მემარჯვენე ლიბერტარიანიზმი

მემარჯვენე ლიბერტარიანიზმი, ასევე ცნობილი, როგორც ლიბერტარიანული კაპიტალიზმი ან მემარჯვენე-ფრთის ლიბერტარიანიზმი — პოლიტიკური ფილოსოფია და ლიბერტარიანიზმის ტიპი, რომელიც მხარს უჭერს კაპიტალისტური საკუთრების უფლებებს, იცავს ბუნებრივი რესურსების საბაზრო განაწილებას და კერძო საკუთრებას. ტერმინი მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი გამოიყენება იმისთვის, რომ გამოვყოთ შეხედულებათა კლასი საკუთრებისა და კაპიტალის ბუნების შესახებ მემარცხენე-ლიბერტარიანიზმისგან. ლიბერტარიანიზმის იმ ტიპისგან, რომელიც აერთიანებს კერძო საკუთრებას ეგალიტარისტულ მიდგომასთან ბუნებრივი რესურსებისადმი. სოციალისტური ლიბერტარიანიზმისგან განსხვავებით, მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი მხარს უჭერს ღია-საბაზრო კაპიტალიზმს. როგორც ლიბერტარიანიზმის ფორმების უმეტესობა, ის მხარს უჭერს სამოქალაქო თავისუფლებებს, განსაკუთრებით ბუნებით სამართალს, ნეგატიურ უფლებებს და თანამედროვე კეთილდღეობის სახელმწიფოს მნიშვნელოვან ცვლილებას.
მემარჯვენე-ლიბერტარიანული პოლიტიკური აზროვნებისთვის დამახასიათებელია მკაცრი პრიორიტეტი თავისუფლებისთვის, ინდივიდუალური თავისუფლების სფეროს მაქსიმალიზაციისა და საჯარო ხელისუფლების სფეროს მინიმალიზაციის საჭიროებასთან ერთად. მემარჯვენე-ლიბერტარიანელები ჩვეულებრივ ხედავენ სახელმწიფოს, როგორც მთავარ საფრთხეს თავისუფლებისთვის. ეს ანტი-სახელმწიფოებრიობა განსხვავდება ანარქისტული დოქტრინისგან იმით, რომ იგი ეფუძნება უკომპრომისო ინდივიდუალიზმს, რომელიც თითქმის არ აკეთებს აქცენტს ადამიანის სოციალურობასა ან თანამშრომლობაზე. მემარჯვენე-ლიბერტარიანული ფილოსოფიის ფესვებს ასევე ვხვდებით ინდივიდუალურ უფლებებსა და Laissez-faire ეკონომიკაში.
ინდივიდუალური უფლებების მემარჯვენე-ლიბერტარიანული თეორია, ძირითადად, მიყვება საკარმიდამო პრინციპს და საკუთრების შრომით თეორიას, ხაზს უსვამს კერძო საკუთრებას და იმას, რომ ხალხს აქვს აბსოლუტური უფლება იმ საკუთრებაზე, რომელსაც მათი მუშაობით აწარმოებენ. ეკონომიკურად, მემარჯვენე-ლიბრტარიანიზმი არ განასხვავებს კაპიტალიზმსა და თავისუფალ ბაზარს და საბაზრო პროცესების მართვის ნებისმიერ მცდელობას კონტრპროდუქტიულად ხედავს, ხაზს უსვამს მექანიზმებს და თავისუფალი ბაზრის თვით-რეგულირებად ბუნებას, ხოლო მთავრობის ინტერვენციასა და სიმდიდრის რედისტრიბუციის მცდელობას ასახავს, როგორც ცალსახად არასაჭირო და კონტრპროდუქტიულად. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ლიბერტარიანელი ეწინააღმდეგება მთავრობის ინტერვენციას, არსებობს დაყოფა ანარქო-კაპიტალისტებს, რომლებიც სახელმწიფოს უყურებენ, როგორც ბოროტს და სურთ, რომ საკუთრების უფლება დაცული იყოს სტატუტური კანონების გარეშე, ბაზარზე წარმოქმნილი დელიქტების, კონტრაქტის და საკუთრების კანონის მიხედვით; და მინარქისტებს შორის, რომლებიც აღიარებენ მინიმალური სახელმწიფოს აუცილებელ საჭიროებას, ხშირად მოიხსენიებენ როგორც გუშაგ-საელმწიფოს, რომელმაც უნდა უზრუნველყოს საკუთარი მოქალაქეები სასამართლოებით, სამხედრო სამსახურით და პოლიციით.
კლასიკური ლიბერალიზმის გავლენის პარალელურად, როცა ზოგიერთი მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმს მის ვარიანტად მიიჩნევს, არსებობს მნიშვნელოვანი განსხვავებებიც. ედვინ ვან დე ჰაარი ამტკიცებს, რომ „დამაბნეველად, ამერიკის შეერთებულ შტატებში ტერმინი ლიბერტარიანიზმი ზოგჯერ გამოიყენება კლასიკური ლიბერალების მიერ ან მათთან მიმართებაში. მაგრამ, ეს შეცდომით ნიღბავს მათ შორის განსხვავებებს“. კლასიკური ლიბერალიზმი უარს ამბობს თავისუფლებისთვის პრიორიტეტის მინიჭებაზე წესრიგის სანაცვლოდ და, შესაბამისად, არ აჩვენებს მტრულ განწყობას სახელმწიფოს მიმართ, რაც ლიბერალიზმის განმსაზღვრელი თვისებაა. მემარჯვენე-ლიბრატრიანელებს სჯერათ, რომ კლასიკურ ლიბერალებს მოსწონთ სახელმწიფოს ზედმეტი ჩარევა, და ამტკიცებენ, რომ მათ არ გააჩნიათ საკმარისი პატივისცემა ინდივიდუალური უფლებებისადმი და აკლიათ ნდობა თავისუფალი ბაზრის მუშაობისა და სპონტანური წესრიგისადმი, რომელსაც ბევრად უფრო დიდ სახელმწიფომდე მივყავართ. მემარჯვენე ლიბერალები, ამასთანავე, ეწინააღმდეგებიან კლასიკურ ლიბერალებს იმაში, რომ ისინი ზედმეტად უჭერენ მხარს ცენტრალურ ბანკს და მონეტარისტულ პოლიტიკას.
როგორც ლიბერტარიანელების უმრავლესობა, მემარჯვენე-ლიბერტარიანელებიც საკუთარ თავს მოიხსენიებენ უბრალოდ „ლიბერტარიანელებად. ამერიკის შეერთებულ შტატებში ლიბერტარიანიზმის ყველაზე გავრცელებულ ფორმად ყოფნით, მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი ლიბერტარიანიზმის ყველაზე გავრცელებული რეფერენტი გახდა გვიანი მეოცე საუკუნიდან მოყოლებული მაშინ, როცა ისტორიულად მას ფართოდ გამოიყენებენ სოციალიზმის ანტი-სახელმწიფოებრივი ფორმის აღსანიშნად, მაგალითად, ანარქიზმის. და უფრო ზოგადად ლიბერტარიანული კომუნიზმის / ლიბერტარიანული მარქსიზმის, და ლიბერტარიანული სოციალიზმის. დაახლოებით მარი როსბარდის დროს, რომელმაც 1960-იან წლებში პოპულარული გახადა ტერმინი „ლიბერტარიანი“ ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ანარქო-კაპიტალისტურმა მოძრაობებმა დაიწყეს საკუთარი თავის მოხსენიება „ლიბერტარიანელებად“, რამაც, საბოლოოდ, მიიყვანა ტერმინ „მემარჯვენე-ლიბერტარიანელის“ აღმასვლასთან, რათა განესხვავებინათ ისინი. როსბარდმა თავად აღიარა ტერმინის გადმოღება და ტრაბახობდა მისი „მტრისგან [...] ხელში ჩაგდებით“. მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმის კრიტიკა მოიცავს ეთიკურ, ეკონომიკურ, გარემოს დაცვით, პრაგმატულ და ფილოსოფიურ მოსაზრებებს, მათ შორის შეხედულებას, რომ მას არ გააჩნია თავისუფლების გამოკვეთილი თეორია. დაობენ იმაზე, რომ „Laissez-Faire“ კაპიტალიზმი აუცილებლად არ წარმოშობს საუკეთესო ან ყველაზე ეფექტურ შედეგებს, არც მისი ინდივიდუალიზმის ფილოსოფია და დერეგულაციის პოლიტიკა უშლის ხელს ბუნებრივი რესურსების ბოროტად გამოყენებას.
განმარტება
ხალხი, რომელიც „მემარცხენე-ლიბერტარიანელია“ ან მემარჯვენე-ლიბერტარიანელი, საკუთარ თავს უბრალოდ „ლიბერტარიანელს უწოდებს და საკუთარ ფილოსოფიას - „ლიბერტარიანიზმს“. ამის ფონზე, ზოგიერთი ავტორი და პოლიტიკის მეცნიერი ლიბერტარიანიზმის ორ ჯგუფს გამოყოფს, სახელდობრ, მემარცხენე-ლიბერტარიანიზმს და მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმს, რათა განასხვაოს ლიბერტარიანული შეხედულებები საკუთრების ბუნებასა და კაპიტალზე.
ტრადიციულად, ტერმინი „ლიბერტარიანიზმი“ გამოიგონა ფრანგმა ლიბერტარიანელმა კომუნისტმა ჟოზეფ დეჟაკმა, რასაც უნდა ეგულისხმა მემარცხენე-ფრთის პოლიტიკა, რომელიც ხშირად იხსენიებოდა, როგორც ანარქიზმი და ლიბერტარიანული სოციალიზმი XIX საუკუნის შუა ხანებიდან გვიანობამდე. მემარჯვენე-ლიბერტარიანული ისეთი იდეოლოგიების თანამედროვე განვითარებასთან ერთად, როგორიცაა ანარქო-კაპიტალიზმი და მინარქიზმი, რომლებმაც გადმოიტანეს ტერმინი „ლიბერტარიანი“ XX საუკუნის შუა ხანებში, რათა დაეცვათ „Laissez-faire“ კაპიტალიზმი და ძლიერი კერძო საკუთრების უფლებები მიწების, ინფრასტრუქტურის და ბუნებრივი რესურსების შემთხვევაში, ტერმნინი „მემარცხენე-ლიბერტარიანიზმი“ და „მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი“ უფრო ხშირად გამოიყენებოდა ამ ორს შორის განსხვავების გამოსაკვეთად. სოციალისტური ლიბერალიზმი შედიოდა ფართო მემარცხენე-ლიბერტარიანიზმში მაშინ, როცა მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი ძირითადად აღნიშნავს „Laissez-faire“ კაპიტალიზმს, როგორიცაა მარი როსბარდის ანარქო-კაპიტალიზმი და რობერტ ნოზიკის მინარქიზმი.
მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი წარმოადგენს ინდივიდუალური თავისუფლების და სახელმწიფოს მიმართ წინააღმდეგობის კომბინაციას, თავისუფალი ბაზრისა და კერძო საკუთრების ძლიერი მხარდაჭერით. საკუთრების უფლება არის სწორედ ის საკითხი, რომელმაც დაყო ლიბერტარიანული ფილოსოფიები. ჯენიფერ კარლსონის მიხედვით, მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი ამერიკის შეერთებულ შტატებში.მემარჯვენე-ლიბერტარიანელები „კერძო საკუთრების უფლებებს ხედავენ თავისუფლების საფუძვლად და ამიტომაც, - რომ მოვახდინოთ ბრაიან დოერთის ტექსტის სათაურის ციტირება ლიბერტარიანიზმზე ამერიკის შეერთებულ შტატებში - „არიან კაპიტალიზმის რადიკალები“.
ჰერბერტ კითშელთი და ანტონი ჯ. მაკგანი განასხვავებენ მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმს - „სტრატეგიას, რომელიც აერთიანებს ბაზრის მომხრე პოზიციას იერარქიული ხელისუფლებისადმი ოპოზიციასთან, მხარს უჭერს არაკონვენციურ პოლიტიკურ მონაწილეობას, მოსწონს ფემინიზმი და ინვაირომენტალიზმი“ - და მემარჯვენე-ავტორიტარიზმს.
მარკ ბევირი აცხადებს, რომ არსებობს ლიბერტარიანიზმის სამი ტიპი, სახელდობრ მემარცხენე, მემარჯვენე და შედეგობრივი ლიბერტარიანიზმი, როგორც ამას ფრედრიკ ჰაიეკი უჭერს მხარს.
თანამედროვე ამერიკელი ლიბერტარიანის უოლტერ ბლოკის მიხედვით, მემარჯვენე და მემარცხენე-ლიბერტარიანელები თანხმდებიან ლიბერტარიანიზმის კონკრეტულ წინაპირობებზე, მაგრამ ისინი განსხვავდებიან დამფუძვნებელი აქსიომების ლოგიკური შედეგებისადმი დამოკიდებულებაში. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი ლიბერალი უარყოფს პოლიტიკურ სპექტრს, განსაკუთრებით მემარცხენე-მემარჯვენე პოლიტიკურ სპექტრს, მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი და ლიბერტარიანიზმის რამდენიმე მემარჯვენე ორიენტაციის განშტოება ამერიკის შეერთებულ შტატებში აღწერილია, როგორც მემარჯვენე-ფრთა ახალი მემარჯვენეობა, რადიკალური უფლებები და რეაქციულობა.
ამერიკელმა ლიბერტარიანელმა აქტივისტმა და პოლიტიკოსმა დევიდ ნოლანმა, ლიბერტარიანული პარტიის მთავარმა დამფუძნებელმა, განავითარა ის, რაც ნოლანის სქემის სახელითაა ცნობილი, რათა ჩაენაცვლებინა ტრადიციული მემარცხნე-მემარჯვენე ფრთის პოლიტიკური სპექტრი. ნოლანის სქემა გამოიყენა რამდენიმე თანამედროვე ამერიკელმა ლიბერტარიანელმა და მემარჯვენე-ლიბერტარიანელმა, რომელიც უარყოფს ტრადიციულ პოლიტიკურ სპექტრს ინკლუზიურობის ნაკლებობის გამო და ხედავს საკუთარ თავს ცენტრის ჩრდილოეთით. ეს სქემა გამოიყენება იმისათვის, რომ რაოდენობრივად განისაზღვროს ტიპური ლიბერტარიანული ხედვები, რომელიც მხარს უჭერს როგორც თავისუფალ ბაზარს, ასევე სოციალურ თავისუფლებებს და უარყოფს იმას, რასაც ისინი ხედავენ ეკონომიკური და პირადი თავისუფლების შეზღუდვად მემარჯვენე და მემარცხენეთა მიერ, თუმცა ეს უკანასკნელი შეხედულება შემდეგ გააკრიტიკეს. სხვა ლიბერტარიანელები უარყოფენ პერსონალური და ეკონომიკური თავისუფლებების განცალკევებას ან ამტკიცებენ, რომ ნოლანის სქემა არანაირ მნიშვნელობას არ ანიჭებს საგარეო პოლიტიკას.
1970-იან წლებში ნეოლიბერალიზმის გამოცოცხლების შემდეგ, მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი გავრცელდა ჩრდილოეთ ამერიკის გარეთაც სამეცნიერო კვლევით ცენტრებისა და პოლიტიკური პარტიების მეშვეობით. ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ლიბერტარიზმი უფრო და უფრო მეტად აღქმულია, როგორც კაპიტალისტური თავისუფალი ბაზრის პოზიცია.
ტერმინოლოგია
როგორც ტერმინი, „მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი“ გამოიყენება ანალიტიკოსების, აკადემიკოსებისა და მედია საშუალებების მიერ განსაკუთრებით ამერიკის შეერთებულ შტატებში, რათა აღინიშნოს ლიბერტარიანული ფილოსოფია, რომელიც მხარს უჭერს თავისუფალი ბაზრის კაპიტალიზმს და ძლიერ საკუთრების უფლებებს, დამატებით შეზღუდულ მთავრობას და კერძო საკუთრებას, და განსხვავდება მემარცხენე ფრთის შეხედულებისგან, რომელიც მხარს არ უჭერს მას. მსოფლიოს უმეტესობაში, ეს კონკრეტული პოლიტიკური პოზიცია ხშირად ცნობილია, როგორც კლასიკური ლიბერალიზმი, ეკონომიკური ლიბერალიზმი და ნეოლიბერალიზმი. ის ძირითადად ასოცირდება მემარჯვენე-ფრთის პოლიტიკასთან, მხარს უჭერს თავისუფალ ბაზარს და კაპიტალისტური საქონლის კერძო საკუთრებას. უფრო მეტიც, მას ხშირად განასხვავებენ მსგავსი იდეოლოგიებისგან როგორებიცაა, სოციალ-დემოკრატია და სოციალური ლიბერალიზმი, რომლებიც ძირითადად ემხრობიან კაპიტალიზმის ალტერნატიულ ფორმებს, მათ შორის, შერეულ ეკონომიკას, სახელმწიფო კაპიტალიზმს და კეთილდღეობის კაპიტალიზმს.
პიტერ ვალენტინი წერს, რომ ლიბერტარიანიზმი, განმარტებული, როგორც კერძო-საკუთრება, არ წარმოადგენს მემარჯვენე-ფრთის დოქტრინას ტიპური მემარცხენე-მემარჯვენე პოლიტიკური სპექტრის კონტექსტში იმიტომ, რომ სოციალურ საკითხებთან მიმართებაში ის იხრება მემარცხენე-ფრთისკენ, ეწინააღმდეგენა კანონებს, რომელიც კრძალავს კონსესუალურ სექსუალურ ურთიერთობებს ან ზრდასრულების მიერ ნარკოტიკების გამოყენებას, ისევე როგორც კანონებს, რომელიც აწესებს რელიგიურ შეხედულებებსა და პრაქტიკას და სავალდებულო სამხედრო სამსახურს. ის განსაზღვრავს მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმს შემდეგნაირად: უპატრონო ბუნებრივი რესურსები „უნდა იქნას მითვისებული პირველი ადამიანის მიერ, რომელიც მათ აღმოაჩენს, საკუთარ შრომას ჩადებს მასში ან მხოლოდ პრეტენზიას გამოთქვამს მასზე სხვებთან შეჯიბრების გარეშე მხოლოდ მცირე გადასახადით ან მის გარეშე“. ის განასხვავებს ამას მემარცხენე ლიბერტარიანიზმისგან, სადაც მსგავსი „უპატრონო ბუნებრივი რესურსები ეკუთვნის ყველას ეგალიტარული მეთოდით“. მსგავსად, შარლოტა და ლოურენს ბეკერები ინარჩუნებენ შეხედულებას, რომ მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი ყველაზე ხშირად აღნიშნავს პოლიტიკურ პოზიციას, რომელიც გულისხმობს, რომ რადგანაც ბუნებრივი რესურსები თავდაპირველად უპატრონო იყო, ისინი უნდა მიითვისონ სურვილისამებრ კერძო ჯგუფებმა შეჯიბრის ან სხვებთან ვალში ყოფნის გარეშე.
სამუელ ედუარდ კონკინ მესამე, რომელმაც აგორიზმი დაახასიათა, როგორც მემარცხენე-ლიბერტარიანიზმის ფორმა და მემარცხენე-ფრთის საბაზრო ანარქიზმის სტრატეგიული განშტოება, განმარტავდა მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმს, როგორც „აქტივისტს, ორგანიზაციას, პუბლიკაციას ან ტენდენციას, რომელიც ექსკლუზიურად მხარს უჭერს პარლამენტარიზმს, როგორც სტრატეგიას სახელმწიფოს შემცირების ან დასუსტებისთვის, ზოგადად ეწინააღმდეგება კონტრ|ეკონომიკას ან ლიბერტარიანულ პარტიას ან მუშაობს მის გასწობაზე და ამჯობინებს კოალიციებს სავარაუდოდ თავისუფალი ბაზრის კონსერვატორებით“.
ენტონი გრეგორი მიიჩნევს, რომ ლიბერტარიანიზმი „შეიძლება აღნიშნავდეს ნებისმიერი რაოდენობის განსხვავებულ და ზოგჯერ ურთიერთგამომრიცხავ პოლიტიკურ ორიენტაციებს“. ამასობაში, მთავარი განსხვავება ლიბერტარიანელებს შორის მემარჯვენეობა და მემარცხენეობა კი არაა, არამედ არიან თუ არა „მთავრობის აპოლოგეტები, რომლებიც იყენებენ ლიბერტარიანულ რიტორიკას სახელმწიფოს აგრესიისგან თავის დასაცავად“, იგი აღწერს მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმს, როგორც ეკონომიკური თავისუფლებისადმი ინტერესის ქონასა და შენარჩუნებას, კონსერვატიული ცხოვრების სტილის არჩევას, კერძო ბიზნესის „სახელმწიფოს დიდ მსხვერპლად“ დანახვას და არა ინტერვენციონისტი საგარეო პოლიტიკის მოწონებას, ძველი უფლებების „იმპერიისადმი წინააღმდეგობის“ გაზიარებას.
მაშინ, როცა მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმის ზოგიერთი ტიპისთვის დამახასიათებელია კულტურული ან სოციალური კონსერვატიზმი, კევინ კარსონმა გამოიგონა ტერმინი „ვულგარული ლიბერტარიანიზმი“, რათა აღეწერა მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმის განსხვავებული ფორმა, კერძოდ ის, რომელიც ლიბერტარიანულ რიტორიკას იყენებს კაპიტალისტურ აპოლოგეტიკაში. კარსონი იყენებს „ვულგარულ ლიბერტარიანიზმს“ რათა აღნიშნოს რა შეიძლება იყოს მოსალოდნელი ჭეშმარიტად თავისუფალ ბაზარზე, იმისათვის, რომ გაამართლოს ზოგიერთი ან ყველა „ნამდვილად არსებული კაპიტალიზმი“, რომელიც კარსონის მიხედვით, დამახინჯებულია სახელმწიფოსგან დაცული პრივილეგიებით და აკლია თავისუფალი ბაზრისთვის დამახასითებელი ბევრი ნიშანი. კარსონი ამ ფაზას იღებს კარლს მარქსის „ვულგარული პოლიტიკური ეკონომიკისგან“, ეკონომიკური აზროვნების იმ სტილისგან, რომელიც „შეგნებულად ხდება აპოლოგეტური და დაძაბულად ცდილობს გააქროს ის იდეები, რომლებიც შეიცავს გარკვეულ წინაარმდეგობებს [რომელიც აშკარაა ეკონომიკურ ცხოვრებაში]“. კარსონი „ვულგარულ ლიბერტარიანიზმს“ ეპყრობა როგორც, ტენდენციას უფრო მემარჯვენე-ლიბერტარიანულ ნაშრომებში, ვიდრე კატეგორიას, რომელშიც ნებისმიერი ფიგურა ჯდება ყველა შემთხვევაში. კარსონი ამტკიცებს, რომ ეს ისეთი ავტორების ნაშრომებში იპოვა როგორებიცაა, ადამ სმიტის ინსტიტუტის ეამონ ბატლერი, მადსენ პირი, ამასთანავე რედლი ბალკო, მილტონ ფრიდმანი და ლუდვიგ ვონ მისესი.
ძველი მემარჯვენეობა
მარი როსბარდმა, ვისი ნაშრომები და პირადი გავლენაც დაეხმარა მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმის ზოგიერთი ფორმის ჩამოყალიბებას, დაწერა ძველი მემარჯვენეობის შესახებ ამერიკის შეერთებულ შტატებში - ინდივიდების თავისუფალი კოალიცია, რომელიც 1930-იან წლებში დაარსდა, რათა წინააღმდეგობა გაეწია ახალი გარიგებისთვის შინ და სამხედრო ინტერვენციისთვის საზღვრებს გარეთ, რომლის წევრებიც საკუთარ თავს არ აღწერდნენ ან მოიაზრებდნენ კონსერვატორებად: „მათ სურდათ გაუქმება ან დამხობა, და არა შენარჩუნება“. პიტერ მარშალი მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმსა და კონკრეტულად ანარქო-კაპიტალიზმს ძველ მემარჯვენეობას მიაწერს, რომელიც ახალი მემარჯვენეობის წყალობით კვლავ პოპულარული გახდა.
პირები, რომლებიც ძველი მემარჯვენე-ლიბერტარიანული ტრადიციის წარმოადგენენ, არიან ფრენკ ჩოდოროვი, ჯონ თ. ფლინი, გარეთ გარეთი, როუზ უილდერ ლეინი, ჰ.ლ. მენკენი, ალბერტ ჯეი ნოკი და იზაბელ პატერსონი. ის, რაც ამ მოაზროვნეებს აერთიანებდა იყო მენეჯერული სახელმწიფოს ზრდისადმი წინააღმდეგობა პროგრესულ ერაში და მისი გაფართოება, რაც დაკავშირებული იყო ახალ გარიგებასა და სამართლიან გარიგებასთან, ამავდროულად მათთვის გამოწვევას წარმოადგენდა იმპერიალიზმი და სამხედრო ინტერვენცია. თუმცა, „ძველი მემარჯვენეობა“ იყო იარლიყი, რომელსაც ამ ფიგურათა უმრავლესობა შესაძლოა სკეპტიკურად უყურებდა, ვინაიდან მათი უმეტესობა საკუთარ თავს ხედავდა კლასიკურ ლიბერალად, ვიდრე ეროვნულ თავდაცვაასა და სოციალურ კონსერვატიზმზე მოაზროვნედ, რაც გვიან კონსერვატიზმის მოძრაობასთან ასოცირდეობდა. ამასთან ჩოდოროვის წერდა: „მე ცხვირში დავარტყავ ნებისმიერს, ვინც კონსერვატორს მიწოდებს. მე რადიკალი ვარ“. მათი წინააღმდეგობა სახელმწიფოსადმი ნოკის შემთხვევაში მიუახლოვდა ფილოსოფირ ანარქიზმს, ხოლო ჩოდოროვის შემთხვევაში სახელმწიფოს არმქონე საზოგადოებას. მეორე მხრივ, ლიუ როკველი და ჯეფრი ტაკერი ძველი მემარჯვენეობის იდენტიფიცირებას ახდენენ კულტურულად კონსერვატიულად, და ამტკიცებენ, რომ „ჯანსაღი სოციალური ავტორიტეტი - რომელიც განსხეულებულია ოჯახში, ეკლასიასა და სხვა შუამავალ ინსტიტუტებში - სათნო საზოგადოების ქვაკუთხედია“, „ეგალიტარული ეთიკა მორალურად მიუღებელია, დამანგრებელია კერძო საკუთრებისა და სოციალური ავტორიტეტისთვის“.
„ლიბერტარიანი“ პოპულარული გახდა ლიბერტარიანელი სოციალისტის ბენჯამინ ტაკერის მიერ გვიან 1870-იანებსა და ადრეულ 1880-იანებში, თუმცაღა, ჰ.ლ. მენკენი და ალბერტ ჯეი ნოკი პირველი გამორჩეული მოღვაწეები იყვნენ ამერიკის შეერთებულ შტატებში, რომლებიც საკუთარ თავს აღწერდნენ, როგორც „ლიბერტარიანს“, რაც ლიბერალის სინონიმად მიიჩნეოდა. მათ სჯეროდათ, რომ ფრანკლინ დ. რუზველტმა მიითვისა სიტყვა „ლიბერალი“ თავისი ახალი გარიგების პოლიტიკისთვის, რომელსაც ისინი ეწინააღმდეგებოდნენ და გამოიყენებდნენ „ლიბერტარიანს“, რათა ხაზი გაესვათ საკუთარი ერთგულებისთვის კლასიკური ლიბერალიზმის, ინდივიდუალიზმისა და შეზღუდული მთავრობისადმი.
1960-იან წლებში, როსბარდმა დაიწყო ჟურნალის გამოქვეყნება - „მემარცხენე და მემარჯვენე:ჟურნალი ლიბერტარიანული აზროვნებისთვის“. მას სჯეროდა, რომ მემარცხენე-მემარჯვენე პოლიტიკური სპექტრი „მთლიანად ზღვარს გადავიდა“, რადგან კონსერვატორები ხანდახან უფრო ემხრობოდნენ სახელმწფოს, ვიდრე ლიბერალები და სცადა, მისწვდომოდა მემარცხენეებს და გასულიყო მემარცხენეობისა და მემარჯვენეობის მიღმა. 1971 წელს, როსბარდმა დაწერა მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმის შესახებ, რომელსაც იგი აღწერდა თავისუფალი ვაჭრობის, საკუთრების უფლების და კერძო საკუთრების მხარდამჭერად. როსბარდი შემდეგ მას აღწერდა, როგორც ანარქო-კაპიტალიზმს და პალეოლიბერტარიანიზმს.
ფილოსოფია
მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი განვითარდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში XX საუკუნის შუა ხანებში ისეთი ევროპელი ლიბერალების ნაშრომებიდან, როგორებიცაა ჯონ ლოკი, ფრიდრიხ ჰაიეკი და ლუდვიგ ვონ მისესი და ამერიკის შეერთებულ შტატებში ლიბერალიზმის ყველაზე პოპულარული კონცეფციაა. ის ხშირად მოიხსენიება, როგორც კლასიკური ლიბერტარიანიზმის გაგრძელება ან რადიკალიზაცია. მემარჯვენე-ლიბერტარიანელი ფილოსოფოსებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანნი არიან თანამედროვე ამერიკელი ლიბერტარიანელები, მათ შორის რობერტ ნოზიკი და მარი როსბარდი.
მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ხშირად იზიარებენ მემარცხენე-ლიბერტარიანლების მიერ სოციალური თავისუფკების ადვოკატირებას, მემარჯვენე-ლიბერტარიანელები ამასთანავე აფასებენ სოციალურ ინსტიტუციებს, რომელიც აძლიერებენ კაპიტალიზმის პირობებს, ამასთან ერთად იმ ინსტიტუციებს, რომელიც მათ საწინააღმდგოდ ფუნქციონირებენ იმ მოტივით, რომ ასეთი ჩარევები წარმოადგენს ინდივიდების არასაჭირო იძულებას და მათი ეკონომიკური თავისუფლების გაუქმებას. ანარქო-კაპიტალისტები ესწრაფვიან სახელმწიფოს სრულ განადგურებას კერძო თავდაცვის სააგენტოების სასარგებლოდ, სანამ მინარქისტები იცავენ გუშაგი სახელმწიფო-გუშაგ სახელმწიფოებს, რომელიც მთავრობის მხოლოდ იმ ფუნქციებს ინარჩუნებს, რომლიც საჭიროა ბუნებითი უფლებების დასაცავად, რაც გაგებულია კერძო საკუთრების ან ავტონომიის თვალსაზრისით.
მემარჯვენე-ლიბერტარიანელები არიან ავსტრიის სკოლის (უმრავლესობა) ან ჩიკაგოს ეკონომიკური სკოლის (უმცირესობა) ეკონომიკური ლიბერალები, რომლებიც მხარს უჭერენ Laissez-faire კაპიტალიზმს, რომელსაც განმარტავენ, როგორც თავისუფალ ბაზარის სახელმწიფო კაპიტალიზმისა და ინტერვენციის მოწინააღმდეგედ. მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმსა და ინდივიდუალიზმს განიხილავენ ახალი მემარჯვენეობის ნაწილად, რაც დაკავშირებულია ნეოლიბერალიზმთან და ტეტჩერიზმთან. XX საუკუნეში, ახალი მემარჯვენე ლიბერალურმა კონსერვატიზმმა, რომელიც ახალი-მემარჯვენეობის გავლენის ქვეშ იყო, მოახდინა კონსერვატიზმის სხვა ფორმების მარგინალიზება.
„სტენფორდის ფილოსოფიის ენციკლოპედია“ მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმს შემდეგნაირად აღწერს:
ლიბერტარიანიზმი ხშირად მოიაზრება, როგორც „მემარჯვენე-ფრთის“ დოქტრინა. თუმცა, ეს, მინიმუმ ორი მიზეზის გამოა არასწორი. პირველი, სოციალურ და არა ეკონომიკურ - საკითხებზე ლიბერტარიანიზმი „მემარცხენე-ფრთისკენ“ იხრება. ის ეწინააღმდეგება კანონებს, რომელიც კრძალავს კონსესუალურ და პირად სექსუალურ ურთიერთობებს ზრდასრულებს შორის (მაგალითად, გეი სექსი, სექსი ქორწინების გარეშე, დევიანტური სექსი), კანონებს, რომელიც კრძალავს ნარკოტიკების გამოყენებას, აკისრებს ინდივიდებს რელიგიურ შეხედულებებსა და პრაქტიკას და სავალდებულო სამხედრო სამსახურს. მეორე, ლიბერტარიანიზმის უკეთ ცნობილი ვერსიის გარდა - მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი- არსებობს კიდევ ერთი ვერსია - „მემარცხენე-ლიბერტარიანიზმი“. ორივეს მოსწონს კერძო საკუთრება, მაგრამ ისინი განსხვავდებიან პატივისცემით ძალაუფლებისადმი, რომელიც აგენტებს აქვთ შესაბამისი აუთვისბელი ბუნებრივი რესურსებისადმი (მიწა, ჰაერი, წყალი, და სხვა.).
მემარჯვენე-ლიბერტარიანელებს გამოყოფენ დომინანტური ლიბერტარიანული ტრადიციისგან მათი დამოკიდებულების გამო საკუთრებისა და კაპიტალისადმი. ორივე, ლიბერალიზმიც და მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმიც იზიარებს ანტიპატიას მთავრობის ძალაუფლებისადმი, თუმცა ეს უკანასკნელი ათავისუფლებს ძალაუფლებას თავისუფალი ბაზრის კაპიტალიზმით. ისტორიულად, ლიბერტარიანელები, როგორებიც არიან ჰერბერტ სპენსერი და მაქს სტირნერი მხარს უჭერდნენ ინდივიდების თავისუფლების დაცვას მთავრობისა და კერძო საკუთრების ძალებისგან. მთავრობის მიერ პირადი თავისუფლების ხელყოფის დაგმობასთან ერთად, მემარჯვენე-ლიბერტარიანელები მხარს უჭერენ თავისუფლებებს კერძო საკუთრების უფლებებთან მათი შეთანხმების საფუძველზე და მემარჯვენე-ლიბერტარიანელების ნაშრომებში საზოგადოებრივი კეთილგანწყობის გაქრობა გავრცელებული თემაა.
თავისუფალი ბაზრის კაპიტალიზმთან ასოცირებასთან ერთად, მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი პრინციპულად არ ეწინააღმდგება ნებაყოფლობით ეგალიტარიანიზმს და სოციალიზმს. თუმცაღა, მემარჯვენე-ლიბერტარიანელებს სჯერათ, რომ მათი ადვოკატირებული ეკონომიკური სისტემა უმაღლესად იქნება დამტკიცებული და ხალხი მას ამჯობინებს სოციალიზმს. ნოზიკისთვის, ეს არ ნიშნავს კაპიტალიზმის მხარდაჭერას, არამედ იმას, რომ კაპიტალიზმი თავსებადია ლიბერტარიანიზმთან, რაც უარყოფილია ანტი-კაპიტალისტი ლიბერტარიანელების მიერ.
სტივენ მეტქალფის მიხედვით, ნოზიკმა სერიოზული შეცდომები დაუშვა კაპიტალიზმთან დაკავშირებით და ისე შორს წავიდა, რომ უარყო თეორიის საფუძვლები იმაზე დაყრდნობით, რომ პირადი თავისუფლება ზოგჯერ შეიძლება მხოლოდ კოლექტივისტური პოლიტიკის მეშვეობით იქნას სრულად აქტუალიზებული და სიმდიდრის რედისტრიბუცია ზოგჯერ უბრალოდ იმიტომ ხდება გადასახადების მეშვეობით, რომ დაიცვან ბევრის თავისუფლება ძალაუფლების მქონე ეგოისტი მცირეთა პოტენციური ტირანიისაგან. ნოზიკმა შემოგვთავაზა, რომ მოქალაქეებს, რომელიც ეწინააღმდეგებიან სიმდიდრის რედისტრიბუციას დაფინანსებული პროგრამებით, რომელთაც ისინი ეწინააღმდეგებიან, უნდა ჰქონდეთ შესაძლებლობა, რომ გამოვიდნენ ამ პროგრამებიდან და მხარი დაუჭირონ მთავრობის მიერ დამტკიცებულ ალტერნატიულ საქველმოქმედო ორგანიზაციებს დამატებით 5%-იანი გადასახადით. მიუხედავად ამისა, ნოზიკს არ შეუწყვეტია საკუთრი თავის იდენტიფიცირება ლიბერტარიანად ფაროთო გაგებით და ჯულიან სანჩესი ამტკიცებდა, რომ მისი [ნოზიკის] შეხედულებები უბრალოდ უფრო ნიუანსირებული გახდა.
არა-აგრესიულობის პრინციპი
არა აგრესიულობის პრინციპი (ააპ) ხშირად მიიჩნევა რამდენიმე თანამედროვე ლიბერტარიანული ფილოსოფიის საფუძვლად, მათ შორის, მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმის. ააპ არის მორალური პოზიცია, რომელიც კრძალავს კაპიტალისტურ კერძო საკუთრებასა და საკუთრების უფლებებთან შეუსაბამო ქმედებებს. ის აგრესიასა და ძალის გამოყენების ინიციირებას განმარტავს ამ უფლებების დარღვევად. ააპ და საკუთრების უფლებები მჭიდროდაა დაკავშრებული, ვინაიდან აგრესიის წარმოშობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ რას მიიჩნევს ერთი მხარე საკუთრებად.
სანამ პრინციპი რიტორიკულად გამოიყენება ისეთი პოლიტიკის საწინააღმდეგოდ, როგორებიცაა სამხედრო პროექტები, გადასახადები და კანონები უმსხვერპლო დანაშაულების შესახებ, ააპ-ს გამოყენება მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმის გასამართლებად გააკრიტიკეს, როგორც წრიული მსჯელობა და მემარჯვენე-ლიბერტარიანული საკუთრების სამართალდამცავი ორგანოების ძალადობრივი ბუნების რიტორიკული გაბუნდოვნება. ვინაიდან პრინციპი თავიდან განსაზღვრავს აგრესიას საკუთარი გაგებით.
საკუთრების უფლებები
სანამ მიმდინარეობს დებატები იმის შესახებ მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი, მემარცხენე-ბერტარიანიზმი ან სოციალისტური ლიბერტარიანიზმი „წარმოაგენს თუ არა მკაფიო იდეოლოგიებს განსხვავებით თემის ვარიაციებისა“, მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმს ყველაზე მეტად მოსწონს კაპიტალისტური კერძო საკუთრება და საკუთრების უფლებები. მემარჯვენე-ლიბერტარიანელები ამტკიცებენ, რომ „უპატრონო ბუნებრივი რესურსები უნდა მიისაკუთროს პირველმა ადამიანმა, ვინც მას აღმოაჩენს, საკუთარ შრომას ჩადებს მასში ან უბრალოდ დაიმტკიცებს მას სხვებთან შეჯიბრის გარეშე გადასახადის გარეშე ან მცირე გადასახადით“. ეს განსხვავდება მემარცხენე-ლიბერტარიანიზმისგან, რომელშიც „უპატრონო ბუნებრივი რესურსები ყველას საკუთრებაა ეგალიტარისტული მეთოდით“. მემარჯვენე-ლიბერტარიანელებს სჯერათ, რომ ბუნებრივი რესურსები თავდაპირველად უპატრონო იყო და შესაბამისად კერძო ჯგუფებს შეუძლიათ მიისაკუთრონ იგი თავისი ნებით ყოველგვარი შეჯიბრის ან სხვებთან ვალში ყოფნის გარეშე (მაგალითად, მიწის ღირებულების გადასახადი).
მემარჯვენე-ლიბერტარიანელებს მოიხსენიებენ მესაკუთრეებად, ვინაიდან ისინი მიიჩნევენ, რომ საზოგადოებები, სადაც საკუთრების უფლებებია ძალაში, ერთადერთია, ერთდროულად ეთიკურიც და საუკეთესო შედეგებამდეც მიდის. ისინი ძირითადად მხარს უჭერენ თავისუფალი ბაზრის კაპიტალიზმს და არ ეწინააღმდეგებიან ეკონომიკური ძალაუფლების კონცენტრაციას, როცა ის არ ხდება იძულებითი ხერხებით. ამას ხშირად აკრიტიკებენ, რადგანაც „დიდი საკუთრების მფლობელებს ხშირად აქვთ ძალაუფლება განაგონ ის პირობები, რომელშიც სხვები მათთვის იმუშავებენ და აქედან გამომდინარე ძალაუფლება, რომ „დააძალონ“ სხვებს მათთვის რესურსები იყვნენ“.
სახელმწიფო
მემარჯვენე-ლიბერტარიანელებს შორის არის დებატები იმის შესახებ, არის თუ არა სახელმწიფო ლეგიტიმური. სანამ ანარქო-კაპიტალისტები ადვოკატირებენ მის გაქრობას, მინარქისტები მხარს უჭერენ მინიმალურ სახელმწიფოს, რომელსაც ხშირად მოიხსენიებენ ღამის გუშაგ-სახელმწიფოდ. მინარქისტები ამტკიცებენ, რომ სახელმწიფო საჭიროა ინდივიდების დასაცავად აგრესიისგან, კონტრაქტის დაარღვევისგან, თაღლითობისგან და ქურდობისგან. მათ სჯერათ, რომ ერთადერთი ლეგიტიმური სამთავრობო ინსტიტუტებია სასამართლოები, სამხედრო სამსახური და პოლიცია, ზოგი ამ სიას მიაკუთვნებს აღმასრულებელ და საკანონმდებლო შტოებს, სახანძრო დეპარტამენტს და ციხეებს. მინარქისტები ამართლებენ სახელმწიფოს იმაზე დაყრდნობით, რომ ის არის არა აგრესიულობის პრინციპის დაცვის ლოგიკური შედეგი. ზოგი მინარქისტი ამტკიცებს, რომ სახელმწიფოს არსებობა გარდაუვალია და ანარქიისადმი რწმენა - უშედეგო. სხვები ამტკიცებენ, რომ ანარქია ამორალურია, ვინაიდან მის მიხედვით არა აგრესიულობის პრინციპის ამოქმედება არაა სავალდებულო, რადგანაც ანარქიის პირობებში კანონის ძალაში შესვლა კონკურენციისთვის ღიაა. კიდევ ერთი გავრცელებული გამართლება ისაა, რომ კერძო თავდაცვის სააგენტოები და სასამართლო ფირმები იმათ ინტერესებს წარმოადგენენ, ვინც მათ საკმარისს გადაუხდის.
მემარჯვენე-ლიბერტარიანელები, მათ შორის, ანარქო-კაპიტალისტები, ამტკიცებენ, რომ სახელმწიფო თავისი ბუნებით არღვევს არა აგრესიულობის პრინციპს, რადგანაც იყენებს ძალას მათ მიმართ, ვისაც არ მოუპარავს, სხვისი საკუთრების ვანდალიზება მოუხდენია, თავს დასხმია ვინმეს, ან თაღლითობა ჩაუდენია. სხვები ამტკიცებენ, რომ მონოპოლიები მიდრეკილნი არიან კორუფციისა და არაეფექტურობისკენ, ხოლო კერძო თავდაცვისა და სასამართლო სააგენტოებს მოუწევთ კარგი რეპუტაციის ქონა, რათა ბიზნესში დარჩნენ. ლინდა და მორის ტანეჰილები ამტკიცებენ, რომ არცერთ იძულებით მონოპოლიას შეუძლია წარმოიშვას ჭეშმარიტად თავისუფალ ბაზარზე და მთავრობის მოქალაქეებს შეუძლიათ მიატოვონ ისინი კომპეტენტური დაცვისა და თავდაცვის სააგენტოების სასარგებლოდ.
ფილოსოფოსი მოშე კროი ამტკიცებს, რომ უთანხმოება ანარქო-კაპიტალისტებს, რომლებიც იცავენ ადამიანის ცნობიერებისა და ღირებულების ბუნების მარი როსბარდისეულ ხედვას და მინარქისტებს შორის, რომლებიც იცავენ აინ რენდის ხედვას ადამიანის ცნობიერებისა და ღირებულებების ბუნების შესახებ, მიუხედავად იმისა სახელმწიფო არის თუ არა მორალური, არ წარმოქმნილა ეთიკური პოზიციის სწორი ინტერპრეტაციის გამო. იგი ამტკიცებს, რომ ამ ორი ჯგუფის უთანხმოება ადამიანის ცნობიერის შესახებ მათი შეუთანხმებლობის შედეგია და თითოეული ჯგუფი ახდენს განსხვავებული წინაპირობის სწორ ინტერპრეტაციას. კროის მიხედვით, აღნიშნული ორი ჯგუფი არ უშვებს შეცდომებს ეთიკური პოზიციების სწორი ინტერპრეტაციების გამო, ვინაიდან მათ არ გააჩნიათ ერთმაირი ეთიკური პოზიციები.
დაბეგვრა, როგორც ქურდობა
დაბეგვრის, როგორც ქურდობის იდეა არის თვალსაზრისი, რომელიც არაერთ პოლიტიკურ ფილოსოფიაში გვხვდება. ამ შეხედულების თანახმად, მთავრობა დანაშაულს ჩადის საკუთრების უფლებებთან მიმართებაში სავალდებულო გადასახადების შეგროვებით. მემარჯვენე-ლიბერტარიანელები გადასახადების აკრეფვას არა აგრესიულობის პრინციპის დარღვევად მიიჩნევენ.
აზროვნების სკოლები
ანარქო-კაპიტალიზმი
ანარქო-კაპიტალიზმი ადვოკატირებს ცენტრალიზებული სახელმწიფოს გაუქმებას კაპიტალიზმის კონტრაქტის, თავისუფალი ბაზრის, ინდივიდუალური სუვერენიტეტის, კერძო საკუთრების, ვოლუნტარიზმისა და კერძო საკუთრების მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმისეული ინტერპრეტაციების სასარგებლოდ. სტატუტის არარსებობის პირობებში, ანარქო-კაპიტალისტები თვლიან, რომ საზოგადოება მიდრეკილია კონტრაქტით თვითრეგულირებისა და ცივილიზებისკენ თავისუფალ ბაზარში მონაწილეობის გზით, რასაც ისინი ნებაყოფლობით საზოგადოებას უწოდებენ. ანარქო-კაპიტალისტურ საზოგადოებაში, სასამართლოები, სამართალდამცავი ორგანოები და სხვა უსაფრთხოების სამსახურები კერძოდ დაფინანსებული კონკურენტების მიერაა უზრუნველყოფილი და არა გადასახადებით, ფული კი უზრუნველყოფილი იქნება თავისუფალ ბაზარზე კერძოდ და კონკურენტულად. ანარქო-კაპიტალიზმში, კერძო და ეკონომიკური აქტივობები რეგულირებულია კერძო სამართლით და არა პოლიტიკით. ანარქო-კაპიტალისტები მხარს უჭერენ ანაზღაურებად შრომას და სჯერათ, რომ არც პიროვნებისა და საკუთრების დაცვა და არც მსხვერპლისთვის კომპენსაცია არ საჭიროებს სახელმწიფოს. აუტარქიზმი მხარს უჭერს ინდივიდუალიზმის პრინციპს, ინდივიდუალური თავისუფლებისა და თავდაჯერებულობის მორალურ იდეოლოგიას, ამავდროულად კი უარყოფს სავალდებულო მთავრობას და ემხრობა მთავრობის აღმოფხვრას სხვების მიერ მმართველობის აღსრულების სასარგებლოდ. რობერტ ლეფევრი, „თვითგამოცხადებული აუტარქისტი“, რომელიც აღიარებულია როსბარდის მიერ, გამოყოფდა აუტარქიზმს ანარქიზმისგან, რომლის ეკონომიკაშიც ის გრძნობდა თავისუფლების საწინააღმდეგო ჩარევას, განსხვავებით საკუთარი ავსტრიული სკოლის „Laissez-faire“ ეკონომიკისგან.
ანარქო-კაპიტალიზმის ყველაზე ცნობილი ვერსია ავსტრიული სკოლის ეკონომისტმა და პალეოლიბერტარიანელმა მარი როსბარდმა შექმნა XX საუკუნის შუა ხანებში. როსბარდმა, რომელიც ფართოდაა აღიარებული, როგორც მისი დამფუძნებელი, გააერთიანა ავსტრიული სკოლის თავისუფალი ბაზრის მიდგომა ადამიანის უფლებების ხედვასა და სახელმწიფოს უარყოფასთან XIX საუკუნის ამერიკელი ინდივიდუალისტი ანარქისტების და მუტუალისტების მიერ, მათ შორის ლისანდერ სპუნერი და ბენჟამინ ტაკერი, მიუხედავად იმისა, რომ უარყოფდა მათ ანტი-კაპიტალიზმსა და სოციალისტურ ეკონომიკას ღირებულების შრომით თეორიასა და ნორმატიულ დაშვებებთან ერთად, რომლიდანაც ისინი გამომდინარეობდნენ. როსბარდისეულ ანარქო-კაპიტალიზმში, რომელიც ახსნილი იყო „ახალი თავისუფლებისთვის-ში“, პირველად იარსებებდა ორმხრივად წინასწარ შეთანხმებული ლიბერტარიანული „ლეგალური კოდექსი“, რომელიც იქნებოდა საზოგადოდ მიღებული და სასამართლოები აიღებდნენ ვალდებულებას, რომ მას მიყვებოდნენ“. ეს ლეგალური კოდექსი აღიარებდა კონტრაქტებს, ინდივიდუალურ სუვერენიტეტს, კერძო საკუთრებას და დანაშაულის კანონს არა აგრესიულობის პრინციპის ნაწილად. დევიდ დ. ფრიდმანის ტრადიციის მიხედვით, რაც ახსნილია „თავისუფლების მექანიზმში“, ანარქო-კაპიტალისტები არ ეყრდნობიან ბუნებითი სამართლის ან ბუნებითი უფლებების (დეონტოლოგიური ლიბერტარიანიზმი) იდეას და მიყვებიან შედეგობრივ ლიბერტარიანიზმს, რომელიც წარმოგვიდგენს თავისუფალი ბაზრის კაპიტალისტური საზოგადოების ეკონომიკურ გამართლებებს.
სანამ ზოგიერთი ავტორი ანარქო-კაპიტალიზმს მიიჩნევს ინდივიდუალისტური ანარქიზმის ფორმად, ეს შეხედულება გააკრიტიკეს ნომინალურად მიღებული ღირებულებებისა და XIX საუკუნის ინდივიდუალისტი ანარქისტების არასწორად გაგების გამო, როგორებიც იყვნენ ანტი-კაპიტალისიტები, ლიბერტარიანი სოციალისტები და მუტუალისტები. ბევრი ანარქისტი აქტივისტი და მკვლევარი უარყოფს, რომ ანარქო-კაპიტალიზმი ანარქიზმის ფორმაა, ან კაპიტალიზმი თავსებადია ანარქიზმთან, პირიქით, მას ხედავენ, როგორც მემარჯვენე-ლიბერტარიანულს. ანარქო-კაპიტალისტებს განასხვავებენ ანარქისტებისა და მინარქისტებისგან. ეს უკანასკნელი ადვოკატირებს ღამის-გუშაგ სახელმწიფოს, რომელიც შეზღუდულია, ევალება ინდივიდების დაცვა აგრესიისგან და კერძო საკუთრების ამოქმედება. მეორე მხრივ, ანარქისტები მხარს უჭერენ კერძო საკუთრებას (განმარტებული ფლობის და გამოყენების კუთხით, ე.ი. მუტუალისტები უზუფრუქტი) და ეწინააღმდეგებიან კაპიტალის კონცენტრაციას, ინტერესს, მონოპოლიას, პროდუქტიული საკუთრების კერძო მფლობელობას, მათ შორის წარმოების საშუალებების, (კაპიტალი, მიწა, და შრომის საშუალებები), მოგების, ქირაობის და ხელფასის მონობის, რაც თანდაყოლილია კაპიტალიზმისთვის. ანარქიზმი აქცენტს აკეთებს ანტი-კაპიტალიზმზე, ეგალიტარიანიზმსა და საზოგადოებისა და ინდივიდუალობის გაფართოებაზე, რაც მას განარჩევს ანაქრო-კაპიტალიზმისა და მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმის სხვა ფორმებისგან.
რუთ კინა წერს, რომ ტერმინი „ანარქო-კაპიტალიზმი“ როსბარდმა გამოიგონა, რათა აღეწერა „თავდადება არარეგულირებული კერძო საკუთრებისა და Laissez-faire ეკონომიკისადმი, რომელიც პრიორიტეტს ანიჭებს მთავრობისგან შეუზღუდავ ინდივიდუალურ თავისუფლებებს, რათა ადამიანებმა დააგროვო, მოხმარონ და განსაზღვრონ თავისი ცხოვრება ისე, როგორც სწორად მიაჩნიათ“. კინას მიხედვით, ანარქო-კაპიტალისტები „ხანდახან საბაზრო ანარქისტების იარლიყს მიაკრავენ საკუთარ თავს, რადგანაც ისინი აცნობიერებენ „კაპიტალიზმის“ უარყოფით დაფარულ მნიშვნელობას. მაგრამ ანარქო-კაპიტალიზმის ლიტერატურა უფრო მეტად კლასიკურ ლიბერალურ თეორიას ეყრდნობა, კონკრეტულად, ავსტრიულ სკოლას - ფრიდრიხ ვონ ჰაიეკი და ლუდვიგ ვონ მისესი - ვიდრე აღიარებულ ანარქისტულ ტრადიციებს. აინ რენდის Laissez-faire, ანტი-სამთავრობო, კორპორატიული ფილოსოფია- ობიექტივიზმი - ხანდახან ანარქო-კაპიტალიზმთთან ასოცირდება“. სხვა მკვლევარები ამის მსგავსად ანარქო-კაპიტალიზმის ასოცირებას ახდენენ ანტი-სახელმწიფოებრივ ლიბერალურ სკოლებთან, მათ შორის ნეოკლასიკურ ლიბერალიზმთან, რადიკალურ ნეოლიბერალიზმსა და მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმთან. ანარქო-კაპიტალიზმი ხშირად აღქმულია ახალი მემარჯვენეობის ნაწილად.
კონსერვატიული ლიბერტარიანიზმი
კონსერვატიული ლიბერტარიანიზმი აერთიანებს „Laissez-faire“ ეკონომიკას და კონსერვატულ ღირებულებებს. იგი ადვოკატირებს ყველაზე დიდ შესაძლო ეკონომიკურ თავისუფლებას და სოციალური ცხოვრების შესაძლო სამთავრობო რეგულაციებს,ხოლო ტრადიციული კონსერვატიზმის ამასთან შეთვისებით ყურადღებას ამახვილებს უფლებამოსილებასა და მოვალეობაზე.
კონსერვატიული ლიბერტარიანიზმი პრიორიტეტს ანიჭებს თავისუფლებას, როგორც მის მთავარ ღირებულებას, მხარს უჭერს გამოხატვის თავისუფებას, არჩევანის თავისუფლებას და „Laissez-faire“ კაპიტალიზმს, რათა კულტურულ და სოციალურ კონსერვატიულ დასასრულს მიაღწიოს, ხოლო უარყოფს ლიბერალურ სოციალურ ინჟინერიას. ეს ასევე შეიძლება გავიგოთ, როგორც სამოქალაქო საზოგადოებისადმი მხარდაჭერა კონსერვატიული ინსტიტუტებისა და ავტორიტეტის გზით, მათ შორის განათლებით, ოჯახით, სამშობლოთი და რელიგიით ნაკლები სახელმწიფოებრივი ძალაუფლებისთვის ლიბერტარიანული დასასრულისკენ სწრაფვაში.
ამერიკის შეერთებულ შტატებში, კონსერვატიული ლიბერტარიანიზმი აერთიანებს კონსერვატიზმსა და ლიბერტარიანიზმს, ვინაიდან წარმოადგენს ლიბერტარიანიზმის კონსერვატიულ ფრთას და პირიქით. ფიუჟონიზმი აერთიანებს ტრადიციონალისტურ და სოციალურ კონსერვატისმს „Laissez-faire“ ეკონომიკასთან. ეს ყველაზე ახლოს ასოცირდება ფრენკ მაიერთან. ჰანს-ჰერმან ჰოუფი კულტურული კონსერვატორი მემარჯვენე-ლიბერტარიანია, რომლის რწმენა ქონების მესაკუთრეთა უფლებებისადმი, რომ დააარსონ კერძო შეთანხმებული თემები, რომლიდანაც ჰომოსექსუალებისა და პოლიტიკური დისიდენტების „ფიზიკური ჩამოშორება“ მოხდება, განსაკუთრებით საკამათო გამოდგა. ჰოუფმა ამასთან ერთად უთანხმოება წარმოშვა იმის გამო, რომ მხარს უჭერდა იმიგრაციაზე ამკრძალავ შეზღუდვებს, რაც კრიტიკოსების აზრით უცნაურია ლიბერტარიანიზმისთვის.
მინარქიზმი
მემარჯვენე-ლიბერტარიანულ ფილოსოფიაში, მინარქიზმი მხარს უჭერს ღამის-გუშაგი სახელმწიფოს მოდელს, რომლის ერთადერთი ფუნქცია ისაა, რომ მოქალაქეები უზრუნველყოს სასამართლოებით, სამხედრო სამსახურით და პოლიციით, დაიცვას ისინი აგრესიისგან, კონტრაქტის დარღვევისგან, თაღლითობისა და ქურდობისთან, ხოლო საკუთრების კანონები აღასრულოს. ისტორიკოსმა ჩარლზ თაუნშენდმა XIX საუკუნის ბრიტანეთი აღწერა, როგორც ამ ფორმის მთავრობის სტანდარტის მატარებელი ევროპულ ქვეყნებში.
როგორც ტერმინი, „ღამის-გუშაგი სახელმწიფო“ გამოიგონა გერმანელმა სოციალისტმა ფერდინანდ ლასალმა, სოციალ-დემოკრატიული სახელმწიფო სოციალიზმის ადვოკატმა, რათა გაეკრიტიკებინა ბურჟუაზიული სახელმწიფო. ავსტრიული სკოლის ეკონომისტმა ლუდვიგ ვონ მისესმა, კლასიკურმა ლიბერალმა, რომელმაც დიდი გავლენა მოახდინა მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმზე, შემდგომში გამოთვა მოსაზრება, რომ ლასალმა სცადა შეზღუდული სახელმწიფო სასაცილოდ წარმოეჩინა, მაგრამ ისინი იმ მთავრობებზე სასაცილოდ მაინც არ გამოიყურებოდნენ, რომლებიც თავს იწუხებდნენ „მჟავე კომბოსტოს მომზადებით, შარვლის ღილების წარმოებასა ან გაზეთების გამოცემასთან ერთად“.
რობერტ ნოზიკმა, მინარქიზმის მემარჯვენე-ლიბერტარიანელმა ადვოკატმა, მიიღო ეროვნული წიგნის ჯილდო ფილოსოფიის და რელიგიის კატეგორიაში თავისი წიგნისთვის „ანარქია, სახელმწიფო და უტოპია“ (1974), რომელშიც ის ამტკიცებდა, რომ მინიმალური შეზღუდული სახელმწიფო, რომელსაც ვიწრო ფუნქციები გააჩნია, რომ დაიცვას ხალხი „ძალის, თაღლითობის, ქურდობისგან და აღასრულოს სასამართლოები“, შეიძლება გავამართლოთ ადამიანის უფლებების დარღვევების გარეშე.
ნეო-კლასიკური ლიბერალიზმი
ტრადიციულად, ლიბერალიზმის ძირითადი აქცენტი იყო ინდივიდების თავისუფლების დაცვაზე მთავრობის ძალაუფლების შეზღუდვისა და თავისუფალი ბაზრის ძალების გაძლიერების მეშვეობით. როგორც პოლიტიკური ფილოსოფია, იგი ადვოკატირებს სამოქალაქო თავისუფლებეს კანონის უზენაესობის ფარგლებში, აქცენტით ეკონომიკურ თავისუფლებაზე. ეკონომიკურ ლიბერალიზმთან მჭიდრო კავშირში, იგი განვითარდა XIX საუკუნეში, გაჩნდა როგორც პასუხი ურბანიზაციასა და ინდუსტრიულ რევოლუციაზე ევროპასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში. იგი ადვოკატირებდა შეზღუდულ მთავრობას და სწამდა „Laissez-faire“ ეკონომიკური პოლიტიკის.
დაეფუძნა რა იდეებს, რომელიც XVIII საუკუნის ბოლოს აღმოცენდა, მათ შორის ჯონ ლოკის, ადამ სმიტის, ტომას რობერტ მალთუსის, ჟან-ბაპტისტ სეისა და დევიდ რიკარდოს იდეებს, იგი დაემყარა კლასიკური ეკონომიკის და ეკონომიკურ იდეებს, რომლებსაც მხარს უჭერდა სმიტი „ერთა სიმდიდრეში“ და ხაზს უსვამდა პროგრესის, ბუნებითი კანონების და უტიიტარიანიზმისადმი რწმენას. ეს ლიბერალები უფრო ეჭვის თვალით უყურებდნენ ყველაფერს გარდა მინიმალური მთავრობისა, ვიდრე კონსერვატორები და მიიღეს თომას ჰობსის მთავრობის თეორია, რადგან მიაჩნდათ, რომ მთავრობა შეიქმნა ინდივიდების მიერ, რათა თავი დაეცვათ ერთმანეთისგან. ტერმინი „კლასიკური ლიბერალიზმი“ რეტროსპექტში გამოიყენეს, რათა ერთმანეთისგან განესხვავებინათ ადრეული XIX საუკუნის ლიბერალიზმი უფრო ახალი „სოციალური ლიბერალიზმისგან“.
ნეოლიბერალიზმი მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში გაჩნდა, რომლის დროსაც სოციალური ლიბერალიზმი ლიბერალიზმის ძირითადი ფორმა იყო, ამავდროულად კენზიანიზმი და სოციალ-დემოკრატია დომინანტი იდეოლოგიები იყო დასავლურ სამყაროში. მას უძღვებოდნენ ნეოკლასიკური ეკონომისტები, მათ შორის ფრიდრიხ ჰაიეკი და მილტონ ფრიდმანი, რომლებიც ადვოკატირებდნენ სახელმწიფოს შემცირებას და კლასიკური ლიბერალიზმის დაბრუნებას, აქედან გამომდინარე ტერმინი „ნეო-კლასიკური ლიბერალიზმი“ არ უნდა აგვერიოს უფრო მემარცხენე ნეოკლასიკური ლიბერალიზმში ამერიკულ ლიბერტარიანულ სკოლაში, რომელიც არიზონაში წარმოიშვა. თუმცაღა, მან მაინც მიიღო სოციალური ლიბერალიზმის ზოგიერთი ასპექტი, მაგალითად, სახელმწიფოს მხრიდან კეთილდღეობის გარკვეული დებულებები, მაგრამ უფრო შემცირებული მასშტაბით. ჰაიეკი და ფრიდმანი იყენებდნენ ტერმინ „კლასიკურ ლიბერალიზმს“, რათა წარმოეჩინათ საკუთარი იდეები, მაგრამ სხვები ტერმინს ყველა ტიპის ლიბერალიზმის აღსანიშნად იყენებდნენ XX საუკუნემდე, არ მიუსადაგედნენ რომელიმე კონკრეტულ პოლიტიკურ მოსაზრებას და შესაბამისად, ნებისმიერ თანამედროვე განვითარებას აღნიშნავნდენ, როგორც არა კლასიკურს.
XIX საუკუნეში, კლასიკური ლიბერალიზმი ნეო-კლასიკურ ლიბერალიზმად იქცა, რომელიც ემხრობოდა მთავრობის მაქსიმალურ სიმცირეს, რათა შესაძლებელი ყოფილიყო ინდივიდუალური თავისუფლების გამოყენება. მის ყველაზე უკიდურეს ფორმაში, ნეო-კლასიკური ლიბერალიზმი ადვოკატირებდა სოციალურ დარვინიზმს. მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი ლიბერალიზის ამ სკოლების გავლენას განიცდიდა. ის ხშირად მოიხსენიება, როგორც კლასიკური ლიბერალიზმის გაგრძელება ან რადიკალიზაცია და იწოდება ნეო-კლასიკურ ლიბერალიზმად.
ნეოლიბერტარიანიზმი
ნეოლიბერტარიანიზმის კონცეფციამ მცირე რაოდენობით მიმდევრები შეიძინა 2000-იანი წლების შუა ხანებში მემარჯვენეობისკენ მიდრეკილ ანალიტიკოსებს შორის, რომლებიც საკუთარ თავს გამოარჩევდნენ ნეოკონსერვატორებისგან, ინდივიდუალური თავისუფლებების მხარდაჭერის გამო და ლიბერტარიანებისგან, საგარეო ინტერვენციისადმი მხარდაჭერის გამო.
პალეოლიბერტარიანიზმი
პალეოლიბერტარიანიზმი განავითარეს ამერიკელმა ლიბერტარიანელმა თეორეტიკოსებმა მარი როსბარდმა და ლიუ როკველმა. კონსერვატიული კულტურული ღირებულებებისა და სოციალური ფილოსოფიის გაერთიანებით ლიბერტარიანულ წინააღმდეგობასთან, მთავრობის ინტერვენციისადმი. იგი გადაკვეთს პალეოკონსერვატიზმს.
ამერიკის შეერთებულ შტატებში, პალეოლიბერტარიანიზმი საკამათო საკითხია ულტრა-მემარჯვენეობასა და ჩაის პარტიის მოძრაობასთან კავშირის გამო. გარდა მათი იარაღის კონტროლის საწინააღმდეგო პოზიციისა, იარაღის შესახებ კანონებისა და პოლიტიკასთან დაკავშირებით იარაღის შენახვისა და ტარების მხარდასაჭერად, ამ მოძრაობებს, განსაკუთრებით ძველ მემარჯვენეობას და პალეოკონსერვატიზმს აერთიანებთ ანტი-მემარცხენე პოზიცია. ესეში „მემარჯვენე-ფრთის პოპულიზმი: სტრატეგია პალეო მოძრაობისთვის“ როსბარდმა ასახა პალეოლიბერტარიანელების შესაძლებლობები, რომ ჩაერთონ „წვდომა წითელყელიანებთან“-ში, რომელიც დაეფუძნა ლიბერტარიანიზმსა და სოციალურ კონსერვატიზმს. მან მოახდინა ლუიზიანის შტატის წარმომადგენლის დევიდ დიუკის და ყოფილი შეერთებული შტატების სენატორის ჯოზეფ მაკარტის ციტირება, როგორც ახალი მოძრაობის მოდელებისა.
ევროპაში, პალეოლიბერტარიანიზმს უფრო მნიშვნელოვანი კვეთა აქვს მემარჯვენე-ფრთის პოპულიზმთან. ევროკავშირის ყოფილი პარლამენტარი ჯანუზ კორვინ-მაიკი პარტიიდან KORWiN მხარს უჭერს როგორც „Laissez-faire“ ეკონომიკას, აგრეთვე ანტი-საიმიგრაციო და ანტი-ფემინისტურ პოზიციებს.
პროპერტარიანიზმი
პროპერტარიანიზმი ადვოკატირებს სახელმწიფოს ჩანაცვლებას კონტრაქტული ურთიერთობებით. პროპერტარიანული იდეალები ყველაზე ხშირად მოიხსენიება სახელმწიფოს ან სხვა მმართველი ორგანოს ადვოკატირებისთვის, რომლის მთავარი ან ერთაფერთი საქმეა კონტრაქტების და კერძო საკუთრების აღსრულება.
პროპერტარიანიზმი ძირითადად მიჩნეულია მემარჯვენე-ლიბერტარიანულად, ვინაიდან „მას ადამიანის ყველა უფლება დაჰყავს საკუთრების უფლებებთან, დაწყებული კერძო საკუთრების ბუნებითი უფლებით“.
როგორც ტერმინი, ჩანს, რომ „პროპერტარიანი“ 1963 წელს ედუარ ქეინმა გამოიგონა, რომელიც წერდა:
ვინაიდან მათ მიერ სიტყვა „თავისუფლების“ გამოყენება ექსკლუზიურად საკუთრებას მოიაზრებს, სასარგებლო იქნება, რომ სხვა სიტყვა გვქონდეს მათ აღსაწერად, მაგალითად „პროპერტარიანელი“. [...]ნოველისტი აინ რენდი კონსერვატორი სულაც არ არის, თუმცა ჩანს, რომ რელევანტურია. იგი რადიკალი კაპიტალისტია და ყველაზე ახლოსაა იმასთან, რასაც მე პროპერტარიანელს ვუწოდებ.
ქვეყნების მიხედვით
1970-იანი წლებიდან მეარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი ამერიკის შეერთებული შტატების მიღმაც გავრცელდა. 1971 წელს ლიბერტარიანული პარტიის ჩამოყალიბებასთან ერთად, ბევრი ქვეყანა მიჰყვა მაგალითს და შექმნა ლიბერტარიანული პარტია, რომელიც ამ ტიპის ლიბერტარიანიზმს ადვოკატირებდა კლასიკურ ლიბერალიზმთან, ეკონომიკურ ლიბერალიზმსა და ნეოლიბერალიზმთან ერთად მთელს მსოფლიოში, მათ შორის ბრიტანეთში, ისრაელსა და სამხრეთ აფრიკაში. საერთაშორისო დონეზე, აღნიშნული ლიბერტარიანული პარტიები დაჯგუფებულია ლიბერტაიანული პარტიების საერთაშორისო ალიანსში. ევროპულ დონეზე არსებობს ინდივიდალური თავისუფლების ევროპული პარტიაც.
მარი როსბარდი ბევრი მემარჯვენე-ლიბერტარიანული და მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმისკენ მიდრეკილი ჟურნალის და ორგანიზაციის დამფუძნებელი და თანადამფუძნებელია. როსბარდმა 1976 წელს დააფუძნა ლიბერტარიანული სწავლების ცენტრი, ხოლო 1982 წელს გახდა ლიბერტარიანული სწავლების შესახებ ჟურნალის და მისესის ინსტიტუტის თანადამფუძნებელი, მათ შორის, მისესის ინსტიტუტის „ავსტრიის ეკონომიკის მიმოხილვის“ დამფუძვნებელი 1987 წელს, ჰეტეროდოქსული ეკონომიკის ჟურნალისა, რომელსაც შემდგომში „ავსტრიული ეკონომიკის კვარტარული ჟურნალი“ ეწოდა.
გაერთიანებული სამეფო
გერთიანებულ სამეფოში, ბრიტანულ პოლიტიკაში მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი აღმოცენდა და ცნობილი გახდა 1980-იანი წლების ნეოლიბერალიზმისა და მარგარეტ ტეტჩერის პრემიერობის დროინდელი ეკონომიკური ლიბერალიზმის შემდეგ, თუმცა არც ისე ცნობილი, როგორიც ამერიკის შეერთებულ შტატებში იყო 1970-იან წლებსა და 1980-იანებში რესპუბლიკელი რონალდ რეიგანის პრეზიდენტობის დროს.
გამორჩეულ ბრიტანელ მემარჯვენე-ლიბერტარიანელებს შორის არიან ლიბერტარიანული ალიანსის ყოფილი დირექტორი შონ გაბი და ფილოსოფოსი სტეფან რ. ლ. კლარკი, რომლებიც მემარჯვენეებად მიიჩნევიან. გაბი საკუთარ თავს „მემარჯვენე კაცად“ მოიხსენიებდა, ხოლო კლარკი „ანარქო-კონსერვატორად“ ახდენდა საკუთარი თავის იდენტიფიცირებას. გაბმა გაახმოვანა ბრიტანეთის იმპერიის ლიბერტარიანული თავდაცვა. ამავდროულად, მან ძირითადად მადლიერებით შეაფასა მემარცხენე-ლიბერტარიანელი კევინ კარსონის ნაშრომი ორგანიზაციის თეორიის შესახებ. კლარკი კი მხარს უჭერდა ცხოველთა უფლებებს, გენდერულ ინკლუზიურობასა და არაკონვენციური სექსუალური შეთანხმებების მიმართ არა-განმკითხავ დამოკიდებულებას.
გარდა ლიბერტარიანული პარტიისა, არსებობს კიდევ მთავარი კონსერვატიული პარტიის მემარჯვენე-ლიბერტარიანული ფრაქცია, რომელიც მხარს უჭერს ტეტჩერიზმს.
შეერთებული შტატები
მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმი ამერიკის შეერთებულ შტატებში ლიბერტარიანიზმის საუკეთესო და დომინანტური ფორმაა, განსაკუთრებით მემარცხენე-ლიბერტარიანიზმთან შედარებით. რობერტ ნოზიკი და მარი როსბარდი ამ ტიპის ლიბერტარიანიზმის ყველაზე ცნობილი დაცველები არიან. როსბარდისგან განსხვავებით, რომელიც მომხრე იყო სახელმწიფოს გაქრობისა, ნოზიკი მხარს უჭერდა ღამის-გუშაგ სახელმწიფოს. დღემდე არსებობს დაყოფა ანარქო-კაპიტალისტებს, რომლებიც ადვოკატირებენ მის გაქრობას, და მინარქისტებს შორის, რომლებიცმხარს უჭერენ ღამის-გუშაგ სახელმწიფოს. ნოზიკის მიხედვით, მხოლოდ მსგავსი მინიმალური სახელმწიფოს არსებობა შეიძლება გავამართლოთ ადამიანის უფლებების დარღვევის გარეშე. ნოზიკი ამტკიცებდა, რომ ღამის-გუშაგი სახელწმიფო ქმნის ჩარჩოს, რომელიც არსებობის საშუალებას აძლევს ნებისმიერ პოლიტიკურ სისტემას, რომელიც პატივს სცემს ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებებს და შესაბამისად მორალურად ამართლებს სახელმწიფოს არსებობას.
უკვე რადიკალი კლასიკური ლიბერალი და ძველი მემარჯვენეობის გავლენით ანტი-ინტერვენციონისტი, განსაკუთრებით თავისი წინააღმდეგობით მენეჯერული სახელმწიფოსადმი, ხოლო ერთმნიშვნელოვნად ომის მოწინააღმდეგედ და ანტი-იმპერიალისტად ყოფნით, როსბარდი მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმის გამოჩენილი წარმომადგენელი გახდა. ახალი მემარცხენეობის დატოვებამდე, რისი წყალობითაც მას რამდენიმე წლიანი ურთიერთობა ჩამოუყალიბდა ლიბერტარიანელებთან, როსბარდი ლიბერალიზმს და ლიბერტარიანიზმს მიიჩნევდა მემარცხენედ, რადიკალურად და რევოლუციურად, ხოლო კონსერვატიზმს მემარჯვენედ, რეაქციულად და კონტრ-რევოლუციურად. სოციალიზმის, განსაკუთრებით სახელწმიფო სოციალიზმის შემთხვევაში, როსბარდი ამტკიცებდა, რომ ის არ იყო ლიბერტარიანიზმის საწინააღმდეგო, ვინაიდან მას სურდა ლიბერალური შედეგების მიღწევა კონსერვატიული მეთოდებით, რაც მას პოლიტიკურ ცენტრად აქცევდა. მისი სიკვდილის პერიოდში 1995 წელს, როსბარდს უვკე ჰქონდა შექმნილი ლიბერტარიანული მოძრაობის მისი ერთგული სეგმენტი მზარდ პალეოკონსერვატიულ მოძრაობასთან ალიანსში, რაც დამკვირვებლებისა და ლიიბერტარიანელების მიერ აღქმული ოყო, როგორც რასიზმთან და სოციალურ რეაქციასთან ფლირტი. ვარაუდით, რომ ლიბერტარიანელებს სჭირდებოდათ ახალი კულტურული პროფილი, რათა უფრო მისაღები ყოფილიყვნენ სოციალურად და კულტურულად კონსერვატორი ხალხისთვის, როსბარდმა გააკრიტიკა ლიბერტარიანიზმის მომხრეთა ტენდენცია, რომ მიმართონ „თავისუფალ სულებს“, ხალხს, რომელსაც არ უნდა სხვები გვერდზე გაწიოს ან თვითონ გაწიოს სხვამ გვერდზე“ განსხვავებით „ამერიკელების დიდი ნაწილისა“ რომლებიც კონფორმისტები არიან და სურთ ნარკოტიკების ამოღება მათ სიახლოვეს და განსხვავებული ჩვევების მქონე ხალხის გაყრა“. სანამ ხაზგასმით აღნიშნავდა, რომ ეს მნიშვნელოვანი იყო, როგორც სტრატეგიის საკითხი, როსბარდი ამტიცევდა, რომ მარცხს ლიბერტარიანული მესიჯის შუა ამერიკაში მიტანის კუთხით შესაძლოა „მყარი უმრავლესობის“ დაკარგვად დასჯდომოდათ.
პალეოლიბერტარიანიზმი ნაწილობრივ მაინც ასახავს ზოგიერთ სოციალურ და კულტურულ პრობლემას, რომელიც როსბარდს ჰქონდა პალეოკონსერვატორებთამ დაკავშირებით. ამ პოზიციის ადრეულ განცხადებებში, ლიუ როქველი და ჯეფრი ტაკერი კამათობდნენ სპეციფიკურად ქრისტიანული ლიბერტარიანიზმის შესახებ. მოგვიანებით, როკველი საკუთარ თავს აღარ მიიჩნევდა „პალეოლიბერტრიანად“ და „კმაყოფილი იყო ტერმინით ლიბერტარიანით“. პალეოლიბერტარიანული ალიანსის სტრატეგიასთან დისტანცირებისას, როკველი აღიარებდა პალეოკონსერვატორებს „იმიგრაციის საკითხზე მუშაობისთვის“, და აცხადებდა, რომ „ფოროზული საზღვრები ტექსასსა და კალიფორნიაში“ შესაძლოა ჩაითვალოს „თავისუფლების შემცირებად და არა გაზრდად, საჯარო სუბრიდირების უფლების დართვევის გზით“.
ჰანს-ჰერმან ჰოუფი ამტკიცებს, რომ „ლიბერტარიანები კონსერვატორები უნდა იყვნენ“. ჰოუფი აღიარებს იმას, რსაც იგი აღწერს „როგორც მკაფიოდ განსაზღვრულ ვითარებაში კომუნისტების, დემოკრატების, ალტერნატიული, არა ოჯახზე ორიენტირებული ცხოვრების წესის, მათ შორის ჰომოსექსუალების, ადვოკატირების დისკრიმინაციის მნიშვნელობას“. განსხვავებით უოლტერ ბლოკისგან და ამტკიცებს, რომ ლიბერტარიანიზმი არ უნდა დავინახოთ, როგორც ღია საზღვრების საჭიროება. ჰოუფი „ღია საზღვრებისადმი ენთუზიაზმს“ „ეგალიტარიანიზმს“ მიაწერს. ორივესთან მიმართებაში საბაზრო ანარქიის უპირატესობის დაცვასთან ერთად, ჰოუფი ამტკიცებდა მონარქიის უპირატესობას დემოკრატიისადმი, სჯეროდა, რომ მონარქები სავარაუდოდ კუთვნილი ტერიტორიის უკეთესი მფლობელები იქნებიან, ვიდრე დემოკრატი პოლიტიკოსები, დროითი ჰორიზონტი უფრო მოკლეა.
ფიუჟონიზმის ტრადიციონალისტური კონსერვატიზმის და ლიბერტარიანიზმის დაცვით და იმ შეხედულების უარყოფით, რომ ლიბერტარიანიზმი კულტურული ლიბერალიზმის მხარდაჭერას მოიაზრებს, ედუარდ ფეზერი გულისმობს, რომ მათთვის, ვინც მის აზრს იზიარებს, ცენტრალური საკითხი არის „ტრადიციული მორალის შენარჩუნება - კონკრეტულად, ტრადიციული სექსუალური მორალის, ქორწინების იდეალიზებითა და დაჟინებით, რომ სექსუალური აქტივობა შეიზღუდოს ინსტიტუციის ფარგლებში. მაგრამ ძირითადი აქცენტი მაინც არის ღირსებასა და ზომიერებაზე, თვითკმაყოფილებასა და უწესო ცხოვრებასთან მიმართებაში.
კალიფორნიელმა გუბერნატორმა რონალდ რეიგანმა ინტერესი გამოთქვა მემარჯვენე-ლიბერტარიანიზმისამდი 1975 წელს „მიზეზთან“ ინტერვიუში, როცა განაცხადა, რომ „მისი რწმენით კონსერვატიზმის გული და სული ლიბერტარიანიზმია“. თუმცა, პრეზიდენტი რეიგანი, რეიგანომიკა და რეიგანის ადმინისტრაციის პოლიტიკა ლიბერტარიანელებმა გააკრიტიკეს, მათ შორის მემარჯვენე-ლიბერტარიანელებმა, კერძოდ კი როსბარდმა რომელიც ამტკიცებდა, რომ რეიგანის პრეზიდენტობაკატასტროფა იყო ლიბერტარიანიზმისთვის ამერიკის შეერებულ შტატებში, და თვითონ რეიგანი კი „დრამატული წარუმატებლობა“. სხვა მიზეზებთან ერთად, ეს იმის დამსახურება იყო, რომ რეიგანმა ამერიკის შეერთებული შტატების „დიდი სავაჭრო დეფიციტი ვალად გარდაქმნა და ამერიკის შეერთებული შტატები პირველად გახდა მოვალე სახელწმიფო პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ რეიგანის დროს“. რონ პოლი პირველი არჩეული თანამდებობის პირი იყო სახელმწიფოში, ვინც მხარი დაუჭირა რეიგანის საპრეზიდენტო კამპანიას და აქტიურად აწარმოებდა კამპანიას რეიგანისთვის 1976 და 1980 წლებში. პოლს მალე გაუცრუვდა იმედი რეიგანის ადმინისტრაციის პოლიტიკით 1980 წლის არჩევნების შემდეგ და შემგომში იხსენებდნე როგორც ერთადერთ რესპუბლიკელს, რომელმაც რეიგანის ბიუჯეტის წინადადების საწინააღმდეგოდ მისცა ხმა 1981 წელს. იგი გაოგნებული იყო, რადგან „1977 წელს, ჯიმი კარტერმა წარმოადგინა წინადადება $38 მილიარდი დოლარის დეფიციტით და ყველა რესპუბლიკელმა მის წინააღმდეგ მისცა ხმა. 1981 წელს კი რეიგანმა წარმოადგინა ბიუჯეტის წინადადება $45 მილიარდის დეფიციტით - რაც შემდგომ $113 მილიარდი გამოდგა - და რესპუბლიკელები მის დიდებულ გამარჯვებას ზეიმობდნენ. ისინი ზღაპრის სამყაროში ცხოვრობდნენ“. პოლმა საკუთარი უკმაყოფილება გამოხატა ორივე მთავარი პარტიის პოლიტიკური კულტურით 1984 წელსს სიტყვით გამოსვლისას, ვიდრე წარმომადგენელთა სახლს დატოვებდა, რათა მომზადებულიყო სენატში წარუმატებლად კენჭის საყრელად და საბოლოოდ ბოდიში მოუხადა თავის ლიბერტარიანელ მეგობრებს რეიგანის მხარდაჭრისთვის. 1987 წლისთვის, პოლი მზად იყო ყველა კავშირი გაეწყვიტა რესპუბლიკურ პარტიასთან, როგორც თავის გადადგომის დაძაბულ წერილში ახსნა. მისი დაკავშირება ხდებოდა როგორც ლიბერტარიანულ, ასევე რესპუბლიკურ პარტიებთან სხვადასხვა დროს, მაგრამ პოლი გულით სულ ლიბერტარიანელი იყო.
უოლტერ ბლოკი ფეზერს, ჰოუფს და პოლს „მემარჯვენე-ლიბერტარიანელებად“ მიიჩნევს. როსბარდის მიმართვა კონსერვატორებისადმი ნაწილობრივ გამოწვეული იყო ლიბერტარიანულ პარტიაში რონ პოლის 1988 წლის საპრეზიდენტო კამპანიისადმი ნეგატიური რეაქციების მისეული აღქმით, რაც გამოწვეული იყო პოლის კონსერვატიული გარეგნობით და აბორტის თემასთან დისკომფორტით. მიუხედავად ამისა, პოლს, თავისი 2008 წლისა და 2012 წლის საპრეზიდენტო კამპანიის დროს რესპუბლიკელების საპრეზიდენტო ნომინაციისთვის, თავისი საჯარო პერსონის ცენტრალურ საკითხად არ უქცევია კულტურული თემები და ფოკუსირდებოდა პერსონალური თავისუფლებისა და სამოქალაქო თავისუფლებების მხარდაჭერის მარტივ მესიჯებსა და ერთგულებაზე, ფისკალური დისციპლინისა და ომისადმი წინააღმდეგობის მიმართ. თუმცაღა, მან იმიგრაციასთან დაკავშირებით ზოგისთვის კონსერვატორული პოზიცია დაიჭირა და მხარს უჭერდა ზოგიერთ აკრძალვას საზღვართან გადაადგილების უფლებასთან მიმართებაში.
პოლის თანამედროვე ლიბერტარიანელი ანტი-მილიტარისტი ჯასტინ რაიმონდო Antiwar.com-ის თანადამფუძნებელი საკუთარ თავს „კონსერვატორ პალეოლიბერტარიანად“ აღწერდა. ფეზერისა და როკველის გასხვავებით რაიმონდოს „ამრიკული უფლებების დაგრუნება“ მხარს უჭერს ძველი მემრჯვენეობის პოლიტიკური დამოკიდებულებების აღდგენას უჭერს მხარს და არ ფოკუსირდება სოციალურ და კულტურულ საკითხებდზე, რომელსაც ცენტრალური მნიშვნელობა აქვს ფეზერისა და როკველისთვის.
იხილეთ აგრეთვე
Anarchism and capitalism
Anti-egalitarianism
Conservative liberalism
Constitutionalism
Criticism of democracy
Debates within libertarianism
Fiscal conservatism
Freedom of association
Free banking
Issues in anarchism
Labor mobility
Libertarianism in South Africa
Libertarianism in the United Kingdom
Market fundamentalism
Objectivist movement
Outline of libertarianism
Patriot movement
Republican Liberty Caucus
Ron Paul Revolution
Sovereign citizen movement
წყაროები
ბიბლიოგრაფია
ლიბერალიზმი