საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2020

საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2020
2020 წლის საქართველოს საკანონმდებლო ორგანოს არჩევნები — საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის არჩევნები, რომელიც ჩატარდა 2020 წლის 31 ოქტომბერს.
წინმსწრები მოვლენები
2019 წლის ივნისში თბილისში მართლმადიდებლობის საპარლამენტთაშორისო ასამბლეის სესიის დროს რუსეთის დუმის დეპუტატმა სერგეი გავრილოვმა დაიკავა საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის, ირაკლი კობახიძის სკამი და საქართველოს პარლამენტში რუსულ ენაზე ასამბლეის სესიის ჩატარება სცადა, რომელიც ოპოზიციამ გააპროტესტა და პარლამენტის პრეზიდიუმი დაიკავა.
დეპუტატ გავრილოვის სასტუმრო „რედისონიდან“ აეროპორტის მიმართულებით გაყვანის შემდეგ აქცია საქართველოს პარლამენტის შენობის წინ გაგრძელდა. საპროტესტო აქცია 21 ივნისის გვიან ღამით და დილით გაგრძელდა. ადგილობირივი და საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციების მოსაზრებით, სამოქალაქო პროტესტის წინააღმდეგ იყო გამოყენებული არაპროპორციული საპოლიციო ძალა. აქციის დაშლის დროს კლინიკებში 240 მოქალაქე გადაიყვანეს, რომელთაგან 80 სამართალდამცავი იყო. დაშავებულებიდან 2-მა თვალი დაკარგა, მათ შორის 18 წლის გოგომ.
საპროტესტო ტალღის შედეგად 21 ივნისს თანამდებობა დატოვა საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარემ ირაკლი კობახიძემ, ხოლო ასამბლეის საქართველოში ჩატარების ინიციატორმა, საქართველოს პარლამენტის დეპუტატმა ზაქარია ქუცნაშვილმა მანდატზე უარი თქვა. 2019 წლის 24 ივნისს, პარტია „ქართული ოცნება დემოკრატიული საქართველოს“ თავმჯდომარემ, ბიძინა ივანიშვილმა სპეციალურ ბრიფინგზე დაანონსა „2020 წლის საპარლამენტო არჩევნები, ჩატარდეს პროპორციული სისტემით, ნულოვანი, ვიმეორებ, ნულოვანი საარჩევნო ბარიერის პირობებში“.
ბიძინა ივანიშვილის პირობის მიუხედავად, ქართულმა ოცნებამ საკონსტიტუციო ცვლილებები არ მიიღო. თავდაპირველად საქართველოს პარლამენტს ინიციატივის თაობაზე კენჭი 12 ნოემბერს უნდა ეყარათ, შემდეგ 13 ნოემბერს. 14 ნოემბერს ჩატარებულ კენჭისყრაზე, ქართული ოცნების 35 დეპუტატმა პროპორციული საარჩევნო სისტემის კანონპროექტს, რომლის ინიციატორიც თვითონ იყვნენ, ხმა არ მისცა. პლენარულ სხდომაზე რეგისტრაცია 141-მა დეპუტატმა გაიარა. პროპორციულ საარჩევნო სისტემაზე გადასვლას პირველი მოსმენით 101-მა კანონმდებელმა, მათ შორის ოპოზიციონერმა დეპუტატებმა დაუჭირეს მხარი. წინააღმდეგ კი 3 დეპუტატი წავიდა: ენზელ მკოიანი, კახა ოქრიაშვილი და დიმიტრი ხუნდაძე.
ქართული ოცნების მიერ პირობის დარღვევის შემდეგ საპროტესტო აქციები და პარლამენტის პიკეტირებები დაიწყო, რომელიც სპეცრაზმმა ორჯერ დაშალა. ოპოზიცია ე.წ. გერმანული მოდელის პროპორციულ სისტემას ითხოვდა, რაზეც ხელისუფლება აცხადებდა, რომ არაკონსტიტუციურია.
რამდენიმე კვირიანი პროტესტის შემდეგ მოლაპარაკებებში დიპლომატიური კორპუსი ჩაერთო. დიპლომატების მედიატორობით ოპოზიციასა და ხელისუფლებას შორის დაიწყო მოლაპარაკებები. მმართველმა გუნდი ოპოზიციას პროპორციული მანდატების 100-მდე გაზრდას და მაჟორიტარულის 50-მდე შემცირება შესთავაზა, რაზეც ოპოზიცია არ დათანხმდა და გააგრძელა პროპორციული სისტემის მოთხოვნა.
მოლაპარაკებები ევროპული საქართველოს წევრის, გიგი უგულავას დაკავების შემდეგ ჩაიშალა, რაც ოპოზიციამ პოლიტიკური ანგარისწორებად და ოპოზიციის წინააღდეგ ბრძოლად შეაფასა.
უგულავას განაჩენის გამოცხადების შემდეგ ოპოზიციამ განაცხადა, რომ საარჩევნო სისტემაზე მთავრობასთან მოლაპარაკებას წყვეტს და საპროტესტო აქციები დაიწყება. მათი თქმით, შემდგომ მოლაპარაკებას აზრი არ ჰქონდა, თუ მმართველი გუნდი პოლიტპატიმრებს არ გაათავისუფლებდა და ისეთ საარჩევნო მექანიზმს არ დათანხმდებოდა, რომელიც 40%-ზე ნაკლები მხარდაჭერის მქონე პარტიას მთავრობის დაკომპლექტების საშუალებას არ მისცემდა. ოცნების დეპუტატებმა კი უგულავას პატიმრობა „ადეკვატურ განაჩენად შეაფასეს“ და უარი თქვეს ის პოლიტპატიმრად ეღიარებინათ.
მოგვიანებით, ოპოზიციასა და მმართველმა გუნდს შორის დიალოგი დიპლომატიურ კორპუსთან ერთად არაოფიციალურ შეხვედრებზე გაგრძელდა. ოპოზიცია აცხადებდა, რომ ერთადერთი თანაფარდობა, რომელიც უზრუნველყოფს წარმომადგენლობის პროპორციულობას არის 130/20-ზე, თუმცა ისინი პოლიტპატიმრების გათავისუფლების გარეშე ოცნებასთან შეთანხმებაზე უარს ამბობდნენ. მმართველი გუნდი კი აცხადებდა, რომ საქართველოს გეოგრაფია არ იძლეოდა ამდენ ოლქად ქვეყნის დაყოფის საშუალებას და ოპოზიციას საპასუხოდ 110/40-ზე თანფარდობას სთავაზობდა.
8 მარტს, ხანგრძლივი განხილვების შემდეგ, ოპოზიციამ და მმართველ გუნდმა ახალ საარჩევნო მოდელზე შეთანხმებას ხელი მოაწერა. მხარეებს შორის გაფორმებულ მემორანდუმთან ერთად, მართლმსაჯულების სისტემაზე ოპოზიციისა და ხელისუფლების ერთობლივი განცხადებაც გამოქვეყნდა. სადაც ორივე მხარე, მიუხედავად განსხვავებული აზრისა თანხმდებიან, რომ აუცილებელია რეაგირება ქმედებებზე, რომლებიც შესაძლოა აღქმული იქნეს, როგორც სასამართლო და საარჩევნო პროცესების არასათანადო პოლიტიზაცია.
საქართველოს პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა ირაკლი ოქრუაშვილი და გიგი უგულავა 2020 წლის 15 მაისს შეიწყალა.
2020 წლის 29 ივნისს საქართველოს პარლამენტმა საკონსტიტუციო ცვლილებებს მესამე მოსმენით მხარი დაუჭირა. აღნიშნულ შეთანხმებას ოპოზიციამ და ხელისუფლებამ დიპლომატების შუამავლობით ხანგრძლივი მოლაპარაკებების შემდეგ 8 მარტს მიაღწიეს.
ცვლილებების მიხედვით, რომ ოქტომბერში დაგეგმილი საპარლამენტო არჩევნებში პარტიული სიით 77-ის ნაცვლად 120 დეპუტატს აირჩევენ, მაჟორიტარი კი 73-ის ნაცვლად მხოლოდ 30 იქნება. ცვლილება ასევე საარჩევნო ბარიერს ეხება, რომელიც 5%-დან 1%-მდე იწევს.
მაჟორიტარული დაყოფა
2020 წლის 24 მაისს ტელეკომპანია „ფორმულამ“ გაავრცელა მაჟორიტარების გადანაწილების სქემა. კანონპროექტის მიხედვით, 30 მაჟორიტარული ოლქიდან 12 დასავლეთ, 18 კი აღმოსავლეთ საქართველოში იქნებოდა.
სქემის მიხედვით, რომელიც „ფორმულამ“ მოიპოვა, რაჭა-ლეჩხუმი-სვანეთი, სადაც ჯამში 5 მუნიციპალიტეტია, ერთი მაჟორიტარული ოლქი იქნებოდა. 3 მაჟორიტარულ ოლქად დაიყოფოდა სამეგრელო. ფოთს, ხობსა და სენაკს ერთი დეპუტატი ეყოლებოდა; აბაშას, მარტვილს, ჩხოროწყუსა და წალენჯიხასაც — 1; მესამე ოლქი კი ზუგდიდი იქნებოდა. რეგიონებს შორის ყველაზე მეტ — 4 მაჟორიტარულ ოლქად — გაყოფილი იქნებოდა იმერეთი. ვანის, სამტრედიის, ხონისა და წყალტუბოს ამომრჩეველი საერთო მაჟორიტარს აირჩევდა. ერთი ოლქი იქნებოდა ბაღდათი, ზესტაფონი, თერჯოლა და ტყიბული. ერთ ოლქად გაერთიანდებოდა ხარაგაული, ჭიათურა და საჩხერეც. ცალკე მაჟორიტარი ეყოლებოდა ქუთაისს.
გურიას ერთი მაჟორიტარი დეპუტატი ეყოლებოდაა, აჭარას — 3. ქედა, შუახევი, ხულო და ხელვაჩაურის ნაწილი ერთი ოლქი იქნებოდა. ხელვაჩაურის მეორე ნაწილს ქობულეთთან ერთად ცალკე მაჟორიტარი ეყოლებოდა. მესამე საარჩევნო ოლქი იქნებოდა ბათუმი, რომელსაც აჭარაში ყველაზე მეტი ამომრჩეველი ჰყავდა. შიდა ქართლი ორ საარჩევნო ოლქად დაიყოფდაა. ქვემო ქართლს 3 მაჟორიტარი დეპუტატი ეყოლებოდა. სამცხე-ჯავახეთი ორ ოლქად იყოფოდა. მცხეთა-მთიანეთში შემავალ ყაზბეგს, დუშეთს, მცხეთასა და თიანეთს 1 მაჟორიტარი დეპუტატი ეყოლებოდა. კახეთში 2 ოლქი იქმნებოდა. საგარეჯოს, გურჯაანს, სიღნაღსა და დედოფლისწყაროს ერთი დეპუტატი ეყოლებოდა. მეორეს კი ახმეტა, თელავი, ყვარელი და ლაგოდეხი აირჩევდა.
თბილისში მაჟორიტარი დეპუტატების რაოდენობა 22-დან 8-მდე შემცირდა. თბილისის ოლქები გეგმის მიხედვით იყო: მთაწმინდა-კრწანისი, ვაკე, საბურთალო, ისანი, სამგორი, დიდუბე-ჩუღურეთი, ნაძალადევი და გლდანი.
ცესკოს მიერ გამოქვეყნებული მაჟორიტარული ოლქების ჩამონათვალი
არჩევნების თარიღი
2020 წლის 31 აგვისტოს საქართველოს პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა არჩევნების დანიშვნის შესახებ განკარგულება გამოსცა და არჩევნების თარიღად, საქართველოს კონსტიტუციის შესაბამისად, 31 ოქტომბერი ოფიციალურად დაამტკიცა.
მონაწილე სუბიექტები
2020 წლის პარლამენტის არჩევნებისთვის პოლიტიკური პარტიების რეგისტრაციის პროცესი 4 სექტემბერს დასრულდა. ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში (ცესკო) რეგისტრაცია 66-მა პარტიამ გაიარა. ცესკოს, საქართველოს პარლამენტის არჩევნებში მონაწილეობის უფლების მისაღებად, სულ 78-მა პარტიამ მიმართა. აქედან 12-ს უარი ეთქვა რეგისტრაციაზე.
1 ოქტომბერი იყო პარტიული სიების წარდგენის ბოლო დღე. ცესკოს მონაცემებით, 31 ოქტომბრის არჩევნებისთვის რეგისტრირებული 58 საარჩევნო სუბიექტიდან, პარტიული სია ცესკოს თავმჯდომარეს წარუდგინა 52-მა — 2 ბლოკმა და 50 პოლიტიკურმა პარტიამ.
გამოკითხვები
შენიშვნები
გამოკითხვები არჩევნების დღეს
საარჩევნო დღე
საქართველოს მასშტაბით ხმის მიცემის პროცედურა 08:00 საათზე დაიწყო. სულ გიხსნა 3657 საარჩევნო უბანი. საპარლამენტო არჩევნების პარალელურად, გარკვეულ უბნებზე იმართებოდა საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების შუალედური არჩევნებიც, ხოლო აჭარაში — აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს არჩევნები. COVID-19-ის საქართველოში გავრცელებასთან დაკავშირებით, უბნებზე დაცული იყო სანიტარულ-ჰიგიენური წესები. სტაციონარულ სამკურნალო დაწესებულებებსა და იზოლაციაში მყოფი ამომრჩევლების არჩევნებში მონაწილეობის უზრუნველყოფის მიზნით შექმნილ 127 სპეციალურ უბანი 311 გადასატანი საარჩევნო ყუთის საშუალებით ემსახურებოდა ამომრჩეველს (სულ 10 845 ამომრჩეველი). არჩევნებს აკვირდებოდა საარჩევნო სუბიექტების 80 819 წარმომადგენელი, 132 ადგილობრივი დამკვირვებელი ორგანიზაციის 46 981 და 5 საარჩევნო ადმინისტრაციის, 20 საელჩოსა და 23 საერთაშორისო ორგანიზაციის 910 დამკვირვებელი. საარჩევნო პროცესს გააშუქა 118 მედია ორგანიზაციის 5971 წარმომადგენელი. უცხოეთის 38 ქვეყანაში გახსნილია 52 საარჩევნო უბანი. საზღვარგარეთ რეგისტრირებულია 14 170 ამომრჩეველი.
20:00 საათზე საქართველოს მასშტაბით არსებულ საარჩევნო უბნებზე ხმის მიცემის პროცესი შეწყდა და უბნები დაიხურა. დაიწყო ხმის დათვლის პროცედურები. მთელი ქვეყნის მასშტაბით საარჩევნო უბნებთან წარმოქმნილი რიგების გამო ხმის მიცემის პროცესი შენელებული იყო. ცენტრალური საარჩევნო კომისიის განცხადებით, ის ადამიანები, რომლებიც საარჩევნო უბნების დახურვის მომენტში ანუ 20:00 საათისთვის ჯერ კიდევ ხმის მიცემის რიგში იქნებიან, ხმის მიცემას 20 საათის შემდეგაც შეძლებდნენ.
აქტივობა
10:00 საათისთვის ამომრჩეველთა აქტივობამ 8,33% (ანუ 292 587 ამომრჩეველი) შეადგინა, 12:00 საათზე — 19,41% (681 583), 15:00-ზე — 36,45 (1 279 947), 17:00-ზე — 45,77% (1 607 530), 20:00-ზე — 56,11% (1 970 540).
ყველაზე მაღალი აქტივობა 12 საათისთვის დაფიქსირდა მე-19 მაჟორიტარულ საარჩევნო ოლქში — რაჭა-ლეჩხუმსა და სვანეთში და 28,3% შეადგინა. ყველაზე დაბალი აჭარის რეგიონში — 17,9%.
15:00 საათისთვის ყველაზე მაღალი აქტივობა რაჭა-ლეჩხუმსა და სვანეთში დაფიქსირდა და შეადგინა 49,5%, ხოლო ყველაზე დაბალი — ქვემო ქართლში (33,9%).
17:00 საათისთვის ყველაზე მაღალი აქტივობა მე-19 მაჟორიტარულ ოლქში დაფიქსირდა, რომელიც რაჭა-ლეჩხუმს და სვანეთს მოიცავს (57,3%), ხოლო ყველაზე დაბალი აქტივობა ქვემო ქართლში — 41,9%.
20:00 საათისთვის აქტივობამ შეადგინა 56,11%. ყველაზე მაღალი აქტივობა ისევ მე-19 მაჟორიტარულ ოლქში დაფიქსირდა (რაჭა-ლეჩხუმი და სვანეთი) — 63,8%, ხოლო ყველაზე დაბალი — ქვემო ქართლში (51%).
შედეგები
პარალელური დათვლა
არჩევნების დღის მიმდინარეობის თაობაზე მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე ორგანიზაციამ სამართლიანი არჩევნები გამოაქვყენა ხმების პარალელური დათვლის (PVT) შედეგები. სამართლიანმა არჩევნებმა მიიღო ინფორმაცია მისი დამკვირვებლების 96,1%-სგან.
შეფასება
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციიის შეფასებით, საარჩევნო ადმინისტრაციამ ვერ შეძლო ოპერატიულობისა და ღიაობის მაღალი სტანდარტის ჩვენება, რის გამოც 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგების გამოქვეყნების პროცესმა მოქალაქეებში კითხვის ნიშნები და მანიპულაციის განცდა გააჩინა.
სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოების (ISFED) განცხადების თანახმად, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პრობლემად ხმის მიცემის ფარულობის დარღვევა გამოიკვეთა, დაფიქსირდა წილისყრის წესის დარღვევაც. ოთხ საარჩევნო უბანზე დამკვირვებლებს შეეზღუდათ საარჩევნო უბანზე შესვლა.
რეაქცია
არჩევნების შედეგების გამოქვეყნებისთანავე ოპოზიციურმა პარტიებმა საპროტესტო აქციები დაანონსეს. პარლამენტის წინ მისული ოპოზიციის ლიდერების განცხადებით, არჩევნები გაყალბებული და არალეგიტიმური იყო. 2 ნოემბერს ოპოზიციური პარტიები „ლეიბორისტული პარტიის“ ცენტრალურ ოფისში შეიკრიბნენ. შეკრების მთავარი თემა საპარლამენტო არჩევნების შედეგების განხილვა და ოპოზიციის სამოქმედო გეგმა იყო.
ამავე დღეს ახლადარჩეული პარლამენტის ბოიკოტის შესახებ განაცხადა ყველა ოპოზიციურმა პარტიამ: ევროპულმა საქართველომ, ლელომ, ლეიბორისტულმა პარტიამ, გირჩმა, ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ, სტრატეგია აღმაშენებელმა, ალეკო ელისაშვილის მოქალაქეებმა და პატრიოტთა ალიანსმა. ოპოზიციური პარტიების კანდიდატებმა უარი განაცხადეს მონაწილეობა მიეღოთ მეორე ტურებში, რომლებიც 21 ნოემბერს, 16 მაჟორიტარულ ოლქში გაიმართა.
მეორე ტური
ცენტრალური საარჩევნო კომისიის 13 ნოემბრის სხდომის დადგენილებით, საქართველოს პარლამენტის 31 ოქტომბრის მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემით არჩევნების მეორე ტური 17 მაჟორიტარულ საარჩევნო ოლქში გაიმართა; ასევე, ქუთაისში გაიმართა მერის რიგგარეშე არჩევნების მეორე ტური.
პარლამენტის არჩევნების მეორე ტურში შემდეგი საარჩევნო სუბიექტების მიერ წარდგენილი კანდიდატები მონაწილეობდნენ: №2 – „ბაქრაძე, უგულავა, ბოკერია — ევროპული საქართველო — მოძრაობა თავისუფლებისთვის“, №5 — საარჩევნო ბლოკი „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გაერთიანებული ოპოზიცია „ძალა ერთობაშია“, №10 — „შალვა ნათელაშვილი —საქართველოს ლეიბორისტული პარტია“, №24 — „ალეკო ელისაშვილი — მოქალაქეები“, №36 — „გირჩი“, №41 — „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
მეორე ტურზე ამომრჩევლებს მოემსახურა 1914 საარჩევნო უბანი, გამონაკლის შემთხვევაში შექმნილი 9 უბანი, სტაციონარულ სამკურნალო დაწესებულებებსა და იზოლაციაში (კარანტინი, თვითიზოლაცია) მყოფი ამომრჩევლების არჩევნებში მონაწილეობის უზრუნველყოფის მიზნით შექმნილი 80 სპეციალური უბანი.
არჩევნების მეორე ტურს ბოიკოტი გამოუცხადეს ოპოზიციურმა პოლიტიკურმა პარტიებმა. ისინი მიიჩნევდნენ, რომ 31 ოქტომბრის არჩევნების შედეგები გაყალბებულია. პარლამენტში შესვლაზე ისინი უარს ამბობდნენ და მოითხოვდნენ ხელახალი არჩევნების ჩატარებას ცესკოს ახალი შემადგენლობის მიერ.
21 ნოემბერს, ღამით ცესკო-მ განცხადება გაავრცელა, მასში ნათქვამი იყო, რომ საიტზე ოქმების ატვირთვისას დაფიქსირდა ტექნიკური ხარვეზი. მონაცემების მიხედვით „ქართული ოცნების“ მაჟორიტარობის ზოგიერთ კანდიდატს 100%-ზე მაღალი მხარდაჭერა ჰქონდა. სოზარ სუბარს მიღებული ჰქონდა 164,46%, ირაკლი ჩიქოვანს 118,08%, ნინო ლაცაბიძეს 104,22%, შალვა კერესელიძეს 101,53%, ზაალ დუგლაძეს 104,86%, ხოლო ანზორ ბოლქვაძეს 105,15%.
აქტივობა
საარჩევნო უბნები 8 საათზე გაიხსნა. ამომრჩეველს თავისი არჩევანის გაკეთების საშუალება 20 საათამდე ჰქონდა. დილით ცესკოში გამართულ ბრიფინგზე განაცხადეს, რომ ხადაში საარჩევნო უბანი უამინდობის გამო ერთი საათით გვიან გაიხსნა; შატილსა და გუდაურში კი რამდენიმე უბანი უამინდობის გამო ვერ გაიხსნა.
10:00 საათზე ყველაზე მაღალი აქტივობა ფიქსირდებოდა იმერეთის რეგიონში, 21-ე მაჟორიტარულ ოლქში (ზესტაფონი-ტყიბული-თერჯოლა-ბაღდათი) და ის 4,7%-ს შეადგენდა, ყველაზე დაბალი აქტივობა კი საბურთალოზე: 2,5%. 12:00 საათზე — ამავე ოლქებში 11,4% და 6,2% შესაბამისად. 15:00 საათისთვის ყველაზე მაღალი აქტივობა იყო თელავი-ახმეტა-ყვარელი-ლაგოდეხის საარჩევნო ოლქში (21%), ყველაზე დაბალი — ნაძალადევში (12,6%). 17:00 საათის მონაცემებით, ყველაზე აქტიური ოლქი იყო ქედა-შუახევი-ხელვაჩაური-ხულო, ხოლო ყველაზე პასიური — კვლავ ნაძალადევი (16%). 20:00 საათისთვისაც ამ ოლქებში ფიქსირდებოდა ექსტრემუმები — 39,29% და 20,04% შესაბამისად.
შედეგები
საბოლოო შედეგები
საქართველოს ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ საბოლოო შედეგები 3 დეკემბერს გამაცხადა და წარადგინა საქართველოს X მოწვევის პარლამენტში შემსვლელი დეპუტატების სია.
იხილეთ აგრეთვე
საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების შუალედური არჩევნები 2020
სქოლიო
2020
2020 წლის არჩევნები