ალექსინ ტინი

ალექსინ ტინი
ალექსანდრინ „ალექსინ“ პიტერნელა ფრანსუაზა ტინი (დ. 17 ოქტომბერი, 1835 – 1 აგვისტო, 1869) — ნიდერლანდელი მკვლევარი და ადრეული ფოტოგრაფი აფრიკაში. იგი იყო პირველი ევროპელი ქალი, რომელმაც სცადა საჰარას გადაკვეთა.
ადრეული წლები
ალექსანდრინ ტინი იყო ფილიპ ფრედერიკ ტინისა და მისი მეორე ცოლის, ბარონესა ჰენრიეტ ვან კაპელენის ქალიშვილი. ფილიპ ტინი იყო ჰოლანდიელი ვაჭარი, რომელიც აქტიურად იყო ჩართული ტრანსატლანტიკურ სანელებლების ვაჭრობაში. მუშაობდა ყავის პლანტაციებში დემერარაში (ნიდერლანდების და შემდეგ ბრიტანეთის კოლონია თანამედროვე გაიანაში). 1813 წელს ფილიპ ტინი გახდა სრული პარტნიორი ლივერპულის ფირმაში Sandbach, Tinne & Company, ფირმა, რომელიც 1782 წლიდან 1920-იან წლებამდე ფლობდა გემებსა და პლანტაციებს, ეწეოდა მონების ექსპლუატაციასა და მონებისა და შაქრის ტრანსპორტირებას. ფილიპ ტინი დასახლდა ინგლისში ნაპოლეონის ომების დროს. მოგვიანებით დაბრუნდა მშობლიურ მიწაზე, დაქორწინდა ჰენრიეტზე, ჰოლანდიელი ვიცე-ადმირალის, თეოდორუს ფრედერიკ ვან კაპელენის და პეტრონელა დე ლანგეს ქალიშვილზე. ალექსანდრინ ტინი დაიბადა, როდესაც ფილიპე სამოცდასამი წლის იყო.
ალექსანდრინ ტინი სწავლობდა სახლში, სადაც წარმოაჩინა ნიჭი ფერწერაში, ფორტეპიანოს დაკვრაში, ენებში, ფოტოგრაფიასა და გეოგრაფიაში. მამა ათი წლის ასაკში გარდაეცვალა. მამის უზარმაზარი სიმდიდრით, რომლის დიდი ნაწილი დაგროვდა სანელებლებისა და შაქრის ვაჭრობით, (როდესაც 1833 წელს მონობა გაუქმდა, მის კომპანიას გადაეცა 150,452 ფუნტი, რაც მეორე უმსხვილესი გადასახადი იყო ნებისმიერი მერკანტილური კომპანიისთვის), ახალგაზრდა გოგონა გახდა უმდიდრესი ქალი ნიდერლანდებში.
ტინმა დაიწყო ფოტოგრაფიის ექსპერიმენტები მშობლიურ ქალაქ ჰააგაში და მის ნავსადგურში შევენინგენში. იგი მუშაობდა რამდენიმე კომერციულ ფოტოგრაფთან: რობერტ ჯეფერსონ ბინგჰემთან (რომელიც ეწვია ჰააგას), ფრენსის ფრიტთან (რომელიც გაიცნო ეგვიპტეში) და გეიზერის ფოტოსტუდიასთან ალჟირში.
აფრიკა
დედამისი ჰარიეტისა და დეიდის თანხლებით ალექსანდრინმა ევროპა 1861 წლის ზაფხულში დატოვა და თეთრი ნილოსის რეგიონში გაემგზავრა. ხარტუმში ხანმოკლე ყოფნის შემდეგ, კამპანიამ იმოგზაურა თეთრ ნილოსზე და იგი გახდა პირველი ევროპელი ქალი, ვინც მიაღწია გონდოკოროს. ალექსანდრინ ტინი ავად გახდა და ისინი იძულებულნი გახდნენ დაბრუნებულიყვნენ. 20 ნოემბერს მიაღწიეს ხარტუმს. დაბრუნებისთანავე, თეოდორ ფონ ჰოიგლინი და ჰერმან შტოიდნერი შეხვდნენ ტინებს და ოთხივე მათგანი აპირებდა გამგზავრებას ბაჰრ-ელ-ღაზალზე, (თეთრი ნილოსის შენაკადი), რათა მიეღწიათ ნიამ-ნიამის ტომისთვის. ჰოიგლინმა და შტოიდნერმა ხარტუმი 25 იანვარს, დანარჩენებზე ადრე დატოვეს, ხოლო ტინების ოჯახმა მოგვიანებით, 5 თებერვალს. ჰოიგლინს ასევე ჰქონდა მხედველობაში გეოგრაფიული კვლევა. იგი აპირებდა გამოეკვლია მდინარის მიღმა ამოუცნობი რეგიონი და დაედგინა, რამდენად შორს ვრცელდებოდა ნილოსის აუზი დასავლეთით. მან ასევე განიზრახა გამოეკვლია ცნობები ცენტრალურ აფრიკაში არსებული უზარმაზარი ტბის შესახებ, სავარაუდოდ, შუა კონგოს ტბის მსგავსი სივრცის შესახებ.
ბაჰრ-ელ-ღაზალზე მგზავრობა 10 მარტს დასრულდა. მიშრა-ერ-რეკიდან ისინი მოგზაურობას ხმელეთზე შეუდგნენ, ბაჰრ-ჯურის და ბაჰრ კოსანგოს გავლით სამხრეთ-დასავლეთით ჯებელ კოსანგომდე, ნიამ-ნიამის ქვეყნის საზღვრებზე. მოგზაურობის დროს ყველას მძიმე სიცხე აწუხებდა. სტუდენტი გარდაიცვალა აპრილში, ხოლო ტინის დედა ივლისში, რასაც მოჰყვა ორი ნიდერლანდელი მოახლის გარდაცვალებაც. ბევრი მოგზაურობის შემდეგ, დარჩენილმა ნაწილმა მიაღწია ხარტუმს 1864 წლის მარტის ბოლოს, როდესაც ტინის დეიდა, რომელიც ხარტუმში დარჩა, გარდაიცვალა. ტინმა, დეიდა და ერთი მოახლე დამარხა და დედამისისა და მეორე მოახლის ცხედარი კაიროში დააბრუნა. ჯონ ტინი, მისი ნახევარძმა ლივერპულიდან, ეწვია 1865 წლის იანვარ-თებერვალში, იმ მიზნით, რომ დაეყოლიებინა სახლში დაბრუნებაზე. ტინი არ აპირებდა დაბრუნებას. შესაბამისად, ჯონი დაბრუნდა ლივერპულში ორი გვამითა და მისი ეთნოგრაფიული კოლექციის დიდი ნაწილით. მისი დედის ცხედარი მოგვიანებით დაკრძალეს ჰააგაში, უდ ეიკ ენ დუინენის სასაფლაოზე. ტინის ეთნოგრაფიული კოლექცია ჯონმა გადასცა საზოგადოებრივ მუზეუმს (ახლანდელი ლივერპულის მსოფლიო მუზეუმი).
კაიროში, ტინი ცხოვრობდა აღმოსავლური სტილით მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში, ეწვია ალჟირს, ტუნისს და ხმელთაშუა ზღვის სხვა ნაწილებს. 1868 წელს ალჟირიდან ტუარეგებამდე მიღწევის მცდელობა ჩაიშალა.
საჰარა და სიკვდილი
1869 წლის იანვარში მან კვლავ სცადა მიეღწია ტუარეგებამდე. დაიწყო ტრიპოლიდან ქარავნით და სურდა ჩადის ტბისკენ გამგზავრება, რასაც მოჰყვებოდა ვადაი, დარფურის რეგიონი და კორდოფანი, ზემო ნილოსამდე. მურზუქში იგი შეხვდა გერმანელ მკვლევარ გუსტავ ნახტიგალს, რომელთან ერთადაც აპირებდა უდაბნოს გადალახვას. რადგან ნახტიგალს ჯერ ტიბესტის მთებში სურდა წასვლა, იგი სამხრეთისკენ გაემართა. მისი ქარავანი ნელა მიიწევდა წინ. დაავადებების გამო (ჩიყვის შეტევები და თვალების ანთება) მან ვერ შეძლო ჯგუფში წესრიგის დაცვა.
1 აგვისტოს, დილით ადრე, მურზუკიდან ღატისკენ მიმავალ მარშრუტზე, იგი მოკლეს თავის ორ ნიდერლანდელ მეზღვაურთან ერთად, სავარაუდოდ, ტუარეგებმა, რომლებიც მის ესკორტთან კავშირში იყვნენ. ტრიპოლში, 1869 წლის დეკემბრიდან 1870 წლის იანვრამდე ჩატარებული სასამართლო პროცესის განცხადებების თანახმად, ხმლის ორმა დარტყმამ - ერთმა კისერში, მეორემ კი ხელზე, მისი კოლაფსი გამოიწვია. იგი დატოვეს, რის შედეგადაც სისხლისგან დაიცალა და გარდაიცვალა.
არსებობს რამდენიმე დაუდასტურებული თეორია მოტივის შესახებ. ერთის მიხედვით, მის მეგზურებს სჯეროდათ, რომ ალექსინის რკინის წყლის ავზები ოქროთი იყო სავსე. ასევე შესაძლებელია, რომ მისი გარდაცვალება ადგილობრივი ტუარეგის მეთაურებს შორის შიდაპოლიტიკური კონფლიქტის შედეგად მოხდა. კიდევ ერთი მკვლევარი, ერვინ ფონ ბარი, რომელიც ეწვია იმავე ტერიტორიას 1870-იან წლებში, შეხვდა თავდასხმის მონაწილეებს და შეიტყო, რომ ეს იყო დარტყმა ჩრდილოეთ ტუარეგების „დიდი მოხუცი კაცის“, იხენუხენის წინააღმდეგ. ტუარეგებს მაღალი პოზიციიდან მისი ჩამოგდება სურდათ. ქრისტიანების მკვლელობით კი მათ დაამტკიცეს, რომ იხენუხენი ძალიან სუსტი იყო მოგზაურების დასაცავად. ჩრდილოეთ ტუარეგებს შორის შიდა დაპირისპირების გათვალისწინებით, რომელიც გაგრძელდა ოსმალების მიერ ფეზანის პროვინციის (სამხრეთ ლიბიის) ოკუპაციამდე, ეს ვერსია არის სხვაგვარად არამოტივირებული ხოცვა-ჟლეტის ყველაზე სავარაუდო ახსნა.
ითვლებოდა, რომ მისი ეთნოგრაფიული ნიმუშების კოლექცია ლივერპულში განადგურდა 1941 წელს დაბომბვის დროს. ანალოგიურად განადგურდა ჰააგაში მისი ხსოვნისთვის აშენებული ეკლესია. თუმცა, ბოლო კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი ეთნოგრაფიული კოლექციის დაახლოებით 75% (100-ზე მეტი ობიექტი) გადაურჩა საჰაერო თავდასხმას. გარდა მათი, როგორც მისი სუდანში მოგზაურობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ღირებულებისა, მისი კოლექცია, შტუტგარტში ჰოიგლინის თანამედროვე კოლექციასთან ერთად (ლინდენის მუზეუმი), წარმოადგენს სუდანის ადრეული მატერიალური კულტურის იშვიათ ნიმუშებს.
სუდანში, ჯუბას მახლობლად, პატარა ნიში იხსენებს მე-19 საუკუნის ნილოსის მკვლევარებს და ასევე მემორიალური დაფა ტანჟერში მის სახელს ატარებს. ბევრი მისი დარჩენილი ნაშრომი, მათ შორის მისი წერილების უმეტესობა აფრიკიდან, ინახება ჰააგის ეროვნულ არქივში. ფოტოები ეროვნულ არქივსა და ჰააგის მუნიციპალურ არქივშია მოთავსებული.
ლიტერატურა
'The Fateful Journey'. The Expedition of Alexine Tinne and Theodor von Heuglin in Sudan (1863–1864). A Study of their travel accounts and ethnographic collections, Robert Joost Willink (Amsterdam, 2011)
Geographical Notes of an Expedition in Central Africa by three Dutch Ladies, John A. Tinne (Liverpool, 1864)
Travels of Alexine, Penelope Gladstone (London, 1970)
Tochter des Sultans, Die Reisen der Alexandrine Tinne (in German), Wilfried Westphal (Stuttgart, 2002)
The Nile Quest, ch. xvi, Sir HH Johnston (London, 1903).
Die Tuareg. Herren der Sahara. Ausstellung der Heinrich-Barth-Gesellschaft (in German only), Cornelius Trebbin & Peter Kremer (Düsseldorf 1986)
Alexandrine Tinne (1835–1869) – Afrikareisende des 19. Jahrhunderts. Zur Geschichte des Reisens, Antje Köhlerschmidt (Magdeburg 1994; PhD thesis) – Hitherto the only serious and scholarly account of Alexine's travels and achievements in the context of 19th-century African exploration.
Women explorers in Africa: Christina Dodwell, Delia Akeley, Mary Kingsley, Florence von Sass Baker, and Alexandrine Tinne, Margo McLoone (Capstone Press, 1997)
Alexine Tinne, fotograaf. Haar wereldbeeld/Alexine Tinne, photographer. Her Worldview (bilingual Dutch/English), Maartje van den Heuvel (ed.) (Zwolle, 2021)
სქოლიო
აფრიკის მკვლევრები
გარდაცვლილი 1869
დაბადებული 1835
დაბადებული 17 ოქტომბერი
გარდაცვლილი 1 აგვისტო
ნიდერლანდელები
ნიდერლანდელი მკვლევარები