ბენჯამინ ფრანკლინი

ბენჯამინ ფრანკლინი (დ. 17 იანვარი, 1706, ბოსტონი — გ. 17 აპრილი, 1790, ფილადელფია) — აშშ-ის ერთ-ერთი ყველაზე ღვაწლმოსილი დამფუძნებელთაგანი, ადრეული პოლიტიკური ფიგურა და სახელმწიფო მოღვაწე; მეცნიერი, გამომცემელი; ამერიკის რევოლუციის სულისჩამდგმელი.
ერის მამად წოდებული, ფრანკლინი ცნობილი იყო განსაკუთრებული ცნობისმოყვარეობით, წერის ნიჭითა და ინტერესთა ფართო სპექტრით. აქტიურმა საზოგადო მოღვაწემ და დიპლომატმა ნიადაგი მოამზადა ამერიკის რევოლუციისთვის.
ბენჯამინ ფრანკლინი — ერთ-ერთია აშშ ფუძემდებლებიდან, რომელმაც ხელი მოაწერა სამ უმნიშვნელოვანეს ისტორიულ დოკუმენტს და ამ გზით საფუძველი ჩაუყარა ამერიკის შეერთებულ შტატებს, როგორც დამოუკიდებელ სახელმწიფოს. ეს დოკუმენტებია:
აშშ-ის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია;
აშშ-ის კონსტიტუცია;
1783 წელს ვერსალის სამშვიდობო ხელშეკრულება (მეორე პარიზის სამშვიდობო ხელშეკრულება), რომელმაც ფორმალურად დაასრულა ბრძოლა ამერიკის 13 კოლონიის დიდი ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობისათვის.
ბიოგრაფია
დაიბადა ბოსტონში. მიიღო დამოუკიდებელი განათლება. 1727 წელს დააფუძნა ფილადელფიის ტიპოგრაფია. (1729–1748) გამოსცემდა „პენსილვანიის გაზეთს“. 1731 წ. დააფუძნა აშშ-ში პირველი საჯარო ბიბლიოთეკა, 1743 წ. — ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოება, 1751 წ. — პენსილვანიის უნივერსიტეტი, 1737–1753 წლებში — პენსილვანიის პოჩტმაისტერი (ფოსტის უფროსი), 1753–1754 ჩრდილო ამერიკული კოლონოიების პოჩტმაისტერი.
ფრანკლინი და მონობით ვაჭრობა
გარდაცვალებამდე რამდენიმე დღით ადრე, როგორც ფერადკანიანთა მონობისგან განმათავისუფლებელი საზოგადოების თავმჯდომარემ, ფრანკლინმა კონგრესისადმი დაწერა პეტიცია, რომლითაც ითხოვდა ზანგთა მონობის გაუქმებას. წერილმა დიდი გამოხმაურება პოვა. კონგრესის მორიგ სხდომაზე დადგინდა მრავალი მაკომპენსირებელი კანონები. თუმცა, ამ პეტიციით საბოლოო შედეგი ვერ იქნა მიღწეული. კონგრესზე მრავალი ადამიანი აღმოჩნდა მონათა ვაჭრობის მომხრე. განსაკუთრებით აქტიურობდა და მწვავე სიტყვით გამოვიდა პლანტატორი ჯექსონი. ეს ამბავი ავადმყოფ ფრანკლინს აცნობეს. მან სპეციალური სტატია დაწერა გაზეთისთვის. ამ სტატიაში ავტორი წერდა: „მე ჯექსონი მაგონებს ნახევრად ველურ ოსმალელ ზღვის ავაზაკს, რომელიც ქრისტიანი კავკასიელი მონებით ვაჭრობს“.
ფრანკლინი ამერიკის საფოსტო მარკებზე
ბენჯამინ ფრანკლინი ისეთივე გამოჩენილი ფიგურა იყო ამერიკის ისტორიაში როგორც ვაშინგტონი, ჯეფერსონი ან ლინკოლნი, შესაბამისად ის მრავალჯერ იყო გამოსახული ამერიკულ საფოსტო მარკებზე. ფრანკლინის სურათი, ამერიკის საფოსტო განყოფილების პირველი გენერალური უფროსის, ვაშინგტონის გამოკლებით ყველა სხვა გამოჩენილ ამერიკელზე ხშირად აღიბეჭდა საფოსტო მარკებზე. ფრანკლინი 1847 წელს გამოჩნდა პირველ ამერიკულ საფოსტო მარკაზე. 1908–1923 წლებში ამერიკის შეერთბულ შტატებში საფოსტო განყოფილებამ გამოუშვა ვაშინგტონ-ფრანკლინის სერია, სადაც 14 წლის განმავლობაში ფრანკლინი ვაშინგტონთან ერთად მრავალჯერ დაიბეჭდა, ეს იყო ამერიკის ფოსტის ისტორიაში ყველაზე ხანგრძლივი სერია. მუდმივ გამოშვებასთან ერთად ფრანკლინი რამდენიმე სამახსოვრო მარკაზეც აღიბეჭდა.
ბიოგრაფიები
კარლ ბეკერი. "Benjamin Franklin, " Dictionary of American Biography (1931) — III თავი, სწრაფი ბმულები online
Brands, H.A.. The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin (2000)- სამეცნიერო ბიოგრაფია ტექსტის საძიებელი
, პოპულარული ბიოგრააფია
Ketcham, Ralph. Benjamin Franklin (1966) 228 pp ონლაინ გამოცემა, სამეცნიერო მოკლე ბიოგრაფია
ლეო ლიმეი. The Life of Benjamin Franklin -დეტალური სამეცნიერო ბიოგრაფია, მცირე განმარტებებით; ავტორის გარდაცვალებამდე (2008) გამოვიდა 3 თავი
თავი 1: Journalist, 1706–1730 (2005) 568pp excerpt and text search
თავი 2: Printer and Publisher, 1730–1747 (2005) 664pp; excerpt and text search
თავი 3: Soldier, Scientist, and Politician, 1748–1757 (2008), 768pp excerpt and text search
ედმუნდ მორგანი. Benjamin Franklin (2003) მცირე შესავლით
ტექსტის საძიებელი, სამეცნიერო განმარტებებით
ესმონდ ვრაითი. Franklin of Philadelphia (1986) — სამეცნიერო ტექსტი ტექსტის საძიებელი
პატარა მკითხველისთვის
აიზეკ აზიმოვი. The Kite That Won The Revolution, საბავშვო ბიოგრაფია.
Fleming, Candace. Ben Franklin’s Almanac: Being a True Account of the Good Gentleman’s Life. Atheneum/Anne Schwart, 2003, 128 pages, ISBN 978-0-689-83549-0.
სქოლიო
რესურსები ინტერნეტში
ბენჯამინ ფრანკლინი - კავშირის შესახებ ოლბანის გეგმის მიზეზები და მოტივები.
უმაღლესის ლექციების გეგმა
ბენჯამენ ფრანკლინის კლასიკური სიტყვა
ბენჯამინ ფრანკლინი და ამომრჩევლები
ამერიკელი პოლიტიკოსები
ამერიკელი დიპლომატები
ამერიკელი გამომგონებლები
ამერიკელი მწერლები
აშშ-ის ფუძემდებლები
პენსილვანიის გუბერნატორები
დაბადებული 1706
გარდაცვლილი 1790
დაბადებული 17 იანვარი
გარდაცვლილი 17 აპრილი
ბენჯამინ ფრანკლინი
XVIII საუკუნის ამერიკელი დიპლომატები
XVIII საუკუნის ამერიკელი გამომგონებლები
XVIII საუკუნის ამერიკელი ჟურნალისტები
XVIII საუკუნის ამერიკელი არამხატვრული მწერლები
XIX საუკუნის ამერიკელი ფილოსოფოსები
XVIII საუკუნის ამერიკელი პოლიტიკოსები
XIX საუკუნის ამერიკელი მწერლები
XVIII საუკუნის ფსევდონიმიანი მწერლები
განმანათლებლობა
ამერიკელი აბოლიციონისტები
ამერიკელი ავტობიოგრაფები
ამერიკელი მოჭადრაკეები
ამერიკელი კულტურის კრიტიკოსები
ამერიკელი მამაკაცი ჟურნალისტები
ამერიკელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები
ამერიკელი მემუარისტები
ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრები
ედინბურგის სამეფო საზოგადოების დამფუძნებელი წევრები
სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრები
მორალის ფილოსოფოსები
მასაჩუსეტსელი ფილოსოფოსები
პენსილვანიელი ფილოსოფოსები
კულტურის ფილოსოფოსები
განათლების ფილოსოფოსები
მეცნიერების ფილოსოფოსები
ტექნოლოგიის ფილოსოფოსები
პოლიტიკური ფილოსოფოსები
სოციალური კრიტიკოსები
სოციალური ფილოსოფოსები
ბოსტონელი მწერლები
ფილადელფიელი მწერლები