იბნ ჰაზმი

იბნ ჰაზმი
აბუ მუჰამმად 'ალი იბნ აჰმად იბნ სა'იდ იბნ ჰაზმ ალ-ანდალუსი აზ-ზაჰირი (დ. 7 ნოემბერი, 994, კორდოვა, კორდოვის სახალიფო — გ. 15 აგვისტო, 1064, მონტიხარი, უელვას ახლოს, სევილიის ტაიფა), შემოკლებით იბნ ჰაზმი — ანდალუსიელი მეცნიერი და რელიგიური მოღვაწე. ზაჰირი მაზჰაბის წარმომადგენელი და ერთ-ერთი ლიდერი.
ბიოგრაფია
იბნ ჰაზმი წარჩინებულ ოჯახში დაიბადა. მამამისი სა'იდი კორდოვის ხალიფა ჰიშამ II-ს კარზე ვეზირად მსახურობდა. ოჯახი სპარსულ წარმოშობას მიაწერდა თავს, თუმცა ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, ისინი გამუსლიმებული მონტიხარელი ესპანელებისგან წარმოდგებოდნენ. თავად იბნ ჰაზმიც მონაწილეობდა პოლიტიკურ ცხოვრებაში და იყო ვეზირი აბდ არ-რაჰმან V-სა და ჰიშამ III-ის კარზე. სახალიფოს დაცემის შემდეგ, 1020-იანი წლების ბოლოს იბნ ჰაზმს სდევნიდნენ და დააპატიმრეს კიდეც. ამიტომ გაერიდა პოლიტიკურ ცხოვრებას და კუნძულ მალიორკას შეაფარა თავი.
შემდგომ იგი მონტიხარში, თავის საგვარეულო მამულში დასახლდა, სადაც სამეცნიერო მოღვაწეობით იყო დაკავებული სიცოცხლის ბოლომდე. მას სხვადასხვა სფეროში 400-ზე მეტი ნაშრომი აქვს, მათგან 40-მა ჩვენამდეც მოაღწია, რადგან მათი უმრავლესობა იბნ ჰაზმის პოლიტიკურმა და რელიგიურმა ოპონენტებმა გაანადგურეს.
შეხედულებები
რელიგია
იბნ ჰაზმი დიდი ხნის განმავლობაში მოღვაწეობდა ხალიფას კარზე და უწევდა პოლიტიკურ ინტრიგებში მონაწილეობა. ამის გამო იგი მოწმე გახდა ადამიანის ბუნების ყველაზე უფრო ბნელი მხარეებისა და პოლიტიკიდან ჩამოშორების ერთ-ერთი მიზეზიც სწორედ ეს იყო, რომ მისი აზრით, ადამიანს თავშესაფრის პოვნა მხოლოდ ღმერთთან შეეძლო.
თავდაპირველად იბნ ჰაზმი, ისევე როგორც ანდალუსიისა და მაღრიბის მცხოვრებთა უმრავლესობა, მალიქი მაზჰაბის მიმდევარი იყო, რაც მოგვიანებით შაფი'ი მაზჰაბზე, ხოლო საბოლოოდ ზაჰირიზე შეიცვალა. მასთან ერთად მოღვაწეობდა აბუ ლ-ხიიარ ად-დავუდი აზ-ზაჰირი, თუმცა ისინი 1029 წელს გააძევეს კორდოვის მთავარი მეჩეთიდან მალიქიტებმა.
იგი ეწინააღმდეგებოდა რელიგიის ფილოსოფიურ გააზრებას, ღმერთის სახელ-თვისებების ალეგორიულ განმარტებებსა და ეზოთერულ თაფსირს.
ფიზიკა
იბნ ჰაზმს მიაჩნდა, რომ ბგერას გააჩნია სიჩქარე, რასაც კორდოვის მეჩეთში ექოს დაგვიანების, ასევე ელვასა და ქუხილს შორის დროის განსხვავების საფუძველზე ამტკიცებდა. იგი ასევე ამტკიცებდა, რომ ქუხილს ელვა იწვევდა.
ასტრონომია
იბნ ჰაზმი უარყოფდა თავისი დროის ვარსკვლავთმრიცხველების შეხედულებას, თითქოსდა ციურ სხეულებს გააჩნდათ სული ან გონება, და მათ რაიმე გავლენის მოხდენა შეეძლოთ ადამიანის ბედ-იღბალზე.
ასევე იბნ ჰაზმი დაბეჯითებით ამტკიცებდა, რომ დედამიწა სფეროსებურია, რომლის მტკიცებულებად ყურანი მოჰყავდა. მისი აზრით, გამოყენებული სიტყვა „იუქავვირუ“ (ჩაახვევს, რაც მესამე პირის უღლებაა II ფორმის ზმნიდან "ქუვვირათ" ჩახვევა, რაც ენათესავება იგივე ძირის სიტყვას „ქურ“ ბურთი) პირდაპირ მიანიშნებდა დედამიწის სფეროსებურებასა და ამის გამო დღე-ღამის ცვალებადობაზე. მისი გამოთვლებით დედამიწის გარშემოწერილობა 40253,4 კმ ექვივალენტი იყო, რაც 200 კმ-თი მეტია ეკვატორის რეალურ სიგრძეზე, 40,075 კმ-ზე.
ქალები
იბნ ჰაზმს მიაჩნდა რომ ქალები შესაძლოა ყოფილიყვნენ ისლამის მოციქულები, ასევე პოლიტიკური ლიდერები.
ნაშრომები
იბნ ჰაზმს ეკუთვნის ოთხასამდე ნაშრომი, რომლებიც დიდი ნაწილიც განადგურდა. ნაშრომების რაოდენობით მას მხოლოდ მუჰამმად ატ-ტაბარი აჭარბებს. მათ შორისაა:
„რელიგიების, სექტებისა და ერესების განმასხვავებელი“, სხვადასხვა რელიგიური თეოლოგიური და ფიზიკური შეხედულებების ანალიზი.
„მტრედის სამკაული“, სასიყვარულო პოემა.
„სიტკბოება მტკიცებულებებისა და ტექსტების კრებულის განმარტებისა“, ტრაქტატი ისლამური სამართლის შესახებ.
სქოლიო
დაბადებული 994
გარდაცვლილი 1064
ისლამი
არაბი ფილოსოფოსები