სალი რაიდი

სალი რაიდი
სალი კრისტენ რაიდი (ინგლ. Sally Kristen Ride; დ. 26 მაისი, 1951 — გ. 23 ივლისი, 2012) — ამერიკელი ასტრონავტი და ფიზიკოსი. დაიბადა ლოს ანჯელესში,1978 წელს შეუერთდა ნასას. 1983 წელს გახდა პირველი ამერიკელი, ხოლო მსოფლიოში მესამე ქალი კოსმოსში (ვალენტინა ტერეშკოვა—1963 და სვეტლანა სავიცკაია—1982). იგი რჩება ყველაზე ახალგაზრდა ამერიკელ ასტრონავტად, რომელმაც იმოგზაურა კოსმოსში — 32 წლის ასაკში.
რაიდი ორი წლის განმავლობაში მუშაობდა სტენფორდის უნივერსიტეტის საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და შეიარაღების კონტროლის ცენტრში, შემდეგ კი ფიზიკის პროფესორად კალიფორნიის უნივერსიტეტში — ძირითადად იკვლევდა არაწრფივ ოპტიკასა და თომსონის გაბნევას. იგი იყო კოსმოსური შატლების, ჩელენჯერისა და კოლუმბიას კატასტროფების საგამოძიებო კომისიის წევრი, ერთადერთი, ვინც ორივეში იღებდა მონაწილეობას. რაიდი პანკრეასის კიბოთი გარდაიცვალა 2012 წლის 23 ივლისს.
ადრეული ცხოვრება
რაიდი დადიოდა Portola Junior High (ახლა Portola Middle School) და Birmingham High School-ში, მან სტიპენდიით დაამთავრა კერძო Westlake School for Girls ლოს ანჯელესში. მეცნიერებით გატაცების გარდა, იგი წარმატებით თამაშობდა ჩოგბურთს ქვეყნის მასშტაბით. მან სწავლა დროებით შეაჩერა, რათა მოესინჯა საკუთარი ძალები პროფესიონალურ ჩოგბურთში. რაიდი სამი სემესტრის განმავლობაში დადიოდა Swarthmore College-ში, University of California, Los Angeles უნივერსიტეტში ესწრებოდა ფიზიკის ლექციებს, მესამე კურსზე შევიდა სტენფორდის უნივერსიტეტში და მოიპოვა ბაკალავრის ხარისხი ინგლისურსა და ფიზიკაში. სტენფორდშივე მიენიჭა მაგისტრის ხარისხი 1975 წელს და დოქტორის ხარისხი 1978 წელს, ამავდროულად იკვლევდა რენტგენული გამოსხივებისა და ვარსკვლავთშორისი სივრცის ურთიერთქმედებას. მისი კონკრეტული საკვლევი სფეროები იყო ასტროფიზიკა და ლაზერი თავისუფალ ელექტრონებზე.
კარიერა ნასაში
რაიდი 1978 წელს შეარჩიეს NASA Astronaut Group 8-ის ასტრონავტად — პირველი ჯგუფის, რომლის შემადგენლობაშიც იყო ქალი. მან სტენფორდის უნივერსიტეტის გაზეთში ნახა განცხადება, შეავსო და 8000 აპლიკანტიდან 35 ადამიანში მოხვდა.
პირველ კოსმოსურ გაფრენამდე იგი მედიის ყურადღების ობიექტი გახდა გენდერის გამო. პრესკონფერენციაზე უსვამდნენ კითხვებს, მაგ.: „იმოქმედებს თუ არა ფრენა თქვენს რეპროდუქციაზე?“ ან „ტირით ხოლმე, როცა საქმე ცუდად მიდის?“, რაზეც მისი პასუხი იყო: „რიკს რატომ არავინ უსვამს მსგავს შეკითხვებს?“.
პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება
რაიდი თავს იკავებდა თავისი პირადი ცხოვრების გამჟღავნებისგან. 1982 წელს იგი დაქორწინდა ნასას ასტრონავტ სტივ ჰოულიზე. განქორწინდნენ 1987-ში.
მისი გარდაცვალების შემდეგ გამჟღავნდა, რომ ბოლო 27 წლის მანძილზე მისი პარტნიორი იყო ტამ ო’შონესი, სან დიეგოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის სკოლის ემერიტა-პროფესორი და მისი ბავშვობის მეგობარი, რომელიც ჩოგბურთის თამაშისას გაიცნო. ო’შონესი მეცნიერებაზე წერდა. იგი ასევე არის Sally Ride Science-ის თანადამფუძნებელი. მათ ერთად დაწერეს ბავშვებისთვის ექვსი სამეცნიერო წიგნი, რომელთ დიდი მოწონება დაიმსახურა.
რაიდი პანკრეასის კიბოს დიაგნოზის დასმიდან 17 თვეში გარდაიცვალა, 2012 წლის 23 ივლისს, 61 წლის ასაკში, კალიფორნიაში, კრემაციის შემდეგ მისი ფერფლი მამის გვერდით გააბნიეს, სანტა მონიკას ვუდლოუნის მემორიალურ სასაფლაოზე.
სქოლიო
ნორვეგიელი ამერიკელები
ამერიკელი ქალი არამხატვრული მწერლები
ამერიკელი ქალი საბავშვო მწერლები
ქალი კოსმონავტები
პრეზიდენტის თავისუფლების მედლის მფლობელები
ლგბტ მეცნიერები
ამერიკელი საბავშვო მწერლები
ამერიკელი კოსმონავტები
XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები
XXI საუკუნის ამერიკელი არამხატვრული მწერლები
XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები
XX საუკუნის ამერიკელი არამხატვრული მწერლები
გარდაცვლილი 2012
დაბადებული 1951