არჩიბალდ ჰილი

არჩიბალდ ჰილი
არჩიბალდ ვივიან ჰილი (ა. ვ. ჰილი; , A.V. Hill; დ. 26 სექტემბერი, 1886, ბრისტოლი, ინგლისი, — გ. 3 ივნისი, 1977, კემბრიჯი) — ინგლისელი ფიზიოლოგი და ბიოფიზიკოსი. მისი ძირითად შრომებში განხილულია ჩონჩხის კუნთებში სითბოს წარმონაქმნა და ნივთიერებათა ცვლა. 1922 წელს ოტო მაიერჰოფთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში.
ბიოგრაფია
არჩიბალდ ვივიან ჰილი დაიბადა 1886 წელს ბრისტოლში. მამამისი ხე-ტყით მოვაჭრე იყო. მშობლების დაშორების შემდეგ დედის მზრუნველობის ქვეშ იზრდებოდა. დაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ არჩიბალდი სწავლობდა მათემატიკას კემბრიჯის ტრინიტი-კოლეჯში, შემდეგ თავისი მასწავლებლის, უოლტერ მორლი ფლეტჩერის წაქეზებით ფიზიოლოგიის საკითხების შესწავლა დაიწყო. 1911-1914 წლებში კემბრიჯის უნივერსიტეტში კუნთებისა და ნერვული ქსოვილის ფიზიოლოგიური თერმოდინამიკის პრობლემებზე მუშაობდა. ბაყაყის ქვედა კიდურების ჩონჩხის კუნთებზე დაკვირვებით დაადგინა, რომ ჟანგბადს კუნთი მხოლოდ აღდგენის პერიოდში და არა შეკუმშვის აქტიურ ფაზაში საჭიროებდა. ამან განაპირობა კუნთის შეკუმშვის განმაპირობებელი რიგი ბიოქიმიური რეაქციის აღმოჩენა. ოტო მაიერჰოფმა გაარკვია, რომ ჟანგბადის არარსებობის პირობებში კუნთის მუშაობის საფუძველი ნახშირწყლების დაშლაა, რძემჟავას თანმდევი წარმოქმნით. პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს ბრიტანეთის არმიის ოფიცერი იყო, შეიმუშავა ჰაერსაწინააღმდეგო ნაწილების წრთვნის მათემატიკური მოდელი.
1919 წლიდან ჰილი კვლავ მუშაობდა კუნთის ფიზიოლოგიის საკითებზე. 1920-1923 წლებში ჰილი იყო კემბრიჯის, 1923-1925 წლებში — ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის პროფესორი, 1926-1951 წლებში — სამეფო საზოგადოების ფულერტონის კვლევების პროფესორი. 1922 წელს ოტო მაიერჰოფთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში. მისი მნიშვნელოვანი ნაშრომებია: „კუნთების მუშაობა“ (Muscular Activity, 1926), „კუნთური მოძრაობა ადამიანში“ (Muscular Movement in Man, 1927), „ცოცხალი მექანიზმი“ (Living Machinery, 1927). ჰილის მიერ ასევე მოწოდებულია მათემატიკური გამოსახულება — ჰილის განტოლება, რომელიც ჰემოგლობინის მოლეკულაში ჟანგბადის შეკავშირებას აღწერს. 1930-იან წლებში ჰილი აქტიურად მონაწილეობდა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, ჩართული იყო ნაცისტური გერმანიიდან ლტოლვილებზე ზრუნვის და დევნილი მეცნიერების დახმარების საქმეში, სამეცნიერო და თავდაცვის პოლიტიკის განსაზღვრაში. 1940-1945 წლებში ის იყო კემბრიჯის უნივერსიტეტის წარმომადგენელი დიდი ბრიტანეთის პარლამენტში, ასევე დახმარებას უწევდა ინდოეთის მთავრობას სამეცნიერო ღონისძიებების განხორციელებაში. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ჰილი სამეცნიერო მოღვაწეობას დაუბრუნდა და აქტიურად განაგრძო კუნთის ფიზიოლოგიის საკითებზე მუშაობა.
ა.ვ. ჰილი იყო სამეფო საზოგადოების წევრი (1918), იმავე საზოგადოების მდივანი (1935-1945) და უცხოეთის საქმეთა მდივანი (1946), რამდენიმე ბრიტანული და უცხოური უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი. დაჯილდოებული იყო ბრიტანეთის იმპერიის ორდენით (1918), საპატიო კავალერთა ორდენით (1948), ვერცხლის პალმის თავისუფლების მედლით (აშშ, 1947), საპატიო ლეგიონის ორდენით (საფრანგეთი, 1950) და სხვ. ჰილი გარდაიცვალა ვირუსული ინფექციის გართულებებით 1977 წელს, 90 წლის ასაკში.
ლიტერატურა
რესურსები ინტერნეტში
Archibald V. Hill – Biographical. NobelPrize.org. Nobel Media AB 2020. ციტირების თარიღი: 28 ივნისი, 2020.
სქოლიო
ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის წევრები
საპატიო ლეგიონის ორდენის კავალრები
ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
ინგლისელი ნობელის პრემიის ლაურეატები