ბენჟამენ ფონდანი

ბენჟამენ ფონდანი
ბენჯამინ ფონდანი (Benjamin Fondane, დ. 14 ნოემბერი 1898 წელი, იასი ― გ. 3 ოქტომბერი, 1944, ოსვენციმი) ― რუმინელი და ფრანგი მწერალი, დრამატურგი, სცენარისტი, ფილოსოფოსი, ესეისტი.
ბიოგრაფია
დაიბადა იასში ებრაულ ოჯახში. მას ჰყავდა უფროსი და უმცროსი დები.მამამისი ვაჭარი იყო, რომლის მშობლები წარმოშვებით რუმინული მოლდოვის ჩრდილოეთით მდებარე სოფელიდან იყვნენ. დედამისი ებრაელი ინტელექტუალების ოჯახს ეკუთვნოდა. ბაბუამისი ბენჟამენი შვარცფელდი, გალიციელი, პედაგოგი, რომელმაც დააარსა პირველი ებრაული სკოლა იასში.
რუმინეთში იგი ავანგარდული მხატვრების ჯგუფს ეკუთვნოდა. 15 წლის ასაკიდან ქვეყნდებოდა ფსევდონიმით ბარბუ ფონდოიანუ. სკოლის დასრულების შემდეგ იგი ბუქარესტში გადავიდა საცხოვრებლად. საფრანგეთში ცხოვრობდა 1923 წლიდან, მიიღო მოქალაქეობა 1938 წელს, წერდა ფრანგულად 1925 წლიდან.
მეგობრობდა ლევ შესტოვთან (ერთმანეთს შეხვდნენ 1924 ჟულ დე გოტიესთან სტუმრობისას), ემილ ჩორანთან, არტიურ ადამოვთან, ტრისტან ცარასთან, კონსტანტის ბრინკუშისთან . 1928 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ავანგარდული ლიტერატურული ჯგუფის "უფსკრული" (ადამოვი და სხვები) საქმიანობაში. კრიტიკულად აფასებდა ჰეგელის, ჰაიდეგერის, ჰუსერლის, ვალერის, უოლის, ბრეტონი შემოქმედებას.
1931 წლის 28 ივლისს, ბენჟამენი დაქორწინდა ჟენევიევა ტისიეზე, ლევ შესტოვი იყო მათი ქორწინების მოწმე.
1929 წელს, ვიქტორია ოკამპოს მოწვევით, იგი ეწვია ბუენოს-აირესს, ლექციებს კითხულობდა საფრანგეთის კინოავანგარდზე, შემდეგ კი თანამშრომლობდა ბუენოს-აირესის გავლენიან ჟურნალ "Sur" - თან (გამოაქვეყნა ესე ჰაიდეგერზე). 1936 წელს მან დაწერა და გადაიღო ფილმი Tararira არგენტინაში. გემზე, უკან დაბრუნებისას, ებრაელი-ათეისტი ბენჟამენი დაუმეგობრდა კათოლიკ-ნეოტომისტს ჟაკ მარიტენს. შესტოვის გარდაცვალების შემდეგ, ფონდან გახდა ცნობილი, როგორც მისი მოსწავლე და მიმდევარი.
საფრანგეთის დაცემის დროს იგი ტყვედ აიყვანეს, საიდანაც იგი გაიქცა, რის შემდეგაც იგი მწვავე აპენდიციტით მოათავსეს ვალ-დე-გრასში, შემდეგ ქვეყნდებოდა მიწისქვეშა ანთოლოგიაში "პოეტების პატივი" ფსევდონიმით ისააკ ლაკედემი (აგასფერას ფრანგული სახელი). 1944 წელს 7 მარტს მის დასთან ერთად იგი დააპატიმრა საფრანგეთის პარაფაშისტური პოლიციამ. მისმა მეგობრებმა მოახერხეს მისი გათავისუფლება, მაგრამ არა მისი დის, რის გამოც მან გადაწყვიტა არ დაეტოვებინა საკანი. ის 30 მაისს ბობინიის სადგურიდან ოსვენციმში გადაიყვანეს დასთან ერთად, საიდანაც ის აღარ დაბრუნებულა.
მემკვიდრეობა
ბოლო ათწლეულების მანძილზე ფონდანის ფიგურისა და მემკვიდრეობისადმი ინტერესი იზრდება: 1979 წლის შემდეგ საფრანგეთში ქვეყნდებოდა ძირითადი მისი ნამუშევრები, 1993 წელს ისრაელში შეიქმნა მისი ნამუშევრების შემსწავლელი საზოგადოება, ხოლო 1997 წელს საფრანგეთში, გამოიცა ალმანახის "ფონდანის ბლოკნოტების" რამდენიმე გამოცემა.
ლიტერატურა მწერალზე
Jutrin M. Benjamin Fondane, ou, Le périple d’Ulysse. Paris: A.-G. Nizet, 1989
Sevenant A. van. Il filosofo dei poeti: l’estetica di Benjamin Fondane. Milano: Mimesis, 1994
Farina G. Benjamin Fondane e le gouffre: un emigrante nella metafisica dell’esistenza. Roma: Artemide, 2003
Lucescu Boutcher A. Rediscovering Benjamin Fondane. New York: P. Lang, 2003
Beary P. Benjamin Fondane, au temps du poème. Lagrasse: Verdier/Les Amis de L'Éther Vague, 2006.
Grün E. La route chez Tristan Tzara, Benjamin Fondane et Ilarie Voronca. Cordes-sur-Ciel: R. de Surtis, 2006.
Thélot J. Ou l’irrésignation. Benjamin Fondane. Montpellier: Éditions Fissile, 2009
Benjamin Fondane, poète, essayiste, cinéaste et philosophe. Paris: Mémorial de la Shoah, 2009
Beray P., Janover L. Retrouver Fondane. Arles: Les Éditions de La Nuit, 2010
Jutrin M. Avec Benjamin Fondane au-delà de l’histoire, ou, Les carnets d’Ulysse, 1924—1944. Paris: Parole et silence, 2011
სქოლიო
რუმინელი მწერლები
ფრანგი მწერლები
ჰოლოკოსტის მსხვერპლნი
XX საუკუნის ბიოგრაფები
XX საუკუნის ფრანგი ესეისტები
XX საუკუნის ფრანგი დრამატურგები
XX საუკუნის ფრანგი ისტორიკოსები
XX საუკუნის ფრანგი ფილოსოფოსები
XX საუკუნის ფრანგი პოეტები
XX საუკუნის რუმინელი დრამატურგები
XX საუკუნის რუმინელი ისტორიკოსები
XX საუკუნის რუმინელი პოეტები
XX საუკუნის ფრანგი მთარგმნელები
ეგზისტენციალისტები
ექსპრესიონისტი პოეტები
ფრანგი ბიოგრაფები
ფრანგი ლიტერატურის კრიტიკოსები
ფრანგი მამაკაცი დრამატურგები
ფრანგი მამაკაცი პოეტები
გერმანულენოვანი მწერლები
ებრაელი პოეტები
მამაკაცი ბიოგრაფები
ფრანგი მამაკაცი ესეისტები
რუმინელი ბიოგრაფები
რუმინელი ესეისტები
რუმინელი კინორეჟისორები
რუმინელი ლიტერატურის კრიტიკოსები
რუმინელი მამაკაცი პოეტები
რუმინელი ფილოსოფოსები
რუმინელი სცენარისტები
რუმინელი სიურრეალისტი მწერლები
რუმინულენოვანი მწერლები
სიურრეალისტი პოეტები
სიმბოლისტი პოეტები
XX საუკუნის მემუარისტები
XX საუკუნის ფრანგი მამაკაცი მწერლები
XX საუკუნის სცენარისტები