Anh mời đơn_vị ký hợp_đồng vào nghiệm_thu sản_phẩm , họ gật đầu đồng_ý ngay .


Ngay từ giữa tháng ba đến nay , chiếc máy sàng sạn muối của anh đã xuất cho đơn_vị thi_công hơn 1.200 m³ sạn .


Anh Kiệm đưa tay chỉ chiếc máy và cho biết : " Chỉ cần hai người vận_hành , mỗi giờ có_thể sàng được từ 5 - 10 m³ .


Trừ tiền công và chi_phí , mỗi ngày cũng thu từ 300.000 - 400.000 đồng " .


Chủ_tịch UBND xã Quế_Xuân 1 Lê Trung Thành không tiếc lời khi kể về anh nông_dân Nguyễn Văn Kiệm : " Cũng nhờ anh Kiệm mà bà_con nông_dân trong vùng bớt khổ , thoát cái cảnh quanh_năm bán mặt cho đất bán lưng cho trời ...


Nghe nhiều về ông , nhưng đến hôm_nay tôi mới có dịp về ấp Long_Châu 1 , xã Thạnh_Mỹ_Tây ( Châu_Phú , An_Giang ) để gặp ông .


Người_ta thường gọi ông là ông Ba Phước ( Trần Văn Minh ) - người đã bỏ nhiều công của và ngày_tháng để lo chỗ an_nghỉ cuối đời cho những người dân_nghèo vùng lũ ...


Ông Ba Phước vóc người nhỏ_nhắn , tóc bạc , da ngăm_ngăm , mặt hiện rõ nét từng_trải của một ông_già 70 tuổi đã có cả cuộc_đời cần_cù lao_động miệt_mài .


Chú xem đó , cả cơ_sở sản_xuất nước_mắm Phước_Hương một năm làm ra gần 2.000 tấn nước_mắm , cả chục hầm nuôi cá , hiện có trên 600.000 con cá_tra ...


Tất_cả tài_sản của tui giờ_đây trên 3 tỉ bạc rồi sẽ chẳng còn là của tui nữa , nhưng cái nghĩa_địa đó mới là của tui ...


Tôi nhìn theo hướng cánh_tay của ông Ba Phước chỉ , từ căn nhà đúc nằm ven con kênh_xáng Vịnh_Tre vòng qua mấy dãy nhà_kho ủ nước_mắm , mấy hầm nuôi cá_tra đang lố_nhố mấy chục công_nhân làm_việc mà thầm khâm_phục người nông_dân chỉ tốt_nghiệp tiểu_học trường làng , từ bàn_tay trắng đã tạo_lập nên cơ_nghiệp ...


Ba Phước đang là chủ_tịch hội_đồng_quản_trị doanh_nghiệp tư_nhân sản_xuất nước_mắm Phước_Hương , nhưng lại bảo cơ_nghiệp đó sẽ chẳng là của mình , bởi theo cách nói của ông , cơ_nghiệp ông tạo_lập nên đã được chia cho con_cháu , chúng đã và đang trực_tiếp tổ_chức sản_xuất kinh_doanh .


Mai này chuyện tồn_tại và phát_triển hay không ông không biết chắc được .


Ba Phước tâm_sự : " - Chú biết đó , đất xứ này thấp , mùa nước nổi dâng lên có chỗ ngập trên 2,5 m , với nhiều gia_đình nghèo chỗ cao_ráo để cất nhà ở còn không có nói chi đến chỗ an_táng người_thân nếu không may chết vào mùa nước nổi .


Chú mà thấy cảnh chôn người chết mùa nước nổi mới xót_xa .


Lúc đó người_ta phải ra_công ghép ván , cắm cứng xuống nước , ém kín rồi bơm nước ra để đào đất .


Khi đặt quan_tài xuống mà dưới huyệt có nước , quan_tài cứ nổi lên bập_bềnh chẳng chịu nằm im , phải đè xuống và đổ nhanh đất lấp lại .


Không có đất gần , người_ta phải mang người chết lên vùng Bảy_Núi để chôn_cất xa_xôi , tốn_kém , chỉ nhà giàu mới lo nổi ...


Mùa nước nổi , có gia_đình nghèo_khổ quá phải để quan_tài trên giàn gỗ giữa đồng nước mênh_mông , chờ nước rút mới chôn .


Cách an_táng này người_ta thường gọi bằng từ " xóc_chéo " , thấy thương_tâm lắm chú ...


Ông Ba Phước còn kể cho tôi nghe nguồn_gốc hình_thành nghĩa_địa này .


Tại nơi đây , trước_kia khoảng đất chỉ rộng 1.634 m² của ông Nguyễn Văn Tâm , là gò đất hơi cao , cho_phép bà_con trong vùng chôn_cất người_thân khi qua_đời , gọi là nhị_tì ...


Hai tháng nữa quay lại đây chúng_tôi một lần nữa kiểm_tra trình_độ tiếng Hoa , nếu không được chúng_tôi sẽ không cấp visa vào ĐL ...


Hai người đứng dậy có_vẻ thất_vọng , thoáng có giọt mồ_hôi rịn trên thái_dương cô gái .


Bước ra khỏi phòng , cô gái nhanh_chóng rút tay mình khỏi tay người đàn_ông và bước nhanh về phía cổng ...


Ban_đầu họ ngồi ở hai đầu ghế salon , nhưng hình_như chợt nhớ ra điều gì họ đột_nhiên ngồi sát lại với nhau và cũng nắm chặt tay nhau như cặp trước .


Người đàn_ông cho biết tháng bảy năm_ngoái được một người cho xem hình cô gái , thấy ưng_ý và đến giờ mới quyết_định đến VN xin cưới .


Cô gái tỏ ra lúng_túng : " Em tên Quách Thị M. , 20 tuổi , quê huyện Giá_Rai , tỉnh Bạc_Liêu , em đã học hết lớp 4 , bà_cô của em tên Trang giới_thiệu cho em anh này ... " .


Ông Lý hỏi qua người phiên_dịch : " Vậy cô Trang họ gì ? " .


" Dạ ... em không biết , chỉ biết gọi cổ là cô Trang thôi ... " .


Nồng_nàn , trìu_mến , những linh_cảm buồn , và lời hẹn 30-4 cứ trộn lẫn vào nhau trong những trang thư Nguyễn Văn Thạc gửi cho người bạn gái Phạm Thị Như Anh .


Những bức thư này , nhà_thơ Đặng Vương Hưng gửi cho Tuổi_Trẻ , không có trong nhật_ký ...


... Bốn năm nữa Như Anh “ đã trở_thành con_người hoàn_chỉnh ” , đã có_thể trả_lời câu hỏi : “ Hạnh_phúc là gì ?


Chao_ôi , Như Anh , Như Anh bé_bỏng của Thạc .


Sao câu trả_lời của Như Anh lại hay và đẹp_đẽ thế .


Ừ , phải rồi , khi nào “ trở_thành người_lớn thực_sự , khi nào đóng_góp được cho Tổ_quốc , khi đấy ta mới trả_lời được , hạnh_phúc là gì !


Cám_ơn thầy Nga_văn ngộ_nghĩnh của Như Anh đã giúp cho Thạc hiểu được khía_cạnh đẹp_đẽ ấy của tâm_hồn bạn .


... Bốn năm nữa biết_bao sự_kiện sẽ xảy ra .


30-4-1975 thì Thạc và Như Anh đang ở trong tình_trạng nào ?


Như Anh ơi , hứa với Thạc đi , 30-4-1975 , dù chúng_ta có_thể giận , ghét nhau đến đâu đi_nữa , dù thế_nào cũng sẽ viết cho nhau những dòng chữ “ hạnh_phúc là thế_nào ” nhé !


Thạc sẽ nhớ lời hứa này và sẽ chuẩn_bị “ ý_tứ ” cho bức thư ngày ấy bằng cuộc_sống bốn năm sắp tới .


Nhất_định thế , vì Như Anh hãy nhớ rằng : đời Thạc , một cuộc_đời đầy_rẫy mâu_thuẫn và đau_khổ , đầy ước_mơ và rạo_rực , đầy những dằn_vặt và thử_thách lớn_lao .


Thạc sống không bình_thường và không muốn sống bình_thường .


Muốn có nhiều thử_thách , nhiều “ lang_bạt ” , muốn như cánh chim đại_bàng đứng trên đỉnh núi cao , nhìn ra bốn phía , nơi nào có bão_táp , có mưa , có gió là nơi Thạc sẽ đến .


Thạc sẽ không chỉ đơn_thuần là một sinh_viên tổng_hợp toán .


Đừng một lúc nào nghĩ Thạc là một “ ngài sinh_viên ” nhé !


Không , Thạc không chỉ tầm_thường là một ngài sinh_viên đâu .


Thạc đã và sẽ sống hai , ba cuộc_sống gian_khổ , phức_tạp .


Cho đến khi nào Thạc không còn tồn_tại , khi đó mới hết những cơn giông_tố .


... Như Anh chưa thể hiểu được câu Thạc viết : “ Như Anh là một điều đau_buồn của Thạc ... Như Anh là màu xanh da_trời kỳ_dị ... Như Anh là trái mơ chua ( !


Như Anh sẽ là điều đau_buồn của tâm_hồn Thạc , vì Như Anh sẽ chẳng ở lâu với Thạc .


Như Anh sẽ xa và quên Thạc , sẽ để lại cho Thạc một khoảng trống mênh_mông , sẽ lấy đi của Thạc một nguồn động_viên an_ủi , một âm_thanh , không , cả thế_giới âm_thanh , cả một khu rừng muôn_vàn cây_lá , muôn_vàn tiếng chim lích_tích , lích_tích , lảnh_lót và ngân dài ... Sẽ lấy của Thạc cả một dòng sữa và một dòng ánh_sáng .


Ừ , cũng là Như Anh đấy , quen_thuộc và gần_gũi , thân_yêu và trong_sáng , giản_dị nhưng vô_cùng độc_đáo và đẹp_đẽ , nên_thơ , rất cao và rất gần , rất rộng nhưng nó nằm trọn_vẹn trong ánh mắt .


Màu xanh da_trời , chao_ôi , không bao_giờ người_ta có_thể nắm lấy nó , để bàn_tay trên nó , chưa bao_giờ được thực_sự “ gần_gũi ” nó cả .


Cái màu xanh ấy , màu xanh da_trời kỳ_dị , nó ở xa , rất xa và ở trên rất cao .


Lúc_nào và hôm nào ta cũng thấy , cũng ngưỡng_mộ .


Cám_ơn Như Anh đã gửi Núi đồi - thảo_nguyên cho Thạc , câu_chuyện làm xao_động tâm_hồn Thạc nhiều .


Và cái quạt nữa ( chỉ tiếc , nếu dùng luôn thì một lúc_nào đó sẽ rách ) .


Như Anh tặng Thạc cái gì giữ được ấy , chứ quạt thì khó giữ lắm , mà rách thì rất tiếc .


... Thư dài rồi mà chẳng nói được gì cả .


Không biết thư này đem đến cho Như Anh niềm vui hay sự phiền_toái .


Thạc chỉ muốn như Anđecxen , đem cho Như Anh quả thông và lá cỏ , đem đến cho Như Anh những câu_chuyện có thực mà như một giấc mơ ...


( * ) đang ngồi ngoài kia , song toàn bạn gần nhà nên L. “ được phép ” vào viết thư cho Như Anh .


L. muốn viết , muốn tặng Như Anh những giây_phút quí_giá mà L. đang còn là “ tuổi nhỏ ” .


Ngày_mai , những con chim câu vĩnh_viễn bay vào khoảng trời đầy nắng_gió kia ...


Thật đáng tiếc biết_bao , những ngày này trăng rắc bụi vàng trên các nẻo đường Hà_Nội .


L. của Như Anh đi cô_độc và bình_thản dọc theo hướng gió , gió lướt_thướt kéo qua L. những lời quyến_rũ , không , chẳng có gì quyến_rũ nơi L. đâu .


Gió , gió ơi , gió biết chăng ở thủ_đô của xứ Mônđavi mùa đông phủ đầy tuyết trắng , có một bông hoa xanh màu ngọc_bích , có một tia nắng của bầu_trời , một làn gió nhớ_thương , có một bài thơ , một trang cổ_tích ...


Gió có biết câu_chuyện về bà_chúa tuyết ?


Và gió hãy tìm đến ngôi nhà mà ta đề ngoài phong_bì ấy , tìm gặp người nào cao_cao , thanh_mảnh , tìm đến đôi mắt nào đẹp nhất , tìm đến cái tên nào đẹp nhất , cái tên mà ta hay nhắc_nhở trong những giấc mơ buồn , trong những giấc mơ vui , cái tên đẹp như ánh_sáng xanh mà Sôlôkhôp thường ca_tụng ...


Gió hãy thầm_thì thay ta nhé , nói gì cũng được , miễn_là gió đem đến cho người_ta yêu_dấu hương_vị nồng_nàn , thanh_bạch của trăm loại hương_hoa , miễn_là gió đem đến cho tâm_hồn tuyệt đẹp của ta màu đỏ của lá phong mùa thu , và cánh chim câu bay đi từ ga Hà_Nội ...


Ừ , rồi_đây cuộc_sống sẽ khác xa , L. chưa hình_dung nổi cuộc_đời bộ_đội của mình .


Gian_khổ , khó_khăn , vất_vả , chết_chóc , hi_sinh , tàn_phế ... Ba từ đầu sẽ đến với L. , còn từ sau , không biết sẽ chọn lấy từ nào ?


Bàn_tay nào , bàn_tay của kẻ nào bên kia đại_dương sẽ nhằm vào L. của Như Anh ?


Ngày_mai , nếu ta chẳng gặp nhau , Như Anh đi trên những nẻo đường của ký_ức , Như Anh nhìn vào đôi mắt nào gần_gũi hay xa_lạ với L. , hãy nhớ L. một_chút .


Hãy nhớ rằng , ừ , có một người tên là L. đấy , đã chết rồi .


Nhưng trước khi chết , người ấy đã sống và đã ghép tên Như Anh với vô_vàn tính_từ âu_yếm ...


Nhưng Như Anh nhớ nhầm rồi , L. bảo ngày 30-4-1975 mới trả_lời câu “ Hạnh_phúc là gì ?


L. bỗng nhớ câu_thơ của Phạm Tiến Duật :


Dân_tộc ấy có gì kỳ_lạ Một nước bao_nhiêu là đá vọng phu Những năm_tháng đợi_chờ Chỉ một là người , hai là hoá đá Dân_tộc ấy có gì kỳ_lạ ...


Hôm_nay , 4-9-1971 , buổi sáng cuối_cùng trên quê_hương , lúc này là 11 g trưa , nắng đỏ hồi , đỏ lửa ... Lát nữa , 2 g L. tập_trung , chẳng có ai ra tiễn cả , kể_cả gia_đình , L. đi như đi học , thanh_thản và nhẹ_nhàng ... Ừ , L. đi học , trường đại_học cộng_sản Như Anh nhé , chờ L. nhé ...


... Lecmôntôp , với câu_thơ nổi_tiếng mà Như Anh chép cho Thạc bỗng_dưng lại trở_về bên Thạc : Thuyền cần gió_táp_mưa_sa ...


Bất_kỳ một sự vinh_quang nào cũng cần phải trả bằng một giá , và khó_khăn gian_khổ càng nhiều , và thử_thách càng nhiều , sự vinh_quang đó càng trở_nên rực_rỡ .


Chúng_ta đừng đi tìm những chân_lý sâu_xa đơn_thuần qua những áng văn và những bài thơ , bài_toán .


30-4-1975 , Thạc sẽ trả_lời cho Như Anh câu : Hạnh_phúc là gì ?


Khi Như Anh chào cờ , khi điệu nhạc quốc_ca hùng_tráng trỗi lên , Như Anh chắc rất xúc_động , nhưng khi tiễn ở trường , Thạc đã khóc và tất_cả 300 con_người sắp vào bộ_đội đã khóc .


Thế_là từ nay trong khúc nhạc này , có một phần mồ_hôi , xương_máu của đời mình .


Chống Mỹ cứu nước , thời_đại bão_táp đó không kéo_dài đâu .


Buổi bình_minh của cách_mạng , phải không Như Anh ?


Đó là Thạc và 300 con_người ở Trường Tổng_hợp này .


Không biết , nhưng nếu được xung_phong , chắc không ai là người chùn bước !


... Như Anh biết không , khi được tin Thạc không còn trong danh_sách lưu_học_sinh nữa , lúc ấy Thạc buồn không_thể nào tưởng được .


Từ trước vẫn ao_ước được đi học nước_ngoài , ở đó Thạc sẽ tiếp_thu những kiến_thức hiện_đại nhất của khoa_học .


Thạc sẽ học thật chăm , thật giỏi ... Nhưng Thạc phải ở nhà và chuẩn_bị đi bộ_đội .


Lúc đó buồn và nản hết_sức , không muốn gặp ai cả .


Ra ga tiễn các bạn đi , vừa tủi_thân vừa có chút gì xấu_hổ ( ôi_chao , cái thời vừa chập_chững vào đời ấy , có gì đáng trách đâu Như Anh nhỉ ?


Thế rồi , suốt cả vụ hè , thở_ngắn_than_dài .


Mùa hè ấy Thạc đã đọc rất nhiều tác_phẩm văn_học .


Lần đầu_tiên đọc trọn ba tập tiểu_thuyết tự_thuật của M.Gorki , Thạc hiểu rằng không_thể nào làm được điều gì lớn_lao nếu cuộc_sống của mình không thực_sự lớn_lao .


Chẳng gì có_thể ngăn_cản được con_người khi bản_thân họ nung_nấu trong lòng một nghị_lực phi_thường không gì dập tắt nổi .


17-7-1970 thi đại_học thì 15-7 Thạc mới đi vào ôn thi .


Hai ngày thôi , chỉ có hai ngày mà Thạc của Như Anh ôn xong hoàn_chỉnh cả toán , lý và hoá .


Và với lòng tự_ái ít_nhiều , Thạc của Như Anh đã làm tốt nhất hai bài lý và hoá , với điểm toán thấp nhất là 7 .


Bây_giờ đây Thạc muốn nói với Như Anh điều mà Thạc còn e_ngại mãi : chờ Thạc , Như Anh nhé !


Chắc không còn lâu nữa chiến_tranh sẽ kết_thúc thôi .


Thạc lại mặc chiếc áo xanh da_trời xanh màu thương_nhớ .


Lại hò_hẹn Như Anh , vì chúng_ta gặp nhau ở cái cửa_sổ sơn xanh của thư_viện nhân_dân .


Học giỏi nhé , thỉnh_thoảng nhớ Thạc chụp ảnh và viết thư gửi về cho Thạc nhé .


Không về được , dù lời hẹn_hò của đôi_lứa yêu nhau đã như lời tiên_tri cho ngày đoàn_tụ của cả dân_tộc ...


Trong một trận đánh ác_liệt bên thành cổ Quảng_Trị , một loạt đạn pháo của kẻ_thù đã rơi trúng chỗ chiến_sĩ thông_tin Nguyễn Văn Thạc ... Hôm đó ngày 30-7-1972 .


Trước khi sang vùng eo_biển Malacca , chúng_tôi đã có nhiều cuộc trao_đổi qua điện_thoại , email với lực_lượng cảnh_sát biển , nhưng khi sang đến nơi , tìm đến trụ_sở của lực_lượng cảnh_sát biển Malaysia , vô_cùng khó_khăn mới đến được “ tổng_hành_dinh ” của lực_lượng chống hải_tặc của Malaysia .


Ông Ahmad có đến 23 năm trong lực_lượng cảnh_sát biển cho biết : “ Trước đây hải_tặc vùng eo_biển cũng có nhưng rất hãn_hữu , chỉ cướp những tàu cá nhỏ , nhưng hiện_nay chúng thường nhắm vào những tàu hàng , tàu dầu nên công_việc của cảnh_sát biển rất căng_thẳng .


Theo số_liệu của ông Ahmad cung_cấp , trong sáu tháng đầu năm 2005 cảnh_sát biển Malaysia đã bắt quả_tang năm vụ cướp_biển mà đa_số hải_tặc đều mang quốc_tịch Indonesia .


Trong khi trao_đổi với chỉ_huy_trưởng thì điện_thoại trong “ tổng_hành_dinh ” thường_xuyên rung chuông , gương_mặt ngài chỉ_huy_trưởng khá căng_thẳng : “ Thông_tin từ các đội tuần_tra báo về , các anh thông_cảm ! ” .


Khi chúng_tôi đề_nghị được tham_gia một chuyến tuần_tra cùng với cảnh_sát biển Malaysia , ông Ahmad từ_chối ngay : “ Tôi chỉ có_thể cung_cấp hình_ảnh cho các anh , còn đi cùng thì không_thể được , vì đó là an_ninh quốc_gia , những người dân , thậm_chí lính ngoài binh_chủng cũng không được phép đặt_chân lên tàu ! ” .


Có một điều lạ , trong những buổi làm_việc với giám_đốc trung_tâm chống hải_tặc của IMB hay chỉ_huy_trưởng cảnh_sát biển Malaysia , chúng_tôi luôn được yêu_cầu không chụp ảnh họ .


Ông Noel Choong hỏi chúng_tôi bằng một câu trả_lời : “ Anh có biết người_ta chỉ tốn có 500 USD cho một hợp_đồng giết người không ?


Làm_ơn đừng đưa hình tôi lên mặt báo nếu không muốn tôi có tên trong bản hợp_đồng 500 USD đó ! ” .


Từ chiến_dịch “ Malsindo ” đến “ Những con mắt trên không ”


Trước tình_hình hải_tặc ngày_càng lộng_hành vùng eo_biển Malacca , ngay từ giữa năm 2004 , ba nước “ sở_hữu ” vùng eo_biển là Malaysia , Indonesia , Singapore đã nhanh_chóng liên_kết và tổ_chức tuần_tra chung với chiến_dịch mang tên “ Malsindo ” ( tên ba quốc_gia ) , nhưng do lực_lượng quá mỏng , phương_thức phối_hợp còn rời_rạc , công_thức nên chiến_dịch này đã phá_sản , vì ngay trong thời_gian cao_điểm của chiến_dịch “ Malsindo ” , hải_tặc lại hoạt_động mạnh hơn như một lời thách_thức !


Nhiều nước không nằm trong vùng eo_biển nhưng có tàu_bè đi_lại nhiều cũng rất muốn tham_gia đóng_góp lực_lượng chống hải_tặc cho Malacca .


Từ tháng 4-2005 đến nay không dưới hai lần Mỹ cố sức thuyết_phục Indonesia cho Mỹ triển_khai tàu_chiến , máy_bay tuần_tiễu , thậm_chí lập căn_cứ_quân_sự nhằm giải_quyết nạn hải_tặc ở Malacca .


Trước đó từ năm 2004 , Mỹ cũng đã nhiều lần đề_nghị cho hải_quân Mỹ tham_gia chiến_dịch “ Malsindo ” nhưng cả Malaysia và Indonesia đều từ_chối với lý_do không muốn quân_đội Mỹ hiện_diện trong khu_vực quá nhạy_cảm này , bởi chưa biết chiến_dịch chống hải_tặc hiệu_quả ra sao nhưng sự có_mặt của quân_đội Mỹ sẽ làm tăng khả_năng khủng_bố của các phần_tử Hồi_giáo cực_đoan ...


Ông Ahmad , chỉ_huy_trưởng lực_lượng cảnh_sát biển Malaysia , rất phấn_khởi cho biết : “ Các máy_bay trinh_sát của ba nước được trang_bị những loại rađa hiện_đại giám_sát các hoạt_động của tàu_bè trên eo_biển , nhất_là những loại tàu nhỏ mà bọn hải_tặc thường sử_dụng .


Chiến_dịch này là kết_quả của hàng chục cuộc họp cấp ngoại_giao , quốc_phòng của ba nước , và được đánh_giá là một trong những cột mốc lịch_sử trong cuộc_chiến chống hải_tặc vùng eo_biển Malacca ” .


Chuyện hải_tặc vẫn luôn là thời_sự hằng ngày của cư_dân vùng eo_biển Malacca .


Trong chuyến phà từ đảo Batam của Indonesia trở về Singapore , chúng_tôi phải len_lỏi giữa những tàu dầu khổng_lồ ở cái eo hẹp nhất của Malacca .


Đứng trên phà mà chúng_tôi rùng_mình khi nghĩ đến việc chỉ cần một chiếc đang mang trong mình vài ngàn tấn dầu bị hải_tặc tấn_công bằng súng phóng lựu cũng đủ làm cho hải_lộ quan_trọng bậc nhất thế_giới này phải ngưng hoạt_động ngay_lập_tức .


Trong khi đó một nhóm ngư_dân Indonesia đang túm_tụm trên phà xem báo , họ bàn_tán ghê lắm về thông_tin Bộ Quốc_phòng Indonesia đang đặt mua 22 tàu_chiến loại hiện_đại nhất để tăng_cường tuần_tra trên vùng eo_biển .


Người_ta vẫn tin vào một ngày_mai khi những con tàu rẽ sóng tiến vào eo_biển Malacca sẽ không còn tiếng cầu_kinh của thuỷ_thủ đoàn mong_mỏi sự bình_an ...


Đã rất nhiều lần tôi gặp Ngô Thành Long , nhưng lần nào cũng thấy mắt anh rướm lệ .


Hôm_nay cũng thế , mắt rướm lệ nhưng miệng Long đã nở được nụ cười : hành_trình 12 năm kêu oan cho mẹ của anh đã có kết_quả - bà Phạm Thị Út được toà tuyên vô_tội .


Ngồi cùng hai mẹ con trong một căn nhà nhỏ ở Bình_Dương , bao_nhiêu cô_bác xúm_xít vây quanh nhưng cả Long , cả bà Út đều bảo vẫn thấy mình như đang mơ ... Con


Tôi vẫn còn ấn_tượng về lời kêu cứu tha_thiết của bà khi toà tuyên_án 20 năm tù về tội “ giết người ” và “ huỷ_hoại tài_sản ” .


Mấy người tham_dự lầm_bầm : “ Oan chi nữa , đốt nhà , đốt người ... ” ; anh con_trai , cô con_gái của bà ôm mặt khóc .


Đốt nhà , hai người chết cháy , tội_ác thật quá ghê_rợn , án phạt 20 năm còn là quá nương_nhẹ .


Nhưng vẫn có điều gì vương_vấn , nhất_là khi thấy Long và vị luật_sư cương_quyết ngồi lại bàn việc kháng_án , kháng_án và nhất_mực khẳng_định : bà Út vô_tội .


Long bảo trong đời anh có những khoảnh_khắc tưởng_chừng trời sập xuống đầu .


Là khi anh cùng cha đi về quê rồi trở_về nhà : nhà cháy , hai người ở thuê chết , mẹ lại bị bắt , bị hàng_xóm gọi là kẻ giết người man_rợ .


Là khi bà Út bị giam_giữ điều_tra rồi lại được thả về nhà , cách mấy năm lại nhận được giấy_báo đến dự toà sơ_thẩm .


Một_mình Long chở mẹ đến toà , ngỡ_ngàng nghe Viện_Kiểm_sát ( VKS ) đanh_thép kết_tội , chết_điếng nghe toà tuyên_án 20 năm tù , thấy chiếc còng thép bập vào tay mẹ mình .


Rồi bao_nhiêu đơn thư , bao_nhiêu lần lên xuống , chờ_đợi ở các cơ_quan pháp_luật .


Long còn phải nghe những lời buộc_tội mẹ mình nhiều lần nữa , án tù 20 năm được tuyên nhiều lần nữa , trước khi đến phiên_toà hôm_nay .


Anh Sáu , chị Bảy , chị Tám , chị Chín của bà Út ( bà là con thứ 12 trong gia_đình ) đều trỏ Long : “ Không có nó kiên_gan thì mẹ nó không có ngày hôm_nay ” .


Ông Sáu bảo khi tai_hoạ ập tới , cả gia_đình không ai biết , không ai chứng_kiến chuyện gì nhưng không có ai tin bà Út lại có_thể ác_đức đến vậy .


“ Gia_đình tôi có truyền_thống cách_mạng , làm_sao lại sinh ra một kẻ giết người ?


Tôi với Long cóp_nhặt từng đồng để đi đưa đơn .


Nhưng rồi ngày qua , tháng qua , năm qua , tôi cũng nản_lòng .


Không tin em mình giết người , nhưng cũng không tin nó sẽ được minh_oan .


Mẹ bị bắt , bị coi là con của một kẻ giết người , tờ giấy gọi nhập_học vào trường trung_học cảnh_sát của Long đành xếp vào ngăn_kéo .


Bắt_đầu những ngày cực_nhọc tìm việc_làm , giúp cha , nuôi em và kêu oan cho mẹ .


Sáu năm sau , phiên_toà sơ_thẩm kết_án , bà Út chính_thức vào nhà_tù , gia_đình Long cũng phải bán nhà đi nơi khác vì không chịu_đựng được ánh mắt của xóm_giềng .


Các cánh cổng của cơ_quan công_an điều_tra , VKS , ban nội_chính trở_nên quen_thuộc với Long nhưng đến đâu anh cũng phải cúi mặt , tránh ánh nhìn nghi_kỵ .


Lại đến lượt những hàng_xóm ở nơi ở mới của gia_đình anh xì_xào khi thấy cơ_quan thi_hành án mấy lần đến yêu_cầu trả tiền bồi_thường cho gia_đình nạn_nhân , lập biên_bản cưỡng_chế .


Hơn 10 năm đi khiếu_nại , kiến_thức pháp_luật đã khá vững , Long vẫn vượt_cấp tìm ra Hà_Nội .


Các chuyên_viên của VKS tối_cao khẳng_định : viện vẫn giữ nguyên quan_điểm .


Long tìm đến các cơ_quan báo_chí , đâu cũng nhận đơn nhưng đâu cũng ngần_ngại .


Long tìm đến luật_sư , ông khẳng_định vụ án này là một mục_tiêu lớn trong nghề_nghiệp .


Gặp tôi , Long cứ mãi lặp_đi_lặp_lại : “ Mẹ tôi không_thể giết người , luật_pháp cũng không_thể sai , nhưng những người thực_thi luật_pháp lại có_thể sai ” ...


Tôi đã mang cho Long đọc những câu_chuyện về các vụ án oan sai qua 14 năm , 16 năm mà mình đã gặp .


Tôi bảo Long hãy tin_tưởng , hãy kiên_nhẫn , hãy chờ_đợi nhưng bản_thân tôi cũng thấy thật là chông_chênh .


Thỉnh_thoảng Long lại đến tìm , lại gọi điện lo_lắng báo : cơ_quan điều_tra thực_nghiệm lại hiện_trường , cán_bộ điều_tra vẫn là những người cũ , phiên_toà lại bị hoãn ...


Bà Phạm Thị Út ngồi trước mặt tôi với đôi mắt trũng sâu và nước_da thật trắng .


Thử trêu bà để tìm một nụ cười thì bà cười thật , héo_hắt : “ Ở trại tạm giam đâu có được ra ngoài , bốn bề tường vây , làm_sao mà không trắng .


Bây_giờ ngồi đây mà tôi vẫn chưa cảm_thấy con trai , anh_chị đang nói cười cạnh mình là sự_thật .


Có người hỏi thì biết là mình mừng , mừng như vừa được cha_mẹ sinh ra lần thứ hai ” .


Trại tạm giam , người_người đến chờ thành án rồi đi , chỉ mình bà Út ở lại .


Di_chuyển từ phòng này sang phòng khác , từ trại này sang trại khác , hết buổi thẩm_vấn này đến buổi thẩm_vấn khác , đã có nhiều người khuyên bà “ nên nhận án .


Nhận án , mỗi năm mấy lần ân_xá , đặc_xá , thế_nào cũng được tha ” .


Bà Út biết điều đó , nhưng bà cương_quyết : “ Tôi không phạm_tội , không giết người , tôi không_thể nhận án ” .


Nếu bà nhận tội , nhất_định sẽ có ngày về .


Bà không nhận , có_thể được trắng_án , nhưng nếu có tội thì lương_tâm bà sẽ còn vò_xé suốt đời ” .


Bà Út cương_quyết : “ Tôi có_thể phải ngồi_tù suốt đời nhưng lương_tâm tôi không day_dứt .


Người mẹ cũng đã phải trải qua những phút trời sập như con_trai .


Là khi nhà cháy , vừa hoảng_loạn lo dọn đồ_đạc , lửa vừa tắt thì bị bắt .


Rồi nghe tin hai người thuê nhà bị chết , còn mình bị qui_kết giết người .


Khi đã được trở_về nhà , tưởng tai_hoạ đã qua thì bị kết_án 20 năm tù .


Rồi một đêm , cánh cửa phòng giam bật ở , bà bị đưa lên xe bít_bùng chở đi .


Khủng_hoảng , mãi khi được đưa đến bãi đất trống , thoáng thấy bóng con_trai , con_gái , bà mới biết là công_an tiến_hành thực_nghiệm hiện_trường ...


Đêm thực_nghiệm hiện_trường sau 12 năm có những hiện_vật không giống như thực_tế nhưng đã chứng_minh được những sai_lầm của kết_luận điều_tra : lượng xăng được cho là bà Út đã sử_dụng không đủ để gây cháy như thực_tế ; thời_gian thu_dọn tài_sản và vết ám khói trên đầu thang tre lại phù_hợp với lời khai của bị_cáo và gia_đình , trái_ngược với suy_diễn của cán_bộ điều_tra ...


Những lời khai của nhân_chứng cũng được xác_định lại ...


Tất_cả những chứng_cứ buộc_tội trước đó đều bị lung_lay , sự vô_tội của bà Út được thể_hiện rõ dần qua quá_trình xét_hỏi , tranh_luận tại toà nhưng gương_mặt của cả hai mẹ_con bà Út không giãn ra mà mỗi lúc mỗi chau lại , lo_lắng .


Long mấy lần bỏ ra ngoài hành_lang vì không chịu được sự căng_thẳng .


Giữa giờ nghị_án , anh thì_thầm : “ Tôi chờ_đợi rất nhiều ở phiên_toà này .


Nếu ... thì không biết sẽ ra_sao ... ” .


Toà tuyên bà Phạm Thị Út không phạm_tội .


Hai mẹ_con có một khoảnh_khắc nắm chặt tay nhau trào nước_mắt ngay giữa phòng xử .


Và từ lúc đó đến bây_giờ , họ vẫn như đang mơ .


Nhưng mọi chuyện như_thế chưa phải là kết_thúc có_hậu .


Nỗi bức_xúc lớn bây_giờ lại đổi gánh chuyển sang phía gia_đình nạn_nhân .


12 năm , nỗi đau mất người_thân tưởng đã dịu đi giờ lại tấy lên , nhức_nhối , lại trở_thành một dấu_hỏi lớn khi vụ án đã hết khả_năng thực_hiện điều_tra .


Nước_mắt vẫn cứ trào ra khi kết_thúc phiên_toà .


Những_tưởng mớ áo mão vô_tri không biết nói , song đó cũng lại là một thế_giới riêng có lắm bi - hài lẫn những tiếng thở_dài ...


Đó là sự_thật về lịch_sử phục_trang cải_lương và hát_bội từ những năm đầu thế_kỷ 20 mà nhiều nghệ_sĩ lớn_tuổi và những người hiện đang làm nghề may phục_trang , đóng hia , kết mão cho sân_khấu như nghệ_sĩ Ba Lâm , Bo Bo Hoàng , Công Minh , Phượng Nga xác_nhận .


Mấy mươi năm về trước , từ thời những lão nghệ_sĩ nay đã trăm_tuổi như Năm Châu , Phùng Há , Ba Vân , Minh Tơ làm gánh_hát , phục_trang hầu_hết được mua lại của những đoàn hát Quảng từ Hong_Kong , Quảng_Châu ( Trung_Quốc ) sang VN biểu_diễn .


Lưu_diễn ở VN trở_về , họ bán rẻ phục_trang lại cho các đoàn hát VN , vừa đỡ nặng_nề hành_lý vừa có điều_kiện mua hàng mới .


Đoàn hát VN thì cũng đỡ phải lặn_lội đường xa , đỡ tiền tàu_xe đi mua đồ hát .


Việc mua_bán cứ thế thành thông_lệ , kéo_dài đến tận những năm trước 1975 .


Sau đó , vì hoàn_cảnh lịch_sử , không còn các đoàn hát Quảng sang , các nghệ_sĩ cải_lương , hát_bội nước ta mới mày_mò tự làm trang_phục .


Sau 1975 , với những tuồng tích cải_lương VN lừng_lẫy ( Tiếng trống Mê_Linh , Thái_hậu Dương Vân Nga , Câu_thơ yên ngựa , Tô Hiến Thành xử án , Rạng ngọc Côn_Sơn , Tâm_sự Ngọc Hân ... ) khâu phục_trang được làm rất kỹ_lưỡng với những nghệ_nhân nổi_tiếng như Tám Trống , Hai Cố Đô …


Nghệ_sĩ_nhân_dân - hoạ_sĩ thiết_kế mỹ_thuật sân_khấu Lương Đống , đã thiết_kế mỹ_thuật cho hầu_hết các đoàn cải_lương ở TP. HCM , nguyên giám_đốc Xưởng Mỹ_thuật sân_khấu của Bộ VH - TT , kể : “ Lúc đó , mỗi lần dựng vở , hoạ_sĩ của đoàn phải nghiên_cứu rất kỹ , khảo_sát tại các viện_bảo_tàng , rồi dựa theo tính_cách , vai_trò nhân_vật mới vẽ thiết_kế giống như những nhà thiết_kế thời_trang hiện_nay , cuối_cùng là tìm chất_liệu phù_hợp để may ” .


Chính vì_thế phục_trang sân_khấu giai_đoạn này rất đẹp , rất sang bởi sự chăm_chút và đúng_mực : có cách_điệu nhưng nhìn vào là nhận ra trang_phục cổ của VN , không bị cảm_giác sai_lệch lịch_sử .


Từ chiếc giáp nặng 50 kg đến “ công_nghệ ” may phục_trang hiện_đại


Nghệ_sĩ hát_bội - cải_lương tuồng cổ Ba Lâm , sinh năm 1929 , hiện đang kiếm sống bằng nghề làm hia sân_khấu , cho biết : “ Một bộ_đồ hát ngày_xưa phải may trên_dưới một tháng mới xong .


Một bộ giáp thường thì 4 - 5 mảnh , nhiều thì 7 - 8 mảnh , trước_tiên phải vẽ , sau đó thêu đặc kín rồng , mây , hoa_văn hoặc kết kim_sa ; tất_cả đều làm bằng tay tỉ_mỉ .


Tính trung_bình mỗi bộ khoảng 20 - 30 kg , nặng có_thể lên tới 40 - 50 kg ” .


Ông mở chiếc tủ gỗ xộc_xệch lấy ra một chiếc mão vua cũ_kỹ ông còn giữ được cho riêng mình .


Không_thể ngờ , trên tay chúng_tôi một chiếc mão thôi đã nặng 5 - 7 kg .


Nó được làm bằng gọng kẽm , bồi giấy cứng , trang_trí những lục_lạc , tua ngù ...


Lão nghệ_sĩ nói thêm : “ Phải làm như_vậy mới đúng một bộ giáp thật .


Hơn_nữa ngày_xưa đi_lại khó_khăn , không làm cứng_cáp thì khi chất đồ lên tàu_xe , ghe_xuồng sẽ bị móp méo , hư_hỏng không xài được .


Những nghệ_sĩ hát_bội hát_đình bây_giờ cũng xài y_như xưa , vì nghèo , đi xe_cộ chật_chội , làm kiểu xưa cũng xài bền ... ” .


Được biết đến trong số hiếm_hoi những người còn làm phục_trang sân_khấu hiện_nay là vợ_chồng nghệ_sĩ Công Minh , chị_em Phượng Nga và Bảo Ly .


Khi chúng_tôi đến nhà , vợ_chồng Công Minh cho biết vừa bán một chiếc long_bào phục_trang loại cũ , kết kim_sa rất nặng , rất kỹ_lưỡng , gìn_giữ đã mấy chục năm cho một người Đài_Loan làm nghiên_cứu với giá chỉ vài trăm ngàn đồng .


Họ bảo : “ Chúng_tôi rất thích làm đồ kiểu ngày_xưa , coi sần_sùi vậy nhưng lên sân_khấu rất chiếu , rất đẹp , mặc bền đến vài chục năm , nhưng thời_buổi công_nghiệp , phải nhanh , nghệ_sĩ cũng không thích mặc đồ kiểu xưa nữa ... ” .


( Có lần Kim Tử Long đã thử mặc một bộ giáp xưa , mới diễn được một màn anh đã ra mồ_hôi như tắm , thở không nổi ...


Song từ thế_hệ Thanh Bạch , Bạch Lê , Thanh Tòng , Trường Sơn trở_lên lại quen_thuộc khi múa hát với những bộ giáp nặng_trịch như_thế ) .


Chính vợ_chồng Công Minh đã nghĩ ra cách in lụa trên vải để thêu hoặc kết .


Dần_dà mọi người chuyển sang thêu máy , vẽ kim_tuyến , dán keo kim_sa thay_vì kết từng hột ...


Một bộ phục_trang kỹ thì làm trong vài ngày , gấp chỉ nội trong ngày đã xong .


Kiểu_dáng thì phăng đủ màu đủ cách , chủ_yếu lấy từ phim Hong_Kong , từ những catalogue đồ hát Quảng gửi từ Hong_Kong về .


Vải_vóc không trừ một loại nào từ bố , nhung , lụa , xoa truyền_thống đến katê , kaki , vải quần tây thời hiện_đại với đủ màu_sắc hoa_văn như sọc , carô ...


Sau liveshow cải_lương Vươn tới tương_lai , người_ta đồn rùm_beng về chiếc thắt_lưng gắn hột xoàn của Vũ Luân .


Thật_ra đó chỉ là chiếc dây nịt gắn hột đá Mỹ anh mua từ nước_ngoài với cái giá cũng ... rất hết_hồn : 2.000 USD .


Vũ Luân có những phục_trang giá 20 - 30 triệu đồng / bộ bằng vải mắt gà kết đặt mua từ Mỹ giá 100 USD / m .


Có những bộ_đồ trong liveshow của anh rất độc_đáo , do nhà thiết_kế vẽ mẫu riêng .


Chỉ diễn có vài suất vở Võ Tắc Thiên , không thuộc hàng ngôi_sao giàu_có , Trinh Trinh cũng dám bỏ ra cả chục triệu đồng may đồ riêng cho thật lộng_lẫy , đặc_sắc ...


Còn 15 năm về trước , nổi_tiếng khó_tính , kỹ và đặt may phục_trang nhiều để quay video có nghệ_sĩ Mỹ Châu và Bạch Tuyết .


Chị Yến Phương kể : “ Chị Mỹ Châu luôn yêu_cầu đẹp , sang mà không cầu_kỳ .


Chị Bạch Tuyết thì nói chỗ nhược hình_thể của mình để khắc_phục , yêu_cầu các chi_tiết mẫu phải hoàn_toàn chính_xác , rất khó nhưng cũng rất dễ ” .


Với giới chủ , làm nghề này phải chịu chôn vốn .


Nhìn sơ qui_mô kho đồ ngồn_ngộn của vợ_chồng Công Minh đã thấy ngợp .


Để giữ mối làm_ăn lâu_dài , nơi nào yêu_cầu may đồ cho họ thuê làm vở mới cũng phải đáp_ứng ngay .


Nhưng kinh_phí khách_hàng khoán bao_giờ cũng lỗ ; phần lời là số đồ thu_hồi để cho thuê sau_này .


Một đôi lông trĩ thật ( trong nước không có , phải nhập từ Trung_Quốc ) giá 1 - 2,5 triệu đồng , phải trữ ít_nhất 5 - 7 đôi .


Số nghệ_sĩ đặt may đồ riêng không nhiều , thị_trường chủ_yếu là cho các đoàn hát , đoàn làm phim cải_lương - ca_nhạc - phim_truyện , đài_truyền_hình , các trường sân_khấu , những hội_diễn văn_nghệ , những chương_trình sân_khấu hoá ... thuê .


Thời sân_khấu diễn và video cải_lương thịnh , nghề này sống được .


Giờ cả hai đều eo_sèo , mỗi đêm hát tiền thuê phục_trang cho cả đoàn từ vài chục đến cả trăm bộ chỉ vài trăm ngàn trồi_sụt theo doanh_thu đêm diễn , nghề này càng sống khó .


Chỉ thấy vẻ sung_túc nơi cơ_sở Phượng Nga khi chúng_tôi đến đúng thời_điểm nơi đây có một_số hợp_đồng may đồ Anh_hùng xạ điêu , Thần điêu đại hiệp ... theo đơn đặt_hàng của nghệ_sĩ hải_ngoại ; còn vợ_chồng Công Minh hiện phải sống thêm bằng nghề tay_trái .


Chị Yến Phương - vợ nghệ_sĩ Công Minh - nói mà như thở_dài : “ Làm_ăn thì phải chiều khách , sân_khấu cũng rất cần màu_sắc để có cái cho khán_giả xem , thấy thích_thú , nhưng làm quá_đáng khán_giả sẽ chê_cười , họ chỉ biết mình may phục_trang chứ đâu hiểu được nội_tình .


Nghệ_sĩ nhiều người cứ đòi thêm cái này cái kia , đóng vai tì_nữ mà đòi may trang_phục màu_sắc rực_rỡ , tay bướm quí_phái thì anh Công Minh đành lắc_đầu .


Dù gì ảnh cũng là con bầu Minh Tơ , cũng có hiểu_biết , cần phải giữ lại chút gì cho nghề tổ ! ” .


Chị Nga , chủ cơ_sở phục_trang Phượng Nga , cũng thở ra : “ Phục_trang sân_khấu đang bị hạn_chế vì phía đoàn đầu_tư kinh_phí ít , nghệ_sĩ trẻ có tiền đầu_tư thì lại ít hiểu_biết , chỉ muốn làm theo ý mình .


Tôi rất nể nghệ_sĩ Bạch Tuyết , với những vở lịch_sử Việt như Thái_hậu Dương Vân Nga , đặt tôi may phục_trang , chị biết tường_tận kiểu_mẫu hồi xưa như thế_nào với con rồng thời đó ra_sao , mấy móng , nằm ở đâu ...


Làm_việc với những nghệ_sĩ như_thế tôi thấy rất vui và say_mê ! ” .


Nghệ_sĩ nghèo có_thể cả đời không sở_hữu được một đôi lông trĩ tiền triệu , xài toàn đồ thuê , vuốt gãy phải đền ; hoặc có một đôi xài vài chục năm từ đời cha qua đời con .


Nghệ_sĩ nổi_tiếng có người có đến vài đôi lông trĩ trong nhà , vuốt hay bị gãy , phải thay hoài …


Thế nên mới có chuyện trên sân_khấu “ ngôi_sao ” đóng vai tướng mặc đồ rực_rỡ hơn cả vua ; nghệ_sĩ nổi_tiếng đóng vai Lương Sơn Bá có gia_cảnh thường thôi nhưng mặc đồ đẹp , sang gấp mấy lần Mã Văn Tài con quan thái_thú do nghệ_sĩ dàn bao đóng .


Sau hơn 10.000 mộ liệt_sĩ đã qui_tập , anh lại tiếp_tục những chuyến đi thầm_lặng để tìm từng hài_cốt người lính bởi " mình có gia_đình , vợ_con , còn họ nằm_xuống chỉ có ba vuông đất giữa rừng xa " - thượng_tá Hồ Trọng Bình - trưởng_đoàn qui_tập thuộc Bộ_chỉ_huy quân_sự Nghệ_An , nói .


Hai_mươi năm 1984 - 2004 anh đã trải qua mọi cực_khổ giữa vùng rừng các tỉnh Xiêng_Khoảng , Bô_Li_Khăm_Xay , Khăm_Muộn .


Ngày thứ ba hết gạo anh_em phải ăn rau tàu_bay và canh môn_thục .


Ngày thứ năm gặp cái lều nát của dân sơn_tràng thấy có mấy vắt cơm thừa treo lại ai cũng sáng mắt ra .


Những vắt cơm đã bốc mùi nhưng anh_em cứ chia nhau từng miếng nhỏ .


Khi ấy , Lực , chiến_sĩ ăn khoẻ nhất đội và làm khoẻ nhất đội , bỗng quị xuống .


" Em đói quá , bước không nổi nữa " - Lực hổn_hển nói .


Đội_trưởng Hồ Trọng Bình an_ủi Lực : " Mình cũng đói và anh_em ai cũng đói cả mà ! " .


Sau những giọt nước_mắt , cả đội lại xốc dậy luồn rừng đi tiếp ...


Hồ Trọng Bình chọn đường về đội qui_tập vì " tôi nhớ lần mình bị_thương , mấy anh_em nằm trong rừng hứa với nhau sau_này đứa nào sống thì cố đi tìm mộ anh_em mang về bằng được " .


Ngày cắt rừng , đêm đào hầm chui xuống ngủ vì nằm võng dễ bị phỉ rình bắn .


Năm 1999 , sau bốn ngày rời hậu_cứ đi khảo_sát khu_vực đồi Phu_Tà_Leo thuộc huyện Mường_Xây ( Xiêng_Khoảng ) , khi vừa đến chân đồi thì phía bên kia phỉ đã câu đạn sang .


Anh trấn_an : " Phỉ bắn để cảnh_báo nửa quả đồi bên kia là địa_bàn bất_khả_xâm_phạm của chúng " .


Đó là vùng rừng hết_sức khắc_nghiệt trong mùa khô .


Nước khan đến_nỗi sáng dậy người lính phải lấy khăn thấm từng giọt sương trên tàu lá chuối để lau mặt .


Muốn có nước uống thì phải tìm cây chuối vắt lấy nước .


Một tuần không tìm thấy ngôi mộ nào , anh_em đành quay về chân đồi đào hầm ngủ .


Hôm sau , một lưỡi xẻng của một đồng_đội bỗng chạm phải mấy viên đá khắc số 1 , 2 , 3 , anh nghi có mộ nên thắp hương khấn : " Nếu quả đây là nghĩa_trang liệt_sĩ thì anh_em tôi đã gặp phúc " .


Đêm ấy đội của anh cất bốc được 19 hài_cốt liệt_sĩ .


Hồ Trọng Bình nói : " Một dòng chữ liên_quan đến liệt_sĩ trong hồ_sơ đơn_vị chiến_đấu cũ , một di_vật trong hài_cốt liệt_sĩ giữa rừng xa hoặc một cuộc điện_thoại của người cựu_binh tận bên Lào đều là niềm thôi_thúc tôi mở hướng một chuyến đi tìm mộ " .


Nhưng rồi anh tìm ba ngày không thấy dấu_vết gì .


Ngày thứ tư , anh cho rải quân khắp suối bản Ang vẫn về tay_không .


Mọi người nghĩ lần này sẽ về sớm , riêng anh cả_quyết : " Tôi khả_nghi mô đất giống hình nửa ngôi mộ nằm sát con đường lầy_lội do xe_tải chạy qua " .


Nói xong anh quyết_định cho tiểu_đội đào lần cuối .


Hôm ấy tay đào đất mà " lòng hồi_hộp như lần đi đánh trận đầu " .


Mô đất đó chính là một ngôi mộ liệt_sĩ đang bị san bằng .


Từ mộ này anh căn ra tìm được 13 mộ khác nằm sâu 1 m dưới lòng_đường xe_tải .


Mỗi câu_chuyện của anh mang mỗi vẻ bất_ngờ đến lạ .


Mùa khô năm 2000 sau khi bốc xong mộ tại hai nghĩa_trang vùng rừng Xiêng_Khoảng , anh dẫn quân vào nghỉ tại bản Mon .


Một cụ_già 80 tuổi hỏi : " Các chú đã lấy mộ trong rừng tre chưa ? " .


Cụ kể : " Hồi ấy có lần tôi thấy bộ_đội dùng đòn tre khiêng tử_sĩ ra nghĩa_trang .


Khi lấp mộ xong mấy chú cắm hai đầu mộ hai đoạn tre để làm_dấu .


Bây_giờ hai đoạn tre đã trở_thành rừng tre rồi " .


Từ lời bà_cụ , anh chỉ_huy anh_em đào hàng chục bụi tre ken dày mới tìm thấy một mộ liệt_sĩ vô_danh .


Đây là giai_đoạn quyết_tử vì sau hơn 5.000 hài_cốt liệt_sĩ được chuyển về nghĩa_trang Việt - Lào tại huyện Anh_Sơn ( Nghệ_An ) thì phỏng còn hơn 7.000 phần_mộ liệt_sĩ nữa vẫn đang nằm sâu trong vùng phỉ Vàng Pao .


Đó là vùng rừng hiểm_trở không có lối mòn , muốn đi phải vượt nhiều triền núi cao .


Cuối năm 2000 anh dẫn quân vượt đỉnh Pu_Pả_Xây ( Xiêng_Khoảng ) cao 2.100 m trong thế vừa tránh phỉ vừa tránh hổ tấn_công .


Nhưng lên tới đỉnh không tìm thấy một ngôi mộ nào .


Bí_mật quay về hậu_cứ , anh vào dân bản để nắm lại thông_tin .


Lần này lên đến đỉnh anh cho quân dàn hàng ngang .


Sau phát_hiện một ụ đất nằm dưới gốc cây to , anh cho đào bật gốc cây để tìm .


Tên phỉ Xông Vàng ở bản Noọng_Hỏi , huyện Pa_Xay ( Xiêng_Khoảng ) từng lái_xe cho trùm phỉ Vàng Pao , người biết nhiều khu_vực có mộ liệt_sĩ .


Hồ Trọng Bình nhờ bí_thư huyện_uỷ huyện Pa_Xay vận_động Xông Vàng đi chỉ đường , nhưng sau một tháng ông bí_thư huyện_uỷ lắc_đầu : " Chịu thôi ông Bình ạ .


Nó nói chết nó cũng không chỉ đường đâu " .


Tình_thế buộc anh thâm_nhập bản của Xông Vàng ( bản có 98% số dân từng hoạt_động cho phỉ ) .


Ngày đầu tổ công_tác phải ngủ ngoài bản vì Xông Vàng chỉ_đạo dân kiên_quyết không cho vào .


Ngày thứ hai anh cùng anh_em làm vệ_sinh bản , tổ_chức khám sức_khoẻ cho dân , hướng_dẫn dân làm lúa_nước ...


Ngày thứ ba dân mời tổ công_tác vào bản ở .


Đợt đó 100 mộ trong rừng Loong_Chẹng do Xông Vàng dẫn đường được cất bốc , nâng tổng_số đến tháng 10-2004 lên tới 9.594 hài_cốt đã qui_tập về nước .


Nhiều lần bọn phỉ chôn mìn trên đường để phục_kích , cài bẫy , cản_trở đoàn qui_tập .


Không có kết_quả , chúng tức_tối treo giải " người nào bắt_sống hoặc tiêu_diệt được Hồ Trọng Bình sẽ được thưởng 20.000 USD " .


Hồ Trọng Bình kể : " Hồi nghe tin , chị Bun Phên , tỉnh_trưởng Xiêng_Khoảng ( nay là bộ_trưởng Bộ Giáo_dục Lào ) , gọi điện nói : " Nếu cần sẽ cho công_an bảo_vệ Bình " .


Từ đó mình phải thường_xuyên cải_trang khi làm tài_xế , khi làm lính , khi làm dân .


Xe cũng phải thay_đổi liên_tục năm biển số .


Mới_đây trong vai dân bản ngồi uống rượu với phỉ , tôi nghe bọn chúng kháo nhau : " Lạ thật , tên thì nghe , xe thì biết nhưng mặt_mũi lão Bình chưa ai thấy " .


Tôi nói bằng tiếng Lào : " Đúng ! Nghe nói có thằng_cha ấy thật nhưng chưa biết hắn là người hay là ma ... " .


Một thoáng buồn hiện rõ trên gương_mặt phong_sương của thượng_tá Bình khi anh nói : " Hầu_hết hài_cốt liệt_sĩ của ta được đưa về nước không có tên_tuổi , quê_quán " .


Có_lẽ từ trăn_trở này , nhiều hôm anh đóng cửa phòng để nghiên_cứu " tìm lý_lịch ngôi mộ " bằng cách phải xác_định lại những trận đánh lớn qua sơ_đồ và qua các cựu_chiến_binh của ta và Lào .


Anh đã có những chuyến đi vào các tỉnh phía Nam , ra tận sư_đoàn 316 ở Tuyên_Quang tìm được hàng chục vị_trí ngôi mộ .


Từ năm 2000 với cách làm này anh đã trả lại tên_tuổi , quê_quán cho 300 liệt_sĩ .


" Tiếc là mình làm quá muộn nên không trả lại được tên_tuổi cho các anh , nhiều lắm ! " - thượng_tá Bình nói .


" Kết_quả quan_trắc gần đây cho thấy khả_năng đóng cửa_biển là rất lớn " - ông Nguyễn Việt Hùng , trưởng_phòng môi_trường ( Sở Tài_nguyên - môi_trường Thừa_Thiên - Huế ) , lo_lắng .


Hàng ngàn hộ dân vùng đầm Cầu_Hai và ven biển đang nơm_nớp lo_âu cho sự sống của mình khi con đường vào ra biển , nơi lấy nước_biển và cũng là nơi thoát lũ cho cả vùng_đất của hai huyện Phú_Lộc và Phú_Vang , chẳng bao_lâu nữa bị đóng chặt .


Khoảng 60 chiếc gọ ( thuyền ) của bà_con ngư_dân xã Vinh_Hiền ( huyện Phú_Lộc , tỉnh Thừa_Thiên - Huế ) như thường_lệ nhổ_neo vượt cửa Tư_Hiền ra khơi vào những chiều cuối tháng năm .


Nhưng có_thể đây là những chuyến đi biển cuối_cùng và nhiều người sẽ từ_bỏ nghề biển trong nay_mai .


Phan Thanh Thạc , một ngư_dân 29 tuổi , thở_dài : “ Mỗi gọ đi 5 - 7 người đàn_ông , một người lo cho cả gia_đình chừng 6 - 7 miệng_ăn .


Cửa_biển như ri không biết rồi có bám_trụ được với nghề biển nữa không .


Lúc này lão ngư Nguyễn Đinh , 70 tuổi , người ở cùng thôn Hiền_An 2 ( xã Vinh_Hiền ) với Thạc cứ lặng_lẽ nhìn về cửa_biển rồi chép_miệng : " Hắn lại nổi lên rồi ! " .


" Hắn " là ông ám_chỉ những doi cát lù_lù nhô lên từ đáy cửa_biển , sắp chặn ngang dòng_chảy lưu_thông giữa đầm Cầu_Hai và biển_Đông .


Ông Đinh - người đã 60 năm lăn_lộn với đầu_sóng_ngọn_gió - nhìn hai doi cát dài còn cách nhau chừng hơn 150 m , rồi lắc_đầu : " Cũng chẳng còn lâu nữa không_chỉ dân vạn ( những người sống bằng nghề đi biển - NV ) chúng_tôi , mà biết_bao người nữa lại khốn_đốn " .


Thôn Hiền_An 2 có đến 95% số hộ sống bằng ngư_nghiệp , ông Đinh được dân chài nơi đây xem là người am_tường nhất từng hơi thở của biển .


Trước trăm sự khó nảy_sinh , nhiều lần dân vạn hò nhau ra múc cát .


Gần đây nhất là năm 1996 , toàn dân_vạn được huy_động để khơi thông dòng lạch .


Làm không nổi thì đề_xuất với huyện , tỉnh cho phương_tiện cơ_giới .


Đề_xuất được chấp_nhận , hút gần như hết cát rồi , chỉ sau một đêm thức dậy thấy nổi lên một cồn cát mới ...


Đến kỳ cửa_biển bị lấp , cát là nỗi ám_ảnh của dân ngư chài , ven biển .


Cơn lũ dữ năm 1999 đã quét ở thôn Hiền_An nguyên một xóm nhà .


Gần 100 hộ dân sau đó mất cửa mất nhà phải tái_định_cư nơi khác .


Ông Đinh kể và cảnh_báo : “ Tức nước thì vỡ bờ , nước thoát không được thì tự " tìm " lối_thoát .


Cửa_biển đóng thì nó tìm lối_thoát ... ngay trong thôn_xóm , làng_mạc " .


Phần_lớn trong số hơn 2.800 hộ dân sống bằng nghề ngư ở vùng đầm_phá và ven biển này đều trông_cậy vào việc đánh_bắt và nuôi_trồng thuỷ_sản trên đầm Cầu_Hai .


Đặc_biệt , nghề nuôi tôm_sú từ lâu đã thu_hút hàng ngàn người dân của bảy xã đầu_tư hàng trăm tỉ đồng và gần như " sống_chết " với nghề nuôi tôm .


Bảy xã ấy cũng là " vựa tôm " của khoảng 11.000 ha tôm toàn huyện Phú_Lộc .


Trong khi người dân chuyên chài_lưới trên sông đầm hay biển_cả đang lo_lắng trước khi cửa Tư_Hiền bị đóng thì người dân nuôi tôm_sú mang nỗi lo mất_mùa , dịch_bệnh và bỏ trống ao nuôi ...


Chị Nguyễn Thị Lành - người dân thôn Hoà_An , xã nghèo Lộc_Bình - ngồi thất_thần bên hai vuông tôm của mình , mặt hướng ra đầm_phá : Năm năm rồi tui có lãi vụ nào đâu .


Nợ ngân_hàng đã hàng chục triệu đồng , lại nghe rục_rịch cửa_biển đóng nữa .


Tôm giống đã xấu , nước_nôi xấu nữa thì ... không khéo bán nhà trả nợ .


Ông Nguyễn Ngọc Thiện , phó_chủ_tịch thường_trực UBND tỉnh Thừa_Thiên - Huế : Cửa Tư_Hiền là nơi thoát lũ , đảm_bảo cho việc trao_đổi nước , bảo_đảm cho đa_dạng_sinh_học vùng đầm_phá .


Chuyện cửa_biển Tư_Hiền sắp đóng , phần_lớn người dân vùng đầm_phá đều biết , người nuôi tôm cũng biết nhưng những niềm tin vẫn hằn lên từng gương_mặt rám nắng của họ .


Giữa Cồn_Giá - nơi nghề nuôi tôm đã khiến vùng_đất này từ một gò hoang trở_thành " thành_phố tôm " - cảnh vẫn rộn_rã như ngày thường .


Anh Huỳnh Đỗi , nhân_vật của phóng_sự " Mười bảy năm trên ốc_đảo " ( Tuổi_Trẻ , ngày 21-10-2003 ) , bây_giờ vẫn là nhân_vật nuôi tôm số_một của toàn huyện .


10 ha tôm của anh kéo_theo khoảng 400 công lao_động của một vụ tôm ( khoảng bảy tháng ) , có người ở tận Hà_Tĩnh , Nghệ_An vào xin anh làm_công rồi ở hẳn trong nhà anh .


Tôi lại đem chuyện cửa Tư_Hiền sắp lấp để thăm_dò người có đến " 22 năm theo_đuổi con tôm_sú " và thường tham_dự như một " nhà khoa_học làng " tại nhiều cuộc hội_thảo liên_quan đến tôm ở miền Trung này , thì anh bảo : " Gần đây người nuôi tôm lao_đao theo dịch_bệnh , chừ mà cửa_biển lấp không có giải_pháp kịp_thời e nhiều người kiệt_quệ ...


Rời năm xã khu Ba , tôi lại vượt đầm Cầu_Hai bằng đò máy để đến với Lộc_Điền , nơi đang có hơn 200 hộ dân nuôi tôm_sú và là xã cách cửa_biển Tư_Hiền khá xa .


Cũng như nhiều vùng ven đầm khác , người dân thôn Miêu_Nha - nơi tập_trung đông nhất nghề nuôi tôm của Lộc_Điền - cũng đang xuống giống vụ 2 , dù vài vụ tôm trước đó " lỗ đến trắng mặt " .


Trưởng_thôn Nguyễn Hải cũng là người nuôi tôm " phán_đoán " hậu_hoạ của chuyện cửa Tư_Hiền bị lấp bằng câu gọn_lỏn : " Nếu quá_lắm chắc phải chuyển nghề thôi " .


Những thủ_phạm đằng sau thủ_phạm : Người đàn_bà đến từ phương Nam .


Thật_ra lần trước khi thử nhà hàng_xóm , Hùng đã dặn ông Chương giấu Kim vì đó cũng đồng_thời là thử cả Kim .


Nếu cô ta không hề biết thì chuyện " liên_kết " với nhà hàng_xóm là không có cơ_sở .


Nếu cô ta biết thì sẽ có phản_ứng và qua đó Hùng sẽ đo được ...


Phương_pháp thử Kim cũng là tung tin ông Chương sẽ vào Nam để đo thái_độ của Kim .


Thực_hiện : Hùng thiết_kế một bản công_văn của công_ty ông Chương gửi cho ông .


Sau khi dọn tài_liệu , sách_vở , ông sẽ đặt bì_thư thật hớ_hênh sao cho Kim nhìn vào bàn là nhận ra ngay .


Nếu có bất_cứ xê_dịch nào là phải biết ...


Tắm xong nếu thấy chưa xê_dịch bì_thư thì ông phải kiếm cớ dắt xe đi mua_sắm , nhậu_nhẹt với bạn_bè ....


Kết_quả là bì_thư vẫn nằm nguyên chỗ cũ , không có dấu_hiệu đã bị động đến !


Hùng cho rằng có_thể Kim thật_sự trong_sáng hoặc thật_sự cao_thủ nên chủ_động không xem thư , nhưng cũng có_thể ông Chương không làm đúng qui_cách như bì_thư quá kín hoặc đánh_dấu không chuẩn nên không phân_biệt được đã bị xem chưa ...


Hùng thực_hiện tiếp bước hai : mấy ngày liền ông Chương cố_tình ít nói , buồn_rầu , thở_dài , bỏ ăn , mất_ngủ và uống rượu một_mình .


Đến lúc Kim phải hỏi vì_sao thì ông Chương lại nói : không có chuyện gì quan_trọng .


Đợi khi Kim không_thể chịu được và hỏi nữa thì ông Chương đưa bì_thư đựng công_văn công_ty cho cô xem ...


Ông hỏi Kim : " Em muốn về Nam với anh không ? " .


Thôi anh vào đó trước một thời_gian rồi mình tính ... " .


Kim không nhắc gì đến căn nhà mà cô lại có ý quay về quê - Hùng cho rằng những phản_ứng đó là hợp logic , không ẩn_chứa điều gì khác lạ .


Và như_vậy với cô gái này vẫn chưa_thể kết_luận có phải thủ_phạm hay không .


Trong bế_tắc , Hùng hỏi ông Chương : " Vậy thật_ra ông có định đưa Kim theo không nếu sau_này ông buộc phải về Nam ? " .


Ông Chương ngớ ra và nói : " Thật_ra chúng_tôi chưa bàn đến chuyện đó và tôi cũng chưa nghĩ đến chuyện đó ... " .


Hùng lại thấy đây là điều không hợp_lý .


Vì ông Chương và Kim yêu nhau bằng tình_cảm thật , vượt qua bao khó_khăn , nghĩa_nặng_tình_sâu và không điều gì ngăn_cản họ .


Cả hai đều không còn trẻ , lại đã sống chung thì tại_sao họ không nghĩ đến chuyện lấy nhau ?


Ông Chương lại có thêm điều không trung_thực với Hùng .


Điều không trung_thực đó là gì , Hùng lại phải chờ .


Ông Chương bị khủng_bố ngày_một căng nhưng Hùng thì vẫn chưa biết phải làm gì tiếp .


Còn ông Chương cũng không_thể rời Hùng bởi mỗi ngày một hốt_hoảng trước sự tấn_công của kẻ địch .


Giữa lúc đó , văn_phòng công_ty có một bà khách từ miền Nam ra nhờ các thám_tử theo_dõi chồng vì bà nghi ông ta có bồ .


Chồng bà làm ở Hà_Nội tại văn_phòng đại_diện của một doanh_nghiệp miền Nam .


Phần_mềm này giúp người truy_nhập nhanh_chóng tìm lại hồ_sơ dù đã nhiều năm , chỉ cần nhấn vào địa_chỉ hay họ tên hoặc ngày nhận hồ_sơ .


Vì_vậy khi nhập dữ_liệu mới mà có sự trùng_hợp thì máy_tính sẽ báo ngay .


Và thật bất_ngờ , bộ_phận vi_tính đã báo với Hùng : địa_chỉ làm_việc của chồng bà khách miền Nam trùng với địa_chỉ làm_việc của ông Chương .


Xem lại tên , tuổi , ảnh thì ông này không phải ông Chương mà là ông Học , phó văn_phòng của ông Chương .


Bà khách nói : " Nếu các anh làm tốt việc tôi nhờ , tôi sẽ giới_thiệu với các anh một khách_hàng nữa .


Chồng bà ấy cùng làm ở cơ_quan chồng tôi và gần đây lão ta cũng có dấu_hiệu bồ_bịch " .


Qua câu_chuyện , Hùng biết bà ta đang nói đến ông Chương .


Hùng sửng_sốt nhận ra : ông Chương đang có vợ_con !


Như_vậy cả hai vụ_việc : của bà khách và của ông Chương đến lúc này đều quá dễ giải_quyết .


Có ý_kiến cho rằng : lợi_dụng thông_tin của bà khách để tìm_hiểu vợ_chồng ông Chương và lợi_dụng ông Chương để tìm_hiểu ông Học .


Ý_kiến khác lại cho rằng không được nhận vụ_việc của bà khách miền Nam , đồng_thời cũng không khai_thác bà ta về chuyện gia_đình ông Chương .


Lý_do : nếu sau_này vợ_chồng ông Học vỡ_lở , xô_xát , ông Học sẽ ngờ ông Chương mật_báo với vợ ông Học chuyện ông có bồ_nhí .


Mặt_khác , ông Chương đã kể nhiều về chuyện ông Học có bồ_nhí cho Hùng nghe , chuyện vỡ_lở , ông sẽ nghi Hùng chủ_động liên_hệ với vợ ông Học để gạ bà thuê Hùng điều_tra việc chồng bà bồ_bịch .


Đó là từ_chối vợ ông Học và không khai_thác thông_tin từ bà : hiện công_ty đang quá nhiều việc , sẽ xếp lịch công_việc của bà sau .


Vụ_việc mở ra một hướng hoàn_toàn mới và không hề phức_tạp , bế_tắc như trước_đây .


Mời ông Chương đến , Hùng nói : " Tình_hình rất bế_tắc , ông hãy cố nhớ còn ai có_thể làm chuyện này , ai muốn ông về Nam không ? " .


Đang mải chuyện_trò trên_trời_dưới_đất , bất_ngờ Hùng quay ngoắt sang phía ông Chương và nhìn thẳng vào mắt ông hỏi giật_giọng : " Thế ông đã có vợ chưa ? " .


Ông Chương giật_thót mình và hơi bối_rối rồi chống_chế : " Thì tôi đã khai từ đầu rồi còn gì ? " .


" Không , ý tôi muốn hỏi là ngày_xưa ông đã từng có vợ chưa ?


Giọng ông Chương rất yếu : " Ờ , thì anh tính đến cái tuổi này rồi ai mà chẳng từng có vợ ! " .


" À , cũng lâu lắm rồi ... tôi không quan_tâm ... " .


" Nhưng chắc con ông thì vẫn không bỏ ông chứ ? " .


" Chắc chúng biết ông đã mua nhà ở Hà_Nội ? " .


" Có , thỉnh_thoảng nó vẫn gọi điện vào số nhà tôi mà " .


Sau một hồi chống_chế , ông Chương hỏi : Thế ông nghi_ngờ vợ tôi à ? " .


Biết ông Chương không muốn nói hết chuyện gia_đình vì ông đã trót nói_dối Hùng nên Hùng cũng không dồn_ép vội_vàng .


Thế nhưng cũng không_thể chờ_đợi , Hùng nói : " Đã điều_tra thì ai tôi cũng có quyền nghi .


Muốn hết nghi thì phải làm rõ xem vợ ông có đúng thủ_phạm không " .


Hùng ráp_nối các tính_chất , dữ_kiện : nếu thông_tin của bà vợ ông Học là đúng thì ông Chương và vợ_con vẫn đoàn_tụ bình_thường .


Nếu thông_tin của ông Chương đúng thì dù đã chia_tay nhưng các con ông vẫn ở cùng mẹ và bà ta cũng sẽ biết địa_chỉ và số điện_thoại nhà ông .


Không đe_doạ tính_mạng , không làm ầm_ĩ ở cơ_quan , không lăng_mạ tàn_tệ mà chỉ " hướng " cho đối_thủ con đường " cút khỏi Hà_Nội " thì rất có_thể đó là vợ ông Chương ...


Hùng xin một tuần suy_nghĩ rồi sẽ gặp lại ông Chương .


Nhưng chưa đến nửa tuần thì ông Chương đã vội_vã cầu_cứu Hùng .


Đó là con đường biển ngắn nhất để đi từ Ấn_Độ_Dương sang Thái_Bình_Dương , chiếm đến lượng hàng_hoá lưu_thông đường_biển của thế_giới , đó là hải_trình lớn nhất từ tây sang đông với 50.000 lượt tàu_bè qua_lại mỗi năm ...


Một chuyến hải_trình xuyên ba nước Malaysia , Singapore , Indonesia vừa được phóng_viên Tuổi_Trẻ thực_hiện , để cảm_nhận điều mà các thuỷ_thủ tàu viễn_dương đã cảm_nhận mỗi khi nghe nhắc tới : hải_tặc eo_biển Malacca ! ...


Chúng_tôi lên_đường ngay khi nhận được email của ngài Noel Choong - trưởng đại_diện của Cơ_quan Hàng_hải quốc_tế ( IMB ) tại Malaysia - đồng_ý tiếp chúng_tôi để cung_cấp những thông_tin mới nhất về hải_tặc eo_biển Malacca .


Ông còn nhấn_mạnh trong thư_điện_tử : “ Phải hết_sức cẩn_thận vì hiện_nay hải_tặc đã biến_tướng như một lực_lượng khủng_bố , hãy đến ngay văn_phòng của IMB , đừng đến những nơi nhạy_cảm ... ” .


11 g ngày 11-9-2005 - ngày kỷ_niệm bốn năm nước Mỹ bị tấn_công khủng_bố , chúng_tôi khoác vội balô để bước lên chiếc máy_bay Boeing mang số_hiệu MH 751 của Hãng hàng_không Malaysia cất_cánh từ TP. HCM đến thủ_đô Kuala_Lumpur của Malaysia .


Ở phi_trường quốc_tế Kuala_Lumpur , người tài_xế taxi gốc Hoa hỏi chúng_tôi đi đâu , tôi đáp tỉnh_bơ : “ Về eo_biển Malacca để sang Batam ” .


Người tài_xế khựng lại ngay : “ Các anh làm_việc cho hãng tàu à ?


Mấy tháng gần đây , tuần nào báo_chí Malaysia cũng có bài viết về các vụ cướp_biển ở Malacca , các anh nên cẩn_thận đấy ! ” .


Cuộc hành_trình như dài ra khi chúng_tôi không_thể đón taxi đi về miền nam mà phải chuyển sang xe_buýt , băng_băng đi đến cuối ngày tới Singapore .


Trên chuyến phà sáng sớm tinh_mơ , chúng_tôi từ đảo_quốc sư_tử vượt biển sang đảo Batam thuộc địa_phận Indonesia ...


Đảo Batam đã lờ_mờ trước mắt , đó là hòn đảo với diện_tích ban_đầu được tính khoảng 415 km² .


Tuy_nhiên sau_này để phát_triển du_lịch nó bao_gồm luôn cả hai hòn đảo Rempang và Galang cùng một số đảo nhỏ bao_bọc xung_quanh .


Từ Singapore , chỉ khoảng vài chục phút ngồi phà là đến được Batam .


Từ đó chúng_tôi thuê thuyền đi thị_sát vùng eo_biển Malacca .


Con thuyền dần xa bờ , sóng gió dâng cao như chực nuốt chiếc thuyền bé_nhỏ của chúng_tôi .


Người lái thuyền Indonesia tên Dony tỏ ra hài_hước : “ Ở Batam về đêm tôi có_thể nhìn thấy nhà bạn tôi bên Singapore đỏ_đèn hay chưa ... ” .


Nơi thuyền chúng_tôi vượt qua là khu_vực Phillips Channel có chiều rộng chỉ khoảng 2,8 km - nơi hẹp nhất của eo_biển Malacca .


Đảo Batam - nơi ẩn_náu những con tàu không tên .


Batam nằm trong vị_trí đắc_địa - nơi thắt_nút cổ chai của eo_biển Malacca , nơi những con tàu qua_lại với tốc_độ chậm nhất và trở_thành chốn dung_thân cho những thuỷ_thủ thất_nghiệp từ khắp nơi tụ về , từ khi nào thì không ai biết , nhưng giới hàng_hải thế_giới đều cho rằng chính Batam là nơi cung_cấp những “ kỹ_thuật_viên ” chuyên_nghiệp cho những vụ đánh cướp tàu để mang về “ luộc ” .


Đã có hàng chục vụ “ luộc tàu ” bị cảnh_sát biển sở_tại phát_hiện từ Batam , nhưng đó chỉ là phần nổi của tảng băng chìm .


Người lái_xe taxi người Indonesia_Agusman trợn mắt khi biết chúng_tôi muốn “ làm_quen ” với những tay anh_chị là thuỷ_thủ ở Batam : “ Các anh đã viết di_chúc chưa ?


Thôi bỏ ý_định điên_rồ ấy đi , tôi chở các anh đi massage nhé ” .


Trong vai những người đi tìm thuỷ_thủ đi biển bị mất_tích , chúng_tôi tạt vào một quán cà_phê ven biển - nơi tụ_tập của những thuỷ_thủ thất_nghiệp mà họ gọi bằng cái tên khá ấn_tượng “ tổng_hành_dinh ” .


Ly cà_phê chưa kịp quấy đường thì một anh_chàng mặt đen như tách cà_phê tiến tới hỏi bằng giọng anh hai : “ Tụi bây ở đâu đến ? Tìm ai xứ này ? “ .


Sau khi nghe chúng_tôi nói là đi tìm thuỷ_thủ mất_tích , anh_chàng mặt sắt rít một hơi thuốc rồi phán : “ Nhìn mặt là biết không phải thuỷ_thủ rồi , tụi bay biến đi ngay nếu không muốn mất_tích theo thằng bạn mày ... ” .


Hàng chục gương_mặt bặm_trợn , hình xăm đầy người đang ngồi xung_quanh xô ghế đứng dậy .


Chúng_tôi rút nhanh khỏi quán , anh_chàng mặt sắt đưa cánh_tay có xăm hình bánh_lái ra_hiệu “ bye bye bye ” ... !


Không cách gì lọt vào bên trong Batam , nơi có một thế_giới “ thuỷ_thủ ” hung_hãn khác với bề_ngoài là một hòn đảo du_lịch luôn tấp_nập du_khách , nếu không có “ thổ_địa ” !


Khi nghe chúng_tôi kể về quán cà_phê với những thuỷ_thủ thất_nghiệp , Sitompul M. , phóng_viên chuyên_trách về eo_biển Malacca của tờ Batam Pos , nói : “ Đấy là điểm hẹn của những tay thuỷ_thủ thất_nghiệp .


Thời_buổi khó_khăn , các thuỷ_thủ ở đây sẵn_sàng làm bất_cứ chuyện gì , họ sẵn_sàng tham_gia các phi_vụ luộc tàu , rã tàu và thậm_chí làm hải_tặc ... ” .


Trong những lần gọi điện hẹn gặp Sitompul M. , anh luôn thay_đổi điểm hẹn một hai lần trước khi đến chỗ hẹn chính_thức .


“ Ở đây luôn có tai_mắt của cướp_biển , chúng sẵn_sàng ném chúng_tôi cho cá_mập ăn chỉ vì một bài báo làm ảnh_hưởng đến công_việc làm_ăn của chúng ” , M. giải_thích cho sự lỡ hẹn của mình .


Theo M. , quán cà_phê chúng_tôi vào hôm trước đúng là một trong những “ tổng_hành_dinh ” , nơi mà các thuỷ_thủ thường lui_tới để nhận chỉ_thị của những “ ông trùm ” .


“ Đảo Batam cũng giống như nhiều hòn đảo khác quanh eo_biển Malacca , nó có nhiều ngóc_ngách được bảo_vệ bởi các cánh rừng .


Vì_thế , đấy là địa_điểm thuận_lợi cho bọn hải_tặc thực_hiện những cuộc “ giải_phẫu ” đối_với những con tàu mà chúng săn được !


Sau khi con tàu đã có một bản “ khai_sinh ” khác thì bọn chúng tìm mối tiêu_thụ và giao tàu tận nơi , Philippines là địa_điểm mà chúng thường đến ... ” .


M. đưa chúng_tôi vào sâu trong đảo Batam , vào khu_vực của những nhóm thuỷ_thủ được gọi dưới cái tên “ xóm thợ vệ_sinh tàu_bè ” .


Khi đi ngang qua một vịnh nhỏ , M. cho dừng xe lại và chỉ xuống vịnh , nơi có một con tàu bị đánh chìm : “ Không ai biết con tàu này xuất_xứ từ đâu , chỉ biết ban_đêm nó âm_thầm vào vịnh và sáng ra đã bị đánh chìm , thuỷ_thủ đoàn biến mất không để lại một dấu_vết gì .


Chắc bị lộ nên bọn hải_tặc đánh chìm tàu rồi thoát_thân ... ” .


S. không đồng_ý nêu tên thật của anh cho_dù giờ_đây S. đã là một ông chủ quán bình_dị : “ Chúng_tôi hay tụ_tập tại quán cà_phê “ tổng_hành_dinh ” , khi ấy tôi đang ngồi với hàng chục thuỷ_thủ thất_nghiệp khác thì “ ông chủ ” đến , chỉ cần mười phút ra giá là nhóm chúng_tôi đi theo ông ta ngay .


Công_việc của chúng_tôi là đưa chiếc tàu F. mang cờ Đài_Loan trọng_tải 1.200 tấn vào vũng nước sâu sau đảo Batam để ... vệ_sinh .


Khi vừa đến nơi đã có hàng trăm người chờ bốc hàng xuống , còn chúng_tôi chịu trách_nhiệm sơn lại con tàu và đặt cho nó một cái tên khác .


Công_việc diễn ra mau_chóng , chỉ trong một tuần là hoàn_tất , con tàu được bàn_giao cho một ông chủ mới , còn hàng_hoá đã được chở đi đâu thì chỉ có “ ông chủ ” biết ” .


Chúng_tôi hỏi S. : “ Anh có nghĩ việc mình làm là phạm_pháp ? ” .


Chúng_tôi chỉ làm vệ_sinh con tàu thôi , ai cũng như tôi thôi , chỉ làm kiếm tiền mưu_sinh , còn nguồn_gốc con tàu ở đâu là chuyện của “ ông chủ ” .


Ở đây phạm_pháp là phải bắt quả_tang ... ” .


Ngày 14-9 , Batam “ tiễn ” chúng_tôi bằng một vụ án giết người man_rợ mà nạn_nhân được cho rằng là có dính_líu đến các phi_vụ “ luộc tàu ” .


Phóng_viên Batam Pos bắt_tay chúng_tôi và nói : “ Tôi chỉ có_thể giúp các anh chừng này , tôi không muốn hình_ảnh của mình được đưa lên trang báo ở mục án_mạng hay cáo_phó đâu ... ” .


Cả gia_đình anh Trần Văn Nghiêm và chị Trần Thị Kim Tui ( ấp Lân_Thạnh , xã Tân_Lộc , huyện Thốt_Nốt , TP Cần_Thơ ) không bao_giờ quên cái ngày phát_hiện biệt_tài từ miệng của An - đứa con_gái bị liệt tứ_chi của mình .


Anh Nghiêm kể : " Đó là năm An 16 tuổi .


Hôm ấy thấy cái mùng của nhà bị rách , vợ tôi sai thằng Út đi gọi con Tư về xâu kim để bà ấy vá lại .


Đang nằm trên giường nó vội bảo : " Mẹ đưa con xâu cho ... " .


Vợ tôi nghe vậy liền nói : " Con có tay_chân đâu mà xâu với xỏ , ngay_cả ăn cơm mà_còn để mẹ đút nữa_là " .


Nhưng nó cứ nằng_nặc đòi làm , vợ tôi cũng thấy lạ liền đưa kim và chỉ vào miệng cho con .


Một lát sau chẳng biết nó " nhai " kiểu nào mà sợi chỉ đã được xỏ qua lỗ kim .


Nhìn thấy thế , vợ tôi đứng há_hốc miệng một hồi rồi oà khóc gọi cả nhà vào xem " .


Cũng từ bữa đó biệt_tài " xâu kim bằng miệng " của An lan khắp xóm .


Ngày nào cũng có nhiều người trong ấp trong xã rồi cả trên huyện nữa kéo tới xem An biểu_diễn .


Anh Nghiêm kể tiếp : " Có ngày đông như đi xem hội .


Thậm_chí người từ Sài_Gòn , Vũng_Tàu , Cần_Thơ và cả những người tận ngoài Bắc cũng tìm về xem .


Ban_đầu nó xâu được một sợi , dần_dần nó tập và xâu được hơn 20 sợi qua lỗ kim chỉ trong nháy_mắt .


Không chỉ xâu kim , nó còn dùng miệng xếp được con chim hạc , chiếc thuyền , ngôi_sao năm cánh ... bằng giấy_bóng gói quà " ...


Thấy tôi có_vẻ còn nghi_ngờ , anh Nghiêm sai thằng Út lấy ra hộp đồ_nghề đựng nào_là kim chỉ , giấy_bóng , ống hút , trong hộp còn có cả những đồ_vật xinh_xắn mà theo anh là được xếp từ miệng của An .


Anh lấy ra cuộn chỉ , ngắt thành 20 đoạn dài xếp lại rồi cho vào miệng của An cùng với phần đuôi cây kim .


Tôi hồi_hộp theo_dõi nhưng chỉ nhìn thấy An nhai_nhai trong miệng một lát rồi nhả ra .


Thật không_thể tin được , hơn 20 sợi chỉ đã được xâu qua lỗ kim nhỏ_xíu .


Tôi vẫn chưa hết ngạc_nhiên thì anh Nghiêm lại đưa vào miệng An một mẩu giấy_bóng ( cắt ra từ bao Sachi_snack khoai_tây hiệu Kinh_Đô ) An lại nhai , lại dùng răng và lưỡi đưa lên , đẩy xuống .


Chừng vài phút sau , mẩu giấy_bóng lúc đầu giờ đã biến thành một con chim hạc rất đẹp .


Xong con chim hạc , anh Nghiêm lại tiếp_tục đưa vào miệng An cái ống hút .


An lại dùng miệng nhai , ống hút cứ ngắn dần , ngắn dần rồi mất_hút vào miệng An .


Hơn một phút sau từ miệng An xuất_hiện một ngôi_sao năm cánh nhỏ bằng hạt đậu .


Dán chặt đôi mắt vào miệng An , tôi như không_thể tin vào những gì đang diễn ra , dường_như miệng của An có " ma_thuật " thì_phải !


Cho miệng " giải_lao " chừng hơn 30 phút , An lại tiếp_tục biểu_diễn cho tôi xem việc xâu chỉ qua những hạt cườm nhỏ rồi làm thành một chuỗi hạt đeo cổ rất đẹp .


An cũng dùng giấy xếp hình thành những chiếc thuyền nhỏ_xíu .


Còn nhiều hình khác mà An cứ muốn biểu_diễn hết cho tôi xem nếu tôi không ngăn_cản vì sợ An mỏi miệng .


Nhưng An chỉ cười và nói : " Xếp quen rồi không còn thấy mỏi nữa , ngày nào không xếp là ngứa miệng lắm ! " .


An còn khoe với tôi là dùng ống hút xếp hình làm thành mành treo cửa tặng cô Năm bên nhà , thành trái châu lồng đèn trung_thu , thành kim_tự_tháp tặng một chị Việt_kiều Mỹ làm kỷ_niệm ...


Ngoài những hình xếp tặng mọi người , An còn tự trang_điểm cho mình bằng những chiếc nhẫn đeo tay xinh_xắn cũng được xếp từ miệng .


Những chiếc nhẫn ấy nếu không nhìn thật gần và thật kỹ thì tôi cứ tưởng nó được làm bằng những loại đá đủ màu mà ai đó thương_tình tặng An .


An cho biết : " Nếu ai xếp hình gì bằng tay , đưa cho em xem mẫu một lần là em xếp được ngay " .


Điều lạ nữa khiến tôi không_thể tin nổi là dù ngậm giấy , ngậm chỉ trong miệng để xếp hình nhưng tất_cả đều không bị nước_miếng trong miệng làm ướt .


Ước_mơ : ngồi được trên xe_lăn bán vé_số .


An có tên đầy_đủ là Trần Thị Thuý An , năm nay đã 20 tuổi nhưng cơ_thể chỉ lớn chưa bằng một đứa trẻ lên 10 !


Ngay từ lúc sinh ra , An đã mang trong mình một căn_bệnh quái_ác .


" Khi sinh ra người nó mềm_nhũn như bún , lên 5 , 6 tuổi nó cũng đi chập_chững được , song một cơn gió mạnh thổi qua cũng có_thể xô ngã nó .


Đến năm 7 tuổi nó không còn đi_đứng được nữa và nằm liệt_giường đến bây_giờ " - anh Nghiêm kể .


Cũng theo anh , gia_đình không có đất canh_tác , cả hai vợ_chồng và con_cái đều lấy nghề làm_mướn kiếm sống , ai kêu gì làm nấy .


Nhà có năm đứa con thì cả năm không ai được cắp sách đến trường .


An nhớ lại ngày nào cũng thấy mẹ và các chị xâu kim nên lén lúc vắng người là tập và chỉ tập được những lúc mẹ An để quên kim chỉ trên giường An nằm .


Những lúc tập như là cực_hình , mỏi miệng , bị kim đâm ... là chuyện thường .


Nhưng từ đó cuộc_đời An đã có thêm niềm vui : ngày nào cũng có người ghé thăm , chủ_yếu là để xem biệt_tài của An .


Được sự động_viên khích_lệ của mọi người , An lại tập xếp hình bằng giấy , ban_đầu chẳng ra hình_thù gì hết nhưng lần_lần những chiếc thuyền cũng thành hình , những chuỗi hạt đeo cổ thành dạng .


Học_sinh trong ấp , trong xã đi học về đều ghé thăm chị An , xem chị xếp hình và trở_thành bạn của chị An .


Những năm trở_lại đây , việc làm_mướn cũng không còn nhiều nên gia_đình An gặp nhiều khó_khăn , phải chạy_ăn từng bữa .


Và số tiền mà những người tới xem An biểu_diễn và thương_tình cho trở_thành nguồn sống của cả gia_đình .


Thế nên miệng của An phải hoạt_động nhiều hơn .


An nói : " Làm nhiều người_ta cho tiền nhiều để ba_mẹ có tiền mua gạo nấu cơm ! " .


An cũng mong_muốn làm_sao ngồi được trên chiếc xe_lăn như nhiều người ngồi xe_lăn khác để đi bán vé_số kiếm tiền .


Mỗi lần cho con lên xe_lăn đẩy đi chơi phải cột người con vào xe bằng một sợi dây , nếu không sẽ ngã " - anh Nghiêm kể và khóc .


Nếu cuộc thi năm 2003 chỉ nhận được 181 bài thì cuộc thi năm 2004 đã nhận được đến 527 bài dự thi .


Ban sơ_khảo cuộc thi đã chọn đăng trên 50 bài . nghĩa_là bình_quân cứ năm bài dự thi thì có một bài được chọn đăng , vào sơ_khảo .


Tỉ_lệ ấy chưa phải là cao nhưng cũng cho thấy bản_lĩnh của bạn_đọc trong việc chọn đề_tài và thể_hiện đề_tài .


" Bạn_đọc biết viết phóng_sự và viết phóng_sự khá tốt " , nhiều người theo_dõi cuộc thi đã nói thế .


" Nàng tiên nhỏ " trong gia_đình " cái_bang " ( của Tiến Dũng ) là một trường_hợp .


Tác_giả đã phát_hiện nơi làng quê heo_hút của một xã miền núi xa ( Nghệ_An ) có một cô bé " còn hơn cả vàng_mười " .


Cô bé lớn lên dưới mái lều tranh rách_nát , trong một gia_đình có bốn thế_hệ phải xách bị_gậy đi ăn_xin .


Từ thuở mới lọt_lòng , cô bé đã phải quặt_quẹo sau lưng người mẹ địu đi xin ăn khắp đầu_đường_xó_chợ .


Ấy vậy nhưng khi lên 7 tuổi cô bé không chịu theo mẹ đi ăn_xin nữa , đòi đi học .


Và khi vào học cấp II , cô bé đã đi đốn củi , cày thuê , gặt mướn , rồi đòi lại mấy sào ruộng làm để sống và học .


Và học giỏi : cô bé là học_sinh giỏi cấp huyện , cấp tỉnh ...


Tác_giả bài viết đã biết khai_thác nhiều chi_tiết làm xúc_động lòng người : Bạn_bè đã chứng_kiến và kể về cô bé " Hiên rơi nước_mắt khi nhìn thấy cảnh ba mẹ con đi ăn_xin .


Chị ta bị mù mắt , cõng trên lưng đứa bé đến trú mưa trước cổng trường rét run cầm_cập .


Hiên đã rút 5.000 đồng cho mẹ con chị ấy .


5.000 đồng là nửa số tiền Hiên đi lấy củi trong rừng mất một buổi và một buổi chở xuống chợ Gấm , chợ Dinh xa 20 - 25 km để bán .


Chúng em thường gọi đùa Hiên là nàng tiên nhỏ .... " .


Xúc_động và không ít bạn_đọc đã động_viên , góp_phần chia_sẻ với " nàng tiên nhỏ " .


Có ít_nhất ba bạn_đọc đã nói với chúng_tôi : " Mình cứ bị ám_ảnh bởi cái vòng_hoa trắng trong bài Tường_trình từ nghĩa_trang vòng_hoa trắng " ( của Nguyễn Lê Nguyên ) .


Tác_giả đã khéo_léo khắc_hoạ hình_ảnh vòng_hoa trắng dành cho những người chết trẻ vì ma_tuý , HIV , cứ để nó chập_chờn , chập_chờn qua những đường_phố , những ngôi nhà , trên ba nghĩa_trang tạo thành một tam_giác buồn ở TP Hạ_Long ...


Có nhiều bài dự thi đã chọn đề_tài về ma_tuý và HIV , nhưng Tường_trình từ ... đọc cứ nghe rờn_rợn .


Với lối mô_tả , kể chuyện rất rõ , sống_động và lạ , với cách đưa rất nhiều hình_ảnh , đến ngồn_ngộn , vào bài viết ... đã làm bài viết càng đọc càng lôi_cuốn .


Lôi_cuốn cùng với cảm_giác vừa thương , vừa sờ_sợ , vừa căm thứ tệ_nạn diễn ra đầy khắp : " ... Chúng_tôi quen_mặt bà vợ khi đi chôn xác con , xác chồng .


Bà khóc ít bởi làm_gì còn nước_mắt nữa mà khóc .


Cả nhà sống trên thuyền ở Sa_Tô không còn cái gì đáng_giá nổi 10.000 đồng .


Lần chôn thằng con cuối , bà mang xác ra bắt_vạ : " Lấy đâu ra tiền nữa , các anh muốn làm gì thì làm " .


Vì_vậy , các thành_viên chấm chung_khảo đã khá dễ_dàng đồng_tình chọn và sắp_xếp hai bài viết của Tiến Dũng và Nguyễn Lê Nguyên ở thứ_hạng cao nhất : Hạng nhì .


Ban chung_khảo lấy_làm tiếc không chọn được giải nhất .


Không có giải nhất nhưng cuộc thi gặt_hái được nhiều thành_quả : đưa đến người đọc nhiều bài viết thú_vị .


Võ Văn Thành khi biết ở Hà_Nội " bấy lâu_nay mọi người thay_vì được ăn phở bò lại chỉ toàn xơi phải món ... phở ngựa " đã lặn_lội lên tận miền biên_giới Việt - Lào ở Kỳ_Sơn ( Nghệ_An ) để gửi đến bài dự thi Tôi đi ... buôn ngựa ! hết_sức sống_động :


" Trên ngọn núi Đỉnh_Nham , đến khoảng 16 giờ chúng_tôi bắt_gặp ba người đàn_ông đang lùa đàn ngựa chừng 20 con từ bên Lào theo đường_mòn về VN ...


Một người chạy bộ phía trước để dẹp đường , đàn ngựa chạy giữa , hai người đi xe Minsk áp_giải phía sau .


Cứ thế người và ngựa ùa ra quốc_lộ 7 ... " .


Đặng Thái Huyền thì ... lang_thang tận dãy núi Nặm_Ngập , Cổng_Trời ở Yên_Bái để viết về việc người_ta khai_thác , săn_tìm , mua_bán đá đỏ ( rubi , xaphia ... ) ( Săn giọt máu của rừng ) .


Còn hình_ảnh này có_lẽ đã làm nhiều người đọc ngạc_nhiên : " ... Khi thi đỗ vào Trường PTTH Quan_Sơn cũng là lúc bố_mẹ em lên rừng chặt luồng , nứa , lá kè mang xuống trường làm lều cho em trọ học ... " .


Hàng trăm mái lều như_vậy đã được dựng lên giữa núi_rừng , quanh ngôi trường nơi vùng biên_giới ở Thanh_Hoá .


Hà Hữu Đồng đã khắc đậm hình_ảnh ấy trong bài Dựng lều trọ học để làm bật lên tinh_thần hiếu_học của những gia_đình dân_tộc Mông , Thái , Mường trước_đây chỉ biết đốt nương làm rẫy , săn thú ...


Nhưng điều nổi lên rõ nhất , đậm nhất của cuộc thi là có rất nhiều bài ca_ngợi cái đẹp của cuộc_đời , đang diễn ra khắp nơi .


Cách an_táng này người_ta thường gọi bằng từ " xóc_chéo " .


Thế_là ông Ba Phước đã bỏ công của và ngày_tháng để lập nên cái nghĩa_trang từ_thiện , lo chỗ an_nghỉ cuối_cùng cho người dân_nghèo ( Người xoá " xóc_chéo " mùa lũ của Mai Bửu Minh ) .


Ở Huế , tác_giả Chí Tượng với sự trân_trọng , cảm_phục , đã viết Nhà chuyên cứu người gửi dự thi .


Đó là nhà " không giàu tiền_của nhưng được_cái ai cũng coi_trọng việc thiện .


Chín đứa con trong nhà hiến máu cứu người và các cháu tôi cũng đang nối_tiếp ... " .


Ở Lâm_Đồng , nơi một vùng_sâu , có " đôi vợ_chồng nông_dân nghèo người dân_tộc người Cil gần trọn cuộc_đời bám ruộng_vườn nương_rẫy , buôn_làng để nuôi 10 đứa con ăn_học trưởng_thành , trong đó có bốn đứa là kỹ_sư , bác_sĩ " .


Nguyễn Tiến Đạt đã chọn viết về gia_đình ấy ( Cái học của một gia_đình người Cil ) , đọc thấy ấm lòng ...


Và ngay_cả nơi trường_bắn , cái đẹp của lòng nhân_ái , tình người cũng bật lên qua bài viết đầy sức thuyết_phục của Cầm Văn Kình ( Tình người nơi trường_bắn ) ...


Những vấn_đề thiết_thân khác như làm kinh_tế , tiếp_cận với khoa_học hiện_đại , vươn lên chống lại đói_nghèo ... cũng được nhiều tác_giả chọn làm đề_tài và đã gây được những tác_động nhất_định : Cánh đồng 500 triệu ( Bùi Dũng ) , Lão khùng nuôi bò trên đảo Yến ( Lam_Giang ) , Bàn_tay Việt trên máy_bay Airbus ( Việt Hùng ) ...


Dẫu_vậy , cuối_cùng , những người theo_dõi cuộc thi vẫn thấy một điều tiếc .


Trong số 527 bài tham_dự cuộc thi , chưa có những bài phóng_sự điều_tra độc_đáo , gai_góc , " nóng " , như anh_em ở toà_soạn thường nói .


Mặt_khác , có những tác_giả đã phát_hiện những đề_tài mới , hay nhưng thể_hiện chưa có chất phóng_sự , bài viết khô , chỉ mang tính_cách kể lại khái_quát nội_dung vụ_việc , đặt vấn_đề ... rồi thôi .


Một ngày Hà_Nội chớm vào hè 2005 , bác_sĩ Phạm Ngọc Đông ở khoa kết - giác_mạc ( Bệnh_viện Mắt T.Ư ) bất_ngờ nhận được email từ một phụ_nữ xa_lạ ở Hoa_Kỳ .


Thư viết : “ Tôi là Lisa Black , con gái tôi là Lindsay Black đã mất tháng 10-2004 và đã hiến tặng giác_mạc cho hai người_bệnh ở VN .


Thông_qua ông Thomas Good ở Viện Nghiên_cứu mắt Lion , tôi được biết một trong hai người nhận được giác_mạc của con tôi là bà Đỗ Thị Thuận .


Còn giác_mạc thứ hai , tôi tin nó đã được hiến tặng một người đàn_ông ở Sài_Gòn ...


Tôi rất muốn viết một bức thư cho bà Thuận để kể về con gái tôi và gửi cho bà ấy một bức ảnh của nó ... ” .


Kể từ hơn một năm nay , thông_qua ông Thomas Good , Bệnh_viện Mắt T.Ư đã nhận hơn 100 giác_mạc được hiến tặng từ Hoa_Kỳ .


PGS - TS Hoàng Minh Châu , trưởng khoa kết - giác_mạc , sẽ không bao_giờ quên những ngày khó_khăn đã qua với bệnh_nhân của chị .


“ Chúng_ta có_thể ghép được giác_mạc , cứu được đôi mắt cho nhiều người_bệnh từ những năm 1950 , nhưng nhiều năm qua không có nguồn giác_mạc để ghép mặc_dù chúng_tôi đã chạy tới chạy lui , giật_gấu_vá_vai từ nhiều nguồn ” - chị Châu kể .


So với các loại tạng khác , lấy giác_mạc dễ_dàng hơn và ít gây tranh_cãi về mặt pháp_lý .


Bởi với ghép thận thì thận cho phải càng tươi càng tốt , nhưng với ghép giác_mạc , giác_mạc cho có_thể được lấy từ người đã chết 6 g đồng_hồ , thậm_chí 12 - 14 giờ .


Thế nhưng với quan_niệm của người Á_Đông , trong nhiều năm qua hầu_như chưa có người VN nào hiến tặng giác_mạc của mình cứu người sau khi chết ( với các tạng khác cũng rất hiếm khi ) bởi ai cũng quan_niệm “ chết phải toàn thây ” .


Nhưng theo chị Minh Châu , đây là chỉ tính những trường_hợp lên được đến bệnh_viện .


Còn lại trước_đây không có nguồn giác_mạc , các tuyến phát_hiện bệnh_nhân nhưng cũng không dám gửi lên .


Biết tình_hình này , từ năm 1998 một người Mỹ là Thomas Good đã có dự_kiến quyên_góp giác_mạc từ các ngân_hàng giác_mạc tại Mỹ tặng những người không may_mắn ở VN .


Trăn_trở mãi , đến 2004 ông mới tìm được đường : gửi giác_mạc được hiến tặng đến Tokyo qua Hãng Hàng_không Nhật_Bản - JAL ( vì lý_do đến Tokyo , giác_mạc hiến tặng sẽ được bảo_quản lại và Hãng Hàng_không Nhật_Bản cũng miễn_phí các kiện hàng đặc_biệt này ) , trước khi gửi qua VN Airlines đến VN .


Bằng con đường nói trên , trong hơn một năm qua đợt nhiều nhất đã có 18 giác_mạc , đợt ít có 4 - 5 giác_mạc của những người Mỹ có tấm lòng thật vĩ_đại đến được VN , đem lại ánh_sáng cho những người_bệnh ở đất_nước này .


Là một trong những người VN hiếm_hoi được tới thăm “ ngân_hàng mắt ” ở Mỹ , bác_sĩ Hoàng Minh Châu nói suốt đời chị sẽ không bao_giờ quên những câu_chuyện xúc_động được mắt thấy , tai nghe từ chính những người đã hiến tặng giác_mạc cho người_bệnh , trong đó có những người_bệnh VN .


Đó là câu_chuyện của một bà mẹ có con trai 10 tuổi đã qua_đời sau một tai_nạn giao_thông .


Đau_đớn nhưng bà mẹ đã tự đấu_tranh rồi quyết_định hiến tặng giác_mạc của con trai cho ngân_hàng và trở_thành tình_nguyện_viên vận_động mọi người hiến tặng giác_mạc sau khi chết , cứu những người còn sống thoát khỏi mù_loà .


Một ngày , bác_sĩ Châu nói_chuyện với hai y_tá người Mỹ và một người trong đó có nguyện_vọng nhưng không_thể hiến giác_mạc vì lý_do bệnh_lý .


“ Bà ấy rất ấm_ức về chuyện đó và ngạc_nhiên tại_sao chúng_ta không có giác_mạc để ghép cho người_bệnh ” - chị nói .


Nhu_cầu được ghép giác_mạc : có ; khả_năng thực_hiện kỹ_thuật : có , nhưng giác_mạc để ghép thì không .


Có những cháu bé bị bệnh và cần ghép từ năm 9 tuổi , nay đã ngoài 20 tuổi nhưng vẫn phải chờ .


Song_song với dự_án “ ngân_hàng mắt ” , Orbis cũng vừa cam_kết hỗ_trợ Bộ Y_tế hoàn_thiện pháp_lệnh về hiến ghép mô tạng , dự_kiến vào tháng mười này .


Có luật nhưng các bác_sĩ vẫn chưa hết lo_lắng : “ Vấn_đề là ý_thức người dân , làm_sao để mỗi người VN đều thấy được sự đau_khổ của những người không may bị mù_loà và tự_nguyện hiến tặng một phần nhỏ thân_thể mình sau khi chết để cứu họ ” - bác_sĩ Đông nói .


Nhưng chúng_tôi - những người viết bài này - tin rằng có ngân_hàng sẽ có người hiến tặng , bởi tại VN vừa_qua đã có người “ mở_đường ” : tình_nguyện hiến thận , gan cho những cháu bé không may mắc bệnh hiểm_nghèo .


Thật khó mà kể hết nỗi vui_sướng của những người được ghép giác_mạc và sáng mắt trở_lại .


Bác_sĩ Đông kể rằng chị Thuận vốn mắc một bệnh rất hiếm gặp , nếu không có giác_mạc để ghép thì chị sẽ vĩnh_viễn mất đi đôi mắt của mình trong khi chị mới 36 tuổi , còn nửa cuộc_đời dằng_dặc phía trước .


Trong bức thư phúc_đáp bà Lisa , bác_sĩ Đông đã gửi kèm hai bức ảnh chị Thuận trước và sau ghép để bà thấy “ từ nay chị chỉ có niềm vui và hạnh_phúc ” .


Tại khoa kết - giác_mạc , chúng_tôi gặp ba bệnh_nhân chờ xuất_viện sau ghép giác_mạc .


Một trong số đó là một người đàn_ông bị loét giác_mạc đến từ Vĩnh_Phúc .


Lần trước , khi xuống Hà_Nội khám mắt , con ông phải dìu bố đi từng bước , nếu không có giác_mạc để ghép ông sẽ bị mù .


Nhưng nhờ có những tấm lòng từ nước Mỹ , ông đã tự đi_lại được .


“ Ngày_mai tôi sẽ về Vĩnh_Phúc , lần này tôi tự đi với đôi mắt của mình ” - ông nói thật tự_tin .


Bạn đã từng cùng con gái , con trai hoặc các cháu nhỏ trong nhà chơi trò bịt_mắt_bắt_dê ?


Hay gặp một đêm tối mà nhà bạn mất điện ?


Chỉ một lúc thôi nhưng bạn sẽ thấy ánh_sáng , sự “ nhìn - thấy ” quí_giá đến mức nào .


Và với những người_bệnh may_mắn được nhận món quà quí_giá này , ánh_sáng đã làm thay_đổi cuộc_đời họ , đem lại cho họ cuộc_sống bình_thường , như chúng_ta .


Còn các bác_sĩ , sau mọi vất_vả đã phải trải qua họ nói thật giản_dị : “ Chúng_tôi sẽ làm mọi việc để mỗi ngày sống với con_người là một ngày hạnh_phúc ” .


Tôi cũng thật hạnh_phúc vì được sống giữa những con_người như vậy .


Nhìn cách cô điều_phối công_việc qua điện_thoại vào lúc 8 giờ tối , chẳng ai có_thể nghĩ nếu cô không tự nói ra “ ngày_xưa mình ôm mộng làm ... văn_sĩ đấy nhé ! ” .


Sôi_nổi , hoạt_bát , và đặc_biệt tốc_độ nói rất nhanh với giọng Bắc đã “ lai ” ít_nhiều phương_ngữ Sài_Gòn , trưởng_phòng xuất_nhập_khẩu Công_ty dệt Phong_Phú Phạm Minh Hương đã bật cười khanh_khách khi “ đáo_để ” tự nhận : “ Múa_may chữ_nghĩa không được thì ... múa những con_số cho nó biết nói vậy ! ” .


Lúc ấy , cô tự nhận : “ Hương thấy không_khí ở TP này sôi_động quá , đầy sức_sống quá nên đâm_ra ít ... lãng_đãng hơn trước !


" , đã tác_động không nhỏ vào việc chuyển_hướng ngành học của mình .


Nhưng làm chưa đến hai năm ở Thành_Công , cô thấy hình_như mình bị thiêu_thiếu cái gì đó và muốn được nâng trình_độ mình cao hơn nữa nên quyết_định học thêm chuyên_ngành quản_trị kinh_doanh ở Mỹ .


“ Mình cứ như bị mê đi bởi sự huyền_diệu của các con_số .


Càng học càng say , nhất_là thời_gian học ấy mình cũng xin được vào làm cho một công_ty kinh_doanh và cả tại một ngân_hàng thương_mại của Mỹ nữa ” , cô thích_thú nhớ lại .


Và để hoàn_chỉnh luôn cái nền tài_chính được đào_tạo sẵn có , cô lao vào học để lấy luôn bằng thạc_sĩ chuyên_ngành tài_chính .


Khoảng thời_gian năm năm học tại Mỹ đã mang đến cho cô thật nhiều điều : từ kiến_thức cho đến các kinh_nghiệm xử_lý nghiệp_vụ liên_quan đến tài_chính .


Đến ngày cô hoàn_tất việc học của mình thì cũng là lúc mẹ cô “ tung chiêu ” rủ_rê : “ Về phụ mẹ một tay .


Công_ty bắt_đầu cựa mình phát_triển rồi đấy ! ” .


Mẹ cô “ rủ_rê ” thế nhưng cô vẫn chưa chịu về làm cùng bà .


Nói thật , mình chẳng thích làm chung với mẹ tí nào ! ” .


Cô áp_dụng được điều mình học rất ít , bởi " quanh_đi_quẩn_lại cũng chỉ là các giao_dịch thông_thường và hầu_hết các dự_án đều rất an_toàn ; thiếu sự kịch_tính và thử_thách ! " , cô nói .


Cô như con cá bị thiếu nước , cứ muốn vẫy_vùng mà chẳng biết phải bơi đi đâu !


Vật_vờ cả năm trời như_thế , đến tận cuối năm 2001 khi thị_trường Mỹ bắt_đầu mở ra , rồi mẹ cô lại “ ới ” một tiếng và cô đã chịu theo bà về làm cùng .


Đã về thì phải bỏ lại sau lưng không ít lời xầm_xì .


Và muốn đánh tan những lời “ nói_ra_nói_vào ” ấy , chẳng còn cách nào khác cô phải chứng_minh thực_lực của mình .


Cú “ ghi_điểm ” đầu_tiên của cô sau vài tháng về đầu_quân cho Phong_Phú là đã làm lợi được 1 tỉ đồng , khi đưa ra dự_đoán về biến_động tỉ_giá trong trung_hạn để lựa_chọn đồng_tiền có lợi nhất cho hợp_đồng nhập_khẩu máy_móc thiết_bị trị_giá vài triệu USD .


“ Mình muốn Công_ty dệt Phong_Phú sẽ phát_triển mạnh thành một tập_đoàn , hoạt_động ở nhiều lĩnh_vực với sự chuyên_nghiệp cao_độ nhất ” , Minh Hương nói .


Việc công_ty cô vừa ký được hợp_đồng trị_giá trên 2 triệu USD , cung_cấp nguyên_liệu vải jean và kaki thun cho một nhà_thầu để họ may thành sản_phẩm hoàn_chỉnh , sau đó xuất tiếp vào thị_trường Mỹ , càng làm cho tham_vọng kia cháy_bỏng hơn .


“ Phong_Phú sẽ thực_hiện nhiều hơn đơn hàng theo giá FOB , tức phải thật_sự chủ_động được luôn nguồn nguyên_liệu chứ không phải theo sự chỉ_định của khách_hàng ” , cô thẳng_thắn nói .


Cô cũng không đặt ra cột mốc sẽ đưa Dệt Phong_Phú vượt qua con_số doanh_thu 1.400 tỉ như hiện_tại , mà chỉ cho biết đang nỗ_lực hết_sức cùng với toàn_thể cán_bộ công_nhân_viên của Phong_Phú để đưa “ công_ty của mình trở_thành một tập_đoàn mạnh của ngành dệt_may , sau đó mở_rộng sang các lĩnh_vực khác , với qui_mô không chỉ còn gói gọn trong nước VN ! ” .


Thời_gian này , chính cô chứ không ai khác , đã “ thổi ” một phong_cách làm_việc thật chuyên_nghiệp , thật bài_bản vào nơi được ví_như “ cửa_ngõ ” tiếp_cận với đối_tác nước_ngoài .


Các “ bệnh cũ ” lề_mề , như khách email tới hai ba ngày sau mới hồi_âm , không nắm rõ các sản_phẩm để chào_hàng ... dần_dần được thay_đổi .


Thị_trường mới dưới sự “ lùng_sục ” không biết mệt_mỏi , bất_kể ngày hay đêm của cô , ngày_một mở_rộng hơn .


Kim_ngạch xuất_khẩu cứ lặng_lẽ theo chân những thị_trường mới tăng dần .


Số_là một công_ty_con của Target “ bắn tin ” cho cô nói là Target đang có ý_định tìm nhà cung_cấp khăn lông với số_lượng lớn , và sẽ cho đấu_thầu công_khai trên Internet .


Không dưới 20 công_ty thuộc cỡ “ bự ” khắp nơi cũng đang “ dòm_ngó ” hợp_đồng này .


“ Nghe tin xong mình thấy người cứ nhộn_nhạo và mình quyết_định gặp ban giám_đốc để xin được tham_gia ” , Hương nhắc lại bằng giọng phấn_khích .


Cô nhấn_mạnh với ban giám_đốc rằng đây không chỉ là cơ_hội lớn để đưa sản_phẩm đặc_trưng của Phong_Phú vào thị_trường Mỹ , mà còn là cơ_hội tuyệt_vời để chứng_tỏ khả_năng đáp_ứng đơn hàng ở nhiều góc_độ khác nhau .


Cả êkip cho cuộc “ tranh thầu ” như ngồi trên đống lửa .


Sự chuẩn_bị kỹ đến mức có lúc phải “ tập_trận giả ” , tức cả nhóm phải tự tìm ra các tình_huống ... bất_trắc giả_định để xem mình có khả_năng đối_phó ra_sao .


“ Đầu mình lúc_nào cũng căng ra như sợi dây đàn .


Nhưng mình thích cái cảm_giác đó ” , cô thú_nhận .


Cho_nên cô không bao_giờ quên được thời_khắc một tiếng đồng_hồ cực_kỳ căng_thẳng đấu_trí trên mạng với các đối_thủ khác , rượt nhau từng cent giá một , để rồi phần thắng rất ngoạn_mục rơi về tay Phong_Phú với mức giá thấp nhất .


Và chỉ sau một năm cung_ứng cho Target , Phong_Phú đã được nhà_thầu này chọn là một trong 20 nhà cung_cấp xuất_sắc nhất của tập_đoàn siêu_thị bán_lẻ lớn thứ hai tại Mỹ trong năm 2004 .


Sáng nay ngồi quán cà_phê cóc , ông bạn già của tôi tâm_sự : " Chú_mày biết không , hôm_kia không nhờ cấp_cứu đã xong cái mạng già này ! " .


Số_là trở_về nhà sau một chầu nhậu , bị tăng huyết_áp đột_ngột , ông bị choáng ngất , bà vợ luống_cuống tay_chân hét toáng lên .


Đó chỉ là một trong hàng ngàn trường_hợp " không nhờ cấp_cứu đã ... " .


Và 115 đã trở_thành số điện_thoại đáng tin_cậy của nhiều người ...


Buổi sáng 10-11-2003 tôi ngồi ở phòng cấp_cứu 115 của Bệnh_viện Trưng Vương .


Trên bàn trực có những năm điện_thoại bàn và hai bộ_đàm .


Y_tá Liêu Văn Trường trực điện_thoại , có tiếng chuông reo vang , Trường cầm ống_nghe : " Ồ không có gì đâu ! Nhiệm_vụ của chúng_tôi mà .


Quay sang tôi , anh Trường nói : " Một chị ở quận 8 gọi điện cảm_ơn chúng_tôi đã cấp_cứu kịp_thời nên chồng chị qua khỏi cơn nguy_kịch " .


Tôi đã từng nghe cấp_cứu nhưng chỉ khi nghe chị Nguyễn Thị Tuyết Mai , trưởng khoa cấp_cứu ngoại_viện ( CCNV ) , phân_tích mới thật_sự hiểu rõ " nội_tình " .


CCNV chỉ đảm_nhiệm cấp_cứu đoạn đường từ hiện_trường đến cổng bệnh_viện .


Sau khi nhận điện_báo , mỗi ca cấp_cứu gồm êkip một lái_xe , một bác_sĩ ( BS ) , hai điều_dưỡng_viên ( ĐDV ) tức_tốc lên xe .


BS khám bệnh rồi chẩn_đoán , ĐDV đo huyết_áp , chích thuốc giảm đau , chuyển bệnh_nhân lên băng_ca , lái_xe chở thẳng đến bệnh_viện .


BS Tuyết Mai cho biết khoa gồm 12 BS , 22 ĐDV , sáu lái_xe với 10 xe cấp_cứu phục_vụ cả địa_bàn TP. HCM .


Buổi trưa 14-11-2003 khi tôi đang ngồi nói_chuyện với các anh_chị bỗng ĐDV trực_ban cho biết có ca cấp_cứu đường Tô Hiến Thành đang gọi .


Thế_là tôi cùng với êkip cấp_cứu gồm BS Hà Thanh Hà , ĐDV Nguyễn Thị Kim Chi , Nguyễn Văn Huệ , lái_xe Nguyễn Văn Nghĩa lên_đường .


Đang giờ tan_tầm , trên đường xe qua_lại như đan mắt lưới .


Anh Nghĩa lái_xe bất_ngờ thắng gấp vì từ ngã ba một chiếc Spacy phóng ngang qua .


Trên đường đi , thỉnh_thoảng xe phải dừng lại vì những bác xích_lô chở sắt thép cứ nhơi_nhơi cuống thép dài_ngoằng chực quất vào kẻ khác .


Ngoài_ra những chiếc xe ben ngược chiều phóng bạt_mạng như muốn lao vào xe cấp_cứu .


Một thanh_niên mặc đồ dân_phòng chờ sẵn nơi đầu hẻm đón chúng_tôi .


Xe dừng , các anh_chị_em CCV mỗi người một việc .


BS Hà chuẩn_bị y_cụ , ĐDV Kim Chi xách theo vali cấp_cứu , ĐDV Huệ đem chiếc băng_ca đẩy vào nhà có nạn_nhân .


Người_bệnh là một bà_cụ lớn_tuổi , bị bí tiểu bụng căng lên như cái trống_chầu .


ĐDV Kim Chi tiêm một mũi thuốc thông tiểu .


Thấy ổn , cùng với người_nhà , CCV chuyển bệnh_nhân ra băng_ca , đưa lên xe .


Chiếc xe lại phải len_lỏi qua những ngả đường để chuẩn_bị đưa về Bệnh_viện Chợ_Rẫy , quận 5 .


ĐDV Huê an_ủi và lấy y_cụ bó thật chặt vòng bụng để bà_cụ không bị đau khi xe xóc .


Được chừng mươi phút đường xe , bà_cụ đòi ói mửa .


Anh Huệ lấy bao nilông cho cụ nhưng không kịp nữa , cụ đã ói tràn ra sàn xe .


Thấy tôi có_vẻ ... chịu_đựng , DV Huệ cho biết : " Có người không chịu được ...


Những ca cấp_cứu tai_nạn giao_thông tanh nồng mùi máu .


Hoặc những ca sản_phụ khó sinh , trên đường chở đến bệnh_viện nước_ối tràn ra đầy băng_ca ...


Lái_xe Mai Thanh Hoàng kể lại lần đi xuống Củ_Chi cấp_cứu một hộ ở một xã vùng_sâu , xe cấp_cứu băng qua những con đường_đất gập_ghềnh dưới cơn mưa như thác nước .


Dọc đường không có một ngọn đèn nào , lái_xe căng mắt lăn bánh .


Ngồi trên xe ai cũng nóng_lòng như lửa đốt .


Mới_đây , lúc 1 giờ sáng 17-10-2003 tại ngôi nhà đường Âu Dương Lân , quận 8 , một phụ_nữ 56 tuổi ho đàm đã bốn ngày , mệt khó thở , đi chích thuốc về bỗng bất_tỉnh , liền gọi cấp_cứu .


Sau khi bình_phục , chị ấy viết thư cảm_ơn y BS khoa cấp_cứu .


Trò_chuyện với những CCV lưu_động , tôi hiểu rằng chính những bức thư cảm_ơn ấy thật_sự là " cấp_cứu và hồi_sức " cho anh_chị_em CCV .


BS Nguyễn Thị Tuyết Mai cho rằng cấp_cứu lưu_động kịp_thời , nhanh_chóng đã là khó , mà xử_lý tình_huống trước bệnh_nhân và người_nhà họ càng khó hơn .


ĐDV Phan Thế Minh Hùng cho biết hồi tháng 10-2003 vừa_qua , đến đường Kha Vạn Cân , quận Thủ_Đức cấp_cứu một ông say rượu bị trúng_thực .


Cả êkip bị gã say văng_tục chửi thề không chừa một ai .


Lường trước những tình_huống như_thế nên cả khoa đều ý_thức được thái_độ và tinh_thần làm_việc của mình .


Đó là chưa kể những cú điện_thoại giả_danh hoặc những lần trở_về xe không vì tìm không ra địa_chỉ của những nơi " nhà không số , phố không tên " .


Nhưng rồi điệp_khúc " lâu rồi đời mình sẽ quen " là bài ca không quên của họ ...


Thằng Mỹ , nó là cái gì mà mơ_hồ như_thế ?


Và cảnh làng_xóm tiêu_điều , bị tàn_phá ngày 29-2-1968 , ta đâu có quên .


Hẳn đó cũng là khuôn_mặt người bị bóp_méo xộc_xệch .


Làng_xóm chìm trong tang_tóc và bóng đêm .


Ở ngay trước ngõ là một bát_hương hiu_hiu khói .


Anh Phúc bị bom tiện đứt cả chân_tay , nằm trong chiếc quan_tài đỏ , ngọn đuốc nứa thổi phừng_phừng , cái xe_bò lăn lộc_cộc ... Sao giống “ chiếc quan_tài ” như_thế .


Nhưng ở cuối trời Tổ_quốc , bao_nhiêu người con ưu_tú của dân_tộc đang đổ_máu , đang giập gãy từng khúc xương , đang bị kẻ_thù đày_đoạ và các đồng_chí của ta , anh giải_phóng_quân kiên_cường đang nín thở đợi giờ xung_trận , đang đói rét và đau_nhói vết_thương trên một cánh rừng_già .


Những cơn gió liu_riu trên cành tre đưa ta vào cơn mơ - Ta lại trở_về với cái ngõ nhỏ của mình ... Lạc_lõng ư ?


Ta biết giấu mặt vào đâu , vào gấu quần hay gấu áo , khi đường Trường_Sơn không có dấu chân ta ?


Khi cả cuộc_đời ta chưa có cái niềm vui mãnh_liệt của người chiến_thắng , cắm cờ Tổ_quốc trên cả nước thân_yêu .


Tiến về phía đó ... 600 con_người gò lưng và bước .


30 kg trên lưng , đường bụi ... Phải , lần nào hành_quân cũng vậy .


Thiên_nhiên thu_hẹp bằng nắp vung dưới gót chân người đi trước .


Không_gian như co , như dồn , như ép , ép mạnh vào khắp cơ_thể , vào cổ , vào vai , vào lưng , vào chân .


Ta như lần tay trên cạnh sắc_lạnh của cuộc_đời , và nhớ da_diết đến P.


( * ) ; dường_như đối_lập với cái khô_khỏng và dữ_dội ấy là hạnh_phúc êm_đềm khi đứng bên P. .


Ôi , đôi vai tròn , nhỏ_nhắn , gò_má và đôi mắt mềm đằm_thắm biết_chừng_nào ... Nhìn mãi , nhìn mãi mà không thấy P. đâu .


Chỉ thấy bụi , cát , ồn_ào và nặng_nề , mỏi_mệt .


Chỉ thấy gánh nặng của đời đè gí hai vai .


Được nghỉ là ngã luôn xuống vệ đường , không đủ sức tháo người ra khỏi balô nữa .


P. sẽ nghĩ gì khi người bạn của riêng P. nằm há_hốc mồm mà thở , rời_rã chân_tay và ngủ thiếp đi trên cánh đồng khô đầy bụi và chang_chang nắng ... Nhưng nếu có P. ở đây có_lẽ mình cũng không nằm thế và sẽ đi bắt chuồn_chuồn !


Bắt_đầu vào làng , chỗ này là Đông_Du thì_phải .


Dân thưa_thớt và bộ_đội thì đông hơn dân nhiều .


Tiểu_đoàn_trưởng đứng đợi dưới một gốc tre .


Cán_bộ của mình cũng chẳng khác gì chiến_sĩ , cũng balô , cũng gạo và súng .


Chỉ khác , các đồng_chí đó đi thẳng người và bước vững_vàng hơn lính nhiều .


Cũng phải thôi , đánh Pháp rồi đánh Mỹ , bao_nhiêu năm đi trên con đường lửa , con đường lớn của dân_tộc .


Đến ngã ba , chưa gặp giao_liên , bộ_đội ùn lại và cúi gập người cho balô đỡ siết vào vai .


Dường_như cấp trên cố_ý tạo ra tình_huống này - “ Rèn ” !


Thôi , đây rồi , tụi quỉ , tiền_trạm gì mà “ hậu ” thế !


Quên đi , cái balô ác_nghiệt trên vai , cái nắng trên đầu , cái nóng , cái mệt trong người và hãy nghĩ đến cái dịu_dàng , thắm_thiết của đôi mắt N. Anh , của đôi vai N. Anh , của hai bàn_tay thấm mát hơi xuân ...


Đỉnh dốc là chỗ ở , vậy_mà quân_số nằm lăn ở chân đồi , cúi mãi , cúi mãi , tưởng như muốn đi bằng cả hai tay và hai chân .


Còn cái khổ hơn , cái đau_đớn về tinh_thần là sự thờ_ơ của bà_con trong xóm đồi .


Thấp_thoáng trong nhà lưng_chừng dốc là những cặp mắt nghi_ngờ , hơi xa_lạ .


Ta tự hỏi : Họ là ai , có phải là bà mẹ Việt_Nam từ ngàn đời thương anh bộ_đội ?


Có phải các cháu nhỏ , các em thơ ríu_rít quấn lấy tay anh ?


Mà sao bàng_quan thế , dửng_dưng thế ... Ôi_chao là buồn ...


Họ nhìn quanh , lạnh_lẽo và thụt vội vào nhà trong , cánh cửa tre hạ xuống , chó sủa ran ...


Bọn mình mệt quá rồi , không đủ sức đứng dậy vào nhà nữa và nằm lăn dưới bóng tre mà nghỉ và kiếm cách vào nhà .


Và chẳng thấy lũ trẻ chơi trong ngõ nhỏ .


Xung_quanh chỉ toàn cây , tre , chay , cây đen , cây mít .


Cây um_tùm như an_ủi , phải , cây lá này vẫn cây lá quê_hương .


Nghỉ chán , bọn mình chia nhau vào các gia_đình vận_động .


Bẩn quá , bẩn quá , nhà_cửa có một thứ mùi chua , mốc , mùi thời_gian quá dài chưa quét_dọn .


Nét đặc_trưng là lắm ruồi và nhiều “ tàu_há_mồm ” quá .


Nhà nào ít_nhất cũng năm đứa trẻ dưới 10 tuổi !


Lắm lý_do đến thế , nào_là : Đợi ông ấy về ... Tệ hơn , có gia_đình không thèm tiếp và trả_lời : Gia_đình tôi chưa có ai đi bộ_đội nên không biết đối_xử với các chú như thế_nào !


Ra ư , thì chỉ có bụi tre và đỉnh đồi thôi .


Thế_là chưa được cơm_cháo gì , bụng đói , mệt , bọn mình vào nhà , giúp gia_đình quét_dọn , gánh nước , xe tơ .


Phải xuống chân dốc và ở đó có cái giếng chung của cả làng .


Vừa làm vừa trò_chuyện , vừa xin vào ở một góc nhà đặt balô thôi .


Mãi đến chiều họ mới cho vào nhà , cho giường chiếu hẳn_hoi và giục “ các chú nấu cơm ăn ” .


Khi đó mới biết đơn_vị trước ở đây làm mất uy_tín ghê quá , toàn đánh nhau , cãi nhau , đánh_cắp của nhau .


số xoong quân_dụng bị mất , rồi quân_trang , quân_dụng mất lung_tung .


Nhưng hậu_quả lại dồn lên đầu bọn mình .


Ngay đêm , đại_đội họp cấp_tốc trên thửa ruộng còn trơ chân rạ .


Bác chủ nhà 55 tuổi rồi và ngày_ngày vác thuyền_nan đi đánh lưới trên sông .


Tụi nhóc còn nhỏ , cô gái thứ hai tên là Thà , 17 tuổi , đi làm suốt ngày và ban_đêm cũng chẳng về .


Nhưng nếu cô ta về thì cả nhà biết ngay vì cái mồm to và liến_thoắng của cô .


Khổ cho anh_chàng nào vớ phải cô ấy suốt đời có_lẽ chẳng được nghe cô ấy thì_thầm ( ! ) .


Chân_tay bọc một lớp đất đen như da_cóc .


Toàn uống nước_lã và không bao_giờ rửa tay cả .


Đêm đi ngủ thì tót lên giường , sáng dậy lấy khăn mặt còn ướt của người_lớn lau cuống_quít và thế_là mở_đầu một ngày !


Mình rất không thích cái tò_mò , cái ưa lục_lọi của tụi nhóc ấy .


Đặt balô xuống là sà đến và nắn cái nọ , sờ cái kia , chẳng_ra_làm_sao cả .


Nhất_là thằng Hành , học vỡ_lòng , hư lắm .


Tế bảo : “ Phải rèn bọn này mới được ” .


Bỏ một buổi rủ chúng_nó đi chơi và dặn_dò : “ Các chú để súng_đạn trong balô , đừng đụng gì đến nó nổ ” ...


Còn phải vệ_sinh_vệ_sống cho các ngài nữa chứ .


Nhưng cũng thấy thương gia_đình và các cháu .


Lỗi ấy đâu phải vì bố_mẹ hay vì bản_thân chúng .


Vì kẻ_thù của dân_tộc ở bên kia bờ Thái_Bình_Dương ...


Tuổi 20 nồng_nàn và hăng_hái ấy cứ nhớ_đi_nhớ_lại một nỗi xao_xuyến khi người con_gái anh yêu nhẹ_nhàng đặt bàn_tay mềm dịu lên bờ vai anh ...


Xa nhau rồi , anh ngơ_ngác tự hỏi có_lẽ_nào tất_cả chỉ là như_thế , vĩnh_viễn cũng chỉ là như_thế .


“ Có_lẽ_nào đó là tột_cùng của hạnh_phúc ? ” .


Nỗi xúc_động đau_đớn bỗng trào lên trong lòng người đọc hôm_nay ...


Hơn 41 năm nay , chỉ bằng tấm lòng và dựa vào mối quan_hệ của mình , nhà_giáo Nguyễn Đức Hoè đã âm_thầm đưa nhiều thế_hệ học_trò giỏi nhưng nghèo sang Nhật du_học .


Cho đến nay đã có hơn 300 du_học_sinh trong đó có bốn tiến_sĩ - đã thành_danh bằng con đường Đông_du mà ông khởi_xướng ...


Xuất_thân từ gia_đình nhà_giáo nghèo , nhưng nhờ ham học và học giỏi , nhà_giáo Nguyễn Đức Hoè may_mắn nhận được một suất học_bổng du_học Nhật vào năm 1959 .


Ông kể : " Tôi có đêm đã khóc khi còn là cậu học_trò trường Chu Văn An , chỉ vì thấy mình quá nghèo , không có tương_lai .


Bởi thế khi sang Nhật , thành_đạt hơn , tôi nguyện lòng mình sẽ đưa nhiều học_sinh đi du_học , thành tài .


Sau nhiều năm dành_dụm từ nguồn học_bổng , năm 1967 , ông đã lập một ký_túc_xá có tên Đông_Du học_xá cho du_học_sinh Việt_Nam qua ở , bước chuẩn_bị khởi_đầu cho tâm_nguyện của mình .


Gọi là ký_túc_xá cho oai , nhưng thực_tế đó chỉ là một căn nhà thuê lại bằng gỗ thấp lè_tè tối_tăm .


Tài_chính quá hạn_hẹp , ông phải tự tay sơn phết , sửa_sang rồi đi xin từ những chiếc bàn , ghế ngồi đến cái bát , đôi đũa ... đủ dùng cho du_học_sinh .


Một hôm , nhà_cầu của ký_túc_xá bị hư , tiền sửa quá cao , ông - một giáo_sư ĐH - và học_trò cùng nhau xắn tay_áo khai_thông cả hầm cầu .


Có chỗ trọ rồi , ông đi tìm việc làm thêm để HS có_thể kiếm tiền theo học .


Học_trò nghèo Trung_Quốc để có tiền học tại Nhật đã chọn làm những công_việc này .


Tuy_vậy , tôi cũng phải thử trước để xem nó có vừa sức HS Việt_Nam mình hay không , nên cũng làm trước đủ nghề như rửa bát , quét nhà , giao báo , xếp chữ nhà_in ...


Mình làm được mới chắc học_trò của mình cũng làm được ... " - ông Hoè kể .


Vậy_là từ năm 1967 , có việc , có chỗ ở , mỗi năm , ông đã giúp được từ 1-2 HS nghèo sang học ở Nhật .


Cho đến năm 1973 , ngoài việc giúp được nhiều HS nghèo sang Nhật vừa làm vừa học , ông đã cùng bạn_bè gây_dựng được quỹ học_bổng Huynh_đệ với trên 200 suất .


Bấy_giờ cuộc chiến_tranh Việt_Nam sắp đến hồi kết_thúc , nhiều tin chiến_thắng tới_tấp được đưa trên các trang báo nước_ngoài , ông quyết_định về Việt_Nam vào đầu năm 1974 .


Mở tương_lai cho hàng trăm học_trò nghèo .


Hơn 13 năm sau ngày giải_phóng , những nỗ_lực của ông mới được xã_hội thừa_nhận .


Đầu năm 1991 , thạc_sĩ Nguyễn Đức Hoè được trở_lại Nhật trong một chuyến công_cán , sau 17 năm .


Trở về nước , ông được Thành_uỷ TP. HCM mời đến báo_cáo .


Ông Hoè kể : Tôi kể cho các ông ấy nghe chiến_lược đào_tạo nhân_tài của Trung_Quốc , chuyện có hơn 40.000 du_học_sinh nước này tại Nhật và hơn 20.000 tại Australia .


Ông Bộ_trưởng Bộ Giáo_dục - Đào_tạo cho biết bấy_giờ Liên_Xô tan_rã , Mỹ thực_hiện chính_sách cấm_vận , cả nước hiện chỉ có 5 suất du_học tại Ba_Lan , rồi hỏi : " Có đưa HS đi du_học được không ? " .


Tôi nói được , nhưng việc đầu_tiên phải cho tôi mở một trường để chuẩn_bị và sàng_lọc .


Vậy là năm 1991 , Trường Nhật_ngữ Đông_Du được thành_lập và Con đường Đông_du cho HS nghèo Việt_Nam lại lần nữa được ông triển_khai xây_dựng .


Một người bạn Nhật đã giấu cả vợ cho ông mượn 1 triệu yen để bảo_lãnh cho du_học_sinh vào Nhật .


Còn ông thì làm thuyết_khách , đến các trường tại Nhật xin được cho trò mình nợ tiền học_phí , tới các toà_soạn báo Asahi và Yomiuri ... tìm việc làm thêm cho học_trò .


HS nghèo Việt_Nam với sự bảo_trợ này , sang Nhật với hai_bàn_tay_trắng nhưng bằng chí lớn của mình , vừa làm_việc , vừa học_tập , có em ngoài dành_dụm tiền đóng học_phí và sinh_hoạt_phí còn có dư gửi về giúp_đỡ gia_đình .


Năm 1992 chương_trình học_bổng Đông_Du do thạc_sĩ Nguyễn Đức Hoè khởi_xướng đưa được bảy HS đi và đến nay đã có hơn 300 HS - SV nghèo du_học .


Riêng tháng 4-2005 , có 57 người đi và dự_kiến tháng 9 này có tiếp 30 suất .


Đã có bốn SV lấy được bằng tiến_sĩ nhờ con đường bảo_trợ này .


Tiến_sĩ Võ Minh Tuấn ( ĐH Kinh_tế TP. HCM ) là một trong số đó , anh nói : " Nếu không có thầy một người từng là học_trò nghèo như tôi làm_sao có được như hôm_nay ... " .


Một con_số thật lớn , vậy nên nhiều người khi nghe nói đi theo chương_trình du_học Đông_Du không tốn một đồng nào , ít ai dám tin .


Thế nhưng với nhà_giáo Nguyễn Đức Hoè thì đó chính là tâm_nguyện của ông .


Tôi không có khả_năng làm được tất_cả những gì mà mình ao_ước cho đất_nước , vì_thế tôi gửi trọn niềm tin ở học_trò của mình ... " .


Dù bận trăm công nghìn việc , tuổi cao sức yếu , nhưng tối thứ_ba nào ông cũng dành thời_gian để nói_chuyện về đạo_đức , lý_tưởng và lẽ sống cho những du_học_sinh tương_lai .


Ông bắt học_trò không chỉ nghiêm_túc trong chuyện học mà phải có tinh_thần kỷ_luật và rèn_luyện cao .


Mỗi sáng , những du_học_sinh của ông phải chạy vài cây_số theo yêu_cầu .


Nếu không dẻo_dai , có nghị_lực , chịu_khó thì làm_sao khi sang Nhật phải dậy từ 2 giờ 30 sáng để đi giao báo rồi còn về đi học được ?


Du_học với chương_trình Đông_Du , có tài thôi chưa đủ , mà phải là một người yêu nước , có đức , có chí_hướng và nghị_lực " - ông nói .


Một sự cho đi không vụ_lợi nhưng ông trân_trọng những niềm vui hạnh_phúc thật nhỏ_bé , giản_dị .


Hôm gặp chúng_tôi , ông kể , có một bà mẹ ở Nhà_Bè ( TP. HCM ) mới sáng sớm đã mang lên cho ông ba con cua nhỏ .


Bà nói , không có gì biếu thầy , vài con cua nhỏ này chính tay bà bắt được khi đi làm_đồng .


Người mẹ đó thật nghèo , quanh_năm bán lưng cho trời , bán mặt cho đất nhưng con bà hiện đang là một sinh_viên đang du_học tại Tokyo .


Anh được du_học Nhật với sự trợ_giúp của Đông_Du ...


Có cái gì mong_đợi tha_thiết trong lòng .


Mong cuối tháng em về , mong thư những người thân_yêu ...


Và niềm mong_ước lớn_lao nhất là hoà_bình , độc_lập để mình lại trở_về sống trọn trong lòng mẹ .


Sao mấy bữa rày trong tâm_tư mình nặng_trĩu nhớ_thương ... đêm_đêm mình mơ thấy miền Bắc ...


Đường đi còn lắm gian_lao , Th. còn phải bước tiếp chặng đường gian_khổ đó .


Chủ_nhật , trời sau một cơn mưa quang_đãng và dịu mát , cây lá xanh_rờn .


Trong nhà lọ hoa trên bàn vừa thay buổi_sáng , những bông hoa mặt_trời xinh_đẹp ngả bóng xuống màu gỗ bóng_loáng trên chiếc radio đặt giữa nhà .


Chiếc đĩa_hát đang quay một bản_nhạc quen_thuộc - Dòng Danube xanh ...


Ôi , đó chỉ là giấc mơ - một giấc mơ không phải là trong giấc ngủ !


Sáng nay cũng là chủ_nhật , trời cũng sau một cơn mưa .


Không_gian êm_ả , nếu không có tiếng máy_bay thô_bạo xé nát bầu_trời thì không có gì khác đâu ngoài tiếng suối rì_rào chảy !


Nơi mình ở lại vừa qua một trận bom - chiều hôm_kia hai chiếc Moran hai thân quần mãi rồi phóng rocket xuống ...


Nghe rocket nổ mọi người vội lật_đật xuống hầm , nghe bom rít trên đầu mình tưởng chúng thả ở quả đồi trước mặt , nhưng sau bốn loạt bom chúng đi , mọi người mới hốt_hoảng nhận ra rằng bom nổ cách mình chỉ không đầy 20 m .


Cả một vùng cây trơ_trọi , nilông che trên nhà rách tan_nát và bay tơi_tả từng mảnh .


Đất_đá rơi đầy hầm !


Sau trận bom , mọi người nhận_định điểm này đã bị lộ , vội lập_tức triển_khai tìm điểm khác làm nhà để chuyển đi .


Số lực_lượng mạnh_khoẻ đã đi hết , để lại năm thương_binh nặng cố_định và bốn chị_em nữ .


Chiều hôm_qua trời mưa như trút nước , bọn mình đem nilông trải kín mặt nền nhà vậy_mà nước vẫn đổ xuống giàn_giụa .


Một_số người chọn đảo làm nơi cư_ngụ , vừa tiện đánh_bắt cá , vừa làm rẫy kiếm thêm .


Nhìn những cảnh đó mình cười mà nước_mắt chực trào ra trên mi .


Tiếng chị Lãnh hỏi mình : " Có ai biết cảnh này cho không " .


Chắc nhiều người biết nhưng cũng không ai biết cho tường_tận .


Và mình , mình cũng không biết hết còn bao_nhiêu cảnh khổ hơn nữa trong cuộc kháng_chiến quyết_liệt này .


Sinh_tử không_thể nào mà ghi hết , mà có_lẽ cũng không nên nói hết để làm_gì .


Những lá thư mình viết cũng không bao_giờ kể hết với những người thân_yêu về tất_cả nỗi khổ mình đã trải qua .


Kể để làm_gì cho người thân_yêu của mình thêm lo_lắng .


Thuận em mình đã trải qua bao_nhiêu lần cái chết kề bên , bao_nhiêu câu_chuyện đau_buồn đã hằn lên khuôn_mặt của em , những nếp nhăn làm em già trước tuổi nhưng bao_giờ viết thư cho mình lá thư cũng tràn_ngập lo_âu cho mình và nhắc_nhở mình cảnh_giác hơn .


Hôm_qua trong cảnh hoang_tàn sau trận bom , mọi người gồng_gánh ra đi , anh Đạt đăm_đăm nhìn mình nửa_đùa_nửa_thật hỏi : " Có ai biết cảnh này không nhỉ ?


Nếu hoà_bình lập_lại ắt_hẳn phải chiếu_cố nhiều đến những người đã qua cảnh này " .


Mình cảm_thấy đau_nhói trong lòng , mình làm không phải để được chiếu_cố , nhưng có ai hiểu nỗi ước_ao cháy_bỏng của mình không ?


Mình trả_lời anh Đạt : - Ồ , em thì chả cần chiếu_cố đâu .


Ước_mong của em chỉ là hoà_bình trở_lại để em được về với má em .


Chúng_mình đang sống trong những ngày căng_thẳng tột_bậc .


Nghe tiếng máy_bay quần trên đầu mình thấy thần_kinh căng_thẳng như một sợi dây đàn lên hết cỡ .


Không có cách nào giải_quyết khác hơn là mình vẫn phải ở lại cùng anh_em thương_binh .


Vậy đó , lửa thử vàng gian_nan thử sức .


Mình cũng đành chịu_đựng trong hoàn_cảnh này chớ biết nói sao hơn ?


Những ngày này nhớ miền Bắc tha_thiết , nhìn trời râm mát mình nhớ những buổi chiều mình cùng các bạn ung_dung trên chiếc xe dạo qua vườn_ươm cây , những luống hoa pensées rực_rỡ như những đàn bướm đậu trên mặt_đất , những đoá hồng ngào_ngạt hương_thơm ...