თეთრი წეროსწვივა

თეთრი წეროსწვივა — სოკოს სახეობა წეროსწვივას გვარისა. გავრცელების არეალი მოიცავს დედამიწის ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა.
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი, გამშრალი და დაკონსერვებული. იზრდება შერეულ და წიწვოვან ტყისპირებში, ნაკაფიან ადგილებში, ნარგავებში, მდელოებზე, საძოვრებზე და ა.შ., ზაფხულიდან შემოდგომამდე. იგი მეტად წააგავს საჭმელ სახეობებს — წეროსწვივას რბილობწითელა წეროსწვივასა და Macrolepiota mastoidea-ს.
სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა იაკობ კრისტიან შეფერმა 1774 წელს როგორც Agaricus excoriatus. მიმდინარე ბინომინალური სახელწოდება მიანიჭა უკრაინელმა ბოტანიკოსმა და მიკოლოგმა სოლომონ ვასერმა 1978 წელს.
სამეცნიერო სინონიმები:
აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 6-12 სმ, სქელხორციანი, თავდაპირველად კვერცხისებრი, შემდეგ გაშლილი, ქოლგის ფორმის, დიდი ზომის ყავისფერი ბორცვაკით ცენტრში. ზედაპირი მოთეთრო ან კრემისფერი, მქრქალი, ცენტრში მურა და გლუვი, დანარჩენი ზედაპირი დაფარულია წვრილი ქერცლებით, დახეთქილია. კიდეებთან ახასიათებს ფიფქისებრი ბოჭკოები.
ქუდის რბილობი — თეთრი, სასიამოვნო სუნითა და თხილის მსგავსი გემოთი. გაჭრისას ფერს არ იცვლის.
ფეხის სიგრძე — 6-12 სმ, სისქე — 0,6-1,2 სმ, ცილინდრული, თანაბარი, ძირში გასქელებული, ზოგჯერ მოხრილი. ფეხის ზედაპირი გლუვი, თეთრი, საყელოს ქვემოთ მოყვითალო ან მომურო, შეხებისას ოდნავ ყავისფერდება.
ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები ხშირი, თავისუფალი, თანაბარი კიდეებით, თეთრი, სიბერეში კრემისფერიდან მომურომდე. ფირფიტები ძირში შეერთებულია რგოლით (ქმნიან კოლარიუმს).
სოკოს საბურველი: საყელო თეთრი, ფართე, გლუვი, მოძრავი ფეხის მიმართ, ვოლვის გარეშე.
სპორების მტვერი — თეთრი. სპორები — 12-15×8-9 მკმ, კვერცხისებრი. ფირფიტების ტრამა სწორი. ბაზიდიუმი — ოთხსპორიანი, გურზისებრი, 35-40×12-15 მკმ. ჰეილოცისტიდები — თითისტარისებრი, უფერული, თხელკედლიანი, 50×10 მკმ.
ეკოლოგია და გავრცელება
საპროტროფია. იზრდება შერეულ და წიწვოვან ტყისპირებში, ნაკაფიან ადგილებში, ნარგავებში, მდელოებზე , საძოვრებზე, ველებზე, გზის პირებზე, ერთეულებად ან ჯგუფებად.
გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის თითქმის მთლიან ტერიტორიას, აზიას — თურქეთი, ირანი, სამხრეთი კავკასია, მცირე აზია (ყირგიზეთი, თურქმენეთი, უზბეკეთი), ციმბირი (ალთაის მხარე, ბურიატეთი, კრასნოიარსკის მხარე), ჩინეთი, შორეული აღმოსავლეთი (ხაბაროვსკის მხარე, პრიმორიეს მხარე), იაპონია, ჩრდილოეთ ამერიკას, სამხრეთ ამერიკას (ჩილე), ავსტრალიას, აფრიკასა (ალჟირი, მაროკო, ტუნისი, კენია, კონგო, ნიგერია, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა) და კუნძულებს — შრი-ლანკა, ფილიპინები და კუბა.
სეზონი — ზაფხულის შუა პერიოდიდან გვიან შემოდგომამდე.
მსგავსი სახეობები
კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა, ფასობს ისევე როგორც წეროსწვივა. ახასიათებს თხილის მსგავსი გემო. იხმარება ახალი, გამშრალი და დაკონსერვებული. აგრეთვე გამოიყენებენ ხორციან კერძებში.
გამოუცდელ მესოკოვეს შეიძლება აერიოს მომაკვდინებლად შხამიან სოკოში Amanita virosa, რომელიც მხოლოდ ტყეებში გვხვდება და გააჩნია ვოლვა.
ადგილობრივი სახელწოდებები
ამ სოკოს საქართველოს ყველა რეგიონში აგროვებენ და Macrolepiota-ს ყველა სახეობას ერთი სახელით მოიხსენიებენ და ყველას საკვებად იყენებენ. საქართველოში თეთრ წეროსწვივას სხვადასხვა კუთხეში სხვადასხვა სახელებით მოიხსენიებენ:
ზემო იმერეთი — წერესტო
ლეჩხუმი — ყაჩამაღალა, კანჭმაღალა
ოკრიბა — წერესტო, წოროფსუა
აჭარა — წოროსწივი, წვივოსწვივა
ფშავი — წეროს წვივა, წერა-წუა
სამეგრელო — წეროშ ბოკო
ქიზიყი — წორასწო
სვანეთი — ვიჯი ქორგოლ
გალერეა
ლიტერატურა
Уду Ж. Грибы. Энциклопедия = Le grand livre des Champignons / пер. с фр. — М.: „Астрель“, „АСТ“, 2003. — С. 113. — ISBN 5-271-05827-1.
რესურსები ინტერნეტში
სქოლიო
საჭმელი სოკოები
წეროსწვივა