ერნესტ ჰემინგუეი

ერნესტ ჰემინგუეი
ერნესტ მილერ ჰემინგუეი (დ. 21 ივლისი, 1899 — გ. 2 ივლისი, 1961) — ამერიკელი მწერალი, რომანისტი და ჟურნალისტი. მისი გამორჩეული წერის სტილი ხასიათდება მკაცრი მინიმალიზმით და მან მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია მეოცე საუკუნის ლიტერატურის განვითარებაზე. ჰემინგუეის პროტაგონისტები, როგორც წესი, სტოიციზმით გამოირჩევიან, და მიჩნეულია, რომ ისინი თავად ავტორის საკუთარი ხასიათის გამოხატულება უნდა იყოს — მისი გმირები არიან მამაკაცები, რომელებმაც „ზეწოლას ღირსეულად უნდა გაუძლონ“. მის ნამუშევართა უმრავლესობა ამჟამად ამერიკული ლიტერატურის კლასიკად მიიჩნევა.
1916 წელს მან სასკოლო ჟურნალში დაბეჭდა საბავშვო მოთხრობა „მანიტუს სასამართლო“, რომელშიც აღწერილი იყო ჩრდილოეთის ეგზოტიკა და ინდიელების ფოლკლორი. შემდეგ ნომერში მან დაბეჭდა მოთხრობა „ყველაფერი კანის ფერშია“, სადაც მან აღწერა კრივის ბინძური მხარეები. 1916 წლის ზაფხულში სკოლის დამთავრების შემდეგ მან გადაწყვიტა, მშობლებისგან დამოუკიდებლად ჩრდილოეთ მიჩიგანში წასვლა სამოგზაუროდ, თავის მეგობრებთან ერთად.
ჰემინგუეი ნაწილი იყო 1920-იანი წლების პარიზის უცხოელ მწერალთა პლეადის „დაკარგული თაობა“, ტერმინი, რომელიც პირველად გამოიყენა და პოპულარული გახადა გერტრუდ შტაინმა. ის დატვირთულ სოციალურ ცხოვრებას ეწეოდა, ოთხჯერ იქორწინა, ცხოვრების მანძილზე კი მრავალი სასიყვარულო ურთიერთობა ჰქონდა.
ჰემინგუეის მიღებული აქვს პულიცერის პრემია (1953) და ნობელის პრემია ლიტერატურაში (1954) ნაწარმოებისთვის „მოხუცი და ზღვა“. 1961 წელს, 61 წლის ასაკში მან სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.
ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ერნესტ მილერ ჰემინგუეი დაიბადა 1899 წლის 21 ივლისს, ჩიკაგოს ერთ-ერთ გარეუბან ოკ-პარკში, ილინოისის შტატში მამამისი - კლარენს ედმონდს ჰემინგუეი - იყო ფსიქიატრი, ხოლო დედამისი - გრეის ჰოლ-ჰემინგუეი - მუსიკოსი. ორივენი იყვნენ კარგად განათლებულნი და საკმაოდ პატივსაცემი პიროვნებები ოკ-პარკის კონსერვატიულ საზოგადოებაში. როდესაც კლარენსი და გრეისი დაქორწინდნენ 1896 წელს, გადავიდნენ საცხოვრებლად გრეისის მამის, ერნესტ ჰოლის სახლში, ვის პატივსაცემადაც დაარქვეს თავიანთ პირველ შვილს სახელი. ჰემინგუეი ამბობდა, რომ მას არ მოსწონდა თავისი სახელი, რადგან იგი უკავშირებდა მას ოსკარ უაილდის გულუბრყვილო, სულელ პერსონაჟს დადგმიდან „იყო ერნესტის მნიშვნელობა“. ოჯახის შვიდოთახიანი სახლი, პატივსაცემი სამეზობლოში, მოიცავდა გრეისის მუსიკალურ სტუდიასა და კლარენსის მედიცინურ ოფისს.
ჰემინგუეი დადიოდა ოკ-პარკ და რივერ-ფორესტის სკოლაში 1913 წლიდან 1917 წლამდე, სადაც ვარჯიშობდა სხვადასხვა სპორტში: ბოქსი, თხილამურები, ფეხბურთი, წყალბურთი. ჰქონდა კარგი ნიშნები ინგლისურში. ერნესტი და მისი და, მარსელინა, ორი წლის განმავლობაში უკრავდნენ სკოლის ორკესტრში უმცროს ასაკში მეცადინეობდა ჟურნალისტიკაში, ასწავლიდა ფენი ბიგსი. კლასის საუკეთესო მწერლებს საშუალება ჰქონდათ განეთავსებინათ საკუთარი ნაწარმოები სკოლის გაზეთში The Trapeze. ერნესტსა და მარსელინას ჰქონდათ განთავსებული თავისი სტატიები ამ გაზეთში; ჰემინგუეის პირველი სტატია, გამოქვეყნებული 1916 წლის იანვარში, ეხებოდა ჩიკაგოს სიმფონიური ორკესტრის ადგილობრივ შესრულებას. მან გააგრძელა წვლილის შეტანა ამ საქმეში და დაიწყო როგორც Trapeze-ს, ასევე Tabula-ს (სკოლის გაზეთისა და ყოვეწლიური წიგნი) რედაქტირება. მსგავსად მარკ ტვენის, სტივენ კრეინის, თეოდორ დრაიზერისა და სინკლერ ლიუისისა, ჰემინგუეიც იყო ჟურნალისტი სანამ შეუდგებოდა ნოეველების წერას. სკოლის დამთავრების შემდეგ, მან დაიწყო რეპორტიორად მუშაობა The Kansas City Star-ში მიუხედავად იმისა, რომ იგი მხოლოდ ექვსი თვე მუშაობდა ამ გაზეთში, იგი შემდეგაც იყენებდა Star-ის წერის სტანდარტს: „გამოიყენე მოკლე წინადადებები. პირველი პარაგრაფი უნდა იყოს მოკლე. გამოიყენე ენერგიული ინგლისური. იყავი პოზიტიური, და არა ნეგატიური.“
პირველი მსოფლიო ომი
სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ ჰემინგუეი ერთ ხანს ადგილობრივ გაზეთში თანამშრომლობდა, მერე კი ევროპაში გაემგზავრა. იქ მაშინ პირველი მსოფლიო ომი მძვინვარებდა და ახალგაზრდა მწერალმა გადაწყვითა ბრძოლებში მიეღო მონაწილეობა. თავდაპირველად უარი უთხრეს ომში გაგზავნაზე, რადგან კრივის გაკვეთილებზე თვალი სერიოზულად დაზიანებოდა. ბოლოს მაინც მოახერხა ნებართვის მიღება და 1918 წლის გაზაფხულზე წითელი ჯვრის ავტოკოლონაში ჩაირიცხა, რომელიც იტალიაში მიემგზავრებოდა. მალევე გაამწესეს იტალია-ავსტრიის ფრონტზე, და ორი თვე არც კი გასულიყო, რომ ცეცხლის ხაზზე მოხვდა და მძიმედ დაიჭრა. ყუმბარის ნამსხვრევებს სულ დაეცხრილა, ორასზე მეტი ჭრილობა ჰქონდა. მიუხედავად დიდი ტრავმისა, მაინც მოახერხა დაჭრილი იტალიელი ჯარისკაცი უსაფრთხო ადგილას გადაეყვანა. მაშინვე მილანში გადაიყვანეს და ზედიზედ რამდენიმე ოპერაცია გაუკეთეს. ეს ყველაფერი თითქმის ზედმიწევნით არის აღწერილი რომანში „მშვიდობით, იარაღო!“. ჰემინგუეი სამხედრო მამაცობისთვის ორჯერ დააჯილდოვეს იტალიური ორდენებით.
ჰოსპიტალში სამკურნალოდ მყოფს ამერიკელი მედდა შეუყვარდა. ათი წლის შემდეგ ეს სასიყვარულო ამბავი, ასევე სამხედრო გამოცდილება დაედო საფუძვლად მის ცნობილ რომანს „მშვიდობით, იარაღო!“
სამწერლო წარმატება
ოუკ-პარკში ომის გმირად დაბრუნებული იმ დასკვნამდე მივიდა, რომ მის მშობლიურ მხარეში ცხოვრება საკმაოდ მოსაწყენი იყო და ჩიკაგოური ჟურნალის რედაქციაში მოეწყო სამუშაოდ. სწორედ იქ გაიცნო მწერალი შერვუდ ანდერსონი, რომელმაც დაარწმუნა, ამერიკული დასავლეთის „უსულობას“ გასცლოდა და ევროპაში გამგზავრებულიყო. 1921 წელს, ჰედლი რიჩარდსონზე დაქორწინების შემდეგ, ჰემინგუეი ევროპაში გაემგზავრა.
რამდენიმე მოთხრობის გამოქვეყნების შემდეგ საზოგადოებამ ჰემინგუეის ყურადღება მიაქცია. მისმა ორიგინალურმა წერის მანერამ და თხრობის სტილმა მკითხველზე შოკური ეფექტი მოახდინა. ამას დაემატა ჰემინგუეის, როგორც პიროვნებისადმი გამოჩენილი ყურადღება. მით უმეტეს, რომ თვითონ აქტიურად ცდილობდა, „მამაცი გმირის“ სახე დაემკვიდრებინა. საზოგადოების ყურადღების ცენტრში მოხვედრილმა მცირე ძალისხმევა როდი გამოიჩინა, რომ ჯერ შეექმნა, შემდეგ კი ყველას თვალში გაემყარებინა შთაბეჭდილება საკუთარ თავზე, როგორც ჯარისკაცსა და სამხედრო კორესპონდენტზე, მამაც ადამიანზე, რომელიც გამუდმებით მიიწევს თავგადასავლებისკენ, კრივის, ნადირობის, თევზაობისა და ხარების ბრძოლის მოყვარულ ადამიანზე.
1930-იან წლებში, როგორც მისი ბიოგრაფები ამბობენ, „ვარსკვლავურმა დაავადებამ“ შეიპყრო და წერაზე მეტად საკუთარი თავის წარმოჩინებით იყო დაკავებული.
პირადი ცხოვრება
ჰემინგუეი ოთხჯერ იყო დაქორწინებული და ამ ქორწინებებიდან სამი ვაჟი დარჩა. პირველი რამდენიმე წელი, რომელიც პირველ ცოლ ჰედლი რიჩარდსონთან გაატარა, თითქმის იდეალური იყო. მათი ქორწინება დაირღვა, როდესაც მან მშვენიერი პოლინ პფეიფერი გაიცნო. ჰედლისთან განქორწინებას ჰემინგუეი ცხოვრების ბოლომდე თავისი ცხოვრების „უდიდეს ცოდვას“ უწოდებდა.
პოლინთან თორმეტი წელი იცხოვრა, მერე იყო მარტა, რომელიც ესპანეთში გაიცნო. მალე დაახლოვდნენ, მაგრამ მალევე გაიყარნენ.
ჰემინგუეის მეოთხე ცოლი, მერი უელში, თითქოს მისი შეკვეთით იყო შექმნილი. მომთმენი, ლამაზი, ჰემინგუეიზე ცხრა წლით უმცროსი, ქმარს მოწიწებით ეპყრობოდა და ეთაყვანებოდა. ჰემინგუეი მას „ჯიბის რუბენსის ნახატს“ უწოდებდა. ჰემინგუეის სიცოცხლის ბოლომდე ისინი ერთად ცხოვრობდნენ იმის წყალობით, რომ მერი თავისი ქმრის ბევრ საქციელზე ხუჭავდა თვალებს.
წერის სტილი
პირველი თავისებურება ჰემინგუეის სტილისა ეს არის გამომსახველ საშუალებათა უდიდესი სიძუნწით ხმარება. იგი ცდილობს მინიშნებით გააცნოს მკითხველს ესა თუ ის სიტუაცია, უშუალოდ დაანახვოს მას გმირი. კი არ მოგვითხრობს თავისი გმირების თავგადასავალს, არამედ გვაჩვენებს, და ყოველგვარ მსჯელობას თუ ავტორისეულ რემარკებს თავს არიდებს. იგი მკითხველის აქტიურ ჩარევას გულისხმობს, რომელმაც თავის წარმოდგენაში უნდა აღადგინოს ის, რაც ავტორმა განგებ გამოტოვა - გმირისა თუ მოვლენის დახასიათება, მისი ბიოგრაფია თუ მომავალი.
ჰემინგუეი აისბერგს ადარებს ლიტერატურას: მხოლოდ მერვედი ნაწილი ჩანს აისბერგისა წყალს ზემოთ, დარჩენილი წყალშია, დაფარული; ლიტერატურაშიაც ასე უნდა, მერვედი ნაწილი უნდა დაიწეროს იმისა, რაც მწერალმა იცის და რაც ნაწარმოებში იგულისხმება. ჰემინგუეი ცდილობს, არც ერთი ზედმეტი ფრაზა არ იხმაროს, მაგრამ, სამაგიეროდ, შეარჩიოს ისეთი სიტყვა, რაც ზედმიწევნითი სისწორითა და სიმართლით გამოხატავს და შექმნის საჭირო განყწობილებას. ოცდაცხრამეტჯერ დავწერე რომანის „მშვიდობით, იარაღო!“ დასასრულიო, განაცხადა ჰემინგუეიმ, და როდესაც ჰკითხეს, მაინც რა გაგიძნელდაო, მან უპასუხა: შესაფერ სიტყვას ვეძებდიო.
ნაწარმოებები
„In Our Time“ - ჩვენ დროში (1925);
„The Sun Also Rises - Fiesta“ - აღმოხდების მზე-ფიესტა (1926);
„Farewell, To Arms!“ - მშვიდობით, იარაღო! (1929);
„Men Without Women“ - მამაკაცები უქალებოდ (1927);
„Green Mountains of Africa“ - აფრიკის მწვანე ქედები (1935);
„The Snow of Kilimanjaro“ - კილიმანჯაროს თოვლიანი მთა (1936);
„To Have and Have Not“ - ქონა თუ არ ქონა (1937);
„The Fifth Column“ - მეხუთე კოლონა (1938);
„For Whom The Bell Tolls“ - ვისთვის რეკს ზარი (1940);
„The Old Man and the Sea“ - მოხუცი და ზღვა (1952);
„A Moveable Feast“ - განუყრელი დღესასწაული (1960).
ბიბლიოგრაფია ქართულ ენაზე
ჰემინგუეი, ერნესტ „მშვიდობით იარაღო!. აღმოხდების მზე (ფიესტა)“, თარგმ. ინგლ. ვახტანგ ჭელიძისა, თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1960 წ.
ჰემინგუეი, ერნესტ „ჰარი მორგანი. ქონა თუ არ ქონა“, მოთხრობები. მთარგმნ. ვ. ჭელიძე - თბილისი, ლიტერატურა და ხელოვნება, 1964 წ.
ჰემინგუეი, ერნესტ, თხზულებანი 4 ტომად, ლიტერატურა და ხელოვნება, 1965 წ.
ენტონი ბერჯესი - „ერნესტ ჰემინგუეი და მისი სამყარო“. ინგლ. თარგმნა ირაკლი კენჭოშვილმა, „მერანი“, თბილისი, 1987 წ.
ჰემინგუეი, ერნესტ „მშვიდობით, იარაღო!“ მოთხრობები, ინგლ. თარგმნა ვახტანგ ჭელიძემ - თბილისი, 1992 წ.
ჰემინგუეი, ერნესტ „განუყრელი დღესასწაული“, ინგლ. თარგმნა ვახტანგ ჭელიძემ - თბ. საქართველო, 1996 წ.
ჰემინგუეი, ერნესტ „ბერიკაცი და ზღვა“, ინგლ. თარგმნა ნანა ღამბაშიძემ - თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2000 წ.
ჰემინგუეი, ერნესტ „კილიმანჯაროს თოვლიანი მთა; მოხუცი და ზღვა; მშვიდობით, იარაღო!“ ინგლ. თარგმნეს ვახტანგ ჭელიძემ, ანა რატიანმა, თბილისი, ნაკადული, 2005 წ.
ბორის გრიბანოვი - „ერნესტ ჰემინგუეი“, გამოჩენილ ადამიანთა ცხოვრება.
ჰემინგუეი, ერნესტ „კილიმანჯაროს თოვლიანი მთა“; მოთხრობები, სერია: მსოფლიოს რჩეული მოთხრობები; თბილისი, პალიტრა L, 2011
ლიტერატურა
ერნესტ ჰემინგუეი – კილიმანჯაროს თოვლიანი მთა; „პალიტრა L“, თბილისი, 2011
ჟურნალი რეიტინგი; 2011 წ.
ერნესტ ჰემინგუეი - ტომი IV, „ლიტერატურა და ხელოვნება“, თბილისი, 1965, 342-343 გვ.
შენიშვნები
რესურსები ინტერნეტში
ერნესტ ჰემინგუეი, ცხოვრება, შემოქმედება
სქოლიო
ამერიკელი მწერლები
ამერიკელი ჟურნალისტები
დაბადებული 1899
გარდაცვლილი 1961
ერნესტ ჰემინგუეი
ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები
ამერიკელი საომარი რომანისტები
ამერიკელი ესეისტები
ამერიკელი მემუარისტები
ჩიკაგოელი მწერლები
მოდერნისტი მწერლები
ამერიკელი მამაკაცი ჟურნალისტები
ილინოისელი ჟურნალსიტები
ამერიკელი მონადირეები
ამერიკელი მეთევზეები
ამერიკელი მამაკაცი ესეისტები
XX საუკუნის ამერიკელი ჟურნალისტები
XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
ილინოისელი რომანისტები
XX საუკუნის ესეისტები
ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
პულიცერის პრემიის გამარჯვებულები რომანისთვის