ანარქო-პაციფიზმი

ანარქო-პაციფიზმი (აგრეთვე პაციფისტური ანარქიზმი ან ანარქისტული პაციფიზმი) — ანარქიზმის ფარგლებში გააზრებული სკოლა, რომელიც ემსახურება მშვიდობიანი, არაძალადობრივი ფორმების გამოყენებას სოციალური ცვლილებების მისაღწევად. ანარქო-პაციფიზმი უარყოფს ძალადობის პრინციპს, რომელიც აღიქმება როგორც ძალაუფლების ფორმა და, შესაბამისად, ეწინააღმდეგება მთავარ ანარქისტულ იდეალებს, როგორიცაა იერარქიისა და დომინანტობის უარყოფა. ამასთან, ანარქო-პაციფისტები არ უარყოფენ კაპიტალიზმისა და სახელმწიფოს მიმართ არაძალადობრივი რევოლუციური მოქმედების გამოყენებას მშვიდობიანი მოხალისეობრივი საზოგადოების ჩამოყალიბების მიზნით. ამ საკითხზე ძირითადი ადრეული გავლენა ჰქონდა ჰენრი დევიდ ტოროს და ლევ ტოლსტოის ფილოსოფიებს, ხოლო მოგვიანებით მაჰათმა განდის იდეებმა მოიპოვა დიდი მნიშვნელობა. ანარქო-პაციფისტური მოძრაობები, ძირითადად, ჩნდებოდა რუსეთში, ნიდერლანდებში, გაერთიანებულ სამეფოში და შეერთებულ შტატებში, მეორე მსოფლიო ომამდე და მის დროს.
ისტორია
ჰენრი დევიდ ტორო (1817–1862) მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო ინდივიდუალისტურ ანარქისტულ აზროვნებაში შეერთებულ შტატებსა და ევროპაში. ტოროს ესსემ „ სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა“ (სამოქალაქო ხელისუფლების წინააღმდეგობა) გავლენა მოახდინა მაჰათმა განდიზე, მარტინ ლუთერ კინგზე, მარტინ ბუბერსა და ლევ ტოლსტოის არაძალადობრივი წინააღმდეგობის იდეებზე. ბრიტანეთის სამშვიდობო კავშირის თანახმად, იგი ასევე იყო ანარქო-პაციფიზმის მთავარი პრეცედენტი. თავად ტორო არ ემორჩილებოდა პაციფიზმს და არ უარყოფდა აჯანყებისას შეიარაღების გამოყენებას. მან ეს აჩვენა ჯონ ბრაუნსა და სხვა ძალადობრივ ელიმინაციონისტებს მისი არაკვალიფიციური მხარდაჭერა. ბრაუნთან წერილში ის წერს, რომ „საკითხი არ ეხება იარაღს, არამედ სულს, რომელშიც თქვენ იყენებთ მას“.
1840-იან წლებში ამერიკელმა აბოლიციონისტმა და წინაღუდგომლობის დამცველმა ჰენრი კლარკ რაიტმა და მისმა ინგლისელმა მიმდევარმა ჯოზეფ ბარკერმა უარყვეს მთავრობების იდეა და მხარი დაუჭირეს პაციფისტურ-ინდივიდუალისტური ანარქიზმის ფორმას. ანარქო-პაციფიზმს ეხმარებოდა ქრისტიანული ანარქიზმი. ტოლსტოის მოძრაობა რუსეთში იყო პირველი ფართომასშტაბიანი ანარქო-პაციფისტური მოძრაობა.
ძალადობა ყოველთვის საკამათო იყო ანარქიზმში. მაშინ როცა ანარქისტები ეწეოდნენ ძალადობის პროპაგანდას მიზნის მისაღწევად, ანარქო-პაციფისტები გმობდნენ ძალის გამოყენებას. ტოლსტოი ამტკიცებს, რომ ანარქიზმი უნდა იყოს არაძალადობრივი, რადგანაც სახელმწიფო თანდაყოლილი ძალადობითაა განპირობებული, აზრიანი პაციფიზმიც ანარქისტული უნდა იყოს. ანარქო-პაციფიზმის მიხედვით, რადგან სახელმწიფო თავისთავად ძალადობრივი სტრუქტურას წარმოადგენს, ყველა პაციფისტი, სახელმწიფოს წინააღმდეგი უნდა იყოს. შეიძლება ითქვას, რომ მათ არ აინტერესებთ სახელმწიფოს ბედი ომის შემთხვევაში. პაციფიზმის არსი ისაა, რომ ადამიანი არის მშვიდობის მომხრე და არავითარი მიზნის გამო იარაღს არ დაიკავებს ხელში, არ მოკლავს ადამიანს. ფერდინანდ დომელა ნიუვენჰუიუსი ასევე მნიშვნელოვანი იყო ანარქისტული მოძრაობის დროს პაციფისტური ტენდენციის დამკვიდრებაში.
ტოლსტოის ფილოსოფია იყო მთავარი შთაგონება ინდოეთის დამოუკიდებლობის ლიდერი მაჰათმა განდისთვის და ის, როგორც პაციფისტი თვითრეგულირებულ იქნა ანარქისტად. „განდის იდეები დასავლეთში პოპულარიზებულ იქნა ისეთ წიგნებში, როგორებიცაა რიჩარდ გრეგის ძალადობის „არგამოყენების ძალა“ (1935), და ბარტ დე ლიგტის „ძალადობის დაპყრობა“ (1937). ეს უკანასკნელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ანარქისტებისთვის, რადგან თავად დე ლიგტმა სპეციალურად მიმართა მათ, ვინც რევოლუციისკენ მიისწრაფვის. „რაც უფრო მეტია ძალადობა, ნაკლებია რევოლუცია“ თქვა მან. მან ასევე დაუკავშირა განდის პრინციპული არაძალადობა სინდიკალისტთა პრაგმატულ არაძალადობრივ პირდაპირ მოქმედებას. ძალადობის დაპყრობა იმოწმებს კროპოტკინის „პურის დაპყრობას“.
როგორც გლობალური მოძრაობა, ანარქისტული პაციფიზმი წარმოიშვა მეორე მსოფლიო ომამდე ცოტა ხნით ადრე ნიდერლანდებში, გაერთიანებულ სამეფოში და შეერთებულ შტატებში და ძლიერი იყო ბირთვული განიარაღების შემდგომი კამპანიების დროს. ამერიკელმა მწერალმა დუაიტ მაკდონალდმა წამოჭრა ანარქო-პაციფისტური შეხედულებები 1940-იან წლებში და გამოიყენა თავისი ჟურნალი პოლიტიკა ამ იდეების საზოგადოებისთვის გასაცნობად.
1950-იან და 1960-იან წლებში ანარქო-პაციფიზმმა „დაიწყო მწვავე მოაზროვნე ანარქისტების მოზიდვა, მთავარ იდეოლოგიას დაამატეს კრიტიკა სახელმწიფოსადმი, ხოლო მოაზროვნე პაციფისტებმა- თავიანთი კრიტიკა ძალადობის შესახებ“. ახალი მემარცხენეობისა და სამოქალაქო უფლებების მოძრაობის წარმოქმნის კონტექსტში, „რამდენიმე თემამ, თეორიამ, მოქმედებამ, ყველზე მეტა აშკარად ლიბერტარიანულმა, დაიწყო აზრზე მოსვლა და ამ ყველაფერს ინტელექტუალური გამოხატულება მისცა ამერიკელმა ანარქო-პაციფისტმა პოლ გუდმანმა“.
სხვა ნიშანდობლივი ანარქო-პაციფისტური ისტორიული ფიგურები იყვნენ ამონი ჰენასი, დოროთი დეი და მოკლე პერიოდისათვის, 1939-1940 წლებში, ჟან-პოლ სარტრი. დოროთი დეი, (დ. 8 ნოემბერი, 1897 - 29 ნოემბერი, 1980) იყო ამერიკელი ჟურნალისტი, სოციალური აქტივისტი და ერთგული კათოლიკე. იგი მხარს უჭერდა კათოლიკური ეკონომიკური თეორიის განაწილებას. იგი ასევე ითვლებოდა ანარქისტად. 1930-იან წლებში, დეი მჭიდროდ თანამშრომლობდა თანამემამულე აქტივისტ პიტერ მაურინთან, რათა დაარსებულიყო კათოლიკური მუშათა მოძრაობა, არაძალადობრივი, პაციფისტური მოძრაობა, რომელიც გააგრძელებდა ღარიბთა და უსახლკაროთა პირდაპირ დახმარებას არაძალადობრივი უშუალო მოქმედებით. ამონ ჰენატი (24 ივლისი, 1893 - 14 იანვარი, 1970) იყო ამერიკელი პაციფისტი, ქრისტიანი ანარქისტი, ვეგეტარიანელი, სოციალური აქტივისტი, კათოლიკური მუშათა მოძრაობისა და ვობლის წევრი. მან ჩამოაყალიბა „ჯო ჰილის სტუმართმოყვარეობის სახლი“, იოლში, სოლტ-ლეიკ სიტიში და წააწყდა საგადასახადო წინააღმდეგობას. ჩარლზ-ავგუსტე ბონტემპსი მაღალანაზღაურებადი ავტორი იყო, ძირითადად, იმდროინდელი ანარქისტული, თავისუფალი აზროვნების, პაციფისტური და ნატურალისტური იდეების გამტარებელი პრესაში. მისი შეხედულება ანარქიზმის შესახებ ეფუძნებოდა მისსავე კონცეფციას „სოციალური ინდივიდუალიზმის“ შესახებ, რომელზეც მან ვრცლად დაწერა. იგი იცავდა ანარქისტულ პერსპექტივას, რომელიც შედგებოდა „ნივთების კოლექტივიზმში და პირთა ინდივიდუალიზმში“. ჯერარ დე ლაკაზ-დუიტერი იყო ფრანგი მწერალი, ხელოვნებათმცოდნე, პაციფისტი და ანარქისტი. მისი ნაშრომი L'Ideal Humain de l'Art (1906) რომელიც ეხებოდა ცხოვრებას ხელოვნების სამსახურში. მისი იდეალი იყო ანტიელიტარული ესთეტიზმი. ავტორის აზრით, „ყველა კაცი უნდა იყოს მხატვარი“. ჟან-რენე საულიერი (ასევე რენე საულიერი) (6 სექტემბერი, 1911, ბორდო, - 2 იანვარი, 1999) იყო ფრანგი ანარქო-პაციფისტი, ინდივიდუალისტური ანარქისტი და თავისუფალი მწერალი და მილიციელი, რომელიც მიდიოდა ფსევდონიმით André Arru.
ნააზრევი
„ანარქისტებისთვის პაციფიზმისკენ მიზიდულობა აშკარაა. ძალადობა არის ავტორიტარული და იძულებითი და ამიტომ მისი გამოყენება ეწინააღმდეგება ანარქისტულ პრინციპებს. ერიკო მალატესტა კიდევ უფრო აშკარად გამოხატავს ამ აზრს, როდესაც მან დაწერა, რომ „ანარქიზმის მთავარი მიზანია ძალადობის მოსპობა ადამიანური ურთიერთობებიდან“ და შესაბამისად ანარქისტები „ეწინააღმდეგებიან ძალადობას“.
ანარქო – პაციფისტები თვლიან, რომ სახელმწიფო განიხილება როგორც „ორგანიზებული ძალადობა“ და ამიტომ მიიჩნევენ, რომ „ლოგიკური იქნებოდა, ანარქისტებმა უარი თქვან ყველა ძალადობაზე“.
კაპიტალიზმის ანარქო-პაციფისტური კრიტიკა განიხილა ბარტ დე ლიგტმა თავის წიგნში „ძალადობის დაპყრობა“. დე ლიგტისა და ყველა ანარქისტისათვის ძალადობა კაპიტალისტური სისტემის თანდაყოლილია და კაპიტალიზმისკენ მიმავალი ნებისმიერი მცდელობა წარუმატებელია მშვიდობის მისაღწევად. ეს იმიტომ ხდება, რომ, ერთი მხრივ, ომი ხშირად მხოლოდ ეკონომიკური კონკურენციაა, რომელიც სხვა გზით ხორციელდება. ერები ხშირად იმის გამო იწყებენ ომს, რომ ისინი განიცდიან ეკონომიკურ კრიზისს. რასაც ვერ მიიღებენ ეკონომიკური ბრძოლით, კონფლიქტის გზით ცდილობენ, რომ მიაღწიონ. მეორე მხრივ:
მარტივად რომ ვთქვათ, ძალადობა შეუცვლელია თანამედროვე საზოგადოებისთვის იმიტომ რომ მმართველი კლასისთვის ჩაგვრის და ძალადობის გარეშე სრულიად შეუძლებელი იქნება შეინარჩუნოს თავისი პრივილეგირებული პოზიცია, რომელიც დაკავშირებულია მასების ექსპლუატაციასთან ყველა ქვეყანაში. ჯარი და პოლიცია არის მოწინავე საშუალება მასების დასამორჩილებლად და დასაშინებლად, ამ გზით ისინი მაქსიმალურად ზღუდავენ მშრომელთა უფლებებს, არმიის და პოლიციის დანიშნულებაა ჩაახშონ ხალხის აქტივობები, გათიშონ ერთმანეთისგან, გამორიცხონ მათი სოლიდარობა და თანადგომა საერთო უფლებებისთვის ბრძოლაში, ცალ-ცალკე კი ადვილია მათი მართვა და დამონება. ანარქო-პაციფისტები თვლიან რომ სანამ სახელმწიფო და კაპიტალიზმი არსებობს, ძალადობა გარდაუვალია, ამიტომ თანმიმდევრული პაციფისტი უნდა იყოს ანარქისტი ისევე როგორც თანმიმდევრული ანარქისტი უნდა იყოს პაციფისტი.
ანარქო-პაციფისტური სტრატეგიის ძირითადი კომპონენტია სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა, როგორც ამას ითვალისწინებს ადრეული ანარქისტული მოაზროვნის ჰენრი დევიდ ტოროს მიერ ამავე სახელწოდების 1849 წლის ნარკვევი (თუმცა ტორო მტკიცედ უჭერდა მხარს იარაღის გამოყენების უფლებებს და თავდაცვას). ლევ ტოლსტოიზე მან დიდი გავლენა მოახდინა. ასევე პასიური და აქტიური წინააღმდეგობის კონცეფციები მოგვიანებით შეიმუშავა მაჰათმა განდიმ.
ანარქისტების მისწრაფება პაციფიზმისკენ ნათელია. ძალადობა არის ავტორიტარული და იძულებითი, მისი გამოყენება არ ეწინააღმდეგება ანარქიზმის პრინციპებს, სწორედ ამიტომ ანარქისტები ეთანხმებიან მალატესტას როცა ის ამტკიცებს რომ: ანარქისტები მაინც თანხმდებიან რომ ძალადობა ხშირად არის კონტრპროდუქტიული, იწვევს გაუცხოებას ხალხში და აძლევს სახელმწიფოს საბაბს, ჩაახშოს როგორც ანარქისტული, ისე სხვა პოპულარული მოძრაობები რომლებიც იბრძვიან სოციალური ცვლილებებისთვის. ყველა ანარქისტი მხარს უჭერს არაძალადობრივ ქმედებას და სამოქალაქო დაუმორჩილებლობას, რომელიც ხშირად უფრო ეფექტურია რადიკალური ცვლილებებისთვის.
წმინდად პაციფისტი ანარქისტები საკმაოდ ცოტანი არიან. მათი უმეტესობა დასაშვებად მიიჩნევს ძალადობას როგორც გარდაუვალ ქმედებას და ემხრობა მის მინიმალურ გამოყენებას. ყველა ეთანხმება იმას, რომ რევოლუცია, რომელიც ეყრდნობა და ეფუძნება ძალადობას, ის უბრალოდ შექმნის ახალ სახელმწიფოს, სახელმწიფოს ახალ ფორმას და არ იქნება არსებითი განსხვავება მათს შორის. მათ დასაშვებად მიაჩნიათ ძალადობის გამოყენება რომ წინააღმდეგობა გაუწიონ მოძალადეს, თუმცა ანარქო-პაციფისტებს მიაჩნიათ რომ ეს უნდა იყოს მხოლოდ თავდაცვის მიზნით და არ მიაჩნიათ გამართლებულად ძალადობა, რომელიც ემსახურება დასჯას და შურისძიებას. უმეტესობა ანარქისტებისა არ არის პაციფისტი, მაგრამ თითქმის ყველა უარყოფს ძალადობის ნებისმიერ ფორმას ნებისმიერ დროს, გარდა თავდაცვისა და მაშინაც ცდილობს, რომ შეამციროს ის მინიმუმამდე.
ლიტერატურა
Ostergaard, Geoffrey (1991) Resisting the Nation State: the pacifist and anarchist tradition
Tolstoy, Leo. The Kingdom of God Is Within You.
რესურსები ინტერნეტში
Anarchists and War Tax Resistance and Death and Taxes – 30 minute film about War Tax Resisters and their motivations by the NWTRCC
სქოლიო
პაციფიზმი
ანარქისტული აზროვნების მიმართულებები