ACHA RedList rmizListe ICOM KIRMIZI LISTE: SURİYE’NİN RİSK ALTINDAKİ KÜLTÜR VARLIKLARI international council of museums

Giris
Suriye, binlerce yıldır, aralarında tarih öncesi kabileler, İslam toplumları, Haçlılar, İranlı tüccarlar, Abbasi ve Osmanlı İmparatorluğu da dahil çok farklı kültürlere ve antik krallıklara ev sahipliği yapmıştır. Suriyeliler, bu geçmiş kültürlerin maddi kalıntılarını ulusal yasal düzenlemelerinin de yardımıyla özenle muhafaza edip korumuşlardır. Arap dünyasını sarsan olaylar Suriye'deki kültürel miras ile ilgili olarak bir endise dalgasına yol acmıştır. Suriye kültürel miras alanlarını tehdit eden kalıcı tahribat özel- likle endişe vericidir. Bu alanlarda bulunan eserler uluslararası sanat ve eski eser piyasalarında büyük talep gördüğünden hırsızlık, yağmalama ve yasadışı ticarete maruz kalmaktadır. Suriye’nin zengin cesitlilikteki kültürel mirası ulusal karakterindeki çoğulluğa yansımıştır. Sit alanlarında devam eden tahribat ve kültür varlıklarının kaybı Suriye kültür mirasını ve onun dünya mirasına olan farklı katkıları hakkındaki bilgimizi ve kavrayışımızı yoksullastırmaktadır.
Amaç
Kültür varlıklarının yasadışı ticareti ile mücadele için yasal mekanizmaların, bilgi paylaşımında kullanılan pratik araçların gelistirilmesi, farkındalığın artırılması ve yasadışı ihracatın önlenmesi gerekmektedir. Suriye’deki kültürel miras alanlarındaki büyük çaplı hasar ve talan raporlarını müteakip ICOM, sanat ve kültür mirası uzmanları ile güvenlik görevlilerinin ulusal ve uluslararası yasalarla korunan Suriye eski eserlerini tespit edebilmelerine yardımcı olmak amacıyla Acil Kırmızı Liste: Suriye'nin Risk Altındaki Kültür Varlıkları adlı listeyi yayınlamaya karar vermistir. Eserlerin teshis edilmesini kolaylaştırmak için hazırlanan Acil Kırmızı Liste yasadışı alınıp satılması en muhtemel olan kültür varlıklarının türlerini ve kategori- lerini göstermektedir. Müzeler, müzayede evleri, sanat tacirleri ve koleksiyoncular, bu tarz eserlerin kökenlerini ve ilgili yasal evrakı dikkatle ve tam olarak arastırmadan eserleri satın almamaları konusunda ikaz edilmektedirler. Eserlerin, stillerin ve dönemlerin gösterdiği muazzam çeşitlilikten dolayı Acil Kırmızı Liste: Suriye’nin Risk Altındaki Kültür Varlıkları adlı yayın eksiksiz olmaktan çok uzaktır. Suriye kökenli olabilecek her eser dikkatle incelenmeli ve ihtiyati tedbirler uyqulanmalıdır. Suriye kültür varlıkları aşağıda belirtilen ulusal ve uluslararası yasalarla korunmaktadır: ULUSAL YASAL DÜZENLEMELER Kararname No. 84, Medeni Kanun, arkeolojik eserlerin özel kanunlarla korunduğuna atıf yapar (18 Mayıs 1949). Kararname No. 148, Ceza Kanunu, tarihi anıtların tahribatıyla ilgili atıf yapar (22 Mayıs 1949). Suriye Eski Eserler yönetimi hakkındaki 222 Sayılı Karamame (26 Ekim 1963), Eski Eserler Kanunu olarak değistirilmistir (S Nisan 1999). Yukarıda belirtilen kanun hükmünde kararname daha önceki kültürel mirası korumayla ilgili ulusal düzenlemeyi kapsamaktadır: 295 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (2 Aralık 1969). 296 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname (2 Aralık 1969). 333 Sayılı Kanun Hükmünde Karamame (23 Aralık 1969). 38 Sayılı Gümrük Kanunu (6 Temmuz 2006). 107 Sayılı Kararname (23 Ağustos 2011).
ULUSLARARASI BELGELER
Silahlı Catışma Durumunda Kültürel Mirasın Korunması hakkındaki 14 Mayıs 1954 tarihli Lahey (Haque) Sözleşmesi (6 Mart 1958 tarihinde kabul edildi) ve Birinci Protokol
Kültür Varlıklarının Kanunsuz İthal, İhraç ve Mülkiyet Transferinin Yasaklanması ve Önlenmesi İçin Alınacak Tedbirlere ilişkin 14 Kasım 1970 tarihli UNESCO Sözleşmesi (21 Subat 1975 tarihinde kabul edildi). Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasıyla ilqili 16 Kasım 1972 tarihli UNESCO Sözleşmesi (13 Ağustos 1975 tarihinde kabul edildi). Suriye kökenli bir kültür varlığımın çalındığından, yağmalandığından ya da yasadışı yollarla ihraç edildiğinden şüpheleniyorsanız, lütfen aşağıdaki kurumlarla irtibat kurunuz:
22, rue de Palestro - 75002 Paris - Fransa
E-mail: illicit-traffic@icom.museum
ÖNEMLI NOT: Kırmızı Liste çalınmıs olan eserler listesi DEĞİLDİR. Resimlerle gösterilen kültür varlıkları tanınmıs kurumların envanterlerine kayıtlıdır. Bu resimlerle, yasal düzenlemelerle korunan ve yasadısı ticarete en cok maruz kalabilecek eserlerin kateqorilerinin örneklenmesi amaclanmaktadır. ICOM, Suriye Kırmızı Listesï nde kullanılan fotoğrafları cömertçe sağlayan tüm kurumlara ve kişilere teşekkür eder. Acil Kurmızı Liste: Surriye'nin Risk Altındaki Kültür Varlıkları içinde yer alan eserler aṣağıdaki dönemleri kapsar: Tarih Öncesi ve Eski Çağ (Tarih öncesi, Eski çağ uyqarlıkları, Roma Dönemi Suriyesi) > MÖ 10,000 – MS 636 Íslami Dönem ve Orta Çağlar (Emevi Halifeliği’nden Osmanlı Dönemi’ne kadar) > MS 637 – 15. yüzyıl Osmanlı Dönemi > MS 16. yüzyıl – 1918
Yazı
Erken Tunç Çağı'ndan Osmanlı Dönemi'ne kadar (MÖ 3.bin – MS 1918) Çivi yazısı, Aramice, Süryanice, Eski Yunanca, Latince ve Arapça yazıtlar. Seramik (kil, pismis toprak) ve tunc tabletler: Kare, dikdörtgen ya da kenarları yuvarlatılmıs (daire) sekilde olabilirler. Bazen bir silindir mühür ile damgalanmışlardır. Ortalama ölçüler: 3-30 x 3-30 cm. [1-2] Taş ve tunç plakalar ile steller: Kare biçimli. Elyazması kağıt ve parşömenler, rulolar ve kitaplar: Eski Yunanca, Süryanice veya Arapça yazılıdır. Figürler ile süslenmiş ya da altın renge boyanmış olabilirler. 1. Köşeleri yuvarlatılmış, çivi yazılı kil tablet, Mari, MÖ 1900 – 64, 7.1 x 7 cm. © Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Şam 2. Kare tunç tablet, Mari, MÕ 21. yüzyıl, 11 x 11 cm. © Mari Arkeoloji Heyeti
Figürlü Heykeller
Tarih Öncesi Dönem'den İslami Dönem'e kadar (MÖ 6. bin – MS 15. yüzyıl) Yontulmuş hayvan ve insan figürleri. Serbest Heykeller > Seramik (kil, pişmiş toprak) adak heykelcikleri: Cinsiyet özellikleri ön plana çıkarılmış, bazıları boyanmış ya da bir veya birden fazla gaga benzeri kafası ve takıları olan kadın heykelcikleri. Ayakta duran, oturur vaziyette, at sırtında ya da müzik aleti çalan heykelcikler. Eski Yunan ve Roma örneklerinde belirgin dökümlü kumaş görüntüsü olabilir. Yükseklik: 10-20 cm. [3-4] Taş (Alçı, bazalt, su mermeri), ahşap ve metal (altın, gümüş) heykeller: Şapka ya da süslemeli başlık giymiş kadın heykelleri. Erkekler genellikle saçsız ve/veya sakallıdır. Kıyafetler düz, kat kat ya da dalgalı olabilir. Uzun etekler ya da tek omuzu açık bırakan elbiseler. Gözlere lapis lazuli yerleştirilebileceği gibi sırtlarında yazıtlar da olabilir. Yükseklik: 10-120 cm. [5-6] Tunç erkek heykelcikleri: Yüzeyleri kaplama olabilir (altın, gümüş). Genellikle ayakta ya da bir kol kaldırılmış, adım atar vaziyette, kısa bir etek giymiş olarak tasvir edilirler. Yükseklik: 8-20 cm. [7] 3. Pismis topraktan kadın heykelciği, Halaf, MÖ 6. binyıl, 8.8 cm. © Bavyera Devlet Arkeoloji Koleksiyonu, Münih 4. Pişmiş kil adak heykelcikleri, Fırat Bölgesi, Erken Tunç Çağı IV (MÖ 2300 – 2000), azami yükseklik 21.8 cm. © Kraliyet Sanat ve Tarih Müzesi, Brüksel 5. Gözleri deniz kabuğu ve mavi taş (lapis lazuli) ile kakma yapılmış su mermerinden Mari kadını heykeli, Mari, MÖ 2350 civan, 36 cm. © Şam Ulusal Müzesi / Sophie Cluzan 6. Gözleri deniz kabuğu ve mavi taş (lapis lazulí) ile kakma yapılmış su mermerinden Mari erkek heykeli, Mari, MÖ 2400 civari, 40 cm. © Şam Ulusal Müzesi / Sophie Cluzan 7. Bir kolu yukarı kaldınılmış, başı altın aplīke kaplı, tunç, yürüyen adam heykelciği, Ugarit, MÖ 1300 civari, 12 cm. © Şam Ulusal Müzesi / Sophie Cluzan
Su mermeri ve kemikten “Göz İdolleri”: Yassı ve yamuk vücutlu, abartılı büyük gözlerle tasvir edilmiş soyut insan figürleri. Kıyafet tasvir eden kazıma çizgiler olabilir: 3-6 cm. [8] 8. Su mermerinden "Göz İdolleri", Göz Tapınağı (Tell Brak), MÖ 3200, 4 x 2.6 x 0.5 cm. © Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Şam Yüksek ve alçak kabartmalı heykeller > Kireçtaşından mezar kabartmaları: Yüzü izleyiciye dönük bir ya da daha fazla büst. Abartılı başlıklı ve takılı kadınlar. Genellikle kafanın yan tarafında Aramice ya da Eski Yunanca yazıtlar. Ortalama ölçüler: 50 x 40 x 15 cm. [9] Kil ve taştan (alçı, mermer) adak kabartmaları: İleriye bakan, ayakta, oturur veya at (ya da deve) sürer şekilde, genellikle çıplak ayaklı, kasklı ve silahlı figürler. Genellikle kaidede ya da kafanın yan tarafında Aramice ya da Eski Yunanca yazıtlar bulunur. Ortalama ölçüler: 20-50 x 30-70 x 15 cm. [10] Fildişi kabartmalar: İnsan figürü, hayvan, bitki ya da geometik motiflerle süslenmiş, bazen delikli plakalar. Bazıları "Penceredeki Kadın" biçiminde tasvir edilmiştir. Ortalama ölçüler: 10 x 10 cm. [11] © Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Şam 10. "Asadu ve Sadai" nin alçıtaşından alçak kabartması, Dura-Europos, MS 1. – 2. yūzyıl, 46 x 46 x 8 cm. © Şam Ulusal Müzesi 11. "Penceredeki Kadın" fildişi plaka, Arslan Taş (Halep) Demir Cağı, MÖ 8. yüzyıl, 8 x 9.7 x 1.2 cm. © Halep Müzesi / Giorgio Affanni
Kaplar
Tarih Öncesi Dönem'den Osmanlı Dönemi'ne kadar (MÖ 7. bin – MS 1918) Seramikler (toprak, kil, pişmiş toprak), metal (tunç, bakır), taş ve cam. Düz, kazıma ya da kabartma süslemeli (insan, bitki, hayvan, geometrik). Seramikler sırlı, parlatılmış, cilalanmış, boyalı (kırmızı, kahverengi, siyah) ve/veya yazılı olabilirler. [12-13-14-15-16] Orta Suriye Erken Tunç Dõnemi II (MÖ 1800 – 1600), 20 x Ø azami 15 cm. © Şam Ulusal Müzesi 13. "Saklı astarlı" boyalı seramik kupa, Moumassakhin, Erken Tunç Dönemi IV B (MÕ 2500 – 2000), 12 x Ø 6 cm. © Şam Ulusal Müzesi 14. Üzerinde Arapça yazıtlar ve kalıp süslemeler bulunan, sırsız döküm seramik matara, Hama, İslami Dönem (MS 14. – 16. yüzyıl), 20 x 10 x 5 cm. © Hama Ulusal Müzesi 15. Boyalı seramik kase, Bab Sharqi (Şam), İslami Dönem (MS 14. – 15. yüzyl), 5 x 9.8 cm. © Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Şam 16. Haleli üç adamın yanısıra bitkisel ve geometrik fiqürlerle bezenmis, dibi yuvarlatılmış bakır güveç, Şam, Memluk Dönemi (MS 1249 – 1323), 11 x Ø 17.7 cm. © Şam Ulusal Müzesi
Helenistik çağa ait amforalar, üstünde Eski Yunanca yazılar, çiçekler, hayvan ya da nesneler olan dikdörtgen ya da daire şekilli damgalar taşıyabilirler. Roma dönemine ait cam kapların çok renkli desenleri vardır. Roma, Part (İran) ve Emevi Dönemi seramikleri yesil sırlı iken, daha gec İslami Dönem seramikleri çok renkli sırlı ve bitkisel motiflerle bezemeli olabilirler. [17-18] 17. Soğan biçimli, uzun boyunlu cam şişe, Kuzey Suriye, MS 2. – 3. yüzyıl, 13.6 cm. © Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Şam 18. Sırlı, çok renkli seramik vazo, Memluk Dönemi, (MS 1249 – 1323), 33.5 x Ø 26.5 cm. © Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Şam
Mimari Elemanlar
Mozaikler: Zemin ve duvarlardan, taş, seramik ve cam küpler; insan, yapı ya da manzara resimleri gösterirler. [19] 19. Bir mabet ile bitki ve hayvan motiflerinin sahnelendigi kireçtaşından küp mozaik (tüm sahne ve detay), At Tamani'ah, MS 5. yüzyılının ikinci yarısı, tüm parça 85 x 85 cm, her bir taş 0.8-1 cm. © Maarat al-Nu'man Müzesi / Kamit Abdallah Parçalar ve Süslemeler: Taş (bazalt, kireçtaşı, mermer). Kalıplı ya da düz sütun kaideleri. Trigliflerle (dikey arıklar) süslenmiş saçaklar ve metoplar (yassı, dörtgen yüzeyler). Genellikle bitkisel motifler şeklinde yontularak bezenmiş sütun başlıkları, lentolar, oluklar. Bitkisel motifler ve İslami yazıların bulunduğu ahṣap paneller. Hristiyanlık motifleri oymalı bazalt kapılar. Duvar resimleri, cam ve sırlı seramik karolar, alçı süslemeler, küçük pişmiş toprak plakalar, kil ve taştan kabartmalar. [20-21-22-23] 20.  İki sıra akantus yaprağıyla süslenmiş, beyaz kireçtaşından Korint sütun başlığı, Doğu Roma Dönemi (MS 5. – 6. yüzyıl), 61 x 14 x mıstar 0 47 cm. © İdlib Müzesi 21. Beyaz kireçtaşından lento, Doğu Roma Dönemi (MS 5. – 6. yüzyıl), 253 x 69 x 66 cm. © Idlib Müzesi 22. Seramik karo, Turizi Yapısı (Şam), İslami Dönem (MS 15. yüzyıl), 18.5 x 2 cm. © Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Şam 23.  Haç motifli, varaklı cam karo, Maarat al-Nu'man, MS 9. – 12.  yüzyıl, 9 x 9 cm. © Şam Ulusal Müzesi / Ali Othman Modeller: Özellikle MÖ 3. ve 2. binyıllara ait binaların pişmiş topraktan üretilen minyatür kopyaları. Temel kalıntıları: Üzerinde yazıt bulunan pişmiş toprak koni biçimli büyük çiviler ya da pişmiş toprak, metal ve taştan tabletler.
Aksesuarlar ve Araç Gereçler
Tarih Öncesinden Osmanlı Dönemi'ne (MÖ 7. bin – MS 1918) Kakmalar: Fildişi, sedef, deniz kabuğu ve kireçtaşı. Tek başlarına ya da rölyef, plaka, mobilya ve ahşap paneller üzerine işlenmiş. İnsan, hayvan ya da karışık yaratıklar tasvir edilmiş olabilir. Azami uzunluk: 15 cm. [24] Silah ve aletler: Taştan kesici aletler ve öğütme taşları. Tunç veya demir kılıçlar, hançerler, delikli baltalar, mızrak ve ok uçları (yazıtlı olabilir), zırh, zanaat ve tarım aletleri. [25]
Kandiller: Yuvarlak gövdeli, üst kısmında deliği olan, çukur ağızlı, ilmek sap veya kulplu tunç ya da pişmiş toprak kandiller. Tepede yuvarlak düğmeli, boyundan kulplu cam kandiller. [26] Takılar: Metal (altın, gümüş, tunç) yüzükler, yıldız ya da çiçek şeklinde kolye uçları, bilezikler ve küpeler; renkli taşlarla kakmalı olabilirler. Taş boncuklar (akik, lapis lazuli, kuvars). [27-28] Çeşitli Araç Gereç: Günlük hayatta kullanılan kil, ahşap, kemik, taş, işlenmiş deniz kabuğu, fildişi ve metal © Sophie Cluzan 25. Delikli, tunç balta, Levant, MÖ 19. yüzyıl – erken 18. yüzyıl, 11 x 14 cm. © Kraliyet Sanat ve Tarih Müzesi, Brüksel 26.  Tunç kandil, Şam Bölgesi, Roma Dönemi (MÖ 64 – MS 636), 2.7 x 13.2 cm. © Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Şam
Damga ve silindir mühürler
27. Degerli taslarla süslenmis hilal seklinde altın küpeler, Tell El-Qita (Halep), Helenistik Dönem (MÖ 312 – 63), 2.59 x 3.21 x 0.2 cm. © Halep Müzesi 28. Lapis lazuli ve taş boncuklardan yapılmış kolye, Mari, MÖ 1900 – 64, 19.26 cm. © Şam Ulusal Müzesi 29.  Metal usturlab, İslami Dönem, (16. yüzyıl), 2.5 x Ø 15.3 cm. © Şam Ulusal Müzesi Tarih Öncesinden Doğu Roma Dönemi'ne kadar (MÖ 6000 – MS 636) Taş ya da seramik (pişmiş toprak, sırlı seramik) damga mühürler: Hayvan ya da geometrik şekilli, bir ya da daha fazla yüzü insan, hayvan ya da geometrik desen oymalı. Delikli olabilir. Azami ölçüler: 5 x 5 cm. [30] Renkli silindir mühürler (taş, fildişi, pişmiş toprak, sırlı seramik): Üzerine yazı ya da değişik motifler (insan, hayvan, karışık yaratıklar) oyulmuş, delikli silindirler. Ortalama yükseklik: 3 cm. [31] 31 30. Kırmızı kireç taşından damqa mühür ve mühür baskısı, Hasseke Vilayeti (Tell Brak), Geç Kalkolitik (MÖ 3800 – 3500 civan), 6.75 x 5.5 x 10 cm. © Tell Brak Projesi
Tessera (mozaik taşları) ve Sikkeler
Akhamenid (Pers) Dönemi'nden Osmanlı Dönemi'ne (MÖ 539 – MS 1918) Pişmiş toprak tessera: Üzerinde insan figürü, hayvan ya da nesne, bazen de Aramice yazı bulunan küçük kare pullar. Uzunluk: 2-3 cm. Metal (altın, gümüş, tunç) sikkeler > Eski Yunan - Helenistik: Kral ve kraliçelerin portreleri (ön yüzde), etrafında Eski Yunanca yazıtlar olan, hayvan ve nesnelerle çevrilmiş ayakta durur ya da oturur vaziyette tannlar (arka yüzde). [32] Roma Dönemi: İmparator portresinin (ön yüzde) yanı sıra, Latince yazıtlarla beraber çeşitli motifler ve genellikle “SC” harfleri (arka yüz). [33] Doğu Roma Dönemi: İmparator portresinin (ön yüzde) yanı sıra, harfler ve/veya Hristiyanlık sembolleri (arka yüz). İslami Dönem: Her iki yüzde Arapça yazılar. 32. Marcus Antonius ve VII. Kleopatra portreli gümüş tetradrahmi sikkeler, Ras lbn Hani (Lazkiya), MÖ 40 – 31. © Ras lbn Hani Heyeti, F. Bernel 33.  Imparator Gallienus'un ışın taçlı büstü basılı olan tunç Antoninianus sikke, Sura (Raqqa), MS 261 – 268, 0 2.2 cm. © Sura Heyeti, Ali Othman
Dünya çapında müzeleri ve müze uzmanlarını temsil etmek üzere 1946 yılında kurulmuş olan Uluslararası Müzeler Konseyi (ICOM), gerek somut gerek somut olmayan, doğal ve kültürel mirasın günümüzde ve gelecekte tanıtımını ve korunmasını sağlamayı amaç edinmiştir. 138 farklı noktada 40.000’i aşkın üyesi ile (2018) essiz bir ağa sahip olan ICOM, müzeler ve kültürel miras ile ilgili cok cesitli alanlarda etkinlik gösterir. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu (UNESCO) ile resmi ilişkiler sürdüren ICOM, kültür varlıklarına yönelik kaçakçılıkla mücadeledeki uzmanlığıyla Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyi (ECOSOC) nezdinde danışmanlık statüsüne sahiptir. ICOM uluslararası kamusal hizmet misyonlarını gerçekleştirmek üzere INTERPOL ve Dünya Gümrük Organizasyonu (WCO) gibi uluslararası organizasyonlarla işbirliği içerisinde çalışır. Bünyesindeki Afet Risk Yönetimi Komitesi (DRMC) ve uluslararası Mavi Kalkan (Blue Shield) ağına qüçlü katılımı sayesinde, doğal afet ile silahlı çatışma halinde kültürel mirasın korunması da ICOM'un çalışmalarının merkezinde yer alır. ICOM sayısız programları aracılığıyla, tüm dünyadan kültürel miras alanındaki uzmanlık ağlarını seferber etme kabiliyetine sahiptir. 2013 yılında ICOM, kaçakçılıkla mücadele yönündeki adımlarını güçlendirmek üzere ilk Kültür Varlıklarının Yasadışı Ticareti Uluslararası Gözlemevi'ni (International Observatory on Illicit Traffic in Cultural Goods) kurmuştur. Kırmızı Listeler, kültürel varlıkların yasadışı ticaretini engellemeküzere pratik araçlar olarak tasarlanmıştır. ICOM, sarsılmaz bağlılıkları ile bu projenin başarısına katkıda bulunan tüm uzman ve kurumlara göstermiş oldukları cömert işbirliği için teşekkür eder. Kırmızı Listelere buradan ulaşabilirsiniz: http://redlist.icom.museum Aşağıdaki kurumların cõmert katkılarıyla: U.S. Department of State Bureau of Educational and Cultural Affairs Washington, D.C. international of museums 22, rue de Palestro - 75002 Paris - Fransa Tel: +33 (0)1 47 34 05 00 - Faks: +33 (0)1 43 06 78 62 E-mail: illicit-traffic@icom.museum - Web: http://icom.museum