კარლ ბრანტინგი

კარლ ბრანტინგი
კარლ იალმარ ბრანტინგი (დ. 23 ნოემბერი , 1860 – გ. 24 თებერვალი, 1925 ) — შვედი პოლიტიკოსი, რომელიც იყო შვედეთის სოციალ – დემოკრატიული პარტიის წევრი (1907–1925) და პრემიერ – მინისტრი სამი ცალკეული პერიოდის განმავლობაში (1920, 1921 – 1923 და 1924 – 1925). 1920 წელს ბრანტინგმა პირველი ვადით დაიკავა აღნიშნული პოზიცია და იგი იყო შვედეთის პირველი სოციალ-დემოკრატი პრემიერ-მინისტრი. 1921 წლის საყოველთაო არჩევნების შემდეგ მეორე ვადით თანამდებობის დაკავებისას, იგი გახდა პირველი სოციალისტი პოლიტიკოსი ევროპაში, რომელმაც წარმატება მოიპოვა საყოველთაო არჩევნებით. 1921 წელს ბრანტინგმა მიიღო ნობელის პრემია მშვიდობის დარგში ნორვეგიის საპარლამენტო კავშირის გენერალურ მდივან კრისტიან ლუს ლანგესთან ერთად.
ბიოგრაფია
პროფესორ ლარს გაბრიელ ბრანტინგისა და წარჩინებული ქალის და პიანისტის, ემა აფ გეორგის შვილმა, კარლ ბრანტინგმა, განათლება მიიღო სტოკჰოლმში და უფსალის უნივერსიტეტში. მან განავითარა სამეცნიერო უნარ-ჩვევები მათემატიკური ასტრონომიის საკითხებში და იყო სტოკჰოლმის ობსერვატორიაში ასისტენტი, მაგრამ უარი თქვა სამეცნიერო მოღვაწეობის გაგრძელებაზე. 1884 წელს ჟურნალისტი გახდა და გაზეთების ტიდენისა და სოციალ-დემოკრატების რედაქტირება დაიწყო. მისმა გადაწყვეტილებამ, გამოექვეყნებინა რადიკალი სოციალისტის, აქსელ დენიელსონის, სტატია, დიდი გამოხმაურება გამოიწვია. მოწინააღმდეგეებმა დაგმეს და რელიგიური მგრძნობელობის შეურაცხყოფად მიიღეს, რასაც შედეგად მოჰყვა პოლიტიკური მრწამსის შეურაცხყოფის ბრალდება ორივე პიროვნების მიმართ მკრეხელობისთვის და მათი დაპატიმრება. ბრანტინგი დააპატიმრეს სამი თვით 1888 წელს.
აუგუსტ პალმთან ერთად, ბრანტინგი იყო შვედეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ერთ-ერთი მთავარი ორგანიზატორი 1889 წელს. იგი იყო ამ პოლიტიკური პარტიიდან პირველი ადამიანი, რომელიც გახდა პარლამენტის წევრი 1896 წლიდან და ექვსი წლის განმავლობაში იყო ერთადერთი სოციალ-დემოკრატი.
XX საუკუნის დასაწყისში ბრანტინგის წინამძღოლობით სოციალ-დემოკრატებმა წინააღმდეგობა გაუწიეს ომს ნორვეგიის შვედეთთან გაერთიანების გზით. როდესაც კრიზისი დაიწყო 1905 წელს, მან გამოაცხადა ლოზუნგი „ხელები შორს ნორვეგიისგან, მეფევ!“. სოციალ-დემოკრატებმა ორგანიზება გაუწიეს რეზერვების გამოძახებას და გაფიცვას ომის წინააღმდეგ და მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვით ომის პრევენციის საქმეში.
ბრანტინგმა ყურადსაღებად მიიჩნია ედუარდ ბერნშტეინის მიერ მარქსიზმის გადასინჯვა და გახდა რეფორმისტი სოციალისტი. მან მხარი დაუჭირა მშვიდობიან გადასვლას კაპიტალიზმიდან სოციალიზმისკენ. მას სჯეროდა, რომ მუშებისათვის ხმის მიცემის უფლება მიიღწეოდა საპარლამენტო გზით. ბრანტინგმა მხარი დაუჭირა თებერვლის რევოლუციას რუსეთში 1917 წელს. ის იყო პრო- მენშევიკი და იცავდა ალექსანდრე კერენსკის მთავრობას, რომელსაც ის პირადად ეწვია პეტროგრადში .
როდესაც იმავე წელს დაიწყო ოქტომბრის რევოლუცია მოხდა, ბრანტინგმა დაგმო ბოლშევიკთა მიერ ძალაუფლების ჩამორთმევა. 1917 წელს ამ საკითხმა წარმოქმნა განხეთქილება შვედეთის სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაში, ხოლო ახალგაზრდული ლიგა და პარტიის რევოლუციური განყოფილებები გამოეყვნენ და ჩამოაყალიბეს შვედეთის სოციალ-დემოკრატიული მემარცხენე პარტია, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ზეთ ჰოგლუნდი. ეს ჯგუფი მალე გარდაიქმნა შვედეთის კომუნისტურ პარტიად. მოგვიანებით, ჰოგლუნდი დაბრუნდა სოციალ-დემოკრატიულ პარტიაში და დაწერა ორტომიანი ბიოგრაფია ბრანტინგის შესახებ.
პრემიერ-მინისტრმა ბრანტინგმა შვედეთი ერთა ლიგაში შეიყვანა და მის შემადგენლობაში დელეგატი პირადად იყო. კითხვაზე, უნდა გადაეცეს თუ არა ალანდის კუნძულები შვედეთს რუსეთიდან ფინეთის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, მან ერთა ლიგას მიანიჭა უფლებამოსილება ამ საკითხის გადასაწყვეტად. მას მიენიჭა ნობელის პრემია მშვიდობის დარგში 1921 წელს ერთა ლიგაში მუშაობისთვის, პრემია გაიზიარა ნორვეგიელ კრისტიან ლუს ლანგესთან .
ძეგლები და მემორიალები
ბრანტინგის ხსოვნა უკვდავყოფილია სტოკჰოლმში ბრანტინგის ძეგლით. გარდა ამისა, გეტებორგში არსებობს ტრამვაი და ტრანსპორტი, რომელსაც ბრანტინგის სახელი ჰქვია (შვედური : Hjalmar Brantingsplatsen). კოპენჰაგენში მდებარე სტოკჰოლმის მოედანს 1925 წელს დაარქვეს იალმარის ბრანტინგსის მოედანი .
სქოლიო
უფსალის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
შვედი ნობელის პრემიის ლაურეატები
შვედი ლუთერანები
ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში
შვედეთის პრემიერ-მინისტრები
გარდაცვლილი 1925
დაბადებული 1860