ჰოსტომელის აეროპორტის ბრძოლა

ჰოსტომელის აეროპორტის ბრძოლა, ასევე ცნობილია როგორც ანტონოვის აეროპორტის ბრძოლა — ბრძოლა, რომელიც 2022 წლის 24 თებერვალს რუსეთის უკრაინაში შეჭრისას დაიწყო. მისი მიზანი იყო ანტონოვის აეროპორტზე კონტროლის დამყარება ამ უკანასკნელის სტრატეგიული ღირებულების გამო.
ფონი
ჰოსტომელის ანუ ანტონოვის აეროპორტი მსხვილი საერთაშორისო სატვირთო აეროპორტია, რომელიც ქალაქ ჰოსტომელში, უკრაინის დედაქალაქთან ახლოს მდებარეობს. აეროპორტი ეკუთვნის და იმართება სახელმწიფო საწარმო „ანტონოვის“ მიერ, რომელიც სახელმწიფოს კუთვნილი აეროკოსმოსური და ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის კომპანიაა. ჰოსტომელის აეროპორტში იყო ბაზირებული ან-225 „მრია“, მსოფლიოში უდიდესი თვითმფრინავი, აგრეთვე უკრაინის საჰაერო ძალების მიერ გამოიყენებოდა ასაფრენ-დასაჯდომ ზოლად.
რამდენადაც ჰოსტომელი კიევიდან სულ 10 კმ-ში მდებარეობს და დედაქალაქთან სწრაფ წვდომას უზრუნველყოფს, დიდი სტრატეგიული მნიშვნელობა ჰქონდა ორივე მხარისთვის. უკრაინაში რუსეთის შეჭრამდე ცენტრალურმა სადაზვერვო სააგენტომ (სი-აი-ეი) რუსეთის თავდასხმის მსგავსი გეგმების შესახებ მოიპოვა ინფორმაცია. სააგენტოს დირექტორი უილიამ ბარნსი უკრაინას 2022 წლის იანვარში ეწვია და ქვეყნის ხელმძღვანელობას შეატყობინა, რომ რუსეთი შეეცდებოდა ანტონოვის აეროპორტის დაკავებას, ამით კიევთან სწრაფი წვდომის საჰაერო ხიდის შექმნას და საბოლოოდ „მთავრობის დამხობას“. ანალიტიკოსების შეფასებით, რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი და რუსეთის ხელმძღვანელობის სხვა წარმომადგენლები ამგვარი სწრაფი ოპერაციის შედეგად უკრაინაში არეულობას მოელოდნენ, რაც უკრაინული არმიის მარცხს გამოიწვევდა და რუსეთს მარიონეტული მთავრობის დასმის შესაძლებლობას მისცემდა. „Madison Policy Forum“-ის ანალიტიკოსის ჯონ სპენსერის აზრით, ეს რუსეთის სამხედრო გამარჯვებას უზრუნველყოფდა, თუმცა, სავარაუდოდ, გამოიწვევდა მასიურ ამბოხებას უკრაინელთა მხრიდან. საერთო ჯამში, სი-აი-ეის გაფრთხილებამ უკრაინის სამხედრო სამსახურებს ანტონოვის აეროპორტზე შესაძლო თავდასხმისათვის მომზადების საშუალება მისცა.
ბრძოლა
24 თებერვალი
2022 წლის 24 თებერვლის დილით, 20-დან 34-მდე რუსული შვეულმფრენი ჩავიდა ჰოსტომელში, კიევის გარეუბანში, ანტონოვის აეროპორტის დასაკავებლად, რათა შეექმნათ საჰაერო ხიდი, სადაც შესაძლებელი იქნებოდა ჯარებისა და საბრძოლო ტექნიკის შეკრება კიევიდან 10 კმ-ზე ნაკლებში. შვეულმფრენების საბრძოლო წყობა შედგებოდა მი-8-ებისგან, რომელთა ბორტზე შესაძლოა ყოფილიყო ასიდან რამდენიმე ასეულამდე რუსი მედესანტე ჯარისკაცი; მათ ესკორტირებას უწევდნენ მოიერიშე შვეულმფრენები კა-52. მეტედასტეები, სავარაუდოდ, მიეკუთვნებოდნენ მე-11 საგვარდიო სადესანტო-მოიერიშე ბრიგადას ან/და 31-ე საგვარდიო სადესანტო-მოიერიშე ბრიგადას. ეს ფაზა ვიდეოზე გადაიღეს როგორც სამოქალაქო პირებმა, ისე ჯარისკაცებმა. დაბლა ფრენით რუსული შვეულმფრენები აეროპორტს მიუახლოვდნენ მდინარე დნეპრის მხრიდან და მაშინვე მოყვნენ უკრაინული მსუბუქი ცეცხლსასროლი იარაღებისა და ხელით გადასატანი საზენიტო სარაკეტო კომპლექსების ცეცხლის ქვეშ. საპასუხოდ რუსულმა შვეულმფრენებმა მანათობელი რაკეტები გაუშვეს. დაფიქსირდა რამდენიმე მი-8-ზე მიყენებული დარტყმა და წყალში ჩავარდნა. ჩამოაგდეს სულ მცირე ერთი კა-52; მისმა ორმა პილოტმა კატაპულტირება მოახდინა. აეროპორტის რაკეტებით დამუშავებით შვეულმფრენებმა მედესანტეებს გადმოსხდომის საშუალება მისცეს; მიუხედავად იმისა, რომ სარაკეტო ცეცხლმა წარმატებით დააზღვია გადასხდომა, მათ ვერ შეძლეს აეროპორტის გარშემო უკრაინელთა თავდაცვისათვის მნიშვნელოვანი ზიანის მიტანა.
გადმოსხდომის შემდეგ, რუსეთის საჰაერო-სადესანტო ნაწილებმა დაიწყეს აეროპორტის აღება. თავდაპირველად რუსულმა ძალებმა შეძლეს აეროპორტის დაკავება, მაგრამ მალევე აქ დისლოცირებული უკრაინის ეროვნული გვარდიის მცირე ჯგუფის კონტრშეტევა მიიღეს. რუსების ეს წარმატება დაკავშირებული იყო იმასთან, რომ უკრაინელი სამხედოებისათვის რუსების თავდაპირველი თავდასხმის სისწრაფე მოულოდნელი აღმოჩნდა, მიუხედავად ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს გაფრთხილებისა. ამის შემდეგ მედესანტეები მოემზადნენ რუსეთიდან 18 სტრატეგიულ თვითმფრინავ ილ-76-ის მისაღებად, რომლის ბორტზე ახალი დამატებითი ძალები იყვნენ. მალევე ისინი ადგილობრივებმა და სპეციალური დანიშნულების მე-3 პოლკმა ალყაში მოაქცია. ბრძოლის „კრიტიკულ მომენტში“, უკრაინის ოპერატიული დანიშნულების მე-4 ბრიგადამ, რომელსაც დახმარებას უწევდნენ უკრაინის საჰაერო ძალები, მასშტაბური კონტრშეტევა წამოიწყო.
ჯავშანტექნიკის არქონის გამო, რუსული ძალები დამოკიდებულნი იყვნენ საჰაერო მხარდაჭერაზე, რათა თავიდან აერიდებინათ უკრაინელთა წინსვლა. უკრაინულ პოზიციებს ორი რუსული სუ-25 უტევდა. უკრაინულმა სამხედრო თვითმფრინავებმა, რომლებიც რუსეთის პირველ სარაკეტო დარტყმას გადაურჩნენ, მონაწილეობა მიიღეს ეროვნული გვარდიის ქვედანაყოფების საჰაერო მხარდაჭერით უზრუნველყოფაში; მათ შორის იყო მინიმუმ ორი სუ-24 და მიგ-29.
უკრაინელებმა კონტრშეტევის დასახმარებლად მალევე აეროპორტში დამატებითი ჯარები გადაისროლეს. მათ შორის იყო ქართული ლეგიონი და სადესანტო-საიერიშო ჯარების ქვედანაყოფები. მიმდინარე ბრძოლების გამო რუსულმა ილ-76-მა ვერ შეძლო დაჯდომა და, სავარაუდოდ, უკან გაბრუნება მოუწია.
აეროპორტის გარშემორტყმის შემდეგ, უკრაინელებმა საღამოსთვის შეძლეს რუსული ძალების განდევნა. გადარჩენილმა რუსმა მედესანტეებმა აეროპორტის გარეთ ტყისკენ დაიხიეს. ქართულის ლეგიონის მეთაურმა მამუკა მამულაშვილმა მოგვიანებით ინტერვიუში განაცხადა, რომ გაქცეულ მედესანტეებს თავისი მანქანით დაედევნა და ბრძოლაში მის შენაერთს საბრძოლო მასალა გაუთავდა. ოპერატიული დანიშნულების მე-4 ბრიგადამ თავის ფეისბუკგვერდზე გამოაქვეყნა ჯარისკაცების სურათი, რომელზეც ისინი ზეიმობდნენ გამარჯვებას და ხელში ტყვიებით დაცხრილული უკრაინის დროშა ეკავათ.
ან-225 „მრია“, მსოფლიოში ყველაზე დიდი თვითმფრინავი, აეროპორტში იყო განთავსებული ბრძოლის საწყისი ფაზის დროს. თავდაპირველად კომპანია ანტონოვის პილოტმა დაადასტურა, რომ მიუხედავად ბრძოლისა ის არ დაშავებულა. თუმცა, 26 თებერვალს, უკრაინის ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ ან-225 რუსული საჰაერო დარტყმის შედეგად განადგურდა.
25 თებერვალი
2022 წლის 25 თებერვალს ბელარუსიდან შეჭრილმა რუსეთის სახმელეთო ჯარებმა აეროპორტზე კონტროლი მას შემდეგ აიღეს, რაც ნაწილობრივ გაარღვიეს უკრაინის თავდაცვა ივანკივისათვის ბრძოლაში. რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს თანახმად, აეროპორტის დაკავება ოპერაციის შედეგად, რომელშიც ჩართული იყო დაახლოებით 200 შვეულმფრენი. გაჟღერდა 200-მდე დაღუპული უკრაინელისა და რუსული მხარის უმსხვერპლობის შესახებ. ამგვარ მტკიცებას სკეპტიციზმით შეხვდნენ, ტიმურ ოლევსკიმ, ჟურნალისტმა, რომელიც ბრძოლის მოწმე იყო, პირდაპირ უარყო ეს განცხადება. რუსული სახმელეთო ჯარები გამაგრდნენ ჰოსტომელში და ქალაქის შიგნით დაიწყეს საგუშაგოების დაკომპლექტება. ვარაუდობდნენ, რომ უკრაინელ დამცველებს რუსეთის სახმელეთო ჯარების თავდასხმამდე შესაძლოა გაენადგურებინათ აეროპორტი.
უკრაინის შინაგან საქმეთა სამინისტრომ თავდაპირველად უარყო, რომ აეროპორტი სრულად დაიკავეს რუსულმა ძალებმა და განაცხადა, რომ ის „ხელიდან ხელში გადადიოდა“ და ბრძოლა გრძელდებოდა. შინაგან საქმეთა სამინისტრომ ასევე ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რუსეთის განცხადება უკრაინელების მასიური მსხვერპლის შესახებ იყო „აბსოლუტური სიცრუე“, უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს ცნობით, აეროდრომი ძალიან მძიმედ იყო დაზიანებული რუსების მიერ გამოსაყენებლად. მოგვიანებით, უკრაინამ დაადასტურა, რომ რუსული ძალები აკონტროლებდნენ აეროპორტს.
შედეგები
მიუხედავად აეროპორტზე კონტროლის დაკარგვისა, უკრაინული ძალები ჰოსტომელში აგრძელებდნენ ბრძოლას რუსული დანაყოფების წინააღმდეგ. თვითმხილველებმა ჩაწერეს ვიდეო, სადაც ჩანდა, თუ როგორ იწვოდა შორ მანძილზე რუსული სატანკო კოლონა და როგორ ისროდნენ რუსული პოზიციების მიმართულებით უკრაინული მი-24-ები რაკეტებს. რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს წარმომადგენლის იგორ კონაშენკოვის განცხადებით, უკრაინულმა ძალებმა კიევში გადაისროლეს ბმ-21 „გრადები“, რათა დაებომბათ რუსული ჯარები, რომლებმაც აეროპორტი დაიკავეს. ტიმურ ოლევსკის აზრით, როგორც რუსების, ისე უკრაინელების მსხვერპლი შეიძლებოდა ასეულობით ყოფილიყო.
2022 წლის 26 თებერვალს უკრაინულმა ძალებმა განაცხადეს, რომ უკრაინული ალფა ჯგუფის ქვედანაყოფებმა ჰოსტომელის მახლობლად რუსული ჯავშანტექნიკის კოლონა გაანადგურეს. სოფია ფედინა, უმაღლესი რადის წევრი, ამტკიცებდა, რომ რუსულმა სპეცნაზმა უკრაინის ეროვნული გვარდიის ზოგიერთი წევრი ტყვედ აიყვანა და მათი ფორმები გადაიცვეს. მან უკრაინის მოქალაქეებსა და მებრძოლებს მხოლოდ უკრაინულად საუბრისკენ მოუწოდა, რათა დახმარებოდნენ რუსი დივერსანტების იდენტიფიცირებაში.
27 თებერვლის მდგომარეობით, აეროპორტი კვლავ რუსეთის კონტროლის ქვეშ რჩებოდა, ხოლო საბრძოლო მოქმედებებმა სამხრეთით, ქალაქ ბუჩასა და ირპინში გადაინაცვლა. უკრაინული ძალები აცხადებდნენ, რომ რუსეთის წინსვლა ბუჩასა და ირიპინში შეაჩერეს, ამავდროულად აგრძელებდნენ ჰოსტომელში რუსულ ძალებთან ბრძოლას, თუმცა სიტუაცია, როგორც ჩანს, უფრო დაძაბული ხდებოდა ამ უკანასკნელში. 2022 წლის 27 თებერვალს უკრაინის უშიშროების სამსახურმა გაავრცელა სავარაუდოდ რუსული ძალების ხელში ჩაგდებული საუბარი ჰოსტომელში, სადაც ლაპარაკობდნენ მსხვერპლის შესახებ და მოითხოვდნენ ევაკუაციას. იმავე დღეს, უკრაინულმა ძალებმა აეროპორტი არტილერიით დაბომბეს და განაცხადეს, რომ გაანადგურეს მრავალი რუსული ტექნიკა, სატრანსპორტო საშუალება და პირადი შემადგენლობა.
მეორე დღეს კიევზე შტურმის მოსამზადებლად აეროპორტში ჩავიდა 40 მილის (64 კმ-ის) სიგრძის რუსული სამხედრო კოლონა.
28 მარტის მდგომარეობით, თანამგზავრულ სურათებზე არ ფიქსირდებოდა რუსული ძალების აეროპორტში ყოფნა. 29 მარტს რუსეთის თავდაცვის მინისტრის მოადგილის ალექსანდრე ფომინმა კიევის მიმართულებიდან ჯარების გაყვანის შესახებ განაცხადა, მათ შორის ჰოსტომელის აეროპორტის დატოვებაზეც.
2 აპრილისთვის უკრაინულმა მხარემ კიევის მიმართულებიდან რუსეთის ჯარების გაყვანის შემდეგ მთლიანად აღადგინა კონტროლი ჰოსტომელის აეროპორტზე. ნაჩქარევი გასვლის დროს რუსულმა ძალებმა თავისი აღჭურვილობის დიდი ნაწილი გაანადგურეს, ნაწილი უკრაინელებმა უვნებელ მდგომარეობაში ჩაიგდეს ხელში. კიდევ სხვა ნაწილი საარტილერიო დარტყმების შედეგად განადგურდა. საერთო ჯამში, რუსულმა მხარემ ჰოსტომელის აეროპორტთან დაკარგა 7 შეჯავშნული საბრძოლო მანქანა, 23 ქვეითთა საბრძოლო მანქანა, 3 ჯავშანტრანსპორტიორი, 1 საზენიტო ქვემეხი, 2 საველე არტილერიის დანადგარი, 3 შვეულმფრენი, 67 სატვირთო მანქანა, ავტომობილი და ჯიპი.
იხილეთ აგრეთვე
ვასილკივისათვის ბრძოლა
სქოლიო
უკრაინის ბრძოლები
რუსეთის ბრძოლები
რუსეთის შეჭრა უკრაინაში (2022)