თბილელი მღვდელთმთავრების სია

თბილელი მღვდელთმთავრების სია
თბილელი (ეპისკოპოსი, შემდგომ მიტროპოლიტი) — V-VI საუკუნეებიდან 1810 წლამდე არსებული ქალაქ თბილისის მღვდელთმთავრის ტიტული საქართველოს მართლმადიდებლურ ეკლესიაში.
ისტორია
თბილისის ეპისკოპოსი V საუკუნის მიწურულს უკვე არსებობდა, რისი დასტურიცაა 506 წელს დვინში გამართულ საეკლესიო კრების მონაწილე ქართველ ეპისკოპოსთა შორის „საჰაკ ეპისკოპოსი ტფილისისა“-ს მოხსენიება (ეპისტოლეთა წიგნი). VII საუკუნის დამდეგს ქართულ და სომხურ ეკლესიებს შორის მომხდარი განხეთქილების დროს ეპისტოლეთა წიგნში ქართლის კათალიკოსის კირიონის გვერდით ხშირად იხსენიება პეტრე ეპისკოპოსი, რომელიც ზაზა ალექსიძის ვარაუდით უნდა იყოს თბილისის ეპისკოპოსი. ამის შემდეგ თბილისის ეპისკოპოსს ვეღარა ვხვდებით. რაც ერთი მხრივ განპირობებული იყო, თითქმის ოთხასი წლის მანძილზე თბილისის მაჰმადიანთა ხელში ყოფნით, და მეორე, ჩვენამდე საისტორიო წყაროების მოუღწევლობით. ყოველ შემთხვევაში, VII-XII საუკუნეებში ჩვენამდე მოღწეულ ქართული თუ უცხოენოვანი საერო თუ საეკლესიო ლიტერატურა თბილისის ეპისკოპოსის შესახება არანაირ ცნობას არ იძლევა.
1259 წელსშედგენილ რკონის სიგელში, დასახელებულ მოწმეთა შორის მოხსენიებულია: „... მდაბალი გრიგოლ ტფილელი“; 1250-1260 წლებში შედგენილ შიომღვიმის სიგელში ისევ მოწმეთა შორის ვხვდებით „იოანე ტფილელი“-ს. მეტად საინტერესო ინფორმაცია მოიპოვება „განგება დარბაზობისა“-ში სადაც ნახსენებია რომ ტფილელი ეპისკოპოსი 29-ე ადგილი ეკავა სასულიერო იერარქიაში.
იყო შემთხვევები როდესაც ქართლის კათალიკოსს შეურისხავს თბილელი ეპისკოპოსი. 1427-1435 წლებში შედგენილი „ერთგულების წიგნი“ გვაუწყებს რომ:
აღსანიშნავია, რომ თუ ზოგადად ეპისკოპოსს საეკლესიო კრება, ანდა კათალიკოსი ირჩევდა და ნიშნავდა, თბილელობის მოშლა და ბოძება, მეფის უფლებებში შედიოდა, რამე ტუ იგი იყო სამეფო ქალაქის თბილისის ეპისკოპოსი: „... თბილელობა შეცვლილიყო და მოგეჭირვა პატრონსა წინაშე და სუკურთხეულსა მეფესა კონსტანტინეს ახლად გაეჩინა...“ საუბარია საქართველოს მეფე კონსტანტინე I-ზე და იოანე თბილელზე. თბილელობას რომ მეფე იძლეოდა, ამის დამადასტურებელია ქართლის მეფე სიმონ II-ის მიერ 1628 წელს სიონის ეპისკოპოს ელისე საგინაშვილისადმი გაცემული წყალობის წიგნი:
მანგლელ-ტფილელი ეპისკოპისები
აღსანიშნავია, რომ ჩვენამდე მოღწეული წერილობითი წყაროების მიხედვით, XV საუკუნეში ხშირად „თბილელის“ წოდებას ემატებოდა „მანგლელი“ და დედაქალაქის ეპისკოპოსი მოიხსენიება, როგორც „მანგლელ-ტფილელი“.
საისტორიო წყაროები
506 წელს დვინში გამართულ საეკლესიო კრების მონაწილეთა შორის იხენიება „საჰაკ ეპისკოპოსი ტფილისისა“.
1440 წლის სიგელში მიწერილია — „მე თბილელი იოანე კანონითა ვამტკიცებ“.
1441 წლის სიგელში მიწერილია — „მოძღუარი თბილელ-მანგლელი იოვანე“.
1540 წლის სიგელში მიწერილია —„ტფილელ მთავარეპისკოპოზი დომენტი“.
1628 წლის წყალობის წიგნში მიწერილია —„ეპისკოპოზს პატრონ ელისეს, მას ჟამსა, ოდეს მოგვიდეგით კარსა და თბილელობასა დაგვეაჯენით“.
1716 წლის სიგელში მიწერილია —„ტფილელ მიტროპოლიტი პავლე“.
თბილელი მღვდელთმთავრების სია
საჰაკი (ისააკი) — V-VI სს. მიჯნა. 506 წლის დვინის საეკლესიო კრების მონაწილე.
პეტრე — VI-VII სს. მიჯნა.
ანტონი (თულასძე) — 1047 წ. (ყოფილი მანგლელი ეპისკოპოსი)
გრიგორი I — 1258-1259 წწ.
იოანე I — 1250-1260
იოანე II — 1413-1422
დავითი (მეფე ალექსანდრე I შვილი) — 1429
გრიგორი II — 1442
ბართლომე — 1444
ხრისანთე — 1445
ნიკოლოზ I — 1460
იოანე III — 1462
აბრამი — 1486
სიმონი — 1507
იოანე IV (ბარათაშვილი) — 1518
დომენტი I — 1520-1539
ანტონი — 1523
იოანე V — 1541
ბარნაბა (ფავლენიშვილი) — 1566
დანიელი — 1577
ტიმოთე — 1582
ვარლამი — 1592
იოსებ I — 1598 - 1618
ნიკოლოზ II (ბარათაშვილი) — 1619
დომენტი — 1620
დიონისე — 1621
ვარნავა — 1624-1628
ელისე (საგინაშვილი) — 1628 წლის 15 მარტი-1670
იოსებ II (სააკაძე) — 1662–1688
სიმონი — 1700
დომენტი თბილელ მიტროპოლიტი (ორბელიანი/ორბელიშვილი) — 1688
ნიკოლოზ III — 1703
პავლე I — 1705-1715
არსენ I — 1713
პავლე I — 1713-1716
ეფრემი — 1718
დომენტი მეორედ (ორბელიანი/ორბელიშვილი) — 1727
იოსები — 1730
ნიკოლოზი (ორბელიანი/ორბელიშვილი) — 1735
ათანასე (ამილახვარი) — 1740-1752
ქრისტეფორე (თუმანიშვილი) — 1752-1764 (მოხსენიებულია 1753 წლის სიგელში)
მიხეილი — 1771-1776
მიქაელი — 1780
გერმანე — 1781
ეფრემი — 1786
დოსითეოსი — 1787–1795
არსენ II — 1796-1810
ლიტერატურა