ტურინის მეფეთა სია

ტურინის მეფეთა სია, აგრეთვე ცნობილი როგორც ტურინის სამეფო კანონი — ეგვიპტური იერატიკული პაპირუსი, რომელიც ფარაონ რამსეს II-ის მმართველობიდან თარიღდება. ინახება ეგვიპტურ მუზეუმში, ტურინში. პაპირუსი, ეგვიპტელების მიერ შედგენილი ყველაზე ვრცელი მეფეთა სიაა და რამსეს II-ის მმართველობამდე პერიოდის ქრონოლოგიის უმეტესობის საფუძველს წარმოადგენს.
შექმნა და გამოყენება
პაპირუსი რამსეს II-ის მმართველობიდან თარიღდება, ახალი სამეფოს შუა პერიოდის ან მე-19 დინასტიის განმავლობაში. სიის დასაწყისი და დასასრული, ჩვენამდე მოღწეული არ არის — არ გააჩნია შესავალი და არ გრძელდება მე-19 დინასტიის შემდეგ. ამგვარად, მის შექმნის თარიღად მიჩნეულია ნებისმიერი შემდგომი დრო რამსეს II-ის მმართველობიდან მე-20 დინასტიამდე.
პაპირუსში მოცემულია მმართველთა სახელები და მმართველობის ხანგრძლივობა წლების, თვეების ან დღეების მიხედვით. ზოგიერთ შემთხვევაში, მმართველები დაჯგუფებულნი არიან ოჯახების მიხედვით, რაც თითქმის ზუსტად ემთხვევა მანეთონის წიგნში მოხსენიებულ დინასტიებს. სია მოიცავს მცირეხნიანი ან იმ მმართველების სახელებს, რომლებიც მართავდნენ მცირე ტერიტორიებს და არ მოიხსენიებიან სხვა წყაროებში.
მიჩნეულია, რომ სია მოიცავს მე-15 დინასტიის მმართველებსაც — ჰიქსოსებს, რომლებიც მართავდნენ ქვემო ეგვიპტეს და ნილოსის დელტას. მათ არ გააჩნდათ კარტუშები, რის გამოც, მათ სახელებს დამატებული აქვთ იეროგლიფები იმის დასადასტურებლად, რომ ისინი უცხოელები იყვნენ (მიუხედავად იმისა, რომ მეფეთა სხვა სიები უცხოელ მმართველებს არ მოიცავენ).
აღმოჩენა და აღდგენა
პაპირუსი 1820 წელს, ლუქსორში, იტალიელმა მოგზაურმა ბერნარდინო დროვეტიმ აღმოაჩინა. 1824 წელს, იგი ტურინის ეგვიპტურ მუზეუმს გადაეცა. იტალიამდე ტრანსპორტირებისას, ყუთი, რომელშიც იგი იყო მოთავსებული, გაიხსნა და მეფეთა სია მცირე შემადგენელ ნაწილებად დაიშალა. ჟან-ფრანსუა შამპოლიონმა, დაათვალიერა იგი და მხოლოდ შედარებით დიდი ნაწილების გაშიფვრა შეძლო, რომელიც სამეფო სახელებს მოიცავდა და სიის უკეთ აღსაქმელად და მასზე კვლევების ჩასატარებლად, რეკონსტრუქცია შექმნა.
საქსმა მკვლევარმა გუსტავ ზეიფარტმა, გამოიკვლია პაპირუსის ფრაგმენტები და მათ ბოჭკოებზე დაყრდნობით, შედარებით სრული რეკონსტრუქცია შექმნა, თუმცა, ვერ დაადგინა იერატიკული სიმბოლოების არსი. ფრაგმენტებზე, შემდგომი სამუშაოები მიუნხენელმა ეგვიპტოლოგმა ჰანს-პიტერ-ლოტმა ჩაატარა, რომელმაც დიდი წვლილი შეიტანა ზეიფარტის რეკონსტრუქციის განმტკიცებაში.
1997 წელს, გამოჩენილმა ეგვიპტოლოგმა კიმ რაიოლტმა გამოაქვეყნა სიის ახალი და გაუმჯობესებული ინტერპრეტაცია საკუთარ წიგნში — „პოლიტიკური მდგომარეობა ეგვიპტეში, მეორე გარდამავალი პერიოდის განმავლობაში“. ეგვიპტოლოგმა დონალდ რედფორდმა, შეისწავლა პაპირუსი და აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ სიაში მოცემული სახელები შეესაბამება სხვა დოკუმენტებს, არსებობს გარკვეული შეუსაბამობები, რაც კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს დოკუმენტის ქრონოლოგიურ სიზუსტეს.
პაპირუსის დაახლოებით 50% დაკარგულია. მისი ამაჟამინდელი სიგრძე 1.7 მეტრია, სიგანე — 0.41 მ და დაყოფილია 160 ფრაგმენტად. 2009 წელს, ტურინის ეგვიპტური მუზეუმის სარდაფში, აღმოჩენილ იქნა საკმაოდ კარგ მდგომარეობაში მყოფი უცნობი ფრაგმენტები.
პაპირუსის შინაარსი
პაპირუსი დაყოფილია 11 სვეტად. სიის დაზიანების გამო, ზოგიერთი მმართველის სახელები და თანამდებობები კვლავ სადავოა.
სვეტი 1 — ძველი ეგვიპტის ღმერთები
სვეტი 2 — მწკრივი 1-10 (სულები და მითური მეფეები)
სვეტი 2 — მწკრივი 11-25 (დინასტიები 1-2)
სვეტი 3 — მწკრივი 1-25 (დინასტიები 2-5)
სვეტი 4 — მწკრივი 1-26 (დინასტიები 6-8/9/10)
სვეტი 5 — მწკრივი 12-25 (დინასტიები 11-12)
სვეტი 6 — მწკრივი 1-2 (დინასტიები 12-13)
სვეტი 7 — მწკრივი 1-23 (დინასტია 13)
სვეტი 8 — მწკრივი 1-27 (დინასტია 13-14)
სვეტი 9 — მწკრივი 1-30 (დინასტია 14)
სვეტი 10 — მწკრივი 1-30 (დინასტიები 14-15)
სვეტი 11 — მწკრივი 1-17 (დინასტიები 16-17)
ლიტერატურა
Alan Gardiner, editor. Royal Canon of Turin. Griffith Institute, 1959. (Reprint 1988. ISBN 0-900416-48-3)
Beckerath, Jürgen von. “Some remarks on Helck's 'Anmerkungen zum Turiner Konigspapyrus‘.“ Journal of Egyptian Archaeology 81, (1995): 225-227.
Beckerath, Jürgen von. “The Date of the End of the Old Kingdom of Egypt.” Journal of Near Eastern Studies 21, no. 2 (April 1962): 140-147.
Bennett, Chris. “A Genealogical Chronology of the Seventeenth Dynasty.” Journal of the American Research Center in Egypt 39, (2002): 123-155.
George Adam Smith, "Chaldean Account of Genesis" (Whittingham & Wilkins, London, 1872) (Reprint 2005. Adamant Media Corporation, ISBN 1-4021-8590-1) p290 Contains a different translation of the Turin Papyrus in a chart about "dynasty of gods".
Kenneth A. Kitchen "King Lists" The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. Ed. Donald B. Redford. Copyright © 2001, 2005 by Oxford University Press, Inc.. The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. Oxford University Press.
K. Ryholt, The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period. Carsten Niebuhr Institute Publications, vol. 20. Copenhagen: Museum Tusculanum Press, 1997. ISBN 87-7289-421-0.
K. Ryholt, ‘The Turin King-List’, Ägypten und Levante 14, 2004, pp. 135–155. This is a detailed description of the king-list, the information it provides, and its sources.
Málek, Jaromír. “The Original Version of the Royal Canon of Turin.” Journal of Egyptian Archaeology 68, (1982): 93-106.
Spalinger, Anthony. “Review of: ‘The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period, c. 1800-1550 B. C.’ by K.S.B. Ryholt.” Journal of Near Eastern Studies 60, no. 4 (October 2001): 296-300.
რესურსები ინტერნეტში
Description and Translation of the king list.
Hieroglyphs with translation including Ryholt's new placement of fragments.
სქოლიო
პაპირუსები
ეგვიპტური პაპირუსები