სუტრა

სუტრა — ინდურ სალიტერატურო ტრადიციაში აღნიშნავს აფორიზმს ან აფორიზმთა კრებულს, რომელიც წარმოდგენილია სახელმძღვანელოს სახით. სუტრა არის უძველესი პერიოდისა და შუა საუკუნეების ეპოქის ინდური ჟანრი, რომელიც ინდუიზმში, ბუდიზმსა და ჯაინიზმში გვხვდება.
ინდუიზმში სუტრები წარმოადგენს ლიტერატურული კომპოზიციის განსაკუთრებულ ტიპს, მოკლე აფორიზმული განცხადებების კრებულს. ყოველი სუტრა მცირე მოცულობის წესია, რომელიც იძლევა დარიგეგებს სარიტუალო სწავლებების, ფილოსოფიის, გრამატიკის ან ნებისმიერი სხვა დარგის შესახებ. ინდუიზმის უძველესი სუტრები გვხვდება ვედებში, კერძოდ ბრაჰმანასა და არანიაკაში. ინდუისტური ფილოსოფიის ყველა სკოლამ ხელოვნების, სამართლის და სოციალური ეთიკის სხვადასხვა სფეროებში შეიმუშავა შესაბამისი სუტრები, რომლებიც აადვილებენ მათში წარმოდგენილი იდეების სწავლებასა და თაობიდან თაობაზე გადაცემას.
ბუდიზმში სუტრები, რომლებიც ასევე ცნობილია, როგორც სუტები, კანონიკური წმინდა წერილებია, რომელთა უმრავლესობაც გაუტამა ბუდას ზეპირი სწავლების ჩანაწერებად მიიჩნევა. სუტები არაა აფორიზმული ხასიათის, თუმცა საკმაოდ დეტალურია და ზოგჯერ განმეორებებსაც შეიცავს. ბუდისტური სუტრები თავისი ხასიათით ტერმინის ფილოლოგიურ ფესვად სუქტას (კარგად წარმოთქმული) უფრო გვისახავს, ვიდრე სუტრას (ძაფი).
ჯაინიზმში სუტრები, რომლებიც ასევე ცნობილია, როგორც სუიაები, მაჰავირას კანონიკური ქადაგებები, რომლებსაც, როგორც ჯაინისტურ კანონიკურ ლიტერატურაში, ასევე ზოგიერთი გვიანდელი პერიოდის ნორმატიულ ტექსტებშიც შევხვდებით.
ეტიმოლოგია
სანსკრიტზე სუტრა „ძაფს“ ნიშნავს. სიტყვის ფუძეა „სივ“ − „ის, რითაც იკერება და ერთიანდება ნივთები“. ტერმინი ასევე დაკავშირებული შემდეგ სიტყვებთან: სუჩი, რომელიც „ნემსს, სიას“ ნიშნავს და სუნა, რომელიც „ნაქსოვს“ აღნიშნავს.
ლიტერატურის კონტექსტში, სუტრა აღნიშნავს მარცვლებისა და სიტყვების კრებულს, „აფორიზმის, წესის, მიმართულების“ სახელმძღვანელოს, რომლებიც ერთმანეთს ძაფებივით უერთდება, მათი კავშირით კი რიტუალური, ფილოსოფიური, გრამატიკული ან შემეცნების ნებისმიერი სხვა სფეროს ცოდნა იქსოვება.
მორის ვინტერმინცის თქმით, სუტრა ნებისმიერი მცირე მოცულობის წესია ინდურ ლიტერატურაში. ის „რამდენიმე სიტყვით გადმოცემული თეორემაა.“
ისტორია
პირველ სუტრებს ვედურ ლიტერატურაში, კერძოდ კი ბრაჰმანასა და არანიაკაში ვხვდებით. მათი შექმნის მიზანი მასწავლებლის მიერ მოსწავლისთვის ცოდნის გადაცემის და თვითგანათლებისა თუ დისკუსიის მიზნით მკითხველებისთვის მათი დამახსოვრების გაადვილება იყო.
სუტრა შეკუმშული სახის სტენოგრამას წარმოადგენს, რის გამოც მისი მარცვალთა მწკრივის გაშიფვრა რთულია ბჰასიას ტექსტების ცოდნისა და შესაბამისი განმარტებითი კომენტარების გარეშე.
სუტრების ჩვენამდე მოღწეული უძველესი ხელნაწერები ვედების ნაწილს წარმოადგენს და ძვ. წ. II-I ათასწლეულებით თარიღდება. მაგალითად, ვინტერმიცის თქმით, აიტარეია არანიაკა, ძირითადად სუტრების კრებულია. მათი პრაქტიკაში გამოყენება და უძველესი წარმოშობა დასტურდება იმ სუტრებით, რომლებსაც ძველ არავედურ ინდუისტურ ლიტერატურაში − სიმღერებში, ლეგენდებში, თქმულებებსა თუ ეპოსებში − ვხვდებით.
ინდური ლიტერატურის ისტორიაში, შემეცნების სხვადასხვა სფეროებში სუტრათა ვრცელი კომპილაციები, ძვ. წ. 600-200 წლებით, ძირითადად ბუდასა და მაჰავირას შემდგომი პერიოდით, თარიღდება. აღნიშნულ ეპოქას „სუტრების პერიოდი“ ეწოდებოდა.
უძველესი ეპოქის ინდოელი მოწაფე გრამატიკის, ფილოსოფიისა და თეოლოგიის სუტრებს სწორედ იმ მექანიკური მეთოდით სწავლობდა, რომლითაც თანამედროვე ეპოქის ბავშვები ანბანსა და გამრავლების ტაბულას იმახსოვრებენ. — მაქს მიულერი, უძველესი სანსკრიტული ლიტერატურის ისტორია.
ბუდიზმი
ბუდიზმში სუტრები კანონიკური ლიტერატურის ნაწილია. ინდუისტური ტექსტებისგან განსხვავებით, ადრეული ბუდისტური სუტრები არაა აფორიზმული ხასიათის და ხშირად საკმაოდ ვრცელიცაა. ბუდისტური ტერმინი სუტრას ან სუტას ფესვები სავარაუდოდ სანსკრიტული სუქტადან მომდინარეობს, რომელიც „კარგად წარმოთქმულს/ნათქვამს“ ნიშნავს. ეს მომდინარეობს რწმენიდან, რომლის მიხედვითაც ბუდას მიერ ნათქვამი ყველაფერი კარგად ნათქვამი იყო.
ჯაინიზმი
ჯაინიზმის ტრადიციაში სუტრები მკაცრად განსაზღვრული ტექსტების მნიშვნელოვან ჟანრს წარმოადგენს, რომლებიც საზეპიროდ იწერებოდა.
მაგალითად, კალპა სუტრა, ჯაინური ტექსტია, რომელიც, როგორც სამონასტრო წესებს, ასევე ჯაინ სულიერ მოძღვართა ბიოგრაფიებსაც მოიცავს. სუტრებში ხშირად განხილულია ჯაინისტური ყოველდღიური ასკეტური ცხოვრება. არაერთი უძველესი სუტრა, განსაკუთრებთ ძვ. წ. I ათასწლეულის პერიოდის, ბჰაკტის ჯაინური პრაქტიკის აუცილებელ ელემენტად ასახელებს.
ჯაინიზმის ჩვენამდე მოღწეული წმინდა წერილები სუტრების ფორმატშია შესრულებულია, ესენია აკარანგა სუტრა და თატვართა სუტრა. ეს უკანასკნელი სანსკრიტზეა შესრულებული და ჯაინიზმის ოთხივე სექტის მიერაა აღებულია, როგორც ყველაზე ავტორიტეტული ფილოსოფიური ტექსტი, რომელშიც სრულყოფილადაა შეჯამებული ჯაინიზმის საფუძვლები.
რესურსები ინტერნეტში
SuttaCentral
Buddhist Scriptures in Multiple Languages
More Mahayana Sutras
The Hindu Vedas, Upanishads, Puranas, and Vedanta
A Modern sutra
Digital Sanskrit Buddhist Canon
Ida B. Wells Memorial Sutra Library
Chinese and English Buddhist Sutras
Polity Sutra
სქოლიო
ბუდიზმი
ჯაინიზმი
ინდუიზმი