዋል፡፡
አቶ ኃይለማርያም በትግራይ ምዕራባዊ ዞን የሚገነባውን የሁመራ የተቀናጀ የግብርና ምርቶች ማቀነባበርያ ኢንዱስትሪ ፓርክ የመሠረት ደንጊያ ባስቀመጡበት ወቅት ከአካባቢው ኅብተሰብ ጋር መወያየታቸው ተዘግቧል፡፡
ዞባ ኖርቦተን ናይ ሽወደን ዝዓበየትን ኣዚያ ሰሜናዊት ዞባ እያ፡ ኣብ14 ኮምዩናት ድማ ትኽፈል። እታ ዞባ እታ ናይ ሽወደን እንኮ ምስ ክልተ ሃገራት ማለት ምስ ኖርወይን ፊንላንድ እትዳወብ ዞባ እያ።
ኖርቦተን ዓቢ ናይ ተፈጥሮ ሃብቲ ኣለዋ። ኣብዚ ብዙሕ ኣግራብ፡ ወሓይዝን ብሓመድ ናይ ሓጺንን ካልኦት ሚነራላትን ሃብታም ዝኾነ ናይ ዕደና ቦታታትን ኣሎ። ኣብዚ እተፈላለየ ባህልታት ንነዊሕ ግዜ ተሰማሚዔን ብሓባር ክነብራ ኣድልዩወን እዩ። ኣብዚ ንኣብነት ካብ ቅድሚ ነዊሕ ግዜ ክፋል ናይ ሽወደን ደቀባት ሳሚስካ ዓሌት ኣሎዉ። ኣብ ጥቓ ዶብ ፊንላንድ ድማ እቲ ፊንላንዳዊ ሽወደናዊ ባህሊ ኣሎ። ኖርቦተን ናይ ምንጽጻር ዞባ እዩ። ኣብ መንጎ ክረምታዊ ጸልማትን ፍርቂለይታዊ ጸሓይን፡ ነዋሕቲ ኣኽራናትን እኩባት ደሴታትን፡ ገጠራትን ከተማታትን ከምኡ'ውን ብዙሓት ዝተፈላለዩ ባህልታት።
ኣብ ኖርቦተን ኩሉ ጽቡቕ ዝኸይድ ዘሎ ይመስል፡ ህዝቢ ይበዝሕ፡ ናይ ስራሕ ዕድላት ድማ ከምተን ካልኦት ዓቢ እዩ። እቲ ናይ መንበሪ ኣባይቲ ዋጋ ካብ ኮምዩን ናብ ኮምዩን ይፈላለ እዩ። ኣብ ዳርጋ ፍርቂ ናይተን ኮምዩናት ሕጽረት መንበሪ ኣባይቲ ኣሎ፡ ስለዚ ናይ ቪላታትን ኮምዶሚንዩምን ኪራይ ይውስኽ ኣሎ። ከምኡውን ናይ ተራ ግዜ ይነውሕ። ናይ መንበሪ ኣባይቲ ናይ ምህናጽ ንጥፈት ትሑት እዩ፡ ሕጂ ግን ዚውስኽ ዘሎ ይመስል። ዝበዝሑ ኣብቲ ዝሰርሑሉ ቦታ ኣይቅመጡን። ኣብ መንጎ ዓበይቲ ከተማታት ብባቡር በጺሕካ ምምላስ ይከኣል። ናይ ኣውቶቡስ መስመራትው ግሩም ኣገልግሎት ይህብ እዩ።
ኣውራጃ ኖርቦተን 14 ምምሕዳራትን 250 000 ነበርትን ኣለዋ። ኣርየፕሉግ፣ ኣርቪድስያውር፣ ቡደን፣ የሊቫረ፣ ሃፓራንዳ፣ ዮክሞክ፣ ካሊክስ፣ ኪሩና፣ ሉልዮ፣ ፓያላ፣ ፒትዮ፣ ኤልቭስቢን፣ አቨርካሊክስን አቨርቶርነዮን። ኣርጀፕሉግ ናይ ኣውራጃ ዝነኣሰት ምምሕድራ ኮይና ትሕቲ 3 000 ነበርቲ ኣለዋ። ሉልዮ 75 000 ነበርቲ ዘለዋ ዝዓበየት ምምሕዳር እያ ኣብቲ ኣውራጃ ካብተን ካልኦት ምምሕዳራት ብዝሒ ቁጽሪ ነበርታ እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ምምሕዳር እያ። ብሓፈሻ እዛ ኣውራጃ ትስፉው ዝኾነ ዕብየት ቁጽሪ ነበርቲ ተርኢ።
ሚነራልን ሓጺንን ዱርን ሓይሊ ማይን ነቲ ወረዳን ንሽወደንን ኣገዳሲ እዩ። እቲ ወረዳ ንሰደድ ዘፍርያ ዋኒናት፡ ዝዓቢ ዘሎ ቱሪዝምን ናይ ኣገልግሎት ሰክተርን ከምኡውን ዓቢ ረብሓ ዘለወን ነኣሽቱ ዋኒናት ኣለዋኦ።
እተን ዝዓበያ ወሃብቲ ስራሕ፡ እታ 7 500 ሰራሕተኛታት ዘለዋ ምምሕዳር ኣውራጃ ኖርቦተን ብድሕሪኣ ዝመጻ ሉለዮ፡ ፒተዮን ምምሕዳር ቡደን እየን። እቲ ዝዓበየ ብሕታዊ ወሃብ ስራሕ LKAB እዩ። SSAB ሓደ ካብ ዓለም ካብቶም ዝዓበዩ ኣፍራዪ ሓጺን እዩ።
እቲ ዝዓበየ ኣህጉራዊ ናይ ሉለዮ ኮምፕዩተር ሰንተር ነቲ ናይ ወረዳ ቁጠባ ይጥርንፎ። ንሱ ኣብ ምሉእ ዓለም ግዳሰ ዘሕደረን ኣብቲ ወረዳ ድማ ብዙሕ ምውፋር እተገብረሉን እዩ። ኣብተን ዘለዋ ዋኒናት ምውፋር ዓቢ እዩ። ናይ ዕደና ዋኒናት ኣብቲ ወረዳ ብቢልዮናት የውፍራ።
ናይ ሉለዮ ተክኒካል ዩኒቨርሲቲ ናይ ስካንዲናቭያ ኣዝዩ ሰሜናዊ ዩኒቨርሲቲ እዩ። ንሱ ልዑል ደረጃ ዘለዎ ናይ ምርመራን ስልጠናን ንጥፈታት ኣለዎ። ንሱ ንተክኒክ፡ ኤኮኖሚ፡ ማሕበራዊ ናብራ፡ ጥዕና፡ መዲያን ሙዚቃን ከምኡውን ምምህርና ዚምልከት ትምህርቲ ኣለዎ። ናይ ሉለዮ ተክኒካል ዩኒቨርሲቲ ሓሙሽተ ካምፓስ ኣለዎ፣ ሉለዮ፡ ፒተዮ፡ ኸለፍተዮ፡ ኪሩናን ናይ ፊሊፕስታድ በርይስኩላንን። ኣብ ኖርቦተን ሓያሎ ናይ ሞያ ኮለጃት ኣለዋ። እቲ ስልጠና ምስ ቁጠባዊ ህይወት ብምትእስሳር ግሩም ሞያዊ ብቕዓት ይህብ።
ኣብቲ ወረዳ ሓሙሽተ ሆስፒታላት ኣለዋ፣ ናይቲ ወረዳ ሱንደርቢ ሆስፒታል ኣብ ሉለዮ፡ የሊቫረ ሆስፒታል፡ ካሊክስ ሆስፒታል፡ ኪሩና፡ ፒተዮ ኣልቭዳል ሆስፒታል። ኣብዚ 34 ማእከላት ጥዕና ኣለዋ፡ መብዛሕትአን በዚ ዞባ እየን ዚመሓደራ። ገለ ካባታተ ግን ብብሕቲ እየን ዚመሓደራ። ነፍስወከፍ ኮምዩን እንተወሓደ ሓደ ማእከል ጥዕና ኣለዎ።
እቲ ወረዳ ሃብታም ባህሊ ኣለዎ - ናይ ዕረፍቲ ግዜ ንጥፈታት፡ ናይ ተፈጥሮን ባህልን ኣከባቢ፡ ሰሓብቲ ቦታታትን። ኣብኡ ናይ ትልሂት፡ ድራማ፡ ኮንሰርትን ንጥፈታት ኣሎ። ኣብኡ ዓቢ ኣደራሽ ትያትር ኣሎ፡ ግን እቲ ተዋስኦታት ኣብ ካልእ ቦታታት ናይቲ ወረዳውን ይስራሕ እዩ። ኣብኡ ኣብ ኩሉ ኮምዩናት ሰባት ዚስሕብ ዓመታዊ ፈስታን ዕዳጋን ኣሎ። ኖርቦተን ብዙሕ ኣብያተመዘክር ኣለዋ። ከም ኣብነት፤ ኣይተ ቤተመዘክር ኣብ ዮክሞክ። ኣብኡ ብዛዕባ ናይ ሳሚስክ ባህሊ ምፍላጥ ይከኣል።
ኖርቦተን ነቲ ወረዳ ዓቢ ረብሓ ዚህቦ እተፈላለየን ሃብታምን ተፈጥሮ ኣለዋ። ኣብቲ ወረዳ 354 ናይ ተፈጥሮ ሕዛእቲ ኣሎ፡ ኣብኡ ድማ ክትዛወርን ዓጋምን ቃንጥሻን ክትኣርን ኣኽራንን ማያት ዝመልኦ ለሰታትን ክትርእይ ትኽእል። ኣብ መብዛሕትኡ ቦታታት ዓሳ ክትገፍፍ ክትሃድን ብስኩተር ክትጎዪ ይከኣል እዩ። ኣብቲ ወረዳ ኣብ ግዜ ሓጋይን ክረምትን ስፖርትን ካልእ መዘናግዕን ንጥፈታት ከተካይድ ይከኣል። ናይ ምንሽርታት ስፖርት ሓድሽ ተመክሮ ይህበካ። ኖርቦተን ብዙሓት ናይ ስፖርት ማሕበራት ኣሎዋ። ንሳተን ከኣ ንኹሉ ሰብ ዕድመ ብዘየገድስ ስፖርት ኪጻወትን ኪንቀሳቐስን የኽእላ።
ኣብ ኖርቦተን እተፈላለያ ዘይመንግስታውያን ትካላት ኣለዋ። ኣብኡ ነኣሽቱን ዓበይትን እተፈላለየ ንጥፈታት ኪረኽቡ ይኽእሉ። ኣብኡ ናይ ደርፍን ትልሂትን ቋንቋን ሳየንስን መደባት ዘለወን ናይ ፈጠራነት ማሕበራት ኣለዋ። ፈጠራነት ዚምህራ ህዝባውያን ኮለጃትውን ኣለዋ።
ኣብ ኖርቦተን ንሰባት ዝእክባን ዘሕብራን ናይ እምነት ማሕበራትውን ኣለዋ። ብዙሓት ማሕበራት ኣብ መንጎ ተቐማጦ ኖርቦተንን ሓደስቲ መጻእትን ምውህሃድ ንምስፋን ይሰርሓ።