პარიზის შეთანხმება

პარიზის შეთანხმება (ასევე ცნობილი, როგორც პარიზის ჩანაწერები ან პარიზის კლიმატის ჩანაწერები) ― საერთაშორისო ხელშეკრულება გლობალური დათბობის შესახებ. მოიცავს გლობალური დათბობის შერბილების, კლიმატის ცვლილებებთან ადაპტაციისა და კლიმატის ფინანსებთან დაკავშირებულ საკითხებს. შეთანხმების შემუშავების პროცესი 2015 წელს, პარიზში, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კლიმატის ცვლილებისადმი მიძღვნილ კონფერენციაზე დაიწყო, რომელშიც 196 მხარე მონაწილეობდა.
პარიზის შეთანხმება ხელმოსაწერად 2016 წლის 22 აპრილს (დედამიწის დღე) გაიხსნა, ნიუ-იორკში გამართულ ცერემონიაზე. ევროპის კავშირის მიერ შეთანხმების რატიფიცირების შემდეგ, ქვეყნების საკმარისმა რაოდენობამ მიიღო შეთანხმება, რომელიც ძალაში 2016 წლის 4 ნოემბერს შევიდა. 2021 წლის ნოემბრისთვის ხელშეკრულების წევრია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კლიმატის ცვლილების შესახებ კონვენციის 193 სახელმწიფო. კონვენციის მონაწილე 4 სახელმწიფო, რომლებსაც შეთანხმება არ აქვთ რატიფიცირებული, ირანი, ლიბია, იემენი და ერიტრეა არიან. 2020 წელს ამერიკის შეერთებული შტატები შეთანხმებას ჩამოშორდა, მაგრამ მომდევნო წელს კვლავ დაუბრუნდა.
პარიზის შეთანხმების გრძელვადიანი პერიოდის მიზანი წინაინდუსტრიულ დონეზე გლობალური ტემპერატურის ზრდის საშუალო მაჩვენებელის 2°C-მდე (3.6°F) შენარჩუნება, ხოლო ზრდის სასურველი ზღვრული მაჩვენებელი 1.5°C-ია (2.7°F), რაც სავარაუდოდ, კლიმატის ცვლილების ეფექტებს არსებითად შეამცირებს. მავნე ნივთიერებების გამოყოფა რაც შეიძლება მალე უნდა შემცირდეს და ნულოვან მაჩვენებელს XXI საუკუნის შუა პერიოდამდე უნდა მიაღწიოს. გლობალური დათბობის 1.5°C-მდე შესანარჩუნებლად, 2030 წლამდე მავნე ნივთიერებების გამოყოფა 50%-ით უნდა შემცირდეს.
შეთანხმების მიზანია მონაწილე მხარეების მიერ კლიმატის ცვლილებით გამოწვეულ ეფექტებთან ადაპტირების ხელშეწყობა და საკმარისი ფინანსური რესურსების მობილიზება. შეთანხმების ფარგლებში ყოველმა სახელმწიფომ უნდა განსაზღვროს, დაგეგმოს და რეგულარულად მიაწოდოს ინფორმაცია საკუთარი წვლილის შესახებ. არ არის შემუშავებული მექანიზმები, რომლებიც სახელმწიფოებს მავნე ნივთიერებების გამოყოფის სპეციფიკური მიზნობრივი მაჩვენებლის განსაზღვრას დაავალდებულებს, მაგრამ ყოველი მიზნობრივი მაჩვენებელი წინა მიზნობრივ მაჩვენებელს უნდა აღემატებოდეს. 1997 წლის კიოტოს ოქმის საპირისპიროდ, განვითარებულ და განვითარებად ქვეყნებს შორის სხვაობა ბუნდოვანია, ამიტომ განვითარებადმა სახელმწიფოებმაც უნდა შეიმუშაონ გეგმები მავნე ნივთიერებების გამოყოფის შესამცირებლად.
განვითარება
წინაპირობები
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კონვენცია კლიმატის ცვლილების შესახებ, რომელიც 1992 წელს დედამიწის სამიტზე მიიღეს, ამ თემასთან დაკავშირებით მიღებული ერთ-ერთი პირველი საერთაშორისო ხელშეკრულება იყო. კონვენციის მიხედვით, მხარეები რეგულარულად უნდა შეხვდნენ კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებული საკითხების განსახილველად. კონვენციის მიღებით კლიმატის შესახებ სამომავლო შეთანხმებებს ჩაეუარა საფუძველი.
1997 წელს მიღებული კიოტოს ოქმი ატმოსფეროში სათბურის აირების კონცენტრაციის დარეგულირებას უწყობდა ხელს. ოქმი 2012 წელს მიღებული დოჰის შეთანხმებით 2020 წლამდე გაგრძელდა. აშშ-მა ოქმის რატიფიცირებაზე უარი თქვა, მისი სავალდებულო იურიდიული ბუნების გამო. ამ და სხვა კონფლიქტების გამო კლიმატის შესახებ მომდევნო საერთაშორისო მოლაპარაკებები შეფერხდა. 2009 წლის მოლაპარაკებები კიოტოს ოქმის მემკვიდრის მიღებას ისახავდა მიზნად, მაგრამ ჩაიშალა და კოპენჰაგენის ჩანაწერები იურიდიულად სავალდებულო არ ყოფილა, რის გამოც უნივერსალური ხასიათი არ მიუღია.
კოპენჰაგენის შეთანხმებამ პარიზის შეთანხმების ჩარჩოს ჩაუყარა საფუძველი. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კლიმატის ცვლილების შესახებ კონვენციის აღმასრულებელი მდივნის, ქრისტიანა ფიგერესის ხელმძღვანელობით, კოპენჰაგენის წარუმატებლობის შემდეგ მოლაპარაკებები კვლავ აღდგა. 2011 წელს გაეროს კლიმატის ცვლილების კონფერენციაზე დურბანის პლატფორმა შეიქმნა.
მოლაპარაკებები და მიღება
მოლაპარაკებები პარიზში ორი კვირის მანძილზე მიმდინარეობდა. ჯერ კიდევ წინა წელს, სხვადასხვა პროექტი და ინიციატივა შეიმუშავეს, ხოლო ერთ-ერთი კომენტატორის აზრით, მოლაპარაკებებამდე ფრანგებმა წარმატებას ორი მიმართულებით მიაღწიეს: პირველი, დარწმუნდნენ, რომ ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წილი მოლაპარაკებებამდე დასრულდა და მეორე, ლიდერები კონფერენციის დაწყებისას მოიწვიეს.
მოლაპარაკებები თითქმის ჩაიშალა ერთი სიტყვის გამო, როდესაც აშშ-ის იურიდიულმა გუნდმა ბოლო წუთს გააცნობიერა, რომ სიტყვა „shall“ დამტკიცდა „should“-ის მაგივრად. ეს იმას ნიშნავდა, რომ განვითარებული ქვეყნები იურიდიულად ვალდებული იქნებოდნენ, ემისია შეემცირებინათ, მაგრამ პრობლემა „ტიპოგრაფიულ ხარვეზად“ ჩათვალეს და გამოასწორეს. 2015 წლის 12 დეკემბერს, მხარეთა 21-ე კონფერენციაზე, კლიმატის ცვლილების შესახებ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კონვენციის სახელმწიფოთა და ევროპის კავშირის კონსენსუსის საფუძველზე, შეთანხმება მიიღეს. ნიკარაგუამ აღნიშნა, რომ შეთანხმების მიღების წინააღმდეგ გამოსვლა სურდათ, რადგანაც შეთანხმება სუსტი იყო, მაგრამ შესაძლებლლობა არ მიეცათ. შეთანხმების ფარგლებში, წევრები თანხმდებიან, რომ „რაც შეიძლება მალე“ ნახშირბადის „ანაბეჭდს“ შეამცირებენ და მაქსიმუმს გააკეთებენ გლობალური დათბობის „2°C-ზე (3.6 °F) დაბლა“ შესანარჩუნებლად.
ხელმოწერა და ძალაში შესვლა
პარიზის შეთანხმება ხელმოსაწერად ღია იყო გაეროს კლიმატის კონვენციის მხარეების სახელმწიფოებისა და რეგიონული ეკონომიკური ინტეგრაციის ორგანიზაციებისთვის 2016 წლის 22 აპრილიდან 2017 წლის 21 აპრილამდე, გაერთიანებული ერების შტაბ-ბინაში, ნიუ-იორკში. შეთანხმების ხელმოწერა პირველი ნაბიჯია რატიფიკაციისკენ, თუმცა მისი მიღება ხელმოწერის გარეშეც შესაძლებელია. ხელშეკრულება მხარეებს ავალდებულებს, საერთაშორისო ხელშეკრულების მიზნის საწინააღმდეგოდ არ იმოქმედონ. 2016 წლის 1-ელ აპრილს, აშშ-მ და ჩინეთმა, რომლებზეც გლობალური ემისიის თითქმის 40% მოდის, დაადასტურეს, რომ პარიზის კლიმატის შეთანხმებას ხელს მოაწერდნენ. გახსნიდან პირველივე დღეს შეთანხმებას 175-მა მხარემ მოაწერა ხელი (174 სახელმწიფო და ევროპის კავშირი). 2021 წლის მარტისთვის, ხელშეკრულების ხელისმომწერია 194 სახელმწიფო და ევროპის კავშირი.
შეთანხმება ძალაში შევიდოდა, თუკი მას 55 ისეთი სახელმწიფო მოაწერდა ხელს, რატიფიცირებას მოახდენდა ან სხვაგვარად შეუერთდებოდა ხელშეკრულებას, რომლებზეც სათბურის აირების გლობალური ემისიის მინიმუმ 55% მოდიოდა (2015 წლის მონაცემების მიხედვით). ევროპის კავშირის მიერ ხელშეკრულების რატიფიცირების შემდეგ, ძალაში შესასვლელად შეთანხმებამ 2016 წლის 4 ნოემბრისთვის მხარეთა საკმარისი რაოდენობა დააგროვა..
მხარეები
ევროპის კავშირმა და 192 სახელმწიფომ, რომლებზეც ანთროპოგენური ემისიის 98% მოდის, ხელშეკრულება მიიღო ან რატიფიცირება მოახდინა. სახელმწიფოები, რომლებმაც ხელშეკრულების რატიფიცირება არ მოახდინეს, არიან: ირანი, რომელზეც სათბურის აირების ემისიის 2% მოდის, ერიტრეა, იემენი და ლიბია. ერაყი ბოლო ქვეყანა იყო, რომელმაც ხელშეკრულების რატიფიცირება მოახდინა 2021 წლის 1-ელ ნოემბერს.
ხელშეკრულების 28-ე მუხლის თანახმად, მხარეებს უფლება აქვთ, ხელშეკრულებიდან გავიდნენ დეპოზიტარისთვის წერილობითი შეტყობინების საფუძველზე, არა უადრეს მხარისათვის შეთანხმების ძალაში შესვლიდან სამი წლისა. მხარის შეთანხმებიდან გასვლა ძალში შედის დეპოზიტარის მიერ შეთანხმებიდან გასვლის შესახებს შეტყობინების მიღების თარიღიდან ერთი წლის შემდეგ.
აშშ-ის გასვლა და დაბრუნება
2017 წლის 4 აგვისტოს ტრამპის ადმინისტრაციამ გაეროს შეტყობინება გაუგზავნა, რომ აშშ-ს, რომელიც მსოფლიოში მეორეა სათბურის აირების ემისიით, რაც შეიძლება მალე სურდა შეთანხმებიდან გასვლა. შეთანხმებიდან გასვლის შეტყობინება აშშ-ის მიერ პარიზის შეთანხმებასთან მიერთებიდან სამი წლის შემდეგ შეიძლება განეხილათ, 2019 წლის 4 ნოემბერს. აშშ შეთანხმებიდან ოფიციალურად გავიდა 1 წლის შემდეგ, 2020 წლის 4 ნოემბერს. პრეზიდენტმა ჯო ბაიდენმა აღმასრულებელ ბრძანებას საპრეზიდენტო უფლებამოსილების დაწყების პირველივე დღეს მოაწერა ხელი, 2021 წლის 20 იანვარს, რათა აშშ პარიზის შეთანხმებას კვლავ მიერთებოდა. შეთანხმების 21-ე მუხლის შესაბამისად, 30 დღის შემდეგ აშშ შეთანხმებას კვლავ მიუერთდა. გაეროს გენერალური მდივანი ანტონიო გუტერეში მიესალმა აშშ-ის შეთანხმებასთან დაბრუნებას.
შინაარსი
პარიზის შეთანხმება მოკლე შეთანხმებაა და 16 შესავალი აბზაცისა და 29 მუხლისგან შედგება. მოიცავს პროცედურულ (მაგალითად, ძალაში შესვლის კრიტერიუმები) და ოპერაციულ (შერბილება, ადაპტაცია, ფინანსები) მუხლებს. იგი სავალდებულო შეთანხმებაა, მაგრამ ბევრი მუხლი საერთაშორისო კოლაბორაციას არ ითვალისწინებს. შეთანხმებაში მოცემულია მუხლები სათბურის აირების ემისიის შესახებ, მაგრამ არ ეხება საერთაშორისო ავიაციასა და საზღვაო გადაზიდვებს, რომლებიც სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციისა და საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის პასუხისმგებლობაშია, შესაბამისად.
მიზნები
ხელშეკრულების მიზანი მეორე მუხლშია მოცემული. შეთანხმება გაეროს კლიმატის ცვლილების შესახებ ჩარჩო კონვენციის გნხორციელების მეშვეობით კლიმატის ცვლილების საფრთხეზე გლობალური რეაგირების გაძლიერებას უზრუნველყოფს მდგრადი განვითარების და სიღარიბის აღმოფხვრისკენ მიმართული ძალისხმევის კონტექსტში სხვადასხვა გზით:
გლობალური საშუალო ტემპერატურის ზრდის 2 გრადუს ცელსიუსამდე შეზღუდვა, პრეინდუსტრიულ დონესთან შედარებით და ტემპერატურის ზრდის 1.5 გრადუს ცელსიუსამდე შეზღუდვი მცდელობა, პრეინდუსტრულ დონესთან შედარებით.
კლიმატის ცვლილების უარყოფით შედეგებთან ადაპტაციის უნარის გაზრდა და კლიმატის ცვლილების მიმართ მედეგობის და სათბურის აირების დაბალემისიიანი განვითარების უზრუნველყოფის ხელშეწყობა ისეთი გზით, რომელიც საფრთხეს არ შეუქმნის საკვების წარმოებას;
ფინანსური ნაკადების შესაბამისობის უზრუნველყოფა სათბურის აირების დაბალემისიიანი და კლიმატისადმი მედეგი განვითარების გზებთან.
ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილი
მხარეები განსაზღვრავენ ქვეყნის შესაბამის წვლილს, რომლითაც შეთანხმებით გათვალისწინებული მიზნების მიღწევა იქნება შესაძლებელი. აღნიშნულ წვლილს ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილი ეწოდება. შეთანხმების მესამე მუხლი ყველა მხარისაგან „ამბიციურ ძალისხმევას“ და წვლილის შეტყობინებას მოითხოვს შეთანხმებით გათვალისწინებული მიზნის მისაღწევად. შეთანხმების მხარეების ძალისხმევა „დროთა განმავლობაში მიღწეულ“ პროგრესს უნდა წარმოადგენდეს. შეთანხმების თითოეული მხარე ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილის შესახებ ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ ატყობინებს მხარეთა კონფერენციას. „პროგრესის“ პრინციპის შესაბამისად, მხარეთა მიერ დაწესებული ყოველი „ამბიცია“ წინა ამბიციას უნდა აღემატებოდეს. მხარეებს ურთიერთთანამშრომლობა და ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილის შეცვლა შეუძლიათ. კონკრეტული სახელმწიფოს ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილი 2015 წლის კლიმატი ცვლილების კონფერენციაზე მიღებული წვლილია, სანამ მხარეები არ განაახლებენ.
პარიზის შეთანხმებაში ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილის ზუსტი ბუნება არ არის მოცემული. ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილი მინიმუმ შერბილების შესახებ დებულებებს უნდა შეიცავდეს, მაგრამ ასევე შეიძლება მოიცავდეს ადაპტაციის, ფინანსების, ტექნოლოგიური გადაცემის, კომპეტენციის მასშტაბისა და გამჭვირვალობის შესახებ. ზოგიერთი პირობა არ არის პირობითი, ზოგიერთი კი პირობითია გარე გაქტორებთან დაკავშირებით, როგორიცაა ფინანსების მიღება და ტექნიკური მხარდაჭერა, სხვა მხარეთა ამბიციები ან სხვა დეტალების პარიზის შეთანხმების წესებთან დაკავიშრებით, რომლებიც ჯერ არ არის მიღებული.
ეროვნულ დონეზე განსაზღვრულ წვლილს სავალდებულო ხასიათი არ აქვს, მაგრამ მასთან დაკავშირებული პროცედურები სავალდებულოა. ამგვარ პროცედურებს შორისაა ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული თანმიმდევრული წვლილის მომზადების, კომუნიკაციისა და შენარჩუნების ვალდებულებას, ყოველ ხუთ წელიწადში ახალი სახით ჩამოყალიბებისა და განხორციელების შესახებ ინფორმაციის უზრუნველყოფის ვალდებულება. არ არსებობს მექანიზმი, რომელიც მხარეს ეროვნულ დონეზე განსაზღვრული წვლილის კონკრეტულ ვადამდე დადგენას ან სამიზნე ნიშნულთან შესაბამისობას დაავალდებულებს. შეთანხმებასთან მიმართებით მხოლოდ „სახელისა და სირცხვილის“ ან როგორც იანოშ პასტორმა, გაეროს კლიმატის ცვლილების გენერალური მდივნის ყოფილმა ასისტენტმა, აღნიშნა, „სახელისა და წახალისების“ სისტემა იქნება.
იხილეთ აგრეთვე
კიოტოს ოქმი
კლიმატის ცვლილების პოლიტიკა
დამატებითი ლიტერატურა
რესურსები ინტერნეტში
Text of the Paris Agreement
სქოლიო
ავღანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ალბანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ალჟირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ანდორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ანტიგუა და ბარბუდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
არგენტინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სომხეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ავსტრალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ავსტრიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
აზერბაიჯანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბაჰამის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბაჰრეინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბანგლადეშის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბარბადოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბელარუსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბელგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბელიზის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბენინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბჰუტანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბოლივიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბოსნია და ჰერცეგოვინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბოტსვანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბრაზილიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბრუნეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბულგარეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბურკინა-ფასოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კამბოჯის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კამერუნის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კანადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კაბო-ვერდეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩილეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კოლუმბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კომორის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კონგოს რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კუკის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კოსტა-რიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ხორვატიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კუბის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კვიპროსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩეხეთის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
დანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჯიბუტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
დომინიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
აღმოსავლეთ ტიმორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ეკვადორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ეგვიპტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ეთიოპიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ესვატინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ესტონეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ეკვატორული გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სალვადორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ფიჯის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ფინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საფრანგეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გაბონის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გერმანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
განის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საბერძნეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გრენადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გვატემალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გვინეა-ბისაუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გაიანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჰაიტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჰონდურასის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უნგრეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ისლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ირლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ინდოეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ინდონეზიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ირანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ერაყის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ისრაელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იტალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კოტ-დ'ივუარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იამაიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იაპონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იორდანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ყაზახეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კირიბატის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ქუვეითის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ყირგიზეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლაოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლატვიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიბანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლესოთოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიბერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიხტენშტაინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიეტუვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლუქსემბურგის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მადაგასკარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალაიზიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალდივის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მარშალის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მავრიტანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მავრიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მექსიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მოლდოვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მონაკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მონღოლეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მონტენეგროს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მაროკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მოზამბიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მიანმარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნამიბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნაურუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნეპალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიდერლანდების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ახალი ზელანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიკარაგუის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიგერის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიგერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიუეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩრდილოეთ კორეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩრდილოეთ მაკედონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნორვეგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ომანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პაკისტანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პალაუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პალესტინის ტერიტორიების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პარაგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პანამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პაპუა-ახალი გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პერუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ფილიპინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პოლონეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პორტუგალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
რუმინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
რუსეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
რუანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენტ-კიტსი და ნევისის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენტ-ლუსიას საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენტ-ვინსენტი და გრენადინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სამოის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სან-მარინოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სან-ტომე და პრინსიპის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საუდის არაბეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენეგალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სერბეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სეიშელის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სიერა-ლეონეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სინგაპურის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სლოვაკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სლოვენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ესპანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სოლომონის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სომალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სამხრეთ კორეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
შრი-ლანკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სუდანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სურინამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
შვედეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
შვეიცარიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტაჯიკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტანზანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტაილანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტოგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტონგის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტრინიდადი და ტობაგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტუნისის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
თურქეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
თურქმენეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტუვალუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უგანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უკრაინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
არაბთა გაერთიანებული საამიროების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გაერთიანებული სამეფოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
აშშ-ის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ურუგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უზბეკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ვანუატუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ვენესუელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ვიეტნამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ზამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ზიმბაბვეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ანგოლის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სამხრეთ სუდანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
დომინიკელთა რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გარემოსდაცვითი ხელშეკრულებები