ბელორუსის რუსიფიკაცია

ბელორუსის რუსიფიკაცია
ბელარუსის რუსიფიკაცია (ბელ.: Расеізацыя Беларусі; რუს.: Русификация Беларуси) არის პოლიტიკა, რომელიც გულისხმობს ბელარუსული ენის გამოყენების, ბელარუსული კულტურისა და მენტალიტეტის რუსული ანალოგებით ჩანაცვლებას ბელარუსული საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვადასხვა სფეროში. რუსიფიკაცია არის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი, რის გამოც ბელარუსები არასაკმარისად მეტყველებენ საკუთარ, ბელარუსულ ენაზე.
ბელარუსში, რუსიფიკაცია განხორციელდა რუსეთის იმპერიის, მოგვიანებით კი საბჭოთა კავშირის ხელისუფლების მიერ. ბელარუსის პრეზიდენტმა ალექსანდრე ლუკაშენკომ, 1994 წელს ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, განაახლა ეს პოლიტიკა, თუმცა, 2014 წლიდან მოყოლებული ამან უკვე „რბილი ბელარუსიზაციის“ ნიშნები მიიღო.
რუსიფიკაციის კომპონენტები
ბელარუსის რუსიფიკაცია შედგება შემდეგი კომპონენტებისგან:
1-ლი: განათლების რუსიფიკაცია (სწავლის გადაყვანა ბელარუსში რუსულ ენაზე). მე-2: ბელარუსული ელიტების რეპრესიები, რომლებიც იდგნენ ეროვნული დამოუკიდებლობის და ეროვნული ატრიბუტების საფუძველზე სახელმწიფოს მშენებლობის სადარაჯოზე (იხ. რეპრესიები). მე-3: ბელარუსული ენის კოდიფიკაცია, რათა დაეახლოვებინათ ის რუსულ ენასთან (მაგალითად, ისეთი მოვლენა, როგორიცაა „ნარკამაუკას“ ორთოგრაფიული ცვლილებები). მე-4: რუსული ენის გამოცხადება მეორე ოფიციალურ ენად, რათა შეექმნათ პირობები ბელარუსული ენის შევიწროებისთვის. მე-5: ეროვნული არქიტექტურის განადგურება ან მოდიფიკაცია.
მე-6: დასახლებების, ქუჩების და სხვა გეოგრაფიული ობიექტების სახელწოდებების, რუსი მოღვაწეების და რუსული ტრადიციის მიმართ პატივისცემის ნიშნად გადარქმევა. მე-7: რუსული ტელევიზიის, რუსული ნაწარმის დომინირება ბელარუსის მედია-სივრცეში. ბიზნესსა და დოკუმენტების საქმისწარმოებაში ბელარუსული ენის გამოყენებისთვის პირობების შექმნის ნაკლებობა. და ბოლოს, მე-8: რელიგიური წნეხი და იძულებითი მოქცევა სარწმუნოებაზე, როგორიცაა პოლოცკის სინოდის მაგალითი.
ლუკაშენკოს მმართველობის დროს ბელარუსის რუსიფიკაცია
განათლება
ქალაქ მინსკში, 1994-1995 აკადემიურ სასწავლო წელს, დაწყებითი სკოლის პირველ კლასებში მოსწავლეების მხოლოდ 58% შეისწავლიდა ბელარუსულ ენას. 1994 წელს ალექსანდრე ლუკაშენკოს პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ, ეს მაჩვენებელი შემცირდა და უკვე 1999 წელს, ქალაქ მინსკში გახდა 5,3%.
2016-2017 აკადემიურ სასწავლო წელს, დაახლოებით 128 000 მოსწავლე ეუფლებოდა ბელარუსულ ენას (ჯამში - 13,3%). აღსანიშნავია, რომ ბელარუსულენოვანი სკოლები განფენილი არიან სასოფლო დასახლებებში, რომლებიც თანდათანობით იხურება ქალაქებში მოსახლეობის საცხოვრებლად გადასვლის გამო. ყოველ წელს, ბელარუსში იკეტება დაახლოებით 100 პატარა სკოლა, რომელთაგან უმეტესობა სწავლების ენად ბელარუსულს იყენებს. პოპულარულია და, თუ შეიძლება ითქვას, ტრენდად იქცა ამ სკოლებიდან რუსულენოვან სკოლებში სასწავლებლად გადასვლაც. ამდენად, შეინიშნება ბელარუსული ენის მსწავლელი ახალგაზრდების ნაკლებობა.
რაც შეეხება ქალაქებს, აქ მხოლოდ 7 ბელარუსულენოვანი სკოლაა, რომელთაგან 6 მდებარეობს მინსკში (2019 წლის მონაცემებით). სხვა სიტყვებით, ბელარუსის რესპუბლიკის დედაქალაქს, რეგიონულ და სამხარეო ცენტრებს ჯამში ემსახურება 7 ბელარუსულენოვანი სკოლა:
გიმნაზია № 4 (კუნცაუშჩინას ქუჩა, 18 – მინსკი, ფრუნზიენსკის რაიონი)
გიმნაზია № 9 (სიადიხის ქუჩა, 10 – მინსკი, პიერშამაისკის რაიონი)
გიმნაზია № 14 (ვასნიაცოვას ქუჩა, 10 – მინსკი, ზავოდსკის რაიონი)
გიმნაზია № 23 (ნეზალეჟნასტსის გამზირი, 45 – მინსკი, სავიეცკის რაიონი)
გიმნაზია № 28 (რაკასუსკის გამზირი, 93 – მინსკი, ლენინსკის რაიონი)
საშუალო სკოლა № 60 (კარლ ლიბკნეხტის ქუჩა, 82 – მინსკი, მასკოვსკის რაიონი)
საშუალო სკოლა № 4 (სავეცკაიას ქუჩა, 78 – ივანავა ქალაქი)
რუსიფიკატორული პოლიტიკის განმარტებები
ოფიციალურად, ლუკაშენკოს რეჟიმი არავითარ განმარტებას არ იძლევა 1995 წელს განახლებული იძულებითი რუსიფიკატორული პოლიტიკის შესახებ. ბელარუსულ სამოქალაქო საზოგადოებაში არსებობს ეჭვი, რომ ლუკაშენკოს რეჟიმსა და რუსეთის ფედერაციის ხელმძღვანელობას შორის არსებობს ფარული გარიგება, რომლის თანახმად ძალაუფლების შენარჩუნების სანაცვლოდ, ლუკაშენკოს რეჟიმი გამოხატავს პოლიტიკურ ერთგულებას რუსეთისა და რუსიფიკატორული პოლიტიკის მიმართ და მზადაა შეამციროს ბელარუსში საკუთარი ენის გამოყენებაც კი.
ასეთი გარიგების არსებობის შესაძლო დადასტურებას წარმოადგენს რუსეთის ხელმძღვანელობის ტრადიციული ხაზგასმა მეზობელ ქვეყნებში რუსული ენისა და კულტურის გავრცელების საჭიროებაზე. კრემლი აკრიტიკებდა უკრაინაში დერუსიფიკაციას, რომელიც განხორციელდა 2014 წლიდან. ის, ასევე, ვერ ეგუებოდა დერუსიფიკაციულ ინიციატივებს ყაზახეთში.
იხილეთ ასევე
რუსიფიკაცია
სქოლიო
გარე ბმულები
Ніна Баршчэўская. Русыфікацыя беларускае мовы ў асьвятленьні газэты «Беларус» . kamunikat.org (in Belarusian).
Павел Добровольский. Замки, храмы и ратуши. Кто, когда и зачем уничтожил исторический облик крупных городов Беларуси. TUT.BY (in Russian).
შემდგომი საკითხავი
რუსეთ-ბელორუსის ურთიერთობები
რუსიფიკაცია
ბელორუსიის სოციალური ისტორია