ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენცია

ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენცია (ასევე ცნობილი, როგორც ბიომრავალფეროვნების კონვენცია) ― მრავალმხრივი ხელშეკრულება. კონვენციას სამი მთავარი მიზანი აქვს: ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია, ბიოლოგიური რესურსების მდგრადი გამოყენება და გენეტიკური რესურსების გამოყენებით მიღებული სარგებლის სამართლიანი და თანასწორი განაწილება. კონვენცია მიზნად ისახავს ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონსერვაციისა და მდგრადი მოხმარების ეროვნული სტრატეგიების განვითარებას და ხშირად მდგრადი განვითარების ძირითად დოკუმენტად მიიჩნევა.
კონვენცია ხელმოსაწერად 1992 წლის 5 ივნისს გაიხსნა რიო-დე-ჟანეიროში, დედამიწის სამიტზე და ძალაში შვიდა მომდევნო წლის 29 დეკემბერს. ამერიკის შეერთებული შტატები გაეროს ერთადერთი წევრი სახელმწიფოა, რომელსაც კონვენცია არ აქვს რატიფიცირებული. კონვენციის ორი დამატებითი შეთანხმებაა კარტახენის ოქმი და ნაგოიის ოქმი.
„კარტახენის ოქმი ბიოუსაფრთხოების შესახებ“ საერთაშორისო ხელშეკრულებაა, რომელიც ერთი ქვეყნიდან მეორეში თანამედროვე ბიოტექენოლოგიებიდან გენეტიკურად მოდიფიცირებული ორგანიზმების მოძრაობას არეგულირებს. ოქმი 2000 წლის 29 იანვარს მომზადდა, როგორც ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის დამატებითი შეთანხმება და 2003 წლის 11 სექტემბერს შევიდა ძალაში.
„ნაგოიის ოქმი გენეტიკური რესურსების ხელმისაწვდომობისა და მათი გამოყენებით მიღებული სარგებლის სამართლიანი და თანაბარი განაწილების შესახებ“ ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის კიდევ ერთი დამატებითი შეთანხმებაა. ოქმი გამჭვირვალე იურიდიული ჩარჩოა ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის სამიდან ერთ-ერთი მიზნის ეფექტიანი განხორციელებისთვის. ნაგოიის ოქმი2010 წლის 29 ოქტომბერს მომზადდა იაპონიის ქალაქ ნაგოიაში და 2014 წლის 12 ოქტომბერს შევიდა ძალაში.
2010 წელი ბიომრავალფეროვნების საერთაშორისო წელი იყო და ფოკუსის წერტილი ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის სამდივნოზე იყო მოქცეული. 2010 წლის დეკემბერში, ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის ხელმომწერთა რეკომენდაციით, გაერომ 2011-2020 წლები გაეროს ბიომრავალფეროვნების დეკადად გამოაცხადა. 2010 წელს შეიქმნა კონვენციის ბიომრავალფეროვნების სტრატეგიული გეგმა 2011-2020, რომელიც აიტის ბიომრავალფეროვნების სამიზნეებსაც მოიცავს.
კონვენციის ხელმომწერი მხარეების შეხვედრები ცნობილია როგორც მხარეთა კონფერენციები. მხარეთა პირველი კონფერენცია 1994 წელს ნასაუში, ბაჰამის კუნძულებზე გაიმართა, ხოლო ბოლო, მე-15 კონფერენცია ― კუნმინში, ჩინეთში.
აღმასრულებელი მდივანი
2019 წლის 1-ელი დეკემბერისთვის აღმასრულებელი მდივანი ელიზაბეთ მარუმა მრემაა. ყოფილი აღმასრულებელი მდივნები არიან: ანგელა კროპერი (1993-1995), კალესტოუს ჯუმა (1995-1998), ჰამდალა ზედა (1998-2005), აჰმედ ჯოღლაფი (2006-2012) და ქრისტიანა პალმერი (2017-2019).
საკითხები
კონვენციით გათვალისწინებულ საკითხებს შორისა:
ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონსერვაციისა და მდგრადი გამოყენების ინიციატივების განსაზღვრა
გენეტიკურ რესურსებსა და ტრადიციულ ცოდნაზე რეგულირებული წვდომა
ტექნოლოგიის ხელმისაწვდომობა და გადაცემა, მათ შორის, ბიოტექნოლოგიაზე, მთავრობიდან ადგილობრივ თემებზე, რომელიც ტრადიციულ ცოდნას ან/და ბიომრავალფეროვნების რესურსებს უზრუნველყოფს
ტექნიკური და სამეცნიერო კოოპერაცია
გავლენის შეფასება
საგანმანათლებლო და საზოგადოებრივი ცნობიერება
ფინანსური რესურსების უზრუნველყოფა
საერთაშორისო ორგანოები
მხარეთა კონფერენცია
კონვენციის მმართველი ორგანოა მხარეთა კონფერენცია, რომელიც კონვენციის მონაწილე მთავრობების (რომლებმაც რატიფიკაცია მოახდინეს) წარმომადგენლებისგან (და რეგიონული ეკონომიკური ინტეგრაციის ორგანიზაციებისგან) შედგება. კონფერენციაზე კონვენციის ფარგლებში მიმდინარე პროგრესი განისაზღვრება, ახალ პრიორიტეტებს განსაზღვრავენ და წევრებისთვის სამოქმედო გეგმებს შეიმუშავებენ. მხარეთა კონფერენციას კონვენციის შესწორებების მიღების, ექსპერტთა საკონსულტაციო ორგანოების შექმნის, პროგრესის შესახებ წევრი სახელმწიფოების მოხსენებების შემოწმების და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და შეთანხმებებთან კოლაბორაციის უფლება აქვს.
კონვენციის სამდივნო
ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის სამდივნო მონრეალში (კვებეკი, კანადა) მდებარეობს, რომელიც გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გარემოსდაცვითი პროგრამის ქვეშაა. სამდივნოს მთავარი ფუნქცია შეხვედრების ორგანიზება, დოკუმენტების მონახაზების შექმნა, მთავრობების მხარდაჭერა სამუშაო პროგრამის იმპლემენტაციაში, სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან კოორდინაცია და ინფორმაციის შეგროვება და გავრცელებაა.
სამეცნიერო, ტექნიკური და ტექნოლოგიური კონსულტაციის შვილობილი ორგანო
სამეცნიერო, ტექნიკური და ტექნოლოგიური კონსულტაციის შვილობილი ორგანო კომიტეტია, რომელიც კონკრეტულ სფეროებში წევრი მთავრობების ექსპერტებითაა დაკომპლექტებული. კომიტეტი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს მხარეთა კონფერენციისთვის სამეცნიერო და ტექნიკურ საკითხებზე რეკომენდაციების გაცემისას. 2020 წლისთვის კომიტეტი 23-ჯერ შეიკრიბა, ხოლო 24-ე შეხვედრა ჟენევაში, შვეიცარიაში 2022 წელს იმართება.
იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანო
2014 წელს მხარეთა კონფერენციამ იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანო დააარსა. იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანოს ოთხი მთავარი ფუნქციაა: იმპლემენტაციის პროგრესის რეცენზია, სტრატეგიული მოქმედეები იმპლემენტაციის გასაძლიერებლად, იმპლემენტაციის საშუალებები გამყარება და კონვენციისა და ოქმების ოპერაციები. იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანოს პირველი შეხვედრა 2016 წლის 2-6 მაისს გაიმართა (მონრეალი, კანადა), ხოლო მეორე [[2018 წლის 9-13 ივლისს (მონრეალი, კანადა). მესამე შეხვედრა 2022 წლის მარტში ჟენევაში, შვეიცარიაში გაიმართა. იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანოს ბიუროს ფუნქციას მხარეთა კონფერენციის ბიურო ასრულებს. იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანოს ამჟამინდელი თავმჯდომარეა შარლოტა სერქვისტი.
მხარეები
2016 წლისთვის კონვენციას 196 მხარე ჰყავს, რომელთა შორის გაეროს 195 წევრი სახელმწიფო და ევროპის კავშირია. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ყველა სახელმწიფოს რატიფიცირებული აქვს ხელშეკრულება, გარდა ამერიკის შეერთებული შტატებისა. გაეროს არაწევრი სახელმწიფოებიდან ხელშეკრულება რატიფიცირებული აქვს კუკის კუნძულებს, ნიუესა და პალესტინის სახელმწიფოს. წმინდა საყდარი და არაღიარებული სახელმწიფოები კონვენციის მხარეები არ არიან. აშშ-ს კონვენციაზე ხელი აქვს მოწერილი, მაგრამ არა - რატიფიცირებული, რადგანაც რატიფიკაციისთის სენატის 2/3-ის თანხმობაა საჭირო და რესპუბლიკური პარტიის სენატორების მიერ იბლოკება.
კონვენციის მხარეთა მიერ ვალდებულებების განხორციელების ორი საშუალება არსებობს:
ბიომრავალფეროვნების ეროვნული სტრატეგიები და სამოქმედო გეგმები
ბიომრავალფეროვნების ეროვნული სტრატეგიები და სამოქმედო გეგმები მთავარი ინსტრუმენტებია კონვენციის ეროვნულ დონეზე იმპლემენტაციისთვის. კონვენციის თანახმად, ხელმომწერი მხარეები ვალდებული არიან, ბიომრავალფეროვნების სტრატეგია შეიმუშავონ. 2012 წლისთვის ბიომრავალფეროვნების ეროვნული სტრატეგიები და სამოქმედო გეგმები 173-მა სახელმწიფომ განავითარა.
გაერთიანებულმა სამეფომ, ახალმა ზელანდიამ და ტანზანიამ სპეციალური ზომები მიიღეს ინდივიდუალური სახეობებისა და სპეციფიკური ჰაბიტატების კონსერვაციისთვის. აშშ-მა სახეობათა აღდგენის პროგრამებისა და სხვა მექანიზმების მეშვეობით იმპლემენტაციის არაერთი პროგრამა შეიმუშავა.
სინგაპურმა შეიმუშავა დეტალური ბიომრავალფეროვნების ეროვნული სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა. ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციაზე სინგაპურს ბიომრავალფეროვნების ეროვნული ცენტრი წარმოადგენს.
ეროვნული მოხსენებები
კონვენციის 26-ე პარაგრაფის მიხედვით, ხელმომწერი მხარეები კონვენციის იმპლემენტაციის სტატუსთან დაკავშირებით ეროვნულ მოხსენებებს ამზადებენ.
ოქმები და გეგმები
კარტახენის ოქმი
კარტახენის ოქმი ბიოუსაფრთხოების შესახევ, ასევე ცნობილი როგორც ბიოუსაფრთხოების ოქმი, 2000 წლის იანვარში მომზადდა. რამდენიმე გადავადების შემდეგ კარტახენის ოქმი 2000 წლის 29 იანვარს მიიღეს. ბიოუსაფრთხოების ოქმი ბიოლოგიური მრავალფეროვნების თანამედროვე ბიოტექნოლოგიების შედეგად მიღებული მოდიფიცირებული ცოცხალი ორგანიზმების მიერ წარმოშობილი პოტენციური რისკებისგან დაცვას ისახავს მიზნად.
კონვენციის მისაღებად 50 სახელმწიფოს მიერ რატიფიკაცია იყო აუცილებელი, რაც 2003 წლის მაისში შესრულდა. კონვენციის 37-ე პარაგრაფის შესაბამისად, ოქმი 2003 წლის 11 სექტემბერს შევიდა ძალაში.
მცენარეთა კონსერვაციის გლობალური სტრატეგია
2002 წლის აპრილში გაეროს ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის მხარებმა მცენარეთა კონსერვაციის გლობალური სტრატეგიის მოთხოვნის შესახებ გრან-კანარიის დეკლარაციის რეკომენდაციები მიიღეს და 16 პუნქტიანი გეგმა მიიღეს, რომლის მიხედვითაც 2010 წლისთვის მსოფლიოში მცენარეთა გადაშენების სიხშირე უნდა შეემცირებინათ.
ნაგოიის ოქმი
„ნაგოიის ოქმი გენეტიკური რესურსების ხელმისაწვდომობისა და მათი გამოყენებით მიღებული სარგებლის სამართლიანი და თანაბარი განაწილების შესახებ“ 2010 წლის 29 ოქტომბერს ნაგოიაში (აიტის პრეფექტურა, იაპონია), მხარეთა მეათე კონფერენციაზე მიიღეს. ოქმი ძალაში შევიდა 2014 წლის 12 ოქტომბერს. ოქმის ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის დამატებითი შეთანხმებაა და მიზნად ისახავს კონვენციის სამი მიზნიდან ერთ-ერთის განხორციელებას: ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციისა და მდგრადი გამოყენების მეშვეობით გენეტიკური რესურსების გამოყენებით მიღებული სარგებლის სამართლიან და თანასწორ განაწილებას.
ბიომრავალფეროვნების სტრატეგიული გეგმა 2011-2022
2010 წლის 18-29 ოქტომბერს გამართულ მხარეთა მეათე შეხვედრაზე მიიღეს რედაქტირებული და განახლებული „ბიომრავალფეროვნების სტრატეგიული გეგმა 2011-202“. დოკუმენტი მოიცავს აიტის ბიომრავალფეროვნების სამიზნეებს, რომელიც 20 სამიზნეს მოიცავს და გეგმით გათვალისწინებულ 5 სტრატეგიულ მიზანს მიესადაგება. სტრატეგიული გეგმა შემდეგ სტრატეგიულ მიზნებს მოიცავს:
სტრატეგიული გეგმა A: ბიომრავალფეროვნების დაკარგვის გამომწვევი მიზეზების გამორკვევა
სტრატეგიული გეგმა B: ბიომრავალფეროვნებაზე პირდაპირი წნეხის შემცირება და მდგრადი გამოყენების ხელშეწყობა
სტრატეგიული გეგმა C: ბიომრავალფეროვნების სტატუსის გაუმჯობესება ეკოსისტემების, სახეობებისა და გენეტიკური მრავალფეროვნების დაცვის მეშვეობით
სტრატეგიული გეგმა D: ბიომრავალფეროვნებისა და ეკოსისტემების სერვისების მეშვეობით მიღებული სარგებლის გაძლიერება
სტრატეგიული გეგმა E: იმპლემენტაციის გაძლიერება მონაწილეობითი დაგეგმვისა და ცოდნის მენეჯმენტის მეშვეობით
მდგრადი განვითარების მიზნების მიღების შემდეგ ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციამ გამოუშვა ტექნიკური ნოტა, რომელშიც მდგრადი განვითარების 17 მიზანი და აიტის ბიომრავალფეროვნების 20 მიზანია გაერთიანებული.
პოსტ-2020 ბიომრავალფეროვნების გლობალური ჩარჩო
ახალი გეგმა, პოსტ-2020 ბიომრავალფეროვნების გლობალური ჩარჩო 2030 წლამდე სამოქმედო გეგმას წარმოადგენს. ჩარჩოს პირველი მონახაზი 2021 წლის ივლისში შემუშვდა. ჩარჩო არაერთ ამბიციურ მიზანს მოიცავს, მათ შორის, მსოფლიოს ხმელეთისა და ზღვის 30%-ის დაცულ ტერიტორიად გამოცხადებას.
მხარეთა შეხვედრები
მხარეთა კონფერენცია თავდაპირველად ყოველწლიურად ტარდებოდა, შემდეგ კი, ორ წელიწადში ერთხელ.
მხარეთა I კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა პირველი შეხვედრა 1994 წლის ნოემბერ-დეკემბერში ჩატარდა, ნასაუში, ბაჰამის კუნძულებზე.
მხარეთა II კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა მეორე შეხვედრა 1995 წლის ნოემბერში, ჯაკარტაში, ინდონეზიაში გაიმართა.
მხარეთა III კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა მესამე შეხვედრა 1996 წლის ნოემბერში, ბუენოს აირესში, არგენტინაში გაიმართა.
მხარეთა IV კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა მეოთხე შეხვედრა 1998 წლის მაისში, ბრატისლავაში, სლოვაკეთში გაიმართა.
ექსტრაორდინარული შეხვედრა (კარტახენა)
მხარეთა კონფერენციის პირველი ექსტრაორდინარული შეხვედრა 1999 წლის თებერვალში, კარტახენაში, კოლუმბიაში ჩატარდა. შეხვედრების ციკლის შემდეგ, 2000 წლის იანვარში ბიოუსაფრთხოების შესახებ კარტახენის ოქმი მიიღეს, რომელიც 2003 წელს შევიდა ძალაში.
მხარეთა V კონფერენცია
მხარეთა მეხუთე კონფერენცია 2000 წლის მაისში, ნაირობიში, კენიაში გაიმართა.
მხარეთა VI კონფერენცია
მხარეთა მეექვსე შეხვედრა 2002 წლის აპრილში, ჰააგაში, ნიდერლანდებში შედგა.
მხარეთა VII კონფერენცია
მხარეთა მეშვიდე კონფერენცია 2004 წლის თებერვალში, კუალა-ლუმპურში, მალაიზიაში ჩატარდა.
მხარეთა VIII კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა მერვე შეხვედრა 2006 წლის მაისში, კურიტიბაში, ბრაზილიაში ჩატარდა.
მხარეთა IX კონფერენცია
მხარეთა მეცხრე კონფერენცია 2008 წლის მაისში, ბონში, გერმანიაში გაიმართა.
მხარეთა X კონფერენცია
მხარეთა მეათე კონფერენცია 2010 წლის ოქტომბერში, ნაგოიაში, იაპონიაში ჩატარდა. ამ შეხვედრაზე ნაგოიის ოქმის რატიფიკაცია მოახდინეს.
2010 წელი ბიომრავალფეროვნების საერთაშორისო წელი იყო და ფოკუსის წერტილი ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის სამდივნოზე იყო მოქცეული. 2010 წლის დეკემბერში, ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის ხელმომწერთა რეკომენდაციით, გაერომ 2011-2020 წლები გაეროს ბიომრავალფეროვნების დეკადად გამოაცხადა
მხარეთა XI კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა მეთერთმეტე კონფერენცია ბიომრავალფეროვნების შესახებ ჰაიდარაბადში, ინდოეთში გაიმართა 2012 წელს.
მხარეთა XII კონფერენცია
2014 წლის თებერვალში თემის, „ბიომრავალფეროვნება მდგრადი განვითარებისთვის“, ფარგლებში, მთავრობების წარმომადგენლები, არასამთავრობო ორგანიზაციები, აბორიგენები, მეცნიერები და კერძო სექტორის წარმომადგენლები ფიონგჩანგში, სამხრეთ კორეაში, მხარეთა მეთორმეტე კონფერენციაზე შეიკრიბნენ.
კონფერენციაზე გაეროს ბიომრავალფეროვნების დეკადის (2011-2020) ნახევარი შეაფასეს, რომელიც ბუნების კონსერვაციასა და მდგრად მოხმარებას უწყობს ხელს. შეხვედრაზე 35 გადაწყვეტილება მიიღეს. შეხვედრის ბოლოს მიიღეს „ფიონგჩანგის საგზაო რუკა“.
მხარეთა XIII კონფერენცია
მხარეთა მეცამეტე კონფერენცია 2016 წლის 2-17 დეკემბერს გაიმართა მექსიკის ქალაქ კანკუნში.
მხარეთა XIV კონფერენცია
კონფერენციის მეთოთხმეტე შეხვედრა 2018 წლის 17-29 ნოემბერს შარმ-ელ-შეიხში, ეგვიპტეში გაიმართა. 2018 წლის გაეროს ბიომრავალფეროვნების კონფერენცია 2018 წლის 29 ნოემბერს დაიხურა. მხარეებმა მიიღეს მითითებები გლობალურ დათბობასთან ადაპტაციის ეკოსისტემაზე დაფუძნებული მიდგომებისა და კატასტროფების რისკების შემცირების ეფექტიანად განხორციელებისთვის. მთავრობები შეთანხმდნენ აიტის ბიომრავალფეროვნების სამიზნეების დაჩქარებაზეც. ამ მიზნების მისაღწევად საჭირო სამუშაოები გლობალურ, რეგიონულ, ეროვნულ და სუბეროვნულ დონეზე ხორციელდება.
მხარეთა XV კონფერენცია
მხარეთა XV კონფერენცია კუნმინში, ჩინეთში ჩატარდა. შეხვედრა თავდაპირველად 2020 წლისთვის იყო ჩანიშნული, მაგრამ COVID-19 პანდემიის გამო რამდენჯერმე გადაიდო. სამჯერ გადავადების შემდეგ, კონვენცია ორ სესიად გაიყო. ონლაინ-ღონისძიება 2021 წლის ოქტომბერში გაიმართა, რომელზეც 100-ზე მეტმა სახელმწიფომ ბიომრავალფეროვნების შესახებ კუნმინის დეკლარაციას მოაწერა ხელი. დეკლარაციის თემა იყო: „ეკოლოგიური ცივილიზაცია: გაზიარებული მომავლის მშენებლობა დედამიწის ყველა სულიერისთვის“. ფიზიკური შეხვედრა 2022 წლის აპრილისთვის ჩაინიშნა, მაგრამ სავარაუდოდ, 2022 წლის 29 აგვისტო-9 სექტემბერს გაიმართება.
იხილეთ აგრეთვე
ადამიანი და ბიოსფერო
ეკოტურიზმი
საფრთხეში მყოფი სახეობები
ჰოლოცენის გადაშენება
ბიოლოგიური მრავალფეროვნების საერთაშორისო დღე
ბიომრავალფეროვნების საერთაშორისო წელი
კლიმატის ცვლილების კონვენცია
დამატებითი ლიტერატურა
Davis, K. 2008. A CBD manual for botanic gardens English version, Italian version Botanic Gardens Conservation International (BGCI)
რესურსები ინტერნეტში
The Convention on Biological Diversity (CBD) website
Text of the Convention from CBD website
Ratifications at depositary
Case studies on the implementation of the Convention from BGCI website with links to relevant articles
Introductory note by Laurence Boisson de Chazournes, procedural history note and audiovisual material on the Convention on Biological Diversity in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law
სქოლიო
ბიომრავალფეროვნება
ტრადიციული ცოდნა
ალბანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ალჟირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ანდორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ანგოლის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ანტიგუა და ბარბუდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
არგენტინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სომხეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ავსტრალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ავსტრიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
აზერბაიჯანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბაჰამის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბაჰრეინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბანგლადეშის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბარბადოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბელარუსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბელგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბელიზის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბენინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბჰუტანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბოლივიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბოსნია და ჰერცეგოვინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბოტსვანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბრაზილიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბრუნეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბულგარეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბურკინა-ფასოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ბურუნდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კამბოჯის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კამერუნის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კანადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კაბო-ვერდეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩილეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კოლუმბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კომორის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კონგოს რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კუკის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კოსტა-რიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კოტ-დ'ივუარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ხორვატიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კუბის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კვიპროსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩეხეთის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩრდილოეთ კორეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ზაირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
დანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჯიბუტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
დომინიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
დომინიკელთა რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ეკვადორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ეგვიპტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სალვადორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ეკვატორული გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ერიტრეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ესტონეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ესვატინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ფიჯის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ფინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საფრანგეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გაბონის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გერმანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
განის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საბერძნეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გრენადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გვატემალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გვინეა-ბისაუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გაიანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჰაიტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჰონდურასის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უნგრეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ისლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ინდოეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ინდონეზიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ირანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ერაყის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ირლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ისრაელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იტალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იამაიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იაპონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იორდანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ყაზახეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კირიბატის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ქუვეითის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ყირგიზეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლაოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლატვიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიბანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლესოთოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიბერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიხტენშტაინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლიეტუვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ლუქსემბურგის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მადაგასკარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალავის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მავრიტანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მარშალის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალდივის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მალაიზიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მავრიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მექსიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მოლდოვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მონაკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მონღოლეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მონტენეგროს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მაროკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მოზამბიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
მიანმარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნამიბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნაურუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნეპალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიდერლანდების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ახალი ზელანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიკარაგუის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიგერის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიგერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნიუეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ჩრდილოეთ მაკედონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ნორვეგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ომანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პაკისტანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პალაუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პანამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პაპუა-ახალი გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პარაგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პერუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ფილიპინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პოლონეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
პორტუგალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
რუმინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
რუსეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
რუანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენტ-კიტსი და ნევისის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენტ-ლუსიას საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენტ-ვინსენტი და გრენადინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სამოის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სან-მარინოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სან-ტომე და პრინსიპის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
საუდის არაბეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სენეგალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სეიშელის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სიერა-ლეონეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სინგაპურის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სლოვაკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სლოვენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სოლომონის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სამხრეთ კორეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სამხრეთ სუდანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ესპანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
შრი-ლანკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სურინამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
შვედეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
შვეიცარიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
სირიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტრინიდადი და ტობაგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტაჯიკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტაილანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტუნისის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
თურქეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
აღმოსავლეთ ტიმორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტოგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტონგის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
თურქმენეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტუვალუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უგანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უკრაინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
არაბთა გაერთიანებული საამიროების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გაერთიანებული სამეფოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
აშშ-ის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ტანზანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ურუგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
უზბეკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ვანუატუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ვენესუელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ვიეტნამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
იემენის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ზამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ზიმბაბვეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
გარემოსდაცვითი ხელშეკრულებები