აქბარი

აქბარი
ჯალალ-ად-დინ მუჰამად აქბარი (დ. 14 ოქტომბერი 1542, ამარკოტი (სინდი) — გ. 15 ოქტომბერი 1605, აგრა) — დიდი მოგოლთა მე-3 იმპერატორი 1556–1605 წლებში. თემურიდების დინასტიის წარმომადგენელი, თემურლენგის პირდაპირი შთამომავალი, ბაბურის შვილიშვილი, იმპერატორ ჰუმაიონის ვაჟი - გამოჩენილი სახელმწიფო მოღვაწე და მხედართმთავარი. ის დაიბადა 1542 წელს, ქალაქ ამარკოტში, სადაც თავისი პირველი ცხოვრების 12 წელი გაატარა. 1555 წელს ის მამასთან, ჰუმაიონთან ერთად დაბრუნდა დელში, რომელიც ლიტერატურისა და აღორძინების ცენტრი გახდა.
1556 წელს ჰუმაიონი გარდაიცვალა და 14 წლის ასაკში აქბარი გახდა დიდ მოგოლთა ფადიშაჰი. 4 წლის შემდეგ მან განდევნა რეგენტი, ბაირამ ხანი და შეუდგა იმპერიის საზღვრების გაფართოებას. მან გააერთიანა რაჯპუტანი, გუჯარათი, ბენგალია და ქაშმირი. ის იყო გაუნათლებელი, მაგრამ ნიჭიერი მმართველი. ცდილობდა სავაჭრო ურთიერთობების განვითარებას, გაატარა მნიშვნელოვანი სამხედრო და ფინანსური რეფორმები. შექმნა ახალი რელიგია „დინი-ილაჰი“ (ღვთაებრივი რწმენა), რომელიც ისლამის, ინდუიზმის, ფარსიზმის, ჯაინიზმის ეკლექტიკურ ნაზავს წარმოადგენს. აქბარი ამ რელიგიის მეთაურად იქნა აღიარებული. იგი წარმოადგენდა როგორც სასულიერო, ისე საერო ხელისუფალს.
მოგოლთა იმპერიის სახელმწიფო ენას წარმოადგენდა თურქული ენა და ჰინდი. საშინაო რეორმების დასრულების შემდეგ აქბარი გადაიქცა მეცნიერებისა და ხელოვნების მარველად. მან გარს შემოიკრიბა საუკეთესო მეცნიერები, პოეტები, მუსიკოსები, მხატვრები. მისმა უახლოესმა თანამებრძოლმა - ვეზირმა, მრავალმხრივად განათლებულმა და მრავალ ენაზე მოლაპარაკე პიროვნებამ აბუ-ლ ფაზლიმ შემოგვინახა ჩანაწერები აქბარის მმართველობის შესახებ. ამ ჩანაწერებით ვგებულობთ, რომ აქბარის მმართველობის პერიოდში შეიქმნა ფერწერის სკოლა. იმპერიაში, შეგროვდა უმდიდრესი ბიბლიოთეკა, რომელიც 24 000 ტომს შეიცავდა. 1569 წ. ქალაქ აგრას მახლობლად დაიწყო ახალი ქალაქის - ფატეჰპურ-სიკრის მშენებლობა, რაც ქართულ ენაზე ნიშნავს "გამარჯვების ქალაქს". 1605 წელს იმპერატორი აქბარი დიზენტერიით გარდაიცვალა. ტახტი დაიკავა მისმა ვაჟმა სალიმმა, რომელმაც საიმპერატორო სახელად მიიღო ჯაჰანგირი.
შვილები
შაჰზადა ჰასან მირზა (1564)
შაჰზადა ჰუსეინ მირზა (1564)
შაჰზადა ნურ ალ-დინ მუჰამად სალიმი (1569–1627)
შაჰზადა სულთან დანიალ მირზა (1572–1604)
შაჰზადა სულთან მურად მირზა (1570–1599)
შაჰზადა სულთან ჰუშრუ მირზა.
ხანუმ სულთან ბეგუმი (1569–1603)
შაქრ-უნ-ნისა ბეგუმი
არამ ბანუ ბეგუმი (1584–1624)
მაჰი ბეგუმი.
იხილეთ აგრეთვე
დიდ მოგოლთა იმპერატორების სია
ლიტერატურა
აბუ ლ-ფაზლი: Akbar-namah Edited with commentary by Muhammad Sadiq Ali (Kanpur-Lucknow: Nawal Kishore) 1881–3 Three Vols. (სპარსულად)
Abu al-Fazl ibn Mubarak Akbarnamah Edited by Maulavi Abd al-Rahim. Bibliotheca Indica Series (Calcutta: Asiatic Society of Bengal) 1877–1887 Three Vols. სპარსულად)
Henry Beveridge (Trans.) The Akbarnama of Ab-ul-Fazl Bibliotheca Indica Series (Calcutta: Asiatic Society of Bengal) 1897 Three Vols.
Haji Muhammad 'Arif Qandahari Tarikh-i-Akbari (Better known as Tarikh-i-Qandahari) edited & Annotated by Haji Mu'in'd-Din Nadwi, Dr. Azhar 'Ali Dihlawi & Imtiyaz 'Ali 'Arshi (Rampur Raza Library) 1962
Martí Escayol, Maria Antònia. “Antoni de Montserrat in the Mughal Garden of good government European construction of Indian nature”, Word, Image, Text; Studies in Literary and Visual Culture, ed. Shormistha Panja et al., Orient Blacksw an, New Delhi, 2009. ISBN : 978-81-250-3735
Satyananda Giri,AKBAR,Trafford Publishing, 2009,ISBN : 978-1-42691-561-1
რესურსები ინტერნეტში
Jalaluddin Muhammad Akbar
History of the friendship between Akbar and Birbal
Photos of Akbar The Great's final resting place
აბუ-ლ-ფაზლ ალლამი "აქბარ ნამე"
დაბადებული 1542
გარდაცვლილი 1605
დიდ მოგოლთა იმპერატორები
თემურიდები
დაბადებული 14 ოქტომბერი
გარდაცვლილი 15 ოქტომბერი