ინდოჩინეთის მესამე ომი

ინდოჩინეთის მესამე ომი — ურთიერთდაკავშირებული შეიარაღებული კონფლიქტების სერია, ძირითადად სხვადასხვა კომუნისტურ ფრაქციებს შორის ინდოჩინეთში სტრატეგიული გავლენის გამო, კომუნისტების გამარჯვების შემდეგ სამხრეთ ვიეტნამში, ლაოსსა და კამბოჯაში 1975 წელს. კონფლიქტი, პირველ რიგში, დაიწყო დარბევისა და შეჭრის გამო წითელი ქმერების მიერ ვიეტნამის ტერიტორიაზე, რომლის დაბრუნებასაც ისინი ცდილობდნენ. ეს შემოსევები გამოიწვევს კამბოჯა-ვიეტნამის ომს, რომელშიც ახლად გაერთიანებულმა ვიეტნამმა დაამხო პოლ პოტის რეჟიმი და წითელი ქმერები, თავის მხრივ დაასრულა კამბოჯის გენოციდი. ვიეტნამმა დაამყარა მთავრობა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პოლ პოტის მრავალი მოწინააღმდეგე, მათ შორის ყოფილი წითელი ქმერები, განსაკუთრებით ჰუნ სენი. ამან გამოიწვია ვიეტნამის მიერ კამბოჯის ოკუპაცია ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში. ვიეტნამურმა ბიძგებმა, რათა მთლიანად გაენადგურებინათ წითელი ქმერები, აიძულა მათ ჩაატარონ სასაზღვრო რეიდები ტაილანდში, რომელიც ქმერებისათვის თავშესაფარს უზრუნველყოფდა.
ჩინეთი კამბოჯაში შეჭრას კატეგორიულად აპროტესტებდა. ჩინეთის შეიარაღებულმა ძალებმა წამოიწყეს ჩინეთ-ვიეტნამის ომი 1979 წლის თებერვალში და თავს დაესხნენ ვიეტნამის ჩრდილოეთ პროვინციებს, გადაწყვეტილი ჰქონდათ შეეკავებინათ საბჭოთა/ვიეტნამის გავლენა და აღეკვეთათ ტერიტორიული მიღწევები რეგიონში.
იმისათვის, რომ მოეპოვებინა სრული კონტროლი კამბოჯაზე, ვიეტნამის სახალხო არმიას დასჭირდა დარჩენილი წითელი ქმერების ლიდერები და ქვედანაყოფების განდევნა, რომლებიც უკან დაიხიეს ტაილანდ-კამბოჯის საზღვრის გასწვრივ შორეულ რაიონებში. 1989 წელს პარიზის სამშვიდობო კონფერენციის შემდეგ ვიეტნამის სახალხო არმია (NVA) გავიდა კამბოჯის ტერიტორიიდან. საბოლოოდ 1991 წლის პარიზის სამშვიდობო შეთანხმების დადების შემდეგ რეგიონში ჯარების რეგულარული ბრძოლა დასრულდა.
ლაოსში აჯანყება გაგრძელდა 2007 წლამდე, მთავრობას მხარს უჭერდა ჩინეთი და ვიეტნამი.
ფონი
სსრკ-ჩინეთის განხეთქილება
1953 წელს იოსებ სტალინის გარდაცვალების შემდეგ საბჭოთა კავშირის ლიდერი გახდა ნიკიტა ხრუშჩოვი. მის მიერ სტალინისა და მისი წმენდების დაგმობამ, უფრო ზომიერი კომუნისტური პოლიტიკის დანერგვამ და დასავლეთთან მშვიდობიანი თანაარსებობის საგარეო პოლიტიკამ განარისხა ჩინეთის ხელმძღვანელობა. მაო ძედუნი მიჰყვებოდა მკაცრ სტალინურ კურსს, რომელიც დაჟინებით მოითხოვდა პიროვნების კულტს, როგორც ერის გამაერთიანებელ ძალას. უთანხმოებამ ტექნიკურ დახმარებასთან დაკავშირებით ჩინეთის ბირთვული იარაღის განვითარებასა და ძირითად ეკონომიკურ პოლიტიკაზე უთანხმოებამ ჩამოაყალიბა საბჭოთა კავშირი და ჩინეთი, როგორც კომუნისტური გავლენის დაპირისპირებული ძალები მთელ მსოფლიოში. როდესაც 1960-იან წლებში დეკოლონიზაციის მოძრაობები დაიწყო და ბევრი ქვეყანა ძალადობაში გადავიდა, ორივე კომუნისტური ძალა ეჯიბრებოდა ერთმანეთს სხვადასხვა ერის პოლიტიკური კონტროლისთვის ან კონკურენტი ფრაქციისთვის მიმდინარე სამოქალაქო ომებში. მუდმივმა განსხვავებულმა ჩინურმა და საბჭოთა სტრატეგიულმა და პოლიტიკურმა დოქტრინებმა გაზარდა 1950-იანი წლების შუა წლებში გაჩენილი სსრკ-ჩინეთის განხეთქილება.
პოლიტიკური მოვლენები ვიეტნამის ომის დროს
ვიეტნამის დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ (ჩრდილოეთი ვიეტნამი), რომელმაც აირჩია სსრკ-თან მოკავშირეობა, ამართლებდა მეზობელ ლაოსსა და კამბოჯაში შეჭრას მეორე ინდოჩინეთის ომის დროს კომუნისტური რევოლუციის საერთაშორისო ბუნებით, სადაც „ინდოჩინეთი ერთიანი სტრატეგიული ერთეულია. ერთიანი ბრძოლის ველი“ და ვიეტნამის სახალხო არმიის გადამწყვეტი როლით ამის მიღწევაში. თუმცა, ამ ინტერნაციონალიზმს ხელი შეუშალა რთულმა რეგიონალურმა ისტორიულმა რეალობებმა, როგორიცაა „მუდმივი წინააღმდეგობები ჩინელებსა და ვიეტნამებს შორის, ერთის მხრივ, და ვიეტნამელებსა და ქმერებს შორის, მეორე მხრივ“. ჩრდილოეთ ვიეტნამი ჩაერია ლაოს სამეფო არმიასა და კომუნისტ პატეტ ლაოს შორის სამოქალაქო ომში ლაოს სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკის დაარსებამდე და 1977 წლის ივლისში ხელიმოწერეს „მეგობრობისა და თანამშრომლობის ხელშეკრულებას“. მუდმივ დისლოცირებულმა ჩრდილოეთ ვიეტნამის ჯარებმა უზრუნველყო და შეინარჩუნეს სასიცოცხლო მომარაგების მარშრუტები და სტრატეგიული ადგილები (ჰო ჩი მინის ბილიკი). 1958 წლიდან ჩრდილოეთ და სამხრეთ ვიეტნამის ჯარებმა ასევე დაიწყეს შეღწევა აღმოსავლეთ კამბოჯის შორეულ ჯუნგლებში, სადაც ისინი აგრძელებდნენ ჰო ჩი მინის ბილიკს. კამბოჯელი კომუნისტი აჯანყებულები შეუერთდნენ ამ თავშესაფრებს 1960-იანი წლების ბოლოს. მიუხედავად იმისა, რომ თანამშრომლობა შედგა, ქმერებმა არ მიიღეს ახალი სოციალისტური დოქტრინები და საბოლოოდ შეუერთდნენ ჩინეთს.
ამერიკის გასვლამ მყისიერად გაანადგურა ყველა კომუნისტური ძალაუფლების მთავარი და საერთო მოწინააღმდეგე. კამბოჯის, ვიეტნამის და ლაოსის კომუნისტურმა რეჟიმებმა ერთგულება აღუთქვეს ამ ორი დაპირისპირებულ ფრაქციას. შემდგომი საომარი მოქმედებები გააქტიურდა საუკუნოვანი მტრობით ვიეტნამსა და კამბოჯას, და, განსაკუთრებით, ვიეტნამს და ჩინეთს შორის.
ვიეტნამის შეჭრა კამბოჯაში
საიგონისა და პნომპენის დაცემის შემდეგ 1975 წლის აპრილსა და მაისში და შემდგომი კომუნისტების მიერ ლაოსის ხელში ჩაგდების შემდეგ, ინდოჩინეთში კომუნისტური რეჟიმები დომინირებდნენ. შეიარაღებული სასაზღვრო შეტაკებები კამბოჯასა და ვიეტნამს შორის მალე გაჩაღდა და გამწვავდა, როდესაც წითელი ქმერების ძალები ღრმად შევიდნენ ვიეტნამის ტერიტორიაზე და დაარბიეს სოფლები, რის შედეგადაც ასობით მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა. ვიეტნამის კონტრშეტევა განხორციელდა და 1978 წლის დეკემბერში, NVA ჯარები შეიჭრნენ კამბოჯაში, მიაღწიეს პნომპენს 1979 წლის იანვარში და ჩავიდნენ ტაილანდის საზღვარზე 1979 წლის გაზაფხულზე.
თუმცა, რადგან ჩინეთი, აშშ და საერთაშორისო საზოგადოების უმრავლესობა ეწინააღმდეგებოდა ვიეტნამის კამპანიას, დარჩენილმა წითელი ქმერებმა მოახერხეს სამუდამოდ დასახლება ტაილანდურ-კამბოჯის სასაზღვრო რეგიონში. გაეროს უშიშროების საბჭოს სხდომაზე, შვიდმა მიუმხრობელმა წევრმა მოამზადა რეზოლუცია ცეცხლის შეწყვეტისა და ვიეტნამის გასვლის შესახებ, რომელიც ჩაიშალა საბჭოთა კავშირისა და ჩეხოსლოვაკიის წინააღმდეგობის გამო. ტაილანდი ითმენდა წითელი ქმერების არსებობას თავის ტერიტორიაზე, რადგან ისინი აკავებდნენ ვიეტნამელ და ტაილანდელ პარტიზანებს. მომდევნო ათწლეულის განმავლობაში წითელი ქმერებმა მნიშვნელოვანი მხარდაჭერა მიიღეს ვიეტნამის მტრებისგან და მსახურობდნენ ვაჭრობის ინსტრუმენტად ტაილანდის, ჩინეთის, ASEAN-ისა და აშშ-ის რეალპოლიტიკში.
ვიეტნამ-ტაილანდის კონფლიქტი
წითელი ქმერების ძალები მოქმედებდნენ ტაილანდის ტერიტორიიდან და უტევდნენ კამპუჩიის სახალხო რესპუბლიკის მთავრობას. ანალოგიურად, ვიეტნამის ჯარები ხშირად უტევდნენ წითელი ქმერების ბაზებს ტაილანდის ტაილანდის. ტაილანდური და ვიეტნამური რეგულარული ჯარები არაერთხელ დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს ათწლეულის განმავლობაში. ვითარება გამწვავდა მას შემდეგ, რაც ტაილანდის ტერიტორიული სუვერენიტეტი არაერთხელ დაირღვა. მძიმე ბრძოლები მრავალი მსხვერპლით გამოწვეული იყო ვიეტნამისა და ტაილანდის ჯარებს შორის პირდაპირი დაპირისპირებით. ტაილანდმა გაზარდა ჯარები, შეიძინა ახალი აღჭურვილობა და წამოიწყო დიპლომატიური ფრონტი ვიეტნამის წინააღმდეგ.
ჩინეთ-ვიეტნამის კონფლიქტები
ჩინეთი თავს დაესხა ვიეტნამს ვიეტნამს, კამბოჯის ოკუპაციის საპასუხოდ, შევიდა ჩრდილოეთ ვიეტნამში და დაიპყრო რამდენიმე ქალაქი საზღვართან ახლოს. 1979 წლის 6 მარტს ჩინეთმა განაცხადა, რომ მათი სადამსჯელო მისია წარმატებით დასრულდა და დატოვე ვიეტნამი, თუმცა ჩინეთმა და ვიეტნამმა გამოაცხადეს გამარჯვება. ის ფაქტი, რომ ვიეტნამის ჯარები აგრძელებდნენ კამბოჯაში კიდევ ათწლეულის განმავლობაში ყოფნას, მიუთითებს იმაზე, რომ ჩინეთის კამპანია სტრატეგიული მარცხი იყო. მეორე მხრივ, კონფლიქტმა დაამტკიცა, რომ ჩინეთმა მოახერხა საბჭოთა კავშირის ეფექტური მხარდაჭერის თავიდან აცილება ვიეტნამის მიმართ.
როდესაც ძალები მობილიზებული რჩებოდნენ, ვიეტნამის არმია და ჩინეთის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმია ჩაერთნენ სასაზღვრო დავების და საზღვაო შეტაკებების კიდევ ერთი ათწლეულის სერიაში, რომელიც გაგრძელდა 1990 წლამდე. ეს ძირითადად ადგილობრივი ბრძოლები, როგორც წესი, სრულდებოდა ხანგრძლივი დაპირისპირებით, რადგან ვერცერთმა მხარემ ვერ მიაღწია რაიმე გრძელვადიან სამხედრო წარმატებას. 1980-იანი წლების ბოლოს ვიეტნამის კომუნისტურმა პარტიამ (VCP) დაიწყო დოი მოის (განახლების) პოლიტიკის მიღება და განსაკუთრებით ჩინეთის პოლიტიკის გადახედვა. ჩინეთთან ხანგრძლივი მტრული ურთიერთობა აღიარებული იყო, როგორც საზიანო ეკონომიკური რეფორმების, ეროვნული უსაფრთხოებისა და რეჟიმის გადარჩენისთვის. არაერთმა პოლიტიკურმა დათმობამ გზა გაუხსნა 1991 წლის ურთიერთობების ნორმალიზაციის პროცესს.
იხილეთ აგრეთვე
პირველი ინდოჩინეთის ომი
სინო-საბჭოთა განხეთქილება
ვიეტნამის ომი
სქოლიო
ცივი ომის კონფლიქტები
XX საუკუნის კონფლიქტები