კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონი

კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონი, აგრეთვე ცნობილი როგორც კორდილიერის რეგიონი (ილოკანურ ენაზე: Rehion/Deppaar Administratibo ti Kordiliera, ტაგალურ ენაზე: Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera) — ფილიპინების ადმინისტრაციული რეგიონი. მდებარეობს ლუსონის კუნძულზე. იგი ქვეყნის ერთადერთი ჩაკეტილი რეგიონია, რომელსაც დასავლეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან ილოკოსის რეგიონი ესაზღვრება, ჩრდილოეთიდან, აღმოსავლეთიდან და სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან კი — კაგაიანის ხეობის რეგიონი. კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონი ფილიპინების 17 რეგიონს შორის უმცირესია მოსახლეობის რაოდენობით. მისი მოსახლეობა ქალაქ მანილის მოსახლეობაზე ნაკლებია.
რეგიონი შედგება ექვსი ჩაკეტილი პროვინციისგან: აბრა, აპაიაო, ბენგეტი, იფუგაო, კალინგა და მთის პროვინცია. რეგიონული ცენტრი მაღალურბანიზირებული ქალაქი ბაგიოა.
ხმელეთით ჩაკეტილი რეგიონი ოფიციალურად 1987 წლის 15 ივლისს შეიქმნა. ის ფარავს ლუსონის ცენტრალური კორდილიერის მთიანეთის უმეტეს ნაწილს და არაერთი ეთნიკური ჯგუფის საბინადროს წარმოადგენს.
ისტორია
კოლონიური ხანა
ესპანელთა მიერ ფილიპინების ოკუპირების დროს, ქრისტიანობის გავრცელება და ადგილობრივთა დამორჩილებას მთიან რეგიონში რთული აღმოჩნდა. მთიანი რეგიონის სტრატეგიულ ადგილებზე ესპანეთის კოლონიურმა მთავრობამ არაერთი საკომენდანტო შექმნა. მათ შორის იყო: ამბურაიანის, კაბუგაონის, კაიაპის, ქუიანგანის, იტავესის, აპაიაოსის, ლეპანტოს, ბენგეტის, ბონტოკის, ბანაუესა და ტიაგანის საკომენდანტოებიც.
1908 წლის 18 აგვისტოს, ამერიკული რეჟიმის დროს, ფილიპინების კომისიის მიერ მიღებული 1876-ე აქტის თანახმად მთის პროვინცია დაარსდა. იფუგაო, რომელიც ნუევა-ვისკაიას პროვინციის ნაწილი და ყოფილი ესპანური საკომენდანტოების: ამბურაიანის, აპაიაოს, ბენგეტის, ბონტოკის, კალინგასა და ლეპანტოს ტერიტორიებს მოიცავდა, გაუქმდა და ახლადშექმნილ პროვინციას შეუერთდა, როგორც ქვეპროვინციები. შემდგომში ამბურაიანი გაუქმდა (1920) და მისი ტერიტორიები სამხრეთ ილოკოსისა და ლა-უნიონის პროვინციებს შეუერთდა. ლეპანტოს ზომა შემცირდა და მისი ქალაქები ბონტოკისა და ბენგეტის ქვეპროვინციებსა და სამხრეთ ილოკოსის პროვინციას შუერთდა.
ფილიპინების დამოუკიდებლობის შემდეგ
1966 წლის 18 ივნისს, 4695-ე რესპუბლიკური აქტის თანახმად, მთის პროვინცია გაუქმდა და ოთხი განცალკევებული და დამოუკიდებელი პროვინცია: ბენგეტი, იფუგაო, კალინგა-აპაიაო და მთის პროვინცია შეიქმნა. იფუგაო და კალინგა-აპაიაო შემდეგსი კაგაიანის ხეობის რეგიონის იურისდიქციის ქვეშ შევიდა, ხოლო ბენგეტი და მთის პროვინცია ილოკოსის რეგიონის შემადგენლობაში აღმოჩნდა.
კორდილიერის ისტორია სამხედრო მდგომარეობის დროს
1972 წელს ფერდინანად მარკოსის მიერ შემოღებული სამხედრო მდგომარეობის დროს რეგიონი მილიტარიზაციის ცენტრი გახდა, მთავრობის ადგილობრივი მიზნებიდან გამომდინარე, რადგანაც მთავრობა მთის პროვინციისა და კალინგის ტერიტორიაზე კაშხლის აგებას აპირებდა. წინააღმდეგობის შედეგად პროექტის გაუქმების შემდეგ ფერდინანდ მარკოსმა 1975 წლის დეკემბერში 848-ე საპრეზიდენტო დეკრეტი გამოსცა, რის მიხედვითაც ლუბუაგანის, ტინგლაიანის, ტანუდანისა და პასილის მუნიციპალიტეტები კალინგის სპეციალური განვითარების რეგიონში შეიტანეს, რათა კაშხლის აშენების მოწინააღმდეგეთა ოპოზიცია განეეიტრალებინათ.
1980 წლის 24 აპრილს მარკოსის მიერ კონტროლირებადმა სამხედრო ძალებმა მაკლი-ინგ დულაგი, კალინგის ბუტბუტის ტომის ლიდერი მოკლეს. მკვლელობის შემდეგ ფილიპინების პრესაში ღიად დაიწყეს მარკოსისა და სამხედროების წინააღმდეგ აზრის გამოხატვა და იგოროტების იდენტობის ხაზგასმა, რასაც საბოლოოდ კორდილიერის ავტონომიაც მოჰყვა.
რეგიონის შექმნა
1987 წლის 15 ივლისს პრეზიდენტმა კორასონ აკინომ 220-ე აღმასრულებელ ბრძანებას მოაწერა ხელი, რომლის მიხედვითაც კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონი შეიქმნა. აბრას, ბენგეტისა და მთის პროვინცია (ილოკოსის რეგიონიდან), იფუგაო და კალინგა-აპაიაო (კაგაიანის ხეობიდან) გაუქმდა და ახლადშექმნილ რეგიონს შეუერთდა. იმ დროისთვის იგოროტის მოსახლეობის უმრავლესობის ყოლი გამო ნუევა-ვისკაია რეგიონის შემადგენლობაში არ შეუტანიათ.
თანამედროვე ისტორია
1995 წლის 14 თებერვალს კალინგა-აპაიაო, რეგიონის ხუთი პროვინციიდან ერთ-ერთი ორ ნაწილად გაიყო და 7878-ე რესპუბლიკური აქტის მიხედვით დამოუკიდებელი პროვინციები: აპაიაო და კალინგა შეიქმნა.
კორდილიერის რეგიონის ავტონომიის მოთხოვნის რამდენიმე მცდელობა ორი პლებისციტის ჩავარდნით დასრულდა. დადებითი მხარდაჭერა რეგიონული ავტონომიის მოპოვებისთვის აუცილებელი წინაპირობაა და 1987 წლის ფილიპინების კონსტიტუციითაა განპირობებული, როგორც ეს სამხრეთ ფილიპინებში მუსლიმურ მინდანაოში ბანგსამოროს ავტონომიური რეგიონის შემთხვევაში იყო. 6766-ე რესპუბლიკური აქტი 1989 წლის 23 ოქტომბერს შევიდა ძალაში, თუმცა 1990 წლის 30 იანვარს პლებისციტში მოსახლეობის უმრავლესობამ ავტონომიას მხარი არ დაუჭირა. 8438-ე რესპუბლიკური აქტი 1997 წლის 22 დეკემბერს შევიდა ძალაში და მომდევნო წლის 7 მარტს ჩატარებულ პლებისციტზეც მოსახლეობამ კორდილიერის რეგიონის ავტონომიას მხარი არ დაუჭირა.
გეოგრაფია
კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონი ფილიპინების ერთადერთი ჩაკეტილი რეგიონია, რომელსაც ჩრდილო-აღმოსავლეთითა და აღმოსავლეთით კაგაიანის ხეობა, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთითა და დასავლეთით იკოლოს რეგიონი ესაზღვრება.
რეგიონი უმეტესწილად მთიანია, მდებარეობს ცენტრალური კორდილიერის მთიანეთში, სადაც ლუსონის უმაღლესი მთა, პულაგის მთა მდებარეობს.
ადმინისტრაციული დაყოფა
კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონი იყოფა 6 პროვინციად. რეგიონში მდებარეობს ორი ქალაქი: მაღალურბანიზირებული ქალაქი ბაგიო და შემადგენელი ქალაქი ტაბუკი. რეგიონი მოიცავს 1 176 ბარანგაის. გეოგრაფიულად ნუევა-ვისკაიის დასავლეთი ნაწილი მთავარი კორდილიერის შემადგენელია, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილი კარაბალოსის, კორდილიერისა და სიერა-მადრეს გადაკვეთის წერტილის შემადგენლობაშია. არსებობს მოძრაობები, რომლებიც ნუევა-ვისკაიასა და კორდილიერის გაერთიანებას ისახავენ მიზნად, თუმცა ამასთან დაკავშირებით კონგრესში კანონები აქამდე არ მიუღიათ.
დემოგრაფია
კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონი მრავალი ეთნიკური ჯგუფის საბინადრო გარემოს წარმოადგენს. მათ ძირითადად იგოროტის ხალხად მოიხსენიებენ. რეგიონს ხშირად „ფილიპინების ყველაზე მრავალფეროვან ეთნო-ლინგვისტურ“ რეგიონად მოიხსენიებენ, სადაც მთავარი ენების მრავალი „ქვედიალექტი“ არსებობს. ამგვარ განსხვავებას რეგიონის მთიან ტოპოლოგიას მიაწერენ. აღსანიშნავია, რომ ეთნო-ლინგვისტურ სხვაობას დიდი გავლენა არ მოუხდენია „კულტურულ განვითარებაზე“ და რეგიონის ეთნოსთან უმრავლესობა „მსგავსი კულტურული იდენტობის“ მატარებელია.
ფილიპინების რეგიონების უმრავლესობის მსგავსად, კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონის მოსახლეობის უმრავლესობას რომაული კათოლიციზმის მიმდევრები შეადგენენ (დაახლოებით 50-70%), ხოლო დიდ უმრავლესობას ანგლიკანები და ევანგელისტები (20-40%) წარმოადგენენ. ტრადიციული ანიმისტური რელიგიები ადგილობრივ ტომებს შორის მნიშვნელოვან როლს ინარჩუნებენ.
რესურსები ინტერნეტში
Philippine Standard Geographic Code
Cordillera Administrative Region
Tribal Art of the Cordilleras
სქოლიო
კორდილიერის ადმინისტრაციული რეგიონი
ფილიპინების რეგიონები
ლუსონი