ტიგრანაკერტი (არცახი)

ტიგრანაკერტი (არცახი)
ტიგრანაკერტი ასევე ცნობილი როგორც არცახის ტიგრანაკერტი — ელინისტური პერიოდის სომხური ქალაქის ნანგრევები. მდებარეობს დღევანდელი აზერბაიჯანის აღდამის რაიონში.
ტიგრანაკერტი არის სომხეთის მთიანეთის ანალოგიური სახელის მქონე რამდენიმე ქალაქიდან ერთ ერთი, რომლებიც სომხეთის მეფის ტიგრან II-ის (ძვ. წ. აღ. 95–55) სახელს ატარებენ. არცახი განსაზღვრვს მის მდებარეობას დიდი სომხეთის ისტორიულ რეგიონ არცახში. ზოგიერთი მეცნიერი, მაგალითად როგორიც არის: რობერტ ჰევსენი და ბაბკინ ჰარუტინიანი ფიქრობენ, რომ ეს ქალაქი შეიძლება მამამისის ტიგრან I-ის (ძვ. წ. აღ. 123–95) მიერ იყოს დაარსებული. ქალაქი მოიცავს დაახლოებით 50 ჰექტარს და მდებარეობს მდინარე ხაჩენიდან სამხრეთით 4 კილომეტრში.
ყარაბაღის პირველი ომის შემდეგ ტერიტორია იყო თვით გამოცხადებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ. 2020 წლის ომის შემდეგომ გაფორმებული მთიან ყარაბაღში ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების შემდეგ ის გადაეცა აზერბაიჯანს მხარეს. 2021 წლის ნოემბერში სომხურმა წყაროებმა გაავრცელეს ინფორმაცია, აზერბაიჯანის მიერ ტიგრანაკერტის ტერიტორიაზე მწვადის რესტორანის გახსნის შესახებ.
ისტორია
პირველად ტიგრანაკერტის პირდაპირი ხსენება გვხვდება VII საუკუნეში. სადაც ნათქვამია, რომ უტიქის პროვინციაში იყო ორი ამ სახელის მქონე ქალაქი. ისტორიკოსებმა და არქეოლოგებმა პირველის დათარიღება შეძლეს ძველი წელთაღრიცხვის 120-80 წლებით, ტიგრან I-ის ან მისის შვილის და მემკვიდრის ტიგრან II-ის მეფობის პერიოდით. რობერტ ჰევსენმა კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა ტიგრან II-ის მიერ ქალაქის დაარსების შესაძლებლობა, რადგან ქალაქის გათხრების დროს მის ტერიტორიაზე არ აღმოჩენილა მონეტები ან რაიმე სახის ჩანაწერები სადაც მისის სახელი იქნებოდა ნახსენები. მეორე ტიგრანაკერტის ნანგრევები დღემდე არ არის აღმოჩენილი, თუმცა მიიჩნევა რომ ის უნდა ყოფილიყო გარდმანის რაიონში.
ტიგრანაკერტი 625 წლის გაზაფხულზე ჰერაკლეს მეთაურობით ბიზანტიელებსა და სასანიანებს შორის ბრძოლის ადგილი იყო რომელიც ამ უკანასკნელის დამარცხებით დასრულდა. ქალაქის კედლებზე შემორჩენილია V-VII საუკუნეების როგორც სომხური ასევე ბერძნული წარწერები.
შუა საუკუნეებში ქალაქის დაღუპვის შემდეგ სახელი ტიგრანაკერტი შემორჩა როგორც გეოგრაფიული არეალის სახელწოდება, თუმცა გამოიყენებოდა სხვა და სხვა ვარიაციები: ტნგრნაკერტი, ტარნაკერტი, ტარანიურტი, თარნაგიურტი და ტეტრაკერტე. უახლოეს ისტორიაში ტერიტორია შედიოდა თვით გამოცხადებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის აშკერანის პროვინციაში, სანამ 2020 წლის ომის შემდგომი ხელშეკრულების საფუძველზე არ გადაეცა აზერბაიჯანს. 2020 წლის მთიანი ყარაბაღის ომის დროს სომხური წყაროები იტყობინებოდნენ ნაქალაქარის ტერიტორიის დაბომბვების შესახებ.
გათხრები
ტიგრანაკერტის აღმოჩენა და არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო 2005 წლის მარტში, რომელიც 2020 წლამდე სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის დოქტორის ჰამლეტ პეტროსიანის ხელმძღვანელობით მიმდინარეობდა. არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ქალაქის ორი გალავანი, ელინისტური სტილის კოშკები და V-VII საუკუნეებით დათარიღებული სომხური ბაზილიკა.
2008–2010 წლების გათხრების დროს აღმოჩენილი იყო პართიის მონარქების მითრიდატე III-ს (ძვ. წ. აღ. 57–54) და ოროდ II-ს (ძვ. წ. აღ. 57–37) ვერცხლის მონეტები. 2010 წელს მიმდებარედ მდებარე შაჰბულაგის ციხესიმაგრეში გაიხსნა ტიგრანაკერტისთვის მიძღვნილი მუზეუმი. 2020-ში აღდამის რაიონის აზერბაიჯანისთვის გადაცემამდე თანამშრომლება მუზეუმის ზოგიერთი ექსპონატი გაიტანეს.
გალერეა
იხილეთ აგრეთვე
ტიგრანაკერტი
ტიგრან II
ლიტერატურა
რესურსები ინტერნეტში
Tigranakert of Artsakh: სომხური, რუსული.
Tigranakert of Artsakh on CNN
სქოლიო
ელინიზმი
აზერბაიჯანის არქეოლოგიური ძეგლები
მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა