აღსრულებული რენესანსი

აღსრულებული რენესანსი - ტერმინი, რომელიც გამოიყენება 1920-იანი და 1930-იანი წლების უკრაინელი დასაწყისის იმ პოეტების, მწერლებისა და მხატვრების თაობის აღსაწერად გამოიყენება, რომლებიც მოღვაწეობდნენ უკრაინის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში . დიდი შემობრუნების შემდეგ, საბჭოთა კავშირის ახალმა გენერალურმა მდივანმა იოსებ სტალინმა გადაწყვიტა შეეცვალა პოსტბოლშევიკური რევოლუციის გავრცელების და უკრაინიზაციის პოლიტიკა, თუმცა ამ გარეგნულად პროსაბჭოთა პოეტებმა და მწერლებმა უარი განაცხადეს სტალინის გადაწყვეტილებაზე დაბრუნებოდნენ რომანოვების სახლის პოლიტიკას იძულებითი რუსიფიკაციის შესახებ . შესაბამისად, დაიწყო უკრაინულენოვანი პოეტებისა და მწერლების მასობრივი დაპატიმრება, ისინი უმეტეს შემთხვევაში რეპრესირებულნი იყვნენ იყვნენ კარელიაში სანდარმოხის სასაფლაოზე, რაც გოლოდომორის წინასწარი საფუძველი გახდა. ტერმინი „აღსრულებული რენესანსი“ პირველად 1959 წელს შემოგვთავაზა ანტიკომუნისტმა პოლონელმა ემიგრანტმა და გამომცემელმა იერჟი გიდროიკმა უკრაინელი ემიგრანტისა და ლიტერატურათმცოდნე იური ლავრინენკოსადმი მიწერილ წერილში, როგორც ამ თაობის მიერ დაწერილი საუკეთესო უკრაინული ლიტერატურის დაგეგმილი ანთოლოგიის სათაური.
ფონი
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ რუსეთის იმპერიის დაცემამ, იმპერიული ცენზურის გაუქმებამ, დამოუკიდებელი უკრაინის სახელმწიფოს ჩამოყალიბებამ და საბჭოთა რეჟიმის მიერ 1920-იან წლებში გამოვლენილმა კულტურულმა ლმობიერებამ გამოიწვია ლიტერატურული და კულტურული საქმიანობის გასაოცარი რენესანსი უკრაინაში, სადაც გამოჩნდა მრავალი ახალი მწერალი და პოეტი და ჩამოაყალიბდა ათობით ლიტერატურული ჯგუფი, რომლებმაც შეცვალეს უკრაინული ლიტერატურის სტილი და სახე. ამ პროცესებს მხარს უჭერდა ნატივიზაციის პოლიტიკა (უკრაინაში მას უკრაინიზაციას ეძახდნენ), ახალი ეკონომიკური პოლიტიკა (სახელმწიფო კაპიტალიზმი) და გაუნათლებლობის აღმოფხვრა .
სახელი
ტერმინი „აღსრულებული რენესანსი“ შემოგვთავაზა იერჟი გიდროიკმა, პარიზში დაფუძნებული საგამომცემლო კოოპერატივის კულტურის რედაქტორმა და მიეძღვნა ანტიკომუნისტი მწერლების გამოცემას პოლონური დიასპორის მასშტაბით. გიდროიკმა პირველად ეს ფრაზა გამოიყენა 1958 წლის 13 აგვისტოს იური ლავრინენკოსადმი მიწერილ წერილში და შესთავაზა იგი 1917-1933 წლების უკრაინული ლიტერატურის ანთოლოგიის სათაურად, რომელიც ლავრინენკომ მოამზადა კულტურის მოთხოვნით: „სახელის შესახებ. ხომ არ ჯობია მას ზოგადი სახელი დავარქვათ: „აღსრულებული რენესანსი. ანთოლოგია 1917-1933 და ა.შ." სახელი მაშინ სანახაობრივად ჟღერდა. მეორეს მხრივ კი, თავმდაბალი სახელი ანთოლოგია მხოლოდ ხელს შეუწყობდა რკინის ფარდის გამყარებას. რას ფიქრობ?" . ლავრინენკომ კი უპასუხა: "ასე იყოს".
ანთოლოგია " <i id="mwkg"><b id="mwkw">შესრულებული რენესანსი:</b></i> <i id="mwlA"><b id="mwlQ">ანთოლოგია 1917-1933 წლებში: პოეზია-პროზა-დრამა-ესე</b></i> " გამოჩნდა 1959 წელს იერჟი გიდროიკის ინიციატივითა და ხარჯებით პარიზში, კოოპერატივის კულტურის დახმარებით და რჩება უკრაინული ლიტერატურის ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან წყაროდ აღნიშნულ პერიოდში და წარმოადგენს უკრაინული პოეზიის, პროზისა და ესეების წერის საუკეთესო ნიმუშებს 1920-იან და 1930-იან წლებში.
1920-იანი წლების უკრაინული ლიტერატურის მკვლევარის იარინა ციმბალის აზრით, „აღსრულებული რენესანსი“ კარგი სახელი იყო ანთოლოგიისათვის, თუმცა შეუფერებელი შემოქმედებითი ინტელიგენციის მთელი თაობისთვის. "წითელი რენესანსი", მისი აზრით, უფრო სწორი მეტაფორაა, რადგან წარმოადგენს თვითსახელწოდებას. იგი პირველად გამოჩნდა 1925 წელს, როდესაც ერთდროულად და დამოუკიდებლად გამოიცა ოქსანდერ ლეიტესის წიგნი "უკრაინული ლიტერატურის რენესანსი" და ვოლოდიმირ გაძინსკის ლექსი "წითელი რენესანსის მოწოდება" . იმავე წელს გამოვიდა ჟურნალი "Neo-Lif", რომლის წინასიტყვაობაში, რომელიც ასევე დაწერილი იყო გაძინსკის მიერ, ეწერა: „ჩვენთვის წარსული მხოლოდ აწმყოსა და მომავლის შეცნობის საშუალებაა, სასარგებლო გამოცდილება და მნიშვნელოვანი პრაქტიკა. წითელი რენესანსის დიდი სტრუქტურა."
ახალი ელიტა
თუმცა, ლავრინენკომ აღსრულებული რენესანსი დაინახა, ისე როგორც რაღაც უფრო მეტი, ვიდრე უბრალოდ ანთოლოგიის სათაური და შემოიტანა ის, როგორც ტერმინი, რომელიც მოიცავდა უკრაინელი პოეტებისა და მწერლების მოწამეობას და ასევე წარმოადგენდა მათ მემკვიდრეობას და მათ ძალას უკრაინული კულტურის აღორძინებაში. აღსრულებული რენესანსის პარადიგმა - ნაციონალურ კომუნისტურ პერსპექტივასთან და უკრაინის ადრეული საბჭოთა ინტელექტუალების ნაციონალიზაციის ჩარჩოსთან ერთად - მოგვიანებით გაჩნდა, როგორც კომუნისტური რეჟიმის ეროვნული ოპოზიციის დამყარების მცდელობის ერთგვარი კომპონენტი, ახალი ინტელექტუალური ელიტა, რომელიც საბოლოოდ ხელს შეუწყობდა ბრძოლას დამოუკიდებელი და ერთიანი სახელმწიფოსათვის.
ახალი უკრაინელი ინტელექტუალების მსოფლმხედველობის ძირითადი კომპონენტები იყო აჯანყება, დამოუკიდებელი აზროვნება და საკუთარი იდეალების ჭეშმარიტი რწმენა. ძირითადად, ისინი იყვნენ ინტელექტუალები, რომლებიც ფსონს დებდნენ ინდივიდზე და არა მასებზე.
ქვედა კლასებიდან გადასულ (მოსები, მღვდლების ოჯახები, მრეწველობის მუშები და გლეხები), უკრაინული ელიტის ახალ თაობას ხშირად არ ჰქონდა შესაძლებლობა მიეღო სისტემატური განათლება ომის, შიმშილის და ყოველდღიურად საშოვნი პურის გამო. მაგრამ, მუშაობდნენ „შესაძლებლის ზღვარზე“, ცდილობდნენ გამოეყენებინათ ყველა შესაძლებლობა მსოფლიო კულტურის შესაცნობად, შემოქმედების ფრთების გასაშლელად, ისინი აღვსებული იყვნენ უახლესი ტენდენციებით და შექმნეს მართლაც აქტუალური და შესანიშნავი ხელოვნება.
ამ დროს მოდის ახალი თაობა, ეროვნული დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში გამარჯვებებისა და მარცხების მორალური ტვირთით, მსოფლიო ისტორიაში უკრაინის გზის გაგნებით, განსჯებში დამოუკიდებელი აზროვნებითა და უკრაინული ლიტერატურის განვითარების შესახებ მრავალფეროვანი იდეებით. ეს იყო თაობა რომელთა წყალობით, ს. პავლიჩკოს თქმით, ლიტერატურამ „ბევრად ფართო აუდიტორია მიიღო, ვიდრე ოდესმე." გაიზარდა ამ აუდიტორიის განათლების დონე. პირველად მოღვაწეობდა ლიტერატურაში ამოდენ დიდი რაოდენობით მწერალი და ინტელექტუალი. პირველად მოხდა სხვადასხვა მხატვრული მიმართულებების, ჯგუფებისა და სკოლების დიფერენცირება. თუმცა, კულტურული ცხოვრების მოდერნიზაციის ტენდენცია თავიდანვე თანაარსებობდა მისი იდეოლოგიის დაქვემდებარებისა და შემდეგ სრული განადგურების პარალელურ ტენდენციასთან.
ლიტერატურული პროცესი
მწერლები ძირითადად გაერთიანებულნი იყვნენ სხვადასხვა სტილისა თუ პოზიციის მატარებელ, ლიტერატურულ ორგანიზაციებში. 1925-1928 წლების პერიოდს ახასიათებდა „ლიტერატურის დისკუსია“ რომელიც გახლდათ მიკოლა ხვილოვის ინიციატივა, სადაც განხილვის ძირითადი ობიექტი იყო ახალი უკრაინული საბჭოთა ლიტერატურის განვითარების გზები და მწერლის როლი საზოგადოებაში. ხვილოვი და მისი თანამოაზრეები მხარს უჭერდნენ რუსულის ნაცვლად დასავლეთ ევროპული კულტურისაკენ ორიენტაციას და ისინი უარყოფდნენ „წითელ გრაფომანიას“ (თუმცა ისინი კომუნიზმს, როგორც პოლიტიკურ იდეოლოგიას არ უარყოფდნენ).
იმ დროის ძირითადი ლიტერატურული ორგანიზაციები იყო:
"ჰარტი" (-გამკვრივება ) — არსებობდა 1923-25 წლებში და მისი მთავარი მიზანი იყო პროლეტარული კულტურის შემდგომ განვითარებასთან ერთად ყველა სახის პროლეტარული ხელოვანის გაერთიანება. "ჰარტის" ერთ-ერთი მოთხოვნა უკრაინული ენის პოპულარიზაცია იყო. ორგანიზაციამ არსებობა შეწყვიტა მისი ლიდერის ვასილ ელან-ბლაკიტნის გარდაცვალების შემდეგ.
VAPLITE (აბრევიატურა: პროლეტარული ლიტერატურის თავისუფალი აკადემიის ) — შეიქმნა 1926 წელს მიკოლა ხვილოვის მიერ "ჰარტის" ბაზაზე. მისი მიზანი იყო ახალი უკრაინული ლიტერატურის შექმნა დასავლეთ ევროპის კულტურის მიღწევების შესწავლითა და გამოყენებით. VAPLITE -ს წევრები აღიქვამდნენ კომუნიზმს, როგორც პოლიტიკურ იდეოლოგიას, მაგრამ უარყოფდნენ ლიტერატურის იდეოლოგიური მნიშვნელობის აუცილებლობას, როგორც მის მთავარ მოთხოვნას. VAPLITE-ს წევრებს შორის იყვნენ: ოლექსანდრ დოვჟენკო, მიკოლა კულიშ, ლეს კურბასი, მაიკ იოჰანსენი, პავლო ტიჩინა, ოლექსა სლისარენკო, მიკოლა ბაჟანი, იური სმოლიჩი, იულიან შპოლი .
MARS (რევოლუციური ლიტერატურის სახელოსნო) არსებობდა 1924-29 წლებში (ძირითადად „ლანკას“ სახელით). მარსის მთავარი პოსტულატი იმ დროინდელი მოვლენების გულწრფელად და მხატვრულად აღწერა იყო და მის წევრებს შორის იყვნენ : ვალერიან პიდმოჰილნი, ჰრიჰორი კოსინკა, ევგენ პლუჟნიკი, ბორის ანტონენკო-დავიდოვიჩი, ტოდოს ოსმაჩკა, ივან ბაჰრიანი, მარია ჰალიჩი .
"ასპანფუტი", მოგვიანებით კომუნკულტი - უკრაინელი ფუტურისტთა ორგანიზაცია, რომელთა ღირებულებები იყო „კომუნიზმი, ინტერნაციონალიზმი, ინდუსტრიალიზმი, რაციონალიზაცია, გამოგონება, ხარისხი“ და მის წევრებს შორის იყვნენ მიხაილ სემენკო, ჰეო შკურუპი, იური იანოვსკი, იულიან შპოლი .
ნეოკლასიკოსები —მოდერნისტების ლიტერატურული მოძრაობა, რომელთა მიმდევრებს შორის იყვნენ მიკოლა ზეროვი, მაკსიმ რილსკი, პავლო ფილიპოვიჩი, მიხაილო დრაი-ხმარა . მათ არასოდეს შეუქმნიათ ოფიციალური ორგანიზაცია ან პროგრამა, თუმცა იზიარებდნენ კულტურულ და ესთეტიკურ ინტერესებს. ისინი ზრუნავდნენ მაღალი დონის ხელოვნების შექმნაზე და ამცირებდნენ „მასობრივ ხელოვნებას“, დიდაქტიკურ მწერლობას და პროპაგანდისტულ საქმიანობას.
"პლუჰ" (უკრ. გუთანი ) სოფლის მწერლების ორგანიზაცია. მათი მთავარი პოსტულატი იყო „ბრძოლა მესაკუთრეობის იდეოლოგიასთან გლეხებში და პროლეტარული რევოლუციის იდეალების ხელშეწყობა“. მის წევრებს შორის იყვნენ სერჰი პილიპენკო, პეტრო პანჩი, დოკია ჰუმენა, ანდრიი ჰოლოვკო.
„ზახიდნა უკრაინა“ (ინგლისური: ) - 1926 წლის აპრილიდან გამოეყო "პლუჰ", როგორც დამოუკიდებელი ლიტერატურული ორგანიზაცია, რომელიც შეიცავს 50 მწერალსა და ხელოვანს, რომლებიც ჩამოვიდნენ დასავლეთ უკრაინის მიწებიდან კიევში, ოდესაში, დნიპროში, პოლტავაში. ხელმძღვანელობდა დმიტრო ზაგული, მოგვიანებით კი მიროსლავ ირჩანი .
რეპრესიები, დაპატიმრებები და სიკვდილით დასჯა
1920-იანი წლების ბოლოს სტალინმა გააუქმა ახალი ეკონომიკური პოლიტიკა და დაუბრუნდა იძულებით კოლექტივიზაციას . ამ ვითარებაში ცვლილებები მოხდა კულტურულ პოლიტიკაშიც. რისი მაგალითიც იყო უკრაინის თავისუფლებისთვის შექმნილი კავშირის პროცესი 1930 წელს, 474 ადამიანის (ძირითადად მეცნიერების) ჩვენებითი სასამართლო პროცესი, რომელთაგან 15 სიკვდილით დასაჯეს, 248 კი ციხეში გაგზავნეს.
უკრაინელი ინტელიგენციის მასობრივი განადგურების დასაწყისი არის 1933 წლის მაისი, როდესაც მიხაილო იალოვი დააპატიმრეს და მიკოლა ხვილოვი I-ის პირვეი სუიციდისშემთხვევა მოხდა ხარკოვის სახლში.
კამპანია აქტიურად მიმდინარეობდა 1934 წლიდან 1940 წლამდე. ხოლო 1937-1938 წლების დიდი წმენდის დროს პიკს მიაღწია. საერთო ჯამში, 223 მწერალი შეეწირა შევიწროებას, დაპატიმრებასა და რიგ შემთხვევებში სიკვდილით დასჯას. საბჭოთა რეპრესიული რეჟიმის მოქმედებებმა კულმინაციას მიაღწია ოქტომბრის გადატრიალების 20 წლისთავის წინა დღეს ჩადენილი „კონტრრევოლუციონერების“ მასობრივი სიკვდილით დასჯით. 27 ოქტომბრიდან 4 ნოემბრამდე სანდარმოხში, მასიური მკვლელობის ველზე კარელიაში (ჩრდილო-დასავლეთ რუსეთი). 1920-იანი წლების უკრაინული აღორძინების თითქმის სამასი წარმომადგენელი დახვრიტეს.
ამ თაობის ზოგიერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი გადარჩა. ისინი დარჩნენ საბჭოთა კავშირში (ოლექსანდრე დოვჟენკო, პავლო ტიჩინა, მაკსიმ რილსკი, ბორის ანტონენკო-დავიდოვიჩი, ოსტაპ ვიშნია და მიკოლა ბაჟანი ), ან ემიგრაციაში წავიდნენ (ულას სამჩუკი, ჯორჯ შეველოვი და ივან ბაჰრიანი ).
წარმომადგენლები
ჰნატ ხოტკევიჩი (31 დეკემბერი 1877 - 8 ოქტომბერი 1938), მწერალი, ეთნოგრაფი, დრამატურგი, კომპოზიტორი, მუსიკათმცოდნე და ბანდურისტი .
მიკოლა ხვილოვი (13 დეკემბერი 1893 - 13 მაისი 1933) პროზაიკოსი და პოეტი.
ჰრიჰორი კორინკა (29 ნოემბერი 1899 - 15 დეკემბერი 1934), მწერალი და მთარგმნელი.
მიკოლა კულიშ (1892 წლის 19 დეკემბერი – 1937 წლის 3 ნოემბერი), პროზაიკოსი და დრამატურგი; ესროლა სანდარმოხს.
ლეს კურბასი (25 თებერვალი 1887 – 3 ნოემბერი 1937), კინოსა და თეატრის რეჟისორი; ესროლა სანდარმოხს.
ვალერიან პიდმოჰილნი (2 თებერვალი 1901 – 3 ნოემბერი 1937), პროზაიკოსი; ესროლა სანდარმოხს.
კლიმ პოლშჩუკი (25 ნოემბერი 1891 – 3 ნოემბერი 1937), ჟურნალისტი, პოეტი და პროზაიკოსი; ესროლა სანდარმოხს.
ლუდმილა სტარიცკა-ჩერნიახივსკა (17 აგვისტო 1868 – 1941), მწერალი, მთარგმნელი და ლიტერატურათმცოდნე.
მიხაილო იალოვი (5 ივნისი 1895 – 3 ნოემბერი 1937), პოეტი, პროზაისტი და დრამატურგი; ესროლა სანდარმოხს.
მაიკ იოჰანსენი (ფსევდონიმები: Willy Wetzelius and M. Kramar) (1895 წლის 16 ოქტომბერი – 1937 წლის 27 ოქტომბერი), პოეტი, პროზაიკოსი, დრამატურგი, მთარგმნელი, კრიტიკოსი და ენათმეცნიერი; ესროლა სანდარმოხს.
ვოლოდიმირ სვიზინსკი (9 ოქტომბერი 1885 - 18 ოქტომბერი 1941), პოეტი და მთარგმნელი.
ივან ბაჰრიანი (2 ოქტომბერი 1906 - 25 აგვისტო 1963), მწერალი, ესეისტი, რომანისტი და პოლიტიკოსი.
ბორის ანტონენკო-დავიდოვიჩი (5 აგვისტო 1899 — 8 მაისი 1984), მწერალი, მთარგმნელი და ენათმეცნიერი.
მიხაილო ბოიჩუკი (30 ოქტომბერი 1882 - 13 ივლისი 1937), მხატვარი, ყველაზე ხშირად ცნობილი როგორც მონუმენტალისტი.
მიხაილო სემენკო (1892 წლის 19 დეკემბერი — 1937 წლის 24 ოქტომბერი), პოეტი, 1920-იანი წლების უკრაინული ფუტურისტული პოეზიის თვალსაჩინო წარმომადგენელი.
მიკოლა ზეროვი (26 აპრილი 1890 - 3 ნოემბერი 1937), პოეტი, მთარგმნელი, კლასიკოსი და ლიტერატურათმცოდნე და კრიტიკოსი.
ევჰენ პლუჟნიკი (26 დეკემბერი 1898 - 2 თებერვალი 1936), პოეტი, დრამატურგი და მთარგმნელი.
ჰრიჰორი ეპიკი (1901 წლის 17 იანვარი – 1937 წლის 3 ნოემბერი), მწერალი და ჟურნალისტი.
ანტონ პრიხოდკო (1891 - 29 იანვარი 1938) — მწერალი, სახელმწიფო მოღვაწე.
ბიბლიოგრაფია
იური ლავრინენკო. Розстріляне відродження: Антологија 1917–1933 წწ. - Київ: Смолоскип, 2004 წ.
Розстріляне Відродження
ორესტ სუბტელნი. უკრაინა: ისტორია. ტორონტოს უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2000 - 736 გვ.
მეის ჯეიმზ ერნესტი . კომუნიზმი და ეროვნული განთავისუფლების დილემები: ნაციონალური კომუნიზმი საბჭოთა უკრაინაში, 1918—1933 / ჯეიმზ ერნესტ მეისი, ჰარვარდის უკრაინის კვლევითი ინსტიტუტი, უკრაინის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემია შეერთებულ შტატებში. კემბრიჯი: გავრცელდა ჰარვარდის უნივერსიტეტის პრესის მიერ ჰარვარდის უკრაინის კვლევითი ინსტიტუტისა და უკრაინის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიისთვის აშშ-ში, 1983 წ. - 334 გვ.
Розстріляне Відродження
სქოლიო
უკრაინის კულტურის ისტორია
ომებსშორისი პერიოდი
უკრაინის სსრ