სლოვენია

სლოვენია
სლოვენიის რესპუბლიკა (სლოვენიის სახალხო რესპუბლიკა (1946—1963), სლოვენიის სოციალისტური რესპუბლიკა (1963—1991)) — ალპიისპირა სახელმწიფო ცენტრალური ევროპის სამხრეთით. დასავლეთით ესაზღვრება იტალიას, ჩრდილოეთით ავსტრიას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით უნგრეთს, აღმოსავლეთსა და სამხრეთში ხორვატიას, სამხრეთ-დასავლეთით კი ადრიატიკის ზღვაზე აქვს გასასვლელი.
სლოვენია გაეროს, ევროკავშირისა და ნატოს წევრია. ასევე შედის შენგენის შეთანხმებაში.
სახელწოდება
ოფიციალური: სლოვენია.
ეროვნული: Slovenija.
ეტიმოლოგია: ქვეყნის სახელი სლავური ძირისაა და ნიშნავს „სიტყვას“ (შდრ. რუსული слово) ან „დიდებას“ (შდრ. რუსული слава).
ისტორია
თანამედროვე სლოვენების სლავი წინაპრები ქვეყნის ტერიტორიაზე ახ. წ. VI საუკუნეში დამკვიდრდნენ. VII საუკუნეში მათ კარანტანია ჩამოაყალიბეს, რომელიც ერთ-ერთი პირველი სლავური სახელმწიფო გახდა. 745 წელს სამხედრო დახმარების სანაცვლოდ კარანტანიამ ფრანკების პროტექტორატი სცნო, თუმცა, 1180 წლამდე, ანუ დაშლამდე ფორმალური სუვერენიტეტი შეინარჩუნა. ფრანკების გავლენამ სლოვენიელთა გაქრისტიანებას შეუწყო ხელი.
დაახლოებით 1000 წლისთვის დაიწერა Brižinski spomeniki, პირველი წერილობითი დოკუმენტი სლოვენურ ენაზე. XIV საუკუნეში სლოვენიის თანამედროვე ტერიტორია ჰაბსბურგთა გავლენის ქვეშ მოექცა და ავსტრია-უნგრეთის იმპერიიის ფარგლებში აღმოჩნდა. სლოვენია სამ პროვიცნიად დაიყო: კრანსკის, გორიშკისა და შტაერსკის.
სავაჭრო გზების გადანაცვლება და ოცდაათწლიანი ომი XVII საუკუნეში სლოვენიის ეკონომიკის დაცემას უწყობდა ხელს, მაგრამ XVIII საუკუნეში მეურნეობის განვითარება იწყება: სხვადასხვა სახის საქონელწარმოებამ იმატა, ასევე სოფლის მეურნეობის ნაწარმმა მოიმატა 60%-ით. ეს პერიოდი სლოვენიის აღორძინების ხანად მოინათლა.
1809-1813 წწ. სლოვენიის დიდი ნაწილი ილირიის პროვინიციის შემადგენლობაში შედიოდა. XIX საუკუნეში, განსაკუთრებით 1848-1849 წლების რევოლუციისას ავსტრიაში, და შემდგომაც, სლოვენიაში ეროვნული მოძრაობა იწყება. (ცენტრი — კრაინა).
1918 წელს ავსტრია-უნგრეთი დაიშალა, შედეგად, იტალიამ პრიმორსკისა და ისტრის მხარეები და დალმაციის ნაწილი მიიტაცა. სლოვენიის მიწების დანარჩენი ნაწილი ახლადდაარსებული სერბების, ხორვატებისა და სლოვენიელების სამეფოს შემადგენლობაში მოექცა, რომელსაც 1929 წელს იუგოსლავია დაერქვა.
1941 წელს ღერძ-სახელმწიფოების თავდასხმის შემდეგ იტალიამ ლიუბლიანამდე ტერიტორია მიიერთა, გერმანიამ კი დანარჩენი ტერიტორია ქალაქ მარიბორითურთ.
იუგოსლავიის სამეფო მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობისას დაიშალა, სლოვენია კი სოციალისტური იუგოსლავიის შემადგენლობაში შევიდა, რაც 1945 წლის 29 ნოემბერს გამოცხადდა. აქვე უნდა ითქვას, რომ იტალიისგან სლოვენიას ძირძველი მიწები ობალნა-კრაშკა და გორიშკა დაუბრუნდა.
1991 წელს სლოვენია რეფერენდუმის შედეგად პირველი გამოვიდა იუგოსლავიის შემადგენლობიდან და გახდა დამოუკიდებელი სახელმწიფო. მეზობელი ხორვატიისა და ბოსნიისაგან განსხვავებით აქ ეს პროცესი მშვიდობიანად განვითარდა. ამის ერთ-ერთი მიზეზი მოსახლეობის ეთნიკური ერთგვაროვნება იყო. სლოვენია შედიოდა პირველ შვიდეულში, რომელიც 2002 წელს მიწვეულ იქნა ნატოში. იგი ასევე ევროკავშირის პირველი წევრია (2004) ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკებს შორის.
გეოგრაფია
ქვეყანა მდებარეობს ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით. 45° - 47° განედებსა და 13° - 17° გრძედებს შორის. მისი გეომეტრიკული ცენტრის კოორდინატებია 46°07'11.8" ჩრდ. და 14°48'55.2" აღმ. და მდებარეობს ლიტიჟის მუნიციპალიტეტის სოფელ სლივნაში. მისი მოსაზღვრე ქვეყნებია: იტალია, ავსტრია, უნგრეთი, ხორვატია. ფართობი - 20 273 კმ². სლოვენიის უმაღლესი მწვერვალია ტრიგლავი (2864 მ.), ხოლო ქვეყნის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან არის 557 მ.
სახელმწიფო
სახელმწიფო სისტემა: რესპუბლიკა.
სახელმწიფოს მეთაური: პრეზიდენტი ბორუტ პაჰორი (2012).
მთავრობის მეთაური: პრემიერ-მინისტრი რობერტ გოლობი (2022).
საკანონმდებლო ორგანო: ერთპალატიანი პარლამენტი (90 წევრი).
ადმინისტრაციული დაყოფა: 182 მუნიციპალიტეტი (obcina) და 11 ქალაქი (mestna obcina).
დემოგრაფია
101 ადამიანით ერთ კვადრატულ კილომეტრზე, სლოვენია არის ევროპაში ერთ-ერთი ნაკლებად დასახლებული ქვეყანა. ქვეყნის მასშტაბით ნოტრანსკა-კრაშკას რეგიონია ყველაზე მცირედ, ხოლო ცენტრალური სლოვენიის რეგიონი ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულია.
2002 წლის მონაცემებით ქვეყნის ყველაზე მსხვილი ეთნიკური ჯგუფი არის სლოვენები (83%), დაახლოებით 13 %-ს წარმოადგენს სხვა ყოფილი იუგოსლავიის ქვეყნებიდან ემიგრანტები. შედარებით მცირე, თუმცა სლოვენიის კონსტიტუციით დაცულ უმცირესობებში ასევე შედიან უნგრელები და იტალიელები.
მოსახლეობის დაახლოებით 65 % - 79 % ცხოვრობს ქალაქში. ყველაზე დიდი ქალაქია დედაქალაქი ლიუბლიანა (274,826). სხვა შედარებით დიდი ქალაქებია: მარიბორი (94 809), ცელიე (50 039), კრანი (37 129), ველენიე (25 456), კოპერი (24 996).
სლოვენიის ოფიციალური ენა არის სლოვენური, რომელიც არის სამხრეთსლავური ენების ჯგუფიდან. 2002 წელს სლოვენური იყო მოსახლეობის 88 %-ის მშობლიური ენა, ხოლო მოსახლეობის 92 % იყენებს მას ოჯახში სასაუბროდ. სხვა ყველაზე მეტად გავრცელებული ენებია სერბული და ხორვატული.
მეორე მსოფლიო ომამდე მოსახლეობის 97 % თავს კათოლიკედ მიიჩნევდა. დაახლოებით 2,5 % ლუთერანად, ხოლო დანარჩენი სხვა და სხვა კონცეფციის წარმომადგენლები იყვნენ. შემდეგ 1990 წლამდე იყო კომუნისტური ეპოქა, რომლის დროსაც ეკლესიის მოქმედება მკაცრად შეზღუდული იყო. 90-იან წლებში კათოლიციზმა შეძლო ნაწილობრივ აღედგინა გავლენა საზოგადოებაში, თუმცა სლოვენია დარჩა სეკულირებულ ქვეყანად. 2002 წლის მიხედვით მოსახლეობის 57.8 % თავს კათოლიკედ მიიჩნევს. თუმცა როგორც ყველგან ევროპაში, სლოვენიაშიც კათოლიციზმის გავლენა მცირდება საშუალოდ 1 %-ით წელიწადში. სედარებისთვის 1991 წელს მოსახლეობის 71,6 % თავს კათოლიკედ მიიჩნევდა.
ეკონომიკა
რესურსები - ქვანახშირი, ტყვია, თუთია, ვერცხლისწყალი, ურანი, ვერცხლი, ჰიდროენერგია, ტყეები.
ექსპორტი - მანქანათმშენებლობის პროდუქცია, ნედლეული, კვების პროდუქტები.
ეროვნული შემოსავალი ერთ სულზე - 9810 $.
ვალუტა - ტოლარი (SIT);
მემკვიდრეობა
ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობები: ადრიატიკის სანაპირო, შკოციანის მღვიმეები.
რესურსები ინტერნეტში
Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
Government of the Republic of Slovenia
Hiking Slovenia
სქოლიო
ევროპის ქვეყნები
სლავური ქვეყნები
ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოები
ნატოს წევრი სახელმწიფოები
გაეროს წევრი სახელმწიფოები