აფროდისიასი

აფროდისიასი — ძველი ბერძნული ელინისტური მცირე ქალაქი ისტორიულ კარიაში, დასავლეთი ანატოლიის კულტურულ რეგიონში, თურქეთი. მდებარეობს თანამედროვე სოფლის გეირეს მახლობლად, ეგეოსის ზღვის სანაპიროდან 100 კმ-ის დაშორებით და იზმირიდან სამხრეთ-დასავლეთით 230 კმ-ში.
აფროდისიასმა სახელწოდება მიიღო ბერძნული მითოლოგიის სიყვარულის ქალღმერთის აფროდიტეს მიხედვით, რომელსაც ქალაქში თავისი საკულტო გამოსახულება ჰქონდა სახელწოდებით „აფროდისიასის აფროდიტე“. X საუკუნის ბიზანტიური ენციკლოპედიის სვიდას მიხედვით, სანამ ქალაქს ეწოდებოდა აფროდისიასი, იგი ცნობილი იყო სამი სახელწოდებით: ლელეგონ-პოლისი (ლელეგის ქალაქი), მეგალე-პოლისი (დიდი ქალაქი) და ნინოე.
640 წლამდე გვიან ანტიკურ ხანაში, როდესაც ქალაქი შედიოდა ბიზანტიის იმპერიის შემადგენლობაში, მისი სახელი იყო სტაუროპოლისი (ჯვრის ქალაქი).
2017 წელს ისტორიული ქალაქის ნანგრევები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
ისტორია
აფროდისიასი იყო რომის პროვინცია კარიის დედაქალაქი.
კარიული თეთრი და ცისფერი მარმარილო იყო ფართოდ გავრცელებული ელინისტურ და რომაულ პერიოდებში. გამოიყენებდნენ შენობათა ფასადებისა და ქანდაკებებისათვის. აფროდისიასის მარმარილოს ქანდაკებები განთქმული იყო რომაულ პერიოდში. ქანდაკებების დიდი რაოდენობა აღმოაჩინეს აფროდისიასში. აფროდიტე აფროდისიელის რამდენიმე ქანდაკება აღმოაჩინეს რომაული სამყაროს სხვა ნაწილებშიც, კერძოდ თანამედროვე პორტუგალიის ქალაქ ბეჟაში.
ქალაქში იყო ქანდაკებისა და ფილოსოფიის ცნობილი სკოლები. V საუკუნის ბოლომდე რჩებოდა პაგანიზმის ცენტრად. ქალაქი მიწისძვრამ დაანგრია VII საუკუნის დასაწყისში და არასოდეს დაუბრუნებია თავისი ბრწყინვალება. დაახლოებით ამავე დროს მას უწოდეს სტაუროპოლისი ("ჯვრის ქალაქი"), მაგრამ უკვე VIII საუკუნიდან ცნობილია კარიის სახელით, მოგვიანებით ჩამოყალიბდა მისი თურქული სახელწოდება გეირე.
ბიზანტიურ პერიოდში, ქალაქი იყო ფისკალური ადმინისტრაციული ერთეული „დიოცეზი“.
XIII საუკუნის ბოლოდან ქალაქი საბოლოოდ ოსმალების კონტროლის ქვეშაა.
შენობები
ისტორიული ქალაქის აფროდისიასის ტერიტორიაზე შემორჩენილია რამდენიმე ისტორიული ნაგებობა. მათ შორის აღსანიშნავია: აფროდიტეს ტაძარი, მონუმენტური ალაყაფი, ბულევტერია (კონსულის სახლი), სებასტეიონი, სტადიონი და სხვა.
არქეოლოგია
პირველი ფორმალური არქეოლოგიური გათხრები განხორციელდა 1904-1905 წლებში, საფრანგეთის რკინიგზის ინჟინერ პოლ აუგუსტინ გუდინის მიერ. რამდენიმე არქოლოგიური აღმოჩენა (ძირითადად ფრიზები, პილასტრები და კაპიტელები) ამჟამად ინახება ბრიტანეთის მუზეუმში. ყველაზე უახლესი არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო ქენან ერიმმა, ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ეგიდით 1962 წელს, რომელსაც ამჟამად ხელმძღვანელობენ ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი რ. სმიტი და კატერინა ვოლში ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ხელოვნების ინსტიტუტის პროფესორი.
2014 წლის სექტემბერში დრონის საშუალებით გადაიღეს და დაამზადეს აფროდისიასის ზემო ხედის 3D რუკა. მონაცემები ანალიზისთვის გადაიგზავნა ვენაში ავსტრიის არქეოლიოგიურ ინსტიტუტში.
ლიტერატურა
Foss, C., S. Mitchell, et al. (2007), 'Aphrodisias/Ninoe', http://pleiades.stoa.org/places/638753/.
Erim, Kenan T., "Aphrodisias, Awakened City Of Ancient Art", National Geographic Magazine, 1972, June.
Erim, Kenan T., "Aphrodisias", Net Turistik Yayinlar A.S. (Istanbul, 1990).
Erim, Kenan T., Aphrodisias: City of Venus Aphrodite (New York: Facts on File, 1986).
Joukowsky, Martha Sharp, Pre-Historic Aphrodisias (Université Catholique de Louvain 1996) available at https://web.archive.org/web/20080709045224/http://www.oxbowbooks.com/bookinfo.cfm/ID/6582/Location/DBBC
რესურსები ინტერნეტში
Official website
Aphrodisias, the Greek goddess of love
New York University, Aphrodisias Excavations website
Inscriptions found in Aphrodisias
Aphrodisias
Sebasteion: Aphrodisias School of Sculpture
Monuments of Aphrodisias, summarised by Turizm.net, a Turkish travel guide
History of Aphrodisias, birth place of the goddess of love
სქოლიო
მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში