აიზეკ აზიმოვი

აიზეკ აზიმოვი (ინგლ. გამოთქმა [ˈaɪzək ˈæzɪmɔv] დ. 1920, პეტროვიჩი, რუსეთი — გ. 6 აპრილი, 1992, ნიუ-იორკი) — რუსი-ამერიკელი ბიოქიმიკოსი და სამეცნიერო ფანტასტიკური მოთხრობების მწერალი. სიცოცხლის მანძილზე იგი რობერტ ჰაინლაინთან და არტურ კლარკთან ერთად სამეცნიერო ფანტასტიკის „დიდი სამეულის“ წევრად ითვლებოდა. აზიმოვის შემოქმედება 500-ზე მეტ წიგნს მოიცავს. სამეცნიერო ფანტასტიკის გარდა, მის კალამს ეკუთვნისა მისტიკისა და ფენტეზის ჟანრის ნაწარმოებები, ასევე არამხატვრული ტექსტები.
აზიმოვის ყველაზე გახმაურებული ნაშრომია დასაბამის სერია, რომლის პირველი სამი წიგნისთვისაც 1966 მან მიიღო ჰიუგოს პრემია „ყველა დროის საუკეთესო სერიისთვის“. ავტორის სხვა ძირითადი სერიებია: გალაქტიკის იმპერია და რობოტის სერია.
აზიმოვმა 380-ზე მეტი მოთხრობა დაწერა, მათ შორის ყველაზე ცნობილია „დაღამება“, რომელიც 1964 წელს ამერიკის ფენტეზისა და სამეცნიერო ფანტასტიკის მწერალთა ორგანიზაციამ ყველა დროის საუკეთესო სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის მოთხრობად აღიარა.
აზიმოვი ამერიკის ჰუმანისტური ასოციაციის პრეზიდენტი იყო. მის პატივსაცემად მისი სახელი უწოდეს ასტეროიდს, კრატერს მარსზე, დაწყებით სკოლას ბრუკლინში, ჰონდას ჰუმანოიდ რობოტ ASIMO-ს. აზიმოვის სახელობის ოთხი ლიტერატურული პრემია არსებობს.
აზიმოვის თავდაპირველი სახელია ისააკი, თუმცა, ვინაიდან იგი ინგლისურენოვანი საზოგადო მოღვაწე იყო, დამკვიდრდა მისი სახელის ინგლისური ვერსია აიზეკ-ი .
ბიოგრაფია
ბავშვობა
აიზეკ აზიმოვი დაიბადა შეძლებულ ებრაულ ოჯახში. მისი დაბადების ზუსტი თარიღი უცნობია, თავად აიზეკი თავის დაბადების დღეს 1920 წლის 2 იანვარს ზეიმობდა, მისი დაბადების თარიღის ქვემო ზღვარი არ უნდა იყოს 1919 წლის 14 ოქტომბერზე ადრინდელი. იგი დაიბადა რუსეთში, სმოლენსკის ოლქის სოფელ პეტროვიჩიში. უცნობი მიზეზების გამო, 1923 წელს, როდესაც აიზეკი სამი წლისა იყო, აზიმოვების ოჯახი ჯოზეფ ბერმანის, აზიმოვის დედის ნახევარძმის, მიწვევით რუსეთიდან ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადაიხვეწა .
განათლება და კარიერა
აიზეკი გაიზარდა ბრუკლინში, 5 წლის ასაკში მან დამოუკიდებლად ისწავლა კითხვა და სკოლაში მიაბარეს (სკოლაში სიარული წესით 6 წლის ასაკში უნდა დაეწყო, მაგრამ დედამისმა გადააკეთა მისი დაბადების მოწმობა და დაბადების თარიღად ჩაწერა 1919 წლის 7 სექტემბერი, რათა აიზეკს შესძლებოდა სწავლის ადრე დაწყება). ბავშვობის განმავლობაში იგი მუშაობდა ოჯახურ მაღაზიაში სადაც სხვათა შორის სამეცნიერო ფანტასტიკური ჟურნალები იყიდებოდა; ამან ახალგაზრდა აიზეკს სამეცნიერო ფანტასტიკის გაცნობის საშუალება მისცა. დაახლოებით თერთმეტი წლის ასაკში მან თავისი პირველი ნოველა დაწერა.
აიზეკმა შესძლო სტიპენდიის მიღება და სწავლის გაგრძელება რადგან კარგი მოსწავლე იყო. ათწლედის დამთავრების შემდეგ, 1935 წელს, 15 წლის აიზეკი აზიმოვი მოეწყო Seth Low Junior College–ში, მაგრამ ვინაიდან ეს კოლეჯი ერთი წლის მერე დაიხურა, იგი გადავიდა კოლუმბიის უნივერსიტეტში ქიმიის ფაკულტეტზე. სადაც 1939 წელს მიიღო ბაკალავრის (B.S.) ხარისხი, ხოლო 1941 წელს კი — ქიმიის მეცნიერებათა მაგისტრის (M. Sc.) და მოეწყო ასპირანტურაში. 1942 წელს აიზეკმა მიატოვა ასპირანტურა და ქიმიკოსად დაიწყო მუშაობა ფილადელფიის გემსაშენში (აღსანიშნავია, რომ მასთან ერთად ამავე გემსაშენზე მუშაობდა სხვა ფანტასტი მწერალიც რობერტ ჰაინლაინი).
1945 წლის ოქტომბრიდან 1946 წლის ივლისამდე აიზეკ აზიმოვი მსახურობდა ჯარში, ჰქონდა კაპრალის სამხედრო წოდება. აიზეკ აზიმოვმა სამხედრო სამსახურის შესრულებისას უარი განაცხადა ბიკინის ატოლებზე მიმდინარე ატომური ბომბის გამოცდებში მონაწილეობაზე.
1948 წელს აიზეკ აზიმოვმა დაიცვა დოქტორის წოდება ბიოქიმიაში. დოქტორის ხარსიხის მოპოვების შემდეგ მან მუშაობა დაიწყო მასწავლებლად ბოსტონის უნივერსიტეტში. 1951 წელს გახდა პროფესორის თანაშემწე, 1955 წელს კი — ასოცირებული პროფესორი. იმავდროულად აიზეკ აზიმოვმა ხელი წერას მიჰყო და ნელ-ნელა თავი ანება საუნივერსიტეტო მოღვაწეობას; 1958 წელს უნივერსიტეტმა შეუწყვიტა ჯამაგირის გადახდა თუმცაღა შეუნარჩუნა წოდება. 1979 წელს აიზეკ აზიმოვს მიენიჭა სრული პროფესორის წოდება.
პირადი ცხოვრება
1942 წლის 26 ივლისს იქორწინა გერტრუდ ბლუგერმანზე, რომელიც გაიცნო იმავე წლის თებერვალში წმინდა ვალენტინის დღეზე. ამ ქორწინებიდან მას შეეძინა ორი შვილი, 1951 წელს ეყოლა ვაჟი, დავითი, ხოლო 1955 წელს გაუჩნდა ასული რობინ ჯოანი.
1970 წელს იგი გაშორდა თავის მეუღლეს, რომელთანაც განქორწინება მოხდა 1973 წლის 16 ნოემბერს. იმავე წლის 30 ნოემბერს აიზეკ აზიმოვმა შეირთო ამერიკელი რომანისტი ჯანეტ ოპალ ჯეფსონი, რომელიც ჯერ კიდევ 1959 წელს გაიცნო. ამ ქორწინებიდან აიზეკს შვილი არ შესძენია.
აიზეკ აზიმოვი გარდაიცვალა 1992 წლის 6 აპრილს გულისა და თირკმელების უკმარისობის გამო შიდსის ფონზე, რომლითაც დაავადდა 1983 წელს გულზე ოპერაციის დროს.
ლიტერატურული მოღვაწეობა
აიზეკ აზიმოვს წერა 11 წლის ასაკში დაუწყია, მიუხედავად ამისა პირველად მისი ნაწარმოები გამოქვეყნდა ჟურნალ Amazing Stories-ის 1939 წლის 10 იანვრის ნომერში, ამ ნაწარმოების სახელია „ვესტას ტყვეობაში“.
აიზეკ აზიმოვის ლიტერატურული მოღვაწეობა შეიძლება სამ პერიოდად დაიყოს.
ადრეული სამეცნიერო ფანტასტიკური ხანა — 1939 წლიდან აზიმოვი ძირითადად მოკლე სამეცნიერო ფანტასტიკურ მოთხრობებს წერს, 1950 წლიდან მათ ემატება ნოველები; ეს ხანა მთავრდება 1958 წელს მოთხრობით „გაშიშვლებული მზე“;
სამეცნიერო ლიტერატურის ხანა — 1952 წლიდან მოყოლებული სამეცნიერო ფანტასტიკური ნაწერების პარალელურად აზიმოვი იწყებს სამეცნიერო და სამეცნიერო პოპულარული ნაშრომების წერას. 1957 წლის მერე აიზეკ აზიმოვი ნაყოფიერად მუშაობს ამ ასპარეზზე და თითქმის მთელი 30 წლის მანძილზე მხოლოდ ოთხ სამეცნიერო ფანტასტიკურ ნოველას წერს. ეს ხანა გაგრძელდა მე-20 საუკუნის 80-იანი წლების დასაწყისამდე;
1982 წელს გამოქვეყნდა აიზეკ აზიმოვის „დაფუძნების კიდე“, რომლითაც იწყება სამეცნიერო ფანტატსიკური შემოქმედების მეორე ხანა აიზეკ აზიმოვის მოღვაწეობაში და ეს ხანა მისი სიკვდილის ბოლომდე გასტანს.
აზიმოვის შემოქმედების ნაყოფია ისეთი სიტყვები თუ ცნებები როგორიცაა: რობოტიკა, ფსიქოისტორია, რობოტიკის სამი კანონი, პოზიტრონული და ა.შ.
თხზულებანი
აიზეკ აზიმოვის თხზულებები 500-ზე მეტ ნაწარმოებს ითვლის.
ქვემოთ ჩამოთვლილია მათი ნაწილი.
სამეცნიერო და სამეცნიერო პოპულარული ლიტერატურა
ბიოქიმია და ადამიანის მეტაბოლიზმი (ბ. უოლკერისა და უ. ბოიდის თანაავტორობით);
ადამიანები და რასები (უ. ბოიდის თანაავტორობით);
ქიმია და ადამიანის ჯანმრთელობა (ბ. უოლკერისა და მ. ნიკოლასის თანაავტორობით);
ატომის შიგნით;
მზის სამეფო;
ნახშირბადის მსოფლიო;
აზოტის მსოფლიო;
რომის რესპუბლიკა;
რომის იმპერია;
სამეცნიერო ფანტასტიკა ლიტერატურა
„დიდი დასაბამის" ციკლები
თავიდან რობოტების ციკლი არ იყო დასაბამის ციკლის ნაწილი, სიცოცხლის დასასრულ აიზეკ აზიმოვმა მოახდინა ამ ორი ციკლის „შერწყმა“, რათა მოეცა გალაქტიკის ერთიანი აწყობილი ისტორია. შერწყმული ციკლი ცნობილია სახელწოდებით „დასაბამი“.
რობოტების ციკლი:
ფოლადის მღვიმეები;
გაშიშვლებული მზე;
ალიონის რობოტები;
რობოტები და იმპერია;
გალაქტიკური იმპერიის ციკლი:
კენჭი ცაში;
ვარსკვლავნი ვითა მტვერი;
კოსმოსის დინებანი;
დასაბამის თავდაპირველი ტრილოგია:
დასაბამი;
დასაბამი და იმპერია;
მეორე დასაბამი;
დასაბამის გავრცობილი ციკლი:
დასაბამის კიდე;
დასაბამი და დედამიწა;
დასაბამის პრელუდია;
დასაბამისკენ (მოქმედება ვითარდება „დასაბამის პრელუდიასა“ და „დასაბამს“ შორის);
დასაბამის კიდევ უფრო გავრცობილი ციკლი — დასაბამის მეორე ტრილოგია:
დასაბამის შიში;
დასაბამი და ქაოსი;
დასაბამის ტრიუმფი;
ლაკი სტარის (პოლ ფრენჩის) ციკლი
დავით სტარი, კოსმოსის მცველი;
ლაკი სტარი და ასტეროიდების მეკობრეები;
ლაკი სტარი და ვენერის ოკეანეები;
ლაკი სტარი და მერკურის დიდი მზე;
ლაკი სტარი და იუპიტერის მთვარეები;
ლაკი სტარი და სატურნის რგოლები;
განცალკევებული თხზულებანი
ვარსკვლავით (*) მონიშნული თხზულებებს აქვთ მცირე კავშირი დასაბამის ციკლთან.
მარადისობის აღსასრული*;
ფანტასტიკური მოგზაურობა;
თვითონ ღმერთები;
ფანტასტიკური მოგზაურობა II: დანიშნულება ტვინი;
ნემეზიდა*;
და დადგება ღამე (არსებობს ამ ნოველის ვრცელი ვერსიაც, რომელიც აიზეკ აზიმოვმა რობერტ სილვერბერგის თანაავტორობით დაწერა);
მახინჯი ბიჭუნა;
პოზიტრონული ადამიანი (რობერტ სილვერბერგთან ერთად);
აღიარებანი
აიზეკ აზიმოვს სხვადასხვა უნივერსიტეტისაგან აქვს მიღებული საპატიო დოქტორის 14 წოდება.
1997 წელს, სიკვდილის შემდეგ, იგი შეყვანილ იქნა სამეცნიერო ფანტასტიკის და ფანტაზიის დიდების დარბაზში.
2009 წელს მისი სახელი ეწოდა კრატერს პლანეტა მარსზე;
ჯილდოები
1957 – თომას ედისონის ფონდის ჯილდო („სამყაროს სამშენებლო აგურები“;
1960 – ჰოვარდ ბლეკსლის ჯილდო ამერიკის კარდილოგიური ასოციაციისაგან („მაცოცხლებელი მდინარე“) Living River}});
1962 – ბოსტონის უნივერსიტეტის ჯილდო საგამომცემლო დამსახურებისათვის;
1965 – ჯეიმზ გრეიდის ჯილდო ამერიკის ქიმიური საზოგადოებისაგან;
1963, 1977, 1983, 1992, 1995, 1996 – ჰიუგოს პრემია სხვადასხვა კატეგორიებში...
1983 - ჰიუგოს პრემია საუკეთესო რომანისთვის დასაბამის კიდე.
1983 - ლოკუსის პრემია საუკეთესო სამეცნიერო ფანტასტიკური რომანისთვის დასაბამის კიდე
1984 - წლის ჰუმანისტი
1992 - ჰიუგოს პრემია საუკეთესო ნოველისთვის - ოქრო
რესურსები ინტერნეტში
სქოლიო
ამერიკელი ესეისტები
ამერიკელი ათეისტები
ამერიკელი რომანისტები
დაბადებული 1920
გარდაცვლილი 1992
ებრაელი სკეპტიკოსები
XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
ამერიკელი ალტერნატიული ისტორიის ჟანრის მწერლები
ამერიკელი ბიოქიმიკოსები
ამერიკელი ჰუმანისტები
ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები
ამერიკელი მემუარისტები
ამერიკელი სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის მწერლები
რელიგიის კრიტიკოსები
ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
ებრაელი ათეისტები
ამერიკელი მამაკაცი ესეისტები
მამაკაცი ფემინისტები
ნებულას ჯილდოს მფლობელები
მასაჩუსეტსელი რომანისტები
სამეცნიერო ფანტასტიკის დიდების დარბაზის წევრები
კოლუმბიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები