DE VONDER

2024 Jaargang 30 nr. 3

Van het bestuur
Na een nat voorjaar hebben we kunnen genieten
van een alleraardigste Hollandse zomer. Onze tuinhebben we niet hoeven besproeien maar we hebben
toch voldoende, droog, buiten kunnen zijn. De
meeste vakanties zijn weer achter de rug en we gaanverder met onze heemkunde activiteiten.
Zoals hopelijk bekend, heeft iedere werkgroep
vanuit het bestuur een contactpersoon. Dit om delijnen kort te houden en op vragen of problemen
van de werkgroepen snel te kunnen reageren.
Omdat ik ook contactpersoon ben van de werk­
groep “Somerens dialect” heb ik een van hun
werkmiddagen bezocht. Als voorbereiding had ik
op onze site van de Vonder wat informatie
bekeken.

v.l.n.r. Karel Velings, Jan van Eijk, Harrie Swinkels
en Gerard Slegers,

kennis nemen van onze leefomgeving.
Op 16 augustus vierde de bibliotheek Someren haar
50-jarig bestaan. Als goede buur en medegebruiker
van de bibliotheek zijn we met een ruime afvaardi­
ging van onze vereniging naar hun receptie geweest.
Als cadeau had een van onze leden, Gerard Lomans,
bedacht om iets mee te nemen voor het personeel,
zowel professionals als vrijwilligers. Passend leek
een boek. We hebben uit onze voorraad 25 boeken“Hertog Jan en de Zummerse mens” ingepakt,
meegenomen en aangeboden. Bovendien hadden
we onze eigen “Zummerse mens, Noud Lemmen,ook bij ons. Het cadeau viel in goede aarde. Overi­
gens leerde ik van de dialect werkgroep dat je niet
“Zummeren” schrijft maar “Zömmeren”.

"Zömmeren"
Onze grote excursie, naar Sittard en Venlo, was een
succes. Een bus vol leden heeft genoten en voor delaatste keer gegeten bij “De Platte Vonder”. In mijn
afsluitwoordje ben ik vergeten hen voor hun gast­
vrijheid al die jaren te bedanken, dus doe ik dat nu
hier.
De rest van het jaar hebben we nog 4 boeiende
avonden te goed. We hopen velen van jullie dan te
ontmoeten.

Tot mijn verbazing bleken ze een eigen website tehebben en toen ik die aanklikte kreeg ik een schat
aan informatie. Heel bijzonder vond ik de 11 inter­views in het Somers dialect. Zeer de moeite waard
om eens aan te klikken.
Ook zeer de moeite waard om aan te klikken is op
onze website de bewoningsgeschiedenis. Tallozeboeiende gegevens zijn door Norbert Lammers Gerard van de Moosdijk, voorzitter
verzameld en met ons gedeeld.
De komende maanden zullen we met Brabant
Cloud kennis gaan maken en leren om ermee tewerken. Diverse werkgroepen kunnen na verloop
van tijd hun foto’s en filmpjes hierop plaatsen, zodat
we meer van wat we hebben kunnen ontsluiten. Het
begrip “ontsluiten” is een van de taken die wij als
heemkundekring hebben. Zo laten we zien aan debuitenwereld wat we hebben vastgelegd en be­
waard over ons eigen “heem”, Asten en Someren.
Op deze manier kunnen ook de generaties na ons

2

www.heemkundekringdevonder.nl

DE VONDER
Van de redactie
Beste lezers,
De tijd gaat wel snel en dat zal menigeen beamen.
Juist onder oudere mensen hoor je dat vaak zeggen.
Dat dit meer een gevoelskwestie is moge duidelijk
zijn. Naarmate je ouder wordt en de meeste levens­
jaren achter je liggen bekruipt je langzaam het
vreemde gevoel dat de tijd steeds sneller gaat. Ho­pelijk heb je dan nog wat mooie jaren voor je liggen.
De vakantietijd hebben velen inmiddels achter zichgelaten, terwijl juist nu de ouderen onder ons dekans ruiken om er even op uit te trekken. Ergens
ver weg of wat dichterbij de nodige cultuur opsnui­
ven in een of ander museum of in historische stadjes
gezellig wat rondstruinen. Gewoon wat rondneuzen
in oude soms wat stoffige gebouwen die aan desloophamer zijn ontsnapt en met de nodige restau­ratie gelukkig bewaard zijn gebleven. Even nog van
het naseizoen genieten.
Kom je echter aan reizen niet meer toe en ben je minof meer aan huis gekluisterd dan kom je al lezend,
puzzelend of tv-kijkend de tijd wel door. Mocht jelichaam het nog toestaan dan is het doden van detijd middels wandelen en/of fietsen een goede re­medie om je conditie wat op peil te houden.
Al bij al hopen wij, als redactie, dat er ondanks aldie drukke en minder drukke bezigheden voldoende
tijd overblijft om de uitgave van september op je
gemak eens door te lezen. We hebben namelijk ookdeze keer weer voldoende interessante artikelen in
De Vonder kunnen opnemen.
Via Ton van Hoek zijn we in het bezit gekomen van
een boeiend levenswerk van de inmiddels overleden
Harrie Berkers. Onder het pseudoniem van Ricus
van de Krestert beschrijft hij heel uitvoerig en ge­
detailleerd over zijn persoonlijke leefomgeving. Het
pseudoniem is ontleend aan de ouderlijke boerderijin Lierop. Veel historische en natuurlijke feiten

2
3
3
4
6
8
11
11
12
13
14
15
16
17
19
20

Van het bestuur
Van de redactie
Inhoudsopgave
Jaarverslag 2023
Groote Hoevenopgraving Someren
Ommel en Omne Keusenbosch (2)Oud Goud
Algemene informatie
Brandweer Someren 25 jaar (16)Info borden gechiedenis Asten voor bewoners Amaliazorg Hof van Bluyssen
Historische zandwegen in Asten (7)Jans Douzé
Voetbalhistorie in Someren (4)Ontdekkingsreis langs bekende wegen 1
Nieuwe leden De Vonder
Sponsors en Vrienden van De Vonder

passeren daarbij de revue. Het ontstane boekwerk
is eertijds verschenen onder de titel “Ontdekkings­
reis langs bekende wegen” en gepubliceerd in het
Groene Blaadje van IVN-Heeze-Leende. De the­ma’s die betrekking hebben op de gemeente Astenen Someren zijn o.i. zeer bruikbaar voor publicatie
in De Vonder. We gaan er weer een mooie vervolg­reeks van maken. In deze uitgave maken wij hiermee
een begin. Hopelijk tot groot genoegen van u alslezer.
Een verder punt van aandacht in deze uitgave be­treft het Jaarverslag van 2023 van onze vereniging
De Vonder, zoals dat tijdens de jaarvergadering inapril door secretaris Sandu Niessen is voorgelezen.
De overige artikelen zullen zeker ook niet aan uw
aandacht ontsnappen.
Ik wens u daarom veel genoegen met het doornemenvan deze septemberuitgave.
Hennie Hoeben

3

Jaarverslag 2023
Het jaar 2023 was er één met een valse start: Hans
Dittner, voormalig voorzitter van onze heemkun­
dekring en Hen van Seccelen, die met veel toewij­
ding werkte aan het toegankelijk maken van debidprentjes, zijn kort na elkaar overleden. Een jaargeleden. Ook Willem van den Bosch is overleden.
Hij had een enorme kennis over archeologie inSomeren en omstreken. Ad Verrijt die lang leiding
heeft gegeven aan de redactie van het heemblad isook heen gegaan. Verder zijn Mathijs van Eijk, Leo
Groels die jarenlang huismeester was en die veel
gedaan heeft voor archeologie, Willie van Triet die
ons logo heeft ontworpen en de medeoprichter vanonze vereniging Martien van Kuijk, overleden.
Nogal wat mensen die zich met toewijding in hebben
gezet voor onze vereniging, zijn ons helaas ontval­
len.
Niettemin zien we bij veel werkgroepen hernieuwde
energie. Dat zien we bij de werkgroep Archeologie
en ook bij de werkgroep Cultuurhistorie die nieuw
leven is in geblazen. De nieuwe werkgroep Genea­
logie (oftewel ‘stamboomonderzoek’) is goed van
start gegaan en heeft veel werk verzet rondom decollectie van Van de Vijver die in het archeologie­
huis lag opgeslagen. Zij hebben hard gewerkt aan
het onderzoeken, scannen en opruimen van decollectie. De coördinator van deze werkgroep is Ellyvan Loon- Van de Moosdijk. Nog een andere
werkgroep gaat binnenkort echt van start, namelijk
de werkgroep Sprekend Verleden. Een mooie aan­
winst! Zij willen graag mensen interviewen met
verhalen over het verleden en ons heem. Als je ie­mand kent kun je altijd met de coördinator(Marloes van Lierop) contact opnemen.

We hebben allemaal niet stilgezeten om ons in tezetten voor onze dorpen. Er is een hele lijst - die niet
uitputtend is - aan werkzaamheden waar we samenvoor aan de lat hebben gestaan.

4

Ik noem er een aantal op:• In samenwerking met Pro et Contra hebben
we een indrukwekkend eerbetoon aan Leo vanBussel neer kunnen zetten. Het bijzondere en
indrukwekkend levensverhaal van hem was
drukbezocht waarna een tweede avond is ge­organiseerd. De filmwerkgroep heeft daar­
naast ook een film gemaakt over de restauratie
van het processiepark in Ommel.
• ’t Kwartier in Asten heeft ons aangeboden om
een mooie historische foto uit te zoeken om op
te hangen bij de entree. Gekozen is voor een
vrolijke foto met kinderen op de voorgrond
waar de kerk goed herkenbaar in beeld is. De
foto is genomen vanuit de Marktstraat.
• We hebben oude foto’s van Asten aangeleverd
die opgehangen zijn in het Ploegmakerspark in
het kader van de nog op te stellen centrumvisie.
Daar zijn veel positieve reacties op gekomen.
• In Someren hebben we Joek, de vereniging diede Kennedymars organiseert, van informatievoorzien voor een nieuwe wandelroute door
het dorp.
• Bij Huize Witven en Amaliazorg leveren we
input voor nieuwe informatieborden.
• In Ommel zijn we betrokken bij het monument
bij de oude trambaan.
• We hebben meegedacht met het boek overJanus Berkers en de tentoonstelling die daar
op volgde (deze tentoonstelling is nog tot en
met 30 juni 2024 te zien in museum Klok en
Peel, zeker een aanrader!)• Ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum van
bisschop Hurkmans heeft Johan Smits de ex­positie over bisschop Antoon Hurkmans inge­
richt.
• We denken mee bij het beschermen van het
erfgoed op begraafplaatsen, het funerair erf­
goed. Vanuit Lierop is men bezig met een lei­draad, die als voorbeeld zou kunnen dienen
voor de gehele parochie Asten-Someren hoe jeomgaat met funerair erfgoed.
• We hebben meegedacht met filmlocaties voorde film Burgemeestersmoord. We kijken uit
naar het resultaat dat dit jaar op het witte doek
zal verschijnen.
• Ook zijn we als heemkundekring aangesloten
bij het proces rond het oprichten van heksen­monumenten in verschillende gemeentes, ter
nagedachtenis aan de heksenvervolging inPeelland in 1595.
www.heemkundekringdevonder.nl• De rondleidingen zijn een succes. Verschillen­de scholen en groepen hebben al gebruik ge­
maakt van de mogelijkheid voor een rondlei­
ding in het Heemhuis.
• De fotowerkgroep is klaar met het onderbren­
gen van de foto’s van de gemeentes Somerenen Asten bij het Regionaal Historisch Centrum
Eindhoven (RHC-E).
• Om duurzame maatregelen te treffen hebben
we 600 euro ontvangen van de Rabobank.
Waarvoor dank.
• De nieuwe ledenavond van 2024 kon ook be­
zocht worden door bestaande leden. Het waseen succes en mensen zijn blij dat ze op deze
manier de vereniging en de werkgroepen beter
leren kennen.
• De lezingen en excursies zijn dit jaar druk be­
zocht. We hebben kennis kunnen maken met
een interessante stad (Mechelen) en er zijn le­zingen gehouden over diverse onderwerpen.
Het bestuur zelf heeft afgelopen jaar de documenten
en interne processen van de vereniging vanuit desamenhang tegen het licht gehouden. Er is een
concept-visie opgesteld als leidraad voor het tevoeren beleid. De statuten worden gewijzigd bij denotaris vanwege onder meer de Wet Bestuur en
Toezicht Rechtspersonen en tegelijkertijd werken
we aan een concept voor het wijzigen van het huis­
houdelijk reglement. De aangepaste documenten
worden later aan de ledenvergadering voorgelegd.
We hebben afgelopen jaar een Cloud omgevingvoor het bestuur gecreëerd zodat ieder bestuurslid
bij de belangrijke documenten kan. Verder is dewebsite vernieuwd en onderzoekt het bestuur wat
we als vereniging sponsoren kunnen bieden om het
aantrekkelijker te maken om sponsor te worden.
Het bestuur heeft zich ingezet om nieuwe sponsoren
te werven. Er zijn in 2023 vijf nieuwe sponsoren
geworven en in 2024 zijn er tot op heden maar liefst
acht nieuwe sponsoren geworven, waarbij twee
vrienden sponsor zijn geworden. Dat is een geweldig
resultaat! Daarnaast heeft het bestuur gezocht naar
mensen of leden die mee willen helpen met sponso­
ring en public relations (PR), maar die zijn helaas
nog niet gevonden.
Op diverse wijze hebben we contact gehouden met
andere heemkundekringen. Een voorbeeld daarbij
is dat de heemkundekring van Gemert in oktober
op eigen initiatief een bijeenkomst heeft georgani­seerd waar verschillende heemkundekringen met

elkaar van gedachte konden wisselen over zaken
waar je als heemkundekring mee te maken krijgt.
In de halfjaarlijkse gesprekken met de gemeente
Asten en Someren is het bestuur bijgepraat oververanderingen in de omgeving of aan panden die
raken aan cultuurhistorie. Omdat de gemeente
Asten van plan was de cultuurhistorische waarden­
kaart te updaten heeft het bestuur en met name Sjef
Toemen de werkgroep cultuurhistorie klaarge­
stoomd om te kunnen aanhaken. De cultuurhisto­rische waardenkaart is een beleidskaart van de ge­
meente waar de cultuurhistorische waarden, zoals
landschapselementen, gemeentelijke monumenten,
archeologie of stedenbouw op vermeld staan. Met
die waarden kan de gemeente dan rekening houden
in hun ruimtelijk beleid. Het is daarom ook een niet
te onderschatten belangrijke stap voor ons als
heemkundekring dat de gemeente Asten deze kaart
wil maken. De werkgroep Cultuurhistorie is op
sterkte. Mocht u interesse hebben om mee te doen
dan bent u altijd welkom en kunt u zich melden bij
Sjef Toemen. We hebben ook aangedrongen bij degemeente Someren om te kijken of zij tegelijkertijd
dit proces kunnen inzetten. Dat is voor nu niet ge­
lukt.
Het 50-jarig jubileum van onze vereniging hebben
we afgesloten. Een groot deel van de boekleden islid gebleven. Het grootste gedeelte van de boeken
is verkocht.
De werken rond het in kaart brengen van de Bewo­ningsgeschiedenis, de toponiemen en het transcri­
beren van teksten zijn voortgezet dit jaar.
Momenteel hebben we 331 leden. Er zijn buiten deboekleden om 16 nieuwe leden bijgekomen.
Onze vrijwilligers ondersteunen de vereniging flink,zichtbaar of onzichtbaar. We hebben allemaal flink
veel werk verzet dit jaar en we hopen in 2024 voort
te kunnen bouwen op de weg die is ingeslagen. Wees
welkom in alle gelederen om mee te doen.
Tot slot een kleine mededeling: als bestuur bereiden
we een enquête voor om jou als lid te vragen in welke
activiteiten of werkzaamheden je interesse hebt of ietsin kan betekenen. Dat gaat dan bijvoorbeeld overonderhoud, uitzoekwerk in archieven, inscannen,
administreren enzovoorts.
Voor verslag,
Sandu Niessen, secretaris
24 april 20245

Groote Hoevenopgraving
Somerendoor Ria Berkvens
In opdracht van Gemeente Someren heeft ADC
ArcheoProjecten in 2017 een archeologisch onder­
zoek uitgevoerd in plangebied Groote Hoeven. Het
plangebied is gelegen op een dekzandrug waarop
zwarte enkeerdgronden aanwezig zijn. Het archeo­
logisch niveau is derhalve goed bewaard gebleven.
Andere grootschalige onderzoeken op deze zelfde
dekzandrug (Waterdael, Hoge en Lage Akkers en
Kievitsakker) hebben sporen opgeleverd van de
IJzertijd tot en met de Late Middeleeuwen. De
aanleiding tot het onderzoek was de ontwikkelingvan een nieuwe woonwijk met naar verwachting
200-225 woningen. Tijdens het onderzoek zijn 112
werkputten aangelegd met een totale oppervlakte
van 47.338 m2.

Plangebied Groote Hoeven met de aangelegdeproefsleuven.
De eerste fase van het onderzoek behelsde een
proefsleuvenonderzoek over het gehele plangebied.
Er zijn 72 proefsleuven aangelegd met een totale
oppervlakte van 6865 m2. De proefsleuven toonden
aan dat in het plangebied sporen aanwezig waren
die dateerden in de late prehistorie en de Middel­
eeuwen/Nieuwe tijd. Een deel van de vindplaatsen
is direct aansluitend opgegraven.
Het plangebied is gelegen op een dekzandrug met
lokale depressies. In de depressies is ook het oor­
spronkelijke bodemprofiel nog intact door deaanwezigheid van een (kleine) podzolbodem. In een
van de depressies is op de podzol een veenlaag
aangetroffen die vermoedelijk wijst op de aanwe­zigheid van een ven. In een andere depressie in het
noordoosten van het plangebied liggen oudere eo­
6lische afzettingen wat dichter aan het oppervlak.
De sporen die zijn gevonden in plangebied Groote
Hoeven zijn grofweg in twee periodes te verdelen.
Er zijn in ieder geval drie erven uit de Vroege en
Midden-IJzertijd. De erven zijn gedateerd in de
Vroege en Midden-IJzertijd op basis van typologie,
vondstmateriaal en waar mogelijk 14C-datering.
De huizen zijn typologisch toe te schrijven aan St.
Oedenrode/Oss-Ussen 2 en Haps/Oss-Ussen 4. Ookis er een plattegrond aangetroffen die meer lijkt op
de huistypen bekend uit Limburg, alhoewel ook inSomeren zelf hiervan een parallel bekend is. De
erven bestaan daarnaast uit waterkuilen of –putten
en kuilen met vaak een onbekende functie. Daar­naast bevatte de erven ook opslagstructuren in devorm van spiekers en bijgebouwen. We gaan ervanuit dat binnen de nederzetting geoogste gewas­
sen als graan in spiekers is opgeslagen, maar ook deaanwezigheid van kuilen met een kenmerkende
houtskoollaag lijkt te wijzen op het gebruik vansilo’s. Wel zijn alle kuilen met houtskool secundair
gebruikt als afvalkuil. Enkele kuilen kenmerken
zich door een bijzonder grote hoeveelheid aarde­
werk en kunnen als speciale of rituele depositiegeïnterpreteerd worden. De behandeling van het
aardewerk (secundair branden en bewuste fragmen­
tatie) en de aanwezigheid van andere voorwerpen
zoals maalstenen en weefgewichten passen goed bij
het beeld van IJzertijddeposities. Daarnaast zijn er
ook enkele sporen waar bewust (bijna) compleet
vaatwerk is gedeponeerd, mogelijk bij het verlaten
van de desbetreffende structuren. Het meeste aar­dewerk lijkt lokaal gemaakt, waarbij zuidelijke in­vloeden uit het Marne-gebied duidelijk zichtbaar
zijn in de hoekige vormen van het vaatwerk. De
fragmenten briquetage-aardewerk tonen dat debewoners van Groote Hoeven ook (indirect) in
contact stonden met het kustgebied. Interessant isook het grote fragment huttenleem dan als deel vaneen (koepel)oven is geïnterpreteerd. Naast natuur­
stenen artefacten die in verband gebracht kunnen
worden met malen en wrijven, is nog een fragment
van een weefgewicht herkend. De aangetroffen
waterkuilen binnen Groote Hoeven zijn gelegen inde diepere delen van het landschap. Hierin zijn ookhouten constructies aangetroffen, zoals een opstap­
je en trappetje.

www.heemkundekringdevonder.nl

Uit de Romeinse tijd dateren een greppel, spieker
en een waterput. De waterput heeft als enige van dewaterbronnen een beschoeiing, een uitgeholdeboomstam die aangevuld is met planken en staakjes.
De spieker toont meerdere reparatiefases. Echte
nederzettingssporen, zoals een huisplattegrond,
ontbreken uit deze periode. Mogelijk hebben dezesporen behoort tot de periferie van de Romeinsebewoning aan de Ripsvelden, iets verder naar het
noordwesten.
In de Middeleeuwen zien we binnen het plangebied
weer activiteiten in de vorm van twee gebouwplat­
tegronden. In het noorden van het plangebied tegenhet sportpark is een structuur gevonden. Waar­
schijnlijk ligt het grootste deel net buiten het plan­gebied, maar de associatie met een waterput maakt
de aanwezigheid van een middeleeuws erf aanneme­lijk. Daarnaast is een structuur daterend uit de 14e
eeuw gevonden, met een vermoedelijk bijbehorendbijgebouw en waterkuil. In dezelfde periode wordt
het gebied ook verkaveld, althans we plaatsen deperceelgreppels aan de hand van de scherven die uit
de vullingen zijn verzameld in deze periode. Ook devorming van het esdek vindt in ieder geval plaats inde Late Middeleeuwen. Ook zijn er aanwijzingenvoor het roten van vlas in het noordoostelijke deelvan de opgraving. Bewoningssporen zoals aange­
troffen in de eerdere opgravingen met de typerendebootvormige plattegronden en bijbehorende erven
uit de Volle en Late Middeleeuwen zijn echter niet
aangetroffen. In de pollenspectra verschijnen typi­sche soorten die aan deze periode kunnen worden
toegeschreven, niet alleen de cultuurgewassen zelfzoals boekweit en rogge, maar ook specifieke ak­
keronkruiden als korenbloem zijn aanwijzingenvoor middeleeuwse akkerbouw

Overzicht in het vlak en enkele coupes van de paal­
kuilen van een 14e eeuws gebouw op Groote Hoeven.
Bron: B.A.T.M. Weekers-Hendrikx en A. Müller,
2023: Someren Groote Hoeven. Een archeologische
opgraving (ADC Rapport 5218)

7

Ommel en Omne Keusenbosch(deel 2)
door Jacques van der Velden.
Ommel toponymisch overzicht
1962. Dr. Jan de Vries komt tot de conclusie:“Ommel, N-NB, kan zijn een lo-naam verbonden met
de persoonsnaam Ommo, verkorting van Audomêr”.
Zijn ‘Woordenboek der Noord- en Zuidnederland­se plaatsnamen’ bestrijkt niet alleen Nederlandmaar ook Vlaanderen. Audomar komt vooral voor
in Frankrijk en België. Asten-Ommel, op de grens
met België, sluit daar goed bij aan.
2006. Het werk ‘Nederlandse plaatsnamen her­
komst en historie’ van de schrijvers Gerard van
Berkel en Kees Samplonius vermeldt: “Ommel,
Asten, NB, 1518 Oemell; 1530 Omael; betekenis
onzeker.
Misschien samentrekking van mnl. Oode ‘leeg,verlaten’ en mael ‘kenteken, grensteken”?
2018. In hun nieuwste editie ‘Nederlandse plaats­
namen verklaard’ staat: “Ommel, Asten, NB, 1518
Oemell, 1530 Omael, 1645 Clooster Ommelen, 1740
Ommelen of Ommel, 1846 Ommel, Omel of Omme­len; Etymologie onbekend. Wel opgevat als een sa­
mentrekking van -lo ‘licht, open bos’ met de persoons­naam Ommo. De verklaring als misschien samen­
trekking van mnl. Oode ‘leeg, verlaten’ en mael ‘­kenteken, grensteken’ is een slag in de lucht”. Lit.
Kaart Blaeu, Tegenwoordige Staat 12 111, Van der
Aa 8 438, De Vries 1962b 127, Van Osta 2001 130.
2023. Jacques van der Velden, De Vonder 2023-01,
blz.5: Ommel (deel 1). ‘licht, open bos met de per­soonsnaam Audomar’.

Ommel is naar mijn mening een samenstelling van
Audomar en lo. Audomar is een persoonsnaam dieveel varianten kent: Audomar; Audomer; Audo;
Odmar; Ootmar; Omer; Oem; Ome; Ommo en
Omme. De meesten zullen de Twentse plaatsnaam
Ootmarsum ‘woonplaats van de persoon Othmar’hierin wel herkennen. De verklaring in Wikipedia:“Ommel, afgeleid van Omme Loo, zou rondom bos
betekenen”, onderschrijf ik niet. Alhoewel combi­
naties van een persoonsnaam met een lo-naam
minder gebruikelijk zijn, denk ik toch dat dat hierwél juist is. Dialectsprekers verzekeren mij dat
Ommel in het verleden altijd met een lange-o uitge­
sproken werd, dat wordt bevestigd door de oudste
historische vermeldingen: 1381 Oymel, 1518 Oemellen 1530 Omael. Het voorzetsel omme met een korteo valt hiermee niet te rijmen. Op het hoogtepunt vande Mariaverering, eind 16e begin 17e eeuw, werd
over dit onderwerp al gediscussieerd. Toen kwam
men unaniem tot de conclusie dat het Omel of Oemel
moest zijn. Er is volgens mij altijd sprake geweest
van een persoonsnaam en daar hoort Ommo ookbij. Ik denk dat men rond 1645 een herinterpretatie
heeft gedaan en dat men toen gekozen heeft voor
de verwante persoonsnaam Ommo. De oude vorm
1518 Oemell werd in 1648 Ommell. Omel komt
overigens na 1648 hier en daar in de rechtelijke ar­chieven van Asten nog wel voor. Dat wijst mogelijk
op de verwarring die er bestond. Ommel betekent
kortweg ‘bos van Ommo, verkorting van Audomar’.
Odmar en Ootmar: Tweestammige Germaanse
naam die ongeveer betekent 'door zijn erfbezit be­
roemd', uit Od- 'erfgoed' en -mar 'beroemd'. Vroe­
ger ook Ootmar, vergelijk de plaatsnaam Ootmar­
sum. St-Otmar (Audemar) werd in 720 eerste abt
van Sankt-Gallen; kerkelijke feestdag: 16 novem­
ber. De zuidelijke vormen, Omer en Meer, zijn
waarschijnlijk afkomstig van de Franse St.-Omer,
ook een Zwitser van oorsprong, bisschop van
Thérouanne, in de buurt waarvan het tegenwoor­
dige St.-Omer ligt. Gestorven omstreeks 670; ker­kelijke feestdag: 9 september. In de 15e/16e eeuw
was de naam frequent in Zuid-Nederland. Bron:
Nederlandse voornamenbank, het Meertens Insti­
tuut.
Audomar en Audo: In België staan 8, en in Frankrijk
20 kerkgebouwen, die gewijd zijn aan de heilige
Audomarus. Bron: Wikipedia: Sint-Audomarus­
kerk.

Sint-Audomarus, 595-670 met koning Dagobert I, 603-639. De Merovingische koning stuurde rond 630
missionaris-monnik Audomar, later Sint-Omer, naar Thérouanne in Frans-Vlaanderen met de opdracht om
de bevolking te evangeliseren. Thérouanne, het latere Terwaan, werd hoofdstad van een bisdom.
8

www.heemkundekringdevonder.nl

Omne Keusenbosch

E. H. Fricx (1644-1730) begon in 1703 aan dezekaart van Brabant te werken.
Aanleiding was de Spaanse Successieoorlog
1701-1713.

Veel Latijnse en Nederlandse toponiemen zijn in het
Frans vertaald. Op dit kaartgedeelte uit 1712 staat‘Omne Keusenbosck’, maar op een jongere kaartvond ik ‘Omne Kensenbosch’. Ik heb de tweede
schrijfwijze toegevoegd aan de kaart van 1712. Ik
Betekenis Omne Keusenboschga ervan uit dat de wijziging k naar h een logischecorrectie is van ‘bosck’ naar ‘bosch’ en dat u naar n
een schrijffout is. Klerken vergaten soms een open
O’tje (golfje of streepje) boven een u te schrijven,waardoor het ook een n kon zijn, ‘Keusenbosch’wordt dan ‘Kensenbosch’.
Keus, znw. m. Gewestelijk, in de Kempen. Naamvoor een varken, vooral in de kindertaal. Ontstaan
uit de lokroep keus, keus, eigenlijk een -s meervoud,die men ook is gaan gebruiken als enkelvoud.
Voorbeelden van enkelvoud: “Onze keus ga' mor­
gen dood. ‘n Vette keus”. Keusen is een stapelvorm
van het meervoud van keu - keus - keusen, zoals het
woord schoe - schoen - schoenen. Gelukkig vond ik
op Google het bewijs. Kaartje 26 van 38 delen,vermoedelijk uitgegeven rond 1703, bevat het topo­
niem ‘Omne Keusenbos’. We hebben dus te maken
met een Keusenbosch ‘varkensbos’, want in het
Frans bestaat de lettercombinatie sch niet en in het
dialect van Nieuwmoers en het Noordkempisch ge­
bruikt men keus in plaats van het woord varken.
Hamont-Achel heeft een straat met de naam
Varkensbos. Zo dankt het gehucht Varkensbos in
Hamont zijn naam aan een gemeenschappelijk bos
waar varkens geweid mochten worden. Dit topo­
Carte Particuliere de Venlo et de Weert, 1703.
niem wordt voor het eerst vermeld in 1474 ‘Aen den
Reis- en hand-atlas van Vlaanderen, Braband en verkensbosch’. In het midden van de 19de eeuw
aanliggende Landschappen.
9

waren er nog delen van het Hamontse Varkensbos
gemeenschappelijk bezit.
Akeren, het gebruik van (eiken)bos voor het weiden
van varkens is al heel oud. Een oorkonde uit 1246
die betrekking heeft op Lieshout bevestigt dit. Aker,
betekent vrucht van de eik, eikel. Een aker- of ei­
kelvarken is een varken dat met eikels gemest is.
Aker- of eikelspek is spek van een met eikels gemest
varken.
Veewallen aangelegd om vee te drijven/hoeden
heten vaak veedriften. Afhankelijk van het type vee
werden de wallen koedrift, varkensdrift of schaaps­
drift genoemd. Het toponiem koeweg verwijst vaak
naar een koedrift. Op sommige plaatsen heeft de
veedrift sporen nagelaten in de toponymie. Om tevoorkomen dat het vee terechtkwam in het bos of
op de landbouwpercelen waar de drift langsliep,
werden aan weerszijde van de drift, wallen aange­
legd. Deze wallen waren op luchtfoto’s soms goedte zien. De Postweg van Amsterdam over Naarden
naar Amersfoort liep door een gebied met driften.
Daar zijn op de luchtfoto's en in het veld sporen­
bundels te zien: langgerekte ruggetjes in het veld,
die soms bestaande wegen volgen, maar ook vrij inde heide kunnen liggen. De loop daar ter plekke
komt vrijwel overeen met die van de varkensdrift,

die gelopen zou hebben naast de banscheiding van
1428 tussen Laren en Hilversum.
Omne. Een Latijns woord met de betekenis: alle,ieder, elk, allerlei, louter, geheel.
Omne keusenbosch‘het varkensbos van/voor ieder­een’, ‘het gemeenschappelijk varkensbos’. Het zou
me niets verbazen als het gemeenschappelijk
varkensbosch van Ommel, het huidige Ommelse
Bosis. Een naam die al in 1396 genoemd werd als
hoeve Ten Bossche later Ghenen Bosch.
Internet en boeken:
Wikipedia: Audomar: Latijns Audomarus en
Otmarus; Frans Omer; Nederlands Odemaar en
Omaar; Duits ook Otmar von Thérouanne. Audo­
mar in verschillende talen.
Jong, P. Dom. De, Onze lieve vrouw van Ommel en
Het klooster Mariaschoot, Achelse Kluis, 1960.
Dorigo M., Franssen M., Brabantica Ducatus,
Leiden, 2018.
Driessche, Th. Van, Onderzoeksrapport. Beweiding
in het Zonïenwoud in de middeleeuwen en de nieuwetijd. Hoofdstuk 2, Bosbeweiding: een korte
geschiedenis. 2023.
Cornelissen P. J. en Vervliet, J. B., Idioticon van het
Antwerpsch Dialect, Stad Antwerpen en Antwerp­
sche Kempen, 1899-1906. Keus ‘varken’.

Boer met Boer met varken (1644), Adriaen van
Ostade (1610-1685) Haarlem.
10

www.heemkundekringdevonder.nl

Oud Gouddoor Jac. Jöris
Mantelzorg in de 17e eeuw.
Tegenwoordig wordt mantelzorg verleend, zodat depatiënt langer thuis kan blijven wonen.
Vroeger had men geen keuze. Hier een voorbeeld
van die tijd in Someren.
Wij Joost Gerits, Gerith Jan Michiels, Jan Peeter
Aerts ende Joost Teunissen schepenen, doen teweten, dat voor ons commen is, Martijntje, doch­tere wijlen Jan Menten, haeres ouderdoms ontrentde vierentachentigh jaeren. Veele maenden van den
kancker in 't dickte van haer been boven de knieën
sieck wesende, daer van kleyne, jae egeene hoope
van beternisse is. Daer toe sij alle menschelijcke
middelen ende devoiren bij doctoren, appoteeckers
ende andere meesters ende vermaerde mannen in de
medicijnen versocht. Ende tot groote excessive
costen geëmployeert heeft. Ende geschapen is alle
haere voordere goederen in haer sieckbedde moeten
consumeren. Ende daer naer ten lesten van armoe­de, miserie ende buyten troost, hulpe ende assisten­tie van vrienden, in haere vuylicheydt te moeten
sterven, mits sij haer selve niet can helpen, handt
ofte voeten verroeren. Daer door sij gemoveert
wort, betrouwende op de kloeckheydt, goetheyt,lieffde ende dienste, die sij nu eenige jaeren in
Martijntje haere nichte, dochtere wijlen Claes Tonis
Simons, presentelijck getrouwt met Dirck Jan
Smits, gesien, bevonden ende toecomende tijt ver­hoopt ende vertrouwt te hebben ende te vinden haerleven lanck aen ende bij den persoone van Martijn­
tje, haere nichte, ende Dirck Smits haeren man.
Revocerende ende herroepen alle haere voorgaende
testamenten codicillen ende maeckselen, voor
schepenen ende secretaris ende notaris ende getuy­
gen voor desen gemaeckt. Gelijck sij alle de selve
revoceert ende herroept mits desen. Heeft met as­sistentie van Reijnier van Driel, vorster alhier,haeren in desen gekoosen ende geassumeerden
momboir, opgedraegen, overgegeven, gecedeert
ende getransporteert aen den selven Dirck Jan
Andriesen Smits ende Martijntje sijne huysvrouwevoorschreven, alle haere patrimoniëele ende gecon­
questeerde erffgoederen, egeene van dien uytge­
scheyden, tot wat plaetse die gelegen sijn. Medeoock alle oblgatieën ende proffitabile handtschul­den, mitsgaders den tochtenrecht, haer competeren­de, naer doodt van wijlen Willem Joost Stouten
haeren tweeden man. Ende voorts daer over sij
recht, macht ende kracht heeft. Daer op sij trans­
portante is vertijdende ende renunciërende. Belo­
vende daer op niet meer te spreecken, ofte te doen
ofte te laeten spreecken in eeniger manieren. Onderverbant als naer rechten, dese alsoo geschiet sijnvoor ons schepenen gecompareert Dirck ende
Martijntje voorschreven. Ende hebben belooft,
gelijck sij t' samentlijck, ende ieder van hun in 't
besonder beloven mits desen, de transportante haerleven lanck sieck, ende oft Godt gaff oock gesont,in linnen, wollen, cost, dranck met alle nootsaecke­
lijckheeden in haer sieckbedde te onderhouden, metalle nootdruft, dienst ende sorge ende in 't geen een
sieck mensch (gelijck sij is) van noode heeft endemoet hebben, in vuer, licht maecken, oppassen ende
reynigen, vant lichaemelijcx uytgescheyden. Daervoor die voorschreven Dirck Smits met Martijntje
sijne huysvrouwe t' saemelijck ende ieder van hun
in 't besonder sijn verbindende haere persoonen
ende goederen, hebbende ende vercrijgende.
Alles sonder argh ofte list.
Actum den 8 december 1667.

Algemene informatie
REDACTIE:
Hennie Hoeben, Voordeldonk 30, 5721 HM,
Asten
Anneke Blankennagel, Cor Fransen, Jac Jöris,Joop Martens, Ricus van Neerven, Piet Snijders
en namens het bestuur Jan van der Heijden
Mailadres voor inzenden kopij:
redactie@heemkundekringdevonder.nl
BESTUUR HEEMKUNDE:
Voorzitter: Gerard van de Moosdijk
telefoonnummer: 0493-693715
Secretaris: Sandu Niessen
Penningmeester: Ryan van Laarhoven
Leden: Jan van der Heijden, Joop Martens en
Sjef Toemen
Gezinsabonnementen HKK De Vonder€ 30,00 per jaar
Opgeven bij het secretariaat of het Heemhuis
Molenstraat 10 te Someren
www.heemkundekringdevonder.nl
ISSN 1387-2079

11

Brandweer Someren 25 jaar (16)
Uit hoofde van zijn functie als com­mandant van de brandweer heeft
Ben van Otterdijk jaren geledenbijzondere gebeurtenissen in ver­haalvorm uitgewerkt. Ook in deze
editie kun je weer een van zijn ver­halen lezen. Met deze verhalen kan
de lezer eens op andere wijze kennis
nemen van brandweer Someren.
Trouwerij in de alpenwei
Als lid van de brandweer maak je nogal wat mee
tijdens je werk. Soms leuke dingen en soms minder
leuke zoals een woningbrand waarbij mensen hun
hele hebben en houwen kwijt raken of de spanning
die in je omgaat wanneer je met weinig mensen enbeperkte middelen voorkomt dat een brand zich
ontwikkelt tot een grote. En dan heb ik het nog niet
over de beelden die we meemaken als slachtoffers
betrokken zijn bij een brand of ongeval. Het isdaarom belangrijk dat leden van de brandweer een
uitlaatklep hebben om deze spanningen van zich af
te kunnen zetten. De brandweervereniging, waar­
van alle leden lid zijn, doet hier haar best voor. Ze
organiseert activiteiten die als uitlaatklep kunnen
werken. Zo wordt elk jaar aan het einde van dezomervakantie een familiedag gehouden. Zo’n dag
heeft meestal een thema, begint in de middag voorde kinderen en eindigt vaak laat in de nachtelijke
uurtjes bij een kampvuur. Kortom, erg gezellig.
Zo zitten we ergens begin jaren negentig tijdens defamiliedag bij elkaar en komt er een gesprek op gangover samenwonen en trouwen. Jo, een van onze
brandweerleden woont al een lange tijd samen met
Erica. Beiden werken, hebben een tijd geleden een
woning gekocht en hebben de zaakjes al behoorlijk
geregeld. Erica, die bij ons beter bekend staat als‘de leukste thuis,’ raakt ook betrokken in het ge­
sprek. Aan haar wordt gevraagd waarom zij nog
niet getrouwd zijn. Ook brandweermensen catego­riseren wel eens. Ze zien het stel wel zitten en vinden
dat zij wel aan de beurt zijn om te trouwen. Erica
wil er nog niet zo aan, is mijn indruk. Maar na enig
doorvragen krijgt de club toch een antwoord. Om
er vanaf te zijn zegt ze: ‘Trouwen, dat doen we de
komende winter als we op wintersport gaan in
Oostenrijk.’ Ze voegt er nog snel aan toe dat er dan
wel brandweermensen bij moeten zijn om te getui­
12

gen anders gaat het niet door. Ze denkt: ‘Zo, vandie discussie ben ik af want komen dat doen ze tochniet.’ Wij aarzelen geen moment en antwoorden:‘Dat is goed wij komen en jullie trouwen.’
Er gaan enkele maanden overeen. Ondertussen ben
ik er bij Jo achtergekomen waar het stel in Oosten­rijk hun wintersportvakantie gaat houden. Toeval­lig heb ik als Oostenrijkganger in het plaatsje ken­nissen wonen. Direct na nieuwjaar neem ik contact
met hen op en vraag wat je allemaal nodig hebt om
als Hollands stel te kunnen trouwen in Oostenrijk.
Daarnaast vraag ik hen of zij twintig personen
onder kunnen brengen voor twee dagen. Binnen
enkele dagen is een en ander geregeld. Ondertussen
hebben we met acht brandweerleden een bijeen­
komst belegd waarin we afspraken hebben gemaakt
over vervoer, verzekering, sneeuwkettingen endergelijke.
Jo en Erica krijgen in de gaten dat er iets op handen
is en dat wij de boodschap van afgelopen zomer wel
erg serieus hebben opgepakt. ‘Dit was eigelijk niet
de bedoeling’, denkt Erica. Ze heeft er enkele
nachten slecht van geslapen. Volgens Jo valt het
allemaal wel mee, dit doen ze alleen maar om testoken. Als hij een van onze brandweercollega’s
spreekt vraagt hij hem of hij gehoord heeft dat er
een aantal naar Oostenrijk komen. De collega
antwoordt: ‘Als Ben iets belooft, dan regelt hij het
ook, dus ik zou er maar vanuit gaan dat ze komen.
’ Jo bedenkt zich even en belt mij op. ‘Gaan jullie
echt naar Oostenrijk?’ vraagt hij. Ik zeg: ‘Ja, jullie
gaan daar toch trouwen.’ Jo: ‘Maar wij hebben niets
geregeld.’ ‘Maar wij wel,’ zeg ik hem, alles komt
goed.’ Jo: ‘Als onze ouders er niet bij kunnen zijn
dan trouwen we niet!’ Ook daar hebben we rekening
mee gehouden want die brengen wij mee, vervoer
en slaapplaatsen zijn geregeld. Jo: ‘Mijn vader is net
terug uit het ziekenhuis met hartproblemen en hij
moet van de artsen rust houden.’ Ik zeg dat we daar
begrip voor hebben en als de ouders er niet bij
kunnen zijn, er niet getrouwd kan worden. Op
verzoek van Jo blazen we de trip naar Oostenrijk af.
Wat het stel echter niet wist, maar wij wel is dat er
reeds een advertentie was opgegeven voor het
Eindhovens Dagblad en het Somerens Contact met
de mededeling; “ Getrouwd in Grossarl Oostenrijk,
Jo en Erica”. Vervolgd met een uitnodiging voor
een receptie op zondagmiddag bij het stel in huis.
Dat hebben ze geweten: op donderdagmorgen staat
www.heemkundekringdevonder.nl

de telefoon roodgloeiend in het pension in Grossarl.
Ook enkele faxberichten zijn reeds binnengekomen.
De pensionbeheerder wordt er gewoon niet goedvan. Als in de loop van de avond, Jo en Erica in het
pension terugkeren van de après-ski, roept depensionbeheerder hen met de vraag wat er tochallemaal gaande is. Als dan Erica ook nog met deski’s aan, van de trap af komt glijden, is voor hem
de maat vol. ‘Sie mussen heraus’, roept hij. ‘Wat
bedoelt hij’ vraagt Erica aan Jo. ‘Ik denk dat hij
bedoelt dat wij hier niet meer gewenst zijn.’ Zepakken in en rekenen af en spoedig zijn ze op weg
naar Nederland. In de loop van vrijdag komen ze
thuis en zien dat hun huis versierd is met vlaggen en
spandoeken: Pas getrouwd,’ staat op een van dezespandoeken.
Zondagmiddag om twee uur zijn wij met een clubvan de brandweer bij Jo en Erica in huis. Om deze
tijd start de receptie zoals aangegeven in de adver­
tentie. Er zijn veel vrienden en bekenden op afge­
komen. Jo hebben we in een echte lederhose gesto­
ken en Erica heeft een dirndljurk aan. Een van ons
leidt een informele ceremonie waarin we het paar
feliciteren als zouden ze getrouwd zijn. Na een fo­
toreportage was er de receptie. Velen dachten dat
ze werkelijk getrouwd waren en kwamen met mooie
cadeaus voor de dag. Wij hadden natuurlijk gezorgd
voor de nodige drank en versnaperingen. Zo zie jemaar weer, met een grote mond ben je nog niet van
de problemen af en voor je het weet ben je getrouwd.

Informatieborden over geschiede­
nis Asten voor bewoners Amalia­
zorg Hof van Bluyssen.

Fransen namens De Vonder, onder leiding van Joepvan Kemenade van Amaliazorg. Zij gingen voort­
varend aan de slag.
Het is een soort dorpswandeling door het Asten inde jaren vijftig, zestig en begin zeventig van de vo­
rige eeuw geworden. Straten, thema's, gebeurtenis­
sen en bekende personen komen aan bod door
middel van 2 foto's met bijbehorende informatieve
én leuke verhalen per infobord.
Denk hierbij bv aan de winkeliers Anneke de Bruin
en Huub de Spar, het uitgaansleven bij Hotel vanRoy, Piet de Wit, Zaal Zegers en café de Waard.

Natuurlijk mag de rol van de missiezusters in Astenniet ontbreken, evenals bekende straten als deEmmastraat, de Prins Bernhardstraat, de Markt en
Koningin Juliana op het Koningsplein. Hoefsmid
Hoefnagels in de Julianastraat komt ook nog aan
bod. De Astense molen en scholen completeren het
geheel.

door Cor Fransen
In het najaar van 2023 is de Heemkundekring be­
naderd door Amaliazorg om mee te werken aan een
mooi project.
De tuin van het klooster van de missiezusters zouverlevendigd moeten worden met 14 informatieve
borden waarop foto's en verhalen staan over het
Asten uit de jeugdjaren van de huidige bewoners
van Amaliazorg. Doel is het mogelijk opwekken
van herinneringen bij deze mensen en hun familie­
leden en/of verzorgers en het vertellen van verhalen
aan elkaar. Er is snel een kleine werkgroep gevormd
bestaande uit Zuster Angeline namens de missiezus­
ters, Janske van de Moosdijk, Joop Martens en Cor

De informatieborden zijn inmiddels geplaatst. Het
is mogelijk een bezoek te brengen aan de tuin van Hofvan Bluyssen en de borden te bekijken. Het liefst inde middag tussen 14.00 en 17.00 en graag even melden
bij de gastvrouw in het restaurant.

13

Historische Zandwegen in Asten 7
De Beemdstraat: door Tom Waals
Op de eerste kadasterkaarten uit 1832 staat een groot
aantal wegen, toen overigens allemaal zandpaden,
waarvan we weten dat de meeste nooit actief zijn
aangelegd maar door de eeuwen heen ontstaan. Vaak
als verbinding tussen verschillende woongemeen­
schappen of naar bepaalde locaties zoals bijvoorbeeld
een watermolen of een kerk. Ook de straatnamen op
deze kadasterkaarten zijn nooit officieel vastgesteld.
Dat gebeurde in Asten pas in 1929. Het waren namen
die soms al eeuwenlang in de volksmond gebruikt
werden. Dat betekent ook dat het tracé van zo'n weg
vaak eeuwenoud kan zijn en daarmee een heel belang­rijk historisch element voor het ontstaan van onzeomgeving. Het is daarom van belang dat we hierzorgvuldig mee omgaan. In een reeks artikelen laten
we zien wat er op dit moment nog te herkennen is vandeze historische wegen in Asten.
De Beemdstraat
Een “beemd” is een gras- of hooiland, meestal in debuurt van een waterloop. Op de kadasterkaart 1832
staan zowel de Beemdstraat in Heusden als de
Wolfbergsche Beemdstraat vermeld. Wat ook op­
valt is dat op deze kaart de 1e, 2e en 3e Dwarsbeemd
op de Diesdonk ontbreken, wegen die in de 80-er
jaren van de vorige eeuw nog wel bestonden.
Vreemd want zelfs in 1647 werd al melding gemaakt
van een “Bempdstraet opten Diesdonk”. Op afbeel­ding 1 staat met gele bolletjes het tracé van de
Beemdstraat in Heusden zoals die op de minuut­
plans E1 en E2 staat. Het was een zandpad tussen
de huidige Kasteellaan en Antoniusstraat.

Van de Beemdstraat is tegenwoordig alleen nog het
gedeelte tussen het Hoekske en de Kasteellaan over.
Het gedeelte tussen de Bosweg en de Antoniusstraat
is na de Ruilverkaveling “De Aa” (1941-1954)
verdwenen en veranderd in landbouwgrond zoals
dat op afbeelding 2 en 3 te zien is. De voormalige
weg heeft langs de sloot op de groene akker gelegen.

Afbeelding 2 Verdwenen Beemdstraat.

Afbeelding 3 Satellietfoto met verdwenen gedeelte
van de Beemdstraat zichtbaar door grondverkleuring
In 1832 kwam de Beemdstraat uit op de Heusden­
sche Straat of Groote weg naar Nederweert, dehuidige Antoniusstraat. Afbeelding 4 geeft die
plaats aan, nu een toegangsweg naar het achterlig­
gende particuliere terrein.
Afbeelding 1 Met gele bolletjes de Beemdstraat in
1832

14

www.heemkundekringdevonder.nl

Afbeelding 4 Oorspronkelijke aansluiting van de
Beemdstraat op de Heusdensche Straat of Grooteweg van Asten naar Nederweert, nu de Antoniusstraat
Samenvatting:
Een groot stuk van de oorspronkelijke Beemdstraat
is verdwenen maar het gedeelte tussen de Kasteel­laan en het Hoekske is nog authentiek. Het verdwe­nen gedeelte lag op de akker tussen de Bosweg/'t
Hoekske en de Antoniusstraat die in 1832 Heus­
densche Straat of Groote weg van Asten naar Ne­
derweert heette.
Aanvullende informatie:
Kadastraal minuutplan: E1 en E2.

Jans Douzé
Ontleend aan Himmels van Peer Welten
Toen ik klein was hadden de ouwere mensen het er
wel 'ns over... over bekende Astenaren... Karel
Aarts, die kon zo mooi verhalen vertellen, en hij
vertelde zo sterke dingen die hij
waarschijnlijk zelf geloofde maar
gewoon niet waar waren... maar welmooie verhalen... Over Jan de
Boen... die deed breien net als devrouwen deden en dan Jans Douzé,
maar ik dacht altijd dat ze zeiden
Jans Hoezee... maar dat maakt niet
uit, je ziet haar hier op de foto bij
het paadje naast haar huis dat liep
tussen haar huis en de burgemees­
terswoning op het Koningsplein,
toen nog plantsoen. Haar huisje iskortgeleden afgebroken, je weet wel
waar ook Putje de visboer ooit z'nwinkeltje had. Ik vond nog iets geschreven door
Harrie Verdijsseldonck die van die dingen alles af
wist. Inboedels van failliet verklaarde mensen

werden opgeslagen in de oude school aan het
Plantsoen en in het gemeentehuis aan de Markt. De
werkster in die gebouwen was Jans Douzé en die
had dus ook een sleutel. Maar wie was dat eigenlijk?
Johanna Maria werd op 29 juli 1874 in Asten gebo­
ren als enige dochter van schoenmaker Godefridus
Douzé, wiens vader in 1838 als dragonnier vanuit
Enkhuizen in Asten was komen wonen. Volwassen
geworden, trouwde Jans met doodgraver Willem
van Helmond. Ze gingen wonen in het huisje aan
het Koningsplein, toen
dus nog Plantsoen gehe­ten (op de foto de rechter­deur). Op de hoek van "ut
Hoebens pééjke", het
paadje wat ik zojuist alzei. Hoewel daar een
bordje hing met "verbo­
den te wateren" trok devroegere propere Jans zich daar in latere jaren niets
van aan. "Jans há ut toen nie mer zó naaw zitte". In
haar beste jaren was zij niet alleen handig met
bezem, stoffer en schrobber, maar ging ze voor
niemand opzij. Jans was niet op haar mondje geval­len en dacht dat ze alles van politiek wist. De men­sen die op het gemeentehuis werkten hadden ontzag
voor haar. Dat ze goed op de hoogte was van dedorpspolitiek, liet ze te pas en te onpas, gewenst en
ongewenst, aan iedereen die het wilde of ook welniet wilde, horen. Na jarenlang tegen "da schônspul" op haar werkplek gekeken te hebben, vondJans het uiteindelijk "zeund" dat dat er maar onge­
bruikt stond en misschien nog wel jarenlang.
En het stond bij het poetsen "gruweluk in de weeg".
En zo kon ze geen weerstand bieden aan het fonke­
lend, lonkende, splinternieuwe fornuis dat daar al
jaren stond. Heel wat anders, dan dat oude prul bij
haar thuis. Dus werd er geruild. Toen begonnen deheiligenbeelden te lonken. In haar haast stiet ze dekop van het Heilig Hartbeeld. Dat ontlokte haar dekreet: "Verrekte losbol". Natuurlijk kwam alles uit.
Het was het gesprek van de dag en er werd zelfs een
spotliedje op gemaakt.
Op latere leeftijd, was Jans vaak de kluts kwijt. Je
zag haar dan rondjes lopen: Koningsplein, Burge­
meester Wijnenstraat, Langstraat, Mgr. den Dub­
beldenstraat en weer Koningsplein. Steeds weer
opnieuw. Urenlang. Altijd 'n lange schort voor, enaltijd d’n hoed op.
Op 23 februari 1953 stierf Jans van Helmond –Douzé in Vught. Willem overleed in huize St.
Bartholomeus op 27 april 1959.

15

Voetbal in Someren deel 4door Gerard Slegers
Het eerste kampioenschap met ‘vechtvoetbalpromo­
tie’ (1947)
In mei 1947 werd Someren 1 kampioen in de twee­
de klasse van de onderafdeling na een 0-8 overwin­ning in Asten. Weliswaar werd die zege behaaldtegen NWC 3, maar het was voor de eerste keer dat
een team van SV Someren kampioen werd. De trots
regeerde dus in Someren-Eind, waar de meeste
spelers vandaan kwamen.
In Someren-Dorp, waar Henk Timmermans, Piet
Rooijmans, Henk Robben en Toon Bukkems
woonden, was men op dat moment in de luwte bezig
met de oprichting van een eigen voetbalclub.

Het kampioenselftal van 1947 (eenheid van tenue was
er destijds nog niet altijd). V.l.n.r.: Piet van Doorn,
Hein van de Vijver, Henk Timmermans, Dorus vande Vijver, Felix Janssen, Piet Tielen, Piet Rooijmans,
Bert van Doorn, Johan van Doorn, Harrie van Doorn,
Henk Robben en Toon Bukkems.
Henk Robben
Een van de spelers destijds was Henk Robben(tweede van rechts op de foto). Hoe kwam degrootvader van onze latere voetbalheld Arjen
Robben destijds bij SV Someren terecht? Dat gingals volgt: kort na de oorlog vervulde Robben, ge­boren en getogen in Emmen, zijn militaire dienst­
plicht. Zijn legeronderdeel was o.a. verantwoorde­lijk voor het opruimen van Duitse mijnen. Samen
met diverse andere militairen was hij maandenlang
gestationeerd in Sterksel, waar de manschappen
tijdelijk verbleven in klooster Providentia. Hij kreeg
verkering met een meisje uit de omgeving en toen
zijn dienstplicht erop zat, wilde hij niet terug naar
Emmen. De afstand tussen beide plaatsen was groot
en zijn enige vervoermiddel was een fiets, dus be­
sloot hij te solliciteren naar een baan in de regio.
Robben werd aangenomen als timmerman bij

16

bouwbedrijf Jan Wijnen in de Speelheuvelstraat inSomeren. Omdat hij geen woonruimte had, kon hij
bij de familie Wijnen in de kost komen. Zijn beste
vriend in Someren was bakkerszoon Piet Rooij­mans, die als stopperspil voetbalde in het eerste
elftal. Via Piet werd Henk in 1946 ook lid van SV
Someren. Het Somerens voetbalavontuur van bui­tenspeler Robben was al na één seizoen ten einde,want zijn verkering raakte uit en hij keerde abrupt
terug naar Emmen.

Uit: Peelbelang mei 1947
www.heemkundekringdevonder.nl

Promotiewedstrijden
Een kampioenschap betekende vroeger niet auto­
matisch promotie naar een hogere klasse. Meestal
moesten er extra wedstrijden worden gespeeld om
die gewenste promotie te bereiken. SV Someren was
in 1947 ingedeeld in een poule met Milheeze en
Stiphout. Alleen de winnaar promoveerde. Milhee­ze eindigde onderaan na vier wedstrijden. Tegen
Stiphout boekte Someren een verlies- en een winst­
partij. Daarom moest een beslissingswedstrijd ge­
speeld worden op neutraal terrein in Aarle-Rixtel.
Die wedstrijd liep behoorlijk uit de hand.

Uit: Peelbelang 20 september 1947

Schandalige beslissingswedstrijd ontaardt in vechtpartij
Strafschop toegekend NA AFLOOP van dewedstrijd!

Schandalige taferelen tijdens beslissingswedstrijd
Harrie Sauvé uit Someren-Eind was aanwezig in
Aarle-Rixtel op 14 september 1947. De inmiddels
overleden ooggetuige beschreef in 2009 zijn herin­
neringen aan die gedenkwaardige wedstrijd.
“Someren won de beslissingswedstrijd tegen Stip­hout met 0-1. Die wedstrijd kreeg wel een eigenaardig
staartje. Toen de wedstrijd was afgelopen en de spe­lers van Someren juichend het veld verlieten, stapten
de Stiphoutenaren naar de scheidsrechter om hem
erop attent te maken dat hij hun tijdens de wedstrijd
een strafschop had onthouden. Onder steeds luider
protest en dreigementen van Stiphout besloot descheidsrechter na de wedstrijd alsnog deze strafschop
te laten nemen. De spelers van Someren moesten te­
rugkeren op het veld en de keeper nam weer plaats inhet doel. De strafschop werd snoeihard in de linker­
hoek geschoten. Op een fantastische manier pareerde
doelman Piet Tielen de bal, waardoor Someren als­
nog promoveerde.”

17

Ontdekkingsreis langs bekende
wegen deel 1
De Plaetse
door Ricus van de Krestert
Een persoonlijk verhaal, naar aanleiding van deopening van het Nieuw Beheerscentrum Staatsbosbe­
heer op de Strabrechtse Heide.

Inleiding
Natuur, met een vleugje historie.
Onder deze kop, zijn in het clubblad van het IVN
Heeze-Leende, "Het Groene Blaadje", beschrijvin­gen door mij gepubliceerd van een aantal natuurge­
bieden met een geschiedenis. Soms veel natuur en
weinig geschiedenis, soms weinig natuur en veel ge­
schiedenis en een enkele keer alleen geschiedenis.
Voor iedereen mogelijk interessant en voor natuur­
gidsen leuk om aan het publiek te vertellen. Aange­
moedigd door een aantal positieve reacties heb ik
getracht die verhalen over natuurgebieden groot en
klein te bundelen met wat meer nadruk op de geschie­
denis van die gebieden. Daarbij puttend uit veel wat
al eens ergens is beschreven, aangevuld met eigen
onderzoek, overgeleverde verhalen, kaarten, foto’s eneigen ervaring als ruim 40 jaar actief IVN-Natuur­
gids. Verwacht niet, geachte lezer, nieuwe of wereld­
schokkende ontdekkingen, maar zelfs langs bekende
paden zijn nog steeds ontdekkingen mogelijk.

Toen ik in 1949 voor het eerst van Lierop naar Heeze
fietste, soms via Mierlo over de Strabrechtse heide,
over een meestal slecht zandpad, ging het laatstedeel van dat pad, vlak voor je de Rul in zicht kreeg,
door een nat moerasbosje met veel struikgewas.
Juist dit stuk werd veel later uitgekozen als plaatsvoor de schaapskooi, herderswoning enz. Er werd
een driehoekig plein aangelegd naar het voorbeeld
van de vele oude Brabantse gehuchten. De Plaetse
zou er oud uitzien. Helaas was de situering van die
plaats historisch gezien volkomen onjuist. Onzevoorouders zouden zich rot gelachen hebben. Maargoed het heidebeheer, o.a. door schapen te houden,
werd niet meer door de boeren gedaan en het
Staatsbosbeheer (SBB) nam deze taak over, gehol­
pen door de Stichting “Het Kempisch Heide­schaap”. Dit was wel een kleine aantasting van het
landschap waard. Het huidige nieuwe gebouw
echter, een prachtig gebouw dat nergens zou mis­staan, behalve dan aan de Plaetse, is meer dan een
aantasting, het zet de deur open naar meer. Met als
einddoel mogelijk een commercieel recreatief cen­trum waar, uit het oogpunt van biodiversiteit deStrabrechtse Heide niet op zit te wachten. (Ditschreven we enkele jaren geleden, bij de opening van
het nieuwe gebouw. Inmiddels is er een andere re­gering aangetreden {2011} die natuurbehoud heeft
wegbezuinigd ten bate van de economie en we
moeten vrezen dat ons voorgevoelen van destijds
bewaarheid wordt. De nare droom wordt mogelijk

Heeze, 5 april 2014. de auteur

18

www.heemkundekringdevonder.nl

nog door de werkelijkheid overtroffen, nu de natuur‘vermarkt’ moet worden.) In het Eindhovens Dag­
blad van 18 mei 2007 een verslag van de opening
van het nieuwe gebouw. Enkele onjuistheden, c.q.
aanvullingen zijn toch van belang, uit historischoogpunt en ook om te voorkomen dat onze gidsen
straks een onjuist verhaal aan het publiek vertellen.
Inderdaad, de grondleggers van het natuurgebied
Strabrechtse Heide waren de ouders van de huidige
eigenaar Frans van Alphen, de heer Jens van Alp­
hen en zijn vrouw Rie Carp. Maar ook de Baronvan Heeze was vroeger een belangrijke eigenaar.
Dat de heide nooit ontgonnen is heeft veel, zo niet
alles te maken met die toenmalige eigenaren. In dit
verband is het goed op te merken dat er ooit plannen
geweest zijn om na het Meerven in Lierop ook het
Beuven droog te maken en te ontginnen. Ookhiertegen heeft de heer van Alphen gereageerd. Na
de 2e Wereldoorlog is gelukkig het tij gekeerd. Jens
van Alphen had stukje bij beetje in de crisisjaren
zijn bezit uitgebreid en bezat uiteindelijk zo’n 200
ha. heide en Rie Carp 50 ha. Toen ze trouwden inde veertiger jaren van de vorige eeuw groeide het
gezamenlijk bezit naar circa 250 ha. De vader vanJens was notaris, niet in Heeze, zoals de krant
schreef, maar in Helmond. Jens was kandidaat
notaris en volgde later zijn vader op. Het eerste stukheidegrond dat hij in 1933 kocht lag toen, zoals demeeste van zijn latere aankopen in de gemeente
Mierlo, genaamd “De Verste Heide”.
“De Krestert” 8
De boerderij die hij kocht van de familie Sprengers
uit Lierop lag in Lierop en heette “De Krestert”.
Zie de foto op de vorige en op deze bladzijde. De
circa 250 ha heide waren gelegen oostelijk van deeigendommen van de Heer van Heeze, grotendeels
in de voormalige gemeente Mierlo en een klein deelin de voormalige gemeente Lierop, later Someren.
Het stukje waar de vader van Frans altijd zijn fiets
neerzette, zoals de krant schreef, was dus niet aan
de “toen nog niet bestaande Plaetse” in Heeze, maar
ergens in de buurt van het z.g. “vierkant bos”. Hoeweet je dat zo zeker zal de lezer zich mogelijk afvra­
gen. Heel eenvoudig: de huurder van de bewuste
boerderij “De Krestert” in Lierop was mijn vader
en het huurcontract met de toenmalige notaris werd
getekend op zijn kantoor in Helmond. Zelf bracht
ik mijn jeugdjaren op die boerderij door en ‘Den
Heer’, zoals Jens van Alphen bij ons genoemd werd,
later vergezeld van zijn vrouw Rie, kwamen regel­matig bij ons op de koffie als ze per fiets van de heide

terugkeerden naar Helmond. Frans zat dan bij zijn
vader op de fiets en tijdens de koffiepauze dwaalde
hij op de boerderij rond en vonden wij hem wel terug
ergens tussen de kippen, varkens of koeien. Jens vanAlphen, een zeer beminnelijk man, had toen al een
uitgesproken mening over het beheer van de heide.
Wij mochten, of liever kregen het beleefde dochdringende verzoek, om op zijn eigendommen zoveel
mogelijk en liefst álle dennen om te zagen en af tevoeren want de heide moest “open” blijven. In die
jaren had alle hout nog waarde, dus dat was bij mijn
vader niet tegen dovemans oren gezegd. Zo waren
wij vrij goed op de hoogte van de locatie. We hebben
heel wat zeedennen omgezaagd bij het brugje overde Witte Loop. Maar er staan er nog steeds enkele.
Ook nabij de Hoenderboom zijn we wel eens bezig
geweest, alleen was het toen een bijna onbereikbaar
gebied, heel anders dan nu. Er waren toen ook nog
resten te zien van een half ingegraven hutje, waar­
van men vertelde dat daar ooit onderduikers ingezeten zouden hebben. Dat verhaal kon ik niet
verifiëren. De naam moest nog uitgevonden wor­den, maar zonder het te weten, waren mijn vader,broer en ik misschien wel een van de eerste werk­
groepen natuurbeheer, in ieder geval op de Stra­
brechtse Heide.

Boerderij “De Krestert” (Reeds in 1434 was er
sprake van een hoeve “Die Kreijenstaert” in Lierop.
Wordt vervolgd

Nieuwe leden De Vonder
Wij heten deze keer van harte welkom:( teldatum 22 augustus 2024 )Guido Schakenraad AstenJohn Tinnemans Abcoude

Foto Omslag: "noodbrug overde Zuid Willemsvaart bij sluis
XI, baileybrug uit 1944" be­werkt door Maria van Neerven19www.editoo.nl

Indien onbestelbaar:
H. Wijnen, Dorpstraat 22, 5711 GP Someren

SPONSORS VAN HEEMKUNDEKRING DE VONDER
B A A, Julianastraat 2, 5721 GL Asten
Bij Willem, Burgemeester Wijnenstraat 15, 5721 AG Asten
Biologische Boerderij Sumiran, Broekstraat 3, 5725 TL Heusden
Driessen Advies & Beheer, Witvrouwenbergweg 12, 5711 CN Someren
Expert Asten, Burg.Ruttenplein 1, 5721 PX Asten
Gebroeders van Eijk, Hoogveld 8, 5721 WS Asten
HBtraining BV, Koningsplein 8, 5721 GJ Asten
Van den Heuvel Autoschade, Ommelseweg 46, 5721 WV Asten
Holdingmaatschappij Relijn B.V., Broekstraat 4, 5711 CT Someren
Installatietechniek van Eersel B.V., Ommelseweg 57, 5721 WT Asten
Koninklijke Eijsbouts BV, Driehoekstraat 3, 5721 AA Asten
Luke van Leeuwen BV, Prins Bernardstraat 69, 5721 GB Asten
Meeuws-Verspeek Uitvaartcentrum BV, Accasiawg 26, 5711 CM Someren
MIDAS Winkelcentrum, Markt 10, 5721 GE Asten
P. van der Zanden, Jan vd Diesdunckstraat 17, 5721 VN Asten
PLUS Erik Gorissen, Burg. Ruttenplein 4, 5721 DX Asten
Theo Rongen, Deken van Pelthof 1F, 5721 KX Asten
STRK Architecture & Interior Design, Spegelt 36a, 5674 CD Nuenen
Van Golstein Brouwers B.V., Tuinstraat 18, 5721 ZZ Asten
Vlemmix Aanhangwagens BV, Florapark 3, 5721 VH Asten

Vrienden van Heemkundevereniging de Vonder
A.H. Verberne Holding B.V., van den Eijndelaan 60, 5712 BR Someren-Eind
Beblo Arrangementen B.V., Florapark 28, 5721 VH Asten
Dakbedekkingsbedrijf Joan Meeuws, Kommerstraat 38, 5712 XV Someren
Deska Kantoormeubelen & Supplies, Kortijzer 11, 5721 VE Asten
ETB Willem Bos, Trasweg 5, 5712 BB Someren-Eind
F. Leenen Someren Beheer B.V., Dr Eijnattenlaan 28, 5711 AW Someren
Geven Beheer B.V., Wilhelminastraat 44, 5721 KK Asten
Harrie Welten, Kuilvenweg 8, 5712 GX Someren
Hotel Centraal, Wilhelminaplein 3, 5711 EK Someren
Isi & Peggy's Knipperij, Wilhelminaplein 15a, 5711 EK Someren
Isobouw Systems B.V., Kanaalstraat 107, 5711 EG Someren
Larco Foods B.V., Industrielaan 10, 5711 CX Someren
Leenen Steengoed B.V., Vaarselstraat 34, 5711 RE Someren
Notaris van Kaam, Witvrouwenbergweg 8a, 5711 CN Someren
Partycentrum De Platte Vonder, Nieuwendijk 10, 5712 EM Someren-Eind
Verbugt IT, Zagershof 1, 5721 HX Asten
Wijnen Bouw en Service, Dorser 2, 5711 LE Someren