სომხური სამოციქულო ეკლესიის მეთაურები

სომხური სამოციქულო ეკლესიის მეთაურები — ქრონოლოგიური სია სომხური სამოციქულო ეკლესიის მეთაურებისა, რომელიც მოიცავს პერიოდს 315 წლიდან დღემდე. თავდაპირველად სომხური ეკლესიის მეთაური იყო ეპისკოპოსი. 368 წლიდან მან მიიღო კათოლიკოსისა პატრიარქის ტიტული. კათოლიკოსის რეზიდენცია ისტორიის განმავლობაში რამდენჯერმე შეიცვალა. ამჟამად სომხური სამოციქულო ეკლესიის მეთაური ატარებს უმაღლესი პატრიარქის და სრულიად სომეხთა კათოლიკოსის ტიტულს და ფარული კენჭისყრით აირჩევა საეკლესიო კრებაზე.
რეზიდენციები
315 წლიდან — ვაღარშაპატი, დიდი სომხეთი
484 წლიდან — დვინი, სპარსეთის სომხეთი
893 წლიდან — აღთამარი, ანისის სამეფო
952 წლიდან — არგინა, ანისის სამეფო
992 წლიდან — ანისი, ანისის სამეფო
1045 წლიდან — სევასტიის თემი, ბიზანტიის იმპერია
1147 წლიდან — ჰრომკლა, კილიკიის სომეხთა სამეფო
1282 წლიდან — სისი, კილიკიის სომეხთა სამეფო
1441 წლიდან — ვაღარშაპატი, ყარა-ყოიუნლუ
ეჩმიაძინის საკათალიკოსო
კათოლიკოს-პატრიარქების მმართველობის ქრონოლოგია
გრიგოლ განმანათლებელი — 315—325
წმ. არისტარქეს I 325—333
წმ. ვართან I 333—341
წმ. იუსიკ I 341—347
პარენ I 348—352
ნერსეს I დიდი 353—373
შააკ I 373—377
ზავენ I 377—381
ასპურაკეს I 381—386
საჰაკ I — 387—436
წმ. ოვსეპ I 437—452
მელიტე I 452—456
მოვსეს I 456—461
წმ. გიუთი I 461—478
წმ. ოვანეს I 478—490
ბაბგენი — 490—516
სამველ I 516—526
მუშე I 526—534
საჰაკ II 534—539
ქრისტოფორე I 539—545
გევონდ I 545—548
ნერსეს II 548—557
ოვანეს II 557—574
მოვსეს II 574—604
აბრაჰამ I ალბათანეცი — 607—615
კომიტას I 615—628
ქრისტოფორე II 628—630
ეზრა ფარაჟნაკერტელი — 630—641
ნერსეს III 641—661
ანასტას I 661—667
ისრაელ I 667—677
საჰაკ III 677—703
ეგია I 703—717
იოანე ოძუნელი 717—728
დავით I 728—741
თრდატ I 741—764
თრდატ II 764—767
სიონი I 767—775
ესაი I 775—788
სტეფანოზ I 788—790
ოვაბ I 790—791
სოგომონ I 791—792
გევორქ I 792—795
ოვსეპ II მორიელი 795—806
დავით II 806—833
ოვანეს IV 833—855
ზაქარია I 855—876
გევორქ II 877—897
მაშტოც ელივარდელი 897—898
იოანეს დრასხანაკერტცი 898—929
სტეფანოზ II (რიშტუნი) 929—930
თეოდოროს I (რიშტუნი) 930—941
ეგიშე I (რიშტუნი) 941—946
ანანია I 946—968
ვაჰან I 968—969
სტეფანოზ III 969—972
ხაჩიკ I 973—992
სარქის I 992—1019
პეტროს I 1019—1058
ხაჩიკ II 1058—1065
გრიგოლ II 1066—1105
ბარსეგ I 1105—1113
გრიგოლ III 1113—1166
ნერსეს IV შნორალი 1166—1173
გრიგოლ IV 1173—1193
გრიგოლ V 1193—1194
გრიგოლ VI 1194—1203
ოვანეს VI 1203—1221
კონსტანტინე I 1221—1267
ჰაკობ I 1268—1286
კონსტანტინე II 1286—1289
სტეფანოზ IV 1290—1293
გრიგოლ VII 1293—1307
კონსტანტინე III 1307—1322
კონსტანტინე IV 1323—1326
ჰაკობ II 1327—1341, 1355—1359
მხიტარ I 1341—1355
მესროპ I 1359—1372
კონსტანტინე V 1372—1374
პოღოს I 1374—1382
თეოდოროს II 1382—1392
კარაპეტ I 1393—1404
ჰაკობ III 1404—1411
გრიგოლ VIII 1411—1418
პოღოს II 1418—1430
კონსტანტინე VI 1430—1439
გრიგოლ IX 1439—1441
კირაკოს I 1441—1443
გრიგოლ X 1443—1465
არისტაქეს II 1465—1469
სარქის II 1469—1474
ოვანეს VII 1474—1484
სარქის III 1484—1515
ზაქარია II 1515—1520
სარქის IV 1520—1536
გრიგოლ XI 1536—1545
სტეფანოზ V 1545—1567
მიქაელ I 1567—1576
გრიგოლ XII 1576—1590
დავით IV 1590—1629
მოვსეს III 1629—1632
ფილიპოს I 1633—1655
ჰაკობ IV 1655—1680
ეგიაზარ I 1681—1691
ნახაპეტ I 1691—1705
ალექსანდრე I 1706—1714
ასტვაცატურ I 1715—1725
კარაპეტ II 1726—1729
აბრაამ II 1730—1734
აბრაამ III 1734—1737
ლაზარე I 1737—1751
მინას I 1751—1753
ალექსანდრე II 1753—1755
საჰაკ V 1755
ჰაკობ V 1759—1763
სიმეონ I 1763—1780
გუკას I 1780—1799
ოვსეპ არლუტეანი 1800—1801
დავით V 1801—1807
დანიელ I 1807—1808
ეფრემ I 1809—1830
ოვანეს VIII 1831—1842
ნერსეს აშტარაკელი — 1843—1857
მატევოს I 1858—1865
გევორქ IV 1866—1882
მაკარ I 1885—1891
მკრტიჩ I 1892—1907
მატევოს II 1908—1910
გევორქ V 1911—1930
ჰორენ I 1932—1938
გევორქ VI 1945—1954
ვაზგენ I 1955—1994
გარეგინ I 1995—1999
გარეგინ II 1999.
დვინის კათოლიკოსები (373—395).
1. იუსიკ (373—387).
2. ზავენ (387—390).
3. საჰაკ (დაახ. 390—392).
4. ასპურაკ (დაახ. 392—395).
აღვანაკის კათოლიკოსები (განძასარის საკათალიკოსო) (დაახ. 551—1828).
აბას 551—595
ვირო 595—629
ზაქარია I 629—644
იოანე I 644—671
უხტანესი 671—683
ელიაზარი 683—689
ნერსეს I 689—706
სიმეონ I 706—707
მიქაელ 707—744
ანასტასე I 744—748
იოსებ I (ოვსეპ) 748—765
დავით I 765—769
დავით II 769—778
მათე I 778—779
მოსე I 779—781
აარონი 781—784
სოლომონ I 784
თედორე 784—788
სოლომონ II 788—789
იოანე II (ოვანესი) 799—824
მოსე II 824
დავით III 824—852
იოსებ II 852—877
სამუილ 877—894
ჰოვან 894—902
სიმეონ II 902—923
დავით IV 923—929
ისააკ (სააკი) 929—947
გაგიკ 947—958
დავით V 958—965
დავით VI 965—971
პეტრე I 971—987
მოსე III 987—993
მარკოზი, იოსებ III, სტეფანე I (993—1079)
იოანე III 1079—1121
სტეფან II 1129—1131
გრიგოლ I დაახ.1139
ბეჟგენ დაახ.1140
ნერსეს II 1149—1155
სტეფანე III 1155—1195
იოანე IV 1195—1235
ნერსეს III 1235—1262
სტეფანე IV 1262—1323
სუკიანი და პეტრე II დაახ.1323-1331
ზაქარია II დაახ.1331
დავით VII (?)
კარაპეტ 1402—1420
იოანე V დაახ.1426-1428
მათე II დაახ.1434
ათანას II, გრიგოლ II და იოანე VI 1441—1470
აზარია (?)
თომა დაახ.1471
არისტაქეს I (?)
სტეფანე V დაახ.1476
ნერსეს IV დაახ.1478
შმავონ I დაახ.1481
არაკელ 1481—1497
მათე III დაახ.1488
არისტაქეს II 1515-დაახ.1516
სერგო I (სარქის) დაახ.1554
გრიგოლий III დაახ.1559-1574
პეტრე III 1571
დავით VIII დაახ.1573
ფილიპე (?)
იოანე. VII 1574—1584
დავით IX დაახ.1584
ანასტასий II დაახ.1585
შმავონ II 1586—1611
არისტაქეს III დაახ.1588
მელქისეტი დაახ.1593
სიმეონ III დაახ.1616
პეტრე IV 1653—1675
სიმეონ IV 1675—1701
იერემია გასან-ჯალალი 1676—1700
ისაია გასან-ჯალალი 1702—1728
ნერსეს V 1706—1736
ისრაელ 1728—1763
ნერსეს VI 1763
იოანე VIII 1763—1786
სიმეონ V 1794—1810
სერგო II 1810—1828; 1815 წლიდან მიტროპოლიტის ტიტულით.
კილიკიის საკათალიკოსო
XII-XV საუკუნეებში სომხური სამოციქულო ეკლესიის კათოლიკოსის რეზიდენცია მდებარეობდა კილიკიის სომეხთა სამეფოში. 1441 წელს გადაწყდა სომხური საკათოლიკოსო ტახტის დაბრუნება ეჩმიაძინში. ამის საპასუხოდ კილიკიის სომხური ეკლესიის უმაღლესმა იერარქმა შეინარჩუნა კათოლიკოსის ტიტული. XV საუკუნის შუა წლებიდან ის ექვემდებარეობდა კონსტანტინოპოლის სომხურ საპატრიარქოს. 1915 წელს სომხების გენოციდის შემდეგ მოიშალა კილიკიის საკათალიკოსო სისში და ის მოგვიანებით აღდგა ბეირუთის ახლოს ქალაქ ანტილისიაში.
პოღოს (1441—1457).
კონსტანტინე (დაახ. 1457—1480).
ოვსეპ (დაახ. 1480—1510).
ნერსეს (დაახ. 1651).
მიქაელი (დაახ. 1750).
გარეგინ I — (1983—1995, შემდგომში სრულიად სომხეთის კათოლიკოსი 1995—1999).
არამ I (1995 წლიდან).
აღთამარის კათოლიკოსები
893 წელს დვინის მიწისძვრამ დაანგრია ქალაქი დვინი და კათოლიკოსის რეზიდენციამ გადაინაცვლა აღთამარის მონასტერში. X საუკუნის მეორე ნახევარში კათოლიკოსის რეზიდენცია გადავიდა ქალაქ ანისის მახლობლად, არგინაში. აღთამარის ეპისკოპოსებს ამის შემდეგაც დიდხანს ჰქონდათ პრეტენზიები სომხურ ეკლესიაში განსაკუთრებულ იერარქიულ მდგომარეობაზე და 1114 წელს აღთამარის ეპისკოპოსმა თავი სომხეთის კათოლიკოსად და პატრიარქად გამოაცხადა. ეს მდგომარეობა დიდხანს არ გაგრძელებულა, მაგრამ აღთამარის ეპისკოპოსებმა კათოლიკოსის ტიტული მაინც დიდხანს შეინარჩუნეს.
დავით (დაახ. 1117—1140).
ზაქარია. III (1434—1464).
სტეფანოზ (დაახ. 1464—1480).
გრიგოლ I (1512—1544).
გრიგოლ II (დაახ. 1574).
მარტიროსი (დაახ. 1655).
ნიკოგაიოსი (1743—1754).
გრიგოლ IV (1754—1761).
თოვმა (1761—1780).
იხილეთ აგრეთვე
სომხური სამოციქულო ეკლესია
ლიტერატურა
ქრონოლოგიები