Acil Durumlarda Bebek ve Küçük Çocukların Beslenmesi

Acil durum yardım personelive program yöneticileri için
Operasyonel Rehberlik

Sürüm 3, Ekim 2017

IFE Core Group tarafından geliştirilmiştir

1

Arka Plan
Acil Durumlarda Bebek ve Küçük Çocukların Beslenmesi üzerine Operasyonel Rehberlik (OGIFE) ilk olarak 2001 yılında Acil Durumlarda Bebek ve Küçük Çocukların Beslenmesi üzerine
Kurumlar Arası Çalışa Grubu tarafından hazırlanmıştır. Bu Çalışma Grubunda, acil
durumlarda bebek ve küçük çocukların beslenmesi üzerine eğitim materyallerinin ve ilgili
politika rehberlerinin geliştirilmesi hakkında bir kurumlar arası iş birliği olan IFE Core Group’unüyeleri bulunmaktadır (IFE/IYCF-E bundan sonra IFE olarak anılacaktır).
Sürüm 2.0 Mayıs 2006’da, sürüm 2.1 Şubat 2007’de (eki 2010’da) ve sürüm 3.0 Ekim 2017’deoperasyonel deneyim ve ihtiyaçları ve rehberlik güncellemelerini yansıtacak şekilde
hazırlanmıştır. Sürüm 3.0 güncellemesi, Emergency Nutrition Network (ENN) ve UNICEF’in
ortak liderliğinde ve ENN’nin koordinasyonu ile, uluslararası, bölgesel ve ulusal bilgi
kaynakları ile, IFE Core Group’un danışmanlığında gerçekleştirilmiştir. IFE Core Group bu veönceki sürümlere katkıda bulunan ve yön gösteren herkesi minnet ile anmaktadır.
OG-IFE’nin bu güncellemesi Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID)
aracılığıyla Amerikan toplumunun cömert destekleri ile mümkün olmuştur. Bu içerik, USAID'in
veya Amerika Birleşik Devletleri'nin görüşlerini yansıtma iddiası taşımamaktadır.
Görev
OG-IFE, Temel Kalite ve Hesap Verebilirlik İnsani Yardım Standartları (CHS) ve SphereStandartları 1 da dâhil olmak üzere birçok diğer uluslararası acil durum standardının
gerekliliklerini karşılamaya hedeflemektedir 2. Acil Durumlarda Bebek ve Küçük Çocukların
Beslenmesinin Kılavuz İlkeleri3 ve Anne Sütü Muadillerinin Pazarlanmasıyla İlgili Uluslararası
Yasa (“Yasa”) 4 ve sonraki ilgili Dünya Sağlık Asamblesi (DSA) kararlarının pratikte
uygulanmasına yardımcı olur. Karar vericilere, planlamacılara ve bağışçılara
UNICEF/DSÖ'nün Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesinin 24. maddesindeki Bebek ve Küçük
Çocukların Beslenmesi üzerine Küresel Strateji5 ve 2006’da DSA tarafından oy birliği ile kabul
edilen Bebek ve Küçük Çocukların Beslenmesi üzerine 2005 Innocenti Deklarasyonu’nda yeralan Eylem Çağrısında ortaya konulan sorumluluklarını yerine getirmelerinde yardımcı olur.
Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (2., 3. ve 6. hedefler) ve Birleşmiş Milletlerin (BM) Beslenme
On Yılı (2016-2025) çalışma programının hedeflerine de katkıda bulunmaktadır d.
Hedef
Bu OG-IFE, acil durumlarda bebek ve küçük çocukların beslenmesinin nasıl sağlanacağı
konusunda kısa, pratik bir rehber sunmayı hedeflemektedir.
Kapsam
OG-IFE, beslenme uygulamaları ile ilişkilendirilen bebek ve küçük çocukların hastalık ve/veyaölüm risklerinin azaltılması ve çocukların beslenme, sağlık ve gelişimlerinin azami seviyeyeçıkartılması için dünya çapında acil durum hazırlığı, müdahalesi ve toparlanması ile ilgilidir.
Hedef kitle
Müdahalelerin hedefi olan kitle, bebekler ve iki yaş altı çocuklar (0-23 ay) ve hamileve emziren kadınlardır (PLW).

Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Asgari Standartlar, Madde 23-25
Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Asgari Standartlar
3
Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Küresel ve Ulusal Strateji, Madde 4
4
Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Küresel Politika, Madde 9 ve 10
5Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Küresel ve Ulusal Strateji, Madde 5
12

Bu rehberin hedeflediği kullanıcılar
Bu OG-IFE, devletler, Birleşmiş Milletler (BM) kuruluşları, ulusal ve uluslararası sivil toplum
kuruluşları (STK’lar), bağışçılar, gönüllü grupları ve özel/iş sektörü de dâhil, politika yapıcılar,karar vericiler ve acil durum hazırlığı, müdahalesi ve toparlanması için çalışan programcılara
yöneliktir.
Önerilen eylemler, IFE koordinasyon yetkilisi ve görevlendirilmiş sorumlulukları ve önemli
sorumluluk ve rollere de sahip olan, IFE’yi doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen faaliyetlerdebulunanları, hedef almaktadır. Duruma göre farklı seviyelerde ve değişen ölçülerde eylemler
gerekecektir.
OG-IFE, beslenmenin yanı sıra (üreme sağlığı, anne, yenidoğan ve çocuk sağlığı (AYÇS),iyileştirici hizmetler, ruh sağlığı ve psikososyal destek hizmetleri (RSPD), HIV, bulaşıcı
hastalıkların yönetimi de dâhil olmak üzere) sağlık, ergen hizmetleri, su, sanitasyon ve hijyen(WASH), gıda güvencesi ve geçim kaynakları (FSL), çocukların korunması, erken çocuk
gelişimi (EÇG), engellilik, barınma, nakdi yardım programları, sosyal koruma, tarım, kamp
koordinasyonu ve kamp yönetimi ve lojistik olmak üzere birçok sektör ve alan ile ilgilidir.
Düzen
Temel noktaların özeti ile başlayarak, bu belge altı bölüm pratik adım ve ardından önemli
irtibatlar (Bölüm 7), temel kaynakların olduğu bir referans bölümü (Bölüm 8) ve tanımlar
(Bölüm 9) olarak düzenlenmiştir. Referanslar, kaynakların listelendiği Bölüm 8’e atıfta bulunan
dipnotlar olarak yer almaktadırlar. Destekleyici bilgiler, Bölüm 7’den sonraki notlarda
alfabetik olarak düzenlenmişlerdir. Acil durum hazırlığı farklı alanları ilgilendiren bir konudur
ve temel eylemler Kutu 1’de ve Ek 1’de sıralanan bölümlerde özetlenmiştir. Çok sektörlü işbirliğine hem Bölüm 5’te, hem de diğer bölümlerde değinilmiştir ve sektör/uzmanlık alanınagöre içerik rehberi Ek 1’de bulunabilir.
Geri bildirim ve destek
IFE Core Group bu belge ve uygulama deneyimleri hakkındaki geri bildirimleri memnuniyetlekarşılayacaktır. IFE Core Group dikkatine olmak üzere, iletişim bilgileri şu şekildedir: UNICEF
Programme Division, New York, A.B.D: nutrition@unicef.org veya ENN, Oxford, Birleşik
Krallık: office@ennonline.net. Konu satırına ‘OG-IFE feedback’ (OG-IFE geri bildirimi)
yazılmalıdır.
OG-IFE www.ennonline.net/operationalguidance-v3-2017
bulunabiliradresindeçevrimiçi

3

olarakİçindekiler
TEMEL NOKTALAR .................................................................................................. 5PRATİK ADIMLAR (1-6) ............................................................................................. 6
1.

Politikalar geliştirin veya destekleyin ................................................................. 62.

Personeli eğitin .................................................................................................. 83.

Operasyonları koordine edin .............................................................................. 94.

Değerlendirin ve izleyin .................................................................................... 12

Genel 4.1-4.3 ................................................................................................................................. 12
Kriz öncesi veriler ve ilk ihtiyaçların değerlendirilmesi 4.4-4.10..................................................... 12
Derinlemesine değerlendirme 4.11 ................................................................................................ 14İzleme 4.12-4.18 ............................................................................................................................ 14
5.
Entegre çok sektörlü müdahaleler ile bebek ve küçük çocukların ideal
beslenmesini sağlayın, iyileştirin ve destekleyin ............................................................ 16
Genel 5.1-5.6 ................................................................................................................................. 16
Emzirme desteği 5.7-5.9 ................................................................................................................ 16
Emzirilmeyen bebekler 5.10-5.19 .................................................................................................. 17
Tamamlayıcı beslenme 5.20-5.28 .................................................................................................. 19
Mikro besin takviyesi 5.29 .............................................................................................................. 20
Çok sektörlü iş birliği 5.30-5.32 ...................................................................................................... 21
HIV ve bebek beslenmesi 5.33-5.39 .............................................................................................. 23Bulaşıcı hastalık salgınları 5.40 ..................................................................................................... 24
6.

Yapay beslenmenin risklerinin asgariye indirilmesi .......................................... 25

Acil durumlarda bağışlar 6.1-6.6 .................................................................................................... 25
Yapay beslenme yönetimi 6.7-6.10 ................................................................................................ 25
BMS malzemeleri 6.11-6.14 ........................................................................................................... 26
BMS spesifikasyonu 6.15-6.17 ...................................................................................................... 26
BMS malzemeleri, beslenme ekipmanı ve destek tedariki 6.18–6.23 ........................................... 27
BMS’in dağıtımı 6.24–6.27 ............................................................................................................. 287.

ÖNEMLİ İRTİBATLAR ....................................................................................... 29

Kutu 1: Acil durum hazırlık eylemleri .............................................................................. 30
8. REFERANSLAR ........................................................................................................................ 36
Genel 8.1 ........................................................................................................................................ 38
Politika 8.2 ...................................................................................................................................... 38Eğitim 8.3 ....................................................................................................................................... 40
Koordinasyon 8.4 ........................................................................................................................... 43Değerlendirme ve İzleme 8.5 ......................................................................................................... 44
Çok sektörlü müdahaleler 8.6 ........................................................................................................ 47
Yapay Beslenme 8.7 ...................................................................................................................... 56
9. TANIMLAR ................................................................................................................. 58
Ek 1: Sektör/uzmanlık ve hazırlığa göre içerik rehberi............................................................. 65
Ek 2: Kısaltmalar .......................................................................................................................... 66

4

TEMEL NOKTALAR
1. Acil durumlarda bebek ve küçük çocukların beslenmesinin (IFE) uygun birşekilde ve zamanında desteklenmesi hayat kurtarır, çocuğun beslenmesini,sağlığını ve gelişimini korur ve anneye faydalı olur.
2. Acil durum hazırlığı zamanında, etkin ve uygun IFE müdahalesi için kritiktir(Kutu 1).
3. IFE ile ilgili temel şartlar devletin, çeşitli sektörlerin ve kurumlarınpolitikalarında yansıtılmalı ve acil durum müdahalelerine rehberlik etmelidir(Bölüm 1).
4. IFE konusunda duyarlılık ve eğitim birden çok seviyede ve tüm sektörlerde
gereklidir (Bölüm2).
5. Her acil durum müdahalesinde, koordinasyon mekanizmasına IFE’yi koordine
etme olanakları sağlanmalıdır. Devlet, öncü IFE koordinasyon yetkilisidir.
Bunun mümkün olmadığı ve desteğe ihtiyaç duyulan yerlerde, IFE
koordinasyonu UNICEF ve UNHCR’nin görev sorumluluğundadır ve duruma
göre diğer BM kuruluşları ve operasyonel ortaklar ile yakın iş birliği sağlanır(Bölüm 3).
6. Etkilenen halkın, acil durum müdahale ekipleri ve medya ile zamanında, doğru
ve uyumlu şekilde iletişim kurabilmesi önemlidir (Bölüm 3).
7.

İhtiyaçların değerlendirilmesi ve kritik analiz ile şartlara uygun bir IFE
müdahalesi ortaya çıkarılmalıdır (Bölüm 4).

8. Önerilen bebek ve küçük çocukların beslenmesi (IYCF) uygulamalarınınkorunması ve risklerin asgariye indirilmesi için bir acil durumun ilkaşamalarında derhal eyleme geçilmesi gerekir ve yüksek risk altındaki bebek veçocuklara yönelik destek sağlanmalıdır (Bölüm 5).
9. Her acil durumda hem emzirilen, hem de emzirilmeyen bebek ve küçükçocukların beslenme ihtiyaçları ve bakımlarının korunması ve desteklenmesi
için değerlendirme yapılmalı ve hareket geçilmelidir. Müdahaleleri belirlerken
yaygın uygulamaları, salgın hastalık ortamını, kültürel hassasiyetleri ve anne ve
bakıcıların ifade ettikleri ihtiyaç ve endişeleri göz önünde bulundurmakönemlidir (Bölüm 5).
10. Acil durumlarda doğrudan IYCF müdahalelerini sağlamak ve desteklemek içinçok sektörlü iş birliği elzemdir (Bölüm 5).
11. Her acil durumda çocuklar için gerekli miktarda uygun, güvenli, tamamlayıcı
gıda ve ilgili desteklere erişimin sağlanması ve hamile ve emziren kadınlar
(PLW) için yeterli beslenmenin güvence altına alınması önemlidir (Bölün 5).
12. Acil durumlarda anne sütü muadillerinin (BMS) kullanımı, emzirilmeyençocukların beslenme ihtiyaçlarının karşılanması ve uygun olmayan BMS
kullanımından dolayı çocuklarda oluşabilecek risklerin asgariye indirilmesi
duruma özgü ve koordineli bir yardım paketi ve uzman desteğini
gerektirmektedir (Bölüm 5 ve 6).
513. Acil durumlarda BMS, tamamlayıcı gıda ve beslenme ekipmanı bağışları
istenmemeli ve kabul edilmemelidir, erzaklar değerlendirilen ihtiyaçlara göre
satın alınmalıdır. Belirlenen ihtiyaca dayalı değilse ve koordineli yönetilen birmüdahalenin parçası değilse bir acil duruma bağışlanan anne sütü
göndermeyin. BMS, diğer süt ürünleri, biberonlar ve emzikler genel veya
kapsamlı dağıtım içerisinde olmamalıdır (Bölüm 5 ve 6).
14. Hazırlıklara ve gelecekteki müdahalelere bilgi aktarmak için, insani yardım
eylem ve eylemsizliklerinin IYCF uygulamaları, çocukların beslenmesi vesağlıklarına etkileri; planlama ve uygulamada zarar görmüş halka danışılması
ve deneyimlerin belgelenmesi için izlenmeleri önemlidir (Bölüm 4).

PRATİK ADIMLAR
1. Politikalar geliştirin veya destekleyin
1.1 Devletler ve kuruluşlar aşağıdaki öğelerin tamamını bir acil durum bağlamındakarşılamak üzere güncel politikalara sahip olmalıdırlar: korunma, emzirmeninteşviki ve desteklenmesi, yapay beslenmenin yönetilmesi, tamamlayıcı beslenme,
PLW’lerin beslenmesi, Anne Sütü Muadillerinin (BMS) Pazarlanmasıyla İlgili
Uluslararası Yasa ve ilgili Dünya Sağlık Asamblesi (DSA) Kararları (Yasa)6, BMSbağışlarının önlenmesi ve yönetimi ve halk sağlığını etkileyen acil durumlarda vebulaşıcı hastalık salgınlarında bebeklerin beslenmesi (bkz. Bölüm 9 Tavsiye edilen
IYCF uygulamalarının tanımları). Duruma göre ek hükümler gerekebilir, örneğin
mülteciler veya ülke içinde yerinden edilmiş kişiler (ÜİYEK) için. Hükümler kendibaşlarına birer politika olabilirler ve/veya diğer ilgili politikalara entegre olabilirler.
UNICEF ve DSÖ, ulusal/yerel hazırlık politikasını desteklemekte temel sorumluluğa
sahiptir (temel hazırlık eylemleri için bkz. Kutu 1).
1.2 Erken müdahalede ulusal/yerel hazırlık plan, politika ve prosedürlerine danışınız
ve ilgili kanun ve uluslararası standartlara uyunuz. Bir acil durumda, mevcut politika
rehberliği yok ise, güncel değil ise veya duruma yeterince uygun değil ise, IFE’nin
koordinasyon yetkilisi tarafından yönlendirilerek ve DSÖ, diğer ilgili BM kuruluşları
ve ulusal/bölgesel/küresel teknik gruplarına danışarak, hızlı politika rehberlik
güncellemeleri veya ‘açık kapatıcı’ rehberlik geliştirilmesi gereklidir (bkz. 3.1, 3.3).
1.3 Devlet yetkilileri ile yakın iş birliği içerisinde politika rehberliğindeki eksikleri giderinve güncellemeler yapın. Hazırlık konusundaki politika ve ilgili prosedürleri geliştirin
ve güncelleyin.
1.4 Medya grupları, özel sektör, bağışçılar, ordu ve gönüllü grupları dâhil, temel politika
rehberliğini tüm sektörlerdeki müdahalecilere (bkz. 3.7) dağıtın.
1.5 İlgili yetkililer tarafında yayınlanan ve desteklenen bir kurumlar arası ortak
açıklama ilgili rehberliğe dikkat çekmek, duruma uygun hızlı rehberlik sağlamak ve
iletişimi düzene sokmak için kullanılabilir. Açıklamanın hazırlanmasına IFE
koordinasyon yetkilisi öncelik etmelidir (bkz. 3.1) ve UNICEF ve DSÖ'nün bu süreci
kolaylaştırmak ve desteklemekte önemli rolleri vardır. Hazırlıkta bir taslak ortak
açıklama hazırlayın ve ilgili yetkililerin ön onaylarını alın. Örnek bir ortak açıklama
mevcuttur7.
6
7

Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Küresel Politika, Madde 9 ve 10
Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Organizasyonel Politika, Madde 136

1.6 Yasa, BMS’in pazarlanması ile ilgili devletlerin ortak iradesini ifade etmektedir ve
Yasa’nın kapsadığı ürünlerin üretici ve distribütörlerinin, sağlık çalışanlarının, ulusal
hükümetlerin ve ilgili kurumların sorumluluklarını düzenler (bkz. 9). Hazırlık
aşamasında Yasa’yı ulusal mevzuatlara uyarlayıın ve acil durum müdahale süresi
de dâhil her zaman uygulayın. Mevcut kanunların Yasa ile tamamen uyumlu
olmasını sağlayın. Yasa ihlallerini bildirin (bkz. 4.16 ve 7.1).
1.7 DSÖ'nün Bebek ve Küçük Çocuk Gıdalarının Uygunsuz Pazarlanmasının
Sonlandırılması Rehberi8 ile uyumlu kanunlar geçirin ve politikalar benimseyin (bkz.
5.27). Hazırlıkta BM, sivil toplum ve devlet politika yapıcıları, yapıcı bir iş birliği
yaratmak ve uygunsuz etki ve çıkar çatışmalarını önlemek için acil durum
müdahalelerin özel sektör katılımına dair kanunen bağlayıcı ulusal politikalargeliştirmeliler9.

89Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Küresel Politika, Madde 11 ve 12
Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Küresel ve Ulusal Strateji, Madde 77

2. Personeli eğitin
2.1 Zarar görmüş kadın ve çocuklar ile doğrudan ilgilenenler, karar verici
pozisyonlarında olanlar, operasyonları IYCF’i etkileyenler, gelen bağışları işleyenler
ve müdahale için kaynakları harekete geçirenler de dâhil olmak üzere tüm
sektörlerdeki ilgili personeli, IFE’nin desteklemesi için duyarlı hale getirin. Duyarlı
hale getirilecek hedef grupların arasında devlet çalışanları, sektör/grup liderleri,bağışçılar, hızlı müdahale personeli, kamp müdürleri, iletişim ekipleri, lojistikçiler,medya ve gönüllüler de bulunmaktadır.
2.2 Personeli hazırlıkta ve gerekirse acil durum müdahalesi sırasında, IFE konusundaeğitin. Hedeflenen personel arasında, devlet memurları, tesis veya toplum
seviyesinde sağlık ve beslenme hizmetleri ve desteği sağlayan STK çalışanları vegönüllüleri ve diğer sektörlerden ön saf çalışanlarını olabilir.
2.3 Eğitim içeriğini belirlenen ihtiyaçlara, anne ve personelin kültürel beklentilerine,
kadro boşluklarına, hedef kitleye ve eldeki süreye göre uyarlayın ve önceliklendirin.
Travma yaşamış ve stres altındaki anneler, kötü beslenmiş bebek ve anneler, düşük
doğum ağırlığı (DDA) olan bebekler ve beslenme zorlukları yaşayan engelli bebekler
gibi artan ihtiyaçları olan anne ve bebeklere danışmanlık daha uzman bir kadro
gerektirebilir. Asgari olarak, anneler ve iki yaş altı çocuklar ile iletişim halindeki
personel psikososyal sorunlara duyarlılık, beslenme taraması ve daha uzman
desteğe giden yollara yönlendirme konusunda eğitimli olmalıdır10.
2.4 Hazırlıkta duyarlılığınızı ve eğitiminizi geliştirin. IFE öğelerini mevcut müfredat veeğitimlere entegre edin ve içerik geliştirilmesi ve sunulması konusunda ulusal vebölgesel akademik ve eğitim kurumları ile iş birliği yapın. İlgili sağlık çalışanlarının
hizmet öncesi eğitiminde IFE ve Yasa gibi temel kavramları işleyin. Geçmiş acil
durum müdahalelerinden çıkarılan dersleri eğitim paketlerine entegre edin. Kimlerineğitim aldığını ve onlara bir acil durumda nasıl erişim sağlanacağını belgeleyin.
2.5 Emzirme danışmanlığı ve desteği gibi konularda mevcut ulusal uzmanları ve ağları
belirleyin ve kullanın. Ulusal irtibat kaynaklarından bazıları: Sağlık Bakanlığı,UNICEF ve DSÖ ülke ofisleri, Emzirme Eylemi için Dünya İttifakı (WABA)e; La Leche
Leaguef ve diğer anneler arası emzirme destek kuruluşları, Uluslararası LaktasyonDanışmanı Derneği (ILCA)g ve ulusal ILCA örgütleri ve Uluslararası Bebek Maması
Eylem Ağı (IBFAN)h ulusal grupları (iletişim için bkz. 7).

10

Bkz. Referanslar Bölüm 8.3 – Eğitim

8

3. Operasyonları koordine edin
3.1 IFE konusunda öncü koordinasyon otoritesi devlettir. Bunun mümkün olmadığı ve
desteğe ihtiyaç duyulan yerlerde, hedeflerine uygun olarak, IFE koordinasyonu, BM
kuruluşları arasından UNICEF veya UNHCR’nin sorumluluğundadır ve burada:
i.

ii.
iii.
iv.

UNICEF’in koordinasyon yetkilisi, Kurumlar Arası Daimi Komitenin (IASC)
insani yardım müdahalesinei küme yaklaşımı içerisinde bir ülke kümesininharekete geçirildiği veya BM kuruluşunun insani yardım durumlarında bebek
ve küçük çocukların beslenmesi için sorumluluk verdiği, kümenin öncükuruluşu olabilir11.
ÜİYEK müdahalelerinde, IFE koordinasyonundan UNICEF sorumludur12.
Mülteci müdahalelerinde IFE koordinasyonundan sorumlu BM kuruluşu,UNHCR’dirj.
Tüm durumlarda UNICEF ve UNHCR, ilgili teknik ve yönetim kadroları,
mevcut kaynakları ve müdahale kapasiteleri arasındaki sinerjiyi azami
seviyeye çıkaracaktır.

WFP, OG-IFE’nin gerekliliklerini yerine getirecek şekilde acil durumlarda gıda
yardımının harekete geçirilmesinden sorumludur. DSÖ, kamu sağlığına etkileri olan
acil durumlara hazırlanma, müdahale etme ve yaraları sarma konusunda ÜyeÜlkelerin desteklenmesinden sorumludur.
3.2 Bir acil durum müdahalesinde koordinasyon mekanizmalarına IFE’yi koordine etme
imkanlarını sağlayın. Gerekli görüldüğü ölçüde devlet ile koordinasyon kapasitesinideğerlendirin ve gelişimini destekleyin. Hazırlık ve ilk müdahalede koordinasyon
sorumluluk ve görevlerini belirleyin ve netleştirin. UNICEF ülke ofisleri acil durumlarda
koordinasyon ihtiyaçlarına yönelik hazırlık yapmak ve gerekirse bu hususta devlet
kapasitesini ve beceri gelişimini desteklemek konusunda temel sorumluluğa
sahiptirler.
3.3 IFE koordinasyon yetkilisi IFE müdahalesini doğrudan koordine etmeli veya yeterli
koordinasyon mekanizmaları ve kapasitesinin var olduğundan emin olmalıdır13.
Bu durum, ek personelin işe alınması veya geçici görevlendirilmesi veya farklı kurum
veya kuruluşlar ile iş birliği/ortaklık yapılmasını gerektirebilir. Koordinasyonu
desteklemek için ulusal/bölgesel/küresel teknik destek mekanizmaları veya çalışma
grupları belirlenebilir veya kurulabilir. Koordinasyon faaliyetlerini üstlenmesi için
ortalık yapılan bir kurum belirlendiğinde yeterli, uygun ve zamanında IFE
müdahalesinin yapıldığından emin olma sorumluluğu halen IFE koordinasyon
yetkilisindedir.
3.4 Bir IFE koordinatörünün atanmasının gerekli olup olmayacağı da dâhil, koordinasyon
seviyesi duruma bağlı olacaktır. Mümkün olduğu durumlarda, IFE koordinasyon
sorumluluğunu devletin üstlenmesini destekleyin ve ulusal seviyesindeki mevcut
yapılar ve mekanizmalar ile çalışın. Beslenme, sağlık veya gıda güvencesi gibi en
yakın sektörlerin koordinasyon mekanizmaları içerisindeki IFE koordinasyon
kapasitesini tespit edin ve tanımlayın.
3.5 Koordinasyon tüm ekiplere IFE konusunda duruma özel ve teknik bilgi sunan
rehberlik sağlar, kritik zafiyetler ve müdahale açıklarını belirler ve bunların hızlıca
Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Organizasyonel Politika, Madde 14
Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Organizasyonel Politika, Madde 14
13
Bkz. Referanslar Bölüm 8.4 Koordinasyon – İnsani Yardım Müdahalesi Planlama ve
Koordinasyonu
11
12

9

çözümünü sağlamak için harekete geçer ve müdahalenin yeterliliğini izler. Devlet,
sektör ve küme ortakları ile yakın iş birliği içerisinde olan IFE koordinasyon
yetkilisinin sorumlulukları şunları kapsamaktadır:
i.
ii.

iii.
iv.

v.
vi.

vii.
viii.
ix.
x.

xi.
xii.

xiii.

Anında çalışmaları harekete geçirmek için mevcut temel verilerin durumsal
analizini gerçekleştirmek.
IFE’nin erken/çok sektörlü/hızlı ihtiyaçlar değerlendirmesinde yer almasınısağlamak, standart ve duruma özel indikatör kullanımı hakkında yol
göstermek, IFE durum analizi sunmak ve sonraki ihtiyaç değerlendirmelerinin
gerekliliğini değerlendirmek ve gerekirse yönetmek (bkz. 4).
IFE müdahalelerinin acil durum fonlama çağrılarında ve acil başvurularda yer
almasını ve doğru yansıtılmasını sağlamak.
Mevcut politika rehberliğinin yeterliliğini değerlendirmek ve gerekirse politika
güncellemelerini, açık kapatıcı rehberlik geliştirilmesini ve ortak açıklamaları
yönetmek (bkz. 1).
Bir iletişim stratejisi geliştirmek ve uygulamasını yönetmek (bkz. 3.7).
Var ise hazırlık planlarından (bkz. 1.1) yola çıkarak ve diğer sektörler ile iş
birliği içerisinde hareket ederek bir duruma özel eylem planı hazırlamak (bkz.
5.6, 5.30-5.32, Ek 1).
Eylem planı uygulamasını desteklemek için gerekli kaynakları ve ortak
kapasitesyi belirlemek ve aktif olarak takip etmek.
Emzirme desteği ve tamamlayıcı beslenme müdahalelerini koordine etmek(bkz. 5).
Gerektiği durumlarda yapay beslenmenin yönetimini koordine etmek (bkz.
6.7-6.10).
BMS süt ürünleri, tamamlayıcı gıdalar, donör anne sütü ve besleme
ekipmanlarının bağışlarının önlenmesi ve yönetimi de dâhil, insani yardım
müdahalesine dair riskleri azaltmak ve yönetmek (bkz. 6.1-6.6).
IFE programlama müdahalesi risk altında olduğu yerlerde uyarlanmış
rehberlik sunmak (bkz. 3.8).
Özel sektörler iş birliği içerisindeyken ve IFE müdahaleleri için fonlamabulurken oluşabilecek çıkar çatışmalarına karşı dikkatli olmak, bunlardan
kaçınmak ve bunları yönetmek (bkz. 1.7). Yeterli önlemlerin alındığından
emin olmak için gerektiğinde geçici rehberlik sunmak.
IFE müdahalesini izlemek (bkz. 4.12-4.18).

3.6 IFE ile ilgili ihtiyaçların değerlendirilmesi ve programlanmasında ve sektör politikaları,
eylem planları ve risk yönetimi konusunda bilgilendirmede çok sektörlü iş birliği14
olanaklarının belirlenmesi için diğer sektörler ile koordinasyon sağlayın. İlgili sektör
ve kümelerin koordinasyon toplantılarına aktif olarak katılın. Ana akım koordinasyon
yapılarından bağımsız olarak, örneğin ordu, gönüllü grupları ve sivil toplum grupları
gibi çalışanları belirleyin ve onlar ile irtibata geçin.
3.7 Etkilenen halk, müdahale ekipleri ve medya ile koordineli, zamanında, doğru ve
uyumlu bir iletişim kurun. Bir iletişim stratejisi, yanında bir uygulama planı olan birçerçeve 15 sunmalıdır. Temel etmenlerin arasında politika yol göstericiliğinin
yayılması, etkilenen halkın mevcut hizmetler ve IYCF uygulamaları hakkındabilgilendirilmeleri, yardım girişimi sırasında hedef gruplara uyarlanmış bilgilendirmeler(ör. ordu, gönüllü grupları ve sivil toplum grupları), basın açıklamaları, medya ilgisinin
14
15

Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Entegrasyon
Bkz. Referanslar Bölüm 8.4 Koordinasyon – İletişim ve Savunuculuk10

takibi ve farklı araçlara göre (ör. radyo, cep telefonu, sosyal medya) uyarlanmış
bilgilendirmeler bulunmaktadır. Bölüm 8’de IFE üzerine bir medya rehberi
bulunmaktadır16.
3.8 Etkilenen kişilere erişimin kısıtlı ve imkansız olduğu veya gerekli desteği ulaştırma
kabiliyetinin aksadığı bazı acil durumlarda OG-IFE’nin tüm şartlarını sağlamak
mümkün olmayabilir. Bu şartlarda, uygun eylemler ve kabul edilebilir tavizler
konusunda duruma özel rehberleri sunmak üzere IFE koordinasyon yetkilisi, devlet,
UNICEF, DSÖ ve uygun durumlarda UNHCR’nin (bkz. 3.1) kritik analizde bulunmaları
elzemdir. Uyarlanmış programlama, OG-IFE önerilerine yetersiz gelebilir ve geçici
olmalıdır. Karşılanmayan ihtiyaçlar ve yetersiz programlamanın riskleri, insani
yardımın erişimi, kaynak bulunması ve kapasitesi konusunda proaktif savunuculuğu
canlandırmak için kullanılmalıdır. Karar alma süreci, kayıt altına alınmalı ve çıkarılandersler belgelenmeli ve paylaşılmalıdır.
3.9 IFE koordinasyon yetkilisi, bu OG-IFE’nin hükümleri, Sphere Standartları ve Yasa
dâhil, uluslararası ve ilgili ulusal standartların uygulanması ve ölçümler
konusunda sorumluluğa sahiptir. Rehberlikteki eksiklikler giderilmelidir (bkz. 1.2-1.3).
3.10 Acil durum müdahalelerinde IFE koordinasyon kapasitesindeki boşluklar UNICEF
veya UNHCR ülke veya bölge ofisine ve gerekirse kuruluşun genel merkezine
bildirilmelidir (bkz. 7).

16

Bkz. Referanslar Bölüm 8.4 Koordinasyon – İletişim ve Savunuculuk, Madde 65, IYCF-E Medya
Rehberi, IFE Core Group, 200711

4. Değerlendirin ve izleyin
Genel
4.1 IFE müdahalesi için ihtiyaçları ve öncelikleri değerlendirin ve müdahalelerin,
insani yardım eylem ve eylemsizliklerinin etkisini izleyin. Çocukları daha fazla riske
maruz bırakan akut ihtiyaçların ve zorlukların değerlendirilmesine öncelik verin.
Hazırlık, ilk ihtiyaçların değerlendirilmesi ve temsili anketlerle niceliksel ve nitelikselveri toplayın. Güvenilir, hassas, sistematik ve koordineli bilgi toplamaya yatırım
yapın. Bilgi kaynaklarının sağlamasını yapın. Herhangi bir acil durumda mümkün
olan IFE değerlendirmesinin seviyesi ve türü halka erişim, kapasite, acil durumun
türü (ör. akut, kronik) ve kaynaklar da dâhil birçok faktörün dengesine bağlıdır.
4.2 Diğer sektörlerin ihtiyaç değerlendirmelerinde IYCF sorularının yer alması için
fırsatları araştırın ve su, sanitasyon ve hijyen (WASH) ile ilgili çok sektörlü
verilerden ve sağlık raporlarından sonuçlar çıkarın. Çok sektörlü değerlendirme
ekiplerinde bulunan kişilerden en az birinin IFE konusunda temel oryantasyonalmasını sağlayın. İhtiyaç değerlendirme planlamasında ve analizinde IYCF ve
tercihen IFE konusunda tecrübeli personel bulundurun. Kapasitenin yerel düzeyde
kısıtlı olduğu durumlarda bölgesel ve/veya küresel seviyede uzman desteği isteyin(bkz. 7). Gerekirse çok sektörlü verilerin analizini desteklenmesi için sektörel
uzmanlara danışın.
4.3 İki yaş altındaki çocukların cinsiyet ve yaşa göre ayrıştırılmış verileri aşağıdadır:
0-5 ayk, 6-11 ay, 12-23 ay ve PLW oranıl. Duruma göre eşitlik analizi yapabilmek
için temel bilgileri etnik köken, konum v.b. göre ayrıştırın.
Kriz öncesi veriler ve ilk ihtiyaçların değerlendirilmesi
4.4 Erken dönemde karar verme ve acil eylemlere bilgi vermesi için kriz öncesi arkaplan bilgilerini (ikincil veri) bir IYCF durum profili geliştirmek için kullanın. Temelbilgileri hazırlıkta veya gerekirse ilk müdahale sırasında düzenleyin.
4.5 Kriz öncesi bilgi kaynaklarının bazıları: var olan devlet, STK ve BM ülkeprogramları; Çoklu İndikatör Küme Anketleri (MICS)m ve Demografik Sağlık
Anketleri (DHS)n; yerel anketler; ulusal kurumlar (bakanlıklar, acil durum hazırlığı
yapan yerel kurumlar, ilaç ve gıda standartları kurumları); Bilgi, Tutum ve Uygulama(KAP) çalışmaları; Dünya Emzirme Trendleri Girişimi (WBTi) ülke profillerio; DSÖ
ve UNICEF veritabanlarıp; Beslenme Durum Bilgi Sistemi q; acil durum sonrasıdeğerlendirmelerr; önceki acil başvurular ve İnsani Yardım Müdahale Planları(HRP). Beslenme hakkında bilgiler, Beslenme ve Gıda GüvencesiDeğerlendirmesinde Ortak Yaklaşım (JANFSA), Kapsamlı Gıda Güvencesi ve
Kırılganlık Analizi (CFSVA) ve Gıda Güvencesi ve Beslenme İzleme Sistemleri(FSNMS) gibi ortak beslenme ve gıda güvencesi değerlendirmelerinden desağlanabilir.
4.6 Göz önünde bulundurulması gerekilen temel bilgilerden bazıları:
4.6.1 Bağlamsal verilers
i.

İlgili ulusal rehberlik ve hazırlıkplanlarıt; Yasa’nın hukuki durumu; HIV vebebeklerin beslenmesi ve diğer kamu sağlığı acil durumları/bulaşıcı
hastalık salgınlarındaki politikalar ve protokoller (bkz. 5.33-5.40); malteminini etkileyen ulusal gıda ve ilaç yönetmelikleri de dâhil, politika
ortamı.

12

ii.

iii.
iv.
v.
vi.
vii.
viii.

ix.

Akut beslenme yetersizliği, büyüme engeli ve anemi, ve anneler arasında
aneminin yaygınlaşması gibi annenin beslenme durumu da dâhil, acil
durum öncesi çocukların beslenme durumu.
Çatışmadan etkilenen bölgelerde olduğu gibi, halkın güvenlik ve erişim
sıkıntıları.
İki yaş altı çocukların tahmini vaka sayıları (ayrıştırılmış veri, bkz. 4.3) ve
PLW.
Yüksek riskli bebek, küçük çocuk ve annelerin yaygınlığı/bildirilmesi (bkz.
5.4).
Uygun tamamlayıcı gıdalara erişim de dâhil, hanenin gıda güvencesi (bkz.
5.23).
Güvenli su ve sanitasyon ve sosyal normlarda hijyene erişim de dâhil
WASH ortamı (bkz. 5.32.viii).
Doğum öncesi, doğumda ve doğum sonrası hizmet sağlayıcılarınındestekleri, akut beslenme bozukluğu tedavisi programlarına başvuruların
yaş ve ölüm profilleri, bulaşıcı hastalık ölüm oranları, kaba ölüm hızı u(KÖH), bebek ölüm hızıv (BÖH) ve beş yaş altı ölüm hızıw (5YAÖH),
antiretroviral tedavinin kapsamı (ART) ve sosyal hizmetler ve sosyal
koruma mekanizmalarınca sunulan destek de dâhil, sağlık ortamı.
Emziren anneler, eğitimli sağlık çalışanları, eğitimli danışmanlar,
toplumdan deneyimli kadınlar, toplum sosyal yardım çalışanı ağları,çevirmenler ve mütercimler gibi olası destek vericilerin kapasiteleri veuygunlukları.

4.6.2 IYCF verileri
Yenidoğanların emzirmeye başlaması, altı aydan küçük bebeklerin erkenden
emzirilmeleri ve sadece anne sütü ile beslenmesi, altı aydan küçük emzirilmeyenbebekler, bir ve ikinci yıllarda emzirilmeye devam edilmesi, asgari kabul edilebilir
beslenme düzeni, (her yaşta) biberonla beslenme, yaş grubuna göre bebek maması
da dâhil BMS kullanımının yaygınlığı dâhil acil durum öncesi beslenmeuygulamaları17.
i.
ii.
iii.
iv.

v.
vi.

Toplumun IYCF’e dair bilgi ve tutumları.
Yaygın tamamlayıcı beslenme uygulamaları, sık kullanılan tamamlayıcı
gıdalar ve kaynakları.
Relaktasyonun kabul edilebilirliği ve elverişliliği, süt annelik, donör anne
sütü kullanımı, anne sütü bankalarının mevcudiyeti (bkz. 5.11-5.14).
Çocuk engelliliğin yerel algısı ve buna bağlı beslenme ve bakım
uygulamaları. Engelli çocuk ve bakıcılar ve bunların beslenme ve
bakımlarına dair sorunlar ile ilgili raporlar ve gözlemler.
Beslenme zorluklarının bildirilmesi veya anneler, aileler, toplumlar
ve/veya medyadan gelen beslenme desteği talepleri (BMS talepleri dâhil).
BMS, tamamlayıcı gıdalar veya beslenme ekipmanının hedef
gözetilmeksizin dağıtımı veya bağışlara olan talepler veya bildirimler.

4.7 Müdahaleye dair stratejik kararlara (ör. hedef nüfus, coğrafya, sorun türü,etkilenen kişi sayısı, daha fazla ihtiyaç değerlendirmesi ihtiyacı) ve operasyonel
kararlara (ör. bütçe, ekipman, uzmanlık ve personel ihtiyaçları) bilgi sağlamak için

17

Bkz. Referanslar Bölüm 8.5 Değerlendirme ve İzleme13erken dönem ihtiyaçların (hızla) değerlendirmesini yapın18. Mümkün olduğunda çoksektörlü ihtiyaç değerlendirmesi ile ilişkilendirin veya entegre edin. Uygun
müdahaleleri belirlemek için niceliksel ve niteliksel verilerin kritik analizi gereklidir.
4.8 Temsili bir anket uygulanabilir olmadığında mevcut duruma ilişkin faydalı veri
toplamak için alternatif ve fırsatçı yöntemler kullanın. Veri toplamak içinyaklaşımlar arasında grup müzakereleri, bireysel röportajlar, halk arasında
gezintiler ve pazar ziyaretleri bulunur. Hane düzeyinde veya kayıt merkezleri, gıdadağıtımları ve sağlık merkezleri gibi toplumun buluştuğu yerlerde gerçekleştirin.
Hareket halindeki halkta, özellikle küçük bebekli annelerde, hızla PLW taraması
yapın. Analiz sırasında yöntemsel kısıtlamaları dikkate alın.
4.9 Mümkün olduğu ölçüde farklı toplum grupları (coğrafya, etnik köken ve benzerleri)
hakkında bilgi toplayın. IFE koordinasyon yetkilisi ile istişare ederek standart
indikatörleri 19 kullanın ve gerektiğinde şartlara göre indikatörler geliştirin. Ekbilgi kaynakları arasında insani yardım durum raporları, sektör ihtiyaçdeğerlendirme raporları, medya raporları, fonlama çağrıları ve sosyal medya
bulunmaktadır.
4.10 İleri araştırmaya gerek duyulan ilk ihtiyaçların değerlendirilmesine dairuyarılardan bazıları: yükselmiş KÖH, BÖH ve/veya 5YAÖH, bebek veya anneölümlerinin bildirilmesi, küresel akut kötü beslenmenin yayılımının %5’ten fazlaolması, acil durum öncesinde yapay beslenmenin uygulanması, acil durumöncesinde sadece anne sütü ile beslenmenin yaygınlığının düşük olması (<%50),
emzirme zorlukları bildiren anneler, birinci yılda emzirmeye devam edilmesininyaygınlığın düşük olması (<%70), bebek maması talepleri, uygun tamamlayıcı
gıdaların bulunmasının zor olması, akut kötü beslenme gösteren altı aydan küçük
bebekler, yetim kalmış bebekler, BMS bildirimleri veya hedef yönelik olmayan BMSdağıtımlarıx.
Derinlemesine değerlendirme
4.11 Daha derinlemesine değerlendirmelerin gerektiği ve uygulanabilir olduğu durumda,
temsili bir anket düzenleyin (ör. rastgele örnekleme, sistematik örnekleme veya
küme örneklemesi)20. Bu bağımsız bir IYCF anketi veya antropometrik veya ürüme
sağlığı anketi gibi, başka bir tanesi ile entegre bir IYCF değerlendirmesi olabilir.
Entegrasyon; anket örneklem büyüklüğünü, örnek yaş grubunu ve anket
uzunluğunu etkileyecektir. Standart indikatörler kullanılmalıdır (bkz. 4.9). Yaşıdoğru belirleyin21. IYCF bilgisi ve tutumu da değerlendirilebilir.
İzleme4.12 Müdahale stratejileri amaçları, hedef kitleyi, beklenen çıktıları ve sonuçları
içermelidir. Kalite, miktar, kapsam ve hizmet ve programların kullanımını ölçmek
için süreç/çıktı sonuçlarını ve müdahalenin etkisini tanımlamak için sonuç
indikatörlerini kullanın. Gelişim ve başarıyı belirlemek için, müdahale sürelerini degöz önünde bulundurarak, kıstaslar tanımlayın.
4.13 Davranış değiştirici faaliyetlerin etkilerini belirlemek için niteliksel ve nicelikselindikatörler kullanın. Bunlar büyük ihtimal ile kronik acil durum şartlarında uzun
Bkz. Referanslar Bölüm 8.5 Değerlendirme ve İzleme – Veri Toplama (Değerlendirme), Madde76
19
Bkz. Referanslar Bölüm 8.5 Değerlendirme ve İzleme – İndikatörler
20
Bkz. Referanslar Bölüm 8.5 Değerlendirme ve İzleme – Derinlemesine Değerlendirme
21
Bkz. Referanslar Bölüm 8.5 Değerlendirme ve İzleme
18

14

vadeli programlama ile ilişkilidirler. Uygun kapsam değerlendirme yöntemleri
kullanarak coğrafi veya nüfus kapsamını değerlendiriny. Etkileri belirlemek içindüzenli anketleri kullanın. İzlemenin bir parçası olarak değerlendirmeler (veyaörneğin dayanak değerlendirmenin bir kısmı) tekrarlanabilir.
4.14 IFE faaliyetlerini ve müdahalelerini izleme, değerlendirme, hesap verebilme veöğrenme sistemlerinin içerisine yerleştirilmiş standart indikatörleri 22 kullanarak
izleyin. Uygulayıcı ortaklar ve anketler arasında indikatör kullanımını uyumlu hale
getirin. Verileri şartlara uygun olarak, yaş, cinsiyet, hassas gruplar ve eşitlik
indikatörlerine göre ayrıştırın (bkz. 4.3).
4.15 IFE müdahalesini üst seviye küresel indikatörler ile izleyin, ör. SphereStandartları. İnsani yardım müdahalelerinin değerlendirmesine IYCF’yi de dâhiledin.
4.16 Yasa ihlallerini takip edin ve bunları ulusal yetkililere, IFE koordinasyon yetkilisineve uluslararası gözlemcilere bildirinz (irtibatlar ve raporlama şablonları için bkz. 7.1).
Yasa ihlallerinin izlenmesi ve harekete geçilmesi için devletlerin politika ve
prosedürler geliştirmesini destekleyin. Bu konuda temel sorumluluk DSÖ ve
UNICEF ülke ofislerindedir. Acil durumlardaki tipik Yasa ihlalleri bebek
mamalarının etiketlenmesi, ikmal yönetimi ve bağışlar ile ilgilidir (bkz. 6.1; 6.15;
6.25-6.26).
4.17 Cinsiyet eşitliği 23 ve adaletinin afet önleme, insani yardım müdahaleleri ve
toparlanma programlarında sürekli olarak yer almalarını sağlayın.
4.18 Program planlama ve tasarımı, geri bildirim oturumları ve bulguların ayrıştırılması
da dâhil olmak üzere hedef toplum grupları ile etkileşim içinde olurken katılımcı
yaklaşımlar kullanın 24 . IYCF faaliyetleri ve müdahaleleri hakkında gizli şikayet
mekanizmaları olmalıdır. Gerekli oldukça programlamadan/faaliyetlerden dersçıkarın ve bunları uyarlayın. Deneyimlerinizi daha geniş bir kitle ile paylaşabilmek
için belgeleyin25.

Bkz. Referanslar Bölüm 8.5 Değerlendirme ve İzleme – İndikatörler
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Cinsiyet
24
Bkz. Referanslar Bölüm 8.5 Değerlendirme ve İzleme – Katılım
25
Bkz. Referanslar Bölüm 8.5 Değerlendirme ve İzleme – Öğrenme
22
23

15

5. Entegre çok sektörlü müdahaleler ile bebek ve küçük çocukların ideal
beslenmesini sağlayın, iyileştirin ve destekleyin
Genel
5.1 Ulusal seviyede, UNICEF’in temel sorumluluğu devlet ve diğer paydaşlar ile yakın
iş birliği içerisinde gerekli IYCF’i tanımla, koruma ve ona rehberlik etmektir26. Bu
sorumluluk mevcut kapasiteleri, ağları, sistemleri kullanarak ve geliştirerek hem
hazırlık, hem de toparlanmayı kapsar ve çok sektörlü bir çalışma gerektirir. Mülteci
senaryolarında bu sorumluluk UNHCR’ye aittir (bkz. 3.1). WFP, gıda yardımı
müdahalesinde bebek ve küçük çocukların beslenmesinin ve PLW’nin göz önünde
bulundurulmasını ve gerekli verilerin ilgili programlamaya iletilmek üzere
toplamasını sağlama sorumluluğuna sahiptir.
5.2 Beş yaş altındaki çocukların cinsiyet ve yaşa göre ayrıştırılmış program verileriaşağıdadır: 0-5 ay, 6-11 ay, 12-23 ay ve 24-59 ay. Duruma göre eşitlik analizi
yapabilmek için temel bilgileri etnik köken, konum v.b. göre ayrıştırın.
5.3 Çocuklar 27 için uygun tamamlayıcı gıdalara erişim ve PLW için yeterli
beslenmeye28 özel ilgi göstererek, genel toplumun beslenme gereksinimlerininkarşılanmasını sağlamak üzere harekete geçin.
5.4 Annesini kaybetmiş çocuklar, refakatsiz çocuklar, emzirilmeyen bebekler,
beslenmeyi etkileyen engellere sahip olan veya bakıcıları engelli olan çocuklar29,
annesi nezarette olan çocuklar, annesi hasta olan çocuklar, ergen anneler,prematüre bebekler, DDA bebekler ve akut yetersiz beslenmiş çocuk ve/veya
anneler gibi yüksek riskli bebek, küçük çocuk ve annelere yönelik engelli IYCF
destek hizmetleri kurun.
5.5 Çocukları hasta olduğunda veya kendilerinin sağlık veya beslenme endişeleriolduğunda anneleri/bakıcıları sağlık hizmetlerine başvurmaları konusunda teşvik
edin. Hasta ve/veya kötü beslenmiş çocukların besin desteği almalarını ve takip
edilmelerini sağlayın.
5.6 Önerilen IYCF uygulamalarını destekleyecek ve riskleri asgariye indirecek sinerjive fırsatları arttırmak için birden fazla sektör ile iş birliği yapın30.
Emzirme desteği
5.7 Tüm yenidoğan bebeklerde sadece anne sütü ile beslenmeye erkenbaşlanılmasını sağlayın, iyileştirin ve destekleyin. Kadın doğum servislerine,
DSÖ/UNICEF Bebek Dostu Hastane Girişimi’nin 31 Başarılı Emzirmenin On
Adımı’nı entegre edin. Önemli yenidoğan sağlık müdahalelerinin 32 arasında ten
tene temas, kanguru anne bakımıaa, ‘aynı odaya almak’ (anne ve bebeklerin birlikte
tutulmaları) ve göbek kordonun klemplenmesinin geciktirilmesibb yer almaktadır.
BMS takviyesini tıbbi gereksinimler ile kısıtlayın33. Destek için prematürecc ve DDA
bebeklerin34 anneleri, ergen anneler ve ilk kez doğum yapan anneleri hedef alın.
İhtiyaç olduğunda besin desteği dâhil, gerekli HIV hizmetlerine erişim sağlayın (bkz.
Bkz. Bölüm 8.2 Politika – Organizasyonel Politika, Madde 14
Bkz. Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Tamamlayıcı Beslenme
28
Bkz. Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Annenin Beslenmesi
29
Bkz. Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Engellilik
30
Bkz. Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Entegrasyon
31
Bkz. Bölüm 8.6 – Çok Sektörlü Müdahaleler, Madde 182
32
Bkz. Bölüm 8.6 – Çok Sektörlü Müdahaleler, Madde 185
33
Bkz. Bölüm 8.6 – Çok Sektörlü Müdahaleler, Madde 109
34
Bkz. Bölüm 8.6 – Çok Sektörlü Müdahaleler, Madde 112
26
27

16

5.33-5.39). Yenidoğanların doğumdan sonraki iki hafta içerisinde nüfusa
kaydedilmelerini sağlayın ve destek hizmetlerine erişimi kolaylaştırmak için (sağlık,gıda güvencesi ve sosyal koruma gibi) diğer sektörler ile koordine olun. Uzman
emzirme desteği 35 sağlamak için (geleneksel doğum yardımcıları, ebeler veyardımcı anneler gibi) mevcut olanakları kullanın ve geliştirin.
5.8 Altı aydan küçük bebeklerin sadece anne sütü ile beslenmesini ve altı ay ila iki
yaş ve daha büyük çocuklarda emzirmeye devam edilmesini sağlayın, iyileştirinve destekleyin. Kültürel hassasiyet gösteren ve yaygın olan önerilmeyen IYCF
uygulamalarının risklerini asgaride tutacak müdahaleler tasarlayın. Altı aydan
küçük bebeklerde karma beslenme uygulandığında anneleri nazikçe sadece anne
sütü ile beslenmeye geçmeleri için destekleyin (HIV bağlamında emzirme için bkz.
5.33-5.36).
5.9 Emzirme destekleyici beslenme cihazlarının ve göğüs pompalarının kullanımı
yalnızca hayati durumlarda ve yeterli temizlemenin mümkün olduğu, örneğin klinik
ortamlar gibi yerlerde düşünülmelidir36.
Emzirilmeyen bebekler
5.10 Tüm acil durumlarda besin ihtiyaçlarını karşılamak ve riskleri asgariye
indirmek için emzirilmeyen bebek ve çocukları korumak ve desteklemek içinmüdahale edin. Emzirilmemenin sonuçları çocuğun yaşı (en küçük olanlar en çok
etkilenenlerdir), bulaşıcı hastalık ortamı, uygun BMS için güvenilir malzemelereerişim, yakıt ve beslenme/pişirme ekipmanı ve WASH şartlarına göredeğişmektedir.
5.11 Bir bebek annesi tarafından emzirilmediğinde, kültürel bağlam, durumu kabul
edilebilirlikleri ve hizmetin sağlanabilirliğini göz önünde bulundurarak, öncelik
sırasına göre, relaktasyon, süt annelik ve donör anne sütünün uygulanabilirliğini
hızla araştırın. Bu seçenekler anne/bakıcı için kabul edilebilir veya sağlanmaları
mümkün değil ise, temel destek paketinin yanı sıra uygun BMS’nin güvenilir
tedarikine erişim sağlayın (bkz. 6).
5.12 Emzirmeye yeniden başlamak isteyen, emzirmeyen bir anneye tekrar emzirmeyebaşlayana kadar emzirme desteği verilmesi gerekir37. Başarı, annenin sağlığı ve
motivasyonu, bebeğin yaşı, annenin ne kadardır emzirmediği ve sürekli uzman
desteğine erişimine bağlıdır. Bundan en çok, altı aydan küçük bebekler fayda
görürler.
5.13 Süt anneliğin kültürel olarak kabul görüp görmediğini ve hazırlık ve ilk ihtiyaçlarındeğerlendirilmesinin bir parçası olarak süt annelerin yer alıp almadığını araştırın.
Süt annelik ve relaktasyon, annenin yeterli sütü olana kadar süt annenin ek sütsağlaması ile birlikte işleyebilir. Süt anneliği en küçük bebekler için önceleyin (HIVetkenleri için bkz. 5.33-5.39).
5.14 Şimdiye kadar acil durumlarda donör anne sütünün resmi veya resmi olmayan
kullanımına dair çok az deneyim bulunmaktadır. Acil durumdan etkilenmiş birbölgede, geniş kapsamlı yenidoğan/bebek beslenme programlarına entegre dd ve
temel şartları sağlayanee mevcut anne sütü bankalarının olduğu yerlerde donör
anne sütü daha uygulanabilir bir seçenektir. Donör anne sütü olsa da yetersiz
miktarda olabilir ve bu sebepten savunmasız çocuklara (DDA, prematüre ve hasta
Bkz. Referanslar Bölüm 8.3 – DanışmanlıkBkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Emzirme, Madde 107
37
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Emzirme, Madde 108
35
36

17

yenidoğanlar) öncelik tanınmalıdır38. Donör anne sütü alan bebeklerin bakıcılarınadanışmanlık ve destek verilerek doğru ve güvenli kullanım sağlanmalıdır (acil
durumlarda bağışlar için bkz. 6.3).
5.15 Bebek maması, altı aylıktan küçük bebekler için uygun BMS'dir 39(spesifikasyonlar için bkz. 6.15). Pastörize veya kaynatılmış tam yağlı hayvansal
sütler (inek, keçi, manda, koyun, deve), ultra yüksek ısı (UHT) süt, sulandırılmış
buharlaştırılmış süt (konsantre olmayan), fermente süt veya yoğurt gibi alternatif
sütler altı aydan büyük çocukların BMS’si olarak kullanılabilir 40 . Altı aydan
büyük çocuklarda bebek maması kullanımı acil durum öncesi uygulamalara,
mevcut kaynaklara, güvenli alternatif sütlerin kaynaklarına, tamamlayıcı gıdaların
yeterliliğine ve devlet ve kurum politikalarına bağlıdır. Altı aylık ve daha büyükçocuklara yönelik pazarlanan devam sütleri, büyüme sütleri ve çocuk sütlerine
gerek yoktur (standart bebek maması yeterlidir) ve verilmemelidirler. Bebek
mamasının gerektiği ancak tedarikin kısıtlı olduğu yerlerde altı aydan küçük
emzirilmeyen bebeklere öncelik tanınmalıdır. Evde hazırlanmış hayvan sütüönemli ölçüde besin yetersizliğinden dolayı altı aydan küçük bebekler içinönerilmemektedir ve yalnızca son çare geçici çözüm olarak kullanılmalıdır (Yasa
kapsamındaki BMS'ler hakkında bilgi için bkz. 9).
5.16 BMS gereksinimi geçici de olabilir, uzun vadeli de olabilir. Geçici BMS
endikasyonlarından bazıları: relaktasyonda olması, karışık beslenmeden sadece
anne sütü ile beslenmeye geçişte olması, anne ve bebeğin kısa süre ile ayrılmaları,
süt anne veya donör anne sütü bulunana kadarki kısa bekleme süreci. Uzun vadeli
BMS endikasyonlarından bazıları: krizden önce bebeğin emzirilmemiş olması;annenin emzirmeye yeniden başlayamıyor veya başlamak istemiyor olması; bebek
HIV ortamında replasman beslenmeye başlamış olması; bebeğin annesinikaybetmiş olması; bebeğin uzun süredir annesinden ayrı olması; bebek veya
annenin belirli tıbbi ihtiyaçları olması41; annenin çok hasta olması; bebeğin annesi
tarafından reddedilmiş olması; bir tecavüz kurbanının emzirmek istemiyor olması.
5.17 Bebek maması ihtiyacı, emzirme ve bebek beslenmesi konularında eğitimli bir
uzman sağlık veya beslenme çalışanı tarafından birey seviyesindedeğerlendirme 42 ile belirlenir. Bakıcıya güvenli hazırlama konusunda birey
seviyesinde eğitim, teke tek uygulamalı açıklamalar ve pratik eğitim sağlayın.
Bunları (ayda en az iki kere) izleyin ve katılmayanları takip edin.
5.18 Bebeğin ihtiyacı olduğu sürece, örneğin emzirme tekrar tekrar sağlanana veya
en az altı aylık olana kadarbebek maması sağlayın.
5.19 Topluma erişimin kesilmesiff gibi, birey seviyesinde değerlendirme, destek ve
takibin mümkün olmadığı durumlarda uyarlanmış değerlendirme ve hedefleme
kriterleri ve programla seçenekleri hakkında tavsiye için IFE koordinasyon
yetkilisine danışın (bkz. 3.8)43.

Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Özel Durumlar, Madde 111
Bkz. Referanslar Bölüm 8.7 Yapay Beslenme – BMS Spesifikasyonu, Madde 202
40
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Tamamlayıcı Beslenme, Madde 117
41
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Yapay Beslenme, Madde 109
42
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – IYCF Danışmanlığı
43
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Hareket halindeki bir toplum için asgari
elemeye bir örnek olarak IYCF-E Programlaması, Madde 133
38
39

18

Tamamlayıcı beslenme
5.20 Belirlenen IFE koordinasyon yetkilisi tamamlayıcı beslenme gereksinimleri vemüdahaleleri ile ilgili net bir yön sunmalıdır 44 . Tamamlayıcı beslenme
müdahalesinde öncü koordinasyon yetkilisi devlettir. Bunun mümkün olmadığı ve
desteğe ihtiyaç duyulan yerlerde, tamamlayıcı beslenme koordinasyonu UNICEF
ve UNHCR’nin görev sorumluluğundadır ve duruma göre diğer BM kuruluşları veoperasyonel ortaklar ile yakın iş birliği sağlanır. Tüm durumlarda, uygun
tamamlayıcı gıdalar ve beslenme uygulamaları hakkında yol gösterme ve önemlimüdahaleleri tanımlamaya yardımcı olma temel sorumluluğu UNICEF’tedir. Gıda
yardım programlarında, WFP’nin önemli gıda ve besin eksikleri görüldüğünde 6-23
aylık ve PLW çocuklara uygun ve besin değeri yüksek gıdalara erişimlerini sağlama
sorumluluğu vardır.
5.21 Tamamlayıcı beslenme müdahaleleri yardımın kapsamına, hedeflerine ve süresinebağlı olacaktır. Kısa vadeli eylemler acil ihtiyaçları karşılayıp belirlenen besineksikliklerini doldururken, uzun vadeli seçeneklere geçiş planlanır. Besin eksikliği
analizinde yardımcı olacak araçlar mevcutturgg.
5.22 Tamamlayıcı beslenme yardımını belirlerken göz önünde bulundurulacak temel
faktörlerin arasında önceden var olan ve mevcut besin eksiklikleri, mevsimsellik,
sosyokültürel inançlar, gıda güvencesi, uygun gıdalara güncel erişim, yerel olarak
temin edilebilen tamamlayıcı gıdaların kalitesi, Yasa ve DSÖ'nün bebek ve küçükçocuklara yönelik gıdaların uygunsuz pazarlamasının sonlandırılması rehberine
uyumluluk, maliyet, emzirilmeyen bebek ve çocukların oranı hh, engelliliğe bağlı
olarak beslenme zorluğu yaşayan çocuklar olduğunun bildirilmesi, anne
beslenmesi, WASH koşulları, mevcut pazarların ve dağıtım sistemlerinin doğası vekapasitesi, gıda ve ilaca, özellikle de ithalatına, dair ulusal mevzuat ve belirli veya
benzer durumlarda farklı yaklaşımların etkisi üzerine kanıt olması bulunmaktadır.
5.23 Tamamlayıcı gıda desteği seçenekleri/faktörlerinden bazıları:i. Yerel olarak bulunabilen besin değeri yüksek ve/veya takviyeli gıdaları satın
almak için nakdi yardım veya kart dağıtımı.
ii. Hane seviyesinde besin değeri yüksek veya zenginleştirilmiş gıdalarındağıtımı.
iii. Kapsamlı takviye beslenme aracılığıyla 6-23 aylık ve PLW çocuklara çoklu
mikro besin ile zenginleştirilmiş gıdaların sağlanması. Örnekler arasında
SuperCereal plus ve SuperCereal (veya bu tür zenginleştirilmiş lapaların
yerel türevleri) ve lipit bazlı besin takviyeleri (az ile orta miktarda) gibi
zenginleştirilmiş karışık gıdalar gösterilebilir (bkz. 9).
iv. Mikro besin tozları (MNP’ler) veya diğer takviyeler gibi mikro besin takviyeler
kullanarak evde zenginleştirme. Çoklu mikro besinler ile zenginleştirilmiş
gıdaların kapsamlı dağıtımı olduğu yerlerde MNP’lerin sağlanmaması
gerektiğini unutmayın (bkz. 5.29).
v. İki yaş altı ve/veya PLW çocukların aileleri için geçim kaynakları programları
ve güvence programları.
vi. Hayvan sütü ve ürünlerinin kullanımı (bkz. 5.25).
vii. Gıda harici kalemler ve (ev enerjisi dâhil) pişirme malzemeleri, evde şartlarıneksik olduğunda herkese açık yemek hazırlama alanlarına erişim, gıdanın
güvenle işlenmesi üzerine tavsiyeler ve korunan yeme ve oyun mekanlarınınsağlanması.
44

Bkz. Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Tamamlayıcı Beslenme195.24 Ticari amaçla üretilmiş tamamlayıcı gıdalar asgari standartları karşılamalıdır.
Tamamlayıcı gıdaların formülasyonu45, tamamlayıcı gıdaların besleyici profilleri içinasgari standartlar 46 ve gerektiğinde ülkeye özel standartlar için uluslararası
yönergelere başvurun. Yerli üretim, bilinen ve kaliteli tamamlayıcı gıdaları yeniürünleri ithalatına tercih edin (ana faktörler için bkz. 5.22). Kullanıma hazır terapötik
gıdalar (RUTF) uygun tamamlayıcı gıdalar değildirler.
5.25 Kırsal toplumlar gibi hayvan sütünün çocuk beslenmesinin önemli bir bileşeni
olduğu yerlerde tamamlayıcı beslenmenin bir parçası olarak süt ürünlerinin nasıl
güvenle sağlanacağı önemlidir. Altı aylıktan büyük tüm çocuklara tamamlayıcı gıda
hazırlanması için süt ürünleri kullanılabilir. Emziren annelerin anne sütü yerine
hayvan sütünü koymamalarını önerin. (Sütün temin edildiği ve yerinde tüketildiği
(sulu beslenme)) kontrollü ortamlarda emzirilmeyen altı aydan büyük çocuklar veemziren annelere pastörize veya kaynatılmış hayvan sütü verilebilir. Bu tür
kontrollü ortamların dışında hayvan sütü dağıtılmamalıdır (bkz. 5.15 ve 6.25).
5.26 Tüm tamamlayıcı beslenme müdahalelerinin, farklı yaş gruplarını beslemek içingıdaları nasıl uyarlayacakları ve hijyenik gıda hazırlama ve saklama da dâhil,duruma özel öneri ve destek sağlayarak, faydalı uygulamaların korunması vedesteklenmesini47 sağlayın.
5.27 Tamamlayıcı beslenme müdahalelerin DSÖ'nün bebek ve küçük çocuk gıdalarınınuygunsuz pazarlanmalarının sonlandırılması rehberine uygun olmasınısağlayın48. Bu, tamamlayıcı gıda ürünlerinin kullanımı ile ilgili tüm bilgi ve mesajları
iki yaş ve üzerinde emzirmenin önemini, altı aydan önce tamamlayıcı beslenmeyebaşlanılmaması ve bu gıdalara başlamak için uygun yaşın (altı aydan küçük
olmamalı) önemini belirten ve ebeveyn veya diğer bakıcılar tarafından kolaylıklaanlaşılabilecek, tüm etiket bilgilerinin görünür ve okunur olduğu, bir açıklama yer
almasını gerektirir. Güvenli hazırlama, kullanım ve saklama ile ilgili açık talimatlar
sunun. Çapraz pazarlamadan kaçınmak için BMS’de kullanılanlar ile tamamlayıcı
gıda ambalajlarındaki etiket ve tasarımlar farklı olmalıdır.
5.28 Acil durumda tamamlayıcı gıda bağışları göndermeyin ve kabul etmeyin.
Risklerin arasında tamamlayıcı gıdaların besin ve güvenlik standartlarını, Yasa’nın
etiketleme şartları veya DSÖ'nün Bebek ve Küçük Çocuk Gıdalarının Uygunsuz
Pazarlanmasının Sonlandırılması Rehberi’nin önerilerini karşılamamaları, kültürel
olarak uygun olmamaları ve yerel gıda kullanımı ve önerilen IYCF uygulamalarınıbaltalayabilecek olmaları, gösterilebilir. Tamamlayıcı gıda olarak tasarlanmayan
ancak tamamlayıcı beslenmede kullanılabilecek olan, bağışlanan gıdalar için acil
durum yardımının belirli gıdalar için potansiyel pazar yaratılmasını önlemek,
müdahalelerin bağışçılar tarafından yönlendirmesinden ziyade ihtiyaçlara yönelikolması ve beslenmenin yeterli kalite ve güvenli olmasının sağlanması, önemlidir.
Bağış alınan veya alınması düşünülen yerlerde bunların uygunlukları ve/veya
yönetimi ile ilgili atanmış IFE koordinasyon yetkilisine danışın (bkz.6.6).
Mikro besin takviyesi
5.29 Zenginleştirilmiş gıdalar sağlanamadığında, 6-59 aylık çocuklar için, tamamlayıcı
gıda ve beslenme uygulamalarını iyileştirici başka müdahaleler ile eş zamanlı
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Tamamlayıcı Beslenme, Madde 120
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Tamamlayıcı Beslenme, Madde 117
47
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Tamamlayıcı Beslenme, Madde 118 ve
119
48
Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Küresel Politika
45
46

20

olarak, çoklu mikro besin takviyeleri beslenme gereksinimlerini karşılamak için
gerekli olabilir49. Sıtmanın endemik olduğu bölgelerde, sıtmayı önlemek, teşhis ve
tedavi etmek için önlemler ile birlikte, MNP’ler de dâhil olmak üzere, her biçimde
demir takviyesi sağlanmalıdır. Bu müdahaleler ile yapılan demir takviyesi, sıtmaönleme stratejilerine (ör. böcek ilaçlı cibinlikler ve vektör kontrol programları), sıtma
hastalığı teşhisine ve etkin sıtma ilacı tedavisine erişimi olmayan çocuklara
verilmemelidir 50 . 6-59 aylık çocuklara A vitamini takviyesi önerilmektedir 51 . En
güncel rehbere göre PLW için demir ve folik asit veya çoklu mikro besin takviyesisağlanmalıdır52,53.
Çok sektörlü iş birliği
5.30 IYCF konusunda duyarlılığı geliştirilecek ve iş birliği yapılacak temel sektörler ve
disiplinler arasında sağlık (üreme sağlığı, AYÇS, RSPD, HIV, bulaşıcı hastalıkyönetimi), ergen hizmetleri, WASH, FSL, çocuk korunma, EÇG, engellilik, barınma,nakdi yardım programları, sosyal koruma, tarım, kamp koordinasyonu ve kamp
yönetimi ve lojistik bulunmaktadır.
5.31 IYCF için sektörel program giriş noktalarından bazıları: doğum öncesi ve doğum
sonrası bakım, aşılama, büyüme takibi, anneden çocuğa geçmesinin önlenmesi(PMTCT) programları, HIV önleme ve tedavi hizmetleri, akut kötü beslenmetedavisi, toplum sağlığı, psikososyal danışmanlık hizmetleri, hijyen teşviki, çocuk
koruma taraması, EÇG faaliyetleri, istihdam yerleri ve tarımsal genişletmeçalışmaları.
5.32 Çift yönlü çok sektörlü iş birliğine örneklerden54 bazıları:i.

Hamile kadınların, RSPD55 de dâhil olmak üzere, doğum öncesi bakım56
ve gerekli diğer sağlık hizmetlerine erişimlerini sağlayın.

ii.

Üreme, AYÇS ve ergen sağlığı, iyileştirici sağlık hizmetleri, akut kötü
beslenme tedavisi, HIV ve çocuk koruma hizmetlerini IYCF desteği ile
entegre edin ve/veya yönlendirme sistemleri oluşturun. Farklı sektörler
tarafından sağlanan asgari/ilk hizmet paketleri sunun.

iii.

Akut kötü beslenme57 ve hasta çocukları58 tedavi eden toplum kökenli ve
yatarak tedavi hizmetlerine ve toplum sağlığı çalışanları ağlarına emzirme
desteğini entegre edin. Akut kötü beslenme tedavi hizmetlerine uzman
tamamlayıcı beslenme desteğini entegre edin.

Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Mikro besinler
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Mikro besinler, Madde 126
51
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Mikro besinler, Madde 127
52
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Anne Beslenmesi, Madde 128
53
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Anne, Yenidoğan ve Çocuk Sağlığı,Madde 186
54
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Entegrasyon, Madde 158
55
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Ruh Sağlığı ve Psikososyal Destek
56
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Anne, Yenidoğan ve Çocuk Sağlığı
57
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Beslenme içinde Anaakımlaşma
58
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Anne, Yenidoğan ve Çocuk Sağlığı,Madde 183
49
50

21

iv.

ART’ye59 erişim ve katılımı desteklemek için HIV önleme ve tedavi hizmetleri
ile birlikte çalışın (bkz. 5.38).

v.

Tesis ve toplum seviyelerinde IYCF desteğine EÇG’yi entegre edin ve
EÇG’nin içerisinde IYCF katmanın yollarını araştırın60.

vi.

Engelli olan ve bakıcıları engelli olan çocukların beslenme ve bakımları ile
ilgili belirlenen sorunlar hakkında engellilik odak noktasında iş birliği
yapın61.

vii.

Toplum tarafından taze hayvan sütünün kullanıldığı yerlerde güvenli hayvan
sütüne erişimi kolaylaştırmak için hayvan koruma ve süt ürünlerinin hijyenik
olarak işlenmesi ve saklanması konusunda WASH/FSL sağlayıcıları ile iş
birliği yapın. Girişimleri önerilen IYCF uygulamaları korumak içinçalışmalarını sağlayın.

viii.

Anne/çocuk dostu mekanların asgari WASH standartlarınıii karşılamasınısağlayın. Ortak WASH ve IYCF bildirimleri konusunda anlaşın. Yeterli
WASH desteğine sahip iki yaş altı çocuğu olan aileleri yemek hazırlığında
asgari WASH/FSL standartlarına uymalarını teşvik etmek üzere WASH
sağlayıcılarını destekleyin. Yapay olarak beslenen bebeklerin ailelerine
WASH hizmetlerine erişim sağlayın (bkz. 6.21, 6.22).

ix.

Açık prosedürler, yönlendirme yolları ve personelin davranış kuralları ile
IYCF hizmetlerine çocuk korumayı 62 entegre edin. Çocuk koruma
iletişimlerine IYCF mesajlarını entegre edin ve beslenme olarak hassasçocukların belirlenmesi için iş birliği yapın.

x.

IYCF programlarında, koruma hizmetlerine yönlendirmek üzere travmayaşamış kadınları belirleyin. Sağlanan hizmetler içerisinde şiddete maruz
kalan kadın/kızlara yönelik IYCF destek/yönlendirme sistemleri yerleştirin.

xi.

Hedefinde annelerin de yer aldığı nakdi yardım programlarının yanına
duruma özel IYCF ve anne beslenmesi bilgilendirmeleri de ekleyin.

xii.

İki yaş altı ve PLW çocukları olan ailelere, güvenli yemek hazırlığı, beslenmeuygulamaları ve bakımı desteklemeye yetecek yaşam koşullarını kapsayan,
asgari barınma ve yerleşim standartlarını sağlamak için barınmasağlayıcılar ile birlikte çalışın.

xiii.

İki yaş altı ve PLW çocukları olan ailelerin temel hizmetlere ve yeterli yaşam
koşullarına erişimlerinin sağlaması gibi, iki yaş altı ve PLW çocukları olan
aileleri koruyan ve destek olan ve aynı zamanda ayrıştırılmış nüfus verisi desağlayan kamp koordinasyonu ve kamp yönetimi ile birlikte çalışın.

xiv.

Geçim kaynağı programlarının çocuk dostu olmalarını sağlayın, ör. yuva
imkanı ve beslenme molaları. Dağıtım sonrası izlemede IYCF sorularına yerverin. Tarım programlarının ekin seçiminde tamamlayıcı gıdaları da gözönünde bulundurun.

Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – HIV
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Erken Çocuk Gelişimi
61
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Engellilik
62
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Çocuk Koruma
59
60

22

HIV ve bebek beslenmesi
5.33 HIV ve bebeklerin beslenmesi ile ilgili ulusal/yerel politikaları kontrol edin. Güncel
DSÖ tavsiyelerinejj uygun olup olmadıklarını; mülteci ve ÜİYEK durumları da dâhil
acil durumlara uygunluklarını değerlendirin ve gerekirse hazırlığın bir parçası
olarak güncellenmelerini destekleyin. Politikanın güncel olmadığı veya
öngörülemeyen sorunların baş gösterdiği noktalarda güncellenmiş geçici birrehberin acil olarak yayınlanması gerekebilir. Temel acil durum faktörleri arasında
HIV dışındaki bulaşıcı hastalıklar ve yetersiz beslenmeye maruz kalma riskindedeğişiklik, acil durumun olası süresi, mülteci toplumun antiretroviral ilaçlara
(ARV’ler) ve sağlık hizmetlerine erişimi, güvenli hazır beslenme için şartların uygun
olup olmaması ve ARV’lere erişebilirlik gösterilebilir63.
5.34 Küresel rehberliğe uygun olarak HIV ile yaşayan emziren annelerin en az 12 ay
emzirmelerini (erken başlangıç ve ilk altı ay sadece anne sütü ile beslenme) ve
ART’ye uygun olarak tam desteklenirken 24 ay veya daha uzun süre emzirmeyedevam etmelerini destekleyin (bkz. 5.38). ARV ilaçlarının tedariki mümkün
olmadığında (acil durumdan dolayı tedariklerinin aksamasıkk gibi), çocuğun hayatta
kalması adına HIV’ye maruz kalan çocukların emzirilmeye devam edilmesi önerilir.
Yalnızca anne sütü olmadan besin değeri açısından yeterli ve güvenli bir beslenme
düzeni sağlayınca emzirme durdurulmalıdır.
5.35 Önerilen IYCF uygulamalarına göre, HIV ile enfekte olmadığı bilinen veya HIV
durumları bilinmeyen kadınların çocuklarını ilk altı ayda sadece anne sütü ile
beslemelerini ve 24 ay ve sonrasında da emzirmeye devam etmelerini destekleyin.
5.36 Süt annesi adayları HIV danışmanlığı almalılar ve mümkünse hızlı test
yaptırmalılar (bkz. 5.38). Test yok ise, mümkünse HIV risk değerlendirmesi
yapmalıdır (bkz. 9). HIV risk değerlendirmesi/danışmanlığı mümkün değilse, süt
anneliğe yardımcı olun ve destekleyin. Emzirme boyunca HIV enfeksiyonundankaçınmaya dair danışmanlık sağlayın.
5.37 Replasman beslenmeye başlamış bebekleri hızla tespit edip destek sağlayın(bkz. 5.10-5.19).
5.38 ART’nin devamlılığını sağlamak ve tedavinin sürdürülmesini desteklemek,olağan sistemlerin aksadığı yerde ARV’lerin alternatif dağıtım mekanizmalarına
olanak sağlamak ve ARV dağıtımında PLW’nin öncelik grubu olarak kalmasını
desteklemek için, ART alan HIV pozitif annelerin tespit edilmesinde sağlık sektörü
ile birlikte çalışın. Asgari bir HIV müdahalesi; HIV pozitifliği ve ARV kullandığı
bilinen PLW’lere sürekli ARV sağlanması, güvenli ve temiz tedarike erişim, bebek
beslenmesi danışmanlığı ve HIV’ye maruz kalmış bebekler için perinatal profilaksisağlanmasını gerektirir. Mevcut bakım ve destek hizmetlerine bağlantı ve doğum
kontrolü, kötü beslenme tedavi hizmetleri ve gerekirse gıda veya geçinme kaynağı
desteğine erişim sağlayın. Tedavi seçenekleri, HIV hızlı testleri ve danışmanlığı ve
en kısa sürede ART’ye başlanmasını kapsayacak şekilde genişletilmelidir 64. HIV
test kitlerine öncelik verilmelidir (düşük maliyetli, saklama ve sıcaklık dayanımıolarak sağlam ve kullanımı kolay).

63
64

Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Özel Durumlar, Madde 13
Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – HIV, Madde 187

23

5.39 Acil durum müdahale ekipleri, sağlıkçılar ve HIV’li annelere, yayınlanan ortak
açıklamalar gibi yollar ile açıkça iletişime geçerek uygulanabilir HIV ve bebek
beslenme önerilerinizi iletin (bkz. 1.5).
Bulaşıcı hastalık salgınları
5.40 Sağlık ve beslenme destek hizmetlerine erişiminin aksaması, hanenin gıda
güvencesi ve geçiminde bozulma, emzirme yoluyla bulaş riskleri ve annenin
hastalanması ve ölümü gibi insan veya hayvanlarda bulaşıcı hastalık salgılarının
IYCF üzerindeki etkisini öngörün ve değerlendirin. Riskleri azaltmak için eylemegeçin. Ebola ve Zika virüsleri gibi salgınların beklenmedik IYCF sonuçlarına çözüm
bulmak için geçici rehberlik gerekebilir65. Güncel öneriler için DSÖ ile irtibata geçin.

65

Bkz. Referanslar Bölüm 8.6 Çok Sektörlü Müdahaleler – Bulaşıcı Hastalık

24

6. Yapay beslenmenin risklerinin asgariye indirilmesi
Acil durumlarda bağışlar
6.1 Acil durumlarda BMS, diğer süt ürünleri veya (biberon, emzik ve göğüs
pompası dâhil) beslenme ekipmanlarını bağışlamayın veya bağışlarını kabul
etmeyin. Bağışlanan BMS’in kalitesi genellikle değişkendir, yanlış türdedir,ihtiyaca orantısız miktardadır, etiketi yanlış bir dilde yazılmıştır, yanında gerekliolan yardım paketi eksiktir, hedef gözetmeksizin dağıtılır, hedeflenen ihtiyaçsahiplerine ulaşmaz ve risklerini bertaraf etmek fazla zaman ve kaynak tüketimine
neden olur.
6.2 Tamamlayıcı gıda bağışları ile ilgili hususlar için, bkz. 5.28.
6.3 Belirlenen ihtiyaca yönelik ve koordineli yönetilen bir müdahalenin parçasıdeğil ise acil durumlara donör anne sütü göndermeyin. Donör anne sütünün
güvenli kullanımı için değerlendirme, hedefleme, soğuk zincir ve kuvvetli yönetim
sistemleri gerekmektedir (bkz. 5.14).
6.4 Hazırlıkta ve acil durum müdahalesinin erken safhasında bağışlar konusunda net
bir tutumu ortak bir açıklama benzeri bir yol ile ortaya koyun66. Mesaj verme vedeğerlendirmeyi bilgilendirmek için bağış taleplerinin nedenlerini araştırın.
Bağışçılar, kalkınma ortakları ve sivil toplum grupları ve diğer ana aktörleri hedef
alın. Örneğin medya, ordu ve gönüllü grupları gibi hedef gruplar resmi
koordinasyon mekanizmalarında yer almayabilir.
6.5 Olası bağışçı ve dağıtımcıları acil durumlarda bağışlanmış malzemelerin
risklerine dair bilgilendirin. Emzirilmeyen bebeklerin beslenme ihtiyaçlarının nasılkarşılandığına dair bilgi sunun. Uygun alternatifler veya destek ile ilgili yol gösterin.
6.6 BMS anne sütü, tamamlayıcı gıda ve beslenme ekipmanı tekliflerini veya
bağışlarını UNICEF veya UNHCR’ye ve duruma göre (bkz. 3.1) riski asgariye
indirmek için yönetim planını hazırlayan ve denetleyen IFE koordinasyon
yetkilisine bildirin. WFP gıda yardımına dair bağışlar WFP’ye debildirilmelidir.(iletişim için bkz. -7).
Yapay beslenme yönetimi
6.7 BMS ve ilgili desteğin (yapay beslenme yönetimi) uygun tedarik 67 , dağıtım,hedefleme ve kullanımını (UNICEF’in IFE koordinasyon yetkilisi olmadığı yerlerde)
IFE koordinasyon yetkilisi ve UNICEF ile yakın konsültasyonda bulunarak
planlayın. Direktifleri uyarınca, DSÖ ve UNHCR da önemli sorumluklara sahiptirler.
Hazırlık aşamasında IFE koordinasyon yetkilisinin yapay beslenme yönetimi içinkullanacağı görev tanımını, sorumlulukları ve rolleri oluşturun.
6.8 Yapay beslenme yönetimi teknik rehberliğin ışığında, ihtiyaçlar ve riskdeğerlendirmesi ve kritik durum analizi gerektirmektedir. Analiz, BMS talebinin
gerçek bir ihtiyaçtan mı kaynaklandığını ve/veya bebek beslenme ve sağlığının
sağlanması için emzirme desteğinin arttırılması gibi müdahalelere gerek olup
olmadığını kapsamalıdır. Gerekli olan yapay beslenme desteğinin ölçeği ihtiyaç
duyulan müdahale ve koordinasyonun seviyesini belirleyecektir.
6.9 IFE koordinasyon yetkilisi ve/veya UNICEF, devlet ve insani yardım sağlayıcılararasında yapay beslenmeyi idare etme kapasitesine sahip olup olmadığı ve var
ise nerede olduğunu tespit etmelidir. Kapasite kısıtlı ise, IFE koordinasyon yetkilisi
66
67

Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Organizasyonel Politika, Madde 13
Bkz. Referanslar Bölüm 8.7 Yapay Beslenme – BMS Malzemeleri ve Beslenme Ekipmanları

25

ve/veya UNICEF, BMS tedarik zinciri ve ilgili destek hizmetleri de dâhil, uygun BMSsağlayıcıları tespit etmelidir. Uygun bir sağlayıcının yokluğunda, IFE koordinasyon
yetkilisi ve/veya UNICEF, BMS malzemelerinin koordineli olarak temininisağlayacaktır. IFE koordinasyon yetkilisi ve/veya UNICEF net görev tanımları,
teknik destek ve satın alma, izleme ve kullanımın yakından gözetiminisağlayacaktır.
6.10 IFE koordinasyon yetkilisi ile uyumlu olarak net BMS kullanımına dair uygunluk
kriterleri hazırlayın (bkz. 5.16). Yürürlükte kriterler var ise gözden geçirin ve
gerekirse revize edin. Bu kriterleri bakıcılara, halka ve acil durum müdahale
ekiplerine iletin.
BMS malzemeleri
6.11 Mültecilerin olduğu durumlarda ve UNHCR politikasına uygun olarak, UNHCR
kendi Genel Merkezindeki teknik birimlerinin inceleme ve onayından sonra yalnızca
bebek maması sağlayabilir68.
6.12 Mültecilerin olmadığı durumlarda ve UNICEF politikasına69 uygun olarak, UNICEF,
son çare olarak ve ev sahibi devlet ve/veya ulusal insani yardım koordinasyon
yapısının talebi ile, bebek maması temin edecektir. UNICEF iç rehberinin gerekliliği
olarak, ülke ofisleri UNICEF Genel Merkezinden (Beslenme Bölümü ve Tedarik
Birimi) onay almalılar.
6.13 BMS ve süt ürünlerine fon sağlayıcılar uygulayıcı kuruluşun OG-IFE ve Yasanın
tüm şartlarını yerine getirebileceğinden emin olmalılar. Fonlama anlaşmalarınauygunluk indikatörlerini dâhil edin. Hibe başvuruları beslenme ve pişirme
ekipmanları ve hijyen önlemleri gibi yan malzemeleri kapsamalı ve fon sağlayıcılarda bunu kabul etmeliler.
6.14 Bir kuruluş başka bir kuruluş ile aynı beslenme ve sağlık acil durum
müdahalesinin bir parçası olarak çalışıyorlar ise ancak o zaman aralarındadoğrudan tedarik olmalıdır (bkz. 9). Hem tedarikçi, hem de uygulayıcı, OG-IFE ve
Yasa’nın şartlarının sağlandığından ve müdahale süresince sağlanmaya devam
edileceğinden sorumludurlar.
BMS spesifikasyonu
6.15 BMS etiketleri Yasa’ya uygun olmalıdır. Etiketler son kullanıcılar ve hizmetsağlayıcılar tarafından anlaşılacak bir dilde olmalı ve şunları içermelidir: (a) “Önemli
Uyarı” kelimeleri veya eşdeğeri; (b) emzirmenin üstünlüğüne dair bir açıklama; (c)bu ürünün yalnızca bir sağlık çalışanı (halk çalışanları ve gönüllüler de dâhil)tarafından kullanımı önerildiğinde ve doğru kullanma yöntemi açıklandıktan sonrakullanılması gerektiğine dair bir açıklama ve (d) güvenle ve doğru şekilde
hazırlanması ve saklanması için talimatlar ve hatalı hazırlama ve saklamanın
yaratacağı sağlık tehlikelerine dair bir uyarı. Bebek maması ürünlerinin etiketleri
Yasa gereksinimlerine uymadığında, tekrar etiketlemeyi (maliyet ve zaman bedeli
olacaktır) göz önünde bulundurun veya bu mümkün değilse gerekli bilgileri
kullanıcıya iletin. Bebek mamaları, ilgili Codex Alimentarius standartlarına uygun
olmalıdır70.

Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Organizasyonel Politika, Madde 22
Bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Görevler ve Sorumluluklar, Madde 199
70
Bkz. Referanslar Bölüm 8.7 Yapay Beslenme – BMS Spesifikasyonu, Madde 202
68
69

26

6.16 Bebek maması, toz bebek maması (PIF) veya sıvı kullanıma hazır bebek
maması (RUIF) olarak bulunabilir. PIF steril değildir ve en az 70 Santigrat dereceyeısıtılmış su ile sulandırılması gerekir (bir kural olarak, kaynatılmış ve üzerinden 30
dakikadan fazla geçmemiş 1 litre su)71. RUIF, açılana kadar steril bir üründür ve
sulandırma gerektirmez fakat risklerin asgariye indirilmesi için doğru kullanım,
dikkatli saklama ve kaşığın hijyeni önemlidir. RUIF daha pahalıdır ve taşırken ve
saklarken daha hacimlidir. Yoğunlaştırılmış sıvı mamalar sulandırma hataları vekontaminasyon riskinden dolayı önerilmez. Terapötik sütler (F75, F100) yetersiz
beslenmemiş bebekler için uygun bir BMS değildir. Bebek mamasıyla
karıştırılmamaları için 2017’den sonra çıkan (daha önce keselerde olan) teneke
kutudaki terapötik sütlerde özellikle vurgulanmalıdır.
6.17 Altı aydan küçük bir bebeğin ihtiyaç duyacağı bebek förmülü RUIF olarak:
750ml/gün; 22.5L/ay; 135L/6 ay, ve PIF olarak: 116g/gün; 3.5kg/ay; 21kg/6 ay 72.
Erzakların teslimattan sonra altı ay raf ömürleri vardır.
BMS malzemeleri, beslenme ekipmanı ve destek tedariki
6.18 BMS’in doğrudan tedariki gerektiğinde, ihtiyaç duyulan malzemeleri satın alın .
Yerel veya uluslararası tedariki karşılaştırıken göz önünde bulundurulması gereken
hususlardan bazıları şunlardır: Mevcut ürünlerin Codex Alimentarius ve Yasa’ya
uygunluğu, ülke içindeki mevcut stoklar, maliyet, ithalat mevzuatı, etiket ve
talimatların uygun dilde olması ve ürünler için yeni pazarlar yaratılmasına karşı
tedbirler.
6.19 BMS sınırlı yardım kartı şemaları gibi doğrudan olmayan yollar ile dağıtılıyor ise,belirlenen satıcılarda Yasa’ya uygun ürünlerin bulunup bulunmadığını tespit edin.
Etiketleme eksikliklerini gidermek için gerekirse destekleyici bilgiler sunun ve
bunun gibi Yasa ihlallerini bildirin (bkz. 4.16 ve 6.15). Ürünlerin fiyatlarını takip edin.
Anneleri ve bakıcıları, farklı yaş grupları için doğru ve yanlış BMS konusundabilgilendirin.
6.20 Kısıtlama olmaksızın nakdi yardım programlarının uygulandığı ve BMS’inbulunabildiği yerlerde hanenin kendilerine yapılan destek ile BMS satın almaseçeneği kısıtlanmamalıdır (bkz. 5.25 ve 6.25). Bu durumlarda nakdi yardım
programlarının yanında emzirmenin değeri ve önerilen IYCF uygulamaları
hakkında güçlü bilgilendirme ve (süt tozunun kolayca bulunabildiği yerlerde, bkz.
6.25) tüm bebeklerin IYCF desteğine nereden ulaşabileceklerinin bilgisi desunulmalıdır.
6.21 BMS’in evde güvenle hazırlanabilmesi için (temizlik, sterilizasyon, sulandırma)gerekli yakıt, su ve ekipmanın olup olmadığını belirleyin. Gerekirse, gıdayı
hijyenik olarak hazırlama eğitimi de dâhil, ihtiyaç duyulan ek ürünleri ve desteği lltemin edin veya erişimlerini sağlayın. Bebek mamalarının güvenle hazırlanacağı ve
kullanılacağı şartlar sağlanamıyorsa merkezde sulandırma ve tüketimi veya
müşterek hazırlama ve sterilizasyon olanaklarının kurulmasını değerlendirin.
Topluma erişimi kısıtlı veya hiç yoksa emzirilmeyen bebeklerin beslenmeihtiyaçlarını karşılarken riskin nasıl en iyi şekilde asgariye indirilebileceğini IFE
koordinasyon yetkilisi ve teknik kuruluşlarına danışın (bkz. 3.8).
6.22 BMS kullanan ailelerin WASH hizmetlerini öncelikli olarak kullanmalarını sağlamakve asgari standartların karşılanması içinWASH sağlayıcı kuruluşlar ile iş birliği
71
72

Bkz. Referanslar Bölüm 8.7 Yapay Beslenme – Riskin Asgariye İndirgenmesi, Madde 196
Bkz. Referanslar Bölüm 8.7 Yapay Beslenme – BMS Malzemeleri ve Ekipman, Madde 20427

yapın . Temizlik ekipmanlarına erişim sağlayın ve hijyenik hazırlama vemalzemelerin saklanması konusunda önerilerde bulunun. Hane seviyesinde
temizlik olanakları kısıtlı veya yok ise merkezi temizlik olanakları sağlayın.
6.23 Yüksek kontaminasyon riski ve temizliğin zorluğundan dolayı biberonların veemziklerin kullanımından caydırın. Doğumdan sonra (emziksiz) bardaklarınkullanımını destekleyin. Kapaklı bardaklar ve tek kullanımlık bardaklar hareket
halindeki durumlarda gerekli olabilir. Biberondan beslenen bebeklerin bardaktan
beslenmeye anında geçmeleri mümkün olmayabilir veya anne/bakıcılar bunu kabul
etmeyebilirler. Bu durumlarda riski asgariye indirgemek için, hijyen bilgilendirmesi
ile birlikte, hane seviyesinde veya merkezde sterilizasyon hizmetleri üzerindenbiberon sterilizasyonu konusunda bilgilendirin. Temizlik olanaklarının kısıtlı veya
etkilenen kişilerin hareket halinde olduğu durumlarda atık yönetim etkilerini gözönünde bulundurarak ve IFE koordinasyon yetkilisine danışarak, olağanüstü vegeçici bir eylem olarak kullanılmış biberonları yenileri ile değiştirmeyi düşünün.
BMS’in dağıtımı
6.24 BMS için dağıtım sistemi şu şartlara bağlı olacaktır: müdahalenin ölçeği,anne/bakıcılara olan erişim noktaları, irtibat sıklığı, ulaşım, atık yönetimi vesağlayıcının saklama kapasitesi. Doğrudan tedarik, bireysel reçete ve satın alma(ör. nakdi yardım programları) seçenekler arasında yer almaktadır. Dağıtımlar,
emziren annelerin şevkini kırmayacak şekilde mahrem olarak yapılmalıdır. Toplum
seviyesinde ürünlerin satılması gibi BMS’in arzu edilmeyen sonuçlarına karşı
dikkatli olun.
6.25 Genel veya kapsamlı dağıtımları BMS tedariki için bir platform olarak
kullanmayın (bkz. 6.24). BMS olarak kullanılabilecekleri ve hem emzirilen hem deemzirilmeyen bebekleri risklere maruz bırakacağı için, süt tozu ürünleri ve sıvı
sütler genel veya kapsamlı dağıtımlarda tek bir ürün olarak dağıtılmamalılar. Süt
tozu ürünleri, öğütülmüş temel gıdalar ile önceden karıştırılarak altı aydan büyükçocuklarda tamamlayıcı gıda olarak kullanılmak üzere dağıtılabilirler. Halk arasında
süt tozu sıkça kullanılıyor veya yaygın olarak bulunabiliyor ise, BMS olarak
kullanılmaması gerektiğini belirtin ve pişmiş ev yemeklerine katılmaları için pratik
rehberlik sağlayın (bkz. 5.15). Terapötik beslenme için terapötik süt
hazırlanmasında süt tozları tekil bir ürün olarak kullanılabilir. OG-IFE şartlarınagöre süt tozları ve BMS’in büyük miktarlarda73 dağıtımının kontrolünden, UNICEF
ve UNHCR danışmanlığında, WFP sorumludur (hayvansal süt kullanımına dair ek
kriterler için bkz. 5.25).
6.26 Yasa’ya göre, bebek maması dağıtım noktasında, ürünlerin sergilenmesi veya
firma logolu ürünler veya yardım kartlarında logo yer alması gibi pazarlama
yapılmamalıdır. Hak sahipleri bebek mamalarının saklandığı yerleri görmemelidir.
6.27 BMS dağıtıldığında emziren anneler için yeterli emzirme danışmanlığı ve desteği
olmasını sağlayın. Emziren annelere gıda veya hijyen ürünleri gibi değerli ürünlerindağıtılmasını değerlendirin.

73 Bkz. Referanslar Bölüm 8.7 Yapay Beslenme– Görevler ve Sorumluluklar, Madde 20228

7. ÖNEMLİ İRTİBATLAR
7.1 Yasa ihlallerini ilgili ulusal yetkililere, IFE koordinasyon yetkilisine veülke/bölge seviyesinde UNICEF ve DSÖ'ye bildirin. Gerekirse DSÖ
Merkezinden DSÖ irtibatları edinin: cah@who.int ve nutrition@who.int.
UNICEF irtibatları için bkz.: 7.3. Yasa ihlalleri ayrıca kayıt altına alınmak
üzere Malezya’daki Uluslararası Yasa Belgeleme Merkezine (ICDC) debildirilmelidir: code@ibfan-icdc.org. Yasa hakkında eğitim talep etmek için
ICDC Malezya ile irtibata geçin. İhlallerin çevrimiçi bildirilmeleri için
www.ibfan-icdc.org/report/ adresine gidin (bir şablon sunulmuştur) veya ihlal
bildirmek için Kobo Collect uygulamasını (Android telefon kullanıcıları Google
play aracılığıyla) indirin. Acil durumlarda Yasa ihlallerinin takibi için birşablonun bulunduğu BMS Yasa ihlalleri takip aracı şu adreste bulunabilir:
www.nutritioncluster.net/resources/bms-code-violations-tracking-toolnutrition-cluster/
7.2 Emzirme danışmanlığı ve desteği konusunda uzmanlık veya bebek
beslenme danışmanlığı eğitimi bulabilmek için aşağıdaki irtibatları kullanın:
UNICEF: nutrition@unicef.org; DSÖ: nutrition@who.int; International
Lactation Consultant Association (ILCA): ilca@erols.com; World Alliance forBreastfeeding Action (WABA): waba@waba.org.my; Geneva Infant Feeding
Association – International Baby Food Action Network (IBFAN-GIFA):
info@gifa.org.
7.3 IFE ile ilgili teknik ve koordinasyon sorunları, ilgili UNICEF bölge ve ülkeofisine yönlendirilmelidir. Gerekirse UNICEF ile Genel Merkez seviyesinde
irtibata geçin: nutrition@unicef.org
7.4 UNHCR operasyonları bağlamında IFE ile ilgili teknik ve koordinasyon
sorunları, ilgili UNHCR bölge ve ülke ofisine yönlendirilmelidir. Gerekirse
UNHCR Genel Merkezinde Toplum Sağlığı Birimi ile irtibata geçin:hqphn@unhcr.org
7.5 Küme koordinasyonuna hakkındaki IFE sorunları, ülke beslenme kümesi
koordinatörüne yönlendirilmelidir. Gerekirse Küresel Beslenme Kümesi ile
irtibata geçin: gnc@unicef.org
7.6 WFP gıda yardım programları ile ilgili IFE dair sorunlar, ilgili WFP bölge veya
ülke ofisine yönlendirilmelidir. Gerekirse WFP Genel Merkezinde BeslenmeDanışma Ofisi ile irtibata geçin: nutrition@wfp.org
7.7 OG-IFE ile ilgili geri bildirimi UNICEF Programme Division, New York,ABD’ye gönderin: nutrition@unicef.org ve c/o ENN, Oxford, BK, e-posta:
office@ennonline.net Konu satırına ‘OG-IFE feedback’ (OG-IFE geri bildirimi)
yazılmalıdır.

29

Kutu 1: Acil durum hazırlık eylemleri
OG-IFE’nin 1 ila 6. Bölümlerinde yer alan hazırlık eylemlerinin bir özetidir. Belirli
bölümler Ek 1’de belirtilmiştir.
Politikalar geliştirin veya destekleyin
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

8.

IFE’nin ilgili ulusal politika, yönerge ve prosedürlerde yansıtılmasını sağlayın.
ÜİYEK’ler ve mülteciler ile ilgili olarak IFE’de yeterli politika imkanı olmasını sağlayın.
IFE konusunda ulusal/yerel hazırlık planları geliştirin.
Hızlı yayılıma olanak sağlamak için IFE konusunda duruma özel ortak açıklamalar
kaleme alın.
Yasa’ya uygun, kanuni olarak uygulanabilir ulusal düzenlemeler hazırlayın. Yasa
ihlallerini izleyin ve bildirin.
DSÖ'nün Bebek ve Küçük Çocuk Gıdalarının Uygunsuz Pazarlanmasının
Sonlandırılması Rehberi ile uyumlu kanunlar geçirin ve politikalar benimseyin.
Yapıcı iş birliğine olanak tanımak ve uygunsuz etki ve çıkar çatışmasından kaçınmak
için BM, sivil toplum ve devlet politika yapıcılar ile acil durumlarda özet sektörün
katılımına dair kanunen bağlayıcı ulusal politikalar hazırlayın.
Politika, yönerge ve prosedürleri önceki acil durumlardan dersler çıkararak
güncelleyin.

Personeli eğitin
1. Acil durum yardımının planlanması ve ulaştırılması ile ilgilenen kilit
personeli IFE konusunda bilgilendirin ve duyarlı olmalarını sağlayın.
2. Kapasite ihtiyaçlarını acil durum senaryolarına dayalı olarak öngörün.
3. IYCF konusundaki ulusal kapasite geliştirme ihtiyaçlarını belirleyin.
Mevcut müfredat ve dağıtım mekanizmalarına duruma özel eğitim içeriği
entegre edin.
4. İlgili personele IYCF desteği hakkında oryantasyon verin ve onları eğitin.
İlgili sağlık çalışanlarının hizmet öncesi eğitimine IFE ve Yasa gibi temel
unsurları ekleyin.
5. Örneğin uzman emzirme desteği ve çevirmenler gibi temel alanlardaki
mevcut kapasitesini tespit edin ve mevcut ulusal uzmanlardan önemli
irtibat kişileri listeleri hazırlayın.
6. Erken acil durum müdahalesinde kullanılmak üzere oryantasyon
malzemeleri hazırlayın.
7. Acil durum müdahalesinde çıkarılan derslere dayanarak eğitim içeriğini
güncelleyin.
Operasyonları koordine edin
1. IFE konusundaki devletin liderlik ve koordinasyon yetkilisini tespit edin ve
gerek görürseniz bu sorumluluğu güçlendirmek için kapasitegeliştirilmesini destekleyin.
2. Devlet kapasitesi kısıtlanmış ise koordine IFE müdahalesi ve liderliği için
seçenekler belirleyin.
3. Müdahale sırasındaki IFE koordinasyonu için bir görev talimatı
hazırlayın.
4. Önerilen IYCF uygulamaları ve faydaları hakkında kamu ve özel sektörün
farkındalığını arttırın. Bir IFE iletişim stratejisi geliştirin ve acil durumda
30

hızla hayata geçirilmesi için planlama yapın. Kolayca uyarlanabilen
medya bilgilendirmeleri hazırlayın.
5. Mevcut programların acil durum ihtiyaçlarını karşılaması içinuyarlanmaları, yeni ihtiyaçları karşılamak için fonlayıcıların esnekliğinin
müzakere edilmesi ve artan talepleri karşılamak üzere ani fonlama
kaynaklarının bulunmasını da içeren hazırlık planlamasında, kalınma
ajansları ve bağışçılar ile irtibata geçin.
6. İzleme, değerlendirme ve öğrenmeyi desteklemek için kaynak ayırın.
7. Diğer sektör odak noktaları ve koordinasyon mekanizmaları ile bağlantı
kurun; özellikle de gıda güvencesi, sağlık ve WASH alanlarında.
Değerlendirin ve izleyin
1. Acil durumda erken dönemde karar verme sürecine bilgi sağlamak için IYCF
uygulamaları ve anne ve çocukların beslenmesi ile ilgili bir profil geliştirin.
2. Ayrıştırılmış verilerin ve en son raporların kolayca erişilebilir olmalarını sağlayın.
3. Mevcut verilerden altı aydan küçük, bir yaşında ve iki yaşındaki emzirilmeyenbebeklerin yaygınlığını hesaplayın.
4. İlk ihtiyaçların değerlendirilmesinde yer alacak temel soruları hazırlayın.
5. IYCF değerlendirme ve anketlerini yapabilecek mevcut ve/veya potansiyel
ulusal/yerel kapasiteyi belirleyin.
6. Yasa ihlallerini izleme ve müdahale etme politika ve prosedürlerini geliştirmesi içindevleti destekleyin. Yasa ihlallerini izleyin ve ilgili yetkililere bildirin.
7. Acil durum ortamında uygulanabilir mevcut izleme ve değerlendirme araç ve
sistemlerini tespit edin ve gerekli uyarlamaları kararlaştırın.
Entegre çok sektörlü müdahaleler ile bebek ve küçük çocukların ideal
beslenmesini sağlayın, iyileştirin ve destekleyin
1. Halk arasında önerilen IYCF uygulamalarını etkin bir şekilde iyileştirin ve
destekleyin.
2. Kadın doğum servislerine, DSÖ/UNICEF Bebek Dostu Hastane Girişiminin Başarılı
Emzirmenin On Adımını entegre edin.
3. Emzirme desteği, tamamlayıcı beslenme, yapay beslenme ve özellikle savunmasızçocukların belirlenmeleri ve yönetimi ile ilgili müdahaleler için hazırlık planlarıgeliştirin.
4. Bakanlıklar ve kurumlarda programlama için irtibata geçilecek temel sektör odak
noktalarını tespit edin.
5. Mevcut besin eksiklikleri ve kültürel olarak duyarlı müdahale seçenekleri ve acil
durumda ölçek büyütme ve müdahale mekanizmaları da dâhil, tamamlayıcı gıda ve
beslenme uygulamalarını belirleyin.
6. Uygun BMS (gerekliyse) ve tamamlayıcı gıdalar için bir tedarik zinciri tespit edin.
7. Yerel/ticari olarak üretilmiş tamamlayıcı gıdaların asgari standartları karşılamasınısağlamak için çalışın.
8. Gıda ve ilaçlar, özellikle de ithalatları hakkındaki ulusal mevzuatı inceleyin.
9. PLW ve çocuklara mikro besin takviyesi ihtiyacını öngörün ve tedarik
mekanizmalarını belirleyin.
10. IYCF müdahaleleri ile ilgili müdahale ve acil durum sonrası geçiş planları geliştirin.
11. Beslenmeyi ilgilendiren olası veya mevcut halk sağlığı sorunlarını tespit edin vebunlara yönelik plan yapın.
Yapay beslenmenin risklerinin asgariye indirilmesi
31

1. Acil durumda BMS, diğer süt ürünleri ve beslenme ekipmanı bağışlarınınönlenmesi ve yönetimi için planlar geliştirin.
2. Ülke büyükelçilikleri, bağışçılar, kalkınma ortakları ve sivil toplum grupları
gibi temel aktörlere devletin bağış istemediğini ve kabul etmeyeceğini
aktarın.
3. Acil durumdan etkilenmiş toplumlardaki potansiyel yapay beslenmeihtiyaçlarını öngörmek için senaryolar kullanın ve bunlara göre hazırlık
planları geliştirin.
4. Koordinasyon yetkilisi (veya en azından görev talimatı), BMS tedarik
zinciri ve izleme mekanizmaları da dâhil, yapay beslenmenin yönetimi
için sistemler oluşturun.
Not: Programın hazırlık (ve müdahale ve toparlanma) eylemleri UNICEF İnsani YardımÇalışmalarında Çocuklara Yönelik Temel Taahhhütlerde ayrıntılı olarak yer almaktadır.
UNICEF 2010 (bkz. Referanslar Bölüm 8.2 Politika – Organizasyonel Politika), Madde
14.

32

Notlara

A/RES/44/25, Convention on the Rights of the Child. 61. genel kurul,
20 Kasım 1989. www.un.org/documents/ga/res/44/a44r025.htm

b

DSÖ 59. Dünya Sağlık Asamblesi. 4 Mayıs 2006. A59/13. Geçici gündem
maddesi 11.8. DSA 59.21. http://innocenti15.net/declaration.htm.

chttps://sustainabledevelopment.un.org/dwww.who.int/nutrition/decade-of-action/en/ewaba.org.myfwww.llli.org

g

www.ilca.org

hwww.ibfan.org

i

www.humanitarianresponse.info/en/about-clusters/what-is-the-clusterapproach

j

UNHCR
Refugee
Coordination
Model.
www.unhcr.org/excom/icm/53679e2c9/unhcr-refugee-coordinationmodel.htmlkVeri amaçlarıyla, 0-5 ay süresi 0 ila 5 ay olarak okunur ve doğumdan
5,9’ncu aya olan süre veya 6 aya ‘kadar’ anlamına gelir, tamamlanmış 6
ayı ifade eden bir süredir. Programlama açısından bu 6 aydan küçük
bebekler olarak anılır (bkz. Referanslar Bölüm 8.5 [75]).

l

Kural olarak, doğum oranının yüksek olduğu gelişmekte olan bir ülkede
beklenen oran şu şekildedir: 0-5 aylık bebekler: %1,35; 6-11 aylık
bebekler: %1,25; 12-23 aylık çocuklar: %2,5; 0-59 aylık çocuklar: %12,5,
hamile ve emziren kadınlar: %5-7, ortalama emzirme süresine bağlı
olarak. Bu sayılar yaklaşıktır ve doğum oranı, bebek ölüm hızı ve beş yaş
altı ölüm hızına bağlıdır.

m

http://mics.unicef.org/surveysn

http://dhsprogram.com/o

http://worldbreastfeedingtrends.org/

p

UNICEF Research and Reports: www.unicef.org/reports; WHO Global
Database on Malnutrition: www.who.int/nutgrowthdb/en/; UNICEF Data:
https://data.unicef.org/

qwww.who.int/nutrition/nlis/en/r

www.alnap.org/resources/s

ACAPS Global Emergency Overview: www.acaps.org/countries;
ReliefWeb:
http://reliefweb.int/countries;
Humanitarian Response Info: www.humanitarianresponse.info/en;
Humanitarian
Data
Exchange:https://data.humdata.org/;
RefWorld: www.refworld.org/type,COUNTRYPROF,,,,,0.html

tPrevention Web: www.preventionweb.net/risku

Tüm yaş grupları ve tüm nedenlerden dolayı ölüm oranı; birim olarak
genellikle yılda her 1000 kişide bir ölümü ifade eder.
33

v

Her 1000 canlı doğandan bir yaşına gelmeden ölen çocukların sayısı.

w

Herhangi bir yılda her 1000 canlı doğandan beş yaşına gelmeden ölençocukların sayısı.

x

Bir acil durumda sadece anne sütü ile beslenme ve emzirmeye devam
edilmesi uyarıları için küresel olarak kabul edilmiş ölçütler yoktur. Bu
nedenle, DSÖ 2025 Küresel Beslenme Sadece anne sütü ile beslenme
hedefi kullanılmıştır. Emzirmeye devam edilmesi için böyle bir hedef
konulmamıştır. 2016 yılından UNICEF’in düşük ve orta gelir düzeyliülkelerde gerçekleştirdiği bir veri incelemesinde küresel olarak ortalama%74’ün birinci yılda emzirmeye devam ettiği görülmüştür (bkz. Referanslar
Bölüm 8.5 [70)].

yÖrneğin, Semi-Quantitative Evaluation of Access and Coverage:
www.fantaproject.org/monitoring-and-evaluation/squeac-sleac ve 40.
dipnot.
Nutrition Cluster BMS Code Violations Tracking Tool:
www.nutritioncluster.net/resources/bms-code-violations-tracking-toolnutrition-cluster/
IBFAN-ICDC
ReportingForm:
https://vnhih.enketo.kobotoolbox.org/webformz

aa Kangaroo

MotherCare
Toolkit:www.healthynewbornnetwork.org/kangaroo-mother-care-toolkit/

bb Delayed umbilical cord clamping for improved maternal and infant

healthandnutrition
outcomes.
DSÖ,
www.who.int/nutrition/publications/guidelines/cord_clamping/en/
cc

2014.

WHO recommendations on interventions to improve preterm birthoutcomes.
DSÖ,
2015.
www.who.int/reproductivehealth/publications/maternal_perinatal_health/p
reterm-birth-guideline/en/

dd Establishingan integrated human milk banking approach tostrengthen newborn care. DeMarchis A, Israel-Ballard K, Amundson
Mansen K ve Engmann C, 2016. Journal of Perinatology.
www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27831549
Strengthening Human Milk Banking: A Global Implementation
Framework.
Version
1.
PATH,
2013.
www.path.org/publications/files/MCNH_haccp_training_workbook.pdf

ee Acil durumda donör anne sütünün güvenli kullanımı için gerekli olantemel şartlar şunlardır: devlet politikası (hazırlık) veya bir politika yoksa,
kullanımı konusunda yetkililer arasında anlaşma; ihtiyaçların tahmini,
uygunluk kriterlerinin ve uygulama süresinin belirlenmesi; acil durum içinarzın yeterliliği; donör elemesi ve pastörizasyon dâhil kalite güvencesi ve
kalite ve güvenliğin sağlanması için soğuk zincirin oluşturulması vesürdürülmesi.
ff

Hareket halindeki popülasyonlar için minimum elemeye örnek olarak
bkz. Referanslar Bölüm 8.6 [133].

gg NutVal. www.nutval.net/

34

hh Emzirilmeyençocukların yoğun beslenme ihtiyaçları vardır (bkz.
Referanslar Bölüm 8.6 [119]).

ii

Güvenli içme suyuna erişim, el yıkama tesisleri, güvenli atık yönetimi,
engelli tuvaletleri, gelişmiş tuvaletlerin kullanımı ve işlenmiş içme suyunun
güvenle depolanmasını kapsayan temizlik (bkz. Referanslar Bölüm 8.6[160-166]).

jj

Küresel rehber, bebek ve küçük çocukların HIV’siz yaşamaları için en
yüksek şansı veren ve anne ve bakıcılarını da destekleyen beslenmeuygulamasına ulusal/yerel yetkililerin karar vermesini tavsiye ediyor. HIVşartlarında seçilebilecek önerilen beslenme uygulamaları şunlardır: a)emzirmek ve antiretroviral (ARV) ilaç almak veya b) emzirmektentamamen kaçınarak replasman beslenme uygulamak. Bu kararı verirken,
ilgili yetkili, HIV bulaş riski ile diğer çocuk ölüm nedenlerini arasında bir
denge kurmalıdır. Göz önünde bulundurulması gerekenlerin içerisinde
sosyoekonomik ve kültürel ortam, sağlık hizmetlerinin mevcudiyeti ve
kalitesi, hamile kadınlar arasında HIV yaygınlığı ve etkilenen halktaki anneve çocuk yetersiz beslenme ve bebek ve çocuk ölümlerinin esas nedenleri(bkz. Referanslar Bölüm 8.6 [113-115]).

kk

Annelere ARV tedariki aksadığında perinatal profilaksi ve doğum
sonrası bebeklere ARV ilaçlarının verilmesi (tanımlara bkz.)değerlendirilmelidir. Araştırmalarda boşluk olan bir alandır (bkz.
Referanslar Bölüm 8.6 [115]).

ll

Daha
Güvenli
BMS
Kiti.
Save
the
Children,2017.
https://drive.google.com/file/d/0B5uBNDhhrtqbamMyMFg2cldrM1U/view

35

8. Referanslar
Bu temel referanslar ve kaynaklar seçkisi OG-IFE’nin en önemli kısımlarına göredüzenlenmiştir. Bir çoğunun birden çok kısım için geçerli olduğunu da unutmayın.
8.1 Genel
8.2 Politika
Küresel ve Ulusal Strateji
Küresel Politika
Organizasyonel Politika
Asgari Standartlar[1][2]–[7][8]–[12][13]–[22][23]–[25]8.3EğitimDanışmanlık
Programlama
ToplumDeğerlendirme ve Araştırma
Genel İnsani Yardım Müdahalesi

8.4

Koordinasyon[55]İnsani Yardım Müdahalesi Planlama ve Koordinasyon [56]–[57]İletişim ve Savunuculuk[58]–[67]8.5Değerlendirme ve İzlemeİndikatörler
YaşVeri Toplama (Değerlendirme)
Derinlemesine değerlendirmeİzlemeKatılım
Öğrenme[68][69]–[73][74]–[75][76]–[80][81]–[87][88]–[92][93]–[94][95]–[96]8.6

Çok sektörlü müdahaleler
IYCF Danışmanlığı
Emzirme
Yapay BeslenmeÖzel Durumlar
Tamamlayıcı Beslenme
Anne Beslenmesi
Mikro Besinler
Hazırlık
IYCF-E Programlama
Tutum Değişimi
Beslenme içerisinde Anaakımlaşma
Engellilik
Cinsiyet
Entegrasyon
WASH

[97]
[98]–[101][102]–[108][109]–[110][111]–[116][117]–[120][121]–[122][123]–[128][129]–[130][131]–[136][137]–[140][141]–[149][150]–[153][154]–[156][157]–[159][160]–[166][26][27]–[34][35]–[40][41]–[48][49]–[50][51]–[54]

36

8.7

KorunmaGıda Güvencesi ve Geçim Kaynakları
Erken Çocukluk Gelişimi
Ergenler
Ruh Sağlığı ve Psikososyal Destek
Anne, Yenidoğan ve Çocuk Sağlığı
Bulaşıcı Hastalık[167]–[169][170][171]–[174][175][176]–[181][182]–[186][187]–[192]Yapay Beslenme
Riskin Asgariye İndirilmesi
Roller ve Sorumluluklar
BMS Spesifikasyonu
BMS Malzemeleri ve Beslenme Ekipmanı[193]-[194][195]–[197][198]–[201][202]–[203]
[204]

37

8.1 Genel
1.
IYCF-E Toolkit. Version 3. Save the Children, 2017. İngilizce, temelbelgelerin Fransızca ve Arapçası ile. Bir acil durumda IYCF-E
programlarının hızla başlatılması ve uygulanmasına olanak tanıyan bilgi
ve pratik kaynakların derlemesi. Bu, aşağıdaki tüm bölümleri kapsayan
genel bir kaynaktır ancak her bölümde özellikle önemli olan kaynaklarişaretlenmiştir. http://bit.ly/IYCFEtoolkit
8.2 Politika
Küresel ve Ulusal Strateji
2.

IYCF-E Toolkit. Version 3. Section A: Policy. Save the Children, 2017.
http://bit.ly/IYCFEtoolkit

3.

Comprehensive implementation plan on maternal, infant and young
child nutrition. Altı küresel beslenme hedefine 2025’e kadar ulaşılması
için üye ülkelerin ve uluslararası ortakların birlikte uygulaması gerekenöncelikli eylemleri gösteren eylem planı. DSÖ, 2014. Arapça, Çince,İngilizce,
Fransızca,Ruşça,
İspanyolca.
www.who.int/nutrition/publications/CIP_document/en/

4.

Guiding Principles for Feeding Infants and Young Children During
Emergencies.
DünyaSağlıkÖrgütü,2004.
İngilizce.
http://whqlibdoc.who.int/hq/2004/9241546069.pdf

5.

Global Strategy for IYCF. DSÖ ve UNICEF, 2003. Arapça, Çince,İngilizce, Fransızca, Almanca, İtalyanca, Japonca, Rusça, İspanyolca.
DSÖ'nün emzirme ve tamamlayıcı beslenmeyi teşvik edici eylemleri için
bir
temel
çerçevesağlamaktadır.
www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/9241562218/en/

6.

Planning Guide for National Implementation of the Global Strategy
for IYCF. DSÖ ve UNICEF, 2007. İngilizce. Ülkeye özel bir stratejigeliştirmek
için
adım
adım
bir
süreç
önermektedir.
www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/9789241595193/en/

7.

Safeguarding against possible conflicts of interest in nutrition
programmes: Approach for the prevention and management ofconflicts of interest in the policy development and implementation ofnutrition
programmes
atcountrylevel.
www.who.int/nutrition/publications/COI-report/en/

Küresel Politika
8.

Policy Guidance: Priority Nutrition Interventions and Cross-Cutting
Approaches in Latin America and the Caribbean. Dünya Bankası,
2011. İngilizce. Anne ve çocukların beslenme durumları ile birlikte kısa,
orta ve uzun vadede bir ülkenin beşeri sermayesini de geliştirmek vekorumak için esas olan öncelikli beslenme müdahalelerini ve farklı alanları
ilgilendiren
yaklaşımları
tanımlayanbirönrapor.
https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/23711/Non
AsciiFileName0.pdf?sequence=1&isAllowed=y9.

The International Code of Marketing of Breast-milk Substitutes.
DSÖ,1981 and subsequent relevant World Health Assembly38Resolutions (Yasa – tanımına bkz.). Arapça, İngilizce, Fransızca,İspanyolca ve birçok diğer dil. http://ibfan.org/the-full-code
10. The International Code of Marketing of Breast-milk Substitutes – 2017
Update. Frequently Asked Questions. DSÖ, 2017. Çince, İngilizce,
Rusça, İspanyolca. Yasa’ya dair belirli sorular hakkında okuması kolan
ayrıntılıbilgiler.
www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/breastmilk-substitutesFAQ2017/en/
11. WHA Resolution: Guidance on Ending the Inappropriate Promotionof Foods for Infants and Young Children. 69. DSA A69/7 Add.1. 2016.
İngilizce. 36 aya kadar olan çocukların beslenmesine uygun olarak
pazarlanan tamamlayıcı gıdalar da dâhil, ticari amaçla üretilmiş yiyecek ve
içecekleri
kapsar.
http://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA69/A69_7Add1-en.pdf
12. WHA Resolution on the Inappropriate Promotion of Foods for Infants
and Young Children: Policy Brief. Dünya Sağlık Örgütü, UNICEF, Save
the Children, IBFAN ve Helen Keller International, 2016. İngilizce.
http://archnutrition.org/wpcontent/uploads/2016/12/011917_HKI_WHABrief_v3-with-date-1.pdf
Organizasyonel Politika
13. Model Joint Statement on IFE. IFE Core Group, 2017. İngilizce.
Uyarlamaya
için
genel
açıklama.
www.ennonline.net/modelifejointstatement
14. Core Commitments for Children in Humanitarian Action. UNICEF,
2010. UNICEF ve ortakları tarafından üstlenilen, çocuklar için insani
yardımeylemlerinin
küreselçerçevesi.
www.unicef.org/publications/files/CCC_042010.pdf
15. Global Nutrition Targets 2025: Breastfeeding Policy Brief. DSÖ ve
UNICEF,2014.
İngilizce.
www.who.int/nutrition/publications/globaltargets2025_policybrief_breastfe
eding/en/
16. IFE Generic Policy. IFE Core Group, 2008. Operasyonel Rehbere dayalı
bir IFE politikası örneği. www.ennonline.net/ifegenericpolicy
17. IYCF-E
Position
Paper
2.0.
ACF,
2016.
İngilizce.
www.actionagainsthunger.org/publication/2016/02/infant-and-youngchild-feeding-emergencies-iycf-e-position-paper-20
18. IYCF-E Position Paper. ILCA, 2014. İngilizce. http://waba.org.my/pdf/ilcaiycf-emergencies.pdf
19. IYCF-E Position Paper. Save the Children, 2016. İngilizce.
https://drive.google.com/file/d/0B5uBNDhhrtqbNndidU91Ym1hNGM/view
20. Milk
Policy.
World
Vision,www.wvi.org/nutrition/publication/milk-policy

2011.

İngilizce.

21. Sample Infant Feeding Policies. UNICEF UK. İngilizce. Bebek Dostu
Standartları yansıtan örnek doğum, sağlık ziyaretleri ve yenidoğan
politikalarıveözdeğerlendirmekontrol
listeleri.
39

www.unicef.org.uk/babyfriendly/baby-friendly-resources/guidance-forhealth-professionals/tools-and-forms-for-health-professionals/sampleinfant-feeding-policies/
22. UNHCR Policy Related to the Acceptance, Distribution, and Use of
Milk Products in Refugee Settings. UNHCR, ENN, IFE Core Group ve
InstituteofChild
Health,2006.
www.unhcr.org/uk/publications/operations/4507f7842/unhcr-policyrelated-acceptance-distribution-use-milk-products-refugee.html
Asgari Standartlar
23. Core Humanitarian Standard on Quality and Accountability(CHS). CHS Alliance, Groupe URD ve The SPHERE Project, 2014.
Arapça, İngilizce, Fransızca, İspanyolca ve birçok diğer dil. İlkeli, hesap
verebilir ve kaliteli insani yardım eylemlerinin esas öğelerini tanımlayan bir
uygulama kılavuzu. https://corehumanitarianstandard.org/the-standard
24. The Code of Conduct for the International Red Cross and Red
Crescent Movement and Non-Governmental Organisations in
Disaster Relief. IFCR, 1994. Arapça, İngilizce, Fransızca, İspanyolca vebirçok diğer dil. https://media.ifrc.org/ifrc/who-we-are/the-movement/codeof-conduct/
25. The Sphere Handbook. 2011. Arapça, İngilizce, Fransızca ve birçok diğerdil.
IYCF-E
standartlarını
içerir.
2018’derevizeedilmiştir.
www.sphereproject.org/handbook
8.3 Eğitim
26. IYCF-E Toolkit. Version 3. Section G: Orientation and Training. Save
the Children, 2017 http://bit.ly/IYCFEtoolkitDanışmanlık
27. Breastfeeding Counselling: A Training Course. UNICEF ve DSÖ,
1993. İngilizce, Fransızca, Rusça ve İspanyolca. Sağlık çalışanlarına
yönelik.
www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/who_cdr_93_3/en/
28. Breastfeeding E-Learning Modules. Toronto Halk Sağlığı. İngilizce.
Kanıtlanmış emzirme hizmetleri sağlamak ve bebek dostu bir ortam
yaratmak için sağlık personelinin desteklenmesini hedef alan 12 çevrimiçi
modül.
www1.toronto.ca/wps/portal/contentonly?vgnextoid=46bdf87775c24410V
gnVCM10000071d60f89RCRD
29. Combined Course on Growth Assessment and IYCF Counselling.
DSÖ, 2012. İngilizce. Temel sağlık hizmetlerinde çalışan sağlık çalışanlarıvedanışmanlara
yöneliktir.
www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/9789241504812/en/
30. Complementary Feeding Counselling: A Training Course. DSÖ, 2004.
İngilizce. 6 ila 24 aylık çocukların bakıcıları ile ilgilenen sağlık çalışanları
içindir. www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/9241546522/en/40

31. Infant Feeding in Emergencies Module 2 for Health and Nutrition
Worker in Emergency Situations for Training, Practice andReference. Version 1.1. Bebekler ve bakıcıları ile doğrudan ilgilenenlere
güvenli ve uygun IYCF’yi destekleyici temel bilgi ve becerileri
kazandırmayı hedeflemektedir. ENN, IBFAN-GIFA, Fondation Terre desHommes, CARE USA, Action Contre la Faim, UNICEF, UNHCR, DSÖ,
WFP, Linkages, 2007. Arapça, Endonezyaca, İngilizce, Fransızca.
www.ennonline.net/ifemodule2
32. IYCF Counselling: An Integrated Course. UNICEF, 2006. İngilizce,İspanyolca ve Rusça. Not: Bu beş günlük kurs, Emzirme Danışmanlığı (24)veya Tamamlayıcı Beslenme Danışmanlığı (27) kurslarının yerine geçmezancak zaman kısıtlaması olan sağlık çalışanları ve danışmanlara gereklitemellerisağlamayı
amaçlayan
entegrebir
kurstur.
www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/9789241594745/en/
33. IYCF: Model Chapter for Textbooks for Medical Students and Allied
Health Professionals. DSÖ, 2009. İngilizce ve İspanyolca. Anneler veküçük çocukları ile çalışan sağlık çalışanları için temel bilgi ve
becerilerilerin
temeleğitimi.
www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/9789241597494/en/
34. Çevrimiçi Videolar. Global Health Media. İngilizce, Fransızca, İspanyolca
ve birçok diğer dil. Eğitim araçları: Emzirme ve Küçük Bebek serisi.
https://globalhealthmedia.org/videos/Programlama
35. Designing for Behaviour Change: For Agriculture, Natural Resource
Management, Health and Nutrition. TOPS ve Core Group, 2013.
İngilizce,
Fransızca,veİspanyolca.
Altı
günlükmüfredat.
www.fsnnetwork.org/designing-behavior-change-agriculture-naturalresource-management-health-and-nutrition
36. Harmonised Training Package (HTP) Module 17: IYCF. Version 2. ENN
ve Nutrition Works. 2011. İngilizce. Bireylerin sektör hakkındaki teknik
bilgilerini de arttırmaları için kullanabilecekleri, Acil Durumlarda Beslenme(NiE) eğitmenleri için bir kaynak. www.ennonline.net/htpv2module17
37. IYCF-E Orientation Package. Emergency Nutrition Network ve IFE CoreGroup, 2010. İngilizce. Ulusal ve uluslararası seviyedeki acil durumlarda
planlama ve müdahale ile ilgili acil durum yardım personeli, program
yöneticileriveteknikpersoneleyöneliktir.
www.ennonline.net/iycfeorientationpackagee-öğreme için bkz. http://lessons.ennonline.net/
38. IYCF-E 5-Day Training Course. Save the Children, 2017. İngilizce veFransızca. Sektör genelinde kabul görmüş yaklaşımlar ve standartlar ile
uyumlu IYCF-E programlarının kurulması ve uygulanması için gerekli bilgi
ve becerilerin geliştirilmesini hedefleyen, uyarlanabilir bir eğitim kursu.
https://resourcecentre.savethechildren.net/library/infant-and-young-childfeedings-emergencies-iycf-e-curriculum4139. Programming for IYCF – a Training Course. UNICEF ve CornellÜniversitesi. Program yöneticilerine yönelik bir e-eğitim. İngilizce.
www.nutritionworks.cornell.edu/UNICEF/about/
40. Public Health Guide for Emergencies. Chapter 9: Food Security andNutrition in Emergencies. Second Edition. Johns Hopkins ve IFRC ve
Kızılay Kurumları, 2008. İngilizce. İnsani yardım çalışanları ve sağlık
personeli için sahadaki acil durum beslenmesinin yönetimi üzerine birbaşvuru kılavuzu. http://foodsecuritycluster.net/document/food-securityemergencies
Toplum41. Caring for Newborns and Children in the Community. Package ofResources. DSÖ, 2015. İngilizce. IYCF dâhil, yenidoğan ve çocuk
ölümlerini azaltacak ve sağlıklı büyüme ve gelişimi destekleyecek hane ve
toplum müdahalelerinin yaygınlaştırılmasını hedefleyen üç kurstan oluşur.
Danışmanlık
kartlarıvefotoğraf
kitapçığı
da
yer
alır.
www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/community-carenewborns-children/en/
42. Engaging Grandmothers to Improve Nutrition: A training manual andguide for dialogue group mentors. IYCN, 2011. İngilizce ve Portekizce.
Aile bakımı ve anne ve çocuk beslenmesi üzerine konuşmalarda diyalog
grup mentorları olarak işlev gösterecek büyükannelerin eğitilmesi içintasarlanmıştır.
www.iycn.org/resource/engaging-grandmothers-toimprove-nutrition-a-training-manual-and-guide-for-dialogue-groupmentors/
43. IYCF and Gender: A training manual and participant manual for malegroup leaders. IYCN, 2011. İngilizce. IYCF uygulamaları ile ilgili olarak
bilgi paylaşımı ve cinsiyet rollerinin tartışılmasını teşvik etmek için erkek
grup liderlerinin eğitilmesi amaçlı. www.iycn.org/resource/infant-andyoung-child-feeding-and-gender-trainers-manual-and-participantsmanual/
44. Measuring and Promoting Child Growth. World Vision, 2011. İngilizce.
Toplum seviyesinde büyüme takibi ve desteklenmesi için üç günlük eğitim.
www.wvi.org/nutrition/publication/measuring-and-promoting-child-growth
45. Mobilizing Communities for Improved Nutrition: A manual and Guide
for Training Community Leaders. IYCN, 2011. İngilizce ve Portekizce.
Toplum liderleri ile tek günlük bir çalıştay düzenlenmesi için adım adım
talimatlar. www.iycn.org/resource/mobilizing-communities-for-improvednutrition-a-training-manual-and-participant-manual-for-communityleaders/
46. Mother-to-Mother Support Groups: Trainer’s Manual and Facilitator’s
Manual with Discussion Guide. IYCN, 2011. İngilizce ve Portekizce.
Anneler arası destek grubu yöneticilerinin anne, bebek ve küçükçocukların beslenmesi
hakkında
katılımcı
toplantılara zemin
hazırlamalarına
yönelikeğitilmeleri
amaçlı.
www.iycn.org/resource/mother-to-mother-support-groupstrainer%E2%80%99s-manual-and-facilitator%E2%80%99s-manual/4247. Supportive Supervision / Mentoring and Monitoring for Community
IYCF. UNICEF, 2013. İngilizce. Uyarlanabilir araçlar ve izleme formları
içerentek
günlükeğitim.
www.fsnnetwork.org/supportivesupervisionmentoring-and-monitoring-community-iycf
48. The Community IYCF Counselling Package. UNICEF, 2013. İngilizceve Fransızca. Rehberlik kartları da dâhil, yerel uyarlama için genel araçlar.
www.unicef.org/nutrition/index_58362.html
Değerlendirme ve Araştırma
49. Introduction to Qualitative Research Methodology: A Training
Manual. Başlıca düşük ve orta gelirli çevrelerde çalışan, sosyal bilimlerdışındaki bilim insanlarına yöneliktir. Kielmann, K., Cataldo, F. and Seeley,
J. – DFID, 2012. İngilizce. www.gov.uk/dfid-research-outputs/introductionto-qualitative-research-methodology
50. Humanitarian Needs Assessment Training. Harvard Humanitarian
Initiative,
2016.
İngilizce.
E-öğrenme.
http://hhi.harvard.edu/elearning/humanitarian-needs-assessment-training
Genel İnsani Yardım Müdahalesi
51. Building a Better Response. Harvard’daki The Humanitarian Academy.
İngilizce. Uluslararası insani yardım mimarisinin yapısını ve işlevinianlamak için e-eğitim. http://hhi.harvard.edu/education/bbr
52. Communicating with Disaster Affected Communities. CDAC Ağı.
İngilizce. Krizden etkilenen toplumlar ile etkili iletişimin temel öğeleri
hakkında e-eğitim. www.cdacnetwork.org/learning-centre/e-learning/
53. Disaster Ready. Çevrimiçi eğitim kütüphanesi. Arapça, Fransızca,İspanyolca. www.disasterready.org/
54. Harvard
Humanitarian
Initiative
http://hhi.harvard.edu/resources#e-learning

E-Learning.

8.4 Koordinasyon
55. IYCF-E Toolkit. Version 3. Section 1: Coordination and Communications.
Arapça, İngilizce ve Fransızca, 2017. http://bit.ly/IYCFEtoolkitİnsani Yardım Müdahalesi Planlama ve Koordinasyonu
56. Nutrition Cluster Handbook: A Practical Guide for Country-Level
Action. Global Nutrition Cluster, 2017. İngilizce. Revizyonda.
http://nutritioncluster.net/
57. Tips on Nutrition Interventions for the Humanitarian Response Plan.
Nutrition Cluster, 2016. İngilizce. Beslenme kümelerinin, kolektif birmüdahale planlamalarına ve (IYCF-E de dâhil) Acil Durumlarda Beslenme
müdahaleleri geliştirmelerine yardımcı olmak için ipuçları sunar.
http://nutritioncluster.net/resources/hrp-tips/
İletişim ve Savunuculuk

4358. Advocacy
Toolbox.
AliveandThrive.
İngilizce.
http://aliveandthrive.org/resources-main-page/tools-library/advocacyselect-design-tools/
59. Breastfeeding Advocacy Initiative: For the Best Start in Life. DSÖ ve
UNICEF,2016.
www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/breastfeeding_advocacy_initiative/en
60. Breastfeeding
Series.
The
Lancet,http://thelancet.com/series/breastfeeding

2016.

İngilizce.

61. From the First Hour of Life: A New Report on IYCF. UNICEF, 2016.
İngilizce, Fransızca, İspanyolca. https://data.unicef.org/resources/firsthour-life-new-report-breastfeeding-practices/
62. IYCF-E Orientation Video. Save the Children, 2017. İngilizce. Avrupa
Mülteci Krizinin üzerine çalışan meslek dışı kişilere yönelik üç dakikalık bir
tanıtım
videosu.
Başkakrizleredeuygulanabilir.
https://resourcecentre.savethechildren.net/library/infant-and-young-childfeedings-emergencies-iycf-e-films
63. Importance of IYCF-E Programming Video. Save the Children, 2017.
İngilizce. IYCF-E’nin neden önemli olduğunu, ideal IYCF uygulamalarınınneler olduğu ve ideal IYCF-E programlamasının nasıl yapılabileceğini
anlatan üç dakikalık bir video.
https://resourcecentre.savethechildren.net/library/infant-and-young-childfeedings-emergencies-iycf-e-films
64. Mass Communication Toolbox. Alive and Thrive. İngilizce.
http://aliveandthrive.org/resources-main-page/tools-library/masscommunication-featured-tools/
65. Media Guide on IYCF-E. IFE Core Group, 2007. Arapça, İngilizce,
Fransızca,Almanca,İtalyancaveİspanyolca:www.ennonline.net/iycfmediaguide66. Supporting Breastfeeding in Emergencies: Protecting Women’s
Reproductive Rights and Maternal and Infant Health. Gribble, K.,
McGrath, M., MacLaine, A., Lhotska, L. (2011) www.ibfan.org/art/2011Supporting_breastfeeding_emergencies_Disasters.pdf
67. Ayrıca şuna bakın: 13 (Ortak Açıklama).
8.5 Değerlendirme ve İzleme
68. IYCF-E Toolkit. Version 3. Section B: Assessing the Need. Save theChildren, 2017. http://bit.ly/IYCFEtoolkitİndikatörler
69. Humanitarian Indicators Registry. İngilizce. İndikatör seçimi için bir
rehberlik aracı. www.humanitarianresponse.info/en/applications/ir
70. Indicators for Assessing IYCF Practices. Part 1: Definitions. DSÖ,UNICEF, USAID, AED, UCDAVIS, IFPRI, 2008. İngilizce, Fransızca, ve44İspanyolca.
www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/9789241596664/en/
71. Indicators for assessing breastfeeding practices. DSÖ, 1991. İngilizceve Fransızca. Hane anket verilerinden çıkarılan indikatörler üzerinde
varılankonsensüsüözetleyenbirtoplantı
raporu.
www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/cdd_ser_91_14/en/
72. From-the-first-hour-of-life. Making the case for improved infant and
young
child
feeding
everywhere.
UNICEF2016.
http://data.unicef.org/topic/nutrition/infant-and-young-child-feeding/
73. Ayrıca şuna bakın: 57 (Tips on Nutrition Interventions)Yaş
74. Guidelines for Estimating the Month and Year of Birth of YoungChildren.
FAO,
2008.
İngilizce.
www.fao.org/docrep/011/aj984e/aj984e00.htm
75. Talking about Child Age: A Briefing. IFE Core Group, 2012. İngilizce.
Anketlerde ve anneler ile konuşurken yaş kullanımındaki doğruluk ve
anlayışın
iyileştirilmesi
hedeflenmektdir.
www.ennonline.net/iycfandchildage
Collecting Data (Assessment)
76. Fact Sheet on IYCF Practices Assessment in Emergencies. Tech RRT,
2016.
İngilizceveFransızca.
www.nutritioncluster.net/wpcontent/uploads/sites/4/2016/12/TechRRT-IYCFassesmentfactsheet.pdf
77. Indicators for Assessing IYCF Practices. Part 2: Measurement. DSÖ,UNICEF, USAID, AED, UCDAVIS, IFPRI, 2010. İngilizce, Fransızca.
İndikatörlerin
toplanması
için
araçlarve
açıklamalar.
www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/9789241599290/en/
78. IYCF Practices. Collecting and Using Data: A Step-by-Step Guide.
Care,
2010.
Genel
bir
anket
içerir.
İngilizce.
www.ennonline.net/iycfdataguide
79. The Use of Epidemiological Tools in Conflict-Affected Populations.
LSHTM. İnsani yardım acil durumlarında geçerli epidemiyoloji alanındaki
bazı temel konular hakkında kısa tartışmalar. Veri Toplamadaki Etik
Sorunları içerir. http://conflict.lshtm.ac.uk/page_02.htm
80. World Breastfeeding Trends. WBTi. İngilizce. 84 ülkedeki IYCF
politikalarının ve programlamanın durumu hakkında raporlar.
http://worldbreastfeedingtrends.org/country-report-wbti/
Derinlemesine Değerlendirme
81. A Guide to Using Qualitative Research Methodology. MSF-OCA andLSHTM, 2007. İngilizce. http://hdl.handle.net/10144/84230
82. A Practical Guide to Conducting Barrier Analysis. Bonnie Kittle, 2013.
Arapça,İngilizce,
Fransızca,veİspanyolca.
www.fsnnetwork.org/practical-guide-conducting-barrier-analysis

45

83. Conducting KAP Surveys: A Learning Document Based on KAP
Failures.
ACF,
2013.
İngilizce.
www.actionagainsthunger.org/publication/2013/01/conducting-kapsurveys-learning-document-based-kap-failures
84. Formative Research: A Guide to Support the Collection and Analysisof Qualitative Data for Integrated Maternal and Child Nutrition
Programme Planning. CARE, 2014. İngilizce. Hane gıda güvencesi
müdahaleleri ile birleşerek, özellikle MIYCN’yi geliştirmek için olan
niteliksel araştırmayı gerçekleştirme ve analiz etmek için gerekli temel bilgi
vearaçlar.
www.fsnnetwork.org/formative-research-guide-supportcollection-and-analysis-qualitative-data-integrated-maternal-and
85. Guidelines for Assessing Nutrition-Related Knowledge, Attitudes
andPractices.
FAO,
2014.
İngilizce.
www.fao.org/docrep/019/i3545e/i3545e00.htm
86. Standardised Expanded Nutrition Survey (SENS) Guidelines for
Refugee Populations. Module 3: IYCF. Version 2. UNHCR, 2013.
İngilizce. Yıllık beslenme anketleri yapmak için standart hale getirilmiş
metodoloji. http://sens.unhcr.org/introduction/module-3-iycf/
87. The Basics: Planning for Formative Research for Infant and YoungChild Feeding Practices. IYCN, 2011. İngilizce. IYCF programları
hakkında izlemsel değerlendirmeler yapmak için izlemsel araştırma
metodlarına aşina araştırmacıları yöneliktir. www.iycn.org/resource/thebasics-planning-for-formative-research-for-infant-and-young-childfeeding-practices/
Monitoring
88. Counselling Supervision Checklist and Guidelines. IYCN, 2011.
İngilizce. Danışmanlık seansları sırasında denetmenlerin sağlık
çalışanlarının bilgilerini ölçmeleri ve davranışlarını kayıt altına almaları içinbir araç. www.iycn.org/resource/counseling-supervision-checklist-andguidelines/
89. Exit Interview Questionnaire and Guidelines. IYCN, 2011. İngilizce.
Program yöneticilerinin danışmanlık hizmetlerinin kalitesi ve müşteri
memnuniyetinideğerlendirmelerine
yardımcı
olur.
www.iycn.org/resource/exit-interview-questionnaire-and-guidelines/
90. IYCF Practices Monitoring Tool and Guide. IYCN, 2011. İngilizce.
Toplum çalışanlarının bireysel davranışları takip etmeleri ve temel IYCF
davranışlarının elde edilmesindeki gelişimi izlemeleri için bir araç.
www.iycn.org/resource/infant-and-young-child-feeding-practicesmonitoring-tool-and-guide/
91. IYCF-E Toolkit. Version 3. Section H: Monitoring and Supervision.
Arapça, İngilizce ve Fransızca, 2017. http://bit.ly/IYCFEtoolkit
92. Multi-Sectoral Monitoring & Evaluation Guidelines. ACF, 2016.
İngilizceveFransızca.
www.actionagainsthunger.org/publication/2016/08/multi-sectoralmonitoring-evaluation

46

Participation
93. Participation Handbook for Humanitarian Field Workers – Involving
Crisis Affected People in Humanitarian Response. ALNAP and Groupe
URD, 2009. İngilizce. www.urd.org/Participation-Handbook
94. Community
DrivenParticipationin
Humanitarian
Relief
Programming.
ACF,
2006.
İngilizce.
www.actionagainsthunger.org/publication/2006/06/community-drivenparticipation-humanitarian-relief-programming-practical-manualEğitim
95. A Guide to Developing a Knowledge Management Strategy for a Food
Security and Nutrition Programme. TOPS ve FSN Network, 2016.
İngilizce. Uygulamanın performasını ve kalitesini geliştirmeye odaklı bir
strateji geliştirmek için farklı seviyelerdeki personele yönelik pratik rehber.
www.fsnnetwork.org/guide-developing-knowledge-management-strategyfood-security-and-nutrition-program
96. Toolbox: Strategic Use of Data. Alive and Thrive. İngilizce.
http://aliveandthrive.org/resources-main-page/tools-library/strategic-useof-data-featured-tools/
8.6 Çok sektörlü müdahaleler
97. IYCF-E Toolkit. Version 3. D: Programme Planning & Reporting. Save
the Children, 2017. http://bit.ly/IYCFEtoolkit
IYCF Danışmanlığı
98. Individual Level Rapid and Full IYCF Assessment. Çeşitli
değerlendirme formlarından bir seçki – yerel şartlara ve programlamaya
uyarlanmaları gerekebilir. www.ennonline.net/specific ENN
99. Responsive Feeding Info Sheet. UNICEF UK BFI. İngilizce. Hem duyarlı
emzirmeyi
hem
debiberonile
beslemeyi
kapsar.
www.unicef.org.uk/babyfriendly/baby-friendly-resources/guidance-forhealth-professionals/implementing-the-baby-friendly-standards/furtherguidance-on-implementing-the-standards/responsive-feeding-infosheet/100. Ayrıca şuna bakın: 27 (Danışmanlık). (Breastfeeding E-Learning
Modules; Module 2, Part 3 – Assessment of Mother/Child Pair.)101. Ayrıca şuna bakın: 8.3 Eğitim.
Emzirme102. B-R-E-A-S-T
ObservationForm.
İngilizce.
https://drive.google.com/file/d/0B5uBNDhhrtqbY09UVmcxbF9uUk0/view
103. Breastfeeding Answers. La Leche League. İngilizce. Çeşitli emzirme
sorunlarını kapsayan çeşitli kaynaklar. www.llli.org/nb.html
104. Breastfeeding Assessment Tools. UNICEF UK BFI. İngilizce. Anneler,
ebelerve
toplumsağlıkçalışanları
için
araçlar.
www.unicef.org.uk/babyfriendly/baby-friendly-resources/guidance-for-47

health-professionals/tools-and-forms-for-healthprofessionals/breastfeeding-assessment-tools/
105. Clinical Protocols. Academy of Breastfeeding Medicine. İngilizce.
Klinisyenler için yönergeler. www.bfmed.org/Resources/Protocols.aspx
106. Handling and Storage of Human Milk. CDC, 2016. İngilizce.
www.cdc.gov/breastfeeding/recommendations/handling_breastmilk.htm
107. How to Keep Your Breast Pump Kit Clean: The Essentials. CDC, 2017.
İngilizceveİspanyolca.
www.cdc.gov/healthywater/hygiene/healthychildcare/infantfeeding/breast
pump.html
108. Relaktasyon: Review of Experiences and Recommendations for
Practice. DSÖ, 1998. İngilizce, Fransızca, ve İspanyolca.
www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/who_chs_cah_98_1
4/en/
Yapay beslenme
109. Acceptable Medical Reasons for the Use of BMS. DSÖ, 2009.
İngilizce, İspanyolca ve Portekizce.
www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/WHO_FCH_CAH_09.01/en/

110. Infant Formula Resources. UNICEF UK BFI. İngilizce. Ebeveynler vesağlıkçalışanları
için
rehberlik
içerir.
www.unicef.org.uk/babyfriendly/baby-friendly-resources/leaflets-andposters/guide-infant-formula-parents-bottle-feeding/Özel Durumlar
111. Checklist for determining HIV status for children 0 – 59 months withSAM.
İngilizce.
UNICEF,2015.
http://unicefinemergencies.com/downloads/eresource/docs/HIVAIDS/HIV%20Status%20Checklist%20logo.pdf
112. Guidelines on optimal feeding of low birth-weight infants in low- andmiddle-income countries. DSÖ, 2011. İngilizce. Düşük doğum ağırlıklı
bebeklerin ne ile ne sıklıkla, ne miktarda ve nasıl beslenecekleri ve
beslenmeye
nezamanbaşlanacağı
üzerineöneriler.
www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/infant_feeding_low_bw/en/
113. Guidelines on HIV and Infant Feeding: Principles andrecommendations for infant feeding in the context of HIV and asummaryofevidence.
DSÖ,
2010.
İngilizce.
www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/9789241599535/en/
114. Guideline Updates on HIV and Infant Feeding. DSÖ ve UNICEF, 2016.
2016 yönergesi HIV ve bebeklerin beslenmesiyle ilgili DSÖ önerilerini
yansıtmaz, ancak DSÖ Yönerge Geliştirme Grubunun güncelleme içinöncelik verdiği alanları yansıtılır. HIV ve bebeklerin beslenmesiyle ilgili
DSÖ 2010 yönergelerinde yer alan öneriler, 2016 güncellemesinde
belirtilenlerdışında,geçerlidir.
İngilizce.
www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/hiv-infant-feeding2016/en/
48

115. HIV and Infant Feeding in Emergencies: Operational Guidance. DSÖ,
2017.
116. Community Management of Uncomplicated Acute Malnutrition in
Infants < 6 Months of Age (C-MAMI Tool). Version 1. ENN ve LSHTM,
2015. İngilizce. www.ennonline.net/c-mami
Tamamlayıcı beslenme
117. Current and Potential Role of Specially Formulated Foods and Food
Supplements for preventing malnutrition among 6-23 month oldchildren and for treating moderate malnutrition among 6- to 59-monthold children. De Pee, S., ve Bloem, M., 2009. İngilizce.
www.who.int/nutrition/publications/moderate_malnutrition/FNBv30n3_sup
pl_paper4.pdf
118. Guiding Principles for Complementary Feeding of the Breastfed
Child.
PAHO
ve
DSÖ,
2003.
İngilizce.
www.who.int/nutrition/publications/guiding_principles_compfeeding_brea
stfed.pdf
119. Guiding Principles for Feeding Non-Breastfed Children 6-24 months
of
age.
DSÖ,
2005.
İngilizce,
Fransızca,İspanyolca.
www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/9241593431/en/
120. Revised
Codex
Alimentarius
Guidelineson
Formulated
Complementary Foods for Older Infants and Young Children. Codex,
2013.
İngilizce.
www.fao.org/input/download/standards/298/CXG_008e.pdf
Anne Beslenmesi
121. Maternal
Nutrition
Dietary
Guide.
LINKAGES.
İngilizce.
www.coregroup.org/storage/documents/Workingpapers/MaternalNutrition
DietaryGuide_AED.pdf
122. Maternal Nutrition for Women and Girls. Technical Guidance Brief.
USAID,
2014.
İngilizce.
www.usaid.gov/sites/default/files/documents/1864/maternal-nutrition-forgirls-women-508-3.pdf
Mikro besinler
123. Dealing with Diarrhoea in Children in Refugee, Emergency andDevelopment Situations in The Context of Micronutrient Powder Use.
Teknik
Özet.
WFP
ve
DSM,
2010.
İngilizce.
www.hftag.org/assets/downloads/hftag/MNP_brief_Diarrhoea_use.pdf
124. Joint Statement on Preventing and Controlling Micronutrient
Deficiencies in Populations affected by an Emergency. DSÖ, WFP ve
UNICEF,2007.
İngilizce.
www.who.int/nutrition/publications/micronutrients/WHO_WFP_UNICEFstateme
nt.pdf?ua=1

125. UNHCR Operational Guidance on the Use of Special Nutritional
Products to Reduce Micronutrient Deficiencies and Malnutrition in
Refugee Populations. UNHCR, UCL, ENN, 2011. İngilizce.
49www.unhcr.org/uk/publications/operations/4f1fc3de9/unhcr-operationalguidance-use-special-nutritional-pn roducts-reduce-micronutrient.html
126. Use of Multiple Micronutrient Powders for Point-of-Use Fortificationof Foods Consumed by Infants and Young Children aged 6-23
months and children aged 2-12 years: Guideline. DSÖ, 2016. İngilizce.
www.who.int/nutrition/publications/micronutrients/guidelines/mmpowdersinfant6to23mons-children2to12yrs/en/
127. Vitamin A supplementation for infants and children 6-59 months of
age.
DSÖ,
2011.
Arapça,İngilizce,Çince,
Fransızca.
www.who.int/nutrition/publications/micronutrients/guidelines/vas_6to59_
months/en/
128. Use of multiple micronutrient powders for point-of-use fortificationof foods consumed by pregnant women. DSÖ, 2016. İngilizce.
www.who.int/nutrition/publications/micronutrients/guidelines/mmpowders_pregnant_women/en/
Hazırlık
129. Emergency Preparedness for those who care for Infants in
Developed Country Contexts. Gribble, K. ve Berry, N., 2011. İngilizce.
https://internationalbreastfeedingjournal.biomedcentral.com/articles/10.11
86/1746-4358-6-16
130. Ayrıca şuna bakın: 8.2 (Politika) (UNICEF Çocuklara Yönelik Temel
Taahhütler dâhil).
IYCF-E Programlama
131. Baby Friendly Spaces: Holistic Approach for Pregnant, Lactating
Women and their very young children in Emergency. ACF, 2014.
İngilizcesi için: www.actionagainsthunger.org/publication/2014/12/babyfriendly-spaces-technical-manual
132. Care Groups: A Reference Guide for Practitioners. TOPS, Food for the
Hungry, CORE Group ve World Relief, 2016. İngilizce.
www.fsnnetwork.org/care-groups-reference-guide-practitioners
133. Interim Operational Considerations for the Feeding Support ofInfants and Young Children under 2 years of Age in Refugee andMigrant Transit Settings in Europe. UNICEF, UNHCR, Save theChildren,
ENN,
2015.
İngilizceve
Yunancaiçin:
www.ennonline.net/interimconsiderationsiycftransit
134. IYCF
Programming
Guide.
UNICEF,2011.
İngilizce.
www.unicef.org/nutrition/files/Final_IYCF_programming_guide_2011.pdf
135. IYCF-E Guidance for Programming. ECHO, 2014. İngilizce.
https://ec.europa.eu/echo/files/media/publications/2014/toolkit_nutrition_
en.pdf136. The CDC Guide to Support Breastfeeding Mothers and Babies. CDC,
2013İngilizce.
Kanıtadayalı
müdahaleleri
tanımlar.
www.cdc.gov/breastfeeding/pdf/bf-guide-508.pdf
Tutum Değiştirme50137. Behaviour Change Communication in Emergencies: A Toolkit.
UNICEF ROSA, 2006. İngilizce. www.unicef.org/ceecis/BCC_full_pdf.pdf
138. Improving
Exclusive
Breastfeeding
Practicesbyusing
Communication for Development in IYCF Programmes. UNICEF,
2010.
İngilizce.
http://nutritioncluster.net/wpcontent/uploads/sites/4/2013/12/C4D-in-EBF-manual-6-15-2010-final.pdf
139. Make Me a Change Agent: A Multisectoral SBC Resource forCommunity Workers and Field Staff. TOPS ve CORE Group, 2015.
İngilizce, Fransızca, ve İspanyolca. Toplum seviyesindeki çalışanlarındaha etkin olarak tutum değişikliklerini tanıtmaları için becerilerinigeliştirmeye yöneliktir. www.fsnnetwork.org/make-me-change-agentmultisectoral-sbc-resource-community-workers-and-field-staff
140. Toolbox:
InterpersonalCommunication
andCommunity
Mobilisation.
Alive
and
Thrive.
İngilizce.
http://aliveandthrive.org/resources-main-page/tools-library/interpersonalcommunication-and-community-mobilization-featured-tools/
Beslenme içerisinde Anaakımlaştırma
141. CMAM Toolkit. Version 3. Save the Children, 2017. İngilizce, Fransızca.
A collection of tools and resources needed to begin implementation of
CMAM programmes, including tools to assist in the integration of IYCF-E
activities
into
a
CMAM
programme.
https://sites.google.com/site/stcehn/management-of-acutemalnutrition/cmamtoolkitv2
142. Essential Nutrition Actions: Improving Maternal, Newborn, Infant andYoung Child Health and Nutrition. DSÖ, 2013. İngilizce ve Farsça.
Yaşamın ilk 1000 günündeki beslenme müdahaleler ile ilgili DSÖ
yönergesininözeti.
www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/essential_nutrition_actio
ns/en/
143. Guideline: updates on the management of severe acute malnutrition
in infants and children. DSÖ, 2013. Bu yönerge temel müdahaleler için
güncellenmiş kanıt ve uygulamaları sunar ve 1999 kullanım kılavuzunun
revizyonlarınıdaaktarmayı
amaçlar.
www.who.int/nutrition/publications/guidelines/updates_management_SA
M_infantandchildren/en/
144. Guidelines for the integrated management of severe acutemalnutrition: in- and out-patient treatment. ACF, 2011. İngilizce.
www.actionagainsthunger.org/sites/default/files/publications/Guidelines_
For_the_integrated_management_of_severe_acute_malnutrition_In_and_out_patient_treatment_12.2011.pdf
145. Integration of IYCF Support into CMAM. ENN ve IFE Core Group, 2009.
Eğitim malzemeleri içerir. www.ennonline.net/integrationiycfintocmam
146. Management of severe malnutrition: a manual for physicians andother senior health workers. Cenevre, Dünya Sağlık Örgütü,1999.
İngilizce
tam
metin
için:
www.who.int/nutrition/publications/severemalnutrition/9241545119/en/
51

147. Moderate Acute Malnutrition: A Decision Tool for Emergencies. MAM
Task Force, 2014. İngilizce. http://nutritioncluster.net/resources/moderateacute-malnutrition-decision-tool-emergencies-2014/148. Nutrition Programme Design Assistant: A Tool for Program Planners.
Version 2. CORE Group Nutrition Working Group, FANTA ve Save theChildren, 2015. İngilizce. Program planlama takımlarının belirli hedef
bölgeler için topluma uygun beslenme yaklaşımlarını seçmelerindeyardımcı olur. Çalışma kitabı da içerir. www.coregroup.org/resources/490nutrition-program-design-assistant-a-tool-for-program-planners-version-2
149. NUTVAL. Gıda yardımı erzaklarının kullanımları, planlanmaları veizlenmelerine yönelik bir ExCel uygulaması. www.nutval.net.
Engellilik
150. Disabilities Among Refugees and Conflict Affected Populations:
Resource Kit for Field Workers. WRC, 2008. İngilizce.
www.womensrefugeecommission.org/joomlatools-files/docmanfiles/disability_toolkit_02-10_web.pdf
151. Disability and Emergency Risk Management for Health. GuidanceNote. UNICEF, DSÖ, UNISDR, CBM, ICRC ve IOM, 2013. İngilizce.
http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/90369/1/9789241506243_eng.pdf?ua=1152. Including Children and Adolescents with Disabilities in Humanitarian
Action.
Nutrition
Guidance.
UNICEF.
http://training.unicef.org/disability/emergencies/nutrition.html
153. Minimum Standards and Guidelines on Age and Disability in
Emergencies.
ADCAP,
2015.
İngilizce.
www.unicefinemergencies.com/downloads/eresource/docs/Disability/Mini
mum_Standards_for_Age_and_Disability_Inclusion_in_Humanitarian_Action.pdf
Cinsiyet154. Breastfeeding and Gender Equality: Advocacy Brief. UNICEF ve DSÖ,
2016.
İngilizce.
www.unicef.org/nutrition/files/BAI_bf_gender_brief_final.pdf
155. Gender Marker Tip Sheet: Nutrition. IASC, 2011. English. Kadın, kız,
erkek çocuk ve erkeklerin farklı ihtiyaçlarını yansıtan kaliteli beslenmeprojeleri tasarlamaya yardımcı olur. www.fsnnetwork.org/iasc-gendermarker-tip-sheets-nutrition-and-food-security
156. Ayrıca şuna bakın: 43 (IYCF ve Cinsiyet).
Entegrasyon
157. Development Sector Adjacency Map: A Planning Tool for Integrated
Development. FHI 360. İngilizce. Belirli bir sektörde çalışanların hangiişbirliklerini göz önünde bulundurmanın önemli olduğunu belirlemelerine
yardımcı
olacakbirplanlamaaracı.
https://www.fhi360.org/resource/development-sector-adjacency-mapplanning-tool-integrated-development52

158. IYCF Framework. UNHCR ve Save the Children, 2017. İngilizce veFransızca. IYCF’e duyarlı aktivitelerin çok sektörlü entegrasyonu ve
IYCF’nin farklı sektörlerin önceliklerine nasıl katkıda bulanabileceğine dair
pratik örnekler ile, IYCF-E Dostu bir ortam yaratmak ve mülteciler içinönerilen IYCF-E uygulamalarını kolaylaştırmak amacıyla nelerin gözönünde bulundurulması gerektiğine dair rehber. www.unhcr.org/nutritionand-food-security
159. IYCF Framework Video. UNHCR ve Save the Children, 2017. İngilizce.
Çok sektörlü faaliyetlerden örnekler kullanarak IYCF Çerçevesini tanıtan
üç dakikalık bir video. www.unhcr.org/nutrition-and-food-security
WASH
160. Baby WASH. Baby Wash Coalition. İngilizce. İlk 1000 gündeki sağlığı
iyileştirmek için WASH, EÇG, beslenme ve AYÇS programlaması
arasındaki entegrasyona odaklanmıştır. http://babywashcoalition.org/
161. How to integrate WASH and MHCP Activities for Better Humanitarian
Projects. ACF, 2014. İngilizce. www.actioncontrelafaim.org/fr/espacejeunes-enseignants/content/acf-international-manual-1-1-3-howintegrate-wash-and-mhcp-activities-better-humanitarian-pr
162. Improving Nutrition Outcomes with Better WASH: Practical Solutions
for Policy and Programmes. DSÖ, USAID ve UNICEF, 2015.
İyileştirilmiş WASH ile elde edilebilinecek beslenme kazanımlarının
kanıtları, temel WASH uygulamalarının bir tanımı ve WASH’nin beslenme
programlarına nasıl entegre olacağın dair pratik bilgi ve rehberliğinin birözeti.
www.who.int/water_sanitation_health/publications/washandnutrition/en/
163. Nutrition-WASH Toolkit: Guide for Practical Joint Actions. UNICEF
EAPRO,
2016.
İngilizce.
www.unicef.org/eapro/WASH_Nutrition_Toolkit_EAPRO_Final_w_ISBN_
web_version_7Nov2016.pdf
164. WASH ‘Nutrition: A Practical Guidebook on Increasing Nutritional
Impact through Integration of WASH and Nutrition Programmes. ACF
ve
UNICEF,2017.
İngilizce.
www.actioncontrelafaim.org/sites/default/files/publications/fichiers/manue
l_wash_nutrition_online.pdf
165. WASH in Nut Strategy. Bölgesel WASH Grubu, Batı ve Orta Afrika, 2015.
İngilizce ve Fransızca. Bölgesel sektörler arası strateji bölgenin dışında
daha
kapsamlıolarakuyarlanabilirveuygulanabilir.
www.susana.org/fr/ressources/bibliotheque/details/2480
166. WASH Minimum Standards and Guidelines for Rural Health Facilities
and Nutritional Centres in Resource-Poor Environments. ACF, 2016.
İngilizce. www.ennonline.net/washminstandards
Korunma
167. Child Protection in Emergencies Coordinator’s Handbook. CPWG,
2010.
İngilizce.
http://cpwg.net/?get=005252|2013/08/CPWG-ChildProtection-in-Emergencies-Coordinators-Handbook.pdf
53

168. Guidelines for Integrating Gender-Based Violence Interventions in
Humanitarian Action: Reducing risk, promoting resilience and aiding
recovery.
Inter-Agency
Standing
Committee,
2015.
http://gbvguidelines.org/en/home/169. Minimum Standards for Child Protection in Humanitarian Action.
CPWG,
2013.
Arapça,İngilizce,
Fransızca,İspanyolca.
http://cpwg.net/?get=008202|2014/07/CPMS-ALL-LANGUAGESPACKAGE.zip
Gıda Güvencesi ve Geçim Kaynakları
170. Managing the Supply Chain of Specialised Nutritious Foods. WFP,
2013. İngilizce. Saha operasyonlarının özel beslenme ürünlerinin tedarik
zincirini korumalarını desteklenmesi amaçlanmıştır. www.wfp.org/aidprofessionals/blog/blog/supply-chain-guide-nutritious-food
Erken Çocukluk Gelişimi
171. Early Childhood Development (ECD) Kit. UNICEF. İngilizce veFransızca. www.unicef.org/earlychildhood/index_52596.html
172. ECD in Emergencies: Integrated Programme Guide. UNICEF, 2014.
www.unicefinemergencies.com/downloads/eresource/docs/ecd/Program
me_Guide_ECDiE.pdf
173. ECD, Nutrition and Health in Emergencies. Technical Note. UNICEF,
2016.
İngilizce.
www.unicefinemergencies.com/downloads/eresource/docs/ecd/ECD_Nut
rition_Health_in%20emergencies-PlanInternational-UNICEF-July2016WEB.pdf
174. Integrated ECD activities in Nutrition Programmes in Emergencies.
UNICEF ve DSÖ, 2012. Arapça, İngilizce. Önemini anlatan ve pratikönerilerdebulunanbirnot.
www.who.int/mental_health/publications/emergencies_why_what_how/en/Ergenler
175. Adolescent Sexual and Reproductive Health Toolkit for Humanitarian
Settings. UNFPA ve Save the Children, 2009. Arapça, İngilizce, Fransızcaveİspanyolca.
www.unfpa.org/publications/adolescent-sexual-andreproductive-health-toolkit-humanitarian-settings
Ruh Sağlığı ve Psikososyal Destek
176. IASC Guidelines for Mental Health and Psychosocial Support inEmergency Settings. IASC, 2007. Arapça, Çince, İngilizce, Fransızca,Japonca,
Korece,Nepalce,
Portekizce,
Tacikçe.
www.who.int/mental_health/emergencies/9781424334445/en/
177. IASC Guidelines on Mental Health and Psychosocial Support inEmergency Settings: What should Humanitarian Health Actors
know?
IASC,
2010.
İngilizce.
https://interagencystandingcommittee.org/node/2863
54178. Mental Health and Psychosocial Well-Being among Children in
Severe Food Shortage Situation. DSÖ, 2006. Arapça, İngilizce,
Fransızca,İspanyolca.
www.who.int/nutrition/publications/emergencies/WHO_MSD_MER_06.1/
en/
179. Psychological First Aid: Guide for Field Workers. DSÖ, War Trauma
Foundation ve World Vision, 2011. Arapça, İngilizce, Fransızca ve birçokdiğer dil. Aşırı stresli olaylardan hemen sonra insanları desteklemek içinbirçerçeve.
www.who.int/mental_health/publications/guide_field_workers/en/
180. Psychosocial Impact of Humanitarian Crises. ACF, 2014. İngilizce.
www.actionagainsthunger.org/publication/2014/12/psychosocial-impacthumanitarian-crises
181. Ayrıca şuna bakın: 131 (Bebek Dostu Mekanlar)
Anne, Yenidoğan ve Çocuk Sağlığı
182. Baby Friendly Hospital Initiative: Revised, updated and expanded for
integrated care. DSÖ ve UNICEF, 2009. İngilizce ve İspanyolca. IYCF’ninsağlık tesisi seviyesinde korunması, tanıtılması ve desteklenmesinisağlamak için karar vericiler ve kadın doğum personeline yönelik rehberlik,
araçlarveeğitim.
www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/bfhi_trainingcourse/en/
183. Integrated Management of Childhood Illnesses (IMCI) Chart Booklet.
DSÖ, 2014. İngilizce. 5 yaş altı bebekler ve çocuklara bakan doktor,hemşirevediğersağlıkçalışanları
içindir.
www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/IMCI_chartbooklet/en/184. Inter-Agency Field Manual on Reproductive Health in Humanitarian
Settings. IAWG on Reproductive Health in Crises, 2010. İngilizce,
Fransızca,İspanyolca.
www.who.int/reproductivehealth/publications/emergencies/field_manual/en/185. Newborn Health in Humanitarian Settings: Field Guide. Geçici Sürüm.
Doğum sonrası en kritik (0 - 28 gün) sağlık hizmetlerinin sahada
uygulamasına odaklı, program yöneticileri için rehberlik ve araçlar. SavetheChildrenve
UNICEF,2015.
İngilizce.
www.unicef.org/videoaudio/PDFs/NewBornHealthBookProductionV12A.pdf
186. WHO Recommendations on Antenatal Care for a Positive Pregnancy
Experience. DSÖ, 2016. İngilizce ve Rusça. Beslenme müdahaleleri
içerir.
www.who.int/reproductivehealth/publications/maternal_perinatal_health/anc-positive-pregnancy-experience/en/Bulaşıcı Hastalık
187. Consolidated guidelines on the use of antiretroviral drugs for treating
and preventing HIV infection. Recommendations for a public health55

approach. İkinci sürüm. DSÖ, 2016. İngilizce. Güncellenen bilgi formlarını
içerir. www.who.int/hiv/pub/arv/arv-2016/en/
188. Guidelines for Addressing HIV in Humanitarian Settings. IASC, 2010.
İngilizce.
www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/jc1767_iasc_doc_en_0.p
df189. PMTCT in Humanitarian Settings: Part II – Implementation Guide.
Interagency Task Team HIV in Humanitarian Emergencies, 2015.
İngilizce.
www.emtct-iatt.org/wp-content/uploads/2015/07/PARTII_PMTCT-in-Humanitarian-Settings-7-July-2015.pdf
190. Infant Feeding in the Context of Ebola. UNICEF, DSÖ, CDC ve ENN,
2014.
İngilizceveFransızca.
www.ennonline.net/infantfeedinginthecontextofebola2014
191. Infant Feeding in Areas of Zika Virus Transmission. DSÖ, 2016.
Arapça, Çince, İngilizce, Fransızca, Portekizce, Rusça ve İspanyolca.
www.who.int/csr/resources/publications/zika/breastfeeding/en/
192. Cholera Toolkit. UNICEF, 2017.
www.unicef.org/cholera_toolkit/

Arapça,İngilizce,

Fransızca.

8.7 Yapay Beslenme
193. IYCF-E Toolkit. Version 3. Section D: Programme Planning andReporting. Arapça, İngilizce ve Fransızca, 2017. http://bit.ly/IYCFEtoolkit
194. Ayrıca şuna bakın: 8.6 (Çok sektörlü müdahaleler).
Riskin Asgariye İndirilmesi
195. Why Infant Formula Causes Deaths due to Diarrhoea in Emergencies.
Gribble, K. 2007. www.ennonline.net/infantformuladiarrhoea
196. Safe Preparation, Storage and Handling of Powdered Infant Formula:
Guidelines. DSÖ ve FAO. 2007. Arapça, Çince, İngilizce, Fransızca,İspanyolca,
Portekizceve
Rusça.
www.who.int/foodsafety/publications/micro/pif_guidelines.pdf
197. How to Prepare Formula for Cup Feeding at Home. FAO ve DSÖ, 2007.
İngilizce. www.who.int/foodsafety/publications/micro/PIF_Cup_en.pdf
Görevler ve Sorumluluklar
198. UNHCR IYCF Practices: Standard Operating Procedures for the
Handling of Breastmilk Substitutes (BMS) in Refugee Situations forChildren 0-23 months. Version 1,1. UNHCR, 2015 English ve French.
199. UNICEF BMS Standard Operating Procedures. UNICEF, 2017.
200. Use of milk in WFP operations. Görüş belgesi. WFP, Haziran 2017.
http://newgo.wfp.org/documents/use-of-milk-wfp-operations
201. Ayrıca şuna bakın: 8.2 (Organizasyonel Politika).
BMS Spesifikasyonu

56202. Codex Alimentarius Standards for Infant Formula and Formulas forSpecial Medical Purposes Intended for Infants. Codex Stan 72 – 1981.
FAO
ve
DSÖ,
2007.
www.fao.org/input/download/standards/288/CXS_072e_2015.pdf
203. Ayrıca şuna bakın: 10 ve 11 (Yasa).
BMS Malzemeleri ve Besleme Ekipmanları
204. IYCF-E Toolkit. Version 3. Section E: Caseload and Supply Needs.
Save the Children, 2017. http://bit.ly/IYCFEtoolkit

57

9. Tanımlar
Kuruluş: BM, STK veya devlet organları, örgütler veya bakanlıklar için geçerli
olabilecek genel bir terim.
Antiretroviral ilaç (ARV): HIV enfeksiyonunu tedavi etmek için kullanılan ilaç. (DSÖ,
2016)
Antiretroviral tedavi (ART): HIV enfeksiyonunu tedavi etmek için üç veya daha fazla
ARV ilaç karışımının kullanılması. ART ömür boyu tedavi gerektirir. (DSÖ, 2016)
Yapay beslenme: Bebeklerin anne sütü muadilleri ile beslenmesi. (UNICEF, 2012)
Kapsayıcı dağıtımlar: (Genel, hedef gözetmeksizin) Bir kamp topluluğu veya bircoğrafi alandaki tüm nüfusa veya yaş gibi kolay tanımlanan bilir kriterlere uyan kişilere
ikmal sunulması.
Kapsayıcı beslenme: Herhangi belirli bir grubu hedef almadan zarar görmüş tüm
nüfusun beslenmesi. (UNICEF, 2012)
Kapsayıcı takviye beslenme: Kapsayıcı takviye beslenme programları akut kötü
beslenme sorunu olup olmamalarına bakmaksızın belirli bir risk grubunun tümüyelerine gıda takviyesi yapmayı hedeflerler.
Biberon ile beslenme oranı: Biberon ile beslenen 0-23 aylık çocukların oranı. Birönceki gün emzik ile bir biberondan herhangi bir yiyecek veya içerecek (anne sütü
dâhil) alan 24 yaş altı çocukların tamamını kapsar. (DSÖ, 2007)
Meme pompası: Laktasyon sırasında memeden sütün çıkarılması ve toplanması içinkullanılan bir cihaz.
Emzirme: Anne sütünün temin edilmesi, doğrudan memeden veya sağılmış.
Anne sütü muadilleri (BMS): Bu görev için uygun olsun veya olmasın, anne sütünün
kısmen ve tamamen yerine geçen veya geçmesi mümkün olarak pazarlanan (katıveya sıvı) yiyecekler. Süt ürünleri bağlamında, yeni bir DSÖ rehberi, BMS’i üç yaşına
kadar olan bebek ve küçük çocukların beslenmesine yönelik pazarlanan tüm sütler
olarak tanımlamıştır. Ayrıntılar için Yasa’ya bakın. Farklı yaş grupları için uygun veya
uygun olmayan BMS hakkında rehber, 5.15’te yer almaktadır.
Nakdi yardım programlanması: Hanelerin temel gıda ve gıda dışı ürünler veya
hizmetleri ve ihtiyaç duydukları şeyleri alabilmeleri için nakdi yardım veya yardım kartı
verilmesi. Bu, devletin sosyal yardım programlarını da kapsamaktadır.
Küme (sektör grubu): Kümeler, insani yardım eylemlerinin temel sektörlerinde hem
BM hem de BM dışı insani yardım kuruluşlarından oluşan gruplardır. Küme yaklaşımı,müdahalede tespit edilen boşlukları doldurmaya yardımcı olan ve daha fazlaöngörülebilirlik ve sorumluluk sağlayan ve STK’ler, uluslararası kuruluşlar,Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi, BM kuruluşları ile devlet arasındaki
ortaklıkları güçlendiren bir mekanizmadır. Kuruluşlar arası daimi komite (ASC)kümeleri, mevcut koordinasyon mekanizmaları başa çıkamadığında veya insani
yardım prensipleri doğrultusunda belirlenmiş ihtiyaçları karşılama becerileri
kısıtlandığında oluşturulan resmi olarak devreye sokulan kümelerdir. Resmi olarak
devreye sokulan bir kümenin belirli özellikleri ve sorumlulukları vardır. Ulusal yetkililer
ve krizden etkilenen insanların yanı sıra, Kümenin Öncü Kuruluşu (CLA) aracılığıyla
İnsani Yardım Koordinatörüne (HC) karşı da sorumludurlar. IASC kümeleri geçici
koordinasyon çözümüdür ve uygun ve mümkün olduğunda koordinasyonu ilgili
yetkililere devretmek için çaba gösterilmelidir.
58

Kümenin öncü kuruluşu (CLA): İnsani Yardım Ülke Ekibi ile danıştıktan sonra Yerel
ve/veya İnsani Yardım Koordinatörü (RC/HC) tarafından ülke seviyesinde belirli bir
sektörde kümenin öncü kuruluşu olarak atanan bir kuruluş veya kurum. Küresel
seviyede CLA’lar IASC tarafından önceden belirlenir: Küresel seviyede Beslenme
Kümesinin CLA’sı UNICEF’tir. Ülke seviyesinde, küresel seviye öncü kuruluşun buişlevi yerine getirecek kapasitesi veya ülkede mevcudiyeti yoksa CLA, rolünü başka
bir kuruluş devredebilir.
Yasa: bkz. Anne Sütü Muadillerinin Pazarlanmasıyla İlgili Uluslararası Yasa
Codex Alimentarius: Codex Alimentarius Komisyonu tarafından benimsenen, gıda
güvencesi ve kalitesi ile ilgili, uluslararası olarak tanınmış standartlar, rehberler vekurallar bütünüdür. (FAO). Hazır tamamlayıcı gıdalar standardı ve bebek maması
standardını dikkate alın.
Tamamlayıcı beslenme: 6-23 aylık çocuklarda anne sütü veya anne sütü
muadillerine ek olarak yaşa uygun, yeterli ve güvenli katı veya yarı katı gıdalarınkullanılması.
Tamamlayıcı gıda: 6-23 aylık çocukların beslenmesinde kullanılan, anne sütü veya
bir BMS’e tamamlayıcı olmaya uygun, endüstriyel veya yerel olarak hazırlanmış bir
gıda. Bu terimin gıda yardımı alan insanların genel istihkakında yer alanları
tamamlayacak gıdaları tanımlamak için kullanıldığına dikkat edin.
Çıkar çatışması: Bir kuruluş veya kişinin ikincil çıkarının, bir temel çıkar (IFEuygulamalarında çocuğun çıkarlarını en iyi şekilde korumak) ile ilgili profesyonel karar
veya eylemlerindeki bağımsızlık ve tarafsızlığı olumsuz etkilediği veya olumsuz
etkilediği intibası bıraktığı veya bu uygulamalarda kamu güvenini sarstığı durum.
Emzirmeye devam edilmesi: İlk 6 aydan sonra da anne sütünün sağlanması.
Danışmanlık: Bakıcının mevcut şartlarda kendisi ve çocuğu için en doğru kararı
vermesine yardımcı olmak için değerlendirme, analiz ve eylemi içeren üç adımlı
sürece dayalı, danışman ve bakıcı arasındaki görüşme. Danışmanlık eğitim veya
mesaj vermeden farklıdır.
Engellilik: “Engelli kişiler” terimi, topluma diğer kişiler ile eşit düzeyde tam ve etkin
katılımlarını engelleyen uzun süreli fiziksel, zihinsel, zekâ veya duyusal bozukluğu
olanlar da dâhil, fakat bunlar ile kısıtlı olmayan, engele sahipherkesi ifade eder.
Donör anne sütü: Kendi çocuğu dışında bir çocuğu beslemek için süt veren bir
kadından kadının rızası üzerine sağılmış anne sütü. Resmi olmayan donör anne sütü
bir çocuğu işlenmemiş sağılmış anne sütü ile beslemek için resmi olmayan süt
paylaşımını (ör. şahıslar arası, toplum içerisinde) kapsamaktadır. Resmi donör anne
sütü bir çocuğu taranmış ve işlenmiş sağılmış anne sütü ile beslemek için bir anne
sütü bankasından (tanıma bakın) sağlanır.
Erken emzirme başlangıcı: Doğumdan sonraki ilk bir saat içinde bebeklere anne
sütü verilmesi (yaşayan ve ölmüş çocuklar dâhildir). Emzirmeye zamanındabaşlangıç indikatörü yalnızca yaşayan çocuklar üzerinden hesaplanır.
Eğitim: IYCF bağlamında eğitim, sağlık ve iyilik hedefi ile beslenme ile alakalı
davranışların bakıcılar tarafından gönüllü olarak benimsenmesi için beceri ve
motivasyonu iyileştirmek üzere tasarlanmış faaliyetleri kapsamaktadır.
Acil durum: (kriz, afet) Toplumun etkilenen kesiminin veya tüm toplumun kendi
kaynakları ile başa çıkma becerisini aşan ve bu nedenle hayat kurtarmak ve dahafazla yaralanma ve ölümü önlemek için acil eylem gerektiren, yaygın insani, maddi,
59ekonomik veya çevresel kayıp ve etkileri olan bir olay veya bir dizi olay. Bu terimdoğal afetleri, insan yapımı acil durumlar veya karmaşık acil durumları
kapsamaktadır. Acil durumlar yavaş veya hızlı gelişebilir ve kronik ve akut olabilirler.
Sadece anne sütü ile beslenme: Vitamin, mineral veya ilaç damlaları veya şurupları
veya oral rehidrasyon çözeltileri hariç, su da dâhil olmak üzere herhangi sıvı veya katı
verilmeden, bebeğin yalnızca anne sütü ile beslenmesi. (DSÖ, 2016)
Beslenme ekipmanları: Biberon, emzik, şırınga, emzikli beslenme kapları, pipet
veya farklı beslenme eklentileri ve meme pompaları.
Devam sütü/maması: Devam Maması için Codex Alimentarius Standardına uygunve 6-36 yaşında bebek ve küçük çocukların beslenmesini uygun olarak pazarlanan
veya uygun olarak tanıtılan, endüstriyel olarak formüle edilmiş, hayvansal veya
tarımsal kökenli süt veya süt benzeri ürün. Bu ürünler çocuk beslenmesi için gereklideğildir ve Yasanın yetki alanındadır.
Gıda güvencesi: Tüm insanların her zaman aktif ve sağlıklı bir yaşam için beslenmeihtiyaçları ve gıda tercihlerini karşılayan yeterli, güvenli ve besleyici gıdaya fiziksel,
sosyal ve ekonomik erişiminin olması durumudur. (FAO, 2000)
Zenginleştirilmiş gıdalar: Gıdanın besin kalitesini iyileştirmek amacı ile temel mikro
besin (ör. vitaminler ve mineraller) içeriğini bilinçli olarak arttırmak için bir işlemden
geçen gıdalar.
Büyüme sütü: Bir ila üç yaş arasındaki çocuklar için pazarlanan süt ürünleri. Buürünler çocuk beslenmesi için gerekli değildir ve Yasanın yetki alanındadır.
HIV risk değerlendirmesi: Bir süt anne adayının HIV virüsüne maruz kalma
olasılığına ışık tutan bir süreç (genellikle bir dizi soru). Bir süt anne adayınındeğerlendirilmesi için standart bir HIV risk değerlendirmesi veya skoru mevcutdeğildir. Değerlendirme, şimdiki veya önceki partnerlerin HIV durumunu, korunmasız
seks uygulamalarını, cinsel yolla bulaşan hastalık geçmişini ve kadının sağlık
durumunu gözden geçirecektir. Ancak bu sorular sorulsa da HIV enfeksiyon riskiniölçecek ve beslenme uygulaması önerecek üstüne uzlaşılmış bir rehber halihazırda
yoktur. Bebek besleme uygulamasının nasıl yapılacağı kararı, çocuğun HIV
olmaksızın hayatına devam etmesini etkileyen risk faktörlerinin dengelenmesini
gerektirmektedir. HIV’nin yaygınlığı, süt anneliğin muhtemel süresi, süt anneninsağlığı, HIV test geçmişi (ör. hamilelik sürecinde) ve anne sütü almamanın riskleri vebu şartlarda yapay beslenmenin uygulanabilirliği ve güvenliği gibi diğer faktörler
değerlendirilecektir.
HIV’e maruz kalan bebek/çocuk: HIV ile enfekte olmadıkları güvenilir bir şekilde
belli olana kadar HIV’li bir annenin bebek veya çocuğu. (DSÖ, 2016)
Evde hazırlanmış hayvansal süt: Altı aya kadarki bebekler için uygun şekilde
sulandırılan ve şeker, mikro besinler ve bitkisel yağ katılan, ham veya işlenmiş
hayvansal sütten evde hazırlanmış anne sütü muadili. (DSÖ, 2006)
Anne sütü bankası (HMB): Annesi sütü donörleri bulan, bağışlanan sütü toplayanve sonra çocuğun ideal sağlığı için belirli gereksinimleri karşılaması için bu sütüişleyen, eleyen, saklayan ve dağıtan bir hizmet. (PATH, 2013)
Birey seviyesinde değerlendirme: Bir bakıcı-bebek çiftini değerlendirmek, bebeğin
beslenme uygulama ve ihtiyaçlarını belirleyen ve gerekli olabilecek destek türüne
karar veren bir süreç. İki değerlendirme seviyesi vardır: basit hızlı değerlendirme ve
tam değerlendirme.
60

Bebek: 0-11 ayı tamamlamış çocuklar (0-<12 ay veya 0-<1 yaş olarak datanımlanabilir). Yaşça büyük bebek 6 ay ile 11 ayı tamamlamış çocuk anlamına gelir.
Bebek maması: Bebekler için Codex Alimentarius standartlarına uygun olarak
endüstriyel olarak formüle edilen bir anne sütü muadili. Ticari bebek maması, satış
için üretilen ve bir üretici tarafında markalaştırılan bir bebek mamasıdır. Genel bebek
maması markasızdır. Toz bebek maması (PIF) beslemeden önce güvenli su ile
sulandırılması gereken bir bebek mamasıdır. Kullanıma hazır bebek maması (RUIF)
beslemeye hazır bir sıvı olarak paketlenen ve su ile sulandırılması gerekmeyen bir
tür bebek mamasıdır.
Anne Sütü Muadillerinin Pazarlanmasıyla İlgili Uluslararası Yasa (Yasa): Yasa
tarafsız ve doğru bilgiye dayalı olarak kullanımları gerekli olduğunda BMS’lerin en
güvenli şekilde kullanımlarını sağlamayı amaçlamaktadır. Yasa; BMS, biberon veya
emziklerin bulundurulmasını kısıtlamaz veya acil durumlarda BMS kullanımını
yasaklamaz. Yasa bağlamında, BMS, o amaca uygun olsun veya olmasın ve budoğrultuda pazarlansın veya pazarlanmasın, anne sütüne kısmi ve tam bir muadil
olarak sunulan bir gıda anlamına gelir.
Yasa, bunlar ile kısıtlı olmamak sureti ile, aşağıdakilerin pazarlanması ve benzer
uygulamaları, kaliteleri, uygunlukları ve kullanım bilgilerini kapsamaktadır: özellikle 3yaşa kadar çocukların beslenmesi için pazarlanan anne sütü muadilleri (bebek
maması, devam sütü, büyüme sütü, biberon ile verilen tamamlayıcı gıdalar da dâhildiğer süt ürünleri), yaşamın ilk altı ayınca anne sütünün kısmi ve veya tam muadiliolarak pazarlanan yiyecek ve içecekler (bebek çayları, sular ve meyve suları),beslenme biberonları ve emzikleri.
Altı aylıktan büyük bebek ve çocuklar için gıdaların pazarlanmasını 69. DSA Geçici
Gündem Maddesi 21.1 A69/7 Ek1'i kapsamaktadır.
Kanguru anne bakımı (KMC): DDA bakımı ve erken doğan bebeklerin anneleri(veya vekili) ile ten tene taşınmaları. Temel özellikleri erken, sürekli ve uzatılmış ten
tene temas ve (ideal şartlarda) sadece anne sütü veya anne sütü ile de beslenmesi.
(DSÖ, 2015)
Lipit bazlı besin takviyesi (LNS): Vitamin ve mineral, enerji, protein ve esas yağ
asitleri sağlayan çeşitli lipit bazlı ürünler. Katı spesifikasyonlara göre, belirli hedef
grup/müdahalelerde kullanılmak üzere orta ve küçük miktar LNS (MQ- LNS, SQLNS) olarak tasnif edilmektedirler. MQ-LNS hem makro hem de mikro besin takviyesisağlarken SQ-LNS başlıca esas (mikro) besinleri sağlamaktadır.
Düşük doğum ağırlığı (DDA): Gebelik yaşına bakmaksızın, 2.500 gramdan düşük
ağırlıktaki yenidoğanlar.
Mikro besin takviyesi: Normal beslenme düzeninin bir parçası olarak yer almayan
belirli mikro besinleri sunan bir ürün.
Süt ürünleri: Tam yağlı, yarım yağlı veya yağsız süt tozu, tam yağlı, yarım yağlı veya
yağsız sıvı süt, soya sütleri, koyulaştırılmış veya konsantre süt, fermente süt veya
yoğurt.
Asgari kabul edilebilir beslenme düzeni: Çeşitli yaş gruplarına uygun olarak hem
asgari beslenme sıklığı hem de asgari beslenme çeşitliliğini ölçen, 6-23 aylık çocuklar
için standart bir indikatör. Eğer bir çocuk kendi yaş grubu ve emzirme durumunun
asgari beslenme sıklığı ve asgari beslenme çeşitliliğini sağlıyorsa onun asgari kabul
edilebilir beslenme düzeninde olduğu kabul edilir.
61

Karışık beslenme: Altı aylıktan küçük bir bebeğin anne sütünün yanında başka sıvı
ve/veya gıdalar ile beslenmesi, örneğin sadece anne sütü ile beslenmesi. (DSÖ,
2016)
Yenidoğan: 28 günden küçük bir çocuk.
Emzirilmeyen: Anne sütü almayan bir çocuk.
Besin eksiği: Hem enerji, hem de besin yeterliliğini göz önünde bulundurarak, besin
ihtiyacı ile besin alımı arasındaki farkBeslenme ve sağlık acil durum müdahalesi: Bir küme veya sektör grubu ve ülkeiçi teknik kadro tarafından yönlendirilen, koordineli ve prensipli bir biçimde beslenmeve sağlık insani yardımının ulaştırılması ile afetten etkilenen halkın sağlık ve
beslenme ihtiyaçlarını doğrudan karşılamayı hedefleyen ve kabul görmüş
uluslararası ve ulusal standart ve rehberler doğrultusunda olan bir resmi müdahaleçerçevesi.
Bebek ve küçük çocukların ideal (önerilen) beslenmesi: Sadece anne sütü ile
beslenmenin erken başlangıcı (doğumdan sonraki bir saat içerisinde), yaşamın ilk altı
ayında sadece anne sütü ile beslenmenin ardından iki yaş ve sonrasında emzirme ile
birlikte besin değeri olarak yeterli, güvenli tamamlayıcı gıdalar. OG-IFE’de optimum
besleme uygulamaları olarak değil de, "önerilen" olarak belirtilmiştir.
Perinatal profilaksi: HIV’e maruz kalmış bebeklerde anneden çocuğa perinatal veya
erken postnatal HIV bulaşı riskinin azaltılması için yenidoğana ilk üç ay postpartum
ARV ilaçları verilir. Annenin çocuğuna, örneğin emzirmeye devam etmesi
durumunda, HIV bulaştırma riskini azaltmak için postpartum ARV ilaçları bebeklereyaşamlarının ilk üç ayından sonra da verilmeye devam edilebilir.
Hazırlık: Devletler, profesyonel müdahale kurumları, toplumlar ve bireylerin olası,
yakın veya mevcut tehlikeli olay ve koşulları öngörmek ve bunlara etkin biçimde
müdahale etmek için geliştirdikleri kabiliyet ve bilgi birikimidir.
Anneden çocuğa HIV geçmesinin önlenmesi (PMTCT): Anneden çocuğa (dikey)
HIV geçmesinin riskinin azaltılması için tasarlanmış programlar ve müdahaleler.
Yetkin sağlık veya beslenme çalışanı: IYCF bağlamında, ilgili ve duruma uygunsağlık ve/veya beslenme konularında eğitim almış sağlık veya beslenme çalışanı
veya IYCF danışmanı.
Kullanıma hazır takviye gıda (RUSF): Macun, ezme veya bisküvi olarak bulunan,aşırı kötü beslenmişler hariç takviye besin ihtiyaçlarını karşılayacak, yemeye hazır,taşınabilir, raf ömrü uzun ürünler. (UNICEF, 2012).
Kullanıma hazır terapötik gıda (RUTF): Macun, ezme veya bisküvi olarak bulunan,ağır akut kötü beslenmiş çocukları tedavi etmek için reçeteli olarak kullanılan özelyemeye hazır, taşınabilir, raf ömrü uzun ürünler. (UNICEF, 2012).
Kullanıma hazır gıda (RUF): Pişirme, sulandırma veya başka bir hazırlığa gerek
olmaksızın doğrudan paketinden yenilmek üzere tasarlanmış özel yemeye hazır,taşınabilir, raf ömrü uzun ürünler. RUF, RUTF ve RUSF’u da içeren kapsayıcı bir
terimdir (Marie-Pierre Duclercq, 2014; uyarlanmış)Bebek ve küçük çocukların önerilen beslenmesi: Bkz. İdeal (önerilen) IYCF.
Relaktasyon: Kendi veya başkasının bebeğini emzirmek için, tekrar bir hamilelikolmasa dahi, yakın zamanda veya geçmişte laktasyonu duran bir kadının anne sütü

62üretmeye (laktasyon) devam etmesi. Uyarılmış laktasyon daha önce süt üretmemiş
bir kadında anne sütü üretiminin stimüle edilmesidir.
Resplasman beslenme: Hiç anne sütü almamış bir çocuğun tamamen ev yemekleri
ile beslenebilecekleri yaşa kadar yeterli besin değerine sahip bir besin düzeni ile
beslenmesi. Bu terim HIV ile ilgili kullanılmıştır.
Uzman desteği: Emzirme, tamamlayıcı beslenme veya beslenme desteği
çerçevesinde, kalifiye bir sağlık veya beslenme çalışanı tarafından emzirme,
tamamlayıcı beslenme veya yapay beslenme konusunda zorluklar yaşayan bir
bakıcıya teknik destek sağlanması (tanıma bakın).
Takviye beslenme cihazı: (takviye emzirme sistemi) Memede takviye beslenmeye(sağılmış anne sütü, donör anne sütü veya bebek maması) izin veren bir laktasyon
aygıtı.
Hedefli takviye beslenme: Orta şiddete akut kötü beslenme yaşayan kişileri
desteklemek için besin takviyesi sunan programlar.
Emzik: Bir bebeğin biberondan süt içmesini sağlayan yapay meme ucu.
Terapötik süt: Yatan hasta şartlarında ileri düzeyde kötü beslenmenin yönetilmesi
için özel bir ürün, ör. F75 ve F100. Terapötik süt önceden formüle edilmiş olabilir veya
yağsız süt tozu (DSM), yağ ve şekerden ve vitaminler ve mineral kompleksleri
eklenerek hazırlanabilirler. 2017’nin üçüncü çeyreğinden itibaren ambalaj keselerden
400 gramlık teneke kutulara geçileceğini unutmayın (UNICEF, DSÖ, 2017).
Çocuk sütü: Bkz. Büyüme sütü
Hedef gözetmeksizin dağıtım: Bkz. Kapsayıcı dağıtım
Süt annelik: Çocuğun biyolojik annesi dışında biri tarafından emzirilmesi.
Küçük çocuk: 12 aylık ile 23 aylık arasındaki çocuklar (12-<24 ay veya 1-<2 yaşolarak da tanımlanabilir).
Tanımların kaynakları
Yasa. Anne Sütü Muadillerinin Pazarlanmasıyla İlgili Uluslararası Yasa. DSÖ, 1981
ve müteakip ilgili DSA Kararları. http://ibfan.org/the-full-code
CMAMI Aracı. ENN ve LSHTM, 2015. www.ennonline.net/c-mami
CRPD.
Engelli
HaklarıSözleşmesi.
www.un.org/development/desa/disabilities/convention-on-the-rights-of-persons-withdisabilities.html
FAO, 2000. Gıda Güvencesizliği ve Savunmasızlık Bilgi ve Haritalama Sistemleri.
www.fao.org/3/a-x8346e.pdf
FAO, 2012. WFP’de beslenme: Beslenme Hedefli Müdahalelerin Programlanması.
Beslenme
Terminolojisi.
www.fao.org/fileadmin/templates/cfs/Docs1415/Events/CFS_NERWS_2015/CFS_N
ERW_WFP_Programming_Nutrition_Specific.pdf
IASC, 2007. Inter-Agency Contingency Planning Guidelines for Humanitarian
Assistance.
https://interagencystandingcommittee.org/preparedness/documentspublic/inter-agency-contingency-planning-guidelines-humanitarian-assistanceMarie-Pierre Duclercq, 2014. Kullanıma Hazır Gıdaların (RUF) Üretimi: “Yerel” RUF
63üretimininaşamalarıvezorluklarınawww.ennonline.net/productionofreadytousefoodruf

birbakış.

OCHA. Küme Koordinasyonu. www.unocha.org/legacy/what-we-do/coordinationtools/cluster-coordination
OCHA,
2003.
İnsani
YardımTerimleriinterpreters.net/glossaries/ocha%20glossary.pdf

Sözlüğü.

http://un-

PATH,
2013.
Anne
Sütü
Bankacılığının
Güçlendirilmesi.
www.path.org/publications/files/MCHN_strengthen_hmb_frame_Jan2016.pdf
UNICEF, 2012. Beslenme Sözlüğü. www.unicef.org/lac/Nutrition_Glossary_(3).pdf
UNICEF, DSÖ, 2017. Terapötik Süt için Güncellenmiş Paketleme ve Sulandırma
Rehberinin Sunulması. Ortak Mesajlaşma Belgesi 1: 27 Temmuz 2017.
www.ennonline.net/tm
DSÖ, 2006. HIV ve Bebek Beslenmesi Teknik Konsültasyonu - Tartışma Dokümanı.
http://files.ennonline.net/attachments/516/animal-milk-modification-WHOdiscussion-paper-oct-2006.pdf
DSÖ, 2007. IYCF uygulamalarını değerlendirmek için indikatörler. Bölüm 1: Tanım.
www.who.int/maternal_child_adole scent/documents/9789241596664/en/
DSÖ, 2015. Recommendations on interventions to improve preterm birth outcomes.
http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/183037/1/9789241508988_eng.pdf
DSÖ, 2016. HIV ve Bebek Beslenmesindeki Güncellemeler: Rehber. Tanımlar ve
Temel Terimler. www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/hiv-infantfeeding-2016/en/

64

Ek 1: Sektör/uzmanlık ve hazırlığa göre içerik rehberi
Sektör/Uzmanlık
Tüm sektörler (genel)
Ergen hizmetleri
Tarım
Nakit (sosyal koruma dâhil)Çocukların korunması
Engellilik
Erken Çocukluk Gelişimi
Gıda Güvencesi ve Geçim
KaynaklarıSağlık:Üreme, anne, yenidoğan ve çocuk
sağlığı
İyileştirici hizmetler
Ruh sağlığı ve psikososyal destek
hizmetleriHIVBulaşıcı hastalık yönetimi
Lojistik
Barınma
WASH
Hazırlık

Bölümler
3.6, 4.2, 4.3, 5.6
5.4, 5.7, 5.30, 5.32
5.30-5.32
4.6.1, 5.23, 5.30, 5.32, 6.19, 6.20, 6.24
5.4, 5.16, 5.30-5.32
2.3, 4.6.2, 5.4, 5.22, 5.30, 5.32
5.30-5.32
3.4, 3.6, 4.5, 4.6.1, 5.22, 5.23, 5.25,
5.30-5.32, 5.7, 5.40
2.3, 3.4, 3.6, 4.5, 4.6.1, 4.11, 5.4, 5.7,
5.16, 5.22, 5.23, 5.25, 5.29-5.32, 5.40
5.4, 5.16, 5.30, 5.32
2.3, 5.16, 5.30-5.32
4.6.1, 5.7, 5.16, 5.30-5.32, 5.33-5.39
1.1, 4.6.1, 5.4, 5.10, 5.30, 5.33, 5.40
2.1, 5.22, 5.24, 5.28, 5.30, 6.1-6.6,
6.11-6.18, 6.24-6.25
5.30, 5.32
5.10, 5.22, 5.30-5.32, 6.22
1.1-1.7, 2.2, 2.4, 3.2, 3.5, 4.1, 4.4-4.5,
4.6.1, 5.1, 5.13, 5.33, 6.4, 6.7

65

Ek 2: Kısaltmalar
ART

Antiretroviral tedavi

ARV

Antiretroviral (ilaç)

BMS

Anne sütü muadili

CFSVA

Kapsamlı Ekin ve Gıda Güvencesi ve Kırılganlık Analizi

KÖH

Kaba ölüm hızı

DHS

Demografik Sağlık Anketi

EÇGErken çocukluk gelişimi

ENN

Acil Durum Gıda Ağı

FAO

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü

FSL

Gıda güvencesi ve geçim kaynakları

FSNMS

Gıda Güvencesi ve Beslenme İzleme SistemiHIVİnsan immünyetmezlik virüsü

HRPİnsani Yardım Müdahale Planı

GIFA

Cenevre Bebek Beslenmesi Birliği

IBFAN

Uluslararası Bebek Maması Eylem Ağı

ICDC

Uluslararası Düzenleme Dokümantasyon MerkeziÜİYEKÜlke içinde yerinden edilmiş kişiler

IFE

Acil durumlarda bebek ve çocukların beslenmesi (IYCF-E olarak da anılır)

BÖH

Bebek ölüm hızı

IYCF

Bebek ve küçük çocukların beslenmesi

JANFSA Besin ve Gıda Güvencesi Değerlendirmesi için Ortak Yaklaşım
KAP

Bilgi, tutumlar, uygulamalar

DDADüşük doğum ağırlığıRSPD

Ruh sağlığı ve psikososyal destek

MICSÇoklu İndikatör Küme Anketi

AYÇSAnne, yenidoğan ve çocuk sağlığı

MNP

Mikro besin tozu

STK

Sivil toplum kuruluşu

OG-IFE

Acil Durumlarda Bebek ve Küçük Çocukların Beslenmesi üzerine acil
durum yardım personeli ve program yöneticileri için Operasyonel
Rehberlik
66

PIF

Toz bebek maması

PLW

Hamile ve emziren kadınlar

PMTCT

Anneden çocuğa geçmesinin önlenmesi

RUIF

Kullanıma hazır bebek maması

RUSF

Kullanıma hazır takviye gıda

RUTF

Kullanıma hazır terapötik gıda

UHT

Ultra yüksek ısıBMBirleşmiş Milletler

UNHCR

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği

UNICEF

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu

5YAÖH

Beş yaş altı ölüm hızı

WASH

Su, sanitasyon ve hijyen

WBTi

Dünya Emzirme Trendleri Girişimi

WFP

Dünya Gıda Programı

DSA

Dünya Sağlık Asamblesi

DSÖ

Dünya Sağlık Örgütü

67Notlar68

OG-IFE’yi hazırlayan
Acil Durum Gıda Ağı (ENN)
69 High Street
Kidlington OX5 2DN
Birleşik Krallık

69