ტუ-141-ის ჩამოვარდნა ზაგრებში

ტუ-141-ის ჩამოვარდნა ზაგრებში — 2022 წლის 10 მარტს, 23:01 CET, საბჭოთა წარმოების დაუდგენელი წარმომავლობის ტუპოლევ ტუ-141 სადაზვერვო უპილოტო საფრენი აპარატი (UAV) ჩამოვარდა ხორვატიის დედაქალაქ ზაგრებში. დაუდგენელი ოპერატორით და უცნობი დანიშნულებით (2022 წლის მარტის მდგომარეობით), დრონი, სავარაუდოდ, დაკავშირებულია სამხედრო მოქმედებებთან უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დროს.
ტექნოლოგიური ფონი
ტუპოლევ ტუ-141 არის საბჭოთა წარმოების უპილოტო საფრენი აპარატი (UAV), რომელიც დამზადებულია 1970-იანი წლების ბოლოს. ის თითქმის ექვს ტონას იწონის და ის სატვირთო მანქანიდანაა გაშვებული, სადაც მისი ფრენის გზაც დაპროგრამებულია. ანალიტიკოსები აღწერენ, რომ გაშვების შემდეგ, ტუ-141 უფრო იქცევა. როგორც თანამედროვე საკრუიზო რაკეტა, ვიდრე ტრადიციული უპილოტო საფრენი აპარატი. როდესაც მისი ფრენა დასრულდება, თვითმფრინავი ეშვება მიწაზე პარაშუტების გამოყენებით, რათა შესაძლებელი იყოს მისი ხელახლა გამოყენება. თვითმფრინავის მოქმედებიდ დიაპაზონი არის 1000 კმ.
ჩამოვარდნა
უპილოტო საფრენი აპარატი რუმინეთის საჰაერო სივრცეში შემოვიდა დაახლოებით 23:23 საათზე აღმოსავლეთ ევროპის დროით, სადაც მას აკვირდებოდა რუმინეთის საჰაერო ძალები. ამის შემდეგ მან განაგრძო ფრენა უნგრეთის საჰაერო სივრცეში მომდევნო 40 წუთის განმავლობაში, სადაც მას ასევე აკვირდებოდა უნგრეთის საჰაერო ძალები. შემდეგ ის ხორვატიის საჰაერო სივრცეში შევიდა 700 კმ/სთ სიჩქარით და 1300 მეტრის სიმაღლეზე, სადაც ის დააფიქსირეს ხორვატიის სამხედრო რადარმა. ხორვატიის საჰაერო სივრცეში შვიდი წუთის გატარების შემდეგ, იგი ჩამოვარდა ხორვატიის დედაქალაქის იარუნის რაიონში, დაახლოებით 50. Stjepan Radić-ის სტუდენტური რეზიდენციის დარბაზიდან მოშორებით. უპილოტო საფრენი აპარატის დარტყმის შედეგად ერთი ადამიანი ველოსიპედიდან ჩამოაგდო და იქვე გაჩერებული 40 მანქანა დააზიანა. აფეთქებამ საერთო საცხოვრებელში მყოფი სტუდენტური მოსახლეობაც გააღიზიანა.
ხორვატიის სეისმოლოგიურმა სამსახურმა დააფიქსირა სეისმური ტალღები უპილოტო საფრენი აპარატის ჩამოვარდნის დროს, რომლის ეპიცენტრი ძალიან ახლოს იყო ავარიის ფაქტობრივ ადგილზე.
გამოძიება
ხორვატიის სამოქალაქო და სამხედრო პოლიციამ სწრაფად გადაკეტა ავარიის პერიმეტრი. მეორე დილით, ამერიკელმა ანალიტიკოსმა ტაილერ როგოვეიმ დაადგინა, რომ თვითმფრინავი, სავარაუდოდ, საბჭოთა ეპოქის ტუპოლევ ტუ-141 იყო, რაც ასევე დადასტურდა კირილიცას წარწერებით და წითელი ვარსკვლავის ნიშნებით, რომლებიც ნაპოვნი იქნა ავარიის ადგილზე მიმოფანტულ ნამსხვრევებზე. იქვე მდებარე ხეებზე რამდენიმე პარაშუტიც იყო ჩამოკიდებული. 12 მარტის განმავლობაში ხორვატიის არმიამ განაგრძო ნამსხვრევების დარჩენილი ძირითადი ნაწილის გათხრა, რომელიც მიწაში იყო ჩაყრილი. ნამსხვრევები საიდუმლო ადგილას გადაიტანეს. იმავე დღეს, ხორვატიის არმიის შტაბის უფროსის სამხედრო პოლიციის უფროსმა ვლადო კოვაჩევიჩმა განაცხადა, რომ თვითმფრინავის შავი ყუთი ამოღებულია და, რომ ზოგიერთი ფრაგმენტი მიუთითებს იმაზე, რომ თვითმფრინავს ასევე ჰქონდა ასაფეთქებელი მოწყობილობა.
13 მარტს ინტერვიუში ხორვატიის თავდაცვის მინისტრმა მარიო ბანოჟიჩმა დაადასტურა, რომ თვითმფრინავის ნამსხვრევებში ასაფეთქებელი მოწყობილობის ნაწილები აღმოაჩინეს. მან ასევე დაამატა, რომ ასაფეთქებელი ნივთიერების წონა შესაძლოა 120-მდე კგ. ყოფილიყო.
15 მარტს ხორვატიის თავდაცვის სამინისტროსთან დაახლოებულმა წყარომ განაცხადა, რომ გამოძიებამ დაასკვნა, რომ ჩამოვარდნილი დრონი ეკუთვნოდა უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს და ატარებდა ბომბს, რომელიც განკუთვნილი იყო რუსეთის პოზიციებზე დასარტყმელად, მაგრამ დრონმა შეიცვალა კურსი და ჩამოვარდა მას შემდეგ, რაც საწვავი ამოიწურა. ხორვატიის პრემიერ-მინისტრმა, ანდრეი პლენკოვიჩმა 17 მარტს მედიას განუცხადა, რომ უპილოტო საფრენი აპარატმა ხორვატიას მიაღწია, რადგან რუმინულმა და უნგრულმა რადარებმა არ დაადგინეს შემომავალი ობიექტი, როგორც რეალური საფრთხე, იმის გამო, რომ იყო რამდენიმე ცრუ განგაში ინციდენტამდე დღით ადრე და ეგონათ, რომ ეს იყო შეცდომა. იმის გათვალისწინებით, რომ არც რუმინული და არც უნგრული რადარები არ აფიქსირებდნენ ობიექტს, ნატო, თავის მხრივ, ვერ უბრძანებდა უპილოტო საფრენი აპარატის ჩამოგდებას.
23 მარტს, შინაგან საქმეთა მინისტრმა დავორ ბოჟინოვიჩმა დაადასტურა, რომ უპილოტო საფრენი აპარატი ატარებდა საჰაერო ბომბს.
გამოძიების დასკვნა 13 აპრილს წარადგინეს. მისი ლითონის ფრაგმენტების დეტალურმა ანალიზმა აჩვენა, რომ თვითმფრინავი, რომელსაც ატარებდა OFAB-100-120 საჰაერო ბომბი, დაეჯახა მიწას პარაშუტის უკმარისობის გამო, მაგრამ მასზე სამხედრო ასაფეთქებელი ნივთიერებების კვალი არ აღმოჩნდა, როგორიცაა ტრინიტროტოლუენი (TNT). ბომბი დამუხტული იყო არატრადიციული ორგანული ფხვნილით.
რეაქციები
საშინაო
საჰაერო თავდაცვის სამსახურების ნელმა ან არარსებულმა რეაქციამ გამოიწვია ხორვატიის მედიისა და საზოგადოების აღშფოთება, ზოგიერთმა ინციდენტი შეადარა მათიას რუსტის ფრენას წითელ მოედანზე 1987 წელს.
ხორვატიის პრეზიდენტმა, ზორან მილანოვიჩმა, კატასტროფა უწოდა „სერიოზული ინციდენტი“ და დასძინა, რომ „ასეთ სიტუაციებში თქვენ ნატოზე ხართ დამოკიდებული [...] მაშინ, როცა აშკარად იყო გარკვეული წარუმატებლობა“.
ხორვატიის პრემიერ-მინისტრმა, ანდრეი პლენკოვიჩმა, 12 მარტს განაცხადა, რომ „ეს რეალური საფრთხეა. ნატოს და ევროკავშირს უნდა ემოქმედათ. ჩვენ არ შევეგუებით ასეთ ვითარებას [...] ძალიან გაგვიმართლა. ეს შეიძლებოდა უნგრეთის ატომურ ელექტროსადგურზე ჩამოვარდნილიყო.“ მან ასევე განაცხადა, რომ შექმნილი ვითარების შესახებ წერილი მისწერა ნატოს გენერალურ მდივანს.
ზაგრების მერმა, ტომისლავ ტომაშევიჩმა, პრესკონფერენცია გამართა და განაცხადა, რომ „შეჯახებისას არცერთი ადამიანი არ დაშავებულა, თუმცა არის მატერიალური ზიანი“. 2022 წლის 12 მარტს ტომაშევიჩმა გააკრიტიკა გარკვეული უსახელო უცხოური მედია წყაროები ავარიის ადგილის სავარაუდო არასწორი ინფორმაციის გამო. მან განაცხადა: „უნდა ვაღიარო, რომ საკმაოდ მაწუხებს უცხოური მედიის ინფორმაცია, სადაც წავიკითხე, რომ ასეთი დიდი სამხედრო თვითმფრინავი ჩამოვარდა ზაგრების გარეუბანში, ან რომ ჩამოვარდა ზაგრების გვერდით. არა, ის არ ჩამოვარდა ზაგრების გვერდით, ჩამოვარდა ზაგრების ცენტრში, მჭიდროდ დასახლებულ რაიონში და არა გარეუბნებში.“
ხორვატიული ონლაინ გაზეთი Index ვარაუდობს, რომ დრონი შესაძლოა გამიზნული ყოფილიყო უკრაინის მდებარეობისთვის, სახელწოდებით იარუნი, და არა ზაგრების სამეზობლო იარუნისღვის.
ხორვატიის საჰაერო ძალების გამორჩეულმა პილოტმა ივან სელაკმა გააკრიტიკა ნატოს კომბინირებული საჰაერო ოპერაციების ცენტრი ტორეჰონში, ესპანეთში, რადგან მათ არ გააქტიურეს რუმინეთის, უნგრეთის ან ხორვატიის საჰაერო ძალებს შემომავალი ობიექტის გამო.
2022 წლის 12 მარტს ხორვატიულმა ყოველდღიურმა გაზეთმა Jutarnji list-მა დაწერა, რომ ხორვატიამ შესაძლოა სთხოვოს შეერთებულ შტატებს ქვეყანაში თავისი პატრიოტის სარაკეტო სისტემების განთავსება. ხორვატიის სამხედრო ექსპერტმა და თავდაცვის მინისტრის ყოფილმა მოადგილემ, ნიკოლა ბრზიცამ კომენტარი გააკეთა: „ხორვატიის შეიარაღებულ ძალებს აქვთ სულ მცირე ორი სისტემა თავის ინვენტარში, რომელსაც შეეძლო ასეთი მარტივი სამიზნის ჩამოგდება, მაგრამ ისინი არ იქნა გამოყენებული. [...] გამოდის, რომ არც ჩვენ [ხორვატებმა], არც უნგრელებმა და არც რუმინელებმა სათანადოდ მიგვაკვლევინეს ამ მიზანს და არც სხვებს დავუკავშირდით და ეს დიდი პრობლემაა ნატოს საჰაერო თავდაცვისთვის“.
უცხოური
უკრაინის თავდაცვის მინისტრის მრჩეველმა მარკიან ლუბკოვსკიმ ხორვატიული მედიისთვის მიცემულ განცხადებაში უარყო, რომ ზაგრებში ჩამოვარდნილი უპილოტო საფრენი აპარატი უკრაინას ეკუთვნის. რუსული საინფორმაციო სააგენტო TASS-ის წერილზე შემდგომ რეაქციაში, უკრაინის სახელმწიფო კომუნიკაციების სახელმწიფო სამსახურმა ასევე განაცხადა, რომ აღნიშნული უპილოტო საფრენი აპარატებს ფლობენ როგორც რუსეთის, ასევე უკრაინის შეიარაღებულ ძალები. თუმცა, მათი თქმით, ტუ-141 უპილოტო საფრენი აპარატების უკრაინული ვარიანტები აღინიშნება უკრაინის გერბით, ხოლო რუსულ ვარიანტებს წითელი ვარსკვლავის ნიშნები აქვს.
ზაგრებში რუსეთის საელჩომ ასევე უარყო ჩამოვარდნილი თვითმფრინავის საკუთრება და განაცხადა, რომ „დრონი წარმოებულია უკრაინის ტერიტორიაზე“ და, რომ რუსეთის შეიარაღებულ ძალებს ასეთი თვითმფრინავები 1991 წლიდან არ გამოუყენებიათ.
უნგრეთის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის მინისტრმა პეტერ სიიარტომ განაცხადა, რომ უპილოტო საფრენი აპარატის შესახებ გამოძიებას უნგრეთის მთავრობა შეუერთდა.
ნატოს გენერალურმა მდივანმა იენს სტოლტენბერგმა კომენტარი გააკეთა, რომ ხორვატიაში ჩამოვარდნილი დრონი არ იყო შეიარაღებული თავდასხმა და შეიარაღებული დრონი.
შედეგი
2022 წლის 15 მარტს ჩატარდა ერთობლივი წვრთნები ხორვატიის საჰაერო ძალების პილოტებთან და ავიამზიდ შარლ დე გოლის Rafale-ის ფრანგ პილოტებთან. ხორვატიული MiGs-21-ისა და ფრანგული Rafale-ის ფრენები განხორციელდა საჰაერო სივრცეში ისტრიისა და კვარნერის, ლიკასა და კორდუნის თავზე და ქალაქების რიეკას, პულას, ზადარსა და ზაგრებზე. იმავე დღეს ხორვატიის პრეზიდენტმა და ხორვატიის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალმა ზორან მილანოვიჩმა გამოაქვეყნა განცხადება, რომელშიც ნათქვამია, რომ მან ბრძანება მისცა ხორვატიის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსს, ადმირალ რობერტ ჰრანჯს, ზაგრებისა და ქვეყნის სხვა ქალაქების თავზე სამხედრო თვითმფრინავების გადაფრენა „მკაცრად აეკრძალა“.
2022 წლის 17 მარტს, უკრაინის თავდაცვის მინისტრი ოლექსი რეზნიკოვი აგრძელებდა დაჟინებით მტკიცებას, რომ უკრაინელები „არ იყვნენ ისინი, ვინც ეს დრონი გაუშვა ხორვატიისკენ“; მან ასევე გამოხატა გაუგებრობა ნატოს აშკარა წარუმატებლობის შესახებ ინციდენტის თავიდან აცილების შესახებ და თქვა: „დრონმა რამდენიმე წევრ ქვეყანას გადაუფრინა. როგორ არ გინახავს? რატომ არ გაანადგურეთ? შეგიძლიათ დაფაროთ თქვენი საკუთარი საჰაერო სივრცე?“
სხვა ინციდენტები კვირის განმავლობაში
უნგრეთის თავზე საეჭვო მფრინავი ობიექტები
უნგრეთის საჰაერო თავდაცვამ პირველად აღმოაჩინა და თვალყური ადევნა მის საჰაერო სივრცეს ხუთშაბათს ღამით. აღმოჩნდა, რომ ეს იყო დრონი, რომელიც ზაგრებში ჩამოვარდა. უნგრეთის საჰაერო თავდაცვამ კიდევ ერთი საეჭვო რადარის სიგნალი აღმოაჩინა ერთი დღის შემდეგ, 11 მარტს, შუადღისას. უნგრული Gripen-ის მებრძოლები კეცკემეტის საჰაერო ბაზიდან აფრინდნენ, მაგრამ საეჭვო მფრინავი ობიექტი ვერ იპოვეს. მესამე შემთხვევა დაფიქსირდა დღის მეორე ნახევარში, იგივე რეაქციით და იგივე შედეგით.
დრონის ჩამოვარდნა რუმინეთში
13 მარტს, ზაგრებში მომხდარი მოვლენიდან სულ რაღაც სამი დღის შემდეგ, თვითმფრინავი ჩამოვარდა რუმინეთის ტრანსილვანიის ქალაქ ბისტრიტასთან ახლოს სოფელ ბისტრიცაში . განსხვავებით უპილოტო საფრენი აპარატისგან, რომელიც ხორვატიაში ჩამოვარდა, ეს არ ატარებდა შეიარაღებას. იდენტიფიცირებული იყო, როგორც რუსული სადაზვერვო თვითმფრინავი Orlan-10. ხორვატიის მსგავსად, რუმინეთი ასევე ნატოს წევრია და, როგორც ასეთი, მისი უსაფრთხოების ქოლგის ქვეშ იმყოფება.
სქოლიო
რუსეთის შეჭრა უკრაინაში (2022)