ადამ ვაისჰაუპტი

ადამ ვაისჰაუპტი (დ. 6 თებერვალი, 1748, ინგოლშტადტი (ბავარია) — გ. 18 ნოემბერი 1830, გოთა) — გერმანელი ფილოსოფოსი, ილუმინატების ორდენის დამაარსებელი, ინგოლშტადტის უნივერსიტეტის სამართლის პროფესორი, იმანუელ კანტის ფილოსოფიურ მოძღვრებათა მოწინააღმდეგე.
ადრეული ცხოვრება
ადამ ვაისჰაუპტი დაიბადა 1748 წლის 6 თებერვალს ინგოლშტადტში (ბავარია). როდესაც ადამ ვაისჰაუპტის მამა, იოჰან გეორგ ვაისჰაუპტი გარდაიცვალა 1753 წელს, ადამი მხოლოდ 5 წლის იყო. მამის გარდაცვალების შემდეგ პატარა ადამზე მისი ნათლია, იოჰან ადამ ფონ იქშტატი ზრუნავდა, რომელიც ასევე სამართლის პროფესორი იყო. 7 წლის ადამმა განათლების მისაღებად იეზუიტთა სკოლას მიაშურა, 15 წლის ასაკში სკოლა მიატოვა, დაინტერესდა სამეცნიერო კვლევებითა და იურისპრუდენციით, ეცნობოდა იურიდიულ ლიტერატურას, მოგვიანებით ჩაერიცხა ინგოლშტადტის უნივერსიტეტში, 20 წლის ასაკში წარმატებით დაასრულა უნივერსიტეტის დოქტურანტურა, 1772 წელს კი გახდა სამართლის პროფესორი. 1775 წელს გაეცნო გეტინგენის უნივერსიტეტის პროფესორის, ჰანრიხ ფედერის ფილოსოფიურ მოძღვრებას ემპირიზმის შესახებ და სწორედ ამ ნაშრომმა განაპირობა მისი მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბება, რის შედეგადაც ვაისჰაუპტი დაუპირისპირდა იმანუელ კანტის იდეალიზმს.
ილუმინატების ორდენის დაარსება
1776 წლის 1 მაისს ვაისჰაუპტმა დააარსა „პერფექტებილისტების“ ორდენი („Order of Perfectibilists“), რომელიც დღესდღეობით „ბავარიელი ილუმინატების“ სახელითაა ცნობილი. ვაისჰაუპტმა დაირქვა ფსევდონიმი „სპარტაკი“ („Brother Spartacus“). ორდენის უმთავრეს მიზანს წარმოადგენდა მონარქიული ხელისუფლებისა და სახელმწიფო რელიგიის გაუქმება მთელ ევროპასა და მის კოლონებში. საკუთარი ორდენის პოპულარიზაციის მიზნით, 1777 წელს ადამ ვაისჰაუპტი გაწევრიანდა მიუნხენის მასონურ ლოჟაში — „Theodor zum guten Rath“. ვაისჰაუპტს სურდა ადამიანური ბუნების სრულყოფა, რისი მიღწევის ძირითად საშუალებას, მისი აზრით, წარმოადგენდა სრული შემეცნება, გათვითცნობიერება, სახელმწიფოსა და ეკლესიის ზემოქმედებისაგან გათავისუფლება. მოგვიანებით, ვაისჰაუპტმა დაიწყო მუშაობა „ბავარიელი ილუმინატების“ ორდენის სტრუქტურაზე, რათა ეს უკანასკნელი მაქსიმალურად დამსგავსებოდა მასონთა საიდუმლო ორგანიზაციების სტრუქტურას. ადამ ვაისჰაუპტის რადიკალურ რაციონალიზმსა და მის მსოფლმხედველობას ბავარიის ხელისუფლება არ მიესალმებოდა. 1784 წელს ბავარიის მმართველმა, კარლ IV თეოდორმა აკრძალა ადამ ვაისჰაუპტის „ბავარიელი ილუმინატების“ ორდენის და, ზოგადად, ნებისმიერი ფარული ორგანიზაციისა და საზოგადოების საქმიანობა. საბოლოო ჯამში, ვაისჰაუპტმა დაკარგა უნივერსიტეტის პროფესორის ხარისხი და დატოვა ბავარია.
მოღვაწეობა დევნილობაში
ბავარიის დატოვების შემდეგ, ადამ ვაისჰაუპტი გადავიდა რეგენსბურგში, იქიდან კი ქალაქ გოთაში, სადაც შეხვდა ჰერცოგ ერნესტ II-ს, რომელიც მხარს უჭერდა მის იდეებსა და შეხედულებებს. ადამ ვაისჰაუპტმა გოთაში მოღვაწეობის დროს მრავალი ნაშრომი შექმნა, მათ შორის აღსანიშნავია — „A Complete History of the Persecutions of the Illuminati in Bavaria“ (1785), A Picture of Illuminism (1786), An Apology for the Illuminati (1786) და An Improved System of Illuminism (1787). გარდაიცვალა 1830 წლის 18 ნოემბერს .
ტომას ჯეფერსონი ვაისჰაუპტის შესახებ
ადამ ვაისჰაუპტი თანამედროვე ცხოვრებაში
1975 წელს გამოქვეყნდა რობერტ შისა და რობერტ უილსონის თანაავტორობით დაწერილი ცნობილი ტრილოგია „Illuminatus!“. ტრილოგიაში ადამ ვაისჰაუპტი მოხსენიებულია, როგორც „ბავარიელი ილუმინატების“ ოდენის დამაარსებელი, რომელიმაც მოკლა ჯორჯ ვაშინგტონი და დაიკავა მისი პოსტი ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტის თანამდებობაზე.
ადამ ვაისჰაუპტი ასევე მოხსენიებულია დეივ სიმის წიგნში „Cerebus the Aardvark“, სადაც მისი პიროვნება შერწყმულია ჯორჯ ვაშინგტონთან.
ვაისჰაუპტის სახელი გვხვდება კომპიუტერულ თამაშში „Deus Ex“, საინტერესოა, რომ თამაშში ადამ ვაისჰაუპტის დაბადების თარიღად მითითებულია არა 1748 არამედ 1723 წელი.
ადამ ვაისჰაუპტი ასევე ნახსენებია ამერიკელი მომღერლების „El-P“-ისა და „Cage“-ის სიმღერაში „Accidents Don't Happen“ — ალბომი Fantastic Damage (2002), კერძოდ, ნახსენებია შემდეგი ფრაზა — „Bush got a ouija to talk to Adam Weishaupt“.
ნაშრომები
ილუმინატების შესახებ
(1786) „Apologie der Illuminaten“.
(1786) „Vollständige Geschichte der Verfolgung der Illuminaten in Bayern“.
(1786) „Schilderung der Illuminaten“.
(1787) „Einleitung zu meiner Apologie“
(1787) „Einige Originalschriften des Illuminatenordens“.
(1787) „Nachtrage von weitern Originalschriften“.
(1787) „Kurze Rechtfertigung meiner Absichten“.
(1787) „Nachtrag zur Rechtfertigung meiner Absichten“.
(1787) „Apologie des Mißvergnügens und des Übels“.
(1787) „Das Verbesserte System der Illuminaten“ .
(1788) „Der ächte Illuminat, oder die wahren, unverbesserten Rituale der Illuminaten“ .
(1795) „Pythagoras, oder Betrachtungen über die geheime Welt- und Regierungskunst“.
ფილოსოფიური ნაშრომები
(1775) „De Lapsu Academiarum Commentatio Politica“.
(1786) „Üeber die Schrecken des Todes: eine philosophische Rede“.
(1788) „Discours Philosophique sur les Frayeurs de la Mort“.
(1786) „Über Materialismus und Idealismus“.
(1788) „Geschichte der Vervollkommnung des menschlichen Geschlechts“.
(1788) „Über die Kantischen Anschauungen und Erscheinungen“.
(1788) „Zweifel über die Kantischen Begriffe von Zeit und Raum“.
(1793) Über Wahrheit und sittliche Vollkommenheit.
(1794) „Über die Lehre von den Gründen und Ursachen aller Dinge“.
(1797) „Über die Zwecke oder Finalursachen“.
(1802) „Über die Hindernisse der baierischen Industrie und Bevölkerung“.
(1804) „Die Leuchte des Diogenes“.
(1817) „Über die Staats-Ausgaben und Auflagen“.
სქოლიო
XVIII საუკუნე
დაბადებული 1748
გარდაცვლილი 1830
განმანათლებელი ფილოსოფოსები
გერმანელი ფილოსოფოსები
საიდუმლო ორგანიზაციები
ინგოლშტადტის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
XVIII საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები