მარგარეტ ფულერი

მარგარეტ ფულერი
სარა მარგარეტ ფულერ ოსოლი (დ. 23 მაისი, 1810, კემბრიჯპორტი, მასაჩუსეტსი, — გ. 1850 წლის 19 ივლისი, ნიუ-იორკი) — საყოველთაოდ ცნობილი, როგორც მარგარეტ ფულერი, იყო ამერიკელი ჟურნალისტი, რედაქტორი, კრიტიკოსი და ქალთა უფლებების დამცველი, რომელიც ასოცირებული იყო ამერიკული ტრანსცენდენტალისტურ მოძრაობასთან. იყო პირველი სრულ განაკვეთზე მომუშავე წიგნების რევიზორი ქალი ამერიკულ ჟურნალისტიკაში. მისი წიგნი „ქალი მეცხრამეტე საუკუნეში“ ითვლება აშშ-ში პირველ მთავარ ფემინისტურ ნაშრომად.
ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება
სარა მარგარეტ ფულერი დაიბადა 1810 წლის 23 მაისს, კემბრიჯპორტში, მასაჩუსეტსი, კონგრესმენის — ტიმოთი ფულერის და მარგარეტ კრეინ ფულერის ოჯახში. იგი უფროსი შვილი იყო და ჰყავდა ერთი და. მას მამამისის მხრიდან დედის და ბებიის სახელი ერქვა, მაგრამ ცხრა წლის ასაკში მას სახელი „სარა“ არ მოეწონა და დაჟინებით მოითხოვა, რომ „მარგარეტი“ დარქმეოდა. მარგარეტ ფულერის სახლი, რომელშიც ის დაიბადა, კვლავ დგას. მამამ მას დაახლოებით სამი წლის ასაკში ასწავლა წერა-კითხვა. ცოტა ხნის შემდეგ წყვილის უმცროსი ქალიშვილი, ჯულია ადელაიდი, გარდაიცვალა 14 თვის ასაკში. მამამ მისცა მას ისეთი განათლება, როგორსაც იმ დროს ბიჭები იღებდნენ და აუკრძალა ტიპური ქალური შემოქმედების კითხვა, როგორიცაა ეტიკეტის წიგნები და სენტიმენტალური რომანები. მისი ძმის იუჯინის დაბადდების შემდეგ, 1815 წლის მაისში, დააწყებინეს ლათინური ენის შესწავლა და მალე მარგარეტი თარგმნიდა მარტივ ტექსტებს ვირგილიუსის ნამუშევრებიდან. [10] მოგვიანებით ცხოვრებაში მარგარეტი ადანაშაულებდა მამას გადამეტებულ სიმკაცრეში, დაძალებასა და მომთხოვნობაში, რაც, მისი თქმით, იწვევდა კოშმარულ სიზმრებსა და ძილის დარღვევას, ზოგჯერ მთვარეულობასაც კი.
დღის განმავლობაში მარგარეტი დედასთან ატარებდა დროს, რომელიც ასწავლიდა საყოფაცხოვრებო საქმესა და კერვას. 1817 წელს დაიბადა მისი მეორე ძმა უილიამ ჰენრი ფულერი, ხოლო მამამისი აირჩიეს წარმომადგენლად აშშ-ს კონგრესში. მომდევნო რვა წლის განმავლობაში, მას უწევდა წელიწადში ოთხიდან ექვს თვემდე გაეტარებინა ვაშინგტონში. ათი წლის ასაკში, ფულერმა შეადგინა ჩანაწერი, რომელიც შემდგომ მამამ იპოვა:
ფულერმა ორწლიანი სწავლის შემდეგ დატოვა გროტონის სკოლა და სახლში დაბრუნდა 16 წლის ასაკში. სახლში იგი სწავლობდა კლასიკას, ვარჯიშობდა რამდენიმე თანამედროვე ენაში და კითხულობდა მსოფლიო ლიტერატურას. ამ დროისთვის, იგი მიხვდა, რომ იგი არ შეესაბამებოდა სხვა ახალგაზრდა ქალების უმრავლესობას და მათ მოთხოვნებს. ელიზა ფარარი, ჰარვარდის პროფესორის ჯონ ფარარის მეუღლე და „ახალგაზრდა ქალბატონის მეგობრის“ (1836) ავტორი, შეეცადა მის გაწვრთნას და ქალური ეტიკეტის სწავლებას 20 წლამდე მაგრამ არ გამოუვიდა.
ადრეული კარიერა
ფულერი ხარბი მკითხველი იყო. დაახლოებით 30 წლის ასაკში ახალი ინგლისი იყო ყველაზე ნაკითხი ადამიანის რეპუტაცია ჰქონდა მოსახლეობაში, რის შედეგადაც გახდა პირველი ქალი, რომელსაც საშუალება მიეცა ესარგებლა ჰარვარდის ბიბლიოთეკით. თავის ცოდნას იყენებდა პირადი გაკვეთილების ჩასატარებლად, ელიზაბეტ პალმერ პეიბიდის სწავლების სტილზე დაყრდნობით. ფულერს იმედი ჰქონდა, რომ თავს ჟურნალისტობითა და მთარგმნელობით გაიტანდა; მისი პირველი გამოქვეყნებული ნაშრომი, ისტორიკოს ჯორჯ ბანკროფის პასუხი, გამოქვეყნდა 1834 წლის ნოემბერში, „ჩრდილოეთ ამერიკის მიმოხილვაში“.
ჯეიმზ ფრიმენ კლარკმა ხელი შეუწყო მას პირველი ლიტერატურული მიმოხილვის გამოქვეყნებაში „დასავლეთ მაცნეში“, სახელწოდებით: „ჯორჯ კრაბსისა და ჰანა მორის ბოლოდროინდელი ბიოგრაფიების კრიტიკა.“ ამავე წლის შემოდგომაზე მან საშინელი შაკიკი დაემართა, რასაც, რომელიც ცხრადღიანი ცხელებაც მოჰყვა. ამ მოვლენის შემდეგ ფულერი მთელი ცხოვრება თავის ტკივილებით იტანჯებოდა. სანამ იგი კვლავ გამოჯანმრთელდა, მამამისი გარდაიცვალა ქოლერასგან, 1835 წლის 2 ოქტომბერს.
1836 წელს ფულერმა მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა ბოსტონში, ბრონსონ ალკოტის ტაძრის სკოლაში, სადაც იგი დარჩა ერთი წლის განმავლობაში. შემდეგ მან მოწვევა მიიღო ჰირამ ფულერისგან (არავითარი კავშირი) გრინის ქუჩის სკოლაში სწავლების შესახებ, რის გამოც გადავიდა როდ-აილენზე. მას იმ დროისთვის უჩვეულოდ მაღალი ხელფასი, 1000 ამერიკული დოლარი დაენიშნა წელიწადში. მისმა ოჯახმა გაყიდა გროტონის მეურნეობა და ფულერი მათთან გადავიდა იამაიკას დაბლობში, მასაჩუსეტსის შტატში.
1840 წლიდან მარგარეტის კარიერული აღმავლობა დაიწყო მწერლობაში. იგი გახდა ტრანსცენდენტალისტური ჟურნალის „The Dial“-ის პირველი რედაქტორი. პირველი გამორჩეული ნაწარმოები გახდა „ზაფხული ტბაზე“ (1844). მისი სემინარული ნამუშევარი, „ქალი მეცხრამეტე საუკუნეში“, გამოიცა 1845 წელს. ერთი წლის შემდეგ, იგი გაიგზავნა ევროპაში ტრიბუნაზე, როგორც მისი პირველი ქალი კორესპონდენტი. მალევე ჩაერთო იტალიაში მიმდინარე რევოლუციებში. ამას მოჰყვა „ნაშრომები ლიტერატურაზე და ხელოვნებაზე“ (1846).
ფულერი იყო ქალთა უფლებების და განსაკუთრებით, ქალთა განათლებისა და დასაქმების უფლების დამცველი.
პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება
მარგარეტ ფულერს ჰქონდა ურთიერთობა იტალიელ ჯოვანი ოსოლთან. მასთან ეყოლა შვილი. მათი ოჯახის სამივე წევრი დაიღუპა გემის კატასტროფაში, ცეცხლის კუნძულთან ნიუ იორკში, ამერიკაში დაბრუნებისას. ამ დროს მარგარეტ ფულერი 40 წლის იყო.
ლიტერატურა
„The United States In Literature“, გვ. 280, ილ., 1985
სქოლიო
ამერიკელი ჟურნალისტები
ამერიკელი ფემინისტები