Một khoảng thời_gian đủ để người lính tình_nguyện Hồ Trọng Bình , 28 tuổi , mang quân_hàm thiếu_uý rời chiến_trường Campuchia về quê nhà thuộc Quân_khu 4 và đầu_quân vào đội quy_tập ngay từ năm 1984 , đến nay ông đã ở ngưỡng tuổi 50 !


Ông vẫn trầm_lặng như bao người lính Cụ Hồ với bao ngày bao đêm sống giữa rừng_già , sống trên những đỉnh núi cao chót_vót trên đất Lào chỉ để mỏi_mong tìm được một vết_tích của cuộc_chiến , một nắm xương của bậc cha_anh , hoặc thậm_chí chỉ là một kỷ_vật được chôn theo người nằm xuống mà đã có lúc tưởng_chừng như phải đánh_đổi bằng chính sinh_mạng của mình .


Chúng_tôi đã thề với nhau rằng không bỏ sót bất_cứ một người lính nào nằm lại chiến_trường - đó là mệnh_lệnh ! " .


Nhiều người lính trẻ trong đội quy_tập đã kể cho tôi nghe câu_chuyện về đội quy_tập vừa luồn rừng tìm hài_cốt , vừa tham_gia tiễu_phỉ giúp bạn , nên có lúc bọn phỉ Vàng Pao đã công_khai treo giá 20.000 USD nếu ai bắt sống hoặc thủ_tiêu được đoàn_trưởng Hồ Trọng Bình .


Nghe tin này bà Bun May - nguyên tỉnh_trưởng tỉnh Xiêng_Khuảng nay là thứ_trưởng Bộ Giáo_dục nước CHDCND Lào - NV - lo_lắng điện hỏi và đề_nghị sẽ cho công_an , quân_đội Lào theo đoàn bảo_vệ , nhưng Hồ Trọng Bình chỉ cười từ_chối và nói lời cảm_ơn .


Nhắc lại chuyện cũ , thượng_tá Bình cười_cười .


Đã hơn nửa_đêm về sáng , tôi thì như muốn rũ xuống , còn ông vẫn tỉnh_táo , cương_nghị : " Bọn chúng nói thế chứ có dám làm gì đâu .


Có lần giúp bạn mà chúng_tôi phải trà_trộn vào bản phỉ ngồi chạm chén uống rượu với chúng .


Hỏi chuyện tìm_hiểu mới hiểu bọn phỉ chỉ nghe tên tôi thôi chứ chúng chưa biết mặt cái lão Bình này vuông hay dẹt .


Bọn nó thường kháo nhau " lão Bình thoắt ở bản này thoắt hiện vùng rừng khác như một bóng_ma , khó bắt sống lắm " ! .


Ông giục tôi đi ngủ , " ngày_mai công_việc dài lắm , cố ngủ một_chút mà lấy sức " ...


Tôi nằm yên trong hậu_cứ rồi mà vẫn không sao chợp được đôi mắt đã nặng_trĩu .


Ngay sáng_mai tôi sẽ được cùng các anh luồn rừng , vượt núi để tìm những hình_hài người lính vẫn còn nằm lại sau hàng mấy mươi năm trên đất khách ...


Từ trung_tâm thành_phố Đài_Bắc , mất gần 30 phút đi về hướng ngọn núi Dương_Minh , tôi tìm đến nhà chủ của chị Đặng Thị Hoà , lao_động VN đoạt giải_thưởng “ Lao_động ưu_tú ” của TP Đài_Bắc năm 2005 do đích_thân ngài thị_trưởng trao_tặng .


Đó là ngôi nhà của giáo_sư Vương nằm trên vách núi , ẩn mình giữa rừng cây ...


Người giúp_việc nhà được nhận bằng khen của ngài thị_trưởng .


Đặng Thị Hoà , năm nay 29 tuổi , quê ở xã Yên_Sơn , huyện Hữu_Lũng , tỉnh Lạng_Sơn , “ xa và hẻo_lánh lắm ... quê thuần nông nên không ai khá lên được , nhiều người đã tha_phương_cầu_thực ... ” .


Cách đây hai năm Hoà được hội nông_dân ở địa_phương giới_thiệu một suất sang ĐL làm_việc .


Hoà bàn với chồng và đăng_ký đi , hi_vọng một cuộc đổi_đời , chí_ít thì cũng mua được mảnh đất cho có chốn nương_thân và lo cho hai đứa con đi học .


Người_ta “ hi_sinh đời bố , củng_cố đời con ” bằng danh_vọng , tiền_bạc , chức_quyền , còn với cô gái vùng_xa này điều đó chỉ có_thể thực_hiện bằng sức_lao_động của chính mình .


Dốc hết tiền nhà , Hoà cầm 15 triệu đồng lên Hà_Nội : 2 triệu đồng đóng tiền học , còn lại là tiền lo giấy_tờ thủ_tục .


Gần nửa năm đầu làm_việc nơi đất khách , Hoà chỉ biết nuốt nước_mắt vào trong vì nhớ nhà , nhớ hai đứa con gái bé_nhỏ một lên chín , một chỉ mới sáu tuổi .


Chỗ ngủ của Hoà ở bên cạnh bà_cụ để tiện chăm_sóc , nhiều đêm Hoà phải thức suốt để hút đàm , rồi giúp bà hô_hấp ...


Những đêm thức cùng bà_cụ , Hoà tranh_thủ viết nhật_ký .


Sau hai năm , những cuốn nhật_ký chất đầy tâm_sự của Hoà giờ nằm chồng_chất ở cuối giường .


Hoà đưa cho tôi xem hai cuốn , tràn_ngập những lời chị tâm_sự với con , nhiều nỗi buồn vui và cảm_xúc khi tết đến không có người_thân bên cạnh ...


Hoà bảo thời_gian đầu mặc_cảm lắm , ở trong nhà người_ta mà không biết một chữ tiếng Hoa , chủ không phàn_nàn gì nhưng tự_nhiên thấy áy_náy vô_cùng .


Ông_bà chủ nhà động_viên bằng cách mua sách , vở tập viết cho Hoà .


Ngày nghỉ , nhà chủ lâu_lâu cũng cho Hoà tự_do đi chơi , nhưng chị ít khi đi chơi , ở nhà làm_việc xong thì lấy đất về trồng cây .


Ngoài sân vườn nhà GS Vương , giờ_đây Hoà đã trồng được mấy khóm hoa , rồi thì giàn khổ_qua , mấy luống cà_chua ...


Thời_gian gặp các bạn VN cạnh nhà nói_chuyện cũng ít nên bây_giờ Hoà đã có_thể nói_chuyện một_cách lưu_loát như một người ĐL thực_thụ .


Hai năm làm_việc , tất_cả những khoản lương , thưởng của nhà chủ đều được chị gửi về quê nhà .


Từ những đồng_lương mồ_hôi_nước_mắt đó , chồng chị đã tậu được một miếng đất “ tầm_tầm 30 triệu ” ở gần phố huyện , lại còn mua được một chiếc xe công_nông để chở vật_liệu xây_dựng thuê cho bà_con quanh vùng .


Ấy vậy_mà Hoà vẫn còn một sổ tiết_kiệm khoảng 40 triệu nữa !


Hoà tâm_sự : “ Sắp hết hợp_đồng nhưng tôi vẫn muốn ký thêm và ở lại làm_việc bên này .


Đó cũng là ý_muốn của gia_đình GS Vương , họ rất quí tôi , luôn xem tôi như người trong gia_tộc vậy ! ” .


Hoà bảo hết năm nay sẽ về thăm nhà và làm thủ_tục để có_thể tiếp_tục sang làm_việc cho gia_đình ông_bà Vương trong ba năm tới .


Bài_toán “ làm_thuê ” của Hoà cũng khá chi_li : sau khi đã hết hạn hợp_đồng , sang năm thứ ba mặc_dù vẫn phải đóng cho công_ty môi_giới ĐL 1.500 đài_tệ mỗi tháng và công_ty VN 8,3% lương của mỗi tháng nhưng cô vẫn còn 13.700 đài_tệ ( hơn 400 USD ) .


Sau ba năm làm_việc ở nhà ông_bà Vương , Hoà có_thể ký hợp_đồng làm_việc trực_tiếp với chủ với mức lương 15.840 đài_tệ / tháng và chỉ phải đóng một_ít thuế theo luật của ĐL qui_định .


“ Làm thêm ba năm sẽ nhớ nhà lắm đây nhưng bù lại tôi sẽ có thêm một số vốn cũng không nhỏ ... !


Hơn_nữa , tôi sẽ còn học được nhiều thứ nữa trong gia_đình của GS Vương .


Chắc chồng và các con cũng sẽ ủng_hộ thôi anh nhỉ ? ” , Hoà hỏi mà không đợi tôi trả_lời .


Để chọn được danh_hiệu này , Cục Lao_công TP Đài_Bắc gửi bảng câu hỏi bình_chọn về chủ nhà , sau đó họ sẽ đến kiểm_tra và tự đánh_giá lại lần nữa .


Năm nay số lao_động người nước_ngoài được tuyên_dương là năm người , trong đó có hai lao_động VN là Trần Thị Hoà ( sinh 1975 , do Công_ty Servico Hà_Nội đưa sang và Công_ty Đại_Tiệp của ĐL tiếp_nhận ) và Đặng Thị Hoà ( sinh 1976 , do Công_ty Colaco đưa sang và Công_ty Việt_Mậu tiếp_nhận ) .


Hai lao_động trên của VN đã được thị_trưởng Đài_Bắc tặng bằng khen và số tiền thưởng là 3.200 đài_tệ ( tương_đương 100 USD ) .


GS Vương tỏ ra hãnh_diện khi nhắc tới Hoà , ông bảo : “ Cô ấy giỏi lắm , ngoài việc bảo_đảm cho sức_khoẻ của bà_cụ mẹ tôi , các công_việc bếp_núc , dọn_dẹp , trang_trí nhà_cửa , trồng cây ... đều do cô ấy làm hết .


A Hửa ( tên của Hoà theo cách gọi tiếng Hoa ) đã làm đẹp thêm ngôi nhà của tôi , mọi người trong nhà đều yêu_thương cô ấy và coi cô ấy như người trong gia_đình ” .


GS Vương bảo vị_trí , đồ_đạc trong nhà A Hửa rành còn hơn mọi người trong gia_đình .


Ông bảo trước_đây một_số người ĐL có ác_cảm với những người giúp_việc vì đã có một_số trường_hợp người giúp_việc lấy cắp đồ_đạc rồi bỏ trốn .


Từ khi có Hoà định_kiến đó đã được thay_đổi : “ Cô ấy như một người quản_gia của chúng_tôi , chăm_sóc mọi chuyện .


Cô ấy giỏi lắm và rất chịu_khó học_hỏi ” .


Đích_thân ông_bà Vương dạy tiếng Hoa cho Hoà , bây_giờ cô đã đọc được một_số sách tiếng Hoa .


“ Nhiều khi tôi thấy cô ấy học tiếng Hoa còn nhanh hơn cả du_học_sinh sang đây học tiếng Hoa ” - GS Vương vẫn không tiếc lời dành cho người giúp_việc của mình .


Ông kể có một lần cả nhà đi vắng , một người bạn gọi điện đến tìm ông_bà chủ , chị Hoà trả_lời điện_thoại và hỏi xem bạn ông có cần nhắn gì để chị ghi lại .


Người bạn của ông Vương sau_này kể lại với ông đã hết_sức kinh_ngạc khi biết người giúp_việc nước_ngoài còn biết viết cả chữ Hoa ... !


“ Kiếm tiền thì dễ nhưng vừa kiếm tiền vừa học_hỏi để mở_rộng tầm hiểu_biết là một điều khó .


Tính kiên_nhẫn , vượt lên của cô ấy đã thuyết_phục không chỉ gia_đình tôi mà cả đối_với hàng_xóm quanh đây , mà đa_phần là người trí_thức ” - ông Vương lại hào_hứng nói về Hoà .


Mấy người hàng_xóm thấy gia_đình ông có người giúp_việc người VN giỏi , ngoan nên cũng nhờ người tìm thuê lao_động VN .


Giờ_đây xung_quanh nhà GS Vương đã có thêm bốn người VN nữa giúp_việc nhà .


Hoà lại có thêm việc , thời_gian rảnh chị sang các nhà bên cạnh giúp_đỡ các bạn đồng_hương giải_quyết các khó_khăn về ngôn_ngữ hay chia_sẻ những kinh_nghiệm .


Ông Vương khoe một “ sáng_kiến ” của Hoà : “ Thấy tôi phải thuê người về quét sơn lại nhà với giá đắt quá , hơn 20.000 đài_tệ , A Hửa bảo để cô ấy tranh_thủ thời_gian rảnh sơn lại .


Cô ấy đã làm thật và kết_quả như anh thấy đấy , ngôi nhà đẹp hẳn lên ! ” .


Món quà mà GS Vương tặng_thưởng cô giúp_việc bé_nhỏ của mình sau khi sơn phết ngôi nhà thật bất_ngờ : một máy_vi_tính xách tay hiệu Apple mà con trai ông đã từng dùng và dạy cô cách lên mạng , check mail để liên_lạc với mọi người , với cả bên quê nhà qua mạng Internet !


GS Vương cũng rất tâm_lý , ông thỉnh_thoảng quay các đoạn phim A Hửa sinh_hoạt trong gia_đình thế_nào , tặng Hoà để chị gửi về VN cho gia_đình xem đỡ nhớ .


Nói đoạn ông Vương cho tôi xem mấy đĩa VCD mà ông đã quay : cả nhà tổ_chức sinh_nhật cho Hoà , Hoà cùng gia_đình đi chơi toà nhà 101 tầng ở Đài_Bắc , Hoà đang trồng cây , chăm_sóc góc vườn nhỏ của mình ...


Trong tất_cả những đoạn phim đó tôi thích nhất đoạn Hoà tham_gia một cuộc thi nấu_ăn dành cho những người lao_động nước_ngoài hồi năm_ngoái .


Những thí_sinh khác có đến 3 - 4 người phụ trong khi Hoà chỉ một_mình vật_lộn với đống vật_liệu , tay thoăn_thoắt nấu món ăn .


Cuối buổi Hoà đoạt giải an_ủi cho hai món ăn truyền_thống của người ĐL : chả đầu sư_tử và cá xốt chua_ngọt cùng với 1.000 đài_tệ .


Hoà bảo hồi mới qua đâu có biết nấu_nướng gì , các món Hoa chị nấu trong cuộc thi đều do bà chủ nhà chỉ dạy , Hoà chỉ chịu_khó ghi lại trong một cuốn sổ và thường_xuyên xem nó mà thôi .


“ Cả nhà tôi đều rất muốn A Hửa ở lại làm mãi cho gia_đình , cô ấy là người giỏi và siêng_năng nhất mà từ trước giờ gia_đình chúng_tôi có được .


Vợ_chồng chúng_tôi đều là giáo_sư ở hai trường đại_học lớn nên nếu A Hửa sang đây làm_việc và mang cả con sang thì chúng_tôi có_thể xin được học_bổng cho con của A Hửa .


Còn ăn_ở thì nhà của chúng_tôi ” - GS Vương bày_tỏ khi chia_tay với tôi ...


Họ làm_việc cật_lực trong cô_đơn , buồn_tẻ suốt cả năm trời giữa biển khơi để ở nhà , những người_thân của họ nhận 1,8 - 2,7 triệu đồng / tháng ...


Để kiếm được số tiền_lương khiêm_tốn này , họ phải vượt qua những rủi_ro , tai_nạn luôn xảy ra và vẫn rình_rập họ mỗi ngày .


Trên tàu có bốn thuyền_viên VN tuổi_đời từ 24-28 .


Tàu bị giam đến 17-9-2005 thì được thả sau khi đã trình_báo các thủ_tục cần_thiết .


Trước đó hơn hai tháng , tàu Trung_Nghĩa 218 , có bốn thuyền_viên VN trên tàu , bị hải_tặc bắt_giữ tại cảng Kismayu , Somalia trong lúc đang cập cảng ở đây xin giấy_phép đánh_cá .


Đến giờ bốn thuyền_viên này vẫn nằm trong tay bọn hải_tặc và không biết đến khi nào mới được trả tự_do .


Một ngày đầu mùa bão năm 1996 , những đám mây xám_xịt , nặng_nề vây kín vùng trời_biển bình_yên Cửa_Lò ( Nghệ_An ) như báo_hiệu những trận cuồng_phong sắp trút xuống vùng_biển yên_ả này .


Hàng trăm tàu cá nằm tránh bão nghiêng_ngả , chao_đảo trong cảng cá .


Những ngư_dân vùng_biển Cửa_Lò buồn_bã ngồi nhà nhìn mây vần_vũ , lòng họ cũng chao_đảo theo từng nhịp nghiêng_ngả của các con tàu .


Chàng ngư_dân 23 tuổi Hoàng Sơn Hải ( phường Thu_Thuỷ , Cửa_Lò ) nhìn cha và hai người anh đang ngồi_bó_gối , bụng đói_meo , ngồi ôm gối rít thuốc_lào thẫn_thờ nhìn cơn mưa ngày_càng nặng hạt .


Trong bếp , bà mẹ già và đứa em chuẩn_bị bữa cơm trưa , bữa cơm duy_nhất trong ngày vì cả nhà chẳng ai có_thể ra biển được .


Ngoài_trời mưa như trút nước , trong căn nhà nhỏ chừng 15 m² / năm bố con cũng không_thể ngồi yên , cứ nhấp_nhổm , xê chỗ nọ dịch chỗ kia vì mưa dột , gió lùa .


Rồi bữa cơm duy_nhất của gia_đình cũng được dọn ra .


“ Tôi vẫn còn nhớ rõ mồn_một bữa trưa hôm đó , nó in sâu vào tâm_trí tôi cho đến bây_giờ .


Chỉ có nồi cơm , đĩa cá khô và bát nước_mắm .


Mà cơm nào có ra cơm : trên sống , dưới khê , tứ_bề cháo nát ...


Cơm có rồi , đói rã ruột mà nuốt không trôi ... ” - Hải bần_thần ngồi nhớ lại cái ngày cơ_cực hơn chín năm trước .


Bữa cơm đó , người mẹ già của Hải không_thể nấu chín nổi nồi cơm dù bà vốn rất tảo_tần , khéo_léo bếp_núc .


Mái bếp vốn đã dột_nát không_thể chắn nổi mưa bão , nồi cơm gần chín thì nước trên mái tranh lại đổ ào xuống tắt ngúm , khói mù_mịt ...


Cả đêm đó Hải không_thể ngủ được , “ tự_nhiên cái cảm_giác tủi_nhục cứ dâng lên nghèn_nghẹn nơi cuống_họng ” .


Trong lòng anh cũng vần_vũ một cơn bão dữ_dội không kém cơn bão ngoài_trời .


Vì_sao mình không_thể có cơm ăn mỗi ngày , vì_sao mình không có chỗ nằm khô_ráo , vì_sao và vì_sao ...


Những câu hỏi cứ dồn_dập trong lòng chàng ngư_dân 23 tuổi .


Cách nhà Hải hơn 50 km , ở Cương_Gián ( Nghi_Xuân , Hà_Tĩnh ) , một tình_cảnh khác cũng không hơn gì anh , dù nó diễn ra sau đó ba năm .


Nguyễn Xuân An ( sinh 1975 ) , con lớn trong gia_đình ngư_dân nghèo chỉ có hai anh_em trai .


Lấy vợ xong hai vợ_chồng không có nổi chỗ mà ngủ ” .


Ngôi nhà tranh ba gian bé tí trống_tuếch_trống_toác chỉ có hai cái giường , bộ bàn_ghế , chẳng_nhẽ đôi vợ_chồng trẻ lại giành chỗ nằm với bố_mẹ và đứa em nhỏ .


Cũng may , người hàng_xóm tốt_bụng cho An mượn gần 200 m² đất đang bỏ không để vợ_chồng anh ở tạm , “ bay cứ ở , nếu khoái cái nhà này thì cố mà kiếm đủ 150 triệu , tao nhượng luôn cho ” .


Nhiều ngày thuyết_phục mẹ_cha , rồi thủ_thỉ hằng đêm với người vợ trẻ đang mang thai năm tháng , An đã quyết_định : đi xuất_khẩu lao_động , đánh_cá thuê kiếm tiền trả tiền đất , nuôi con .


Dân những vùng_biển này vẫn gọi những người như Hải , An là “ đi biển ” ( để phân_biệt với những người “ đi bờ ” : đi xuất_khẩu lao_động , làm_việc trên bờ ) .


Với ngư_dân Nghi_Xuân , Cửa_Lò có một thời_gian dài “ nhà_nhà đi biển ” , họ xem việc đi biển như một cứu_cánh thoát nghèo .


“ Đi biển ” chi_phí ban_đầu thấp mà công_việc thì nặng_nhọc , khó_khăn và lương chẳng được cao .


“ Nhưng đi làm cực mà kiếm được thêm đồng_tiền còn hơn bó_gối ngồi ở nhà ” - Hải tâm_tình .


Lên Hà_Nội , cùng bao người thất_nghiệp bám_trụ ở “ chợ_người Giảng_Võ ” kiếm việc , vất_vả là thế nhưng Hải cũng chỉ “ làm được đồng nào , xào ngay đồng đấy ” .


Gần ba tháng ở Hà_Nội , túi Hải vẫn rỗng_không .


Rồi một lần nghe_lỏm được câu_chuyện các công_ty tuyển lao_động đưa ra nước_ngoài làm_việc , trong đó có đi đánh cá thuê , Hải mừng như bắt được vàng .


“ Đến tận nơi hỏi , người_ta bảo phải nộp tiền đặt_cọc , lệ_phí , vé máy_bay ... ngót 10 triệu đồng , nghe xong mà sởn da_gà ” .


Đêm nằm vỉa_hè Hà_Nội đếm sao trời , chàng trai xứ Nghệ miên_man với những toan_tính mới .


Trở_về nhà , Hải trình_bày “ toan_tính ” với cha .


Mặt người cha gần 60 tuổi , đen sạm vì nắng gió biển khơi trắng_bệch thất_thần , “ bay tưởng là 100.000 đồng hả , làm gì để có 10 triệu cho mày hả con ? ” .


Hải vẫn quyết_tâm “ đi biển ” , hai cha con bàn_tính việc đi gõ_cửa từng nhà người_thân , kể_cả những người bà_con xa và hàng_xóm .


Rồi cũng đủ 10 triệu cho anh lên Hà_Nội làm thủ_tục .


“ Cầm tiền đưa người_ta , tôi tiếc đứt_ruột , nhưng cứ nghĩ đến cảnh túng_bấn nhà mình , nghĩ đến bữa cơm giữa trưa bão_bùng năm đó , tôi lại càng quyết_tâm hơn ” .


Sau gần hai tháng học giáo_dục định_hướng tại trung_tâm xuất_khẩu thuyền_viên ( Công_ty Hợp_tác lao_động nước_ngoài - LOD , thuộc Bộ GTVT ) , một ngày cuối thu năm 1996 , Hải cùng gần chục lao_động khác lên máy_bay đến Hàn_Quốc , với bao tâm_trạng háo_hức , lo_âu , buồn vui lẫn_lộn ...


Với Nguyễn Xuân An , việc chật_vật tổ_chức đám_cưới đã là một việc không dễ_dàng nhưng vất_vả hơn là việc phải vay cho được 15 triệu đồng để có_thể “ lên_đường ” .


Cả nhà , mỗi người mỗi ngả “ chạy_vạy tứ_tung ” vay nóng , vay nguội làm_sao cốt đủ tiền cho An .


Nhưng chuyến đi biển đầu_tiên của An không như An nghĩ .


Bảy tháng , An và mọi người không một lần được vào đất_liền , không hề nhận được tin_tức quê nhà , không biết vợ_con mình ra sao .


Mỗi ngày trên tàu cứ dài như một tháng .


Nhưng rồi An và biết_bao_nhiêu người khác cũng chẳng có thời_gian mà nghĩ_ngợi nhiều .


“ Công_việc bận_rộn , vất_vả khiến họ không có lúc ngơi_nghỉ .


Và nếu có , cứ buông tay lưới là lăn ra ngủ rồi .


Bảy tháng sau ngày lên tàu , anh mới cập cảng một lần duy_nhất trong hai năm đi biển .


Niềm vui khôn tả khi thấy bờ , thấy con_người , cảnh_vật cây_cối vẫn không xua nổi nỗi nhớ nhà .


An lao ra quầy điện_thoại gọi về nhà và niềm vui của anh như nhân gấp_bội bên những người cùng cảnh đi biển : vợ đẻ rồi , con_trai , nó đã được gần bảy tháng tuổi ...


Ba sào ruộng ở xóm An_Phúc_Lộc , xã Xuân_Liên , huyện Nghi_Xuân ( Hà_Tĩnh ) của Phan Trong Đoàn , thuyền_viên hiện đang bị giam_lỏng trên tàu Trung_Nghĩa 218 ở Somalia , chẳng giúp được gia_đình năm miệng_ăn của anh chống được cái đói ngày giáp_hạt .


Bà Trần Thị Loan - mẹ Đoàn - năm nay đã hơn 60 tuổi hằng ngày vẫn phải còng lưng trên thửa đất trồng_trọt thay con : “ Ruộng hắn có nhưng chỉ trồng lúa một vụ , còn lại phải trồng khoai hoặc sắn .


Ba đứa con hắn mấy hôm nay đã gửi sang bên nhà ngoại .


Còn vợ hắn hằng ngày vẫn đạp xe 30 km lên Vinh ( Nghệ_An ) bán sắn luộc và rau kiếm thêm đồng_tiền nuôi con ” .


Đầu năm 2005 , nghe anh_em trong xóm rủ đi làm_thuê trên các tàu đánh_cá nước_ngoài , Đoàn cũng toan_tính nhưng tiền đâu làm thủ_tục !


Cầm sổ_đỏ của gia_đình vay ngân_hàng vẫn không đủ , bà Loan đứng ra vay nóng khi chưa bán con bò kéo duy_nhất của gia_đình .


“ Hắn đi rồi gửi tiền về nhà được đúng một lần , nay thì nghe tin bị người_ta bắt ở đâu_đâu ...


Con bò đã bán rồi , tiền vay nóng đã gần trả xong , nhưng hắn chừng nào mới về đây ? ” .


Người mẹ buồn_bã hỏi , biết ai sẽ trả_lời bà ...


Vì muốn thoát nghèo , lên tàu lao_động họ tự_nhủ sẽ chấp_nhận mọi khó_khăn , cực_nhọc cả về thể_xác lẫn tinh_thần .


Biết_bao mồ_hôi , máu và nước_mắt của thuyền_viên đánh_cá VN đã đổ trên các sàn tàu quốc_tế , nhưng cũng rất nhiều người phải “ đào_ngũ ” ngay khi tàu vừa cập bến ...


Em thương_nhớ của anh cùng ba con muôn_vàn nhớ_thương của bố .


Mười_bốn tháng trời đã trôi đi một cách âm_thầm và lặng_lẽ ...


Kể từ ngày anh tạm_biệt mái nhà chung_thuỷ , cũng mái nhà chứa_đọng tình_thương , ra đi tìm cuộc_sống cho tương_lai , tình_cảm vợ_chồng đã chia_rẽ càng xa , hai phương trời khát_vọng , bao nhung_nhớ đằng_đẵng , muôn_trùng .


Kể từ ngày anh ra đi cho đến nay , mẹ ở nhà có được khoẻ không em , sức_khoẻ của em thế_nào , ba con của chúng_mình có khoẻ không ?


Còn về anh thì sức_khoẻ đã giảm đi một phần .


Sinh_hoạt trên tàu vất_vả lắm , mưa_gió thì nhiều , về chế_độ trên tàu thì không có , cá_nhân mình tự_túc , ứng tiền mua quần_áo , giày_dép .


Xong hợp_đồng , nó trừ khoản tiền mình ứng qua tiền_lương .


Mà thôi , những diễn_biến và sinh_hoạt ở đây thì anh không kể ra làm_gì nữa , chắc em cũng hiểu cảnh làm_ăn sinh_sống của một con_người đi làm_thuê ... ” .


Đây là một phần “ nỗi_niềm , tâm_sự ” với vợ và con ở quê nhà trong bức thư dài bảy trang giấy mà không_thể gửi đi giữa đại_dương mênh_mông của thuyền_viên Nguyễn Khắc Dũng ( sinh 1967 , phường Nghi_Hải , Cửa_Lò , Nghệ_An ) .


Bảy năm liên_tiếp ( 1994 - 2001 ) , anh bốn lần đi biển , theo tàu đánh_cá Hàn_Quốc bôn_ba hết các vùng_biển Bắc Âu lại đến vùng_biển Nam_Mỹ .


Chuyến đầu_tiên anh đi chỉ ba tháng , nhưng các chuyến còn lại anh đều đi liền một_mạch 17 - 28 tháng liền .


Mỗi chuyến đi dài đằng_đẵng giữa muôn_trùng biển khơi , viết lá thư cũng chỉ để đấy , gửi đi làm_sao được .


Những cảm_xúc và tình_cảm thương_nhớ vợ_con , quê nhà Dũng đều trút hết vào những trang giấy của bốn cuốn tập học_sinh dày_cộp mà anh mang theo .


“ Nó bây_giờ có_thể gọi là vật gia_bảo của gia_đình tôi đó anh à , thỉnh_thoảng tôi vẫn mang ra đọc cho tụi nhỏ ” - Dũng nói mà tay vân_vê mép mấy cuốn vở .


Lần hai đi biển 17 tháng , ngoài tiền_lương 2,7 triệu đồng / tháng vợ nhận được ở nhà , Dũng còn mang về năm “ tờ ” ( 500 USD ) , lần ba đi liền 28 tháng anh mang về 29 “ tờ ” , lần tư 18 tháng mang về 10 “ tờ ” .


Số tiền này do chủ tàu chia lại cho các thuyền_viên căn_cứ theo cống_hiến của từng người và tỉ_lệ_thuận với lợi_nhuận của chuyến đi .


Hoàng Sơn Hải ( phường Thu_Thuỷ , Cửa_Lò ) nhớ lại mùa đông năm_ngoái trên vùng_biển Nga , ngoài_trời tuyết rơi , đã mặc đến bốn lớp áo_ấm , ba lớp quần , mang thêm hai găng_tay ... làm_việc quần_quật thế_mà người vẫn rét căm_căm .


Kéo hết mẻ cá này đến mẻ cá khác , cá không hết mà người thì mệt_lả , đói , lạnh , làm xong là chỉ muốn đổ vật xuống ngủ vùi , có lúc chẳng_thể ăn nổi cơm .


Chăm_chỉ , làm_việc có trách_nhiệm , Hải được thuyền_trưởng tín_nhiệm bầu làm phó boong , một vị_trí mà ít thuyền_viên VN dù đã đi khá nhiều lần cũng không làm được .


Sau chuyến đi biển có chức_sắc lần đó Hải mang về được vài chục “ tờ ” , cộng với tiền_lương anh xây được ngôi nhà “ tầm trăm triệu ” cho riêng gia_đình nhỏ của mình .


Ngôi nhà mới của anh nằm ngay bên cạnh ngôi nhà nhỏ_xíu cũ_kỹ của cha_mẹ ruột .


Để có_thể gửi được về cho vợ_con mỗi tháng hơn 2 triệu đồng những thuyền_viên này đã phải chịu_đựng một khoảng thời_gian dài làm_việc cực_nhọc , vất_vả và nhiều may_rủi .


Cựu thuyền_viên Nguyễn Cường ( 41 tuổi , phường Thu_Thuỷ , Cửa_Lò ) đành chấm_dứt nghiệp lưới chài sau ba chuyến đi biển cho chủ Hàn_Quốc với thương_tích : gãy mũi , chứng nhức đầu kinh_niên mỗi khi trái_gió_trở_trời và giảm trí_nhớ .


Đầu năm 2002 , anh đi chuyến thứ ba kéo_dài suốt 18 tháng ở vùng_biển Nam_Mỹ .


Việc đã quen nhưng ngôn_ngữ chưa rành nên chủ và thợ đã không_thể hiểu nhau .


Hôm đó chủ tàu bảo Cường dọn hầm cá , nhìn cử_chỉ của chủ tàu Cường lại nghĩ rằng anh phải đóng nắp hầm cá .


Ngay_lập_tức cả cái búa đập đá phang thẳng vào sống_mũi của Cường .


Gãy mũi , máu chảy be_bét , anh choáng_váng ngất đi .


Tỉnh dậy thì thấy nằm trên giường trong khoang tàu , đang truyền dịch , mặt_mày băng_bó kín_mít .


Vết_thương của Cường phải khâu bốn mũi .


“ Thật_ra cũng may là nó đập gãy mũi , chứ dịch lên trên tí nữa chắc khó sống ” , vừa nói Cường vừa bóc ra một nắm thuốc để uống .


Vết_thương này đã làm sức_khoẻ anh giảm hẳn , giờ_đây chỉ còn ở nhà cuốc mấy liếp khoai ngoài vườn phụ vợ_con .


Với anh Hồ Xuân Đức ( xã Cương_Gián , Hà_Tĩnh ) , ba lần đi biển mà mỗi lần đi là một lần “ trao số_phận của mình cho trời - biển ” .


Ngay chuyến đi tàu của chủ Hàn_Quốc đầu_tiên năm 1997 , chàng thanh_niên 27 tuổi , chưa vợ Xuân Đức đã tưởng_chừng mình sẽ gửi thân_phận vào đại_dương .


Làm_việc liên_tục trên tàu được hơn sáu tháng thì bụng đau dữ_dội .


“ Lúc đầu cứ nghĩ đau bụng bình_thường do ăn_uống không sạch , vẫn cố làm .


Nhưng càng làm thì càng đau , đau quằn_quại ... rồi tôi đổ vật xuống boong tàu ” .


Bác_sĩ trên tàu sau khi khám mới ngã_ngửa : viêm ruột_thừa .


Tàu đang ở giữa biển , muốn vào bờ cũng phải mất sáu ngày trong khi tàu đang trong luồng cá !


Trên tàu có bác_sĩ nhưng điều_kiện vệ_sinh và vật_dụng để mổ thì hoàn_toàn không có .


“ Lúc đó mình nghĩ chắc chết giữa biển xứ người rồi , đau quá , chẳng có thuốc để uống ... ” .


Bác_sĩ chỉ biết chữa_cháy bằng các túi đá ( dùng để ướp cá ) đặt liên_tục lên bụng Đức để gây_tê vùng bị đau trong suốt thời_gian tàu đánh vét những mẻ cá còn lại .


Cách điều_trị có_một_không_hai này của ông bác_sĩ , cộng với ít thuốc kháng_sinh đã giúp Đức cầm_cự với bệnh được hơn ba tháng liên_tục trên tàu .


Ba tháng đó anh được nghỉ_việc , cứ nằm một chỗ để đặt đá lạnh .


“ Cứ đặt 10 phút lại bỏ ra 10 phút hoặc lâu hơn , lúc_nào đau lại đặt đá vào ” .


Khi tàu quay về đất_liền , được đưa vào bệnh_viện để mổ Đức chỉ còn 40 kg , mất 20 kg so với ngày bước lên tàu .


Nguyễn Đại Cường cùng xã với Đức lại “ đau ” hơn vì gặp phải ông bác_sĩ “ đồ_tể ” .


Cường bị gãy xương đùi trái khi đang lui_cui xếp cá vào hầm lạnh , tàu bị sóng đánh , cả mấy khối đá lạnh to_đùng xô tới đập thẳng vào chân Cường ...


Sơ_cứu với điều_kiện vệ_sinh không tốt , nằm trên tàu hơn một ngày từ biển vào bờ chân anh bị nhiễm_trùng nặng .


Đến khi được đưa vào một bệnh_viện nhỏ bên bờ biển Nam_Phi , bác_sĩ ở đây sau khi khám lạnh_lùng thông_báo “ bó_tay ” .


Cường được chuyển đến bệnh_viện thứ hai , người_ta bảo cái chân anh phải xếp lại xương , đóng đinh_vít ...


Chỉ cho chúng_tôi vết_thương kéo_dài , nhăn_nhúm trên bắp_chân teo quắt , anh than_thở : “ Bốn tháng trời người_ta đưa tôi đi ba bệnh_viện .


Và chẳng biết họ đã làm những gì , cái chân tôi giờ vẫn tập_tễnh thế này , nhiều lúc chỉ đi nhanh một_chút cũng nhói đau ... ” .


Nguyễn Khắc Dũng bảo : “ Lên tàu rồi nhớ vợ_con dữ lắm .


Nhiều lúc muốn bỏ tất_cả để chỉ mong nghe được một tiếng nói của vợ_con ” .


Cả tàu 30 - 40 thuyền_viên “ đực_rựa ” lênh_đênh suốt hàng chục tháng trời , khi nghỉ_ngơi chỉ có vài tờ báo , cuốn phim đã cũ_rích xem đi xem lại không biết bao lần .


Nhiều lúc buồn , cô_đơn , Dũng lại lôi sổ nhật_ký “ viết và vẽ nhì_nhằng cho vơi bớt nỗi nhớ_nhung ” .


Anh cứ tưởng_tượng để vẽ hình vợ , con , phong_cảnh đất_liền ...


Nhiều anh_em khác buồn nhớ nhà thì hút thuốc , uống rượu ( những thứ này chủ tàu đều mang theo và bán với giá trung_bình 10 USD / cây thuốc hoặc chai rượu nhỏ tí_ti ) .


Hoàng Sơn Hải kể lần đi biển dài hơn một năm có một anh đồng_hương đã hút hết 96 cây thuốc_lá , đến khi chủ tàu tính tiền thì ngã_ngửa vì số tiền quá lớn , nhưng do làm chăm_chỉ nên chủ tàu chỉ tính tiền thuốc_lá của anh gần 600 USD mà thôi !


Có lần cả nhóm đang kéo lưới Hải chợt nhớ ra hôm ấy là ngày Tết_Nguyên_đán , anh đập vào vai người bạn đồng_nghiệp “ chúc mày năm mới sức_khoẻ và mau về với vợ_con ! ” .


Chấp_nhận xa quê , xuất_ngoại đi biển , tất_cả đều hiểu kiếp dân chài là “ lênh_đênh trời - nước ” , là cực_nhọc , khó_khăn và thậm_chí cả sự tủi_nhục .


Vậy_mà chỉ khi lên tàu được một tuần_lễ , Nguyễn Bá Trí ( 26 tuổi , phường Nghi_Hải , Cửa_Lò ) đã nhụt chí , muốn lên bờ về nhà ngay .


“ Đã chuẩn_bị tinh_thần từ nhà nhưng không ngờ công_việc quá vất_vả , căng_thẳng .


Hôm nào cũng làm quần_quật ít_nhất 18 giờ liên_tục , chỉ được nghỉ ăn , uống , vệ_sinh khoảng nửa tiếng lại tiếp_tục làm .


Mỗi ngày cũng chỉ có 4 - 5 tiếng để ngủ .


Đấy là những hôm bình_thường , còn những hôm bốc hàng , có khi hai ngày liền cũng chỉ được nghỉ bốn tiếng ” .


Cường_độ làm_việc quá căng , Trí gầy hẳn , uể_oải mệt_mỏi .


“ Thế_là lại bị chủ tàu , cai cá chửi_bới , đánh_đập , nhục lắm ” .


Một lần không tập_trung Trí đã bị tời lưới nghiến vào tay , may_mà các anh_em thuyền_viên VN nhanh tay ghì giúp nên anh chỉ bị đứt một đốt tay_phải , nếu không “ chắc mất hẳn cả năm ngón ” .


Sau ba tháng rưỡi , tàu bị trục_trặc phải cập bờ để sửa_chữa .


Thế_là Trí “ đào_ngũ ” ngay , chấp_nhận mất đứt 11 triệu đồng .


Thậm_chí tiền_lương từng ấy tháng làm_việc anh cũng không được nhận vì “ đã bị trừ vào tiền vé máy_bay ” .


Giờ Trí đang cật_lực theo nghề mộc để kiếm tiền trả nợ .


Trong thời_gian thực_hiện loạt bài này , chúng_tôi đã có dịp trao_đổi với nhiều doanh_nghiệp đang sử_dụng từ vài chục đến những tổng_công_ty có hàng trăm lao_động đến từ VN , hầu_hết đều nhận_định rằng chất_lượng của lao_động VN cao hơn các lao_động nước_ngoài khác mà họ đã từng thuê_mướn , nếu không nói là số 1 hiện_nay !


Công_việc giao cho họ không phải mất nhiều thời_gian để kiểm_tra lại và khá yên_tâm về chất_lượng .


Cũng theo ông Liêu , cùng một khoảng thời_gian đào_tạo và làm_việc , nhưng lao_động VN đã nhanh_chóng trong việc sử_dụng tiếng Hoa hơn các lao_động nước_ngoài khác và cũng rất chủ_động dùng vốn tiếng Hoa đã học được để giao_tiếp .


“ Trước_đây , nhiệm_vụ thực_hiện các chi_tiết may quan_trọng cho các sản_phẩm cao_cấp hoặc những mẫu thiết_kế đặc_biệt của các ghế bọc nệm chúng_tôi chỉ sử_dụng các thợ_cả có nhiều thâm_niên người ĐL , nhưng từ gần hai năm nay vị_trí thợ_cả này chúng_tôi đã rất yên_tâm giao cho một nữ lao_động người VN 34 tuổi đến từ Sóc_Trăng .


Mọi chuyện đều rất tình_cờ khi một hôm chúng_tôi đột_xuất xuống xưởng thăm công_nhân , đến khâu may của người phụ_nữ này , tôi rất ngạc_nhiên vì đường may của cô còn khéo hơn tất_cả các thợ kinh_nghiệm người ĐL tôi có , tôi không ngần_ngại giao luôn cho cô ấy trọng_trách kiểm_tra các mẫu hàng quan_trọng , yêu_cầu tính thẩm_mỹ cao ” .


Ông Trương , một chủ gia_đình ở Đào_Viên , nói thuê một lao_động người bản_địa tuy có_thể giao_tiếp tốt và hiểu tâm_lý chủ nhà nhưng giá quá cao ( ít_nhất 30.000 đài_tệ , tương_đương 1.000 USD tháng ) , hơn_nữa với mức lương này họ chỉ làm_việc tám tiếng / ngày .


Trong khi đó chỉ cần chi hơn một_nửa chi_phí đó là có_thể có một lao_động VN sinh_sống luôn trong nhà và giúp_đỡ mọi việc .


Nhưng cũng có không ít phàn_nàn từ chủ nhà hoặc các chủ doanh_nghiệp .


Nhất_là trong công_việc giúp_việc nhà , cái kém nhất của lao_động đến từ VN là hay cãi lại chủ nhà cho_dù đã sai 100% .


Các doanh_nghiệp đưa lao_động sang làm_việc tại ĐL cũng thừa_nhận tính kỷ_luật trong các loại_hình dịch_vụ giúp_việc nhà của lao_động VN thua hẳn các lao_động đến từ Philippines hoặc Indonesia ...


Theo ông Huy , trước_đây các công_ty môi_giới VN uỷ_quyền cho các đối_tác ĐL thu hộ số tiền này , nhưng trong một thời_gian dài các công_ty ĐL chậm trả , dây_dưa hoặc quịt tiền nên từ năm 2002 các công_ty đã trực_tiếp thu số tiền này ( nộp ở đâu , bao_nhiêu lần , như thế_nào ... đều do phía công_ty VN và người lao_động tự thoả_thuận với nhau ) , nhưng nhiều công_ty thu tới hơn 3.000 đài_tệ với nhiều phí không tên , bên cạnh các phí khám sức_khoẻ , đưa rước , làm thiệt_hại không ít cho người lao_động .


Nếu năm 1999 chỉ có 131 lao_động VN , chiếm 0,04% thị_phần lao_động nước_ngoài tại ĐL , thì chỉ hai năm sau số_lượng lao_động VN làm_việc tại đây đã là 12.916 người ( chiếm 4,24% ) .


Mức tăng_trưởng của lao_động VN ở ĐL cứ tăng 100% qua mỗi năm để rồi năm 2004 đã có đến 90.241 người .


Nhưng lao_động VN ở ĐL nổi_tiếng là có tỉ_lệ bỏ trốn thuộc loại cao nhất hiện_nay .


Các cơ_quan_chức_năng ĐL ước_tính cứ 10 lao_động sang thì có một người bỏ trốn ra ngoài làm_việc , định_cư trái_phép !


Theo ông Trần Đông Huy , nguyên trưởng Ban quản_lý lao_động VN tại ĐL , việc tổ_chức đi bắt lao_động bỏ trốn mà các công_ty môi_giới và cảnh_sát đang làm hiện_nay là không hiệu_quả .


Thậm_chí số người bỏ trốn mới còn cao hơn số đưa về VN !


Trước số_lượng tỉ_lệ lao_động VN bỏ trốn ra ngoài ngày_càng tăng , Bộ LĐ - TB & XH đã từng ra thông_báo sẽ dừng tuyển lao_động tại các địa_phương có tỉ_lệ lao_động bỏ trốn cao như Hải_Dương , Hà_Tĩnh , Nghệ_An , Thái_Bình , Hà_Tây ...


Bên cạnh đó bộ cũng hỗ_trợ cảnh_sát ĐL kinh_phí để mở các đợt truy_tìm ...


Trong khi đó , các doanh_nghiệp xuất_khẩu lao_động hiện_nay cũng đang rất lúng_túng trong việc tìm và đưa lao_động bỏ trốn về nước .


Ngoài việc khó tìm_kiếm thì chi_phí đưa người về cũng đang là gánh nặng đối_với họ , đó là chưa kể số tiền bồi_thường cho phía chủ sử_dụng , môi_giới .


Theo một_số doanh_nghiệp , những biện_pháp trên chỉ mang tính tạm_thời , còn về lâu_dài phải có chế_tài xử_lý mạnh .


Trung_Quốc và Indonesia áp_dụng hình_thức chế_tài nếu lao_động bỏ trốn phải về nước trong thời_gian từ 3 - 6 tháng thì được hỗ_trợ tiền vé máy_bay , sau sáu tháng mới chịu về thì bị phạt tù ...


Nếu tính trung_bình một lao_động VN có_thể gửi về nhà hơn 6.000 đài_tệ ( khoảng 200 USD ) / tháng ) và chỉ tính riêng mỗi lao_động làm_việc trong khoảng thời_gian 2 - 3 năm thì lượng kiều_hối của hơn 93.000 lao_động mỗi năm gửi về VN từ thị_trường này là rất lớn .


Theo Cục Quản_lý lao_động ngoài nước - Bộ LĐ - TB & XH , thị_trường lao_động ĐL là một thị_trường lớn nhất và quan_trọng nhất trong các thị_trường xuất_khẩu lao_động của VN hiện_nay , nhưng đó cũng là thị_trường mong_manh nhất do tình_trạng người lao_động bỏ trốn ngày một tăng cao .


Do số_lượng lao_động VN bỏ trốn tại ĐL quá nhiều ( với các quốc_gia khác , trừ Indonesia , tỉ_lệ trung_bình chỉ 2 - 4% ) , phía ĐL đã cảnh_báo có khả_năng Uỷ_ban Lao_động ĐL sẽ dừng tiếp_nhận lao_động VN .


Và thực_tế tháng 12-2004 , ĐL đã tạm ngừng tiếp_nhận lao_động từ VN trong hai lĩnh_vực giúp_việc nhà và chăm_sóc người_bệnh trong nhà ...


Ông Huy cho biết : “ Nếu biết rằng quyền_lợi của người lao_động hợp_pháp tại ĐL là khá cao thì tôi tin lao_động VN sẽ suy_nghĩ lại giữa cuộc_sống hợp_pháp hoặc bất_hợp_pháp ” .


Tôi gặp ông Lê Văn On ( Tám On ) ngụ ở ấp Tiên_Long 1 , xã Tiên_Long , huyện Châu_Thành , Bến_Tre là người bỏ nhiều công , của cất gần 600 căn nhà tình_thương cho người nghèo .


Khó_khăn lắm mới gợi được ông nói về việc làm từ_thiện của mình .


Ông tâm_niệm là làm việc thiện thì kể làm_chi .


Từng sống trong căn nhà lá cột gòn và lao_động kiếm sống , ông Tám On rất thấu_hiểu cảnh thiếu khó của người nghèo neo_đơn không nơi nương_tựa .


Năm 31 tuổi , khi gia_đình bắt_đầu có của_ăn_của_để , ông đã nghĩ đến việc giúp những gia_đình nghèo sống trong cảnh nhà_dột_cột_xiêu bằng cách cất cho họ căn nhà che nắng che mưa .


Ông nói : " Người nghèo cho họ tiền , họ tiêu_xài hết , chi_bằng cho họ cái nhà .


Người sống có cái nhà , người chết có mồ_mả .


Cho nhà tức_là gánh hết phân_nửa lo_toan , họ chỉ còn lo cái ăn , cái mặc , sắm_sửa trong gia_đình " .


Lúc đầu ông cất nhà tình_thương cho người nghèo chưa nhiều lắm , mỗi năm khoảng 5 - 10 căn .


Trong khoảng thời_gian 1990 - 2000 , huê_lợi vườn nhà khá lên , số_lượng nhà giúp người nghèo ông cất nhiều hơn , bình_quân mỗi năm 30 căn .


Ban_đầu ông cất nhà cho người nghèo trong ấp , trong xã .


Sau đó , được những người trong làng đi làm_ăn , buôn_bán trong và ngoài tỉnh như Tiền_Giang , Đồng_Tháp , Trà_Vinh ... giới_thiệu , ông Tám On tìm_hiểu và sẵn_lòng giúp nhà cho những người nghèo thật_sự biết lo làm_ăn .


Chẳng_hạn như trường_hợp Phước " mù " bán vé_số ở ấp Phước_Hoà , xã Thành_Triệu , Châu_Thành , ông vừa cất cho căn nhà tình_thương vào tháng 8-2003 .


Phước " mù " là một người hiếu_thảo , cặm_cụi làm_ăn , vừa bán vé_số nuôi bà ngoại vừa để_dành tiền mua được nền nhà .


Ông giúp Phước " mù " tận_tình , không_chỉ giúp nhà mà_còn mua thêm ít gỗ để đóng cho cái giường , cái bàn , cái ghế .


Người nghèo khi nhận nhà đều cảm_ơn , ông khuyên họ : " Hãy cố_gắng làm_ăn , chăm_lo gia_đình hạnh_phúc là đáp ơn tôi rồi " .


Nhà ông cho người nghèo cũng chẳng phải sang_trọng gì , thường là nhà kê bằng thân cây dừa lão xẻ ra làm sườn .


Thời_giá những năm 1990 khoảng 600.000 đồng một sườn nhà .


Còn bây_giờ cây dừa già làm nhà được cũng tăng theo thời_giá , khoảng 1,5 triệu đồng một căn .


Dù_là_vậy , nghe ở đâu có người nghèo thiếu nơi_ăn_chốn_ở là ông Tám On lại có_mặt và lăn_lưng vào với niềm vui làm việc thiện .


Người bạn già đồng_hành đầu_tiên của ông Tám On là ông Nguyễn Văn Kiểu ( Ba Kiểu ) ở ấp Tân_Qui , xã Tân_Phú .


Ông Ba Kiểu là người tật_nguyền , chỉ có một bàn_tay , nhưng đã cùng ông Tám On lặn_lội hết làng này sang làng khác tìm mua cây dừa để làm nhà tình_thương .


Có lắm cây dừa ở sâu cách xa sông_rạch , sau khi hạ xuống phải kéo đẩy ra bờ sông cách xa 200 - 300 m , với một người sức trẻ đã là khó , huống_hồ đây là hai ông_già , nhưng nghĩ đến việc tạo mái ấm cho một gia_đình nghèo , hai ông vẫn làm_việc như không thấy nặng_nhọc .


Việc mua cây dừa làm nhà cho người nghèo cũng gặp lắm vui buồn .


Có người thấy ông làm việc thiện kêu cho cây .


Ngược_lại , có người nghĩ bán cây cho ông dùng cất nhà tình_thương , bán đúng giá coi không đặng , còn bán rẻ thì thiệt mình , nên có nhiều chủ vườn từ_chối không bán cây dừa cho ông .


Lắm lúc gặp gia_đình nghèo nhà_dột_cột_xiêu mà trời thì sắp mưa , thấy thương quá , ông muốn lo nhanh cho họ cái nhà trú mưa nhưng không đủ tiền , đành hỏi mượn hàng_xóm 1 - 2 chỉ vàng mua dừa , sau đó thu huê_lợi vườn trả dần .


Và cũng lắm lúc sắp đến ngày giao nhà nhưng chưa mua được cây , ông đành phải đốn dừa nhà mình đang sai trái , cưa_xẻ cho kịp ngày dựng nhà , tiếc lắm nhưng phải giữ lời hứa .


Thấy ông Tám On thật lòng chăm_lo nhà ở cho người nghèo , sau ông Ba Kiểu còn có thêm nhiều người trong ấp Tiên_Long 1 tham_gia như : Năm Kiếm , Chín Thái , Hai Sết , Sáu Chành , Tư Hạnh ... rủ nhau kết lại với ông để hình_thành " ban từ_thiện dân_lập " gồm đủ ngành_nghề thợ_mộc , thợ_hồ ...


Ban từ_thiện dân_lập này không_chỉ làm nhà tình_thương mà_còn làm đường , làm cầu .


Khi có công_trình , họ huy_động thêm con_cháu mình phụ_giúp mà không lấy tiền công .


Những lúc như_vậy , bà Lê Thị Kính ( vợ ông Tám ) cũng tham_gia lo cơm_nước cho thợ ăn no , làm khoẻ .


Lắm lúc nhà không sẵn tiền , bà Tám phải mua chịu thực_phẩm ngoài chợ để lo bữa cơm cho thợ .


Ông Tám On và bạn_bè không chỉ lo việc thiện , việc nghĩa , làm cầu , sửa đường , cất nhà tình_thương trong xã .


Nghe ở đâu có người nghèo cần giúp làm nhà , công_trình công_cộng thiếu kinh_phí , thiếu công thợ , dù xa_xôi tận An_Hiệp , Thành_Triệu , Quới_Thành ( huyện Châu_Thành ) , Thạnh_Ngãi ( huyện Mỏ_Cày ) hay Mỹ_Thạnh_An ( thị_xã Bến_Tre ) , Chợ Gạo ( Tiền_Giang ) ... các ông vẫn khăn_gói_lên_đường làm giúp mà không tính_toán điều gì .


Ông Nguyễn Văn Hậu , bí_thư ấp Tân_Qui , xã Tân_Phú , huyện Châu_Thành ( liền ranh với ấp Tiên_Long 1 ) , kể : lúc làm cầu Tân_Qui , không có thợ , ông Tám đưa cả đội thợ_hồ sang giúp .


Xây cầu , phải đổ trụ vào lúc nước_ròng nửa_đêm , người_ta vẫn thấy ông Tám mặc quần_đùi , cởi trần cùng thanh_niên trai_tráng lội bì_bõm dưới nước để xốc cây , đổ cột ...


Ngày_nay , những người trong ban từ_thiện dân_lập không còn đầy_đủ như xưa , người tuổi_già_sức_yếu đã nghỉ_ngơi , người đi làm_ăn xa , nhưng vẫn còn ông Tám trụ_cột với những chàng trai_trẻ mới lớn .


Ngoài_ra , ông Tám còn có thêm hai người bạn đồng_hành mới là ông Sáu Vô ở ấp Tiên_Hưng cùng xã và ông Sáu Sao ở xã Tân_Phú ( Châu_Thành ) .


Hai người bạn đồng_hành này cũng cất nhà tình_thương cho người nghèo bằng gỗ dừa , mỗi năm trên chục căn .


Riêng ông Sáu Sao , ngoài giúp nhà tình_thương còn đóng giường tặng những gia_đình nghèo .


Sau hơn 30 năm bỏ công , của cất nhà tình_thương cho người nghèo , ông Tám rất vui vì hầu_hết những người được ông giúp đều chí_thú làm_ăn , trở_nên khá_giả .


Những người này luôn xem ông Tám On là ân_nhân đã giúp họ làm_nên sự_nghiệp .


Cố_gắng lắm chị mới sắp_xếp được cho tôi một buổi gặp ngắn_ngủi , vì thời_gian làm_việc của chị hầu_như chật kín .


Tuổi_thơ của chị là chiến_tranh , bom_đạn , chết_chóc và hình_ảnh người mẹ còng lưng nhặt từng hạt thóc để nuôi bốn đứa con ăn_học .


Là hình_ảnh của những ngày chị cố lê đôi chân tật_nguyền để đến trường trên quãng đường đất_đỏ mịt_mù .


Chị là Võ Thị Hoàng Yến ( 38 tuổi ) sinh ra và lớn lên ở một làng quê xa thuộc xã Hiệp_Phước , huyện Nhơn_Trạch ( Đồng_Nai ) .


Từ cú sốc đầu đời .


Những năm_học cấp I , mấy đứa bạn nhỏ tinh_nghịch cứ hay trêu_đùa chọc_ghẹo , thậm_chí còn xa_lánh vì đôi chân bị bại_liệt từ tuổi lên 3 .


Nghĩ đến thân_phận của mình chị cũng buồn , cũng tủi .


Chị nói : " Nhiều đứa bé tật_nguyền khác khi bị trêu_chọc thì hay mắc_cỡ nên bỏ học , nhưng không hiểu sao lúc đó mình lại tự_tin ghê_gớm , đã không bị mặc_cảm mà_còn tâm_niệm rằng phải học thật giỏi .


Càng bị coi_thường càng phải học giỏi " .


Quyết_tâm học_tập của chị lúc đó như một sự phản_kháng , một cách tự_vệ cho riêng mình .


Không chỉ học giỏi , chị còn tham_gia công_tác Đoàn - Hội ở trường .


Ở cấp I , cấp II chị từng làm chi_đội_trưởng , rồi liên_đội_trưởng Đội thiếu_niên tiền_phong .


Lên cấp III , cô Út học giỏi lại tiếp_tục tham_gia công_tác Đoàn và làm bí_thư Đoàn trường ...


Với sức học của mình , chị đã thi đậu vào ĐH Kinh_tế TP. HCM .


Chị nói dù là con nhà nghèo , dù là đứa trẻ tật_nguyền nhưng lúc_nào chị cũng là một người tự_tin vào năng_lực của mình .


Nhờ thế suốt những năm cắp sách đến trường , dù gặp không ít những khó_khăn nhưng chị đều vượt qua .


Thế nhưng , ngay lần đầu_tiên bước ra đời , vác đơn đi xin việc_làm sau khi tốt_nghiệp ĐH Kinh_tế năm 1990 , chị đã bị một cú sốc kinh_khủng đầu đời .


Đến hôm_nay , khi nghĩ_lại chị cũng không biết rằng cú sốc đó là hoạ hay may .


Gõ_cửa nơi nào chị cũng nhận được những cái lắc_đầu đầy thương_hại , có những nơi sau khi kiểm_tra năng_lực của chị người_ta đã đồng_ý nhận ngay , nhưng rồi sau đó lại từ_chối thẳng_thừng khi phát_hiện chị là người khuyết_tật ( NKT ) .


Cả một thời_gian dài dù cố_gắng nhưng chị không xin được việc_làm ở đâu : " Người_ta không nói ra nhưng mình thừa biết mình không được nhận vào làm_việc không phải là vì năng_lực kém , mà chỉ vì là NKT " - chị Yến bùi_ngùi nhớ lại .


Lặng_thinh hồi lâu , chị lại tiếp : " Lúc đó mình thấy đau lắm , lo_lắng cho mình và cho cả những NKT " .


Bạn_bè cùng trường ai cũng tỏ ra ái_ngại cho tình_cảnh của chị .


Xin việc_làm không được , chị nghĩ phải đi học thêm ngoại_ngữ với ý_nghĩ sau_này có cơ_hội thì xin dạy kèm , tự kiếm sống .


Đồng_thời với vốn ngoại_ngữ học được , chị sẽ tìm đọc thêm những tài_liệu của nước_ngoài liên_quan đến NKT , biết_đâu từ đó có_thể tìm được những cơ_hội không chỉ cho riêng mình mà_còn cho những NKT khác cùng cảnh_ngộ .


Vậy là năm 1993 , lần đầu_tiên chị làm_quen với tiếng Anh .


Chị nói : " Hồi trước ở quê mình người_ta chưa dạy ngoại_ngữ , vào ĐH mình mới được học tiếng Nga , còn tiếng Anh thì hoàn_toàn xa_lạ " .


Học được một năm thì việc học của chị phải gián_đoạn vì đôi chân yếu dần nên phải mổ .


Hơn một năm trời chị phải nằm ở nhà dưỡng_thương .


Trong khoảng thời_gian đó chị cố_công tự học tiếng Anh .


Đến cuối 1995 chị thi đậu bằng C tiếng Anh của ĐH Sư_phạm TP. HCM .


Nói về thành_tích này , chị cười rạng_rỡ : " Thật_ra mình chẳng tài_giỏi gì đâu , chẳng_qua là nhờ mình có khiếu học ngoại_ngữ thôi , với_lại ở nhà mình ai cũng học giỏi hết , chỉ có mình là học ẹ nhất " .


Sau khi tích_luỹ được vốn tiếng Anh kha_khá , chị thi vào khoa tiếng Anh của Trường ĐH Sư_phạm TP. HCM .


Đến năm 1999 , chị là một trong bảy tân cử_nhân đạt được số điểm thi cao nhất trong kỳ thi tốt_nghiệp của Trường ĐH Sư_phạm TP. HCM .


Nỗ_lực học_tập và năng_lực của chị rồi cũng được công_nhận , tháng 6-2003 chị đoạt được học_bổng toàn_phần của Quĩ Ford .


Chị theo học ngành phát_triển con_người tại ĐH Kansas ( Mỹ ) .


Để theo kịp những SV khác buộc những SV VN như chị phải nỗ_lực vượt_bậc .


Ấy vậy mà ngay học_kỳ đầu chị đã đoạt được ba điểm A .


Không_những thế chị còn là người trợ_giảng cho một giáo_sư người Mỹ tên Glen White .


Sau đó , đích_thân bà Judith E. Heuman - cố_vấn các vấn_đề phát_triển cho NKT của Ngân_hàng Thế_giới ( WB ) - đã mời chị báo_cáo đề_tài này tại trụ_sở chính của WB ở Washington DC .


Hiện_nay công_trình nghiên_cứu của chị đã được in thành sách và được xem như một loại giáo_trình cho SV học_tập tại ĐH Kansas .


Giờ_đây , cô Út Yến tật_nguyền ngày_xưa mà người mẹ cứ thắc_thỏm lo_âu không biết làm gì để sống , đã trở_thành thạc_sĩ với tấm bằng xuất_sắc .


Cô Út tật_nguyền ngày_xưa còn được đi dự hội_nghị ở Washington DC , được vô thượng_viện để gặp các nghị_sĩ và cùng nói_chuyện với họ về NKT .


Được gặp_gỡ trao_đổi với thượng_nghị_sĩ Tom Harkins - người đã có những đóng_góp rất nhiều cho các chương_trình và chính_sách dành cho NKT Mỹ .


Chị còn được mời vào Nhà Trắng , gặp tiến_sĩ Troy Justesen - một NKT đang là cố_vấn cho tổng_thống Mỹ về các chính_sách liên_quan đến NKT .


Rồi cùng nhóm của mình , chị được mời đến Bộ Giáo_dục Mỹ để nói_chuyện với những người phụ_trách các chương_trình nghiên_cứu về khuyết_tật và phục_hồi chức_năng ( NIDRR ) .


Một lần nọ , biết chị một_mực đòi quay về quê_hương , giáo_sư Glen White liền bày_tỏ ý_định xin nhận chị làm con_nuôi và giúp chị ở lại Mỹ .


Không_những thế , ông hứa sẽ rước cả người mẹ thân_yêu của chị sang Mỹ định_cư , nhưng chị một_mực từ_chối .


Chị nói rằng mình cần phải trở về vì không_thể sống thiếu những người_thân trong gia_đình và trên_hết là không_thể sống thiếu quê_hương .


Chị bộc_bạch : " Những năm xa quê_hương , mình mới thấm_thía hết hai tiếng Việt_Nam thiêng_liêng và thân_thiết đến ngần nào " .


Trở về , chị còn muốn được đóng_góp chút_ít gì đó cho quê_hương VN .


Chia_tay tôi , chị lại tất_tả lao vào hàng đống tài_liệu , hồ_sơ được mang về từ nước_ngoài để soạn những giáo_trình giảng_dạy phù_hợp với điều_kiện giáo_dục ở VN .


Được biết , Trường ĐH Đà_Lạt đã mời chị tham_gia giảng_dạy và ngày 6-12-2004 là lần đầu_tiên chị mang kiến_thức học được của mình truyền_đạt đến các SV VN .


Trên đường từ Sakon_Nakhon về Nakhon_Phanom , bên phải đường , phía ngoại_ô Nakhon có một toà biệt_thự to đẹp nằm trên khoảng đất rộng_lớn chừng vài hecta , rất ấn_tượng .


Anh Hải , người đưa chúng_tôi đi trong những ngày ở Thái_Lan , bảo : " Biệt_thự này của một Việt_kiều làm nghề nuôi heo đấy ! " .


Hôm sau , anh Hanh - một học_viên của lớp sinh_viên đi học tiếng Thái ở Nakhon , đồng_thời cũng là đại_diện của Công_ty Du_lịch Quảng_Trị tại vùng đông bắc Thái - dẫn chúng_tôi vào thăm cơ_ngơi của ông chủ trang_trại chăn_nuôi heo .


Giới kinh_doanh trong nghề chăn_nuôi ở Thái hầu_như đều biết đến anh .


Tôi thắc_mắc : " Sao tên tiếng Việt của anh nghe như tên ... Thái ? " .


Anh Xốm cười : " Bố tôi ngày_xưa đặt tên cho con để gọi tiếng Thái cũng dễ mà đọc tiếng Việt cũng được .


Tôi họ Phan , nhưng họ để nhập_tịch Thái là Buntaphan - nghĩa_là phúc_đức của họ Phan ! ...


Phan Văn Xốm hay Buntaphan Xômthat cũng là thế ... " .


Giọng nói anh còn nặng âm_sắc vùng Ba_Đồn , Quảng_Trạch ( Quảng_Bình ) dù gia_đình anh sang đây từ những năm 1930 .


Trước khi đưa chúng_tôi đi thăm hệ_thống chuồng_trại toạ_lạc trên khu đất rộng 60 ha , anh Xốm bảo : " Tôi cũng không ngờ cái vùng_đất đông bắc này lại trở_thành nơi mình gầy_dựng cơ_nghiệp được như thế này " .


Năm 19 tuổi gia_đình cho đi học sửa_chữa điện_tử ở Bangkok , ra làm nghề sửa tivi đen_trắng và các loại máy_móc .


Năm 1977 anh lấy vợ , vợ anh người gốc Hà_Tĩnh , gia_đình qua đây cũng đã lâu , tên chị là Nguyễn Thị Tình , một phụ_nữ trẻ đẹp .


Rồi năm 1978 , hai vợ_chồng từ Bangkok về thăm người bà_con bên vợ ở vùng Nakhon này , nhìn đàn gà con ở nhà người chú vợ , anh ... mê_mẩn và bàn với vợ hay về đây nuôi gà !


Chị Tình kể lại khi nghe chồng nói vậy chị ngạc_nhiên vô_cùng .


Đang yên_ấm ở Bangkok , cửa_tiệm đàng_hoàng , nay lại về chốn xa_xôi hẻo_lánh thế này nuôi gà ( ! ) ...


Nhưng rồi chị cũng đồng_ý vì thấy chồng quá mê chăn_nuôi .


Khởi_nghiệp của vợ_chồng anh là một chuồng gà_công_nghiệp qui_mô 300 con , rồi tăng dần lên 6.0000 con .


Được năm năm như_thế , anh Xốm thấy nuôi gà cũng không bằng nuôi heo , vậy là chuyển sang nuôi heo nái .


Bây_giờ đi giữa một hệ_thống chuồng_trại trên diện_tích 60 ha được thiết_kế hiện_đại và đẹp như ... công_viên , không ai ngờ 20 năm qua anh Xốm đã trải những truân_chuyên như thế_nào để trụ lại được đến giờ .


" Năm 1983 tôi bắt_đầu chuyển sang nuôi heo với khởi_nghiệp 12 heo nái bình_thường và một heo đực - anh Xốm kể lại - đến năm 1988 nâng lên thành 200 heo nái trong một trại khoảng 8 ha .


Số_lượng heo nái của trang_trại anh đã đạt 4.000 con .


Cầm cuốn tạp_chí tiếng Anh Feed & Live Stock số tháng 8 , 9-2004 đặt trên bàn , anh Xốm chỉ vào bài viết về Công_ty Đồng_Hiệp ( ở TP. HCM ) bảo : " Bài báo nói công_ty này đang phấn_đấu để heo cai_sữa lúc 28 ngày đạt hơn 7 kg , còn công_ty chúng_tôi đã cai_sữa cho heo khi ba tuần tuổi ( 21 ngày ) nhưng trọng_lượng heo con đạt 7,68 kg / con .


Số heo con sau khi cai_sữa được chuyển_giao cho các hộ dân nhận hợp_đồng nuôi gia_công tại gia_đình .


Công_ty có 40 hộ dân nuôi vệ_tinh với mỗi hộ khoảng 700 con .


Lượng heo thịt này tôi xuất mỗi đợt hơn 20.000 con , khoảng ba tháng rưỡi thì xuất chuồng ( đạt trọng_lượng trên 100 kg / con ) " .


Hiện mỗi ngày Công_ty Buntaphan xuất bán hơn 200 heo thịt ( hơn 20 tấn ) .


Công_ty cung_cấp heo giống , thức_ăn , qui_trình nuôi , thú_y ... và chỉ trả công nuôi cho họ .


Để có nguồn giống tốt , đích_thân anh sang tận Đan_Mạch , Ireland ... mua heo giống với giá 5.000 - 6.000 USD / con .


Mỗi đợt mua 20 - 30 con , có hồ_sơ từng con hẳn_hoi .


Bây_giờ nếu tính theo cách của những nhà đầu_tư chăn_nuôi , mỗi heo nái phải đầu_tư 50.000 baht thì riêng đầu_tư cho đàn heo và trang_trại này đã 20 triệu baht ( gần 80 tỉ VND ) .


Có được thành_công ấy , anh Xốm nói là nhờ ở Thái_Lan nhà_nước giúp_đỡ rất nhiều cho ngành nông_nghiệp , từ thuế , giá đất_đai đến chuyển_giao công_nghệ .


Chẳng_hạn như công_nghệ nuôi heo của công_ty được sự giúp_đỡ rất nhiều từ phía nhà_nước nên giá rất rẻ .


Chỉ muốn khẳng_định mình là người Việt ...


Vây quanh trang_trại là những thảm cỏ xanh ngút , bao_bọc ngoài là một vành_đai với hơn 8 ha trồng bưởi mà theo anh Xốm đây là giống bưởi đặc_biệt của Thái , tuyệt ngon và năng_suất rất cao .


Vui chuyện anh Xốm bảo : " Cách đây tám năm tôi đã trải qua những ngày kinh_hoàng .


Hồi đó mỗi tháng công_ty lỗ khoảng 40.000 USD .


Khi đó tìm đến cái chết thật là dễ_dàng , không đáng sợ nữa , nhưng tôi không chịu được cảm_giác sống nhục_nhã , thất_bại .


Mình là dân Việt , tay_trắng gầy_dựng lên như thế_này , không_thể thất_bại , cái niềm tự_hào dân_tộc cứ như một thứ " doping " tiếp sinh_lực cho tôi vượt qua từng ngày .


Nhiều ngày có_khi tính_chuyện cùng_quẫn , nhưng rồi gượng dậy mà tin rằng mình phải vượt qua .


Trong tôi vẫn le_lói niềm tin rằng nếu gắng_gượng cầm_cự đến tháng tư ( tháng diễn ra lễ_hội té nước ) năm sau , giá sẽ tăng lên trở_lại bởi thời_điểm hội_hè , nhu_cầu tiêu_dùng thực_phẩm sẽ tăng cao " .


Tin thế nhưng anh vẫn tính đến khả_năng xấu nhất , giá thịt heo không lên sẽ bán hết tài_sản trả nợ , còn thừa khoảng 7 triệu baht , hai vợ_chồng sẽ dắt_díu về Vinh ( Nghệ_An ) kinh_doanh , dù_sao vợ_chồng anh cũng có một_số bạn_bè , người quen ở đó .


Anh Xốm cười : " Tôi an_ủi vợ , ở Vinh những năm đó mà còn 7 triệu baht thì mình là người giàu_có rồi " .


Tháng 4-1997 , khủng_hoảng tài_chính , kinh_tế Thái bị ảnh_hưởng nặng_nề nhưng ngành nông_nghiệp lại không ảnh_hưởng , giá thịt heo nhích lên dần và cao_giá nhất so với thời_điểm trước đó .


Anh Xốm trả món nợ 35 triệu baht chỉ trong một năm và làm tiếp căn nhà 1,3 triệu USD .


Năm_ngoái , thời_điểm bị cúm_gà , người dân chuyển sang ăn thịt heo , bình_quân mỗi tháng công_ty lãi hơn 150.000 USD .


Đưa chúng_tôi đi thăm ngôi biệt_thự , anh bảo : " Năm trước thấy mình sắp vỡ_nợ , năm sau tự_nhiên trả xong nợ rồi xây ngôi nhà " hơi bị to " , nhiều người nghi tôi buôn ... ma_tuý !


Hôm xong nhà , anh_em trong hội_đồng có tổ_chức một cuộc họp tại đây , dân trong vùng thấy tự_nhiên nhiều xe an_ninh Thái đậu trong khu nhà tôi ai cũng nghĩ là cảnh_sát đến bắt ... " .


Nhiều người Việt xa xứ vẫn nhắc đến những người đồng_hương của mình thành_đạt trong các lĩnh_vực nơi đất_khách_quê_người như một niềm tự_hào rất riêng .


Và sự thành_đạt ấy không chỉ riêng mình ai hưởng .


Hơn thế , tôi còn được biết anh vẫn lặng_lẽ góp_phần phụng_dưỡng nhiều bà mẹ ở VN , nhưng điều ấy anh không bao_giờ nói ...


Khi trưởng_thôn Agrí ( xã Axan , huyện Tây_Giang - vùng_đất heo_hút nơi biên_giới Việt - Lào cách thị_xã tỉnh_lỵ Tam_Kỳ ngót 300 km với gần 100 km xuyên Trường_Sơn ) cho chiếc tivi đặt ở gươl - nhà làng của người Kơtu - phát bài thể_dục buổi sớm , dân_làng đã có_mặt quanh sân gươl để tập theo đài .


Già_làng Pơloong Zơra , 68 tuổi , cười móm_mém nói : " Trên cho dân mình cái văn_minh , văn_hoá , phải làm theo .


Cái đầu người Kơtu mình lúc mô cũng học theo cái tốt nhanh lắm ... " .


Trưởng_thôn Agrí Tờngôn Dâu cho rằng bà_con Kơtu ở bốn xã biên_giới Tây_Giang ( Axan , Tr’hy , Gari , Ch’um ) như thêm được con mắt khi được tỉnh ( Quảng_Nam ) và đồn biên_phòng 649 lắp cho mỗi thôn một tivi cùng hệ_thống âm_thanh , chảo tiếp sóng , máy_phát_điện hồi đầu năm 2004 ...


Xong bài thể_dục , các thanh_thiếu_niên số về quét_dọn nhà_riêng , số ở lại quét_dọn sân gươl và đường vào làng .


Không ai nghĩ thôn làng người Kơtu nơi Trường_Sơn biên địa nay lại gồm toàn những ngôi nhà đẹp , kiên_cố thế_này .


Tờngôn Dâu đưa tôi về nhà để " khoe " ngôi nhà_rường anh mới dựng hồi tháng trước với khoản tiền công thợ_mộc hết 6 , 7 triệu .


" Không học được cách làm_ăn mới , cách tính cái lợi cái hại , dân mình chừ vẫn còn chui vô chui ra nhà_sàn liêu_xiêu như cái chòi giữ rẫy thôi ... " , Tờngôn Dâu nói .


Già_làng Pơloong Zơra cũng " khoe " với tôi rằng ông đã chuẩn_bị đủ tiền để đầu năm 2005 dựng ba nhà_rường lợp tôn vì nhà ông hiện có đến ba hộ đang ở chung .


Nếu cứ như hồi trước , cái tay đã không giỏi làm nhưng cái miệng lại thích ăn ngon uống nhiều , dân mình dễ chi chừ có được cái nhà đẹp như ri ... " - già_làng Zơra vừa nói vừa chìa cho tôi xem bàn_tay đầy chai sần của ông .


Chủ_tịch UBND xã Axan_Pơloong_Đinh - cũng là con dân Agrí - cho rằng " cuộc cách_mạng nhà ở " nơi bốn xã vùng_biên Tây_Giang diễn ra cách đây chừng năm sáu năm , nhưng rầm_rộ nhất chỉ từ vài_ba năm lại đây nhờ có đội thợ_mộc tại chỗ , còn tốc_độ dựng nhà_rường thì được đẩy_mạnh khi con đường nối vùng biên_ải này với đại_lộ Hồ Chí Minh được thông tuyến bước đầu hồi đầu năm 2004 .


" Mới_đây nhà nào cũng chỉ với cây cột lớn bằng bắp_chân chôn dưới đất , sàn vách thì bằng tre nứa , trong nhà không giường , không tủ , người ngủ trên sàn , đầu quay vô cái bếp lửa giữa nhà ... " - chủ_tịch Pơloong Đinh nói và cho rằng chỉ chừng hai năm nữa số nhà_rường ở bốn xã vùng_biên sẽ lên đến trên 95% , trong đó số nhà lợp tôn ít_nhất cũng đến 90% .


Cả kho thóc và nhà giul - nhà được làm ngay ở rẫy , ruộng để ở trong thời_vụ sản_xuất cũng_như để chăn_nuôi gia_súc , gia_cầm - cũng được dân_làng " rường hoá " .


Nhưng đáng nói nhất là làng đã hình_thành một đội thợ_mộc .


Già_làng Bhling Chrlâng ở thôn Arằng 3 - người đầu_tiên ở Axan học được nghề thợ_mộc - kể lại : " Thấy dân mình phải rước thợ miền_xuôi lên làm nhà có nhiều cái khó quá , tiền công lại đắt .


Mà làm một cái nhà_rường từ xẻ gỗ đến khi dựng lên tốn rất nhiều công thợ .


Bởi rứa mình bàn với đám trai_trẻ : hay_là dân mình phải học cho được cái nghề ni ?


Ai cũng ngại khó mà học được vì trước_nay mình chỉ quen cầm cái rựa , cái rìu thôi .


Nhưng mình khuyên anh_em đừng nản , với cái rựa cái dao mà dân mình chạm_khắc được trên cái gươl , cái nhà_mồ .


Làm cái nhà như người xuôi mình cố học miết thì được thôi " .


Và già_làng Bhling Chrlâng đã bỏ hơn một năm miệt_mài theo học cái nghề của những người thợ miền_xuôi .


Đúng như lời chủ_tịch Đinh và già_làng Bhling Chrlâng , qua những thôn làng ở các xã vùng_biên này , giờ_đây tôi đã gặp khá nhiều những thợ_mộc địa_phương , trong đó có rất nhiều thợ trẻ như thợ_cả Jơrum Xia , 22 tuổi , là bí_thư chi_đoàn thôn Voòng ( xã Tr’hy ) , như Cơlâu Nhới , mới 17 tuổi - con của trưởng_thôn Cơlâu Bhưới ...


Chính nhờ những người thợ địa_phương này mà nhà của dân_làng có khá nhiều kiểu : ngoài nhà_sàn còn có nhà_sàn có gác , nhà_trệt ( với nền đất hoặc lát ván hay lát gạch_men ) hay nhà_trệt có gác ...


" Dân mình thoát đói_nghèo , khá lên , có cái nhà đẹp nhanh là nhờ làm cây lúa_nước đó " - già_làng Pơloong Zơra nói .


Nhưng dân_làng cứ gọi nó là " lúa nhà_nước " , " lúa biên_phòng " .


Đưa tôi ra thăm cánh đồng rộng gần 1 ha của nhà mình với trà lúa chín mẩy hạt đang được gặt dần đứng kề trà lúa tơ xanh mởn , già_làng Pơloong Zơra nhắc lại : " Trước chỉ biết chăm_chăm vô cái rẫy , năm mô cũng thiếu thóc ăn 3 - 4 tháng , năm mất_mùa thiếu đến 5 - 6 tháng , sắn bắp cũng không có đủ , đói đến run chân mờ mắt " .


Trung_uý Nguyễn Giầu - chuyên_viên kĩ_thuật cho chương_trình 135 của đồn biên_phòng 649 - kể : " Chúng_tôi phải thuyết_phục mượn mỗi thôn 2 ha - số ruộng ít_ỏi mà mỗi thôn có được vốn là ruộng được khai vỡ thời chiến_tranh - để làm biểu_diễn ... " .


Bhling Cưng - một trong những hộ ở Agrí hằng năm có lượng thóc bán nhiều cho đồn biên_phòng 649 - kể tiếp về những ngày đầu bộ_đội làm lúa_nước : " Hồi ấy , mới nghe nói làm lúa_nước dân lắc_đầu .


Làm lúa_rẫy mỗi nhà đến hai ba chục ang giống rứa mà năm mô cũng thiếu ăn , huống là làm lúa_nước mỗi nhà chỉ mươi , mười_lăm ang giống , sẽ đói to thôi .


Với_lại , biến cái đồi cái gò cao thành đồng_ruộng có dễ chi mô , cây lúa_nước lại khác giống với cây lúa_rẫy , làm cái chi ? " .


Nhưng những cây lúa biểu_diễn của bộ_đội cứ lên xanh , rồi kết hạt vàng_ươm , tính ra mỗi hecta giống mới làm thí_điểm đạt đến 3 , 5 tấn / vụ , năm lại làm được hai vụ , dân bắt_đầu tin_tưởng .


Thế_là năm sau dân cùng với các chiến_sĩ biên_phòng ra_sức khai vỡ những vùng gò đồi quanh làng , rồi đắp đập đào mương đưa nước vào cấy vụ lúa đầu hồi năm 2000 .


Rồi bộ_đội phát_động phong_trào , người mạnh giúp người yếu , nhà đông người giúp nhà ít người , dần_dần ai cũng có ruộng nước để làm .


Và từ " chuyện " lạ đó , hơn ba năm nay những con_người sống giữa rừng cao núi thẳm vốn đối_mặt triền_miên với sự thiếu_đói hạt cơm này , giờ không chỉ có thóc ăn no_đủ mà_còn dư bán cho đồn biên_phòng một lượng thóc lớn hằng năm .


" Thấy họ từ chỗ thiếu thóc ăn hằng năm nay lại có thừa thóc để bán , chúng_tôi mừng lắm ... " - trung_tá Nguyễn Tấn Lạc đã nói như vậy .


Bà_cụ nín thở , gập lưng bưng thau nước , vai vắt cái khăn mặt vào căn phòng sực mùi xú_uế .


" Nào , để mẹ lau cho , mặc quần vào đi " .


" Phải lau rửa sạch_sẽ , quần_áo tử_tế thì mẹ cho , nhà có khách đấy ... " .


Cứ thế , bà_cụ lặng_lẽ vò khăn , chăm_sóc ông con_trai đã xấp_xỉ 40 tuổi của mình .


Dọn_dẹp , mang bánh_đa , cơm cháy , thuốc_lá , những món khoái_khẩu của con vào phòng , bà ra ngoài , ngồi_bệt dưới đất lắng_nghe những câu lảm_nhảm không đầu không cuối .


Bà chấm nước_mắt : " Có hai đứa con_trai , nuôi cho lớn_khôn rồi bây_giờ như_thế cả " .


Nguyễn Văn Nhã , anh con_trai lớn của bà , đi thanh_niên xung_phong vài tháng thì bị trả về vì có biểu_hiện bất bình_thường .


Mỗi sáng dậy bà lại thấy con mình thêm khác lạ .


Từ chợ về , buông gánh đậu_hũ khỏi vai bà lại tong_tả đi tìm con .


Nhưng đã từng là một thanh_niên có trí_khôn nên có khi Nhã leo lên xe_buýt , xe_đò đi xa lắm , xa hơn những bước chân của bà .


Có người quen nào tình_cờ gặp họ lại đưa giúp về nhà .


Bà nghẹn_ngào : " Có khi nó bị chở về bằng xe heo .


Lần này đã hai tháng , mưa thế này không biết nó trú vào đâu , đói ai cho ăn .


Bà tìm tấm ảnh : " Nó đấy , đẹp_trai , cao_ráo , được như người_ta thì giờ tôi đã có cháu rồi " .


Nguyễn Cao Toản là con_trai thứ hai của bà , vừa lớn lên đã xung_phong đi bộ_đội .


Khi cả nhà chưa kịp hoàn_hồn về từng ngày mất thần_trí của Nhã thì lại đến lượt Toản được đơn_vị đưa về nhà .


Toản không bỏ đi như Nhã nhưng mẹ già từ đấy phải xoay quanh anh như lo cho đứa bé sơ_sinh .


Sáng , Nhã mang cái ca đi xin thuốc_lá vòng_quanh xóm , một dãy trẻ_con theo sau chọc_ghẹo .


Bà_cụ cũng đi quanh xóm , tìm hỏi , xin_lỗi , bồi_thường cho hàng_xóm cái bánh_mì , đĩa bánh ngọt mà Nhã thò tay vào .


" Hồi bé chúng cũng thường nghịch phá , nhưng ... " , bà bỏ_lửng câu nói , mấy người_thân ngồi bên cạnh im_lặng .


Những bà mẹ luôn tha_thứ những trò nghịch phá , đợi ngày con mình lớn_khôn , còn bà ?


Con_trai như_thế , bà lại còn phải thắt ruột lần nữa mỗi khi nhìn thấy cô con_gái út .


Lớn lên gặp cảnh hai người anh mất_trí , phải phụ với mẹ cơm_nước , lau dọn mỗi ngày , cô gái rơi vào khủng_hoảng .


Gặp ai cô cũng ngẩn_ngơ cười và kể về chuyện nhà mình bị ếm bùa , bỏ ngải .


Mỗi ngày cô đều sang hàng_xóm xin nước uống , trên tường nhà đầy những nét chữ nguệch_ngoạc " Toản , đừng uống nước , có thuốc_độc " ...


Đã 84 tuổi , gánh rau đậu quá_sức với đôi vai , bà thu_dọn căn nhà nát , cố ngăn ra hai phòng cho thuê được 400._000 đ / tháng , cuộc_sống cả nhà trông nhờ vào đó .


Chắt_chiu , tằn_tiện lắm mới có được gói xôi , điếu thuốc cho con mỗi ngày .


" Tôi có cần đồng_quà_tấm_bánh bao_giờ , chỉ lo sau_này chúng sẽ sống ra_sao ... " .


Bấy_nhiêu chuyện nhưng chừng_như bà vẫn còn có điều khó nói .


Hỏi mãi , rồi mấy người hàng_xóm gợi_ý , thúc_giục bà mới ngần_ngại cho tôi xem mấy tấm ảnh ố vàng .


Trong đó , một người đội khăn_xếp , áo the đen dáng_vẻ thật nghiêm_trang , bà bảo đó là ông nội .


Lật mặt sau xem thì tôi thấy một cái tên thật quen_thuộc : Nguyễn Thiện Thuật .


Thì_ra bà là Nguyễn Thị Dậu , cháu nội thủ_lĩnh quân khởi_nghĩa Bãi_Sậy chống Pháp năm 1890 ...


Bà đứng lên đi ra cửa , cái lưng một đời quang_gánh cong gập xuống một lát mới nặng_nhọc uốn thẳng lên được .


" Tôi không dám nhắc đến tổ_tiên , chỉ mong một điều duy_nhất là thằng Nhã trở_về ... " .


Tôi không biết ở giữa thành_phố này có mấy căn nhà giống như nhà chị Khổng Lệ Hoà .


Giữa khu_phố khang_trang , sạch_sẽ , giữa những nhà_lầu cao_tầng , xe_cộ tấp_nập , mấy mẹ_con chị ở trong một cái chái nhà không điện , không nước .


Đến thăm , không cần tìm hỏi tôi cũng nhận ra cái khoảng tối đen giữa những căn nhà sáng_rực ánh điện , nhấp_nháy đèn màu , là nhà chị .


Chị Hoà vừa đi xin nước của hàng_xóm hứng đầy mấy cái lu để dọc một góc nhà , quây bao_tải làm chỗ cho con_gái tắm .


Đốm sáng duy_nhất là một cây nến cháy leo_lét , hắt quầng sáng vàng_vọt xuống trang nhật_ký chị đang nắn_nót viết .


Khi sáng , lúc gặp chị ở sân toà_án , thất_thần với quyết_định phúc_thẩm bắt_buộc phải trả lại nhà cho chủ , tôi đã không_thể tưởng_tượng được căn nhà mà chị bảo là mồ_hôi_nước_mắt của hai vợ_chồng lại thê_thảm đến thế .


Nhìn bên ngoài có_thể thấy cái đà ngang đã nứt võng xuống như sắp gãy đôi .


Nhìn bên trong không thấy gì ngoài sự bề_bộn , rách_nát .


Ấy vậy_mà căn nhà ấy chị cũng không được trú_chân nữa , nhưng câu_chuyện của chị lại còn buồn hơn cả căn nhà .


Chị Hoà có năm con thì cả năm chỉ có lớn mà không có khôn .


Vừa rẽ vào ngõ đã gặp mấy người có dáng_vẻ đàn_ông , đàn_bà ngồi ngẩn_ngơ , lê_la với mấy cái chai , mảnh nhựa nhặt được .


Đấy là con của chị đang đợi mẹ về cho ăn , chờ mẹ về cho tắm .


Ông chồng vì quá thất_vọng với những núm ruột của mình đã bỏ vợ , bỏ con .


Một_mình chị Hoà vào bệnh_viện làm_thuê , đi lượm ve_chai , lên tận Nông_trường Lê Minh Xuân nuôi vịt , trồng rau_muống ... để có tiền mua gạo .


" Chỉ mong có được chén cơm , phải tự_nguyện cắt điện , cắt nước vì không có tiền trả " .


Những vất_vả không_thể trông_đợi được vào con_trai , những nỗi đau không san_sẻ được cùng con_gái , chị gửi vào nhật_ký .


Những tâm_sự thật đắng lòng : " Hằng với Ti gây_lộn , làm khổ mẹ quá .


Khóc mãi , khóc suốt đêm cũng không hiểu được điều gì sẽ xảy đến ngày_mai ...


Mình ăn , ở sao cũng được , chỉ cầu_mong con mình có chén cơm , có chỗ chui_ra_chui_vào tránh nắng_mưa ... " .


Khách đến , chị tìm một băng ghế đặt trước cửa nhà vì bên trong không có chỗ nào để ngồi .


Chị kể về lần phải chạy xuôi_ngược khắp xóm vay tiền để đăng tin " tìm trẻ lạc " .


Đứa con_trai út được mấy chú bộ_đội phát_hiện khi một chiếc xe_tải cài số lùi , nó đang say_sưa ngủ dưới gầm .


Rồi chị kể cho tôi nghe nỗi khổ_tâm lớn nhất : " Ba đứa con_trai , hai đứa con_gái , tâm thì khờ mà thân thì lớn , chẳng dám đùm_túm chúng trong góc nhà như khi còn nhỏ .


Tôi phải năn_nỉ một người bà_con cho mấy đứa con_trai ngủ nhờ , sợ lỡ xảy chuyện ... " .


Cái chái nhà ấy gia_đình chị đã ở hơn 30 năm nay , đã trả tiền cho chủ cũ nhưng vì chưa hoàn_tất nên chưa được làm giấy_tờ , vẫn phải chịu tiếng ở nhờ .


Xin hợp_thức_hoá thì đuối lý , muốn mua lại thì không tiền , ra toà hai lần chị thất_thểu ra về với vai_trò người thua cuộc .


Chị Hoà đã gửi rất nhiều những lá đơn xin một căn nhà tình_thương , nhưng chị chỉ nhận lại nhiều quyết_định cưỡng_chế thi_hành án .


Một trong những lá đơn của chị đã đến với chúng_tôi .


Chúng_tôi đang suy_nghĩ , biết thế , chị lại quay sang an_ủi chúng_tôi : " Thôi , thế_nào chị cũng tìm được cách , như thuê một mảnh ruộng trồng rau nuôi mấy đứa .


Năm 1959 , những ngày đen_tối và quyết_liệt , khi cách_mạng miền Nam từ trong máu và nước_mắt , trong đau_thương và chết_chóc đang gượng mình đứng dậy , ra_sức chuyển đêm thành ngày .


Tỉnh_uỷ bí_mật Quảng_Nam , bấy_giờ thật_sự chỉ còn là một nhóm người đói_khát mà cháy_bỏng ý_chí và khát_vọng , đang náu mình trong một khu rừng sâu dưới chân ngọn núi Chúa .


Cái tỉnh_uỷ bí_mật ấy có một ban quân_sự .


Gọi là quân_sự , kỳ_thực chỉ là một nhúm vũ_trang mà số người đếm được trên đầu ngón tay , do anh Nguyễn Chơn phụ_trách .


Một đêm nọ , cái điện_đài ấy nhận được một bức_điện bí_mật từ Hà_Nội chuyển vào : " Trung_ương gửi cho các đồng_chí Quảng_Nam một_số súng bằng đường_biển .


Thuyền sẽ vào bến Hố_Chuối dưới chân đèo Hải_Vân .


Hãy cử người đón , từ đêm mồng một Tết_âm_lịch " .


Nguyễn Chơn được giao nhiệm_vụ đi đón chuyến vũ_khí đó .


Đêm ra ngồi trên những tảng đá hoang_vắng , tê buốt , chong mắt nhìn ra biển đen , sục tìm bóng_dáng một con thuyền .


Anh Nguyễn Chơn nói : Cho đến tận hôm_nay , tôi cũng không hề được biết những người tôi phải đi đón ngày ấy là ai .


Im_lặng một lúc lâu rồi anh lại nói : Có_lẽ chỉ có_thể đoán rằng những thuỷ_thủ đó chắc phải là người Quảng_Nam , hẳn quê một làng , một xã nào đó cũng quanh chân đèo này thôi , có_thể từng là dân đánh_cá rất am_hiểu biển_bờ núi_non ở đây , hẳn người_ta phải chọn những người như_vậy để đưa con thuyền bí_mật vào bến này ...


Ước đoán đó của anh Nguyễn Chơn bỗng gợi lên cho chúng_tôi một ý_tưởng : có_thể tìm ra , ít_nhất là đôi_chút dấu_vết của những người thuỷ_thủ vô_danh đã biệt_tích mãi_mãi ấy , ở đâu_đó trong các xóm_làng ven chân ngọn đèo này chăng ?


Và kỳ_lạ thay chúng_tôi tìm ra , không phải là một dấu_vết mà là một con_người .


Một thuỷ_thủ của chuyến đi đầu_tiên huyền_thoại ấy .


Một ngư_dân làng chài Nam_Ô hôm_nay : anh Huỳnh Ba .


Đó là một người đã hơn 60 tuổi , tóc muối_tiêu , chân_mày đã có sợi bạc .


Ngồi lẫn trong đám ngư_dân trên bãi biển hôm_nay thật khó nhận ra ở anh một nét gì đặc_biệt , thậm_chí anh còn có_vẻ hơi lẩn_khuất trong đám người ồn_ào .


Chỉ thật tinh mới có_thể dần_dần nhận ra điều này : anh không có hoặc là đã đánh mất đi nét tính_cách thường gặp phổ_biến ở những người dân biển : khoáng_đạt , ồ_ạt , liều_lĩnh , ồn_ào , ăn sóng nói gió , bạt_mạng .


Ở anh là sự trầm_tĩnh , suy_tính , cẩn_trọng .


Đôi mắt rất kín_đáo , luôn quan_sát , dò_xét , tính_toán .


Anh nói chậm và nhỏ , ít lời , như cân_nhắc từng lời nói ra .


Sự gan_dạ , có_thể là sự gan_dạ đến quyết_liệt , gan_lì ẩn sâu trong đôi mắt màu nâu đục nặng_trĩu suy_tư .


Tiểu_đoàn 644 , hay có_khi còn gọi là đơn_vị 759 , tức_là cái " tập_đoàn đánh_cá miền Nam " mạo_danh đóng ở cửa sông Gianh ngày ấy , tập_hợp toàn những con_người như_vậy đấy , không nhiều .


Một_số ra Bắc từ ngày tập_kết 1954 , một_số ở lại trong Nam , là đảng_viên được bố_trí nằm_vùng hoạt_động bí_mật trong lòng địch , rồi sau đó vượt_tuyến ra Bắc theo một mật_lệnh phát ra từ một trung_tâm chỉ_đạo nào đó mà chính họ cũng không hề biết .


Anh là đảng_viên , được bố_trí ở lại nằm_vùng .


Và giữa năm 1959 Huỳnh Ba nhận được lệnh bí_mật tìm đường vượt_tuyến , qua sông Hiền_Lương , ra Bắc ...


Anh trở_thành một trong những chiến_sĩ đầu_tiên của " tập_đoàn đánh_cá miền Nam " ở cửa sông Gianh .


Và bí_mật đóng thuyền : những chiếc thuyền đánh_cá hệt kiểu thuyền Quảng_Nam , ở Quảng_Nam người_ta gọi là ghe_bầu .


Ở " tập_đoàn đánh_cá miền Nam " tại cửa sông Gianh , người_ta khiêng , chất đống những thùng hàng bọc vỏ thiếc , những bó súng quấn vải dầu chống thấm .


Trên bến sông Gianh , 10 con_người , năm người đi tiễn năm người sẽ lên_đường .


Những cái nắm tay siết chặt , rất có_thể là lần cuối_cùng .


Cánh buồm được kéo lên , trắng nhờ trong đêm đen .


Chiếc ghe giả rời bến , lao ra khơi , lao vào đêm đen .


Bên chiếc máy điện_tín thô_sơ , một cô báo_vụ_viên đang hối_hả gõ nhịp máy .


Bức_điện viết : Gửi Tỉnh_uỷ Quảng_Nam , Thuyền rời bến 30 tết .


Anh Huỳnh Ba kể lại với chúng_tôi câu_chuyện năm xưa của anh trên một chuyến anh rủ chúng_tôi cùng đi biển đánh_cá .


Câu_chuyện được rì_rầm kể lại trên biển đêm yên_tĩnh .


Chúng_tôi có năm người : anh Nguyễn Xanh , quê Tam_Kỳ , về sau đã hi_sinh .


Anh Trần Mức , quê Quảng_Ngãi , về sau có về làm cán_bộ huyện_đội Mộ_Đức , Quảng_Ngãi , cũng đã hi_sinh .


Anh Huỳnh Sơn , người Thăng_Bình , đã hi_sinh .


Anh Nguyễn Nử , người Duy_Nghĩa , Duy_Xuyên , cũng đã hi_sinh .


Tất_cả chúng_tôi đều từng là thuỷ_thủ trong các đội thuyền chở vũ_khí bí_mật từ Khu 5 vào Khu 6 và Nam bộ thời chín năm chống Pháp .


Thời ấy chúng_tôi từng có kinh_nghiệm : ra đi vào đúng những ngày dông bão lớn , biển động hoặc những ngày tết .


Ấy là những lúc địch xao_nhãng tuần_tra trên biển .


Giờ_đây cũng vậy , ra đi đúng đêm 30 tết .


Đêm thứ nhất , tức đêm giao_thừa , đã phải vật_lộn với gió cấp 5 , cấp 6 .


Đến sáng mồng 1 thì trời xuống gió to hơn : cấp 7 , cấp 8 .


Khoảng 12 giờ trưa , bị gãy mất tay_lái .


Đến trưa mồng 2 thì gãy tiếp tay_lái thứ hai .


Sáng mồng 4 , tôi nhận ra đảo Lý_Sơn cách chừng 6 - 7 km .


Biển lặng thì dân Lý_Sơn đổ ra đánh_cá nhiều .


Tất_cả có 6 tấn : 500 kg vải , 400 kg nilông đi mưa và thuốc_men , chủ_yếu là thuốc chống sốt_rét .


Có một nguyên_tắc : tuyệt_đối không để hàng rơi vào tay địch ...


Đã bàn với nhau trước : chúng_tôi là thuyền đánh_cá , bị bão trôi_dạt vô đây .


Rồi đưa về Đà_Nẵng nhốt hai tháng rưỡi .


Lao Chí_Hoà đầy quá lại gửi qua lao Gia_Định .


Sau chuyến mở_đường đầu_tiên thất_bại , có một cuộc họp đã diễn ra bên tấm bản_đồ lớn , đất và biển miền Nam .


Rồi một bức_điện tuyệt_mật được đánh đi từ cơ_quan đầu_não tối_cao : Gửi Trung_ương Cục và tất_cả các tỉnh ven biển miền Nam , Các tỉnh tổ_chức cho thuyền bí_mật vượt biển ra Bắc , báo_cáo tình_hình bến_bãi , tình_hình địch bố_phòng ven biển và tuần_tiễu trên mặt_biển .


Một hành_trình mới xuyên biển lại bắt_đầu , từ phía Nam ra ...


Thanh_tra Bộ Y_tế cũng kiến_nghị Bộ Y_tế sắp_xếp lại hệ_thống các nhà phân_phối , nhất_là khâu bán_buôn nhằm hạn_chế kinh_doanh lòng_vòng làm nâng giá thuốc ; lập ngân_hàng_dữ_liệu giá thuốc ( giá thuốc cùng loại ở nước sản_xuất , ở các nước trong khu_vực ) để có cơ_sở quản_lý giá ; quản_lý khâu cung_ứng , sử_dụng thuốc tại cơ_sở khám chữa bệnh , trách_nhiệm của bác_sĩ kê đơn thuốc .


Tôi biết được Trần Thị Hoàng Phượng với tư_cách là chủ_biên của tờ Người Phụ_Nữ VN được các chị_em người VN ở các vùng_sâu_vùng_xa tại ĐL chuyền tay nhau đọc .


Hẹn gặp mãi nhưng tôi cứ phải chờ vì Hoàng Phượng bận túi_bụi với một núi công_việc : giảng_dạy cho các cô_dâu VN , nghiên_cứu_sinh , trợ_lý cho một giáo_sư tại Viện Nghiên_cứu trung_ương ĐL .


Cuối_cùng tôi cũng có được hơn một tiếng đồng_hồ gặp Phượng trong một quán cà_phê sau giờ cô lên_lớp .


Lấy chồng được hơn 10 năm nhưng mãi đến năm 2001 Phượng mới theo chồng về sống tại TP Đài_Bắc .


Năm 1998 Phượng đã có trong tay tấm bằng ĐH Luật ( khi còn ở VN , Phượng đã học tiếng Anh ở Trường ĐH Mở - bán_công TP. HCM ) .


Ban_đầu sang đây tôi hơi bị sốc bởi những câu_chuyện đau_lòng về những cô gái VN lấy chồng ĐL và gặp rất nhiều người VN làm vợ người ĐL đang phải đối_mặt với hàng_loạt khó_khăn trong sinh_hoạt hằng ngày , kể_cả sự kỳ_thị của xã_hội ...


Tôi nghĩ mình phải làm một cái gì đó để thay_đổi hình_ảnh các nàng dâu VN nơi xứ người Phượng tâm_sự .


Những ngày đầu thật gian_nan , cho_dù may_mắn lấy được người chồng trí_thức , biết chia_sẻ nỗi_niềm của vợ , nhưng chị vẫn phải chu_toàn phận làm dâu , làm vợ , làm mẹ .


Ngày đầu , đêm về là Phượng khóc vì quá_tải với hàng đống công_việc và bài_vở , con còn quá nhỏ nên có những lúc tưởng phải bỏ_cuộc .


Cho_dù đã tự trang_bị cho mình nhiều kiến_thức bên nhà nhưng qua xứ người mọi việc đều đảo_lộn , người_ta sử_dụng máy_tính và văn_bản đều bằng tiếng Hoa , mà dạo đó một chữ tiếng Hoa Phượng cũng không biết , vừa lên_lớp , vừa tự học nên thường thì một ngày học_tập của chị kết_thúc lúc gần 4 giờ sáng .


Ngày qua ngày , công_sức của cô gái nhỏ_nhắn đã được đền_bù xứng_đáng .


Ở trường đại_học , người_ta tổ_chức bình_chọn những SV nước_ngoài học_tập giỏi nhất để cấp học_bổng và phần_thưởng đó đã rơi vào tay Hoàng Phượng !


Gia_cảnh tạm ổn về mặt kinh_tế , việc học ngày_càng tiến_bộ , người ĐL đã nhìn cô gái Việt này bằng một ánh mắt khác .


Phượng bắt_đầu nghĩ đến thân_phận của những cô gái đồng cảnh_ngộ lấy chồng xa như mình .


Ngoài việc dạy tiếng Hoa và các kiến_thức phổ_thông khác , Phượng còn muốn trao_đổi kinh_nghiệm của một người đi trước hướng_dẫn người đi sau về nếp sinh_hoạt trong gia_đình , xã_hội và phong_tục tập_quán của người ĐL .


Phượng nói : " Bản_thân là phụ_nữ VN sang làm vợ , làm mẹ ở ĐL , tôi thấu_hiểu phần_nào những khó_khăn và cản_trở trong quá_trình hội_nhập trong một xã_hội mới .


Hơn_nữa những công_việc mà tôi đã làm là một vốn kiến_thức khá lớn cho việc nghiên_cứu của tôi .


Mỗi ngày Phượng đều có chương_trình lên_lớp giảng_dạy tiếng Việt đến ba nơi : Cục Dân_chính ĐL , Tổ_chức Eden , Cục Giáo_dục ĐL .


Các chương_trình giảng_dạy trên lớp Phượng tự thiết_kế làm_sao để các chị_em vừa học được kiến_thức lại vừa phù_hợp với những nhu_cầu cuộc_sống thực_tế của cô_dâu VN trong cuộc_sống nhà chồng hay sắp_sửa làm mẹ , làm dâu ...


Chị còn chịu trách_nhiệm chủ_biên và biên_tập chính tờ Người Phụ_Nữ VN , mỗi tháng ra một số 8 trang khổ A4 , nội_dung gồm nhiều kinh_nghiệm để giúp duy_trì hôn_nhân hạnh_phúc , nuôi dạy con_cái , nấu_ăn và những thông_tin , chính_sách có liên_quan đến người VN của chính_quyền ĐL ...


Do mới thành_lập từ giữa năm_ngoái và cũng chưa có kinh_phí , mỗi tháng nguyệt_san phát_hành được khoảng 1.000 tờ , chủ_yếu phân_phát cho các chị_em ở vùng_sâu_vùng_xa có thêm thông_tin để đọc .


Đến tháng sáu này Phượng sẽ kết_thúc khoá học thạc_sĩ và bắt_đầu viết luận_án với đề_tài Mối quan_hệ hôn_nhân trong một gia_đình có hai nền văn_hoá khác nhau .


" Tôi muốn những người hàng_xóm quanh tôi phải thay_đổi cách nhìn về người phụ_nữ VN , tôi không muốn họ coi_thường người VN mình .


tôi tin rằng những nghiên_cứu của mình về vấn_đề các cô_dâu VN sẽ khách_quan hơn người ĐL , bản_thân tôi cũng là cô_dâu VN , dùng quan_điểm mình đánh_giá sẽ khác cách nhìn của họ .


Đặc_biệt lại là của một người VN viết về vấn_đề xã_hội của ĐL ở ĐL .


Không chỉ các nàng dâu VN gọi Nguyễn Thị Diễm Quyên , 33 tuổi , bằng cái tên đầy thán_phục như_vậy , mà ngay chính phụ_nữ ĐL cũng dành cho chị những tình_cảm trân_trọng , bởi cửa_hàng chuyên bán thực_phẩm và các món ăn VN mang chính cái tên Diễm Quyên toạ_lạc trên đường Phước_Hoa nằm ở ngay lối ra của trạm xe_điện_ngầm Linh_Sơn .


Sang ĐL được 11 năm , Quyên bươn_chải qua rất nhiều nghề và cuối_cùng là kinh_doanh cửa_hàng bách_hoá , nơi từ ba năm qua đã là địa_chỉ quen_thuộc của các chị_em người VN , cả người bản_xứ và du_khách nước_ngoài .


Thực_đơn của quán ngoài tiếng Việt , Hoa còn có tiếng Anh và tiếng Nhật .


Hôm tôi đến , hai gia_đình Nhật và ba người châu Âu đang ngồi làm mấy tô phở tái , chả_giò chiên và thêm mấy cái gỏi_cuốn .


Quán bày_bán khoảng 200 món hàng thực_phẩm mà đến 80% là hàng_hoá từ VN gửi sang được chất đầy trên những chiếc kệ to_đùng .


Quyên bảo có những mặt_hàng nhờ người xách tay mang qua , có người bỏ_mối và có những mặt_hàng Quyên tự nhập bằng tàu_biển .


Ở đây gần như chẳng thiếu món gì của VN từ báo_chí , băng_đĩa_nhạc , mỹ_phẩm , thức_ăn khô , chả_giò , nem , nước_ngọt xá_xị Chương_Dương , phin cà_phê , hột_vịt_lộn ... thậm_chí cả bánh_ít và bánh_tét nhân đậu , nhân chuối cũng được mang từ VN sang và bán sạch ngay trong ngày .


Quyên bảo một ngày doanh_thu trung_bình của quán khoảng 15.000 đài_tệ và khách đến rất đông vào những ngày cuối tuần , không đủ bàn_ghế cho họ ngồi nữa , chị bảo muốn mở_rộng quán nhưng chưa tìm ra mặt_bằng thích_hợp .


Vị_trí cửa_hàng này tuy không nằm trong trung_tâm và khu_vực này cũng không có nhiều chị_em người VN nhưng lại có lợi_thế là nằm ngay nhà_ga tàu_điện_ngầm Linh_Sơn .


Quyên phân_tích : " Chị_em mình qua đây không rành đường_sá , lại không chủ_động được phương_tiện đi_lại nên dùng xe_điện_ngầm để đi mua đồ hoặc ăn_uống là tiện nhất .


Quyên bảo mỗi tháng tiền thuê nhà và điện nước hết khoảng gần 50.000 đài_tệ và cô phải nhờ thêm bốn chị_em khác làm phụ các công_việc , nhưng " tôi đang chuẩn_bị ký tiếp một hợp_đồng thuê luôn ba năm tới và tìm thêm mặt_bằng " .


Khách đông quá mà không_thể mở_rộng được mặt_bằng này .


Mở cửa_hàng , Quyên tự đứng ra nấu_nướng và bán hàng nhưng chỉ được sáu tháng chị đã phải mướn thêm người để giúp vì khách quá đông .


Hồi đầu mới qua chẳng biết nấu_nướng , chẳng biết tiếng , suốt ngày cứ sống bám vào nhà chồng .


Riết rồi thấy ngại nên tôi quyết_tâm chọn cho mình con đường riêng , kiên_trì học tiếng cho thành_thạo rồi học người này nấu món này , người kia nấu món kia , không ai biết thì lùng tìm mua sách về mà học .


Cho đến giờ , nói thiệt , với tay_nghề này tôi đi đâu cũng sống khoẻ ! , Quyên rất tự_tin bảo như_vậy .


Quyên bảo nếu tìm được mặt_bằng rộng_rãi hơn thì một trung_tâm ẩm_thực và mua_sắm hàng VN sẽ được hình_thành như một dạng siêu_thị chuyên_doanh .


Đó là ước_mơ và quyết_tâm của nàng dâu tuổi 30 .


Trong những ngày đi tìm " chân_dung " của những nàng dâu Việt nơi đất khách , tôi đã được nhìn thấy họ qua nhiều góc_cạnh , nhiều lăng_kính muôn màu , sáng có , tối có .


Tôi tin rằng những con_người mãnh_liệt đang vượt lên số_phận như Phượng , như Quyên vẫn còn khá nhiều và tôi vẫn đang tiếp_tục đi tìm những gam màu sáng như_vậy trong những ngày còn lưu lại nơi đất khách ...


Cách đây hơn bốn năm tôi đã biết thế_nào là cơn thịnh_nộ của biển .


Khi ấy vừa tốt_nghiệp đại_học , chưa tìm được việc_làm , tôi theo chân những người đồng_hương xuống biển tây mưu_sinh , xin đi làm thợ gàu ( làm tà_lọt phụ việc cho chủ ghe ) .


Ngày đầu_tiên đi biển tôi đã tưởng không bao_giờ còn gặp lại những người bạn thúng ...


Đó là vào mùa gió_chướng của năm 2000 , tôi được gửi đi cùng ghe với anh Sáu “ xà_lách “ tập làm thợ gàu .


Ngay đêm đầu_tiên ấy tôi đã biết thế_nào là sự nghiệt_ngã của nghề thúng mực .


Đúng 10 g đêm trời nổi gió ù_ù , kinh_nghiệm đi biển cho anh Sáu " xà_lách " biết sắp có dông lớn tới .


Anh vội nhổ_neo , nổ máy để đi vớt các bạn thúng .


Mới chỉ vớt được ba thúng của Xuân , Chơ và Hồ Duyến ( cả ba đều người Quảng_Bình nên thả thúng gần nhau ) thì cơn dông ập tới .


Gió xoáy rít từng cơn nghe vù_vù , từng đợt sóng cao như mái nhà vỗ ập vào chiếc ghe như muốn nuốt_chửng tất_cả .


Anh Sáu và ba bạn thúng may_mắn nhìn ra ngoài lo_lắng cho các bạn thúng khác còn chơi_vơi giữa cơn cuồng_phong .


Dông_tố mỗi lúc một lớn , anh Sáu kìm tay_lái cho ghe xuôi theo từng đợt sóng .


Thỉnh_thoảng từng chiếc thúng không rõ của ghe nào bay rạt qua trước mũi ghe theo từng đợt sóng cất lên với tốc_độ ghê hồn , tôi thoáng nhìn thấy gương_mặt người bạn thúng đó xanh_mét , miệng như muốn kêu cứu mà không nên lời , chiếc thúng đánh ầm xuống biển và mất_hút trong lòng đại_dương ...


Việc cứu nạn từ lúc nửa_đêm cho đến sáng hôm sau cũng chỉ vớt được bảy bạn thúng , phân_nửa còn lại vẫn biệt_tăm .


Anh Sáu cho ghe chạy vào đảo tiếp thêm nhiên_liệu rồi lại quay ra tìm_kiếm .


Từ hòn Nồm , sang hòn Dầu , bãi Ngang , bãi Mến ... ghe vớt thêm được năm bạn thúng đã ngất_ngư vì kiệt_sức .


Lúc ấy đã là 3 giờ chiều mà hai bạn thúng Bùi Văn Luyện quê Quảng_Bình và Trần Văn Nam quê Hà_Tĩnh vẫn chưa thấy bóng_dáng đâu .


Gần như tuyệt_vọng , anh Sáu cho ghe quay vào đảo .


Đến tối thì nhận được tin : " Thằng Luyện và thằng Nam bị bão đánh dạt vào hòn Sơn cách đấy hai giờ tàu chạy , đang được làng chài bên đó chăm_sóc ... " !


Vài tuần sau tôi quyết_định " giải_nghệ " lên bờ tìm vào đất_liền ... !


Anh Đặng Hoàng Lam , phó_chủ_tịch xã đảo An_Sơn ( Kiên_Hải , Kiên_Giang ) , khẳng_định : " Đa_số trường_hợp thiệt_mạng hoặc mất_tích trên biển đều là dân đi thúng .


Trước năm 2000 , hầu_như tháng nào xã cũng nhận được tin báo bạn thúng tử_nạn trên biển .


Còn bây_giờ đã đỡ hơn vì nhiều chủ tàu đi thúng đã biết sắm máy_bộ_đàm cho người dưới thúng , có tai_nạn hoặc sự_cố là chủ tàu biết mà tới ứng_cứu ngay , nhưng chỉ với trường_hợp sự_cố nhỏ , còn với cuồng_phong hoặc dông giật thì mọi phương_tiện liên_lạc đều vô_dụng " .


Trước cơn bão Linda số 5 ( 1997 ) , trên quần_đảo Nam_Du có hàng ngàn ngư_phủ đi thúng .


Sau cơn bão ấy số ngư_phủ theo nghề thúng giảm rất nhiều , không phải họ bỏ nghề mà là chết và mất_tích trong cơn bão .


Chỉ tính riêng trên hòn Lớn ( hòn Củ_Tron , xã đảo An_Sơn ) hiện chỉ còn khoảng 300 tay thúng .


Nhiều chủ ghe hành_nghề lâu năm trên đảo Củ_Tron cho biết mùa gió_chướng từ tháng tư đến tháng chín là mùa mực_ống , mùa mong_ước đổi_đời của những người bạn đi thúng , nhưng lại là mùa khủng_khiếp nhất của nghề thúng mực .


Trời đang nắng gắt , nhưng chỉ nửa tiếng sau là dông_tố ập đến như muốn nhấn_chìm tất_cả , có đêm hai cơn dông tới cách nhau chỉ vài tiếng đồng_hồ .


Những lúc như vậy các chủ ghe thường không kịp vớt thúng lên mà chỉ lo đối_phó với những con sóng cả để giữ thuyền không chìm , người trên thúng chỉ còn biết phó_mặc số_phận mình trong tay trời_đất .


Nhiều ngư_phủ cho tôi biết với kinh_nghiệm của họ , khi dông gió kéo tới họ tìm cách hạ buồm thật lẹ túm_tụm vào nhau , ba bốn thúng cột lại cùng nhau sẽ an_toàn , khó bị lật hơn .


Sau những đêm dông như vậy , thúng thường tan_tác mỗi người một nơi , người may_mắn trôi vào các hòn đảo , đất_liền , có người trôi sang tận Thái_Lan hay Philippines ... , nhiều người đã nằm lại với biển sâu .


Ông Nguyễn Văn Dũng ở bãi Ngự , Củ_Tron cho đến giờ này vẫn còn ân_hận vì cái chết mất xác của một bạn ghe tên Phạm Hồng Minh ( quê Bình_Thuận ) .


Ông Dũng kể lại : Hôm ấy tôi bị ốm nên giao cho con_rể làm tài_công .


Đêm ấy dông tới đột_ngột và lớn lắm , nhà ở trong đảo mà_còn bị sập nữa_là huống_gì cái thúng cỏn_con ngoài biển .


Thuyền_trưởng báo vào là thúng của Minh mất_tích , tôi tức_tốc cầm lái chạy ghe ra khơi tìm_kiếm .


Chạy cả ngày trời , khắp bốn hướng biển vẫn không tìm thấy gì .


Khoảng 4 giờ chiều thì gặp một chiếc ghe_lưới , họ kêu lại và cho biết là đang giữ một chiếc thúng không có người .


Nhìn thúng , tôi nhận ra ngay là thúng của thằng Minh !


Đám_tang Minh chỉ là một lễ truy_điệu của làng biển , không hình_hài , di_ảnh , anh_em bạn thúng mỗi người góp một_ít cùng với 4 triệu đồng chủ ghe phúng_điếu , tặng cho bốn đứa con nhỏ côi_cút , chưa đứa nào đủ tuổi để xuống ghe đi bạn .


Vợ Minh bị bạo_bệnh mất mới mấy tháng trước , Minh đi thúng chuyến này hi_vọng trúng mẻ mực ống về lo cái ăn , cái học cho bốn đứa con_thơ , vậy_mà ...


Nguyễn Văn , một tay thúng lão_luyện ở Nam_Du , tưởng đã bỏ_mạng trong đêm gió_chướng năm 1999 cũng kể : Đêm ấy cơn dông ập đến bất_ngờ , tôi chỉ kịp dùng dao chặt hết các sợi câu và dây neo để chống_chọi với sóng_gió .


Cơn dông quá lớn lại mưa tầm_tã khiến chiếc thúng chìm , tôi nghĩ khó thoát khỏi cái chết nên lấy dây cột chặt tay mình vào thúng để người_ta còn tìm thấy xác .


Tôi tỉnh dậy thì trời đã sáng , trên mình không còn mảnh vải che thân , đói và khát đến cùng_cực , khủng_khiếp hơn là nhìn thấy xác của những bạn thúng trôi vật_vờ trên biển ...


Đến khoảng giữa trưa , Nguyễn Văn gần như kiệt_sức thì một chiếc ghe_lưới nhìn thấy anh .


Khi được vớt lên ghe cũng là lúc anh thiếp đi , tỉnh lại đã thấy mình nằm trong trạm_xá .


Theo giới đi thúng , " lì đòn " nhất vẫn là năm ngư_phủ ở xã Lý_Vĩnh , đảo Lý_Sơn , họ đã trôi trên biển suốt năm ngày_đêm trước khi được tàu hải_quân cứu sống hồi tháng 12-2004 .


Thường thì với thảm_cảnh một mình một thúng trên biển , ngư_phủ chỉ chịu_đựng được 48 giờ ...


Không chỉ cuồng_phong , dông_tố , mà đời người đi thúng còn bị bủa_vây bao hiểm_nguy khi lênh_đênh một_mình trên biển .


Như trường_hợp Trần Văn Lợi , quê Quảng_Bình , đi ghe thúng đến tận Phú_Quốc câu mực .


Đêm đó ghe đến hòn Rậm_Rì , trong đêm_tối mịt_mù giữa biển khơi cô_đơn , một chiếc ghe_cào băng_băng chạy tới , ngư_phủ Lợi thấy nguy_hiểm đứng dậy cầm đèn_măngsông đưa lên cao và la lớn cho ghe_cào thấy nhưng đã quá muộn , chiếc ghe_cào đã vướng sợi dây neo và cuốn chiếc thúng cùng người ngư_phủ vào tận đáy biển sâu .


Vợ Lợi vừa mới sinh đứa con đầu_lòng tròn một tháng tuổi ...


Nhiều ngư_phủ kể với tôi rằng chỉ cần một sự_cố nhỏ như đứt dây_neo , rách buồm ... là sinh_mạng người đi thúng xem như " chỉ mành treo chuông " .


Trong những ngày lênh_đênh , tôi đã nghe nhiều ngư_phủ kể chuyện họ từng bắt_gặp những chiếc thúng vô_chủ mà trên đó là một cái xác chết khô đã nhiều ngày của người bạn_thúng vô_danh , họ chết vì khát , vì đói , kể_cả bị nướng sống dưới ánh nắng như_thiêu_như_đốt giữa đại_dương mênh_mông .


Chuyến xa_khơi lần này làm tôi chạnh_lòng nhớ về làng quê Hải_Trạch ven biển miền Trung , nhớ về cha tôi .


Nhớ cái làng Đức_Trạch cách quê tôi một con sông có những ngôi nhà sau một chuyến biển đã vắng bóng người mà ngày còn nhỏ tôi hay thắc_mắc họ đã đi đâu .


Cha tôi bảo những ngư_phủ đã tử_nạn trên biển .


Cha tôi cũng là một ngư_phủ nghèo , cả đời ông đã đem mạng sống của mình ra đánh_cược với biển_cả để nuôi bốn anh_em tôi vào đại_học , cao_đẳng .


Trái_tim người ngư_phủ sao lớn quá , lớn hơn cả những ngọn sóng bạc_đầu ...


Đổi lòng Hoạn Thư : Từ cuộc điện không lời thoại .


Bởi chuyện của Thư cũng rất nhẹ_nhàng và chẳng nên chuyện tí nào .


Đó là cách đây ba hôm , khoảng 8 g 30 tối , hai vợ_chồng Thư đang đọc sách và xem tivi thì chuông điện_thoại reo .


Nhưng khi chị thưa thì đầu dây bên kia có tiếng " dạ " đứt_quãng rồi im_lặng không trả_lời .


Giọng khó đoán nam hay nữ , trẻ hay già .


Có_lẽ họ không nhầm máy vì sau mấy lần Thư hỏi thì người đó mới dập máy .


Thư muốn các thám_tử theo_dõi xem anh Nhu , chồng chị , có bồ_bịch hay quan_hệ bí_ẩn nào không .


Thư đoán là không , bởi 20 năm từ khi yêu nhau đến khi thành vợ_chồng , Nhu chưa bao_giờ có tình_ý thậm_chí thái_độ cợt_nhả với người đàn_bà nào .


Vợ_chồng chị cũng chưa từng một lần mặt_nặng_mày_nhẹ với nhau .


Hạnh_phúc ấy Thư xứng_đáng được hưởng vì chị là một cán_bộ nhà_nước , có trình_độ .


Gái Hà_Nội nhưng chữ công_dung_ngôn_hạnh ít người bì kịp .


Thám_tử Toàn được giao ảnh , địa_chỉ nhà , cơ_quan anh Nhu để theo_dõi .


Toàn thật nhàn vì Nhu cứ ăn sáng ở nhà với vợ xong mới đến cơ_quan .


Hết bốn tiếng buổi sáng thì gọi cơm_hộp , uống nước văn_phòng và làm đến 6 g chiều thì đi thẳng một_mạch về nhà .


Tám ngày liền như_vậy , hợp_đồng của Thư tưởng như chấm_dứt thì buổi chiều định_mệnh ập đến .


Ban_đầu là một đoàn khách của cơ_quan Nhu đến .


Toàn theo Nhu đến ngã ba và định bỏ về thì anh giật_mình : Nhu không rẽ về nhà .


Người đàn_ông đó bất_ngờ phóng như ma đuổi , len_lách vào các ngõ tắt , đường ngang với thái_độ bất_thường .


Nơi Nhu dừng xe là một quán nước gần công_viên Lênin .


Chừng 5 phút thì một cô gái trẻ , ăn_mặc gọn_gàng , bịt khăn , đội mũ đi vượt lên phía trước và hơi ngoái đầu ra_hiệu với Nhu .


Nhu phóng xe lên , rồi cả hai hối_hả tiến ra ngoại_ô .


Đánh xe chạy thẳng vào nhà_nghỉ một_cách thành_thạo và họ dẫn nhau lên cầu_thang .


Toàn lập_tức chạy vào đăng_ký thuê phòng .


Anh phát_hiện : chiếc chìa_khoá cô gái cầm theo mang số 205 .


Nhưng vì Toàn tin Thư là người dịu_hiền , có văn_hoá và đủ bản_lĩnh kiểm_soát hành_vi , cảm_xúc của mình nên đã báo cho Thư .


Thư hơi hụt giọng nhưng vẫn ôn_tồn hứa với Toàn sẽ không đến nhà_nghỉ đó và cũng không nặng_lời với chồng .


Thế nhưng , Toàn chưa kịp quay xe về thì Thư đã có_mặt ở cửa nhà_nghỉ .


Chị đi một_mình và tiến thẳng vào lễ_tân xin thuê phòng .


Thư lên phòng 205 gõ_cửa và nói vọng vào với Nhu là vợ đến .


Nhu mặt cắt không còn hạt máu đổ gục cả thân_xác to_lớn xuống chân vợ .


Thư kéo ghế ngồi điềm_tĩnh đến lạnh người .


Mắt Thư sắc buốt như dao , mặt tím thâm lại trong hai hàm_răng nghiến bạnh quai_hàm .


Cái duyên_dáng , nhu_mì bỗng tiêu_tan thay bằng những tiếng rít ghê như rắn .


Chị gọi cô gái trong buồng tắm ra , nói ăn_mặc chỉnh_tề và ngồi xuống cạnh Nhu .


Họ khai : cô gái tên Liên , 25 tuổi , chưa chồng , gia_đình ở Hà_Nội , trình_độ đại_học , đang làm_việc tại một cơ_quan_hành_chính .


Họ đã quan_hệ với nhau năm năm nay và hoàn_toàn vì tình_yêu .


Họ cùng phải ký và điểm_chỉ vào bản nhận tội .


Xong việc Thư đạo_diễn cho hai người ôm nhau tình_tứ , cúi đầu nhận tội và cùng ký giấy , điểm_chỉ để Thư chụp ảnh .


Gấp tờ giấy , cất máy_ảnh , Thư điềm_nhiên xuống lễ_tân trả tiền và tươi_cười nói là người mình hẹn không đến được .


Thám_tử Toàn ở phòng bên cạnh chứng_kiến từ đầu đến cuối và không_thể phản_ứng gì .


Một người đàn_ông đến công_ty thám_tử hỏi xem có phải vợ mình đã thuê công_ty này theo_dõi ông_ta không !


Nếu không thì ông ta thuê thám_tử theo_dõi vợ .


Người đàn_ông này chính là Nhu , chồng Thư .


Nhưng Thư không_thể lấy lại được thăng_bằng và Nhu biết vợ mình đang âm_thầm tìm cách trả_thù Liên .


Vì_vậy Toàn cũng không xác_nhận Thư đến thuê thám_tử và cũng không ký hợp_đồng với Nhu .


Nhưng là người trực_tiếp nhìn thấy bản_chất không che_giấu của Thư , Toàn luôn nghi_ngại sự ghê_gớm của con_người này và cảm_thấy trong ánh mắt người đàn_bà này đang nung_nấu một sự thù_hận rất hung gở .


Nếu có một hậu_quả không lành nào đó xảy ra , Toàn sẽ thấy mình có lỗi bởi anh đã cho Thư biết địa_chỉ của nhà_nghỉ mà Nhu - Liên đang ở .


Anh đã để Thư phải tận_mắt chứng_kiến sự phản_bội và đặc_biệt chị ta có trong tay tờ giấy nhận tội ngoại_tình của hai người ...


Ngày_mai Toàn phải là người tháo ngòi_nổ của quả bom này sao cho không một ai phải mang thương_tích .


Đòi lại một cuộc_đời : Đứa con bị đánh_cắp .


Chuyến bay sang châu Âu phải hoãn lại do thời_tiết xấu .


Xuống xe , chị ngạc_nhiên thấy cổng biệt_thự không khoá .


Theo lịch , hôm_nay người giúp_việc về quê ; Tùng , con_trai chị , đi học .


Trong sân hai chiếc môtô cỡ lớn dựng ngỗ_ngược bên thềm .


Lần theo vết giày hằn trên thảm_đỏ , Hằng lên tới phòng con_trai .


Cửa khép hờ vẳng tiếng thều_thào , chửi tục và sặc_sụa mùi khét .


Hằng ghé_mắt và choáng_váng muốn đổ gục xuống thềm : thằng Tùng - đứa con_trai duy_nhất của chị - đang gí mũi hít thứ khói trắng bốc lên từ mảnh giấy kẹo cao_su do một thằng tóc đỏ như ma_trơi đưa sát mặt .


Tùng lim_dim nuốt khói , uống một ngụm coca rồi nằm vật ra nền thọc tay vào bụng gãi_gãi .


Thằng thứ ba ấn vào miệng Tùng điếu thuốc_lá cháy đỏ .


Biệt_thự , đôla , bất_động_sản , công_ty ... - những thứ làm thiên_hạ phải khuất_phục chị , nay đã thành vô_nghĩa .


Hằng đến công_ty thám_tử với yêu_cầu " đòi lại đứa con " cho chị .


Cuộc họp bất_thường của Công_ty điều_tra & bảo_vệ V được giám_đốc Vinh mở_đầu bằng câu giới_thiệu : nhiệm_vụ lần này sẽ lớn gấp nhiều lần về thời_gian , độ công_phu cũng như chi_phí .


Chỉ duy_nhất một người nhận nhiệm_vụ và đó phải là một người điềm_tĩnh , hiểu_biết xã_hội , sống nghiêm_túc , kỷ_luật , biết tiếng Anh ... nhưng lại có tính_cách , kiến_thức và lứa tuổi của một sinh_viên ; đặc_biệt phải là một tấm_gương mẫu_mực trong cuộc_sống .


Các thám_tử ngỡ_ngàng hơn khi người được chọn là một sinh_viên vừa ra trường mới vào làm_việc được ba tháng .


Đó là Tuấn , chàng thư_sinh người Hà_Nội lành như ngụm nước mưa .


Ấp_úng trong phòng giám_đốc , Tuấn không biết cần hỏi gì cho đủ .


Giám_đốc Vinh vỗ vai nói : " Tất_cả những điều tôi nói trong cuộc họp là đúng .


Nhưng thật_ra cậu chỉ cần thực_hiện nhiệm_vụ là làm một người bạn tốt , làm một thanh_niên có chí_hướng là đủ " .


Năm ngày liền Tuấn nằm lì một chỗ nghiên_cứu , tìm_hiểu về lý_lịch , tính_cách , sở_thích , những mối quan_hệ , nơi lui_tới ... của một người trạc tuổi mình .


Mẹ Tùng chấp_nhận mặc_cả của con_trai là mua cho nó một chiếc / .


Đổi lại Tùng phải học tiếng Anh để sắp tới du_học ở Úc .


Nếu Tùng học được hai tuần nghiêm_túc thì mẹ mua xe .


Sau hai tháng học tử_tế mẹ sẽ chính_thức sang_tên xe cho Tùng .


Tốt_nghiệp khoá học sẽ còn nhiều phần_thưởng nữa , thậm_chí là xe_hơi .


Chịu được bốn ngày thì Tùng quá_sức định phá " hợp_đồng " với mẹ , nhưng đúng hôm đó lại nhìn thấy con / đẹp như công_chúa cứ lượn_lờ ngay ngoài ngõ , đành cắn_răng chờ 10 ngày nữa .


Chiều đó mẹ Tùng nói : " Sợ con buồn , mẹ gặp được một cậu con_trai người bạn cũng đang tìm thầy học tiếng Anh .


Tùng OK - đánh_bạn với thằng nào cũng được , có xe tính sau .


Hải học nghiêm_túc , kiệm_lời , ít giao_lưu .


Khi Tùng định lấn_át , Hải điềm_nhiên nhìn thẳng vào mặt Tùng tỏ_vẻ cứng_rắn nhưng không thách_thức , không thù vặt .


Hải bày cho Tùng cách học , cách truy bài khá thú_vị và hiệu_quả .


Tóm_lại Tùng thấy Hải vô_hại , dễ gần và có_ích trong chừng_mực nào đó .


Biết Tùng sắp trốn học gặp bọn Thắng " trắng " , Hùng " mặt đá " để khoe và tư_vấn , Hải bám theo .


Vừa đánh xóc_đĩa ở ngõ rắn_lục ( ngõ Chợ - Khâm_Thiên , Hà_Nội ) ra thì Tùng thấy Hải đang chằm_chằm nhìn cậu .


Hải cười , khẽ gật và ghé vào quán nước ngồi tỉnh_bơ .


Hôm đó về nhà Tùng rất ngán mẹ biết tin này .


Điều đó đồng_nghĩa với việc vi_phạm hợp_đồng và / sẽ chỉ là giấc_mơ .


Như người có lỗi , Tùng học rất chăm_chỉ , nghiêm_túc và liên_tục đón lời Hải .


Trong thời_gian chờ mẹ sang_tên , Tùng vẫn học khá tử_tế .


Hải và chị Hằng tìm mọi cơ_hội để xây_dựng tình_cảm cho hai thanh_niên .


Thỉnh_thoảng học khuya , Hải ngủ lại với Tùng .


Có bữa mẹ Tùng mời cả thầy_giáo và hai thằng cùng ăn tối .


Có hôm Hải rủ Tùng đi câu , dã_ngoại , chơi thể_thao ...


Ví_dụ : đi câu thì Hải kể cho Tùng nghe tích Lã Vọng câu cá , thơ câu cá của Nguyễn Khuyến , những bậc anh_hùng ở_ẩn buông câu quên đời ...


Khi dã_ngoại thì đến chùa , đình , danh_lam nào Hải cũng có những mẩu chuyện sâu_sắc hay dí_dỏm để kể .


Hải từng bước lấp đầy khoảng_trống thời_gian , không_gian và tình_cảm của Tùng .


Một hôm biết Tùng sắp sẵn kế_hoạch trốn học đến gặp bọn Thắng " trắng " , Hải kéo Tùng đi ăn nem ở phố Cầu_Gỗ .


Tùng sửng_sốt và thấy một niềm hạnh_phúc chưa bao_giờ cậu có .


Đã chấp_nhận học thì đừng để thầy chê ...


Những lúc Tùng muốn thể_hiện chất " yêng_hùng " bằng đua xe , cà_khịa với thanh_niên trên phố làm oai , Hải làm cho Tùng hiểu muốn trở_thành người đàn_ông không đáng xấu_hổ thì trước_hết đừng làm người_thân thất_vọng .


Những lúc Tùng khen thằng này đầu_gấu , thằng du_côn kia chơi đẹp , Hải lại nói phẩm_giá của bản_thân , gia_đình Tùng khác hẳn với bọn trộm_cướp , đừng so_sánh .


Những lúc Tùng nhớ ma_tuý , nhớ tốc_độ thì Hải cười_nhạt .


Tùng khó_chịu nhưng cũng rất xấu_hổ và quyết_tâm nhịn .


Hải cho Tùng thấy Tùng cũng là một thanh_niên bản_lĩnh và tử_tế .


Hôm Tùng nhận giấy_tờ xe mẹ trao , công_ty thám_tử lập một kế_hoạch công_phu với sáu vai_diễn đón tại đầu đường Thanh_Niên cắt Yên_Phụ .


Tùng liên_hoan , kẹp thêm ba tên côn_đồ phóng như xé gió .


Vừa dừng lại thì một xe đi ngang quệt vào / của Tùng .


Đang hùng_hổ thì không ngờ đó là bọn du_đãng toàn thằng to như con tượng , xăm trổ đen người , ùa ra xâu_xé .


Lũ bạn hảo_hán của Tùng bỏ chạy hoặc câm_như_hến .


Bất_ngờ Hải đến , chắn ngang mặt lũ cô_hồn .


Không nhiều lời , bọn chúng rút tuýp_nước , vỏ_chai vồ lấy Hải .


Như phim Hong_Kong , Hải tung chân đá lật hàm , đấm móc ngược chấn_thuỷ , hạ hai đối_thủ trong vòng 3 phút .


Lũ côn_đồ gầm lên hô nhau rút phóng_lợn ( dao chọc_tiết lợn ) , mã_tấu lao đến .


Hải chộp tay một thằng bẻ quặt , chặt đánh khấc một cái rồi đẩy giúi trở_lại .


Thằng mặt lợn , mắt trâu , to như hộ_pháp nhăn_nhó , oằn người kêu_la ầm_ĩ .


Hải điềm_tĩnh tra chìa_khoá , nổ xe đưa Tùng về .


Từ đây mọi việc_làm , suy_nghĩ bình_thường của Tùng , Tùng đều có thói_quen xem_xét lại ...


Tùng luôn nhìn thấy những cái mốc phấn_đấu ngay phía trước và tự_tin mình đủ sức ...


Qua sáu tháng học tiếng Anh , Tùng đã quyết_định cùng Hải sang Úc ôn thi vào đại_học .


Xung_quanh nghề_nghiệp nơi " rừng trong phố " của họ có những câu_chuyện nhớ_đời !


Căn phòng đơn_sơ của tổ nuôi thú chỉ chừng 15 m² nhìn ra chuồng hổ , trên bàn là năm chiếc đuôi công óng_ánh .


Bốn bức tường toàn tranh về các loài thú .


Có đủ cả thuốc_men , dụng_cụ thú_y và các loại sách chuyên_ngành .


Từ khi là một cô_gái 25 tuổi , thạc_sĩ thú_y Mai Quế Tiệp đã về đây công_tác .


Và đến nay đã hơn 30 năm chị gắn_bó tuổi_xuân của mình với hổ , báo , voi , sư_tử ...


Ngày đầu_tiên vào chuồng thú cũng là lần đầu_tiên trong đời chị chạm_trán chúa_sơn_lâm .


Rồi đến con voi dữ bị trướng bụng , con gấu bị lao ... , cứ như thế hàng chục con ác_thú đã qua bàn_tay " mẹ " Tiệp chăm_sóc .


" Đông , Bin , My ... ngoan nào , mẹ đây mà " .


Bàn_tay chị xoa_xoa trên đầu con mãnh_thú to như bò mộng .


Hai con hổ vằn đen mượt như nhung , nhe răng gầm vang sung_sướng .


Tất_cả những con vật nuôi ở đây dù dữ_dằn đến mấy cũng đều được gắn cho những cái tên thân_thuộc .


Mùa xuân năm 1998 , con Đen và con Đông đã đủ tuổi , đến thời_kỳ động_dục .


Chuyện cho hổ sinh_sản trong vườn thú không phải là mới ở các nước khác trên thế_giới , nhưng ở ta xưa_nay chưa từng có .


Cả vườn thú chỉ có hai con , nếu lỡ chúng cắn nhau bị thương hoặc chuyện xấu nhất xảy ra thì biết lấy gì bù_đắp .


Chị đặt cả sự_nghiệp của mình lên hai con hổ .


Quyết_tâm làm nhưng chị và anh_em trong vườn thú vẫn phải tính cả phương_án đề_phòng .


Giờ G đã điểm , gậy_gộc , nước , lửa ... sẵn_sàng để tách chúng nếu xảy ra " song hổ đấu " .


Con Đông ầm_ầm lao tới , " thời_kỳ động_dục của thú_dữ thì khủng_khiếp lắm " .


Con Đen chạy quanh chuồng , rồi nó cũng dừng lại chịu giao_phối .


Chú hổ do chính bàn_tay các " bà_đỡ " vườn thú Hà_Nội đã ra_đời .


Nhưng hổ mẹ không có nhiều sữa , ngày các chị các anh đưa nó ra nuôi bộ thì đã quá muộn , nó còi dần rồi chết .


Các " mẹ " buồn như mất đi đứa con của mình .


Vài năm trước , vườn thú Hà_Nội nổi_tiếng với câu_chuyện về chú hổ Lâm_Nhi .


Ba năm trước , Lâm_Nhi về mới có 30 kg .


Lâm_Nhi được đưa về từ một cánh rừng ở Huế sau một vụ buôn_bán động_vật trái_phép không thành .


Chữ " My " mà những cô nuôi dạy hổ đặt , theo tiếng Anh có nghĩa là " của tôi " .


Đó như một lời nhắn_nhủ : chú hổ Lâm_Nhi là " tài_sản " của mỗi người .


Nay Lâm_Nhi đã lớn , nỗi đau về lần đầu_tiên cho hổ mẹ sinh_sản không thành chưa nguôi_ngoai , một quyết_định táo_bạo nữa đã được đưa ra : cho Lâm_Nhi giao_phối .


Mẹ tròn con vuông , " sản_phẩm " của Lâm_Nhi là bốn hổ con béo tròn béo trục nay mới qua thôi_nôi được vài ngày .


" Ngày_ngày đối_mặt với thú_dữ , nghĩ đến ngày mình không thường_xuyên gặp chúng nữa chắc sẽ buồn lắm " - chị Tiệp bùi_ngùi .


Chỉ một năm nữa thôi , đến tuổi nghỉ hưu , chị sẽ phải chia_tay bầy thú mà mình chăm_bẵm hàng chục năm , phải chia_tay chú voi Pha_Lang đã gần trăm tuổi ...


Chính nhờ lòng yêu nghề mà những người nuôi thú đã vượt qua được những đe_doạ cả đến tính_mạng .


Những con vật nuôi dù ít_nhiều đã được thuần_hoá nhưng vẫn chưa_thể quên bản_năng hoang_dã của chúng .


Bàn_tay chú Ước giờ vẫn còn vết sẹo chạy dài , gân bàn_tay đã bị cắt bởi chỉ một lần không để_ý , khi mọi người tiêm cho con Đen , đầu nó nằm lệch về một bên , chú đã đặt lại cho ngay_ngắn .


Không ngờ đúng lúc thuốc_mê nhạt , theo phản_xạ hai nanh con thú cắm phập xuyên tay .


Chị Tiệp phải lấy tay bóp vào yết_hầu nó mới nhả ra .


Hậu_quả là chú Ước phải mang vết sẹo trên bàn_tay phải suốt cuộc_đời .


Khi một quản_tượng bớt năm quả dứa trong khẩu_phần của nó , A_Khâm đã huơ vòi quấn , phì_phì đe_doạ khi anh lại gần .


Chỉ khi số dứa tiêu_chuẩn được đảm_bảo , " hoà_bình " mới lập lại .


Chị Vũ Thanh Thuỷ không_thể quên được lần bị ngựa bổ .


Khi chị vào tiêm thuốc cho nó , lúc quay ra thì con ngựa hung_hăng lấy đầu bổ vào khiến chị ngã sấp xuống rồi còn bồi thêm một phát vào vai .


Chúng_tôi hỏi : " Chị hãi nhất con vật nào ở vườn thú này ? " .


Chị đáp ngay : " Ngựa ! Vì nó nhớ quá dai .


Mỗi lần thấy mình cầm kim_tiêm là nó lại gừ_gừ đe_doạ " .


" Thế còn con vật chị yêu_thích nhất ? " .


Tuy_nhiên con vật nào cũng vậy cả thôi , phải hiểu chúng , chăm_sóc chúng đúng mức thì dù có dữ_dằn chúng cũng sẽ trở_nên thân_thiện và đáng yêu hơn " .


Khi vào quét chuồng , nó vượt qua song sắt khép hờ lao vào anh .


Người và thú vật nhau , anh lê được ra đến cửa , người bê_bết máu .


Hổ đang say mồi , bỗng từ đâu một đàn bồ_câu sà xuống , con hổ thấy mồi mới , bỏ anh lao về phía đàn bồ_câu .


Anh thoát khỏi miệng hùm trong gang_tấc .


Dù những câu_chuyện kinh_hoàng ấy để lại những ấn_tượng sâu_đậm , song lưu lại nhiều hơn cả trong các anh , các chị chính là những kỷ_niệm đẹp mà chỉ những ai yêu_thương loài vật và coi việc chăm_sóc , bảo_vệ chúng là sự_nghiệp của mình mới có được .


Một chiếc xe_hơi bóng_lộn trườn qua trườn lại con đường nhỏ vào xã Minh_Khai ( huyện Từ_Liêm , Hà_Nội ) rồi quặt thẳng vào cổng trung_tâm .