დოროთი ლი სეიერსი

დოროთი ლი სეიერსი (დ. 13 ივნისი, 1893 — გ. 17 დეკემბერი, 1957) — კრიმინალური ჟანრის ინგლისელი მწერალი და პოეტი. ცნობილია მისტიკური რომანებისა და მოთხრობების სერიით არისტოკრატი და მოყვარული გამომძიებელი ლორდ პიტერ უიმზის შესახებ, რომელშიც მოქმედება პირველ და მეორე მსოფლიო ომებს შორის ხდება. მწერალი ასევე პიესებსა და ესეებს წერდა და ლიტერატურულ კრიტიკას ეწეოდა. სეიერსი თავის საუკეთესო ნამუშევრად დანტე ალიგიერის „ღვთაებრივი კომედიის“ თარგმანს მიიჩნევდა.
ქართულ ენაზე თარგმნილია მისი რომანები: „ვისი გვამია?“, „მოწმის ღრუბლები“ და „არაბუნებრივი სიკვდილი“.
ადრეული ცხოვრება და განათლება
დოროთი ლი სეიერსი 1893 წლის 13 ივნისს ოქსფორდში, ბრიუერის ქუჩაზე, ჰელენ მარი ლის და ჰენრი სეიერსის ოჯახში დაიბადა. მისი დედა ადვოკატი ფრედერიკ ლის ქალიშვილი იყო, რომელიც წარმოშობით კუნძული უაიტიდან გახლდათ, თავად კი ჰემპშირში იყო დაბადებული. მისი მამა, წარმოშობით დასავლეთსასექსელი, ოქსფორდის ქრისტეს საკათედრო ტაძარში მღვდელი იყო და ტაძრის საგალობო სკოლას ხელმძღვანელობდა. როცა სეირსი ექვსი წლის იყო, მამამ მისთვის ლათინურის სწავლება დაიწყო.
მომავალი მწერალი ჰანტინგდონშირის ერთ პატარა სოფელში გაიზარდა, სადაც მამამისი ტაძრის რექტორად დაინიშნა. სწორედ ტაძრის სასაფლაოდან მომდინარეობს რამდენიმე პერსონაჟის გვარი სეიერსის რომანიდან „ცხრა მეზღვაური“.
1909 წლიდან სეიერსი გოდოლფინის სკოლა-ინტერნატში სწავლობდა. 1912 წელს მან ოქსფორდის უნივერსიტეტის სომერვილის კოლეჯის სტიპენდია მოიპოვა, სადაც თანამედროვე ენებსა და შუა საუკუნეების ლიტერატურას სწავლობდა. სეიერსმა უმაღლესი განათლების პირველი საფეხური 1915 წელს დაამთავრა. იმ პერიოდში ქალებს ხარისხი არ გადაეცემოდათ, რაც რამდენიმე წელიწადში შეიცვალა და სეიერსი ოქსფორდის უნივერსიტეტის ხარისხის მფლობელი ერთ-ერთი პირველი ქალი გახდა. 1920 წელს მან მაგისტრის ხარისხი მიიღო. სეიერსისთვის უნივერსიტეტში მიღებული გამოცდილება შთაგონება გახდა პიტერ უიმზის სერიის რომანისთვის „სადღესასწაულო ღამე“.
კარიერა
პოეზია, მასწავლებლობა და სარეკლამო საქმიანობა
სეიერსის პირველი პოეტური კრებული „OP. I“ 1916 წელს გამოქვეყნდა. მან მომდევნო პოეტური კრებული „კათოლიკური ზღაპრები და ქრისტიანული სიმღერები“ 1918 წელს გამოაქვეყნა. მომდევნო პერიოდში სეიერსი სხვადახვა ადგილებში მასწავლებლად მუშაობდა, მათ შორის საფრანგეთში, ნორმანდიაში. პარალელურად იგი აქტიურად აქვეყნა ლექსებს ჟურნალში Oxford Magazine.
1922-1931 წლებში სეიერსი ქოფირაითერად მუშაობდა სარეკლამო სააგენტოში S. H. Benson. მას მიეწერება სლოგანის „რეკლამა მომგებიანია“ შექმნა. სარეკლამო ინდუსტრიაში მიმდინარეობს მოქმედება სეიერსის რომანში „სიკვდილის რეკლამა“, რომელშიც ავტორი რეკლამაში სიმართლის როლის შესახებ საუბრობს.
დეტექტიური პროზა
სეიერსმა პირველი რომანის, „ვისი გვამია?“, სიუჟეტზე მუშაობა დაახლოებით 1920-1921 წლებში დაიწყო. მისი სიუჟეტის ჩანასახი მწერლის 1921 წლის წერილში გვხვდება.
ლორდ პიტერ უიმზის პერსონაჟი სეიერსის თერთმეტ რომანსა და ორ მოთხრობათა კრებულში ფიგურირებს. მწერალმა აღნიშნა, რომ ეს პერსონაჟი ფრედ ასტერისა და ბერტი ვუსტერის საფუძველზე შექმნა. პიტერ უიმზის საყვარელი ქალის, ჰარიეტ ვეინის, პერსონაჟი პირველად რომანში „ძლიერი მოწამვლა“ გამოჩნდა.
სეიერსის 1928 წლის რომანი „უსიამოვნება ბელონას კლუბში“ პირველი მსოფლიო ომის ვეტერანების ტრამვულ გამოცდილებას იკვლევს. მწერლის 1935 წლის ფემინისტურ რომანში „სადღესასწაულო ღამე“ ქალთა განათლებისა და საზოგადოებაში მათ ადგილის საკითხების განხილვას ვხვდებით.
სეიერსის კალამს აგრეთვე ეკუთვის არაერთი მოთხრობა მონტეგ ეგის, ღვინის გამყიდველი მოყვარული დეტექტივის, შესახებ.
თარგმანები
სეიერსი თავის საუკეთესო ნამუშევრად დანტე ალიგიერის „ღვთაებრივი კომედიის“ თარგმანს მიიჩნევდა. პოემის პირველი ნაწილის, „ჯოჯოხეთი“, თარგმანი 1949 წელს გამოქვეყნდა. მას მოჰყვა „სალხინებელი“ 1955 წელს. მესამე ნაწილის, „სამოთხე“, თარგმნის დასრულება სეირსმა სიცოცხლეში ვერ მოასწრო. მისი თარგმანი ბარბარა რეინოლდსმა 1962 წელს დაასრულა.
სხვა ქრისტიანული და აკადემიური ნაშრომები
1941 წელს სეიერსმა გამოაქვეყნა თეოლოგიური წიგნი „შემოქმედის გონება“, რომელშიც იგი იკვლევს მსგავსებას ადამიანის, კერძოდ მწერლის, შემოქმედებითობასა და წმინდა სამების შემოქმედებითობის დოქტრინას შორის. ავტორი წერს, რომ ნებისმიერი ადამიანი მოიცავს იდეას, ენერგიასა და ძალას და ამ „სამებასა“ და თეოლოგიურ სამებას შორის ანალოგს ავლებს. სეიერსს წიგნში მაგალითები მოჰყავს საკუთარი მწერლობის გამოცდილებიდან, აგრეთვე იგი აკრიტიკებს იმ ავტორებს, რომლებიც, მისი აზრით, იდეას, ენერგიასა და ძალას შორის ბალანსის პოვნას ვერ ახერხებდნენ. სეიერსი ეყრდნობა იმ მოსაზრებას, რომლის მიხედვითაც ლიტერატურულ გმირებს საკუთარი დამოუკიდებელი ბუნება აქვთ.
სეიერსის ცნობილი ესე „სწავლის დაკარგული საშუალებები“ აშშ-ში არაერთ სკოლაში, როგორც კლასიკური საგანმანათლებლო მოძრაობის, საფუძველი ისწავლება. ესეში იგი შუა საუკუნეების ტრივიალურ საგნებს, როგორებიცაა გრამატიკა, ლოგიკა და რიტორიკა, ანალიტიკური უნარების განვითარებისა და ყველა სხვა დანარჩენი საგნის დაუფლების საშუალებად ასახელებს.
რელიგიურ ნაშრომებში ანგლიკანური ეკლესიის პოზიციის ნათლად ასახვისთვის სეიერსს კანტენბერის არქიეპისკოპოსმა ღვთისმეტყველებაში ლამბეტის დოქტორის ხარისხი შესთავაზა, რაზეც მან უარი განაცხადა. მიუხედავად ამისა, 1950 წელს მწერალმა დურჰემის უნივერსიტეტისგან ლიტერატურის საპატიო დოქტორის ხარისხი მიიღო.
რესურსები ინტერნეტში
The Dorothy L. Sayers Society
Dorothy Sayers archives at the Marion E. Wade Center. Wheaton College.
Dorothy L. Sayers letters and poems. Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections.
Dorothy L Sayers in Galloway
"Dorothy L. Sayers: A Christian Humanist for Today" by Mary Brian Durkin
სქოლიო
დაბადებული 1893
დაბადებული 13 ივნისი
გარდაცვლილი 1957
გარდაცვლილი 17 დეკემბერი
ინგლისელი ქალი რომანისტები
XX საუკუნის ინგლისელი რომანისტები
XX საუკუნის ინგლისელი ქალი მწერლები
ინგლისელი ქალი დრამატურგები
XX საუკუნის მთარგმნელები
ბრიტანელი კრიმინალური ჟანრის მწერლები