გურამ დოჩანაშვილი

გურამ დოჩანაშვილი (დ. 26 მარტი, 1939, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 3 აპრილი, 2021, თბილისი, საქართველო) — ქართველი კლასიკოსი მწერალი, თანამედროვე ქართული ლიტერატურის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი.
გურამ დოჩანაშვილის შემოქმედების მთავარი თემებია სიყვარული, სიკეთე, შეუპოვარი ბრძოლა ბოროტების წინააღმდეგ და თავისუფლებისკენ სწრაფვა. მისი შემოქმედება თარგმნილია მრავალ ენაზე და საფუძვლად დაედო ცნობილ კინოფილმებსა და ტელესპექტაკლებს.
გურამ დოჩანაშვილის მამა, პეტრე დოჩანაშვილი, ექიმი იყო. დედა, გულნარა ემხვარი, აკაკი წერეთლის დის შვილთაშვილი. ბავშვობაში გურამ დოჩანაშვილი თბილისის სხვადასხვა უბანში იზრდებოდა, რაც მომავალში მისი ცოცხალი და უშრეტი ფანტაზიის წყარო გახდა. სკოლაში სწავლასთან ერთად, სამუსიკო სასწავლებელში ვიოლინოზე დაკვრას ეუფლებოდა.
ახალგაზრდა დოჩანაშავილი შეუერთდა არალეგალურ პატრიოტულ ორგანიზაცია — „გორგასლიანს“. 17 წლის ასაკში, სკოლის მეგობრებთან ერთად, დააკავეს ანტისაბჭოური პროპაგანდის ბრალდებით და სამწლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს. მოგვიანებით განაჩენი პირობითი სასჯელით შეეცვალა.
1962 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი დაამთავრა, რის შემდეგაც ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის თანამშრომელი გახდა. ინსტიტუტში მუშაობისას მან მონაწილეობა მიიღო ათობით არქეოლოგიურ ექსპედიციაში.
გურამ დოჩანაშვილის პირველი წიგნი, მოთხრობების კრებული „მთის გადაღმა“ 1966 წელს გამოიცა. ამავე წელს, მას და მის მეუღლეს — ნათელა სეფიაშვილს — პირველი შვილი შეეძინათ. დოჩანაშვილის მეორე შვილი — ირაკლი — 1968 წელს დაიბადა. 1990 წელს, 22 წლის ასაკში, ირაკლი დოჩანაშვილი აივნიდან გადავარდნით ტრაგიკულად დაიღუპა.
მისი ერთ-ერთ ყვლეაზე მნიშვნელოვანი ნაწარმოების „სამოსელი პირველის“ გამოცემიდან ექვსი წლის შემდეგ დოჩანაშვილმა ნოველა „ვატერ(პო)ლოო ანუ აღდგენითი სამუშაოები“. 1989 წელს რეჟისორმა ნინო ახვლედიანმა გადაიღო ფილმი „ბესამე“, რომლის სცენარის ავტორი თავად დოჩანაშვილი იყო. მისი მოთხრობა „კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა“ შესულია სასკოლო პროგრამაში.
გურამ დოჩანაშვილი იყო თბილისის საპატიო მოქალაქე , დაჯილდოებულია ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემიით რომანისათვის „ბრმადყოფილზე. და…“ (ასევე, მთელი შემოქმედებითი მოღვაწეობისთვის) და ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის ლიტერატურული პრემიით „საბა“.
ბიოგრაფია
გურამ დოჩანაშვილი დაიბადა 1939 წლის 26 მარტს ქალაქ თბილისში. მომავალი მწერლის მამა — პეტრე დოჩანაშვილი იყო ექიმი, ხოლო დედა — გულნარა ემხვარი — დიასახლისი. გურამ დოჩანაშვილი იზრდებოდა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე, ზემელზე, სოლოლაკსა და ვერაზე. მწერლის ბებია იყო მერი(ფაცა) კორძაია, პაპა — სილოვან ემხვარი (აკაკი წერეთლის დის შვილიშვილი) და ბებია — ოლღა გუსევა (მამის მხრიდან).
1957 წელს ანტისაბჭოთა საქმიანობისათვის 3-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს, რაც მალე პირობითი სასჯელით შეუცვალეს. 1959 წელს შეუერთდა არალეგალური პატრიოტული ორგანიზაცია — „გორგასლიანს“.
1962 წელს დაამთავრა თსუ-ის ისტორიის ფაკულტეტი. უნივერსიტეტში სწავლისას გურამ დოჩანაშვილმა გაიცნო თავისი მომავალი მეუღლე, ნათელა სეფიაშვილი, რომელთანაც იქორწინა 1964 წელს.
მწერლის ცხოვრებაში განსაკუთრებული და მნიშვნელოვანი იყო 1966 წელი: 7 აპრილს დაიბადა მისი პირველი შვილი, ქეთო და გამოიცა პირველი წიგნი, „მთის გადაღმა“. 1968 წელს გურამ დოჩანაშვილი მწერალთა კავშირის წევრი გახდა, ამავე წლის 29 მაისს დაიბადა მისი უმცროსი ვაჟი, ირაკლი, რომელიც 1990 წელს ტრაგიკულად დაიღუპა.
გურამ დოჩანაშვილის პირველი მოთხრობები დაიბეჭდა ჟურნალ „ცისკარში“ 1961 წელს. მწერალი არის ლიტერატურული პრემია — „საბას“ ლაურეატი ნომინაციაში — „ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის.“
პრეზენტაცია „რაც უფრო მახსოვს, და მეტად მაგონდება“
2010 წლის 17 დეკემბერს გურამ დოჩანაშვილის ბოლო ნაწარმოების, ავტობიოგრაფიული შინაარსის რომანის „რაც უფრო მახსოვს, და მეტად მაგონდება“ პრეზენტაცია გაიმართა. რომანი გურამ დოჩანაშვილის ბავშვობისა და ახალგაზრდობის პერიოდს მოიცავს. მწერალი წიგნზე სამი-ოთხი წლის განმავლობაში მუშაობდა. პრეზენტაციას დაესწრო თბილისის მერი გიგი უგულავა, კომპოზიტორი ვაჟა აზარაშვილი და საზოგადოების სხვა წარმომადგენლები, რომლებმაც ქართველ მკითხველს გურამ დოჩანაშვილის ახალი წიგნის გამოცემა მიულოცეს.
განათლება
1946 წელს მომავალი მწერალი სასწავლებლად მიაბარეს ვაჟთა პირველ სკოლაში. მისი თანაკლასელები და უახლოესი მეგობრები იყვნენ: მერაბ კოსტავა, ზვიად გამსახურდია, ჯონდო მეტრეველი, ანატოლი მიქაძე, ვოვა სიხარულიძე, თამაზ გუნჯუა, თემურ ცერცვაძე, გურამ სხირტლაძე და სხვ. 1956 წელს სუკ-მა გურამ დოჩანაშვილს ბრალად წაუყენა ანტისაბჭოთა პროპაგანდა, ხოლო სასამართლომ სამწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა, თუმცა შემდგომ პირობითი სასჯელით შეუცვალეს.
1957 წელს ექსტერნად დაამთავრა 61-ე საშუალო სკოლა და მუსიკალური სასწავლებელი (ვიოლინოს კლასი). იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ისტორიის ფაკულტეტზე და აქტიურად მონაწილეობდა არქეოლოგიურ გათხრებში. უკრავდა უნივერსიტეტის ორკესტრში. 1962 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
პროფესიული გამოცდილება
1962-1975 წლებში გურამ დოჩანაშვილი ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური განყოფილების უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი იყო. ამ პერიოდში მწერალი მონაწილეობდა ქვის ხანის 30-მდე ძეგლის შესწავლაში. 1975-1985 წლებში ჟურნალ „მნათობის“ პროზის განყოფილების გამგე იყო, მეთაურობდა პროზის სექციას მწერალთა კავშირში. 1985 წლიდან კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ მთავარ რედაქტორად მუშაობდა.
გარდაცვალება
2021 წლის მარტში მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა დამძიმდა. იგი თბილისის საავადმყოფო „ნიუ ჰოსპიტალის“ რეანიმაციულ განყოფილებაში გადაიყვანეს. გარდაიცვალა 2021 წლის 3 აპრილს. დაკრძალულია საბურთალოს სასაფლაოზე, შვილის გვერდით, საკუთარი ანდერძის თანახმად.
გამოცემული წიგნები
მთის გადაღმა, მოთხრობები. თბ., „ლიტერატურა და ხელოვნება“, 1966
ნაბიჯი, მოთხრობები. თბ., „საბჭოთა საქართველო“, 1969
ათასი წვრილმანი, თბ., „ნაკადული“, 1972
მხიარული ბორცვი, მოთხრობები. თბ., „ნაკადული“, 1971
სამოსელი პირველი, რომანი, წიგნები 1-4, თბ. გამომცემლობა ნაკადული, 1975-1990
საქმე, მოთხრობები. თბ., „მერანი“, 1974
მოთხრობები, თბ., საბჭოთა საქართველო, 1976
ყველაზე კარგი პაპა, ზღაპარი უმცროსი სასკოლო ასაკის ბავშვთათვის. თბ., საქ. კპცკ-ს გამ-ბა, 1976
ერთი რამის სიყვარული, დაფარვა რომ სჭირდება ანუ მესამე ძმა კეჟერაძე, 1978
განმსდგომი შუაკაცი, მოთხრობები. თბ., „ნაკადული“, 1983
ორი მოთხრობა, თბ., „მერანი“, 1984
ბაქანი, მოთხრობები. თბ., „მერანი“, 1988
იქამდე, მოთხრობები. თბ., „ნაკადული“, 1991
ოთხი მოთხრობა, თბ., „მერანი“. 1991
კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა, მოთხრობები. თბ., „საარი“, 2001
ხუთი მოთხრობა, თბ., „საარი“, 2002
ძმისავ, მოთხრობა. თბ., „მარსი“, 2002
ვატერ(პო)ლო ანუ აღდგენითი სამუშაოები, ფანტასტიკური მოთხრობა. თბ., „საარი“, 2002
მხოლოდ ერთი კაცი, მოთხრობები, თბ., „მარსი“, 2002
დაეძებდა: ერთგვარი მოთხრობა, ალაგ დეტექტივიც, თბ., „მარსი“, 2002
ძნელი, მოთხრობები. თბ., „მარსი“, 2002
ლოდი ნასაყდრალი, რომანი. თბ., „მარსი“.2002
ხორუმი ქართული ცეკვაა, პიესა. თბ., „მარსი“, 2003
თხზულებები, ოთხტომეული. თბ., 2003
კეჟერაძეები, ოთხი მოთხრობა. თბ., „ლაშარელა“, 2005
ისედაც დასავლეთელები ომარა და გივია და პლანეტა ჰოლივუდი, ახალი რომანი, „აისი“, 2005
არის და იყოც უცნაური, ადამიანიც, წუთისოფელიც, თბ., „საარი“, 2009
რაც უფრო მახსოვს, და მეტად მაგონდება, თბილისი, 2010
ბრმადყოფილზე. და..., 2015
თეატრი
ვატერ(პო)ლოო ანუ აღდგენითი სამუშაოები, თუმანიშვილის კინომსახიობთა თეატრი, რეჟისორი ნუგზარ ბაგრატიონი-გრუზინსკი, 1989
ვატერ(პო)ლოო, ქუთაისის მესხიშვილის სახელობის დრამატულ თეატრი, რეჟისორი თორნიკე მარჯანიშვილი, 2004
ჰარალეთი, ჰარალეთი, თუმანიშვილის კინომსახიობთა თეატრი, რეჟისორი ნუგზარ ბაგრატიონი-გრუზინსკი, 2007
მხოლოდ ერთი კაცი, თუმანიშვილის კინომსახიობთა თეატრი, რეჟისორი ნუგზარ ბაგრატიონი-გრუზინსკი, 2019
რადიოთეატრი
უჩვეულო სტუმრობა, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1975
ფიქრები ფიროსმანზე, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1977
იგი სიყვარულისთვის იყო გაჩენილი, ანუ გრიშა და მთავარი, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1978
ვატერ(პო)ლოო, ანუ აღდგენითი სამუშაოები, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1979
მიხეილი და ალექსანდრე, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1980
სამოსელი პირველი (12 სერია), რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 2002
კაცი რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 2003
კინო
ბესამე (სცენარის თანაავტორი) – რეჟისორი ნინო ახვლედიანი, 1989
ტელევიზია
კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა, ტელესპექტაკლი, საქართველოს ტელევიზიის პირველი არხი, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1975
ერთი რამის სიყვარული, დაფარვა რომ სჭირდება, ტელესპექტაკლი, საქართველოს ტელევიზიის პირველი არხი, რეჟისორი ზურაბ კანდელაკი, 1979
პრემიები და ჯილდოები
საქართველოს ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალერი, 2010
ლიტერატურული პრემია საბა ნომინაციაში „ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის“, 2010
ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემია რომანისათვის „ბრმადყოფილზე. და…“ (ასევე, მთელი შემოქმედებითი მოღვაწეობისთვის), 2018
თბილისის საპატიო მოქალაქე — დაჯილდოვდა 2020 წლის 3 ოქტომბერს.
სქოლიო
რესურსები ინტერნეტში
გურამ დოჩანაშვილის შემოქმედებანი - ner.ge - "ქართული ლიტერატურის დიდი ბიბლიოთეკა"
გურამ დოჩანაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
ინფორმაცია გურამ დოჩანაშვილის შესახებ 400.ge-ზე
გურამ დოჩანაშვილი, ქ. თბილისის 181- ე საჯარო სკოლა. მწერლისადმი მიძღვნილი საიტი.
გურამ დოჩანაშვილი , lib.ge . შემოქმედება.
გურამ დოჩანაშვილი
ექსკლუზიური ინტერვიუ მწერალ გურამ დოჩანაშვილთან // Presa.ge_27.12.2010
"სამოსელი პირველი"-ს მოყვარულთა გვერდი Facebook-ზე
ქართველი მწერლები
დაბადებული 1939
საბას პრემიის ლაურეატები
ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემიის ლაურეატები
საქართველოს ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალრები
თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2020)
საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები