უმერ აკმოლა ადამანოვი

უმერ აკმოლა ადამანოვი (ყირიმ.თათრული Ümer Aqmolla Adamanov, (დ. 30 მარტი (12 აპრილი), 1916 წ. აი-ვასილი, დერეკოი ვოლოსტი, იალტის ოლქი, ტაურიდის პროვინცია, რუსეთის იმპერია —1 ივნისი , 1943, იუზეფოვი, ლუბლინის პოვიატი, პოლონეთი, მესამე რაიხი ) — ყირიმელი თათარი, საბჭოთა წითელი არმიის რიგითი, პოლონეთის ლუდოვის გვარდიის კაპიტანი .
ბიოგრაფია
ახალგაზრდობა და სამხედრო სამსახური
უმერ აკმოლა ადამანოვი დაიბადა 30 მარტი სოფელ აი-ვასილში, დერეკოი ვოლოსტი, იალტის უეზდი, ტაურიდას პროვინცია, რუსეთის იმპერია (მოგვიანებით ვასილიევკა, იალტის ოლქი, ყირიმის ასსრ ). დედა — უმუგული, და —ხადიჯა. მამა 1929 წელს გააკულაკეს და გადაასახლეს ურალში, სადაც გარდაიცვალა ტიფისგან.
უმერ ადამანოვი მუშაობდა მძღოლად მასანდრას სახელმწიფო მეურნეობაში. 1939 წლის 5 აგვისტოს იალტის სამხედრო კომისარიატმა გაიწვია წითელ არმიაში. უმერი სტალინგრადში გაგზავნეს. სახლში დარჩნენ მეუღლე ვერა და ერთი წლის ვაჟი შევქეთი.
ტყვეობა და პარტიზანული რაზმი
1941 წლის ბოლოს ადამანოვი დაიჭრა და ტყვედ ჩავარდა უმანის რეგიონში გამართული ბრძოლის დროს, შემდეგ კი გაგზავნეს სამხედრო ტყვეთა ბანაკში ჩესტოხოვაში (პოლონეთი ) . 1942 წელს ის გაიქცა და მონაწილეობა მიიღო პარტიზანული რაზმის ორგანიზებაში, რომელშიც შედიოდნენ ყოფილი სამხედრო ტყვეები, კერძოდ, სატანკო ჯარების გენერალ-მაიორი სერგეი ოგურცოვი, ასევე ვასილი მანჯავიძე, ცნობილი როგორც "ვასკა ქართველი". 1942 წლის შუა ხანებიდან სოლსკაია პუშჩეში მოქმედებდა გრიგორი კოტოვსკის სახელობის რაზმი ოგურცოვის მეთაურობით.
1942 წლის 28 ოქტომბერს ოგურცოვი დაიღუპა ბრძოლაში გერმანელებთან სოფელ ზელიონესთან, პარტიზანულ რაზმს სათავეში ადამანოვი ჩაუდგა. 1943 წლის მარტში ადამანოვის რაზმი შევიდა ტადეუზ კოსტიუშკოს ოპერატიული ჯგუფის შემადგენლობაში, როგორც სახალხო გვარდიის ნაწილი, პოლონეთის მუშათა პარტიის სამხედრო ფრთის რანგში. პარტიზანებში ადამანოვი ცნობილი იყო მეტსახელით "მიშკა-თათარი". იგი პატივისცემით ეპყრობოდა პოლონელებს, მათ უზიარებდა ნადავლს და საკვებს, ცნობილი იყო უშიშრობითა და გამბედაობით გერმანელებთან ბრძოლებში, მის შესახებ ლეგენდები დადიოდა. 1943 წლის გაზაფხულზე საოკუპაციო ხელისუფლებამ ადამანოვის თავისთვის 100 000 ზლოტი გამოაცხადა ჯილდოდ .
1943 წლის მარტიდან ივნისამდე რაზმმა ადამანოვის მეთაურობით ჩაატარა არაერთი წარმატებული დივერსია, რის შედეგადაც განადგურდა 12 ტანკი და 2 თვითმფრინავი, ასევე სამხედრო ტექნიკით დატვირთული მატარებლები. 1 აპრილს, სოფელ მაზიაჟეს მახლობლად პარტიზანებმა გერმანელები დაამარცხეს ორსაათიან ბრძოლაში, რისთვისაც ადამანოვმა სარდლობისგან მადლობა დაიმსახურა. 5 აპრილს პარტიზანებმა ჩამოაგდეს გერმანული სადაზვერვო თვითმფრინავი. 24 აპრილს რაზმის რამდენიმე ნაწილმა დატოვა მტრის გარემოცვა მტრის ხაზს მიღმა, გაანადგურა 7 გერმანელი ჯარისკაცი, წაართვა იარაღი და საბრძოლო მასალა. 25 აპრილს, გლუხეს რეგიონში, პარტიზანებმა მტრის რაზმი გაანადგურეს. 1 მაისს პარტიზანები თავს დაესხნენ სახერხი საწარმოს ტერეშპოლში, მოკლეს გვარდიის კომენდანტი, წაართვეს საბრძოლო მასალა და გადაწვეს შენობა. 16 მაისს რაზმმა დაამარცხა სახერხი საამქროების დაცვა დლუგი-კონტში და კრასნობრუდში. 19 მაისს, პარტიზანებმა დამინეს სარკინიგზო ლიანდაგების ზვიერზინეცის სადგურის მიდამოში, რეიოვეცსა და რავა-რუსკაიას შორის, რის შედეგადაც მტრის ეშელონი რელსებიდან გადავარდა.
სიკვდილი
1943 წლის 1 ივნისს რაზმის სარდლობამ შეიტყო, რომ მტრის ჯავშანტექნიკა ჩავიდა სოფელ ჯოზეფოვში, ესესელებმა ადგილობრივი მაცხოვრებლები თოფის კონდახების დარტყმით წაიყვანეს ეკლესიისკენ განადგურების მიზნით. 50 პარტიზანისგან შემდგარი რაზმი ადამანოვის მეთაურობით, მიუხედავად მტრის ძალების უპირატესობისა, თავს დაესხა მტრის
გარნიზონს, გერმანელები რკინიგზის მხარეს შეავიწროვა, რითაც სოფლის მაცხოვრებლები გადაარჩინა. თავად ადამანოვი იბრძოდა მსუბუქი ტყვიამფრქვევით, მაგრამ დაიჭრა მარცხენა ხელში და ისევ ჩაება ბრძოლაში. 27 წლის მებრძოლი სნაიპერის ტყვიამ იმსხვერპლა. ბრძოლის შედეგების მიხედვით, ადამანოვის რაზმმა დიდი წვლილი შეიტანა პარტიზანულ მოძრაობაში, რომელთა ძალისხმევამ ჩაშალა ნაცისტების მიერ ლუბლინის ვოევოდის ტერიტორიაზე ზამოიშინის კოლონიზაციის გეგმა, რაც გულისხმობდა ადგილობრივი პოლონელი მოსახლეობის დეპორტაციას და განადგურებას. 6 ივნისს ადამანოვი დაკრძალეს სასაფლაოზე ჰამერნიას მახლობლად, იოზეფოვის მუნიციპალიტეტში. 25 დეკემბერს, 54-ე სახალხო გვარდიის უმაღლესი სარდლობის სპეციალური ბრძანებით, რომელიც იმავე დღეს გამოქვეყნდა გაზეთ «Gwardzista»-ს 36-ე ნომერში, „მიშკა-თათარს“ სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა პოლონეთის უმაღლესი ჯილდო გრიუნვალდის ჯვრის ორდენი, მე-3 ხარისხის კაპიტნის წოდებით. 1944 წელს ყირიმიდან გადაასახლეს ყველა ყირიმელი თათარი, მათ შორის ადამანოვების ოჯახი ; მისი ზოგიერთი ნათესავი შიმშილისა და მალარიისგან გადასახლებაში გარდაიცვალა.
ლიტერატურა
leksander Mazur. Order Krzyża Grunwaldu 1943—1985. — Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej[pl], 1988. — 207 გვ. — ISBN 9788311074491. (პოლონ.)
Aleksander Mazur. Z dziejów Orderu Krzyża Grunwaldu. — Wojskowy przegla̜d historyczny[pl]. — 1985. — ტ. 30, № 1—2. — გვ. 272—316. — 614 გვ. (პოლონ.)
სქოლიო
დაბადებული 12 აპრილი
დაბადებული 1916
გარდაცვლილი 1 ივნისი
გარდაცვლილი 1943
მეორე მსოფლიო ომის ბრძოლებში დაღუპულები
პარტიზანები
პარტიზანული მოძრაობა დიდი სამამულო ომის დროს