PolyAgent/wiki_georgian_en_parallel_20231101 huggingface dataset:
Camponotus dracocephalus

Camponotus dracocephalus — ფეხსახსრიანთა ტიპის მწერთა კლასის ჭიანჭველასებრთა ერთ-ერთი ნაირსახეობა.
სქოლიო
Camponotus
Məlcək

Məlcək (also, Mel’dzhek) is a village in the Shamakhi Rayon of Azerbaijan. The village forms part of the municipality of Mirikənd.
References
Populated places in Shamakhi District
Khodynka Aerodrome

Khodynka Aerodrome
Khodynka (Khodynskiy), officially Frunze Central Aerodrome, formerly known as Central (Tsentralny), was an airport in Moscow, Russia, located northwest of the centre of the city.
History
The founding of the aerodrome took place on June 17, 1910 when the announced that the staff of the Moscow Military District had approved the allocation of land in the territory of Khodynka field as an airfield. Donations from aviation enthusiasts met much of the cost of the construction of the facility. There resulted a runway and six small hangars for aeroplanes. The official opening took place on October 3, 1910 in the presence of military authorities and of many Russian aviators. made the first takeoff.
In 1920 the Scientific-Test Airfield NOA GU RKKVF, which was to become today's 929th State Flight Test Centre named for V. P. Chkalov, was established at the airfield.
On May 3, 1922 the first ever Russian international flight on the route Moscow - Königsberg - Berlin took place. On July 15, 1923 the first regular domestic passenger flights between Moscow and Nizhny Novgorod started - the 420 km route took 2.5 hours in a 4-seater AK-1 monoplane.
From 1923 to 1926 the facility bore the name "Central L. D. Trotsky Aerodrome". Subsequently, it officially became "Central M. V. Frunze Aerodrome".
From 1932 to 1935, the scientific-testing institute was relocated to Chkalovsky near Shchelkovo.
In 1938 the airport gave its name to the newly opened Moscow Metro station Aeroport to the north of the runway.
Khodynka remained the only airport in Moscow until the opening of Bykovo in 1933. (Tushino opened in 1935, Vnukovo in 1941). Passenger flights stopped in the late 1940s, from 1950s to 2003 aerodrome was used only for ferrying of new Ilyushin aircraft.
Khodynka Aerodrome closed in 2003, and the whole site has been redeveloped for other uses. It housed a large number of stored aircraft from Sukhoi and Mikoyan-Gurevich, which were moved to Lukhovitsy.
External links
Video report from the abandoned aircraft museum, 2009
Defunct airports
Airports built in the Russian Empire
Airports in Moscow
Airports disestablished in 2003
იგრაპიუნა

იგრაპიუნა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ბაიას შტატში. მიეკუთვნება ბაიას შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს.
2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 347 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 512.837 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 26.03 კმ²-ზე.
რესურსები ინტერნეტში
ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი ,
მოსახლეობის აღწერის მონაცემები
ბაიას შტატის მუნიციპალიტეტები
დავით კაჭარავა

დავით კაჭარავა (დ. 16 იანვარი, 1985, თბილისი) — ქართველი მორაგბე და პოლიტიკოსი.
მას ნათამაშები აქვს „ბასტიას“, „ნაისის“ შემადგენლობაში 2009/10—2011/12 წლებში, „როდეზის“ შემადგენლობაში „ფედერალ 1-ის“ ჩემპიონატში. 2013 წლიდან 2020 წლამდე კაჭარავა რუსეთის ჩემპიონატში სარაგბო კლუბ „ენისეის“ შემადგენლობაში თამაშობდა.
2006 წლიდან მოყოლებული დავითმა საქართველოს ნაკრების მაისურით 122 თამაში ჩაატარად და საკუთარ გუნდს 125 ქულა მოუტანა.
კაჭარავა საქართველოს ნაკრების ძირითად შემადგენლობაში ირიცხებოდა 2007, 2011 და 2015 და 2019 წლების რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატებში.
2020 წლის 10 სექტემბერს დასახელდა „ქართული ოცნების“ პარტიული სიის მე-16 ნომრად ამავე წლის საპარლამენტო არჩევნებისთვის. 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
პირადი ცხოვრება
საუბრობს ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, გერმანულ და ფრანგულ ენებზე.
ტიტულები
რუსეთის ჩემპიონი (4): 2014, 2016, 2017, 2018
რუსეთის თასი (3): 2014, 2016, 2017
რუსეთის სუპერთასი (3): 2014, 2015, 2017
ევროპის კონტინენტური ფარი (2): 2016/17, 2017/18
რესურსები ინტერნეტში
დავით კაჭარავა - საუკეთესო საუკეთესოთა შორის www.worldsport.ge
Davit Kacharava International Statistics
სქოლიო
დაბადებული 16 იანვარი
დაბადებული 1985
თბილისში დაბადებულები
ქართველი მორაგბეები
საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
„ქართული ოცნების“ წევრები
ნავალპერალ-დე-ტორმესი

ნავალპერალ-დე-ტორმესი — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის ელ-ბარკო-დე-ავილა-პიედრახიტის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 61 კმ². მოსახლეობა — 81 კაცი (2022 წ.).
იხილეთ აგრეთვე
ავილის მუნიციპალიტეტები
რესურსები ინტერნეტში
ნავალპერალ-დე-ტორმესის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი
სქოლიო
ავილის მუნიციპალიტეტები
მარგუარეისი

მარგუარეისი — მთა საფრანგეთისა და იტალიის საზღვარზე. ადმინისტრაციული თვალსაზრისით მოქცეულია ზღვისპირა ალპების დეპარტამენტსა და კუნეოს პროვინციაში. სიმაღლე 2651 მ. ლიგურიის ალპების უმაღლესი წერტილი.
რესურსები ინტერნეტში
მარგუარეისი — ინფორმაცია
მარგუარეისი — ინფორმაცია
საფრანგეთის მთები
იტალიის მთები
პიტიუსის კუნძულები

პიტიუსის კუნძულები — არქიპელაგი ხმელთაშუა ზღვის დასავლეთ ნაწილში, ბალეარის კუნძულების ჯგუფში. ეკუთვნის ესპანეთს. ყველაზე დიდი კუნძულებია ივისა და ფორმენტერა. ფართობი 655,8 კმ². უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 476 მ. 2010 წლის 1 იანვრის აღწერის მიხედვით პიტიუსის კუნძულების მოსახლეობა შეადგენს 142,599 ადამიანს. გაბატონებულია ბორცვიანი რელიეფი. უმეტესწილად აგებულია კირქვებითა და მერგელებით. განვითარებულია კარსტი. გვხვდება ხმელთაშუაზღვის ლანდშაფტები. პიტიუსის კუნძულებზეა ქალაქი ივისა. სუბტროპიკული მიწათმოქმედება, თევზჭერა, სუფრის მარილის მოპოვება.
რესურსები ინტერნეტში
ბალეარის კუნძულები
არევალო

არევალო — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის ლა-მორანიის კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 80 კმ². მოსახლეობა — 7960 კაცი (2020 წ.).
იხილეთ აგრეთვე
ავილის მუნიციპალიტეტები
რესურსები ინტერნეტში
არევალოს მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი
სქოლიო
ავილის მუნიციპალიტეტები
გოჩიაშვილები

გოჩიაშვილები — ქართული გვარი. ძირითადად გავრცელებულია საქართველოს შემდეგ დასახლებულ პუნქტებში: აგარა, ახალი ნიჩბისი, გორი, მარტყოფი, მოხისი, ნიჩბისი, ოსიაური, სათემო, სასხორი, უფლისციხე, ქარელი და ხაშური. საქართველოში ცხოვრობს 759 გოჩიაშვილი (383 ქალი და 376 კაცი).
რესურსები ინტერნეტში
ქართული გვარების გავრცელების არეალი
იუსტიციის სახლის მონაცემები
სქოლიო
გოჩიაშვილები
ყარაყოუნლუ (მრავალმნიშვნელოვანი)

ყარაყოუნლუ (მრავალმნიშვნელოვანი)
ყარაყოუნლუ შეიძლება აღნიშნავდეს:
ყარა-ყოიუნლუ — ოღუზი, თურქების მომთაბარე ტომები.
ყარაყოუნლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, აღსუს რაიონში.
ყარაყოუნლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, ბარდის რაიონში.
ყარაყოუნლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, გორანბოის რაიონში.
ყარაყოუნლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში.
ყარაყოუნლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, შამქორის რაიონში.
ვესტგუთები

ვესტგუთები (Westgoten), ვიზიგოთები (Wisigoten) ანუ თერვინგები (Therwingen), — ძველი გერმანული ტომების გუთების დასავლეთი შტო. III-IV საუკუნეებში ცხოვრობდნენ მდინარე დნესტრის აღმოსავლეთით. IV საუკუნის 70-იან წლებიდან მონაწილეობდნენ ხალხთა დიდ გადასახლებაში, როგორც რომაელთა ფედერატები (მოკავშირეები). 382 წელს დასახლდნენ მეზიის პროვინციაში. ბარბაროსულ ტომთა შორის პირველებმა აიღეს რომი (410) წელს. 418 წელს დააარსეს სამეფო აკვიტანიაში. მეფე თეოდორიხ I-ის (418-451) მეთაურობით დიდი როლი ითამაშეს ატილას დამარცხებაში (451), მეფეების თეოდორიხ II-ისა და ევრიხის (466-484) მმართველობის დროს დაიპყრეს ესპანეთის დიდი ნაწილი, ჩაიწერა ვესტგუთების პირველი სამართალი „ევრიხის კოდექსი“. მეფე ალარიხ II-ის (484-507) დროს ფრანკთაგან განცდილი დამარცხების შედეგად (507) დაკარგეს სამხრეთ გალიის მიწები. VI საუკუნის შუა ხანებიდან ვესტგუთების სამეფოს დედაქალაქი იყო ტოლედო. ადგილობრივ მიწათმფლობელთა ნაწილს ვესტგუთებმა ჩამოართვეს მიწების 2/3. 586 წელს ვესტგუთებმა მიიღეს კათოლიკობა, რამაც დააჩქარა მათი რომანიზაციის და ესპანურ-რომაულ მოსახლეობასთან ასიმილაციის პროცესი, განაპირობა გვაროვნულ-ტომური წყობილებიდან ადრინდელ ფეოდალურზე გადასვლა. 711-718 წწ. ვესტგუთების სამეფო არაბებმა დაიპყრეს, ვესტგუთებმა შეინარჩუნეს დამოუკიდებლობა ჩრდილოეთ ესპანეთში და განაგრძეს ბრძოლა არაბთა წინააღმდეგ.
ვესტგუთების მეფეები
ბალტის დინასტია
ალარიხ I (395–410)
ათაულფი (410–415)
სიგერიხი (415)
ვალია (415–419)
თეოდორიხ I (419–451)
თორისმონდი (451–453)
თეოდორიხ II (453–466)
ევრიხი (466–484)
ალარიხ II (484–507)
გეზალეხი (507–511)
ამალარიხი (511–531)
სხვები
თეუდისი (531–548)
თეუდიგიზელი (548–549)
აგილა I (549–554)
ათანაგილდი (554–568)
ლიუვა I (568–572),
ლეოვიგილდი (569–586), 569-572 ერთდროულად
რეკარედ I (580–601), 586 წლამდე ვიცე-მეფე, პირველი კათოლიკე მეფე
ლიუვა II (601–603), შვილი
ვიტერიხი (603–610)
გუნდემარი (610–612)
სისებუტი (612–621)
რეკარედ II (621), son
სვინტილა (621–631)
სისენანდი (631–636)
ხინტილა (636–640)
ტულგა (640–641)
ხინდასვინტი (641–653)
რეკესვინდი (649–672), შვილი, თანამეფე 649-653
ვამბა (672–680)
ერვიგი (680–687)
ეგიკა (687–702)
ვიტიცა (694–710), შვილი, თანა-მეფე და გალიციის ვიცე-მეფე 694-702
როდერიკი (710–711),
აგილა II (711–714),
არდო (714–721).
რესურსები ინტერნეტში
Lex Visigothorum
Ammianus Marcellinus
სქოლიო
ძველი ხალხები
გერმანული ტომები
ესპანეთის ისტორია
პორტუგალიის ისტორია
გორისყანის სამაროვანი

გორისყანის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხახმატში, მდინარე გუდანისჭალის ხეობაში. სოფლის განაპირას, სამხრეთით, მდინარის მარცხნივ მაღალ ნაპირზე. განეკუთვნება X-XII საუკუნეებს. 1973 და 1989 წლებში ძეგლი გათხარა ისტორიის,არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. სამაროვანზე გათხრილია ქვისსამარხები და ამოშენებულკედლიანი სამარხები. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. აღმოჩნდა მინის ინკრუსტირებული მძივები, ბრინჯაოს სასაფეთქლე რგოლები, გეომეტრიული ორნამენტით გრავირებული ბრტყელი სამაჯურები, ბეჭდები, ჭვირული ბალთები, სარკეები, აბზინდა, მშვილდსაკინძები, რკინის დანები და ისრისპირები, ვერცხლის რგოლები და სხვა. ერთ სამარხში გამოვლინდა გახვრეტილი და საკიდად გამოყენებული ვერცხლის არაბული მონეტა. მოპოვებული მასალა ინახება არქელოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
ლიტერატურა
დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სუსკალის კანტონი

სუსკალის კანტონი
სუსკალი — კანტონი ეკვადორში, კანიარის პროვინციაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სუსკალი. 2001 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობა 4 419 ადამიანს შეადგენდა.
სქოლიო
კანიარის პროვინციის კანტონები
გუარამიდები

გუარამიდების დინასტია ან გუარამიანი – ხოსროიდთა სამეფო სახლის უმცროსი შტო (ქართლი, აღმოსავლეთ საქართველო). ისინი იბერიას მართავდნენ როგორც წარმომადგენლობითი ბატონები (ერისმთავრები) 588–627, 684–748 და 779/780–786, და სამ მათგანს ბიზანტიის საიმპერატორო კარისგან კურაპალატის უმაღლესი ტიტული მიენიჭა.
ისტორია
ეს შტო წარმოიშვა ლეონისგან, იბერიის მეფე ვახტანგ I-ის და მისი მეორე მეუღლის, ბიზანტიის იმპერატორის ნათესავის, ელენეს ძისგან (485/6). ლეომ და მისმა ძმამ მიჰრდატმა მიიღო იბერიის სამეფოს დასავლეთ ნაწილი, კლარჯეთის, ოძრხეს და წუნდის დასავლეთის ნახევრის ჩათვლით, თუმცა, მალე მათ, უფროსი ხოსროიდული ხაზის მიერ წაერთვათ ხელისუფლება და დარჩნენ კლარჯეთის და ჯავახეთის ერისმთავრებად. დაწყებული ლეოს შვილიდან, გუარამ I-დან (588–590 წ.წ.), ამ საგვარეულო სახლის წევრები იყვნენ მმართველი იბერიის ერისმთავრები 588–627, 684–748 და 779/780–786 წ.წ. სამ მათგანს ბიზანტიის საიმპერატორო კარისგან კურაპალატის უმაღლესი ტიტული მიენიჭა, რაც ჩვეულებრივი პატივისცემის გამომხატველ მეგობრულ ჟეშტს წარმოადგენდა უცხოელი მმართველებისთვის.
გუარამიდები ქორწინების გზით დაკავშირებული იყვნენ წამყვან ქართულ საბატონო ოჯახებთან – ხოსროიდებთან, ნერსიანიდებთან და ბაგრატიონებთან. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, გუარამ III-ის (779/780-786) ქალიშვილის ქორწინებამ, ბაგრატუნის დევნილ უფლისწულ ვასაკთან, ახალი ბაგრატიონთა დინასტია წარმოშვა, რომელიც შემდგომში გახდა ბოლო და ყველაზე ხანგრძლივი მმართველი ოჯახი საქართველოში. გუარამიდების ხაზის გაუჩინარებამ VII საუკუნის ბოლოს საშუალება მისცა მათ ბიძაშვილებს, ბაგრატიდებს, მიეღოთ თავისი მემკვიდრეობა გუარამიდების ყოფილი საკუთრებიდან, როგორც კი ისინი თვითონ მოვიდნენ ხელისუფლებაში.
X საუკუნის ქართველი მემატიანე, სუმბატ დავითის ძე, თავის „ბაგრატიონთა ისტორიაში“ შეცდომით (ან მიზანმიმართულად) გუარამიდებს არსებითად ბაგრატიონებად მოიხსენიებს, რომლებიც თითქოს წმინდა მიწიდან მოვიდნენ ქართულ მიწებზე დასასახლებლად; ამ ვერსიამ ქართველ ბაგრატიონებს საშუალება მისცა პრეტენზია განეცხადებინათ ბაგრატიონთა დინასტიის ბიბლიური წარმომავლობის შესახებ, ბიბლიური მეფე დავითიდან.
აღნიშვნის ღირსია, გიორგი მერჩულის „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების“ ეპიზოდი, აშოტ კურაპალატის და გრიგოლ ხანძთელის საუბრიდან.
მაშინ კურაპალატმან ჰრქუა მამასა გრიგოლს:
ხოლო მან ჰრქუა:
იბერიის მმართველი გუარამიდები
გუარამ I (588–~590)
სტეფანოზ I (~590–627)
გუარამ II (684–~693)
გუარამ III (~693–~748)
სტეფანოზ III (779/780–786)
სქოლიო
ლიტერატურა
Toumanoff, Cyril. Introduction to Christian Caucasian History, II: States and Dynasties of the Formative Period. Traditio 17 (1961).
Rapp, Stephen H. (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts. Peeters Bvba
Rapp, Stephen H., Sumbat Davitis-dze and the Vocabulary of Political Authority in the Era of Georgian Unification. Journal of the American Oriental Society, Vol. 120, No. 4 (Oct.-Dec., 2000), pp. 570–576.
Кауфман И. М. Русские энциклопедии. Вып. 1. Общие энциклопедии. — М., 1960. — 103 с.
Игорь Жарков. «Жанровая структура Энциклопедического словаря Ф. А. Брокгауза — И. А. Ефрона, 1890−1907» (диссертация). 2000
Зыков Дмитрий. Про энциклопедию Брокгауза и беспамятную собаку // Наука и жизнь. — 2014. — № 11. — С. 85—89.
ქართლის ერისმთავრები
საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
შოთა შალელაშვილი

შოთა შალელაშვილი (დ. 19 ივნისი, 1959 ) — ქართველი თანამდებობის პირი, ინჟინერი, პოლიტიკოსი.
1987 წელს დაამთავრა მოსკოვის კვების მრეწველობის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი. 2016-2019 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
რესურსები ინტერნეტში
დაბადებული 19 ივნისი
დაბადებული 1959
საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
ძუძუმწოვრები

ძუძუმწოვრები — ცხოველების კლასი ხერხემლიანების ქვეტიპისა. მათი სხეულის სიგრძე 1,5 სმ-იდან (ფუღუ) — 33 მ-ზე მეტია (ლურჯი ვეშაპი), შესაბამისად მასა — 1,5 გ-იდან, 190 ტ აღწევს. ჩვეულებრივ წაგრძელებული სხეული აქვთ, 5-5-თითიან 4 კიდურზე დაყრდნობილი. ზოგს (ცხენებსა და სხვა) ნაკლები თითი აქვს. ხელფრთიანების კიდურები ფრთებადაა გადაქცეული, ხოლო ფარფლფეხიანებისა — ფარფლებად.
ცხოვრების ნირის შესაბამისად, ძუძუმწოვრებს თევზისებური სხეული აქვს, უკანა კიდურები არ გააჩნია. კანი ბალნით აქვთ დაფარული. ვეშაპებს, ბეჰემოთს და ზოგ სხვა ძუძუმწოვრებს ბალნიანი საფარველი მეორეულად რედუცირებული აქვს. კანის წარმონაქმნებია ბრჭყალი, ჩლიქი, ფრჩხილი, რქა, ქერცლი და სხვა. ძუძუმწოვრებს აქვთ მუშკის, თებოს, ოფლისა და სხვა ჯირკვლები. მნიშვნელოვანია სარძევე ჯირკვლები, რომელთა სეკრეტით დედა კვებავს თავის ნაშიერებს.
რიგები
ძუძუმწოვრების კლასი მოიცავს შემდეგ რიგებს:
ლიტერატურა
სქოლიო
ქორდიანები
Pulán District

Pulán District
Pulan District is one of eleven districts of the province Santa Cruz in Peru.
References
შოფრინკანი

შოფრინკანი — სოფელი მოლდოვაში, ედინეცის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 162 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 073 ადამიანს შეადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები
ედინეცის რაიონის სოფლები
კომში

კომში, ბია — მრავალწლოვანი მცენარის გვარი ვარდყვავილოვანთა ოჯახისა. არსებობს 1 სახეობა — ჩვეულებრივი კომში.
კომში ტანდაბალი ხე ან ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 1,5-5 მ აღწევს. ნაყოფი ყვითელია, მსხლისებრი ან ვაშლისებრი ფორმა აქვს, შებუსული ან შეუბუსავია. რბილობი მოთეთროა, მორკბო-მომჟავო ან მჟავე, არომატული. შეიცავს (%-ობით): 7,22-15,06 შაქარს, 0,24-1,26 ორგანულ მჟავებს, 0,18-0,98 პექტინს და სხვა. ამზადებენ მურაბას, კომპოტს, ხილფაფასა და სხვა.
კომში ველურად იზრდება კავკასიაში, შუა აზიასა და ირანში. კულტივირებულია თითქმის ყველგან. ამრავლებენ თესლით ან ვეგეტატიურად. საქართველო კომშის ერთ-ერთი სამშობლოა, აქ ადგილობრივი წარმოშობის 75 ჯიში არსებობს. საუკეთესო ჯიშებია ლაგოდეხის მსხვილნაყოფა, ქართული მჟავე, შილდური საგვიანო, საკომპოტე და სხვა.
ლიტერატურა
ვარდისებრნი
ხილი
დეკორატიული ხეები
Upper Pirkanmaa

Upper Pirkanmaa is a subdivision of Pirkanmaa and one of the Sub-regions of Finland since 2009.
Municipalities
Politics
Results of the 2018 Finnish presidential election:
Sauli Niinistö 63.6%
Laura Huhtasaari 8.5%
Paavo Väyrynen 7.8%
Pekka Haavisto 6.2%
Matti Vanhanen 5.4%
Tuula Haatainen 4.8%
Merja Kyllönen 3.4%
Nils Torvalds 0.3%
Sub-regions of Finland
Geography of Pirkanmaa
არიელები

არიელები, ან არიები — ინდოევროპული (პროტოინდოირანული) ჯგუფის ერების სახელწოდება, რომლებიც ბრინჯაოს ხანაში სახლობდნენ ევრაზიის სტეპების ტერიტორიაზე და შემდგომ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მეორე ათასწლეულში გადასახლდნენ ირანსა და ინდოეთში.
ტერმინის წარმოშობა
ტერმინი მომდინარეობს სანსკრიტული და ირანული სიტყვა ari-–დან (arya|arya-, ārya-). თვით სიტყვა ირანი ეტიმოლოგიურად დაკავშირებულია არიელების სახელწოდებასთან.
ტერმინი „არიელები“ ევროპელ მეცნიერთა შრომებში გამოჩნდა მე–19 საუკუნის ბოლო მეოთხედში. იმავე პერიოდიდან ტერმინი მიუსადაგეს ევროპულ ერებს, მას შემდეგ რაც მე–19 საუკუნის დასაწყისში მეცნიერულად დადასტურდა ინდოევროპული ენების გენეტიკური ერთიანობა.
ფართოდ არის გავრცელებული მცდარი აზრი იმის შესახებ, რომ ტერმინი შეიქმნა ნაცისტური გერმანიის იდეოლოგების მიერ.
დღევანდელ დღეს მეცნიერებაში ყველა ინდოევროპულ ერთან ტერმინი „არიული“ არ გამოიყენება. ინდოევროპული ენების მონათესავე ჯგუფს, რომელშიც შედის ინდური ენები (სანსკრიტი, ჰინდი, ბენგალი, გუჯარათი), ასევე ბოშების ენა ეწოდება ინდოარიული ენები.
გავრცელება
არიელების ისტორიული სამშობლო – აზია და აღმოსავლეთ ევროპა, სავარაუდოდ, მოიცავდა გეოგრაფიულ სარტყელს ინდოსტანიდან სამხრეთ ურალამდე და შავი ძღვის ჩრდილოეთ სანაპირომდე.
ვინაიდან არიელები აღნიშნულ ტერიტორიებზე ჩრდილოეთიდან მოვიდნენ, არსებობს მრავალი თეორია არიელების ჩრილოურ სამშობლოზე: ჰიპერბორეა, არქტიდა.
ძველი ინდოეთის კასტურ წყობილებაში 3 უმაღლესი კასტა – ბრაჰმანები, ქშათრიები და ვაიშიები – ითვლებოდნენ არიულებად.
ითვლება, რომ არიელების მიერ ზემოთაღნიშნული ტერიტორიების ათვისების შედეგად განდევნეს ადგილობრივი მოსახლეობა, რომელთა შთამომავლები დრავიდული ერები არიან.
რასობრივი თეორიები
არიელების არსებობის ჰიპოთეზა გაჩნდა XIX საუკუნეში და თავიდანვე ნაცისტების მიერ იქნა ათვისებული, რომლის მეშვეობითაც ისინი ხსნიდნენ გერმანელთა უპირატესობას სხვა ერებთან მიმართებაში.
ნაცისტურ რასობრივ ლიტერატურაში არიელები (განსაკუთრებით კი, გერმანელები) ითვლებოდნენ „უმაღლეს“ რასად, იმ დროს, როცა ინდოარიული ერი – ბოშები, ნაცისტების მხრიდან დისკრიმინაციას განიცდიდა.
მესამე რაიხის იდეოლოგების აზრით არიელები წარმოადგენდნენ განსაკუთრებულ რასას, რომლის განმასხვავებელი ნიშნები იყო: ღია ფერის კანი და თმა, და ისეთი გენეტიკურად მდგრადი ნიშანი, როგორიცაა თვალის ფერადოვანი გარსის ღია ფერი (ცისფერი და მწვანე).
არიელთა მთავარ წმინდა ნიშნად ნაცისტებისთვის ითვლებოდა მზის ნიშანი – „სვასტიკა“.
იხილეთ აგრეთვე
ვედური ცივილიზაცია
ინდოარიული ენები
ლიტერატურა
.
.
.
მსოფლიოს ხალხები
ვეჯინის ნათლისმცემლის ეკლესია

ვეჯინის ნათლისმცემლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეჯინის სამხრეთ-დასავლეთით 1,8 კილომეტრზე. ე. წ. აკანაქდის ფერდობზე. ცხრასაყრდის კომპლექსისაკენ მიმავალ გზასთან ახლოს, ტყეში. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.
ეკლესია დარბაზულია (6,5x4,8 მ.). ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით: კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია კვადრატული აგური (24x24x5.5 სანტიმეტრი 22.5x22.5x5.5 სანტიმეტრი). ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარის აღმოსავლეთ ნახევარი და კონჭის დიდი ნაწილი. კედლების ზედა ნაწილები და ლავგარდიანი, მთელ სიმაღლეზე გაბზარულია აღმოსავლეთ კედელი. შიგნით ეკლესია დაახლოებით 1 მეტრი სიმაღლეზე ჩამონაშალი ქვითა და მოწითაა ამოვსებული.
ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარი გარედან გადახურულია თარაზულად არაწესიერი ფორმის მოზდილი ქვიშაქვით. შიგნით კი ნახევარწრიული თაღით. საკურთხევლის ნახევარწრიულ აფსიდსი შეისრულთაღოვანი სარკმელი და მის ორივე მხარეს განლაგებული თითო სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე მიდგმულია ოთხწახნაგა ტრაპეზი. აფსიდის ქონქი რიყის ქვით ყოფილა ნაწყობი. ხოლო თაღი - აგურით(შემორჩენილია კონქისა და თაღის ჩრდილოეთ ნაწილი).
დარბაზის სივრცე წყვილი პილასტრითა და მათზე გადაყვანილი შეისრული საბჯენი თაღით გაყოფილია ორ თანაბარ ნაწილად. თაღი მთლიანად კვადრატულია აგურითაა ნაწყობი დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში თაღოვანი სარკმელია.
აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის ორივე მხარეს განთავსებულია თითო ფართო და მაღალ თაღოვანი ნიშა. სამხრეთით მდებარე ნიშა გეგმით სამკუთხაა ჩრდილოეთისა კი-ნახევარწრიული.
სამხრეთ ფასადზე შესალესის ზღუდარის შუა ნაწილში ტლანქად ნაკვეთი ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა - ბოლოებისაკენ გაფართოებული მკლავებით. იგი ჩასმულია ფონის ამოკვეთით გამოყვანილ სწორკუთხა არეში, ჯვრის ქვედა მკლავის გვერდებზე და ზღუდის დანარჩენ სიბრტყეზე შემორჩენილია დაუდევრად შესრულებული ძლიერ დაზიანებული ასომთავრული წარწერა.
აღმოსავლეთ ფრონტონის გვერდებზე შემორჩენილია ლავგარდნის მცირე ნაწილი. რომელიც შედგება კუთხით შვერილი და ჩვეულებრივად ნაწყობი აგურის ორი რიგისაგან.
ლიტერატურა
გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ივანე პასკევიჩი

ივანე პასკევიჩი
ივანე თედორეს ძე პასკევიჩი (რუს. Иван Фёдорович Паскевич) (დ. 19 მაისი [ ძვ. სტ. 8 მაისი], 1782, პოლტავა — გ. 1 თებერვალი [ ძვ. სტ. 20 იანვარი], 1856, ვარშავა), წარმოშობით უკრაინელი, რუსეთის იმპერიის სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ფელდმარშალი (1829), გენერალ-ადიუტანტი (1825). გამარჯვებებისთვის ერევნის გრაფის წოდება მიენიჭა 1828 წელს და ვარშავის პრინცის — 1831 წელს.
1825 წელს მეთაურობდა კორპუსს. იყო დეკაბრისტების საქმის უმაღლესი სასამართლოს წევრი. 1826 წელს ამიერკავკასიის ჯარების სარდალი გახდა, 1827 წლის 28 მარტს დაინიშნა კავკასიის კორპუსის მთავარსარდლად. რუსეთ-ირანის 1826-1828 და რუსეთ-ოსმალეთის 1828-1829 წლების ომების დროს კავკასიის ჯარების მთავარსარდალი იყო. 1827 წლის 6 ნოემბერს მოლაპარაკებაზე იმყოფებოდა აბას-მირზასთან. ხელმძღვანელობდა პოლონეთის 1830-1831 წლების აჯანყების ჩახშობას, რის შემდეგაც პოლონეთის სამეფოს მეფისნაცვლად დაინიშნა. ატარებდა ეროვნული ჩაგვრისა და რუსიფიკაციის კურსს. უნგრეთის 1848-1849 წლების რევოლუციის ჩახშობის დროს სარდლობდა რუსეთის არმიას. ყირიმის ომში (1853-1856) დასავლეთ საზღვრებზე მოქმედი ჯარებისა და დუნაის არმიის (1853-1854) მთავარსარდალი იყო.
რესურსები ინტერნეტში
Польза, честь и слава. Генерал-фельдмаршал И. Ф. Паскевич (1782—1856)
В. К. П. Фельдмаршал Паскевич и дипломатия в 1827—1829 годах // Исторический вестник, 1892. — Т. 48. — № 5. — С. 494—518.
უკრაინელი მხედართმთავრები
რუსი მხედართმთავრები
დაბადებული 19 მაისი
დაბადებული 1782
გარდაცვლილი 1 თებერვალი
გარდაცვლილი 1856
რუსეთის იმპერიის გენერლები
მონაპირე

მონაპირე — საქართველოს ფეოდალური მონარქიის საზღვრისპირა ოლქის (სანაპიროს) გამგებელი ფეოდალი (ერისთავი ან ერისთავთერისთავი) XII საუკუნისა და XIII საუკუნის I მესამედში. მონაპირე თავისი ფუნქციებით იგივე იყო, რაც მარკგრაფი ფეოდალურ დასავლეთ ევროპაში. სანაპიროები შეიქმნა აღმოსავლეთ საქართველოს თურქ-სელჩუკთაგან განთავისუფლების შემდეგ დავით აღმაშენებლის დროს. მაშინ მონაპირე მეფის მოხელე იყო, მის სრულ მორჩილებაში მყოფი ვასალი. მომდევნო ხანაში იყო თანდათან სანაპიროს მემკვიდრე პატრონად („მემამულე“) იქცა, რომელსაც საკუთარი სუბვასალები ჰყავდა და ფაქტობრივად მეფის ყმადნაფიცი „ხელმწიფის“ როლში გამოდიოდა. მონაპირეთა ინსტიტუტმა დიდი როლი ითამაშა საქართველოს სამხედრო საქმის ორგანიზაციაში, ქვეყნის თავდაცვის სისტემაში.
XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე არსებობდა შემდეგო სანაპიროები: ჰერეთის, კამბეჩოვანის, გაგის, ტაშირის, ძორაგეტის, თმოგვის, თორის, სამცხის (არტაანის), შავშეთ-სპერისა (ფანასკერტის) და ყარსის. დავით აღმაშენებელმა სანაპიროთა ნაწილში ჩაასახლა ჩრდილოეთ კავკასიიდან გადმოყვანილი ყივჩაღები. მონაპირე ვალდებული იყოთვალყური ედევნებინა მოსაზღვრე ქვეყნებისათვის და დაეცვა საზღვარი მტრის მოულოდნელი შემოსევებისაგან. იგი სამხედრო დავით ოპერაციებს დამოუკიდებლად აწარმოებდა, შეტევითს კი - მხოლოდ მეფის განკარგულებით. მონაპირე (და სანაპიროს მოსახლეობაც) გარკვეული პრივილეგიებით სარგებლობდა, რის გამოც ფეოდალები და რიგითი მოლაშქრენი „რომელნი შიგნით იყვნეს, იგინი სანაპიროთა იაჯდეს“. მონაპირის მოვალეობა კარგადაა ნაჩვენები ვეფხისტყაოსანში. ავთანდილს, როგორც მონაპირეს, ევალება: დაიცვას საზღვარი, ებრძოლოს მეფის ურჩ მეზებლებს, დროდადრო მეფეს ეახლოს, ძღვენი მიართვას და ანგარიში ჩააბაროს. მონაპირეთა ინსტიტუტი გაუქმდა მონღოლების ბატონობის დაწყებისთანავე.
ლიტერატურა
ბარამიძე ა., შოთა რუსთველი და მისი პოემა, თბ., 1966;
ბერძენიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიის საკითხი, წგნ. 7, თბ., 1974;
ჩხატარაიშვილი ქ., უცხოელები XII საუკუნის საქართველოს ლაშქარში, კრ.: საქართველო რუსთაველის ხანაში, თბ., 1966;
ჩხატარაიშვილი ქ., ქსე, ტ. 7, გვ. 91, თბ., 1984
ფეოდალური საქართველო
თანამდებობები ძველ საქართველოში