ტაივანის მთავრობა და პოლიტიკა

ტაივანის მთავრობა და პოლიტიკა
ჩინეთის რესპუბლიკის მთავრობა დაარსდა ROC(ჩინეთის რესოუბლიკა)- ის კონსტიტუციითა და მისი ხალხის სამი პრინციპით, სადაც ნათქვამია, რომ ROC "უნდა იყოს ხალხის დემოკრატიული რესპუბლიკა, რომელსაც მართავს ხალხი ". მთავრობა იყოფა ხუთ შტოდ (იუანი): აღმასრულებელი იუანი (კაბინეტი), საკანონმდებლო იუანი (კონგრესი ან პარლამენტი), სასამართლო იუანი, საკონტროლო იუანი (აუდიტორული სააგენტო) და გამოცდის იუანი (საჯარო სამსახურის საგამოცდო სააგენტო). კონსტიტუცია შედგენილი იყო, როდესაც ROC კვლავ მართავდა ჩინეთის მატერიკას. KMT– მ შექმნა მისი პრეტენზიული ტერიტორიის, ტაივანის ჩათვლით, მიუხედავად იმისა, რომ კომუნისტურმა პარტიამ ბოიკოტი გამოუცხადა კონსტიტუციის შემუშავებას. კონსტიტუცია ძალაში შევიდა 1947 წლის 25 დეკემბერს. ROC საომარ მდგომარეობაში რჩებოდა 1948 წლიდან 1987 წლამდე და კონსტიტუციის დიდი ნაწილი მოქმედი არ იყო. 1970-იანი წლების ბოლოს დაწყებული და 90-იანი წლების დასაწყისში მიმდინარე პოლიტიკური რეფორმები მრავალპარტიულ დემოკრატიად გადაიქცა. საომარი მდგომარეობის გაუქმების შემდეგ, ჩინეთის რესპუბლიკამ მოახდინა დემოკრატიზაცია და რეფორმა, შეაჩერა კონსტიტუციური კომპონენტები, რომლებიც თავდაპირველად მთელი ჩინეთისთვის იყო გათვლილი. შესწორების პროცესი გრძელდება. 2000 წელს დემოკრატიულმა პროგრესულმა პარტიამ (DPP) მოიგო პრეზიდენტობა, რითაც დასრულდა KMT– ს მთავრობის მუდმივი კონტროლი. 2005 წლის მაისში არჩეულ იქნა ახალი ეროვნული ასამბლეა პარლამენტის ადგილების რაოდენობის შესამცირებლად და რამდენიმე საკონსტიტუციო რეფორმის განსახორციელებლად. ეროვნულმა ასამბლეამ არსებითად დაუჭირა მხარი საკუთარი თავის გაუქმებას და საკონსტიტუციო რეფორმის ძალაუფლების გადაცემას სახალხო კენჭისყრაზე.
სახელმწიფოს მეთაური და შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი არის პრეზიდენტი, რომელსაც ირჩევს ხალხის ხმა მაქსიმუმ ოთხწლიანი ვადით იმავე ბილეთით, როგორც ვიცე-პრეზიდენტი. პრეზიდენტს აქვს უფლებამოსილება იუანზე. პრეზიდენტი ნიშნავს მინისტრთა კაბინეტის აღმასრულებელ წევრებს, მათ შორის პრემიერ მინისტრს, რომელიც ოფიციალურად არის აღმასრულებელი იუანის პრეზიდენტი; წევრები პასუხისმგებელნი არიან პოლიტიკაზე და ადმინისტრაციაზე.
მთავარი საკანონმდებლო ორგანოა ერთპალატიანი საკანონმდებლო იუანი 113 ადგილით. ოცდათოთხმეტი აირჩევა ქვეყნის მასშტაბით მიღებული ხმების პროპორციის საფუძველზე, პარტიის ცალკეულ სიაში მონაწილე ბიულეტენებში; ხოლო ექვსი აირჩევა ორი სამწევრიანი აბორიგენი საარჩევნო ოლქიდან. წევრები ოთხწლიან ვადას ასრულებენ. თავდაპირველად, ერთპალატიან ეროვნულ ასამბლეას, როგორც მუდმივმოქმედ კონსტიტუციურ კონვენციასა და საარჩევნო კოლეგიას, ჰქონდა საპარლამენტო ფუნქციები, მაგრამ 2005 წელს ეროვნული ასამბლეა გაუქმდა, საკონსტიტუციო ცვლილებების მიცემით, რომელიც გადაეცა საკანონმდებლო იუანს და რესპუბლიკის ყველა უფლებამოსილ ამომრჩეველს რეფერენდუმის გზით.
პრემიერ-მინისტრს ირჩევს პრეზიდენტი საკანონმდებლო ორგანოსგან დამტკიცების საჭიროების გარეშე, მაგრამ საკანონმდებლო ორგანოს შეუძლია მიიღოს კანონები პრეზიდენტის გათვალისწინების გარეშე, რადგან არც მას და არც პრემიერ მინისტრს არ აქვს ვეტოს უფლება. ამრიგად, პრეზიდენტისა და საკანონმდებლო ორგანოს მცირე მოტივაცია აქვთ მოლაპარაკებების შესახებ კანონმდებლობაზე, თუ ისინი დაპირისპირებულ მხარეებს წარმოადგენენ. 2000 წელს პან-გრინის ჩენ შუი-ბიანის პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ, კანონმდებლობა არაერთხელ ჩერდებოდა საკანონმდებლო იუანთან ჩიხის გამო, რომელსაც პან-ლურჯი უმრავლესობა აკონტროლებდა. ისტორიულად, ROC– ში დომინირებდა ძლიერი პარტიის ერთპარტიული პოლიტიკა. ამ მემკვიდრეობამ გამოიწვია აღმასრულებელი უფლებამოსილების კონცენტრირება პრეზიდენტის აპარატში და არა პრემიერ მინისტრზე, მიუხედავად იმისა, რომ კონსტიტუციაში არ არის მითითებული პრეზიდენტის აღმასრულებელი ხელისუფლების მასშტაბები.
სასამართლო იუანი უმაღლესი სასამართლო ორგანოა. იგი განმარტავს კონსტიტუციას და სხვა კანონებსა და დადგენილებებს, განიხილავს ადმინისტრაციულ სარჩელებს და ასრულებს დისციპლინებს . სასამართლო იუანის პრეზიდენტი, ვიცე-პრეზიდენტი და დამატებით ცამეტი მართლმსაჯულება ქმნის დიდ მართლმსაჯულების საბჭოს. ისინი კანდიდატებს დანიშნავენ პრეზიდენტის მიერ, საკანონმდებლო იუანის თანხმობით. უმაღლესი სასამართლო, უზენაესი სასამართლო, შედგება მრავალი სამოქალაქო და სისხლის სამართლის განყოფილებისაგან, რომელთაგან თითოეული იქმნება თავმჯდომარე მოსამართლისა და ოთხი ასოცირებული მოსამართლის მიერ. 1993 წელს შეიქმნა ცალკე საკონსტიტუციო სასამართლო, რომელიც გადაწყვეტს კონსტიტუციურ დავებს, არეგულირებს პოლიტიკური პარტიების საქმიანობას და დააჩქარებს დემოკრატიზაციის პროცესს. ნაფიც მსაჯულთა მიერ სასამართლო განხილვა არ მიმდინარეობს, მაგრამ სამართლიანი საჯარო განხილვის უფლება დაცულია კანონით და პატივს სცემს პრაქტიკულად; ბევრ საქმეს მრავალი მოსამართლე ხელმძღვანელობს.
ძირითადი ბანაკები
პოლიტიკური სცენა ზოგადად იყოფა ორ მთავარ ბანაკად იმ თვალსაზრისით, თუ რა დამოკიდებულება უნდა ჰქონდეს ტაივანს ჩინეთთან ან PRC- სთან, რომელსაც უწოდებენ ტრანს-სრუტის ურთიერთობებს. ეს არის მთავარი პოლიტიკური განსხვავება ორ ბანაკს შორის: პან-ლურჯი კოალიცია, რომელიც შედგება გაერთიანების მომხრე კუომინტანგისგან, ხალხის პირველი პარტია (PFP) და ახალი პარტია, რომლებიც თვლიან, რომ ROC არის "ჩინეთის" ერთადერთი ლეგიტიმური მთავრობა (ტაივანის ჩათვლით) და მხარს უჭერს ჩინეთის საბოლოო გაერთიანებას. ოპოზიციური პან-მწვანე კოალიცია შედგება დამოუკიდებლობის მომხრე DPP და ტაივანის სოლიდარობის კავშირისგან (TSU). იგი ტაივანს განიხილავს როგორც დამოუკიდებელ, სუვერენულ სახელმწიფოს, ROC სინონიმი, ეწინააღმდეგება განმარტებას, რომ ტაივანი არის "ჩინეთის" ნაწილი და ეძებს ფართო დიპლომატიურ აღიარებას და ტაივანის ოფიციალური დამოუკიდებლობის საბოლოო დეკლარირებას. პან – მწვანე ბანაკი ემხრობა ჩინეთის რესპუბლიკის ხაზგასმას, როგორც ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკისგან განსხვავებულ ქვეყანას. ამრიგად, 2007 წლის სექტემბერში, მაშინდელმა მმართველმა დემოკრატიულმა პროგრესულმა პარტიამ დაამტკიცა რეზოლუცია ჩინეთისგან ცალკეული პირადობის დამტკიცების შესახებ და მოითხოვა "ნორმალური ქვეყნის" ახალი კონსტიტუციის ამოქმედება. იგი ასევე მოითხოვდა "ტაივანის" ზოგადად გამოყენებას, როგორც ქვეყნის სახელს, მისი ოფიციალური სახელწოდების, "ჩინეთის რესპუბლიკის" გაუქმების გარეშე. კოალიციის ზოგიერთი წევრი, როგორიცაა ყოფილი პრეზიდენტი ჩენ შუი-ბიანი, ამტკიცებს, რომ დამოუკიდებლობის გამოცხადება ზედმეტია, რადგან "ტაივანი უკვე დამოუკიდებელი, სუვერენული ქვეყანაა".
პან-ლურჯი წევრები ჩინეთის საბოლოო გაერთიანებას ემხრობიან. პან -ლურჯის– ის უფრო ზომიერი პოზიციაა საინვესტიციო შეზღუდვების მოხსნა და PRC– სთან მოლაპარაკებების გაგრძელება პირდაპირი სატრანსპორტო კავშირების დაუყოვნებლად გახსნის მიზნით. დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებით, პან-ლურჯის ზომიერი პოზიციაა სტატუს კვოს შენარჩუნება, ხოლო დაუყოვნებელ გაერთიანებაზე უარის თქმა. პრეზიდენტმა მა იინგ-ჯეუმ განაცხადა, რომ მისი პრეზიდენტობის პერიოდში არ მოხდება გაერთიანება და დამოუკიდებლობა. 2009 წლის მონაცემებით, Pan-Blue- ის წევრები, როგორც წესი, ცდილობენ გააუმჯობესონ ურთიერთობა მატერიკალურ ჩინეთთან, აქცენტი გაკეთებულია ეკონომიკური კავშირების გაუმჯობესებაზე.
აქტუალური პოლიტიკური საკითხები
ტაივანში დომინანტი პოლიტიკური საკითხია მისი ურთიერთობა PRC- სთან. თითქმის 60 წლის განმავლობაში არ არსებობდა პირდაპირი სატრანსპორტო კავშირები, მათ შორის . ეს იყო პრობლემა ტაივანის მრავალი ბიზნესისთვის, რომლებმაც გახსნეს ქარხნები ან ფილიალები ჩინეთში. DPP– ის ყოფილი ადმინისტრაცია შიშობდა, რომ ასეთი კავშირები გამოიწვევს ჩინეთის მატერიალურ ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ინტეგრაციას და 2006 წლის მთვარის საახალწლო გამოსვლაში პრეზიდენტმა ჩენ შუი – ბიანმა მოითხოვა კავშირების მართვა. პირდაპირი ფრენები ტაივანსა და ჩინეთის მატერიკას შორის 2008 წლის ივლისში დაიწყო KMT მთავრობის მმართველობით და პირველი პირდაპირი ჩარტერული ფრენები განხორციელდა 2008 წლის დეკემბერში.
სხვა მთავარ პოლიტიკურ საკითხებში შედის იარაღის შესყიდვების შესახებ კანონპროექტის მიღება, რომელიც შეერთებულმა შტატებმა 2001 წელს მიიღო. 2008 წელს, შეერთებულ შტატებს ერიდებოდა მეტი იარაღის გაგზავნა ტაივანში იმის შიშით, რომ ეს ხელს შეუშლიდა PRC- სა და ROC- ს შორის კავშირების ბოლოდროინდელ გაუმჯობესებას. კიდევ ერთი მთავარი პოლიტიკური საკითხია კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის შექმნა, რომელიც მიიღებს მთავრობის ინფორმაციის ოფისს, რომლის სარეკლამო ბიუჯეტი დიდ კონტროლს ახორციელებს მედიასაშუალებებზე.
პოლიტიკოსები და მათი პარტიები თავად გახდნენ მთავარი პოლიტიკური საკითხები. DPP-ს ადმინისტრაციის ზოგიერთ წარმომადგენელს შორის კორუფცია გამოიკვეთა. 2006 წლის დასაწყისში პრეზიდენტი ჩენ შუი-ბიანი დაკავშირებულია შესაძლო კორუფციასთან. პოლიტიკური გავლენა პრეზიდენტ ჩენ შუი-ბიანზე დიდი იყო, რამაც გამოიწვია განხეთქილება DPP- ის ხელმძღვანელობაში და მომხრეებში. ამან საბოლოოდ გამოიწვია პოლიტიკური ბანაკის შექმნა, რომელსაც DPP- ს ყოფილი ლიდერი შიჰ მინგ-ტეჰ ხელმძღვანელობდა, რომელიც თვლიდა, რომ პრეზიდენტი უნდა გადადგეს. 2006 წლის ბოლოსთან დაკავშირებით, KMT- ის თავმჯდომარეს მა იინგ-ჯეუსაც მოჰყვა კორუფციული დაპირისპირებები, თუმცა მას შემდეგ სასამართლოებმა გაასუფთავეს ნებისმიერი დანაშაულისგან. პრეზიდენტად მეორე ვადის დასრულების შემდეგ, ჩენ შუი-ბიანს ბრალი დასდეს კორუფციასა და ფულის გათეთრებაში. ნასამართლობის შემდეგ, იგი ტაიპეის ციხეში იხდის 17 წლიან სასჯელს.
ეროვნული თვითმყოფადობა
ტაივანის მოსახლეობის დაახლოებით 84% არის ჩინელი ემიგრანტების შთამომავლები 1661-1895 წლებში. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი მოდის ჰან ჩინელებთან, რომლებიც გადასახლდნენ ჩინეთიდან 1940-იანი წლების ბოლოს და 1950-იანი წლების დასაწყისში. საერთო კულტურული წარმოშობა, შერწყმული რამდენიმე ასეული წლის გეოგრაფიული გამიჯვნით, ასი წლის პოლიტიკური გამიჯვნით და უცხოური გავლენებით. ასევე მეტოქე ROC– სა და PRC– ს შორის მტრობამ გამოიწვია ეროვნული იდენტურობის სადავო საკითხი პოლიტიკური ნიშნით. დემოკრატიული რეფორმების და საომარი მდგომარეობის მოხსნის შემდეგ, ტაივანური მკაფიო იდენტობა ხშირად პოლიტიკური დებატების ცენტრშია. მისი მიღებით კუნძული განსხვავდება მატერიკული ჩინეთისაგან და, შესაბამისად, შეიძლება შეფასდეს, როგორც ნაბიჯი ტაივანის დამოუკიდებელი კონსენსუსის ჩამოყალიბებისკენ. მწვანე ბანაკი მხარს უჭერს ტაივანურ მკაფიო იდენტურობას, ხოლო ლურჯი ბანაკი მხარს უჭერს მხოლოდ ჩინურ იდენტობას. KMT- მ ბოლო წლების განმავლობაში უარყო ეს პოზიცია და ახლა მხარს უჭერს ტაივანურ იდენტობას, როგორც ჩინური იდენტურობის ნაწილს.
2009 წლის მარტში ჩატარებული გამოკითხვის თანახმად, გამოკითხულთა 49% თავს ტაივანელად თვლის, ხოლო გამოკითხულთა 44% თავს ტაივანელ და ჩინელად თვლის. 3% თავს მხოლოდ ჩინურად თვლის. ტაივანში ჩატარებულმა სხვა გამოკითხვამ, რომელიც ჩატარდა 2009 წლის ივლისში, აჩვენა, რომ გამოკითხულთა 82,8% თვლის, რომ ROC და PRC ორ ცალკეულ ქვეყანას წარმოადგენს, რომელთაგან თითოეული თავისით ვითარდება. 2009 წლის დეკემბერში ჩატარებულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ გამოკითხულთა 62% თავს მხოლოდ ტაივანელად თვლის, ხოლო გამოკითხულთა 22% თავს ტაივანელ და ჩინურ მოსახლეობად თვლის. 8% თავს მხოლოდ ჩინელად თვლის.
ტაივანის მაცხოვრებელთა პროცენტული რაოდენობა, რომლებიც თავს სხვადასხვა ტაივანის, ჩინელის, ან ტაივანისა და ჩინელისთვის თვლიან.
რესურსები ინტერნეტში
http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/asia_pac/04/taiwan_flashpoint/html/history.stm
https://www.taiwan.gov.tw/
https://www.theatlantic.com/international/archive/2019/07/taiwans-status-geopolitical-absurdity/593371/