ალბანელები მონტენეგროში

ალბანელები მონტენეგროში (მონტ. Crnogorski Albanci) — ეთნიკური ჯგუფი მონტენეგროში, რომლის წარმომადგენლებიც ალბანური წარმოშობის არიან. ისინი მონტენეგროს მთლიანი მოსახლეობის 4.91%-ს შეადგენენ. ალბანელები მონტენეგროში ყველაზე დიდი არასლავური ეთნიკური ჯგუფია.
ალბანელები ძირითადად ცხოვრობენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ და აღმოსავლეთ მონტენეგროში ალბანეთთან საზღვრის გასწვრივ შემდეგ ადგილებში: ულცინის მუნიციპალიტეტი (მთლიანი მოსახლეობის 71%), ტუზის მუნიციპალიტეტი (68%), გუსინიეს მუნიციპალიტეტი(40%), პლავის მუნიციპალიტეტი (19%), ბარის მუნიციპალიტეტი (6%), პოდგორიცის მუნიციპალიტეტი (5%) და როჟაიეს მუნიციპალიტეტი (5%).
მონტენეგროს ქალაქებიდან ყველაზე მეტი ალბანელი ულცინში ცხოვრობს. სწორედ აქ მდებარეობს ალბანეთის ეროვნული საბჭოს შტაბი.
გეოგრაფია
მონტენეგროში ალბანელები ძირითადად ცხოვრობენ ალბანეთ-მონტენეგროს საზღვრის გასწვრივ, იმ ადგილებში, რომლებიც მონტენეგროში გაერთიანდა ბერლინის კონგრესისა (1878) და ბალკანეთის ომების (1912-13) შემდეგ. ხმელთაშუა ზღვის გასწვრივ, ბარისა (Tivar) და ულცინის (Ulqin) მუნიციპალიტეტებში მცხოვრები ალბანელები აქ ვენეციური ალბანეთის პერიოდში დასახლდნენ. ალბანეთის ისტორიული რეგიონები მდებარეობს ტრანსსასაზღვრო მაღალმთიან რეგიონში მალესიაში, ტუზის მუნიციპალიტეტში, მონტენეგროს დედაქალაქ პოდგორიცას სამხრეთით. აღმოსავლეთ და ჩრდილო–აღმოსავლეთ მონტენეგროში ალბანელები ცხოვრობენ პლავისა (Plavë) და გუსინიეს (Gucia) მუნიციპალიტეტებში, მცირე რაოდენობით ცხოვრობენ როჟაიეს (Rozhajë) მუნიციპალიტეტშიც.
XX საუკუნე
ბალკანეთის ომების შემდეგ ალბანეთებით დასახლებული ახალი ტერიტორიები მონტენეგროს ნაწილი გახდა. ამის შემდეგ მონტენეგრომ მოიპოვა მალესიას ნაწილი, შესაბამისად ჰოტი და გრუდა, ტუზი (ცენტრი), პლავი, გუსინიე, რუგოვა, პეია და გიაკოვა. პირველი მსოფლიო ომის დროს ნიკშიჩიდან ცეტინიეში გადაასახლებულა ალბანელმა ემიგრანტებმა გაუგზავნეს წერილი ისა ბოლეტინს, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ მათ შიმშილით სიკვდილი ემუქრებიდათ თუ ფულს არ გამოუყოფდნენ.
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ იუგოსლავიის სამეფოს შექმნით, მონტენეგროში ალბანელები დისკრიმინაციის მსხვერპლნი გახდნენ. მათი მდგომარეობა შედარებით გაუმჯობესდა იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ. მეოცე საუკუნის შუა პერიოდში მონტენეგროში 20 000 ალბანელი ცხოვრობდა, ამავე საუკუნის ბოლოს კი მათი რიცხვი მიგრაციის გამო შემცირდა.
თანამედროვე პერიოდი
2019 წლის 26 ნოემბერს, ალბანეთში მიწისძვრა მოხდა. მონტენეგროში, ულცინში მცხოვრებმა ალბანელებმა მონაწილეობა მიიღეს მიწისძვრის შედეგად დაზარალებულთა დახმარების ღინისძიებებში. მონტენეგროში მცხოვრებლებმა საკვები, პლედები და საფენები შეაგროვეს და ალბანეთში გააგზავნეს.
კულტურა
მონტენეგროელი ალბანელების კულტურა მჭიდრო კავშირშია ალბანეთში მცხოვრებლების კულტურასთან, განსაკუთრებით შკოდერულ წეს-ჩვეულებებთან. მათი ალბანური ენის დიალექტია ღეგი, იგივე, რაზეც ჩრდილოეთ ალბანეთში საუბრობენ.
რელიგია
2003 წლის აღწერის მონაცემებით, მონტენეგროში მცხოვრები ალბანელების 73,37% იყო მუსლიმი, ხოლო 26,08% იყო კათოლიკე. მუსლიმი ალბანელების რელიგიური ცხოვრება რეგურილდება მონტენეგროს ისლამური საზოგადოების მიერ, რომელიც მოიცავს არა მხოლოდ მუსლიმ ალბანელებს, არამედ ამ რელიგიის მიმდევარ სხვა ეთნიკურ უმცირესობებსაც. კათოლიკე ალბანელების უმრავლესობა ცხოვრობს მალესიაში, შესტანში, ასევე ბარისა და ულცინის მუნიციპალიტეტებშიც.
ენა
მონტენეგროში ალბანელები ლაპარაკობენ ღეგური ალბანური დიალექტით, კერძოდ ალბანურის ჩრდილო-დასავლეთ ვარიანტზე. 2011 წლის აღწერის თანახმად, ალბანური მონტენეგროში მცხოვრებლებიდან 32 671-თვის იყო მშობლიური ენა (მოსახლეობის 5,27%).
მონტენეგროს კონსტიტუციის მე -13 მუხლის თანახმად, ალბანური ენა (სერბულ, ბოსნიურ და ხორვატულ ენებთან ერთად) არის ოფიციალურად აღიარებული, როგორც უმცირესობათა ენა.
განათლება
მონტენეგროს მთავრობა უზრუნველყოფს ადგილობრივ დაწყებით და საშუალო სკოლებში ალბანურ ენაზე სწავლებას. პოდგორიცაში მდებარე მონტენეგროს უნივერსიტეტში არსებობს ერთი დეპარტამენტი, სადაც მსურველებს ალბანურად მასწავლებლობის მოსამზადებელი კურსის გავლა შეუძლიათ.
ლიტერატურა
სქოლიო
მონტენეგროელები
ალბანელები
ალბანური დიასპორა