კორძიანი სხეული

კორძიანი სხეული, (/ˈkɔːrpəs kəˈloʊsəm/ ლათინურად „მკვრივი სხეული“) ასევე, კოჟრული კომისურა (შეერთება) — კომისურალური ნერვული ბოჭკოების ბრტყელი კონა, დაახლოებით 10 სმ სიგრძის, ცერებრალური თავის ტვინის ქერქის ქვეშ, ძუძუმწოვრების ტვინში. ის წარმოადგენს გასწვრივი ნაპრალის ნაწილს, ერთმანეთთან აკავშირებს მარცხენა და მარჯვენა ცერებრალურ ნახევარსფეროებს და ამ ნახევარსფეროებს შორის კომუნიკაციას უზრუნველყოფს. კორძიანი სხეული არის ყველაზე დიდი თეთრი ნივთიერების სტრუქტურის მქონე ერთეული ადამიანის ტვინში, შეიცავს რა 200-250 მილიონ აქსონურ პროექციას ან ბოჭკოს.
სტრუქტურა
კორძიანი სხეულის პოსტერიორულ დაბოლოებას, ნათხემის ახლოს, ეწოდება სპლენიუმი. ეს არის ყველაზე სქელი ნაწილი, რომელიც ნაწილობრივ ხურავს მესამე პარკუჭს, ტელა ქორიოიდეას და შუა ტვინს, და მთავრდება სქელ, ამოზნექილ, თავისუფალ ჩარჩოდ. სპლენიუმი ბერძნულად ითარგმნება როგორც სახვევი. ტვინის საგიტალური ჭრილი აჩვენებს, რომ კორძიანი სხეულის უკანა დაბოლოება ძლიერადაა წინ წახრილი ისე რომ, ზედა და ქვედა ნაწილები დართულია ერთმანეთზე.
კორძიანი სხეულის ანტერიორულ დაბოლოებას, შუბლის წილებთან ახლოს ეწოდება მუხლი. კორძიანი სხეულის მუხლი არის მოხრილი ქვემოთა და უკანა მიმართულებით გამჭვირვალე ტიხარის საპირისპიროდ და სწრაფად მცირდება სისქელეში. ის წაგრძელებულია უკან როგორც ტრიბუნა, (ამგვარად ეწოდება ჩიტის ნისკარტთან მსგავსების გამო) ქვემოდან უკავშირდება თხელ ტერმინალს, რომელიც გამოჭიმულია პარკუჭთაშორისი ღარიდან და ჩერდება ოპტიკური ღეროს ფუძესთან.
კორძიანი სხეულის არტერიული ტანი (ტრუნკუსი) არის „სახვევსა“ და „მუხლს“ შორის. შევიწროებულ ნაწილს ტანსა და „სახვევს“ შორის ეწოდება კორძიანი სხეულის ყელი.
კორძიანი სხეულის თითოეულ მხარეს ბოჭკოები წრიულად იხვევიან თეთრ ნივთიერებაში და მიემართებიან ცერებრალური ქერქის სხვადასხვა ნაწილებს, იხვევიან „მუხლიდან“ შუბლის წილის არტერიორულ საყრდენში, შემდეგ კი ისევ უკან ჩაიხვევიან კეფის წილში. ამ ორ ნაწილს შორის არის მოთავსებული ბოჭკოების მთავარი სხეული, რომელიც შეიცავს ტაპეტუმს, იგი იჭიმება ჰორიზონტალურად შუბლის წილის თითოეულ მხარეს და ფარავს გვერდითი პარკუჭის ცენტრალურ ნაწილს.
თხელი აქსონები კორძიანი სხეულის „მუხლში“, აკავშირებენ პრეფრონტალურ ქერქს ტვინის ორივე ნახევარს შორის, ეს ბოჭკოები ამოიზრდებიან ჩანგლის მსგავსი ბოჭკოების კონიდან, ტაპეტუმიდან და მიიმართებიან ანტერიორულად. უფრო სქელი აქსონები, შუა ტანში, ან კორძიანი სხეულის წვერო, აკავშირებს მოტორული ქერქის მიდამოებს. პროპორციულად დიდი ნაწილი კორძიანი სხეულისა მიძღვნილია დამატებითი მოტორული რეგიონებისთვის, რომლებიც მოიცავს ბროკას წილსაც. კორძის წინა სხეული, ცნობილი, როგორც „სახვევი“ (სპლენიუმი), კომუნიკაციას უწყობს ხელს და სომატოსენსორული ინფრომაციის გადაცემას უზრუნველყოფს შუბლის წილის ორ ნახევარს, ვიზუალურ ქერქსა და კეფის წილს შორის, მისი ბოჭკოები კი მიიმართებიან პოსტერიორულად . კვლევაში, რომელიც ჩატარდა ხუთიდან თვრამეტ წლამდე ასაკის ადამიანებზე, აღმოჩნდა დადებითი კორელაცია ასაკსა და კოჟრების სისქეს შორის.
სქესობრივი დიმორფიზმი
კორძიანი სხეული და მისი მიმართება სქესთან დებატის საგანი იყო სამეცნიერო და საერო სივრცეში საუკუნის მანძილზე. პირველმა კვლევამ ადრეულ მეოცე საუკუნეში აჩვენა, რომ კორძიანი სხეული განსხვავებული ზომის იყო ქალებსა და კაცებში. ეს კვლევა კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა და საბოლოოდ გზა დაუთმო უფრო მოწინავე „იმიჯინგის“ ტექნიკებს, რომელმაც წარმოაჩინა ადრეული კორელაციების სიმცდარე. თუმცა, გამოთვლითი ნეიროანატომიის მოწინავე ანალიტიკური ტექნიკები, განვითარდა 1990-იან წლებში, რომელთაც აჩვენეს, რომ სქესობრივი განსხვავებები იყო ნათელი, თუმცა შეიმჩნეოდა კორძიანი სხეულის მხოლოდ გარკვეულ ნაწილებში და ისინი კორელაციაში მოდიოდნენ კოგნიტური პერფორმანსის გარკვეულ ტესტებში. ერთმა უახლესმა კვლევამ, რომელშიც იყენებდნენ მაგნიტურ რეზონანსულ ტომოგრაფიას აჩვენა, რომ შუა საგიტალური კორძიანი სხეულის განივი ნაწილი, ტვინის ზომის კონტროლის შედეგად, საშუალოდ პროპორციულად უფრო დიდი აღმოჩნდა ქალებში.
დიფუზიური ტენზორული თანმიმდევრობების მაგნიტურ-რეზონანსულ მანქანებზე გამოყენებამ აჩვენა ზომა, რომლითაც მოლეკულების დიფუზია ხდება ქსოვილის შიგნით და გარეთ, სპეციფიკურ სივრცეში. ანიზოტროპია შეიძლება იყოს გათვლილი და გამოყენებული როგორც ანატომიური კავშირების სიმაგრის არაპირდაპირი გაზომვა. ამ თანმიმდევრობებმა აჩვენა შეთავსებადი სქესობრივი განსხვავებები ადამიანის კორძიანი სხეულის მორფოლოგიასა და მიკროსტრუქტურაში. ასევე გამოყენებული იყო მორფომეტრული ანალიზი, რომ შეესწავლათ სპეციფიკური სამგანზომილებიანი მათემატიკური ურთიერთობები მაგნიტურ რეზონანსული ტომოგრაფიით, რამაც აჩვენა დამაჯერებელი და სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი განსხვავებები სქესთა შორის. სპეციფიურმა ალგორითმება აჩვენა მნიშვნელოვანი განსხვავებები ორ სქესს შორის ერთ-ერთი კვლევის 70 % შემთხვევაში.
სხვა კორელაციები
ადამიანის კორძიანი სხეულის წინა ნაწილის შესახებ ნათქვამი იყო, რომ იგი მნიშნვნელოვნად დიდი იყო მუსიკოსებში ვიდრე არამუსიკოსებში,ასევე იყო 0,75 სმ-ით ან 11 პროცენტით დიდი ცაციებში და ადამიანებში, რომელთაც ორივე ხელის გამოყენება შეუძლიათ, ვიდრე მემარჯვენეებში. ეს განსხვავება აშკარაა კორძიანი სხეულის წინა და უკანა რეგიონებში, მაგრამ არა „სახვევში“. სხვა მაგნიტურ-რეზონანსულმა მორფომეტრულმა კვლევამ აჩვენა, რომ კორძიანი სხეულის ზომა დადებით კორელაციაშია ვერბალური მეხსიერების ფუნქციონალურ აქტიურობასთან და სემანტიკური კოდირების ტესტის შესრულებასთან. ბავშვებს, რომლებიც დაავადებულნი არიან დისლექსიით ტენდენციურად აქვთ პატარა და ნაკლებად განვითარებული კორძიანი სხეული, ვიდრე მათ ჯანმრთელ თანატოლებს. დადგინდა, რომ მუსიკალურმა ვარჯიშმა გაზარდა კორძიანი სხეულის პლასტიკურობა გარკვეული დროის სენსიტიური პერიოდის მსვლელობის განმავლობაში. ქვეტექსტი ამისა არის ხელების კოორდინაციის გაზრდა, განსხვავებები თეთრი ნივთიერების სტრუქტურაში და პლასტიკურობის გაზრდა მოტორულ და აუდიტორულ საშენში, რომელიც გამოიყენება შემდგომი მუსიკალური ვარჯიშის დასახმარებლად. კვლევამ შეისწავლა ბავშვები, რომლებმაც დაიწყეს მუსიკალური ვარჯიში ექვსი წლის ასაკამდე (მინიმუმ 15 თვიანი ვარჯიში), მათ აღენიშნებოდათ კორძიანი სხეულის მოცულობის ზრდა. ასევე მოზრდილებს, რომლებიც იწყებდნენ მუსიკალურ ვარჯიშს 11 წლის ასაკის შემდეგ, აღენიშნებოდათ ბიმანუალური კოორდინაციის ზრდა.
კლინიკური მნიშვნელობა
ეპილეფსია
უკურნებელი ეპილეფსიის სიმპტომები შესაძლებელია იქნეს შემცირებული კორძიანი სხეულის ამოჭრით, ოპერაციისას, რომელსაც ეწოდება კორპუს კალოსოტომია. ეს მეთოდი ჩვეულებრივად გამოიყენება შემთხვევებისთვის, რომელშიც კომპლექსური ან დიდი ეპილეფსიური შეტევები მიმდინარეობს ეპილოგენეტიკური ფოკუსით ტვინის ერთ მხარეს, ინტერჰემისფერული ელექტრული შტორმის გამოწვევით. შემზადება ამ პროცედურისთვის მოიცავს ელექტროენცეფალოგრამას, „MRI” “PET სკანირებას” და სპეციალიზებული ნევროლოგისტის, ნეიროქირურგის, ფსიქიატრის და ნეირორადიოლოგის შეფასებას, ვიდრე ოპერაცია ჩაითვლება საჭიროდ.
შეფერხება განვითარებაში
კორძიანი სხეულის ფორმირება იწყება პირველი შუალედური აქსონების გადაჯვარედინებით დაახლოებით ადამიანის განვითარების პრენატალური პერიოდის მე-12 კვირას, ხოლო თაგვის ემბრიონული პერიოდის მე-15 დღეს. კორძიანი სხეულის აგენეზისი არის იშვიათი კონგენიალური დაავადება, რომელიც არის ერთ-ერთი ყველაზე ჩვეულებრივი ტვინის მალფორმაცია, რაც შესწავლილა ადამიანებში და რომლის შემთხვევაშიც კორძიანი სხეული ნაწილობრივ ან სრულიად არ არსებობს. კორძიანი სხეულის აგნეზიის დიაგნოსტიკა ჩვეულებრივ ხდება სიცოცხლის პირველი ორი წლის განმავლობაში და ის შესაძლოა ჩამოყალიბდეს, როგორც მწვავე სინდრომი პატარაობისას და ბავშვობისას, უფრო რბილი ახალგაზრდებსა და მოზრდილებში, ან მას საერთოდ არ ჰქონდეს სიმპტომები, იყოს ასიმპტომატური და შემთხვევით გამოვლენილი. კორძიანი სხეულის აგენეზის საწყისი სიმპტომები ჩვეულებრივ მოიცავს შეტევებს, რომლებსაც შეიძლება მოსდევდეს კვების პრობლემები და შეფერხებები თავის აღმართვაში, ჯდომაში, დგომაში და სიარულში. სხვა შესაძლო სისტემები შეიძლება მოიცავდეს გაუარესებებს მენტალურ და ფიზიკურ განვითარებაში, ხელისა და თვალის კოორდინაციაში, ვიზუალურ და აუდიტორულ მეხსიერებებში, ასევე შეიძლება განვითარდეს ჰიდროცეფალია. მსუბუქ შემთხვევებში სიმპტომები როგორიცაა შეტევები, განმეორებადი ლაპარაკი, ან თავისტკივილი შესაძლოა არ გამოვლინდეს წლების განმავლობაში. ზოგიერთი სინდრომი რომელიც ხშირად ასოცირდება კორძიანი სხეულის აგენეზთან არის აიკარდის სინდრომი, ანდერმანის სინდრომი, შაპიროს სინდრომი და აკროკალოსალური სინდრომი.
კორძიანი სხეულის აგენეზისი ჩვეულებრივ არ არის ფატალური. მკურნალობა ჩვეულებრივ მოიცავს სიმპტომების მენეჯმენტს, როგორებიცაა ჰიდროცეფალია და შეტევები, იმ შემთხვევაში თუ ისინი გამოვლინდებიან. ასევე, ამ დაავადების მქონე ბავშვების დიდ ნაწილს აქვს ნორმალური ცხოვრება და საშუალო ინტელექტი, მიუხედავად ამისა ყურადღებიანი ნეიროფსიქოლოგიური ტესტი ააშკარავებს ფაქიზ განსხვავებებს მაღალი ქერქის ფუნქციონირებაში, იგივე ასაკის და განათლების მქონე ინდივიდებში, რომელთაც არ აღენიშნებათ კორძიანი სხეულის აგენეზი. ბავშვები კორძიანი სხეულის აგენეზით, რომელთაც აღენიშნებათ ჩამორჩენა განვითარებაში ან შეტევითი აშლილობები,ასევე შემოწმებული უნდა იყვნენ მეტაბოლურ დაავადებებზეც.
კორძიანი სხეულის აგენეზთან ერთად, მსგავსი სიმპტომები ახასიათებს ჰიპოგენეზს (ნაწილობრივი ფორმირება), დიზგენეზისს, (მალფორმაცია) და ჰიპოპლაზიას (განვითარების დაბალი დონე, გადაჭარბებული სიგამხდრის ჩათვლით)
უახლესმა კვლევებმა, ასევე, თვალსაჩინო გახადა შესაძლო კორელაციები კორძიანი სხეულის მალფორმაციასა და აუტიზმის სპექტრის დაავადებებს შორის.
კიმ პიკი, დიდი მეცნიერი და ფილმის „წვიმის კაცი“ ინსპირაცია, ასევე დაავადებული იყო კორძიანი სხეულის აგენეზისით.
სხვა დაავადებები
წინა კორძიანი სხეულის დაზიანებებმა შესაძლოა გამოიწვიოს აკინეტიკური მუტიზმი ან ანომიური აფაზია. იხილეთ ასევე:
უცხო ხელის სინდრომი
ალექსია აგრაფიის გარეშე (შემჩნეულია კორძიანი სხეულის „სახვევის“ დაზიანებისას)
ნაპრალოვანი ტვინი
სეპტო-ოპტიკური დისპლაზია (დე მორსიერის სინდრომი)
გაფანტული სკლეროზი „დავსონის თითის“ ნიშნით
ენცეფალოპათია, ზომიერი ფორმა კორძიანი სხეულის „სახვევის“ შექცევადი დაზიანებით- იშვიათი ენცეფალოპათია გაურკვეველი წარმოშობით, სახვევის გარდამავალი დაზიანებით, რომელიც ყველაზე მეტად ასოცირდება ინფექციურ დაავადებებთან.
მარჩიაფავა-ბიგნამის დაავადება, დეგენერაციული დაავადება, რომელიც ხასიათდება მიელინის დაკარგვით და კორძიანი სხეულის ნეკროზით.
ისტორია
პირველად კორძიანი სხეულსა და გენდერს შორის კავშირი შენიშნა რ. ბ. ბინმა, ფილადელფიელმა ანატომისტმა, რომელმაც 1906 წელს წამოაყენა მოსაზრება რომ „განსაკუთრებული ზომა კორძიანი სხეულისა შეიძლება ნიშნავდეს განსაკუთრებულ ინტელექტუალურ აქტივობას“ და რომ არსებობს გაზომვადი განსხვავებები ქალსა და კაცს შორის. შესაძლოა სწორედ იმ დროინდელი პოლიტიკური კლიმატის გავლენით, ის ამტკიცებდა კორძიანი სხეულის ზომის სხვადასხვაობას რასების სხვაობის მიხედვით. მისი მოსაზრება საბოლოოდ უარყოფილ იქნა ფრანკლინ მალის მიერ, რომელიც საკუთარ ლაბორატორიას ფლობდა.
უფრო ხმაურიანი გავლენა ჰქონდა 1982 წლის ჰოლოვეისა და უტმსინგის სამეცნიერო სტატიას, რომელმაც წამოაყენა აზრი სქესობრივი განსხვავებების არსებობის შესახებ ადამიანის ტვინის მორფოლოგიაში, რომელიც მიემართებოდა განსხვავებებს კოგნიტურ უნარებში. თაიმმა გამოაქვეყნა სტატია 1992 წელს, რომლითაც შემოთავაზებულ იქნა, რომ რადგანაც კორძიანი სხეული ძირითადად უფრო ფართოა ქალების ტვინებში, ვიდრე მამაკაცების ტვინებში, ეს უკანასკნელი შესაძლოა უზრუნველყოფდეს უფრო დიდ ჯვარედინ კავშირებს ნახევარსფეროებს შორის, - რაც შესაძლოა იყოს ბაზა ქალური ინტუიციისთვის.
უფრო ახალმა პუბლიკაციებმა ფსიქოლოგიურ ლიტერატურაში წამოჭრა ეჭვები იმასთან დაკავშირებით მართლაც არის თუ არა კორძიანი სხეულის ზომები სხვადასხვა. 1980-იანი წლებიდან მოყოლებული, 49 კვლევის მეტა ანალიზმა, ლაკოსტე-უტამსინგის და ჰალვეის წინააღმდეგ აჩვენა, რომ არავითარი სქესობრივი განსხვავებები არ არსებობს კორძიანი სხეულის ზომებში, თანაც ისე, რომ მხედველობაში არის მიღებული მამაკაცის უფრო დიდი ტვინის მოცულობა. 2006 წლის კვლევამ, რომელიც იყენებდა მრი-ს თხელ ნაჭერს, აჩვენა რომ არავითარი განსხვავებები არ არის კორძიანი სხეულის სისქეში, როდესაც გათვალისწინებულია საკვლევის სუბიექტის ზომა.
სხვა ცხოველები
კორძიანი სხეული აღმოჩენილია მხოლოდ პლაცენტურ ძუძუმწოვრებში, (ეუთერიანებში) კორძიანი სხეული არ გვხვდება მონოთრემებში და ჩანთოსნებში, არც სხვა ხერხემლიანებში, როგორებიცაა ჩიტები, რეპტილიები, ამფიბიები და თევზები. (სხვა ჯგუფებს აქვთ ტვინის სხვა სტრუქტურა, რომელიც მათ ნახევარსფეროებს შორის კავშირის საშუალებას აძლევს, როგორიც არის ანტერიორული დაკავშირება, რომელიც მსახურობს როგორც პირველდაწყებითი მეთოდი, ჩანთოსნებში ნახევარსფეროთაშორისი კომუნიკაციის უზრუნველსაყოფად) და ატარებს ყველა დამაკავშირებელ ბოჭკოებს, რომლებიც ამოიზრდებიან ტავის ტვინის ახალი ქერქიდან (ასევე ცნობილია როგორც ჰომოგენეტური ქერქი) მაშინ როცა, პლაცენტურ ძუძუმწოვრებში ანტერიორული დამაკავშირებელი მხოლოდ ამ ბოჭკოების რაღაც ნაწილს ატარებს. პრიმატებში, ნერვების ტრანსმისიის სიჩქარე დამოკიდებულია მათი მიელინიზაციის ხარისხზე ან ცხიმოვან ფენაზე. ამაზე გავლენას ახდენს ნერვის აქსონის დიამეტრი. პრიმატების უმეტესობაში აქსონური დიამეტრი იზრდება ტვინის ზომის პირდაპირპროპორციულად, რათა დააკომპენსიროს გაზრდილი დისტანცია, იმისთვის რომ შესაძლებელი გახადოს მოგზაურობა ნერვული იმპულსების ტრანსიმისიისთვის. ეს ტვინს საშუალებას აძლევს რომ სენსორული და მოტორული იმპულსების კოორდინირება მოახდინოს. ასევე, მთლიანი ტვინის ზომის მასშტაბირება და გაზრდილი მიელინიზაცია არ გამოვლენილა შიმპანზეებში და ადამიანებში. რამაც გამოიწვია ადამიანის კორძიანი სხეულის მიერ ორმაგი დროის საჭიროება, იმისათვის რომ მოეხდინა ნახევარსფეროთაშორისი კომუნიკაცია, როგორც მაკაკებში. ბოჭკოვანი ქსელი, რომელშიც ჩნდება კორძიანი სხეული შესაძლოა გაიზარდოს ისეთ მანძილზე ადამიანებში, რომ შეიჭრას თავის ზემოთ და სოლისებრად ამაგრებდეს ჰიპოკამპურ სტრუქტურებს.
გალერეა
სქოლიო
ტვინი