ბაზელის კონვენცია

ბაზელის კონვენცია სახიფათო ნარჩენების ტრანსსასაზღვრო გადაზიდვასა და მათ განთავსებაზე კონტროლის შესახებ, ასევე ცნობილი, როგორც ბაზელის კონვენცია ― საერთაშორისო ხელშეკრულება ქვეყნებს შორის სახიფათო ნარჩენების გადაზიდვის, განსაკუთრებით, სახიფათო ნარჩენების განვითარებული ქვეყნებიდან ნაკლებად განვითარებულ ქვეყნებში გადაზიდვების შემცირების შესახებ. ხელშეკრულება არ ეხება რადიოაქტიული ნარჩენების გადაზიდვას. კონვენცია მიზნად ისახავს ნარჩენების ხარისხისა და ტოქსიკურობის მინიმიზაციას.
კონვენცია 1989 წლის 21 მარტს მომზადდა და 1992 წლის 5 მაისს შევიდა ძალაში. 2018 წლის ოქტომბრისთვის, ბაზელის კონვენციის მხარეებს 199 სახელმწიფო წარმოადგენს. კონვენციას ხელი მოაწერა ჰაიტმა და აშშ-მა, თუმცა არ აქვთ რატიფიცირებული.
ისტორია
1970-იან წლებში განვითარებად სახელმწიფოებში გარემოსდაცვითი კანონების გამკაცრების შემდეგ, სახიფათო ნარჩენების განთავსების ხარჯები მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ამავე დროს, გლობალიზაციის შედეგად ნარჩენების ტრანსსასაზღვრო გადაზიდვები უფრო ხელმისაწვდომი გახდა და უცხოური ვალუტების გამო ბევრი ნაკლებად განვითარებული სახელმწიფო გამოთქვამდა უკმაყოფილებას. ამასთან, სახიფათო ნარჩენებით ვაჭრობა, განსაკუთრებით, ნაკლებად განვითარებულ სახელმწიფოებში, სწრაფად გაიზარდა.
ერთ-ერთი შემთხვევა, რამაც ბაზელის კონვენციის მიღებას შეუწყო ხელი, გემ „Khian Sea“-ის ინციდენტი იყო. ხომალდს საყოფაცხოვრებო ნარჩენები ფილადელფიიდან გადაჰქონდა და ნახევარი ჰაიტის სანაპიროებზე გადაყარა. გემი რამდენიმე თვის მანძილზე ცურავდა და სახელი რამდენჯერმე შეიცვალა. ხომალდმა ტვირთის ვერცერთ პორტში გადატვირთვა შეძლო და სავარაუდოდ, ეკიპაჟმა ტვირთის დიდი ნაწილი ზღვაში გაუშვა.
1988 წელს ხუთმა გემმა იტალიიდან ნიგერიის ქალაქ კოკოში 8 000 ბარელი სახიფათო ნარჩენი გადაიტანა და ყოველთვიური 100$ რენტის სანაცვლოდ ნიგერიელებისგან მიწების გამოყენების მიღების უფლება მიიღო.
ბაზელის კონვენციის მხარეთა კონფერენცია 2006 წლის 27 ნოემბერიდან 1-ელ დეკემბრამდე გაიმართა. მხარეები ელექტრონული და გემების ნარჩენებზე ფოკუსირდნენ.
მაურინ უოლშის აზრით, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის წევრი სახელმწიფოების სახიფათო ნარჩენების 4% მოდის საერთაშორისო საზღვრებში საზღვაო ტრანსპორტირებაზე. ნარჩენებს შორისაა: ქიმიური, რადიოაქტიური, მუნიციპალური ნარჩენები, ასბესტი და სხვ.
2018 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, ხელშეკრულებას 187 მხარე წარმოადგენს: გაერთიანებული ერების წევრი 184 სახელმწიფო, კუკის კუნძულები, ევროპის კავშირი და პალესტინის სახელმწიფო. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრი 9 სახელმწიფო არ არის ბაზელის კონვენციის მხარე: აღმოსავლეთი ტიმორი, ფიჯი, გრენადა, ჰაიტი, სან-მარინო, სოლომონის კუნძულები, სამხრეთი სუდანი, ტუვალუ და აშშ.
სახიფათო ნარჩენების განსაზღვრება
ნარჩენები კონვენციის მოქმედების სფეროშია, თუკი კონვენციის I დანართში მოცემულ ნარჩენების კატეგორიას მიეკუთვნება და III დანართში მოცემული სახიფათო მახასიათებლების თვისებებს ავლენს. სახიფათო ნარჩენები შეიძლება ავლენდნენ ფეთქებადი, აალებადი, აალებადი მყარი, თვითაალებადი, მაინფიცირებელი, დამჟანგავი, ორგანული, კოროზიული, ტოქსიკური, ეკოტოქსიკური და სხვ. ნივთიერებების თვისებებს. კიდევ ერთი გზა, რითიც ნარჩენები კონვენციის მოქმედების სფეროში შეიძლება აღმოჩნდეს ისაა, თუკი იგი ექსპორტიორი ქვეყნის, იმპორტიორი ქვეყნის ან სატრანზიტო ქვეყნის კანონმდებლობის მიხედვით, სახიფათო ნარჩენად ითვლება.
ტერმინ „განთავსების“ განმარტებები მეორე და მეოთხე პარაგრაფშია მოცემული, ხოლო IV დანართში ის ოპერაციებია მოცემული, რომლებიც არ გულისხმობენ რესურსების აღდგენას, რეციკლირებას, რეგენერაციას, უშუალო გამოყენებას ან ალტერნატიული გამოყენების შესაძლებლობას და ოპერაციებს იმ სახიფათო ნივთიერებებთან, რომლებიც იურიდიულად არიან განსაზღვრული და დანართის A ნაწილში არაა მოცემული.
კონვენციის სამოქმედო სფეროში მოხვედრა შესაძლებელია იმ შემთხვევაშიც, თუკი ნარჩენები II დანართში მოხვდება, რომელთა შორისაა: საყოფაცხოვრებო ნარჩენები და საყოფაცხოვრებო წვის შედეგად მიღებული ნარჩენები.
კონვენციაში არაა მოცემული რადიოაქტიული ნარჩენები, რომლებიც საერთაშორისო სისტემებით კონტროლდება და გემების ნორმალური ოპერაციის შედეგად მიღებული ნარჩენები.
ვალდებულებები
კონვენციის თანახმად, სახიფათო ან სხვა სახის ნარჩენების უკანონო ბრუნვა სისხლის სამართლის დანაშაულადაა მიჩნეული. კონვენციის მე-12 პარაგრაფი პასუხისმგებლობის შესახებ კონსულტაციებს განსაზღვრავს, რომლის მიხედვითაც, მხარეები თანამშრომლობენ, რათა შეძლებისდაგვარად მალე იქნეს მიღებული ოქმი, რომელშიც სახიფათო და სხვა სახის ნარჩენების საზღვარგადამკვეთი გადაზიდვების შედეგად მიყენებული ზარალისათვის პასუხისმგებლობისა და კომპეტენციის საკითხები იქნება გათვალისწინებული.
პლასტიკური ნარჩენების რეგულაცია
2019 წლის მაისში მსოფლიო ქვეყნების უმრავლესობა შეთანხმდა, რომ ბაზელის კონვენციაში ცვლილებები შეეტანათ და პლასტიკური ნარჩენები რეგულირებული მასალების კატეგორიაში შეეტანათ. მსოფლიო ოკეანეებში 100 მილიონ ტონაზე მეტი პლასტიკური ნარჩენია გადაყრილი, რომელთა 90% სახმელეთო წყაროებიდანაა წარმოშობილი. აშშ, რომელიც ყოველწლიურად 42 მილიონ კუბურ ტონა პლასტიკურ ნარჩენებს გამოყოფს, მსოფლიოს ნებისმიერ სახელმწიფოზე მეტს, შესწორებას შეეწინააღმდეგა, მაგრამ რადგანაც ხელშეკრულების მხარე არ არის, არც შესწორების წინააღმდეგ ხმის მიცემის შესაძლებლობა ჰქონდა. ოფიციალური მოქმედების მოთხოვნაზე პეტიციას მსოფლიო მასშტაბით მილიონზე მეტმა ადამიანმა მოაწერა ხელი. პლასტიკური ნარჩენების შესახებ შესწორება სავალდებულოა 186 სახელმწიფოში.
ბაზელის მეთვალყურე
Basel Action Network საქველმოქმედო სამოქალაქო არასამთავრობო ორგანიზაციაა, რომელიც ბაზელის კონვენციის იმპლემენტაციას აკვირდება. BAN-ის მთავარი მიზანი განვითარებული ქვეყნებიდან განვითარებად სახელმწიფოებში ტოქსიკური ნარჩენების, მათ შორის, პლასტიკური ნარჩენების ექსპორტის წინააღმდეგ ბრძოლა. BAN სიეტლშია დაფუძნებული და პარტნიორი ოფისი ფილიპინებში აქვს.
იხილეთ აგრეთვე
ბამაკოს კონვენცია
როტერდამის კონვენცია
სტოკჰოლმის კონვენცია
დამატებითი ლიტერატურა
Toxic Exports, Jennifer Clapp, Cornell University Press, 2001.
Challenging the Chip: Labor Rights and Environmental Justice in the Global Electronics Industry, Ted Smith, David A. Sonnenfeld, and David Naguib Pellow, eds., Temple University Press link, .
"Toxic Trade: International Knowledge Networks & the Development of the Basel Convention," Jason Lloyd, International Public Policy Review, UCL.
რესურსები ინტერნეტში
Text of the Convention
"A Simplified Guide to the Basel Convention"
Text of the regulation no.1013/2006 of the European Union on shipments of waste
Flow of Waste among Basel Parties
Introductory note to the Basel Convention by Dr. Katharina Kummer Peiry, Executive Secretary of the Basel Convention, UNEP on the website of the UN Audiovisual Library of International Law
Basel Convention, Treaty available in ECOLEX-the gateway to environmental law (English)
ორგანიზაციები
Basel Action Network
Africa Institute for the Environmentally Sound Management of Hazardous and other Wastes a.k.a. Basel Convention Regional Centre Pretoria
Page on the Basel Convention at Greenpeace
Basel Convention Coordinating Centre for Asia and the Pacific
სქოლიო
ავღანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ალბანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ალჟირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ანდორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ანგოლის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ანტიგუა და ბარბუდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
არგენტინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სომხეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ავსტრალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ავსტრიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
აზერბაიჯანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბაჰამის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბაჰრეინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბანგლადეშის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბარბადოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბელარუსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბელგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბელიზის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბენინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბჰუტანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბოლივიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბოსნია და ჰერცეგოვინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბოტსვანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბრაზილიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბრუნეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბულგარეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბურკინა-ფასოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მიანმარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბურუნდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კამბოჯის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კამერუნის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კანადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კაბო-ვერდეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩილეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კოლუმბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კომორის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კონგოს რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კუკის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კოსტა-რიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კოტ-დ'ივუარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ხორვატიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კუბის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კვიპროსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩეხეთის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩრდილოეთ კორეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ზაირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
დანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჯიბუტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
დომინიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
დომინიკელთა რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ეკვადორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ეგვიპტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სალვადორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ეკვატორული გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ერიტრეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ესტონეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ეთიოპიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ფინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საფრანგეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გაბონის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გერმანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
განის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საბერძნეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გვატემალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გვინეა-ბისაუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გაიანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჰონდურასის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უნგრეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ისლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ინდოეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ინდონეზიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ირანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ერაყის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ირლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ისრაელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იტალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იამაიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იაპონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იორდანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ყაზახეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კირიბატის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ქუვეითის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ყირგიზეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლაოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლატვიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიბანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლესოთოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიბერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიხტენშტაინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიეტუვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლუქსემბურგის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მადაგასკარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალავის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალაიზიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალდივის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მარშალის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მავრიტანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მავრიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მექსიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მოზამბიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მონაკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მონღოლეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მონტენეგროს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მაროკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნამიბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნაურუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნეპალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიდერლანდების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ახალი ზელანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიკარაგუის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიგერის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიგერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნორვეგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ომანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პაკისტანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პალაუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პანამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პაპუა-ახალი გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პარაგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პერუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ფილიპინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პოლონეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პორტუგალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სამხრეთ კორეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მოლდოვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
რუმინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
რუსეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
რუანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სამოის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საუდის არაბეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენეგალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სეიშელის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სინგაპურის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სლოვაკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სლოვენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ესპანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
შრი-ლანკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენტ-კიტსი და ნევისის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენტ-ლუსიას საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენტ-ვინსენტი და გრენადინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სან-ტომე და პრინსიპის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სიერა-ლეონეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სურინამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ესვატინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
შვედეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
შვეიცარიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სირიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტაჯიკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტაილანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩრდილოეთ მაკედონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტოგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტონგის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტრინიდადი და ტობაგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტუნისის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
თურქეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
თურქმენეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იემენის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უგანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უკრაინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
არაბთა გაერთიანებული საამიროების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გაერთიანებული სამეფოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტანზანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ურუგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უზბეკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ვანუატუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ვენესუელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ვიეტნამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ზამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ზიმბაბვეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გარემოსდაცვითი ხელშეკრულებები
დაბინძურება