Sức hấp_dẫn của lớp_học là do sức quyến_rũ của những con_chữ đẹp , nhưng cũng là bởi cung_cách dạy_dỗ , đối_xử của vợ_chồng Tuấn - Lý đối_với người học , nhất_là các em nhỏ_tuổi .


Trong lớp_học không có sự doạ_dẫm , đe_nẹt mà chỉ có sự ân_cần , trìu_mến .


Thầy , trò thân_ái trong từng động_tác nhỏ khi viết chữ .


Tôi chưa thấy ở đâu người thầy kiên_nhẫn sửa từng lỗi nhỏ trong từng nét chữ của trò như ở đây .


Cứ mỗi khi thấy nét bút của các trò hơi to hơn một_chút là Tuấn lại cặm_cụi mài lại ngòi_bút , sao cho không quá trơn để trò dễ điều_khiển , nhưng cũng không gai quá làm rách giấy .


Lý lúc thì ân_cần sửa tư_thế ngồi cho người này , lúc thì viết mẫu lên bảng cho người khác .


Cả buổi dạy , đôi vợ_chồng họ không lúc nào ngơi_nghỉ nhưng nét mặt luôn tươi , giọng nói luôn nhẹ_nhàng .


Nội_dung các bài viết để luyện chữ cũng được Tuấn chọn_lựa rất cẩn_thận từ nhiều nguồn khác nhau , phù_hợp từng lứa tuổi , hấp_dẫn mà có tính giáo_dục cao .


Biển_Chết đón_nhận và giữ lại riêng cho mình mà không chia_sẻ nên nước trong biển trở_nên mặn_chát không một loài cá nào sống nổi .


Biển_hồ Galilê cũng nhận nguồn nước từ sông Giordan rồi từ đó tràn qua các hồ nhỏ và sông_rạch , nhờ vậy nước trong biển_hồ này luôn sạch và mang lại sự sống cho cây_cối , muông_thú và con_người ...


Ðấy là một đoạn trong số những bài viết ngắn mà Tuấn dùng để luyện viết chữ đẹp cho các học_viên nhỏ_tuổi .


Quả_là một đoạn văn hay và đầy tính giáo_dục .


Không chỉ có thế , Tuấn sẵn_sàng dạy miễn_phí cho các học_sinh có hoàn_cảnh khó_khăn .


Sài_Gòn mùa hè năng_động cũng níu chân SV xa xứ ở lại mưu_sinh kiếm sống .


Họ có_mặt ở khắp nơi , làm cần_mẫn , năng_nổ và chuyên_nghiệp như đã vào đời từ lâu lắm .


Đã ba mùa hè liên_tiếp , Văn Cường ( sinh_viên ĐH Nông_lâm ) vẫn “ ở lì ” trong miền Nam .


Dù ba_mẹ viết thư giục về mãi , mỗi năm Cường chỉ về nhà ( Hà_Nam ) một lần vào dịp tết .


Vừa thi xong , Cường xin vào làm trong một cơ_sở sản_xuất thức_ăn gia_súc của trại thực_nghiệm ĐH Nông_lâm .


Hôm gặp lại Cường , tôi không nhận ra vì anh_chàng “ ngụy_trang ” bằng cái khẩu_trang to_tướng dày hai , ba lớp .


Một ngày Cường làm bảy tiếng , mỗi tiếng được 7.000 đ , tính ra mỗi ngày trừ tiền ăn cũng được hơn 30.000 đ .


Hầu_như anh_chàng “ ôm sô ” tất_cả các khâu : sàng cám , cân , đóng bịch , dồn hàng vào bao ... Cường bảo có ngày hàng về nhiều quá phải tăng ca đến 8 g tối mới “ mò mặt ” về phòng trọ - cái phòng trọ vẻn_vẹn gần 10 m² chứa ba “ tên ” SV mà “ chỉ cần dựng chiếc xe_đạp và kê thêm cái bàn học là chật_ních , chỉ đủ chỗ lách vào giường ! ” .


Được một người bạn giới_thiệu , tôi đến gặp Sơn ( ĐH Mở - bán_công , Q. 3 ) khi Sơn vừa đi làm về .


Có_vẻ hơi ngại_ngần khi nói_chuyện với tôi trong bộ_đồ còn “ vương_vấn ” mùi sơn hăng_hắc , Sơn cho biết mình là con út trong một gia_đình có bảy anh_chị_em .


Chàng SV quê Bác ( Nghệ_An ) khá hiền và ít nói , cứ cười khi tôi hỏi_thăm về công_việc .


Sáng 7 g đã vọt qua Q. 6 , đến 5 g chiều mới mò về phòng trọ ở Q. Phú_Nhuận .


Có ngày tăng ca phải tới 8 , 9 giờ tối .


Sơn cho biết : “ Mình pha sơn nước , loại PU đó .


Phải có kinh_nghiệm làm_việc và độ tinh_nhạy của con mắt thì màu sơn mới chuẩn .


Mới_đầu đâu làm được , lâu rồi học_hỏi cũng quen , bây_giờ mấy anh cùng nhóm cho rằng tay_nghề của mình đã có_thể kiếm sống đủ ngày ba bữa ” .


Sơn cho biết đã đi làm công_việc này hơn ba mùa hè , hè làm thì vô năm đủ tiền đóng học_phí một kỳ , học_phí kỳ còn lại Sơn “ chạy_sô ” thêm nghề khác .


Gặp cô bạn Hà_Tĩnh Bùi Thị Hà ( ĐH KHXH & NV TP. HCM ) đang bán xôi trước cổng Khu_chế_xuất Linh_Trung , tôi ngạc_nhiên : “ Ủa , hè sao không về nhà ? ” .


Hà cười nhỏ_nhẹ : “ Có năm nào về đâu ” .


Hà kể trước_đây mỗi ngày nấu bán được 14 - 15 kg nếp , gần đây bảo_vệ đuổi dữ quá nên chỉ dám nấu 6 - 7 kg , bán tới 7 g 30 là hết veo , mỗi ngày lời cũng được 30.000 đ .


Tôi định hỏi tiếp thì một tốp công_nhân ào tới mua làm Hà gói không kịp .


Có người đợi lâu quá , bỏ sang hàng khác .


Chợt những người bán hàng rong nháo_nhào chạy , tôi ngơ_ngác chưa kịp hiểu chuyện gì thì Hà đã nhanh_chóng bê “ gia_tài ” của mình là thau xôi với chiếc ghế nhựa , vừa nhớn_nhác tìm đường chạy vừa nói như hét : “ Bảo_vệ tới đó ! ” .


Khi đã bình_yên trở_lại , Hà đặt thau xôi xuống , kể : “ Mình còn đi làm thêm ở nhà_hàng nữa đó .


Làm ngày chủ_nhật thôi , nhưng được 70.000 đ .


SV mà , không làm thêm thì ... chết đói ! ” .


Có những giọt mồ_hôi và cả những dòng nước_mắt .


Nhưng rồi tất_cả khó_khăn , bỡ_ngỡ cũng vượt qua để họ có_thể đủ sinh_sống , góp chút công_sức giúp cha_mẹ bớt nhọc_nhằn , vất_vả hơn nơi quê nhà khốn_khó .


Dương Thị Thanh Hương - quê Bình_Định , SV năm 4 ĐH dân_lập Kỹ_thuật công_nghệ - là một trong rất ít nữ giám_sát ( supervisor ) của Trường Anh ngữ quốc_tế SITC ( Q. Bình_Thạnh ) .


Mùa hè , Hương quản_lý “ đám ” SV năng_động ( gần 50 người ) làm tại đây .


Bù lại , thu_nhập của Hương cũng “ kha_khá ” , không_những tự trang_trải , hằng tháng Hương còn đều_đều gửi tiền về quê giúp hai em ăn_học .


Nhiều bạn còn dành_dụm tiền để hè này đi học thêm ngoại_ngữ , tin_học ... , “ để ra trường có cái bằng đi làm chớ .


SV không nói nổi một câu tiếng Anh thì xấu_hổ lắm ” .


Tôi hỏi : “ Mùa hè không về nhà có nhớ không ? ” .


Nhưng dần_dần cũng phải quen ” , tâm_sự của Diễm Hương cũng là tâm_sự của nhiều bạn .


Nhưng nỗi_niềm của người con xa xứ không_thể giấu được sau những nụ cười , những đôi mắt đượm buồn , phảng_phất những ưu_tư trăn_trở .


Xuân Nghị thổ_lộ : “ Ai bảo mình không nhớ nhà ?


Con_trai mà , có nhớ thì cũng giữ trong lòng thôi .


Mình thích sống ở thành_phố này vì có nhiều cơ_hội thăng_tiến , có_thể phát_triển được khả_năng kinh_doanh và hiện_tại mình đang có những mối quan_hệ rất tốt .


Có những khu phòng trọ SV tôi đi qua ban_ngày vắng_hoe vì SV ngược_xuôi tìm việc , song đêm về điện sáng_trưng , rộn_ràng !


Cái không_khí chộn_rộn lúc chập_tối ấy được một lát đã chìm vào bóng đêm yên_lặng cùng giấc_ngủ an_lành sau một ngày bươn_chải .


Minh Quân - SV năm 1 ĐH Luật - kể : “ Nhiều đêm về mệt quá , chẳng tắm_táp ăn_uống gì hết , “ lết ” lên giường đánh một giấc .


Sáng dậy cuống_cuồng đi làm vì trễ giờ ! ” .


Nhìn những khuôn_mặt già_dặn , rám nắng , những bàn_tay chai_sần , những dáng đi vội_vã , tôi cảm_thấy trước_mắt họ là những ngày_mai hứa_hẹn đón chờ …


Có một giai_thoại đồng_quê : " Cậu_bé nhìn dòng suối trước nhà và hỏi cha : Suối chảy về đâu , thưa cha ?


Con lại hỏi : Ra sông rồi chảy đi đâu nữa ?


Hết biển rồi hoà vào đại_dương mênh_mông ... " .


Hành_trang của những người trẻ hôm_nay luôn bắt_đầu từ những dòng suối nhỏ , vượt bao ghềnh_thác để vươn ra biển lớn ...


Có một thời trên các phương_tiện thông_tin đại_chúng VN liên_tục xuất_hiện những lời giới_thiệu đầy tự_hào về những " copywriter " ( người viết lời quảng_cáo ) của các công_ty , tập_đoàn nước_ngoài : công_việc hứng_thú , thu_nhập cả ngàn đô chỉ từ một ý_tưởng ...


Tưởng_chừng như đơn_giản , vậy_mà khi trao_đổi với các doanh_nghiệp này về " chỗ đứng " của người VN trong nền công_nghiệp quảng_cáo thì : vai_trò của copywriter người Việt chỉ dừng lại ở mức " dịch lời quảng_cáo " .


Nếu chủ_động hơn , họ cũng chỉ đi đến 80% ý_tưởng ban_đầu của mình bởi quyền quyết_định một sản_phẩm quảng_cáo cuối_cùng thuộc về các " creative director " ( giám_đốc sáng_tạo ) .


Mà những người nắm quyền quyết_định một slogan của các sản_phẩm vẫn là " độc_quyền " của người nước_ngoài .


Đã có lúc nhiều công_ty , tập_đoàn nước_ngoài nói thẳng với những công_ty môi_giới nguồn nhân_lực cao_cấp VN rằng : với một vị_trí công_tác , tôi có_thể trả 10.000 USD cho một nhân_sự đến từ nước_ngoài , nhưng chỉ 1.000 USD cho người VN !


Nhưng ai sẽ là người giải bài_toán khó này ?


Theo ông : " Thị_trường nguồn nhân_lực cao_cấp của VN tuy nhỏ nhưng nhu_cầu tìm_kiếm một nhà quản_lý giỏi thật_sự là rất lớn và hầu_hết các công_ty , tập_đoàn quốc_tế đang làm_ăn tại VN đều đang rất " khát " nguồn nhân_lực này .


Trong đó nhân_lực VN luôn yếu và thiếu " chuẩn " thứ ba .


" Chính người trong cuộc " Trịnh Thanh Lâm , giám_đốc marketing của Microsoft , cũng nhớ lại : " Hồi xưa , khi bước chân vào guồng_máy làm_việc mang tính quốc_tế mới thấy mình còn thiếu nhiều kỹ_năng để giải_quyết những công_việc cụ_thể .


Sau này , tôi biết ở nước_ngoài các chương_trình đào_tạo đều bắt_buộc phải có các vấn_đề này " .


Nhà xã_hội_học Nguyễn Thị Oanh , một người từng làm_việc với nhiều tổ_chức quốc_tế , chia_sẻ : " Người Việt có tính thụ_động .


Hầu_hết chúng_ta chưa quen , chính_xác là không dám khám_phá những cái mới , cái khác_lạ .


Phải dám làm những điều khác_lạ một_chút mới dễ thành_công .


Tôi đã xem loạt bài " Những người làm_thuê số 1 ở Việt_Nam " , những người trong loạt bài này đều có một điểm chung : dám chấp_nhận những suy_nghĩ mới .


Chỉ như thế mới đạt được những ước_mơ , hoài_bão lớn .


Tôi biết đó chưa phải là tất_cả , tôi tin còn rất nhiều người giỏi , người tài đâu_đó ở những vùng_miền khác_nhau mà các bạn chưa tìm ra " .


Anh bôn_ba xứ người hơn 10 năm , từng đứng lên bục cao nhất của giải_thưởng kinh_tế - thương_mại toàn Tiệp_Khắc , nay đã trở_về .


Không chỉ để làm_việc , mà điều tâm_huyết hơn là anh muốn mang những giá_trị mình học được , tìm_thấy được gửi lại cho một thế_hệ kế_tiếp thông_qua những khoá đào_tạo thạc_sĩ do anh hướng_dẫn .


Hay một trường_hợp khác , anh Đỗ Đình Minh , giám_đốc kinh_doanh toàn_quốc của Tập_đoàn Cargill tại VN , trăn_trở : " Người Việt mình giỏi lắm , chưa bao_giờ để thua ai cả .


Chúng_tôi đi làm_thuê thật nhưng chưa bao_giờ thấy mình hèn , mà chỉ thấy mình chưa đủ mạnh để có_thể lèo_lái một con thuyền lớn " .


Giản Tư Trung , người từng làm chủ một doanh_nghiệp nhựa ở Q. 5 , TP. HCM , sau khi tốt_nghiệp đại_học đã phải từ_bỏ những kế_hoạch kiếm tiền cỏn_con của mình khi một ngày chợt nhận ra : mình sẽ kiếm được gì cho bản_thân và mang về cho xã_hội được gì khi quẩn_quanh với nhựa ?


Anh làm_thuê với mức lương rất cao , nhưng cái được nhiều nhất chính là kinh_nghiệm , là kiến_thức và là lời giải cho câu hỏi : vì_sao người_ta lớn đến thế ?


Anh tự_hào bước ra và mở riêng cho mình một nơi dùng để " nói " cho mọi người biết phải làm thế_nào để lớn từ chính kinh_nghiệm của mình .


" Muốn tham_gia cuộc_chơi toàn_cầu , anh buộc phải có kiến_thức chuẩn , kỹ_năng chuẩn và cách ứng_xử chuẩn " .


Trung đập bỏ ba rào cản lớn nhất của người Việt khi đến với hệ " chuẩn " này : ngôn_ngữ ( Việt_hoá hệ_thống tài_liệu ) , kinh_phí ( mời giảng_viên là các chuyên_gia thành_công ở VN đến chia_sẻ kinh_nghiệm và kiến_thức ) và thời_gian ( rút ngắn các học_phần , chỉ chọn những điều quan_trọng và cần_thiết cho xã_hội hiện_nay ) .


Và như_thế , những chương_trình đào_tạo giám_đốc điều_hành ( CEO ) , giám_đốc tài_chính ( CFO ) danh_tiếng hàng trăm năm của các trường đại_học lớn nhất thế_giới sẽ có hàng trăm ngàn người Việt được thụ_hưởng .


Anh tin , chúng_tôi tin , và rất nhiều người khác cũng tin : giấc_mơ xuất_khẩu hàng ngàn giám_đốc điều_hành chẳng có gì là xa_vời .


Giản Tư Trung làm chúng_tôi nhớ lại một câu_chuyện khác , buồn và chưa có hậu .


Nhiều ngàn tỉ đồng đã được chi cho những thạc_sĩ , tiến_sĩ người Việt được đào_tạo ở nước_ngoài nhưng người về như bóng chim tăm cá .


Và , có một câu_chuyện đáng suy_nghĩ khác diễn ra tháng 7-2005 , tổng_giám_đốc Pepsi Phạm Phú Ngọc Trai đã rủ những người bạn ở Công_ty Kinh_Đô cùng bỏ tiền đầu_tư cho bốn sinh_viên xuất_sắc nhất cuộc thi Dynamic đến Mỹ tham_quan các công_ty , xưởng sản_xuất và tham_dự các cuộc hội_thảo khoa_học của các trường đại_học lớn trên thế_giới .


" Chỉ là một dịp để các bạn có_thể nhìn xa , nhìn rộng và sờ tận_tay những mô_hình danh_tiếng , đó là những kinh_nghiệm mà chúng_tôi muốn gửi cho các bạn như một hành_trang bước ra thế_giới ... " .


Câu_chuyện về " những người làm_thuê số 1 " bởi_thế sẽ không khép lại ở đây , mà chuyện của những con_người ra đi để mang về cho xã_hội những công_nghệ , những qui_trình làm chủ , những khát_vọng vươn lên đã giúp bạn_đọc trẻ nhận ra một điều đơn_giản : giấc_mơ toàn_cầu đến bằng những hành_động cụ_thể chứ không phải bằng những lời thở_than về tài_sản của một đất_nước đói_nghèo và lạc_hậu .


Nhiều trường đại_học dán những bài báo này lên bảng tin của trường .


Nhà xuất_bản Trẻ đang xúc_tiến để quyển sách về " những người làm_thuê số 1 " ra_đời trong một ngày gần đây và nhiều bạn_đọc yêu_cầu thực_hiện các chương_trình giao_lưu với SVHS trong ngày nhập_học ...


Kế_hoạch còn nhiều , trăn_trở cũng còn nhiều , và chúng_tôi muốn hẹn bạn_đọc ở một kênh thông_tin khác : diễn_đàn Tuổi 20 .


Hãy chia_sẻ cùng mọi người tại tuoi20tuoitre.com.vn .


Và sáng_mai , hãy đến với buổi giao_lưu trực_tuyến đầu_tiên với họ tại www.tuoitre.com.vn .


Anh Tô Minh Bân - người đầu_tiên tôi gặp ở làng chài Vạn_Mỹ ( xã Giang_Bình , thị_xã Đông_Hưng , tỉnh Quảng_Tây , Trung_Quốc ) , cách biên_giới 25 km - cứ nắm chặt tay tôi sau lời giới_thiệu , anh lập_cập nói : “ Mình cũng là người Kinh mà , cả nhà mình đều nói được tiếng Việt đấy ! ” .


Nói xong , anh kêu đứa con gái lớn đang lúi_húi trong quầy hàng ra chào khách : “ Linh ơi , có khách từ Việt_Nam sang đây_này ” .


Anh Bân cho hay hầu_hết cư_dân trên đảo Vạn_Mỹ là người gốc Hải_Phòng , định_cư tại vùng_đất này được khoảng 9 - 10 đời .


“ Tổ_tiên tôi là người gốc Đồ_Sơn ( Hải_Phòng ) , định_cư từ thế_kỷ 17 , theo gia_phả tính đến đời tôi là đời thứ chín - Sau tuần trà nước , anh Bân bộc_bạch - Những người như tôi trên đảo Vạn_Mỹ có đến 8.000 người .


Người Trung_Hoa gọi chúng_tôi là Kinh_tộc , là một trong những dân_tộc_thiểu_số ít người nhất của đại_lục rộng_lớn này ” .


Cùng anh Bân , tôi lượn một vòng xe_máy đi các ngõ_ngách của làng trên đảo .


Cũng giống như bất_cứ làng quê nào trên đất VN , Vạn_Mỹ cũng có đình , chùa , có cây đa ...


Điều bất_ngờ và thú_vị nhất là trong giao_tiếp hầu_như ai cũng nói được tiếng Việt và ... tiêu tiền Việt .


Dừng xe ở một quán nước ven đường , tôi thấy lạ vì có bán cả thuốc_lá Vinataba .


Khi trả tiền , cô chủ quán có đôi mắt hai mí lúng_liếng nói bằng tiếng Việt khá sõi : “ Không có tiền Trung à ?


Anh trả bằng tiền Việt cũng được , 11.000 một bao thuốc à ! ” .


Cụ Dương Lễ Thư , nguyên là trưởng_thôn Vạn_Mỹ , năm nay đã ngoại thất tuần , chỉ tay về phía biển : “ Cháu có nhìn thấy dải xanh mờ_mờ kia không ? ” .


Chúng_ta liền nhau mà , biển liền biển , núi liền núi , sông liền sông mà , có xa_cách gì đâu ” .


Cụ Thư cho hay từ khi hai nước mở_cửa thông_thương biên_giới , mấy năm trước còn khoẻ năm nào cụ cũng về Đồ_Sơn thăm mồ_mả tổ_tiên và xem chọi trâu .


Cụ Thư giải_thích : “ Phong_tục không khác gì bên VN đâu , ở đây cũng thắp hương ngày rằm , mồng 1 .


Cháu còn ở đây dài ngày , đến ngày 9 tháng âm_lịch này xem lễ rước thần biển giống như lễ rước thần biển ở bên Móng_Cái ” .


Trong lúc trò_chuyện , anh Tô Minh Bân cứ nhắc_đi_nhắc_lại câu_chuyện về người anh_trai của mình là Tô Minh Đức đã từng sang VN đánh Mỹ năm 1966 với đầy vẻ tự_hào .


“ Anh mình bây_giờ làm cán_bộ ngân_hàng trên cảng Phòng_Thành ( Đông_Hưng , Trung_Quốc ) , làm to đấy vì trước_đây là bộ_đội mà , là công_dân Trung_Quốc mà tham_gia đánh Mỹ nên anh Đức được đồng_nghiệp và dân_làng nể_trọng ” - anh Bân nói .


Mỗi năm thu_hút hàng vạn người từ phương Bắc xuống nghỉ_hè rồi thuận đường sang VN du_lịch và cả khách VN sang đây tắm biển .


Với ý_thức luôn hướng về quê_cha_đất_tổ , các gia_đình ở Vạn_Mỹ đều dạy con_em tiếng Việt .


Cụ Dương Lễ Thư nói : “ Các cháu đi học thì nói tiếng Trung , về nhà xưng_hô với cha_mẹ đều nói tiếng Việt ” .


Bên cạnh đó , cánh thanh_niên đi buôn_bán ở cửa_khẩu còn biết hát cả những bài hát VN .


Dương Lễ Lợi , cháu_đích_tôn của cụ Dương Lễ Thư , năm nay 27 tuổi , người làm “ thông_ngôn ” hướng_dẫn khách du_lịch sang VN , sau khi uống hết hai chai bia Ly_Tuyền đã không ngại_ngần hát tặng tôi bài hát Đêm Trường_Sơn nhớ Bác bằng hai thứ tiếng Việt - Trung với giọng trầm ấm như ca_sĩ Trọng Tấn .


Lợi bảo : “ Em biết hát là do sang VN đi hát karaoke ! ” .


Chị Vũ Thu Phương , người bán tạp_hoá phục_vụ khách du_lịch tại bãi_tắm Vạn_Mỹ , “ khoe ” trước khi vợ_chồng chị mở quầy hàng này chị đã sang VN đi đến các bãi biển như Đồ_Sơn ( Hải_Phòng ) , Sầm_Sơn ( Thanh_Hoá ) , Cửa_Lò ( Nghệ_An ) ... để học_hỏi cách làm_ăn .


“ Hai năm trước sang bãi biển Đồ_Sơn , thấy người_ta chạy môtô nước , tôi về bàn với chồng đầu_tư mua chiếc máy đó , bọn trẻ bên này thích lắm .


Tại khu cổng vào của bãi_tắm Vạn_Mỹ , qui_định của bãi cũng được ghi bằng ba thứ tiếng Anh , Trung và Việt .


Bên trong bãi_tắm , có những gian_hàng bày_bán thức_ăn , hoa_quả đậm chất Việt như ngô , dứa ... và những người bán hàng đều mặc trang_phục như những chàng trai , cô gái nông_thôn miền quê VN .


Anh Bân cho hay từ khi thông_thương hai nước , dân Vạn_Mỹ vốn có ưu_thế thạo tiếng Việt nên làng có nhiều chàng trai , cô gái đi làm “ thông_ngôn ” .


Gia_đình nào có vốn thì buôn hàng về VN .


Hiện_nay gia_đình làm_ăn khấm_khá đã mở một quầy hàng ở bãi biển Vạn_Mỹ để đón khách du_lịch .


Hằng ngày anh Bân cùng con gái Tô Linh kinh_doanh tại cửa_hàng trên bãi biển này .


“ Còn vợ tôi vẫn ngược_xuôi qua_lại cửa_khẩu buôn_bán hằng ngày làm_ăn với thương_nhân VN ” - anh Bân nói .


Trên đảo Vạn_Mỹ hôm_nay vẫn còn một bộ_phận dân_cư sinh_sống bằng nghề chài_lưới và những ngư_cụ cũng như các con thuyền của họ được đóng theo kiểu những ngư_cụ , tàu_thuyền của ngư_dân duyên_hải vùng đông bắc VN .


Coi tôi là khách du_lịch từ VN sang nên những người dân Kinh_tộc Vạn_Mỹ đón_tiếp khá chu_đáo .


Anh Tô Minh Bân nói : “ Khi về VN nhớ giới_thiệu mọi người sang đây chơi nhé , hàng_hoá Trung_Quốc luôn rẻ và bãi biển Vạn_Mỹ rất đẹp , người Kinh_tộc Vạn_Mỹ rất hiếu_khách ... ” .


Hạn chót hoàn_trả vốn gốc và lãi là ngày 31 - 12 – 2004 , Công_ty Cấp nước TP được uỷ_quyền ký hợp_đồng tín_dụng nhận vốn vay .


Bên cạnh đó TP cũng đang khẩn_trương đầu_tư các dự_án mạng cấp nước cấp 1 , 2 , 3 gồm 10 dự_án mạng cấp nước phía tây và năm dự_án mạng cấp nước phía đông để tiếp_nhận thêm 600.000 m³ / ngày , nâng tổng_số nước cấp từ 980.000 m³ / ngày lên 1,58 triệu m³ / ngày .


Tôi ấp_ủ ý_định viết về anh Đinh Minh Tăng từ rất lâu , nhưng cứ mỗi dịp gặp anh để viết , anh lại gạt đi rồi bảo : " Thì mình cũng chỉ làm một công_việc bình_thường , có gì ghê_gớm đâu , nhà_báo cứ viết về hàng vạn liệt_sĩ trẻ ở trên nghĩa_trang kia ... " .


Cách nay mấy hôm , một đồng_nghiệp ở Hà_Nội nhờ tôi lên NTLS Đường 9 tìm mộ một người anh , hỏi_thăm anh Đinh Minh Tăng , chị Tú Anh ở ban quản_trang nói : " Anh Tăng bị suy thận nặng , đang định chạy thận nhân_tạo ở Bệnh_viện Trung_ương Huế nhưng không có tiền , hiện nằm ở nhà uống thuốc_nam cầm_cự với bệnh_tật , nhưng xem_ra cũng nguy_nan lắm ! " .


Sợ không có cơ_hội chờ nhân_vật của mình " cho_phép " để viết , từ Đông_Hà tôi chạy ra Vĩnh_Linh thăm anh .


Anh Tăng đang nằm bệnh , gương_mặt và cả thân_hình phù_nề lên vì bệnh thận và nhiều bệnh khác .


Mười năm ở lính , năm 1981 anh Tăng chuyển ngành về NTLS Trường_Sơn khi ấy mới vừa xây_dựng xong .


Ai đã đến NTLS Trường_Sơn những năm ấy mới biết : cả một vùng đồi_núi mênh_mông đầu nguồn sông Bến_Hải rợn_ngợp gió Lào , cây dại .


Khu_vực NTLS Trường_Sơn như một ốc_đảo xanh_mát nhờ những hàng thông vừa kịp lên xanh , hàng_hàng mộ_bia tăm_tắp , những phù_điêu , nhà bia , tượng ... giữa sắc tím hoa sim , hoa mua .


Con đường lên đây quá gian_nan , những quãng qua nông_trường cao_su , đất bazan ngập bụi mùa_hè và bùn đỏ_quạch dày bết vào mùa mưa .


Vợ_con ở Nông_trường Bến_Hải , cách chưa đầy hai_chục cây_số nhưng lâu_lâu anh mới về được , nhiều cái tết anh không ở nhà .


Xa dân , xa chợ_búa , phương_tiện đi_lại không có nên gian_nan không_thể tính hết .


Những năm qua NTLS Trường_Sơn đã được đầu_tư lớn để nâng_cấp , đường Hồ_Chí_Minh chạy ngang qua , trở_thành một địa_chỉ hành_hương , nhiều người trở_lại vẫn hỏi_thăm anh Tăng , song anh đã về làm trưởng ban quản_trang NTLS Đường 9 , một NTLS quốc_gia ở phía tây thị_xã Đông_Hà , qui_mô cũng lớn như NTLS Trường_Sơn .


Mười_bảy năm anh Tăng làm ở NTLS Trường_Sơn và tám năm nay ở NTLS Đường 9 , cũng là tròn một_phần_tư thế_kỷ sống với những nấm_mồ liệt_sĩ , chỉ vài năm nữa về hưu nhưng căn_bệnh quái_ác đã quật_ngã anh .


Anh Tăng kể có lần đang đêm ba cô_gái người Hà_Nội vào đánh_thức các anh trong ban quản_trang dậy .


Họ bảo gia_đình có bốn người con , anh_trai cả đã hi_sinh , bà mẹ già của ba cô bảo họ phải đi tìm bằng_được mộ người anh để đưa bà cụ đi thăm mộ .


Ba chị_em tìm khắp nơi từ Nam ra Trung , hết các NTLS mà không thấy , bà_mẹ đã gần đất xa trời suốt ngày chỉ một lời khẩn_cầu như thế , các cô bảo việc tìm mộ anh_trai vẫn cứ tiếp_tục , nhưng để mẹ thanh_thản những ngày cuối đời , họ xin các anh cho họ dùng phấn ghi tên người anh_trai lên một mộ_bia vô_danh để mẹ lên viếng , khi đưa mẹ về Hà_Nội , các anh có_thể xoá tấm bia ...


Nghe họ nói , cả ban quản_trang không ai cầm được nước_mắt .


Hôm ra thăm anh , nhà vắng_vẻ , anh kể chị Linh vợ anh gần 50 tuổi rồi , đang đi hái tiêu thuê theo thời_vụ , qua vụ tiêu lại xoay_xở việc khác .


Con gái đầu đang học ở Trường cao_đẳng Sư_phạm , con trai Đinh Xuân Cường vừa học xong lớp 8 nhưng đã biết nhảy xe_đò ra tận Hải_Dương , Nam_Định , Nghệ_An cắt thuốc_nam ở các ông lang về chữa bệnh cho bố .


Tôi hỏi : " Sao anh không vào Huế chạy thận nhân_tạo , anh có bảo_hiểm y_tế mà ? " .


Anh Tăng lắc_đầu kể bài_toán nghe nhói lòng : lương 900.000 đồng / tháng chi_tiêu cho cả gia_đình , trong khi một lần chạy thận nhân_tạo tốn 700.000 đồng , mỗi tuần chạy hai đến ba lần , rồi tiền xe_cộ , ăn_ở , thuốc_men bồi_dưỡng .


" Thành_ra vẫn chưa dám đi , chỉ trông nhờ vào thuốc_nam , bao_giờ không_thể cầm_cự nổi thì ... " , anh Tăng bỏ_lửng câu nói .


Tôi nhìn ra mảnh vườn nhỏ của anh rồi nhìn vào căn nhà tuềnh_toàng , cả gia_sản này nếu có bán đi nữa cũng không đủ cho anh chạy thận nhân_tạo vài tuần .


Trên mặt bàn gỗ trong nhà anh phủ một tấm kính , dưới mặt kính là những tấm hình được anh Tăng giữ như một niềm vui nho_nhỏ , đấy là hình chụp anh cùng các vị lãnh_đạo , thân_nhân và du_khách về thăm NTLS Trường_Sơn và NTLS Đường 9 .


Tôi cũng muốn tin như thế cho anh Tăng , hương_hồn của những liệt_sĩ trên cả hai nghĩa_trang quốc_gia có_thể độ_trì cho anh - người suốt đời chăm_sóc những nấm_mồ liệt_sĩ - qua cái đận hiểm_nghèo này .


Bây_giờ là tháng bảy , tháng bảy ở Quảng_Trị , nhiều người vẫn gọi đây là đất thiêng !


Đó là chuyến bay vào Loong_Chẹng để đưa hài_cốt liệt_sĩ ra Xiêng_Khuảng .


Đây được xem là phương_án an_toàn nhất vì nếu chở hài_cốt bằng ôtô đi hơn 500 km đường rừng rất nguy_hiểm .


Tìm được di_hài đã quý , việc bảo_vệ đưa về đến quê nhà còn quý hơn gấp trăm lần .


Vì nơi quê mẹ còn có bao người_thân đang chờ_mong ...


Tôi bước lên khoang chiếc máy_bay_trực_thăng mang số_hiệu ROPL-34055 , xem đây là cơ_hội hiếm trong chuyến theo chân đoàn quy_tập .


Chuyến bay do Khăm Xúc , 39 tuổi , lái chính .


Bên cạnh Khăm Xúc là một lái phụ và một chỉ_huy đoàn .


Chúng_tôi làm_quen với nhau rất nhanh vì Khăm Xúc có bốn năm học ở VN nên nói tiếng Việt khá sõi .


Tôi nói thật với Khăm Xúc : " Lần đầu_tiên ngồi máy_bay_trực_thăng nên tôi có cảm_giác bồn_chồn lạ lắm ! " .


Khăm Xúc biết ý , cười : " Anh sợ chứ gì “ ?


Tuy máy_bay cũ nhưng tôi bay liên_miên rồi vẫn về với vợ_con thôi .


Ở bên Lào , chúng_tôi đi máy_bay như đi xe Uoát ấy mà " .


Nghe vậy nhưng lòng_dạ tôi vẫn phấp_phỏng khi biết đây là chiếc máy_bay vừa được đại_tu từ thiết_bị còn lại của bảy chiếc máy_bay hỏng đang trùm mền !


Vừa lúc máy_bay nâng độ cao , thiếu_tá Vi Chăm - tham_mưu_trưởng Đặc_khu Xây_Xẩm_Bun - nói : " Ta đang bay qua đỉnh núi Phu_Phả_Xây , mười phút nữa sẽ tới Loong_Chẹng " .


Tôi sực nhớ Phu_Phả_Xây là đỉnh núi cao 2.100 m đứng thứ nhì ở Lào sau đỉnh Phu_Bia cao 2.820 m .


Năm 1999 , chiếc máy_bay chuyên_dụng của nước bạn Lào chở trung_tướng Đào Trọng Lịch và đoàn công_tác bay từ Vientiane về Xiêng_Khuảng do sương_mù đã đâm vào đỉnh núi này gây tai_nạn thảm_khốc làm chết 20 sĩ_quan quân_đội của ta và bạn .


Tôi nhìn qua cửa_sổ máy_bay chợt ngộp thở khi thấy lô_nhô những đỉnh núi nhọn_hoắt như những mũi chông chĩa ngược lên trời , sát dưới bụng máy_bay .


Không chỉ riêng địa_bàn tỉnh Nghệ_An , trong những năm_tháng chiến_tranh , hàng ngàn người lính đã nằm lại trên khắp chiến_trường Lào - phía tây dãy Trường_Sơn .


Đây là một trong những căn_cứ của trùm phỉ Vàng Pao ngày_trước .


Thượng_tá Bình còn dẫn tôi đi xem khu nhà biệt giam mốc_meo , kín_mít bốn bức tường nằm trong " thủ_phủ " của trùm phỉ Vàng Pao giờ đang đứng làm chứng_tích lịch_sử .


Đi qua hàng_loạt dãy hầm đang trơ ra những bao cát , thượng_tá Bình nói : " Loong_Chẹng là khu_vực cố_thủ quan_trọng nhất của Vàng Pao do Mỹ giúp_đỡ xây_dựng năm 1965 với 16.000 tay súng " ngầm " rải_rác quanh các ngọn núi trong khu_vực .


Vì_thế Vàng Pao từng tuyên_bố ta không_thể đánh được nó .


Hễ ta vào là nó tung phỉ trong rừng ra " nướng " hết .


Biết_bao trận đánh quyết_tử đã xảy ra ở đây .


Tại đây tôi gặp Thành " đen " - người xuất_hiện tại Loong_Chẹng từ năm 1976 ngay sau khi căn_cứ này được giải_phóng .


Hiện anh đang mang quân_hàm trung_tá , đoàn phó quân_sự đoàn qui_tập kiêm mũi trưởng mũi Loong_Chẹng từ mười năm nay .


Anh cho biết Loong_Chẹng là địa_bàn phức_tạp nhất trên bản_đồ các chiến_dịch qui_tập mộ ở rừng Lào .


Nhắc đến Loong_Chẹng , sẽ có hàng ngàn người lính biết đến vì “ không có nơi nào bom , mìn các kiểu còn gài lại dày_đặc và tàn_quân phỉ nhiều như vùng rừng hiểm_trở nổi_tiếng này " .


Bản_thân Thành là chỉ_huy nhưng hơn mười năm chưa một lần anh bỏ một chuyến đi rừng nào .


Anh bảo đi tìm mộ và uống thuốc sốt_rét là công_việc không bao_giờ quên .


Không ít lần xuất_quân trong tình_huống " một sống , một chết " nhưng anh vẫn không né_tránh để qui_tập hàng trăm ngôi mộ .


Tôi hỏi Thành : “ Ở Lào lâu quá sao chưa về nước ? " .


Thành nói rất thật : " Còn nhiều gia_đình quân_nhân từ hàng chục năm qua vẫn chưa tìm được tung_tích người_thân .


Nhiều người cho rằng chỉ cần một thông_tin về vị_trí ngôi mộ hay đưa về nước một nhúm đất , một kỉ_vật của những người lính là họ cũng an_lòng .


Chúng_tôi đã thề với nhau rằng không bỏ sót bất_cứ một người lính nào nằm lại chiến_trường - đó là mệnh_lệnh ! " .


Trong chuyến bay trở_lại Xiêng_Khuảng , tôi về chung với 97 bộ hài_cốt liệt_sĩ của mũi Loong_Chẹng được quy_tập trong mùa khô 2005 .


Nhưng lòng hồ nhiều cá vậy mà ở lòng bè cá thi nhau chết .


Ngày_mai lễ cầu_siêu sẽ được tiến_hành trọng_thể tại hội_trường Trường Đảng tỉnh Xiêng_Khuảng trước khi đưa các anh trở_về với quê mẹ - đất Việt .


Từng chiếc quách được trân_trọng chuyển từ khoang máy_bay xuống , từng cánh_tay người lính hôm_nay nâng_niu những gì còn lại của thân_thể người lính hôm_qua ...


Sớm tinh_mơ , hai sư_thầy và hàng chục sư tăng trẻ đã chuẩn_bị chu_tất cho buổi lễ cầu_siêu trọng_thể .


Lần đầu_tiên tôi được chứng_kiến một lễ cầu_siêu cho các liệt_sĩ VN theo phong_tục nước bạn Lào bằng những lời tưởng_niệm đầy thương_tiếc nhưng bi_hùng , những lời cầu siêu_thoát cho linh_hồn và lời cầu bình_yên cho sông_núi rừng Lào .


Tôi đứng hồn lặng trong tiếng chiêng nối nhịp tiếng cồng đang hoà_âm vào trong bao ánh mắt đượm buồn .


Cảnh_tượng cảm_động , trang_nghiêm của buổi lễ kéo dài gần hai giờ .


Sau lễ cầu_siêu , lễ tiễn_đưa diễn ra thật hoành_tráng , chiếc xe_tải từng bươn_chải trong ngõ_ngách rừng Lào trong các chuyến qui_tập nay mới được " tắm_gội " sạch_sẽ chở hài_cốt liệt_sĩ đi đầu .


Ông Xu Căn - bí_thư kiêm tỉnh_trưởng tỉnh Xiêng_Khuảng - và đoàn đại_biểu của tỉnh ngồi trong xe chạy sau xe chở hài_cốt .


Xe vừa rời cửa_khẩu quốc_tế Nậm_Cắn đã thấy lãnh_đạo huyện biên_giới Kỳ_Sơn và hàng trăm em học_sinh cầm cờ hai nước Việt - Lào đang đứng chờ mặc cho trời đang nắng nóng .


Từ đó đoàn xe qua từng huyện Tương_Dương , Con_Cuông đều phải dừng lại khu_vực trung_tâm để bà_con thắp nhang tưởng_nhớ , tôi có cảm_giác đây không phải là đoàn di quan mà là hình_bóng của đoàn quân tình_nguyện đang trở về ...


Đất mẹ là đây sau ngàn ngày xa_cách , các anh được trở_về và an_nghỉ chặng cuối tại nghĩa_trang Việt - Lào , huyện Kỳ_Anh , Nghệ_An và từ đây mỗi ngày những người vợ , người con , người_thân đã có_thể đến viếng_thăm , trò_chuyện cùng các anh ...


Về làng " đỏ " Tân_An ( xóm Mù_U ) , xã Đức_Phong , huyện Mộ_Đức ( Quảng_Ngãi ) bây_giờ thấy màu xanh của cây và màu đỏ của ngói .


" Nhìn cảnh bình_yên nơi đây không ai nghĩ được cảnh 30 năm trước cả xóm này đã bị cày xới , máu đổ như thế_nào " , anh Nguyễn Đợi - người dân trong làng - vừa dẫn tôi thắp nén hương trong nhà bia vừa rưng_rưng nước_mắt ...


Anh Đợi kể : " Năm 1964 mình mới sáu tuổi .


Sau một trận chống càn ngoài rìa làng , tin dữ bay về : ba hi_sinh .


Cũng từ ngày đó , mẹ ( mới 25 tuổi ) ít nói hẳn , ngày_ngày lẳng_lặng ra phía sau làng đem cơm cho anh_em bộ_đội du_kích và ở_vậy sớm_hôm cháo rau nuôi đứa con_trai duy_nhất là mình .


Tám năm sau , mẹ lại tiễn mình tiếp bước theo con đường của ba " .


Sát nhà anh Đợi là nhà bà Nguyễn Thị Tồn .


Thời chiến_tranh , chồng bà và người em chồng cũng vào du_kích rồi em chồng hi_sinh .


Sau đó bà lại tiễn hai con là Nguyễn Ngọc Thường , Nguyễn Văn Quang vào du_kích .


Chiến_tranh khốc_liệt , anh Thường , anh Quang hi_sinh và hai người em kế_tiếp là Nguyễn Tiến và Nguyễn Tới cũng vào du_kích , rồi cũng ra_đi mãi_mãi .


Ở " làng lõm " Tân_An này , những thế_hệ tiếp_nối ra đi không trở_về không chỉ có nhà anh Đợi , nhà bà Tồn .


Năm 1975 , ngày vui toàn_thắng cũng là ngày người dân Tân_An nhìn khắp làng bùi_ngùi : cả làng có 52 nóc nhà , nhưng có đến 50 gia_đình liệt_sĩ và hai gia_đình có công với cách_mạng .


Nhà_cửa xác_xơ , lụp_xụp , nhiều gia_đình chết hết , chẳng còn ai đứng ra thờ_phụng .


Ngày giỗ người_thân đâu thể không tươm_tất .


" Dân làng càng nghĩ càng thương cái làng mình .


Thế_là cả làng bàn_bạc chuyện xây một nhà bia tưởng_niệm để thờ_phụng chung của cả làng , niềm riêng cũng là cảnh chung , cả làng cùng nhau chia_sẻ nỗi đau " , ông Nguyễn Vụ nhớ lại .


Chuyện xây bia tưởng_niệm lan ra khắp làng .


Ông Trần Út kể : " Hồi đó dân làng nghèo lắm , bữa rau bữa cháo nhưng thấy việc đúng nên bà_con tự_nguyện .


Người bán rổ khoai_lang , củ_mì ; người ra biển cào ốc gạo lấy tiền đóng_góp .


Rồi nhà bia tưởng_niệm được xây_dựng trong cái nghĩa , cái tình " .


Cuối năm 1993 , khánh_thành nhà bia , bà_con như nghẹn lại khi đứng trước danh_sách dài những liệt_sĩ của làng và cả những vùng quê khác hi_sinh trên đất này .


Kể từ ngày ấy , đâu chỉ có dịp kỷ_niệm Ngày thương_binh liệt_sĩ , ngày tết , dân làng trước khi ra khơi hay đi đâu xa cũng mang hương ra thắp .


30 năm rồi , nhà bia không một ngày thiếu mùi hương .


Tôi theo anh Nguyễn Đợi đi về phía biển .


Nơi đây sau chiến_tranh chỉ có trảng cát dài nhìn nhức mắt , bây_giờ là hàng dương xanh .


Thấy " làng lõm " nằm chòi bên mép biển như cái gai trước mắt , ngày 26-6-1966 Mỹ cho máy_bay ném bom phía trong trảng cát , rồi từ biển tàu chiến bắn lên .


Chỉ trong một buổi sáng , 125 người dân trong xóm và các xóm lân_cận không còn nữa .


Đến nay cả làng có sáu bà_mẹ VN anh_hùng .


Có nhà chết hết chẳng còn ai thờ_phụng .


Chị Nguyễn Thị Cúc , dân trong làng , đang cào lá dương về nấu bếp , kể : " Hồi mới giải_phóng , mùa hè mỗi lần mang cơm ra biển cho chồng đi đánh cá , ngang qua trảng cát này phải bẻ theo một nhánh cây , bước đi vài bước ném nhánh cây xuống đứng lên cho khỏi bỏng rát " .


Còn ngoài mé biển , có trên vài chục người đàn_ông đang dồn sức kéo lưới rùng .


Ông Nguyễn Xuân Bình , 69 tuổi , vừa kéo lưới vừa nói : " Đất này khó_khăn nhiều , cố làm mới có cái ăn mà lo cho con_cháu " .


Nhìn mẻ lưới kéo cũng chỉ được non vài ký cá , ông cười : " Ngày_mai rồi sẽ khá hơn " .


Sau chiến_tranh , đi từ đầu đến cuối làng , nhà nào cũng chỉ dùng thân cây dương bắt chéo rồi gác thêm một cây nữa làm đòn dông lợp tranh lên ở .


Mùa mưa nước từ Bàu_Súng , xã Đức_Chánh đổ về dâng cao làm tắc đường từ xóm đi vào khu_vực trung_tâm xã .


Dân làng lúc phải lội bộ , lúc chèo ghe qua mé rộc đến xóm Vân_Hà làm ruộng .


Tội nhất là nhiều đứa trẻ trong xóm lên xóm trên để học , đi ngang rộc bị nước cuốn trôi .


Khó_khăn thật nhiều nhưng chẳng ai kêu khó .


Bà_con cứ gom_góp từng mùa mua thiên ngói , mua gỗ_xẻ mè , làm trính để năm hoặc mười năm sau tiến_hành xây_dựng nhà .


Nhiều hộ nghĩ ra cách năm ba người góp tiền để một hộ xây nhà trước , sau đó những hộ này góp lại cho người khác xây .


Đến năm 1992 cả làng có ngôi nhà ngói đầu_tiên , những người là thương_binh hoặc mất sức_lao_động do bị địch tra_tấn tù_đày thì bà_con tập_trung sức , tiền_của mà giúp .


Bây_giờ , hầu_hết trong làng là nhà ngói và 95% số hộ có xe_máy .


Họ bàn với nhau chuyện nuôi bò lai , nuôi tôm trên cát .


Trên trảng cát dài ngày nào là đất chết bởi pháo bầy , bom_đạn cày xới giờ là rừng phi_lao , rừng điều .


Ngoài phía biển , sau năm 2001 , khi ngành thuỷ_sản hoàn_thành đề_tài thực_nghiệm nuôi tôm trên cát bằng vật_liệu chống thấm rẻ tiền , nhiều hộ đã đầu_tư hàng trăm triệu đồng đào hồ , mua con_giống thả nuôi .


Ông Vũ Nhân , chủ_tịch UBND xã Đức_Phong , cho hay Nhà_nước đã đầu_tư xây_dựng con đường nhựa 1 km từ ngã ba Ông_Thành về đến đầu làng , xây_dựng trường mẫu_giáo , kéo điện về làng , cho dân vay vốn đóng mới hai chiếc tàu xa bờ để đánh_bắt mực nồng vôi xuất_khẩu ...


Làng " đỏ " bây_giờ đã sinh_sôi , đổi_mới nhiều .


Cuộc_sống vật_vờ trên hè phố bán thân nuôi miệng , hình_ảnh họ với người_đời là sự khinh_khi , tủi_nhục .


Với họ mái ấm là hè_phố , công_viên , gầm cầu ...


Chén cơm của họ luôn chan đầy nước_mắt của kiếp " hoa đêm " trên vỉa_hè .


Nhiều đêm đi cùng những người đồng_đẳng , phóng_viên Tuổi_Trẻ đã có cái nhìn cận_cảnh hơn về những cô_gái " hoa đêm " ...


" Tôi sinh ra ở vỉa_hè , mẹ tôi là hoa đêm ! " .


Cùng các đồng_đẳng_viên ( ĐĐV ) quận 1 , chúng_tôi đến khu công_viên 30-4 ( TP. HCM ) .


Nơi đây , chúng_tôi nghe những cư_dân sống về đêm nhắc đến một biệt_danh : M. " khùng " đầy sự ngang_tàng ...


Đó là một cô_gái 25 tuổi có nước_da đen , khuôn_mặt " trời bắt xấu " , tóc để ngang vai .


Nhưng trong " thế_giới về đêm " ở khu_vực này thì ai cũng sợ cái tính ngang_tàng của M. , hễ đụng vào M. " khùng " là bị cô " xắt " ngay_lập_tức .


M. " khùng " có thâm_niên sống đường_phố cũng gần bằng số tuổi 25 của mình .


Sau nhiều đêm tiếp_cận cùng các ĐĐV của quận 1 đi phát bao_cao_su cho những " hoa đêm " , tôi mới có cơ_hội trò_chuyện với M. .


Cô bảo mình được sinh ra từ một cuộc tình hè phố .


Người thân_thiết nhất của cô trên cõi_đời này là một phụ_nữ mà thuở nhỏ cô gọi là bà ngoại .


Đó là bà Hai " cô_đơn " đã nhặt cô từ hè phố và đưa về sống chung trong căn nhà xập_xệ ven bờ kênh Nhiêu_Lộc đen_ngòm ngày nào .


Tuổi lên 7 , M. được trả lại hè phố khi bà Hai " cô_đơn " qua_đời , và rất tự_nhiên , cô nhập ngay vào đám trẻ bụi_đời khu_vực Tân_Định vừa đi xin ăn , vừa móc bọc , lượm ve_chai .


" Bữa được người ta cho thì ăn no thở không nổi , bữa thèm một tô cơm với nước tương cũng không có .


Đi ngang quán_ăn mà nước_miếng cứ túa ra , bụng réo chịu không nổi " - M. nhớ lại tuổi_thơ dữ_dội của mình .


" Tuổi nhỏ có cái cực của nhỏ , tuổi càng lớn cái cực , cái nhục càng lớn hơn và bây_giờ cũng chẳng khá hơn " - M. lý_giải về thâm_niên giang_hồ của mình như thế .


Đánh mất đời con_gái từ khi còn rất nhỏ cũng là một_cách để M. tồn_tại trong chốn giang_hồ .


Rồi bị đàn_chị đi trước rủ_rê " bán vốn của mình kiếm tiền nuôi thân " và M. chấp_nhận khi không còn gì để mất .


Ở khu_vực hồ Con_Rùa , chúng_tôi la_cà làm_quen với H. , biệt_danh là " gà ròm " vì H. có dáng mình dây mà mỏng như ... sợi chỉ .


Đêm đầu tuần , trời mưa suốt nên H. " ế hàng " cứ rảo tới rảo lui , mãi đến gần 22 g mới có một khách đi xe cà_tàng lạng tới .


H. đi nhanh lại gần giả_lả cười chào_mời , ra giá và leo lên xe với người đàn_ông phóng vào màn đêm và chỉ hơn một giờ sau đã quay về bằng xe_ôm .


Trời se_se lạnh , H. ngồi co_rúm trên chiếc ghế đá .


Tôi bước tới gần làm_quen : " Mấy hôm rày làm được không em ? " .


Mắt H. lạnh_tanh như hơi sương khuya phả xuống : " Chán thấy mẹ , gặp toàn khách bèo nhưng cũng phải đi .


Mấy hôm_nay không còn một xu trả tiền thuê nhà nên ra đây ở luôn rồi , gặp mấy cha công_an chạy chết mẹ luôn ! " .


Gọi bịch trà đá của người phụ_nữ đẩy chiếc xe_đạp đi bán khuya , H. hút một hơi cạn hết rồi gục đầu ngao_ngán .


Tôi ngồi sát bên tìm_hiểu thân_phận , H. chua_chát : " Có gì đâu mà hỏi bà chị !


Tôi là dân chợ Cầu_Muối , không biết cha mình là ai , còn mẹ bị bắt vì bán ma_tuý , bỏ lại mình tôi khi đó mới 10 tuổi .


Đêm tôi mò ra chợ , đón xe_hàng về tranh nhau mót củ su củ cải bán kiếm tiền .


Tối ngủ ké mái_hiên hay sạp chợ vậy_mà cũng lớn lên .


Chẳng có ai bày cho tôi nghề này hết , tôi tự ra đây đi_khách mà sống thôi ... " .


Trong những đêm ngồi lê_la với những cô gái " hoa đêm " ở khu_vực công_viên 30-4 , hồ Con_Rùa , chúng_tôi được nghe các cô kể về những " đồng_nghiệp " mà theo các cô là " không khi nào quên tụi nó được " .


Như trường_hợp Nh. : Nh. đã gác kiếm giang_hồ vì vướng phải căn bệnh thế_kỷ AIDS .


Các cô kể lại : Nh. vì hận tình với một gã xe_ôm đã có vợ_con , bị đánh_ghen tưng_bừng mà hận đời vướng vào ma_tuý .


Đồng_đẳng_viên ( ĐĐV ) là tập_hợp các chị từng có cùng hoàn_cảnh nhưng đã hoàn_lương để tiếp_cận với những cô gái bán_dâm .


Các ĐĐV đến để cung_cấp kiến_thức thông_tin phòng_chống HIV / AIDS và cả phương_tiện ( như bao_cao_su , bơm kim_tiêm ) cho những người bán_dâm trên đường_phố .


Mười năm qua , các ĐĐV đã tiếp_cận hơn 58.000 lượt người , cấp 444.700 bao_cao_su và hơn 11.200 bơm_kim_tiêm , 152.480 tờ bướm tuyên_truyền .


Tìm cảm_giác trong chất bột trắng , " đô " càng_ngày_càng lên , đi_khách bao_nhiêu cũng không đủ .


Và chuyện gì đến đã đến , nhiễm HIV , thân_thể tàn_phá rất nhanh và rồi trong một đêm mưa_gió , Nh. ra đi trên vỉa_hè , cái nơi mà cô đã bị vứt ra ngay từ khi tuổi còn rất nhỏ .


Như trường_hợp D. : không khác mấy so với thân_phận của Nh. , nhưng D. - một " hoa đêm " ở công_viên Văn_Lang - thì đã đi đến cuối con đường đời của mình với bệnh AIDS không từ ma_tuý mà do " mấy cha say rượu chơi có đời nào chịu mang bao_cao_su đâu .


Không chịu thì nó đánh_đập và xù tiền , rồi tụi choai_choai hay chơi trò bề hội_đồng nữa , biết đứa nào nhiễm , đứa nào không nhiễm " .


" Hôm biết mình bị sida , con_nhỏ khóc như mưa ... " - C. , một " đồng_nghiệp " của D. , kể lại số_phận đau_khổ của bạn mình .


Chuyện ra đi của Nh. , của D. và của nhiều cô gái khác là chuyện cơm_bữa trên hè phố .


Vậy_mà M. - một " hoa đêm " - thú_thật với chúng_tôi : " Em đang có thai hai tháng .


Thằng_cha say rượu cứ tròng bao vào lại xé .


Mình lỡ " cắn " tiền nó rồi nên nhắm_mắt xuôi theo , không ngờ dính thai ... " .


M. cho đến giờ vẫn chưa dám đi thử máu vì hình_ảnh vật_vã đau_đớn của Nh. , của D. trước khi nhắm_mắt vẫn còn lởn_vởn đâu_đây ...


Như mọi đêm , Ph. ra khá trễ và vẫn với chiếc xe_đạp có gắn thêm ghế ngồi cho trẻ_con .


Cả nhóm nhào lại hỏi_han , một chị hỏi : " Chồng đánh nữa hả ? " .


Ph. vừa nghe hỏi đã khóc rống lên : " Thằng con tui bị bắt_cóc mất rồi mấy bà ơi .


Tại thằng chồng mê đánh bài , tui giao con cho nó giữ để đi ra đây làm kiếm tiền cho nó , vậy_mà nó bỏ thằng nhỏ đi đâu mất_tiêu rồi , tìm cả ngày chưa thấy ... " .


Tưởng tìm được một người đàn_ông về sống chung như một chỗ dựa , an_ủi , nào ngờ đó là một gã bất_nhân .


Mỗi ngày hắn bắt Ph. phải phát " lương " cho hắn chơi bài .


" Nhiều hôm không đủ nó uýnh tui bầm mình ... " .


Mới đêm qua thôi , trời mưa ít khách , Ph. đã phải đi đến gần 3 g sáng hôm sau mới rệu_rã mang những đồng tiền tủi_nhục đạp xe về nhà .


Những cô gái sống bên lề cuộc_đời đã không còn tâm_trí liếc ngang liếc dọc để tìm khách qua đường , những ĐĐV không còn khuyên_nhủ những bài_học phòng_chống AIDS , đi phát bao_cao_su ... mà bu quanh an_ủi người mẹ mất con , những giọt nước_mắt lăn dài sau những tiếng nấc tức_tưởi của Ph. .


Đúng 8 g 45 sáng nay ( 7-11 ) , sáu kíp mìn sẽ được bấm để phá tan bức tường đá tại lý trình 5020 , chính_thức thông tuyến toàn_bộ công_trình hầm đường xuyên đèo Hải_Vân - hầm đường_bộ hiện_đại và dài nhất Đông_Nam_Á .


Chúng_tôi có_mặt tại cửa hầm Nam Hải_Vân ( phường Hoà_Hiệp , quận Liên_Chiểu , TP Đà_Nẵng ) từ sáng sớm 6-11 .


Ngay tại cửa hầm , chen lẫn trong bóng áo xanh của những người thợ làm hầm Sông Đà đang tất_bật chuẩn_bị cho buổi lễ thông hầm trọng_đại là những người dân từ Đà_Nẵng lên đang nói cười vui_vẻ và háo_hức nhìn ngắm đường_hầm .


Nhìn vẻ hoành_tráng của đường_hầm với chiều dài 6.247 m , rộng 11,9 m , bán_kính vòm 7,5 m , với lớp vỏ hầm được phun bêtông dày 30 cm xuyên qua dãy núi có đường đèo hiểm_trở , ông Nguyễn Hường - 50 tuổi , trú tại 47/8 Hoàng Diệu , phường Bình_Hiên , quận Hải_Châu , Đà_Nẵng - nói với những người đứng bên cạnh giọng đầy vẻ tự_hào : " Hồi nào đến giờ tôi cứ nghĩ chỉ có người nước_ngoài mới đủ sức làm những con đường xuyên núi .


Bây_chừ được chứng_kiến tận_mắt tôi mới tin người nước mình cũng làm được " .


Anh Hoàng Sĩ Hải , phó_giám_đốc liên_danh Đông_Ah - Sông Đà phụ_trách việc thi_công tại công_trình đường_hầm phía nam , nói vui : " Từ nửa tháng nay , ngày nào cũng có hàng chục người dân Đà_Nẵng và các tài_xế lái xe đường dài đến năn_nỉ xin được vào tham_quan bên trong , nhưng vì an_toàn lao_động nên chúng_tôi không_thể đồng_ý " .


Hơn mười người là tài_xế xe_tải , xe_khách Bắc - Nam đang đứng trước cửa hầm trò_chuyện say_sưa .


Trong câu_chuyện của họ có hình_ảnh của những tai_nạn giao_thông thảm_khốc từng xảy ra trên đường đèo hiểm_nguy này ...


Trong ký_ức của nhiều tài_xế xe_tải , xe_khách trong hành_trình xuôi_ngược Bắc - Nam , hình_ảnh đèo Hải_Vân dài 21 km , ở độ cao 496 m so với mực nước_biển với những đường dốc quanh_co liên_tục như rắn lượn là một nỗi khiếp_sợ khó diễn_tả bằng lời .


Theo số_liệu của Công_an tỉnh Thừa_Thiên - Huế và TP Đà_Nẵng , số người thiệt_mạng và bị_thương trung_bình hằng năm là 23 người , thiệt_hại do các tai_nạn gây ra gần 400 triệu đồng / năm .


Vào mùa mưa hằng năm , việc sụt lở đất_đá thường_xuyên trên đèo làm hư_hỏng đường_sá và cắt đứt toàn_bộ mạch_máu giao_thông huyết_mạch Bắc - Nam trong nhiều ngày liền .


Lăng_Cô : đã đón tin_vui từ 10 ngày trước .


Chúng_tôi muốn có_mặt tại Lăng_Cô thật sớm , từ hai ngày trước buổi lễ trọng_đại thông kỹ_thuật hầm đường_bộ Hải_Vân , để chứng_kiến tận_mắt khuôn_mặt hồ_hởi của những người dân làng chài , xóm núi dưới chân đèo khi đón_nhận tin_vui đang nức_lòng cả nước .


" Không phải đợi đến bây_giờ đâu , chúng_tôi đã đón tin_vui từ mười ngày trước rồi .


Còn quang_cảnh ồn_ào , nhộn_nhịp khác_thường thì đã hơn hai năm nay ngày nào , đêm nào cũng vậy , từ khi công_trường này mới bắt_đầu " - chủ_tịch thị_trấn Lăng_Cô Lê Duy Hiệp hào_hứng nói .


Chúng_tôi ghé vào nhà dân ở thôn Hải_Vân , cái thôn nhỏ_bé với những mái nhà nằm trong hốc núi và những dãy hàng_quán nằm dưới chân đèo Hải_Vân , bây_giờ lại trở_nên nhỏ_bé hơn khi chiếc cầu đồ_sộ bắc qua đầm Lăng_Cô đã xuất_hiện , nối_liền cửa hầm phía bắc với quốc_lộ 1A .


Ông Trần Sỏ , 70 tuổi , trưởng_thôn , cười rạng_rỡ : " Dân tui đã đón tin_vui ngay sáng 29-10 .


Đêm khuya hôm trước nổ phát mìn mở_cửa , hai đầu bắt_tay nhau thì mờ sáng các chú thợ đào hầm đã về quán cơm của tôi mở bia ăn_mừng .


Họ ôm nhau nhảy_múa hò hát , tui nhìn mà chảy nước_mắt " .


Trong khi đó ông trưởng_thôn An_Cư_Đông 1 lại lo_lắng : " Sau_này hầm thông , xe_tải , xe_khách sẽ chạy thẳng một_mạch , hàng_quán biết bán cho khách mô đây " .


Nhưng ông chủ_tịch UBND thị_trấn Lăng_Cô phân_tích : " Không qua đèo thì khách_vãng_lai sẽ không ghé lại Lăng_Cô , nhưng bù vào đó , và thậm_chí sẽ lợi_ích gấp nhiều lần , ấy là lượng khách du_lịch lưu_trú sẽ tăng lên .


Đó mới chính là cái được lớn mà hầm đường_bộ sẽ mang đến cho Lăng_Cô " .


Hai năm qua , trong khi hầm Hải_Vân đang thi_công thì 25 nhà_nghỉ của tư_nhân cũng liên_tục mọc lên theo , cùng với hai khu du_lịch lớn Lang_Co Beach Resort của Công_ty du_lịch Hương_Giang và Thanh_Tâm đã khá hoàn_chỉnh .


Một khu resort khá đẹp khác nữa của khách_sạn Công_Đoàn đang xây_dựng , và một khu du_lịch trên bán_đảo đầm Lập_An đang giai_đoạn xúc_tiến ...


Ông Ngô Đăng Quang , phó_giám_đốc Lang_Co Beach Resort , nói : " Với hơn 10 phút qua hầm thay_vì phải hơn hai giờ qua đèo , chắc_chắn số khách đến tắm biển , vui_chơi giải_trí ở đây sẽ đông hơn " .


Chỉ còn khoảng 12 tháng nữa , khi các hạng_mục cuối_cùng của việc thi_công đường_hầm hoàn_tất , hầm đường_bộ qua đèo Hải_Vân sẽ được đưa vào lưu_thông .


Hầm đường_bộ xuyên đèo Hải_Vân - con đường báo_hiệu sự bình_yên cho những chuyến xe .


Mỗi lần thượng_đài tuỳ theo tính_chất khốc_liệt của trận đấu , mỗi võ_sĩ được trả trung_bình 8.000 - 12.000 baht ( khoảng 200 - 300 USD ) - một khoản tiền không nhỏ ở quê nhà .


Những nắm đấm , những cú đá , cú chỏ ... có_thể đưa họ ra khỏi cảnh tăm_tối đói_nghèo , nhưng cũng có_thể đó là lần cuối_cùng họ được thấy ánh mặt_trời ...


Tại Bangkok có đến hàng ngàn lò võ thu_hút hàng trăm ngàn võ_sinh tham_gia và những lò võ nổi_tiếng có liên_hệ mật_thiết với những sàn đấu hợp_pháp lẫn không hợp_pháp luôn đầy_ắp thiếu_niên đến từ các tỉnh miền đông bắc , miền nam vốn được xem là nghèo nhất nước Thái .


Tại một trại huấn_luyện ở ngoại_ô Bangkok , chúng_tôi chứng_kiến hàng trăm gương_mặt non_choẹt tuổi chỉ khoảng sáu , bảy , cao lắm là 12 , 13 tuổi , tất_cả đều đến từ vùng đông bắc Thái bởi ông chủ cũng xuất_thân từ đây .


Các em đều cho biết những người bỏ quê ra đi và trở_về có tiền_bạc , sắm_sửa nhà_cửa đều là những võ_sĩ Muay_Thái nên ai cũng kỳ_vọng vào con đường này để đổi_đời .


Nhưng không phải ai cũng có cơ_hội bước chân vào “ lò ” để theo_đuổi giấc mơ trở_thành võ_sĩ .


Một khoá học kéo_dài ba tháng ở các lò nổi_tiếng tại Bangkok đã lên đến 1.500 USD / khoá , chưa kể chi_phí lưu_trú .


Những gia_đình quá nghèo không đủ tiền đóng học_phí thường có cách riêng là “ bán xác ” con_em mình , người chủ sẽ nhận trước một khoản học_phí tượng_trưng và gia_đình làm cam_kết sau các khoá huấn_luyện , chủ sẽ tung ngay các em vào sàn đấu , những khoản tiền cá_cược sau những trận thắng sẽ trừ dần vào học_phí .


Dĩ_nhiên , không phải võ_sinh nào cũng được ưu_đãi nhận vào với hình_thức “ bán xác ” này .


Chủ lò sẽ chọn_lựa hết_sức kỹ_lưỡng , xem giò xem chân , xem mức_độ dũng_cảm , khả_năng lì đòn và sức chịu_đựng của võ_sinh xem họ có_thể thắng và trụ được bao_lâu trên những sàn đấu .


Vì nếu võ_sĩ sớm chấn_thương và thua cuộc thì họ sẽ chẳng nhận được đồng nào !


Tại lò võ gần khu_vực sàn đấu Samrong , chúng_tôi đã chứng_kiến một bé trai chừng 10 tuổi bắt_đầu buổi tập với cảnh nghiến răng chịu đau_đớn khi bị nắm hai chân và tay kéo dãn ra trong phần khởi_động chuẩn_bị cho bài_tập thể_lực .


Đứng sát bên cạnh , người huấn_luyện_viên miệng cứ hét lớn vào tai em : “ Kéo mạnh vào , mạnh vào , mạnh vào ... ” .


Chưa kịp lau nước_mắt sau bài khởi_động như tra_tấn này , em lại được một huấn_luyện_viên khác kéo ra với bài luyện_tập đòn chân .


Cái chân còm_nhom , ống_quyển sưng_vù cứ thế mà đá vào bao cát suốt một giờ đồng_hồ , nhưng vẻ mặt của huấn_luyện_viên thì chẳng có gì hài_lòng khi nhìn thấy cảnh học_trò mồ_hôi nhễ_nhại .


Miệng ông luôn lẩm_bẩm : “ Ra đòn yếu quá , yếu quá ... ” .


Đứa bé gần như không còn sức nhưng môi luôn mím chặt và chân vẫn phải tung cước .


Trong giây_phút giải_lao ngắn_ngủi , chúng_tôi lân_la trò_chuyện , em cho biết tên Dun , quê cách Bangkok 500 km về phía nam , em mới 9 tuổi , cả nhà chỉ có em là con_trai , các chị_gái đều làm_ruộng , mẹ em đã mất 20.000 baht mới có_thể cho em vào lò này , số tiền gần 40.000 baht học_phí còn nợ sẽ phải trả khi em được thượng_đài .


Dun nói : “ Thầy bảo em ráng tập , đến cuối năm nay là có_thể thượng_đài được rồi ... ” .


Ở một góc khác trong trại , chúng_tôi thấy một võ_sinh tuổi chỉ khoảng 12 , 13 đang ra_sức đấm vào bao cát cứng như đá , em cứ đấm liên_tục nhưng vị huấn_luyện_viên vẫn nhìn và lắc_đầu .


Khi chúng_tôi tỏ ý khuyên ông cho em nghỉ , ông cười bảo : “ Chưa ăn_thua gì đâu !


Theo ông , luyện chiêu này cần phải có ý_chí và bản_lĩnh kiên_cường .


Trong tháng đầu_tiên , đôi tay người luyện sẽ sưng_húp và rỉ máu liên_tục , nhưng sẽ không có chuyện ngưng tập .


Họ sẽ được sử_dụng một loại dược_thảo giảm đau đặc_biệt , bôi vào và dùng vải quấn quanh đầu ngón tay .


Họ tiếp_tục đấm cho đến khi các khoé bàn_tay chai_sạn và không còn cảm_giác đau mới gọi là hoàn_thành giai_đoạn cơ_bản !


Với các võ_sinh , gian_nan nhất là giai_đoạn tập_luyện tạo lực cho các cú đá .


Một ngày họ phải dành ít_nhất ba giờ đồng_hồ liên_tục đá vào bao cát hoặc thân cây chuối .


Không ít học_viên đã phải bỏ_cuộc trong giai_đoạn này vì không_thể lết đi nổi với hai ống_quyển sưng_vù , thậm_chí nứt xương .


Một nhà_báo Thái_Lan chuyên viết về Muay_Thái nói với chúng_tôi rằng cách luyện_tập này là bình_thường vì ông từng được chứng_kiến nhiều lò chuyên cung_cấp võ_sĩ cho các sàn đấu bất_hợp_pháp còn bắt học_viên luyện những cú đá chân bằng cách cho đá vào gạch hoặc cột nhà .


Chúng_tôi đến thăm lò võ Jittigym - một trong những lò danh_tiếng nhất tại Bangkok , nằm gần ga tàu_điện_ngầm Ratchadapisek .


Chủ lò võ này là ông Jitti Damriram - cựu võ_sĩ một thời vang bóng của Thái .


Jitti Damriram từng lọt vào top 5 những tay đấm xuất_sắc nhất trong giai_đoạn 1978 - 1981 .


Đây cũng là một trong những lò đầu_tiên tại Bangkok thu_nhận học_viên nước_ngoài .


Jittigym bắt_đầu nổi_tiếng với cái tên “ Internationa Muay ( Muay quốc_tế ) ” sau khi cho ra_đời một_số nhà vô_địch đến từ châu Âu .


Ông Jitti Damriram cho biết Jittigym hiện có hơn 100 học_viên .


Khoảng 20% trong số này là học_viên nội_trú chủ_yếu là người Thái đến từ các tỉnh , tuổi từ 5 - 15 .


Tuỳ theo sự tiến_bộ của từng học_viên , nhưng trung_bình từ sáu tháng đến một năm , các học_viên “ nhí ” sẽ được tung lên sàn đấu .


Nơi đó , họ sẽ có cơ_hội khẳng_định tên_tuổi và tài_năng .


Một trận thắng sẽ giúp họ bỏ_túi ít_nhất 8.000 baht ( khoảng 200 USD ) .


Nếu bại_trận , họ chỉ được một khoản tiền nhỏ gọi là “ tiền công thượng_đài ” .


Và dĩ_nhiên , những kẻ bại_trận sẽ khó tìm được chỗ_đứng lâu_dài trên con đường mưu_sinh khốc_liệt này .


Trong buổi chiều quan_sát cảnh tập_luyện tại lò Jittigym , chúng_tôi rất ấn_tượng với hai anh_em nhà Somsak .


Các em có đôi mắt sáng nhưng luôn ánh lên vẻ lì_lợm của một đấu_sĩ chuyên_nghiệp .


Sinh ra và lớn lên trong một gia_đình nghèo ở tỉnh Nakhorn_Nayok , cách Bangkok hơn 120 km , cha_mẹ buôn_bán hàng rong với khoản thu_nhập ít_ỏi không đủ nuôi con ăn_học .


Họ đã gửi cả hai anh_em cho thầy Jitti Damriram với phương_thức “ bán xác ” , hy_vọng một ngày nào đó con mình sẽ trở_thành những đấu_sĩ tên_tuổi để giúp gia_đình vượt qua cảnh nghèo .


Người anh có biệt_danh Dudt , 14 tuổi , học Muay_Thái chưa đến một năm nhưng đã 12 lần thượng_đài và kiếm hơn 10.000 baht ( gần 300 USD ) .


Em không tiêu_xài riêng đồng nào cả , chỉ sử_dụng một phần tiền đóng học_phí , còn toàn_bộ gửi về cho cha_mẹ ở quê nhà .


Dudt tâm_sự : “ Buổi sáng em đến trường ( Dudt đang học lớp 7 ) .


Em dành toàn_bộ thời_gian buổi chiều luyện Muay_Thái .


Những ngày luyện_tập đầu_tiên của em rất khổ_cực .


Có những lúc chân_tay em đau buốt đến độ không_thể cất_bước đi hay cầm bút được .


Nhưng em vẫn gượng dậy khi nghĩ đến cảnh dãi_nắng_dầm_mưa buôn_bán của cha_mẹ ở quê nhà .


Em muốn trở_thành một võ_sĩ chuyên_nghiệp , nhưng giấc mơ xa hơn của em là được vào đại_học ” .


Không phải lúc_nào Dudt cũng giành thắng_lợi , lần đầu_tiên khi được xuất_hiện tại sàn đấu danh_tiếng Rajadamnoen , em đã bị đối_thủ hạ knockout .


Thân_thể em bầm dập và thâm tím phải nằm liệt_giường hàng tuần liền .


Nhưng đồng_môn của Dudt nói họ chưa bao_giờ chứng_kiến cảnh Dudt rên_la , một phần vì đó là bản_lĩnh của Dudt và một phần vì đó là đặc_tính của Muay_Thái .


Còn bé Kao là học_viên nhỏ nhất ở đây , em chỉ mới 9 tuổi , quê ở tận miền nam Thái_Lan , giáp với Malaysia .


Chúng_tôi hỏi Kao vì_sao thích Muay_Thái , em chỉ cười : “ Sẽ kiếm được nhiều tiền , mẹ bảo thế ... ” .


Kao chỉ mới được gửi lên đây hơn một tuần , những bài_tập đầu_tiên mới_chỉ là những điệu múa khởi_động “ Wai-kru ” mà Kao rất thích , nhưng em đâu thể biết phía trước sẽ là con đường dài đầy máu và nước_mắt …


Năm nay Trần Bạch Đằng đã bước vào tuổi 80 ( ông sinh ngày 15-7-1925 ) .


Trò_chuyện với ông , mới thấy sức nghĩ của bậc cao_niên này còn rất sắc , rất khoẻ .


Gặp ông trên các trang báo - sự gặp_gỡ thường_xuyên , có lúc là hằng ngày - người đọc thật_sự quí_mến ông về thái_độ lao_động cần_mẫn , nghiêm_túc , với tinh_thần trách_nhiệm công_dân rất cao .


Cống_hiến của ông cho văn_chương và báo_chí trong 2 thế_kỷ qua đã rất đáng trọng , nhưng tôi tin rằng những ngày tới sự cống_hiến ấy sẽ còn tiếp_tục dồi_dào , sâu_sắc , có_ích cho dân , cho nước .


Trần Bạch Đằng thuộc nhóm nhân_vật đặc_sắc này .


Anh thanh_niên học_sinh Trương Gia Triều ( tên thật của ông ) là cháu nội của cụ nghè Trương Gia Mô , một nhân_sĩ trí_thức yêu nước nổi_tiếng ở Nam_bộ cuối thế_kỷ 19 đầu thế_kỷ 20 , giác_ngộ cách_mạng từ năm 17 tuổi và gắn_bó hết_sức chặt_chẽ với hai cuộc kháng_chiến chống Pháp cũng như chống Mỹ ở miền Nam .


Năm 1943 - năm đầu_tiên đến với cách_mạng cũng là năm Trần Bạch Đằng có những bài_thơ đầu_tay già_dặn , chững_chạc : Trên bờ Đồng_Nai , Dấu cũ , Chiếu rách mưa đêm , Dạy_học lậu ...


Sự_nghiệp cầm bút của ông tính từ đó đến nay đã hơn 60 năm .


Những cuốn sách , bài báo của ông nếu xếp lại có_lẽ vượt mức " trước_tác_đẳng_thân " như Người_xưa thường nói để ca_ngợi những trí_thức văn_nghệ_sĩ lao_động cần_mẫn .


Trong lĩnh_vực văn_chương , ông ký nhiều bút_danh : Hưởng Triều , Nguyễn Hiểu Trường , Trần Quang , Nguyễn Trương Thiên Lý và có_mặt trong nhiều thể_loại .


Ông thử sức và tự khẳng_định trong lĩnh_vực kịch : Trần Hưng Đạo bình Nguyên ( 1951 ) , Nửa tuần trăng kỳ_lạ ( 1984 ) , Tình_yêu và lời đáp ( 1985 ) , Một mùa hè oi_ả ( 1986 ) , Một mối tình ( 1987 ) .


Ngành nghệ_thuật điện_ảnh non_trẻ của nước ta cũng được Trần Bạch Đằng quan_tâm .


Nếu kịch_bản phim_truyện Ông Hai Cũ ( hai tập - 1985 , 1987 ) , Dòng sông không quên ( 1989 ) chưa gây được ấn_tượng đậm_đà thì tác_phẩm qui_mô , hoành_tráng Ván bài lật ngửa ( chín tập , bắt_đầu thực_hiện từ 1982 , hoàn_thành năm 1988 ) là một thành_công quan_trọng .


Không có mấy người năng_động , đa_tài như Trần Bạch Đằng .


Ngay từ năm 1946 ông đã được giao phụ_trách tờ Chống Xâm_Lăng của Thành_uỷ Sài_Gòn và từ 1951 làm tổng_biên_tập báo Nhân_Dân Miền Nam của Trung_ương cục .


Có_thể nói từ đó đến nay Trần Bạch Đằng luôn là một trong những cây_bút hàng_đầu của nền báo_chí cách_mạng VN .


Nhiều người ngạc_nhiên trước sức nghĩ và sức viết của cây_bút cao_niên này .


Tập Đổi_mới - Đi lên từ thực_tế 1.090 trang ( NXB Trẻ , 2000 ) gồm 112 bài , chọn từ hàng ngàn bài viết trong 25 năm , chia làm ba phần : Thôi_thúc của đổi_mới ( 1975 - 1985 ) , Gian_nan những bước_đầu ( 1986 - 1991 ) , Chín năm cho một cuộc hồi_sinh ( 1992 - 2000 ) là tập văn chính_luận xuất_sắc hiếm thấy trong những năm gần đây .


Còn nhớ , khi tác_phẩm này viết dưới dạng tiểu_thuyết ( chưa chuyển_thể thành kịch_bản điện_ảnh ) được đăng nhiều kỳ trên báo Tuổi_Trẻ đã cuốn_hút một lượng độc_giả rất đáng_kể .


Thể_loại mà ông gắn_bó lâu_dài , thuỷ_chung hơn cả là thơ .


Từ những bài_thơ đầu_tay như đã nói ở trên , ông lần_lượt cho xuất_bản các tập Bài ca khởi_nghĩa ( 1970 ) , Hành_trình ( 1972 ) , Theo sóng Đồng_Nai ( 1975 ) , Đất_nước lại vào xuân ( 1978 ) , Những cái tên đồng_bằng ( 1986 ) , Tuyển_tập Hưởng Triều ( 1997 ) .


Xin nói kỹ một_chút về bộ Ván bài lật ngửa và về thơ của ông .


Trong số không nhiều những sáng_tạo nghệ_thuật thành_công , tác_phẩm của Trần Bạch Đằng giữ vị_trí nổi_trội .


Rải khắp hơn 1.5000 trang sách có không ít điện khẩn , hồ_sơ mật , thông_báo , hiệu_triệu của Mỹ và chính_quyền ông Diệm .


Người đọc lần_lượt được tiếp_xúc với nhiều tướng_lĩnh , chính_khách cỡ Maxwell Taylor , Paul Arkins , Cabot Lodge ... , những người đứng đầu chính_quyền Sài_Gòn như Ngô Đình Diệm , Ngô Đình Nhu ...


Tuy bơi ngược dòng lịch_sử , có nợ lớn với nhân_dân ta , nhưng dưới ngòi_bút Trần Bạch Đằng , họ là những người có đầu_óc , có tài_năng và không phải là không có nhân_cách .


Khác với tiểu_thuyết hoặc kịch_bản văn_học , tôi có cảm_giác Trần Bạch Đằng đến với thơ thoải_mái hơn nhiều .


Có_thể vì ông muốn tìm ở khu vườn tĩnh_lặng này một cuộc chơi tinh_thần tao_nhã , để giải_toả một phần sức_ép khá căng của cuộc_sống - đặc_biệt là mấy năm hoạt_động đấu_tranh thời tiền_khởi_nghĩa cũng như những năm dài chống Pháp và chống Mỹ .


Qua các trang thơ , ông như muốn ghi lại nhật_ký tâm_hồn .


Ông đến với thơ cùng lúc ông đến với cách_mạng .


Trách_nhiệm với dân với nước luôn đè nặng trên vai , vì_thế dù ông đề_cập đến tình riêng hay nghĩa chung thì chất lý_tưởng , tinh_thần kiên_định của người chiến_sĩ vẫn in đậm_nét trong từng bài .


Tôi nhớ đến bài Chiếu rách mưa đêm ông viết 62 năm về trước để ghi lại một kỷ_niệm nhỏ nhưng khó quên với Trần Văn Giàu - người đồng_chí , người bạn vong niên mà ông kính_trọng .


Nỗi gian_truân cơ_cực trên bước đường tranh_đấu được ông kể lại điềm_đạm và xúc_động : Giọt tí_tách ngoài thềm Lạnh cắt ruột , mưa đêm Ở trần , manh chiếu rách Anh với tôi mỗi bên Anh trở mình : chiếu lủng Tôi co cẳng : trống_trơn Ván như bằng nước_đá Thèm ngủ giữa đống rơm Và thật bất_ngờ , khi đọc đến khổ thơ kết_thúc : Cuộc_sống chỉ bắt_đầu Mà thử_thách dài lâu Kệ trời mang áo xám Mặt nước nở hoa sao 17 tuổi đã có những câu_thơ đầy hào_khí như thế , quả là đáng nể .


Những bài thơ hay nhất của Trần Bạch Đằng được sáng_tác trong không_khí đặc_biệt ấy : Những người con gạo_cội của miền Nam , Trong tổng_tấn_công đọc Lục Vân Tiên , Nghĩ về ngày đại_thắng của một thành_phố .


Xin nói một_chút về bài Nghĩ về ngày đại_thắng ...


Viết bài_thơ này trong ngày đầu quân_dân ta hoan ca mừng chiến_thắng , nhà_thơ đã khiến người đọc chú_ý ngay từ những câu_thơ mở_đầu .


Thật hào_sảng , nhưng e có một_chút cường_điệu chăng : Thế_là trái_đất ngừng quay Trời nín thở .


Thần_thoại Việt_Nam Cả thời_gian , cả không_gian đổi màu Thắng rồi !


Ấp_ủ chung riêng Nhẹ_lâng những cặp chim chuyền sáng nay ( Trái_đất ) ngừng quay / ( trời ) nín thở / ( biển ) ngất_ngây bàng_hoàng / ( thời_gian , không_gian ) đổi màu ...


Những câu_thơ được đặt dưới dạng_thức nghi_vấn : Ai tính nổi ? Ai ước nổi ? Ai biết đến ? Ai đoán hết ? .


Hỏi , không phải vì thi_sĩ hoang_mang , mà vì ông muốn cùng người đọc đi đến tận_cùng của chân_lý .


Trong số đó , một lao_động phải đi về bằng đường_bộ , vượt qua các cửa_khẩu Thái_Lan , Campuchia , trở_về VN sau cuộc hành_trình gian_khổ .


Tuy_nhiên theo các lao_động này , bảy tháng qua họ chỉ có việc_làm ít ngày , không có lương , bị chuyển_nhượng , " bán " qua_lại giữa nhiều nhà môi_giới , không được giải_quyết khi bị tai_nạn lao_động , 6 người đã nếm mùi " tù_tội " .


Với tiền phí dịch_vụ trên 1.000 USD / người , công_ty cho biết đã chi nhiều khoản phí môi_giới và chưa có hướng giải_quyết cho số lao_động này khi họ không có một đồng tiền_lương nào trong những ngày vất_vả nơi xứ lạ .


Giáo_sư Kenneth J. Herrmann , giám_đốc chương_trình đào_tạo tại VN của Trường Đại_học New_York tại Brockport ( SUNY Brockport ) kiêm giám_đốc Quỹ Quảng_Nam - Đà_Nẵng , cùng các đồng_sự đã xúc_động mạnh khi đọc lá thư viết_tay chân_chất của anh Phạm Ngọc Khương gửi từ ấp Long_Kim , xã Long_Thành_Trung , huyện Hoà_Thành ( Tây_Ninh ) .


Phạm Ngọc Khang bị teo cơ nằm một chỗ , đến 10 tuổi thì chết .


Phạm Ngọc Khang nay đã 30 tuổi , hai tay hai chân bị teo cơ co rút , đi_đứng không vững " .


Lá thư còn kèm theo một tấm ảnh của Phạm Ngọc Khải , 25 tuổi , ngồi trên xe_đẩy , hình_ảnh một chàng thanh_niên với thân_hình quắt_queo trong căn nhà đơn_sơ ...


Có thư được gửi trực_tiếp đến ông , có thư được gửi qua các hội chữ_thập_đỏ địa_phương , tập_hợp lại giờ đã thành một chồng dày .


Họ là những người cha , người mẹ đã từng chiến_đấu năm xưa trong những cánh rừng ướt_đẫm chất khai_quang do quân_đội Mỹ rải xuống ; họ là những thanh_niên nhiễm chất_độc da_cam từ cha_mẹ , cầm bút không vững song vẫn cố ngoằn_ngoèo vài dòng thư nói lên nỗi đau không năm_tháng của chính mình ...


Cả nước VN có hàng ngàn , hàng vạn con_em đang ngày_đêm đau_đớn và những gia_đình chịu bao cảnh mất_mát , đau_thương , trong đó có một phần nhỏ_bé của gia_đình cháu .


" - Nguyễn Thị Viện mở_đầu lá thư của mình gửi từ xã Việt_Hùng , huyện Trực_Ninh , tỉnh Nam_Định như vậy .


Hai chị_em hiện sống với người mẹ già trong căn nhà như Viện mô_tả là " dột_nát nắng_mưa trên mảnh đất eo_hẹp cơ_cực " .


Từ xã Bình_Đào , huyện Thăng_Bình , Quảng_Nam , bà Mai Thị Lý viết thư đặt câu hỏi : " Khi chúng_tôi chết đi , ai sẽ là người nuôi_nấng , chăm_sóc con_cái chúng_tôi trên cuộc_đời này ? " .


Những năm chiến_tranh , gia_đình bà đã cùng người dân trong vùng phải thường_xuyên di_chuyển trong rừng_núi , thung_lũng để tránh địch phát_hiện , nhưng chất khai_quang không buông_tha họ .


Bốn lần mang_thai và sinh_nở trong thời_bình , hai cháu đầu chết khi chưa tròn 10 tuổi .


Cháu thứ ba không điều_khiển được mình , cháu thứ tư bị hội_chứng Down .


Bà viết : " Trong những lúc tuyệt_vọng nhất , tôi đã tự đặt câu hỏi : Tại_sao nỗi bất_hạnh không buông_tha gia_đình mình ?


Qua hình_ảnh và câu_chuyện của những nạn_nhân , ông bị " sốc " với những gì nghe thấy .


Tôi chợt nảy ra ý_nghĩ là tại_sao mình không tập_hợp thư kêu_cứu của họ rồi sau đó gửi tới Tổ_chức Class Action Lawsuit ( một cơ_quan liên_bang chuyên thụ_lý các vụ kiện dân_sự ) " .


Theo tôi , những công_ty đó phải gánh cả trách_nhiệm pháp_lý và lương_tâm đối_với các nạn_nhân ở VN " .


Những lá thư đầy tình_cảm và nỗi đau sau đó đã tới_tấp bay về .


Vừa trở_về Mỹ sau chuyến công_tác dài ngày định_kỳ tại VN , giáo_sư Kenneth gửi email cho các đồng_sự ở VN khẳng_định : " Có những người bạn khắp thế_giới đang quan_tâm và lo_lắng cho họ " .


Mang theo về Mỹ một chồng thư của nạn_nhân chất_độc da_cam tại VN , ông cho biết : " Tôi muốn nói với các nạn_nhân ở VN rằng họ không đơn_độc với nỗi đau mà bản_thân họ và gia_đình phải chịu_đựng .


Nỗ_lực của tôi và của những người VN , người Mỹ trong chương_trình sẽ tiếp_tục " .


Thay những giọt nước_mắt bằng những nụ cười .


Đã từng phục_vụ trong quân_đội Mỹ tại Hiên ( Quảng_Nam ) từ tháng 5-1968 đến tháng 5-1969 , trở_lại VN ông nhận ra trách_nhiệm của mình .


" Cuộc chiến_tranh tại VN đã khiến tôi tự nhận_thức rằng mình cần phải có trách_nhiệm với vùng_đất này " - ông tâm_sự .


Mỗi tuần họ đều được đi thăm các nạn_nhân chất_độc da_cam để tận_mắt chứng_kiến nỗi đau mà cha_anh họ đã để lại .


Nỗi đau hậu_chiến và những đổi_thay của VN đã được giáo_sư Kenneth viết trong cuốn sách Bệnh_nhân phong và thần_kinh : một người Mỹ tại VN ngày_nay ( Lepers and lunacy : an American in Vietnam today ) dày 246 trang vừa được Nhà_xuất_bản BookSurge phát_hành tại Mỹ và đang được Công_ty văn_hoá tổng_hợp Phương_Nam dịch ra tiếng Việt .


Ông nói : " Khi nhìn những cảnh nghèo_khó và đớn_đau do chiến_tranh để lại , tôi không_thể không lên_tiếng .


Tôi khâm_phục sức chịu_đựng của các nạn_nhân và tôi sẽ làm tất_cả vì công_lý " .


Chính tại những buổi tiệc do người trong giới tổ_chức , thế_giới người_mẫu mới bộc_lộ những gì mà người_ta không nhìn thấy trên sàn_diễn .


Nhà_báo Ian Halperin ( từng đoạt giải phóng_sự điều_tra và xuất_hiện trên truyền_hình NBC , ABC , VH1 , Court TV ... ) đã thâm_nhập “ hậu_trường ” và khám_phá một thế_giới khác của người_mẫu ...


Bốn ngày sau khi đến Los Angeles với vỏ bọc người_mẫu nam , tôi thấy mẩu quảng_cáo của một nhiếp_ảnh_gia tự giới_thiệu từng chụp hình cho nhiều siêu_người_mẫu hàng_đầu như Elle MacPherson và Gisele Bundchen .


Tôi lập_tức liên_lạc và được biết chi_phí chụp ảnh là 350 USD giờ .


Tay nhiếp_ảnh_gia là Carl Shea , bắt_đầu nghề chụp ảnh chuyên_nghiệp năm 16 tuổi và cộng_tác với nhiều tờ báo thời_trang .


Sau thời_gian ngắn quen tôi , Shea tỏ ra thân_thiện hơn .


Ngày_kia , sau bữa tối , tôi dọ ý nhờ Shea đưa mình đến một câu_lạc_bộ nơi giới người_mẫu thường tụ_tập .


Và Shea đưa tôi đến hội_quán The_Ruby , nằm ở trung_tâm Hollywood tại đại_lộ La_Brea và đại_lộ Hollywood .


Lúc đó khoảng hơn 11 g 30 tối và ba sàn_nhảy đã chật_ních người .


Khi đi vòng tìm ghế , Shea được nhiều người cười chào .


Carmen , một người_mẫu trẻ_măng độ 15 - 16 tuổi , nhào đến ôm hôn Shea và tôi sau khi tự giới_thiệu .


“ Canada ư , em thích người Canada lắm đó ! ” .


Carmen chắc là đang ở tâm_trạng rất phấn_khích .


Cô ấy mặc chiếc váy trắng cực mỏng , lồ_lộ bộ ngực phập_phồng không áo_lót ...


Vài ngày sau tôi nhận được tin nhắn của Carmen mời đến buổi tiệc tại nhà_riêng .


Cô ấy nói sẽ có nhiều người_mẫu đến dự .


Quang_cảnh bữa tiệc khiến tôi liên_tưởng đến bộ phim The party của Peter Sellers .


Những người dự tiệc đều vận quần_áo theo phong_cách thập_niên 1960 .


Trông ai cũng vui_vẻ , cười nói huyên_náo và cụng ly côm_cốp .


Đệm cho âm_thanh rôm_rả là đĩa nhạc Mutations của Beck .


Carmen - hơi thở nồng_nặc mùi Johnnie_Walker - nhào đến ôm chặt và hôn khi thấy tôi .


Cô ấy dẫn đi vòng_quanh , giới_thiệu từng người : “ Đây là anh bồ của tao ở Canada ” .


Tôi ngồi kế Amanda Reilly , một người_mẫu “ mình dây ” 17 tuổi từ Boston , đến Los Angeles trước đó bốn tháng để theo nghề người_mẫu chuyên_nghiệp .


Amanda miêu_tả Los Angeles là thành_phố của những “ bữa tiệc quậy tới_bến ” ( “ party to hell ” ) nhưng công_nghiệp người_mẫu cũng nghiệt_ngã như bất_kỳ tại đâu .


Hôm_nay có_thể là ngày vui_thú nhất và anh cảm_thấy như mình leo lên đỉnh thế_giới , nhưng hôm sau là cú nhồi tim và anh bị treo lơ_lửng bằng sợi dây thắt_cổ ” .


Amanda tâm_sự chỉ vài tháng cô đã mất ít_nhất 35.000 USD để theo_đuổi giấc mơ .


Cô nợ tiền thẻ_tín_dụng hàng ngàn đôla nhưng đến giờ vẫn chưa thấy mặt_mũi bản hợp_đồng nào .


Dù_vậy , Amanda vẫn ngập mình vào tiệc_tùng thác_loạn và thậm_chí dính vào ma_tuý .


“ Em thích cảm_giác trở_thành thứ vứt đi - hít một hơi thuốc dài , Amanda bắt_đầu “ triết_lý ” - Em phấn_khích trước sự điên_cuồng và hoang_dã của công_nghiệp người_mẫu .


Nó rất khác với cuộc_sống của em trước_đây .


Hồi ở Boston ấy , em làm mọi điều theo sách_vở .


Nào_là học giỏi , nào_là sống cho ngay_thẳng .


Còn ở đây em thấy chẳng cần trách_nhiệm gì cả .


Em không bị giám_sát hay phải lo_nghĩ cho ai ngoài bản_thân .


Em cứ sống ngày này qua ngày khác như vậy .


Không cần biết điều gì đang chờ trước mắt .


Mira , cũng là người_mẫu tuổi_teen , sà xuống góp chuyện .


Cô ấy hào_hứng kể về một trong những bữa tiệc quậy tưng_bừng nhất Los Angeles gần đây , có cả sự góp_mặt của Kate Moss và Naomi Campbell .


“ Naomi Campbell quậy kinh_dị luôn ! - Mira kể - Em từng dự nhiều bữa tiệc sang_trọng có cô ấy và thấy chẳng bao_giờ ly rượu của cô ta cạn cả ” .


Sau vài ly , Mira bắt_đầu nói về bọn môi_giới .


“ Cho_dù hắn nói gì , hắn trông bảnh_bao như thế_nào , khi gặp người_mẫu , hắn cũng chỉ có mỗi mục_đích duy_nhất là đưa cô ta lên giường ” .


Mira nói rằng gần như chẳng người_mẫu nào mình biết mà không ngủ với bọn môi_giới để được ký hợp_đồng .


“ Cái thế_giới này ngập_ngụa lắm anh ơi ” - Mira thốt lên , rồi kể rằng có lần thấy Claudia Schiffer bước ra khỏi phòng vệ_sinh , cặp_kè một người đàn_ông tại nhà_hàng ở Beverly Hills .


Có trời mới biết trước đó ít phút hai người làm gì trong phòng vệ_sinh ...


Nhác thấy một người_mẫu đi ngang , Mira ngoắc đến .


Kể về kinh_nghiệm sống trong thế_giới người_mẫu , Rose nói rằng thế_giới này chỉ có hai từ : làm_việc và vui_chơi .


“ Nếu không ăn_chơi đàn_đúm , anh sẽ không gặp được đúng người cần để giúp mình - Rose kể - Hầu_hết hợp_đồng quan_trọng của em đều được thực_hiện tại các bữa tiệc như thế_này .


Bọn đàn_ông trong giới đều muốn sex cả .


Em mồi_chài và hẹn với những lão đáng tuổi bố em đó ... ” .


Khi thâm_nhập sâu hơn vào công_nghiệp người_mẫu tại Los Angeles , tôi bắt_đầu gặp xui liên_tục .


Có lần tôi nhận_lời mời đến buổi tiệc tổ_chức tối thứ_bảy với hơn chục người_mẫu hàng top tham_dự , trong đó có Naomi Campbell và Claudia Schiffer .


Phút chót buổi tiệc bất_ngờ bị huỷ bởi mẹ của người tổ_chức bị chết trong tai_nạn xe_hơi .


Lần khác , người bạn Drew Young ( nhà_thiết_kế ) dàn_xếp cho tôi gặp Kara Charles .


Cô ta làm trong một công_ty chăm_sóc da nổi_tiếng , địa_chỉ quen_thuộc của các siêu_người_mẫu như Cheryl Tiegs và Iman .


Gặp Kara chắc_chắn sẽ biết khối chuyện về thế_giới người_mẫu .


Tuy_nhiên , cũng vào phút chót , Kara cho biết cô phải sang châu Âu để dự một chương_trình thời_trang tại Paris .


Vào một ngày trước khi rời Los Angeles , tôi chứng_kiến một cảnh có_thể được xem là điển_hình thật_sự của mặt_trái công_nghiệp người_mẫu .


Trước đó , tôi nhận được cú điện_thoại từ nhiếp_ảnh_gia Freddie Lowry , mời đến dự một bữa tiệc cuồng_loạn .


Lowry cho biết vào mỗi tháng tại biệt_thự ở Venice Beach ( Los Angeles ) , người_ta tổ_chức bữa tiệc thác_loạn để các đại_gia lắm tiền nhiều của móc_nối trực_tiếp với những người_mẫu hàng_đầu Los Angeles .


Lowry nói rằng người tổ_chức là một cựu người_mẫu gần 30 tuổi .


Nhiều người_mẫu đã đến đây để kiếm thêm thu_nhập sau sàn_diễn .


Khi chúng_tôi đến biệt_thự , gã bảo_vệ da đen tóc xoăn trông giống y_hệt tên đô_vật dùng thiết_bị an_ninh rà từ đầu xuống chân để soát vũ_khí .


Trước khi cho chúng_tôi vào , gã hỏi làm thế_nào mà biết nơi này và rằng chúng_tôi đã đến bao_giờ chưa .


Hài_lòng trước lời giải_thích của Lowry , cuối_cùng hắn để chúng_tôi vào trong sau khi thò tay lấy tiền vé .


Bên trong , căn phòng tối trông cực_kỳ sang_trọng .


Họ đều mang guốc cao gót , trang_điểm thật đậm và vận trang_phục cực đẹp như_thể sắp chụp hình cho ảnh bìa tờ Vogue .


Cũng ngần ấy các ông có_mặt xung_quanh .


Chỉ cần liếc nhìn cũng thấy họ là dân giàu_có .


Tisha sực mùi nước_hoa cao_cấp nhoẻn miệng cười và điệu_nghệ mời tôi ly vodka .


Tisha nói rằng không phải ai cũng biết những bữa tiệc như thế_này .


Chỉ một số ít đại_gia mới được rỉ_tai nhau và giới_thiệu đến .


Sau sáu năm lăn_lộn trong nghề và nếm đủ mùi_vị , Tisha rút ra được bài_học giá_trị rằng tuổi_thọ nghề người_mẫu cực ngắn , và rằng tiệc_tùng là một trong những “ công_nghiệp ” ăn_theo công_nghiệp người_mẫu có lợi_nhuận rất đáng_kể .


Nói cách khác , tổ_chức tiệc để móc_nối “ thương_vụ ” ( mại_dâm ) và hưởng phần_trăm là “ ý_tưởng kinh_doanh ” của Tisha .


Từ đó , Tisha nổi_tiếng ở khu_vực Hollywood là một trong những “ madam ” ( má_mì ) có nhiều đào “ ngon ” nhất .


Tisha dắt tôi đến gặp Daisy , một người_mẫu cao , tóc vàng rất xinh .


“ Em Daisy sẽ chăm_sóc cho anh - Tisha giới_thiệu - Hai người vui_vẻ nghe ! ” .


Cho biết mình đã có_mặt trên tờ Vogue và Elle , Daisy thú_nhận phải tìm nguồn thu_nhập thêm .


Cô ấy khoe vừa mua một căn_hộ và chiếc Mercedes thể_thao .


“ Nếu chỉ làm người_mẫu thôi , em làm_sao tậu nổi những thứ ấy , hả anh ! ” - Daisy tâm_sự .


Và rồi , Daisy đột_nhiên vuốt tóc tôi , sau khi kêu chai champagne giá 600 USD .


Uống chừng nửa chai , Daisy bắt_đầu rờ_rẫm đùi tôi .


“ Mình lên lầu nghe anh - nàng thủ_thỉ - Giá một giờ là 2.000 USD ” .


“ Ối trời , tưởng gì , bọn đàn_ông vào đây đều có vợ cả đấy !


Con gái của mấy lão này không_chừng còn lớn tuổi hơn em !


Khoảng 2 g sáng , Lowry ló_mặt từ cầu_thang .


Trên đường về , hắn rủa tôi là “ đồ ngốc ” khi nghe nói tôi không đi với cô nào lên lầu ...


Ông Nguyễn Đức Quang - 80 tuổi , thương_binh ( TB ) chống Pháp , cán_bộ lão_thành cách_mạng ở xã Sơn_Trà , huyện Hương_Sơn ( Hà_Tĩnh ) - đã không chịu nổi cảnh " ngồi họp chung với những TB giả , nhất_là khi phải nghe những cha ấy lên bục phát_biểu " , nói : " Từ năm 1985 trở_về trước xã Sơn_Trà chỉ có sáu TB , thế_mà đến nay bỗng_dưng xuất_hiện tới 70 TB .


Đi đâu trong xóm xã cũng nghe dân bàn_tán chuyện TB giả " .


Trưa 28-9-2004 , chúng_tôi gõ_cửa vị TB giả đầu_tiên của xã Sơn_Trà là ông Lê Phụ .


Hình_như việc làm giả TB đã khiến tâm_tư ông không yên_ổn bấy_lâu nay nên khi nghe hỏi về chuyện TB , ông vội chối quanh một lúc rồi ấp_úng nói : " Tôi đi công_nhân Lâm_trường Hương_Sơn 18 năm .


Sau bị nứa đâm vào đầu_gối nên năm 1998 xin về .


Lúc đó xã đang có phong_trào làm TB , lại được mấy tay " cò " đến săn hỏi suốt ngày nên tôi chi 3 triệu đồng để có cái thẻ " .


Khi tôi hỏi ai là người làm_chứng cho anh , ông Quyền trả_lời : " Không nhớ ai xác_nhận .


Ông Quyền thú_thật thẻ TB có được là nhờ một người trong xã làm hộ .


Anh Lê Trần Hường - đảng_viên , đại_biểu HĐND xã Sơn_Trà - bức_xúc kể một chuyện thật như bịa : Ngày 25-7-1968 trong trận oanh_tạc của máy_bay Mỹ , một quả bom_bi nổ tại xóm Pheo làm chết 11 người , trong đó có ông Lê Văn Khuyên .


Không biết do đâu mà năm 1997 xã lại lập hồ_sơ giả cho rằng ông Khuyên đang chỉ_huy dân_quân lấp hố bom thì bị bom sát_hại .


Chuyện bị lộ từ năm 2000 : khi UBND xã Sơn_Trà làm lễ khánh_thành nhà bia liệt_sĩ , nhiều người dân ngỡ_ngàng khi thấy tên ông Khuyên khắc nét trên bảng_vàng danh_dự tại dòng số 93 giữa danh_sách các anh_hùng , liệt_sĩ ( ! ) .


Cũng tại Sơn_Trà , ông Văn Đình Tuyết , đương_chức bí_thư đảng_uỷ xã , có ba nấc tuổi khác nhau gồm 1950 , 1949 , 1944 .


Ông Tuyết phải khai_man tuổi để đủ năm làm Huy_chương Kháng_chiến chống Mỹ cứu nước hạng ba .


Không giấu_giếm , ông H. nói : " Muốn làm được huân_huy_chương ( HHC ) các đối_tượng phải khai tuổi lùi một giáp mới có đủ năm công_tác theo yêu_cầu của chỉ_thị 26 .


Nhưng khi làm hồ_sơ cán_bộ thì chính họ lại khai tiến trở_lại một giáp để đảm_bảo nhu_cầu trẻ_hoá cán_bộ " !


Ông H. còn cho biết cùng với ông Tuyết , các ông Nguyễn Đình Ngân - phó_chủ_tịch xã , Lê Văn Tân - phó bí_thư kiêm chủ_tịch HĐND xã , Nguyễn Nam Đường - xã_đội phó đều có hai , ba nấc tuổi khác nhau để chạy HHC .


Trẻ nhất trong số người chạy HHC giả là ông Nguyễn Đình Thân - xã đội_trưởng , sinh năm 1956 , đi bộ_đội năm 1978 nhưng cũng có cả Huân_chương và Huy_chương Kháng_chiến chống Mỹ hạng nhì .


Em ruột của ông Thân là Nguyễn Hữu Chỉnh ( nguyên phó_chủ_tịch xã ) sinh 1958 , đi bộ_đội năm 1978 nhưng trong nhà vẫn treo một Huy_chương chống Mỹ hạng ba ...


Chiều 29-9 tại văn_phòng đảng_uỷ xã , tôi trực_tiếp gặp ông Tuyết , ông Tân hỏi kỹ nguyên_nhân " ba nấc tuổi " của một loạt cán_bộ xã nhưng cả hai đều cam_đoan đó chỉ là tin_đồn nhảm .


Nhưng tại văn_phòng uỷ_ban xã , ông Thân đã không ngần_ngại thú_nhận : " Tôi sai và ân_hận vì việc mình đi chạy khen_thưởng .


Mới_đây phòng thi_đua khen_thưởng huyện đã về thu bảy HHC giả trong đó có ông Tuyết , ông Tân , ông Đường , ông Ngân ... " .


Riêng trường_hợp liệt_sĩ giả , ông Nguyễn Văn Hoá - chủ_tịch xã - giải_thích : " Nguyên_tắc khi Chủ_tịch nước ra quyết_định thu_hồi bằng Tổ_quốc ghi công đối_với trường_hợp liệt_sĩ giả thì cơ_sở mới được xoá tên người đó , nhưng do sức_ép của dư_luận nên chúng_tôi đã tạm_thời xoá tên ông Lê Văn Khuyên trong bảng_vàng danh_dự trước đài liệt_sĩ của xã " .


Rời đài liệt_sĩ xã Sơn_Trà , tôi về xã Đức_Hoà , huyện Đức_Thọ .


Tại xã này năm 2003 nạn cán_bộ xã đua nhau làm TB , HHC giả từng rộ lên nhức_nhối .


Tôi theo ông Chính trong vai người đi làm TB giả đến xã Xuân_Giang , thị_trấn huyện Nghi_Xuân gặp " trùm cò " Đ.T.K .


Ông Chính nói : " Tôi là TB đã có tỉ_lệ_phần_trăm rồi nên hai năm được phép giám_định lại một lần ... " .


Mới nghe đến đó tức_thì cò K. hướng_dẫn nên đặt_cọc ngay để nâng tỉ_lệ_phần_trăm lên .


" Bác trả 1_,_5 triệu đồng , tôi sẽ nâng 31% của bác lên 61% ngay_lập_tức " .


Với bài_tính 31% mỗi tháng được hưởng 192.000 đồng , 61% thì được gấp đôi , " vậy trong một năm bác sẽ khấu_hao số tiền bỏ ra , còn lại một đời hưởng lộc " , ông Chính đang lưỡng_lự thì K. yêu_cầu cởi hết quần_áo dài của ông ra để K. xem thử các vết_thương .


Bàn_tay y đặt lên lưng ông Chính dò_tìm .


Bỗng K. nói : " Đây rồi , chỉ cần một vết sẹo này là làm được TB ! " .


Nhưng khi các ngón tay K. dò tiếp và bắt_gặp trên đầu ông Chính một vết sẹo to phía trong có một miểng đạn nhô ra , y bỗng reo lên : " Đây mới thật là vết_thương vàng .


Nếu vào khám bác chỉ cần giả_vờ điên_điên khùng_khùng một lúc thì họ sẽ kết_luận bác bị tâm_thần phân_liệt , tôi sẽ nâng lên 81% ( diện TB được Nhà_nước chăm nuôi ) ngay " .


Ở Nghi_Xuân có ba " trùm cò " nhưng nổi_bật là cò K. , thứ đến là cò D. ở xóm Lam_Thuỷ , xã Xuân_Giang và cò T. ở xã Tiên_Điền .


Cò K. nguyên là đảng_viên , sau khi bị khai_trừ khỏi Đảng y đi làm thợ_nề rồi gia_nhập đường_dây làm TB giả .


Ba năm nay y " làm_ăn " phất lên thấy rõ .


Sau vài lần giám_định nắm được qui_luật ăn_tiền của một_số cán_bộ mất phẩm_chất , các cò bèn thiết_lập đường_dây làm giả TB với bài quảng_cáo : " Muốn giảm thuế nông_nghiệp ( trước đây TB nhẹ được giảm 30 - 50% , TB nặng được giảm 100% ) ; muốn con được giảm học_phí , tiền xây_dựng trường , thêm điểm ưu_tiên vào ĐH ... thì không có cách gì ngon_ăn bằng làm TB giả " .


Ông Chính cho biết năm 2000 giá làm mỗi suất TB giả khoảng 3_,_5 triệu đồng , nhưng đến tháng 9-2004 đã tăng vọt lên 11 triệu đồng / suất .


Nếu đồng_ý , khi vào khám các cò dặn tuỳ nơi cho phần_trăm nặng nhẹ mà chi tiền , ví_như khám tai mũi họng thì chi ít hơn khám phần xương .


Để có một tấm thẻ TB giả có khi các cò phải lặn_lội vào đơn_vị cũ tận trong các tỉnh miền Nam để mua hai loại giấy .


Một là giấy chứng_thương , hai là giấy quyết_định phục_viên .


Vì_thế mà ở huyện Nghi_Xuân có người từng là lính hải_quân bỗng chuyển thành TB bộ_binh ...


Chiều 30-9-2004 tại Phòng LĐ - TB & XH huyện Nghi_Xuân , ông Lê Nguyên Cường , phó phòng , bức_xúc nói : " Bây_giờ cò_mồi về làm công_khai dưới xã vì họ có đường_dây tinh_vi với nhiều vỏ bọc khác nhau .


Tôi đã báo công_an rồi nhưng cò vẫn ngang_nhiên hoạt_động , TB giả vẫn có thẻ " .


Theo ông Cường , huyện Nghi_Xuân vừa để lọt 142 trường_hợp dân_công hoả_tuyến làm TB giả vì họ lách qua cả hội_đồng xác_nhận người có công của xã , huyện và nhờ người khác ký , thế là xong .


Cũng theo ông Cường , thông_tư 27 ( ngày 3-11-1999 ) của Bộ LĐ - TB & XH cho_phép không chỉ TNXP mà tất_cả đối_tượng , chỉ cần có xác_nhận bị_thương của hai người và bản khai bị_thương là có_thể làm được TB nên các đối_tượng ( có người không đi bộ_đội , TNXP ) ồ_ạt đi làm TB .


Đây là lý_do trong 30 năm ( 1965 - 1995 ) cả huyện Nghi_Xuân chỉ có 900 TB , nhưng trong vòng chín năm ( 1995 - 2004 ) số TB của Nghi_Xuân tăng lên đến đáng ngờ - 1.459 TB các loại .


Ban giám_khảo công_bố cuộc thi phóng_sự - ký_sự 2004 như sau : Giải nhất : không có .


Hai giải nhì : Nàng_tiên nhỏ trong gia_đình " cái_bang " ( của Tiến Dũng ) , Tường_trình từ nghĩa_trang vòng_hoa trắng của Nguyễn Lê Nguyên .


Ba giải ba : Tôi đi buôn ngựa của Võ Văn Thành , Cái học của gia_đình người Cil của Tiến Đạt , Dựng lều trọ học của Hà Hữu Đồng .


10 giải khuyến_khích : " Ba chàng ngự_lâm " ở phía đông sông Ayun ( Nguyễn Chương ) , Săn giọt máu của rừng ( Đặng Thái Huyền ) , Thần đèn dưới nước ( Nguyễn Đắc La ) , Lão khùng nuôi bò trên đảo Yến ( Lam_Giang ) , Hai ngón tay giả vẽ nên cuộc_đời ( Trương Quang Quốc Dũng ) , Người xoá " xóc chéo " mùa lũ ( Mai Bửu Minh ) , Tình người nơi trường_bắn ( Cầm Văn Kình ) , Bàn_tay Việt trên máy_bay Airbus ( Việt Hùng ) , Nhà chuyên cứu người ( Mai Đình Toàn ) , Cánh đồng 500 triệu ( Bùi Dũng ) .


Những trang nhật_ký mà chúng_ta vừa được đọc chỉ là một phần của cuốn sách dày 320 trang in .


Bản_thảo gốc là một cuốn sổ_tay khổ nhỏ , bìa bọc nilông màu xanh , với tổng_cộng 240 trang chép tay , chữ nhỏ li_ti , đều tăm_tắp , rất ít gạch xoá , được viết bằng mực xanh và đen .


Cuốn sổ nói trên được Nguyễn Văn Thạc gửi về nhà từ Kỳ_Anh ( Hà_Tĩnh ) , trước khi vào mặt_trận và hi_sinh sau đó gần hai tháng .


Tuy_nhiên , do điều_kiện thời_chiến , bưu_điện phải gửi giấy_báo tới lần thứ ba , gia_đình anh mới có người ra nhận .


Chỉ chậm một hai ngày nữa là bưu_phẩm có_thể bị trả lại và chắc_chắn sẽ bị thất_lạc vì người gửi đã ra mặt_trận và hòm_thư đơn_vị cũng thay_đổi .


Ông Nguyễn Văn Thục ( anh ruột của Nguyễn Văn Thạc ) là người đầu_tiên đọc những trang ghi_chép nêu trên .


Ông cho rằng người giữ cuốn sổ thiêng_liêng này không ai xứng_đáng hơn là chị Phạm Thị Như Anh .


Cũng giống như bao cô gái khác , lúc đầu chị Như Anh không tin người bạn trai thân_thiết của mình đã chết .


Như Anh đã “ xé_rào ” để kết_hôn với một người Đức ( thời đó ở miền Bắc , chuyện “ lấy Tây ” là rất ầm_ĩ và không chấp_nhận được !


Và cuốn sổ ghi_chép của Nguyễn Văn Thạc đã theo TS Phạm Thị Như Anh đi định_cư tại nước_ngoài ...


33 năm sau cuộc_chiến đẫm máu ở Quảng_Trị , người anh ruột của liệt_sĩ Nguyễn Văn Thạc đã tiết_lộ với tôi về cuốn sổ nhật_ký nêu trên .


Ông nói : “ Nếu muốn công_bố thì phải được sự đồng_ý của Như Anh .


Đã từ lâu gia_đình tôi coi em nó như dâu_con trong nhà ” .


Qua địa_chỉ e-mail và cả điện_thoại , đã nhiều lần chúng_tôi liên_lạc với TS Phạm Thị Như Anh , một Việt_kiều đang định_cư tại Hannover ( CHLB Đức ) , để thuyết_phục chị .


Tháng 12-2004 , chị Như Anh đã bay về nước và mang theo cuốn sổ nói trên .


Ngồi trong phòng làm_việc của tôi , người đàn_bà nổi_tiếng là nghị_lực và thông_minh này đã vừa khóc vừa kể lại những kỷ_niệm của mình với liệt_sĩ Nguyễn Văn Thạc .


Chị bảo chính linh_hồn của Thạc đã thúc_giục chị phải trao “ số_phận ” của cuốn nhật_ký này cho một nhà_thơ như tôi .


Ngày cuối_cùng của người lính Nguyễn Văn Thạc


Tôi sẽ gửi về cuốn nhật_ký này , khi nào trở_lại , khi nào trở_lại tôi sẽ viết nốt những gì lớn_lao mà tôi đã trải qua từ khi xa nó , xa cuốn nhật_ký thân_yêu của đời lính .


Ừ , nếu_như tôi không trở_lại , ai sẽ thay tôi viết tiếp những dòng sau_này ?


Tôi chỉ ao_ước rằng , ngày_mai , những trang giấy còn lại đằng sau sẽ toàn là những dòng vui_vẻ và đông_đúc .


Đừng để trống_trải và bí_ẩn như những trang giấy này .


Sau_này , một chiến_sĩ cùng tiểu_đội với anh là Nguyễn Quang Minh đã kể lại : Loạt đạn pháo của địch rơi đúng chỗ Thạc .


Khi những tiếng nổ dữ_dội vừa dứt , khói và bụi còn chưa hết , Minh và một chiến_sĩ nữa là Chương cùng chạy ra thì đã thấy Thạc nằm đó .


Một mảnh pháo chém ngang hai đùi của anh , máu chảy ướt_đẫm ống_quần .


- Không , Thạc vẫn còn sống mà , chưa chết đâu .


Mấy anh_em vội xúm lại băng_bó rồi khiêng Thạc lên trạm phẫu tiểu_đoàn , với hi_vọng “ còn_nước_còn_tát ” .


Các giấy_tờ , sổ_sách , quần_áo của Thạc được anh_em nhét chung vào balô của anh Y , một thương_binh khác ( nhưng khi ra tới Quảng_Bình thì anh Y đã hi_sinh , balô đựng di_vật liệt_sĩ bị thất_lạc ... ; cùng ngày hôm đó , tiểu_đội của Thạc hi_sinh bốn người : Y , Bình , Được và ... ) .


Minh chạy theo cáng thương , rơm_rớm nước_mắt động_viên Thạc :


Gắng điều_trị cho nhanh khỏi , hoà_bình rồi có điều_kiện ghé qua nhà mình chơi ...


Thạc nói khẽ , thều_thào trong hơi thở đứt_quãng :


- Không ... Mình tỉnh thế này tức_là ... sắp chết rồi ... Chỉ tiếc là không còn chiến_đấu được nữa ... Bao dự_định còn dang_dở ...


Kể từ đó Thạc không nói thêm được câu nào nữa .


Như nhiều người lính hi_sinh ngoài chiến_trường , thi_hài của anh được bọc trong một tấm tăng nilông và chôn_cất ngay tại mặt_trận .


Trong một lá thư viết năm 1973 gửi cho gia_đình liệt_sĩ Nguyễn Văn Thạc , một đồng_đội của anh là Đặng Trực Ngôn ( hiện là đại_tá , chỉ_huy_trưởng căn_cứ hải_quân 696 ) đã thông_báo địa_điểm chôn_cất Thạc .


Với cương_vị phó chủ_nhiệm ( như phó_giám_đốc hiện_nay ) ông Nguyễn Văn Thục đã báo_cáo cơ_quan , xin phép được vượt sông Thạch_Hãn đi tìm mộ em_trai mình .


Hồi đó , mộ liệt_sĩ còn nằm rải_rác khắp mặt_trận , trong mấy ngày liền , anh xã_đội trưởng xã Triệu_Long đã nhiệt_tình dẫn ông Thục đi bộ khắp địa_phương và cả vùng lân_cận .


Họ cùng xem_xét hàng ngàn ngôi mộ nhưng không thấy có tên Nguyễn Văn Thạc .


Tưởng đã hết hi_vọng thì anh này chợt nhớ ra ngay sau vườn nhà mình còn ba ngôi mộ nữa ... Ông Thục mừng rưng_rưng nước_mắt khi thấy một bia mộ có tên em_trai mình .


Ông định bốc một nắm đất mang về Hà_Nội để thờ nhưng sau lại thôi vì chợt nảy ra ý_định khác .


Một tháng sau , ông Thục trở_lại Triệu_Long cùng chiếc vali mới và đồ cúng_lễ mua ở chợ Đông_Hà .


Khi ngôi mộ được đào lên , người anh_trai đã không cầm được nước_mắt vì nhận ra em mình : mái_tóc cắt ngắn với rất nhiều sợi bạc , hai đùi vẫn còn nguyên cả garô vết_thương ...


Khi đưa được hài_cốt em_trai về tới Hà_Nội thì vẫn còn dở chuyến công_tác , ông Thục chưa muốn cho ai biết nên đành giấu chiếc vali lên gác .


Nhưng được đôi ngày , sợ người_nhà tò_mò mở vali tình_cờ phát_hiện , ông phải đưa nó vào tủ quần_áo của mình và khoá lại .


Mãi 10 ngày sau , đã 28 tết_âm_lịch , mới có thời_gian rảnh , ông Thục tự đi liên_hệ chỗ chôn_cất rồi thông_báo cho cả gia_đình biết .


Tự tay người cha già , cụ Nguyễn Văn Huệ , đã chuyển từng phần hài_cốt của liệt_sĩ Nguyễn Văn Thạc từ chiếc vali sang tiểu sành , rồi rắc nắm đất đầu_tiên , đắp mộ cho con_trai mình .


Với học_viên : “ Hạnh_phúc là được về nhà ” .


Với giáo_dục_viên : “ Hạnh_phúc là được gặp lại học_viên của mình trong một tư_thế khác , không còn dính_líu tới ma_tuý ” .


Và với các nhà quản_lý : “ Hạnh_phúc là mấy chục ngàn người đang cai_nghiện trở_lại được với cộng_đồng và không bao_giờ tái_nghiện nữa ” .


Tất_cả đều có chung một con đường phía trước , nhưng con đường ấy thật gian_nan biết_bao ...


Cách đây vài tháng , anh Nguyễn Văn Bình , trưởng_phòng giáo_dục - tư_vấn Trung_tâm Nhị_Xuân , hồ_hởi khoe với tôi về lớp đại_học tại_chức khoa xã_hội_học ( XHH ) sắp được mở ra ở Nhị_Xuân : “ Thêm một cơ_hội nữa để học_viên tận_dụng thời_gian cai_nghiện , thêm cơ_hội để học_viên tái hoà_nhập cộng_đồng ... ” .


Giáo_trình XHH là một sự lựa_chọn tốt nhất cho học_viên cai_nghiện muốn tiếp_tục theo học bậc đại_học .


Hôm_nay , anh Bình ỉu_xìu báo kế_hoạch chưa thực_hiện được do số_lượng học_viên đăng_ký chưa đủ để tuyển_sinh , nhưng rồi anh lại tươi ngay khi nhớ đến kỳ thi tốt_nghiệp THPT vừa tiến_hành xong tại Nhị_Xuân , “ qua kỳ thi này chắc_chắn sẽ có thêm nhiều thí_sinh đủ điều_kiện dự_tuyển ... ” .


Xưởng may đầu_tiên đã đi vào hoạt_động ; các hợp_đồng gia_công hàng may_công_nghiệp , chế_biến hạt điều liên_tiếp được ký tại các trường ; các khoá học nghề , vi_tính , ngoại_ngữ duy_trì thường_xuyên ; một_số trường thuộc Lực_lượng TNXP đã tổ_chức được khoá đào_tạo đại_học từ xa ...


Hàng trăm tỉ đồng đã và đang tiếp_tục được đầu_tư để xây_dựng cơ_sở vật_chất cho các trường cai_nghiện , để nơi này không chỉ là một trạm_xá chữa bệnh nghiện ma_tuý mà còn trở_thành một nơi cư_trú dễ_chịu , nơi người_ta học lại những bài_học về chuẩn_mực .


Vào trường , xuống xưởng , giữa tiếng máy_may rào_rào , tiếng bóc vỏ hạt điều lách_tách , tiếng bào gỗ loạt_xoạt , tôi được nghe kể chuyện có những chàng trai đã nhảy lên reo_hò , có những cô gái đã trào nước_mắt sung_sướng khi nhận được những tờ phiếu đánh_dấu tháng lương đầu_tiên , những đồng_tiền đầu_tiên họ tự tay kiếm được .


L. , cô gái được mọi người xung_quanh “ chỉ_điểm ” là đã ôm “ tín_phiếu ” mà khóc , bẽn_lẽn kể : “ Mỗi ngày tôi ngồi vào máy_may từ chiều đến đêm , mồ_hôi ròng_ròng , lưng mỏi nhừ , số_lượng thuộc loại khá ... cuối tháng lãnh được gần 200.000 đ .


Tôi khóc không phải vì có số tiền ấy , tôi chỉ nhớ mẹ tôi ... ” .


Phải , ai chẳng biết trân_trọng , xót_xa công_sức lao_động của chính mình , nếu có quá xúc_động chính là vì nghĩ đến người khác .


Một phụ_huynh đã cho tôi đọc thư con_trai viết từ Trung_tâm Đức_Hạnh : “ Những ngày ở đây , con thật quá hối_tiếc về những gì mình đã gây ra cho gia_đình , bỏ_ngoài_tai tất_cả những lời khuyên_bảo , lừa_dối cha_mẹ hết lần này đến lần khác .


Khi nào được về , con nhất_định sẽ làm lại tất_cả để ba_mẹ vui ... ” .


“ Một quan_điểm cần phải thống_nhất là : không được xem người nghiện ma_tuý là tội_phạm , mà là những người bị khiếm_khuyết một phần nhân_cách .


Chương_trình hồi gia cũng không chỉ có duy_nhất một hình_thức là thủ_tục xét_duyệt về nhà .


Tất_cả là để những người sau cai có khả_năng hoà_nhập tốt nhất với cộng_đồng và hạn_chế đến mức thấp nhất tỉ_lệ tái_nghiện ” .


Ông NGUYỄN THÀNH TÀI ( Phó_chủ_tịch UBND TP. HCM )


Mấy hôm tôi lên các trường cai_nghiện ở Bình_Phước , đi đến đâu cũng thấy từng nhóm học_viên chụm lại bàn_tán , thảo_luận về một bài báo .


Về lại thành_phố , tôi lại thấy chính bài báo ấy trên tay những phụ_huynh có con đang đi cai_nghiện đến tìm mình .


Thật dễ hiểu , vì đó là bài phỏng_vấn ông Nguyễn Văn Minh , phó_giám_đốc Sở LĐ - TB & XH TP. HCM , về điều_kiện xét hồi gia cho học_viên sau cai_nghiện .


Ngoài những đòi_hỏi tất_yếu về mặt chủ_quan ( như học_viên đã phấn_đấu cai_nghiện tốt trong 36 tháng , ít nguy_cơ tái_nghiện , có chuẩn_bị được công_việc làm hoặc đi học sau khi hồi gia ) , một điều_kiện gây nhiều khúc_mắc , lo_lắng nhất lại thuộc về khách_quan : “ Địa_phương nơi người sau cai cư_trú phải được xác_nhận là không còn ma_tuý ” !


S. , học_viên thâm_niên nhất của Trung_tâm Nhị_Xuân , bỗng_dưng hứng_khởi kể cho tôi và các anh giáo_dục viên nghe một câu_chuyện cổ_tích trong một buổi thảo_luận : Một ông thần bị nhốt trong một cái chai .


Sau 100 năm , ông ngày_đêm khấn nguyện sẽ tặng một_nửa gia_tài cho ai giải_thoát mình ; 200 năm , ông thề sẽ tặng tất_cả những gì mình có được cho người mở nút chai ; 300 năm , quá tuyệt_vọng và mòn_mỏi , ông nguyền sẽ giết người nào thả mình ra ... S. lý_sự với tôi : “ Tôi chỉ muốn nói rằng cái gì kéo quá dài thì tốt đến mấy cũng thành phản_tác_dụng ... ” .


S. ra khỏi phòng , tất_cả chúng_tôi ngồi lại , ngẩn_ngơ .


Không hẹn mà gặp , anh Hải , anh Quí ở Trung_tâm Nhị_Xuân , anh Hồng ở Trọng_Điểm , anh Huy ở Đức_Hạnh ... đều kể cho tôi nghe về những khó_khăn , mệt_mỏi trong việc giáo_dục , tư_vấn , nâng cao tinh_thần cho học_viên , nhất_là những học_viên hay lý_luận như S ...


Các em hầu_hết đều ý_thức được sự nhất_thiết của việc cai_nghiện .


Sáu tháng , 12 tháng , 24 tháng ... Đây là thời_điểm mà các học_viên đều cho rằng mình đã sẵn_sàng về với cuộc_sống đời_thường ” .


“ Chuyển giai_đoạn , từ mốc 24 tháng lên 36 tháng , chúng_tôi không chỉ phải đổ mồ_hôi .


Tinh_thần của đề_án là tình_nguyện nhưng lại cũng là bắt_buộc nên ... ” .


Lập CLB thể_thao có đủ bóng_đá , bóng_chuyền , cầu_lông , bóng_bàn , bida , thể_hình , trang_bị video , karaoke , sân_khấu hát với nhau , tổ_chức giao_lưu nam_nữ giữa các đội , kết_nghĩa giữa các trường , hội_diễn văn_nghệ ... ngần đó nỗ_lực vẫn cứ là chưa đủ .


Trong các trường thuộc Lực_lượng TNXP , rất nhiều học_viên đã làm đơn xin gia_nhập lực_lượng và được chấp_thuận trong thời_điểm này .


Nhưng rất nhiều người khác nữa đang đau_đáu nỗi_niềm “ bao_giờ được về nhà ?


“ Chỉ_đạo từ trên đưa xuống , chúng_tôi cũng không biết sẽ phải nói thế_nào trước học_viên .


Những điều_kiện để hồi gia được sở đưa ra quả là mang tính bất_khả_thi đối_với họ .


Nhưng đó là việc của cấp vĩ_mô rồi ... ” , các anh_chị giáo_dục viên chỉ biết nói vậy rồi lại tiếp_tục bàn_thảo kế_hoạch tổ_chức thưởng cho các học_viên một chuyến dã_ngoại ...


Mấy anh_chị cũng kể về những trường_hợp tái_nghiện sau 10 , 15 năm mà mình đã biết , những trường_hợp học_viên được tín_nhiệm cho về phép rồi không trở_lại trường mà mình đã gặp , lại bàn_tán về sức quyến_rũ kỳ_lạ của ma_tuý ... Thế nhưng tất_cả những câu_chuyện buồn đó vẫn không xoá được những tình_cảm và sự tin_tưởng họ đã dành cho các học_viên gắn_bó với mình , không xoá được mong_muốn một tương_lai tốt_đẹp hơn cho học_viên khi những sai_lầm , bồng_bột của tuổi_trẻ đã đi qua ...


Quần_soóc , áo_thun Adidas , giày Nike , túi vợt Wilson , đồng_hồ Rolex , điện_thoại Nokia ...


Chỉ còn mỗi da và ... mũi là chính_hiệu VN .


Đó là " chân_dung " của khá nhiều người Sài_Gòn hôm_nay , trẻ cũng như sồn_sồn ...


Vai mang túi_xách to_đùng như dân chuyên_nghiệp , Kh. bước vào cửa_hàng Nike trên đường Hai Bà Trưng và đi thẳng đến quầy giày .


Tôi tranh_thủ chặn Kh. lại , " Em thích giày Nike à ? " .


Kh. quay cái túi_xách về phía tôi trên đó có cái tên được viết bằng bút_bi khá to Allen Iverson .


" Em thích cầu_thủ ( bóng_rổ ) Mỹ này , anh ấy thường mang giày Nike " .


" Mỗi đứa một kiểu , nhưng chỉ toàn hàng_hiệu , không đôi nào dưới 1 triệu " .


Kh. bật cười : " Hồi mua lần đầu thôi , lúc đó không dám chạy mạnh sợ hư , ngày nào chơi về cũng lau kỹ .


Còn bây_giờ gần một năm rồi em chẳng thèm chùi rửa ! " .


Tôi chỉ tay vào quả bóng : " Em chơi loại bóng nào ? " .


" Trường phát cho bóng Động_Lực thi_đấu nhưng bọn em hùn tiền mua riêng bóng Nike .


Đắt gấp 3 - 4 lần nhưng nhìn thấy cái biểu_tượng Nike trên trái bóng cũng ... oai " - Kh. trả_lời .


T. đúng là cô nhân_viên may_mắn của đại_lý Adidas trên đường Hai Bà Trưng .


Chiếc áo có in tên Beckham giá 1.725.000 đồng nhập về gần bốn tháng nay đã bán được ... hai cái và đều trúng vào ca bán của T. .


" Một anh Việt_kiều , anh ấy nói giá ở đây rẻ hơn , bên kia giá đến 150 USD .


Họ đến nhìn , hỏi , bàn_tán kỹ lắm rồi ... về .


Ngày hôm sau họ lại đến và lần này thì mua .


Nghe họ trao_đổi mới biết rằng họ góp tiền mua để làm_quà tặng ... con_trai sếp nhân một dịp gì đấy ! " .


Cũng ở một đại_lý của Adidas trên đường Lê Lợi .


Cô bán hàng có nụ cười duyên_dáng kể : " Bán hàng_hiệu nhiều chuyện vui và bất_ngờ lắm anh à .


Hôm trước có một ông khách đến bằng chiếc xe không có " đề " , ăn_mặc thì lùi_xùi ... đến tội_nghiệp , cứ tưởng là ông ta vô lộn chỗ .


vào cửa_hàng ngó_nghiêng một hồi rồi mua ... tùm_lum thứ , toàn là hàng_hiệu , hết hơn 3 triệu đồng " .


" Rồi ông ta trả bằng đôla hay euro ? " - tôi hỏi đùa .


Lại có nhiều khách_hàng tới mua hoài , không rõ họ xài cách nào cho hết .


" Chắc là tiền dư nhiều quá phải kiếm cách xài cho mau hết hoặc là lấy cớ đến mua để được thấy cô bán hàng cười_duyên " .


Ph. cũng có nụ cười rất duyên lại kèm hai lúm_đồng_tiền .


Quầy hàng trang_phục thể_thao ở tầng 2 siêu_thị Diamond Plaza trên đường Lê Duẩn có nhiều hiệu : Babolat , Puma , Spalding , Speedo , Nike ... và khá đông khách .


Bán hàng không kịp trở_tay nhưng Ph. vẫn tranh_thủ giải_thích cho tôi : " Spalding là hãng của Mỹ chuyên về trang_phục cho bóng_chày , Speedo là hãng trang_phục bơi nổi_tiếng của Úc .


Các VĐV bơi_lội VN dự SEA_Games vừa_rồi cũng mua ở đây .


Vợt tennis Babolat bán_chạy nhất hiện_nay ở Sài_Gòn , còn Puma với Nike thì anh biết rồi đấy " .


Ph. ngừng nói để tính hoá_đơn cho hai khách_hàng nữ thuộc loại U-40 .


Hai vị khách này mua nhiều trang_phục tennis và nhanh như kiểu mua ... tạp_hoá vậy .


Hoá_đơn tính tiền tròm_trèm 3 triệu được thanh_toán bằng những tờ 500.000 đồng mới cáu .


Có đi xem người_ta sắm hàng_hiệu thể_thao như thế này mới thấy tự_hào cho cái sự khấm_khá của dân VN .


Th. lại không có cái may_mắn bán đắt như Ph.


Cửa_hàng cô đang làm_việc trên đường Hai Bà Trưng vắng như ... sân bóng_đá Thành_Long mấy ngày tổ_chức giải bóng_đá nữ vừa_qua : đoạn đường trước cửa_hàng đang được đào lên để đặt đường_ống .


Vào cái giờ quá đẹp cho chuyện mua_sắm ( 19 g ) mà cả bốn cô nhân_viên thong_thả ngồi xem Vui_cùng_Hugo .


Cửa_hàng thoáng_đãng với vô_số những là giày bóng_đá , giày chạy bộ , áo_quần thể_thao , các loại bóng_rổ , bóng_chuyền , bóng_đá , vợt cầu_lông , vợt tennis ... của hàng_loạt tên_tuổi Dunlop , Yonex , Reebok , Fila , Carton , Mitre , Ultra ... và giá_cả có phần mềm hơn các nhãn_hiệu nổi_tiếng khác .


Ở lối ra vào là tấm hình to_tướng của Michel Owen .


Cầu_thủ này đúng là xui_xẻo , ở bên Real Madrid thì ngồi dự_bị suốt , còn sang VN lại chẳng có mấy khách_hàng mà trò_chuyện !


Có_thể phân các cửa_hàng bán trang_phục thể_thao ở TP. HCM ra các dạng như sau : đại_lý chính_thức ( như của Adidas , Nike trên đường Hai Bà Trưng , Lê Lợi , Nguyễn Trãi , trong siêu_thị Diamond ... ) ; đại_lý độc_quyền ( như của Prince ở Trang Sports , của Wilson ở Thu Sports đều trên đường Phạm Hồng Thái ) , các nhãn_hiệu khác ( như Sports World ở đường Hai Bà Trưng ) và các quầy trang_phục thể_thao ( như ở siêu_thị Diamond ) .


Chơi thể_thao phải tốn_kém là lẽ tất_nhiên nhưng có_lẽ dân_chơi tennis là tốn hơn cả .


Vào sân tennis tôi được biết những chuyện vui như thua độ cái lẩu dê tức quá đập gãy cái vợt hơn 2 triệu đồng và chuyện săn vợt đắt nhất .


Quán_quân giá vợt tennis thuộc về Wilson với model Ncode giá 3,4 triệu đồng , á_quân là cây vợt Babolat VS Nanotube Power với giá thiếu 1.000 đầy 3 triệu .


Đấy là chưa kể theo lời của một ông chủ cửa_hàng thể_thao khá nổi_tiếng , chính tay ông đã bán ra trên thị_trường VN 144 cây vợt tennis hiệu W dành cho VIP có mạ vàng ở tay_cầm với giá 1.200 USD / cây .


Cũng theo lời kể của ông chủ này , có một tay " công_tử ... Bến_Tre " mua một cây và đã ... đập gãy trong một lần thua độ chầu nhậu .


Riêng chơi cầu_lông mà có nhiều tiền quá thì nên đi sắm ngay cặp vợt Babolat với giá thiếu 1.000 đủ 2 triệu để vợ_chồng đánh cho êm tay .


Bóng_đá lại là chuyện khác : môn thể_thao vua này chẳng vua tí nào trong cái khoản trang_phục hàng_hiệu .


Chỉ cần vài chục ngàn cho đôi giày dỏm có chữ Adidas hay biểu_tượng Nike , một bộ " quần_đùi áo số " làng_nhàng nữa là có_thể trịnh_trọng ra sân ngay .


Bởi trong trò đá bóng thiên_hạ chỉ ăn nhau chuyện đá hay đá dở .


Anh có mang đôi giày Beckham giá 2,95 triệu đồng vào sân mà đá ... như hạch là bị " chúng " chửi ngay .


Thành_ra ở quầy thể_thao hàng_hiệu chỉ thấy toàn giày tennis , chạy bộ , bóng_rổ ... còn giày bóng_đá xịn chỉ lèo_tèo vài đôi để chờ dân chuyên_nghiệp đến mua .


Cuối_cùng nếu nếu bạn muốn sở_hữu một chiếc áo của Arsenal hay M.U mà không cần phải mua vé máy_bay sang Anh thì xin mách bạn hãy đến đường Huyền Trân Công_Chúa bên hông công_viên Tao_Đàn ( cũng đừng vì nghe đồn mà chạy xuống siêu_thị Supper Bowl vì ở đó chỉ " đã từng " có bán các trang_phục chính_hiệu của M.U ) .


Sau khi bạn đã chọn chiếc áo có biểu_trưng M.U yêu_quí , muốn có tên cầu_thủ nào sau lưng thì cứ yêu_cầu , cỡ chừng hơn hai tiếng đồng_hồ sau là nhân_viên cửa_hàng in xong ngay .


Giá_cả cực_kỳ mềm : 75.000 đồng / áo , còn nguyên bộ thì 98.000 đồng .


Bảo_đảm hàng được may ở ... khu công_nghiệp hẳn_hoi .


Và nếu bạn có lòng yêu đội_tuyển VN thì ngay bên_cạnh đó là áo các tuyển_thủ thân_yêu của mình với giá cũng chẳng hề thua_kém giá áo M.U !


Tôi biết , tôi hiểu hơn ai hết về tác_hại của ma_tuý .


Cơn nghiện đến , chẳng còn lý_lẽ nào lọt vào tai tôi nữa .


Tự chân tôi cứ đi tìm thuốc , tự tay tôi cứ cầm lấy ống_tiêm ... ” - một người nghiện đã nói với tôi như_vậy .


Khi những người nghiện không còn ý_chí , nghị_lực để chống lại ma_lực thì rất cần một ngoại_lực , một trái_tim hỗ_trợ từ phía bên ngoài ... mà không ai khác hơn , gần_gũi hơn là những giáo_dục_viên ( GDV ) , tình_nguyện_viên ...


“ Tương_lai các bạn bắt_đầu từ nơi đây ... ”


Không có gì quí hơn sự tự_do , nhưng sát bên cạnh những người đang ngày_đêm đau_đáu nỗi mất tự_do thì lại có những người đã tặng cả tự_do của mình cho họ .


Tôi giật_mình nhận ra điều đó khi đi một vòng quanh các trung_tâm cai_nghiện ma_tuý .


Tôi đã phải xin ít_nhất ba chữ_ký trong giấy giới_thiệu , trình giấy_tờ hai ba lượt mới lọt được vào cổng Trung_tâm Nhị_Xuân .


Nhưng những nhiêu_khê ấy chỉ diễn ra trong lần thứ nhất để gọi_là làm_quen .


Còn với GDV trong các đội , mỗi lần ra_vào cổng của họ là một lần đi xin chữ_ký , một lần trình_bày lý_do và nhấp_nhổm nhìn đồng_hồ để về trường đúng giờ .


“ Tụi tôi chẳng lỗi_lầm gì , chẳng bị ngăn_cấm gì nhưng cũng như các học_viên không được ra ngoài , không được hút thuốc , đi về đúng giờ ... ” - anh Dương Thanh Hải , GDV đội 7 , Trung_tâm Nhị_Xuân , bảo vậy .


Tất_cả chỉ nhằm bảo_đảm hệ_số an_toàn cho việc cai_nghiện của học_viên , ai cũng hiểu thế nên ai cũng vui_vẻ chịu_đựng , ăn_ở trong trường , cũng giường cá_nhân , thùng mì gói ... Những ngày lễ tết , sau khi xét_duyệt điều_kiện để giải_quyết cho một_số học_viên về phép thăm gia_đình thì cũng là lúc GDV phải cấm trại 100% .


Tất_cả lao vào tổ_chức các buổi vui_chơi , liên_hoan , giao_lưu cho học_viên và cả cho mình để nguôi nỗi nhớ nhà .


Anh Nguyễn Hữu Quí , đội_trưởng đội 7 , có một cuốn sổ ghi_chép rất rõ_ràng , chi_tiết từng câu từng chữ mà anh đã và sẽ phát_biểu trong buổi chào cờ sáng thứ_hai của toàn đội .