სამი ჰენრის ომი

სამი ჰენრის ომი
{{ინფოდაფა სამხედრო კონფლიქტი|კონფლიქტი=სამი ანრის ომი|სურათი=|სათაური=კოუტრასის ბრძოლა|თარიღი=1585–1589|მდებარეობა=საფრანგეთი|შედეგი=ჰენრი ნავარელი ხდება საფრანგეთის მეფე
ბურბონის სახლი ცვლის ვალუას სახლს, როგორც საფრანგეთის სამეფო სახლი|მხარე1=პროტესტანტები: |მხარე2= პოლიტიკოსები|მხარე3=კათოლიკეები:
კათოლიკური ლიგა
ჰაბსბურგი ესპანეთი
|მეთაური1= ანრი IV (საფრანგეთი) ანრი I (კონდეს პრინცი)|მეთაური2=* ანრი III ვალუა
ფილიპ ემანუელი, მერკოერის ჰერცოგი
ანა დე ჟოიუსი
ჟან ლუი დე ნოგარეტი ლა ვალეტედან|მეთაური3=* ანრი I დე გიზი
ჩარლზი, მაიენის ჰერცოგი}}სამი ჰენრის ომი''' (ფრანგ. Guerre des trois Henri)-ასევე ცნობილი როგორც რელიგიის მერვე ომი(ფრანგ. Huitième guerre de Religion)-გაიმართა 1585–1589 წლებში და იყო მერვე კონფლიქტი საფრანგეთის სამოქალაქო ომების სერიაში, რომელიც ცნობილია როგორც საფრანგეთის რელიგიური ომები. ეს იყო სამმხრივი ომი, რომელშიც ჩართულნი იყვნენ:
საფრანგეთის მეფე ჰენრი III, რომელსაც მხარს უჭერდნენ როიალისტები და პოლიტიკოსები;
ნავარის მეფე ჰენრი, მოგვიანებით საფრანგეთის ჰენრი IV, საფრანგეთის ტახტის სავარაუდო მემკვიდრე და ჰუგენოტების ლიდერი, რომელსაც მხარს უჭერდნენ ინგლისის ელისაბედ I და გერმანელი პროტესტანტი მთავრები
ჰენრი I დე გიზი, გიზის ჰერცოგი, კათოლიკური ლიგის ლიდერი, დაფინანსებული და მხარდაჭერილი ესპანეთის ფილიპე II-ის მიერ.
ომის გამომწვევი მიზეზი იყო სამეფო მემკვიდრეობის კრიზისი. 1584 წლის 10 ივნისს მემკვიდრის, ფრენსის, ანჟუს ჰერცოგის (ჰენრი III-ის ძმა) გარდაცვალებამ პროტესტანტი ჰენრი ნავარელი უშვილო ჰენრი III-ის ტახტის მემკვიდრედ აქცია. 1584 წლის 31 დეკემბერს კათოლიკური ლიგა ჟოინვილის ხელშეკრულებით შეუერთდა ესპანეთის მეფე ფილიპე II-ს. ფილიპეს სურდა შეეკავებინა მისი მტერი, საფრანგეთი და ხელი არ შეეშალა ესპანეთის არმიისთვის ნიდერლანდებში.
ომი დაიწყო მაშინ, როდესაც კათოლიკურმა ლიგამ დაარწმუნა (ან აიძულა) მეფე ჰენრი III გამოეწერა ნემურის ხელშეკრულება (7 ივლისი 1585), ედიქტი, რომელიც აკრძალავდა პროტესტანტობას და გააუქმა ჰენრი ნავარელის უფლება ტახტზე. 1585 წლის სექტემბერში, პაპმა სიქსტუს V-მ განკვეთა როგორც ჰენრი ნავარიელი, ასევე მისი ბიძაშვილი და წამყვანი გენერალი კონდე, რათა ისინი სამეფო მემკვიდრეობიდან ჩამოეშორებინათ.
ქრონოლოგია
1585
ომის პირველი ნაწილისთვის, როიალისტები და კათოლიკური ლიგა იყვნენ არასასიამოვნო მოკავშირეები მათი საერთო მტრის, ჰუგენოტებისთვის. ფილიპ ემანუელი, მერკურის ჰერცოგი, კათოლიკური ლიგის ცნობილი წევრი და ბრიტანის გუბერნატორი 1582 წლიდან. ის 1585, 1587 და 1588 წლებში აწარმოებდა კამპანიებს პროტესტანტების წინააღმდეგ, მაგრამ არაერთხელ დამარცხდა და იძულებული გახდა გაქცეულიყო, რითაც დაამყარა თავისი ღარიბი მეომრის რეპუტაცია. (მას ბრანტომ ხუმრობით მეტსახელად "duc de Recule" ("უკან დახევის ჰერცოგი") შეარქვეს). გახსნის ფაზაში მერკური შეიჭრა პუატუში 1585 წელს და იბრძოდა ანრის, კონდეს პრინცის (1552–1588) წინააღმდეგ ფონტენე-ლე-კონტის ბრძოლაში. კონდემ აიძულა იგი უკან დაბრუნებულიყო მდინარე ლუარის გადაღმა, აიღო მისი ბარგის მატარებლის უმეტესი ნაწილი და ომის ნადავლი, რომელიც მერკურმა მოიპოვა თავისი კამპანიის დასაწყისში, ასევე აიყვანა მერკურის ჯარისკაცების რამდენიმე ჯგუფი სამხედრო ტყვედ.1585 წლის ოქტომბერში, კონდემ ჩაატარა ბრუაჟის ალყა, მაგრამ იძულებული გახდა მოეხსნა იგი, როდესაც ანჟეს ციხე ღალატმა დაიპყრო. ამ დროს მან დაიწყო ბრძოლა სხვადასხვა ფრაქციებს შორის.იმ დროისთვის, როდესაც კონდე ანჟეში ჩავიდა, 21 ოქტომბერს, ციხე 6000 როიალისტი მტრის ხელში იყო. მან სწრაფად უკან დაიხია, რადგან მისი პროტესტანტული არმია დაბნეულობაში და არეულობაში იყო. ისინი შევიწროებულ იქნენ სამეფო ძალების მიერ. კონდეს არმია დაიშალა მისი ბრძოლის დროს. მებრძოლებ ბრძოლოდან გარბოდნენ. დატყვევებულებს კათოლიკური ძალები ხშირად კლავდნენ.
1586
1586 წლის დასაწყისში, ჰენრი ნავარელის ძალები ბევრად ჩამორჩებოდა მის მოწინააღმდეგეებს .ის ცდილობდა გაეძლიერებინა თავისი პოზიციები, შეექმნა თავისი ჯარი დროის მოკლე მონაკვეთში და თავიდან აეცილებინა ძლიერი ბრძოლები. ამ მიზნით, ნავარელმა გამოაქვეყნა რამდენიმე განცხადება, რომლებშიც იგი გლოვობდა ომის უბედურებებს, აკრიტიკებდა მებრძოლებს და ამტკიცებდა, რომ ამაში თავად არ იყო დამნაშავე. მან მიმართა სასულიერო პირებს (მარკოზის 27-ში ხელების დაბანის პონტიუს პილატეს მითითებით: 24–25) სიტყვებით: „თუ ომი ძალიან გაგახარებს, თუ კამათს ბრძოლას ამჯობინებ და კრებას შეთქმულებას, მე დავიბან ხელებს მისგან და სისხლი, რომელიც შეიძლება დაიღვაროს, შენზე იქნება." 1586 წლის თებერვალში კონდეს პრინცმა დაიკავა ლა როშელი, კუნძული ოლერონი და გადააქცია ისინი ჰუგენოტების დასაყრდენებად. 1586 წლის აპრილის დასაწყისში, სენტ ლუკი, ბრაუჟის გუბერნატორი, 24 საათში თავს დაესხა ლა როშელს 5000 ჯარით, მაგრამ პროტესტანტი დამცველებმა სენტ ლუკი იძულებული გახადა უკან დაეხია. მან დაკარგა 400 ჯარისკაცი და მისი ბარგის დიდი ნაწილი. შემდეგ კონდემ მოიგო ჰუგენოტების ძვირადღირებული გამარჯვება სენტში. 1586 წლის ბოლოს, არმან დე გონტაუტმა, ბარონ დე ბირონმა ალყა შემოარტყა მარანსს, მნიშვნელოვან ქალაქს, რომელიც უზრუნველყოფდა მისასვლელად ლა როშელში, რომლის დროსაც იგი დაიჭრა. 1586 წლის ბოლოს, არმან დე გონტაუტმა ალყა შემოარტყა მარანსს, მნიშვნელოვან ქალაქს, რომელიც უზრუნველყოფდა მისასვლელ გზას ლა როშელამდ, რომლის დროსაც იგი დაიჭრა.
ჰენრი ნავარელი პირადად მოვიდა რეგიონის სიმაგრეების გასაძლიერებლად და რწმენის ასამაღლებლად.. ჰენრი III-ის ელჩმა სთხოვა ორივე მხარეს შეეწყვიტათ საომარი მოქმედებები და გაემართათ სამშვიდობო მოლაპარაკებები, რის შედეგადაც ბირონმა უკან დაიხია, ხოლო ნავარა დაჰპირდა, რომ შეხვდებოდა ჰენრი III-ს. მოლაპარაკებები მალევე ჩაიშალა უნდობლობის ფონზე, არა მხოლოდ ორ ჰენრის შორის, არამედ ჰენრი III-სა და კათოლიკურ ლიგას შორის (მათ შორის, ჩარლზ, მაიენის ჰერცოგი, მისი ერთ-ერთი წამყვანი გენერალი, რომელმაც ვერაფერი შეძლო ამ სფეროში და დაადანაშაულა ჰენრი III მისი წარუმატებლობის გამო).
1587
ჟარიეს ბრძოლა (19 აგვისტო 1587) იყო კათოლიკური გამარჯვება. ჰენრი III-მ ჯოიუსი გაგზავნა მინდორში ნავარის წინააღმდეგ, ხოლო ის თავად აპირებდა შეხვედროდა მოახლოებულ გერმანელ და შვეიცარიულ ჯარებს. კოუტრასის ბრძოლაში (1587 წლის 20 ოქტომბერი) ნავარამ დაამარცხა სამეფო არმია ჯოიუზეს მეთაურობით, თავად ჰერცოგი ბრძოლაში დაიღუპა. ეს იყო ჰუგენოტების მიერ ბრძოლის ველზე მოპოვებული პირველი გამარჯვება. თავის მხრივ, ჰენრი III-მ წარმატებით აღკვეთა გერმანიისა და შვეიცარიის არმიების შეერთება. შვეიცარიელები იყვნენ მისი მოკავშირეები და მოვიდნენ საფრანგეთში, რათა გაეთავისუფლებინათ იგი დამორჩილებისგან, მაგრამ ჰენრი III ამტკიცებდა, რომ მათი შემოსევა მის სასარგებლოდ კი არ იყო, არამედ საწინააღმდეგო. ის აიძულებდა მათ სახლში დაბრუნებულიყვნენ. გერმანელებს, დოჰნას ბურგრეივის, ფაბიენ I-ის მეთაურობით, სურდათ ბრძოლა გიზის ჰერცოგის წინააღმდეგ, რათა მოეპოვებინათ გამარჯვება,მსგავსად კოუტრასისა. მან აიყვანა შვეიცარიის ის ჯარისკაცები, რომელთაც არ ჰქონდათ გუზის წინააღმდეგ ბრძოლა. ვიმორის ბრძოლაში (1587 წლის 26 ოქტომბერი) გუიზმა გააოცა გერმანელები და გაანადგურა ისინი.
1588
პარიზში გერმანელი და შვეიცარიელი პროტესტანტების მოგერიების დიდება გიზის ჰერცოგს ჩაეწერა. მეფის ქმედებებს ზიზღით უყურებდნენ. მათ ეგონათ, რომ მეფემ შვეიცარიელები შემოსასვლელად მოიწვია, გადაუხადა მოსვლისთვის და ისევ უკან გაუშვა. მეფე, რომელმაც მართლაც შეასრულა გადამწყვეტი როლი ლაშქრობაში და ელოდა, რომ ამისთვის პატივისცემას მიიღებდა, გაოგნებული იყო იმით, რომ საზოგადოებრივი ასე იყო განწყობილი მის წინააღმდეგ. კათოლიკურმა ლიგამ კარგად გამოიყენა თავისი მქადაგებლები. ამასობაში ნორმანდიის და პიკარდიის მთავრობები გათავისუფლდა ჯოიუზისა და კონდეს გარდაცვალების გამო. გიზი თავისთვის ნორმანდიას ითხოვდა, ხოლო პიკარდია თავისი ნათესავი აუმალესთვის. მეფემ ორივე თხოვნა უარყო. კათოლიკური ლიგა მობილიზებული იყო ამ პროვინციებში სამეფო დანიშნულების წინააღმდეგ წინააღმდეგობის გაწევისთვის. მაისს დედაქალაქში შესვლა აეკრძალა. გიზმა უგულებელყო აკრძალვა და შევიდა პარიზში. ჩვეულ ვითარებაში ეს მას სიცოცხლის ფასად დაუჯდებოდა, მაგრამ ჰერცოგი პოპულარული იყო მასებში. გარდა ამისა, ბარიკადების დღის შემდეგ, აჯანყება, რომელიც ნაწილობრივ დაგეგმილი იყო ესპანელი დიპლომატის ბერნარდინო დე მენდოზას მიერ, მეფემ გადაწყვიტა გაქცეულიყო ბლუაში.
1588 წელს ესპანური არმადას დამარცხების შემდეგ, მეფემ ინტრიგებისა და შეთქმულების ფონზე გამოიძახა გენერალური მემამულეები. ჰენრი დე გიზი გეგმავდა მეფის მოკვლას და ტახტის ხელში ჩაგდებას, მაგრამ მეფემ დაასწრო მცველებს გიზი მოაკვლევინა.
1589
ღია ომი დაიწყო როიალისტებსა და კათოლიკურ ლიგას შორის. ლიგის ხელმძღვანელობა ჩარლზმა, მაიენის ჰერცოგმა, გიზის უმცროსმა ძმამ ჩაიბარა. იმ მომენტში ჩანდა, რომ ჰენრი III ვერ გაუძლო თავის მტრებს. მისი ძალაუფლება ფაქტობრივად შემოიფარგლებოდა ბლუისით, ტურებითა და მიმდებარე რაიონებით. ამ ბნელ დროს საფრანგეთის მეფემ საბოლოოდ მიაღწია თავის ბიძაშვილს და მემკვიდრეს, ნავარის მეფეს. ჰენრი III-მ განაცხადა, რომ აღარ დაუშვებდა პროტესტანტებს ეწოდოს ერეტიკოსები, პროტესტანტებმა კი გააცოცხლეს სამეფო და ღვთაებრივი უფლებების მკაცრი პრინციპები. როგორც მეორე მხრივ მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ულტრაკათოლიკური და ანტი-როიალისტური დოქტრინები, ასევე ორი მეფის მხარეზე გაერთიანდა ტოლერანტობისა და როიალიზმის პრინციპები. ჰენრი III დახმარებას სთხოვდა შვეიცარიელებს, რომლებიც მზად იყვნენ შეერთებოდნენ მის საქმეს. კათოლიკე როიალისტები გამოცოცხლდნენ თავიანთ ერთგულებაში. პონტუაზე მეფემ თავი დაინახა 40 000 კაცის სათავეში. მისმა ახლად აღდგენილმა ძალამ შესაძლოა მას შთააგონა დიდი დიზაინით ის აპირებდა პარიზის აღებას, რათა ერთხელ და სამუდამოდ მოეღო ლიგის ძალაუფლებისთვის ბოლო. პარიზის დანებება მაცხოვრებლებსაც კი მოსალოდნელი მიაჩანდათ. ლიგის მქადაგებლებმა დააწესეს რეგიციდი, რათა შური ეძიათ გიზის მკვლელობაზე. ჟაკ კლემენტმა, ფანატიკურმა კათოლიკე ბერმა, მოკლა მეფე ჰენრი III სენ-კლუდში, 1589 წლის
აგვისტოში.
ჰენრი III-ის გარდაცვალების შემდეგ კოალიცია დაიშალა. ბევრ კათოლიკე როიალისტს არ სურდა ემსახურა პროტესტანტ ჰენრი IV-ის კარზე და არმიამ პარიზიდან უკან დაიხია.
შემდგომი პერიოდი
გაზაფხულზე შემორჩენილი ანრი, ანრი ნავარელი (მოგვიანებით ჰენრი IV საფრანგეთი), დაბრუნდა ბრძოლის ველზე. მან მნიშვნელოვანი გამარჯვებები მოიპოვა ივრიში და არკესში და ალყა შემოარტყა პარიზს (მიუხედავად იმისა, რომ ის ბევრად აღემატებოდა), მაგრამ ესპანურმა არმიამ ალექსანდრე ფარნეზეს, პარმის ჰერცოგის მეთაურობით მოხსნა ალყა.
ჰენრიმ გადაწყვიტა, რომ შემდგომი ბრძოლა არ ირდა. 1593 წელს მან მიიღო კათოლიციზმი. პარიზის ხალხი დაღლილი იყო ომისგან და იმედგაცრუებული ლიგის ლიდერებით. მას პარიზის მოსახლეობა სიხარულით მიესალმა.
საფრანგეთის რელიგიის ომები კიდევ რამდენიმე წელი გაგრძელდა, რადგან ლიგის თავდამსხმელები და ესპანეთის ჯარები განაგრძობდნენ წინააღმდეგობას საფრანგეთისერთიანობის დაშლისთვის. როგორც კი ეს საკითხი მოგვარდა, ახალი მეფე ჰენრი IV-ის მეფობის დროს დაიწყო ვაჭრობისა და მშვიდობის დრო, რომელიც საყოველთაოდ განიხილება როგორც ოქროს ხანა და ის რჩება საფრანგეთის ერთ-ერთ ყველაზე საყვარელ მეფედ.
სქოლიო
რესურსები ინტერნეტში
https://www.britannica.com/event/War-of-the-Three-Henrys
https://www.oxfordreference.com
https://europeanroyalhistory.wordpress.com-war-of-the-three-henries/