ვალენსუელა (მანილა)

ვალენსუელა (მანილა)
ვალენსუელა (ოფიციალურად ქალაქი ვალენსუელა; ტაგ: Lungsod ng Valenzuela) — პირველი კლასის მაღალურბანიზებული ქალაქი ფილიპინებში, ეროვნული დედაქალაქის რეგიონში. 2015 წლის აღწერით ქალაქის მოსახლეობა 620 422 ადამიანს შეადგენს.
ვალენსუელა მოსახლეობის რაოდენობით ფილიპინების მე-13 ქალაქია. ფილიპინების დედაქალაქ მანილადან 14 კმ-თაა დაშორებული. მოსახლეობის რაოდენობისა და შემოსავლების გათვალისწინებით, 7160-ე და 8526-ე რესპუბლიკური აქტების შესაბამისად ვალენსუელა მაღალურბანიზებული, პირველი კლასის ქალაქია. ჩაკეტილი, ჩარტერული ქალაქი კუნძულ ლუსონზე მდებარეობს. მას ბულაკანის პროვინცია და ქალაქები: კალოოკანი, მალაბონი და კესონ-სიტი ესაზღვრება. ვალენსუელასა და მალაბონს შორის საზღვარი მდინარე ტულაჰანზე გადის. ქალაქის საერთო ფართობი 45.75 კმ²-ია. მოსახლეობის 72%-ის ტაგალები არიან, ხოლო 5%-ს ბიკოლანები წარმოადგენენ.
ქალაქს სახელი ეწოდა ფილიპინელი ექიმისა და ესპანეთის მთავრობის წინააღმდეგ მებრძოლი საიდუმლო საზოგადოების, კატიპუნანის წევრის, პიო ვალენსუელას საპატივცემულოდ. თავდაპირველად, როცა 1621 წელს ვალენსუელა მეიკაუაიანს გამოეყო, ქალაქს პოლოს ეძახდნენ. 1899 წელს, ამერიკა-ფილიპინების ომის დროს ვალენსუელაში მალინტის ბრძოლა გაიმართა. 1960 წელს პრეზიდენტმა კარლოს გარსიამ ხელი მოაწერა ბრძანებას, რომლის მიხედვითაც პოლოს სამხრეთი ბარანგაები უნდა გამოყოფოდა და ახალი ქალაქი, ვალენსუელა დაარსებულიყო. 1963 წელს პრეზიდენტმა დიოსდადო მაკაპაგალმა აღნიშნული ბრძანება უარყო, ბარანგაები კვლავ გაერთიანდა და ვალენსუელა ეწოდა. თანამედროვე ვალენსუელის საზღვრები 1998 წელს ჩამოყალიბდა.
ეროვნული დედაქალაქის რეგიონის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობის გამო ვალენსუელა ხალხთა მიგრაციის წერტილს წარმოადგენდა და მრავალკულტურულ მეტროპოლისად განვითარდა. ყოფილი სოფლის მეურნეობის სივრცე დროთა განმავლობაში ფილიპინების მთავარ ეკონომიკურ და ინდუსტრიულ ცენტრად ჩამოყალიბდა, როდესაც ქალაქის ნაწილებში დიდი რაოდენობის სამრეწველო ობიექტები განათავსეს.
ტოპონიმი
ესპანურად ვალენსუელა ვალენსიის დიმუნიტიური ფორმაა და „პატარა ვალენსიას“ ნიშნავს. ვალენსუელა ტაგალი ექიმისა და კატიპუნანის ერთ-ერთი ლიდერის, პიო ვალენსუელად გვარი იყო. 1896 წელს ფილიპინების რევოლუციის დროს იგი კაპიტუნანის ტრიუმვირატში შედიოდა და ორგანიზაციის დროებითი თავმჯდომარის მოვალეობასაც ასრულებდა.
1960 წლამდე ვალენსუელას პოლო ერქვა. სახელწოდება ტაგალური ენიდან მომდინაროს (pulô) და კუნძულს“ ან „პატარა კუნძულს“ ნიშნავს, თუმცა თავად ეს ტერიტორია კუნძული არ ყოფილა. ქალაქი პოლო მთლიანად გარშემორტყმული იყო მდინარეებით, რის გამოც ისეთი შთაბეჭდილება იქმნებოდა, თითქოს კუნძული იყო.
გეოგრაფია
ვალენსუელა დედაქალაქიდან 14 კმ-ით ჩრდილოეთით მდებარეობს. ქალაქიდან 16.3 კმ-ით დასავლეთით ქვეყნის უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო და ინდუსტრიული პორტი, მანილის ყურე მდებარეობს. ვალენსუელის ჩრდილოეთით ქალაქი ობანდო და მეიკაუაიანი მდებარეობს, დასავლეთით — ნავოტასი, სამხრეთით — მალაბონი და კესონ-სიტი, ხოლო აღმოსავლეთით — კალოოკანის ჩრდილოეთი ნაწილი.
ქალაქში უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდნა 38 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. ზედაპირის დახრილობის მაჩვენებელი 0.55%-ია, ხოლო ქალაქის ინდუსტრიულ ნაწილში, კანუმაიში შედარებით მცირედ დახრილი ფერდობები და ბორცვებიანი ლანდშაფტია. საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 2 მეტრია.
გარდა კანონით დადგენილი პოლიტიკური საზღვრებისა, ვალენსუელა და მალაბონი ერთმანეთისგან მდინარე ტულაჰანის 15 კმ-იანი მონაკვეთითაც არის გამოყოფილი. მდინარეს სახელი ეწოდა tulya''-ს მიხედვით, მოლუსკების სიმრავლის გამო. ტულაჰანი მარილაო-მეიკაუაიანი-ობანდოს მდინარეთ სისტემის შემადგენელი ნაწილია ცენტრალურ ლუსონში. დღეისთვის ის მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ბინძურ მდინარეთა სისტემად მიიჩნევა. ტულაჰანის სანაპიროები მანგროს ხეებით იყო დაფარული და მტკნარი წყლის თევზებითა და კიბორჩხალებითაც მდიდარი იყო და ამ მიდამოებში სამრეწველო ცენტრების განვითარებამდე მდინარეს სათამაშოდ ბავშვებიც იყენებდნენ.
კლიმატი
ეროვნული დედაქალაქის რეგიონში მდებარეობის გამო ვალენსუელას კლიმატი ქვეყნის დედაქალაქის კლიმატის მსგავსია. ფილიპინების დასავლეთ ნაწილში მდებარეობის გამო ფილიპინების ატმოსფერულ, გეოფიზიკურ და ასტრონომიულ მომსახურებათა ადმინისტრაცია ქალაქ I ტიპის კლიმატურ სარტყელს მიაკუთვნებს. წყნარი ოკეანიდან მომავალ ქარებს სიერა-მადრეს მთიანეთი აკავებს, რომელიც ქალაქის აღმოსავლეთით მდებარეობს.
ეკვატორთან სიახლოვის გამო ვალენსუელაში მთელის წლის მანძილზე ტემპერატურა 20 °C-სა (68 °F) და 35 °C-ს (95 °F) შორის მერყეობს, ხოლო ტენიანობის გამო ტემპერატურა კიდევ უფრო ცხელია. კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით ქალაქი მდებარეობისა და ნალექიანობის მაჩვენებლით ტროპიკული მუსონური და ტროპიკული სავანის სარტყელს მიეკუთვნება. ვალენსუელაში ორი სეზონი: მშრალი და წვიმების სეზონი გამოიყოფა.
ლიტერატურა
რესურსები ინტერნეტში
Valenzuela Profile at PhilAtlas.com
სქოლიო
ვალენსუელა (მანილა)
ეროვნული დედაქალაქის რეგიონის ქალაქები