ბუჩის ხოცვა-ჟლეტა

ბუჩის ხოცვა-ჟლეტა ― სავარაუდო სამხედრო დანაშაულების სერია, ჩადენილი რუსი სამხედროების მიერ უკრაინის ქალაქ ბუჩისთვის ბრძოლის დროს, 2022 წლის რუსეთ-უკრაინის ომის ფარგლებში. უკრაინის ხელისუფლების წარმომადგენლების თანახმად, მოკლულია ქალაქის 300-ზე მეტი მშვიდობიანი მაცხოვრებელი.
ფონი
უკრაინაში რუსეთის შეჭრის ფარგლებში რუსულმა სამხედრო დანაყოფებმა ბელარუსის სამხრეთი საზღვრები გადაკვეთეს. მათი ერთ-ერთი პირველი მოქმედება იყო შეტევა უკრაინის დედაქალაქ კიევის მიმართულებით, რაშიც მონაწილეობდა სამხედრო-სატრანსპორტო საშუალებების უზარმაზარი კოლონა და რაც, სავარაუდოდ, მიზნად ისახავდა ქალაქის მოწყვეტას ქვეყნის დანარჩენი ტერიტორიისგან და უკრაინის ხელისუფლების დამხობას.
2022 წლის მარტში რუსეთის მოწინავე ძალები ქალაქ ბუჩაში შევიდნენ, რის შედეგადაც ბუჩა გახდა კიევის შემოგარენში მდებარე ერთ-ერთი პირველი დასახლებული პუნქტი, რომელიც რუსებმა დაიკავეს.
სხვა ქალაქებისგან განსხვავებით, ბუჩის მერი ოკუპაციის დროსაც აგრძელებდა მოვალეობის შესრულებას. იგი არ მოუკლავთ და არ გაუტაციათ.
მარტის ბოლოს, კიევიდან რუსული ძალების უკანდახევამდე ცოტა ხნით ადრე, უკრაინის გენერალურმა პროკურორმა, ირინა ვენედიქტოვამ განაცხადა, რომ უკრაინელ სამართალდამცავებს შეგროვებული ჰქონდათ სამხილები სავარაუდო სამხედრო დანაშაულის 2,500 შემთხვევის შესახებ რუსეთ-უკრაინის ომის დროს და გამოვლენილი ჰყავდათ „რამდენიმე ასეული ეჭვმიტანილი“.
კიევიდან რუსული ძალების ზოგადი უკანდახევის ფარგლებში და აგრეთვე, უკრაინული სამხედრო ძალების მხრიდან შეტევების შედეგად, ბუჩაში მყოფმა რუსულმა ძალებმა ჩრდილოეთის მიმართულებით დაიხიეს. 1 აპრილს ქალაქში უკრაინული ძალები შევიდნენ.
ხოცვა-ჟლეტის სამხილები
სოციალური ქსელებში 2 აპრილს გავრცელებული თავდაპირველი ვიდეომასალა იმის შესახებ, თუ როგორ გამოიყურებოდა ქალაქი მას შემდეგ, რაც იგი რუსულმა ძალებმა დატოვეს, აჩვენებდა მასიურ სამოქალაქო მსხვერპლს. გაჩნდა სამხილები რუსული მხარის მიერ ჩადენილი შესაძლო სამხედრო დანაშაულების შესახებ ქალაქის ოკუპაციის დროს. The Times-ის და The Washington Post-ის მიხედვით, 18 მამაკაცის, ქალის და ბავშვის დასახიჩრებული გვამები სარდაფში იპოვეს. ცხედრებს ეტყობოდა წამების კვალი: მოჭრილი ყურები და ამოძრობილი კბილები. მოკლულ სამოქალაქოთა გვამები დატოვებული იყო გზაზეც.
ქალაქის მერმა და მაცხოვრებლებმა დაადასტურეს, რომ სამოქალაქოები რუსი სამხედროების მიერ იყვნენ მოკლული. მსხვრპლთა დიდი ნაწილი, როგორც ჩანს, ყოველდღიური საქმიანობის დროს მოკლეს, ზოგიერთ მათგანს სავაჭრო ჩანთებიც ჰქონდა თან. ფოტო-ვიდეო მასალაზე ნაჩვენები იყო სამოქალაქოები შეკრული ხელებით და გარდაცვლილი მამაკაცი ველოსიპედთან. მოკლული სამოქალაქო პირები აღმოაჩინეს ქალაქში შესულმა ჟურნალისტებმაც. CNN-მა, BBC-მ, AFP-მ, და Bild-მა გაავრცელეს ვიდეო დოკუმენტაცია, რომელზეც ასახულია სამოქალაქოთა ცხედრები ქუჩაში და ეზოებში, ზოგიერთ მათგანს კი შეკრული აქვს ხელები და ფეხები.
ბუჩის მერმა, ანატოლი ფედორუკმა დაადასტურა, რომ სულ მცირე 280 ადამიანის საერთო საფლავში დაკრძალვა გახდა საჭირო. კიდევ ერთ საერთო საფლავში ქალაქის მაცხოვრებლებმა 57 ადამიანი დაკრძალეს.
სამოქალაქო პირების თქმით, გადარჩენილთა დიდი ნაწილი რუსებს სარდაფებში ემალებოდა და შიშის გამო გარეთ არ გამოდიოდა. ზოგ მათგანს კვირების განმავლობაში არ გააჩნდა შუქი და ელექტროენერგია, ხოლო წყლის გასაცხელებლად და საჭმლის მოსამზადებლად სანთლებს იყენებდნენ. ისინი სამალავებიდან მხოლოდ მას შემდეგ გამოვიდნენ, რაც დარწმუნდნენ, რომ რუსები ქალაქიდან გასული იყვნენ და უკრაინელი სამხედროების მოსვლას სიხარულით შეხვდნენ.
სამხილები მიუთითებს, რომ რუსებმა გამოარჩიეს და ორგანიზებულად დახოცეს უკრაინელი მამაკაცები, რადგან ზურგსუკან ხელებშეკრული გვამების უმეტესობა სწორედ მამაკაცი სამოქალაქო პირებისაა. 2 აპრილს სააგენტო „ფრანს-პრესის“ რეპორტიორმა განაცხადა, რომ ბუჩის ქუჩებში სულ მცირე ოცი სამოქალაქო პირის გვამი ნახა, ორ მათგანს კი ხელები შეკრული ჰქონდა, რაც გამიზნულ სიკვდილით დასჯაზე მიუთითებს. ფედორუკის განცხადებით, ყველა ასეთ გვამს კეფაში ნასროლი ჭრილობა აქვს. Human Rights Watch-ის სპიკერის განცხადებით, ორგანიზაციამ 4 მარტს დაადასტურა რუსი სამხედროების მიერ ჩადენილი გამიზნული სიკვდილით დასჯის „უტყუარი შემთხვევები“.
The Kyiv Independent-მა ასევე გამოაქვეყნა ფოტომასალა და ინფორმაცია ერთი მამაკაცის და ორი ან სამი შიშველი ქალის გვამების შესახებ, რომლებიც გზის პირას, საბნის ქვეშ იყო მოთავსებული და რომელთა დაწვაც რუსმა სამხედროებმა ქალაქის დატოვების წინ სცადეს. The Guardian-მა მოიყვანა თვითმხილველთა მონათხრობი, რომლის მიხედვითაც რუსმა სამხედროებმა ძალის გამოყენებით სამხედრო მანქანებზე დასვეს უკრაინელი ბავშვები და მათ გადაადგილებისას ცოცხალ ფარად იყენებდნენ. 5 მარტს, დაახლოებით 7 საათსა და 15 წუთზე, რუსმა სამხედროებმა შენიშნეს ორი სამოქალაქო მანქანა, რომელიც ჩკალოვას ქუჩაზე შედიოდა. მანქანებში მოთავსებული იყო ორი ოჯახი, რომელიც ქალაქიდან გაქცევას ცდილობდა. რუსებმა მანქანებს ცეცხლი გაუხსნეს, რის შედეგადაც მეორე მანქანაში მჯდომი მამაკაცი ადგილზე გარდაიცვალა. წინა მანქანას ტყვიამფრქვევის ცეცხლი მოხვდა, რის შედეგადაც ადგილზე გარდაიცვალა ორი ბავშვი და მათი დედა.
რუსული ძალების გასვლის შემდეგ Human Rights Watch-თან საუბრისას ქალაქის მაცხოვრებლებმა აღწერეს მოკლეხნიანი ოკუპაციის დროს რუსი სამხედროების მოპყრობა ადგილობრივების მიმართ: ჯარისკაცები კარდაკარ დადიოდნენ, აწარმოებდნენ ხალხის დაკითხვას, ანადგურებდნენ ან იტაცებდნენ მათ ნივთებს, მათ შორის, ტანსაცმელს, რომელსაც თავად იცმევდნენ. ესროდნენ სახლიდან წყლის ან საკვებისთვის გამოსულ სამოქალაქო პირებს და მათ სახლში დაბრუნებას აიძულებდნენ, მიუხედავად იმისა, რომ ადგილობრივი ინფრასტრუქტურის განადგურების გამო სახლებში არ იყო ელემენტარული პირობებიც კი, მათ შორის, წყალი და გათბობა. რუსული ჯავშანტექნიკა განურჩევლად ესროდა ქალაქში არსებულ შენობებს. რუსები არ უწევდნენ სამედიცინო დახმარებას დაშავებულ სამოქალაქოებს. ადგილობრივებისთვის გათხარეს საერთო სასაფლაო, ხოლო რუსი სამხედროები ხშირად მიმართავდნენ უკანონო სიკვდილით დასჯას.
4 მარტს რუსმა სამხედროებმა მოკლეს სამი უიარაღო უკრაინელი სამოქალაქო პირი, რომლებსაც ძაღლების თავშესაფარში ცხოველებისთვის საკვები მიჰქონდათ.
გამოძიება
ეროვნული
უკრაინის ეროვნული პოლიცია იძიებს ბუჩაში მომხდარ მოვლენებს. დანაშაულის ადგილად ითვლება მთლიანი რაიონი.
საერთაშორისო
უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ საერთაშორისო კრიმინალური სასამართლოსგან მოითხოვა გამოძიების ჩატარება ბუჩისა და კიევის გარშემო გათავისუფლებულ სხვა ადგილებში. საგარეო საქმეთა მინისტმა, დმიტრო კულებამ სამხილების შეგროვებისკენ მოუწოდა სხვა საერთაშორისო ჯგუფებსაც.
გამოხმაურება
ვაშინგტონში მდებარე აშშ-ის თავდაცვის ეროვნული უნივესიტეტის პროფესორმა, დევიდ დეროშმა Al Jazeera-სთან საუბარში განაცხადა, რომ სამოქალაქო პირების წინასწარგანზრახვით მკვლელობა სამხედრო დანაშაულს წარმოადგენს.
Bild-თან ინტერვიუში კიევის მერმა, ვიტალი კლიჩკომ განაცხადა, რომ „ბუჩაში და კიევის სხვა გარეუბნებში მომხდარს მხოლოდ გენოციდი შეიძლება ეწოდოს“ და რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი სამხედრო დანაშაულების ჩადენაში დაადანაშაულა.
რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს ტელეგრამის გვერდზე გავრცელდა განცხადება, რომელშიც უარყოფილია ინფორმაცია რუსი სამხედროების მიერ სამოქალაქო პირების მიზანში ამოღების შესახებ. განცხადების მიხედვით, ხოცვა-ჟლეტის დაფარვა რუსი სამხედროების მხრიდან შეუძლებელი იქნებოდა, ხოლო საერთო სამარხები, სინამდვილეში, უკრაინული საჰაერო შეტევების შედეგად დაღუპულებით იყო სავსე. სამინისტრო, ასევე, განიხილავდა ერთ-ერთ ვიდეოს, რომელშიც, სავარაუდოდ, ბუჩაში მოკლული სამოქალაქო პირები იყო ნაჩვენები და აცხადებდა, რომ ცხედრები მოძრაობდნენ. ეს არგუმენტი BBC-ს მოსკოვის განყოფილებამ გამოიკვლია და დაასკვნა, რომ არავითარი სამხილი არ არსებობს, რომელიც ვიდეომასალის სიყალბეზე მიუთითებს.
რეაქციები
ორგანიზაციები
ევროსაბჭოს პრეზიდენტმა, შარლ მიშელმა განაცხადა, რომ იგი „შოკირებულია რუსეთის არმიის მიერ კიევში ჩადენილი სისასტიკის ამსახველი შემაძრწუნებელი სურათებით“ და პირობა დადო, რომ ევროკავშირი დაეხმარება უკრაინას და უფლებადამცველ ჯგუფებს სამხილების შეგროვებაში საერთაშორისო სასამართლოებში გამოყენების მიზნით.
ევროკომისიის პრეზიდენტი ურსულა ფონ დერ ლაიენი: „შეძრწუნებული ვარ ამბებით ენით აღუწერელი საშინელებების შესახებ იმ ადგილებიდან, რომლებსაც რუსები ტოვებენ. დაუყოვნებლივ საჭიროა დამოუკიდებელი გამოძიება. სამხედრო დანაშაულების ჩამდენი პირები პასუხს აგებენ.“
რობერტა მეცოლა, ევროპარლამენტის პრეზიდენტი: „შეძრწუნებული ვარ რუსული არმიის სისასტიკით ბუჩაში და სხვა გათავისუფლებულ რაიონებში. ეს არის პუტინის ომის მწარე რეალობა. მსოფლიომ უნდა გაიგოს, თუ რა ხდება. უნდა გატარდეს უფრო მკაცრი სანქციები. დამნაშავეები და მათი მეთაურები სასამართლოს წინაშე უნდა წარსდგნენ.“
ჟოზეპ ბორელი, ევროკავშირის უმაღლესი წარმომადგენელი საგარეო საქმეთა და უსაფრთოების პოლიტიკის საკითხებში: „ვულოცავ უკრაინას კიევის რეგიონის უდიდესი ნაწილის გათავისუფლებას. შოკირებული ვარ ამბებით რუსული ძალების მეირ ჩადენილი სისასტიკის შესახებ. ევროკავშირი ეხმარება უკრაინას სამხედრო დანაშაულებათა დოკუმენტირებაში. ყველა საქმე უნდა იქნას გამოძიებული, სახელდობრ, გაეროს საერთაშორისო სასამართლოს მიერ. ევროკავშირი გააგრძელებს უკრაინის ძლიერ მხარდაჭერას. !"
სახელმწიფოები
– ესტონეთის პრემიერ-მინისტრმა, კაია კალასმა განაცხადა, რომ ბუჩის სურათები საბჭოთა კავშირის და ნაცისტური გერმანიის მიერ ჩადენილ მასობრივ მკვლელობებს გვაგონებს და ისაუბრა დეტალების შეგროვების და დამნაშავეთა სასამართლოს წინაშე წარდგომის აუცილებლობის შესახებ. „ეს ბრძოლის ველი არაა, ეს დანაშაულის ადგილია“, დასძინა მან.
– საფრანგეთის პრეზიდენტმა, ემანუელ მაკრონმა განაცხადა, რომ ბუჩის სურათები „აუტანელია“ და რომ იგი თანაუგრძნობს მსხვერპლ სამოქალაქოებს და სოლიდარობას უცხადებს უკრაინელებს. მან, ასევე, თქვა, რომ „რუსეთის ხელისუფლების წარმომადგენლები პასუხს აგებენ ამ დანაშაულისთვის“.
– გერმანიის ვიცე-კანცლერმა, რობერტ ჰაბეკმა ბუჩის მოვლენებს „გაუმართლებელი“ და „საშინელი სამხედრო დანაშაული“ უწოდა.
– ირაელის ელჩმა უკრაინაში მოვლენებს სამხედრო დანაშაული უწოდა. მოვლენები მკაცრად დაგმო და იგივე ტერმინი გამოიყენა ისრაელის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, იაირ ლაპიდმა, რაც უკრაინაში მიმდინარე ომის კონტექსტში ისრაელის მხრიდან პირველი შემთხვევა იყო.
– იტალიის პრემიერ-მინისტრმა, მარიო დრაგიმ განაცხადა, რომ ბუჩის სურათები „გამაოგნებელია“ და რომ „რუსეთის ხელისუფლების წარმომადგენლებმა მომხდარზე პასუხი უნდა აგონ“. მან, ასევე, გამოხატა იტალიის სრული სოლიდარობა უკრაინის და მისი მოქალაქეების მიმართ.
– მოლდოვის პრეზიდენტმა, მაია სანდუმ მოვლენებს „კაცობრიობის წინაშე ჩადენილი დანაშაული“ უწოდა და 4 აპრილი მოლდოვაში გლოვის დღედ გამოაცხადა რუსეთ-უკრაინის ომში დაღუპული უკრაინელების სახსოვრად.
– ნიდერლანდების პრემიერ-მინისტრმა, მარკ რიუტემ დაწერა, რომ იგი „შოკირებულია“ ამბებით „საშინელი დანაშაულის“ შესახებ იმ ადგილებში, რომლებიდანაც რუსეთმა უკან დაიხია. მან დასძინა, რომ ყველაფერი უნდა იქნას „გამოძიებული“ და რომ ნიდერლანდები და მისი პარტნიორები „არ მოისვენებენ“, ვიდრე „სამხედრო დამნაშავეები“ პასუხისგებაში არ მიეცემიან.
– პოლონეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მოუწოდა საერთაშორისო საზოგადოებას, დაეხმაროს უკრაინას რუსული არმიის მიერ კიევის გარშემო ჩადენილი ქმედებების გამოძიებაში მას შემდეგ, რაც ბუჩაში აღმოჩენილი ცხედრების შესახებ ინფორმაციამ საერთაშორისო საზოგადოების აღშფოთება გამოიწვია. „კიევის გათავისუფლებამ გამოავლინა ბარბაროსული სისასტიკე, რომელიც რუსულმა შეიარაღებულმა ძალებმა ჩაიდინეს“, განაცხადა ტვიტერზე ზბიგნევ რაუმ, რომელიც წელს ეუთოს თავმჯდომარეცაა.
– რუმინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, ბოგდან აურესკუმ დაგმო ბუჩაში ჩადენილი სისასტიკე და განაცხადა, რომ დანაშაულზე პასუხისმგებელი ყველა პირი სასამართლოს წინაშე უნდა წარსდგეს.
– საქართველოს პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა Twitter-ზე დაწერა, რომ ის რაც ხდება ბუჩაში წარმოადგენს „დანაშაულს კაცობრიობის წინააღმდეგ“, რომელიც „არასოდეს იქნება დავიწყებული“.
– სლოვაკეთის პრემიერ-მინისტრმა, ედუარდ ჰეგერმა ბუჩის ხოცვა-ჟლეტა „ყოფილი იუგოსლავიის ომის აპოკალიფსს“ შეადარა და აღნიშნა, რომ „რუსი ჯარისკაცების ბარბაროსული ქცევა შოკისმომგვრელია და იგი საერთაშორისო საზოგადოების მიერ დაისჯება“.
– უკრაინის მთავრობამ დაგმო ბუჩის მოვლენები, როგორც უდანაშაულო სამოქალაქო პირების მკვლელობა, რამდენადაც ყველა გარდაცვლილი სამოქალაქო ტანსაცმელში და შეუიარაღებელი იყო. უკრაინის მთავრობის განცხადებით, ისინი აგროვებენ სამხილებს სამხედრო დანაშაულების შესახებ, რაც ბუჩის მოვლენებსაც მოიცავს.
– ლიზ ტრასმა, ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა მდივანმა, განაცხადა, რომ იგი „შეძრწუნებულია სისასტიკით ბუჩაში და უკრაინის სხვა ქალაქებში“ და რომ „ამბები რუსული ძალების მიერ სამოქალაქო პირების მიზანში ამოღების შესახებ საშინელია“. მან, ასევე, განაცხადა, რომ დამნაშევეები პასუხს აგებენ.
– სახელმწიფო მდივანმა, ენტონი ბლინკენმა რუსული სამხედრო დანაშაულის სულ უფრო მრავალრიცხოვანი სამხილები „მკერდში მუშტის დარტყმას“ შეადარა და პირობა დადო, რომ შეერთებული შტატები თავის მოკავშირეებთან ერთად გააგრძელებს ამ სისასტიკის დოკუმენტირებას და დამნაშავეებს პასუხს აგებინებს.
იხილეთ აგრეთვე
რუსეთის შეჭრა უკრაინაში (2022)
ბუჩა
ბუჩის ბრძოლა
რესურსები ინტერნეტში
Ukraine: Apparent War Crimes in Russia-Controlled Areas Summary Executions, Other Grave Abuses by Russian Forces. HRW, 3 April 2022
სქოლიო
უკრაინის ისტორია
გენოციდი