რუსეთ-უკრაინის ურთიერთობები

რუსეთ-უკრაინის ურთიერთობები
რუსეთსა და უკრაინას შორის 2022 წლის 24 თებერვალს შეწყდა ოფიციალური დიპლომატიური ურთიერთობები. რუსეთი და უკრაინა ამჟამად საომარ მდგომარეობაში არიან: რუსეთ-უკრაინის ომი 2014 წელს დაიწყო რუსეთის ფედერაციის მიერ ყირიმის ანექსიით. 2022 წლის თებერვალში რუსეთი შეიჭრა უკრაინაში ერთდროულად რამდენიმე ფრონტზე.
1991 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ჩამოყალიბებულ სახელმწიფოთა ორმხრივ ურთიერთობებში იყო მოკავშირეობის, დაძაბულობისა და უშუალო დაპირისპირების პერიოდები. 1990-იანების დასაწყისში უკრაინის პოლიტიკას მეტწილად განსაზღვრავდა მისი მისწრაფება სუვერენიტეტისა და დამოუკიდებლობისკენ, საგარეო პოლიტიკა კი გულისხმობდა ევროკავშირს, რუსეთსა და სხვა ძლიერ მოკავშირეებთან დაბალანსებულ თანამშრომლობას.
რუსეთსა და უკრაინას შორის ურთიერთობა დაიძაბა 2014 წლის ღირსების რევოლუციის შემდეგ, როცა უკრაინის არჩეული პრეზიდენტი ვიქტორ იანუკოვიჩი და მისი მთავრობა გადააყენეს, რადგან მან უარი განაცხადა ხელი მოეწერა ევროკავშირთან პოლიტიკური ასოცირებისა და თავისუფალი ვაჭრობის ხელშეკრულებას, რასაც უკრაინის პარლამენტის უმრავლესობა უჭერდა მხარს. უკრაინის პოსტრევოლუციურმა ხელისუფლებამ გადაწყვიტა, ქვეყნის მომავალი ევროკავშირთან და ნატოსთან ყოფილიყო დაკავშირებული, ნაცვლად რუსეთს, ევროკავშირსა და ნატოს შორის დიპლომატიური ბალანსის დაცვისა ეკონომიკური და უსაფრთხოების ინტერესებისთვის. 2004 წელს ჩეხეთი, ესტონეთი, უნგრეთი, ლატვია, ლიეტუვა, პოლონეთი და სლოვაკეთი ევროკავშირში გაწევრიანდნენ, რასაც მოყვა ანალოგიური ნაბიჯი ბულგარეთისა და რუმინეთისგან 2007 წელს (იხილეთ ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოები). რუსეთის მთავრობა შიშობდა, რომ უკრაინის ევროკავშირსა და ნატოში გაწევრიანებით შეიკვრებოდა მოკავშირე ქვეყნების დასავლური კედელი, რაც შეზღუდავდა რუსეთის წვდომას შავ ზღვაზე. გამომდინარე იქიდან, რომ სამხრეთ კორეა და იაპონია აშშ-ის მოკავშირეები არიან, რუსეთის მთავრობა შეშფოთდა, რომ რუსეთის გარშემო იკვრებოდა მტრულად განწყობილი ქვეყნების ალიანსი. ღირსების რევოლუციის შემდგომ პერიოდში უკრაინის ეკონომიკურად მნიშვნელოვან დონბასის რეგიონში მიმდინარე ომში რუსეთმა მხარი დაუჭირა დონეცკის სახალხო რესპუბლიკისა და ლუგანსკის სახალხო რესპუბლიკის სეპარატისტულ მილიციას. დონბასის რეგიონში, რომელსაც აღმოსავლეთით რუსეთი ესაზღვრება, ეთნიკურად რუსი მოსახლეობა უმრავლესობაშია. 2014 წლის შემდეგ რუსეთ-უკრაინის ომს შეეწირა 13,000-ზე მეტი ადამიანი და შედეგად მოყვა დასავლეთის მიერ რუსეთზე განხორციელებული სანქციები.
2019 წელს უკრაინის კონსტიტუციაში შევიდა ცვლილებები, რამაც მკაცრად განსაზღვრა ქვეყნის სტრატეგიული კურსი ევროკავშირისა და ნატოს წევრობისადმი. 2021-22 წლებში უკრაინის საზღვართან რუსეთის სამხედრო დანაყოფების ზრდამ ხელი შეუწყო ამ ორ ქვეყანას შორის დაძაბულობის ზრდას და კიდევ უფრო გააუარესა მათი ურთიერთობა, რასაც მოყვა ამერიკის შეერთებული შტატების მხრიდან მკაცრი მიმართვა, რომ შეჭრის მცდელობას რუსეთის ეკონომიკაზე მძიმე შედეგი ექნებოდა. 2022 წლის 24 თებერვალს რუსეთი უკრაინაში შეიჭრა, რამაც უკრაინას უბიძგა, მის აღმოსავლელ მეზობელთან დიპლომატიური ურთიერთობები შეეწყვიტა.
ქვეყნების შედარება
ურთიერთობის ისტორია
კიევის რუსეთი
როგორც რუსეთი, ისე უკრაინა წარმოადგენს კიევის რუსეთის (ასევე ცნობილი, როგორც ძველი რუსეთი) მემკვიდრეს. კიევის რუსეთი იყო სახელმწიფო წყობა, რომელმაც მე-10 საუკუნეში ბიზანტიური ეკლესიის გავლენის ქვეშ გააერთიანა სხვადასხვა ეროვნების რამდენიმე ტომი და საგვარეულო. ძველი რუსული ქრონიკების მიხედვით, კიევი, თანამედროვე უკრაინის დედაქალაქი გამოცხადდა რუსული ქალაქების დედად რადგან ის გვიანდელი შუა საუკუნეების ძლიერი სახელმწიფოს, კიევის რუსეთის, დედაქალაქი იყო.
მოსკოვის დიდი სამთავრო და რუსეთის იმპერია
კიევის რუსეთში მონღოლების შემოსევის შემდეგ რუსი და უკრაინელი ხალხების ისტორია იყოფა. რუსმა ხალხმა წარმატებით გააერთიანა კიევის რუსეთის ჩრდილო პროვინციები და რუსეთის სამეფოდ გარდაქმნეს. უკრაინა ჯერ ლიტვის დიდი სამთავროს მმართველობის ქვეშ მოექცა, შემდეგ კი - პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობისა. თანამეგობრობის შემადგენლობაში ყოფნისას მებრძოლმა ზაპოროჟიელმა კაზაკებმა უარი თქვეს პოლონიზაციაზე და ამის გამო ხშირად უხდებოდათ შეტაკება თანამეგობრობის ხელისუფლებასთან, რომელსაც პოლონეთის ფეოდალური კლასი შლიახტა მართავდა.
კაზაკებს შორის არსებულმა მღელვარება საბოლოოდ თანამეგობრობის წინააღმდეგ ამბოხში გადაიზარდა და კაზაკებმა გადაწყვიტეს, მოკავშირედ აერჩიათ რუსეთი, რომელთანაც კულტურის, ენისა და რელიგიის კუთხით ბევრი საერთო ჰქონდათ. ამას ფორმალური სახე მიეცა პერეიასლავის ხელშეკრულების სახით 1654 წელს. მე-17 საუკუნის შუახანებიდან მოყოლებული უკრაინა თანდათანობით შეიერთა რუსეთის იმპერიამ, რომელიც მე-18 საუკუნის მიწურულს პოლონეთის დანაწილების შემდეგ რუსეთად გარდაიქმნა. ამის შემდეგ მალევე რუსეთის იმპერიამ ძალის გამოყენებით დაშალა კაზაკების არმია და კაზაკების უმეტესობა რუსეთის იმპერიის სამხრეთ ნაწილში მდებარე რეგიონში, ყუბანში გადასახლდა.
რუსეთის იმპერია უკრაინელებს (და ბელარუსებს) ეთნიკურად რუსებად თვლიდა და მათ „მცირე რუსებს“ უწოდებდა. პირველი მსოფლიო ომის დასრულებამდე ამ შეხედულებას მხოლოდ უკრაინელი ნაციონალისტების მცირე ნაწილი ეწინააღმდეგებოდა. მიუხედავად ამისა, „უკრაინული სეპარატიზმის“ მოსალოდნელი საფრთხის საპასუხოდ მიღებული იქნა ზომები, რომლებიც მიზნად ისახავდა „მცირე რუსების“ რუსიფიკაციას. 1804 წელს სკოლებში აიკრძალა უკრაინული ენა, როგორც საგანი და სწავლების ენა. 1876 წელს ალექსანდრე II-ის მიერ ემსის უკაზის განკარგულებით აიკრძალა უკრაინულენოვანი წიგნების უმეტესობის გამოქვეყნება და იმპორტირება, უკრაინულ ენაზე საჯარო სპექტაკლების გამართვა და მოხსენებების წაკითხვა, ასევე უკრაინულ ენაზე სანოტო ჩანაწერების ბეჭდვაც კი.
საბჭოთა კავშირი
უკრაინის სახალხო რესპუბლიკა
თებერვლის რევოლუციამ საფუძველი ჩაუყარა ოფიციალურ ურთიერთობას რუსეთის დროებით მთავრობასა და უკრაინის ცენტრალურ რადას შორის, რომელსაც რუსეთის მთავრობაში მისი კომისარი, პეტრო სტებნიცკი წარმოადგენდა. იმავდროულად დმიტრი ოდინეცი დაინიშნა უკრაინის მთავრობაში რუსულ საქმეთა წარმომადგენლად. 1918 წელს საბჭოთა ხელისუფლების მიერ განხორციელებული სამხედრო აგრესიის შემდეგ უკრაინამ გამოაცხადა რუსეთის რესპუბლიკიდან სრული დამოუკიდებლობა 1918 წლის 22 იანვარს და ჩამოყალიბდა უკრაინის სახალხო რესპუბლიკად, რა ფორმითაც იარსება 1917 წლიდან 1922 წლამდე. ბრესტ-ლიტოვსკის ორმა ზავმა, რომელსაც უკრაინამ და რუსეთმა ცალ-ცალკე მოაწერეს ხელი ცენტრალურ ძალებთან ერთად, მათ შორის არსებული სამხედრო კონფლიქტი ჩააცხრო და იმავე წელს სამშვიდობო მოლაპარაკებები დაიწყო.
I მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ უკრაინა დამოუკიდებლობისთვის გაჩაღებული ომის ფრონტად იქცა, რაც ხშირად განიხილება რუსეთის სამოქალაქო ომის ნაწილად. პირადი პოლიტიკური შეხედულებებიდან გამომდინარე როგორც რუსები, ისე უკრაინელები თითქმის ყველა არმიის შემადგენლობაში იბრძოდნენ.
1922 წელს უკრაინა და რუსეთი გახდნენ საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის დამფუძნებელი წევრები. მათ ასევე ხელი მოაწერეს 1991 წლის დეკემბრის ხელშეკრულებას, რომლის საფუძველზეც საბჭოთა კავშირმა არსებობა შეწყვიტა.
რუსეთის იმპერიის დასრულებით ავტომატურად გაუქმდა უკრაინული ენის აკრძალვა. ამას მოყვა კორენიზაციის პერიოდი, რაც გულისხმობდა სხვადასხვა საბჭოთა რესპუბლიკების კულტურათა ხელშეწყობას.
ჰოლოდომორი
1932–1933 წლებში უკრაინამ გამოსცადა ჰოლოდომორი (უკრაინულად: Голодомор, „შიმშილით განადგურება“; სათავეა 'Морити голодом', „შიმშილით დახოცვა“), რომელიც ადამიანის ხელით გამოწვეული შიმშილობა იყო უკრაინის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში, რასაც 7.5 მილიონამდე უკრაინელის სიცოცხლე შეეწირა. უკრაინის სსრ-ის მილიონობით მოქალაქე, რომელთა უმრავლესობა ეთნიკურად უკრაინელი იყო, შიმშილით დაიხოცა მშვიდობიან პერიოდში მომხდარი უპრეცედენტო კატასტროფის დროს. მკვლევარები ვერ თანხმდებიან, ბუნებრივ ფაქტორებს უფრო დიდი წვლილი ჰქონდა ამ შიმშილის გამოწვევაში თუ არასწორ ეკონომიკურ პოლიტიკას და რამდენად იყო წინასწარგანზრახული უკრაინელი გლეხობის განადგურება საბჭოთა ლიდერების მიერ.
ჰოლოდომორის შიმშილი გავრცელდა ბევრ საბჭოთა რესპუბლიკაში, მათ შორის რუსეთსა და ყაზახეთში. რადგან განზრახვის პირდაპირი მტკიცებულება არ არსებობს, მკვლევარები ასევე უშვებენ შესაძლებლობას, რომ ჰოლოდომორი გამოიწვია კერძო საკუთრების ლიკვიდაციისა და საბჭოთა ინდუსტრიალიზაციის პერიოდში განხორციელებულ რადიკალურ ცვლილებებთან დაკავშირებულმა ეკონომიკურმა პრობლემებმა, რასაც თან დაერთო 1930-იანი წლების დასაწყისში გავრცელებული გვალვა. თუმცა 2010 წლის 1 იანვარს კიევის სააპელაციო სასამართლომ იოსებ სტალინი, ლაზარ კაგანოვიჩი, ვიაჩესლავ მოლოტოვი და უკრაინელი საბჭოთა ლიდერები, სტანისლავ კოსიორი და ვლას ჩუბარი, სხვა თანამდებობის პირებთან ერთად, სიკვდილის შემდგომ ცნო დამნაშავედ ჰოლოდომორის შიმშილობის პერიოდში უკრაინელთა გენოციდში.
თანამედროვე ურთიერთობა
1990-იანი წლები
ბირთვული განიარაღება
სსრკ-ის დაშლის შემდეგ უკრაინამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა და მემკვიდრეობით მიიღო მსოფლიოში სიდიდით მესამე ბირთვული რეზერვი, ასევე ბირთვული იარაღის დაპროექტებისა და წარმოების საშუალებები. ქვეყანას ჰქონდა 130 UR-100N საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტა (კბრ) თითოეული 6 ქობინით, 46 RT-23 კბრ თითოელი 10 ქობინით, ასევე 33 მძიმე ბომბდამშენი, რაც ჯამში უკრაინის ტერიტორიაზე არსებულ დაახლოებით 1700 ქობინს შეადგენდა. მიუხედავად იმისა, რომ უკრაინას იარაღზე ფიზიკური კონტროლი ჰქონდა, მას არ გააჩნდა სამოქმედო კონტროლი, რადგან რუსეთის მიერ კონტროლირებად ელექტრონულ ამოქმედების ნებადამრთველ რგოლზე და ბრძანებისა და კონტროლის სისტემაზე იყვნენ დამოკიდებული. 1992 წელს უკრაინა დათანხმდა, ნებაყოფლობით მოეცილებინა 3000-ზე მეტი ტაქტიკური ბირთვული იარაღი.
1994 წელს ამერიკის შეერთებულ შტატებს, რუსეთსა და გაერთიანებულ სამეფოსთან ერთად ბუდაპეშტის მემორანდუმზე ხელის მოწერის შემდეგ, რასაც მოყვა მსგავსი შეთანხმება საფრანგეთთან და ჩინეთთან, უკრაინა დათანხმდა, გაენადგურებინა დარჩენილი ბირთვული იარაღი და გაწევრიანებულიყო ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის ხელშეკრულებაში (ბიგ). 1996 წელს უკრაინამ საბჭოთა პერიოდის სტრატეგიული ქობინები მთლიანად რუსეთს გადასცა.
შავი ზღვის ფლოტისა და სევასტოპოლის გაყოფა
მეორე მნიშვნელოვანი სადავო საკითხი წლების მანძილზე იყო შავი ზღვის ფლოტისა და მისი სამოქმედო ბაზების, ძირითადად სევასტოპოლის ბედი ყირიმის ნახევარკუნძულზე. საკითხი გაამწვავა უკრაინის მხრიდან გაკეთებულმა განცხადებამ, რომ მთელი ფლოტი რუსეთის იურისდიქციაში იყო და უკრაინა ნატოს გაწევრიანების სამოქმედო გეგმის მიხედვით იმოქმედებდა, რასაც მოყვა რუსი პოლიტიკოსების მიერ ყირიმის ტერიტორიის ნაწილზე პრეტენზიის გამოთქმა და რუსეთის პარლამენტის დადგენილება, რომ 1954 წელს ყირიმის უკრაინისთვის საჩუქრად გადაცემა არალეგიტიმური იყო, რის შედეგადაც ნახევარკუნძული მოლაპარაკებებში განხილვის საგნად იქცა.
ყირიმის გადაცემის ინიციატორად ითვლება საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანი ნიკიტა ხრუშჩოვი. რამდენიმეწლიანი აქტიური მოლაპარაკებების შემდეგ საკითხი საბოლოოდ 1997 წელს გადაწყდა. გაყოფის ხელშეკრულების ფარგლებში ფლოტი გაიყო და რუსეთს საშუალება მიეცა, სევასტოპოლში მდებარე სამხედრო-საზღვაო ბაზების ნაწილი იჯარით მიეცა რუსეთის სამხედრო-საზღვაო ფლოტისთვის 2017 წლამდე, ხოლო მეგობრობის შეთანხმებამ გააუმჯობესა სტრატეგიული პარტნიორობის პრინციპი, მოიტანა არსებული საზღვრების დაურღვევლობის აღიარება, დაადგინა ტერიტორიული მთლიანობისადმი პატივისცემა და ორმხრივი მზაობა, ერთმანეთის უსაფრთხოება საფრთხის ქვეშ არ დაეყენებინათ.
ეკონომიკა
კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი სადავო საკითხი ეხებოდა ენერგიის მიწოდებას, რადგან საბჭოთა კავშირიდან ნავთობისა და ბუნებრივი აირის ზოგიერთი მილსადენი უკრაინის გავლით შედიოდა დასავლეთ ევროპაში. მოგვიანებით, როცა ძალაში შევიდა ახალი ხელშეკრულებები, უკრაინამ რუსეთისადმი არსებული ბუნებრივი აირის დავალიანება გადაიხადა საბჭოთა კავშირიდან დარჩენილი ბირთვული შეიარაღებით, როგორიცაა მაგალითად სტრატეგიული ბომბდამშენი ტუ-160.
უკრაინის ექსპორტში რუსეთის წილი შემცირდა 1997 წლის 26.2%-დან 1998-2000 წლის 23%-მდე, თუმცა იმპორტის წილი 45-50%-ზე შენარჩუნდა. ჯამში უკრაინა ვაჭრობის მესამედიდან ნახევრამდე რუსეთის ფედერაციასთან აწარმოებდა. დამოკიდებულება განსაკუთრებით ძლიერი იყო ენერგიის საკითხში. წლიურად მოხმარებული ბუნებრივი აირის 70–75% და ნავთობის 80%-მდე რუსეთიდან შედიოდა. ექსპორტის სფეროშიც უკრაინა რუსეთზე იყო დამოკიდებული. რუსეთი რჩებოდა უკრაინის მთავარ ბაზრად შავ მეტალურგიაში, ფოლადის ფილებსა და მილებში, ელექტრულ მექანიზმებში, ლითონსაჭრელ ჩარხებსა და აღჭურვილობაში, საკვებში და ქიმიური მრეწველობის პროდუქტებში. რუსეთი იმედისმომცემი ბაზარი იყო ძვირადღირებული უკრაინული პროდუქციის გასაყიდად, რომლის 90% ისტორიულად რუს მომხმარებელზე იყო გათვლილი.
1997 წელს ძველი მყიდველების დაკარგვის გამო უკრაინამ განიცადა 97–99%-იანი ვარდნა ისეთი პროდუქტების წარმოებაში, როგორიც იყო ციფრული საკონტროლო სისტემის მქონე სამრეწველო მექანიზმები, ტელევიზორები, მაგნიტოფონები, ექსკავატორები, ავტომობილები და ტრაქტორები. იმავდროულად, მიუხედავად პოსტკომუნისტური სტაგნაციისა, რუსეთი უკრაინის ეკონომიკაში რჩებოდა სიდიდით მეოთხე ინვესტორად აშშ-ის, ნიდერლანდებისა და გერმანიის შემდეგ. 1998 წელს უკრაინამ პირდაპირი უცხოური ინვესტიციებით მიიღო $2.047 მილიარდი, საიდანაც რუსეთის წილი $150.6 მილიონი იყო.
2000-იანი წლები
უკრაინის 2004 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებამდე აქტიურად განიხილებოდა რამდენიმე სადავო საკითხი, მათ შორის იყო სპეკულაციები რუსული თვითმფრინავის შემთხვევით ჩამოგდებაზე უკრაინის ჯარის მიერ და უთანხმოება ტუზლას კუნძულის შესახებ. მიუხედავად ამისა, ლეონიდ კუჩმას მმართველობისას რუსეთთან ურთიერთობები გაუმჯობესდა. 2002 წელს რუსეთის ხელისუფლებამ მონაწილეობა მიიღო ხმელნიცკისა და როვნოს ატომური ელექტროსადგურების მშენებლობის დაფინანსებაში. 2003 წელს რუსეთი შეეცადა, უკრაინა გაეწევრიანებინა მის მიერ შექმნილ ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში, რომელსაც რუსეთი მართავდა. თუმცა პრეზიდენტ ვიქტორ იუშჩენკოს ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ ხელახლა იჩინა თავი რამდენიმე პრობლემამ, მათ შორის გაზის უთანხმოებამ, რისი მიზეზიც იყო უკრაინის ევროკავშირთან თანამშროლობის ზრდა და ნატოში გაწევრიანებისკენ სწრაფვა.
უკრაინაში რუსეთთან ურთიერთობის აღქმა რეგიონული ფაქტორების მიხედვით მნიშვნელოვნად განსხვავდება. ბევრი რუსულენოვანი აღმოსავლური და სამხრეთ რეგიონი, რომლებიც ასევე წარმოადგენენ უკრაინაში რუსული დიასპორის უმრავლესობის საცხოვრებელს, მხარს უჭერენ რუსეთთან დაახლოებას. თუმცა უფრო ცენტრალურ და განსაკუთრებით დასავლურ რეგიონებში (რომლებიც არასდროს ყოფილა იმპერიალისტური რუსეთის ნაწილი) ნაკლებად კეთილგანწყობილი არიან რუსეთთან და განსაკუთრებით საბჭოთა კავშირთან ისტორიული კავშირის იდეისადმი.
რუსეთში უკრაინისადმი დამოკიდებულება რეგიონების მიხედვით არ განსხვავდება, თუმცა მთლიანობაში უკრაინის ბოლოდროინდელი მცდელობები ევროკავშირსა და ნატოში გაწევრიანებაზე აღიქმება, როგორც მკაცრად პროდასავლური, ანტირუსული კურსი და შესაბამისად მტრული დამოკიდებულება რუსეთისადმი. ამის გამო რუსეთში უკრაინისადმი დადებითი დამოკიდებულება შემცირდა (მიუხედავად იმისა, რომ უკრაინის პრეზიდენტმა ვიქტორ იუშჩენკომ რუსეთი დაარწმუნა, რომ ნატოში გაწევრიანება ანტირუსულ ქმედებას არ წარმოადგენდა და პუტინმა აღნიშნა, რომ რუსეთი მხარს უჭერს უკრაინის ევროკავშირში შესვლას). სიტუაცია გაამწვავა უკრაინაში მიმდინარე საჯარო დისკუსიამ, უნდა ჰქონოდა თუ არა რუსულ ენას ოფიციალური სტატუსი და გამხდარიყო მეორე სახელმწიფო ენა. 2009 წლის გაზის კონფლიქტის პერიოდში რუსულმა მედიამ თითქმის ერთხმად წარმოაჩინა უკრაინა აგრესორ და ხარბ სახელმწიფოდ, რომელიც რუსეთის მტრების მხარეს დგებოდა და ბოროტად სარგებლობდა იაფი რუსული ბუნებრივი აირით.
რუსეთ-უკრაინის ურთიერთობა კიდევ უფრო გააუარესა 2007–2008 წელს გაკეთებულმა აგრესიულმა განცხადებებმა როგორც რუსეთის (მაგ. საგარეო საქმეთა სამინისტრო, მოსკოვის მერი იური ლუჟკოვი და იმდროინდელი პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი), ისე უკრაინელი პოლიტიკოსების მხრიდან (მაგ. საგარეო საქმეთა ყოფილი მინისტრი ბორის ტარასიუკი, იუსტიციის მინისტრის მოადგილე ევგენი კორნიჩუკი და საპარლამენტო ოპოზიციის იმდროინდელი ლიდერი იულია ტიმოშენკო.
სევასტოპოლში შავი ზღვის ფლოტის სტატუსი უთანხმოებისა და დაძაბულობის გამომწვევ მიზეზად დარჩა.
ტიმოშენკოს მეორე მთავრობა
2008 წლის თებერვალში რუსეთი ცალმხრივად გავიდა უკრაინა-რუსეთის სამთავრობათაშორისო შეთანხმებიდან სარაკეტო თავდასხმის გამაფრთხილებელი მთავარი ცენტრის შესახებ, რომელსაც 1997 წელს მოეწერა ხელი.
რუსეთ-საქართველოს ომის დროს უკრაინასა და რუსეთს შორის ურთიერთობა დაიძაბა, რადგან უკრაინა იყო საქართველოს მხარდამჭერი და საქართველო მისგან იარაღს ყიდულობდა. გარდა ამისა, უკრაინამ დააწესა ახალი რეგულაციები რუსეთის შავი ზღვის ფლოტის მიმართ, რომელიც გემებსა და საზღვარო ქვეითებს ომში გზავნიდა. კერძოდ, უკრაინამ მოსთხოვა რუსეთს, წინასწარ აეღო ნებართვა, როცა უკრაინის საზღვრის გადაკვეთა გახდებოდა საჭირო, რაზეც რუსეთმა უარი განაცხადა. შემდგომი უთანხმოება საქართველოსთან მიმართებაში პოზიციაზე და რუსეთთან ურთიერთობაზე გახდა ერთ-ერთი მიზეზი 2008 წლის სექტემბერში უკრაინის პარლამენტში ჩვენი უკრაინა - სახალხო თავდაცვის ბლოკი+იულია ტიმოშენკოს ბლოკის კოალიციის დაშლისა (2008 წლის 16 დეკემბერს კოალიცია თავიდან ჩამოყალიბდა ახალ პარტნიორთან, ლიტვინის ბლოკთან ერთად). ამან ხელახლა გააღვივა უთანხმოება ყირიმში რუსეთის ჯარის არსებობასთან დაკავშირებით.
2008 წლის 2 ოქტომბერს რუსეთის პრემიერ-მინისტრმა ვლადიმერ პუტინმა უკრაინა დაადანაშაულა საქართველოსთვის იარაღის მიწოდებაში სამხრეთ ოსეთის ომის დროს. პუტინმა ასევე განაცხადა, რომ მოსკოვს ჰქონდა მტკიცებულებები, რომლის თანახმადაც უკრაინელი სამხედრო ექსპერტები ომის დროს კონფლიქტის ზონაში იმყოფებოდნენ. უკრაინამ ეს ბრალდებები უარყო. იარაღების ექსპორტიორი სახელმწიფო კომპანიის უკრსპეცექსპორტის ხელმძღვანელმა განაცხადა, რომ ომის დროს იარაღი არ გაუყიდიათ, ხოლო თავდაცვის მინისტრმა იური ეხანუროვმა უარყო, რომ უკრაინის სამხედრო შემადგენლობა საქართველოს მხარეს იბრძოდა.
უკრაინის გენერალურმა პროკურორმა ოლექსანდრ მედვედკომ 2009 წლის 25 სექტემბერს დაადასტურა, რომ უკრაინის შეიარაღებული ძალებიდან არავის მიუღია მონაწილეობა 2008 წლის სამხრეთ ოსეთის ომში, არც მათი იარაღი ან სამხედრო აღჭურვილობა ყოფილა გამოყენებული ამ კონფლიქტში და ქართული მხარისთვის დახმარება არ გაუწევიათ. უკრაინელმა თანამდებობის პირებმა ოფიციალურ განცხადებაში აღნიშნეს, რომ სამხედრო აღჭურვილობის საერთაშორისო გადაზიდვები უკრაინასა და საქართველოს შორის 2006–2008 წლებში ხორციელდებოდა მანამდე გაფორმებული ხელშეკრულებების, უკრაინის კანონმდებლობისა და საერთაშორისო კონვენციების თანახმად.
აშშ-მა მხარი დაუჭირა უკრაინის 2008 წლის იანვრის განცხადებას ნატოში გაწევრიანებაზე, რომლითაც უკრაინას ნატოში გაწევრიანების სამოქმედო გეგმის მიღება სურდა. რუსეთი მკაცრად დაუპირისპირდა უკრაინისა და საქართველოს ნატოში გაწევრიანების ყველანაირ პერსპექტივას. 2008 წელს ბუქარესტში გამართული ნატო-რუსეთის საბჭოს სამიტზე პუტინის გამოსვლის სავარაუდო ჩანაწერის თანახმად, პუტინმა ისაუბრა რუსეთის პასუხისმგებლობაზე, დაიცვას ეთნიკურად რუსი მოსახლეობა უკრაინაში და მოუწოდა ნატოს, გონივრულად ემოქმედათ; ზოგიერთი მედია საშუალების თანახმად, პუტინმა აშშ-ის პრეზიდენტს გადაკვრით მიანიშნა, რომ ნატოში გაწევრიანების შემთხვევაში უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობა დაირღვეოდა. 2010 წელს აშშ-ის დიპლომატიური ტელეგრამების გაჟონვისას გასაჯაროებული ერთ-ერთი დოკუმენტის თანახმად, „პუტინი ირიბად უარყოფდა უკრაინის ტერიტორიულ მთლიანობას, მიანიშნებდა, რომ უკრაინა ხელოვნური წარმონაქმნია, რომელიც პოლონეთის, ჩეხეთის რესპუბლიკის, რუმინეთისა და განსაკუთრებით რუსეთის ტერიტორიების გაერთიანებით შეიქმნა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ“.
2009 წლის გაზის კონფლიქტის პერიოდში შეწყდა უკრაინის გავლით რუსული ბუნებრივი აირის ექსპორტი. ურთიერთობა კიდევ უფრო გაუარესდა, როცა რუსეთის პრემიერ-მინისტრმა პუტინმა განაცხადა, რომ „უკრაინის პოლიტიკურ ლიდერებს არ გააჩნიათ უნარი, გადაჭრან ეკონომიკური პრობლემები და [...] სიტუაცია ხაზს უსვამს [უკრაინული] ხელისუფლების დანაშაულებრიობის მაღალ დონეს“, ხოლო 2009 წლის თებერვალში (კონფლიქტის შემდეგ) უკრაინის პრეზიდენტმა იუშჩენკომ და უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა რუსეთის პრეზიდენტის დიმიტრი მედვედევის განცხადებას, რომ უკრაინამ უნდა აუნაზღაუროს ევროპის ქვეყნებს გაზის კრიზისისგან მიღებული ზარალი, უწოდეს „ემოციური განცხადება, რომელიც არამეგობრული და აგრესიულია უკრაინისა და ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების მიმართ“.
მას შემდეგ, რაც საინვესტიციო კონფერენციაზე გამოცხადდა უკრაინისა და ევროკავშირის მიერ შემუშავებული ერთობლივი „გენერალური გეგმა“ უკრაინის ბუნებრივი აირის ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაციის შესახებ (2009 წლის 23 მარტს), რუსეთის ენერგეტიკის მინისტრმა სერგეი შმატკომ ამავე კონფერენციაზე აღნიშნა, რომ ისე ჩანდა, თითქოს უკრაინა იურიდიულად ევროკავშირთან უფრო ახლოს დგებოდა, რაც შესაძლოა, მოსკოვის ინტერესებისთვის ზიანის მომტანი ყოფილიყო. პუტინის თანახმად, „ასეთი საკითხების განხილვა ძირითადი მიმწოდებლის დასწრების გარეშე უბრალოდ არასერიოზულია“.
WikiLeaks-ის მიერ აშშ-ის დიპლომატიური ტელეგრამების გაჟონვისას გასაჯაროებული ერთ-ერთი დოკუმენტის თანახმად, რომელიც 2009 წლის იანვრის რუსეთ-უკრაინის გაზის კრიზისს ეხება, უკრაინაში აშშ-ის ელჩი უილიამ ტეილორი ციტირებდა რუსეთში უკრაინის ელჩს კონსტანტინ გრიშენკოს, როცა გამოხატავდა თავის აზრს, რომ კრემლის ლიდერებს სურდათ, კიევში მმართველად ეხილათ მთლიანად მათზე დაქვემდებარებული ადამიანი; პუტინი „ვერ იტანდა“ მაშინდელ პრეზიდენტს იუშჩენკოს და თვალში არ მოსდიოდა იანუკოვიჩი, თუმცა მაშინდელ პრემიერ-მინისტრს ტიმოშენკოს განიხილავდა, როგორც პიროვნებას, ვისაც არ ენდობოდა, თუმცა მასთან მოლაპრაკება შეიძლებოდა.
2009 წლის 11 აგვისტოს რუსეთის პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა გამოაქვეყნა ვიდეობლოგი ვებსაიტზე Kremlin.ru და LiveJournal-ის ოფიციალურ კრემლის ბლოგზე, რომელშიც გააკრიტიკა იუშჩენკო რუსეთ-უკრაინის ურთიერთობის გაუარესებისა და „უკრაინის ხელისუფლების ანტირუსული პოზიციის“ გამო. მედვედევმა ასევე განაცხადა, რომ უკრაინაში ახალ ელჩს არ გაგზავნიდა მანამ, სანამ ურთიერთობა არ გაუმჯობესდებოდა. იუშჩენკომ წერილით უპასუხა, სადაც აღნიშნული იყო, რომ არ ეთანხმებოდა მოსაზრებას, თითქოს რუსეთ-უკრაინის ურთიერთობას პრობლემები შეექმნა და გაუგებარი იყო, რატომ გამორიცხა რუსეთის პრეზიდენტმა ამ საკითხში რუსეთის პასუხისმგებლობა.
ანალიტიკოსებმა განაცხადეს, რომ მედვედევის გზავნილი სპეციალურად შეირჩა დროში ისე, რომ უკრაინის 2010 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების კამპანიაზე გავლენა მოეხდინა. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა, რომელმაც კომენტარი გააკეთა მედვედევის გზავნილზე, აღნიშნა: „მნიშვნელოვანია, უკრაინასა და რუსეთს კონსტრუქციული ურთიერთობა ჰქონდეთ. ამ ფონზე ასეთი კომენტარები ზედმეტი მგონია. თუმცა უკრაინას აქვს უფლება, მომავალში გადაწყვეტილებები თავად მიიღოს და მივიჩნევთ, რომ მას აქვს ნატოში გაწევრიანების უფლება, თუკი თავად ასე გადაწყვეტს.“
2009 წლის 7 ოქტომბერს რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა სერგეი ლავროვმა გაახმოვანა რუსეთის მთავრობის სურვილი, რუსეთ-უკრაინის ურთიერთობაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა მინიჭებოდა ეკონომიკას და ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობა გაუმჯობესდებოდა, თუკი ერთობლივ საწარმოებს გახსნიდნენ, განსაკუთრებით მცირე და საშუალო ბიზნესებში. იმავდროულად ხარკოვში შეხვედრაზე ლავროვმა აღნიშნა, რომ რუსეთის ხელისუფლება არ უპასუხებს უკრაინის ინიციატივას რუსეთისა და უკრაინის პრეზიდენტების შეხვედრის შესახებ, მაგრამ „ორი ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრებს მუდმივი კავშირი აქვთ.“
2009 წლის 2 დეკემბერს უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრი პეტრო პოროშენკო და ლავროვი შეთანხმდნენ, თანდათანობით გაეუქმებინათ ცალკეული პიროვნებებისთვის მათ ქვეყნებში შესვლის აკრძალვა.
2010-იანი წლები
ვიქტორ იანუკოვიჩის პრეზიდენტობა
ბრიტანელი აკადემიკოსის და უკრაინასთან დაკავშირებული საკითხების ექსპერტის ტარას კუზიოს თქმით, ვიქტორ იანუკოვიჩი ყველაზე პრორუსულად განწყობილი და ნეო-საბჭოთა პრეზიდენტი იყო, რაც კი უკრაინას ჰყოლია. პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ მან შეასრულა რუსეთის პრეზიდენტის დიმიტრი მედვედევის მიერ 2009 წლის აგვისტოში მისთვის გაგზავნილ წერილში წაყენებული ყველა მოთხოვნა.
2010 წლის 22 აპრილს ვიქტორ იანუკოვიჩმა და დიმიტრი მედვედევმა ხელი მოაწერეს ხარკოვის შეთანხმებას, რომლის ფარგლებშიც რუსეთს 25 წლით გაუხანგრძლივდა სევასტოპოლის სამხედრო-საზღვაო ბაზის იჯარა, სანაცვლოდ კი რუსეთმა აიღო ვალდებულება, უკრაინისთვის შეღავათიანი ტარიფით მიეწოდებინა ბუნებრივი გაზი, რაც 1 კუბურ მეტრზე $100-ის ფასდაკლებას გულისხმობდა. იჯარის გახანგრძლივების ხელშეკრულებამ აზრთა სხვადასხვაობა გამოიწვია როგორც უკრაინაში, ისე მის ფარგლებს გარეთ.
2010 წლის 17 მაისს პრეზიდენტი დიმიტრი მედვედევი ორდღიანი ვიზიტით ეწვია კიევს. რია-ნოვოსტის თანახმად, ვიზიტის ფარგლებში მედვედევი იმედოვნებდა, რომ ხელს მოაწერდნენ შეთანხმებას „შიდა რეგიონული და საერთაშორისო პრობლემების“ გადასაწყვეტად. ეს საკითხი ასევე გააჟღერა უკრაინის პირველმა ვიცე-პრემიერმა ანდრეი კლიუევმა უკრაინის უმაღლეს რადაში. ახალი ამბების ზოგიერთი სააგენტოს თანახმად, ვიზიტის მთავარი მიზანი იყო რუსეთ-უკრაინას შორის ენერგეტიკის საკითხებთან დაკავშირებით არსებული უთანხმოებების გადაწყვეტა მას შემდეგ, რაც ვიქტორ იანუკოვიჩი დათანხმდა გაზპრომისა დანაფტოგაზის ნაწილობრივ გაერთიანებას.
ბუნებრივი აირის სახელმწიფო კომპანიების გაერთიანების გარდა ასევე გაჟღერდა ბირთვული ენერგიის სექტორის გაერთიანების პერსპექტივაც.
რუსეთის პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა (2010 წლის აპრილში) და პრემიერ-მინისტრმა ვლადიმერ პუტინმა (2010 წლის ივნისში) განაცხადეს, რომ ვიქტორ იანუკოვიჩის პრეზიდენტობის პერიოდში ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობა მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა.
2013 წლის 14 მაისს უცნობი სადაზვერვო სამსახურის უცნობი ვეტერანი სერგეი რაზუმოვსკი, რომელიც უსახლკარო ოფიცრების უკრაინული ასოციაციის ხელმძღვანელია, უკრაინულ-რუსული საერთაშორისო მოხალისეთა ბრიგადის შექმნით ინიციატივით გამოვიდა, რათა სირიაში ბაშარ ალ-ასადის ხელისუფლებას დახმარებოდნენ აჯანყებულებთან ბრძოლაში. ამ ინიციატივის ერთ-ერთი მიზეზი ის იყო, რომ უკრაინის მთავრობა ოფიცერთა კორპუსის მიმართ სათანადო ყურადღებას არ იჩენდა. ამის გამო როზუმოვსკი სირიის მოქალაქეობის მიღებას გეგმავდა. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, როზუმოვსკი კრემლის დაქირავებული პროვოკატორია.
2013 წლის 17 ივლისს აზოვის ზღვის რუსულ სანაპიროსთან რუსეთის სანაპირო დაცვის საპატრულო გემი უკრაინულ თევზჭერ ხომალდს შეეჯახა. ოთხი მეთევზე დაიღუპა, ხოლო ერთი რუსმა სამართალდამცავებმა დააკავეს ბრაკონიერობის ბრალდებით. გადარჩენილი მეთევზის თქმით, რუსები გამიზნულად დაეჯახნენ და დააზიანეს მათი ხომალდი, მეთევზეებს კი ცეცხლი გაუხსნეს, ხოლო რუსეთის სამართალდამცავი ორგანოს თქმით, სწორედ ბრაკონიერები ცდილობდნენ თავიანთი ხომალდით საპატრულო გემზე დაჯახებას. უკრაინის იუსტიციის მინისტრმა ოლენა ლუკაშმა დაადასტურა, რომ რუსეთს არ ჰქონდა უფლებამოსილება, უკრაინის დაკავებული მოქალაქისთვის ბრალი წარედგინა.
გადარჩენილი მეთევზის ცოლის თქმით, უკრაინის კონსული რუსეთში ძალიან პასიური იყო და არსებითი მხარაჭერა არ გამოუვლენია. მეთევზე უკრაინისთვის უნდა გადაეცა 2013 წლის 12 აგვისტოს, თუმცა რუსეთის პროკურატურამ გადაწყვიტა, დაკავებული რუსეთში დაეტოვებინათ. მსგავს ინციდენტს ჰქონდა ადგილი ბელგოროდისა და ლუჰანსკის ოლქების საზღვარზე, როცა რუსული ტრაქტორის მთვრალმა მძღოლმა გადაწყვიტა, უკრაინის საზღვარი გადაეკვეთა თავის ორ მეგობართან ერთად 2013 წლის 28 აგვისტოს. აზოვის ინციდენტისგან განსხვავებით, რომელიც 1 თვით ადრე მოხდა, უკრაინის სანაპირო დაცვის სამსახურმა რუსეთის მოქალაქეები დაუყოვნებლივ გადასცა რუსეთის სამართალდამცავ ორგანოებს. „ბელარუსის“ მოდელის ტრაქტორი უკრაინის შემოსავლების და მოსაკრებლების სამინისტროს გადაეცა.
ეკონომიკური ინტეგრაცია და ევრომაიდანი
2013 წელს უკრაინას ჰქონდა დამკვირვებლის სტატუსი რუსეთის მიერ მართულ ევრაზიის საბაჟო კავშირში და იმავდროულად პრიორიტეტად ჰქონდა ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულება, რომელიც ნოემბერში უნდა გაფორმებულიყო.
2013 წლის 14 აგვისტოს რუსეთის ფედერალურმა საბაჟო სამსახურმა შეწყვიტა უკრაინიდან შემოსული ყველანაირი საქონლის მიღება. ზოგიერთმა პოლიტიკოსმა ეს აღიქვა, როგორც უკრაინასთან სავაჭრო ომის დასაწყისი, რომლის მიზანიც იყო ევროკავშირთან სავაჭრო ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის შეფერხება. პავლო კლიმკინის თანახმად, რომელიც უკრაინის ერთ-ერთი წარმომადგენელი იყო ასოცირების ხელშეკრულებაში, თავდაპირველად „რუსებს უბრალოდ არ სჯეროდათ, რომ (ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულება) რეალურად გაფორმდებოდა. მათ არ სჯეროდათ, რომ ჩვენ შეგვწევს უნარი, ჩვენთვის სასარგებლო ხელშეკრულების დადებაზე ვაწარმოოთ მოლაპარაკება და არ სჯეროდათ, რომ კარგი ხელშეკრულების გასაფორმებლად ძალისხმევას არ დავიშურებდით“.
2013 წლის სექტემბერში რუსეთმა გააფრთხილა უკრაინა, რომ ევროკავშირთან თავისუფალი ვაჭრობის ხელშეკრულების გეგმის გაგრძელების შემთხვევაში ფინანსური კატასტროფის წინაშე აღმოჩნდებოდა და შესაძლოა, ამას უკრაინის სახელმწიფოს კოლაფსიც კი გამოეწვია. პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის მრჩეველმა სერგეი გლაზიევმა განაცხადა, რომ „უკრაინის ხელისუფლება დიდ შეცდომას უშვებს, თუკი ფიქრობენ, რომ მომდევნო წლებში რუსეთი ამ საკითხისადმი ნეიტრალური დარჩება. ეს არ მოხდება“. რუსეთს უკვე ჰქონდა დაწესებული შეზღუდვები გარკვეული უკრაინული პროდუქციის იმპორტზე და გლაზიევი არ გამორიცხავდა, რომ ხელშეკრულების გაფორმების შემთხვევაში დამატებითი სანქციები ამოქმედდებოდა. გლაზიევმა აღნიშნა, რომ უკრაინის რუსულენოვანი აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილებში სეპარატისტული მოძრაობების წარმოქმნის საშიშროება არსებობდა.
2013 წლის 21 ნოემბერს იანუკოვიჩმა შეაჩერა ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულების გაფორმებისთვის მზადება, რათა რუსეთთან ეკონომიკური დაახლოების გზები მოეძებნა. 2013 წლის 17 დეკემბერს რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი დათანხმდა, უკრაინისთვის ესესხებინა 15 მილიარდი დოლარი ფინანსური დახმარების სახით და ბუნებრივ აირზე 33%-იანი ფასდაკლება დაეწესებინა. ხელშეკრულება გაფორმდა უკრაინაში მიმდინარე მასობრივი უწყვეტი პროტესტის ფონზე, სადაც მთავარი მოთხოვნა იყო უკრაინისა და ევროკავშირის დაახლოება. კრიტიკოსებმა აღნიშნეს, რომ 2013 წლის 17 დეკემბრის ხელშეკრულებამდე რამდენიმე თვით ადრე რუსეთის საბაჟო რეგულაციებში შეტანილი ცვლილებები უკრაინიდან შემოსულ იმპორტზე იყო რუსეთის მცდელობა, უკრაინისთვის არ მიეცა ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერის საშუალება.
ყირიმის ანექსია და ომი აღმოსავლეთ უკრაინაში
2014 წლის ღირსების რევოლუციის შემდეგ, რომლითაც უკრაინის პრეზიდენტ ვიქტორ იანუკოვიჩის ხელისუფლება გადააყენეს, ყირიმის ავტონომიურ რესპუბლიკაში კრიზისი დაიწყო. დაიწყო საპროტესტო გამოსვლები ძირითადად ეთნიკურად რუსი მოსახლეობის მიერ, ვინც კიევში მიმდინარე მოვლენებს ეწინააღმდეგებოდნენ და სურდათ რუსეთთან დაახლოება ან ინტეგრაცია, ასევე ყირიმისთვის ავტონომიის გაძლიერება და შესაძლო დამოუკიდებლობაც. სხვა ეთნიკური ჯგუფები, მაგალითად ყირიმელი თათრები, რევოლუციის მხარდასაჭერად აწყობდნენ პროტესტს. 27 თებერვალს სამოქალაქო ფორმაში მყოფმა ნიღბიანმა სამხედრო პირებმა დაიკავეს რამდენიმე მნიშვნელოვანი შენობა ყირიმში, მათ შორის პარლამენტის შენობა და ორი აეროპორტი. ალყაში მყოფმა ყირიმის უმაღლესმა რადამ დაითხოვა ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობა და ყირიმის მინისტრთა საბჭოს მეთაური, ანატოლი მოგილიოვი ჩანააცვლა სერგეი აქსეონოვით.
უკრაინამ რუსეთი დაადანაშაულა უკრაინის შიდა საქმეებში ჩარევაში, ხოლო რუსეთის მხარემ ოფიციალურად უარყო ეს ბრალდება. კრიზისის საპასუხოდ უკრაინის პარლამენტმა მოითხოვა, რომ ბუდაპეშტის მემორანდუმზე ხელისმომწერებს დაედასტურებინათ თავიანთი ერთგულება ამ პოლიტიკური შეთანხმების პრინციპებისადმი და ასევე გაემართათ კონსულტაციები უკრაინის მხარესთან დაძაბულობის შესამცირებლად. 1-ლ მარტს ომის გამოცხადების გარეშე რუსეთის პარლამენტმა პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს მიანიჭა უკრაინაში სამხედრო ძალის გამოყენების უფლება. იმავე დღეს უკრაინის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელმა ალექსანდრე ტურჩინოვმა ყირიმის პრემიერ-მინისტრის დანიშვნა არაკონსტიტუციურად გამოაცხადა. მან აღნიშნა, რომ „რუსეთის ფედერაციის ქმედებებს აღვიქვამთ, როგორც პირდაპირ აგრესიას უკრაინის სუვერენიტეტისადმი!“
მარტის შუა რიცხვებში ადგილობრივი რეფერენდუმის შემდეგ რუსეთმა ყირიმი სუვერენულ სახელმწიფოდ გამოაცხადა და ნახევარკუნძულის ანექსია განაგრძო. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მიიწვია რუსეთის საქმეთა რწმუნებული უკრაინაში, რათა მისთვის გადაეცა ვერბალური ნოტა რუსეთის მიერ ყირიმის რესპუბლიკის აღიარებისა და მისი შემდგომი ანექსიის პროტესტის შესახებ. ორი დღის შემდეგ უმაღლესმა რადამ დაგმო ხელშეკრულება და რუსეთის ქმედებებს „საერთაშორისო სამართლის უხეში დარღვევა“ უწოდა.
უკრაინამ რუსეთს სანქციებით უპასუხა, ასევე შავ სიაში შეიყვანა და აქტივები გაუყინა ანექსიის პროცესში ჩართულ მრავალ პირსა და ორგანიზაციას. უკრაინამ წამოიწყო რუსული პროდუქციის შეძენის საწინააღმდეგოდ მიმართული კამპანია და სხვა ქვეყნებმა, რომლებიც უკრაინას უჭერდნენ მხარს (მაგ. ევროკავშირი, ნორვეგია, ისლანდია, შვეიცარია, ლიხტენშტეინი, ალბანეთი, მონტენეგრო, აშშ, გაერთიანებული სამეფო, კანადა, ავსტრალია, ახალი ზელანდია, იაპონია და ა.შ.) ანალოგიურ ზომებს მიმართეს. რუსეთმა უკრაინას და მის მხარდამჭერებს იგივე შეზღუდვები დაუწესა, თუმცა არ გაუსაჯაროებია სანქცირებულ პირთა და ორგანიზაციათა სია.
2014 წლის 19 მარტს უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა (რომლებიც მანამდე ალყაში იყვნენ თავიანთ ბაზებში) ყირიმი დატოვეს. 2014 წლის 8 აპრილს რუსეთსა და უკრაინას შორის დაიდო შეთანხმება, რუსეთი დააბრუნებდა უკრაინულ ხომალდებს და თვითმფრინავებს, რომლებიც ყირიმში დაიკავეს. რუსეთმა დააბრუნა ყირიმის ანექსიისას უკრაინისთვის ჩამორთმეული 35 გემი, მაგრამ უარი თქვა სამხედრო-საზღვაო აღჭურვილობის დაბრუნებაზე, რადგან 2014 წლის 1-ს ივლისს უკრაინამ არ განაახლა ცალმხრივად გამოცხადებული ცეცხლის შეწყვეტის გადაწყვეტილება დონბასის ომში. რუსეთს ჯერ კიდევ არ დაუბრუნებია უკრაინისთვის 16 მცირე გემი.
2016 წლის 27 მარტს ყირიმის რუსეთთან სოციალური, პოლიტიკური და ეკონომიკური კავშირების გასაძლიერებლად დმიტრი კოზაკი დაინიშნა.
14 აპრილს რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა გამოაცხადა, რომ ბანკ „როსიაში“ გახსნიდა მხოლოდ რუსული რუბლის ანგარიშს და ახლად ანექსირებული ყირიმის მთავარ ბანკად აქცევდა, ასევე მისცემდა უფლებას, რუსეთის $36 მილიარდიანი ენერგეტიკის ბაზრის მომსახურების ანგარიშსწორება ამ ბანკში ყოფილიყო, რაც ბანკს მხოლოდ მომსახურების საკომისიოდან წლიურ $112 მილიონის შემოსავალს აძლევდა.
15 აპრილს უმაღლესმა რადამ გამოაცხადა, რომ ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკა და სევასტოპოლი რუსეთის ჯარის მიერ იყო დროებით ოკუპირებული, ხოლო ტერიტორიები წარმოადგენდა „უკრაინის ხელშეუხებელ ნაწილს“, რომელზეც უკრაინის კანონმდებლობა ვრცელდება. 2014 წლის 17 აპრილს პრეზიდენტმა პუტინმა განაცხადა, რომ რუსული ჯარი მხარს უჭერდა ყირიმის სეპარატისტულ მილიციას, რადგან რუსეთის ჩარევა საჭირო იყო „ყირიმელი ხალხისთვის საჭირო პირობების უზრუნველსაყოფად, რათა თავიანთი სურვილები თავისუფლად გამოთქვან“.
2014 წლის მარტსა და აპრილში უკრაინაში დაიწყო პრორუსული საპროტესტო აქციები, სადაც პრორუსულად განწყობილმა ჯგუფებმა დონეცკი და ლუჰანსკი „სახალხო რესპუბლიკებად“ გამოაცხადეს. ორივე რეგიონი უკრაინის ხელისუფლების კონტროლს მიღმაა.
2014 წლის 17 ივლისს სეპარატისტების მიერ კონტროლირებადი პრორუსული აღმოსავლეთ უკრაინის ტერიტორიიდან ბუკის სარაკეტო კომპლექსით ჩამოაგდეს მალაიზიის ავიახაზების რეისი MH-17. 283 მგზავრიდან და ეკიპაჟის 15 წევრიდან ყველა დაიღუპა.
დონბასის რეგიონში პრორუს ამბოხებულებსა (რომლებსაც რუსეთის ჯარი ეხმარებოდა) და უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს შორის სამხედრო შეტაკებები 2014 წლის აპრილში დაიწყო. 2014 წლის 5 სექტემბერს უკრაინის მთავრობამ და თვითაღიარებული დონეცკისა და ლუგანსკის სახალხო რესპუბლიკების წარმომადგენლებმა ხელი მოაწერეს საცდელ ხელშეკრულებას ცეცხლის შეწყვეტაზე. ცეცხლის შეწყვეტას მოყვა ახალი ინტენსიური ბრძოლები 2015 წლის იანვარში. ცეცხლის შეწყვეტის ახალი შეთანხმება ამოქმედდა 2015 წლის თებერვლის შუა რიცხვებიდან, მაგრამ ვერც ამ ხელშეკრულებამ ჩააცხრო ბრძოლა.
ნატომ და უკრაინამ ბრალი დასდეს რუსეთს სამხედრო ოპერაციებში პირდაპირ მონაწილეობაში, რისი მიზანიც დონეცკისა და ლუგანსკის სახალხო რესპუბლიკების მხარდაჭერა იყო. რუსეთმა ეს ბრალდება უარყო, მაგრამ 2015 წლის დეკემბერში რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა დაადასტურა, რომ უკრაინაში მოქმედებდნენ რუსეთის სამხედრო დაზვერვის ოფიცრები. რუსეთმა ასევე აღიარა, რომ რუსი „მოხალისეები“ ეხმარებიან სახალხო რესპუბლიკების სეპარატისტებს.
ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის 2014 წლის 26 ივნისის სესიაზე უკრაინის პრეზიდენტმა პეტრო პოროშენკომ განაცხადა, რომ რუსეთთან ორმხრივი ურთიერთობები ვერ დარეგულირდება, ვიდრე რუსეთი ხელს არ აიღებს ყირიმის ანექსიაზე და ამ რეგიონის კონტროლს უკრაინას დაუბრუნებს. 2015 წლის თებერვალში უკრაინამ გააუქმა 1997 წლის შეთანხმება, რომლის თანახმადაც რუსეთის მოქალაქეებს უკრაინაში შესვლა შეეძლოთ პირადობის მოწმობით ნაცვლად სამოგზაურო პასპორტისა.
2015 წლის თებერვალში „უკრაინის სატელევიზიო და რადიო სივრცეში ინფორმაციის დაცვის შესახებ“ კანონის ფარგლებში აიკრძალა (უკრაინულ სატელევიზიო სივრცეში) ისეთი „აუდიოვიზუალური შემოქმედების“ ჩვენება, რომელიც შეიცავდა „ოკუპანტი სახელმწიფოს სამართალდამცავი ორგანოების, შეიარაღებული ძალების, სხვა სახის შეიარაღებული, სამხედრო და უსაფრთხოების ძალების ნებისმიერი ქმედების პოპულარიზაციას, აგიტაციას და პროპაგანდას“. ერთი წლის შემდეგ რუსული ნაწარმი უკრაინის სატელევიზიო სივრცეში 3-4-ჯერ შემცირდა. მანამდე, 2014 წლის მარტში, ჯერ კიდევ დამოუკიდებლობის რეფერენდუმამდე, ყირიმში შეწყდა უკრაინული ტელეარხების ტრანსლაცია. ერთი კვირის შემდეგ უკრაინული სატელევიზიო და რადიომაუწყებლობის ეროვნულმა საბჭომ გამოსცა ბრძანება იმ ზოგიერთი რუსული ტელეარხის წინააღმდეგ ზომების მიღების შესახებ, რომლებიც უკრაინის შესახებ შეცდომაში შემყვანი ინფორმაციის გავრცელებაში დაადანაშაულეს. 2016 წლის 15 მარტს დამატებით 15 რუსულ ტელეარხს აეკრძალა უკრაინაში მაუწყებლობა.
ურთიერთობების შემდგომი გაუარესება
2015 წლის მაისში უკრაინამ შეწყვიტა რუსეთთან დადებული სამხედრო თანამშრომლობის შეთანხმება, რომელიც 1993 წლიდან მოქმედებდა. ორმხრივი ბიზნეს ურთიერთობების გაუარესებასთან ერთად უკრაინამ შეწყვიტა რუსეთისთვის იმ კომპონენტების მიწოდება, რომლებიც სამხედრო აღჭურვილობის წარმოებაში გამოიყენებოდა. აგვისტოში რუსეთმა გამოაცხადა, რომ 2016 წლის იანვრიდან უკრაინული სასოფლო-სამეურნეო საქონლის იმპორტი აიკრძალებოდა. 2015 წლის ოქტომბერში უკრაინამ აკრძალა ყველანაირი პირდაპირი ფრენა უკრაინასა და რუსეთს შორის.
2015 წლის ნოემბერში უკრაინამ რუსული სამხედრო და სამოქალაქო თვითმფრინავებისთვის საჰაერო სივრცე დახურა. 2015 წლის დეკემბერში უკრაინელმა კანონმდებლებმა მხარი დაუჭირეს რუსეთზე სავაჭრო ემბარგოს დაწესებას, რადგან რუსეთმა გააუქმა ამ ორი ქვეყნის თავისუფალი სავაჭრო ზონა და უკრაინიდან საკვების იმპორტი აკრძალა, ხოლო უკრაინასა და ევროკაშირს შორის თავისუფალ ვაჭრობაზე შეთანხმება 2016 წლის იანვარში უნდა ამოქმედებულიყო. რუსეთმა 2016 წლის იანვრიდან უკრაინულ საქონელს ტარიფები დაუწესა, უკრაინა კი ევროკავშირთან ერთად ღრმა და ყოვლისმომცველ თავისუფალ სავაჭრო სივრცეში გაწევრიანდა.
2015 წლიდან უკრაინა რუს ხელოვანებს უკრაინაში შესვლას უკრძალავს და ასევე შეზღუდვებს აწესებს რუსული კულტურის ნიმუშებზე, თუკი ისინი „ეროვნული უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ“ აღიქმება. რუსეთს ანალოგიური ნაბიჯი არ გადაუდგამს, რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა სერგეი ლავროვმა განაცხადა, რომ „მოსკოვი არ დაემსგავსება კიევს“ და უკრაინის კულტურის წარმომადგენლებს შავ სიას და შეზღუდვებს არ დაუწესებს. ლავროვმა ასევე დასძინა, რომ რუსმა პროდიუსერებმა და კინოინდუსტრიამ უნდა გაითვალისწინოს „უცხოელ შემსრულებელთა არამეგობრული თავდასხმები რუსეთზე“ როცა მათთან ერთად იმუშავებენ კულტურულ პროექტებზე.
უკრაინის სასაზღვრო დაცვის სამსახურის თანახმად, რუსეთის მოქალაქეთა რაოდენობა, რომლებმაც რუსეთ-უკრაინის საზღვარი გადაკვეთეს (2.5 მილიონზე მეტი რუსი 2014 წელს), 2015 წელს თითქმის 50%-ით შემცირდა.
2016 წლის 5 ოქტომბერს უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ უკრაინის მოქალაქეებს ოფიციალურად ურჩია, თავი აერიდებინათ რუსეთში მოგზაურობისგან, რადგან რუსი სამართალდამცავები უკრაინის მოქალაქეებს უსაფუძვლოდ აკავებდნენ და ხშირად „უხეშად ექცევიან უკრაინელებს, იყენებენ ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ზეწოლის უკანონო მეთოდებს, წამებასა და სხვა აქტებს, რაც ადამიანის ღირსებას ლახავს“. 2018 წლის 14 ივნისის რეზოლუციაში ევროპის პარლამენტმა აღნიშნა, რომ „რუსეთში და ყირიმის ნახევარკუნძულზე უკრაინის 71 მოქალაქე უკანონოდ ჰყავთ დაკავებული“.
2017 წლის თებერვალში უკრაინის მთავრობამ აკრძალა რუსეთიდან წიგნების კომერციული იმპორტირება, რაც უკრაინაში გაყიდული წიგნების 60%-ს შეადგენდა, მანამდე კი, 2015 წლის აგვისტოში, კონკრეტული სახელწოდების წიგნები აიკრძალა.
უკრაინის მიერ 2017 წელს შემოღებულმა განათლების შესახებ კანონმა უკრაინული ენა განსაზღვრა საჯარო სკოლებში განათლების მიღების ერთადერთ ენად. კანონის მიღებას მოჰყვა კრიტიკა რუსეთისა და უნგრეთის თანამდებობის პირებისგან. რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ კანონი „იძულებით აწესებს მონოეთნიკური ენის რეჟიმს მრავალენოვან სახელმწიფოში“.
2018 წლის 18 იანვარს უკრაინის პარლამენტმა დაამტკიცა კანონი, რომლის თანახმადაც დონეცკისა და ლუგანსკის სახალხო რესპუბლიკების მიერ დაკავებულ ტერიტორიებს „რუსეთის მიერ დროებით ოკუპირებული“ ეწოდა, ხოლო რუსეთს - „აგრესორი“ სახელმწიფო.
2018 წლის მარტში უკრაინის სასაზღვრო დაცვის სახელმწიფო სამსახურმა აზოვის ზღვაში დააკავა რუსული დროშით მცურავი ყირიმში რეგისტრირებული თევზჭერი ხომალდი „ნორდი“, ეკიპაჟი დაადანაშაულეს „დროებით ოკუპირებულ ტერიტორიაზე შესვლაში“. გემის კაპიტანს, ვლადიმირ გორბენკოს, თავიდან 5 წლამდე პატიმრობა ემუქრებოდა, თუმცა მოგვიანებით დაკარგულად გამოცხადდა, ზოგიერთი მედია-საშუალების ცნობით კი ის ყირიმში დაბრუნდა.
2018 წლის ნოემბერში ყირიმის სანაპიროსთან რუსეთმა ცეცხლი გაუხსნა და დააკავა სამი უკრაინული სამხედრო-საზღვაო ხომალდი (და მოსკოვში დააკავა მათი 24 მეზღვაური) რა დროსაც ეკიპაჟის წევრები დაშავდნენ. ამ მოვლენას საპასუხოდ მოყვა აღშფოთებული პროტესტი უკრაინაში რუსეთის საელჩოსთან და საელჩოს ავტომობილს ცეცხლი წაუკიდეს. შედეგად 26 ნოემბერს უკრაინის 10 ოლქში 30 დღით გამოცხადდა საომარი მდგომარეობა. საომარი მდგომარეობის ამოქმედების მიზეზად უკრაინის პრეზიდენტმა პეტრო პოროშენკომ დაასახელა რუსეთთან სრულმასშტაბიანი ომის დაწყების საფრთხე.
საომარი მდგომარეობის პერიოდში უკრაინამ 16-დან 60 წლამდე რუს მამაკაცებს ქვეყანაში შესვლა აუკრძალა, გამონაკლისად მხოლოდ ჰუმანიტარული საქმიანობა დასახელდა. უკრაინის განცხადებით, ეს იყო უსაფრთხოების ზომა, რათა რუსეთს უკრაინის მიწაზე „კერძო“ არმიების ჩამოყალიბების საშუალება არ ჰქონოდა. 2018 წლის 27 დეკემბერს უკრაინის ეროვნული უსაფრთხოებისა და თავდაცვის საბჭომ გამოაცხადა, რომ რუსი მამაკაცებისთვის უკრაინაში შესვლასთან დაკავშირებული შეზღუდვა ძალაში რჩებოდა. (უკრაინის სასაზღვრო დაცვის სამსახურის თანახმად) 2018 წლის 26 ნოემბრიდან 26 დეკემბრამდე პერიოდში 1650 რუს მოქალაქეს ეთქვა უარი უკრაინაში შესვლაზე. 2018 წლის 26 დეკემბრიდან 2019 წლის 11 იანვრამდე უკრაინის სასაზღვრო დაცვის სამსახურმა რუსეთის 800 მოქალაქეს უთხრა უარი უკრაინაში შეშვებაზე.
ვოლოდიმირ ზელენსკის პრეზიდენტობა
2019 წლის 11 ივლისს უკრაინის ახლად არჩეული პრეზიდენტი ვოლოდიმირ ზელენსკი ტელეფონით ესაუბრა რუსეთის პრეზიდენტს ვლადიმერ პუტინს. ზელენსკიმ პუტინს მოუწოდა, მონაწილეობა მიეღო უკრაინას, ამერიკის შეერთებულ შტატებს, გერმანიას, საფრანგეთსა და გაერთიანებულ სამეფოს შორის მინსკში გამართულ მოლაპარაკებებში. ქვეყნის ლიდერებმა ასევე განიხილეს ტყვეების გაცვლის საკითხი. 7 სექტემბერს უკრაინამ და რუსეთმა ტყვეები გაცვალეს.
2019 წლის ბოლოს რუსეთის სახელმწიფოს კუთვნილებაში არსებულმა კომპანია გაზპრომმა და უკრაინამ გააფორმეს 5 წლიანი ხელშეკრულება ევროპაში რუსული ბუნებრივი აირის ტრანზიტის შესახებ.
2020-იანი წლები
დონბასის ომის მსვლელობისას ბრძოლა გამწვავდა 2021 წლის პირველ მეოთხედში, როცა კონფლიქტს 25 უკრაინელის სიცოცხლე შეეწირა, იმ დროს როცა 2020 წელს ჯამში უკრაინის 50 მოქალაქე დაიღუპა უკრაინის ხელისუფლების ცნობით. 2021 წლის მარტის მიწურულს გაირკვა, რომ რუსეთის სხვადასხვა რეგიონებში ადგილი ჰქონდა სამხედრო აღჭურვილობის მასიურ გადაზიდვებს და ეს აღჭურვილობა მიჰქონდათ ყირიმში, როსტოვსა და ვორონეჟში. მომდევნო თვეებში სხვადასხვა ინფორმაციით, მათ შორის რუსეთის ცენტრალური სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტო TASS-ის განცხადებით, სამხრეთის სამხედრო ოლქში, დონბასის კონფლიქტის ზონასთან ახლოს განლაგებული ჯარის შემადგენლობა 85,000-დან 90,000-მდე იყო.
მიუხედავად რუსეთის მთავრობის მხრიდან ოფიციალური რწმუნებისა, რომ სამხედრო დანაყოფი „საფრთხეს არ წარმოადგენდა“, რუსმა ჩინოსანმა დმიტრი კოზაკმა აღნიშნა, რომ რუსული შეიარაღებული ძალები „დაიცავენ“ უკრაინაში მყოფ რუსეთის მოქალაქეებს და ნებისმიერი ესკალაცია „უკრაინის აღსასრულის მომტანი იქნება“. კომენტარი გააკეთეს სხვა პოლიტიკოსებმა, მაგალითად გერმანიის კანცლერმა ანგელა მერკელმა და აშშ-ის თეთრი სახლის პრეს-მდივანმა ჯენიფერ ფსაკიმ. მერკელმა სატელეფონო საუბრისას პუტინს ჯარის გაყვანა მოსთხოვა, ხოლო ფსაკიმ ამ ესკალაციას უწოდა „2014 წლის შემდეგ ყველაზე მასშტაბური“. ოქტომბრის ბოლოს რუსულმა ახალი ამბების სააგენტო TASS-მა ისაუბრა მასობრივ სამხედრო წვრთნებზე ასტრახანის ოლქში, რომელშიც მონაწილეობდა 1000-ზე მეტი პირი და 300 სამხედრო დანადგარი, ადგილზე წარმოდგენილი იყო ბუკის, S-300 და Tor-M2 სარაკეტო სისტემები.
2021 წლის 7 დეკემბერს აშშ-ის პრეზიდენტი ჯო ბაიდენი დაცული ვიდეოზარით ესაუბრა რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს უკრაინის საზღვართან რუსეთის ჯარის თავმოყრისა და დაძაბულობის ზრდის შესახებ, რაც უკრაინის ნატოში გაწევრიანების სურვილზე საპასუხო ქმედება იყო. უკრაინის ნატოსკენ სწრაფვასთან დაკავშირებით პუტინმა აღნიშნა, რომ ეს რუსეთის „უსაფრთხოებას საფრთხეს უქადის“. ეს დაძაბულობა დაემთხვა ვოლოდიმირ ზელენსკის პრეზიდენტად არჩევას, რომელიც რუსეთის მიერ უკრაინის სუვერენიტეტის შელახვას ხმამაღლა აკრიტიკებდა. ვიდეო კონფერენციაზე პუტინმა განაცხადა, რომ უკრაინაში დასავლეთის სამხედრო აქტივობა „წითელ ხაზს“ უახლოვდებოდა და ისევ რუსეთის ეროვნული უსაფრთხოებისადმი არსებულ საფრთხეზე ისაუბრა.
ბაიდენმა საპასუხოდ აღნიშნა, რომ თუკი რუსეთი სამხედრო აგრესიაზე გადავიდოდა, შეერთებული შტატები მზად იყო, აემოქმედებინა სხვადასხვა ეკონომიკური სანქციები, რომლებიც ბევრად უფრო დააზარალებდა რუსეთს, ვიდრე ყირიმის ანექსიის შემდეგ დაწესებული შეზღუდვები. განსაკუთრებით საყურადღებო იყო რუსეთის გაძევება მსოფლიო ბანკთაშორისი ფინანსური ტელეკომუნიკაციების საზოგადოებიდან, ანუ SWIFT-დან. თუმცა ევროპელი ლიდერები შიშობდნენ, რომ ეს ნაბიჯი რუსეთს უბიძგებდა კიდევ უფრო მწვავე თავდასხმისკენ.
2021 წლის 9 დეკემბერს ადგილი ჰქონდა ინციდენტს უკრაინულ საფლანგო ხომალდ „დონბასთან“ დაკავშირებით, რომელიც მარიუპოლის პორტიდან გამოვიდა მოსკოვის დროით 09:12 საათზე და გეზი ქერჩის სრუტისკენ (რუსეთისა და უკრაინის საზიარო შიდა წყლები) ჰქონდა აღებული. რუსეთის ფსბ-ის თანახმად, ხომალდს რეაგირება არ ჰქონია კურსის შეცვლის მოთხოვნაზე, თუმცა მოგვიანებით უკან გაბრუნდა. რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ამ ინციდენტს „პროვოკაცია“ უწოდა, ხოლო უკრაინამ რუსეთის ჩივილი კიევზე განხორციელებული „ინფორმაციული ომის“ ნაწილად შეაფასა.
იმავე დღეს (2021 წლის 9 დეკემბერს) ჯო ბაიდენი ტელეფონით ესაუბრა პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის დონბასის რეგიონში ვითარების დაძაბვისა და უკრაინის შიდა რეფორმების შესახებ, რასთან დაკავშირებითაც ზელენსკიმ განცხადება გააკეთა და ბაიდენს მადლობა გადაუხადა „გულითადი მხარდაჭერისთვის“. თეთრი სახლის პრეს-მდივანმა ჯენიფერ ფსაკიმ რეპორტიორებს განუცხადა, რომ „აშშ-ის პრეზიდენტის მიზანი იყო, პრეზიდენტ ზელენსკისთვის ეცნობებინა პუტინთან საუბრის შესახებ და ხაზი გაესვა, რომ აშშ მხარს უჭერს უკრაინის სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობას“. ამ გამხნევების მიუხედავად, ბაიდენმა მტკიცედ განაცხადა, რომ „აშშ-ს გეგმაში არ აქვს, რუსეთს ცალმხრივად დაუპირისპირდეს, რათა მისი უკრაინაში შეჭრა შეაჩეროს“. თუმცა თუკი რუსეთი უკრაინის დაპყრობას შეეცდება, ამას „მკაცრი პასუხი“ მოყვება.
ამერიკელი სენატორი ბობ მენენდესი, აშშ-ის სენატის საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის თავმჯდომარე, მაქსიმალურად მკაცრი სანქციების იდეით გამოვიდა და რუსეთის SWIFT-დან ჩახსნის შესაძლებლობა გააჟღერა. მისი თქმით, „თავად პუტინს, ისევე როგორც მის გარემოცვას, აღარ ექნება წვდომა დასავლეთში გახსნილ საბანკო ანგარიშებზე. რუსეთი საერთაშორისო ეკონომიკური სისტემისგან იზოლირებული გახდება“. გერმანიის კანცლერმა ოლაფ შოლცმა აღნიშნა, რომ რუსეთის ქმედებები ცუდად აისახებოდა მილსადენ „ჩრდილოეთის ნაკადი 2-ზე“, რომელსაც გაზპრომი მართავს და მისი მეშვეობით გერმანიას ბუნებრივ აირს აწვდის. მიუხედავად იმისა, რომ ბაიდენმა გამორიცხა უკრაინაში პირდაპირი ამერიკული ინტერვენციის შესაძლებლობა, მან განაცხადა, რომ შეერთებულმა შტატები შეიძლება „უფრო ფართოდ იყოს წარმოდგენილი ნატოს წევრ ქვეყნებში, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ ფრონტზე“.
უკრაინელმა გენერალმა კირილო ბუდანოვმა ნიუ-იორკ ტაიმზთან ინტერვიუში აღნიშნა, რომ „რუსეთის სრულმასშტაბიანი თავდასხმის მოსაგერიებლად საკმარისი სამხედრო რესურსები არ არსებობს“ და ერთადერთი გამოსავალი უკრაინისთვის „რეზერვების მიწოდებაა, რადგან ამის გარეშე მსოფლიოს ვერცერთი არმია ვერ გაძლებს“. 2022 წლის 21 თებერვალს რუსეთმა ოფიციალურად აღიარა ლუგანსკისა და დონეცკის სახალხო რესპუბლიკები, უკრაინიდან გამოყოფილი ორი რეგიონი. იმავე დღეს პუტინმა ბრძანება გამოსცა ამ რეგიონების ტერიტორიაზე რუსეთის ჯარის გადასმის შესახებ. გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრმა ბორის ჯონსონმა გააკეთა გამაფრთხილებელი განცხადება, რომ რუსეთი აპირებს „ევროპაში წამოიწყოს 1945 წლის შემდეგ ყველაზე მასშტაბური ომი“, რადგან პუტინის მიზანი იყო დედაქალაქ კიევის ალყაში მოქცევა და დაპყრობა.
2022 წლის 22 თებერვალს უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ განაცხადა, რომ განიხილავდა რუსეთთან დიპლომატიური ურთიერთობების შეწყვეტის შესაძლებობას.
მიუხედავად იმისა, რომ რუსეთის მხარე გამუდმებით უარყოფდა უკრაინაზე თავდასხმის გეგმას, რუსეთის არმია 24 თებერვალს უკრაინაში შეიჭრა ერთდროულად რამდენიმე ფრონტზე, მათ შორის კიევზე, განხორციელებული სახმელეთო და საჰაერო თავდასხმებით. პრეზიდენტმა ზელენსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინა წყვეტდა ყველანაირ დიპლომატიურ ურთიერთობას თავის აღმოსავლეთ მეზობელთან.
2022 წლის 26 თებერვალს უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ აღნიშნა, რომ უკრაინელი ჯარისკაცები იგერიებდნენ კიევისკენ მიმავალ რუსულ არმიას, ხოლო დასავლურმა ქვეყნებმა გადაწყვიტეს, გარკვეული რუსული ორგანიზაციები გაერიცხათ მსოფლიოს მთავარი ფინანსური გადახდის სისტემებიდან.
2022 წლის 5 მარტს, რუსული სააგენტო „რია-ნოვოსტის“ თანახმად, რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მოუწოდა ევროკავშირისა და ნატოს წევრებს, შეეწყვიტათ უკრაინის შეიარაღებით მომარაგება. მოსკოვი განსაკუთრებით შეშფოთებული იყო იმით, რომ სტინგერის პორტატული ანტისაჰაერო რაკეტები შეიძლებოდა ტერორისტების ხელში აღმოჩენილიყო, რაც ავიარეისებისთვის საფრთხეს წარმოადგენდა.
საზღვარი
რუსეთ-უკრაინის საერთო საზღვარი 2295 კმ-ზე გრძელდება. 2014 წელს უკრაინის მთავრობამ გამოაცხადა რუსეთის საზღვრის გასწვრივ დამცავი კედლის აშენების გეგმის შესახებ, რასაც „პროექტი კედელი“ უწოდეს. საწყისი შეფასებით, კონსტრუქცია 4 წელში დასრულდებოდა და ჯამში $520 მილიონი დაჯდებოდა. კედლის მშენებლობა 2015 წელს დაიწყო. 2020 წლის ივნისში უკრაინის სახელმწიფო სასაზღვრო დაცვის სამსახურის განცხადებით, კედლის 40% აშენებული იყო და დასრულებას 2025 წელს ელოდნენ.
2018 წლის 1-ლ იანვარს უკრაინამ ქვეყანაში შესულ რუსებზე ბიომეტრული კონტროლი დააწესა. 2018 წლის 22 მარტს უკრაინის პრეზიდენტმა პეტრო პოროშენკომ ხელი მოაწერა განკარგულებას, რომელიც ავალდებულებდა რუსეთის მოქალაქეებს და „მოქალაქეობის არმქონე პირებს, რომლებიც შემოდიან მიგრაციულად სარისკო ქვეყნებიდან“ (დამატებითი ახსნა-განმარტება არ მოჰყოლია), უკრაინის ხელისუფლებას წინასწარ აცნობონ უკრაინაში მოგზაურობის მიზეზი.
2018 წლის 30 ნოემბრიდან უკრაინამ 16-60 წლის ყველა რუს მამაკაცს ქვეყანაში შესვლა აუკრძალა, გამონაკლისი მხოლოდ ჰუმანიტარული მიზნებია.
შეიარაღებული ძალები და საჰაერო-კოსმოსური მრეწველობა
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ უკრაინული და რუსული შეიარაღებისა და სააავიაციო მრეწველობის სექტორები მჭიდროდ იყო გადაჯაჭვული. სტოკჰოლმის მშვიდობის კვლევის საერთაშორისო ინსტიტუტის თანახმად, უკრაინა შეიარაღების სფეროში მსოფლიოს მერვე უმსხვილესი ექსპორტიორია, ხოლო ვაშინგტონ პოსტის მიერ ციტირებული ანალიტიკოსების მიხედვით, 2014 წლამდე თავდაცვის სფეროსთან დაკავშირებული უკრაინული ექსპორტის დაახლოებით 70% გადიოდა რუსეთში, რაც თითქმის $1 მილიარდს შეადგენს. უკრაინიდან რუსეთში გასული სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი ექსპორტი მოიცავდა ყოველწლიურად 300–350 ვერტმფრენის ძრავს, ასევე სხვადასხვა საავიაციო ძრავებს, რომლებიც ზაპორიჟიაში მდებარე მოტორ სიჩის ქარხანაში მზადდებოდა, საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტები დნიპროს იუჟმაშის ქარხნიდან, სარაკეტო მართვის სისტემები ხარკივის ქარხნებიდან, რუსეთში მოხმარებული ურანის 20% ჟოლტიე-ვოდის მაღაროებიდან, რუსულ სამხედრო გემებში გამოსაყენებელი მექანიზმების 60% მიკოლაივის მწარმოებლებისგან, ასევე ბუნებრივი აირი და ნავთობი აზოვის ზღვიდან.
2014 წლის მარტში, ყირიმის კრიზისის დროს, უკრაინამ აკრძალა ყველა სახის იარაღისა და სამხედრო აღჭურვილობის ექსპორტი რუსეთში. სამხედრო საგამოძიებო კომპანია „ჯეინის საინფორმაციო სერვისების“ პროგნოზით (2014 წლის 31 მარტი), მართალია, უკრაინული ემბარგო მიწოდებას შეამცირებდა, მაგრამ ნაკლებად მოსალოდნელი იყო, რუსეთის შეიარაღებული ძალებისთვის ამას არსებითი ზიანი მიეყენებინა.
საზოგადოებრივი აზრი
რუსეთში
საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებში რუსების უმეტესობა ამბობს, რომ უკრაინისადმი უარყოფითი დამოკიდებულება უფრო მეტად აქვთ, ვიდრე დადებითი. რუსეთში ჩატარებული გამოკითხვები აჩვენებს, რომ მას შემდეგ, რაც რუსი მაღალჩინოსნები უკრაინასთან მიმართებაში რადიკალურ განცხადებებს აკეთებენ ან მკაცრ ნაბიჯებს დგამენ, რუსი ხალხის უკრაინისადმი დამოკიდებულება დროთა განმავლობაში უარესდება. ამ მხრივ ყველაზე დიდ გავლენას ახდენს შემდეგი საკითხები:
უკრაინის შესაძლო გაწევრიანება ნატოში
უკრაინის მცდელობა, ჰოლოდომორი აღიარებული იქნას, როგორც უკრაინელი ერის გენოციდი
უკრაინის მეამბოხეთა არმიისთვის პატივის მიგების მცდელობები
მიუხედავად იმისა, რომ 1991 წლის დეკემბერში უკრაინელთა აბსოლუტურმა უმეტესობამ დამოუკიდებლობას დაუჭირა მხარი, შემდგომ წლებში რუსული მედია უკრაინის დამოუკიდებლობას წარმოაჩენდა, როგორც „ნაციონალისტთა“ ქმედებას, რომლებმაც მოსახლეობის „სწორი“ ინსტინქტების „დაჩლუნგებას“ შეუწყეს ხელი. ამან რუსეთის მოსახლეობა დაარწმუნა, რომ „უკრაინელთა გულითად სურვილს“, ხელახლა გაერთიანდნენ რუსეთთან, მხოლოდ უკრაინის პოლიტიკური ელიტა ეღობება. რუსული პოლიტიკური ელიტის ზოგიერთი წარმომადგენელი იმასაც კი აცხადებდა, რომ უკრაინული ენა სინამდვილეში რუსული ენის დიალექტია და უკრაინა და ბელარუსი რუსეთის ფედერაციის ნაწილებად უნდა იქცნენ. 2010 წლის ივნისის ინტერვიუში მიხაილ ზურაბოვი, რუსეთის მაშინდელი ელჩი უკრაინაში, ამბობს, რომ „რუსები და უკრაინელები ერთი ერია გარკვეული ნიუანსებითა და განსაკუთრებულობებით“. წამყვან რუსულ უნივერსიტეტებში უკრაინის ისტორია ცალკე საგნად არ ისწავლება, არამედ გაერთიანებულია რუსეთის ისტორიაში.
ექსპერტთა თანახმად, რუსეთის მთავრობა უკრიანისგან მტრის ხატს ქმნის, რათა საკუთარი შეცდომები გადაფაროს. ანალიტიკოსები, როგორიცაა მაგალითად ვაშინგტონ პოსტის ჟურნალისტი ფილიპ პენი, 2009 წელს აღნიშნავდნენ, რომ რუსული მედია უკრაინის მაშინდელ ხელისუფლებას რუსოფობად წარმოაჩენდა.
2009 წელს გამოკითხულთა 80%-ს ბელარუსისადმი „კარგი ან ძალიან კარგი“ დამოკიდებულება ჰქონდა.
1990-იან წლებში გამოკითხვებმა აჩვენა, რომ რუსეთის მოსახლეობის უმრავლესობა ვერ ეგუებოდა საბჭოთა კავშირის დაშლასა და უკრაინის დამოუკიდებლობას. რუსეთის საზოგადოებრივი აზრის შესწავლის კვლევითი ცენტრის „ვციომის“ 2006 წლის გამოკითხვის მიხედვით, რუსების 66% ნანობდა საბჭოთა კავშირის დაშლას. 2005 წლის თებერვალში უკრაინაში ჩატარებულ მსგავს გამოკითხვაში ანალოგიურ პოზიციას იკავებდა რესპონდენტების 50%. 2005 (71%) და 2007 (48%) წლის გამოკითხვებში რუსებმა გამოხატეს უკრაინასთან გაერთიანების სურვილი; თუმცა მხოლოდ ბელარუსთან გაერთიანების სურვილი უფრო პოპულარული იყო.
2009 წლის 5 ნოემბერს გასაჯაროებულ გამოკითხვაში რუსების 55%-ს სჯეროდა, რომ უკრაინასთან ურთიერთობას უნდა ჰქონდეს „ორი დამოუკიდებელი სახელმწიფოს“ მეგობრობის ფორმა. რუსული დამოუკიდებელი ორგანიზაციის ლევადა ცენტრის მიერ 2011 წლის ბოლოს ჩატარებული გამოკითხვა აჩვენებს, რომ რუსების 53% ამჯობინებს დამოუკიდებელ უკრაინასთან მეგობრობას, 33%-ს სურს, უკრაინა რუსეთის ეკონომიკური და პოლიტიკური კონტროლის ქვეშ იყოს, ხოლო 15%-ს კონკრეტული პოზიცია არ გააჩნდა. ლევადას 2012 წლის გამოკითხვაში რუსების 60%-ს ურჩევნია, რუსეთი და უკრაინა დამოუკიდებელი, მაგრამ მეგობრული სახელმწიფოები იყვნენ ღია საზღვრებით, ვიზისა და საბაჟო პუნქტების გარეშე; გაერთიანების მომხრეთა წილი 20%-მდე იყო გაზრდილი. 2009 წლის იანვრიდან 2015 წლის იანვრამდე პერიოდში ლევადა ცენტრის მიერ ჩატარებულ ოც კვლევაში ჩანს, რომ რუსების 10%-ზე ნაკლებმა დაუჭირა მხარი რუსეთისა და უკრაინის ერთ სახელმწიფოდ ქცევას. 2015 წლის იანვრის კვლევაში 19%-ს სურდა, აღმოსავლეთ უკრაინა რუსეთს შეერთებოდა, ხოლო 43% მის დამოუკიდებლობას ემხრობოდა.
ოსლოს უნივერსიტეტის 2014 წლის ნოემბრის კვლევაში გამოჩნდა, რომ რუსების უმეტესობა უკრაინას არ ცნობდა ლეგიტიმურ სახელმწიფოდ საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში. ლევადა ცენტრის 2015 წლის აპრილის გამოკითხვაში კითხვაზე „რა უნდა იყოს რუსეთის მთავარი მიზანი უკრაინასთან ურთიერთობისას?“ (ერთზე მეტი პასუხი იყო დაშვებული) ყველაზე გავრცელებული პასუხები იყო: მეზობლური ურთიერთობების აღდგენა (40%), ყირიმის შენარჩუნება (26%), ეკონომიკური თანამშრომლობის განვითარება (21%), უკრაინის ნატოში გაწევრიანებისთვის ხელის შეშლა (20%), უკრაინისთვის ბუნებრივ აირზე იგივე ფასის დაწესება, რაც სხვა ევროპული ქვეყნებისთვისაა (19%) და უკრაინის მოქმედი ხელისუფლების დამხობა (16%).
უკრაინაში
2009 წლის 5 ნოემბერს გამოქვეყნებულ გამოკითხვაში უკრაინელთა 67% თვლის, რომ რუსეთთან ურთიერთობას უნდა ჰქონდეს „ორი დამოუკიდებელი სახელმწიფოს“ მეგობრობის ფორმა. კიევის სოციოლოგიის საერთაშორისო ინსტიტუტის მიერ 2012 წელს ჩატარებული გამოკითხვის თანახმად, უკრაინელების 72% ამჯობინებს, რუსეთი და უკრაინა დამოუკიდებელი, მაგრამ მეგობრული სახელმწიფოები იყვნენ ღია საზღვრებით, ვიზისა და საბაჟო პუნქტების გარეშე; გაერთიანების მომხრეთა წილი შემცირებული იყო 14%-მდე.
2014 წლის დეკემბერში Deutsche Welle-ს კვლევაში, რომელიც არ მოიცავდა ყირიმსა და სეპარატისტების მიერ კონტროლირებად დონბასს, უკრაინელთა 85%-მა (აღმოსავლეთ რეგიონებში 81%-მა) რუსეთთან ურთიერთობა შეაფასა მტრულად (56%) ან დაძაბულად (29%). გელაპის 2014 წლის სექტემბერ-ოქტომბრის გამოკითხვის თანახმად, უკრაინელთა 5% (სამხრეთსა და აღმოსავლეთში 12%) ემხრობოდა რუსეთის დაქვემდებარებაში შესვლას. 1 წლით ადრე ეს მაჩვენებელი იყო 43% (სამხრეთსა და აღმოსავლეთში 57%).
2014 წლის სექტემბერში ალექსეი ნავალნის მიერ ჩატარებულ გამოკითხვაში, რომელიც ძირითადად რუსულენოვან ქალაქებს, ოდესასა და ხარკივს მოიცავდა, მაცხოვრებელთა 87%-ს სურდა, მათი რეგიონი უკრაინის შემადგენლობაში დარჩენილიყო, 3% რუსეთთან შეერთებას ამჯობინებდა, 2%-ს ნოვოროსიაში გაწევრიანება სურდა, ხოლო 8%-ს კონკრეტული პოზიცია არ გააჩნდა. კიევის სოციოლოგიის საერთაშორისო ინსტიტუტის მიერ 2014 წლის დეკემბერში ჩატარებულ კვლევაში უკრაინელთა 88.3% ეწინააღმდეგებოდა რუსეთთან გაერთიანებას.
ალ ჯაზირას თანახმად, „2011 წელს ჩატარებულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ უკრაინელთა 49%-ს რუსეთში ნათესავები ჰყავს. ... დამოუკიდებელი რუსული კვლევითი ორგანიზაციის ლევადა ცენტრის მიერ ჩატარებულ უახლეს (2019 წლის მარტი) გამოკითხვაში უკრაინელთა 77% და რუსების 82% ერთმანეთის, როგორც ერების მიმართ დადებითად არის განწყობილი“.
ხელშეკრულებები და შეთანხმებები
1654 წლის მარტის ხელშეკრულება (1654 წლის 2 აპრილი) (გაბათილდა ვილნას ზავით, ჰადიაჩის ხელშეკრულებით და ანდრუსოვოს ზავით)
დამტკიცდა კაზაკების საბჭოს მიერ (პერეიასლავი, 1654 წლის 18 იანვარი)
კავშირის მუშებისა და გლეხების შეთანხმება (1920 წლის 28 დეკემბერი)
კავშირის ხელშეკრულება (1922 წლის 30 დეკემბერი; 1924 წლის 31 იანვარი) (ჩაანაცვლა ბელოვეჟის შეთანხმებამ)
დაამტკიცა სრულიად უკრაინის საბჭოების VII ყრილობამ (1922 წლის 10 დეკემბერი)
რატიფიცირება მოახდინა სრულიად უკრაინის საბჭოების IX ყრილობამ (1924 წლის მაისი)
1954 წლის საბჭოთა დადგენილება: ყირიმის ოლქის გადაცემა რსფსრ-დან უკრაინის სსრ-თვის (1954 წლის თებერვალი)
ბრძანება გამოსცა საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა (1954 წლის 19 თებერვალი)
შეთანხმება რუსეთის სფსრ-სა და უკრაინის სსრ-ს შორის (კიევი, 1990 წლის 19 ნოემბერი) (ჩანაცვლდა 1997 წლის ხელშეკრულებით)
რატიფიცირება მოახდინა რუსეთის სფსრ-ის უზენაესმა საბჭომ (1990 წლის 23 ნოემბერი)
რატიფიცირება მოახდინა უკრაინის უზენაესმა საბჭომ (1990 წელი) „დიახ“: 352, „არა“: 0
ბელოვეჟის შეთანხმება (1991 წლის 8 დეკემბერი)
ბუდაპეშტის მემორანდუმი უსაფრთხოების გარანტიების შესახებ (1994 წლის 5 დეკემბერი)
ბუდაპეშტის მემორანდუმზე ხელი მოაწერეს ბილ კლინტონმა, ბორის ელცინმა, ჯონ მეიჯორმა და ლეონიდ კუჩმამ. რუსეთის ფედერაციის მიერ ყირიმის ანექსიისა და შემდგომ დონბასის ომის საპასუხოდ უკრაინამ, ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა, კანადამ, გაერთიანებულმა სამეფომ და სხვა ქვეყნებმა განაცხადეს, რომ რუსეთის ქმედება წარმოადგენდა უკრაინისადმი ბუდაპეშტის მემორანდუმით გათვალისწინებული ვალდებულებების დარღვევას და ხელყოფდა უკრაინის სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობას.
ხელშეკრულება შავი ზღვის ფლოტის გაყოფის სტატუსისა და პირობების შესახებ (კიევი, 1997 წლის 28 მაისი)
რატიფიცირება მოახდინა რუსეთის ფედერაციის ფედერალურმა ასამბლეამ (1999 წლის 2 მარტი)
სახელმწიფო დუმამ 433 წევრის შემადგენლობით ერთხმად დაუჭირა მხარი ხელშეკრულების გაუქმებას 2014 წლის 31 მარტს.
რუსეთ-უკრაინას შორის მეგობრობის, თანამშრომლობის და პარტნიორობის შეთანხმება (კიევი, 1997 წლის 31 მაისი)
რუსეთის ფედერაციას და უკრაინას შორის შეთანხმება აზოვის ზღვისა და ქერჩის სრუტის გამოყენებასთან დაკავშირებით თანამშრომლობაზე (2003 წელი)
2010 წლის ხარკოვის შეთანხმება
რატიფიცირება მოახდინა როგორც რუსეთის, ისე უკრაინის პარლამენტმა 2010 წლის 27 აპრილს
სახელმწიფო დუმამ 433 წევრის შემადგენლობით ერთხმად დაუჭირა მხარი ხელშეკრულების გაუქმებას 2014 წლის 31 მარტს
თავის მხრივ, უკრაინამაც გააუქმა რუსეთთან დადებული რამდენიმე ხელშეკრულება და შეთანხმება ყირიმის კრიზისის დაწყების შემდეგ (მაგალითად, 1993 წელს გაფორმებული ხელშეკრულებები სამხედრო და ტექნოლოგიურ სფეროებში თანამშრომლობაზე).
2019 წლის დეკემბერში უკრაინა და რუსეთი შეთანხმდნენ, აღმოსავლეთ უკრაინაში წლის ბოლომდე ცეცხლი სრულად შეეწყვიტათ. მოლაპარაკების შუამავლები იყვნენ საფრანგეთი და გერმანია, ხოლო კონფლიქტის მონაწილე ქვეყნები აქტიურად ცვლიდნენ ტყვეებს. პარალელურად უკრაინას ჯარი გამოჰყავდა იმ სამი რეგიონიდან, რომლებიც ფრონტის ხაზზე იყო.
ტერიტორიული დავები
რუსეთსა და უკრაინას შორის არსებობს რამდენიმე ტერიტორიული დავა:
ყირიმის ნახევარკუნძული სევასტოპოლის, ქერჩის სრუტისა და აზოვის ზღვის ჩათვლით. რუსეთი ყირიმზე პრეტენზიას აცხადებს რუსეთის ფედერაციის უზენაესი საბჭოს #1809-1 რეზოლუციაზე დაყრდნობით „რსფსრ-ის უზენაესი სახელმწიფო ორგანოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების სამართლებრივი შეფასების შესახებ ყირიმის სტატუსის შეცვლაზე, რომელიც ძალაში შევიდა 1954 წელს“. 2014 წელს რუსეთმა ყირიმის ანექსია დაიწყო. უკრაინა ამ ქმედებას განიხილავს, როგორც ანექსიას და რუსეთის მიერ საერთაშორისო კანონმდებლობისა და შეთანხმებების დარღვევას, მათ შორისაა 1991 წელს დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის დაარსების ხელშეკრულება, ჰელსინკის აქტი, 1994 წლის შეთანხმება ბირთვული იარაღების გამოუყენებლობაზე და რუსეთ-უკრაინას შორის მეგობრობის, თანამშრომლობის და პარტნიორობის შეთანხმება. რუსეთის ქმედება დაგმო მსოფლიო ლიდერების უმეტესობამ და უკრაინის ტერიტორიის უკანონო ანექსიად განიხილეს. მათი თქმით, ადგილი ჰქონდა 1994 წლის ბუდაპეშტის მემორანდუმის დარღვევას, რომელიც ამტკიცებს უკრაინის სუვერენიტეტსა და ტერიტორიულ მთლიანობას და რასაც რუსეთმა მოაწერა ხელი. ამას მოყვა რუსეთის დიდი რვიანიდან გაძევება, შემდეგ კი რუსეთის წინააღმდეგ სანქციების პირველი ტალღის ამოქმედება. გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ ასევე გააკრიტიკა ანექსია და დაამტკიცა რეზოლუცია, რომლითაც კიდევ ერთხელ დამოწმდა „უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობა საერთაშორისოდ აღიარებულ საზღვრებში“.
კუნძული ტუზლა. ტუზლას კონფლიქტი 2003 წლიდან გადაუჭრელია.
რუსი ნაციონალისტების ნაწილი სადავოდ თვლის უკრაინის დამოუკიდებლობას, ისინი უკრაინელებს (ასევე ბელარუსებს) რუსი ერის ნაწილად თვლიან, ხოლო უკრაინას - დიდი რუსეთის. გადმოცემის თანახმად, 2006 წელს პუტინმა განაცხადა, რომ „უკრაინა სახელმწიფოც კი არ არის“; ყირიმის ანექსიის შემდეგ მან 2021 წლის ივლისში აღნიშნა, რომ უკრაინელები და რუსები „ერთი ხალხია“. 2020 წლის თებერვალში კრემლის მთავარმა იდეოლოგმა ვლადისლავ სურკოვმა განაცხადა, „უკრაინა არ არსებობს“. საერთაშორისო ურთიერთობების ექსპერტის ბიორნ ალექსანდერ დიუბენის თანახმად, „რუს მოსახლეობაში თავისთავად ცხადად მიაჩნიათ არამარტო ის, რომ ყირიმი ისტორიულად ყოველთვის რუსეთის ტერიტორია იყო, არამედ ისიც, რომ მთელი უკრაინა არსებითად ასევე რუსეთის ისტორიული ნაწილია“.
2022 წელს გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის მინისტრმა ბენ უოლესმა პუტინის მიერ დაწერილი სტატია „რუსებისა და უკრაინელების ისტორიული ერთობის შესახებ“ შეაფასა, როგორც „დამახინჯებული და შერჩევითი მსჯელობა, რათა საუკეთესო შემთხვევაში გამართლდეს უკრაინის დაპყრობა, ხოლო უარეს შემთხვევაში - ამ სუვერენული ქვეყნის ძალით შეერთება“.
შენიშვნები
სქოლიო
რუსეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
უკრაინის დიპლომატიური ურთიერთობები