სერბეთის მეცნიერებისა და ხელოვნების აკადემია

სერბეთის მეცნიერებისა და ხელოვნების აკადემია (/ Srpska akademija nauka i umetnosti) — ეროვნული აკადემია და სერბეთის ყველაზე ცნობილი აკადემიური დაწესებულება, რომელიც შეიქმნა 1841 წელს, როგორც სერბეთის ხელნაწერთა საზოგადოება (/ Društvo srbske slovesnosti).
აკადემიის წევრები არიან ნობელის პრემიის ლაურეატები ივო ანდრიჩი, ლეოპოლდ რუჟიჩკა, ვლადიმირ პრელოგი, გლენ თეოდორ სიბორგი, მიხეილ შოლოხოვი, პეტერ ჰანდკე და ალექსანდრე სოლჟენიცინი. აკადემიასთან ასევე თანამშრომლობდა: იოსიფ პანჩიჩი, იოვან ცვიიჩი, ბრანისლავ პეტრონიევიჩი, ვლაჰო ბუკოვაცი, მიჰაილო პუპინი, ნიკოლა ტესლა, მილუტინ მილანკოვიჩი, მიჰაილო პეტროვიჩ ალასი, მესა სელიმოვიჩი, დანილო კიში, დიმიტრი მენდელეევი, ვიქტორ ჰიუგო, ლევ ტოლსტოი, იაკობ გრიმი, ანტონინ დვორჟაკი და ჰენრი მური. მათ შორის იყვნენ როგორც სერბული, ასევე უცხოური წარმოშობის მეცნიერები და ხელოვანები.
ისტორია
წინამორბედები
სერბეთის მეცნიერების სამეფო აკადემია (Српска краљевска академија/Srpska kraljevska akademija), სერბეთის სწავლილთა აკადემიის (Српско учено друштво/Srpsko učeno društvo) მემკვიდრე იყო, რომელიც გაერთიანდა 1892 წელს და რომელიც ემსახურებოდა სერბეთის კულტურისა და სამეცნიერო საქმიანობის პოპულარიზაციას. მსგავსი სახის ორგანიზაცია, სერბული თანამშრომლობის საზოგადოება (Друштво српске словесности) პირველ საგანმანათლებლო ორგანიზაციას წარმოადგენდა სერბეთის სამთავროში, რომელიც ჩამოყალიბდა 1841 წლის 7 ნოემბერს. სერბეთის მეცნიერების სამეფო აკადემიის წევრები იყვნენ ისეთი პირები, როგორიცაა იოვან ცვიიჩი.
1964 წელს საზოგადოებამ მის წევრებად აირჩია რევოლუციონერები, როგორებიც იყვნენ: ჯუზეპე გარიბალდი, ნიკოლაი ჩერნიშევსკი და ალექსანდრე ჰერცენი. ეს გადაწყველტილება პრინც მიჰაილო ობრენოვიჩის კონსერვატიულმა მთავრობამ დაუყოვნებლივ გააუქმა.
სერბეთის სამეფო აკადემიის დაარსება
მას შემდეგ, რაც სერბეთის მეცნიერებისა და ხელოვნების აკადემია კანონის თანახმად დაარსდა 1886 წლის 1 ნოემბერს (როგორც სერბეთის სამეფო აკადემია), დაწესებულება გახდა უმაღლესი აკადემიური ორგანო მთელი სერბეთის მასშტაბით.
შენობა
1909 წლიდან 1952 წლამდე სერბეთის მეცნიერებისა და ხელოვნების აკადემიის შენობა მდებარეობდა ბრანკოვას ქუჩა 15-ში, ბელგრადში. მოგვიანებით, 1963 წელს ეს შენობა დაანგრიეს. ამის შემდეგ აკადემია გადაიტანეს პრინც მიჰაილოვას ქ. 35-ში, ქალაქის ცენტრში მდებარე ისტორიულ შენობაში, რომელიც დღესაც აკადემიის შენობის ფუნქციას ასრულებს. სერბეთის მეცნიერებისა და ხელოვნების აკადემია სერბეთის უმაღლესი სამცენიერო დაწესებულებაა, რომელიც პრინც მიჰაილოვას ქუჩაზე თითქმის ერთი საუკუნეა რაც არსებობს. შენობა გარედან გაფორმებულია ფრანგული ელემენტებითა და არტ-ნუვოს სტილშია აგებული, რომელიც სერბეთის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს არქიტექტურულ ობიექტს წარმოადგენს.
იმის გათვალისწინებით, რომ სერბეთის სამეფო აკადემიას მიწის ნაკვეთის გარდა სხვა ფინანსური რესურსები არ გააჩნდა, სპეციალურად აკადემიისთვის შენობის აშენება მეტად რთული აღმოჩნდა. 1896 წელს მეფის ბრძანებულებით სპეციალურად შეიქმნა სერბეთის სამეფო აკადემიის, სერბეთის მუზეუმისა და ეროვნული ბიბლიოთეკის ფონდი, რომელსაც გააჩნდა საკუთარი კაპიტალი და მიწები. ამის საშუალებით აკადემიამ შეძლო ახალი შენობის მშენებლობა.
შენობის ექსტერიერისა და ინტერიერის სრული განახლების შესახებ 2020 წელს გახდა ცნობილი. სამუშაოები, სავარაუდოდ, 2024 წლისთვის უნდა დასრულდეს და დამატებით აკადემიაში საკონცერტო დარბაზი აშენდება.
პრეზიდენტთა სია
საარჩევნო ასამბლეა
სერბეთის მეცნიერებისა და ხელოვნების აკადემიის წევრები ირჩევიან საარჩევნო ასამბლეაში, რომლის არჩევნებიც 1985 წლიდან ყოველ სამ წელში ერთხელ იმართება.
ხელოვნების ფართო დარგის აკადემიკოსებისთვის ადგილის შექმნის მიზნით, „სახვითი ხელოვნებისა და მუსიკის კათედრას“ 2021 წელს დაერქვა „ხელოვნების კათედრა“, რაც წლების განმავლობაში ორგანიზაციაში პირველი მნიშვნელოვანი ცვლილებაა.
ნობელის ლაურეატები
სერბეთის მეცნიერებისა და ხელოვნების აკადემიაში სულ 20 წევრი იყო, რომლებიც ნობელის პრემიით დააჯილდოვეს:
სრულუფლებიანი წევრები
ლიტერატურა
Sofija Škorić and George Vid Tomashevich, The Serbian Academy After A Century: An Institution at Risk?, published by The Serbian Heritage Academy of Canada, Toronto, 1987.
რესურსები ინტერნეტში
სქოლიო