მიჰაი ჩიქსენთმიჰაი

მიჰაი ჩიქსენთმიჰაი (დ. 29 სექტემბერი, 1934 — გ. 20 ოქტომბერი, 2021) — უნგრელ-ამერიკელი ფსიქოლოგი. მან გამოყო და სახელი უწოდა დინების ფსიქოლოგიური კონცეფცია, რომელიც მკვეთრად ორიენტირებული ფსიქიკური მდგომარეობაა და ხელს უწყობს პროდუქტიულობას. მიჰაი არის კლერმონტის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიისა და მენეჯმენტის გამორჩეული პროფესორი. იგი არის ჩიკაგოს უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის განყოფილების ყოფილი ხელმძღვანელი და ლეიკ-ფორესტის კოლეჯის სოციოლოგიისა და ანთროპოლოგიის განყოფილების უფროსი.
ადრეული ცხოვრება
ჩიქსენთმიჰაი დაიბადა 1934 წლის 29 სექტემბერს რიეკაში, იმ დროისათვის იტალიის სამეფოს შემადგენლობაში. მისი გვარი მომდინარეობს ტრანსილვანიის სოფელ ჩიქსენთმიჰაიდან. იგი იყო დიპლომატის მესამე ვაჟი. მისი ორი უფროსი ნახევარძმა გარდაიცვალა, როდესაც ჩიქსენთმიჰაი ჯერ კიდევ ახალგაზრდა იყო. ერთი იყო ინჟინერიის სტუდენტი, რომელიც ბუდაპეშტის ალყაში მოკლეს, ხოლო მეორე საბჭოთა კავშირმა ციმბირის შრომით ბანაკებში გაგზავნა.
მისი მამა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მალევე დაინიშნა უნგრეთის ელჩად იტალიაში, რის შემდეგაც ოჯახი გადავიდა რომში. როდესაც კომუნისტებმა 1949 წელს უნგრეთი აიღეს, ჩიქსენთმიჰაის მამა გადადგა. კომუნისტურმა რეჟიმმა მამამისის ოჯახი განდევნა და უნგრეთის მოქალაქეობა ჩამოართვა. შემოსავლის მოძიების მიზნით, მამამისმა რომში გახსნა რესტორანი და მიჰაი ჩიქსენთმიჰაიმ მიატოვა სკოლა ოჯახის დასახმარებლად. ამ დროს, ახალგაზრდა ჩიქსენთმიჰაიმ, რომელიც მაშინ შვეიცარიაში მოგზაურობდა, მოისმინა კარლ იუნგის მოხსენება უცნობი მფრინავი ობიექტების ფსიქოლოგიის შესახებ.
ჩიქსენთმიჰაი 22 წლის ასაკში ემიგრაციაში წავიდა შეერთებულ შტატებში, სადაც მუშაობდა ღამით ჩიკაგოს უნივერსიტეტში სწავლის დროს. მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი 1959 წელს და დოქტორის ხარისხი 1965 წელს, ორივე ჩიკაგოს უნივერსიტეტში. შემდეგ ის ასწავლიდა ლეიქ ფორესტის კოლეჯში, სანამ ჩიკაგოს უნივერსიტეტის პროფესორი გახდებოდა 1969 წელს.
მუშაობა
ჩიქსენთმიჰაი გამოირჩევა ბედნიერებისა და კრეატიულობის შესწავლით. იგი ყველაზე უკეთ ცნობილია, როგორც დინების (ან ნაკადის)ცნების არქიტექტორი და ამ თემაზე წლების განმავლობაში ჩატარებული კვლევებითა და ნაშრომებით. ის არის მრავალი წიგნისა და 290 სტატიის და წიგნის თავების ავტორი. მარტინ სელიგმანმა, ამერიკის ფსიქოლოგთა ასოციაციის ყოფილმა პრეზიდენტმა, ჩიქსენთმიჰაი აღწერა, როგორც პოზიტიური ფსიქოლოგიის წამყვანი მკვლევარი.
ნაკადი
ჩიქსენთმიჰაი თავის სემინარში, დინება აღწერს: ოპტიმალური გამოცდილების ფსიქოლოგია, ასახავს მის თეორიას, რომ ხალხი ყველაზე ბედნიერია, როდესაც ისინი დინების რეჟიმში არიან - კონცენტრაციის ან სრული შთანთქმის მდგომარეობა მოქმედი საქმიანობისა და სიტუაციის გათვალისწინებით. ეს არის მდგომარეობა, რომელშიც ადამიანები იმდენად არიან ჩართულნი საქმიანობაში, რომ სხვა არაფერს მნიშვნელობა აღარ აქვს. დინების მდგომარეობა არის შინაგანი მოტივაციის ოპტიმალური მდგომარეობა, სადაც ადამიანი სრულად არის ჩაფლული იმ საქმეში, რასაც აკეთებს. ეს არის გრძნობა, რომელიც ყველას აქვს ხოლმე, ახასიათებს დიდი შთანთქმის, ჩართულობის, სრულყოფისა და უნარის განცდა და რომლის დროსაც დროებით პრობლემებს (დრო, საკვები, ეგო-საკუთარი თავი და ა.შ.) უგულებელყოფენ.
ერთ-ერთ ინტერვიუში ჩიქსენთმიჰაი დინების მდგომარეობაში მყოფ ადამიანს აღწერს როგორც: „მთლიანად ჩართული საქმიანობაში საკუთარი გულისთვის. ეგო ეცემა. დრო გარბის. ყველა მოქმედება, მოძრაობა და აზრი აუცილებლად გამომდინარეობს წინადან, ისევე როგორც ჯაზის დაკვრისას. მთელი თქვენი არსებაა ჩართული და მაქსიმალურად იყენებთ თქვენს ცოდნას.“
ჩიქსენთმიჰაი ასახელებს ნაკადის მიღწევის ცხრა კომპონენტს, მათ შორის „გამოწვევა-უნარ-ჩვევების ბალანსი, მოქმედების და ინფორმირებულობის შერწყმა, მიზნების სიცხადე, დაუყოვნებელი და ერთმნიშვნელოვანი უკუკავშირი, კონცენტრაცია დავალებაზე, კონტროლის პარადოქსი, დროის ტრანსფორმაცია, თვითაზროვნების დაკარგვა. და ავტოთელური გამოცდილება“. თუ ამოცანა ძალიან მარტივია ან ძალიან რთულია, დინება ვერ მოხდება. უნარის დონეც და გამოწვევის დონეც უნდა იყოს შესაბამისი და მაღალი. თუ უნარი და გამოწვევა დაბალია, მაშინ განწყობა აპათიურია.
მოტივაცია
ჩიქსენთმიჰაის უახლესი ნამუშევრების უმეტესობა მოიცავს მოტივაციის იდეას და იმ ფაქტორებს, რომლებიც ხელს უწყობენ მოტივაციის ზრდას, გამოწვევას და ზოგადად წარმატებას ინდივიდში. ჩიქსენთმიჰაის მიერ გამოკვლეული ერთი პიროვნების მახასიათებელი იყო შინაგანი მოტივაცია. ჩიქსენთმიჰაიიმ და მისმა კოლეგებმა დაადგინეს, რომ შინაგანად მოტივირებული ადამიანები უფრო მეტად მიზანმიმართულები არიან და სარგებლობენ გამოწვევებით, რაც საერთო ბედნიერების ზრდას გამოიწვევს.
ჩიქსენთმიჰაიმ გამოავლინა შინაგანი მოტივაცია, როგორც ძლიერი თვისება, რომელსაც შეუძლია გააუმჯობესოს პოზიტიური გამოცდილება, გრძნობები და საერთო კეთილდღეობა რთული გამოცდილების შედეგად.
პირადი ცხოვრება
ჩიქსენთმიჰაი იყო მხატვრისა და პროფესორის კრისტოფერ ჩიქსენთმიჰაის და კალიფორნიის უნივერსიტეტის პროფესორის მარკ ჩიქსენთმიჰაის მამა.
რესურსები ინტერნეტში
Faculty page at Claremont Graduate University
Brain Channels Thinker of the Year - 2000
Mihaly Csikszentmihalyi at TED
TED Talk: Mihaly Csikszentmihalyi: Flow, the secret to happiness (TED2004)
სქოლიო
დაბადებული 1934
უნგრელი მეცნიერები
უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრები
ამერიკელი ფსიქოლოგები