ჩრდილოეთი ზამბოანგა

ჩრდილოეთი ზამბოანგა (ტაგ: Hilagang Zamboanga; სებ: Amihanang Zamboanga) — პროვინცია ფილიპინებში, ზამბოანგის ნახევარკუნძულის რეგიონში, მინდანაოში. პროვინციის დედაქალაქია დიპოლოგი. პროვინციას სამხრეთიდან სამხრეთი ზამბოანგა და ზამბოანგა-სიბუგაი ესაზღვრება, აღმოსავლეთიდან — აღმოსავლეთი მისამისი, ხოლო დასავლეთიდან — სულუს ზღვა.
ჩრდილოეთი ზამბოანგა ზამბოანგის ნახევარკუნძულის რეგიონში უდიდესი პროვინციაა. მისი ფართობი 7 301 კმ²-ია. მოსახლეობის რაოდენობით ჩრდილოეთ ზამბოანგა ფილიპინების პროვინციებს შორის 26-ე ადგილზეა.
ეტიმოლოგია
ზამბოანგა ტერმინის samboangan (ასევე გამოითქმება როგორც sambuangan; ხოლო სუბანურ ენაზე როგორც — sembwangan) ესპანიზირებული ფორმაა, რაც „დასამაგრებელ ადგილს“ ნიშნავს. ტერმინის ფუძეა სიტყვა samboang („დასამაგრებელი ბოძი“). თავდაპირველად ქალაქი ზამბოანგა სამბოანგანად იწოდებოდა, საიდანაც მთელმა ნახევარკუნძულმა მიიღო სახელი. სამბოანგანი კარგადაა დამოწმებული ესპანელი, ბრიტანელი, ფრანგი, გერმანელი და ამერიკელი ისტორიკოსების ჩანაწერებში ჯერ კიდევ XVII საუკუნიდან.
ერთი ვერსიით, ზამბოანგის სახელწოდება დაკავშირებულია ინდონეზიურ სიტყვასთან jambangan („ქვაბს“ ან „ჯამს“ აღნიშნავს), რომლის მიხედვითაც ზზამბოანგის ეთნიკური ჯგუფები მალაიური წარმოშობის არიან. თუმცა ეს ვერსია 1960-იან წლებამდე არცერთ ისტორიულ წყაროში გვხვდება.
ისტორია
დამოუკიდებელ პროვინციად ჩამოყალიბებამდე ჩრდილოეთი ზამბოანგა ზამბოანგის პროვინციის შემადგენლობაში შედიოდა. პროვინციის ადრეული ისტორია დაკავშირებულია ქალაქ ზამბოანგასთან, რომელიც მინდანაოს ცენტრს წარმოადგენდა, განსაკუთრებით ამერიკული მმართველობის დროს. 1936 წლის 12 ოქტომბერს, როდესაც ზამბოანგა ჩარტერული ქალაქი გახდა, ის ზამბოანგის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილსა და კუნძულ ბასილანს მოიცავდა და იმ დროისთვის მსოფლიოში უდიდესი ქალაქი იყო ფართობის მიხედვით.
1952 წლის 6 ივნისს მიღებული 711-ე რესპუბლიკური აქტის მიხედვით ზამბოანგის პროვინცია ორ დამოუკიდებელ პროვინციად: ჩრდილოეთ და სამხრეთ ზამბოანგად გაიყო.
2017 წელს ფილიპინების წარმომადგენელთა პალატაში ჩრდილოეთ ზამბოანგისგან ახალი პროვინციის გამოყოფის შესახებ კანონპროექტი წარადგინეს. შემოთავაზებული ზამბოანგა-ჰერმოსის პროვინცია 12 მუნიციპალიტეტისგან უნდა შემდგარიყო, რომელიც ჩრდილოეთ ზამბოანგის მესამე საკანონმდებლო რაიონში გაერთიანდებოდა. ახალი კანონპროექტის მიხედვით, ზამბოანგა-ჰერმოსის პროვინციის შემადგენლობაში უნდა შესულიყო: ბალიგიანი, გოდოდი, გუტალაკი, კალავიტი, ლებასონი, ლეონ-პოსიგო, ლილოი (სავარაუდო დედაქალაქი), სალუგი, სიბუკო, სიოკონი, სირავაი და ტამპილისანი. აღნიშნული კანონპროექტი კონგრესმა არ მიიღო.
გეოგრაფია
ჩრდილოეთ ზამბოანგის ფართობი 7 301 კმ²-ია. პროვინცია ზამბოანგის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში, დასავლეთ მინდანაოში მდებარეობს. მას სამხრეთიდან სამხრეთი ზამბოანგა და ზამბოანგა-სიბუგაი ესაზღვრება, აღმოსავლეთიდან — აღმოსავლეთი მისამისი, ხოლო დასავლეთიდან — სულუს ზღვა.
პროვინციის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 243.8 მეტრია. კატიპუნანში მდებარე დაბიაკის მთა პროვინციის უმაღლესი წერტილია. მისი სიმაღლე 2 600 მეტრია. სანაპიროს მახლობლად ძირითადად დაბლობი რელიეფია. პროვინციის სანაპირო ხაზის სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთით დაახლოებით 400 კმ-ია.
ჩრდილოეთ ზამბოანგის კლიმატი რიბილი და ზომიერია. ნალექები მთელი წლის მანძილზეა განაწილებული. პროვინციის სამხრეთ ნაწილში მშრალი სეზონი შედარებით დიდხანს გრძელდება.
ადმინისტრაციული მოწყობა
ჩრდილოეთ ზამბოანგა 25 მუნიციპალიტეტისა და 2 ქალაქისგან შედგება. დიპოლოგი, სინდანგანი და დაპიტანი პროვინციის მასშტაბით პირველ ადგილზე არიან მოსახლეობის სიმჭიდროვის მიხედვით. პროვინცია 691 ბარანგაის მოიცავს, რომლებიც 3 საკანონმდებლო რაიონში ერთიანდებიან.
ფართობის მიხედვით პროვინციის უდიდესი მუნიციპალიტეტი სიბუკოა, რომელიც მთლიანი პროვინციის 10.72%-ს მოიცავს. ყველაზე პატარა მუნიციპალიტეტი სიბუტადია, რომელიც პროვინციის ტერიტორიის 0.90%-ს მოიცავს.
მმართველობა
პროვინციის აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაური გუბერნატორია. საკანონმდებლო ორგანოს პროვინციული საბჭო (Sangguniang Panlalawigan) წარმოადგენს, რომელსაც ვიცე-გუბერნატორი ხელმძღვანელობს, რომელიც გუბერნატორის დროებითი ვაკანსიის დროს აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაურის უფლებამოსილებასაც ასრულებს. გუბერნატორი, ვიცე-გუბერნატორი და პროვინციული საბჭო სამი წლის ვადით აირჩევა და ზედიზედ სამჯერ შეიძლება იქნენ არჩეული. ჩრდილოეთ ზამბოანგის ამჟამინდელი გუბერნატორი რობერტო უ. იოა, ხოლო ვიცე-გუბერნატორი — სენენ ო. ანგელესი.
ეკონომიკა
პროვინციის ტერიტორიის ნახევარზე მეტი სასოფლო-სამეურნეო მიწებს უკავია. მთავარი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტებია: სიმინდი, ქოქოსი და ბრინჯი. პროვინცია მდიდარია ზღვის პროდუქტებითა და მინერალებით. თევზჭერის განვითარებამ თევზის გუბურების რაოდენობის ზრდა გამოიწვია. ბოლო წლების მანძილზე გაიზარდა კომერციული თევზჭერა.
2006 წელს ფილიპინების ეროვნული სტატისტიკური კოორდინაციის საბჭოს მიერ ჩატარებული კვლევის შემდეგ, ჩრდილოეთი ზამბოანგა ფილიპინების უღარიბეს პროვინციად დაასახელეს. პროვინციაში სიღარიბის ზღვას ქვევით მოსახლეობის 64.6% იყო, რაც 2000 წელს ჩატარებულ კვლევასთან შედარებით გაზრდილ მაჩვენებელს წარმოადგენდა.
რესურსები ინტერნეტში
Old website of the Province of Zamboanga del Norte
Daily Zamboanga Times
სქოლიო
ჩრდილოეთი ზამბოანგა
ფილიპინების პროვინციები
ზამბოანგის ნახევარკუნძული
1952 წელს დაარსებული ქვეყნები და ტერიტორიები