Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ይልቁንም (ሐሰተኛ መረጃው የተሰራጨበት ኩነት በግለሰብ ወይም በቡድን ላይ አንዳች ጥቃት ያስከተለ ወይም ሁከት ወይም ግጭት እንዲከሰት ያደረገ እንደሆነ ቅጣቱ ከሁለት እስከአምስት አመት የሚደርስ ቀላል እስራት እንደሚሆን) በአዋጁ አንቀጽ 7 ንኡስ አንቀጽ (5) ስር መደንገጉን እንረዳለን፡፡ በመጨረሻም (የጥላቻ ንግግር ወይም የሐሰተኛ መረጃ ስርጭት ወንጀል በመፈጸሙ ምክንያት በግለሰብ ወይም በቡድን ላይ አንዳች ጥቃት ተፈጽሞ ወይም ተሞክሮ ወይም ሁከት ወይም ግጭት ተከስቶ ባይገኝ እንኳ ጥፋተኛውን ለማረም የተሻለ ነው ብሎ ያመነ እንደሆነ ፍርድ ቤቱ በእስራት ፈንታ የግዴታ ማሕበረ-ሰብኣዊ አገልግሎት እንዲሰጥ በማድረግ ሊቀጣው) እንደሚችል በአዋጁ አንቀጽ 7 ንኡስ አንቀጽ (6) ስር በማያሻማ ቋንቋ ተደንግጎ እናገኘዋለን፡፡
ሀገራችን ኢትዮጵያ ትላንትም ሆነ ዛሬ ሕግ ለማውጣት ሰንፋ አታውቅም፡፡ የማስፈጸሙ አቅሙና ቁርጠኝነቱ ባይኖራት እንኳ ከጊዜ ወደጊዜ እያከታተለች በምታወጣቸው አንጸባራቂ ሕግጋትና ደንቦች ያን ያህል አትታማም፡፡
ይሁን እንጂ ‘መሰንቆ ያለአዝማሪ ሕግ ያለአስተግባሪ’ እርባና ያለው ነገር አይደለም፡፡ በሕገ-መንግሥቱ መሰረት ከላይ እስከታች የተደራጁት የመንግሥት አካሎቻችን ለህግ ልእልና ያላቸው ተቆርቋሪነት በዜሮ የሚባዛ ሆኖ ነው የሚታየው፡፡
ይኸው ሰበብ ሆኖ እኛ የተከበርን ልሂቃኖቿ ሳንቀር ከፍላጎታችን ውጭ አንቀጽ ጠቃሾችና አዋጅ አወዳሾች ሆኖ ከመገኘት ትንሽ ፈቀቅ ለማለት አለመታደላችን ራሱ ክፉኛ ቅር ያሰኛል፣ ያሳዝናልም፡፡
በኢትዮጵያ የብሔራዊ ዕርቅ ፈተናዎች የሚመነጩት ስለ ብሔራዊ ዕርቅ ባለን ግንዛቤና እኛ ከለንበት ተጨባጭ ሁኔታ አንጻር ለመቃኘት በምናደረገው ጥረት ውስጥ ነው:: በኢትዮጵያ ውስጥ ስለ ብሔራዊ ዕርቅ ሲነሳ እንድ ዋነኛ መነጻጸሪያ ሁኖ የሚቀርበው በደቡብ አፍሪካ ውስጥ የተካሄደውን ብሔራዊ ዕርቅን ነው:: በአብዛኛው የኢትዮጵያ የፖለቲካ ኃይሎች የሚታሰበው የደቡብ አፍሪካ ዕርቅ ምንም እንከን እንደሌለውና በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታም አንጻር ሊደገም እንደሚችል ነው:: ነገር ግን፣ የደቡብ አፍሪካ ብሔራዊ ዕርቅ ሂደት የራሱ የሆኑ ጉድለቶች ያሉበት ከመሆኑም በላይ ከኢትዮጵያ ተጨባጭ ነባራዊ ሁኔታ አንጻርም ብዙ ልዩነቶች አሉት:: ስለዚህም፣ በኢትዮጵያ የሚያስፈልገው ብሔራዊ ዕርቅ ያለንበትን ነባራዊ ሁኔታ የሚመጥን መሆን አለበት:: ከዚህ አንጻር በኢትዮጵያ የብሔራዊ ዕርቅ ፈተናዎችንና የመፍትሄ አቅጣጫዎች እንደሚከተለው ቀርቧል::
ሀ) እውቅና ስለመስጠትና የብሔራዊ ዕርቁ አካሄድ ላይ ያሉ ፈተናዎችና የመፍትሄ ሃሳቦች ላለፉት ታሪካዊ ኢ-ፍትሃዊነቶችና በደሎች እውቅና መስጠት ላይ የሚታዩት ችግሮች ሁለት አይነት ናቸው:: አንደኛው ችግር ያለፉትን በደሎች እውቅና መስጠት በኢትዮጵያ ታሪክ ላይ ጥያቄ የሚያስነሳ መሆኑ ነው:: ይኸ ማለት ላለፉት በደሎች እውቅና መስጠት ማለት በደሎችን የፈጸሙ ኃይሎች ለፈጸሙት በደሎች ተጠያቂነት ስለሚያመጠና በደሉን ፈጽመዋል የሚባሉት ደግም እንደ <ሀገር-መስራች፣ ስልጣኔ አስተዋዋቂና ሰለምና ብልጽግና አምጪ> በሚል በተለምዷዊው የኢትዮጵያ ታሪክ (meanistream Ethiopian history) ተክለ-ሰውነታቸው ስለተሳለ ነው:: ሁለተኛው ችግር ያለፉት በደሎች ዕውቅና ቢሰጥ ቀጥሎ ሊመጣ የሚችለው ነገር ላይ ብዥታ መኖሩ ነው:: ይህም ማለት ዕውቅና ቢሰጥ ተበድለናል የሚሉ የፖለቲካ ኃይሎች ለራሳቸው ፖለቲካዊ ጥቅም ሊያውሉት ይችላሉ የሚል ፍራቻ መኖሩ ነው:: እነዚህ ዕውቅና በመስጠት ላይ ያሉ ተግዳሮቶች በምንም መልኩ በደሎችን በመካድ ሊፈቱ አይችሉም:: እንደ አቅጣጫ መወሰድ ያለበት አካሄድ ያለፉትን በደሎች አለመካድና በድጋሚ እንዳይፈጸሙ ማድረግን ነው::
በሌላ በኩል ደግሞ፣ በደሎቹ የተፈጸሙበት ወቅት ያለውን የአስተሳሰብ ደረጃና የአገዛዛ ባህሪ ከጭፍን ስሜታዊነት ውጭ መመልከት ተገቢ ነው:: ታሪክ ለፖለቲካዊ ግብ መምቻ ብቻ ከመጠቀም ወጥተን ታሪክን ለታሪክ ተመራማሪዎች መተውን መልመድ መቻል አለብን:: በሀገራችን ሊኖረን የሚገባው ፖለቲካ ትላንትን መሰረት ያደረገ ሳይሆን በነገው ብሩህ ቀንና አብሮነታችን ላይ የተመሰረተ መሆን ይገባዋል:: ይህ ማለት፣ ሙሉ ለሙሉ ታሪክን ከፖለቲካ መነጥል ይቻላል ማለት አይደለም:: ይልቁኑም ፖለቲካችን በባለፈው ታሪካችንና በነገው አብሮነታችን እና ፍትሃዊ ተጠቃሚነታችን ላይ ያለውን ሚዛን ማስተካከል ቁልፍ መሳሪያ መሆን ይገባዋል::
በአገራችን የነበሩ አገዛዞች ምንም እንኳን ማህበረሰባዊ መሰረታቸውን በስነ-ልቦና ደረጃ ተጠቃሚ ያደረጉ ቢመስልም፣ በሁሉም በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ህዝቦች በባለፉት አገዛዞች ተበዳዮች ናቸው፤ የበደላቸው መጠንና የበደላቸው አይነት ምንም እንኳን ቢለያዩም:: ያለፉት አገዛዞችም ሆነ አሁን በስልጣን ላይ ያለው ፓርቲ የጠቀሙት ጥቂት ከስርአቱ ጋር ቅርበት ያላቸው ልሂቃንን እንጂ በአጠቃላይ ልሂቃኑ የወጡበትን ወይም እንወክለዋለን የሚሉትን ማህበረሰብ አይደለም:: ስዚህም፣ ያለፉትን በደሎች ዕውቅና መስጠት ማለት ይህ ህዝብ በዚህ ህዝብ ተበድሏል፤ እከሌ የሚባል ህዝብ በዳይ እከሌ የሚባል ህዝብ ተጎጂ በሚል መንፈስ መሆን የለበትም:: ሁሉም ታሪካዊ ኢ-ፍትሃዊነቶችም ሆነ በደሎች መታየት ያለባቸው በደሎቹን የፈጸሙት አገዛዞች ከተመሰረቱበት ፓለቲካዊ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ መሰረቶች የመነጩ መሆናቸውን ነው::
ይህ አካሄድ አንድ በኩል በህዝቦች መካከል ሊፈጠር የሚችለውን በቂም በቀል የታጀለ ማህበረሰባዊ ግንኙነት መሰረት እንዳይዝ ሲያረግ፤ በሌላ በኩል ደግሞ ከባለፈው ታሪካችን ተምረን የተሻለ ነገን ለመፍጠር ለምናደርገው ሂደት ማህበረሰባዊ መነቃቃትን ይፈጥርልናል:: ስለዚህም፣ በዚህ አካሄድ ላለፉት በደሎች ዕውቅና በመስጠት ሊከሰት የሚችለው የፖለቲካ ኃይሎች ያለፉትን በደሎች ፖለቲካዊ ትርጉም በመስጠት ለፖለቲካ ጥቅም የሚያውሉበትን እድል ማጥበብ ይቻላል:: በመሆኑም፣ የብሄራዊ እርቅ ጉዳይ መታየት ያለበት የባለፈውን ጠበሳ በመነካከት ቅራኔን በማባባስ ፖለቲካዊ ትርፍ ለማስገኘት ሳይሆን ከባለፈው ታሪክ በመማርና ታሪካዊ ኢ-ፍትሃዊነትን በማረም የተሻለ ነገንና ብሩህ-ተስፋን ከመፍጠር አንጻር መሆን ይገባዋል::
ለ) የተፈጸሙትን በደሎች ያስከተሉት ውጤቶች ላይ፣ ተጎጂዎች የከፈሉት መስዋትነት እና እንድምታ ላይ ስምምነት መድረስን (Consensus building) በተመለከተ ያሉ ችግሮችና የመፍትሄ አቅጣጫዎች በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ አንጻር <ብሔራዊ ዕርቅ የሚያስፈልገው ለየትኛው ታሪካዊ በደል ነው> የሚለው ጥያቄ በተፈጸሙ በደሎች ላይ ስምምነት ለመድረስ ወሳኝ ጥያቄ ነው:: ኢትዮጵያ የአሁኗን ቅርጽ እንድትይዝ ካደረጋት የሀገር ግንባታ ሂደት አንስቶ አሁን እስከምንገኝበት ዘመን ውስጥ የተፈጠሩትን ታሪካዊ ኢ-ፍትሃዊነትና በደሎችን ማካተት አለበት:: እነዚህን ሁሉ በደሎች አንድ ሰው ወይም አንድ አገዛዝ ሳይሆነ የፈጸመው፣ በየወቅቱ በሀገራችን የሰፈኑት አገዛዛችና አገዛዛቹን የመሰረቱት እና ተጠቃሚ በሆኑት ለአገዛዛቹ ቅርበት ባላቸው ጥቂት ልሂቃን ነው:: ስለዚህም፣ ታሪካዊ ኢ-ፍትሃዊነት የጎደላቸው ነገሮች ተደግረዋል፤ ሁሉም ኢትዮጵያዊ በአገዛዛቹ ተበድለዋል፤ የበደሉ አይነትና መጠን ቢለያይም:: ስለዚህም የተፈጸሙት በደሎች ያስከተሏቸው ውጤቶች በደንብ ተመርምረው ለታሪክ መማሪያነት መቀመጥ አለባቸው:: እንደ ሁሉም ሀገር፣ ሀገራችን ኢትዮጵያም ያላት ታሪክ <ጥሩም መጥፎ> ነው:: ከ<ጥሩ> ታሪካችን አንድነታችንን የበለጠ በማጠናከር <ከመጥፎው> ታሪካችን ደግሞ በመማር ማህበራዊ ግንኙነታችንን ይበልጥ በመተማመንና በመከባበር ላይ የተመሰረት ማድረግ እንችላለን:: ስለዚህም፣ የተፈጸሙት በደሎች ያስከተሉት ውጤቶችና ተጎጂዎች የከፈሉት መስዋትነትና እንድምታ እንደ ኢትዮጵያ ታሪክ ተመዝግቦ መያዝ ይገባዋል::
ለዚህም አላማ ሲባል ሊደረጉ የሚችሉ ተግባራት የሚከተሉት ሊሆኑ ይችላሉ:: አንደኛ፣ የኢትዮጵያን ታሪክ፣ በማህበረሰቡ ውስጥ የነበሩና ያሉ ግንኙነቶች፣ የኢትዮጵያ ፖለቲካዊ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴዎች በአግባቡ ሳይንሳዊ መሆነ መንገድ ተጠንተው እንዲቀመጡ በየዩኒቨርስቲዎቻችንና መንግስታዊ በሆኑ የምርምር ተቋማት ውስጥ እንደ አንድ ፕሮግራም ተቀርጾ ሊዘረጋ ይችላል:: በዚህም ሂደት የብሔራዊ ዕርቁን ተቋማዊ ገጽታ ማላበስ ይቻላል:: ሁለተኛ፣ ብሄራዊ ዕርቁን የሚመለከት መታሰቢያ ብሄራዊ ቀን ቢመረጥና በየዓመቱ የምርምር ስራዎች የሚቀርቡበት፣ ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያን ለመፍጠር፣ በመከባበርና ፍትሃዊነት ላይ የተመሰረተ ግንኙነት በማህበረሰባችን ውስጥ ሊመጡ በሚችሉ ተግባራት ታስቢ እንዲውል ማድረግ ይቻላል:: ሶስተኛ፣ በአንድም ሆነ በሌላ መልኩ በታሪካዊ በደሎች ምክንያት ውድ ህይወታቸውን ላጡ፣ ከመኖሪያቸውና ከአካባቢያቸው ለተፈናቀሉ እና የተለያዩ መሰዋትነት የከፈሉትን ሰዎች ለማስታወስ ሃውልት እንዲቆም ማድረግ የሚቻል ነው::
ሐ) የተፈጸሙት በደሎች በድጋሚ እንዳይፈጸሙና የተገለሉ የማህበረሰብ ክፍሎች ፍላጎትና ደህንነት የሚያረግገጥ ስርአት ለመፍጠር መዋቅራዊ ለውጦችን ማምጣትና የፖለቲካ ውህደትን ማሳለጥን (Structural changes and institutionalization of the process of political integration)፣ ብሔራዊ ዕርቅ ማህበራዊ ለውጥን ለማማጣትና ዴሞክራሲያዊ ስርአት ለመገንባት እንደ ወሳኝ ግብአት የምንጠቀምበት ከሆነ፤ ብሔራዊ ዕርቅ ሂደት በራሱ ፖለቲካዊ ይዘት ያለው ነው:: ይህ ማለት የተፈጸሙት በደሎች በድጋሚ እንዳይፈጸሙና የተገለሉ የማህበረሰቦች ክፍሎች ፍላጎትና ደህንነት የሚያረጋግጥ ዴሞክራሲያዊ ስርአት መፈጠር አለበት:: ይህን ለማድረግም፣ የፖለቲካ ስርአቱ የሚመራበትን የጨዋታ ህግ ማውጣትና የጨዋታውን ህግ የሚመሩ ዴሞክራሲያዊ ተቋማትን መገንባት ይጠይቃል:: ይህም ማለት በማህበረሰባችን ውስጥ መዋቅራዊ ለውጦችን ማምጣትን የሚጠይቅ ነው:: የሁሉንም የማህበረሰብ ክፍሎች ፍላጎቶችና ደህንነት ለማስከበር የፖለቲካዊ ስርአቱ ውስጥ ሁሉንም ተሳታፊ ማድረግ ግድ ነው::
ከዴሞክራሲያዊ ስርአት ውጪ በሀገራችን ያለውን ብዝሃነት ሊያስተናግድ የሚችል ስርአት የለም:: ዴሞክራሲያዊ ስርአት ግንባታ በመሰረቱ ሁለት ግቦች ላይ ማነጣጠር አለበት:: አንደኛ፣ በዴሞክራሲያዊ ተቋማት ግንባታ ሂደት ውስጥ ተቋማት የሚወክሉት ግለሰቦችን አሊያም የተወሰኑ የልሂቃን ቡድኖችን አይሆንም:: ተቋማት የሚወክሉት ስምምነት የተደረሰባቸውን የጨዋታ ህጎችን ሲሆን እነዚህም ህጎች በልሂቃን ውስጥ የሚፈጠሩ የጥቅምና የፍላጎት ግጭቶችን ለመዳኘት ዋና መሳሪያ ይሆናሉ:: ስለዚህም፣ የብሔራዊ ዕርቅ ሂደት ዴሞክራሲያዊ ተቋማትንና የጨዋታ ህጎችንና ደንቦችን ሁሉም የፖለቲካ ኃይሎች በሚስማሙበት መልኩ ለመቅረጽ የሚያስችል ሂደትን ይፈጥራል:: ይኸም ማለት ብሄራዊ ዕርቅ ከሚመጣባቸው ዋነኛ ሂደቶች መካከል የጨዋታ ህጎቹ የሚወጡበት አግባብና ሂደት ወሳኝ ነው:: ኢህአዴግ ብሔራዊ ዕርቅን የሚመለከትበት አግባብ ማለትም << ብሔራዊ ዕርቅ ማለት አሁን በለው ህገመንግስና ህገመንግስታዊ ስርአቱ ላይ መግባባት መፍጠር ነው::>> የራሱን ፖለቲካዊ የበላይነት ለማስጠበቅ ያለፈ ትርጉም አይኖረውም:: ምክንያትቱም የጨዋታ ህጎቹ የወጡበት አግባብና ሂደት ሌሎች የፖለቲካ ኃይሎችን ያገለለ ከመሆኑም በላይ ዋነኛ ተገዳዳሪ የሚባሉትን በተለይ ደግሞ ሀገር-አቀፍ ፖለቲካ የሚያራምዱትን ያላካተተ ነው::
ሁለተኛ ደግሞ በዴሞክራሲያዊ ስርአት የስልጣን ክፍፍልን ስለሚያመጣ፣ ተጠያቂነትን ስለሚያሰፍንና ፖለቲካዊ ስልጣን በጉልበት ሳይሆን በህዝብ ፍላጎት ላይ በተመሰረተ አካሄድ ስለሚያዝ አዲስ ፖለቲካዊ ባህልን በሃገራችን ውስጥ እንዲሰፍን ያደርጋል:: ስለዚህም፣ ፖለቲካዊና አስተዳደራዊ የስልጣን ክፍፍሎሽ ስለሚኖር በልሂቃኖች መካከል ሊኖር የሚችለው የስትራተጂና የታክቲክ ጉዳይ እንጂ ጫፍ የወጣ ፖለቲካዊ ልዩነት አይሆንም:: በመሆኑም የብሔራዊ ዕርቅ ጥያቄ መዋቅራዊ ለውጥ ከማምጣትና ፖለቲካዊ ውህደትን ከማሳለጥ አንጻር መታየት ያለበት ነው:: ይኸም፣ ፖለቲካዊ ውህደት የጋራ ነገን ከመፍጠርና የጋራ ራዕይ እንዲኖረን እና አዲስ ሲቪክ ፖለቲካዊ ባህል እንዲገነባ ከማስቻሉም በላይ ለዴሞክራሲያዊ ስርአት ግንባታ መሰረት ይሆናል::
በታሪካችን እንደምንመለከተው ከሆነ በአብዛኛው በልሂቆቻችን መካከል የሚፈጠሩ ግጭቶች በፖለቲካ ሃሳቦች ልዩነት ላይ የተመሰረቱ ሳይሆን አንዱ አንዱን ጥሎ በማለፍ የፖለቲካ ስልጣን ለመቆጣጠር በሚደረጉ ግብግቦች ላይ የተመሰረቱ ናቸው:: የፖለቲካ ስልጣን ጥያቄ በዋናነት የሚያያዘው ደግሞ የሀገሪቱን ሀብት ከመቆጣጠር ጋር ነው:: በግልጽ ለማስቀመጥ ያክል የዘመናዊት ኢትዮጵያ ሀገር ምስረታ ሂደት ፖለቲካዊው እንድምታው ያልተማከለና በጣም ጠንካራ ማዕከላዊ መንግስት መመስረት ሲሆን፣ ኢኮኖሚያዊው እንድምታው ደግሞ በጦር አሸናፊ ሆነው የማዕከላዊ መንግስት ምስረታን ሂደት የተቆጣጠሩትን ኃይሎች የኢኮኖሚ ጥቅሞችን የማስከበር ሂደት ነበር:: ይህ ሂደት በደርግ አገዛዛም ሆነ በኢህአዴግ አገዛዝ የተደገመ ነው:: በዘውዳዊው፣ በደርግም ሆነ በኢህአዴግ አገዛዞች የተዘረጉት ኢኮኖሚያዊ ስርአቶች የሰፊውን ህዝብ ተጠቃሚነት ያላረጋገጡና የአገዛዞቹን ቀጣይነት ብቻ ለማረጋገጥ ያለሙ ናቸው:: ይህም በመሆኑ የብሔራዊ ዕርቅ ጥያቄ ኢኮኖሚያዊ ፍትሃዊነትንና የህዝብ ተጠቄሚነት ላይ ያነጣጠረ መሆን ይገባዋል::
እንደ ደቡብ አፍሪካ ፖለቲካዊ ስልጣን ላይ ብቻ የተመሰረት የብሄራዊ ዕርቅ ሂደት በኢትዮጵያ ውስጥ ረጅም ርቀት የማይወስድ ብቻ ሳይሆን ወደ በለጠ ማህበረሰባዊና ፖለቲካዊ ችግሮች የሚያጋልጥ ነው:: ስለዚህም የኢኮኖሚዊ ተጠቃሚነትን ማረጋገጥ አንዱ የብሔራዊ ዕርቅ ዋና አላማ መሆን ይገባዋል:: በሌላ በኩል ደግሞ፣ የኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነትን ከማረጋገጥ ጎን ለጎን ፈጣን ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ልማትን ማረጋገጥ እና በክልሎች መካከል ኢኮኖሚያዊ ግንኙነቶችን ማጠናከር እጅግ በጣም አስፈላጊ ነው:: ድህነት በራሱ ሰዎች በወደፊት ሕይወታቸው ላይ ተስፋ እንዲቆርጡ፣ ጨለምተኛ እንዲሆኑ ከማድረጉም በላይ ለዚህ ሁሉ ቀውስ ተጠያቂ የሚያረጉት አንድ ነገር ይፈልጋሉ፤እራስን ከጥፋተኝነት ነጻ ለማውጣት:: ስለዚህም ታሪካዊ ኢ-ፍትሃዊነቶችን ለዛሬው ውድቀት ብቸኛ ተጠያቂ እንደሆኑ ሲታሰብ፣ በተወሰኑ ልሂቃን ደግም ይህን ስሜት ለራሳቸው ፖለቲካዊ ጥቅም እንዲውል ያደርጋሉ፣ እያደረጉም ነው:: ስለዚህም፣ ፈጣን ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ልማትን ማስፋን የብሔራዊ ዕርቅ ውጤታማነትንና ዘላቂነትን ከማረጋገጥ አንጻር ወሳኝ ነው::
ከዚህ ጎን ለጎን፣ ሙስናን ማስወገድ የሚያስችሉ ተቋማዊ፣ ህጋዊ እና አስተዳደራዊ ሪፎርሞችን ማካሄድ ግድ የሚል ነው:: በአሁኑ ሰአት የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ በቁጥጥር ስር ያዋሉት ሶስት ኢኮኖሚያዊ ሃይላት ናቸው:: እነርሱም፣ መንግስት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ የሚቆጣጠራቸው ድርጅቶች፣ የሚድሮክ ድርጅቶች እና በኢፈርት ድርጅቶች ናቸው:: ይህም፣ የአሁን ኢኮኖሚ ስርአት በዋናነት የፖለቲካ ስልጣን የተቆጣጠሩት ጥቂት ልሂቃን የሀገሪቱን ኢኮኖሚ በቀጥታ የሚቆጣጠሩበትን አግባብ ተቋማዊ ገጽታ የሚያላብስ ነው:: ስለዚህም፣ ፈጣን ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ልማትና ከዚህ ልማት እኩል ተጠቃሚነትን ከማስፈን አንጻር ሙስናን ማስወገድና ተወዳዳሪነትን የተላበሰ ኢኮኖሚያዊ ስርአት መዘርጋትን ግድ የሚል ነው:: በሌላም በኩል፣ በባለፉት የአገዛዝ ስርአቶች ከኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ልማት ትሩፋት የተገለሉ የማህበረሰብ ክፍሎች ይበልጥ ተጠቃሚ ማድረግ ይገባል:: ይኸም፣ በባለፉት አገዛዞች ተበድለናል የሚሉ የፖለቲካ ልሂቃን ጫፍ የወጣ የፖለቲካ አቋማቸውን እንዲያስተካክሉ የሚስገድዳቸው፣ የማያስተካክሉ ከሆነ የማህበረሰባዊ መሰረታቸው እንዲያጡ የሚያደርግ፣ ከተናጥል ጉዞ የአብሮነት ጉዞ እንደሚበልጥ ሰፊው ህዝብ እንዲረዳ የሚደርግ ነው:: በመሆኑም፣ ይህ ሁኔታ የብሄራዊ ዕርቅ ዘላቂነትን ከማረጋገጡም በላይ ለዴሞክራሲያዊ ስርአት ግንባታ ወሳኝ ነው::
እስካሁን ድረስ ብሔራዊ ዕርቅን ለማሳካት ምቹ ሁኔታን አልተፈጠረም:: ይህ ምቹ ሁኔታ አለመኖር የሚመነጨው ከገዢው ፓርቲ ከፋፍሎ የመገዛዝ ባህል እና በተቃዋሚ ፓርቲዎች ውስጣዊ ደካማነትና የጋራ አላማ መፍጠር አለመቻላቸው ነው:: ብሔራዊ ዕርቅ እንዲሳካ ስልጣን ላይ ያሉ ገዢዎችን የሚያስገድድና የሚገዳደር ተቃዋሚ ኃይል መኖርን ግድ የሚል ነው:: ካለ ጠንካራ ተቃዋሚ ኃይል የሚገኝ ብሔራዊ ዕርቅ፣ ዕርቅ ሊባል የሚቻል አይደለም:: ምክንያቱም የዕርቅ ሂደቱ ስልጣን ላይ ያሉ ልሂቃንን ጥቅም የሚያስጠብቅ ነው፤ ሁሉን የፖለቲካና ማህበረሰባዊ ኃይላትን የሚያካትት አይደለም:: ከዚህ ቀደም በወጡ ጹሁፎቼ እንዳመለከትኩት፣ የኢትዮጵያ የተቃውሞ ኃይሎች በሀገር ቤትም ሆነ በውጭ ሀገር ያሉት በብዙ ችግሮች የተተበተቡ ናቸው:: የብሔራዊ ዕርቅ ጥያቄ ግማሹ ምላሽ በተቃውሞ ኃይላት ጥንካሬ ላይ የሚመሰረት ነው:: አንድነት ጥንካሬ፣ መከፋፈል ድክመትን እንደሚያመጣ ከባለፈው ታሪካችን በተሻለ ሁኔታ ልንማርበት የምንችልበት መድረክ የለም:: ስለዚህም፣ በተቋማዊ ብቃት፣ በስትራተጂ፣ በታክቲክ እና አባላትን በማፍራት ተቃዋሚ ሃይላት ከገዢው ፓርቲ ጋር ተገዳዳሪ መሆን አለባቸው::
አብዛኞቹ የሀገራችን የተቃውሞ ፖለቲካ ፓርቲዎች ልዩነታቸው ርዕዮተ አለማዊ፣ ስትራተጂያዊ ወይም ፖሊሲ ላይ የተመሰረተ ሳይሆን በግለሰቦች ቁርሾ ላይ የተመሰረተ ነው:: ስለዚህም፣ ግለሰባዊ ቁርሾዎችን ከብሔራዊ ፖለቲካ ጥያቄ መለየት መቻል አለብን:: በሌላም በኩል፣ አሁን የሚታየው የፖለቲካ ኃይሎች መሰባሰብ ይበል የሚያስብል ሲሆን፣ እዚያው ሳለም ሁሉን ማህበረሰብ የሚያቅፍና የሚያንቀሳቅስ አጀንዳ መቅረጽ ይጠበቅባቸዋል:: ተቃዋሚ ኃይላት ማህበረሰባዊ መሰረታቸውን መስፋትና ሁሉን የማህበረሰብ ክፍል (cross-cutting social cleavages) ማቀፍና ማንቀሳቀስ መቻል አለባቸው:: ይህን በማድረጋቸው፣ ገዢው ፓርቲ ስልጣን ላይ ብቻውን ለመቀመጥ የሚከፍለው መሰዋትነት በዕርቅ ሂደት ውስጥ በመሳተፍና ፖለቲካዊ ስርአት ለውጥ በመምጣቱ ከሚያጣው ጥቅም ጋር ሲነጻጸር ከፍተኛ እንዲሆን ያደርገዋል:: ይኸም፣ ለዘብተኛ የአገዛዙን ልሂቃን ወደ ብሔራዊ ዕርቅ ጥያቄን እንዲያራምዱ ሲያስችላቸው፣ አክራሪ ልሂቃንን ደግሞ የበለጠ ደካማ ያረጋቸዋል::
በሌላ በኩል ደግሞ፣ የብሔራዊ ዕርቅ ስትራተጂያዊ ውጤቶችና ዴሞክራሲያዊ ስርአት ግንባት ሂደት ተጠቃሚዎች ጥቂት ልሂቃን መሆን የለባቸውም:: በብሔራዊ ዕርቁ ሂደት ማንም የፖለቲካ ኃይል ሳይሆን አሸናፊ የሚሆነው የኢትዮጵያ ህዝብ ፍላጎት፣ አንድነት እና ሉአላዊነት ነው:: ስለሆነም፣ የብሔራዊ ዕርቅ ሂደት ማነጣጠር ያለበት ማን ስልጣን ላይ ወጣ የሚለው ሳይሆን ዴሞክራሲያዊ የጨዋታ ህጎች ማውጣት እና ዴሞክራሲያዊ ተቋማትን መገንባት ላይ ነው:: ይኸም፣ የብሄራዊ ዕርቁ ስተራተጂያዊ ውጤቶች (ዴሞክራሲያዊ ስርአት፣ ፍትሃዊ ተጠቃሚነትና ሀገራዊ መግባባት) እና ታክቲካዊ ግቦች መካከል አንድነትንና ሚዛንን የሚያስጠብቅ ይሆናል:: በመሆኑም፣ እነዚህ ከላይ የተጠቀሱት ነጥቦች ለብሔራዊ ዕርቅ ምቹ ሁኔታን ከመፍጠሩም በላይ ለዴሞክራሲያዊ ስርአት ግንባታ ወሳኝ ግብአት ነው::
ሀገራችን ኢትዮጵያ በብዙ ውስብስብ ታሪካዊ ሂደት ያለፈች ሀገር እንደመሆኗ መጠን፣ ያሉብን ችግሮች መጠነ ሰፊና ውስብስብ ናቸው:: እስካሁን ድርስ ጉልበት ላይ የተመሰረተ ልዩነቶችን የመፍታት ሂደቶች የበለጥ ልዩነቶችን ውስብስብ እንዲያደርግና ጥላቻ ላይ የተመሰረተ ፖለቲካ ስር እንዲሰድ ሆኗል:: ምንም እንኳን ከደርግ ወታደራዊ አገዛዝ ውድቀት በኋላ የተለያዩ የብሔራዊ ዕርቅ አስተሳሰቦች በሙሁሯንና በፖለቲካ ኃይላት ቢራመዱም፣ የብሔራዊ ዕርቅ ጥያቄን የፖለቲካ ኃይላት የፖለቲካ ፍላጎታቸውን ማሳኪያ መሳሪያ ያደረጉበት አረዳድ እንደሰፈነ መረዳት አያዳግትም:: የብሔራዊ ዕርቅ ሂደት ውስብስብ ችግሮችን የምንፈታበት ሂደት እንደመሆኑ መጠን በእንዳንዱ ጥቃቅን በደሎች ላይ የምናተኩርበት፣ ፖለቲካዊ ትርፍ የምናሰላበት፣ አግላይ ስርአት የሚመሰረትበት ሂደት ሳይሆን የተሻለች ኢትዮጵያንና ብሩህ ቀን የመፍጠር ሂደት አካል መሆን ይገባዋል::
ከሩሲያ ከእስራኤል ከቱርክ ከኳታር ግብጽ… የሚመጣ የኃይማኖት እርዳታ ለቤትህ ችግር መፍቻ ሳይሆን ጣጣ ነው:: ችግሩን አሸክሞ የሚልከው የቤት ስራ የሚሰጥ ሀገር እንዴት ከወንድም ጋር ለተፈጠረ ችግር ፈቺ ሊሆን ይቻላል? እርስ በእርስ ስንባላ መሳሪያ ይሸጡልሀል:: ቱርክ [Read More]
“ፋኖና የአማራ ልዩ ኃይል በአይከል ከተማ በቅማንት ንፁሃን ዜጎች ላይ በከፈቱት የተኩስ እሩምታ የ3 ሰዎች ህይወት አልፏል።” የአገው ብሔራዊ ሸንጎው ባወጣው መግለጫ ጨፍጫፊው የአማሮች ልዩ ኃይል ከአገው ልሳነ ምድርና ከቅማንት ለቆ እንዲወጣ በአንክሮ ጠይቋል። ሙሉ መግለጫውን [Read More]
መንግስት በማንኛዉም ህገ ወጥ እንቅስቃሴ ላይ ህጋዊ እርምጃ የሚወስድ ይሆናል፡፡- የኦሮሚያ ክልል መንግስት በትላንትናዉ እለት በጂማ ከተማ ቤተ ክርስቲያን ተቃጠለ፣ መስቀል ተቃጠለ፣ የክርስቲኖች ንብረት ተዘረፈ ተብሎ በማህበራዊ ሚዲያ የሚነዛዉ ወሬ ሀሰት ነዉ፡፡ በከተማዉ የተቃጠለ ቤተ እምነትም [Read More]
ሀዋሳ ከተማ ላይ ባሳካው ድል ማንሰራራት የመጀመር ዕድል የነበረው አዳማ ከተማ በደረሱበት ተከታታይ ሽንፈቶች ወደ ሊጉ ግርጌ ወርዷል። ነገስ ‘ከአስከፊው ጉዞ ለማገገም ከጠንካራው ተጋጣሚ ነጥብ ያገኝ ይሆን ?’ የሚለው ጉዳይ ተጠባቂ ሆኗል።
እንዳለው ስብስብ እና እንደሚገኝበት ሁኔታ ጥብቅ መከላከልን ምርጫው ሲያደርግ የማይታየው አዳማ ከተማ በኢትዮጵያ ቡናው ጨዋታም በራሱ መንገድ ጨዋታውን ለማስኬድ መሞከሩ የሚቀር አይመስልም። ይህን ለማድረግ የቡድኑ የማጥቃት ሂደት ግቦችን በቶሎ ለማግኘት አለመቻሉ ብቻ ሳይሆን በተለይ በግብ ጠባቂ ቦታ ላይ የሚያደርጋቸውን ተደጋጋሚ ለውጦች ተከትሎ የሚታዩ ግለሰባዊ ስህተቶች ይበልጥ ችግር ውስጥ ሊከቱት የሚችሉበት ዕድል ይኖራል።
እርግጥ ነው እንደ እነፍሰሀ ቶማስ እና አብዲሳ ጀማል ዓይነት የቡድኑ ዋነኛ የማጥቂያ መሳሪያዎች በተመሳሳይ ስህተት የማያጣውን የቡናን የኋላ ክፍል ስህተቶች የመጠቀም አቅሙ አላቸው። ቡድኑ ምንም እንኳን ሽንፈት ቢገጥመውም በጊዮርጊሱ ጨዋታ ከኋላ ተነስቶ ግቦችን ማስቆጠሩም የሚነግረንም በቀላሉ ሊገመት እንደማይገባ ነው። ነገር ግን በራሱ ሜዳ ላይ የሚሰራቸው ስህተቶች ካልታረሙ ግብ ማስቆጠሩ ብቻውን ጨዋታውን ለተመልካች አዝናኝ ከማድረግ ባለፈ አብዝቶ የሚፈልገውን ነጥብ ይዞለት ላይመጣ ይችላል።
ኢትዮጵያ ቡና ከሲዳማው የ 5-0 ድል በኋላ ሀዲያ ሆሳዕና ላይ ግብ ማስቆጠር ተስኖት ከበላዩ የሚገኘው ፋሲል ከነማ ልዩነቱን እንዲያሰፋ ዕድሉን ከፍቷል። ነገ ደግሞ የሁለትኝነት ደረጃውንም እንዳያጣ ጨዋታውን ማሸነፍ የግድ ይለዋል።
ኢትዮጵያ ቡና በሊጉ ከባድ የተከላካይ ክፍል ካለው ቡድን ጋር ካደረገው ጨዋታ መልስ በሊጉ ሁለተኛውን በርካታ ግብ ካስተናገደ ቡድን ጋር መገናኘቱ መጠነኛ እፎይታ የሚሰጠው ይመስላል። ቡድኑ በደካማ የመከላከል አደረጃጀት ውስጥ ሆነው ተጋጣሚዎች ትኩረታቸው በሚቀንስባቸው ወቅቶች ላይ ምን ማድረስ እንደሚችል የሲዳማውን ጨዋታ መመልከት በቂ ይሆናል። ነገም የሜዳውን ስፋት አብዝተው በሚጠቀሙት የመስመር አጥቂዎቹ እገዛ ተጋጣሚውን የመበተን እንዲሁም በርካታ ቅብብሎቹን በሚከውኑት አማካዮቹ ተከላካይ ሰንጣቂ ኳሶች በግብ ፊት ለመድረስ ጥረት እንደሚያደርግ ይጠበቃል።
በሌላ በኩል በቡድኑ የማጥቃት ሂደት ውስጥ ሁነኛ ተሳታፊ በሆነው አስራት ቱንጆ የሚረዳው የግራው ወገን የቡድኑ ክፍል ባለፈው ጨዋታ ከሀብታሙ ታደሰ አለመሰለፍ ጋር ተያይዞ አመርቂ ያልነበረ በመሆኑ በቦታው ለውጥ ሊኖር እንደሚችል ይገመታል። በመከላከሉ ረገድ ስንመለከተው ግን ለሁለተኛ ጊዜ ግብ ሳያስተናግድ መውጣቱ እንዳለ ሆኖ ከሀዲያ ጋር የታዩበት በርካታ ስህተቶች ከተደገሙ ዳግም ግብ አያስተናግድም ብሎ ለመናገር ከባድ ይሆናል። በዚህ ረገድ የቡድኑን ዕምነት ሜዳ ላይ ከመተግበር ባለፈ በፈታኝ ቅፅበቶች ትክክለኛውን ውሳኔ ማሳለፍ ከቡና የኋላ ክፍል ተሰላፊዎች የሚጠበቅ ጉዳይ ነው።
ለኢትዮጵያ አስተዳደራዊ ሥራ ማስፈጸሚያ በከፍተኛነቱ የመጀመሪያው የሆነውና በ2010 ዓ.ም (2017/18) ተግባራዊ የሚሆነው ብሔራዊ በጀት ብር 320.8 ቢሊዮን ($14 ቢሊዮን) የተመደበለት መሆኑን የፋይናንስና ኤኮኖሚ ሚኒስትሩ ዶ/ር አብርሃም ተከስተ የፓርቲያቸው ብቻ ለሆነው ፓርላማ ለወጉ ረቂቁን እንዲያጸድቅ ሰኔ 1/2009 ማቅረባቸው በሕዝብ መገናኛ ተገልጿል።
የራሱ ውስጣዊ ችግሮቹ እንዳሉ ሆነው፡ ከሕዝባዊው አመጽ ወዲህ የመጀመሪያው የሆነው ይህ በጀት፡ በሕዝብ ቁጣ ወላፈን መለብለቡን በብዙ መልኩ ያሳያል። በተለይም ዛሬ ኤኮኖሚው ካጋጠመው የገንዘብ ችግሮች፣ የዕዳ ጫና፥ የምርቶች መቀነስና፣ የዋጋ ግሽበት አደጋ የኤኮኖሚው ማሽቆልቆ ከድህነት መስፋፋት ሁኔታ፣ ዜጎች በየጊዜው በሚታፈኑባትና ያለፍርድ በሚታሥሩባት እንዲሁም የሃገሪቱ ሰላም በአፈሙዝ ከሚጠበቅበት አንጻር ሲታይ — የበጀቱ አዘጋጆች በዚህ ትንተና ባይስማሙም — እነዚህ ከሃገሪቱ ፊት የተጋረጡ እውነታዎች ናቸው።
“…አሁን ሃገራችን ያለችበት ሁኔታ የሕዝብ አመኔታ በመንግሥት ላይ በጣም ዝቅተኛ የሆነበት፣ በሕዝቦች መሃከል ያለው መቀራረብና መዋደድ የቀነሰበት፣ ጥላቻ እየበረታና በግልፅ እየተነገረ፣ የሕዝቦች የእርስ በርስ መናቆር እንዳይመጣ የሚፈራበት ስለሆነም ውስጣዊ አንድነታችን በጣም የላላበት፣ የመንግሥት መዋቅር የመፈጸም አቅሙ ደካማ የሆነበት፣ ከዚህም የተነሳ ሕዝቡ ተስፋ የቆረጠበት፣ በያካባቢው ፖለቲካዊ ችግሮች ሲነሱ በታጠቀ ኃይል (ፖሊስና መከላከያ) የሚፈታበት፣ ሕዝቡ አሁን የሚታየው ችግር ይፈታል፣ እንዴት ይፈታል እያለ ከፍተኛ ጥርጣሬ ውስጥ የገባበት ሁኔታ ውስጥ ነው ያለነው።”
ግምገማው የተካሄደው በኮሚሽኑ ፣በግንባታ ተቋራጩ እና በአማካሪ ድርጅቱ መካከል ሲሆን ፕሮጀክቱ የደረሰበት ደረጃ ፣በግንባታ ሂደት በአጋጣሙ ችግሮች እና በቀጣይ በሚሰሩ ስራዎችን ያካተተ ሪፖርት ቀርቦ ሰሞኑን ውይይት ተደርጎበታል ፡፡
በተለይም ለግንባታ ፕሮጀክቱ በቂ የሰው ሀይል ከማሰመራት ፣አስፈላጊውን የግንባታ ማሽነሪ ከማስገባት እና በስራ እቅድ ከመመራት አኳያ የግንባታ ተቋራጩ ተገምግሟል ፡፡
ግምገማውን የመሩት የኢፌደሪ ስፖርት ኮሚሽን ኮሚሽነር ክቡርአቶ ዱቤ ጅ ሎ እንዳሉት የሰው ሀይል እና አስፈላጊው የግንባታ ቁሳቁስ እና ማሽነሪ በአልተሟበት ሁኔታ ፕሮጀክቱን በተያዘለት ጊዜ ማጠናቀቅ አስቸጋሪ መሆኑን ጠቅሰው ተቋራጭ ድርጅቱ በፍጥነት አስፈላጊውን የሰው ሀይል እና የስራ ግብዓት በመሟላት ግንባታውን ሊያፋጥን እንደሚገባ አቅጣጫ አስቀምጠዋል ፡፡
ለግንባታው አስፈላጊ የሆኑ የቴክኖሎጅ መሳሪያዎችን በተያዘለት ጊዜ ወደ ሀገር ውስጥ ማስገባት እንደሚገባ እና አሁን እየተካሄደ ከሚገኘው ግንባታ ጎን ለጎን ሊሰሩ የሚገባቸውን ስራዎች በማቀናጀት ግንባታውን ማፋጠን ይገባል ሲሉም አቶ ዱቤ አሳስበዋል ፡፡
ጃርቱ ሶኒክ (ጃፓንኛ: ソニック・ザ・ヘッジホッグ በእንግሊዝኛ: Sonic the Hedgehog) የጃፓን ድርጅት ሴጋ ጨዋታዎች ድርጅት ተከታታይ ቪዲዮ ጌሞች ስለ ቶሎ ሰማያዊ ጃርት እና የርሱ ጓደኛዎች ነው። የመጀመሪያ ጌም በ1991 እ.ኤ.አ ነበር።
ኒውካስል ዩናይትድ እግር ኳስ ክለብ (እንግሊዝ፦ Newcastle United Football Club) በኒውካስል ኧፖን ተይኝ፣ እንግሊዝ የሚገኝ የእግር ኳስ ክለብ ነው።
ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማሪያም ደሳለኛ ካብ ስልጣን ንምውራድ ዘቕረብዎ ሕቶ ብሃንደበት ዝመፀ ኣይኮነን ኢሎም ሚንስትር ጉዳያት ኮሚኒኬሽን መንግስቲ ኢትዮጵያ።ኣቦ መንበር ሓርበኛታት ግንቦት ሸውዓተ ግን ብሕገ መንግስቲ ዝተውሃቦ ስልጣን ይፍፅሙ ስለዘይነበሩ ብባዕሉ ዓብዪ ናይ ለውጢ ምልክት እዩ ክብሃል ኣይክኣለን ኢሎም።ኣቦ መንበር ሰማያዊ ፓርቲ ብወገኖም ህዝቢ ወናኒ ስልጣኑ ዝኾነሉ ኩነታት ክፍጠር ኣለዎ ኢሎም።
ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ካብ ስልጣን ንምውራድ ሕቶ ምቕራቦም ሕዚ ስራሕ ጠጠው ኣቢሎም ኣለው ማለት ኣይኮኑን፤ቤት ምኽሪ ኢህወዴግ ወሲኑ ናብ ፓርላማ ከይዱ ክሳብ ዝፀድቕ ኣብ ስርሖም ክቕፅሉ እዮም ኢሎም ዶ/ር ነገሪ ሌንጮ።
ብደረጃ ኢህወዴግን ሕድ ሕድ ኣባል ፖለቲካዊ ውድባትን ውሽጦም ዝፈተሽሉ ኣኼባ ብምክያድ ኣብታ ሃገር ንሓዋሩ ዝሓሸ ኩነታት ንምፍጣር ብዘቐመጦ ኣንፈት እምበር ብሃንደበት ዝመፀ ኣይኮነን ኢሎም ኣለው።
“ኣይኮነን ከምኡ ማለት ከይኮነስ እቲ ዝርዝር ንሶም ይኹኑ ኢህወዴግ ዘድሊ ዝርዝር ኣብ እዋኑ ዝህብሉ ከምዘሎ ኮይኑ መልዐሊኡ ካብ ባዕሎም እዩ።ኣብታ ሃገር ዘሎ ኩነታት እንተሪኢና ሓሳልፍነት ዝስምዖ፣ተሓታትነት ዝስምዖ፣መራሒ ክገብሮ ዝኽእል እዮም ገይሮም ዘለው እምበር ተደፊኦም ኣይኮኑን። “
ኣብቶም ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ህይወት ሰባት እናጠፍአ፣ንብረት እናዓነወ፣ዜጋታት ይመዛበሉ ከምዝነበሩ ብምግላፅ፣እዚኦም ክኣ ብሰንኪ ፀገም መሪሕነት እቲ ውድብ ብምዃኑ ሓላፍነት ስለዝወሰደ ዓበይቲ ስጉምትታት እናወሰደ ፀኒሑ፤ነዚ ዝርኢ መራሒ ካሊእ ፀቕጢ ኣለዎ ክብሃል ግቡእ እውን ኣይኮነን ኢሎም።
ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ታሪኽ ፈላማይ ብዝብሃል ስልጣኖም ብድልየቶም ንምውራድ ምሕታቶም ታሪኻዊ እዩ ኢሎምዎ ኣለው።ካብ ስልጣን ምውራድ ንኣባላት ካብኔ ከምዘይምልከት እውን ገሊፆም ኣለው።
ብዛዕባ ሕቶ ካብ ስልጣን ምውራድ ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማሪያም ዝተሓተቱ ኣቦ ወንበር ሓረበኛታት ሸውዓተ ግንቦት ዶ/ር ብርሃኑ ነጋ ንዕኦም ዝሃቦም ትርጉም ከምዚ ክብሉ ይገልፁ።
“ብዝኾነ ይኹን ሕግታትን መሓውራት መንግስትን ግልፂ ብዝኾነ ኣገባብ ኣብ ዝስርሓላ ቀዳማይ ሚንስትር ሓንቲ ሃገር ብድልየተይ ካብ ስልጣነይ ወሪደ ኣለኹ እንተይሉ ዓብዪ ዜና እዩ።እቲ ፀገም ኣብ ሃገርና ቀዳማይ ሚንስትር ብሕግን ኣብ ሕገ መንግስቲ ዝተውሃቦ መሰልን ስልጣንን ዘይብሎም ስለዝነበሩ ናቶም ካብ ስልጣን ምውራድ ብባዕሉ ዓብዪ ናይ ለውጢ ምልክት እዩ ክብሃል ኣይክኣለን።”
ኣቦ ወንበር ሰማያዊ ፓርቲ ኣቶ የሺዋስ ኣሰፋ ብወገኖም ህዝቢ ብዝገበሮ ፀቕጢ ዝተኣስሩ ምፍትሖም ካብ ሓላፍነት ምልቃቕ ምጅማርን ኣወንታዊ ኮይኑ ዓቕሚ ዘይብሎም ሰባት ሕዚ እውን ክልቁ፣ናይ ዴሞክራሲ መሰረታት ክጅመር፤ናይ ኢትዮጵያ ህዝቢ ወናኒ ስልጣኑ ክኸውን ምግባር እዩ ኢሎም።
ከ1928 እስከ 1933 ባለው ጊዜ ኢትዮጵያ ከጣሊያን ወረራ ጋይል ጋር ያካሄደችው ጦርነት በዓለም አቀፍ ደረጃ ያለው የቀለም ፍትጊያ በግልጽ አፍጥጦ እንዲያይ አድርጓል። ቀድሞውኑም አድዋን ትከትሎ ዋናዎቹ የአውሮፓ መንግስታት የነጭ ሃይል በጥቁር ሕዝብ የደረሰበት ሽንፈት አስቆጭቷቸውና በነሱም ቅኝ ተገዥዎች ላይ የሚያስከትለው መነሳሳት አስግቷቸው ከተሸናፊዋ ጣልያን ጎን ቆመዋል።
ዶ/ር ሹመት ሲሻኝ እንደገለጹት፣ ጣሊያን የጦር ኋይሏንና መሳሪያዎቿን ታግዝባቸው ዘንድ በእንፋሎት የሚሰሩ መርከቦች ብሪታንያ እረድታለች። ከሰላ ላይ በመሃዲሲቶች ተከቦ የነበረውን 2 ሺህ ገደማ የጣሊያን ሃይል ነጻ ለማድረግም ወታደር ልካለች። የዚህም ዓላማ የመሃዲስቶቹን ሃይል ከጣሊያን ግለል በማድረግ ኢትዮጵያን ዳግመኛ የምትወጋበት ፋታ እንድታገኝ ለማድረግ ነበር። የጀርመን ንጉስም በሃገሩ ወደነበረው የጣሊያን ኢምባሲ በመሄድ በአድዋው ሽንፈት የተሰማውን ሃዘን ገልጿል። አንድ የጀርመንን የውጭ ጉዳይ ቢሮ አመለካከት የሚያንፀባርቅ ጋዜጣ “የአውሮፓ ክብር አፍሪካ ውስጥ ውርደት ደርሶበታል። ይህን ክብር ከመንበሩ ለመመለስም ሌላ ዘመቻ መካሄድ አለበት” በማለት ጽፏል። የወቅቱ የአስትሮ . ህንጋሪያ አጼ ግዛት መንግስትም በደረሰው ሽንፈት መጸጸቱን ጠቅሶ የጣሊያን መንግስት ለ “እናት ሀገር ደህንነት ምንም ስጋት ሳይገባት” የሚያሻውን ያህል ጦር በኢትዮጵያ ላይ ማዝመት እንደምትችል አሳውቋል።
የባቲካኑ “ቅዱሱ” ካቶሊካዊ አባት ሳይቀሩ በጣሊያን ላይ በደረሰው ሽንፈት እጅግ አዝነዋል። በዚህ የተነሳም ለምሳሌ እ. ኤ. አ በመጋቢት 4/ 1996 እለት ሊካሄዱ ይገባቸው የነበሩ ቤተክርስቲያናዊ ስርዓተ ሁነቶች እንዲስተጓጎሉ አዘዋል። ከአጼ ምኒልክ ጋ የተሻለ ወዳጅነት የነበራት ፈረንሳይም ብትሆን የኢትዮጵያ ድል አስደንግጧታል። አንድ የሃገሪቱ ጋዜጣ “ከአረመኔው ዓለም የውጣ ሃይል ባንድ የስለጠነ ሀገር ላይ ባደረሰው ሽንፈት ፈረንሳይ ተጸጽታለች” ብሏል። አጼ ምኒልክ ለፈረንሳዊው የጅቡቲ ገዥ በጻፉት ደብዳቤ ላይ እንደጠቀሱት ከአድዋው ጦርነት በኋላ የአውሮፓ መንግስታት በጣሉት ማእቀብ ፈረንሳይም ተባብራለች። በአጠቃላይ በወቅቱ ካውሮፓዊያኑ መንግስታት ኦርቶዶክሳዊቷ ሩሲያ ብቻ ለኢትዮጵያ ወገናዊነትን አሳይታለች። በሁለቱ ሀገሮች መካከል ያለው ርቀት የዚህን ወገናዊነት ተግባራዊ ጠቀሜታ አሳጣው እንጂ።
ከ40 ዓመት በኋላም ጣሊያን የወታደራዊ ድል ገድል የለሽ ያደረጋትን የአድዋን ቂሙዋን ልትወጣ ፈለገች። ብዙም አልተሳካላት እንጂ ወታደራዊ ዝናዋን ለማድመቅ ተስፋ አድርጋ በአንደኛው የአለም ጦርነት ገብታ ነበር። እ. ኤ. አ በ1922 ሞሶሎኒና የፋሽስት ፓርቲው ስልጣን ላይ ሲወጡ ደግሞ የመስፋፋት በተለይም ኢትዮጵያን ወሮ ለመያዝ ፍላጎቷ ዳግም አገረሸባት እና በ1928 ወረራ አካሄደች።
ከአንደኛው የዓለም ጦርንት በሁዋላ የመንግስታትን ትብብር ለማጠናከርና ሌላ መስል ጦርነትን ለማስቀረት እንዲረዳ ታስቦ የተቋቋመውው የመንግስታቱ ማህበር ልባዊ ሙከራ አድርቶ ቢሆን ኖሮ ሞሶሎኒ ኢትዮጵያን ከመውረር ድርጊቱ ይታቀብ ነበር የሚሉ አንዳንድ ትንታኞች አሉ። በወቅቱ አሜሪካን የማህበሩ አባል አልነበረችም። በናዚ ሂትለር የምትመራው ጀርመንም አባልነቱዋን ሰርዛ ነበር። ከማሃበሩ አባል መንግስታት ፈርጠም ያለ ጡንቻ የነበራቸው ብሪታ ንያና ፈረንሳይ ደግሞ ሞሶሎኒ ከሂትለር ጋር እንዳያብር የነበራቸው ፍርሃት ኢትየጵያን በተመለከተ በሚቀይሱት ፖሊሲ ላይ ተጸኖ አሳድሯል። ስለዚህም ሁለቱ ዋነኛ የምእራብ አውሮፓ “ዴሞክራሲያዊ” መንግስታት ጣሊያንን ላለማስቀየም ወሰኑ። ቅድሚያ የሰጡትም ከኢትዮጵያ ይልቅ አውሮፓ ነክ ለሆነው የራሳቸው ደህንነት ነው።
ፈረንሳይ እና ብርታንያ ጣልያንን ላለማስቀየም ከወሰዱዋቸው እርምዳዎች አንደኛው ኢትዮጵያ እራሱዋን ለመከላከል የሚያስችል መሳሪያ የመግዛት ጥያቄ ስታቀርብ እምቢ ማለት ነበር። እ.ኤ.አ በ1934 እና 1935 መጀመሪያ ላይ ጣሊያን ኤርትራና ሱማሌ ውስጥ የጦር ሃይልና መሳሪያ ስታክማች፣ አጼ ሃይለሥላሴ በብኩላቸው የጦር መሳሪያ ከአውሮፓ ለመግዛት ሞከሩ። በወቅቱም ቀደም ሲል የተጠቀሱት መንግስታት በሁለቱም ጠብኞች ላይ መሳሪያ ማእቀብ አድርገናል አሉ። በጊዜው ጣሊያን እራሱዋን የማስታጠቅ አቅሙ ያላት በቂ ዝግጅትም ያደረገች መሆኑ በግልጽ እንደመታወቁ ማእቀቡ ያነጻጸረው በኢትዮጵያ ላይ ነው ማለት ይቻላል።
ሁለተኛውን የግማሽ ልብ እርምጃቸውን የውሰዱት ደግሞ ወረራው የተጀመረ ሰሞን ነበር። ይህም የመንግስታቱ ማህበር አባላቱ ከጣሊያን ጋር እንዳይገበያዩ ብዛት ባላቸው ሸቀጣሸቀጦች ላይ የጣለው የንግድ ማእቀብ ነው። 51 መንግስታት ደግፈውት በተላለፈው በዚህ ማእቀብ ዝርዝር ውስጥ ለዘመናዊ ወታደራዊ እንቅስቃሴዎችና ለጣሊያን ወረራ መሳካት የግድ አስፈላጊ የነበሩት የነዳጅ እና የከስል ምርቶች እንዳይካተቱ መደረጉም እርምጃው ከሙሉ ልብ እንዳልነበር ይጠቁማል።
ጣልያንን ለማስደሰት ታስቦ ሶስተኛው እርምጃቸው የተውሰደው ደግሞ በህዳር ወር 1928 ላይ ነው። የብሪታንያው የውጭ ጉዳይ ሴክሬተሪ ሆሪ ፓሪስ ላይ ከፈረንሳዩ አቻቸው ከላቫል ጋር ተነጋግረው በደረሱበት ስምምነት መሰረት በታሪክ “የሆሪ..ላቫል እቅድ” ተብሎ የሚጠቀሰው የማስታረቂያ ሰነድ ተዘጋጀ። እቅዱ ሁለት መሰረታዊ ይዞታዋች ነበሩት። አንደኛው የቦታ ልውውጥ አደላደላቸው ነው። በዚህም መሰረት ከስሜን ምስራቅ የሚበዛው ትግራይን፣ በደቡብ ምስራቅ የኦጋደንና የድንከል በርሃን ጨምሮ 60.000 ስኮዬር ማይልስ ጣልያን ከኢትዮጵያ ስትቀበል በልዋጩ ደግሞ ኢትዮጵያ ወደ ቀይ ባህርና አሰብ የመተላለፊያ መስመር አክሎ በወራሪዋ ከተያዘባት ኤርትራ 3.000 ስኮየር
ማይልስ እንዲሰጣት ነበር የታሰበው። ሁለተኛ ደግሞ የመንግስታቱ ሊግ በሚነድፈው እቅድ መሰረት በጣሊያን ሹማምንት የሚተዳደር አንድ ሰፊ “የኢኮኖሚ ማስፋፊያና የሰፈራ እቅድ ማካሄጃ” ቀጠና ደቡብ ኢትዮጵያ ውስጥ ለጣሊያን እንደሚሰጣት መተማመኛ የምታገኝበት ሁነታ እንዲፈጠር ጥሪ ያቀርባል ስነዱ።
በዕቅዱ ላይ ከተመለከተው ትንሹ ክልል /ኤርትራ/ ብቻ በጣሊያን እጅ እንደመሆኑ፣ እና ግማሽ ያህሉ የሃገሪቱ አካል ያለምንም ውጊያ ለእሱዋ እንዲሰጣት እንደማሰባቸው ሆሪና ላቫል ለጣሊያን በጣም ቸር ነው የሆኑት። ሌላው የሚያስገርመው ነገር ደግሞ አካሉዋ ተቆርሶ ሊሰጠው የታሰበችው የኢትዮጵ እሺ ማለት እና የመንግስታቱ ማህበር የመስማማት ጥያቄ ገና ከወዲሁ ያለቅለት ሆኖ መወሰዱ ነበር። አጼ ሃይለስላሴ የሀገራቸውን መክፋፈል በደመነፍስ ይቀበላሉ፣ መኳንንቱን እና የጦር አበጋዞቻቸውንም ሃሳቡን እንዲቀበሉ ያግባባሉ ተብሎ መታሰቡ ደግሞ ይበልጥ የሚገርም ነው። ከተቃወሙም ከዚያ በሁዋላ ከመንግስታቱ ማህበር እርዳታ አገኛለሁ ብለው እንዳያስቡም እንደ ማስጠንቀቂያ ጭምር ነበር እቅዱ። ሃሳቡን ቢቀበሉ ኖሮ ግን ኢትዮጵያ ለበለጠ ጥቃትና ለሰፋ ወረራ መዳረኋን በማጉላት የመንግስታቱ ማህበር የጣሊያንን ሞግዚትነት እንዲቀበለው ነበር የታለመው።
የብሪታንያ ካቢኔ ጊዜ ሰጥቶት እንስከሚነጋገርበት ድረስ እቅዱ በጥብቅ ምስጢራዊ ሆኖ እንዲቆይ ነበር የታሰበው። ሁለቱ ባለስልጣናት ቅዳሜ፣ ህዳር 27/1928 እለት ከስምምነት በደረሱ ማግስት ግን የኢትዮጵያንና የጣሊያንን ውርክብ ለመፍታት በሚደረገው ጥረት አንድ እርምጃ ስለመወሰዱ የሚያስገነዝብ አጭርና እጅግ ሚስጢራዊ የአንግሎ.-ፈረንሳይ የጋራ መግለጣ ከጋዜጠኞች እጅ ገባ። በቀጣዩ ቀን ጠዋት ላይ ሁለት የፈረንሳይ ጋዜጦች እቅዱን በሚገባ የሚተነትን ጽሁፍ ይዘው ወጡ። ዜናው እንደምን አፈትልኮ ከጋዜጦች እጅ እንደገባ እስካሁንም በደንብ አይታወቅም። ከሰዓት በሁዋላ ደግሞ ዜናው ለለንደን የዜና ምንጮች ደርሰ። የብሪታንያ መንግስትም የዝሆን ጆሮ ይስጠኝ ብሎ ሊያልፈው ያልቻለ የህዝብ ተቃውሞ ተፈጠረበት።
በዚህም የተነሳ የብሪታንያ ጠቅላይ ሚኒስትር ባልድዊን ፕርግራም የያዙበትን በለንደኑ የባህር ሃይል ጉባኤ የመክፈቻ ሥነ ስርዓት ላይ የመገኘት ሃሳባቸውን ሰርዘው ህዳር 29 ቀን 1928 እለት የካቢኔ አባላታቸውን ለስብሰባ ጠሩ። አነጋጋሪ የሆነ የገነፈለ የህዝብ አስተያየት እስካለ ድረስ ለጉዳዩ አንድ እልባት መስጠት የግድ ሆነ። ነገሩን ሁሉ የሩጫ ነበር። ሌላው ቀርቶ የካቢኔ አባላቱ በተሰበሰቡበት ክፍል ውስጥ የኢትዮጵያ ካርታ አልነበረም ይባላል። ይህም እውነት ከሆነ ደግሞ ምን ያህሉ የሀገሪቱ አካል ለጣልያን እንዲተላለፍ እንደታቀደ እንኳን ተጨባጭ ግንዛቤ ሳይኖራቸው ነበር ማለት ነው የካቢኔ አባላቱ በኢትዮጵያ መጭ እድል ላይ የሚነጋገሩት።
የኢትዮጵያ መሪ አጼ ሃይለስላሴም እቅዱን በጥብቅ የተቃውሙት በኦፊሴል እንዲያውቁት ከመደረጉ በፊት ነበር። ጠቅላይ ሚኒስትር ባልድዊን ካቢኔያቸውን በሰበሰቡበት እለት፣ ይህን ጠብ አጫሪ የሚሸልም እቅድ እንደማይቀበሉት እና ብሪታንያም በወሰደችው አቁዋም እንዳዘኑ በመግለጽ ንጉሱ የላኩት መልእክት ለብሪታንያ የውጭ ጉዳይ ቢሮ ደረሰው። በታህሳስ 1/1928 እለትም ኢትዮጵያዊው ዲፕሎማት ክቡር አክሊሉ ሃብተወልድ የፈረንሳይን የውጭ ጉዳይ ቢሮ በመጎብኘት ስለ እቅዱ ዝርዝር ማብራሪያ ጠየቁ። ለዜና ዘጋቢዎችም “በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ለጣሊያን ጠብ አጫሪነት ሽልማት የሚሰጥ ወይም የመንግስታቱ ማህበር ቀደም ሲል ከስምምነት የደረሰባቸውን መሰረታዊ መርሆዎች በተለይም የኢትዮጵያን ፓለቲካዊና የግዛት አንድነት የሚጻረር..” ምንኛውንም እቅድ በመቃወም አቋሙ የኢትዮጵያ መንግስት የጸና መሆኑን ገለጹ። ከሳምንት በኋላም ማለትም ታህሳስ 8/1928 እለት ንጉሰ ነገስቱ ደሴ ላይ ካቋቋሙት ቤተመንግስታቸው ሆነው ቀደም ሲል የተገለፀውን እቅድ እንደማይቀበሉት ለዘጋቢዎች የመግለፃቸው ዜና የመንግስታቱ ማህበር ከነበረበት ጄኔቭ ከተማ ደረሰ።
በአጠቃላይ የብሪታንያ መንግስት ከፈረንሳይ ጋር በማበር ይህንን መሰል ጣሊያንን አባባይ ፖሊሲ ቢያራምድም የህዝቡ አቋም ባመዛኙ አፍቃሪ..ኢትዮጵያ ነበር ማለት ይቻላል። ይህ ግን መንግስታዊ ያልሆኑ አንዳንድ አካላት ወይም ግለሰቦች የጣሲያንን ወረረራ የሚደግፍ እንቅስቃሴ አላደረጉም ማለት እንዳልሆነ ሊታወስ ይገባል። ለምሳሌ በውቅቱ የኦቨዘርበር እትም አዘጋጅ ጀ.ኤል ጋርቪን “አብስኒያዊያን በነጭ ዘር ላይ ድልን ተቀዳጅተው ቢሆን ኖሮ በጨለማው አህጉርና በሌሎችም አህጉራት መፍትሄ የማይገኝለት ችግር” ይፈጠራል ባይ ነበሩ። የዚሁ አመለካከት ዋና አቀንቃኝ ዘ አርል ኦፍ ማንሰፊልድ “ጣልያን ብትሸነፍ በቀለም ህዝቦች መሃል ረብሻና አመጽን ለማነሳሳት ለሚጥሩት ታላቅ ማበረታቻ ይሆናል፣ በምስራቅ አፍሪካ ይዞታችንም ላይ ከፍተኛ ጥፋት ያስከትላል” በማለት አስጠንቅቀዋል። ለብሪታንያ ክስረትን እንደሚያስከትል የሚያስገነዝብ ንግግር በማድረግም ይከሰሳሉ። በጣሊያን ላይ የኢኮኖሚ ማእቀብ መጣሉም በብሪታንያ ምጣኔ ሃብት /ኢኮኖሚ/ ላይ የሚያስከትለው አሉታዊ ውጤትም በወቅቱ የመነጋገሪያ ርእስ ኖኖ ነበር። ለዚህም ትኩረት ለመሳብና ማእቀቡን ከጣሊያን ላይ ለማስነሳት የሚጥር አንድ “በብሪታንያ ከጣሊያን አቃ አስመጭዎች ማህበር” የሚባል አካል ተቋቁሟል።
የቫቲካኑ ጳጳስ የነበሩት ፒዮስ 11ኛም ያሳሰባቸው የነበረው የኢትዮጵያ መወረር ሳይሆን ወረራው ባይሳካ የሚያስከትለው ውጤት ነበር። በወቅቱም የፈረንሳዩን አምባሳደር ተቀብለው ሲያነጋግሩ እንዲህ ነበር ያሉት፣
“ይህ ጠብ እጅግ እረፍት ነስቶኛል። ኢትዮጵያ እንዲያውም በጠቅላላው ጥቁር አፍሪካ ውስጥ ባሉን ካቶሊካዊ ፍላጎቶቻችን ላይ የሚያስከትለው ጉዳት ካሁኑ ታውቆኛል። ኢትዮጵያ ውስጥ ካቶሊክ ሚሲዮናዊያን ሰላይ ተብለው እየተወነጀሉ ነው። ሁኔታው ኔግሮዎችን በነጮች ላይ ለማነሳሳት ጥቁሮች እየተጠቀሙበት ነው። የጣሊያን መሸነፍ በአፍሪካ የአውሮፓ ቅኝ ግዛቶቻችንን እጣ ፈንታ የሚወስን ይሆናል።”
“…በፍርደ ገምድል ጦርነት ልናምን አንሻም። በሌላ በኩል ጣሊያን እያሰበችው ያለው ጦርነት ያለማቋረጥ በተደጋጋሚ ጥቃት እየደረሰባቸው ያሉ የግንባር ክልሎችን ደህንነት በማስከበር እራስን ለመከላከል የታለመ፣ በየቀኑ እየጨመረ በመጣው የህዝብ ብዛት የተነሳ አስፈላጊ እየሆነ የመጣ እና ስለዚህም የሀገሪቱን /የጣሊያንን/ ቁሳቂ ደህንነት ለማስጠበቅ ወይም ለመከላከል የሚካሄድ ጣርነት ስለሆነ ፍትሃዊ ነው። በመሆኑም የዚህ አይነቱ ጦርነት እራሱን በራሱ ስለፍትሃዊነቱ ያረጋግጣል ይባላል። በሌላ በኩል ግን አንድ ሃቅ አለ። በዚሁ ልንሸሸው በማንችለው እውነት ላይ ተመርኩዘን ይህ መስፋፋት አስፈላጊ ከሆነ ግንባር ክልሎችን መከላከልና ደህንነታቸውን ማስከበር አስፈላጊ ከሆነ እነኝህ ችግሮች ከጦርነት ይልቅ በሌላ መንገዶች እንዲፈቱ ብቻ ነው የምንሻው።”
ብለዋል። ከሶስት ቀን በሁላ ደግሞ ኦብስርቫቶሬ ሮማኖ ጋዜጣ ላይ “የጳጳሱ አመለካከት ግልጽ ነው። የመስፋፋት አስፈላጊነት ክግምት ውስጥ መግባት ያለበት እንጅ በራሱ መብት አይደለም። በሌላ በኩል ግን ይህ መብት ተግባራዊ ሲሆን የተወሰኑ ገደቦችን ከላበጀና የተወሰነ ዘመናዊነትን ካልተላበሰ ጎጅ ሊሆን ይችላል” የሚለው ጽሁፋቸው ተነቧል። ለካቶሊካዊያን ቀደምት የጦር ወታደሮች ስብስብ ደግሞ ጳጉሜን 2/1927 እለት ባደረጉት ንግግር ለሰላም መስፈን እየጸለዩ አብረውም “የታላቁና የጥሩ ህዝባቸው ተስፋዎች ፍላጎቶችና አስፈላጊ ነገሮች በሌላ ሳይሆን ፍትሃዊና ሰላማዊ በሆነ መንገድ ተቀባይነት እንደሚያገኙና እንደሚሳኩ” የአላቸውን ተስፋ ገልጸዋል።
የጳጳሱ አቋም በአጽንዖት ሲታይ ውርክቡ ከጦርነት ይልቅ በድርድር አብሮም ጣሊያን ኢትዮጵያን በወረራ ይዛ ለማግኘት ያለመቻቸውን ጥቅሞች በሚሳኩበት ሁኔታ እንዲፈታ መሆኑ ግልጽ ነው። ዞሮ ዞሮ ግን “ቅዱሱ አባት” ወራሪውን ሃይል አላወገዙም። ወይንም ነህሴ 30 ቀን 1927 ሰላም እንዲወርድ ሰለሚያደርጉት ጸሎት በማመስገን መልእክቱዋን ላስተላለፍችላቸውና በግፍ ለተወረረችው ኢትዮጵያ አላገዙም። አለዚያም በወቅቱ በሚበዛው የአለም ክፍል ተቀባይነት የነበራቸውን የአለማቀፍ ህግ መርሆዎች ተግባራዊነት ለማስከበር ወይንም ለማስታረቅ የተደረገውን የሽምግልና ጥረት ለማገዝ አልሞከሩም። የስነምግባርና የዳኝነት መሰረቶቹ ከክርስትና መርሆዎች ጋር ይዛመዱ ለነበሩት የመንግስታቱ ማህበርም ማበረታቻ አልሰጡም። ሌላው ቀርቶ በዓለም የተከለከለ መርዝ እስከመጠቀም በደረሰ ጭካኔ እርምጃ ኢትዮጵያዊያንን በፍግ የጨፈጨፈውን ወራሪ ሃይል ባለማውገዟ ተጸጽታ ከጦርነቱ ፍጻሜ በኋላ እንኩዋ ቫቲካን እግዚአብሄርን ምህረት፣ የኢትዮጵያን ሕዝብ ይቅርታ ስለመጠየቁዋ የዚህ ጽሁፍ አዘጋጅ ዋቤ አላገኘም። በአጠቃላይ የደርሃም ጳጳስ የነበሩት እና በጽናት ለኢትዮጵያ የተከራከሩት ኽርበርት ሄንስሌይ ጄንሰን በወቅቱ.
“…አሁን ያሉት ጳጳስ ለአለም አቀፍ ህግ፣ ለፍትህ፣ ለሰብዓዊነት መከበረ ምን አስተዋጽኦ አድርገዋል? ጳጳሱ ጣሊያናዊ እንደመሆናቸው እንደማንም የህገራቸው ሰው ሁሉ የአርበኝነት ስሜት ያድርባቸዋል ብለን እናስብ ይሆናል። እዚህ ላይ ግን ልዩነት አለ። እሳቸው እንደሌላው ሰው አይተው እንዳላዩ ሊሆኑ አይገባቸውም። ድርጊታቸው ሁሉ በእውነት ላይ የተመሰረተ ሊሆን ይገባል። ቫቲካን በየቦታው ወኪሎች ያሉት፣ መረጃ በሚገባ የሚያገኝና ሙሉ ነጻነት ያለው የዲፖሎማሲ አገልግሎት አላት። ሞሎሎኒ ከጳጳሱ በስተቀር ሁሉንም ጣሊያናዊያን ሊያታልል ይችል ሆናል። በዚህ አሳዛኝ የአብስንያ ጦርነት ከሃምሳ በላይ ሀገሮች ጣሊያንን በጠብ አጫሪነት ፈርጀው ሲቃወሙዋት፣ ጳጳሱ ምን አሉ? በሚያሳፍር ሁኔታ ውሎች ሲፈርሱ፣ ተቀባይነት የነበራቸው የጦርነት ህግጋት ሲጣሱ ከጳጳሱ አንደበት ምን ተቃውሞ ተደመጠ? የሀገራቸውን ሰዎች ዓይን ለመግለጥ፣ ህሊናቸውን ለመቀስቀስ፣ ስሜታዊነታቸውን ለመግታት በጳጳሱ ምን ጥረት ተደረገ? አዎ！ በየጊዜው ጳጳሱ በተናገሩ ቁጥር ግልጽ ያልሆነ (አሻሚ) እና በዚህም የተነሳ ንግግሮቻቸው ከተግሳጽ ይልቅ ይሁንታን የሚያስመላክቱ ነበሩ። ሁልጊዜ የሚናገሩትም ስለሰላም ነበር። ሰላምን ተቀባይነት ያለው እና አስተማማኝ ስለሚያደርገው ብቸኛ መንገድ ስለ እውነት ድርጊት ግን ትንፍሽ አላሉም። ከእውነተኛ ድርጊት የተፋታ ሰላም የክርስቲያንን ከናፍርት ሊመርዝ ይችላልን? … ግን አንድ ያልታጠቁና እድሜያቸው የገፋ አዛውንት የጣሊያንን አምባገነን እንደምን ከድረጊቱ እንዲቆጠብ አደርገዋለሁ ብለው ተስፋ ሊያደርጉ ይችላሉ? ጳጳስ የኢየሱስ ገበዝ ናቸው፡ የኢየሱስ ሃይል ደግሞ በደካማነት ውስጥ ተገልጦ ጽናቱን ይገልጣል። መንፈሳዊ ስልጣኑም አለማዊ ሃይል በሌለበት ሁኔታ በሚገለጥበት ወቅት የበለጠ ደምቆ ይታያል። ምንም እንኩዋን ረዳት የለሽ ምርኮኛ ሆነው ሞሶሎኒ ፊት ለፊት ይህን ያህል አላደረጉም ይሆናል? ቅዱስ አባት ከሃላፊነታቸው ጋር የሚያያዝ ሲሆን ሃይለኛና ፈጣን ናቸው። አንድ የፈረንሳይ ሊቀ ጳጳስ አንድ የቤተክርሲያን ህግ ቢተላለፉ፣ እንደሚወገዙ ማስጠንቀቂያ ተሰጥቷቸዋል። የጣሊያኑ አምባገነን ግን አለምን በአመጽ እና በሽፍጥ ሲያናውጥ ገና አልተነቀፈም። አልተገሰጸም። ልክ እየሱስ እንዳወገዛቸው ፈሪሳዊያን፣ ጳጳሱም “ትንኙን አጣርተው ሲያወጡ፣ ግመሉን ይውጣሉ”
አሜሪካ ያራመደችው ፖሊሲም ቢሆን ጣሊያንን የሚጠቅም ቢያንስ የማይጎዱ እርምጃዎችን ያካተተ ነው። ሃምሌ ነሃሴ 1927 ላይ ብቻ ውርክቡን በተመለከተ የአሜሪካ መንግስት ሶስት እርምጃዎችን ወስዱዋል። አንደኛው የሃገሪቱ ፕሬዚዴንት ሮዝቤልት ለሞሶሎኒ የላኩት መልእክት ሲሆን፣ ሁለተኛው ነሃሴ መጀመሪያ ላይ ህግ ሆኖ የተደነገገው የመጀመሪያው የገለልተኛነት አቋም ነው። ሶስተኛው ደግሞ የአሚሪካ መንግስት “የሪኬት ውል” (ሪኬት ኮንሰሽን) የተባለው እቅድ ኢትዮጵያ ውስጥ ተግባራዊ እንዳይሆን ያደረገው ግፊት/ጫና ነበር።
ብርታኒያ እና ፈረንሳይ ለሆራላሻል እቅድ መሳካት አሜሪካ ግፊት እንዲታደርግ ባደረጉት ዲፕሎማሲያዎ ጥረትም ጭምር ነበር ሮዝቤልት ለሞሶሊነ መልእክት የላኩት። ሮም ውስጥ የነበረው ጉዳይ አስፈጽሚያቸው አሌክሳንደር ኪርክ ባቀረበው ሃሳብ መሰረት መልእክቱ ለህዝብ ይፋ አልተደረገም። በውስጡ ግን ፕሬዘዴንቱ የኢትዮጵያንና የጣሊያን ውርክብ በሰላም እልባት እንደሚያገኝ ያላቸውን ቅን ምኞት ግልጸው ጦርነት በሁሉም ሀገሮች ፍላጎት ላይ ጉዳት የሚያስከትል የዓለም አደጋ ይሆናል ብለዋል። ነሃሴ 13 1927 ከሰዓት በሁዋላ ሞሶሎኒ ኪርክርን አነጋግሮ መልእክት ሲቀበለው ግን የሆራላቫል እቅድ ውድቅ ከሆነ የአንድ ቀን ተኩል እድሜ አስቆጥሮ ነበር።
ነሃሴ 24 1927 ደግሞ ሮዝቤልት የመጀመሪያውን የገልልትኛነት አቋም በፊርማቸው ደንግገው አውጡ። ይህንንም ያደርጉት አሜሪካ ከኢትዮጵያና ከጣሊያን ጦርነት፣ ባጠቃላይ ደግሞ የመንግስታቱ ማህበር በጣሊያን ላይ ማእቀብ ቢጥል አውሮፓ ውስጥ ሊከተል ይችላል ተብሎ ከተገመተው ጦርነት እንዳትነካካ ይርዳል በሚል ተስፋ ነው። ድንጋጌው በእንደዚህ አይነት ጦርነት ወቅት ለማንኛውም ተፋላሚ ወገን የጦር መሳሪያዎች ሽያጭ እንዳይደረግ የሚከለከል ህግ የማውጣት ስልጣንን ለፕሬዚዴንቱ ይሰጣል። በዚህም ፕሬዚዳንታዊ ስልጣን መሰረትም መስከረም 15፣ 1928 ላይ ሮዝቤልት ታንክ አውሮፕላንና የጦር መርከቦችን ጨምሮ ማንኛቸውን መሳሪያ ለተወራሪዋ ኢትዮጵያም ሆነ ለወራሪዋ ጣሊያን እንዳይሸጥ የሚያቅብ ድንጋጌ አወጁ። ማዕቀቡ የተጣለባቸው እቃውች ዝርዝር ሲታይ ጠባብና የጦር ማሳሪያዎችን ያካተተ ነበር።
እርግጥ ነው ፕሬዚዴንቱ የጣሊያን ሸቀጦች ወደ አሜሪካ እንዳይገቡ የማድረግ ስልጣን አልተሰጣቸውም፣ አለዚያም ዲፕሎማሲያዊ ወኪሎች ከጣሊያን እንዲወጡ በማድረግ፣ የጣሊያንን ወረራ እውቀና ባለመስጠት፣ የጣሊያንን የባህር ሃይል ለማገድና ሱዊዝ ካናልን ለመዝጋት በመስማማት፣ እንዲሁም ተመሳሳይ የኢኮኖሚና የፋይናንስ ማእቀቦችን በመጣል የመንግስታቱ ማህበር በመተዳደሪያ ደንቡ አንቀጽ 16 መሰረት ሊወስዳቸው ይችላቸው በነበሩ እርምጃዎች ሙሉ በሙሉ የመተባበር ስልጣን ፕሬዚዴንቱ አልነበራቸውም። በሌላ በኩል ግን ቀደም ሲል ያነሳነው የነሀሴ 24/1927ቱ የገለልተኛነት አቋም ድንጋጌ የመንግስታቱ ማህበር ጦርነትን አስመልክቶ ከሚወስዳቸው እርምጃዎች ጋር በተያያዘ የአሜሪካን አቋም ምን እንደሚሆን ምንም የሚለው ነገር የለም። በጣሊያያን ላይ የሚጣሉ ማእቀቦችን በተመለከተ አሜሪካ የምትወስደውን አቋም የመወሰኑ ሃላፊነት ባብዛኛው የተተወዉ ለፕሬዚዴንቱ ነበር። ስለዚህም የዚህ ድንጋጌ አተረጓጎም ልቅ የመሆኑን እድል በመጠቀም ወይንም በማእቀቡ ውስጥ በነበረውና “የጦርነት ማካሄጃ ቁሳቁሶች” በሚለው አባብል ላይ በመመርኮዝ ጠብ አጫሪዋ ጣሊይንን በሚጎዳ መልኩ የእቃዎቹ ዝርዝር ሊያሰፉት ይችሉ ነበር።
አዎ አንዳንድ ሰዎች የገለልተኛነቱ ውሳኔ ሲደነገግና ማእቀቡም ሲጣል ጣሊያን ከአሜርካ የጦር መሳሪያዎችን ለማስገባት ገንዘቡም ሆነ በመርከብ የማጓጓዝ አቅሙ ሲኖራት፣ ኢትዮጵያ ግን ስላልነበራት የምትጎዳው ወራሪዋ ነች ብለው ያሰቡ ነበር። ጉዳዩን በአጽንኦት ላስተዋለው ግን ነገሩ የተገላቢጦሽ ነው። በነሃሴ 1927 መጨረሻ ላይ የነበረውን የሁለቱን ሀገሮች የጦር ሃይል አቅም ላነጻጸረ የወራሪዋ የጣሊያን ሃይል የበለጠ የታጠቀ ነበር። እንደ ነዳጅ ዘይት ብረት የምግብ ሸቀጦች ቃጫና ሎሎችም ወታደራዊ ጠቀሜታ ያላቸው ቁሳቁሶችን ያለችግር ከውጭ ማስገብት እስከቻለች ድረስ ጣሊያን የራስዋ የጦር መሳሪያ ማምረቻ ፋብሪካዎች ነበሩዋት። እናም ማእቀቡ ጣሊያንን ከማበሳጨት ባለፍ የሚያስከትልባት ጉዳት ኢምንት ሲሆን ለኢትዮጵያ ግን ከፍተኛ መርዶ ነው። የማምረት አቅሙ ላልነበራት ለኢትዮጵያ ከሁሉም በላይ የሚያስፈልጋት ማእቀቡ የተጣለበት የጦር መሳሪያ ነበርና። ፈርንሳይ፣ ብሪታንያ፣ የተቀረውም አብዛኛው አውሮፓ የጦር መሳሪያ ሽያጭ ማእቀብ እንደመጣላቸው የገልልተኛነት ድንጋጌው እስከወጣበት ጊዜ ድረስ ለኢትዮጵያ ከቀሩዋት አማራጭ የግዢ ቦታዎች አንዷ አሜሪካ ነበረች።
አውሮፓ ውስጥም አሜሪካ የወሰድችው የገለልተኛነት አቋም ጣሊያን ላይ በሚጣል ማእቀብ ለመተባበር ፈቃደኛነቱ እንደለሌላት አመላካች ተደርጎ ተወሰደ። በሌላ በኩል ግን የመንግስታቱ ማህበር አባል የሆኑት የአውሮፓ መንግስታት በኢትዮጵያ ላይ የተሰነዘረውን የጠብ አጫሪነት እርምጃ ለመቋቋም፣ ለመቅጣትና ለመከላከል አቅሙ ነበራቸው። ለውጤቱ መሳካት ፍቃደኛነቱ ቢኖር ኖሮ ፈረንሳይና ብሪታንያ በዲፕሎማሲያዊ ጫና ሞሶሎኒን ከእርምጃው ሊገታው፣ የኢትዮጵያን የመከላከል አቅም ሊያጎለብትና የመንግስታቱን ማህበር ከመፈራረስ ለማዳን በቂ ነበሩ የሚሉ ጽሀፍት አሉ።
የመንግስታቱ ማህበር በምክር ቤት ከመሰብሰቡ ከጥቂት ቀናት በፊት ማለትም ነሀሴ 25/1927 እለት አንድ የአሜሪካ ኩባንያ በምስራቃዊ የሀገሪቱ ክፍል ለ75 ዓመት ያህል የነዳጅ ዘይት ፍለጋና ልማት ስራ እንዲያካሂድ የኢትዮጵያ መንግስት ስምምነት የመፈራረም ዜና ሲሰማ የመላው ዓለም ልብ ራደ። የዚያ ጭራሹን ያልተጠበቀ ሁነት ተዋናይ የብሪታንያዊው የንግድ ሥራ ደላላ የሪኬት ውል ሥራ ላይ ሊውል ሳይታሰብ አልቀረም የሚል ግምት በሰፊው ተናፈሰ። በመላው አውሮፓና ሜሪካ በተለይም ጣሊያን ውስጥ ብሪታንያና አሜሪካ ጣሊያንን ከኢትዮጵያ ማስወጣት የፈለጉት ሀገሪቱን ለራሳቸው ማቆየት ስለፈለጉ ነው ከሚል ፈጣን መደምደሚያ ላይ ተደረሰ። ጣና ሃይቅም በተመለከተ ሪኬት ስምምነት ለመፈራረም እየሞከሩ ነው የሚሉ ዘገባዎች ይህንኑ የብሪታንያን የቅኝ አገዛዝ መስፋፋት ፍላጎት አስመልክቶ የሚሰነዘረውን ክስ አባባሱት። የኢትዮጵያ የነዳጅ ዘይት ሀብት ክምችት ክፍተኛ ስለመሆኑ የተጋነነ እምነት መኖሩም ባጠቃላይ ታሪኩን እውነት አስመሰለው።
የብሪታንያ መንግስትም ሪኬት ለዚሁ ጉዳይ የሚውል ገንዘብ ከሀገሩ ስለማሻገሩ የማያውቅ መሆኑን በማስተባበል ወዲያዉኑ መግለጫ አወጣ። “ብሪቲያንያም ጣና ሃይቅን በተመለከተ ካልሆነ በስተቀር ኢትዮጵያን ውስጥ ኢኮኖሚያዊ ፍልጎት እንደሌላት፣ ይህንንም የሚመለከት ጉዳይ ቢሆን እንኳ የጣሊያንንና የኢትዮጵያን ውርክብ ላለማባባስ ማንኛውንም ስምምነት ለሌላ ጊዜ እያሸጋገረ መሆኑን አስታወቀ። ከዚህም አልፎ ንጉሥ ኃይለ ሥላሴ ስምምነቱን ተግባራዊ ከማድረግ ይታቀቡ ዘንድ እንዲመክራቸው በኢትዮጵያ ያለው ወኪሉን ማዘዙን ገለጸ። ከሦስት ቀን በኋላ ማለትም ነሃሴ 28 ቀን1927 የብሪታንያ መንግሥት በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ እጁን አለማስገባቱን የሚያሳውቅ መግለጫ አወጡ።
በሪኬት ጉጉ አስተያየት ተገፋፍቶ ከኢትዮጵያ መንግሥት ጋር ስምምነቱን አድርጎ የነበረው አሜሪካዊው እስታንዳርድ ቫኩዩም ዖይል ካምፓኒ የተባለ ድርጅት ነበር። አፄ ኃይለሥላሴም ለሁለት ምክንያቶች ከዚሁ ድርጅት ጋር ስምምነቱን አደረጉ። አንዱ ምክንያት የኢትዮጵያ መንግሥት ሀገር ለመከላከል ጥረት ገንዘብ በጣም ያስፈልገው የነበረ መሆኑና ከኩባንያው እቅድ ጋር በተያያዘ ሊገኝ የሚችለው ገቢ በዚያ ሀገር ቀውጢ ላይ በነበረችበት ወቅት ተስፋ ማጫሩ ነበር። ሁለተኛው ደግሞ የአሜሪካ ምጣኔ ሃብታዊ ጥቅም በኢትዮጵያ መኖሩ የሚያስገኘው ዲፕሎማሲያዊና ፖለቲካዊ ጠቀሜታ ነው። ይህም ወራሪው ከድርጊቱ እንዲቆጠብ ሊረዳ ይችላል የሚል ተስፋ ማሳደሩ አይቀርም።
የተደረገው ስምምነትና በኢትዮጵያ ያጫረው ተሰፋ ግን በጦርነት ላለመነካካት ፖሊሲ ከቀየሰችው ከአሜሪካ ፖሊሲ ጋር የሚቃረን ነበር። በወቅቱ ኢትዮጵያ ለአሜሪካ ልክ በመስመጥ ላይ እንዳለች ጀልባ ነበረች። ስለዚህም የአሜሪካ ስቴት ድፓርትመንት ለኦይል ካምፓኒው ወኪሎች መንግሥታቸው ምንም የደህንነት ዋስትና እንደማይሰጣቸው በማስገንዘብ የነዳጅ ዘይት ፍለጋና ልማት ሥራው የቱንም ያህል ትርፋማ ቢሆን በቅርቡ ጦርነት መካሄዱ ከማይቀርባት ሀገር ከበኢትዮጵያ የገቡትን ውል እንዲሰርዙ መከራቸው። ይኸው የአሜሪካ መንግሥታዊ አቋምም በጽሁፍ ነሃሴ 28 ቀን 1927 ለለንደን፣ ለፓሪስ እና ለሮም ተላከ። ኩባንያውም ውሉን ሰረዘ። የኢትዮጵያ ተሥፋም በኖ ጠፋ።
አፄ ኃይለሥላሴም በኢትዮጵያ ለአሜሪካው ጉዳይ አስፈፃሚ በነገሩ የተሰማቸውን ጥልቅ ቅሬታ አሳወቁት። አሜሪካ ለሀገራቸው ምጣኔ ሃብታዊ እድገት ሊረዳ የሚችል የቴክኒክ ክሂልና የባለሙያ አቅም ቢኖራትም በኢትዮጵያ ላይ ፖለቲካዊ ፍላጎት እንደሌላት መገንዘባቸውን ገለጹለት። ወዳጅነታቸውን ለማረጋገጥና አሜሪካ ለኢትዮጵያ ያላትን በጎ ዝንባሌ ለማሳየት ውሉን ተዋውለው እንደነበር አስገነዘቡት። ይህ ሁሉ እውነት እንደሆነ ጥርጥር የለውም። ግን እንደ ብሪታንያ እና ፈረንሳይ ሁሉ የአሜሪካ መንግሥት ቀዳሚ ፍላጎት ኢትዮጵያን መከላከል ወይም ማሻሻል ሳይሆን እራሱን ከውርክቡ በማግለል ከጠቡ አለመነካካት፣ ጣሊያንን አዋዝቶ መያዝ ነበር።
የኢትዮጵያ ደጋፊዎችን ስንመለከት ደግሞ፣ ቀድሞም የአድዋ ድል ለጥቁር ህዝቦች ታላቅ የምሥራች ነበር። ከበፊቱም ባርነት በህግ ሳይታገድ እንዲቆይ የሚሟገቱ ወገኖች ከጥቁር ህዝብ ጋር የተያያዘ ማንኛውንም የሰብዓዊነትና የስልጣኔ ዋቢ አሻራ ዋጋ ለማሳጣት በሚጥሩበት በዚያን ወቅት በመዳፋቸው ስር ላሉት ጥቁሮች ከኔነት መጽናኛ ምርኩዛቸው አንዱ ስለኢትዮጵያ የሚሰሙት ታላቅ አፈ ታሪክ ነበር። የምዕራቡን የባርነት ሥርዓት ለማቆየት ግብ ታሪክን የሚያጣምሙ የኃይማኖት፣ የፍልስፍናና የሳይንስ ሰባኪዎች በበዙበት በዚያ በ19ኛው ከፍለ ዘመን፣ ጥቁር ሰባኪዎች በቀላሉ በእጃቸው ሊገባ ከቻለው አስረጂ ምንጭ ከመጽሀፍ ቅዱስ ውስጥ ስለአፍሪካዊያኑ ስለኢትዮጵያ እና ግብፅ ስልጣኔና ገናና ታሪክ አነበቡ።
መዝሙረ ዳዊት 67፡31 ላይ “መኳንንት ከግብፅ ይወጣሉ፣ ኢትዮጵያ እጆቿን ወደ እግዚአብሄር ተዘረጋለች”፣ መጽሀፈ ኤርምያስ 13፡23 ላይ ደግም “በውኑ ኢትዮጵያዊ መልኩን፣ ወይስ ነብር ዥንጉርጉርነቱን ይለውጥ ዘንድ ይችላልን？” የሚሉትን መሰል አባባሎች በጥልቀት እየተረጎሙ ሰበኩ። ኢየሱስ በተሰቀለበት ዕለት መስቀል ተሸክሞ የረዳውንን የሰመዖንን አፍሪካዊነት፣ በሀዋርያት ስራ ውስጥ የተገለጸው አማኝ ሞገስ ያለው ኢትዮጵያዊ ባለሥልጣን መሆኑን አስተማሩ። ጥቁር ዘርን በተመለከተ የነኝህ የነኝህ ዋቢዎች መጽሀፍ ቅዱስ ውስጥ መኖራቸው ሁዋላ ላይ በእንግሊዝኛው “ኢትዮጵያኒዝም ተብሎ ለተሰየመውና በዚያ ባርነት በተንሰራፋበት ጨለማ ወቅት ጥቁሮች በሃይማኖታቸው እንዲጸኑ፣ በሰበዓዊነታቸው እንዲያምኑ ላገዘው አፍቃሪ ኢትዮጵያ ተራማጅ እንቅስቃሴ ዋና ምንጭ ሳይሆን አልቀረም።
አፍቃሪ ኢትዮጵያዊነት ከደቡብ አፍሪካ አንስቶ እስከ ካሪቢያን፣ አልፎም እስከ ደቡብ አሜሪካ ድረስ በመዝለቅ አንዱ የጥቁሮች ኃይማኖታዊ አላባ ወይም በፈረንጅኛው ኤለመንት ሆኖ ቆይቷል። በመጽሀፍ ቅዱስ ውስጥ ያሉ ሰብዕናዎችንና ክስተቶችን በአፍሪካዊነት መነጸር የሚያይ ማህበራዊ፣ ኃይማኖታዊና ፖለቲካዊ እንቅስቃሴ ነው። በወቅቱ ተንሰራፍቶ የነበረውን የክርስትና ሰበካም የጥቁሮችን የበታችነት አስፍኖ ለማቆየት ዓላማ እውነታው የተጣመመበት ትምህርት እንደሆነም አድርጎ ይቆጥረው ነበር። እንደ የልቪናግተን አባባል “ኢትዮጵያኒዝም የጥቁሮችን መገበር ተገቢነት ለማስረገጥ በአስረጂነት ከሚቀርቡት የመጽሀፍ ቅዱስ የሃም ልጆች እና የኖህ እርግማን አፈ ታሪኮች በተቃራኒ የቆመ ዕይታ ነበር ማለት ይቻላል። ባጠቃላይ ሊዮናርድ ባረት：
“ኢትዮጵያዊን የመጀመሪያዎቹ የሰው ልጆች ነን ብለው ያምናሉ። ለዚህም ማስረጃቸውን ይጠቅሳሉ። በተጨማሪም አምልኮዎችን፣ ክብረ በዓላትን፣ ቅዱስ የሰበካ ጉባኤዎችን፣ መስዋዕት ማቅረብን ባጭሩ ሰለአማልክት ክብር የሚከወኑ ሁሉንም ድርጊቶች የጀመርን ነን ይላሉ። ስለዚህ ከሰው ልጆች ሁሉ የበለጡ ሃይማኖተኞች፣ የሚያቀርቡትም መስዋዕት ከሁሉም በላይ አማልክትን የሚያስደስት ነው ብለው ያምናሉ። ከሃይማኖተኛነታቸው የተነሳም በማንም ባዕድ አገዛዝ ስር እንዳይወድቁ ማድረግን በመሳሰሉት ጸጋዎች አማልክት እንደባረኳቸው ያስረዳሉ። ምንጊዜም በመካከላቸው ላለው ህብረት ምስጋና ይግባውና ሁልጊዜም ነፃነታቸውን እንዳስከበሩ ይኖራሉ።”
ይህን መሰሉ ግንዛቤ የወለደው የኢትዮጵያኒዝም እሳቤም በማርቆስ ጋርቬይ ጊዜ ከርዕዮተ ዓለምነት አልፎ በተግባር የሚገለጽ እንቅስቃሴ ሆኗል። በእሳቸው እንቅስቃሴ የሚታመንበት አምላክ የኢትዮጵያ አምላክ ነው። እ; ኤ፡አ በ1920 ኒዮርክ ውስጥ ዓለም አቀፍ የጥቁር ዘር ዕድገት ማህበር /ዘ ዩንቨርሳል ኔግሮ ኢምፕሮቭመንት አሶሲዬሽን/ ጉባኤ የዓለም ጥቁር መብቶች አዋጅን /ድክላሬሽን ኦፍ ዘ ራይትስ ኦፍ ዘ ኔግሮ ፒዩፕልስ ኦፍ ዘ ወርልድ/ ባጸደቀበት ወቅት ያወጣውና ሁሉን አቀፍ የኢትዮጵያ ህዝብ መዝሙር በማለት የሰየመው መዝሙር ስንኞች ወደ አማርኛ ሲመለሱ እንዲህ ይላሉ：
ማርቆስ ጋርቬይም በጽሁፋቸው ውስጥ “እኛ ጥቁሮች አንድ ዓይነት አርአያ አግኝተናል። ምንም እንኳ የእኛ አምላክ ቀለም የሌለው ቢሆንም ሰው የሚያየው በራሱ መነፀር ነው። ነጮች አምላካቸውን የሚያዩት በነጭ መነፀር ነውና እኛም በኢትዮጵያ መነፀር እያየን እናመልካዋለን” ብለዋል። በአፂ ምኒልክ መሪነት የኢትዮጵያ ሃይል በጣሊያን ወራሪ ላይ በአድዋ የተቀዳጀው ድልም ድልድይ ሆኖ የጥንታዊቷን ኢትዮጵያ የታላቅነት ክብር ከዘመናዊ ዓለም ጋር አገናኘው። ታዲያ ይህ የማገናኛ ድልድይ ስራ እ፡ኤ፡አ በ1890 ዎቹ ከፍፃሜ ይድረስ እንጂ ግንባታው የተጀመረው የተቀረው የአፍሪካ ክፍል በውጭ ሃይላት አገዛዝ ቀንበር ስር ሲወድቅ ኢትዮጵያዊያን ብቻ በተከታታይ የተሰነዘረባቸውን ወረራ በድል ሲመልሱ ነበር። በዚያው ክፍለ ዘመን እንኳ በ1870ዎቹ የግብፃዊያንን፣ በ1880ዎቹ የመሃዲስቶችን ተደጋጋሚ ጥቃቶች መክተው መልሰዋል። የአድዋ ድል ደግሞ ይህን የነፃነት ቀናዒነት ይበልጥ አደመቀው። የዓለምንም ቀልብ ሳበ። የአውሮፓ መንግሥታት ዲፕሎማቶቻቸውን ወደ አዲስ አበባ እንዲልኩ፣ ከኢትዮጵያ ጋር 19 ድንበርን የሚመለከቱ ስምምነቶችን እንዲፈራረሙ አደረጋቸው።
ደቡብ አፍሪካ ውስጥ ለነበሩት የአፍቃሪ ኢትዮጵያዊነት እንቅስቃሴ መሪዎችም የአድዋው ድል የሞራል እርሾ ሆኗቸዋል። ከእንቅስቃሴው ግንባር ቀደም መሪዎች አንዱ ጀምስ ድዋኔ ግብጽና ሱዳን ውስጥ ያሉትን ክርስቲያን አፍሪካዊያን ሁኔታ ትኩረት ሰጥተው መፍትሄ ይፈልጉለት ዘንድ ለምኒልክ ደብዳቤ የፃፉት የአድዋውን ድል ተከትሎ ነበር። ለዚህም ጉዳይ የሚውል ገንዘብ ለማሰባሰብ ሞክረዋል። የነፃዋ ኢትዮጵያ ተምሳሌትነት በዙሉ እና በሌሎቹ የደቡብ አፍሪካ ክፍሎች ውስጥ ጠንክሮ ሠርጾ ነበር። እ፡ኤ፡አ፡ በ1935 _1936 ናታልና ዙሉ ክፍላተ ሀገራት ውስጥ ስለኢትዮጵያ ይደረግ የነበረውን የአዳር ጸሎት ለመከታተል የሚጎርፉት አዳዲስ መዕመናን ቁጥር እጅግ የትዬ ለሌ ነበር። መልከ ፃዲቅ የኢትዮጵያ ካቶሊካዊ ቤተክርስቲያን እና የአብስኒያ ኮፕቲክ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን የሚለው ስያሜ የተሰጣቸው ገናና አብያተ ክርስቲያናት ነበሩ።
እ፡ኤ፡አ፡ በ1930ዎቹ ከጀማይካ፣ ምዕራብ ኪንግስተን ደሳሳ ጎጆዎች ሲፈልቅ የአልባሌ ሰዎች ስብስብ ከመባል አልፎ፣ በተጀመረበት ሀገር ህዝብ ውስጥ የማይነቃነቅ መሰረት የጣለ ብቻ ሳይሆን ከካሪቢያን ወጥቶ በሰሜን አሜሪካ፣ በብሪትሽ አይልስ፣ በአፍሪካ ውስጥ መስፋፋት የቻለው የራስ ተፈሪያዊያን እንቅስቃሴ አመጣጥም ውልዴቱ ከዚህ የኢትዮጵያና የጥቁሮች ህዝባዊ እንቅስቃሴ ትስስር ጋር የተያያዘ ነው። በሌላ አባባል የአፄ ኃይለሥላሴ መንገስ ወይም የእሳቸው የጀማይካ ጉዞና የዝናብ መዝነብ ያመጣው ድንገቴ ክስተት አይደለም ለማለት ነው።
ከሃይማኖቱ ውጭም በአርነት ትግሉ መስክ በቅኝ ግዛት ሥር ለነበሩት እህት የአፍሪካ ሀገሮች ታጋዮችም ኢትዮጵያ ፋና ወጊ መብራታቸውና የራዕይ ምንጫቸው ነበረች። ለዚህም ነው የናይጀሪያ ድኀረ ነፃነት የመጀመሪታ ፕሬዚዴንት የነበሩት ዶክተር አዚኪዊ：
“ኢትዮጵያ ጥቁር ራሱን በራሱ የሚያስተዳድርባት የመጨረሻው ሀገር ነች። በዚህ ክፍለ አህጉር ላይ የአፍሪካ ቀደም አባቶች የመሰረቱት መንግሥት የታሪክ ዋቢ ነች። ኢትዮጵያ ከዘመን ወደ ዘመን እየተሸጋገረች ህልውናዋን ጠብቃ መኖሯ የሚደነቅና መደነቅም ያለበት ነው።”
በማለት ተናግረው የነበረው። ከአድዋው ድል አርባ ዓመት በሁዋላ ጣሊያን ቂሟን ልትወጣ የመላው ጥቁር ህዝብ ዕንቁ በሆነችው ኢትዮጵያ ላይ ወረራ ስታካሂድ በግልጽም ይሁን በተዘዋዋሪ የአውሮፓና የአሜሪካ መንግሥታት ከእሷ ጎን ቆመዋል። በተቃራኒው ግን በአፍሪካም ይሁን በተቀረው ዓለም የተቀጣጠለውን አፍቃሪ አፍሪካዊነት የትግል ስሜት አነስቷል። እልህ አጭሯል። በአጠቃላይ መላው ጥቁር ህዝብ፣ በቁጥር አነስተኛ ቢሆኑም ለፍትህ የታመኑ አውሮፓዊያን ነጮችም ለኢትዮጵያ ያላቸውን ወገናዊነት አጠናክሯል። የነኝህም ጥረት በውጭ የነበረውን ህዝባዊ ድጋፍ ወደ ኢትዮጵያ ያደላ እንዲሆን አድርጎታል።
ባህላዊ እሴቶቻቸውን ያልጣሉ የአፍሪካ ምሁራን ተሰባስበው ከነበሩባቸው የአህጉሩ ከተሞች፣ ከካርቢያን ደሴቶች፣ ከጥቁር አሜሪካዊያን በኩል ወረራው ያጫረው የመጠቃት ስሜት ተስተውሏል። በጀማይካ ኪንግስተን ከተማ፣በኩባ ስኳር አምራች ክፍለ ሀገራት፣በማዕከላዊ አሜሪካ ሰፋፊ የእርሻ ቦታዎች፣ በነቁጧ በግሪናዳ እና በሃርለም ጥቁሮች ከኢ ትዮጵያ ጎን ቆሞ ለመዋጋት የሚጠይቅ ፊርማ አሰባስበው ለባለሥልጣን አቅርበዋል። የሃርለም ጥቁሮች ዕድሉ ሳይሰጣቸ ሲቀርም በኒዮ ርክ እና በኒውጀርሲ ከተሞች መነገዶች ላይ በአካባቢው ከነበሩ ጣሊያናዊያን ጋር ተጋጭተዋል። ለብዙ ጥቁሮች፣ ኢትዮጵያ የአፍሪካ ክፍለ አህጉርን ፖለቲካዊ ነፃነት ለመታደግ የመጨረሻው የመከላከያ ግንባር ነበረች። በአንድ አውሮፓዊ ሀገር ላይ አስገራሚ ድልን ያስመዘገበች ባለድንቅ ታሪክ ሀገር። እናም የዚህች ብቸኛ ነፃ ጥቁር ሃገር በድጋሚ በጣሊያን መወረር፣ በጥቁር ምሁራን ዘንድ ያጫረውን እልህ ለመገንዘብ የሚከተሉትን ክስተቶች ማስተዋል ብቻ በቂ ነው።
“መላው ለንደን በእኔ ላይ በተናጠል ጦርነት ያወጀብኝ ሆ ኖ ተሰማኝ። ከዚያም ለጥቂት ደቂቃዎች ዕቁብም የሌለው እያንዳንዱ መንገደኛ ላይ አፍጥጨ እነኛ ሰዎች የቅኝ አገዛዝ መራራነትን ሊገነዘቡ ይችሉ እንደሆነ እያሰላሰልኩ ከመደመም፣ ለእንደዚህ ዓይነቱ ሥርዓት መውደቅ የበኩሌን ትግል ላበረክት የምችልበት ዕለት እንዲመጣ ከመጸለይ ሌላ ምንም ማድረግ አልቻልኩም። ”
ይህን የተናገሩት ከነፃነት በኋላ የጋና የመጀመሪያ መሪ የሆኑትና የአሜሪካ የስላላ ድርጅት ደመወዝተኛ በነበረ የራሳቸው ወታደራዊ መኮንን መፈንቅለ መንግሥት የተካሄደባቸው ከዋሜ ንኩርማ ነበሩ። ከሴራሊዮን ዋላስ ጆንሰንም የጣሊያንን ወረራ በመቃወም አፍሪካን ሞርኒግ ፖስት ላይ ባወጡት ጽሁፍ ሰበብ እ ኤ አ በ1936 ታስረው 50 ፓውንድ ተቀጥተዋል። የተከሰሱበት ወንጀል ብጥብጥ ለማነሳሳት መሞከር የሚል ሲሆን ከጽሁፋቸው ለመጥቀስ：
“አውሮፓዊ የሚያምንበት፣ አፍሪካ ውስጥ ባሉ ቤተክርስቲያኖቹ የሚቆምለት አንድ አምላክ አለው። ስሙ ማታለል ተብሎ በሚጻፈው አምላክ ያምናል። ህጉ እናንተ የሰለጣናችሁ አውሮፓውያን ያልሰለጠኑትን አፍሪካውያን በማሽንገን ማሰልጠን አለባችሁ። እናንተ ክርስቲያን አውሮፓውያን አረመናውያኑን አፍሪካውያን በቦምብ፣ በመርዝ ጋዝና በመሳሰለው ክርስቲያን ማድረግ አለባችሁ በሚለው ያምናል።”
የሚል ይገኝበታል። የዌስት ኤንድ፣ የአፍሪካ ምሁራንንና ቀስቃሾችን አካቶ የያዘው የዋላስ ጆንሰንና የጓደኞቹ ቡድን በአባላቱ ቁጥር ትንሽ፣ በሂደት ግን ተከታዮችን ያፈራና ውጤታማ ሥራ የሰራ ነበር። ቡድኑ ከቅኝ አገዛዝ ለመላቀቅ የሚያስችል ርዕዮተ ዓለም የመ ቅረጽ ትግል በፋና ወጊነት ጀምሯል።
በምሳሌነት ከተመለከቱት ውስጥ የ IAFE ዋና ዋና ዓላማዎች 1ኛ/ በፋሽስት ጣሊያን ወረራ ለተካሄደባት ኢትዮጵያ የብሪታንያን ህዝብ ድጋፍ ማስገኘት እና 2ኛ/ በሚቻለው አቅምና በማንኛውም መንገድ የኢትዮጵያን የግዛት አንድነትና ፖለቲካዊ ነጻነትን ለመስጠበቅ እገዛ መስጠት ነበር። የኮሚቴ ሊቀመንበር ሮበርት ጀምስ ሲሆኑ ጸሀፊው ደግሞ ጆሞ ኬንያታ ነበሩ። ጆሞ ኬንያታ Labour Monthly ላይ ”ከአብስኒያ ላይ እጃችሁን አንሱ！“ በሚል ርዕስ ባወጡት ጽሁፍ ኢትዮጵያን መርዳት ፋሽዝምን መዋጋት መሆኑን አስገንዝበዋል። “ኢትዮጵያ ለወራሪው ሃይል የሚኖራትን ምላሽ ሲያስገነዝቡም：
”ኢትዮጵያ በንጉሠ ነገስቷ መሪነት፣ በወታደሮቿ፣ በጀግንነቷና በባህላዊ እሴቶቿ ትመካለች። መንበርከክ የማይታሰብ ነው። ሁልጊዜም እንደምታደርገው ይህን ወሰን ያጣ የኢምፔሪያሊዝም ድፍረት በመመከት ነፃነቷን ለመጠበቅ አሁንም ትዋጋለች።”
ያሉት። የዚሁ ኮሚቴ ገንዘብ ያዥ የነበሩት ደግሞ የማርቆስ ጋርቤይ ባለቤት ወ/ሮ አሚ አሸውድ ጋርቤይ ናቸው። ከስራ አስኪያጅ ኮሚቴ አባላቱም ጆርጅ ፓድመር፣ ከትሪናዳ ሳሚ ማኒንግ፣ ከሶማሊያ ማሃመድ ሰይድ ይጠቀሳሉ።
በ1921 በተካሄደው አፍቃሪ አፍሪካ ጉባኤ ላይ ንግግር ያደረጉት የግሪናዳው አልበርት መሪይሰው፣ እንግሊዝ ማንሸስተር ውስጥ የነበረው የኔግሮ ዌልፌር ማህበር ፐሬዚዴንት ዶከተር ፒተር ማክዶናልድ ሚሊያርድም ሌሎቹ የኮሚቴው አባላት ናቸው።
እ ኤ አ በ1936 መጀመሪያ ላይም የክብር ጸሃፊው ፐሮፌሰር ኤች ኤስ ጀብንስ የሆኑት የአብስኒያ ማህበር የሚባል ተቋቋመ። ማህበሩ ለንደን ውስጥ ቢሮ በመክፈት ለኢትዮጵያ እገዛ ለማስገኘት በቀየሰው ዓላማ መሰረት አንድ ሺህ ፓውንድ የማሰባሰብ ጥሪ አቀረበ። ከዚህም ሌላ ለኢትዮጵያ የገንዘብ ብድር፣ እንዲሁም በመንግሥታቱ ማህበር ሊወሰዱ ይችሉ ለነበሩ ማዕቀቦች እና እርምጃዎች ህዝባዊ ድጋፍ የማሰገኘት እቅድ ነበረው። ካባላቱም ውስጥ ለኢትዮጵያ በነበራቸው ያላሰለሰ ድጋፍ ከታወቁት ያፓርላማ አባላት ራ ቨይቭያን አዳምስና ጀፈሪ ማንደር በተጨማሪ፣ ዓለም አቀፍ ጉዳዮችን አስመልክቶ በመጻፍ የታወቁት ጌታው ኖርማን ኤንጅል ይገኙበታል።
ከዚያም በፊት እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በ1935 ላይ የአምስተርዳሙ የዓለም ጸረ ጦርነት ጉባኤ ለኢትዮጵያ ያለውን ድጋፍ የሚገልጥና የወራሪውን ጠበ አጫሪነት የሚኮንን መግለጫ አውጥቶ ነበር። በዚሁ ዓመት ሚያዝያ ወር ውስጥ ካርሎ ሮሰሊ የተባሉ ሰው Giustizia Liberta ላይ በተከታታይ ባወጧቸው ጽሁፎች ጣሊያንን በጥብቅ ተቃውመዋል። እነኝህም መጣጥፎቻቸው How to Conduct the Campaign Against the War in Africa በሚል ርዕስ በመጽሀፍነት ለህትመት በቅተዋል። ሌላው የኢትዮጵያ ባለውለታ የሰብዓዊ መብቶች ሊግ ፕሬዚዴንት የነበሩት ቪክቶር ባሻ ናቸው። የለንደኗ ሲልብያ ፓንክረስም እንደዚያው።
የካርቢያን ጥቁሮችም ከፍተኛ በሆነ ድርጅታዊ ቅንብር ኢትዮጵያን ለማገዝ እጅግ ደክመዋል። በእያንዳንዱ ደሴት ቢያንስ አንድ ለኢትዮጵያ ተዋጊ አርበኞች መዲሃኒትና ሌሎች ቁሳቁሶች መግዣ የሚውል ገንዘብ የሚያሰባስብ ድርጅት ነበር። ጥቁር ሴቶችም በበኩላቸው ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል። የኢትዮጵያ ሰንደቅ ዓላማ ቀን የሚል ዝግጅት እያደረጉም ገንዘብ ለማሰባሰብ ጥረዋል። ከውስጣቸውም የ the Negro Welfare Cultural and Social Association መሪ የነበሩት ኢልማ ፍራንኮስ በግንባር ቀደምነት የሚጠቀሱ ናቸው። ማህበራቸው የተቃውሞ ስልፎችን አደራጅቷል፣ የመደብ ብዝበዛን ከዘር/ጎሳ ብዝበዛ ጋር በማገናዘብ ከፍተኛ ቅስቀሳ አካሂዷል። የ New Times እና የ Ethiopian News ቅጂዎችም በብዛት እንዲሰራጩ አድርጓል። ማርቲኒኪ ውስጥም አፍቃሪ የሰራተኛው መደብ የሆኑ የፖለቲካ አቀነባባሪዎችን የያዘው the Comite de Defense du Peuple Ethiopien ተመስርቶ “ኢትዮጵያውያን በዘሮቻቸው ወንድሞቻችን ናቸው። እንደኛ የተጨቆነ ዘር፣ የጥቁር ዘር’’ የሚል የድጋፍ ጥሪ ያስተላልፍ ነበር። በትሪናዳም ዕቃ አውራጅና ጫኝ ሠራተኞች በጣሊያን መርከቦች ላይ ላለመሥራት እምቢ ብለው ነበር። በጀማይካ፣ ኪንግስተን የUniversal Negro Improvement Association ቅርንጫፍ ጽህፈት ቤትም በ “ዘር ተዋረድ የሃም ልጅነታቸው ወደ ኢትዮጵያ ገብተው ለመዋጋት ብዙ ሰዎች ፊርማቸውን በማሳረፍ የጠየቁበት ወረቀት ለባለሥልጣናት ቀርቧል። በሌሎች የብሪታንያ ቅኝ ግዛቶችም የተለያዩ ቡድኖችና ግለሰቦች ተመሳሳይ ጥያቄ አቅርበዋል። አንድ ሰው ከሆንዱራስ በጀማይካ ለቅኝ አገዛዙ ባለሥልጣ በጻፉት ደብዳቤ ”ለመዝመት ዝግጁ ነንና ፈጣን ምላሽ ይስጡን። እኛ እዚያ ከመድረሳችን በፊት የመጨረሻው ጣሊያናዊ እንዲሞት አንሻም።“ ብለዋል።
በኩቫም ሳልባዶር ግራሲያ አ ጉዬሮ እና ሌሎችም አፍሪካ ኩባዊያን የኮምኒስት ፓርቲውን ይሁንታ አግኝተው አፍቃሪ ኢትዮጵያ የሆነ ብሄራዊ ኮሚቴ አቋቁመዋል። La Voz de Ethiopia የሚል የሬዲዮ ስርጭትም ጀምረዋል። አደላንቴ የሚባለው አፍሪካ ኩባዊ ጋዜጣም ባወጣቸው መጣጥፎችም በኢትዮጵያ የተካሄደውን ወረራ ከኩባ ዳግም ቅኝ አገዛዝ ጋር በማገናዘብ በስልጣኔ ስም ቅኝ አገዛዝን ለማጠናከር የታለመ መሆኑን ተንትኗል። 2000 ኩባዊያንም ከኢትዮጵያ ጎን ሆነው ለመዋጋት ፈቃደኛ እንደነበሩ ተዘገቧል። 60 ምርጥ ነርሶችም ወደ ኢትዮጵያ ለመሄድና ሙያዊ ግልጋሎታቸውን ለማበርከት ፈቃደኛ ነበሩ። በአጭሩ ኩባዊ ገጣሚ ኒኮላስ ጉዮሊን በሞሶሎኒ ላይ：
በብዕራቸው ጥላትን ሲዋጉ፣ ወራሪው ደግሞ ከአድዋ ሽንፈቱ አርባ ዓመት በሁዋላ ቂሙን ለመወጣት በአደረገው ጦርነት ያገኘውን ድል እንዲህ እያለ አሞግሶ ነበር – አድዋ በሚል ርዕስ በኒኖ ራስተሊ
ሕዝብ እጅ ካምስት ዓመት በሁዋላ ገብታለች። ዛሬስ? የታሪክ ምፀቱ፣ ከአድዋ በበቀሉ፣ ካርባ ዓመት በሁዋላ ጣሊያን ቂሟን ለመወጣት ስትመጣ ባንዳ ሆነው ባገለገሉ ሰዎች ልጆች እና የልጅ ልጆች በሆኑ የራሳችን ሰዎች
የአድዋ ድል ሲንኳሰስ፣ ሲያሻቸውም በደም የተገነባው የጋራ ታሪክነቱ ሲካድ፣ በዚያ ከአራቱም ማዕዘናት የሀገራችን ክፍሎች የተሰባሰቡ ኢትዮጵያዊን በአንድነትና በወኔ ቆመው ጠላትን እየተፋለሙ
በወደቁበት የአድዋ አፈር ላይ የቋንቋ መስመር ዘርግተው እየመተሩ ብሄር ብሄረሰቦች ወካይ የሚሏቸውን ቤቶች ሲሰሩ ምን ይሰማን ይሆን? ደም የተቃቡን ባዕዳንስ ምን ይሰማቸው ይሆን? ኢትዮጵያ እስካለች ነው ኢትዮጵያዊያን በጋራ ተሰባስበን አድዋን በጋራነቱ ልናከብረው የምንችለው። ታሪክ ላንድ ማህበረሰብ ምርኩዙ ነው። ምርኩዛችንን በዝምታ አሳልፎ መስጠቱ ያለውን አደጋ ተገንዝበን የአድዋ ድልን ማሰብ ብቻ ሳይሆን፣ ክብሩን ማስከበርም ግዴታችን ይመስለኛል። ዝነኛው ገጣሚና ጠሀፊ ተውኔት ዮፍታሄ ንጉሴ በሁለተኛው የጣሊያን ወረራ ወቅት በጣፉት እላይ በገለጥኩት “አጥንቱን ልልቀመው” ግጥማቸው ውስጥ:
በእዝነ ህሊናችን ጥሪውን እያዳመጥነው እና ተግባራዊ ምላሽ እየሰጠነው እንደሆነ እራሳችን ለራሳችን ጠይቀን መልስ እንዲንሰጥ በመጠየቅ፣ ጽሁፌን በጥያቄ እዘጋለሁ::
በአደጋው የሰው ሕይወት መጥፋት፣ የመብራት ኃይል መቋረጥ፣ የቤቶች ውድመት ጉዳት በተጨማሪ አርባ የሚሆኑ ስዎች ተርፈው ሆስፒታል እንደተወሰዱ የመድኅን ሰራተኞች ሰዎችን ለማዳን ገና እየፈለጉ መሆናቸውን ባለሥልጣኖች ገልፀዋል።
ለትግበራዎ ኢንዱስትሪ ከሚያስፈልጉዎት ነገሮች ጋር እንዲገጥም ትክክለኛውን ምርጫ ያድርጉ ፡፡ የእኛ ልዩ ባለሙያተኞች ወርቃማ የሌዘር ሁለገብ የሌዘር ማሽኖችን በተመለከተ ምክር ​​በመስጠት በደስታ ይረዱዎታል ፡፡
ZhongShan LED ወደታች ብርሃን 18w ገጽ የውሃ ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
GuangDong LED ወደታች ብርሃን 18w ገጽ የውሃ ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ጉሽንግተን ከተማ LED ወደታች ብርሃን 18w ገጽ የውሃ ብርሃን ኤሌክትሮኒካዊ መብራቶች, የ LED መብራት, የ LED መብራት መብራቶች, የእረፍት መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የመንገድ መብራቶች, የምድጃ መብራቶች, የመብራት መብራቶች, የአትክልት መብራቶች, የባትሪ ብርሃኖች እና ችቦዎች, የፓነል መብራቶች, የ LED ግድግዳ ማጠቢያ መብራቶች , የ LED flood flood, የ LED የፓነል ብርሃን, የ LED ንጣፍ ብልጭታ ብርሃን, የ LED ትዕዛዝ ብርሃን, የ LED የማዕዘን መብራት, የ LED ትዕይንት መብራት, የ LED ኒዩል ቱቦ, የ LED ስር ስርጭቱ, የ LED መብራት
ዓርብ ለቅዳሜ ምሽት፣ ጳጉሜን አምስት 2002 ዓም ማታ በኢትየጵያ ቴሌቭዥን ይተላለፍ የነበረውን የአዲስ ዓመት ዋዜማ እያየሁ ነበር፡፡ ከአሜሪካ የገባሁት በዚያው ቀን ነበርና ዕንቅልፌ ሊስተካከልልኝ ስላልቻለ በደንብ ነበር የተከታተልኩት፡፡ እኩለ ሌሊት ሊደርስ ሲል ግን አንድ አሳዛኝ ነገር ተከሰተ፡፡
የማከብራቸው አርቲስቶች ወደ መድረኩ ተሰባስበው ወጡና በዚያች ታሪካዊት ቀን ታሪካዊ ቀን ታሪካዊውን ስሕተት ሠሩት፡፡ እኩለ ሌሊት ስድስት ሰዓት ሊሆን ሽርፍራፊ ሰኮንዶች ሲቀሩ «አዲሱ ዓመት ሊገባ ስለሆነ እንቁጠር» አሉና ወደ ኋላ አሥር፣ዘጠኝ፣ ስምንት፣ እያሉ እስከ ዜሮ ቆጠሩ፡፡ ከዚያም ከምሽቱ ስድስት ሰዓት ላይ አዲሱ ዓመት ገባ ብለው ዐወጁ፡፡
ባለፈው ጽሑፍ ላይ የጌታችንን መስቀል በተመለከተ ጥንታውያን መዛግብት ምን እንደሚሉ በመጠኑ ለማየት ሞክረን ነበር፡፡ ለዛሬ ደግሞ እነዚህን መዛግብት ከሀገራችን መዛግብት ጋር እናስተያያቸዋለን፡፡
በኢትዮጵያ ታሪክ ስማቸው የጠፋ ሁለት ገብረ ሐናዎች አሉ፡፡ አለቃ ገብረ ሐና እና አባ ገብረ ሐና ጂማ፡፡ ሕዝቡ ሁለቱንም ባለ ውለታዎች በተሳሳተ መንገድ ተረዳቸው፣ ታሪካቸውንም በተሳሳተ መንገድ አስተላለፈው፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ የሼክስፔሩን ሻይሎክ ያህል ገብጋባ ናቸው እየተባሉ የሚጠሩት አባ ሐና ጂማ ማን ናቸው? ለምንስ ገብጋባ ሰው «አባ ሐና» ተብሎ ሊጠራ ቻለ? አብራችሁ ቆዩ፡፡
እስከ 1953 ድረስ ከ30 ዓመታት በላይ የዐፄ ኃይለ ሥላሴ ግምጃ ቤት ኃላፊ ስለነበሩት ስለ አባ ሐና ጂማ በተመለከተ በቂ የሆነ የተጻፈ መረጃ የለም፡፡ በአፈ ታሪክ ግን ገብጋባ ናቸው እየተባለ ይነገራል፡፡ የዚህ ብሎግ አዘጋጅ ለማሰባሰብ የሞከረው ታሪካቸው ግን ይህን የሚያስተባብል ሆኖ አግኝቶታል፡፡
አንድ አባት አህያውን እየነዳ ከልጁ ጋር መንገድ ጀመረ፡፡ እልፍ እንዳለ ሰዎች ተመለከቱትና «ምን ዓይነት ሞኞች ናቸው፤ እንዴት አህያ እያለ በእግራቸው ይሄዳሉ´ በማለት ተቿቸው፡፡ አባትም ትችቱን ሲሰማ ሀሳቡን ቀየረ፡፡ ሁለቱም አህያዋ ላይ ወጡና መንገዳቸውን ቀጠሉ፡፡ ጥቂት እንደሄዱ ሌሎች ሰዎች አዩዋቸውና «እንዴት ያሉ ጨካኞች ናቸው፤ እንዴት አንድ አህያ ለሁለት ይጋልባሉ´ ብለው ራሳቸውን ነቅንቀውባቸው ጥለዋቸው ሄዱ፡፡
አባትዬውም ከአህያዋ ላይ ወረደ፡፡ እርሱ ከኋላ አህያዋን እየነዳ ልጁን በአህያዋ ጭኖ ጉዞውን ተያያዘው፡፡ የተወሰነ መንገድ ከተጓዘ በኋላም ሌሎች መንገደኞችን አገኘ፡፡ እነዚያም መንገደኞች አባት እና ልጁን አዩና «አይ ስምንተኛው ሺ፤ አያሳየን የለ፤ ልጁ በአህያ ተቀምጦ ሽማግሌ አባቱን በእግሩ ያስኬደዋል፡፡ አበስኩ ገበርኩ´ ሲሉ ሰማ፡፡
ባሳለፍነው ሣምንት ሁለት የተዘበራረቁ ስሜቶችን አስተናግዷል፤በቃላት የማይገለፅ ከፍተኛ ደስታንና በተቃራኒው የመረረ ሀዘንን አስተናግዶ አሳልፏል፡፡ የረዥም ጊዜ የፍቅር ጓደኛው ከሆነችው ፈቲያ ሱናሙ ጋር በአንድ ጣሪያ ስር የሚያኖራቸውን ጋብቻ በይፋ በመፈፀሙ “የደስታዎች ሁሉ ቁንጮ” ያለውን ደስታ ያጣጠመ ቢሆንም የኢትዮጵያ ብ/ቡድን አሰልጣኝ ውበቱ አባተ ለተጨዋቾች ጥሪ ሲያደርግ ከጠራቸው 41 ተጨዋቾች ውጪ መሆኑ ለብስጭት ዳርጎት የሞቀ ደስታውን ሊነጥቀው ታግሎታል፤በዚህም “በአሰልጣኝ አብርሃም መብራቱ የአሰልጣኝነት ዘመን 23 ውስጥ የነበርኩ ሰው እንዴት አሁን ከተጠሩት 41 ተጨዋቾች ውጪ እሆናለሁ?” ሲልም በቁጭት ይጠይቃል፡፡
በኢትዮጵያ ቡና ስሙ ከፍ ብሎ የተጠራበትን ድንቅ የጨዋታ አመት ያሳለፈው ፈቱዲን ጀማል “ለብሔራዊ ቡድን ከተጠሩት 41 ተጨዋቾች ውጪ መሆኔ በጣም አበሳጭቶኛል፤እንዴት ሳትጠራ ቀረህ? እያለ ለሚተውተኝ አዕምሮዬም መልስ መስጠትም አቅቶኛል” ብሏል፡፡
“ምናልባት አቅሜ ወርዶ ነው ብዬ ለአዕምሮዬም እንዳልነግረውና ውስጤን እንዳላሳምን በኮቪድ ምክንያት ውድድሩ እስከተቋረጠበት ድረስ በጥሩ አቅም እንደጨረስኩ ሚዲያው፣የስፖርት ቤተሰቡና አሰልጣኞች በተደጋጋሚ ሲመሰክሩልኝ የአዲስ ከተማ ዋንጫ ክብርንም አግኝቼ ነበር” የሚለው የቀድሞ የኢትዮጵያ ቡና የአሁኑ የሲዳማ ቡና ተጨዋች የሆነው ፈቱዲን ጀማል “41ዱም የብ/ቡድኑ ተጨዋቾች ጥሪ የተደረገላቸው ባለፈው አመት ባሳዩት አቋም…በነበራችው ችሎታና ስም ነው፤እውነታው ይህ ከሆነ ታዲያ ባለፈው ብ/ቡድን 23 ውስጥ የነበርኩ ተጫዋች በምን መመዘኛ ከ41ዱ ተጫዋቾች ዝርዝር ውጪ አሆናለሁ? ለዚህ ጥያቄዬም እስከ አሁን አሳማኝ መልስ ማግኘት አልቻልኩም” በማለት ቁጭት በተሞላበት ስሜት ይጠይቃል፡፡
“ምናባልባት አሰልጣኙ አያውቀኝም እንዳልል እኔ ስጫወት የነበረው ፕሪሚየር ሊጉ ውስጥ ለታላቁ ኢትዮጵያ ቡና…አሰልጣኙም ሲያሰለጥን የነበረው በፕሪሚየር ሊጉ ውስጥ የሚጫወት ክለብን በመሆኑ እንደማልጠፋው እገምታለሁ” በማለት በአስተያየቱ የቀጠለው ፈቱዲን ጀማል “የማንኛውም ተጨዋች ህልምና ፍላጎት ሀገሩን ማገልገል ነው፤እኔ ደግሞ ሀገሬን በብቃት ማገልገል በምችልበት ሰዓት ከመጀመሪያ 41 ተመራጮች ውጪ መሆኔ በጣም አበሳጭቶኛል፤ሞራሌንም ነክቶታል” ብሏል፡፡
“እስቲ አንተም ህዝቡም ይፍረደኝ ውድድሩ በኮቪድ ምክንያት እስከ ተቋረጠበት ድረስ በነበረው ብ/ቡድን 23 ውስጥ ሆኜ አሁን ከኮቪድ በኋላ በተጠራው ብ/ቡድን ውስጥ ሌላው ቢቀር እንዴት በመጀመሪያ ከተጠሩት 41 ተጨዋቹች ውጪ እሆናለሁ?” በማለት የሚጠይቀው ፈቱዲን “አሰልጣኙ የሚፈልጋቸውን ተጨዋቾች የመምረጥ መብቱ የእሱ ነው እኔም ብግድ ካልተመረጥኩ እያልኩ አይደለም ነገር ግን ቢያንስ ያልተመረጥኩበትን ትክክለኛ ምክንያት ባውቀው ራሴን ለማሻሻል ይረዳኛል” ብዬ አስባለሁ” ብሏል፡፡
የፈቱዲንን አለመመረጥና ከ41ዱ ተጨዋቾች ውጪ መሆንን አስመልክቶ በማህበራዊ ትስስር ገፅና በተለያየ መንገድ “ከኢትዮጵያ ቡና በመልቀቁ ነው ያልተመረጠው እንጂ የኢትዮጵያ ቡና ተጨዋች ቢሆን ይመረጥ ነበር” የሚል አስተያየት መስጠታቸውን ተከትሎ አስተያየቱን የተጠየቀው ፈቱዲን “እውነት ይሄ ተደርጎ ከሆነ የሚያሳዝን ነው…በእርግጥ ኢትዮጵያ ቡና ትልቅ ክለብ ነው…የሀገሪቱ ኃያላን ክለቦች ከሆኑት ከቅዱስ ጊዮርጊስና ከኢትዮጵያ ቡና ብዙ ተጨዋቾች ይመረጣሉ…ግን አንድን ተጨዋች ለብ/ቡድን ለመምረጥ መስፈርቱ መሆን ያለበት ችሎታውና ሀገሩን በአግባቡ ማገልገል የሚያስችል ችሎታ አለው ወይ? የሚለው ነው፤ችሎታ ካለውና ሀገሩን የሚጠቅም ተጨዋች ከሆነ በታችኛው ሊግም የሜጫወት ቢሆን እንኳን በችሎታው ምክንያት ሊመረጥ ነው የሚገባው” የሚለው ፈቱዲን “ለብ/ቡድን ለመመረጥ የምትጫወትበት ክለብ ሳይሆን ችሎታህ ብቻ ዋነኛው መመዘኛ ሊሆን ይገባል” ሲል አስምሮ ይናገራል፡፡
አሁን የምትገኝበት አቋም የተጠሩት 41ዱ ተጨዋች ውስጥ የሚስገባ ነው? በሚል ከሀትሪክ በማስከተል ጥያቄ የቀረበለት ፈቱዲን “ስለ ራሴ ምስክርነትን መስጠት አልፈልግም፤ነገር ግን እርግጠኛ ሆኜ የምነግርህ 41ዱ ውስጥ መመረጥ ብቻ አይደለም ተሰልፌ መጫወት የሚያስችል አቅም እንዳለኝ ጥርጣሬው የለኝም” ካለ በኋላ “ብዙዎቹ ሚዲያዎች፣የስፖርት ቤተሰቦችና አሰልጣኞች እንዴት አልተመረጥክም እያሉ በተደጋጋሚ መጠየቃቸው፣መቆርቆራቸውና ማዘናቸውን ስታይ መመረጥ እንደማይበዛብኝ የማጠቁም ነው፡፡” ብሏል፡፡
በርካታ ሰዎች፣የኢት.ቡና ደጋፊዎች እየደወሉ ሞራል እንደሚሰጡትና እንደሚያበረታቱት በተለይ ለሀትሪክ የገለፀው ፈቱዲን “በዚህ አጋጣሚ ተቆርቁረው አጋርነታቸውን ያሳዩኘ የኢትዮጵያ ቡና ደጋፊዎች፣ጋዜጠኞች፣ አሰልጣኞችንና የስፖርት ቤተሰቦችን ከልብ አመሰግናለሁ” ካለ በኋላ “ሁሌም ሀገሬን ለማገልገል…ከ110 ሚሊዮን ህዝብ በላይን ወክዬ የራሴንም የሀገሬንም ስም ለማስጠራትና ህልሜን ስለማሳካት ነው የማስበው…ያ ቀን ደግሞ ሩቅ አይሆንም…አላህ ሲፈቅድ ይሁን ሲል ይሆናል” ብሏል፡፡
በቀጣይ ምን አስበሃል…?…በሚል ከሀትሪክ በመጨረሻ አስተያየቱን እንዲሰጥ የተጠየቀው ፈቱዲን “የአሰልጣኙን ምርጫ አከብራለሁ ያልተመረጥኩበትን ምክንያት ባውቀው እማርበት ነበር ነው ጥያቄዬ…ከዚህ ውጪ ለምን አልተመረጥኩም?ብዬ እንደ ሌሎች ተጨዋቾች የማይሆንና መጥፎ ውሳኔ ውስጥ አልገባም…ምክንያቱም ዛሬ ባልመረጥም ነገ ሀገሬን በብቃት ማገልገል እንደምችል የጠነከረ እምነት በውስጤ አለ” በማለት የቀድሞ የኢትዮጵያ ቡና ኮከብ የአሁኑ የሲዳማ ቡና አዲሱ ፈራሚና በቅርቡ ጋብቻውን የፈፀመው አዲሱ ሙሽራ ለብ/ቡድን አለመጠራቱን ተከትሎ አስተያየቱን በተለይ ለሀትሪክ ሰጥቷል፡፡
የመሪያችን ባለቤት ወይዘሮ አዜብ አያድርግባቸውና በህልማቸው ሞተው መንግስተ ሰማያት ሲገቡ ያያሉ ። እንደገቡም ቅዱስ ጴጥሮስ በክብር ይቀበላቸውና መንግስተሰማያትን እያዟዟረ ያስጎበኛቸዋል። ታዲያ በጉብኝታቸውም ወቅት እጅግ በጣም በርካታ የግድግዳ ሰአት በየቦታውና በየግድግዳው ተሰቅሎ በማየታቸው ይገረሙና ቅዱስ ጴጥሮስን እንዲህ ሲሉ ይጠይቁታል።
ቅዱስ ጴጥሮስም ሲመልስ "በምድር የሚገኝው እያንዳንዱ ሰው አንዴ በዋሸ ቁጥር ሰአቱ አንድ ዙር ይዞራል ደግሞም ሲዋሽ እንደዛው ይቀጥላል "። በማለት ከገለጸላቸው በኋላ፤ ለምሳሌ ይልና ግርግዳው ላይ ካሉት አንዱን የማይነቃነቅ ሰአት እያመለከተ "ይህ ሰአት የማዘር ትሬዛ ሰአት ነው። ማዘር ትሬዛ በህይወት ዘመኗ ዋሽታ ስለማታውቅ ሰአቱ አንዴም ዞሮ አያቅም። " በማለት ሲገልጽላት
ቅዱስ ጴጥሮስም ሲመልስ "ያንቺ ባለቤት ሰአት አፕስቴር ጌታ ቢሮ ውስጥ እንደ አየር ማቀዝቀዣ (fan ) እየተጠቀመበት ነው" ብሏት እርፍ። የባለቤትዋ ሰአት እንደ ፋን ሲሽከረከር ታይትዋት ነው መሰለኝ ወይዘሮ አዜብም በድንገት ጉብኝትዋን አቋርጣ ከእንቅልፏምኘ ባና ከኤዶም ገነት የከነፈች አራት ኪሎው ገነት ቤተመንግስት ከች አለች እላችኋለሁ።
ሰውየው 'አየህ :- አንዱ ብርጭቆ የኔ ድርሻ ሲሆን ሁለቱ ብርጭቆዎች ግን አሁን አጠገቤ የሌሉ የሁለት ጉዋደኞቼ ድርሻ ነው :: ለነሱ ማስታወሻ ነው የምጠጣው ' ይለዋል ::
አንድ ቀን ያልተለምደ ነገር ሰውየው ፈጸመ - ሁለት ብርጭቆ ብቻ አዘዘ :: አስተናጋጁ በሀዘን 'ምነው አንዱ ጉዋደኛህ ሞተ እንዴ ?' ቢለው ... ሰውየው 'የለም :- የሞተ የለም :: እኔ መጠጥ ስላቆምኩ የራሴን ድርሻ መቀነሴ ነው '
መቃብሩ ውስጥ ገብቼ ባይተዋር ሆኖ ኖሮ ባይተዋር ሆኖ የሞተዉን የልጅ አሌክስ መቃብርጋ በትዝታ የሠጠምኩኝ ይመስለኛል ....ከመቃብሩ ድንጋይ ስር አንዲት የእድሜ ባለፀጋ ጉንዳን እድሜ የሸረሸረው ግንባሯን እያሻሸች መጥታ አበሻ ነህ ? አለችኝ ...''ምነው አልመስልም ?'' አልኳት ፈገግ ብላ ሲጋራ ጠየቀችኝ እንዳቆምኩኝ ስነግራት በስጨት ብላ የአሌክስ መቃር ላይ ብነፃነት ፈልሰስ ብላ ቁጭ አለች
''...ከአለማየሁ ጋር የተሰደድኩኝ ነኝ ብዙ ነበርን ጓደኞቼ ሁሉ አልቀዋሉ አሁን አንድ የአየሪሽ ልጅ አግብቼ ከርሱ ጋር ነው ምኖረው ...'' አለችኝ በሀዘን እያየች
''አምስት ወልጄ ሶስቱ ሞቱብኝ በተለይ አንዱ እንዴት ያለ ቆንጣጭ መሰለህ ''ብላኝ እምባዋ በመንታ ሆኖ ደረቷ ላይ ሲረግፍ በስድስት እግሮቿ ይሁን እጆቿ ብቻ እየቧጠጠች አደራረቀችና
''...እስቲ ተወው ...ይልቅ አክሱም ሲመለስ እኛም ከአለማየሁ ቀብር ጋር እንመለሳለን ብለን አስበን ነበር ...ከአክሱም ጋር የተሰደዱት የትግራይ ነቀዞች ላገራቸው ሲያበቃቸው እንዴት ቀናው መሠለህ ...''
''ተወው ባክህ ይሄ ባንዳ ነው የካረቢያን ባሮች ተገዝተው ሲመጡ አብሮ የመጣ የጃማይካ ሸረሪት ነው አንዷን ልጄን ወዶ መከራዉን እያየ ነው '' አልችና ወደጥያቂየ ተመለሰች
''...ባለፈው ብሪቲሽ ሙዚየም ሄጄ ገዳማቸዉን ታጭቀው የመጡበት የኢቲዮጲያ ብራናዎች ውስጥ ያደረጉትን ባሕታዊያን ምስጦች አግኝቼ ነበር ከፊሎቹ አርጅተዋሉ ከፊሎቹ ግን አሁንም ወጣት ናቸው አንደኛው ምን እንዳለኝ ታውቃለህ ....? ያገሬ ህዝብ ሁሉ ሲሰደድ ምነው አግሩም እግር አብቅሎ ወድዚ ቢመጣና ጦቢያዬን ባየዋት አለኝ ቅቅቅ '' ሳቀች ለካ የጉንዳን ሳቅ እንደልብስ ዚፕ ጥዝዝዝዝዝ ነው ሚለው
የ ሾካክ ጃማይካዊው ሸረሪት ከአንድ የቬንዙዋላዊ ቀንዳውጣና ከአንዲት የታይላንዳዊ ሽርሙጥሙጥ ያለች ፌንጣ ጋር ሆነው መጡ ልብ ብዬ ሳይ ማውቃቸው ይመስለኛል ምናልባት ሳልወለድ በፊት ተዋውቄያቸዉም ይሆናል 'ኮ የኔ ነገር እረሳለው ..አረጀው መሠለኝ (አባባ ተስፋዬን ሆኜ የለ ቅቅቅ )
አልኩ እንዴ እንደዛ ? ግን እውነት 'እድሜ ' የሚባለው እንዴት ነው ? አንዱ ኤክሰንትሪክ ፈላስፋ "ግዜ /Time ወደኍላ እንደማይሄድ ምን ማረጋገጫ አለ ? ጊዜ ወደፊት ሄዶ ሳይሆን past ያለፈው ራሱን ወደ ፕሬዘንት ቀይሮስ ከሆነ ???ለምን የተሰበረ ብርጭቆ መልሶ ራሱን አይሰበስብም ??" ብሎ ጠየቀ . እኔኮ እንደው እነዚህ eccentric beings ነብሴን ሲያለመልሙት . አቤት ያ የማያቁት " Innocent ጉራቸው " ሲያማልል ሆድ ሲያሳምም . Ach, It hurts .እውነቱን እኮ ነው . አመጸኛ አይምሮው ካልገባው ምን ያርግ !