ინდოჩინეთის პირველი ომი

ინდოჩინეთის პირველი ომი (საფრანგეთში ცნობილი როგორც ინდოჩინეთის ომი და ვიეტნამში ანტიფრანგული წინააღმდეგობის ომი) — დაიწყო ფრანგულ ინდოჩინეთში 1946 წლის 19 დეკემბერს, და გაგრძელდა 1954 წლის 20 ივლისამდე. შეტაკებები ფრანგულ და ვიეტნამის ძალებს შორის სამხრეთ ვიეტნამში ჯერ კიდევ 1945 წლის სექტემბერში დაიწყო. კონფლიქტმა გამოიწვია საფრანგეთის კავშირის საფრანგეთის შორეული აღმოსავლეთის ექსპედიციის კორპუსის განადგურება, რOმელსაც საფრანგეთის მეოთხე რესპუბლიკა ხელმძღვანელობდა და მხარს უჭერდა ბაო-დაის ვიეტნამის ნაციონალური არმია ვიეტმინის, რომელსაც ხო ში მინი მეთაურობდა და ვიეტნამის სახალხო არმიის წინააღმდეგ, რომელსაც ვო ნგუიენ გიაპი ხელმძღვანელობდა. ბრძოლების უმეტესობა ტონკინში, ჩრდილოეთ ვიეტნამში მიმდინარეობდა, კონფლიქტმა მოიცვა მთლიანი ვიეტნამი და გავრცელდა მეზობელი საფრანგეთის პროტექტურებ ლაოსსა და კამბოჯაშიც.
პოტსდამის კონფერენციაზე 1945 წლის ივლისში, გადაწყდა რომ ინდოჩინეთი მე-16 ჩრდილოეთ პარალელის სამხრეთში უნდა შესულიყო სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სამმართველოში ბრიტანელი ადმირალი ლუი მოუნტბატენის მეთაურობის ქვეშ. იაპონიის ძალები პარალელის სამხრეთ უნდა ჩაბარებულიყვნენ მოუნტბატენს, ხოლო ჩრდილოეთში გენერალისიმუს ჩან კაიშის. 1945 წლის სექტემბერში ჩინეთის ძალები შევიდნენ ტონკინში, და პატარა ბრიტანული დავალებათა ჯგუფი შეიჭრა საიგონში. ჩინეთის მთავრობამ ვიეტნამში აღიარა მთავრობა ხო ში მინის მეთაურობით ჰანოიში, ხოლო ბრიტანელებმა კი საიგონი საფრანგეთს დაუბრუნეს, აშშ-ის სტრატეგიული სამსახურის ოფისის (OSS) მიერ ვიეტმინის მხარდაჭერის წინააღმდეგი მოქმედებით. იაპონიაზე გამარჯვების დღეს, 1945 წლის 2 სექტემბერს, ხო ჩი მინმა ჰანოიში ვიეტნამის დემოკრატიული რესპუბლიკის (DRV) დაარსება გამოაცხადა. DRV-ს ვიეტნამში ძალაუფლება დაახლოებით 20 დღის განმავლობაში ეკავა, იმპერატორი ბაო-დაის გადადგომის შემდეგ, რომელიც რეგიონს იაპონური ოკუპაციისას მართავდა. 1945 წლის 23 სექტემბერს, საიგონში ბრიტანელი გამგებლის ცოდნით, საფრანგეთის ძალებმა დაამხეს DRV-ის ადგილობრივი მთავრობა და ვიეტნამში ფრანგული ბატონობის განახლება გამოაცხადეს. საიგონის ირგვლივ მაშინვე დაიწყო პარტიზანული ომი, მაგრამ ფრანგებმა დაიბრუნეს ინდოჩინეთის როგორც სამხრეთი, ასევე ჩრდილოეთი. ხო ში მინი დათანხმდა ვიეტნამის მომავალზე მოლაპარაკებებს, თუმცა თავად მოლაპარაკებებმა, რომლებიც საფრანგეთში ჩატარდა, პრობლემის გადაჭრის გზა ვერ გამონახა. ერთ წლიანი კონფლიქტის შემდეგ, 1946 წლის 19 დეკემბერს, დაიწყო სრულმასშტაბიანი ომი ფრანგულ და ვიეტმინის ძალებს შორის და ხო ში მინი მის მთავრობასთან ერთად „მიწისქვეშ“ წავიდა. საფრანგეთმა სცადა ინდოჩინეთის სტაბილიზაცია რეგიონის ფედერაციულ ერთეულად აღიარებით და 1949 წელს ყოფილი იმპერატორი ბაო-დაის ძალაუფლებაში დაბრუნებით.
კონფლიქტის პირველი რამდენიმე წელი იყო სოფლების ამბოხები ფრანგების წინააღმდეგ. თუმცა 1949 წელს კონფლიქტი კონვენციურ ომად გადაიქცა ორ აშშ-ის, სსრკ-ის და ჩინეთის მიერ მიწოდებული იმ დროისათვის თანამედროვე იარაღებით აღჭურვილ არმიებს შორის. საფრანგეთის კავშირის ძალები მოიცავდა კოლონიურ სამხედროებს, სამხედროებს ყოფილი იმპერიის ენთნიკური უმცირესობებიდან (მოროკოელები, ალჟირელები, ტუნისელები, ლაოსელები, კამბოჯიელები და ვიეტნამელები), პროფესიონალი ფრანგი სამხედროები მხოლოდ საფრანგეთის უცხოურ ლეგიონებში იყვნენ. ომის დასაწყისშივე აიკრძალა საფრანგეთის მეტროპოლიტენის ახალწვეულების გამოყენება ომში, რათა კონფლიქტი კიდევ უფრო არაპოპულარული არ გამხდარიყო თავად საფრანგეთში. ომს ფრანგი მემარცხენეები „ბინძურ ომს“ უწოდებდნენ.
სტრატეგია, რომლის მიხედვითას საფრანგეთის ძალები ვიეტმინს აიძულებდა შეეტია კარგად დაცული პოზიციებისათვის, ვიეტმინის მომმარაგებელი ხაზების მოშორებით დარღვეული იქნა ნა სანის ბრძოლაში. ბაზა აქ შედარებით სუსტად იყო გამაგრებული ფოლადისა და ცემენტის ნაკლებობის გამო. ფრანგების სიტუაცია გაართულა ჯუნგლებმა, სადაც ბრონირებული მანქანების და ტანკების გამოყენება შეუძლებელი იყო, ასევე, საჰაერო მხარდაჭერის და დაბომბვების ნაკლებობამ და უცხოელი სამხედროების (უმეტესად მაროკოელები, ალჟირელები და ვიეტნამელები) გამოყენებამ ბრძოლაში. ვო ნიგუიენ გიაპის ვიეტნამის სახალხო არმიის მიერ გამოყენებული ეფექტური პირდაპირი საარტილერიო ცეცხლის, კოლონებზე ჩასაფრებული შეტევების და უამრავი ანტი-საჰაერო იარაღების გამოყენების ტაქტიკებს, პარტიზანული ომი, ჩინეთის ინფრასტრუქტურა და სსრკ-ის მიერ მოწოდებული ომის მატერიალები ფატალური კონბინაცია აღმოჩნდა ფრანგული სიმაგრეებისა და სტრატეგიული წერტილებისათვის, რისი კულმინაციაც დინ ბინ პუს ბრძოლაში საფრანგეთის დამარცხებით იქნა.
ჟენევის 1954 წლის კონფერენციაზე, საფრანგეთის ახალი სოციალისტური მთავრობა და ვიეტმინი შეთანხმდნენ რომ ჩრდილოეთ ვიეტნამი, მე-17 პარალელის ვიეტნამის დემილიტარიზირებული ზონის ზემოთ, ჰო ში მინის DRV-ს გადაეცა, ხოლო სამხრეთ ვიეტნამი, მე-17 პარალელის ვიეტნამის დემილიტარიზირებული ზონის ქვემოთ ბაო-დაის მეთაურობის ქვეშ დარჩა. ეს შეთანხმება უარყვეს აშშ-მ და სამხრეთ ვიეტნამმა. 1955 წელს ბაო-დაი ძალაუფლებიდან ჩამოაგდო მისმა პრემიერ-მინისტრმა ნგო დინ დიემმა. მალევე ჩრდილოეთ ვიეტნამის მიერ მხარდაჭერილი აჯანყებები დაიწყო სამხრეთში, რაც ვიეტნამის 1955-1975 წლების ომში გადაიზარდა.
წინაპერიოდი
ვიეტნამი ფრანგულ ინდოჩინეთში შეერთებული იქნა სხვადახვა ფაზებში, 1858 და 1887 წლებს შორის. რეგიონში ნაციონალიზმი იზრდებოდა მეორე მსოფლიო ომამდე, რამაც ფრანგული კონტროლი დაასუსტა. ადრეული ვიეტნამური წინააღმდეგობა ინტელექტუალი ფან ბოი ჩაუს ირგვლივ იყო გაერთიანებული, ჩაუს მიაჩნდა რომ იაპონია, რომელიც თანამედროვე სახელმწიფოდ გადაკეთდა, ერთადერთი აზიური სახელმწიფო იყო, რომელსაც ევროპულ კოლონიზაციასა და აგრესიასთან შეწინააღმდეგება შეეძლო. პრინც კოუნგ დესთან ერთად, ჩაუმ იაპონიაში ორი ორგანიზაცია დააარსა, დუი ტან ჰოი (მოდერნისტული ასოციაცია) და ვიეტნამ კონგ ჰენ ჰოი.
ფრანგული ზეწოლის შედეგად, იაპონიამ ფან ბოი ჩაუს დეპორტაცია მოახდინა ჩინეთში, სადაც ის სუნ იატსენის სინხაის რევოლუციას , რამაც ჩაუს მიერ ვიეტ ნამ ქუანგ ფუკ ჰოის მოძრაობის დაარსება გამოიწვია გუანჯოუში. 1914 წლიდან 1917 წლამდე ის დაპატიმრებული იყო იუან შიკაის ანტი-რევოლუციური მთავრობის მიერ. 1925 წელს ის ტყვედ ჩაიგდეს ფრანგმა აგენტებმა შანხაიში და დააბრუნეს ვიეტნამში, სადაც იგი მისმა პოპულარობამ გადაარჩინა სიკვდილით დასჯისაგან, თუმცა მთელი დარჩენილი ცხოვრება, 1940 წლამდე შინა პატიმრობაში გაატარა.
1940 წლის სექტემბერში, ფან ბოი ჩაუს გარდაცვალებიდან ცოტა ხნის შემდეგ, იაპონიამ დაიწყო ფრანგულ ინდოშინეთში შეჭრა, რაც საფრანგეთის ბრძოლასთან ერთად მიმდინარეობდა. ვიეტნამელი ნაციონალისტების აზრით მათი სახელმწიფო ორმაგი მარიონეტი იყო და იმპერატორი ბაო-დაი ისე თანამშრომლობდა იაპონელებთან, როგორც ფრანგებთან, რამაც მისი ცხოვრების სტილის შენარჩუნება განაპირობა.
1940 წლის ოქტომბრიდან 1941 წლის მაისამდე, ფრანკო-ტაილანდის ომი მიმდინარეობისას, ვიშის რეჟიმი ინდოჩენეთში საკუთარ კოლონიებს იცავდა ტაილანდის წინააღმდეგ სასაზღვრო და საზღვაო შეტაკებებში.
1941 წელს, ხო ში მინი, რომელიც კომუნისტურ რევოლუციაში ხედავდა დამოუკიდებლობის ერთადერთ გზას, დაბრუნდა ვიეტნამში და ჩამოაყალიბა ვიეტ ნამ დოკ ლაპ დონგ მინ ჰოი (ვიეტნამის დამოუკიდებლობის ლიგა), ასევე ცნობილი როგორც ვიეტმინი. ხო ში მინმა ვიეტმინი შექმნა როგორც ყველა წინააღმდეგობის მოძრაობის გამაერთიანებელი ორგანიზაცია.
ვიეტნამის 1945 წლის შიმშილობისას, ხო ში მინმა ორი მილიონი ვიეტნამელის გარდაცვალება იაპონელების მიერ ვიეტნამელების დაუნდობელ ექსპლოიტაციას დააბრალა. ვიეტმინა ჩრდილოეთ ვიეტნამში დაიწყო მოქმედება შიმშილობის ეფექტების შესამცირებლად რამაც მათ დიდი პოპულარობა მოუტანათ.
1945 წლის მარტში, იაპონიამ ინდოჩინეთის მეორე კამპანია დაიწყო, ვიშის რეჭიმის და ბაო-დაის მმართველობის დასამხობად. იაპონელებმა დააკავეს ვიეტნამში დარჩენილი ფრანგი თანამდებობის პირების უმეტესობა.
აშშ-ის პრეზიდენტმა ფრანკლის რუზველტმა და გენერალმა ჯოზეფ სტილუიელმა ნათელი გახადეს რომ ისინი ეწინააღმდეგებოდნენ ინდოჩინეთში ფრანგული მმართველობის აღდგენაზე. რუზველტმა გააკეთა შეტავზება რომ ინდოჩინეთი ჩინეთს დაეკავა, რაზეც ჩან კაიშიმ განაცხადა: „არავითარ შემთხვევაში!“
იაპონიის დანებების შემდეგ
იაპონიასა და აშშ-ს შორის საზავო ხელშეკრულებას ხელი 1945 წლის 20 აგვისტოს მოეწერა. საფრანგეთის დროებით მთავრობას ფრანგულ ინდოჩინეთში კოლონიური მმართველობის აღდგენა სურდა, როგორც საფრანგეთის გათავისუფლების ბოლო ნაბიჯი.
1945 წლის 22 აგვისტოს OSS-ის აგენტები არქიმედე პატი და კარლტონ სვიფტ უმცროსი ჩავიდნენ ჰანოიში მოკავშირეების ომის ტყვეების გასათავისუფლებლად, და თან ახლდათ საფრანგეთის მთვრობის ოფიციალური პირი ჟან საინტენი. იაპონიის იმპერიული არმია ერთადერთი ძალა იყო, რომელსაც რეგიონში კანონის და წესრიგის დაცვა შეეძლო და თან დაკავებული ჰყავდათ ფრანგი კოლონისტები და თავად საიტენი.
იაპონიის ძალებმა ვიეტ მინს და სხვა ნაციონალისტურ ჯგუფებს საჯარო შენებოების აღების უფლება წინააღმდეგობის გარეშე მისცეს, რამაც გამოიწვია აგვისტოს რევოლუციის დაწყება. 1945 წლის 25 აგვისტოს ხო ში მინმა იმპერატორ ბაო-დაის გადადგომა აიძულა. ბაი-დაი შემდეგში დაინიშნა ახალი, ჰანოის მთავრობის „უზენაეს მრჩევლად“.
2 სექტემბერს, USS Missouri-ის ბორტზე, ტოკიოს ყურეში საფრანგეთის შორეული აღმოავლეთის ექსპედიციის კორპუსის ლიდერმა, გენერალმა ფილიპ ლეკლერკმა ხელი მოაწერა ზავს იაპონიის იმპერიასთან საფრანგეთის სახელით. იმავე დღეს ხო ში მინმა საფრანგეთისაგან ვიეტნამის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ხო ში მინმა გამოაცხადა:
ჩვენ მივყვებით სიმართლეს რომ ყველა ადამიანი შექმნილია როგორც თანაბარი, რომ ისინი მათი შემქმნელისაგან დაჯილდოვებულნი არიან გარკვეული აბსოლუტური უფლებებით, მათ შორის სიციცხლის, თავისუფლების და ბედნიერების ძიების უფლებებით.
დანებების შემდეგ იაპონიის არმიამ ყველა მათ ხელში არსებული იარაღი და აღჭურვილობა ვიეტმინს გადასცა. ასევე ვიეტნამელი ნაციონალისტების დახმარების მიზნით, იაპონელებმა ზოგი დატყვევებული ფრანგი ოფიციალური პირი და ოფიცერი ომის დასრულებიდან ერთი თვის მანძილზე დაიტოვა. ზოგ წყაროზე დაყრდნობით, OSS-ის ოფიცრები ამ პერიოდში შეხვდნენ ხო ში მინს და ვიეტმინის სხვა წარმომადგენლებს. ვიეტმინმა 600-ზე მეტი იაპონელი სამხედრო აიყვანა საკუთარ რიგებში, ვიეტნამელი ჯარისკაცების გასაწვრთნელად და სამეთაუროდ.
დაუყოვნებლივ, პოტსდამის კონფერენციაზე მიღწეული შეთანხმების და მოკავშირეების უზენაესი სამმართველოს „გენერალური ბრძალება ნომერი ერთის“ მიხედვით, 200 000 ჩინელმა სამხედრომ მოახდინა ინდოჩინეთის ჩრდილოეთ ნაწილის ოკუპაცია, გენერალი ლუ ჰანის მეთაურობით, რომელიც გაგზავნილ იქნა იაპონიის დანებების ჩასაბარებლად და შემდეგ იაპონიის იმპერიული არმიის დაშლის ზედამხედველად. ამან დაასრულა ჰანოის ჰო ში მინის მთავრობის არსებობა.
ლიტერატურა
Morris, Virginia and Hills, Clive, Hồ Chí Minh's Blueprint for Revolution: In the Words of Vietnamese Strategists and Operatives, McFarland & Co Inc, 2018.
Morris, Virginia and Hills, Clive, A History of the Ho Chi Minh Trail: The Road to Freedom, Orchid Press, 2006.
რესურსები ინტერნეტში
Pentagon Papers, Chapter 2
Vietnam: The Impossible War
Fall, Bernard B. Street Without Joy: The French Debacle In Indochina
ANAPI's official website (National Association of Former POWs in Indochina)
Hanoi upon the army's return in victory (bicycles demystified) Viet Nam Portal
Photos about the First War of Indochina (French Defense Archives) (ECPAD)
სქოლიო
ცივი ომი
ინდოჩინეთის ომები
ვიეტნამის ისტორია
კამბოჯის ისტორია
ლაოსის ისტორია
საფრანგეთის ისტორია
XX საუკუნის კონფლიქტები
მეორე მსოფლიო ომი
საფრანგეთის ომები
ვიეტნამის ომები
ლაოსის ომები
კამბოჯის ომები