აბდუს სალამი

აბდუს სალამი
მოჰამედ აბდუს სალამი (დ. 29 იანვარი, 1926, ჯანგი, პუნჯაბი — გ. 21 ნოემბერი, 1996, ოქსფორდი) — პაკისტანელი თეორეტიკოსი ფიზიკოსი. იგი 1979 წელს შელდონ ლი გლეშოუსა და სტივენ ვაინბერგთან ერთად გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში. იგი იყო პირველი პაკისტანელი რომელმაც მოიპოვა ნობელის პრემია მეცნიერებაში. აგრეთვე იგი იყო მეორე პიროვნება ისლამური ქვეყნიდან ვინც მოიპოვა ეს ჯილდო ნებისმიერ დარგში (ანვარ ალ-სადათის შემდგომ)
ბიოგრაფია
ახალგაზრდობა და განათლება
აბდუს სალამი დაიბადა 1926 წლის 29 იანვარს. იგი იყო ჩაუდრი მუჰამედ ჰუსეინისა და ჰაჯირა ჰუსეინის პენჯაბელი მუსლიმების ოჯახში. მისი ბაბუა გულ მუჰამედი იყო კარგი ფიზიკოსი. სალამმა პატარა ასაკშივე აიმაღლა რეპუტაცია ჯერ პანჯუბში, ხოლო მოგვიანებით კემბრიჯის უნივერსიტეტში (განსაკუთრებული აკადემიური მოსწრებისათვის). მან სამთავრობო კოლეჯ-უნივერსიტეტში (ლაჰორიში) სწავლის პრეიოდში მოიპოვა სრული სტიპენდია. იგი იყო მრავალმხრივი მკვლევარი: მას აინტერესებდა ურდუული და ინგლისურ ენოვანი ლიტერატურა და მათში შესანიშნავად ერკვეოდა. თუმცა სალამმა მალევე მიაპყრო სკული კონცენტრაცია მათემატიკას. სალამის მენტორებს და მასწავლებლებს სურდათ, რომ იგი გამხრდარიყო ინგლისურის მასწავლებელი თუმცა მან მათემატიკა აირჩია. მის მამას სურდა, რომ შვილი შეერთებოდა ინდოეთის სამოქალაქო სამსახურს.
სალამმა თეორეტიკოსი ფიზიკოსის დოქტორის ხარისხი მიიღო კავენდაშის ლაბორატორიაში, კემბრიჯში. მისი სადოქტორო ნაშრომი („მოვლენები კვანტური თეორიის დარგში“) მოიცავს სრულ და ფუნდამენტურ მუშაობას კვანტურ ელექტროდინამიკაში. ამ ნაშრომის გამოქვეყნების შემდგომ (1951) მან მიიღო საერთაშორისო ყურადღება და მოიპოვა ადამსის პრიზი.
აკადემიური კარიერა
დოქტორის ხარისხის მიღების შემდგომ სალამი დაბრუნდა ლაჰორში, სამთავრობო კოლეჯ-უნივერსიტეტში და მუშაობა დაიწყო როგორც მათემატიკის პროფესორი. ამ პოზიციას იგი 1954 წლამდე იკავებდა. 1952 წელს იგი დაინიშნა პროფესორად და მათემატიკის დეპარტამენტის მდივნად მეზობელ უნივერსიტეტში (პანჯუბის უნივერსიტეტში). 1954 წელს სალამი გახდა პაკისტანის მეცნიერებათა აკადემიის ერთ-ერთი პირველი წევრი. 1953 წელს ლაჰორის არეულობის შემდგომ სალამი დაბრუნდა კემბრიჯში და წმინდა ჯონის კოლეჯში დაიკავა მათემატიკის პროფესორის თანამდებობა. დროთა განმავლობაშ ეს განყოფილება გახდა ერთ-ერთი ყველაზე პრესტიჟული კვლევითი განყოფილება.
1957 წელს პანჯუბის უნივერსიტეტმა სალამს მიანიჭა საპატიო დოქტორის წოდება (მისი შეტანილი წვილისათვის ნაწილაკების ფიზიკაში). ამავე წელს მისი მენტორის დახმარებით სალამმა თავისი სტუდენტებისათვის დაიწყო სტიპენდიის პროგრამა პაკისტანში. მან საკუთარ სამშობლოსთან მჭიდრო კავშრი შეინარჩუნა და დროდადრო ჩადიოდა პაკისტანში. კემბრიჯსა და იმპერიულ კოლეჯში მან ჩამოაყალიბა თეორეტიკოსი ფიზიკოსების ჯგუფი, რომლების უმეტესობასაც წარმოადგენდნენ მისი პაკისტანელი სტუდენტები. სალამმა 1959 წელს მეგობრული კავშრი დაამყარა პრინსტონის უნივერსიტეტთან და სწორედ აქ შეხვდა რობერტ ოპენჰაიმერს.
პირადი ცხოვრება
აბდუს სალამის ინდივიდუალური და საჯარო ცხოვრება მკვეთრად განსხვავდებოდა ერთმანეთისაგან. იგი ორჯერ დაქორწინდა. პირველი ქორწინებიდან მას ჰყავდა სამი ქალიშვილი და ერთი ვაჟი, ხოლო მეორე ქორწინებიდან — ერთი ვაჟი და ერთი ქალიშვილი.
რელიგიური თვალსაზრისით სალამი იყო აჰმადი მუსლიმი.
აბდუს სალამი გარდაიცვალა 1996 წლის 21 ნოემბერს ოქსფორდში, ინგლისში. მისი სხეული პაკისტანში დააბრუნეს და შეინახეს „დარულ ზიაფატში“ (Darul Ziafa), სადაც მისთვის უკანასკნელ პატივსაცემად 13 000 კაცი და ქალი მივიდა. მისი დაკრძალვის ლოცვებს დაახლოებით 30 000 კაცი დაესწრო. იგი დაასაფლავეს მისი მშობლების საფლავების გვერდით, რაბვაშში, პანჯაბში (პაკისტანში).
ჯილდოები
ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში (სტოკჰოლმი, შვედეთი) (1979)
ჰოპკინსის პრიზი (კემბრიჯის უნივერსიტეტი) „1957-1958 წლებში ფიზიკაში შეტანილი გამორჩეული წვლილისათვის“
ადამსის პრიზი (კემბრიჯის უნივერსიტეტი) (1958)
სამეფო საზოგადოების წევრი (1959)
სმიტის პრიზი (კემბრიჯის უნივერსიტეტი) (1950)
პირველი მიმღები მაქსველის მედლისა და ჯილდოსი (ფიზიკოსთა საზოგადოება, ლონდონი) (1961)
ჰუგეს მედალი (სამეფო საზოგადოება, ლონდონი) (1964)
ჯ. რობერტ ოპენჰაიმერის მემორიალური პრიზი და მედალი (მაიამის უნივერსიტეტი) (1971)
გუტრიეს მედალი და პრიზი (1976)
სერ დევაპრასად სარვადიკარის ოქროს მედალი (კალკუტას უნივერსიტეტი) (1977)
სამეფო მედალი (სამეფო საზოგადოება, ლონდონი) (1978)
აინშტაინის მედალი (იუნესკო, პარიზი) (1979)
ანდრეს ბელოს ორდენი (ვენესუელა) (1980)
ლომონოსოვის ოქროს მედალი (სსრკ მეცნიერებათა აკადემია) (1983)
ლიტერატურა
რესურსები ინტერნეტში
Documentary Film on the Science and Life of Dr. Abdus Salam
The Abdus Salam International Centre for Theoretical Physics
Abdus Salam bio on Nobel site
The Nobel Prize in Physics 1979
Abdus Salam CV /
სქოლიო
დაბადებული 29 იანვარი
დაბადებული 1926
გარდაცვლილი 21 ნოემბერი
გარდაცვლილი 1996
ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრები
პაკისტანელი ფიზიკოსები
ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით