უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი (აშშ)

უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი (აშშ)
უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტი (2 U.S.C. § 611 et seq.) — ამერიკის შეერთებულ შტატებში მიღებული კანონი, რომელიც უცხო ქვეყნის ინტერესების წარმომადგენელ პირებს ვინაობის გასაჯაროებას ავალდებულებს. კანონი მოითხოვს, რომ „უცხოეთის აგენტებმა“ (პიროვნებები ან ორგანიზაციები, რომლებიც მონაწილეობენ უცხო ქვეყნების მთავრობების ლობირებასა და ადვოკატირებაში) გაიარონ რეგისტრაცია აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტში (Department of Justice, DOJ) და საჯარო გახადონ მათი კავშირები, ქმედებები და ფინანსური კომპენსაცია.
FARA არ კრძალავს უცხოური ინტერესების ლობირებას, ან რაიმე სხვა კონკრეტულ ქმედებას. მის გაცხადებულ მიზანს წარმოადგენს გამჭვირვალობის ხელშეწყობა ამერიკის საზოგადოებრივ აზრზე, პოლიტიკაზე და კანონმდებლობაზე უცხოური გავლენების შესახებ, რა მიზნითაც იუსტიციის დეპარტამენტი ვალდებულია, უზრუნველჰყოს მსგავსი ინფორმაციის საჯაროობა. FARA ძალაში შევიდა 1938 წელს და მისი მთავარი ფუნქცია ნაცისტურ პროპაგანდასთან გამკლავება იყო. თავდაპირველად კანონის აღსასრულებლად სისხლის სამართლებრივი დევნაც გამოიყენებოდა, თუმცა, 1966 წლიდან მხოლოდ სამოქალაქო სახდელები და ნებაყოფლობითი რეგისტრაცია გამოიყენება.
თავისი არსებობის განმავლობაში FARA, მეტწილად, უცნობი იყო და იშვიათად გამოიყენებოდა, თუმცა, 2017 წლიდან იგი გაცილებით უფრო რეგულარულად და ინტენსიურად აღესრულება, განსაკუთრებით, ტრამპის ადმინისტრაციის წარმომადგენელ ოფიციალურ პირებთან დაკავშირებით. ამ კანონის ძალით აღსრულებულ გახმაურებულ საქმეებს დიდი საჯარო, პოლიტიკური და სამართლებრივი განხილვები და კანონის რეფორმირების მოთხოვნებიც მოჰყვა.
FARA-ს ადმინისტრირებას და აღსრულებას უზრუნველჰყოფს შესაბამისი დანაყოფი (FARA Unit) იუსტიციის დეპარტამენტის ეროვნული უსაფრთხოების დივიზიის (National Security Division, NSD) კონტრდაზვერვისა და ექსპორტის კონტროლის განყოფილებაში (Counterintelligence and Export Control Section, CES). 2016 წლის შემდეგ რეგისტრაცია 30%-ით არის გაზრდილი და ამჟამად რეგისტრირებულია 500-ზე მეტი უცხოური გავლენის აქტიური აგენტი.
ფონი
ამერიკის პოლიტიკაზე უცხოური გავლენები სახელმწიფოს ჩამოყალიბების დღიდან აქტიური განხილვის და შეშფოთების საგანი იყო. 1796 წელს, პრეზიდენტის თანამდებობიდან გადადგომამდე გამოქვეყნებულ წერილში ჯორჯ ვაშინგტონმა გააფრთხილა ამერიკელი პოლიტიკოსები უცხო ქვეყნების შესახებ, რომლებიც შეეცდებოდნენ გავლენის მოპოვებას ამერიკის მთავრობასა და ხალხზე, კერძოდ, ადგილობრივი მარიონეტების საშუალებით. ჯერ კიდევ 1808 წელს წარმომადგენელთა პალატა იძიებდა აშშ არმიის გენერალ ჯეიმზ ვილკინსონთან დაკავშირებულ ბრალდებებს, რომ იგი, შეიძლება, ესპანეთის ჯაშუში ყოფილიყო. 1852 წელს კონგრესმა მიიღო ერთიანი რეზოლუცია, რომელიც მოიხმობდა ვაშინგტონის გაფრთხილებას და ადასტურებდა აშშ-ის ხელისუფლების მზაობას „უცხოური გავლენათა ბოროტების“ წინააღმდეგ ბრძოლისთვის.
მიუხედავად იმისა, რომ უცხოური გავლენებთან დაკავშირებული შეშფოთება ამერიკულ პოლიტიკაში თავიდანვე არსებობდა, ამერიკელებს უცხოური მთავრობების და ინტერესების ლობირება არ ეკრძალებათ. აშშ-ის კონსტიტუციის პირველი შესწორებით გარანტირებულია მთავრობისადმი მიმართვის უფლება, მათ შორის, პოლიტიკური ლობირების ფორმით, როგორც მოქალაქე, ისე არამოქალაქე პირებისთვის. შედეგად, უცხოურ გავლენებთან ბრძოლის დროს გამჭვირვალობის მისაღწევად ცენზურის გამოყენება, როგორც წესი, არ ხდებოდა. მხოლოდ 1917 წელს, პირველ მსოფლიო ომში ამერიკის შეერთებული შტატების ჩართვიდან ცოტა ხნის შემდეგ დაიწყო კონგრესმა ოფიციალური ზომების მიღება უცხოური ლობიზმის რეგულირებისა და შეზღუდვის მიზნით, რისთვისაც განიხილებოდა უცხოური აგენტებისთვის თავიანთი საქმიანობის გასაჯაროების დავალდებულება და ნებართვის გარეშე ლობისტური საქმიანობის აკრძალვა არამოქალაქე რეზიდენტებისათვის.
ისტორია
1930-იან წლებში გერმანიაში ნაციზმის აღზევების და აშშ-ში უცხოურ პროპაგანდასთან დაკავშირებული ზრდადი შეშფოთების პასუხად წარმომადგენელთა პალატამ შექმნა არაამერიკური ქმედებების საგანგებო საგამოძიებო კომიტეტი (Committee on Un-American Activities). კომიტეტს დაევალა, ეწარმოებინა საგამოძიებო მოქმედებები სამი მიმართულებით: (1) ამერიკის შეერთებულ შტატებში ნაცისტური პროპაგანდის მასშტაბი, ხასიათი და მიზნები; (2) ამერიკის შეერთებულ შტატებში იმ ძირგამომთხრელი პროპაგანდის გავრცელება, რომელიც ხელშეწყობილია უცხო ქვეყნებისგან და ეწინააღმდეგება მმართველობის იმ ფორმის პრინციპებს, რომელიც გარანტირებულია კონსტიტუციით; (3) ნებისმიერი სხვა საკითხი აღნიშულის გარშემო, რომელიც დაეხმარება კონგრესს ნებისმიერი საჭირო საკანონმდებლო ზომის მიღებაში.
კომიტეტის რეკომენდაციების საფუძველზე, 1938 წელს ძალაში შევიდა „უცხო ქვეყნის აგენტების რეგისტრაციის აქტი“ (FARA), რომელმაც მიზანში ამოიღო პროპაგანდა და ძირგამომთხრელი პოლიტიკური საქმიანობა, განსაკუთრებით, ნაცისტური წყაროების მხრიდან. კანონი ეხებოდა როგორც ამ ინტერესებისთვის მოქმედ, ისე მათთან კავშირში მყოფ უცხოური გავლენის აგენტებს. კანონი არ კრძალავდა ამგვარ ქმედებებს, თუმცა, უცხო ქვეყნების მთავრობებსა და მრწმუნებლებთან კავშირში მყოფ პირებს, რომლებიც პროპაგანდას ეწეოდნენ, აკისრებდა ინფორმაციის გასაჯაროების ვალდებულებას თავიანთი კლიენტების, ქმედებების და კონტრაქტის პირობების შესახებ. კანონის აღსრულება სახელმწიფო დეპარტამენტს დაეკისრა, რომელმაც ამას პროტესტით უპასუხა, რადგან არ გააჩნდა მსგავსი პასუხისმგებლობის შესაბამისი რესურსები და პერსონალი, რის შედეგადაც აღსრულების უფლებამოსილება 1942 წლიდან იუსტიციის დეპარტამენტს გადაეცა. დეპარტამეტის ახლადდაფუძნებულ ომის დანაყოფში ჩამოყალიბდა „უცხოური აგენტების რეგისტრაციის განყოფილება“ (Foreign Agents Registration Section), რომელმაც ომის პერიოდში 23 სისხლის სამართლის საქმე აწარმოა.
ომის დასრულების (1945) შემდეგ FARA-ს აღსრულება მნიშვნელოვნად შემცირდა: 1945–1955 წლებში მხოლოდ ორი საქმე აწარმოეს, ხოლო 1955–1962 წლებში წამოწყებული ცხრა საქმე მხოლოდ რეგისტრაციის დაგვიანებას ეხებოდა.
1966 წლის რევიზია
1966 წელს FARA-ში შესწორება შევიდა. კანონი დავიწროვდა და შეეხო აგენტებს, რომლებიც უშუალოდ მუშაობენ უცხო ქვეყნის ძალებთან იმისთვის, რომ ხელისიფლების გადაწყვეტილებებზე ზემოქმედების გზით ეკონომიკური ან პოლიტიკური სარგებელი მიიღონ. შესწორებამ კანონის ფოკუსი პროპაგანდიდან პოლიტიკურ ლობირებაზე გადაიტანა და დაავიწროვა ტერმინ „უცხო ქვეყნის აგენტის“ მნიშვნელობაც. შედეგად, პიროვნება და ორგანიზაცია აღარ მოხვდებოდა FARA-ს ბაზაში, თუ მთავრობა ვერ დაადასტურებდა, რომ ისინი მოქმედებდნენ „უცხო ქვეყნის მრწმუნებლის დავალებით, მოთხოვნით ან ხელმძღვანელობით და კონტროლით“ და აღნიშნული სავარაუდო აგენტი „ჩართული იყო პოლიტიკურ საქმიანობაში აღნიშნული მრწმუნებლის ინტერესების სასარგებლოდ“, მათ შორის, „წარმოადგენდა ასეთი მრწმუნებლის ინტერესებს შეერთებული შტატების მთავრობის ნებისმიერი ორგანოს და ოფიციალური პირის წინაშე“.
იმის გამო, რომ შესწორებამ მთავრობას მტკიცების ტვირთი დაუმძიმა, 2015 წლამდე FARA-ს ეგიდით მხოლოდ შვიდი სისხლის სამართლი საქმე აწარმოეს, რომელთაგანაც არცერთი არ დასრულებულა ბრალის წარდგენით. თუმცა, შესწორებამ შემოიღო სამოქალაქო პასუხისმგებლობის ზომა, რომელიც იუსტიციის დეპარტამენტს საშუალებას აძლევს, გააფრთხილოს პიროვნებები და ორგანიზაციები კანონის შესაძლო დარღვევის შესახებ, რამაც უზრუნველჰყო კანონის ნებაყოფლობითი შესრულება და მეტი გამჭვირვალობა იმის შესახებ, თუ რა შემთხვევებში ირღვევა იგი. ამან შედეგად გამოიღო აღსრულების ორიენტირება არა სისხლის, არამედ სამოქალაქო სამართალწარმოებაზე და გაიზარდა წარმატებული სამოქალაქო საქმეების და ადმინისტრაციული გადაწყვეტილებების რაოდენობა.
1995 წლის რევიზია
1995 წელს კანონიდან ამოღებულ იქნა ტერმინი „პოლიტიკური პროპაგანდა“, რაც შედეგი იყო 1987 წელს უზენაეს სასამართლოში წარმოებული საქმისა „მიზი კინის წინააღმდეგ“ (Meese v. Keene), სადაც კალიფორნიის შტატის სენატორს სურდა სამი კანადური ფილმის დისტრიბუცია მჟავური წვიმების და ბირთვული ომის შესახებ, თუმცა, ფიქრობდა, რომ მისი რეპუტაცია დაზიანდებოდა, თუ მოხდებოდა ფილმების ოფიციალური კლასიფიკაცია „პოლიტიკურ პროპაგანდად“. სასამართლომ ძალაში დატოვა ქვედა ინსტანციის მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება ერთ-ერთი ფილმის დისტრიბუტორების სასარგებლოდ საქმეში „ბლოკი მიზის წინააღმდეგ“ (Block v. Meese). 1995 წლის ლობირების გასაჯაროების აქტმა (Lobbying Disclosure Act of 1995) შემოიღო გამონაკლისების წესი FARA-ს მიმართ გარკვეული აგენტებისთვის, რომლებიც დარეგისტრირდებიან კონგრესში და მიიღებენ ლობირების უფლებას საკანონმდებლო და აღმასრულებელ ხელისუფლებათა წინაშე.
XXI საუკუნე
შეერთებული შტატების იუსტიციის დეპარტამენტმა შექმნა FARA-ს რეგისტრანტების მონაცემთა ონლაინ ბაზა. 2004 წელს იუსტიციის დეპარტამენტმა განაცხადა, რომ მანამდე არსებული მონაცემთა ბაზა არასახარბიელო მდგომარეობაში იყო და 2007 წლისთვის გაუშვა მონაცემთა ონლაინ ბაზა, რომელიც ხელმისაწვდომია საზოგადოებისთვის. იმავე წელს დეპარტამენტმა განაცხადა, რომ ქვეყანაში არსებობდა დაახლოებით 1 700 ლობისტი, რომელიც კონგრესის, თეთრი სახლის და ფედერალური მთავრობის წინაშე წარმოადგენდა 100-ზე მეტი ქვეყნის აქტორს, ხოლო მათი მნიშვნელოვანი ნაწილი არ იყო რეგისტრირებული FARA-ს მონაცემთა ბაზაში.
საჯარო ინტერესის, რეგისტრაციათა და გახმაურებული საქმეების რაოდენობის ზრდის შემდეგ, კერძოდ, 2016 წლის შემდეგ, ჟურნალი Foreign Affairs წერდა: „FARA აღარ არის ახალი გარიგების დროინდელი ერთი მივიწყებული და ხშირად, იგნორირებული რეფორმა. ძალაში შესვლიდან რვა ათეული წლის შემდეგ იგი, ბოლოს და ბოლოდ, ღირს იმ ქაღალდად, რომელზეც დაიწერა“.
მოქმედების სფერო
აქტი მოითხოვს ყველა ქმედებისა და ფინანსების გასაჯაროებას შემდეგი სუბიექტებისგან:
პიროვნებები და ორგანიზაციები, რომლებიც კონტროლდება
უცხო ქვეყნის მთავრობის ან
ორგანიზაციების და პიროვნებებისგან ამერიკის შეერთებული შტატების გარეთ („უცხოელი მრწმუნებელი“);
პიროვნებები და ორგანიზაციები („აგენტები“), რომლებიც მოქმედებენ
ამ მრწმუნებლის ან
იმ პიროვნებების „დავალებით, მითითებით ან კონტროლით“, რომლებიც „უმეტესად კონტროლდებიან ან ფინანსდებიან“ ამ მრწმუნებლის მიერ.
ორგანიზაციები, რომლებიც შეიძლება მსგავს უცხო კონტროლს ექვემდებარებოდნენ, შეიძლება მოიცავდეს პოლიტიკურ აგენტებს, საზოგადოებასთან ურთიერთობის მრჩევლებს, სარეკლამო აგენტებს, საინფორმაციო სამსახურების თანამშრომლებს, პოლიტიკურ კონსულტანტებს, ფონდებს ან ნებისმიერ სხვას, რომლებიც უცხო ქვეყნის ძალას შეერთებული შტატების მთავრობის რომელიმე ოფიციალურ ორგანოსთან წარმოადგენენ.
კანონი არ მოიცავს ახალი ამბების ან ბეჭდური მედიის სამსახურებს, რომლებიც არ არიან უცხოელი მრწმუნებლის მფლობელობაში. მასში ასევე გათვალისწინებულია ღია გამონაკლისი „რელიგიური, სასკოლო, აკადემიური და სამეცნიერო, ან ხელოვნების მიმართულებისთვის“, ასევე, მათთვის, რომლებიც „ძირითადად არ ემსახურებიან უცხოურ ინტერესს“.
იმ ორგანიზაციების მაგალითები, რომლებიც უცხო ქვეყნების მთავრობებს ლობირებენ, არის DMP International, Flynn Intel Group, DLA Piper, Dickens & Madson Canada, Invest Northern Ireland, Japan National Tourism Organization, Netherlands Board of Tourism and Conventions და Ketchum Inc.
გახმაურებული საქმეები
FARA-ს ეგიდით განხორციელდა რამდენიმე ათეული სისხლის სამართლისა და სამოქალაქო საქმის წარმოება. გახმაურებულ საქმეთა შორის აღსანიშნავია:
შეერთებული შტატები „მშვიდობის ინფორმაციის ცენტრის“ წინააღმდეგ (United States v. Peace Information Center, D.D.C. 1951) 97 F. Supp. 255, სადაც ამერიკის მთავრობამ სამშვიდობო ორგანიზაცია, რომლის სათავეშიც პან-აფრიკანისტი სამოქალაქო უფლებათა აქტივისტი უილიამ დიუბუა იდგა, უცხო ქვეყნების სასარგებლოდ პროპაგანდის გავრცელებაში დაადანაშაულა. მოსამართლემ საქმე მტკიცებულებათა არარსებობის გამო დახურა.
შეერთებული შტატები ჯონ ჯოზეფ ფრენკის წინააღმდეგ (United States v. John Joseph Frank, D.D.C. 1959), სადაც ჯოზეფ ფრენკის მხრიდან დომინიკის რესპუბლიკის სასარგებლოდ მოქმედ აგენტად დარეგისტრირების დაგვიანება დაამძიმა იმ ფაქტმა, რომ იგი აღნიშნული ვალდებულების შესახებ წერილობით იყო გაფრთხილებული.
შეერთებული შტატები პარკ ტონგ-სუნის წინააღმდეგ (United States v. Park Tong-Sun, D.D.C. 1977), რომელშიც სამხრეთი კორეა ფიგურირებდა. საქმე საპროცესო შეთანხმებით დასრულდა.
გენერალური პროკურორი „ირლანდიის ჩრდილოეთის დახმარების კომიტეტის“ წინააღმდეგ (Attorney General v. Irish Northern Aid Committee, 1981), რომელშიც მთავრობა ცდილობდა აღნიშნული ორგანიზაციის, რომელიც უკვე იყო FARA-ს ბაზაში, იძულებას, ხელახლა დარეგისტრირებულიყო უფრო დაზუსტებული სტატუსით, კერძოდ, როგორც ირლანდიის რესპუბლიკური არმიის (IRA) აგენტი. ბელფასტში ბაზირებული კომიტეტი, რომელიც ამერიკელი მხარდამჭერებისგან შემოწირულობებს იღებდა, უარყოფდა კავშირს IRA-სთან და აცხადებდა, რომ ადგილი ჰქონდა შერჩევით დევნას იმის გამო, რომ გენერალური პროკურორი მათი შეხედულებების მიმართ მტრულად იყო განწყობილი. აღნიშნულის იძულების წარუმატებელ მცდელობას 1972 წელსაც ჰქონდა ადგილი, თუმცა, 1981 წელს იუსტიციის დეპარტამენტმა შეძლო საქმის მოგება, რამაც აიძულა კომიტეტი, დარეგისტრირებულიყო ხელახლა და უცხოელ მრწმუნებლად IRA მიეთითებინა, თუმცა, სასამართლომ მას ნება დართო, საქმეში შეეტანა წერილობითი განცხადება განჩინების წინააღმდეგ.
გენერალური პროკურორი კორპორაცია „ირლანდიელი ხალხის“ წინააღმდეგ (Attorney General v. The Irish People, Inc., 1986), სადაც სასამართლომ განაჩინა, რომ ირლანდიის ჩრდილოეთის დახმარების კომიტეტის კუთვნილი პუბლიკაცია The Irish People ასევე უნდა დარეგისტრირებულიყო და უცხოელ მრწმუნებლად IRA მიეთითებინა.
შეერთებული შტატები მაკგოფის წინააღმდეგ (United States v. McGoff: 831 F.2d 1071, D.C. Cir. 1987), სადაც სასამართლომ შეამოკლა შეზღუდვათა ჩამონათვალი იმ აგენტებისთვის, რომლებიც უარს ამბობდნენ რეგისტრაციაზე, რაც ეწინააღმდეგებოდა აქტის 8(e) სექციას.
„კუბური ხუთეული“ (Cuban Five, 1998–2000), სადაც ხუთი კუბელი დაზვერვის ოფიცერი მსჯავრდებულ იქნა, უცხო ქვეყნის აგენტობის, ასევე, შეთქმულების რამდენიმე ბრალდებით, რაც მოიცავდა ჯაშუშურ მოქმედებებს აშშ-ის სამხრეთის სარდლობის და კუბელი ამერიკელების რამდენიმე დაჯგუფების წინააღმდეგ, რომლებიც, კუბის მთავრობის აზრით, კუბაში ტერორისტულ აქტებს გეგმავდნენ.
შეერთებული შტატები სიუზან ლინდაუერის და სხვათა წინააღმდეგ (United States v. Susan Lindauer et al, 2004), რომელშიც ჩართული იყო აშშ კონგრესის ყოფილი თანამშრომელი და ჟურნალისტი, რომელსაც აშშ მთავრობა ომის წინ ერაყის წინააღმდეგ დაწესებული ფინანსური სანქციების დარღვევას ედავებოდა, რაც ერაყის დაზვერვის თანამშრომლებისგან თანხების მიღებაში გამოიხატებოდა. FARA-ს გარდა, ლინდაუერი დამნაშავედ ცნეს მე-18 მუხლის 2332d სექციით (ფინანსური დანაშაული) და საერთაშორისო საგანგებო ეკონომიკური ძალაუფლების აქტით (International Emergency Economic Powers Act, IEEPA). მისი ერთწლიანი პატიმრობის განმავლობაში და ამ ვადის ამოწურვის შემდეგაც ლინდაუერი ორჯერ იქნა ცნობილი არაკომპეტენტურად სასამართლოში წარსადგომად. სასამართლოში ლინდაუერმა მოიგო საქმე იუსტიციის დეპარტამენტის წინააღმდეგ, რომელსაც სურდა მისი იძულება, მიეღო ანტიფსიქოზური მედიკამენტები. საქმე 2009 წელს შეწყდა.
შეერთებული შტატები სამირ ვინსენტის წინააღმდეგ (United States v. Samir A. Vincent, 2005), რომელიც მოიცავდა შეთქმულების ბრალდებას უცხოეთის არარეგისტრირებულ აგენტად მოქმედებასთან დააკავშირებით სადამ ჰუსეინის რეჟიმის სასარგებლოდ. საქმე უკავშირდებოდა გაეროს პროგრამას Oil for Food და მასთან დაკავშირებულ კორუფციულ სკანდალებს. სამირი 300 000 დოლარით დააჯარიმეს და პირობითი სასჯელი მიუსაჯეს.
2011 წელს აშშ-ის გამოძიების ფედერალურმა ბიურომ დააპატიმრა სიედ ღულამ ნაბი ფაი, ინდოეთის მოქალაქე ჯამუს და ქაშმირის პროვინციიდან პაკისტანის სამსახურთაშორისი დაზვერვის სასარგებლოდ საიდუმლო ლობირების ბრალდებით. მოგვიანებით ბრალდებულმა დამნაშავედ ცნო თავი გადასახადებისგან თავის არიდებასა და ცრუ განცხადებების გავრცელებაში.
2017 წლის 13 ნოემბერს ტელეკომპანია RT America ოფიციალურად დარეგისტრირდა, როგორც უცხოეთის აგენტი და წაეყენა მოთხოვნა ფინანსური ინფორმაციის გასაჯაროებაზე.
2018 წელს აშშ იუსტიციის დეპარტამენტმა ჩინეთის სახელმწიფოს მმართველობის ქვეშ მყოფ ჩინეთის გლობალურ სატელევიზიო ქსელს (China Global Television Network) უცხოეთის აგენტად დარეგისტირების მოთხოვნა წაუყენა.
ორგანიზაცია The Overseas Friends of the BJP (OFBJP — BJP ნიშნავს Bharatiya Janata Party, ინდოეთის მმართველი პარტია), შეერთებულ შტატებში 29 წლიანი საქმიანობის შემდეგ, 2020 წლის 27 აგვისტოს უცხოეთის აგენტად დარეგისტრირდა.
2020 წლის ოქტომბერში ელიოტ ბროიდიმ დამნაშავედ ცნო თავი უცხოეთის არარეგისტრირებულ აგენტად საქმიანობაში. მან აღიარა 9 მილიონი აშშ დოლარის მიღება მალაიზიის და ჩინეთის მთავრობების სასარგებლოდ ტრამპის ადმინისტრაციის წინაშე ლობირებისთვის.
დაკავშირებული კანონმდებლობა
FARA ერთ-ერთია რამდენიმე ფედერალური კანონიდან, რომელიც უკავშირდება უცხოეთის აგენტად მიჩნეულ პირებს. ტაივანთან ურთიერთობის აქტი (Taiwan Relations Act) და მიკრონეზიასა და მარშალის კუნძულებთან გაფორმებული თავისუფალი ასოცირების ხელშეკრულება (Compact of Free Association) ითვალისწინებს გაკვეულ გამონაკლისებს მსგავსი პირებისთვის. გარდა ამისა, არსებობს რეგულაციები, რომლებიც მიმართულია კონკრეტულ აგენტებზე. ასეთი იყო პალესტინის გათავისუფლების ორგანიზაციის (Palestine Liberation Organization) ოფისის დახურვა ვაშინგტონში 1981 წელს და შეერთებული შტატების ტერიტორიაზე იმ ჯგუფების სასარგებლოდ თანხების შეგროვების აკრძალვა, რომლებიც ხელს უშლიდნენ ისრაელ–პალესტინის სამშვიდობო პროცესს. 1996 წელს მიღებული ანტიტერორისტული და ეფექტური სასიკვდილო განაჩენის აქტი (Antiterrorism and Effective Death Penalty Act of 1996) კრძალავს თანხების შეგროვებას იმ ორგანიზაციებისთვის, რომლებიც შეერთებულ შტატებს ტერორისტულად ჰყავს გამოცხადებული.
ბრალდებები შერჩევითი აღსრულების შესახებ
მიუხედავად იმისა, რომ აქტი უცხოეთის ნებისმიერი აგენტის წინააღმდეგაა მიმართული, ხშირია ბრალდებები მისი შერჩევითი გამოყენების თაობაზე იმ ქვეყნების წინააღმდეგ, რომლებთანაც იმჟამინდელ ადმინისტრაციას არასახარბიელო დამოკიდებულება აქვს. მსგავსი ბრალდება გაჟღერდა ირლანდიის ჩრდილოეთის დახმარების კომიტეტის მიერ. 1980-იან წლებში FBI-მ ჩაატარა ოპერაციები სალვადორის ხალხის სოლიდარობის კომიტეტის წინააღმდეგ (Committee in Solidarity with the People of El Salvador, CISPES), რაც, გამოთქმული ბრალდებების მიხედვით, FARA-ს შერჩევითი აღსრულების მაგალითი იყო. როგორც აღნიშნული ბრალდების ავტორები აღნიშნავდნენ, იმავე პერიოდში ბიურომ ყურადღების მიღმა დატოვა FARA-ს სავარაუდო დარღვევა ჟურნალ Soldier of Fortune-ის მიერ, რომელიც რეგულარულად აქვეყნებდა განცხადებებს როდეზიის ეროვნულ არმიაში მებრძოლთა მისაზიდად.
1950-იან წლებში პრეზიდენტ ეიზენჰაუერის ადმინისტრაციამ რამდენჯერმე მოითხოვა ამერიკის სიონისტთა საბჭოსგან ორგანიზაციის „უცხო ქვეყნის მთავრობის აგენტად“ დარეგისტრირება. 1962 წლის ნოემბერში შეერთებული შტატების გენერალურმა პროკურორმა რობერტ კენედიმ დაავალა იუსტიციის დეპარტამენტს, დაერეგისტრირებინა ამერიკის სიონისტური საბჭო უცხოეთის აგენტად FARA-ს ბაზაში, რადგან იგი ფინანსდებოდა ისრაელის ებრაელთა სააგენტოსგან და შესაბამისად, ისრაელის ინტერესებით მოქმედებდა. დეპარტამენტმა აღნიშნული მოთხოვნა, მოგვიანებით, უკან გაიწვია.
1963 წელს ამერიკის სიონისტური საბჭო ამერიკის ისრაელის საზოგადოებრივ საქმეთა კომიტეტად (American Israel Public Affairs Committee, AIPAC) გადაკეთდა. 1988 წელს ყოფილმა სენატორმა უილიამ ფულბრაიტმა და ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს ყოფილმა მაღალჩინოსანმა ვიქტორ მარკეტიმ წარუმატებლად მიმართეს იუსტიციის დეპარტამენტს ამ ლობისტური ორგანიზაციის FARA-ს ბაზაში რეგისტრაციისთვის.
2005 წლის საქმემ „შეერთებული შტატები ფრენკლინის, როზენის და ვაისმანის წინააღმდეგ“ (United States v. Franklin, Rosen, and Weissman), რომელიც აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის თანაშრომელ ლარი ფრენკლინის, AIPAC-ის პოლიტიკის დირექტორ სტივენ როზენის და AIPAC-ის უფროს ანალიტიკოს კით ვაისმანის წინააღმდეგ მიმდინარეობდა, წარმოშვა ეჭვები, რომ AIPAC-ი უფრო მკაცრი დაკვირვების ქვეშ მოექცეოდა. ფრენკლინმა აღიარა, რომ სამთავრობო საიდუმლოებებს გადასცემდა როზენს და ვაისმანს, ასევე, ისრაელის მთავრობის ერთ-ერთ ოფიციალურ პირს, თუმცა, როზენის და ვაისმანის წინააღმდეგ საქმე არ აღძრულა და არც AIPAC-ის წინააღმდეგ მიუღიათ ზომები.
შემოთავაზებული რეფორმა
FARA-ს მოდერნიზაციის და აღსრულების გაუმჯობესების მიზნით შემოთავაზებული იქნა რამდენიმე რეფორმა. 2016 წლის სექტემბერში აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტის გენერალური ინსპექციის ოფისმა გამოაქვეყნა ეროვნული უსაფრთოების დანაყოფის მიერ FARA-ს აღსრულების აუდიტი. აუდიტში აღნიშნული იყო, რომ უსაფრთხოების დანაყოფის თანამშრომლების მხრიდან შემოთავაზებული იქნა იდეა იუსტიციის დეპარტამენტის დამატებითი საგამოძიებო ფუნქციებით აღჭურვის თაობაზე FARA-ს უკეთ აღსასრულებლად, აგრეთვე, ლობირების გასაჯაროების აქტით გათვალისწინებული გამონაკლისების გაუქმების შესახებ.
არამომგებიანი ორგანიზაციები აცხადებენ, რომ FARA-ში მოცემული ზედმეტად ფართო განსაზღვრებები მოიცავს ყოველდღიურ არამომგებიან საქმიანობებსაც, რის გამოც მათ შეიძლება უცხოეთის აგენტად დარეგისტრირება მოუხდეთ. ამის საპასუხოდ, არსებობს შემოთავაზებები, რომ უცხოელი მრწმუნებელი განისაზღვროს, როგორც მხოლოდ უცხო ქვეყნის მთავრობა ან პოლიტიკური პარტიები და მათ ინტერესებში მოქმედი პირები, ასევე, შეიცვალოს აგენტის ამჟამინდელი, ფართო და გაურკვეველი დეფინიცია და მიესადაგოს აგენტურის კანონის მესამე განმარტებას, რომელიც ამერიკის იურისპრიდენციის ინსტიტუტის მიერაა გამოცემული.
2020 წლის ივლისში აშშ-ის გენერალურმა პროკურორმა, უილიამ ბარმა გააფრთხილა ამერიკული კომპანიები და მათი ხელმძღვანელები, რომ ჩინეთის მთავრობის ინტერესების სასარგებლოდ მოქმედება შეიძლება FARA-ს დარღვევად ჩათვლილიყო. 2021 წლის ნოემბერში Reuters-მა გაავრცელა ინფორმაცია ვაშინგტონში ჩინეთის საელჩოს მიერ ამერიკელი ბიზნესმენებისთვის გაგზავნილ წერილებთან დაკავშირებით, სადაც მოუწოდებდა მათ, გაეწიათ ლობირება იმ საკანონმდებლო ინიციატივების წინააღმდეგ, რომლებიც ამერიკის შეერთებული შტატების ეკონომიკური კონკურენტუნარიანობის გაზრდას ისახავდა მიზნად, რაც, შესაძლოა FARA-ს დარღვევა ყოფილიყო.
უცხოეთის აგენტებთან დაკავშირებული კანონები სხვა ქვეყნებში
რუსეთი
2012 წელს რუსეთმა შემოიღო კანონი, რომელიც ყველას, ვინც „დახმარებას იღებს“ უცხოეთიდან, ან იმყოფება რუსეთის გარედან მომდინარე „გავლენის ქვეშ“, ავალდებულებს დარეგისტრირდნენ, როგორც „უცხოეთის აგენტები“. კანონს თავდაპირველად FARA-ს ადარებდნენ, თუმცა მისი მოქმედების არეალი თანდათან მნიშვნელოვნად გაფართოვდა და შეეხო ყველას, ვინც რაიმე სახის დახმარებას იღებს უცხოეთიდან და ოდესმე ყოფილა „აფილირებული“ უცხოელ აქტორებთან. რეგისტრირებულ პირებს აეკრძალათ სახელმწიფო დაფინანსების მიღება, პედაგოგიური საქმიანობა სახელმწიფო უნივერსიტეტებში და ბავშვებთან მუშაობა.
ავსტრალია
ავსტრალიის უცხოური გავლენების გამჭვირვალობის სქემის აქტი (Foreign Influence Transparency Scheme Act, FITSA), რომელიც ძალაში 2018 წლის სექტემბერში შევიდა, ოფიციალურად ეფუძნება FARA-ს და აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტთან თანამშრომლობით შეიქმნა. ამერიკული კანონის მსგავსად, FITSA ითვალისწინებს რეგისტრაციის ვალდებულებას პიროვნებების და ორგანიზაციებისთვის, რომლებიც უცხოელი მრწმუნებლების ინტერესებში ეწევიან ისეთი ტიპის საქმიანობას, რომლიც მიზანიც არის „პოლიტიკური ან სამთავრობო გავლენის“ მოპოვება. კანონი, ასევე, სიცოცხლის ბოლომდე ავალდებულებს ყოფილ მინისტრებს, რომ დაარეგისტრირონ ნებისმიერი აქტივობა, რომლებსაც უცხოელი მრწმუნებლების ინტერესების გათვალისწინებით ეწევიან, გამონაკლისი შემთხვევების გარდა.
კანადა
2021 წლიდან კანადა განიხილავს აშშ-ის და ავსტრალიის კანონმდებლობაზე დაფუძნებული უცხოეთის აგენტების რეგისტრირებასთან დაკავშირებული რეგულაციის მიღებას. 2022 წლის აგვისტოში კანადის სენატი განიხილავდა ბილს S-237, სახელწოდებით „უცხოეთის გავლენის რეესტრის ჩამოყალიბების აქტი“ (An Act to Establish the Foreign Influence Registry), რომელიც გაასაჯაროებს ყველა ფედერალური ლობისტის სახელს, რომელიც „უცხო ქვეყნის მთავრობის, ან მთავრობასთან დაკავშირებული ინდივიდის ან იურიდიული პირის“ ინტერესებით მოქმედებს და დაავალდებულებს მათ, საჯარო გახადონ მიღებული ფინანსური სარგებელი და უცხოელი კლიენტების ვინაობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში დაისჯებიან ჯარიმით 200 000 დოლარის ოდენობით ან თავისუფლების აღკვეთით ორ წლამდე. FARA-სგან განსხვავებით, აღნიშნული ინიციატივა უცხო ქვეყნის მთავრობების გავლენას უსვამს ხაზს. მისი სპონსორი, კვებეკის სენატორი ლეო უსაკო აცხადებს, რომ კანონი „გამოავლენს მათ, ვინც ცდილობს გავლენის მოპოვებას უცხო ქვეყნების რეჟიმების“ და ისეთი ქვეყნების სასარგებლოდ, როგორიცაა ჩინეთი, რუსეთი და ირანი.
რესურსები ინტერნეტში
Foreign Agents Registration Unit website
სქოლიო
აშშ-ის საგარეო ურთიერთობების შესახებ კანონმდებლობა