ტორკ ანგეღი

ტორკ ანგეღი (სომხურად: Տորք Անգեղը) — ძალის, გამბედაობის, წარმოებისა და ხელოვნების უძველესი სომხური მამაკაცური ღვთაება. არაბუნებრივი სიძლიერისა და ძალაუფლების მქონე ქმნილება, თორკი ითვლებოდა ჰაიკის ერთ-ერთი შვილიშვილად და, როგორც ცნობილია, იგი წარმოადგენდა მამაკაცის არამიმზიდველ ფიგურას. მას ახსენებს სომხეთის V საუკუნის ისტორიკოსი მოვსეს ხორენაცი და სომხური პანთეონის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ღვთაებად მიიჩნევს იმ პერიოდის წინათ, როდესაც იგი ირანული და ელინური რელიგიისა და მითოლოგიის გავლენის ქვეშ მოექცა. პროტო-ინდოევროპული რელიგიების კონტექსტში აღებული, საფიქრებელია, რომ ეტიმოლოგიური კავშირი ჰქონდეს სკანდინავიურ მითოლოგიის ღმერთთან თორთან/ თირთან, რაც სავარაუდოა, რომ მხოლოდ დამთხვევა არ უნდა იყოს.
ხშირად ხდება ანალოგია ახლო აღმოსავლეთის ღმერთ ნერგალთან, რომელიც ასევე წარმოდგენილია, როგორც არამიმზიდველი მაგრამ ძლიერი მამაკაცი.
აღწერა
თორკი იყო გიგანტი უხეში ფიგურით, სასტიკი მზერით და უზარმაზარი ძალით. მას თავისი ასპექტის გამო უწოდეს ანგეგი («მახინჯი»). მას შეეძლო ლოდებით გაეპო ზღვები, გაეფართოებინა ქანების ზედაპირები და ფრჩხილებით დაეხატა მათზე ნახატები.
ტორკი არ ჰგავდა ჩვეულებრივ კაცს, რადგან ის გიგანტური და ძალიან საშიში იყო.
მისი თვალები ჰგავდა მზის შუქით განათებულ ლურჯ ზღვას.
მისი შავი წარბები ბნელ ღრუბელს ჰგავდა თვალებზე სქლად დაგროვილ.
მისი დახრილი ცხვირი გორაკს ჰგავდა, კბილები აძესა და ფრჩხილებს ხმლებს.
მისი მკერდი მთის ფერდობზე ჰგავდა, ზურგი კლდეს ჰგავდა, ხელები კი მორებს
მოკლედ, მხეცი და არა მხოლოდ დიდი, ასეთი გიგანტი არავის უნახავს
ის იყო უზარმაზარი და მეტი ძალა ჰქონდა, ვიდრე ორმოცდაათ კამეჩს ერთად აღებულს.
(ნაწყვეტი ღაზაროს აღაიანის ლექსიდან "ტორკ ანგეღი")
მითი
თორკ ანგეღი იყო მწყემსი, მაგრამ არა ჩვეულებრივი, ის გმირი იყო. როდესაც ლომებმა და ვეფხვებმა დაინახეს იგი, მიუახლოვდნენ მას და ფიქრობდნენ, რომ ის მხეციც იყო და მათი ძლიერი მეფეც. გაზაფხულის ერთ დღეს ტორკი მოწყენილი იყო და სევდა არაფერმა გაუქარვა. ის აოცებდა დღესა და ღამეს მისი სევდიანი მზერით მზის მიმართ.
ქალღმერთი ასთგიკი მას ციდან ხედავს, მასთან ჩამოჯდა და სევდის მიზეზი ჰკითხა. თორკმა უპასუხა, რომ მისი მწუხარების მიზეზი მარტოობა იყო, უსიყვარულოდ ყოფნა და არავის მოსწონდა მასავით გიგანტური და მახინჯი არსება. სიყვარულის ქალღმერთმა უამბო მშვენიერი ქალწულის ჰაიკანუშის შესახებ, რომელიც ერთადერთი იყო, ვისაც ტორკის სიყვარული შეეძლო. თორკმა იპოვა მშვენიერება, მიიღო სიყვარული, რამაც მისი მწუხარება გააქარვა.
თორკ ანგეღი არც მახვილს იყენებდა და არც ისრებს, მან მხოლოდ თავისი გარეგნობის გამო შეაშინა თავისი მოწინააღმდეგეები. როდესაც მტრებმა კოშკი გადალახეს, ტორკს თავისი ძალის გამოყენება მოუწია. ერთხელ, დამპყრობლები გემებით პონტოს ზღვის სანაპიროზე მივიდნენ და თავს დაესხნენ სომხურ დასახლებებს. თორკმა ეს შეიტყო და მტრების წინააღმდეგ საბრძოლველად წავიდა. შორიდან დაინახეს მისი შემზარავი სიმაღლე და მძვინვარე ძალა და ისევ თავიანთი ხომალდებისკენ გაიქცნენ. თორკი ნაპირზე ჩავიდა, როდესაც მტრის ფლოტი უკვე საკმაოდ შორს იყო. განრისხებულმა კლდეებს ბორცვის ზომის ნაწილები მოაჭრა და მტრის ხომალდებს ესროლა. ზღვაში ჩავარდნის შემდეგ გორებმა დიდი ტალღები გამოიწვიეს, რის გამოც მტრის ხომალდები ჩაიძირა.
გამოყენებული ლიტერატურა
Petrosyan 2002, p. 32–38.
Abełyan 1985, p. 154–155.
ბიბლიოგრაფია
petrosyan, Armen (2002). Indo‑european and Ancient Near Eastern Sources of the Armenian EpicThe Washington, D.C. : Institute for the Study of Man. ISBN 9780941694810.
petrosyan, Armen (2016). "Indo-European *wel- in Armenian mythology". Journal of Indo-European Studies. 44: 129–146. ISSN 0092-2323.
Abełyan, Manuk (1985). Pion, Hakobyan; Sargis, Harutyunyan (eds.). Երկեր [Works]. 8. Yerevan: Armenian Academy of Sciencess.
სომხური მითოლოგია
მითიური პერსონაჟები