ბერძნები იტალიაში

ბერძნები იტალიაში
ბერძენთა დასახლებები იტალიაში (ბერძ. Έλληνες στην Ιταλία, итал. Greci in Italia) გაჩნდა ვაჭრებისა და კოლონიური კომპანიების მიგრაციის შედეგად ძვ.წ. VIII საუკუნეში.
ამჟამად არსებობს გრიკოს ხალხის სახელით ცნობილი ეთნიკური უმცირესობა. ისინი ცხოვრობენ სამხრეთ იტალიის რეგიონებში კალაბრიაში (რეგჯო კალაბრიის პროვინცია) და აპულიაში, განსაკუთრებით სალენტოს ნახევარკუნძულზე, უძველესი რეგიონის — დიდი საბერძნეთის ტერიტორიაზე. აღნიშნული ეთნიკური ჯგუფი საუბრობს
ბერძნული ენის დიალექტზე. დიალექტს გრიკოს უწოდებენ. როგორც ითვლება, ისინი უძველესი და შუა საუკუნეების ბერძნული საზოგადოების შთამომავლები არიან, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში ცხოვრობდნენ სამხრეთ იტალიაში. ბერძნული თემი დიდი ხანია არსებობდა ვენეციაში, იტალიისა და მალტის ბერძნული მართლმადიდებლური არქიეპარქიის ამჟამინდელ ცენტრში, რომელიც, X საუკუნემდე ბიზანტიის პროვინციას წარმოადგენდა, ხოლო XVII საუკუნემდე ფლობდა ტერიტორიებს მორეასა და კრეტაზე. ამ ჯგუფთან ერთად იტალიაში ცხოვრობს საბერძნეთიდან ემიგრირებული ხალხის მცირე რაოდენობა. ისინი ქმნიან ემიგრანტთა საზოგადოებას ქვეყანაში. დღეს სამხრეთ იტალიაში მცხოვრებმა ბერძნების გარკვეულმა ჯგუფმა განიცადა რა ასიმილაცია, აღიარებს იტალიურ კულტურას და იცავს ადგილობრივ წეს-ჩვეულებებს.
ΒGreeks in Italy
ანტიკური ხანა
ძვ. წ. VIII და VII საუკუნეებში, სხვადასხვა მიზეზების გამო, რომელთა შორის იყო დემოგრაფიული კრიზისი (შიმშილი, გადასახლება, კლიმატის ცვლილება და სხვ.), ახალი სავაჭრო პუნქტებისა და პორტების ძიება, ომიდან გაქცევა და სამშობლოდან გაძევება, დაიწყო ბერძენთა დიდი კოლონიზაციური მოძრაობა, მათ შორის სამხრეთ იტალიაში..
ამავე დროს, ბერძნული კოლონიები შეიქმნა შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე და მასალია (მარსელი ). დასახლებები გაჩნდა სიცილიაში და აპენინის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილის სანაპირო რაიონებში.
სიცილია და იტალიისსამხრეთ ნაწილი იმდენად მჭიდროდ იყო ბერძნებით . დასახლებული, რომ რომაელები მას დიდ საბერძნეთს უწოდებდნენ. თუმცა ძველ გეოგრაფებს შორის არსებობდა აზრთა სხვადასხვაობა აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით. მოიცავდა თუ არა ხსენებული ტერმინი სიცილიას, თუ მხოლოდ აპულიას და კალაბრიას — გულისხმებოდა (სტრაბონი)
შუა საუკუნეები
ადრეული შუა საუკუნეების განმავლობაში, დიდი საბერძნეთი საბერძნეთიდან და მცირე აზიიდან მიგრირებული ბერძნების ახალმა ტალღამ მოიცვა, რადგან სამხრეთ იტალია აღმოსავლეთ რომის იმპერიის მმართველობის ქვეშ რჩებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ სამხრეთ იტალიის ბერძენ მკვიდრთა უმეტესობა დეელინიზებულია და ბერძნულად აღარ საუბრობს, კალაბრიაში და ძირითადად სალენტოში ჯერ კიდევ არის გრიკოს უმცირესობა. გრიკო — ენის სახელია, რომელიც აერთიანებს ძველ დორიულ, ბიზანტიურ ბერძნულ და იტალიურ ელემენტებს. არსებობს გრიკოს მდიდარი ზეპირი ტრადიცია და ფოლკლორი, რომელიც ამჟამად მხოლოდ რამდენიმე ათასი ადამიანით შემოიფარგლება. ჩანაწერები იმის შესახებ, რომ დიდი საბერძნეთი ძირითადად ბერძნულენოვანი იყო, XI საუკუნით თარიღდება. ბიზანტიის იმპერიის (1203—1453) და ძირითადად კონსტანტინოპოლის დაცემის შემდეგ 1453 წლიდან მე-16 საუკუნემდე, ბიზანტიელი ბერძენი მეცნიერების და სხვა ჩამოსახლებულთა მიგრაციას თანამედროვე მეცნიერები მიიჩნევენ ბერძნული და რომაული განათლების, ხელოვნების და მეცნიერების, ასევე რენესანსული ჰუმანიზმის აღორძინების გადამწყვეტ ფაქტორად. ეს ემიგრანტები იყვნენ გრამატიკოსები, ჰუმანისტები, პოეტები, მწერლები, გამომცემლები, შემსრულებლები, მუსიკოსები, ასტრონომები, არქიტექტორები, მეცნიერები, მხატვრები, მწიგნობრები, ფილოსოფოსები, მეცნიერები, პოლიტიკოსები და თეოლოგები.
ოსმალების მიერ მიერ კონსტანტინოპოლის დაპყრობიდან ათწლეულების განმავლობაში, ბევრი ბერძენი დასახლდა ვენეციის რესპუბლიკის ტერიტორიებზე, მათ შორის თავად ვენეციაში. 1479 წელს ვენეციაში 4000-დან 5000-მდე ბერძენი მოსახლე ცხოვრობდა. უფრო მეტიც, ეს იყო იმ დროის ერთ-ერთი ეკონომიკურად ძლიერი ბერძნული თემი ოსმალეთის იმპერიის გარეთ საზღვრებს გარეთ. 1494 წლის ნოემბერში ბერძნებმა ვენეციაში მოითხოვეს ბერძნული საძმოს — Scuola dei Greci— დაარსების უფლება. ეს იყო საქველმოქმედო და რელიგიური საზოგადოება საკუთარი კომიტეტით, ოფიცრებით, რომლებიც წარმოადგენდნენ განვითარების გზაზე მდგარი ბერძნული საზოგადოების ინტერესებს. ეს ფაქტი წარმოადგენდა ვენეციური ხელისუფლების მიერ ბერძნული კოლონიის სამართლებრივი სტატუსის პირველ ოფიციალურ აღიარებას. 1539 წელს ვენეციის ბერძნებს ნება დართეს დაეწყოთ საკუთარი ეკლესიის — სან ჯორჯო დეი გრეჩის მშენებლობა, რომელიც დღესაც დგას ვენეციის ცენტრში რიო-დეი გრეციზე.
თანამედროვე იტალია
მიუხედავა იმისა, რომ სამხრეთ იტალიის ბერძენ მკვიდრთა უმეტესობა მთლიანად ლათინიზირებული იყო შუა საუკუნეებში (ბევრი უძველესი კოლონიი, მათ შორის, ძვ. წ. IV საუკუნეში პაესტუმის მსგავსად), დღესდღეობით ბერძნული კულტურისა და ენის მცირე კუნძულები დარჩა და გადარჩა, ვინაიდან მიგრაციულ მარშრუტებს სამხრეთ იტალიასა და მატერიკულ საბერძნეთს შორის არასოდეს შეუწყვეტია არსებობა.XVI-XVII საუკუნეებში ბერძნებმა ხელახლა მოახდინეს რეგიონის კოლონიზაცია. ეს მოხდა თურქ-ოსმალეთის მიერ პელოპონესის დაპყრობის შედეგად. ბერძენთა და ალბანელების დიდმა ნაწილმა მოითხოვა და მიიღო თავშესაფარი კალაბრიის, სალენტოსა და სიცილიის რეგიონებში კორონის დაცემის შემდეგ (1534 წ.). იტალიაში გადასული ბერძნების კიდევ ერთი ნაწილი პელოპონესის მანის რეგიონიდან იყო. მანიოტები ცნობილი იყვნენ ძლიერი სამხედრო ტრადიციებითა და სისხლიანი ვენდეტებით (ამ ბერძენთა მეორე ნაწილი კორსიკაზე გადავიდა). მიგრაციებმა გააძლიერა დასახლებული იტალიური სამხრეთი კულტურული და სამხედრო ელემენტით.
როდესაც იტალიელმა ფაშისტებმა 1922 წელს ხელში ჩაიგდეს ძალაუფლება, დაიწყეს იტალიაში ბერძნულენოვანი მოსახლეობის დევნა.
დღეს იტალიური ბერძნული შეტანილია იუნესკოს გადაშენების პირას მყოფი ენების წითელ წიგნში .
გრიკო
გრიკო —იტალიაში, მცხოვრები ბერძნული წარმოშობის ხალხის ჯგუფია, რომელიც ჯერ კიდევ ცხოვრობს იტალიის რეგიონებში, კალაბრიასა და აპულიაში . ხსენებული ჯგუფი ტრადიციულად ლაპარაკობდა გრიკოს ენაზე. ეს წარმოადგენს ბერძნული ენის ფორმას, რომელიც აერთიანებდა ძველ დორიულ და ბიზანტიურ ბერძნულ ელემენტებს. ითვლება, რომ გრიკოს ენის წარმოშობა საბოლოოდ შეიძლება უკავშირდებოდეს დიდი საბერძნეთის კოლონიებს.
ბერძნები დომინირებდნენ სამხრეთ იტალიის ზოგიერთი რეგიონის მოსახლეობაში, განსაკუთრებით კალაბრიაში, სალენტოში, ლუკანიასა და სიცილიაში XII საუკუნემდე. გასული საუკუნეების განმავლობაში, გრიკო მოექცა კათოლიკური ეკლესიისა და ლათინური კულტურის ძლიერი გავლენის ქვეშ. შედეგად მოხდა გრიკოს ასიმილაცია იტალიურ კულტურასთან. გრიკოს ენას სერიოზული საფრთხე ემუქრება იტალიურ ენაზე გადასვლისა და ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ქალაქებში ფართომასშტაბიანი შიდა მიგრაციის გამო. გრიკოს თემს ამჟამად 60 000 წევრი ჰყავს.
ემიგრანტები
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ბერძნების დიდი ნაწილი ემიგრაციაში წავიდა საზღვარგარეთის ქვეყნებში, ძირითადად შეერთებულ შტატებში, კანადაში, ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიაში, გაერთიანებულ სამეფოში, არგენტინაში, ბრაზილიაში, ნორვეგიაში, გერმანიაში, არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში და სინგაპურში. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ საბერძნეთიდან მცირე რაოდენობის მიგრანტები გაემართნენ იტალიაში , დღეს ბერძნული დიასპორა დაახლოებით 30000 ადამიანს ითვლის, რომელთა უმეტესობა ცხოვრობს რომსა და ცენტრალურ იტალიაში .
ცნობილი ბერძნები იტალიაში
პეტრე კანდიელი — ანტიპაპი (1339-1410)
პაპი ინოკენტი VIII (1432-1492)
ფრანჩესკო მაუროლიკო — მათემატიკოსი და ასტრონომი (1494-1575)
ფილოსოფოსი — ნიკოლას კალიაკისი (1645-1707 წწ.)
ანდრეას მუსალუსი — მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი (1665-1721 წწ.)
სიმონე სტრატიგო — მათემატიკოსი და საბუნებისმეტყველო მეცნიერების ექსპერტი (1733-1824)
უგო ფოსკოლო — მწერალი, რევოლუციონერი და პოეტი (1778-1827)
კონსტანტინო ბრუმიდი — მხატვარი (1805-1880)
მატილდა სერაო — ჟურნალისტი და რომანისტი (1856–1927 წწ.)
სოტირიოს ბულგარისი — Bvlgari სამკაულების დამაარსებელი (1857-1932)
მომღერალი — დემეტრიო სტრატოსი (1945-1979)
ანტონელა ლუალდი — მსახიობი და მომღერალი (1931)
მსახიობი — სილვა კოსკინა (1933)
ფიორელა კოსტორისი — ეკონომისტი (1945)
მსახიობი — ანტონელა ინტერლენგი (1960)
ანა კანაკისი— მსახიობი და მოდელი (1962)
ვალერია გოლინო — მსახიობი (1965)
ვირჯინია სანჯუსტ დი ტეულადასი — ტელეწამყვანი (1977)
ნიკოლას ვაპორიდისისი — მსახიობი (1982)
კიარა გენსინისი — მსახიობი (1982)
რია ანტონიუ — მოდელი და მსახიობი (1988)
Viviana Campanile Zagorianakou — სილამაზის კონკურსის მონაწილე (1990)
ლუდოვიკა კარამისი — მოდელი (1991)
კოსტას მანოლასი — ფეხბურთელი (1991)
ლიტერატურა
Jonathan Harris. Being a Byzantine after Byzantium: Hellenic Identity in Renaissance Italy. — Kambos: Cambridge Papers in Modern Greek 8 (2000), 25—44
Jonathan Harris. Greek Emigres in the West, 1400—1520 (Camberley, 1995)
Jonathan Harris and Heleni Porphyriou. The Greek diaspora: Italian port cities and London, c. 1400—1700 // Cities and Cultural Transfer in Europe: 1400—1700, ed. Donatella Calabi and Stephen Turk Christensen (Cambridge, 2007), pp. 65—86
Heleni Porphyriou. 'La presenza greca in Italia tra cinque e seicento: Roma e Venezia', La città italiana e I luoghi degli stranieri XIV—XVIII secolo, ed. Donatella Calabi and Paolo Lanaro (Rome, 1998), pp. 21—38
M. F. Tiepolo and E. Tonetti. I Greci a Venezia. Atti del convegno internazionale di studio, Venezia, 5-8 Novembre 1998 (Venice, 2002), pp. 185—195
სქოლიო
იტალიის ეთნიკური ჯგუფები
ძველი საბერძნეთი
საბერძნეთის ისტორია
ბერძნული დიასპორა
ბერძნები იტალიაში