ბუქარესტის სამიტი (2008)

ბუქარესტის სამიტი (2008)
ბუქარესტის სამიტი — ნატოს სამიტი, რომელსაც მასპინძლობდა რუმინეთი და გაიმართა პარლამენტის სასახლეში 2008 წლის 2-4 აპრილს.
სამიტის დროს ხორვატია და ალბანეთი მიიწვიეს ალიანსში გასაწევრიანებლად. ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკა მაკედონია არ მიიწვიეს ალიანსში გასაწევრიანებლად, რადგან მას ჰქონდა სახელწოდებასთან დაკავშირებული დავა საბერძნეთთან. საქართველოსა და უკრაინას მისცეს დაპირება, რომ მიიღებდნენ წევრობის სამოქმედო გეგმას, მაგრამ, მიუხედავად იმისა, რომ მიესალმნენ ორივე ქვეყნის სწრაფვას ნატოში გაწევრიანებაზე და შეთანხმდნენ, რომ „ეს ქვეყნები გახდებიან ნატოს წევრები“, წევრებმა გადაწყვიტეს განიხილონ მათი მოთხოვნა 2008 წლის დეკემბერში.
საპროტესტო აქციები
სამიტამდე ორი კვირით ადრე ბრიუსელში ნატოს შტაბ-ბინასთან და შემდეგ ბუქარესტში ნატო დაადანაშაულეს „ომის ხელშეწყობაში“ და საპროტესტო აქციები გაიმართა.
სამიტის დღის წესრიგი
ნატოს შესაძლებლობები
დაძაბულობა რუსეთ-ნატოს ურთიერთობებში (3 და 4 აპრილი).
კიბერუსაფრთხოება
ევროკავშირი-ნატოს პარტნიორობა
ენერგეტიკული უსაფრთხოება
დასავლეთ ბალკანეთის სტაბილურობა
მისია ავღანეთში (2 და 3 აპრილი)
ნატოს გაფართოება (ალბანეთი, ხორვატია, ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკა მაკედონია)
ნატოს წევრობის სამოქმედო გეგმა (საქართველო და უკრაინა) (4 აპრილი)
მოლდოვის მომავალი ნატოში
მასპინძელი
რუმინეთს ამ სამიტის ორგანიზებისათვის კონკურენციას უწევდა პორტუგალია, რომელსაც თავდაპირველად სამიტის მასპინძლობა 2006 წელს უნდოდა, მაგრამ საბოლოოდ დათმო ლატვიის სასარგებლოდ, 2006 წელს სამიტი რიგაში გამართა. რუმინეთმა მიიღო ამერიკის შეერთებული შტატების მხარდაჭერა. აშშ-ს სახელმწიფო მდივნის მოადგილემ პოლიტიკურ საკითხებში ნიკოლას ბარნსმა 2006 წლის დეკემბერში განაცხადა, რომ რუმინეთი იმსახურებდა სამიტის გამართვის პატივს ავღანეთისა და ერაყის ომებში შეტანილი წვლილისთვის. რუმინეთი ნატოს წევრია 2004 წლის 14 მარტიდან.
მაკედონიის საკითხი
ალიანსში გასაწევრიანებლად არ მიუწვევიათ ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკა მაკედონია. საბერძნეთი რამდენჯერმე დაიმუქრა, რომ ვეტოს დაადებდა ქვეყნის ნატო-ში გაწევრიანებას, ქვეყნის სახელთან დაკავშირებით დიდი ხნის დავის გამო. სამიტამდე გაეროს ბოლო წინადადება იყო სახელწოდება „მაკედონიის რესპუბლიკა (სკოპიე)“, რომელიც საბერძნეთმა უარყო. ათენი ამტკიცებდა, რომ სახელის „მაკედონია“ გამოყენება გამოიწვევდა მეზობელი ქვეყნის ტერიტორიულ პრეტენზიებს საკუთარ რეგიონ მაკედონიაზე. სკოპიემ ეს უარყო და არგუმენტად მოიყვანა საკონსტიტუციო ცვლილებები, რომლებიც გამორიცხავს „ტერიტორიულ პრეტენზიებს“. ნატოს ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ ქვეყანას შეუძლია მოლაპარაკებების დაწყება ალიანსში გაწევრიანების შესახებ, როგორც კი საბერძნეთთან დავას გადაწყვეტს.
1995 წელს ორ მხარეს შორის ხელმოწერილი შუალედური შეთანხმების პირობების შესაბამისად, ათენი თანხმდებოდა არ დაებლოკა „წევრობა საერთაშორისო, მრავალმხრივ და რეგიონულ ორგანიზაციებსა და ინსტიტუტებში“ თუკი გამოყენებული იქნებოდა სახელწოდება ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკა მაკედონია (FYROM). სკოპიეში პოლიტიკოსების თქმით, ათენმა პირდაპირ დაარღვია დროებითი შეთანხმება.
მთავრობები, რომლებმაც მხარი დაუჭირეს მაკედონიის გაწევრიანებას, ამტკიცებდნენ, რომ ქვეყანამ დაასრულა გაწევრიანებისთვის აუცილებელი რეფორმები და თუკი მას ნატოში არ მიიღებდნენ რეგიონული სტაბილურობა ეჭვქვეშ დადგებოდა. ამის საპირისპიროდ, ათენი ამტკიცებდა, მიუხედავად იმისა, რომ სკოპიე ოფიციალურად უარყოფს ტერიტორიულ პრეტენზიებს, პრაქტიკაში იყო არაერთი ირიდენტისტული პროვოკაცია ხელისუფლების მაღალი თანამდებობის პირების, სასკოლო წიგნების და სხვა სამთავრობო გამოცემების მხრიდან. სკოპიეში მაღალი თანამდებობის პირები ამტკიცებდნენ, რომ ქვეყანამ შეასრულა ნატო-ში გაწევრიანების მოთხოვნები და „ისჯებოდა“ მისი სახელწოდების გამო.
სამიტის შემდეგ მაკედონიის რესპუბლიკამ საერთაშორისო სასამართლოში შეიტანა სარჩელი. 2011 წლის 5 დეკემბერს სასამართლომ დაადგინა, რომ საბერძნეთმა მართლაც დაარღვია შეთანხმებები და არასწორად მოიქცა.
ნატო-რუსეთის შეხვედრა
სამიტზე მიწვეული იყო რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი, რომელიც მეორე დღეს (3 აპრილს) ჩავიდა ნატო-რუსეთის ორმხრივ მოლაპარაკებებში მონაწილეობის მისაღებად. იგი ეწინააღმდეგებოდა აშშ-ს გეგმებს პოლონეთსა და ჩეხეთში ანტისარაკეტო თავდაცვის სისტემის განლაგების შესახებ, რაც სამიტზე განიხილეს. რუსეთი ასევე ეწინააღმდეგებოდა საქართველოსა და უკრაინის ნატოში გაწევრიანებას.
შედეგი
2 აპრილი
გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერმა ისაუბრა უკრაინასა და საქართველოს შესახებ და ცდილობდა ამით რუსეთის პროვოცირება არ მოეხდინა, რადგან ისინი ორივე რუსეთის მოსაზღვრები არიან და ორივე ყოფილი საბჭოთა სახელმწიფოა. რუმინეთის პრეზიდენტმა ტრაიან ბესესკუმ განაცხადა, რომ რუმინეთის მიდგომა რუსეთის მიმართ არის „ცივი ომის ლოგიკის უკან მოტოვება“.
აშშ-ის პრეზიდენტი ჯორჯ ბუში უმცროსი ნეპტუნში შეხვდა პრეზიდენტ ბესესკუს ვიზების შესახებ ერთმანეთის ქვეყნებისთვის და ორმხრივი ურთიერთობების ორგანიზებაზე მუშაობის შესახებ. პრეზიდენტი ბესესკუ ამტკიცებდა, რომ რუმინეთი იმსახურებდა უკეთეს ურთიერთობას აშშ-სთან, რადგან მან ჯარები გაგზავნა ერაყსა და ავღანეთში და მუშაობდა აშშ-სთან.
ნატოს გენერალურმა მდივანმა იაპ დე ჰოოპ სხეფერმა გახსნა გამოფენა „ჩვენი მომავლის უზრუნველსაყოფად“. ამავე გამოფენაზე მოეწყო ჩვენება „ტერორიზმისგან თავდაცვა“ და იყო საუბარი ერაყსა და ავღანეთში ნატოს ჩართულობაზე და მის წარმატებაზე.
პრეზიდენტმა ბუშმა და პრეზიდენტმა ლეხ კაჩინსკიმ მტკიცედ დაუჭირეს მხარი უკრაინისა და საქართველოსთვის ნატოს გაწევრიანების სამოქმედო გეგმის გადაცემას; თუმცა მათ დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი და გერმანია დაუპირისპირდნენ. გაწევრიანების სამოქმედო გეგმის გადაცემის განსაკუთრებულად წინააღმდეგები იყვნენ გერმანიის კანცლერი ანგელა მერკელი და საფრანგეთის პრეზიდენტი ნიკოლა სარკოზი.
პრეზიდენტმა ბუშმა განაცხადა, რომ იგი „კმაყოფილია ავღანეთის მიმართ ნატოს ვალდებულებით“. ისეთმა ქვეყნებმა, როგორიც არის საფრანგეთი და რუმინეთი, პირობა დადეს, რომ მეტ ჯარს გააგზავნიან ავღანეთში ნატოს მისიის მხარდასაჭერად.
იაპ დე ჰოოპ სხეფერმა და დანიის პრემიერ-მინისტრმა ანდერს ფოგ რასმუსენმა გაუშვეს ახალი ვებ-სატელევიზიო არხი, რომელიც უზრუნველყოფს ალიანსის როლის, ოპერაციების და მისიების გაგებას, ნატოს ბუქარესტის სამიტზე.
3 აპრილი
მიაღწიეს კონსენსუსს ხორვატიისა და ალბანეთის შესახებ: ორივე ქვეყანა მიიწვიეს ალიანსში გასაწევრიანებლად.
ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკა მაკედონია არ მიიწვიეს ნატოს წევრად სახელწოდებასთან დაკავშირებით საბერძნეთთან დავის გამო. თუმცა იაპ დე ჰოოპ სხეფერმა განაცხადა, რომ მოწვევას სკოპიეს ხელისუფლებას შესთავაზებენ „რაც შეიძლება მალე, როგორც კი გამოსავალი მოიძებნება“. მაკედონიის ოფიციალურმა პირებმა გამოხატეს იმედგაცრუება და ამტკიცებდნენ, რომ ეს გადაწყვეტილება ძირს უთხრის ბალკანეთის სტაბილურობას. ნატოს ყველა წევრი წერილობით შეთანხმდა, რომ ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკა მაკედონია ვერ შეუერთდება ალიანსს, სანამ არ მოაგვარებს დავას საბერძნეთთან.
ალიანსმა არ შესთავაზა წევრობის სამოქმედო გეგმა საქართველოსა და უკრაინას, ძირითადად გერმანიისა და საფრანგეთის წინააღმდეგობის გამო, მაგრამ პირობა დადო, რომ გადაწყვეტილების გადახედავს 2008 წლის დეკემბერში. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს არ შესთავაზეს წევრობის სამოქმედო გეგმა, საქართველოს ევროინტეგრაციის მინისტრი გიორგი ბარამიძე მიესალმა ამ გადაწყვეტილებას და თქვა: „გადაწყვეტილება მივიღეთ, რომ ჩვენ წინ მივდივართ ნატოში გაწევრიანების გზაზე და მიგვაჩნია, რომ ეს ისტორიული წარმატებაა“. სამიტის დეკლარაციაში ნათქვამია:
ნიკოლა სარკოზიმ დაადასტურა, რომ გაგზავნის ჯარისკაცების ბატალიონს (დაახლოებით 800) ავღანეთის აღმოსავლეთში, რათა კანადა კვლავ დარჩეს ყანდაჰარის პროვინციაში. პრემიერ-მინისტრი სტივენ ჰარპერი იმუქრებოდა, რომ კანადას გამოვიდოდა საბრძოლო მისიიდან, თუ კიდევ 1000 ჯარისკაცი არ გაიგზავნებოდა.
პრეზიდენტმა სარკოზიმ ასევე თქვა, რომ საფრანგეთი ნატოს სამხედრო სარდლობას კვლავ შეუერთდება 2009 წელს ალიანსის მომდევნო სამიტზე. საფრანგეთმა ნატოს სამხედრო სარდლობა 1966 წელს დატოვა.
ბოსნია და ჰერცეგოვინამ და მონტენეგრომ დაიწყეს ნატოს ინტენსიური დიალოგის ეტაპი. ალიანსი ასევე ფიქრობდა სერბეთთან ურთიერთობაზეც.
ვლადიმერ პუტინი, რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტი, ჩავიდა ბუქარესტში პარასკევს ნატო-რუსეთის საბჭოს სესიაში მონაწილეობის მისაღებად. იგი ალიანსის წევრებს წარუდგენს მოსკოვის მოსაზრებას საბჭოში სამომავლო თანამშრომლობისა და თანამედროვე სამყაროს წინაშე მდგარი გამოწვევების შესახებ.
ნატომ გამოაცხადა სომხეთის, აზერბაიჯანის, საქართველოსა და მოლდოვის ტერიტორიული მთლიანობის, დამოუკიდებლობისა და სუვერენიტეტის მხარდაჭერა.
მალტა ხელახლა შეუერთდა ნატოს პროგრამას პარტნიორობა მშვიდობისთვის მას შემდეგ, რაც მან ერთხელ დატოვა იგი 1996 წლის ოქტომბერში.
4 აპრილი
პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა რუმინეთის პრეზიდენტი ტრაიან ბესესკუ რუსეთში სადილზე მიიწვია. ორი ლიდერი ორმხრივ შეხვედრაზე შეთანხმდა. სადილის დროს პრეზიდენტმა პუტინმა მთელი რიგი შეხვედრები გამართა აშშ-ს პრეზიდენტ ჯორჯ ბუშთან, რომელთანაც განიხილა სოჭში 6 აპრილს დაგეგმილი შეხვედრა; გერმანიის კანცლერ ანგელა მერკელთან, გაეროს გენერალურ მდივანთან პან კი მუნთან, რომლის ვიზიტიც მოსალოდნელია რუსეთში 9 აპრილს; ევროკომისიის პრეზიდენტთან, ჟოზე მანუელ ბაროზუსთან.
რუსეთმა ხელი მოაწერა შეთანხმებას ნატოსთან, რომელიც ნებას რთავს ნატოს რუსეთის გავლით არასამხედრო აღჭურვილობის, საკვები პროდუქტების, საწვავის და სატრანსპორტო მანქანების ტრანზიტს ავღანეთში მყოფი ძალებისთვის.
ნატო და რუსეთი ვერ შეთანხმდნენ კოსოვოს საკითხზე და კონსენსუსი არ მიღწეულა. იაპ დე ჰოოპ სხეფერმა თქვა, რომ „კოსოვოს შესახებ დებატები უნდა გაგრძელდეს, რადგან ჩვენ გვქონდა განსხვავებული მოსაზრებების რაუნდი“.
სამიტის შემდეგ
პოლონეთი ამტკიცებდა, რომ ნატოს სამიტით კმაყოფილი იყო, რადგან ამერიკა თანახმა იყო პოლონეთში განეთავსებინა ანტისარაკეტო სისტემა.
რუსეთის პრეზიდენტი პუტინი კმაყოფილი იყო იმით, რომ ალიანსმა ამ დროისათვის არ მისცა საქართველოსა და უკრაინას წევრობის სამოქმედო გეგმა.
ნატოს სპიკერმა ჯეიმზ აპათურაიმ ისაუბრა მაღალი დონის გაერთიანების დადებით შედეგებზე ალიანსის გაფართოებასა და ნატოს სარაკეტო თავდაცვასთან დაკავშირებით. იგი კმაყოფილი იყო ალბანეთისა და ხორვატიის მიწვევით. მან ასევე თქვა, რომ ყოფილი იუგოსლავიის რესპუბლიკა მაკედონია კვლავ „ალიანსის კარზეა“ და მიწვეული იქნება ნატოში გაწევრიანების მიზნით, როგორც კი დასახელების პრობლემა მოგვარდება.
სქოლიო
ნატოს სამიტები