ანრი მუასანი

ანრი მუასანი
ფერდინანდ ფრედერიკ ანრი მუასანი (დ. 28 სექტემბერი 1852, პარიზი — გ. 20 თებერვალი 1907, პარიზი) — ფრანგი ქიმიკოსი. 1898 წელს მიენიჭა ელიოტ კრესონის მედალი, ხოლო 1906 წელს — ნობელის პრემია ქიმიის დარგში „დიდი მოცულობით ჩატარებული კვლევებისათვის, ელემენტი ფთორის მიღებისათვის, საწარმოო და ლაბორატორიულ პრაქტიკაში შემოტანილი მისი სახელობის ელექტრონული ღუმელისათვის“.
1886 წლის 26 ივნისს იგი გახდა პირველი ადამიანი რომელმაც შეძლო სუფთა ფთორის იზოლირება. 1893 წელს არიზონაში, მეტეორიტის კრატერში, მუასანმა აღმოაჩინა ნივთიერება, რომელიც თავისი თვისებებით ახლოს იყო ალმასთან. მუსანის პატივსაცემად ამ ნივთიერებას ეწოდა მისი სახელი მუსანიტი.
ბიოგრაფია
ანრი მუასანი დაიბადა 1852 წლის 28 სექტემბერს აღმოსავლეთის რკინიგზის კომპანიის უმცროსი თანამშრომლის ოჯახში. ამავე წელს ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ტულუზიდან (საიდანაც წარმოშობით იყვნენ ანრის მშობლები) პარიზში გადასახლდა. 1864 წელს ოჯახი ამჯერად ქალაქ მოში გადავიდა, სადაც ანრი მუასანმა სწავლა დაიწყო ადგილობრივ სკოლაში. 1870 წელს მან მიატოვა სკოლა, არ გააგრძელა სწავლა ე. წ. „საუნივერსიტეტო კლასში“, რომლის გავლაც საჭირო იყო უნივერსიტეტში სწავლის გასაგრძელებლად. ანრიმ მუშაობა დაიწყო პარიზის ერთ-ერთ აფთიაქში, სადაც მან შეძლო გადაერჩინა ადამიანები დარიშხანის მოწამვლისაგან. მან გადაწყვიტა შეესწავლა ქიმია და დაიწყო მუშაობა ედმონ ფრემის, ხოლო შემდეგ პიერ პოლ დეერენის ლაბორატორიაში. დეერენმა ურჩია მას დაკავებულიყო აკადემიური კარიერით. ბაკალავრის სტატუსი, რომელიც საჭირო იყო უნივერსიტეტში სწავლის გასაგრძელებლად მუასანმა მიიღო 1874 წელს მეორე მცდელობით. პარიზში დაბრუნების შემდეგ იგი მეგობრობდა ქიმიკოს ალექსანდრე ლეონ ეტარდთან და ბოტანიკოს ვასკოსთან.
მუასანმა თავისი პირველი სამეცნიერო ნაშრომი გამოაქვეყნა 1874 წელს თემაზე „ნახშირორჟანგი და ჟანგბადი მცენარეთა მეტაბოლიზმში“ დიხრეინთან ერთად. მალე მან მიატოვა მცენარეთა ფიზიოლოგია და დაინტერესდა არაორგანული ქიმიით. მას შემდეგ, რაც 1880 წელს ანრი მუასანმა მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი, მეგობარმა ლანდრინმა შესთავაზა მას ადგილი ანალიტიკურ ლაბორატორიაში.
1882 წელს იგი დაქორწინდა ლეონ ლუგანზე. სამი წლის შემდეგ კი შეეძნათ ვაჟი.
1893 წელს მუასანმა დაიწყო არიზონაში, სიკვდილის ხეობასთან ახლოს აღმოჩენილი მეტეორიტის ფრაგმენტის შესწავლა, რომელშიც მან აღმოაჩინა ახალი მინერალის მცირე რაოდენობა. 1905 წელს ამ მინერალს მისი აღმომჩენის პატივისცემის ნიშნად ეწოდა მუასანიტი.
1907 წლის თებერვალში იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა პარიზში, სტოკჰოლმში გამართული ნობელის პრემიის დაჯილდოების ცერემონიალიდან დაბრუნებისთანავე. გარდაცვალების მიზეზად თვლიან მწვავე აპენდიციტს. არაა ცნობილი იყო თუ არა მისი გარდაცვალების მიზეზი ფტორთან დაკავშირებული მისი ექსპერიმენტები.
1976 წელს საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა ანრი მუასანს სახელი მიანიჭა კრატერს, რომელიც მდებარეობს მთვარის მეორე მხარეს.
ლიტერატურა
Stock, Alfred (1907). «HENRI MOISSAN». Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft 40: 5099. doi:10.1002/cber.190704004183.
A.G. Morachevskii (2002). «Henri Moissan (To 150th Anniversary of His Birthday)». Journal Russian Journal of Applied Chemistry 75 (10): 1720—1722. doi:10.1023/A:1022268927198.
G. V. Samsonov, V. A. Obolonchik (1886). «Frederic Henri Moissan, on the 120th anniversary of his birth». Journal Powder Metallurgy and Metal Ceramics 11 (9): 766—768. doi:10.1007/BF00801283.
Tressaud, Alain (October 2006). «Henri Moissan: winner of the Nobel Prize for Chemistry 1906». Angew. Chem. Int. Ed. Engl. 45 (41): 6792-6. doi:10.1002/anie.200601600. PMID 16960820.
Royère, C (March 1999). «The electric furnace of Henri Moissan at one hundred years: connection with the electric furnace, the solar furnace, the plasma furnace?». Annales pharmaceutiques françaises 57 (2): 116-30. PMID 10365467.
Kyle, R A; Shampo M A (October 1979). «Henri Moissan». JAMA 242 (16): 1748. doi:10.1001/jama.242.16.1748. PMID 384036.
Flahaut, J (Mar 1999). «The scientific contributions of Moissan». Annales pharmaceutiques françaises 57 (2): 101-7. PMID 10365465.
Viel, C (Mar 1999). «Henri Moissn, first French Nobel prize winner in chemistry: the man, the picture collector». Annales pharmaceutiques françaises 57 (2): 94-100. PMID 10365464.
Wery, P (Jan 1986). «Fluoride is 100 years old». Médecine et hygiène 45 (1685): 138. PMID 3543628.
Kempler, K (Mar 1982). «[On the 75th anniversary of the death of Henri Moissan]». Orvosi hetilap 123 (12): 740-1. PMID 7041048.
FABRE, R (May 1953). «Ceremonies commemorating the centenary of the birth of Henri Moissan.». Annales pharmaceutiques françaises 11 (5): Suppl, 65-7. PMID 13080837
სქოლიო
ფრანგი ქიმიკოსები
საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრები
ლონდონის სამფო საზოგადოების უცხოელი წევრები
ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით