არტურ ლაისტი

არტურ ლაისტი
არტურ ადოლფის ძე ლაისტი (დ. 8 ივლისი, 1852, ბრესლაუ — გ. 22 მარტი, 1927, თბილისი) — გერმანელი მწერალი, პუბლიცისტი, მთარგმნელი.
ბიოგრაფია
დაიბადა სილეზიელი გერმანელი პედაგოგისა და პუბლიცისტის ოჯახში, რამაც განსაზღვრა მისი მომავალი. 22 წლისამ დაიწყო ჟურნალისტური მოღვაწეობა. როგორც პოლონური ენის კარგი მცოდნე, ვარშავაში ასრულებდა სამი გერმანული გაზეთის კორესპონდენტის მოვალეობას.
სწავლობდა ბრესლაუს უნივერსიტეტში. 1881 წელს გაიცნო ფრიდრიხ ფონ ბოდენშტედტი და მისი რჩევით დაინტერესდა აღმოსავლეთის ქვეყნებით, კერძოდ, საქართველოთი. ლაისტმა დაიწყო ქართული ენის შესაწავლა, დაუკავშირდა ქართველ მოღვაწეებს: ნ. ნიკოლაძეს, დ. ერისთავს, ი. ჭავჭავაძეს, ა. წერეთელს, იონა მეუნარგიას და სხვა. 1882 წელს პოლონურ პრესაში გამოქვეყნდა ლაისტის წერილი „ქართველებისა და სომხების ლტოლვა განათლებისაკენ“, ხოლო 1883 წელს გერმანულ პრესაში — „მივიწყებული ლიტერატურა“.
1884 წელს ლაისტი ი. ჭავჭავაძის მოწვევით ერთი თვე იყო საქართველოში. გერმანიაში დაბრუნებულმა გამოსცა წიგნი „საქართველო, ბუნება, ადათ-წესები და მოსახლეობა“ (1885), რომელიც პოლონურ ენაზა გამოსცა. 1885 წელს ლაისტი კვკავ ესტუმრა საქართველოს და ი.ჭავჭავაძისა და ი. მაჩაბლის დახმარებით შეუდგა ვეფხისტყაოსნის თარგმნას (გამოქვეყნდა დრეზდენსა და ლაიფციგში, 1890). 1887 გამოსცა ქართული პოეზიის ანთოლოგია გერმანულ ენაზე.
1892-იდან ლაისტი საქართველოში დამკვიდრდა, აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. 1904 გამოაქვეყნა ნაშრომი „ქართველი ხალხი“, რომელიც მრავალ ევროპულ ენაზე ითარგმნა. 1906 თბილისში დააარსა გერმანული გაზეთი „Kaukasische Post“, რომელსაც წლინახევრის განმავლობაში რედაქტორობდა. ლაისტს ეკუთვნის მოთხრობები „ქეთევან“, „ვარო“, „ვარიპანიძიაანთ ნინო“, ავტობიოგრაფიული თხზულება „რუდოლფ ბოლტის სამოგზაურო ცხოვრება“ (1897), „მოგზაურობის დღიური“ (1909) და სხვა. 1918 წლიდან ლაისტი თბილისის უნივერსიტეტში მოიწვიეს გერმანული ენის ლექტორად. 1922 ქართულმა საზოგადოებამ მას საქართველოში მოღვაწეობის 40 წლის იუბილე გადაუხადა. 1923 და 1927 წლებში გამოიცა ლაისტის თხზულებათა კრებული „საქართველოს გული“ ორ წიგნად.
დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ნაშრომები
Georgien: Natur, Sitten und Bewohner. W. Friedrich, Leipzig 1885
Litterarische Skizzen. W. Friedrich, Leipzig 1886 (Hrsg. Abgar Johannissiany)
Drei Erzählungen von Raphael Patkanian. W. Friedrich, Leipzig 1886
Georgische Dichter. W. Friedrich, Leipzig, 1887
Armenische Dichter. E. Pierson, Dresden 1898
Schota Rustaweli: Der Mann Im Tigerfelle (translation) E. Pierson, Dresden 1898 online
Das Georgische Volk. E. Pierson, Dresden, 1903
Kacheti. Tiflis, 1927
Sakartvelos guli, Tbilisi 1963
Das Bildungsstreben der Georgier und Armenier. In: Gazeta Polska, Nr. 66, 1882
Eine vergessene Literatur. In: Magazin für die Literatur des In- und Auslandes, 20.1.1883
Kolchidaschi, In: Iveria, Nr. IV-V, 1885, S. 164-211
Georgische Sprichwörter. In: Aus fremden Zungen, Nr. 9, 1900
ლიტერატურა
გამსახურდია კ., რჩეული თხზულებანი, ტ. 6, თბ., 1963;
რევიშვილი შ., არტურ ლაისტი და ქართული ლიტერატურა, «ქართული ენა და ლიტერატურა სკოლაში», 1967, № 1;
ტაბიძე ტ., თხზულებანი სამ ტომად, ტ. 2, თბ., 1966;
ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 228, თბ., 1994
სქოლიო
დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
გერმანელი მწერლები
დაბადებული 1852
გარდაცვლილი 1927
გერმანელი ქართველოლოგები
არმენოლოგები
გერმანელი ჟურნალისტები
გერმანელი მამაკაცი ჟურნალისტები
გერმანელი მთარგმნელები