ალმერიის ალყა (1309)

ალმერიის ალყა (1309)
ალმერიას ალყა-ეს იყო არაგონის წარუმატებელი მცდელობა, დაეპყრო ქალაქი ალმერია გრანადას საამიროში. 1309 წელს. ალმერია იყო ხმელთაშუა ზღვის პორტი საამიროს სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ის იყო საწყისი არაგონული სამიზნე ერთობლივ არაგონულ-კასტილიური კამპანიაში. გრანადის დაპყრობად არაგონის ჯარები მეფე ხაიმე II-ის მეთაურობით 11 აგვისტოს ჩავიდნენ, გამოიყენეს ალყის ძრავები და აიღეს ქალაქი. ქალაქი, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ გუბერნატორი აბუ მაიდან შუიბი და საზღვაო მეთაური აბუ ალ-ჰასან ალ-რანდაჰი, მოემზადა ალყისთვის თავდაცვის გაძლიერებით და საკვების მარაგით. მთელი ალყის განმავლობაში, ორივე მხარე ცვლიდა სროლებს ალყის ძრავებიდან და ერთვებოდნენ საველე ბრძოლებში და შეტაკებებში.ხაიმემ განახორციელა მრავალი წარუმატებელი თავდასხმა. გრანადანის რელიეფის სვეტი ოსმან იბნ აბი ალ-ულას მეთაურობით სექტემბერში მივიდა და ავიწროვებდა ალყაში მოქცეულებს.
ზამთრის მოახლოებამ და ალყაში მოქცეულთა ბანაკში მარაგის ნაკლებობამ ხაიმე II აიძულა, რომ დეკემბრის ბოლოს დათანხმებულიყო ზავს. ალყა მოიხსნა და არაგონელებმა დაიწყეს გრანადანის ტერიტორიებიდან გასვლა. იმის გამო, რომ ხაიმე II-ს არ ჰქონდა საკმარისი ხომალდები მისი ჯარის ერთდროულად გადასაყვანად, რამდენიმე კაცი დარჩა.ზოგიერთმა მათგანმა გაძარცვა გრანადანის ტერიტორიები, ზოგს კი ჩაუსაფრდნენ, როცა ცდილობდნენ სახლში გამგზავრებულიყვნენ ნებართვის გარეშე, რის შედეგადაც ისინი დროებით დაიჭირეს. ალყა განიხილებოდა, როგორც გრანადას გადამწყვეტი გამარჯვება და დასრულდა არაგონის სამხედრო ჩართვა საამიროში ხაიმე II-ის მეფობის დარჩენილი პერიოდის განმავლობაში. 1310 წელს გრანადის სულთანმა ნასრმა ზავი დადო არაგონთან და კასტილიასთან.
წინაპირობა
XII საუკუნის შუა ხანებიდან გრანადის საამირო იყო ბოლო დარჩენილი მუსულმანური სახელმწიფო იბერიის ნახევარკუნძულზე. დიპლომატიური და სამხედრო მანევრების კომბინაციით, მან მოახერხა დამოუკიდებლობის შენარჩუნება, მიუხედავად იმისა, რომ გარშემორტყმული იყო ორი დიდი მეზობლით, ჩრდილოეთით კასტილიის გვირგვინით და მაროკოში დაფუძნებული მუსულმანური მარინიდების სახელმწიფოთი. 1230-იან წლებში დაარსებიდან გრანადა პერიოდულად შედიოდა ალიანსში ან ეომებოდა რომელიმე ამ ძალას, ან მოუწოდებდა მათ ებრძოლათ ერთმანეთთან, რათა თავიდან აეცილებინათ რომელიმე მათგანის დომინირება. მუჰამედ II-ის (მეფ.1273-1302) გარდაცვალებისას და მუჰამედ III-ის (მეფ. 1302-1309 წწ.) ასვლისას გრანადა მოკავშირე იყო ახლომდებარე ქრისტიანულ სამეფოსთან, არაგონთან და ომში იბრძოდა კასტილიასთან. მუჰამედ III-მ საბოლოოდ დადო ზავი კასტილიასთან 1303 წლის კორდობის ხელშეკრულებით და გახდა ფერდინანდ IV კასტილიელის (მეფ 1295–1312 წწ.) ვასალი. არაგონმა მშვიდობა დადო კასტილიასთან 1304 წლის ტორელასის ხელშეკრულებით, რომელიც ასევე მოიცავდა მშვიდობას გრანადასთან, როგორც კასტილიის ვასალთან.იბერიის ნახევარკუნძულზე ორ უმსხვილეს სახელმწიფოსთან მშვიდობის უზრუნველყოფის შემდეგ, გრანადას საამირომ ყურადღება ჩრდილოეთ აფრიკაზე გადაიტანა. მარინიდებსა და ტლემჩენის სამეფოს შორის ომით ისარგებლა მუჰამედ III-მ, აჯანყება მოაწყო სეუტაში - საპორტო ქალაქში, გიბრალტარის სრუტეზე - მარინიდების წინააღმდეგ 1304 წელს, ხოლო 1306 წელს მან ფლოტი გაგზავნა ქალაქის აჯანყებულებისგან დასაპყრობად.
სეუტას მფლობელობაში მყოფი გრანადა აკონტროლებდა სრუტის ორივე მხარეს - მას ეკავა გიბრალტარისა და ალხესირასის პორტები სრუტის ევროპულ მხარეს, ასევე მალაგასა და ალმერიის უფრო აღმოსავლეთით.ამ განვითარებამ გააშორა არაგონი, კასტილია და მარინიდები, რომლებმაც დაიწყეს გეგმების შედგენა გრანადას წინააღმდეგ.კასტილიამ და არაგონმა ხელი მოაწერეს ალკალა დე ჰენარესის ხელშეკრულებას 1308 წლის 19 დეკემბერს, რომლითაც პირობა დადეს, რომ დაეხმარებოდნენ ერთმანეთს გრანადას სრულ დაპყრობაში და მისი ტერიტორიების გაყოფაში. არაგონს დაჰპირდნენ გრანადანის ტერიტორიების მეექვსედს, მათ შორის საპორტო ქალაქ ალმერიას, ხოლო დანარჩენი წავიდოდა კასტილიაში.გარდა ამისა, ორივე ქრისტიანულმა ძალამ ასევე დაამყარა კავშირი აბუ ალ-რაბი სულეიმანთან, რომელიც 1308 წლის ივლისში გახდა მარინიდების სულთანი და სურდა სეუტას დაბრუნება. შედეგი იყო კასტილიის, არაგონისა და მარინიდების სამმხრივი ალიანსი გრანადას წინააღმდეგ, რომელიც ახლა იზოლირებული იყო და გარშემორტყმული იყო სამი დიდი მტრის მიერ. როდესაც ომისთვის მზადება მიმდინარეობდა, გრანადის ხალხი და წარჩინებულები, გაბრაზებული დიპლომატიური იზოლაციით, შეიჭრნენ მუჰამედ III-ისა და მისი ვაზირის იბნ ალ-ჰაკიმ ალ-რუნდის სასახლეებში და ტახტიდან ჩამოაგდეს სულთანი მისი უმცროსი ნახევარძმის, ნასრის სასარგებლოდ. ეს მოხდა 1309 წლის 14 მარტს.
ალყა
ხაიმე II-მ და მისმა ძალებმა 1309 წლის 18 ივლისს გაცურეს ვალენსიიდან და დაეშვნენ ალმერიის სანაპიროზე 11 აგვისტოს.მუსლიმური ანგარიშს ხაზს უსვამდა ძალების მდიდარი და ფერად ტანსაცმელი და სამხედრო ინსტრუმენტები, რომლებსაც უკრავდნენ მათი მუსიკოსები. მისი ძალები მოიცავდა ალყის ძრავებს, როგორიცაა მანგონელები და ტრებუშეტები.ამგვარმა ჩვენებამ თავდაპირველად დამცველების დემორალიზება გამოიწვია, მაგრამ რაც დრო გადიოდა და სხვადასხვა ინციდენტები ხდებოდა, ისინი უფრო ოპტიმისტურად განწყობილნი ხდებოდნენ.
ალყაში მოქცეულებმა გაავრცელეს თავიანთი ჯარები, რათა დაებლოკათ ქალაქი ხმელეთითა და ზღვით. მათ შექმნეს დააარსეს პალისადები და თხრილები.დამცველებმა კედლები მშვილდოსნებითა და ქვეითი ჯარისკაცებით დააკომპლექტეს და ყველა კარიბჭე ქვის ნაკეთობებით გადაკეტეს, გარდა ზოგიერთისა, რომელიც გაქცევისთვის უნდა გამოეყენებინათ.ზაფხულის ბოლოს ჩამოსვლა დამპყრობლებისთვის მთავარი მინუსი იყო. ეს იმას ნიშნავდა, რომ ამინდის გაციებამდე ცოტა დრო რჩებოდა და თუ ალყა გაგრძელდებოდა ზამთრამდე, ეს იქნებოდა უპირატესობა დამცველებისთვის, რომლებსაც არ მოუწევდათ მინდორში ყოფნა.
აღმოსავლეთში მდებარე ალმერიას გარდა, გრანადას ემირატს რამდენიმე ფრონტიდან უნდა დაეცვა თავი. 1308 წლის 12 მაისს, ჩრდილოეთ აფრიკაში, მარინიდები თავს დაესხნენ სეუტას და აიღეს იგი 21 ივლისს, ხოლო გრანადას დასავლეთ ფლანგზე კასტილიამ განახორციელა ალხესირას ალყა (31 ივლისი 1309 - იანვარი 1310) და გიბრალტარის ალყა (აგვისტო - სექტემბერი 1309).მიუხედავად ამისა, ნასრმა გაგზავნა დახმარების ძალები ალმერიაში, რომლებიც დამარცხდნენ არაგონების მიერ ღია ბრძოლაში, 23 აგვისტოს.ქრისტიანულ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ მუსლიმებმა დაკარგეს 6000 კაცი, მაგრამ თანამედროვე ისტორიკოსმა ჯოზეფ ფ. ო'კალაგანმა ეს მაჩვენებელი გადაჭარბებულად მიიჩნია. ამ ამბის გაგებისთანავე პაპმა კლემენტ V-მ ხაიმეს გამარჯვება მიულოცა. დამარცხებული რელიეფური ძალები რჩებოდნენ სიახლოვეს და განაგრძობდნენ ალყაში მოქცეულთა შევიწროებას.
აგვისტოს ბოლოს ან სექტემბრის დასაწყისში ქალაქის დამცველებმა მოიგერიეს არაგონული ძალების თავდასხმა. თავდამსხმელებმა გამოიყენეს კიბეები და ალყის კოშკები, რომლებიც დატვირთული იყო ჯარით და მოძრაობდნენ ბორბლებით. დამცველებმა წინააღმდეგობა გაუწიეს თავდამსხმელებს მდუღარე ზეთისა და სხვა აალებადი ნივთიერების ჩამოსხმით. შედეგად, ერთ-ერთი ალყის კოშკი დაიწვა და თავდასხმა შეწყდა. უკან დახევის დროს ბევრი თავდამსხმელი დარჩა და ტყვედ ჩავარდა. ამ წარუმატებლობის შემდეგ, არაგონელები განაგრძობდნენ ქალაქში ოცდაათ ფუნტამდე წონითი კლდეების შეყვანას.თავდამსხმელები გვირაბებსაც თხრიდნენ, კედლების საძირკვლის ნგრევის მიზნით, მაგრამ დამცველებმა გვირაბები იპოვე. მოხდა მიწისქვეშა ბრძოლა, რომელსაც მოჰყვა თავდამსხმელთა გვირაბების განადგურება.
სექტემბრის შუა რიცხვებში ან ბოლოს, გრანადამ მშვიდობა დადო მარინიდებთან, დასავლეთის ქალაქების ალხესირას (კასტილიის მიერ ალყაში მოქცეული) და რონდას დათმობის სანაცვლოდ. ეს არა მხოლოდ იმას ნიშნავდა, რომ გრანადასთვის ერთი მტერი ნაკლები იყო, არამედ მარინიდებმაც აიღეს პასუხისმგებლობა ალგესირასის დასაცავად, გაათავისუფლეს ნასრი მისი აღმოსავლეთის ფლანგის გასაძლიერებლად. 17 სექტემბერს გრანადადან გაგზავნილი რწმენის მოხალისეები ოსმან იბნ აბი ალ-ულას მეთაურობით ჩავიდნენ მარჩენაში ალმერიის მახლობლად და დაამარცხეს მცირე არაგონული ძალები. ეს დახმარების კონტიგენტი დაბანაკდა იქვე და განუწყვეტლივ იმედგაცრუებული იყო ალყაში მოქცეული ტერორისტების შევიწროებით მათი საკვების მომპოვებელი მხარეების შევიწროებით. 15 ოქტომბერს არაგონელებმა განაცხადეს გამარჯვება მაჰმადიანთა 60 000-კაციან არმიაზე, მოკლული 2000 და ტყვედ აყვანილი, რიცხვები, რომლებიც ო'კალაგანმა "ნამდვილად გაზვიადებულად მიიჩნია". ხაიმე მუსლიმთა კონტრშეტევის შესახებ გაფრთხილება გაუგზავნა თავის ქალაქებს, მურსიასა და ლორკას.
ალყა გაგრძელდა, დამპყრობლები ცდილობდნენ სტრატეგიის გამოყენებას დამცველების მოსატყუებლად. ქრისტიანი ჯარისკაცების ჯგუფი სიბნელეში გაცურდა და შემდეგ ბურუსებში გამოწყობილი მიუახლოვდა ქალაქს, რათა დამცველებს ეფიქრათ, რომ ისინი მუსულმანები იყვნენ. ქრისტიან რაინდთა კიდევ ერთი ჯგუფი მაშინ ვითომ მათ მოსდევდა და კარვებს დაუცველად ტოვებდა. კარვები გაკეთდა, როგორც ძარცვის მაცდური სამიზნე, სინამდვილეში კი ისინი ჩასაფრებისთვის იყო გამართული. შემდეგ მხედართა ჯგუფი გამოვიდა ქალაქიდან კარვების გასაძარცვად, მაგრამ ქრისტიანები ძალიან მალე გამოვიდნენ თავიანთი ფარული პოზიციებიდან და მხედრებს ბრძოლა გაუმართეს.მათმა უმეტესობამ მოახერხა ქალაქში შესვლა გვერდითი შესასვლელის გავლით, რომელიც გამზადებული იყო გასახსნელად წინა დღეს, მაგრამ ზოგიერთი დარჩა. შემდეგ მათ კედლების ძირში დარჩენა მოუწიათ. როდესაც ბრძოლა ჩაიშალა, ისინი კვლავ შევიდნენ ქალაქში.
ალყის წინსვლა დომინირებდა ალყის ძრავებიდან გასროლების გაცვლაზე.იბნ ალ-ქადის თქმით, ალყის განმავლობაში 22 000 ლოდი ჩამოაგდეს. თავდამსხმელებს ჰქონდათ თერთმეტი კატაპულტი ან სხვა მსგავსი ძრავა. მუსლიმებს თავდაპირველად მხოლოდ ერთი ჰყავდათ, მაგრამ როდესაც ის მტრის ცეცხლით განადგურდა, მათ კიდევ სამი ააშენეს. დეკემბრის ბოლოს კედლების ნაწილი დაირღვა. ქრისტიანები მასზე თავდასხმას ჩქარობდნენ, მაგრამ მუსულმანურმა ძალებმა დაიცვეს ეს მონაკვეთი და შეაჩერეს მათ ქალაქში შესვლა.
ზავი
წლის ბოლოს არაგონის გამარჯვების პერსპექტივა გაქრა. ზამთარი მოდიოდა, რაც საფრთხეს შეუქმნიდა მათ ძალებს მინდორში. კასტილიის მიერ ალგეკირასის ალყაც სუსტდებოდა, რამაც გრანადას საშუალება მისცა მეტი ძალები გაეყვანა არაგონის წინააღმდეგ.გარდა ამისა, დასავლეთიდან ქროდა ქარები და ხელს უშლიდა ალყაში მოქცეულებს მიეღოთ მარაგი, რომელიც ზღვით მოდიოდა არაგონიდან.გრანადის მეთაური, ოსმან იბნ აბი ალ-ულა არა მხოლოდ წარმატებით ავიწროებდა თავდამსხმელებს, არამედ მსახურობდა დიპლომატად ხაიმე II-თან მოლაპარაკებებში.დეკემბრის ბოლოს, არაგონის ბანაკში გაიმართა მოლაპარაკება და ორივე მხარე შეთანხმდა ზავის შესახებ. ზავის პირობებით არაგონელებს უნდა მოეხსნათ ალყა და გასულიყვნენ გრანადანის ტერიტორიებიდან. ლოჯისტიკური სირთულეების გამო, როგორიცაა გემების ნაკლებობა ჯარების სახლში დასაბრუნებლად,თანდათანობით განხორციელდა ევაკუაცია და ზოგიერთი მამაკაცი დარჩა მუსულმანთა დაცვის ქვეშ. ზოგიერთი დემორალიზებული არაგონელი ცდილობდა სახლში წასვლას ნებართვის გარეშე და გზაში ჩასაფრების და თავდასხმის მსხვერპლი გახდა, ბევრი კი მუსლიმებმა ტყვედ ჩაიგდეს. ევაკუაციის დროს ნასრმა ხაიმეს მისწერა, რომ ქალაქის დამცველებს დარჩენილი არაგონული ჯარები უნდა დაეკავებინათ, რადგან ისინი ძარცვავდნენ გრანადანის ტერიტორიებს. ნასრმა ასევე აღნიშნა, რომ მუსულმანები მათ საკუთარ ხარჯზე აძლევდნენ საცხოვრებელს და საკვებს „რადგან ზოგიერთი მათგანი შიმშილობდა“. ხაიმე II-ის განახლებული თავდასხმის შესახებ ჭორი გავრცელდა ქალაქში, მაგრამ არასოდეს განხორციელებულა. ალმერიის მოქალაქეებმა სიფრთხილის მიზნით ამოიღეს დარჩენილი ალყის სამუშაოები ქალაქის კედლების გარეთ. არაგონული პატიმრები მოგვიანებით სამშვიდობო დასახლებაში გაათავისუფლეს.
შემდგომი წლები
არაგონელთა დამარცხება ალმერიაში, ისევე როგორც ალგესირასის ერთდროული დაცვა კასტილიიდან, მნიშვნელოვანი წარმატება იყო გრანადასთვის. კასტილიამაც და არაგონმაც 1310 წლის დასაწყისში დადეს გრანადასთან მშვიდობა.გრანადისთვის, ალმერიასა და ალხესირასში წარმატებები შემცირდა გიბრალტარის დაკარგვით კასტილიისთვის, ისევე როგორც ალხესირასისა და რონდას მარინიდებისთვის გადაცემით. თავად ნასრი არაპოპულარული გახდა, რამაც 1311 წელს მისი ძმის, აბუ საიდ ფარაჯისა და ძმისშვილის, ისმაილის აჯანყება გამოიწვია. ამ აჯანყებამ 1314 წელს მისი ტახტიდან ჩამოგდება და ისმაილის ასვლა გამოიწვია.
სქოლიო
ციტატები
ლიტერატურა
Arié, Rachel /რეიჩელ არიე (1973)- L'Espagne musulmane au temps des Nasrides (1232–1492)/მუსულმანური ესპანეთი ნასრიდების დროს (1232–1492)
Leonard Patrick Harvey/ლეონარდ პატრიკ ჰარვი-Islamic Spain, 1250 to 1500 : University of Chicago Press.
Hinojosa Montalvo, José/ხოსე ჰინოხოზა მონტალვო- "Jaime II" Diccionario Biográfico electrónico(ესპ.)
Manzano Rodríguez, Miguel Angel/მიგელ ანხელ მანზანო როდრიგესი (1992)- La intervención de los Benimerines en la Península Ibérica Editorial CSIC – CSIC Press.
O'Callaghan, Joseph F/ჯოზეფ ფ. ო'კალაგანი (17 მარტი 2011 წელი) The Gibraltar Crusade: Castile and the Battle for the Strait Pennsylvania: University of Pennsylvania Press.
Rubiera Mata, María Jesús/მარია ხესუს რუბიერა მატა-"El Du l-Wizaratayn Ibn al-Hakim de Ronda"
Vidal Castro, Francisco/ფრანსისკო ვიდალ კასტრო- "Nasr" Diccionario Biográfico electrónico (ესპ.)