იოსებ სტალინი

იოსებ სტალინი
იოსებ ბესარიონის ძე სტალინი (ნამდვილი გვარი — ჯუღაშვილი; დ. , ოფიციალური ვერსიით , 1878, გორი — გ. 5 მარტი, 1953, მოსკოვი) — ქართველი და საბჭოთა რევოლუციონერი, პოლიტიკური, სამხედრო, პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე. კომუნისტური პარტიის, საბჭოთა სახელმწიფოს, საერთაშორისო კომუნისტური და მუშათა მოძრაობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. მარქსიზმ-ლენინიზმის თეორეტიკოსი და პროპაგანდისტი. სტალინი იყო XX საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფიგურა, რომლის სახელს უკავშირდება ტოტალიტარული რეჟიმის შექმნა და პასუხისმგებლობა მასობრივ რეპრესიებზე, ეთნიკურ წმენდებზე, ხალხთა მასობრივ დეპორტაციებზე, ასობით ათას სიკვდილით დასჯაზე და მასობრივ შიმშილზე, რასაც მილიონობით ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.
ბიოგრაფია
ადრეული ბიოგრაფია
იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი დაიბადა მეწაღე ხელოსნის ოჯახში, 1878 წლის 18 დეკემბერს, (ოფიციალური ვერსიით 21 დეკემბერი) თბილისის გუბერნიის ქალაქ გორში. მისი მშობლები იყვნენ ეკატერინე (კეკე) გელაძე და ბესარიონ ჯუღაშვილი. ჰყავდა უფროსი ძმები, გიორგი და მიხეილი, რომლებიც ჩვილობის ასაკში გარდაიცვალნენ.
1894 წელს დაამთავრა გორის სასულიერო სემინარია და შევიდა თბილისის მართლმადიდებლურ სასულიერო სემინარიაში. ინგლისელი ისტორიკოსი საიმონ სებაგ-მონტეფიორე აღნიშნავს, რომ სემინარიაში სწავლისას სტალინმა თავი გამოავლინა, როგორც ძალიან ნიჭიერმა მოსწავლემ, რომელსაც მაღალი შეფასება ჰქონდა ყველა საგანში, მათ შორის მათემატიკაში, თეოლოგიაში, ბერძნულ ენასა და რუსულ ენაში. სტალინი გატაცებული იყო პოეზიით და ახალგაზრდობაში თავად წერდა ლექსებს ქართულ ენაზე.
ამიერკავკასიაში მცხოვრები რუსი მარქსისტების გავლენით ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში. არალეგალურ წრეში შეისწავლა კარლ მარქსის, ფრიდრიხ ენგელსის, ვლადიმერ ლენინის, გიორგი პლეხანოვის შრომები.
„მესამე დასი“
სტალინი იყო „მესამე დასის“ წევრი, ეწეოდა მარქსისტული იდეების პროპაგანდას თბილისის რკინიგზის მთავარი სახელოსნოების მუშებს შორის. 1899 რევოლუციური მოღვაწეობისათვის სემინარიიდან გარიცხეს, რის შემდეგაც არალეგალურად დაიწყო ცხოვრება და პროფესიონალი რევოლუციონერი გახდა. შედიოდა რსდმპ თბილისის, კავკასიის კავშირის და ბაქოს კომიტეტების შემადგენლობაში, მონაწილეობდა გაზეთების „ბრძოლის“, „პროლეტარიატის ბრძოლის“, „ბაკინსკი პროლეტარიატის“, „გუდოკის“, „ბაკინსკი რაბოჩის“ გამოცემაში, იყო 1905–07 რევოლუციის აქტიური მონაწილე ამიერკავკასიაში. რსდმპ-ის შექმნის დღიდანვე მხარს უჭერდა რევოლუციური მარქსისტული პარტიის განმტკიცების ლენინურ იდეას, იცავდა პროლეტარიატის კლასობრივი ბრძოლის ბოლშევიკურ სტრატეგიას და ტაქტიკას, იყო ბოლშევიზმის მტკიცე მომხრე, აკრიტიკებდა მენშევიკებისა და ანარქისტების ოპორტუნისტულ ხაზს რევოლუციაში. რსდმპ I კონფერენციის დელეგატი ტამერფორსში (1905), სადაც პირველად შეხვდა ვ. ი. ლენინს, რსდმპ IV (1906) და V (1907) ყრილობების დელეგატი. იატაკქვეშა რევოლუციური მოღვაწეობისათვის არაერთხელ იყო პატიმრობასა და გადასახლებაში. 1912 რსდმპ სრულიად რუსეთის VI (პრაღის) კონფერენციის ცკ-ის სხდომაზე დაუსწრებლად აირჩიეს და კოოპტაციით შეიყვანეს ცკ-ის რუსეთის ბიუროში. 1912–1913 წლებში მუშაობდა პეტერბურგში, აქტიურად თანამშრომლობდა გაზეთებში — „ზვეზდა“ და „პრავდა“. მონაწილეობდა რსდმპ ცკ-ის თათბირში პარტიულ მუშაკებთან (კრაკოვი, 1912). ამ პერიოდში დაწერა შრომა „მარქსიზმი და ნაციონალური საკითხი“, რომელშიც გააშუქა ეროვნული საკითხის გადაჭრის ლენინური პრინციპები, გააკრიტიკა „კულტურულ-ნაციონალური ავტონომიის“ ოპორტუნისტული პროგრამა. აღნიშნულ შრომას ლენინმა მაღალი შეფასება მისცა. 1913 წლის თებერვალში კვლავ დააპატიმრეს და გადაასახლეს ტურუხანსკის მხარეში.
რევოლუციის შემდეგ
რუსეთში მონარქიის დამხობის შემდეგ, 1917 წლის 12 (25) მარტს, დაბრუნდა პეტროგრადში, სადაც იგი მაშინვე შეიყვანეს რსდმპ(ბ) ცკ-ის ბიუროში და „პრავდის“ რედაქციაში. სტალინმა აქტიური მონაწილეობა მიიღო ახალ პირობებში პარტიული მუშაობის გაშლაში. მხარი დაუჭირა ბურჟუაზიულ-დემოკრატიული რევოლუციის სოციალისტურ რევოლუციაში გადაზრდის ლენინურ კურსს. რსდმპ (ბ) სრულიად რუსეთის VII (აპრილის) კონფერენციაზე აირჩიეს პარტიის ცკ-ის წევრად (ამ დროიდან მოყოლებული ცკ-ის წევრად არჩეული იყო ყველა პარტყრილობაზე XIX ყრილობის ჩათვლით). რსდმპ(ბ) VI ყრილობაზე ცკ-ის დავალებით გამოვიდა ცკ-ის პოლიტიკური ანგარიშითა და მოხსენებით მიმდინარე პოლიტიკური მდგომარეობის შესახებ.
როგორც ცკ-ის წევრი, სტალინი აქტიურად მონაწილეობდა 1917 წლის ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის მომზადებასა და გატარებაში. შედიოდა ცკ-ის პოლიტბიუროს შეიარაღებული აჯანყების ხელმძღვანელი პარტიული ოარგანოს — სამხედრო-რევოლუციური ცენტრის პეტროგრადის სამხედრო რევკომის შემადგენლობაში. სრულიად რუსეთის საბჭოების II ყრილობაზე, 1917 წლის 26 ოქტომბერს (8 ნოემბერი), აირჩიეს პირველი საბჭოთა მთავრობის შემადგენლობაში ეროვნებათა საქმეების სახკომად (1917–1923). ერთდროულად, 1919–1922 წლებში, ხელმძღვანელობდა სახელმწიფო კონტროლის სახალხო კომისარიატს, რომელიც 1920 წელს გადაკეთდა მუშათა და გლეხთა ინსპექციად.
სამოქალაქო ომისა (1917–1923) და უცხოეთის სამხედრო ინტერვენციის პერიოდში (1918–20) სტალინი ასრულებდა რკპ (ბ) ცკ-ისა და საბჭოთა მთავრობის მთელ რიგ საპასუხისმგებლო დავალებებს: იყო რესპუბლიკის სამხედრო რევკომის წევრი, პეტროგრადის დაცვის ერთ-ერთი ორგანიზატორი, სამხრეთის, დასავლეთის, სამხრეთ-დასავლეთის ფრონტების სამხედრო საბჭოს წევრი, სრულიად რუსეთის ცაკის წარმომადგენელი მუშათა და გლეხთა თავდაცვის საბჭოში. სტალინმა თავი გამოიჩინა, როგორც პარტიის ერთგულმა სამხედრო-პოლიტიკურმა მოღვაწემ. სრულიად რუსეთის ცაკის დადგენილებით, 1919 წლის 27 ნოემბერს სტალინი წითელი დროშის ორდენით დააჯილდოვეს.
სამოქალაქო ომის დამთავრების შემდეგ სტალინი აქტიურად მონაწილეობდა პარტიის ბრძოლაში სახალხო მეურნეობის აღდგენის, ახალი ეკონომიკური პოლიტიკის განხორციელებისა და გლეხობასთან მუშათა კავშირის განმტკიცებისათვის. პროფკავშირების დისკუსიის დროს, რომელიც ტროცკიმ თავს მოახვია პარტიას, სტალინი იცავდა სოციალისტურ მშენებლობაში პროფკავშირების როლის ლენინურ პლატფორმას. რკპ (ბ) X ყრილობაზე (1921) გამოვიდა მოხსენებით „პარტიის მორიგი ამოცანები ეროვნულ საკითხში“. 1922 წლის აპრილში ცკ-ის პლენუმზე სტალინი აირჩიეს ცკ-ის გენერალურ მდივნად და ამ პოსტზე იმყოფებოდა 30 წელზე მეტხანს.
სსრ კავშირის შექმნა
სტალინმა მონაწილეობა მიიღო სსრკ-ის შექმნაში. მაგრამ ამ ახალი და რთული ამოცანის პირველად გადაწყვეტაში დაუშვა შეცდომა — წამოაყენა „ავტონომიზაციის“ პროექტი (რფსრ-ში ყველა რესპუბლიკების შესვლა როგორც ავტონომიის საფუძველზე). ეს პროექტი ლენინმა გააკრიტიკა და დაასაბუთა ერთიანი სამოკავშირეო სახელმწიფოს თანაბარუფლებიანი რესპუბლიკების კავშირის შექმნის გეგმა. სტალინმა დაუჭირა მხარი ლენინის იდეას და რკპ (ბ) ცკ-ის დავალებით საბჭოების I სრულიად საკავშირო ყრილობაზე (1922 დეკემბერი) გამოვიდა მოხსენებით სსრ კავშირის შექმნის შესახებ.
პარტიის XII ყრილობაზე (1923) სტალინი გამოვიდა ცკ-ის მუშაობის შესახებ ორგანიზაციული ანგარიშით და მოხსენებით „ეროვნული მომენტები პარტიულ და სახელმწიფო მშენებლობაში“.
სსრ კავშირის სათავეში მოსვლა
ლენინის გარდაცვალების შემდეგ სტალინი აქტიურად მონაწილეობდა სკკპ ცკ-ის პოლიტიკის, სამეურნეო და კულტურული მშენებლობის, გეგმების, ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის განმტკიცების საკითხთა შემუშავებასა და განხორციელებაში, პარტიისა და საბჭოთა სახელმწიფოს საგარეო პოლიტიკური კურსის გატარებაში. პარტიის სხვა ხელმძღვანელ მოღვაწეებთან ერთად სტალინი შეურიგებლად ებრძოდა ლენინიზმის მოწინააღმდეგეებს, მან დიდი როლი შეასრულა ტროცკიზმისა და მემარჯვენე ოპორტუნიზმის იდეურ-პოლიტიკურ განადგურებაში, სსრკ-ში სოციალიზმის გამარჯვების შესაძლებლობის ლენინური მოძღვრების დაცვაში, პარტიის ერთიანობის განმტკიცებაში. ლენინური იდეური მემკვიდრეობის პროპაგანდაში დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა სტალინის შრომებს: „ლენინიზმის საფუძვლების შესახებ“ (1924), „ტროცკიზმი თუ ლენინიზმი“ (1924), „ლენინიზმის საკითხებისათვის“ (1926), „ერთხელ კიდევ სოციალ-დემოკრატიული გადახრის შესახებ ჩვენს პარტიაში“ (1926), „მემარჯვენე გადახრის შესახებ საკ. კპ (ბ)-ში“ (1929), „აგრარული პოლიტიკის საკითხებზე სსრ კავშირში“ (1929) და სხვ.
საბჭოთა ხალხმა კომუნისტური პარტიის ხელმძღვანელობით განახორციელა სოციალიზმის მშენებლობის ლენინური გეგმა, ჩაატარა თავისი სირთულითა და მსოფლიო-ისტორიული მნიშვნელობით გიგანტური რევოლუციური გარდაქმნები. ამ ამოცანების გადაწყვეტაში პარტიისა და საბჭოთა სახელმწიფოს სხვა ხელმძღვანელებთან ერთად თავისი პირადი წვლილი შეიტანა ი. სტალინმა.
ინდუსტრიალიზაცია
სოციალიზმის მშენებლობის ქვაკუთხედად გადაიქცა სოციალისტური ინდუსტრიალიზაცია, რომელიც უზრუნველყოფს ქვეყნის ეკონომიკურ დამოუკიდებლობას, სახალხო მეურნეობის ყველა დარგის ტექნიკურ რეკონსტრუქციას, ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის განმტკიცებას. რევოლუციური გარდაქმნების ყველაზე რთული და მძიმე ამოცანა იყო სოფლის მეურნეობის გარდაქმნა სოციალისტურ საფუძველზე. სოფლის მეურნეობის გარდაქმნაში დაშვებულ იქნა შეცდომები და გადახრები, რისთვისაც პასუხისმგებლობა სტალინსაც ეკისრება, მაგრამ პარტიამ სტალინის მონაწილეობით გადამწყვეტი ზომები მიიღო და ეს შეცდომები დაძლია.
სსრკ-ში სოციალიზმის გამარჯვებისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა კულტურულ რევოლუციურ განხორციელებას, რომელშიც დიდი როლი ითამაშა სტალინმა. მოახლოებული ომის საშიშროებისა და დიდი სამამულო ომის (1941-1945) დროს სტალინი ხელმძღვანელობდა პარტიის მრავალმხრივ მოღვაწეობას სსრკ თავდაცვის განმტკიცებასა და ფაშისტური გერმანიის და მილიტარისტული იაპონიის განადგურების ორგანიზებაში. 1941 წლის 6 მაისს სტალინი დაინიშნა სსრკ სახკომსაბჭოს თავმჯდომარედ (1946-იდან სსრ კავშირის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე), 1941 წლის 30 ივნისს — თავდაცვის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ, 19 ივლისს - სსრკ თავდაცვის სახკომად, 8 აგვისტოს. სსრკ — შეიარაღებული ძალების უმაღლეს მთავარსარდლად. როგორც საბჭოთა სახელმწიფოს მეთაური, მონაწილეობდა 3 სახელმწიფოს — სსრკ-ის, აშშ-ისა და დიდი ბრიტანეთის თეირანის (1943), ყირიმისა (1945) და პოტსდამის (1945) კონფერენციებში. ომის შემდგომ პერიოდში სტალინი განაგრძობდა მუშაობას პარტიის ცკ-ის გენერალურ მდივნად და სსრკ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარედ. ამ წლებში პარტიამ და საბჭოთა მთავრობამ დიდი მუშაობა ჩაატარეს საბჭოთა ხალხის მობილიზების, სახალხო მეურნეობის აღდგენისა და შემდგომი განვითარების, სსრკ საერთაშორისო პოლიტიკური კურსის განხორციელების, მსოფლიო სოციალისტური სისტემის განმტკიცების, მუშათა და კომუნისტური მოძრაობის შეკავშირების, კოლონიური და დამოკიდებული ქვეყნების ხალხთა განმათავისუფლებელი ბრძოლების მხარდაჭერის, მშვიდობისა და ხალხთა უშიშროების უზრუნველყოფისათვის მთელ მსოფლიოში.
1935–1938 წლების მასობრივი რეპრესიები
1935–1938 წლებში სსრკ-ში ჩატარდა მასობრივი რეპრესიები. სახელმწიფო სამსახურებმა დააპატიმრეს „ხალხის მტრები“, რომლებსაც უცხო ქვეყნების ჯაშუშობასა თუ სხვა ანტისახელმწიფოებრივ საქმიანობაში ედებოდათ ბრალი.
ამ მოვლენებს თავისი მიზეზები ჰქონდა. ამათგან, მთავარი იყო ბრძოლა ძალაუფლებისათვის. ლენინის გარდაცვალების შემდეგ ხელისუფლების სათავეში მოსვლისათვის კომუნისტური პარტიის სამი დაჯგუფება იბრძოდა: სტალინელი ცენტრისტები, ტროცკისტელი მემარცხენეები და ბუხარინელი მემარჯვენეები. უპირატესობა იმთავითვე სტალინელმა ცენტრისტებმა მოიპოვეს, ამიტომ ისინი არსებითად ძალაუფლების შენარჩუნებისათვის იბრძოდნენ. ამ ბრძოლის პირველი მსხვერპლი ტროცკისტები გახდნენ, რომლებიც 20-იანი წლების ბოლოს პარტიულ ბრძოლაში დამარცხდნენ და მათი მეთაური ლევ ტროცკი 1929 წელს სსრკ-იდან გააძევეს. ამის შემდეგ სტალინელები ბუხარინელებს იოლად გაუსწორდნენ და 30-იან წლებში ერთადერთ გაბატონებულ ძალად იქცნენ.
მეორე მსოფლიო ომის მოახლოებასთან ერთად სსრკ-ის ხელმძღვანელობა მიიჩნევდა, რომ საჭირო იყო იდეურად განადგურებული მემარცხენეების და მემარჯვენეების ფიზიკურად მოსპობა, რაც კომუნისტების მიერ დიდი ხნის წინ იყო ათვისებული, კერძოდ სამოქალსქო ომის და წითელი ტერორის მიერ. განსხვავება ის იყო, რომ ამჯერად ეს ტერორი სხვასთან ერთად თვით კომუნისტების წინააღმდეგაც იქნებოდა მიმართული.
გამოიყოფა რეპრესიების ორი ტალღა: პირველი დაკავშირებული იყო სოფლებში კოლექტივიზაციის პროექტთან. რეპრესიების ტალღას შეეწირნენ მსხვილი გლეხები, ე. წ. კულაკები.
მეორე ტალღა მოდის 1936–1937 წლებზე. რეპრესიებს საფუძვლად დაედო ცნობილი კომუნისტის, სერგეი კიროვის საიდუმლოებით მოცული მკვლელობა 1934 წელს, ლენინგრადში. სწორედ ამ მკვლელობის (მისი ორგანიზატორი ჯერაც არაა ცნობილი) შემდეგ გაიმართა საჩვენებლი სასამართლო პროცესები კომუნისტური პარტიის სხვადასხვა მოღვაწეების მიმართ.
ამ წლების ტერორის თვისება იყო ის, რომ იგი უპირველეს ყოვლისა მიმართული იყო არა მარტო პარტიულ ბრძოლაში დამარცხებული კომუნისტების, არამედ არსებითად მთელი ხალხის წინააღმდეგ. კერძოდ, ამ წლებში ფიზიკურად გაანადგურეს საბჭოთა ინტელიგენციის, სამღვდელოების, აგრეთვე, ხალხი იმ ფენების ნაწილი, რომლებიც გადაურჩნენ უფრო ადრეული ხანის წითელ ტერორს.
თავდაპირველად სტალინი და მისი მიმდევრები ცდილობდნენ, რომ ფორმალობა გარეგნულად მაინც დაეცვათ მაგრამ მალე ეს გზა უარყვეს და შემოიღეს ე. წ. „ტროიკები“ („სამეულები“) რომლებსაც „ოპერატიულად“ გამოჰქონდათ სხვადასხვა განაჩენი (მ. შ. სასიკვდილოც).
ამ წლების რეპრესიების მსხვერპლთა რიცხვი საბოლოოდ დადგენილი არ არის, სავარაუდოდ იგი 680,000-1.3 მლნ შორის მერყეობს.
რელიგია
სტალინის მთავრობა ქადაგებდა და მხარს უჭერდა ათეიზმს, სპეციალური ათეისტური განათლების სკოლებში დანერგვით, ანტი-რელიგიური პროპაგანდით, საზოგადოებრივი ინსტიტუტების ანტი-რელიგიური მუშაობით, დისკრიმინაციული კანონების მიღებით და მორწმუნეებზე ტერორით. 1930-იანი წლების მეორე ნახევარში რელიგიასთან კავშირი საბჭოთა მოქალაქეებისათვის სახიფათო გახდა.
1930-იანი წლების მასობრივმა რეპრესიებმა რუსული ეკლესია, როგორც ინსტიტუტი, თითქმის მთლიანად გაანადგურა: 1939 წლისათვის, სტალინის ბრძანებით განადგურებული იყო მრავალი ეკლესია, ათობით ათასი მღვდელი, ბერი და მონაზონი რეპრესირებული და მოკლული იყო. 1937-1938 წლების ტერორისას 100,000-ზე მეტი დახვრიტეს. მეორე მსოფლიო ომის დროს, მართლმადიდებელი ეკლესიის მიმართ ხელისუფლებამ პოზიცია შეარბილა და მას აღდგენის საშუალება მისცა, როგორც პატრიოტულ ორგანიზაციას. ამავე დროს, რუსულმა ეკლესიამ აღიარა საბჭოთა მთავრობა და სტალინი, რასაც ქვეყნის ფარგლებს გარეთ არსებული რუსული მართლმადიდებლური წარმომადგელობების მხრიდან მათი სქიზმა მოჰყვა.
სტალინის მმართველობისას, მართლმადიდებელი ეკლესიის მსგავსი ბედი გაიზიარეს სხვა რელიგიურმა ორგანიზაციებმაც: კათოლიკეებმა, ბაპტისტებმა, მუსლიმებმა, ბუდისტებმა, იუდეველებმა. მოხდა ათასობით ბერის რეპრესია, განადგურდა ასობით სინაგოგა, მეჩეთი, ტაძარი და სხვა რელიგიური დაწესებულება.
სტალინის კულტის ჩამოყალიბება
სტალინის მოღვაწეობაში დადებით მხარეებთან ერთად ადგილი ჰქონდა თეორიულ და პოლიტიკურ შეცდომებს, უარყოფითად გამომჟღავნდა ზოგიერთი მისი პიროვნული თვისება. თუ ვ. ი. ლენინის გარდაცვალების შემდეგ მუშაობის პირველ წლებში სტალინი ანგარიშს უწევდა მის მიმართ გამოთქმულ კრიტიკულ შენიშვნებს, შემდგომში დაიწყო კოლექტიური ხელმძღვანელობისა და პარტიული ცხოვრების ნორმების ლენინური პრინციპებიდან გადახვევა, პარტიისა და ხალხის წარმატებებში საკუთარი დამსახურების გაზვიადება. თანდათანობით ჩამოყალიბდა სტალინის პიროვნების კულტი, რომელმაც გამოიწვია სოციალისტური კანონიერების უხეში დარღვევები, სერიოზული ზიანი მიაყენა პარტიის მოღვაწეობას, კომუნისტური მშენებლობის საქმეს.
სკკპ XX ყრილობამ გააკრიტიკა პიროვნების კულტი, როგორც მარქსიზ-ლენინიზმის სულისკვეთებისათვის, სოციალისტური საზოგადოების წყობის ბუნებისათვის უცხო მოვლენა. სკკპ ცკ-ის 1956 წლის 30 ივნისის დადგენილებაში „პიროვნების კულტისა და მის შედეგების დაძლევის შესახებ“ პარტიამ მოგვცა სტალინის მოღვაწეობის ობიექტური შეფასება, პიროვნების კულტის ფართო კრიტიკა. სტალინის პიროვნების კულტს არ შეუცვლია და ვერც შეცვლიდა საბჭოთა წყობილების სოციალისტური არსი, სკკპ მარქსისტულ-ლენინური ხასიათი და მისი ლენინური კურსი, საზოგადოების განვითარების კანონზომიერი სვლა. პარტიამ შეიმუშავა და განახორციელა ღონისძიენათა სისტემა, რომლებმაც უზრუნველყვეს პარტიული ცხოვრებისა და პარტიული ხელმძღვანელობის პრინციპების ლენინური ნორმების აღდგენა და შემდგომი განვითარება.
ჯილდოები
სტალინი იყო საკავშირო კპ(ბ) ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრი (1919–52), სკკპ ცკ-ის პრეზიდიუმის წევრი (1952–53), კომინტერნის აღმასკომის წევრი (1925–43), სრულიად რუსეთის ცაკის წევრი 1917-იდან, სსრკ ცაკისა - 1922-იდან, სსრკ I–III მოწვევების უმაღლესი საბჭოთა დეპუტატი. მინიჭებული ჰქონდა სოციალისტური შრომის გმირისა (1939) და საბჭოთა კავშირის მარშლის (1943) წოდებები. 1945 წლის 27 ივნისს, საკავშირო კპ(ბ) ცკ-ის პოლიტბიუროს წინადადებისა და ფრონტების სარდალთა წერილობითი წარდგინების საფუძველზე, „დიდ სამამულო ომში გაწეული განსაკუთრებული ღვაწლისა და დამსახურებისათვის“ საბჭოთა კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის დადგენილებით მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გენერალისიმუსის უმაღლესი სამხედრო წოდება და საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, „გამარჯვების“ 2 ორდენით, 3 წითელი დროშის ორდენით, სუვოროვის I ხარისხის ორდენით,</small> აგრეთვე მედლებით.
ლიტერატურა
ქართულენოვანი გამოცემები
პიროვნების კულტისა და მისი შედეგების დაძლევის შესახებ. სკკპ ცკ დადგენილება. 1956 წლის 30 ივნისი, თბ., 1956
საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ისტორია, თბ., 1973
ქსე, ტ. 9, გვ. 545-545, თბ., 1985
ვასაძე, აკაკი. სამი დღე იოსებ სტალინთან (მოგონებები). თბილისი, 1990
რიბინი, ალექსეი. სიმართლე სტალინზე (პირადი მცველის ჩანაწერები). თბილისი : შპს „ურანი“, 1997
სოლოვიოვი, ბორის; სუხოდეევი, ვლადიმერ. უმაღლესი მთავარსარდალი სტალინი. თბილისი, 2002
რუსულენოვანი გამოცემები
XX съезд КПСС Стенографич. отчет, т. 1–2 М., 1956
История КПСС т. 1–5, М., 1964–70
ინგლისურენოვანი გამოცემები
Vol. 11, No. 2, pp. 70–88
გერმანულენოვანი გამოცემები
რესურსები ინტერნეტში
იოსებ სტალინი
იოსებ სტალინი
სტალინი
სტალინის სახლ-მუზეუმი
ი. ბ. სტალინი. თხზულებათა კრებული. ტომი 1
ი. ბ. სტალინი. თხზულებათა კრებული. ტომი 2
ი. ბ. სტალინი. თხზულებათა სრული კრებული. ტ. 1-18
ი. ბ. სტალინი. თხზულებათა სრული კრებული. ტ. 1-16
ი. ბ. სტალინზე შექმნილი სიმღერების არქივი
ი. ბ. სტალინი (აუდიო, ვიდეო, ტექსტური და სხვა მასალები) – Internet Archive
ტექსტური მასალები
საიმონ სებაგ-მონტეფიორე – ახალგაზრდა სტალინი
ემზარ ხვიჩია – სტალინის ფენომენი
საბიბლიოთეკო რესურსები
საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
სტალინური სიები საქართველოდან (ელექტრონული მონაცემთა ბაზა)
სახაროვის ცენტრის ბიბლიოთეკა
Библиотека Сахаровского центра
ქართულენოვანი მედია რესურსები
ინტერნეტგამოცემა „საქართველო და მსოფლიო“
სტალინი და საქართველო. სტალინის დიპლომატია
სტალინი და საქართველო წარსულის ფურცლებიდან. ნაწილი I
სტალინი და საქართველო წარსულის ფურცლებიდან. ნაწილი II
სტალინი და საქართველო. ბელადი და სოფლის მეურნეობა. ნაწილი III
სტალინი და საქართველო. ნაწილი IV
სტალინი და საქართველო. ბელადი და ბორჯომის ხეობა. ნაწილი V
სტალინი და საქართველო. დავით კასრაძის შექმნილი სტალინის პირველი ლიტერატურული პორტრეტი
სტალინი და საქართველო. როგორ იწერებოდა საქართველოს ისტორია (19 აპრილი, 2018)
სტალინი და საქართველო. როგორ იწერებოდა საქართველოს ისტორია (26 აპრილი, 2018)
სტალინი და საქართველო. როგორ იწერებოდა საქართველოს ისტორია (10 მაისი, 2018)
სტალინი და საქართველო. როგორ იწერებოდა საქართველოს ისტორია (17 მაისი, 2018)
სტალინი და ფრანკო
სტალინი ინტერნეტგამოცემა „საქართველო და მსოფლიო“-ს არქივში
რადიო თავისუფლება
სტალინური სიები საქართველოდან – დახვრეტილთა არდასავიწყებელი ამბავი
ცოცხალი ჰიტლერი, როგორც სტალინის ლაზიერი ცივ ომში
რუსეთში გამოკითხულთა 57%-ს სტალინი „ბრძენ ხელმძღვანელად“ მიაჩნია
ჯორჯ მარშალი – ევროპის დავიწყებული მამა
9 მაისი: ვიზეიმოთ თუ ვიგლოვოთ?
„ხელისუფლებამ უნდა გაუძლოს ელექტორატის შენარჩუნების ცდუნებას“
ჰიტლერული ბლიცკრიგის ხელახალი ანალიზი
(რელიგიური) ერებისა და (ქართული) ბრბოს ფსიქოლოგია
რა კვალი დაამჩნია სტალინმა საქართველოს
სტალინგრადი 75 წლის შემდეგ
დაცინვის პატივი
რუსეთი აღნიშნავს სტალინგრადის ბრძოლაში საბჭოთა კავშირის გამარჯვების 75-ე წლისთავს
ვის არ სურს რუსეთში „სტალინის სიკვდილის“ ჩვენება
ნადავლი ფილმები
კომპ(ერთ)პარტიული მემკვიდრეობა და მესიანიზმი
სტალინის დაბადების დღე გორში
სტალინის დაბადების დღეს ულტიმატუმი ხელისუფლებას
სამყარო, რომელიც კაფკასაც კი განაცვიფრებდა
სტალინის მთავარი შეცდომა ომის წინ
მწერალი, მოსწავლეები და ევროპული ღირებულებები
გორში სტალინისტებისა და ანტისტალინისტების მოსაზრება ბელადის განსასვენებელთან დაკავშირებით ერთმანეთს დაემთხვა
კადიროვი გამოდის წინადადებით, რომ საქართველოს გადაეცეს სტალინის ნეშტი
რუსეთის ოლიმპიური კომიტეტის წევრი მოითხოვს დოპინგზე ინფორმაციის გამავრცელებელი პირის „დახვრეტას“
მითხარი, რას ზეიმობ და გეტყვი, ვინ ხარ შენ
სტეფან კურტუა: ქართველ მენშევიკთა მთავრობა დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ევროპის სოციალისტურ წრეებში
რეპრესიების მოწმე საგნები
სტალინის ძეგლის საკითხი წინასაარჩევნო კამპანიის კონტექსტში
კუნდერას უმნიშვნელობისა და არასერიოზულობის დეკადანსი
ენ ეპლბაუმი უკრაინის ჰოლოდომორზე: „ვფიქრობ, ეს გენოციდი იყო“
„ჯარისკაცს ფელდმარშალში არ ვცვლი“
1947 წლის 26 მაისს, სტალინის თავში
გარდაიცვალა იოსებ სტალინის შვილიშვილი
სტალინი მოსკოვსა და რუსეთში
ლავრენტი ბერიას „დინამო“
ცხოვრება მხიარულია
რა განძს ინახავს ხელოვნების მუზეუმი
სტალინის მეორე სიკვდილი
წმინდანები, სტალინი და ქართული იდენტობა
წმინდანები, სტალინი და ქართული იდენტობა (მოხსენება თემაზე „სტალინის მუზეუმის წარსული და მომავალი“)
რევიზიონისტებსა და სხვა რჯულის კონსპირატოლოგებზე
რატომ უნდა იყო ფრთხილად რუსეთში კომენტარების წერისას
25 წელი საბჭოთა კავშირის გარეშე
მოსკოვში გარდაიცვალა იოსებ სტალინის შვილიშვილი, ევგენი ჯუღაშვილი
მარო მაყაშვილი სტალინის ნაცვლად
დღე, როცა სტალინის პირველი ძეგლი ჩამოაგდეს
ბელადები – ფსკერზე
დემოკრატიის რთული, მაგრამ შედეგიანი გზა
ლევან ცუცქირიძე პროექტზე – „13 მითი სტალინის შესახებ“
სტალინი კვლავ პრაღაშია
გორში სტალინის ქუჩისთვის სახელის გადარქმევა დღის წესრიგში დგება
„სადღესასწაულო“ დაპირისპირება გორში
ქართულენოვანი პერიოდიკა
ჟურნალი „ლიბერალი“
სტალინი – ვერშემდგარი მწერალი
მოქალაქეებმა გორის ცენტრში სტალინის ბიუსტი დადგეს
გორში პატრულმა სტალინისტების აქციიდან საბჭოთა დროშები გაიტანა
სტალინი, იასამნები და პროტესტი გეორგიევსკის ლენტს – 9 მაისი ვაკის პარკში
გორში სტალინის მუზეუმთან შელაპარაკება მოხდა
სტალინის გარდაცვალების 65 წლისთავის აღსანიშნავად გორში კომუნისტებმა აქცია გამართეს
გორში საბჭოთა დიქტატორის, სტალინის დაბადების დღეს აღნიშნავენ
გორის მერი: თუ მექნება საშუალება სტალინის ძეგლის დადგმის, მე მას დავდგამ
დღეს გორში სტალინის დაბადების დღესთან დაკავშირებით მუზეუმში ტორტი მიიტანეს
არინა თავაქარაშვილი – სტალინის ძეგლის ხელმეორედ დადგმა-არდადგმას შეეწირა ჩემი ლექციები
პრემიერი: საქართველოს მომავლისთვის მიუღებელია სტალინისტური სენტენციები
ხიდაშელი: თოფაძიგან არაფერი მიკვირს მას მერე, რაც სტალინის სურათების დაკიდება მოითხოვა
შორაპანში გუშინ დადგმული სტალინის ძეგლი აიღეს
სტალინი – ბიზნესი და სტიგმა
თოფაძე: მალე საქართველოში სტალინის სურათი ყველა კაბინეტში დაიკიდება
სუბარი თოფაძეზე: სტალინი პირველ რიგში მას მიადგებოდა, როგორც კაპიტალიზმის გადმონაშთს
გაზეთი „კვირის პალიტრა“
როგორი იყო იოსებ სტალინი გარეგნულად და ჰქონდა თუ არა თანდაყოლილი ფიზიკური ნაკლი?
რატომ შეაფერხა სტალინმა „ქეთო და კოტეს“ საკავშირო პრემიერა
უცნობი ფაქტები სტალინის ცხოვრებიდან
რატომ გამოკეტეს სტალინის ფავორიტი მსახიობი ფსიქიატრიულში?!
როგორ გაუსწორდა ნიკიტა ხურუშჩოვი სტალინის ორეულს?
ვინ იყვნენ ძმები ამილახვრები და რატომ მტრობდა მათ სტალინი?
ცემა-ტყეპა რადიო „კომსომოლსკაია პრავდას“ ეთერში სტალინის გამო (ვიდეო)
რა აზრის ვართ სტალინზე?
ჟურნალი „გზა“
რამდენს შეადგენდა სტალინის ხელფასი?
„ის სტალინის ნახევარძმა იყო ...“
ფსიქიატრიულში განთავსებული, სტალინის ფავორიტი მსახიობი
ჟურნალი „ტაბულა“
სონღულაშვილი: სტალინი, სტოკჰოლმის სინდრომი და წინასწარმეტყველური პარადიგმა
იოსებ სტალინი ახალი ზელანდიიდან, GOT- ის მსახიობის ნამდვილი სახელი
თელავის რაიონის სოფელ აკურაში სტალინის ბიუსტი აღადგინეს
ზემო ალვანში სტალინის ძეგლს საღებავი შეასხეს
უკრაინის ქალაქებში სტალინის პროვოკაციული ძეგლები გამოჩნდა
ლეიბორისტები გორის ცენტრში სტალინის ძეგლის დაბრუნებას ითხოვენ
სტალინის ძეგლი საბჭოთა ბელადის სახლ-მუზეუმის ტერიტორიაზე აღიმართება
თელავში სტალინის ძეგლი გაიხსნა
ლაშა ბუღაძე: სტალინის ძეგლის დაბრუნება სააკაშვილისადმი ბანალური რევანშია
ილია მეორე: სტალინის გარდაცვალებისას სასულიერო სემინარიაში ვტიროდით
თელავში გახსნილი სტალინის ძეგლის დემონტაჟი 5 დღის ვადაში მოხდება
სიგუა: სტალინს, როგორც ებრაელები ქრისტეს, ტურისტულ პროდუქტად გავყიდით
სტალინის კულტი საქართველოში
მარგველაშვილი: სტალინს მომავალში აღიქვამენ, როგორც ძალიან დიდ მხედართმთავარს
ივანიშვილი: ძალიან ფაქიზად, მაგრამ უარყოფითად ვაფასებ სტალინის მოღვაწეობას
თოფაძე: სტალინის სურათი ყველა კაბინეტში დაიკიდება, ის იყო გენიალური პიროვნება
ტყემალაძე: სტალინი არის ისტორიული პიროვნება, რომლის არაღიარებაც არ შეიძლება
შიხიაშვილი: უწმინდესმა მითხრა, სტალინი უკანასკნელი მართლმადიდებელი ხელმწიფეაო
ვოლსკი: ზოგს სტალინი მოსწონს, ზოგს მარქსი და ზოგს ტროცკი
მეჭიაური სტალინზე: ყველა ქართველს მივესალმები, რომელმაც წარმატებას მიაღწია
ივანიშვილი: მე არ მაქვს სტალინის სურათი, თოფაძეს თუ აქვს სურვილი, მისი ნებაა
ჯაფარიძე – ბერძენიშვილი – დოლიძე: შეძრწუნებულები ვართ გოგი თოფაძის განცხადებით
სუბარი: სტალინი რომ მოვიდეს, პირველ რიგში, თოფაძეს მიადგება და გააკულაკებენ
სესიაშვილი: პარლამენტში იმდენი მიშისტია, ერთი სტალინისტით არაფერი დაშავდება
რაგოზინი: სტალინის ტერორის დროს მიღებული ტრავმა რუსეთის პოლიტიკაში იჩენს თავს
ივანიშვილი: ადგილობრივებს სტალინით სიამაყეს ნუ წავართმევთ და ნუ გავაღიზიანებთ
თოფაძე: სტალინის ლანძღვა და გინება არც ერთ ქართველ პატრიოტ კაცს არ ეკადრება
ციფრული არქივი
Yale University Press – Stalin Digital Archive
University of Pittsburgh – Stalinka: Digital Library of Staliniana
ი. ბ. სტალინის ინტერნეტ ბიბლიოთეკა – Stalin Internet Library
ი. ბ. სტალინის ინტერნეტ არქივი – Joseph Stalin Internet Archive
ფოტოარქივი
Pinterest by World War Items
Pinterest by Kenneth
Pinterest by Пётр Никитин
Getty Images – Stalin Pictures and Images
Getty Images – Stalin Pictures and Images
Getty Images – Joseph Stalin Photo Gallery
Getty Images – Joseph Stalin Pictures and Images
ვიდეოარქივი
ქართულენოვანი ვიდეო მასალები
ქართული დოკუმენტალისტიკა – 1924 წლის დაისი – პირველი არხი – ფილმები
ხანმოკლე XX საუკუნე. 1941. ომის ახალი ფაზები – Georgian Broadcaster
ხანმოკლე XX საუკუნე. 1946. ცივი ომის დასაწყისი – პირველი არხი – ფილმები
ხანმოკლე XX საუკუნე. 1947. ვაშინგტონისა და მოსკოვის დაპირისპირება ახალ ფაზაში შედის – პირველი არხი – ფილმები
ხანმოკლე XX საუკუნე. 1949. NATO-ს დაარსება – პირველი არხი – ფილმები
ხანმოკლე XX საუკუნე. 1950. იერუსალიმი – ისრაელის დედაქალაქი – პირველი არხი – ფილმები
ხანმოკლე XX საუკუნე. 1953. სტალინის სიკვდილი – პირველი არხი – ფილმები
ახალგაზრდა სტალინი – VakhoSanaiasReport
სტალინის შესახებ – მართლმადიდებლური ვიდეოები
შეხვედრა წარსულთან (კანდიდ ჩარკვიანი სტალინის შესახებ) – Fitter Happier
ინგლისურენოვანი ვიდეო მასალები
The Death of Stalin
Stalin: Inside the Terror – Dr Alan Brown
Stalin's Final Speech 1952 – Scott W. Palmer
Red Army Parade (1945 – English) – bydloscum
Double life of Joseph Stalin – Телеканал СТБ
Mystery of Stalin's Death (RT Documentary) – RT
Apocalypse – Stalin Documentary – Nikola Raider
Biography of Soviet Leader Joseph Stalin – For All
A Portrait of Stalin: Mind Control – georgeweatherby
A Portrait of Stalin: Secret Police – georgeweatherby
BBC Horizon – Stalin, Inside The Terror – Abram Ivanov
The fourteen doubles of Joseph Stalin – Телеканал СТБ
Stalin's Bodyguard Talks About Stalin – TheFinnishBolshevik
Soviet Files: The Mystery of Stalin's Death – RT Documentary
NBC News White Paper: The Death of Stalin – 1963 – YorkVid
The Private Life of Joseph Stalin (full documentary) – docukino
The Startling Truth Behind Stalin's Last Plot – The Film Archives
Stalin, Volume I: Paradoxes of Power, 1878–1928 – Ellison Center
Biography Joseph Stalin Red Terror Documentary – History Of Wars
Joshua Rubenstein | "The Last Days of Stalin" – Harvard Law School
Stalin's Great Terror. An interview with Prof. J. Arch Getty (UCLA) – The Faculties
Stalin Documentary on the Real Life and Reign of Joseph Stalin – BBC Documentary
Inside The Stalin Archives: The Secrets of The Great Terror – Massachusetts School of Law at Andover
რუსულენოვანი ვიდეო მასალები
ნაწილი პირველი
А. А. Зиновьев о Сталине и сталинизме – vikinformburo
Александр Бурдонский, режиссёр-постановщик, внук Сталина
Александр Бурдонский. "В гостях у Дмитрия Гордона". 1/2 (2013) 2/2 (2013)
Андрей Фурсов – Убийство Сталина – Берия, Хрущев – insight attitude
Антисталинисты впадают в истерику – RedPenza
Апокалипсис: Сталин – 1 серия 2 серия 3 серия – Шухрат Гулямов
Архивный историк Юрий Жуков. Руководство СССР. Сталин – Наталина
В.А. Ефимов о Сталине. Думайте и решайте сами – MrZaval11
Василий Сталин. Расплата за отца – Документальный Channel
Василий Сталин. Тайны кремлевского узника – Документальный Channel
Великий Сталин? Или Джугашвили? А. Фурсов – От Создателей
Видеоархив выступлений Сталина – kob.su
Вся правда о Сталине – Белый Рус
Выступление Сталина (1937 год) – HistoryTVru
Выступления Сталина – Vaxa Elimxanov
ნაწილი მეორე
Дача Сталина на Рице – Вадим Мурашкин
Дело Иосифа Сталина (1 серия) – Имперское ТВ
Дело Иосифа Сталина, серии 1–12 – Леонид Грингауз
Дети Сталина. Из цикла "Кремлевские дети" – 1 – ЖЗЛ
Дети Сталина. Из цикла "Кремлевские дети" – 2 – ЖЗЛ
Дом-музей И.В. Сталина в г. Гори – null
Дневник охранника вождя. Документальный фильм о начальнике охраны Сталина
Евгений Спицын «Как создавали ложь о Сталине и о 22-м июня 1941 года» – День ТВ
Загадки века. Почему Сталин пощадил Гитлера? – Татося Хор
Зачем очерняют имя Сталина – Antonina Ageeva
Железный еврей Сталина. Фильм Владимира Чернышёва – НТВ
Жена Сталина – 1 серия 2 серия 3 серия 4 серия – Алексей Граф
ნაწილი მესამე
И. Сталин в первые дни войны – Ежи Васлица
И. Сталин и А. Гитлер. Особая папка – Канал Победы
И. Сталин. Речь 11 декабря 1937 г. перед избирателями – Бородач Канарейка
И. Сталин. Речь о Конституции СССР 25 ноября 1936 г. – Бородач Канарейка
Имя Россия – Иосиф Сталин – NCnews
Имя Россия – Иосиф Сталин – Васильев Константин
Иосиф Сталин – биография – Документальный жанр MaxTV
Иосиф Сталин – Путь к власти – Величайшие биографии
Иосиф Сталин. Речь к Победе над Германией 9 мая 1945 года – Охранные системы
История жизни сына Сталина – Василия – Канал о Войне – оружии истории
Как погиб Яков Джугашвили, старший сын Сталина – Hunters History
Кедми развенчал мифы о Сталине – Вечер с Владимиром Соловьевым
Кем был Сталин на самом деле. Доклад Петрова К.П. – stalinizator
Кем был Сталин. НТВ против мнения народа, кто такой Сталин – Потребительского общества "ВИТАРА"
Крипто. Смерть Сталина. Было ли убийство? – InteresMedia
Культ и личности: как "стирали" Сталина – Pravda
Mировая революция для тов Сталина. (НТВ Россия) – L1452VALERY999
Мог ли Сталин остановить Гитлера? – glagolgag
Музей Сталина на Мамаевом Кургане – Антон Щепетнов
ნაწილი მეოთხე
Особая папка: И. В. Сталин и А. Гитлер – Bobby Lechner
Ошибка Сталина, которую нельзя простить. Исторические заблуждения и реальные факты – Территория Непознанного
Парад Победы – 24.06.1945 – WMA Music
Парад Победы 1945 года на Красной площади в Москве – imenabratska
Покушения на Сталина | Телеканал "История" – История
Последнее выступление И. В. Сталина – Communist World
Последние дни Сталина – Angeisss
Последний год Сталина, как он его провел и как умер – Канал о Войне – оружии истории
Похороны Сталина – Sasha Alsaif
Почему востребован Сталин? – Документальный Channel
Правда на ОТР. Роль Сталина в истории – OTVrussia
Правда на ОТР. Сталин снова живее всех живых – OTVrussia
Приказ: убить Сталина. Документальное кино Леонида Млечина – TV Center
Путь Сталина – Пятый канал Россия
Радзинский о Сталине и Ленине – smi lv
Радзинский – Смерть Сталина. Другая версия 1 – NCnews
Радзинский – Смерть Сталина. Другая версия 2 – NCnews
Разведопрос: Игорь Пыхалов о Сталине в начале войны
Разведопрос: Игорь Пыхалов о поражениях начала войны
Разведопрос: Игорь Пыхалов о штрафных батальонах и ротах
Разведопрос: Игорь Пыхалов о предвоенной торговле с Германией
Разведопрос: Игорь Пыхалов о советской разведке в довоенный период
Разведопрос: Игорь Пыхалов о репрессиях в отношении маршала Блюхера
Разведопрос: Игорь Пыхалов о советско-финской войне в 1939–1940 годах
Разведопрос: Игорь Пыхалов о Прибалтике до начала Великой Отечественной
Разведопрос: Игорь Пыхалов про заградотряды
Разведопрос: Игорь Пыхалов про сдачу Ленинграда
Разведопрос: Игорь Пыхалов про книгу "Сталин без лжи"
Разведопрос: Игорь Пыхалов про заградотряды, часть вторая
Разведопрос: Игорь Пыхалов про роль Польши во Второй Мировой войне
Разведопрос: Игорь Пыхалов про кавалерию в Великой Отечественной Войне
Разведопрос: Игорь Пыхалов – Великая оболганная война, или где ковался фашистский меч?
Разведопрос: Игорь Пыхалов – Великая оболганная война, или была ли обезглавлена Красная Армия?
ნაწილი მეხუთე
Секретная речь Сталина. Особая папка – TV Center
Секретно. Сталину. Главная загадка Великой Отечественной. Документальный фильм – Россия 24
Семья Сталина. фильм 1-й, младший сын Василий Иосифович. Взлет – Виктор Тарасов
Семья Сталина. фильм 2-й, младший сын Василий Иосифович. Падение – Виктор Тарасов
Семья Сталина. фильм 3-й, старший сын Яков Иосифович – Виктор Тарасов
Семья Сталина. фильм 4-й, дочь Светлана Иосифовна. Золотое Детство – Виктор Тарасов
Семья Сталина. фильм 5-й, дочь Светлана Иосифовна. Личная жизнь – Виктор Тарасов
Семья Сталина. фильм 6-й, дочь Светлана Иосифовна. Побег – Виктор Тарасов
Семья Сталина. фильм 7-й, хозяин Иосиф Виссарионович, 1953 год – Виктор Тарасов
Семья Сталина. фильм 8-й, Иосиф Виссарионович, последние дни жизни – Виктор Тарасов
Семья Сталина. фильм 9-й, Иосиф Виссарионович, смерть – Виктор Тарасов
Семья Сталина. фильм 10-й, Иосиф Виссарионович, дача – Виктор Тарасов
Смерть Сталина. Как умирал один из самых могущественных людей ХХ века – Загадки Вселенной
Совершенно секретно – XXI. В. Сталин. Часть 1 2 3 4 5 – TheLeoVel
ნაწილი მეექვსე
Сталин и Великая Отечественная: Мифы и реальность – postactualidad
Сталин и Великая Отечественная: Мифы и реальность – Sarah Lyons
Сталин и ветер правды – Рассвет правды
Сталин и его роль в Победе. Вечер с Владимиром Соловьевым – Politics Russia–Ukraine
Сталин против Ленина. Поверженный кумир – TV Center
Сталин Радзинского. Часть 1 2 3 4
Сталин. Дневник охранника вождя – Aleksandr
Сталин. Некоторые страницы личной жизни. Часть Первая – NCnews
Сталин. Первое поражение – День ТВ
Сталин. Последнее дело | Телеканал "История" – История
Сталин. Речь по радио 9 мая 1945 года – Aleks59
Сталин. Тайны власти – День ТВ
Сталин. Что же произошло на самом деле? – Документальный Channel
Сталин: от революции до сверхдержавы – вова печеный
Стратегия Сталина. Юрий Жуков – Концептуал ТВ
Сын Сталина – СТВ ГОСРГТРК
Сын Сталина В. М. Жухрай. 16 марта 2010 года на квартире – Проект Stalker
ნაწილი მეშვიდე
Товарищ Сталин. 1 Серия 2 Серия 3 Серия 4 Серия – NCnews
Трагедии внуков Сталина | Телеканал "История" – История
Троцкий против Сталина – sluza2
Троцкий против Сталина. Серия 1 Серия 2 – Александр Новиков
Убить Сталина. Все серии подряд с 1 по 4 с 5 по 8 – Star Media
Феномен Сталина в русской истории – gremlintreasure
ნაწილი მერვე
Хлеб для Сталина. Истории раскулаченных – НТВ
Человек за спиной Сталина – Документальный Channel
Шокирующие планы и идеи сталина, о которых принято умалчивать! – Николай Воронин
Шокирующие цитаты Сталина которых вы точно не слышали. Вся правда о Сталине – Крамола
Эдвард Радзинский о Сталине и Иване Грозном – Vasil Shelekhaw
Эдвард Радзинский. Сталин 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Эксгумация Сталина. Отравление Сталина – baiigor
Эпоха Сталина – Николай Стариков
Юрий Емельянов: «Убийство Сталина: новые факты и версии» – KM.RU/TV
Юрий Жуков. Руководство СССР. Интересное о Сталине – s_sedoy
Юрий Жуков. СССР при Сталине – Непредсказуемая Предопределенность
Я служил в охране Сталина. документальный фильм воспоминания – Андрей Ли
საბჭოთა პერიოდის ამსახველი საიტები
Sovetika.ru
სქოლიო
დაბადებული 21 დეკემბერი
დაბადებული 1879
გორში დაბადებულები
გარდაცვლილი 5 მარტი
გარდაცვლილი 1953
რევოლუციონერები
XX საუკუნის პოლიტიკოსები
სსრკ-ის პოლიტიკოსები
სსრკ-ის სახელმწიფო მეთაურები
სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარეები
ლენინის ორდენის კავალრები
გამარჯვების ორდენის კავალრები
წითელი დროშის ორდენის კავალრები
სუვოროვის ორდენის კავალრები
ანტიფაშისტები
საბჭოთა კავშირის მარშლები
ცივი ომის ლიდერები
დიქტატორები
გენერალისიმუსები
საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან
ქართველი ათეისტები
ქართველი კომუნისტები
ქართველი პოლიტიკოსები
ქართველი პოეტები
მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები
სოციალისტური შრომის გმირები
საბჭოთა კავშირის გმირები
იოსებ სტალინი
სსრკ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
სსრკ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
სსრკ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
სტალინიზმი
საკავშირო კპ-ის (ბ) XVIII ყრილობის დელეგატები
რსდმპ(ბ)-ის VI ყრილობის დელეგატები
რსფსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
რსფსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
რსფსრ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
საქართველოს სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
ლატვიის სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
საქართველოს სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
უკრაინის სსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები