Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ኣካያዲ ስራሕ ኣብ ሚኒሶታ ዝመደብሩ ኦሮሞ ሚድያ ኔትዎርክ ኣቶ ጀውሃር መሓመድ ‘ህዝቢ ኦሮሞ ን11 ኣዋርሕ ክቃለስ ከሎ፣ ወረዳታትን ቀበሌታትን ናጻ ከውጽእ ከሎ፣ ንሓደ ኣባል ካልእ ብሄረ-ሰብ ከይተንከፈ፣ ንሓደ ትካል ካልእ ህዝቢ ከይጎድአ፣ ንሓደ ትግራዋይ ከይጎድአ ምቅጻሉ፣ ንሰላምን ሓድነትን ኢትዮጵያ ልዑል ተራ ከምዝተጻወተ ኢና ንርዳእ’ ኢሉ።
ናይ ኢትዮጵያ ካልኣይ ብርኪ ቤ/ትምህርቲ መልቀቂ ፈተና ኣብ ምውጻእ’ውን እጃም ከምዝነበሮ፣ ከምኡ ዝተገብረሉ ቀንዲ ምኽንያት ጊዜ ፈተና ንክናዋሕ ሓቲትና ሰማዒ ስለዘይረኸብና’ዩ’ ኢሉ ኣቶ ጀውሃር መሓመድ።
የብድር አሰጣጥ ሂደቶች ከባንክ ባንክ የተለያዩ እንደመሆናቸው የብድር መመሪያዎችና ፖለሲዎችም እንዲሁ ከተቋም ተቋም በተወሰነ ደረጃ የተለያዩ ናቸው፡፡ ነገር ግን ባንኮች የብድር ማመልከቻ ከመቀበል ጀምሮ ደንበኛ ወይም ተበዳሪ የሚፈልገውን የብድር መጠን ለመፍቀድ እንዲሟላ የሚፈልጉት፣ የጋራ መሠረታዊ ቅድመ ሁኔታዎች እንዲሁም መስፈርቶች አሉ፡፡ አነዚህን መስፈርቶችና ጉዳዮች በሚገባ መገንዘብና አስፈላጊውን ቅድመ ሁኔታ በሂደት ማሟላት የብድር ጥያቄ ውድቅ እንዳይሆን ከማገዝ...
ገንዘብ ምንድን ነው? ቀደም ባሉት ጊዜያት እንደሚታወቀው ሰዎች ግብይታቸው ቁስን በመለዋወጥ ወይም ዕቃን በዕቃ በቀጥታ መለዋወጥን መሰረት ያደረግ የንግድ እንቅስቃሴ ነበረ፡፡ ይህ ማለት አንድ ሠው ዕቃ ለመሸመት ከፈለገ፤ ያን የፈለገውን ዕቃ የሚያቀርብለትን አካል ወይም ግለሰብ ፍላጎት ሊያሟላ የሚችል ተለዋጭ ዕቃ ይዞ መገኘት እና መቅረብ የግድ ይለው ነበር፡፡ ይህ በምጣኔ ኃብት አነጋገር – የጥምር ፍላጎት ግጥምጥሞሽ...
ለበዓሉ ማድመቂያ ከውጭ ከወዳጅ ዘመድዎ የሚላክልዎትን ገንዘብ በባንካችን ሲቀበሉ! በእጅዎ ያለ የውጭ ሀገር ገንዘብ ካለዎትም በባንካችን ሲመነዝሩ!በሀገራችን የመጀመሪያ በሆነው E-Commerce አገልግሎታችን፤ ዓለም አቀፍ ካርዶችን በመጠቀም ክፍያዎችን ሲፈፅሙ! እኛ ደግሞ በ3ኛውዙር የእንሸልምዎ መርሐ ግብር ዕድለኞችን ለመሸለም ተሰናድተናል፡፡እደጅዎ ባሉ ከ570 በላይ በደረሱ ቅርንጫፎቻችን በኩል ይቀበሉ ራስዎንም ለሽልማት ዕጩ ያድርጉ!
አቢሲንያ ባንክ /አ.ማ/ ለሰጠው ብድር በዋስትና የያዛቸውንና ንብረቶች በአዋጅ ቁጥር 97/90 (እንደተሻሻለው) መሠረት ንብረቶቹ ባሉበት ሁኔታ በግልጽ ጨረታ አወዳድሮ ለመሸጥ ይፈልጋል፡፡ በመሆኑም ተጫራቾች ለጨረታ ከመቅረባቸው በፊት የሚከተሉትን ደንቦች መገንዘብ ይኖርባቸዋል፡፡ ተጫራቾች የሚጫረቱበትን ንብረት የጨረታ መነሻ ዋጋውን ¼ (አንድ አራተኛ) በባንክ በተረጋገጠ ቼክ ወይም ሲ.ፒ.ኦ በአቢሲንያ ባንክ (አ.ማ) ስም በማሰራት ለጨረታ ማስከበሪያ በማስያዝ በጨረታው ለመሳተፍ ይችላሉ፡፡...
አለማየሁ ስሜነህ ስለ ገንዘብ አያያዝና ማስተንተን ለማወቅ በርካታ ዓመታትን በትምህርት ብናሳልፍም አሁን ድረስ ብዙዎቻችን ገንዘብ ነክ ጉዳዮቻችንን በሚገባ ማስተዳደር ላይ የጎላ ክፍተቶች ይታዩብናል፡፡ ገንዘብ ማስተዳደር ሲታሰብ ትኩረት ሊሠጣቸው የሚገቡ በርካታ ቁምነገሮች አሉ፡፡ በዋናነት ግን ቁጠባ ሊጠቀስ የሚችል ነው፡፡ የቁጠባን ጥቅም ፈጽሞ በመረዳት እንዴት መቆጠብ፣ እንዲሁም ምን ላይ በሚገባ ሊውል ወይም ኢንቨስት ሊደረግ እንደሚችል ጠንቅቆ ያለማወቅ...
ባንካችን ባወጣው የተለማማጅ ባንከኛ የሥራ መደብ ተመዝግባችሁ፤ አስፈላጊውን መስፈርት አሟልታችሁ ለፈተና የተመረጣችሁትን አመልካቾች ስም ከዚህ ልጥፍ ጋር አያይዘናል፡፡ በመሆኑም፤ ስማቸሁ ለተለጠፈው ተወዳዳሪዎች፤ እሁድ ጥቅምት 29 ቀን 2013 ዓ.ም. ከጠዋቱ 2፡00 ሰዓት ለፈተና በተመደባችሁበት ት/ቤት፡- 📌ማንነታችሁን የሚገልፅ መታወቂያ በመያዝ፤ 📌የአፍና አፍንጫ መሸፈኛ (Face Mask) በመልበስ እንዲሁም 📌የእጅ ሳኒታይዘር በመጠቀም፤ ለፈተናው በተጠቀሰው ሰዓት እንድትገኙ እናሳስባለን፡፡ ለፈተና የተመረጣችሁ...
በአለማየሁ ስሜነህ እና ሰብለ ከበደ አቶ ተካልኝ ገዳሙ ከባንካችን መሥራቾች አንዱ ሲሆኑ፣ የባንካችን የመጀመሪያ ፕሬዚደንትና እንዲሁም የቦርድ አባል የነበሩ ሰው ናቸው፡፡ ከ11 ዓመት የውጭ ሀገር ቆይታ በኋላ ወደ ኢትዮጵያ ከሚኖሩበት አሜሪካን ሀገር ለአጭር ጊዜ እረፍት በመጡበት ጊዜ (ከጥቂት ወራቶች በፊት)፣ ስለ ባንካችን ጠቃሚ ታሪካዊ መረጃ ሊሠጡን መልካም ፈቃዳቸውን አግኝተን ከአረፉበት ሒልተን አዲስ አበባ ሆቴል ተገኝተን...
አቢሲንያ ባንክ በኢትዮጵያ የባንክ ኢንዱስትሪ የመጀመሪያ የሆነውን ቨርቹዋል የባንክ ማዕከል Virtual Banking Center አስመረቀ! ባንካችን በኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ ያስተዋውቀው ይኽ ማዕከል ፣ የባንክ አሠራርን ወደ ላቀ ደረጃ የሚያሸጋግር እንዲሁም ለተጠቃሚዎችም አዲስ የባንክ ተሞክሮን (Customer Experience) የሚያስተዋውቅ ነው፡፡ ማዕከሉ ለሀገራችን አዲስ በሆነና Interactive Teller Machine (ITM) በተባለ ቴክኖሎጂ፤ አንድ የባንክ ቅርንጫፍ የሚሰጣቸውን በርካታ አገልግሎቶች ከባንካችን የደንበኞች...
ዛሬ በግፍ የታሰሩ ተለቀው፤ በባዕድ አገርም ሆነ በዱር በገደሉ የነበሩ ወንድሞቻችን እና እህቶቻችን ማንኛውንም ሀሳባቸውን በሰላም ማራመድ የሚያስችላቸው አገራዊ ሁኔታ በመፈጠሩ እነሆ አዲሱን አመትን ተደምረን በአዲስ መንፈስ ከጀመርን ሶስት ቀናት አሳልፈን አራተኛውን በትልቅ የአንድነት፣የሰላም፣ የይቅርባይነት፣ የፍቅር እና የአብሮነት መንፈስ ተያይዘነዋል። በአዲሱ አመት አዲስ ተስፋ ሰንቀን አብረን ለመዝለቅ ቃላችንን አድሰናል።
ትልቁ ነገር ባለፈው ያጠፋነውን ይቅር የምንባባልበት እና የምንረሳበት፤ ያለማነውን ይዘን አብረን ለመዝለቅ እጅ ለእጅ የምንያያዝበት የመከባበር እና የመቻቻል ልባችንን የምንከፍትበት የአንድነት መንፈስ ነው::
ሰንደቅ ዓላማ፣ አርማ፣ ምልክት እና የመሳሰሉት ጥቃቅን ልዩነቶች አሁን ከጀመርነው የአንድነት መንፈስ በታች ናቸው። አንድ ስንሆን ልዩነቶቻችን ይጠባሉ፤ ልቦቻችን ይገናኛሉ። ልቦቻችን ሲገናኙ የየግል ምልክቶቻችንን በግላችን፤ የጋራችን የሆኑትን በጋራ ይዘን እንዘልቃለን። ማንም የማንንም መብት እና ጥቅም ሳይጎዳ፤ ማንም የበላይ ወይም የበታች ሳይሆን በእኩልነት የጋራ ቤታችንን በአዲስ መልክ እንገነባለን።
የዛሬው ተስፋ የታየበት ሁኔታ እንዲፈጠር ሁሉንም ዋጋ ለከፈሉ ወጣቶቻችን ትልቁ ጉዳይ ዋጋ ያስከፈላቸው ነፃነነት፣ እኩልነት እና ፍትሀዊ ተጠቃሚነት እንጂ ምልክት ወይም አርማ ሊሆን አይችልም። ምክንያቱም የየግል ምልክታችንን በግል፤ በጋራ ምልክታችን ወይም ሰንደቅ ዓላማችን ደግሞ በጋራ መክረን እና ዘክረን መወሰን እንችላለን።
በትንንሽ ምልክቶች እና መሰል ጉዳዮች ስንነታረክ እና የኔ ያልነው እንዳይነካብን ስንከላከል ጊዜው ያልፋል። የሚያልፈው ጊዜም የማያልፍ ጠባሳ ጥሎብን ሊያልፍ ይችላል።
“ነገረኛ ታሞ አይተኛ ” እንዲሉ አምና እምቦጭን በጋራ ስንነቅል፤ ቦረና ድርቅ የጎዳቸውን ወገኖች ስንደግፍ፤ ቡኖ በደሌ እና ከማሼ ለተፈናቀሉት ወገኖች ስንደርስ እና ስናስታርቅ ያፌዙ ዛሬ ደግሞ የተለመደውን የአጋጨው ዜማ በየፌስቡኩ መንደሩ መሯሯጥ ጀምረዋል።
BBC Amharic - "ቻይና ለአፍሪካ የቅርብ ወዳጅና ታማኝ ጓደኛ ነች" ብለዋል ፕሬዚዳንት ሺ ዢንፒንግ ትናንት በተከፈተው የአህጉሪቱና የአገራቸው የጋራ ጉባኤ...
ንምልቃቅ‘ቶም ኢትዮዽያውያን ቀፃላይ ስራሕ ከምትዓዪይ‘ውን ገሊፃ ኢትዮጵያ። እቶም ጀርመናውያን ንዳርጋ ዝሓለፈ ክልተ ኣዋርሕ ኣበይ ተታሒዞም ከምዝጸንሑ ዝገለጸ ወገን የለን። መንግስቲ ጀርመን`ውን ገና መግለጺ ኣይሃበን።
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ LED ወደታች ብርሃን የዝሆን ቁመቱ 35 ድባታ ቅዝቃዜን ወደታች አምጥቷል አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan LED ወደታች ብርሃን የዝሆን ቁመቱ 35 ድባታ ቅዝቃዜን ወደታች አምጥቷል ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong LED ወደታች ብርሃን የዝሆን ቁመቱ 35 ድባታ ቅዝቃዜን ወደታች አምጥቷል ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ LED ወደታች ብርሃን የዝሆን ቁመቱ 35 ድባታ ቅዝቃዜን ወደታች አምጥቷል ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ሰር ቻርልስ ስፔንሰር "ቻርሊ" ቻፕሊን (፲፰፻፹ – ፲፱፻፷፱) የነበር ታዋቂ የእንግሊዝ አገር የፊልም ተዋናይ፣ እና አቀናባሪ ነበር። ቻርሊ ቻፕሊን በተለይ ታዋቂ የነበረው ከአንደኛው የዓለም ጦርነት በፊት፣ ፊሞች ያለ ድምጽ በሚሰሩበት ዘመን ነበር።
ቻርሊ ከ፭ ዓመቱ ጀምሮ ለሚቀጥሉት ፸ ዓመታት በተዋናይነት አገልግሏል። በነዚህ ዘመናት በጣም ታዋቂነትን ያገኘው "ትራምፕ" የሚለውን ገጸ ባህርይ ተላብሶ የተሳተፈባቸው ፍሊሞቹ ናቸው። "ትራምፕ" እሚታወቀው በጥሩ ምግባሩ እና ኮት፣ ሰፋፊ ሱሪዎች፣ ረጅም ጫማዎች እና ጥቁር ኮፊያ በማድረጉ ነው።
ሰር ቻርልስ ስፔንሰር "ቻርሊ" ቻፕሊን የልጅነት ጊዜው እጅግ ከባድና ፈተና የበዛበት ነበር። ባልቴትና በሽተኛ（የጭንቅላት እጥ） የሆነችውን እናቱን የማስታመም ኃላፊነት በጫንቃው ላይ ነበረና።
ሒደት ሰዓታት ሚኒስተር ምክልኻል ኣመሪካ ጀምስ ማቲስ ሎሚ ረቡዕ 27 መስከረም ኣብ ካቡል ኣፍጋኒስታን ድሕሪ ምእታው፤ መዕርፎ ነፈርቲ ካቡል ብተወንጨፍቲ ሮኬት ተጠቒዑ።
እስፒናች ቆስጣ መሰል ቅጠል ያለው የአትክልት ዘር ሲሆን ቅጠሎቹ ከቆስጣ አነስ ይላሉ፡፡ እስፒናች በዋነንነት በውሰጡ የቫይታሚን ኤ (ቤታ ካሮቲን) እና ሲ ክምችት ያለው ሲሆን እነዚህ ሁለቱም ዓይነት ቫይታሚኖች የአንቲኦክሲዳንት አይነት ባህሪ ስላላቸው ቆዳችንንም ሆነ ሰውነታችንን በአጠቃላይ ከፍሪ ራዲካሎች ይከላከላሉ፡፡ ከማዕድናት ደግሞ ማግኒዥያም፣ ሴሌኒየም፣ እና ዚንክን ይዟል፡፡ እነዚህ ማዕድናቶች ደግሞ ለቆዳ መወጠር፣ ለደም ዝውውር፣ ለቆዳ ወዝ ቁጥጥር ወዘተ ትልቅ ጥቅም ይሰጣሉ፡፡
ኪያወር በውስጡ ለቆዳ ውበት እና ጤንነት እጅግ በጣም የሚጠቅም ሲሊካ የሚባል ማዕድን ይዟል፡፡ ሲሊካ የቆዳን መዋቅር (Structure) የሚሰራውን ክፍል (Extra cellular matrix) እና ኮላጂንን በማምረትና ትክክለኛ የተፈጥሮ ጥንካሬ እንዲኖረው ከማድረግ በተቸማሪ በትክክል ስራውንም እንዲሰራ የሚረዳ ማዕድን ነው፡፡ በዚህም ምክንያት ኪያርን አዘውትሮ መመገብ እና የኪያር የፊት ማስክ መቀባት ቆዳን ብሩህ እና አንፀባራቂ የሆነ ውበት ያላብሰዋል፡፡ የቆዳን እርጅናም ያዘገያል፡፡
የፈረንጅ ቃሪያ በተለያዩ ጠቃሚ ንጥረ ነገሮች የታጨቀ ነው፡፡ ቀዩን ብንወስድ ይህንን የራሱን ቀለም የሰጠው ንጥረ ነገር ፍላቮይንይድስ ይባላል፡፡ ፍላይቮኖይንድስ በጣም ጠንካራ የአንታይኦክሲዳንት አይነት ናቸው፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ቤታ ካሮቲን የሚባለው የአን ታይኦክሲዳንት አይነት ባህሪ ያለው ቫይታሚንን የያዘ ሲሆን ይህም በቆዳችን ስባማ ክፍል ውስጥ ሟሙቶ ቦታ በመያዝ ይቀመጣል፡፡ በዚህም ምክንያት የቆዳን ህዋሳት ከፍሪ ራዲካል ለመከላከል ይረዳል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም የቆዳን የመለወጥ ባህሪውን የመጠበቅ እና ሞላ ያለ እና ውብ እንዲሆን ያደርጋል፡፡
አቮካዶን በሚመለከት ብዙ ሰዎች የተሳሳተ አመለካከት አላቸው፡፡ ይኸውም አቮካዶ ቅባትነት ስላለው ለጤና ጥሩ አይደለም ብለው ያስባሉ፡፡ ነገር ግን ይህ ስህተት ነው፡፡ ሁሉም የቅባት አይነቶች ለጤና ጥሩ አይደሉም የሚል ካለ ይህም ስህተት ነው፡፡ ለጤና ከመስማማት አልፈው መድሃኒት የሚሆኑ በተፈጥሮ የሚገኙ የቅባት አይነቶች አሉ፡፡ እንደዚሁም ለጤና የሚስማሙ የቅባት አይነቶች አሉ፡፡ ለጤና ከሚስማሙ የቅባት አይነቶች ውስጥ የሚገኙ ለጤና በጣም ተስማሚ የሆኑ ፋቲ አሲዶች ቆዳን የማለስለስ፣ የማጥራት እና ሙሉ የማድረግ ችሎታ አላቸው፡፡
ከዚህ በተጨማሪም የቫይታሚን ኢ ይዞታው ከፍተኛ ስለሆነ የቆዳን ህዋሶች ከፍሪ ራዲካሎች ጥቃት ይከላከላል፡፡ እንደሚታወቀው ፍሪ ራዲካሎች በተደጋጋሚ ከህዋሶቻችን ጋር በመጋጨት ነጻ ኤሌክትሮን ለመስረቅ የሚታገሉ ሽፍቶች ሲሆኑ በዚህ ሂደት እኛን በቀላሉ እንድናረጅ ያደርጋሉ፡፡ በተለይ ቆዳ ያለ ጊዜው ቶሎ እንዲያረጅ ያደርጋሉ፡፡ የቫይታሚን ኢ ስራ ደግሞ በአንታይኦክሲዳንትነት ባህሪው ምክንያት ይህንን የፍሪ ራዲካሎችን ውርጅብኝ በመከላከል የቆዳን በቶሎ እና በፍጥነት ማርጀትን መቀነስ ነው፡፡
የስቆ ቅጠል ወይም ፓርስሊ በውስጡ በጣም ብዙ ጠቃሚ ንጥረ ነገሮችን ይይዛል፡፡ የቫይታሚን ሲ ይዘቱ በተለይ ከፍተኛ ነው፡፡ ሌላው ደግሞ በውስጡ የያዘው ጠቃሚ ዘይት በባህሪው የማሸናት ችሎታ ስላለው ይህ ደግሞ በውሃ ውስጥ የሚሟሙ ቆሻሻዎች እንዲወገዱ ያደርጋል፡፡ የኩላሊት ስራንም ቀልጣፋ ማድረግ የሚችል ከፍተኛ አቅም አለው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ሌሎች እንደ ሊቲዮለን የመሳሰሉ የአንታይኦክሲዳንት አይነቶችን በውስጡ ይዟል፡፡
ሽንኩርቶች አንድ የጋራ የሆነ የማዕድን ይዘት አላቸው፡፡ እርሱም ሰልፈር ነው፡፡ ሰልፈር የተባለው ማዕድን ደግሞ ቆዳ እንዳይሸበሸብ እና እንዲወጠር የሚያደርጉትን ኮላጅንን እና የቆዳችን መዋቅር የተሰራበት ረብ መሰል ክፍልን ለመስራት የሚያገለግል ነው፡፡ ስለዚህ በቂ የሆነ ኮላጅንና ይህ መሰል መዋቅር መመረት ከቻለ እና በጥሩ ሁኔታ ካለ ቆዳችን ውጥር ያለና ውብ ይሆናል፡፡
እንስላል ለምግብ መፈጨት ትልቅ አስተዋፅኦ የሚያደርግ ሲሆን ዘሩ፣ ቅጠሉ፣ ስሩም ጭምር ጠቀሜታ ላይ መዋል የሚችል የአትክልት አይነት ነው፡፡ እንስላል ልክ እንደ ስጎ ቅጠል ሁሉ የማሸናት ባህሪ አለው፡፡ ይህ ደግሞ ከሰውነታችን መውጣት ያለባቸውን በውሃ ውስጥ የሚሟሙ ቆሻሻዎችን በብዛት እና ቶሎ ቶሎ እንዲወገዱ ያደርጋል፡፡ ቆሻሻ ከሰውነታችን በበቂ ሁኔታ ተወገደ ማለት ደግሞ የቆዳ ጥራት እና ፍካት ይጨምራል ማለት ነው፡፡
ቲማቲም የተለያዩ አንቲኦክሲዳት አይነቶችን ለምሳሌ ቤታካሮቲን፣ ላይኮፔን እና ፍላቮይንይድስ (flavonoids)ን አጭቆ ይዞ ሊፈነዳ የደረሰ የምግብ አይነት ነው፡፡ ስለዚህ ቲማቲም ህዋሶቻችንን ከፍሪ ራዲካል ጥቃት ሊታደግ የሚችል በቀላሉ የሚገኝ አትክልት ነው፡፡ በመሆኑም ቲማቲም ባለው አንታይኦክሲዳንት ብዛት እና አይነት ሳቢያ የቆዳን እርጅና ፍጥነትን የመቀነስ ችሎታ አለው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ የኮላጂንን ጥንካሬ እና የመለጠጥ ችሎታ የመጨመር ኃይል ስላለው የቆዳ መሸብሸብን ፍጥነት ይቀንሳል፡፡
ቀይ ስር በውስጡ ቤታ ሳያኒን የተባለ ቅመም የያዘ ሲሆን ይህ ቅመም ለቀይ ስር ደማቅ ሀምራዊ ቀለም መያዝ ምክንያትም ነው፡፡ ይህ ቅመም በዋነኛነት ከሚያከናውናቸው ስራዎች ውስጥ የጉበትን ቆሻሻ የማስወገድ ሥራ ማገዝ ነው፡፡ ይህም ማለት በሰውነት ውስጥ የሚገኙ መርዛማ የሆኑ ቆሻሻዎችን ለማስወገድ የሚጠቅም ሲሆን መርዛማ ቆሻሻዎችን በመሰባበር ከሰውነት እንዲወገዱ ይረዳል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ዚያክሳቲን የተባለ አንታይኦክሲዳንት በመያዙ ህዋሶቻችንን ከፍሪ ራዲካሎች ሊታደግልን ይችላል፡፡ ይህ በአንጻሩ ቆዳ ቶሎ እንዳይሸበሸብ፣ ውብ እና ህይወት ያለው እንዲሆን ያደርጋል፡፡
ይህ የሚያሳየው እንግዲህ የሰውነትን የተፈጥሮም ይሁን ከውጭ ወደ ውስጥ የገቡትን ቆሻሻዎች በአግባቡ እንዲወገዱ ስናደርግ በቆዳችን ጥራት፣ ውበት እና ጤንነት ላይ ትልቅ አስተዋፅኦ ማድረግ ይቻላል ማለት ነው፡፡
ስኳር ድንች በውስጡ ቆዳ አፍቃሪ የሆነውን የአንቲኦክሲዳንት አይነት ቤታ ካሮቲንን በብዛት የያዘ ነው፡፡ ቤታ ካሮቲን ደግሞ በተደጋጋሚ በብዛት እንደተመለከትነው በቆዳችን ስባማ ክፍል ውስጥ በመጠራቀም የቆዳችንን ኮላጂንን እና ኢላስቲን የተባሉ ቆዳን የመለጠጥ እና የመወጣር ባህሪን የሚያላብሱ ክፍሎችን ከፍሪ ራዲካሎች ጥቃት ይከላከላል፡፡ በዚህም ሳቢያ ቆዳ ቶሎ እንዳይሸበሸብ እና እንዳያረጅ ያግዛል፡፡ ሌላው ቤታ ካሮቲን በ‹‹አንቲ ኢንፍላማቶሪ›› ባህሪው ምክንያት የቆዳን መቅላት፣ ማበጥ እና ህመም የማከም ችሎታ አለው፡፡
አጃ የቫይታሚን ቢ ቤተሰቦችን አሰባስቦ የያዘ የምግብ አይነት ነው፡፡ የቫይታሚን ቢ አይነቶችን ሰብስቦ መያዙ በቆዳ ውስጥ ለሚከናወኑ ሥራዎች ለምሳሌ፣ ለቀልጣፋ የደም ዝውውር፣ ለቆዳ ውበት እና ለቁስል መዳን እንዲሁም የወዝ መጠን ቁጥጥር ወዘተ በተጠናከረ መልኩ እንዲከናወን ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያደርጋል፡፡ ስለዚህ ማንኛውም ምግብ የቫይታሚን ቢ አይነቶችን በውስጡ ከያዘ ቆዳ በተሟላ ሁኔታ ስራውን እንዲያከናውን፣ ውብ እና ጤናማ እንዲሆን ይረዳል፡፡
ተልባ ኦሜጋ ስሪ ፋቲ አሲድ በውስጡ የያዘ በመሆኑ ቆዳን የማለስለስ፣ የቆዳ መቅላትና ማበጥ እንዲሁም ህመምን መከላከል የሚችል ምን አለፋችሁ ሁለገብ የምግብ አይነት ነው፡፡
የዱባ ፍሬ ለቆዳ ጤንነት እና ውበት ከሚጠቅሙ ማዕድናት ውስጥ ዚንክን የያዘ ሲሆን የበሽታ መከላል አቅምን ከፍ ያደርጋል፡፡ በመሆኑም እንደ ብጉርና በኢንፌክሽን አማካኝነት የሚፈጠሩ የቆዳ ችግሮችን ይዋጋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ የኦሜጋ 3 እና 6 ፋታ አሲድን በውስጡ ይይዛል፡፡
የሾርባ ቅጠል በውስጡ የተለያዩ አይነት ማዕድናትን የያዘ ሲሆን ለመጠቀስ ያህል ፖታሲየም፣ ሶዲየም፣ ማግኒዥየም ወዘተ… ይገኙበታል፡፡ እነዚህ ማዕድናት ሰውነታችን የሚያስፈልገውን መጠን ያህል ፈሳሽ ለቆዳ ውበት መጠበቅ አስተዋፅኦ የሚያደርግ ነገር የለም ማለት ይቻላል፡፡ የቆዳ እርጥበት መጠን ሲጠበቅ ወዙ፣ ውጥረቱ፣ ሙሉነቱ፣ አንጸባራቂነቱ፣ ፍካቱ ሁሉ ጎልቶ የቆዳውን ውበት ያሳያል፡፡
ሽንብራ በውስጡ ዚንክ የሚባል ንጥረ ነገር የያዘ ሲሆን የቆዳን ወዝ መጠን ለመቆጣጠር እና ሚዛኑን እንዲጠብቅ ለማድረግ ይረዳል፡፡ ዚንክ የቆዳ ወዝ ሲበዛም ሆነ ሲያንስ ሚዛኑን የጠበቀ የወዝ መጠን የወዝ ዕጢዎች እንዲያመነጩ ለማድረግ ይጠቅማል፡፡ ሌላው በሽንብራ ውስጥ የሚገኝ ጠቃሚ ነገር ደግሞ ፋይበር ነው፡፡ ፋይበር ደግሞ እንደሚታወቀው አንጀትን ለማፅዳት ይጠቅማል፡፡ ይህም ማለት የሆድ ድርቀትን ለመከላከል ቆሻሻ ቶሎ ቶሎ እንዲወገድ ያደርጋል፡፡ ስለዚህ ይህ ቆሻሻ በአንጀት ውስጥ በቆየ ቁጥር እነዚህ መርዞች በደም ስር ውስጥ ተመልሰው ሰርገው በመግባት ወደ ሰውነታችን ይሰራጫሉ፡፡ የዚህ ሁኔታ ውጤት ደግሞ ጤንነታችንን ከማወኩ በተጨማሪ ቆዳችንን ህይወት የሌለው እና አመዳም፣ ድካም የተላበሰ አይነት ፊት እንዲኖረው ያደርጋል፡፡ ስለዚህ ይህ የሚያመለክተው ቆሻሻ ለሰውነታችን በፍጥነት በተወገደ ቁጥር የተሻለ የቆዳ ጤንነት እና ጥራት ይኖረናል፡፡
የቦለቄ ዘሮች ብዙ አይነት ናቸው፡፡ ቀይ፣ ነጭ፣ ጥቁር፣ ዥንጉርጉር የመሳሰሉት ሲሆኑ ሁሉም የየራሳቸው ጥቅም አላቸው፡፡ ጥቁሩ ቦለቄ ለብቻው መነሳቱ ከቆዳ አንፃር ያለውን ጥቅም ለማስረዳት ነው እንጂ ሁሉም አይነት ቦለቄዎች የሚሰጡት ጥቅም ይህ ነው የሚባል አይደለም፡፡
በእኛ በኢትጵያዊያን ዘንድ ግን እንደውም ጭራሹኑ ዞር ብሎ የሚያያቸው ያን ያህል ነው፡፡ በእርግጥ የሸክላ ማሰሮዎችን ለማስጌጥ ተጠቅመውበት አይቻለሁኝ፡፡ እጅግ በጣም ነው የገረመኝ፡፡ ፈጠራውን በጣም ባደንቅም እውነቱን ለመናገር የተሰማኝ ስሜት ግን አንድ ትንሽ ልጅ ሳያውቅ በጣም በውድ ዋጋ የገዛችሁትን አንድ ንብረት አግኝቶ በሌላችሁበት ሲጫወትበት ብታገኙት የሚሰማችሁን አይነት ነው፡፡
ጥቁር ቦለቄ በአንደኛ ደረጃ የቫይታሚን ቢ ቤተሰቦችን በውስጡ አጭቆ የያዘ ነው፡፡ ይህ ማለት ደግሞ ቆዳን በተለያየ መልኩ መርዳት ይቻላል ማለት ነው፡፡ በሁለተኛ ደረጃ ደግሞ ዚንክ የተባለውን ማዕድን በውስጡ ይዟል፡፡ ቀደም ሲል እንደጠቀስኩት ዚንክ ደግሞ የቆዳ ወዝ ሚዛኑ እንዲጠበቅ ያደርጋል፡፡ በተጨማሪም የቆዳን ኢንፌክሽ የሚያስከትሉ የቆዳ ችግሮችን ለመከላከልም ይጠቅማል፡፡
ጥቁር ቦለቄ ሽፋኑ ጥቁር እንዲሆን ያደረገው በውስጡ የያዘው አንቶሳያሊን የተሰኘ የአንቲኦክሲዳንት አይነት ነው፡፡ ይህ አንቲ ኦክሲዳናት ደግሞ በቀዩ ወይን ውስጥ ከሚገኘው አንቲኦክሲዳንት ጋር አንድ አይነት ሲሆን በዋናነት የቆዳን መቅላትና ማበጥ ብሎም ህመም የሚያስከትሉ የቆዳ ችግሮችን ለመከላከል እና ለማከም ይረዳል፡፡
ሌላው ጥቅሙ ደግሞ የማይሟሟ የፋይበር አይነት መያዙ ነው፡፡ ይህ ፋይበር በሌሎች ጥራጥሬዎች ውስጥ የሚገኝ ቢሆንም በጥቁር ቦለቄ ውስጥ የሚገኘው ግን ለየት ያለ ነው፡፡ በአንጀታችን ውስጥ የሚገኙ ባክቴሪያዎች ይህንን ፋይበር ሲያገኙት በቀላሉ እንዲብላላ በማድረግ ቡትሪክ አሲድ እንዲፈጠር ያደርጋሉ፡፡ ቡትሪክ አሲድ ደግሞ የአንጀትን ግድግዳ የማደስ ችሎታ አለው፡፡ በተጨማሪም ቆሻሻ ከአንጀታችን ውስጥ በፍጥነት እንዲወገድ የማድረግና ጠቃሚ ንጥረ ነገሮች በቀላሉ በአንጀት ግድግዳ እንዲመጠጡ የማድረግ ችሎታ አለው፡፡ እነዚህ ሁኔታዎች ተደጋግፈው ውጤቱ ቆዳችን ላይ ፍንትው ብሎ ይታያል፡፡ ይኸውም ጥርት፣ ፍክት፣ ውጥር ያለ፣ ውብና ጤናማ ቆዳ ነው፡፡
አዲሱ አውሮፕላን ቀንቀን የጸሃይ ሀልይልን በመጠቀም የሚንቀሳቀስ ሲሆን፥ ማታ ማታ የሚጠቀምበትን ሀይል ቀን ቀን በመሰብሰብ የጸሀይ ሀይልን ብቻ የሚጠቀም መሆኑን ነው ዘገባው የሚያመላክተው።
ዓማፂያን ታውረግን ሰበስልጣን መንግስቲ ማሊን ኣብ ሰሜናዊ ማሊ ዘላቒ ሰላም ንምምፃእ ሎማዕንቲ ኣብ ኣልጀሪስ ተራኺቦም።እቲ ዝርርብ ሰፊሕ ግዝኣት እታ ሃገር ከመይ ይመሓደር ኣብ ዝብል ሕቶ ሓዊሱ ኣብ ፀጥታን ፖለቲካን ከተኩር እዩ።
ተወከልቲ ዕጡቓት ጉጅለታት ሰሜናዊ ማሊን መንግስትን ኣብታ ሃገር ንዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ዝፀንሐ ቅልውላው ንምፍታሕ ዝዓለመ ልዝብ ንምክያድ ናብ ዋና ከተማ ኣልጀሪያ ተመሊሶም ኣለው።
ብመዳይ ጊደ ባማኮን ኣብ ሰፊሕ ቦታ ተበታቲኖም ዝነብሩን ብነገዶም ዝተኸፋፈሉን ማሕበረሰባት ከመይ ይመሓደሩ ኣብ ዝብል እቲ ዓርሰ ምምሕዳር እንታይ ክኸውን ኣለዎ ዝብል ንፁር ኣይኮነን።
ተዋጋእቲ ታውረግስ መፈንቅለ መንግስቲ ዘስዐበን ሰሜናዊ ማሊ ኣብ ትሕቲ እስላማዊያን ናዕበኛታት ክውዕል፣ሓይልታት ፈረንሳይን ኣፍሪካን ኣብ ፈለማ 2013 ኣ/ፈ ጣልቃ ክኣትው ዘገደደን ኣብ ፈለማ 2012 ኣ/ፈ መጥቓዕቲ ካብ ዝፍፀሙ ጀሚሩ ማሊ ምርግጋእ ሓሪሙዋ ትርከብ።
ገሊኦም ምስ ምዝውዋር ሓሺሽን ሽበራን ምትእስሳር ዘለዎም ዕጡቓት ጉጅለታት ኣብ ሰሜን ማሊ ግዝኣት ንምቁፅፃር ሎሚ እውን ይዋግኡ ኣለው።እዚ ንማሊ ጥራሕ ከይኮነስ ንጎረባብታ ኣልጀሪያን ኒጀርን እውን ዘስግእ እዩ።
ኣማእቲ ኣሽሓት ስደተኛታት ማሊ ኣብ መፅለሊ ካፕታት ሞሪታኒያን ቡርኪና ፋሶን ይርከቡ።ብተወሳኺ ማላዊያን ኣብ ከባቢ ባርካኔ ብፈረንሳይ ይካየድ ብዘሎ ወታደራዊ ስርሒት እናተሰላቸው እዮም።መንግስትን ተቓወምትን ንቶም ሽግራት ንምፍታሕ ቅሩባት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ይብሉ ግረስሊ።
ክብፃሕ ዝኽእል ስምምዕ ኣብ ግብሪ እንተድኣ ውዒሉ ኣብ መንጎ መንግስቲ ባማኮን ንምፃል ዝንቀሳቐሱ ዝተፈላለዩ ጉጅለታትን ን50 ዓመታት ዝፀንሐ ናይ ዕጥቒ ግጭት ከብቅዕ እዩ።
የዲያዶር ሌዘር አዲሱን ትውልድ የጨረር ፀጉር ማስወገጃ መሣሪያዎችን ይወክላል ፣ ይህም ዘላቂ የፀጉር ማስወገጃ ሕክምናዎች ይበልጥ ውጤታማ እና ትክክለኛ እንዲሆኑ ያደርጋቸዋል ፡፡ Smedtrum ST-805 Diode Laser ሲስተም ብጁ እና አጥጋቢ ውጤት በመስጠት የተለያዩ የሞገድ ርዝመቶች የእጅ ሥራ ይዘው ይመጣሉ ፡፡
ኣብ ከተማ መቐለ ብናይ ቀደም ኣፀዋውዓ ቀበሌ 15 ኣብ ዝርከብ መሸጢ ቡን ስታርባክስ ብርኩ ዝዓፀፈ ፀሓይን ደሮናን ክኢለን ራሃፅ ተጠሚቐን ዝሰርሓ ክልተ ደቂ ሄዋን ጫማኡ ይፀርጋሉ፡፡
ትርሓስ ገብረዮሃንስን ለምለም ገብዮሃንስን ይባሃላ፡፡ ኣብ ከረን ኤርትራ ዝተወለዳ ኢትዮጵያውያን እየን፡፡ ብ1992 ዓ.ም ናብ ሃገረን ተመሊሰን ጽጉማት ወለደን ክሕግዛ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓማውቲ ናብ ስራሕቲ ምጽራግን ምሕጻብን ጫማ ወፊረን፡፡
ትርሓስ ኣብ ዩኒቨርሲተየ መቐለ 2ይ ዓመት ተምሃሪት ሕክምና እንስሳ እንትትኮን ለምለም ድማ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሚዛን ቴፒ ተምሃሪት ሳልሳይ ዓመት ሲቪል ምህንድስና እያ፡፡
ወላዲአን ዋላ ዓይኖም እንተሓመሙ ነዃል ናብራ ስድረኦም ክዓብሱ ኣብ ከተማ እናዘወሩ ቡቁልቲ ይሸጡ፡፡ ወላዲተን ጥዓና ኣይጸገባን፤ ኣብ ስራሕ ገዛ ተንከርከር ኣብ ምባል ይርከባ፡፡
“ሓደ ነገር ክሰርሖ እየ ኢልካ ኣእምሮኻ እንተኣሚንሉ ክትሰርሖ ትኽእል ኢኻ” ትብል ለምለም፤ ብፍላይ ዝሕግዘን ሰብ ኮነ ትካል እንተረኺበን ምስ ሓወን ብሓባር ስራሕቲ ውጽኢት ዕንፀይትን ጣውላን ክጅምራ ኣብ ምቅርራብ ከምዘለዋ እውን ትገልጽ፡፡
“ኣብ ወሰን መንገዲ ጫማ ምጽራግ ማይ ይወቅዕ፣ ፀሓይን ደሮናን ይሕይል ነዚ ተጻዊርካ ምስራሕ ከምዘፀግም ዝገለፀት ትርሓስ “ኮይኑ ግና ከይተፀገምካ ኣብቲ ትደልዮ ደረጃ ክትበፅሕ ኣይትኽእልን፤ ፅባሕ ንጉሆ ሰብ ክንከውን ኢና ዝብል ዕላማ ስለዘለና ብዙሕ ፅዕንቶ ኣይኾነናን” ትብል፡፡
ጫመኦም ዝፀርጋሎም ዓማዊል ኣጆኽን ብምባል ከምዘተባብዕወን ዝገልጻ ባዓል ትርሓስ ካብቲ ዘለወኦ ትሑት ብርኪ ክትስኣ ኣብ ዝገብረኦ ጻዕሪ ዋላ እውን ብልቓሕ ዝሕግዘን ሰብ ይደልያ፡፡
እዚ ብሞንጎኝነት ሓድሽ መራሒ ፈረንሳ ኢማኑኤል ማርኮኒ ተሸምጊሉ ክኽተም ትጽቢት ተገይሩሉ ዘሎ ተኹሲ ናይ ምቁራጽ ስምምዕ: ኣብ ሞንጎ ቀዳማይ ሚኒስተር ሊብያ ፈይዝ ኣል ስራጅን ኣብ ምብራቓዊ ሊብያ ዝርከብ ተቓዋሚኡ ኮማንደር ከሊፋ ሃፍታር ምዃኑ ብተወሳኺ ተሓቢሩ።
በዘመናችን የደረሰውን አስጊ ወረርሽኝ መንስዔ በማድረግ፣ “ወረርሽኝ” በሚል ርዕስ በዚህ ዓመት (በ2013 ዓም) አንድ መጽሐፍ ለንባብ አቅርቢያለሁ፡፡ አሁን የማቀርበውም ይኸንኑ ሁኔታ ግንዛቤ ውስጥ በማስገባት፣ “ወረርሽኝ” በሰው ልጅ ላይ ምን ለማድረስ እንደሚችል፣ ብሎም በዚሁ ሳቢያ “ወረርሽኝን”፣ በተለይ የ”ኮቪድ-19” ወረርሽኝን እንደምሳሌነት ወስዶ፣ «ሳይንሳዊ አስተሳሰብ»ን ለማኸዘብ ነው («ሳይንሳዊ አስተሳሰብ» ማለት በሳይንሳዊ አስተሳሰብ ዘዴዎች መጠቀምን እንጅ፣ የዕውቀት ዘርፍን አያመላክትም)፡፡
ወረርሽኞች የሚከሰቱ በበሽታ አምጭ ተዋስያን(አቸንፋሪ/pathogens) ለከፋ ነው፡፡ በዓለማችን በተካሄዱ ጦርነቶች ከሞቱት ግለሰቦች ቁጥር በጣም በላቀ መጠን፣ በወረርሽኝ ያለቀው ያመዝናል። ስለሆነም ከፖለቲካ አይዲዮሎጂ በማይተናነስ መጠን፣ ወረርሽኝ የዓለምን ታሪክ አቅጣጫ ቀይሷል ማለት ከእውነት የራቀ አይሆንም። በጥይት፣በቦምብ፣ በታንክ፣ በመድፍ፣ ከተጠቃው፣ በቅማል እና በቁንጫ የተጠቃው ይልቃል ሊባልም ይቻላል። እንዲሁም ከውጭ የመጣ ጠላት፣ አካባቢን ተጋርቶ የሚኖር፣ ጎረቤት (ቁንጫ፣ ቅማል፣ አይጥ) ያይላል ቢባልም ከእውነት የራቀ አይደለም።
ሳይንስን ለማኸዘብ በሚሞከርበት ጊዜ አንዱ ዋና ተግዳሮት ለሳይንሳዊ ትንተና የሚያገለግል የአማርኛ ቋንቋ ውስንነት ነው፡፡ ያም ሆኖ ግን በአማርኛ ቋንቋ የሳይንስ ማኸዘብ ጥረት መቀጠል አለበት የሚል ጽኑ እምነት አለኝ፡፡ በዚህች ጽሑፍ ዝግጅት ለሳይንስ ቃላት ትርጉም የተጠቀምኩት፣ የኢትዮጵያ ቋንቋዎች አካዳሚ በ1989 ዓ.ም. ባሳተመው «የሳይንስና ቴክኖሎጅ መዝገበ ቃላት (እንግሊዝኛ–አማርኛ)» ነው፡፡ ለአንዳንድ መዝገበ ቃላት ውስጥ ላልተካተቱ ቃላትም የአማርኛ ትርጉም ሰጥቻለሁ፡፡ ያም ሆኖ ግን ለቃላት ትርጉም መስጠቱ ቀላል አልነበረም፡፡ ለምሳሌ ወረርሽኝን በምሳሌነት ወስደን ችግሩን ለመረዳት እንሞክር፡፡
የ”ወረርሽኝ” ተመጣጣኝ እንግሊዝኛ ቃል፣ “ኤፒዴሚክ” (Epidemic) ወይም “ፓንዴሚክ” (Pandemic) ሊሆን ይችላል፡፡ የሳይንስና ቴክኖሎጂ መዝገበ ቃላት “ኤፒዴሚክ”ን ወረርሽኝ ብሎ ይተረጉማል፣ ለ”ፓንዴሚክ” የሰጠው ትርጉም ደግሞ “ወራሪ በሽታ” የሚል ነው፡፡ በሁለቱ ትርጉሞች መኻከል ያለው ልዩነት ግልጥ አይደለም፡፡
በኢትዮጵያ ቋንቋዎች ጥናት ምርምር ማእከል የተዘጋጀው መዝገበ ቃላት፣ ለ”ወረርሽኝ” የሰጠው ትርጉም፣ ” ከአንድ ወደ ሌላው እየተላለፈ በአንድ ጊዜ ብዙ ሰዎችን የሚያጠቃ እንደ ጉንፋን፣ ተስቦ——ያለ በሽታ ነው” ይላል፡፡ በደስታ ተክለወልድ የተዘጋጀው የአማርኛ መዝገበ ቃላት፣ የ”ወረርሽኝ” ትርጉም፣ “የጉንፋን ወይም የወባ በሽታ አንዳንድ ዘመን አየር ሲለወጥ ከክረምት ውጭ እየተነሣ አገርን የሚወር፣ ኅዳር ሲታጠን የሚቀር”፣ ከዚያ ቀጠል አድርጎ፣ “ራሔሎን ተመልከት” ይላል፡፡ “ራሔሎ”ን ሲተረጉም፣ ” የልጆች በሽታ ወረርሽኝ ክረምት ሲመጣ የሚመጣ ጉንፋን ትክትክ ባንዳንድ ዘመን እየበረታ ልጆችን ይገድላል፡፡ ባላገሮችም ራሔሎ፣ ኺጂ ቶሎ ቶሎ እያሉ ንፍሮ ይበትናሉ፡፡ ይህም ስም የማቴዎስ ወንጌል (ም ፬ ቁ ፲፰) ራሔል ስለልጆቿ አለቀሰች፣ መጽናናትም አልቻለችም፣የሉምና ካለው ንባብ የተያያዘ ነው” ይላል፡፡ጉዳዩን ወደ “ብሉይ ኪዳን” የመሳብ አባዜ መስሎ ታዬኝ:: በትግራይ አንዲሁም በወሎ፣ “ራሔሎ” እንደ መንፈስ (ዛር) ነው የመትወሰደው፡፡
ከዚሁ ጉዳይ ጋር ተያይዞ፣ በዚህ ጽሑፍ ውስጥ ከሚሰፍሩት ቃላት አንዱ “ፕሌግ” (Plague) ነው፡፡ “ፕሌግ” የአማርኛ ቀጥተኛ ትርጉሙ፣ ትልቅ ጥፋት የሚያደርስ ኩነት ነው፡፡ የእንግሊዝኛ መዝገበቃላትን ስንፈትሽ “ፕሌግ” የአንበጣ ወረራን፣ የበሽታ ወረርሽኝን ያካትታል፡፡ ስለሆነም የ”ችግር” ገላጭ እንጅ፣ የችግር ምክንያት ገላጭ አይደለም፡፡ ለ”ፕሌግ” ቀጥተኛ ትርጉም ማግኘት ያስቸግራል፣ ከተገኘም “እምነት” ነክ ይሆናል፣ ያም ቃል “መዓት” ነው፡፡ ምክንያቱም “መዓት” በተመሳሳይ መንገድ ችግር ገላጭ ቃል ነው፡፡ የ”መዓት” መንስዔ መጥፎ ድርጊት ሆኖ፣ በሰው ልጅ ላይ በመጥፎ ድርጊቶች መንስዔ የሚሰነዘር መለኮታዊ ቅጣት ነው፡፡ ያም ሆኖ ለ”ፕሌግ” ከ”መዓት” የተሻለ ትርጉም አላገኘሁለትም፡፡ ከዚህ የምንረዳው ግልጥ ያልሆነ ትርጉም፣ ግንዛቤን አወዛጋቢ ሊያደርገው እንደሚችል ነው፡፡
ይህን ካልኹ ኋላ፣ አንድን በሽታ፣ ወረርሽኝ ተብሎ እንዲሰየም የሚያደርገው ልዩ ሁኔታ ምንድን ነው? የሚለውን ላብራራ፡፡ በአንድ ጊዜ፣ በብዙ አካባቢ፣ ብዙ ሰው፣ በአንድ ዓይነት በሽታ ሲለከፍ (ሲጠቃ) ነው ወረርሽኝ የሚባል ፡፡ ይህ በሚሆንበት ጊዜ በሽታው አዲስ ወይም ነባር ወራሪ ሊሆን ይችላል፡፡ ወረርሽኝ የሚያሰኘው በሽታው በፊት ከሚታወቅበት ሁኔታ በተለየ መልኩ፣ ከተለመደው ሁኔታ በላቀ መልኩ፣ በከፋ ሁኔታ በአንድ ጊዜ ብዙ ሰዎችን ሲያጠቃ ነው፡፡ የወረርሽኝ መንስዔዎች አብዛኞቹ ቫይረሶች እና ባክቴሪያዎች ናቸው (ለምሳሌ ኩፍኝ፣ ፈንጣጣ፣ ጆሮ ደግፍ፣ ጉንፋን፣ የሳምባ ምች፣ ተስቦ )፣ ነጠላ ሕዋስም የወረርሽኝ መንስዔ ሊሆኑ ይችላሉ (ለምሳሌ የወባ በሽታ መንስዔ ነጠላ ሕዋስ ናት)፡፡
ወረርሽኙ ድምበር ዘለል ሆኖ ሲሰራጭ፣ ወይም ከአንድ አገር ወደ ሌላ አገር ሲዛመት እና ዓለምን ሲያጥለቀልቅ፣ ከአጥናፍ አጥናፍ ሲያንሰራራ (እንደ ዘመኑ “ኮቪድ-19” /Covid-19) ፣ የበሽታው ዓይነት “ወራሪ በሽታ” (ፓንዴሚክ/ pandemic) ይባላል፡፡
ከላይ እንደተወሳው የወረርሽኝ መንስዔዎች ቫይረሶች፣ ባክቴሪያዎች እና ነጠላ ሕዋስ ናቸው፡፡ ይህም የሰው ልጅ መታመምን ብቻ ግንዛቤ ውስጥ ካስገባን ነው፣ ምክንያቱም የአንበጣ ወረራም ሆነ የተምች ወረራ “ወረርሽኝ” ይባላል፡፡ የወረርሽኝ መንስዔ የሆኑት ደቂቅ ዘአካል (ተዋስያን)፣ የሰው ልጅን በብዛት ማጥቃት የጀመሩ፣ ምድርን ከተቆጣጠረ ከዘመናት በኋላ እንደነበረ ይገመታል፡፡ ወረርሽኝ በብዛት ማንሰራራት የጀመረው፣ የሰው ልጅ ከብት አርቢ ከሆነ በኋላ እንደሆነ ብዙ የታሪክ ምሁራን ይገምታሉ፡፡
በዘመናችን ወረርሽኝን በጣም አስጊ ከሚያደርጉት ዋናዎቹ ምክንያቶች አንዱ፣ ረጅም ርቀትን ባጭር ጊዜ ውስጥ በፈጣን ጉዞ ማዳረሱ ነው፡፡ ዝግምተኛ ሊባል የሚችለው የመርከብ ጉዞም፣ በአንድ ጊዜ በሽዎች የሚቆጠሩ ተሳፋሪዎች ይዞ ስለሚጓዝ ለወረርሽኝ አመች ሁኔታን ይፈጥራል፡፡ ሌላው ዋናው ምክንያት በዘመናችን የተከሰተ፣ በተለይ በታዳጊ አገሮች፣ ተፋፍጎ መኖር፣ እንዲሁም የፀጥታ መደፍረስ ነው፡፡
የዓለማችን ሕዝብ ብዛት በጣም በመጨመሩ የተነሳ፣ አዳዲስ ሰው የሚሰፍርባቸው ቦታዎች፣ ነባር የዱር እንስሳት መናኸሪያ የነበሩት ላይ ነው፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ የሰው ልጆች እና የዱር እንስሳት የመኖሪያ አካባቢዎችን መጋራት ጀምረዋል፡፡ ይህም ሁኔታ፣ ነባር የዱር እንስሳት ገላ ውስጥ የሚገኙ የቫይረስ ወይም የባክቴሪያ ዝርያዎች (እነኝህ “ተዋስያን” የዱር እንስሳትን ላያጠቁ ይችላሉ) ባህርያቸውን ቀይረው፣ የሰው ልጅ ገላን ለመውረር ይበቃሉ፣ ብሎም የበሽታ መንስዔዎች ይሆናሉ፡፡
በወረርሽኝ መልክ ባይሆንም፣ ተጠጋግቶ መኖር ከእንስሳት ጋር ጥገኞችን ለመጋራት ይዳርጋል፡፡ ለምሳሌ በገጠር የቤት እንስሳት ከሰው ጋር መኖሪያ ይጋራሉ፡፡ በተለይ ዶሮ የቤት አጋር ናት፣ ለመኝታ ቆጥ ተዘጋጅቶላት ነው ቤት ውስጥ የምትኖር ፡፡ የዶሮ ቅማል፣ ከቆጥ እየወረደ፣ ከታች የተኛን ሰው፣ እንቅልፍ የሚነሳበት ሁኔታ ብዙ ጊዜ ያጋጥማል፡፡ የዶሮ ቅማል፣ የዶሮ “ቅንቅን” በመባል ነው የሚታወቅ፣ ያም ከእንጨት “ቅንቅን” (እነጨት ሲነቅዝ፣ በጢንዚዛ ተቦረቡሮ ሲደቅ፣ ወደ ዱቄት መሰልነት ሲቀየር) ጋር መልኩ (የወተት ዱቄት መሰል) ስለሚመሳሰል ነው ያ ስያሜ የተሰጠው፡፡ ይህ እኔን በግል ደጋግሞ አጋጥሞኛል፡፡
ኮቪድ -19 ቫይረስ በጥቅሉ ኮሮና በመባል ከሚታወቁት የቫይረስ ዓይነቶች አንዱ ነው፡፡ ቫይረሶች ሕያው አይደሉም፣ ውስብስብ “የኬሚካዊ ወሁድ ፕሮቲኖች” ናቸው፣ አብዛኻኙ “አር ኤን ኤ” (RNA- Ribonucleic Acid) ሲሆኑ፣ ጥቂቶቹ ደግሞ “ዲ ኤን ኤ” (DNA Deoxyribonucleic Acid) ናቸው፡፡ ሆኖም ሕያው አካል ውስጥ ከገቡ፣ የሕያው አካል መሰናዶን ተጠቅመው እንደ ሕያው ሁሉ ራሳቸውን ለማራባት ይችላሉ፡፡
ኮቪድ -19 በ”አር ኤን ኤ” ታንፆ በስብ መሰል አካል የተሸፈነ ነው፡፡ ይህ ውስብስብ ሞሊኪውል አፍንጫ ንፋጭ ላይ ወይም አፍ እንዲሁም ዓይን ላይ ሲያርፍ ወደ አካባቢ ሕዋሳት ዘልቆ የመግባት አቅም አለው፡፡ ከዚያም የሕዋሳቱን በራሄዎች (genes) በቁጥጥር ስር በማዋል፣ ራሱን ተኪ ፋብሪካ መሰል መዋቅር ያደርጋቸዋል፡፡ ዋናው ተግባራቸው ቫይረሱን ያለገደብ ማባዛት (ማራባት) ይሆናል፡፡ ቫይረሱ ጤናማ ቆዳን ሰርስሮ መግባት አይችልም፡፡
ቫይረሶች ከሕያው አካል ውጭ የውስብስብ “የኬሚካዊ ወሁድ ፕሮቲን” ባህርይ ተጎናጽፈው፣ ከጥቂት ጊዜ በኋላ አካላቸው ይፈራርሳል፣ ብሎም ውስብስብ “የኬሚካዊ ወሁድ ፕሮቲን” መሆናቸው ያከትማል፡፡ ሕያው ስላልሆኑ፣ እነሱን “በፀረ-ሕይወት” (“በአንቲባዮቲክ”/Antibiotics) ማጥፋት አይቻልም፤ ሕይወት የሌለውን በሕይወት አውዳሚ ልናስወግድ አንችልም፡፡ ከአካል ውጭ ህያው ሆነው የሚቆዩበት ጊዜ በሙቀት መጠን፣ በአየር ውሃ አዘልነት ሁኔታ እና በሚገኙበት (ባረፉበት) አካል ባህርይ (ብረት፣ እንጨት፣ ፕላስቲክ፣ ወዘተ) ይወሰናል፡፡
“ኮቪድ-19” በቀላል ለመበታተን (ለመበስበስ) ተጋላጭ የሆነ ቫይረስ ነው፣ ከአደጋ የሚታደገው፣ “ስብ-መሰል” (ጮማ) ሽፋኑ (አልባሱ) ነው፡፡ ስለሆነም ነው በቆሻሻ አስወጋጅ በሆኑ ኬሚካሎች (ሳሙና፣ ወዘተ) በቀላሉ ለመበታተን የሚዳረግ፡፡ ሳሙና እና ሳሙና መሰል ውሁዶች፣ የቫይረሱን ልባስ (ስብ፣ ጮማ) ስለሚያሟሙ፣ ሳሙና ሲነካው ቫይረሱ ከለላ አልባ (አልባስ አልባ) ይደረግና በቀላሉ ይበታተናል፡፡
ሙቀት ጮማን፣ ስብን፣ ስለሚያቀልጥ፣ አካባቢው ሙቀት ከሆነ፣ ቫይረሱ ልባሱ ቀልጦ፣ ሽፋን አልባ ይደረግና፣ “ቫይረሱ” ይፈራርሳል፡፡ ስለሆነም ነው በሙቅ ውሃ እጃችሁን በሚገባ ታጠቡ ተብሎ ምክር የሚሰጥ፡፡ በተጨማሪ ሙቅ ውሃ የሳሙናን አረፋዊ ሁኔታ ያጎላል፣ የሳሙና አረፋ ደግሞ ፍቱን የቫይረስ አፍራሽ መሣሪያ ነው፣ ስለሆነም ነው በሙቅ ውሃ እና በሳሙና መታጠብ የሚመረጥ፡፡
አልኮል፣ ወይም የአልኮል መጠኑ ከስድሳ አምስት ከመቶ (65%) ገደማ የሆኑ ፈሳሾች፣ የቫይረሱን ሽፋን ስለሚከሉ፣ ቫይረሱን ለመበታተን ይዳርጉታል፡፡ “ኢያቅላሚ” (bleaching agent) አንድ እጅ፣ ውሃ አምስት እጅ የሆነ ፣ የውሃ እና የ”ኢያቅላሚ” ቅልቅል (ብርዝ) ዋናውን የቫይረሱን ማዕከላዊ መዋቅር (“አር ኤን ኤ”) ያፈራርሰዋል፣ ብሎም ቫይረሱን በቀላሉ ለመክላት ያስችላል፡፡ አቸቶም ሆነ ቮድካ ለቫይረስ ማጥፊያነት አያገለግሉም፡፡ በጥናት እንደተደረሰበት፣ ቫይረሱ በተለያዩ አካላት ላይ ካረፈ፣ በአማኻኝ በጨርቅ ላይ ሦስት ሰዓት፣ በመዳብ እና በእንጨት ላይ አራት ሰዓት፣ በክርታስ ላይ ሃያ አራት ሰዓት፣ በብረት ላይ አርባ ሁለት ሰዓት፣ እና በፕላስቲክ ላይ ሰባ ሁለት ሰዓት ለካፊ (infective) ሆኖ ሊቆይ ይችላል፡፡
የአካባቢው ሙቀቱ ዝቅተኛ (ቀዝቃዛ አካባቢ)፣ ጨለማ፣ እንዲሁም አየሩ ውሃ አዘል ከሆነ፣ ቫይረሱ ረዘም ላለ ጊዜ ለካፊ ሆኖ ሊቆይ ይችላል፡፡ አካባቢው በብርሃን የተሞላ፣ ብሎም ደረቅ እና ሞቃት ከሆነ፣ የቫይረሱን መፈራረስ (መበስበስ) ሂደት ያፋጥነዋል፣ ስለሆነም ይህ ዓይነት አካባቢ የቫይረሱን ስርጭት ለመግታት ያገለግላል፡፡
እንዲሁም አካባቢው በተፋፈገ መጠን፣ የቫይረሱ የመሰራጨት አጋጣሚ በጣም ከፍ ያለ ይሆናል፣ በአንፃሩ ነፋሻ፣ ግልጥ የሆነ ቦታ የቫይረሱን የመሰራጨት እድል ይቀንሰዋል፡፡ የሚመከረው እጅን በሚገባ በሳሙና መታጠብ (ከተቻለ በሙቅ ውሃ)፣ ከጥፍሮች ስር ቫይረሱ እንዳይሸሸግ ጥፍርን መከርከም፣ መዳፍን ማድረቅ፣ ወዘተ፣ መሰል ተግባሮችን መፈጸም፣ እንዲሁም በየጊዜው የሚሰጡ ምክሮችን በጥሞና ማክበር ይገባል፡፡
ከላይ እንደተጠቀሰው የዘመናችን ወረርሽኝ “ኮቪድ-19” (COVID-19) ሲባል የበሽታው መንስዔ የሆነው ቫይረስ ልዩ ስሙ “ሳርስ ኮቭ-2” (SARS‑CoV‑2) ይባላል፡፡ “ኮቪድ-19″ በሽታው ወደ ወረርሽኝነት መዛመት የጀመረ ከ”ውሃን” (Wuhan City) ከምትባል (ቻይና) ከተማ ገበያ አካባቢ እንደነበረ ይታወቃል። በዚህ የበሽታው መነሻ ከተማ ገበያ ውስጥ የተከለከለ የአራዊት ሥጋ ሁሉ ይሸጣል (ለምሳሌ የእባብ፣ የሸለምጥማጥ ዝርያዎች፣ የጥርኝ፣ ወዘተ)።
የሥጋ ገበያው በተፋፈገ ሁኔታ ላይ ስለሆነ የሚያስተናግድ፣ የአንድ እንስሳ ዝርያ ቫይረስ ወደ ሌላ እንስሳ ዝርያ የመተላለፍ ዕድሉ ከፍተኛ ነው። ስለሆነም የአንዳንድ የዱር እንስሳት (ለማዳ ያልሆኑ የእንስሳት) ቫይረሶች ወደ ሰው መሸጋገር ስለሚችሉ፣ ይህም ቫይረስ ወደ ሰው የተላለፈው በዚህ መንገድ እንደሆነ ይገመታል።
የዓለም ጤና ድርጅት፣ “ውሃን ከተማ” (Wuhan City) “ሁቤ ክፍለ ሃገር” (Hubei Province) ቻይና (China)፣ በ 31 ዲሴምበር (2019)፣ ወረርሽኙ መከሰቱን ለዓለም አስታወቀ። የወረርሽኙ መከሰትም በኮቪድ-19 (COVID-19) መንስዔ እንደሆነ ገለጠ። ቫይረሱም በቀላሉ ከሰው ወደ ሰው እንደሚተላለፍ ተደረሰበት፣ ሆኖም በቫይረሱ ከተለከፉት ሰዎች መኻከል ለሞት የሚዳረጉት ቀደም ሲል ተከስቶ ከነበረው ከሳርስ ኮቭ (SARS-CoV) ጋር ሲነፃፀር ዝቅተኛ እንደሆነም ታወቀ።
አፋችን፣ የአፍንጫችን ቱቦ እና የዓይናችን የቆዳ ሽፋን በውስጥ በኩል በንፋጭ ገለፈት (mucus membrane) የተሸፈነ ነው፡፡ በሽታው ከአንድ ግለሰብ ወደ ሌላ ግለሰብ የሚተላለፍ አፍ፣ አይን ወይም አፍንጫ አካባቢ በቆዳ፣ ካልተሸፈነ ንፋጭ ገለፈት (mucus membrane) ላይ፣ በንክኪ እዚያ ከደረሰ፣ በንፋጭ ገለፈት ዘልቆ የሰውን ውስጥ አካል ለመውረር ይችላል።
አንድ የታመመ ግለሰብ “ሲያስል”፣ ወይም “ሲያስነጥስ”፣ ወይም “ሲተነፍስ”፣ “ሲነጋገር”፣ “ሲስቅ”፣ “ሲቧርቅ”፣ ከአፉ ወይም ከአፍንጫው፣ ጥቃቅን የእርጥበት ነጠብጣቦች፣ “ጠብታ ብናኝ” (droplets) በኮቪድ-19 ቫይረስ ተበክለው፣ በአካባቢው ይሰራጫሉ፡፡ ከእስትንፋስ ጋር የሚወጡ ነጠብጣቦች፣ ፍንጣቄዎች፣ ከአራት ሜትር በላይ እንደሚወረወሩ የሚገልጥ መረጃ አለ፡፡ እንዲሁ ሰው ሲነጋገርም ጠብታዎች በአካባቢው ሊሰራጩ ይችላሉ፡፡ “የኮሮና ቫይረስ” አካል በጣም ውስን ስለሆነ፣ በምራቅ ጠብታ ውስጥ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ቫይረሶች ሊኖሩ ይችላሉ፡፡
እነኝህም ዓይነት ጠብታዎች ከጤነኛ (በበሽታው ያልተለከፈ) ሰው አፍ፣ አፍንጫ ውስጥ (ቱቦ) ወይም ዓይን ላይ ሲያርፉ፣ ቫይረሶች ካረፉበት ዘልቀው ወደ ገላ ውስጥ ይገባሉ፡፡ ከዚያም በደም አማካኝነት ወደ ሁሉም የገላ አካላት ይሰራጫሉ፡፡ የቫይረስ ጥቃት መጀመሪያ ላይ የሚስተዋለው “በሥርዓተ መተንፈስ” (በሳምባ እና በሳምባ ቱቦዎች አካባቢ) ነው፡፡ ቫይረሱ ወደ ገላ ዘልቆ የሚገባበት ስልት (ዘዴ) ከሌሎች ዘመዳሞች ቫይረሶች ጋር ይመሳሰላል፣ ለምሳሌ “ከሳርስ ኮቭ” (SARS CoV) ጋር፡፡
በሽታው ብዙ መገለጫዎች አሉት፣ ትኩሳት፣ ድክመት፣ ደረቅ ሳል፣ ትንፋሽ ማጠር፣ የመመገብ ፍላጎት መቀነስ፣ ድካም፣ ጣዕም መለየት እና ማሽተት መሳን፣ ወዘተ፣ መሰል ናቸው፡፡ በሽታው በአጠቃላይ ሲታይ የመተንፈስ ችግር፣ የኩላሊት ተግባር መቃወስ፣ ድካም መሰማት፣ ያስከትላል፡፡ በበሽታ መንስዔ ሕይወታቸውን ያጡ ግለሰቦች አስከሬኖች ሲመረመሩ፣ በአንጎል፣ በደም ሥርዓት፣ በመተንፈሻ ሥርዓት፣ በኩላሊት፣ በጉበት፣ በልብ (በሠራ አካላት ማለቱ ይቀላል)፣ በሽታው ብዙ ጉዳት እንደሚያደርስ ለመገንዘብ ተችሏል፡፡
“በኮቪድ-19” (COVID-19) የተያዘ በሽተኛ፣ ቫይረሱን ወደ ሌላ ሰው፣ ከመቼ ጀምሮ እስከ መቼ ድረስ፣ ሊያጋባ፣ ሊያስተላልፍ እንደሚችል እርግጠኛ መረጃ ገና አልተገኘም፡፡ ሆኖም አንድ የታመመ ሰው፣ “ቫይረስን” እስከ ሁለት ሳምንት ድረስ ለሌላ ሰው ሊያስተላልፍ (ሊያጋባ) እንደሚችል ይገመታል፡፡
በበሽታው የተያዘ ግለሰብ ጠብታ ብናኞች፣ ፍንጣቂ፣ አካባቢ ቁስ ላይ አርፈው፣ አካባቢውን ሊበክሉ ይችላሉ፡፡ ቫይረሶች ከእስትንፋስ ነጠብጣቦች ውስጥ ሆነው ያረፉበት ከዚያም በንክኪ በሽታ ሊያስከትሉ ይችላል፡፡ ያም ከቁሱ፣ በእጅ አማኻኝነት፣ ወደ አፍ፣ አፍንጫ ወይም ዓይን ላይ ሲያርፉ ነው፡፡ የበሽታው መንስዔ የሆነውን የቫይረስ ዝርያ ከአካባቢ ከምንነካቸው ቁሳቁስ፣ እቃዎች ወደ ሰውነታችን ሊገባ የሚችል፣ ያን የተበከለ አካባቢ፣ ቁስ፣ በእጃችን ነክተን፣ እጃችንን ሳንታጠብ አፋችንን፣ አፍንጫችንን ወይም ዓይናችንን ስንዳስስ ነው፡፡ ስለሆነም እጅን ደጋግሞ በደምብ በሳሙና ማፅዳት አንዱ ፍቱን የመከላከያ ዘዴ ተደርጎ ይወሰዳል፡፡
“ቫይረሶች” ከገላ ውጭ ሆነው፣ በሽታ የማስከተል አቅማቸው ሳይኮላሽ፣ እስከ ስንት ጊዜ እንደሚቆዩ በእርግጠኝነት ባይታወቅም፣ በእጅ የሚነካ አካባቢን ደጋግሞ ማጽዳት ይበጃል፡፡ ለምሳሌ የበር እጀታን፣ ከፎቅ መውረጃ እጅ ድጋፍን፣ የምግብ ቁሳቁስን፣በአጠቃላይ በጋራ የምንጠቀምባቸውን ቁሳቁስ ሁሉ በተደጋጋሚ ማጽዳት ያሻል፡፡
ከላይ እንደተጠቀሰው፣ የወረርሽኙን መዛመት ለመግታት በየግላችን ማድረግ የምንችል እና መፈጸም ያለብን የሚከተሉትን ተግባራት ነው። እጆቻችንን በሚገባ አጽድቶ መታጠብ፣ እንዲሁም “ጀርም” አምካኝ በሆኑ ፈሳሾች ማጽዳት፣ ስናስል፣ ስናነጥስ እጃችን ላይ ሳይሆን ክርናችን አካባቢ እንዲሆን፤ አፍና አፍንጫን በ”ማስክ” መሸፈን፣ ፊታችንን በተለይ ዓይንን፣ አፍንጫን፣ አፍን፣ በእጃችን አለመንካት፤ አለመጨባበጥ፣ ተራርቆ መቆም፣ ተራርቆ መቀመጥ፣ በብዛት የሚነኩ ቁሶችን (የበር እጀታ፣ የፎቅ መውረጃ ድጋፍ (ሃዲድ)፤ ደጋግሞ ማጽዳት፣ ወዘተ ናቸው፡፡
ማስታወስ የሚገባው፣ ሁሉንም ምክራዊ ተግባሮች፣ አንዱን ከአንዱ ሳይለዩ፣ ማከናወን ማስፈለጉን መረዳት ነው፡፡ የሚሰጡ ምክሮችን ሁሉንም በጋራ መተግበር የሚያስፈልገው፣ ቫይረሱ አንዱን የጥንቃቄ (መከላከያ) ረድፍ ሾልኮ ቢያመልጥ፣ በሌላው የመከላከያ ስልት እንዲገታ ለማድረግ ስለሚያስችል ነው፡፡ ከተቻለ ከሁሉም ፍቱን መከላከያ የሚሆነው፣ ከቤት ሳይወጡ፣ ከቤተ ሰብ ሌላ፣ ሌሎችን ግለሰቦች ሳያገኙ መዋል፣ መሰንበት፣ ነው፡፡
እንዲሁም በስብሰባ አለመሳተፍን፣ ትምህርት ቤቶችን መዝጋትን፣ የመንገድ ጉዞን መቆጣጠርን ያካትታል፡፡ በአገር ደረጃ የተጠናከረ ምርመራ ማካሄድ (ብዙ ሰዎች በብዙ አካባቢ እንዲመረመሩ ማድረግ)፣ በበሽታው የተለከፉ ግለሰቦችን (ቫይረሱ የተገኘባቸው) የመታመም ስሜት ባይኖራቸውም፣ ከእንቅስቃሴ እንዲገቱ፣ የታመሙት እስኪያገግሙ ድረስ ፣ በሆስፒታል፣ በቤት ውስጥ፣ ተወሰነው እንዲቆዩ የማድረግ ተግባራት ናቸው፡፡
በቀላሉ ሊተገበሩ የሚችሉ ተግባራት ከላይ የተጠቀሱት ሲሆኑ፣ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ተጨማሪ የመከላከል እርምጃዎችም ሊወሰዱ ይችላሉ። “ኮቪድ-19” የሚሰራጭ በእስትንፋስ ስለሆነ ነው፣ አፍንጫ እና አፍ በጭምብል (“ማስክ”) ሸፍኑ የሚል ምክር ደጋግሞ የሚለገሰው፡፡
የበሽታው ሁኔታ ከጉንፋን ካልከፋ ሁኔታ እስከ ሕይወት ማውደም ድረስ የተለጠጠ ነው፡፡ ቫይረሱ ከለከፋቸው ግለሰቦች ብዙዎቹ ከበሽታው ለማገገም ሲችሉ፣ ሌሎች ጥቂቶች ለሞት ይዳረጋሉ፡፡ በበሽታው ተይዘው ለሞት ስለሚዳረጉት ግለሰቦች፣ በተለያዩ አካባቢዎች የተለያዩ አህዛዊ ግምቶች ተሰንዝረዋል፣ ግምታዊ ስሌቱ ከሁለት ነጥብ ሦስት በመቶ (2.3 %) እስከ አምስት በመቶ (5 %) የተለጠጠ ነው፡፡ ታመው የዳኑ ግለሰቦች፣ በበሽታው እንደገና ሊያዙ ወይም እንደክትባት ተቆጥሮ ሁለተኛ ላይያዙ መቻላቸው ገና አልተረጋገጠም፡፡
ያም ሆኖ ግን በሽታው ከታመመ ግለሰብ ወደ ጤነኛ በቀላሉ ስለሚጋባ፣ ስርጭቱ በጣም ፈጣን እና ሰፊ ነው፡፡ በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ግለሰቦች፣ በአጭር ጊዜ ውስጥ ሊለከፉ፣ እንዲሁም ወረርሽኙ ብዙ ቦታዎችን (አገሮችን) ሊያዳርስ ይችላል፣ ብሎም ብዙ ሰዎችን ያጠቃል፡፡ ለህልፈት የሚዳረጉት ሦስት በመቶ (3 %) ናቸው ብለን ግርድፍ ግምት ብንወስድ፣ የሚሞቱትን ልንገምት እንችላለን፡፡ ለምሳሌ 10 ሚሊዮን (አሥር ሚሊዮን) ሰዎች በበሽታው ቢለከፉ፣ ከነኝህ በአማኻኝ 300,000 (3 %) ለሞት ይዳረጋሉ ማለት ነው፡፡
እስካሁን የተገኘው ማስረጃ እንደሚያመለክተው፣ በበሽታው ለህልፈት የሚዳረጉት (በበሽታው ተይዘው እስከ መሞት የሚደርሱት) አብዛኻኙ ቀደም ሲል በሌሎች በሽታዎች፣ ለምሳሌ የልብ በሽታ፣ የስኳር በሽታ፣ የደም ግፊት፣ ከመተንፈስ ጋር የተቆራኙ ህመሞች (ሳል፣ አስም)፣ የካንሰር በሽተኞች፣ የኩላሊት ታማሚዎች፣ ሲሆኑ፣ እንዲሁም ክብደታቸው ከመጠን ያለፈ እና የሲጋራ ማጤስ ጠባይ ያላቸውንም ያካትታል፡፡ በሽታው ከእድሜ ጋርም የተዛመደ ስለሆነ (እድሜ ተላላፊ ባልሆኑ በሽታዎች ከመጋለጥም ጋር የተዛመደ ነው)፣ በብዛት የሚሞቱት እድሜያቸው ገፋ ያሉ ግለሰቦች ናቸው፡፡
ወረርሽኝ የሰውን ልጅ የሚያጠቃበት መንገድ የትየለሌ ነው፣ የሕዝብ ብዛትን፣ ባህልን፣ ፖለቲካን፣ ስልጣኔን፣ የሃብት ማካበትን እና የተፈጥሮ ክብካቤን ጭምር ሲያቃውስ የኖረ፣ ያለ፣ ወደ ፊት የሚኖር፣ ተፈጥሯዊ ጠላት መሆኑ ይታመናል።
በወረርሽኝ መዛግብት፣ ከሁሉ በፊት የሚወሳው፣ “የፔሉስየም” (Pelusium) ወረርሽኝ፣ በ541 ነበር የተከሰተ፡፡ ተውሳኩ በ542 “ቆስጠንጥንያን” ወረረ። “ቆስጠንጥንያ” በዚያን ዘመን፣ በንጉሠ ነገሥት “ጁስቲንያን” (Emperor Justinian) የሚመራው የሮማውያን ምሥራቅ ግዛት መናኸሪያ ከተማ (ዋና ከተማ) ነበረች። ወረርሽኙ እየጠነከረ ሲሄድ፣ ንጉሠ ነገሥቱ ልዩ የበጎ አድራጎት ተግባር ፈጸመ ይባላል፡፡ ያም ድርጊት ለሞቱ ደሃዎች ሁሉ ለቀብር ሥርዓት የሚያስፈልገውን ወጭ መሸፈን ነበር። ወረርሽኙ ከዓመት በኋላ “ሮማን” አጠቃ፣ ብዙ ሳይቆይ በ 544 “ብሪታንያ” ደረሰ። ከዚያ በኋላ የንጉሠ ነገሥቱ የበላይ የጦር መኮንኖች የምዕራቡን ግዛት ሮምን ጭምር መቆጣጠር ተሳናቸው።
ወረርሽኙ እንደገና “ቆስጠንጥንያን” በ 558፣ በ 573 እና በ 586 ደጋግሞ አጠቃ፤ የወረርሽኙ ጥቃት እስከ 750 ድረስ ዘለቀ። ያም ሁኔታ የታሪክን አቅጣጫ ለመቆጣጠር በቃ ይባላል፡፡ የሮማን የተንጣለለ ግዛት በተከታታይ ወረርሽኞች መንስዔ እንደተዳከመ ይገመታል፡፡ ከዚህ ወረርሽኝ በኋላ ነበር የሮማን የተንጣለለ ግዛት ሰላም ያጣው እና በመጨረሻም ለመንኮታኮት የበቃ፡፡ በወረርሽኝ በተዳከመ ግዛት፣ መንግሥት ደካማ በነበረበት ዘመን ነበር ክርስትናም በሮማን ግዛት ውስጥ መስፋፋት የቻለ፡፡ የክርስትና እምነት፣ የወረርሽኝን ኮቴ ተከትሎ፣ በጭንቀት ላይ የነበሩ የማህበረሰቡ አባላትን በብዛት፣ በአጭር ጊዜ፣ ተስፋ አጎናጽፎ፣ አሰንቆ፣ ለአማንያን ለማበርከት የበቃ፡፡ በተጨማሪ በዚያን ወቅት አዲስ የዓለም ሥርዓት እየተገነባ ነበር፡፡ ጠንካራው የእስልምና ሃይማኖት በአካባቢው ማንሰራራት የጀመረ በዚያን ዘመን ነበር።
“የፕሌግ” ወረርሽኝ በ1348 እንግሊዝ አገር አንሰራርቶ ስለነበረ እና፣ ብዙ እልቂትም ስለአስከተለ፣ የእንግሊዝ አገር ኢኮኖሚያዊ ቀውስ መንስዔ ሆኖ ነበር። ብዙ ሕዝብ በወረርሽኙ ምክንያት ስለሞተ፣ በእንግሊዝ አገር ከፍተኛ የሠራተኛ እጥረት ተፈጥሮ ነበር። ወረርሽኙ የሠራተኛ ጉልበት ዋጋን አናረው፣ ቀደም ብሎ እንደነበረው በቀላል ደመወዝ ክፍያ፣ ሠራተኛ ቀጥሮ ማሠራት አልተቻለም ነበር። አንዳንድ የታሪክ ምሁራን፣ ይህ ታሪካዊ ክስተት ለእድገት እና ለለውጥ እንደ አንድ ዓቢይ ምዕራፍ ሆኖ መወሰድ አለበት ብለው ያምናሉ።
ይኸው ወረርሽኝ በአውሮፓ ውስጥ ያልታሰበ ማህበራዊ ቀውስም አስከስቶ ነበር። አብዛኻኙ የአውሮፓ ማህበረሰብ ወረርሽኙን አምላክ እንደላከባቸው መቅሰፍት አድርገው ሲመለከቱት፣ ሌሎች ደግሞ በተለይ በፈረንሳይ፣ በስፓኛ የነበሩ መንግሥታት እና የክርስትና ሃይማኖት አባቶች፣ ይሁዲዎች በውሃና በምግብ ላይ በጨመሩት መርዝ መንስዔ ነው በሽታው ያንሰራራ ብለው ያምኑ ስለ ነበር፣ የአካባቢው ሕዝቦች በመንግሥት እገዛ፣ ይሁዲዎችን በጅምላ መግደል ላይ ተሰማርተው ነበር። በዚያን ዘመን በስፓኛ እና በፈረንሳይ አገር ሕፃን፣ ሽማግሌ፤ ወንድ፣ ሴት ሳይለይ፣ አሰቃቂ የይሁዲዎች ግድያ ተካሄደ። ከዚያም ቀደም ሲል፣ በተመሳሳይ ሁኔታ በሰሜን አፍሪካ (በ1290 አካባቢ)፣ በአውሮፓ የተካሄደውን ዓይነት የይሁዲዎች ጅምላ ግድያ ተካሂዶ እንደነበረ ይወሳል።
በአዲሱ ዓለም (አሜሪካ) የፈንጣጣ ወረርሽኝ መጀመሪያ የተከሰተ በ1518 ነበር። ይህም “ክርስቶፎር ኮለምበስ” (Christopher Columbus) የዚያን አካባቢ በጐበኘ ከሩብ ምዕተ-ዓመት በኋላ ነበር። በ1519 ሁለት የዘመኑ የካቶሊክ መነኮሳት፣ ለስፓኛው ንጉሥ፣ “ለቀዳማዊ ቻርልስ” (Charles I) በጻፉት ደብዳቤ ሁኔታውን ሲያብራሩ፣ “አምላክ ይህንን የፈንጣጣ ወረርሽኝ በነባር ኗሪዎች መዓት አውርዶ፣ ቅጣቱን ተግባር ላይ ስላዋለ፣ እና ወረራው እንዳይገታ ስላደረገ፣ ምስጋና ይገባዋል” ብለው ነበር። በዚያ ወረርሽኝ መንስዔ ሕዝቡ ተዳክሞ ስለነበረ፣ በ1519 “የአዝቴክ” ዋና ከተማ “ቴኖኪቲላን” (Tenochitilan) በቀላሉ በስፓኝ ወታደሮች ቁጥጥር ስር ለማዋል በቃች። እንዲሁም በ1532 ሌላው የአካባቢ ዝነኛው “የኢንካ” መንግሥት፣ በስፓኞች የተጠቃ፣ በወረርሽኝ የተዳከመ ስለነበረ ነው፣ ውሻ በቀደደው ጅብ ይገባል እንደሚባለው።
ከወራሪው ጦር ጋር ወደ አዲሱ ዓለም በመጡ በሽታዎች መንስዔ (ፈንጣጣን ጨምሮ)፣ ስንት ያካባቢው ሕዝብ እንዳለቀ በርግጥ ባይታወቅም፣ ከ10 ሚሊዮን ያላነሰ ሕዝብ በተላላፊ በሽታዎች ለህልፈት እንደተዳረገ ይገመታል። ከሁሉም አሰቃቂ የነበረውና አብዛኻኙን ነባር የክፍለ ዓለሙን ሕዝብ ለሞት የዳረገ፣ ፈንጣጣ ነበር ይባላል። ያም ስለሆነ፣ ወራሪዎች ግዛት በሚመሠርቱበት ዘመን፣ የሰው ኃይል እጥረት ስለገጠማቸው፣ አፍሪካውያንን በባርነት መልክ፣ ወደ አዲሱ ዓለም አግዘው በጉልበት ሥራ ላይ እንዲሠማሩ አደረጓቸው። ይህም የታሪክን አቅጣጫ እንደቀየረ ይታመናል፡፡ ያ የታሪክ ጠባሳ፣ ጠባሳ ነውና፣ ይሸፈን፣ ይለባበስ ይሆናል እንጅ፣ የመወገጃ መንገድ ያለው አይመስልም፡፡
ከዚያም የፈንጣጣው ወረርሽኝ ወደ ደቡብ ዘምቶ፣ ወራሪው የስፓኛ ጦር ገና እዚያ አካባቢ ሳይደርስ፣ ጠንካራ እና ዝነኛ የነበረውን “የኢንካን” (Inca) መንግሥት አመሰቃቀለው። የወረርሽኝ መንስዔዎች ሁሉ ከወራሪው የስፓኛ ጦር እንዲሁም በባሪያ መልክ በአካባቢው ወራሪዎች ባሰማሯቸው አፍሪካውያን ጋር ነበር ወደ አዲሱ ዓለም የዘመቱት፡፡ ነባር የአካባቢ ሕዝቦች ለበሽታው እንግዳ ስለነበሩ እና ሰውነታቸው (አካላቸው) ለነኛ ዓይነት በሽታዎች ምንም የመከላከል መሰናዶ ስላልነበረው ነበር በሽታውን ሊቋቋሙት ያልቻሉት፡፡ በዚያ ምክንያት በፈንጣጣ ከተለከፉ ሰዎች ዘጠና በመቶ (90%) ለሞት ይዳረጉ ነበር፡፡
ከዚያም በኋላ የአውሮፓ መንግሥታት ወታደሮች ወደ አሜሪካ ክፍለ ዓለም ሲዘልቁ፣ በዚያ የነበሩ መንግሥታት እያንዳንዱ ሥርዓቱ የተዛባበት፣ ሠራዊቱ የተዳከመበት፣ ጠላት፣ ወራሪ የማይመክት፤ እያንዳንዱ የአካባቢ ማህበረሰብ አባል፣ በጠኔ የተሰበረ፤ በበሽታ የተወረረ፣ አሞቱ የፈሰሰ፣ ጉልበቱ የኮሰሰ፣ ነበር። እንደ ቋያ እሳት የተቀጣጠሉ፣ ደጋግመው የተከሰቱ ወረርሽኞች፣ የዚያን አካባቢ ታሪክ አዲስ አቅጣጫ ቀየሱ።
ከዚያ በኋላ፣ በዚያ አካባቢ የተከሰተው “ኮኮሊዝትሊ ወረርሽኝ” (Cocoliztli) በሚባል የሚታወቀው ከ1545 እስከ 1548 ነበር በመካከለኛው አሜሪካ የተከሰተ። ቃሉ “ኮኮልዝትሊ” በአዝቴክ (Aztec) ቋንቋ “ቸነፈር” ማለት ነው። በዚህ ወረርሽኝ 15 ሚሊዮን (አሥራ አምስት) ሕዝብ በሜክሲኮና በሌሎች መኻከለኛው አሜሪካ ለህልፈት እንደተዳረጉ ይገመታል። በበሽታው ብዙ ሰው የሞተ፣ ቀደም ሲል የአካባቢው ማህበረሰብ በድርቅ መንስዔ ለቸነፈር የተጋለጠ ስለነበረ መሆኑ ይታመናል።
ከዘመናት በኋላ ”ኮሌራ” በአሮጌው ዓለም (አፍሪካ፣ እስያ እና አውሮፓ) ለተከታታይ ወረርሽኞች መንስዔ ሆኖ ነበር፡፡ “የኮሌራ” ወረርሽኝ በሕንድ አገር ከ1829 ጀምሮ፣ ወደ ሩስያ ከዚያ ወደ ምዕራብ አውሮፓ እና ወደ አሜሪካ ዘለቀ። ኮሌራ ከፈንጣጣ የሚለየው ኢኮኖሚያዊ ይዘት ስላለው ነው፡፡ እየመረጠ ደሃ ነው የሚገድል። የበሽታው መንስዔ በሰገራ የተበከለ ምግብ ወይም መጠጥ ስለሆነ፣ እና ያ ደግሞ የደሃዎች እንጅ የሃብታሞች ችግር ስለአይደለ ነው፣ በሽታው ሃብታም የማያጠቃው፡፡
በ19ኛው ምዕተ ዓመት፣ በተከታታይ ዓመታት፣ በተከሰቱ የ”ኮሌራ” ወረርሽኞች፣ “በብሪታንያ” (“በሊቨርፑል” /Liverpool)፣ በስኮትላንድ (“በግላስጎ”/Glasgow) እና አየርላንድ (በደብሊን/ Dublin) ረብሻ ተቀስቅሶ ነበር። ሃኪሞች ታማሚዎችን ለሞት እየዳረጓቸው ነበር ብሎ በማመን ነበር፣ የሕዝብ አመጽ የተቀሰቀሰ፡፡ በዚያው ዘመን፣ በተመሳሳይ ሁኔታ፣ በተለያዩ የሩስያ አካባቢዎች ረብሻ ተቀስቅሶ፣ ሱቆች ተዘርፈዋል፣ ብሎም የንግድ ቤቶች ለክስረት ተዳርገዋል።
በሩስያ ከተቀሰቀሱት አለመረጋጋቶች (ረብሻዎች)፣ አመጹ ጐልቶ የታየ “ቅዱስ ፒተርስበርግ” (St. Petersburg) አካባቢ ነበር። የከተማዋ ባለስልጣኖችም፣ የረብሻው አቀንቃኞች ናቸው ያሉዋቸውን ግለሰቦች፣ ከባድ ቅጣት መቅጣት ጀመሩ፡፡ ያም ሁኔታ ተጨማሪ አለመረጋጋት እንዲቀሰቀስ ጋባዥ ሆነ፣ መንግሥት ክንዱን ባጠናከረ መጠን፣ አመጹ እየገነፈለ ሄደ። ከዘመናት በኋላ ለተከሰተው፣ ለታላቁ የሩስያ አብዮት እንደ “እርሾ”፣ እንደ “ጥንስስ” እንዳገለገለ ይገመታል፡፡ ማለት “ኮሌራ” በ1917 ለተከሰተው ታላቁ የሩስያ አብዮት መድረክ አዘጋጀ፤ ከዚያም ወቅቱ ሲመቻች፣ አብዮቱ ፈላ፣ ገነፈለ፣ ተቀጣጠለ፣ መሰል ግምት ነው።
ወደፊት ወረርሽኝ ይመጣል ብሎ ማመን ታሪክን ያገናዘበ ሀቅ ነው፡፡ በሃያኛው ክፍለ ዘመን፣ በተለያዩ አከባቢዎች የተከሰቱ “የፍሉ” ዓይነቶች፣ ምንም መሠረታዊ ሳይንሳዊ መዋቅሮቻቸው ተመሳሳይ ቢሆኑም፣ የሚያስከስቷቸው የበሽታ ዓይነቶች ይለያያሉ፣ ስለሆነም የተለያዩ ስያሜዎች ተሰጥቷቸው፣ የ”ስፓኛ ፍሉ”፣ የ”እስያ ፍሉ”፣ የ”ሆንግ ኮንግ ፍሉ”፣ ወዘተ በመባል ይታወቃሉ፡፡ ቫይረሶች ባህሪዎቻቸውን ቀይረው፣ የወፍ ዘር ወራሪ፣ ወይም የሌት ወፍ ወራሪ ወዘተ የነበሩ ሰውን ማጥቃት የሚችሉ አሁን እንዳሉ ሳይንሳዊ ሀቅ ነው፡፡
በዓለም ላይ በየጊዜው የሚከሰቱ አዳዲስ በሽታዎች የሰው ልጅ የራሡን ድንበር ዘልሎ ወደ ዱር እንስሳት መኖሪያ ሲዘምት የተከሰቱ ናቸው ይባላል፡፡ በመሠረቱ እነዚያ የአዳዲስ ወረርሽኝ መንስዔ የሆኑ ጀርሞች (ለምሳሌ” ኢቦላ” ፣ ሳርስ ወዘተ)፣ ከጠፈር፣ ከዓለም ውጭ፣ በ ‘ኮሜት’ ተሳፍረው የመጡ አይደሉም፣ የዚህ የኛው ዓለም ነባር ኗሪዎች ናቸው። ሆኖም የተፈጥሮ ሃብት አጠቃቀም መዛባት፣ ወይም ተፈጥሯዊ ጊዚያዊ (የባህር እና የአየር ነውጥ) ከባድ አደጋ ካልተከሰተ በቀር፣ እነዚህ ሕያው ወረርሽኝ አስከታይ አካላት ከሰው ጋር የመገናኘት ሁኔታ አይፈጠርም።
እነኝህ ሕያው አካላት የዱር እንስሳት ጥገኞች ሆነው ሲኖሩ፣ ድንገት ያልተለመደ ግንኙነት በሰው ልጅ እና በነዚህ የዱር እንስሳት መካከል ሲከሰት፣ እነዚህ በሽታ አስከታይ ማይክሮቦች፣ ከዱር እንስሳት ወደ ሰው ልጅ ገላ ይገባሉ፣ ብሎም ብዙ ሕይወት ያጠፋሉ፣ እያጠፉም ናቸው።
እነኝህ ወራሪዎች አገር ድምበር አይለዩም፣ ድምበር ዘለል ናቸው፡፡ አገራት በነጠላ ተከላክለው ወረርሽኙን ሊገቱ አይችሉም። ወረርሽኙ በአጠቃላይ የሰው ልጆች የጋራ ችግር ስለሚሆን፣ መፍትሄውም በጋራ መፈለግ አለበት። ይህንንም ለመተግበር የተቋቋሙ ዓለም አቀፍ ድርጅቶች አሉ።
ዓለምን የሰው ልጅ ከሌሎች እንስሳት ጋር ተጋርቶ ነው የሰፈረባት፡፡ በመሠረቱ የዱር እንስሳት፣ ስያሜያቸውን፣ ያገኙ ከሰው ጋር በቅርበት አካባቢን ለመኖሪያነት ስለማይጋሩ ነው፡፡ የሰው ልጅ የዱር እንስሳትን መኖሪያ ሲጋራ፣ የበሽታ መንስዔ የሆኑ “ማይክሮቦች”፣ ድምበር ዘለል ሆነው፣ የሰውን ልጅ ለበሽታ ሊዳርጉት ይችላሉ፡፡ ለነዚህ ዓይነት “ማይክሮቦች” ምሳሌዎች ብዙ ናቸው፣ እነ “ኢቦላ” ( Ebola)፣ “ኤች አይቪ ኤድስ” ( HIV/AIDS )፣ “ሳልሞኔላ” (Salmonella )፣ ሊጠቀሱ ይችላሉ፡፡
ይህን ጉዳይ የበለጠ ለመረዳት እንድንችል የሌሊት ወፍን እንደ ዱር እንሰሳ ወስደን፣ ከዚያች እንስሳ ወደ ሰው ልጅ ሊጋቡ የሚችሉ በሽታዎችን እናውሳ፡፡ በዓለማችን ብዙ የሌሊት ወፍ ብቸኛ ዝርያዎች (species) አሉ፡፡ የሌሊት ወፍ ብቸኛ ዝርያዎችን በጥቅሉ ብንወስድ፣ ብዙ የቫይረስ ዝርያዎች (ወደ አንድ መቶ ሰላሳ የሚገመቱ) ገላቸው ውስጥ እንደሚገኙ ተረጋግጧል፡፡ ስለሆነም የሌሊት ወፎች፣ እንደ ቫይረሶች ጎተራ (ቋት) ሆነው ሊቆጠሩ ይችላሉ፡፡
በሌሊት ወፎች ገላ የሚገኙ ቫይረሶች፣ ጥቂቶቹ የሰው ልጅ በሽታ መንስዔዎች ናቸው (ለምሳሌ የውሻ በሽታ፣ ኢቦላ)፡፡ በሽታው የሌሊት ወፎችን አያጠቃም፡፡ ዋናው ምክንያት፣ የሌሊት ወፎች በቫይረሶች ከመጠቃት የሚታደጓቸው ልዩ የሆኑ የመከላከያ መሰናዶዎች ስለአሏቸው ነው፡፡ ስለሆነም፣ ምንም የበሽታ መንስዔዎች በገላቸው ውስጥ ቢገኙም፣ ለሞት ስለማይዳርጓቸው፣ የሌሊት ወፎች በሕይወት እስካሉ ድረስ የበሽታ ጎተራ (ቋት) ሆነው ይዘልቃሉ፡፡
የሌሊት ወፎች ነባራዊ ባህርይ ለበሽታ ማስተላለፍ ሁኔታ የተመቻቸ ነው፡፡ ለዚህም የበሽታ ማስተላለፍ ተግባር የጎላ ሚና እንዲኖራቸው ያስቻላቸው ሁኔታዎች ብዙ ናቸው፡፡ አንደኛ በበሽታው ለህልፈት አለመዳረጋቸው፣ ሁለተኛ የረጅም ዕድሜ ባለፀጐች መሆናቸው፣ ሦስተኛ በጣም ከተለያዩ አካባቢዎች (በርሃ፣ጥሻ፣ ዋሻ፣ ቤት አካባቢ፣ ወዘተ). መኖር መቻላቸው (መገኘታቸው)፣ አራተኛ በየቀኑ በመቶዎች ኪሎሜትሮች የሚቆጠር ርቀት፣ ለምግብ አሰሳ፣ መጓዛቸው፣ አምስተኛ በጣም በተፋፈገ ቦታ ተሰባስበው መኖራቸው፡፡ በአንዳንድ ዋሻዎች ውስጥ ከሚሊዮን በላይ የሌሊት ወፎች ተፋፍገው ይኖራሉ፣ ይገኛሉ፡፡ ይህም ለቫይረስ መባዛት፣ ካንድ የሌሊት ወፍ ወደ ሌላ የሌሊት ወፍ፣ ሁኔታውን አመች ያደርገዋል፡፡ ስለሆነም ነው አዲስ ወረርሽኝ በተነሳ ቁጥር፣ ሁሉም ተመራማሪ ጣቱን ወደ ሌሊት ወፍ አቅጣጫ የሚቀስር፣ እሷ ናት የበሽታው፣ የወረርሽኙ፣ ቋት ብሎ፡፡
ዋሻ፡ በዓለም ላይ በየጊዜው የሚከሰቱ አዳዲስ በሽታዎች በተፈጥሮ ልዩ ልዩ አካባቢዎች የሚገኙ ናቸው፡፡ ከዋሻአካባቢለወረርሽኝመንስዔሊሆኑየሚችሉሕያውአካላትአሉ፣ ለምሳሌ “ሂስቶፕላዝሞሲስ” (Histoplasmosis)፣ የውሻበሽታ(Rabies)፣ እናበመዥገርየሚተላለፍ፣ዋሻውስጥከሚኖሩእንስሳትወደሰውልጅሊተላለፉ የሚችሉ፣ የሚተላለፉ፣ የከባድ ትኩሳት መንስዔ የሆኑ ሕያው አካላት አሉ፡፡ እነኝህ በሽታዎች የሰው ልጅን የሚያጠቁ፣ የሰው ልጅ በዚያ አካባቢ ሲገኝ ብቻ ነው፡፡
በሽታ ለየት ባለ መንገድም ከደን ተነስቶ፣ በአቀባባይ እንስሳት ታግዞ፣ ሰውን ማጥቃት ይችላል፡፡ ለምሳሌ “በብራዚል” የጫካ መመንጠር እና የወባ መዛመት ቁርኝነት እንዳላቸው መረጃ ተገኝቷል፡፡ መረጃው እንደሚያመለክተው አስር በመቶ (10%) የደን ሽፋን ሲከላ፣ ከዚያ ጋር ተዛምዶ የወባ ስርጭት በዓመት ሦስት በመቶ (3%) እየጨመረ እንደሚሄድ ተመዝግቧል፡፡
እንዲሁም“በላይቤርያ” (Liberia) ፍራፍሬ ለማልማት ደኑ፣ ጫካው ሲመነጠር፣ ደን ውስጥ ነባር ኗሪዎች የሆኑ፣ የአይጥ ዝርያዎች፣ ከግብርና ከለማው ፍራፍሬ ለመመገብ ከአካባቢው ጐረቤት ጫካ እየወጡ ወደ ፍራፍሬው ማሳመዝመት ጀመሩ፡፡ እግረ መንገዳቸውን ከሰው ልጅ ጋር፣ ከዚያ በፊት ያልነበረ ግንኙነት፣ መሠረቱ፡፡ ይህ ያልታሰበ ግንኙነት በአይጥ ገላ ውስጥ የሚገኙ ቫይረሶች ወደ ሰው ልጅ መተላለፍ እንዲችሉ አደረገ፡፡
የሰውልጅ፣ በጫካ አይጦች ሽንት፣ ወይም ሰገራ፣ የተበከለ ምግብ፣ መጠጥ፣ ወይም ፍራፍሬ ሲነካ፣ ሲመገብ፣ በበሽታው ይለከፋል፡፡ አንዱ እና ዋናው“ላሳቫይረስ” (Lasa virus) ሲሆን፣ ይህም ቫይረስ የሰውን ልጅ “በኢቦላ” መሰል በሽታ ይለክፋል፡፡ በዚህ ቫይረስ ከሚለከፉ ግለሰቦች በአማኻኝ ሰላሳ ስድስት በመቶ (36%) ለሞት ይዳረጋሉ፡፡ በተመሳሳይ ሁኔታ ቫይረስ አስተላላፊ የሆኑ” የአይጥ አስተኔዎች” (Rodents) “በፓናማ“፣ “በቦሊቪያ“፣ “በብራዚል” ፣ ታይተዋል፡፡
“ፈንጣጣ” ለመጀመሪያ ጊዜ ሰውን ማጥቃት የጀመረው በሩቅ ምሥራቅ እንደነበረ ይታመናል፡፡ የሰው ልጅ ከብት አርቢ እና ገበሬ መሆን ሲጀምር፣ መንደር ሲመሠርት ጫካ መመንጠር ጀመረ፡፡ የሚያረባቸው ከብቶች እና የዱር እንስሳት (ጫካ ውስጥ የሚኖሩ)፣ አካባቢ መጋራት ጀመሩ፡፡ በዚያን ጊዜ፣ አካባቢ ሲጋሩ፣ የዱር እንስሳት ቫይረስ ወደ ቤት እንስሳት ተጋባ፡፡ ለነገሩማ፣ ለማዳ የተደረጉት እንስሳትም፣ ቀደም ሲል የዱር እንስሳት የነበሩ ናቸው፡፡ ከዚያም ለማዳ እንስሳት ቫይረሱን ወደ ሰው ሰፈር ይዘውት መጡ፡፡ ከዚያም ቫይረሱ ባህርይውን ቀይሮ፣ ወደ ሰው ተጋባ ይባላል፡፡
ከደንጋርየተቆራኙየወረርሽኝመንስዔዎችብዙናቸው፡፡ እንደምሳሌነትከቫይረሶች፣ “ቢጫወባ“፣ “ደንጊ“፣ “ኢቦላ“፣ “ሳርስ“፣ “የውሻበሽታ“፣ ሊወሰዱይችላሉ፡፡ የተላላፊ በሽታ መንስዔ የሆኑ የባክቴሪያ ዝርያዎች አሉ፡፡ ከነጠላ ሕዋሳት የተላላፊ በሽታ መንስኤዎች ወባ ፣ ቁንጭር፣ ሊወሰዱ ይችላሉ፣ ሌሎች እንዲሁም “ኤች አይ ቪ ኤድስ” (HIV/AIDS)፣ ከዱር እንስሳት” የዝንጀሮነገዶች“፣ ወደ ሰው እንደተዛመተ ይገመታል (ይጠረጠራል)፡፡ሕይወት ሰላቢ የሆኑ ብዙ ዓይነት በሽታዎች መነሻቸው የአፍሪካ ክፍለ ዓለም ነው፡፡ ኢቦላ(Ebola) ዚካ(Zika) እናሌሎች እንደምሳሌነት ይወሰዳሉ፡፡
በተጨማሪ የባሕር ወለል ጨለማእና በጣም ቀዝቃዛ የሆኑ አካባቢዎች(ለምሳሌ የውቅያኖስወለሎች)፣ ለማይክሮቦች እንደመሸሸጊያ ሆነው ያገለግላሉ፡፡ እንደዚያ ያለ አካባቢ ድንገት በከፍተኛ ማዕበል አካባቢው ሲናወጥ፣ ውሃው ሲገለባበጥ እና ባህሩ ወለል ላይ የነበሩ ማይክሮቦች ጥልቀት ውስን ከሆነ አካባቢ ሲደርሱ፣ ሰውን ለመልከፍ አመቺ ይሆንላቸዋል፡፡
የዓለም ጤና ድርጅት እንደ ተተነበየ በ2030፣ የሕፃናት ተቅማጥ በሽታ፣ በአሥር በመቶ(10%) ይጨምራል የሚል ግምት አለ፡፡ የአካባቢው ሙቀት ሲጨምር በሦስት አፅቄዎች (Insects) የሚተላለፉ በሽታዎች ከአሁኑ ሰፋ ያለ አካባቢ ይደርሳሉ ተብሎ ይገመታል፡፡ ይህም የወባ ትንኝን (ቢምቢን) ያካትታል፡፡ ያም ሆኖ እያንዳንዱ የቢምቢ ዝርያ ተስማሚ የሆነለት አካባቢ ሙቀት ይለያያል፡፡ ለምሳሌ ወባ አስተላላፊ ቢምቢ ምቹ ሆኖ የምታገኘው 25 oC (78 oF) ሲሆን፣ ዚካ (Zika) አስተላላፊዋ ቢምቢ የሚመቻት የአካባቢ ሙቀት 29 oC (84 oF) ሲሆን ነው፡፡
በአየር ቅጥ ለውጥ መንስዔ፣ የዝናብ መጠን ሊጨምር ወይም ሊቀንስ ይችላል፡፡ ሁለቱም ሁኔታዎች ለወባ ትንኝ መራባት አመች ናቸው፡፡ የዝናብ መጠን ሲጨምር፣ የዝናብ ወቅት ካለፈም በኋላ፣ ብዙ አካባቢዎች ውሃ እንዳቆሩ ለሳምንታት፣ ለወራት፣ ሊባጁ ይችላሉ፣ ብሎም የቢምቢ መራቢያ ኩሬዎች ይሆናሉ፡፡ የዝናብ መጠን ሲቀንስ፣ ለወባ መራባት የማያመቹ፣ ፈሳሽ የነበሩ ጅረቶች፣ ወንዞች፣ ፍሰታቸው ተገትቶ፣ ይፈሱበት በነበረበት ትናንሽ ኩሬዎች ይመሠረታሉ፣ ብሎም ለወባ ርቢ አመች ሁኔታን ያመቻቻሉ፡፡
ተላላፊ በሽታ በሰው ልጅ ላይ አሁንም በ21ኛው ክፍለ ዘመን ከፍተኛ ጉዳት እያደረሰ ነው፡፡ በዓለማችንለህልፈትከሚዳረጉሰዎችሩብ(25%) ያህሉ በተላላፊበሽታመንስዔእንደሆነይገመታል፡፡ በዘመናችን በየዓመቱ በተላላፊበሽታወደ10 ሚሊዮንግለሰቦችለህልፈትይዳረጋሉ፡፡
ከላይ እንደተጠቀሰው ወረርሽኝ በተዘዋዋሪ መንገድ ከአየር ቅጥ ለውጥ ጋር ይዛመዳል፡፡ በአየር ቅጥ ለውጥ መንስዔ “አውሎ ነፋስ”፣ ከባድ ውሽንፍር ይከሰታል፡፡ ከአየር ቅጥ ለውጥ ጋር ተዛምዶ የሚፈጠረው ጎርፍ፣ የአካባቢ ፅዳት መጠበቂያ መሠረተ ልማትን ስለሚደመስስ፣ ለመጠጥ የሚያገለግል ውሃ እና የቆሻሻ ፍሳሽ ይቀላቀላሉ፡፡ የሚበላው ምግብ፣ የሚጠጣው ውሃ በቆሻሻ ይበከላል፡፡ ውጤቱም “ኮሌራ” መሰል የተቅማጥ በሽታ ይሆናል፡፡
ይህንሁኔታከሌላአንፃርእንመልከተው፡፡ብዙግለሰቦችለምንድነውአዳዲስወረርሽኞችበእስያወይምበአፍሪካየሚታዩትይላሉ፡፡ መልሱከሁለቱአካባቢዎችብዝሀ–ሕይወትጋርይዛመዳል፡፡ ብዝሀ– ሕይወትበዛማለትየሕይወትባለፀጋየሆኑአካላትብዙዝርያዎችአሉማለትነው፣ ይህም ማይክሮቦችን ያካትታል ፡፡ ይህም ማለት፣ ብዝሀ–ሕይወት ውስን ከሆነበት አካባቢ ጋር ሲነፃፀር፣ “ብዝሀ– ሕይወት” በበዛበት አካባቢ የወረርሽኝ መንስዔ የሆኑ ማይክሮቦች የመኖር (የመገኘት) አጋጣሚ ከፍ ያለ ነው፡፡ በዚህ ሁኔታ የአካባቢው ሕዝብ ቁጥር ሲንር፣ የማይክሮቦች እና የሰው ልጅ በአንድ አካባቢ መገኘት ከፍ ያለ አጋጣሚ ይፈጥራል፣ ስለሆነም በበሽታ የመያዝ አጋጣሚም ይጨምራል፡፡
የ አዳዲስ በሽታዎች መንስዔዎች የሆኑ ማይክሮቦች ከደን ውስጥ ከሚኖሩ እንስሳት ወደ ሰው እንደሚጋቡ ቀደም ሲል ተወስቷል፡፡ ይህም የሚሆነው የሰው ልጅ እና የዱር እንስሳት መኖሪያዎች እየተጠጋጉ ሲሄዱ ነው፡፡ ይህም ከከተሞች ምሥረታ ጋር ይቆራኛል፡፡ ከተሞችበሰፉቁጥር፣የዱርእንስሳትመኖሪያከሰዎችመኖሪያየነበረውርቀትእየቀነሰ(እየጠበበ) ይሄዳል፡፡ ሄዶ ሄዶመጨረሻላይየዱርእንስሳትእናየሰውልጆችመኖሪያ በመጀመሪያ ጎረቤት፣ ከዚያ አካባቢ መጋራትድረስይለጠጣል፡፡ በፊትያልነበረግንኙነት(በሰውልጅእናበዱርእንስሳት) በዚህ መንስዔ ሲከሰት፣“ማይክሮቦች“፣በተለይ“ቫይረሶች“፣በቀላሉከዱርእንስሳትወደሰውልጅይተላለፋሉ፡
በአፍሪካ የበሽታ መሰራጨትን አመች የሚያደርጉ ብዙ ሁኔታዎች አሉ፡፡ አንዱ መድኃኒት በአግባቡ አለመጠቀም ነው፡፡ መድኃኒት መቋቋም የሚችሉ ማይክሮቦች መከሰት፣ መድሐኒት በአግባቡ ካለመጠቀም የመነጨ ነው፡፡ የአየር ቅጥ ለውጥ በአፍሪካ ብዙ አስከፊ ሁኔታዎች እንደሚያስከትል ይገመታል፡፡ አፍሪካብዙአካባቢየአየርርጥበቱምሆነሞቃትነቱ፣ለብዙበሽታተሸካሚህያውአካል፣ ብሎም ለተለያዩ በሸታዎች መጋለጥ ምቹቦታ ይሆናል፣ ለምሳሌ“ለወባ“፡“ለቢልሃርዚያ“፣ “ኦንኮሴርካ“፡ “ለቁንጭር“፣“ለፕሌግ“፣“ለስምጥሸለቆትኩሳት“፣እንዲሁም“ለቢጫወባ“፡፡ በተፈጥሮ ሃብት በአግባቡ ባለመጠቀም፣ የከፍተኛ ችግር መንስዔ፣ ብሎም በተዘዋዋሪ መንገድ (ረሃብ) ለበሽታ መጋለጥን እያስከተለ ነው፡፡ ለዚህ ችግር በጣም ተጋላጭ ከሆኑት አገሮች አንዷ ኢትዮጵያ ናት፡፡
በዓለም ላይ፣ በአፍሪካ ጭምር፣ የሕዝብ እንቅስቃሴ ጉዞ፣ እየጨመረ መጥቷል፡፡ ይህም ሁኔታ በተጓዳኝ ወረርሽኞች፣ በአጭር ጊዜ፣ ከአጥናፍ አጥናፍ እንዲያንሰራሩ ሁኔታውን አመቻችቷል፡፡ አፍሪካም የዚህ ችግር ተጠቂ ከሆኑት የዓለም አካባቢዎች አንዷ ናት፡፡ ሁኔታውን አፍሪካ ውስጥ የከፋ የሚያደርገው፣ የጤና አገልግሎት በጣም ውስን በመሆኑ ነው፡፡
ከዘመናት በኋላ ”ኮሌራ” ለአሮጌው ዓለም (አፍሪካ፣ እስያ እና አውሮፓ) ለተከታታይ ወረርሽኞች መንስዔ ሆኖ ነበር፡፡ “የኮሌራ” ወረርሽኝ በሕንድ አገር ከ1829 ጀምሮ ወደ ሩስያ ከዚያ ወደ ምዕራብ አውሮፓ እና ወደ አሜሪካ ዘለቀ። ”ኮሌራ” ከፈንጣጣ የሚለየው ኢኮኖሚያዊ ይዘት ስላለው ነው፣ እየመረጠ ደሃ ነው የሚገድል። የበሽታው መንስዔ በሰገራ የተበከለ ምግብ ወይም መጠጥ ስለሆነ እና ያ ደግሞ የደሃዎች እንጅ የሃብታሞች ችግር ስለአይደለ ነው፣ በሽታው ሃብታም የማያጠቃው፡፡
በ19ኛው ምዕተ ዓመት፣ በተከታታይ ዓመታት፣ በተከሰቱ የ”ኮሌራ” ወረርሽኞች፣ “በብሪታንያ” (“በሊቨርፑል” /Liverpool)፣ “በስኮትላንድ” (“በግላስጎ”/Glasgow) እና “አየርላንድ” (“በደብሊን”/ Dublin) ረብሻ ተቀስቅሶ ነበር። ሃኪሞች ታማሚዎችን ለሞት እየዳረጓቸው ነው ብሎ በማመን ነበር፣ የሕዝብ አመጽ የተቀሰቀሰ፡፡ በዚያው ዘመን፣ በተመሳሳይ ሁኔታ፣ በተለያዩ የሩስያ አካባቢዎች ረብሻ ተቀስቅሶ፣ ሱቆች ተዘርፈዋል፣ ብሎም የንግድ ቤቶች ለክስረት ተዳርገዋል።
“በሩስያ” ከተቀሰቀሱት አለመረጋጋቶች (ረብሻዎች)፣ አመጹ ጐልቶ የታየ “ቅዱስ ፒተርስበርግ” (St. Petersburg) አካባቢ ነበር። የከተማዋ ባለስልጣኖችም፣ የረብሻው አቀንቃኞች ናቸው ያሉዋቸውን ግለሰቦች፣ ከባድ ቅጣት መቅጣት ጀመሩ፡፡ ያም ሁኔታ ተጨማሪ አለመረጋጋት እንዲቀሰቀስ ጋባዥ ሆነ፣ መንግሥት ክንዱን ባጠናከረ መጠን፣ አመጹ እየገነፈለ ሄደ። ከዘመናት በኋላ ለተከሰተው፣ “ለታላቁ የሩስያ አብዮት” እንደ “እርሾ”፣ እንደ “ጥንስስ” እንዳገለገለ ይገመታል፡፡ ማለት “ኮሌራ” በ1917 ለተከሰተው “ለታላቁ የሩስያ አብዮት” መድረክ አዘጋጀ፤ ከዚያም ሁኔታው ሲመቻች፣ አብዮቱ ፈላ፣ ገነፈለ፣ ተቀጣጠለ፣ መሰል ግምት የተሰጠ።
ወደፊት ወረርሽኝ እንደሚከሰት ይታወቃል፣ የማይታወቀው መቼ እና ከየት፣ እንዴት ዓይነት፣ መሰል መረጃዎች ብቻ ናቸው፡፡ አይቀሬ ነውና፣ በሽታው እንደተከሰተ፣ ዓለም በሙሉ ስለበሽታው ያለውን መረጃ በአስቸኳይ ማዳረስ (ማሰራጨት) ይጠበቅበታል፡፡ በዓለም ላይ ያለው አቅም (ገንዘብ፣ የሰው ኃይል፣ ዕውቀት፣ ወዘተ) ተባብሮ፣ “ለቫክሲን” ፍለጋ ማሰለፍ አስፈላጊ መሆኑ ይታመንበታል፡፡ በተጨማሪ የበሽታ ክስተት አሰሳ ሳይዘናጉ ማካኼድ፣ ለምርመራም ሆነ “ቫክሲን” ለመፈብረክ የሚያገለግሉ በቂ የላቦራቶሪ ዝግጅቶችን ማስተናገድ፣ ወረርሽኙ መከሰቱ ከታወቀ፣ ማህበረሰቡ ራሱን ከወረርሽኙ ለመከላከል የሚያስችሉ ምክሮችን ወዲያውኑ ማበርከት፣ ሥርዓት መዘርጋት፣ ደምቦችን ማውጣት እና ማሳወቅ፣ ባለሙያዎች፣ የመንግሥት ባለስልጣን እንዲሁም የዓለም ጤና ድርጅት በቂ እና ተገቢ መረጃ ለሚመለከተው ሁሉ በአስቸኳይ ማሰራጨት ይጠበቅባቸዋል፡፡
በአገራችን የአሰሳ (Surveillance) አቅመ ደካማነት አለ፣ ያንን ጠንከር ማድረግ ይጠበቅብናል፡፡ ለሕዝብ ጤና ክብካቤ ሁኔታዎችን ማመቻቸት፣ የሰለተ የመረጃ ፍሰት፣ ወቅታዊ ሪፖርቶች፣ የፖለቲካ ተዓማኒነት፣ ቁርጠኝነት፣ በቂ የበጀት ድጋፍ፣ ቁሳ ቁስ፣ ወቅቱን የጠበቀ መረጃ አሰባሰብ ስልት ማደራጀት፣ ማጠናከር፣ ወዘተ ይጠበቅብናል፡፡
ቅድመ ዝግጅት የቱን ያህል እንደሚጠቅም ለመገንዘብ ይረዳን ዘንድ፣ ምሳሌ ላውሳ፣ በ”ባንግላዴሽ” በተለያዩ ዘመናት የተከሰቱ ሁለት ማዕበሎችን፡፡ በ1970ዎች (የግሪጎሪያን አቆጣጠር) በ”ባንግላዴሽ” ተከስቶ በነበረ ማዕበል መንስዔ የደረሰ የጎርፍ አደጋ ለአንድ ሚሊዮን ዜጎች የህልፈት ምክንያት ሆኖ ነበር፡፡ ተመጣጣኝ ኃይል የነበረው ማዕበል በ2020 ሲከሰት፣ በጎርፍ ምክንያት ህይወታቸውን ያጡ ሰዎች ቁጥር ከሃያ በታች ነበረ፡፡
አሁን የተከሰተውን ወረርሽኝ እንደመነሻ አድርገን፣ የዘመናችን ወረርሽኝ እና ወደ ፊት ሊከሰቱ የሚችሉ ወረርሽኞች ጠቅለል ባለ ይዘት ብንተነብይ እና ብንፈትሽ፣ የዓለማችን ኃያላንን ነባራዊ ሚዛን አዛብተው፣ ሚዛኑ “ከምዕራብ” ወደ “ምሥራቅ” ሊያዘነብል ከሚያስችሉ ግብዓቶች አንዱ ሊሆን እንደሚችል የሚያመለክት ጭላንጭል ያለ ይመስላል፡፡
አልትራሳውንድ ፕላስቲክ welder | አልትራሳውንድ welder | እጅግ በጣም sonic ፕላስቲክ ብየዳ ማሽን በራስ-ሰር ድግግሞሽ በማባረር ♦ ሙሉ አውቶማቲክ ድግግሞሽ በማባረር ፣ ለተለያዩ የብየዳ ሞቶች እና ለተለያዩ የዲዛይን ሻጋታዎች ተስማሚ ፣ በራስ-ሰር የማሳደድ ድግግሞሽ ክልል ± 400HZ ምሳሌ -15KHZ አልትራሳውንድ ፣ በ 14.4-15.2KHZ ውስጥ የራስ-ሰር ድግግሞሽ ዱካ ፍለጋ Programs የተለያዩ ፕሮግራሞችን ለመቆጣጠር የሲፒዩ ኮምፒተርን መጠቀም… ተጨማሪ ያንብቡ
አልትራሳውንድ ፕላስቲክ ብየዳ ማሽን | አልትራሳውንድ ቴርሞፕላስቲክ welder | ከአልትራሳውንድ ፕላስቲክ ብየዳ ጋር እጅግ በጣም የሶኒክ ፕላስቲክ ብየዳ መሳሪያዎች ከአልትራሳውንድ ፕላስቲክ ብየዳ ጋር ከፍተኛ-ድግግሞሽ ለአልትራሳውንድ የድምፅ ንዝረት በአካባቢው ጠንካራ ሁኔታ ዌልድ ለመፍጠር በአንድነት ተይዘው ለሚሰሩ የስራ ቦታዎች የሚተገበሩበት የኢንዱስትሪ ቴክኒክ ነው ፡፡ እሱ በተለምዶ ለፕላስቲኮች እና ለብረቶች ጥቅም ላይ ይውላል ፣ እና በተለይም… ተጨማሪ ያንብቡ
አልትራሳውንድ የብየዳ መሣሪያዎች | አልትራሳውንድ welder | ከአልትራሳውንድ ድግግሞሽ ማሳደድ የአልትራሳውንድ ብየዳ ጋር እጅግ በጣም ጥሩ የሆነ የሶኒክ ፕላስቲክ ዌልድ የኢንዱስትሪ ቴክኒክ ሲሆን ከፍተኛ-ድግግሞሽ የአልትራሳውንድ የድምፅ ንዝረት በአካባቢው ጠንካራ ሁኔታ ዌልድ ለመፍጠር በአንድነት ተይዘው ለሚሰሩ የስራ ክፍሎች ይሠራል ፡፡ Automatic ብየዳ ይሞታሉ እና የተለያዩ ዲዛይን የተለያዩ መጠኖች ተስማሚ ሙሉ በሙሉ ራስ-ሰር ድግግሞሽ ማሳደድ… ተጨማሪ ያንብቡ
ምድቦች ቴክኖሎጂዎች መለያዎች ለአልትራሳውንድ welder ይግዙ, ለአልትራሳውንድ ብየዳ ማሽን ይግዙ, አልትራሳውንድ ፕላስቲክ welder, ለአልትራሳውንድ ፕላስቲክ welder ለሽያጭ, አልትራሳውንድ ፕላስቲክ welder ዋጋ, ለአልትራሳውንድ welder አቅራቢ, የሃርድዌር ማጣሪያ, ለአልትራሳውንድ ብየዳ መሣሪያዎች, የሃርድዌር ማጣሪያ ማሽን, ለአልትራሳውንድ ብየዳ ስርዓት, የአሜሪካ ፕላስቲክ welder, የአሜሪካ welder
ተለይተው የቀረበ ቻይና ጓንግዶንግ የመኪና ጎርፍ 26W 32W 48W ኤልያጅ የ LED የመስሪያ ማጠቢያ አምራቾች እና እዚህ የተዘረዘሩት ከካርናር ብርሃን ጋር ነው.
ZhongShan የመኪና ጎርፍ 26W 32W 48W ኤልያጅ የ LED የመስሪያ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong የመኪና ጎርፍ 26W 32W 48W ኤልያጅ የ LED የመስሪያ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ የመኪና ጎርፍ 26W 32W 48W ኤልያጅ የ LED የመስሪያ ማጠቢያ ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
እቲ ኣብ ነብስወከፍ ሓሙሽተ ዓመት ዝካየድ ምርጫ ኣብዚ ዓመት`ዚ ክካየድ ዝነበሮ እንተኮነ ብሰንኪ ለበዳ ሕማም ኮሮናቫይረስ ከካይዶ ከምዘይክእል ቦርድ ምርጫ ይገልጽ።
እዚ አብ ኢትዮጵያ ብዓይነቱ ናይ መጀመርያ ብደቂ-ኣንስትዮ ጥራይ ትምራሕ ነፋሪት ካብ አብራሪት፡ተሓጋጋዚት አብራሪት ጀሚሩ ክሳብ ናይ ቴክኒክ ሰብ- ሞያ ኩላተን ደቂ-ኣንስትዮ’የን።
እታ ነፋሪት መዓርፎ ነፈርቲ ኣዲስ ኣበባ አብ ዝዓተወትሉ ቀዳመይቲ ኢትዮጵያዊት ካፕቴን አስካል ጓሉ ንቪኦኤ ኣብ ዝሃበቶ ርእይቶ እዚ ታሪካዊ በረራ ዓቢ መልእኽቲ ዘለዎ’ዩ ትብል።ብተወሳኺ ንሳ 'ብመጀመርያ ደቂ-አንስቶዮ ማዕረ ዕድል እንተተዋሂቡወን አብኩሉ ናይ ስራሕ ዓውድታት ክሳተፋ ከምዝክእላ ዘርእይ ክከውን ከሎ ካልኣይ ድማ አብ ሕብረተሰብ ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ ዘምጽእ’ዩ ምክንያቱ ብተግባር ዝተራእየ ስለዝኾነ ሕብረተሰብ ጽቡቕ ርድኢት ክሕልዎ ዝሕግዝ’ዩ።”
መንገዲ አየር ኢትዮጵያ ዝመጽእ ዓመት በአቆጻጽራ አውሮጳ መበል 70 ዓመቱ ዘክብር ምኳኑ እዚ ታሪካዊ በረራ እቲ መንገዲ ኣየር ደቂ-አንስትዮ ብብቕዓት አብ ምስልጣን ዝስርሖ ስራሕ ሓሊፉ ነቲ መንገዲ አየር አብ ዝተፈላለየ ጽፍሒታት ዘፋልጥ’ውን’ዩ ኢለን ምክትል ፕረዝደንት ክፍሊ ማርኬቲንግ አብ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ራሄል ኣሰፋ።
በሚሊዮን የሚቆጠር የአዲስ አበባ ህዝብ በመስቀል አደባባይ ተገኝቶ ለጠ/ሚኒስትሩ ያሳየው ድጋፍ፣ በተከታታይ ጠ/ሚኒስትሩ ወደ ተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች እየተዘዋወሩ ከህዝቡ ጋር ባደረጉት ውይይት፣ ህዝቡ ያሳያቸው የነበረው ፍቅርና ድጋፍ በቅርብ ጊዜ የኢትዮጵያ ታሪክ ያልታዬ ነው። ድጋፉና ፍቅሩም በደርግም ይሁን በህወሃት-ኢህአዴግ ዘመን እንደነበረው የግዳጅ ሳይሆን፣ ከልብ የመነጨ ነበር።
ጠ/ሚኒስትሩ መንግስታቸው የሚያከናውናቸውን ስራዎችና የሚያወጣቸውን ፖሊሲዎች ሁሉ ለህዝብ ግልጽ እንደሚያደርጉ ቃል መግባታቸው በአገሪቱ ግልጽነት የተሞላበት አዲስ የፖለቲካ ባህል ለማስፈን ፍላጎት እንዳላቸው ማሳየታቸው ነው በሚል ምስጋና ሲቀርብላቸው ቆይቷል።
በብዙ አገሮች ታሪኮች እንደታየው በመንግስትና በህዝብ መካከል የሚፈጠሩ አለመግባባቶች የሚጀመሩት ከሚስጢራዊነት ጋር በተያያዘ ነው። መንግስታት የሚሰሩዋቸውን ስራዎችና የሚያወጡዋቸውን መመሪያዎች ከህዝብ መደበቅ ሲጀመሩ ወይም በወረቅት ላይ የሚናገሩትና በተግባር የሚሰሩት የተለያዩ ሲሆን፣ በአጠቃላይ በመንግስት ላይ ግልጽነት ሲጠፋ፣ የ ህዝብ ቀልብ ወደ አሉባልታዎችና የሴራ ትንተናዎች ይሳባል።
የዶ/ር አብይ መንግስት፣ መረጃዎችን በተገቢው ጊዜ ይፋ የማድረግ አሰራሮችን መከተል ጀምሮ የነበረ ቢሆንም፣ አሰራሩ በፌደራል መንግስት ብቻ የታጠረና ወደ ክልሎች ያልወረደ እንደነበር ታይቷል።
በፌደራል ደረጃ የነበረውም አሰራር ቢሆን ለረጅም ጊዜ ሊቀጥል አልቻለም። መንግስት በፍጥነት የማስተካከያ እርምጃ ካልወሰደ መጪው ጊዜ የሴራ ፖለቲካ ትንተና እንደ ሮኬት የሚወነጨፍበት ጊዜ እንደሚሆን ግልጽ ነው። የሴራ ፖለቲካ ትንተናዎች ሲበዙና አሉባልታዎች በንፋስ ፍጥነት ሲጓዙ በአገር ውስጥ የሚታየውን አለመረጋጋት ይበልጥ እንዲባባስ ማድረጉም አይቀርም።
የአብይ መንግስት በአዲስ አበባ ከተማ ከመታወቂያ እደላ ጋር በተያያዘ ለተነሳበት ተቃውሞ ፈጥኖ መልስ ለመስጠት አለመቻሉ፣ የኦሮምያ ክልል ባለስልጣናት በለገጣፎና በአዲስ አበባ ዙሪያ ከዜጎች መፈናቀል ጋር በተያያዘ የተነሳባቸውን ተቃውሞዎች እና ትችቶች በተገቢው መንገድ ለማስረዳት አለመቻላቸው፣ የኦሮምያ ክልል ፕሬዚዳንት አቶ ለማ መገርሳ ከሶማሊ ክልል ተፈናቅለው የመጡትን የኦሮሞ ተወላጆች በአዲስ አበባ እና በዙሪያው ከተሞች ለማስፈር የፈለጉበትን ምክንያት ሲያስረዱ የተጠቀሙባቸው አወዛጋቢ አገላለጾች እና የቀረቡትን ትችቶች በተገቢው መንገድ ለማብራራት አለመቻሉ፣ በመንግስት ውስጥ ግልጽነት ይሰፍናል ብሎ ተስፋ ሰንቆ የነበረው ህዝብ ፣ በተለይ የአዲስ አበባ ከተማ ነዋሪ፣ አሰራሩን በቃል ከመተቸት አልፎ ታሪካዊውን የአድዋ ድል ለማክበር በሚኒሊክ አደባባይ በተገኘበት ወቅት ተቃውሞውን በአደባባይ ገልጿል።
መንግስት እስከምን ደረጃ ግልጽ መሆን እንዳለበት ባለማወቁ እንዲሁም በክልሎች ውስጥ የሚታዬው የተለመደ የድብቅነት አሰራር መቀጠል፣ የሴራ ፖለቲካ የበላይነት ይዞ የአገሪቱ ትልቅ ፈተና ሆኖ እንደሚቀጥል የሚያመለክት ነው። አሁን ያለው የመረጃ ቴክኖሎጂ ማሰራጫዎች እድገት የሴራ ፖለቲካን ለማስፋፋት አመቺ ሁኔታ የፈጠረ ሲሆን፣ መንግስት ግልጽነትን የሚያሰፍንበትን አሰራር እያጠናከረ ካልሄደ በስተቀር ተጽዕኖውን በቀላሉ መቋቋም አይቻልም…
19 የአማራ ብሔራዊ ንቅናቄ አመራሮችና አባላት በዋስትና ከእስር ተፈተዋል | Amhara Fano Movement Support Site - የአማራ ፋኖ ደጋፊዎች ድህረ ገጽ
የሰኔ 15ቱን ክስተት ተከትሎ በቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልል ከአንድ ወር በላይ በእስር የቆዩ የአማራ ብሔራዊ ንቅናቄ (አብን) አመራሮችና አባላት በዋስትና ከእስር ተፈቱ፣
የሰኔ 15ቱን ክስተት ተከትሎ በቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልል አሶሳ ከተማ ከሰኔ 15ቱ የአማራ ሕዝብ መሪዎችና የአገሪቱ ከፍተኛ የጦር መኮንኖች ግድያ ጋር ግንኙነት አላችሁ በሚል ከአንድ ወር በላይ በእስር የቆዩት 19 የአማራ ብሔራዊ ንቅናቄ አመራሮችና አባላት በዋስትና ከእስር ተፈተዋል።
በአድዋ ጦርነት ወቅት ለእናት ሀገራቸው ነፃነት የተዋደቁ ፈረሰኞችንና ፈረሶችን ለመዘከር በ1933 ዓ.ም እንደተመሰረተ የሚነገርለት የሰባት ቤት አገው ፈረሰኞች ማኅበር 81ኛ የምስረታ በዓል ጥር 23/2013 ይከበራል፡፡ ዘንድሮ ለ81ኛ ጊዜ የሚከበረውን ይህ በዓል ባህላዊ እሴቱን በጠበቀ መልኩ በፈረስ ትርዒት፣ በፓናል ውይይቶችና በእደ ጥበባት ኤግዚቢሽን ለማክበር ዝግጅት መጠናቀቁን የብሔረሰብ አስተዳደሩ ባህልና ቱሪዝም መምሪያ ኃላፊ ወይዘሮ ዘውዲቱ ወርቁ ተናግረዋል፡፡ […]
ኮምሽነር ኮምሽን ፀረ ብልሽውና ኢትዮጵያ ኣቶ ዓሊ ሰለይማን ዕላማ'ቲ ኣብ ኢትዮጵያ ይትግበር ጀሚሩ ዘሎ ምዝገባ ንብረትን ሃብቲን መንግስታዊ ሰበ-ስልጣን ማለት ምንስቲራት፡ምንስቲር ድኤታ፡ ኮምሽነራት፡ኣባላት ፓርላማን ሹመኛታትን ብመሰረት ሕገ-መንግስቲ ዝሓቶ እዩ ዝፍፀም ዘሎ ኢሎም።
ማክሰኞ ታትሞ በወጣው ልዩ የ CSA / Canal + የሕዝብ አስተያየት መሠረት የአለም ሙቀት መጨመር የፈረንሣይ ሽብርተኝነትን ከሚፈሩ ፍርሃቶች መካከል የመጀመሪያው ነው ፡፡
በተካሄደው የምስጢር ሰርጥ ላይ የፖለቲካ ጉባ magazine መጽሔት ማክሰኞ ዕለት በተከበረው በዚህ የሕዝብ አስተያየት ጥናት መሠረት 51% የሚሆኑት የፈረንሣይ ሰዎች ከሁሉም የዓለም ሙቀት መጨመር በላይ ፍርሃትን ጠይቀዋል ፡፡
ሽብርተኝነት “ሊከሰቱ የሚችሉ ስጋቶች” በሚለው ጥያቄ ከተጠየቁት ሰዎች መካከል 43% ይፈራሉ ፣ ለወደፊቱ የጡረታ አበል (28%) ፣ ወረርሽኝ (19%) ፣ የምግብ ዋስትና (18%) ፣ የጄኔቲክ ሙከራዎች ፡፡ (17%) እና የዘይት እጥረት (9%)።
ብሔራዊ ናሙና በክልል እና በአግላሜሽን ምድብ ከተለየ በኋላ በኮታ ዘዴ (በጾታ ፣ በዕድሜ ፣ በሙያ) መሠረት የተመረጡ ከ 1.000 እና ከዚያ በላይ ዕድሜ ያላቸውን ከ 15 በላይ ሰዎችን ይወክላል ፡፡
ዛሬ ማክሰኞ ከ 20:55 pm ጀምሮ በሩት ኤልክረንት የሚቀርበው “ቀድሞ ነገ ነው” ተብሎ የሚጠራው ቦይ + መጠባበቂያ የፖለቲካ መጽሔት ለርዕሱ የነዳጅ እጥረት እና በተለይም የእርሻዎቹ መሟጠጥ እና የበርሜሉ ዋጋ መጨመር ነው ፡፡ .
በዚህ የዳሰሳ ጥናት መሠረት 37% የሚሆኑት ከተጠየቁት ሰዎች መካከል የፖለቲካው ዓለም ኃላፊነት ያላቸው 29 በመቶ የሚሆኑት ለዚህ ችግር ጥሩ ምላሽ ለመስጠት እንደሚችሉ ያምናሉ ፣ በኢኮኖሚው ዓለም ኃላፊነት ከሚሰጡት መካከል 28% እና በተለይም XNUMX% የሚሆኑት ግለሰቦች እና ማህበራት ፡፡
ዘይት ካለቀ ፣ ከተጠየቁት ውስጥ ‹66% ›የህዝብ ትራንስፖርት ለመውሰድ ዝግጁ ነበሩ ፣ 36% በመንገዶቹ ላይ ያሉትን መኪኖች ፍጥነት ለመገደብ እና 29% ደግሞ መኖሪያቸውን ለማሞቅ ዝግጁ ይሆናል ፡፡
የካናል + ሾው የሶሻሊስት ፓርቲ የመጀመሪያ ፀሐፊ ፍራንሷ ኦላንድ ሆኔ ይጋበዛሉ ፡፡ የሚከተለው በተጨማሪ በስብሰባው ላይ ይገኛል-የኢኮኖሚው ሚኒስትር ሄርጌ ጌማርድ ፣ የኢ.ሌክለር ማሰራጫ ማዕከላት ማህበር ተባባሪ ፕሬዝዳንት ሚ Micheል-ኤዶዋርድ ሌክለርክ እና የተፈጥሮ ኒኮላስ ሁሎት ፋውንዴሽን ፕሬዝዳንት ኒኮላ ሁሎት ፡፡ ሰው
የንባብ ሰዓት: <1 ደቂቃ የመጨረሻውን ኩኪ ችላ ይበሉ ይህ እኔ ከመቼውም ጊዜ አይቼው የማላውቀው ምርጥ የኩኪ መልእክት ነው ፡፡ አርብ ዕለት በፓንዳ ኤክስፕረስ የተወሰኑ የታይ ዶሮዎችን ከተደሰቱ በኋላ ያንብቡ።
የአውሮፓ ኮሚሽን በኤል ኒኞ ምክኒያት ለተከሰተው ድርቅ ምላሽ የሚሆን የ €122.5 ሚልዮን እንደሚሰጥ ይፋ አደረገ። ድጋፉ በዚሁ ድርቅ ምክኒያት የአስቸኳ ጊዜ የምግብ እርዳታ የሚያስፈልጋቸውን ዜጎች ፍላጎት ለማሟላት የሚውል መሆኑን ኮሚሽኑ ዛሬ ባወጣው መግለጫ አስታውቋል።
“… የህዝብ ብሶት የወለደው ጀግናው … .” ከዛሬ ሃያ ሰባት ዓመት በፊት ኣንድ ማለዳ በኢትዮዽያ ብሔራዊ ራዲዮ ጣቢያ በድንገት ከተሰራጨ መልዕክት የተመዘዘ ሐረግ ነው። አዎ … ያኔ … ህወሃት አዲስ አበባ ስትገባ። አይ “ጀግናው” … ድንቄም! አሉ ወይዘሮ ብርቄ፥ ገድገድ ቢሉ በኣንድ ጠርሙስ አረቄ።
አንኳኩተው በፈቃድ የተከፈተላቸውን የደርጉን በር “በሀይል ሰብረን – በርግደነው ነው የገባነው ” ብልው “ጀግናው ” እንዳላሉን፥ ይኸው ዘንድሮም እንደ ኣምና በፍረሃት ተውጠው፣ በጦር መሣሪያ ታጥረው የነፃነት ቀናቸውን ሊያከብሩት ነው። ከዚህ በላይ ሞት ወዴት፥ ከዚህ የከፋ ወርደት እንዴት ይኖራል? እፍረት ሆኖባቸው ቀድመው ካልሻሩት በቀር፥ ምድር ከተፈጠረች ጀምሮ፡ በስጋት ሰቀቀን የፊጥኝ ተወጥሮ፣ አንዴም ሳይሆን በተከታታይ ሁለቴ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በጨለመች ጀንበር ስር የድል ቀንን ያከበረ “ዴሞክራሲያዊ” መንግስት ከህወሃት በቀር ማን አለ? ያውም “መቶ ፐርሰንት መርጦኛል ” ብላ በፎከረችበት ህዝብ እየታመሰች!
ህወሃትን ብሶት ገደላት እንጂ አልወለዳትም። እርግጥ ነው፦ የኢትዮዽያ ህዝብ ብሶት የህወሃትን ትግል ጉድፈቻ ወስዶ፣ አሳድጎ (ሀይልና ጉልበት ሆኖ)፣ ለወግ-ማዕረግ አልፎም ለዘር ዘውግ አብቅቷታል እንጂ ህወሃትን ከደምና አጥንት የፀነሳት ቂም – የወለዳትም ክፋት ነው። በኣንድ ወቅት የቀድሞው አብዮታዊ መሪያችን ፕሬዝደንት መንግስቱ ኃይለማርያም ከተናገሩት እውነታ ውስጥ ጥቂቱን ስቆነጥር እንዲህ ነበር፦
… እንደ ህብረተሰቡ፣ እንደ አካባቢው ሁኔታ፣ እንደ ለምነቱ፣ እንደ ግንዛቤው፣ እንደ አመራሩ የተለያየ ችግርና ቅሬታ ውስጥ እንዳለን ግልፅ ነው። ግን ወያኔዎችን ያስነሳቸው የአምራቾች የህብረት ሥራ ማህበር በማቋቋማችን ነው ወይ? ኣንድ single የአምራቾች የህብረት ሥራ ማህበር አለ ወይ ትግሬ ውስጥ? … አንድ መንደር በመንደር ተሰባሰቡ ብለናል ወይ? ለኣስራ አምስት አመት አንድ ገበሬ ኣንድ ሳንቲም ቀረጥ ወይንም ደግሞ ግብር ጠይቀናል ወይ? ወይንም ደግሞ አንድ single የሀገር ውስጥ ገበያ ሰራተኛ ሄዶ ሲያበቃ ኣንድ ቁና እህል ከትግራይ ሸምቷል ወይ? ይኼ ነው ወይ አሁን የቅራኔ ምክንያት ሆኖ ሲያበቃ የወረሩን? … በ 1930 ዓመተ ምህረት በዚህ ምክንያት ነው የተወጋነው ወይ? ነው? አብዮታዊ ሰራዊታችን ከህዝብ እንዳልተወለደና የህዝብ ወገን እንዳልሆነ ሁሉ፣ ይኼንን ገበሬ እየሞተ ባለ መሬት እንዳላደረገ ሁሉ፣ እየለመነ ብስኩትና ዱቄት እንደማያድል ሁሉ … Source Audio:
“ብሶት” ነው የወለደን አሉ። ታዲያ ያ ብሶት ምን እና የት ነበረ? ደግሞስ “ብሶት” አብዮት ነች ወይንስ የድመት ዲገላ ልጇን የምትበላ? በርግጥ ዛሬ ላይ ሆነን ህወሀትን የገደላትን ብሶት ለመጠቆም የማልጨርሰውን ሐቅ አልቆጥርም። ግን ብቻ በግርድፉ፦ ግድያው፣ እስራቱ፣ ዘረፋውና የማን አለብኝነት ዝልፊያው፣ ስደቱ፣ ፓለቲካዊ ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ቀውሱ ሁሉ ተዳምረው የወለዱት ግብዳ ብሶት ህወሃትን ላታንሰራራ ዘርሯታል! እንደምትፎክረው አፈር ልሳ አይደለም ዳግም የ70 ቢሊዮን ብር ስኳር ብትቅምም በፍፁም አትነሳም!