ქიმიური ეკოლოგია

ქიმიური ეკოლოგია — შეისწავლის ცოცხალ ორგანიზმებსა და მათ გარემოს შორის ქიმიური ურთიერთქმედებების როლს და ეთიოლოგიასა და ორგანიზმების ევოლუციაზე ამ ურთიერთქმედებათა შედეგებს. არის ფართო დისციპლინათაშორისი ველი. ქიმიური ეკოლოგია აქცენტს აკეთებს ეკოლოგიის ბიოქიმიაზე და სპეციფიკურ მოლეკულებსა და მოლეკულათა ჯგუფებზე, რომლებიც სხვადასხვა ბიოლოგიური პროცესის სიგნალებად ფუნქციონირებენ. მოლეკულები, რომლებიც მსგავს როლს ასრულებენ, ჩვეულებრივ მცირემოლეკულური მასის ადვილად დიფუზირებადი ორგანული ნივთიერებებია და მეორეული მეტაბოლიზმის მეშვეობით მიიღება და პეპტიდებსაც შეიცავს. ქიმიური ეკოლოგიური პროცესები შეიძლება იყოს ინტრასპეციფიკური (სახეობებს შიგნით) და ინტერსპეციფიკური (სახეობებს შორის).
ქიმიური ეკოლოგია იყენებს ანალიტიკურ და სინთეზურ ქიმიას, ცილების ქიმიას, გენეტიკას, ნეირობიოლოგიას, ეკოლოგიასა და ევოლუციას.
მცენარეთა ქიმიური ეკოლოგია
ქიმიური ეკოლოგია მცენარეებში არის სწავლება, რომელიც მცენარეთადამათ გარემომცველ ბუნებასა და ანტაგონისტებს შორის ურთიერთქმდების ქიმიურ და ბიოლოგიურ თვისებებს შეისწავლის. ქიმიური ეკოლოგია უმთავრესად იმ მცენარეებს შეისწავლის, რომლებიც სხვადასხვა ფიტოქიმიურ ნივთიერებას გამოყოფენ. ეს ნივთიერებები შეიძლება თავად მცენარეებმაც გამოყონ ან ფუნგებს და ბაქტერიებს შორის სიმბიოზური ურთიერთობისას წარმოიქმნას.მცენარეთა ქიმიური ეკოლოგია ხშირად ორგანიზმებს შორის მუტუალისტურ ურთიერთქმედებებს მოიცავს.
მიკროორგანიზმებს შორის ურთიერთქმედება
მცენარეები ურთიერთქმედებენ მიკროორგანიზმებთან. ურთიერთქმედებისთვის მიკრობები მათსა და მცენარეებს შორის ინტერფეისს შეიმუშავებენ, მცენარეთაზედაპირის მეშვეობიით მცენარეებში ზრდით. ამისთვის მიკრობებს მცენარეთა დამცავი ზედაპირის ჰიდროფობური ცვილის ფენის გადალახვა უწევთ. მიკროორგანიზმები სპეციალურ სითხეებს გამოყოფენ,რისი მეშვეობითაც მცენარეთა დამცავ გარე საფარში აღწევენ.
მცენარეებში ზრდა
მცენარეთა უმრავლესობაში ჰორმონები მათ წვერზეა კონცენტრირებული. აუქსინის ჰორმონები მცენარეთა ზრდაზე არიან პასუხისმგებელი დაისეთი სტიმულებით სტიმულირდებაინ, როგორიცაა სინათლე. ამ ფენომენს ფოტოტროპიზმი ეწოდება, რაც სინათლის წყაროსკენ ან მისგან მოშორებით მოძრაობას გულისხმობს. ამგვარი ზრდა მცენარეებს სასიცოცხლო მნიშვნელობის ელემენტების შენარჩუნების საშუალებას აძლევს, როგორიცაა მზის სხივებ, რომელიც აუცილებელია ფოტოსინთეზისთვის.
მცენარე-მწერი ურთიერთქმედება
ქიმიური ეკოლოგიის მნიშვნელოვანი სუბველია მცენარეებისადა მწერების ურთიერთქმედების ქიმიური ეკოლოგია. განსაკუთრებით, მცენარეები და მწერები ქიმიურ ვოლუციურ რბოლაში არიან ჩართული. მცენარეებს მტრებისგან (მწერებისგან) თავდასაცავად ქიმიური დამცავი საშუალებები უვითარდებათ, ხოლო მწერებს მცენარეების შხამის წინააღმდეგ იმუნიტეტი, ზოგიერთ შემთხვევაში კი მცენარეთა შხამებს მათი მტაცებლების წინააღმდეგ ქიმიური თავდაცვის საშუალებად ხელახლა იყენებენ. ამის ნათელი მაგალითია მონარქი პეპელას მუხლუხი, რომელიც Asclepias-ით იკვებება. Asclepias-ები კარდენოლიდის ტოქსინებს შეიცავენ, მაგრამ მონარქი პეპელას მუხლუხზე ეს ტოქსინები ვერ მოქმედებენ. სამაგიეროდ ამ ტოქსინებს მუხლუხი ლარვულ სტადიაზე ინახავს და შემდეგ მტაცებებისთვის უგემოვნო ხდება.
საზღვაო ქიმიური ეკოლოგია
საზღვაო ქიმიური ეკოლოგია აღნიშნავს იმას თუ ზღვის ორგანული სამყარო როგორ იყენებსიმიურ ელემენტებს კვების, ურთიერთქმედების, რეპროდუქციისა და გადარჩენისთვის, დაწყებული მიკროსკოპული ზომის ფიტოპლანქტონებიდან, დამთავრებული ღრუბლებით, ღია წყლის თევზებითა და კიბოსნაირებით. ზღვის ორგანიზმები გადასარჩენად ხშირად ქიმიურ თვისებებს იყენებენ.
ბიბლიოგრაფია
Putnam, A. R. (1988). "Allelochemicals from Plants as Herbicides" Weed Technology. 2(4): 510-518.
რესურსები ინტერნეტში
A new antibiotic in African ants putatively protective of insect-fungi symbiosis through control of bacterial infections
Insect Olfaction of Plant Odour
International Society of Chemical Ecology
სქოლიო
ქიმიური ეკოლოგია
ეკოლოგიის დარგები