მარადისობის ჭიშკართან

მარადისობის ჭიშკართან — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის ვინსენტ ვან გოგის ნახატი, შესრულებული 1890 წელს სენ-რემი-დე-პროვანსში, თავისივე მინაწერით. ნამუშევარზე მუშაობა ვინსენტმა დაასრულა მაისის მიწურულს, როდესაც მისმა ფსიქოლოგიურმა მდგომარეობამ და ჯანმრთელობამ კრიტიკულ ზღვარს მიაღწია. ორი თვის შემდეგ კი ვინსენტი გარდაიცვალა. მიჩნეულია რომ ეს თვითმკვლელობა იყო.
ნამუშევარი ცნობილი იყო „მოწყენილი მოხუცი კაცის“ სახელით მანამ, სანამ 1970 წელს ნამუშევარი რაიზონის კატალოგში ახლანდელი სახელით შევიდა.
ნახატზე გამოსახულია ომის ვეტერანი და პენსიონერი ადრიანუს იაკობუს ზუიდერლანდი, რომლის შესახებ ჩანაწეერებიც 1882 წლიდან გვხვდება ვან გოგის სახელთან. მან ნამუშევრების დიდი სერიაც კი მიუძღვნა მოხუცს, სადაც გვხვდება როგორც ფანქრით, ასევე აკვარელის საღებავებით შესრულებული ნახატები. შთაგონების წყაროს ამ ნახატისათვის წარმოადგენს ჰუბერტ ვონ ჰერკომერის „კვირა ჩელსის საავადმყოფოში“, განსაკუთრებით პოპულარული ნამუშევარი, რომელზეც გამოსახულია მომაკვდავი ომის ვეტერანი, რომელიც ამჟამად ხელოვნების სამეფო აკადემიის მფლობელობაშია. ვან გოგი ამ მუზეუმის სტუმარი 1875 წელს იყო. ვან გოგი ამ ნახატის შესახებ წერს:
ვან გოგმა ნამუშევრის ლითოგრაფია ორ დღეში შექმნა. მან დაწერა:
არსებობს ვინსენტის 7 ლითოგრაფია, რომელთაგან ერთ-ერთიც ანოტირებულია „მარადისობის ჭიშკარზე“.
გენეზისი
ვინსენტ ვან გოგი იტანჯებოდა ფსიქიკური დაავადებით, განსაკუთრებით ცხოვრების უკანასკნელი ორი წლის განმავლობაში. ოფიციალური დიაგნოზი დაისვა არლის საავადმყოფოს მიერ, მას შემდეგ, რაც ვან გოგმა შობის დღესასწაულის შემდეგ ყური მოიჭრა და საავადმყოფოში აღმოჩნდა — „გამძაფრებული მანია დელირიუმის ფორმებით“.
ვან გოგის დიაგნოზის შესახებ თანამედროვე რეალობაშიც ვერ თანხმდებიან. ვარაუდები არსებობს როგორც ეპილეფსიის ასევე ბიპოლარული ფსიქოზის შესახებ, რისი გამწვავების მიზეზიც შესაძლოა ალკოჰოლის ჭარბი რაოდენობით მიღება, მწეველობა და ვენერიული დაავადებები იყო. სიმპტომები სხვადასხვა იყო, ყველაზე მძიმე მანიფესტაციები მოიცავდა გონების არევასა და გაურკვევლობას, არეულობას იმ პერიოდში, როდესაც მას ხატვა და წერილების წერაც კი უჭირდა ფსიქიკური აშლილობის პიკის დროს. სწორედ ასეთი შეტევის გამო აღმოჩნდა ვინსენტი არლის ჰოსპიტალში. შეტევების განმეორების შემდეგ კი, 1889 წელს, ის ნებაყოფლობით ჩაეწერა სენ-რემი-დე-პროვანსის თავშესაფარში, სადაც ის 1890 წლის ჩათვლით ცხოვრობდა.
1890 წლის 22 თებერვალს, ვინსენტი განსაკუთრებით მტანჯველი შეტევით იტანჯებოდა, ამ ეპიზოდს იან ჰულსკერმა მხატვრის ყველაზე მტანჯველი და სევდიანი პერიოდი უწოდა, რამაც აპრილის ბოლომდე გასტანა. ამ დროის განმავლობაში, ვინსენტმა მხოლოდ ერთხელ შეძლო მიეწერა საკუთარი ძმის, თეო ვან გოგისთვის, 1890 წლის მარტში, რის შემდეგაც მან ფიზიკურად ვეღარ შეძლო წერილის დაწერა. მას ამის შემდეგ აღარ მიუწერია ძმისათვის, თუმცაღა ბოლო წერილში ნათლად ჩანს, რომ მას შეეძლო დაეხატა მიუხედავად მისი სევდისა და მელანქოლიისა.
სწორედ ეს ნახატებია, რომელშიც იან ჰულსკერის თქმით, ნათლად ჩანს ვინსენტის ფსიქოლოგიური კოლაფსი, რაც მის შემოქმედებაში იშვიათია.
მარადისობის ჭიშკარი აპრილის წერილში ნახსენები არაა, თუმცაღა შეგვიძლია ვიგულისხმოთ. ჰუსკლერის თქმით, წერილში უნდა იყოს მასზე საუბარი, რომლის შესახებ ლითოგრაფიაც მრავლისმთქმელია. ცალსახაა, რომ ნამუშევარი წარსულში დამაბრუნებელი და ემოციურია მხატვრისთვის და 1970 წლის რაისონისა და ჰაასკლერის კატალოგების მიხედვით, ის სწორედ სენ-რემიშია შესრულებული.
1880-იანი წლებიდან
ლიტერატურა
Erickson, Kathleen Powers. At Eternity's Gate: The Spiritual Vision of Vincent Van Gogh. William B. Eerdmans Publishing Co., 1998.
Jacob Baart de la Faille|de la Faille, Jacob-Baart. The Works of Vincent Van Gogh: His Paintings and Drawings. Amsterdam: Meulenhoff, 1970.
Hulsker, Jan. The Complete Van Gogh. Oxford: Phaidon, 1980.
Naifeh, Steven; Smith, Gregory White. Van Gogh: The Life. Profile Books, 2011.
Pomerans, Arnold. The Letters of Vincent van Gogh. Penguin Classics, 2003.
სქოლიო
ვინსენტ ვან გოგის ნახატები
1890 წლის ნახატები
ნახატები ანბანის მიხედვით