Mình nhớ cả khóm liễu_tường trong vườn thực_vật - bông hoa Phương thường hái về cắm trong nhà .


Ngày nay Moran không quần , không_khí im_lặng , thỉnh_thoảng từng đợt những chiếc HU-_1A quần sát trên đồi , chắc_chắn là có địch ở quanh khu_vực này .


Chỉ có ba chị_em gái ở nhà cùng năm thương_binh cố_định .


Nếu địch sục vào đây chắc không có cách nào khác hơn là bỏ chạy !


Mọi người đều đã xác_định là không có cách nào hơn trong tình_huống đó nhưng nỡ nào ? ...


Niên , một cậu bé thương_binh , đã nói với bọn mình giọng rất_đỗi chân_thành : " Các chị cứ bình_tĩnh , giặc đến cứ chạy đi , bọn em ở đây một_mất_một_còn với chúng ! " .


Niên năm nay 19 tuổi , em công_tác ở đội an_ninh thị_trấn .


Đó là một cậu bé rất xinh trai , khuôn_mặt đầy_đặn , sống_mũi cao và đôi mắt to dưới hàng mi rậm .


Những lúc đau_đớn Niên nhìn mình với đôi mắt long_lanh nước_mắt .


Niên bị_thương trong lúc đi công_tác , vết_thương làm chảy máu thứ_phát ở động_mạch chằng trước .


Mình mới mở buộc động_mạch được ba bốn bữa thì bom giội xuống bệnh_xá , Niên bị cây_gỗ trong hầm đè gãy chân đúng ngay chỗ vết mổ .


Mười hai ngày qua mình lo_lắng chân em sẽ chảy máu lại , nếu_vậy sẽ khó bảo_tồn nổi .


Hôm_nay sự nguy_hiểm ấy qua rồi , nhưng nếu địch ập đến ... em sẽ chết ư Niên ?


Lòng mình đau như dao cắt , không biết nói thế_nào và làm cách nào để bảo_vệ những người thương_binh bọn mình đã tận_tình phục_vụ với bao_nhiêu gian_khổ trong bao_nhiêu ngày qua .


Chiều đã xuống , ánh nắng đã mờ tắt sau dãy núi xa .


Những chiếc phản_lực , Moran đã thôi gào rú .


Không một tiếng chim kêu , không một tiếng người nói , chỉ có tiếng suối róc_rách chảy và chiếc transistor đang phát một bản_nhạc .


Mình không nghe nhan_đề nhưng chỉ biết khúc nhạc êm_dịu , mượt_mà như cánh đồng lúa xanh êm_ả trong sương chiều .


Bất_giác mình quên đi tất_cả , quên cái không_khí nặng_nề đang đè nặng trên mình suốt mấy ngày nay .


Từ sáng đến giờ ngoài lúc ăn cơm , ba chị_em mỗi đứa ngồi một góc , mắt đăm_đăm theo_dõi phát_hiện địch .


Mình không rời vị_trí quan_sát một phút nào nhưng đầu_óc mình lại là những cảnh của ngày đoàn_tụ sum_họp .


Mình sẽ trở_về chắt_chiu vun_xới cho tổ_ấm gia_đình , mình sẽ biết quí từng phút , từng giây hoà_bình ấy bởi_vì có sống ở đây mới hiểu hết giá_trị của cuộc_sống .


Ôi ! Cuộc_sống đổi bằng máu_xương , tuổi_trẻ của bao_nhiêu người .


Biết_bao_nhiêu cuộc_đời đã chấm_dứt để cho cuộc_đời khác được tươi xanh .


Miền Bắc ơi có thấu hết lòng miền Nam không nhỉ ?


Đã gần mười ngày kể từ hôm bị bom lần thứ hai .


Mọi người ra đi hẹn sẽ trở_về gấp để đón bọn mình ra khỏi khu_vực nguy_hiểm mà mọi người nghi là gián_điệp đã chỉ_điểm này .


Từ lúc ấy , những người ở lại đếm từng giây , từng phút .


Sáu giờ sáng mong cho đến trưa , trưa mong đến chiều ...


Một ngày , hai ngày ... rồi chín ngày đã trôi đi mọi người vẫn không trở_lại !


Những câu hỏi cứ xoáy trong đầu_óc mình và những người ở lại .


Không_lẽ_nào mọi người lại đành_đoạn bỏ bọn mình trong cảnh này sao ?


Không ai trả_lời bọn mình cả , mấy chị_em hỏi nhau , bực_bội , giận_hờn rồi lại bật_cười , nụ cười qua hai hàng nước_mắt long_lanh , chực tràn ra trên mi mắt .


Hôm_nay gạo chỉ còn ăn một bữa chiều nữa là hết .


Không_thể ngồi nhìn thương_binh đói được .


Mà nếu đi , một người đi thì không đảm_bảo .


Còn nếu đi hai người thì bỏ lại một người , nếu có tình_huống gì xảy ra thì sao ?


Và không nói gì xa_xôi , trước_mắt trời sẽ ập nước xuống , một mình loay_hoay làm sao cho kịp .


Chị Lãnh và Xăng ra đi , mình đứng nhìn hai chị quần xắn tròn trên vế , lặn_lội qua dòng suối nước chảy rần_rần , tự_nhiên nước_mắt mình rưng_rưng ...


Không , mình không còn thơ_dại nữa , mình đã lớn , đã dày_dạn trong gian_khổ nhưng lúc này đây sao mình cảm thấy thèm_khát đến vô_cùng bàn_tay chăm_sóc của một người mẹ mà thật_ra là một bàn_tay của một người_thân hay tệ hơn chỉ là một người quen cũng được .


Hãy đến với mình , nắm chặt bàn_tay mình trong lúc cô_đơn , truyền cho mình tình_thương , sức_mạnh để vượt qua những chặng đường gian_khổ trước_mắt .


Đó là những dòng chữ cuối_cùng của chị Thuỳ Trâm .


Hai ngày sau , ngày 22-6-1970 chị hi_sinh ...


Số báo ngày_mai sẽ kể với bạn một câu_chuyện khác .


Câu_chuyện về cuộc chiến_đấu cuối_cùng của người nữ bác_sĩ trong niềm tin của một cựu_chiến_binh Mỹ .


Gió_chướng thổi mạnh , chiếc ghe cào như muốn rung lên .


Chiếc ghe trong bờ to vậy mà ra tới cửa Hàm_Luông sao bé_tẹo .


Ba người con của ông Tám Hoà là Tư Lý , Năm Long , Út Tòng , tuổi ngoài đôi_mươi , miệng ngậm ống hơi thả ngửa mình tự_do xuống sông .


Tôi cũng ngậm ống hơi , đeo băng chì rồi lần dây mồi xuống theo .


Càng xuống sâu nước càng lạnh , ép tai , nghe lùng_bùng .


Năm Long bắt_đầu vác neo khum người đi theo dòng nước .


Tôi lọ_mọ theo sau , thấy hơi rờn_rợn người .


Cả nhóm chúng_tôi đi vào vùng cồn cát , cảm_giác thật lạ cứ như những đồi cát trong sa_mạc với dốc thoai_thoải cùng vô_số cây vụn , lưới cá , súc gỗ như mọc lên từ đụn cát chằng_chịt từng rặng .


Đáy sông là nơi người_ta bỏ mọi thứ trên đời , nhưng với anh_em nhà Tám Hoà thì có vô_khối những thứ mà họ có_thể mang lên và qui_đổi ra tiền .


Vừa qua khỏi đụn cát , chân tôi trơn_tuột như giẫm phải mỡ .


Tôi cố bám chân vào đáy , tưởng giẫm trên đất nhưng không phải , chỉ là đoạn lòng_sông đang bị nước đục_khoét bào mòn , lộ ra những phế_liệu .


Theo kinh_nghiệm của những thợ lặn thì đi trên những đoạn nước quặn dòng như thế này mới có của_chìm của_rơi mà trục_vớt .


Cứ thế chúng_tôi thả mình đi như kẻ mù nhặt ve_chai trên bờ , hết dò_dẫm những lối mòn dòng_chảy lại lên vùng cát đùn .


Thỉnh_thoảng chân lại chạm vào một vật cứng không tên đang lộ dần .


Chẳng bao_lâu tôi đã cảm_thấy đuối sức và liền ra_hiệu cho Năm Long trồi lên .


Lên đến ghe , tôi thở hổn_hển , Tám Hoà cười khanh_khách : Mới có mười phút hà ông ơi , cũng chỉ lọ_mọ trong bùn được trăm mét chớ là bao ?


Tụi tui có ngày đi bách_bộ dưới đó cả cây_số , một hai giờ đồng_hồ là chuyện thường .


Chuyến đi cùng thuỷ giới của tôi không thu_hoạch được gì nhiều : một tút đạn cũ , một súc gỗ tròn và ba con cá_chạch lẩn_trốn trong những hốc đá dưới lòng sông .


Hôm sau , tôi lại theo Tám Hoà đến khu_vực bãi pháo ở Trường_Thịnh , Thanh_Hà ( Mỏ_Cày ) , Dòng_Xài , Phước_Long , Cồn_Lá ( Giồng_Trôm ) .


Nơi đây thời chiến_tranh là khu_vực pháo_binh đóng quân nên phế_liệu chiến_tranh nhiều vô_kể , tút đạn , vỏ pháo , trái lép .


Hơn chục năm nhiều người đã mò vớt nơi này nhưng vẫn chưa hết .


Hồi trước , có ngày nhóm thợ lặn nhà Tám Hoà kéo lên được cả tấn vỏ đạn 20 ly , 37 ly bán trên chục triệu đồng .


Thời đó mỗi tháng Tám Hoà chỉ lặn hai lần mỗi ngày vào các ngày nước kém mồng 9 , 10 , 11 nhưng thu_nhập đủ để chi_tiêu cho gia_đình .


Nhưng rồi biết tin có nhiều phế_liệu , hằng ngày trên sông Hàm_Luông đoạn từ Chợ_Lách ra cửa_biển , có tới 40 ghe_tàu lớn_nhỏ của dân chài từ thượng_nguồn An_Phú An_Giang đổ xuống trục_vớt .


Hàng núi vỏ pháo , tút đạn và cả xương người , mảnh vỡ xác tàu nơi đáy sông được trục_vớt , khai_thác .


Những ngày ở xóm thợ lặn Thanh_Sơn - Mỏ_Cày , Bến_Tre mà dân ở đây quen gọi là xóm người_nhái , tôi biết đời thợ lặn miệt sông_nước miền Tây được trời phú cho họ có được lá phổi to_lớn , những mạch_máu dẻo_dai và thân_thể cường_tráng , đặc_biệt là đôi mắt tinh_tường có_thể nhìn xuyên qua làn nước đục dưới lòng_sông , nhưng cuộc_sống của họ luôn bấp_bênh như dòng nước lên xuống .


Hôm ở nhà Tám Hoà , tôi được nghe nhiều câu_chuyện thương_tâm sống_chết với nghề .


Cái sống cái chết chỉ trong tích_tắc trong một_vài mét nước .


Một lần toán thợ lặn trong xóm Thanh_Sơn nhận trục_vớt thuê một chiếc ghe dưới vực sâu ở búng vàm Thái_Lộc trên sông Hàm_Luông , nơi sâu nhất khu_vực ĐBSCL , khoảng 50 m .


Ông Thanh - một thợ lặn lão_làng trong xóm - tình_nguyện lặn xuống trước , nhưng chỉ mới hơn 20 m đã phải ngoi lên bất_tỉnh , nước ép đến quéo tay quéo chân , da sủi bọt nước .


Tại bệnh_viện bác_sĩ phải châm_cứu hai tháng mới cứu được mạng .


Giờ thì ông Thanh bại chân , mất sức_lao_động , đời_sống khó_khăn lắm .


Lần khác cũng vì sinh_nhai mà một thợ lặn đã phải bỏ_mạng .


Đó là lần chiếc ghe_chài 3.000 tấn chở đầy phân NPK bị đứt cáp chìm bên bờ thị_xã Bến_Tre .


Thợ lặn Phan Văn Đặng , 30 tuổi , lặn xuống hầm_tàu móc bao phân lên nhưng khi trồi lên đã bị lạc dây mồi nên mất lối trong hầm_tàu , một nhóm thợ lặn khác xuống tiếp_cứu nhưng đã muộn , khi vớt được xác Đặng thì người đã tím_tái vô_hồn .


Mấy ngày chúng_tôi ở Thanh_Sơn , mới được Tám Hoà bộc_lộ ... tính chuyên_nghiệp của mình : Tui dám chắc với ông là bọn tui rành đáy sông này còn hơn cả những chuyên_gia địa_chất , thuỷ_văn .


Mấy ổng có thiết_bị , có bản_đồ , có số_liệu thuỷ_triều nhưng ít xuống dưới , mà dòng sông này thay_đổi từng ngày .


Tám Hoà bảo nhiều lần " lang_thang ở dưới " ông phát_hiện cả những cồn cát_vàng , cát_đen di_động mà theo ông trữ_lượng rất lớn .


Nói tới đâu , Tám Hoà cầm que đũa vẽ sơ_đồ mô_phỏng đáy sông nơi nào có mỏ cát , mỏ đất_sét : Đây , như đoạn Cả_Nứa Châu_Thành , dòng sông đang cuộn cát , bồi_lắng hình_thành cả một mỏ cát chìm rộng cả trăm mét , dài hơn 2 km .


Tiền không à nghen , tôi đã từng đề_nghị mấy ông chính_quyền cho dân bơm cát chuyên_nghiệp vào khai_thác , tính thuế vừa có quĩ xoá_đói_giảm_nghèo , vừa đỡ tiền nạo_vét lòng_sông .


Vậy_mà không ai tìm_hiểu , tiếc đứt ruột !


Ba Nghĩa , người con trai thứ của Tám Hoà , cho biết xóm lặn Thanh_Sơn giờ đìu_hiu lắm , những rái_cá , chó_biển ... nay tứ_tán trên bờ do thất_nghiệp , chỉ có gia_đình anh còn bám_trụ với nghề lặn vì năm nào bên quân_đội cũng hợp_đồng với gia_đình anh đi lặn rà mìn , rà bom ở khu_vực sông_Bé , Hiệp_Phước , Nhà_Bè .


Ngoài_ra các công_ty ở thành_phố vì nghe tiếng cũng về thuê thợ lặn ở Thanh_Sơn dọn_dẹp lòng_sông , nhổ trụ cầu , di_dời bêtông , vật cản nặng hàng chục tấn .


Mà các công_ty cũng chỉ thuê chúng_tôi làm phần khó ăn như soi bắn nước , nhổ trụ cầu bêtông bám sâu dưới lòng_sông ...


Ba Nghĩa lắc_đầu : " Giá thuê trục_vớt rẻ_rề hà anh ơi , chỉ có 40.000 đồng / m trụ bêtông , phương_tiện máy_móc là của chủ thuê , nếu anh_em nhà tôi có phương_tiện thì sẽ được hưởng 80.000 đồng / m trụ .


Ba Nghĩa chặc_lưỡi : " Nếu có vốn hoặc được chính_quyền đứng ra bảo_lãnh thành_lập doanh_nghiệp hay hội nghề lặn , đầu_tư phương_tiện sản_xuất thì cả xóm sống được chứ không riêng gì anh_em chúng_tôi đâu " .


Trên bờ có " thần đèn " dời nhà thì dưới sông cũng có thần đèn dời trụ cầu sắt , vật cản phế_thải , vậy_mà ... Ba Nghĩa phân_trần .


Đang lúc nói chuyện với Ba Nghĩa thì trong nhà có tiếng máy_bộ_đàm khọt_khẹt vang lên .


Thì_ra cha con Tám Hoà đã sắm máy_bộ_đàm để dò tin xem có ai báo tin ghe_tàu chìm trên biển .


Tiếng máy_bộ_đàm trong nhà vẫn vang lên đứt_quãng .


Nghe bộ_đàm xong , Tám Hoà vẫn hào_hứng với những câu_chuyện từ đáy biển .


Ông nói : " Ở biển miền Tây như Trà_Kha , Ba_Động ... còn rất nhiều cách để làm_giàu .


Một lần trục_vớt chiếc ghe chìm ở phía bắc bờ biển Trà_Vinh , đông_nam Côn_Đảo , chúng_tôi phát_hiện một rừng san_hô rộng phải đến hàng cây_số vuông .


San_hô ngũ_sắc , xanh , đỏ , xám vàng ... rồi rong tảo có hàng có lối , cá lội từng đàn không thua vùng san_hô biển Nha_Trang .


Nhưng chúng_tôi không ai dám đụng đến vì biết nó quí lắm , chỉ dám đi quanh_quanh nhìn ngắm , biết_đâu sau_này người_ta còn khai_thác du_lịch để du_khách xuống ngắm nữa chứ ?


Mọi niềm hân_hoan trong cuộc_đời bà đã dồn cả vào hai con_gái , thể_hiện ngay ở cái tên khai_sinh của họ : một được đặt tên Vui , một tên Mừng .


Chồng mất sớm , bà tần_tảo nuôi con , phiêu_bạt từ Kiên_Giang lên tận vùng núi hẻo_lánh ở Long_Thành .


Sang lại được hơn mẫu rưỡi đất , mấy mẹ_con cặm_cụi trồng điều , khi có thu_hoạch lại cắm_cúi nhặt lấy hạt , đổi lấy gạo .


Cứ thế đã hơn 20 năm , con_gái lớn lấy chồng ở riêng , con_gái út cũng lập gia_đình , mua nhà ở gần nhà mẹ .


Bà cắt cho cô hơn một mẫu , chỉ giữ lại phần mình 40 cây điều quanh căn nhà lá .


Thế rồi những ngày cặm_cụi nhặt hạt điều đổi gạo , nhặt cành điều nhóm lửa của bà cũng không bình_yên nữa khi phát_hiện cô con_gái út đã làm giấy chứng_nhận quyền sử_dụng đất phần của cô , cả phần của bà , cả phần của chị_gái mua riêng bên ngoài giao cho mẹ giữ .


Ra toà , bà chỉ biết lặp đi lặp lại : " Phần đất là của tôi , sẽ chia đều cho hai con_gái .


Nhưng hiện_giờ tôi chưa cho hẳn , tôi còn phải dựa vào đất để tự lo cái ăn , cái mặc , tự lo thuốc_thang .


Dáng bà ngồi còm_cõi , đơn_lẻ , trong tay không có một mẩu giấy , một chữ_kí nào để chứng_minh mảnh đất là do mình tạo_lập .


Bên phía con_gái út thì có sổ_đỏ , có biên_lai đóng thuế sử_dụng đất , lại có cả luật_sư bảo_vệ quyền_lợi .


Ở toà bà không nói lí nói lẽ gì , bà chỉ nói về những đứa cháu mà bà yêu_thương , nhưng " nào ngờ nó không cho các cháu vào chơi với tôi nữa , lại còn bảo chồng vào vườn tự_tiện chặt điều của tôi ... " .


Trong vườn , cạnh những gốc điều u sần bám rêu xanh còn có gốc cây bị chặt phá nham_nhở .


Bà cụ không có sổ_đỏ , nhưng lại có biên_bản về việc vợ_chồng con_gái vào vườn cắt điều và lại còn đánh cả mẹ .


Người chủ đất cũ cũng gửi đến toà lời xác_nhận : bà cụ chính là người đã trực_tiếp sang đất , trả tiền từ hơn 20 năm trước .


Toà đã tuyên một bản_án hợp_lí hợp_tình : phần đất bà đang nhặt điều , hái điều sẽ được làm giấy chứng_nhận quyền sử_dụng cho bà , phần bà đã cắt cho con_gái thì thuộc quyền sử_dụng của cô .


Vườn vẫn mênh_mông , điều vẫn xanh tốt nhưng căn nhà nhỏ thì thật vắng_lặng , chái bếp của bà Nguyện dù đã được nhóm lửa vẫn cứ lạnh_lẽo và bóng bà cụ giữa những người hàng_xóm tốt_bụng vẫn cứ cô_đơn .


Chuyện mẹ_con , anh_em đưa nhau ra toà vì tranh_chấp tài_sản không phải là chuyện hiếm gặp nhưng bao_giờ cũng là một chuyện đau_lòng .


Càng đau_lòng khi gặp ở phòng xét_xử những mái_tóc bạc , những chiếc lưng còng .


Vào toà_án , tôi gặp lại hai chị_em bà cụ Nguyễn Thị Thửa , Nguyễn Thị Ngại ở Tây_Ninh ( " Nước_mắt vẫn chảy xuôi " , Tuổi_Trẻ 17-4-2004 ) .


Hai bà không chồng , không con , muốn bán thửa đất được thừa_kế để lo cho tuổi già nhưng lại bị mấy người cháu ngăn_cản , đưa ra toà .


Cả hai cấp toà sơ_thẩm và phúc_thẩm đều đã tuyên_xử hai bà có quyền sử_dụng đất hợp_pháp và có toàn quyền sang_nhượng .


Trả_lời tôi , bà cụ Thửa thở_dài lom_khom quơ tay tìm cái ghế : " Tôi chẳng hiểu .


Toà xử xong rồi , ai cũng bảo là tôi đã có_thể yên rồi .


Thế_mà không hiểu sao nó lại đi kiện tôi nữa ... " .


Hai bà cụ một gần 80 , một xấp_xỉ 90 tuổi mỗi lần thuê xe xuống toà lại phải nhờ mấy người hàng_xóm tháp_tùng .


Bà bảo : " Tôi chẳng sống được bao_lâu nữa , lên toà xuống toà mãi thế này ...


Cô chỉ cho tôi biết làm thế_nào để được yên_ổn ? .


Lại có một lá thư nữa của một bà mẹ yêu_cầu phóng_viên đến dự phiên_toà xử vụ tranh_chấp quyền sở_hữu nhà và quyền sử_dụng đất giữa bà và con trai .


Cả gia_đình lại lục_tục theo nhau về trong sự mệt_mỏi , chán_nản .


Dù kết_quả thế_nào thì vẫn cứ là cay_đắng " .


Mấy bà cụ tôi đã gặp chỉ lắc_đầu thở_dài trước những câu hỏi về con_cháu .


Không ai muốn kể về những ngày con còn thơ_dại , không ai muốn nhắc về những giọt nước_mắt , mồ_hôi đã đổ xuống , cũng chẳng ai muốn nói nữa về những hi_vọng đã nhen_nhóm trong lòng từ lúc hoài_thai .


Nhưng những người hàng_xóm lân_cận thì lại nói nhiều .


Chính những người dân sống quanh vườn điều của bà cụ Nguyện kể về từng ngày bà sống lẻ_loi ngay bên cạnh gia_đình cô con_gái .


Có nhiều thanh_niên không biết từ đâu đến cướp bọc hạt điều ngay trên tay bà , bắt từ con gà , con chó nhưng bà vẫn nhất_quyết sống một_mình dù không hề giấu khao_khát được gần con , gần cháu .


" Tôi không muốn bị coi là kẻ ăn_đậu_ở_nhờ , dù nó là con tôi " .


Khi các cháu của bà nói trước toà mong_muốn đưa hai bà về phụng_dưỡng , bà giả như không nghe , còn những người hàng_xóm đi theo tháp_tùng thì lắc_đầu ...


Các phiên_toà kết_thúc , những nhận_định , kết_luận nói cho mọi người biết bên nào thắng thua , bên nào phải thi_hành án .


Mỗi người mỗi tâm_trạng , nhưng những người chỉ đóng vai_trò dự_khán thì bị ám_ảnh mãi bởi những câu_hỏi của hội_đồng xét_xử mà không có câu trả_lời : " Hai mẹ_con ruột_thịt , đã từng mang_nặng_đẻ_đau , gắn_bó từng hột gạo , hạt muối , giờ trở_thành bên_nguyên , bên_bị thì phải suy_nghĩ như thế_nào ?


Toà_án không có quan_hệ gì , nhưng phải xử những vụ_việc này cũng thấy thật đau_lòng " .


Trên chuyến phà Cát_Lái từ TP. HCM băng qua Nhơn_Trạch ( Đồng_Nai ) chúng_tôi thấy hầu_hết các xe từ lớn đến nhỏ đều mang biển_số TP. HCM , Đồng_Nai và Bà_Rịa - Vũng_Tàu .


Suốt hơn 15 phút trên phà , hai người đàn_ông trung_niên ngồi trên chiếc xe biển_số 60 trước mặt chúng_tôi chỉ bàn_luận về mỗi chuyện ... bán đất .


Phà cập bến , một người kết_thúc câu_chuyện một_cách tiếc_rẻ : " Biết vậy mấy tháng trước đừng bán vội " ...


Một nhân_viên làm_việc trên phà nói : " Suốt mấy tháng nay dân từ TP. HCM ùn_ùn kéo qua Nhơn_Trạch mua đất , dân " bên đó " cũng đang " sốt " lên vì đất " .


Đi trên con đường 25A nối qua đường 25B huyết_mạch của Nhơn_Trạch bây_giờ ấn_tượng nhất với người qua_lại vẫn là những hàng cọc dài hun_hút giăng trắng khắp ruộng_vườn .


Có_lẽ để dễ nhìn dễ thấy và dễ hình_dung từng miếng đất đã được phân lô trong một rừng cây_cối um_tùm và những cánh đồng đang trồng đầy khoai_mì đang tuổi lớn nên cây cọc nào cũng cao đến cả 1,5 m và sơn trắng .


Từ những cây cọc này , những miếng đất đủ hình_thù được định_hình , được rao bán và sang_tay qua_lại liên_tục .


Cùng với những hàng cọc , dọc hai bên đường cũng đầy những bảng quảng_cáo " bán đất " , từ vẽ tay nguệch_ngoạc duy_nhất một dòng " đất bán " cho đến những bảng_hiệu được kẻ sơn bài_bản , rao bán chi_tiết giá từng công đất : 100 triệu đồng / công ; 90 triệu đồng / công ; 80 triệu đồng / công ...


Chúng_tôi đang còn dạo xem những bảng quảng_cáo giá đất ở ấp Bến_Đình , xã Phú_Đông , thì một thanh_niên trẻ chạy chiếc Honda 79 từ trong một quán cà_phê bên đường ngay_lập_tức đuổi theo : " Anh_chị tìm mua đất phải không ? Mua nền hay thổ ? Anh_chị ghé vô đây , đất gì cũng có ... " .


Cùng với phong_trào bán đất , một đội_ngũ " cò " phong_phú cũng hình_thành , nhiều người dân Nhơn_Trạch cũng vì_vậy mà đổi nghề , rủ nhau làm " cò " .


Hầu_hết các " cò " ở đây đều làm_việc tại gia , trong các quán cà_phê , các quán_cóc ven đường hoặc dưới bóng_mát của những lô cao_su ...


Nhơn_Trạch nằm ở trung_tâm của ba cực phát_triển vùng kinh_tế trọng_điểm phía Nam ( TP. HCM - Đồng_Nai - Vũng_Tàu ) , gần các cảng lớn , các tuyến giao_thông quan_trọng .


Phía bắc giáp với TP Biên_Hoà , phía đông giáp huyện Long_Thành , phía nam giáp với Cần_Giờ và phía tây là quận 9 ( TP. HCM ) .


Tính đến nay , trên địa_bàn huyện Nhơn_Trạch đã có bảy KCN và một cụm tiểu thủ_công_nghiệp được qui_hoạch với tổng diện_tích 3.600 ha .


Toàn_bộ các KCN đã được tỉnh giao hết cho các nhà đầu_tư và các công_ty phát_triển kinh_doanh hạ_tầng .


Cho đến tháng 9-2004 tại đây đã thu_hút được 149 dự_án đầu_tư trong và ngoài nước , với tổng vốn đăng_kí lên tới 2.523 triệu USD .


Cùng khu_vực phát_triển các KCN , một dải đất rộng_lớn từ trung_tâm huyện đổ về xã Phước_An , đi qua các xã Phú_Hội , Long_Tân , Vĩnh_Thanh , Đại_Phước , Phú_Đông , Phú_Hữu ... đã được qui_hoạch dành cho các khu dân_cư và dự_án nhà_ở , trong đó có không ít các dự_án xây_dựng chung_cư , nhà liên_kế , các khu biệt_thự ...


Chỉ thấy bóng_dáng những chiếc xe_máy hoặc xế hộp biển_số TP. HCM chạy rề_rà nhìn quanh là ngay_lập_tức các cò túa ra mời_gọi .


Mấy lần xuống Nhơn_Trạch , lần nào chúng_tôi cũng được các " cò " hoặc " tay_chân " các " cò " chạy theo " chào_hàng " .


Thậm_chí có cả những " cò " tự nhận mình chỉ " đánh_du_kích " ( tức nghề tay_trái ) như " cò " Mười H. chuyên " vịt quay - heo quay - gà quay " , tranh_thủ những lúc đi giao hàng hoặc rảnh_rỗi chạy tà_tà trên đường gặp khách nào thì giới_thiệu khách đó cho các chủ đất ...


Trong một quán cà_phê " cò " T.V. giới_thiệu chúng_tôi một loạt mấy miếng đất có_thể " để_dành " hoặc làm nhà_xưởng rồi dắt đi đến từng nơi " xem mặt_mũi " .


Miếng đất " đẹp " nằm trên một nhánh đường 25B chiều dài trên 40 m được trao 27 triệu đồng / m tới .


Miếng đất " giá tương_đối " 1,6 công nằm hun_hút trong một cánh đồng đầy gai được ông chủ đất cùng đi rao giá 220 triệu đồng .


Cò T.V. bảo : " Nhìn thấy vậy nhưng ở đây miếng nào cũng được bán đi bán lại đến 4 - 5 lần " , và tiếp_tục dắt chúng_tôi xem một miếng khác 2,2 công ở xã Vĩnh_Thanh giá 320 triệu đồng .


Theo " cò " , mua đất ở đây là an_tâm nhất vì nằm lọt_lòng trong khu dân_cư , chỉ cần đổi " thổ " ...


Theo một " cò " khác , hầu_hết những bảng quảng_cáo đất giá 80 - 100 triệu đồng / công rao đầy ngoài đường 25B là chỉ nhằm " dụ " khách bởi thực_chất hiếm có giá này , có chăng nữa là đất nằm sâu trong rẫy , " đi mỏi giò " cũng không thấy mặt " hẻm " .


Theo đó , hầu_hết giá đất dọc theo đường 25B , ở cả những khu vắng_vẻ nhất hiện giá cũng đã leo đến khoảng 35 - 40 triệu đồng / m tới , ( sâu 50 m , 70 m , 90 m tuỳ theo đất ... ) và hiện_tại gần_như tất_cả đều có chủ , thậm_chí nhiều miếng đã được sang_tay cả tá người .


Trên đường số 2 , đất có_vẻ không " sốt " như trên đường 25B nhưng mấy công đất mà cò Mười H. giới_thiệu cũng đã có giá đến 7 cây vàng 1 m tới và 190 triệu đồng / công .


Trong khi đó , ở xã Long_Tân , nơi sẽ là cầu_nối của chiếc cầu từ quận 9 qua Nhơn_Trạch , giá của những mảnh ruộng và vườn hiện đã vượt xa con_số 400 triệu đồng / công .


Dọc theo trục lộ chính khu_vực này các loại đất thổ , nền cũng đã được rao với giá 9 - 10 cây vàng 1 m tới , trong khi đất chỉ có chiều dài trung_bình 30 - 40 m ...


Anh_chàng dắt mối tâm_sự : " Ngày nào em cũng dắt khách đi coi đất đến mỏi chân , nhìn họ bán đất lời thấy đã lắm .


Nhiều người sang qua sang lại mà lời cả tỉ " ...


Theo các " cò " , chuyện người dân các xã Phú_Hữu , Đại_Phước , Phú_Đông , Phú_Thạnh , Vĩnh_Thanh ... ùn_ùn bán đất đã là chuyện " cũ như Trái_đất " và chuyện đất_đai ở Nhơn_Trạch đang trở_thành món hàng béo_bở với giá lời từng miếng tính ra hàng trăm triệu đến hàng tỉ đồng là chuyện thường_ngày , không còn ai buồn kể .


" Cò " T.V. còn cho biết có một khách_hàng của mình ở TP. HCM hiện đang sở_hữu đến hơn cả 150 ha đất tại Nhơn_Trạch , chưa kể cả 23 ha đất khác tại quận 2 ( ! ) .


Từ bến phà Cát_Lái , trên khu_vực xã Phú_Hữu dọc theo trục lộ 25A , theo phong_trào bán đất , cũng chưa bao_giờ người_ta thấy nhiều nhà mới mọc lên như_vậy .


Những căn nhà_cấp_4 mới_toanh đủ màu_sắc đang xô ra bám lấy mặt đường với một " công_thức chung " không cần đến kiến_trúc_sư mà bất_cứ một người dân nào vốn sợ_hãi căn_bệnh " đô_thị_hoá " mới nhìn thấy cũng phải hoảng_hồn .


Một cán_bộ xã cho biết có tiền bán đất , nhiều gia_đình có điều_kiện xây_dựng lại nhà_cửa , mua_sắm các tiện_ích ... , nhưng cũng có nhiều gia_đình lại tìm mua những miếng đất phân lô sát mặt đường vì cho rằng như_vậy nhà_cửa sẽ " có_giá " hơn và tiện cho việc kinh_doanh mua_bán ...


Còn về thiết_kế , kiến_trúc ... thì cấp xã chịu_thua !


Điều đáng nói ngay trên trục lộ 25B ở khu_vực xã Phú_Thạnh đã được qui_hoạch làm khu dân_cư mới cũng xuất_hiện hàng trăm căn nhà_ống mới xây tương_tự nằm san_sát chồm ra mặt đường .


Theo một quan_chức ở huyện , khu_vực này vốn đã được qui_hoạch loại nhà liên_kế , một trệt hai lầu nhưng quyền sở_hữu đất lại thuộc bên quân_đội và đất đã được cấp cho cán_bộ chiến_sĩ trực_thuộc .


Trên thực_tế , theo ông Võ Thanh Thái , trưởng Phòng Tài_nguyên - môi_trường huyện Nhơn_Trạch , đã có 170 hồ_sơ đã được phân lô trên diện_tích khoảng trên 30.000 m² đất và " ai có nhiều tiền thì xây nhiều , ai ít tiền thì xây ít " .


Cũng theo ông , đã có nhiều ý_kiến về kiến_trúc hiện_hữu của khu_vực mới xây theo trục lộ 25B này nhưng do tỉnh đã chấp_thuận thì huyện xem như chấp_hành ! .


Ngoài " phong_trào " bám lấy mặt đường , theo chúng_tôi , nhiều người dân cũng đang " cố_gắng " tìm cách " săn " đất gần các khu dự_án với hi_vọng một khoản lời đất " mặt_tiền " trong tương_lai hoặc hi_vọng vào một khoản đền_bù giải_toả béo_bở ( ? ) .


Khi nghe tin các cơ_quan chức_năng đang khảo_sát hướng tuyến để tìm đường nối từ đường 25B lên đến đầu cầu phía Nhơn_Trạch , ngay_lập_tức họ đổ_xô tới khu_vực này .


Ông Thái nhắc lại : trong chuyến về thăm và làm_việc với lãnh_đạo huyện cách đây hơn một năm rưỡi , Tổng_bí_thư Nông Đức Mạnh cũng đã lưu_ý phải hết_sức quan_tâm đến việc qui_hoạch tổng_thể .


Không_thể nhìn gần mà phải gắn việc qui_hoạch phát_triển Nhơn_Trạch với TP. HCM và các thành_phố lân_cận trong vùng kinh_tế trọng_điểm phía Nam .


Từ qui_hoạch này , các qui_hoạch khác về môi_trường , cảnh_quan , kiến_trúc nhà_ở , giao_thông thuỷ bộ , các cơ_sở_hạ_tầng khác sẽ được tính_toán sao cho đảm_bảo yêu_cầu phát_triển ổn_định hàng trăm năm sau , chứ không để cho vài chục năm trước_mắt , sau đó lại nhanh_chóng quá_tải , phải phá đi làm lại ...


Thế nhưng cũng theo ông Thái , đến bao_giờ Nhơn_Trạch sẽ trở_thành thành_phố thì chưa ai biết .


Việc đầu_tiên , Toàn phải tìm cách gặp Thư .


Vờ như vô_tình chạm_mặt Thư ở siêu_thị , Toàn kinh_ngạc thấy dung_nhan của Thư thảm_hại đến không ngờ .


Cặp mắt sáng luôn mở to thông_minh nay sâu trũng quầng thâm .


Thư tâm_sự : chồng chị nay tự_nguyện ép mình vào khuôn_khổ đến mức tệ_hại .


Cả tháng gần như không bao_giờ Nhu về nhà sau 18 g .


Nếu vì việc bất_khả_kháng mà Nhu phải làm sai lịch_trình thì anh sẽ chứng_minh một_cách triệt_để sự trong_sạch của mình .


Với vợ , Nhu chăm_sóc từ cái khăn , quả cam đến phong kẹo_cao_su .


Cả tháng trời tổng chi_phí cho Nhu từ ăn , mặc , tiếp khách , giải_trí đến điện nước , xà_phòng , xăng xe ... không quá 600.000 đồng .


Lương , thưởng , thu_nhập , cả đến phong bánh của đồng_nghiệp biếu Nhu , anh cũng đưa về nhà khai_báo .


Thế nhưng Thư không lúc nào nguôi_ngoai đau_đớn .


Thư không ăn , không ngủ , tâm_can như có kim đâm , muối xát ...


Chị buột_miệng : " Nhưng cũng sắp xong rồi ! " .


Tuy Thư chưa tiết_lộ nhưng Toàn biết chắc Thư đã có kế_hoạch trả_thù .


Trong lòng Thư đang mang một quả bom và nhiệm_vụ của Toàn là phải phá_bỏ nó .


Muốn phá_bỏ phải nắm được " cấu_tạo " và " kế_hoạch " " đánh bom " của Thư .


Thư ghé vào một cửa_hàng photo giao việc cho họ rồi sang hàng khác , rồi hai hàng khác .


Đến hàng thứ tư , Thư vừa ra thì Toàn vào và anh liếc thấy bản photo của Thư chính là tờ giấy nhận tội của Nhu và Liên .


Nhan_đề " Kẻ gian_dâm sắp trở_thành cô_dâu " in đậm chạy dài gần hết khổ giấy .


Ngay phía dưới là một loạt ảnh chân_dung của Liên , ảnh Liên và Nhu trong nhà_nghỉ kèm theo chú_thích tên_tuổi , ngày_giờ .


Phía dưới Thư viết lời giới_thiệu và trích nguyên_văn biên_bản nhận tội của hai người kèm chữ_ký , điểm_chỉ .


Chắc vì cần số_lượng lớn nên Thư phải san ra các cửa_hàng .


Toàn phán_đoán có_thể Thư đợi đúng ngày tổ_chức đám_cưới Liên sẽ cho phát_tán những tờ giấy này .


Hoặc Thư sẽ gửi những tờ giấy này đến những nơi liên_quan tới Liên trước khi đám_cưới tổ_chức ...


Để có cơ_sở , Toàn quay lại khu nhà Liên ở .


10 ngày nữa họ sẽ tổ_chức lễ thành_hôn .


Để chắc_chắn Thư sẽ đến , anh phải thông_báo có nghi_vấn chồng Thư gặp Liên trước ngày đoạn_tuyệt .


Toàn không tỏ_vẻ can_ngăn mà hồ_hởi vào phe với Thư để khai_thác kế_hoạch của chị .


Thư cho biết : ngày_kia là chủ_nhật , mọi người đều ở nhà .


Chị sẽ thuê 10 đứa bé đánh giày , bán báo dạo đem những tờ giấy photo bản nhận tội của Nhu - Liên đến ném vào nhà một_số người .


Với một_số người khác , chị sẽ gửi qua bưu_điện .


" Con đĩ chắc chỉ có nước chết ! " - Thư nghiến răng ...


Thư nói : dù đôi nhân_tình kia đã đoạn_tuyệt , dù Nhu đã sám_hối một_cách tuyệt_đối nhưng Thư vẫn không_thể chấp_nhận được tại_sao chị lại phải hứng_chịu sự phản_bội tàn_nhẫn đến thế .


Người đàn_bà kia đã giáng bất_hạnh xuống đời chị rồi nay cô ta lại được lấy chồng đàng_hoàng như bất_cứ ai .


Cô ta là kẻ có tội mà không phải gánh_chịu gì .


Toàn nghĩ trước cơn thịnh_nộ đến lú_lẫn của một người vốn_dĩ khôn_khéo như Thư thì khuyên_can vô_ích .


Nếu dùng sự cầu_xin , bày_tỏ sự khuất_phục để hạ nhiệt thì Nhu và Liên cũng đã làm hết_mình rồi .


Dùng sức_mạnh pháp_luật hay cơ_bắp với Thư cũng không ổn .


Toàn hẹn gặp Thư với tư_cách là một đồng_minh , nhưng khi gặp anh khuyên ngăn Thư .


Cuối_cùng Toàn phân_tích thiệt_hơn : " Xét về tình , chị biết Nhu không phải là gã đàn_ông trăng_hoa .


Nhưng chị phải thấy rằng mình đã quá đòi_hỏi ở chồng một bổn_phận và chuẩn_mực mà không quan_tâm đến nhu_cầu chia_sẻ của Nhu khiến anh thấy ngột_ngạt .


Đó cũng là một phần nguyên_nhân khiến Nhu sa_ngã .


Xét về đạo_đức thì Nhu và Liên tuy có tội nhưng họ đã bị chị hạ_nhục , bị đày_đoạ về tinh_thần , nhân_phẩm và họ đã chấm_dứt hoàn_toàn , hối_cải chân_thành ; như_vậy cũng là chấp_nhận được .


Xét về lý , mọi chuyện chị đã toàn_quyền xử_lý và mọi người đều chấp_hành .


Nay Liên không liên_quan gì đến chị nữa , chị không có quyền hại cô ta .


Đó là chưa kể việc Liên có_thể sụp_đổ đến mức tự_vẫn hay bỏ nhà , bỏ việc .


Nếu Thư hành_động như kế_hoạch thì mọi chuyện sẽ vỡ_lở .


Khi đó , dư_luận và pháp_luật sẽ quay sang thông_cảm và bênh_vực Liên .


Và Thư từ nạn_nhân sẽ biến thành thủ_phạm .


Nếu tất_cả thầy_cô , bạn_bè của con_gái chị biết chuyện này thì Liên tủi_nhục , xấu_hổ hay_là chị và con chị ?


Liệu anh Nhu có_thể tiếp_tục sống với chị ?


Có_thể người_yêu Liên sẽ bỏ cô ta , nhưng chị có đủ can_đảm lần thứ hai photo giấy nhận tội khi Nhu và Liên cưới nhau ? ... " .


Thư cắn chặt môi để mặc đôi hàng nước_mắt đầm_đìa ...


Người đầu dây xưng là thám_tử , nói Nhu đến đưa vợ về .


Sau những lần gặp Hoạn Thư và sư_tử Hà_Đông , kinh_nghiệm khống_chế " móng_vuốt " và " thuần_hoá " của các thám_tử đã đạt trình_độ thượng_thặng .


Chúng_ta sẽ chờ xem họ biến một cao_thủ ghen_tuông thành một người vợ hạnh_phúc , một tình_địch cao_thượng và một " chính_cung " mưu_lược như thế_nào trong số báo tiếp_theo .


“ Sống dương_gian , ăn âm_phủ ” là câu cửa_miệng của thợ hầm_lò vùng than Quảng_Ninh .


Trong bóng_tối âm_u và bụi than đặc quánh , bữa ăn ca của thợ lò được dọn ra ...


Có_mặt tại phòng giao việc cho thợ lò đầu ca của mỏ than Mông_Dương khi tiếng còi tầm vừa u_u cất lên ; Thành , công_nhân hầm_lò , lấy tay vơ vội khẩu_phần ăn ca của mình gồm một chiếc bánh_mì và một hộp sữa Mộc_Châu cho vào chiếc túi đeo bên mình , ngẩng lên nhìn tôi vẻ lạ_lẫm : “ Sao ông không lấy đi , xuống lò mà đói thì không có gì bỏ vô miệng đâu ! ” .


Trước khi xuống lò , theo thủ_tục của Công_ty than Mông_Dương , tôi được văn_phòng công_ty dẫn đi ... khám sức_khoẻ .


Anh y_tá mỏ than Mông_Dương sau khi đo huyết_áp cho tôi , gật_gù : “ Ối , lão này khoẻ như trâu , chỉ phải_cái hơi mập , làm thợ lò một hôm cho ... ốm đi một_tí ! ” .


Anh Nguyễn Tiến Sách , trưởng_phòng an_toàn lao_động công_ty , cho tôi biết mỏ than Mông_Dương là nơi duy_nhất của vùng than Quảng_Ninh khai_thác than bằng công_nghệ lò giếng .


Khai_trường của mỏ than hầm_lò này sâu với độ âm 97,5 m .


Với tổng chiều dài gần 16 km đường lò , mỏ than Mông_Dương được mệnh_danh là mỏ có độ sâu và dài nhất Đông_Nam_Á .


Chiếc thang_máy ầm_ì đưa chúng_tôi hạ từ_từ xuống lòng đất , đường lò đã hiện ra trước ánh đèn tuýp toả ánh_sáng mờ_mờ , một luồng không_khí mát lạnh ùa vào mặt gây cảm_giác dễ_chịu .


Anh Sách bấm vai tôi , tiếng_nói ồm_ồm qua khẩu_trang : “ Hít vừa thôi , bụi lắm đấy ” .


Quả_thật , qua ánh đèn , từng hạt bụi li_ti cứ loang_loáng bay trước mũi không ngừng .


Giải_thích về làn gió mát lạnh trong những đường lò , anh Sách cho biết gió đó là do một chiếc quạt khổng_lồ có công_suất 800 kW thổi vào lò suốt ngày_đêm .


Chiếc quạt này không bao_giờ được phép ngừng hoạt_động , nếu ngừng hoạt_động chỉ chừng ba phút thì thảm_hoạ sẽ xảy ra .


Do_vậy , công_ty luôn có một chiếc quạt và một tổ máy_phát_điện diesel dự_phòng khi mất điện_lưới .


Nơi đây không có điện , chỉ có ánh đèn thợ mỏ soi đường .


Một thợ lò tên Hùng , quê Thanh_Hoá , thấy tôi tay run_run cầm chiếc máy_ảnh , cười lớn : “ Đằng kia nổ_mìn để khai_thác than đấy ” .


“ Cái gì , nổ_mìn à , lỡ ... sập lò thì sao ?


“ Chẳng hề gì đâu , chúng_tôi làm_quen rồi ! ” .


” - một giọng nói cất lên không biết từ ngách nào .


Trong các ngách lò mọi tiếng_động lịch_kịch bỗng ngừng hẳn .


Một không_khí im_lặng bao_trùm lên trong bóng_tối , qua ánh đèn lò loang_loáng , bụi than như đậm_đặc hơn .


Thợ lò Hùng với tay lên vách của gương than , lấy xuống chiếc túi nilông được bọc kỹ .


Vẫn bàn_tay nhem_nhuốc như lúc đào than , Hùng lần giở từng lớp nilông rồi đưa chiếc bánh_mì vô miệng nhai ngon_lành .


“ Hồi mới vào lò nhìn bụi như thế_này tôi không ăn được , sau đói quá cứ làm_tới , giờ thì quen luôn ” - Hùng động_viên khi thấy tôi lần giở khẩu_phần ăn trong túi ra .


Sau mỗi miếng nhai , Hùng “ chiêu ” một ngụm sữa Mộc_Châu .


Bữa ăn ca của Hùng diễn ra chừng ba phút .


Tiếp đó , tựa lưng vào cột thuỷ_lực đơn chừng hai phút nữa để ... nghỉ trưa .


Ở bên cạnh tôi vang lên những tiếng nhai chóp_chép , tiếng tu sữa ừng_ực và ... không ai nói với ai một tiếng nào .


“ Khi đã vào lò , dân thợ kiệm_lời lắm , chỉ làm và thở thôi .


Nếu có việc gì thì nói to và dứt_khoát vì tiếng_động trong lò rất ồn ” - Hùng giải_thích với tôi như_vậy .


Sau hai phút tựa lưng ngắn ... kỷ_lục để nghỉ trưa , Hùng chồm dậy đưa tay đeo lại khẩu_trang và cầm lấy chiếc búa chim bổ từng nhát dứt_khoát vào gương than .


Và từ các ngóc_ngách của lò_chợ , các tiếng_động lịch_kịch khác cùng hoà_âm theo .


Khác với mỏ than Mông_Dương và các mỏ khác trên vùng than Quảng_Ninh , mỏ than Vàng_Danh cho thợ lò ăn giữa ca bằng cơm_hộp .


Mỗi khi đến bữa ăn , nhà_bếp chuyển cơm đến tận cửa lò hoặc các khai_trường lộ_thiên .


Hộp cơm đựng bằng nhựa cứng có ba ngăn , canh thì đựng bằng can nhựa khi ăn rót ra ca .


Một cán_bộ ngành than nói với tôi : “ Tất_cả thợ lò ở bất_cứ mỏ hầm_lò hay lộ_thiên cũng đều ăn trong môi_trường bụi_bặm như_vậy ! ” .


Theo con_số thống_kê của ngành than Quảng_Ninh , mỗi ca làm_việc của các công_ty trên vùng mỏ này có tới 40.000 người .


Chị Hoàng Thị Sen , quản_đốc phân_xưởng phục_vụ đời_sống của Công_ty than Mông_Dương , mở sổ đọc cho tôi nghe con_số thống_kê lượng thực_phẩm trong một ngày : 2 tạ rau , 3 tạ gạo , 2 tạ thịt , 90 kg cá , 1.000 quả trứng và 2.200 cái bánh_mì , 800 bánh_rán .


Riêng sữa uống cho công_nhân , mỗi tháng công_ty nhập khoảng 2 container từ Mộc_Châu .


Tính ra một tháng công_ty chi khoảng 1 tỉ đồng tiền ăn cho thợ lò .


Thợ lò ngoài bữa ăn ca trong hầm_lò còn được ăn một bữa cuối ca trước khi về nhà hoặc ăn trước lúc vào ca với tiêu_chuẩn một bữa là 14.500 đồng .


Chị Sen cho biết hằng ngày cứ khoảng 3 giờ sáng là bộ_phận lo thực_phẩm bắt_đầu làm_việc , công_nhân nhà_ăn phục_vụ theo ca cứ thay nhau làm_việc suốt 24 giờ !


Ông Trần Thế Lễ , phó_giám_đốc Công_ty than Mông_Dương , cho_hay mấy năm gần đây ngành than làm_ăn được nên đời_sống thợ lò được quan_tâm hơn .


Lương bình_quân của công_nhân mỏ hiện_nay trên 3 triệu đồng / tháng .


Sắp tới đây , chúng_tôi sẽ đưa mô_hình ăn sau ca cho công_nhân theo kiểu buffet như các khách_sạn thường áp_dụng cho khách ” .


Giờ_đây , những con người ấy dường_như không dám nhìn thẳng mặt nhau bởi nỗi đau của những ngày cũ cứ ào tới ...


Nước_mắt và sự thảng_thốt vẫn còn hiện rõ trên từng khuôn_mặt .


Họ đưa chúng_tôi đến khu_vực công_trường bên cạnh khu rừng , nơi không có bóng_dáng người dân , chỉ có ít người Indo đang làm_việc tại đó .


Đây gọi là Johor , 61 người chúng_tôi được đổ xuống một căngtin chật_hẹp , không có ông chủ , cũng không ai cho chúng_tôi biết phải làm gì , ăn_ở thế_nào .


Cả đoàn mang mì gói ra ăn , lượm các lon bia để nấu nước sôi .


Sau ba ngày ăn ngủ tự_túc , mỗi người được phát hai phần cơm / ngày , cả suất trưa và chiều dồn một .


Chúng_tôi thay phiên nhau " bán " cả thân mình cũng không đủ tiền ăn , mỗi ngày chỉ 10 - 15 người đi làm , công_việc dọn vệ_sinh công_trình , làm côppha .


Mới hay tất_cả chúng_tôi đã được hai ông_bà người Tàu mua đi bán lại từ người khác như những món hàng .


" Cả đời tôi chẳng biết đến một dòng nhật_ký .


Ngày dài nơi xứ lạ với bao sự_cố bất_ngờ , không hi_vọng , tôi thay anh_em viết lại cuộc hành_trình để mong ngày trở_về ... làm kinh_nghiệm cho những lao_động khác " - Nguyễn Văn Toàn ( xóm Vạn_An , Vân_Diên , Nam_Đàn , Nghệ_An ) - tác_giả cuốn nhật_ký .


Không có tiền ăn , chúng_tôi phải lội suối đi vào rừng mò cua bắt cá , kiếm rau , xin đu_đủ ... ăn cho khỏi chết đói .


Làm được một tháng tám ngày , không thấy lương_bổng gì , cũng không biết ai là ông chủ .


Có một ông đến đưa tám lao_động đi , nói vào rừng làm lán_trại rồi phát cây cao_su .


Có tám người đi , những người không đồng_ý ở lại .


Tám người vào rừng hôm trước thì hôm sau bị cảnh_sát bắt sáu người vì không có giấy_tờ tuỳ_thân .


Chu Văn Thiệp ( Lâm_Xuân , Nghĩa_Hoàn , Tân_Kỳ , Nghệ_An ) nằm trong số sáu người bị bắt , 19 ngày được chuộc ra khỏi tù .


Còn những người khác được bán lại qua các ông chủ nhỏ , không biết số_phận ra_sao .


Các ông chủ chặn xe chở lao_động VN giành nhau người , tám người ở lại công_trường cũ , 17 người chuyển đi gửi tạm ở một công_ty môi_giới .


Nhiều người kiệt_sức , chúng_tôi phải tự cứu mình .


12 người đi bộ 7 km đến Ban quản_lý lao_động và chuyên_gia tại Malaysia ( ở Kuala_Lumpur ) , đói và khát , ngủ tạm nơi vỉa_hè .


Quả_thật , chúng_tôi đang đứng trước cửa nhà_giam .


Được ban quản_lý can_thiệp , đại_diện công_ty đến tách chúng_tôi làm ba nhóm mang về khách_sạn , bốn người được phát 25 ringgit ( khoảng 100._000 đồng VN ) ăn trong sáu ngày .


Tất_cả chúng_tôi đều muốn về song không muốn ký vào đơn tự_nguyện xin về .


Điều đó sai sự_thật vì mỗi người đến đây đã mất 25 - 28 triệu đồng / phí ( tiền chính_thức cho công_ty là 1.150 USD và 1 triệu đồng ) .


Chúng_tôi muốn làm_việc kiếm tiền , kiếm sống và trả những khoản nợ cho chuyến làm_ăn xa này .


Ngược_lại , không có việc thì chúng_tôi về , không phải tự_nguyện xin về để công_ty phủi bỏ mọi trách_nhiệm sau đó .


Căng_thẳng từng ngày , đói ăn , những nét mặt xanh_xao như không còn giọt máu .


" Nhất nhật tại tù ... " : bệnh_tật , roi mây , giày_đinh và đói_khát , ngày được hai vắt cơm , sáng một lát bánh_mì , điểm_danh bốn tiếng / lần , bất_kể ngày_đêm .


1-12-2003 , chỉ còn ít_lâu là Tết_Nguyên_đán , công_ty chuộc ra , đưa trở_lại công_trường , hứa giải_quyết về trước tết , lại làm_việc và sống cầm_hơi như cũ .


Ngày 2 - 1 – 2004 , Hồ Văn Trương bị té lầu trong khi làm_việc .


Từ chiều đến 11 giờ đêm mới có y_tá đến đưa đi bệnh_viện .


12 người trong tù ra , số còn lại thất_nghiệp không có tiền ăn , phải tự cứu nhau .


Chủ công_trường không nhận lại vì hết việc .


Hồ Văn Trương không có tiền thanh_toán viện_phí không biết sẽ ra_sao .


Có người may_mắn được về hai ngày trước tết , số còn lại được đưa một_ít tiền ăn và những lời hứa .


Giám_đốc là ông Nguyễn Thọ Tuấn vắng_mặt đã lâu vì lý_do sức_khoẻ , ông Lê Tuấn Anh ( phó_giám_đốc công_ty ) cùng người phụ_trách mảng lao_động trực_tiếp xử_lý việc này .


Ông Tuấn Anh nói : " Lỗi không của riêng ai , đây là rủi_ro trong làm_ăn , công_ty chỉ kiểm_soát được một phần sự_việc .


Sự_việc liên_tục xảy ra khiến hai bên không có sự hợp_tác , tin_cậy ... , mệt_mỏi từ hai phía " .


Không tiền_bạc sức_khoẻ vơi đi cùng cả số tư_trang ít_ỏi trên người cũng được đánh_đổi lấy đồ_dùng trong những ngày ở tù .


Họ đếm từng ngày trôi đi trong gánh nặng tiền_bạc .


Riêng Hồ Văn Thông , số hộ_chiếu AX 0134520 , ở Cương_Gián , Nghi_Xuân , Hà_Tĩnh , ngày 21-3-2004 đã về đến TP. HCM sau cuộc hành_trình ba ngày từ Malaysia qua Thái_Lan , Campuchia và đến cửa_khẩu An_Giang .


" Tôi không dám tin rằng mình còn sống bởi tất_cả như là cơn ác_mộng , hết đi từ nỗi sợ_hãi này đến kinh_hoàng khác .


Cứ lấy chân đạp trên nền đất để biết rất thật rằng đây là VN “ .


Vì không nằm trong danh_sách những người được công_ty đưa về , khủng_hoảng và kiệt_sức , tôi cố bám theo đoàn thương_lái 30 người , trà_trộn và giả_dạng người Campuchia , nhảy xe_khách , đi bộ hàng chục kilômet , qua hàng_rào cảnh_sát các nước , may nhờ một người VN che_chở đã đóng tiền để qua được các vòng .


Đôi mắt thâm_quầng và nước_da xanh_mét , Thông nói : " Dẫu_sao chúng_tôi cũng may_mắn hơn những bạn_bè khác hiện đang còn kẹt lại ở xứ người " .


Năm 40 tuổi , bà Loan ở lại với căn phòng trống cùng đứa con_gái thơ_dại khi người chồng xấu_số qua_đời .


Đằng_đẵng bao năm bà vượt qua những cơ_cực của cảnh mẹ_goá_con_côi để vun_vén cho Nụ , con gái bà .


Tốt_nghiệp đại_học , Nụ được vào làm ở một tổng_công_ty danh_tiếng .


Một ngày kia , Nụ về đến cửa nhưng con chó Bốp vẫn sủa váng vì phía sau con_gái bà là một thanh_niên khá đĩnh_đạc , sắc_sảo .


Khách tự giới_thiệu tên Hùng , quê Bắc_Ninh , đang làm ở Công_ty TNHH K .


Hùng chủ_động hỏi chuyện , tự_ý pha nước và rất tự_tin cười nói khi giao_tiếp .


Nhìn vết xăm hình con_bài chuồn ( trong bộ tú_lơ_khơ ) trên ngón_tay Hùng , bà Loan thấy rờn_rợn .


Nụ kể bố_mẹ Hùng mất sớm , anh_em Hùng bỏ quê đi làm_ăn mỗi người một nơi ; từ Đức về , Hùng thi vào đại_học .


Bố_mẹ đã chết , quê xa , khởi_nghiệp ở nước_ngoài và nay thì làm trong công_ty TNHH .


Chưa bao_giờ mẹ con bà Loan lại tranh_luận với nhau gay_gắt như gần đây .


Bà không muốn Nụ quan_hệ với Hùng nhưng lý_do của bà rất mơ_hồ .


Nụ nói hạnh_phúc là tình_yêu , và yêu thì cần dâng_hiến trái_tim chứ không cần nộp sơ_yếu lý_lịch .


Nụ còn cho rằng cô yêu Hùng vì anh ấy có bản_lĩnh vượt khó_khăn , sống ở nhiều môi_trường mà vẫn giữ được mình ...


Thôi được , bà không muốn ép_duyên con nhưng cũng không_thể mặc nó nhắm_mắt_đưa_chân đến chỗ không biết thiên_đường hay địa_ngục .


Bà đến nhờ các thám_tử cho biết bốn vấn_đề của Hùng : lý_lịch ở quê ; có học đại_học không ; sống và làm_ăn bên Đức thế_nào ; hiện đang làm gì ở công_ty và công_ty đó thực_chất ra_sao ?


Đợi lúc Hùng vừa từ cơ_quan đi ra , thám_tử Thanh đến Công_ty K xin gặp Hùng .


Thanh bắt_chuyện , được biết Hùng mới được đề_bạt làm phó phòng kinh_doanh .


Thông_qua họ , Thanh biết Hùng được đánh_giá là cán_bộ trẻ có năng_lực , tiền_đồ .


Hùng chưa vợ , có nhiều cô theo nhưng đang yêu một cô tên Nụ ...


Với nhu_cầu bà Loan , chừng ấy thông_tin về công_việc là đủ .


Lần theo địa_chỉ bà Loan cho , Thanh về quê Hùng .


Áo trắng , cặp đen và kính_cận , Thanh chặn đường ông trưởng_thôn nói : " Cơ_quan xét kết_nạp Đảng cho Hùng .


Hết bốn chai , hai mực ( nướng ) thì có cả đám hàng_xóm nhà Hùng đến cung_cấp : Hùng dân bản_xứ , thành_phần nông_dân , là thứ hai trong gia_đình ba anh_em .


Hùng bán nhà , vay tiền đi Đức , sau đó về Hà_Nội .


Bà Loan không_thể hỏi con_gái xem Hùng tốt_nghiệp đại_học năm nào hay học khoá mấy , nên chẳng dễ_dàng trong việc điều_tra Hùng có học đại_học hay không .


Một buổi chiều Hùng làm_việc xong phóng xe đến Trường Đại_học Thương_mại .


Hùng xách cặp lên tầng và vào một lớp_học tại_chức buổi tối .


Theo_dõi tiếp hai lần , Thanh kết_luận Hùng đang học Đại_học Thương_mại chứ chưa tốt_nghiệp như bà Loan biết .


Lớp tại_chức buổi tối khá lộn_xộn và ít biết mặt nhau .


Đóng vai một sinh_viên , Thanh gặp lớp trưởng xin photo danh_sách , địa_chỉ , nghề_nghiệp và số điện_thoại của cả lớp .


Đã cách 10 năm về trước , hơn_nữa không biết Hùng ở thành_phố nào , đi diện gì và ở bao_lâu .


Thanh quyết_định khai_thác ở chính anh ta qua một kịch_bản : Hùng đến chơi , điện_thoại nhà bà Loan đổ chuông .


Nói_chuyện một lúc , bà quay sang Hùng và bảo : " Bạn cô ( thám_tử Thanh ) có con_trai đang ở Đức .


Biết cháu từng ở đó , ông ấy muốn hỏi cháu một_số vấn_đề " .


Hùng tư_vấn nhiều điều bổ_ích và còn đề_nghị viết thư giới_thiệu con ông khách với bạn Hùng ở Berlin .


Qua câu_chuyện , Thanh biết Hùng đã ở Berlin từ năm 1988 - 1993 và chuyên buôn_bán .


Cộng_tác_viên của Thanh ở Berlin tìm đến khu_vực xưa Hùng cư_trú .


Thậm_chí cả những người Hùng nhắc đến tên và nói là bạn cũng không biết Hùng .


Một buổi sáng rất sớm , Thanh đóng vai một người bạn làm_ăn của Hùng thời bên Đức nay về nước , được bạn_bè cho số điện_thoại của Hùng nên gọi .


Tao là Mạnh " Quảng_Ninh " ở Berlin với mày đây mà ... " .


Thanh thao_thao về quá_khứ , tình_hình buôn_bán và hẹn gặp Hùng .


Hùng nói_năng rất cảnh_giác và cuối_cùng anh ta hỏi : " Thế sao mày biết tên thật của tao ? " .


Thanh nói đổ đi rồi lảng_tránh bằng hẹn_hò .


Như_vậy là Hùng có ở Đức nhưng bằng một cái tên khác .


Qua tìm_hiểu , Thanh mới biết thời_kỳ đó phần_lớn dân VN sang Đức từ một nước châu Âu khác .


Ở đó , nhiều người Việt có giấy_tờ xuất_cảnh sang Đức nhưng khi họ quay về thì giấy này có_thể bị bán lại cho người muốn sang .


Rất nhiều người Việt đã có_mặt ở Đức bằng thứ giấy có tên người khác , dán ảnh mình như vậy .


Thanh trình_bày toàn_bộ kết_quả cho bà Loan và nhận_xét : Hùng là một người tốt , có bản_lĩnh và nay là cán_bộ trẻ có năng_lực .


Riêng việc học đại_học tuy thiếu chính_xác một_chút ( vì đang học chứ không phải đã tốt_nghiệp ) , nhưng có_thể thông_cảm .


Bà Loan tuy đã xuôi_tai nhưng vẫn muốn " xử_lý " Hùng , đánh_đổ thói mà bà cho là tự_đắc , tây hoá của Hùng .


Hơn_nữa bà cũng cần phải hợp_lý_hoá việc vì_sao bà biết những thông_tin Hùng nói_dối .


Khá đau_đầu , Thanh mới soạn xong một kịch_bản đẹp như mơ cho bà Loan .


Thông_thường tối thứ_bảy , mẹ_con bà Loan ăn cơm sớm để Hùng đến đón Nụ đi chơi .


Tuần này bà Loan cố chùng_chình ăn muộn .


Hùng đến và tất_nhiên phải chờ ở phòng khách .


Năm phút sau Thanh vào nhà với vai một nhân_viên cùng cơ_quan bà Loan đến chở bà đi thăm người ốm .


Thanh bắt_chuyện với Hùng và nói : " Tôi trông ông quen_quen ? " .


Có_lẽ vì lịch_sự Hùng cũng nói : " Tôi cũng thấy hình_như gặp ông ở đâu " .


Thanh vỗ đùi đánh đét rồi hô váng nhà : " Thôi chết rồi !


Cùng câu_lạc_bộ " trốn học " với nhau rồi !


Ông là Hùng , lớp tại_chức K7 thương_mại đúng không ?


Ông đã biết hôm_qua lớp trưởng đọc danh_sách những đứa hay nghỉ học có_thể không được thi chưa ?


Hùng giật_mình : " Sao tôi không biết ông nhỉ ? " .


" Thì cả ông lẫn tôi cùng chuyên bỏ học nên sao ông biết được tôi ! " .


Cùng lúc bà Loan ngậm tăm chậm_rãi đi xuống .


Thanh đập vai Hùng hét to : " Cô ơi , hoá_ra con rể tương_lai của cô đang học cùng lớp tại_chức với cháu .


Cùng câu_lạc_bộ " trốn học " với nhau " .


Bà Loan rành_rẽ : " Mày chỉ huyên_thuyên , anh Hùng tốt_nghiệp đi làm mấy năm rồi " .


" Khổ quá , ông này còn mượn cả vở cháu .


Anh_em vừa nhận nhau , còn hẹn hôm nào đến xin thầy cho thi lại đây này ! " .


Thanh quay sang Hùng : " Ông quê đâu nhỉ ?


À , tôi còn có danh_sách lớp đây này " .


Nói rồi Thanh giở danh_sách lớp đọc vanh_vách tên_tuổi , địa_chỉ , điện_thoại của Hùng .


Có_lẽ đã thấy đủ , bà Loan xách túi đi ra với cả ban_nhạc trong lòng .


Như dự_đoán của Thanh , mấy hôm sau Hùng gặp bà Loan thưa chuyện .


Bà yêu_cầu Hùng kể hết những chuyện gì chưa đủ , chưa đúng để bà kiểm_nghiệm và chỉnh_sửa .


Có_lẽ sau lần đó Hùng lễ_độ và khéo xử hơn .


Bà hài_lòng và hả_dạ nên đám cưới Hùng và Nụ đã cử_hành cuối mùa_đông năm ấy .


Cuộc tình đã được " gói lại " bằng một đám_cưới vui_vẻ .


Nhưng cuộc_sống không phải lúc_nào cũng kết_thúc có đầu có đuôi như thế , nhất_là khi chuyện vợ_chồng " nhà người_ta " lại đầy phức_tạp với không ít xung_đột , mâu_thuẫn ...


Không màu , không mùi , không vị , cũng không thấy hay sờ được ... vậy_mà lại bán được .


Và người dân thì không phải đợi đến khi vào bệnh_viện mới được thở oxy sạch , tinh_khiết mà có_thể mua về cho cả nhà cùng thở .


Một loại_hình tuy không mới ở nước_ngoài nhưng lại đang " hot " ở VN .


Đi nghỉ trưa sẵn tiện thở tí oxy sạch cho khoẻ không ?


Oxy shop đầu_tiên ở TP đó nha " - nhỏ bạn thân vỗ vai sau khi " căng da bụng " vì chầu cơm trưa văn_phòng .


Chọn hai ghế salon cạnh nhau , chị nhân_viên bước đến niềm_nở tư_vấn rồi hướng_dẫn chúng_tôi đặt ống thở vào mũi .


Chị nhẹ_nhàng mở van của cái bình màu xanh ngay sau lưng , cái đồng_hồ đo chỉ mức 5 : " vậy vừa chưa em , có người thích mạnh có người lại thích nhẹ .


Chị để mức trung_bình cho em làm_quen nha " .


Một làn khí mát lạnh theo hai lỗ nhỏ dẫn vào mũi , xuống tận phổi .


" Trên thế_giới " dịch_vụ này có từ rất lâu rồi .


Ở Trung_Quốc , Nhật_Bản , Thái_Lan , ngay cả Singapore nổi_tiếng là TP trong_sạch nhất thế_giới ... cũng sớm có dịch_vụ này .


Người_ta làm ở nhiều nơi như nhà_ga , sân_bay , trong siêu_thị , quán bar , ở dọc đường hay trên núi có vô_số những " oxy shop " phục_vụ người_dân .


Còn ở VN đây đúng là " oxy shop " đầu_tiên - anh Huỳnh Ngọc Minh , phó_chủ_tịch Liên_đoàn Cử_tạ thể_hình TP. HCM , dí_dỏm nhận_định .


nhưng lạm_dụng sẽ không tốt , chức_năng lọc khí của phổi sẽ " lười_biếng " hoạt_động , dẫn đến tình_trạng ức_chế thần_kinh hô_hấp .


Tốt nhất nên đến bác_sĩ để được tư_vấn , hướng_dẫn .


Anh là người " phát_pháo " ra loại dịch_vụ lạ_đời này từ 3 - 4 năm trước , sau những chuyến công_tác nước_ngoài và " thấy rất cần ở VN " .


Ý_tưởng không thành vì khi đó bình oxy chỉ dành cho ... người bệnh nặng trong bệnh_viện .


Ngay khi có thông_tin về Công_ty Lá_Xanh sẽ bán oxy tinh_khiết ra ngoài , anh đã liên_hệ và thành_lập " oxy shop " đầu_tiên của TP này .


Hiện " oxy shop " ở Trung_tâm TDTT Phú_Thọ chỉ có hai phòng ( một phòng dành riêng cho nữ ) với khoảng 20 ghế .


Một suất thở ( 20 - 30 phút ) , kèm ly nước trái_cây mát_lạnh có giá 20.000 đồng ( nếu khách đã có dây thở được giảm 5.000 đồng ) .


Non sáu tháng trở_lại đây , ở TP. HCM và Hà_Nội mới rầm_rộ phong_trào mua oxy sạch về nhà thở .


Tại TP. HCM hiện có khoảng 20 công_ty sản_xuất oxy nhưng đa_số lại phục_vụ công_nghiệp và y_tế , chưa có loại dành cho dân_dụng .


Giá oxy 99,9% tương_đối rẻ , 10 lít nén ( khoảng 1.500 lít oxy ) giá 35.000 đồng , 14 lít nén : 45.000 đồng , 40 lít nén : 70.000 đồng ( bình chứa có_thể thuê hoặc mua hẳn với giá 1,5 - 1,9 triệu đồng ) .


Những bình nhỏ hơn từ 2 - 3 - 4 - 6 lít phải mua luôn trọn bộ ( gồm vali , bình , ống , đồng_hồ .... ) với giá 120 - 150 USD ( xài hết thì mang tới nạp lại ) tiện_lợi khi phải di_huyển đường xa , mang theo đi du_lịch ...


Trung_bình một lần thở 30 phút hết khoảng 90 lít chưa đến 2.000 đồng .


" Ông_già tôi bị suyễn , mỗi lần lên cơn vô bệnh_viện cấp_cứu cũng chỉ cho thở oxy vài mươi phút rồi về .


Chúng_tôi liên_hệ bệnh_viện không được nên ra cửa_hàng bán dụng_cụ y_khoa thuê một bình để ở nhà cho tiện nhưng không yên_tâm vì chẳng biết họ bơm oxy chất_lượng thế_nào .


Bây_giờ thì khác , có tem niêm_yết , có nơi xuất_xứ , bảo_hành nên yên_tâm hơn nhiều " - anh Vũ Hữu Tuấn ( Q. Phú_Nhuận ) cho biết .


Phần_lớn khách_hàng sử_dụng oxy hiện_nay lại không hề có bệnh_tật gì ( khác hẳn với quan_niệm " chỉ có người bệnh nặng mới thở oxy " như từ trước tới nay ) .


Sau khi ký nhận bình oxy 40 lít ( cỡ lớn nhất ) , chị Đỗ Thị Ngọc Hương ( 28 tuổi , ở Q. Gò_Vấp ) cho biết : " Bố_mẹ chồng đều đã trên 70 , chồng làm trong ngành cao_su thường_xuyên hít thở trong khí độc , còn tôi buôn_bán cả ngày ngoài chợ cũng hít bao_nhiêu là khói bụi .


Mỗi ngày chỉ " thở " 200 phút trong bữa cơm tối , ông_bà già cần nhiều hơn thì cho ống vào mũi hít riêng .


Chẳng tốn bao_nhiêu mà ai cũng thấy nhẹ_nhõm người .


Nghề thúng mực là một trong những nghề nguy_hiểm nhất của ngư_phủ , mùa thả thúng thường trùng với mùa dông_tố .


Hạ_bạc lắm mới đi bạn cho nghề này vì chết như chơi .


Biết được ý_định của tôi muốn xuống thúng làm ngư_phủ , dù đã quen_biết trước nhưng thuyền_trưởng Xuân - một chủ tàu nhiều kinh_nghiệm ở quần_đảo Nam_Du , xã đảo An_Sơn , Kiên_Hải , Kiên_Giang - vẫn lắc_đầu nói thế .


Nhưng anh cũng hứa_hẹn : " Nếu chiều nay biển êm , không có gió lớn thì tôi sẽ cho anh đi ... " .


Tôi quẩy balô xuống tàu câu mực để chuẩn_bị chuyến hải_hành .


Dưới tàu đã có đầy_đủ 16 tay bạn đi thúng .


Văn_Bé quê Quảng_Ngãi , " lão " Tần quê Quảng_Bình , Biên tây quê Bình_Dương .


Mỗi người mỗi nơi , mỗi tuổi nhưng đều có cái chung nhất là nước_da cháy nắng sạm người .


Thấy " tân_binh " xuất_hiện và chủ tàu giới_thiệu trước , Văn Bé vội làm_quen ngay : Anh muốn đi thúng ai cũng được nhưng phải uống với anh_em tui vài ly mới đi biển được !


Ngư_phủ đi thúng là thế , một ly rượu trước mỗi chuyến đi , vì biết_đâu ngày_mai có còn gặp lại ...


Đúng 16g05 , con tàu chở 16 bạn đi thúng với tôi cùng thuyền_trưởng nhổ_neo ra khơi .


Trên ghe , 16 chiếc thúng đã được xếp ngay_ngắn hai hàng từ khoang lái đến đằng mũi ghe .


Chiếc ghe hướng mũi về phía đảo Thổ_Chu - hòn đảo tận_cùng cực nam của Tổ_quốc .


19g30 , tàu giảm tốc_độ và bắt_đầu thả thúng .


Qua thông_tin có được từ các chủ tàu khác và qua chiếc máy định_vị , anh Xuân cho biết đây là vùng_biển hôm_qua có nhiều tay thúng trúng đậm mực lá .


Biên “ tây “ là tay thúng được thả đầu_tiên vội hỏi lớn : Nhà_báo có xuống thúng tôi không ? .


Anh Xuân suy_nghĩ hồi lâu rồi lắc_đầu : " Thôi , đêm tối_đen thế này xuống thúng lỡ dông tới nguy_hiểm lắm , chú em sẽ đi chuyến sáng " ...


Sau Biên " tây " năm phút là thúng của Văn Bé , lão Tần ... từng gương_mặt háo_hức ban chiều giờ trông rất đăm_chiêu , đang dần_dần lẫn vào màn đêm của biển_cả .


16 chiếc thúng câu mang theo 16 thân_phận nghèo_khó được thả vào lòng biển đen_kịt , họ phải ở cô_độc trên thúng cách xa nhau hàng cây_số .


Tôi chợt rùng_mình : cuộc_sống và cái chết giữa đêm đen mù_mịt giữa khơi xa của những ngư_phủ này nhiều khi được quyết_định chỉ bởi một cơn dông nhẹ , một cơn sóng bạc_đầu , một lỗ rò_rỉ dưới đáy thúng ...


Đêm giữa đại_dương mênh_mông dài hơn tôi nghĩ .


Mặt_trời lừ_đừ lên từ hướng đông , Hùng " Nghệ_An " đã cặp thúng vào tàu từ bao_giờ .


Anh Xuân bảo tôi chuẩn_bị " đồ_nghề " để xuống thúng của Hùng .


Sau cú nhảy khá mạnh và không có kinh_nghiệm của tôi , chiếc thúng chòng_chành nghiêng hẳn về một bên như muốn lật úp xuống biển , nước ào vào hơn 1/3 thúng .


Hùng nhanh_chóng nhoài người về bên đối_diện lấy lại cân_bằng cho thúng , chiếc thúng xoay tròn vù_vù làm tôi xây_xẩm mặt_mày , chiếc máy hình tuột khỏi tay nhưng may thay Hùng đã kịp chụp lại .


Định_thần sau sự_cố , tôi bình_tĩnh quan_sát " cơ_ngơi “ của mình : chiếc thúng chỉ với đường_kính gần 2 m , gia_tài của chủ thúng chỉ có dây câu , chiếc đèn măng_xông , mì tôm , một bình nước đủ uống cho một ngày một đêm lênh_đênh trên biển và một chiếc máy_bộ_đàm .


Hùng bảo : “ Do có quá nhiều tai_nạn cho bạn đi thúng , chỉ với một sự_cố nhỏ như đứt neo , rách buồm , thúng bị thủng đáy ... là bạn thúng có_thể mất_mạng như chơi , nên từ vài năm nay , một_số chủ tàu đã trang_bị cho bạn thúng máy_bộ_đàm để khi có sự_cố có_thể kêu cứu " !


Hùng kéo ngọn buồm lên để thúng trôi nhanh hơn và bắt_đầu công_việc thường_ngày của mình .


Cho ba sợi dây câu mực xuống tới đáy biển , Hùng bảo tôi cầm lấy một sợi và chỉ cho tôi cách câu mực .


Bộ đồ_nghề của bạn câu trông thật đơn_giản , chỉ có bộ dây , chì và 3 - 4 con mồi giả , vậy_mà khi thả cả bộ dây xuống biển kéo lên tôi mới thấy khó_khăn vô_cùng , chỉ qua vài động_tác kéo mà da tay đã muốn toạc ra !


Hùng nắm bộ dây câu nhử và nói nhanh : Có mực đấy , kéo đi !


Hùng giúp tôi nhanh_chóng kéo sợi dây câu dài đến hơn 15 sải tay người_lớn .


Một con mực_lá dính mồi , tôi sung_sướng như bắt được vàng .


Hùng rất thành_thạo khi trong vòng 30 phút đã bắt được gần 2 kg mực_lá .


Nhìn vào khoang thúng , tôi ước_lượng cả đêm qua và sáng nay Hùng bắt được cũng chừng gần 10 kg , một chuyến đi biển như thế được xem là thành_công .


Mặt_trời đã đứng_bóng , không_khí ngột_ngạt như thiêu như đốt , chỉ mới một ngày trên thúng mà tôi đã sạm cả người , môi nứt_nẻ , đôi bàn_tay phồng rộp .


Nhìn về chiếc tàu mực chỉ thấy còn một chấm nhỏ , chiếc thúng của chúng_tôi đã trôi xa tàu cỡ vài cây_số .


Hùng bắt_đầu nghỉ_tay và lấy mực nấu với mì_tôm để hai chúng_tôi cùng ăn .


Vừa nấu Hùng vừa tâm_sự : “ Nghề này vất_vả lắm , gần 10 năm theo nghề là chừng ấy năm tôi nếm_trải đủ cực_khổ với gió biển , một mình một thúng cô_đơn đến kinh_khủng " .


Các thúng nằm cách nhau đến cả cây_số , chỉ nhìn thấy nhau qua những đốm sáng của đèn măng_xông .


Những đêm như thế lại nhìn trời đếm sao cho vơi nỗi nhớ nhà , nhớ vợ , nhớ con " .


Hùng cho biết đây là lần đầu_tiên Hùng có bạn đi cùng thúng , hàng chục năm rồi anh mới xoá được cái cảm_giác cô_độc giữa biển_khơi .


Hùng bảo : " Thường cái cảm_giác cô_đơn làm người_ta hay nghĩ quẩn , nhỡ có con sóng bạc_đầu , cơn dông bất_chợt hay đàn cá_mập vây quanh .


Người có thần_kinh thép mới đi thúng được " .


Có điều lạ là nghề câu nói_chung và câu mực nói_riêng chỉ có người miền Trung ( từ Thanh_Hoá đến Bình_Thuận ) theo nghề còn người miền Nam chỉ làm nghề đánh mành , chụp mành hay lưới bao , lưới vây .


Chỉ một_số ít , rất ít người miền Nam học nghề từ người miền Trung mới theo nghề thúng .


Vốn_liếng theo nghề khá đơn_giản , một chiếc thúng lẫn đồ_nghề đi biển chỉ 3 - 4 triệu đồng .


Nếu không có tiền thì vay chủ ghe với điều_kiện trở_thành bạn thúng của chủ , ăn_chia theo mỗi chuyến xa_khơi .


Sắm được thúng thì trả cho chủ ghe 1 giá_trị mực , còn làm_bạn cho chủ thì ngược_lại , chủ ăn năm , thúng ăn một .


Từ phía xa_xa , một chiếc thúng căng buồm vật_vờ trôi tới .


Trời ạ , người ngư_phủ đang đứng chòng_chành trên chiếc thúng lại là người quen cũ : Phan Thanh Hoàng - một người bạn học thời phổ_thông của tôi !


Nghèo_khó , bỏ học giữa_chừng , Hoàng bỏ xứ vào Nam đi biển , hơn 15 năm nay chúng_tôi chưa gặp_mặt nhau .


Sự vồn_vã của Hoàng làm chiếc thúng chòng_chành muốn lật úp khiến tôi xanh mặt .


Chưa kịp chào_hỏi nhau Hoàng đã " mắc bệnh_nghề_nghiệp " : " Bắt được bao_nhiêu mực rồi , mực to không ?


Cùng lứa mà nhìn hắn già hơn tôi đến mười tuổi .


Ở thành_phố , thỉnh_thoảng tôi vẫn nghe bạn_bè kể về cuộc_ðời phiêu_bạt của Hoàng .


Giờ ngồi giữa biển_khơi trên cái thúng cỏn_con , tôi mới hiểu hơn cái gian_nan của nghề đi biển .


Hầu_hết các hòn đảo của quần_đảo Nam_Du , từ hòn Tre , hòn Sơn , hòn Lớn , bãi Ngang cho đến Phú_Quốc , Thổ_Chu , Côn_Đảo ... đều có dấu chân của Hoàng .


Đối_diện với cái chết đến từ những cơn sóng_thần cao bằng toà nhà năm tầng , những cơn dông giật úp thúng , những cơn bão nhiệt_đới khủng_khiếp ... hàng chục lần , có lúc tưởng_chừng như thân_xác đã nằm sâu dưới đáy biển làm mồi cho cá , có lúc bão đến lật úp thúng , chơi_vơi một_mình dưới những đợt sóng lưỡi_búa ... vậy_mà hắn vẫn sống và cuộc_đời lại trôi theo chiếc thúng cỏn_con trên biển .


Bán mạng mưu_sinh như thế mà Hoàng chẳng dành_dụm được gì , nghèo_rớt_mồng_tơi , chỉ thỉnh_thoảng gửi ít tiền về cho gia_đình .


Hoàng bảo : " Số mình là thế rồi , không cải được đâu " !


Tôi hỏi Hoàng : " Sao không kiếm nghề khác làm cho đỡ cực , đi tàu lưới chẳng_hạn ?


Hoàng cười buồn : " Không vốn_liếng thì làm gì , vả_lại nghề này ít người đi , không cạnh_tranh , không ép_uổng nhau " .


Sau cơn bão số 5 , bạn thúng tử_nạn nhiều quá nên nghề này cũng có_giá !


Những cơn sóng lưỡi búa bỗng ập vào , hai chiếc thúng nẩy tung lên rồi rơi ùm xuống biển , tôi hoang_mang , Hoàng , Hùng động_viên tôi : " Không hề gì , không hề gì , cứ ngồi im " ...


Cuộc_đời của Hùng , của Hoàng sao giống chiếc thúng cô_độc giữa đại_dương mênh_mông !


" Tôi sắp sinh con , Lamchame.com cũng như các website nuôi_dạy con trên mạng khác cung_cấp rất nhiều kiến_thức hay , tôi tự_tin hơn khi đứa con đầu_lòng sắp chào_đời ...


Tôi biết đến Lamchame.com qua giới_thiệu của một thành_viên trên Webtretho.com " - Bà mẹ trẻ có nickname Tranthuynguyen trao_đổi với chúng_tôi qua cửa_sổ chat .


Vừa nuôi con vừa lập website Lamchame.com !


Chúng_tôi chat với Tranthuynguyen ngay tại nhà chị Ngô Thu Hiền và anh Bùi Huy Kiên .


Căn nhà nhỏ hẹp ở phường Bồ_Đề , Gia_Lâm , Hà_Nội , anh_chị thuê 550.000 đồng / tháng .


Vừa đến nhà , cháu Khang ( tên ở nhà là Hột ) 3 tuổi , con anh_chị , đã đứng ở cửa " chào cô_chú " rõ_ràng .


Hai vợ_chồng hằng ngày chăm_chút cho website Lamchame.com mà không vì một khoản lợi_ích vật_chất nào .


Khoảng 10.000 lượt truy_cập sau ba tháng Lamchame.com đi vào hoạt_động .


Hàng trăm bài viết đã được anh Kiên , chị Hiền và các cộng_tác_viên biên_dịch đưa lên mạng .


Anh Kiên là cựu sinh_viên khoa toán tin khoá 37 Trường ĐH Tổng_hợp cũ .


Sau khi tốt_nghiệp khoa hoá khoá 42 , chị Hiền cùng anh Kiên xây hạnh_phúc .


Không tìm được trường gửi con với chi_phí phù_hợp , chị Hiền đã ở nhà nuôi con .


Và chính những ngày ở nhà chăm_sóc con như vậy , chị Hiền đã có niềm vui của mình : học_hỏi kiến_thức về nuôi dạy con và có nhu_cầu chia_sẻ thông_tin với mọi người thông_qua " đứa con tinh_thần " - website Lamchame.com .


Trong căn nhà nhỏ một chiều mùa đông có đủ mặt gia_đình , chị Hiền khoe với chúng_tôi một tin nóng_hổi : trang thông_tin gia_đình FamilyResource.com vừa chính_thức công_nhận quyền được dịch và đăng bài lấy từ nguồn FamilyResource.com lên www.lamchame.com !


Anh Kiên ngừng chơi ghép hình ôtô từ những mảnh gỗ cùng con , không ngần_ngại lục tìm giới_thiệu với chúng_tôi một loạt tài_liệu nuôi dạy con mà gia_đình anh sưu_tầm được .


Các website nước_ngoài mà vợ anh thường tìm bài dịch là : Americanbaby.com , Babycenter.com , Iparenting.com , Selfgrowth.com ...


Sách hay về nuôi dạy con mà anh thích đọc như : Nuôi dạy con thế_nào , Lắng_nghe và hiểu con , Bảy thói_quen của những người thành_đạt ...


Đây đều là những cuốn sách được dịch sang tiếng Việt và anh nhớ chính_xác từng tên tác_giả nước_ngoài .


Nhà của đôi vợ_chồng quản_trị mạng này khá chật_chội , chiếc bàn đặt máy_tính đã chiếm diện_tích lớn trong căn nhà , đồ_chơi của con phải để trên giá sách , các loại băng đĩa bỏ trong một chiếc rổ nhựa .


Chị Hiền bảo : việc bố_mẹ nuôi con trong những năm_tháng đầu đời có tác_động rất nhiều đến quá_trình phát_triển và hình_thành nhân_cách về sau của trẻ .


Ví_dụ , mình thấy khi trẻ khóc , cha_mẹ hay doạ con .


Điều đó không đúng , sẽ làm cháu mất niềm tin vì nhiều lần doạ mà vẫn không có gì xảy ra như thế ...


Anh Kiên ngồi kể cho chúng_tôi nghe nội_dung bộ phim có tên Daddy daycare , anh bảo : " Bộ phim này càng thôi_thúc bọn mình hình_thành website Lamchame.com để chia_sẻ với mọi người .


Mình cũng muốn thiết_kế cho vợ mình một trang web về mua_bán đồ_chơi trẻ_em trên mạng .


Cháu Hột đã lên 3 tuổi , gia_đình mình sẽ lại đưa con đến trường , Hiền sẽ bán đồ_chơi trẻ_em vì vợ mình có nhiều kinh_nghiệm về việc này " .


Anh Kiên , chị Hiền tâm_sự với chúng_tôi muốn duy_trì Lamchame.com lâu_dài bởi nay website này đang được biết đến nhiều hơn , nhiều bà mẹ có ý_nguyện chia_sẻ công_việc quản_lý web với anh_chị ...


Từ website Lamchame.com của anh Kiên , chị Hiền , chúng_tôi biết đến những không_gian mạng khác hết_sức sôi_động của các ông bố bà mẹ .


Ghé qua địa_chỉ www.webtretho.com , tôi gặp các bà mẹ lấy cho mình những nickname vui_nhộn để trao_đổi trên diễn_đàn : mẹ Gấu , mẹ Duy Anh , mẹ Dím , Tuilatui , Giavi , Kien_Lua ...


Hàng nghìn ông bố bà mẹ đã online để thảo_luận hàng trăm chủ_đề về những đứa con yêu_dấu .


Có những chủ_đề khá thú_vị trên diễn_đàn mà các bà mẹ trẻ đem ra bàn_tán như : điểm tin buổi sáng , chuyện vui của bé - góc thư_giãn của bố_mẹ , hội_quán những tấm lòng nhân_ái , mục dành riêng cho các bà mẹ Việt ở nước_ngoài ...


Website Chametainang.net hoạt_động song_hành chính là hiện_thực_hoá ý_tưởng đã đoạt giải vàng cuộc thi " Sáng_tạo tài_năng kinh_doanh trẻ năm 2003 " của Kim Ngọc Minh .


Ý_tưởng này của Minh một phần có sự tác_động của cuốn sách Em muốn đến Harvard học kinh_tế .


Cuốn sách nói về quá_trình nuôi dạy thành tài cô bé Lưu Diệc Đình - người được bốn trường ĐH của Mỹ mời đón , và đã trở_thành sách best-seller , tạo nên cơn_sốt tại Trung_Quốc .


Chametainang.net ra_đời cùng một tháng với Lamchame.com , đến nay hai website này đã hút khá nhiều khách vốn trước đây thuộc Webtretho.com .


Chị Nhã Trang - nickname trên mạng là Nicegoat , đang định_cư tại thành_phố Chiba , Nhật_Bản , từng là thành_viên của Webtretho.com và sau_này tham_gia đắc_lực Lamchame.com .


Hiểu chị Hiền , anh Kiên đều làm_việc tự_nguyện , không treo quảng_cáo trên website , tự dịch bài và dẫn nguồn rõ_ràng , cẩn_thận , chị Trang tình_nguyện hỗ_trợ tiền đặt máy_chủ cho Lamchame.com .


Vừa_rồi chị Trang đưa lên diễn_đàn những thông_tin nuôi dạy con được chị dịch từ Tamahiyo , một trong những nguyệt_san nuôi dạy con uy_tín của Nhật mà chị cho rằng có_thể sẽ là một thiếu_sót lớn nếu_như không phổ_biến những kiến_thức trong tạp_chí này đến với các bà mẹ VN .


Qua đây các bạn sẽ hiểu thêm về phương_pháp , thói_quen nuôi dạy con của người Nhật " .


Khi đưa bài dịch lên , ngay_lập_tức các bà mẹ ríu_ran phản_hồi : " Chi_tiết và hay quá chị Trang ơi , còn nữa chị post lên luôn nha ... " ( mẹ Thuỷ Nguyên ) .


" Chị Trang ơi , bé 5 tháng tuổi thì uống được những loại nước trái_cây nào chị nhỉ ?


Nếu uống nước cam thì có cần pha loãng và thêm đường vào không chị ơi ? " ( mẹ Duy Anh ) .


Chị Trang cũng trả_lời thật tình_cảm : " Nước táo , cam , quít hay nước rau củ đều được đấy , mẹ Duy Anh .


Bé 5 tháng rồi mình không cần pha loãng ra nữa , cũng không nên thêm đường , chú_ý lựa cam , quít ngọt nhé ! " .


Vì có ảnh của chị Nhã Trang trên diễn_đàn nên một thành_viên Adam & Eve nhờ tư_vấn xong , nhân_tiện khen luôn : " Ngoài_lề tí nhé .


Trông mẹ SuSu càng_ngày_càng đẹp ra nhỉ ! " .


Các thành_viên có được niềm vui như thế cũng đủ để chị Hiền , người làm_chủ website , quên đi suy_nghĩ của những người còn nghi_ngờ việc_làm của vợ_chồng chị , cho là " ăn cơm nhà vác tù_và hàng tổng " ...


Những đôi vợ_chồng / như Hiền và Kiên vẫn hằng ngày xuất_hiện trên không_gian ảo để chia_sẻ cùng mọi người những thông_tin về nuôi dạy con vì họ cho rằng điều đó có_ích cho cuộc_sống .


Chàng sinh_viên Kim Ngọc Minh ( chưa lập gia_đình ) vừa bận_rộn chuẩn_bị ra trường vừa dồn tâm_huyết vào Chametainang.net và Công_ty T-Kids .


Minh bảo : " Tôi lên net , đến các viện nghiên_cứu để xin tài_liệu , làm_quen với các nhà khoa_học để xin chỉ_dẫn chuyên_môn cho công_ty và website .


Từ đây sẽ tư_vấn cho các bậc cha_mẹ muốn trở_nên " tài_năng " trong việc nuôi dạy con_cái và cũng để là cha_mẹ của các tài_năng " .


Với các ông bố bà mẹ / thì cơ_hội gặp_gỡ của họ là những buổi offline .


Đó là lúc họ biết mặt nhau và tự_hào giới_thiệu với nhau con_cái mình đang khôn_lớn .


Những chiếc võng , bình_toong nước , máy truyền tin , máy đánh chữ , cây bút , quyển sổ_tay , lá thư ... , tất_cả đều đã úa màu thời_gian nhưng vẫn còn tươi những cuộc_đời .


Phía sau những kỷ_vật trưng_bày theo chủ_đề " Kỷ_vật của những người đi B " đang diễn ra tại Bảo_tàng TP. HCM ( kết_thúc vào 10-8-2005 ) là những câu_chuyện đong đầy khát_vọng độc_lập của lớp_lớp chiến_sĩ vượt Trường_Sơn , những câu_chuyện bây_giờ không còn của riêng ai .


Vì_sao đã sau hơn 30 năm , những món đồ ấy vẫn được giữ_gìn cẩn_thận để gửi cho bảo_tàng ?


Hễ nhìn đến là kỷ_niệm xưa ập về " , chị Nguyễn Thị Thu Vân - cán_bộ bảo_tàng - nói .


Chị kể : " Cứ đến người này liên_hệ để tìm kỷ_vật lại được chỉ thêm người khác , hơn một tháng nhóm đã sưu_tập được gần 400 hiện_vật để chọn_lọc trưng_bày .


Bao lần dọn nhà nhiều thứ phải bỏ lại hay thất_lạc , nhưng chiếc ruột_tượng bằng vải kaki - kỷ_vật vượt Trường_Sơn - bao_giờ cũng được thiếu_tướng Mai Văn Phúc ( 79 tuổi ) , đoàn 613 Bộ Quốc_phòng , ưu_tiên gìn_giữ .


Đoàn đi B của ông đi bộ hơn ba tháng mới vào đến suối Tha_La ( Tây_Ninh ) , cứ khoảng 5 - 7 ngày đường là có trạm tiếp_tế lương_thực , gian_khổ nhất là đoạn đi sang Lào phải mất một tháng mới có trạm .


Trước khi rời trạm bên VN , mỗi người được phát một bao gạo 15 kg , lúc này chiếc ruột_tượng vốn theo ông từ lúc còn ở tiểu_đoàn 202 , trung_đoàn xe_tăng được phát_huy công_dụng .


Càng đi , gạo càng trĩu đều sang hai bên , chỗ ở vai cảm thấy nhẹ_tênh , do vậy ông còn đảm thêm nhiệm_vụ vác chiếc nồi nấu cơm to_đùng .


Ông nói : " Nhiều đồng_đội đi cùng thấy chiếc ruột_tượng tiện_lợi bèn nảy ra sáng_kiến lấy chiếc quần dài bỏ gạo vào rồi túm hai đầu ống lại " .


Chiếc máy_ảnh cũ hiệu Rolleiflex của đại_tá Thái Doãn Mẫn ( 83 tuổi ) được sử_dụng từ năm 1966 đến ngày đất_nước hoàn_toàn giải_phóng .


Nhiều người đã lọt vào ống_kính của ông , nhưng ông chỉ có một tấm ảnh duy_nhất của mình vì ông hoạt_động trong lĩnh_vực an_ninh tình_báo , không_thể để hình_ảnh của mình lộ_diện ở bất_cứ tình_huống nào .


Và lần " xé_rào " duy_nhất là vào ngày 30-3-1975 khi ông hay tin quê_hương Thừa_Thiên - Huế của ông được giải_phóng với niềm cảm_xúc trào_dâng .


Tấm ảnh ấy và chiếc máy_ảnh ấy giờ được ông nâng_niu lau_chùi mỗi ngày , bởi đó là một phần ý_nghĩa của cuộc_đời ông .


Nhiều kỷ_vật được các cựu_chiến_binh tặng bảo_tàng sau một thời_gian dài đắn_đo và lưu_luyến , nhưng có những món không_thể rứt ra khỏi cuộc_đời họ được .


Với trung_tá Nguyễn Văn Thắng ( 79 tuổi ) - một trong những người đầu_tiên vào đường Trường_Sơn năm 1958 - cũng vậy .


Trên ngón áp út tay_trái của ông là chiếc nhẫn bạc mòn đã gần gãy đôi do đồng_bào Tà_Ôi Vân_Kiều tặng .


Ngày ấy , đi đặt trạm ở các khu_vực có dân để chuẩn_bị cho việc mở đường Trường_Sơn , ông đã sống trong lòng đồng_bào Tà_Ôi như ruột_rà .


Ông đã gửi nhiều kỷ_vật đi B cho bảo_tàng , duy chiếc nhẫn bạc thì không_thể .


Tám kỷ_vật sắc_sảo được làm từ phế_liệu chiến_tranh của cố soạn_giả Ngô Y Linh - tiểu_ban văn_nghệ ban tuyên_huấn Trung_ương_Cục - được bà Nguyễn Thị Liên ( vợ của cố soạn_giả ) cho bảo_tàng mượn để trưng_bày .


Thiếu_tướng Phan Khắc Hy - phó_tư_lệnh bộ_đội Trường_Sơn - còn giữ hơn 100 lá thư của ông và vợ gửi cho nhau thời chiến_tranh .


Mỗi lá thư chỉ bé bằng bàn_tay , viết trên giấy pơluya mỏng_manh đã ngả màu , được dán lại cẩn_thận trên một tờ giấy to ( thư của ông mặt trước , thư của bà dán mặt sau ) .


Mỗi lá thư đều da_diết , nồng_cháy những tháng năm dài xa_cách .


Đọc lại những bức thư , ông sống lại một phần đời , nụ cười hóm_hỉnh của ông như trở_về tuổi thanh_xuân của ngày hôm_qua .


" Chúng là hiện_thân của chồng tôi trong gia_đình " - bà Liên bộc_bạch .


Bà kể : " Lấy vợ xong ổng tập_kết ra Bắc rồi lại đi B .


Món quà tặng vợ ngày gặp lại là bộ nút áo tuyệt đẹp đẽo ra từ trúc trên đường hành_quân .


Sống ở chiến_khu thấy cái gì có khả_năng sử_dụng được ổng đều " tha " về chất đống trước nhà .


Dụng_cụ trong rừng thiếu_thốn vậy mà cứ kiên_trì mài_giũa trên đá để ra chiếc đèn dầu , muỗng , gạt_tàn thuốc bằng vỏ bom_napalm , hộp đựng xà_bông , khay uống trà bằng vỏ pháo sáng , dao bằng nhíp xe_tăng ... , có món gần cả năm mới làm xong " .


Ông mất năm 1978 , nhiều món được đặt riêng trong chiếc tủ đựng kỷ_vật , riêng chiếc hộp đựng xà_bông vẫn được bà sử_dụng hằng ngày hơn 30 năm qua .


Trong tủ trưng_bày ở bảo_tàng , kỷ_vật của đại_tá hoạ_sĩ Phạm Thanh Tâm là bút sắt , bút chì và dao vẽ ; còn ở nhà ông có cả một chiếc tủ to ướp hương long_não chỉ để dành đựng những kỷ_vật đi theo người phóng_viên chiến_trường .


Ông đi B năm 1968 với bút_danh Huỳnh Biếc , với ông vũ_khí không phải là súng mà là cây bút sắt ngòi răng_cưa đã theo ông từ thời chống Pháp .


Ngày cũng như đêm , bút sắt và ống mực đựng trong lọ thuốc Penicillin luôn ở trong túi áo ngực phải của ông .


" Lắm khi đang hí_hoáy vẽ thì pháo_kích tới , tranh có_thể bỏ nhưng bút và mực thì thu vào túi áo thật nhanh " .


Giờ đây , ông tặng bút sắt lại cho bảo_tàng , vì " kỷ_vật không còn là của riêng mình nữa mà là của chung những người đi B " .


Kỷ_vật của những người đi B dường_như đã vượt ra khỏi mỗi cuộc_đời , trở_thành bằng_chứng lịch_sử .


Chúng_tôi đều đã vào tuổi thất_thập_cổ_lai_hi , kỷ_vật cũng không_thể đi theo mãi " , nhiều cựu_chiến_binh đều nói như vậy và lựa_chọn cách " xin được gửi lại bảo_tàng , nơi gìn_giữ cẩn_trọng nhất " .


GS - TS Trần Quán Anh ngồi giở lại đống hồ_sơ cũ .


Sự câm_lặng yên_lành đó đã thắp lên biết_bao ngọn lửa nồng_ấm tưởng đã nguội_lạnh trong nhiều gia_đình .


Chỉ bằng con dao_mổ sáng lạnh và lòng can_đảm của một người từng trải qua sự khốc_liệt ngoài chiến_trường , ông đã quyết đi nghiên_cứu một vấn_đề cách đây 15 năm còn rất tế_nhị .


Nhờ đó , nhiều đứa trẻ đã được cất tiếng khóc chào_đời , nhiều người đàn_ông tưởng không_thể làm chồng đã đem lại nụ cười cho vợ , nhiều thanh_niên muốn lảng_tránh cuộc_đời đã tìm đến với tình_yêu .


Họ hạnh_phúc với những gì ông đã “ trả lại ” , nguyên_vẹn như tạo_hoá ...


Vào một buổi tối mùa đông rét như cắt , một cặp vợ_chồng đội mưa đến nhà ông .


Nhìn khuôn_mặt người vợ tái_nhợt vì lạnh nhưng vẫn bừng lên tia hi_vọng , GS Anh không nỡ từ_chối cuộc gặp không hẹn trước .


Gương_mặt đẹp đài_các của người phụ_nữ ấy lại càng in đậm trong tâm_trí ông khi câu_chuyện được gợi_mở .


Anh chồng lặng_lẽ cất áo_mưa cho vợ rồi ngập_ngừng : “ Hai chúng cháu sống với nhau hơn 15 năm nhưng chưa có con , tại cháu ” .


Nghe qua , GS Quán Anh biết người chồng bị bất_lực .


Hôm sau , khi người vợ xin làm thụ_tinh_nhân_tạo để có đứa con , các bác_sĩ mới giật_mình : sau 15 năm làm vợ , đến nay chị vẫn còn ... trinh_trắng .


GS Trần Quán Anh bảo ông thật_sự cảm_kích trước đức_tính chung_thuỷ của nhiều người phụ_nữ .


Đó là một trong những động_lực buộc ông phải cố chữa bằng được cho những ông chồng .


Mấy tháng sau GS Quán Anh lại được tiếp hai vợ_chồng nọ đến cảm_ơn với ánh mắt rạng ngời hạnh_phúc .


Tất_nhiên , người vợ hoàn_toàn không cần làm thụ_tinh_nhân_tạo nữa và khỏi nói anh chồng đã hạnh_phúc đến thế nào khi lần đầu_tiên hoàn_thành nhiệm_vụ của một người đàn_ông với vợ .


Mấy chục năm làm ở khoa phẫu_thuật tiết_niệu ( Bệnh_viện Việt - Đức , Hà_Nội ) , nhất_là sau bao công_sức để đơn_vị nam_khoa được thành_lập , GS Trần Quán Anh đã gặp không biết_bao_nhiêu nỗi khổ có_thể nói là chất_ngất của nam_giới .


Trong cái nhìn xa_xăm , ông nói : đàn_ông thật_ra cũng có thiệt_thòi .


Nếu phụ_khoa đã có từ cả nghìn năm nay thì nam_khoa còn rất non_trẻ .


Trong khi đó đàn_ông cũng bị rất nhiều bệnh đặc_thù của giới : rối_loạn cương dương , xuất_tinh sớm , dị_tật cơ_quan sinh_dục ...


Đó cũng là những căn_bệnh bình_thường nếu so với các bệnh của nữ .


Nhưng nếu một người đàn_ông bị gán cái tên đệm “ bất_lực ” thì đó là điều làm họ xấu_hổ cả một đời .


Thật bàng_hoàng khi nhiều người đàn_ông đến chữa bệnh với gương_mặt nặng_trĩu tâm_sự , đã buồn_rầu thả từng chữ một : “ Vợ_chồng tôi đã chia_tay mấy năm rồi ” .


Có người vì “ không_thể làm gì ” đành nhắm_mắt để vợ đi ngoại_tình ...


Là một trong những chuyên_gia hàng_đầu về nam_khoa , GS Trần Quán Anh tiếc_rẻ : “ Không ít người đến chỗ tôi khi cơ_hội hàn_gắn hạnh_phúc gia_đình đã qua đi ” .


Nhưng khi xem hồ_sơ bệnh_án , rất nhiều cuộc_đời trai_trẻ đã được ông “ chắp_cánh ” đúng lúc .


Anh P.K.B. là con_một , phải trốn lên một tỉnh miền núi để đỡ bị gia_đình thúc_ép lấy vợ .


Sau hơn một tháng chữa_trị , anh đã an_tâm về nhà đi tìm_hiểu mấy đám sau khi đã được chữa khỏi dị_tật chẻ đôi ở cơ_quan sinh_dục .


Hôm tôi đến , trong căn phòng chữa bệnh của GS Trần Quán Anh , một cậu sinh_viên Trường đại_học Kiến_trúc đang được kiểm_tra lần cuối .


Anh_chàng này cao gần 1,80 m , năng_động nhưng “ cháu đã phải từ_chối tới ba lời tỏ_tình của các bạn gái ” .


GS Quán Anh khám rồi bảo : “ Vậy là hoàn_toàn như người bình_thường rồi nhé ... ” .


Trong chồng hồ_sơ cũ của giáo_sư còn lưu một trường_hợp bệnh_nhân nam bị tình_nhân cắt phăng của quí .


Gia_đình đưa đi cấp_cứu , cũng chỉ mong làm_sao cầm máu .


Hơn 13 tiếng sau mới được chuyển đến Bệnh_viện Việt-Đức .


Sau gần bốn tiếng vật_lộn , phần tưởng bị cắt rời vĩnh_viễn kia đã được GS Quán Anh khớp lại .


Vừa_vặn và hoàn_hảo đến mức chỉ sau vài ngày , bệnh_nhân đã sử_dụng lại được “ của quí ” cho việc bài_tiết .


Tu_tỉnh sau tai_nạn nhớ_đời , nay anh đã có với vợ hai đứa con kháu_khỉnh .


“ Một_số người bị chấn_thương khiến cơ_quan sinh_dục nam bị dập , nếu đưa đến kịp_thời vẫn có_thể cắt tỉa phần nát , khâu nối lại được .


Dù hơi ngắn đi một_chút nhưng vẫn đảm_bảo chức_năng .


Rất hiểu và “ chiều ” bệnh_nhân nên giáo_sư không muốn để một người nào đến chữa mà phải đau_khổ trở_về , dù với lý_do lặt_vặt nhất .


Giáo_sư bảo : “ Đã có lãnh_đạo một tỉnh nọ đến chỗ tôi định chữa bệnh nhưng vừa thấy một người cùng tỉnh quen_mặt là lập_tức quày_quả bỏ về ” .


Biết đặc_thù tất_cả bệnh_nhân nam bị yếu sinh_lý đều muốn giấu đến mức tối_đa nên GS Trần Quán Anh từng phải thiết_kế một phòng_khám đặc_biệt : vừa nhỏ , vừa kín , nép vào phía trái cầu_thang , cửa lúc_nào cũng đóng im_ỉm .


Ông có lý_thuyết riêng của mình : “ Khi người đàn_ông khóc , nước_mắt thường chảy ngược vào trong và họ sẽ kéo cả gia_đình khổ theo .


Vì_vậy , chữa được cho một người đàn_ông là đã góp_phần cho một tiểu xã_hội hạnh_phúc hơn ” .


Nếu bệnh_nhân không muốn , ngay_cả bác_sĩ điều_trị cũng không biết người_bệnh tên là gì và đang ở đâu .


Chỉ khi họ tự_nguyện thổ_lộ , GS Trần Quán Anh mới biết về hoàn_cảnh gia_đình và những ấm_ức xung_quanh căn_bệnh “ trời hành ” nọ .


Cẩn_trọng đến thế nên có người đùa bảo ông Quán Anh chữa bệnh cứ như làm công_việc thuộc dạng ... bí_mật quân_sự !


Không mở phòng_khám tư , không làm giám_đốc bệnh_viện tư , không khám ngoài giờ dù có rất nhiều lời mời , GS Quán Anh được xếp vào đội_ngũ những thầy_thuốc “ khác người ” thời nay .


Nhưng bù vào đó , bây_giờ , nếu phải đến chữa_trị ở đơn_vị nam học , Bệnh_viện Việt-Đức , bệnh_nhân có_thể yên_tâm được chữa bằng các loại thuốc và phương_pháp hoàn_toàn không thua_kém nước_ngoài !


Khi “ triệt ” xong một éo_le , vợ_chồng họ đến chỉ vào đứa con nói “ nhờ ông mà chúng con mới có nó ” , mình thấy thật hạnh_phúc ” - giáo_sư giải_thích về tất_cả những gì mình đã làm chỉ giản_đơn như_thế .


36 năm trôi qua , từ ngôi nhà này hàng chục chàng trai cô gái Jơ_Rai trở_về làng cũ sau khi được vợ_chồng cụ Nguyễn Công nuôi_dưỡng từ tấm_bé đến lúc trưởng_thành .


Dân_làng gọi ông là Ama ( cha ) Công - như một thành_viên của cộng_đồng Jơ_Rai thực_thụ ...


" Hồi ấy đây là vùng giao_tranh ác_liệt - ông kể - ngày nào cũng có người chết vì bom_đạn .


Cứ thấy trẻ_con mồ_côi là tui dẫn về nuôi .


Không nhớ chính_xác bao_nhiêu đứa nhưng nhiều lắm , mấy chục năm rồi còn gì .


Những đứa lớn chỉ ở với tui vài_ba năm rồi về làng để bắt chồng , bắt vợ .


Còn những đứa nhỏ quá thì mình nuôi lâu hơn , có đứa ở với mình 15 - 20 năm .


Hiện_giờ , vợ_chồng tui vẫn còn nuôi ba đứa là Rơ Châm Kiến , Rơ Châm Dâu và Rơ Châm Tô " .


Cách đây 14 năm , Rơ Châm Yoih ở làng Buih ( xã Ia_Ka , Chư_Pah ) sinh con được ba ngày thì lên cơn sốt rồi chết vì sót nhau thai .


Hôm ấy , ông Công đang đào giếng thuê gần đó nghe tiếng chiêng báo_hiệu làng có người chết liền chạy đến thăm .


Đến nơi , người_nhà và dân_làng định gác cái chân cứng_đờ của Yoih lên mặt thằng bé cho nó chết để chôn theo .


Già_làng đã tế thần_linh , chuẩn_bị đưa hồn ma Yoih chuẩn_bị ra nhà mả .


Ông chen vào gỡ chân người sản_phụ xấu_số ra khỏi mặt thằng bé rồi quỳ xuống trước mặt già_làng : " Già_làng cho mình xin nó về , mẹ nó không muốn chôn nó theo đâu " .


Dân_làng ngơ_ngác nhìn ông , có người gắt : " Lệ làng xưa_nay vậy rồi , không khác được , mày nuôi mà nó chết thì chịu phạt bò đấy " .


Nhìn thấy Ksor Buh , cha đứa bé , đang lưỡng_lự , ông Công chỉ vào mặt người chết : " Đấy , thương con nên Yoih chết mà không nhắm mắt được , còn trợn ngược thế kia , già và dân_làng thấy không " .


Nói đến đấy ông Công một tay ôm đứa bé vào lòng , một tay khấn thì_thầm rồi vuốt đôi mắt Yoih , ngay_lập_tức mắt Yoih nhắm lại .


Già_Làng Ksor Oi phán : " Vậy_là con Yoih đã ưng cái bụng , Yàng đã đồng_ý cho thằng Công nuôi đứa bé .


Ta đặt tên cho nó là Rơ Châm Kiến vì con kiến chăm_chỉ kiếm_ăn , chỗ nào nó cũng sống được , nó sẽ sống với Công , nó không chết nữa , lớn lên nó sẽ tự về làng " .


Theo Tập_tục , ông Công uống một can rượu với già_làng , uống một can với Buh , cha của Kiến , và một can với dân_làng để cam_kết với làng Buih từ nay coi Kiến như con ruột mình đẻ ra rồi ẵm đứa bé xuống núi .


" Giờ Nó đã 14 tuổi - Bà_cụ Mậu , vợ ông Công kể - Lúc mới ẵm về thằng nhỏ đã bị nấc , Nó mất sữa ba ngày , Tui lật_đật lau rửa cho nó sạch_sẽ , gói trong tấm chăn rồi chạy đi xin bú nhờ .


May_mà hồi đó có đứa em ở gần đây , nó cũng mới sinh con , thương thằng nhỏ nên cho bú nhờ gần một tháng .


Rồi tui rang gạo lấy nước pha sữa bò , bón cho nó từng muỗng .


Mấy tháng đầu nó ốm vặt suốt , có lúc đang nửa đêm nó lên_cơn hen , sốt cao , trời thì mưa to , vợ_chồng tui gùi nó đạp xe chở xuống bệnh_viện huyện .


Lần khác nó bị thương_hàn , ổng ở nhà đi đào giếng thuê kiếm tiền gửi xuống , tui thức cả tháng trời ở bệnh_viện chăm nó , cực lắm , kể sao xiết " .


Nghe tôi hỏi , Rơ Châm Kiến phì_cười : " Về chớ , tháng trước làng có lễ mừng lúa mới , em ở lại ba ngày ba đêm .


Mấy tháng nữa em lại về làng để làm Pơ_thi ( lễ bỏ mả ) cho cha " .


Cụ Công kể cách đây hơn một năm , ông Rơ Châm Buh chết sau một cơn ốm kéo_dài .


Suốt mấy tháng trời trước đó thấy Buh khó qua khỏi , ông Công cho Kiến về làng để được gần cha nó .


Còn ông_bà cứ năm bữa nửa tháng , dành một_ít gạo gùi sang cho .


Trước lúc chết , ông Buh cứ nhìn ông Công chằm_chằm , miệng ú_ớ muốn nói gì đó nhưng không nói được .


Ông Công ghé tai Buh nói một câu bằng tiếng Jơ_Rai : " Mình sẽ nuôi Kiến khôn_lớn rồi trả lại nó về làng " .


Nghe đến đấy , đôi mắt Buh như sáng lên rồi từ_từ khép lại .


Chính vợ_chồng cụ Công đã ở lại làng , cúng ma cho Buh hai ngày hai đêm theo tục_lệ , làm cho Buh một cái nhà_mồ thiệt đẹp , mua hai cái ghè , hai cái nồi , một cái rựa chôn theo để Buh có những thứ mang về với thế_giới Atâu làm_ăn .


Rồi cũng chính cụ Công dẫn Rơ Châm Kiến lên rừng , tìm cây_gỗ dầu thật to , thật đẹp đốn về để đẽo tượng nhà_mồ cho Rơ Châm Buh .


Sau vụ cụ Công nhận nuôi Rơ Châm Kiến , mười mấy năm qua làng nào có sản_phụ chết , bà_con dân_tộc Jơ_Rai không chôn trẻ sơ_sinh theo mẹ mà chạy đến kêu vợ_chồng cụ Công .


Cũng mười mấy năm qua , bà_con dân_tộc Jơ_Rai ở khu_vực Nghĩa_Hoà , Ia_Ka và các vùng lân_cận đều gọi cụ Công là Ama Công và ngôi nhà của ông như một địa_chỉ từ_thiện .


Hai chị_em Rơ Châm Dâu , Rơ Châm Tô đến với gia_đình cũng là một dịp tình_cờ .


Một buổi tối , vợ_chồng và cô con_gái đào giếng về muộn đã thấy một người đàn_ông Jơ_Rai ôm đứa bé đang khóc ngằn_ngặt trong tấm dồ , nép rúm_ró sau lưng cha nó là một bé gái chừng một tuổi .


Nhà Rmah Rô ở Ia_Phí , vợ Rô vừa chết vì thổ_tả .


" Mình không nuôi chúng_nó được mình đến gửi cho Ama Công nuôi chừng nào nó lớn thì mình đến xin về " - Rmah Rô chỉ nói vẻn_vẹn có thế rồi giúi vội đứa bé cho bà Mậu , lóng_ngóng khoác gùi lên vai vừa bỏ chạy vừa khóc .


Bà Mậu ôm đứa bé vào nhà vội giở ra , trời , một đứa bé trai chừng một tháng tuổi , mình_mẩy tím ngắt vì rét , vì đói sữa .


" Lúc ấy nhà đang túng tiền , ngay_cả gạo trong nhà cũng chỉ có dăm_bảy kí - bà Mậu nhớ lại - thật_ra thì cũng có vài trăm bạc tiền công đào giếng nhưng người_ta chưa trả .


Mấy người trong xóm bảo thôi_thì lâu_nay nuôi nhiều rồi , giờ già_yếu để người khác nuôi , nhưng khổ quá , nó còn đỏ_hỏn ai chịu nhận , mình nghĩ thôi_thì thương người như_thể thương thân " .


Trong lúc bí , Ama Công quáng_quàng đạp xe xuống thị_trấn Phú_Hoà " thế_chấp " cái xe_đạp lấy năm lon sữa bò .


Một tháng , hai tháng rồi ba tháng , lúc thì lấy thêm ba lon , lúc lấy năm lon , lúc vay nóng vài chục lo thuốc_thang cho hai đứa bé , cuối_cùng , biết lòng tốt của ông , chủ hiệu tạp_hoá thông_cảm " khoanh nợ " cho Ama Công , mãi hơn một năm sau ông xin trả 3ster củi thay tiền .


Bây_giờ bé chị Rơ Châm Dâu đang học lớp 3 , còn thằng em Rơ Châm Tô học lớp 1 Trường tiểu_học Nghĩa_Hoà .


Buổi tối cơm xong , Rơ Châm Kiến chỉ các em học bài , trông thật đầm_ấm .


" Nhà mình nghèo , nghề đào giếng là cái nghề ăn cơm dương_gian làm_việc âm_phủ .


Ba bốn bận đang đào giếng sâu 15 - 20 m bỗng_dưng gặp vỉa cát , đất sạt xuống , tui chới_với cố trồi đầu lên để thở .


Hình_như ông trời bắt tui phải sống để nuôi trẻ dân_tộc mồ_côi - Kể đến đấy Ama Công phì_phèo nhả khói thuốc , miệng cười thật hóm - Bây_giờ tui đã bảy mốt , không còn sức đi đào giếng nữa .


Tui lo chăm mấy chục cây cà_phê mít trong vườn , lo mấy con heo , đàn gà , trồng rau , trồng củ nuôi chúng .


Lúc ngặt , biết mình không còn đủ sức nhưng cũng nhận đi đào giếng kiếm cơm cho chúng_nó .


Chắc vợ_chồng tui phải ráng sống chục năm nữa , lúc đó lũ nó lớn thì mình có " đi " cũng yên_lòng nhắm_mắt " ...


Bất_ngờ một hang động nằm im hàng ngàn năm trên dãy núi đá_vôi thuộc xã Vĩnh_An , huyện Vĩnh_Lộc ( Thanh_Hoá ) được các bạn trẻ trong xã phát_hiện .


Lập_tức những thông_tin về một hang_động tầm_cỡ quốc_gia được lan_truyền làm xôn_xao cả cái làng quê nghèo vào bậc nhất huyện này .


Và sáng 5-11 , chúng_tôi đã tìm về động cổ Tiên_Sơn ...


Từ cửa hang bước vào mươi bước , nơi bắt_đầu nhạt_nhoà bóng_tối , chúng_tôi đã phải đứng sững lại trước một vẻ đẹp huyền_bí của nham_thạch trong hình " Phật_Bà đang ngự trên toà_sen " lung_linh sắc đá .


Anh Nguyễn Văn Bình - trưởng đài_truyền_hình huyện - bảo anh_em phóng_viên quây hết đèn ăcqui xách tay tập_trung rọi vào " tượng Phật " .


Tôi đang mải nhìn thì ông Vang , người được UBND xã Vĩnh_An giao bảo_vệ khu hang động , dẫn đường , đã giục tới_tấp : " Mỗi nơi xem một_tí , nếu không thì đi cả ngày không thấu hang đâu " .


Tiến thêm một đoạn , chúng_tôi đành phải dừng lại để ngước mắt nhìn thẳng lên trần đá đang thả xuống vô_vàn hình nhũ lớn_bé bao quanh như bông hoa đá lấp_lánh sắc_màu huyền_ảo .


Tiếp đến tầng hai là vùng hang khá rộng lô_nhô tảng đá , được gọi là " thiên_cung " .


Mỗi tảng đá , thật kỳ_lạ , hiện mỗi hình_thù khác lạ của muôn loài vật khiến mọi người ai cũng phải thốt lên lời trầm_trồ .


Đẹp nhất trong " thiên_cung " phải kể đến " giếng tiên " .


Đó là một cái giếng nho_nhỏ , nước trong_vắt được " tu " từ những " vú " đá trên thăm_thẳm trần cao rơi nhẹ và đều xuống .


Không ai bảo , nhưng mỗi người đều vốc một ngụm " nước tiên " uống hoặc ngửa mặt hứng những giọt nước để hưởng cái mát lạnh tuyệt_dịu của thiên_nhiên .


Chúng_tôi đang tận_hưởng khoái_cảm thì ông Vang lại giục : " Xin rời giếng tiên " !


Mọi người theo ông chỉ_dẫn nghiêng mình lách qua một ô đá có hình cánh cửa để lạc vào " thiên_la_địa_võng " của muôn_vàn nhũ_đá khác .


Bất_ngờ mọi ánh đèn bị hút vào tận dưới sâu hút lòng " thuỷ_cung " .


Anh Bình nói : " Hôm trước tôi và anh_em phải dùng thang dây tụt xuống 15 m mới có_thể vào quay cung vua thuỷ_tề " .


Ở dưới đó có những tấm đàn_đá , hễ gió trời thoảng qua cũng có_thể phát ra tiếng nhạc lạ_tai .


Những nhũ_đá hình con tôm , con cua , con cá còn mềm_nhũn có_thể đưa tay bấm vào được .


Ngước nhìn lên vòm cung lại gặp những nhũ_đá khác như được dát vàng , bạc long_lanh màu_sắc khiến " cung vua " luôn sống_động .


Rồi những " bồn_tắm tiên " , " bãi_tắm tiên " lần_lượt hiện lên trong hoa_văn đẹp_mắt của những tảng đá màu trắng_toát .


Leo tiếp lên chừng 15 m rồi đi thẳng , chúng_tôi liền gặp vô_số cửa hang hiện ra bốn phía .


Đáng chú_ý nhất là cửa hang dẫn vào khoảng rộng có những con sư_tử bằng đá xám đang chầu quanh một " ông tiên " cao_lớn , đầu tóc trắng cước đứng bên một cột đá cao_vút như trụ chống trời .


Phía sau cột đá sừng_sững lại hiện những cửa hang khác , sâu hun_hút mà ánh đèn ăcqui không đủ sức chiếu sáng .


Vậy_là gần trọn một ngày ăn bánh_chưng , bánh_mì , uống " nước tiên " , chúng_tôi cũng mới_chỉ vào động cổ khoảng 500 m .


Mọi người ai cũng muốn đi thêm nữa nhưng những chiếc đèn ăcqui cầm tay không còn đủ sức cho cuộc thám_hiểm , vì như ông Vang tuyên_bố : " Vào không muốn ra .


Nhưng liệu_cơm_mà_gắp_mắm , nếu ăcqui hết điện thì có bò bốn chân cũng khó tìm được cửa hang " .


Người đó chính là bí_thư xã_đoàn Trần Song Toàn .


Toàn đã kể lại câu_chuyện khá bất_ngờ : " Tháng 7-2003 Đoàn xã tổ_chức cho anh_em đi du_lịch nhưng hiềm nỗi " yếu " tiền nên tôi bảo anh_em đi đâu cho xa , nghe nói xã ta cũng có hang_động hàng ngàn năm nay trên núi Thung_Vình , thử đi dã_ngoại trên đó xem sao .


Không ngờ chuyến đi đã gây thích_thú cho mọi người vì cảnh_trí thiên_nhiên ban_tặng mà dân xã Vĩnh_An chưa bao_giờ được thấy " .


Sau chuyến " du_lịch trong xã " , Toàn kể lại những chuyện biết được trong hang cho lãnh_đạo xã nghe khiến cả bí_thư , chủ_tịch không khỏi ngạc_nhiên .


Tiếp đó , xã tổ_chức đoàn cán_bộ lên kiểm_tra thấy hang_động còn đẹp hơn nhiều những lời nghe kể , đẹp sánh ngang động Phong_Nha ở Quảng_Bình .


Thế_là chủ_tịch xã tức_tốc vù xe_máy lên đài_truyền_hình huyện báo với trưởng đài Nguyễn Văn Bình .


Được tin , anh Bình vẫn chưa tin vì chuyện quá lạ .


Lúc ấy chưa có đường vào hang vì cửa hang nằm giữa vách đá cheo_leo cách chân núi khoảng 20 m .


Anh Bình đề_xuất đoàn xã " thiết_kế " dây thừng buộc hai đầu vách đá để bám dây trèo lên .


Chính anh Bình sửng_sốt nói : " Tôi đã từng đi động Thiên_Cung ở Hạ_Long , nếu so_sánh thì động Tiên_Sơn không thua_kém gì " .


Nhưng lời đánh_giá đó vẫn còn dè_dặt vì khám_phá đến 12 giờ trưa thì hết ăcqui , phải ra ngay để thay ăcqui mới " .


Hôm sau đoàn khám_phá dùng hai máy_phát_điện loại 1,5 kW nhưng cũng không đủ sức chiếu sáng khắp hang cùng kỳ_bí của động cổ .


Mãi tới lần thứ ba , sau khi mượn được máy_phát_điện 5 kW của kho_bạc huyện , nhóm phóng_viên mới có_thể quay được những băng_hình ưng_ý .


Anh Bình nhớ lại : " Quay xong vẫn không muốn ra vì cái hang lạ cứ như hút mình vào trong đó " .


Động Tiên_Sơn chỉ ở cách thành nhà Hồ ( 1397 ) - di_tích văn_hoá đặc_sắc của khu_vực Đông_Nam_Á khoảng 2 km ; cách khu tượng đá Đa_Bút nổi_tiếng với những pho tượng võ_quan đứng canh ngôi mộ bà Hoàng Thị Ngọc Diễm ( vợ chúa Trịnh Tùng ) .


Chàng trai một chân chống nạng gỗ lội bùn đi trước .


Giáo_sư Goro Nakamura vác máy_ảnh theo sau .


Đường vào những ngôi làng heo_hút rải quanh đồi Sạc_Ly , huyện Sa_Thầy ( Kontum ) nhão_nhoét bùn đất_đỏ bazan .


Nhưng mưa bão , sình_lầy không ngăn được bước chân họ .


Đó là những người làm phim của Hãng truyền_hình Asahi ( Nhật_Bản ) theo chân Đức ( cặp song_sinh dính liền Việt - Đức ) về nơi chôn_nhau_cắt_rốn của anh .


Khi biết Đức cùng đoàn làm phim năm người ( trong đó có một nhà_báo 65 tuổi ) muốn đến Mo_Ray - một xã xa_xôi và nghèo_khó , các cán_bộ uỷ_ban dân_số huyện cứ lắc_đầu : không có phương_tiện nào vào được .


Các anh cho biết bình_thường đi bằng xe_máy cũng phải mất một ngày , đó là chưa kể còn phải có sức để cõng xe những khi qua suối ...


Cuối_cùng , đoàn đến xã Rờ_Kơi , cách trung_tâm huyện chỉ 17 km .


Tuy_vậy vài cán_bộ huyện nhìn đôi nạng nặng_trĩu và những giọt mồ_hôi lăn trên mặt Đức vẫn lo_lắng khuyên Đức ở lại .


Nhưng mắt anh lại hướng về đỉnh Chư_Mom_Ray xanh ngút_ngàn rồi nhìn sang thung_lũng , những dãy đồi Sạc_Ly trơ_trọi , những mái nhà xơ_xác hiện ra , anh cương_quyết : “ Không , cho mình đi với ... ” .


Bảy tay_lái “ liều_mạng ” được huy_động ngay .


Để trấn_an mọi người , Đức xếp nạng ngồi ngay_ngắn sau yên xe .


Bác_sĩ Phương Tần - mẹ nuôi Đức - lần đầu_tiên đặt_chân đến nơi heo_hút này cũng quyết_định đi theo con .


Tiếp_theo là ba “ ông_già ” người Nhật : một giáo_sư kiêm nhiếp_ảnh_gia kiêm cố_vấn , một quay_phim , một đạo_diễn ...


Mấy chiếc Dream Trung_Quốc như những con tuấn_mã già cứ rền ì_ì .


Đường rộng thênh_thang , nhưng để đi được xe sau phải chạy lên rãnh đường bánh_xe của xe trước .


Giáo_sư Goro vẫn đầu đội nón lá , hai vai mang hai máy_ảnh .


“ Ông_già ” quay_phim ghì lấy máy quay .


Ấy vậy nhưng cứ đến những đoạn lầy , ông nhảy xuống bùn tranh_thủ bấm những đoạn phim “ kỷ_niệm ” .


Trước_mắt chúng_tôi là những ngôi nhà gỗ mục hướng lưng tựa vào đồi Sạc_Ly trần_trụi .


Ngôi làng mà theo nữ hộ_sinh Trần Thị Thu Hương - Trung_tâm Y_tế huyện Sa_Thầy : “ Cũng như nhiều làng khác , 10 năm về trước nơi đây có nhiều bà mẹ sinh ra quái_thai .


Có những ca sinh ra chỉ có đầu không tay không chân , có người mẹ đẻ ra một cục tròn_vo như cái trứng rồi mang về chôn .


Thường thì những đứa trẻ này không sống được ” .


Quệt vội những giọt mồ_hôi , Đức chăm_chú chống nạng hỏi_thăm ...


Đó là bà Y Tiêng ( 60 tuổi ) , dân_tộc H‘Lăng , thôn K'Ram , ngồi chống cằm giữ cháu .


Đứa cháu ngớ_ngẩn nằm vật trên sàn gỗ đầy nắng .


Bằng tuổi ấy người_ta đã biết đi rẫy , riêng cô bé cứ đờ_đẫn nhìn vào không_trung .


Suốt đời bà Y Tiêng chỉ biết làm rẫy và chứng_kiến những đứa bé trong làng sinh ra rồi chết , có đứa quặt_quẹo lớn lên .


Đó là ngôi nhà vách nứa hở tênh_hênh , đôi chỗ còn vá_chằng_vá_đụp bằng những tờ báo cũ của bà Đàm Thị Nguyệt ( 52 tuổi ) .


Hằng ngày bà hết lên rẫy , quảy gánh mắm đi bán đến chăm_sóc đứa con dở_sống_dở_chết .


15 tuổi , Nguyễn Đàm Thanh vẫn tiểu_tiện một chỗ , chân_tay loằng_khoằng bẻ ngược lên đầu , mẹ phải đút ăn .


Nhà chị còn có đứa con gái bị ngọng , nói không thành tiếng ...


Nửa_đêm 25-2-1981 , có hai đứa bé lọt_lòng trong sự bàng_hoàng của các y_tá bệnh_xá Sa_Thầy : hai đầu , bụng dính liền , hai chân , chung một hậu_môn ...


Ngày ấy không ai nghĩ “ con ma của núi_rừng ” kia có_thể sống ...


Nhưng gần 25 năm sau , một trong hai đứa trẻ ( Việt - Đức ) dính liền ấy đã trở_về quê_hương .


Và lần này , anh và đoàn làm phim trở_về vì sự thôi_thúc của câu hỏi vì_sao Việt - Đức “ bất_thành nhân_dạng ” ?


Đó là những đôi chân không đi được , những đôi tay không cầm_nắm được , những cái miệng vui cũng cười mà buồn cũng cười .


Và những nụ cười vô_cảm ấy đã khiến nhiều người trong đoàn bật khóc ...


Cầu_mong ông trời ban cho những người tàn_tật ở quê tôi điều kỳ_diệu ! ” .


Điều kỳ_diệu ấy là gì , Đức lẳng_lặng thở_dài .


Chúng_tôi lội xuống những dòng suối - nguồn nước uống bao đời nay của đồng_bào .


Con suối vô_tri không biết nói nhưng có những con_số lại biết nói : từ 1975 đến nay , người_ta đã phát_hiện 135 thùng hoá_chất nằm rải_rác ở các xã Mo_Ray , Rờ_Kơi , Sa_Nhơn , Sa_Nghĩa , Ya_Ly , Ya_Xiêr .


Cựu nữ hộ_sinh ở xã Sa_Nghĩa - nơi gia_đình Đức từng sống - ngậm_ngùi : “ Tôi làm ở đây từ 1976 - 1987 , cứ 10 bé ở xã sinh ra thì có năm bé bị dị_dạng hoặc chết .


Đạo_diễn Hitoshi Kihara lần giở những trang sổ chi_chít tên những đứa trẻ tàn_tật : “ Mười năm trước tôi đã sang VN làm một chương_trình về nỗi đau thời hậu_chiến .


Đây là chương_trình đặc_biệt ( mỗi năm Đài Asahi làm bốn chương_trình đặc_biệt ) .


Lần này trở_về chúng_tôi muốn ghi lại sự khác_biệt của mười năm .


Đức là một trường_hợp cụ_thể trên đất_nước này .


Tôi có ấn_tượng về những con_người VN dù khuyết_tật nhưng đã cố làm cho cuộc_sống có giá_trị .


Những gì tôi thấy , học được ở VN hôm_nay , tôi sẽ chia_sẻ với khán_giả Nhật ” .


Còn trên đôi giày của giáo_sư Goro Nakamura vẫn còn dính đầy bùn đất_đỏ Tây_nguyên .


“ Chàng phóng_viên ” 65 tuổi với mái đầu bạc_phơ này đã từng chụp ảnh khi hai anh_em Việt - Đức mới 10 ngày tuổi .


Rồi có những bức ảnh trên bàn mổ trở_thành tư_liệu quí_giá cho ngành y_học VN .


Những bức ảnh ghi lại những giây_phút đầu_tiên hai anh_em được tách rời , rồi cảnh Đức chơi đá bóng với một chân ...


Và có_lẽ lần này trở_lại VN , ông quay lại Bệnh_viện Từ_Dũ TP. HCM - nơi gia_đình Đức đang sống - chụp cảnh anh kỹ_thuật_viên tin_học Đức say_sưa bên máy_tính .


Và ông cũng ghi lại những khoảnh_khắc Đức đi chơi bên người_yêu và bạn_bè .


Từ 1976 đến nay , với hai chiếc máy_ảnh trên vai , nhà_báo này đã rong_ruổi từ Hà_Nội đến mũi Cà_Mau để tìm_hiểu về chất_độc da_cam .


Nhưng đây là lần đầu ông về tận rừng_núi quê_hương của Đức .


“ Tận_mắt nhìn khi đặt_chân đến những làng xa_xôi tôi mới hiểu nỗi đau nặng_nề hơn tôi tưởng ” .


Ông cho biết đầu năm 2006 , ông sẽ triển_lãm bộ ảnh về nạn_nhân chất_độc da_cam VN tại New_York .


“ Đó là một thực_tế khủng_khiếp mà tôi đã thấy .


Và tôi có trách_nhiệm đưa hình_ảnh ấy đến mọi người ” .


Ở số 10 phố Hàng_Mành Hà_Nội , vợ_chồng Dương Tuấn - Ðặng Hải Lý , 26 tuổi , mở lớp dạy viết chữ đẹp .


Trong ngôi nhà lớn của gia_tộc họ Dương ở phố Hàng_Mành , Dương Tuấn cho biết , nhà có truyền_thống viết chữ đẹp , nên cũng ham_mê luyện chữ đẹp .


Anh cũng từng có ý_tưởng mở lớp dạy viết chữ đẹp từ lâu rồi .


Ý_tưởng của Tuấn biến thành hiện_thực ở trong một hoàn_cảnh cũng khá lý_thú .


Đó là khi vào bộ_đội ở Quân_khu Thủ_đô , thấy Tuấn viết chữ đẹp nên ngoài luyện_tập chiến_đấu cấp trên giao cho Tuấn chuyên viết bằng_khen , giấy_khen rồi viết báo_cáo , báo_tường ...


Ngắm những dòng chữ nghiêng viết theo lối cũ , nét thanh , nét đậm đều tăm_tắp , mọi người mê như điếu đổ .


Thế_là lớp dạy viết chữ đẹp được mở ra , Tuấn làm giáo_viên .


Ðó là lớp dạy viết chữ đẹp đầu_tiên của anh .


Dẫu đã có chút thành_đạt , nhưng niềm đam_mê những con_chữ đẹp và ý_tưởng mở lớp luyện viết chữ đẹp cho mọi người vẫn nguyên_vẹn .


Niềm đam_mê cháy_bỏng đó đã lan sang cả người bạn_đời của anh - chị Ðặng Hải Lý , một cựu sinh_viên Ðại_học Ngoại_thương .


" Mới quen nhau , anh ấy đã dạy em cách viết chữ đẹp rồi sau đó em cũng mê luôn và khi mở lớp , em trở_thành trợ_giảng cho nhà em - " Lý kể , kèm theo một nụ cười rạng_rỡ .


Từ những lớp_học ngoại_ngữ , tiếng đồn về một thầy_giáo viết chữ đẹp và sẵn_lòng dạy cách viết chữ_quốc_ngữ đẹp truyền từ người này sang người khác .


ngày_càng có nhiều người , đủ mọi lứa tuổi , nghề_nghiệp đến theo học vợ_chồng anh .


Trong đó có không ít người là giáo_viên tiểu_học , trung_học_cơ_sở .


Vào dịp nghỉ_hè rất đông học_sinh phổ_thông theo học .


Năm 2000 , Tuấn bắt_đầu mở lớp dạy viết chữ đẹp nhưng mãi đến tháng 3 năm nay mới chính_thức trương biển quảng_cáo ở mặt_phố .


Ðến nay , vợ_chồng anh đã có hai cơ_sở dạy viết chữ đẹp , một ở Hàng_Mành và một ở phố Thái_Thịnh , thường_xuyên có năm , sáu_chục học_viên với mức học_phí 300 nghìn đồng một khoá học .


Người bình_thường nào cũng viết được chữ đẹp , miễn_là kiên_trì và nắm được những quy_tắc cơ_bản , Tuấn - Lý khẳng_định chắc_chắn như_vậy .


Những quy_tắc cơ_bản đó được Tuấn hình_thành và hoàn_chỉnh suốt trong quá_trình mày_mò , luyện viết các kiểu chữ đẹp theo đủ các mẫu chữ , từ kiểu viết chữ nghiêng truyền_thống của Việt_Nam đến các kiểu chữ trang_trí của Anh , Pháp ...


Ðầu_tiên , người học phải luyện viết nét cơ_bản của các chữ_cái : nét tròn .


Viết đẹp nét cơ_bản này coi như đã thành_công một nửa .


Ðó là đối_với chữ thường , còn với chữ hoa , người học chỉ cần luyện viết thành_thạo hai nét cơ_bản mà theo cách gọi của Tuấn là nét thứ nhất và nét thứ hai .


Khoá đào_tạo của Tuấn được sắp_xếp như sau : bốn buổi đầu , người học học cách cầm bút , tư_thế viết , luyện viết các nét cơ_bản và các chữ_cái .


Các chữ_cái được gộp theo từng nhóm có nhiều nét gần_gũi nhau như : o , c , a rồi q , g , d ...


Hai buổi tiếp là học ghép_nối các chữ viết thuận_lợi , nghĩa_là từ chữ_cái nọ nối_liền chữ_cái kia bởi nét móc ( như : liếp , mình , quyển , sênh ) .


Hai buổi tiếp nữa luyện viết các chữ viết không thuận_lợi tiếp_nối nhau bởi nét tròn như : oạch , oang , vọng , chồng ...


Buổi tiếp_theo học ghép_nối các chữ hoa và buổi cuối_cùng là ôn_tập , tổng_hợp , dạy viết các kiểu chữ trang_trí .


Sau mười buổi luyện_tập , người học đã viết được những dòng chữ nghiêng ai trông thấy cũng phải xiêu_lòng .


Chúng_tôi lần giở những quyển vở tập viết của các học_viên ở đủ mọi lứa tuổi .


Những trang đầu đều là những con_chữ rời_rạc , không mấy hấp_dẫn , nhưng càng về sau các con_chữ trở_nên tròn_trịa , mềm_mại và đều hơn .


Tôi giở đến những trang của buổi học thứ mười thì niềm ham_muốn viết được những dòng chữ đẹp tương_tự bỗng_nhiên dậy lên râm_ran trong người .


Tuấn cho biết , hiện_nay anh đã viết được 33 kiểu chữ khác nhau và sáng_tác được vài_ba kiểu chữ trang_trí khá đẹp_mắt .


Lớp luyện chữ của vợ_chồng Tuấn - Lý ở Hàng_Mành được bố_trí ngay trong gian thờ tổ_tiên của gia_đình .


Những cô , cậu học_sinh ở mọi lứa tuổi chăm_chú ngồi luyện chữ bên những hoành_phi , câu_đối sơn_son_thếp_vàng đã phai mầu theo thời_gian càng làm cho không_khí lớp_học trở_nên trang_nghiêm và có sức hấp_dẫn rất riêng , rất lạ .


Hết khoá học ai muốn tiếp_tục đến ngồi cho có không_khí đều được hoan_nghênh mà không phải đóng thêm một khoản phí nào .


Có học_sinh nổi_tiếng ngỗ_ngược ở trường , nhưng khi được bố_mẹ đưa đến đây , trải qua mấy buổi học trở_nên ngoan_ngoãn , hết khoá học không_những viết được chữ đẹp mà học_lực cũng khá hẳn lên .


Em bị dị_tật ở mặt và luôn mặc_cảm với chính mình , thế_nhưng sau khi tham_gia khoá học , em viết chữ đẹp được thầy hiệu_trưởng tuyên_dương trước toàn trường .


Thành_công đó đã giúp em vượt qua mặc_cảm tật_nguyền , sống tự_tin , hoà_đồng với mọi người .