ტიგრან V

ტიგრან V (დ. ძვ. წ. 16, იერუსალიმი — გ. 36, რომი) — იუდეის პრინცი ჰეროდიელთა დინასტიიდან. მეფე ჰეროდე I დიდის შვილიშვილი. რომის ვასალი სომხეთის მეფე 6-12 წლებში დედოფალ ერატოსთან ერთად.
ადრეული ცხოვრება
ტიგრანი იყო იუდეის პრინც ალექსანდრესა და მისი მეუღლის, პრინცესა გლაფირა კაპადოკიელის პირველი ძე. მას ასევე ჰყავდა უმცროსი ძმა, პრინცი ალექსანდრე და ამასთან ერთი უმცროსი დაც. მამამისი თავად იუდეის მეფე ჰეროდე I დიდისა და დედოფალ მირიამ I-ის ვაჟი იყო. რაც შეეხება დედამისს, იგი კაპადოკიის მეფე არქელოსისა და მისი სომეხი მეუღლის ასული იყო.
ტიგრანს სახელი დედის მხრიდან არსებული სომხურ-ბერძნული გენების ხაზგასასმელად დაარქვეს. ამავდროულად, ეს ყველაზე გავრცელებული სახელი იყო სომხეთის მმართველ არტაშესიანთა დინასტიაში.
ტიგრანი დაიბადა და გაიზარდა იერუსალიმში, ჰეროდეს სამეფო კარზე. ძვ. წ. 7 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, მეფე ჰეროდემ თავისი რძალი აიძულა კაპადოკიაში დაბრუნებულიყო, შვილიშვილები კი იერუსალიმში დაიტოვა.
ძვ. წ. 4 წელს მეფე ჰეროდეც გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტიგრანმა და მისმა ძმამ გადაწყვიტეს დაეტოვებინათ იერუსალიმი და დედასთან ერთად ეცხოვრათ კაპადოკიის სამეფო კარზე. კაპატოდიაში ჩასვლის შემდეგ მათ უარყვეს ებრაული რწმენა და ტრადიციები და ბერძნული მიიღეს. ამის შემდეგ მეფე არქელოსმა ტიგრანი რომში გააგზავნა კარგი განათლების მისაღებად.
სომხეთის მეფობა
ამ პერიოდისათვის სომხეთში ერთობ არაპოპულარული არტავაზდ III მეფობდა. უკვე ჩვ. წ. 6 წელს სომხები მას აუჯანყდნენ და მოკლეს იგი. ვინაიდან დედის მხრიდან ტიგრანი სომხეთის სამეფო ოჯახის შთამომავალი იყო, რომის იმპერატორმა ოქტავიანე ავგუსტუსმა ტიგრან V სომხეთის ახალ მეფედ გამოაცხადა. სომხეთში შესასვლელად მას თან ტიბერიუსი გააყოლა დიდი ჯარებით. ქვეყანაში ჩასვლის შემდეგ იგი ქალაქ არტაშატში მეფედ ეკურთხა. მოგვიანებით სწორედ არტაშატი გახდა ტიგრანის სამეფოს დედაქალაქი. ტიგრანს სომხები დიდად არ ენდობოდნენ, რამეთუ იგი უცხოელი იყო, ამიტომაც მას თანამმართველად განსვენებული ტიგრან IV-ის და და ქვრივი, დედოფალი ერატო დაუნიშნეს.
ტიგრანის მეფობის შესახებ არც თუ ისე ბევრი ინფორმაცია არსებობს. ამ დროიდან მხოლოდ რამდენიმე მონეტაა შემორჩენილი, რომელზეც იგი ბეძნულად იხსენიება, როგორც „დიდი მეფე ტიგრანი“. მისი მმართველობა სულ 6 წელს გაგრძელდა და ჩვ. წ. 12 წელს ტიგრანი და ერატო სომხებმა დაამხეს, მის ნაცვლად კი პართიელი უფლისწული ვონონ I გაამეფეს.
დარჩენილი ცხოვრება
დამხობის შემდეგ ტიგრანი რომში, იმპერატორ ტიბერიუსის კარზე დაბრუნდა და რამდენიმე წელს პრეტენზიას აცხადებდა სომხეთის ტახტზე. 18 წელს ვონონ I გარდაიცვალა და იმედიც გაჩნდა, თუმცა ტახტი ამჯერად უკვე პონტოელ პრინც არტაშეს III-ს გადაეცა.
დამხობის შემდეგ ტიგრანზე ცნობები თითქმის აღარ არსებობს. იგი თავის უცნობი სახელის მქონე ბიძაშვილზე დაქორწინდა, თუმცა წყვილს შვილები არ გაუჩნდა. ტაციტუსის მიხედვით, ტიგრანი ტიბერიუსის ტერორული მმართველობის ერთ-ერთი მსხვერპლი გახდა 36 წელს.
ლიტერატურა
Tacitus, Annals Book VI
Millar, Fergus, Schürer, Emil, Vermes & Geza, The History of the Jewish People in the Age of Jesus Christ (175 B.C. - A.D. 135), Continuum International Publishing Group, 1973
H. Temporini & W. Haase, Aufstieg und Niedergang der römischen Welt: Geschichte und Kultur Roms im spiegel der neueren Forschung, Walter de Gruyter, 1977
H. Temporini & W. Haase, Aufstieg und Niedergang der römischen Welt: Geschichte und Kultur Roms im Spiegel der neueren Forschung, Walter de Gruyter, 1980
R. Syme & A.R. Birley, Anatolica: studies in Strabo, Oxford University Press, 1995
A.E. Redgate, The Armenians, Wiley-Blackwell, 2000
R.G. Hovannisian, The Armenian People from Ancient to Modern Times, Volume 1: The Dynastic Periods: From Antiquity to the Fourteenth Century, Palgrave Macmillan, 2004
D. Dueck, H. Lindsay & S. Pothecary, Strabo's cultural geography: the making of a kolossourgia, Cambridge University Press, 2005
A. Kasher & E. Witztum, King Herod: a persecuted persecutor: a case study in psychohistory and psychobiography, Walter de Gruyter, 2007
სქოლიო
დაბადებული ძვ. წ. 16
გარდაცვლილი 36
სომხეთის მეფეები
I საუკუნის მმართველები