ለኪነጥብብ ስራዎች መነሻ በመሆን፤ ባህላዊ ከትውልድ ወደ ትውልድ ሲተላለፉ የመጡት የስነቃል ሀብቶች ተጠቃሾች ናቸው። እንደ ማህበረሰቡ እና እንደየዘመናቱ የተለያዩ የኪነጥብብ ዓላማ ያላቸው የልጆች ጨዋታዎችና መዝሙሮች ይፈጠራሉ። እነዚህ ጨዋታዎች የኪነጥብብ ባህልን በማስረፅም ሆነ ለልማት በማዋል ትልቅ ፋይዳ አላቸው። እስቲ አንድ ጊዜ ወደ ልጅነት ጊዜያችን እንመለስና በልጅነታችን የተጫወትናቸውን ከባልና ሚስት እቃቃ ጨዋታ ጀምሮ ማህረቤን ያያችሁ፣ እርግጫ (ቃሉና ሐሳቡ ደስ ባይልም)፣ ሌባና ፖሊስ፣ አኩኩሉ፣ ከመዝሙሮች እቴ ሜቴ፣ መሸበትና፣ ከባህላዊ ክብረ-በዓሎች ደግሞ አበባዮሽ፣ ቡሄን እናስታውስ። እነዚህ የልጅነት ጨዋታዎች በአብዛኛው ኢትዮጲያዊ ዜጋ ህይወት ውስጥ የማይረሱ ጨዋታዎች ናቸው። እነዚህ ጨዋታዎች በሙሉ መቼት፣ ታሪክ፣ ግጭት፣ ሮል፣ ዜማ ዳንስ ስዕል የሚባሉትን የኪነጥብብ ዓይነቶች ዓላማ የያዙ ናቸው። እንደ ልጅ ያዝናኑናል። ማንም ሳይነግረን ከቀደሙት እየተቀበልን ከውነናቸዋል። ይሁንና በእነዚህ ጨዋታዎች ውስጥ ኪነጥበባዊ ባህልን ብቻ ሳይሆን በርካታ አዕምሮን ሊያለሙ የሚችሉ እውቀቶች እናገኛለን። ነገር ግን ምን ያህሎቻችን በእነዚህ ጨዋታዎች ውስጥ ያለውን ትርጉም ፋይዳ በልጅነታችን አሊያም ካደግን በኋላ ተነግሮናል። ምን ያህሎቹ ጨዋታዎች አሁንም እየተከወኑ ይገኛሉ። ባለመከናወናቸው የአሁኑ ትውልድ ምን ይቀርበታል ብለን ማሰብ ያለብን ይመስለኛል። ልማት የሚጀምረው ከአዕምሮ ነው። ማለትም ሰዎች የማያውቁትን ሲያውቁ ለለውጥ ይነሳሉ። በእውቀት ለይ የተመሰረተ ነገር ደግሞ ለውጡ ጠንካራና ፈጣን ይሆናል። እስቲ ከልጅነታችን ጨዋታዎች አንዱን እንውሰድ፤ አባሮሽ ይህ እኔ ባደግኩበት አካባቢ ብቻ ያለ ሊሆን ይችለላል፤ ነገር ግን ጨዋታው ህፃናት በቡድን ይመረጣሉ፣ የራሳቸውን አካባቢ ይወስናሉ፣ ከክልላቸው ሲወጡ አንዳቸው አንዳቸውን በማባረር በመንካት ምርኮ የማድረግ ስራ መስራት ነው። ጨዋታው ህጎች አሉት የተነካ ተማርኳል፣ ተባራሪው ሮጦ ወደ ክልሉ ከገባ አባራሪው ድንብር አልፎ መንካት መብት የለውም። ልብ እናድርግ እነዚህ ሕጎች በስምምነት የተሰሩ ናቸው። ማንም የተነካ መማረኩን ያምናል፣ አንዳቸው የአንዳቸውን ድንበር ማለፍም አይቻልም ለምን ቢባል ህጉ በስምምነት የተዘረጋ ነውና። ይህን ጨዋታ በልጅነታችን ከጨዋታ የዘለለ ለእኛ ምንም ነው። ግን እዚህ ጨዋታ ውስጥ ምን አለ ቀዳሚውና ለሰው ልጅ መሰረት የሆነው በምድራዊ ስምምነት መሰረት አድርጎ በተዘረጋ ህግ ማመንን ነው። ይህ ጨዋታ ለህፃናት ከጨዋታው በላይ በውስጡ ያሉትን ህግን የማክበር እውቀት፣ በምድር ላይ ሲኖር ማሸነፍና መሸነፍ ያሉ መሆናቸውን አይይዘው እየተነገረ ላደገ ህፃን በጉርምስናውም ሆነ በጎልማሳነቱ አልያም በእርጅናው ግዜ ለህግ መታዘዝን እንግዳው አይሆንም፤ ምክንያቱም የሕግን መኖር ባህሉን አዳብሯልና ነው። እንደነዚህ ያሉ የልጅነት ጨዋታዎች በርካታ ናቸው። ሁላችን ወደ ኋላ ሄደን ውስጣቸው ያለውን ትርጉም እናስብ። እዚህ ለይ አንድ ከቅርብ ዓመታት በፊት በአሜሪካ መንግስት የውድድር ጥሪ ተደርጎ የሁለት ህፃናትን ጨዋታ በማቅርብ ተሸላሚ የሆነውን አጭር ፊልም ማሰብ እንችላለን። በህፃንንት ያንን ጨዋታ ተጫውተን አድገናል። ተያይዞ ትርጉሙ እየተነገረን ብናድግ ዛሬ መቻቻልን መሸናነፍን ተቀብሎ አብሮ መኖር ለኛ ቀላል ነበር። በልጅነታችን የምናደርጋቸው ጨዋታዎች በውስጣቸው በርካታ የኪነጥብብን አላባ የያዙ ከመሆናቸው ጋር ተያይዞ ማንም ሳይነግረን ሳያስገድደን የምንጫወታቸው የሰፈርና የትምህርት ቤት ጨዋታዎች፣ ከበዓላት ጋር ተያይዘው የምናደርጋቸው እንደ አባባዮሽና ቡሄ የመሳሰሉት በውስጣቸው በርካታ እወቀቶችን የያዙ ጨዋታዎችን በትምህርት ቤትም ሆነ በቤተሰብ ከትርጉማቸውና ፋይዳቸው ጋር እየተነገረን ብናድግ ኪነጥብብ እንደባህል መውሰዳችን ብቻ ሳይሆን በርካታ እወቀቶችን ይዘን ባደግን ነበር። እስቲ በባህላዊ ክብር ባህሎች ወቅት በልጆች ከሚከወኑ ባህላዊ ጨዋታዎች አንዱን እንመልከት። የቡሄ ጭፈራ ቡሄ በዓመቱ መጨረሻ በወንዶች የሚከወን ዜማ ግጥም እና ዳንስን አካትቶ በልጆች የሚከወን ጨዋታ ነው። በቡሄ ጭፈራ ውስጥ ያለው የስራ ክፍፍል ማንም በመሀከላችን ገብቶ የሚደረግ ምርጫ ሳይሆን፤ ሰላማዊ በሆነ መንገድ ድምፅ ያለውን ዜማ አውጪ፣ ጨዋውን ገንዘብ ያዥ፣ ጉልበተኛውን ከአደጋ ጠባቂ… እያደረግን በቡድኑ ውስጥ ባሉ የቡድን አባላት በሚደረግ ምርጫ ሮልን በመከፋፈል የሚከውን ባህላዊ የልጆች ጭፈራ ነው። በዚህ ጭፈራ ውስጥ ያለው የስራ ክፍፍል ከጨዋታነቱ በተጨማሪ ትርጉሙ ተነግሮን ብናድግ ዛሬ ሀገሪቷ ላለችብት አንድ ሰው ሁሉንም ማድርግ እንደሌለበት የሚጠይቅ ትውልድ መፍጠር በቻልን ነበር። ኪነጥብብን ለልማት ለማዋል በህፃናት ላይ ባህላዊ ጨዋታዎችንም ሆነ በባለሙያዎች የተጠኑ ጉዳዮችን የኪነጥብብን ሞያ በመጠቀም ህፃናቱ ከኪነጥብብ ስራዎች ጋር እንዲተዋወቁ፣ ኪነጥብብን ለአዕምሮ ልማታቸው ማሳደጊያ እንዲሆን ማድረግ ይቻላል። ኪነጥብብ ለልማት ማለት እንዲህ ያሉ ባህላዊ እውቀቶች ትርጉም ጨምሮ በማስተማር ጠያቂና ምክንያታዊ ማህበረሰብ መፍጠር ማለት ነው። ኪነጥብበ ለልማት ለማዋል እነዚህ የህፃንነት ጨዋታዎችን በማሳደግ ዜጎች ወደ ፊት ሲያድጉ የኪነጥብብ አድናቂ ፋይዳውን የሚያውቁ አድርጎ መስራት ሲቻል ነው እንጂ በስምንት እና በአስር እድሜ ላይ ያሉ ህፃናትን ምንም ስላማያውቁት ፌድራሊዝም ግጥምና ዜማ ሰጥቶ በማዘፈን አይደለም። ኪነጥብብ ለልማት ዋለ የሚባለው ህፃናት በአግባቡ መጥራት የማይችሉትን ማሳለጫ የሚል ቃል ያለው ግጥም በዜማ አዝፍኖ አይደለም። ይልቁንም ኪነጥብብ ለልማት ዋለ የሚባለው፤ ህፃናት በልካቸውና በጨዋታ መልክ ለጥያቄያቸው ራሳቸው መልስ የሚያገኙበት መንገድ መፍጠር ነው። የነገ ሀገር ተረካቢዎች የሚል ግጥምና ዜማ ሰርቶ ህፃናትን ማዘመር ኪነጥበብን ለልማት ማዋል ሊሆን አይችልም። ይልቁንም ህፃናት በአቅማቸው የሚገባቸውን ነገር በቀላሉ አይረሴ በሆነ መንገድ እንዲያውቁ የሚችሉበት፤ ራሳቸው ተረድተው ለሌሎች የሚያስረዱበት መንገድ ሲኖርና በእድሜ ልካቸው ማወቅ የሚገባቸውን ነገር ለማሳወቂያት መጠቀም ሲቻል ነው። ኪነጥብብ ለልማት ዋለ የሚባለው ህፃናት በልጅነታቸው ከሙያው ጋር የሚተዋወቁበት ስጦታ ካላቸው እንዲገፉበት የሚያስችል ማዕከል ሲኖር፤ አልያም የሚፈልጓቸውን የትምህርት ዘርፍ በቀላሉ እንዲረዱት ለማድረግ ኪነጥብብን እንደማስተማሪያት በመጠቀም ህፃናት ሲያድጉ ከዋኝ ባይሆኑ የሞያውን ፋይዳ አውቀው ደጋፊ እንዲሆኑ የሚያስችል ሁኔታ ሲፈጠርና የዳበረ የኪነጥብብ ባህል ያለው ትውልድ መፍጠር ሲቻል ነው። ይህ በሌለበት ኪነጥብብን ለልማት ማሰብ ከቀልድ የዘለለ አይሆንም። እነዚህ በካሪኩለም ጋር ተያይዞ መሰጠቱን ትተን እንኳ፤ ህፃናት የኪነጥብብ ፍቅርም ሆነ ባህሉን የሚያዳብሩበት ቦታ ማዕከል አለ ብለን ስናስብ የለም ለማለት በሚያስችል ደረጃ እናገኘዋለን። በቀላሉ በአዲስ አባባ ውስጥ ያለውንና ህፃናትን ኪነጥብብን ሊያውቁበት በልካቸው የሚሆን እውቀት ሊሰጡበት የሚችል አንድ የህፃናት ትያትር ቤት ይዞ፤ ኪነጥብብን ለልማት አውላለው ብሎ ማሰብ በሙያው ለይ መሰላቅ በትውለዱ ለይ ከማሾፍ የዘለለ ነገር የለውም። ባህል በአንድ ጀንበር አይፈጠርም። ስለዚህም የኪነጥበብን ባህል በሌላው ማህበረሰብ ውስጥ ሲመሽ ኪነጥብብን ለልማት አውላለው ብሎ መነሳት በሀገር ንብረትና መቀለድ ነው። ስለዚህ ኪነጥብብን ለልማት የሚያስብ መንግስትም ሆነ ህዝብ መጀመሪያ ሊሰራ የሚገባው ህፃናት ላይ ነው። አሁን ያሉ ህፃናት እኛ የተጫወትናቸው ጨዋታዎች እንደነበሩ የማያውቁበት ደረጃ ላይ ደርሰዋል። ያደጉት ሀገራት የቀደሙትን አፈ-ታሪኮች፣ ተረቶች በማሳተምና በትምህርት ካሪኩለማቸው ውስጥ ከማስገባታቸው በተጨማሪ ቤተሰብ እያነበበ ስለሚያሰድጋቸው፤ በኪነጥብብ ፋይዳ ላይ ከፍ ያለ እውቀት ከማኖራቸው በተጨማሪ እንደ አንድ እውቀት በመውሰድ በሀገር እድገት ለይ ያለውን ፋይዳ በማወቅ ዘርፉ ውስጥ ባይገቡ እንኳ ዘርፉን በማገዝ ከኪነጥብብ ሊያገኙት የሚገባቸውን ጥቅም እያገኙ ይገኛሉ። መንግስታተም ይህንን ጥቅም በማወቃቸው፤ ኪነጥብብን ከልጅነት ለዜጎች በማዳረስ ኪነጥብብን ብቻ ሳይሆን ኪነጥብብ ለሌሎች የእውቀት ዘርፎች በማስተማሪያነት እየተጠቀሙበት ይገኛል። እዚህ ላይ ካናዳ ውስጥ Jan Harasim የተባሉ ተመራማሪ ‹The Value of Arts Education› በሚል ርዕስ ባሳተሙት መፅሃፋቸው ውስጥ በአንደኛ ደረጃ ትምርት ቤት የኪነጥብብ ትምህርቶችን የተማሩት ተማሪዎች ኪነጥብብ ካልተማሩት እጅግ በላቀ ፈጠራ በፍጥነት ነገሮችን የመጋፈጥ፣ ሐሳባቸውን የመግለፅና ከሌሎች ሰዎች ጋር በቃላሉ የመኖር አቅማቸው ከፍ ያለ ነው በማለት ይገልፃሉ። ስለዚህ ኪነጥብብን ለልማት ለማዋል ሲጀመር የኪነነጥበብ ባህል የዳበረና የኪነጥብብ ፋይዳን የሚያውቅ ማህበረሰብ መፍጠር አለብን። ይህንን ማድረጊያ ሁነኛ ቦታ ደግሞ ህፃንነት ሲሆን፤ መንገዶቹ ባህላዊ ጨዋታዎችን ዶክመንት አድርጎ ከማሰናዳት ጀምሮ በትምህርት ካሪኩለም ውስጥ ማስገባት ናቸው። ይህንን በሀገራችን ስንመለከተው ምንም ያልተሰራበት ሆኖ እናገኘዋለን። ስለዚህም ኪነጥብብን ለልማት በሀገራችን ለማዋል ያልሰራነው ስራ አለና ከባድ ነው ብዬ አስባለሁ። ከዚህ ተነስተን ወሳኙ የኪነጥብብ ባለድርሻዎች የሚፈጠሩበት የኪነጥብብ ባህል የለንም ማለት እንችላለን።