ავღანეთის ეროვნული მუზეუმი

ავღანეთის ეროვნული მუზეუმი (დარი: موزیم ملی افغانستان, Mūzīyam-e mellī-ye Afghānestān; , Də Afghānistān Millī Mūzīyəm), ასევე ცნობილი, როგორც ქაბულის მუზეუმი — ორსართულიანი ნაგებობა, რომელიც ქაბულის ცენტრიდან 9 კილომეტრით სამხრეთით მდებარეობს, ავღანეთი. 2014 წელს მუზეუმში მიმდინარეობდა განახლებითი ღონისძიებები, რათა მუზეუმს საერთაშორისო სტანდარტები დაეკმაყოფილებინა, ასევე შექმნილიყო დიდი ზომის ბაღი, სადაც დამთვალიერებლები დასვენებასა და გასეირნებას შეძლებდნენ. ერთი პერიოდი მუზეუმი მსოფლიოს ერთ-ერთ საუკეთესო ამგვარი ტიპის დაწესებულებად მიიჩნეოდა.
მუზეუმის კოლექცია ცენტრალურ აზიაში ერთი პერიოდი საუკეთესო იყო. კოლექცია დაახლოებით 100 000 ნივთს მოიცავდა და რამდენიმე ათასწლეულით თარიღდებოდა. ექსპონატები მოიცავდა სპარსეთის იმპერიის, ბუდისტური და ისლამური კულტურების ნიმუშებს. 1992 წელს ავღანეთის სამოქალაქო ომის დაწყების შემდეგ მუზეუმი რაკეტების თავდასხმის გამო ძალიან დაზარალდა და გამოფენილი 100 000 ნივთის დაახლოებით 70% დაიკარგა. 2007 წლიდან, საერთაშორისო ორგანიზაციების ძალისხმევით მუზეუმისათვის დაახლოებით 8 000 არტეფაქტის მოძიება გახდა შესაძლებელი. ამ ნამუშევრების უმეტესობა კირქვის ქანდაკებები იყო გერმანიიდან. გაერთიანებულმა სამეფომ მუზეუმს 843 არტეფაქტი დაუბრუნა, რომელთა შორის იყო I საუკუნით დათარიღებული ბაგრამის სპილოს ძვლის ნამუშევრები.
ისტორია
ავთანეთის ეროვნული მუზემუ გაიხსნა 1919 წელს, ავღანეთის მეფის, ამანულა ხანის პერიოდში (ის მეფედ 1926 წელს აკუთხეს). კოლექცია თანდაპირველად ბაღ-ე ბალას სასახლის შენობაში მდებარეობდა, მაგრამ 1922 წელს მან ადგილი შეიცვალა და „ცნობისმოყვარეობის კაბინეტი“ გახდა. მუზეუმის ამჟამინდელ ლოკაციაზე დაწესებულება 1931 წელს გადავიდა. 1973 წელს დაიქირავეს დანიელი არქიტექტორი, რომელსაც მუზეუმის ახალი შენობის დიზაინზე უნდა ემუშავა, მაგრამ გეგმები არასოდეს განხორციელებულა. 1989 წელს მუზეუმში დაცული ბაქტრიული ოქრო ავღანეთის ცენტრალური ბანკის მიწისქვეშა საცავში გადაიტანეს.
ავღანეთის პრეზიდენტის, მუჰამედ ნაჯიბულას მთავრობის დამხობის შემდეგ და ავღანეთის სამოქალაქო ომის შედეგად 1990-იანი წლების დასაწყისში მუზეუმის კოლექციაში არსებული 100 000 ობიექტის დაახლოებით 70% განადგურდა. 1993 წელს, რაკეტების შეტევის შედეგად უძველესი თიხის ნაკეთობები განადგურდა. 1994 წლის მარტში, მუზეუმი, რომელიც სამხედრო ბაზად გამოიყენებოდა სარაკეტო თავდასხმების შედეგად ძალიან დაზიანდა. პრეზიდენტ ბურჰანუდინ რაბანის მთავრობის ინფორმაციისა და კულტურის სამინისტრომ გამოსცა ბრძანება, რომლის მიხედვითაც 71 მუზეუმის თანამშრომლებს ინვენტარი ქაბულის სასტუმროში (ამჟამინდელი სასტუმრო სერენა) უნდა გადაეტანათ შემდგომი სარაკეტო თავდასხმებისაგან დასაცავად. 1996 წლის სექტემბერში, მუზეუმის მომსახურე პერსონალმა მუზეუმის გადარჩენილი ნივთების კატალოგი შექმნა. 2001 წლის თებერვალსა და მარტში თალიბანმა ხელოვნების ნიმუშების დიდი ნაწილი გაანადგურა. 2001 წლის ნოემბერში გამოცხადდა, რომ თალიბებმა დაახლოებით 2 750 უძველესი ნამუშევარი გაანადგურეს.
2003-2006 წლებში მუზეუმის აღდგენაზე დაახლოებით 350 000 აშშ დოლარი დაიხარჯა. მუზეუმის მნიშვნელოვანი არტეფაქტების ნაწილი მეტალის ყუთებიდან და სხვა უსაფრთხოებისათვის შემქნილი ადგილებიდან ამოიღეს. ზოგიერთი არქეოლოგიური ობიექტი იქნა ნაპოვნი სათავსოებში ქაბულში, ერთი მთლიანი კოლექცია კი შვეიცარიაში აღმოაჩინეს 2007 წლიდან, იუნესკო და ინტერპოლი მუზეუმს დაახლოებით 8 000 ობიექტის აღდგენაში დაეხმარა. 2012 წლის ივლისში, 843 არტეფაქტი გაერთიანებულმა სამეფოში მდებარე ბრიტანეთის მუზეუმმა დაუბრუნა ავთანეთს, მათ შორისაა I საუკუნის ბაგრამის სპილოს ძვლის ნაკეთობები.
2012 წელს ესპანურმა არქიტექტურულმა კომპანიამ გაიმარჯვა ავღანეთის მუზეუმის ახალი დიზაინისათვის გამოცხადებულ კონკურსში. მუზეუმის განახლების სამუშაოები 2013 წელს დაიწყო საერთაშორისო სტანდარტების დასაკმაყოფილებლად, ასევე უნდა შექმნილიყო დიდი ზომის ბაღი, სადაც დამთვალიერებლები დასვენებასა და გასეირნებას შეძლებდნენ.
კოლექციები
მუზეუმში ინახება სპილოს ძვალით შესრულებული მრავალი საგანძური, ასევე არტეფაქტები ქუშანის სამეფოდან, ადრეული ბუდიზმისა და ადრეული ისლამის პერიოდის ნიმუშები. მუზეუმში დაცული ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია მეფე კანიშკას რაბათაკის ხელნაწერები, რომელიც 1990-იან წლებში მიმდინარე მოვლენებს გადაურჩა.
საერთაშორისო კოლექციები
„მოგზაური კოლექციის“ შემადგენლობაში შედის მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური ობიექტები: ბაგრამიდან, აი-ხანუმიდან, ტეპე ფულოლიდან, ასევე ოქროს ძვირფასეულობა ტილია თეპეს ექვსივე სამარხიდან. ეს ყოველივე კოლექციის ნაწილი 2003 წლიდანაა. ეს ნამუშევრები გამოფენილი იყო: გიმის მუზეუმში (საფრანგეთი), ამერიკის შეერთებული შტატების ოთხ მუზეუმში, კანადის ისტორიის მუზეუმში, ბონის მუზეუმში (გერმანია) და ბრიტანეთის მუზეუმში (გაერთიანებული სამეფო). კოლექცია კვლავ მოგზაურობს და საბოლოოდ საბოლოოდ ავღანეთის ეროვნულ მუზეუმს დაუბრუნდება.
რესურსები ინტერნეტში
დამალული საგანძური ეროვნული მუზეუმიდან, ქაბული National Geographic
მუზეუმის ოფიციალური ვებ-გვერდი
ოქროს გამოფენა
მუზეუმი ალყის ქვეშ Nancy Hatch Dupree
ასოციაცია ავღანეთის არქეოლოგიის დასაცავად
სქოლიო
ავღანეთის მუზეუმები
ქაბულის ღირსშესანიშნაობები
1922 წელს დაარსებული მუზეუმები