ვისლავა შიმბორსკა

ვისლავა შიმბორსკა (დ. 2 ივლისი 1923, ბნინი, ამჟამად კურნიკი, პოზნანთან ახლოს — გ. 1 თებერვალი, 2012, კრაკოვი) — პოლონელი პოეტი, ესეისტი და მთარგმნელი. 1996 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ლიტერატურაში.
ბიოგრაფია
ვისლავა შიმბორსკა 1923 წლის 2 ივლისს პოლონეთის ქალაქ ბნინში დაიბადა, რომელიც ამჟამად კორნიკის სახელწოდებითაა ცნობილი. იგი ვინსენტ და ანა შიმბორსკებისთვის მეორე ქალიშვილი იყო. მისი მამა პოლონელი პატრიოტისა და ქველმოქმედის, გრაფი ვლადისლავ ზამოისკის სტიუარდი იყო. 1924 წელს ზამოისკის სიკვდილის შემდეგ ოჯახი საცხოვრებლად ტორუნში გადავიდა, 1931 წელს კი - კრაკოვში, სადაც შიმბორსკა სიცოცხლის ბოლომდე ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა.
მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, 1943 წლიდან შიმბორსკა გერმანიაში დეპორტაციის თავიდან ასაცილებლად რკინიგზის სამსახურში მუშაობდა. 1945 წელს იაგელონის უნივერსიტეტში პოლონური ლიტერატურისა და სოციოლოგიის სწავლა დაიწყო. მალევე მან ჩესლავ მილოში გაიცნო, რომელმაც მასზე დიდი გავლენა მოახდინა. შიმბორსკას ლიტერატურული დებიუტი 1945 წელს შედგა, როცა მან ლექსი „Szukam słowa“ („ვეძებ სიტყვას“) ყოველდღიურ პოლონურ გაზეთში „Dziennik Polski“ გამოაქვეყნა. 1948 წელს პოეტმა ფინანსების უქონლობის გამო სწავლა შეწყვიტა და ადამ ვლოდეკზე დაქროწინდა. მათ შვილი არ ჰყოლიათ და 1954 წელს განქორწინდნენ. ქორწინების პერიოდში შიმბორსკა ჟურნალში ილუსტრატორად მუშაობდა. მისი პირველი წიგნი 1949 წელს უნდა გამოქვეყნებულიყო, თუმცა ცენზურა ვერ გადალახა, რადგან „არ აკმაყოფილებდა სოციალურ მოთხოვნილებებს“.
შიმბორსკა მოღვაწეობის ადრეული პერიოდში პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის ოფიციალურ იდეოლოგიას იცავდა. მისი ადრეული ნამუშევრები პოლიტიკური ხასიათისაა და სოციალისტურ იდეოლოგიას უჭერს მხარს. მის პირველ პოეტურ კრებულში „Dlatego żyjemy“ („ამისთვის ვცოვრობთ“) , რომელიც 1952 წელს გამოიცა, გვხვდება ლექსები: „ლენინი“ და „Młodzieży budującej Nową Hutę“ („ახალგაზრდებისთვის, რომლებიც ნოვა ჰუტას აშენებენ“), რომელიც კრაკოვის მახლობლად სტალინისტური ინდუსტრიული ქალაქის მშენებლობაზეა. შიმბორსკა პოლონეთის ერთიანი მშრომელთა პარტიის წევრი გახდა. მას შემდეგ, რაც პოლონეთის კომუნისტური პარტია სტალინისტურ კომუნიზმს ასცდა და „ეროვნული“ კომუნიზმის სახე მიიღო, შიმბორსკამ თავისი პოლიტიკური ხასიათის ნამუშევრები უარყო. მან კომუნისტური პარტია ოფიციალურად 1966 წელს დატოვა და სხვა დესიდენტებთან დაიწყო ურთიერთობა.
1953-1981 წლებში შიმბორსკა მუშაობდა კრაკოვის გაზეთში „Życie Literackie“ („ლიტერატურული ცხოვრება“), რომელშიც 1968 წლიდან საკუთარი სვეტი ჰქონდა. 1981-1983 წლებში კრაკოვის ყოველთვიური გაზეთის „NaGlos“ რედაქტორი იყო. 1980-იან წლებში იგი ოპოზიციურ აქტივიზმში გააქტიურდა და ლექსებს სამიზდატის პერიოდულ გაზეთში „Arka“ ფსევდონიმით „Stańczykówna“ აქვეყნებდა.
შიმბორსკას პოეტური კრებული „Dwukropek“ 2006 წელს გაზეთ „Gazeta Wyborcza“-ის მკითხველთა რჩეული წიგნი გახდა. პოეტური მოღვაწეობის გარდა, შიმბორსკა პოლონურად თარგმნიდა ფრანგულ ლიტერატურას, კერძოდ ბაროკოს ეპოქის პოეზიას.
სიკვდილი
88 წლის მწერალი ოჯახის წევრებისა და მეგობრების გარემოცვაში 2012 წელს ფილტვის სიმსივნით გარდაიცვალა. მან ვერ მოახერხა დაესრულებინა მისი უკანასკნელი პოეტური კრებული, რომელიც იმავე წელს, მოგვიანებით გამოქვეყნდა. 2013 წელს დაარსდა მისი სახელობის პრემია.
თემები და სტილი
შიმბორსკის შემოქმედებისთვის დამახასიათებელია ფილოსოფიური და მორალური პრობლემები, აღსარებისა და რეფლექსირების პოეტიკა. იგი იყენებდა მხატვრულ საშუალებებს, როგორებიცაა ირონია, პარადოქსი, წინააღმდეგობრიობა და გაუგებრობა. მის ლექსებში ხშირად გვხვდება ომისა და ტერორიზმის თემა. შიმბორსკას პოეტური შემოქმედება დაახლოებით 350 ლექსს მოიცავს.
ჯილდოები და აღიარებანი
1963: პოლონეთის კულტურის სამინისტროს პრემია
1991: გოეთეს სახელობის პრემია
1995: ჰერდერის სახელობის პრემია
1996: ნობელის პრემია ლიტერატურაში
1996: ჟურნალმა „Wprost“ დაასახელა წლის ადამიანად
1997: გახდა კრაკოვის საპატიო მოქალაქე
2011: თეთრი არწივის ორდენი
იხილეთ აგრეთვე
ნობელის პრემიის ქალი-ლაურეატები
გამოცემები
Dlatego żyjemy (ვარშავა: Czytelnik, 1952)
Pytania zadawane sobie. Poezje. (კრაკოვი: Wydawnictwo Literackie, 1954)
Wołanie do Yeti. Wiersze. (კრაკოვი: Wydawnictwo Literackie 1957)
Sól (ვარშავა: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1962)
Wiersze wybrane (ვარშავა: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1964)
101 wierszy (1966)
Poezje wybrane (ვარშავა: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1967)
Sto pociech (ვარშავა: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967)
Wiersze wybrane (1967)
Poezje wybrane (1967)
Poezje (ვარშავა: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970)
Wybór poezji (ვარშავა: Czytelnik, 1970)
Wszelki wypadek (ვარშავა: Czytelnik, 1972)
Wybór wierszy (ვარშავა: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1973)
Tarsjusz i inne wiersze (ვარშავა: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1976)
Wielka liczba (ვარშავა: Czytelnik, 1976)
Poezje wybrane II (ვარშავა: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983)
Ludzie na moście (ვარშავა: Czytelnik, 1986)
Poezje: Poems (პოლონურად და ინგლისურად; კრაკოვი: Wydawnictwo Literackie, 1989)
Lektury nadobowiązkowe (1992)
Wieczór autorski: wiersze (ვარშავა: Anagram, 1992)
Koniec i początek (პოზნანი: a5, 1993)
Życie na poczekaniu (კრაკოვი: Wydawnictwo Literackie, 1996)
Widok z ziarnkiem piasku. 102 wiersze (Poznań: a5, 1996)
Sto wierszy — sto pociech (1997)
14 wierszy (Suprasl: Stowarzyszenie «Uroczysko», 1998)
Poczta literacka czyli Jak zostać (lub nie zostać) pisarzem (კრაკოვი: Wydawnictwo Literackie, 2000)
Wiersze wybrane (კრაკოვი: a5, 2001)
Chwila (კრაკოვი: Znak, 2002)
Rymowanki dla dużych dzieci (კრაკოვი: a5, 2003)
Wiersze (Olszanica: Bosz, [2003]
Wiersze wybrane. Wyd. nowe rozszerzone (კრაკოვი: a5, 2004)
Dwukropek (2005)
Tutaj (2009)
ბიბლიოგრაფია
Prokop J. — „Wisława Szymborska“, კრაკოვი, 1973;
„Wokół Szymborskiej“, პოზნანი, 1995:
Потемкин А. Пани Шимборска — Моцарт в поэзии//Эхо планеты. 1996 № 42
რესურსები ინტერნეტში
Wislawa Szymborska: Including biography and Nobel speech – NobelPrize.org
ვისლავა შიმბორსკას ბიოგრაფია ენციკლოპედია ბრიტანიკაში
სქოლიო
პოლონელი პოეტები
პოლონელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
იაგელონიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
პოლონელი ესეისტები
პოლონელი ქალი პოეტები
პოლონელი ქალი ესეისტები
კომუნისტი ქალი მწერლები
XX საუკუნის პოლონელი პოეტები
XX საუკუნის ქალი მწერლები
XXI საუკუნის პოლონელი პოეტები
XX საუკუნის ესეისტები
XXI საუკუნის ესეისტები
XXI საუკუნის ქალი მწერლები
ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით