თამაზ ჩხენკელი

თამაზ ჩხენკელი
თამაზ ვასილის ძე ჩხენკელი (დ. 26 ნოემბერი, 1927 — გ. 9 ნოემბერი, 2010) — ქართველი პოეტი, ლიტერატურათმცოდნე, ინდური და ჩინური პოეზიის მთარგმნელი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1972). საქართველოს მწერალთა კავშირის მთარგმნელთა სექციის თავმჯდომარე 1973–1986 წლებში.
ბიოგრაფია
თამაზ ჩხენკელი დაიბადა თბილისში, 1927 წლის 26 ნოემბერს.
მშობლები: თამარ ასლანიშვილი, ვასილ ჩხენკელი.
მეუღლე: ლილი გოგუა (1934).
შვილები: გვანცა (1958), ნათია (1971).
პირველი ლექსი 1947 წელს გამოაქვეყნა, პირველი თარგმანი — 1952 წელს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1952). 1956 წელს გამოსცა თარგმანთა პირველი წიგნი — ბო ძიუს ლირიკის კრებული.
მუშაობდა ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში (1958 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე). დაიცვა საკანდიდატო დოსერტაცია თემაზე: „პიროვნების გარდაქმნის მითოსური საფუძველი ვაჟა-ფშაველას პოემებში“ (1972).
ძირითადი თარგმანებია: რაბინდრანათ თაგორის „გიტანჯალი“, „ბჰა- გავატგიტა“, ჰომეროსის „ოდისეა“ (ზურაბ კიკნაძესთან ერთად, 1975; ივანე მაჩაბლის სახელობის პრემია, 1978), ალექსანდრე პუშკინის „მცირე ტრაგედიები“, „აღმოსავლური პოეზია“ და სხვ. ეკუთვნის მეცნიერული გამოკვლევები, ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილები („ტრაგიკული ნიღბები“, 1971; კრებული „პოეზია — სიბრძნის დარგი“, 1978), პოეტური კრებული „მზე- ბუდობა“ (1980) და სხვ. „ტრაგიკული ნიღბები“ ქართული მწერლობის კრიტიკაზე შექმნილ ერთ-ერთ საუკეთესო წიგნად ითვლება.
წლების განმავლობაში მუშაობდა ქართული ანბანის კვლევაზე. გამოქვენებული აქვს ნაშრომები ასომთავრული ანბანის შექმნის, მისი გრაფიკული და რიცხვული სტრუქტურის შესახებ.
თამაზ ჩხენკელი 2002 წელს თბილისის საპატიო მოქალაქედ აირჩიეს.
გარდაიცვალა 2010 წლის 9 ნოემბერს, თბილისში, 82 წლის ასაკში. დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
ნათარგმნი და წიგნებად გამოცემული ნაშრომები
ბო ძიუ-ი „ლექსები“ (1956).
რაბინდრანათ თაგორი „გიტანჯალი“ (1960).
„ბჰაგავატგიტა“ (1963).
„აღმოსავლური ლირიკა“ (1966).
უოლტ უიტმენი „ბალახის ფოთლები“ (1966).
დანტე ალიგიერი „ახალი ცხოვრება“ (1966).
„ბენგალია“ (1970).
„ტრაგიკული ნიღბები“ (1971).
ჰომეროსი „ოდისეა“ (1975).
„ინდური საგალობლები“, „ახალი ინდოეთის მოაზროვნეები“ (1978).
ა.ს. პუშკინი „მცირე ტრაგედიები“ (1978.
ჰომეროსი „ოდისეა“ (ზურაბ კიკნაძესთან ერთად, 1975).
„მზებუდობა“ – ლექსების კრებული (1980).
„მარიოტა“ (1986).
"მშვენიერი მძლევარი“ – ესეების კრებული (1989).
ა.ფ. ლოსევი „დუმილი“ (1993).
ხორხე ლუის ბორხესი „ენიგმათა სარკე“ (1996).
„მწვანე ბივრიტი“ – ესეების კრებული (2002).
„სარკითა და სახითა“ – ლექსების კრებული(2002).
„ლაზარე, გამოვედ გარე“ – კვლევა ქართული ანბანის შესახებ (2009)
გარდაცვალების შემდეგ:
„100 ლექსი“ (2012).
„თვალსაწიერი“ (2013).
ჯილდოები
1978 — ივანე მაჩაბლის პრემია
1997 — ღირსების ორდენი
2002 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
2003 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
2007 — „საბა“ ქართული ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის
2007 — ილიას მედალი „მარად და ყველგან, საქართველოვ, მე ვარ შენთანა“ ქართული კულტურისა და სულიერების წინაშე განსაკუთრებული ღვაწლისათვის
ლიტერატურა
რესურსები ინტერნეტში
თამაზ ჩხენკელი – ტრაგიკული ნიღბები // ინტერნეტ–გვერდი „ბურუსი“
თამაზ ჩხენკელი – ტრაგიკული ნიღბები
თამაზ ჩხენკელის პოეტური თარგმანები ინტერნეტ–გვერდზე „ლიბ.ჯე“
თ. ჩხენკელი - ქართული ასომთავრულის გრაფიკული სისტემა // „ჩვენი საუნჯე“
რაბინდრანათ თაგორის „გიტანჯალი“ – თ. ჩხენკელის თარგმანის შესახებ // „რადიო თავისუფლება“
მერაბ ღაღანიძე – „შეხვედრისა და წვდომის გამოცდილება“ (რეცენზია თამაზ ჩხენკელის წიგნზე „ტრაგიკული ნიღბები“) // ლიბ.ჯე
„ტრაგიკული ნიღბები“, პიროვნების გარდაქმნის მითოსური საფუძველი ვაჟა-ფშაველას პოემებში, 1970
თამაზ ჩხენკელი - მწვანე ბივრიტი // „არილი“
თამაზ ჩხენკელი - სარკითა და სახითა // „არილი“
სქოლიო
ქართველი პოეტები
ქართველი მწერლები
დაბადებული 1927
გარდაცვლილი 2010
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები
ქართველი მთარგმნელები
საბას პრემიის ლაურეატები
ივანე მაჩაბლის პრემიის ლაურეატები
საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2002)