სამეგრელოს მთავრები

სამეგრელოს მთავრები
დადიანები — ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში (გვარ-სახელი ნაწარმოები უნდა იყოს საკუთარი სახელისაგან „დადი“). სავარაუდოა, რომ დადიანები და ვარდანისძენი ერთი საგვარეულოს ორი განშტოება იყო. წერილობითი წყაროებით ამ საგვარეულოს პირველი წარმომადგენელი იყო იოანე (ივანე) დადიანი, რომელსაც 1046 ამბებთან დაკავშირებით მოიხსენიება „მატიანე ქართლისაჲ“. XII საუკუნის 80-იანი წლებისათვის დადიანები დასავლეთ საქართველოს უძლიერესი ფეოდალები იყვნენ (დადიანი, ბედან (ბედიან), დადიანი, ვარდან). XII-XV საუკუნეებში დადიანებს ეჭირათ ოდიშის და, სავარაუდოა, სამოქალაქოსა და ზოგჯერ სვანეთის ერისთავობაც.
XIV საუკუნის 20-იან წლებში დადიანების საგვარეულოს ერთი წევრი გურიის ერისთავიც გახდა; საგვარეულოს ერთი შტო, ბედან (ბედიან) დადიანის (XIII საუკუნის შუა წლები) ხანიდან მაინც, მემკვიდრეობით ფლობდა ოდიშის ერისთავობას. 1557 წელს ამ შტოს წარმომადგენელი ლევან I დადიანი დამოუკიდებელი მთავარი გახდა. ამის შემდეგ „დადიანი“ ოდიშის მთავრის ტიტულის აღმნიშვნელ ცნებად გადაიქცა. XVII საუკუნის 90-იან წლებში დადიანების პირველი დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი ლევან IV დადიანი იძულებული შეიქმნა ოდიში მიეტოვებინა და სამთავროს ფაქტობრივი გამგებელი გიორგი ლიპარტიანი (კაცია ჩიქოვანის ძე) გახდა. ჩიქოვანთა (ჩიქვანთა) გვარიდან დადიანის ტიტული პირველად კაცია I-მა, გიორგი ლიპარიტიანის ძემ, მიიღო (1704). ამრიგად, ოდიშის დადიანების მეორე დინასტიის ფუძემდებლები გიორგი ლიპარტიანი (გიორგი IV) და მისი ძე კაცია I იყვნენ. თანდათანობით დადიანი ოდიშის მთავრის ტიტულთან ერთად გიორგი IV-ის ძის ბეჟან I-ის შთამომავლების გვარ-სახელად გადაიქცა. ოდიშის სამთავროს გაუქმების შემდეგ „დადიანი“ მხოლოდ გვარის აღმნიშვნელ სახელად დარჩა. 1802 წელს რუსეთის მეფის სუბიექტი ხდება და რუსეთის იმპერიის პრინცის ტიტული ენიჭება.
1804 წლის ზაფხულში სამეგრელოს სამთავრო რუსეთის იმპერიის ავტონომიური ნაწილი გახდა. ოდიშის ბოლო მთავარი-დადიანი დავით დადიანი იყო, რომელიც 1853 წელს გარდაიცვალა. დავითის უფროსი ვაჟი 7 წლის იყო, ამიტომ რუსეთის ხელისუფლებამ ის სამეგრელოს ტახტის მემკვიდრედ გამოაცხადა, მმართველად კი დედამისი ეკატერინე ჭავჭავაძე დანიშნა. 1867 წლის 4 იანვარს ნიკოლოზ დადიანი სრულწლოვანი გახდა და იმავე დღესვე სამეგრელოს ტახტის მემკვიდრემ რუსეთის იმპერატორის ალექსანდრე II-ს სასარგებლოდ სამეგრელოს მთავრის ტახტზე უარი განაცხადა. მისი „თხოვნა“ სასწრაფოდ დააკმაყოფილეს და დადიანთა ახალმა დინასტიამ პოლიტიკური ხელისუფლება ფორმალურადაც დაკარგა.
სამეგრელოს ერისთავები და მთავრები
ვარდან I დადიანი (ლეგენდით)
ვარდან II დადიანი 1184-დაახ. 1213
შერგილ დადიანი 1213-დაახ. 1250
ვარდან III დადიანი დაახ. 1250-დაახ.1260
ცოტნე დადიანი დაახ. 1260-დაახ.1300
გიორგი I დადიანი დაახ. 1300-1323
მამია I დადიანი-გურიელი 1323-1345
გიორგი II დადიანი-გურიელი 1345-1384
ვამეყ I დადიანი 1384-1396
მამია II დადიანი 1396-1414
ლიპარიტ I დადიანი 1414-1470
შამადავლე დადიანი 1470-1474
ვამეყ II დადიანი 1474-1482
ლიპარიტ II დადიანი 1482-1512
მამია III დადიანი 1512-1532
ლევან I დადიანი 1532-1546
გიორგი III დადიანი 1546-1574
მამია IV დადიანი 1574
გიორგი III დადიანი (2 ჯერ) 1574-1582
მამია IV დადიანი (2 ჯერ) 1582-1590
მანუჩარ I დადიანი 1590-1611
ლევან II დადიანი 1611-1657
ლიპარიტ III დადიანი 1657-1658
ვამეყ III დადიანი 1658-1661
ლევან III დადიანი 1661-1681
ლევან IV დადიანი 1681-1691
გიორგი IV დადიანი 1691-1704; 1710-1715
კაცია I დადიანი 1704-1710
ბეჟან I დადიანი 1715-1728
ოტია დადიანი 1728-1744
კაცია II დადიანი 1744-1788
გრიგოლ დადიანი 1788-1791; 1794-1802; 1802-1804
მანუჩარ II დადიანი 1791-1793
ტარიელ დადიანი 1793-1794; 1802
ლევან V დადიანი 1804-1840
დავით დადიანი 1840-1853
ნიკო დადიანი 1853-1867
ლიტერატურა
ბერაძე თ., ოდიშის პოლიტიკური გეოგრაფიიდან, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1967, ტ. 3;
ბერძენიშვილი ნ., ერთი ისტორიულ-გეოგრაფიული მოვლენის გამო, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 1, თბ., 1964;
ინგოროყვა პ., რუსთაველიანას ეპილოგი, თხზ. კრ., ტ. 1, თბ., 1963;
სოსელია ო., სამეგრელოს სამთავროს წარმოშობის თარიღისათვის, «მიმომხილველი», 1951, ტ. 2;
ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 3, თბ., 1966;
ბერაძე თ., ქსე, ტ. 3, გვ. 329, თბ., 1978
კაკაბაძე ს ., დასავლეთ საქართველოს საეკლესიო საბუთები, წგნ 1. გვ. 65. ტფილისი., 1921;
რესურსები ინტერნეტში
დადიანები
თავადი დადიანი
დადიანების დინასტია
www.istoria.ge დადიანთა გენეალოგია
დადიანების დინასტია
სქოლიო