კარლ მანჰაიმი

კარლ მანჰაიმი (დ. 27 მარტი, 1893 — გ. 1947, 9 იანვარი) — გავლენიანი გერმანელი სოციოლოგი მე-20 საუკუნის პირველ ნახევარში. კლასიკური სოციოლოგიის მთავარი ფიგურა, ასევე ცოდნის სოციოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. მანჰაიმი ყველაზე ცნობილია თავისი წიგნით „იდეოლოგია და უტოპია“ (1929/1936), რომელშიც იგი განასხვავებს ნაწილობრივ და ტოტალურ იდეოლოგიებს.
ბიოგრაფია
ბავშვობა და განათლება
კარლ მანჰაიმი დაიბადა 1893 წლის 27 მარტს ბუდაპეშტში, ტექსტილის ვაჭარი აუნგრელი მამისა და გერმანელი დედის ოჯახში. წარმოშობით მისი ორივე მშობელი ებრაელი იყო. ადრეული განათლება ბუდაპეშტში მიიღო. სწავლობდა ფილოსოფიასა და ლიტერატურას ბუდაპეშტის უნივერსიტეტში. ასევე წავიდა ბერლინში (სადაც სწავლობდა გეორგ ზიმელთან ერთად) და პარიზში სწავლის გასაგრძელებლად, თუმცა უნგრეთში დაბრუნდა პირველი მსოფლიოს დაწყებისთანავე. მან მიიღო დოქტორის ხარისხი ბუდაპეშტის უნივერსიტეტში, ხოლო შემდგომ ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში აიმაღლა კვალიფიკაცია.
აკადემიური კარიერა
ომის დროს იგი ჩართული იყო მთელი რიგი გავლენიანი ინტელექტუალური წრეების, მათ შორის კარლ და მაიკლ პოლანიების მიერ დაარსებული „გალილეოს წრისა“ და სოციალურ მეცნიერებათა ასოციაციის მიერ ორგანიზებული „კვირის წრის“ წევრი. უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკის არსებობის ხანმოკლე პერიოდში, 1919 წელს, მანჰეიმი ასწავლიდა ბუდაპეშტის უნივერსიტეტის პედაგოგიურ ინსტიტუტში მისი მეგობრისა და მენტორის, ლუკაჩის მფარველობით, რომლის კომუნიზმზე გადასვლას იგი არ იზიარებდა. მანჰაიმი და ლუკაჩი იძულებული გახდნენ გადასახლებულიყვნენ ჰორტის აღზევების შემდეგ. მანჰეიმმა გერმანიაში გადასახლება აირჩია, სადაც 1920-1933 წლებში ცხოვრობდა.
1921 წელს ის დაქორწინდა ფსიქოლოგ იულისკა კაროლინე ლანგზე. მიუხედავად იმისა, რომ მისი შრომის შესახებ დიდი ინფორმაცია არ ვრცელდება, ლენგი თანამშრომლობდა მანჰაიმთან მის ბევრ ნამუშევარზე და მანჰაიმის სტუდენტებთან ერთად შეაჯამა მისი მრავალი ნამუშევარი, რომელიც უნდა გამოქვეყნებულიყო სიკვდილის შემდეგ.
1933 წელს, მანჰეიმი ანტისემიტური კანონის თანახმად, მანჰაიმი გააძევეს უნივერსიტეტიდან. იგი იძულებული გახდა ნაცისტურ რეჟიმს ბრიტანეთში გაქცეოდა. მანჰეიმი გახდა სოციოლოგიის ლექტორი ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში, სადაც მუშაობდა გარდაცვალებამდე.
1941 წელს, ლონდონის უნივერსიტეტის განათლების ინსტიტუტის დირექტორმა სერ ფრედ კლარკმა მიიწვია იგი სოციოლოგიის სასწავლებლად. 1946 წლის იანვარში იგი დაინიშნა სოციოლოგიის პირველ პროფესორად განათლების ინსტიტუტში, თანამდებობა მან დაიკავა ერთი წლის შემდეგ, გარდაცვალებამდე.
მანჰაიმის ცხოვრება, ინტელექტუალური და გეოგრაფიული მიგრაცია, სამ ძირითად ფაზად იყოფა: უნგრული (1919 წლამდე), გერმანული (1919-1933) და ბრიტანული (1933-1947). თავის ნაშრომებში იგი სხვადასხვაგვარად ცდილობდა გერმანული ისტორიციზმიდან, მარქსიზმიდან, ფენომენოლოგიიდან, სოციოლოგიიდან და ანგლო-ამერიკული პრაგმატიზმიდან მიღებული ელემენტების სინთეზს.
გარდაცვალება
მანჰაიმი გარდაიცვალა ლონდონში, 1947 წლის 9 იანვარს 53 წლის ასაკში, გულთან დაკავშირებული პრობლემების გამო. გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე იგი მიიწვიეს ევროპის იუნესკოს ხელმძღვანელად, შეთავაზება, რომელიც მან სამწუხაროდ ვერ მიიღო. იგი დაკრძალეს გოლდერის მწვანე კრემატორიუმში და მისი ფერფლი მოათავსეს იქაურ კოლუმბარიუმში. ის თავდაპირველად მოათავსეს ზიგმუნდ ფროიდის მოპირდაპირედ, მაგრამ ფროიდი მოგვიანებით სხვაგან გადაასვენეს.
მემკვიდრეობა
მანჰეიმის სოციოლოგიური თეორია იყო მრავალი წიგნის კვლევის საგანი. მანჰეიმი იყო ორმოცდაათამდე ძირითადი ნარკვევისა და ტრაქტატის ავტორი. მათი უმეტესობა მოგვიანებით გამოქვეყნდა წიგნის სახით.
სქოლიო
XX საუკუნის უნგრელი მამაკაცი მწერლები
გარდაცვლილი 1947
დაბადებული 1893
სოციოლოგია