PolyAgent/wiki_georgian_en_parallel_20231101 huggingface dataset:
ვახვახიშვილების ციხე

ვახვახიშვილების ციხე — ციხის ნანგრევები თელავში. მდებარეობს ბატონის ციხის აღმოსავლეთით, ხევგაღმა. იგი მოიხსენიება ძველ მეპატრონეთა სახელით. ციხის ალაყაფის კარის თავზე მოთავსებული ყოფილა ვრცელი წარწერიანი ქვა, რომელიც ახლა დაკარგულია. ამ წარწერაში ერთგან იკითხება: . ზაალ ვახვახიშვილს ძმასთან ერთად ეს ზღუდე თავის სავანედ აუგია 1743 წელს.
ციხის გალავანში ჩართული იყო ექვსი კოშკი. მას შემდეგ, რაც ციხემ თავისი ფუნქცია დაკარგა, კოშკები საცხოვრებლად გადაუკეთებიათ, ხოლო ეზოში მდგარი სხვადასხვა დანიშნულების მრავალი ნაგებობა დაუნგრევიათ და ახალი დაუდგამთ. ზოგიერთი კოშკი ისეა გადაკეთებული, რომ თავდაპირველი სახის წარმოდგენა უკვე შეუძლებელია, ჩრდილოეთი გალავნის შუაში მდგარი კოშკი კი სულ აღარ არის.
დარჩენილი კოშკებიდან ოთხი კუთხეებშია განლაგებული, მეხუთე კი აღმოსავლეთის ვიწრო კედლის შუაში დგას. ამ უკანასკნელ კოშკს ორიგინალური გადაწყვეტა აქვს და ანალოგიც არ მოეპოვება. ცილინდრული კოშკის პირველი სართული ამოვსებულია, მეორე სართულზე ასვლა კი შეიძლება მხოლოდ ეზოდან ქვის კიბით, რომელიც გალავანს ჩრდილოეთიდან მიჰყვება. მეორე სართულის კედლებში ქვედა რიგზე ოთხი საზარბაზნე და ხუთი შეწყვილებული სათოფურია განლაგებული. ციხის ალაყაფის კარი ახლა არ ჩანს, მაგრამ ძველი გეგმის მიხედვით ირკვევა, რომ იგი მოთავსებული ყოფილა დასავლეთით. იქვე იწყება დაღმართი, საიდანაც ერთი გზა ჩრდილოეთით ჩადიოდა და უერთდებოდა სიღნადისაკენ მიმავალ გზას, მეორე გზა ფერდობს მიუყვებოდა და სხვა, მცირეხარისხოვან გზებს უერთდებოდა. ჩრდილო კედლის დასავლეთის მონაკვეთში მოთავსებულია სათადარიგო გასასვლელი.
ციხის კედლები საკმაოდ მაღალია და ორ იარუსადაა გაყოფილი. ზედა იარუსზე მებრძოლთა ჩამოსადგომი ხის ბაქანი იყო მოწყობილი. იქვე განლაგებული სათოფურებიდან ხდებოდა სიმაგრის დაცვა.
ლიტერატურა
ზაქარაია პ. სამშობლოს გუშაგები, თბ., 1965
რჩეულიშვილი ლ. თელავი, თბ., 1963
ბარნაველი თ. კახეთის ისტორიული ძეგლების წარწერები, თბ., 1961
ზაქარაია პ. კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი, თბ., 1962
ზაქარაია პ. საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები, თბ., 1988
თელავის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
გაგათ ციხე-სახლი

გაგათ ციხე-სახლი, წიკლაურების სახლი — დგას სოფელ ამღის სამხრეთ ნაწილში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
ძეგლის აღწერა
ციხე-სახლი გეგმით ოთხკუთხაა (6,35 X 4,2 მეტრი, სიმაღლე 5 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით. სახურავის და ხის სართულშუა გადახურვა ჩანგრეულია. პირველი სართულის დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში გაჭრილი შესასვლელი ამჟამად ქვითკირით არის ამოშენებული. აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია. გარედან, გაუქმებულ შესასვლელზე მეორე სართულზე ასასვლელი ქვის კიბეა მიშენებული. მეორე სართული საცხოვრებელია. დასავლეთით თაღოვანი შესასვლელი და ერთი თაღოვანი სარკმელი აქვს, ჩრდილოეთით — ორი თაღოვანი სარკმელი, აღმოსავლეთ კედელში სათოფური და ნიშია, სამხრეთით — მხოლოდ ნიში.
ლიტერატურა
დუშეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
შოთა გორდეზიანი

შოთა გორდეზიანი
შოთა გიორგის ძე გორდეზიანი (დ. 14 მაისი, 1911, თბილისი — გ. 16 ნოემბერი, 1965, იქვე) — ქართველი ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1958), პროფესორი (1958).
ბიოგრაფია
1937 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი და მუშაობა დაიწყო ამავე ინსტიტუტის საფაკულტეტო ქირურგიულ კათედრაზე. 1958 წლიდან კათედრის პროფესორია. 1955-1956 წლებში მუშაობდა მოსკოვში, ექიმთა დახელოვნების ცენტრის ინსტიტუტის ქირურგიულ კათედრაზე პროფ. ვ. ი. კაზანსკისთან, ხოლო შემდეგ პროფესორ პ. ბოროვსკისთან (ნეიროჰისტოლოგიის ლაბორატორიაში). გორდეზიანმა შეისწავლა სიდამწვრისა და მისი მკურნალობის მეთოდები. იკვლევდა გულის გვირგვინოვან სისხლძარღვთა ნაკლოვანების ქირურგიულ მკურნალობის საკითხებს და სხვ. გორდეზიანი თანაავტორია სახელმძღვანელოებისა ქირურგიაში (1954, მ. კოკოჩაშვილი, შ. გორდეზიანი, დ. ღვინეფაძე).
ბიბლიოგრაფია
თერმული სიდამწვრე და მისი მკურალობა, თბ., 1954;
გულის ანგინის ქირურგიული მკურნალობა, თბ., 1961;
Материалы к хирургическому лечению коронарной недостаточности сердца, Тб., 1957.
ლიტერატურა
ქართველი ქირურგები
დაბადებული 1911
დაბადებული 14 მაისი
გარდაცვლილი 1965
გარდაცვლილი 16 ნოემბერი
შოთა
დერჩი

დერჩი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში, მექვენის ადმინისტრაციულ ერთეულში. მდებარეობს ჩრდილოეთ იმერეთის მთისწინეთში, მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 600 მეტრის სიმაღლეზე. წყალტუბოდან დაშორებულია 55 კილომეტრით. მოსახლეობა — 159 მცხოვრები (2014 წლის აღწერის მიხედვით). სოფელში არის ბარიტის საბადო და განვითარებული შუა საუკუნეების ნათლისმცემლის ეკლესია.
ისტორია
დერჩი პირველად იხსენიება XII საუკუნის საბუთში, საიდანაც ჩანს, რომ იგი საქართველოს მეფე გიორგი III-ს გელათის სამეფო სამწირველოსთვის შეუწირავს. სოფელი გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ლეჩხუმის შემადგენლობაში იყო.
სოფლის შუაგულში, შემაღლებულ ადგილზე, დგას იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია, რომელიც სავარაუდოდ XIV საუკუნეშია აგებული და ამჟამადაც მოქმედია. მისი საბოლოო სახე რამდენიმე ეტაპად მიმდინარე მშენებლობის შედეგადაა ჩამოყალიბებული. ეკლესიის ცენტრალური სივრცე აღმოსავლეთით ღრმა, ნალისებრი აფსიდითაა დასრულებული (იგი გარედან შვერილია). გვერდის მინაშენებთან დაკავშირებულია კედლებში გახსნილი თითო ფართო თაღით. ჩრდილოეთის და სამხრეთის ნავები ასევე აფსიდითაა დასრულებული. ეკლესიის ძირითადი სივრცე, ისე როგორც მინაშენებისა, გადახურულია კამარით. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. დასავლეთ მხარეს ნართექსია, რომელიც სამივე ნავთან არის დაკავშირებული. ეკლესია ორსაფეხურიან ბაქანზე დგას. ნაგებია მოყვითალო-მომწვანო ქვიშაქვის სხვადასხვა ზომის თლილი კვადრებით. დაგვირგვინებულია კარნიზით. ფასადები სადაა, მხოლოდ დასავლეთ სარკმლის თავზეა ცხოველთა რელიეფური გამოსახულება. შიგნით კედლები მთლიანად მოხატული იყო (ნაწილობრივ ჩამონგრეულია). საკურთხევლის წინ XVII საუკუნის კანკელი დგას, ამავე დროისაა საკურთხევლის ზედა ნაწილში მოთავსებული ვრცელი ორსტრიქონიანი წარწერაც (დაზიანებულია). სოფელში არის გვიანდელი შუა საუკუნეების რამდენიმე კოშკის ნანგრევი.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 159 ადამიანი.
პიროვნებები
სოფელში დაიბადა ქართველი ენათმეცნიერი გიორგი ახვლედიანი. აქვეა მისი სახლ-მუზეუმი. ასევე აქ დაიბადა ძალოსანი დიმიტრი შანიძე, საბჭოთა კავშირის ექვსგზის ჩემპიონი (1969—1974), ევროპის ორგზის ჩემპიონი (1972, 1973), მსოფლიოს ჩემპიონი (1973), ოლიმპიური თამაშების ორგზის პრიზიორი (1968, 1972).
იხილეთ აგრეთვე
დერჩის ნათლისმცემლის ეკლესია
ლიტერატურა
სქოლიო
წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
Ülgüc

Ülgüc is a village and municipality in the Agsu Rayon of Azerbaijan. It has a population of 515.
References
Populated places in Agsu District
Lil Yachty

Lil Yachty
მაილს პარკს მაკ-კოლუმი (დ. 23 აგვისტო, 1997), ცნობილი სასცენო სახელით Lil Yachty — ამერიკელი რეპერი. მაკ-კოლუმმა თავდაპირველად აღიარება მოიპოვა ინტერნეტში 2015 წელს მისი სინგლების „One Night“-სა და „Minnesota“-ს გავრცელების შემდეგ. ორივე სინგლი შესული იყო მის სადებიუტო EP-ში „Summer Songs“. 2016 წლის მარტში გამოუშვა თავისი სადებიუტო მიქსტეიპი „Lil Boat“.
მას გამოშვებული აქვს ოთხი სტუდიური ალბომი. პირველი ალბომი „Teenage Emotions“ 2017 წელს გამოვიდა. მისი მეორე და მესამე სტუდიური ალბომები „Lil Boat 2“ და „Nuthin' 2 Prove“ 2018 წელს გამოვიდა. მისი ამ დროისთვის უკანასკნელი სტუდიური ალბომი „Lil Boat 3“ 2020 წლის 29 მაისს გამოვიდა. მისმა ოთხივე ალბომმა მოახერხა Billboard 200-ის საუკეთესო ოცეულში მოხვედრა. მისი ნამუშევარი „Broccoli“ ნომინირებული იყო გრემის ჯილდოზე.
რესურსები ინტერნეტში
სქოლიო
ამერიკელი რეპერები
დაბადებული 23 აგვისტო
დაბადებული 1997
ტოლედო

ტოლედო — ქალაქი ესპანეთში, კასტილია-ლა მანჩას ავტონომიურ რეგიონში, მდებარეობს მდინარე ტახოს მარჯვენა ნაპირზე. ტოლედოს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 78 618 მცხოვრები (2007). ტოლედოშია ელ გრეკოს სახლ-მუზეუმი.
ისტორია
უძველესი დროიდან დასახლებული იყო იბერიელი ტომებით - კარპეტანებით. ძვ. წ. II საუკუნეში დაიპყრო რომმა. VI საუკუნის შუა წლებიდან ვესტგუთების სამეფოს დედაქალაქი იყო. 711 წელს აიღეს არაბებმა. 1085 წელს ალფონსო VI მამაცმა წაართვა არაბებს და ტოლედო კასტილიისა და ლეონის სამეფოს, ხოლო 1479-1561 წლებში გაერთიანებული ესპანეთის დედაქალაქი გახდა.
ღირსშესანიშნაობანი
ქალაქში შემონახულია რომაული ცირკი, შუა საუკუნეების სიმაგრე ალკასარი, გამაგრებული ხიდები - სან-მარტინი (XIII საუკუნე), ალკანტარა (XIII საუკუნე) და ეკლესიები სანტო-კრისტო დე ლა ლუსი (ყოფ. ბაბ მარდუმის მეჩეთი, 960 წელი) და სანტა-მარია ლა ბლანკა (XII-XIII საუკუნე). ტოლედო ეროვნული ნაკრძალია. შენარჩუნებული აქვს ძველი სახე.
რესურსები ინტერნეტში
Municipality
Exhibit on Toledo, Ohio Sister City Agreement
Photography of Toledo by Antony Marsh
ესპანეთის ქალაქები
მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ესპანეთში
უსაინ ბოლტი

უსაინ ბოლტი (Usain Bolt; დ. 21 აგვისტო, 1986) — იამაიკელი სპრინტერი, მიმდინარე მსოფლიო რეკორსდმენი 100 მეტრზე სპრინტში (9,58 წმ), ასევე მსოფლიოს იუნიორი და იამაიკის რეკორდის მფლობელი 200 მ-ზე სირბილში (19,75 წმ). მისმა სახელმა და მიღწევებმა სპრინტში მას „ელვისებური ბოლტის“ მეტსახელი მოუხვეჭა.
რესურსები ინტერნეტში
ქრონოლოგია The Daily Telegraph-ზე
იამაიკელი სპორტსმენები
დაბადებული 1986
დაბადებული 21 აგვისტო
La Cañada de Verich

La Cañada de Verich or La Canyada de Veric is a municipality located in the province of Teruel, Aragon, Spain. According to the 2004 census (INE), the municipality had a population of 103 inhabitants.
References
Municipalities in the Province of Teruel
სლობოზია-მეგურა

სლობოზია-მეგურა — სოფელი მოლდოვაში, სინჯერეის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 115 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 51 ადამიანს შეადგენდა.
იხილეთ აგრეთვე
მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა
სინჯერეის რაიონი
რესურსები ინტერნეტში
მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები
სინჯერეის რაიონის სოფლები
Nagornaya (Moscow Metro)

Nagornaya (Moscow Metro)
Nagornaya is a Moscow Metro station on the Serpukhovsko-Timiryazevskaya Line dug at a depth of 9 meters, which handles about 17,200 people each day.
Design
Between Nagornaya and Nagatinskaya stations there is a dead end spur between the tracks used for diversion of traffic in case of power failure and for technical vehicles traffic at night.
Nagornaya was built according to the typical project of that times, with 26 columns in two rows at the distance 6.5 meters between columns.
Exit
The exit to the city from Nagornaya is through an underground passage to the Electrolytnaya Passage and Krivoy Rog street.
References
«Нагорная» Nagornaya at the official Moscow Metro site
News pertaining to the station
Moscow Metro stations
Railway stations in Russia opened in 1983
Serpukhovsko-Timiryazevskaya Line
Railway stations located underground in Russia
დრუჟბა

დრუჟბა — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს სუმის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 5150 კაცს შეადგენდა.
სქოლიო
სუმის ოლქის ქალაქები
ევროპის X გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის

ევროპის X გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის
20 - 30 ნოემბერი 1992 დებრეცენი უნგრეთი.
დებრეცენში სსრ კავშირის ნაცვლად ყოფილი მოკავშირე რესპუბლიკათა ნაკრებები გამოდიოდნენ. ამან და დაფების რაოდენობის ოთხამდე შემცირებამ კონკურენცია გაზარდა, თუმცა რუსებმა მეტოქეებს შანსი არ დაუტოვეს და დამსახურებულად მოიგეს ჩემპიონატი. საბჭოთა საჭადრაკო სკოლის სიძლიერეზე მეტყველებდა ის ფაქტი, რომ სამეულში რუსეთის გარდა უკრაინაც შევიდა, ხოლო პირველ ათეულში კიდევ ორნი, ლიტვა და საქართველო მოხვდნენ. ურიგოდ არც ყოფილი იუგოსლავიელები გამოვიდნენ. ხორვატები და ბოსნიელები ათეულში მოხვდნენ. სერბებმა პირველი ტური ჩეხებს 3-1 მოუგეს, მერე კი გაეროს გადაწყვეტილებით ტურნირიდან მოხსნეს.
ტექნიკური შედეგები
1. - 25 ქულა
2. - 22,5 ქულა
3. - 21,5 ქულა
4. - 21 ქულა
5. - 20,5 ქულა
6. - 20,5 ქულა
7. - 20,5 ქულა
8. - 20,5 ქულა
9. - 20 ქულა
10. - 19,5 ქულა
19,5 ქულა
11., 12., 13., 14., 15.,
18,5 ქულა
-2, 16., 17., 18., 19.,
18 ქულა
20., 21., 22.,
17,5 ქულა
23., 24., -3, 25., 26.,
17 ქულა
27., 28., 29., 30., 31.,
16,5 ქულა
32., 33.,
15,5 ქულა
34.,
14,5 ქულა
35.,
13 ქულა
36.,
9,5 ქულა
37.,
8 ქულა
38..
- პირველი ტურის შემდეგ მოიხსნა გათამაშებიდან
- პირველი ტურის შემდეგ გამოეთიშა ასპარეზობას.
ჩემპიონის შემადგენლობა
გარი კასპაროვი 6 (+4=4-0), ევგენი ბარეევი 5 (+3=4-1), ვლადიმირ კრამნიკი 6 (+5=2-0), ალექსეი დრეევი 3 (+1=4-1), ალექსეი ვიჟმანავანი 5 (+3=4-0).
საუკეთესო პერფორმანსი
ვლადიმირ კრამნიკი - 2863
დაფებზე საუკეთესონი
! style="background: #ddffdd;"|დაფა
! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე
! s! style="background: #ddffdd;"|ქვეყანა
! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
! s! style="background: #ddffdd;"|პ
! s! style="background: #ddffdd;"|%
|----
|1
|გარი კასპაროვი
|
|6
|8
|75,0
|-----
|2
|სპირიდონ სკემბრისი
|
|6,5
|9
|72,2
|----
|3
|ვლადიმირ კრამნიკი
|
|6
|7
|85,7
|---
|4
|ივან ჰაუსნერი
|
|6
|8
|75,0
|----
|სათ
|იორგ ჰისკი
|
|6
|8
|75,0
|----
|}
ევროპის გუნდური ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის
Lasioglossum leucopus

Lasioglossum leucopus — მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა. შედის მსოფლიოში ყველაზე მრავალრიცხოვან — Lasioglossum-ის გვარში. აღწერილია 1802 წელს.
იხილეთ აგრეთვე
Lasioglossum-ის სახეობების სია
სქოლიო
leucopus
ბაცბური ენა

ბაცბური ენა, წოვა-თუშური ენა, წოვათუშური ენა — ნახურ-დაღესტნური ენათა ოჯახის ნახური ჯგუფის უმწერლობო ენა. მასზე ლაპარაკობენ საქართველოში ახმეტის რაიონის სოფ. ზემო ალვანის მცხოვრები წოვა-თუშები, დაახლოებით 500 კაცი (1997). ქართულად უწოდებენ თუშურსაც, რაც აისახა სამეცნიერო ლიტერატურაშიც. საგრძნობია განსხვავება მოხუცებისა და ახალგაზრდების მეტყველებას შორის, შეინიშნება მცირე სხვაობა სოფლის სხვადასხვა უბანში.
ბაცბური ენის ხმოვანთა სისტემა რთულია. გარდა ხუთი ხმოვნისა (ა, ე, ი, ო, უ), გამოიყოფა მეორეული, მაგრამ ფონემატური მნიშვნელობის მოკლე და ნაზალური ხმოვნები. არის გრძელი ხმოვნები და დიფთონგები. თანხმოვანთაგან სპეციფიკური ფონემია ლატერალი, ლარინგალი, რამდენიმე ფარინგალი და ზოგიერთი გემინატი.
ბაცბური ენაში გამოიყოფა 4 გრამატიკის კლასის ნიშანი: ვ-, ბ-, ჲ-, დ-. არსებით სახელთა დაყოფა გრამატიკის კლასებად მხოლობითი და მრავლობითი რიცხვის მიხედვით 8 ჯგუფს აღწევს. გრამატიკის კლასის პრეფიქსები წარმოდგენილია ზმნასა და ზედსართავში, ნაცვალსახელში „ყველა“ და რიცხვით სახელში „ოთხი“. სახელთა სისტემა რთულია. ძირითადი ბრუნვებია სახელობითი, ერგატივი, ნათესაობითი, მიცემითი. ნივთთა კლასში ერგატივი ემთხვევა მოქმედებითს, ადამიანთა კლასში კი იმთავითვე გარჩეულია. ადგილობრივი ბრუნვებია ლოკატივი და რამდენიმე მიმართულებითი. არის ერთ- და ორთანდებულიანი ფორმები. ზოგი ბრუნვის ნიშანი და თანდებული სიტყვაწარმოების აფიქსადაც გამოიყენება. ბრუნება ორფუძიანია; ჯგუფები გამოიყოფა ფონეტიკურ-მორფოლიგიური ნიშნის მიხედვით. ზმნა მდიდარია დრო-კილოთა ფორმებით. უღვლილება კლასოვან-პიროვანია. პიროვანი საბოლოოდ ჩამოყალიბებული არაა. გრამატიკის კლასით გადმოცემულია გარდაუვალი ზმნის სუბიექტი და გარდამავალის ობიექტი. პირის ნაცვალსახელთაგან მომდინარე პირის ნიშნებით ჩვეულებრივ აღინიშნება სუბიექტი, იშვიათად - ობიექტი. ზმნის უძველესი კატეგორიაა ასპექტი. მას ემყარება დროთა წარმოება. გარდამავლობა გარჩეულია სინტაქსურად. გარდამავალი ზმნა ერგატიულ კონსტრუქციას ქმნის, გარდაუვალი - ნომინატიურს. სპეციფიკური კონსტრუქციის მარტივი წინადადების პარალელურად ქართული ენის გავლენით ბაცბური ენაში ჩნდება რთული წინადადება სათანადო ახალი კავშირებით.
ბაცბურ ენაში დიდი რაოდენობითაა შესული ქართულიდან ნასესხები სიტყვები. მკაფიოდ გამოხატული სესხების წესები ჩამოყალიბებულია ბაცბური ენის ლინგვისტური მოდელის მიხედვით.
რიცხვითი სახელი
ბაცბურში განირჩევა რაოდენობითი და რიგობითი რიცხვითი სახელები. ზოგადად ბაცბურ ენაში არის თვლის ოცობითი სისტემა.
1 — ცჰა
2 — ში
3 — ჴო
4 — დჵივ'
5 — ფხი
6 — ჲეთხ
7 — ვორლ'
8 — ბარლ'
9 — ისა
10 — იტა
ლიტერატურა
გაგუა რ., ზოგიერთი ფონეტიკური პროცესი ბაცბური ენის ხმოვნებში, „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერება“, 1956, ტ. 8;
Гагуа Р., Склонение имен существительных в бацбийском языке, კრ. Вопросы изучения иберииско-кавказских языков, М., 1961;
ჭრელაშვილი კ., ნახური ენების თანხმოვანთა სისტემა, თბ., 1975;
Дешериев Ю. Д., Бацбиский язык, М. 1953;
Дешериев Ю. Д., Бацбиский язык, კრ. Языки народов СССР, т. 4, М. 1967;
Schiefner A. A., Versuch über die Thusch-Sprache oder die khistische Mundart in Thuschetien, St.-Pt., 1956
რესურსები ინტერნეტში
Batsbi: A Silent Death of a Minority Language
: ენათა გენეალოგია
: კოტე ჭრელაშვილი - წოვა-თუშური ენა
სანიკიძე ლ., ბაცბური (წოვა-თუშური) ენა, თბილისი, 2010
სქოლიო
ბაცბური ენა
ენები ოცობითი თვლის სისტემით
Aravet

Aravet is an abandoned village in the Amasia Municipality of the Shirak Province of Armenia. It was listed as uninhabited in the 2001 census.
Population
The population of the village since 1886 is as follows:
References
Former populated places in Shirak Province
ვარდენისის რაიონი

ვარდენისის რაიონი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული სომხეთის სსრ-ისა და სომხეთის შემადგენლობაში, არსებობდა 1930—1995 წლებში. ცენტრი — ქალაქი ვარდენისი.
ისტორია
რაიონი შეიქმნა 1930 წელს ბასარგეჩარის რაიონის სახელით.
1969 წელს რაიონს სახელი გადაერქვა და ეწოდა ვარდენისის რაიონი. 1995 წელს სომხეთში ახალი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის შემოღების შემდეგ რაიონი გაუქმდა და გეღარქუნიქის პროვინციის ნაწილი გახდა.
გეოგრაფია
1948 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, რაიონის ტერიტორია 1120 კმ²-ს შეადგენდა.
ადმინისტრაციული დაყოფა
1948 წლის მდგომარეობით, რაიონი მოიცავდა 19 სოფსაბჭოს, სადაც 36 სოფელი შედიოდა. ოთხ სოფელში აზერბაიჯანელებთან და სომხებთან ერთად ქურთებიც ცხოვრობდნენ, ხოლო ორ მათგანში ქურთების რაოდენობა აჭარბებდა სხვა ეთნოსებისას. სოფსაბჭოები: აკუნქის, ბასარგეჩარის, დაშქენდის, ჯანახმედის, ზერქენდის, ზოდის, კარაიმანის, კარჭაღბიურის, კაიაბაშის, კიარკიბაშის, მეწ-მასრიკის, ნარიმანლის, ნერქინ-შორჟის, ფამბაკი, ფოქრ-მასრიკის, წოვაკის, ჩაღირლის, ჩიჩაკლის, შიშკაიის.
სქოლიო
სომხეთის სსრ-ის რაიონები
საგარეჯოს სოფლების შეწირულობის წიგნი ალექსანდრე მეფისა სვეტიცხოველისადმი

საგარეჯოს სოფლების შეწირულობის წიგნი ალექსანდრე მეფისა სვეტიცხოველისადმი — 1428 წელს დემეტრე მარკოზიშვილის მიერ შედგენილი ქართული ხელნაწერი საბუთი. აღნიშნული საბუთით მოხდა გარეჯის მონასტრის კუთვნილი სოფლების სვეტიცხოვლისთვის შეწირვა.
საბუთის აღწერა
დედანი: სეა, 1448-2243; ქაღალდი; ზომა: 127 X 23,7 სმ; გრაგნილი შედგება ერთმანეთზე გადაწებებული ოთხი კეფისაგან. დედნის პირველი სტრიქონი შესრულებულია ხვეულად; თავში, სტრიქონს ზემოთ, ასომთავრულად მიწერილია სკდ (224). ესაა საბუთის რეგისტრაციის ნომერი, რომლითაც იგი გატარებული იყო XVII საუკუნეში შედგენილ მცხეთის საბუთების პირების წიგნში (სინოდის კანტორის №507). საბუთის ეს პირი მოღწეული არ არის; იგი დაიკარგა არქივის ჩრდილოკავკასიაში ევაკუაციის დროს, 1915-1916 წლებში. განკვეთილობის ნიშანი — სამი წერტილი. დაზიანებულია (განსაკუთრებით კიდეები); რესტავრირებული. საბუთის ძველი საარქივო-ააღრიცხვო ნომერი: №5.
მოღწეულია საბუთის სამი პირი: 1. სეა, 1449-2217; XIX საუკუნის დამღიანი ქაღალდი ჭვირნიშნით; დავთრის ორი ფურცელი; საბუთის ბოლოს პირის გადაწერის შენიშვნა: „დედანთან სწორია“ (რუსულად); 2. ხეც, Sd-2882; 3. ხეც, Sd-2883 (გადაწერილი XIX საუკუნეში დ. ბაქრაძის მიერ).
ექსცერპტი: სეა, 1451-I/66, ფ. 1r, გატარებული 1818 წ. სინოდის კანტორის სარეგისტრაციო წიგნში.
საბუთს უზის თარიღი: ალექსანდრეს მეფობის გ (3) ინდიქტიონი, ქ(ორონი)კ(ონ)ი რივ (1428), იანვრის კა (21).
გამოცემა: ქრ, II, გვ. 230-231 (შემოკლებული).
ტექსტი
ლიტერატურა
ლომიძე დ., ჭუმბურიძე მ., სხირტლაძე ზ., გარეჯის ისტორიული დოკუმენტები, თბ., 2008, გვ. 13-15
გარეჯის ქართული ხელნაწერები
ზედა თხილნარი

ზედა თხილნარი (ყოფილი ხიზარდუზი) — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, თხილნარის თემში. მდებარეობს მდინარე ბოლოკოს ნაპირებზე, პონტოს ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 320 მ, ხელვაჩაურიდან 7 კმ, ბათუმიდან 20 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა, მეციტრუსეობა და მედაფნეობა. სოფელში არის საჯარო სკოლა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 761 კაცი.
დემოგრაფია
ლიტერატურა
სქოლიო
ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვასილ სტეფანიკი

ვასილ სტეფანიკი (დ. 14 მაისი, 1871 ― გ. 7 დეკემბერი, 1936) ― უკრაინელი მოდერნისტი მწერალი და პოლიტიკური აქტივისტი. ავსტრიის პარლამენტის წევრი 1908-1918 წლებში.
ბიოგრაფია
ვასილ სტეფანიკი 1871 წლის 14 მაისს შეძლებული გლეხების ოჯახში დაიბადა. სტეფანიკი ისტორიულ რეგიონში, პოკუტიაში დაიბადა, რომელიც იმ დროს ავსტრო-უნგრეთის შემადგენლობაში შედიოდა. დღეისთვის, რეგიონი ივანო-ფრანკივსკის ოლქის ნაწილია. სტეფანიკი 1936 წლის 7 დეკემბერს ამავე სოფელში გარდაიცვალა, რომელიც იმ დროისთვის პოლონეთის ნაწილი იყო.
დაწყებითი განათლება სნიატინის საქალაქო სკოლაში მიიღო. შემდგომში კოლომიისა და დროგობიჩის პოლონურ გიმნაზიაში სწავლობდა. რევოლუციურ საქმიანობაში ჩართულობის გამო კოლომიის გიმნაზიიდან გარიცხეს. საბოლოოდ დროგობიჩის გიმნაზია დაამთავრა და 1892 წელს ხარკივის უნივერსიტეტში ჩაირიცხა.
რესურსები ინტერნეტში
Internet Encyclopedia of Ukraine: Vasyl Stefanyk
"Eye on Culture" with Tania Stech, Kontakt TV, Vasyl Stefanyk
Vasyl Stefanyk ″The Stone Cross″ Translated from the Ukrainian by Joseph Wiznuk in collaboration with С. H. Andrusyshen
სქოლიო
იაგელონიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
უკრაინელი მწერლები
ავსტრო-უნგრელი მწერლები
ბულბულის ბიუსტი

ბულბულის ბიუსტი
ბულბულის ბრინჯაოს ბიუსტი — ბრინჯაოს ბიუსტი, რომელიც აღმართულია ქალაქ შუშაში. ძეგლი სომხებმა ტყვიებით დახვრიტეს და საქართველოსთვის ჯართად გაყიდეს. 1992 წელს შუშას ოკუპაციის შემდეგ ბიუსტი (ნათავან და უზეირ ჰაჯიბეოვის ბიუსტებთან ერთად) საქართველოს ტერიტორიაზე გადაჰყავთ, რათა იქ ლითონის სახით გაეყიდათ. მოგვიანებით ეს ბიუსტები აზერბაიჯანის ხელისუფლებამ აიღო. მისი ავტორია ნამიგ დადაშოვი. ამჟამად ინახება რამიზ მუსტაფაევის სახელობის აზერბაიჯანის ეროვნული ხელოვნების მუზეუმის ეზოში.
ბულბულის შვილის ფოლად ბულბულოღლუს ძალისხმევით ბაქოში ჩამოიტანეს დიდი მომღერლის ბულბულის ბიუსტი, ასევე უზეირ ჰაჯიბეოვისა და ნათავანის.
სქოლიო
აზერბაიჯანის ძეგლები
კაპარჭინა (თევზი)

კაპარჭინა (თევზი)
კაპარჭინა — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. აქვს მაღალი სხეული და გრძელი ანალური ფარფლი. მისი სიგრძე 30 სმ აღწევს, წონა 1 კგ-მდე. ბინადრობს ჩრდილოეთის, ბალტიის, შავ, აზოვის ზღვებში და აგრეთვე თეთრი ზღვის მდინარეებში (კარელია), პეჩორაში.
საქართველოში გვხვდება შავი ზღვისა და მტკვრის აუზის მდინარეებსა და ტბებში (პალიასტომი, ჯანდარი). ძვირფასი სარეწაო თევზია. საქართველოში სიმცირის გამო სხვა თევზებთან ერთად იჭერენ. იყენებენ ნედლს, დამარილებულს და შებოლილს. ხელოვნური გამრავლების ობიექტია.
ლიტერატურა
კობრისებრნი
ქრისტეშობის ტაძარი (ულან-უდე)

ქრისტეშობის ტაძარი (ულან-უდე)
ქრისტეშობის საკათედრო ტაძარი ულან-უდეში — რუსული, ძველი მართლმადიდებელი ეკლესიის ციმბირის მიტროპოლიის საკათედრო ტაძარი ქალაქ ულან-უდეში.
ისტორია
1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციამდე ბურიატიაში არსებობდა 81 ძველი მართლმადიდებელი ეკლესია და სამლოცველო.
1999 წელს 50 ჰექტარი მიწა გამოიყო რუსეთის ძველი მართლმადიდებელი ეკლესიის ციმბირის ეპარქიის საკათედრო ტაძრის ასაშენებლად.
2007 წლის 2 ივნისს რუსეთის ძველი მართლმადიდებელი ეკლესიის წინამძღვარი ალექსანდრე (კალინინი) ხელმძღვანელობდა ქრისტეშობის ძველი მართლმადიდებელი ეკლესიის საძირკველში პირველი ქვის ჩადებას და კურთხევას. ამავდროულად, ქვის შიგნით მოათავსეს კაფსულა — გზავნილით შთამომავლებისთვის და დეკანოზ ავვაკუმის წამების ადგილიდან აღებული ერთი მუჭა მიწა. ცერემონიას ესწრებოდა ბურიატიის პრეზიდენტი ლეონიდ პოტაპოვი. ტაძარი შვიდი წლის განმავლობაში შენდებოდა. 2014 წლიდან ტაძარში დაიწყო ღვთისმსახურება. 2017 წელს კანკელი დაიდგა, პირველი ორი ხატი შეუკვეთეს ნიჟნი ნოვგოროდში.
გალერეა
სქოლიო
რუსეთის მართლმადიდებლური ტაძრები
ქრისტიანული ტაძრები
დუღაბი

დუღაბი — ხელოვნური ქვის მასალა, რომელიც მიიღება მჭიდა ნივთიერების, წყლისა და წვრილი შემვსების (ქვიშის) რაციონალურად შერჩეული ნარევის გამყარების შედეგად. გამყარებამდე მას დუღაბის ნარევს უწოდებენ. დუღაბს იყენებენ ქვის (აგური, ბუნებრივი ქვა, მსხვილი ელემენტები) კონსტრუქციების ამოსაყვანად, შენობათა გარე და შიგა ზედაპირების შესალესად, პანელებსა და მსხვილ ბლოკებზე დეკორატიული შრის დასადებად, ასაწყობ რკინა-ბეტონის ელემენტებს შორის ნაკერების შესავსებად, ჰიდროსაიზოლაციო, აკუსტიკური, რენტგენდამცველი ლესილების მოსაწყობად და სხვა.
გამყარებული მშრალი დუღაბი მოცულობით წონის მიხედვით შეიძლება იყოს მძიმე (1500 კგ/მ3 და მეტი) და მსუბუქი. მძიმე დუღაბის დასამზადებლად იყენებენ მკვრივი ქანების ბუნებრივი დაშლით ან ხელოვნურად (მსხვრევის შედეგად) მიღებულ სხვადასხვა სახის მძიმე ქვიშას (კვარცის, მინდვრის შპატებისა და სხვა), მსუბუქისათვის — ფოროვან ქვიშას (პემზის, ტუფის, წიდების, კერამზიტისა და სხვა).
დუღაბი მის დასამზადებლად გამოყენებული მჭიდა მასალის მიხედვით არის ცემენტის, კირის, თაბაშირის, გაჯის, აგრეთვე შერეული: ცემენტ-კირის, კირ-თაბაშირისა და სხვა. ზოგჯერ დუღაბის ნარევს უმატებენ სპეციალურ ნივთიერებებს (ორგანულსა და არაორგანულს). მჭიდა ნივთიერებას შეარჩევენ დუღაბის დანიშნულების, გამყარების, კონსტრუქციის ექსპლუატაციის პირობებისა და სხვათა მიხედვით. სეისმურ რაიონებში გამოსაყენებლად დუღაბს მოეთხოვება ქვასთან შეჭიდების დიდი სიმტკიცე, რისთვისაც დუღაბის ნარევი უნდა იყოს ადგილჩასხმადი, პლასტიკური და კარგი წყალდამჭერი. დაუშვებელია ცემენტის ნარევის გამოყენება პლასტიფიკატორების გარეშე. დუღაბის ფიზიკურ-მექანიკური თვისების მთავარი მახასიათებლებია კუმშვაზე სიმტკიცის ზღვარისა [0,4-იდან 20-მდე მეგნ/მ2 (4-იდან 200-მდე კგძ/სმ2)] (10-იდან 300-მდე) მარკები.
ლიტერატურა
სამშენებლო მასალები