საქართველოს მმართველთა სია

საქართველოს მმართველთა სია
აქ ჩამოთვლილია საქართველოს მმართველები.
ქართველთა ეთნარქები
ნოე – ბიბლიის წიგნი დაბადებისა. თავი მეათე: მუხლი 1. ეს არის ნოეს ძეთა მოდგმა — სემის, ქამისა და იაფეთისა. შეეძინათ მათ შვილები წარღვნის შემდეგ.
იაფეთი – ბიბლიის წიგნი დაბადებისა. თავი მეათე: მუხლი 2. იაფეთის ძენი: გომერი, მაგოგი, მადაი, იავანი, თუბალი, მეშექი და თირასი.
იავანი – ბიბლიის წიგნი დაბადებისა. თავი მეათე: მუხლი 4. იავანის ძენი: ელიშა, თარშიში, ქითიმი და დოდანიმი.
თარშიში – თარშმა ჰშვა თარგამოს .
თარგამოსი – თარგამოს ჰშვა რვანი გმირნი ესე: ჰაოს, ქართლოს, ბარდოს, მოვაკანოს, ლეკანოს, ჰეროს, კავკასოს და ეგროს .
ქართლოსი – ქართლოსის ძენი: მცხეთოსი, გარდაბოსი, კახოსი, კუხოსი, გაჩიოსი .
მცხეთოსი – მცხეთოსის ძენი: უფლოსი, ოძრახოსი, ჯავახოსი .
უფლოსი
{| class="wikitable plainrowheaders" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10"
|-----
| <center>გოსტასაბ მეფე სპარსთაარამედ შემდგომად კვალად მოცალე იქმნენ სპარსნი და გვასტასაბ მეფემან წარმოავლინა ძე თვისი სპანდიერ რვალი (სპანდიტისი მარიამ დედოფლის ვარიანტით) და მოვიდა არდაბაგანს; ამას შეუშინდნენ ქართველნი და განამაგრებდენ ციხე-ქალაქებთა, რამეთუ არა ძალედვათ წინააღმდეგობა; არამედ ეწია ამბავი ძესა სპარსთა მეფისასა სპანდიერს და გარე-უკუიქცა სპარსეთადვე დასაბამით 3407, ბერძულსა 4966, ქართულსა 274 და დაშთნენ მშვიდობით ქართველნი. არამედ შემდგომად კვალად განძლიერდენ სპარსნი და სპარსთა მეფემან ბაამან ბერძენნი და რომნი მოხარკე ჰყვნა და ყოველნი ნათესავნიცა ესე თვისად მოხარკე ჰყო დასაბამით 3419, ქართულსა 286. არამედ ესოდენთა ნათესავთაგან იზრახებოდა საქართველოსა შინა ექვსნი ენანი — სომხური, ქართული, ხაზარული, ასურული, ბერძული, ებრაული და უბნობდიან მამანი და დედანი ყოველნი.
|-----
|}
{| class="wikitable plainrowheaders" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10"
|-----
|
| <center>ალექსანდრე მაკედონელიხოლო ოდესაც გამოჩნდა ალექსანდრე ბერძენი მაკედონელი და დაიპყრა დასავლეთი, შემდგომად დაიპყრა ეგვიპტე და შემოვიდა აღმოსავლეთს, ჰსძლო სპარსთა და მეფესა მათსა. მერმე მოვიდა ქართლს დასაბამითგან 3623, ქართულსა 490, და იხილა ნათესავი ესე უუბოროტეს ყოველთა წარმართთა. ხოლო ამან ალექსანდრემ მოსწყვიდნა ყოველნი ნათესავნი შერეულნი, თვინიერ ქართლოსიანთა და ურიათა, და დაიპყრა საქართველო და დაუტევნა ლაშქარნი ასი ათასნი, და მათ ზედა მთავარი აზონ ძე იარედისა მაკედონელი; არამედ მოსპო ჭამაცა მკვდართა და სჯულად დაუდვა დამბადებელისა ერთისა ღვთისა თაყვანისცემა და მზისა და მთოვარისა და ვარსკვლავთა პატივი და თვით წარვიდა. ხოლო ესე აზონ იყო კაცი მოსისხლე და მეშურნე, და უკეთუ ვინ კეთილ-ჰასაკოვან გამოსჩნდის საქართველოსანი, მოაკუდინებდა და თვისთა ლაშქართაცა ეგრეთ უყოფდა. ამით იყო ჭირი დიდი საქართველოსა შინა აზონის გამო. ხოლო ოდეს მოკვდა ალექსანდრე მაკედონელი და განიყვეს მთავართა მისთა ქვეყანანი ესე, დაუტევა აზონ სჯული ალექსანდრესი და ჰქმნა კერპნი დიდნი — გაცი ოქროსა და გაიმ ვეცხლისა და მსახურებდა მეფესა მცირისა აზიისასა. ამის აზონის დროს იწყეს ქართველთა შვილთა თვისთა კერპთა შეწირვად და არა აყენებდა აზონ, ვინათგან თვითცა ჰკლვიდა.
|-----
|
| <center>ამბავი ფარნავაზისაჟამთა ამათ შინა იყო ჭაბუკი სახელით ფარნავაზ ნათესავით ქართლოსიანი და ბიძა ფარნავაზისა სახელით სამარა მოსვლასა შინა ალექსანდრე მაკედონელისასა მცხეთას მამასახლისობდა. ხოლო მოიკლა სამარა და მამა ფარნავაზისა და ძმა სამარასი ალექსანდრესაგან, და ესე ფარნავაზ სამის წლისა წარეტაცა დედასა თვისსა (რომელი იყო ნათესავით სპარსი) კავკასიად და მუნ აღეზარდა, და შემდგომად კვალად მოსრულიყო მცხეთადვე. ესე ფარნავაზ იყო მხნე, ახოვანი და მშვენიერი, მონადირე და კისკასი და ჩაუქი; არამედ ამას კრძალვიდა დედა თვისი აზონისაგან და უთქმიდა წარსვლად სპარსეთად; გარნა ძნიად აღუჩნდებოდა ფარნავაზს დატევებანი მამულისანი. ხოლო დღესა ერთსა იხილა სიზმრად ფარნავაზ, რათა განვიდეს სახლიდამ და ვერ შეუძლო; მაშინ შემოადგა სარკმლითგან მზე და მოერტყა წელსა მისსა, განზიდა და განიყვანა გარე და იხილა მზე მდებარე ქვეშე თვისსა, მოხოცა ცვარი მზესა მას და იცხო პირსა ზედა თვისსა. ხოლო განიფრთხო რა, სთქვა: "წარვიდე სპარსეთად და მოვიპოვო მუნვე კეთილნი". ამისა შემდგომად ჩუეულებისაებრ განვიდა ნადირობად სანახებსა დიღმისასა, ჰსტყორცა ისარი ირემსა და ჰკლვიდა რა ესწრა ბინდი და წვიმა მძაფრი და ეძიებდა სავანესა; მაშინ ჰპოვა ქვაბი, რომლისა კარი აღმოქოლვილ იყო, იხადა ჩუგლუგი და გამოჰკოდა კარი; ხოლო შესრულმან მას შინა იხილა საუნჯე დიდი ოქროსა და ვეცხლისა, და განიხარა ფრიად. დილასა აღმოჰქოლა კარი მისი, და წარმოვიდა მცხეთას და იწყო მუნით გამოკრებად ღამით საუნჯისა მის და დაფლვად სიმარჯვედ თვისად. მაშინ იყო ნათესავით ქართლოსიანი, სახელით ქუჯი; ამას თანა წარგზავნა კაცი, რათა შეეწიოს განძითა ამით და უმტერონ აზონს. ხოლო მან განიხარა და მიიყვანა თვისთანა ფარნავაზ; ამათ შეკრიბნეს ოსნი და ლეკნი (რამეთუ სიბოროტისათვის აზონისა სძულობდნენ იგინიცა და არა ენებათ მიცემა ხარკთა). შეკრებულნი ესე ყოველნი წარმოემართნენ აზონსა ზედა. ესე რა ჰსცნა აზონ, შეკრბა ესეცა სპითა წყობად მათდა, არამედ განევლტნენ აზონს რომნიცა იგი ათასნი მხედარნი და მიერთვნენ ფარნავაზს. ამისი მხილველი აზონ შეშინდა სპათაგანცა თვისთა, წარვიდა და განამაგრა კლარჯეთი.
|-----
|}
{| class="wikitable plainrowheaders" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10"
|-----
| <center>მეფე ფარნავაზ 65 წელი მეფახოლო დაიპყრა ყოველი ქვეყანა საქართველოჲსა ფარნავაზ დასაბამითგან 3647, ქართულსა 514, ბერძულსა 5206, შემოვიდა მცხეთას, იქმნა მეფედ და დაემორჩილნენ ყოველნი საქართველოსანი; არამედ წარავლინა დესპანი წინაშე ასურეთის მეფისა და აღუთქუა მორჩილება, რათა შეეწიოს აზონსა ზედა. ხოლო მან წარმოსცა გჳრგჳნი სამეფო და უწოდა ძედ და მოუწერა ერისთავთა სომხითისათა, რათა შეეწეოდენ ფარნავაზს აზონსა ზედა, და შემდგომად ორისა წლისა მოირთო ძალი აზონ ბერძენთაგან და წარმოემართა ბრძოლად; მაშინ ფარნავაზ დაიპყრა კლარჯეთიცა, მუნით შევიდა და მოსტყვენა საზღვარი საბერძნეთისა ანძიმორი და ეკლეცი და დაირთო საუნჯე და ქონება აზონისა და გარდაემატა სიმდიდრითა. ფარნავაზ მოქცეული შემოვიდა მცხეთას და განაგო სამეფო თვისი; მოიყვანა ქალი ძურძუკით და შეირთო ცოლად და ჰქმნა საქართველო ცხრა საერისთვოდ.
|-----
|}
{| class="wikitable plainrowheaders" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10"
|-----
|
| საერისთოთათჳსპირველს ქუჯის მისცა ქვეყანა რიონის დასავლეთი ზღვამდე და ეგრისის წყლამდე სვანეთით და დაჲ თვისი ცოლად; ხოლო ეგრისს იქითთა არა ინებეს განდგომა ბერძენთა, და კვალად მეორე დაჲ მისცა ოვსთა მეფესა ცოლად. მეორე ერისთავი დასვა მარგვეთისა შორაპანს და მისცა მცირე ლიხიდამ ვიდრე ზღვადმდე ღადოს მთისა და რიონს შუათი. მესამე დასვა კახეთს, კუხეთს და ჰერეთს. მეოთხე დასვა ხუნანს და მისცა ბერდუჯსა და მტკვარსშუა ტფილისამდე გარდაბანითურთ. მეხუთე დასვა სამშვილდესა და მისცა სკვირეთის მდინარიდამ გაჩიანს ზეითი ფანავრამდე აბოცითურთ. მეექვსე დასვა წუნსა და მისცა მტკვრის აღმოსავლეთი ფანავრამდე და თავამდე მტკვრისა. მეშვიდე ოძრახოს და მისცა ტაშის-კარს ზეითი ზღვამდე პონტიისა და ჭოროხამდე. მერვე კლარჯეთსა და მისცა რომელი თვით დაიპყრა საზღვრით მისით ზღვამდე პონტიისა. მეცხრე დაადგინა შიდა ქართლს და სპასპეტად ყოველთა ერისთავთა და სპათა ზედა, და ესევე მოიღებდა ამათ მიერ ხარკთა ქვეყანისაგან. ხოლო რომნი იგი ათასნი განჰყო ადგილთა და ხეობათა შინა და დასხნა და უწოდა აზნაურნი. არამედ ესე ფარნავაზ იყო პირველი მეფე ქართლისა; მან აღაშენა და განავსნა ქვეყანა თვისი, მოზღუდნა ქალაქნი და ციხენი განამაგრნა, და შექმნა წიგნი ქართული და განავრცელა ენა ქართული, და უბრძანა რათა არღა-რა ზრახვიდენ ენათა სხვათა თვინიერ ქართულისასა, და ჰქმნა კერპი დიდი სახელისა თვისისა არმაზ (რამეთუ პირველად არმაზ ეწოდებოდა ფარნავაზს), და აღმართა საფლავსა ზედა ქართლოსისასა გაცის და გაიმს კერპთა შორის. ესე ფარნავაზ 27 წლისა მეფე იქმნა და 65 წელი იმეფა მშვიდობით და უშფოთველად; შემდგომად მოკვდა დასაბამით 3712, ბერძულსა 5271, ქართულსა 47 და დაფლეს წინაშე კერპისა თვისისა არმაზისა მთასა ქართლს.
|-----
|}
ძველი კოლხეთი
კულხა, კოლხიდა — აფხაზეთის, სამეგრელოს, სვანეთის, რაჭის, იმერეთის, გურიის, აჭარის, სოჭის, ტუაფსეს, რიზეს, ტრაპიზონის, გირესუნის, ართვინის პროვინციების რეგიონში მოსახლე ტომების მზარდი კონსოლიდაციის შედეგად ჩამოყალიბდა ძველი კოლხეთი — დასავლეთ საქართველოს ადრეკლასობრივი სახელმწიფოებრივი გაერთიანება. ბერძნულ მითოლოგიაში აღწერილი, აიეტის და მედეას სამშობლო და არგონავტების მოგზაურობის დანიშნულების ადგილი. კლასიკურ ავტორთა თანახმად, კოლხეთის სამეფოს ტერიტორია ესაზღვრებოდა სამხრეთ-დასავლეთით პონტოს სამეფოს, დასავლეთით პონტუსს (შავი ზღვა) მდინარე კორაქსამდე (მდინარე ბზიფი), ჩრდილოეთით კავკასიონის მთაგრეხილს, რომლის იქით სარმატია მდებარეობდა, აღმოსავლეთით იბერიასა და მცირე კავკასიის მთაგრეხილს, ხოლო სამხრეთით სომხეთს. სტრაბონის მიხედვით კოლხეთის სამეფო იწყებოდა ტრაპიზონიდან; პტოლემეს მიხედვით კი პონტუსი მდინარე ფაზისამდე (რიონი) ადიოდა. პიტიუსი იყო კოლხების ბოლო ქალაქი ჩრდილოეთში.
სახელწოდება კოლხეთი პირველად მოხსენიებულია ესქილესა და პინდაროსის მიერ. უფრო ადრეული მწერლები მას მოიხსენიებენ სახელით „აია“, ადგილი სადაც მითური მეფე აიეტი მეფობდა. მთავარი მდინარე იყო ფაზისი (რიონი), რომელიც ქვეყანას შუად ჰყოფდა. მთავარი ქალაქები იყო: დიოსკურია, სარაპანა (შორაპანი), ფაზისი (ფოთი), პიტიუსი (ბიჭვინთა), აფსაროსი (გონიო), სურიუმი (ვანი), არქეოპოლისი (ნოქალაქევი).
ძველი კოლხეთის დინასტიის გენეალოგიური ხე — ფაზიანიდების საშთამომავლო შტომ. გ. ჯანაშვილი „საქართველოს ისტორია უძველეს დროითგან 985 წლ. ქრ. შ.“, IV. ბერძენთა გადმოცემა: ფაზიანიდების საგვარეულო შტო (გენეალოგია) ბერძენთა გადმოცემით. ტომი I, გვერდი: 12..
ძველი კოლხეთის მითური მმართველები
დიაოხი
დიაოხი, ტაოხი — ძველი სახემწიფოებრივი წარმონაქმნი, ამიერკავკასიის სამხრეთ-დასავლეთით, კოლხეთის სამეფოს სამხრეთით და ურარტუს ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე რეგიონი, მოხსენიებული ახლოაღმოსავლეთის წყაროებში ძვ. წ. XII-VIII საუკუნეებშიC. Burney, Die Bergvölker Vorderasiens, Essen 1975, 274Georgia. (2006). ბრიტანიკა. Retrieved February 14, 2006, from Encyclopædia Britannica Premium ServiceG. L. Kavtaradze. An Attempt to Interpret Some Anatolian and Caucasian Ethnonyms of the Classical Sources, p. 80f.. ასურული ლურსმული წყაროებში მოიხსენიება როგორც დაიაენი. აქ სახლობდნენ ხურიტები, ძველი ბერძნების მიერ ტაოხებად წოდებულნი (აქედან წარმოიშვა ტაოს ისტორიული სახელწოდება). დიაოხის დედაქალაქად ითვლებოდა ქალაქი ზუა. დიაოხი პირველად მოიხსენიება ძვ. წ. 1112 წელს, როდესაც ასურეთის მეფე ტიგლათფილესერ I-მა განახორციელა ლაშქრობა ჩრდილოეთით, შავი ზღვისკენ: „მე ყველა მეფე ცოცხლად შევიპყრე. ისინი ყველა შევიწყალე, შევუნარჩუნე სიცოცხლე, მაგრამ ტყვედ დავიტოვე მათი შვილები. მე დავუწესე მათ ხარკი – 1200 ცხენი და 2000 თავი მსხვილფეხა პირუტყვი და გავგზავნე ისინი თავ-თავიანთ ქვეყნებში. სიენი – დაიაენის ქვეყნის მეფე, რომელიც არ დაემორჩილა ასურულ ღვთაებას, ბორკილებით წავიყვანე ჩემს ქალაქ აშურში და იქ შევიწყალე იგი. როდესაც იგი დაემორჩილა დიდ ღვთაებებს, მე გავუშვი იგი“. ძვ. წ. 845 წელს ამ ტერიტორიაზე ხელახლა მოვიდნენ ასურელები და სალმანასარ III-მ ხელახლა დაიმორჩილა დიაოხი. ძვ. წ. 825 წელს კი დიაოხი ასურეთის სამეფოს პროვინციაა. თუმცა, სულ მალე, დიაოხი ურარტუს მეფეების მენუას და არგიშთი I-ის ექსპანსიის ობიექტი გახდა. სამხედრო კამპანიის ფარგლებში რეგიონი შეუერთდა ურარტუს. ძვ. წ. VIII საუკუნეში, უკვე განადგურების შემდეგ, დიაოხის ჩრდილოეთი მიწები შევიდა კოლხეთის სამეფოს შემადგენლობაში. დიაოხის მეფეთა შესახებ ცნობები შემოგვრჩა ასურული ლურსმული წყაროებიდან.
დიაოხის მეფეები
{| class="wikitable plainrowheaders" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10"
|-----
!width = "12%" style=background:#aadead;| პორტრეტი
!width = "15%" style=background:#ababab;| სახელი
!width = "12%" style=background:#efdead;| მმართველობის დასაწყისი
!width = "12%" style=background:#efdead;| მმართველობის დასასრული
!width = "38%" style=background:#dfdead;| ტიტული
|-----
|
| align="center"| სიენი
| align="center"|ძვ. წ. 1120
| align="center"|ძვ. წ. 1100
| align="center"|დიაოხის მეფე
|-----
|
| colspan="5" | ასურეთის იმპერიის პროვინცია.
|-----
|
| align="center"|ასია
| align="center"|ძვ. წ. 850
| align="center"|ძვ. წ. 825
| align="center"|დიაოხის მეფე
|-----
|
| colspan="5" | ასურეთის იმპერიის პროვინცია.
|-----
|
| align="center"|უტუფურსი
| align="center"|ძვ. წ. 810
| align="center"|ძვ. წ. 770
| align="center"|დიაოხის მეფე
|-----
|
| colspan="5" | '' ურარტუს სამეფოს პროვინცია.
|-----
|}
თუბალების (ტიბარენების) მეფეები
უასურმი (ძვ. წ. 742)
კიახუ (ძვ. წ. 718)
ჰული
ამრისი (ძვ. წ. 713)
მუგალუ (ძვ. წ. 675)
აშუროიდინა
აშურბანიაბალი
მუსკების, მოსოხების მეფე
მიტა
კასკების ანუ კოლხეთის სამეფოს მეფე
დადილუ
ძვ. წ. VI საუკუნის დასასრულიდან – ძვ. წ. V საუკუნის I ნახევრამდე — გეოგრაფიულად სამხრეთ კოლხეთი აქემენიდთა იმპერიის პროვინციაა, სახელწოდებით – კოლხეთის სატრაპია. ჰეროდოტეს ცნობით, აქემენიდთა იმპერიის 20 ოლქიდან რიგით მე-19 ოლქი. ძვ. წ. 401 წელს მომხდარმა ბრძოლამ სამხრეთ კოლხეთში საბოლოოდ დაუკარგა გავლენა აქემენიდთა იმპერიას.
კოლხეთის მმართველები
{| class="wikitable plainrowheaders" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10"
|-----
!width = "8%" style=background:#aadead;| პორტრეტი
!width = "24%" style=background:#ababab;| სახელი
!width = "8%" style=background:#efdead;| მმართველობის დასაწყისი
!width = "8%" style=background:#efdead;| მმართველობის დასასრული
!width = "20%" style=background:#dfdead;| ტიტული
!width = "38%" style=background:#dfdead;| ქრონიკები
|-----
|colspan="6" | ძვ. წ. VI საუკუნეში კოლხეთის ჩრდილო შავიზღვისპირეთში აღმოცენდა ძველ ბერძნული მილეტური კოლონიები: დიოსკურია, ფაზისი, გიენოსი.
|-----
| colspan="6" align="center" bgcolor=#C0C0C0 | კოლხეთის პირველი დინასტია (დაფუძნებელი სამეფოს უზენაესობას აღიარებდა სპარსეთის სამეფო.)
|-----
|
| მენერტასი
| align="center"| ძვ. წ. 535
| align="center"| ძვ. წ. 495
| კოლხეთის მეფე
|
|-----
|
| მეგარონი, მენერტასის ძე
| align="center"| ძვ. წ. 495
| align="center"| ძვ. წ. 460
| კოლხეთის მეფე
|
|-----
|
| სავლაკ I
| align="center"| ძვ. წ. 460
| align="center"| ძვ. წ. 420
| კოლხეთის მეფე
|
|-----
|
| ხარატა
| align="center"|
| align="center"|
| კოლხეთის მეფე
|
|-----
|
| აკესი
| align="center"|
| align="center"|
| კოლხეთის მეფე
| მისი მეფობა მონეტების მიხედვით თარიღდება ძვ. წ. IV საუკუნის დასასრულით.
|-----
|
| ქუჯი
| align="center"| ძვ. წ. 325
| align="center"| ძვ. წ. 280
| კოლხეთის მეფე
|
|-----
| colspan="6" align="center" bgcolor=#C0C0C0 | ფარნავაზიანები
|-----
|
| ფარნავაზ I
| align="center"| ძვ. წ. 284ძვ. წ. 280
| align="center"| ძვ. წ. 234 ძვ. წ. 234
| იბერიის მეფეკოლხეთის მეფე
| ფარნავაზ I სარგებლობს კოლხეთის სამეფოს დინასტიასთან ნათესაური კავშირით, იმორჩილებს კოლხეთს და ერისთავად (მეფისნაცვლად) ნიშნავს ქუჯის. იბერიის სამეფოს მმართველები ასევე იღებენ კოლხეთის მეფის ტიტულს.ძვ. წ. 284 წელს ფარნავაზ I-მა კოლხეთში ბერძნული დამწერლობა და მითოლოგია – ქართული დამწერლობით და არმაზის კულტით შეცვალა.
|-----
|
| საურმაგ
| align="center"| ძვ. წ. 234ძვ. წ. 234
| align="center"| ძვ. წ. 159 ძვ. წ. 230
| იბერიის მეფეკოლხეთის მეფე
|
|-----
|colspan="6" | ძვ. წ. 230 წელს იბერიის სამეფოში მოხდა დიდებულების ამბოხი. შედეგად კოლხეთის სამეფომ დამოუკიდებლობა მოიპოვა და სამეფო ხელისუფლება დაუბრუნდა ადგილობრივ დინასტიას.
|-----
| colspan="6" align="center" bgcolor=#C0C0C0 | კოლხეთის პირველი დინასტია
|-----
|
| აკუ I
| align="center"| ძვ. წ. 230
| align="center"| ძვ. წ. 205
| კოლხეთის მეფე
|
|-----
|
| სავლაკ II
| align="center"| ძვ. წ. 205
| align="center"| ძვ. წ. 190
| კოლხეთის მეფე
|
|-----
|
| აკუ II
| align="center"| ძვ. წ. 190
| align="center"| ძვ. წ. 180
| კოლხეთის მეფე
|
|-----
|
| აკუსილოხი
| align="center"| ძვ. წ. 179
| align="center"| ძვ. წ. 170
| კოლხეთის მეფე
|
|-----
|colspan="6" | კოლხეთის მონარქის ხელისუფლება შესუსტდა და დანაწევრდა ადმინისტრაციულ ერთეულებად — სკეპტუხიებად. სკეპტუხიებს მართავდნენ ელინისტური პერიოდის არისტოკრატიული ფენის წარმომადგენლები, სკეპტუხის ტიტულით. ძველი ბერძნული წყაროები სკეპტუხიებს – კვერთხისპყრობელებს უწოდებს, ისინი როგორც ჩანს კოლხური ტომების მეთაურები უნდა ყოფილიყვნენ. არქეოლოგიური მასალებიდან ჩანს კოლხი მაღალი ელიტისთვის დამახასიათებელი ძველი ბერძნული ჩაცმულობა, სამკაულები, ატრიბუტიკა, სახელები და საცხოვრებლები. სკეპტუხიების მთავარი ქალაქები ვანი და საირხე შიდა პოლიტიკური და რელიგიური ცენტრები იყო. ძვ. წ. 110 წლიდან – ძვ. წ. 65 წლამდე მითრიდატე VI ევპატორმა კოლხების მიწები პონტოს სამეფოს დაუქვემდებარა.
|-----
| colspan="6" align="center" bgcolor=#C0C0C0 | მითრიდატიდები
|-----
|
| მითრიდატე I ფილოპატორიმითრიდატე VI ევპატორის ძე
| align="center"| ძვ. წ. 85
| align="center"| ძვ. წ. 81
| ბოსფორის და კოლხეთის გუბერნატორი
| მითრიდატე VI ევპატორის თანამმართველი. გუბერნატორი – ციტირებული ძვ. წ. 83 წლით. მოკლული მამის მიერ.
|-----
|
| მაქარეს პონტოელი, სატრაპი. მითრიდატე VI ევპატორის ძე.
| align="center"| ძვ. წ. 81ძვ. წ. 79
| align="center"| ძვ. წ. 66ძვ. წ. 65
| კოლხეთის მეფისნაცვალიბოსფორის მეფე
|
|-----
|
| ორქოზი
| align="center"| ძვ. წ. 66
| align="center"| ძვ. წ. 66
| კოლხეთის მეფე
|
|-----
|
| მოაფერნე, სატრაპი
| align="center"| ძვ. წ. 66
| align="center"| ძვ. წ. 65
| კოლხეთის მეფისნაცვალი
|
|-----
|
| ოლთაკე
| align="center"| ძვ. წ. 65
| align="center"| ძვ. წ. 65
| კოლხეთის მეფე
| ადგილობრივი კოლხი უფლისწული. კოლხების მიერ მხარდაჭერილმა დაიკავა კოლხეთის სამეფო ტახტი. პომპეუსის მმართველობის პერიოდში რომის ტრიუმფის დროს ფიგურირებს დამარცხებულ მეფეთა შორის.
|-----
|colspan="6" | ძვ. წ. 65 წელს პონტოს სამეფომ განიცადა დამარცხებები რომის რესპუბლიკასთან ბრძოლებში. კოლხეთის სამეფომ დამოუკიდებლობა მოიპოვა და რომის რესპუბლიკის კლიენტი სამეფოს სტატუსი შეიძინა.
|-----
| colspan="6" align="center" bgcolor=#C0C0C0 | კოლხეთის მეორე დინასტია
|-----
|
| არისტარქე
| align="center"| ძვ. წ. 65
| align="center"| ძვ. წ. 48
| კოლხეთის მეფე
| პომპეუსის მიერ დანიშნული რომის რესპუბლიკის ვასალი.
|-----
| colspan="6" align="center" bgcolor=#C0C0C0 | მითრიდატიდები
|-----
|colspan="6" | ძვ. წ. 48 წელს სამოქალაქო ომების პერიოდი რომის რესპუბლიკაში. კოლხეთის სამეფო დაექვემდებარა ბოსფორის სამეფოს და მისმა მმართველმა მიიღო კოლხეთის მეფის ტიტული.
|-----
|
| ფარნაკე IIმითრიდატე VI ევპატორის ძე.
| align="center"| ძვ. წ. 63ძვ. წ. 48
| align="center"| ძვ. წ. 47ძვ. წ. 47
| პონტოს და ბოსფორის მეფეკოლხეთის მეფე
|
|-----
|colspan="6" | ძვ. წ. 47 წელს ბოსფორის სამეფო დამარცხდა რომის რესპუბლიკასთან ბრძოლაში. კოლხეთის სამეფომ კვლავ კლიენტი სამეფოს სტატუსი შეიძინა. კლიენტი სამეფოს სტატუსით უფლებამოსილი კოლხეთის მეფეები, რომის პროტექტორატის ქვეშ ერთდროულად მართავდნენ ასევე სხვა სამეფოებს ახ. წ. 63 წლამდე.
|-----
|colspan="6" | ძვ. წ. 47 – ძვ. წ. 38 წლებში მოხდა პონტოს სამეფოს ოკუპაცია რომის იმპერიის მიერ.
|-----
|
| მითრიდატე II
| align="center"| ძვ. წ. 47
| align="center"| ძვ. წ. 45
| ბოსფორის და კოლხეთის მეფე
| მცირე აზიელი სამხედრო ლიდერი, გალატიელი ტეტრარქი.
|-----
|
| დინამია
| align="center"| ძვ. წ. 45
| align="center"| ძვ. წ. 8
| ბოსფორის და კოლხეთის დედოფალი
| მითრიდატე დიდის შვილიშვილი და ფარნაკე II–ის ასული. მეუღლე ასანდროსის, შემდგომში – სკრიბონის, შემდეგ პოლემონ I-ის.
|-----
| colspan="6" align="center" bgcolor=#C0C0C0 | კოლხეთის მესამე დინასტია (ასანდრიდები)
|-----
|
| ასანდროსი, ფილოკეისარ ფილორომეოსი
| align="center"| ძვ. წ. 45
| align="center"| ძვ. წ. 17
| ბოსფორის და კოლხეთის მეფე
| თავდაპირველად პონტოს მეფის, ფარნაკე II-ის მიერ დანიშნული ბოსფორის და კოლხეთის მთავარი, მოგვიანებით ბოსფორის და კოლხეთის მეფე. ძლიერი მმართველი ასანდროსი სიცოცხლის ბოლო წელს დეპრესიაში ჩავარდა და გარდაიცვალა 93 წლის ასაკში, ნებაყოფლობითი შიმშილობის შედეგად. სიკვდილმა გამოიწვია დინასტიური კრიზისი. კრიზისი დასრულდა მისი ერთადერთი შვილის, ასპურგ ბოსფორელის ხელისუფლებაში მოსვლით ძვ. წ. 8 წელს.
|-----
|
| სკრიბონი
| align="center"|ძვ. წ. 17ძვ. წ. 15
| align="center"|ძვ. წ. 15ძვ. წ. 14
| ბოსფორის მეფეკოლხეთის მეფე
| დიონ კასიოსი აღნიშნავდა, რომ სკრიბონი წარმოადგენდა თავს მითრიდატე VI ევპატორის შვილიშვილად, ამავე დროს ამტკიცებდა, რომ ძალაუფლება მიიღო რომის იმპერატორ ავგუსტუსისგან. ძვ. წ. 17 წელს სკრიბონი გამოვიდა მეფე ასანდროსის წინააღმდეგ, რომელსაც უღალატა საკუთარმა არმიამ და დაიღუპა. ასანდროსის მეუღლემ, დინამიამ ძალაუფლება აიღო ხელთ. სკრიბონი მაშინვე არ წასულა ბოსფორს, იგი დაელოდა მოვლენების განვითარებას. მან საკმაო რაოდენობის მომხრეები გაიჩინა და მოახერხა შეუღლებოდა დინამიას. ბოსფორის მოვლენები იყო საბაბი სამეფოს შიდა საქმეებში რომის იმპერიის ჩარევისა და შემდგომში ინტერვენციისა.
|-----
| colspan="6" align="center" bgcolor=#C0C0C0 | პითოდორიდების დინასტია
|-----
|
| პოლემონ I
| align="center"| ძვ. წ. 14ძვ. წ. 38ძვ. წ. 33
| align="center"| ძვ. წ. 8ძვ. წ. 8ძვ. წ. 30
| ბოსფორის და კოლხეთის მეფეპონტოს მეფესომხეთის მეფე
| ძვ. წ. 8 წელს პოლემონ I მოკლეს მეამბოხეებმა და მხოლოდ პონტოს სამეფო ტახტზე ასვლის უფლება გადავიდა მის ქვრივზე, პითოდორიდა ფილომეტორზე — მარკუს ანტონიუსის შვილიშვილზე, შემდგომში გათხოვილი არქელაოსზე, კაპადოკიის უკანასკნელ მეფეზე. პოლემონ I-ის შვილები იყვნენ: პოლემონ II ფილოპატორი, არტაშეს III და ანტონია ტრიფენა.
|-----
|-style="background:#FFEEDD;"
|
| პითოდორიდა ფილომეტორი
| align="center"| ძვ. წ. 8
| align="center"| ახ. წ. 21
| პონტოს დედოფალი
|
|-----
|-style="background:#FFEEDD;"
|
| ანტონია ტრიფენა
| align="center"| ახ. წ. 21
| align="center"| ახ. წ. 27
| პონტოს დედოფალი
|
|-----
|colspan="6" | 27 – 38 წლებში, პითოდორიდების დინასტიის ტახტი ვაკანტურია, მმართველი არ დანიშნულა, სამეფოს ტერიტორია კონტროლდება რომის იმპერიის მიერ.
|-----
| colspan="6" align="center" bgcolor=#C0C0C0 | კოლხეთის მესამე დინასტია
|-----
|
| ტიბერიუს იულიუს ასპურგ ბოსფორელიასანდროსის ძე.
| align="center"| ძვ. წ. 8
| align="center"| ახ. წ. 37
| ბოსფორის და კოლხეთის მეფე
| ბოსფორის მეფეთა სარმატული დინასტიის დამფუძნებელი. ახ. წ. 27 წლიდან ბოსფორის სავრომატიდების დინასტიის ყველა მომდევნო მეფე «ტიბერიუს იულიუსის» დინასტიურ სახელს ატარებს და ტიტულით დამოკიდებულია რომზე.
|-----
| colspan="6" align="center" bgcolor=#C0C0C0 | პითოდორიდების დინასტია
|-----
|
| გეპეპირისი
| align="center"| 3738
| align="center"| 3839
| ბოსფორის და კოლხეთის რეგენტი-დედოფალიბოსფორის და კოლხეთის დედოფალი
| ასპურგის მეუღლე ტიბერიუს იულიუს ასპურგ ბოსფორელისა. მისი შვილები და ტახტის მემკვიდრეები იყვნენ: მითრიდატე III ბოსფორელი და ტიბერიუს იულიუს კოტის ფილოკეისარ ფილორომეოს ევსებ ბოსფორელი.
|-----
|
| მარკუს ანტონიუს პოლემონ II ფიტოდოროსიპოლემონ I-ის და ანტონია ტრიფენას ძე.
| align="center"| 3838
| align="center"| 6441
| პონტოს მეფებოსფორის და კოლხეთის მეფე
|
|-----
| colspan="6" align="center" bgcolor=#C0C0C0 | ტიბერიუს იულიუსები (სავრომატიდები)
|-----
|
| ტიბერიუს იულიუს მითრიდატე III ბოსფორელიტიბერიუს იულიუს ასპურგ ბოსფორელის ძე.
| align="center"| 3941
| align="center"| 4444
| ბოსფორის მეფეკოლხეთის მეფე
|
|-----
|
| ტიბერიუს იულიუს კოტის ფილოკეისარ ფილორომეოს ევსებ ბოსფორელიტიბერიუს იულიუს ასპურგ ბოსფორელის ძე.
| align="center"| 4544
| align="center"| 6963
| ბოსფორის მეფეკოლხეთის მეფე
|
|-----
|colspan="6" | 63 წელს კოლხეთის სამეფო რომის იმპერიამ შეიერთა.
|-----
|colspan="6" | ''100 წელს ძველი კოლხეთის ტერიტორიაზე აღმოცენდა ეგრების სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი – ლაზიკას სამთავრო დედაქალაქით ციხეგოჯი (ნოქალაქევი), ძველი ბერძნული წყაროებით არქეოპოლისი. სამთავრომ 131 წელს ფორმაცია განიცადა და დაფუძნდა სამეფო. ძველი ბერძნები და რომაელები ლაზიკის სამეფოს, იბერები – ეგრისის სამეფოს უწოდებდნენ. ლაზიკის სამეფოს შესახებ ცნობებს მდიდარი ბერძნულ-რომაული წყაროები გვაწვდიან.
|-----
|}
იბერიის მეფეები
ქართლის მეფე-მთავრები
ტაო-კლარჯეთის მეფე კურაპალატები
ქართველთა მეფეები
გაერთიანებული საქართველოს მეფეები
აღმოსავლეთ საქართველოს მეფეები
დასავლეთ საქართველოს მეფეები
სამცხის ათაბაგები (1268-1790 წლებში)
კავკასიის სამეფისნაცვლოს გენერალ–გუბერნატორები
რუსეთის იმპერიის მთავარსარდლები კავკასიაში
ამიერკავკასიის ლიდერები
{| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10"
|-----
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარეები
{| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10"
|-----
ამიერკავკასიის სფსრ სამხარეო კომიტეტის პასუხისმგებელი მდივანი – პასუხისმგებელი პირველი მდივანი – პირველი მდივნები
{| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10"
|-----
საქართველოს კომუნისტური პარტიის (ბოლშევიკების) ცენტრალური კომიტეტის პასუხისმგებელი მდივნები — პირველი მდივნები
{| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10"
|-----
საქართველოს პრეზიდენტები
{| class="wikitable" border="10" cellpadding="10" cellspacing="10"
|-----
საქართველოს მეფეების ფოტო გალერეა
<center>
იხილეთ აგრეთვე
საქართველო
საქართველოს ისტორია
საქართველოს მონარქების მეუღლეების სია
საქართველოს სამეფო სახლის მეთაურები 1801 წლის შემდეგ
საქართველოს სსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე
ლიტერატურა
რესურსები ინტერნეტში
საქართველოს სამეფო სახლის დოკუმენტები
საქართველოს სამეფო სახლის კანცელარიის 2010 წლის განცხადება
საქართველოს სამეფო სახლის დოკუმენტი №2
საქართველოს სამეფო სახლის დოკუმენტი №3
საქართველოს სამეფო სახლის დოკუმენტი №4
სქოლიო
კომენტარები
საქართველოს ისტორია
მმართველთა სიები