Reubencf/Amharic_corpus huggingface dataset:
ጳውሎስ የኤጳፍራን ሰላምታ በማቅረብ ይህንን ደብዳቤ ይደመድማል። ኤጳፍራ የቆላስይስ ክርስቲያኖች በሚገባ የሚያውቁትና በዚህ ጊዜ ከጳውሎስ ጋር ታስሮ የሚገኝ የቤተ ክርስቲያን መሪ ነበር። ጳውሎስ በተጨማሪም የማርቆስን፥ የአርስጥሮኮስን፥ የዴማስና የሉቃስንም ሰላምታ አስተላልፎአል። እነዚህ ሁሉ ስሞች በቆላስይስም መልእክት ውስጥ ይገኛሉ። ይህም ሁለቱም መልእክቶች በተመሳሳይ ጊዜ መጻፋቸውን ያመለክታል።
የውይይት ጥያቄ፡- ሀ) ማኅበረሰቡ ላገለላቸው ሰዎች ስለሚኖረን አመለካከት ከፊልሞና መልእክት ምን እንማራለን? ለ) ማኅበረሰቡ ካገለላቸው ሰዎች፥ በተለይም ከክርስቲያኖች ጋር ስለሚኖረን ግንኙነት እግዚአብሔር ከእኛ ምን ይጠብቃል?
እብራይስጢ ሓደ ካብ ሴማውያን ቋንቋታት ኮይኑ ካብ ዓለም አቲ ዝነውሐ ዕድመ ዘሎዎ ክሳብ ሒጂ ዝዝረብ ዘሎ ቋንቋ ኢዩ።ሞይቱ ዝተንሰአ ቋንቋ ተባሂሉ ውን ይጥቀስ።አዚ 24 ፊደላት ዘለዉዎ ቋንቋ አዚ አቲ መጽሓፍ ቅዱስ ንመጀመርያ ጊዜ ዝተጻሕፈሉ ቋንቋ አዩ።ቋንቋ እብራይስጢ ዝበዝሕ ቃላቱ ከም መብዛሕቶኦም ሴማውያን ቋንቋታት ብ ሰለስት ፊደላት ዝተሰረተ ኢዩ። ምስ ግእዝን ዓረብኛን ድማ ደሓን ዝኾነ ተመሳሳልነት ኣሎዎ። ውሑድ ኣብነታት ኣብዚ ክርከብ ይከኣል
መስከረም ፪ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪ናው ዕለት ሲሆን፤ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፫፻፷፬ ቀናት፤ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፫፻፷፫ ቀናት ይቀራሉ።
በኢትዮጵያ ታሪክ ዘመናዊ አብዮት ፈንድቶ የዘውድን ስርዓት ሽሮ የመጨረሻውን ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴን ከሥልጣን ያወረደበት ዕለት ነው። በአብዛኛዎች ኢትዮጵያውያንም ዘንድ የአገራችን ባህላዊ፣ ኃይማኖታዊ እና ሰብአዊ ብስበሳ የተጀመረበትም ዕለት እንደሆነ በሰፊው ይነገራል።
በኋላ de ኡልቲማ በዓለም ላይ በጣም ጥቅም ላይ የዋለው የመልእክት አገልግሎት ዋትስአፕ እሁድ ዕለት ሥራውን አቁሞ ለ 4 ሰዓታት ያህል መሥራት አቆመ ፣ ብዙ ተጠቃሚዎች እርስ በርሳቸው መልዕክቶችን ለመላክ አማራጭ መተግበሪያን አውርደው ጫኑ ፡፡
En ቦታ የዋትሳፕ መረጃ 5 ሚሊዮን ያህል ሰዎች ተመዝግበዋል ቴሌግራምአንድ ቁልፍ ባህሪ ያለው በጣም ተመሳሳይ መተግበሪያ-እሱ መሆኑን ያረጋግጣል የእያንዳንዱ ውይይት ግላዊነት እና መከላከል ላ ንግግሮች sean ሰለላሁ አለይሂ ወሰለም o ከውጭ ተመለከተ ፡፡
ቴሌግራም የመልእክት አገልግሎት ነውa ተፈጠረ ፖርኒያ ኒኮላይ እና ፓቬል ዱሮቭ የተባሉ የሩሲያ ትልቁ ማህበራዊ አውታረ መረብ ጀርባ ያሉት ሁለቱ ወንድማማቾች ቪኮንታክ (በጣሊያን ውስጥ ደብዛዛ ነው) ፡፡
መሣሪያው በቴሌግራም ላይ ለመወያየት ያገለገለው ምንም ይሁን ምን ፣ እ.ኤ.አ. ውሂብ፣ አጀንዳው እና ሁሉም ውይይቶች የሚመሳሰሉ እና ለተጠቃሚው የሚታዩ ይሆናሉ።
ቴሌግራም በሞባይል ስልክ ቁጥር ምዝገባ እና በአድራሻ ደብተር አማካኝነት በራስ-ሰር በተዘመነ እንደ ዋትስአፕ ይሠራል ጓደኞች ተመዝግቧል (ምንም ፈቃድ አያስፈልግም ፣ ስለሆነም እርስዎ ብቻ ነው ማድረግ ያለብዎት አለ በስልክ ማውጫ ውስጥ የተመዘገበው የጓደኛ ቁጥር).
ቴሌግራምን ከ ጋር መጠቀም ይችላሉ መተግበሪያው ባለስልጣን ለ iPhone, iPad እና Android ወይም መተግበሪያዎች ለመድረስ ኦፊሴላዊ ያልሆነ ፒሲዎች ከ ጋር የ Windows፣ ሊነክስ እና ማክ.
ቴሌግራም ለ Android, iPhone, Windows PC እና Mac ለማውረድ እርስዎ ብቻ መሄድ አለብዎት ኦፊሴላዊ ድር ጣቢያ ቴሌግራምን በድር በኩል የሚጠቀሙ አገናኞችን የሚያገኙበት ቦታም ፡፡
ቴሌግራም ለመልእክቶች ነባሪ መተግበሪያ ላይሆን ይችላል ፣ አሁን ሁሉም ሰው WhatsApp አለው ፣ ግን ለተጨማሪ ባህሪያቱ እና ውይይቶች የተመሰጠሩ በመሆናቸው ምስጋና ይግባው siempre ሲያስፈልግ እሱን እንዲጭን ማድረጉ ጠቃሚ ነው ፡፡
ኤልሳቤጥ ካሁን ቀደም ከፍተኛ አድናቆት ባተረፈውና በኢትዮጵያ ሬዲዮ በተላለፈው ..የማዕበል ዋናተኞች.. ተከታታይ የሬዲዮ ድራማ ከዋና ገፀ-ባህርያት የአንዷን በመጫወትና በሌሎችም ሥራዎች ታዋቂነትን ማግኘቷ ይታወሳል፡፡ ዛሬ በሚጀመረው ተከታታይ የሬዲዮ ድራማ ከሷ ሌላ አንጋፋው አርቲስት ፍቃዱ ተ/ማርያም፣ ሽመልስ አበራ፣ ስናፍቅሽ ተስፋዬ፣ ውባለም አለባቸው፣ ሐረገወይን እሸቱ፣ ጀምበር አሰፋ፣ ትዕግስት ግርማ እና ሌሎች ከሰባት በላይ ተዋንያን ይሳተፋሉ፡፡ ዘወትር ቅዳሜ የሚደመጠው ድራማ ሐሙስ ሐሙስ ይደገማል፡፡
በተያያዘ ዜና በረሽድ ጀማል ተደርሶ በእስጢፋኖስ ከበደ የተዘጋጀው ..የሶስት ወር ምርኮኛ.. የተሰኘው ኮሜዲ ቴአትር የፊታችን ሰኞ በአዲስ አበባ ቴአትርና ባህል አዳራሽ ከምሽቱ 12፡00 ሰዓት ይመረቃል፡፡ ቴአትሩ ማህበራዊ ግንኙነቶች ላይ የሚያተኩር ነው፡፡
እኛ አሁን የ “ላይግሬት ፕሮጀክት” ን ጀምረናል የተሳካለት የዶክተር ላይሬት ስራን ለመውሰድ ፣ ለማባዛት (እና ከተቻለ ባሻገር ለመሄድ) በመሞከር ፣ በባሲለስ ፐርፍሬንገን ከተለያዩ አረንጓዴ ቆሻሻዎች ወይም እንስሳት የተሠራ ሰው ሰራሽ ዘይት (ቀዳሚውን ዜና ያንብቡ) ሠራሽ አረንጓዴ ዘይት).
በእነዚህ ተመሳሳይ ሥራዎች ወቅት ሊደርስ የሚችል እጅግ በጣም ንፁህ “ባዮጋዝ” አግኝቷል 80% ሃይድሮጂን ወይም 80% ሚቴን! ከተለምዶ ባዮዳዎች (እስካሁን ግን በሰፊው የሚታወቅ) እጅግ በጣም ንጹህ ነዳጅ እና ስለሆነም በቀላሉ ለማገዶነት በቀላሉ ለማገዶነት ይጠቅማል!
ይህ ሥራ እንዲሁ ለነዳጅ ኢንዱስትሪ የፍላጎት ግኝት መነሻ ነው-የተፈጥሮ ዘይት አመጣጥ! በእርግጥ የፔርፊንጀን ባሲለስ መኖር ያብራራል (በከፊል የማዕድን ምንጭ ዘይቶች በመኖራቸው ብቻ ነው) በተፈጥሮ ውስጥ ያለው የፔትሮሊየም ውህደት
በዚህ ፕሮጀክት ውስጥ ምንም ኢሊትስት የለም ፣ እንደግመዋለን-ሁሉም መልካም ፈቃዶች እንኳን ደህና መጡ! እርስዎ ብሎገር ነዎት? በብሎግዎ ላይ ጽሑፍ መለጠፍ ድንጋይዎን በዚህ ህንፃ ውስጥ ለማስገባት በቂ ነው ፣ ይልቁንም ትልቅ ፍላጎት ያለው ፕሮጀክት እንጋፈጠው!
በመጨረሻም ፣ ይህ ፕሮጀክት እንደ ሶፍትዌሩ ክፍት በሆነ የመነቃቃት መንፈስ የተሠራ መሆኑን ይወቁ ክፍት ምንጭ-ሁሉም ውጤቶች ያለ ክፍያ ለሁሉም ሰው ተደራሽ ይሆናሉ!
ተጨማሪ ለመረዳት-የደብዳቤ መላኪያውን ያንብቡ ፣ የላቲን ፕሮጀክት ማስጀመር ፣ ስለሂደቱ የበለጠ ይወቁ ፣ የቀደመውን ዜና ያንብቡ ሠራሽ አረንጓዴ ዘይት ወይም በመጨረሻም: በጨረቃ ፕሮጀክት ውስጥ ይሳተፉ.
ትምህርቱ የሚወስደው ጊዜ ለ2 (ሁለት) ወር በሳምንት 3 (ሶስት) ቀን በመረጡዋቸው ቀናቶች። ክፍያ በወር 1000 ብር ነው። በኧስፔሻል ፕሮግራም ከሆነ የሚወስደው ጊዜ ከ 10-15ቀን የሚያልቅ ኮርስ ነው። ክፍያ 3000 ብር ነው ። ለመመዝገብ ከታች ያለውን ፎርም ይሙሉ።
የአዲስ አበባ ውሀና ፍሳሽ ባለስልጣን በአዋጅ ቁጥር 68/1963 ዓ.ም ለመጀመሪያ ጊዜ፤ በድጋሚ በአዋጅ ቁጥር 10/87 በአዲስ አበባ ውሃና ፍሳሽ ባለስልጣን መቋቋሚያ አዋጅ መሰረት ተቋቋመ፡፡ ባለስልጣን መ/ቤቱ በአዋጅቁጥር 10/87 በተሰጠው ስልጣን ከተቋቋመበት ጊዜ ጀምሮ የውሀና ፍሳሽ አገልግሎቶችን ለህብረተሰቡ ተደራሽ ለማድረግ የውሀ መገኛዎችን በመጠቀም እና የፍሳሽ ማስወገጃ ስርዓትን በመዘርጋት ከባለድርሻ አካላት ጋር በቅንጅት በመስራት ከአዲስ አበባ ከተማ ፈጣን ዕድገት ጋር የሚመጣጠን የንፁህ ውሀ አቅርቦት እና የዘመናዊ ፍሳሽ ማስወገጃ አገልግሎት ለከተማዋ ነዋሪ በበቂና በአስተማማኝ ሁኔታ ተደራሽ ለማድረግ ስምንት ቅርንጫፍ ጽ/ቤቶችን በማዋቀር በእነዚህ ቅ/ጽ/ቤቶች አማካኝነት ለህብረተሰቡ አስፈላጊውን አገልግሎት በመስጠት ላይ ይገኛል፡፡
መንግስቲ ኲናት ኣዊጁ ክብል ግንባር ሓርነት ኦሮሞ/ኦነግ/ ከሲሱ።ኣስመራ ዝተኻየደ ውዕል ተግባራዊ ከይኸውን መንግስቲ ዕንቅፋት ይፈጥር ኣሎ ክብሉ ኣቦ መንበር ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ኣቶ ዳዊት ኢብሳ ገሊጾም።
ብኻልእ ወገን ፈፃሚ ስራሕ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ኦሮሞ ትማሊ ኣብዘውፅኦ መግለፂ ሓይልታት ጥፍኣት ንኦሮምያ ዓውዲ ኲናት ንኽትኸውን እናተንቀሳቐሱ ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ፀጥታ ቕትለት እናተፈፀመ ምዃኑ ገሊፁ’ሎ።
እቲ መግለፂ ኣብ መንጎ ኦሮሞ ዝካየድ ዕጥቓዊ ቓልሲ ሰዓራይን ተስዓራይን ዘይብሉ እዩ ዝበለ እቲ መግለፂ ናይቲ ህዝቢ ሰላም ክዝረግ፣ህዝቢ ብሰላም ወፂኡ ከይኣቱን ስግኣት ክስምዖን፣ናይቲ ህዝቢ ፀገማት ዝፈትሑ ፕሮጀክትታት ደው ክብሉን ዝተኣተወ መፅብዓ ከይዕወት ናይ ውሽጥን ወፃእን ሓይልታት ጥፍኣት ኦሮሞ ሃገር ክመርሕ ኣይክእልን ብዝብል ውዲት መዓልቲ ምስ ለይቲ ይሰርሑ ኣለው ይብል ።
ፀላእቲ ብዝኣለምዎ ብናይ ባዕልትና ሰባት ኣብ ልዕሊ ሰላማዊያን ህዝቢ ጨካን ናይ ሽብር መጥቓዕቲ እናተፈፀመ ህይወት ሰብ ይሓልፍ፣ደቂ ኣንስትዮ ይድፈራ፣ንብረት ይዓኑን ህዝቢ እውን ናይ ምንቅስቓስ መሰሉ እናተደረት፣ኣባላት ኣመራርሓ ኦዴፓን ፖሊስ ኦሮሚያን ብዘሰቅቕ ህይወቶም ሓሊፉ’ሎ ይብል።
ጋዜጠኛን ኣባል ማእከላይ ወኪል ስለያ ኣሜሪካ ኮይኑ ንሰውራ ኤርትራን መንግስቲ ኤርትራን ዝስልል ዝነበረ ዳን ኮኔል፡ ኣብ ነሓሰ 2001፡ ምስ ምኒስተር ሃይለ ወልደትንሳኤ (ድሩዕ) ዘካየዶ ሰፊሕ ቃለ መሕትት ምርኩስ ብምግባር ዝተዳለወ ጽሑፍ
በአሰልጣኝ ካሳየ አራጌ እየተመሩ የመጀመሪያውን ዙር በ18 ነጥብ 11ኛ ደረጃን ይዘው ማጠናቀቅ የቻሉት ኢትዮያ ቡናዎች። በሊጉ ጅማሬ በሚከተሉት ኳስን መሰረት ያደረገ ማራኪ አጨዋወት የሊጉ ክስተት ሆነው የነበሩት ቡናማዎቹ ጥንካሪያቸው በውጤት ለመግለፅ ተቸግረው በተደጋጋሚ ነጥብ ለመጣል ተገደው የወራጅ ቀጠናው ተርታ ተሰልፈው ነበር። አበዛኛውን ጊዜ ቡድኑ ከኋላ መስመር መስርቶ መጫወትን ታሳቢ አድረጎ ለመጫወት ሲያስብ ይህም በበርካታ የሊጉ ሳምንታት ላይ በተጋጣሚ ቡድኖች ጫና ውስጠጥ እየገቡ ተደጋጋሚ ሙከራዎች ብሎም ጎሎችን ሲያስተናግዱ ለመመልከት ችለናል ፡፡ ቡድኑ ምንም እንኳ የተሳኩ ቅብብሎሽን ከሊጉ ክለቦች የተሻለ ማደረግ ቢችልም ጠቃሚነታቸው እዚህ ግባ የማይባል አይይለም ፡፡ ምክንያቱም አብዛኞቹ የተሳኩ ቅብብሎሽ በራስ ሜዳ ላይ ይደረጉ የነበሩ ስለሆነ። ቡድኑ በማጥቃት እንቅስቃዎች ላይ ሲቸገር እና የማጥቃት እንቅስቃሴዎች ላይ የፈጣሪ አማካይ ተጫዋቾች እጥረት ሲታይበት በተለይም በክረምቱ ክለቡን ከሀዋሳ ከነማ የተቀላቀለው ታፈሰ ሰለሞን በጉዳት ምክንያት የታሰበውን አለመሆን ቡድኑ ላይ ክፈተት መፍጠሩ ተስተውሏል ፡፡
ኢትዮጵያ ቡናዎች በመጀመሪያ ዙር ካደረጓቸው ጨዋታዎች አራቱን በድል ሲወጡ በአምስቱ ተሸንፈው በቀሪው ስድስት ጨዋታ ነጥብ ተጋርተዋል። በሜዳቸው ካደረጓቸው ሰባት ጨዋታዎች አራቱን ሲያሸንፍ በቀሪዎቹ ሶስት ጨዋታዎች ነጥብ ተጋርተዋል። ቡናማዎች በሜዳዎ ሶስት ነጥቦችን ይዞ የሚወጣ ካልቻለ ግን ነጥብ የሚጋራ እንጂ ሽንፈትን የሚያስተናግዱ አይደሉም። በሜዳቸው ባደረጓቸው ጨዋታዎች አስራ አምስት ግቦችን የተቃራኒ መረብ ላይ አሳርፎ አምስትም ግቦች አስተናግዷል። ይህ ማለት ደግሞ ቡናማዎቹ በሊጉ ጅማሮ የነበራቸውን ጥንካሬ ታግዘው በርካታ ግቦችን በማስቆጠር በሜዳው ከፍተኛ ግብ የማግባት አቅም እና ጠንካራ የመከላከል አቅም እንደነበራቸው የቁጥራዊ መረጃው ያሳያል። ኢትዮጵያ ቡና በሜዳው ሲጫወት 2.1 ሲያገባ 0.7 ግቦች ይቆጠሩበታል።
ኢትዮጵያ ቡናዎች በመጀመሪያው ዙር ከሜዳቸው ውጭ ባደረጓቸው ጨዋታዎች ስምንት ጨዋታዎች በአራቱ ተሸንፈው በአራቱ አቻ ተለያይተዋል። ይህም ማለት ደግሞ ኢትዮጵያ ቡና ሌላኛው ከሜዳው ውጭ ነጥብ ይዞ ለመውጣት የሚቸገር የሊጉ ቡድን ያደርገዋል። በዚህም መሰረት ኢትዮጵያ ቡና ከሜዳው ውጭ ምንም ጨዋታ ማሸነፍ አልቻለም። ከሜዳቸው ውጭ ባደረጉት ጨዋታ አምስት ማስቆጠር ሲችሉ በአንፃሩ አስራ አንድ ግቦች አስተናግዷል። በሜዳቸው ያላቸው ጠንካራ የፊት መስመር እና የኋላ ተከላካይ ስፍራ በሜዳው ውጭ ያለውን ጥንካሬ ከሜዳው ወጥቶ ሲጫወት ለተጋጣሚ ቀላል ያደርገዋል። ኢትዮጵያ ቡና በየጨዋታው በአማካይ 0.6 ሲያገባ 1.3 ግቦች ይገቡበታል። ቡናዎች በመጀመሪያው ዙር 20 ግቦችን በተጋጣሚው ላይ ሲያሳርፍ 16 ግቦች ተቆጥሮባቸዋል። በ15 ሳምንት ጉዟቸው ባደረጉት ጨዋታ በየጨዋታው 1.3 ግቦችን ሲያመርቱ 1 ግብ ያስተናግዳል። ሀድያ ሆሳዕናን እና ሀዋሳ ከተማን ያሸነፉበት ጨዋታ ላይ 5-0 እና 4-1 በቅደም ተከተል ያሸነፉበት ጨዋታ በርካታ ግቦች አስቆጥረው ያሸነፉበት ጨዋታ ነው። በአራት ጨዋታዎች ግብ ሳይቆጠርባቸው መውጣት ሲችሉ በስድስት ደግሞ ሳያገቡ ወጥተዋል። ለተከታታይ አምስት ጨዋታዎች ነጥብ የጣሉበት አስከፊው የመጀመሪያው ጉዟቸው ሆኖ ተመዝግቧል። እንዳለ ደባልቄ አምስት ግቦችን በማግባት የመጀመሪያው ዙር የክለቡ ከፍተኛ ግብ አስቆጣሪ በመሆን ደምድሟል።
ቡድኑ እንደ ጥንካሬ ከሚነሱለት ነገሮች አንዱ በመስመር በኩል የሚያሰልፋቸው ተጫዋቾች ቡድኑ በሊጉ ላስቆጠራቸው ጎሎች ትልቁን ድርሻ መውሰድ ሲችሉ ፡፡ በተለይ ለየጨዋታው ተለዋዋጭ የጨዋታ አቀራረብ ይዘው አለመቅረባቸውን ተከትሎ በሌሎች ቡድኖች ተገማች እየሆነ ነጥብ ለመጣል የተገደደበት በደካማ ጎኑ ይነሳል።
ቡናማዎች ምንም እንኳን ግብ ማስቆጠር ቢችሉም ይህ ጥንካሪያቸው በሜዳቸው ብቻ የማይወሰን ከሆነ በሁለተኛው ዙር ጠንካራ ተፎካካሪ እንዲሆኑ ይረዳቸዋል። ኳስ የማንሸራሸሩ ሂደት ከራሳቸው የመጫወቻ ሜዳ ባሻር ወደ ተጋጣሚ በመልቀቅ ጫና በመፍጠር ያገኟቸውን አጋጣሚዎች ወደ ግብነት መቀየር ይኖርባቸዋል።
"የመውጊያውን ብረት ብትቃወም ለአንተ ይብስብሃል" (የሐዋ. ሥራ ፱፣፭) የሚለው ኀይለ ቃል በሽፋኑ ላይ የሚነበበው ይኸው ቪሲዲ በዋናነት በጋሻው ደሳለኝ ያሳተማቸው ሲዲዎች፣ ቪሲዲዎች እና ጽሑፎች፣ የሰጣቸው ቃለ ምልልሶች ከፕሮቴስታንታዊ-ተሐድሶ-ኑፋቄ አስተሳሰብ ጋራ ባላቸው መስማማት፣ ከኦርቶዶክሳዊ ትምህርተ ሃይማኖት፣ ሥርዓተ እምነት እና ክርስቲያናዊ ትውፊት አኳያ ደግሞ በሚታይባቸው ተቃርኖ ላይ በማተኮር የተዘጋጀ ነው፡፡" (ደጀ ሰላም፤ መስከረም ፳፬ /፳፻፬ ዓ.ም)
የኦሮሞ ፌዴራሊስት ኮንግሬስ አመራር አባላት አቶ በቀለ ገርባና ሌሎች ተከሳሾች፥ ለአራተኛ ጊዜ ተለዋጭ ቀጠሮ ተሰጥቷቸዋል። ከሁለት ሣምንታት በፊት የመኪና መተላለፊያ መንገድ ዘግታችሁ ነበር ተብለው የታሠሩ 11 ተማሪዎች ደግሞ ፍርድ ቤት ቀርበዋል።
በሌላ በኩል ደግሞ፥ ከትላንት በስቲያ ረቡዕ መጋቢት 7 ቀን 2008 ዓ.ም. በፊንፊኔ ዙሪያ የኦሮሚያ ልዩ ዞን በሆነችው በሰበታ ከተማ የኦሮሞ ሕዝብ ዲሞክራሲያዊ ድርጅት /OPDO/ የከተማይቱን ሁለተኛና መለስተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ተማሪዎች ስብሰባ ከጠራ በሁዋላ የፌዴራል ኃይል ተጠርቶ ተደበደብን ይላሉ ተማሪዎች።
ከሁለት ሣምንታት በፊት የመኪና መተላለፊያ መንገድ ዘግታችሁ ነበር ተብለው የታሠሩ 11 ተማሪዎች ደግሞ ፍርድ ቤት ቀርበዋል። የአፋን ኦሮሞ አገልግሎት ባልደረባ ጃለኔ ገመዳ ያጠናቀረችውም አጠር ያለ ዘገባ ደርሶናል።
እቶም ዝተፈላለየ ዜግነት ከምዘለዎም ዝተሓበሩ ብጸሊም ዶላር ዘሽርፉን ኣብ ሓዋላ ዝተዋፈሩን ሰባት ትማሊ ሓሙስ 24 ሕዳር ኣብ ዝተኻየደ ሃንደበታዊ ግፋ’ዮም ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
ቁጠባ ሱዳን ብሰንኪ ዋሕዲ ናይ ወጻኢ ባጤራ ኣብ ዝዳኸመሉ ዘሎ እዋን፣ መንግስቲ እታ ሃገር ናይ ወጻኢ ባጤራታት ብፍላይ ዶላርን ኤውሮን፣ ንምቁጽጻር’ዩ ጻዕርታት ተካይድ ዘላ።
ብዘይካ’ዚ ሱዳናውያን በጻሕቲ ሃገራት፣ ናብ ኤርትራ ይኹን ካልኦት ጎረባብቲ ሃገራት ዑደት ኣብ ዘካይድሉ፣ ሒዞሞ ዝገሹ መጠን ናይ ወጻኢ ባጤራ ካብ ሓደ ሽሕ ዶላር ከይበዝሕ’ዩ ዘገድድ።
ኣብ ሕጋዊ ዕዳጋ ሓደ ዶላር ኣመሪካ 6 ፓውንድ ሱዳንን 50 ሳንቲምን ክሽረፍ እንከሎ፣ ኣብ ጸሊም ዕዳጋን ብሓዋላን ከኣ ክሳብ ንሓደ ዶላር ኣመሪካ ክሳብ 19 ፓውንድን 10 ሳንቲምን’ዩ ዝሽረፍ ዘሎ።
ከዚያ ከኩባንያዎ የሥራ ምክር ቤት ጋር በተያያዘ ስለሚፈፀሙ ተግባራት ተገቢውን ምክር መጠየቅ ተገቢ ነው ፡፡ ይህን በማድረግ ለሽያጭ ሂደት እንቅፋት ሊሆኑ የሚችሉ ነገሮችን ማስወገድ ይችላሉ። በቅርቡ በአምስተርዳም የይግባኝ ፍርድ ቤት ውሳኔ ፣ የድርጅት ክፍል የተሸጠው ሕጋዊ አካል እና ባለአክሲዮኖቹ በተሸጠው ኩባንያ የሥራ ጉባ council ላይ ያላቸውን ግዴታን ጥሰዋል ፡፡ የተሸጠው የሕጋዊ አካል እና ባለአክሲዮኖቹ ለሠራተኞች ምክር ቤት በወቅቱና በቂ መረጃ አልሰጡም ፣ የባለሙያዎችን ምደባ ለማቋቋም ምክር በመፈለግ የስራ ምክር ቤቱን ማካተት ባለመቻሉ እና በወቅቱና በቀጣይም ከስራ ምክር ቤቱ ጋር አልመካከርም ፡፡ ምክር ጠይቅ ፡፡ ስለዚህ ኩባንያውን ለመሸጥ የተሰጠው ውሳኔ በምክንያታዊ አልተደረገም ፡፡ ውሳኔው እና የውሳኔው ውጤት መሰረዝ አለባቸው። ይህ መከላከል የሚችል የማይፈለግ እና አላስፈላጊ ሁኔታ ነው ፡፡
ሰንሻይን ቴክኖሎጂስ ኮርፖሬሽን በተራቀቀ ከፍተኛ አፈፃፀም ከፍተኛ ጥራት ያላቸው የ CMOS-MEMS ኢንፍራሬድ (አይአር) ዳሳሾች ላይ የተካነ ዓለም አቀፍ ከፊል-አልባ ኩባንያ ነው ፣ እናም ለብዙ ምርቶች የህክምና እና ተለባሽ መሣሪያዎች ፣ ስማርት ቤት ፣ የአይኦ ቲ ዳሰሳ ፈጠራ ምርቶችን እና መፍትሄዎችን ያቀርባል ፣ እና የማሰብ ችሎታ ያለው የኢንዱስትሪ እና ስማርት ፋብሪካ (ኢንዱስትሪያ 4.0) ፡፡
ሰንሻይን የላቀ የማሰብ ችሎታ ያለው ዓለም ለመፍጠር እና ሥነ-ምህዳራዊ አካባቢያችንን በተሻሻለ ዲዛይን ፣ በቴክኖሎጂ ፈጠራ ፣ የላቀ አፈፃፀም እና እጅግ በጣም ጥሩ የምርት ጥራት በሁሉም መንገዶች ለማሻሻል ቁርጠኛ ነው።
የአየር ሙቀት መጠን መለኪያዎች ፍላጎት እያደገ መጥቷል በአሁኑ ጊዜ የቤት ውስጥ ወረርሽኝ ሁኔታ የተረጋጋ ይመስላል ፣ ግን የባህር ማዶ ወረርሽኝ ሁኔታ የበለጠ እየሰፋ ነው ፣ ይህም አንድ ...
የሙቀት-አማቂ የኢንፍራሬድ ዳሳሽ የሥራ መርሆ - ቴርሞ-ኤሌክትሪክ ውጤት ቴርሞ-ኤሌክትሪክ ውጤት (Seebeck Effect) ሁለት የተለያዩ ቁሳቁሶች ወይም አንድ እና ተመሳሳይ ነገሮች ያላቸው ነገሮች w ...
ባለሀብቶች የዓይን ጤና አጠባበቅ በጤና እንክብካቤ ዘርፍ - የፀሐይ ብርሃን ቴክኖሎጂዎች የአለም አቀፍ የስራ ፈጠራ ሳምንት (ገው) የቻይና ጣብያ የ 2020 (14 ኛው) ከህዳር 13 እስከ 18 ተካሂዷል ፣ ...
ሪያል ማድሪድ ተጨማሪ ዝርዝሮችን ሳይሰጥ ዛሬ አርብ በትናንትናው ዕለት እንዳስታወቀው ዚኔዲን ዚዳን ለኮቭቭ -19 አዎንታዊ ምርመራ አድርጓል ፡፡ "በፍጥነት እንዲያገግም እንመኛለን", ክለቡን በትዊተር ገፁ በይፋ ባወጣው መግለጫ ጽ wroteል ፡፡
ያስታውሱ እ.ኤ.አ. ጃንዋሪ 7 ፈረንሳዊው የሪያል ማድሪድ አሰልጣኝ ከኮቭድ -19 ከቀና ሰው ጋር ከተገናኙ በኋላ ብቻቸውን እንዲታሰሩ ተደርጓል ፡፡ እሱ ግን አሉታዊ ተፈትኖ ነበር።
የባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ የርቀት ተማሪዎች የ2012 ዓም ኢኛ ሴሚስተር ፈተና ከጥር 21-27/2012 ተካሄዶ ወጤት ተጠናቆ የገባ ሲሆን የቀጣይ ሴሚስተር ምዝገባ በኮቪድ-19 ወረርሽኝ ምክንያት እስካሁን ማካሄድ አልተቻለም። ምዝገባውን በቴክኖሎጅ በማገዝ ተማሪዎች ወደ ርቀት ተምህርት ጣቢያዎች መሄድ ሳያስፈልጋቸው እንዲመዘገቡ ለማድረግ ከዩኒቨርሲቲው ICT ዳይሬክቶሬት ጋር እየሰራን ሲሆን በቅርቡ ስራው ተጠናቆ ወደ ተግባር እንገባለን። መርጃውንም በዩኒቨርሲቲውና በተከታታይና ርቀት ትም/ማስተ/ጽ/ቤት ድህረ-ገጾችና በቴለግራም እናሳውቃለ።
በባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ ተከታታይና ርቀት ትምህርት ፕሮግራም የነባር የርቀት የቅድመ-ምረቃ ተማሪዎች ምዝገባ የሚካሄደው ከጥቅምት 23/2013 እስከ ህዳር 6/2013 ሲሆን የምዝገባ ሴንተሮችም/ጣቢያዎች/የሚከተሉት ናቸው።
ናባና ክትድውሉ ከለኩም ማለት ናብ Kundcenter ንሕና ውን ናብ ትርጁማን ክንድውል ንክእል ኢና፣ ብቴሌፎን ዝትርጉመልና ዝክእል። ስለ,ዚ ኩልና ብዘይ ዝኾነ ጸገም ክንረዳዳእ ምእንቲ ክንክእል። ከምዚ ዓይነት ሓገዝ እንሓተሉ ኣጋጣሚ፣ንኣብነት ብዛዕባ ገንዘብ ሓገዝ ዝምልከት ከመኡ ውን ካልእ ሕቶታት ምስ ዝህልወና ክኸውን ይክእል።
ሁሉን ቻዩ እግዚአብሔር በረከት እና የመንፈስ ቅዱስ አንድነት ዛሬ በሁሉም አንባቢዎቼ ላይ ይመጡ! ስለ ጌታችን እና አዳኛችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስናስብ, ወደ አዕምሮዎ የሚመጣው ምንድነው? መሐሪ ደህና? ጀግና ጌታችን እንደ ሻምፒዮን አለ, እኛ የሰው ልጅ እንደሆንን በሕይወታችን ውስጥ ለመተግበር ሞክር. ሊቀ ካህኑ የአይሁድ ሌጅ ሲሆን ሌዋውያኑ ሁሇተኛው አምሊክ ከቤተመቅደስ በሊይ ሇሚቀርብ እጣን ሇማቅረብ ተመርጠዋሌ. እግዚአብሔር ፈጣሪ […]
ይህ መፅሐፍ ሙዚቃና ዘፈን በእስላም የተከለከለ መሆኑን ከተለያዩ ኢስላማዊ ማረጋገጫ ከ ሃዲስ ከ ቁርአን ከ ሰሀቦችአንድበት ከታብኢዎችና ከ አራቱ ምዝሃቦች በመጥቀስ ስለ ዘፈን በ አጭሩ የሚያብራራ መፅሐፍ ነው::
ሔላ ከዚህ ቀደም በኢትዮጵያዊቷ አትሌት ትርፌ ፀጋዬ ተይዞ ከቆየው የኮርሡ ሬኮርድ ላይ አንድ ደቂቃ ግድም አንስታለት የገባችበት ሰዓት 2: 21: 23 ተመዝግቧል። "ጥብጣቡን አልፌ እስከሄድኩበት ጊዜ ድረስ ለማሸነፌ እርግጠኛ አልነበርኩም” ያለችው ሔላ ኪፕሮፕ፥ ባለፈው ዓመት ያጠናቀቀችው በሁለተኝነት ነበር። አማኔ ጎበና ከኢትዮጵያ ሁለተኛ ሆናለች።
“ይሄ የሕዝቡ ድል ነው። መልካም ዜጎች ያስመዘገቡት ድል ነው። ይሄ በግዙፉ ባንኮችና የንግድ ድርጅቶች እና ፖለቲካ በሚያሳድረው ጫና ላይ የተገኘ ድል ነው። የተደቀኑትን አያሌ ፈተናዎች አልፎ ትክክለኛ ነገር እውን የሆነበት።”
እንግሊዛውያን በትላንቱ ሕዝበ ውሳኔ አገራቸው ከአውሮፓ ሕብረት እንድትወጣ መረጡ። ውሳኔውን ተከትሎም በዓለም ዙሪያ የሚገኙ የተለያዩ አገሮች የገንዘብና የአክስዮን ገበያዎች ከዳር እስከዳር ክፉኛ መዋዠቅ ሲያሳዩ ውለዋል።
የሆነ ሰው የ WhatsApp መልእክቶችን ከላኩ ግን ምንም ምላሾች አያገኙም ፣ እርስዎ ታግደዋል ወይ ብለው ያስቡ ይሆናል። ደህና ፣ ዋትስአፕ በቀጥታ ወጥቶ አይናገርም ፣ ግን እሱን ለማወቅ ሁለት መንገዶች አሉ።
ማድረግ ያለብዎት የመጀመሪያው ነገር ለ iPhone ወይም ለ Android በዋትስአፕ መተግበሪያ ውስጥ ውይይት መክፈት እና ከዚያ በላይ ያለውን የእውቂያ ዝርዝሮች ይመልከቱ ፡፡ የእነሱ የመገለጫ ስዕል እና የመጨረሻ የታዩ ማየት ካልቻሉ እነሱ እርስዎን አግደው ሊሆን ይችላል ፡፡ አምሳያ እና ለመጨረሻ ጊዜ የታየው የመልዕክት እጥረት እርስዎን እንዳገዱዎት ዋስትና አይሆንም ፡፡ የእርስዎ እውቂያ የመጨረሻውን የታየውን እንቅስቃሴ ማሰናከል ይችል ነበር።
እርስዎ ማን እንዳገደዎት አንድ መልዕክት ሲልክ የመላኪያ ደረሰኙ አንድ ማረጋገጫ ምልክት ብቻ ያሳያል። መልእክቶችዎ በእውነቱ የእውቂያ WhatsApp ላይ አይደርሱም። እነሱ ከማገዳቸው በፊት መልእክት ካስተላለፉ በምትኩ ሁለት ማረጋገጫ ምልክቶችን ያዩ ነበር ፣ እንዲሁም እነሱን ለመጥራት መሞከር ይችላሉ። ጥሪዎ የማያልፍ ከሆነ እርስዎ ታግደው ሊሆን ይችላል ማለት ነው። ዋትስአፕ በእውነቱ ጥሪውን ለእርስዎ ያደርግልዎታል ፣ እና ሲደወል ይሰማዎታል ፣ ግን በሌላኛው በኩል ማንም አይወስድም።
ይህ እርምጃ በጣም አስተማማኝ ምልክት ይሰጥዎታል። በዋትስአፕ ውስጥ አዲስ ቡድን ለመፍጠር ይሞክሩ እና በቡድኑ ውስጥ እውቂያውን ያካትቱ ፡፡ ዋትስአፕ መተግበሪያው ሰውን በቡድን ላይ መጨመር እንደማይችል ቢነግርዎት እርስዎ አግደዋል ማለት ነው ፡፡
በክህነት አገልግሎት ውስጥ ሦስት ዋና ዋና ማዕረጋት አሉ። እነርሱም ጵጵስና፣ ቅስና እና ዲቁና ናቸው። የየራሳቸው ዋና ዋና የአገልግሎት ድርሻም አላቸው። ለምሳሌ፡-
በማቴዎስ ወንጌል ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በምሳሌ ያስተማረው ትምህርት ይህን ያስረዳል። “መንገድ እንደሚሄድ አገልጋዮቹንም ጠርቶ ሊያተርፉበት ገንዘቡን እንደሰጣቸው ሰው እንዲሁ ይሆናልና፤ ለእያንዳንዱ እንደ ችሎታው ለአንዱ አምስት፣ ለአንዱ ሁለት፣ ለአንዱም አንድ ሰጠና ወዲያውኑ ሄደ” (ማቴ.፳፭፥፲፬-፲፭) ይህን የጌታችንና የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስን ትምህርት መተርጕማኑ ባለአምስት ጳጳስ ባለሁለት ቄስ፣ ባለአንድ ዲያቆን ብለው ተርጕመውታል። ባለአምሰት ባለሁለትና ባለአንድ ብለው ለጳጳስ፣ ለቄስና ለዲያቆን የሰጧቸውም ካላቸው ድርሻ አንጻር ነው።
እነዚህ ከላይ የተዘረዘሩት የአገልግሎት ድርሻዎች በእያንዳንዱ የክህነት ማዕረግ የሚከናወኑ ናቸው። ከላይ ወደታች መጥቶ ማገልገል ይቻላል። ለምሳሌ ጳጳሱ ዝቅ ብሎ የቄሱንም የዲያቆኑም አገልግሎት ማከናወን ይችላል። ቄሱም ዝቅ ብሎ የዲያቆኑን አገልግሎት ማከናወን ይችላል። ከታች ወደላይ ግን አይቻልም። ለምሳሌ ዲያቆኑ የቄሱን አገልግሎት ማከናወን አይችልም። ቄሱም እንዲሁ የጳጳሱን አገልግሎት ማለትም ከእርሱ የአገልግሎት በላይ የሆኑትን አገልግሎቶችን ማከናወን አይችልም። ለምሳሌ ካህናትን መሾም የጳጳስ እንጂ የቄስ ድርሻ አይደለም። ቄስ ክህነት መሾም አይችልም።
ከማሰር ከመፍታት ሥልጣን አንጻርም ፍትሕ መንፈሳዊ በየማዕረጉ ያለውን ሁኔታ “ወኢይደሉ ለአሐዱሂ እምሊቃነ ጳጳሳት፣ ወጳጳሳት ወኤጲስ ቆጶሳት ከመ ይፍታሕ ዘአሠሮ ካልኡ ዘእንበለ እምድኅረ ሞቱ፤ ከሊቃነ ጳጳሳት ከጳጳሳትና ከኤጲስ ቆጶሳት ለአንዱስ እንኳን አንዱ ያወገዘውን አንዱ መፍታት አይገባውም ከመሞቱ በኋላ ቢሆን ነው እንጂ” (ፍትሕ መንፈሳዊ አንቀጽ ፬ ቁጥር ፵፩) በማለት ያስረዳንና “ወሊቀ ጳጳሳትሰ ብውሕ ውእቱ ከመ ይፍታሕ ማእሠሮሙ ለእሉ ኵሎሙ ሶበ ርእየ ዝክተ፤ ሊቀ ጳጳሳት ግን ነገሩን መርምሮ ካወቀ በኋላ እሊህ ሁሉ ያወገዙትን መፍታት ይገባዋል። እስመ ውእቱ ከመ እግዚአ ቤት በላዕሌሆሙ፤ እርሱ በእነርሱ ላይ የሹመት ባለቤት ነውና” ብሎ ያለውን የሥልጣን ደረጃ ያብራራልናል። ይህን ምንባብ በአንድምታ ትርጓሜው የበለጠ ግልጽ ሆኖ ተብራርቶ እናገኘዋለን። “ሊቀ ጳጳስ ያወገዘውን ጳጳስ፣ ጳጳስ ያወገዘውን ኤጲስ ቆጶስ፤ ኤጲስ ቆጶስ ያወገዘውን ቄስ ሳለም ከሞተም በኋላ አይፈታውም። ቄስ ያወገዘውን ኤጲስ ቆጶስ፣ ኤጲስ ቆጶስ ያወገዘውን ጳጳስ፣ ጳጳስ ያወገዘውን ሊቀ ጳጳስ ሳለም ከሞተም በኋላ ይፈታዋል። ሊቀ ጳጳስ ያወገዘውን ሊቀ ጳጳስ፣ ጳጳስ ያወገዘውን ጳጳስ፣ ኤጲስ ቆጶስ ያወገዘውን ኤጲስ ቆጶስ፣ ቄስ ያወገዘውን ቄስ በሕይወት እያለ መፍታት አይችልም ከሞተ በኋላ ግን ይፈተዋል።” እንዲል። ይህ የክህነት ማዕረግ የቤተ ክርስቲያንን ጽኑዕ የሆነ መዋቅራዊ አደረጃጀትና “እናት አባትህን አክብር” ብላ የምታስተምር ሐዋርያዊት ቤተ ክርስቲያን ደረጃውን የጠበቀ አደረጃጀት እንዳላት ያስረዳናል።
ይህ በእያንዳንዱ የክህነት ማዕረግ የሚከናወን የአገልግሎት ድርሻ ነው። በአጠቃላይ ግን ካህናት በክህነት አገልግሎት ሲኖሩ ምን ምን ኀላፊነቶች አሉባቸው ቢባል የሚዘረዘሩት በርከት ያሉ ቢሆኑም በዚህ ጽሑፍ የሚከተሉትን ብቻ እንመለከታለን።
ካህኑ መንጋዎች ወደ መንግሥተ ሰማያት ይገቡ ዘንድ ቁልፉ በእጁ ያለ በረኛ ነው። ምእመናን ዘለዓለማዊውን ርስት ይወርሱ ዘንድ ተግቶ መሥራት ይጠበቅበታል። “የመንግሥተ ሰማያትንም መክፈቻዎች እሰጥሃለሁ፤ በምድር የምታስረው በሰማይ የታሰረ ይሆናል፤ በምድር የምትፈታው በሰማይ የተፈታ ይሆናል” (ማቴ.፲፮፥፲፱) ተብሎ ይህን ያህል ኃላፊነት የተሰጠው ካህን ምእመናን መንግሥተ ሰማያት ቢዘጋባቸው የእርሱ ድርሻ እንዳለበት ማመን ይኖርበታል። ምክንያቱም መክፈቻው በእጁ አለና። ስለዚህ ካህን ይህን ያህል ኃላፊነት ያለበት ነው።
ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ባስተማረው ትምህርት እና አንቀጸ አባግዕ ተብሎ በሚጠራው የወንጌል ክፍል “እውነት እውነት እላችኋለሁ ወደበጎች ስፍራ በበሩ የማይገባ በሌላም በኩል የሚገባ ሌባ ወንበዴም ነው። በበሩ የሚገባ ግን የበጎቹ ጠባቂ ነው። ለእርሱ በረኛው ይከፍትለታል፤ በጎቹም ቃሉን ይሰሙታል፤ እርሱም በጎቹን በየስማቸው ይጠራቸዋል፤ አውጥቶም ያሰማራቸዋል።) (ዮሐ.፲፥፩-፫) ተብሎ ተጽፎ እናገኛለን። በዚህ ምንባብ ጠባቂው በጎችን ከመጠበቅ ባለፈ በጎችን የሚጠብቀው እረኛ በበሩ የሚገባ፣ በጎቹን በየስማቸው የሚጠራቸው፣ በጎቹ የሚከተሉት፣ በጎቹን የሚያሰማራ እየተባለ ተገልጾ እናገኘዋለን። በበሩ የሚገባ ሲል በር የተባለው ሃይማኖት፣ ወንጌል፣ ንስሓ ነው፤ በሃይማኖት የሚኖር፣ በአማናዊት ሕግ በሕገ ወንጌል አምኖ የሚኖር እንደሰውነቱ የንስሓን አስፈላጊነት የተረዳና በንስሓ የሚመላለስ ማለት ነው። በጎቹን በየስማቸው የሚጠራቸው የተባለው ደግሞ የሚጠብቃቸውን ምእመናን በትክክል የሚያውቃቸውና አስፈላጊውን ጥበቃ የሚያደርግላቸው ማለት ነው። በጎቹ የሚከተሉት ሲልም ርትዕት የሆነችውን ሃይማኖት የሚያስተምራቸው፣ በሃይማኖት እርሱን መስለው እንዲኖሩ የሚያደርግ በጎቹ በትክክል በአባትነቱ አምነውበት የሚከተሉት ሲል ነው።
ሊቁ ቅዱስ ጎርጎርዮስ ዘኑሲስ በሃይማኖተ አበው “የካህኑን ምክሩን፣ ትእዛዙን፣ ተግሣጹን አንሰቀቅ፤ ነፍስን የሚያድን ባለመድኃኒት ነውና፤ የነፍስን ደዌ የሚያርቅ ይቅርና የሥጋ በሽታ የሚያድን ባለመድኃኒትስ ወደ ሥጋዊ በሽተኛ በመጣ ጊዜ ለመድኃኒቱ ከማይስማሙ ምግቦችን ከመመገብ ይከለከል ዘንድ ያዝዘዋል፤ መራራ መራራ ቅጠልን ምረቱ ጭንቅ ሽታው ክፉ የሚሆን ከብዙ ወገን የተቀመመ መድኃኒትን ያጠጣዋል። በድውዩ አካል የተለያየ ሕዋሳትን አንድ ያደርግለት ዘንድ። (ሃ.አበ.፴፯፥፫) በማለት እንደገለጸው ቃሉን በትክክል ሰምተው የሚከተሉት መሆን አለበት።
በጎቹን የሚያሰማራ ሲልም የበጎች መሠማሪያ የተባለች ቤተ ክርስቲያን፣ መንግሥተ ሰማያት ናትና ወደቤተ ክርስቲያን የሚያቀርባቸው በቤተ ክርስቲያን እንዲኖሩ የሚያደርግ ማለት ነው።
ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የሰጣቸው ጽኑ አደራ በመጽሐፍ ቅዱስ “አሁንም በገዛ ደሙ የዋጃትን የእግዚአብሔርን ቤተ ክርስቲያን ትጠብቁ ዘንድ መንፈስ ቅዱስ እናንተን ጳጳሳት አድርጎ ለሾመባት ለመንጋው ሁሉና ለራሳችሁ ተጠንቀቁ” (ሐዋ.፳፥፳፰) ተብሎ ተጽፎ እናገኘዋለን። ስለዚህ ካህናት የምእመናን ጠባቂዎች ናቸው። ሊቁ ቅዱስ አትናቴዎስ በቅዳሴው ‹‹ኦ ካህናት አንትሙ ውእቱ አዕይንተ እግዚአብሔር ብሩሃት፤ እናንተ ካህናት ሆይ የእግዚአብሔር ዐይኖች ናችሁና ኃጢአተኛውን እንደ ወንድማችሁ ገሥጹት።” በማለት በቅዳሴው ገልጾት እናገኛለን። ይህም መድኅነ ዓለም ኢየሱስ ክርስቶስ በመዋዕለ ሥጋዌው አንትሙ ውእቱ ብርሃኑ ለዓለም ፤ እናንተ የዓለም ብርሃን ናችሁ በማለት የሰጣቸውን ክህነት እንዳይዘነጉ በማስታወስ ያላቸውን ልዕልና ያስረዳል።
ከላይ በገለጽነው ሐሳብ ልዕልናቸውን ብቻ ሳይሆን ኀላፊነታቸውንም ያስረዳል። ምክንያቱም ካሀናት ባያስተምህሩ በሚጠፉት ነፍሳት ሁሉ የመጀመሪያ ተጠያቂዎች እነሱ ናቸውና። የእግዚአብሔር ዐይኖች ከፈጠሯቸው ፍጥረታት ለቅጽበት ያህል እንኳ በጥበቃቸው አይለዩም። ካህናትም ከንስሓ ልጆቻቸው መለየት እንደሌለባቸው ሲያስረዳ አዕይንተ እግዚአብሔር ይላቸዋል።
ሊቁ ካህናትን ብቻም ሳይሆን ዲያቆናትንም እንዲህ ይላቸዋል። “ኦ ዲያቆናት ማኅቶተ ቤተ ክርስቲያን ወላዕካኒሃ ምልሑ ውስቴታ ኢየሀሉ ተኵላ ምስለ በግዕ አንቄ ምስለ ርግብ፤ የቤተ ክርስቲያን ፋና የምትሆኑ ዲያቆናት አገልጋዮቿም የሆናችሁ ተኵላ ከበግ ጭልፊትም ከርግብ ጋር እንዳይኖር ለዩ።›› ተኵላ የተባሉ መናፍቃን ናቸው። እነዚህ ከምእመናን ጋር ጭልፊት የተባሉት ደግሞ ኃጥኣን ናቸው። እነዚህም ከጻድቃን ጋር ተቀላቅለው እንዳይኖሩ ለዩ እያለ ዲያቆናትም እንደ አቅማቸው ያስተምራሉና የየድርሻቸውን በትጋት መወጣት እንዳለባቸው ሲያስረዳ እናገኛለን። በቅዱስ ወንጌል “ምሳም ከበሉ በኋላ ጌታችን ኢየሱስ ስምዖን ጴጥሮስን የዮና ልጅ ስምዖን ሆይ ከእነዚህ ይልቅ ትወደኛለህን? አለው እርሱም አዎን ጌታዬ ሆይ እኔ እንደምወድህ አንተ ታውቃለህ አለው ፤ ጌታችን ኢየሱስም በጎቼን ጠብቅ አለው። ዳግመኛም የዮና ልጅ ስምዖን ሆይ ትወደኛለህን አለው፤ እርሱም አዎን ጌታዬ ሆይ እኔ እንደምወድህ አንተ ታውቃለህ አለው ፤ ጠቦቶቼን አሰማራ አለው። ሦስተኛ ጊዜ የዮና ልጅ ስምዖን ሆይ ትወደኛለህን? አለው፤ ጴጥሮስም ሦስት ጊዜ ትወደኛለህን ስላለው ተከዘ ጌታየ ሆይ አንተ ሁሉን ታውቃለህ፤ እኔ እንደምወድህ አንተ ታውቃለህ አለው፤ እንኪያስ ግልገሎቼን ጠብቅ አለው።” (ዮሐ.፳፩፥፲፭-፲፯) የሚል ኀይለ ምንባብ እናገኛለን። በዚህ ምንባብ ለቅዱስ ጴጥሮስ ከተሰጠው የጠባቂነት ድርሻ በተጨማሪ ልብ የምንለው ጉዳይ አለ። እርሱም አደራውን ለመስጠት ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከቅዱስ ጴጥሮስ ጋር ያደረገው ቃለ ምልልስ ነው። በጎቹን በአደራ ለመቀበል የበጎቹን ባለቤት መውደድ መቻል አለበት። እርሱን ደግሞ ጌታችንና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ስላላወቀ አይደለም የጠየቀው። እንደሚያውቅማ ራሱ ቅዱስ ጴጥሮስም “እንደምወድህ አንተ ታውቃለህ” በማለት ወዳጅነቱን ገልጾአል። ይሁን እንጂ የእርሱን አሰረ ፍኖት ተከትለው በእርሱ መንበር ተቀምጠው ለመንጋው እረኛ የሚሆኑ ካህናት አደራው እጅግ ጥብቅ እንደሆነ እንዲረዱት፣ አስቀድመውም የጌታችንና የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ወዳጆች መሆን እንዳለባቸው እንዲያውቁት ነው። ምክንያቱም በጎች የደም ዋጋ የተከፈለላቸው ናቸው። በወርቅ በብር ሳይሆን በደም የተገዙ ናቸውና ኀላፊነቱን በትጋት የሚወጣና የጌታችን የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ወዳጆች መሆን ይኖርባቸዋል። መንጋውን ይጠብቅ ዘንድ ከእግዚአብሔር በአደራ የተቀበለው ሊቀ ሐዋርያት ቅዱስ ጴጥሮስ “በእናንተ ዘንድ ያሉትን የእግዚአብሔርን መንጋዎች ጠብቁ፤ ስትጠብቋቸውም እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ በውድ እንጂ በግድ አይሁን፤ በበጎ ፈቃድ እንጂ መጥፎውን ረብ በመመኘትም አይሁን” (፩ጴጥ.፭፥፪) በማለት እርሱም እረኞች እንዲጠብቁ ብቻ ሳይሆን በምን መንገድ መጠበቅ እንዳለባቸውም ይናገራል።
ጌታቸን ኢየሱስ ክርስቶስ ባስተማረው የእረኝነት ትምህርት “ሁሉንም አውጥቶ ባሰማራቸው ጊዜ በፊት በፊታቸው ይሄዳል በጎቹም ይከተሉታል ቃሉን ያውቃሉና” (ዮሐ.፲፥፬) የሚል ኀይለ ምንባብ እናገኛለን። በዕብራውያን ባህል እረኛ በፊት በፊት እየሄደ በጎቹ ይከተሉታል። እረኛው ካልተንቀሳቀሰ እነርሱም አይንቀሳቀሱም። ካህኑ የምእመናን እረኛ ነውና ከምእመናን ቀድሞ መገኘት አለበት።
እረኛው መሪ ነው ሲባል እንዲሁ በፊት ሆኖ ተከተሉኝ የሚል ብቻ አይደም። ሲከተሉት ተከታዮቹን ወስዶ በመልካም መሰማሪያ ላይ የሚያደርስ ማለት ነው። መልካም መሰማሪያ የተባለች ደግሞ ቤተ ክርስቲያን እንዲሁም መንግሥተ ሰማያት ናት። ስለዚህ መልካም ሥራ ሠርቶ እርሱም የሚጸድቅ መንጋውንም ወደ መልካም ነገር እየመራ የሚያጸድቅ መሆን አለበት።
ለቅዱስ ጴጥሮስ የተሰጠውና በቅዱስ ወንጌል የተጻፈው የሊቀ ሐዋርያት ቅዱስ ጴጥሮስ ኀላፊነት “ጠቦቶቼን አሰማራ” የሚል ትእዛዝ ነበረበት። አሰማራ የሚለው ትእዛዝ ከመጠበቅ ባለፈ አቅጣጫ ማሳየትን፣ መምራትን፣ መዋያቸውን፣ ማደሪያቸውን፣ ምግባቸውን፣ አጠቃላይ ለሕይወታቸው አስፈላጊ የሆነውን ነገር በሙሉ ከማሰብና ከማዘጋጀት ጋር የተያያዘ ነው። ካህኑ መሪ ነው ሲባል ክርስቲያናዊ ሕይወትን በተግባር እየኖረ የሚያሳይ መሆን አለበት። እንዲህ ከሆነ ሕዝቡም የእርሱን ፈለግ የሚከተል ይሆናል። ይህን አስመልክቶ በፍትሕ መንፈሳዊ “በከመ ይቤ ሆሴዕ ነቢይ እስመ ከመ ይከውን ካህን ከማሁ ካዕበ ሕዝብኒ፤ ነቢዩ ሆሴዕ መምህሩ ደግ ቢሆን ሕዝቡም እንደርሱ ደጋግ ይሆናሉ ብሎ እንደተናገረ ደግ መሆን አለበት” የሚል ኀይለ ቃል እናገኛለን። ይህንም ሲያጠነክር “ ወዓዲ መምህርነ ኢየሱስ ክርስቶስ አምላክነ ወጠነ ቅድመ ከመ ይግበር ወይምሀር፤ ዳግመኛም ፈጣሪያችን ኢየሱስ ክርስቶስ አስቀድሞ ሠርቶ ያስተምር ዘንድ ጀመረ። ወይቤ እስመ ዘይገብር ወይሜህር ዐቢየ ይሰመይ በመንግሥተ ሰማያት፤ ሠርቶ የሚያስተምህር መምህር በመንግሥተ ሰማያት ደገኛ እንዲሆን ተናገረ” ተብሎ የጌታችን የመድኃኒታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ተግባራዊ አስተምህሮ በማስረጃነት ተጠቅሶ እናገኛለን። ይህ ሁሉ የሚያስረዳን ካህኑ በተግባር እያሳየ መንጋውም እርሱን እንዲከተል ማድረግ እንደአለበት ነው።
ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በቃልም በተግባርም አስተምሯል። የቅደም ተከተል ጉዳይ ካልሆነ በቀር በተግባር ያልፈጸመውን እኛ እንድንፈጽመው አላዘዘንም። ለዚህም ነው ከላይ በጠቀስነው በፍትሕ መንፈሳዊ “ፈጣሪያችን ኢየሱስ ክርስቶስ አስቀድሞ ሠርቶ ያስተምር ዘንድ ጀመረ።” የተባለው። ሊቀ ካህናት ኢየሱስ ክርስቶስ የሾማቸው ካህናትም እንዲሁ ምእመናንን ሲመሩ እነርሱ በተግባር እያከናወኑ መሆን አለበት።
በክህነት አገልግሎት መኖር የክርስቶስ እንደራሴ ሁኖ የክርስቶስን ጸጋ ለምእመናን ማድረስ ነው። በፍትሕ መንፈሳዊ አንቀጽ ፬ ቍጥር ፵፯ “ሊቀ ጵጵስና ህየንተ ክርስቶስ ውስተ ዓለም፤ በዚህ ዓለም ሊቀ ጵጵስና መሾም እንደ ክርስቶስ መሆን ወይም የክርስቶስ ምስለኔ መሆን ነው። በእንተ ዐቂበ ሃይማኖት፤ ሃይማኖትን ለማጽናት፣ ወመግቦተ መሃይምናን፤ ምእመናንንም ለመመገብ” ተብሎ ተገልጾ እናገኘዋለን። ስለዚህ ሃይማኖትን አጽንቶ ምእመናንን ከነጣቂ ተኵላ ጠብቆ፣ የሚያሻቸውን ምግብ እየመገበ ይኖራል። ካህኑ የሚጠብቃቸውን መንጋዎቹን መመገብ የግድ ይለዋል። ጠባቂነቱ፣ አባትነቱ መንፈሳዊ ነውና መንፈሳዊውን ምግብ የእግዚአብሔርን ቃል ዕለት ዕለት እየመገበ ማኖር አለበት። በቅዱስ ወንጌል “ምግባቸውን በየጊዜው ይሰጣቸው ዘንድ ጌታው በቤተ ሰቡ ላይ የሚሾመው ደግ፣ ታማኝና ብልህ መጋቢ ማን ይሆን? ጌታው በመጣ ጊዜ እንዲህ ሲያደርግ የሚያገኘው አገልጋይ ብፁዕ ነው” (ሉቃ.፲፪፥፵፪-፵፫) ተብሎ ተጽፎ እናገኛለን። ካህኑ እግዚአብሔር በምእመናኑ ላይ የሾመው መጋቢ ነው። በቅዱስ ወንጌል እንደተጻፈው ተግቶ የሚመግብ ደግሞ እጅግ የላቀ ዋጋ ያገኛል።
የሰው ልጅ በባሕርዩ ምግበ ሥጋም ምግበ ነፍስም የሚያሻው ሆኖ ተፈጥሯል። የተለየ ጸጋ ኖሮት ያለ ምግበ ሥጋ መኖር ቢችል ያለምግበ ነፍስ መኖር አይችልም። ካህኑ እንዲጠብቃቸው በአደራ የተሰጠውን መንጋዎቹን ምግበ ሥጋቸውንም ምግበ ነፍሳቸውንም ማዘጋጀትና መመገብ ግዴታው ነው። ምን አልባት ምግበ ሥቻውን በተመለከተ እርሱ ቀጥተኛ በሆነ መንገድ ማገዝ ባይችል እንኳን ልጆቹን እያስተባበረ በማኅበራዊ ኑሯቸው እርስ በእርስ እንዲደጋገፉ እያደረገ ችግራቸውን እንዲፈቱ ማድረግ አለበት።
ምክንያቱም በሥጋዊ ችግራቸውም አቅሙ በፈቀደ መጠን መሳተፍ አለበት። ይህን በተመለከተ በመጽሐፈ ዲድስቅልያ “ሰውን ወዳጅ፣ እንግዳን የሚቀበል፣ ፊት አይቶ የማያዳላ፣ ለባለጸጋና ደሃ የማያዳላ፣ ፈራጅ፣ ጥበብ ያለው፣ ለመስጠት እጁን የሚዘረጋ፣ ረዳት የሌለውን የሚቀበል፣ ድሆችን፣ ድሀ አደጎችንና ባልቴቶችን የሚወድ ይሁን፤ ዳግመኛም ልጆች ያሏቸውን ይመግብ” (ዲድስቅልያ አንቀጽ ፬ ቍጥር ፲፬) የሚል የሐዋርያትን ትእዛዝ እናገኛለን። ሐዋርያው ቅዱስ ያዕቆብም በመልክቱ “ከእናንተ የታመመ ሰው ቢኖር በቤተ ክርስቲያን ያሉ ቀሳውስትን ይጥራና ይጸልዩለት፤ በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ስም የተጸለየበትንም ዘይት ይቀቡት” (ያዕ.፭፥፲፬) በማለት የገለጸው በደዌ ነፍሳቸው ብቻ ሳይሆን በደዌ ሥጋቸውም መጨነቅ እንዳለባቸው፣ በነፍስ ረኀባቸው ብቻ ሳይሆን በሥጋዊ ረኀባቸውም እንዲጨነቅ ሲያስረዳን ነው። መሪ ነው ሲባልም እንዲህ ያለውን ሁሉ እያስተባበረ የመፍትሔ አካል መሆን እንዲችል ነው። ከላይ የተገለጸው እንዳለ ሆኖ ካህኑ ቅድሚያ ሊሰጠው የሚገባው ግን የመንፈስ ልጆቹ ናቸውና ለመንፈሳዊ ምግባቸው ነው። ሰዎች በመንፈሳዊ ሕይወታቸው ምግባቸው ምንድን ነው? ከተባለ ተፈጥሯቸው በአንድ በኩል ከባሕርየ እንስሳ ነውና ምግበ ሥጋ እንደሚያስፈልጋቸው ሁሉ በሌላ በኩል ደግሞ በባሕርየ መላእክት ነውና እንደ መላእክት ምግባቸውም ቃለ እግዚአብሔር ነው። የመላእክትን ምግብ በተመለከተ ሊቁ ኤጲፋንዮስ በመጽሐፈ አክሲማሮስ “ወሲሳዮሙ ለመላእክት ቅዳሴ ወስብሐት ወስቴሆሙ ፍቅረ መለኮት፤ የመላእክት ምግባቸው የእግዚአብሔር ቃል መጠጣቸውም የመለኮት ፍቅር ነው” (አክሲማሮስ ዘዕለተ እሑድ ክፍል ፬ ቍጥር ፲፮) በማለት ያስረዳናል። እንደ መላእክት የእግዚአብሔርን ቃል የሚመገቡ መሆናቸውን ነቢየ እግዚአብሔር ዳዊት “ወኅብስተ መላእክት በልዑ እጓለ እመሕያው፤ የመላእክትንም እንጀራ የሰው ልጆች በሉ” (መዝ.፸፯፥፳፭) በማለት ያስረዳናል።
ስለዚህ ካህኑ የመንጋዎቹ መጋቢ ነው። ሲባል ሊመግባቸው የሚገባው የእግዚአብሔርን ቃል ነው። በእግዚአብሔር ቃል ኮትኩቶ ማሳደግ ቃለ እግዚአብሔር የዕለት ተዕለት ምግባቸው እንዲሆን ማድረግ ይጠበቅበታል። በቅዱስ ወንጌልም “ ሰው የሚኖረው ከእግዚአብሔር አፍ በሚወጣው ቃል ሁሉ እንጂ በእንጀራ ብቻ እንዳይደለ ተጽፏል” (ማቴ.፬፥፬) ተብሎ ተጽፎ እናገኛለን። ይህ ሁሉ የሚያስረዳን ካህኑ ለምእመናን የእግዚአብሔርን ቃል እየመገበ ከቤቱ እንዲኖሩ ማድረግ፣ በንስሓ ሕይወት እንዲመላለሱም ማስቻል፣ መንግሥተ ሰማያትን የሚያወርሰውን፣ የተዘጋችውን የገነትን በር የከፈተውን ሥጋ ወደሙ ማቀበል ዋነኛ ድርሻውና ኃላፊነቱ መሆኑን ነው።
የጠፉትን የሚፈልጉ ናቸው፡- በቅዱስ ወንጌል የዐመፅ ጥያቄን ያዥጎደጉዱት ለነበሩት ጸሐፍት ፈሪሳውያን ኃጢኣተኞችን ይቀበላል ከኃጢኣተኞችም ጋር ይበላል ብለው ላቀረቡለት ጥያቄ የሚሆን መልስ “ከእናንተ መካከል መቶ በጎች ያሉት ሰው ቢኖር ከእነርሱ አንዲቱ ብትጠፋው ዘጠና ዘጠኙን በምድረ በዳ ትቶ እስኪያገኛት ድረስ ይፈልጋት ዘንድ ወደጠፋችው በግ ይሄድ የለምን? በአገኛትም ጊዜ ደስ ብሎት በትከሻው ይሸከማታል” (ሉቃ.፲፭፥፬) ተብሎ እንደተጻፈ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ የጠፋውን አዳምን ይፈልግ ዘንድ ወደዚህ ዓለም መጣ። የካህናት አለቃ ኢየሱስ ክርስቶስ የጠፋውን አዳምን እንደፈለገ ሁሉ እርሱ የሾማቸው ካህናትም ዋነኛ ተግባራቸው የጠፋውን የአዳምን ልጅ መፈለግ ነው።
መጥፋት በአካል ብቻ ላይሆን ይችላል። በመንፈስም መጥፋት አለ። ካህናት መንፈሳዊ ጠባቂዎች ናቸውና በመንፈስ የጠፋውን ፈልጎ ማግኘት ይጠበቅባቸዋል። ጌታችን ጠፍተው ስለተገኙ ሦስት ነገሮች እና ጠፍተው በመገኘታቸው በባለቤቶቹ ዘንድ ምን ያህል ደስታ እንደሚደረግ ሲያስተምር ጠፍተው ከተገኙት ከሦስቱ ነገሮች መካከል አንዱ በቤት ውስጥ የጠፋ ነበር። ጠፍታ የተገኘችው በግ በጠባቂው ግዴለሽነት የጠፋች ናት፤ የጠፋው ልጅ ደግሞ በጥጋቡ ከቤት ኮብልሎ የወጣና ከአባቱ ቤት መለየቱ አላዋጣህ ሲለው በራሱ ጊዜ ተመልሶ የመጣ ነው። ጠፍቶ የተገኘው ድሪም ግን በቤት ውስጥ ከቆሻሻ ጋር ተቀላቅሎ የነበርና ባለድሪሟ በመብራት ፈልጋ ያገኘችው ነው። (ሉቃ.፲፭፥፩-፳፬)
ካህናት እረኞች ናቸውና ቢቻል አስቀድመው መንጋቸው እንዳይጠፋ ተግቶ መጠበቅ ይኖርባቸዋል። ካልተቻለ የጠፋበትን ምክንያት፣ የት እንደጠፋ ማለት እንደበጊቱ በእረኛው ግዴለሽነት ነው? ወይስ እንደጠፋው ልጅ በራሱ ጥጋብ ነው? ወይስ ደግሞ በቤት ውስጥ ከጥራጊ ወይም ቆሻሻ ጋር የተደበቀ ነው? በማለት መለየትና ፈልጎ ማግኘት ይኖርባቸዋል።
እንደ ዲናሩ ከቤቱ እያለ ግን በዓለም ቆሻሻ ተውጦ ይሆን፣ በቤተ ክርስቲያን እየተመላለሰ፣ በሚገባ የማይጸልይ ከሆነ፣ የማይጾም ከሆነ፣ ንስሓ የማይገባ ከሆነ፣ ሥጋ ወደሙ የማይቀበል ከሆነ በቤቱ አለ ግን በኃጢያት ቆሻሻ ተውጦ መገኘት አልቻለም ማለት ነው። ስለዚህ እንደባለዲናሯ መብራት ማብራትና መፈለግ የካህኑ ድርሻ ይሆናል። ካህናት እነዚህንና የመሳሰሉትን ኃላፊነቶች ለመቀበል በቅድሚያ ኃላፊነታቸውን በሚገባ መረዳት፣ ለዚህ ኃላፊነት የሚያበቃ ዝግጅት ማድረግ፣ ማለትም በትምህርትም፣ በምግባርም፣ በቁርጠኝነትም ወዘተ አስፈላጊውን ዝግጅት ማድረግ ይኖርባቸዋል። እንዲሁ የክርስቶስ ወዳጅ መሆን አለባቸው። ምክንያቱም በኃላፊነት የሚቀበሏቸው መንጋዎች በምድራዊ ወርቅና ብር የተገዙ ሳይሆኑ በደም የተገዙ ናቸው። ይህን በተመለከተ ሊቀ ሐዋርያት ቅዱስ ጴጥሮስ በመልእክቱ “ከአባቶቻችሁ ከወረሳችሁት ከማይረባና ከማይጠቅም ሥራችሁ የተቤዣችሁ በሚጠፋ በወርቅ ወይም በብር እንዳይደለ ታውቃላችሁ። ነውርና እድፍ እንደሌለው እንደ በግ ደም በክርስቶስ ክቡር ደም ነው እንጂ” (፩ጴጥ. ፩፥፲፰-፲፱)
በአጠቃላይ በክህነት አገልግሎት የሚኖሩ ካህናት ኃላፊነታቸው እጅግ ከባድና በአግባቡ ከተወጡት ግን ሰማያዊ ክብርን የሚያጎናጽፍ መሆኑን መረዳት ይጠበቅባቸዋል። ስለሆነም መንጋውን በአግባቡ ሊጠብቁት፣ ወደሚፈለገው ቦታ ሊመሩት፣ የሚያስፈልገውን ምግብ ሊመግቡትና ቢጠፋ እንኳን ፈልገው ከጠፋበት ሊመልሱት እንደሚገባቸው ራሳቸው ካህናቱም መረዳት አለባቸው ምእመናንም እንዲሁ ይህን ጥብቅ አደራ ተረድተው በተቻለ መጠን የካህናት ትእዛዝ ሊቀበሏቸው ይገባል። እግዚአብሔር አምላክ ኀላፊነቱን በሚገባ የሚወጣ ጠንካራ አባት እንዲያድለን መልካም ፈቃዱ ይሁንልን አሜን።
በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን፣ ሰንበት ትምህርት ቤቶች ማደራጃ መምሪያ ማኀበረ ቅዱሳን፣ የካናዳ ማዕከል ትምህርትና ሐዋርያዊ ተልዕኮ ዋና ክፍል፡፡
የጠ/ሚኒስትር ዶ/ር ዐብይ ባለቤት ወ/ሮ ዝናሽ ታያቸው ይለያሉ፡፡ እምብዛም መናገር የማይወዱ ጭምት የሚባሉ አይነት ሴት ናቸው፡፡ የቀዳማዊ እመቤት ኃላፊነቱን ከተረከቡ ወዲህ በትምህርት ቤቶች ግንባታ ረገድ ጮክ ተብሎ ሊነገር የሚችል ታሪክ ሰርተዋል፡፡
በተለይ ከሁለት አሰርት ዓመታት በላይ በዚህ መንበር ላይ የነበሩት የቀድሞ ጠ/ሚኒስትር አቶ መለስ ዜናዊ ባለቤት ወ/ሮ አዜብ መስፍን ጋር ሲነጻጸር የወ/ሮ ዝናሽ ስኬት ተአምር ሊባል የሚችል ነው፡፡
ልብ በል!…በራስ ጥረት ሐብት አፈላልጎ፣ ኪሎሜትሮችን አቆራርጦ በመሄድ ትምህርት ቤት ለመገንባት መነሳት በራሱ ልበ ብሩህነት ነው፡፡ ለወገን ትምህርት ቤት ሰርቶ መሸለም ከስጦታዎች ሁሉ የላቀ ስጦታ ነው፡፡ የሀገርን መጻኢ ዕጣ ፈንታ በተማሩ ወገኖች እጅ ማስቀመጥ ነው፡፡ በአጭሩ ባለራዕይ ትውልድ የማፍራት ሰፊ እንቅስቃሴ አካል ነው፡፡
የቀዳማይት እመቤት ጽህፈት ቤት ዳይሬክተር የሆኑት አቶ ሙሉቀን ፋንታ ጠቅሶ ቢቢሲ እንደዘገበው ከእነዚህ ግንባታቸው ከተጠናቀቁ ትምህርት ቤቶች መካከል 13 ትምህርት ቤቶች ተመርቀው ርክክብ የተፈጸመ ሲሆን በቅርቡ ደግሞ ጽህፈት ቤቱ አምስት ትምህርት ቤቶችን ያስመርቃል፡፡
ቀዳማዊት እመቤት ያስገነቧቸው የመጀመሪያዎቹ አራት ትምህርት ቤቶች በ2011 ዓ.ም ጽህፈት ቤቱን እንደተረከቡ ግንባታ መጀመሩን ያስታወሱት አቶ ሙሉቀን፣ ቀሪዎቹ ግን 2012 ዓ.ም አጋማሽ ላይ ግንባታቸው ተጀምሮ መጠናቀቃቸውን ገልፀዋል።
ቀዳማዊት እመቤት ዝናሽ ታያቸዉ ሚያዚያ 3 ቀን 2011 ዓ.ም የመሰረት ድንጋይ በማስቀመጥ ግንባታቸው የተጀመሩት ትምህርት ቤቶች ግንባታቸው ተጠናቆ ከመስከረም 2012 ጀምሮ ትምህርት መስጠት ጀምሯል።
ከዚህ በተጨማሪም የቀዳማይ እመቤት ጽህፈት ቤት በአቃቂ ቃሊቲ ክፍለ ከተማ ለ300 ማየት ለተሳናቸው በአዳሪነት የሚያገለግል ትምህርት ቤት እያስገነባ መሆኑን አቶ ሙሉቀን ተናግረዋል።
ትምህርት ቤቶቹ የተገነቡት በመላ አገሪቱ ነው ያሉት አቶ ሙሉቀን፣ በአማራ እና ኦሮሚያ በእያንዳንዳቸው አራት ትምህርት ቤቶች፣ በደቡብ ክልል ደቡብ ኦሞ፣ ጌዲኦ፣ ሻኪሶ ሶስት ትምህርት ቤቶች፣ ቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልል አሶሳና መተከል ሁለት ትምህርት ቤት፣ ሶማሌ ክልል በጅጅጋ ከተማ ሁለት ትምህርት ቤቶች፣ አፋር አንድ፣ ጋምቤላ አንድ፣ ትግራይ በሽሬ ከተማ አንድ ትምህርት ቤት ተገንብተዋል።
በ2012 ዓ.ም ተጠናቅቀው ለአካባቢው አስተዳደር ርክክብ የተደረገባቸው አራት ትምህርት ቤቶች 26 የመመማሪያ ክፍሎች ያላቸው እና እያንዳንዳቸው ወደ 20 ሚሊዮን ብር ወጪ የተደረገባቸው ሲሆኑ ከኮቪድ-19 ወረርሽኝ መከሰት በፊት አገልግሎት መስጠት መጀመራቸውን ኃላፊው ተናግረዋል።
ከእነዚህ አራት ትምህርት ቤቶች ውጪ ያሉት ደግሞ እያንዳንዳቸው 18 የመማሪያ ክፍሎች ሲኖራቸው፣ እያንዳንዳቸው በ13 ነጥብ 8 ሚሊየን ብር መገንባታቸውንና አንዱ ትምህርት ብቻ በአንድ ፈረቃ 900 ተማሪዎችን እንደሚይዝ ኃላፊው ጠቁመዋል ሲል ቢቢሲ ዘግቧል።
ጉዳያችን ሚድያ፣ኮሚንኬሽን እና ምክር አገልግሎት Gudayachn Multimedia, Communication and Consultant Organization: ባለፉት 22 ዓመታት የጎሳ ፖለቲካ አስከፊ ገፅታ ከታየባት ከተማ ውስጥ አንዷ ሐረር ነች።(የጉዳያችን አጭር ማስታወሻ)
ሐረር የብዙ ብሔረሰቦች መኖርያ ትሁን እንጂ እያስተዳደሯት ያሉት ቋንቋን ብቻ መሰረት ያደረገው የኢህአዲግ የጎሳ ድርጅት ነው።በችሎታ እና በግለሰቦች መብት ላይ ያልተመሰረተው የጎሳ ፖለቲካ ሕዝቡን ቁም ስቅል ካሳየው ሰነበተ።ድርጅቱ የክልሉን ነዋሪዎች እንደ ኢትዮጵያዊ ዜጋ ያለመመልከት አዝማምያዎች ከተስተዋለበት እና በተግባር ማሳየት ከጀመረ ቆይቷል።የኦርቶዶክስ እምነት ተከታዮች በጥመቀት፣በደመራ እና በንግስ በዓላት ከሚደርስባቸው እንግልት ባሻገር በክልሉ ውስጥ ከሶስት ትውልድ በላይ የኖረውን ነዋሪ ሰርቶ የመኖር መብቱን አሳጥቶታል። ብዙዎች ወጣቶችም ሐረርን ትተው ወደሌሎች ቦታዎች ለመሰደዳቸው ምክንያት ሆኗል።ከአያት ቅድመ አያቶቻቸው ጀምረው የኖሩባትን ሐረርን ትተው የወጡ ቢናገሩት ያምራል።
የኢህአዲግ/ወያኔ የጎሳ ፖለቲካ የኢትዮጵያን ሕዝብ እርስ በርሱ ካጋጨባቸው ቦታዎች አንዱ እና ማሳያ የምትሆነው ሐረር ነች።ምናልባት በሐረር ላይ ጥናት ቢደረግ ቅድመ ኢህአዲግ እና ድህረ ኢህአዲግ የጎሳ ፖለቲካ ለሀገራችን ያመጣው ኪሳራ ከትርፉ የበለጠ መሆኑን ለማየት ያመቻል።እናም ዳጎስ ያለ ጥናት ለመስራት ያሰባችሁ ለትውልድ አስቀምጡልን። ሐረር ጥሩ ናሙና ማሳያ ነች።
ትናንት ምሽት በሐረር ከተማ የተነሳው እሳት ብዙ ሲንከባለሉ የመጡ የከተማዋን ችግሮች አሳይቷል።ዛሬ በወጡ ዘገባዎች መሰረት የሐረር ነዋሪ እሳቱን ያስነሳብን የክልሉ መንግስት ነው ይላል። ከእዚህ በፊት የክልሉ መንግስት ቦታውን እንደሚፈልገው እና ነጋዴዎቹ እንዲነሱ ጠይቆ ነበር።የእሳት አደጋ ዘግይቶ ነው የደረሰው።
ደቡብ ሱዳንን ለመገንጠል የትጥቅ ትግሉን የመሩት ጆን ጋራንግ ከሞቱ በኋላ፤ ስልጣኑን እያጠናከረ በመጣው የሳልቫ ኪር ቡድን እና ከስልጣን በተገለለው የሬክ ማቻር ቡድን መካከል በተፈጠረው ግጭት፣ ኢትዮጵያዊው አምባሳደር ስዩም መስፍን ከቻይና ተጠርተው እያደራደሩ ሲሆን ሰሜን ሱዳን እንደ ኡጋንዳ ወደ ፕሬዚዳንት ሳልቫ ኪር አዘነበለች፡፡ ሳልቫ ኪር የዲንቃ ጐሳ ተወላጅ፣ ተቃዋሚያቸው ሬክ ማቻር ደግሞ የኑዌር ተወላጅ እንደመሆናቸው ግጭቱም የጐሳ ልዩነት የተራገበበት እንደሆነ ቢገለጽም የሟቹ መሪ የጆን ጋራንግ ሚስት እና ልጃቸውን ጨምሮ ከስልጣን የተገለሉ የዲንቃ ጐሳ ተወላጆች ከተቃዋሚው ወገን ጋር እንደተሰለፉ ታውቋል፡፡
ፕሬዚዳንት ሳልቫ ኪር፣ ምክትላቸው የነበሩት ሬክ ማቻርን ጨምሮ በርካታ የትጥቅ ትግል ዘመን አንጋፋ መሪዎችን ከስልጣን በማግለል፣ በትጥቅ ትግል ያልነበሩ ባለሙያዎችን መሾማቸው የእርስ በርስ ቅራኔን እንዳባባሰ ይገለፃል። በሌላ በኩል ሬክ ማቻር ያቀነበባበሩት መፈንቅለ መንግስት መክሸፉን ተከትሎ ግጭቱ ሲፈነዳ፤ የኑዌር ጐሳ ተወላጅነታቸውን ከሳልቫኪር የዲንቃ ጐሳ ተወላጅነት ጋር በማነፃፀር የእርስ በርስ ግጭቱ ጐሳን የተከተለ ነው በማለት ሚዲያዎች ዘግበዋል፡፡ ነገር ግን፣ የሟቹ መሪ የጆን ጋራንግ ሚስትና ወንድ ልጃቸው እንደ ፕሬዚዳንቱ የዲንቃ ጐሳ ተወላጆች ቢሆኑም፤ ከተቃዋሚው ሬክ ማቻር ጐን እንደተሰለፉ ታውቋል፡፡ በአምባሳደር ስዩም አስታራቂነት በሚካሄደው ድርድር ላይ ሬክ ማቻርን በመወከል ከመጡት ተደራዳሪዎች መካከል አንዱ የጆን ጋራንግ ልጅ ናቸው ተብሏል፡፡
ሳልቫ ኪርን ለመደገፍ ጦራቸውን እንደላኩ ከሚነገርላቸው የዩጋንዳው ፕሬዚዳንት ዩዌሪ ሙሴቪኒ ጋር ለመነጋገር፣ ሬክ ማቻርን በመወከል ወደ ካምፓላ የተጓዙትም የጆን ጋራንግ ሚስት እንደሆኑ ታውቋል፡፡ ድርድሩን ከምትመራው ኢትዮጵያ ጋር ኬንያ በድጋፍ ሰጪነት የተሰለፈች ሲሆን፤ ሰሜን ሱዳን ከኡጋንዳ በተቃራኒ ተቃዋሚውን ወገን ትደግፋለች ተብሎ ሲነገር እንደነበር ይታወሳል፡፡ ነገር ግን የሱዳኑ ፕሬዚዳንት አልበሽር በድንገት ወደ ጁባ በመሄድ ከሰሜን እና ከደቡብ ሱዳን በተውጣጣ ጦር የነዳጅ ማውጫ አካባቢዎችን እንዲጠብቅ ከሳልቫኪር ጋር መስማማታቸው የብዙዎችን ግምት የሚያፈርስ ሆኗል። በትጥቅ ትግሉ መሪዎች መካከል ፀብ በተነሳ ቁጥር ወደ አልበሽር በመሄድ ይጠለሉ የነበሩት ሬክ ማቻር፤ ሰሞኑን በተፈጠረው የአልበሽር የሳልቫ ኪር ሽርክና ቅር እንደተሰኙ ተገልጿል፡፡
ከድርድሩ ጐን ለጐን የኢጋድ አደራዳሪ በመሆን የተሾሙት አምባሳደር ስዩም መስፍን ሬክ ማቻር ለተኩስ አቁም ስምምነት ባቀረቡት ቅድመ ሁኔታ መሰረት ወደ ጁባ በመሄድ እስረኞችን አነጋግረዋል፡፡ በሌላ በኩል በደቡብ ሱዳን በተፈጠረው ግጭት በተለያዩ የንግድ ዘርፎች ተሠማርተው የነበሩ ኢትዮጵያውያን ንብረታቸው አደጋ ላይ መውደቁን ለአዲስ አድማስ ገለፁ፡፡ በጋምቤላ በኩል የገቡት ኢትዮጵያውያን፤ ጊዜያዊ መጠለያ ከቆዩ በኋላ ወደየአካባቢያቸው እየሄዱ ሲሆን በማላካ እና ናስራ በተባሉ የደቡብ ሱዳን አካባቢዎች መጋዘኖች እንደተዘረፈባቸው እና ያልተዘረፉ መጋዘኖቻቸውንም ጥለዋቸው እንደመጡ ተናግረዋል፡፡ በደቡብ ሱዳን አለመረጋጋት ምክንያት ብዙ ደቡብ ሱዳናውያን ወደ ጋምቤላ እየገቡ ሲሆን ቁጥራቸው ከእለት ወደ እለት እየጨመረ ይገኛል፡፡
ባሎች ለሚሰቶቻቸው ሊሉት የማይገባቸው ነጥቦች ምንድናቸው? በእርግጥ ይህ ሁሉንም አስፈላጊ ነገር ያንትታል ባይባልም በመጠኑ ለጠቅላላ እውቀት ስለሚረዳ ለንባብ ብለነዋል፡፡ፀሐፊዋ ጂሊ ስሞክለር ትባላለች፡፡
ነገር ግን ከዚህ ሁሉ አመታት በሁዋላም ባልዋ ባህርይዋን ስላልተረዳው እኔ ምን መስማት እንዳለብኝና እንደሌለብኝ ብነግረው ብነግረው ሊሰማኝ አልቻለም፡፡ የተከበርክ ባለቤቴ እባክህን እኔን በሚመለከት እነዚህን አስር ነጥቦች አትናገራቸው... አልወዳቸውም ብዬ በፍሪጅ ላይ በግድግዳ ላይ ሁሉ ቦታ ለጠፍኩዋቸው፡፡ ነገር ግን ትላለች ጂሊ... እሱ ምን በወጣው ዞር ብሎም አያያቸውም፡፡ ስለዚህ ሌሎች ሚስቶችም ልክ እንደእኔ ተበሳጭተው ሊሆን ስለሚችል ለንባብ ብያቸዋለሁ ብላለች፡፡ ሰዎች በአለም ዙሪያ በብዙ ጎናቸው ይመሳሰላሉ፡፡ እናም ትዳሩ ...ወልዶ ማሳደጉ ... ፍቅሩ...ጸቡ...ብቻ ብዙው ነገር ይመሳሰላል፡፡ምናልባትም የአንዱ ሀገር ህዝብ ከሌላው ጋር የሚለያይባቸው ነገሮች ቢኖሩም ሰው በመሆናቸው ብቻ የሚጋሩዋቸው ነገሮች ይኖራሉ፡፡ ለዚህም ነው መረጃዎች ከአለም አለም በተመሳሳይ ድህረ ገጽ ለንባብ የሚቀርቡት፡፡
የመታጠቢያ ቤት ጉዞ ለግለሰቡ የግል ጉዳይ ተደርጎ መተው ያለበት ጉዳይ ነው፡፡ ወደ መታጠቢያ ቤት መሔድሽ ልክነው ወይንም ልክ አይደለም የሚለው አስተያየት በሌላው ሰው ወይንም በባል ቢሰነዘር የተጠቃሚውን ሞራል ሊነካ ይችላል፡፡ ይሄንን በሚመለከት በባልና በሚስት ብቻም ሳይሆን በማንኛውም ሰው ቢሆን አስተያየት ሊሰጥበት የማይገባ ነው ትላለች ፀሐፊዋ፡፡ ስለዚህ ባሎችም ሆኑ ሚስቶች በእንደዚህ ያለው የግል ጉዳይ ላይ አስተያየት እንዲሰጡ ካልተጋበዙ በስተቀር ጣልቃ በመግባት አስተያየት ባይሰጡ ይመከራል ትላለች ጂሊ።
እኔ ቀኑን ሙሉ ለፍቼ የሰራሁትን... ቀኑን ሙሉ የደከምኩበትን ምግብ ባሌ እንዲበላ ሳቀርብለት ... የምግብ ጠረኑን ማሽተት...ወይንም አሁን ይሄ ምግብ ነው? ብሎ መተቸት እጅግ ያማር ራል፡፡ በእርግጥ ምግቡ የጎደለው ነገር ቢኖር በግልጽ መነጋገር ይቻል ይሆናል። ነገር ግን በደፈናው መተቸት አይገባም ትላች ጂሊ... አንዳንድ ጊዜ ወንዶች ለቤት ወጪ የሚሰጡት ገንዘብ ምግብን አጣፍጦ ለመስራት አይበቃ ይሆናል ብለው ቢገምቱ ምናልባት አስከፊውን ነገር ያስወግድ ይሆናል፡፡
“...ባለቤቴ ለእኔ የሚሰጠው የቤት ወጪ እና እሱ በኪሱ የሚያስቀረው ገንዘብ አኩል ነው፡፡ ለቤት ወጪ የሚሰጠው ገንዘብ አራት ልጆችን እሱንና እኔን ጨምሮ የተተመነ ነው፡፡ በሱ ኪስ የሚቀረው ግን ለእሱ ብቻ ነው። እሱ ቁርሱን እራቱን ምሳውን የሚበላው ከቤቱ ነው፡፡ በኪሱ የሚቀረው ገንዘብ ግን ለመጠጥ ብቻ የሚሆን ነው፡፡ ታድያ ሁልጊዜ የሚናገረው ነገር ምግቡ እንደማይጣፍጥ ነው፡፡ አንድ ሊትር ዘይት ለአስራአምስት ቀን ካልበቃ ምን ኑሮ ነው? ይላል በሌላ በኩል ደግሞ ወጡ ዘይት የለውም አይጣፍጥም ይላል፡፡ ግራ የገባ ነገር ነው...”
ጂሊ እንደምትገልጸው...እኔ እናታቸው ቀኑን ሙሉ አብሬአቸው ውዬ ነገር ግን አመሻሹ ላይ እሱ ሲመጣ ሶስት ሴኮንድ ባልሞላ ጊዜ ውስጥ የእሱ አድናቂዎች እንዲሆኑ...እሱ እንደሚ ወዳቸው... አንዳንድ ቀለብ ወይንም ልብስ የማይሆኑ ነገሮችን ይዞ መጥቶ በማባበል... ወይንም በማታለል ከእኔ ጋር ጭቅጭቅ መፍጠር አይገባም፡፡ እኔ እናታቸው ምግባቸውን አብስዬ አቅርቤ ልብሳቸውን አጥቤ ትምህርት ቤት እንዲሄዱ አድርጌ… እነዚህንና የመሳሰሉትን መሰረታዊ ስራዎች ሰርቼ ስለማሳድጋቸው አባትየው የበለጠ ተወዳጅ ለመሆን የማያስፈልግ ጥረት ማድረግ አይገውባም፡፡ ነገር ግን አለች... ጂሊ ...በትክክለኛው መንገድ ከእናትየው ጋር በመተባበር ልጆችን ማስተናገድ ከአባትየው ይጠበቃል፡፡ እናትየው አባታቸውን እንዲጠሉ ወይንም አባትየው እናታቸ ውን እንዲጠሉ ማድረግ ትክክል አይደለም፡፡
አንዳንድ ጊዜ በስራ ቦታ የሚቀለዱ ደርቲ ጆክ የሚባሉ አጉዋጉል ቀልዶችን በቀጥታ ወደቤት ማምጣት እና ከሚስት ጋር ለመቀለድ መሞከር ደግ አይደለም፡፡ ለእንደዚህ ያለው ጨዋታ እነዚያኑ ጉዋደኞችህን ጥራቸው ብላለች ጂሊ ለባልዋ ...ይሄንን የሚያደምጡ ሁሉ ቀልዶቹ ምን አይነት እንደሆኑ መገመት አያቅታቸውም። እውነትም ከሚስት እና ከባል ጋር የሚቀለዱ ቀልዶችን መለየት ይገባል፡፡
ምነው ካልሲዎቼ በሙሉ ቆሸሹ? ይሄ ጥያቄ በጭራሽ ሊነሳ አይገባም፡፡ ምክንያቱም ባል ካልሲ እንኩዋን በማጠብ እራሱን አይረዳም እንዴ? ስትል ትጠይቃለች ጂሊ ስሞክለር፡፡ ካልሲውን ባጥብ... ባጥብ ...ሁልጊዜ ችግር መሆኑ አይቀርም፡፡ እኔ ከአቅሜ በላይ ስለሆነ ብትፈልግ አንዱን ካልሲ ከአንዱ አዛምደህ አድርግ ...አረ ብትፈልግ አታድርግ ብዬ መልስ ሰጠሁ፡፡ በዚህ ብቻም አላቆምኩም ትላለች ጂሊ፡፡ እንዲያውም ከዚያ በሁዋላ ወደካልሲ ፊቴን ማዞር ትቻለሁ፡፡ በገዛ እጁ በቅንነት ማገልገሌን እንድተው አድርጎኛል ትላለች፡፡
በእርግጥ ይህ ብዙ ወንዶችን አይመለከትም፡፡ በዛሬ ጊዜ ወንዶች ከዚህም ባለፈ ቤታቸውን ልጆቻቸውን ሲረዱ ስለሚታዩ ለሚስቶቻቸው እንዲህ ያለ ጥያቄ ያቀርባሉ ተብሎ አይጠበቅም፡፡ ከሆነም ይታረም ይላሉ ሚስቶች፡፡
ምነው በየቀኑ ትወፍሪያለሽ? ይህ ጥያቄ በጣም ነው የሚያበሳጨኝ፡፡ ምናልባት ወፍሬም ቢሆን እኔ እንዲነገረኝ አልፈልግም፡፡ ይልቁንም ይህ አይነት ቀለም ልብስ አይስማማሽም ወይንም ይሄኛውን ለውጠሸ ልበሽ ብባል እወዳለሁ፡፡ ከዚህ ባለፈ ግን ስለውፍረቴ መስማት ያበሳጨኛል፡፡ እኔ ወድጄ ያደረግሁት ስላልሆነ ልወቀስበት አልፈልግም ትላለች ጂሊ፡፡
በስራ እና በተለያዩ ምክንያቶች ጊዜ አጥቼ ልብሴን ለሁለት ቀን ወይንም ከዚያ በላይ አልለወጥኩ ይሆናል። እንግዲህ ልብስ ካልተለወጠ ሰውነት ምን ምን ሊሸት እንደሚችል የታወቀ ነው፡፡ይህንን እኔም አላጣሁትም፡፡ ግን ጊዜ አጥቼ ወይንም ሳይመቸኝ ቀርቶ ነው፡፡
የተከበረው ባለቤቴ በፍቅር መንገድም ሳይሆን በማጥላላት ኡፍ… ምን ምን ትሸቺያለሽ? አትታጠቢም እንዴ ቢለኝ እና ቢያጥላላኝ በጣም ነው የሚከፋኝ። ቢታገሰኝ ግን እኔ እራሴ ጥሩውን ነገር ለማድረግ ጭንቅላቴ ዝግጁ ስለሚሆን አርመዋለሁ፡፡
አንተ የሚያስገርም ኩርፊያ እያኮረፍክ ጥሩ እንቅልፍ ትተኛለህ፡፡ እኔ ግን በአንተ ኩርፊያ ምክንያት ቁጭ ብዬ አድራለሁ፡፡ እስቲ ምን ይባላል? ኩርፊያን የሚያመጡ ነገሮችን ለማረም ምንም ዝግጁ አይደለህም፡፡ አመጋገብ አስተኛኘት የመሳሰሉት ነገሮች ላይ ግድ የለህም፡፡ ታዲያ እንደዚህ ያለውን ጥፋት ለማረም ካልቻልክ ምናለበት ወደዚያችው ወደምትችልህ እናትህ ብትሄድ ወይንም እሱዋን ወደ አንተ ብትጠራት የወለደ እንግዲህ እዳ አለበት አይደል? ትላለች ሚስት...
አንተን ደስ ባለህ ወይንም ሙድህ በተስተካከለ ጊዜ የሚስትህን መደሰትና አለመደሰት ወይንም ሙድ ሳትገነዘብ ምንም ነገር አትጠይቅ፡፡ የስዋ ስሜት እስኪስተካከል ጠብቅ፡፡ አለበለዚያ እንደመጣልህ የምትገልጸው ወይንም ስሜትህን የምታሳይ ከሆነ ሚስትህ ልታስቀይምህ ትችላለች፡፡ ምክንያቱም አልተዘጋጀችበትማ...
ልጆችህን ከቤት ውጭ የማዝናናት ስራ እንዳለብህ አትዘንጋ... ወደሲኒማ ቤት ወይንም መታጠ ቢያ ቦታ፣ ስፖርት ቦታ፣ ዋና ቦታ ፣ከውጭ ምሳ መጋበዝ የመሳሰሉትን ከሚስትህ ጋር አብረህ ማድረግ አለብህ። ምናልባትም ሚስትህ በአንዳንድ ስራዎች እንኩዋን ብትያዝ መስተንግዶው እንዳይቋረጥባቸው ልጆችህን መንከባከብ ትልቁ ስራህ መሆኑን እንዳትረሳ፡፡
የአፍሪካ 100 ምርጥ ዩኒቨርሲቲዎች ሰሞኑን ይፋ የተደረጉ ሲሆን የደቡብ አፍሪካዎቹ - ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ሳውዝ አፍሪካ፣ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ኬፕታውንና ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ስቴሌንቦስች ከአንደኛ እስከ ሦስተኛ ያለውን ደረጃ እንደወሰዱ “ፎር አይሲዩ” የተባለው ተቋም አስታወቀ፡፡
የታንዛኒያው ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ዳሬሰላም በአራተኛነት ጣልቃ ቢገባባቸውም፣ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ኩዋዙሉ ናታል እና ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ፕሪቶሪያ አምስተኛና ስድስተኛ ደረጃን ይዘዋል፡፡ የግብጹ ካይሮ ዩኒቨርሲቲ ሰባተኛ፣ የደቡብ አፍሪካዎቹ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ዊትዋተርስራንድ እና ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ዌስተርን ኬፕ ስምንተኛና ዘጠነኛ ደረጃን ሲይዙ የናይጀሪያው ኦባፌሚ አዎሎሎ ዩኒቨርሲቲ አስረኛ ሆኗል፡፡ የአገራችን አንጋፋው የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ደግሞ የ53ኛ ደረጃ እንደተሰጠው ለማወቅ ተችሏል፡፡
“ፎር አይሲዩ” የተባለው ተቋም በአህጉራት ደረጃ ምርጥ የሚላቸውን ዩኒቨርሲቲዎችና ኮሌጆች እየመረጠ በየስድስት ወሩ ይፋ ማድረግ የጀመረው እ.ኤ.አ ከ2004 ጀምሮ ነው፡፡ የዓለም ዩኒቨርስቲዎች የፈጠሩትን ተጽዕኖና በድረ ገጾች ላይ ያላቸውን የመረጃ ሽፋን መሰረት በማድረግ የምርጥ ዩኒቨርሲቲዎችን ዝርዝር ይፋ የሚያደርገው ተቋሙ፣ ተዓማኒ፣ ጠቃሚና መልከ ብዙ መረጃዎችን የመስጠት ዓላማ አለው፡፡ የትምህርትና የምርምር ተቋማት የህትመት ስራዎችንና የምርምር ውጤቶችን በድረ ገጾች እንዲያሰራጩ የበለጠ ተነሳሽነት የመፍጠር ተጨማሪ አላማ እንዳለውም ለማወቅ ተችሏል፡፡
“ጐበዝ በመጪው ዘመን የሚመጣው ውሃ የተበከለ ነው የሚሆነው፡፡ ስለዚህ ካሁኑ በእጃችሁ ያለውን ንፁህ ውሃ ብታከማቹ ደግ ነው፡፡ መጪው ውሃ ከቶም ጥራት ያለው ስለማይሆን በጊዜ ውሃችሁን አጠራቅሙ፡፡”
ከማ/ሰቡ መካከል አንድ ሰው ግን፤ አዋቂው ያለውን ተቀብሎ ውሃ ማጠራቀም ጀመረ፡፡ ሆኖም፤ የሰው ሁሉ መሳቂያ መሳለቂያ ሆነ፡፡ “ዕብድ ነው!” ተባለ፡፡ ይብስ ብሎ ተቃዋሚ አፈራ፡፡ ተቃዋሚው በዛ በዛና አገሩ ሁሉ ተቃዋሚው ሆነ፡፡ በዚህም ምክንያት ሰው ሁሉ፤
ሰውዬው፤ ከነጭራሹ በህብረተሰቡ ተተፋ፡፡ ንክ ነው፣ ዕብድ ነው ተባለ! የሚጠጋውም ሆነ የሚያወራው ወዳጅ በማጣቱ ይጨነቅ፣ ይጠበብ ጀመር፡፡ ያበደ አገር፤ እሱን ዕብድ ነው እያለ አገለለው!
ስለዚህ ዋለ አደረና ተስፋ ሲቆርጥ ያጠራቀመውን ውሃ ሁሉ ደፋው፡፡ ከዚያም እንደሰው አዲሱን ውሃ መጠጣት ጀመረ፡፡ ይሄኔ አገሬው፤ “ይሄ ዕብድ ጤናው ተመለሰ፡፡ ደህና ሰው ሆነ!” እያለ እያወደሰው፣ ቀርቦ ያጫውተው ጀመር፡፡ ያ ዕብድ የተባለ ሰው ከአገር ተደባለቀ፡፡ ከዕድር ተዋሃደ፡፡ ካበደው አበደ፡፡ ነባሩን ጽዱ ውሃ ያጠራቀመ ሰው በአገሩ ባለመኖሩ፤ ሰው ሁሉ የተመረዘው፣ አዲስ ውሃ ሰለባ ሆነ!!
ከመንገደኝነት አስተሳሰብ ካልወጣን ንፁህ ውሃ አንጠጣም፡፡ በአንድ አሸንዳ የመፍሰስ አባዜ ለለውጥ አያዘጋጅም፡፡ የተለየ አስተሳሰብ ያላቸውን ወገኖች እህ ብለን ካላዳመጥን ለውጥ አናመጣም። ምክንያቱም፤ አንቻቻልምና ሰላም አይኖረንም፡፡ አንተራረምምና ከስህተት ክብ ቀለበት ለመውጣት አይቻለንም፡፡
ሀገራችን፤ ሁለመናቸው ዓይን ብቻ የሆኑ (እለ ኩለንታሆሙ መሉዐነ ዓእይንት እንዲል ግዕዙ) ሰዎች የሚያስፈልጓት ሰዓት ላይ ናት፡፡ ደራሲ ብርሃኑ ድንቄ በ “አልቦ ዘመድ” እንደገለፁት፤ “የኢትዮጵያን ታሪካዊ ባህል አስፋፍቶ ለማሳደግና መሠረቱንም ለማጠንከር የደከሙት፤ “እብነ ማዕዘንት” የሚባሉት አባቶች ሁሉ አልቀው፤ ዛሬ ኮረቶቹና ጠጠሮቹ መሠረት ነን እያሉ ሲፎክሩ መስማት ‘ትራጀዲ’ ብቻ አይባልም፡፡ ‘ኮሜዲም’ መሆን አለበት፡፡ ይህን ዝብርቅርቅ ሳስብ በማልቀስ ፈንታ አንዳንድ ጊዜ ያስቀኛል፡፡ ‘እንዳላለቅስ ብዬ በመፍራት ሁልጊዜ እስቃለሁ’ ብሎ የተናገረው ማነው?” ይሉናል። ጥቅሱ የፀሐፌ-ተውኔቱ የቦማርሼ ነው፡፡ አፍንጫችን ሥር ያለውንና የፊት የፊታችንን ብቻ ስንመለከት መሠረታችንን እንዳንስት በቅጡ ማስተዋል ይገባናል፡፡ መሠረቱ የላላ ህብረተሰብ የኋላ ኋላ፤ ራሱንም አጥቶ የሌላውንም መቀበል ሳይችል አየር ላይ ተንገዋሎ ይቀራል፡፡ ለጊዜው የሥልጣኔ የሚመስሉን፣ ከነስውር - ደባቸው ማንነታችንን ሊያጨነግፉ የሚባትቱ አያሌ መጤ የካፒታሊዝም ሳልባጅ አስተሳሰቦችን በጥንቃቄ ማየት አለብን፡፡ እነዚህን ትውልድ ሳንገነባ ልንታገላቸው አንችልም። የሚከተለው ቃል ትውልዳችንን ለማየት ይጠቅማልና እነሆ፡- “ያለፈውን ትውልድ የሚያደንቁበት፣ የዛሬውን ትውልድ የሚፈርዱበት ዋናው ምክንያት ምንድን ነው? …” ተብለው አንደኛው ገፀ - ባህሪ ይጠየቃሉ፡፡ ሌላው ሲመልስ -
፩ መስዋዕትነት ፪ ራስን መውደድ፡፡ ያለፈው ትውልድ መስዋዕትነት ምን እንደሆነ ደህና አድርጎ ያውቃል፡፡ የዛሬው ትውልድ ደህና አድርጎ የተማረው ራስን መውደድ ነው!!” (አልቦ ዘመድ)
አንድ ትውልድ መስዋዕትን ሳያቅ ጥቅም እንደሚያገኝ ሲያስብ ሐሳቡ እንደጧት ጤዛ እየተነነ፣ የጨበጠው የመሰለውና ያዝኩት የሚለው ነገር ሁሉ እየበነነ፣ መንፈሰ - ባዶነት ስለሚያጠቃው፣ መቦዘን፣ መንገዋለልና የማናቸውም አዲስ ሀሳብ፣ አዲስ ግጭት ሰለባ የመሆን ዕድሉ ሰፊ ነው፡፡ ስለሆነም በብሔር-ብሔረሰቡም፣ በሃይማኖቱም፣ በፍልስፍናውም፣ በማህበራዊ ቀውሱም፣ እንዲያው ባገኘው ክስተት ውስጥ ሁሉ ጠብ-ያለሽ-በዳቦ ማለትን፣ ተንኳሽነትን፤ ሽፋጭነትን፣ ዘራፊነትን ያስተናግዳል። ሰከን፣ ጠንፈፍ ብሎ ስለማይቀመጥ ትግሉ ሁሉ ብትን ይሆናል፡፡ የመደራጀት፣ የመሰባሰብ የመወያየት፤ መላ ይጠፋበታል! ጊዜ ወስዶ የመብሰል ነገር ይሳነዋል፡፡ ኑሮ ያራውጠዋልና መንፈሱ እየባዘነ ያገኘውን ሁሉ ቀጨም የማድረግ ፈሊጥን ብቻ ያዘወትራል፡፡ የበለጠ ከሥሩ ይነቀላል። ንቀትን እንደዕውቀት ምንጭ ስለሚይዝ፤ ሁሉን ነገር በቅድመ-ፍርድ (bias) ወስኖ፤ አዕምሮውን ዘግቶ፣ ፋይሉን ወደ መዝገብ ቤት መልሶ፣ ስለሚቀመጥ የመለወጥ ዝግጁነት ከቶ ያጣል፡፡ ስለሆነም ከጥቅም ማጋበስ ውጪ የሚታየው ነገር አይኖርም፡፡ በአፉ ይራገማል፣ ድርጊቱን ግን ራሱ ሲፈፅመው ይታያል፡፡ የህ/ሰብ ዝቅጠት (degeneration) ምልክት ነው፡፡ የንቅዘት (decadence) መገለጫው ነው፡፡ ከዚህ ሁሉ ባሻገር ደግሞ የአንጎላችን ባዶነት ሳያንስ፣ በድህነታችን ጥልቀት ሳቢያ ሆዳችን ባዶ ሆኖ ሲጮህብን፣ ጉሮሮአችን ደርቆ ሲሰነጣጠቅብን ዓመት በዓል ሲመጣብን፣ ሌማታችን ባዶ ሲሆን፣ ህይወት የምሬት ሬት ወደመሆን ያመራና፤ ዕቅዱ፣ ራዕዩ፣ ስትራቴጂው፣ ታክቲኩ፣ ፖለቲኩ፣ ምርምሩ ሁሉ፤ ይቀርና ከልቡናችንም ይፋቅና፣ ይጠፋና፤ “ነገ ነዳጅ ሊወጣ ነው”፣ “ተቆፍሮ ወርቅ ሊፈልቅ ነው” ቢባል፣ “ከሚመጣው ዓመት ዶሮ፣ ዕንቁላል ዘንድሮ!” ማለት ብቻ ይሆናል ቋንቋችን! ለማንኛውም መልካም የገና (“ገ” ጠብቆም ላልቶም) በዓል ይሁንልን!!
የአፍሪካ ነባር ባህል፣ ባለፉት 25 አመታት ምን ያህል እንደተረዘ በግልፅ አየነው - በደቡብ ሱዳን። ተቀናቃኞቹ ወገኖች፣ ገና ተኩስ ከመጀመራቸው፣ በጦርነት የመቀጠል ፋታ አልተሰጣቸውም። በቃ፣ በድንበር መዋጋት ወይም እርስበርስ እንደልብ መፋጀት ከእንግዲህ ለአፍሪካዊያን አይፈቀድም ማለት ነው?
ድሮኮ እንዲህ አልነበረም። ግጭትን ከትውልድ ትውልድ ማውረስና ማሸጋገር የለመደ አህጉር፣ አሁን ጦርነት ተከልክሎ ምን ሊውጠው ነው? ቢያንስ ቢያንስ፣ አስር አመት ወይም ሃያ አመት መዋጋት ለአፍሪካ ብርቅ አልነበረም፡፡ ኢትዮጵያ፣ አንጎላ፣ ሞዛምቢክ፣ ደቡብ አፍሪካ... እና ሌሎች ከደርዘን የሚበልጡ የአፍሪካ አገራትን መጥቀስ ይቻላል። አይገርምም? ዛሬ ከሶማሊያና ከኮንጎ በስተቀር፣ የያኔዎቹ የጦርነት አውድማዎች ከሞላ ጎደል ሰላም አግኝተዋል። የብዙዎቹ አገራት የእርስ በርስ ጦርነት እየከሰመ ጠፍቷል ወይም ረግቧል። በአንዱ ወይም በሌላው አገር አዲስ ግጭት ስንለኩስም፣ በጦርነት በርካታ ወራትና አመታት ሳይቆጠሩ ፍጅቱን በአጭሩ ለመቅጨት መሯሯጥ ተለምዷል።
አሁን አሁንማ፣ ፈፅሞ ለጦርነት ጊዜ የሚሰጠን ሰው እየጠፋ ነው። ደቡብ ሱዳንን ተመልከቱ። ለአዲስ ጦርነት የተነሳሱት ባላንጣዎች፤ የአንድ ሳምንት የውጊያ ጊዜ እንኳ አላገኙም። ከግራና ከቀኝ፣ ከጎረቤትና ከሩቅ፣ ከጓዳና ከአደባባይ... አለም ሁሉ “ተረጋጉ፣ እረፉ፣ አደብ ግዙ” እያለ ዘመተባቸው። “ጦርነት ካልቆመ እመጣላችኋለሁ” የሚል ማስፈራሪያ ከሰነዘረችው ከኡጋንዳ ጀምሮ እስከ አሜሪካ፣ ከአፍሪካ ህብረት እስከ ዩኤን፣ ከኢትዮጵያ እስከ ቻይና፣ ከኢጋድ እስከ አውሮፓ፣ በግልና በቡድን ድምፁን ያላሰማ የለም ማለት ይቻላል። እንደየዝንባሌው፣ ገሚሱ ሸምጋይና አደራዳሪ፣ አንዳንዱ ተቆጪና መካሪ፣ ሌላኛው ገላጋይና ሰላም አስከባሪ እየሆነ፣ አለማቀፉ ማህበረሰብ (አዳሜ በሙሉ) ከየአቅጣጫው ሲያጣድፋቸው፣ ደቡብ ሱዳኖች ሳይደነግጡ አይቀሩም።
በቃ፣ “እንደልብ መዋጋትና እድሜ ልክ መፋጀት ድሮ ቀረ!” ልንል ነው? ድሮ ድሮኮ፣ አፍሪካዊያን እንዳሻቸው በጦርነት ቢፋጁ ከልካይ አልነበራቸውም። ደግሞም አይገርምም። በብዙ የአፍሪካ አገራት፣ የአንዱ ጎሳ ተወላጆች፣ በሌላ ጎሳ ተወላጆች ላይ እየዘመቱ፣ ከብት መዝረፍና መንደር ማቃጠል፣ አካል መቁረጥና በጅምላ መግደል፣ ከጥንት ጀምሮ የተለመደ ነባር ባህል ነው። ስሙን እናሳምረው ካልን፣ “ቱባ ባህል” ልንለው እንችላለን - ለረዥም ዘመን ዛይበረዝና ሳይከለስ የዘለቀ! ጥንታዊው የጎሳ ዘመቻ፣ በሃያኛው ክፍለዘመንም ቢሆን፣ ከዘመኑ አኗኗር ጋር መልኩ ቢቀየርም ጨርሶ አልቀነሰም። እንዲያውም ይበልጥ ሲጧጧፍና ዘግናኝነቱ ሲብስበት ነው ያየነው። በቋንቋና በብሄረሰብ ወይም በፖለቲካ ድርጅት ተቧድኖ መጨፋጨፍ፣ የአፍሪካ መለያ ባህርይ እስከመሆን የደረሰው በ20ኛው ክፍለዘመን አይደል?
ኢትዮጵያ ውስጥ በእርስበርስ ጦርነት ከ150 ሺ ሰው በላይ፣ በኢትዮኤርትራ የድንበር ጦርነትም ከ70 ሺ ሰው በላይ አልቋል። በላይቤሪያ የሰባት አመታት ጦርነትም እንዲሁ 150 ሺ ሰው ሞቷል። የአፍሪካውያን የጦርነት ሱስና የፍጅት ባህል ባይቀየርም፤ ፍጅቱ እየበዛ የመጣው አለምክንያት አይደለም። ዛሬ በዘመናችን፣ እንደጥንቱ በጎራዴና በጦር ሳይሆን፣ በክላሺንኮቭና በታንክ ነው የሚጨፋጨፉት። አንጎላዊያን ለሃያ አመታት ባካሄዱት የእርስ በርስ ጦርነት፣ የግማሽ ሚሊዮን ሰዎች ህይወት ጠፍቷል። በሱዳን የዳርፉር ግዛት፣ በሁለት አመታት ግጭት ሰበብ ሁለት መቶ ሺ ሰዎች ሞተዋል። በሴራሊዮንም እንዲሁ፣ ከሞተው ህዝብ የማይተናነስ ቁጥር ያላቸው ሰዎች፣ በጭካኔ እጃቸው ተቆርጧል።
ታዲያ፣ ያ ሁሉ ሰው ያለቀው፣ “ሕዝቡን ከቅኝ ግዛት ነፃ አውጥተናል” በሚሉ ሶሻሊስት መሪ፣ ወይም “ሕዝቡን ከአምባገነን መሪዎች ነፃ እናወጣለን” በሚሉ ሶሻሊስት አማፂዎችና አገር ወዳድ አርበኞች አማካኝነት ነው። እርስ በርስ ሲጨፋጨፉ፣ “አለማቀፉ ማህበረሰብ” ምን ይሰራ ነበር ትሉ ይሆናል። አንዳንዱ፣ በእሳት ላይ ቤንዚን በማርከፍከፍ ጦርነቱን ያባብሳል። አንዳንዱ፣ “እንደፍጥርጥራቸው” ብሎ አይቶ እንዳላየ ኑሮውን ይቀጥላል። ነገር ግን፣ ተግሳፅና ምክር ለመለገስ የተጣጣሩ አልነበሩም ማለት አይደለም። ገላጋይና አስታራቂ ለመሆን የሞከሩ አልጠፉም። ቢሆንም ሰሚ አላገኙም። እንዲያውም ስድብ ነው የተረፋቸው። “በውስጥ ጉዳያችን ላይ ጣልቃ አትግቡብን፤ የእጅ አዙር ቅኝ ገዢዎች ናችሁ” ተብለው ይዘለፋሉ። የአፍሪካ አንድነት ድርጅት፣ ዋነኛ መርህ “በአገራት የውስጥ ጉዳይ ላይ ጣልቃ አለመግባት” የሚል እንደነበረ አታስታውሱም? አፍሪካዊያን “ጣልቃ አትግቡብን” እያሉ የሚከራከሩት፤ እያንዳንዱ አገር የውስጥ ጉዳዩን በራሱ ምርጫ እየመራ ተከባብሮ ለመኖር በማሰብ እንዳይመስላችሁ። ያለከልካይ እርስ በርስ ለመተላለቅ ነው።
የአፍሪካዊያን እልቂት ከጣሪያ በላይ አልፎ አለምን ለማስደንገጥ የበቃው ግን፣ በሩዋንዳ ከዚያም በኮንጎ በተከሰቱ ዘግናኝ ጦርነቶችና ግጭቶች ነው። በአንድ አመት የእርስ በርስ ፍጅት ነው፣ ከአንድ ሚሊዮን በላይ ሩዋንዳዊያን የረገፉት። የኮንጎ ደግሞ የባሰ ነው። ጦርነትና ረሃብ ተደማምሮ፣ በአስር አመታት ውስጥ፣ 5.4 ሚሊዮን የኮንጎ ሰዎች መሞታቸውን አለማቀፉ የቀይመስቀል ድርጅት ገልጿል።
ደግነቱ፣ ከቅርብ አመታት ወዲህ፣ አፍሪካዊያን ጥንታዊ የጦርነት ሱሳቸውንና የፍጅት ባህላቸውን የሙጢኝ ይዘው መቀጠል አልቻሉም። ምክንያቱ ሚስጥር አይደለም፡፡ የጥንቱ የፍጅት ባህል እና ዘመናዊ የጦር መሳሪያ ሲቀላቀሉ ነው፤ አህጉሪቱ በደም የታጠበችው። በጥንቱ ዘመን፣ አፍሪካዊያን ብዙ ሰውዎችን የመግደል ፍላጎት እንጂ ብዙ ሰዎችን የመግደል አቅም አልነበራቸው። ሹል እንጨት ቀስሮ ለጦርነት የሚዘምት ተዋጊ፣ አገር ምድሩን የመጨፍጨፍ እድል አያገኝም። እንጨቱ ይዶለዱማል ወይም ይሰበራል። አልያም እያሳደደ ሲገድል ውሎ፣ አመሻሹ ላይ ደክሞት ይዝለፈለፋል። ባደክመው እንኳ ጊዜ አይበቃውም - እያንዳንዱን ሰው ማሳደድና በእንጨት መውጋት ከባድ ፈተና ነው። ክላሺንኮቭ ታጥቆ በእሩምታ ደርዘኖችን መረፍረፍ፣ በታንክ መንደሮችን ማረስ የቻለ ጊዜ ነው፤ ጥንታዊ የፍጅት ባህል ምን ያህል ዘግናኝ እንደሆነ ጎልቶ መታየት የጀመረው። ጥንታዊ ባህልን ይዞ ዘመናዊ የጦር መሳሪያ የታጠቀው የአፍሪካ ሕዝብ፣ ብዙም በሕይወት የመቆየት እድል እንደሌለው በአህጉሪቱ ከተከሰቱ እልቂቶች መረዳት ይቻላል።
እናስ ምን ተሻለ? ያለከልካይ የመጨፋጨፍ ቱባ ባህል የግድ ተወግዶ፣ በምትኩ ተከባብሮ የመኖር ባህል መፈጠር አለበት። በዚህ ምክንያት፣ “ወግና ልማድ ተሻረ፤ ቱባ ባህል ተበረዘ” የሚል ቁጭት የሚያድርባቸው ሰዎች ይኖሩ ይሆን? የሚኖሩ ከሆነ፤ “ነገር የተበላሸው በ1980ዎቹ መጀመሪያ ነው” ማለታቸው አይቀርም። እውነትም፤ ኢትዮጵያንና ጎረቤቶቻችንን ጨምሮ፣ በአህጉሪቱ አራት አቅጣጫዎች፣ የጥንቱን ባህል የሚቃረን የለውጥ አየር ከዳር እስከ ዳር የነፈሰው፣ ያኔ ነው። የለውጡ መጠንና የነፋሱ ጉልበት፣ እንደየአገሩ ሁኔታ ይለያያል። የአንዳንዶቹ ፈጣን ሲሆን፣ የሌሎቹ ዘገምተኛ ነው። ገሚሶቹ፣ በእመርታ ሲራመዱ፤ ገሚሶቹ ይንፏቀቃሉ። ከፊሎቹ ያለማቋረጥ ሲሻሻሉ፤ ከፊሎቹ መነሳትና መውደቅ ያበዛሉ። ጠንካራ መሠረት የተከሉ እንዳሉ ሁሉ፣ ከአፍታ እልልታ በኋላ ወደ ዋይታ የተመለሱም አሉ። ከጦርነት ለመላቀቅ ጊዜያዊ መፍትሄ ማበጀትና የተኩስ አቁም ስምምነት መፈረም ብቻውን በቂ አይደለማ፤ ተከባብሮ ለመኖር ዘላቂ መላ መፍጠር ያስፈልጋል።
የሆነ ሆኖ፣ መጠኑና ደረጃው ቢለያይም፤ በ80ዎቹ ዓ.ም መግቢያ ግድም፣ በአዲስ የለውጥ ነፋስ ያልተነካ የአፍሪካ አገር የለም ማለት ይቻላል። በአፍሪካ የለውጥ አየር የነፈሰው፤ በራሺያ መሪነት አለምን ሲያተራምስ የነበረው የሶሻሊዝም ስርዓት በተፈረካከሰ ማግስት መሆኑ አይገርምም። ያው እንደምታውቁት፣ በሶሻሊዝም ስርዓት ተከባብሮ መኖር አይቻልም።
ሶሻሊዝም ማለት የአንድ ፓርቲ፣ የአንድ ቡድን ወይም የአንድ ግለሰብ አምባገነንነት ስለሆነ፤ የፈላጭ ቆራጭነትን ስልጣን ለመያዝ፣ የግድ መጠፋፋትና መፋጀት ያስፈልጋል። ብዙዎቹ የአፍሪካ መንግስታትና አማፂ ሃይሎች፣ ሶሻሊስት ለመሆን የተሯሯጡት ለምን ሆነና! ሶሻሊዝም ከጥንታዊው አፍሪካዊ የፍጅትና የጦርነት ባህል ጋር ይጣጣማላ። ደግነቱ፣ በ1980 ዓ.ም መፍረክረክ የጀመረው የሶሻሊዝም ስርዓት፣ በ1983 ዓ.ም ሶቭየት ዩኔን ስትበታተን ነው ተፈረካክሶ አበቃለት። ይሄው የለውጥ ነፋስ፣ አፍሪካን ለማዳረስ ጊዜ አልፈጀበትም። እንዴት በሉ።
ከዚያን ጊዜ በፊት፣ በአፍሪካ ለስም ያህል፣ የፓርቲዎች ፉክክርና የምርጫ ውድድር የሚያካሂዱ አገራት ከሁለትና ከሶስት አይበልጡም ነበር። አንዷ ቦትስዋና ናት። በተወሰነ ደረጃ ደግሞ፣ ሴኔጋል ትጠቀሳለች።
ሌሎቹ አገራት በሙሉ ማለት ይቻላል፤ የአንድ ፓርቲ አገዛዝ የነገሰባቸውና፣ “ተቃዋሚ ፓርቲ ማቋቋም በእስር ወይም በሞት የሚያስቀጣ ወንጀል ነው” የሚል ህግ ያወጁ፤ ከዚህም ጋር ተያይዞ፣ ለበርካታ አመታት በእርስ በርስ ጦርነት የሚታመሱ አገራት ነበሩ። አማፂው ሃይል፣ በጦርነት አሸንፎ ስልጣን ሲቆናጠጥም፣ በተራው የአንድ ፓርቲ አምባገነንነትን ስለሚያሰፍን ሌላ ዙር ጦርነት ይቀጣጠላል። ማብቂያ በሌለው የአምባገነንነትና የፍጅት አዙሪት ውስጥ በነበረችው አህጉር ላይ፣ አዲስ የለውጥ አየር ሲነፍስ ይታያችሁ። በጦርነት ብዛትና በአንድ ፓርቲ አገዛዝ የተጥለቀለቀችው አህጉር፣ በሰላም ድርድርና በአዳዲስ የህገመንግስት ረቂቆች ተጥለቀለቀች።
ለምሳሌ ለረዥም አመታት በአንጎላ፣ በሞዛምቢክና በኢትዮጵያ ሲካሄዱ የነበሩ ጦርነቶች እልባት ያገኙት በተመሳሳይ ጊዜ ነው። እነዚህ ሶስት የጦርነት አገራትን ጨምሮ፣ ኬንያና ደቡብ አፍሪካ፣ ጋና እና ናይጄሪያ፣ ኒጀር እና ዛምቢያ፣ ታንዛኒያና ኬኒያን…ምን አለፋችሁ? ከሰሃራ በታች፣ 25 ገደማ አገራት፣ የፖለቲካ ፓርቲዎችን ለማቋቋም የሚፈቅድ ህገመንግስት ያዘጋጁትና ፓርቲዎች የሚፎካከሩበት ምርጫ ማካሄድ የጀመሩት ከ1982 እስከ 1987 ዓ.ም ባሉት አምስት አመታት ነው። በቃ፤ ከዚያን ጊዜ ወዲህ ነው፣ የነፃነት ሜዳው ሰፊም ሆነ ጠባብ፣ የፖለቲካ ምርጫ የማያካሂድ አገር እንደ ነውረኛ መታየት የጀመረው። አሁን እንደ ኤርትራና ሱዋዚላድ ከአለም የተገለሉ አገራት ካልሆኑ በቀር፤ የአንድ ፓርቲና የአንድ ግለሰው አምባገነንነትን በአዋጅ የሚያሰፍን የአፍሪካ አገር የለም ማለት ይቻላል። ከዚሁ ጎንም ነው፤ “ያለከልካይ እንደልብ በእርስበርስ ጦርነት የመፋጀት ባህል” የተበረዘው።
የምታስታውሱ ከሆነ፣ ኢትዮጵያ ውስጥ ለሃያ አመታት ያህል፣ የእርስ በርስ ጦርነት ሲካሄድ፣ አለም “እሪ” አላለብንም። ሊያስቆመን አስቦ እጁን ያስገባ ማንም የለም። የሰላም አስከባሪ ሃይል ማሰማራትማ ጨርሶ አይታሰብም ነበር። ያለገላጋይ እስኪለይለት ድረስ መፋጀት ነው። ከ1980ዎቹ ዓ.ም ወዲህ፣ በተለይ ከርዋንዳው እልቂት በኋላ ግን፣ አዲስ ጦርነት በተቀሰቀሰ ቁጥር፣ አለም እሪ ይላል። ሳምንት ሳይሞላው፣ ጎረቤት አገራት አደራዳሪ ቡድን ያቋቁማሉ። የአፍሪካ ህብረት የአቋም መግለጫና ውሳኔ ያስተላልፋል። ዩኤን በበኩሉ፣ በኬንያና በሱዳን፣ በላይቤሪያና በርዋንዳ እንደታየው፣ የጅምላ ጭፍጨፋ ያካሄዱ መሪዎች ላይ ምርመራ ለማካሄድና ወደ አለማቀፉ የወንጀል ፍ/ቤት ለመውሰድ ይዝታል፡፡ አሜሪካና አውሮፓ በፊናቸው የዲፕሎማሲ ዘመቻ ይከፍታሉ።
በዚህ መሃል፣ “አልደራደርም፤ እንዳሻኝ እዋጋለሁ፤ በውስጥ ጉዳይ ጣልቃ አትግቡብኝ” ለማለት የሚደፍር ማን ነው? ዋጋውን ያገኛታላ። ጎረቤት አገራት ጦር ይልካሉ። የምዕራብ አፍሪካ አገራት ወታደሮቻቸውን ወደ ላይቤሪያ አዝምተው አልነበር? ኢትዮጵያና ኬንያም፣ ጦራቸውን ወደ ሶማሊያ አስገብተዋል። አሜሪካና አውሮፓም፣ እንደሁኔታው፣ ሊቢያ ላይ እንዳደረጉት የጦር አውሮፕላን ይልካሉ። ወይም እንደ ፈረንሳይ እግረኛና ኮማንዶ ጦር ያዘምታሉ። የተባበሩት መንግስታት እንኳ፣ እንደድሮው፣ ሰላምን የሚጠብቅ (Peace Keeping) ታዛቢ ሃይልን አይደለም የሚያሰማራው። በእርግጥ ስሙ አልተለወጠም። ተግባሩ ሲታይ ግን፤ “ሰላም አስከባሪ ተዋጊ ሃይል” ብለን ልንጠራው እንችላለን። በኮንጎ፣ በሴራሊዮንና በላይቤሪያ እንዳየነው፤ የተባበሩት መንግስታት ጦር፣ ለእርቅ እምቢተኛ ሆነዋል የተባሉ አማፂ ቡድኖችን እያሳደደ ወግቷል። አንዳንዳችን አስሮ ለፍርድ አቅርቧል፡፡ በተባበሩት መንግስታት ድጋፍ ወደ ሶማሊያ የዘመተው የአፍሪካ ህብረት ጦርም፣ ከአልሸባብ ጋር ይዋጋል።
በአጭሩ፣ ጊዜው ተለውጧል። እንደ ድሮ አይደለም፣ ዛሬ “አለከልካይ መፋጀት ለአፍሪካዊያን አይፈቀድም” የሚል ስሜት በርክቷል። ይሄውና የደቡብ ሱዳን ተቀናቃኝ ወገኖች፤ ገና ወደ ጦርነት በገቡ ሳምንት፣ በሰላም ጥሪ መውጪያ መግቢያ አጥተዋል።
በዕውቋ ድምፃዊት ዘሪቱ ከበደ ተፅፎ የተዘጋጀው “ቀሚስ የለበስኩለት” የተሰኘ ፊልም በሚቀጥለው ሳምንት እሁድ በአፍሪካ ህብረት አዳራሽና በአዲስ አበባ ሲኒማ ቤቶች ይመረቃል፡፡ የድራማ ዘውግ ባለው የ1፡40 ደቂቃ ፊልም ላይ፤ ድምፃዊቷ ዘሪቱ ከበደ፣ የንግድ ም/ቤት ፕሬዚዳንቷ ሙሉ ሰለሞን፣ የጃኖ ባንዱ ድምፃዊ ዲበኩሉ ታፈሰ፣ ሙዚቀኛው ሄኖክ መሐሪ፣ ይስሃቅ ዘለቀና ሌሎችም እንደተወኑበት ታውቋል፡፡ ፊልሙን ሰርቶ ለማጠናቀቅ ሁለት ዓመት የፈጀ ሲሆን ቀረፃውን “የሳቢሳ ፊልሞች” እንዳከናወነው ለማወቅ ተችሏል፡፡
የአፍሪካ ሞዛይክ የፋሽንና የባህል ትርኢት በሚቀጥለው አርብ ምሽት በሸራተን አዲስ የሚካሄድ ሲሆን በዝግጅቱ አለማቀፍ የፋሽን ሞዴሎችና ዲዛይነሮች ይሳተፋሉ፡፡ የአፍሪካን ሞዛይክ ዳይሬክተር አና ጌታነህ እንደገለፀችው፤ አስራ አምስት የውጪና የሀገር ውስጥ ዲዛይነሮች በሚሳተፉበት ትርኢት፤ እውቅ የዘርፉ ባለሞያዎች ከኒውዮርክ፣ ከደቡብ አፍሪካና ከሴኔጋል ይመጣሉ፡፡ የኢትዮጵያ ምርጥ ሃያ ሞዴሎች የሚሳተፉበት የፋሽን ትርኢት ምሽት የመግቢያ ዋጋ 500 ብር ሲሆን ገቢው ከአዲስ አበባ 55 ኪ.ሜ ርቀት ላይ በምትገኘው አለልቱ ከተማ ለሚካሄደው የተቀናጀ ልማት ፕሮጀክት ይውላል ተብሏል፡፡ የአፍሪካ ሞዛይክ የፋሽንና የባህል ትርኢት በአዲስ አበባ ሲካሄድ የአሁኑ ለአስራ አራተኛ ጊዜ መሆኑ ታውቋል፡፡
በእናቱ ኢትዮጵያዊ፣ በአባቱ ሆላንዳዊ በሆነው ዳንኤል ጁፕሁክ የተፃፈውና በእውነተኛ ታሪክ ላይ የሚያጠነጥነው “አመፀኛው ክልስ” የተሰኘ መጽሐፍ ሰሞኑን በገበያ ላይ ዋለ፡፡ ደራሲው በ12 ዓመት የእስር ቤት ቆይታው ያሳለፈውን ህይወት ከወህኒ ቤት ከወጣ በኋላ በደች ቋንቋ እንደፃፈው፣ ከዚያም ወደ አማርኛ በመተርጎም እንዳሳተመው ታውቋል፡፡
በአማርኛ ቋንቋ የተተረጐመው መጽሐፍ፤ በአገር ውስጥ በ70 ብር እየተሸጠ ሲሆን በደች ቋንቋ የተዘጋጀው ደግሞ በደቡብ አፍሪካና በአውሮፓ በመሸጥ ላይ እንደሆነ ያገኘነው መረጃ ይጠቁማል፡፡
በአሚር ዩኒስ ረሐስ የተፃፈው “የምሥራቅ ፈርጦች” የተሰኘ ታላላቅ የሐረሪ ተወላጆችን ታሪክ የያዘ መፅሃፍ ባለፈው ሳምንት ለንባብ በቅቷል፡፡ ስምንት የሚደርሱ የሐረሪ ሊቃውንቶችና የታሪክ ምሁራንን የሚያስተዋውቀው መፅሃፉ፤ መታሰቢያነቱን የሥነ ጽሑፍ ባለሙያ ለነበሩት ለአብዱል ሐፊዝ ከሊፋ መሐመድ እና ለመሐመድ ኢብራሒም ሱሌይማን አድርጓል፡፡
በመጽሐፉ ታሪካቸው ከተካተቱት መካከል የሳይንስ ሊቁ ፕሮፌሰር ዘኪ አብዱላሒ፣ የታሪክ ምሁሩ አህመድ ዘካሪያ፣ የሐረር የነፃነት አባት በሚል የተገለፁት ሼህ ኢብራሂም ጋቱርና ሌሎች ለሐረሪ ህዝብና ለኢትዮጵያ እድገት አስተዋጽኦ ያበረከቱ ግለሰቦች ይገኙበታል፡፡ ግለሰቦችም ትውልድ ሊማርበት የሚችል አኩሪ ታሪክ አላቸው የሚለው ደራሲው፤ በመፅሃፉ ታላላቅ ሥራዎችን የሰሩና የታሪክ ባለውለታ የሆኑ የጥቂት ሐረሪዎችን ታሪክ ለመዳሰስ መሞከሩን በመግቢያው ላይ ገልጿል፡፡ በ413 ገፆች የተቀነበበው መፅሃፉ፤ በ80 ብር ለገበያ ቀርቧል፡፡
በሌላ በኩል በገጣሚ አለማየሁ ነጋ የተፃፉ ግጥሞችን ያካተተ ‹‹የተመዘዙ ሰበዞች›› የተሰኘ የግጥም መድበል ታትሞ ባለፈው ሳምንት ለገበያ ቀርቧል፡፡ በ72 ገፆች ሰባ ሁለት ግጥሞችን የያዘው የግጥም መፅሐፍ በ30 ብር እየተሸጠ ነው፡፡
የፌዴሬሽን ምክር ቤት በፓርላማ የወጣውን ህግ ሲያሻሽል አሁን የመጀመሪይው ነው፡፡ የቀድሞ መከላከያ ሚኒስትር አቶ ስዬ አብርሃ ተመሳሳይ ጥያቄ አቅርበው ውድቅ ተደርጐባቸው ነበር፡፡
“በሚኒስትር ማዕረግ የገቢዎችና ጉምሩክ ባስልጣን ዋና ዳሬክተር አቶ መላኩ ፈንታ ላይ የቀረበው የሙስና ክስ መታየት ያለበት በከፍተኛ ፍ/ቤት ነው ወይስ በጠቅላይ ፍ/ቤትን” በሚል ለተነሳው ጉዳይ ምላሽ ለመስጠት ለሰዓታት የተከራከሩ የፌደሬሽን ምክር ቤት አባላት፤ የሚኒስትሮች ክስ በጠቅላይ ፍ/ቤት እንዲታይ የሚደነግገው አንቀጽ ከፀረ ሙስና አዋጁ እንዲሰረዝ በ76 የድጋፍና በ8 የተቃውሞ ድምጽ ወሰኑ፡፡
የሙስና ክሶችን በቀዳሚነት የመዳኘት ስልጣን የከፍተኛ ፍ/ቤት እንደሆነ የሚገልፀው የፀረሙስና አዋጅ፣ ሚኒስትሮች ሊከሰሱ ግን በቀጥታ ወደ ጠቅላይ ፍ/ቤት እንደሚቀርብ ይገልፃል፡፡ በ1993 ዓ.ም ኢህአዴግ ውስጥ በተከሰተው ፀብ ከፓርቲው አመራርነት የተባረሩት የቀድሞ መከላከያ ሚኒስትር ስዬ አብርሃ፣ በወቅቱ በሙስና መከሰሳቸው የሚታወቅ ሊሆን፣ ጉዳያቸው በቀጥታ በጠቅላይ ፍ/ቤት እንዲታይ መደረጉን ተቃውመው እንደነበር ይታወሳል፡፡ እንደሌሎች ተከሳሾች የአቶ ስዬ ክስ በከፍተኛ ፍ/ቤት እንዲታይ መከራከሪያ ያቀረቡት ጠበቃ፤ አለበለዚያ ግን ይግባኝ የመጠየቅ የተከሳሽ ህገመንግስታዊ መብትን የሚጥስ ይሆናል ብለዋል፡፡ በፀረ ሙስና አዋጅ የተካተተው አንቀጽ ህገመንግስቱን ስለሚቃረን ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ቀርቦ ውሳኔ እንዲሰጥበት የአቶ ስዬ ጠበቃ ቢከራከሩም፤ ፍ/ቤቱ ጥያቄውን ውድቅ ማድረጉ ይታወሳል፡፡
ጥያቄው እንደገና ፍ/ቤት ውስጥ የተነሳው ከአስር አመታት በኋላ የገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን ከፍተኛ ሃላፊዎች ላይ ከተመሰረተው ክስ ጋር ተያይዞ ነው፡፡ በአንድ በኩል ዋና ዳሬክተሩ አቶ መላኩ ፈንታ በሚኒስትርነት ማዕረግ የተሾሙ በመሆናቸው፣ በፀረ ሙስና አዋጁ መሰረት ጉዳያቸው በጠቅላይ ፍ/ቤት መታየት ይገባዋል የሚል አስተያየት ቀርቧል፡፡ የፀረ ሙስና ኮሚሽን አቃቤ ህጐች፣ በበኩላቸው ሁሉም ሰው በህግ ፊት እኩል እንደሆነ በህገመንግስት ውስጥ በግልጽ ስለሰፈረ፣ የሁሉም ተከሳሾች ጉዳይ በከፍተኛ ፍ/ቤት መታየት አለበት በማለት ተከራክረዋል፡፡ ፍ/ቤቱም፤ የአዋጁ አንቀፆች ከህገመንግስቱ ጋር እንደሚጋጩ ወይም እንደማይጋይጩ የመወሰንና ለዚህ ክርክር እልባት የመስጠት ስልጣን እንደሌለው በመግለጽ ነው፣ ጉዳዩን ለፌዴሬሽን ም/ቤት ያስተላለፈው፡፡
በፌደሬሽን ምክር ቤት ስር የተቋቋመው የህገመንግስት ጉዳዮች የአጣሪ ጉባኤ፣ ጉዳዩን ከመረመረ በኋላ የውሣኔ ሃሳብ ያዘጋጀ ሲሆን፣ የምክር ቤቱ አባላት ለበርካታ ሰዓታት ተከራክረውበታል፡፡
“በፀረ ሙስና አዋጅ የተካተተው አንቀጽ ህገ መንግስቱን ስለማይፃረር ባለበት ይቀጥል፤ እንዲያውም ህገመንግስቱን የሚያስከብር ነው” በማለት አስተያየት የሰነዘሩ አባላት፤ “ባለስልጣናት በሙስና ሲባልጉ አምነው የተቀበሉትን ህገመንግስት ስለሚጥሱ ይግባኝ በሌለበት ሁኔታ ፍርዳቸው መታየቱ ተገቢ ነው” ብለዋል፡፡ አንዳንድ የምክር ቤቱ አባላት በበኩላቸው ጉዳዩ ክብደትና እና ጥልቀት ያለው መሆኑን በመጠቆም ጉዳዩን ለማጤን የተሰጠው ጊዜ አጭር ነው የሚል ሃሳብ አቅርበዋል፡፡
በሌላ በኩል፤ “የይግባኝ መብት የሚጣሰው የአቶ መላኩ ብቻ ሳይሆን የአቃቤ ህግም ነው” በማለት የተከራከሩ አባላት፣ ጉዳዩ በከፍተኛው ፍ/ቤት መታየቱ ሁለቱንም ይጠቅማል ብለዋል፡፡ ይግባኝ በሌለበት ሁኔታ ፍርዳቸው መታየት አለበት በሚል የተሰነዘረውን ሃሳብ በመቃወም ምላሽ የሰጡት የአጣሪ ጉባኤው አባል አቶ ሚሊዮን አሰፋ “የሚኒስትሮች ክስ ከሌላው ሰው ተነጥሎ ይታይ” የሚል ሃሳብ በዜጐች መካከል የመደብ ልዩነት መኖሩን ከሚያመላክት ፊውዳላዊ አስተሳሰብ የሚመነጭ በመሆኑ ተገቢ አይደለም ብለዋል፡፡
በመጨረሻም፤ አከራካሪው አንቀጽ ህገመንግስቱን ስለሚቃረን ከፀረ ሙስና አዋጅ እንዲሰረዝ በ76 የድጋፍና በ8 የተቃውሞ ድምፅ የተወሰነ ሆን፣ እንዲህ ዓይነቱ ውሳኔ ለምክር ቤቱ የመጀመሪያው መሆኑን በመጠቆም ታሪካዊ ውሳኔ ነው በማለት አፈጉባኤው አቶ ካሳ ተክለብርሃን ተናግረዋል፡፡
በፊልሙ ላይ እንግዳሰው ሀብቴ፣ አንተነህ አስረስ፣ ናሆም ጌታቸው፣ ፀደንያ ኤፍሬም፣ መራዊት ዮሐንስና ሌሎችም ተዋንያን ተሳትፈውበታል፡፡በፊልሙ ላይ እንግዳሰው ሀብቴ፣ አንተነህ አስረስ፣ ናሆም ጌታቸው፣ ፀደንያ ኤፍሬም፣ መራዊት ዮሐንስና ሌሎችም ተዋንያን ተሳትፈውበታል፡፡
በቶፓዚዩን ፊልም ፕሮዳክሽን ተዘጋጅቶ፣ በደራሲና ዳይሬክተር አንተነህ አስረስ የተሰራው “በዝምታ” የተሰኘው ፊልም ተመረቆ አዲስ አበባ በሚገኙ በሁሉም ሲኒማ ቤቶች ለእይታ ቀርባል፡ ፡ 850 ሺህ ብር እንደፈጀ የተነገረለት ፊልሙ፤የ1፡35 ርዝመት ያለው ልብ አንጠልጣይ የቤተሰብ ድራማ ነው ተብሏል፡፡
በአገር አቀፍ ደረጃ በአንድ ቀን 200 ሚሊዮን ዛፎች ለመትከል በተደረገው ዘመቻ በመሳተፍ ኤምባሲያችንም 20 ዛፎችን በቅጥር ጊቢው ተክሏል። በአገር ደረጃ በአሁኑ ሰዓት ከ220 ሚሊዮን በላይ ዛፎች ተተክለዋል። ይህም የዓለም ክብረወሰን ሰብሯል።
በቱሉዝና አካባቢዋ ከሚገኙ ኢትዮጵያውያን ጋር ስብስብ አድርገናል። በስብሰባውም በማህበራት በመደራጀት በተሻለ መልኩ መረዳዳት፣ ለአገራችን ልማት አስተዋፅዖ ማድረግ እንዲሁም የአገራችንን ባህልና ኢኮኖሚ ማስተዋወቅ እንደምንችል ተወያይተናል።
የፈረንሣይ ትሉቁ የዩኒቨርስቲ ከተማና የኤርባስን መቀመጫ በምታስተናግደው ቱሉዝ ከፌዴራል ዩኒቨርስቲው ፕሬዚዳንት፣ ፕሮፌሰር ፊሊፕ ሬምቦ፣ ጋር ስብስብ አድርገናል። የፌዴራል ዩኒቨርስቲው በቱሉዝ የሚገኙ ዩኒቨርስቲዎችና የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት እንቅስቃሴ ያቀናጃል።
ከፕሬዚዳንቱ ጋር በቱሉዝ የሚገኙና በአገራችን ዩኒቨርስቲዎች መካከል በሳየንስ ዘርፍ ትብብር ስከመጀመር፣ የጋራ የዶክትሬት ፕሮግራም ስለመመሥረት እና በኢትዮጵያ አየር መንገድ አቪዬሽን አካዳሚና በፈረንሣይ የሲቪል አቪዬሽን ትምህርት ቤት መካከል የአጋርነት ትብብር ስለመመሥረት የመጀመሪያ ውይይት አድርገናል።
አገራችን በአንድ ቀን፣ ሐምሌ 22 ቀን፣ 200 ሚሊዮን ዛፍ በመትከል ለዓለም ምሳሌ ሆናለች። ኤምባሲያችንም የዚህ አገር አቀፍ ጥረት አካል በመሆን በጊቢው ውስጥ የዛፍ ተከላ ሥነ-ሥረዓት ያዘጋጃል።
ዛፍ መትከል የአየር ንብረት መዛባትን ለመከላከል። እና ለልጆቻችን መኖር የሚቻልበት ዓለም ለማስተላለፍ ለሚደረገው ጥረት አንዱ ወሳኝ መፍትሔ ነው። እያንዳንዳችን የዚህ ጥረት ተካፋይ በመሆን ዓለማችን አረንጓዴ እንድትሆን አስተዋፅዖ እናድርግ!
ለአቶ ግፋዉ ወሰን ክብር ቤተሰቦቻቸው፣ የቅርብ ጓደኞቻቸው እና የወጣቱ ትውልድ አባላት በተገኙበት በኤምባሲያችን እጅግ ደስ የሚል ዝግጅት በዛሬው ዕለት ተደርጓል። አቶ ግፋው የ97 ዓመት የዕድሜ ባለፀጋ ሲሆኑ፣ በኤምባሲያችን በታማኝነትና በቅንነት ለ60 ዓመት አገልግለዋል።
በኤምባሲው በሹፌርነት በሰሩበትና በጠቅላላ አገልግሎት ውስጥ በነበራቸው የሥራ ዘመን ምንም አይነት የመኪና መጋጀጨት ወይም አደጋ ሳይገጥማቸው አገልግለዋል። ከሁሉም በላይ በመልካም የሥራ ባህሪያቸው፣ በቅንነታቸውና በአገር ወዳድነታቸው ይታወቁ ነበር።