პორტუგალიის ისტორიის ქრონოლოგია

პორტუგალიის ისტორიის ქრონოლოგია
ესაა პორტუგალიის ისტორიის ქრონოლოგიის არასრული სია.
პორტუგალიის დამოუკიდებლობამდე მომხდარი მოვლენები
ძვ. წ. I საუკუნე. — ლისაბონი (Olissipo) — რომის პროვინცია Hispania Ulterior-ის დედაქალაქი
711, 15 მარტი— მავრების შეჭრა პირენეს ნახევარკუნძულზე; მომდევნო წლებში მავრები ებრძვიან ნახევარკუნძულის ყოფილ მფლობელებს — ვესტგუთებს — და გაბატონდნენ თითქმის მთელს ნახევარკუნძულზე, ასტურიის სამეფოს გარდა, რომელიც ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარეობდა. მავრების წინააღმდეგ ბრძოლა (რეკონკისტა) სწორედ ასტურიიდან დაიწყო და საბოლოოდ ჩამოყალიბდა სამი სამეფო: ლეონი, ასტურია და გალისია.
868 — ჩამოყალიბდა პორტუგალიის საგრაფო. პირველი გრაფი – ვიმარა პერეში.
1035 — ნავარის, არაგონის და კასტილიის მეფე სანჩო III გარდაიცვალა და მისი სამფლობელო გაიყო მის სამ შვილს შორის მათ შორის ორი არაგონმა და კასტილიამ სამეფოს ტიტული შეინარჩუნეს.
1037 — ფერდინანდ I დაქორწილდა და სამართავად მიიღო ლეონის სამეფო.
1095 — ჯვაროსნები ეხმარებიან ალფონსო VI კასტილიელს მავრებზე გამარჯვების მოპოვებაში. ენრიკე ბურგუნდიელი ქორწილდება მის ქალიშვილზე ტერეზა ლეონელზე და ხდება პორტუგალიის გრაფი.
1109, 25 ივლისი — დაიბადა მომავალი მეფე აფონსუ ენრიკეში.
1112 — აფონსუ სამართავად იღებს პორტუგალიის საგრაფოს
1123 — აფონსუ ამარცხებს საკუთარ დედას ტერეზას და ხდება პორტუგალიის ერთპიროვნული მმართველი.
პირველი დინასტია: ბურგუნდიელები
1139, 26 ივლისი — ორიკის ბრძოლის შემდეგ ცხადდება პორტუგალიის დამოუკიდებლობა: გრაფი აფონსუ ენრიკეში ხდება აფონსუ I, პორტუგალიის მეფე.
1147 — ლისაბონის დაპყრობა.
1174 — არაგონის სამეფო აღიარებს პორტუგალიის დამოუკიდებლობას.
1179 — რომის პაპი ალექსანდრე III აფონსუ I ცნობს პორტუგალიის, როგორც დამოუკიდებელი ქვეყნის მეფედ.
1185 — სანშუ I გახდა პორტუგალიის მეფე.
1212 — აფონსუ II მმართველობის დასაწყისი.
1233 — სანშუ II მმართველობის დასაწყისი.
1246 — რომის პაპი ინოკენტი IV სანშუს აცხადებს ერეტიკოსად და გასცემს მისი დამხობის ბრძანებას.
1247 — აფონსუ III მმართველობის დასაწყისი; სანშუ II გააძევეს ტოლედოში.
1254 — კორტესების, სამეფო გენერალური ასამბლეის, პირველი ოფიციალური შეკრება.
1272 — აფონსუ III მავრებისაგან იბრუნებს ფარუს, ამით დასრულდა მავრების გაძევება პორტუგალიიდან.
1276 — იოანე XXI გახდა ისტორიაში პირველი და ერთადერთი პორტუგალიელი პაპი (გარდაიცვალა 1277 წელს)
1279 — დინიშ I მმართველობის დასაწყისი
1297 — დინიშ I ხელს აწერს შეთანხმებას ფერდინანდ IV კასტილიელთან საზღვრების განსაზღვრის შესახებ პორტუგალიასა და თანამედროვე ესპანეთს შორის; ეს შეთანხმება ძალაში რჩება დღესაც.
1308 — პორტუგალიამ პირველ კომერციულ ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი ინგლისთან.
1325 — აფონსუ IV მმართველობის დასაწყისი
1355 — მეფის ბრძანებით მოკლეს ინეშ დე კაშტრუ, დაიწყო სამოქალაქო ომი აფონსუსა და მის მემკვიდრე პედრუ I შორის.
1357 — პედრუ I მმართველობის დასაწყისი; ინეშ დე კაშტრუს სხეულის ექსგუმაცია და კორონაცია.
1367 — ფერნანდუ I მმართველობის დასაწყისი.
1383—1385 — ლეონორ ტელეშის რეგენტობა. შემდეგ სამოქალაქო ომი და პოლიტიკური ანარქია: 1383—1385 წლები კრიზისი.
მეორე დინასტია: ავისის
1385
აპრილი — ჟუან I კრიზისის შემდეგ იკავებს პორტუგალიის მეფის ტახტს; კასტილიელები არ დაეთანხმნენ ამ გადაწყვეტილებას
14 აგვისტო — ალჟუბაროტეს ბრძოლა: ჟუან I იმარჯვებს კასტილიელებზე და ინარჩუნებს სამეფო ხელისუფლებას.
1386 — უინძორის ხელშეკრულება, დაიდო კავშირი ინგლის-პორტუგალიას შორის;
1394 — დაიბადა ენრიკე ზღვაოსანი, ჟუან I შვილი.
1415 — ჟუან I დაიპყრო ქალაქი სეუტა აფრიკის სანაპიროზე.
1419 — მადეირას კუნძულები აღმოაჩინეს ჟუან გოსალვიშ ზარკუმ და ტრიშტან ვაშ ტეშეირამ.
1427 — აღმოჩინეს აზორის კუნძულები, დიოგო სილვეში.
1433 — დუარტე I გახდა პორტუგალიის მეფე.
1434 — ზღვაოსანმა ჟილ ეანეშმა გადაკვეთა ბოხადორის კონცხი. დაიწყო აფრიკის სანაპიროების გამოკვლევა.
1438 — დაიწყო აფონსუ V მმართველობა.
1444/1460 — აღმოაჩინეს მწვანე კონცხის კუნძულები.
1481 — ჟუან II ადის სამეფო ტახტზე.
1484 — დიოგუ კანმა აღმოაჩინა მდინარე კონგო.
1488 — ბარტოლომეუ დიაში გახდა პირველი ევროპელი კაპიტანი რომელმაც გაიარა კეთილი იმედის კონცხი და გავიდა ინდოეთის ოკეანეში.
1494 — ხელი მოეწერა ტორდესილასის ხელშეკრულებას ესპანეთ-პორტუგალიას შორის, რომლის ძალითაც მათ გაინაწილეს მსოფლიო.
1495 — დაიწყო მანუელ I მმართველობა.
1498 — ვასკო და გამა აფრიკის სანაპიროს შემოვლის შედეგად მიადგა ინდოეთის სანაპიროს.
1500
აღდგომა — პედრუ კაბრალმა აღმოაჩინა ბრაზილია.
მანუელ I გამოსცა კანონი პორტუგალიიდან ებრაელების განდევნის შესახებ.
1521 — დაიწყო ჟუან III მმართველობა.
1542 — პორტუგალიელი ზღვაოსნები არიან პირველი ევროპელები, რომლებიც იმყოფებოდნენ იაპონიაში.
1557 — დაიწყო სებასტიან I მმართველობა.
1578 — კარდინალი ენრიკე I ავიდა სამეფო ტახტზე.
მესამე დინასტია: ჰაბსბურგები
1580 — უშვილო კარდინალის გარაცვალების შემდეგ ესპანეთის მეფე ფილიპე II გახდა პორტუგალიის მეფე ფილიპე I და ქვეყანამ დაკარგა დამოუკიდებლობა.
1598 — ფილიპე III ესპანელი გახდა პორტუგალიის მეფე ფილიპე II.
1621 — ფილიპე IV ესპანელი გახდა პორტუგალიის მეფე ფილიპე III.
მეოთხე დინასტია: ბრაგანსა
1640, 1 დეკემბერი — ბრაგანსის ჰერცოგი ჟუან IV ხდება პორტუგალიის მეფე: ესპანეთის ბატონობის დასასრული.
1656 — აფონსუ VI ადის სამეფო ტახტზე
1668 — აფონსუ VI გამოცხადდა არაკომპეტენტურად და მისი ძმა პედრუ ხდება ერთპიროვნული მმართველი
1683 — პედრუ II ხდება მეფე
1703 — დაიდო მეტუენის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც პორტუგალია აღარ იყო დამოკიდებული ინგლისზე ეკონომიკურად.
1706 — ჟუან V მმართველობის დასაწყისი
1750 — ჟუზე I მმართველობის დასაწყისი
1755, 1 ნოემბერი— ლისაბონის მიწისძვრამ ძირფესვიანად დაანგრია ქალაქი.
1759, 13 იანვარი —ტავორის ოჯახის ყველა წევრი დაადანაშაულეს სახელმწიფოს ღალატში და მომზადდა თავდასხმა მეფეზე მარკიზ პომბალის ბრძანებით.
1777 — დაიწყო მარია I მმართველობა;
1816 — დაიწყო ჟუან VI მმართველობა;
1826 — დაიწყო პედრუ IV მმართველობა;
1828 — კორონაციამიგელ I, პედრუ IV შემცვლელი: სამოქალაქო ომი
1834
24 ივლისი – ჰერცოგმა ტერსეირამ გაიმარჯვა ლისაბონთან ბრძოლაში — დამტავრდა სამოქალაქო ომი: მიგელ I გაიქცა გერმანიაში
მარია II გახდა დედოფალი.
1853 — დაიწყო პედრუ V მმართველობა;
1861 — დაიწყო ლუიშ I მმართველობა;
1889 — დაიწყო კარლუშ I მმართველობა;
1908
1 თებერვალი, მეფე კარლუში და მისი შვილი ლუიშ-ფილიპი მოკლეს ლისაბონელმა რესპუბლიკელებმა.
მანუელ II გახდა პორტუგალიის მეფე
ადრეული რესპუბლიკა
1910, 5 ოქტომბერი— რევოლუციამ დაამხო მონარქიული მმართველობა: პორტუგალია გახდა რესპუბლიკა; მეფე მანუელ II გაიქცა ინგლისში
1917
პორტუგალია შეუერთდა მოკავშირეებს პირველ მსოფლიო ომში.
5 დეკემბერი — მაიორ სიდინიო პაესის პუტჩი, როლის შედეგადაც ის ხელისუფლებაში მოვიდა.
1918
28 აპრილი — პაესი აირჩიეს რესპუბლიკის პრეზიდენტად.
14 დეკემბერი — პაესის მკვლელობა.
ფაშისტური რეჟიმი
1926 — გადატრიალება: დამყარდა ფაშისტური დიქატატურა ანტონიუ დი სალაზარის მეთაურობით.
28 მაისი — გენერალ გომიშ დუ კოშტას სამხედრო პუტჩი. დაითხოვეს პარლამენტი და შეცვალეს კონსტიტუცია.
17 ივნისი — დუ კოშტა იძულებული იყო გადაეყენებინა პრემიერ-მინისტრი კაბესადესი და ჩამეყალიბებინა ახალი მთავრობა.
9 ივლისი — გენერალი კარმონა, ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი, აპატიმრებს დუ კოშტას და თვითონ ახდენს მთავრობის ფორმირებას.
1927, 3-9 თებერვალი— ჩაახშეს სამხედრო გამოსვლა ლისაბონში და პორტუში, რომელთა ლიდერები ცდილობდნენ კონსტიტუციის აღდგენას.
1928
25 მარტი — გენერალი ანტონიო ოსკარ კარმონა აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად.
17 აპრილი — ანტონიუ სალაზარი გახდა ფინანსთა მინისტრი ახალ მთავრობაში.
1934, 16 დეკემბერი — ეროვნული კრების არჩევნებზე მთავრობამ მოიპოვა 90 ადგილი.
1935, 16 თებერვალი — კარმონა შემდეგი 7 წლით აირჩიეს პრეზიდენტად.
1936, 9 სექტემბერი — პორტუგალიის სამხედრო-საზღვაო ძალებში აჯანყების მცდელობა იყო.
1938, 11 მაისი —პორტუგალიამ ცნო ფრანკოს რეჟიმი ესპანეთში.
1939, 17 მარტი — მეგობრობისა და თავდაუსხმელობის პაქტი ესპანეთთან.
1941, 12 ივნისი — სალაზარის მთავრობა აცხადებს სწრაფი ნეიტრალიტეტის დაცვას.
1942
8 თებერვალი — გენერალი კარმონა კვლავ აირჩიეს რესპუბლიკის პრეზიდენტად.
25 ივნისი — სალზაზარი ხაზს უსვამს პორტუგალიის ნეიტრალიტეტს ინგლისტან ურთიერთობაში და ამავდროულად წინააღმდეგია ანტიჰიტლერული კოლიციის შექმნია.
18-20 დეკემბერი — ესპანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის გრაფ ხორდანის ვიზიტი ლისაბონში, იბერიის ბლოკის შექმნა.
1943, 12 ოქტომბერი — გამოქვეყნდა ინგლის-პორტუგალიის შეტანხმება, საჭიროების შემთხვევაში აზორის კუნძულების სამხედრო ბაზების გამოყენების შესახებ.
1947, 8 ოქტომბერი — მონარქისტულად მოაზროვნეების წარუმატებელი გადატრიალება
1948, 20 სექტემბერი — ესპანეთთან მეგობრობისა და თავდაუსხმელობის პაქტის გაგრძელება 10 წლის ვადით.
1949
13 თებერვალი — პირველად სალაზარის მმართველობის პერიოდში საპრეზიდენტო არჩევნებზე მეორე კანდიდატიც იყრიდა კენჭს. რომელმაც არცევნების წინა დღეს უარი თქვა კანდიდატობაზე. კარმონა მეოთხე ვადით აირჩიეს პრეზიდენტად.
4 აპრილი — პორტუგალია ნატოს წევრი გახდა.
1951
8 იანვარი — აშშ-სთან დაიდო მეგობრობისა და ურთიერთგაგების ხელშეკრულება
18 აპრილი — გარდაიცვალა პრეზიდენტი კარმონა.
22 ივლისი — საპრეზიდენტო არჩევნები. ამ პოსტზე აირჩიეს გენერალი ფრანცისკო კრავეირო ლოპიში.
6 სექტემბერი— შეთანხმება აშშ-სტან აზორის ბაზების იჯარით გადაცემის შესახებ.
1955, 15 დეკემბერი — პორტუგალია გაწევრიანდა გაეროში.
1961
4 თებერვალი — 15 მარტი — ჩრდილოეთ ანგოლაში დაიწყო პორტუგალიის კოლონიური ომი.
18-20 დეკემბერი— ინდოეთთან გოას, დიუსა და დამანის, პორტუგალიის ყოფილი კოლონიების შეერთება.
1962 — იწყება სამხედრო მოქმედებები გვინეა-ბისაუში.
1 იანვარი — რესპუბლიკელების აჯანყების წარუმატებელი მცდელობა
1964, 25 სექტემბერი — იწყება სამხედრო მოქმედებები მოზამბიკში.
დემოკრატია
1974, 25 აპრილი — მიხაკების რევოლუციამ დაამხო პორტუგალიის ფაშისტური რეჟიმი , მარსელუ კაეტანუ გაიქცა ბრაზილიაში.
1975
აფრიკის ყველა პორტუგალიურმა კოლონიამ და აღმოსავლეთ ტიმორმა დამოუკიდებლობა მოიპოვეს.
11 მარტი— კომუნისტური გადატრიალება: მსხვილი სამრეწველო საწარმოების და ეკონომიკური ობიექტების ნაციონალიზაცია მთავრობის მიერ.
25 ნოემბერი — ახალმა გადატრიალებამ დაამხო ექსტრემალური-მემარცხენე პოლიტიკური ძალები.
7 დეკემბერი — აღმოსავლეთი ტიმორის ანექსია ინდონეზიის მიერ ძალის გამოყენებით.
1981 —პრემიერი სა კარნეირუ და თავდაცვის მინისტრი ამარუ და კოშტა დაიღუპნენ ავიაკატასტროფაში, როგორც ფიქრობენ ეს იყო ტერაქტი.
1984 — კარლუშ ლოპეშმა მოიპოვა პირველი ოლიმპიური ოქროს მედალი პორტუგალიის ისტორიაში მარათონში ლოს-ანჟელესის ოლიმპიადაზე.
1986, 1 იანვარი — პორტუგალია გახდა ევროკავშირის წევრი
1998 — ლისაბონში მოეწყო საერთაშორისო გამოფენა Expo '98
1999, 1 იანვარი, მაკაო, უკანასკნელი პორტუგალიური კოლონია გადაეცა ჩინეთს.
2002, 1 იანვარი — პორტუგალია გადავიდა ევროს მიმოქცევაზე.
2004, ზაფხული — პორტუგალიაში გაიმართა ევროპის ჩემპიონატი ფეხბურთში.
2004, 20 ნოემბერი ბელემში აღიმართა ევროპაში ყველაზე მაღალი საახალწლო ნაძვის ხე.
იხილეთ აგრეთვე
პორტუგალია
პორტუგალიის ისტორია
პორტუგალიის მეფეების სია
რესურსები ინტერნეტში
პორტუგალიის ისტორიის საიტი
პორტუგალიის ისტორია
ქვეყნების ისტორიის ქრონოლოგია