Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ስለሆነም የስምዖን ትዕግሥት የእግዚአብሔር የራሱ ትዕግሥት መስታወት ነው። ስምዖን ከጸሎትና ከወገኖቹ ታሪክ እግዚአብሔር በእርግጥ ታጋሽ መሆኑን ተረድቷል። በዚያ ትዕግሥት ቅዱስ ጳውሎስ እንደ ሚለው እግዚአብሔር “ወደ ንስሐ ይመራናል” ይለናል (ሮሜ 2 4)። ትዕግሥት ለድክመታችን ምላሽ ለመስጠት እና ለመለወጥ የሚያስፈልገንን ጊዜ የሚሰጠን የእግዚአብሔር መንገድ መሆኑን በአንድ ጊዜ የተመለከተውን ሮማኖ ጋሪዲኒን የተባለውን ሰው ማሰብ እፈልጋለሁ። ከማንም በላይ ስምዖን በእቅፉ የያዘው መሲሕ ኢየሱስ እርሱ እስከ መጨረሻው ሰዓታችን ድረስ የሚጠራን መሐሪ አባት የሆነውን የእግዚአብሔርን ትዕግሥት ያሳየናል። ፍጽምናን የማይፈልግ ፣ ግን ከልብ የመነጨ ቅንዓት ፣ ሁሉም የጠፋ ሲመስል አዳዲስ ዕድሎችን የሚከፍት ፣ በጠንካራ ልባችን ውስጥ ጥሶ ለመግባት የሚፈልግ ፣ እንክርዳዱን ሳይነቅል መልካም ዘር እንዲያድግ ማደረግ ያስችለዋል። ለተስፋችን ምክንያት ይህ ነው-እግዚአብሔር እኛን መጠበቁን አይታክትም። ዞር ስንል እርሱ እኛን ፍለጋ ይመጣል። ስንወድቅ በእግር እንድንቆም ያደርገናል፣ ከመንገዳችን ወጥተን በመሄድ በምንጠፋበት ወቅት ከእዚያ ከጠፋንበት ስፍራ ተመልሰን ወደ እርሱ በምንመጣበት ወቅት እርሱ እጆቹን ዘርግቶ ይቀበለናል። ፍቅሩ በሰው ልጆች ሂሳባ ሊመዘን አይችልም፣ ነገር ግን ያለማቋረጥ እንደገና ለመጀመር ድፍረትን ይሰጠናል። ይህ ጥንካሬን ያስተምረናል ፣ ድፍረትን ሁል ጊዜ እንደገና ለመጀመር በየቀኑ እንድንነሳ ያደርገናል። ከወደቅን በኋላ እንደገና ለመጀመር እንችል ዘንድ ሁል ጊዜ እግዚአብሔር ይጠባበቀናል። እግዚአብሔር ታጋሽ ነው።
የእኛን ትዕግስ እንመልከት። የራሳችንን የገዳም ሕይወት ስንመለከት የእግዚአብሔርን ትዕግስት እና የስምዖንን ትዕግሥት እናያለን። ትዕግስት በእውነቱ ምን እንደሚጨምር እራሳችንን መጠየቅ እንችላለን። በእርግጠኝነት እሱ ችግሮችን ለመቋቋም ወይም በችግር ጊዜ ከባድ ውሳኔን ለማሳየት ብቻ አይደለም። ትዕግሥት የድክመት ምልክት አይደለም ፣ “ሸክሙን እንድንሸከም” ፣ እንድንፀና ፣ የግል እና የማህበረሰብ ችግሮች እንድንሸከም፣ ሌሎችን ከራሳችን የተለዩ አድርገን እንድንቀበል ፣ ሁሉም ሲበዛ በመልካም እንድንፀና የሚያስችለን የመንፈስ ጥንካሬ ነው። የጠፋን ሲመስለን እናም በድካም እና በእንዝላልነት ብሸነፍም እንኳን መሻሻላችን እንደማይቀር በማመን በትዕግስት መጠበቅ ይኖርባንል።
የመጀመሪያው የእኛ የግል ሕይወት ነው። ለጌታ ጥሪ ምላሽ የምንሰጥበት ጊዜ ነበር ፣ እናም በጋለ ስሜት እና በልግስና ሕይወታችንን ለእርሱ አቅርበናል። በሕይወት መንገዳችን ላይ ከመጽናናት ጋር አብሮ ተስፋ መቁረጥ እና ብስጭት እንደ ገጠመን ይታወቃል። አንዳንድ ጊዜ ጠንክረን መስራታችን የተፈለገውን ውጤት ላይ ለመድረስ አስቸጋሪ ይሆናል። የምንዘራው ዘሮች በቂ ፍሬ የማያፈሩ ይመስላሉ፣ የጸሎታችን ግለት ይቀዘቅዛል እናም እኛ ሁሌም ከመንፈሳዊ ድርቀት ነፃ አይደለንም። የገዳም ሕይወት እንደ ሚኖሩ ወንዶች እና ሴቶች በሕይወታችን ውስጥ ባልተጠበቁ ተስፋዎች ምክንያት ተስፋው ቀስ እያለ እየደበዘዘ ሊመጣ ይችላል። እኛ ለራሳችን ታጋሽ መሆን እና በተስፋው ላይ ለዘላለም ታማኝ ሆኖ ስለሚኖር የእግዚአብሔርን የራሱ ጊዜና ስፍራዎች በተስፋ መጠበቅ አለብን። ይህ የመሠረት ድንጋይ ነው፣ እርሱ ለገባው ቃል ታማኝ ነው፣ የገባውን ቃል ይጠብቃል። ይህንን ማስታወሳችን ውስጣዊ ሀዘን እና ተስፋ ከመቁረጥ ይልቅ እርምጃዎቻችንን እንደገና እንድንመለከት እና ህልሞቻችንን እንድናነቃ ይረዳናል። ወንድሞች እና እህቶች ፣ እኛ የገዳም ሕይወት ለምንኖር ወንዶች እና ሴቶች ውስጣዊ ሀዘን እንደ አንድ ትል ነው፣ በውስጣችን ያለውን ተስፋ የሚበላ ትል ነው። ከውስጣዊ ሀዘን መሸሽ ይኖርብናል።
ትዕግስት ተጨባጭ ሊሆን የሚችልበት ሁለተኛው መቼት የህብረተሰብ ኑሮ ነው። ሁላችንም ከሰዎች ጋር ያለን ግንኙነቶች ሁል ጊዜ ሰላማዊ ሊሆኑ አይችሉም፣ በተለይም የሕይወትን እቅድ ወይም የሐዋርያዊ እንቅስቃሴን የምንመለከት ከሆነ። ግጭቶች የሚከሰቱባቸው እና አፋጣኝ መፍትሄ የሚጠበቅባቸው ጊዜዎች አሉ ፣ እንዲሁም ፈጣን የፍርድ ውሳኔዎች መሰጠት ያለብን ጉዳዮችም አሉ። ወደ ኋላ ለመመለስ ፣ ሰላምን ለማስጠበቅ እና በበጎ አድራጎት እና በእውነት ሁኔታዎችን ለመፍታት የተሻለ ጊዜን ለመጠበቅ ጊዜ ያስፈልጋል። በነፋስ ማዕበል እንድንወሰድ መፍቀድ የለብንም። በነገው እለት በምንጸልየው የመዝሙረ ዳዊት ጸሎት ውስጥ ስለ መንፈሳዊ ማስተዋል የሚገልጽ ጥሩ አንቀፅ አለ። እንዲህ ይላል “ጸጥ ያለ ባሕር ዓሳ አጥማጁ እስከ ጥልቁ ድረስ እንዲመለከት ያስችለዋል። ማንም ዓሣ እዚያ ተደብቆ ከዓይኑ ማምለጥ አይችልም። በአውሎ ነፋስ የሚናወጥ ባህር ግን በነፋሱ በሚናወጥበት ጊዜ ጭጋጋማ ይሆናል”። ልባችን ከተረበሸ እና ትዕግሥት ከሌለው በደንብ ማየት እና እውነትን ለማየት በጭራሽ አንችልም። በጭራሽ! ማህበረሰቦቻችን ይህን የመሰለ የመተጋገሻ ትዕግሥት ይፈልጋሉ-የመደገፍ ችሎታ ፣ ማለትም በራሳችን ትከሻ ላይ የመሸከም ችሎታ ፣ የአንድ ወንድም ወይም የእህቶቻችን ሕይወት፣ የእርሱን ድክመቶች እና ውድቀቶችን ጨምረን መሸከም ይኖርብናል። ጌታ ብቸኛ እንድንሆን እንደማይጠራን ልብ እንበል - በቤተክርስቲያን ውስጥ ብዙ ሰዎች እንዳሉ እናውቃለን፣ እኛ ብቸኛ እንድንሆን አልተጠራንም ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ የመዘምራን ቡድን አካል እንድንሆን ፣ ነገር ግን ሁል ጊዜ በአንድነት ለመዘመር መሞከር አለብን።
በመጨረሻም ሦስተኛው መቼት ከዓለም ጋር ያለን ግንኙነት ነው። ምንም እንኳን ለመፈፀም የዘገየ እና በአለማችን ሀይማኖቶች እና ፍርስራሾች መካከል በዝምታ የሚያድግ ቢሆንም ስምዖንና አና በነቢያት የተናገሩትን ተስፋ ከፍ አድርገው ይመለከቱ ነበር። ነገሮች ምን ያህል የተሳሳቱ እንደሆኑ ቢመለከቱም አላጉረመረሙም ፣ ነገር ግን በታሪክ ጨለማ ውስጥ የሚበራውን ብርሃን በትዕግስት ፈልጉ። በታሪክ ጨለማ ውስጥ የሚበራውን ብርሃን ለመፈለግ በራሳችን ማህበረሰቦች ጨለማ ውስጥ የሚበራ ብርሃን ለመፈለግ በተስፋ መሞላት ይኖርብናል። በማጉረምረም ወጥመድ ውስጥ ላለመግባት እኛም እንደዚህ ዓይነት ትዕግሥት ያስፈልገናል። አንዳንድ ሰዎች የማጉረምረም አዋቂዎች ፣ የቅሬታ ሐኪሞች ናቸው ፣ በማጉረምረም በጣም ጎበዝ የሆኑ ሰዎች አሉ! የለም ፣ ማጉረምረም እኛን ያሰረን “ዓለም ከእንግዲህ እኛን አትሰማንም” - ምን ያህል ጊዜ እንደዚያ እንሰማለን - - ወይም - “ምንም ተጨማሪ ድምፆች የሉንም ፣ ስለሆነም ቤቱን መዝጋት አለብን” ፣ ወይም “እነዚህ ጊዜዎች ቀላል አይደሉም” አህ ፣ አትንገረኝ! ... ” እያልን እናጉረመርማለን። እናም ስለዚህ የቅሬታዎች አካል ይጀምራል። በታሪክ እና በገዛ ልባችን ውስጥ የሚገኘውን ነገሮች በመመልከት ስለሁሉም ነገር በአስቸኳይ ለመፍረድ ያቃጣናል። በዚህ መንገድ ያንን “ትንሽ” ግን በጣም ቆንጆ የሆኑ በጎነትን እናጣለን-ተስፋችንም ይጨልማል። ትዕግሥት በማጣት ብቻ ተስፋ የሚቆርጡ ብዙ ገዳማዊያን ወንዶችና ሴቶች አይቻለሁ።
ትዕግሥት ለራሳችን ፣ ለማህበረሰባችን እና ለዓለማችን ባለን አመለካከት መሐሪ እንድንሆን ይረዳናል። በገዛ ሕይወታችን የመንፈስ ቅዱስን ትዕግሥት እንቀበላለን? በማኅበረሰባችን ውስጥ እርስ በእርሳችን ታግሰን የወንድማዊ ሕይወት ደስታን እናበራለን? በዓለም ውስጥ አገልግሎታችንን በትዕግስት እናቀርባለን ወይም ከባድ ፍርዶችን እናደርጋለን? በገዳማዊ ሕይወታችን እነዚህ እውነተኛ ተግዳሮቶች ናቸው-ላለፉት ጊዜያት በናፍቆት ውስጥ ተጣብቀን መቆየት ወይም ተመሳሳይ አሮጌ ነገሮችን ወይም የዕለት ተዕለት ቅሬታዎችን መደጋገማችንን መቀጠል አንችልም። አዳዲስ መንገዶችን በመዳሰስ ፣ መጓዝን ለመቀጠል ትዕግሥትና ድፍረት ያስፈልገናል።
የእግዚአብሔርን ትዕግስት እናሰላስል እና የሰምዖንን እና የአናን የታመነ ትዕግስት እንለምን። በእነዚህ ሁለት አረጋውያን ግለሰቦች በምስጋና ቃላቸውም እንዳደረጉት ዓይኖቻችንም እንዲሁ የመዳንን ብርሃን አይተው ያንን ብርሃን ለዓለም ሁሉ እንድናሳይ ይረዳን ዘንድ እንዲረዳን ፀጋውን እንጠይቅ።
ሀቪየር ሄርናንዴዝ ባልካዛር (Javier Hernández Balcázar ,ግንቦት ፳፬ ቀን ፲፱፻፹ ዓ.ም. ተወለደ) ሜክሲካዊ እግር ኳስ ተጫዋች ሲሆን ለማንችስተር ዩናይትድ እና የሜክሲኮ ብሔራዊ እግር ኳስ ቡድን በአጥቂነት ይጫወታል።
በደራሲ፣ዳይሬክተርና ፕሮዱዩሰር አለማየሁ ታደሰ እንዲሁም በኤክስኪዩቲቭ ፕሮዱዩሰር ማርታ ጌታቸው የተዘጋጀው ‹‹የኔታ›› የተሰኘ ድራማ ኮሜዲ ፊልም፤ የፊታችን ሰኞ በ11 ሰዓት በብሔራዊ ትያትር ይመረቃል፡፡ በፊልሙ ላይ ራሱ አለማየሁ ታደሰን ጨምሮ ኮሜዲያን ደረጄ ሀይሌ፣ ቃልኪዳን ጥበቡ፣ አስናቀ ንጉሴ፣ማርታ አሰፋ እና ሌሎች ተዋንያን ተሳትፈውበታል፡፡
በሌላ በኩል በደራሲና ፕሮዲዩሰር ሜላት ነብዩ እና በዳሬክተር ቢኒያም ወንድይፍራው የተዘጋጀው “አንድ ቀን” የተሰኘ የቤተሰብ ፊልም፣ ሚያዚያ 23 ከቀኑ በ11 ሰዓት በጣይቱ ጃዝ አምባ አዳራሽ የሚመረቅ ሲሆን በቅርቡ ለተመልካች ይቀርባል ተብሏል፡፡
በሜሊያም መልቲ ሚዲያ ፕሮዳክሽን በተሠራው በዚህ ፊልም ላይ ወጣትና አንጋፋ ተዋንያን የተሳተፉበት ሲሆን ፊልሙን ለማጠናቀቅ አንድ ዓመትና ከ500ሺ ብር በላይ እንደፈጀ አዘጋጆቹ ተናግረዋል፡፡
በዓለም የአትሌቲክስ ስፖርት በረጅም ርቀት፤ በጎዳና ላይ ሩጫ እና በቤት ውስጥ ውድድሮች በኢትዮጵያውያን አትሌቶች የተያዙ የዓለም ሪከርዶች የሚሰበሩበት እድል እየተመናመነ መምጣቱን የተለያዩ ጥናቶች አመለከቱ። በተለይ በረጅም ርቀት በወንዶች 10ሺ ሜትር እና በሁለቱም ፆታዎች በ5ሺ ሜትር በኢትዮጵያውያን የተመዘገቡት 3 ሪከርዶች በመላው ዓለም ውድድሮቹ ካለመካሄዳቸው በተያያዘ የሪከርድ ሰዓቶቹ በቅርብ ዓመታት መሻሻላቸው ያጠያይቃል ተብሏል፡፡ ቀነኒሳ በቀለ በ5ሺ እና 10ሺ ሜትር ውድድሮች ያስመዘገባቸው ሁለት የዓለም ሪከርዶች ሳይሰበሩ 10 ዓመታት ያለፏቸው ሲሆን ፤ አትሌቱ በተመሳሳይ ርቀቶች በዓለም ሻምፒዮና የኦሎምፒክ መድረኮች ያስመዘገባቸውን ሪከርዶች እንደተቆጣጠረ ነው፡፡ በሌላ በኩል በሴቶች 5ሺ ሜትር ውድድር ጥሩነሽ ዲባባ የያዘችው ክብረወሰን ከተመዘገበ 6 ዓመታት ያለፉት ሲሆን አትሌቷ በረጅም ርቀት በኦሎምፒክ እና በዓለም ሻምፒዮና ያስመዘገበቻቸው ሪከርድ ሰዓቶች የከፍተኛ ብቃት መለኪያ እንደሆኑ ቀጥለዋል፡፡ በአትሌቲክስ ውድድሮች ሪከርዶችን ካስመዘገቡ የኢትዮጵያ አትሌቶች መካከል ለ20 አመታት ባሳለፈው የሩጫ ዘመኑ ከ27 በላይ ሪከርዶችን ከ2 ማይል እስከ ማራቶን ባሉ ርቀቶች በማስመዝገብ ግንባር ቀደም ተጠቃሽ የሆነው አትሌት ኃይሌ ገብረስላሴ ከሳምንት በኋላ 41ኛ ዓመቱን የሚይዝ ቢሆንም በአሁኑ ወቅት ከትራክ ውጭ በተደረጉ ውድድሮች የተመዘገቡ ከ3 በላይ የአለም ሪከርዶችን እንደያዘ ነው። በሴቶች 5ሺ ሜትር የትራክ ውድድር በኦሎምፒክ እና በዓለም ሻምፒዮና ከፍተኛ ውጤት ያላት መሰረት ደፋር በ5 ኪሎሜትር የጎዳና ላይ ሩጫ ያስመዘገበችው ሪከርድ ያልተሰበረ ሲሆን በዓለም የቤት ውስጥ ውድድሮች በ1500 እና በ3ሺ ሜትር የነበሩ ሪከርዶችን ባለፉት 3 እና 4 አመታት እንደተቆጣረች ቆይታ ዘንድሮ የተሰበረባት በኢትዮጵያዊቷ ገንዘቤ ዲባባ ነው፡፡ ገንዘቤ ዲባባ ዘንድሮ በ1500ሜና በ3ሺ ሜትር የቤት ውስጥ ውድድሮች እንዲሁም በ2 ማይል ሩጫ ሶስት የዓለም ሪከርዶችን የጨበጠች ሲሆን በተለይ ሰሞኑን በአይኤኤኤፍ ማረጋገጫ ያገኘችበት የ3ሺ ሜትር ው ሪከርድ በድጋሚ ለመሰበር ቢያንስ 5 አመታትን እንደሚፈጅ ይገለፃል፡፡
በተለያዩ ጊዜያት የተሰሩ ጥናቶችን በመዳሰስ ለመረዳት እንደተቻለው በዓለም አቀፍ ደረጃ በሚካሄዱ የአትሌቲክስ ውድድሮች ከ100 ሜትር እስከ ማራቶን ርቀቶች በየጊዜው ሪከርዶችን በማሳካት የሚሆንላቸው አትሌቶች ከተወሰኑ አገራት የሚገኙ ናቸው፡፡ በመካከለኛና ረጅም ርቀት ሩጫዎች የኢትዮጵያ እና የኬንያ አትሌቶችን የውጤት የበላይነትና የሪከርድ ባለቤትነት ላለፉት 20 አመታት የሚቀናቀን ጠፍቷል፡፡ በአጭር ርቀት ውድድሮች ደግሞ የጃማይካ እና የአሜሪካ አትሌቶችን ስኬት የሚስተካከል አልተገኘም። ከላይ ከተጠቀሱት አራት አገራት የሚወጡ አትሌቶች በአትሌቲክስ ውድድሮች ያስመዘገቧቸው ሪኮርዶችን የማሻሻሉ እድል በየዓመቱ በ0.5 በመቶ እንደተወሰነ በጉዳዩ ላይ ስፖርትሳይንቲስትስ የተባለ ድረገፅ የሰራው ትንታኔ አመልክቷል፡፡ የላቀ ብቃት፤ የላቀ ፍጥነት እና የላቀ ጥንካሬ በሚለው የኦሎምፒክ መርህ መሰረት የእነዚህ 4 አገራት ምርጥ አትሌቶች በአትሌቲክስ ስፖርት በሰው ልጅ ተፈጥሯዊ ብቃት ሊሳካ የሚችለውን የሪከርድ አቅም 99 በመቶ አሟጥጠውታል የሚል ድምዳሜን የስፖርትሳይንቲስት ባለሙያዎች በጥናታቸው አረጋግጠዋል፡፡ በስፖርቱ አለም የ147 ውድድሮች ሪከርድ በሰው ልጅ ብቃት ሊመዘገብ የሚችለው ማጣርያ በ2027 እኤአ እንደሚያበቃ ያረጋገጡ ጥናቶች አሉ፡፡ አይኤንኤስኢፒ የተባለ እና በፓሪስ ተቀማጭ የሆነ የስፖርት ኢንስቲትዩት በሰራው ጥናት አረጋግጧል። በአሁኑ ወቅት በስፖርቱ አለም በተለይ በአትሌቲክስ ውድድሮች ሪከርዶችን ለማስመዝገብ እጅግ ወሳኝ ከሆነው ተፈጥሯዊ ክህሎት ባሻገር፤ ለፍጥነት የሚመደቡ አሯሯጮች፤ በቴክኖሎጂ የታገዙ የመሮጫ ጫማዎች፤ ዘመናዊ ህክምናዎች እና መድሃኒቶች፤ እጅግዘመናዊ የስልጠና፤ የአመጋገብ እና የስነልቦና ዝግጅቶች እንዲሁም በስኬት የሚገኝ ገቢ አስፈላጊ ይሆናሉ፡፡ በዘመናችን በህክምና ረገድ ያሉ አገልግሎቶች እና መድሃኒቶች አትሌቶች ለረጅም ጊዜ እየተወዳደሩ በመቆየት ካላቸው ልምድ ሪከርዶችን የመስበር እድላቸውን ከማስፋቱም በላይ፤ ከጉዳቶች ሙሉ ለሙሉ ለመዳንና ለማገገም በሚኖራቸው እገዛ ስፖርተኞች ተጠቃሚ ሆነዋል፡፡ በሌላ በኩል እንደ ጂን ቴራፒ አይነት ዘመናዊ ህክምናዎች ስፖርተኞች በጡንቻዎቻቸው አላግባብ ጉልበት የሚያፈሱበትን ሁኔታ እና ድክመታቸውን በመፈወስ ብቃታቸውን ያግዛል፡፡ በአጠቃላይ የአትሌቶች ብቃት እያደገ ሲቀጥል፤ የቴክኖሎጂ እና የሳይንስ ድጋፍ እየመጠቀ ሲሄድ በርካታ የአትሌቲክስ ሪከርዶች መሻሻላቸው አይቀርም፡፡ በእርግጥ በዓለም የአትሌቲክስ ውድድሮች በዓለም ሻምፒዮና እና በኦሎምፒክ መድረክ የወርቅ ሜዳልያዎችን ከማግኘት በላቀ ሁኔታ እንደከፍተኛ ስኬት የሚቆጠረው ሪከርዶችን ማስመዝገብ ነው፡፡ ለምን ቢባል የየትኛውንም የአትሌቲክስ ውድድር ሪከርድ ማስመዝገብ በውድድር አይነቱ ያለተቀናቃኝ የበላይነት መያዝ መቻሉን የሚያረጋግጥ ስኬት በመሆኑ ነው፡፡ ሪከርዶች የሩጫ ውድድሮችን የፉክክር ደረጃ ከማሳደጋቸውም በላይ ለተመልካቾች የማይረሳ ልዩ ስሜት በመፍጠርና የስፖርቱን ተወዳጅነት በመጨመር አስተዋፅኦ አላቸው፡፡ ሪከርድ የሚያስመዘገቡ አትሌቶች በተለያዩ የውድድር የቦነስ ሽልማቶች ይጠቀማሉ፡፡ የትጥቅ እና የመሮጫ ጫማዎችን በሚያቀርቡላቸው ስፖንሰሮች ተጨማሪ ክፍያ እና የገቢ እድል ይፈጠርላቸዋል፡፡ በተለያዩ የዓለም ክፍሎች በሚካሄዱ ውድድሮች በቀጥታ ተጋባዥ የሚሆኑበትንም እድል ያገኛሉ፡፡
ባለፉት 15 አመታት ኢትዮጵያውያን አትሌቶች ከ1500 ሜትር እስከ ማራቶን፤ ከ2 እስከ 10 ማይል ፤ በተለያዩ የጎዳና ላይ ሩጫዎች እንዲሁም ከ2ሺ እስከ 5ሺ ሜትር በሚደረጉ የቤት ውስጥ የአትሌቲክስ ውድድሮች በአሸናፊነት ፍፁም የበላይነት በማሳየት እና ሪከርዶችን በማስመዝገብ ከፍተኛ አስተዋፅኦ ነበራቸው፡፡ በዓለም አቀፉ የአትሌቲክስ ፌደሬሽኖች ማህበር (አይኤኤኤፍ) በአሁኑ ወቅት በአትሌቲክስ ስፖርቶች 53 ሪከርዶች ተመዝግበዋል፡፡ አይኤኤኤፍ በትራክ ላይ የሚደረጉ የሩጫ ውድድሮችን ሪከርዶች በኦፊሴላዊ ደረጃ መመዝገብ የጀመረው በ1912 እኤአ ሲሆን ቤት ውስጥ የአትሌቲከስ ውድድሮች ደግሞ ከ1987 እኤአ ወዲህ እውቅና በመስጠት ላይ ይገኛል፡፡ በትራክ ላይ የሩጫ ውድድሮች አይኤኤኤፍ በወንዶች ከመዘገባቸው ሪከርዶች መካከል አራቱ በሁለቱ የኢትዮጵያ አትሌቶች ቀነኒሳ በቀለ እና ኃይሌ ገብረስላሴ ሲያዙ፤ በሴቶች ደግሞ ሶስት ሪከርዶች ሁለቱ በጥሩነሽ ዲባባ እንዲሁም አንደኛው በድሬ ቱኔ እንደተያዙ ናቸው። በዓለም የቤት ውስጥ የአትሌቲክስ ውድድሮች ደግሞ በወንዶች ቀነኒሳ በቀለ በ5ሺ ሜትር ሪከርድ ሲኖረው፤ በሴቶች ምድብ የተመዘገቡት ሶስት ኢትዮጵያዊ ሪከርዶች ደግሞ ዘንድሮ በገንዘቤ ዲባባ አማካኝነት በ1500 ሜትር እና በ3ሺ ሜትር የተያዙትና በመሰረት ደፋር በ5ሺ ሜትር ያስመዘገበችው ናቸው፡፡ ከዚህ በታች በዓለም የአትሌቲክስ ስፖርት የኢትዮጵያ አትሌቶች ያስመዘገቧቸው የዓለም፤ የዓለም ሻምፒዮና እና የኦሎምፒክ እና የልዩ ልዩ ውድድሮች ሪከርዶች ተቀነጫጭበው ቀርበዋል፡፡
በ5ሺ ሜትር የትራክ ውድድሮች በሁለቱም ፆታዎች የዓለም ሪከርዶች በኢትዮጵያውያን የተያዙ ናቸው፡፡ በወንዶች 5ሺ ሜትር ከ1884 እኤአ ጀምሮ 37 ሪከርዶች ተመዝግበዋል፡፡ በዚህ የሪከርድ መሻሻል ሂደት 5 ጊዜ ኢትዮጵያን ስድስት ጊዜ ደግሞ ኬንያውያን አስተዋፅኦ ነበራቸው፡፡ ኃይሌ ገብረስላሴ ከ1994 እስከ 1998 እኤአ ድረስ ለአራት ጊዜያት የ5ሺ ሜትር ሪከርዶችን በማሻሻል ከፍተኛውን ድርሻ የተወጣ አትሌት ነበር፡፡ በ2004 እኤአ በሆላንድ ሄንግሎ አትሌት ቀነኒሳ በቀለ በ12 ደቂቃ ከ37.35 ሰኮንዶች በሆነ ጊዜ ያስመዘገበው ሪከርድ ግን ላለፉት 10 ዓመታት ሳይሰበር የቆየ ነው፡፡ በራንኒንግ ዎርልድ ጥናታዊ ዘገባ በሰው ልጅ ብቃት በ5ሺ ሜትር ሊመዘገብ የሚችለው ሪከርድ ከ14 ዓመታት በኋላ 12 ደቂቃ ከ09.39 እንዲሁም ከ26 ዓመታት በኋላ ደግሞ 11 ደቂቃ ከ56.19 ሰኮንዶች ሊሆን እንደሚችል ሲገመት 11 ደቂቃ ከ11.61 ሰከንዶች የመጨረሻው የሪከርድ ወሰን ነው፡፡ በሌላ በኩል በሴቶች 5ሺ ሜትር ከ1922 እኤእ ጀምሮ 27 ጊዜ ሪከርዶች ሲመዘገቡ ከ2004 እኤአ ጀምሮ የተመዘገቡ አራት ክብረወሰኖች በትውልድ ኢትዮጵያዊ በሆኑ አትሌቶች አሳክተዋቸዋል፡፡ በ2004 እኤአ የርቀቱን ክብረወሰን 14 ደቂቃ ከ24.68 ሰኮንዶች በሆነ ጊዜ አስመዝግባ የነበረችው በትውልድ ኢትዮጵያዊ ብትሆንም በዜግነት ለቱርክ የምትሮጠው ኢልቫን አብይ ለገሰ ነበረች፡፡ የኢልቫን አብይ ለገሰን ሪከርድ በ2006 እና በ2007 እኤአ አከታትላ ለመስበር የበቃችው ደግሞ መሰረት ደፋር ናት፡፡ ከእሷ በኋላ ላለፉት 6 ዓመታት ሳይሰበር የቆየውን ሪከርድ በ2007 እኤአ በኖርዌይ ኦስሎ በተካሄደ ውድድር 14 ደቂቃ ከ11.15 ሰኮንዶች በሆነ ጊዜ በጥሩነሽ ዲባባ የተመዘገበው ነው፡፡ በራንኒንግ ዎርልድ ጥናታዊ ዘገባ በሰው ልጅ ብቃት በ5ሺ ሜትር በሴቶች ሊመዘገብ የሚችለው ሪከርድ ከ14 ዓመታት በኋላ 13 ደቂቃ ከ41.56 ሰከንዶች ከ26 ዓመታት በኋላ ደግሞ 13 ደቂቃ ከ37.25 ሰኮንዶች ሲሆን 12 ደቂቃ ከ33.36 ሰከንዶች የመጨረሻው የሪከርድ ወሰን ነው፡፡
በ10ሺ ሜትር የትራክ ውድድር በወንዶች ከ1847 እኤአ ጀምሮ 47 ሪከርዶች ሲመዘገቡ የኢትዮጵያ ሁለት አትሌቶች ቀነኒሳ በቀለ እና ኃይሌ ገብረስላሴ ለአምስት ጊዜያት የሪከርድ ሰዓቶቹን በማሻሻል አስተዋፅኦ ነበራቸው። በ2005 እኤአ ላይ ቤልጅዬም ብራሰልስ ላይ አትሌት ቀነኒሳ በቀለ ያስመዘገበው 26 ደቂቃ ከ17.53 ሰኮንዶች በሆነ ጊዜ በርቀቱ ላለፉት 9 አመታት ተይዞ የቆየውን ሪከርድ አስመዝግቧል፡፡ በራንኒንግ ዎርልድ ጥናታዊ ዘገባ በሰው ልጅ ብቃት በ10ሺ ሜትር ሊመዘገብ የሚችለው ሪከርድ ከ14 ዓመታት በኋላ 25 ደቂቃ ከ32.27 ሰኮንዶች ከ26 ዓመታት በኋላ ደግሞ 25 ደቂቃ ከ04.36 ሰከንዶች ሲሆን 23 ደቂቃ ከ36.89 ሰከንዶች የመጨረሻው የሪከርድ ወሰን ነው፡፡
በዓለም የቤት ውስጥ የአትሌቲክስ ውድድሮች በወንዶች 5ሺ ሜትር ኃይሌ ገብረስላሴ ለሶስት ጊዜ ሪከርዶች ቢያስመዘግብም አሁን ያለውን ሪከርድ በ2004 እኤአ በእንግሊዝ በርሚንግሃም 12 ደቂቃ ከ49.60 ሰኮንዶች በሆነ ጊዜ ያስመዘገበው ቀነኒሳ በቀለ ነው፡፡ በተመሳሳይ በሴቶች የ5ሺ ሜትር የቤት ውስጥ ውድድር ብርሃኔ አደሬ በ2004 እኤአ፤ ጥሩነሽ ዲባባ በ2005 እና በ2007 እኤአ ካስመዘገቧቸው ሶስት ሪከርዶች በኋላ አሁን ተመዝግቦ ያለውን ሪከርድ ከ2009 እኤአ ጀምሮ ተቆጣጥራ የምትገኘው በስቶክሆልም ርቀቱን በ14 ደቂቃ ከ24.37 ሰኮንዶች የጨረሰችው መሰረት ደፋር ናት፡፡ ዘንድሮ በዓለም የቤት ውስጥ አትሌቲክስ ውድድሮች ሁለት አዳዲስ ሪከርዶች ያስመዘገበችው ደግሞ ገንዘቤ ዲባባ ናት፡፡ ገንዘቤ በስዊድን ስቶክ ሆልም የ3ሺ ሜትር የዓለም ሪከርድን 8 ደቂቃ ከ16.60 ሰኮንዶች በሆነ ጊዜ ከማስመዝገቧም በላይ በካርሉስርህ ጀርመን በተካሄደ የ1500 ሜትር ውድድር ደግሞ ርቀቱን በ3 ደቂቃ ከ55.17 ሰከንዶች የሆነ የሪከርድ ጊዜ አስመዝግባ ማሸነፏ ይታወሳል፡፡
በጎዳና ላይ ሩጫዎች እና በልዩ የአትሌቲክስ ውድድሮች በኢትዮጵያውያን የተመዘገቡ ሌሎች ክብረወሰኖችም አሉ፡፡ ኃይሌ ገብረስላሴ በዚህ ምድብ ሶስት ሪከርዶች ተመዝግበውለታል፡፡ የመጀመርያው በ20ሺ ሜትር የትራክ ውድድር በ2007 እእእ በቼክ ኦስትራቫ 56 ደቂቃ ከ25.98 ሰከንዶች በማስመዝገብ የያዘው ሲሆን ሌላው ደግሞ በ10 ማይል የጎዳና ላይ ሩጫ በ2005 እኤአ በቲበርግ ሆላንድ ውስጥ 44 ደቂቃ ከ23 ሰከንዶች የጨረሰበት ናቸው፡፡ በ2007 እኤአ ላይ በቼክ ኦስትራቫ በ1 ሰዓት ውስጥ በሚሸፈን ርቀት የተመዘገቡ ሁለት ሪከርዶችንም ኢትዮጵያውያን አስመዝግበዋል፡፡ ይሄውም በ1 ሰዓት ውስጥ በኃይሌ ገብረስላሴ የተሮጠው 21285 ሜትር እና በድሬ ቱኔ የተሸፈነው 18517 ሜትር ርቀት ናቸው፡፡ በተያያዘ በዓለም ትልልቅ ማራቶኖች የቦታዎቹን ሪከርድ በማስመዝገብ የኢትዮጵያ አትሌቶች ከኬንያውን ይፎካከራሉ፡፡ በኢትዮጵያ ወንዶች ከተያዙ የትልልቅ ማራቶኖች የቦታ ክብረወሰኖች መካከል ባለፈው ሳምንት ቀነኒሳ በመጀመርያው ማራቶኑ ፓሪስ ላይ ያሸነፈበት 2 ሰዓት ከ05 ደቂቃዎች ከ 4 ሰከንዶች፤ በዱባይ ማራቶን በ2008 እኤአ ላይ አትሌት ኃይሌ ያስመዘገበው 2 ሰአት ከ04 ደቂቃ ከ53 ሰከንዶች፤ በኒውዮርክ ማራቶን በ2001 እኤአ ላይ ተስፋዬ ጅፋር በ2 ሰዓት ከ07 ደቂቃዎች ከ43 ሰኮንዶች የሆነ ጊዜ ተጠቃሾች ናቸው፡፡ የበርሊን፤ የቦስተንና የሮተርዳምን የቦታ ሪከርዶች ኬንያውያን ይዘውታል፡፡
በዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና ላይ በወንዶች ምድብ ኬንያውያን በ800፤ በ3ሺ መሰናክል፤ በ5ሺ ሜትር እና በማራቶን ያሉ ሪከርዶችን በመቆጣጠር ከኢትዮጵያውያን ይልቃሉ፡፡ በወንዶች ምድብ በዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና ላይ ሪከርድ ይዞ የሚገኝ ብቸኛው ኢትዮጵያዊ አትሌት ቀነኒሳ በቀለ ሲሆን በ2009 እኤአ በርሊን ላይ ርቀቱን በ26 ደቂቃ ከ46.31 ሰኮንዶች በመሸፈን ባስመዘገበው ጊዜ ነው፡፡ በዓለም አትሌቲክስ ሻምፒዮና ላይ በሴቶች ምድብ ከተመዘገቡ ሪከርዶች የኢትዮጵያ አትሌቶች በሁለት ውድድሮች ሲጠቀሱ አንዲትም ኬንያዊ አትሌት የለችበትም፡፡ ጥሩነሽ ዲባባ በ5ሺ ሜትር ሴቶች 14 ደቂቃ ከ38.59 ሰኮንዶች የሆነ ጊዜን ሄልሲንኪ ላይ በ2005 እኤአ እንዲሁም በ2003 እኤአ ፓሪስ ላይ ብርሃኔ አደሬ በ10ሺ ሜትር 30 ደቂቃ ከ04.18 ሰኮንዶች በሪከርድ እንደተመዘገበላቸው ነው፡፡ በኦሎምፒክ መድረክ በወንዶች በ5ሺ ሜትር እና በ10ሺ ሜትር ሁለት ክብረወሰኖችን የያዘው ቀነኒሳ በቀለ ነው፡፡ ቀነኒሳ በቀለ ሁለቱንም የኦሎምፒክ ክብረወሰኖች እኤአ በ2008 በቤጂንግ በተካሄደው 29ኛው ኦሎምፒያድ ሲያስመዘገባቸው በ5 ሺ ሜትር 12 ደቂቃ ከ57.82 ሰኮንዶች እንዲሁም በ10ሺ ሜትር 27 ደቂቃ ከ04.7 ሰኮንዶች የሰፈሩ ናቸው፡፡ ኬንያውያን በ800፤ በ1500፤ በ3ሺ መሰናክልና በማራቶን የተያዙ የኦሎምፒክ ሪከርዶችን በመቆናጠጥ የተሻለ ውክልና አላቸው፡፡ በኦሎምፒክ መድረክ በሴቶች ምድብ በተመዘገቡ ሪከርዶች ኢትዮጵያ በሁለት አትሌቶች ስትጠቀስ ኬንያ ግን አንድም አላስመዘገበችም፡፡ በኢትዮጵያውያን የተያዙት ሁለት የረጅም ርቀት የኦሎምፒክ ሪከርዶች በ2008 እእአ ላይ በቤጂንግ ኦሎምፒክ ጥሩነሽ ዲባባ በ10ሺ ሜትር 29 ደቂቃ ከ54.66 ሰኮንዶች በሆነ ጊዜ ያስመዘገበችውና በ2012 እኤአ ላይ በለንደን በተካሄደው 30ኛው ኦሎምፒያድ ቲኪ ገላና በማራቶን ስታሸንፍ ርቀቱን የሸፈነችበት 2 ሰዓት ከ23 ደቂቃ ከ07 ሰኮንዶች ናቸው፡፡
“ቆይ ላስረዳህ፡፡ አየህ ወተቱን ትጠጣና አልጋህ ላይ ትወጣለህ ከዚያ ከግራ ወደቀኝ ትገላበጣለህ። ስትገላበጥ ወተቱ አይብ ያወጣል። ደሞ ስትገላበጥ ስትናጥ አይቡ ደግሞ ቅቤ ይወጣዋል፡፡ ከዛ ቅቤው ወደ ስብነት ይለወጣል። ስቡ ደወ ስኳርነት ይለወጣል። ቀጥሎ ስኳሩ ወደ አልኮልነት ይቀየራል። ስለዚህ ጠዋት ስትነሳ የዞረ-ምድር ናላህን ያዞረዋል። ለዚህ ነው የሚያጥወለውልህ!” አለና አብራራለት፡፡
“ቆይ ላስረዳህ፡፡ አየህ ወተቱን ትጠጣና አልጋህ ላይ ትወጣለህ ከዚያ ከግራ ወደቀኝ ትገላበጣለህ። ስትገላበጥ ወተቱ አይብ ያወጣል፡፡ ደሞ ስትገላበጥ ስትናጥ አይቡ ደግሞ ቅቤ ይወጣዋል፡፡ ከዛ ቅቤው ወደ ስብነት ይለወጣል፡፡ ስቡ ደወ ስኳርነት ይለወጣል። ቀጥሎ ስኳሩ ወደ አልኮልነት ይቀየራል። ስለዚህ ጠዋት ስትነሳ የዞረ-ምድር ናላህን ያዞረዋል። ለዚህ ነው የሚያጥወለውልህ!” አለና አብራራለት፡፡
በመንፈሳዊ ሕይወታችንም ሆነ በማኅበራዊ ኑሮአችን እያደግንና እየጠነከርን መሄድ የምንችለው፡- በየጊዜው የሚያጋጥሙንን ጥፋቶችና የወደቅንባቸውን ችግሮች በትክክለኛው መንገድ በመለየት ተጸጽተን ለዘለዓለማዊ ሕይወታችን ንስሓ ስንገባ፣ ለማኅበራዊ ችግሮቻችንም ተጠብበንና ተጨንቀን መፍትሔ የምንፈልግ ስንሆን ነው፡፡= ማኅበረሰባዊ ለሆኑ ችገሮች መፍትሔ በምንሻበት ጊዜም በተቻለን መንገድ የምንመርጣቸው ስልቶችና መንገዶች፣ ሁል ጊዜም መልካምና ለችግሩ አግባብነት ያላቸው እንዲሆኑ የሚጠበቁ መሆናቸው እንዳለ ሆኖ፣ እንደየግል ግንዛቤአችን የምንሄድ ከሆነ ወደምንፈልገው ግብ የማያደርሱን ወይም በተቃራኒው ችግሩን የሚያባብሱ ወይም ችግሩን ለጊዜው የጠፋ በሚመስል መንገድ በማዳፈን፣ በኋላ ላይ ከፍ ያለ ጉዳት ይዘው ሊመጡ ይችላሉ፡፡ ይህም ጊዜያዊ የሆነ ፋታን በመፈለግ መሠረታዊ የሆነውን ችግር ከነምክንያቱ ለመስማት፣ ለማወቅና ለመናገር፣ ብሎም ለመፍትሔው አቅማችን በፈቀደ መጠን ኃላፊና ባለድርሻ የመሆን ግዴታ ያለብን መሆኑን ከፍ ያለ ዋጋ ካለመስጠት ሊመጣ የሚችል ነው፡፡ ከዚህ ጋር በተያያዘም በአሁኑ ዘመን በሀገራችን ውስጥ ሕገ ወጥና ኢ-ሰብአዊ በሆኑ ድርጊቶች ምክንያት በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ምእመናን ላይ በተለየ ሁኔታ እየደረሰ ያለውን ግድያ፣ ሰቆቃና በአምልኮ ነፃነት ላይ የሚደረግ ክልከላ፣ የንብረት ውድመትና ቃጠሎን አላየንም፤ አልሰማንም፤ በድንገት የተፈጠረ ነው፤ ወይም ጉዳቱና ጥፋቱ የተለየና ምንም አይደለም! ብለን ማለፍ የማንችለው ነው፡፡ ከተወሰኑ ዓመታት ወዲህ በኦርቶዶክስ ምእመናን ላይ ታቅደው እየተፈጸሙ ያሉ ድርጊቶችን ስንመለከታቸው፡- ሰበባቸው ምንም፣ ይሁን ምን፣ ለጥቃቶቹ ዒላማ የሚደረጉት ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ምእመኖቿ መሆናቸውን ለማስረዳት በተደጋጋሚ ሲፈጸሙ የቆዩ ሕገ ወጥ ድርጊቶችን በአስረጂነት በማቅረብ ማረጋገጥ ይቻላል፡፡
ለምሳሌም በቅርቡ፡- ሰኔ ፳፪ ቀን ፳፻፲፪ ዓ.ም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ምእመን የሆነው አርቲስት ኃጫሉ ሁንዴሳ፣ የፖለቲካ ተልእኮ ባላቸው ሰዎች ከተገደለ ከሰዓታት በኋላ፣ ለብዙ ወራት ዝግጅት የተደረገበት በሚመስል ሁኔታ፡- በኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት የተለያዩ ቦታዎች በሚኖሩ ኦርቶዶክሳውያን ምእመናን ላይ የተፈጸመው ግድያ፣ የአካል ጉዳት፣ ማሳደድና ሰቆቃ እንዲሁም የንብረት ውድመትና ቃጠሎ፣ ከዓይነ ኅሊናችን ያልጠፋ፣ ግዙፍነት ያለው ማሳያ ነው፡፡
እነዚህን የሰቆቃ ሥራዎች በቅድስት ቤተ ክርስቲያን ምእመናን ላይ የፈጸሙት ቡድኖችና ግለሰቦች ከተጐጂ ወገኖቻችን ጋር በአንድ አካባቢ የተወለዱ፣ያደጉና የሚኖሩ፣ በአንድ መንግሥት የሚተዳደሩ፣ እናትና አባት፣ የሃይማኖት መሪም ያላቸው፣ ኢትዮጵያውያን እንጂ፤ ሃይማኖትና የሃይማኖት መሪ፣ ባህልና ትውፊት የሌላቸውና ከውጭ የመጡ የሌላ ሀገር ሰዎች አልነበሩም፡፡ በእውነት እንነጋገር ከተባለ፡- የሀገራችን ሕዝብ በሃይማኖት፣ በመፈቃቀርና በመከባበር የሚኖር፣ የወላጆችና የልጆች ግንኙነት እንደ ምዕራባውያን ያልሆነ፣ ማኅበራዊ መተሳሰብን የሚያጠናክሩ ባህላዊ ሁኔታዎች ባልጠፉበትና ሕግን ለማስከበር በየደረጃው የተዋቀሩ የመንግሥት አካላት ባሏት ሀገር ውስጥ፣ ሃይማኖትን ምክንያት በማድረግ ኦርቶዶክሳውያን ምእመናን ላይ ለተፈጸሙት ሕጋዊነትና ሰብአዊነት ለጎደላቸው ለእነዚህ አሰቃቂ ድርጊቶች፣ ስያሜ መስጠትም ሆነ መግለጽ ከባድ ነው፡፡
ሃይ ባይ በሌለበት፣ በጥቂት ቡድኖችና ግለሰቦች አማካኝነት አሏህ ወአክበር! በማለት በምእመናን ላይ የተፈጸመውን ይህን ተግባር ጥቃቱ በተፈጸመባቸው አካባቢዎች ያሉ የእስልምና አባቶችና እናቶች ያወገዙት ሲሆን፤ መንግሥትም በጥቃት ፈጻሚዎቹና ኃላፊነታቸውን ባልተወጡ የአመራር አካላትና አባላት ላይ ርምጃ ለመውሰድ በማጣራት ላይ የሚገኝበት ሁኔታ፣ ችግሩ በሕግ የተፈቀደ እስከሚመስል ዝም ተብሎ ከታየና ከቆየ በኋላ ቢሆንም፣ በአሁኑ ሰዓት ያለው የክትትል ሁኔታ የሚበረታታ ነው፡፡ ጥፋት ፈጻሚ የሆኑት ጥቂት ቡድኖች ፣ የወንጀል ድርጊታቸውን ሲፈጽሙ፣ በተወሰነ ደረጃ ከአንዳንድ የእስልምና አማኞችና አዛውንት ከሆኑ አባቶች ሰብአዊ ተግባር ውጪ፣ ለተወሰኑ ሰዓታት የገደባቸውና የተከላከላቸው የማኅበረሰብም ሆነ የመንግሥት ኃይል አልነበረም። ስለዚህ ድርጊቱ ሃይማኖትና ዘርን ሳይለይ ሁሉንም ያሳዘነ ከመሆኑ አንፃር፣ የጥፋት ዘመቻው ይህን ያህል ጉዳት በታቀደና በተደራጀ ሁኔታ አንድ ቀን ባልሞላ ጊዜ ውስጥ ማድረስ ስለቻለበት ዓላማ፣ ግብ፣ ዐቅም፣ ዝግጅትና ምቹ ሁኔታ ጭምር እንጂ፣ የጥፋቱ መገለጫና ውጤት የሆነውን የሕመም ስሜት(ጉዳት) በማከም ላይ ብቻ የተገደበ እንዳይሆን መታየት አለበት፡፡
ኦርቶዶክሳውያን ምእመናን፡- የሀገራቸው ሰላም መሆን የሚገዳቸውና የሚያስጨንቃቸው፣ እንደማንኛውም ዜጋ ለልማቷና ለልዕልናዋ አስተዋጽኦ ማድረግ፣ እንዳስፈላጊነቱም ሰማዕትነት መክፈል የሚጠበቅባቸው እና ሀገራቸው ያለችበትን ሁኔታም የሚረዱ መሆኑ አያጠያይቅም። ይሁን እንጂ የሀገሪቱን ሰላም መሆን የማይፈልጉ ቡድኖች በአሁኑ ሰዓት ከሌላው ነጥለው ኦርቶዶክሳውያንን በተለየና ተደጋጋሚነት ባለው መንገድ እያጠቁ ያሉበትን ሁኔታ በአግባቡ አለመገንዘብ፣ ጥቃቱ በማንኛውም ዜጋ ላይ እየተፈጸመ ያለ ነው ማለትና ተራና ቀላል አድርጎ መመልከት፤ እንዲሁም በቀጣይ የሚመጣው ችግር ማን ላይና ምን ሊሆን ይችላል? ብሎ አለማሰብና አለመዘጋጀት፤ ሞኝነት ነው፡፡
ስለሆነም የጥፋት ተልእኮ ባነገቡ ጥቂት ቡድኖችና ግለሰቦች፣ በቅድስት ቤተ ክርስቲያን ምእመናን ሕይወት፣ ሥነ አእምሮ፣ አካልና ንብረት ላይ እየደረሰ ያለውን ጉዳት በምንም መልኩ ሙሉ ለሙሉ መካስ የማይቻል ቢሆንም፤ በተወሰነ ደረጃም ቢሆን ወደነበሩበት ለመመለስ፣ በሁሉም በኩል ጥረት ማድረጉ እንደተጠበቀ ሆኖ፤ በተደጋጋሚነት እየተከሠተ ያለውን ይህን ጥፋትና ችግር ለማስቆም፡- ሁላችንም የጥፋት ድርጊቱን ዓላማ፣ ግብና ዕቅድ መገንዘብ፣ ቅድሚያ የሚሰጠው ተግባር ነው። በዚህ መሠረት ፖለቲካን ሽፋን በማድረግ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ምእመናን፣ እንደ ፋሲካ በግ ለእርድ በሚቀርቡበት ሴራ፣ ውስጥ ፣ በቅርብም ሆነ በሩቅ እየተሳተፉ ያሉ አካላት እነማን እንደሆኑ በመለየት፣ የጥፋት ተልእኮውና ሴራው ዘላቂነት ባለው መንገድ እንዲቆም፣ ትኩረት ሰጥተን በየድርሻችን ለመሥራት ጥረት ማድረግ ይኖርብናል፡፡
ከተፈጸሙት የጥፋት ድርጊቶች በኋላ ሁኔታውን ያወገዙ አካላት ይህን ክፉ ድርጊት ከማውገዝ ባለፈ፣ ከጥፋት ድርጊቱ በስተጀርባ ያለውን ድብቅ ሴራ ፈልፍሎ በማውጣት ጥፋተኞችን ለሕግ ማጋለጥ ከዚህ በተጨማሪም ካለፈው ማለትም ማድረግ ይገባቸው ከነበረውና ካልነበረው ተምረው፣ የሚመጣውን ጊዜ በመዋጀት፣ በየድርሻቸው ዘላቂ መፍትሔ ሊያስገኙ የሚችሉ ሥራዎችን መሥራት ይገባቸዋል፡፡
ባጠቃላይ ችግሩ በመወገዝ ብቻ ያልቆመና ላለፈው ብንዘገይም የሚመጣውን ለመቅደም ማሰብ ያለብን ስለሆነ፣ ዘላቂነት ያለው መፍትሔ ለመስጠት፡- በጉዳዩ ላይ ቀጣይ ሥራዎችን (ክትትሎችን፣ ጥናትና ምርምሮችን እንዲሁም ውይይትና ምክክሮችን) ከሚመለከታቸው አካላት ጋር በየጊዜው ውይይት ማድረግ ወሳኝነት አለው። በሌላ በኩል ደግሞ ጥፋቶችና ችግሮች የሚወገዱት በሚገባው ደረጃ አውጥተን ስንነጋገርባቸው እንጂ ስንሸፋፍናቸው አይደለም። ስለሆነም በጉዳዩ ላይ ዘላቂነትና ተጨባጭነት ያላቸውን ሥራዎች በየድርሻችን እየሠራን፣አፈጻጸማቸውንም በየጊዜው በመገምገም፣ ቤተ ክርስቲያንንና ምእመናንን ብሎም ሀገርን ከአጥፊዎች እንጠብቅ፡፡ አጥፊዎችም ርምጃ እንዲወሰድባቸውና ከዚህ መሰል ድርጊታቸው እንዲታቀቡ ሁሉም የበኩሉን ኃላፊነት መወጣት አለበት በማለት ማኅበሩ መልእክቱን ያስተላልፋል፡፡
እኛ ኹላችን በአንዲት ዓለም እንኖራለን፣ ኹላችንም ወንድማማቾችና እህትማማቾች ነን፣ እርስ በእርሳችን በመግባባት አንዳችን ለአንዳችን ከበሬታን እናሳያለን። እንዲህ ስንተባበር ብቻ ነው መጭ ውን ጊዜ ደስታ የተሞላበት ይምናደርገው።
በብዙ ልሳናት የሚገኘው ምልክት 5 ከሕንዳዊ ቁጥር ምልክቶች ተደረጀ። እነዚህ ምልክቶች በአውሮፓ ከ968 እና 1550 ዓም መካከል እየተደረጁ ተቀባይነት አገኙ። ከዚያ አስቀድሞ በሮማውያን ቁጥር ምልክቶች የ«አምስት» ምልክት «V» ነበር።
ትላንት እንደው በስህተት ልበለው መሰል እግሬ እንዳመራኝ በቅርቡ የተመረቀውን ‘መባ’ ፊልም ለማየት ወደ አንዱ ሲኒማ ቤት ጎራ ማለት….ምክንያት ነበረኝ፡፡ ‘ረቡኒ’ የተባለውን ፊልም ካየሁ በኋላ ሀገርኛው ስሜት ይበልጥ ያየለበት ፊልም ከመሆኑ አንጻር በተለይም እንደ ፊልም አብዛኛውን element የያዘ በመሆኑ በነካ እጅ ብዬ የዚሁ የረቡኒ ደራሲ የደረሰችውን መባ ፊልም ማየት … ውስጤ የቀረ ነገር በመኖሩና በረቡኒ የትዝታ ቀዳዳ ውስጥ እንደማጮለቅ መስሎ ስለታየኝም ጭምር ነበር፡፡
በህይወታችን እንደዚህ አይነት የስሜት ግጭቶች ፈትነውን ያውቁ ይሆናል፡፡ ልክ ደራሲ ሀዲስ አለማየሁ ከፍቅር እስከ መቃብር ወዲያ ለአሳር እንደተባሉት አይነት፡፡በርካቶች የትላንት የጽሁፍ ትሩፋታቸውን መድገም አልቻሉም፡፡ ‘መባ’ ፊልም ይሁን ምን ይሁን ጭብጡ እንኳ ሳይገባኝ (እርግጥ ነው ፊልሙን መጨረስ አቅቶኝ አቋርጬ ብወጣም) በተለያዩ ሃሰቦች ስንላጋ ፣ ምክንያታዊነት ባጣንላቸው ግጭቶች ውሰጥ ስንቧቸር ፣ በዋና ገጸባህሪያት አቅምና ሀይል ማጣት ‘ምንደግፍበት አጥተን ስንቸገር ፤ ያም ብቻ አይደለም …. ዋና ገጸ ባህሪው the center of the story ሆኖ ሳለ ምንም ሳይሰራ፣ ምንም ሳይፈጥር ጭራሽ በደራሲዋ ተገድሎ ሚናውን በአግባቡ ሳይወጣ ከፊልሙ ታሪክ ሲሰናበት ማየት የእውነት ⷐረ የጸሀፊያን ያለ ያስብላል፡፡ ሌላው ፊልሙን እያየሁ ከዓመታት በፊት ያየኌቸውን የ Richard Gere ‘ Mr Jones” በ1993 እ.ኤ.አ የተሰራውን እንዲሁም በ1998 እ.ኤ.አ Robin Williams የሰራው ‘Patch Adams” ፊልሞችን ይበልጥ እንዳስታውስ አድርጎኝ ነበር፡፡ የታሪክ መወራረስ ወይስ የሃሳብ ስርቆሽ ወይስ ….. ትቸዋለሁ፡፡
የገጸባህሪያት አወቃቀር ላይ ጠንካራ፣ ለሙያቸው ብሎም ለሙያው ስነምግባር የተገዙ፣ ጽኑ የመሰሉ የስነአዕምሮ ሀኪሞች (በ dialogue የተነገሩን) ፊልሙ ላይ ግን የገዛ በሽተኞቻቸውን የሚቆጡና የሚያሽቆጠቁጡ ሲላቸው በጥፊ የሚማቱ ሆነው ሲሳሉ ማየት ይገርማል፡፡ ባይነገረንም በአእምሮ ህሙማን ላይ እጅ ማንሳቱ ጥያቄ የሚፈጥር ይመስለኛል፡፡ ምናልባትም ለጸረ-ሙስና የቤትስራ ለመስጠት ካልሆነ በስተቀር….ሙያቸው ሳይሆን ሙያተኛ መስለው የተቀጠሩትን ለማጥራት፡፡
ከምንም በላይ …ከምንም በላይ የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪኮችን ከነበሩበት ይዘት በመለየት በታሪክ ውስጥ መጠቀም…ይህ እንኳ ባይከፋም ለምንና እንዴት እንደምንጠቀምባቸው አለማወቅ ግን ድፍረት ነው፡፡ ይሄንን አካሄድ ረቡኒ ፊልም ላይ ባየውም ብዙም ሳይጎረብጠኝ ነበር ያለፈው…ነገር ግን መባ ላይ ግን በእኔ አተያይ ከድፍረትም የዘለለ ሆኖ አግኝቸዋለሁ፡፡ በተለይ የመልከጼዴቅ ታሪክ የቅዱስ ኤልያስና የቅዱስ ጳውሎስ ታሪክ (ስማቸው ሳይጠቀስ ግን ግብራቸውን በማንሳት)….በረቡኒ ታሪክ ዮቶር ለምን ዮቶር እንደተባሉ የሚገባኝ እውነት አለ፡፡ የታላቁ ሙሴ ሚስት አባት የነበረው ኢትዮጵያዊው ዮቶር በአስተዳደር ና አመራር ላይ ያለውን ክህሎት ለሙሴ በብቃት በማስተማርና በማውረስ ሃይማኖታዊም ኢትዮጵያዊነትንም ያንጸባረቀ ታሪክ ለዚህኛውም ትውልድ ማውረስ እንደሆነ ሳይዘልቀኝ አልቀረም፡፡ መልከጼዴቅ የሚለው ስምና ገጸባህሪይ ሲመጣ ግን ቆም ብለን እንድናስብ የሚያግዘን ይሆናል ብሎ ለማሰብ ይከብዳል፡፡ መልከጼዴቅ ካህን የመጀመሪያው ካህን፣ የጌታችን የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ምሳሌ በብዙ መልክ ቤተክርስቲያን የምታመሰጥረው መልከጼዴቅ… እንደው እንደዘበት ታሪክ ውስጥ ተሞጅሮ ማየቴ በጣም ቢያሳዝነኝም አርቲስቱን ግን ነፍሳቸውን ይማርና ከማድነቅ ወደኋላ ማለት አልፈልግም፡፡
በተረፈ ፊልሙን ለማየት ነጠላ አጣፍታችሁ እንድትመጡ የሚል የአለባበስ ፕሮቶኮል ማስነገር እስኪቀረው ድረስ ስብከት የበዛው የመባ ፊልም ጽሁፍ …ምናልባትም ከረቡኒ በዝቶ የተረፈ ነው ብል ድፍረት እንዳይሆንብኝ፡፡
ነገር ግን ፊልሙ ላይ እንደ ቅመም በተን በተን የተደረጉ ረዳት ተዋንያን (ሴቶቹም ወንዶቹም) ፊልሙ ነፍስ ሳይኖረው ነፍስ ያለው እንዲመስል ላበረከቱት አስተዋጽዖ ምስጋና ይገባቸዋል፡፡ አዝናኞቻችን እነሱ ብቻ ነበሩ፡፡ ለማንኛውም የዚህ ሃሳብ እና የፊልሙ ፍፃሜ አቋርጦ በመውጣት የተደመደመ በመሆኑ እኔም ሆንኩ ፊልሙን አቋርጠው የወጡ ሁሉ ኪሳራችን በጊዜና በገንዘብ ብቻ የሚለካ አለመሆኑን መናገር ግን እፈልጋለሁ፡፡
በሐምሌ9 ቀን 2003 ዓ.ም በወጣውአዲስአድማስጋዜጣላይ..ሳይንሳዊማስረጃወይስማወናበጃ..የሚል ጽሁፍአነበብኩኝ፡፡ሐፊው ጻፋቸውቃናአክራሪ..እምነተቢስ..መሆናቸውግልጽነው፡፡እኝህ ሰው ..በሃሳብ ሾተላቸው.. ልክ ሊያስገቡኝ በ..ምንም የለማውያን.. መንፈስ ብቅ ማለታቸው ገረመኝና ይህችን ያህል ነገር እጽፍ ዘንድ እንደገና በአዲስ አድማስ በኩል የብዕር ኩርኩሜን ብቅ አደረኳት፡፡ መቼም ማሰብ ካለማሰብ እጅጉን የሚልቅ ለመሆኑ ብዙ ማጣቀሻ አያሻውም፡፡
ሆኖም ማሰብና ማውጠንጠን የ..እኛ.. ብቻ ነው ተብሎ አሳቢነትን በጅምላ እንደተቆጣጠሩ አድርጎ ራስን በመሰላሉ ጫፍ ላይ ከኮፈሱ በኋላ ..አያስቡም.. ለተባልነው ለእኛ (ለምናምን) የለቅሶ G_ም ደርድሮ፣ ሙሾ ማቅለጥ የተጭበረበረ ለቅሶ ነው ባይ ነኝ፡፡ ባለፈው ሳምንት የተጭበረበረ ለቅሶን ለማዳመቅ የሚመስሉ ጽሁፎች በዚህች ጋዜጣ ላይ ተሰድረው አንብቤአለሁኝ፡፡ ሁሉንም ለመዳሰስ ጊዜ ስላጠረኝ ከነዛ መጣጥፎች መካከል በቀጥታ በሚመለከተኝ እና ያረፈዱ ለቀስተኞች ዘይቤ ባለው መጣጥፍ ላይ ነው ያተኮርኩት፡፡
እኝህ ያተኮርኩባቸው ሃፊ ታዲያ ስለምናምን ሰዎች ሲያብራሩ ..ሳይንሳዊ ቅጥያ መጠቀማቸው ሰዎች ለሳይንሳዊ አስተሳሰብ ያላቸውን ክብር ተገን በማድረግ ማደናገርና... እምነታቸው ባዶ ተስፋ ሳይሆን ሳይንሳዊ መሰረት ያለው ለማስመሰል ነው.. ብለዋል፡፡ ይህንን ሲሉ ታዲያ ተአማኒነትን ለማጠናከር የአንዳንድ ፈረንጆችንም ስም በዋቢነት ጠቃቅሰዋል፡፡ ዳሩ ግን እኛን ከከሰሱበት ክስ አንጻር እስከ ዛሬ ስንጽፋቸው ከነበሩት ብዙ መጣጥፎች የተወሰኑትን ብቻ ያነበቡ መሆናቸውን አሳይቶኛል፡፡ ሆኖም አንድ በደንብ ያልተገነዘቡት የ..እኔ ነገር.. አሉ እሱም፣ መከበርና መሞገስን በተመለከተ ያለኝ አቋም ሳይንስን አለማሽሞንሞን መሆኑን ነው፡፡ ሳይንሳዊ ነገሮችን መጥቀሴ በሳይንስ እያባበልኩኝ ሳይንስ ተኮር የሆናችሁትን እናንተን በ..ያለ አቻ ጋብቻ.. ለማጥመድ ፈጽሞ አይደለም፡፡ መቼም ቢሆን እኔ ..እምነቴ ሳይንስ ነው.. አላልኩም ወይም እምነቴ ሳይንሳዊ ነው ብዬ አልተሟገትኩም፡፡ ነገር ግን አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ..ሳይንስ.. ተብሎ ሰው የሚያሸበሽብለትም ..ግኝትና ግምት.. በቃሉ ተመዝኖ ይደቆሳል ወይም ይገነባል ብዬ አውጄአለሁ፡፡ ለእኔ ሳይንስ የሚከበር፣ የሚቆላመጥ ወይም የሚሰገድለት ሳይሆን መገልገያዬ ነው፡፡ አለቀ፣ ከዛ በላይ ትርጉም የለውም፡፡ እገለገልበታለሁ ብዬ የያዝኩትን ተደምሳሽና ጠፊ ከንቱ ነገር፣ ገና ለገና እምነታቸው ያደረጉት ያከበሩትና በላያቸው ላይ ያነገሱት እልፍ አእላፋት እምነተ ቢሶች አሉና እነሱ ቅር እንዳይሰኙ፣ እምነቴንም እንዳያጥላሉት በእምነቴ ላይ ..ሳይንስ.. የሚል ቅጥያ አልቀጥልለትም፡፡
ሳይንስን የሁሉም ነገር ቁልፍ አድርጎ በሳይንስ ላይ ተስፋ ጥሎ ..ሳይንስ.. ሃይማኖቴ ማለት ለእምነተ ቢስ የመጀመሪያም የመጨረሻም ተስፋው ነው፡፡ በእኔ ዘንድ ግን ሳይንስ እዚያ ደረጃ የሚያደርስ ግርማ የለውም፡፡ ሳይንስ ብቻውን ገለባ ነው፡፡ ደጋግሜ እንደፃፍኩት ምናልባትም መልሼ ለማሳየት እንደምሞክረው በ..ሳይንስ.. መገልገል የሰው ሁሉ መብት ነው፡፡ ሳይንስ እና እምነት ለየቅል ናቸው፡፡ ሳይንስ ለሚያምኑም ለማያምኑም የጋራ መገልገያ ነው፣ ችግሩ እምነተ ቢስ የሆኑ ሰዎች ሳይንስ የኛ ስለሆነ ..ሳይንሳችንን.. አትንኩ አይነት አሸሼ ገዳሜ መያዛቸው ነው፡፡
በሳይንስ ለመገልገል ከሰው የሚጠበቀው ..ጥረትና ትጋት.. ብቻ ነው፡፡ ማመን ወይም አለማመን ግን አለምን የመመልከቻ እይታ ነው፡፡ አንዱ ያለመነር እውነታውን ካላየሁ ብሎ ከእምነት ተነጥሎ ይባዝንና እምነተ ቢስ ተብሎ ተቅበዝባዥነትን ይጎናፀፋል፡፡ ሌላው የእምነትን መነር አድርጎ ..ያለመነር.. ሊታይ የማይቻለውን በእምነት በኩል ያያል፡፡ አንዱ ..እግዚአብሔር አለ.. ይላል፤ ሌላው ..የለም.. ይላል፡፡ ልዩነቱ እሱ ነው፡፡
ሳይንስን የሙጥኝ ካሉ አማኞች ወይም እምነተ ቢሶች ጎራ አለመሆኔን ደጋግሜ አብስሬ እያለ ሳይንሳዊ መሆኔን ለማስረዳት የምፍጨረጨር ተደርጌ መከሰሴ ያልሆንኩትን ..ነህ.. ብሎ አቅልሞ ለኢላማ ለማመቻቸት ነው፡፡ ሳይንስ ስለፍጥረት አመጣጥ የተመቱ መላምቶች እንጂ ግኝቶች የሏትም፡፡ እናም ስለ ፍጥረት መጀመሪያና መጨረሻ በኩራት የመናገር ብቃት ሊኖራት አይችልም፡፡ የተናገረችም ጊዜ ሳይንስነቷን አቁማ ሃይማኖት ትሆንና ከሌሎች ሀይማኖቶችና አመለካከቶች ጋር ግጭት ውስጥ ትገባለች፡፡ ሁሉም ሳይንሳዊ መላምቶች የሰው ድካም ውጤቶች ናቸው፣ ስለሆነም ..የማይሻር ቃል.. የመሆን አቅም የላቸውም፡፡ ሲገለበጡና እርግፍ ተደርገው ሲጣሉ እያየን ነው፡፡ ታዲያ የሃምሌ ዘጠኙ ..ለቀስተኛ.. ፀሐፊ፤ የተሻሩትን የ20ኛው ክፍለ ዘመን የእነ ጆን ኤዲ (John Eddy) እና Aram Boornozian (አራም ቡርናዚያን) መላምቶች ዛሬም ድረስ ሳይንሳዊ ናቸው ብዬ እንደተቀበልኩ አይነት ለማድረግ በሁፎቼ ያልጠቀስኳቸውን እነዚህን ሰዎች የሁፎቼ መሰረት አድርገው ሊያሳጡኝ ከጅለዋል፡፡
ሃንስ ቤዝ (Hans Bethe) የተባለ የፊዚክስ ሊቅ በ1939 ዓ.ም የሃይን የሙቀትና የሃይል ምንጭ በተመለከተ አንድ መላምት መታ፡፡ ይህ በ1967 ዓ.ም የኖቤል ሽልማትን ያቀዳጀው መላ ምት |Nuclear fusion´ የ..ኒውክለር ውህደት.. የሚባል ሲሆን የሃይድሮጅን እምብርት የሆነው ..ፕሮቶን.. ቅጣ ያጣ ፍጥነት የሚፈጥረው የጥቃቅን መዋቅሮች መቀያየጥ ውጤት ነው፡፡ ይህ ሂደት ከፍተኛ ሙቀትን የሚጠይቅ እጅግ ግለታም ውህደት ነው፡፡ ክብደት ወደ ኃይልነት የሚቀየርበት የጥቃቅን መዋቅሮች ስነ እንቅስቃሴአዊ ቀመር ነው፡፡ ያም ቀመር በ E=mc2 መብራራቱ ይታወሳል፡፡ በዚህ መላምት ድምዳሜ ሃይ ይህን ትርምስ መሰረት አድርጋ ከጨረር በተጨማሪ ..neutrino´ ..ኒውትሪኖችንም.. ትረጫለች፡፡ እነዚህ ኒውትሪኖች በጠጣር ነገሮችም ውስጥ ጭምር በቀላሉ ማለፍ የሚችሉ ናቸው፡፡ ስለዚህ እነሱን ነጥሎ መያዝ ቀላል አልነበረም፣ ..ምትሃተኛ.. ባህሪያቸው ለጥናት አስቸጋሪ እንዲሆኑ አድርጓቸውም ቆይቷል፡፡ ሆኖም ይህ ..ምህታታዊ.. ባህሪያቸው የፀሃይን ውስጠ ምስጢር ለመረዳት ጠቃሚ መሆኑም መካድ የለበትም፡፡
ፀሐይ ለብዙ ቢሊዮን አመታት የሚያበራ አብረቅራቂ ፍንጣቂና ከፍተኛ ሙቀት የማመንጨቷ ምክንያት ..Nuclear fusion´ መሆኑን የሃምሌ ዘጠኙ ሃፊ በፀሃይ ሆድ ውስጥ ከርመው ያረጋገጡት ያህል በመተማመን ሊያስረዱን ይሞክራሉ፡፡ ሳይንሳዊ ሃቅ የተባለውን ..Nuclear fusion´ በእሳቸው ግምገማ ሳይንስ ..የማናውቅ.. አማኞች እንደካድነው አድርገው ..ጉድ ያፈሉ አዋቂ.. መሆናቸውን ለማሳየት ተንጠራርተዋል፡፡ ኒውኩለራዊ የንጥረ ነገሮች መንተክተክ ፀሃይ ሙቀትና ብርሃኗን ከየት እንዳመጣች ለማብራራት ሲባል የተመታ ..መላምት.. ነው እንጂ ግኝት አይደለም፡፡ የምናምን ሰዎች ሁሉ ..የተሰወሩት ኒውትሪኖች ችግር (Missing problems)´ ተብሎ የተሰየመን መከራከሪያ፣ ይህን መላምት ላለመቀበል እንደምንጠቀም አድርጎ ያላልነውን ማለት ..እምነት አልባዊ ፈጣጣነት.. ካልሆነ ሌላ ሊሆን አይችልም፡፡ እንግዲህ እስከ ዛሬ ድረስ ካልሰሙ ላሰማዎ ..Missing neutrino´ የሚባል መላምታዊ ክፍተት ሁሉም .. neutrinos´ ከተገኙ በኋላ አክትሟል፡፡ ስለዚህ ..ያልተገኙ ኒውትሪኖች.. የሚባል ነገር የለም፡፡ ግን ጠፉ ተብለው የነበሩትም፣ የተገኙትም ኒውትሪኖች የፀሃይን እድሜ በሰማይ ላይ የሚጽፉ ..እምነት አልባ መናፍስት.. አይደሉም፡፡ ከፀሐይ እድሜ ጋርም የሚያገናኛቸው ነገር የለም፡፡
በነገራችን ላይ ከፀሃይ ልብ ውስጥ ይፈልቃሉ ተብለው የሚገመቱት የኒውትሪኖች መጠንና የሰው ልጅ እስከዚህ ክፍለ ዘመን በትክክል ለክቶ ..አሉ.. ያላቸው ኒውትሪኖች መጠን የተለያየ ነበር፡፡ ያ መለያየት ነበር ..ያልተገኙ ኒውትሪኖች ችግር.. ተብሎ ይነገር የነበረው፡፡ የዚህ ችግር መከሰት ምክንያት ግን ኒውትሪኖችን በጨረራዊ ስነ-እንቅስቃሴ ዘዴ ለማጥናት የመሞከር ሳይንሳዊ ሸፋፋነት ውጤት ነበር፡፡
ሆኖም በኒውትሪኖ ስነ-እንቅስቃሴ ምርምር በ Sudbury neutrino obserbatory (SNO) የመረጃ ጥርቅም (data) ይህ ጥያቄ ተፈቷል፡፡ በሳይንሳዊ ዘዴ እነዚህን ኒውትሪኖች በመጠቀም ፀሃይ ያን ሁሉ ሙቀትና ጨረር ከየት እንደምታመጣው ለመገመት ጥረት ሲደረግ መክረሙ ግን የሚረሳ አይደለም፡፡ ሆኖም ..የኒክውለር ውህደት.. መላምት ፀሃይ 1/3ኛ የሚሆን ሃይሏን ከየት እንደምታመጣው ለመመለስ አልቻለም ነበር፤ ምክንያቱም 1/3ኛ የሚሆነው የኒውትሪኖች መጠን የት እንደገባ ማወቅ የዛ ዘመን ችግር ነበርና ነው፡፡ ስለዚህ የቀረውን ሃይል bKelvin Helmholtz Collapse መላምት መሙላት ግድ ነበር፡፡ በዚህ ዘመን ግን ጠፉ የተባሉት ኒውትሪኖች ስለተገኙ የ..Kelvin Helmholtz´ መላምት እንደሌሎች መላምቶች ሁሉ መሻሩ ግድ ሆኗል፡፡
ይህ ዘመን ሙለ በሙሉ የ ..Nuclear fussion´ መላምት ዘመን ነው፡፡ ከዚህ ውህደት ውስጥ የሚመነጩ ሶስት አይነት ኒውትሪኖች መኖራቸው የተረጋገጠ ሲሆን አሁን ሁሉንም በሶስት አይነት ሳይንሳዊ ዘዴዎች መለየት ተችሏል፡፡ ጉዱ ግን በእንቅስቃሴ አልባነት ጊዜ ምንም ክብደት የላቸውም ተብለው ይታሰቡ የነበሩ ኒውትሪኖች እንደዚያ አለመሆናቸው አብሮ መታወቁ ነው፡፡
እንግዲህ የሃምሌ ዘጠኙ ሐፊ የደስታ መነሻ ሃይ የሙቀትና የሃይል ምንጭዋ ..Nuclear fussion´ ከሆነ በመጽሃፈ ዝግመተ ለውጥ በኩል በታላቁ ፍንዳታ ስር የተነገረላትን እድሜ ስለምታሟላ ..አለማመናችን.. ከአደጋ ተረፈ ብሎ ለቅሶን በዘፈን ለመቀየር ነው፡፡
ሆኖም የ ..Nuclear fussion´ መላምት መቶ እጅ እውነት እንኳ ቢሆን ..አንድ በዚህ መልኩ ሙቀትና ብርሃን የሚሰጥ ኮከብ ለብዙ ሚሊዮን አመታት ያለችግር ሊቀጥል ይችል ይሆናል.. ለሚለው ክርክር መልስ ይሰጥ እንደሆነ እንጂ ..ሃይ የማያበራ የንዳድ ምንጭ አላትና እድሜዋም በቢሊዮን የሚቆጠር ነው.. የሚል ድምዳሜ ላይ አያደርስም፡፡ እሱም ብቻ ሳይሆን የሃይን ..ውስጣ ውስጥ.. ለማጥናት ዋንኛ የሚባሉት ኒውትሪኖዎች እያሳዩ ያሉት ተቅበጥባጭ (Oscillatory) ባህሪ ማንም እንዳሻው እንዳይደነፋ ምክንያት ናቸው፡፡
ያም ሆነ ይህ ..የሃምሌ ዘጠኙ ሁፍ መጨረሻ ምንድነው?.. ቢባል ..እግዚአብሔር የለምና አትፃፍ.. ልክ የእግዚአብሔርN መኖር በሳይንሳዊ መንገድ ለማረጋገጥ እየሞከርኩ እንደነበርኩ አይነት አድርጎ ያችን ..ኮሽ ኳሻ.. ሳይንሳቸውን በመከታነት እየጠቀሱ ..ማንነቴን አሳየሁህ ገና ደግሞ አሳይሃለሁ.. አይነት ፉከራ ነው፡፡ ብጽፍም ባልጽፍም፣ ሳይንስ ባይደርስበትም እግዚአብሔር ካለ እኔ ባልለውም ይኖራል፣ ከሌለ ደግሞ እኔና መሰሎቼ አለ ስላልነው ለእኛ ሲል አይኖርም፡፡
ለአለመኖሩ ..ሳይንሳዊ.. ተመክሮን መሰረቱ ያደርጋል፣ እኔ ደግሞ አለ ስል ቃሉን መሰረቴ አደርጋለሁ፤ እግዚአብሔር የሌለ ቢሆን እንኳ ተጠያቂው እኔ አይደለሁም፤ ቃሉ እንጂ ምክንያቱም መነሻዬም መድረሻዬም ቃሉ ነውና፡፡ ሁሉንም በቃሉ እመዝናለሁ፣ ቃሉ ልክ የሚለውን ልክ ብዬ እቀበላለሁ፤ ቃሉ ልክ ያላለውን ልክ አይደለም እላለሁ፤ የምተማመነው በራሴ አይደለም፤ በቃሉ እንጂ፣ ለማያምን እንቆቅልሽ የሚሆንበትም ይህ ነው፡፡ እስከአሁን ግን ቃሉ ሲጠቀልል እንጂ ሲጠቀለል አላየሁም፡፡ ስለዚህ እኔ አለ የምለው እግዚአብሔር በሳይንስ አይረጋገጥም፡፡ ምክንያቱም ..አለም በጥበቧ እግዚአብሔርN አላወቀችም.. ተብሎ ተጽፎአልና፡፡
ብዙ ሳይንሳዊ መላ ምቶች አሉ፡፡ አንዱን መላምት ጥሎ ሌላውን የመቀበል ውሳኔ ላይ የሚያደርሰን ከየአቅጣጫው የሚወረወረው ..ሳይንሳዊ.. ትንታኔ አይደለም፤ ነገር ግን አስቀድመን የተቀበልነው ጥቅል የአስተሳሰብ መነሻ ነው፡፡ ያ ጥቅል ያስተሳሰብ መነሻ ደግሞ ..አለማመን.. ወይም ..ማመን.. ይባላል፡፡ የማያምን ወይም አምኘዋለሁ የሚለውን መጽሐፍ ለማያምኑት ሲል የሚያመቻችም ..ያለሳይንስ.. አለቀልን የሚል ሰው፤ ፍጥረት በዝግመት ተገኘ ብሎ ያምናል፡፡
የሚያምን ደግሞ አምኘዋለሁ የሚለው መጽሐፍ ..ፍጥረታት በእግዚአብሔር መሻትና ውሳኔ በእግዚአብሔር ተጠርተው ተከሰቱ.. ይላል፡፡ የምርምሮቹና የምርምር ውጤቶቹ ብዛትና ልፍላፌ አጨናባሪ ብቻ ሳይሆን ተለዋዋጭ ነው፡፡ ምክንያቱም ሳይንስ የሰው እንጂ የእግዚአብሔር ስላልሆነና መቶ በመቶ የማወቅ አቅም ስለሚያጥረው የመሻሻል እና የመለወጥ ብቻ ሳይሆን የመደምሰስ እድሉ ግልጽ ነው ስለዚህ ይመዘናል እንጂ አይመዝንም፡፡
ስለዚህ እኔ የምቀበለው ሳይንሳዊ ትንታኔ ሁሉ ከእምነቴ አንፃር ልክ የሆነውን ነው፣ ያኛውም እንደዚያው ነው፡፡ ስለዚህ ነው ሳይንስ የማያስተማምን መሳሪያነቱ፡፡ እኛ ግን ..በሐዋርያትና በነብያት መሰረት ላይ ተመስርተናል የማእዘኑም ራስ ድንጋይ ክርስቶስ ነው.. ተብሎ እንደተጻፈ መሰረታችን ቃል እንጂ ተገለባባጭ ሳይንስ እንዲሆን አንፈቅድም፡፡ እግዚአብሔር የቃሉን በረከት አብዝቶ ያፍስስልን እያልኩ የዛሬን ልሰናበት፡፡
ከተራራው ቀጥ ብሎ ለመውጣት አዳጋችነቱ የተነሳ ወደገዳሙ ለመድረስ ከቆዳ በተሰራ ገምድ ላይ መንጠላጠል ግድ ይላል። ቤተ ክርስቲያኑ በኢትዮጵያ ውስጥ ጥንታዊ የአሰራር ዘዴን ተከተሎ እስካሁን ዘመን ድረስ በመዝለቅ ቀደምትነት ስፍራን ይይዛል ። የተሰራውም በአቡነ አረጋዊ በ6ኛው ክፍለ ዘመን እንደነበር ትውፊት አለ። ቶማስ ፓከናም የተባለው የታሪክ ተመራማሪ አምባው እንደ ወህኒና አምባ ግሸን ወንድ የነገስታት ዝርያወችን ለማሰሪያነት ያገለግል እንደነበር ትውፊት እንዳለ በጥናት ደርሶበታል። [1] የገዳሙ ውጫዊ ወለሎች በጥንቱ ዘመን ዘዴ፣ የኖራ ድንጋይንና የጥድ እንጨትን በማፈራረቅ የተሰራ ነበር። ይህም በስነ ህንጻ ጥበበ አክሱማዊ ዘዴ አሰራር ይባላል።[2]
እዚህ አምባ ላይ የሰውም ሆነ የእንስሳ ሴቶች መውጣት አጥብቆ የተከለከለ ነው። ሆኖም ግን በግራኝ አህመድ ወረራ ወቅት ንግስት ሰብለ ወንጌል እና ደንገጡሮቻ እዚህ አምባ ላይ በመጠለል ከሞት ድነዋል። ተራራው ላይ ምንጭና እህል የሚዘራበት ሰፊ መሬት ስለነበር ፖርቱጋሎቹ እነ ክሪስታቮ ደጋማ ከአምባው ደርሰው ንግስቲቱ እንድትወርድ እስከአሳመኗት ድረስ የግራኝን ሰራዊት ከዚህ አምባ ላይ ሆና መከላከል ችላለች።
በርካታ ዓለም አቀፍ እና አህጉራዊ ውድድሮችን ማለትም በኦሎምፒክና፣ በዓለም ሻምፒዮና ሀገሩን በመወከል የሚታወቀው የ22 ዓመት ወጣት አትሌት የሆነው አባዲ ሀዲስ በህመም ምክንያት በመቀሌ ሃይደር ሆስፒታል በህክምና ሲረዳ ቆይቶ ጥር 26/2012 ዓ.ም. ምሽት ላይ ከዚህ ዓለም በሞት ተለይቷል፡፡
አትሌት አባዲ ሃዲስ በትግራይ ክልል ማይጨው ከተማ ልዩ ስሙ እንዳመሆኒ ወረዳ ጥር 27 1990 ዓ.ም የተወለደ ሲሆን የአትሌቲክሰ ህይወቱን በእንዳመሆኒ የአትሌቲክሰ ማሰልጠኛ ጣቢያ የጀመረ ሲሆን በመቀጠልም በማይጨው አትሌቲክሰ ማሰልጠኛ ማዕከል ገብቶ መደበኛ ስልጠናውን ሲያጠናቅቅ ትራንስ ኢትዮጵያ አትሌቲክሰ ክለብ በመቀላቀል ህይወቱ እስካለፈበት እለት ድረስ በውጤታማነት ክለቡን፣ ክልሉንና ሃገሩ ሲያስጠራ የነበረ አትሌት ነው።
• በኡጋንዳ ካምላ በ2017 በተካሄደው የዓለም አገር አቋራጭ ሻምፒዮና በአዋቂ ወንዶች 10ኪ.ሜ. ውድድር በ28፡43 በሆነ ሰዓት 3ኛ ደረጃ በመያዝ የነሃስ ሜዳልያ አግኝቷል፡፡
• በ2016 በተካሄደ የኢትዮጵያ አትሌቲክሰ ሻምፒዮና በ10000ሜትር በ28፡43.2 በሆነ ሰዓት 1ኛ ደረጃ ይዞ ያጠናቀቀበት ከተወዳደረባችው በጥቂቱ የሚጠቀሱ ናቸው፡፡
የአትሌት አባዲ ሀዲስ የቀብር ስነ ስርዓት በነገው እለት የኢትዮጵያ አትሌቲክሰ ፌዴሬሽን አመራሮች፣ የትግራይ ክልል አትሌቲክሰ ፌዴሬሽንና የክለቡ አመራሮችና ሌሎች ኃላፊዎች በተገኙበት በትውልድ ስፍራው የሚከናወን ሲሆን፡ የኢትዮጵያ አትሌቲክሰ ፌዴሬሽን ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ አባላት፣ የማኔጅመንት ኮሚቴ አባላትና መላ ሰራተኞች የተሰማቸውን ልባዊ ሀዘን እየገለፁ ለቤተሰቡና ወዳጅ ዘመዶቹ መፅናናት ይመኛሉ፡፡
ልዩ ስፖርት ድረ-ገፅ ፡ በአትሌት አባዲ ሀዲስ ድንገተኛ ህልፈት የተሰማትን ጥልቅ ሀዘን እየገለፀች፤ ለቤተሰቦቹ፣ ወዳጆቹና መላው የአትሌቲክስ ቤተሰብ ልባዊ መጽናናትን ትመኛለች።
የትግራይ ህዝብ ኅልውናና ደኅንነት አደጋ ውስጥ ለማስገባት በስፋት መስራቱና ይህም መካላከል ተችሏል፤ አሁንም ሰላም ለመጠበቅ የክልሉ መንግሥት እየሰራ ነው አሉ የትግራይ ክልል ምክትል ርዕሰ መስተዳድር ዶ/ር ደብርጺዮን ገብረሚካኤል፡፡ ምክትል ርዕሰ መስተዳድሩ በወቅታዊ ጉዳዮች አስመልክቶ ከጋዜጠኞች ለተነሳላቸ ጥያቄ መልስ ሰጥተዋል::
- የማያውቅ ማወቅንም የሚያውቅ ምሁር ነውና ተከተለው - ለገዛ ራስህ ክቡር ዓላማዎች ታምኝ ሁን። - የትምህርት ሁሉ ዓላማና ግብ ስብዕናን ማዳበር ነው። - ማለዳ ስንነሳ ልብ እንበል? ከሐብት ሁሉ የሚልቁት 24 ሳዓታት የኛ ናቸው። - ምንም ሳንሰራ ከምናሳልፈው ህይወት ስህተት እየሰራን የምንገፋው ህይወት የተሻለ ነው። - የያውን ሁሉ ለመያዝ የሚሞክር አንድ ቀን እባብ ጨብጦ ይነደፋል። - የቁም ነገር ጫፍ የሚባለው ሩቅ ያለውን መመልከት ሳይሆን በእጁ ያለውን መስራት ነው።- - ስህተቱን ሲያውቅ ጩቤ የማይረግጥ ምሁር ምሁር ሊባል አይችልም። - ነፃነት ስህተት የመሥራት መብትን ካላካተተ መኖር ፋይዳ የለውም። - ሲጋራ በአካል ውስጥ የሚጓዝ የጫካ ውስት እሳት ነው። - በዓለም ከፍተኛ መራራ ነገር ቢኖር ራዕይ አባል ሆኖ መፈጠር ነው። - ባልና ሚስት በጋራ የሚተነፍስ ሳንባ ባይነራቸውም በጋራ የሚጓዝ የትዳር ሰንሰለት አላቸው። - በዓለም ትልቁ ውርደት ከመስራት የሰው እጅ ማየት ነው። - በአንድ ዛፍ የሚዘሉ ጉሬዛና ጦጣ አብረው ቢውሉም ተቃቅፈው አይተኙም። - በኢላማህ የማትተማመን ከሆንክ ወደ ነብር አትተኩስ። - በዛሬ ደስታ ብቻ የሚፈነድቁ ሰዎች ውብ አበባ ከተቀጠፈ መጠውለጉን የሚዘነጉ ናቸው። - በፍቅር የተነሳ ልብ በፍቅር ይሰክናል። - ብርቱካን መጨመቁን ቢያውቅ ውሃ አይዝልም ነበር። - ብቃት የሚመጣው በውጥረት ሳይሆን በተግባር ምጥቀት ነው። - ለማመን እንጂ ላለማመን ምክንያት አያስፈልግም:: - መልከ መልካም ሴት ባየህ ጊዜ ተፈጥሮን አድንቅ እንጂ የዝሙትን መንፈስ አይሰማህ' ዝሙት ከደካማ መንፈስ የሚመንጭ ነው። - እያንዳንዱ ይሕይወት ቀን ወደ ሞት የሚያደርስ ደረጃ ነው። - ወደ ፊት የምንራመድ ከሆነ ታሪክን መድገም ብቻ ሳይሆን አዲስ ታሪክ መፍጠር አለብን።/መሀተመ ጋንዲ/
ባለፉት አሥር ዓመታት ውስጥ, እኛ, ምርምር በማኑፋክቸሪንግ እና የመድኃኒት ፈጣሪዎች ጥራት መቆጣጠሪያ መሳሪያ በመሸጥ እና የመድኃኒት ጥራት ቁጥጥር አዲስ ደረጃ መድረስ ተጠቃሚዎችን ለመርዳት ራሳችንን መከታተላቸውን ላይ በማተኮር ቆይተዋል: automationized informationized, intelligentized እና internetized ምርት ሂደት.
"ፈጠራዎች ብቻ, የመጀመሪያው ወይም የተሻለ" የእኛ መርህ ነው. ደንበኞች አስፈላጊነት እና ገበያ ላይ የሚያተኩሩ ከፈለግን አዳዲስ ሞዴሎችን በማዳበር እና የእኛ ደንበኞች የምርት ማሻሻያዎች ወደ ቴክኖሎጂ አትዘዋወሩ.
“ለሰዎች (መጸለያ) መጀመሪያ የተኖረው ቤት ብሩክና ለዓለማት ሁሉ መመሪያ ሲኾን ያ በበካህ (በመካ) ያለው ነው። በውስጡ ግልጽ የኾኑ ተዓምራቶች የኢብራሒምም መቆሚያ አልለ። ወደ ውስጡ የገባ ሰው ጸጥተኛ ይኾናል። ለአላህም በሰዎች ላይ ወደርሱ መኼድን በቻለ ሁሉ ላይ ቤቱን መጎብኘት ግዴታ አለባቸው። የካደም ሰው አላህ ከዓለማት ሁሉ የተብቃቃ ነው።” (አሊ ዒምራን 3፤ 96-97)
የአላህን ትእዛዝ በመቀበል፣ ውዴታውን በመፈለግ፣ ጥንታዊውን ቤት ለመዞር፣ በሶፋና መርዋ መሀል ለመሮጥ፣ ዓረፋ ሜዳ ላይ ለመቆም እና ሌሎችንም አምልኮዎች ለመፈፀም መካን ማሰብና ወደርሷ መሄድ ሐጅ ይባላል። ሐጅ ከአምስቱ የኢስላም መሰረቶች አንዱ ነው። ከእስልምና መሆኑ እያንዳንዱ ሙስሊም ሊያውቀው የሚገባ የአምልኮ ዘርፍም ነው። ሐጅ ዋጂብ (ግዴታ) አይደለም ያለ ሰው ይከፍራል፤ ከእስልምና ይወጣል። ሐጅ ግዴታ የሆነው- እንደ አብዝሀ ልሂቆች (ጅምሁረል ዑለማ) አስተያየት- ከሒጅራ በኋላ ስድስተኛው አመት ላይ ነው።
“የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) ‘የትኛው ስራ በላጭ ነው?’ ተብለው ተጠየቁ። እርሳቸውም ‘በአላህ ማመን!’ ብለው መለሱ። ‘ከዚያስ?’ ተባሉ። ‘በአላህ መንገድ ላይ መታገል (ጂሀድ)’ አሉ። ‘ከዚያስ?’ አሏቸው። ‘መልካም ሐጅ!’ አሉ።” (ቡኻሪና ሙስሊም ዘግበውታል)
“ሐጅ እና ዑምራ የሚያደርጉ ሰዎች የአላህ እንግዶች ናቸው። ከጠሩት ይሰማቸዋል። ምህረት ከለመኑት ይምራቸዋል።” (ነሳኢይ፣ ኢብኑ ማጀህ እና ሌሎችም ዘግበውታል)
“ይህ ቤት (ካዕባ) የኢስላም ወጋግራ ነው። እርሱን አስቦ ከቤቱ የወጣ ሐጀኛ እና ዑምራ የሚያደርግ ሰው አላህ ዋሱ ነው። ከገደለው ጀነት ያስገባዋል። ወደ ሀገሩ ከመለሰው አጅር እና ድልብ ምንዳ አግኝቶ ይመልሰዋል።” (ጠበራኒ ዘግበውታል)
“ሐጅ ላይ የሚወጣ ወጪ ልክ በአላህ መንገድ (ጂሃድ) ላይ እንደሚወጣ ገንዘብ ነው። አንድ ዲርሀም በሰባት መቶ ንብብር ነው የሚመነዳው።” (ኢብኑ አቢ ሸይባ፣ አሕመድ፣ ጠበራኒይና በይሀቂይ በሐሰን ሰነድ አውርተውታል)
ሐጅ በእድሜ ውስጥ ተደጋጋሚነት የሌለው ግዴታ በመሆኑ ላይ ዑለሞች ሁሉ ይስማማሉ። ስለት ካልተሳለ በስተቀር በእድሜ ልክ አንድ ጊዜ ብቻ ነው ግዴታ የሚሆነው። ከአንዴ በላይ የሚያደርገው ሐጅ እንደ ትርፍ (ተጠዉዕ) ይቆጠርለታል። አቡ ሁረይራ (ረ.ዐ.) እንደዘገቡት፡-
“የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) አንድ ቀን ኹጥባ አደረጉልን። ከዚያም ‘እናንተ ሰዎች ሆይ! አላህ በናንተ ላይ ሐጅን ግዴታ አድርጓል ሐጅ አድርጉ።’ አሉ። ‘የአላህ መልእክተኛ ሆይ! በየአመቱ ነውን?!’ አለ፤ አንድ ሰው። የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) ዝም ቢሉም ሦስት ጊዜ ይህን ጥያቄ ደጋገመው። ከዚያም ‘አዎን! ብል ኖሮ ግዴታ ይሆን ነበር። ከዚያም አትችሉም ነበር።’ አሉ። ከዚያም ‘የተውኳችሁን ተዉኝ! ከእናንተ በፊት የነበሩ ሠዎችን ያጠፋቸው ጥያቄ ማብዛታቸውና ነብያቶቻቸውን መንቀፋቸው ነው። አንድን ነገር ሳዛችሁ የቻላችሁትን ያህል ሥሩት። ማንኛውንም ነገር ከከለከልኳችሁ ተዉት።’ አሉ።” (ቡኻሪና ሙስሊም ዘግበውታል)
ኢማም ሻፊዒይ፣ አስ-ሰውሪይ፣ አል-አውዛዒይና ሙሐመድ ኢብኑል-ሐሰን የሐጅ ግዴታነት ወዲያው ሳይሆን በፈለገው ጊዜ እንደሆነ ያምናሉ። ከእድሜው ውስጥ በፈለገው ጊዜ ያደርጋል። ግዴታ የሚያደርጉት መስፈርቶች ተሟልተው በሚቆይበት ጊዜ የሚያሳልፈው ወቅት ኃጢያት አይሆንበትም። ምክንያቱም የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) ከሂጅራ በኋላ እስከ አስረኛው አመት ድረስ ሐጅ ሳያደርጉ ቆይተዋል። ባለቤቶቻቸውና ብዙ ባልደረቦቻቸውም እስከዚህ ጊዜ ድረስ ያለ ሐጅ ቆይተዋል። ከዚህ በላይ እንደጠቀስነው ሐጅ በግዴታነት የተደነገገው ከሂጅራ በኋላ ስድስተኛው አመት ላይ ነው። ሐጅ ለማድረግ ምቹ አጋጣሚ ያለውና ሐጅን ግዴታ የሚያደርጉ መስፈርቶች የተሟሉለት ሰው ሐጁን ማቆየቱ ኃጢያት ቢሆን ኖሮ ነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) ለአራት አመታት ያህል አያዘገዩም ነበር። ኢማም ሻፊዒይ እንዲህ ይላሉ፡-
“ሐጅ በእድሜ አንድ ጊዜ ብቻ ግዴታ የሚሆን አምልኮ አንደሆነ በማስረጃ አረጋግጠናል። የግዴታ ዘመኑ የሚጀምረው ከጉርምስና ሲሆን ዘመኑ የሚያበቃው ደግሞ በሞት ነው።”
አቡ ሐኒፋ፣ ማሊክ፣ አሕመድ እና አንዳንድ የሻፊዒያ መዝሀብ ዑለሞች ደግሞ ሐጅን ግዴታ የሚያደርጉትን መስፈርቶች ያሟላ ሰው ከተግባሩ መዘግየት አይችልም ብለው ያምናሉ። ስለዚህ ወዲያው ሐጅ ማድረግ አለበት። ይህን ሃሳብ የሚያጠናክሩት በዐብዱላህ ኢብኑ ዐባስ ሐዲስ ነው። የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) እንዲህ ብለዋል ይላል፡-
“ሐጅ ማድረግ የፈለገ ያቻኩል። ምናልባት ህመምተኛውም ህመም ሊመጣበት፣ መጓጓዣ ሊያጣ ወይም ችግር ይገጥመው (ድህነት ይመጣበት) ይሆናል።” (አሕመድ፣ አል-በይሀቂይ፣ አል-ጠሓዊይ እና ኢብኑ ማጀህ ዘግበውታል።)
የመጀመሪያውን ሐሳብ የሚጋሩት ዑለሞች እነዚህና መሰል ሐዲሶችን በተመራጭነት ተርጉመዋቸዋል። ስለዚህ እንደነርሱ እምነት የሐዲሱ መልእክት እንዲህ ይላል። ማንም ሰው ምን እንደሚገጥመው ስለማያውቅ ሐጅን ግዴታ የሚያደርጉ መስፈርቶች በተሟሉለት ጊዜ ወዲያው ሐጅ ማድረግ ይወደድለታል (ሙስተሃብ)። የሐዲሶቹ መልእክት ይህን ነጥብ አጠናከረ እንጂ በፍጥነት ሐጅ ማድረግ ግዴታ መሆኑን አያስይዝም።
እነዚህን መስፈርቶች ያላሟላ ሰው ሐጅ ማድረግ ግዴታ አይሆንበትም። ከእነዚህ መሀል እስልምና፣ ጉርምስና እና ዓቅል ማንኛውም የአምልኮ ተግባር በአንድ ሰው ላይ ግዴታ ነው ለማለት መሟላት ያለባቸው መስፈርቶች እንደሆኑ የሚታወቅ ነው። ሐዲስ ላይ የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) እንዲህ ይሉናል፡-
“ከሦስት ሰዎች መዝገብ ተነስቷል። የተኛ ሰው እስኪነቃ፤ ህፃን እስኪጎረምስ፤ እብድ እስኪነቃ።” እነዚህ ላይ ሐጅ ተጨማሪ ሁለት መስፈርቶችን አክሏል። አንደኛው ጨዋ መሆን (ባርያ አለመሆን) ነው። እንደሚታወቀው ሐጅ ብዙ ጊዜ እና ገንዘብ የሚያሻው የአምልኮ ዘርፍ ነው። ባርያ ደግሞ የራሱ ገንዘብ የለውም። አቅምና ጊዜውም አሳዳሪውን በማገልገል የሚያሳልፈው ነው። ስለዚህ ባርያ ላይ ሐጅ ግዴታ አይደለም። ሁለተኛው መስፈርት ችሎታ (ኢስቲጣዓ) ነው። አላህ ቁርአን ውስጥ እንዲህ ይላል፡-
አካል ጤነኛ መሆን፡- በእርጅና፣ በአካል ጉዳተኝነት ወይም ይድናል ተብሎ በማይታሰብ ህመም ምክንያት አቅም የሌለው ሰው ገንዘብ ካለው ሌላ ሰው ሐጅ እንዲያደርግለት ማድረግ አለበት። ይህን ነጥብ “ሐጅን ለሌላ ሰው ማድረግ” የሚለው የፅሁፋችን ክፍል ውስጥ በስፋት ዳስሰነዋልና ወደሌሎቹ ጉዳዮች እንሂድ።
መንገዱ አማን (ሰላም) መሆን፡- ሐጅ ለማድረግ ያሰበ ሰው ለነፍሱ እና ለገንዘቡ በማይሰጋበት መልኩ እስከ መካ የሚያደርሰው መንገድ ሰላም መሆን አለበት። ሽፍቶች ካሉና ገንዘቡ ወይም ህይወቱ ላይ ጥቃት ሊሰነዝሩ እንደሚችሉ ከጠረጠረ (ከፈራ) ወይም ወረርሽኝ እንዳያገኘው ከፈራ ሐጅ ማድረግ ያልቻለ በመሆኑ ሐጅ ማድረግ አይገደድም።
ስንቅ ያለው መሆን፡- ስንቅ ስንል አካሉ ጤና የሚሆንበት እና ህይወቱን የሚያቆይበት ቀለብ ነው። ይህም ሐጅን ፈፅሞ እስኪመለስ ድረስ ከቤተሰቦቹ ቀለብ እና መሰረታዊ ከሆኑ ወጪዎቻቸው- ከልብስ፣ ከቤት፣ ከመጓጓዣ እና ከማምረቻ መሳሪያዎች- የተረፈ መሆን አለበት።
መጓጓዣ ያለው መሆን፡- እዚህ ላይ ታሳቢ የምናደርገው መጓጓዣው ለደርሶ መልስ የሚበቃ መሆኑን ነው። ይህም የየብስ፣ የባህር ወይም የአየር መጓጓዣ ሊሆን ይችላል። ልብ እንበል። ይህ በእግሩ መሄድ ለሚርቀው ሰው ነው። በእግሩ ቢሄድ የማይርቀው ሰው መጓጓዣ መኖሩ መስፈርት አይሆንም። ምክንያቱም ቅርብ ስለሆነ በእግሩ መሄድ ይችላል።
አነስ ኢብኑ ማሊክ ናቸው ሐዲሱን የዘገቡልን። “ነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) ‘የአላህ መልእተኛ ሆይ! ሰቢል ማለት ምንድን ነው?’ ተብለው ተጠየቁ። ‘ስንቅና መጓጓዣ ነው!’ አሉ።” (ዳረቁጥኒይ ዘግበውታል። ሶሒሕ /ትክክለኛ/ ብለውታል።)
ከዓሊይ (ረ.ዐ) በተገኘው ዘገባ ደግሞ የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) እንዲህ ብለዋል፡- “ወደ የአላህ ቤት የሚያደርሰው ስንቅና ቀለብ ኖሮት ሐጅ ያላደረገ ሰው ከፈለገ አይሁድ ከፈለገ ነሷራ ሆኖ ይሙት! ምክንያቱም አላህ እንዲህ ይላል፡- ’’ለአላህም በሰዎች ላይ ወደርሱ መኼድን በቻለ ሁሉ ላይ ቤቱን መጎብኘት ግዴታ አለባቸው።”
የዚህ ሐዲስ ሰነድ ውስጥ ሂላል ኢብኑ ዓብዲላህ እና አል-ሐሪስ የሚባሉ ማንነታቸው የማይታወቁ ሰዎች አሉ። አል-ሐሪስን ሸዕቢይ እና ሌሎችም የሐዲስ ምሁራን “ሀሰተኛ” በማለት ፈርጀውታል።
ከላይ የጠቀስናቸው ሐዲሶች ምንም እንኳ ድክመት ያለባቸው ቢሆንም ብዙ ዑለሞች በአንድ ሰው ላይ ሐጅ ግዴታ እንዲሆን ስንቅ እና መጓጓዣን መስፈርት ያደርጋሉ። ስንቅና መጓጓዣ የሌለው ሰው ሐጅ ግዴታ አይሆንበትም።
አልሙሀዘብ የተሰኘው የኢማም አሽ-ሺራዚይ መፅሀፍ ላይ እንዲህ የሚል ማብራሪያ አለ፡- “ስንቅና መጓጓዣ ያገኘ ነገር ግን እዳ ያለበት ሰው- እዳው አስቸኳይ ቢሆንም ባይሆንም- ሐጅ ግዴታ አይሆንበትም። ምክንያቱም ሐጅ (እንደ ኢማሙ ሻፊዒይ እምነት) አጣዳፊ የሆነ የአምልኮ ግዴታ አይደለም። እዳ ግን አጣዳፊ ከሆነ ከሐጁ ይቀድማል። ቀጠሮው ገና ከሆነ ደግሞ ያለውን ገንዘብ ሐጅ ላይ አውሎት የሚከፍለው ሊያጣ ስለሚችል እንዳይጣበብ ያሰጋል። ስለዚህ አሁንም እዳው ከሐጁ ይቀደማል።”
ከዚያም በመቀጠል መፅሀፉ እንዲህ ይላል፡- “ያለውን ገንዘብ ለርሱ ለሚመጥን መኖሪያ ቤት መግዣና ለሚያስፈልገው አሽከር (ኻዲም) ከፈለገው ሐጅ ግዴታ አይሆንበትም። ካላገባ እና ዝሙት የሚፈራ ከሆነ ደግሞ ኒካህን ከሐጅ ያስቀድማል። ምክንያቱም ኒካሁ አጣዳፊ ሲሆን ሐጁ ግን ጊዜ የሚሰጥ የአምልኮ አይነት ነው። ገንዘቡን ለህይወቱ የሚጠቅመውን አስፈላጊ ወጪ ለመሸፈን ያስችለው ዘንድ ለንግድ ሊያውለው ከፈለገስ? አቡል-ዓባስ ቢን ሶሪሕ ‘ሐጅ ግዴታው አይሆንም። ምክንያቱም እርሱ እራሱን ያልቻለ ከገንዘቡ ከጃይ ነው። ንግዱ እራሱ እንደ መኖሪያ ቤት እና እንደ አሽከር አስፈላጊ ስለሆነ ሁለቱን ለይተን አናይም።’ ብለዋል።… እንደ የሻፊዒያ መዝሀብ ዑለሞች እምነት ያለ ምንም የገንዘብ ልውጫ (ኪራይ ወይም ግዢ) አንድ ሰው ለሌላው መጓጓዣ ቢሰጥ መቀበል ግዴታ አይሆንበትም። ምክንያቱም እንዲህ አይነቱ ስጦታ መመፃደቅን ያመጣል። መመፃደቅን መሸከም ደግሞ አስቸጋሪ ነው። ነገር ግን ሰጪው ልጅ ከሆነ መቀበል ግዴታ ይሆናል። ምክንያቱም መመፃደቅ የሌለበት ስጦታ ስለሆነና ያለምንም ችግር ሐጅ ማድረግ ስለተመቸው ሐጅ ማድረግ ችሎታ ካላቸው ይመደባል።የሐንበሊያ ዑለሞች ግን ‘ሌላ ሰው በሚሸፍንለት ወጪ ሐጅ ማድረግ ግዴታ አይሆንበትም። ኢስቲጣዓን (ችሎታን) በስጦታው አግኝቶታልም አንልም። ስጦታ ሰጪው ዘመድ ወይም ባዳ ቢሆንም ይህ ብይን አይለወጥም። ስጦታው መጓጓዣ፣ ስንቅ ወይም ገንዘብ ቢሆንም ይኸው ብይን አይቀየርም።’ ብለዋል።”
ህፃናትና ባሪያዎች ሐጅ ግዴታ አይሆንባቸውም። ቢያደርጉት ግን ተቀባይነት አላቸው። ይህ ሐጃቸው ግን ከግዴታው ሐጅ አያብቃቃቸውም። የኢስላም ሐጃቸውም ጫንቃቸው ላይ እንዳለ ይሆናል። ዓብዱላህ ኢብኑ ዓባስ እንዲህ የሚለውን የነብዩን (ሰ.ዐ.ወ.) ሐዲስ ዘግበውልናል።
“ማንኛውም ህፃን ሐጅ ቢያደርግና ከዚያም ቢጎረምስ ሌላ ሐጅ እንዲያደርግ ይገደዳል። ማንኛውም ባርያ ባርነቱ ላይ ሳለ ሐጅ ቢያደርግና ከዚያም ነፃ ቢደረግ በርሱ ላይ ሌላ ሐጅ አለበት።” (አጥ-ጠ-በራኒይ በሶሒሕ ሰነድ ዘግበውታል።)
አህመድ፣ ቡኻሪና ቲርሚዚ እንደዘገቡት ሳኢብ ኢብኑ የዚድ (ረ.ዐ) “አባቴ (እኔን ይዞ) ከነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) ጋር ሐጅ አድርጓል። እኔም ያኔ የሰባት አመት ልጅ ነበርኩ።” ብለዋል።
ስለዚህ ህፃን ልጅ ከመድረሱ በፊት ሐጅ ካደረገ በኋላ ቢጎረምስ አሁንም ሐጅ ግዴታ ይሆንበታል። ባርያም ከነፃነቱ በፊት ሐጅ አድርጎ ከዚያም ነፃ ቢወጣ አቅሙ ካለው ሐጅ ማድረግ ግዴታ ይሆንበታል። ይህ ነጥብ ዑለሞች ያለልዩነት የተስማሙበት ነው።
ዐብዱላህ ኢብኑ ዓባስ (ረ.ዐ) እንዲህ ይላሉ፡- “…አንዲት ሴት አንድ ህጻንን ከፍ አድርጋ እያሳየች ‘ለዚህ ህፃን ሐጅ አለውን?’ ስትል ጠየቀች። ‘አዎን! ላንቺ ደግሞ ምንዳ አለሽ!’ አሉ፤ የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ)።” (ሙሰሊም፣ ቲርሚዚ፣ አቡ ዳዉድ፣ ኢብኑ ማጃህና አህመድ ዘግበውታል)
ጃቢር ኢብኑ ዓብዲላህ (ረ.ዐ) በዘገቡት ሐዲስ ደግሞ እንዲህ የሚል እናገኛለን፡- “ከመልእክተኛው (ሰ.ዐ.ወ) ጋር ሐጅ አድርገናል። ከእኛ ጋር ሴቶች እና ህፃናት አብረው ነበሩ። ለህፃናት ‘ለበይክ’ እንልላቸው እና ጠጠር እንወረውርላቸው ነበር።” (አህመድ እና ኢብኑ ማጀህ ዘግበውታል)
ልብ እንበል። ህጻን ልጅ የለየ (ሰባት አመት ገደማ የሆነ) ከሆነ ራሱ ይነይታል። የሐጅ ስራዎችንም እራሱን ችሎ ይፈፅማል። እንዲህ ካልሆነ ግን ወልዩ (ኃላፊው) ይነይትለታል። ተልቢያ ያደርግለታል። ጠዋፍ እና ሰዕይ (መሮጥ) የመሳሰሉትን የሐጅ ስራዎችም ያሰራዋል። ዓረፋ ላይም ያስቆመዋል። ጠጠር ይወረውርለታል። ዓረፋ ላይ ከመቆሙ በፊት ወይም ዓረፋ ላይ ቆሞ ሳለ ቢጎረምስም ይህ ሐጁ ከኢስላም ሐጅ (ከግዴታው ሐጅ) ያብቃቃዋል። ባርያም ነፃ ከተደረገ እንደዚያው አይነት ብይን ይኖረዋል። አላህ የተሻለ ያውቃል!!
እንደ ወንድ ሁሉ ሴት ላይም ሐጅ ግዴታ ይሆናል። ያለፉት የመገደድ መስፈርቶች እስከተሟሉ ድረስ የፆታ ልዩነት የለም። ሴት ላይ ግን የምንጨምረው መስፈርት እንዳለ ይታወቅልን። አብሯት ባል ወይም መህረም (ለጋብቻ እርም የሆነ ዘመድ) ሊኖር ይገባል።
“ ‘ማንም ወንድ አብሯት መህረም በሌለበት ሁኔታ ከባዳ ሴት ጋር አይገለል። ማንኛዋም ሴት አብሯት መህረም በሌለበት ጉዞ ብላ አትውጣ።’ ከዚያም አንድ ሰው ብድግ አለና ‘የአላህ መልእክተኛ ሆይ! ባለቤቴ ሐጅ ላድርግ ብላ ወጥታለች። እኔ ደግሞ ልዘምት ተመዝግቤያለሁ።’ አለ። መልእክተኛውም (ሰ.ዐ.ወ) ‘ሂድና ከሚስትህ ጋር ሐጅ አድርግ።’ አሉ።” (ቡኻሪና ሙስሊም ዘግበውታል)
የሕያ ኢብኑ ዓባድ እንዲህ ብለዋል፡- “አንዲት አር-ረ-ይ የሚባል ሐገር ሴት ‘እኔ ሐብታም ነኝ። ነገር ግን ግዴታ የሆነብኝን ሐጅ አላደረኩም። መህረም ደግሞ የለኝም።’ ስትል ለኢብራሂም አን-ነ-ኸዒይ ፃፈችላቸው። እርሳቸውም ‘አንቺ አላህ መንገድ ካደረገላቸው (ችሎታ ካላቸው) ሰዎች አይደለሽም።’ ብለው ፃፉላት።” ይህን ነጥብ ሴቶች ላይ ሐጅ ግዴታ እንዲሆን ከሚቀመጡት መስፈርቶች እና እንደ ስንቅና መጓጓዣ የመቻል (ኢስቲጣዓ) መስፈርት የሚቆጥሩት ኢብራሂም አን-ነኸዒይ ብቻ አይደሉም። አቡ ሐኒፋ እና ባልደረቦቻቸው፣ አል-ሐሰን፣ አስ-ሰውሪይ፣ አሕመድ እና ኢስሐቅም ተመሳሳይ አቋም ይጋራሉ።”
አል-ሐፊዝ (ኢብኑ ሐጀር) እንዲህ ይላሉ፡- “የሻፊዒያ መዝሀብ ዑለሞች ጋር ሚታወቀው አቋም ባል ወይም መህረም ወይም ታማኝ ሴቶችን እንደ አማራጭ የሚያቀርበው አቋም ነው። አንዳንድ አስተያየቶች ላይ አንድ ሴትም ትበቃለች የሚል እናገኛለን። አል-ከራቢሲይ ባጣቀሱት በሌላ አመለካከት ደግሞ መንገዱ ሰላም እና ደህንነት ያለው ከሆነ ለብቻዋም መሄድ ትችላለች። ይህ ሁሉ ዋጂብ የሆነውን ሐጅ ወይም ዑምራ ለመፈፀም ሲሆን ነው።”
መንገዱ አማን ከሆነ ወይም ታማኝ የጉዞ ጓደኞች ካገኘች ሴት ያለ መህረም እና ያለባል መጓዝ ትችላለች የሚል አቋም ያላቸው ልሂቆች ቡኻሪይ በዘገቡት የዓዲይ ኢብኑ ሐቲም ሐዲስን መረጃ አድርገዋል። ዓዲይ እንዲህ ይላሉ፡-
“እኔ ነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) ዘንድ እያለሁ አንድ ሰው ወደርሳቸው መጣና በድህነት እየተሰቃየ እንዳለ ስሞታ አቀረበ። ሌላኛው ሰው ደግሞ መንገድ ስለመቆረጡ ነገራቸው። እርሳቸውም ‘ዓዲይ ሆይ! ሒራህ የምትባለዋን (የዒራቅ መንደር) ታውቃታለህ?’ አሉ። ‘ስለርሷ ሰምቻለሁ፤ አላየኋትም’ አልኳቸው። ‘ህይወትህ ከረዘመ በአቅማዳ (ሀውደጅ) ውስጥ ሆና የምትሄድ ሴት ከአላህ ውጭ ሌላን ሳትፈራ ከሒራህ ተነስታ በመጓዝ ካዕባን ጠዋፍ ታደርጋለች።” (ቡኻሪ ዘግበውታል)
የነብዩ (ሰ.ዐ.ወ) ባለቤቶች ዑመር ባደረጉት የመጨረሻ ሐጅ ላይ ዑመርን (ረ.ዐ.) አስፈቅደው ሐጅ አድርገው ነበር። ብለው ደግሞ ሌላም መረጃ ያጣቅሳሉ። አብረዋቸው እንዲጓዙ የመደቡላቸው ዑስማን ኢብኑ ዐፋን እና ዐብዱር-ረ-ሕማን ኢብኑ ዐውፍን ነበር። ዑስማን “ማንም ሰው ወደነርሱ እንዳይቀርብ! ማንም እንዳያያቸው!” እያሉ አዋጅ ይሉ ነበር። ሴቶቹም ግመል ላይ በተጫነ አቅማዳ (ሀውደጅ) ውስጥ ነበሩ። (ቡኻሪ ዘግበውታል)
በማናቸውም የዑለሞች አመለካከት ብንሄድ አንዲት ሴት ያለ መህረም እና ያለ ባል ሐጅ ብታደርግ ሐጇ ተቀባይነት አለው። “ሱቡሉስ-ሰ-ላም” ውስጥ የሚከተለውን እናገኛለን። “ኢብኑ ተይሚያህ (ረ.ዐ.) እንዲህ አሉ፡- ‘ሴት ያለ መህረም የምታደርገው ሐጅ ተቀባይነት አለው። ሐጅ ለማድረግ ችሎታ (ኢስቲጣዓ) የሌለውም ሰው ሐጁ ተቀባይነት አለው’።”
በጥቅሉ፡- አቅም (ኢስቲጣዓ) የሌለው፣ ህመምተኛ፣ ደሀ፣ ገንዘብ የተቀማ ሰው፣ መንገድ የተቆረጠበት ሰው፣ መህረም የሌላት ሴት እና ሌሎችም ሐጅ ግዴታ ያልሆነባቸው ሰዎች እራሳቸውን በማጨናነቅ ሐጅ ላይ ከተገኙ ሐጃቸው ተቀባይነት አለው። ከዚህ በላይ አንዳንዶቹን በጎ ሰሪዎች ሌሎቹን ደግሞ ስህተተኞች ብለን ልንከፍላቸው እንችል ይሆናል። በጎ ሰራ የምንለው መጓጓዣ ባይኖረውም እራሱን አስጨንቆ በእግሩ የተጓዘን ሰው አምሳያ ነው። ስህተት ሰራ ያልነው ደግሞ ለምኖ ሐጅ ያደረገና ያለመህረም ሐጅ ያደረገችን ሴት አምሳያ ነው።
ሐጃቸው ተቀባይነት አለው ያልነው ለሐጅ ያላቸውን ብቁነት የሚያጓድል ምንም ነገር ስለሌለ ነው። ኃጢያቱን የፈፀሙት በሄዱበት መንገድ እንጂ ሐጁ ላይ አይደለም። ስለዚህ ሐጃቸው አልፎላቸዋል። ተቀባይነት አግኝቶላቸዋል።
ወደ ግዴታው ሐጅ የምትሄድ ሴት ባሏን እንድታስፈቅድ ትበረታታለች። ከፈቀደ ትወጣለች። ካልፈቀደላትም ያለፍቃዱ ትሄዳለች። ግዴታ የሆነውን ሐጅ እንዳታደርግ ባል ሚስቱን መከልከል አይችልም። ምክንያቱም እርሷ ላይ ግዴታ ከሆኑት አምልኮዎች መሀል አንዱ ነው። ፈጣሪን በማመፅ ፍጡርን መታዘዝ አይቻልም። በእርግጥ ላታስቸኩለው እና አዘግይታ ልትፈፅመው ትችል ይሆናል። ነገር ግን ጫንቃዋን ንፁህ ለማድረግ ካሰበች እና በፍጥነት ሐጅ ማድረግ ከፈለገች መብት አላት። ልክ ሶላትን በመጀመሪያው ወቅት ላይ መስገድ እንደምትችለው ማለት ነው። በዚህኛው ሐጅ አምሳያ የስለትን ሐጅ መቀየስ እንችላለን። እርሱም ግዴታ ስለሆነ ባሏ ባይፈቅድም መሄድ ትችላለች። ትርፍ ሐጅን ግን ባሏ እንዳትሄድ መከልከል ይችላል። ዳረቁጥኒይ ከዐብዱላህ ኢብኑ ዑመር ይዘው ይህን ሐዲስ ነግውናል። የአላህ መልእክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) ሐብት ያላት እና ለሐጅ ባሏ ያልፈቀደላትን ባለትዳር ሴትን አስመልክቶ “ባሏ ካልፈቀደላት መሄድ አትችልም።” ብለዋል።
ሳላዲን ሰዒድ በ2009 ለክለቡ ስኬታማ የውድድር አመት ትልቁን ሚና ከተወጡ ተጨዋቾች አንዱ ነው፡፡ በተለይ በካፍ ቻምፒየንስ ሊግ ቅዱስ ጊዮርጊስ በምድብ ድልድል ውስጥ ለመጀመርያ ጊዜ ሲገባ በስሙ 7 ጎሎችን በማስቆጠር ከፍተኛ አስተዋፆ ነበረው። ሳላዲን ሰኔ 30 ኮንትራቱ መጠናቀቁን ተከትሎ ስሙ ከተለያዩ የግብፅ ክለቦች ጋር ሲነሳ የቆየ ቢሆንም ለተጨማሪ ሁለት አመታት ለመቆየት መስማማቱ ይታወሳል። ያለፉትን ሁለት ወራት በጉልበቱ ላይ ባጋጠመው ጉዳት ከሜዳ የራቀው ሳላዲን ስለ ጉዳቱ እና የቅዱስ ጊዮርጊስ ውሉን ያራዘመበትን ምክንያት ለሶከር ኢትዮዽያ ተናግሯል፡፡
ጉዳቱ ያጋጠመኝ ጉልበቴ ላይ ነው፡፡ ህክምናዬን እዚሁ በሀገር ውስጥ በሚገባ ተከታትያለው፡፡ በቂ እረፍት ስለሚያስፈልገው እረፍት አድርጌበታለው፡፡ አሁን ህመሜ በጥሩ ሁኔታ እየተሻሻለ ነው ፤ በጂም እና በሜዳላይም ልምምድ ጀምሬያለው፡፡ ለኢትዮዽያ ፕሪሚየር ሊግ ጨዋታዎች እደርሳለው።
ብዙ የግብፅ ክለቦች ጥሪ አድርገውልኝ ሄጄ መጥቻለው፡፡ በሁሉም ነገር ላይ ከስምምነት መድረስ ቢቻልም ክለቦቹ በካፍ ቻንፒየንስ ሊግ ላይ ተሳታፊ አይደሉም፡፡ ያ ደግሞ የተሻለ የመታየት እድል እንዳታገኝ ያደርጋል፡፡ ስለዚህ ከቅዱስ ጊዮርጊስ ጋር በቻምፒየንስ ሊግ ለመጫወት በማሰቤ ተመልሼ ለተጨማሪ አመታት ከጊዮርጊስ ጋር ለመቆየት ተስማምቻለው።
በቅዱስ ጊዮርጊስ የእግርኳስ ህይወቴ በጣም ደስተኛ ነኝ፡፡ እዚህ ለእኔ የተሻለ ነገር አለ፡፡ አምና የነበረንን ጠንካራ ጉዞ ዘንድሮም እንደግማለን፡፡ አሁን ከጉዳቴ አገግሜ በቅርቡ ወደ ሜዳ ስመለስ ለክለቡ በምችለው አቅም ሁሉ አገልግሎት የምሰጥ ይሆናል።
በጀነቲክ ሀብትና የማኅበረሰብ ዕውቀት አርክቦት የማኅበረሰብ መብቶች አዋጅ ቁ. 482/1998 አንቀጽ 14 ንዑስ አንቀጽ 1 እና በደንብ ቁ.169/2001 አባሪ II መሠረት ጀነቲክ ሀብትን ለጥናትና ምርምር ዓላማ ለማርከብ የሚፈልግ አመልካች ከዚህ በታች የተጠቀሱትን መሥፈርቶች አሟልቶ ማመልከቻውን ሊያቀርብ ይገባል፡፡
የጀነቲክ ሀብት ናሙና ከሀገር ለማስወጣት የሚቀርብ ሕጋዊ ማመልከቻ ደብዳቤ፣ ደብዳቤው በመ/ቤቱ የበላይ ሀላፊ የተፈረመ፣ የመዝገብ ቁጥር የያዘ እና ህጋዊ ማህተም ያረፈበት
የጀነቲክ ቁስ ማስተላለፊያ ስምምነት ሰነድ (ከኢትዮጵያ ብዝሀ ሕይወት ኢንስቲትዩት ድረ-ገፅ http://www.ebi.gov.et/gm-access/gm/ላይ የሚገኝ)
መረጃዎቹ በአግባቡ የተሟሉለት (የምርምር ዓላማ፣ የሚጠበቅ ውጤት፣ የጀነቲክ ሀብት ናሙና ዓይነትና መጠን፣ የጀነቲክ ሀብት ሳይንሳዊ ስያሜ፣ የጀነቲክ ሀብቱ የሚወሰድበት አገር)፣
ምርምሩ/የጥናት ሥራው ከኢትዮጵያ ውጭ እንዲካሄድ በሚፈቀድበት ጊዜ የአርክቦት አመልካቹ ምርምሩን የደገፈው እና/ወይም ምርምሩ የሚካህድበት ተቋም ምርምሩ በሚካሄድበት ወቅት የአርክቦት ግዴታዎችን እንሚያከብሩና እንደሚያስከብሩ የሚገልጽ ደብዳቤ ማስላክ ይኖርበታል፡፡
የደብዳቤው ይዘት የያዘ ፎርማት በድህረ- ገጽ ያለውን መሰረት በመ/ቤቱ የበላይ ሀላፊ የተፈረመ፣ የመዝገብ ቁጥር የያዘ እና ህጋዊ ማህተም ያረፈበት መሆን አለበት
አርክቦት አመልካቹ የውጭ ሀገር ዜጋ ከሆነ ከሀገሩ ወይም ከሚኖርበት ሀገር አግባብነት ያለው ባለሥልጣን አመልካቹ የሚኖርበትን የአርክቦት ግዴታዎች በዚያ ሀገር የሚያስከብርና የሚያስፈጽም መሆኑን የሚያረጋግጥ ደብዳቤ ማቅረብ ይኖርበታል::
የአርክቦት አመልካቹ በተጠየቀ ጊዜ ከሚወስደው የጀነቲክ ሀብት ላይ ናሙናውን ከሚገልፀው መረጃ ጋር ለኢንስቲትዩቱ ወይም ኢንስቲትዩቱ በሚሰይመው ተቋም ውስጥ ማስቀመጥ ይኖርበታል፡፡
በ Star Wars Force Arena ውስጥ ያሉ ታዋቂ ካርዶች በካርዶች የተወከሉ ገጸ-ባህሪያትን ወደ ውጊያ የሚወስዱ መሪዎች ናቸው ፡፡ አፈታሪኮች ካርዶች እጅግ በጣም አናሳዎች ናቸው ፣ እና እያንዳንዳቸው እነዚህ የመሪዎች ካርዶች ያ ልዩ መሪ በቡድኑ ውስጥ ሲሆኑ ብቻ ሊያገለግል የሚችል ልዩ ካርድ አላቸው ፡፡ ከዚህ በታች በ SWFA ውስጥ ለሚገኙት አፈታሪ ካርድ መሪዎች የጨዋታ ጨዋታ ቪዲዮ አገናኞችን እና በ Star Wars Force Arena ውስጥ ያሉትን ሁሉንም አፈታሪክ እና ልዩ ካርዶች እንዘርዝራለን።
ከዚህ በታች በ Star Wars Force Arena ውስጥ የሚገኙትን የአፈ ታሪክ ካርድ ገጸ-ባህሪያትን እና ተጓዳኝ ልዩ የካርድ ቁምፊዎቻቸውን ከዚህ በታች ያገኛሉ ፡፡ በድርጊት ውስጥ የእነዚህ አፈታሪክ ካርድ ገጸ-ባህሪያትን የዩቲዩብ ቪዲዮዎችን ለመመልከት አገናኞችን ጠቅ ያድርጉ ፡፡
ጥራት ያለው አገልግሎት ለመስጠትና የህብረተሰቡን አዳጊ ፍላጎት ለማርካት የሰው ሀብት ልማት ወሳኝ መሆኑ ተገለፀ – Addis Ababa Meles Zenawi Leadership Academy
የአዲስ አበባ መለስ ዜናዊ አመራር አካዳሚ በለውጥ ሠራዊት ግንባታና ትግበራ ዙሪያ ከቂርቆስ እና ከአዲስ ከተማ ክፍለ ከተማ ለተወጣጡ አመራሮች ለሁለት ቀን ስልጠና ሰጥቷል፡፡ ስልጠናውን የሰጡት የአካዳሚው የአካዳሚክ ጉዳዮች ዳይሩክቶሬት ዳይሬክተር ዶክተር ገብረ ምሩፅ እንደገለፁት የተለዋዋጩ ዓለም እውነታ እንደሚያሳየው በህብረተሰቡ ውስጥ ያለው አዳጊ ፍላጎትና ፋላጎቱን ለማርካት የሚሰጠው ጥራት ያለው አገልግሎት እውነተኛ መስተጋብር የተጣጣመ አይደለም፡፡ በሀገራችንም የሚታየው እውነታ ይኸው ነው፡፡ ስለዚህ ይህን ችግር ለመፍታት ጥራት ያለው አገልግሎት በመስጠት ተገልጋዩን ማርካት የሚችል ብቁ የሰው ሀብት ልማት ማፍራት ለነገ የማይባል ጉዳይ ነው ብለዋል፡፡ ዳይሬክተሩ በጥናታቸው እንዳብራሩት የመንግስት ሠራተኛው የለውጥ ቡድንን ከፖለቲካ አደረጃጀት ጋር በማያያዝ ችላ ማለት በሌላ በኩል አመራሩ በእውቀት ላይ ተመስርቶ መምራት ባለመቻሉ የሚፈለገውን ለውጥ ማጣት አልተቻለም፡፡ ነገር ግን የለውጥ ቡድን ግንባታውን በአግባቡ መተግበር ከተቻለ ጥራት ያለው አገልግሎት ለመስጠት፣ ያልተማከለ ህዝባዊ አስተዳደር ለማስፈን፣ የቡድንና የግለሰብ ብቃትን ለመለካትና ለማበረታታት፣ አመራሮችን ለማብቃትና በቴክኖሎጂ ለመደገፍ እንደሚያስችል ጠቁመዋል፡፡
ከሰልጣኞች መካከል አቶ ማስረሻ ተክሉ እና አቶ ሽመልስ ላቀው በሰጡት አስተያየት በስልጠናው የለውጥ ሰራዊት ግንባታ አስፈላጊነትና የሚያበረክተውን አስተዋፅኦ በጉልህ የተገነዘብንበት ነው፡፡ ወደ ስራ ቦታችን ስንመለስም በወሰድነው ስልጠና መሰረት ከሰራተኞቻችን ጋር የጋራ መግባባት በመፍጠር ትኩረት ሠጥተን የምንተገብረው ይሆናል ብለዋል፡፡ አካዳሚው ይህን ስልጠና ማዘጋጀቱ የነበረብንን ክፍተት እንድንሞላ ዕድል ስለፈጠረልን ሊመሰገን እንደሚገባም ጨምረው ተናግረዋል፡፡
የአካዳሚው ምክትል ዋና ዳይሬክተርና የስልጠናና ማማከር ዘርፍ ኃላፊ የሆኑት አቶ ዮሴፍ አርጋው የስልጠናውን መጠናቀቅ አስመልክተው እንደተናገሩት የለውጥ ስራ ከተጀመረ ዓመታት ቢቆጠሩም የሚፈለገውን ያህል ለውጥ ማምጣት ባለመቻሉ ይህን ስልጠና መስጠት አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል፡፡ እናም ስልጠናውን የወሰዳችሁ አመራሮች በየተቋማችሁ በሰራተኛው መካከል በቂ ግንዛቤ በመፍጠር የተሟላ እምነት ተይዞበት እንዲተገበር ማድረግ ይጠበቅባችኋል ብለዋል፡፡ እንደ ምክትል ዋና ዳይሬክተሩ ማብራሪያ አደረጃጀት መፍጠር ብቻውን ግብ አይደለም፤ስለሆነም የለውጥ ስራዎችን ውጤት እንደሚያመጡ በማመንና ተግባራዊ በማድረግ የሀገራችን የልማት ጉዞ ማፋጠን እንደሚገባ በአፅንኦት አስገንዝበዋል፡፡
ታዋቂ አርቲስቶች ከመላው አለም የተሳተፉበት አለም አቀፍ የመዝናኛ ፕሮግራም እንሆ ለመጀመሪያ ጊዜ በሀገራችን ቀረበልዎ። በመላው አለም ላይ ያለን ኢትዮጵያውያን እየተዝናናን ሃገራችንን የምንረዳበት…
ባለፉት ዓመታት በክልላችን የሰላም፣ የዲሞክራሲና የልማት ተግባሮች ለማከናወን ፖሊሲዎችና ስትራቴጂዎች ተነደፈው በብቃት ሊያስፈጸም የሚችል አቅም የተሟላ ሊሆን ባለመቻሉ ከክልል እስከ ቀበሌ በአጠቃላይ የመንግስት መዋቅር የሚታየውን የማስፈጸም አቅም ችግሮችን ለመቅረፍ የአቅም ግንባታ ስትራቴጂዎችንና ፕሮግራሞችን የሚያስተባብርና በበላይነት የሚያስፈጽም ተቋማዊ አካል ማቋቋም አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ የክልሉን አስፈጻሚና ፈጻሚ አካላት ሥልጣንና ተግባር ለመወሰን በወጣው አዋጅ ቁጥር 36/1994 እንደገናም ለማሻሻል በወጣው አዋጅ ቁጥር 64/95 የአቅም ግንባታ ማስተባበሪያ ቢሮ ሆኖ ሲቋቋም የኢንፎርሚሸን ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ ከ15 የአቅም ግንባታ ፕሮግራሞች እንደ አንድ አቅም ግንባታ ፕሮግራም ተቀርጾ ሲተገበር ቆይቷል፡፡ Read More
“በ2030 በክልላችን ውጤታማ የሆኑ የሳይንስና የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂዎችን በፍጥነት የመማር፣ የማልማት፤ የመፍጠር፣ የማላመድ እና የመጠቀም አቅም ተገንብቶ ማየት”
ለክልሉ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ልማት ጉልህ አስተዋፅኦ የሚያደርጉ የሳይንስና የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ስራዎችን ለህብረተሰቡ በአግባቡ በማልማት፣ በመተግበርና በማስፋት ክልላዊ ብሎም አገራዊ የተወዳዳሪነት አቅምና በቴክኖሎጂ የዳበረ የአሰራር ስርዓት መፍጠር ነዉ፡፡
የመገናኛና ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ዘርፍን በማሳደግ ለፖለቲካዊ፣ ማኀበራዊና ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ ያለውን አስተዋጽኦ በማጐልበት ክልሉን የፈጣን ልማትና ዕድገት ተጠቃሚ እንዲሆን ማድረግ፤
ኤጀንሲው እያሳየ ያለው እመርታ አበረታች ቢሆንም ዓለም በቴክኒሎጂ ወዴት እየሄደች እንዳለች በማጤን ሁላችንም በዚህ ዘርፍ ላይ ኢንቨስት ማድረግ ይኖርብናል፡፡ የቴክኖሎጂ ጉዳይ በ ኤጅንሲው ብቻ የሚተው ተግባር ባለመሆኑ እያንዳንዱ ተቋም የሚሰጠዉን ተልእኮ በመዉሰድ ከኤጀንሲው ጋር ተቀናጅቶ መስራትና መደጋገፍ እንደሚገባ አምኖ በጋራ መስራት ያስፈልጋል
ቴክኖሎጂን ከማዘመን አንፃር ተቋሙ በርካታ ነገሮችን መስራት ይጠበቅበታል፡፡ የወረዳኔት መስመሮችን ሙሉ በሙሉ ወደ ስራ ለማስገባት ውዝፍ እዳዎች ተጠናቀው የሚከፈሉበትን አግባብ ማበጀት እና የኦላይን የንግድ ስረዓቱን የማዘመን ስራን በማሳለጥ ዓለም ወደምትጓዝበት ዘመናዊ የቴክኖሎጂ ጉዞ በመጓዝ የክልሉን ደረጃ ማሻሻል ያስፈልጋል፡፡
ኤጀንሲው እያሳየ ያለው እምርታ የአመራር ቁርጠኝነት እና ቴክኖሎጂውን በክልላችን ለማሳደግ ያለዉን ተነሳሽነት የሚያሳይ ነው፡፡ ይህን መሰል መድረክ አዘጋጅተው ኢንፎርሜሽን ኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ ትላንት እና ዛሬ የደረሰበትን ደረጃ ጥልቅ በሆነ ትንታኔ ግንዛቤ እንድንጨብጥ በማድረጋቸው የኤጀንሲውን አመራሮች እናመሰግናለን፡፡ ስለሆነም በቴክኖሎጂው ዘርፍ ዓለም እየሄደበት ያለው ፍጥነት እኛ ከምንሄድበት ፍጥነት በእጅጉ ስለሚለያይ ፍጥነታችንን (አካሄዳችንን) በማሻሻል ዓለም ከደረሰበት ስፍራ መድረስ ይኖርብናል፡፡ እንዲህ አይነት መድረኮችን በመፍጠር ለሌሎች አካላት ልምድ መስጠት አስፈላጊ በመሆኑ አመራሩ ጠንክሮ መስራት ይኖርበታል፡፡ እኛም ከጎናችሁ ሆነን ተቀናጅተን መስራት በሚገባን ነገር ሁሉ አብረን እየሰራን ቴክኖሎጂውን የማዘመን ስራ እንሰራለን፡፡
ሻዕባን ኢስላም ውስጥ ታላቅ ክብር ከሚሰጣቸው ወራቶች ውስጥ ነው። የአመቱ መልካም ሥራዎች ወደ አላህ የሚነሱበት ወር ነው። ሻዕባን “ሙኽታሩ ሲሓሕ” የተሠኘው መጽሐፍ ላይ እንደተገለጸው ህዝቦች ማለት ነው።
ከጎሳ በላይ የሆነ ብዛት ያለው የህዝቦች ብዛትን እንደሚወክል ቋንቋው ይጠቁማል። ይህን ወር መልእክተኛው (ሰ.ዐ.ወ) ብዙውን ይጾሙት ነበር። ስለዚህ የረመዳን መግቢያ እንደመሆኑ ሙስሊሞች ለረመዳናቸው ይበልጥ የሚዘጋጁበት ወር ነው። በዚህ ወር የተከሠቱትን ታሪካዊና ኃይማኖታዊ ክስተቶች እነሆ።
ሻዕባን 9፣ 932 (ሒጅራ) ወይም ሜይ 21፣ 1526 (እ.አ.አ.) ሙስሊሙ ሱልጣን ባበር ሻህ የሂንዱን ሰራዊት አሸንፏል። የሂንዱው ሠራዊት ቁጥሩ እጅግ ከፍተኛ ነበር። መቶ ሺህ ወታደሮች እና አንድ ሺህ ዝሆኖችን ያካተተ ነበር። ውጊያው ለሠባት ሠዓት ያህል ብቻ ነበር የቆየው። ሱልጣን ባበር የዘር ሀረጉ ወደ ቲሞር የሚደርስ ቤተሰብ ተወላጅ ነው። እነዚህ ጎሳዎች ለሦስት ምእተ አመታት ያህል የቆየውን ኢስላማዊ መንግስት በህንድ የመሠረቱ ናቸው።
የሑሰይድ ጦርነት፡- ይህ ጦርነት በ“አል-ቀዕቃዕ ኢብኑ ዐምር” በሚመሩ ሙስሊሞችና በ“ሩዘበህ” በሚመሩት ፋርሶች መሀል የተካሄደ ጦርነት ነበር። ውጊያው ሻዕባን 10፣ 12 (ሒጅራ) ወይም ኦክቶበር 20፣ 633 (እ.አ.አ.) ተካሄደ። ሙስሊሞችም አሸነፉ። ፋርሶቹም መሪያቸው ከተገደለ በኋላ ሸሹ።
ሻዕባን 15፣ 1294 (ሒጅራ) ወይም ኦገስት 25፣ 1877 (እ.አ.አ.) የዑስማኒያው የጦር መሪ አሕመድ ሙኽታር ባሻ የሩሲያውን ጦር “ኩድክለር” በተሠኘው የጦር አውድማ አሸንፎታል። በዚህ ድል የተነሳ “ጋዚ” ወይም “ዘማቹ” የሚል ማእረግ ከዑስማኒያው ሱልጣን “ዐብዱልሐሚድ ሁለተኛው” ተበርክቶለታል። አሕመድ ሙኽታር ባሻ ሩሲያዎችን ከዚህ ውጭም በተለያዩ የጦር አውድማዎች ላይ ተደጋጋሚ ድሎችን ተጎናጽፏል።
ሻዕባን 18፣ 967 (ሒጅራ) ወይም ሜይ 14፣ 1560 (እ.አ.አ.) ባለልዩ ተልእኮ፣ በጠርገድ ባሻ የሚመራው የዑስማኒያዎች ሠራዊት ልዩ ወታደራዊ ተልእኮ ያለው መስቀለኛው የእስፔን ሠራዊት ላይ ቱኒዚያ አካባቢ በምትገኘው “ጂርባ” በምትሠኘው ሥፍራ ላይ ድል ተቀዳጅቷል። በዓለማችን ልዩና በታላቅነቱ የመጀመሪያውን ደረጃ የሚይዝ የባህር ጦርነት ነበር። በጦርነቱ ሁለት ሦስተኛ የሚሆኑ የእስፔን የባህር ተዋጊዎች ተገድለዋል። ከዑስማኒዮች በኩል ግን አንድ ሺህ የሚሆኑ ሸሂዶች ብቻ ነበር የተገኙት።
ሻዕባን 20፣ 852 (ሒጅራ) ወይም ኦክቶበር 19፣ 1448 (እ.አ.አ.) የዑስማኒያው ሱልጣን ሙራድ ሁለተኛው ክርስቲያናዊውን የአውሮፓ ሠራዊት አሸንፏል። አውሮፓዎቹ መቶ ሺህ የሚሆኑ ወታደሮችን በዚህ ጦርነት ላይ አሰልፈዋል። ውጊያው የተካሄደውም ኮሶቮ ውስጥ ነበር። ሦስት ቀን ከፈጀ ውጊያ በኋላ 17 ሺህ የሚሆኑ አውሮፓዊያን ተገድለውበት ጦርነቱ ተጠናቋል። ይህ ውጊያ አውሮፓዎች ዑስማኒዮችን ከአውሮፓ ለማስወጣት ካደረጓቸው ዘመቻዎች መካከል ስድስተኛው ነበር። ነገር ግን አልተሳካም።
ሻዕባን 23፣ 13 እንደ ሒጅራ ወይም ኦክቶበር 22፣ 634 እንደ አውሮፓዊያን በሙስሊሞችና በፋርሶች መሀል የጂስር ጦርነት ተካሄደ። ሙስሊሞች በአቡ-ዑበይድ ሲመሩ ፋርሶች ደግሞ በበህመን ጃዙዊየህ ይመሩ ነበር። ጦርነቱ ከባድ ነበር። አቡ-ዑበይድ ተገድሏል። ከዚያም ሙስሊሞችን ሙስና ቢን ሐሪሳ ሙስሊሞችን መምራት ጀምረ። ጦርነቱ ላይ ሙስሊሞች በጥሩ ሁኔታ ቢታገሉም ድል መቀዳጀት ግን ተስኗቸዋል።
በሙስንና ቢን ሓሪሳህ የሚመሩት ሙስሊሞች እና በፋርሶች መሀል የተደረገው ጦርነት ሻዕባን 24፣ 13 ሒጅሪያ ወይም ኦክቶበር 23፣ 634 እ.አ.አ. ተካሄደ። ይህ ጦርነት ላይ ሙስሊሞች እድለኞች ነበሩ።