Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
* ይህ እንዲፈጠር የኢሕአዴግ አባል ድርጅቶቸ አስተዋፅኦ እንዳለ ሆነ የቀድሞውን አስተዳደር ሲቃወሙ የነበሩ ነገር ግን አሁን መንግስትን የተለጠፉ ፖለቲከኞች፣ የመንግስትን ጥሪ ተቀብለው መንግስታዊ ኃላፊነት የተረከቡ ባለሙያዎች፣ የዐቢይ አህመድን አስተዳደር ነባራዊ እውነታውን እንዳይረዳ አድርገዋል። ያልተገባ አፕሩቫል ሰጥተዋል።
* ለዚህ የባለጊዜነት/ተረኝነት እና የሃገር አልባነት ስሜት መፈጠር አስተዋፅኦ ያደረጉ በርካታ ነገሮቸ ቢኖሩም እንደሕገ መንግስቱ የአንበሳውን ድርሻ የሚወስድ የለም።
* በሕይወት የተረፉት እና ወደፊት የሚመጡት የክልሉ መሪዎች ይህንን ኢፍትሃዊ ‘አማራ-ጠል’ ስርዓት እልባት እንዲያገኝ ማድረግ የመጀመሪያ ተግባሩ መሆን አለበት። አለበለዚያ የህዝቡ ፍላጎት የሚፈጥረው ጫና ሁለተኛ ዙር መተላለቅ እንዳይፈጠር ያሰጋል።
* የአዲስ አበባ ሕዝብ በዜጎችን ስም በሚነግዱ እና ኢህአዴግን በምርጫ ሊቀጡ ቀጠሮ በሚይዙ ቡድኖች እየተታለለ መኖር የትም አያደርሰውም። ለኢትዮጵያ ሕልውና ከተቻለ መታገል ነው። ካልሆነ ተስፋው ስደት ብቻ ነው።
*በትግራይ ልሂቁና ፖለቲከኛው አራት ኪሎን እየናፈቀ ሕዝቡን በፕሮፓጋንዳ እየጠመዘዘ ነው፡፡ ኢትዮጵያ ብትፈርስ የሚጎዳው ሕዝቡ ነው፡፡ ከአማራ ክልል ጋር የሚገናኘው መንገድ በመዘጋቱ የፈጠረው ችግር የአደባባይ ሀቅ ነው፡፡ ይህንን የሚያስተውል በቂ ልሂቅ እና ፖለቲከኛ በመድረኩ የለም፡፡
* ደቡብ ክልል ተብሎ በሚጠራው የሀገሪቱ ክፍል አማራጮች ያሉት ይመስለኛል፡፡ አንደኛው ደቡብ በተባለው ከረጢት ውስጥ ሆኖ የሃገሪቱ ገዢዎች ደጋፊና ተባባሪና በስልጣን ላይ ያሉት በሚሰጡት ድርጎ መኖር ነው፡፡ ሁለተኛ የሲዳማ መንገድን በመከተል ክልልነት በማወጅ ኢትዮጵያን ለማፍረስ ከሚሰሩ ኃይሎች ጋር በመተባበር በሚመሰረተው ኩርማን ሃገር ውስጥ ከመጀመሪያው ባልተለየ አጃቢነት መኖር ነው፡፡ ሦስተኛው በዜግነት በእኩልነት የሚኖሩባት ኢትዮጵያ እንድትፈጠር መታገል ነው፡፡
* የኦሮሞ ልሂቅ ከጥቂቱ በቀር Live with it በሚባል ትዕቢት ተወጥሯል፡፡ ኢትዮጵያ እስክትሰበር ድረስ ለመመዝበር ቁርጠኝነት አለው፡፡ ስትሰበር ደግሞ ኩርማን ሃገር ለመመስርት ስለማይዳዳ Nothing to care ሁለተኛው መፈክሩ ነው፡፡ ይመክራሉ ይዘክራሉ የተባሉት በለው በለው የሚል ማደናበር ላይ ናቸው፡፡ ይህንን ታሪካዊ ኃላፊነት የሚረዱና ለመስራት የማይለግሙ ወዴት አሉ?
*ሶማሌ፣ አፋር፣ ጋምቤላና ቤኒሻንጉል በዳር ሃገር (periphery) ስም ሁሌ አጋር ተብለው ከሃገሪቱ የኢኮኖሚ እና ፖለቲካዊ ጉዳዮች ተገልለው መኖር ይመርጡ ይሆን? መቼም ወደ ፖለቲካ ስልጣን የማያመጣቸውን ከዜጎች እኩል የማያደርጋቸውን ስርዓት ካላዋለዱ በኩርማን ሃገር መረገጥ እጣ ፈንታቸው ነው፡፡
* ይህ የተረኝነት እና የሃገር አልባነት መንፈስ እንዲፈርስ ሕገ መንግስቱ እንዳይነካ ከሚፈልጉ እና ህገ መንግስቱ እንዲለወጥ የሚፈልጉ ሰዎችን ያካተተ ብዙሃኑ ኢትዮጵያዊ እምነት የሚጥልበት በግልፅነትና በታማኝነት የሚሰራ የሕገ መንግስቱን ጉዳይ በምን አይነት መንገድ መፍትሔ እንደሚያገኝ የሚያማክር ቡድን በተቻለ ፍጥነት መቋቋም አለበት።
* በአሁን ወቅት በጠቅላይ አቃቤ ህግ እየተደረገ ያለው አፋኝ ህጎችን የማሻሻል ሂደት በግልፅነቱ፣ በተዓማኒነቱና በአሳታፊነቱ እንደመነሻ የሚያገለግል ስለሆነ ይህ ሕገ መንግስቱን የሚያሻሽል/የሚለውጥ ሂደት ትምህርት ቢወስድ መልካም ነው።
* የኢትዮጵያ መከላከያ ሚኒስትር አቶ ለማ መገርሳ እንዳሉት ይህ ወቅት የሸግግር ነው። በሽግግር ወቅት የሚኖር ስልጣን በመደበኛ ጊዜ ከሚኖር ስልጣን ያነሰ መሆኑ ሊሰመርበት ይገባል። ስለዚህ በዚህ ወቅት ስልጣን ላይ ያሉ ሰዎች ራሳቸውን እንደ ባለሙሉ ባለስልጣን ሳይሆን ለጊዜው መደበኛ የመንግስት ስራዎችን ለማከናወን በአደራ መልክ በኃላፊነት ስልጣን እንደያዘ በመቁጠር ሁሉንም የህብረተሰብ ክፍል ያማከሉ ስራዎችን ማኀበረሰቡን እያማከሩ እንዲሰሩ ይደረግ።
← በኢትዮጵያ ውስጥ በተለይም በአማራው ክልልና በአዲስ አበባ ወጣቶችን እያፈኑ ያለ ፍርድ ቤት ትዕዛዝ በእስር ቤት ማጎር በአስችካይ እንዲቆም ለኢትዮጵያ መንግስት የተላለፈ ጥሪ
ተቃዋሚ ፓርቲዎችን በማስተባበርና በማቀራረብ እርቅ ለማስፈን እንደሚንቀሳቀስ የሚነገርለት የመግባባት፣ አንድነትና ሰላም (ሰላም) ማህበር ስራ አስኪያጅ አቶ ፋንታሁን ብርሃኑ መታሰሩን ምንጮች ለነገረ ኢትዮጵያ ገለጹ፡፡ አቶ ፋንታሁን የታሰረው ‹‹የሰላም ጥሪ›› በሚል ነጭ ሰንደቅ አላማ በማውረብለብና የማህበሩን አላማ የሚገልጹ፣ እንዲሁም ማህበሩ በአሁኑ ወቅት ለአገሪቱ ችግር የሚላቸውን ጉዳዮች በዝርዝር የያዘ በራሪ ወረቀት ለህዝብ በመበተን ማህበሩን በማስተዋወቅ ላይ በነበረበት ጊዜ እንደሆነ ታውቋል፡፡
በራሪ ወረቀቱ የህሊና እስረኞች መፈታት እንዳለባቸው፣ መንግስት በሀይማኖቶች ላይ ጣልቃ መግባት እንደሌለበት፣ በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች ዜጎችን ማፈናቀሉ እንዲቆምና መንግስት በተቋማት ላይ ከሚያደርገው ጣልቃ ገብነት እንዲቆጠብ የሚመክሩ ሀሳቦች እንዳሉበት ለማወቅ ተችሏል፡፡
ነጭ ሰንደቅ አላማ ሲያውረበልብ፣ የማህበሩን አላማና በህዝብ ላይ አሉ ያላቸውን ችግሮች ለህዝብ ሲያስተዋወቅ የተያዘው አቶ ፋንታሁን ህዝብን ለማነሳሳትና አመጽ ለመቀስቀስ ሙከራ በማድረግ በሚል እንደተከሰሰም ምንጮች ለነገረ ኢትዮጵያ ገልጸዋል፡፡
አቶ ፋንታሁን እሁድ ጥቅምት 23 ሽሮ ሜዳ አካባቢ በራሪ ወረቀት ሲበትን ተይዞ ላዛሪስት በሚባለው ፖሊስ ጣቢያ ታስ እንደሚገኝ ታውቋል፡፡ (ምንጭ እና ፎቶ: ነገረ ኢትዮጵያ / Negere Ethiopia)
“ማንም ሰው በፖለቲካ አመለካከቱ አልታሰረም! ሊታሰርም አይገባም!ኢህአዴግ ከስሕተቱ ይማራል! ከተባለ..የሰላም ማኅበር ማቋቋምና የህዝብ ብሶትን ለመንግስት ማሳወቅ በየትኛው ሕግና ሰንደቅ ወንጀለኛ ያደርግ ይሆን?
_____ለመሆኑ የኢትዮጵያ ሕዝባዊ መከላከያ ለሕዝብ፣ ለሀገር ሉዓላዊነት ከቆመ ይህንን የተበላሸ(የበሰበሰ) ሥርዓት መምከር ወይንም የከፋ ውጥንቅጥ ውስጥ ከመግባታችን በፊት ማንአለብኝነት፣ የህዝብ ንቀት፣አምባገነን፣ የወሮ-በላ ቡድን እንዲወገድ አስተዳደሩን በሠላም ተረክቦ ለፍትሀዊ አስተዳዳር ማስረከብ ሀገራዊ ቃለ-መሐላ ግዴታ የገባበት፣ ኀላፊነትም የወሰደበት ለግለሰብና ለፖለቲካ ፓርቲ ዕድገት፣ ብልፅግና ሳይሆን ለሕዝብ ሠላምና ደህንነት መሆኑን አይዘንጋ!። ሠላም ለሁሉም።
“የአገልግሎት ሰጪ ተቋማት ውጤታማነት የመንግሥትን ሕዝባዊ ቅቡልነት ይወስናል” ኮሚሽነር በዛብህ ገብረየስ ባሕር ዳር፡ የካቲት 05/2013 ዓ.ም (አብመድ) የመንግሥት አገልግሎት ዘርፍ ተቋማት ዘመን ተሸጋሪ፣ ከማንኛውም ጣልቃ...
ሓላፊ ጉዳይ ስደተኛታት ዝመርሖ ልኡኽ መንግስቲ ብሪጣንያ ምስ ምክትል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን ዓብደል ቓኒ ኣል ናዕም ብሮቡዕ 2 ታሕሳስ ኣብ ካርቱም ኣብ ዝገበርዎ ርክብ፣ ብሪጣንያ ነቲ ብዶብ ሱዳን ዝግበር ዘሎ ዋሕዚ ንምግታእ ምስ ሱዳን ክትተሓባበር ድልውቲ ምህላዋ ተዘራሪቦም።
ዝበዝሐ’ቲ ናብ ኤውሮጳ ዝግበር ዘሎ ዋሕዚ ስደት ካብ ሱዳን ይብገስ ምስ ምህላዉ፣ ብሪጣንያ ብፍላይ ኣብ ምህዳን ደላሎን ኣሰጋገርቲ ሰባትን ንዝነጥፉ ሰባት ኣብ ምህዳን ምስ ሱዳን ክትተሓባበር ከምእትደሊ’ያ ትገልጽ።
ብሪጣንያ ዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ነቲ ምስ ፈረንሳ ዘዳውባ ከባቢታት ብጽኑዕ ኣብ ርእሲ ምዕጻዋ፣ እቲ ዋህዚ ካብ ዝጅምረሉ ሃገራት ብፍላይ ካብ ሱዳን ንምክልኻሉ’ያ ምስ መንግስቲ ሱዳን ብሓባር ንምስራሕ ትዝቲ ዘላ።
ካብ ዶባት ሱዳን ዝብገሱ ኣሽሓት ዜጋታት ሱዳን፣ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብመንገዲ ሊብያን ማእከላይ ባሕርን ኣቢሎም ናብ ብሪጣንያን ካልኦት ሃገራት ኤውሮጳን ንምስጋር ከምዝሕልኑ ይፍለጥ።
“ልሙጥ ባንድራ መያዝ ይቻላል፡፡ልሙጧን ኢትዮጵያ ግን እውን ማድረግ በፍጹም አይቻልም፡፡ምክንያቱም ኢትዮጵያ የብዙ ብሄር ብሄረሰቦች ሀገር እንጂ የጥቂት የቀድሞ ስርዓት ናፋቂዎች ሀገር አይደለችም፡፡ – https://t.co/rQko73MRMj pic.twitter.com/uFkLHxVcNB
ጠባብና ዘረኛ ማናው ?የኔ ቋንቋ፣ የኔ ባህልና እትዮጵያውነት በግድ መቀበል አለብህ የሚሉት ምንልካውያን ናቸው ወይስ ሁሉም የእትዮጵያ ህዝቦች በማንነታቸው ኮርተው መኖር አለባቸው የምሉት የኦሮሞ።ህዝቦች ናቸው ?
እቲ ቤት ምኽሪ ‘መግለጺ ማዕርነት ብሄራትን ብሄረ-ሰባትን ዝኾነ ሰንደቕ ዕላማ ይቕደድ’ሎ፣ ይጓሓፍን ብዘይ ሕጋዊ ባንዴራ ይትካእን’ሎ፣ እናተራኸሰን እናተቓጸለን ምርኣይ’ ዕለታዊ ፍጻመ ኮይኑ ኣሎ’።
ዜጋታት’ታ ሃገር ተንቀሳቂሶም ናይ ምስርሓን ሃብቲ ምፍራይን መሰሎም ይጣሓስ ኣሎ። ብሕቶ መንነትን ወሰን ምምሕዳርን ኣሳቢብካ ጎንጺ ምፍጣር፣ ሂወት ሰባት ምሕላፍ፣ ኣካል ምጉዳልን ንብረት ምብራስን’ውን ይኽሰት ኣሎ’ ይብል።
ብዘይካ’ዚ ‘መእንተ ሰላም፣ ዴሞክራሲን ልምዓትን ህዝቢታት ኢትዮጵያ ኢሉ ከቢድ መስዋእትነት ዝኸፈለ ህዝቢ ትግራይ፣ ንስሙን ክብሩን ብዘይምጥን ኣገባብ መጥቃዕቲ ይፍጸሞ ከምዘሎ’ ጠቒሱ።
እቲ መግለጺ ወሲኹ ‘ጉዳይ ኢትዮጵያን ኤርትራን ብሰላም ንክዛዘም ድልየቱ ከምዝኾነ፣ እንተኾነ ትግባረ ውዕል ኣልጀርስ ግልጽነት ብዘለዎን ህዝቢ ብዘሳተፈን ኣገባብ ንክፍጸም’ ጻውዒት ኣቕሪቡ’ሎ።
ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል፣ ነቲ ኣብ ሮይተርስ ሓበሬታ ዝተዘርግሐ ከረጋግጾ ይኹን ክኽሕዶ እኳ እንተዘይክኣለ፣ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ ካብ ስዑዲ ዓረብ ፊናንስያዊ ሓገዝ ክልገሰሉ ከምዝጸንሐ ግና ኣይከሓደን።
እቲ ካብ ነዊሕ ኣዋን ካብ ስዑዲ ክልገስ ዝጸንሐ ፊናንስያዊ ሓገዝ ምስቲ ምስ ኢራን ዝነብሮ ዝምድና ምብታኹ ዘተኣሳስሮ ነገር ከምዘየለ’ውን እቲ መንግስቲ ገሊጹ።
ኣብ ኬንያ ከተማ ናይሮቢ ዝርከቡ ኤምባሲታት ስዑዲ ዓረብን ሶማልያን ዝተለዋወጥዎ ደኩመንታት ከም መርትዖ ዘቕረብ ሮይተርስ፣ መንግስቲ ሶማል ምስ ኢራን ዝነበርኦ ዝምድና ዝበተኸሉ ዕለት 7 ጥሪ 2016፣ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ከኣ 50 ሚልዮን ዶላር ንምልጋስ ከምዝተሰማምዐ’ዩ ዘረድእ።
በዚ ጅቡት፣ ኤርትራን የመንን ዘዋስን ክሊ ማይ ባብ ኤልመንደብ፣ ነዳዲ ዘመላልሳ መራኽብ ኢራን ካብን ናብ ኢራንን ሃገራት ኤውሮጳን መዓልታዊ ከምዝመላለሳ ይፍለጥ።
ድሕሪ’ቲ ጅቡቲ ምስ ኢራን ዝነበራ ዝምድና ምብታኻ፣ መራኽብ ኢራን መሰናኽል ክገጥመን ይኽእል’ዩ ንዝብል ወረ፣ ዳይረክተር ነዳዲ ናይ ዘመላልሳ መራኽብ ኢራን ነስረላህ ሳርዳሽቲ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፣ እቲ ክሊ ማይ ብኣህጉራዊ ሕግታት ስለዝቕየድ፣ ሓንቲ ሃገር በይና ዝኾነ ጽልዋ ከምዘይህልዋ ኣረዲኡ።
ቀይሕ ባሕሪ ዝርከባ ዘዋስነን ሃገራት መብዛሕተን ምስ ኢራን ዝነበረን ዝምድና ክበትካ እንከለዋ፣ ኤርትራን ግብጽን ምስ ስዑዲ ዓረብ ስልታዊ ዝምድና መስሪተን እኳ እንተኾና ምስ ኢራን ዝጸንሀን ዝምድና ምሉእ ብምልእ ኣይበተኻን።
ኢትዮጵያ ቢጂአይ ባዮ ቴክኖሎጂ ከተባለው ግዙፍ የቻይና ኩባንያ በመተባበር ባቋቋመችው ፋብሪካ የኮሮና መመርመሪያ ቴስት ኪት ማምረት ጀመረች። ዛሬ መስከረም 3 ቀን 2013 ዓ.ም በጠቅላይ ምኒስትር ዐቢይ አሕመድ ተመርቆ የተከፈተው እና በቦሌ ለሚ ኢንዱስትሪያል ፖርክ የተገነባው ፋብሪካ በአመት 10 ሚሊዮን የመመርመሪያ ኪቶችን የማምረት አቅም እንዳለው የጤና ሚኒስቴር አስታውቋል።
ጠቅላይ ምኒስትር ዐቢይ አሕመድ ለብሔራዊው የቴሌቭዥን ጣቢያ ቃለ መጠይቅ በሰጡበት ወቅት በፋብሪካው የተመረተውን መመርመሪያ ቴስት ኪት በእጃቸው ይዘው ታይተዋል። ጠቅላይ ምኒስትሩ ቴስት ኪቱን እያሳዩ “እዚህ ጋ እንደምታዩት በኢትዮጵያ የተመረተ ነው የሚለው” ሲሉ ተደምጠዋል።
“የመጀመሪያው የቴስት ኪት በኢትዮጵያ ተመርቷል። በቢጂአይ እና በኢትዮጵያ መንግሥት ትብብር ነው ይኸ ፋብሪካ የተቋቋመው። አሁን በአመት ከ10 ሚሊዮን በላይ [ቴስት ኪት የማምረት] አቅም አለው። ለእኛም ለተቀረው የአፍሪካ አገርም ምርቱን ለመላክ የሚያስችል አቅም ተፈጥሯል” ብለዋል።
“በኢትዮጵያ አየር መንገድ ቤተ ሙከራ ተቋቁሞ እዚያው ምርመራ ይደረጋል። በከተማችንም ተጨማሪ ቤተ ሙከራዎች ይቋቋማሉ” ሲሉም አክለዋል። ዐቢይ የጤና ሚኒስቴር እና የኢንዱስትሪ ፓርኮች ልማት ኮርፖሬሽን የቦርድ ሰብሳቢ አርከበ እቁባይ (ዶ/ር) ጨምሮ ፋብሪካው በኢትዮጵያ እንዲቋቋም ከፍ ያለ ሚና ተጫውተዋል ያሏቸውን አመስግነዋል።
ከኢትዮጵያ መንግሥት ጋር በመተባበር ማምረቻውን የከፈተው የቻይና ኩባንያ እስካለፈው ግንቦት ወር ድረስ ብቻ 35 ሚሊዮን የኮሮና መመርመሪያዎችን ለ180 አገሮች መሸጡን እና 58 ቤተ ሙከራዎች መገንባቱን የሬውተርስ ዘገባ ይጠቁማል። የኮሮና ወረርሽኝ ዓለምን ከማመሱ በፊት ባለፈው ጥቅምት 2012 ዓ.ም የኢትዮጵያ መንግሥት ከቢጂአይ በተሰጠው መሳሪያ የዘረመል ቤተ ሙከራ ለማቋቋም ማቀዱን አስታውቆ ነበር።
መቀመጫውን በቻይናዋ ሸንዘን ከተማ ያደረገው ቢጂአይ ግሩፕ በዓለም ትልቁ የዘረመል ጥናት ኩባንያ ነው። የኩባንያው ድረ ገጽ እንደሚጠቁመው ለሥነ ሕይወት ተመራማሪዎች የዘረመል ትንተና መሳሪያዎች እና ግብዓቶች ያቀርባል። ከ 1,000 በላይ ሰራተኞች በ39 አገሮች አሉት።
ኩባንያው ከ21 አመታት በፊት ቤጂንግ ጄኖሚክስ ኢንስቲትዩት በሚል ሥያሜ በአራት ሳይንቲስቶች ሲቋቋም ዋንኛ ዓላማው የሰው ልጅን ዘረመል ለማጥናት በሚደረገው ምርምር ቻይናን መቀላቀል ነበር። ላለፉት አራት አመታት 20 ሚሊዮን የእጽዋት እና የእንስሳት ዘረመል የተከማቸበትን የቻይና ብሔራዊ የዘረመል ባንክ የሚያስተዳድረው ይኸው ኩባንያ ነው።
የኢትዮጵያ የጤና ሚኒስቴር በቦሌ ለሚ ኢንዱስትሪ ፓርክ የተገነባው ፋብሪካ የኮሮና ወረርሽኝ በቁጥጥር ሥር ሲውል የወባ እና የሳንባ ነቀርሳ መመርመሪያዎችን ወደ ማምረት እንደሚሸጋገር አስታውቋል።
ኢትዮጵያ እስከ ትናንት መስከረም 2 ቀን 2013 ዓ.ም. ድረስ አንድ ሚሊዮን 130 ሺሕ 850 የኮሮና ምርመራዎች እንዳደረገች የጤና ሚኒስቴር እና የሕብረተሰብ ጤና ኢንስቲትዩት መግለጫ ይጠቁማል። በአገሪቱ በኮሮና የተያዙ ሰዎች ቁጥር 63 ሺሕ 888 የደረሰ ሲሆን ከእነዚህ ውስጥ 38 ሺሕ 397ቱ አሁንም ተሕዋሲው አለባቸው። ከኮሮና ወረርሽኝ ጋር በተያያዘ እስካሁን 996 ሰዎች በኢትዮጵያ ሕይወታቸውን አጥተዋል። ትናንት ይፋ በሆነው መግለጫ መሠረት 345 ሰዎች በጠና ታመዋል።
በኮሮና ቫይረስ ተይዘው ጽኑ ህሙማን ክፍል የሚገቡ ሰዎች ቁጥር መጨመር በስራው ላይ ጫና ማሳደሩን የዲላ ዩኒቨርሲቲ ሪፈራል ሆስፒታል አስተወቀ የቫይረሱ ስርጭት በጌዴኦ ዞንና አጎራባች አከባቢዎችContinue Reading
ትግራይ ክልል፡ የመሰረታዊ ልማት፣ የማኅበራዊ እና የአስተዳደራዊ አገልግሎቶችን በአፋጣኝ የመመለሱ ተግባር ልዩ ትኩረት ይሻል የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ/ኮሚሽኑ) ከሦስት ወራት ላለፈ ጊዜ የዘለቀው እናContinue Reading
በድሬዳዋ ዩኒቨርሲቲ በደረሰው የእሳት ቃጠሎ የአንድ ሰው ህይወት ማለፉንና ንብረት ላይ ጉዳት መደረሱን ዩኒቨርሲቲው አስታወቀ። የዩኒቨርሲቲው ፕሬዚዳንት ዶክተር ኡባህ አደም ዛሬ ለኢዜአ እንደገለጹት ፤ ትናንትContinue Reading
ምምሕዳር ባይደን፣ ናብዘን ክልተ ሃገራት ዓረብ ዝቐንዐ መሸጣ ኣጽዋር ደው ዘበሎ፣ ቅድሚኡ ዝነበረ ምምሕዳር ትራምፕ ዝሸጦ ቢልዮናት ዝግመት ብዝሒ ኣጽዋር ምጽራይ ንምግባር’ዩ።
እዘን ክልተ ሃገራት ዓረብ፣ ካብ ኣመሪካን ሃገራት ኤውሮጳን ብዝሽምትኦ ዘለዋ ዝተራቐቐ ኣጽዋር፣ ካብ 2015 ኣኣትሒዘን ኣብ የመን፣ ብዘይዕረፍቲ ኵናት ብምክያድ፣ ሰላማዊ ህዝቢ ግዳያት ይገብራ ብምህላወን፣ ናብዘን ሃገራት ዝሸየጥ ኣጽዋር ደው ክብል ካብ ዝተፈላለዩ ወገናት ጻውዒት ክቐርብ ጸኒሑ’ዩ።
እዚ ናይ ምምሕዳር ባይደን ውሳኔ፣ ምስዚ ጻውዒት እዚ ምትሕሓዝ ክህልዎ ከምዝኽእሉ ዝገልጹ ወገናት እታ ሃገር እኳ እንተለዉ፣ ሓድሽ ምምሕዳር ዋሽንግተን፣ ቅድሚኡ ዝነበረ ምምሕዳር ናይ ዝሸጦ ኣጻውር ምጽራይ ንምግባር፣ ግዝያዊ ናይ ምድስካል ስጉምቲ ክወስድ ንቡር ተርእዩ’ዩ ዝብሉ’ውን ኣለዉ።
ለካቲት 11 2021 ካብ መቕድም መጽሓፍ መሰረተ ልብወለዳዊ ስነ-ጽሑፍ ኤርትራ (2021) ብኣበባ ተስፋጊዮርጊስ በዓታይ ዝተወስደ እቲ ኣብ ሓሙሳታት ተወሊዱ ኣብ ሱሳታትን ሰብዓታትን ዝዓኾኸ ልብወለዳዊ ስነ-ጽሑፍ ኤርትራ ብደቀ-ተባዕትዮ ደረስቲ ዝተዓብለለ’ዩ ነይሩ። እዚ ድማ: ነታ ኣብ መንጎ 1967-1974፡ ኣብ ስነ-ጽሑፋዊ ታሪኽ ናይ’ታ ሃገር ክልተ ልብወለዳዊ ስርሓት ዘፍረየት ደራሲት ኣበባ ተስፋጊዮርጊስ በዓታይ ከም ፈላሚት “ኣደ ሰነ-ጽሑፍ ኤርትራ” ከም
(12 ጥቅምቲ 2020) ተዓዋቲ ፐን ፒንተር 2020 ሊንቶን ክወሲ ጆንሰን ሽልማት “ተባዕ ጸሓፊ” ንኤርትራዊ ኣማኑኤል ኣስራት ረቝሑ። ምስ ምዕጻው ናጻ ጋዜጣታት ኣብ መስከረም 2001 ዝተኣስረ ጋዜጠኛ ኣማኑኤል ኣስራት ንዝሓለፉ 19 ዓመታት ደሃይ እኳ እንተ ዘይብሉ ኣብ ዝኸፍአ ቤት ማእሰርቲ ዒራዒሮ ተዳጒኑ ከም ዘሎ ይእመን። ኤርትራዊ ገጣሚ፡ ሃያሲን ዋና ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ዘመን ነበርን ኣማኑኤል ኣስራት ተሸላሚ
ኣብርሃም ተስፋልኡል* 2 መጋቢት 2020 ኣስተማቓሪ እምበር ገጣሚ ዘይምዃነይ፡ ንኸምዚ ዝብል ውልቃዊ ትንታነ ክህብ የኽእለኒን ብመጠኑ ካብ ጸግዕነት የድሕነኒን ኢለ እኣምን። ኣብ ፈለማ ወርሒ ለካቲት 2019፡ ኣብ ኤርትራ ብመገዲ ኣሕተምቲ ሕድሪ ናብ ኣንበብቲ ዝበጽሐት ህያው ደብሪ፡ ትግርኛዊ ቕንየት ብተስፋማርያም ወልደማርያም ኣብ መኣዝን ስነ-ግጥሚ ኤርትራ ዓባይ ነጥበ-መቐይሮ’ያ። ድሒረን ብመገዲ ኣሕታሚ እምኵሉ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥቅምቲ 2019
(ስቶክሆልም–28 ጥቅምቲ 2019) ብኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ሃገር ሽወደን ተመዝጊቡ᎓ ንኣብ ስደት ዝምዕብል ዘሎ ገስጋስ ስነ-ጽሑፍ ድርኺት ንምዃን ንጥፈታቱ ዝጅምር ዘሎ ኣሕታሚ እምኩሉ ዝተሓትማ ኣርባዕተ መጽሓፍቲ ብቐዳም ዕለት 26 ጥቅምቲ ኣብ ዘምሰየ ጽንብል ናብ ኣንባብቲ ተዘርጊሐን ። ኣብቲ ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ኣብ ቤት መግቢን መስተን ባህሊና–ስቶክሆልም–ዝተኻየደ ናይ መመረቕታ ጽንብል ናብ ኣንበብቲ ዝበጽሓ መጽሓፍቲ ፍቕሪ
ተሽከርካሪዎች የሦስተኛ ወገን የመድን ሽፋን እንዲገቡ ሊገደዱ ነው. – የጤና ተቋማት የተሽከርካሪ አደጋ ተጐጂዎችን ያለምንም ቅድመ ሁኔታ ለመርዳት ይገዳዳሉ ከያዝነው ወር ማገባደጃ ጀምሮ በመላ አገሪቱ
የጅዋር እና የልደቱ ድንፋታ አዘል ውይይት ሰማሁት። ሁለቱም አገርን እና ሕዝብን ሳይሆን ሥልጣንን ኢላማ ያደረጉ ፖለቲከኞች መሆናቸውን በደንብ ያሳዩበት ውይይት ነው። አብይ የሰራቸው እና እየሰራቸው ያሉ ስህተቶች እንዳሉ ሆነው በተቃዋሚው በኩል ነገሮችን በዚህ መልክ ማጦዝ፣ ሕዝብን ለበለጠ እልቂት ማነሳሳት፣ አንዳንድ ኃላፊነት የጎደላቸው እና የተንኮል የፖለቲካ ትንታኔዎች አገሪቱ ለበለጠ ቀውስ ይዳርጋት ይሆናል እንጂ መፍትሔ አያመጣም። ሁለቱም ደጋግመው ለአብይ አስተዳደር የሰጡት ማስጠንቀቂያ እና የሰነዘሩት ዛቻ በውይይታቸው ውስጥ ያነሱዋቸውን አንዳንድ ጠቃሚ ሃሳቦች ሁሉ አድማጭ እንዳያገኙ የሚያደርግ ነው።
የኢትዮጵያ ሕዝብ የተንኮል ፖለቲካ ታክቶታል። ዛሬ ላለንበት አስጨናቂ ሁኔታ መፍትሔው መደማመጥ፣ የእራስን ego ዋጥ አድርጎ ለሕዝብ እና ለአገር ጥቅም ቅድሚያ መስጠት እና ፖለቲካችንን ከእልህ እና ከስሜት ማጽዳት ነው። የአብይን አስተዳደር ከመስከረም ሰላሳ በኋላ አናውቀውም፤ ሁላችንም እኩል ነን፤ ሕዝቡም፣ መከላከያውም፣ ፖሊሱም አይታዘዝለትም የምትለዋ የሁለቱ ፖለቲከኞች ማስፈራሪያ ሌላ ዙር ግጭት መደገስ እና የውስጥ ትርምስ ይቀሰቅስ ይሆናል እንጂ እነሱም የተመኙትን ሥልጣን አያስገኝም።
“ታይቶ የማይታወቅ…” የሚል ሃረግ ዘንድሮ ብዙ ሰማን፡፡ በተለይ ምዕራብ አፍሪካን እያመሰ ያለውና ድፍን ዓለምን ያስጠበበው የዘንድሮው የኢቦላ ወረርሽኝ በዓይነቱም፣ በስፋቱም የዘንድሮ ብቻ ነበር፤ ከዘንድሮ በፊት ታይሮ የማይታወቅ፤ ክፉ!
የገደለው ሰው ቁጥር ከ7 ሺህ 500 በለጠ፡፡ ለቫይረሱ የተጋለጠው ቁጥር በአጠቃላይ የሞተውን ሦስት እጥፍ ያክላል፡፡ ከመካከሉ ያለቀው አልቆ፤ የሚያገግመውም አገግሞ የቀረውም አንድም የመቆሚያ አልያም የመሸኛ ቀኑን ይጠብቃል፡፡
ከም ኣሞክሲሊን፡ፔንሲሊን፡ባክትሪም፡ለሽለሽን ዝኣመሰሉ መድሃኒታት ንብዙሓት ኣብ ሰብ፡እንስሳታትን ኣትክልትን ንዝረኣዩ ኣሳቐይትን ቀተልትን ብባክተርያ ዝስዕቡ ሕማማት ንምፋዋስ ኣኽኢሎም’ዮም።
እንተኾነ ግን ካብ’ዞም ህይወት ሰባት፡እንስሳታትን ኣትክልትን ኣብ ምድሓን ልዑል ኣበርክቶ ዝነበሮም መድሃኒታት ጸረ-ባክተርያ፡ብሰንኪ ዘይርትዓዊ ኣጠቓቕማ ደቂ-ሰባት ካብ ስራሕ ወጻኢ ብምዃኖም ብደረጀ ዓለም ኣሰካፊ ጉዳይ ኮይኑ’ሎ። ነዚ ንምግታእ ኣብ ዝግበር ንጥፈታት ኣፍልጦን ንቕሓትን ሕብረተሰብ ንምብራኽ ዓመት መጽአ ኣብ ወርሒ ሕዳር “ ኣህጉራዊ ቅነ ጸረ-ባክተርያ” ብዝተፈላለዩ ቴማታት ይዝከር’ዩ።
ንጠንቅን ሳዕቤንን ዘይግቡእ ኣጠቓቕማ መድሃኒት ጸረ-ባክተርያን ክግበሩ ዘለዎም ጥንቃቐታትን ብዝምልከት ምስ ኣባል ማሕበር ፋርማሲቲካዊ ኤርትራ ፋርማሲስት ፊሊሞን ዝተገብረ ቃለ-መሕትት ይስዕብ።
ሰበ ስልጣን ሊብያ ከም አካል እቲ ኣብታ ሃገር ዘለው ዘይሕጋዊያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ንምምላስ ዘካይድዎ ዘለው ጻዕርታት 170 ሱዳናዊያን ስደተኛታት ሎሚ ሓሙስ 14 መስከረም,2017 ዓ.ም ናብ ሃገሮም መሊሶም።
እዞም ስደተኛታት ኣውሮጳ ንምብጻሕ ማእከላይ ባሕሪ ከቋርጹ ብሓለዋ ባሕሪ ሊብያ ዝተታሕዙ ወይ ተጻዒኖምሎም ዝነበሩ ጀላቡ ብምጥሓለን ብህይወት ኣድሕን ስርሒት ድሒሮም ናብ መዳጎኒ ስደተኛታት ሊብያ ዝተመለሱ እዮም።
መብዛሕትኦም ኣብታ ሃገር ዘለው መዳጎኒ ስደተኛታት ካብ ዓቐን ንላዕሊ ሰባት ዝሓዛ ምኳነን ብሰንኪ እዚ ድማ ብፍላይ ኣብ ኣዋርሕ ክረምቲ መሰረታዊ ኣገልግሎት ንምሃብ አጸጋሚ ይኸውን ምህላው ሰበ ስልጣን እቲ መዳጎኒ ስደተኛታት ይገልጹ።
ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት ኣብቲ መዳጎኒ ማእከናት ንዘለው ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ዝምለሱ መደብ ብምትእታው ኣብ ሰሙን ክልተ መዓልቲ ነፈርቲ ብምድላው ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ይመልስ።
ሓላፊ መዳጎኒ ስደተኛታት ሁስኒ አቡ አያን “ ሎሚ ሓሙስ 14 መስከረም,2014 ዓ.ም 170 ሱዳናዊያን ስደተኛታት ብምትሕብባር ብዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት ብወለንትኦም ናብ ሃገሮም ይምለሱ ኣለው። ካብ ሱዳን ዝመጹ ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ምምላስ እዚ ናይ መጀመርያ እዩ። ንሕና ናብ ሚቲጋ መዓርፎ ነፈርቲ ከነብጽሖም ኢና ካብኡ በንፋሪት ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት ናብ ካርቱም ክወስድዎም እዮም” ኢሎም።
ኑር ኣልዲ መሃመድ ሓደ ካብቶም ሎሚ ናብ ሃገሮም ዝምለሱ ዘለው ስደተኛታት እዩ፡ “ካብ ማእከላይ ባሕሪ ኢና ናብዚ መጺና፡ ድሕሪ ኣብዚ ማእከል ዝጸናሕክዎ 40 መዓልታት ናብ ሃገረይ ብምምላስ ዓብይ ሓጎስ ይስምዓኒ” ኢሉ።
ኣብዚ እዋንዚ ሕቶ ሃገርን ሃገራውነትን ኣብ ውሽጢ ኤርትራውያን ኣካታዒን ኣሰካፊን ሕቶ ኮይኑ ይረአ ከምዘሎ ዝከሓድ ሓቂ ኣይኮነን። እቲ ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ተዋፊሩ ዘሎ ዘየቋርጽ መሰልከዪ መደባት ምግንዛብ እኩል መረጋገጺ ኢዩ።
ደለይቲ ፍትሒ ዜጋታት (ተቃወምቲ) ኮኑ፣ ደገፍቲ መንግስቲ፣ካብ ዝተፈላለየ መኣዝናዊ ኣጠማምታ ተበጊሶም ስግኣቶም ከቃልሑን ስክፍታኦም ከስምዑን ዝውቱር ኮይኑ ኣሎ፡፡ እቶም ደገፍቲ መንግስቲ፣ ሃገርን ሃገራውነትን ኣብ ሓደጋ ወዲቑ ዘሎ ብምክንያት ደለይቲ ፍትሒን(ተቃወምቲ መንግስቲ) ብወያኔን ኢዩ ብማለት ንነብሶም ነጻ ከውጽኡን ዝያዳ ፈተውቲ ሃገርን ሃገራውያንን ኮይኖም ክረኣዩን ይጽዕሩ። ደለይቲ ፍትሒ ብወገኖም ድማ ሓደጋ ናይ ሃገርን ሃገራውነትን እቲ ብኢሳያስ ዝምራሕ ጸቢብ ጉጅለን ደገፍቱን ምኳኖም የረጋግጹ። ውጽኢቱ ድማ ኣብ ክልተ ጫፋት ኮንካ ኣብ ምጥምማትን ሃገርን ሃገራውነትን ክትውንን ኣብ ምውንጅጃልን ናእሽቱ ሕቶታት ኣልዒልካ ዕንክሊል ኣብ ምባልን ንቕጽል ኣሎና። ኣብ ሃገርን ሃገራውነትን ዘለና ኣረዳዳኣ ምስ ምቅዋምን ምድጋፍን መንግስቲ ክተኣሳሰር ኣይግበኦን። ብዝተሓተ ደረጃ ኣብዚ ሕቶዚ ናይ ሓባር ኣጠማምታ ክህሉ መባእታዊ ምልክት ክኸውን ነይርዎ። እታ ናይ ሎሚ ኤርትራ ከመይ ተሃኒጻን ማዕቢላን ሎሚ’ኸ ከመይ ኣላ ኣብ ዝብል ርድኢት ናይ ሓባር ኣረኣእያ ክህልወና ኣገዳሲ ኢዩ።
1. ምቕራጽ ሃገር – Nation-Building – እዚ መስርሕ’ዚ እቲ ካብ 1890 ክሳብ 1908 ዝተፈጸመ፣ ነቲ ተፈላልዩ ዝጸንሐ ኣሃዱታት (ህላዌታት) ሕብረተሰብ ናብ ሓደ ውሁድ መሬታዊ (ጂኦግራፋዊ) ህላዌ ንምምጻእ ዝተካየደ ጻዕሪ ዝምልከት ይኸውን፡ ምስ ገዛእቲ ሓይልታት እንግሊዝ፣ግብጽን ፈረንሳን ድሒሩ ድማ ምስ ኢትዮጵያ ብዝተፈረመ ውዑላት መሰረት ጂኦግራፋዊ ዶባት ኤርትራ ክሕንጸጽ ተካኢሉ።ጎድኒ ንጎድኒ ድማ እቲ ኣብ ሓደ ጂኦግራፍያዊ ክልል ዝርከብ ህዝቢ ኣብ ነንሕድሕዱ ዝህልዎ ምትእስሳር ንምድልዳልን ናይ ሓባር ፖለቲካዊ ማሕበረሰብ (ፖለቲካል ኮሚኒቲ) ምህናጽን ይቅጽል፡፡ ምቕራጽ ሃገር ኣብ መንጎ ህዝብን ኣብ ሞንጎ’ቲ ጂኦግራፋዊ ክልልን ዘሎ ዝምድና ዝገልጽ መስርሕ ኢዩ፡ ሓደ ጂኦግራፋዊ ክልል ድሕሪ ምቕራጽ ” ነቲ ዝተፈላለየ ሃይማኖት፣ዓሌት፣ ቋንቋን ባህልን ወዘተ ዘለዎ ህዝቢ ምቅርራብን ናይ ሓባር ረብሓ ከምዘለዎ ናብ ምእማንን ደረጃ ክዓቢ ይጅምር፡ ከም ምፍጣር ሃገራዊ ባንዴራ ፣ሃገራዊ መዝሙር፣ሃገራዊ በዓላት፣ሃገራዊ ቋንቋ …ወዘተ ብዘኣመሰሉ ምልክታት ተሰንዩ ድማ ይምዕብል። ኣብ ውሽጢ’ቲ ህዝቢ ናይ ሓባር ስምዒት ክሰፍን ይጅምር’ሞ፡ ናይ ሃገራውነት መባእታዊ ኣንፈት ክቕልቀልን ክዓብን ይረአ።
2. ምህናጽ መንግስታዊ ወይ ምምሕዳራዊ ትካላት ( State Construction) – እዚ መስርሕ’ዚ መቐጸልታን መመላእታን ናይቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ምቅራጽ ሃገር ኮይኑ እቲ ኣብ ሓደ ውሁድ ጂኦግራፋዊ ቅርጺ ዝተጠምረ ህዝቢ ዘድልዮ መሰረታዊ ጠለባት ንምምላእን ኣብ ሂወቱ ምምሕያሽ ንምምጻእን ዝግበር ጻዕሪ ዝምልከት ኢዩ። ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ኤርትራ ከተማታት ምምስራትን ምስኡ ዝከይድ ምምሕዳራዊ ትካላት ምህናጽን፣ናይ መጓዓዝያ ትሕተ ቅርጺን ናይ መራኸቢ መስመራት ምዝርጋሕን፣ ናይ ጸዓት ኣገልግሎት ምምንጫውን ዝኣመሰሉ ስጉምትታት የጠቓልል። እዚ መስርሕ’ዚ ኣብቲ ዝተፈላለየ ኣካላት ሕብረተ ሰብ ምቅርራብን ውህደትን ብምፍጣር ዝምድና ኣብ ምድልዳልን ሃገርን ሃገራውነትን ኣብ ምህናጽ ዘበርከቶ እጃም ብርቱዕ ምንባሩ ዝከሓድ ኣይኮነን። መግዛእቲ ጥልያን በዚ መስራሓት’ዚ ሰጊሩ ሃገር ኢርትራ ከምዝፈጠረን ስምዒት ሃገራውነት ከም ዝሃነጸን ክስሓት ዘይከኣል ታሪካዊ ሓቂ ምውሳዱ ይከኣል። እዚ ክበሃል ከሎ ግን ነዚ መስርሕ’ዚ ከካይድ ዝደረኾ ምክንያታት መግዛእታዊ በትሩ ንምዝርጋሕን፣ቁጠባዊን ስትራተጂካዊን ረብሓታቱ ንምድልዳልን ምኳኑ ርዱእ ክኸውን ይግባእ፡
ይኹን እምበር መግዛእቲ ጥልያን ምምሕዳሩ ንምስፋሕን ንምድልዳልን ዝተከተሎ ፖሊሲ ካብቲ “ፈላሊኻ ግዛእ” ዝብል ሓፈሻዊ መትከል መግዛእቲ ኤውሮጳውያን ዝተፈልየ ኣይነበረን ።
መግዛእቲ ጥልያን ናይ መቓቒልካ ምግዛእ ፖሊሲኡ ንምዕዋት ዝተጠቕሞ ሜላታት ብዙሕን ረቂቕን እኳ እንተነበረ፣ ካብቲ ብዙሕ ገለ ንምጥቃስ ግን ፣ ሕግታት እንዳባ ፣ ስርዓት ዋንነት መሬትን፣ መበቆል ትውልድን ናይ ዝተፈላለየ ክፋላት ሕብረተስብ ኤርትራ ደቂቕ መጽናዕቲ ምክያድ ይርከብዎም። ታሪኽ ሂወትን ዝምድናታት ሰበስልጣንን መኳንንቲን ከበሳታት ኤርትራ ዝምልከት ብዙሕ ሓቅታት ብምእካብ ውጥኑ ንምትርጓም ሰፊሕ ኣፍልጦ ከዋህልል ክኢሉ ኢዩ። እተን ቀንዲ ኣተኩሮ ዝገበረለን ሰለስተ ኣገደስቲ ሕቶታት ግን፣
1. ሃይማኖት- ኣብ ሕብረተስብ ኤርትራ ሃይማኖት ክርስትናን ምስልምናን ከም ሓደ ፖለቲካዊ መንነት ዝርአ ረቛሒ ኮይኑ ጸኒሑ ኢዩ፡ ይኩን እምበር ካብዚ ክልተ ሃይማኖታት’ዚ ዝለዓለ ቦታ ሒዙ ዝጸንሐ ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ሃይማኖት ብምንባሩ ማዕርነት ናይዚ ክልተ ሃይማኖታት ብሕጊ ከምዝረጋግጽ ምግባር ግድነት ነበረ፡፣ኣብ ውሽጢ ኣመንቲ ምስልምና (መታሕት) ዝነበሩ ዓሌታት ዝጸንሐ ማሕበራዊ ፍልልያት ምትዕርራይ’ውን ነቲ ዝሓስቦ ስትራተጂ ኣገዳሲ ረቛሒ ስለዝነበረ ክፈትሖ ወሰነ። ነዘን ክልተ ሃይማኖታት ከም መሳርሒ ማሕበራዊ ውህደትን ምንጪ ሕጋዊ ፖለቲካዊ ስልጣንን ክጥቀመለን ጥጡሕ ባይታ ፈጠረ። ኣብ ከበሳ ቤትክርስትያን ተዋህዶ ሃይማኖት፣ኣብ መታሕት ድማ ሃይማኖት ምስልምና ዓብለልቲ ኮይነን ክቅጽላ ከውሕስ ከኣለ፡ ኣብዚ ክርሳዕ ዘይግበኦ እቶም ሚስዮናውያን ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን’ውን ከይተረፉ ዕድል ናይ ምስፍሕፋሕ ክርኽቡ ኣይከኣሉን። ኣብቲ ቤትክርስትያን ተዋህዶን ሃይማኖት ምስልምናን ዘይኣተውኦ ቦታታትን ኣብ ሚስዮናዊ ቤት ትምህርታትን ጥራይ ክንቀሳቐሱ ተሓጺሮም ተረፉ። ካብዚ ተፈላጥነትን ነጻነትን’ዚ ዝብገስ ኣብ ከተማታት ኤርትራ ናይ ኣመንቲ ምስልምና ማሕበረ ኮማት ክቖማን መባእታዊ ናይ ንኡስ ብርጅዋ ምቅልቃል ከም ዝተራእየ ይግምገም – ወልደልኡል ቀላቲ )(Colonialism and the Construction of National Identities; The case of Eritrea ገጽ 263.) 2. ዓሌት – ቅድሚ መግዛእቲ ጥልያን ሕብረተሰብ ኤርትራ ብብዙሓት ርእሰን ዝከኣላን ኣብ ነንሕድሕደን ኣብ ኩናት ዝኣትዋን ዓሌታት ዝቆመ ምንባሩ ብሩህ ኢዩ። ዓሌትነት ከም ኣገዳሲ ረቛሒ ናይ መንነት ይውሰድ ከምዝነበረውን ካልእ ዘይከሓድ ሓቂ ኢዩ። እዚ ኣተሃላልዋ’ዚ ምስ ባህርያዊ ናይ መሬት ኣቀማምጣን ምስ ኣገባብ ማእቶትን ዝተኣሳሰር ብምንባሩ ካብዚ ኩነታት’ዚ ዝብገስ ሕድሕዳዊ ምጽባእን ምውጋእን ቀጻሊ ነበረ። ኣብ መንጎ ሰዓርን ተሳዓርን ዘይማዕርነታዊ ዝምድናታት ክፍጠር ናይ ግድን ብምንባሩ ሰላማዊ ሃዋሁ ክፍጠርን እቲ ዝጸንሐ ዘይምዕሩይ ዝምድናታት ምምሕያሽ ክግበረርሉ ነቲ ክሃንጾ ዝደሊ ዝነበረ ስርዓተ ቁጠባ ኣገዳሲ ነበረ። ነቶም ኣብቲ እዋንቲ ዝተሓተ ደረጃ ሒዞም ዝርከቡ ዝነበሩ ክፋል ሕብረተሰብ ከም ቢለን፣ኩናማ፣ዓፋርን ሳሆን፣መሬትን ማይን ንምብሓት ብወገን ኢትዮጵያን ብወገን ግብጺን(ሱዳን) ዝመጽኦም ዝነበረ ጎነጻዊ ዘመተ ብምክልኻልን ምስ ጎረባብቲ ማሕበረሰባት ዝጸንሐ ናይ ሃይማኖትን ባህልን ፍልልይ ዝፈጠሮ ግርጭታት ናይ መኳንንትን ተገዛእትን ዝምድናን፣ ናይ ሃይማኖታት ምምዕርራይን ካልኦት ለውጥታት ብምትእትታው እቲ “ሰላም ግዝኣት” “Pax Colonica” ኢሉ ዝጸውዖ መድርኽ ተዛዘመ። ድሕሪ ውሱን እዋን ድማ ምስቶም “ሓለቓታት” ብዝተፈጠሮ ተዓጻጻፊ ምሕዝነትን ምድግጋፍን ከም መሳርሒ ክጥቀመሎም ጸገም ኣየጋጠመን፡ ካብኡ ሰጊሩ ንመግዛእታዊ ምምሕዳር ወጻኢ ንምሽፋን ብዝብል ጉልባብ ቀረጽ ምእካብን ውህደት ኣብ ምፍጣርን ዓቢ ተራ ክጻወቱ ተራእዮም። ዋሕስ ስኒት ኣብ ሞንጎ ዓሌታት ብምጉልባብ ምሉእ ምቁጽጻርን ዕብለላን ከርጋግጽ ክኢሉ።
ኣብ 3 ሰለስተ ዝተፈላለዩ እዋናት ከከም ኣድላይነቱ እንዳለዋወጠ ክትርጉሞ ይረአ፡ 1888-1911 – ኣብዚ ዓመታት’ዚ ቋንቋ ጥልያን ናይ መምሃሪ ቋንቋ ኮይኑ ክዝውተር ዝተደፍኣሉ እዋን ኢዩ፡ እቲ መደብ ድማ ምስቲ ኣብ ኤርትራ ሰፈርቲ ኢጣልያውያን ንምግዓዝ ተሓሲቡ ዝነበረ ውጥን ዝተኣሳሰር ኢዩ። ምስ ቋንቋ ጥልያን ቋንቋ ዓረብን ኣምሓርኛን (Lingua Franca) ኣብ መደብ ስርዓተ ትምህርቲ ኣተዉ፡ ፍልጠት ቋንቋ ጥልያን ኣብ መንጎ ገዛእን ተገዛእን ዘሎ ዝምድና ንምምሕያሽ፣ውህደት ንምፍጣርርን ልዕልነት ባህሊ ገዛኢ ንምንጽብራቕን ዝተወጠነ ክኸውን ከሎ ፣ ቋንቋ ዓረብን ኣምሓርኛን ግን ናብ ግዙኣት፣ነበርቲ ኢጣልያውያንን ዓሳኽርን ዘተኮረ ኮይኑ ኣብ ንግዲ ክጠቅም ስለዝተኣምነሉ ኢዩ፡ ቋንቋታት ኤርትራ ግን ከም ዲያለክት ተወሲደን ኣብ ግምት ከይኣተዋ ዝተረፋሉ ዓመታት ኢዩ።
1911-1921 – እዚ ዓመታት’ዚ ስርዓት ጥልያን ካብ ሊበራላዊ ናብ ፋሺስትነት ዝተሰጋገረሉ ጊዜ ነበረ፡ ምስፋር ኢጣልያውያን ኣብ ኤርትራ ውዱቕ መደብ ተወስደ። ንኤርትራውያን ጸቢብ ዕድል ናይ ትምህርቲ ምክፋት ይርአ፡ ናይ ሙያ ቤት ትምህርትታት(Scuola di Arti e Mestieri)ይጅመር፡ ተክኒካዊን ወተሃደራውን ስልጠና ንደቂ መኳንንትን ደቂ ዓሳኽርን ዝፈቅድ ኮይኑ ኣብ ሲቪላዊ ኣገልግሎትን ብሕታዊ ትካላትን ዝሰርሑ ሰራሕተኛታት ንምስልጣን ፣ ኣብ ከረን ብዓረብ ዝካየድ ቤትምህርቲ ንኣመንቲ ምስልምና(1911) ኣብ ሰገነይቲ ንኣመንቲ ካቶሊክን ሓናፍጽን (1914) ዓዲ ወግሪ ንኣመንቲ ተዋህዶ(1914) ዘገልግሉ ቤት ትምህርትታት ይክፈቱ። ቀስ ብቀስ ድማ ቋንቋ ትግሪኛ ኣብ መደብ ስርዓተ ትምህርቲ ክተኣታቶ ይጅመር።
1921-1941 – ቤት ትምህርታት ክበዝሑን ክስፍሑን ይጅምሩ፣ ስርዓተ ትምህርቲ ከም መሳርሒ ፋሺስታዊ ሞደል ናይ ፍጹም ሕብረተሰብ (ቶታል ሶሳይቲ) ስለዝተወስደ፡ ብኤርትራውያን ዝካየድ ብሕታዊን ሃይማኖታዊን ቤትምህርትታት ይፍቀድ፡ ቁጠባዊ ደገፍ’ውን ይግበረሉ ።
ካብዚ ዝርዝር’ዚ ብምብጋስ መግዛእቲ ጥልያን ኣብ ምቅራጽን ምህናጽን ኤርትራ ዝተከተሎ ፖሊሲ ብደቂቕ ንምግንዛብ ጥራይ ዘይኮነ እቲ ዝተካየደ መስርሕ ኣብ ሂወት ናይቲ ዝተፈላለየ ናይ ሕብረተሰብ ክፋላት ዘምጸኦ ለውጥታት ክሳብ ክንደይ ዓሚቕ ምንባሩ ንምርዳእ ሓጋዚ ኢዩ።ብብዙነት ሃይማኖት፣ዓሌት፣ቋንቋን ባህል ወዘተ ዝተጠምረት ሃገር ኣረኪቡ መግዛእታዊ ዕድሜኡ ከምዘኽተመ ምግንዛብ ኣድላዪ ኮይኑ ይርከብ። ብዛዕባ ሃገርን ሃገራውነትን ኤርትራ ኣብ ንዛረበሉ እዋን መበገሲና እዚ ታሪኻዊ ሓቂዚ ክኸውን ይግባእ። ብሓደ ወገን ሓንቲ ስጥምቲ ጂኦግራፍያዊት ኣካል ክገድፍ ከሎ፣ በቲ ካልእ ወገን ድማ ብዙሕ ፍልልያት ዝሓቖፈት ምኳና ክሳብ ሎሚ ኣሰሩ ዘየጥፈአ ምልክታት ምውራስና ብሩህ ኢዩ፣
እቲ ድሕሪ መግዛእቲ ጥልያን ዝሰዓበ ወታሃደራዊ ምምሕዳር እንግሊዝ ብዘይካቲ ኣብ ቁጠባዊ ሂወት ኤርትራ ዝፈጸሞ ኣዕናዊ ተግባራትን፣ ኤርትራ ንምምቃል ዘካየዶ ፈተነታትን፣ ኣብቲ ብመግዛእቲ ጥልያን ዝተሃንጸ ስርዓት ዘስዓቦ ዓቢ ለውጢ ከምዘይነበረ ክግምገም ይከኣል።
መግዛእቲኢትዮጵያ ንኤርትራ ከም ሃገር መጠን ክድምስሳ ፈቲኑ፣ እቲ ዘጋጠመ ናይ ብዙሕ ዓመታት ዕንወትን ህልቀትን ንጎድኒ ገዲፍካ፣ ህዝቢ ኤርትራ ናብ ብረታዊ ቃልሲ ከምዝኣቱ ኣገዲድዎስ፣ብዙሕ ክሳራ ከፊሉ ሃገሩ ከፍልጥን ሃገራውነቱ ዝይዳ ከድልድልን በቒዑ ኢዩ። ድሕሪ 30 ዓመት ብረታዊ ቃልሲ ዝተረክበ ነጻነት፣ ሓድነት ህዝብን ሃገርን ዘስጠመን እቲ ንነዊሕ ዓመታት ዝፍተን ዝነበረ ዝተፈላለየ ናይ ምምቕቓል ሜላታት ዘፍሸለ ምንባሩ ብሩህ ክኸውን ይግባእ።ሃገራውነት ኣብ ልዑል ጥርዚ ዝበጽሓሉ መድርኽ ምንባሩ ክዝንጋዕ የብሉን።
ነጻነትመሬት ኤርትራ ልዑላውነታን ህዝባዊ ሓድነታን ዘምለሰን ምስ ኩሉ ሃገራዊ ምልክታት ንዓለም ዘፍለጠን መድርኽ ኢዩ።እዚ ክውንነት’ዚ ብዝኮነ ይኹን ኣጠማምታ ክቅየር ዘይክእል ታሪኻዊ ሓቂ ኢዩ።
ድሕሪ ነጻነት ክስዕብ ዝግበኦ ዝነበረ ነቲ ብኩናት ዝዓነወ ትሕተ ቅርጽን መራኸቢ መስመራትን ምጽጋን ምህናጽን፣እቲ ንነዊሕ ዓመታት ዝተሳቐየ ህዝቢ ራህዋ ክረክብን ቀሲኑ ክነብርን ፣ቁጠባዊ ዕብየት ክርከብ ምጽዓር፣ ፍትሓዊ ኣገልግሎት ዘውሕሱ ትካላት ምህናጽ፣ ኣብ ኩሉ ሂወት ናይ ሃገሩ ተሳታፊ ንክኸውን ባይታ ምንጻፍ፣ብሕጊ ዝምእዘዝ ዲሞክራስያዊ ፖለቲካዊ ስርዓተ ምምሕዳር ምምስራት. . . ወዘተ ኢዩ። እቲ ኣብቲ እዋን ዝተመስረተ ግዚያዊ መንግስቲ ኤርትራ ኣብቲ ቀዳማይ ዓመታት ናይ ነጻነት ዘጽደቖ ፖሊሲ፣ምህናጽ ሃገር ዘሐይልን ዘተባብዕን መንነትን ሓድነትን ህዝቢ ኤርትራ ዘደልድልን ስጉምታት ዝመስልኳ እንተነበረ ስድሪ ከይሰጎመ ክቑጸ ተራእዩ። እቲ ዝኸፍአ ድማ ኣብ ዘየድሊ ኩናትን ድሕሪኡ ዝሰዓበ “ኣይ ኩናት ኣይ ሰላም” ሃውሁን ኣብ ሃገርን ሃገራውነትን ዝፈጠሮ ሃስያ ብቀሊል ዝግመት ኣይኮነን።
ኣብዚ እዋንዚ ንሃገርን ሃገራውነትን ዝምልከት ገለ ብፍላጥ ገለ ድማ ብዘይፍላጥ ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ምድንጋር ዝፈጥር ዝተፈላለየ ዘመተታት ብጻዕቂ ይዋፈር ኣሎ። ታሪኽ ህዝባዊ ግንባር ኮነ ታሪኽ ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘይመልክዑ እንዳ ሃብካ፣እቲ ንኡስ ዕድመ ዘለዎ ትውልዲ ብታሪኹ ከምዝደናገርን ኣብ ካልእ ትሕተ ሃገራውነታዊ ስምዒታት ከዘንብልን ዝካየድ ጻዕሪ ምህላዉ ግሁድ እንዳኮነ ይከይድ ኣሎ። ገለውን ናይ ታሪኽ ጉዕዞ ኣብ ዝመረጽዎ መድርኽ ጠጠው ኣቢሎም፣ ናይ ትግራይ ትግርኚን ናይ ኣግኣዝያውያንን ዘመን ንምዕባብንን ንምጽጋንን ዝደልዩ፣ናይ ታሪኽ ጉዕዞ ዝገደፎም ጉጅለታትውን ርእሶም ኣቅኒዕም ክዛረቡ ዝክእልሉ ባይታ ተፈጢርሎም ከይሓፈሩ ዘመተ ከካይዱን ናይ ምድንጋር ፈተነ ከዋፍሩን ይረኣዩኣ ኣለው። ልዕሊ ሚእቲ ዓመታት ናይ ሓባር ሂወት ዝመርሐ ህዝቢ ኤርትራ ብብሄርን ብሃይማኖትን ብኣውራጃን ንምጉዝዛይ ዝጽዕሩ ወገናት’ውን ምህላዎም ሶሻል ሜድያ ዝምስክሮ ዘሎ ታሪኽ ኢዩ። እዚ ኣብ ክትዕ ወሪዱ ዘናቑት ዘሎ ሕቶታት ብትሕዝቶኡ ውዱቕ ፣ብታሪኽን ብስነፍልጠትን ዘይቅቡል’ኳ እንተኮነ ፣ኣብኡ ክትመላለስ ብዓይኒ ናይቲ ዝሰርቆ ዘሎ ጊዜን ሓንጎልን ክርአ ከሎ ቀሊል ክሳራ ከምዘየክፍል ምግማት ኣጸጋሚ ኣይኮነን። ግዜኻን ሓንጎልካን ኣብ ካሊእ ኣገደስቲ ጉዳያት ሃገር ካብ ምክታዕ ጨውዩን ኣቃልቦ ሰሊቡን ኣብ ዕንክሊል ንክንበር ዝጻወቶ ተራ ቀሊል ከምዘይኮነ ምግንዛብ የድሊ። እዚ ዘመተታት’ዚ ብኤርትራውያን ኣብ ውሽጢ ኤርትራውያን ዝካየድ ዘሎ ክኸውን ከሎ፣ ኤርትራውያን ብዘይኮኑ ዝካየድ ጸረ-ኤርትራን ኤርትራውነትን (ሃገርን ሃገራውነትን) እውን እንዳላዓለ ይከይድ ኣሎ። ኣብ ገለ ወገናት ደለይቲ ፍትሒ ዝርአ ላንጋልንጋ መርገጺ’ውን ኣብ ሕቶ ሃገራውነት ምጥርጣር ዝፍጥር ኮይኑ ይርከብ።ከም ኣብነት ክጥቀስ ዝክእል እቲ ኣብ ባንዴራ ኤርትራ ዝካየድ ቁርቁስ ኢዩ፡ ነጻነት ሃገር ኣሚንካ ነቲ ሓደ ከም ሃገራዊ ምልክት ዝዝውተር ባንዴራ ዘይምቕባል ኣብ ውሽጢ ደለይቲ ፍትሒ ዝፈጥሮ ምድንጋር ቀሊል ኣይኮነን። እቲ ካብ ኤርትራውያን ወጻኢ ኣንጻር ሃገርን ሃገራውነትን ኤርትራ ዘመተ ዘካይድ ዘሎ ጉጅለታት ኣብ ክልተ መቒልካ ክርአ ዝከኣል ኢዩ።
ሓደ ጉጅለ እቲ ደቂሱ ዝጸንሐ ብመደረታት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ተበራቢሩ ብዓውታ ዝነብሕ ዘሎ ትርፍራፍ መንግስቲ ሃይለስላሴን ደርግን ናይ ትምክሕተኛታት ጉጅለ ክኸውን ከሎ፣እቲ ካልእ ጉጅለ ግን ብሰላሕታን ብቀጻልነትን ታሪኽ ኤርትራ ኣህሲስካን ህዝባ ኣዳኺምካን ንጎበጣ ዝምችእ ባይታ ኣብ ምፍጣር ዝሰርሕ ጉጅለ ኢዩ።
ከምቲ ኩልና ንፈልጦ ኣብ መንጎ ዶክተር ኣብይን ፕረዚደንት ኢሳያስን ዝተገብረ ርክብን ዝተፈረመ ናይ “ሰላም ውዑልን” ነዚ ጉጅለታትዚ ዘበርከቶ ሞራልን ተስፋን ልዑል ምኳኑ ክርዳእ ይግባእ፡፡ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ኢትዮጵያ ዘካየዶ ዝተፈላለየ ወግዓዊ ምብጽሓት ዝሃቦ መደረን፣ ካብዚ መደረታት’ዚ ተበጊሱ ዶክተር ኣብይ ብተደጋጋሚ ዝህቦ ዝነበረን ዘሎን መግለጺታትን ኣብ ኤርትራውያን ዓቢ ስክፍታን ስግኣትን ክፈጥር ከሎ ኣብ ገለ ኢትዮጵያውያን ድማ ብኣንጻሩ እቲ ዝጸንሖም ሕልሚ ወደባትናን ባሕርናን ዝተጋህደ ኮይኑ ስለዝተስመዖም ኣብ ታሪክ ተመሊሶም ዘርባዕባዕ ክብሉ ጀሚሮምን ይቕጽሉን ኣለዉ። ኣብ ኣስመራ ዝነበረ ናይ መጀመርታ ርክብ ክልቲኦም መራሕቲ፣ ኢሳያስ ኣፈወርቂን ዶክተር ኣብይን፣ ብስም ኤርትራ ወኪሉ ክሰርሕ ሓላፍነት ከምዝተዋህቦ ብወግዒ ክዛረብ ተሰሚዑ፡፡ ቀጺሉ ድማ ኢሳያስ ኣፈወርቂ “ህዝቢ ኢትዮጵያን ህዝቢ ኤርትራን ክልተ ህዝብታት ኢዮም ኢሉ ዝዛረብ ሰብ ተረድኦ ዝጎደሎ ኢዩ” ክብል ተሰሚዑ።ድሕሪ እዚ ኩሉ ብህዝቢ ኤርትራ ዝተከፍለ መስዋእትን ከቢድ ዋጋን ደምሲሱ “ኣይከሰርናን” ክብል ኣረጋጊጹ። መሪሕነት ናይቲ መስርሕ ንዶክተር ኣብይ ከረክቦውን ተራእዩ፡፡ንዓሰርታት ዓመታት ልዑላውነት ሃገርና ንምርግጋጽን ዶብና ክሕንጸጽን ከምዘይተቃለስናን ከምዘይተዋርድናን፣ ምሕንጻጽ ዶብ ቅድሚ ምርግጋእ ውሽጣዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ከምዘይስራዕውን ብወግዒ ተገሊጹ። እዚ ሓቅታት’ዚ ዝፈጠሮ ክፍተት፣ ነቶም ነጻነት ኤርትራ ዘይወሓጠሎም ትርፍራፍ መንግስቲ ሃይለስላሴን ደርግን ናይ ታሪኽ ጉዕዞ ንድሕሪት ንምምላስ ዘርባዕባዕ ክብሉን ንወደባት ኤርትራ ዘለዎም ናፍቖትን ህርፋንን ምስማዕ ዝውቱር ኮይኑ ኣሎ።
ኣብዚ እዋንዚ ዝዓበየ ሓደጋ ኮይኑ ዘሎ ግን ኢሳያስ ኣፈወርቂ ከም መራሒ ሃገር መጠን ብቀጻሊ ዘስመዖ ዘሎ መደረታትን ዘካይዶ ዘሎ ምንቅስቓሳትን ኢዩ። እዚ ተግባር’ዚ ካብ ሃገራዊ ክድዓት ሓሊፉ ካልእ ትርጉም ክወሃቦ ኣይከኣልን። ኣብ ሃገርን ሃገራውነትን ምድኻም ዘለዎ ሳዕበንን ምድንጋርን ኣነኣኢስካ ዝረአ ኣይኮነን። ብታሪኽ ዘሕትት ዓቢ ገበን ኢዩ። ኣብዚ ኩነታትዚ ክህልወና ዝግበኦ ተረድኦ ብዕምቆቱን ብስፍሓቱን ሓባራዊ መኣዝን ዘይሓዘ ምኳኑ ኢዩ። ሃገርን ሃገራውነትን ክነጻጸሉ ዘይክእሉ ኣብ ሓደ ውሱን ምዕባሌ ሕብረተስብ ብነዊሕን ብርቱዕን መስርሕ ሓሊፎም ዝቕልቀሉ ማንታ ተርእዮታት ኢዮም። ሃገር ምስዘይትህሉ ሃገራውነት ከንጸባርቕ ኣይክእልን። ብርተዐን ድክመትን ሃገራውነት ምስ ኩነታት ኣተሃላልዋ ሃገርን እቲ ስርዓት ዝክተሎ ፖሊሲን ክቀያየር ናይ ግድን ይኸውን። ጉጅለ ኢሳያስ ኣብዚ መድርኽ’ዚ ዝክተሎ ዘሎ ፖሊሲ ንሃገር ዘፍርስን ንሃገራውነት ዘህስስን ምኳኑ ካብዚ ንላዕሊ ጭብጥታት ዘድልዮ ኣይኮነን። ብነዊሕ መስርሕ መግዛእትን መሪር ቃልሲን ብዙሕ መስዋእትን ዝትሃንጸትን ዝቆመትን ሃገር ኣብ ምዕቃባን ምቅጻላን ናይ ኩሉ ዜጋ ሓላፍነት ምኳኑ ተረድኦና ነዕቢ።
Bowflex እስከ ግንቦት 31ST 2016 ድረስ የሚሰራ የመታሰቢያ ቀን ሽያጭን እያካሄደ ነው. የ 2016 Memorial Day Sale የእነዚህን ስምምነቶች ያካትታል:
የመታሰቢያ ቀን ቀን ሽያጭ! 15% ቅናሽ + ነፃ መላኪያ + ነፃ ማቴሪያ + ነፃ መቋቋም በቤት ውስጥ ያሉ የአካል ጉዳተኞች ሆምፕሌክስ ላይ አሻሽል! ኮድ ይጠቀሙ MEMORIAL16 (ትክክለኛ 05 / 27-05 / 31)
የመታሰቢያ ቀን ቀን ሽያጭ! M50 ወይም ነጻ መላኪያ + በ M7 ላይ በ M5 ወይም በ Free Shipping በ M3 ኮድ (MEMORIAL16) (የተገመተ 05 / 27-05 / 31)
​ሀዋሳ ከተማ በኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ሁለተኛ ሳምንት ቀሪ ጨዋታ አዲስ አበባ ላይ ኢትዮጵያ ንግድ ባንክን በመርታት ከወራጅ ቀጣው ወጥቷል፡፡ የሁለቱም ክለብ አሰልጣኞች ለጨዋታው በኃላ አስተያየታቸውን ሰጥተዋል፡፡
“አሁንም የኃላ መስመራችን ሊስተካከል አልቻለም፡፡ በግንኙነት እና ማርኪንግ ስህተቶች ናቸው ግቦች የተቆጠሩብን፡፡ ቀሪ ብዙ ጨዋታዎች አለን፡፡ አሁን ባለንበት ደረጃ አንቀጥልም፡፡ በሁለተኛው ዙር የተሻለ አቋም ይዘን በሊጉ ላይ የተሻለ ተፎካካሪ ሆነን እንጨርሳለን ብዬ አስባለው፡፡”
“ወደ ቡድናችን ያካተትነው ተጫዋች አለ፡፡ በተጨማሪ በጤና ምክንያት እየተጫወቱ የሌሉ ተጫዋቾች አሉ፡፡ ባሉን የእረፍት ሰዓቶች ከህመማቸው ካገገሙልን ወደ ጨዋታ ከተመለሱልን የተሻለ ውጤት እናመጣለን ብለን እናስባለን፡፡”
“ለሁለታችንም ከባድ እና ወሳኝ ጨዋታ ነበር፡፡ ያለንበት ደረጀም እታች ነው ስለዚህም ከዚህ ለመውጣት እና አንደኛውን ዙር በጥሩ ነገር ለመጨረስ ሁለታችንም ጥንቃቄ የተሞላበት ጨዋታ እንደተጫወትን ነው ያየሁት፡፡ በጣም ጥሩ ነገር ማሸነፋችን ነው ብዬ ማስበው፡፡ በአጠቃላይ ለእኛ ጥሩ ቀን ነበር፡፡”
“መጀመሪያ ላይ ባልተለመደ መልኩ ከኃላ ከመሃል ተከላካዮች በቀጥታ ወደፊት የሚላኩ ኳሶች ነበሩ፡፡ ብዙም እንድንጫወት ያልጋበዙን እና መሃል ላይ የነበሩ ልጆችን በጣም ተይዘው ነበር እና በምንፈልገው መንገድ አልተንቀሳቀስንም፡፡ ሁለተኛው አጋማሽ ላይ እሱን በማረማችን እና ፊት ላለለው አረፋት በቅርበት በመጫወታችን ይመስለኛል የተሻለ መንቀሳቀስ የቻልነው፡፡”
“ሁላችንም ጠንክረን ሰርተን ከዚህ ነገር ለመውጣት ጥረት እያደረግን ነው፡፡ እንደሚታወቀው ውጤት ካጣህ መጀመሪያ የሚባረረው አሰልጣኝ ነው፡፡ ምንአልባት ለእኔ ያላቸው ቅርበት ይመስለኛል እንዳልባረረ ሰግተው ሊሆን ይችላል፡፡ ከዚህ የተለየ ነገር ግን የለውም፡፡ ደስታቸውን ለመግለፅ የመጡበት መንገድ ጭንቀት ውስጥ እንዳሉ ነው የሚያሳየው፡፡ ከራሳቸው አልፎ ለእኔም እየተጨነቁ እንዳሉ ነው የተሰማኝ፡፡ አንድ መሆን ከቻልን ከዚህም በላይ መሄድ እንችላለን ብዬ ነው ማስበው፡፡”
“እንግዲህ ላለፉት አምስት እና አራት ዓመታት ስሜ ከብሄራዊ ቡድኑ ጋር በተደጋጋሚ ይነሳል፡፡ አሁንም እሰማለው፤ እኔም እራሴ ማስረጃዬን አስገብቻለው፡፡ እግዚአብሄር ከፈቀደ ይሆናል፡፡ ካልሆነም ማንኛውም ሰው ቢይዘው ደስተኛ ነኝ፡፡”
ገንዘብ ወድ ውጭ ለመላክ የሚከፈለውን ዋጋ ኣብዛኛው ግዜ ይለያያልምክንያቱም እያንዳንዱ ኩባንያ የራሱ ክፍያዎች ሊወስን ይችላል።ገንዘብወደ ሌላ ሀገር የማዛወር አገልግሎት የሚሰጡ ኩባንያዎች ክፍያ ይወስዳሉ።ዝውውሩ ከተጠናቀቀ በኋላምወደ ተቀባይ ሀገር የገንዘብ ምንዛሪ ለመቀየር የሚቀነስ ክፍያ ኣለ።ምን ያህል መክፈል እንደሚገባ በብዙ ሁኔታዎች ይለያያል።
አርበኝነት ፈርጀ ብዙ ነው፡፡ አርበኝነት በአውደ- ግንባር ይፈጠራል፡፡ ጠላትን በማንኛውም አጋጣሚ እና መሳሪያ / የብዙሃን መገናኛን በመጠቀም/ ጨምሮ በሚደረግ ፍልሚያ አርበኝነትን ማግኘት ይቻላል፡፡ ኢትዮጵያ በፋሽስት ጣሊያን በተወረረችበት ጊዜ ህዝቧ በዱር በገደል መሽጎ ጠላትን ድል እንደነሳ ሁሉ ፣ በውጪ የሚኖሩ ዜጎቿም ባሉበት ሆነው በዲፕሎማሲው መስክ በመሰማራት አርበኝነታቸውን አረጋግጠዋል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ አንዳንድ የውጭ ሃገር ዜጎች ኢትዮጵያንና ዜቿንበመውደድ እና ለእነሱም በመሆን ዘመን ተሻጋሪ የአርበኝነት ታሪክ አስመዝግበዋል፡፡ ለዚህ በማስረጃነት ከሚጠቀሱት አንዷ የኢትዮጵያ ህዝብ የቁርጥ ቀን ወዳጅ እና የፀረ-ፋሺዝም ንቅናቄ ፈር ቀዳጅ ወ/ሮ ሲልቪያ ፓንክረስት ናቸው፡፡ ኢትዮጵያ በጣሊያን በተወረረችበት ጊዜ የፋሺስትን ኢ-ሰበአዊ የሆነ ጭፍጨፋ እና ግፍ አጋልጠዋል፡፡ የሰበአዊ መብት ታጋይ የሆኑት ሲልቪያ ፓንክረስትም በኢትዮጵያ ታሪክ ከፍተኛ ስፍራ የተሰጣቸው ጣላቅ ሴት ናቸው፡፡ ሲልቪያ ፓንክረስት ታጋይ ብቻ ሳይሆኑ የታሪክ ተመራማሪ እና ፀሀፊም ነበሩ፡፡
ሲልቪያ ፓንክረስት የተወለዱት ሚያዝያ 27 ቀን 1874 ዓ.ም. በእንግሊዝ አገር ማንችስተር በተባለው ከተማ ነው፡፡ ለሲልቪያ ፓንክረስት የወደፊት ሕይወት ላይ ደማቅ አሻራን ያኖሩት አባታቸው ዶ/ር ሪቻርድ የእንግሊዝ ሌበር ፓርቲ ንቁ ተሳታፊ፣ ለድሆች ተሟጋችና መብታቸውን ለተነፈጉ ሁሉ ድምፅ ነበሩ፡፡ እናታቸው ኤምሊ ፓንክረስትም ሴቶች በእንግሊዝና በአውሮፓ ፖለቲካና ምርጫ ውስጥ ንቁ ተሳትፎ እንዲኖራቸው ትልቅ ሚና የተጫወቱና ብርቱ ትግል ያደረጉ ሴት ነበሩ፡፡ ሲልቪያ የአባታቸውንና እናታቸውን አርአያ በመከተል ዕድሜ ዘመናቸውን ሁሉ ለሰው ልጆች መብትና ነፃነት በመታገል አሳልፈዋል፡፡ በ1928 ዓ.ም. ወራሪው ፋሽስት ኢጣሊያ የኢትዮጵያን ሕዝብ በመርዝ ቦምብ ሲፈጅና የፍትሕ ያለህ እያለ በሚጮኽበት፣ ኢትዮጵያውን አርበኞች በዱር በገደል ለአገራቸው ነፃነት ደማቸውን በማፍሰስ ላይ በነበሩበት ጊዜ ሲልቪያ ፓንክረስት ማንንም ሳይፈሩ የፋሽስት ወራሪውን ኃይል ግፍ እና በድል በግልፅ በአደባባይ በመቃወም ድምፃቸውን ለዓለም ሁሉ ሕዝብ ያሰሙ የነፃነት አርበኛና የጭቁን ሕዝቦች አለኝታ ነበሩ፡፡
የኢጣሊያ ወታደሮች አዲስ አበባን ከያዙበት ከ1928 ዓ.ም. ጀምሮ በእንግሊዝ ‹‹The New Times and Ethiopian News›› የተባለውን ጋዜጣ አቋቁመው ያለ ማቋረጥ በየሳምንቱ በማሳተም ለኢትዮጵያውያን ነፃነት፣ ክብርና ልዑላዊነት ድምፃቸውን አሰምተዋል፡፡ በዚህ ጋዜጣም ፋሽስት ኢጣሊያ በኢትዮጵያ ሕዝብ ላይ እያደረስ ያለውን ግፍ በመግለፅ በዓለም አቀፍ ደረጃ ተሰሚነትን ሊያገኙ ችለው ነበር፡፡ በኢትዮጵያም ውስጥም ‹‹Ethiopian Observer›› የተባለውን መጽሔት በማዘጋጀት በየወሩ ያሳትሙ ነበር፡፡
የአዲስ ዘመን ጋዜጣ መስከረም 18 ቀን 1953 ዓ.ም. እትሙ በሲልቪያ ፓንክረስት የቀብር ሥነ ሥርዓት የአገር ግዛት ሚኒስትር የነበሩት ራስ አንዳርጋቸው መሳይ ለእኚህ የኢትዮጵያ ወዳጅ ያደረጉትን ንግግር እንዲህ ዘግቦት ነበር፡-
‹‹… ሚስስ ሲልቪያ ፓንክረስት በኢትዮጵያ ገና ብዙ ለማገልገል ከፍ ያለ ምኞት ስለነበራቸው በዛሬው ቀን የቀጠሩን እዚህ ሳይሆን ሌላ ስፍራ ነበር፡፡ በእውነት እላችኋለሁ፣ የኢትዮጵያ ሕዝብ መከራ፣ ግፍና ስደት አልቆ ውጤቱ እስኪደርስ ድረስ ሚስስ ሲልቪያ የሠሩት ሥራ በሽማግሌ ጉልበታቸውና ላባቸው ብቻ ሳይሆን ጤናቸውን እስኪያጡ፣ ርስታቸውን ሽጠው እስኪደኸዩ፣ በግል ገንዘባቸው ጭምር ለኢትዮጵያ የሠሩ ሰው ናቸው፡፡ ስለዚህ ታላቋ እንግሊዛዊት ሚስስ ሲልቪያ ፓንክረስት የኢትዮጵያ ወዳጅ፣ እውነተኛዋ ኢትዮጵያዊ አርበኛ መባል የሚገባቸው ናቸው፡፡
‹‹… ወዳጃችን ሲልቪያ ፓንክረስት ሆይ 25 ዓመት ሙሉ ያለ ዕረፍት የዕድሜዎን ሸክም ሳያስቡ በእውነትና በታማኝነት የረዱዋቸው የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥትና ሕዝብ አሁን በዙሪያዎ ቆመው ያለቅሱልዎታል፡፡ ወዳጆችዎ አርበኞችና ስደተኞች እዚሁ ባጠገብዎ ቆመዋል፡፡ ያንንም የመከራ ዘመን ያስባሉ፡፡ ታሪክዎ ከታሪካቸው በደም ቀለም ተጽፎ ሕያው ሆኖ ይኖራል፡፡ እርስዎም በዚህች በኢትዮጵያ ምድር ላይ በሰላም አርፈው እንዲኖሩ የግርማዊነታቸው መልካም ፈቃድ ስለሆነ እንደ ኢትዮጵያዊት ዜጋ ቆጥረን በክብር እናሳርፍዎታለን፡፡ እግዚአብሔር በምድር ላይ ሳሉ የሠሩትን በጎ ሥራ ሁሉ ቆጥሮ በሰማይ ቤት የክብር ቦታ እንዲያድልዎ እንመኛለን፡፡›› በማለት ነበር እኚህ ታላቅ የኢትዮጵያ ባለውለታ በጥልቅ ሐዘን ስሜት ውስጥ ሆነው የተሰናበቷቸው፡፡ ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴም በሚስስ ሲልቪያ ፓንክረስት የቀብር ዕለት ባደረጉት ንግግራቸው፡-
‹‹…ሚስስ ሲሊቪያ ፓንክረስት ኢትዮጵያን ለማገልገል ቆርጠው ከተነሱበት ጊዜ ጀምሮ የመጨረሻው ድል እስኪገኝ ድረስ ያደረጉትን የአሳብና የሥራ ተጋድሎ ሰፊ የታሪክ መስመር የያዘ ነው፡፡ ምኞታቸውና እምነታቸው የማይበገር የምሪት ምሽግ ነበር፡፡ የመንፈሳቸው ጽናት በፊታቸው የተጋረደውን እንቅፋት አስወግዶ ለማለፍ የተለየ ሥልጣን ነበረው፡፡ የኢጣሊያ ፋሽስት ጦር በዓለም መንግሥታት የተከለከለ የመርዝ ጢስ እየጣለ ሰላማውያኑን ሕዝብ ሴቱንና ሽማግሌውን ሕጻኑን ለመጨረስ ስለተነሳ ይህን ግፍ ለዓለም ሸንጎ ለማሰማት ወደ ጄኔቭ መሄዳችንን ሲከታተሉ የቆዩት ሚስስ ሲልቪያ በዓለም ላይ ከዚህ የባሰ ምን በደል ይድረሳል በማለት ለእውነተኛው ፍርድ በመቆርቆር ተነሱ፡፡
‹‹ፋሽስቶች የኢትዮጵያን ሕዝብ ያለ ፍርድ ፈጁት፡፡ ሚስስ ፓንክረስትም የጽሑፍና የፎቶግራፍ ማስረጃዎች እያሰባሰቡ ዓለም ይህን ሰምቶና አይቶ ካልፈረደ ለራሱ ወዮለት እያሉ ጮኹ፡፡ የኢትዮጵያን አርበኞች ተስፋ ለማስቆረጥ ፋሽስቶች በመርዝ ጢስና ቦምብ ያደረጉባቸውን የጭካኔ ውጊያ ሴቱንና ሕጻኑን ያለ ምክንያት እየሰበሰቡ በመትረየስ መፍጀታቸውን ማስረጃ አቀረቡ፡፡ ሚስስ ፓንክረስት በባሕርያቸው እውነተኛ ፍርድ ለማግኘት ሲታገሉ፣ የዚህችን ጥንታዊ አገር ታሪክ፣ ሥልጣኔና ቅርስ የሕዝቦቿን ጀግንነትና ፍቅር እየማረካቸው ሄደ፡፡ ከኢትዮጵያና ከሕዝቦቿ ጋር በፍቅር የወደቁት ሲልቪያ ፓንክረስት ለሀገራቸው ነፃነትና አንድነት ክቡር ሕይወታቸውን ከከፈሉት ኢትዮጵያን አርበኞች የሚደመሩ ናቸውና በዚህ በቅድስት ሥላሴ ካቴድራል ያርፉ ዘንድ በጎ ፈቃዳችን ሆኗል፤›› በማለት ነበር እኚህን ታላቅ የኢትዮጵያ ወዳጅ መቼም ቢሆን በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ሁሌም ሥራቸው ሲታወስ እንደሚኖር በትልቅ አድናቆትና አክብሮት የተሰናበቷቸው፡፡
ሚስስ ፓንክረስት በኢትዮጵያ ጉዳይ ላይ ሰፊ የሆነ ጥናትና ምርምር ያደረጉም ሴት ናቸው፡፡ በኢትዮጵያ ላይ ከጻፏቸው መጻሕፍት መካከልም፡- የኢጣሊያ ጦርነት ወንጀል በኢትዮጵያ፣ የእንግሊዝ አመራር በኢትዮጵያ፣ የኢትዮጵያ ሕዝቦች መብታቸውና ዕርምጃቸው፣ ኢትዮጵያና ኤርትራ፣ ‹‹The Cultural History of Ethiopia›› የሚጠቀሱ ናቸው፡፡
ሚስስ ሲልቪያ ፓንክረስትን ምንም እንኳን በሞት ቢለዩንም ለኢትዮጵያና ለኢትዮጵያውያን የከፈሉት መስዋእትነት፣ ያሳዩት ፍቅርና ክብር መቼም ቢሆን በሁላችን ልብ ውስጥ ሕያው ሆኖ የሚዘልቅ ነው፡፡ ለኢትዮጵያ ያደረጉት መልካም ሥራና በጎ ውለታ ዳግም እንደገና በልጃቸው በፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስትና በቤተሰቦቻቸው አሁንም ድረስ ቀጥሏል፡፡
ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት የኢትዮጵያን ታሪክ፣ ባህልና ቅርስ በዓለም አቀፍ መድረክ ከማስተዋወቅ በተጨማሪ በፋሽስት ኢጣሊያ ተዘርፎ የሄደውን የአክሱም ሐውልት እንዲመለስ በዓለም አቀፍ መድረክ ከሀገር ወዳድ ኢትዮጵያውያን ጋር በመሆን ታላቅ ሥራን ሠርተዋል፡፡ በአፄ ቴዎድሮስ ዘመንም በእንግሊዛውያን የተዘረፉ የኢትዮጵያ ቅርሶችን በማስመለስ ረገድም ጉልህ ሚና ነበራቸው፡፡ የሚስስ ሲልቪያና የቤተሰቦቻቸው ለኢትዮጵያ ያላቸው ፍቅር፣ ክብርና ያደረጉት ውለታ ሁሌም ሕያው ሆኖ የሚዘከር ነው፡፡
በጅቡቲ የኢትዮጵያ አምባሳደር ብርሃኑ ፀጋዬ ከጅቡቲው የጦር ኃይሎች ኢታማዦር ሹም ጄኔራል ዘካሪያ ሼክ ኢብራሂም ጋር በሁለቱ ሀገራት ግንኙነትና አካባቢያዊ የፀጥታ ጉዳየች ዙሪያ ተወያይተዋል፡፡
በውይይታቸውም የኢትዮጵያን ሰላምና ደህንነትን ለማስጠበቅ በመከላከያ ሰራዊት የተደረገውን ገድል ከግምት ውስጥ በማስገበት በጅቡቲው ፕሬዚዳንት እስማኤል ኡመር ጌሌ የተፈቀደውን ከፍተኛ የወታደራዊ ኒሻን ጄኔራል ብርሃኑ ጁላ መሸለማቸው የኢትዮጵያን መንግስት፣ የመከላከያ ሰራዊቱንና መላው ኢትዮጵያዊያንን ያስደሰተና ጅቡቲ ለኢትዮጵያ የምትሰጠውን ሥፍራ የሚያመላክት መሆኑን አንስተዋል።
ከዚህ በተጨማሪም ጁንታው የህወሃት ቡድን በሰሜኑ የኢትዮጵያ ክፍል የመከላከያ ሰራዊት ላይ ያደረሰውን ጥቃት ተከትሎ የመከላከያ ሰራዊት በአካባቢው ህግና ሥርዓትን ለማስከበር ያደረገውን እንቅስቃሴ ተከትሎ የጅቡቲ መንግስትና ህዝብ ለኢትዮጵያ ያላቸውን ድጋፍ ቀድመው ያረጋገጡ መሆኑን ያስታወሱት አምባሳደር ብርሃኑ ጅቡቲ የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ወዳጅ መሆኗን ማሳያ እንደሆነም ተናግረዋል።
በመከላከያ ሰራዊት ኢታማዦር ሹም ጄኔራል ብርሃኑ ጁላ የተመራው ቡድን በጅቡቲ በነበረው ቆይታ በሁለቱ ሀገራት መካከል ባለው ግንኙነትና በመከላከያ ኃይሎችም መካከል ተባብሮ መሥራት በሚቻልባቸው ጉዳዮች ዙሪያ መወያየታቸውን አስታውሰዋል።
በኢትዮጵያ መንግስት በኩል ለቀረበላቸው ምስጋና የተሰማቸውን ደስታ ገልፀው ኢትዮጵያ ስትራቴጂክ አጋራችን ናት ያሉት ጄኔራል ዘካሪያ ግንኝነቱን ይበልጥ ለማጠናከር በጅቡቲ በኩል ያለውን ቁርጠኝነትም በድጋሚ ማረጋገጣቸውን ከኤምባሲው ያገኘነው መረጃ ያመለክታል።
ሁለቱ ከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎች ከሁለትዮሽ ጉዳዮች በተጨማሪ በአካባቢያዊ የፀጥታ ጉዳዮች ዙሪያ የተወያዩ ሲሆን በሀገራቱ ብሎም በቀጠናው ሰላም እንዲሰፍን ተብብረው መሥራት እንደሚገባቸውም በውይይታቸው ወቅት አንስተዋል፡፡
ብኮሚሽን ጸጥታን ሰላምን ሕብረት ኣፍሪቃን መሻርክቱን ዝተወደበ፣ካብ 11 ሃገራት ምብራቅ ኣፍሪቃ ዝተወከሉ መንእሰያት ዝተሳተፍዎ ናይ ሰላምን ጸጥታን ዋዕላ ኣብ ኣስመራ ፓላስ ተከፊቱ።
ቀንዲ ዕላማ ናይ'ዚ ዋዕላ ተራን ኣበርክቶን መንእሰያት ኣብ ምውሓስ ሰላምን ጸጥታን ሃገሮም ከባቢኦምን ንምምይያጥ ከምዝኮነ ኣባል ናይቲ ኮሚሽንን ኣወሃሃዲት ናይቲ ዋዕላን መንእሰይ ኦሪት ኢብራሂም ንድምጺ ኣሜሪካ ሓቢራ።
ከአስር ቀን በፊት አዲስ አድማስ ጋዜጣ በመንግስት አመታዊ ሪፖርቶች ዙሪያ ያቀረበውን ዘገባ ተመልክታችኋል? ነገሩ “ስህተትን መደባበቅና ማስመሰል መደበኛ የአሰራር ስልት ሆነ እንዴ?” ያስብላል። በእርግጥ ሁሉም ባለስልጣናት ያው እንደ እኔና እናንተ “ሰው” ናቸው። እንደ ማንኛውም ሰው ስህተት ሊሰሩ ይችላሉ። ችግሩ የእኛ ባለስልጣናት እንደ አምላክ ፍፁም መሆን ይቃጣቸዋል። በስህተት ላይ ስህተት እየሰሩ፤ “ተሳስታችኋል” ሲባሉ አይሰሙም፣ “ተሳስተናል” ብለው አያምኑም። እንዴ…ከደቂቅ እስከ አዋቂ የሚያውቀውን ነገር የእኛ ባለስልጣናት አያውቁትም፣ ቢያውቁትም እንኳን በግልፅ አይናገሩም። ይኼው በየግዜው ይሳሳታሉ፣ ሲነግሯቸው ስለማይሰሙ ስህተታቸውን መልሰው ይሳሳታሉ። በዘገባው መሰረት፤ የስኳር ኮርፖሬሽን፣ የብረታ-ብረት ከርፖሬሽን፣ የኤሌክትሪክ ኮርፖሬሽን፣ የከተማ ልማትና የቤቶች ሚኒስቴር እና የማዕድን ሚኒስቴር፣ በአመቱ ውስጥ ያስመዘገቡት ዝቅተኛ አፈፃፀም እንዳለ ሆኖ፣ በሪፖርታቸው ውስጥ ከፍተኛ የአስመሳይነት ችግር (Impostor syndrome) ይታያል።
ሁሉም ባለስልጣናት ወደ አመራርነት የመጡት ለራሳቸው ውስጣዊ ፍላጎትና እርካታ ብለው እንጂ “ሕዝብን ለማገልገል” ብለው እንዳልሆነ በውስጣቸው አምነው መቀበልና ይህንንም በይፋ ለመናገር መድፈር እንዳለባቸው በችግሩ ላይ ጥናት ያደረጉ ምሁራን ይገልፃሉ። በዚህም በሌሎች ሰዎች ዘንድ እውቅና እና ተቀባይነት ለማግኘት ሳይሆን ለራሳቸው ህሊና እና ውስጣዊ እርካታ (Internal Satisfaction) ሲሉ መስራት ይጀምራሉ። ይህ ሲሆን፣ አሁን በውስጣቸው ያለው የዝነኝነት ስሜት ወደ ሕዝብ አገልጋይነት ይቀየራል። ፕሮፌሰር “Bill George”፣ ባለስልጣናቱን ከራሳቸው ሕሊና እና ከሕዝብ ጋር የሚታረቁበትን የመፍትሄ ሃሳብ “Values-centered Leadership” በማለት እንዲህ ይገልፁታል።
በአመራር ወጥመድ ውስጥ የወደቁ አመራሮችን በአፈፃፀም ሪፖርታቸው ውስጥ ካለው የአስመሳይነት ችግር እና በሥራቸው ከሚያሳዩዋቸው አፍራሽ ባህሪያት አንፃር በቀላሉ መለየት ይቻላል። ለምሳሌ በቅርቡ በመንግስት ኮሚዩኒኬሽን ጉዳዮች ፅ/ቤት በኩል ተዘጋጅቶ የቀረበው የመንግስት አመታዊ ሪፖርትን እንደ መነሻ መውሰድ ይቻላል። በዚህ መሰረት፤ በስኳር ኮርፖሬሽን ሪፖርት (ገፅ 116)፣ የብረታ-ብረት ከርፖሬሽን ሪፖርት (ገፅ 112)፣ የኤሌክትሪክ ኮርፖሬሽን ሪፖርት (ገፅ 224-226)፣ የከተማ ልማትና የቤቶች ሚኒስቴር ሪፖርት እና የማዕድን ሚኒስቴር አመራሮች በአመራር ወጥመድ ውስጥ ስለመውደቃቸው አይነተኛ ማሳያ ነው። በተለይ ከቅርብ ግዜ ወዲህ፣ በአብዛኞቹ የመንግስት ባለስልጣናት ከሚስተዋሉ ባህሪያት/ተግባራት ውስጥ የሚከተሉት በዋናነት የሚጠቀሱ ናቸው፡- ተዓማኒነት የጎደላቸው ውይይቶች (a lack of honest conversations)፣ ከልክ ያለፈ የፖለቲካ ጨዋታ (too much political game playing)፣ ዕርስ-በዕርስ መረጃዎችን አለመለዋወጥ (silo thinking)፣ የክትትልና ባለቤትነት ስሜት ማጣት (lack of ownership and follow-through)፣ እና መጥፎ ባህሪያትን መታገስ (tolerating bad behaviors) ናቸው። በጉዳዩ ላይ የተሰራ ጥናት እንደሚያረጋግጠው ከላይ የተጠቀሱት የአስመሳይነት ችግሮች እና አፍራሽ ባህሪያት በቀጥታ በአመራር ወጥመድ ምክንያት የተፈጠሩ ችግሮች ስለመሆናቸው በጥናት ተረጋግጧል።
በመቀሌ ከተማ ዛሬ የአውሮፕላን ድብደባ ተካሄደ። በአውሮፕላን ድብደባው በአንድ ሰው ላይ ጉዳት መድረሱንና የመኖሪያ ቤቶች መፍረሳቸውን የዐይን እማኞች ተናግረዋል።
ዶ/ር ሐሰን ሰዒድ የቅድመ ዘመን አርኪዮሎጂስት ናቸው፡፡ ላለፉት 15 ዓመታት በሙዚየም ኃላፊነት እያገለገሉ ናቸው፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በአርኪዮሎጂና ቅርስ አስተዳደር ክፍለ ትምህርት የሙዚየም ሳይንስን ያስተምራሉ፡፡ በኢትዮጵያ ጥናትና ምርምር ተቋምም የሙዚየም በኩሬተርት ያገለግላሉ፡፡ የኢትዮጵያ አርኪዮሎጂ ባለሙያዎች ማኅበር ሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ አባልም ናቸው፡፡ የከፋውን የቡና ሙዚየም በማቋቋም ይጠቀሳሉ፡፡ ብሔራዊ የቤተ መንግሥት ወደ ሙዚየም እንዲቀየር እየተደረገ ባለው ጥረት በግብረ ኃይሉ ውስጥ ሠርተዋል፡፡ በሙዚየምና ቅርስ ዙሪያ በመንቀሳቀስ ላይ የሚገኙት ዶ/ር ሐሰን ቀደም ሲል የአርኪዮሎጂ እንግሊዝኛ አማርኛ መዝገበ ቃላት ያዘጋጁ ሲሆን፣ በቅርቡ ደግሞ ‹‹እስላማዊ ቅርሶች ዓይነትና ስርጭት ከሰሜን ሸዋ እስከ ደቡብ ወሎ›› በሚል ርዕስ ከአቶ ሐሰን ሙሐመድ ጋር አዘጋጅተው ለኅትመት አብቅተዋል፡፡ በመጽሐፉና በተያያዥ ጉዳዮች ዙሪያ ሔኖክ ያሬድ ዶ/ር ሐሰንን አነጋግሯቸዋል፡፡
ዶ/ር ሐሰን፡‑ በኢትዮጵያ ሚሌኒየም ብሔራዊ ሴክሬታሪያት ውስጥ ቅርስን እንወክል በተባለበትና በምክትል ዳይሬክተርነት ተመድቤ በምሠራበት ጊዜ በአገራችን የቅርስ አፈላለግ፣ አስተዳደርና ልማት ላይ ፍንትው ብለው የሚታዩ ክፍተቶች ነበሩ፡፡ የኢትዮጵያን ብዝኃነት ባማከለ ሁኔታ የሚሠራ ሳይሆን ወደ አንድ ወገን ያጋደለ ነበር፡፡ አገር በቀል የእምነት ሥርዓትን አንሰበስብም፣ የቤተ እስራኤልን፣ የሙስሊሙን ቅርሶች አንሰበስብም ለልማት የምናደርገው ጥረት ደካማ ነበር፡፡ በቱሪዝም ረገድ የሰሜን መስመር ከሚባለው በስተቀር ወደ ምሥራቅ፣ ወደ ደቡብ አልሄደ፣ ይኼ ክፍተት ትንሽ ጠገነንና ምን አስተዋጽኦ እናድርግ ብለን ተነሳን፡፡ ለኢትዮጵያ ሚሌኒየም የምንቆየው አንድ ዓመት ተኩል ቢሆንም ክፍተቱንም ማሳየት አንድ ነገር ነው ብለን አንድ ፕሮጀክት ቀርጸን፣ ፕሮጀክቱን አማራጭ የቱሪስት መዳረሻዎችን ለማመላከት አልንና በሰሜን ሸዋና በደቡብ ወሎ ያሉትን ነገሮች መረጥን፡፡ አመራረጣችንም ለአዲስ አበባ ቅርበት ያላቸውና በውሎ ገባ መመለስ የሚቻልበት አጋጣሚ ስላላቸው ነው፡፡ ሁለተኛ የሰሜን ሸዋ ከደቡብ ወሎ አካባቢ በጥንት ጊዜ ወደ ቀይ ባሕር የሚሄደው የምሥራቅ የንግድ መስመር አንኮበር፣ አልዩ አምባ ጫፍ ይዞ ይገኛል፡፡ በብሔረሰቦች ደረጃም ኦሮሞ፣ አማራ፣ አርጎባ፣ አፋር በአንድነት በገበያ፣ በበዓል፣ በጋብቻ የሚገናኙበት ትልቅ ማዕከል ነው፡፡ ከሃይማኖት አኳያም የቤተ እስራኤል ትልቁ ክንፍ ያለው በሰሜን ሸዋ ነው፡፡ ክርስትናና እስልምና ያሉበት እንዲያውም ለ200 ዓመት የእስልምና ሱልጣኔት አስተዳደር ያለበት ነበር፡፡
እነዚህ አንኳር ነጥቦች ምክንያት ሆነው ደረጃውን የጠበቀ ሰነድ እንሥራ ብለን መነሳታችን ይህ መጽሐፍ እንዲወለድ ምክንያት ሆኗል፡፡ በዚህ በኩል ያለውን ክፍተት ይሞላል፡፡ ጥናቱና ስነዳው ስምንት ዓመት ወስዷል፡፡ የኅትመት ገንዘብ አጥተን የቆየ ቢሆንም አሁን ግን የአርጎባ ልዩ ወረዳ አስተዳደር፣ አብዛኛው መጽሐፉ ውስጥ ያሉት ቅርሶች የሚያስተዋውቁት፣ አካባቢዬን ነው በማለት በአጋርነት (ስፖንሰርነት) እንዲታተም አድርጎታል፡፡
ዶ/ር ሐሰን፡‑ በመጽሐፉ ውስጥ ለማሳየት የፈለግነው አንዱ የእስላማዊ ቅርስ ምንነት ነው፡፡ አንዳንዱ እስላማዊ ቅርስ ምን ማለት ነው? ብሎ ይጠይቃል፤ ለምንስ የእስላም የክርስቲያን ይባላል፡፡ ቅርስ ቅርስ ነው እንጂ ይላል፡፡ የበለጠ ቀርበን እንድናጠናው፣ እንድናውቀውና እንድንጠብቀው ለይተን እናጠናለን፡፡ ለምሳሌ በዩኒቨርሲቲ ውስጥ ባይብል ከለር አርኪዮሎጂ የሚባል አለ፡፡ ዓላማው በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የተተረኩት ታሪኮች እውን ነበሩ? ተብሎ የሚጠናበት ነው፡፡ ኢያሪኮን በከተማነት፣ ኢየሱስ ክርስቶስ ተቸነከረበት የተባለውን ምስማር፣ እንጨት ማግኘት፣ ወዘተ የሚመረምር መጽሐፍ ቅዱሳዊ አርኪዮሎጂ ተፈጥሯል፡፡ በተመሳሳይ መልኩም እስላማዊ አርኪዮሎጂ ተፈጥሯል፡፡ ይህን ወደ አገራችን ስናመጣ እስላማዊ አርኪዮሎጂ፣ ቅርስ ለማለት ሰው የሚፈራው አገራዊ አይደለም ወይ በማለት ነው፡፡
በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን በተግባር ላይ ያሉ 44 ሙዚየሞች አሉ፡፡ ይዘታቸውም ከቤተክርስቲያን ጋር የተያያዙ ናቸው፡፡ የአገር ቅርስም ናቸው፡፡ እንዲሁም በእስላማዊ ቅርስ ረገድ በኢትዮጵያ ውስጥ ከሰባተኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በነበረው ሒደት ምን ቅርስ አፍርቷል? ከሥነ ሕንፃ፣ ከሥነ ጽሑፍ፣ ከአዋቂዎች (ኡላማዎች) አንፃር እነማን ተነስተዋል የሚለውን ጉዳይ ለማሳየት መጽሐፉ ይሞክራል፡፡ መጽሐፉ በውስን መልክአ ምድር ሰሜን ሸዋና ደቡብ ወሎ ላይ ያተኩራል፡፡ የእስላማዊ ቅርሶች ብያኔን ከማስፈር ባለፈ፣ በየዘርፉ መድበናል፡፡ እስላማዊ መንደሮች የሚመሠረቱበትን መልክ ከሌሎች ጋር በማነፃፀር ሠርተናል፡፡
እስልምና ከእምነት ባለፈ የሕይወት የአኗኗር ስልት ዘይቤ ነው፡፡ ሃይማኖቱ በሚፈቅደው መልክ መኖር ማለት ነው፡፡ በአርኪዮሎጂ የቤቶችን ክብነት ወይም ሌላው ዓይነት እናገኛለን፡፡ በመንደር፣ በመስጊድ፣ በእስላማዊ ሥነ ጽሑፍ በአጀቢ ጽሕፈት (ቋንቋው አማርኛና ሌላ የአገር ቋንቋ ሆኖ ፊደሉ ዐረቢኛ ሆኖ ሥነ ፈለክ፣ ቁጥር፣ ሕክምና፣ ወዘተ ይዘት ያላቸው የያዘ)፣ የዑላማዎች አስተዋጽኦ (በእግራቸው በሱዳን በኩል ግብፅና የመን ሄደው ተምረው የተመለሱ፣ በቃልና በኪታብ ሲያስተምሩ የኖሩት) ይህ ሁሉ የኢትዮጵያ ታሪክ ነው፡፡
መሠረታዊ የሚባሉትን የእስላማዊ ቅርሶችን በየዘርፉ የተሰነደበት መጽሐፍ ነው፡፡ እስላማዊ ሥነ ጽሑፎች፣ ግጥሞች፣ መንዙማዎችና ውዳሴዎች ባለመፈለጋቸው፣ ባለመሰብሰባቸውና ባለመጠናታቸው ስንኳን ስለሀገር ሥነ ጥበብ ያበረከቱትን ለመለየት ቀርቶ ለዛና ጣዕማቸውን ለማጣጣም አልታደልንም፡፡ ከዚህ ሌላ እስላማዊ ቅርሶች በውስጣቸው ቀርቅበው የያዟቸውን ቁም ነገሮች ባለማየታችን አያሌ የታሪክ መረጃዎች ተደብቀው እንዲቀሩ ፈርደንባቸዋል፡፡
ሪፖርተር፡‑ ኢትዮጵያ በዩኔስኮ ሦስተኛውን የማይዳሰስ ቅርሷን የገዳ ሥርዓት አስመዝግባለች፡፡ ከሃይማኖታዊና ባህላዊ ቅርሶች አኳያ ለማስመዝገብ ብዙ ሥራ እንዳልተሠራ ይነገራል፡፡
ዶ/ር ሐሰን፡‑ በአገሪቱ በቤተእስራኤልም፣ በክርስትናም፣ በእስልምናም ብዙ መንፈሳዊ ቅርሶች አሉ፡፡ የመውሊድ በዓል ገታ ላይ የሚከበረው ዠማ ንጉሥ ሳምንት ድረስ የሚዘልቀው ልዩ ነው፡፡ በመርካቶ 24 ሰዓት ሳምቡሳ እየተበላ ጫትም ኖሮ የበዓሉ መገለጫ መንዙማው ልዩ ድባብ አለው፡፡ በዓለም ቅርስነት ማስመዝገቡ ቆይቶ በአገር ደረጃ ለምን እንዲሰነድ አይደረግም? ሁሉንም የሚወክል የቅርስ አሰባሰብ ያስፈልጋል፡፡ ሙዚየሙ የተቋቋመለትን ዓላማ ግቡን ይመታ ዘንድ በቅርስ አሰባሰብ ላይ ፖሊሲ ሊኖር ይገባል፡፡ ውክልናውን ማስጠበቀ ይገባል፡፡ የሁሉንም ማቀፍ አለበት፡፡
ዶ/ር ሐሰን፡‑ አሠራሩ ጥያቄ ሲቀርብለት ብቻ መሆን የለበትም፡፡ ብሔራዊ ተቋሙ በወካይነት ሊቀመጡ የሚችሉ ቅርሶችን አስቦና ተጨንቆ የመመዝገብ የማስተባበር ሥራ መሥራት አለበት፡፡ ለሙስሊሙ ዓለም ልናበረክት የምንችለው ነጋሽ ላይ ቅርስ አለ፡፡ ድሬ ሼህ ሁሴን ለዩኔስኮ የዕጩነት (ኖሚኔሽን) ፋይል ቀርቦ እንዴት ስምንት ዓመት ይፈጃል፡፡ ዛሬ ስለርሱ የሚያነሳ የለም፡፡ ወረዳም ሆነ ዞን ተነስቶ ቅርስ አስመዘግባለሁ ይላል፡፡ ማነው የሚያደርገው? አገር ነው የሚጠይቀው አገር ሲጠይቅ ግን ተዘጋጅቶ ነው፡፡ ኢትዮጵያን ሊያስተዋውቁ ብዝኃነቷን ሊያሳዩ የሚችሉ ቅርሶች ማስመዝገብ ያለበት ይኼ ተቋም ነው፡፡
በሌላ በኩል በዩኔስኮ ቅርስን ማስመዝገብ ተጨማሪ ኃላፊነትን መውሰድ ማለት ነው፡፡ አክሱምን ተመልከት ባለው አያያዝ በአደጋ ላይ ያለ ቅርስ ወደሚባለው መዝገብ ውስጥ ሊገባ ነው፡፡ ተቋማዊ ብቃትን ሳናጠናክር ሕጋዊ መስመርን ሳናሲዝ ማስመዝገብ ጥያቄ ውስጥ ያስገባል፡፡
ዶ/ር ሐሰን፡‑ በብሔራዊ ቤተ መጻሕፍትም (ወመዘክር) ሆነ በቅርስ ተቋም እንደሌለ ነው የማውቀው፡፡ በዓረቢኛ የተጻፉት የክርስትና ይሁን የእስልምና ጽሑፎች መሆናቸውን የሚለይ የለም፡፡ ስለዚህ ይህ ብሔራዊ ተቋም እስላማዊ ቅርሶችን መሰብሰብ ግዴታዬ ነው እንዲህ ዓይነት ባለሙያ ላፍራ ማለት የለበትም?!
ሪፖርተር፡‑ የአገሪቱን ምልዐተ ቅርሶች በስፋት እንዲታወቁ እንዲጠበቁ ለማድረግ በባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር ሥር የተቋቋመው የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን ኃላፊነት እምን ድረስ ነው?
ዶ/ር ሐሰን፡‑ ተቋሙ ባደረጃጀት ችግሮች ያሉበት ነው፡፡ የመጀመሪያው የቅርስ ተቋም በ1936 ዓ.ም. የተቋቋመው ብሔራዊ ሙዚየም ነው፡፡ ባለሥልጣኑ ብሔራዊ ሙዚየሙን አፈረሰው፡፡ ከዚህ ቀደም ከአሠርታት በፊት ሙዚየም እንዲያድግ አይፈለግም ነበር፡፡ ለምን ሌሎች ዲፓርትመንቶች ሙዚየሙ ገኖ ከወጣ ዝቅ ይላሉ፡፡ ያ ገጽታ (ስታተስ) እንዳይኖር ሙዚየሙ ከነርሱ ጋር እኩል እንዲራመድ ገድበውት ቆዩ፡፡ ይባሱኑም ገደሉት፡፡ በአሁን ጊዜ በሕግ አቋም ‹‹የኢትዮጵያ ብሔራዊ ሙዚየም›› ተብሎ የሚጠራ ተቋም የለም፡፡
እንዲያውም የቅርስ ባለሥልጣኑ የፌዴራል ፖለቲካዊ አደረጃጀቱንኳ ከግምት ያላስገባ ነው፡፡ የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ቅርንጫፎች በየክልሉ አሉ እንዴ? ሁለተኛ ባለሥልጣኑ አሁን የሚመራበት አዋጅ መታየት ያለበት ነው፡፡ ይህም የምልበት አንዱ ማሳያ በአዋጁ ቅርስ ጥናትና ጥበቃን የሚመራ የመማክርት ምክር ቤት ይመሠረታል እንጂ ቅርንጫፍ አቋቁሞ ሥራውን ይመራል የሚል የለውም፡፡ ከክልል ጋር የሚሠራው በመግባባት እንጂ የሕግ አስገዳጅ ነገር የለውም፡፡ ስለዚህ ከአደረጃጀትም ከሥልጣንም አንፃር ትልቅ ችግር አለበት፤ ከባጀትም አንፃር ውስን ነው፡፡ አገሪቱ በአሁን ጊዜ ሰፊ መሠረተ ልማት እያከናወነች ግዙፍ ተቋማት በየአካባቢው እየተንቀሳቀሱ ነው፡፡ እነዚህም በቅርሶች ላይ የሚያሳድሩት ተጽእኖ ይኖራል፡፡
መረጃዎች እንደሚያሳዩት ከክልሎች 27 ጥያቄዎች መጥተውለታል፡፡ አብዛኛው ከቤተክርስቲያን ‹‹ጠግንልን›› ብለው ላኩ፡፡ በጀቱና ፍላጎቱ ቢኖረውም ያሉት ባለሙያዎች ሰባት ናቸው፡፡ መሥሪያ ቤቱ መሥራት ያለበት ሬጉላቶሪ የሱፐርቪዥን ሥራ እንጂ ኦፕሬሽን ላይ አይችልም፡፡ ይህ ዝበት ስላለ ነው የቅርስ ጥናትና ጥበቃ ሥራችን የቆመው፡፡
ሁለተኛ ነገር በሌላው አገር ምርምር የሚሠራው መጀመሪያ በራሷ የሰው ኃይል ነው፡፡ ያለውን ዕምቅ ሀብት ማወቅ ይገባል፡፡ ይህ ባለመታወቁ የምርምር አካሄዳችን ተጣርሷል፡፡ ከውጭ ተመራማሪዎች ጋር ተቧድኖ የሚሠራው ምርምር በተወሰነ አካባቢ ሆኗል፡፡ ምርምሩን የሚተልሙት የውጭ አጥኚዎች እንጂ በእኛ ተቋማት አይደለም፡፡
ተቋማዊ ተክለ ሰውነቱ ራሱ ልዩ ነው፡፡ ላቦራቶሪ ለመሆን ቴክኒሻኖች ማፍራት፣ ቴክኖሎጂ ማስገባት አለብህ፡፡ ቢያንስ ቻርኮል እዚህ ዘመኑ መለየት (ዴት) መቻል አለበት፡፡ የብራና መጻሕፍት፣ አይቮሪ፣ ቴክስታይል፣ ወዘተ መጠገን መቻል አለብህ፡፡ አሁን ጽሕፈት ቤትና ግምጃ ቤት (ስቶር) ነው የሆነው፡፡ ስለዚህ አካሄዳችንም አሠራራችንም ትንሽ የጎደለው ነገር አለ፡፡
ዶ/ር ሐሰን፡‑ በኒዮሌቲክ፣ በብረት ዘመን፣ በቅድመ ታሪክ አርኪዮሎጂ ሰው የለንም፡፡ ዩኒቨርሲቲዎቻችን የሚሰጡን ሥርዓተ ትምህርት አንድ ዓይነት ነው፡፡ ዶ/ር ካሳዬ የዛሬ አሥር ዓመት የቀረፀውን ሥርዓተ ትምህርት ፎቶ ኮፒ እያደረግን እንደጨረር በአዳዲስ ዩኒቨርሲቲዎች ሁሉ ያቺኑ ነው የምናስተምረው፡፡ የወጡት ልጆች ግን ሁሉን ነገር ያሟላሉ? ራሳቸውን ችለው የመስክ ምርምር ማድረግ የሚችሉ ናቸው? ስፔሻላይዜሽን እንኳ የለንም፡፡ ሐዋሳ ቅድመ ታሪክ አርኪዮሎጂን ከሚያስብ ኢትኖ አርኪዮሎጂን ለምን አያስተምርም፡፡ የብሔር ብሔረሰቦች አካባቢ ነውና ከ50 በላይ ብሔረሰቦች ይሠራል፡፡ በአፋርስ እንደ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ለምን ተመሳሳይ ትምህርት ያስተምራል፡፡ ፊዚካል አርኪዮሎጂ እያለለት፡፡ አክሱምስ እንደማንኛውም ቅርስ ማስተማር አለበት? አኩሱሞሎጂ ነው ነጥሮ መውጣት ያለበት፡፡ ስለዚህ ዩኒቨርሲቲዎቻችን ሌላ ቀርቶ ስፔሻላይዜሽን እንኳን አይሞክሩም፡፡ እስቲ ቆም ብለን እንመልከት፡፡ በአሥር ዓመት ውስጥ እያፈራን ያለነው የአገሪቱ ፍላጎት ላይ ተመሥርተን ነው?
ከዐሥር ዓመት በፊት የቀረፅነው ሥርዓተ ትምህርት ዛሬም ሊያገለግለን ይገባል? ለምን አናሻሽለውም፡፡ ለዚህ ነገር ተነሳሽነቱን መውሰድ ያለበት ቅርስ ጥናትና ጥበቃ ባለሥልጣን ነው፡፡ የሰው ኃይል የሚፈልገው ከዩኒቨርሲቲ በመሆኑ የሚፈልገውን እያገኘ ነው ወይ? ይህን ዞር ብሎ ማየት ያስፈልጋል፡፡ መወቀስ ካለም ባለሥልጣኑ ብቻ ሳይሆን የአርኪዮሎጂና ሙዚየም ባለሙያዎች ማኅበራትም ጭምር ናቸው፡፡
ማኅበራት ያለውን ክፍተት ለመሙላት ምን ያህል ተንቀሳቅሰዋል? ለመንግሥትም ሆነ ለተቋም ምን ያሳየነው ነገር አለ? አቅጣጫ ለማሳየት በቁርጠኝነት ምን ያህል ሄደናል?
ዶ/ር ሐሰን፡‑ ከአርኪዮሎጂ አንፃር ሥርዓተ ትምህርታችንን መፈተሽ አለብን፡፡ የትኛው ዩኒቨርሲቲ አንፃራዊ ጠቀሜታ አለውና በየትኛው ነገር ስፔሻላይዝ ያድርግ ማለት አለብን፡፡ ሁለተኛ አዳዲስ የሚወጡ ተመራቂዎች መተማመን ኖሯቸው ወደየምርምር ቦታዎች ራሳቸውን ችለው እንዲሄዱ ማድረግ፣ 19 ኢንተርናሽናል የምርምር አካሎች እዚህ ሲንቀሳቀሱ ከእኛ ፈቃድ አግኝተው ነው፡፡ በፈቃዱ ፎርማት ላይ በአጭር በመካከለኛና በረዥም ጊዜ የአቅም ግንባታ ለተቋሙ ለማድረግ ፈቅደን ፈርመናል ይላል፡፡ ምን ያህል ተጠቅመንበታል፡፡
ወጣቱን ልከን አቅማቸውን የሚያሳድጉበት መንገድ ለምን አንፈጥርም፡፡ የሚመጡ ሰዎች የየዘርፉ ኃላፊዎች በበጀት፣ በሥርዓተ ትምህርት የሚያዙ ናቸው፡፡ አላደረግንም፡፡ ለምንድን ነው ያላደረግነው፡፡ ተቋማዊ ርዕይ ኖሮት የሚመጣ የለም፡፡ ስለዚህ እኛ የፈረንጆች አገልጋይ ሆነን ነው እንጂ የምንመለሰው፣ ራሳችንን ችለን በራስ መተማመን ቦታ እንዲኖረን አያደርግም፡፡ ርግጥ ራሳቸውን ችለው የሚሠሩ አሉ፡፡ ጥቂት እነ ዶ/ር ዘርዐ ሠናይ፣ ዶ/ር ዮሐንስ ኃይለሥላሴ ዶ/ር ዮናስና ስለሺ አሉ፡፡ ስለዚህ የእኛ ተቋም ርዕይ ሊኖረው ይገባል፡፡ እንግዲህ ሱፐርቪዥን፣ ቁጥጥር፣ አመራር ላይ የሰው ኃይል ሥልጠና ስትራቴጂ ላይ ራሴን ላድርግ ማለት አለበት፡፡ ­
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ለውጢ ኩነታት ኣየር ቁጠባውን ጸጥታውን ኣገዳስነቱ ዓብዪ'ዩ ስለዚ ብዘይውዓል ሕደር ክፍታሕ አለዎ ኢሎም።ንሶም ነዚ ዝብሉ መራሕቲ ዓለም ብዛዕባ ለውጢ ኩነታት ኣየር ጉባኤ የካይድሉ ካብ ዘለው ከተማ ፓሪስ ኣብዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ እዮም።
'ዓለም በቲ ሕጂ ዘላቶ ሙቐት ክትቕጽል እንተፈቒድና፣ናይ ባሕሪ ብራኸ በቲ ዝኸደሉ ዘሎ ፍጥነት እንተቀጺሉ፣ኩነታት ኣየር ብዘይግመት ኣገባብ ምቅይያሩ እንተቀጺሉ ዝዓበየ ኽፋል ቁጠባውን ወታደራውን ጸጋታትና ንምዕባለ ህዝብና ከይኮነስ ብዙሕ ከይጸናሕና ንዝፍጠሩ ሳዕቤናት ለውጢ ዓለምና ክነውዕሎ ኢና' ይብሉ ፕረዝደንት ኦባማ።
73 ኩባንያታት ዩናይትድ ስቴትስ ኣብ ለውጢ ኣየር ስጉምቲ ክውስዳ ድጋፍ ንምሃብ ቃል ከምዝኣተዋ ቤተ-መንግስቲ ኣሜሪካ (ዋይት ሃውስ) ሎሚመዓልቲ ሶሉስ ኣፍሊጡ’ሎ።ናብ ኣየር ዝፍነው መርዛም ጋዝ ክሳብ 50 ሚእታዊት ዝበጽሕ ከምዘጉድላ ምጥቃመን ማይ ድማ ብ80 ሚእታዊት ከምዝቕንሱ ካብ ዝተቐመጡ ሸቶታት ምዃኖም ተፈሊጡ'ሎ።
By: Staff Writer Date: February 22, 2021 Categories: ዜና Tags: የኤርትራን ወታደራዊ መለዮ ለብሰው የህዝቡን ንብረት የሚዘርፉና ሴቶችን የሚደፍሩት ጁንታው የፈጠራቸው ወንበዴዎች ናቸው
በተለያዩ ማህበራዊ ድረገጾች ስለ ትግራይ ክልል የሚሰራጨው መረጃ መሬት ላይ ያለውን እውነታ በትክክል እንደማያሳይ በትግራይ ክልል የሰሜናዊ ዞን ጊዜያዊ አስተዳደር ገለጸ። የሰሜናዊ ዞን ጊዜያዊ አስተዳደር ምክትል አስተዳዳሪ አቶ ሙሉብርሃን ኃይሉ “የኤርትራን ወታደራዊ መለዮ ለብሰው የህዝቡን ንብረት የሚዘርፉትና ሴቶችን የሚደፍሩት የጁንታው ስርዓት የፈጠራቸው ወንበዴዎች እንጂ የኤርትራ ወታደሮች አይደሉም” ብለዋል።
በትግራይ ክልል ወቅታዊ ጉዳዮች ላይ ከኢዜአ ጋር ቆይታ የነበራቸው አቶ ሙሉ ብርሃን ጽንፈኛው የህወሃት ቡድን በእብሪተኝነት በለኮሰው እሳት ራሱም ተለብልቦ ለበርካታ ዜጎች ሞትና ለንብረት ውድመት ምክንያት ሆኗል ሲሉ ገልጸዋል። ከዚህም ባለፈ በውጭ አገር ያሉና በእግራቸው ጫካ ለጫካ የሚኳትኑ ቀሪ የጁንታው አባላት በተለያዩ ማህበራዊ ድረገጾች የሀሰት ፕሮፖጋንዳ በመንዛት የትግራይን ህዝብ ለማታለል እየሞከሩ እንደሆነም ጠቁመዋል።
በአሁኑ ወቅት በትግራይ ክልል ሰላማዊ እንቅስቃሴ እንዳለ የገለጹት አቶ ሙሉብርሃን የክልሉን ወቅታዊ ሁኔታ በአካል ተገኝቶ መዘገብ ለሚፈልግ የመገናኛ ብዙሃን በሩ ክፍት መሆኑን ገልጸዋል። በክልሉ ሳይገኙ በርቀት ሆኖ የሀሰት መረጃ ማሰራጨት ተገቢ እንዳልሆነም አስገንዝበዋል።
ህወሓት ባለፉት 46 ዓመታት የትግራይን ህዝብ ከኢትዮጵያዊነት ለመነጠል የሀሰት ትርክት እየደረሰ ከማወናበድ ውጭ ምንም ጥቅም እንዳላስገኘለት ህዝቡ ተገንዝቧል ብለዋል አቶ ሙሉብርሃን። አክሱማዊያን ኢትዮጵያዊያን አልነበሩም የሚል የሀሰት ድርሰት ተዘጋጅቶ ትግራይን ከኢትዮጵያ ለመነጠል የመሞከረ የራስ ወዳዶች ስብስብ መኖሩንም ጠቁመዋል።
የትግራይ ህዝብ ህወሃት የራሱን አጀንዳ ብቻ የሚያስፈጽም የማፍያ ስብስብ መሆኑን በመረዳት የመከላከያ ሰራዊቱ የተጠናከረ ህግ የማስከበር እርምጃ እንዲወስድ መረጃ በመስጠትና አቅጣጫ በመጠቆም እየተባበረ መሆኑን ተናግረዋል። አቶ ሙሉብርሃን እንደሚሉት የኤርትራ ወታደሮች በትግራይ ክልል ሀብት እየዘረፉ ነው ሴቶችን እየደፈሩ ነው በሚል የሚሰራጨው የተሳሳተ መረጃ መሬት ላይ ያለውን ሀቅ አያሳይም።
የጁንታው ቡድን በመከላከያ ሰራዊት ላይ ጥቃት ካደረሰ በኋላ አጸፋውን መቋቋም ሲሳነው በስርቆትና በተለያዩ ወንጀሎች ማረሚያ ቤት የነበሩ ወጣቶችን በመልቀቅ ለዘረፋ አሰማርቷቸዋል ብለዋል። ስርዓቱ የፈጠራቸውን ስራ አጥ ወጣቶች መሳሪያ በማስታጠቅና የኤርትራን ወታደራዊ መለዮ በማልበስ ሴቶችን እንዲደፍሩ በማድረግ በኤርትራ ወታደሮች ላይ ለማሳበብ ጥረት እየተደረገ እንደሆነም አመልክተዋል።
የኤርትራ ወታደሮች ህወሓት ባሰማራቸው ዘራፊዎች ወደ ኤርትራ ድንበር ሄዶ የነበረ ከ15 ሚሊዮን ብር በላይ ግምት ያለው ንብረት ለትግራይ ህዝብ አስረከቡ እንጂ የትግራይን ህዝብ ንብረት አልዘረፉም ያሉት አቶ ሙሉብርሃን ድርጊቱ በህዝቡ መካከል ልዩነት ለመፍጠር የተደረገ የህወሃት የተለመድ ሴራ እንደሆነ አስገንዝበዋል።
የህወሃት ቡድን የትግራይን ህዝብ ከሁሉም ጋር በማጋጨት ኢትዮጵያዊ እንዳልሆነ ለማድረግ ያደረገውን የ46 ዓመታት ስብከት ለማጥፋት ከአማራና ከኤርትራ ህዝብ ጋር የህዝብ ለህዝብ ግንኙነትና ውይይት ለማድረግ እንቅስቃሴ መጀመሩን አስታውቀዋል። አቶ ሙሉብርሃን እንደሚሉት የኤሌክትሪክ ሃይል ማስተላለፊያ ገመድ በሌሊት መቁረጥ ወይም አንድን ሰው በድንገት መግደል ህወሃት ዛሬም በትግራይ ምድር የፈለገውን ማድረግ ይችላል ማለት አይደለም። ህወሃት በትግራይ ክልል ጥቃት መፈጸም ቀርቶ ራሱን መከላከል በማይችልበት ሁኔታ ጫካ ለጫካ ራሱን ለማዳን የሚኳትን አካል ሆኗል ብለዋል። ኢዜአ
የለመደበት ያሬድ ጥበቡ ከመለስ ጋር ፍቅር እስከ መቃብር አለ፣ አይጠኔ ሆዱን ሁሉ እየተቀበሉ ካንተ ወዲያ ማን መሪያችን፣ አስተማሪያችን ለሚሉ የትላንት ወያኔን ተቃዋሚ ነው ባዮቹ ትምህርት ቢሆናቸው | የግጥም ጉባዔ
የለመደበት ያሬድ ጥበቡ ከመለስ ጋር ፍቅር እስከ መቃብር አለ፣ አይጠኔ ሆዱን ሁሉ እየተቀበሉ ካንተ ወዲያ ማን መሪያችን፣ አስተማሪያችን ለሚሉ የትላንት ወያኔን ተቃዋሚ ነው ባዮቹ ትምህርት ቢሆናቸው
4 comments on “የለመደበት ያሬድ ጥበቡ ከመለስ ጋር ፍቅር እስከ መቃብር አለ፣ አይጠኔ ሆዱን ሁሉ እየተቀበሉ ካንተ ወዲያ ማን መሪያችን፣ አስተማሪያችን ለሚሉ የትላንት ወያኔን ተቃዋሚ ነው ባዮቹ ትምህርት ቢሆናቸው”
ኣውራ ጠንቒ ስደት ኤርትራውያን ምዃኑ ዝዝረበሉ ጉዳይ ሃገራዊ ኣገልግሎት፣ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ናይ ግዜ ገደብ ከምዘይተገብረሉ ኣምነስት ኢንተርናሽናል ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኣመልኪቱ።
እቲ ኣህጉራዊ ትካል ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት ነዚ ዝገልጽ ዘሎ፣ ኣብ ኣመሪካን ሃገራት ኤውሮጳን ዝርከቡ ኣምባሳደራትን ካድራት ህግደፍን፣ እቲ ካብ 1996 ኣትሒዙ ናይ ግዜ ገደብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ኤርትር ናብ 18 ኣዋርሕ ተመሊሱ ኣሎ ዝብል መግለጺታት ኣብ ዝህብሉ ዘለዉ እዋን’ዩ።
ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ’ውን ምስ ወከል ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ ዝዘራረብሉ እዋን፣ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብዚ ቀረባ ናብ 18 ኣዋርሕ ክምለስ ምዃኑ’ዮም ክሕብሩ ጸኒሖም።
እንተኾነ፣ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ “ብሰንኪ ኵናት ምስ ኢትዮጵያ ንዘይተወሰነ እዋን ተመጢጡ ኣሎ፣” ዝብሎ ሃገራዊ ኣገልግሎት ናብ 18 ኣዋርሕ ክምለስ ምዃኑ ብወግዒ ኣይሓበረን።
ሕብረት ኤውሮጳ’ውን ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ንምግታእ፣ ንመንግስቲ ኤርትራ ናይ ኣስታት 200 ሚልዮን ዶላር ልምዓታዊ ሓገዝ ክልግስ ምዃኑ ኣብ ዝሓበረሉ፣ ሓደ ካብቲ ዝተላዕለ ነጥብታት ጉዳይ’ቲ ናይ ግዜ ገደብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ምዃኑ ይፍለጥ።
ኣብ ኩሉ ኩርንዓት ዓለም ፖለቲካዊ ዑቕባ ካብ ዝሓተዉ ዘለው ኤርትራውያን እቶም ዝበዝሑ ዘቕርብዎ ምዃንያት፣ ናይ ግዜ ገደብ ዘይብሉ ግዱድ ወትሃደራዊ ዕስክርና’ዩ።
ብዝሒ ኤርትራውያን ሓተቲ ዑቕባ ኣብ ሃገራት ኤውሮጳ ድሕሪ ሶርያን ኣፍጋኒስታንን ኣብ ሳልሳይ ደረጃ ከምዝስራዕ ኣምነስ ኢንተርናሽናል ኣብቲ ብሓደ ታሕሳስ ዘውጽኦ መግለጺ ኣፍሊጡ።
እንደገና ሊሞላ የሚችል PLM-5565113 3.7V 5000mAh ባትሪ ለመደበኛ ሸማቾች የሚቻለውን አቅም ከፍተኛ አቅም ያለው ምርጥ ቁሳቁስ እየተጠቀመ ነው ፡፡ ብጁ የኦሪጂናል / ኦዲኤም ትዕዛዞች ለተለያዩ ትግበራዎች እንኳን ደህና መጡ ፣ የእኛ ንግድ አብዛኛዎቹን አውሮፓ ፣ እስያ እና አሜሪካን ገበያ ይሸፍናል ፡፡ በቻይና የረጅም ጊዜ አጋር እንሆናለን ብለን እንጠብቃለን ፡፡
እንደገና ሊሞላ የሚችል PLM-605890 3.8V 4900mAh ባትሪ ለመደበኛ ሸማቾች ከፍተኛ አቅም ያለው ምርጥ ቁሳቁስ እየተጠቀመ ነው ፡፡ ብጁ የኦሪጂናል / ኦዲኤም ትዕዛዞች ለተለያዩ ትግበራዎች እንኳን ደህና መጡ ፣ የእኛ ንግድ አብዛኛዎቹን አውሮፓ ፣ እስያ እና አሜሪካን ገበያ ይሸፍናል ፡፡ በቻይና የረጅም ጊዜ አጋር እንሆናለን ብለን እንጠብቃለን ፡፡
ዳግም ሊሞላው የሚችል የ PLM-ERT-04 3.7V 4600mAh ባትሪ ለመደበኛ ሸማቾች ከፍተኛ አቅም ባለው ከፍተኛ ጥራት ያለውን ነገር እየተጠቀመ ነው። ብጁ የኦሪጂናል / ኦዲኤም ትዕዛዞች ለተለያዩ ትግበራዎች እንኳን ደህና መጡ ፣ የእኛ ንግድ አብዛኛዎቹን አውሮፓ ፣ እስያ እና አሜሪካን ገበያ ይሸፍናል ፡፡ በቻይና የረጅም ጊዜ አጋር እንሆናለን ብለን እንጠብቃለን ፡፡
(ተጓዡ ጋዜጠኛ ሄኖክ ስዩም በኢትዮጵያ ታሪክ በውጪ ጸሐፍት ጭምር ገናናነቱና ውበቱ የተገለጸለትን የወረኢሉ መካነ ሥላሴ ጎብኝቶታል፡፡ መሀለ ሥላሴ ሲል የቦታውን ዛሬ ከትናንት እያነጻጸረ እንዲህ ይተርከዋል፡፡)
እንደ አልቫሬዝ ፈዝዣለሁ፡፡ እሱ እንደምን ከነ ሕይወቱ አይቶ ቻለው ያስባለኝ ያፈዘዘኝ የቅርሱ ፍራሽ ነው፡፡ ወረኢሉ ነኝ፡፡ ከወረኢሉ ከተማ አስራ ስምንት ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ፡፡ ቦታውም ታሪኩም መካነ ሥላሴ ይባላል፡፡ ደቡብ ወሎ ኢትዮጵያ፤ አፍሪቃ፡፡
ዐፄ ናኦድ ያሰሩት ቤተ ክርስቲያን ነው፡፡ እንዲሁ አላለቀም፤ የሁለት ነገሥታት ጉልበት ፈጅቷል፡፡ ጨርሰው ውብ ያደረጉት ደግሞ ዐፄ ልብነ ድንግል ናቸው፡፡ ከአስር ዓመት በላይ የፈጀው መካነ ሥላሴ በጥርብ ነጭ ድንጋይ የተሰራ እንደነበር አልቫሬዝ ሲደርስ ያየውን ነግሮናል፡፡ ያ ነጭና ጥርብ ድንጋይ ፈራርሶ ዙሪያውን ከቦ እኔ ስደርስ አይቼዋለሁ፡፡
ምን አፈረሰው? ትሉኝ ይሆናል፡፡ ከዚያ ቀድሞስ ትናንቱን ልንገራችሁ፡፡ መጠኑ ግዝፈቱ ውበቱና ግዛቱ ታላቅ ነበር፡፡ መጋረጃዎቹ በሙሉ ባለ ጌጠኛ ግምጃ ናቸው፡፡ ያኔ አልቫሬዝና ጓዶቹ እጅግ ያማረና ለአንድ ታላቅ ንጉሠ ነገሥት የሚገባ መሆኑን የመሰከሩለት መካነ ሥላሴ፡፡
ዛሬ ምልክቱ አልጠፋም፡፡ ግዙፉ ቤተ ክርስቲያን ፍራሹ መጠኑን አይሸሽግም፡፡ በናድነው ታሪክ ላይ እንደ ተራራ ከፍ ብሎ የሚታይ አሻራን አትሟል፡፡ የማየውን እነግራችኋለሁ፡፡ እኔ እንደ አልቫሬዝ መካነ ሥላሴ ቆሞ አልደረስኩም፤ አልቫሬዝ የነገረንን ግን ወድቆ አይቼዋለሁ፡፡ ጌጠኛ ባለ ሀረግ ድንጋዮች እዚህም እዚያም ወድቀዋል፡፡
መካከሉ ላይ አንዲት ትንሽ ቤተ ክርስቲያን ቆማለች፡፡ የግዙፉ ህንጻ ቤተ ክርስቲያን ገላ እዚያ ውብ ደልዳላ ሜዳ ላይ ተኝቷል፡፡ አቤት የድንጋዮ ንጣፍ ውበት፡፡ ፈርሶ የሚኖር ወድቆ የሚነሳ ቅርስ፤
ዛሬ በያኔው በወርቅና በብር በተለበጠው በር አልገባሁም፡፡ የፍቱል አል ሐበሽ ጸሐፊና የኢማም አህመድ ዜና መዋዕል ከታቢ እንደ እኔ እዚህ ቆመው ኢማሙ ያዩትን ሲጽፍ እንዲህ ይላል፤
“ከቅርብ ረዳቶቻቸው ጋር ሲመለከቷት ዓይን የምትማርክ ሆና አገኙዋት፡፡ በወርቅና በብር ቅብ የተንቆጠቆጠች ናት፡፡ የል ፈርጦችም በብዛት አሉባት፡፡ በሯ ከእንጨት የተሰራ ሲሆን ርዝመቱ አስር ክንድ ስፋቱ ደግሞ አራት ክንድ ይሆናል፡፡ በሩ በብርና በወርቅ የተንቆጠቆጠ ነው፡፡”
ግራኝ መሐመድ አብረዋቸው የነበሩትን አረቦች እዚያ መካነ ሥላሴ ደጃፍ እንደቆመ በሥራው ከተደነቁ በውበቱ ከፈዘዙ በኋላ እንዲህ ያለ ነገር በዓለምስ አለ? ብለው ነበር፡፡ ማንም አለ ብሎ አልመለሰም፡፡ ይልቁንስ “በሮምም ይሁን በህንድ እንዲህ ያለ ነገር መኖሩን አላየንም አልሰማንም” አሉ፡፡
የእርስ በእርስ ጦርነቶቻችን ትናንትን በሙሉ ነበር አድርገውት ቀርተዋል፡፡ የፈዘዙ እንግዶች ያዩትን እኛ ባለቤቶቹ አንባቢዎች ሆነን ቀርተናል፡፡ በዚያ የቆላውና ደጋው መሪዎች የሃይማኖት ጦርነት መካነ ሥላሴ ዛሬ የለም፡፡ 1528 እንደ ፈረሰ ቀረ፡፡
የመካነ ሥላሴ ታቦት ከዚህ ሄዶ አዲስ ዓለም አካባቢ ፍየታ ሲኖር መቆየቱንና በኋላም አዲስ አበባ የአሁኑ ቅድሥት ሥላሴ ካቴድራል የገባው ታቦት መሆኑን የቤተክርስቲያን መረጃዎች ላይ ዳንኤል ክብረት አስፍሮታል፡፡
ፀሐፊ ትዕዛዝ ገብረ ሥላሴ በታሪከ ዘመን ዘ ዳግማዊ ምኒልክ እንዳሰፈሩት የቤተ ክርስቲያኑ ሥራ ንጉሥ ምኒልክ በነገሡ በ25 ዓመት ከሰባት ወር ከስምንት ቀን በዘመነ ሉቃስ 1883 ዓ.ም. ሚያዚያ መጀመሩንና ሐምሌ ሥላሴ ታቦቱ መግባቱን ነግረውናል፡፡
መካነ ሥላሴ ዳግም አጠገቡ ግዙፍ ህንጻ ቤተ ክርስቲያን እየተሰራ ነው፡፡ እንግዳ ነህ ብለው ወደ ጎጆአቸው ያስገቡኝ የመንደሯ ሰዎች ጥሩ አድርገው ጋበዙኝ፡፡ “የሥላሴ እንግዶች እኮ ናችሁ፤ እንኳን መሃል ሀገር መጥታችሁ” አሉ አንዲት እናት፡፡
አቡየ ነዉ አበባባ ስምክ ብቻ "ስምን እዲህ ሆን"ምናምን እያልክ የጌታችን የመድሃኒታችን የኢየሱስ ክፈርስቶስን ወንጌል አታንቋሰዋ፡፡ እናንተ 9ኛዉ ሺህ ሰወች ጤናም የላችሁ እንዴ? ከክርስትና አስተምሮ እና ለገጣ ዉጡ፡፡ በጌታችን ንግግር እያለገጥክ ነዉ? እንደ ሉሲፈራዊያን እንድ አሰሪዎችክ ምናምን የክርስቶስ አገር እየኖርክ በጌታችን በመድሃኒታችን በተስፋችን ፤ በአለኝታችን በኢየሱስ ክርስቶስ (እግዚያብሄር ከኛ ጋር ነዉ፡፡) አትላገድ፡፡አያምርብክም፡፡ ደግሞ እንዴት እንደሚያስጠላብክ እዲህ በቃሉ ስትላገድ፡፡ ኧረ በስመ አብ
ይህን ሾው ማየት በጣም ያስደስተኛል ግን የ የኡሮ ጅልነት ደግሞ በጣም ነው የበዛው ትንሽ ቀነስ አድርጉት ጅልነቷን ሌላ ደግሞ የጬባው ሳቅ እንዴት እንደሚስጠላ በጣም በጣም
ጩባው ይመቸኛል ጩቢቲ የልጅ አባት ስለሆንክ በጣም ደስ ብሎኛል ፈጣሪ ያሳድግልክ🙏🙏🙏ዘጠነኛው ሺ ስወዳቹ ምርጥ ቤተሰብ 👌👍👍👍አይ ውሮ ከእውቀት ነፃ የሙዝ ወጥ😂😂😂ጨውም ስኳርም ጨመርሽ ጎበዝ👍👍👍😂አቡ ደሞ ዛሬ ውልቅልቅሽ ወጣ 🤕🤕🤕🤕🤗😂
በጣም ታምራላችሁ ሁሌ ነው የሟቹ በተለይ ጩቢቲ አንዴ ደስ እንደሚለኝ ሁሉም ፊልም እሱ ቢኖርበት ብዬ እመኛለሁ በተለይ ማስታወሻ ያንተ ቢኖር ደስ ይለኛል ሁሌም አንተን እንዳስታውስ አንተ ያለበትን ፊልም ከጨረሱ በዋላ ሳቄን ግን መቆጣጠር አልችልም ወይ አንድ ቀን ፍቀድልኝና ባላችሁበት ልምጣ በአጠቃላይ ሁላችንም እወዳችኋለሁ❤❤
አዲስ አበባ ፣ ነሃሴ 18 ፣ 2012 (ኤፍ ቢ ሲ) የትምህርት ሚኒስቴር የቀጣይ አመት የትምህርት ምዝገባን ከነሃሴ 20 ቀን ጀምሮ ማካሄድ እንደሚቻል አስታወቀ።
የትምህርት ሚኒስቴር የህዝብ ግንኙነት ዳይሬክተር ወይዘሮ ሃረጓ ማሞ ትምህርት ቤቶች ምዝገባውን ሲያካሂዱ ኮቪድ 19ኝን ለመከላከል የተቀመጡ መከላከያዎችን በሚገባ በመተግበር መሆን አለበት ብለዋል።
የቀጣዩ አመት የትምህርት ሂደት ስኬታማ እንዲሆንም ተማሪዎች፣ መምህራን፣ ወላጆችና መላው የትምህርት ማህበረሰብ የሚተላለፉ መልዕክቶችን በመከታተልና ቫይረሱ ሊተላለፍ የሚችልባቸውን መንገዶች ከወዲሁ በማስወገድ ጥንቃቄ ማድረግ ያስፈልጋልም ነው ያሉት፡፡
አካላዊ ርቀትን ጠብቆ ለማስተማር፣ የንፅህና መጠበቂያዎችን ከማዘጋጀትና መሰል የኮሮና መከላከል ተግባራትን ተግባራዊ ለማድረግ በሚያስችል መልኩ ቀድም ብለው ዝግጅት የሚደረግባቸው ተግባራት መሆናቸውንም አንስተዋል፡፡
የ8ኛና የ12ኛ ክፍል ሀገር አቀፍ ፈተና ጊዜን በተመለከተ ሚኒስቴሩ በቅርብ የሚያሳውቅ ሲሆን ተማሪዎች ራሳቸውን እያዘጋጁ እንዲቆዩ መልዕክት ማስተላለፉን ከሚኒስቴሩ ያገኘነው መረጃ ያመላክታል።
የስነ ምግባር ቋንቋዊ ትርጉሙ ባህሪ ማለት ነው፡፡ እነዲህ ልንገልጸው እንችላለን፡- ‹‹ ሰውየው አንድን ድርጊት ለመፈጸም ወይም ለመታቀብ ይወስን ዘንድ ድርጊቱ ጥሩ ወይም መጥፎ መሆኑን የሚመዝንባቸው ከሕሊና ውስጥ የጸኑ መስፈርቶች ስብስብ ስነ ምግባር ይባላል፡፡
ኢማም አቡ ሐሚድ አልገዛሊ ስለ ስነ ምግባር ባሰፈሩት ድንቅ ጽሑፍ እንዲህ ብለዋል፡- ‹‹ስነ ምግባር ማለት በሕሊና ላይ የጸናና ስራዎች ማሰብ ሳያስፈልጋቸው በቀላሉ የሚመነጩበት ነገር ነው፡፡›› በአእምሮ ሚዛንም በሸሪዓውም እይታ መልካም የሚሰኙ ተግባራት ከመነጩበት መልካም ስነ ምግባር ይባላል፡፡ መጥፎ ተግባራትን ከመነጨ ደግሞ መጥፎ ስነ ምግባር ይባላል፡፡
‹‹ ስራዎች ማሰብና መገደድ ሳያስፈልጋቸው በቀላሉ የሚመነጩበት›› ያልነውም ለምሳሌ በቀላሉ ሳይሆን ከራሱ ጋር ብዙ ታግሎ ገንዘብ የመጸወተ ቸር ሊሰኝ አይችልም፡፡ በጎ ተግባራትን ማወቅ ብቻም መልካም ስነ ምግባር አይሰኝም፡፡ አንዳንድ ጊዜ እውቀቱ ይኖርና የመፈጸም ጉልበት ሊያንስ ይችላል፡፡ በጎ ስራ መስራት ብቻም ስነ ምግባር አይደለም፡፡ ቸርነት ባህሪው ሆኖ ገንዘብ ስለሌለው የማይሰጥ፣ ንፉግ ሆኖም ለይዩልኝ ሲል ወይም ተገዶ የሚሰጥ በርካታ ሰው አለ፡፡ ስነ ምግባር ማለት መልካም ስራ ለመስራት ውስጣዊ ዝግጁነት፣ የነፍስ ውስጣዊ ውበትና ባህሪ ነው፡፡
አንድ ሙስሊም ዓሊም፡- ‹‹የአርስቶትልን የሞራል ፍልስፍና አንብበውታልን?›› ተብለው ተጠየቁ፡፡ ‹‹ከርሱ ተጨማሪ የነቢዩ ሙሐመድ ቢን አብደላህን የሞራል ትምህርት አንብቢያለሁ፡፡ የአርስቶትልን እና የመሰሎቹን ፈላስፎች የሞራል ፍልስፍና አነበብን፡፡ የነቢዩ ሙሐመድንም አነበብን፡፡፡ ፈላሰፎች ከብዙ ጥረትና ልፋት በኋላ ከፊል ገጽታው የተሟላ፣ ከፊል ገጽታው ደግሞ ጎደሎ የሆነ ተምሳሌታዊ ስብእና በምናባቸው ሳሉ፡፡ ይህ ስብእና እጅግ በተሟላና በደመቀ መልኩ ስጋ ለብሶና ነፍስ ዘርቶ በተጨባጩ ዓለም ውስጥ የግሰለቦች ሕይወት፣ የሕብረተሰብ የኑሮ ስርዓት፣ የግዙፍ ሐይማኖት አስኳል ሆኖ አገኘነው፡፡ ይህም የሙሐመድ ቢን አብደላህ የሞራል ትምህርት ነው፡፡››