PolyAgent/wiki_georgian_en_parallel_20231101 huggingface dataset:
ამორებიეტა-ეჩანო

ამორებიეტა-ეჩანო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ბასკეთის ავტონომიური გაერთიანების ბისკაიის პროვინციის დურანგესადოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 58,46 კმ². მოსახლეობა — 19 529 კაცი (2020 წ.).
იხილეთ აგრეთვე
ბისკაიის მუნიციპალიტეტები
რესურსები ინტერნეტში
ამორებიეტა-ეჩანოს მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი
სქოლიო
ბისკაიის მუნიციპალიტეტები
ბისკაიის ქალაქები
ჩირდილის ღვთისმშობლის ჯვარი

ჩირდილის ღვთისმშობლის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩირდილის განაპირას, ტყიან ფერდობზე. ხატის კომპლექსში შედის საქვაბე, ბეღელი, კვრივი და საზარე. საქვაბე სიპი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. კარის გვერდით თახჩაა. ორფერდა სახურავი ჩაქცეულია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლის კიდეებში ოთხკუთხა საკვამლე ხვრელებია. სამხრეთ კედლის მთელ სიგრძეზე ხის გრძელი სკამია. ბეღელი გეგმით ოთხკუთხაა, ნაგებია სიპი ქვის მშრალი წყობით და გადახურულია ფიქლის ორფერდა სახურავით. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. შიგნით სამხრეთ ნაწილი უკავია საკოდეს. იგი ორადაა გაყოფილი და განკუთვნილი იყო მარცვლეულისა და ხორბლის შესანახად. სათავსის შუაში საცეცხლურია, რომლის ზემოთაც რკინის ჯაჭვი კიდია. დასავლეთ კედელზე მიდგმულია ხის გრძელი სკამი და მოჩუქურთმებული ტაბლა. გარედან შესასვლელის წინ მოსწორებული ადგილია, რომელსაც ბეღლის კარს უწოდებენ. კვრივი ოთხკუთხა სვეტის მსგავსი, სიპი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი მასიური ნაგებობაა, მიდგმულია დარბაზის ჩრდილო-დასავლეთ კედელზე. საზარე სვეტის მსგავსი ოთხკუთხა ნაგებობაა. დგას დარბაზის დასავლეთით. ნაშენია სიპი ქვის მშრალი წყობით. საზარის დასავლეთით, მთის ფერდობზე კიდევ ერთი მსგავსი ნაგებობაა, რომელსაც თავზე ოთხკუთხა ფორმის გრძელი ქვა (წოწოლა) ადევს. ამ ნაგებობის ქვევით ეგრეთ წოდებული დობილთ კოშკია. იქვე ახლოს ჯვრის ტყეა, რომელსაც სოფლის სასაფლაო აკრავს.
ლიტერატურა
დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
აქსელ ოქსენშერნა

აქსელ ოქსენშერნა
გრაფი აქსელ ოქსენშერნა (შვედ. Axel Oxenstierna) (16 ივნისი 1583 — 28 აგვისტო 1654) — შვედი სახელმწიფო მოღვაწე, რიქსკანცლერი (1612-54) გუსტავ ადოლფისა და მისი ქალიშვილის ქრისტინას კარზე. მისი მცდელობით შვედეთი ოცდაათწლიანი ომიდან გამარჯვებული გამოვიდა და თავისი ძლიერების მწვერვალსაც მიაღწია.
ბიოგრაფია
ოქსენშერნა შვედეთის წარჩინებულ ოჯახიდან იყო. ლექციებს გერმანიის უნივერსიტეტებში (როსტოკში, ვიტენბერგში, იენში) ისმენდა ღვთისმეტყველებასა და სახელმწიფო სამართალში. 1609 წელს სენატორად დაინიშნა, გუსტავ ადოლფის ტახტზე ასვლის შემდეგ კი სახელმწიფო კანცლერის წოდებამდე ამაღლდა, რომელსაც საშინაო და საგარეო პოლიტიკის საკითხებში ერთპიროვნული გადაწყვეტილებების მიღების უფლება ენიჭებოდა მეფესთან შეთანხმებით. 1613 წელს დანიის სახელმწიფოსთან სამშვიდობო ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი, 1617 წელს სტოლბოვის ზავით რუსეთთან. 1622 წელს კი ოგრში პოლონეთთან დააზავა შვედეთი.
ოცდაათწლიანი ომის პერიოდში ოქსენშერნას ღვაწლი განსაკუთრებით გამოიკვეთა, როდესაც გუსტავ ადოლფი გერმანელ პროტესტანტებს ეხმარებოდა. მან პოლონეთთან 6 წლით დაზავება მოახერხა, რამაც ხელი შეუწყო გერმანელი კათოლიკების წინააღმდეგ მიემართა სახელმწიფო ძალები. როდესაც მთელი რიგი ბრწყინვალე გამარჯვებების შემდეგ შვედური ჯარები გერმანიის შუაგულში შეიჭრნენ, რაინზე განლაგებული ძალების უფროსობა მას მიანდეს. მეფე 1632 წელს გარდაიცვალა, ერთი წლის თავზე კი მისივე ინიციატივით გამართულ ჰაილბრონის კონგრესზე პროტესტანტული კავშირის მეთაურად დასახელდა. მომდევნო წელს საფრანგეთსა და ჰოლანდიას სტუმრობდა, რათა იქაურები იმპერატორთან ომში პროტესტანტების მხარეს გადაებირებინა. 1636 წელს ოქსენშერნამ საომარ ქმედებათა თეატრს საბოლოოდ აქცია ზურგი და შვედეთში დასახლდა. ასრულებდა კანცლერის მოვალეობას და დედოფალ ქრისტინას მეურვეთა შორისაც იხსენიებოდა.
რესურსები ინტერნეტში
აქსელ ოქსენშერნას სრული ბიოგრაფია
შვედეთის სახელმწიფო მოღვაწეები
იენის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ინდოეთის შეიარაღებული ძალები

ინდოეთის შეიარაღებული ძალები — ინდოეთის სამხედრო ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია ინდოეთის რესპუბლიკის თავდაცვისათვის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის. ინდოეთში ჯარში გაწვევა სავალდებულო არ არის, ჯარში მიღება ხდება 17 წლიდან. ქვეყანა მსოფლიოში 61-ე ადგილზეა სამხედრო ძალების ფინანსირების მხრივ.
სქოლიო
ინდოეთი
შეიარაღებული ძალები ქვეყნების მიხედვით
შავი ავსტრალორპი

შავი ავსტრალორპი — სახორცე-მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია ავსტრალიაში ინგლისური შავი ორპინგტონის საფუძველზე. შეფერილია შავად, დასდევს მუქი მწვანე ელფერი. მამლის ცოცხალი მასაა 3,5–3,9 კგ, დედლისა 2,5–2,9 კგ. კვერცხმდებლობა 150–180 კვერცხი წელიწადში. კვერცხის მასა 55–62 გ; ნაჭუჭი ყავისფერია. ჯიში ძირითადად ავსტრალიასა და აშშ-შია გავრცელებული. სსრკ-ში (რსფსრ) პირველად 1946 წელს შეიყვანეს. გამოიყენება შეჯვარებებში მაღალი კვერცხმდებლობის ჰიბრიდული კვერცხისმდებელი ქათმების გაუმჯობესების მიზნით.
ლიტერატურა
АВСТРАЛОРП ЧЁРНЫЙ // Большая российская энциклопедия. Том 1. Москва, 2005, стр. 114.
ქათმის ჯიშები
მენტუჰოტეპ I

მენტუჰოტეპ I — ძველი ეგვიპტელი ნომარქი. უასეტის ნომის მმართველი, მისი ცენტრი იყო თებეში. ნომს მართავდა პირველ გარდამავალი პერიოდში (დაახლ. ძვ. წ. 2133—2117 წწ.).
ნომარქ ინიოტეფის შვილი. სახელი მენტუჰოტეპი (მანტა-ხატპი) ნიშნავს „განდიდებულს, მშვიდობის მყოფელ მონტუს“ ან „მონტუ არის არსი“. სავარაუდოდ, მას არ მიუღია სამეფო ტიტული, მაგრამ იგი ითვლება XI (თებეს) დინასტიის დამაარსებლად.
ლიტერატურა
Wolfram Grajetzki, The Middle Kingdom of Ancient Egypt: History, Archaeology and Society, Duckworth Egyptology, London 2006, ISBN 978-0715634356
ეგვიპტის მეთერთმეტე დინასტიის ფარაონები
ალამაგანი

ალამაგანი — კუნძული მარიანას არქიპელაგში, წყნარ ოკეანეში. ეკუთვნის ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულებს და შედის ჩრდილოეთის კუნძულების მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში.
გეოგრაფია
ალამაგანის კუნძული მდებარეობს მარიანას არქიპელაგის ცენტრალურ ნაწილში. გარს ეკვრის წყნარი ოკეანის წყლები. კუნძულიდან 29 კმ-ში სამხრეთით მდებარეობს კუნძული გუგუანი, 48 კმ-ში ჩრდილოეთით — კუნძული პაგანი. უახლოესი მატერიკი — აზია, მდებარეობს 2600 კმ-ში.
ალამაგანის კუნძულს, როგორც მარიანის არქიპელაგის სხვა კუნძულებს, აქვს ვულკანური წარმოშობა და წარმოადგენს ოვალურ ალამაგანის ვულკანს, რომელიც ჰგავს წყალქვეშა სტრატოვულკანის მწვერვალს. ვულკანური კრატერის სიღრმე, რომელიც მდებარეობს ცოტათი აღმოსავლეთით ვულკანის ცენტრიდან, აღწევს 350 მეტრს. კუნძულის რელიეფი მთიანია ციცაბო ფერდებით და ღრმა ხეობებით. ალამაგანის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს მინდვრები, ხოლო კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი წარმოადგენს ადგილს, სადაც მცენარეულობა არ არსებობს. კუნძულის უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან აღწევს 744 მეტრს. კუნძულ ალამაგანის ფართობი შეადგენს 11,11 კმ²-ს.
კლიმატი ნოტიო ტროპიკულია. კუნძულზე ხდება ვულკანური ამოფრქვევები და ციკლონები. ალამაგანის კუნძულზე მდინარეები და ტბები არ არსებობს, ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში არსებობს პატარა წყარო მტკნარი წყლით.
ფერფლით დაფარულ ფერდოებზე, მდებარეობენ მინდვრები და გვიმრების ნარგავები, ხოლო ხეობებში — ტროპიკული ტყეები.
ისტორია
კუნძულის პირველი ევროპელი აღმომჩენია ესპანელი, კათოლიკე მისიონერი დიეგო ლუის დე სანვიტორესი, რომელმაც კუნძული აღმოაჩინა 1669 წელს. შემდგომში რელიგიური მოღვაწე დასახლდა კუნძულზე, კუნძული კი შევიდა ესპანეთის მფლობელობაში.
1899 წლის 12 თებერვალს ესპანეთმა მარიანას არქიპელაგი მიჰყიდა გერმანიის იმპერიას. 1901 წელს, გერმანელი ადმინისტრატორის გეორგ ფრიტცის მიერ კუნძულის გამოკვლევის დროს ნაპოვნი იქნა რამდენიმე არქეოლოგიური ძეგლი, საგნები, რომლებიც ეკუთვნოდა ჩამოროელებს. გერმანელების პერიოდში ალამაგანის კუნძულზე მოსახლეობა აწარმოებდა კოპრას, ხოლო გერმანიის ხელისუფლება აწარმოებდა ადგილობრივი ჩიტების დაჭერას ფრთების მოსაპოვებლად, რომელიც შემდგომში გამოიყენებოდა იაპონელთა და ევროპელთა ქუდების მორთულებისათვის. 1907 წლიდან კუნძული იყო გერმანიის ახალი გვინეის ნაწილი, რომელიც ემორჩილებოდა კაროლინის კუნძულების საოლქო ოფიცერს. 1904, 1905, 1906 და 1907 წლებში კუნძული ძლიერ დაზარალდა ტაიფუნებისგან. კოპრის წარმოება ამ პერიოდში შემცირდა 50 %-ით.
1914 წლის 14 ოქტომბერს მარიანის არქიპელაგი ოკუპირებული იქნა იაპონელების მიერ. 1920 წელს კუნძულებზე დაწესდა ერთა ლიგის მანდატი, რომლის მართვასაც აწარმოებდა იაპონია.
მოსახლეობა
2005 წელს ალამაგანის კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა სულ 7 ადამიანი, თუმცა 1969 წელს იქ ცხოვრობდა 48 ადამიანი. 1990 წელს ყველა ადგილობრივი მაცხოვრებელი დროებით ევაკუირებულნი იქნენ კუნძულიდან ვულკანის შესაძლო ამოფრქვევის გამო. კუნძულზე მოქმედებს თევზსაჭერი სადგური.
ადგილობრივი მაცხოვრებლები საუბრობდნენ მალაიურ-პოლინეზიური ენების — ჩამოროს ენაზე.
2010 წლისთვის ჩრდილოეთის კუნძულების მუნიციპალიტეტის ყველა კუნძული, მათ შორის, ალამაგანის კუნძულიც, დაუსახლებელია.
სქოლიო
ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულები
წყნარი ოკეანის კუნძულები
ოკეანეთის კუნძულები
ჩეჩნეთის ველური ბუნება

ჩეჩნეთის ველური ბუნება — ფლორისა და ფაუნის მთელი რიგი, რომელიც გვხვდება ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში, რუსეთში.
ჩეჩნეთის ველური ბუნება აისახება მისი სხვადასხვა ტოპოგრაფიული და კლიმატური პირობებით, სამხრეთით - დიდი კავკასიონით, დასავლეთით და აღმოსავლეთით მდინარეების თერეგსა და სუნზას ხეობებით, ხოლო სტეპებით ჩრდილოეთში. ჩეჩნეთში კეზენოიამის ტბა დაღესტნის საზღვართან ახლოს მდებარეობს სადაც, ბინადრობენ პლანქტონებიც. სალმო ეზენამი, კალმახის იშვიათი სახეობა, რომელიც ახლა კრიტიკულად გადაშენების პირას იმყოფება ევროპული კვანძის (Squalius cephalus) შემოჭრის გამო, მხოლოდ ამ ტბის მკვიდრია და ამიტომ კეზენოიამის ტბის ენდემია.
ჩეჩნეთის დაახლოებით ოცი პროცენტი დაფარულია წიფლის, არყის, რცხილისა და მუხის ტყეებით. ჩრდილოეთით მდებარეობს უდაბნო და ნახევარ- უდაბნო. თერგის მარცხენა სანაპიროზე გაშენებულია გარეული ხილი, კენკროვანი ბუჩქები, სამკურნალო მცენარეები და სოკოები. ფოთლოვანი ტყეები გავრცელებულია 1800-დან 2000 მეტრის სიმაღლეზე (5,900 -6,600 ფუტი), ხოლო სუბალპური და ალპური მდელოები უფრო მაღალ სიმაღლეებზე. თერგ – კუმას დაბლობში დაახლოებით 50 სახეობის ძუძუმწოვარი და 150 ტიპის ფრინველი ბინადრობს.
გეოგრაფია
ჩეჩნეთის რელიეფი აშკარად გამოირჩევა ოთხი ზონით - ჩრდილოეთის დაბლობებით, ტერეკ ზანზუას ქედებით, ჩეჩნეთის დაბლობებით და კავკასიის მთებით.
ძირითადი მდინარეები, რომლებიც ქვეყანაში გაედინაება არის: თერგი, სუნჟა, არგუნი და ასა, რომლებიც მყინვარებში წარმოიქმნებიან. მდინარეები თერგი და სუნჟა გაედინება ქვეყნის მასშტაბით დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ და ქმნის ფართო ხეობებს, რომლებიც ქმნიან ქვეყნის წინა რეგიონს.
ყველაზე მაღალი მთა არის ტებულოსმთა, რომლის სიმაღლეა 14,741 ფუტი (4,493 მეტრი). ნოღაის სტეპის ტალღოვანი ვაკეები ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს.
დაცული ტერიტორიები
ჩეჩნეთს აქვს მთელი რიგი დაცული ტერიტორიები, რომეთა ფართობიც 12,000-დან 100,000 ჰა-მდე მერყეობს. ეჩნეთის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ნაკრძალია შატოის ნაკრძალი, რომელიც მოიცავს 20 000 ჰექტარზე მეტ განთავსებულ ტყეს. ნაკრძალი ბედენოს ნაკრძალს უერთდება. დომინირებული მცენარეულობა შედგება ძვირფასი ხეებისა და კენკროვანი ბუჩქებისგან, თხილის ხეებისგან, სამკურნალო მცენარეებისგან და ასევე სოკოებისაგან.
სხვა ნაკრძალებში შედის ურუს-მარტანის, შალისა და არგუნის ნაკრძალები.
ფლორა
ქვეყანაში მცენარეულობა შედგება ნოღაის სტეპის ნახევრად უდაბნოს მცენარეებისგან. ბუმბულის ბალახის სტეპისა და წაბლის სახეობები გვხვდება შავმიწა ნიადაგებში და მდინარე თერგისა და მდინარე სუნჟას რაიონებში. მთის კალთები შეფენილია წიფლნარით, რცხილნარითა და მუხისგან ფართოფოთლოვანი მკვრივი ტყეებით. 6500 ფუტის ზემოთ, მცენარეულობის ტიპი იცვლება წიწვოვანი ტყეებით, რაც ალპურ მდელოებამდე აღწევს. ქვეყანაში მცენარეთა სხვა სახეობები ფიჭვი, ვაშლი, ალუბალი, მსხალი, კენკრა, გარეული მარწყვი და მრავალი სხვა.
ფაუნა
ჩეჩნეთში დაფიქსირებულ სახეობებს მიეკუთვნება მურა დათვი (500), მგელი (1100), ევრაზიული ფოცხვერი (რამდენიმე), მელა (1300), ჯაყელი (1200), აღმოსავლეთ კავკასიის ტურა, ევროპული გარეული კატები, ჯიხვი, შველი, გარეული ღორი, წავები, ენოტები, კვერნა, კურდღლები, მოლები, ერმინები და ბალახის გველები.
ფრინველები
ჩეჩნეთში დაფიქსირებულია ფრინველის 242 სახეობა, რომელთაგან სამი (წითელწვერა ბატი, თეთრფრთიანი და შავი ლაქი) არიან ენდემური სახლის ფრინველები, 10 არის გლობალური საფრთხის წინაშე მყოფი.
სქოლიო
ჩეჩნეთის გეოგრაფია
ბუნება ჩეჩნეთში
ბუნება რუსეთში
დესპოტიზმი

დესპოტიზმი — პოლიტიკური რეჟიმი, რომლის დროს უჭირავს ერთ ადამიანს შეუზღუდავი ძალაუფლება. მისი სინონიმი არის დიქტატურა.
დესპოტის ტიტულს ატარებდნენ ბიზანტიის იმპერატორები. ძველი ბერძნები „დესპოტს“ არათავისუფალი ქვეყნის მმართველს უწოდებდნენ. თეორიული აზრის განვითარების კვალად, თანადათანობით შეიცვალა ტერმინის მნიშვნელობაც. პირველად არისტოტელემ გამიჯნა ერთმანეთისაგან სპარსული დესპოტია და ბერძნული ტირანია. ტირანია ხანმოკლეა და მთლიანად ძალადობას ემყარება, მაშინ როდესაც აღმოსავლური დესპოტია სტაბილური რეჟიმია იმ ხალხისა, ვინც არც იცის სხვაგვარი მმართველობის წესი. შესაბამისად, აღმოსავლური დესპოტია ემყარება არა იმდენად ძალადობას, რამდენადაც ხალხის თანხმობას და ტირანიისგაან განსხვავებით, ლეგიტიმურია, დესპოტიზმი, როგორც სპეციფიკურად აღმოსავლური მმართველობის სახე, მონტესკიეს მიერ გვიან კიდევ უფრო გაიმიჯნა დასავლური აბსოლუტისტური რეჟიმებისაგან, რომელთა მონარქები, როგორი რეპრესიული ხასიათიც უნდა ჰქონოდა მათ მმართველობას, ყოველთვის მართავდნენ (თუნდაც, საკუთარ ნებას დაქვემდებარებული, მაგრამ მაინც არსებული) კანონის შესაბამისად. ბევრ თანამედროვე თეორიაში ტერმინი დესპოტიზმი ნეგატიური მნიშვნელობით — გადაჭარბებული ძალაუფლების აღმნიშვნელად გამოიყენება.
რესურსები ინტერნეტში
Dictionary of the History of Ideas : დესპოტიზმი
სახელმწიფო მმართველობის ფორმები
კლუჟის ჟუდეცი

კლუჟის ჟუდეცი — ჟუდეცი ჩრდილოეთ-დასავლეთ რუმინეთში, ტრანსილვანიის ოლქში. მოქცეულია მეტწილად ტრანსილვანიის პლატოს ფარგლებში. ფართობი 6674 კმ², მოსახლეობა 659 370 ადამიანი (2011). ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი კლუჟ-ნაპოკა. ჩრდილოეთით ესაზღვრება სელაჟისა და მარამურეშის ჟუდეცები, დასავლეთით ბიჰორის ჟუდეცი, სამხრეთით ალბის ჟუდეცი, აღმოსავლეთით ბისტრიცა-ნესეუდისა და მურეშის ჟუდეცები.
იხილეთ აგრეთვე
რუმინეთის ჟუდეცები
რესურსები ინტერნეტში
კლუჟის ჟუდეცი — ოფიციალური საიტი
რუმინეთის ჟუდეცები
Manglisi Cathedral

Manglisi Cathedral or Manglisi Sioni Cathedral is a 6th-7th-century Georgian Orthodox cathedral near the town of Manglisi, Tetritsqaro Municipality, Georgia.
The first church was built in 4th century. The current cathedral was constructed from the 6th to 7th centuries. The cathedral went through a huge restoration in 1002.
The temple has rather unique design. It is a tetraconch, rather common for the churches of the 6th-7th centuries, but unusually inserted into an octagon. Later alterations partly mask the original plan.
History
According to The Georgian Chronicles, Byzantine Emperor Constantine gifted Georgian priests parts of the True Cross. Bishop Ioanne arrived to Manglisi, started construction of a church and left part of wood there. Thus, the first church in Manglisi may appear already in the 4th century, thus making it one of the first Christian churches in Georgia.
The second reference in the chronicles is connected with the time of Vakhtang Gorgasali, when the king sent a bishop to Manglisi (6th century).
In the reign of Stepanoz I (7th century), Greeks took the True Cross back to Constantinopolis.
Its final appearance the cathedral received during the reign of George II in the 11th century.
The walls around the church with towers were built by bishop Arseni in the 17th century. A writing above the gate, carved in the rock, mentions this.
The church documents mention 15 bishops, starting from the time of Tamar in the 12th-13th century, until the arrival of the Russians in the early 19th century.
References
მანგლისის ღვთისმშობლის ტაძარი
A photo gallery of Manglisi Cathedral
Кавказский календарь на 1852 годъ
Georgian Orthodox cathedrals in Georgia (country)
Eastern Orthodox church buildings in Georgia (country)
7th-century churches in Georgia (country)
Buildings and structures in Kvemo Kartli
ძვ. წ. 25

ძვ. წ. 25
მოვლენები
რომის იმპერიის კონსულებად აირჩიეს ოქტავიანე ავგუსტუსი (მერვედ) და მარკუს იუნიუს სილანუსი.
დაიბადნენ
აულუს კორნელიუს ცელსიუსი — ძველი რომაელი ენციკლოპედისტი, ავტორი წიგნისა „მედიცინის შესახებ“.
გარდაიცვალნენ
ამინტა გალათიელი — გალათიის მეფე.
Veratrum lobelianum

Veratrum lobelianum is a species of flowering plant belonging to the family Melanthiaceae.
Its native range is Central Europe to Caucasus and Russian Far East. The plant is highly poisonous.
References
lobelianum
ცეზარი (სალათა)

ცეზარი (სალათა)
სალათა "ცეზარი" - მწვანე სალათა ძირითადად შედგება სალათის ფურცლებისგან და კრუტონებისგან (პურის კუბიკები), ზემოდან ლიმონის ან ლაიმის წვენით. ცეზარის უამრავი ერთმანეთისგან განსხვავებული რეცეპტი არსებობს, მაგრამ კლასიკური ცეზარის სხვა ინგრედიენტებია - ზეითუნის ზეთი, კვერცხი, ნიორი, ვუსტერშირის სოუსი, თევზის ხორცი, მდოგვი, პარმეზანის ყველი და პილპილი.
თავდაპირველად, ამ სალათას მთავარი კერძის შემდეგ მიირთმევდნენ.
ისტორია
ცეზარის სალათის შექმნა ცეზარ კარდინს, იტალიელ შეფს და ბიზნესმენს უკავშირდება. ის იყო იტალიელი ემიგრანტი, რომელიც მუშაუბდა მექსიკისა და ა.შ.შ-ს უამრავ რესტორანში. კარდინი ცხოვრობდა სან დიეგოში, მაგრამ მუშაობდა სხვა ქალაქებშიც, რათა თავი აერიდებინა მაშინდელ ა.შ.შ-ში ალკოჰოლის საქვეყნო აკრძალვისთვის. მისი ქალიშვილი როზა იხსენებს, რომ ცეზარმა ეს სალათა გამოიგონა მის რესტორან "ცეზარიში", 1924 წლის 4 ივლისს, როცა რესტორანში გარკვეული ინგრედიენტები ამოიწურა. კარდინიმ ცეზარის სალათა იმ ინგრედიენტებით ააწყო, რაც ჰქონდა, თავდაპირველი სიმპათიის გასაჩენად კი აუწყა, რომ პირადად შეფის დამზადებული იყო. კარდინთან მომუშავე უამრავი ადამიანიც ეთანხმებოდა ამ ვერსიას სალათის შექმნისა.
1946 წელს, გაზეთის მწერალმა დოროთი კილგალენმა დაწერა, რომ ცეზარის სალათა ნიუ იორკში არსებული სტეიკჰაუსის მიერ იყო შექმნილი, რის შემდეგაც კერძი ჰოლივუდშიც გავრცელდა.
როზა კარდინის თქმით, თავდაპირველი ცეზარი არანაირ ხორცს არ შეიცავდა, თევზის ხორცი პირველად კი მისმა ძმამ, ალექსმა გამოიყენა სალათაში.
დღესდღეობით, ცეზარის სალათა ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და ხშირად გაკეთებული სალათაა მთელი მსოფლიოს გარშემო. ამ პოპულარობამ გამოიწვია წინასწარ გაკეთებული და გაყინული ცეზარის გაყიდვა მაღაზიებში, განსაკუთრებით გავრცელებულია ბოთლში შეფუთული ცეზარის საკაზმი, რომელიც ბევრი დიდი კომპანიის მიერაა წარმოებული.
"კარდინის" "ცეზარ კარდინის" და "ორიგინალი ცეზარის საკაზმი" სავაჭრო ნიშნებია და ერთი კომპანიის საკუთრებაშია.
ინგრედიენტები
სალათის ფურცლები;
კრუტონები (პუპრის კუბიკები);
ლიმონის/ლაიმის წვენი;
ზეითუნის ზეთი;
კვრეცხი;
ნიორი;
ვუსტერშირის სოუსი;
თევზის ხორცი;
მდოგვი;
პარმეზანის ყველი;
პილპილი.
ასევე არსებობს ცეზარის სალათა ბეკონით, ქათმის ან საქონლის ხორცით და მისი ვეგეტარიანული რეცეპტები. ზოგჯერ იყენებენ სხვა, პარმეზანის მსგავს ყველს, აკეთებენ კვერცხის გარეშეც. ზოგიერთ შემთხვევაში უმატებენ სხვადასხვა ბოსტნეულსაც, მაგ. კიტრი და პომიდორი.
ეფექტები ჯანმრთელობაზე
უმი კვერცხის ჭამისას, არსებობს თანდაყოლილი რისკი ბაქტერიული დაავადება სალმონელას ადამიანის ორგანიზმში მოხვედრისა. სალმონელა ხშირად გვხვდება უმ კვერცხში ან კვერცხის ნაჭუჭში. ზოგიერთ ქვეყანაში, ტარდება სპეციალური აცრები ამ დაავადების თავიდან ასაცილებლად, ცეზარის თვდაპირველი რეცეპტი უმ კვერცხს შეიცავდა, მაგრამ თანამედროვე რეცეპტების უმრავლესობა ნახევრად მოხარშულ კვერცხს იყენებს. ზოგჯერ, კვერცხის ნაცვლად იოგურტს ან მაიონეზს იყენებენ ძმრის ერთად გემოს რეპლიკაციისთვის.
სქოლიო
მექსიკური სამზარეულო
ბოსტნეულის კერძები
ნორდკინი

ნორდკინი ან კინარუდენი — ევროპის ყველაზე ჩრდილოეთი წერტილი. მდებარეობს ნორვეგიის ტერიტორიაზე. კონცხი წარმოადგენს კლდეს, რომელიც მთავრდება ნორდკინის ნახევარკუნძულით. მდებარეობს ბარენცის ზღვაში. ზღვის დონიდან 240 მეტრ სიმაღლეზე.
ნორვეგიის კონცხები
Rhytidoponera pulchella

Rhytidoponera pulchella — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა Rhytidoponera-ს გვარიდან. მიეკუთვნება Ectatomminae-ს ქვეოჯახს..
სქოლიო
ჭიანჭველები
ფედერალური ომი

ფედერალური ომი (ასევე ცნობილი, როგორც დიდი ომი ან ხუთწლიანი ომი) — სამოქალაქო ომი ვენესუელაში 1859-1863 წლებში კონსერვატიულ პარტიასა და ლიბერალურ პარტიას შორის. სამოქალაქო ომი გამოწვეული იყო სამთავრობო პოზიციებსა და მიწის საკუთრებაზე კონსერვატორთა მონოპოლიითა და მათი წინააღმდეგობით რეფორმების მიმართ. ლიბერალები, ცნობილი როგორც ფედერალისტები, პროვინციებისთვის უფრო დიდი ავტონომიისთვის იბრძოდნენ. ესპანეთისგან ვენესუელის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ (1811 წლის 5 ივლისი) ფედერალური ომი ყველაზე დიდი და სისხლისმღვრელი ომი იყო ვენესუელის ისტორიაში. ომის დროს ათასობით ადამიანი დაიღუპა ძალადობის, შიმშილისა და დაავადებებისგან.
მიმოხილვა
წყაროების თანახმად, ფედერალური ომი ძმების, ხოსე ტადეო მონაგასისა და ხოსე გრეგორიო მონაგასის დიქტატორულ მმართველობას მოჰყვა. მათი რეჟიმის დროს ფისკალური პრობლემები წარმოიქმნა და ცენტრალურმა მთავრობამ ვენესუელის პროვინციების ავტონომიათა უფლებები შეზღუდა.
ფედერალური ომი თავდაპირველად პარტიზანული ომი იყო, რომლის დროსაც ფედერალისტებს ცენტრალიზებული ხელმძღვანელობა არ ჰყავდათ და პარტიზანული ბრძოლებით სოციალურ უკმაყოფილებას გამოხატავდნენ. ფედერალური ომის ყველაზე მნიშვნელოვანი ბრძოლები იყო:
სანტა ინესის ბრძოლა (1859 წლის 10 დეკემბერი) — ეზეკიელ სამორას ხელმძღვანელობით ფედერალისტთა 3 400 კაციანმა შენაერთმა ცენტრალური არმიის 2300 კაციანი შენაერთი დაამარცხა. ორივე მხრიდან 1200 ადამიანი დაიღუპა.
კოპლეს ბრძოლა (1860 წლის 17 თებერვალი) — სამთავრობო ძალებმა გენერალ ლეონ დე ფებრეს კორდეროს ხელმძღანელობით ფედერალისტთა 4500 კაციან არმიას სძლიეს, რომელთაც ხუან კრისოსტომო ფალკონი ხელმძღვანელობდა.
ბუჩივაკოას ბრძოლა — (1862 წლის 26-27 დეკემბერი).
საომარი მოქმედებები 1863 წლის აპრილში კოჩეს ზავით დასრულდა. ზავს ხელი მოეწერა ფალკონის გამრჯვების შემდეგ, რომელმაც ახალი კოალიცია შექმნა ანტონიო გუსმან ბლანკოსთან ერთად. ომში საერთო ჯამში 100 000-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა. ფედერალურმა ომმა ვენესუელის ეკონომიკა გაანადგურა.
იხილეთ აგრეთვე
ვენესუელის პოლიტიკა
რესურსები ინტერნეტში
Great War: Virtual Gallery
სქოლიო
ვენესუელის ისტორია
ფედერალური ომი
სტატიების ესკიზები სამხედრო ისტორიის შესახებ
Ninheira

Ninheira is a city in the northeast of the Brazilian state of Minas Gerais. In 2020 its population was estimated to be 10,326 in a total area of 1,114 km².
The city belongs to the mesoregion of Jequitinhonha and to the microregion of Salinas. The elevation of the municipal seat is 855 meters. It became a municipality in 1997. This municipality is located on the Rio Pardo and forms a boundary with the state of Bahia.
Municipal boundaries are with: Águas Vermelhas, São João do Paraíso, and the state of Bahia.
The main economic activities are cattle raising and farming. The GDP was R$21,415,000 (2005). There were no banking agencies in 2006. There were 107 automobiles in 2007, a ratio of one for every 100 people. In the rural area there were 762 farms with around 2,300 people involved in the agricultural sector. There were 27 tractors, a ratio of one tractor for every 30 farms. The main crops were coffee, bananas, sugarcane, beans, manioc, and corn. In the health sector there were 4 health clinics and no hospitals. The score on the Municipal Human Development Index was 0.604. This ranked Ninheira 827 out of 853 municipalities in the state, with Poços de Caldas in first place with 0.841 and Setubinha in last place with 0.568. See Frigoletto for the complete list.
See also
List of municipalities in Minas Gerais
References
Statistics from IBGE
Municipalities in Minas Gerais
ტალმაზა

ტალმაზა — სოფელი მოლდოვაში, შტეფან-ვოდეს რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 100 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 250 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა
შტეფან-ვოდეს რაიონი
რესურსები ინტერნეტში
მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები
შტეფან-ვოდეს რაიონის სოფლები
ვისენტე-პერეს-როსალესის ეროვნული პარკი

ვისენტე-პერეს-როსალესის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ჩილეში. მდებარეობს ლოს-ლაგოსის რეგიონში. დაარსდა 1926 წელს. ფართობი 2,530 კმ².
იხილეთ აგრეთვე
ჩილეს ეროვნული პარკების სია
რესურსები ინტერნეტში
ჩილეს ტყე
ჩილეს ფლორის ენციკლოპედია
ყველაფერი ჩილეს ტბა ტოდოს-ლოს-სანტოსზე
ჩილეს ეროვნული პარკები
ლოს-ლაგოსის რეგიონის დაცული ტერიტორიები
1926 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
საკი

საკი — ცხვირფართო მაიმუნების გვარი საკისებრთა ოჯახისა. მოიცავს 13–16 სახეობას; მათ შორისაა: საკი-ბერი (P. monachus), თეთრი ანუ თეთრსახა (P. pithecia), სამხრეთული (P. irrorata), თეთრფეხა (P. albicans), ეკვატორული (P. aequatorialis) და სხვ. გავრცელებული არიან სამხრეთ ამერიკის ტროპიკულ ტყეებში. მათი სხეულის სიგრძეა 30–71 სმ, კუდისა — 26–54 სმ, მასა 0,7–1,7 კგ. აქვთ გრძელი, ხშირი და რბილი ბეწვი. თეთრ საკის თავი თეთრი აქვს, ტანი და კიდურები კი — შავი. სხვა სახეობების შეფერილობა უფრო ერთფეროვანია, შავი, ვერცხლისფერ-რუხი ან მურა. ბინადრობენ ხეების ზედა იარუსებზე. აქტიურები არიან დღისით. იკვებებიან ნაყოფებით, კენკრით, ფოთლებით, მცირე ზომის ხერხემლიანებით; ზოგჯერ იჭერენ ღამურების ფუღუროებში. ცხოვრობენ მცირე ოჯახურ ჯგუფებად. ურთიერთობენ ხმამაღალი ყვირილის საშუალებით. მაკეობა 163–176 დღე გრძელდება. შობენ, ჩვეულებრივ, 1 ნაშიერს, რომელიც დამოუკიდებელი ხდება 6 თვის ასაკიდან. ტყვეობაში ცხოვრობენ 35 წლამდე. ადგილობრივი მოსახლეობა მათზე ხორცის გამო ნადირობს.
სქოლიო
საკისებრნი
Detritus (disambiguation)

Detritus (disambiguation)
Detritus is dead or waste organic material.
Detritus may also refer to:
Detritus (geology), the particles of rock produced by weathering
Detritus (band), a European thrash metal band
Detritus the troll, a character in the Discworld series