იორდანიის საგარეო ურთიერთობები

იორდანიის საგარეო ურთიერთობები პროდასავლური საგარეო პოლიტიკით ხასიათდება. იორდანიას ახლო ურთობები აქვს გაერთიანებულ სამეფოსთან და აშშ-სთან, თუმცა ამ ქვეყნებთან ურთიერთობებზე დიდი გავლენა იქონია სპარსეთის ყურის მეორე ომის დროს იორდანიის ნეიტრალურმა პოზიციამ და ერაყთან ურთიერთობების შენარჩუნებამ. ომის დასრულების შემდეგ იროდანიამ დასავლეთის სახელმწიფოებთან ურთიერთობები მეტწილად გამოასწორა.
1994 წლის 25 ივლისს იორდანიამ ვაშინგტონში ისრაელთან თავდაუსხმელობის შეთანხმებას მოაწერა ხელი. იორდანიასა და ისრაელს შორის ისტორიულ სამშვიდობო შეთანხმებას იმავე წლის 26 ოქტომბერს მოეწერა ხელი, რომელსაც აშშ-ის პრეზიდენტი ბილ კლინტონი და სახელმწიფო მდივანი უორენ ქრისტოფერიც ესწრებოდნენ. აშშ ისრაელსა და იორდანიას შორის სამმხრივ მოლაპარაკებებში მონაწილეობდა, რომლის დროსაც მთავარ საკითხებს შორის იყო: წყლის განაწილება და უსაფრთხოება, იორდანიის რიფტული ხეობის განვითარებაში თანამშრომლობა, ინსტრასტრუქტურული პროეტები, სავაჭრო, ფინანსებისა და საბანკო საკითხები.
2013 წელს აშშ-მ დაამტკიცა ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს პროგრამა Timber Sycamore, რომელიც იორდანიაში სირიელი აჯანყებულების გაწვრთნასა და შეიარაღებას გულისხმობს.
იორდანია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის და მისი სააგენტოების: სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის, ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აქტიური წევრია. იორდანი არის მსოფლიო ბანკის, საერთაშორისო სავალუტო ფონდის, ისლამური თანამშრომლობის საბჭოს, მიუმხრობლობის მოძრაობისა და არაბული ქვეყნების ლიგის წევრი.
ორმხრივი ურთიერთობები
აზია
ისრაელი
ისრაელს სრული მშვიდობიანი დიპლომატიური ურთიერთობები აქვს იორდანიასთან 1994 წელს დადებული ისრაელ-იორდანიის სამშვიდობო შეთანხმების შემდეგ, თუმცა ორ სახელმწიფოს შორის ურთიერთობები ზოგჯერ იძაბება. იორდანიის მოსახლეობის ნახევარზე მეტს პალესტინელი ლტოლვილები შეადგნენ, რომლებსაც ისრაელის მიმართ ძალიან უარყოფითი შეხედულებები აქვთ.
ლიბანი
იორდანიის საელჩო ბეირუთში მდებარეობს, ხოლო ლიბანის საელჩო ამანშია განლაგებული. სახელმწიფოებს საერთო პოზიცია აქვთ სირიასთან მიმართებით და ორივე ქვეყანა იღებს სირიელ ლტოლვილებს. იორდნიაც და ლიბანიც იზიარებენ საერთო ფრონს ISIS-ის წინააღმდეგ. სახელმწიფოები მჭიდროდ თანამშრომლობენ სამხედრო სფეროში.
თურქეთი
სუნიტური რელიგიისა და საერთო ისტორიული კავშირების გამო თურქეთსა და იორდანიას ახლო ურთიერთობები აქვთ.
თურქეთის საელჩო ამანში მდებარეობს, ხოლო იორდანიის საელჩო ანკარაშია განლაგებული. თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის შემდეგ იორდანიის მეფე აბდულა I-სა და თურქეთის რესპუბლიკის დამფუძნებელ მუსტაფა ქემალ ათათურქს ახლო პირადი ურთიერთობები ჰქონდათ და 1937 წელს სტამბოლშიც შეხვდნენ ერთმანეთს. 1956 წელს, როდესაც იორდანია ბრიტანეთის ჩარევისგან განთავისუფლდა, ორ სახელმწიფოს შორის სრული ურთიერთობები დამყარდა. ცივი ომის დროს იორდანიასა და თურქეთს პროდასავლური, ანტიკომუნისტური და ირანის ახალი ისლამური რეჟიმის მიმართ ძალიან კრიტიკული შეხედულებები ჰქონდათ, რისი გამოხატულებაც იყო ირან-ერაყის ომის დროს ერაყის მხარდაჭერა.
სირია
იორდანიაც და სირიაც ოსმალთა იმპერიის ნაწილი იყვნენ. ორ სახელმწიფოს შორის ურთიერთობები მერყეობს ნორმალური დოპლომატიური ურთიერთობებიდან შეიარაღებულ კონფრონტაციებამდე.
სპარსეთის ყურის მეორე ომის შემდეგ იორდანიასა და სირიას შორის ურთიერთობები გაუმჯობესდა. 1994 წელს ისრაელსა და იორდანიას შორის სამშვიდობო შეთანხმება დაიდო და იორდანიის ჰაშემიტურ სამეფოსა და ისრაელის სახელმწიფოს შორის დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა, რის შემდეგაც იორდანია სირიელი ბიზნესმენებისთვის პალესტინის ტერიტორიებზე ბიზნესის წარმოებისთვის მნიშვნელოვანი ტრანზიტული წერტილი გახდა.
2012 წელს სირიის სამოქალაქო ომის დაწყების შემდეგ იორდანიასა და სირიას შორის ურთიერთობები დაიძაბა და საზღვარზე შეტაკებებიც მოხდა.
საუდის არაბეთი
იორდანიის საელჩო ერ-რიადში მდებარეობს, ხოლო საკონსულო ჯიდაშია განლაგებული. საუდის არაბეთის საელჩო ამანში მდებარეობს. Pew global opinion poll-ის 2013 წლის გამოკითხვის მიხედვით, იორდანიელთა 88%-ს საუდის არაბეთის მიმართ დადებითი, ხოლო 11%-ს უარყოფითი დამოკიდებულება აქვს.
კატარი
იორდანიის ჰაშემიტურ სამეფოსა და კატარის სახელმწიფოს შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1972 წელს დამყარდა, თუმცა ორ სახელმწიფოს შორის თანამშრომლობა ერთი წლით ადრე დაიწყო. კატარმა დამოუკიდებლობა 1971 წლის სექტემბერში მოპოვა და ახალი სახელმწიფოს განათლების, სამხედრო და ეკონომიკური სექტორების დაგეგმარებისთვის იორდანიელი სპეციალისტები მიიწვია. 1972 წელს ყატარის საელჩო ამანში გაიხსნა. იორდანიის საელჩო დოჰაში მდებარეობს.
არაბთა გაერთიანებული საამიროები
არაბთა გაერთიანებული საამიროების საელჩო ამანში მდებარეობს. იორდანიის საელჩო აბუ-დაბშია განლაგებული, ხოლო გენერალური საკონსულო დუბაიში. ორივე სახელმწიფო ახლო აღმოსავლეთის რეგიონში შედის და ახლო კულტურული კავშირები აქვთ. პრინცე ჰაია ბინტ ალ-ჰუსეინი იორდანიული წარმოშობისაა.
რესურსები ინტერნეტში
The Washington Declaration between Jordan and Israel
EU Neighbourhood Info Centre: Country profile of Jordan
სქოლიო
იორდანიის საგარეო ურთიერთობები