პეშმერგა

პეშმერგა, ფეშმარგა — ერაყის ქურთისტანის ავტონიომიური რეგიონის განკარგულებაში მყოფი სამხედრო დაჯგუფება. პეშმერგა ითარგმნება, როგორც: „ის, ვინც უპირისპირდება სიკვდილს“ ან „ის, ვინც ემუქრება სიკვდილს“. სამხედრო ორგანიზაციის ფორმალურ ლიდერად ერაყის ქურთისტანის პრეზიდენტი ითვლება. დღესდღეობით სამხედრო ორგანიზაცია მნიშვნელოვნად დანაწევრებულია და ავტონომიურად იმართება ქურთისტანის დემოკრატიული პარტიისა (KDP) და ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანების (PUK) მიერ, თუმცა ორივე მათგანი ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობას ექვემდებარება. რეგიონში ერაყის შეიარაღებული ძალების კონსტიტუციურად შესვლის აკრძალვის შემდეგ, პეშმერგა, ქურთისტანის სხვა შვილობილ უსაფრთხოების ძალებთან ერთად, პასუხისმგებელია დაიცვას ქურთისტანის ტერიტორია.
2003 წელს, ერაყის ომში, პეშმერგა მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა სადამ ჰუსეინის დაკავების სპეცოპერაციაში. 2004 წელს ქურთულმა ანტიტერორისტულმა ძალებმა დააკავეს ალკაიდას საკვანძო ფიგურა, რამაც გამოიწვია ოპერაცია ნეპტუნის შუბი, რის მეშვეობითაც შესაძლებელი გახდა ოსამა ბინ ლადენის ლიკვიდაცია. 2014 წელს, ისლამური სახელმწიფოს ერაყის ქურთისტანზე თავდასხმის პერიოდში, ერაყსა და სირიაში არსებული პეშმერგა და სხვა ქურთული ძალები, ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ არსებულ ომში ჩაებნენ.
ისტორია
ქურთული ამბოხის საომარი ტრადიცია, დამოუკიდებლობის მოპოვების მცდელობებთან ერთად, ათასობით წელს მოიცავს. ადრეული ქურთი მეომრები სპარსეთის, ოსმალეთისა და ბრიტანეთის იმპერიის წინააღმდეგ იბრძოდნენ. ტერმინი „პეშმერგა“, ქურთი მწერლის, იბრაჰიმ აჰმადის მიერ, მე-20 საუკუნეში დამკვიდრდა. ისტორიულად პეშმერგა არსებობდა, როგორც პარტიზანული ორგანიზაცია, მაგრამ თვითგამოცხადებული მაჰაბადის რესპუბლიკის (1946-1947) პერიოდში, პეშმერგა მუსტაფა ბარზანის მეთაურობით, რესპუბლიკის ოფიციალური სამხედრო დანაყოფი გახდა. რესპუბლიკის დაცემისა და ქაზი მუჰამედის გარდაცვალების შემდეგ, პეშმერგა ისევ პარტიზანულ ორგანიზაციად გადაიქცა, რომელიც მომდევნო საუკუნეებში ერაყისა და ირანის მთავრობებს ეწინააღმდეგებოდა.
ერაყში პეშმერგა, ქურთისტანის დემოკრატიული პარტიის (KDP) ლიდერ მუსტაფა ბარზანის მიერ იმართებოდა. 1975 წელს პეშმერგა დამარცხდა ერაყ-ქურთისტანის მეორე ომში. ჯალალ თალაბანიმ, KDP-ს ერთ-ერთმა წამყვანმა წევრმა, პარტია დატოვა და წინააღმდეგობის გამოცოცხლების მიზნით ქურთისტანის პატრიოტული გაერთიანება ჩამოაყალიბა (PUK). ამ მოვლენამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა KDP-სა და PUK-ს დაპირისპირების გაზრდის პროცესში, რომელიც დღემდე ორ ნაწილად ჰყოფს, პეშმერგას სამხედრო ძალებსა და ქურთულ საზოგადოებას.
1979 წელს, მუსტაფა ბარზანის სიკვდილის შემდეგ, მისი ადგილი მისმა შვილმა, მასუდ ბარზანიმ დაიკავა. KDP-სა და PUK-ს შორის დაძაბულობის ზრდასთან ერთად, პეშმერგას უმრავლესობა რეგიონის საკუთარი პარტიის კონტროლის ქვეშ შენარჩუნებისთვის და ასევე ერაყის ჯარის ინტერვენციის შესაჩერებლად იბრძოდა. ირან-ერაყის ომის პერიოდში, ერაყის ქურთისტანში არსებულ ორ მნიშვნელოვან პარტიას შორის სამოქალაქო ომი დაიწყო და პეშმერგას ძალები იძულებული გახდნენ ერთმანეთის წინააღმდეგ ებრძოლათ. სამოქალაქო ომი ოფიციალურად 1998 წელს დასრულდა, როცა ბარზანიმ და თალაბანიმ ვაშინგტონის მშვიდობის ხელშეკრულებას მოაწერეს ხელი. ხელშეკრულების მიხედვით, პარტიები ძალების გაერთიანებაზე, ჩრდილოეთ ერაყში თურქეთის ქურთისტანის მშრომელთა პარტიის (PKK) გაუქმებასა და ერაყის არმიის ქურთისტანში შესვლის აკრძალვაზე შეთანხმდნენ. მომავალ წლებში პარტიებს შორის დაძაბულობა სადამ ჰუსეინის რეჟიმის დამხობაში ერთობლივმა მონაწილეობამ განმუხტა. ერთიანი ძალისხმევით მათ შეძლეს, ერაყის ქურთისტანის ჩამოყალიბება. სხვა სამხედრო ორგანიზაციებისგან განსხვავებით, ქურთისტანის კონსტიტუციით პეშმერგა არასოდეს არ იყო აკრძალული.
2015 წელს, პეშმერგას ჯარისკაცებმა პირველად გაიარეს ურბანული ომისა და სამხედრო დაზვერვის სწავლება უცხოელ მწვრთნელებთან ერთად.
სტრუქტურა
პეშმერგას შეიარაღებულ ძალებში მყოფ ჯარისკაცთა ზუსტი რაოდენობა უცნობია, ის, სავარაუდოდ, 80 000-დან 250 000 ჯარისკაცს ითვლის. შეიარაღებული ძალები გადანაწილებულია 36 ბრიგადაში, რომლებიც ავტონომიურად KDP-ის, PUK-ისა და პეშმერგას სამინისტროს მიერ იმართება. პეშმერგას ძალებს, რომლებსაც კავშირი აქვთ ქურთისტანის დემოკრატიულ პარტიასთან, პასუხისმგებლები არიან დაიცვან დოჰუკისა და ერბილის მუჰაფაზები (გუბერნია), ხოლო ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანების ძალები კი სულეიმანიის მუჰაფაზას აკონტროლებენ. 2014 წლის ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმას მოჰყვა მიმდებარე რეგიონების ერაყის ჯარისაგან დაცლა, რითიც ისარგებლა ქურთისტანის რეგიონალურმა მთავრობამ და ყველა სადავო ტერიტორიის დაკავება მოახერხა. სადავო ტერიტორიებიც ასევე დაიყო KDP და PUK-ის პეშმერგას ძალებს შორის.
პეშმერგას ძალების გაყოფის შედეგად, არ არსებობს ცენტრალური სამმართველო შტაბი, რომელიც სამხედრო დანაყოფებს ერთიანად გააკონტროლებდა. ერაყის ქურთისტანის მთავრობის რეფორმების მცდელობის მიუხედავად, პეშმერგას დაჯგუფება სამხედრო იერარქიის მიერ არ იმართება და ისინი დღემდე ცალკეული პოლიტიკური პარტიების დაქვემდებარების ქვეშ იბრძვიან, მაგრამ ჯარის გაერთიანების იდეა დღემდე არ კარგავს აქტუალობას. ასევე, დიდი ძალისხმევა გაიწია ცალკეული პარტიზანული დროშების აკრძალვისთვის. 2015 წლის იანვარში, გავრცელებული ინფორმაციით, 36 ბრიგადიდან 12, ქურთისტანის რეგიონის მართველობის ქვეშ გადავიდა, დანარჩენი 70% კი დღემდე ორი ძირითადი პარტიის მიერ იმართება.
შეზღუდული დაფინანსებისა და დიდი რაოდენობით სამხედრო მოსამსახურეების ყოლის მიზეზით, ქურთისტანის რეგიონალური მთავრობა გეგმავდა ძალების შემცირებას, რათა ის უფრო ეფექტიანი და კარგად გაწვრთნილი ჯარისკაცებით ყოფილიყო დაკომპლექტებული. აქედან გამომდინარე, 2009 წლისთვის ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობასა და ბაღდადს შორის არსებობდა შეთანხმებები, პეშმერგას ძალების ნაწილის ერაყის ჯარში გაწევრიანების მცდელობით, რომლებიც ერაყის ჯარის მე-15 და მე-16 დივიზიებში უნდა განთავსებულიყვნენ, თუმცა ერბილსა და ბაღდადს შორის ურთიერთობის გამწვავების შედეგად, რომელიც სადავო ტერიტორიების დაკავებას ეხებოდა, მოლაპარაკებები ჩაიშალა.
მიუხედავად იმისა, რომ პეშმერგას ძალების უმრავლესობას მუსლიმები წარმოადგენენ, ასევე არსებობს პეშმერგას ქრისტიანული და ეზიდური სამხედრო დანაყოფები.
თითქმის სრულიად მამაკაცებით დაკომპლექტებული პეშმერგა თავისი შექმნის დღიდან გარკვეული რაოდენობის ქალებსაც მოიცავდა და დღეისთვის ის 600-მდე ქალს ითვლის. KDP-ში არსებულ ქალებს ეკრძალებათ ფრონტის ხაზზე ყოფნა და ისინი უმეტესად, პოზიციების ლოგისტიკითა და მართვით არიან დაკავებულები, თუმცა PUK-ის პეშმერგას ძალებში არსებული ქალები აქტიურად მონაწილეობენ ისლამურ სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმდინარე ბრძოლებში.
2015 წლის იანვრიდან პეშმერგას ძალები იყოფა სამ ნაწილად: პეშმერგას სამინისტრო, KDP და PUK.
15 რეგიონალური გვარდია, რომელიც პეშმერგას სამინისტროს ექვემდებარება.
ძალები რომლებიც KDP-ს პოლიტბიუროს ექვემდებარება:
ჰეზაკანი გულანი (გულანის დანაყოფი), ელიტარული ძალები, რომლებიც ვალდებული არიან დაიცვან პრეზიდენტი და საპრეზიდენტო მთავრობა.
ჰეზაკანი ბარზანი (ბარზანის დანაყოფი), საგვარდიო დანაყოფი, რომელიც პრეზიდენტის კლანის მიერ დაკომპლექტებულ სამხედროებს მოიცავს.
ათი დამატებითი ბრიგადა, რომელიც 20.000-იან მძლავრ ძალას წარმოადგენს.
ზერავანის დანაყოფი — შინაგან საქმეთა სამინისტროს ადმინისტრაციული მხარდაჭერით არსებული ერთეული.
ძალები რომლებიც PUK-ის პოლიტბიუროს ექვემდებარება:
დიჟა ტირორი (კონტრტერორისტული დაჯგუფება), ელიტარული ანტი-ტერორისტული ფორმაცია.
ორი საპრეწიდენტო ბრიგადა, რომელიც ვალდებულია დაიცვას ერაყის ქურთისტანის პრეზიდენტი.
ჰეზეკანი კოსრატ რასული, კიდევ ერთი ბრიგადა, რომელიც ვალდებულია დაიცვას ვიცე-პრეზიდენტი.
15 ბრიგადისგან შემდგარი ძალები, PUK-ის ერთგული დანაყოფი.
აღჭურვილობა
პეშმერგას არსენალი გარკვეულწილად ლიმიტირებულია, რადგან ის არ არის აღიარებული როგორც დამოუკიდებელი ქვეყანა. ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობასა და ერაყის მთავრობებს შორის უთანხმოების მიზეზით, იარაღის შემოდინება ერაყიდან ქურთისტანში თითქმის არ ხორციელდება, რადგან ბაღდადი შიშობს რომ ქურთისტანი დამოუკიდებლობის გამოცხადებას შეძლებს. დღეისათვის პეშმერგას ძალები უმეტესწილად ძველ შეიარაღებას იყენებენ, რომელიც ერაყში აშშ-ს თავდასხმის შემდეგ ჩაიგდეს ხელში. ასევე 1991 წელს ერაყის აჯანყებისას, სადაც ქურთებმა მოახერხეს ერაყის ჯარში არსებული შეიარაღების ხელში ჩაგდება. 2014 წელს, ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმას ერაყის არმიის უკან დახევა მოჰყვა, რითიც ისარგებლეს ქურთებმა და მათ შეძლეს დარჩენილი იარაღის ხელში ჩაგდება. 2014 წლის აგვისტოდან ისლამური სახელმწიფოს ძალების წინააღმდეგ ბრძოლებში, პეშმერგამ, ასევე, მოახერხა გარკვეული რაოდენობის იარაღის ხელში ჩაგდება.
2014 წლის, აგვისტოში ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმების შემდეგ, ზოგიერთმა ქვეყანამ გადაწყვიტა პეშმერგა მსუბუქი შეიარაღებით აღეჭურვა, თუმცა ქურთი ჩინოვნიკები და პეშმერგა, აცხადებენ, რომ ისინი არ იღებენ საკმარის იარაღს. მათ ასევე განაცხადეს, რომ ბაღდადი ბლოკავს თუნდაც მცირე ოდენობით იარაღის გადატანას ქურთისტანის რეგიონში და აცხადებდნენ რომ იარაღი ბაღდადის ავლით პირდაპირ ქურთისტანში უნდა გაიგზავნოს.
სქოლიო
ერაყის ქურთისტანი
პეშმერგა