მონტენეგროელი სერბები

მონტენეგროელი სერბები (/ crnogorski Srbi) ან მონტენეგროს სერბები (/ Srbi u Crnoj Gori) — სიდიდით მეორე ეთნიკური ჯგუფი მონტენეგროში (ქვეყნის მოსახლეობის 28,7%) მონტენეგროელების შემდეგ. მოსახლეობის დამატებით 0.64%-ს შეადგენენ სერბ-მონტენეგროელები (Срби-Црногорци / Srbi-Crnogorci) და მონტენეგროელ-სერბები (Црногорци-Cрби / Crnogorci-Srbi). სერბები ძველი მონტენეგროს, ძველი ჰერცეგოვინის, ბრდას, რაშკას, კოტორის ყურისა და ზეტას ადგილობრივი მკვიდრნი არიან.
ისტორია
მე-6 და მე-7 საუკუნეებში სლავების მოგრაციის დროს, თანამედროვე მონტენეგროს ტერიტორიაზე სერბები დასახლდნენ, რომლებმაც მოგვიანებით რეგიონში რამდენიმე სამთავრო ჩამოაყალიბეს. თანამედროვე მონტენეგროს სამხრეთ ნაწილში ჩამოყალიბდა დუკლიის სამთავრო, ხოლო დასავლეთი ნაწილები ტრავუნიას სამთავროს ეკუთვნოდა. თანამედროვე მონტენეგროს ჩრდილოეთი ნაწილი სერბეთის შიდა სამთავროს ეკუთვნოდა. ყველა ეს ადრეული სახელმწოფო აღწერილი იყო ბიზანტიის იმპერატორის, კონსტანტინე VII პორფიროგენეტის (944-959) ისტორიოგრაფიულ ნაშრომებში.
კულტურა
ენა
მონტენეგროს ეროვნულ ენას ისტორიულად და ტრადიციულად სერბულს უწოდებდნენ. პავლე ივიჩის მონაცემებით, მონტენეგროში შტოკავური დიალექტის (სერბული ენის დიალექტი) ორ ქვე-დიალექტზე საუბრიბდნენ: აღმოსავლეთ ჰერცეგოვინურსა და ზეტა-სამხრეთ სანჯაკის დიალექტებზე. აღმოსავლეთ ჰერცეგოვინურ დიალექტზე საუბრობენ: ხორვატიაში, სერბეთში, ბოსნია და ჰერცეგოვინაში და მონტენეგროში. მონტენეგრული ენის თანამედროვე სტანდარტი დამყარებულია ზეტა-სამხრეთ სანჯაკის დიალექტზე. ქვეყნის მოსახლეობის 42.9% ლაპარაკობს სერბულად, როგორც მშობლიურ ენაზე, მათ შორისაა მონტენეგროელების 37%. სერბული იყო მონტენეგროს ოფიციალური ენა 2007 წლამდე, მანამ სანამ, მონტენეგროს ახალი კონსტიტუცია 1992 წლის კონსტიტუციას შეცვლიდა. ამ გადაწყვეტილებამ პროსერბული პარტიების წინააღმდეგობა და პროტესტი გამოიწვია.
მონტენეგრული ენა გახდა ქვეყნის ერთადერთი ოფიციალური ენა, ხოლო სერბულს მიენიჭა აღიარებული უმცირესობის ენის სტატუსი ბოსნიურ, ალბანურ და ხორვატულ ენებთან ერთად. 2006 წლიდან როგორც ენობრივი, ასევე კულტურული ცხოვრების სხვა ასპექტებში, მონტენეგროელი სერბები თანდათანობით „არაძალადობრივ“ „მონტენეგრიზაციას“ განიცდიან.
რელიგია
სერბები სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის, მონტენეგროს ყველაზე ძლიერი რელიგიური ინსტიტუტის მიმდევრები არიან (სულ 460 383 მიმდევარი ან 74%). ერთ-ერთი უდიდესი სალოცავი ამ რელიგიის მიმდევრებისთვის პოდგორიცაში მდებარე აღდგომის ტაძარია.
ტრადიციული ტანისამოსი
მონტენეგრული ქუდი არის ტრადიციული ქუდი, რომელსაც მონტენეგროელები და მონტენეგროელი სერბები ატარებენ. ის ბრტყელი ცილინდრის ფორმისაა, რომელსაც აქვს წითელი ზედა მხარე (ე.წ. ტეპელუკი), რაც მას ლიკასა და ჰერცეგოვინის ქუდებისგან განასხვავებს. იგი მთლიანად წითელი იყო მანამ, სანამ უფლისწულ-ეპისკოპოსმა პეტარ II პეტროვიჩ-ნიეგოშმა მისი გვერდები შავი ნაჭრით (ე.წ. დერევია) არ დაფარა. უფლისწულ-ეპისკოპოსმა ეს ოკუპირებული კოსოვოს მხარდასაჭერად გააკეთა. აღსანიშნავია ისიც, რომ კოსოვოს კულტი მონტენეგროს საუფლისწულო-საეპისკოპოსოში ძალიან პოპულარული იყო. პეტრე II-ის მიერ მონტენეგროელი მთავრებისთვის ქუდის ტარება მაშინდელი სერბული ეროვნული თვითმყოფადობის გამოხატულება იყო. ნაციონალურმა თქმულობამ ქუდის ყველაზე გავრცელებული ვერსია შემდეგნაირად დააფიქსირა: შავი სახვევი მწუხარების ნიშანი იყო ოდესღაც დიდი იმპერიისთვის, წითელი სისხლიანი მარცხი კოსოვოს ბრძოლაში და ხუთი პატარა ზოლი თავზე წარმოადგენს ოდესღაც უფრო დიდი სერბული სამეფოს დარჩენილ ნაშთებს. ეს თქმულება მეტად პოპულარული გახდა დანილო I პეტროვიჩ-ნიეგოშის მმართველობის დროს.
დემოგრაფია
2011 წლის აღწერის მონაცემებით, სერბები სიდიდით მეორე ეთნიკური ჯგუფია და მონტენეგროს მოსახლეობის 28,7% -ს შეადგენენ. ისინი აბსოლუტურ უმრავლესობაში არიან სამ, ხოლო ფარდობით უმრავლესობაში კიდევ სამ მუნიციპალიტეტში. სერბების რიცხვი ქვეყნის 21 მუნიციპალიტეტიდან მხოლოდ ოთხში არ აღემატება 20%-ს. სერბების პროცენტული განაწილება მონტენეგროს მუნიციპალიტეტებში ასეთია:
პლუჟინე(65,6%)
ანდრიევიცა (61,8%)
პლევლია (57%)
ჰერცეგ-ნოვი (48.9%) (ფარდობითი უმრავლესობა)
ბერანე (42.9%) (ფარდობითი უმრავლესობა)
შავნიკი (42,4%)
ჟაბლიაკი (41.3%)
ბუდვა (37,7%)
ბიელო-პოლე (35.9%) (ფარდობითი უმრავლესობა)
კოლაშინი (35.7%)
მოიკოვაცი (35,4%)
ტივატი (31,6%)
კოტორი (30,5%)
დანილოვგრადი (27%)
ბარი (25,3%)
ნიკშიჩი (25,3%)
პოდგორიცა (23,2%)
პლავი (16%)
ულცინი (5,7%)
ცეტინიე (4.3%)
როჟაიე (3.6%)
ლიტერატურა
Anna Comnena, The Alexiad, translated by Elizabeth A. Dawes in 1928
John Kinnamos, The Deeds of John and Manuel Comnenus, trans. C.M. Brand (New York, 1976).
სქოლიო
მონტენეგროელი სერბები
მონტენეგროს დემოგრაფია