სელფი

სელფი (self - საკუთარი თავი) — ავტოპორტრეტული ფოტოსურათი, რომელიც, როგორც წესი, გადაღებულია ხელში მოთავსებული ციფრული ან მობილური ტელეფონის კამერით. სელფის ტიპის სურათებს ხშირად აზიარებენ სოციალურ ქსელებში, როგორიც არის Instagram, Snapchat და Tumblr. ასეთი სურათები ხშირად ერთმანეთს ჰგავს - ავტორს კამერა უკავია წინ გამოშვერილი ხელით და უღებს საკუთარ თავს, ხშირად - სარკის წინ.
ისტორია
რობერტ კორნელიუსი, ფოტოგრაფიის ამერიკელი პიონერი, ითვლება ავტოპორტრეტული ფოტოსურათების პირველ შემთხვევად. 1839 წელს მან საკუთარ თავს ფოტოსურათები გადაუღო. ვინაიდან პროცესი ნელი იყო, მას ლინზის სახურავი მოხსნა, კამერის წინ დადგა ერთი ან მეტი წუთით, შემდეგ კი ლინზის სახურავი შეცვლა. ფოტოსურათის უკან მან დაწერა - „პირველი ფოტოსურათი შუქზე. 1839“
პორტატული Kodak Brownie-ის 1900 წელს გამოჩენას მოჰყვა ავტოპორტრეტული ფოტოსურათების უფრო ფართოდ გავრცელება. ძირითადად გამოიყენებოდა სარკე და კამერა, რომელიც დამაგრებული იყო ან ახლოს მდებარე რამე ნივთზე, ან სამფეხზე, ხოლო კადრის დაგეგმვა ხდებოდა კამერის მოდელზე არსებული ვიზირით. ანასტასია რომანოვა 13 წლის ასაკში იყო ერთ-ერთი პირველი მოზარდი, რომელმაც საკუთარ თავს სარკეში ფოტოსურათი გადაუღო და მეგობარს გაუგზავნა, 1914 წელს. თანმხლებ წერილში ეწერა: „საკუთარ თავს სარკეში ეს სურათი გადავუღე. ძალიან რთული იყო, რადგან ხელები მიკანკალებდა.“
ჯგუფური ავტოპორტრეტი ფოტოსურათების (ამჟამად ისინი ცნობილია, როგორც სუპერ-სელფები) ინტერნეტში ატვირთვის ტრადიცია, ფოტოკამერით ან მობილური ტელეფონით, სათავეს იღებს 2001 წლის სექტემბერში, ავსტრალიელების მიერ შექმნილი საიტიდან. შეიძლება ჩაითვალოს 1990-იანი წლების ბოლოს გადაღებული ფოტოსურათები (ინტერნეტ-არქივმა ისინი 2004 წლის აპრილში შეინახა). სიტყვა სელფის ყველაზე პირველი გამოყენება შეიმჩნევა 2002 წელს. იგი პირველად გამოჩნდა ავსტრალიურ ინტერნეტ ფორუმზე (ABC Online), 2002 წლის 13 სექტემბერს.
პოპულარობა
ტერმინი სელფი განხილული იქნა ფოტოგრაფ ჯიმ კრაუსის მიერ 2005 წელს, თუმცა ფოტოსურათები სელფის ჟანრში ტერმინის გამოყენებამდეც გავრცელდა. 2000-იანი წლების დასაწყისში, სანამ Facebook იქცეოდა დომინირებად ონლაინ სოციალურ ქსელად, სელფები განსაკუთრებით პოპულარული იყო MySpace-ზე. თუმცა, ავტორი კეიტ ლოსი იხსენებს, რომ 2006-2009 წლებში, როდესაც Facebook პოპულარობით წინ წამოიწია, ე.წ. MySpace-სურათი (როგორც წესი, „სამოყვარულო ავტოპორტრეტი, გადაღებული აბაზანის სარკის წინ“) იქცა Facebook-ის მომხმარებელთა ცუდი გემოვნების მაჩვენებლად. მათთან შედარებით, Facebook-ზე განთავსებული ადრეული ავტოპორტრეტები უფრო დახვეწილი ფოტოფოკუსით იყო წარმოდგენილი და უფრო ფორმალურ ხასიათს ატარებდა, იყო რა გადაღებული სხვების მიერ, სწორი მანძილიდან. 2009 წელს სურათებისა და ვიდეო ჰოსტინგის საიტზე Flickr მომხმარებლები სელფებს იყენებდნენ მოზარდი გოგონების მიერ გამოქვეყნებული უსასრულო რაოდენობის ფოტოპორტრეტების სინონიმებად. ლოსის თანახმად, გაუმჯობესებული ფოტოსურათები გამოჩნდა 2010 წელს iPhone 4-ის გამოსვლის შემდეგ და სოციალური ქსელების განვითარებით, რამაც სელფის აღორძინება გამოიწვია.
თავდაპირველად სელფი პოპულარული იყო ახალგაზრდებში, მაგრამ დროთა განმავლობაში ფართო პოპულარობა შეიძინა. 2012 წლის ბოლოსთვის Time სელფის წლის ერთ-ერთ ტერმინად თვლიდა. 2013 წლის გამოკითხვის მიხედვით 18-35 წლის ასაკის ავსტრალიელი ქალების ორი მესამედი სელფებს იღებდა Facebook-ზე გამოსაქვეყნებლად. მობილური ტელეფონებისა და ფოტო აპარატების მწარმოებელ Samsung-ის გამოკითხვის შედგეად აღმოჩნდა, რომ 18-24 წლის ასაკის პიროვნებათა მიერ გადაღებული ფოტოსურათების 30% სელფებს წარმოადგენს.
2013 წლის ბოლოსთვის სიტყვა სელფი იმდენად პოპულარულად იქცა, რომ იგი ოქსფორდის ინგლისური ენის ლექსიკონის ონლაინ ვერსიაში იქნა შეტანილი. 2013 წლის ნოემბერში ლექსიკონის რედაქტორების მიერ სელფი დასახელად წლის სიტყვად, რომელსაც ჰქონდა ავსტრალიური წარმოშობა.
სელფები აგრეთვე გადაღებული იქნა დედამიწის მიღმაც. კოსმოსური სელფი არის სელფი, გადაღებული კოსმოსში. ასეთია ასტრონავტების, კოსმოსური მანქანების მიერ ან ზოგადად კოსმოსში არასტანდარტულად გადაღებული ფოტოსურათები.
2014 წლის იანვარში 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების მსვლელობისას Twitter-ზე პოპულარული იყო ოლიმპიური სელფი - მომხმარებელთა მიერ უცნაურ სიტუაციებში გადაღებული სელფები. ამ ინტერნეტ-მემის გავრცელება მოხდა ჰეშტეგებით #selfiegame და #selfieolympics.
სელფი, რომელიც მოაწყო ოსკარის 86-ე დაჯილდოების წამყვანმა ელენ დეჯენერესმა, 2014 წლის 2 მარტს, ითვლება Twitter-ზე ყველაზე ხშირად გაზიარებულ სურათად. დეჯენერესმა თქვა, რომ მერილ სტრიპის რეკორდული 18 ნონიმაციის აღნიშვნა სურდა ახალი რეკორდის დამყარებით, ამიტომ ოსკარის სხვა მონაწილეებიც შემოიერთა. 12 ცნობილი ადამიანისგან შემდგარმა ფოტომ წინა რეკორდი 40 წუთის განმავლობაში მოხსნა და Twitter-ზე პირველი საათის განმავლობაში გაზიარებული იქნა 1.8 მილიონზე მეტი ასლის ოდენობით. ცერემონიის დასასრულამდე იგი გაზიარებული იქნა 2 მილიონზე, 24-ზე ნაკლებ საათში კი - 2.8 მილიონზე მეტი ასლის სახით. 2014 წლის 18 მარტისთვის მისმა გაზიარებებმა 3.400.395 ასლი შეადგინეს. ამან გააუმჯობესა წინა რეკორდი, 778.801, რომელიც დაამყარა ბარაკ ობამამ, 2012 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ გადაღებული ფოტოსურათით.
2014 წლის აპრილში სარეკლამო სააგენტო iStrategyLabs-მა გამოუშვა სპეციალური სარკე, რომელსაც შეუძლია სახეების ამოცნობა და ფოტოსურათების ავტომატურად Twitter-ზე გამოქვეყნება.
სოციოლოგია
სელფების მიმართ ინტერესი გამომდინარეობს იქიდან, თუ რამდენად ადვილია მათი შექმნა და გაზიარება და ის, თუ რამდენად ადვილია საკუთარი თავის წარდგენის კონტროლი. მრავალი სელფი ემსახურება პიროვნების მლიქვნელი სახის შექმნას, განსაკუთრებით, იმ მეგობრებთან, რომელთა მხრიდან მხარდაჭერა სურს ფოტოს ავტორს. თუმცა, Facebook-ის მომხმარებელთა 2013 წლის კვლევის შედეგად დადგინდა, რომ საკუთარი თავის ფოტოსურათების გამოქვეყნება გამოწვეულია Facebook-ის მეგობრების მხრიდან სოციალური დახმარების დაბალი დონით (გარდა ახლო მეგობრებისა). ნაშრომის მთავარი ავტორის აზრით, „Facebook-ზე საკუთარი სურათების ხშირად გამომქვეყნებლები ავნებენ ურთიერთობებს რეალურ ცხოვრებაში.“ ფოტო გზავნილების პროგრამა Snapchat აგრეთვე ხშირად გამოიყენება სელფების გასაგზავნად. მისი რამდენიმე მომხმარებელი სპეციალურად ავრცელებს არამიმზიდველ სელფებს, სახუმარო მიზნით.
განგებ არამიმზიდველი სელფების გავრცელება აგრეთვე იქცა პოპულარულ მოვლენად 2010-იანი წლების დასაწყისში - განსაკუთრებით სახუმარო ხასიათის გამო, მაგრამ ხანდახან იგი წარმოადგენს ადამიანის სხეულის გამოსახულების პრობლემების კვლევას ან რეაქციას ნარცისიზმზე ან ტიპური სელფების ზედმეტად სექსუალურობაზე.
გენდერული როლები, სექსუალურობა და პირადულობა
სელფები პოპულარულია ორივე სქესს შორის. სოციოლოგი ბენ ეგერი თვლის, რომ სელფები წარმოადგენს „მამაკაცურ ჟინს, რომელმაც ფენომენალური პოპულარობა შეიძინა“, ხოლო სოციოლოგი გეილ დაინზი მას უკავშირებს პორნო კულტურის აღმასვლას და იდეას იმისა, რომ სექსუალური მიმზიდველობა არის ქალის წარმოჩენის ერთადერთი გზა. ავტორი ენდრიუ კინის თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ სელფების დანიშნულებაა ფოტოგრაფის მიერ საკუთარი თავის წარმოჩენის კონტროლი, საჯაროდ სურათების გამოქვეყნებას ან სხვებთან გაზიარებას შესაძლოა ჰქონდეს უკუეფექტი, მაგალითად, შურისძიების მიზეზით გამოქვეყნებული პორნოგრაფიის სახით, ადამიანების მიერ თავისი ყოფილი შეყვარებულების ფოტოსურათების გავრცელებით. სხვადასხვა ფემინისტის აზრით, სელფი არის თვითგამოხატვის დამღუპველი ფორმა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების სასურველობის ხედვას. სხვა პიროვნებასთან გაზიარებული პირადი სელფების ამოსაღებად შესაძლოა, ეფექტიანი იყოს კანონი საავტორო უფლებებზე.
სიახლეების ბლოგი Jezebel აკრიტიკებს სელფებს, ვინაიდან, მისი აზრით, ისინი ზღუდავენ თვითგანმტკიცების საშუალებებს. მათ მიერ გამოქვეყნებულ სტატიაში საუბარი იმაზე, რომ სელფები ასახავენ ქალების სხვების წინაშე წარმოჩენას და ყველაზე მნიშვნელოვანია მათი ფიზიკური მიმზიდველობა. ავტორი ერინ გლორია რაიანი აცხადებს, რომ სელფები უფრო მეტად სოციალურ მედიაში გამოიყენება, გარემოში, სადაც ხალხს მოუწოდებენ მათი „მოწონებისა“ და გამოხმაურებისკენ. Jezebel-ის სტატიამ მედიაში დიდი ყურადღება მიიქცია, ხოლო ავტორი მარია გიდო იცავდა სელფების ფენომენს, აცხადებდა რა, რომ დასაშვებია საკუთარი თავის სურათების გადაღება და ამის მოწონება, ვინაიდან საზოგადობა და რეკლამის საშუალებები მუდმივად გმობენ ქალებს იმის გამო, რომ ისინი „არ არიან საკმარისად კარგები, ლამაზები [ან] გამხდრები.“ ბლოგმა გაავრცელა ჰეშტეგი #feministselfie, რასაც მოჰყვა ჯგუფი Flickr-ზე, სახელწოდებით #365feministselfie, სადაც ქალები ყოველდღე აქვეყნებენ სელფებს და იცავენ სილამაზის ახალ, უჩვეულო და ინდივიდუალურ სტანდარტებს
ცნობილი პიროვნებების სელფები
მრავალი ცნობილი პიროვნება - განსაკუთრებით სექს-სიმბოლო - სოციალურ მედიაში აქვეყნებს სელფებს მათთვის, ვინც მათ გვერდებს თვალს ადევნებს. პროვოკაციული ან სხვა მხრივ საინტერესო სელფები წარმოადგენენ პრესის მიერ განხილვის საგანს. სხვადასხვა კომენტატორი, როგორიც არის The Telegraph, თვლის, რომ ცნობილი (ან ნაკლებად ცნობილი) პიროვნებების სექსუალური სელფები თვითგანმტკიცების საშუალებას იძლევა, მაგრამ საზიანოა ზოგადად ქალებისთვის, ვინაიდან ხდება ქალების სექსუალურ ობიექტებად წარმოჩენა. მსახიობმა და სელფების ხშირმა ავტორმა ჯეიმზ ფრანკომ The New York Times-ს მისწერა ღია წერილი, სადაც იცავს Instagram-ის საკუთარ გვერდზე სელფების ხშირად გამოქვეყნების პრაქტიკას. ფრანკო იცავს ავტოპორტრეტებს, ვინაიდან, მისი აზრით, ისინი არ უნდა ჩაითვალოს ეგოცენტრულ ქმედებად, არამედ უნდა განიხილონ, როგორც ჟურნალისტური მომენტი, ვინაიდან იგი განავითარებს „ვიზუალურ კულტურას, სელფი სწრაფად და მარტივად გიჩვენებთ და არა მოგითხრობთ, თუ როგორ გრძნობთ თავს, სად იმყოფებით, რას აკეთებთ, ისევე, როგორც ამას ფოტოჟურნალისტური სურათი აკეთებს“. შემდეგ ფრანკომ აღნიშნა, თუ როგორია ხალხის სოციალური ცხოვრება - „უფრო მეტად ელექტრონულია, რითაც უფრო გვიზიდავს სოციალური მედია. და რაც უფრო მეტად ელექტრონული გახდება ჩვენი ცხოვრება, მით უფრო მეტად მიგვიზიდავს სოციალური მედიაც. ტექსტური მიმოწერა შესაძლოა, ვერ ასახავდეს, თუ როგორ გრძნობ თავას, მაგრამ სელფი ყველაფერს ერთ წამში ნათელს ხდის. სელფი წარმოადგენს უფრო მეტად ურთიერთობის საშუალებას, ვიდრე ამაოებას (თუმცა, რა თქმა უნდა, ის შესაძლოა, ოდნავ ამაოც იყოს)”.
პოლიტიკური სელფები
პრეზიდენტი ბარაკ ობამა მოხვდა ახალ ამბებში მას შემდეგ, რაც ნელსონ მანდელას ხსოვნის ცერემონიაზე, იოჰანესბურგის FNB სტადიონზე სხვადასხვა მსოფლიო ლიდერთან გაღიმებული სელფები გადაიღო. მათ შორის იყვნენ დანიის და ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრები ჰელე თორნინგ-შმიდტი და დევიდ კემერონი, ჩამოსულები მანდელას ხსოვნისადმი პატივის მისაგებლად. სელფების გადაღების გადაწყვეტილება ცუდ გემოვნებად ჩაითვალა. ბრიტანელმა პოლიტიკურმა მიმომხილველმა განაცხადა, რომ ეს იყო იდიოტური საქციელი, ვინაიდან ისინი „ხალისობდნენ, როგორც მაპეტები“. ფოტოსურათებზე აგრეთვე გამოსახულია აშშ-ის პირველი ლედი მიშელ ობამა, რომელიც იქვე ზის, „გააფთრებული და შეურაცხყოფილი“. მიუხედავად ასეთი კრიტიკისა, რობერტო შმიდტი, ცერემონიის ერთ-ერთი ოფიციალური ფოტოგრაფი აცხადებდა, რომ ეს იყო თავად ცერემონიის მხიარული ნაწილი.
ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრ დევიდ კემერონის ფოტო პოპულარული გახდა 2014 წლის მარტში, მას შემდეგ, რაც მან გამოაქვეყნა სელფი, რომელიც ადასტურებდა, რომ იგი ესაუბრებოდა თეთრ სახლს უკრაინაში მიმდინარე მოვლენების შესახებ. Twitter-ზე მისი სურათის გაზიარებამ ვირუსული სტატუსი შეიძინა. ორიგინალურ სურათს ახლდა ტექსტი: „@BarackObama-ს ვესაუბრები უკრაინაში არსებულ სიტუაციაზე. ჩვენ ერთად ვგმობთ რუსეთის ქმედებებს.“ რამდენიმე ცნობილმა პიროვნებამ გამოაქვეყნა ფოტოსურათის პაროდია. მათ შორის იყო რობ დელეინი, რომელსაც კბილის პასტა ეკავა ტელეფონივით. ხოლო მსახიობმა სერ პატრიკ სტიუარტმა გაავრცელა ფოტოსურათი, რომელზეც ყურთან Wet Wipes-ის შეფუთვა ჰქონდა მიდებული.
კანდიდატმა ინდოეთის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე, ნარენდრა მოდიმ გაავრცელა სელფი განდინაგარში ხმის მიცემის პროცედურის შემდეგ, რაც ასევე იქცა პოპულარულ სურათად Twitter-ში.
სელფები დაკრძალვების დროს
Tumblr-ის ბლოგში Selfies at Funerals ქვეყნდებოდა სელფები, გადაღებული დაკრძალვების დროს, ძირითადად აბაზანებში, რაც ჩაითვალა თაობა Y-ის ეგოიზმის მაგალითად. ნელსონ მანდელას ხსოვნის ცერემონიისას ობამას მიერ გადაღებული სელფის შემდეგ საიტზე გამოქვეყნდა განცხადება მისი დახურვის შესახებ: „ობამამ გადაიღო სელფი დაკრძალვისას, ჩვენი საქმიანობა დასრულდა.“
პოპულარულ კულტურაში
2013 წლის აგვისტოში Guardian-მა გამოუშვა სერიალი Thinkfluencer, რომელშიც ბრიტანეთში სელფების კულტურის პოპულარობა განიხილება.
ამერიკულმა საცეკვაო დუეტმა The Chainsmokers 2014 წელს გამოუშვა სინგლი #SELFIE.
2014 წლის მარტში ბრიტანეთში დაიწყო მემის გავრცელება, რომელიც ასახავს სელფის მაკიაჟის გარეშე. კამპანიის ფარგლებში ქალები მაკიაჟის გარეშე მხარს უჭერენ ონკოლოგიური დაავადებების მკვლევარ ორგანიზაციებს.
ფსიქოლოგია და ნეირომეცნიერება
ნიკოლა ბრუნოსა და მარკო ბერტამინის მიერ პარმას უნივერსიტეტში ჩატარებული კვლევის შემდეგად, არაპროფესიონალი ფოტოგრაფების სელფები ასახავენ სელფის გადამღების მარცხენა ლოყის ჩვენებისადმი ერთგვარ მიდრეკილებას.
ეს არის იგივე, რაც დამკვიდრდა სხვადასხვა ისტორიული პერიოდისა და სტილის პროფესიონალი მხატვრის მიერ. აღინიშნება, რომ მარცხენა ლოყა გამომდინარეობს ტვინის ლატერალიზაციის ასიმეტრიებიდან, რომლებიც აღბეჭდილია შეგნებულ ნეირომეცნიერებაში. მეორე კვლევაში იგივე ჯგუფმა გამოიკვლია, თუ რამდენად ინარჩუნებენ სელფების ავტორები, გარკვეული ფოტოგადაღების გამოცდილების გარეშე, ფოტოკომპოზიციის ფართოდ გავრცელებულ პრინციპებს, როგორიც არის მესამედის წესი. აღმოჩნდა, რომ ისინი ამას არ ითვალისწინებენ, რაც ნათელს ხდის, რომ ეს წესები უფრო პირობითია, ვიდრე ადამიანის ტვინის შემეცნებაში ღრმად აღბეჭდილი უპირატესობების ნაწილი.
2014 წლის აპრილში მამაკაცი დისმორფოფობიის დიაგნოზით იხსენებდა, რომ იგი დღეში ათ საათს უთმობდა „სწორი“ სელფის გადაღების მცდელობას. წარუმატებლობის შემდეგ მან საკუთარი თავის მოკვლა სცადა.
რესურსები ინტერნეტში
სქოლიო
ინტერნეტ კულტურა
ავტოპორტრეტები
2000-იანებში გამოგონილი სიტყვები
ფოტოსურათები თემის მიხედვით