კრისტიან ჰენდრიკ პერსონი

კრისტიან ჰენდრიკ პერსონი (დ. 1 თებერვალი, 1761, კეთილი იმედის კონცხი, სამხრეთი აფრიკა — გ. 16 ნოემბერი, 1836, პარიზი, საფრანგეთი) — გერმანელი მიკოლოგი და ბოტანიკოსი, რომელსაც ხშირად მოიხსენიებენ „სისტემატიკური მიკოლოგიის მამად“.
პერსონმა შეადგინა სოკოების პირველი სამეცნიერო სისტემა და დააწესა უამრავი გვარი და სახეობა, აგრეთვე საკუთარი ნაშრომებით მნიშვნელოვნად შეავსო კარლ ლინეს სოკოების ტაქსონომია.
შვედეთის, ბავარიის, ტურინის, გეტინგენის მეცნიერებათა აკადემიებისა და ლინეს საზოგადოების წევრი. მისი სტანდარტული საავტორო ბოტანიკური შემოკლებაა Pers.
ბიოგრაფია
დაიბადა სამხრეთ აფრიკაში, კეთილი იმედის კონცხზე. მამა პომერანელი ემიგრანტი იყო, დედა — ჰოლანდიელი, რომელიც გარდაიცვალა 1763 წელს. 13 წლის იყო პერსონი, როდესაც მამამ სასწავლებლად ევროპაში გაგზავნა. წასვლიდან ერთი წლის შემდეგ გარდაეცვალა მამა.
თავდაპირველად თეოლოგიას ეუფლებოდა ჰალეს უნივერსიტეტში, თუმცა 1784 წლიდან შეუდგა მედიცინისა და ბოტანიკის შესწავლას ლეიდენის უნივერსიტეტში. 1799 წელს დაიცვა დოქტორის ხარისხი ლეოპოლდინას მეცნიერებათა აკადემიაში.
1802 წელს გეტინგენიდან პარიზში გადავიდა, სადაც ცხოვრობდა ერთ-ერთ ღარიბ რაიონში. 1825 წელს სიღარიბის ზღვარზე მყოფი პერსონი იძულებული შეიქმნა საკუთარი ჰერბარიუმი (გამშრალ მცენარეთა კოლექცია), მოკრძალებული პენსიის სანაცვლოდ გადაეცა ნიდერლანდების მთავრობისთვის. 1834 წელს, პერსონმა, ნიდერლანდების მეფეს, 800 ფლორინის სანაცვლოდ მიჰყიდა საკუთარი ბიბლიოთეკა, არქივი და მცენარეთა ახალი კოლექცია. პერსონის გარდაცვალების შემდეგ, 1836 წელს მისი ბიბლიოთეკა, ხელნაწერები და მცენარეები შევიდა ნიდერლანდების ეროვნული ჰერბარიუმის კოლექციაში.
სამეცნიერო მოღვაწეობა
პერსონის ყველაზე ადრეული ბოტანიკური ნაშრომია Abbildungen der Schwämme, რომელიც სამ ნაწილად გამოიცა 1790, 1791 და 1793 წლებში. 1805-1807 წლებში გამოსცა ნაშრომი Synopsis plantarum (ორ ტომად), სადაც აღწერილია 20,000-მდე სახეობის მცენარე.
საყოველთაო აღიარება მოიპოვა სოკოების ნოვატორული კვლევებით. გამოსცა რიგი ნაშრომები მიკოლოგიაში. მას დიდი წვლილი მიუძღვის მიკოლოგიის განვითარებაში.
1815 წელს პერსონი აირჩიეს შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად. იგი აგრეთვე იყო გეტინგენის სამეფო საზოგადოების, ტურინის მეცნიერებათა აკადემიისა და ლინეს საზოგადოების წევრი.
მიკოლოგიურ ჟურნალ „Persoonia“-ს, რომელიც გამოიცემა 1959 წლიდან, სახელი დაერქვა პერსონის მიკოლოგიაში შეტანილი წვლილის აღსანიშნავად.
ნაშრომები
Neuer versuch einer systematische Eintheilung der Schwämme. In: Römers Neues Magazin für der Botanik 1794, 1 p. 109
Observationes mycologicae (ლაიფციგი, 1796—1799, ორი ტომი)
Tentamen dispositionis methodicae fungorum in classes, ordines, generae et familias (ლაიფციგი, 1797)
Commentatio de fungis clavaeformibus (ლაიფციგი, 1797)
Icones et discriptiones Fungorum minus cognitorum (ლაიფციგი, 1798—1800, ორი გამოცემა)
Commentarius, Schaefferi fungorum Bavariae indigenorum icones pictas, differentiis specificis etc. illustrans (ერლანგენი, 1800)
Sinopsis methodica fungorum (გეტინგენი, 1801, ორ ნაწილად)
Icones pictae rariorum Fungorum (პარიზი, 1803—1808)
Traité sur les Champignons comestibles (პარიზი, 1819)
Mycologia Europaea seu completa omnium fungorum in variis Europaeae regionibus detectorum enumeratio, methodo naturali disposita, descriptione succincta, synonymia selecta et observationibus criticis additis (ერლანგენი, 1822—1828, სამ ტომად)
Sinopsis plantarum seu Enchiridium botanicum (პარიზი, 1805—1807, ორ ტომად),
Species Plantarum seu Enchiridium botanicum (სანქტ-პეტერბურგი, 1817—1821, ხუთ ტომად).
ლიტერატურა
Ramsbottom, J. 1933—1934. C. H. Persoon and James E. Smith. Proc. Linn. Soc. London 146: 10-21.
Hugo, C. E. 1965. The restoration of the grave of Christiaan Hendrick Persoon — «Prince of Mycologists.» J. Bot. Soc. South Africa 51: 37-40.
Hugo, C. E. 1966. Christiaan Hendrik Persoon: His grave now restored. J. Bot. Soc. South Africa 52: 12-16.
რესურსები ინტერნეტში
კრისტოან ჰენდრიკ პერსონი — ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი
პერსონის მოკლე ბიოგრაფია — Hunt Institute for Botanical Documentation
პერსონის ჰერბარიუმი — Nationaal Herbarium Nederland. 2002. Collection Database
სქოლიო
გერმანელი მიკოლოგები
გერმანელი ბოტანიკოსები
შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრები
ბავარიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრები
გეტინგენის მეცნიერებათა აკადემიის წევრები