EUROPEAN COMMITTEE FOR HYPERBARIC MEDICINEStanowisko ECHM
dotyczące stosowania tlenoterapii hiperbarycznej (Hyperbaric Oxygen Therapy, HBOT)
w wielomiejscowych komorach hiperbarycznych w czasie pandemii zachorowań
wywołanych koronawirusem (COVID-19)
W Europie, większość sesji HBOT prowadzi się w wielomiejscowych komorach hiperbarycznych pod
bezpośrednim nadzorem personelu medycznego. Niezależnie od ścisłych zasad utrzymania czystości komór
hiperbarycznych jako urządzeń medycznych oraz dezynfekcji indywidualnych układów oddechowych pacjentów
i personelu medycznego, zebranie grupy osób w zamkniętym pomieszczeniu stanowi zagrożenie transmisją
zakaźnych patogenów, w tym koronawirusa. Ma to szczególne znaczenie biorąc pod uwagę zaawansowany wiekpacjentów mających wskazania do HBOT, np. zespół stopy cukrzycowej lub posiadających istotne choroby
towarzyszące, np. zaburzenia odporności u pacjentów leczonych z powodu popromiennej martwicy tkanek lub
immunosupresji sterydowej np. u pacjentów z nagłym niedosłuchem.
Uwzględniając obecną sytuację epidemiologiczną w Europie spowodowaną koronawirusem (SARS-COVID19), silnie zaleca się, by każdy ośrodek medycyny hiperbarycznej dokonał dodatkowej analizy ryzyka
stosowania HBOT w każdym wskazaniu klinicznym jako uzupełnienie standardowej oceny ryzyka oraz oceny
zgodności tej analizy z wytycznymi odpowiednich władz szpitala i służb sanitarnych. Taka analiza powinna
odnosić się co najmniej do następujących zagadnień:-ograniczenie epidemiologiczne świadczeń medycznych w rejonie lub w samym szpitalu macierzystym oraz
w lokalizacji ośrodka HBOT,-pilności wskazań do HBOT u każdego pacjenta,-ograniczenia wskazań do HBOT oraz liczby sesji do minimalnej ilości z punktu widzenia wskazania
klinicznego, postępu leczenia, wieku pacjenta i chorób towarzyszących,-rozmiaru komory hiperbarycznej i możliwości separacji osób w środku.

Przedstawione rekomendacje do prowadzenia sesji HBO dotyczą sytuacji, w których zwiększone ryzyko
zachorowania na COVID-19 występuje w lokalizacji ośrodka hiperbarycznego lub miejsca, skąd kierowani sąpacjenci. Rekomendacje te rozszerzają, ale nie zastępują innych zaleceń wydawanych przez odpowiednie władze

“The goals of the ECHM are to study and define common indications for hyperbaric therapy, research andtherapy protocols, common standards for therapeutics and technical procedures, equipment and personnel,cost-benefit and cost-effectiveness criteria, to act as representative body with European health authorities, andto promote cooperation among scientific organizations involved in Diving and Hyperbaric Medicine.”
www.ECHM.org

szpitala i służby sanitarne, np. dotyczących mycia rąk, ograniczenia osób jednocześnie przebywających w szatni
i w poczekalni.
Zaleca się, aby w każdej standardowej sesji HBOT (nie wymagającej intensywnej terapii), w której nie mapacjentów z podejrzeniem lub rozpoznaniem COVID-19:
1.

nie zezwalać na uczestnictwo pacjentów lub personelu medycznego, u których występują objawy infekcji,
lub gorączki (niekoniecznie tuż przez samą sesją HBOT). W przypadku takich objawów zaleca się pacjentom
powstrzymanie od przyjazdu do ośrodka hiperbarycznego.

2.

Limitować liczbę osób w komorze w trakcie każdej sesji tak, aby zachować odpowiedni dystans między nimi
(co najmniej 1 metr w każdym kierunku). W przypadku niektórych komór hiperbarycznych może to oznaczać
konieczność prowadzenia sesji dla pojedynczych pacjentów (plus personel medyczny).

3.

Izolować pacjentów z atmosfery komory przez rozpoczęcie oddychania z indywidualnych układów
oddechowych (maski lub hełmy) tak szybko jak to możliwe po zamknięciu włazu, jeszcze przed osiągnięciem
ciśnienia terapeutycznego. Oddychanie z układów oddechowych należy prowadzić aż do końca dekompresji(lub do czasu zablokowania zastawki wydechowej).

4.

Limitować lub najlepiej wyeliminować przerwy powietrzne, jeżeli takie przerwy związane są zezdejmowaniem układów oddechowych i oddychaniem atmosferą komory, a nie przełączaniem gazu
oddechowego w zamkniętym układzie oddechowym.

5.

Stosować przez atendenta medycznego odpowiedniej ochrony własnych dróg oddechowych przez
odpowiednią maskę ochronną zgodnie z zaleceniami odpowiednich służb w trakcie całej sesji hiperbarycznej
przełączając się jedynie na dekompresję tlenową (jeżeli jest wymagana). Po sesji, taką indywidualną maskę
ochronną należy zutylizować zgodnie z zaleceniami. Alternatywnie, personel medyczny w komorze możeoddychać przez całą sesję nitroksem 50% tlenu / 50% azotu z indywidualnego układu oddechowego lubpozostawać w przedsionku (lub innym osobnym przedziale systemu hiperbarycznego) z zamkniętym włazem
pomiędzy przedziałami.

6.

Po każdej sesji HBOT zutylizować lub odpowiednio zdezynfekować indywidualny układ oddechowy pacjentatak, aby żadna jego część nie była przechowywana w szafce osobistej.

7.

Pomiędzy sesjami HBOT umyć i zdezynfekować komorę hiperbaryczną korzystając z roztworów
kompatybilnymi ze sprzętem hiperbarycznym i pokrywających szerokie spektrum drobnoustrojów, łączniew (korona)wirusami. Atmosfera komory powinna być odpowiednio zdezynfekowana zamkniętymisystemami UV (z unikaniem ekspozycji okien PVC na bezpośrednie działanie UV).

W ciężkich przypadkach bezpośrednio zagrażających życiu, które stanowią wskazanie do HBOT (np. zatorygazowe, martwicze zakażenia tkanek miękkich, zgorzel gazowa, ciężkie zatrucie tlenkiem węgla) u pacjenta zpodejrzeniem lub rozpoznaniem COVID-19, sesje HBOT należy prowadzić jedynie po przeprowadzeniu
szczegółowej oceny ryzyka związanego z chorobą podstawową, chorobami towarzyszącymi, możliwościątransportu oraz stopnia bezpieczeństwa możliwego do osiągnięcia w trakcie sesji.

2

Obowiązują wszystkie wymienione wcześniej rekomendacje (punkty od 1 do 7) dodatkowo rozszerzone
o następujące zalecenia:
8.

W trakcie całej sesji HBOT atendent medyczny powinien być ubrany w odpowiedni strój ochronny łączniez indywidualną maską ochronną zgodnie z procedurami wydanymi przez odpowiednie służby jako
obowiązujące dla zakażeń koronowirusem. Stwarza to dodatkowe ryzyko pożaru wynikające z możliwościstosowania materiałów niekompatybilnych z HBOT. Obowiązuje dodatkowe sprawdzenie systemu
przeciwpożarowego łącznie z gaśnicą wewnątrz komory. Personel hiperbaryczny (atendent medyczny orazoperator) muszą zachować zwiększoną czujność. Objętościowa zawartość tlenu w atmosferze komory
powinna być utrzymywana na poziomie nie przekraczającym 21% z uwzględnieniem możliwościwytworzenia się lokalnych miejsc o zwiększonej zawartości tlenu, tzw. „chmur tlenowych” (ang. oxygenclouds).

9.

Jeżeli pacjent jest przytomny (oddycha samodzielnie), to powinien nosić indywidualną maskę ochronną(zgodnie z zaleceniami odpowiednich służb) do czasu przełączenia się na zamknięty hiperbaryczny systemoddechowy (maska lub hełm). Maska ochronna powinna być odpowiednio zutylizowana. Po zakończeniu
oddychania tlenem hiperbarycznym, należy zastosować nową maskę ochronną. W zależności od rodzaju
materiału, z którego jest wykonana maska ochronna, na podstawie dodatkowej analizy ryzyka, jestmożliwość wykorzystywania tej maski w trakcie całej sesji HBOT wewnątrz hełmu tlenowego. Opcjonalnie,u pacjentów bez obecności infekcji beztlenowych, w celu obniżenia ryzyka mózgowej toksyczności tlenowej,można obniżyć ciśnienie terapeutyczne z 2.4-2.5 ATA do 2.0-2.2 ATA.

Zaleca się unikanie lub odroczenie HBOT u pacjentów z podejrzeniem lub potwierdzonym rozpoznaniem COVID19, z wyjątkiem wskazań związanych z zagrożeniem życia lub utraty kończyny (ang. Life-Limb Threatening [LLT])
lub zagrażającej utraty funkcjonalności (np. zator tętnicy środkowej siatkówki, ang. Central Retinal Artery
Occlusion [CRAO] lub nagły idiopatyczny niedosłuch czuciowo-nerwowy, ang. Idiopathic Sudden SensorineuralHearing Loss [ISSNHL]). Powodem tej rekomendacji jest:-zajęcie miąższu płucnego procesem zakażenia, co z jednej strony może prowadzić do braku efektywnościHBOT, a z drugiej może powodować zwiększony wpływ toksyczności tlenu na tkankę płucną,-trudność w bezpiecznym przeprowadzeniu sesji HBOT na skutek obecnie stosowanych strojów ochronnych
dla personelu i pacjentów.

W przypadku wątpliwości, należy kontaktować się bezpośrednio z ECHM (szczegóły na stronie www.ECHM.org).
Data wydania rekomendacji 16 marca 2020 roku. Tłumaczenie: dr Jacek Kot (jacek.kot@gumed.edu.pl).
W imieniu ECHM:/-/ podpis/-/ podpis/-/ podpis

Jacek Kot

Alessandro Marroni

Wilhelm Welslau

PrzewodniczącyWice-Przewodniczący

Sekretarz Generalny3