რისოს დელფინი

რისოს დელფინი (Grampus griseus) — ძუძუმწოვარი ცხოველი დელფინისებრთა ოჯახისა და Grampus-ის გვარისა. ტაივანელ მეთევზეებს შორის ცნობილია როგორც „ბერი დელფინი“. რისოს დელფინთან ახლოს მდგომი სახეობებია: პილოტი ველშაპები, ცელნამგალა ვეშაპები, მელონთავა ვეშაპები და ყალბი ცელნამგალა ვეშაპები.
ტაქსონომია
რისოს დელფინს სახელი ეწოდა ანტუან რისოს პატივსაცემად, რომელის აღწერილობაც საფუძველი აღმოჩნდა ჟორჟ კიუვიეს მიერ 1812 წელს ამ ცხოველის აღწერას. რისოს დელფინის სხვა სახელწოდეპაა Grampus, რომლითაც გვარსაც მოიხსენიებენ, თუმცა ეს სახელწოდება ხშირად ცელნამგალა ვეშაპების აღსაწერად გამოიყენება. ტერმინ გრამპუსის წარმომავლობა უცნობია. ტერმინი შეიძლება წარმოდგებოდეს ლათინური სიტყვიდან - grandis piscis ან ფრანგული სიტყვიდან - grand poisson და ორივე დიდ თევზს ნიშნავს. სპეციფიკური ეპითეტი griseus ამ სახეობის სხეულის ნაკაწრებისებურ ნაცრისფერს აღნიშნავს.
აღწერა
რისოს დელფინს დიდი წინა ნაწილი და ზურგის ფარფლი და გვერდებიდან კუდისკენ შევიწროებული სხეული აქვს. ახალშობილების ზურგი ნაცრისფერია, მუცელი კი - კრემისფერი. ზრდასრულების კანი უფრო მუქდება და შავდება. სხეულზე ნაკაწრები სოციალური ურთიერთქმედებისას წარმოიქმნება და თითქმის მთლიანად ფარავს სხეულს. დაკაწრვა კბილიანი ვეშაპებისთვისაა დამახასიათებელი, თუმცა რისოს დელფინს უჩვეულოდ ბევრი ნაკაწრი აქვს. უფროსები უფრო მეტად თეთრები არიან. ინდივიდების უმრავლესობას 2-დან 7-მე კბილი აქვს, მხოლოდ ქვედა ყბაზე.
დაახლოებით 3 მეტრის სიგრძის არიან, თუმცა ზოგიერთი მათგანის სიგრძე 4 მეტრსაც აღწევს. დელფინთა უმრავლესობის მსგავსად, მამრები მდედრებზე უფრო გრძელები არიან. იწონიან 300-დან 500 კილომდე და დელფინთა შორის ყველაზე მძიმეები არიან.
გავრცელება და ჰაბიტატი
რუსოს დელფინები თბილ და ტროპიკულ წყლებში ბინადრობენ, უმთავრესად ღრმა წყლებში, მაგრამ სანაპიროსთან ახლოს. ინდოეთის, ატლანტისა და წყნარი ოკეანის ტროპიკული ნაწილეის გარდა, რუსოს დელფინები სპარსეთის ყურესა და ხმელთაშუა და წითელ ზღვებშიც გვხვდება, მაგრამ არა - შავ ზღვაში. ჩრდილოეთით ალასკის ყურემდე და გრენლანდიის სამხრეთ ნაპირებამდე, ხოლო სამხრეთით ცეცხლოვანი მიწის არქიპელაგამდე ბინადრობენ.
საბინადროს ირჩევენ კონტინენტურ შელფს, რომლის სიღრმე 400-დან 1000 მეტრამდე, ხოლო წყლის ტემპერატურა 10 °C-დან 15–20 °C-მდე მერყეობს.
ქცევა
ორსულობის პერიოდი 113-14 თვეს გრძელდება, ხოლო ორსულობებს შორის პერიოდი 2.4 წელს. წყნარი ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში რისოს დელფინები ძირითადად ზაფხულში მშობიარობენ, ხოლო დასავლეთ ნაწილში - შემოდგომით. მდედრები სექსუალურად 8-10 წლის ასაკში მწიფდებიან, ხოლო მამრები 10-12 წლის ასაკში. რისოს დელფინთაგან ერთ-ერთმა ნიმუშმა ყველაზე დიდხანს 39.6 წელს იცოცხლა.
იაპონიასა და აშშ-ში რისოს დელფინები წარმატებით დაიჭირეს, შემდეგ კი მათი და ბოთლცხვირა დელფინების ჰიბრიდები მიიღეს. ძირითადად ბადეებით იჭერენ.
ბიბლიოგრაფია
National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World
Encyclopedia of Marine Mammals
Whales, Dolphins and Porpoises, Mark Carwardine,
{cite journal|pmid=1474668|year=1992|author1=Morimitsu|first1=T|title=Histopathology of eighth cranial nerve of mass stranded dolphins at Goto Islands, Japan|journal=Journal of Wildlife Diseases|volume=28|issue=4|pages=656–8|last2=Kawano|first2=H|last3=Torihara|first3=K|last4=Kato|first4=E|last5=Koono|first5=M|doi=10.7589/0090-3558-28.4.656}}
რესურსები ინტერნეტში
Whale and Dolphin Conservation Society
ARKive Photographs, video
Voices in the Sea – Sound of the Risso's Dolphin
სქოლიო
ოკეანის დელფინები
1812 წელს აღწერილი ძუძუმწოვრები