ფრედერიკ სენგერი

ფრედერიკ სენგერი (დ. 13 აგვისტო 1918, რენდკომბი, გლოსტერშირი — გ. 19 ნოემბერი 2013) — ინგლისელი ბიოქიმიკოსი. მას ორჯერ ჰქონდა ნობელის პრემია მიღებული. არის ერთადერთი მეცნიერი ისტორიაში, რომელმაც ორჯერ მიიღო ნობელის პრემია ქიმიის დარგში. 1958 წელს პრემია მიიღო ცილების, განსაკუთრებით კი ინსულინის, სტრუქტურის დადგენისათვის, ხოლო 1980 წელს (უოლტერ გილბეტთან და პოლ ნაიმ ბერგთან ერთად) ფუნდამენტური გამოკვლევებისათვის ნუკლეინმჟავების ბიოქიმიური თვისებების, განსაკუთრებით რეკომბინირებული დნმ თავისებურებების, კვლევის სფეროში.
ბიოგრაფია
ფრედერიკ სენგერი დაიბადა 1918 წლის 13 აგვისტოს რენდკომბში, გლოსტეშირის საგრაფოში, ფრედერიკ სენგერისა და სისელი სენგერის (ქალიშვილობაში კრიდსონი) ოჯახში. მამამისი მუშაობდა ჩინეთში, როგორც ინგლისელი სამედიცინო მისიონერი, თუმცა ინგლისში მოუწია დაბრუნება ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო. ფრედერიკ სენგერი უმცროსი 1936 წელს შევიდა და 1939 წელს დაამთავრა კემბრიჯის უნივერსიტეტი. 1940 წლიდან მუშაობს ამავე უნივერსიტეტში ფრედერიკ სენგერი ამავე წელს ნორმან პირის ხელმძღვანელობით იწყებს სადოქტორო დისერტაციაზე მუშაობას და 1943 წელს იცავს დოქტორის ხარისხს. 1951 წლიდან არის მედიცინის კვლევითი საბჭოს წევრი და ამავე საბჭოს მოლეკულური ბიოლოგიის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი.
მოღვაწეობა
მისი ძირითადი ნაშრომები ეძღვნება ცილებისა და ნუკლეინის მჟავების ქიმიას. აღსანიშნავია, რომ 1945 წლიდან იგი სწავლობდა ინსულინს. მის მიერ შემუშავდა პეპტიდური ამინოჯგუფების იდენტიფიკაციის დინიტრო–ამინობენზოლური მეთოდი – სწორედ ამ მეთოდის დახმარებით გახდა შესაძლებელი ინსულინის ბუნების, მასში ამინოჯგუფების თანმიმდევრობისა და საბოლოოდ მისის სტრუქტურის დადგენა (1944-1954 წწ.). სენგერმა დაადგინა, რომ ინსულინის ბრუტო ფორმულაა C337N65O75S6. სამი სულფიდური „ხიდი“ შედგება ორი ჯაჭვისაგან: ჯაჭვი A-შემდგარი 21 ამინომჟავური ნაშთისაგან და ჯაჭვი B-შემდგარი 30 ამინომჟავური ნაშთისაგან. ამ სამუშაოზე დაყრდნობით შეიქმნა სინთეზური ინსულინი.
ფრედერიკ სენგერის მიერ 1965 წელს შემუშავდა რნმ-ისა და დნმ-ის ფოსფორ 32Р–ით მარკირების მეთოდი, რამაც ხელი შეუწყო აღნიშნული ბიომოლეკულების სტრუქტურულ კვლევას და ამასთან უზრუნველყო კვლევისათვის გამოყენებული ყოფილიყო მცირე ოდენობით საკვლები ობიექტი – 10−6გ. მან დაადგინა 5S რნმ–ის და FX 174 ფაგის დნმ–ის სტრუქტურა. მის მიერ შემუშავდა დნმ–ის პირველადი სტრუქტურის კვლევის მეთოდიც.
ჯილდოები
მიღებული აქვს დიდი ბრიტანეთის დამსახურების ორდენი, ღირსების კავალერის ორდენი და ასევე არის ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის კომანდორი. არის ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1954 წლიდან), მთელი რიგი მეცნიერებათა აკადემიებისა და სამეცნიერო საზოგადოებების წევრი. ასევე ლონდონის სამეფო საზოგადოების (1969) მედალის, ფუნდამენტური სამედიცინო კვლევებისათვის ალბერტ ლასკერის პრემიის (1977) და ორჯერ (1958, 1980) ნობელის პრემიის ლაურეატი.
ლიტერატურა
Chapters 4-6 contain the 1992 interview that the author conducted with Sanger.
.
.
რესურსები ინტერნეტში
The Sanger Institute
About the 1958 Nobel Prize
About the 1980 Nobel Prize
Fred Sanger 2001 Video Documentary by The Vega Science Trust
National Portrait Gallery
Frederick Sanger interviewed by Alan Macfarlane, 24 August 2007 (film), also available on . Duration 57 minutes.
. Interviewed by Lewis Wolpert. Duration 1 hour.
Frederick Sanger archive collection - Wellcome Library finding aid for the digitised collection.
სქოლიო
ბრიტანელი ბიოქიმიკოსები
ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრები
ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით