იზმირის ყურე

იზმირის ყურე წარსულში ცნობილი, როგორც სმირნის ყურე — ყურე ეგეოსის ზღვაში, რომელიც მდებარეობს ქარაბურუნის ნახევარკუნძულსა და ფოჩას შორის. ყურის სიგრძე 64 კილომეტრია, სიგანე კი - 32 კილომეტრი. იზმირი, თურქეთის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საპორტო ქალაქი სწორედ იზმირის ყურის სანაპიროზე მდებარეობს.
გეოგრაფია
იზმირის ყურის ჩრდილოეთ საზღვრად განისაზღვრება 13 საზღვაო მილით დაშორებული ტერიტორია ქანლიკაიას კონცხიდან, რომელიც ქარაბურუნის ნახევარკუნძულზე მდებარეობს, ფოჩაში მდებარე ასლანის კონცხამდე. ყურის ზედაპირის ფართობია 960,4 კვადრატული კილომეტრი, ხოლო ნაპირის სიგრძე 464 კილომეტრს შეადგენს.
თურქთის სიდიდით მეოთხე კუნძული - უზუანდა სწორედ იზმირის ყურეში მდებარეობს. ყურის სხვა კუნძულებს შორისაა: ჰექიმი, ფოჩას კუნძულები (ორაკი, ფენერ ადა, ინჯირ ადა, მეტალიკ ადა), ჩიჩექის კუნძულები (იასიჯა, პირნარლი, აქჩა, ინჯირლი), კარანტინას კუნძული, ილანის კუნძული და ბიუიუქ ადა.
ყურეში ჩვიდმეტი მდინარე ჩაედინება, მათ შორის კი ყველაზე ცნობილი გედიზი და მელესია. გედიზის დელტაყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს.
ლევენთის პორტი ყურეზე ერთადერთი იახტების გასაჩერებელი ადგილია.
გეოლოგია
იზმირის ყურე მეოთხე გეოლოგიურ პერიოდში ჩამოყალიბდა. ყურის აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულების ორმო წარმოიქმნა ნასხლეტის შედეგად.
ფლორა და ფაუნა
ყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე ბინადრობენ თეთრმუცელა სელაპები. ჩაქალბურნუს ლაგუნა, რომელიც იზმირის ყურის სამხრეთით მდებარეობს ჩიტების მოსაშენებელი ადგილია.
ისტორია
ცნობილია, რომ ყურის პირას პირველი დასახლებები ნეოლითის ხანაში შეიქმნა. ყველაზე ცნობილი დასახლებაა სმირნა, რომელიც თანამედროვე ბაირაქლის ტერიტორიაზე იყო ძვ.წ. 3300-იან წლებში. თემურლენგმა, რომელიც ანგორის ბრძოლის შემდეგ იზმირში ჩავიდა, 1402 წლის დეკემბერში იზმირის პორტის ციხე და მისი შემოგარენი აიღო და ციხის განადგურების ბრძანება გასცა. პირველი მსოფლიო ომის დროს საზღვაო ბრძოლები მოხდა სანჯაქბურნუს ციხესა და ურლას შორის 1915 წლის მარტში, ასევე უზუნადას გარშემო 1916 წლის მაისში.
ეკონომიკა
იზმირის პორტი არის სატვირთო და სამგზავრო პორტი, რომელიც მდებარეობს ყურის აღმოსავლეთ ნაწილში. ეს არის ქვეყნის სიდიდით მეშვიდე პორტი (კონტეინერების მოცულობით) და სიდიდით მეცამეტე ტვირთის მოცულობის მიხედვით.
ყურეში არის ცხრა აქტიური სამგზავრო ბორანი. İZKARAY-ის პროექტი, რომელიც ითვალისწინებს ყურის ორი მხარის შეერთების გეგმა ხიდის საშუალებით ხელოვნური კუნძულებისა და გვირაბების დახმარებით შეიქმნება და უზრუნველყოფს საგზაო და სარკინიგზო კავშირებს ბალჩოვას და ჩიღლის რაიონებს შორის.
დაბინძურება
იმ პერიოდში, როდესაც ყურის მიდამოებში 200 000 ადამიანი ცხოვრობდა, ჩამდინარე წყლები ყურეს არ აბინძურებდა. მაგრამ, მოსახლეობის 500 000-მდე გაზრდამ ყურეში ნარჩენების რაოდენობა თანდათან გაზარდა. ამ პერიოდში აშკარა გახდა დაბინძურება და ხალხს მასში ცურვა აღარ შეეძლო. 1990-იან წლებში მოსახლეობის რაოდენობა 1.7 მილიონს გადააჭარბა, დაბინძურების დონემ ძალიან მოიმატა, რის გამოც ყურეში მდებარე თევზებში მომწამლავი ნივთიერებები აღმოაჩინეს. 1992 წელს İZSU–მ დაიწყო საკანალიზაციო პროქტზე მუშაობა, სახელწოდებით Grand Canal Project. 2002 წლის ოქტომბერში დაარსებულმა სისტემამ ხელი შეუშალა ჩამდინარე წყლების გადინებას ყურეში. 2010-იანი წლებისთვის დაფიქსირდა, რომ ყურის დაბინძურების დონე შემცირდა და ზღვას „სიცოცხლე დაუბრუნდა“. იზმირის ყურის ოკეანოგრაფიული მონიტორინგის პროექტი, რომელსაც კომპანია sinceZSU ანხორციელებს 2000 წლიდან მუდმივად ამოწმებს ყურის დაბინძურების დონეს.
სქოლიო
ეგეოსის ზღვის ყურეები
თურქეთის ყურეები