Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ባለፈው ዓመት በተለያዩ የአገሪቱ አካባቢዎች የተፈጠሩ የፀጥታ ችግሮች በአሉታዊ ውጤታቸው ሁሉንም ተጎጂ አድርጓል፡፡ በተለይም የፀጥታ ጉዳይ በቀጥታ ከገቢያቸው ጋር የሚገናኙትን የቱሪዝም መዳረሻዎች ማዳከሙን ለመናገር ብዙ
አሸዋ ግርፍ የጭቃ መኖሪያ እና ሰርቪስ ክፍሎች ቦታው ላይ ያሉበት ከዋናው አስፋልት መንገድ 70 ሜትር ገባ ብሎ የሚገኝ እና በአዲሱ ፕላን ስምምነት መሠረት ቦታው ላይ እስከ g+9 ህንጻ መስራት
FBC (Fana Broadcasting Corporate S C ) added a new photo አቶ ገዱ አንዳርጋቸው ከዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ እና ከታንዛኒያ አቻቸው ጋር ተወያዩ አዲስ አበባ፣ ጥር 29፣ 2012 (ኤፍ ቢ ሲ) የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ አቶ ገዱ አንዳርጋቸው ከአፍሪካ ህብረት የስራ አስፈጻሚዎች
ለ ኢትዮ ቴሌ ጉዳዩ - ይግባኝ! የቅድመ ክፍያ ሂሳብ ሽያጭ ካርድ ዓይነት ከፕላስቲክነት ወደ ካርቶንነት መለወጡ ይታወቃል። ለውጡን ያስተዋልነው ሰሞን፥ ምክንያቱ ምን እንደሆነ ባለሱቆቹን ስንጠይቅ ግምታቸውን ከቻይና ነበር የሚመጣው፣ አሁን
• ሱዳን የኒኩሊየር ሀይል ጣቢያ ለማስገንባት ከቻይና ጋር ተፈራረመች፡፡ • ህንዳዊው አካል ጉዳተኛ በልመና ተግባር ተሰማርቶ 185ሺ ዶላር ገቢ መሰብሰቡ መስራት እየቻሉ ጎዳና ላይ ላሉ ግለሰቦች የምንሰጠውን ድጋፍ እንድናጤን ያሳስባል ተባለ፡፡
2020-04-20ከቻይና ተግቶ በመስራት፣ የጋራ ትብብርና ያልተቆጠበ ትግልን ፤ ከሌሎቹ ደግሞ መዘናጋት የሚያስከፍለው ከባድ ዋጋ ተምረን ዛሬም ብዙ አልረፈደምና እንደ ሀገር በጋራ ታጥቀን በመከላከልና በመቆጣጠሩ ስራ ላይ
ኢትዮጵያ ከቻይና የሚገቡ መንገደኞችን የኮሮና ቫይረስ ምርመራ በአየር ማረፊያዎች ማድረግ ጀመረች Views 268 በሀገረ ቻይና የተከሰተውን "ኖቭል ኮሮና" ቫይረስ ለመከላከል ያስችል ዘንድ ኢትዮጵያ ከቻይና የሚገቡ መንገደኞችን በአየር ማረፊያዎች
2020-03-23ሲአጌጡው ይመላለጡ አይደል የምባለው ሙያ ስይኖር ስራ መስራት ትርፉ ይሄ ነው ጉድ ተመልከቱው ። - Duration 36 21 SAMIA 50 SHOW 27 594 views
2020-03-25የኮሮና ቫይረስ በቻይናዋ ውሃን ግዛት ለመጀመሪያ ጊዜ ከተከሰተ እነሆ አራት ወራትን ቆጠረ። በእነዚህ አጭር ጊዜያት ቫይረሱ ከቻይና ተነስቶ ወደ 193 ያህል አገራት ሊስፋፋ ችሏል
የቀንድ ውጤቶች የቀንድ ቁልፍ • የቀንድ ዋንጫ • የቀንድ ጠጅ መያዣ የቆዳ ውጤቶች ቆዳ መፋቅ • ብራና • ቁና• አገልግል • ጠፍር • ጠፍር አልጋ• ቆዳ ምንጣፍ• አቅማዳ•ወናፍ የበግ ፀጉር ውጤቶች ሪዝ • ባና • በርኖስ • ሪዝ ቆብ • ሪዝ ምንጣፍ
እውነተኛው ዓላማቸው የተከሰተውን ወረርሽኝ ተመርኩዘው ከቻይና መገንጠል መሆኑን ያነሱት ቃል አቀባዩ፣ ይሄ አይነቱን እንቅስቃሴ ቻይና በጥብቃ የምትቃወመውና በፍጹም ሊሳካ የማይችል ነው
ጌታ ለእያንዳንዱ ሰው ሥራ ሰጥቶታል ያንን መስራት የእሱ ፈንታ ነዉ። ቢቻለዉ እሱን ማገድ የዲያብሎስ ሥራ ነዉ። በእርግጥ ሥራዉን እግዚአብሔር እንደሰጠህ ያህል ሰይጣን ሊያግድህ ይሞክራል። ሌላ ነገር በበለጠ ደስ የሚያሰኝ ሊያቀርብልህ ይጥራል
የተነደፈ ግፊት 2 26Mpa መስራት ግፊት 2 16Mpa ድምጽ 30m3 ውስጣዊ ቱቦ ቁሳዊ 16MnDr 1 ክፍተት ድርብ ንብርብር ይዘጉም አሸዋ ማገጃ ቋሚ Cryogenic ታንክ ቫልቮላ ከፍተኛ ግፊት መቆጣጠሪያ ቫልቭ 35Mpa 20Mpa 4 ኦሪጅናል ብራንድ ኤመርሰን Pneumatic ቁጥጥር ይዘት S
ኢዛ (ሰኞ ጳጉሜን ፪ ቀን ፳፻፲፪ ዓ.ም. September 7, 2020)፦ በሚዲያ ኹከትን ቀስቅሰዋል ተብለው በእስር ላይ የነበሩት የአስራት ቴሌቪዥን የሚዲያ ባለሙያዎች እና የካሜራ ባለሙያዎች የዋስትና ተፈቅዶላቸው እንዲፈቱ ፍርድ ቤት ቢፈቅድም፤ ከእስር አልተለቀቁም።
የፌዴራል የመጀመሪያ ፍርድ ቤት አራዳ ተረኛ የጊዜ ቀጠሮ ችሎት ለአስራት ቴሌቭዥን የሚዲያ ባለሙያዎች 10 ሺሕ ብር ዋስ በማቅረብ እንዲፈቱ የፈቀደው በዛሬው ዕለት (ሰኞ ጳጉሜን 2 ቀን 2012 ዓ.ም.) በዋለው ችሎት ነው።
Jinxi Anxin ክፍሎች የማምረቻ ፋብሪካ በሚገባ የታጠቁ የሙከራ ተቋማት እና ጠንካራ የቴክኒክ ኃይል ጋር የመኪና መለዋወጫዎች እና ክፍሎች አንድ አምራች ነው. ሰፊ ክልል, ጥሩ ጥራት, ምክንያታዊ ዋጋዎች እና ቅጥ ንድፎች ጋር, የእኛን ምርቶች በሰፊው የመኪና መለዋወጫዎች እና ክፍሎች እና በሌሎች ኢንዱስትሪዎች ውስጥ ጥቅም ላይ ይውላሉ. የእኛ ምርቶች በስፋት እውቅና እና እምነት የሚጣልባቸው በተጠቃሚዎች እና ወደፊት የንግድ ግንኙነት እና የጋራ ስኬት እኛን ለማነጋገር ያለማቋረጥ ተለዋዋጭ የኢኮኖሚ እና ማህበራዊ needs.We ሁሉ በዓለም ላይ ከ አዲስና አሮጌ ደንበኞች አቀባበል ማሟላት ይችላሉ ናቸው!
ንመራሕቲ ኣብ ዘመሓላለፍኦ መልእኽቲ፡ዝጸንሐ ናይ ኣገዛዝኣ ስርዓት ድሕሪ ደጊም ተቐባልነት የብሉን፡ ድሕሪ ሎሚ መራሕቲ ኩሎም ብተሓታትነት ክመርሑ ኣለዎም፡ ንህዝብታቶም ብኽብሪ ክሕዙን፡ መሰላቶም ከኽብሩን ኣለዎም፡ ዕድላት ኤኮኖሚ ክፈጥሩ ኣለዎም፡ ከምኡ ዘይገብሩ እንተኾይኖም ግን ክለቁ ኣለዎም ኢለን
መዓሙር ገዳፊ ንሕብረት ኣፍሪቃ ይልግስዎ ንዝነበረ ገንዘባዊ ደገፍ ኣፍልጦ ዝሃባ እተን ምንስትር ወፃኢ፣እቶም መራሒ ሊብያ ኣብ ስልጣን ንምፅናሕ ዘኽእሎም ሕጋውነት ኣብቂዑ‘ዩ ኢለን።
ምስ ቀ/ሚ መለስ ዜናዊ ሎሚ ዝተዘራረባ እተን ምንስትር ወፃኢ፣ምስ መራሒ ደቡብ ሱዳን ሳልቫ ክየርን ምክትል ፕረዚደንት ዓሊ ኦስማን ጣሃ ክራኸባ መደብ ነይሩወን።
ንመራሕቲ ኣፍሪካ ኣብ ዘመሓላለፍኦ መልእኽቲ፡"ዝጸንሐ ናይ ኣገዛዝኣ ስርዓት ድሕሪ ደጊም ተቐባልነት የብሉን፡ ድሕሪ ሎሚ መራሕቲ ኩሎም ብተሓታትነት ክመርሑ ኣለዎም፡ ንህዝብታቶም ብኽብሪ ክሕዙን፡ መሰላቶም ከኽብሩን ኣለዎም፡ ዕድላት ኤኮኖሚ ክፈጥሩ ኣለዎም፡ ከምኡ ዘይገብሩ እንተኾይኖም ግን ክለቁ ኣለዎም" ኢለን
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ምንስትር ወፃኢ ኣሜሪካ ሂለርይ ክልንተን፣ኣብ ኢትዮዽያ ክሳብ ፅባሕ ሰሉስ ፀኒሔን ንዝተፈላለዩ ብዩ-ስ ዝድገፉ መደባት ክዕዘባን ምስ ቀ/ሚ መለስ ዜናዊ ጋዜጣዊ መግለፂ ክህባን ትፅቢት ነይሩ።
በመደበኛነት ያረጋግጡ የመኪናዎ ሁኔታ. ለምሳሌ ፣ ባልተስተካከለ ሁኔታ የተዘበራረቀ ወይም የታጠቁ ጎማዎች ከመጠን በላይ ነዳጅ ወደ ፍጆታ ይመራሉ ፣ ደህንነትዎን የሚመለከቱትን ደህንነት አይጠቁም!
ቃለመጠይቆችዎን በመደበኛነት ያድርጉ፣ ቆጣቢ ሞተር አነስተኛ መበከል ብቻ ሳይሆን የበለጠ ይወስደዎታል። መኪናን ለማምረት ሥነ-ምህዳራዊ ወጪን ማወቅ ፣ እርስዎ አሸናፊ ይሆናሉ ብለው ያምናሉ።
የሚቻል ከሆነ ፣ ሞተርዎ እንዲሞቅ ያድርጉ ማሽከርከር ከመጀመርዎ በፊት ፡፡ ለምሳሌ ፣ የደህንነት ቀበቶዎን ከማልበስዎ በፊት ይጀምሩ… ለጥቂት ሰከንዶች ማሞቅ በጭራሽ አይጎዳም ፡፡ በሚቀዘቅዝበት ጊዜ “አይተኩሱ”! ይህ የሞተርዎን ድካም እና እንባ በጣም ያሳድጋል እና ከፍተኛ ከመጠን በላይ የመጠጥን ስሜት ይፈጥራል።
ለስላሳ ያሽከርክሩየፍጥነት ገደቦችን (በነዳጅ ፍጆታው ደረጃ በዘፈቀደ ያልተገለጹ) ይታዘዙ ፣ ስለሆነም ቢያንስ 40% ያነሰ ነዳጅ ይጠቀማሉ (ሁል ጊዜ በእግር ወደ መሬት ከመሆን) ፣ ይህም አነስተኛ ብክለትን እና የአደጋ ተጋላጭነት አነስተኛ።
ከመጠን በላይ የሞተር ክለሳዎችን ያስወግዱ. ወደ ጎማዎች የግድ ለሚተላለፍ ኃይል ያለጊዜው መበስበስን ሳይጨምር በጣም ነዳጅ-የተራበ ፡፡ ስለዚህ ሪፖርቶችን በጥበብ ይጠቀሙ ፡፡
የተሽከርካሪዎን ቅልጥፍና ይጠቀሙ! በ “በመጨረሻው ደቂቃ” (ወይም በመጨረሻዎቹ ጥቂት ሜትሮች) ላይ ብሬክ አያድርጉ ፣ ስለሆነም በጥሩ ሁኔታ በመጠበቅ በከተማ ውስጥ ከ 10 እስከ 20% ማግኘት ይችላሉ ፡፡ ግን አስቀድሞ የሚመጣውን ደህንነትዎን ተጠንቀቁ!
በፓሪስ ውስጥ የሜትሮ ሜትሩ ፍጥነት 27 ኪ.ሜ. በሰዓት እና 18 ኪ.ሜ በሰዓት መኪና ነው… አማካይ ብስክሌት ነጂው በጣም ፈጣን ነው! መኪናዎን በጋራge ውስጥ ለመተው ጊዜ ይቆጥባሉ ፡፡ ተጠቀም መኪናው ለረጅም ጉዞዎች ብቻ (> 10 ኪ.ሜ) እና ፣ ሲቻል የህዝብ ወይም የተፈጥሮ ትራንስፖርት (ብስክሌት መንዳት እና በእግር መሄድ) ይጠቀሙ።
ከሁለት ኪሎሜትሮች በታች ለሆኑ ጉዞዎች መኪናውን ላለመውሰድ ይሞክሩ. ከመጠን በላይ (ከ 50% እስከ 80%) ከመጠን በላይ ይሸፍናል እንዲሁም በመጀመሪያዎቹ ኪሎሜትሮች ላይ ከመጠን በላይ ብክለትን ያስከትላል (ካታላይቲክ መለወጫ ውጤታማ የሚሆነው ከ 7 ኪ.ሜ በኋላ ብቻ ነው) ፡፡ 70% የሚሆነውን የሞተር ልብስ የሚሽከረከረው በመጀመሪያ መንኮራኩሩ ወቅት መሆኑን ማወቅ አለብዎት… ብዙዎች ሲጀምሩ ሞተርዎ ከመበላሸቱ በፊት በተቻለ መጠን ብዙ ኪሎ ሜትሮች ነው! እርስዎ እንዲያስቡበት ...
በእንቅስቃሴዎችዎ መሠረት የጉዞ መስመርዎን ያመቻቹ. ከመሄድዎ በፊት ያስቡ ፡፡ በእንቅስቃሴዎችዎ ቦታ ላይ በመመርኮዝ ማቆሚያዎችዎን በ “ሎጂካዊ” አቅጣጫ ያድርጉ ፡፡ መኪናዎ ውስጥ ሲገቡ በተመቻቸ መንገድ ላይ በተመሳሳይ ጊዜ እና ከተቻለ ብዙ “ነገሮችን” ያድርጉ ፡፡ ለምሳሌ ፣ አንድ ደብዳቤ ለመላክ ወደ ፖስታ ቤት አይሂዱ ፣ ግን አንድ ቀን ወይም ሁለት ቀን (ለአስቸኳይ ጊዜ ያልሆነ ደብዳቤ) መጠበቅ ቢሆንም እንኳ ለግብይትዎ በሚሄዱበት ጊዜ በተመሳሳይ ጊዜ ያድርጉት ፡፡ ሞኝነት እና መጥፎ ነው ግን ጊዜዎን ፣ ገንዘብዎን እና ውጥረትን ይቆጥብልዎታል! ወደ ጽንፈኛው ማመቻቸት አይስማሙ ፣ አለበለዚያ የጭንቀት ሁኔታ እየቀነሰ ይሄዳል ...
በግልጽ እንደሚታየው ይምረጡ ቀላል መኪናዎች እና ስግብግብነት አነስተኛ በከተማ ውስጥ የሚኖሩ ከሆነ። በዚህ ረገድ ደንቡ ቀላል ነው ፣ መኪናው ትልቅ ነው ፣ በበለጠ ይረክሳል ፡፡
ከተቻለ ከስራ ባልደረቦችዎ ጋር የመኪና እንቅስቃሴን ማደራጀት፣ ልጆችዎን ወደ ትምህርት ቤት እንዲወስዱ ፣ ከጎረቤቶችዎ ጋር ግብይትዎን እንዲያካሂዱ ከጓደኞች ጋር… በእውነቱ በፈረንሣይ ውስጥ በአንድ ተሽከርካሪ አማካይ የመጫኛ መጠን 1,2 ሰዎች ብቻ ነው!
መርዛማ ቆሻሻ (ይጠጣሉ ዘይቶች ፣ ፈሳሾች ፣ የባትሪ አሲዶች ...)። አንድ ሊትር ያገለገለ የሞተር ዘይት ወደ ፍሳሽ ማስወገጃው ውስጥ ተጥሎ ወደ አንድ ሚሊዮን ሊትር ውሃ ይጠፋል ! ቃለ-መጠይቆችዎን እራስዎ ከሠሩ ወደ ቆሻሻ ማጠራቀሚያዎ ይውሰ themቸው ፡፡
እንደ አጠቃላይ ደንብ እና ከተቻለ የህዝብ መጓጓዣን ይምረጡአንድ መኪና ከተጓጓዘው ከአንድ አውቶቡስ ከ 10 እስከ 20 እጥፍ ይበልጣል (ያስተውሉ የህዝብ መጓጓዣ ሲሞላ ይህ እውነት ነው ፣ አማካይ የመሙላት መጠን 35% ነው) በተጨማሪም ማዘጋጃ ቤቶቹ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ እነሱን ለማስታጠቅ እውነተኛ ጥረት አድርገዋል… ለምን አይጠቀሙበትም?
~ የደቡብ አፍሪካ መንግስት ከብሄራዊ የሀገሪቱ አየር መንገድ የቀረበለትን 500 ሚሊየን የአሜሪካን ዶላር የአፋጣኝ ድጎማ ጥያቄ እንደማይቀበል አስታወቀ፡፡አየር መንገዱ እ.ኤ.አ ከ2011 ጀምሮ ትርፍ የራቀዉ ሲሆን በኮሮና ስጋት 5ሺ ሰራተኞቹን ይዞ ለመቀጠል ተቸግሯል፡፡
~ በኮሮና የተነሳ ታንዛኒያ የአንድነት ቀን በዓል ክብረ በዓሏን ሰረዘች፡፡ይህ የታንዛኒያ የአንድነት ቀን ታንጋኒካ እና ዛንዚባር በጋራ በመሆን ታንዛኒያን የመሰረቱበት እለት ነዉ፡፡ቀኑን ለማክበር አስድሞ የተመደበዉ 500 ሚሊየን የታንዛኒያ ሽልንግ ለኮሮና መከላከል እንዲዉል ተደርጓል፡፡
~ በኬንያ የአፍና አፍንጫ መሸፈኛ ጭንብል የማያደርጉ ሰዎች ከዛሬ ጀምሮ እንደሚቀጡ ኬንያ አሳዉቃለች፡፡የቅጣቱ መጠን 20ሺ የኬንያ ሽልንግ ሲሆን አንድ ማስክ በገበያዉ ላይ በ100 ሽልንግ እየተሸጠ ይገኛል፡፡
~ በስፔን ባለፉት 24 ሰዓት ብቻ የ523 ሰዎች ህይወት ማለፉ ተሰማ፡፡አጠቃላይ የሟቾች ቁጥር 18,579 ደርሷል፡፡በአጠቃላይ በቫይረሱ የተያዙ ሰዎች ቁጥር 172,541 ደርሷል፡፡
~ በጀርመን እንቅስቃሴን የሚለክለዉ ህግ ለቀጣዮቹ 18 ቀናት መራዘሙን በዛሬዉ እለት ይፋ ተደረገ፡፡በጀርመን በኮሮና ቫይረስ ህይወታቸዉን ያጡ ሰዎች ቁጥር 3,495 ደርሷል፡፡
ሰይስይስይስይ villa ድሓን እተዉ ንደገፍቲ ኣርሴማ ኣብ ማይ ዝኣተወት ኣንጭዋ ዝገበርኩምልና ደሃዮም እካ ኣጥፊኦም ናፊቅናዮ እካ እዞም መማቅርቲ ፕሪመርሊግ ዝኮኑ ጋንታ እንተ ተኻታታሊት ፊልም ፓርተይ እሞ ኣብቂዓ ኢለሞ ምናልባት season 2 የራክበና ።
ኮሙናዊ-ባይቶ እቲ ዝለዓለ ወሳኒ-ኣካል ናይቲ ኮሙን እዩ። ብዛዕባ ኣታዊ-ግብሪን፤ ጠቕላላ መደባትን፤ ባጀት ናይቲ ኩሙናዊ ንጥፈታት ድማ ይውስኑ። ኣመሓደርቲ- ናይቲ ኮሙንን፤ ከምኡውን ናይ ኮሙን ኮሚቴታት ውን ይምዝዙ።
ኣመሓደርቲ-ኮሙን ነቲ ኮሙናዊ ንጥፈታት ዚመርሑን ዘወሃህዱን ዝከታተሉን እዮም። ንምዕባለ ናይቲ ኮሙንን ቁጠባዊ ትሕዝቶኡን ድማ፤ ፖለቲካዊ ሓላፍነት ይህልዎም። ኣመሓደርቲ-ኮሙን ነቶም ብኮሙናዊ ባይቶ ክውሰኑ ዘሎዎም እማመታት ድማ የቕርቡ። ምስ ተወሰኑ ድማ ኣብ ግብሪ ይትርጉሙ።
ባንድ ወቅት የታገዱትን የፊፋ ፕሬዘዳንት ይተካሉ ተብለው በስፋት ግምት የተሰጣቸው ሚሸል ፕላቲኒ (Michel Platini)በመጪው የካቲት ለዓለም እግር ኳስ ፌዴሬሽኖች ማህበር ፕሬዘዳንት ምርጫ እንደማይወዳደሩ አስታወቁ።
የታገዱት የአውሮፓ እግር ኳስ ፌዴሽን ፕሬዘዳንት ፕላቲኒ (Platini) ዛሬ ለጋዜጠኞች ሲናገሩ፥ ለስምንት ዓመት የተጣለባቸው እገዳ ቢነሳላቸው እንኳ፥ ከምርጫው በፊት የተዋጣለት ዘመቻ ማካሄድ እንደማይችሉ አስረድተዋል።
ሚሸል ፕላቲኒ (Michel Platini)ፕሬዘዳንቱን ሰፕ ብላተርን (Sepp Blatter) ለመተካት የነበራቸው ሕልም የተበላሸው፥ እ አ አ በ 2011 ዓ.ም. ብላተር ሁለት ሚሊዮን ዶላር ለ Platini በጉቦ መልክ ከፍለዋል የሚል የሙስና ክስ ከቀረበባቸው በሁዋላ መሆኑ ይታወቃል።
ዝርዝሮች: የኢዮሊያውያን ተሰጥኦ ቧንቧዎች ማሰሪያ ክሊፕ ጠንካራ ስሪቶች ብር ነው። ክሊፕ ያለው ማሰሪያ አሞሌ ርዝመቱ 39.2 ሚሜ ርዝመት 5.6 ሚሜ ስፋት አለው ፡፡ ቧንቧዎቹ ረዥሙን ነጥብ 16 ሚሜ በ 17.3 ሚ.ሜ ስፋት ይለካሉ ፡፡ የማጣበቂያው አሞሌ 9.4 ግራም ይመዝናል ፡፡ የቧንቧዎቹ ጀርባ በሰሪዎቻችን ምልክት ፣ በቅጂ መብት እና በብረት ይዘት የታተመ ነው ፡፡
በአሁኑ ባለሥልጣናት ፣ ቢት ኢታኖል ወይም በቆሎ የተያዙት የባዮፊውልዎች ምርት ለአንድነት ቅርብ ነው ... (በቆሎውም ቢሆን ዝቅተኛ ነው አንድ ሊትር ኤታኖልን ለማምረት የበለጠ ኃይል ይጠይቃል) ይህ ሊትር ኤታኖል ምን ይ containsል) ...
የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድ ዝቅተኛ ገቢ ያቸው አዳጊ ሀገራትን የኮረና ቫይረስ ተፅእኖ ለመጠበቅ እዳቸውን መሰረዝ አስፈላጊ መንገድ መሆኑን ያቀረቡት ሀሳብ ብሄራዊና ዓለም አቀፋዊ ፖሊሲዎች ሊገዙበት የሚገባ መርህ መሆኑን አውቁ የአፍሪካ ጉዳዮች ተንታኙ እና ፀሃፊው ሎውረንስ ፍሪማን ገለፁ።
የኢፌዴሪ ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አህመድ በኒው ዮርክ ታይምስ መፅሄት ላይ ባወጡት ፅሁፍ አበዳሪ ሀገራት እና ዓለም አቀፍ ተቋማት ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው አዳጊ ሀገራትን የኮረና ቫይረስ ተፅዕኖ ለመታደግ የብድር መክፈያ ጊዜን ማራዘም ሳይሆን ብድርን መሰረዝ እንደሚገባቸው አሳስበዋል። ሎውረንስ ፍሪማን ይህ የጠቅላይ ሚኒስትሩ አስተያየት ትክክል መሆኑን ያነሳሉ ኢትዮጵያን የመሰሉ አዳጊ ሀገራት ከገቢያቸው ውስጥ ግማሽ የሚሆነውን ለብድር ክፍያ እንደሚያውሉ በማንሳት።
እነዚህ ሀገራት ከኮሮና ቫይረስ በተጨማሪ በበረሃ አንበጣ፣ በምግብ እጥረት እና በዝቅተኛ የጤና ዘርፍ በጀት እየተሰቃዩ ባለበት ሁኔታ ብድርን መጠበቅ ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንዳሉት ወንጀል ባይሆን እንኳን ከሞራል አንፃር ተቀባይነት የሌለው ነው።
ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ የጠየቁት አስቸኳይ የዕዳ ስረዛ በተለይም በአፍሪካ ከኮቪደ-19 ጋር ተያይዞ እየከፋ ለመጣው የምግብ ዋስትና ችግር አስፈላጊ ነው ባይ ናቸው። እንደ ፀሃፊው በአፍሪካ ኮሮና ቫይረስ ስርጭትን ለመግታት የተወሰዱ እንደ ድንበር መዝጋት፣ ሰዎች በቤት እንዲቆዩ መደረጉ ይህንንም ተከትሎ ዜጎች የገቢ መጠን መቀነሱ እና የሸቀጦች እንቅስቃሴ መስተጓጎሉ ቀደሞም በአህጉሪቱ የነበረውን የምግብ ዋስትና ችግር ከፍ አድርጎታል።
የዓለም ምግብ ድርጅት ሪፖርትን ዋቢ በማድረግም በፈረንጆቹ 2020 የኮረና ቫይረስ ምክንያት የምግብ ዋስትና ችግር ያለባቸው ሰዎች ቁጥር ከ135 ሚሊየን ወደ 265 ሚሊየን እንደሚያድግ ያነሳሉ።
የኸው ሪፖርት በፈረንጆቹ 2019 የከፋ የምግብ ዋስትና ችግር ከነበራቸው ሀገራት መካከል አምስቱ በአፍሪካ እንደነበሩ በማንሳትምበማንሳት ናይጀሪያን፣ ኢትዮጵያን፣ ሱዳን፣ ደቡብ ሱዳንን እናዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ኮንጎን ዘርዝሯል።
ሎውረንስ ፍሪማን በመሆኑም የብድር ስረዛ አስፈላጊ ቢሆንም በተጨማሪነት የአፍሪካ ሀገራት ችግር የሆነባቸውን የጤና መሰረተልማታቸውን ልማታቸውን እንዲያሻሽሉ የሚያስችል አዲስ የብድር አቅርቦት ሊኖርም ይገባል ሲሉ ነው የሚያስረዱት። የአፍሪካ ሀገራት የጤና፣ የመንገድ፣ የሀይልና ባቡር መስረተ ልማታቸውን እንዲያሻሺሉ በትሪሊየን ዶላር የሚቆጠር ብድር ሊቀርብላቸው ይገባል ባይ ናቸው።
በአጠቃላይ ለአፍሪካ የሚዘጋጀው የፋይናንስ ስርዓት ብድርን መሰረዝን፣ ለመሰረት ልማት ግንባታ የሚውል አዲስ የብድር አቅርቦት መፍጠርን፣ በመሰረተ ልማት ላይ ሰፊ ኢንቨስትመንት እንዲኖር ማስቻልን፣ ዘመናዊ የጤና መሰረተ ልማትን ማቋቋምን እና ማምረቻ እና ግብርና ዘርፍን ማሳደግን ያካተተ መሆን አለበት ብለዋል። ብድሮች ማህረሰብን መጠቅም ሲሳናቸው የአከፋፈል ሁኔታቸው ዳግም ሊታይ ወይም ሊሰረዙ ይገባል የሚሉት ፀሀፊው ይህም ከዚህ በፊት ተሞክሮ ውጤት ማምጣቱን አንስተዋል። ፋና
የቀድሞውን የትግራይ ክልል ፕሬዚዳንት አባይ ወልዱና ከሕግ ማስከበር እርምጃው በፊት ምክትል ፕሬዚዳንት የነበሩትን አብርሃም ተከስተን (ዶ/ር) ጨምሮ “ሀገር ለመበታተን ሲሰሩ ቁጥጥር ስር የዋሉ የህወሓት ጁንታ አመራሮች” ዛሬ ጥር 03 ቀን 2013 ዓ.ም አዲስ አበባ ገብተዋል።
የሀገር መከላከያ ሠራዊት፣ የፌዴራል ፖሊስና የብሔራዊ መረጃና ደህንነት ጥምር ሃይል በሀገር መከላከያ ሠራዊት ላይ ጥቃት በማድረስ ሀገር ለመበታተን ሲሰሩ ነበሩ የተባሉ የሕወሓት ቡድን አባላትን ለሕግ የማቅረብ ተልዕኮ እንደቀጠለ መሆኑ ተገልጿል።
በትናንትናው ዕለትም የቀድሞውን የትግራይ ክልል ፕሬዚዳንት አባይ ወልዱና የክልሉ ምክትል ፕሬዚዳንት የነበሩት ዶክተር አብርሃም ተከስተን ጨምሮ ዘጠኝ የሕወሓትአመራሮች በቁጥጥር ስር የዋሉ ሲሆን ዛሬ አዲስ አበባ ገብተዋል።
የሕወሓት ከፍተኛ አመራር የሆኑትን ስብሃት ነጋ (አቦይ ስብሃትን) ጨምሮ እስካሁን በርካታ የሕወሓት አመራሮች እና ከመከላከያ ሠራዊት ከድተዋል የተባሉ ከፍተኛ የጦር መኮንኖች በቁጥጥር ስር ሲውሉ እርምጃ ተወስዶባቸው ለሞት የተዳረጉትም በርካታ ናቸው፡፡
34 2 3 የቁጠባና ኢንቨስትመንት ሁኔታ የመንግስት ቁጠባ በተመለከተም የሚገኘው የመንግሥት ገቢም ሆነ የቁጠባ ገንዘብ ውጤታማ፣ ከብክነት በፀዳ እና በግልፅ ቅደም ተከተል ጥቅም ላይ ማዋል
2018-01-14‹‹ኢትዮጵያን ብዙ ብናስተዋውቅ፣ ገጽታ ብንገነባና በርካታ ቱሪስቶች ብናመጣ የማስተናገድ አቅማችን ዝግጁ ካልሆነ፣ በርካታ መዳረሻዎችን ካልገነባን አሉታዊ ተፅዕኖ ይፈጥራል፤›› የሚሉት
ጥቅም ላይ ለማዋል የተቻለ ሲሆን አፈፃፀሙም በመቶኛ 94 ሆኗል፡፡ በአጠቃላይ የኢንስቲትዩቱ የሩብ ዓመቱ ዕቅድ-ክንውን ሲገመገም ጥሩ አፈፃፀም ደረጃ ላይ ያለ ሲሆን በቀጣይ ዓመትም የተሻለ አፈፃፀም ለማስመዝገብ በከፍተኛ አመራሩ፣ በመካከለኛ
የፓሳይን ዘሮች መግለጫ የንጥሉ ህይወት እና ፎቶዎችን ከካሮድስ መለየት የሚችሉ ምልክቶችን አስቡት አረንጓዴ ሥርወ-ዘር ምን ይመስላል እና መከርከም የተመሰረተው ምንድነው? ከእንደዚህ አይነት ዕፅ ስለሚጠበቁ ኢንሱክሎች እና መድሃኒቶች ስለ
2018-05-23ሌላው ተግዳሮት ተብሎ የሚጠቀሰው ጥቅም ላይ የማይውሉትን ነገሮች የማስወገድ ወይም መልሶ ሥራ ላይ ማዋል (ሪሳይክል) የማድረግ ጉዳይ ነው። እነዚህን ጥቅም አልባ ነገሮች ሳይንሱ በሚፈቅደው መንገድ ለማስወገድ በኢትዮጵያ መመሪያው ቢኖርም
ለከተማ ዳርቻዎች ፕለም ለሰሜን ምዕራብ የአፕል ዝርያዎች መጥለቅ መቁረጥ የቼሪ ዝርያዎች ማታ ፍሬዎች ቸሪን ተክሎች ቦጋቲር በመውደቅ ውስጥ ዝንጅ መትከል ጣፋጭ የፍራፍሬ መግረዝ አፕሪኮትን መትከል እና
ብሎ ነበር ሸክስፒር "ካራቱሪ እና የሕንድ ኃያልነት በኢትዮጵያ" በሚል ርዕስ በቅርቡ ባቀረብኩት ጽሑፍ በካራቱሪ ዓለም አቀፍ ከኢትዮጵያ በተነጠቀው መሬት ላይ የበቀሉት ጽጌረዳዎች በእርግጥ ጽጌረዳዎች አይደሉም የሚለው እውነት ሊሆን ይችላል
ዘመናዊ ልጆች ከወላጆቻቸው ይልቅ በይነመረብ ላይ ይሰለፋሉ እና ይፈተኑባቸዋል 12) የዚህን ማሕበር ገቢ እና ወጪ ግምታዎች እና አፈፃፀሙን በተመለከተ ውሳኔዎች እንዲፀድቁ ያደርጋል facebook Mais Email clghu edu et / edilushu edu et የ Juventus የእርሱ አልተወውም ጄ
የኢ ፌ ዴ ሪ መንግስት አስፈፃሚ አካላትን ስልጣንና ተግባር እንደገና ለመወሰን በወጣዉ አዋጅ ቁጥር 691/2003 መሰረት ከተቋቋሙት ሚኒስቴር መስሪያ ቤቶች አንዱ የከተማ ልማትና ኮንስትራክሽን ሚኒስቴር ነው፡፡
በማለትና ለህዝብ ጥቅም ተብሎ ሲለቀቅ ካሳ መከፈል እንዳለበት በአንቀፅ 15(1)(ለ) ላይ ቦታው ለህዝብ ጥቅም ተብሎ ለሌላ ስራ ወይም አግልግሎት እንዲውል ሲወስን በሚል አገላለፅ ካሳ እንደሚከፈል አንቀፅ 15 ላይ ከወጣው
አኳያ ማጎልበትና ሥራ ላይ ማዋል፣ ሌሎች የየአካዳሚ ዘርፎች የዘረጉትን የልማት አቅጣጫ የሚደግፍ ግልጽና ውጤታማ የኢነርጂ ኃይል እንዲኖር ማድረግ ነው። 2 ከዚህ በተጨማሪም ውስን የሆነውን የውጭ
በተጨማሪም የገንዘብ ሥርዓትን ተቃውሟል | በከተማው ውስጥ በኢስባን ውስጥ ካለው ትርፍ ስርዓት ጋር የተደረጉ ሁሉም ተቃውሞዎች ፣ የተሰበሰቡት የፕሬስ መግለጫዎችና ፊርማዎች በዚህ ውሳኔ ማዘጋጃ ቤቱን መተው አልቻሉም ፡፡ አንድ zmir
ግብጽ በአባይ ግድብ ውዝግብ ላይ እንደገና ለመወያየት የቀረበውን ሀሳብ ተቀበለች የእለት ዜና 119 0 ወቅታዊ ማለዳ ምርጫ ወቅታዊ 2020-02-17 ቀን የተቆረጠለት አገር አቀፍ ምርጫ ዝግጅት እጅ ከምን ማለዳ ምርጫ 320 0 2020-01-27 ከ19 የፖለቲካ ፓርቲዎች
ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ አሕመድ የአሜሪካ ጉብኝታቸውን ፈጽመው ወደ አዲስ አበባ የሚመለሱበት ሰዓት ላይ ደርሰናል። ልዑካኑ በሁለት ተከፍለን ነበር ከሆቴል ወደ አውሮፕላን ማረፊያው የሄድነው
የታላቁ ኅዳሴ ግድብ ጉዳይ ለሉአላዊነት የመቆም እና የአገርን ጥቅም የማስጠበቅ ጥያቄ ነው Posted by Ethiopianbrief Ethio on Monday March 23 2020 አንጋፋ ፖለቲከኞቻችንና ምሁራኖቻች ስለ ያ ትውልድ እውነቱን መሰከሩ ክፍል 1 Dec 2019 አፈር ልሰን ተነስተናል በግፍ
በታክሲ አሽከርካሪዎች ላይ የተደረገው የመዝገቡ የጦርነት እወጃ ቅጽበታዊ የሆነ ግጭትን አስከትሏል፡፡ የታክሲ አሽከርካሪ ሾፌሮች እጅግ በጣም ተቆጥተው ነበር፡፡ እ ኤ አ የካቲት 22/2016 የስራ ማቆም አድማ መቱ
December 30 2013 ሁኔ አቢሲኒያዊ ነገሩ የተከሰተው አርብ እና ቅዳሜ እለት ነው ከስድት ኪሎ ወደ ፈረንሳይ በሚወስደው መንገድ ላይ በሚገኘው የጃንሜዳ ጦር ካምፕ(በቀድሞ ስሙ ሦስተኛ
ወለዶ ያእቆብ እዚ እዩ። ዮሴፍ፡ ወዲ ዓሰርተው ሾብዓተ ዓመት ምስ ኰነ፡ ምስ ኣሕዋቱ ጤለበጊዕ ይጓሲ ነበረ። ንሱ ብንእስነቱ ኾሎ ኸኣ ምስ ደቂ ቢልሃን ምስ ደቂ ዚልጳን ኣንስቲ ኣቦኡ ነበረ። ዮሴፍ ድማ እቲ ኽፉእ ወሬኦም ነቦኦም የምጽኣሉ ነበረ።
እንሆ፡ ንሕና ኣብ ማእከል ግራት እንዳእቲ ንኣስር ነበርና። እንሆ ኸኣ፡ እንዳእተይ ተንሲኣ ትኽ በለት። እንሆ ድማ፡ እንዳእትኹም ንእንዳእተይ ከቢበን ሰገዳላ፡ በሎም።
ነቦኡን ነሕዋቱን ድማ ነገሮም፡ ኣቦኡ ኸኣ ገንሖ፡ እዚ ዝሐለምካዮ እንታይ ሕልሙ እዩ፧ ብሓቂዶ ኣነን ኣዴኻን ኣሕዋትካን መጺእና ኣብ ምድሪ ኽንሰግደልካ ኢና፧ በሎ።
ኪድ እሞ፡ እቶም ኣሕዋትካ ደሓን እንተለዉ፡ እተን ጤለበጊዕውን ደሓን እንተለዋ ርኤ፡ ቃል ድማ ምለሰለይ፡ በሎ። ከምዚ ገይሩ ኻብ ለሰ ኬብሮን ለኣኾ፡ ንሱ ኸኣ ናብ ሴኬም መጸ።
እንጌራ ኺበልዑ ድማ ተቐመጡ። ኣዒንቶም ቋሕ ኣቢሎም ጠመቱ፡ እንሆ ኸኣ፡ እስማኤላውያን ቃፍላይ፡ ኣግማሎም ሽቱን ቀመምን ከርበን ተጽዒነን ናብ ግብጺ ኼውርድዎ ኪኸዱ፡ ካብ ጊልዓድ ኪመጹ ረኣዩ።
እቶም ነጋዶ ሰብ ሚድያን ኪሐልፉ ኸለዉ፡ ንዮሴፍ ኣልዒሎም፡ ካብ ጕድጓድ ኣውጽእዎ እሞ፡ ንዮሴፍ ንዕስራ ሲቃል ብሩር ኣብ እስማዔላውያን ሸጥዎ። ንሳቶም ከኣ ንዮሴፍ ናብ ግብጺ ወሰድዎ።
እዚህ እመሃላችሁ በመገኘቴ ክብር ይሰማኛል፤ በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል የነበረው ውዝግብ በሰላማዊ መንገድ እንዲያበቃ ላበረከትኩት አስተዋፅዖ ሰለሰጠው ዕውቅናና ማበረታታት የኖርዌይ የኖቤል ኮሚቴን እጅግ አብዝቼ አመሰግናለሁ። ይህንን ሽልማት የምቀበለው በኢትዮጵያዊያንና በኤርትራዊያን፣ በተለይ ደግሞ ስለ ሰላም ሲሉ የመጨረሻውን መስዋትነት በከፈሉት ስም ነው።
በተመሳሳይ ሁኔታም ይህንን ሽልማት የምቀበለው ይህ በሁለታችን ሀገሮች መካከል መፍትኄ ሳይገኝለት ለሃያ ዓመታት የዘለቀ ውዝግብ እንዲያበቃ በጎ ፈቃዳቸው፣ እምነታቸው፣ ቁርጠኛነታቸው ቁልፍ በነበረው በአጋሬና በሰላም ጓዴ በፕሬዚዳንት ኢሳያስ አፈወርቂም ስም ነው።
በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ጦርነቱ ሲጫር እኔ ወጣት ወታደር ነበርኩ። የጦርነትን አስቀያሚነት በጦር ሜዳ የግንባር መስመር ላይ ሆኜ እራሴ አይቻለሁ። ጦርነትን አይተው የማያውቁ፤ ነገር ግን አካብረውና ከፍቅር ጋር የሚናገሩለት አሉ።
በጦር አውድማ ላይ ወንድማማች ሲተራረዱ አይቻለሁ። አረጋዊያን፣ ሴቶች፣ ህፃናት በሚወርድባቸው የአጥፊ ጥይትና የመድፍ ዝናብ ሥር ሆነው በፍርሃት ሲርዱ አይቻለሁ።
ጦርነት የክፉ ሰዎች ነው። የርህራኄ አልባና ሥልጣኔ የሌላቸው አረመኔዎች ነው። ከሃያ ዓመታት በፊት የድንበር ከተማይቱ ባድመ ላይ የነበረው የኢትዮጵያ ጦር የራዲዮ አገናኝ ነበርኩኝ።
ከጥቂት ደቂቃዎች በኋላ ስመለስ ጓዶቼ በሙሉ በከባድ መሳሪያ ድብደባ ተደምስሰው ስደርስ እጅግ የበረታ ድንጋጤ ነበር የተሰማኝ። በዚያች የተረገመች ቀን ያለቁ ወጣት የጦር ሜዳ ጓዶቼን ሁልጊዜ አስባቸዋለሁ። ስለቤተሰቦቻቸው አስባለሁ።
በኢትዮጵያና በኤርትራ ጦርነት ውስጥ ቁጥራቸው ወደ አንድ መቶ ሺህ የሚጠጋ ወታደሮችና ሲቪሎች አልቀዋል። የጦርነቱ መዘዝ ቁጥራቸው ሊነገር የማይችል ቤተሰቦችን በታትኗል። በሁለቱም በኩል የነበሩ ማኅበረሰቦችን እስከወዲያኛው አጥፍቷል።በመሠረተ ልማት አውታሮች ላይ የደረሰው እጅግ የሰፋ ውድመት ከጦርነቱ ባኋላ የነበረውን የምጣኔ ኃብት ሽክም አክብዶታል።
በቀጥታ ሲካሄድ የነበረው ጦርነት በግንቦት 1992 ዓ.ም. ቢያበቃም ኢትዮጵያና ኤርትራ ግን ጦርነትም ሰላምም በሌሉበት አጣብቂኝ ውስጥ ለሃያ ዓመታት ያህል ተቸንክረው ኖረዋል። በዚህ ጊዜ ውስጥ ድንበሮችን ተሻግረው ያሉ የቤተሰቦች አባላት መተያየት፣ መነጋገር ሳይችሉ ተለያይተው ቆይተዋል።በድንበሩ ሁለቱም መስመሮች በአሥሮች ሺኾች የሚቆጠሩ ወታደሮች ተፋጥጠው ቆይተዋል። መላ ሃገሪቱና መላ አካባቢው እንደነበሩት ሁሉ እነዚያ ወታደሮች ዘወትር በግጭት ጫፍ ላይ ነበሩ።
ጦርነቱና ከዚያም በኋላ የተከተለው መፋጣጥ ለአካባቢያዊ ሰላም ሥጋት ነበር። በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ጦርነት ቢያገረሽ መላውን የአፍሪካ ቀንድ አካባቢ ሊያናጋ ይችላል የሚል ፍርሃት ነበር፤ እውነትም ነው።
እናም ከ18 ወራት በፊት ጠቅላይ ሚኒስትር ስሆን ያንን አቅልየለሽ ሁኔታ እንዲያበቃ ማድረግ አስፈላጊ እንደነበር በውስጤ ተሰማኝ። በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ሰላም ሊወርድ እንደሚችል አምን ነበር።
ሁለቱን ሀገሮች እንዲህ ለተራዘመ ጊዜ ከፋፍሎና ለያይቶ የቆየው ሃሣባዊ ግድግዳ እንደሚናድ አመንኩኝ። በቦታውም እስከወዲያኛው ፀንቶ የሚቆም የወዳጅነት፣ የመተባበርና የቅን መንፈስ ድልድይ ፈጥኖ መገንባት ነበረበት። ከአጋሬ ከፕሬዚዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ ጋር የሰላም ድልድይ የመዘርጋትን ሥራ የጀመርኩትም እንዲህ ነበር።
ሰላም ይፈካና ያንፀባረቅም ዘንድ ሁለታችንም ዝግጁ ነበርን። ለህዝቦቻችን ዕድገትና ብልግፅና ስንልም “ሳንጃዎቻችንን ወደ ማረሻ፤ ጦሮቻችንንም ፍሬ ወደ ወደ መልቀሚያ ሜንጦ” ለመቀየር ተስማማን።
ሃገሮቻችን ጠላትማማች አለመሆናቸውን ተረድተናል። ይልቅ ሁለታችንም የጋራ ጠላታችን የሆነው የድህነት ሰለባ ነን። እኛ ባረጁ መቃቃሮች ውስጥ ተሸንቅረን ዓለም ግን በፈጣን ሁኔታ እየተራመደና ጥሎን እየሄደ እንደሆነ ተገነዘብን። ለህዝቦቻችን እና ለአካባቢው ብልፅግና ተባብረን መሥራት እንዳለብን ተስማማን።
ዛሬ የሰላም ፍሬያችንን እየሰበሰብን ነን። ከሃያ ዓመታት በላይ ለሆነ ጊዜ የተለያዩ ቤተሰቦች አሁን ተገናኝተዋል። ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነቶቻችን ሙሉ በሙሉ ታድሰዋል። የበረራና የቴሌኮሙኒኬሽን አገልግሎቶች ተመልሰው ተጀምረዋል። አሁን ትኩረታችንን ለግዙፉ የምጣኔኃብት ፍላጎታችን ቁልፍ ጉልበት የሚሆኑንን የጋራ የመሠረተ-ልማት አውታሮችን ወደ መዘርጋት አዙረናል።
ሰላም ከልብ የሚመነጭ የፍቅር ጉዳይ ነው ብዬ አምናለሁ። ሰላም የፍቅር የምጥ ልጅ ነው። ሰላምን ጠብቆ ማቆየት ደግም ከባድ ሥራ ነው። ልናከብረውና ልናበለፅገው ይገባል።
ዛፎች ለማደግ ውኃና መልካም መሬት እንደሚያስፈልጋቸው ሁሉ ሰላምም የማይናወጥ ቁርጠኛነትን፣ የማይነጥፍ ትዕግስትን፣ ፍሬውን ለመንከባከብና ለመልቀም የሚያበቃም በጎ ፍቃድን ይጠይቃል።
ተክሎች ህይወትና ንፁህ አየር ለእኛ እንዲሰጡ እነርሱ የተቃጠለውን ጋዝ እንደሚስቡ ሁሉ ሰላምም በግንኙነቶቻችን ላይ ዳመና ሊያጠሉ የሚችሉ መጠራጠርንና ያለመተማመንን የመሳብና የመሸከም አቅም አለው። በምላሹም ለመጭው ጊዜ ተስፋን በራሳችን መተማመንንና በሰብዕና ማመንን ያጎናፅፈናል።
ይህ እየተናገርኩለት ያለሁት ሰብዕና በሁላችንም ውስጥ አለ። የኩራትና የመታበይን ጭንብል ከራሳችን ላይ ለማስወገድ ከመረጥን ልናበለፅገውና ለሌሎችም ልናደርሰው እንችላለን። ለሰብዕና ያለን ፍቅር ከራስ ወዳድነት ገዝፎ ሲወጣ ያኔ ዓለም ሰላም ምን እንደሆነ ያውቃል።
ሰላም በራዕይ መፅናትን ይጠይቃል። የእኔ የሰላም ራዕይ ደግሞ መደመር ፍልስፍና ላይ የተመሠረተ ነው። ‘መደመር’ ማለት የጉልበት ሁለንተናዊ መጠናከር፣ መሰባሰብ፣ አብሮ መሥራትና የጋራ ዕጣ ፈንታ ማለት ነው። ‘መደመር’ በፖለቲካችን፣ በማኅበራዊና በምጣኔኃብታዊ ህይወታችን እየተንፀባረቀ ያለ ሃገርበቀል ሃሣብ ነው። ለእኔ ‘መደመር’ ለጋራ ህልውናችንና ብልፅግናችን ሃብቶቻችንና አቅማችንን አሰባስበን ለኢትዮጵያዊያን ፍትሃዊ፣ የመተካከል፣ ዴሞክራሲያዊና በሰብዕና የተሞላ ኅብረተሰብ ለመገንባት የሚያስችለን ዕምቅ ማኅበራዊ አቅም ነው።
በተግባር ስናየው ‘መደመር’ በመቻቻል፣ በመግባባትና በሥልጣኔ የሚያብብ አዲስ ኅብረተሰብና አዲስ ሃገራዊ ባህል ለመገንባት ካሳለፍነው ሁሉ የተሻለውን ወይም ምርጥ ምርጡን መውሰድ ነው። በአስኳሉ፤ ‘መደመር’ በጋራ ሰብዕናችን ውስጥ አንድነትን የሚሻ ሰላም ቃል ኪዳን ነው። የፍቅርን፣ የይቅርታን፣ የዕርቅንና፣ የአሰባሳቢነትን ወይም የአቃፊነትን እሴቶች ተግባር ላይ እየዋለ ሰላምን ያጠናክራል።
እኔ ምዕራብ ኢትዮጵያ ኦሮሚያ ውስጥ ከምትገኝ በሻሻ ከምትባል ትንሽ ከተማ የወጣሁ ሰው ነኝ። የመደመር ዘር ማቆጥቆጥ የጀመረውም እዚህቹ በሻሻ ውስጥ ነው። እኔን እና እህት ወንድሞቼን ወላጆቻችን ያሳደጉን በሰብዕና ላይ የማይሰበር ማመንን እየዘሩብን ነው፡፡
መደመር “እኔ የወንድሜ ጠባቂ ነኝ” “እኔ የእህቴ ጠባቂ ነኝ” ከሚል አባባል ጋር ይመሳሰላል። በእኔ ትንሽ ከተማ የቧንቧ ውኃ አልነበረንም፤ መብራትና የተደላደሉ መንገዶችም አልነበሩንም። ነገር ግን ህይወታችንን በብርሃን የሞላ ፍቅር ነበረን። በእጅጉ እንተሳሰብና እንደጋገፍ ነበር። ፍቅር፣ ትኅትና፣ ብርቱ ሰብዕና፣ ትዕግስት፣ ምሥጋና፣ ፅናትና ብርታት፣ መተባበር እንደ ኃያል ጅረት ይፈስሱብን ነበር። ፍቅር፣ ይቅርታና ዕርቅ በሚባሉ ሦስት የገጠር የእግር መንገዶችም እንመላለስ ነበር። በመደመር ሃሣብ “እኛና እነርሱ” የሚባል የለም። በጋራ ፍቅር፣ ይቅርታና ዕርቅ የተጋመድን ነንና ያለው “እኛ” ብቻ ነው። የሰው ልጅ መገኛ እና የአሥራ ሦስት ወር ፀሃይ ሃገር ሰዎች ስለሆንን መደመር እንደሁ ሌላው ተፈጥሯችን ነው።
ኢትዮጵያዊያን በዕምነትና በአምልኮ ሁልጊዜም አብረን ነንና የሁለቱ ታላላቅ ሃይማኖቶች ተከታዮች በሰላም አብረን እየኖርን ነን። እኛ ኢትዮጵያዊያን ሃገራችንን ለመጠበቅ አብረን ቆመናልና ለሺኾች ዓመታት በነፃነት ኖረናል። የኢትዮጵያችን ውበት የሚያስደንቅ ብዝኅነታችን ነው። የመደመር አቃፊነት ከዚህ ታላቅ ቤተሰባችን ተነጥሎ ውጭ የሚቀር ማንም አለመኖሩ ነው። “ብቻውን የተነጠለ” ወይም “ደሴት የሆነ ማንም የለም” ም እንላለን።
በተመሣሣይ ሁኔታም የሚነጠል ማንም ሃገር የለም። ከመደመር ሃሣብ የሚነሣው የኢትዮጵያ የውጭ ፖሊሲ በዘርፈብዙ ትብብርና መልካም ጉርብትና ላይ የተመሠረተ ሰላምን ያራምዳል። “በሰላም እንድታድር ጎረቤትህ ሰላም ይደር” የሚል የቆየ አባባል አለን። በብዙ የአፍሪካ ቋንቋዎች የተነገረ አባባል ነው። የዚህ አባባል ውስጣዊ ቁምነገር መመሪያ የአካባቢያችንን ግንኙነቶች ያጠናክራል። ከጎረቤቶቻችን ጋር በሰላምና በስምምነት ለመኖር እየጣርን ነን።
የአፍሪካ ቀንድ ዛሬ ሥልታዊ ትርጉም ያለው አካባቢ ነው። የዓለም ኃያላን በአካባቢያችን የጦር ይዞታዎቻቸውን እያሰፉ ናቸው። ሽብርተኞችና ፅንፈኞችም እንዲሁ እግሮቻቸውን ለመትከል ይፈልጋሉ።
እኛ የምንፈልገው የአፍሪካ ቀንድ የሰላምና የዕድገት ቋት እንዲሆን ነው። እኛ የምንፈልገው የአፍሪካ ቀንድ ለቀሪዋም አፍሪካ የሚበቃ የመትረፍረፍ አካባቢ እንዲሆን ነው።
እንደ ዓለምአቀፍ ማኅበረሰብ ሰላም ላይ አቅማችንን ሁሉ ማፍሰስ አለብን። ባለፉት ጥቂት ወራት ኢትዮጵያ ለሰላም ብዙ ጥራለች፤ ብዙ አውላለች። ውጤቱን በመጭ ዓመታት እናገኛለን።
የፖለቲካ እሥረኞችን ሁሉ ለቅቀናል፤ የማጎሪያ የመበቀያ እጅግ የከፉ የሰብዓዊ መብቶች ረገጣዎች ይካሄዱባቸው የነበሩ ተቋማትን ዘግተናል። ዛሬ ኢትዮጵያ በፕሬስ ነፃነቷ በከፍተኛ ሁኔታ እየተሞገሰች ያለች ሀገር ነች። የጋዜጠኞች አሳሪ ሃገርነቷ አክትሟል። የሁሉም የፖለቲካ ዘርፎች መሪዎች ለመንቀሳቀስና የፖለቲካ ሥራዎቻቸውን በሰላም ለማካሄድ ነፃ ናቸው። ሃሳብን በነፃነት ለመያዝና ለመግለፅ በምትሰጠው ማረጋገጫ መሰልና አቻ የሌላት ኢትዮጵያን እየፈጠርን ነን። ለሃቀኛ የብዝኃ-ፓርቲ ዴሞክራሲ መሠረት አኑረናል፤ በቅርቡም ነፃና ፍትሃዊ ምርጫ እናደርጋለን።
እኔ ‘ሰላም የህይወት መንገድ ነው’ ብዬ በፅኑ አምናለሁ። ጦርነት የሞትና የውድመት መገለጫ ነው። ሰላም ሰባሪዎች የህይወትን መንገድ እንዲመርጡ ሰላም ሠሪዎች ማስተማር አለባቸው። በውጤቱም ዓለም የሰላምን ባህል እንዲገነባ ማገዝ አለብን። ይሁን እንጂ ሰላም በዓለማችን እንዲሰፍን በቅድሚያ ልቦናችንና አዕምሯችን ሰላማዊ መሆን አለባቸው።
ቤተሰባችን ውስጥ ሰላም መሆን አለበት፤ ሠፈራችን፣ ቀበሌያችን፣ ትናንሽና ትልልቅ ከተሞቻችን ሰላማዊ መሆን አለባቸው። በሀገሮች ውስጥና በመካከላቸው ሰላም መውረድ አለበት።
‘ፍትህ በሌለበት ሰላም የለም’ የሚለው ታዋቂ መፈክር የሚያስታውሰን ሰላም የሚለመልመውና ፍሬ የሚያፈራው በፍትህ አፈር ላይ የተተከለ እንደሆነ መሆኑን ነው። በዓለም ዙሪያ ካሉት ፀብና ግጭቶች ለበዙቱ ምንጫቸው ሰብዓዊ መብቶችን አለማክበር ነው። በእኛ አህጉር አፍሪካም እውነቱ ይሄው ነው።
ከአፍሪካ ህዝብ ወደ ሰባ ከመቶ የሚሆነው ዕድሜው ከሰላሣ ዓመት በታች እንደሆነ ይገመታል። ወጣቶች ማኅበራዊና የምጣኔ ሃብት ፍትህ እንዲሰፍን እየጮሁ ናቸው። የዕድሎች እኩልነት እንዲኖርና የተደራጀ ሙስና እንዲያበቃ እየጠየቁ ናቸው።
ፍትህን ለሁሉም በእኩል የምታጎናፅፍ፣ መብቶች እኩል የሰፈኑባት፣ ለሁሉም ዜጎቿ እኩል ዕድሎች ያሉባት ኢትዮጵያን ለመገንባት እጅ ለእጅ እንድንያያዝ ዛሬ በዚህ የዓለም አደባባይ ላይ ቆሜ ለወገኖቼ ኢትዮጵያውያን ሁሉ ጥሪዬን አቀርባለሁ።
በተጨማሪም በፖለቲካና በአግሏዊነት ምክንያት የሚቀጣጠልን የፅንፈኛነትና የመከፋፈል መንገድ እንድናስወግድም በተለይ አሳስባለሁ። ታሪካችን በአቃፊ የፖለቲካ ሚዛን ላይ የተንጠላጠለ ነው። የጥላቻና የመከፋፈል ሰባኪዎች ማኅበራዊውን መገናኛ ብዙኃን እየተጠቀሙ በማኅበረሰባችን ውስጥ ትርምስ እየነዙ ናቸው። በአየር ሞገዶች ላይም የበቀልና የቁጣ ወንጌላቸውን እየሰበኩ ናቸው።
ሰላምን የማነፅ ጥበብ ልቦናን፣ አሰተሳሰብን፣ ዕምነቶችንና ልማዶችን የመለወጥ የማያቋርጥ የተጠናከረ ሂደት ነው። የማፈቅራት ኢትዮጵያ ገበሬ ሥራ ዓይነት ነው። በእያንዳንዱ ወቅት መሬቱን ያዘጋጃል፣ ይዞራል፣ ያርማል፣ ተባይና አጥፊዎችን ይከላከላል። የአየሩ ሁኔታ ጥሩም ሆነ መጥፎ ጎህ ሲቀድ አንስቶ ጀምበር እስክትጠልቅ ማሳው ላይ ነው። ወቅቱ ይለዋወጣል፤ የእርሱ ሥራ ግን አያልቅም፤ አይቆምም። ማሳው የሚሰጠውን ሰብል ይሰባሰባል።
የሰላምን ሰብል ለመሰብሰብ የፍቅርን፣ የይቅርታን፣ የዕርቅን ዘር በዜጎቻችን ልቦናና አዕምሮ ውስጥ መዝራት ይገባናል። የክፋትን፣ የጥላቻንና ያለመግባባትን አረም መንቀል፤ በጎም ቀን ይሁን ክፉ በእያንዳንዱ ዕለት መጣር አለብን።
እኔ “ሰላምን የሚያወርዱ ብፁዓን ናቸው፤ የእግዚአብሄር ልጆች ተብለው ይጠራሉና” የሚለው የቅዱስ መፅሃፍ ቃል የሚመራኝ ሰው ነኝ። እንዲሁም ደግሞ “ሰዎች ሁሉ ወንድማማች ናቸው፤ በሁለት ወንድሞቻችሁም መካከል አስታርቁ” በሚለው የቅዱስ ቁርዓን ቃልም እመራለሁ።
በመጨረሻም በመደመር ላይ የቆመ ዘላቂ ሰላምና ብልፅግናን በአፍሪካ ቀንድ ላይ እናፀና ዘንድ እኔና ኢትዮጵያዊያን ወገኖቼ በያዝነው ጥረት ከጎናችን እንዲቆም ለዓለምአቀፍ ማኅበረሰብ ጥሪዬን አሰማለሁ።
ፕሬዝዳንት አድማሱ፣ የዩኒቨርሲቲውን ልዕልና እና አካዳሚያዊ ንጽሕ (Chastity) በማስደፈር፣ መንግሥት* “ዕድገት እና ልማት” የሚለውን ፖሊሲ ለማንሰራፋት በሙሉ ልብ ስለ ተሰማሩ፣ በቅጽሩ ውስጥ ያሉት ዐጸዶች ተቆርጠው፣ “ልማት” ለሚባለው ጣዖት ሰለባ እንዲኾኑ አድርገዋል፡፡ ከአእምሯዊ ይልቅ አካላዊ መስፋፋትን አብልጦ አትኩሮት መስጠት፣ የትምህርት ፈላስፎች እንደሚሉት፣ በ“ዳይናሶራዊ ሲንድረም” መለከፍ ነው፡፡
ሐሳብን የመግለጽ ነጻነት አጠያያቂ በኾነበት በአኹኑ ጊዜ፤ በየትኛውም ተቋም ስላለው ሙስና ሐቁን መናገር በጣም ያስቸግራል፤ ለዚኽም ነው፣ ልዑል ራስ ካሳ ኃይሉ፣ “ፍኖተ አእምሮ” በተሰኘው መጽሐፋቸው፡- “ነጻነትን ተከባከቧት፤ እውነት ራሷን ትጠብቃለች” ያሉት፡፡ ነጻነት በሀገራችን ገና የተደላደለ ቦታ ስላላገኘች፣ ለጊዜው እውነት ሸሸግ ብላ ለመቀመጥ ስለምትገደድ፣ እኛም፣ ስለ ሙስና ከዚኽ በላይ ለማተት ኹኔታው እንደማይፈቅድልን በመረዳት፣ የያዝነውን በልባችን እንደያዝን ሐሳባችንን በዚኹ እናሳርፋለን፡፡ (ምንጭ: አዲስ አድማስ)
ውድ ዶ/ር ዳኛቸው አሰፋ፣ ደኑ ከመመንጠሩ በፊት ከተማሪ ወይም ከመምህራን የተሰማ ተቃውሞ ነበረ? የአገር መሪዎች በዓለም የሚያላዝኑት “ልማታዊ ኢንቫይሮሜንታሊዝም” ከምን ደረሰ? ይህን ጽሑፍ በእንግሊዝኛ ለተቀረው ዓለም ማዳረስ አስፈላጊ ነው። ገጠሬው እንኳ የማይደፍረውን ምሑሩ ሲያፈርስ ዝምታ አይገባም። ከሁሉ ይልቅ የሚያሳፍረው ዶ/ር አድማሱ ጥናቱ በአዝርእት ዙሪያ መሆኑ ነው። መንግሥት ሳያውቀው የተደረገ ምንም የለም። ሌሎችን በማስፈጸም መሬቱን በሕንጻ ሥራ ሰበብ መቀራመት፣ ሰው ማፈናቀል፣ ሠፈር ማፍረስ ዋነኛ ፖሊሲ ሆኗል። ሕዝባዊ ተቃውሞ ሲነሳ እንደ ጠላት ዜጋን ማሳደድና መጨፍጨፍ። እውነቱ እንነጋገር ከተባለ ዶ/ር ጸጋዬ ፕሬዚደንት ሆኖ የተሾመው የተሻሉ ስለጠፉ ሳይሆን ከፍተኛ ትምህርትን ለማውደም፣ ሥልጣን ላይ ያለው መንግሥት በሚሠራው አገራዊ በደል ተማሪው እንዳይነቃና እንዳይንቀሳቀስ ለማፈን እንዲመች ነው። ዶ/ር ጸጋዬ ይህንኑ ተግቶ ለጌቶቹ እያስፈጸመ ነው። ጠ/ሚ ኃይለማሪያም ደግሞ እንደ ማይክሮፎን እየተላላከ ነው። ሰኞ የተናገረውን ያለ ኃፍረት ማክሰኞ እያፈረሰ ይገኛል። ካሳ ተ/ብርሃን። እነዚህ ስውር ጥላቻቸውን ባገኙት አጋጣሚ እየተወጡ ይገኛሉ። የዩኒቨርሲቲውን ደን ፎቶዎች አባዝቶ በዓለም ዙሪያ ላሉ ዩኒቨሪስቲዎችና እርዳታ ሰጭዎች ማሠራጨት ነው። መንግሥት ለ እርዳታ ሰጭዎች የሚለውና አገር ውስጥ ግን የሚያደርገው የተለያየ መሆኑን ማስረዳት ይገባል።
ሰላም መርበብ ሓበሬታ ሓፈሻዊ ምድላዋት ዜና ፡ ድምጽን ተንቀሳቐሲ ስእልን እትውነን መርበብ ኮይና ፡ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ እትግደስ መርበብ ኢያ። ንዕስራን ኣርባዕተን ሰዓት ብዘይ ምቁራጽ ብቋንቋ ትግርኛን ዓረብኛን ብመንገዲ ማዕበላት ራዲዮን ዲጂታላዊ ሳትላይትን መደባታ ትፍኑው።
እዚ ኣርማዚ ናይዚ ኔትዎርክ ዕላማ ማለት ኣክንዲ ግርጭታትን ዘይምስምማዕን ፡ ሰላምን ምክእኣልን ተጻዋርነትን ሓቢርካ ናይ ምንባርን፡፡ ካብ ልምዓትን ምዕባለን ዝገቱ ከም ድንቁርናን ድኽነትን ሕማምን ነጻ ዝኾነ ሕብረተሰብ ብምህናጽን እቲ ቀንድን ዕላምን ገይሩ ዝሰርሓሉ ራእይ እዩ።
ብኣዝዩ ምዕቡልን ዘመናዊን ኣሳታፊን ኣበርኩታዊን ዝኾነ ኣገባብ ወድዓውን በዓል ዕላማን፣ ከምኡ`ውን እሩም ዝኾነ ትሕዝቶ መዲያ ምቅራብ። ኣብ ሰላምን ምስፍሕፋሕ ሓበራዊ ክብርታት ዕርቅን ይቅረ ምብህሃልን ድማ ይሰርሕ።
መርበብ ሰላም ሓደ ኣብነታዊ፣ ሞያዊ፣ ግላዊ፣ ሓራን ዝኾነ መርበብ ኮይኑ እዚ መርበብ ብዙሕ ዝመድረኹን፣ ንመላእ ሕብረተ-ሰብ ኤርትራ ዘስተምህርን ምስ ኩሉ ጉዳያት ዝዋሳእን ኢዩ። ምእንቲ፣ ስምዒት ዋኒን ክዕዝዝ፣ ሰላም ክሰፍን፣ ንቅሓት ክሕደስን።
ኤርትራ ዓበይቲ ናይ ማዕደን ሃብትታት ኣለዋ፣ ካልእውን ኣብ ዝተፈላለየ ንግዳዊ ወፊሪ ዝተናወጸ እዩ። እቶም ቀንዲ ማዕድናት ከምዘለዉ ዝተረጋገጹ ቤትሮል ነሓስ ቦታሽ ወርቅን እዮም። እቲ ቀንዲ ኤርትራ ዝመርኮሶሎም ድማ ሕርሻ እዩ። 90% ህዝቢ ኣብ ምህርቲ ሕርሻ ይሙርኮስ ካብ ሓፈሻዊ ማእቶት ክሳብ 87% ካብ ሕርሻ ምህረት እኽሊ ዝተሞርኮሰ ኢኮኖሚ ኣለዋ። ከም ስርናይ ዑፉን ስገም ካልኦት ፡፡ ናይ ሕርሻ ማእቶት ምስ ናይ ልማዓታዊ ቅዋም ዝተረሓሓቀ እዩ። ናይ 10 ሚሊዮን ዝግመት ናይ ከብትን ፣ ኣባጊዕን ኣግማልን ፡ ከምኡውን ናይ ባሕሪ ዓሳታትን ምህርቲ ኣለዋ ክሳብ 50 ሚሊዮን ዶላር ንላዕሊ ዓመታዊ ንደገ ትሸይጥ
ኤርትራ ብሰሜን ምዕራብ ምስ ሱዳን ፣ ብደቡብ ምስ ኢትዮጵያ ፣ ብሰሜናዊ-ምብራቕ ምስ ቀይሕ ባሕሪ፣ ብደቡባዊ-ምብራቕ ምስ ጅቡቲ ካብ ደቡብ ምብራቕ ክሳብ ደቡብ ምብራቕ ምስ ስዑዲ ዓረብን ምስ የመንን ዘዋስን 118.000 ኪ2 ዘለዎ ናይ ቀሕይ ባሕሪ ወሰናስን ተዘርጊሑ ይርከብ። ካብ 5 ሚሊዮን ንላዕሊ ብዝሒ ህዝቢ ዘለዋ ሃገር እያ
ባሕር ዳር፡ ጥር 17/2013 ዓ.ም (አብመድ) በደብረብርሃንና አካባቢው ላለው ከፍተኛ የኢንዱስትሪ ፍሰት በቂ ግብዓት እንዲኖር የተለያዩ የግብርና ምርምር ሥራዎችን እየሠራ መሆኑን የደብረብርሃን ዩኒቨርሲቲ ገልጻል። ዩኒቨርሲቲው አርሶ አደሮችን ተጠቃሚ የሚያደርጉ የምርምር ሥራዎችን እያከናወነ ነው።
በዩኒቨርሲቲው ቅጥር ግቢም የተለያዩ የምርምር ሥራዎች የሚከናወኑባቸው፣ የአትክልትና ፍራፍሬ ልማት፣ የተለያዩ ሰብሎችና የዛፍ ችግኝ፣ የዶሮ ርባታና ተማሪዎች በተግባር የታገዘ ስልጠና የሚሰጡበት ቦታ መኖሩን ተመልክተናል።
ከዩኒቨርሲቲው ውጪ በጫጫ፣ በአንኮበር፣ በሸዋሮቢትና በደብረ መዓዛ የግብርና ምርምርና ሠርቶ ማሳያ ቦታ መኖሩንም ከዩኒቨርሲቲው የግብርናና ተፈጥሮ ሀብት ኮሌጅ ያገኘነው መረጃ ያመላክታል። አርሶ አደሮችን ተጠቃሚ የሚያደርጉ አዳዲስ የግብርና የምርምር ውጤቶች በነዚህ አካባቢዎችና በቤተ ሙከራ ተሠርተው በዩኒቨርሲቲው የማኅበረሰብ አገልግሎት በኩል ለሕዝቡ እንደሚደርሱም የኮሌጁ የእንስሳት ትምህርት ክፍል ረዳት ፕሮፌሰርና የጥናትና ምርምር ተባባሪ ዲን ሁሉንም ጋተው አስረድተዋል።
የኮሌጁ ዲን ዮሐንስ ሙሉነህ (ዶክተር) በእጽዋት፣ በእንስሳት፣ በተፈጥሮ ሀብት፣ በአበባ እርሻና በግብርና ምጣኔ ሀብት ላይ ያተኮረ የምርምር ሥራ እየተከናወነ መሆኑንም አመላክተዋል። ለአብነትም ወደ 78 ኩንታል ምርጥ የቢራ ገብስ በዩኒቨርሲቲው ቅጥር ግቢና በጫጫ በማልማት በግብርና ዘርፍ በተሠማሩ ባለሀብቶች በኩል ለአርሶ አደሮች ማሠራጨቱን አስታውሰዋል።
በአካባቢው ከፍተኛ የወተት ሀብት መኖሩን ተከትሎም የወተት ፋብሪካዎች ተተክለዋል። የእንስሳት ጤናን በመጠበቅ ጥራት ያለው ወተት በብዛት በማምረት ሀብቱ ሳይባክን ለገበያ ለማቅረብም ለአርሶ አደሮች ሥልጠና ተሰጥቷል ብለዋል። ዩኒቨርሲቲው የተሻለ የእንስሳት መኖ ዝርያ በማልማትም አከፋፍሏል። በጓሮ አትክልት፣ በንብ ማነብ፣ በዶሮ እርባታ፣ በዓሳ ልማት፣ በተፈጥሮ ሀብትና ሌሎችም የግብርና ዘርፎች ምርትን በማሳደግ ገቢን መጨመር የሚያስችሉ ዘመናዊ አሠራር እንዲለመድ እየሠራባቸው ያሉ ዘርፎች ናቸው።
ዶክተር ዮሐንስ እንዳሉት የሰሜን ሸዋ ዞን አብዛኛው አካባቢዎች ቀዝቃዛ የአየር ጸባይ ያላቸው በመሆኑ የዩኒቨርሲቲው የትኩረት መስክ የደጋ ግብርና ነው። በዋናነት ደግሞ በቢራ ገብስ፣ በወተት ሀብቱና በደጋ ፍራፍሬ ላይ ትኩረት ይደረጋል።
በቅርቡ የአማራ ክልል ርዕሰ መስተዳድር አገኘሁ ተሻገርን ጨምሮ የፌዴራልና የክልል የሥራ ኃላፊዎች በተገኙበት የግንባታ ማስጀመሪያ መርሃ ግብር የተካሄደለት የአጅማ ጫጫ መስኖ ልማት ፕሮጀክት የዩኒቨርሲቲውን ሥራ እንደሚጠብቅም ዶክተር ዮሐንስ ተናግረዋል።
ከመስኖ ልማትና ከዓሳ ርባታ ጋር የተያያዙ ሥራዎችን ለመሥራት ቁርጠኝነት መኖሩንም አመላክተዋል። ለዚህም በነበረው የሥራ እንቅስቃሴ ከማኅበረሰቡ፣ ከሌሎች የግብርና ምርምር ተቋማትና ከመንግሥት እንዲሁም ከልዩ ልዩ ማኅበራት ጋር የነበረውን መልካም ግንኙነት ይበልጥ አጠናክሮ መቀጠል እንደሚገባም የኮሌጁ ዲን ገልጸዋል።
በኢትዮጵያ ፌደራል መንግሥትና በህወሓት መካከል እየተካሄደ ያለው ጦርነት በአፋጣኝ እንዲቆም ግፊት እንዲደረግ የጠየቁ የትግራይ ተወላጆች ማኅበረሰቦች አባላት ጀርመን ዋና ከተማ በርሊን እና ዩናይትድ ስቴትስ ውስጥም ኮሎራዶዋ ዴንቨር ከተማ ላይ ትናንት ሰልፎች አካሄደዋል።
ፍራንክፈርት የሚገኙት የትግራይ ተወላጆች ማኅበረሰቦች ጥምረት ሊቀመንበርና የሰልፉ አስተባባሪ የሆኑት ዶ/ር ግርማይ በርኸ ለቪኦኤ በሰጡት ቃል በሰልፉ ላይ ከተለያዩ አካባቢዎች የተጓዙት የሰልፉ ተሣታፊዎች ጥያቄዎቻቸውን ለቻንስለር አንጌላ መርከል ቢሮ ማቅረባቸውን ተናግረዋል።
በሌላ በኩል ደግሞ ላለፉት ሃያ ስምንት ዓመታት ዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ የዴንቨር ኮሎራዶ ነዋሪ የሆኑት ወ/ሮ ሂሩት ሃጎስም ትናንት ከሺህ በላይ እንደሚሆኑ የገለጿቸው የትግራይ ተወላጆች በዴንቨር ከተማ ካፒቶል ሂል አካባቢ ሰልፍ ማድረጋቸውንና ጦርነቱ በአስቸኳይ እንዲቆም፣ የአየር ድብደባውም እንዲቆም፣ የኤሌክትሪክና የስልክ አገልግሎቶች እንዲከፈቱ መጠየቃቸውን ተናግረዋል። “ዋናው ጥያቄአችን ጦርነት እንደማንፈልግ እንዲታወቅልን ነው” ብለዋል።
ፌደራሉ መንግሥት “በተወሰኑ የህወሓት ባለሥልጣናት ላይ እየተካሄደ ያለ ህግን የማስከበር እንቅስቃሴ” ብሎ የሚጠራው ሲሆን የህወሓት ባለሥልጣናት ግን “በትግራይ ላይ የተከፈተ ጦርነት ነው” ይላል።
ሰዓሊ የክብር ዶ/ር አርቲስት ለማ ጉያ በህክምና ሲረዱ ቆይተው በተወለዱ በ92 ዓመታቸው ዛሬ ከዚህ ዓለም በሞት መለየታቸው የሀገር ውስጥ የመገናኛ ብዙሃን ዘግበዋል።
አርቲስት ለማ ጉያ ላለፉት 65ዓመታት ከ10 ሺህ በላይ ሥዕሎችን በፍየል ቆዳ ላይ በመሳል የሚታወቁ ሲሆን ሥራዎቻቸውንም በቢሾፍቱ ከተማ በሚገኘው ለማ ጉያ የሥነ-ጥበብ ማዕከል ውስጥ ለጎብኝዎች ያሳዩ ነበር።
በጎንደር ከተማ የሚገኙ የሰንበት ትምህርት ቤት ወጣቶች፣ የመንፈሳውያን ወጣቶች ማኅበራትና የማኅበረ ቅዱሳን የጎንደር ማዕከል አባላት በላኩት መግለጫ በአሸባሪውና አረመኔው አይሲስ በኢትዮጵያውያን ክርስቲያኖች ላይ የተፈጸመውን ጭካኔ አውግዘዋል፡፡ በመግለጫው ላይ እንደተገለጠው ‹‹‹‹ISIS›› የሽብር ቡድን 30 ኢትዮጵያውያንን ክርስቲያን በመሆናቸውና ሃይማኖታችንን አንቀይርም በማለታቸው ርህራሄ በጎደለው ሁኔታ አንገታቸውን በሰይፍ በመቅላትና በጥይት በመደብደብ የፈጸመው ዘግናኝ ተግባር ኢትዮጵያዊነትን የሚፈታተን፣ ታላቅ ኀዘንን በክርስቲያኖች ላይ ፈጥሯል፡፡›› ብሏል፡፡
ተክል ኖቬምበር ጃንዩዌሪ ጫማ ኮኮብ ጫማ ከተማ ዋጋ አረንጓዴ ፊት ጥቁር ዓሣ ወር ሎሚ ኮክ ካርታ ዝንጀሮ ሾርባ እንቁላል ጃንጥላ ጫማ ቢራ አጥር ጃንጥላ አመት ሰማያዊ
በማስከተልም ነቢዩ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም ወደ ከዕባ ገቡ። በዳርቻዋም ተክቢራ አሠሙ። ከዚያም ወደ መቃም ኢብራሂም /የኢብራሂም መቆሚያ/ በመምጣት ቦታው ላይ ሠገዱ። የዘምዘም ውሃም ጠጡ።
በመስጅድ ውስጥም ቁጭ አሉ። ዐይኖች ሁሉ እርሣቸውንና ሰሃቦቻቸውን ለትልቅ ችግር በዳረጉ፤ ከሀገራቸው ባስወጧቸውና በወጓቸው የመካ ሙሽሪኮች ላይ ምን እርምጃ ሊወስዱ እንደሚችሉ በማሰብ በፍራቻ ወደርሳቸው ትመለከታለች።
የነቢዩ ምላሽ ግን አንድ ሙስሊም ቁጣውም ሆነ ውዴታው ለስሜቱ ሣይሆን ለአላህ ብቻ መሆን እንዳለበት ትልቅ ትምህርት የሚቀሠምበት ሆኖ ተገኘ። የአላህ መልእክተኛ ዐለይህ ሠላም እንዲህ አሏቸው “እናንተ ቁረይሾች ሆይ! ምን የማደርጋችሁ ይመስላችኋል!” አሏቸው። እነርሱም “መልካም ውሣኔ ነው የምንጠብቀው። የተከበርክ ወንድማችን የተከበረው ወንድም ልጅ።” አሉ። እርሣቸውም በአንድ ቃል
ከዚያም የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም ኹጥባ አደረጉ። በርካታ የእስልምና ህግጋትንም ግልፅ አደረጉ። ከነኚህም መካከል ሙስሊም በካፊር ምትክ እንዳይገደል፣ ሁለት የተለያየ እምነት ላይ የሚገኙ ሰዎች ውርስ እንዳይወራረሱ፣ ሴት ልጅ በእናትም በአባትም አክስቷ በሆነችው ሴት ላይ እንዳታገባ፣ ከሣሽ ማስረጃ ማቅረብ እንዳለበት መሀላም ለተከሣሽና ክሱን ለሚያስተባብል ሰው እንደሆነ፣ አንዲት ሴት ያለ ሙህሪም ከሦስት ቀን በላይ የሚያስኬድ መንገድ ጉዞ ማድረግ እንደሌለባት፣ ከሱብሂ እና ዐሰር ሰላት በኋላ ሠላት እንደሌለ፣ በዒድ አል አድሃ እና በዒድ አልፍጥር ቀን እንደማይፆም የሚሉት ይገኙበታል።
ከዚያም እንዲህ አሉ “እናንተ ቁረይሾች ሆይ! አላህ የጃሂሊያን መሃይምነትን ክፋትና በአባቶች መኮፈስን አስወግዶላችኋል። የሰው ልጆች ሁሉ ከአደም ናቸው። አደም ደግሞ ከአፈር ነው። ይህን ካሉ በኋላም የሚከተለውን የቁርዓን አንቀፅ አነበቡ።
“እናንተ ሰዎች ሆይ! እኛ ከወንድና ከሴት ፈጠርናችሁ። እንድትተዋወቁም ጎሳዎችና ነገዶች አደረግናችሁ። አላህ ዘንድ በላጫችሁ በጣም አላህን ፈሪያችሁ ነው። አላህ ግልጽን ዐዋቂ ውስጥንም ዐዋቂ ነው።” (አል-ሁጁራት 49፤ 13)
ከዚያም ሰዎች ለአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም በእስልምና ላይ ቃል መግባት ጀመሩ። በዚሁ ቀን ከሠለሙት ውስጥ ሙዓዊያ ኢብኑ አቢሱፍያን እና አቡቁሃፋ የአቡበክር አስስዲቅ አባት ይገኙበታል። የአላህ መልእክተኛ የጓደኛቸው የአቡበክር አባት በመስለሙ ምክኒያት በእጅጉ ተደሠቱ።
አንድ ሰው የአላህን መልእክተኛ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም በመፍራት እየተንቀጠቀጠ ወደሣቸው መጣ። እርሳቸውም “አንተ ሰው ተረጋጋ እራስህን አታጨናንቅ። እኔ ንጉስ አይደለሁም። እኔ ከቁረይሾች የሆነችና የአንዲት ደረቅ ቂጣ የምትበላ ሴት ልጅ ነኝ።” አሉት።
በተገኙበት እንዲገደሉ ነቢዩ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም የፈረዱባቸው ሰዎች ምድር ከነስፋቷ ጠበበችባቸው። ከመካከላቸውም የአላህ ውሣኔ ተላልፎበት ቅጣቱ ተፈፃሚ ሆኖበት የተገደለ አለ። የአላህ እዝነትና ጠበቃ ደርሦለትም የሠለመም አለ። ከነሱ መካከል የሆነው ዐብዱላህ ኢብኑ ሰዕድ ኢብኑ አቢ ሰርህ በጥቢ ወንድሙ ከሆነው ዑስማን ኢብኑ ዐፋን ዘንድ ተጠጋ። ከሰዎች ጋር እርቅ እንዲያወርድለትም ዑስማንን ጠየቀ። ዑስማንም ጊዜ እስኪያልፍና ሰዎችም እስኪረጋጉ ድረስ ደበቀውና ወደነቢዩ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም ዘንድ ይዞት መጣ። “የአላህ መልእክተኛ ሆይ! የደህንነት ዋስትና ሠጥቸዋለውና ቃልኪዳንም ይስጡት አላቸው።” ነቢዩ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም በተደጋጋሚ ፊታቸውን ካዞሩ በኋላ በመጨረሻም ቃልኪዳኑን ተቀበሉ። ዑስማን እና ዐብዱላህ ከነቢዩ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም ዘንድ በወጡ ጊዜ የአላህ መልእክተኛ ዐለይህ ሰላም “ዞር ያልኩት እኮ አንዳችሁ ተነስታችሁ አንገቱን እንድትመቱ ነበር።” አሏቸው። እነሱም “አያመላክቱንም ነበር ታዲያ!” አሏቸው። እርሣቸውም “አንድ ነቢይ ሰራቂ ዐይን ሊኖረው አይገባም።” አሏቸው።
ሌላው ተፈላጊ ዒክሪማህ ኢብኑ አቢጀህል ደግሞ ሀገር ጥሎ ሸሸ። የአጎቱ ልጅ የሆነችው ሚስቱ ኡሙ ሀኪም ቢንት አልሃሪስ ቢን ሂሻምም ከኋላው ተከተለቸው። እሷ ከመካ መከፈት አስቀድማ ነበር የሠለመችው። ከአላህ መልእእክተኛ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም የደህንነት ዋስትናን በመቀበል እሱ ወደ ባህር ዳርቻ ርቆ በመጓዝ ላይ እያለ ደረሠችበትና “እጅግ መልካምና በላጭ ከሆነ ሰው ዘንድ ነው ወዳንተ የመጣሁት። ባይሆን እራስህን አታጥፋ። ላንተ የደህንነት ዋስትና ተቀብያለሁ።” አለችው። እሱም ሀሣቡን ሠርዞ ወደኋላው ተመለሠ። የአላህ መልእክተኛም ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም ባዩት ጊዜ ከተቀመጡበት ፈጥነው በመነሣት “ስደተኛና ሙስሊም ሆኖ ወደኛ የመጣሀው ሆይ! እንኳን በደህና መጣህ!” አሉት። ከዚያም ዒክሪማህ እስልምናን ተቀበለ። ለርሳቸው ያሣየውን ጠላትነት ሁሉ እንዲምሩትና ይቅር እንዲሉት የአላህን መልእክተኛ ጠየቀ። እርሣቸውም ምህረት አደረጉለት። ከዚያ በኋላ ከምርጥና ለእስልምና በእጅጉ ከሚቆረቆሩ ሙስሊሞች መካከል ለመሆን ቻለ።
ሀባር ኢብኑ አል-አስወድ ግን ሸሸ። የት እንደገባም አልታወቀም። የአላህ መልእክተኛ ጁዕራነህ ሲደርሱ ግን ሰልሞ ወደርሣቸው መጣ። እንዲህም አላቸው፡- “ከአንቱ ሸሽቼ ወደ ገጠር ነዋሪዎች ልኮበልል ነበር። ነገርግን ሰውን እንደሚያቀርቡ፣ ዝምድናን እንደሚቀጥሉ፣ ያጠፋብዎትን ይቅር እንደሚሉ አስታወስኩኝ። የአላህ መልእክተኛ ሆይ! በአላህ የምናጋራ ሰዎች ነበርን። በእርስዎ ሰበብ አላህ ቅናቻን ሠጠን። ከጥፋት መንገድምም አዳነን። መልካም ይቅር ማለትን ይቅር ይበሉ።” አላቸው። እርሳቸውም “ይቅር ብዬሃለሁ።” አሉት።
ከመኽዙም ጎሳ የሆኑትን አልሃሪስ ኢብኑ ሂሻምን እና ዙሀይር ኢብኑ አቢ ኡመያን ደግሞ የአቡጧሊብ ልጅ የሆነችው ኡሙ ሃኒዕ አስጠጋቻቸው። የአላህ መልእክተኛም ዐለይህ ሰላም ማስጠጋቷን ተቀበሉ።
የአላህ መልእክተኛ አልሃሪስ ኢብኑ ሂሻምን ሙስሊም ሆኖ ባገኙት ጊዜ “ያንተ ዓይነቱ እስልምናን ለማወቅ መዘግየት አልነበረበትም። ወደ መንገዱ ለመራህ አላህ ምስጋን ይሁን።” አሉ። ከዚያ በኋላ ኢብኑ ሂሻም ከታላላቅ ሰሃቦች ለመሆን በቃ።
ሰፍዋን ኢብኑ ኡመያ ደግሞ ከሰው ዐይን ጠፋ። ወደ ባህር ሄዶ ነፍሱን ለማጥፋትም አሠበ። የአጎቱ ልጅ ዑመር ኢብኑ ወህብ አል-ጁመሂ መጣና “የአላህ ነቢይ ሆይ! ሰፍዋን የጎሣው አለቃ ነው። እራሱን ባህር ውስጥ ለመጣል ሸሽቷል። እርስዎ ለቀዩም ለነጩም የደህንነት ዋስትና ሠጥተዋልና ለሱም የደህንነት ዋስትና ይስጡት።” አላቸው። እርሣቸውም “የአጎትህን ልጅ ድረስበት እሱ ዋስትና ተሠጥቶታል።” አሉት። እሱም “ምልክት ይስጡኝ” አላቸው። እርሣቸውም ጥምጣማቸውን ሠጡት።
ዑመይርም ጥምጣሙን ይዞ ሄደ። ሰፍዋንንም ደርሦበት “በእናት አባቴ ይሁንብህ! የላቀ፣ እጅግ መልካም እና በላጭ ከሆነ ሰው ዘንድ ነው ወዳንተ የመጣሁት። እሱም የአጎትህ ልጅ የሆነውና የበላይነቱ የበላይነትህ፣ ክብሩ ክብርህ፣ ንግስናው ንግስናህ የሆነው ነው።” አለው። ሰፍዋንም “እኔ ለነፍሴ እፈራለሁኝ።” አለው። ዑመይርም “እሱ አንተ ከምታስበው በላይ ታጋሽ እና የተከበረ ሰው ነው።” በማለት የደህንነት ጥምጣሙን አሣየው። እሱም ወደ አላህ መልእክተኛ ሠለላሁ ዐለይህ ወሠለም ተመለሠ። “እርስዎ የደህንነት ዋስትና እንደሠጡኝ ይህ ሰው ነገረኝ” አላቸው። እርሣቸውም “እውነት ብሏል” አሉት። እሱም “ለመወሠን እንዲያስችለኝ ሁለት ወር ይስጡኝ።” አላቸው። እርሣቸውም “አራት ወር ይሁንልህ” አሉት። በመጨረሻም ሠለመ። እስልምናውም ያማረ ሆነ።
ከዕብ ኢብኑ ዙሀይር ደግሞ ምድር ከነስፋቷ በጠበበችበትና የሚያስጠጋው አጣ። የአላህ መልእክተኛ ከመካ ወደ መዲና በተመለሱበት ወቅት ሠለመና የአላህን መልእክተኛን በማወደስም እንዲህ አለ፡- “መልእክተኛው የሚያበሩ ሰይፍ ናቸው። ከተመዘዘው የአላህ ሰይፍ የሆኑ ናቸው።”
ሃምዛን የገደለው ወህሽይ ደግሞ ሠለመና እስልምናውም ያማረ ሆነ። የአላህ መልእክተኛም ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም ተቀበሉት። ዑትባህ እና ሙዕተብ የሚባሉ የአቡ ለሀባ ሁለት ልጆችም ወደርሣቸው በመምጣት ሠለሙ። ነቢዩም በእጅጉ ተደሠቱባቸው።
ሌላውና ከተደበቁት ሰዎች መካከል አንዱ የሆነው ሱሀይል ኢብኑ ዐምር አንዱ ሲሆን ልጁ ዐብዱላህ የደህንነት ዋስትና እንዲሠጠው ጠየቀና ነቢዩም ተቀበሉት። እንዲህም አሉ “ሱሀይል ብልህ አዕምሮ ያለው የተከበረ ሰው ነው። የሱ ዓይነቱ ሰው እስልምናን ሊያውቅ ይገባል።” አሉ። ይህ የነቢዩ ንግግር ሱሀይል ዘንድ በደረሠ ጊዜም ወላሂ ይህ ሰው ትንሽም ሆኖ ትልቅም ሆኖ ደግ ነበር። አለ። ከዚያም ሠለመ።
ለወንዶች ቃል ኪዳን መስጠቱ ባለቀ ጊዜ ሴቶች ነቢዩን ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም ሙባየዓ አደረጉ /በእስልምና ላይ ቃልኪዳን/ ገቡላቸው። ቃል የሚጋቡትም በአላህ ሱብሃኑ ወተዓላ ላያጋሩ፣ ላይሰርቁ፣ ዝሙት ላይፈፅሙ፣ ልጆቻቸውን ላይገድሉ፣ በእጆቻቸውም ሆነ በእግሮቻቸው ቅጥፈትን ይዘው ላይመጡ በመልካም ነገርም ባዘዟቸው ጊዜ የአላህን መልእክተኛ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም ሊታዘዙ ነበር።
ከዚያም የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም ቢላል የከዕባ ጀርባ ላይ ወጥቶ አዛን እንዲያወጣ አዘዙት። በዚህ መልኩ እስልምና በታላቁ የአላህ ቤት ጀርባ ላይ በተደረገው ታላቅ ጥሪ ከፍ አለ። ሙስሊሞች ይህን ቀን ለዚህ ለታላቅ ፀጋና ድል ያበቃቸውን አላህን የሚያመሰግኑበት የበዓል ቀን ቢያደርጉ ሊገርም አይገባም። መካን ከከፈቱ በኋላ የአላህ መልእክተኛ ዐለይህ ሠላም አሥራ ዘጠኝ ቀን ቆዩባት። ኋላም ወደ መዲና ተመለሱ። በመካ በቆዩበት ወቅትም ሠላትን አሳጥረው ይሠግዱ ነበር። በመጨረሻም ዒታብ ኢብኑ ኡሰይድን አስተዳዳሪ አድርገው በመሾም የእለት ደሞዙንም አንድ ድርሃም በማሰብ ወደ መካ ተመለሱ።
መካ በገቡ በአምስተኛው ቀን የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም ኻሊድ ኢብኑ አልወሊድን ከሠላሣ ፈረሠኞች ጋር የቁረይሾች ትልቁ ጣኦት የሆነውን የዑዛን ማረፊያ ያፈርስ ዘንድ ላኩት። የዑዛ መቀመጫ በተምር ዛፍ በተከበበ አካባቢ ላይ የነበረ ሲሆን ኻሊድም እቦታው ድረስ በመሄድ አፈራረሠው።
ዐምር ኢብኑ አልዓስንም የሁዘይል ጎሣ ትልቁ ጣኦት የሆነውንና ከመካ በሦስት ማይል ርቀት ላይ የሚገኘውን የሱዋዕን መናገሻ እንዲያፈርስ ላኩት። እሱም ሄዶ አፈረሠው።
ሰዕድ ኢብኑ ዘይድ አል አሽሀሊንም ከሀያ ፈረሠኞች ጋር የኩለብ እና የኩዛዓ ጎሣዎች ጣኦት የሆነውንና መቀመጫው በባህር ዳርቻ አካባቢ የሚገኝ ተራራ ላይ የሆነውን መናትን ያፈርስ ዘንድ ላኩዋቸው። እነርሱም ሄደው አፈራረሱት።
1- ቁረይሾች ተንኮታኮቱ። ለአንዴ እና ለመጨረሻ ጊዜም ተሸነፉ። ሀይላቸውም ሙሉ በሙሉ ከሠመ። ጣኦት አምልኮ ዳግመኛ ወደ ዐረቢያ ምድር ላይመለስ ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ተመታ። ጦሮች ሙስሊሞችን ይወጉ ዘንድ መነሻ በማድረግ የሚጠቀሙባትና የጣኦት አምልኮ ማዕከል ሆና ስታገለግል የነበረችው መካ መከፈቷ የባዕድ አምልኮን ከሥር መመንገሉ ግልፅ ነው። በዚህም ከመካ ከሃዲያንና ባለሥልጣኖቻቸው በኩል በሙስሊሞች ላይ ይደርስ የነበረው የአመታት ጭቆናና እንግልት አከተመ። በርግጥም ረጅሙ እጃቸው ጣኦት አምልኮን ይቃወም በነበረ ሰው ላይ ሁሉ የተለቀቀ ነበር። ለዚህም ነው የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም “ከመካ መከፈት በኋላ ስደት የለም። ነገርግን ጅሃድ (ትግል) እና ኒያ ነው። ለጅሃድ ተነሱ በተባላችሁ ጊዜ ተነሱ።” በማለት የተናሩት። መካ እንደ መዲና ሁሉ የእስልምና ማዕከል ሆነች። ለጅሃድ እና የአላህን ሱብሃነሁ ወተዓላ ቃል ከፍ ለማድረግ ካልሆነ በስተቀር ከሷ ወጥቶ መሠደድ ክልክል ሆነ።
2- የመካ መከፈት በጃሂሊያው የጣኦት አምልኮ ዘመን ትልቅ ተፅእኖ በነበራቸው ወገኖች ላይ የቅስፈት ያህል ነበር የሆነባቸው። በመሆኑም ይመስላል ወዲያውኑ ለአዲሱ እምነት ካላቸው ጉጉት የተነሣ በራሣቸው ፈቃድ ለእስልምና እጅ ሠጡ። ለእስልምናም ረዳት፣ ጠባቂና ተጣሪ ሆነውም ቆሙ። የሙስሊሞች ሀይልና ጥንካሬ ከጊዜ ወደጊዜ እየጨመረና እየጎለበተ መጣ።
3- የመካ መከፈት የዐረቢያን ደሴት አንድ ለማድረግም አይነተኛ ሚና ነበረው። በርካታ ሰዎችም የቁረይሾችንና የአለቆቻቸውን ፈለግ በመከተል ወደ እስልምና ለመግባት ተጣደፉ። የደካሞችና የእውነት ወዳጆች ፍራቻም ተወገደ። እየተቻኮሉ ወደ ዲኑ ከያቅጣጫው ተመሙ። አላህ ሱብሃነሁ ወተዓላ ይህንኑ በማስመልከት እንዲህ አለ
“የአላህ እርዳታና (መካን) መክፈት በመጣ ጊዜ፤ ሰዎችንም ጭፍሮች እየኾኑ፤ በአላህ ሃይማኖት ውስጥ ሲገቡ ባየህ ጊዜ፤ ጌታህን ከማመስገን ጋር አጥራው። ምሕረትንም ለምነው። እርሱ ጸጸትን በጣም ተቀባይ ነውና።” (አን-ናስ 110፤ 1-3)
የመካ መከፈት የእስልምናን መንግስት በወቅቱ በጦር ዝግጅትም ሆነ በጥንካሬ ምድር ላይ ይገኙ ከነበሩ ሀይሎች መካከል በአንድ ጊዜ ታላቅ መንግሰት እንዲሆን አደረገው። የሙስሊሙ ጦር በቁርጠኝነት በጀግንነትና ወደፊት በመገስገስ ተጋድሎው ማንም የሚዳፈረው አልነበረም። ከመካ መከፈትና እስልምናን መቀበል በኋላ ዐረቦች ከስሜትና ከጎሠኝነት የመበታተን አደጋ ተላቀው ወደ ታላቅ አንድነት መጡ። በአንድ ፍትሃዊ አመራርና እውነት በጎነትንና ፍፁም ፍትሃዊነትን በያዘው አምላካዊ መመሪያ ሥር በመሆን ወደ ልቅናና ክብር ተሸጋገሩ።
የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም እና ሙስሊሞች ቃልኪዳናቸውን ጠብቀው ኖረዋል። የሚጠበቅባቸውንም ሁሉ አድርገዋል። በዚህም ያዘዛቸው ሃይማኖታቸው ነው። አላህ ሱብህነሁ ወተዓላ እንዲህ አለ
ከሃዲያኑ ግን ቃላቸውን አፈረሱ። አሴሩም። የተንኮልም መጨረሻ እዳው ለባለቤቱ ነውና መልሦ ቀጣቸው። ይህም የሆነው ከሙስሊሞች ጋር የገቡትን ቃልኪዳን በማፍረሣቸውና እነሱንም በመውጋታቸው ነው። አላህ ሱብሃነሁ ወተዓላ እንዲህ አለ
የአላህ መልእክተኛ ሰለለሁ ዐለይህ ወሠለም ሙሽሪኮችን ከፍተኛ ድንጋጤ ውስጥ ከተው ለዝግጅትም ጊዜ እንዲያጡ ለማድረግ ብለው ስለ ዘመቻው ምንም እንዳይተነፍስ አሣስበው ነበር። ይህም በጠላቶችቻው ላይ ድል ያገኙ ዘንድ በከፍተኛ ሁኔታ ረድቷቸዋል።
በዚህም ጦራቸው ሊበዛ ችሏል። ሀይላቸውም ሆነ ዝግጅታቸው ጠንካራ ሆኗል። በመጨረሻም ዘመቻው ቀላል ሆነላቸው። ድልንም ተጎናፀፉ። በሌላ በኩል ግን የሙሽሪኮቹ ቁጥር ቀንሦ ወደ ስሜቶቻቸው ተመልሠው ተዳክመው ነበር። በዚህም ከፍተኛ የሆነ ሽንፈት ሊደርስባቸው ችሏል።
የአላህ መልእክተኛን ጦር የአደረጃጀትና የዝግጅት ሁኔታ ባየ ጊዜ ይህ ጦር ፈፅሞ ሊሸነፍ እንደማይችል በመገመት የመካ ሰዎች አለቃ የነበረው አቡሱፍያን ተስፋ ቆርጦ እጅ ለመስጠት ተገደደ። ይህንንም ሄዶ ለህዝቦቹ ነገራቸው። በነሱም ልቦና ውስጥ የሱ ዓይነት ስሜት ተከሠተ።
ከመካ ለቀው ወደ መዲና ተሠደው የነበሩ መሃጂሮች ወደ መካ በመመለሣቸውና በአላህ ድል በእጅጉ ደስተኞች ነበሩ። ለዚህ ታላቅ ቀን ለመድረስ በእጅጉ ጓጉተዋል ተመኝተዋል። አንሷሮችም ቢሆኑ በደስታ ደረጃ ከነሱ የተናነሱ አልነበሩም። ምክኒያቱም መካ የሰዎች ሁሉ ቀልብ የምትጓጋላትና ነፍሦች ሁሉ የምትመኛት የተከበረው የአላህ ቤት የሚገኝባት ከተማ ናትና።
የቁረይሾች ሥነልቦና ግን በአንፃሩ እጅግ የተዳከመና የፈራረሠ ነበር። ዋና ዋናዎቹ መሪዎቻቸውም ሀገር ጥለው ለመኮብለልና ለነቢዩ ጦር እጅ ለመስጠት ተገደዋል። በህይወት ለመዳን ሲሉ ወደቤቶቻቸው በመግባት በሮቻቸውን ዘግተው የተቀመጡም በርካቶች ናቸው።
የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም እዝነት፣ ለወንጀለኞችና አጥፊዎችም ይቅር ባይነታቸው እንዲሁም ለጠላቶቻቸው ምህረት ማድረጋቸው በተቃራኒ አቅጣጫ የሚገኙትን ሰዎች የሙሀመድን እምነት ይወዱና ይቀበሉ ዘንድ ከፍተኛ ተፅእኖ አሣድሮባቸዋል። ለዚህም ነው በርካቶች በቡድን በቡድን በመሆን ወደ አላህ ሃይማኖት በጥድፊያ ሊገቡ የቻሉት።
የአላህ መልእክተኛ ሰለላሁ ዐለይህ ወሠለም በድል ወደ መካ ሲገቡ የታዩበት ሁኔታ የሙስሊሞችን ልብ በእጅጉ ነበር የነካው። የአላህን ምንዳ የሚፈልጉ ፍራቻው ያደረባቸውና እርሱንም ከሁሉም ነገር በላይ አስበልጠው የሚወዱ ሰዎችም ከዚህ ድርጊታቸው ታላቅ ትምህርት ቀስመዋል።
ሌላው ከነቢዩ የታየው ነገር ደግሞ አደራን ለባለቤቷ መመለሣቸው ነበር። ከዕባን ከጣኦታት እና እርኩስ ነገሮች ሁሉ ካፀዱ በኋላ የከዕባን ቁልፍ ለዑስማን ኢብኑ ጦልሃ መልሰዋል። ይህም በሰዎች ልቦና ውስጥ ያሣደረው ተፅእኖ ቀላለል አልነበረም። ጠላቶቻቸውም ከወዳጆቻቸው ለምስክርነት በመቅደም እንዲህ ለማለት እስኪበቁ ድረስ “እሱ /ሙሀመድ/ በርግጥም ዝምድናን የሚቀጥል፣ በእጅጉ ለሰው የሚያዝን፣ እጅግ የተከበረ ደግ እና ቃሉን የሚሞላ ነው።”
ጣኦታት ተሠባበሩ፡ እውነት ይፋ ሆነ፤ ውሸትም ኮሠመነ። እጅግ አደገኛ ከነበሩት ሙሽሪኮች መካከል አንዷ የነበረችው የአቡሱፍያን ሚስት ታመልክ የነበረውን ጣኦት ስትሠባብር እንዲህ እስከማለት ደርሳለች “ለዘመናት ባንተ ማጃጃልና ክፋት ውስጥ ኖረናል።”
ጉዳዩ፡ የ2012 ሀገራዊ የችግኝ ተከላ ዘመቻን ይመለከታል፡፡ በቅድሚያ የአለማችን እና የሀገራችን ከፍተኛ የህልውና ስጋት የሆነው የኮሮና ቫይረስ (Covid-19) በሀገራችን ከፍተኛ ጉዳት እንዳያዳያደርስ በእርስዎ አመራር የሚደረገውን የተቀናጀ ርብርብ ከልብ አደንቃለሁ፡፡ እስካሁን የምናየው ውጤትም በጣም ተስፋ ሰጪ ነው፡፡
ሚያዚያ አስራ ስድስት ዘንድሮ የሚተከሉ ችግኞች ያሉበትን ደረጃ ሲጎበኙ አምስት ቢሊየን ችግኝ ለመትከል ዝግጅት እየተደረገ መሆኑን አብዛኛዎቹ ችግኞችም ለምግብነት የሚውሉ እንደ አቮካዶ እና ማንጎ ያሉ የፍራፍሬ ተክሎች መሆናቸው ባለፈው አመት አራት ቢሊየን ችግኝ በሀገር አቀፍ ደረጃ መተከሉንና አብዛኛዎቹ መጽደቅ መቻላቸውን የዘንድሮውን ጨምሮ በቀጣይ አራት አመታት እስከ ሃያ ቢሊየን ችግኞችን በሀገር አቀፍ ደረጃ ለመትከል እየተስራ መሆኑን ገልጸውልናል።
እንደ አንድ የደን ባለሙያ ካለፈው አመት ጀምሮ የሀገራችንን የደን ዘርፍ ለማሳደግ እያደረጉ ያለውን ጥረት ለምሳሌ ያክልም የአምናውን ተከላ በቅርብ እየተከታተሉ ማስተባበርዎ በግልዎ በርካታ ችግኞችን መትከልዎ የተከሏቸውን ችግኞች በተደጋጋሚ መንከባከብዎ በአንድ ቀን ከ300 ሚሊዮን በላይ ችግኖች እንዲተከል አቅደው ማስፈፀምዎ የሸገር ወንዞች ልማትና የእንጦጦ መናፈሻ ስራዎችን አስጀምረው በቅርብ መከታተልዎ የዚህን አመት ተከላ የችግኝ ዝግጅት በአካል መገምገምዎ በአጠቃላይ ለሀገራችን የአረንጓዴ ሌጋሲ ያለዎትን ራዕይ በአድናቆትና በአክብሮት የምከታተላቸው ስራዎች ናቸው፡፡
ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር፣ አምና የተከልናቸው ከ4 ቢሊዮን በላይ እና ዘንድሮ የምንተከላቸው አምስት ቢሊዮን ችግኞች ለምን አላማ እንደሚተከሉ የተሟላ መረጃ እርስዎም መላው ህብረተሰቡም እንዲኖረው ማድረግ የደን ልማት ስራዎቻችንን ስኬት እና ችግሮች ለመለየት እና ስራዎቹንም ለመከታተል ያመቻል፡፡ ስለዚህ በየአመቱ ከሚተከሉት ችግኞች ውስጥ ምን ያክሉ ችግኞች
መሆናቸው ቢገለፅ መረጃው ግልፅ ይሆናል፡፡ ያለበለዚያ በየአመቱ በድፍኑ በቢሊዮን የሚቆጠሩ ችግኞች መተከላቸው ብቻ ሲገለፅ ለብዙሀኑ የህብረተሰብ ክፍል ሁሉም የዛፍ ዝርያ ችግኞች ይመስላሉ፡፡ እንዲሁም በየአመቱ ከሚተከሉት የዛፍ ዝርያ ችግኞች ውስጥ ደግሞ የሚከተሉት መረጃዎች አብረው ቢገለፁ፡
• ችግኝ የሚፈላው አላማን መሰረት አድጎ ነው እና፣ የተፈሉ ችግኞች ዋና አላማ (ምን ያክሉ ለጣውላ ምርት፣ ለኮንስትራክሽን/ለማገዶ፣ ለተፋሰስ ጥበቃ/የአፈርና ውሃ ጥበቃ፣ ከተማ ለማስዋብ (Urban greening)፣ ለህብረተሰብ ለማሰራጨት፣ ለሽያጭ፣ ወዘተ..)
• ምን ያክል ችግኝ በፕላስቲክ ከረጢት (Plastic pot)፣ እና በብተና (Bare root) የተዘጋጀ መሆኑ ቢገለፅ፡፡ ይህ መሰረታዊ መረጃ ነው፡፡ በሀገራችን በአብዛኛው የዛፍ ችግኝ የሚፈላው በብተና (Bare root) ነው (በበጀት እጥረት) እነዚህ ችግኞች አብዛኞቹም አይፀድቁም፡፡
• የተፈሉት ችግኞች የባለቤትነት ሁኔታ (በመንግስት፣ በግል፣ በማህበራት፣ መንግስታዊ ባልሆኑ ድርጅቶች፣ ወዘተ..)፡፡ ይህም በየአመቱ የሚፈላው እና የሚተከለው ችግኝ የባለቤትነት ድርሻን ያሳየናል፡፡
የዘንድሮን ጨምሮ ላለፉት በርካታ አመታት የሚገለፀው የተፈላውና የሚተከለው የችግኝ መጠን ብቻ መሆኑ የዘመቻዎቹን ውጤታማነት ለመረዳትና ለመከታተል አዳጋች ያደረገዋል፡፡
ለመረጃ ያክል እንዲሆንዎት ከኢትዮጵያ ሚሌንየም ጀምሮ በቢሊዮን ቁጥር ያላቸው ችግኞችን በየአመቱ “ተክለናል”፡፡ ለምሳሌ ያክል አምና (2011 ዓ.ም.) 4 ቢሊዮን፣ በ2010 ዓ.ም. 4.3 ቢሊዮን፣ በ2009 ዓ.ም. 3.5 ቢሊዮን፣ በ2008 ዓ.ም 4 ቢሊዮን፣ በ2007 ዓ.ም. 3 ቢሊዮን፣ በ 2006 ዓ.ም. 5.3 ቢሊዮን ችግኞች መትከላችንን በየአመቱ ሪፖርት አድርገናል፡፡ እኔ እስከማውቀው ድረስ በየአመቱ በተከታታይ አመታት በቢሊዮን ቁጥር የዛፍ ችግኝ የሚተክል ሀገር ሰምቼ አላውቅም፡፡ መረጃው ያለው ቢያካፍለኝ ለመታረም ዝግጁ ነኝ፡፡
ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር፣ የእርስዎን የአረንጓዴ ሌጋሲ ራዕይ በተገቢው መንገድ ለማስተግበር እንዲረዱ የሚከተሉትን አንዳንድ በሀገራችን የደን ዘርፍና የተፈጥሮ ሀብት በአጠቃላይ ያሉ አሳሳቢ ችግሮችን ትኩረት እንዲሰጣቸው ለመዘርዘር እወዳለሁ፡፡ ችግሮን በትክክል መረዳት ወደ መፍትሄዎች ለመሄድ ይረዳናል ብዬ አምናለሁ፡፡
• በሀገራችን በየአመቱ ከምናለማው ደን የምናጠፋው የደን መጠን በእጅጉ ይበልጣል፡፡ በየአመቱ በአማካኝ ከ92,000 ሄ/ር በላይ በደን ሀብት ይወድማል/ይመነጠራል፡፡ በየአመቱ የምናለማው ወደ 20,000 ሄ/ር ነው፡፡ ስለዚህ በአመት ከ 70, 000 ሄ/ር መሬት የደን መሬት ይመነጠራል ወይም የደን ሽፋን ይቀንሳል፡፡ ይህም ሀገራዊ የደን ሽፋን ለማሳደግ ለሚደረገው ጥረት ትልቅ እንቅፋት ይሆናል፡፡
• በደን ሀብት መመናመን ሳቢያ የሀገራችንን የደን ውጤቶች ፍላጎት ማሟላት ስላልቻልን በየአመቱ በብዙ ሚሊዮን ዶላር ወጪ የእንጨት ውጤቶችን (ጣውላ፣ ቪንየር፣ ወዘተ.) እናስገባለን፡፡ በአብዛኛው እዚሁ ማምረት እና እንዲያውም ወደ ዉጪ ኤክስፖርት ማድረግ ሲገባን፡፡
አንዳንዶቹን ለመጥቀስ ያክል፡ ሀገራችን ከሺህ አመታት በፊት ጀምሮ ለውጪው አለም ኤክስፖርት በማድረግ የምንታወቅበት የዕጣን ዛፍ (Boswellia papyrifera)፡፡ የኮሶ ዛፍ፣ ሶማሌ ክልል የሚገኘው የኸብ (Cordeauxia edulis)፣ ጋምቤላ የሚገኘው የቅቤ ዛፍ (Vitellaria paradoxa)፣ ጥቁር እንጨት፣ ወዘተ
በተፋሰሶች መራቆት፣ የአፈር መሸርሸር ምክንያት በቢሊዮን ቶን አፈር ተጠርጎ ይወጣል፡፡ በዚህም ሳቢያ የእርሻ ምርታማነት መቀነስ፤ የወንዞች፣ ሀይቆች፣ ግድቦች በደለል መሞላት ይስተዋላል፡፡ በርካታ ሀይቆቻቻችን የድረሱልን ጥሪ ማሰማት ከጀመሩ በርካታ አመታት ተቆጥረዋል፡፡ አለማያ ሀይቅ ደርቋል፡፡ ጣና፣ ዝዋይ፣ አባያ፣ ጫሞ፣ አባያታ፣ ከፍተኛ አደጋ ውስጥ ናቸው፡፡ ጣናን ለመታደግ ዘመቻ የተጀመረ ቢሆንም ዘላቂነት ያለው ስራ ስለመኖሩ እርግጠኛ አይደለሁም፡፡
በርካታ ብሄራዊ ፓርኮቻችን ስማቸው ብቻ ቀርቷል፡፡ አንዳንድ ፓርኮች (ለምሳሌ አዋሽ ፓርክ) የቤት እንስሳት የግጦሽ ቦታ ሆነዋል፡፡ አንዳንድ ሀገራት ያሏቸውን የዱር እንስሳት ሀብት እና የተፈጥሮ ደን ዘመናዊ በሆነ መልኩ በማልማት የሳፋሪ/ የቱሪስት መዳረሻዎች ያደርጋሉ (ለምሳሌ ኬንያ፣ ታንዛኒያ፣ ደቡብ አፍሪካ)፡፡
ለተጨማሪ መረጃ ቢሆንዎት፣ ሀገራችን በ 1970- 1980 በነበሩት አመታት ውጤታማ የደን ልማት፣ ጥበቃና አጠቃቀም ያካሄድንባቸው አመታት እንደነበሩ በርካታ የደን ባለሙያዎች ይስማማሉ፡፡ ያን ወቅትም “ወርቃማው” የደን ዘመን ይሉታል፡፡ ወቅቱ መንግስት ለዘርፉ ትኩረት የሰጠበት፣ ጠንካራ መዋቅር የነበረው፣ ተገቢ የሰው ሀይል እና የበጀት ድጋፍ የነበረበት፣ ወዘተ.. እንደነበር መረጃዎች እና የወቅቱ የዘርፉ ምሁራን ያስታውሳሉ፡፡
ዛሬ የመንግስት የደን ኢንተርፕራይዞች የሚያመርቷቸው የእንጨት ውጤቶች በአብዛኛው በዚያን ወቅት የለሙ ናቸው፡፡ ይሁን እንጂ እንዳለመታደል ሆኖ ይህንን ጥሩ ተሞክሮ በተለያየ ምክንያት ማስቀጠል አልቻልንም፡፡
መዋቅሩ ፈርሶ፣ ልምድ ያላቸው የደን ባለሙያዎች ተበታትነው፣ የተገነቡ አቅሞች ፈርሰው (ለምሳሌ የደን ክለላና ቅየሳ ፕሮጀክት ፈርሶ እንደገና ለማደራጀት ተገደናል፡፡)፣ የደን ልማት፣ ስልጠና፣ ምርምርና ኤክስቴክሽን ስርአት መልሰን ሳንገነባ እዚህ ላይ ደርሰናል፡፡ ይህም ውድ ዋጋ እያስከፈለን ነው ብዬ አምናለሁ፡፡ ስለዚህ የጀመሩት አረንጓዴ ሌጋሲ ራዕይዎ እንዲሳካ ሀገራዊ የደን ልማት፣ ስልጠና እና ምርምር ተቋማትን በተገቢው መንገድ ማጠናከር ይገባል ብየ አምናለሁ፡፡
ክቡር ጠቅላይ ሚኒስትር፣ በመጨረሻም፣ ሀገራችን ካላት ስነምህዳራዊ ተለያይነት (Diversity) እና ተስማሚነት፣ አመቺ መልከአ ምድራዊ አቀማመጥ ምክንያት የተፈጥሮ ሀብቶቻችንን (ደን፣ አፈር፣ ውሃ…) በዘላቂነት በማልማት፣ በመጠበቅና በመጠቀም የበለፀገች ሀብታም ሀገር ማድረግ ይቻላል፡፡ ልናስፋፋቸው የምንችላቸው በርካታ የሀገር ውስጥና የውጭ ጥሩ ተሞክሮዎች አሉ፡፡
ለምሳሌ ያክል ሁለገብ ጠቀሜታ እና ፈጣን ዕድገት ያላቸው በርካታ ዛፍ ዝርያዎች፣ በመንግስት እና በለጋሽ ድርጅቶች የሚካሄዱ ውጤታማ የደን ልማትና ጥበቃ ስራዎች እና ፕሮጀክቶች፣ በግል የሚለሙ ሞዴል የደንና ጥምር እርሻ ደን ልማት ስራዎች፣ መንግስታዊ ባልሆኑ ሀገር አቀፍ እና አለም አቀፍ ድርጅቶች የሚካሄዱ ውጤታማ ስራዎችን ለአብነት መጥቀስ ይቻላል፡፡
የማየት ስሜትን ያስገኘና በኤሌትሮመግነጢሳዊ ኅብር ውስጥ በልዕለ-ሓምራዊና በታኅተቀይ ጨረሮች መኻከል የሚገኝ ኤሌትሮመግነጢሳዊ ጨረር ነው። እምሩ ታደሰ "ሕይወት ከጨረር ጋር"
መንግስት በትግራይ ክልል የወሰደውን የህግ ማስከበር ዘመቻ ተከትሎ በክልሉ የንግድ እንቅስቃሴ መስተጓጎሉ የሚታወቅ ሲሆን ይህም በማህበረሰቡ ላይ የተፈጠረውን የኢኮኖሚ ጫና ለመፍታት ሚኒስቴሩ ኮሜቴ በማቋቋም ወደ ክልሉ መላኩ ታውቋል፡፡
የኮሚቴው ሰብሳቢ አቶ የማነ ወረደ እንደተናገሩት በመቐለ ከተማ የንግድ እንቅስቃሴ እንደተጀመረ ገልጸው ሸማቹ ህብተረሰብም የሚፈልጋቸውን ዕቃዎች በተመጣጣኝ ዋጋ እየተገበያየ ነው፡፡
ይህን ተከትሎም በከተማዋ በአሁኑ ወቅት ነጭ ጤፍ በኪሎ 45 ብር ፣ ቀይ ጤፍ 38ብር፣ ሠርገኛ 38 ብር ፣ስንዴ 28 ብር ፣ ሽንኩርት 15ብር ፣ ቲማቲም 10 ብር ፣ ድንች 20 ብር እየተሸጠ መሆኑን የኮሚቴው አባላት በእይታ ማረጋገጣቸውን አመላክተዋል፡፡
ይሁን እንጂ በአሁኑ ወቅት ከህግ ማስከበሩ ጋር ተያይዞ የአንዳንድ የምግብ ሸቀጦች ላይ ማለትም በሞኮሮኒ፣ በሩዝ፣ በምስርና በአተር ክክ እና በቡና ምርቶች ላይ አንጻራዊ የዋጋ ንረት መከሰቱን አቶየማነ ተናግረዋል፡፡
ከዚህም በተጓዳኝ በአሁኑ ወቅት በሃገሪቱ የቤንዚን እጥረት በሃገሪቱ ችግር እንደተከሰተ በማስመሰል ቤንዚን በከተማዋ በሊትር እስከ 50 ብር በህገ-ወጥ መልኩ እየተሸጠ እንዳለ የገለጹት የኮሚቴው ሰብሳቢ ይህም ትልቅ እልባት ያሻዋል ብለዋል፡፡
መሠረታዊ የሸቀጥ የአቅርቦት ችግር እንዳይከሰት አሁን በጊዚያዊነት ጉና እነዚህን ምርቶች እንዲያከፋፍል ሃላፊነት የተሰጠው መሆኑን ሃላፊው ገልፀው ይህንን ሃላፊነት ለጉና ብቻ የመስጠት ፍላጎት እንደሌለውና በቅርቡ ሌሎች በመላ ሃገሪቱ ለሚገኙ የንግድ ድርጅቶች የማከፋፈል ሃላፊነቱ እንደሚሰጥም አስረድተዋል፡፡
እነዚህን ምርቶች በማከፋፈሉ ተግባር ላይ በአሁኑ ወቅት ዩኒየኖች የማከፍፈል ስራ እየሰሩ መሆኑን እና በቀጣይ ግን ዘይትና ስኳር በመንግስት ለማከፋፍል ዕቅድ መያዙንም አቶ ዮሴፍ መግለፃቸውን ከንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ያገኘነው መረጃ ያመላክታል፡፡
ከአዲስ አበባ ብሔራዊ ቴአትር አካባቢ ከሚገኘው የኢፌዴሪ ባህልና ቱሪዝም ቢሮ ደጅ ተነስተን አርባ ምንጭ እየዘለቅን ነው። እናንተ እነማን ናችሁ? ላለ፣ በደቡብ ክልል ጊዶሌ ከተማ በደራሼ ወረዳ የሚከበረውን የፊላ ፌስቲቫል ተመልክቶና ቃኝቶ ለተመልካች፣ ለአድማጭ እንዲሁም ለአንባቢ ለማድረስ በባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር አስተባባሪነት፣ ከየመገናኛ ብዙኀኑ የተውጣጣን ጋዜጠኞችና የካሜራ ባለሞያዎች። እነሆ እኔም ከተጓዦቹ መካከል ነበርኩና፣ ከደርሶ መልስ በሰው አእምሮ አድሮ ለትውስታ ከሚቀረው መካከል ይህን የጉዞ ማስታወሻ ላካፍላችሁ ወደድኩ፤ ልምላሜ የማይለየው ደቡቡ የኢትዮጵያ ክፍል በፀሐይዋ ንዳድ የተበገረ አይመስልም። ከተራሮች አናት አንስቶ ዳርቻ የሌላቸው የሚመስሉ መሬቶች አረንጓዴ ምንጣፍ ለብሰዋል። ረጃጅምና ባለሰፋፊ ቅርንጫፍ፣ የጎልማሳ እድሜ እንዳስቆጠሩ ግንዳቸው የሚያሳብቅ ዛፎች ስብሰባ የተቀመጡ አልያም ሰልፍ የወጡ ይመስላሉ። አሻግረን ስንመለከት ከሰማይ ጋር የገጠሙ የሚመስሉት ሐይቆች የተሳፈርንበት መኪና ጎማ ከረገጠው መሬት ውጪ ምድር ሁሉ በውሃ የተመላች የሚመስልን ስሜት ይፈጥራል።
በነገራችን ላይ፣ የካሜራ ባለሞያ እንዲህ ያለውን የተፈጥሮ ትዕይንት በምስል ቀርጾ ሲያቀርብ ዳኝነቱን ለተመልካች ይተዋል። ወዲህ ግን፣ ለአንባቢ አልያም ለአድማጭ ብቻ ‹ይህን ውበት ዐየሁ› ብሎ መንገር አስቸጋሪና ከባድ ነው። ቃላት በአንድ ወገን ግነት ሊመስሉ አልያም ሊያሳንሱ ይችላሉ። እንግዲህ ማየት ማመን፣ ሳያዩ ማመን ደግሞ ብጽዕና ነውና፣ መልክዓ ምድሩ፣ የሰዉ እንግዳ ተቀባይነት፣ ውበትና ድምቀቱ እንዲህ ነው ብዬ ስጽፍ፣ ከአገላለጽ አሳንሼ እንጂ አብዝቼ እንዳልሆነ እንድትረዱኝ አደራ እላለሁ።
ወደ ነገራችን እንመለስ፤ አዳራችንን አርባ ምንጭ አድርገን ረፈድፈድ ሲል ወደ የደራሼ ወረዳ ማእከል ወደ ሆነችው ጊዶሌ ከተማ ደረስን። የከተማዋ መግቢያ ጀምሮ መንገዱ በአረንጓዴ፣ ቢጫና ቀይ ቀለም ሰንደቅ ዓላማዎች ደምቋል። የደረስንበት እለት የጥምቀት ዋዜማ ወይም ከተራ ነበር። የገባንበትን ጨምሮ በሦስት አቅጣጫ የሚታዩት የከተማዋ ዋና ዋና የሚባሉ መንገዶች በሕዝብ ለመመላት አፍታ አልወሰደባቸውም። እኛም እግራችን አካባቢው እንደደረሰ ማረፊያችንን ከመፈለግ በኋላ የዚህ ሁነት አካል ለመሆን ተጣደፍን።
ለጥምቀት ያልሆነ ቀሚስ ይበጣጠስ በደራሼም ይሠራል፤ ቆነጃጅቱ ሁሉ አደባባዩን መልተውታል። ነጠላ ደርበው በዝማሬና በእልልታ ከተጠመዱት ኋላ ፊላ ከሚጫወቱት በኩል በውብ የልጅነትና የወጣትነት ለዛ የሚጫወቱና የሚሳሳቁ የደራሼ ቆነጃጅትና ጉብሎች ይታያሉ። እርሱ ትከሻዋ ላይ፣ እርሷ ወገቡ ላይ እጃቸውን አሳርፈው ወዲያና ወዲህ እያሉ፣ ወንዶቹም እየተቀያየሩ ሴቷን እያቀፉ የእግር ምታቸውን ከፊላው ጋር አስተካክለው ይጨፍራሉ። ጥር በደራሼ እንዲህ በወጣቶችና ልጆች ቡረቃ፣ በአዋቂዎች ፈገግታ ደምቆ ይዘልቃል።
ደራሼ ከአርባ ምንጭ ሃምሳ ኪሎሜትር አካባቢ ርቀት ላይ በከፍታ የሚገኝ፣ አራት ብሔረሰቦችን ያካተተ ወረዳ ነው። እንደዛሬ ሳይሆን ለወትሮው ‹የሰገን አካባቢ ሕዝቦች› በሚባል ዞን ስር ከሚገኙ አምስት ወረዳዎች መካከል ነበር። ታዲያ ባለብዙ ታሪክና የበርካታ ታሪካዊ ኹነቶች አውድ የነበረው ይህ አካባቢ፣ የጋርዱላ መገኛ ነው።
ጋርዱላ የተራራና የመስተዳድር መዋቅር ሥም ነው። ከአርባ ምንጭ ወደ ደቡብ ኦሞ በሚወስደው የስምጥ ሸለቆ መንገድ ላይ፣ ከጫሞ ሐይቅ ማብቂያ አርባ ኪሎሜትር አካባቢ በስተምዕራብ ነው፤ መገኛው። ይህ ስፍራ ደግሞ በመስተዳድር መዋቅርነት ያገለገለው ከ1883 ጀምሮ ለአርባ ዓመታት ያህል ነው። አሁን ላይ ታደያ ተራራው በአገር ዐቀፍ ደረጃ ተከልሎ በተመዘገበ የተፈጥሮና ሰው ሠራሽ ደን ተሸፍኗል።
ስለጋርዱላ ከተነሳ ከመልክዓ ምድራዊ ሥሪቱ ጀምሮ በመስተዳደርነት የነበረው መልክ ሰፊ ጊዜን የሚሻ በመሆኑ ይቆየን። አንድ ጉዳይ ብቻ ግን ለጉዳያችን ማንደርደሪያ ይሆነን ዘንድ እናክል፣ ጣልያን ኢትዮጵያን በወረረበት ጊዜ፣ ልክ በዓመቱ ማለትም በ1929 ነው ጋርዱላን ‹የተቆጣጠረው›። ታድያ አርበኞች በሽምቅ ውጊያ እረፍት ቢነሱት፣ ጋርዱላ የአርበኞች የስንቅና የመረጃ ምንጭ ነው በሚል ግምት በአውሮፕላን ቦንብ አጋየው። እና ከተራራው ወረድ ብሎ አዲስ ከተማን ቆረቆረ።
አጋጣሚ ደግሞ ይህ አዲስ ይቆርቆር የተባለው ከተማ የተሰየመበት ስፍራ የደራሼ ብሔረሰብ የባህል መሪ ግራዝማች ሰማ ሳይሌ ‹ቤተመንግሥት› ይዞታ የነበረ ነው። ታድያ በአካባቢው ይኖሩ የነበሩ ሰዎች ኪቶሌ እያሉ ነበር መኖሪያ ስፍራቸውን የሚጠሩት፣ ሲውል ሲያድር ጊዶሌ ተባለ። ኪቶሌ ትርጉሙ ‹ወይና ደጋ› እንደማለት ነው።
ታድያ የደራሼ ወረዳ ማእከል የሆነው ጊዶሌ ከተማ፣ ከጠላት የጣልያን ጦር አገር ለቅቆ መውጣት በኋላ ያረፈው በአርበኞች እጅ ላይ ነው። ጋርዱላ መቃጠሉን ተከትሎ ከስፍራው የተፈናቀሉ የአጼ ምኒልክ ሠራዊት ቤተሰብ አባላትም ኑሮአቸውን በጊዶሌ ከተማ አድርገው ነበር። በአካባቢው ለአስተዳደር የተሰየሙ ባለሥልጣናት፣ የቤተክርስትያን አባቶች፣ የፖሊስ አባላትን ጨምሮ የንግድ ሰዎች ተሰባስበው ነበር።
ይህ ሁሉ ተዳምሮ ደራሼ ወረዳ ከአራቱ ብሔሮች በተጨማሪ ብዝኀነትን የተላበሰ አካባቢ ሊሆን ችሏል። ለምሳሌ ‹ድራይታት› ወይም ‹ዲራሽታት› ተብሎ የሚጠራው ቋንቋ በደራሼ አካባቢ ቢነገርም፣ አማርኛን ጨምሮ ሰፊ የሆነ የኦሮምኛ ቋንቋ ተናጋሪ ይገኛል። ጋርዱላ ከተማ ከመቃጠሉ አርባ ዓመታት አስቀድሞ በአካባቢው ሰፍሮ የነበረው የምኒልክ ሠራዊት አባላት አብዛኛዎቹ ኦሮምኛ ተናጋሪ ነበሩ። ይህም በአካባቢው ነዋሪ የሆኑ ሰዎችም ቋንቋን እንዲለምዱትና እንዲናገሩት አስችሏል።
የደራሼ ወረዳ 78 ሺሕ 718 ሔክታር የቆዳ ስፋት አለው። በሰሜን የጋሞ ጎፋ፣ በደቡብ የኮንሶና አሌ ወረዳ፣ በምሥራቅ የኮንሶና አማሮ ወረዳ እንዲሁም በምዕራብ የጋሞ ጎፋና የአሌ ወረዳ ያዋስኑታል። በዚህ አካባቢ ጥቂት የማይባሉ ታሪካዊ ኹነት የተፈጸመባቸው መስህቦች እንዲሁም ድንቅ የተፈጥሮ ሀብቶች ይገኛሉ።
በተለያየ መጠን ከቀርከሃና ሸንበቆ የተዘጋጁት ባለቀዳዳዎቹ መሣሪያዎች፣ የሰዎችን ትንፋሽ ሲያገኙ ሊገመት የማይችል ድምጽ ያወጣሉ። አዛውንትም፣ ጎልማሳም የሆኑ ደራሼዎች እንደ ጎረምሳና ወጣቶቹ ለፊላ መሣሪያ ትንፋሽ ሳያጥራቸው በእግራቸው ዜማውን የተከተለ ምት ይመታሉ። መሣሪያውን መጫወት የሚችሉ ሴቶች በትንፋሽ፣ የቀሩት ደግሞ በእግራቸው መሬቱን እየደለቁ ከወዲያ ወዲህ ተያይዘው ይጫወታሉ።
የጊዶሌ ከተማ መሃል ሜዳ የፊላ ጨዋታ አደባባይ ነው። የከተማው ሰው አደባባዩ የሚገኝበትን አደባባይ ‹ፒያሳ› ወይም ‹መስቀል አደባባይ› ብሎ ሲጠራው፣ የገጠሩ ሰው ደግሞ ‹የባህል ጨዋታ አደባባይ› ብሎ ሰይሞታል። ለፊላ ጨዋታ እንዲህ በጥር ወር፣ በጥምቀት ማግስት በአራቱ የከተማዋ ማዕዘናት ተምሞ የሚሞላው ይህን የጊዶሌን መኻል አደባባይ ነው።
ለወትሮ ማኅበረሰቡ በተገኙ መልካም አጋጣሚዎች ይጫወት የነበረውን የፊላ ጨዋታ ለአገር ለማስተዋወቅና ለዓለምም ለማሳየት፣ ዓመታዊ ፌስቲቫል እንዲዘጋጅ የሆነው ከኹለት ዓመት በፊት ነው። በዚህ አጋጣሚም ለደራሼ ታሪካዊ፣ ባህላዊና ተፈጥሮአዊ ቅርሶች መታየት ምቹ አጋጣሚ ፈጥሯል።
ፊላ ፌስቲቫል ዘንድሮ ማለትም 2013 ለሦስተኛ ጊዜ ነው የተካሄደው። ፊላ ምንድን ነው? ብሎ ለጠየቀ፣ ፊላ የሙዚቃ መሣሪያ ነው። ይህ መሣሪያ አራቱም በወረዳው የሚገኙ ብሔሮች የሚጠቀሙት ሲሆን፣ እነዚህም ደራሼን ጨምሮ ኩሱሜ፣ ማሾሌ እና የሞስዬ ብሔረሰብ ናቸው።
የፊላ ጨዋታ መች ተጀመረ የሚለው ከአፈ ታሪክ የተቀዳ መልስ አለው፣ ይህም ኅብረተሰቡ በአካባቢው መኖር ከጀመረበት ጊዜ የሚነሳ ነው። ታሪኩ ደግሞ እንዲህ ነው አሉን፣ ‹‹ሀልላ የሚባል የቆላ ዛፍ አለ፣ እሾህ ረዘም ያለና ከስሩ ክብ ሆኖ ከጎኑ ክፍተት (ስንጥቅ) ያለው። ነፋስ በሚነፍስበት ጊዜ ታድያ ለጆሮ የሚስብ ድምጽ ያወጣል። እረኞችም ይህን ድምጽ ሰምተውና በድምጹ ተማርከው ተመሳሳይ ድምጽ ለማውጣት የሚችል መሣሪያ ሠሩ።
ይህን ተመሳሳይነት ያለው ድምጽ የሚያወጣ መሣሪያ የሠሩት ከጉሎ እንጨት ነው። እነርሱም በእርሻ ቦታቸው እየነፉ ይጫወቱበት ቀጠሉ። እንዲህ እያለ ተስፋፍቶ፣ በዜማና በአጨዋወት ስልት፣ በምጣኔ፣ በውዝዋዜ ታጅቦ፣ ፊላ ከሙዚቃ መሣሪያነት ብቻ ከመሆን የላቀ የደራሼ ሀብት ሊሆን ቻለ። ከቀርከሃ እና ሸንበቆም እያዘጋጁ ይጫወቱ ቀጠሉ።
የጃዝ አባት ክቡር ዶክተር ሙላቱ አስታጥቄ በዚህ ፊላ በተባለ ባህላዊ የሙዚቃ መሣሪያ ዙሪያ ጥናት አድርጓል። በዚህም ጥናት መሠረት ፊላ የጃዝ ሙዚቃ መሠረትና አንድ ግብዓት ሆኖ ሲያገለግል፣ ባለ ሰባት ኖታ የሙዚቃ መሣሪያ መሆኑም ታውቋል።
ፊላ በወረዳው በሚገኙ ብሔረሰቦች መካከል እንደ ቋንቋ መግባቢያም ጭምር ነው ቢባል ማግነን አይሆንም። ታድያ ከጥምቀትና በማግስቱ በድምቀት በአደባባይ ከሚከበረው የፊላ ጨዋታ በተጨማሪ፣ የተለያዩ ምክንያቶች ለፊላ ጨዋታ ምክንያት ናቸው። እንግዳ ለመቀበል፣ በግጭት ወቅት ድል ሲገኝ፣ በእርቅ ጊዜ ፊላን ይጫወታሉ። ፊላን ለመጫወት እድሜ አልያም ጾታ መስፈርት አይደሉም፣ ስልቱን ማወቅ ብቻ በቂ ነው፤ ቀላል ነው ማለት ግን አይደለም።
በተጨማሪ ፊላን በሰርግ፣ በሚያዝያ ወር ለእርሻ ሥራ ወደ በረሃ በሚወጣበት ጊዜ፣ የመኸር ምርት በሚሰበሰብ ወቅት እንዲሁም በተለያዩ ሐይማኖታዊ ክብረ በዓላት ላይ ይጫወቱታል።
ሰይድ አሕመድ፣ የጊዶሌ ከተማ ነዋሪ ናቸው። ከእርሳቸው ጋር ግማሽ ሰዓት የተጠጋ ቆይታ አድርገናል። በግሩም የአተራረክና አገላለጻቸው ካካፈሉን ውስጥ፣ ይልቁንም በአካባቢው የመጀመሪያ ስለሆነው ጥንታዊ ትምህርት ቤት ያወጉን ይገኝበታል። መምህር ሰይድ በዚህ ትምህርት ቤት ተምረዋል፣ አስተምረዋልም።
‹የፊታውራሪ ገበየሁ መታሰቢያ ትምህርት ቤት› ይባላል። ከመግቢያው በር ላይ ተጽፎ የሚገኘው ሥም ግን ‹የጊዶሌ መጀመሪያ ደረጃ 1ኛና 2ኛ ሳይክል ትምህርት ቤት› የሚል ነው። የትምህርት ቤቱ ሥያሜ የተቀየረው በደርግ ዘመነ መንግሥት እንደነበር ነው ሰይድ ያወሱት።
‹‹ሸሽቼ ከኋላዬ ከተመታሁ አሞራ ይብላኝ፤ ከፊት ለፊት ስፋለም ከወደቅሁ ግን እሬሳዬን ትውልድ ቦታዬ ውሰዱልኝ›› ያሉት ፊታውራሪ ገበየሁ፣ በአድዋ ጦርነት ከፍተኛና አስደናቂ ግድል የፈጸሙ የአገር ባለውለታ ናቸው። በተያያዘ ደግሞ የአድዋ ጦርነት ላይ ከዘመቱት መካከል የሀብተጊዮርጊስ ዲነግዴ ጦር የተነሳው ከጋርዱላ ነበር።
ታድያ ከጦርነቱ ማብቃት በኋላ ፊታውራሪ ገበየሁ አስቀድሞ በጠየቁት መሠረት አካላቸው በትውልድ ስፍራቸው አረፈ። በጋርዱላ ደግሞ መታሰቢያቸው የሚሆን ትምህርት ቤት እንዲገነባ አጼ ምኒልክ አዘዙ። ይህም ትምህርት ቤት በ1938 ተሠርቶ ዘመናዊ ትምህርት በአካባቢው እንዲጀመር ምክንያት ሆነ።
ብሩ ስማሎ የተባሉ ሰው ‹የጋርዱላ ታሪክ› በሚል ርዕስ የአካባቢውን ሁለንተናዊ ታሪክ የሚዳስስና በ2008 ለህትመት የበቃ መጽሐፍ ላይ እንዲህ ሲሉ ስለትምህርት ቤቱ ሥያሜ ጠቅሰዋል፤ ‹‹…ይህ ትምህርት ቤት የእውቀት ማዕድ በመሆን በገጠርና ከተማ መካከል ዘላቂ ትስስርን የፈጠረ ብቻ ሳይሆን የአገር ፍቅርንና የጀግንነት መንፈስን በትውልድ ውስጥ ያበቀለ ልዩ ሠርቶ ማሳያ ነበር። ዳሩ ግን በ1975 ገደማ የተደረገው የትምህርት ቤቱ የሥም ለውጥ ምክንያት ሲመዘን ቁምነገሩ ሚዛን የሚደፋ አይመስልም።››
ሰይድ በበኩላቸው ትምህርት ቤቱ ጥንታዊ እንደመሆኑና ፕሮፌሰር በየነ ጴጥሮስን ጨምሮ አንጋፋ ምሁራንን ያፈራ ከመሆኑ ጋር ሲነጻጸር፣ አሁን ያለበት ደረጃ እዚህ ግባ የሚባል አይደለም። ‹‹እድገቱ ባለበት ነው።›› ብለዋል። ምንም እንኳ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታቸውን ለጨረሱ ተማሪዎች በ1962 የኹለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤትን በዛው እንዲከታተሉ ለማስቻል ትምህርት ቤት ቢገነባም፣ በዘርፉ በርካታ ሥራዎች እንደሚቀሩ ሰይድ ከልምድና ከዕይታቸው አካፍለዋል።
ሰይድ ከትምህርት ቤቱ በተጨማሪ አያይዘው ካነሱት ኹነት አንዱ ከዛሬ 125 ዓመት በፊት ወደ አድዋ የሚወስደን ታሪክ ይገኝበታል። በነገራችን ላይ በደራሼ የአድዋ ጦርነት እንዲሁም የጣልያን ወረራ ጉዳይ በስፋት አሻራ ያሳረፉ ክስተቶች ናቸው። አካባቢው የአድዋ ድል በድምቀትና በልዩ ክብር ታስቦ ከሚውልባቸው አካባቢዎች መካከልም ነው።
የመጀመሪያው ታሪክ እንዲህ ነው። የአድዋ ጦርነት ላይ ከሠራዊቱ ጋር አብረው የዘመቱ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስትያን ታቦታት ይገኙበታል። ታድያ ከድል በኋላ በአድዋ የተገኙ ታቦታት ወዴት ይሂዱ ሲባል፣ አንደኛው የቅድስት ሥላሴ ታቦት ወደ ወረኢሉ ተንተአ ከተማ እንዲሄድ ተባለ። በዛም ‹ደብረ ሠላም› በሚል መጠሪያ የቅድስት ሥላሴ ቤተክርስትያን እንዲታነጽ ሆነ።
ኹለተኛው የጊዮርጊስ ታቦት ደግሞ ወደ አዲስ አበባ፣ አሁን ፒያሳ የሚገኘው አራዳ ጊዮርጊስ እንዲሄድ ተባለ። ሦስተኛው የጊዮርጊስ ታቦት ደግሞ የሀብተ ጊዮርጊ ዲነግዴ ሠራዊት ከጋርዱላ ተነስቶ ነውና አድዋ ዘምቶ ድል ያደረገው፣ በጋርዱላ እንዲሄድ ተባለ። እናም በ1888 በጋርዱላ የቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተክርስትያን ታነጸ፣ ታቦቱም በክብር ገባ።
ከአድዋ ድል አርባ ዓመታት በኋላ፣ ጣልያን በበቀል ስሜት ኢትዮጵያን ሲወር፣ ከላይ እንደተጠቀሰው የሀብተ ጊዮርጊስ ዲነግዴ ሠራዊት መነሻ የነበረውን ጋርዱላን ለማጋየት አላንገራገረም። ያም ብቻ አይደለም፣ በባንዳዎች ጠሪነት በአካባቢው የነበሩ የተለያየ የጦር ሥልጣን ያላቸውን ኢትዮጵያውያን እንዲሰበሰቡ በማድረግ፣ በቦንብና ከባድ መሣሪያ በአንድ ጊዜ እንዲጨፈጨፉ አድርጓል። በደራሼ ይህ የሰማዕታት መቃብር አሁን ድረስ ሰማዕታቱን እያወሳ ይገኛል።
ታድያ ሰማዕታቱ እንደሚታሰቡት ሁሉ የአድዋ ድልም ይዘከራል። ብሩ ስማሎ ከላይ በጠቀስነው መጽሐፋቸው ይህን፣ ይልቁንም ከትምህርት ቤቱ ጋር በማያያዝ ጠቅለል አድርገው እንዲህ ሲሉ አስፍረውታል፤ ‹‹ተማሪዎች ለክብረ በዓላቱ ተሰልፈው የየካቲት 23 ቀን 1888ን የአድዋ ድል ዲስኩር ሲነበብ፣ ትምህርት ቤቱ በሥሙ የተሰየመውና የድሉ ቋያ የነበረው ፊታውራሪ ገበየሁ ገድል ይነሳ ስለነበር ነው። ሌላው የጀግንነት ወኔ መቀስቀሻ የ1933 ሚያዝያ 27 የድል በዓል ሲነሳ ደግሞ፣ ለአገራቸው በዱር በገደል ሲዋጉ ጋርዱላ ላይ በፋሽስት ጣልያን የተጨፈጨፉ አርበኞች ስለሚታወሱ ነው።››