გუსტავ მალერის ნაწარმოებების სია

გუსტავ მალერის ნაწარმოებების სია
გუსტავ მალერის (1860–1911) ნაწარმოებები თითქმის ექსკლუზიურად სიმღერისა და სიმფონიის ჟანრებს განეკუთვნება. ახალგაზრდობის წლებში მან სცადა საოპერო და ინსტრუმენტული ნამუშევრების შექმნა, თუმცა, ამ პერიოდიდან მხოლო საფორტეპიანო კვარტეტის ერთი ნაწილია შემორჩენილი, რომელიც 1876-1878 წლებით თარიღდება. 1880 წლიდან მოყოლებული მალერი პროფესიონალი დირიჟორი იყო და საკომპოზიტორო საქმიანობისთვის მხოლოდ საკონცერტო და თეატრალური მოღვაწეობის დროს არსებული მცირედი თავისუფალი დროის დათმობა შეეძლო. მიუხედავად ამისა, შემდგომი 30 წლის მანძილზე დაწერა 9 სიმფონია და დაიწყო მუშაობა მეათეზე, შექმნა რამდენიმე საორკესტრო ვოკალური ციკლი და ცალკეული სიმღერები საფორტეპიანო და საორკესტრო აკომპანიმენტით. მალერის სიმფონიები მასშტაბურია, მოითხოვს დიდ საორკესტრო შემადგენლობებს და რამდენიმე მათგანი კლასიკურ საკონცერტო რეპერტუარში ყველაზე ხანგრძლივ ნაწარმოებთა შორისაა.
მალერის მკვლევარი დერიკ კუკი მის შემოქმედებას სამ განცალკევებულ ფაზად ჰყოფს, რომელთაც წინ უძღვის „ახალგაზრდული“ პერიოდი 1880 წლამდე. ყველაზე ადრეული დასრულებული ნაწარმოები, რომელიც ჩვენამდე შემორჩა, არის „გოდების სიმღერა“ (Das klagende Lied) — კანტატა სოლისტების, გუნდისა და ორკესტრისათვის, რომელიც 1880 წელს, მალერის მიერ პირველი სადირიჟორო თანამდებობის დაკავებამდე ცოტა ხნით ადრე დასრულდა. კუკის ქრონოლოგიაში მალერის, როგორც ჩამოყალიბებული კომპოზიტორის პირველი პერიოდი 20 წელზე მეტ ხანს, 1900 წლის ჩათვლით გრძელდება და მოიცავს მის პირველ ოთხ სიმფონიას, პირველ ვოკალურ ციკლს „მგზავრის სიმღერები“ (Lieder eines fahrenden Gesellen) და სხვა რამდენიმე სიმღერას. ამ პერიოდში შედის მალერის „ჯადოსნური რქის“ (Wunderhorn) ფაზა, რომელიც დაიწყო 1887 წელს მის მიერ გერმანული ხალხური პოეზიის კრებულის, „ბიჭუნას ჯადოსნური რქის“ (Des Knaben Wunderhorn) აღმოჩენით, რომელიც ახიმ ფონ არნიმის და კლემენს ბრენტანოს შედგენილი იყო. მუსიკის კრიტიკოსი ნევილ კარდუსი წერს, რომ ამ ანთოლოგიამ გააძლიერა „კომპოზიტორის პანთეისტური ხედვა სიცოცხლესა და სამყაროზე... რომელშიც ყოვლისმომცველი სიყვარული ყველა არსებას ერთმანეთთან აკავშირებს“. ამ ლექსებიდან 24-ისთვის მალერმა მუსიკა დაწერა. სამი მათგანი მე-2, მე-3 და მე-4 სიმფონიებში გამოიყენა, ცხრა „სიმღერებისა და არიების“ (Lieder und Gesänge) II და III ტომში მოხვდა, ხოლო დარჩენილი 12 მისივე „ჯადოსნური რქის“ ვოკალური ციკლის სახითაა დაჯგუფებული.
მალერის შუა ფაზას კუკი 1901-დან 1907 წლამდე პერიოდით ათარიღებს, რაც მოიცავს ინსტრუმენტული სიმფონიების სამეულს (მე-5, მე-6 და მე-7), მასიურ მე-8 სიმფონიას და ფრიდრიხ რიუკერტის სიმღერებზე დაწერილ მუსიკას, მათ შორისაა ციკლები „სიმღერები ბავშვების სიკვდილზე“ (Kindertotenlieder) და „რიუკერტის სიმღერები“ (Rückert-Lieder). ბოლო პერიოდი მოიცავს უკანასკნელ ნაწარმოებებს: სიმფონიური „დედამიწის სიმღერა“ (Das Lied von der Erde), ასევე, მე-9 და მე-10 სიმფონიები. მალერის სიცოცხლეში ამ უკანასკნელ ნაწარმოებთაგან არცერთი შესრულებულა. დაუსრულებელი მე-10 სიმფონია „შესასრულებელ ვერსიად“ დერიკ კუკმა აქცია და იგი პირველად 1964 წელს, ლონდონში შესრულდა.
შემორჩენილი ნაწარმოებების მიმოხილვა
ადრეული ნამუშევრები
1876: საფორტეპიანო კვარტეტი ლა-მინორში
1878–80: „გოდების სიმღერა“ (Das klagende Lied)
1880: სამი სიმღერა: „Im Lenz“; „Winterlied“; „Maitanz im Grünen“
1880–83: „სიმღერები და არიები“ (Lieder und Gesänge), ტომი I (ხუთი სიმღერა)
1885–86: „მგზავრის სიმღერები“ (Lieder eines fahrenden Gesellen) (ოთხი სიმღერა)
1884: „ზეკინგენელი მესაყვირე“ (Der Trompeter von Säckingen) (დაკარგულია, შემორჩა მხოლოდ ერთი ნაწყვეტი – Blumine, რომელიც 1-ლი სიმფონიის ადრეულ ვერსიებში შედიოდა, იხ. ქვემოთ.)
„ჯადოსნური რქის“ პერიოდი
1887–88: ადაპტაცია ოპერისა „სამი პინტო“ (Die Drei Pintos)
1887–90: „სიმღერები და არიები“ (Lieder und Gesänge), ტომი II (ოთხი სიმღერა)
1887–90: „სიმღერები და არიები“ (Lieder und Gesänge), ტომი III (ხუთი სიმღერა)
1888–96: სიმფონია №1 რე-მაჟორი
1888–94: სიმფონია №2
1892: „ზეციური ცხოვრება“ (Das himmlische Leben, სიმღერა „ჯადოსნური რქიდან“, რომელიც, მოგვიანებით, მე-4 სიმფონიაში გამოიყენა)
1892–1901: „ბიჭუნას ჯადოსნური რქა“ (Des Knaben Wunderhorn) (12 სიმღერა)
1894–96: სიმფონია №3
1899–1901: სიმფონია №4
შუა პერიოდი
1901–04: „რიუკერტის სიმღერები“ (Rückert-Lieder) (5 სიმღერა)
1901–04: „სიმღერები ბავშვების სიკვდილზე“ (Kindertotenlieder) (5 სიმღერა)
1901–02: სიმფონია №5
1903–04: სიმფონია №6 ლა-მინორი
1904–05: სიმფონია №7
1906–07: სიმფონია №8 მი-მაჟორი
გვიანდელი ნაწარმოებები
1908–09: „დედამიწის სიმღერა“ (Das Lied von der Erde)
1909–10: სიმფონია №9
1910: სიმფონია №10 ფა-მაჟორი (დაუსრულებელი, უწყვეტი ესკიზი)
ნაწარმოებების სია
დრეზდენის არქივები
მალერის მანამდე უცნობი ნამუშევრების არსებობის შესახებ პირველად 1938 წელს დაიწყო საუბარი, როცა ჰოლანდიელმა დირიჟორმა, ვილემ მენგელბერგმა გაამჟღავნა საარქივო ხელნაწერების არსებობა დრეზდენში, მარიონ ფონ ვებერის საკუთრებაში, რომელთანაც მალერს 1880-იან წლებში რომანტიკული ურთიერთობა ჰქონდა. მენგელბერგის მტკიცებით, მანუსკრიპტები მოიცავდა ოთხი ადრეული სიმფონიის ესკიზებს, რომლებიც მას და გერმანელ კომპოზიტორს, მაქს ფონ შილინგსს ფორტეპიანოზე ჰქონდათ დაკრული და განხილული. მალერის მკვლევარი დონალდ მიჩელი წერს: „ოთხი ადრეული, მით უფრო, დასრულებული სიმფონიის არსებობას, ალბათ, სკეპტიკურად უნდა შევხედოთ, თუმცა, არსებობს შესაძლებლობა, რომ დრეზდენში არსებულიყო მნიშვნელოვანი ხელნაწერები, იქნებოდა ეს სიმფონიები, თუ მათი ნაწილები“. არქივი, თუ იგი ნამდვილად არსებობდა, თითქმის უეჭველად განადგურდა 1945 წლის თებერვალში, დრეზდენის დაბომბვის დროს.
არანჟირებები და რედაქტირებები
დირიჟორის რანგში მალერმა ბევრი ნაწარმოების რედაქტირება და ხელახალი გაორკესტრება მოახდინა. მათ შორის იყო ბახის, ბეთჰოვენის და შუმანის ნამუშევრები. ასევე, მოამზადა ბეთჰოვენის მე-11 სიმებიანი კვარტეტის და შუბერტის კვარტეტის „სიკვდილი და ქალიშვილი“ ვერსია სიმებიანი ორკესტრისათვის, აგრეთვე, ბრუკნერის მე-3 სიმფონიის საფორტეპიანო ვერსია ოთხი ხელისთვის.
მნიშვნელოვანი ჩანაწერები
მალერის ნაწარმოებები ბევრ დირიჟორს და შემსრულებელს აქვს ჩაწერილი. აღსანიშნავია რამდენიმე კოლექცია, რომელიც ყველა სიმფონიას მოიცავს:
ლენარდ ბერნსტაინმა სიმფონიების სრული ციკლი ნიუ-იორკის ფილარმონიულ ორკესტრთან ერთად 1960-იან წლებში ჩაწერა, შემდეგ, 70-იანი წლებიდან მოყოლებული, ჩაწერა ახალი ციკლი 3 სხვადასხვა ორკესტრთან;
რიკარდო შაიიმ ჩაწერა სრული ციკლი კონცერტხებაუს სამეფო ორკესტრთან ერთად;
ბერნარდ ჰაიტინკმა ჩაწერა სრული ციკლი ასევე კონცერტხებაუს სამეფო ორკესტრთან ერთად
ვალერი გერგიევმა ჩაწერა სრული ციკლი ლონდონის სიმფონიურ ორკესტრთან ერთად;
ლორინ მააზელმა ჩაწერა სრული ციკლი ლონდონის Philharmonia Orchestra-სთან ერთად.
ლიტერატურა
Martner, Knud, Mahler's Concerts, Kaplan Foundation, New York 2010
სქოლიო
სიები