Bu belge, Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı tarafından bastırılmıştır.

ISBN : 978-605-64717-2-8
1. Basım, 2015

Tasarım : Ütopya Grafik
Basım ve Çoğaltım Yeri : Arkadaş Basım ve San. Ltd. Şti.
Kazım Karabekir Cad. Sütçüoğlu İş Hanı No: 37/4 Ulus / ANKARA
Matbaa Sertifika No : 17321

Bu belgenin her türlü yayın hakkı
Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı’na aittir.
Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı’nın izni olmadan, eğitim ve tanıtım amaçlı da olsa hiçbir şekilde bu
belgenin tümü veya bir kısmı yayınlanamaz ve çoğaltılamaz.

Vizyonumuz“Nitelikli insan kaynağı ve gelişmiş altyapı
olanakları ile rekabet gücü ve yaşam kalitesi
yüksek bölge”

“Ekonomik kalkınma,Türkiye’nin hür, müstakil,
daima daha kuvvetli,
daima daha refahlı Türkiye idealininbelkemiğidir.”
Mustafa Kemal ATATÜRK

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

6

TR63 BÖLGE PLANI
2014-2023“TR63 Bölge Planı (2014-2023) Bölgesel Gelişme Yüksek Kurulu tarafından
30.12.2014 tarih ve 2014/1 sayılı karar ile onaylanmıştır.”Dünya üzerindeki ekonomik ve sosyal hareketlilik,

ÖNSÖZsınır ve mekân gözetmeksizin gelişmiş ve artık tüm
dünyada yerleşmiş bir terim olarak küreselleşme kavramı
ile birlikte uluslararası ekonomik ve sosyal ilişkiler, sadece
ulusal nitelikli oluşumların hareket alanı olmaktan çıkaraken küçük yerel organizasyonların dahi temsil edilebildiği
bir alan haline gelmiştir. Günümüzün küresel düzeni
içerisinde, kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları,
uluslararası bir etkileşimle bir yandan aralarındaki sınırları
ortadan kaldırırken diğer yandan ortak pazar haline gelmiş
uluslararası platformlarda bölgesel veya yerel kaynakları ile
rekabetçi yapılarını ortaya koymaktadırlar.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bu rekabetçi yapının oluşturulmasında
bölgesel kaynaklar ile birlikte bölgedekiçeşitli alanlardaki temsil yeteneği de önemkazanmaktadır. Bölgesel düzeyde sağlanankamu, özel sektör ve sivil toplum işbirliği, buoluşumların her birinin ayrı ayrı göstereceği
rekabet gücünden çok daha etkili ve rekabetçi
olmaktadır. Küresel, ulusal veya bölgeselanlamda ölçeği ne olursa olsun bölgesel
kaynakların, sosyoekonomik kalkınmaya yönelikolarak değerlendirilmesinde önemli bir faktör
olan bu işbirliği, kalkınma ajanslarının temel
kuruluş gerekçeleri arasında yer almaktadır.
Ülkemizde 5449 sayılı Kanun çerçevesinde
faaliyetlerini sürdürmekte olan kalkınma ajansları,bu faaliyetlerde katılımcılık ile birlikte kamu, özelsektör ve sivil toplum kuruluşları işbirliğine önemvermektedir.
Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye
illerinde 2010 yılından bu yana faaliyetlerini
sürdürmekte olan Doğu Akdeniz Kalkınma
Ajansı da ilgili mevzuatta verilen görevlerdehem katılımcılığı hem de yerel işbirliğini ön planaçıkarmaktadır. Bu çerçevede, 2010 yılında
tamamlanan ilk Bölge Planı çalışmasında olduğu
gibi 2014-2023 yılları arasında uygulanacakolan yeni Bölge Planı hazırlıklarında da katılımcılık
esas alınarak bölgesel işbirliğini geliştirecek
stratejilere yer verilmiştir.
DOĞAKA tarafından hazırlanan TR63
Bölge Planı 2014-2023 strateji belgesi, sadece
Ajans faaliyetleri ile sınırlı kalmayıp, bölgede
topyekün kalkınmaya katkı sağlayacak tüm ilgili
kurum ve kuruluşların referans alabileceği birçalışmadır. Ajans uzmanları tarafından 2012
yılında bölge genelinde yapılan çalıştaylarlabaşlatılan süreç, Yönetim Kurulu ve Kalkınma
KuruluToplantılarında
taslakmetinlerindeğerlendirilmesi, resmi yazışma ve anket
uygulamaları ile paydaş görüşlerinin alınması
ve nihayetinde de ulusal öncelik ve hedeflerle
uyumluluğu bakımından merkezi birimlerin görüş
ve onaylarına sunulması ile tamamlanmıştır.
Bölgemizin ekonomik ve sosyal kalkınmasınayönelik kaynak ve potansiyeller ilçe ölçeğine

kadar incelenmiş ve Plan metninde de yer aldığı
üzere ilçe ölçeğinde yapılan analizler bu Planile merkezi kurumların da dikkatine sunulmuştur.
Bu yönü ile hem yerel kaynak ve
potansiyellerin farkındalığını artıran hem dekatılımcılığı ön planda tutan bir yöntem

benimsenmiş
vebölgemizintümkaynaklarının Plan metni içerisinde yer
almasına özen gösterilmiştir.
Bundan sonraki aşamada ise, Bölge
Planında “Nitelikli insan kaynağı ve gelişmiş
altyapı olanakları ile rekabet gücü veyaşam kalitesi yüksek bölge” olarak
belirlenen vizyon çerçevesinde, bölgedeki
ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör
ve sivil toplum kuruluşlarının faaliyetlerinde veyatırım programlarında, Plan metninde yer alanöncelikleri de göz önünde bulundurmaları önemli
görülmektedir.
Bölgemizin ekonomik ve sosyal
kalkınmasına önemli katkılar sağlayacak olan
TR63 Bölge Planı 2014-2023 strateji belgesinin
hazırlanmasında emeği geçen başta Hatay Valisi
Sn. M.Celalettin LEKESİZ ve Osmaniye Valisi Sn.
Dr. Mehmet ODUNCU olmak üzere DOĞAKA
Yönetim Kurulu Üyelerine, görüş ve önerileri ile
Plan metninin oluşmasında önemli katkıları olanDOĞAKA Kalkınma Kurulu Üyelerine, il ve ilçeteşkilatı yöneticilerimize, çalıştaylarda yer alantüm katılımcılara ve teknik uzmanlık birikimleri
ile Plan metninin nihai hale gelmesinde değerli
fikirlerini esirgemeyen Kalkınma Bakanlığı
yönetici ve uzmanlarına teşekkür ederim.
Ayrıca, Bölge Planı hazırlıklarının ilkaşamasından son aşamasına kadar, bölge
içerisinde ve Kalkınma Bakanlığı ile yapılançalışmalarda mesai kavramı gözetmeksizinyoğun çaba gösteren DOĞAKA uzmanlarınateşekkür ederim.
Şükrü KOCATEPE
Kahramanmaraş ValisiDOĞAKA Yönetim Kurulu Başkanı

9

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

KISALTMALAR
AB			Avrupa Birliği
ABD			

Amerika Birleşik DevletleriABİGEM		

Avrupa Birliği İş Geliştirme Merkezleri

ADNSK		

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi

AGR			

Uluslararası Ana Trafik Arterleri Oluşturulması Deklarasyonu

Ar-Ge			Araştırma-Geliştirme
BDDK 		

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu

BGUS 		

Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi

BROP			

Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programı

BTC 			

Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru ŞirketiÇKA			

Çukurova Kalkınma AjansıDİKA			

Dicle Kalkınma AjansıDOĞAKA		Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı

ENVER		

Enerji VerimliliğiEPDK			

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu

EUROSTAT		

Avrupa İstatistik Ofisi

GSKD			

Gayri Safi Katma Değer

GSMH		

Gayri Safi Milli Hasıla

GSYH			

Gayri Safi Yurtiçi Hasıla

IPA 			

Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım AracıİBBS			

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması

İDİSB			İskenderun Denizcilik İhtisas Sanayi BölgesiİKA			

İpekyolu Kalkınma AjansıİSO			

İstanbul Sanayi Odası

KARACADAĞ

Karacadağ Kalkınma AjansıKOBİ			

Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler

KOSGEB		
Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme			İdaresi Başkanlığı

10KÖİ			

Kamu Özel İşbirliğiKÖYDES		

Köy Altyapısını Destekleme Projesi

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

KSS			

Küçük Sanayi Sitesi

MEB			

Milli Eğitim BakanlığıMTA			

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü

MYO 			

Meslek Yüksek Okulu

OECD						

Organisation for Economic Co-operation and Development(Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı)

OPA			

Ortak Pazarlama Ajansları

OSB			

Organize Sanayi Bölgesi

RES			

Rüzgar Enerji Sistemleri

SGK 			

Sosyal Güvenlik Kurumu

SODES		

Sosyal Destek Programı

STK		

Sivil Toplum Kuruluşu

SUKAP		

Su ve Kanalizasyon Altyapı Programı

TCDD			

Türkiye Cumhuriyeti Devlet DemiryollarıTDİOSB		

Tarım ve Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi Bölgesi

TEP			Ton Eşdeğer Petrol

TGB			

Teknoloji Geliştirme Bölgeleri

TEN-T			Trans Avrupa Ulaştırma Ağı

TINA 			Transport Infrastructure Needs Assessment (Ulaştırma 					Altyapısı İhtiyaç Değerlendirmesi
TKDK			

Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu

TOBB		

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği

TPE			

Türk Patent Enstitüsü

TSO			

Ticaret ve Sanayi Odası

TTGV			

Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı

TÜİK			

Türkiye İstatistik KurumuTÜRKONFED

Türk Girişim ve İş Dünyası Konfederasyonu

TYDTA		

Türkiye Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı

UND			

Uluslararası Nakliyeciler Derneği

UNESCO 		

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü

UNWTO		

Dünya Turizm ÖrgütüUTİKAD		

Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği

Ür-Ge			Ürün Geliştirme

11TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ ...................................................................................................................................8BÖLGE PLANI HAZIRLIK SÜRECİ VE KATILIMCILIK............................................................................18
ÖZET...............................................................................................................................................24
TR63 BÖLGESİ GENEL GÖRÜNÜMÜ...............................................................................................28
1.

12

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023 STRATEJİ METNİ....................................................................44
1.1.

ENERJİ ÜRETİM KAPASİTESİNİN ARTIRILMASI...................................................................50

1.2.

SANAYİDE REKABET GÜCÜNÜN GELİŞTİRİLMESİ.............................................................68

1.3.

TARIMDA YAPISAL DÖNÜŞÜMÜN SAĞLANMASI VE KIRSAL KALKINMA............................94

1.4.

LOJİSTİK SEKTÖRÜNÜN GELİŞTİRİLMESİ.......................................................................120

1.5.

TURİZM POTANSİYELİNİN EKONOMİYE KAZANDIRILMASI...............................................138

1.6.

KENTSEL ALTYAPININ İYİLEŞTİRİLMESİ............................................................................154

1.7.

SOSYAL ALTYAPININ İYİLEŞTİRİLMESİ.............................................................................164

1.8.

MEKANSAL POLİTİKALAR...............................................................................................174

1.8.1.

TR63 Alt Bölgelerinin Oluşturulması...........................................................................174

1.8.2.

TR63 Bölgesi Alt Bölgeleri........................................................................................176

1.8.3.

TR63 Bölgesi Alt Bölge Stratejileri.............................................................................193

2.

2014-2023 TR63 BÖLGE PLANI SÜRECİNDE HEDEFLENEN PROGRAM VE PROJELER.....2023.

FİNANSMAN..........................................................................................................................2564.

İZLEME, DEĞERLENDİRME VE KOORDİNASYON....................................................................260

5.

HEDEF DEĞER 2023.............................................................................................................262

6.

KAYNAKÇA...........................................................................................................................266

7.

TR63 BÖLGESİ 2014-2023 BÖLGE PLANI HAZIRLAMA EKİBİ .................................................270

8.

PLAN KAPSAMINDA DÜZENLENEN TOPLANTILARA KATILIM VE KATKI SAĞLAYAN PAYDAŞLAR.....272

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

TABLOLAR LİSTESİ
Tablo 1. TR63 Bölgesi Gayrisafi Katma Değer Verileri (Milyon TL).........................................................34
Tablo 2. GSKD ve İstihdamın Sektörlere Göre Dağılımı ( % )................................................................35
Tablo 3. TR63 Bölgesinde Yer Alan OSB’ler.......................................................................................37
Tablo 4. TR63 Bölgesi’nde Tarım Alanlarının Kullanımı (2012)...............................................................39
Tablo 5. Sanayi Siciline Kayıtlı Firma Sayısına Göre
TR63 Bölgesindeki Sektörlerin İllerin Sanayisindeki Ağırlıkları (2013).....................................................70
Tablo 6. Hizmet Verilen Belediye Nüfusunun Toplam Belediye Nüfusuna Oranı (%)..............................155
Tablo 7. Bertaraf Yöntemine Göre Atık Miktarı (%)..............................................................................156

ŞEKİLLER LİSTESİ
Şekil 1. TR63 Bölge Planı 2014-2023 Genel Strateji Şeması..............................................................27Şekil 2. TR63 Bölgesi Yıllık Nüfus Artış Hızı (2009/2013).....................................................................31Şekil 3. Yıllar İtibariyle TR63 Bölgesinde Hastane Sayıları ve Yatak Sayıları............................................33Şekil 4. Gayrisafi Katma Değer İçerisinde Sektörel Paylar (%)...............................................................35Şekil 5. TR63 Bölgesindeki İllerin Yıllara Göre İhracat Rakamları (Milyon ABD Doları)..............................40Şekil 6. Yıllara Göre Kredi/Mevduat Oranı...........................................................................................41Şekil 7. TR63 Bölgesi Termik Santral Enerji Üretimi Projeksiyonu..........................................................54Şekil 8. TR63 Bölgesi Hidroelektrik Üretim Kapasitesi Projeksiyonu......................................................55Şekil 9. TR63 Bölgesi’nde Rüzgar Enerjisi Kurulu Güç Projeksiyonu.....................................................56Şekil 10. Ulaştırma, Depolama ve Haberleşme Sektörü Gelişme Hızı.................................................122Şekil 11. TR63 Bölgesi İlçelerinin Gelişim Düzeyleri...........................................................................175

13

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023HARİTALAR LİSTESİ
Harita 1. Türkiye’de Düzey 2 Bölgeler ve TR63 Bölgesi’nin Konumu.....................................................29
Harita 2. TR63 Bölgesi İllerinin İdari Bölünüşü.....................................................................................30
Harita 3. TR63 Bölgesi Ulaşım Ağı.....................................................................................................43
Harita 4. TR63 Bölgesi Gelişim Şeması..............................................................................................47
Harita 5. Projeler-Transit Boru Hatları..................................................................................................53
Harita 6. Türkiye Güneş Enerjisi Potansiyeli Atlası................................................................................57
Harita 7. Akkuyu Nükleer Santrali, Boru Hatları Bölgesi ve Enerji Bölgesi..............................................58
Harita 8. TR63 Bölgesi Enerji Sektörü Gelişim Haritası.........................................................................61
Harita 9. TR63 Bölgesi Önemli Sanayi Alanları....................................................................................72
Harita 10. Küme ve Potansiyel Küme Alanları.....................................................................................76
Harita 11. TR63 Bölgesi Sanayi Sektörü Gelişim Haritası.....................................................................79
Harita 12. TR63 Bölgesi Tarım Alanları................................................................................................98
Harita 13. TR63 Bölgesi Tarımsal Gelişim Haritası.............................................................................103
Harita 14. Türkiye’deki E-Yollar (Uluslararası Yol Ağı)..........................................................................123
Harita 15. TR63 Bölgesi Limanları....................................................................................................124
Harita 16. TR63 Bölgesi Demiryolu Ağı............................................................................................125
Harita 17. Lojistik Gelişim Haritası....................................................................................................127
Harita 18. TR63 Bölgesi Lojistik Sektörü Gelişim Haritası...................................................................130

14

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 19. Turizm Gelişim Bölgeleri...................................................................................................143
Harita 20. TR63 Bölgesi Turizm Sektörü Gelişim Haritası...................................................................145
Harita 21. TR63 Bölgesi Deprem Haritası.........................................................................................157
Harita 22. TR63 Bölgesi Alt Bölgeleri................................................................................................177
Harita 23. Hatay İl Merkezi, Samandağ, Yayladağı, Altınözü Alt Bölgesi..............................................179
Harita 24. Kırıkhan, Kumlu, Reyhanlı, Hassa Alt Bölgesi....................................................................182
Harita 25. İskenderun, Belen, Dörtyol Alt Bölgesi..............................................................................184
Harita 26. Osmaniye, Toprakkale, Düziçi, Erzin, Bahçe, Hasanbeyli Alt Bölgesi...................................185
Harita 27. Kadirli, Sumbas, Andırın Alt Bölgesi..................................................................................187
Harita 28. Pazarcık, Çağlayancerit Alt Bölgesi...................................................................................188
Harita 29. Kahramanmaraş İl Merkezi, Türkoğlu, Göksun Alt Bölgesi..................................................190
Harita 30. Elbistan, Afşin, Ekinözü, Nurhak Alt Bölgesi......................................................................192
Harita 31. TR63 Bölgesi Alt Bölgeleme Analizi..................................................................................196

15

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

TANIMLAR
Alt Bölge: Bölge genelinde ilçelerin coğrafi yakınlıkları, birbirleri ile olan fonksiyonel ilişki ve etkileşimleri,gelişmişlik kademeleri, yerleşimler arası göç durumu ve nüfusun dağılımı, yerleşmeler arası mal, hizmet ve
sermaye akışı, iş alanı ile yaşam alanı arasındaki hareketleri bakımından birbirleri ile daha yoğun ilişki kuran
ilçelerin bir araya toplanması ile oluşan mekânsal oluşumlardır.
Arazi Toplulaştırma: Aynı şahsa veya çiftçi ailesine ait, çeşitli nedenlerle, ekonomik üretime imkan
vermeyecek biçimde veya toprak muhafaza ve zirai sulama tedbirlerinin alınmasını güçleştirecek derecede;parçalanmış, dağılmış, şekilleri bozulmuş, dağınık küçük arazi parçalarının ve hisselerinin bir araya getirilerek,
muntazam şekiller halinde birleştirilmesi, bütünleştirilmesi ve işletmelerin yeniden düzenlenmesi işlemi
olarak tarif edilebilir.
Beşeri Sermaye: Ekonomik faaliyetlerle ilgili olarak insanların sahip oldukları bilgi, beceri ve diğer niteliklerin
toplamıdır.
Destinasyon: Varılacak yer. Turizm destinasyonu; sahip olduğu çeşitli turizm kaynakları ile turistleri çeken
ve yoğun olarak turist ziyaretine ev sahipliği yapan pek çok kurum ve kuruluşun sağladığı doğrudan veya
dolaylı turizm hizmetlerinin bütününden oluşan karmaşık bir yapıya sahiptir.
Endüstriyel Simbiyoz: “Ortak yaşama” anlamına gelen “Simbiyoz” veya “Simbiyozis” terimi, birden
fazla canlı türünün belirli koşullar altında bir arada yaşaması ve birbirlerinin varlığından karşılıklı olarak yararsağlaması anlamına gelmektedir. Endüstriyel simbiyoz ise, doğadaki bu kavramın endüstriyel işletmelere
uyarlanmasıdır ve doğadakine benzer şekilde birbirine yakın iki veya daha fazla bağımsız endüstriyel işletmearasında madde ve enerji değişimi olarak tanımlanmıştır.
Eko Turizm: Doğayı ve kültürel kaynakları anlayarak korumayı destekleyen, düşük ziyaretçi etkisi olan ve
yerel halka sosyoekonomik fayda sağlayan, bozulmamış doğal alanlara çevresel açıdan sorumlu seyahatve ziyarettir.
Faydalı Model: Yeni olan ve sanayiye uygulanabilen (tekniğin bilinen durumunu aşma şartının aranmadığı)buluşların sahiplerine 10 yıl süre ile bu buluş konusu ürünü üretme ve pazarlama hakkının verilmesidir.
Fonksiyonel İlişki: Bölgenin, coğrafi alanın, mekânsal birimlerin sosyal ve ekonomik göstergelerüzerinden yerel, bölgesel, ulusal ve küresel çapta diğer bölgelerle etkileşimini gösteren dinamik bir yapıdır.
Gayrisafi Katma Değer (GSKD): Bir bölgede yerleşik ekonomik birimlerin belli bir dönemde bu

16TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

bölgedeki ekonomik faaliyetleri sonucunda ürettikleri mal ve hizmetlerin (çıktı) üretim değerinden, buüretimde bulunabilmek için kullandıkları mal ve hizmetler (ara tüketim) değerinin çıkarılması sonucu eldeedilen değerdir. GSYĠH = GSKD + (ürünler üzerindeki vergiler – sübvansiyonlar)İşsizlik Oranı: İşsizlik, işsiz nüfusun toplam işgücüne oranı olarak tanımlanmıştır. İşgücündeki her 100 kişiiçinde işsiz olanların sayısıdır.
KOBİ (Küçük ve Orta Büyüklükte İşletme): İki yüz elli kişiden az yıllık çalışan istihdam eden ve yıllık
net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri kırk milyon Türk Lirasını aşmayan ve “Küçük ve Orta
Büyüklükteki İşletmelerin Tanımı, Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hakkında Yönetmelikte” ifade edilen mikroişletme, küçük işletme ve orta büyüklükteki işletme olarak sınıflandırılan ekonomik birimler veya girişimlerdir.
Kümelenme: Ekonomik anlamda belirli bir coğrafi bölgede koşullanmış, aynı malı ve/veya birbirini
tamamlayıcı nitelikte malı üreten firmaların birbirleri ile Ar-Ge, pazarlama, üretim gibi konularda resmi olarak
ortaklığa gitmesi, ayrıca firmaların birbirleri ile resmi bir ortaklık söz konusu olmaksızın bilgi, fikir, insan gücü
ve sermaye alışverişinde bulunması.
Lisanslı Depoculuk: Tarım ürünleri ticaretini kolaylaştırmak, depolanması için yaygın bir sistem oluşturmak,ürün sahiplerinin mallarının emniyetini sağlamak ve kalitesini korumak, ürünlerin 277 sınıf ve derecelerinin
yetkili sınıflandırıcılar tarafından saptanmasını sağlamak, ürünlerin mülkiyetini temsil eden ve finansmanını,satışını ve teslimini sağlayan ürün senedi çıkartmak ve standartları belirlenmiş tarım ürünlerinin ticaretinigeliştirmektir.
Lojistik Köy: İçinde ulusal ve uluslararası taşımacılık, lojistik ve eşyanın dağıtımı ile ilgili tüm faaliyetlerin
toplandığı alandır.
Niş Pazar: Bir pazarın içinde belli bir konuya odaklanmış pazardır.
Nüfus Yoğunluğu: Bir kilometrekareye düşen nüfustur.
Örgütlenme: Ortak bir çabayı gerektiren bir amacın gerçekleştirilebilmesi için gerekli yapının oluşturulmasınayönelik olarak yapılan eylemlerdir.
Sosyal Kalkınma: Sosyal yaşam koşullarının iyileştirilmesi için yapılan ve ağırlıklı olarak hizmet yönüağır basan kalkınma konularıdır. Bunlar; sağlık, eğitim, altyapı, şehirleşme, çevre sorunları gibi konuları
içermektedir.
Sosyal Sermaye: Ülkelerin ekonomik faaliyetlerine, toplumsal hayatın etkilerini ortaya koymayı amaçlayansosyal içerikli iktisadi kavramdır.

17

BÖLGE PLANIHAZIRLIKSÜRECİ VE
KATILIMCILIKTR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bölge planları genel olarak; belirli birbölgenin ekonomik ve sosyal kalkınmasına
katkı sağlamak amacıyla, bölgenin ulusal veuluslararası konumu göz önüne alınarak bölgesel
kaynak ve potansiyellerin, ilgili tüm kesimlerinişbirliği ile yerinde kullanılmasını, bölgeselgelişmedesürdürülebilirliğin
sağlanmasını
hedefleyen ve bu hedeflere yönelik amaç veöncelikler belirleyen stratejik belgeler olarak
tanımlanabilir.
İlgili mevzuat gereğince Kalkınma
Bakanlığı sorumluluğunda olan bölge planları
Kalkınma Bakanlığı’nın yetkilendirmesi ile faaliyet
bölgelerindeki ilgili kalkınma ajansları tarafından
hazırlanmaktadır. Buna göre, Türkiye’deki 26
Düzey 2 Bölgesi’nde faaliyet göstermekteolan kalkınma ajansları tarafından hazırlananbölge planları, bölgelerin sosyoekonomik ve
mekânsal durumu ile bölge içi alt bölgelerindeğerlendirilmesini, kaynak ve potansiyellerinin
analizlerinin yapılarak yerel talep ve ihtiyaçlardoğrultusunda gelişme eksenlerine yönelik amaçve önceliklerin belirlenmesini amaçlamaktadır.
Genel olarak yapılan bu tanımlamalardoğrultusunda TR63 Bölge Planı 20142023 strateji metni, Kalkınma Bakanlığı’nın
yetkilendirmesi ile Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı
koordinasyonunda hazırlanmıştır. 2012 yılındabaşlanılan çalışmalarda katılımcılık esasına
dayanılarak yerel öncelikler ve üst ölçekli planlara
uyum esas alınmış ve Bölge Planı, ulusal öncelik
ve stratejiler ile yerel kaynak ve ihtiyaçların bir
sentezi olarak ele alınmıştır.
TR63 Bölge Planı 2014-2023 strateji
metni hazırlık süreci Hatay, Kahramanmaraş
ve Osmaniye illerinde yer alan tüm ilçelerde
yapılan İlçe Çalıştayları ile başlatılmıştır. İlçeKaymakamları ve Belediye Başkanları ile işbirliği
içerisinde yapılan çalıştaylar, resmi yazışmalar
yoluyla davet edilen kamu kurum ve kuruluşları,özel sektör ve sivil toplum kuruluşları temsilcileribaşta olmak üzere tüm katılımcılara açık olarak
düzenlenmiştir. Çalıştaylar Ajans uzmanlarının
moderatörlüğünde yapılmış ve ekonomik vesosyal kalkınmaya katkı sağlamak amacıyla
ilçelerin sahip oldukları avantajlar ve bu avantajlara
yönelik proje ve faaliyet önerileri, ekonomik vesosyal kalkınmayı olumsuz etkileyen sorunlar vebu sorunlara yönelik çözüm önerileri ve ilçelerin
bölge içerisindeki diğer ilçeler ve bölge dışımerkezlerle olan ekonomik ve sosyal ilişkilerinin
ele alındığı oturumlar şeklinde gerçekleştirilmiştir.
Bölge genelindeki 26 ilçede yaklaşık 900 kişinin
katılımı ile tamamlanan çalıştaylarda, kart tekniği
kullanılarak, her bir katılımcıdan belirtilen oturumbaşlıklarında, herhangi bir konu ya da sektör
ile ilişkilendirmeden serbest olarak görüşlerini
yazması istenilmiş ve oturumlar, katılımcılardan
gelen görüşlerin tartışmaya açılması şeklinde
sürdürülmüştür.
Bu çalışma ile TR63 Bölgesi’nin kaynak
ve potansiyellerinin ilçe ölçeğinde tespit edilmesi,
bu kaynak ve potansiyellere yönelik fırsat ve
tehditlerin analiz edilmesi ve muhtemel gelişme
stratejilerinin oluşturulması amaçlanmıştır. İlçeçalıştaylarında, Kaymakam, Belediye Başkanı
ve ilçe müdürü düzeyinde sağlanan katılımlarla,karar alıcılar seviyesinde yapılan çalıştaylar
Bölge Planı stratejilerine altlık sağlamıştır. Ayrıca,
ilçe çalıştaylarında ilçelerin diğer ilçelerle olan
ekonomik ve sosyal alanlardaki etkileşimleri deincelenmiş ve yapılan oturumlarda alt bölgelemeçalışmalarına yönelik fonksiyonel ilişki tespitleri
de yapılmıştır.
Bu çalışma ile eş zamanlı olarak Ajans
internet sitesi üzerinden ve Ajans tarafından
düzenlenendiğertoplantılar/görüşmeleraracılığı ile anket uygulaması yürütülmüştür.
Bu anketlerde de bölgesel kalkınmada etkili
olabilecek sektörlerin önceliklendirilmesi ve
bu sektörlerle ilgili proje ve faaliyet önerilerinin
belirtilmesi istenmiştir. Bu çalışma ile ilçeçalıştayları ile ulaşılamayan kesimlerin de sürece
dahil edilmesi amaçlanmış ve çalıştaylarlabenzer olarak bölgesel kaynak ve potansiyellerin
analizi ve gelişme stratejilerine altlık sağlanması
hedeflenmiştir. Anket uygulamaları ile çalıştaylar
sonucunda bölge genelinde görüş ve önerileri
alınan kişi sayısı 1.250’yi aşmıştır.

19

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bölge genelinde yapılan çalıştay ve
anket uygulamaları ile birlikte Ajans uzmanları
tarafından mevcut durum analizi çalışmalarıve TR63 Bölgesi’ne yönelik olarak sektörel/tematik il ve bölge bazlı planlama ve analizçalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalarda
ilçe çalıştayları ve anket uygulamaları ile eldeedilen veriler irdelenmiş ve elde edilen tüm
veriler doğrultusunda Bölge Planı metninin ilk
taslağına yönelik altlıklar tamamlanmıştır. Taslak
metin 2012 yılında yapılan Kalkınma Kurulu
Toplantısı’nda yapılan çalıştaylarla yeniden ele
alınmıştır. Bu çalıştaylarda ilçe özelinde eldeedilen stratejiler, bölgesel anlamda tartışmaya
açılmış ve uygun görülen alanlarda bölgesel
stratejiler üretilmiştir. İki gün süren çalıştaylardaönce Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye
illerinin il bazlı öncelik ve stratejileri tartışılmış,daha sonra ise yapılan ortak oturumla bu
stratejilerden uygun olanlar bölgesel ölçekte
tanımlanmıştır.
Böylece, ilçe bazlı olarak başlayan
strateji üretme süreci önce il bazına daha sonrada bölge bazına taşınmış ve Bölge Planının
ilk taslağı olarak Yönetim Kurulu gündemine
alınmıştır. Bölgesel anlamda atanmış ve seçilmiş
karar alıcıların en üst düzeyde temsil edildiği
Yönetim Kurulu’nun görüş ve önerileri ile
bölgesel nitelik kazanan taslak plan metni, resmiyazışma ve www.doguakdeniz2023.org internet
sitesi aracılığı ile ilgili kuruluşlar ve kamuoyunungörüş ve önerilerine açılmıştır.
2013 yılı Mayıs ayında yapılan Kalkınma
Kurulu Toplantısı ve Haziran ayında yapılan
Yönetim Kurulu Toplantısı’nda yeniden ele
alınan ve Yönetim Kurulu Kararı ile kabul edilen
Plan metni görüş ve önerileri alınmak üzere
Kalkınma Bakanlığına gönderilmiştir. Kalkınma
Bakanlığı tarafından diğer Bakanlıkların dagörüşlerine sunulan Plan metni, alınan görüşlerindeğerlendirilmesinin ardından Bölgesel Gelişme
Komitesi ile yürütülen çalışmalar ve BölgeselGelişme Yüksek Kurulu onayı ile yürürlüğe
girecektir.
Bölge Planı’nın temel amaç, öncelik ve
tedbirlerinin oluşturulmasında tüm bu süreçte

20

alınan görüş ve öneriler ile Ajans uzmanları
tarafından yapılan analizler belirleyici olmuştur.
İlçe Çalıştayları ve Kalkınma Kurulu’nda yapılançalıştaylarda katılımcılar tarafından belirtilen
konu başlıkları ve proje önerileri yine katılımcılartarafından oylanmak suretiyle önceliklendirilmiştir.
Bu çalıştaylarda belirlenen öncelikli konular,
Ajans tarafından yapılan analizlerle de irdelenmiş
ve genel Bölge Planı yaklaşımında, TR63
Bölgesi’nin ekonomik ve sosyal kalkınmasındadaha etkin olacağı değerlendirilen sektörlerdenbaşlamak üzere 7 adet gelişme ekseni (temelamaç), 34 adet öncelik ve 140 adet tedbirbelirlenmiştir.
Buna göre, TR63 Bölgesi’nin ulusal veuluslararası ölçekte rekabetçiliğin en yüksek
olduğu Enerji, Sanayi ve Tarım sektörleri stratejik
olarak önceliklendirilmiştir. Bu sektörler; mevcut
kurulu üretim yapısı, ulusal ve uluslararası ölçekte
bölge ekonomisine olan etkileri ve gelecek
senaryoları dikkate alınarak bölgesel kalkınmada
en önemli alanlar olarak değerlendirilmektedir.
Bunun yanı sıra yapılan çalıştay ve
analizlerde yatırım ve gelişim potansiyeli yüksek
olarak tespit edilen lojistik ve turizm sektörleri
potansiyel gelişme alanları olarak belirlenmiştir.
TR63 Bölgesi’nin coğrafi konumu, mevcut tarım,
sanayi ve dış ticaret potansiyeli ve gelişmiş
altyapı olanakları nedeniyle Lojistik sektöründe,deniz turizmi de dahil olmak üzere alternatif
turizm türlerinde zengin kaynakları nedeniyle
de Turizm sektöründe uygulanacak stratejilerin
bölgesel kalkınmaya önemli katkılar sağlayacağı
değerlendirilmektedir.
Diğer taraftan Plan hazırlıkları sürecinde
yapılan çalıştay ve analizlerde, ekonomik vesosyal kalkınmanın temel hedeflerinden biri olanyaşam kalitesinin artırılmasına yönelik olarak
kentsel altyapı ve sosyal kalkınma konularınında müdahale alanı olarak önceliklendirilmesi
gerektiği ortaya çıkmıştır. İl merkezleri de dahil
olmak üzere bölge genelinde kentsel altyapı
hizmetlerinin ve sosyal hayatın geliştirilmesine
yönelik fiziki altyapı olanaklarının oldukça
kısıtlı olduğu tespit edilmiş, bu durumun
iyileştirilmesine yönelik tedbirler öngörülmüştür.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023 HAZIRLIK VE
KATILIMCILIK SÜRECİ

21

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

22

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

23

ÖZET

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

TR63 Bölge Planı 2014-2023 strateji
metni, 3194 sayılı İmar Kanununun 8. maddesi
ile Kalkınma Bakanlığı’na verilen yetki ve Kalkınma
Bakanlığı’nın ise bu yetki çerçevesinde kalkınma
ajanslarına verdiği görev doğrultusunda DoğuAkdeniz Kalkınma Ajansı tarafından hazırlanmıştır.
Bu planın amacı; Hatay, Kahramanmaraş ve
Osmaniye illerinden oluşan TR63 Bölgesi’ninulusal ve uluslararası konumu ve sosyoekonomikve mekânsal durumu göz önüne alınarak,
mevcut kaynak ve potansiyellerinin analizleri
yapılarak, ulusal öncelikler ve yerel talep veihtiyaçlar doğrultusunda bölgesel gelişmeye
yönelik stratejilerin belirlenmesidir.
Bu amaca yönelik olarak DOĞAKA
tarafından yapılan İlçe Çalıştayları, Kalkınma
Kurulu Toplantıları, anket uygulamaları, mevcut
durum tespiti ve analizi çalışmaları ve ilgili
kurumlarla resmi yazışmalarla alınan görüş veöneriler doğrultusunda hazırlanan plan taslak
metni, www.doguakdeniz2023.org internet
adresi üzerinden kamuoyu ile paylaşılmış ve
nihayet Ajans Yönetim Kurulu ve Kalkınma
Bakanlığı ile yapılan değerlendirmeler sonucunda
tamamlanmıştır.
TR63 Bölge Planı 2014-2023 strateji
metninin vizyonu “Nitelikli insan kaynağı
ve gelişmiş altyapı olanakları ile rekabet
gücü ve yaşam kalitesi yüksek bölge”
olarak belirlenmiştir. Bölgenin sosyoekonomik
yapısının mevcut durumundan hareketle, plandöneminde bu yapının daha da geliştirilmesini
hedefleyen plan vizyonu; ulusal ve uluslararasıölçekte öne çıkan sanayi sektörleri başta olmaküzere ekonomik ve sosyal sektörlerde insan
kaynaklarının geliştirilmesini, kentsel ve kırsal
yaşam alanlarında yaşam kalitesinin artırılmasınayönelik fiziki ve sosyal altyapı olanaklarınıniyileştirilmesini ve gelişmiş insan kaynağı ile
birlikte ekonomik sektörlerde Ar-Ge ve ortak
kullanım altyapısını da geliştirerek bölgesel
rekabet gücünün artırılmasını temel amaçlar
olarak ortaya koymaktadır.
Bu amaçlara yönelik olarak 7 adetgelişme ekseni (temel amaç), 34 adet öncelik
ve 140 adet tedbir öngörülmüştür. Stratejik
amaçlarla; enerji, sanayi ve tarım gibi bölgesel
rekabet gücünün daha yüksek olduğu sektörler
önceliklendirilmiş, önemli bir gelişme potansiyeliolmasına rağmen henüz bölge ekonomisinde
hedeflenen düzeyde olmayan lojistik ve
turizm sektörleri de potansiyel gelişme alanları
olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, kalkınmanıntemel öğelerinden biri olan yaşam kalitesinin
artırılması amacıyla kentsel ve sosyal altyapınıniyileştirilmesine yönelik temel amaçlara yer
verilmiştir.
Bölgesel rekabet gücünün artırılmasında
stratejik sektörlerden biri olan enerji üretimindearz kapasitesinin geliştirilmesini hedefleyen
Bölge Planı, hem mevcut enerji üretim tesislerinin
teknolojik rehabilitasyonun yanı sıra linyit, rüzgar,
hidrolik ve güneş kaynaklı enerji üretim miktarının
artırılmasını hem de enerji üretiminde kaynakçeşitliliğini amaçlamaktadır. Ayrıca, kurulu
sanayi yapısı ve yeni yatırımlar ile Türkiye’deenerji tüketim hızı en fazla yükselen bölgelerarasında yer alan TR63 Bölgesi’nde, bu ihtiyaca
yönelik üretim arz altyapısının da geliştirilmesi
hedeflenmektedir.
Bölgesel kalkınma ve rekabet gücününgeliştirilmesinde öncelikli sektörlerden biriolan sanayi sektöründe ise temel amaç;üretimde orta ve yüksek teknolojili üretim
yapısını yakalamak ve katma değeri yüksek

25

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023ürün üretimini sağlamaktır. Ar-ge tabanlı ortak
kullanım alanlarının yaygınlaştırılması, patentve marka gibi sınai mülkiyet haklarına dayalı
katma değerli ürün çeşitliliğin artırılması,
kümelenme ve endüstriyel simbiyoz gibi yeni
yaklaşımların geliştirilmesi ve aktif yatırım destek
süreci ile sanayi sektöründe üretim altyapısınıniyileştirilmesi hedeflenmektedir.
Üretim kapasitesi ve ürün çeşitliliği
ile Türkiye’nin en önemli tarımsal üretim
bölgelerinden biri olan TR63 Bölgesi’nde, tarım
sektörü hem bölgede üretilen katma değer hem
de bölgesel istihdam yapısı itibarıyla stratejik biröneme sahiptir. Enerji ve sanayi sektörlerindebölgenin belirli alanlarında yoğunlaşma görülürken
tarım sektörü, bölgenin tamamı için önemli bir
ekonomik faaliyettir. Bölge Planı ile yüksek
üretim hacmi ve çeşitliliğinin bölgesel ekonomiye
katkısını artırıcı tedbirler öngörülmüştür. Ayrıca,
sektördeki markalaşma faaliyetlerinin ve yeniüretim modellerinin bölgede yaygınlaştırılarakhem üretim hacminin hem de ürün katmadeğerinin artırılması hedeflenmektedir. Tarım
sektörünün başat ekonomik faaliyet olduğu
kırsal bölgelerde ekonomik ve sosyal altyapınıniyileştirilmesine yönelik kırsal kalkınma politikaları
da plan döneminin öncelikleri arasında yeralmıştır.
TR63 Bölgesi’nin coğrafi konumu
ve hinterlandı, çok modlu ulaşım altyapısı vekurulu sanayi yapısı lojistik sektörünün gelişimi
için önemli bir potansiyel arz etmektedir. Bu
potansiyelin ulusal ve uluslararası nitelikli
yatırımlarla desteklenmesi ve bölgenin lojistik
altyapısının münferit bir sektör haline getirilmesi
hedeflenmektedir. Bölge Planı döneminin
potansiyel yatırım alanlarından biri olan lojistik
sektörü, tüm ekonomik aktörler için yatay

26

bir sektör olduğundan dolayı, bu sektörün
plan döneminin en önemli hedeflerinden birolan altyapının iyileştirilmesine önemli katkılarsağlayacağı değerlendirilmektedir.
İklim yapısı ve uzun sahil şeridi ile turizm
sektöründeki hakim faaliyet olan deniz turizmindegelişme potansiyeli olan bölgede, son yıllarda
dünyada ve Türkiye’de turizm sektöründeki
etkinliği giderek artan tematik turizm hareketleri
için de önemli gelişim alanları bulunmaktadır.
İnanç, kültür, gastronomi, sağlık (termal) ve su
sporları gibi alternatif turizm kaynakları bulunan
bölgede, bu kaynakların bölge ekonomisinekazandırılması plan döneminin hedefleri
arasındadır.
Genel olarak ekonomik yaklaşımla
belirlenen bu amaçların yanı sıra bölgeselkalkınma hedefinde, toplumsal yaşam kalitesinin
artırılması amacıyla kentsel ve kırsal alanlarda
fiziki ve sosyal altyapı olanaklarının geliştirilmesine
yönelik stratejiler de plan metni içerisinde yeralmıştır.
Plan metninde dikey anlamda yer alanstratejik amaçların yanı sıra beşeri sermayeningeliştirilmesi, üniversitelerle etkin işbirliği,Ar-Ge ve yenilikçilik ve altyapı olanaklarınıngeliştirilmesi yatay anlamda bu stratejik
amaçlarla ilişkilendirilmiştir. Böylelikle bölgenin
rekabet gücünün görece daha yüksek olduğu
enerji, sanayi ve tarım sektörlerinde nitelikli insan
kaynağının ve altyapı olanaklarını geliştirilmesi,
lojistik ve turizm sektörlerinin bölgesel ekonomiyekazandırılarak bölgenin rekabet gücünün sektörelçeşitlendirme ile artırılması ve kentsel ve sosyal
altyapı olanaklarının iyileştirilmesi ile bölgeselyaşam kalitesinin artırılması hedeflenmiştir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Şekil 1. TR63 Bölge Planı 2014-2023 Genel Strateji Şeması

27

TR63
BÖLGESİ
GENELGÖRÜNÜMÜ

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023İdari Durum ve Nüfus
Türkiye’de, 2002 yılından itibaren,bölgesel istatistiklerin toplanması, geliştirilmesi,bölgelerin
sosyo-ekonomik
analizlerinin
yapılması, bölgesel politikaların çerçevesinin
belirlenmesi ve Avrupa Birliği Bölgesel İstatistik
Sistemine uygun karşılaştırılabilir istatistiki veri
tabanı oluşturulması amacıyla İstatistiki Bölge
Birimleri Sınıflandırması (İBBS) uygulamasınageçilmiştir.

Bu çerçevede Türkiye’de 12 adet Düzey
1, 26 adet Düzey 2 ve 81 adet Düzey 3 bölgesioluşturulmuş ve Hatay, Kahramanmaraş ve
Osmaniye illeri, TR6 Akdeniz Düzey 1 Bölgesi
içerisinde bir alt bölge olarak “TR63 Düzey 2
Bölgesi” şeklinde tanımlanmıştır. Türkiye’ningüneyinde yer alan TR63 Bölgesi’nin, batısında
TR62 Adana-Mersin bölgesi ve Akdeniz,kuzeyinde TR72 Kayseri, Sivas, Yozgat bölgesi,doğusunda TRC1 Gaziantep, Kilis, Adıyaman
bölgesi ve güneyinde Suriye yer almaktadır.

Harita 1. Türkiye’de Düzey 2 Bölgeler ve TR63 Bölgesi’nin Konumu

TR63 Bölgesi, coğrafi konumu vesosyoekonomik yapısı itibarıyla ulusal veuluslararası ölçekte stratejik bir konuma sahiptir.
Türkiye’nin, Asya, Avrupa, Orta Doğu ve Afrikakavşağında sahip olduğu kritik coğrafi konumve sosyokültürel etkileşimin benzeri, hem ulusalölçekte hem de uluslararası ölçekte TR63
Bölgesi için de geçerlidir. Orta Doğu ülkelerineçıkış kapısı durumundaki Hatay ili, Cilvegözü
ve Yayladağı sınır kapıları ile karayolu bağlantılıgeçişlerde, İskenderun ve Dörtyol’daki limanları
ile de denizyolu bağlantılı geçişlerde ulusal
ve uluslararası öneme sahiptir. İskenderun
Körfezi’ndeki yeni karayolu ve liman yatırımları
bu konumu daha da güçlendirecek nitelikte
olup bölgenin ulusal ve uluslararası lojistik
hareketliliğinde önemini artıracaktır.
Bunun yanı sıra Türkiye’nin güneydoğu
ve bazı doğu illerinin Orta Anadolu ve batı
illerine olan bağlantısında da TR63 Bölgesigeçiş güzergahı konumundadır. Mevcut mal
ve insan akışına ilave olarak, son yıllarda
güneydoğu ve doğu illerinde artan yatırımlarlabirlikte önümüzdeki dönemde oluşacak üretim
kapasitesinin ulusal ve uluslararası transferi gözönüne alındığında bölgenin lojistik önemi dahada artacaktır.
Bölgenin sosyokültürel yapısı da benzer
bir etkileşim göstermektedir. Özellikle Hatay ilininbaşta Suriye olmak üzere Orta Doğu ülkeleri ile
kültürel etkileşimi ve akrabalık ilişkileri, uluslararası
bir etkileşim oluşturmaktadır. Bu durum son
yıllarda Suriye’de yaşan siyasi krizin etkisi ilebaşka bir boyut kazanmış ve bir göç hareketinedönüşerek başta olarak Hatay olmak üzere
Osmaniye ve Kahramanmaraş illerine binlerce
Suriye vatandaşı yerleşmiştir. Ulusal ölçekte isedoğu ve güneydoğu illeri için bir cazibe merkezi
olan bölge başta ekonomik nitelikli olmak üzere
yaşam standartları ve eğitim kaygıları nedeniyle
bu illerimizden çok sayıda göç almıştır.

29

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 2. TR63 Bölgesi İllerinin İdari Bölünüşü

Toplam 23.607 km2 alandan1 oluşan TR63
Bölgesi, Türkiye toplam yüzölçümünün % 3’ünükapsamaktadır. 6360 sayılı On Üç İlde Büyükşehir ve Yirmi
Altı İlçe Kurulması İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile
birlikte Hatay ve Kahramanmaraş illeri büyükşehir statüsü
alan bölgede, Hatay iline bağlı 15, Kahramanmaraş ilinebağlı 11 ve Osmaniye iline bağlı merkez ilçe hariç 6 ilçeolmak üzere toplam 32 adet ilçe bulunmaktadır.
2013 Yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi(ADNSK) sonuçlarına göre TR63 Bölgesi’nin nüfusu
3.077.753’tür. Bölgedeki yıllık nüfus artış hızı binde
12,76 olarak gerçekleşmiş ve binde 13,76 olan
Türkiye toplam nüfus artışının altında yer almıştır. Bu
oran OECD ülkelerinde binde 6,6 (2010/2011)2,
AB üyesi ülkelerde ise binde 2,3 (2011/2012)3
olarak hesaplanmaktadır.
Kaynak: DOĞAKA

30

1. TÜİK,2011
2. http://stats.oecd.org/
3. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/Şekil 2. TR63 Bölgesi Yıllık Nüfus Artış Hızı (2009/2013)

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Şekil 2. TR63 Bölgesi Yıllık Nüfus Artış Hızı (2009/2013)

Kaynak: TÜİK, ADNKS

2012 yılı ve önceki yıllarda elde edilen
nüfus verileri ile nüfus hareketlerindeki eğilimlerdoğrultusunda TUİK tarafından yapılan 2023 yılı
nüfus projeksiyonuna göre, TR63 Bölgesi’nin
2012 yılında 3.038.983 olan nüfusu 2023 yılında
3.230.159 kişi olacaktır. Buna göre bölgeninyıllık ortalama nüfus artışı binde 5,5’ler civarında
gerçekleşerek, binde 10 civarında tahmin edilen
Türkiye yıllık ortalama nüfus artış oranının altında
kalacaktır.
Türkiye toplam yüzölçümün %3’lükkısmını oluşturan TR63 Bölgesi, 2013 Yılı
ADNKS sonuçlarına göre Türkiye toplam
nüfusunun % 4’ünü oluşturmaktadır. Bunagöre bölgedeki nüfus yoğunluğu (130 kişi/km2) Türkiye ortalamalarının (100 kişi/km2)
üzerindedir. Nüfus yoğunluğu Hatay ilinde 258,
Kahramanmaraş ilinde 75 ve Osmaniye ilinde
160’tır. Nüfus yoğunluğu, dünya genelinde
de aynı ülkede farklı şehirlere göre önemlifarklılıklar göstermekle birlikte Avrupa Birliği
ülkelerinde ortalama 116 kişi/km2 (2012)4,
OECD ülkelerinde ise 34 kişi/km2 (2011)5
olarak hesaplanmıştır.

TR63 Bölgesi nüfus yapısında yurt
içi göç hareketliliğin etkisi önemli boyutlardadeğildir. 2008 yılında göç aldığı 64.348
kişi ve göç verdiği 65.819 kişi ile net göçveren (1.471 kişi) konumunda olan bölgenin
göç veren konumu 2013 yılında biraz dahaderinleşmiş ve aldığı göç sayısı 62.796
kişiye, verdiği göç 78.073 kişiye yükselmiştir.6
Ancak, TR63 Bölgesi’ndeki göç olgusu, Orta
Doğu’da yaşanan siyasi belirsizliklerle dahafarklı bir boyut kazanmıştır. Özellikle Hatay ilinde
sınır komşuluğu ve akrabalık ilişkileri nedeniyle,
Suriye ile ileri düzeyde olan sosyo-ekonomikilişkiler, yaşanan göç dalgası ile daha yoğun bir
düzeye ulaşmıştır. Halen Hatay, Kahramanmaraş
ve Osmaniye illerinde gerek resmi kurumlarca
hazırlanan mülteci kamplarında ve gerekseyerleşim alanlarında kiracı olarak yaşayanSuriye vatandaşlarından oluşan göç, TR63
Bölgesi’ne sadece bölgesel ölçekli değil ulusal
ve uluslararası nitelikli politika ve tedbirlerin
uygulanmasını gerekli hale getirmiştir.

4. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/
5. http://www.oecd-ilibrary.org/
6. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi, TÜİK31

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Eğitim, Sağlık ve
Sivil Toplum
TR63 Bölgesi eğitim ve sağlık
göstergeleri bakımından değerlendirildiğinde
belirli noktalarda Türkiye ortalamaları civarında
ancak daha çok Türkiye ve uluslararası
standartların altında bir görünüm arz etmektedir.
İlköğretim okullaşma oranı, ilköğretimde
derslik ve öğretmen başına düşen öğrenci sayıları
gibi temel göstergelerde Türkiye ortalamalarında
olan TR63 Bölgesi, ortaöğretim ve de özellikle
mesleki eğitimde ortalamaların gerisindedir.
TR63 Bölgesi’ndeki sanayi yapısı ve bölgenin
hızla artmakta olan yatırım cazibesi göz önüne
alındığında, mesleki eğitimin sanayi yapısına
uygun olarak önceliklendirilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, 2011-2012 eğitim ve öğretim
yılında Hatay ilinde % 96 olan okul öncesieğitimde 5 yaş okullaşma oranı, % 65 olan
Türkiye ortalamasından oldukça iyi durumda
olsa da, hem Kahramanmaraş ilinde % 61 ve
Osmaniye ilinde % 55 ile ortalamanın gerisinde
olması hem de okul öncesi eğitimin ulusal bir
politika olarak önceliklendirilmesi nedeniyle,okul öncesi eğitimde fiziki mekân ve öğretmen
ihtiyacını karşılamaya yönelik yatırımlar ile
bilinçlendirme faaliyetleri önem taşımaktadır.7
Yükseköğretimde ise Hatay ilinde
Mustafa Kemal Üniversitesi, Kahramanmaraş
ilinde Sütçü İmam Üniversitesi, Osmaniye ilindede Korkut Ata Üniversitesi olmak üzere üç
adet üniversite bulunmakta olup yeni kurulan
Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi başta olmaküzere her üç üniversite de kurumsal gelişim
yatırımları devam etmektedir. Yaklaşık 52.000öğrenci ve 2.200 öğretim üyesi ile önemli bir
insan kaynağı potansiyeli sunan üniversiteler ileüniversite-sanayi işbirliğini sağlayıcı uygulamalar
ile mesleki eğitimin bölgenin ekonomik yapısına
uygun bir şekilde geliştirilmesine yönelik işbirliği
platformlarının oluşturulması gerekmektedir.
Temel hizmetler kapsamında yer alansağlık sektöründe 22 adet özel, 26 adet kamu
ve 2 adet üniversite hastanesi olmak üzere
toplam 50 adet hastanenin bulunduğu TR63
Bölgesi, sağlık hizmetleri verilerinde Türkiye
ortalamalarının gerisindedir. 2011 yılı OECD
verilerine göre yüz bin kişiye düşen hekim sayısı
Avusturya’da 478, İspanya’da 410, Almanya’da
373 ve Norveç’te 407 iken Türkiye’de 169’dur.8
2011 yılı TÜİK verilerine göre yüz bin kişiye
düşen hekim sayısı Türkiye’de 169 iken Hatay
ve Kahramanmaraş illerinde 116, Osmaniye
ilinde ise 124’tür.
Benzer şekilde OECD tarafından Avrupaülkeleri için hazırlanan sağlık raporunda yer alanverilere göre on bin kişiye düşen yatak sayısı
Almanya’da 83, Avusturya’da 76, İspanya’da
32 ve Norveç’te 33 iken Türkiye’de 25’tir.9
2011 Yılı TÜİK verilerine göre TR63
Bölgesi’nde ise on bin kişiye düşen
hastane yatak sayısı Hatay ilinde 17 iken
Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinde 18’dir.10

7. TR63 Bölgesi Mevcut Durumu Analizi, DOĞAKA
8. http://stats.oecd.org/
9. Health At A Glance Europe 2012, OECD
10. 2012 yılı verilerine göre DOĞAKA tarafından yapılan hesaplamalarda on bin kişiye düşen yatak sayısı Hatay ilinde 17, Kahramanmaraş ilinde 28 ve
Osmaniye ilinde 19 olarak belirlenmiştir. 7. TR63 Bölgesi Mevcut Durumu Analizi, DOĞAKA

32

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Şekil 3. Yıllar İtibariyle TR63 Bölgesinde Hastane Sayıları ve Yatak Sayıları

Kaynak: Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye İl Sağlık Müdürlükleri, 2012Eğitim ve sağlık gibi temel kamu
hizmetlerinde iyileşmeler görülmekle birlikteözellikle kırsal kesimlerde sosyal altyapı olanakları
oldukça sınırlıdır. Hatay, Kahramanmaraş ve
Osmaniye il merkezleri ve İskenderun ilçesidışında kentsel ve kırsal bölgelerde kültürel
ve sosyal faaliyetlere yönelik donatılar yetersiz
durumdadır.
Diğer taraftan Hatay ilinde daha belirginolmak üzere bölge genelinde dinamik bir sivil
toplum yapısı bulunmaktadır. Hatay ilinde kültürelçeşitliliğin de etkisi ile aktif bir rol oynayan sivil
toplum kuruluşları Kahramanmaraş ve Osmaniye
illerinde de mesleki ve kültürel etkinliklerle sosyal
hayata etkin olarak katılmaktadırlar. Bölge
genelindeki sivil toplum kuruluşlarında spor
faaliyetleri, dini faaliyetler ve yardımlaşma amaçlı
dernekler ön plana çıkmaktadır. Bunun yanında
mesleki dayanışma, toplumsal faaliyetler,
dostluk, kültür ve sağlık amaçlı derneklerin defaaliyet gösterdiği bölgede maddi yetersizlikler,
kurumsal altyapı eksiklikleri, nitelikli istihdam
yapılamaması ve sivil toplum faaliyetlerine olan

ilgini azlığı gibi nedenlerle bu kuruluşlar toplumsal
hayatta yeterince etkin değildir.
Sivil toplum hareketlerinin etkinliğinin
sağlanması amacıyla kurumsal altyapının insan
kaynağı ve teknolojiye erişim başta olmak üzere
iyileştirilmesi, nitelikli istihdam olanaklarınınsağlanması ve çeşitli destek programlarına
yönelik proje geliştirme faaliyetleri ile bu
kuruluşların toplum üzerindeki farkındalığının ve
etkisinin artırılması önemlidir.
Başta kırsal kesimler olmak üzere
dezavantajlı yörelerin sosyal hayata katılımlarınınsağlanması ve sivil toplum kuruluşlarının dabu süreçte daha aktif yer alabilmeleri içinsosyal altyapı yatırımlarının artırılması önemli
görülmektedir. Bu noktada, sosyal hayata
katılımın artırılması amacıyla Kalkınma Bakanlığı
koordinasyonunda yürütülmekte olan Sosyal
Destek Programı (SODES) kapsamında, sosyal
altyapının geliştirilmesinin de önceliklendirilmesi
bu sorunun çözümüne katkı sağlayacaktır.

33

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Ekonomik Yapı
TR63 Bölgesi enerji, sanayi ve tarım
sektörlerinin temel aktörler olduğu ekonomik
yapısı ile ulusal anlamda önemli bir üretim
merkezi olduğu gibi belirli sektörlerdeki kuruluüretim yapısı ile uluslararası ölçekte de kendisine
yer bulabilmektedir.

TR63 Bölgesi, TÜİK verilerine göre 2011 yılında
150’den fazla ülkeye ihracat gerçekleştirmiştir.
Bu anlamda dış ticaret verileri incelendiğinde
dünyadaki tüm anakaralara ulaşan bir üretim
yapısına sahip bölge, coğrafi konumu vesosyokültürel yapısı nedeniyle sahip olduğu
uluslararası konumu, ekonomik yapı itibarıyla
daha geniş bir ölçekte sağlayabilmektedir.

Kahramanmaraş ilindeki zengin linyit yataklarıüzerine kurulu Afşin-Elbistan Termik Santrali’ninyanı sıra, bu yöredeki linyit rezervlerinin
ekonomiye kazandırılmasına yönelik uluslararasıölçekli yatırım arayışları, Hatay ilindeki yeni santral
yatırımları ve bölge genelinde rüzgar ve güneş
enerjisine dayalı enerji yatırımları, demir-çelik,
tekstil, gıda ve metal mutfak eşya sektörlerinde
yüksek rekabet gücü ile yürütülen dış ticaretfaaliyetleri, bölgeye uluslararası ölçekte hareket
alanı kazandıran önemli ekonomik faaliyetlerdir.

TR63 Bölgesi 2011 Yılı Gayri Safi KatmaDeğer (GSKD) verilerine göre 29 milyar 790
milyon 758 Bin TL ekonomik büyüklüğe sahiptir.
Bu ekonomik değer ile 26 Düzey 2 bölgesi
arasında 12. sırada yer alan bölge, 1,2 trilyon
TL olan Türkiye toplam GSKD’sinin % 2,6’sınıüretmektedir. 2004 yılında aynı verilere göre
Türkiye toplam GSKD’sinin % 2,4’ünü üreten
TR63 Bölgesi, sanayi sektöründeki artanağırlığı ile Türkiye ekonomisindeki toplam üretim
kapasitesini artırmıştır.

Tablo 1. TR63 Bölgesi Gayrisafi Katma Değer Verileri (Milyon TL)

Kaynak: TÜİK, 2014

2004-2011 döneminde ekonomik yapı
içerisinde sanayi ve hizmetler sektörü lehine birbüyüme yaşayan TR63 Bölgesi, 2004 yılında
Türkiye toplam sanayi üretiminin % 2,17’sinikarşılarken bu oran 2011 yılı verilerine göre
% 2,60’a yükselmiştir. Aynı şekil de hizmetler
sektörü içerisindeki payı da % 2,19’dan % 2,34’e
yükselmiştir. Bölgesel ekonomik yapı içerisinde
Türkiye ortalamalarından daha fazla ağırlığa
sahip tarım sektörün de ise TR63 Bölgesi’ninulusal üretimdeki payı 2004 yılında % 4,50’den
2011 yılında % 4,13’e gerilemiştir.

34

TR63 Bölgesi ekonomik yapısı; tarım, sanayi
ve hizmetler sektörünün toplam GSKD’denaldığı pay sıralamasına göre Türkiye’nin
ekonomik yapısı ile benzerlik göstermekte olup
sektörel ağırlık sırasıyla hizmetler, sanayi ve tarımşeklindedir. Bununla birlikte bölgesel ekonomik
yapı içerisinde tarım sektörünün ağırlığı (%14,4),
Türkiye ortalamasından (%9) yüksek, bunakarşılık hizmetler sektörünün ağırlığı (% 58,1)
Türkiye ortalamasından ( % 63,5) düşüktür.
Sanayi sektörü ise % 27,5 ile Türkiye ortalaması
ile aynı düzeydedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Şekil 4. Gayrisafi Katma Değer İçerisinde Sektörel Paylar (%)

Kaynak: TÜİK, 2014

2004-2011 yılları arasında TR63 Bölgesi’nin
ekonomik yapısı içerisinde tarım sektörününağırlığı % 19,8’den % 14,4’e gerilerken, sanayi
sektörünün ağırlığı % 24,9’dan % 27,5’e vehizmetler sektörünün ağırlığı % 55,2’den %58,1’e yükselmiştir.

Bölgesel GSKD’nin sektörlere göredağılımında
görülenoranlar,bölgedekiistihdamın sektörlere göre dağılımda değişiklik
göstermektedir. Türkiye ortalamalarında dagörüldüğü üzere bölgedeki tarım sektörünün
istihdamdaki ağırlığı, GSKD’deki ağırlığından çokdaha fazladır (Tablo 5). Aynı zamanda bölgede
tarım sektörünün toplam istihdam içerisindekiağırlığı, Türkiye ortalamalarının üzerindedir.

Tablo 2. GSKD ve İstihdamın Sektörlere Göre Dağılımı ( % )Kaynak: TÜİK, 2014
*GSKD verileri 2011, istihdam verileri 2012 yılına aittir.

35

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

		 TR63 Bölgesi’nde tarımsal faaliyetlerininyaygınlığının yanı sıra ana metal sanayi ve tekstil
gibi emek yoğun sanayi kuruluşlarının varlığına
rağmen, bölge, Türkiye’de işsizliğin en yüksek
olduğu bölgeler arasındadır. 2012 yılı TÜİKverilerine göre Türkiye’de ortalama % 9.2 olanişsizlik oranı, TR63 Bölgesi’nde % 10,4’tür.
Bölgedeki işsizlik oranında 2010 ( % 13,6)
ve 2011 ( % 12,0) yıllarına göre belirgin bir
iyileşme görülmekle birlikte, bölgedeki mevcut
emek yoğun sanayi yapısı ile uyumlu istihdam
politikalarının geliştirilmesinin, işsizlik oranınındaha düşük seviyelere indirilmesinde önemli rol
oynayacağı değerlendirilmektedir.
TR62 (Adana, Mersin), TR72 (Kayseri,
Sivas, Yozgat) ve TRC1 (Gaziantep, Kilis,
Adıyaman) Düzey 2 Bölgeleri ile komşu olan bölge,bu bölgelerle birlikte ele alındığında sanayi sektörü
açısından Türkiye’nin önemli üretim bölgeleri
arasında yer almaktadır. Komşu bölgelerle birlikte
Türkiye sanayi katma değerinin % 10’u aşan11üretim kapasitesine sahip bir alanda yer alanbölge, gerek devam eden yatırımlar gerekselojistik, coğrafi konum, hammadde v.s. gibi
avantajlardan dolayı sanayi sektöründeki payını
artıracak potansiyele sahiptir.
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın
2012 yılı verilerine göre, Türkiye’de sanayi siciline
kayıtlı işletmelerin % 2,24’ü TR63 Bölgesi’nde yer
almaktadır. Hatay ilinde demir-çelik, mobilyacılık,ayakkabıcılık, filtre sanayii, Kahramanmaraş
ilinde tekstil, metal mutfak eşya, ayakkabıcılık
ve Osmaniye ilinde demir-çelik sektörleri öneçıkmaktadır. Bunun yanı sıra bölge geneline
yayılmış çok sayıda tarıma dayalı gıda işletmesi

11. 2011 GSKD verileri, TÜİK12. Türkiye Çelik Üreticileri Derneği, (http://www.dcud.org.tr/tr/page.asp?id=12)13. 2011 Yılı Değerlendirmesi, T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 201236

bulunmaktadır. Ayrıca enerji sektörü, bölge
ekonomisinde oldukça önemli bir konuma
sahiptir. Kahramanmaraş ilindeki Afşin-Elbistan
Termik Santrali’nin yanı sıra Hatay ilinde yapımına
devam edilen doğalgaz çevri ve termik santralinşaatları, Osmaniye ve Hatay ilinde yoğunlaşan
rüzgar enerji santralleri ve Kahramanmaraş’tayoğun olmak üzere bölgedeki hidroelektrik
santralleri bölgeyi Türkiye’nin en önemli enerjiüretim merkezlerinden biri haline getirmektedir.
Demir-çelik üretiminde dünyada 10.,
Avrupa’da ise Almanya’dan sonra 2. sırada yeralan Türkiye’de yıllık 50 milyon ton olan çelik
üretim kapasitesinin 16,4 milyon tonu Hatayve Osmaniye illerinde bulunmaktadır. Mevcut
durumda Türkiye’de en yüksek üretim kapasitesinesahip bölge, 14,5 milyon ton kapasiteye sahip
Marmara ve 11,3 milyon ton kapasiteye sahip
Ege Bölgesi’nin önünde yer almaktadır.12
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın
2011 yılı Türkiye sanayisine yönelik yaptığı
değerlendirmede, Türkiye GSMH’nin %10’danfazlasını ve ihracatının % 18,5’i karşılayan tekstil
sektörü13 Kahramanmaraş ilinde yoğun olmaküzere TR63 Bölgesi için başat sektörlerdenbiridir. Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası
verilerine göre Türkiye iplik üretiminin % 27’si vekumaş üretiminin de % 8’i Kahramanmaraş’ta
gerçekleştirilmektedir.
Demir-çelik ve tekstil sektörü ile benzerşekilde, TR63 Bölgesi sanayi yapısında temelyapı taşlarından olan metal mutfak eşya,ayakkabıcılık, mobilyacılık sektörleri ile özellikle
zeytin ve yer fıstığına dayalı gıda sanayinde
uluslararasılaşma eğilimi giderek artmaktadır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bölge genelinde belirli yörelerdeyoğunlaşmış ve bazı sektörlerde rekabetçi yapısıgelişmiş durumda olan sanayi kompozisyonu,
bazı sektörlerde orta ve yüksek teknolojili bir üretim
yapısına sahip olsa da, genel olarak düşük ve orta

düzey teknolojiye sahiptir. Kalkınma Bakanlığı14
ve Türkonfed15 tarafından hazırlanan iki ayrı analizçalışmasında da TR63 Bölgesi, orta-düşük
teknolojili imalat sanayi sektörlerinin yer aldığı
bölgeler arasında gösterilmiştir.

Tablo 3. TR63 Bölgesinde Yer Alan OSB’ler16

Kaynak: DOĞAKA, TR63 Bölgesi Mevcut Durum Analizi

TR63 Bölgesi’nde Hatay, İskenderun,
Payas, Osmaniye, Kadirli ve Kahramanmaraş’taolmak üzere 6 adet Organize Sanayi Bölgesi(OSB) faaliyet göstermektedir. 300 adet firmada
yaklaşık 28 bin kişinin istihdam edildiği OSB’lerinalan, parsel sayısı, üretimdeki firma sayısı ve

14. Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (Taslak metin), Kalkınma Bakanlığı
15. Orta Gelir Tuzağından Çıkış, Hangi Türkiye?, TÜRKONFED
16. * İşaretli olan sanayi siteleri Yer Seçimi yapılan ve Kamulaştırma süreci devam eden organize sanayi bölgelerini belirtmektedir.

37

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

istihdam edilen kişi sayısı bakımından en büyüğü
Osmaniye Organize Sanayi Bölgesi’dir.
Bunların yanı sıra Hatay ilinde bir adedi
Hayvancılık İhtisas OSB ve bir adedi Zeytincilikİhtisas OSB olmak üzere 4, Kahramanmaraş
ilinde bir adedi Tekstil İhtisas OSB olmak üzere 3
ve Osmaniye ilinde bir adedi Hayvancılık İhtisas
OSB ve bir adedi Zeytincilik İhtisas OSB olmaküzere 3 adet yeni OSB kurulumu için işlemlerbaşlatılmıştır. Ayrıca İskenderun’da Denizcilikİhtisas Sanayi Bölgesi kurulması planlanmaktadır.
Markalaşma, patent ve endüstriyel
tasarım başvuru ve tescillerinde son yıllarda
belirgin bir gelişme görülen TR63 Bölgesi’nde,özel sektörün Ar-Ge ve yenilik çabaları artmaktadır.
2002 yılında 265 marka başvurusunun yapıldığı
bölgede 2012 yılında 1.365 marka başvurusu
ve 696 marka tescili yapılmıştır. Aynı şekilde
2002 yılında patent tescilinin yapılmadığı

17. TR63 Bölgesi Mevcut Durumu Analizi, DOĞAKA

38bölgede 2012 yılında 24 adet patent başvurusu
ve 4 adet patent tescili ve 13 adet endüstriyel
tasarım tescili yapılmıştır.17Üretim hacmi ve ürün çeşitliliği
bakımından Türkiye’nin en önemli tarımsal
üretim merkezlerinden biri olan TR63 Bölgesi,
yıllar itibarıyla değişiklikler göstermekle birlikte
10-12 üründe Türkiye toplam üretiminin %20’den fazlasını, 25-30 üründe de % 10’danfazlasını karşılamaktadır. 2012 yılı TÜİK verilerine
göre Türkiye toplam bitkisel üretim değerinin %4,9’u ve hayvansal üretim değerinin % 1’i TR63
Bölgesi’nde üretilmektedir. Türkiye’nin toplamda
137,2 milyar TL olan tarımsal üretim değerinin
4,8 milyarTL’si (% 3,5) TR63 Bölgesi’nde eldeedilmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Türkiye’deki toplam tarım alanlarının %2,9’u TR63 Bölgesi’nde yer almasına rağmen,Türkiye toplam bitkisel üretim değerinin %5,4’ünü üreten TR63 Bölgesi, kişi başı bitkiselüretim değerinde hem bölge bazında hem detek tek iller bazında Türkiye ortalamalarından
daha
yüksekdeğerleresahiptir.18
TR63 Bölgesi, 26 Düzey 2 Bölgesi
içerisinde kişi başına düşen bitkisel üretimdeğerine yapılan sıralamada 11. sırada yer
almaktadır. TR63 Bölgesi’nde 1.606 TL olan kişibaşı bitkisel üretim değeri Türkiye’de ilk sırada
yer alan TR61 Bölgesi’nde (Antalya, Isparta,
Burdur) 3.487 TL’dir.19

Benzer iklim ve coğrafi şartları olmasınarağmen TR63 Bölgesi’nde yaygın durumdaki
geleneksel üretim ve pazarlama yöntemleri,tarımsal faaliyetlerin bölgesel ekonomiye olan
katkısını sınırlandırmaktadır.
Bölgede tarım yapılan arazilerinin % 70’itarla ürünleri, % 23’ü meyve ve % 7’si sebzeüretim alanı olarak kullanılmaktadır. Sebze
ve meyve alanlarının toplam tarım alanları
içerisindeki ağırlığı (%30) Türkiye ortalamalarının(%17) üzerindedir. 2011 yılında Türkiye’deüretilen tarla ürünlerinin % 3,75’i, sebzeüretiminin % 4,54’ü ve meyve üretiminin %8,37’si TR63 Bölgesi tarafından karşılanmıştır.20

Tablo 4. TR63 Bölgesi’nde Tarım Alanlarının Kullanımı (2012)

Kaynak: TÜİK, Tarım İstatistikleri, 2012

Tarım sektörü içerisinde yeterincegelişemeyen hayvancılık faaliyetlerinde son
yıllarda yatırım eğilimi dikkat çekmektedir. 2011verilerine göre, Türkiye’deki toplam büyükbaş
ve küçükbaş hayvan varlığının yalnızca % 2,8’ibölgede yer almaktadır.

Buna rağmen, 2011 yılında bir önceki
yıla göre artış oranı % 15 olarak gerçekleşmiş
ve % 9,7 olan Türkiye ortalamasının üzerinde
bir artış sağlanmıştır. Bölgedeki toplam
büyükbaş ve küçükbaş hayvan varlığının
% 52’si Kahramanmaraş, % 30’u Hatay ve% 18’i Osmaniye ilinde yer almaktadır.21

18. TR63 Bölgesi Mevcut Durumu Analizi, DOĞAKA
19. TR63 Bölgesi Mevcut Durumu Analizi, DOĞAKA
20. TR63 Bölgesi Mevcut Durumu Analizi, DOĞAKA
21. TR63 Bölgesi Mevcut Durumu Analizi, DOĞAKA

39

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bölge, 2011 yılı TÜİK verilerine göre 422,8
milyon TL olan hayvansal üretim değeri ile
Türkiye toplam hayvansal üretim değerinde % 1
pay almaktadır.
TR63 Bölgesi ekonomik yapısı içerisindeöne çıkan faaliyetlerde birisi de dış ticarettir.
2004 yılında Türkiye’deki toplam ihracatın %1,4’lük kısmını karşılayan TR63 Bölgesi, 2013
yılında toplam ihracatın % 1,93’ünü karşılar

duruma gelmiş ve toplam ihracatını 861 milyon
ABD Doları seviyesinden 2,9 milyar ABD Doları
seviyesine çıkarmıştır.
Bölgede metal ana sanayi, tekstil, metal
mutfak eşya, gıda, yaş meyve ve sebze, otomotiv
filtresi ve mobilyacılık sektörlerinin ağırlıklıolduğu ihracat yapısı Hatay ve Kahramanmaraş
illerinde daha fazla ülkeye dayalı bir yoğunlaşma
gösterirken, Osmaniye ilinde yıllara göre dalgalı
bir seyir izlemektedir.

Şekil 5. TR63 Bölgesindeki İllerin Yıllara Göre İhracat Rakamları (Milyon ABD Doları)Kaynak: TÜİK, Dış Ticareti İstatistikleri, 2014

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurulu’nun 2013 yılına ilişkin verilerine göre
mevduat birikiminde Türkiye ortalamalarının
altında performans sergileyen TR63 Bölgesi,
kredi kullanımında bölge genelinde ve tek tek
iller bazında Türkiye ortalamasının üzerinde

40

yer almaktadır. Toplam mevduat karşılığında
kullanılan toplam kredi oranını gösteren kredimevduat oranı Türkiye genelinde % 105 iken
Hatay ilinde % 177, Kahramanmaraş ilinde %198 ve Osmaniye ilinde % 270’dir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Şekil 6. Yıllara Göre Kredi/Mevduat Oranı

Kaynak: BDDK, 2014

TR63 Bölgesi, 10. Kalkınma Planı ve
Türkiye Turizm Stratejisi’nde temel hedeflerdenbiri olarak yer alan alternatif turizm çeşitliliğinin
geliştirilmesinde zengin kaynaklara sahiptir.
Bölge; Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye
illerinin her üçünde de yer alan termal kaynaklar
ve Orta Doğu ülkeleriyle olan yakın ilişkileri ile
medikal sağlık hizmetleri ile sağlık turizminde,
Hatay ilinde dünyanın ilk kilisesi olarak kabul
edilen St. Pierre Kilisesi ile birlikte St. Simon Stilit
Manastırı, Barlaam Manastırı, Anadolu’nun ilk
camii Habib-i Neccar Camii, Musa Ağacı, Hızır
Makamı, Ortodoks, Protestan, Katolik kiliseleri
ve havraları ile Kahramanmaraş ilindeki Eshab-ı
Kehf Külliyesi ile inanç turizminde ve bölge
geneline yayılan zengin tarihi miras ile kültür
turizminde marka değeri olabilecek kaynaklarasahiptir.

Bölgenin farkındalık oluşturan bir diğer
özelliği kendine has kültürü ile mutfak turizminin(gastronomi turizmi) geliştirilmesine uygunçeşitliliğin olmasıdır. Özellikle Hatay mutfağı ile
halihazırda oluşmaya başlayan turizm hareketliliği
teknik destek çalışmaları ile kapasitesi artırılacak
niteliktedir.

41

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

AltyapıTR63 Bölgesi, genel olarak ulaşım
modları ve kentsel altyapı olarak iki ana grupta
incelenebilecek fiziki altyapının gelişmişliği
bakımından farklılıklar arz etmektedir. Karayolu,
denizyolu, havayolu ve demiryolu altyapısı ile
tüm ulaşım modlarında erişim olanaklarınasahip bölgede Adana-Osmaniye-Gaziantep
ve Adana-İskenderun otoyolları ve bölünmüş
yol ağı, İskenderun-Dörtyol hattında yer alanlimanlar, Hatay ve Kahramanmaraş Havaalanları
ve tüm illere yayılmış demiryolu ağı ile alternatifli
ve gelişmiş bir ulaşım altyapısına sahiptir.
Coğrafi konumu ve ulaşım bağlantıları
nedeniyle Türkiye’nin doğu-batı ve kuzey-güney
yönlü mal ve insan hareketliliğinde kavşak noktası
konumunda olan bölge, aynı şekilde Orta Doğuülkeleri ve bu ülkelerle bağlantılı Güney Asya,
Uzakdoğu ve Afrika ülkeleri için çıkış noktasıdır.
Bölgenin bu konumu, nispeten gelişmiş ulaşım
altyapısı ve geniş hinterlandı ulusal ve uluslararası
mal ve insan taşımacılığında önemli fırsatlar
sunmaktadır.

42Ulaşım altyapısında belirli merkezleri
itibarıyla gelişmiş bir görünüm arz eden TR63
Bölge kentsel ve çevresel altyapı olanakları
bakımından Türkiye ortalamalarının altında yer
almaktadır. İçme suyunun şebekeli dağıtımı
ve kişi başına çekilen günlük su miktarı verileri
Türkiye ortalamalarına yakın olan bölgede
belediye nüfusunun % 97’sine şebekeli su
hizmeti verilmektedir. 2010 yılı TÜİK verilerine
göre Türkiye genelinde kanalizasyon hizmeti
verilen belediye nüfusu oranı % 88 ve arıtma tesisi
hizmeti verilen belediye nüfusu oranı % 62’dir.
TR63 Bölgesi’nde ise belediye nüfusunun %75’ine kanalizasyon hizmeti ve % 27’sine arıtma
tesisi hizmeti verilmekte olup her iki göstergedede TR63 Bölgesi, Türkiye ortalamasının altında
yer almaktadır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 3. TR63 Bölgesi Ulaşım Ağı
Harita3. TR63 Bölgesi Ulaşım Ağı

Kaynak: Mersin Karayolları Bölge Müdürlüğü
tarafından
hazırlanan Bölge
haritadantüretilmiştir.
Kaynak:Mersin Karayolları
Müdürlüğü
tarafından
hazırlanan haritadan türetilmiştir.

43

1. BölümTR63
BÖLGE PLANI
2014-2023
STRATEJİ
METNİ

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Kalkınma Bakanlığı tarafından bölgeselkalkınma politikalarında referans kaynağı
olacak olan Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi
taslak olarak hazırlanmıştır. Bu doğrultuda
TR63 Bölge Planı 2014-2023 metninde Hatay
ilinin, Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisinde
mekânsal amaçlarında belirlenen Büyüme
Odağı, Kahramanmaraş ve Osmaniye’nin ise
Yapısal Dönüşüm İlleri arasında yer alacağı
değerlendirilmiş ve buna yönelik politikalargeliştirilmiştir. Diğer taraftan 10.Kalkınma Planıbaşta olmak üzere ilgili Bakanlıklar tarafından
hazırlanan üst ölçekli planlarda da gerek
mekânsal ve gerekse tematik öncelikli birçok
konu TR63 Bölgesi ile ilişkilendirilmiştir.
Doğu
Akdeniz
Kalkınma
Ajansı
tarafından hazırlanan TR63 Bölge Planı 20142023 metni, üst ölçekli bu planlarda belirtilen
hedef ve öncelikler doğrultusunda, bölgede yeralan paydaşların görüş ve önerileri ile mevcut
durum analizinde tespit edilen hususlar da
dikkate alınarak tamamlanmıştır.
“Nitelikli insan kaynağı ve gelişmiş
altyapı olanakları ile rekabet gücü ve yaşam
kalitesi yüksek bölge” olarak belirlenen Bölge
vizyonu çerçevesinde, bu vizyona yönelik olarak
stratejik ve öncelikli sektörlerin rekabet gücünün
artırılması, potansiyel gelişme alanlarının bölge
ve ülke ekonomisine kazandırılması ve yaşam
kalitesinin geliştirilmesine yönelik temel hizmet
ve altyapı olanaklarının iyileştirilmesi yaklaşımı ile
temel amaç, öncelik ve tedbirler belirlenmiştir.

Buna göre TR63 Bölge Planı 20142023 Strateji Metni;• Enerji Üretim Kapasitesinin Artırılması,• Sanayide Rekabet Gücünün Geliştirilmesi,• Tarımda Yapısal Dönüşümün Sağlanması
ve Kırsal Kalkınma,• Lojistik Sektörünün Geliştirilmesi,• Turizm Potansiyelinin Ekonomiye
Kazandırılması,• Kentsel Altyapının İyileştirilmesi,• Sosyal Altyapının İyileştirilmesi
şeklinde gelişme eksenlerinden oluşmuştur.
TR63 Bölgesi’nin ekonomik yapısındaönemli bir yeri olan ve bölgesel üretimin
en yüksek olduğu Enerji, Sanayi ve Tarım
sektörlerinde ulusal ve uluslararası rekabet
gücünün geliştirilmesi hedeflenmiştir. Bölgenin
temel gelişme alanları olarak belirlenen bu
sektörlerde, altyapının, Ar-Ge ve yenilikçilik
kültürünün ve beşeri sermayenin geliştirilmesi
temel öncelikler olarak belirlenmiştir.
Bölgenin ulusal ve uluslararası alandagelişme alanı bulabilecek potansiyellerinin
bulunduğu
ancak
henüz
yeterincedeğerlendirilemeyen Lojistik ve Turizm sektörlerinin
bölgesel ekonomideki etkinliğinin artırılması veaynı zamanda ana gelişme eksenlerine altyapı
hizmeti olarak Lojistik sektörünün geliştirilmesi
hedeflenmiştir. Ayrıca bölgesel kalkınmada
tamamlayıcı bir unsur olarak, bölgedeki yaşam
kalitesinin artırılması amacıyla kentsel, çevreselve sosyal altyapının geliştirilmesine yönelik hedef
ve politikaların belirlendiği kentsel ve sosyal
altyapının geliştirilmesinde ise; içme suyu,
kanalizasyon, atık yönetimi gibi hizmetlerde45

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

altyapının tamamlanması ve özellikle kırsal
nitelikli alanlarla birlikte bölge genelinde eğitim
ve sağlık hizmetleri ile sosyal faaliyet altyapısınıniyileştirilmesi hedeflenmiştir.
TR63 Bölgesi’nde 2014-2023 yılları
arası dönem için öngörülen stratejilerde, Hatay
il merkezinden başlayarak İskenderun ilçesi,Osmaniye il merkezi ve Kahramanmaraş ilmerkezinden geçen ve Elbistan’a uzanan hat,
Ana Gelişim Aksı olarak belirlenmiştir. Hali hazırda
bölge ekonomisinin ve nüfusunun önemli bir
kısmını barındıran bu hat, bölgenin mevcut ve
planlanan enerji üretim tesislerinin, mevcut
ve planlanan sanayi bölgeleri ve tesislerinin,ulaşım modlarının, turizm değerlerinin büyük birçoğunluğunu kapsamaktadır. Tarımsal üretimde
de hissedilir bir paya sahip olan bu bölgeler
Bölge Planının tüm gelişme eksenlerinde başat
rol oynamaktadır.
Enerji sektöründe; mevcut AfşinElbistan Termik Santrali, rüzgar ve hidroelektrik
enerji santrallerinin yanı sıra yapımı devam edenve planlanan termik, rüzgar ve hidroelektrik enerji
santralleri ile sadece bölge ölçeğinde değil ulusalölçekte de önemli bir enerji merkezi olabilecek
kapasitededir. Özellikle İskenderun-Toprakkalearasında yapımı devam eden veya planlanan 8adet termik santral ile Afşin-Elbistan yöresi içinuluslararası nitelikli yatırım arayışları büyük önemsahiptir.
Sanayi sektöründe; Antakya, İskenderun,
Payas,
OsmaniyeveKahramanmaraş
Organize Sanayi Bölgeleri, İskenderun-Payas
bölgesinde kurulu ana metal sanayi tesisleri,
Kahramanmaraş’ta kurulu tekstil ve metal mutfakeşya tesisleri ile genel olarak bütün hat üzerindedağınık halde olan gıda sanayi tesisleri TR63

46

Bölgesi’nin mevcut sanayi yapısının neredeyse
tamamını karşılamaktadır.
Lojistik sektöründe; havaalanı velimanların tamamı ana gelişme aksı olarak
belirlenen bölge üzerinde yer almakta olup söz
konusu bölge otoyol ve bölünmüş yol ağı ilegelişmiş bir karayolu altyapısına sahiptir. Aynı
zamanda demiryolu ağı içerisinde de yer alanana gelişme aksı tüm ulaşım modlarında erişim
olanaklarına sahiptir. Bölgenin markalaşma
hedefinin olduğu inanç, kültür, gastronomi ve
termal turizmde önemli değerlerin yer aldığı
gelişme aksı üzerindeki tarımsal üretim alanları,bölgenin diğer yörelerine oranla daha sınırlı olsa
da, tarımsal ticaretin ve gıda sanayinin en önemliaktörleri gelişme aksı üzerinde yer almaktadır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

Harita 4. TR63 Bölgesi Gelişim Şeması

Harita 4. TR63 Bölgesi Gelişim Şeması

47

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Eğitim, sağlık, kamu hizmetleri, ticaret,
bankacılık, ikamet vs. gibi konularda etrafındaki
ilçeler için cazibe merkezi konumundaki altgelişme merkezleri, kırsal yörelere hizmetçeşitliliğin ulaştırılmasını sağladığı gibi bölge
içi gelişmişlik farklarının giderilmesine de katkı
sağlayabilecek niteliktedir.

Bölge Planı’nda, Ana Gelişim Aksıüzerinde yer alan gelişim merkezlerinin yanı sıraçevresinde yer alan ilçeler için cazibe merkezi
konumunda olan alt gelişme merkezleri debelirlenmiştir. Hatay ilinde Reyhanlı, Kırıkhan
ve Dörtyol ilçeleri, Osmaniye ilinde Kadirliilçesi ve Kahramanmaraş ilinde Pazarcık ilçesi
olarak belirlenen alt gelişme merkezleri; ilçelerin
sosyoekonomiközellikleridoğrultusunda
K-ortalama yöntemi ile yapılan alt bölgeleme
analizi ve ilçelerin sosyal ve ekonomik sektörlerdebirbirleri ile olan fonksiyonel ilişkilerine yönelik
yapılan analiz sonucunda elde edilen sonuçlarla
belirlenmiştir.

Bölgeseldinamiklerin
hareketegeçirilmesinin yanı sıra komşu bölgelerle işbirliği
alanlarının da öngörüldüğü plan metninde,
TR62, TRC1, TRC2 ve TRC3 Bölgeleri ile
sanayi, turizm, lojistik ve enerji alanlarında ortak
stratejiler geliştirilmiştir.
Buna göre; endüstriyel simbiyoz
uygulamaları ile üretim çeşitliliğinin sağlanması,
gastronomi, inanç ve kültür turizminde alternatif
turizm koridorlarının geliştirilmesi, İskenderun ve
Mersin’in lojistik merkez olarak geliştirilmesi ve
Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi ile ham
petrol boru hatları potansiyelinin enerji üretiminedönüştürülmesi konularında işbirliği alanlarıgeliştirilmiştir.

49

TR63
BÖLGE PLANI
2014-2023GELİŞME EKSENLERİ

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.1.ENERJİ ÜRETİMKAPASİTESİNİN ARTIRILMASI
1.1.1. Durum Tespiti Ve Stratejik
AnalizDünya üzerindeki enerji tüketimi, nüfusartışı, şehirleşme, sanayileşme ve teknolojininyaygınlaşmasına paralel olarak gün geçtikçe
artmaktadır. Sınırlı olan enerji kaynakları ise
enerji talebi ile ters orantılı olarak dünyaüzerinde sürekli azalmaktadır. Bununla beraber,ülkelerin nüfus artışı, iktisadi büyüme ve yüksek
hayat standartlarını yakalama çabalarındaki
farklılıklar, devletlerarası enerji ihtiyaç oranlarınında birbirinden farklı olmasını beraberinde
getirmektedir. Bu nedenle, gelişmiş, gelişmekteolan ve az gelişmiş ülkelerin enerji talebinde
farklılıklar gözlemlenmektedir.
Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre
yaklaşık 13 milyar ton eşdeğer petrol (TEP)olan küresel enerji talebi mevcut politikalardoğrultusunda 2020 yılında 15 milyar TEP, 2035

yılında ise 18 milyar TEP civarına yükselecektir.
Aynı verilere göre, yoğun enerji kullanımınınatmosferde ve yeryüzünde oluşturduğu
olumsuzluklara karşı geliştirilen yeni korumacı
politikalar nedeniyle bu talepteki artış oranınındaha az olacağı da değerlendirilmektedir.22
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
verileri doğrultusunda yapılan çalışmalarla
ise küresel enerji ihtiyacının yılda yaklaşık % 2oranında arttığı ve bu oranın gelişmiş ülkelerde% 1,8, gelişmekte olan ülkelerde % 4,1 olduğu
hesaplanmıştır. Aynı verilere göre hem dinamik
bir nüfus yapısına sahip hem de agresif bir
iktisadi büyüme döneminde olan Türkiye’nin yıllık
enerji ihtiyacının yıllık % 7 civarında arttığı tahmin
edilmektedir.

22. Dünyada ve Türkiye’de Enerji Görünümü, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı,2012

50

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bu
noktadaTürkiye’nin,dünyaortalamasının yaklaşık 4 katı oranında
artmakta olan enerji ihtiyacını karşılaması veiktisadi büyümede sürdürülebilirliği sağlaması
bakımından kısa, orta ve uzun vadeli enerji
yatırımlarını öncelikli politika haline getirmesi
kaçınılmaz görülmektedir.
Bu durum, 10.Kalkınma Planı’nda“Enerjinin nihai tüketiciye sürekli, kaliteli, güvenli,
asgari maliyetlerle arzını ve enerji temininde
kaynak çeşitlendirmesini esas alarak; yerli ve
yenilenebilir enerji kaynaklarını mümkün olan enüst düzeyde değerlendiren, nükleer teknolojiyi
elektrik üretiminde kullanmayı öngören,ekonominin enerji yoğunluğunu azaltmayı
destekleyen, israfı ve enerjinin çevresel etkilerini
asgariye indiren, ülkenin uluslararası enerji
ticaretinde stratejik konumunu güçlendirenrekabetçi bir enerji sistemine ulaşılması temel
amaçtır.” ifadesi ile ulusal politika haline
getirilmiştir. Bu politika çerçevesinde yerli
ve yenilenebilir enerji kaynaklarının arz yönlü
kullanımının artırılması ve enerji üretimi ve
tüketimindeki her safhada en verimli ve tasarruflu
yöntemlerin kullanılması esas alınmıştır.
Diğer taraftan, Yüksek Planlama Kurulu
Kararı ile uygulamaya konulan Elektrik Enerjisi
Piyasası Arz Güvenliği Strateji Belgesi ve bu
belgede yer alan politikalar perspektifinde
hazırlanan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
2010-2014 Stratejik Planı da, temel nitelikli enerji
politikalarını detaylandırılmış ve enerji sektöründe
serbestleşmeyi esas alan bir yaklaşımla, arz
güvenli bakımından gerekli yatırımların yapılmasınısağlayacak yatırım ortamının oluşturulmasını veenerji kaynaklarının tüm tüketicilere yeterli, kaliteli,düşük maliyetli, güvenli ve çevre konusundaki
duyarlılıkları dikkate alan bir şekilde sunulmasını
temel amaç olarak belirlenmiştir.

Buna göre, Elektrik Enerjisi Piyasası
Arz Güvenliği Strateji Belgesi’nde elektrik
enerjisi sektörünün yapılandırılması ve piyasanınişleyişinde;• Piyasa yapısı ve piyasa faaliyetlerinin,arz güvenliğini temin edecek şekildeoluşturulması ve sürdürülmesi,• Sürdürülebilir bir elektrik enerjisi piyasasınınoluşturulması hedefi doğrultusunda, iklimdeğişikliği ve çevresel etkilerin sektörün
her alanındaki faaliyetlerde göz önünde
bulundurulması,• Elektrik enerjisi üretimi, iletimi, dağıtımı
vekullanımında
kayıpların
asgariye
indirilmesi, verimliliğin artırılması, enerji
politikasının kaynak öncelikleri temel
alınarak oluşturulacak rekabet ortamı yoluyla
elektrik enerjisi maliyetlerinin azaltılması
ve bu sayede oluşacak kazanımlarlaelektrik hizmetinin tüketicilere daha makul
maliyetlerle sunulması,• Enerji arzında dışa bağımlılığı azaltmak
üzere, yeni teknolojilerin özendirilmesi,
kaynak çeşitliliğinin sağlanması ve yerli
ve yenilenebilir kaynakların azami ölçüde
kullanılması,• Sektörde yapılacak yatırımlarda yerli katkı
payının artırılması,• ilkelerine uyum öncelikli politikalar olarak
belirlenmiştir.
Strateji Belgesi çerçevesinde 2023
yılı hedefi olarak tüm yerli kömür ve hidrolik
potansiyelin ekonomiye kazandırılması, rüzgar
enerjisi kurulu gücünün 20.000 MW’ye,jeotermal enerji kurulu gücünün ise 600

51TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

MW’ye ulaştırılması ve ayrıca elektrik enerjisiüretiminin % 5’inin nükleer enerjiden sağlanması
planlanmaktadır.
2011 yılı sonu itibarıyla yaklaşık
53 Bin MW kurulu elektrik üretimi gücüne
sahip olan Türkiye’de bu gücün % 64’ü
termik ve % 32’si hidrolik enerji kaynaklıdır.
Kurulu gücün % 98’ini oluşturan termik ve
hidrolik kaynaklı üretim kapasitesi toplamüretimin de % 98’ini karşılamaktadır.23
Ayrıca bu alanda yeni yatırımlara da hızla devam
edilmektedir. Türkiye’nin muhtelif bölgelerinde
devam eden termik santral ve hidroelektrik
santrallerinin yanı sıra Ceyhan ve Karapınar
Enerji İhtisas Endüstri Bölgeleri uygulaması bualanda önümüzdeki dönemde önemli yatırım
alanları olacaktır.
Diğer taraftan kömür kaynaklı enerjiüretiminin artırılması amacıyla yeni rezerv arama
faaliyetlerine hız verilmiş ve 2005-2009 arası
dönemde 4,2 milyar ton linyit rezervi tespit
edilerek Türkiye’nin linyit rezervi % 50 artırılmıştır.24
Bu husus ile ilgili olarak Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı 2010-2014 Stratejik Planı’nda petrol,doğalgaz ve kömür rezervlerine yönelik aramaçalışmalarının ulusal öncelikli bir politika olarak
devam ettirileceği ifade edilmektedir.
2023 yılı hedefinde 20.000 MW olaraköngörülen rüzgar enerjisi kurulu gücü için
Türkiye’de 48.000 MW tekno-ekonomik rüzgar
enerjisi potansiyeli olduğu belirtilmektedir.25
2011 yılı sonu itibarıyla toplam kurulu
güç 1.800 MW civarında olup rüzgardan enerjiüretimine yönelik yapılması planlanan yatırımlar

için toplam 16.000 MW gücünde lisans alınmış
durumdadır. Türkiye’nin değişik bölgelerinde
devam rüzgar enerjisi yatırımlarının önümüzdeki
10 yıllık süre içerisinde daha da ivme kazanacağı
görülmektedir.
2014 yılı EPDK verilerine göre halen 239
MW kurulu gücün işletmede olduğu jeotermal
enerji tesislerinde ise toplam 474 MW kurulu
gücün de yeni tesislerin inşası devam etmektedir.
Bu verilere göre Strateji Belgesi’nde yer alan
600 MW kurulu güç hedefine ulaşılabileceği
görülmekle birlikte diğer jeotermal kaynaklarında üretime kazandırılmasına ilişkin yatırımlara
devam edileceği değerlendirilmektedir.
Üretime yönelik kaynakların yanı sıra
Türkiye, bulunduğu coğrafi konum nedeniyle
dünyanın en önemli enerji bölgelerinden biriolan Ortadoğu ve Hazar Havzası içerisinde
yer almaktadır. Bu konumu Türkiye’ye hem
kendi enerji arz güvenliğini sağlayacak
tedarikçi çeşitlendirmesini sağlamakta hem
de uluslararası öneme sahip bir enerji koridoru
haline getirmektedir.
Bu alanda; Bakü-Tiflis Ceyhan Ham
Petrol Boru Hattı, Irak-Türkiye Ham Petrol Boru
Hattı, Nabucco Doğalgaz Boru Hattı, TürkiyeYunanistan-İtalya Doğalgaz Boru Hattı, SamsunCeyhan Ham Petrol Boru Hattı, Trans AnadoluDoğalgaz Boru Hattı gibi stratejik projelerin ortakkesişme noktası olan Türkiye, enerji koridoru ve
enerji lojistiği işlevleri ile de sektörde önemli biraktör konumuna gelecektir.

23. TR63 Bölgesi Mevcut Durumu Analizi, DOĞAKA
24. Dünyada ve Türkiye’de Enerji Görünümü, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı,2012
25. Dünyada ve Türkiye’de Enerji Görünümü, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı,2012

52

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita5.5.
Projeler-Transit
HaritaProjeler-Transit
Boru Boru
HatlarıHatları

Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Dünyada ve Türkiye’de
Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Dünyada ve Türkiye’de Enerji Görünümü, 2012
Enerji Görünümü, 2012

Ulusal ölçekli bu politikalara paralel olarak TR63 Bölgesi’nde de enerji sektöründe önemli gelişmeler
Ulusal Kahramanmaraş’ınölçeklibu
politikalaratesislerinden
birisiolarakrezervi,
enerji üretimineyaşanmaktadır.
Afşinve Elbistan
ilçelerindeki
kömür
Ceyhan devam
bölgesine
paralel olarak TR63 Bölgesi’nde de enerji
etmektedir.
komşu olmasından dolayı uluslararası enerji hatlarına yakınlığı, özellikle Kahramanmaraş ve Osmaniye
sektöründe önemli gelişmeler yaşanmaktadır.
2013enerjisi
Yılıpotansiyeli
Yatırım ile TR63
Programı
Kahramanmaraş’ınAfşinve Elbistan santralleri,ilçelerindekirüzgar ve güneş
illerindeyoğunlaşan
hidroelektrik
Bölgesi,doğrultusundaüretimkapasitesiningeliştirilmesi
kömür rezervi, Ceyhan bölgesine komşu
Türkiye’nin en önemli enerji üretim merkezlerinden ve
birisidir.
modernizasyon çalışmalarının yapıldığı Afşinolmasından dolayı uluslararası enerji hatlarına
Elbistan
Termik Santrali’nin yanı sıra bu havzada
yakınlığı, özellikle Kahramanmaraş ve Osmaniye
yer Elbistanalan linyit
rezervlerinin
Bölgeninen önemli enerjiüretim kaynağı
Afşin vebölgesindeki
linyitdeğerlendirilmesi
yataklarıdır. MTA
illerinde yoğunlaşan
hidroelektrik
santralleri,amacıylauluslararası
nitelikli
yatırım
arayışları
rüzgar ve göregüneş
enerjisi potansiyeli
TR63ton olarak hesaplanan linyit rezervinin yaklaşık
verilerine
Türkiye’nin
yaklaşık 10ilemilyon% 50’sidevam etmektedir. 10. Ulusal Kalkınma
Bölgesi, Türkiye’nin en önemli enerji üretimbubölgededir. Bu
rezervin enerjiye dönüştürülmesiPlanı’nda
amacıyla“Afşin-Elbistan
kurulan Afşin-Elbistan
TermikSantrali,havzası linyit
rezervleri
merkezlerinden
birisidir.
elektrik üretimi için değerlendirilecektir.”
Türkiye’nin en önemli tesislerinden birisi olarak enerji üretimine devam etmektedir.
Bölgenin en önemli enerji üretim kaynağı
şeklinde vurgulanan yörede 10-15 milyarAfşin ve Elbistan bölgesindeki linyit yataklarıdır.
ABD Doları yatırım potansiyelinin olduğu,2013
Yılı Yatırımgöre
Programıdoğrultusunda
kapasitesiningeliştirilmesi
ve modernizasyon
MTA verilerine
Türkiye’nin
yaklaşık 10üretimyapılacak
yatırımla
mevcut 2.800
MW kurulu
milyon ton olarak
hesaplananlinyit rezervinin
güce ilaveyanıolarakMW kurulu
gücünçalışmalarının
yapıldığı
Afşin-Elbistan
Termik Santrali’ninsıra 8.000
bu havzada
yer alanlinyityaklaşık % 50’si bu bölgededir. Bu rezervinkazandırılacağı ve böylece Afşin-Elbistan
rezervlerinindeğerlendirilmesi
amacıyla
nitelikli yatırım
arayışları
devam
etmektedir.
enerjiye dönüştürülmesi
amacıylakurulan uluslararasıAfşinbölgesinin,
Türkiye’ninlinyitten
enerjiüretiminin10.
Elbistan Kalkınma
Termik Santrali,
Türkiye’ninen önemli havzası
UlusalPlanı’nda“Afşin-Elbistan
linyitkarşılayacağı
rezervleri tahminelektrikedilmektedir.
üretimi 26için% 57’sinideğerlendirilecektir.” şeklinde vurgulanan yörede 10-15 milyar ABD Doları yatırım potansiyelinin
26. Enerji ve yapılacak
Tabii Kaynaklar Bakanlığı
olduğu,yatırımla mevcut 2.800 MW kurulu güce ilave olarak 8.000 MW kurulu gücün

53TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Şekil 7. TR63 Bölgesi Termik Santral Enerji Üretimi Projeksiyonu

Kaynak: (Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu, 2013) kaynağından alınan veriler
derlenerek elde edilmiştir.

Buna göre bölgede, Afşin-Elbistanyöresine yapılacak yatırımlar için yerel ve ulusal
nitelikli tedbirlerin alınması ve öncelikle bölgeselolmak üzere yerli tedarikçilerin yatırım sürecine
dahil olmasına yönelik hazırlıkların yapılması
gerekmektedir. Bu noktada Türkiye’de son
yıllarda artan enerji yatırımları ile bir uzmanlık alanı
haline gelmeye başlayan enerji lojistiği ayrı birönem taşımaktadır. TR63 Bölgesi’nin potansiyelgelişme alanlarından olan lojistik sektörünün,Afşin-Elbistan yöresine yapılan yatırımlarlaentegrasyonu, bölgedeki lojistik sektörüne deayrı bir ivme kazandıracak niteliktedir.

27. TR63 Bölgesi Mevcut Durumu Analizi, DOĞAKA

54

TR63 Bölgesi’ndeki enerji sektöründe
bir diğer üretim alanı hidroelektrik santrallerdir.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu verilerine
göre 1.626 MW hidroelektrik santral kurulu
gücüne sahip TR63 Bölgesi’nde Türkiye
toplam hidroelektrik üretiminin % 9,57’sigerçekleştirilmektedir.
Kahramanmaraş ilinde yoğunlaşan
mevcut üretim tesislerine ilave olarak yinebüyük çoğunluğu yine Kahramanmaraş ilinde
olmak üzere yapımı planlanan üretim tesisleri,
TR63 Bölgesi’nin hidroelektrik üretimini yaklaşık
2.300 MW’ye çıkaracak kapasiteye sahiptir.27

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Şekil 8. TR63 Bölgesi Hidroelektrik Üretim Kapasitesi Projeksiyonu

Kaynak: (Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu, 2013) kaynağından alınan veriler
derlenerek elde edilmiştir.

Hidroelektriküretimtesisleriyatırımlarının işletmeye alınmasında ve yeni
yatırım planlamalarında hem yerleşim yerlerininiçme suyu ihtiyaçlarının karşılanmasına hem
de Türkiye’nin en önemli tarımsal üretim
merkezlerinden biri olan TR63 Bölgesi’ndeki
tarımsal amaçlı sulama planlamalarının dikkate
alınması önemli görülmektedir.
TR63 Bölgesi’ndeki enerji üretiminderüzgar enerjisi santralleri de giderek önemkazanmaya başlamıştır. Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı tarafından hazırlanan Rüzgar Enerjisi
Potansiyel Atlası’na göre Türkiye’de Ege kıyıları
ile güneybatı Marmara yörelerinden sonra en

yüksek rüzgar enerjisi potansiyelinin bulunduğu
bölge olarak değerlendirilen Hatay ve Osmaniyeyöresi, son yıllarda yapılan yatırımlarla rüzgardan
elektrik üretiminde de Türkiye’nin önemli birmerkezi olma sürecindedir.
Türkiye’nin yaklaşık 2.958 MW olan
kurulu rüzgar enerjisi gücünün 351 MW’si
TR63 Bölgesi içerisindedir. Türkiye’nin 2023
enerji hedefleri doğrultusunda toplamda
20.000 MW Kurulu gücü hedeflediği rüzgar
enerjisinde TR63 Bölgesi’nde yeni yapılacak
yatırımlar için yaklaşık 1.000 MW kurulu
güç için üretim lisansı alınmış durumdadır.28

28. TR63 Bölgesi Mevcut Durumu Analizi, DOĞAKA

55

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Türkiye’de inşa halindeki rüzgar enerji
santrallerinin tamamlanması ile toplam kurulu güç
2.958 MW’den 3.939 MW’ye, TR63 Bölgesinde
ise 351 MW’den, 498 MW’ye yükseleceği
öngörülmektedir. Bu değerler üzerinden
yakın dönem projeksiyonu oluşturulduğunda,
Türkiye’deki tüm inşa halindeki RES’lerin
tamamlanması ile beraber, TR63 Bölgesinin
Türkiye Rüzgâr Enerjisi kurulu gücündeki payı %11,87’den, % 12,64’e çıkmaktadır. Bu durum,

potansiyel sahibi diğer Düzey 2 bölgelerine
göre TR63 Bölgesinin avantajlı bir durumda
olduğunu ve sahip olduğu potansiyelin pozitif
bir ivme ile hayata geçtiğini göstermektedir.29
Bu potansiyelin planlı bir şekilde hayata
geçirilmesi amacıyla yeni yatırımlara rehberlik
edecek bir analiz çalışmasının hazırlanması
ve tamamlayıcı bir unsur olarak yatırım destek
faaliyetleri önemli görülmektedir.

Şekil 9. TR63 Bölgesi’nde Rüzgar Enerjisi Kurulu Güç Projeksiyonu

Kaynak: Enerji Sektör Raporu, DOĞAKA

TR63 Bölgesi’nde henüz üretime yönelik
bir faaliyet başlatılmamış olmakla birlikte güneş
enerjisi potansiyeli de enerji üretimine fırsat
sağlamaktadır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
tarafından hazırlanan Türkiye Güneş Enerjisi
Potansiyeli Atlası’na göre TR63 Bölgesi’nintamamı orta ve üst düzey derecede üretime
elverişli bölgeler olarak görülmektedir.
29. Enerji Sektör Raporu, DOĞAKA

56

Bu haritaya göre Kahramanmaraş
ilinde kuzey bölgeleri, Osmaniye ilinin doğukesimleri ve Hatay ilinin batısında toplam güneş
radyasyonu yıllık 1.650-1.750 KWh/m2 olarak
hesaplanmıştır. Bölgenin diğer yörelerinde ise
bu veri yıllık 1.550-1.650 KWh/m2 arasındadeğişmektedir. Güneş enerjisi potansiyeli ile ilgili
bir diğer gösterge olan güneşlenme süresindeTR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

ile ilgili bir diğer gösterge olan güneşlenme süresinde ise TR63 Bölgesi, yılın tüm aylarında Türkiye
ortalamalarından
yüksekyılındeğerleresahiptir.Türkiye
Enerji ve Tabii
Kaynaklar
Bakanlığı
verilerineortalamalardan
göre TR63
Temmuzve Ağustos
ayı değerleri
ise TR63 Bölgesi,
tüm aylarında
cüzi miktarda düşük kalmaktadır. Bununla birlikte
ortalamalarından yüksek değerlere sahiptir. Enerji
Bölgesi’ndeki her üç il de Türkiye ortalamasının üzerinde değerlere sahip olup sadece Hatay ili
yıllık ortalama güneşlenme süresi Hatay ilindeve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre TR63
8,21 saat/gün,
Osmaniye ilinde
8,10birlikte
saat/gün
Bölgesi’ndeki
her
üç
il
de
Türkiyeortalamasının
Temmuz ve Ağustos ayı değerleri ortalamalardan cüzi miktardadüşük kalmaktadır.
Bununlave Kahramanmaraş ilinde ise 7,98 saat/günüzerinde değerlere sahip olup sadece Hatay ili
yıllık ortalama güneşlenme süresi Hatay ilinde 8,21 saat/gün,
Osmaniye ilinde 8,10 saat/gün veolarak hesaplanmaktadır.
Kahramanmaraş ilinde ise 7,98 saat/gün olarak hesaplanmaktadır.
Harita
6. TürkiyeGüneş Enerjisi
Atlası
Harita
6. TürkiyeGüneşPotansiyeli
Enerjisi Potansiyeli
Atlası

Kaynak: (T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 2012)
Kaynak: (T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 2012)Diğer taraftan Irak-Türkiye Ham Petrol
Türkiye ve TR63 Bölgesi’nin sahip
Boruçerçevesinde,
Hattı, Bakü-Tiflis-Ceyhan
HamKaynaklar
Petrol Boruolduğupotansiyelçerçevesinde,
Enerjive
Türkiyeve bu
TR63Bölgesi’ninsahip olduğu
bu potansiyel
Enerji ve Tabii
Hattı ve Samsun-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı
Tabii Kaynaklar Bakanlığı 2023 hedefi olarak
Bakanlığı
2023 hedefi3000
olarakgüneş
enerjisindenüretme enerji
hedefiniortayagibiMW’lık
mevcutelektrik
ve planlanan
koridorlarınıngüneş enerjisinden
MW’lıkelektriküretme 3000kesişmenoktasıolan6 MW’lık
Yumurtalık
ve gücün
Ceyhanhedefini Güneş
ortaya enerjisinde
koymuştur.ortayaGüneşkonulan
enerjisinde
koymuştur.
bu 3000 MW’lık
hedef,
şu ankikuruluyöresine olan yakınlığı nedeniyle TR63 Bölgesi, bu
ortaya konulan bu 3000 MW’lık hedef, şu anki
5006 katını
etmekteolup katını
TR63ifade
Bölgesi’nin
yerdealdığı
tümçevirebilecek
güney bölgelerinbukapasiteyiüretimepotansiyele
MW’lıkifade
kurulugücün 500
etmektede içerisinde
sahiptir. Ayrıca, 17.10.2007 tarihli Resmi
olupaktif
TR63
de içerisinde yer aldığı
alandarol Bölgesi’ninalması gerekmektedir.
Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı ile
tüm güney bölgelerin bu alanda aktif rol alması
ilan edilen Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi
gerekmektedir.
2010 yılı sonrasında yapılan kanuni düzenlemeler, uygulamaya giren teşvikler, üniversite ve sanayi
ile komşu durumdaki TR63 Bölgesi, Türkiye’ninyılı sonrasında
yapılanelektrik
kanuniüretimindeişbirliği gibi2010
çalışmalargüneş enerjisininkullanılmasına
atılan ilk adımlar
en önemli
enerji üretimdair
merkezlerinden
biri olarak
düzenlemeler, uygulamaya giren teşvikler,
planlananbu bölgeden
hem yatırım artırılması
cazibesi hem
olarakdeğerlendirilmektedir.
enerjisine
yönelik yatırımlarınüniversite
ve sanayi işbirliği Önümüzdeki
gibi çalışmalardönemdegüneş güneş
de enerji üretim merkezi olarak yararlanabilecek
enerjisininelektriküretiminde kullanılmasına
amacıylakanunidüzenlemelerdeve yatırımdair
ortamının
oluşturulmasında
yatırımcılara
yönelikinşa
konumdadır.
Ayrıca Mersin
Akkuyu’daatılan ilk adımlar olarak değerlendirilmektedir.
edilecek olan Nükleer Güç Santrali, bu santralinözendirici
tedbirlerin
alınması önemliÖnümüzdeki
dönemdegüneşgörülmektedir.
enerjisineinşasına makine, ekipman, malzeme ve lojistik
yönelikyatırımların
artırılması
amacıylahizmet sağlayacak firmalar açısından önemli birDiğertaraftan
Irak-Türkiye Ham
Petrol Boru
Hattı, Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı vekanunidüzenlemelerdeve yatırım
ortamının
alan oluşturmaktadır.
oluşturulmasında
yönelik
Samsun-Ceyhan
Hamyatırımcılara
Petrol Boru Hattı
gibiözendirici
mevcut ve planlanan enerji koridorlarının kesişme noktası
tedbirlerin alınması önemli görülmektedir.
olan Yumurtalık ve Ceyhan yöresine olan yakınlığı nedeniyle TR63 Bölgesi, bu kapasiteyi de üretime

57
29

58

Yumurtalık ve Ceyhan yöresindeki uluslararası enerji koridorları, Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi

Harita 7. Akkuyu Nükleer Santrali, Boru Hatları Bölgesi ve Enerji Bölgesi

hizmet sağlayacak firmalar açısından önemli bir alan oluşturmaktadır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 7. Akkuyu Nükleer Santrali, Boru Hatları Bölgesi ve Enerji Bölgesi

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Yumurtalık ve Ceyhan yöresindeki
uluslararası enerji koridorları, Ceyhan Enerjiİhtisas Endüstri Bölgesi ve Akkuyu Nükleer
Güç Santrali, TR63 Bölgesi’ndeki ilgili sanayi
ve lojistik işletmeleri bakımından önemli bir
potansiyel durumunda olup bu konuda yatırım
destek çalışmaları bölge işletmelerinin teknik ve
teknolojik kapasitesinin geliştirilmesinde önemlikatkılar sağlayabilecektir. Aynı zamanda bu
faaliyetler enerji bölgesine yönelik tamamlayıcı
veya türev yatırımların TR63 Bölgesi’nekazandırılmasını da sağlayabilecektir.

Diğer taraftan TR63 Bölgesi’nde mevcut
sanayi tesislerinin yanı sıra yeni oluşturulan
sanayi alanlarıyla oluşan yatırım ortamının ihtiyacı
olan enerjinin karşılanmasında da nükleer santral
ve enerji bölgesi yatırımları önem kazanacaktır.
TÜİK verilerine göre 2002 ile 2011 yılları arasını
kapsayan 10 yıllık zaman diliminde Türkiye’nin
toplam elektrik tüketimi %80,77 oranında artış
göstermiştir. TR63 Bölgesinin elektrik tüketimi ise
Türkiye elektrik tüketiminin 2 katından daha fazlaartarak %166,93 olmuştur. Bölgedeki tüm illerin
elektrik tüketim artışı, Türkiye’nin elektrik tüketim

59

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023artışından fazla olarak gerçekleşmiştir. Bölgedekien çarpıcı elektrik tüketim artışı Osmaniye ilinde%1092,32 oranında gerçekleşmiş ve 2002
yılına göre elektrik tüketimi 2011 yılında yaklaşık
olarak 11 kat artmıştır. Bununla beraber TR63
Bölgesinin son 10 yıllık enerji görünümüne
bakıldığında sanayileşmenin getirdiği enerji
ihtiyacı ile bölge elektrik tüketiminin ülke içindeki
payının % 3,88’den, % 5,73’e çıkarmıştır.
TR63 Bölgesi toplamında ve ayrı
ayrı Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye
illeri bazında kişi başı elektrik tüketimi hem
meskenlerde hem de sanayide Türkiye
ortalamalarının üzerinde artış göstermektedir.
Enerji üretimine yönelik mevcut yatırım ve
potansiyel kaynakların yanı sıra TR63 Bölgesi’ndeüretilen enerjinin dağıtımı ve kullanılmasında daaltyapı ve bilinçlendirme çalışmaları yapılması
gerekmektedir. Sanayi ve mesken kullanımının
her ikisinde de Türkiye ortalamalarının üzerindegelişen bölgede altyapı yetersizliği nedeniyle sık
sık kesintiler yaşanmakta ve bu durum sanayi
tesislerindeki üretim süreci ile bölgesel yaşam
kalitesine olumsuz yansımaktadır.
Enerji üretim ve dağıtım süreçlerindekiözelleştirme çalışmaları ile birlikte bu alanlardaki
yatırım kararlarında kamunun etkisi görece
azalmış olsa da bu alandaki düzenleyici tedbirler
alınması ve yatırımların yapılması önemlidir. Bu
duruma yönelik olarak YPK tarafından kabul
edilen Elektrik Enerjisi Piyasası ve Arz Güvenliği
Strateji Belgesi’nde özelleştirmelerde gelir odaklı
bir yaklaşımın sergilenmeyeceği, üretim vedağıtımda verimliliğin artırılması ve maliyetlerindüşürülmesinin esas alınarak zaruri yatırımlarınözelleştirme sürecinden bağımsız olarak
sürdürüleceği belirtilmiştir.

60

TR63 Bölgesi’ndeki elektrik dağıtım
hizmeti özelleştirilmiştir. Ancak her üç ilde dehızla artan ve görece büyük ölçekli sanayi
yatırımları ile meskenlerin enerji tüketimi, özellikledağıtım ağında sorunlara sebep olmaktadır.
Bu sorunların giderilmesi amacıyla dağıtım
altyapısına yönelik yatırımların artırılarak devam
ettirilmesi önemlidir.
Diğer taraftan enerji kullanımı ile ilgili
olarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
tarafından yürütülmekte olan Enerji Verimliliği
(ENVER) uygulamaları ve diğer faaliyetlerle
elektrik tüketiminde israfın önlenmesi ve enerjinin
verimli kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelikeğitim ve bilinçlendirme çalışmalarına devam
edilmesi gerekmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 8. TR63 Bölgesi Enerji Sektörü Gelişim Haritası

Harita 8. TR63 Bölgesi Enerji Sektörü Gelişim Haritası

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

61

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.1.1.1. Stratejik
1.1.1.1.
StratejikYaklaşım
YaklaşımTEMEL AMAÇYerli ve yenilenebilir kaynakları ile Türkiye’nin en önemli potansiyel enerji merkezlerinden
birisi olan TR63 Bölgesi’ni, ulusal ve uluslararası nitelikli yatırım süreçlerine dahil ederek
enerji üretim merkezi haline getirmek ve enerjinin etkin kullanımını yaygınlaştırmak.
1.1. Afşin-Elbistan yöresindeki zengin linyit yataklarından enerji elde etmek amacıyla
ya mlara devam edilmesi.
1.2. Afşin-Elbistan Termik Santralinde verimi yükseltmek, üre m kapasitesini ar rmakve çevre ve insan sağlığına olası olumsuzlukları önlemek amacıyla teknolojik
rehabilitasyon ya mlarına devam edilmesi.
Öncelik 1. TR63
Bölgesi’nin enerjikapasitesinin
üre
ması
a

1.3. Bölge genelinde devam eden hidroelektrik santral projelerinin yeterli ödeneklerle
desteklenerek en kısa sürede tamamlanması.
1.4. Bölgedeki rüzgar ve güneş potansiyelinden enerji üre lmesi amacıyla yaözendirilmesi.

mların1.5. OSB’lerin ve KOBİ’lerin yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak, ih yaç
duydukları enerjiyi kendilerinin üretebilmesine yönelik ya rımların desteklenmesi
1.6. Ulusal ve uluslararası boru hatlarına yakınlığı nedeniyle bu hatlarda taşınan
hammadde kaynaklarından TR63 Bölgesi’nde enerji üre i amacıyla
yararlanılmasına yönelik tedbirlerin alınması.
1.7. Bölgedeki mevcut ve yapımı devam eden asu ve ka a k depolama
tesislerindeki biyokütle ve gaz potansiyellerinden enerji üre i amacıyla
yararlanılmasına yönelik ya mların özendirilmesi.
2.1. TR63 Bölgesi’nde enerji üre ine yönelik yeni ya mlarının hayata geçirilebilmesi
amacıyla ya m destek faaliyetlerinin etkinleş lmesi.

Öncelik 2. TR63
Bölgesi’nde enerji
üre ine yönelikya m ortamınıniyileş ilmesi

2.2. Güneş ve rüzgar enerjisi ile a k yöne inden enerji elde etmeye yönelik ya mlarbaşta olmak üzere yenilenebilir enerji kaynaklarının üre e kazandırılabilmesine
yönelik ar
ma, analiz ve ﬁzibilite çalışmaları yapılarak sonuçların ya mcılarla
paylaşılması. Bu çalışmalarda TR63 Bölgesinde yer alan üniversitelerle işbirliğinin
öncelikli olarak değerlendirilmesi.
2.3. Yenilenebilir enerji sistemlerine yönelik olarak üniversite ve özel sektör işbirliğine
dayalı Ar-Ge merkezinin kurulması.
2.4. TR63 Bölgesi’nde yer alan üniversiteler ve ilgili özel sektör kuruluşları ile işbirliği
içerisinde, yenilenebilir enerji kaynakları alanı başta olmak üzere enerji sektörüne
yönelik nitelikli işgücü ye ş mesi amacıyla e m ve uygulama programlarıgeliş mesi.
2.5. TR63 Bölgesi’nde enerji lojis
sektörünün geliş ilmesi amacıyla ya
yönelik analiz ve bilgilendirme çalışmaları yapılması.
2.6. Yeni ya mlara yönelik süreçlerin kolaylaş
oﬁslerinin etkin olarak sürece dahil edilmesi.

Öncelik 3. Elektrik
ile i, dağı mı vekullanımındaverimlilik ve tasarrufa şı sağlanması

ması amacıyla ya

mcılaram destek

3.1. TR63 Bölgesi elektrik ile m ve dağı m hatlarının modernizasyonuna yönelikya mlara a
rak devam edilmesi.
3.2. Enerji üre inde verimliliği, enerji tüminde ise tasarrufu ar an yenilikçi
üre
ve tü
m sistemlerinin geliş ilmesi ve kullanımının desteklenmesi.
3.3. ENVER Projesi kapsamında yürütülen e m ve bilinçlendirme çalışmalarının yanı
sıra ilgili kurum ve kuruluşlar ile işbirliği içerisinde enerji verimliliği ve tasarrufu
konusunda yaygınlaş
çalışmalarına devam edilmesi.

6233Öncelik 1. TR63 Bölgesi’nin enerji üretim kapasitesinin artırılması TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023
Açıklama: TR63 Bölgesi mevcut üretim tesisleri, devam eden yatırımlar ve potansiyel yatırım alanlarıÖncelik
1. TR63
Bölgesi’nin
enerji sahiptir.
illerindeki
santraliyatırımları
kısa
ile enerji üretimi
konusunda
zengin kaynaklara
Enerjirüzgar
ve Tabiienerjisi
Kaynaklar
Bakanlığı
2010-2014üretim kapasitesinin artırılması
vadede bölgenin üretim kapasitesini artıracaktır.
Stratejisi Belgesi’nde Türkiye’de artan enerji talebinin karşılanmasında yenilenebilir enerji kaynakları
Açıklama:
TR63
Bölgesi mevcut
Bunun yanı sıraifadeAfşin-Elbistan
linyitBurezervinin
ile temiz kömür
teknolojilerininöncelikliüretim
olarak değerlendirileceği
edilmektedir.
durumda,tesisleri,devam yöresindeki
eden yatırımlar
ve potansiyel
devam üzere
eden ulusalAfşin-Elbistan
Türkiye’ninen önemlideğerlendirilmesi
linyit rezervini amacıyladeğerlendirmek
yapılanyatırım alanları ile enerji üretimi konusunda zenginve uluslararası nitelikli yatırım arayışları, kamu
yatırımların yanı sıra bölge genelinde devam eden hidroelektrik santral yapımları, termik santral ve
kaynaklara sahiptir. Enerji ve Tabii Kaynaklar
yatırım programında yer alan hidroelektrikdoğalgazçevrimsantraliyatırımları,
Hatayve
Osmaniye
illerindeki
rüzgar enerjisi santrali
Bakanlığı 2010-2014 Stratejisi Belgesi’nde
santrallerin
tamamlanması,
2023 yatırımları
ulusalkısa vadedebölgeninüretim kapasitesini
artıracaktır.
Türkiye’deartan
enerji talebininkarşılanmasında
hedefleri doğrultusunda ulusal bir politika haline
yenilenebilir enerji kaynakları ile temiz kömür
gelen rüzgar ve güneş enerjisinden elektrik
Bunun
yanı
sıra
Afşin-Elbistan
linyitrezervinindeğerlendirilmesi
devam eden
ulusal ve
teknolojilerinin öncelikli olarak değerlendirileceği
üretimi yatırımlarıamacıyla
TR63 Bölgesi’ni
Türkiye’ninuluslararası
nitelikliarayışları,
kamu yatırımenprogramında
yer alanhidroelektrik
santrallerin
ifade
edilmektedir.
Buyatırım
durumda,Afşin-Elbistanönemli enerjiüretimmerkezlerindenbiriyöresindeki
Türkiye’ninönemlilinyit rezervini
halinegetirebilecekvetamamlanması,
2023 enulusalhedefleridoğrultusunda
ulusalbir politika niteliktedir.
haline gelenAyrıca
rüzgarulusal
ve güneş
değerlendirmek üzere yapılan yatırımların yanı
uluslararası boru hatlarına yakınlığı nedeniyle
enerjisinden elektrik üretimi yatırımları TR63 Bölgesi’ni Türkiye’nin en önemli enerji üretim
sıra bölge genelinde devam eden hidroelektrik
bölgenin bu hatlarda taşınan hammaddeyi demerkezlerinden biri haline getirebilecek niteliktedir. Ayrıca ulusal ve uluslararası boru hatlarına
santral yapımları, termik santral ve doğalgazüretime kazandırma potansiyeli bulunmaktadır.
yakınlığı
nedeniylebölgeninbu vehatlardataşınan hammaddeyi de üretime kazandırma potansiyeliçevrimsantraliyatırımları,
Hatay
Osmaniyebulunmaktadır.
Tedbirler
Tedbirler

1.1•Afşin-Elbistan yöresindeki zengin linyit yataklarından enerji elde etmek amacıyla
yatırımlara devam edilmesi.

1.2•Afşin-Elbistan Termik Santralinde verimi yükseltmek, üretim kapasitesini artırmak veçevre ve insan sağlığına olası olumsuzlukları önlemek amacıyla teknolojik
rehabilitasyon yatırımlarına devam edilmesi.

1.3•Bölge genelinde devam eden hidroelektrik santral projelerinin yeterli ödeneklerle
desteklenerek en kısa sürede tamamlanması.

1.4•Bölgedeki rüzgar ve güneş potansiyelinden enerji üretilmesi amacıyla yatırımlarınözendirilmesi.

1.5•OSB’lerin ve KOBİ’lerin yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak, ihtiyaç duydukları
enerjiyi kendilerinin üretebilmesine yönelik yatırımların desteklenmesi

1.6•Ulusal ve uluslararası boru hatlarına yakınlığı nedeniyle bu hatlarda taşınan
hammadde kaynaklarından TR63 Bölgesi’nde enerji üretimi amacıyla
yararlanılmasına yönelik tedbirlerin alınaması.

1.7•Bölgedeki mevcut ve yapımı devam eden atık su ve katı atık depolama tesislerindeki
biyokütle ve gaz potansiyellerinden enerji üretimi amacıyla yararlanılmasına yönelik
yatırımların özendirilmesi.

34

63

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
• Birincil enerji kaynakları bazında dengeli
bir kaynak çeşitlendirmesine ve orijin ülkefarklılaştırmasına gidilecek, üretim sistemi
içinde yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarının
payı azami ölçüde yükseltilecektir. (10.
Kalkınma Planı/2.2.16 Enerji)• Yerli kömür kaynakları özel sektör eliyle yüksek
verimli ve çevre dostu teknolojiler kullanılarak
elektrik enerjisine dönüştürülecektir. AfşinElbistan havzası linyit rezervleri elektrik üretimi
için değerlendirilecektir. Küçük rezervli kömür
yataklarının bölgesel enerji üretim tesislerindedeğerlendirilmesi sağlanacaktır. (10.Kalkınma
Planı/2.2.16 Enerji)• Enerji Verimliliği Stratejisi etkin bir şekilde
uygulanacak ve enerjinin tüm sektörlerdeverimli bir şekilde kullanımı sağlanacaktır.
Kamu elinde kalması öngörülen termik ve
HES’lerin rehabilitasyonları tamamlanacak,elektrikte kayıp-kaçak oranları en alt düzeye
indirilecektir. (10.Kalkınma Planı/2.2.16
Enerji)• Mevcut kamu elektrik üretim santrallerinde
yeni teknolojiler kullanarak verimi yükseltmek
ve üretim kapasitesini artırmak için yapılan
bakım, rehabilitasyon ve modernizasyonçalışmalarının 2014 yılı sonuna kadar
tamamlanması sağlanacaktır. (Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığı 2010-2014 Stratejik
Planı, Amaç 3. Enerji Verimliliğini Artırmak)• Belirlenen linyit yatakları ve taşkömürü
yatakları 2023 yılına kadar elektrik enerjisiüretimi amacıyla değerlendirilmiş olacaktır.
(Elektrik Enerjisi Piyasası ve Arz Güvenliği
Stratejisi Belgesi / Kaynak Kullanım Hedefleri/
Yerli Linyit ve Taşkömürü)64• 2023 yılına kadar teknik ve ekonomik
olarak değerlendirilebilecek hidroelektrik
potansiyelimizin tamamının elektrik üretiminde
kullanılması sağlanacaktır. (Elektrik Enerjisi
Piyasası ve Arz Güvenliği Stratejisi Belgesi /Kaynak Kullanım Hedefleri/ Yenilenebilir Enerji
Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimindeki
Payı/ Hidroelektrik)• Rüzgar enerjisi kurulu gücünün 2023
yılına kadar 20.000 MW’a çıkarılması
hedeflenmektedir. (Elektrik Enerjisi Piyasası
ve Arz Güvenliği Stratejisi Belgesi / Kaynak
Kullanım Hedefleri/ Yenilenebilir Enerji
Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimindeki
Payı/ Rüzgar)Öncelik 2. TR63 Bölgesi’nde enerji üretimine yönelik yatırım ortamının iyileştirilmesi

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Açıklama: TR63 Bölgesi’ndeki potansiyel enerji kaynaklarının üretime kazandırılması amacıyla alınmış
Öncelik
2. TR63
TR63
Bölgesisürede
ve komşu
konumdaki
TR62 veçok
sayıda üretim
lisansıBölgesi’ndebulunmaktadır.enerji
Bu lisanslarınöngörülen
yatırıma
dönüştürülmesi
üretimine yönelik yatırım ortamının
Bölgesi’nde artan enerji yatırımları, bu yatırımlarlaüretime kazandırılması amacıyla yatırımların özendirilmesine yönelik yasal düzenlemeler ve
iyileştirilmesi
ilgili makine, ekipman ve malzemelerin
potansiyel yatırım alanlarına yönelik analiz ve fizibiliteçalışmaları
ile yatırımlarıntransferindelojistiksektörü içinteşvik
bir edilmesi
alan
Açıklama: TR63 Bölgesi’ndeki potansiyel
Termik, doğalgazçevrim,ofislerinin
rüzgarönemli görülmektedir. Bu süreçte kalkınma ajansları oluşturmaktadır.
bünyesinde oluşturulan
yatırım destek
enerji kaynaklarının üretime kazandırılması
ve güneş enerjisine
dayalı yatırımlardadesürece katılarak
yatırımcılara
izin velisansı
ruhsat işlemlerinde
destek sağlaması,
yatırım komple
ortamının
amacıylaalınmış çok
sayıda üretim
tesis, büyük ölçekli ekipman, hammadde vebulunmaktadır. destek
Bu verecektir.
lisansların öngörülengeliştirilmesinediğer malzemelerin transferi lojistik sektöründe
süredeyatırıma
dönüştürülmesi
vestandart dışı taşıma yöntemleri ile ayrıca bir
TR63
Bölgesive komşu konumdaki
TR62 Bölgesi’nde artan enerji yatırımları, bu yatırımlarla ilgiliüretimekazandırılması
amacıyla yatırımlarınuzmanlık alanı oluşturmaktadır. Halihazırdaözendirilmesine
yasal düzenlemelerve lojistik sektörü için bir alan oluşturmaktadır. Termik,
makine,ekipmanyönelikve malzemelerin
transferindelojistik sektöründe belirli ölçüde potansiyeli
potansiyel yatırım alanlarına yönelik analiz veolan bölgede,
enerji tesis,
yatırımlarınaolarakdoğalgaz çevrim, rüzgar ve güneş enerjisine dayalı yatırımlarda
komplebüyük yönelikölçekli ekipman,
fizibilite çalışmaları ile yatırımların teşvik edilmesi
bu alan yeni bir uzmanlık sahası
hammaddeve diğer malzemelerinlojistikgeliştirilebilecek
sektöründe standartdışı taşıma yöntemleri ileönemli görülmektedir.
Bu süreçtetransferi
kalkınma
ve ulusal ve uluslararası ölçekli yatırım fırsatları
ajanslarıoluşturulan
yatırım destek
ayrıcabir bünyesinde
uzmanlık alanıoluşturmaktadır.
Halihazırda lojistik sektöründe belirli ölçüde potansiyelisunmaktadır.
ofislerininde enerjisüreceyatırımlarına
katılarak yatırımcılara
izin geliştirilebilecek bu alan yeni bir uzmanlık sahası veolanbölgede,yönelik olarakve ruhsat işlemlerinde destek sağlaması, yatırım
ulusal ve uluslararası ölçekli yatırım fırsatları sunmaktadır.
ortamının geliştirilmesine destek verecektir.
Tedbirler
Tedbirler
2.1•TR63 Bölgesi’nde enerji üretimine yönelik yeni yatırımlarının hayata geçirilebilmesi
amacıyla yatırım destek faaliyetlerinin etkinleştirilmesi.

2.2•Güneş ve rüzgar enerjisi ile atık yönetiminden enerji elde etmeye yönelik yatırımlar
başta olmak üzere yenilenebilir enerji kaynaklarının üretime kazandırılabilmesine
yönelik araştırma, analiz ve fizibilite çalışmaları yapılarak sonuçların yatırımcılarla
paylaşılması. Bu çalışmalarda TR63 Bölgesinde yer alan üniversitelerle işbirliğinin
öncelikli olarak değerlendirilmesi.

2.3•Yenilenebilir enerji sistemlerine yönelik olarak üniversite ve özel sektör işbirliğine
dayalı ar-ge merkezinin kurulması.

2.4•TR63 Bölgesi’nde yer alan üniversiteler ve ilgili özel sektör kuruluşları ile işbirliği
içerisinde, yenilenebilir enerji kaynakları alanı başta olmak üzere enerji sektörüne
yönelik nitelikli işgücü yetiştirilmesi amacıyla eğitim ve uygulama programlarıgeliştirilmesi.

2.5•TR63 Bölgesi’nde enerji lojistiği sektörünün geliştirilmesi amacıyla yatırımcılara
yönelik analiz ve bilgilendirme çalışmaları yapılması.

2.6•Yeni yatırımlara yönelik süreçlerin kolaylaştırılması amacıyla yatırım destek
ofislerinin etkin olarak sürece dahil edilmesi.

65
36

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
• Kamu kesiminin düzenleyici ve denetleyici
rolü çerçevesinde, bir taraftan rekabetçipiyasanın ve uygun bir yatırım ortamınınoluşumu desteklenirken diğer taraftan arz
güvenliği yakından takip edilecektir. Kamu
kesimi ancak piyasaların arz güvenliğini
sağlamada yetersiz kalması halinde yatırımcı
olarak piyasanın sağlıklı işleyişine katkı
sunacaktır. (10.Kalkınma Planı/2.2.16 Enerji)

66• Ekonomik potansiyel oluşturan yenilenebilir
enerji kaynaklarına ilişkin olarak, lisans alınan
projelerin öngörülen sürede tamamlanması
için gerekli tedbirler alınacaktır. (Enerjive Tabii Kaynaklar Bakanlığı 2010-2014
Stratejik Planı, Amaç 2. Yenilenebilir Enerji
Kaynaklarının Enerji Arzı İçimdeki Payını
Artırmak)TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 3. Elektrik iletimi, dağıtımı vesanayideki üretim sürecini ve halkın yaşan
Öncelik 3. Elektrik iletimi, dağıtımı ve kullanımında verimlilik ve tasarruf artışı sağlanması
kullanımında verimlilik ve tasarruf artışı
kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu sorunlarınsağlanması
en aza indirilmesi amacıyla dağıtım hatlarındaki
Açıklama: TR63 Bölgesi genelinde ve ayrı ayrı Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye illeri bazında kişimodernizasyon çalışmalarına devam edilmesi
Açıklama:
TR63 Bölgesi
ve ayrıbaşıelektrik tüketimi
Türkiyegenelinde
ortalamasınınüzerindedir.
Hem sanayi
tüketiminde
hemKaynaklar
de mesken
gerekmektedir.
Ayrıca,Enerji ve Tabii
ayrı Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye
tüketiminde
Türkiye ortalamasının üzerinde olan Bakanlığı
bölgede mevcutdağıtım
hattından
tarafından
yürütülmekteolankaynaklanan
ENVER
illeri bazında kişi başı elektrik tüketimi Türkiye
Projesikapsamındakieğitim veetkilemektedir.
bilinçlendirme Bu
enerji kesintileri sanayideki üretim sürecini ve halkın
yaşankalitesini olumsuz
ortalamasınınüzerindedir.
Hemsanayiçalışmaları, enerji tüketiminde verimliliğin
sorunlarınazadeindirilmesi
amacıylaTürkiyedağıtım hatlarındaki modernizasyon çalışmalarına devam
tüketimindeenhemmesken tüketimindeve tasarrufun artırılması bakımından önemli
ortalamasınınüzerinde olanbölgedeedilmesi
gerekmektedir.
Ayrıca,Enerji mevcut
ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığı tarafından yürütülmekte olan
görülmektedir.
dağıtım hattından kaynaklanan enerji kesintileri
ENVER Projesi kapsamındaki eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları, enerji tüketiminde verimliliğin ve

tasarrufun artırılması bakımından önemli görülmektedir.
Tedbirler
Tedbirler

3.1•TR63 Bölgesi elektrik iletim ve dağıtım hatlarının modernizasyonuna yönelik
yatırımlara artırılarak devam edilmesi.

3.2•Enerji üretiminde verimliliği enerji tüketiminde ise tasarrufu artıran yenilikçi üretim
ve tüketim sistemlerinin geliştirilmesi ve kullanımının desteklenmesi.

3.3•ENVER Projesi kapsamında yürütülen eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarının yanı
sıra ilgili kurum ve kuruluşlar ile işbirliği içerisinde enerji verimliliği ve tasarrufu
konusunda yaygınlaştırma çalışmalarına devam edilmesi.

• “Ulusal Enerji Verimliliği Hareketi” kapsamında
sürdürülen bilinçlendirme ve özendirme• Enerji Verimliliği Stratejisi etkin bir şekilde
Enerji Verimliliği Stratejisi etkin bir şekilde uygulanacakve enerjinin
sektörlerdeverimli bir
etkinlikleri
kamu, özeltüm
ve sivil
toplum işbirlikleri
uygulanacak ve enerjinin tüm sektörlerdeyaygınlaştırılacaktır.
Verimliliği
şekildekullanımı
Kamu elinde ilekalması
öngörülen(Enerji
termikve Strateji
HES’lerinverimli birşekilde sağlanacaktır.
kullanımı sağlanacaktır.
Belgesi
2012-2023,
SA-07/
SH-04)
Kamu elinde kalması öngörülen termik veÜstÖlçekli
Ölçekli
PlanlarlaİlişkisiÜstPlanlarlaİlişkisirehabilitasyonları tamamlanacak, elektrikte kayıp-kaçak oranları en alt düzeye indirilecektir.
HES’lerin rehabilitasyonları tamamlanacak,• Sanayi kuruluşlarının verimlilik artırıcı projeleri(10.Kalkınma
Planı/2.2.16
Enerji)elektrikte kayıp-kaçak
oranlarıen alt düzeye
ve enerji yoğunluğunun düşürülmesine
indirilecektir.
Planı/2.2.16
Elektriküretimi,(10.Kalkınma
iletimi ve dağıtımında
teknik kayıpların asgariye indirilmesi ve dağıtımda kaçak
yönelik alacakları tedbirler desteklenecektir.
Enerji)kullanımın engellenmesi sağlanacaktır. (Elektrik Enerjisi
ve ArzGüvenliği
Stratejisi
Belgesi(EnerjiPiyasası
ve Tabii
Kaynaklar
Bakanlığı
2010• /Elektriküretimi,iletimi ve dağıtımında teknik
2014 Stratejik Planı, Amaç 2. Yenilenebilir
Verimlilik
ve Tasarruf)
kayıpların asgariye indirilmesi ve dağıtımda
Enerji Verimliliğini Artırmak)“UlusalEnerji Verimliliği
Hareketi”
kapsamında sürdürülen bilinçlendirme ve özendirme etkinlikleri
kaçak kullanımınengellenmesi
sağlanacaktır.
(Elektriközel
Enerjisi
Piyasası
Arz Güvenliği
kamu,
ve sivil
toplumveişbirlikleri
ile yaygınlaştırılacaktır. (Enerji Verimliliği Strateji Belgesi
Stratejisi Belgesi / Verimlilik ve Tasarruf)
2012-2023, SA-07/ SH-04)

Sanayi kuruluşlarının verimlilik artırıcı projeleri ve enerji yoğunluğunun düşürülmesine yönelikalacakları tedbirler desteklenecektir. (Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı 2010-2014 Stratejik Planı,67

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.2. SANAYİDE REKABETGÜCÜNÜN GELİŞTİRİLMESİ
1.2.1. Durum Tespiti Ve Stratejik
AnalizSürdürülebilir kalkınma, beşeri, sosyal,
ekonomik, mekânsal ve kültürel değer ve
kaynakların toplu olarak harekete geçirildiği
ve tüm bu unsurlardaki gelişmenin sonraki
dönemlerde de istikrarlı bir şekilde devamına
yönelik altyapının oluşturulduğu bir çerçeveyi
ifade etmektedir. Bu çerçeve içerisinde temel
dinamiklerden biri olan ekonomik kalkınma ve
ekonomik kalkınmanın lokomotifi olan sanayi
sektörü, küresel ve bölgesel politikalardaöncelikli bir konuma sahiptir.
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın
2012 yılı verilerine göre, Türkiye’de sanayi siciline
kayıtlı işletmelerin % 2,24’ü TR63 Bölgesi’nde
yer almaktadır. Mevcut veriler doğrultusunda
sanayi siciline kayıtlı işletmelerin bölgesel
hâsılaya etkisi üzerine bir yorum yapılamamakla
birlikte, 2011 yılı GSKD verilerine göre, sanayi
sektörünün TR63 Bölgesi GSKD’i içerisindeki
payı % 27,5’dir. Bununla birlikte, 2011 yılından
bu yana geçen sürede, yatırımların teşviki ile

68

ilgili düzenlemelerin etkisiyle cazip hale gelen
yatırım ortamının ve bölge genelinde artan
sanayi yatırımlarının bu oranı daha arttırdığı
değerlendirilmektedir. Benzer durum, % 24 olanbölgedeki sanayi istihdamı oranı için de geçerlidir.
Sanayi sektörünün istihdam içerisindeki payı,
Türkiye ortalamaları ile paralel olmakla birlikte,
Hatay ve Kahramanmaraş illerindeki yeni
yatırımlar ve Osmaniye ilinin gelişen sanayisi,önümüzdeki dönemde TR63 Bölgesi istihdam
yapısı içerisinde sanayi sektörünün payınınartacağını göstermektedir.
Tablo 5’te görüldüğü üzere, Gıda Ürünleriİmalatı TR63 bölgesindeki her bir ilin sahipolduğu sanayinin en az ¼’ünü oluşturmaktadır.
Bununla beraber, Hatay ilinde İskenderun
Demir Çelik fabrikasının 1975 yılından itibarenüretime geçmesi, bölgenin sanayi altyapısını
doğrudan etkileyerek, gerek istihdam hacmi,
gerekse yarattığı katma değer açısından Hatay
ilini imalat sanayinin lokomotifi haline gelmiştir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Demir Çelik ile beraber, Hatay ilinde imalat
sanayii, özellikle makine, filtre, tarım araçgereçleri, ayakkabı-deri işlemeciliği ve mobilyaüretiminde gelişmiştir. Kahramanmaraş ilinde ise
Gıda Ürünleri İmalatından sonra, Tekstil Ürünleriİmalatı, Fabrikasyon Metal Ürünleri İmalatı (Metal
Mutfak Eşyası) bölge sanayisi bakımından öneçıkmaktadır. Türkiye iplik üretiminin %27,4’ünükarşılayan Kahramanmaraş’ta, Tekstil ve
Konfeksiyon İmalatının önemi büyüktür. Bu
sektör tek başına il işgücünün yarısından
fazlasını istihdam etmesinin yanı sıra, il ihracatının%86,3’ünü karşılamaktadır. Osmaniye’de ise,5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki
Kanunu ve diğer teşvikler ile organize sanayi
bölgesinde özellikle demir çelik ve metal
sektörü ile ilgili firmaların yatırım yapması, ilin
sanayileşmesinde önemli bir dönüm noktasıolmuştur. Bunların yanı sıra termik, doğalgazçevrim, rüzgar enerjisi ve hidroelektrik santralleri
ile enerji sektörü de en önemli sektörlerden biriolmaktadır.

69

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Tablo 5. Sanayi Siciline Kayıtlı Firma Sayısına Göre TR63 Bölgesindeki Sektörlerinİllerin Sanayisindeki Ağırlıkları (2013)

Kaynak: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 201270

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

TR63 Bölgesinde mevcut sanayi yapısı
ilçeler bazında incelendiğinde, sanayi siciline
kayıtlı firma bakımından Hatay ilinde Merkez
ilçe 30, İskenderun ve Dörtyol ilçeleri; Osmaniye
ilinde, Merkez ilçe, Toprakkale ve Kadirli ilçeleri;
Kahramanmaraş ilinde ise, Merkez ilçe ve
Türkoğlu ilçesi öne çıkmaktadır. Sanayi siciline
kayıtlı firma sayılarında merkez ilçelerde belirgin

bir yoğunlaşma görülmekle birlikte, bu firmalarınistihdama olan katkıları incelendiğinde, bölgede
sanayi siciline kayıtlı firmalardaki istihdamının%45,3’ünün yer aldığı Kahramanmaraş
Merkez ilçe, %14,1’inin yer aldığı İskenderun
ve %10,9’unun yer aldığı Toprakkale öneçıkmaktadır.

30. 12.11.2012 tarih ve 6360 sayılı On Üç İlde Büyükşehir ve Yirmi Altı İlçe Kurulması İle
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile
Hatay’da 4, Kahramanmaraş’ta 2 yeni ilçe kurulmuş olup, sanayi siciline kayıtlı firma verileri
6360 sayılı kanun öncesi idari duruma göre analiz edilmiştir.

71

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 9. TR63 Bölgesi Önemli Sanayi Alanları
Harita 9. TR63 Bölgesi Önemli Sanayi Alanları

72

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bölge genelinde belirli yörelerdeyoğunlaşmış ve bazı sektörlerde rekabetçi yapısıgelişmiş durumda olan sanayi kompozisyonu,
sektörel bazda orta ve yüksek teknolojili birüretim yapısına sahip olsa da, genel olarakdüşük ve orta düzey teknolojiye sahiptir.
Kalkınma Bakanlığı tarafından hazırlanmakta
olan Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi taslak
metninde, Herfindahl yöntemi kullanılarak yapılananalizde, bu değerlendirmeyi doğrular şekilde,
TR63 Bölgesi imalat sektörünün teknolojik
yığınlaşmasını düşük ve orta-düşük seviyeolarak belirtilmiştir. Benzer şekilde, Türkonfed
tarafından yayımlanan analiz çalışmasında daTR63 Bölgesi, orta-düşük teknolojili imalat
sanayi sektörlerinin yer aldığı bölgeler arasında
gösterilmiştir.
10. Kalkınma Planı’nda yer alan
“Türkiye’nin uluslararası rekabet gücünü ve
dünya ihracatından aldığı payı artırmak için imalat
sanayiinde dönüşümü gerçekleştirerek yüksek
katma değerli yapıya geçmek ve yüksek teknoloji
sektörlerinin payını artırmak temel amaçtır”
vurgusu doğrultusunda, TR63 Bölgesi’ndesanayi sektörü ile ilgili yapılacak çalışmalarınen önemli unsurlarından biri, düşük ve orta
seviyede bulunan teknolojik düzeyin orta ve
yüksek seviyeye yükseltilmesine yönelik tedbirler
olacaktır. Teknolojik seviyenin geliştirilmesi
sadece üretim bantlarının ve ekipmanlarınınyenilenmesi olarak değil, aynı zamanda yenilikçiüretim süreçlerinin ve yeni ürün tasarımlarının dabölge ekonomisine kazandırılacağı yapısal birgelişme (dönüşüm) olarak değerlendirilecektir.
Ayrıca, bölgedeki mevcut sanayi
kompozisyonu yeni sektörlerin eklemlenmesine
olanak sağlayacak niteliklere sahiptir. Özellikle
ana metal sanayisinde İskenderun-Payas-

Osmaniye hattında artan üretim hacmi veürün çeşitliliği, bu sektörü temel girdi olarak
kullanacak beyaz eşya ve otomotiv sanayi gibi
katma değeri ve üretim teknolojisi daha yüksek
alanlarda yatırımları gündeme getirmektedir.
Benzer şekilde, diğer sektörlerde de farklı yatırım
alanlarına konu olabilecek potansiyelin ortaya
konulması ve bu potansiyellerin yatırımcılarda
farkındalık oluşturması amacıyla araştırma ve
fizibilite raporları ile yatırım destek çalışmalarıönemli görülmektedir.
Bölgede elde edilen ürünlerin bir başka
sektör için girdi teşkil etmesi veya bölgedeki
birkaç farklı sektörünün tamamlayıcı olarakbaşka yatırım konularını tetiklemesi olarak ortayaçıkabilecek bu durum, yeni yatırım alanları ile
sanayi sektöründe yapısal dönüşümlere ve
yenilikçi üretim süreçleri ile teknolojik gelişmeye
katkı sağlayacaktır.
TR63 Bölgesi’ndeki en önemli sektör
olan ana metal sanayi, Türkiye’de otomotiv ve
tekstil sektörü ile birlikte en fazla ihracat yapan
sektör konumundadır. Bu yönü ile uluslararası
rekabetin çok yönlü olarak etkilediği sektörde,yüksek enerji ve hammadde maliyetlerinekarşı, ürün ihtisaslaşması ve sektörel ArGe çalışmalarının geliştirilmesi, rekabetçiliğin
geliştirilmesi bakımından önemlidir.
Bölgenin diğer temel sanayi sektörü
tekstil ise, istihdam, dış ticaret ve ulusal sanayi
açısından oldukça önemli bir konuma sahiptir.
TR63 Bölgesinde Kahramanmaraş ilindeyoğunlaşan tekstil sektörü, Hatay ve Osmaniye
illerinde de faaliyet göstermektedir. Yüksek
üretim hacmi ile Çin’in var olan uluslararası
rekabeti daha da derinleştirmesi ve bu durumun
daha da artırdığı girdi maliyetleri ile tüketici

73

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

taleplerindeki değişiklikler, TR63 Bölgesi sanayi
sektöründe de Ar-Ge ve Ür-Ge çalışmalarınınönemini daha kritik bir boyuta taşımıştır.
Benzerşekilde
TR63
Bölgesisanayisinde öne çıkan gıda, metal mutfak
eşya, ayakkabıcılık ve mobilyacılık gibi diğer
sektörlerde de, yenilikçiliğe dayalı Ar-Ge ve
Ür-Ge çalışmaları ve bu gelişmeye paralelolarak üretim süreçlerinde teknolojik seviyeningeliştirilmesi, bölge sanayisinin ulusal veuluslararası rekabetçiliğinin artırılması için önemli
görülmektedir.
TR63 Bölgesi’ni Türkiye’nin iç ve bazı
kıyı bölgelerinden ayrıştıran özelliklerden biriolan limanların varlığı ve işlevselliği sanayi

74

sektörünün özellikle dış ticaret kapasitesine
katkı sağladığı gibi yeni sektörlerin gelişmesinede fırsatlar sunmaktadır. İskenderun Deniz
Ticaret Odası verilerine göre Mersin-İskenderun
arası limanlara yıllık ortalama 10.000 civarında
gemi yanaşmaktadır. Bu gemilere yönelik
bakım, onarım ve havuzlama hizmeti verecek
bir sektörün gelişmesi, bölge için önemli bir alanolarak ortaya çıkmaktadır. Bu amaçla içerisinde
bakım tersaneleri, geri dönüşüm tesisleri, yatve iş tekneleri imalat bölgesi, lojistik saha, atık
toplam ve ayrıştırma ve gemi yan sanayisine
yönelik alanların bulunacağı Denizcilik İhtisas
Sanayi Bölgesi projesi geliştirilmiştir. İskenderun
Deniz Ticaret Odası ve özel sektör temsilcileri
tarafından geliştirilen proje ile İskenderun
Körfezi’ne gelen gemiler başta olmak üzere
ulusal ve uluslararası çapta hizmet verecek
bakım ve onarım sektörünün geliştirilmesi
hedeflenmektedir.
Diğer taraftan söz konusu proje bölgede
kurulu ana metal sanayisinin hammaddesi olan
hurda ihtiyacını giderilmesine geri dönüşüm
tesisleri ile katkı sağlayabilecek niteliktedir.
İskenderun Limanı’nın özelleştirilmesi veTR63 BÖLGE PLANI 2014-2023İskenderun’da kurulması hedeflenen lojistik
merkez yatırımları ile gemi trafiğinin daha daartacağı göz önüne alındığında söz konusu
projenin, yeni yatırım alanlarının geliştirilmesi
bakımından uygulanabilirliğinin araştırılması
önemli görülmektedir.

Bu amaçla ulusal politikalar da gözönüne alınarak TR63 Bölgesi’nde ihracatta
maliyetleri azaltacak ve kapasiteyi artıracaklojistik yatırımlar ile Hedef Ülke-Hedef Sektör
yaklaşımıyla yapılacak pazar araştırmaları önemli
görülmektedir.

Sanayi sektörlerinin rekabetçiliğinde,
ihracat yönlü dış ticaret faaliyetlerinin etkisi
büyüktür. Küresel ölçekte sınır tanımayan
ekonomik ilişkiler dünyanın herhangi bir bölgesini
pazar haline getirebildiği gibi, potansiyel pazarlar
için de dünyanın herhangi bir bölgesinde bulunanişletmeyi rakip yapabilmektedir. Bu amaçla hemsanayi sektörlerinin rekabet gücünün artırılması
hem de dış ticaret yeteneklerinin geliştirilmesi
birbirini besleyen iki süreç olmaktadır.

Rekabetçiliğin
geliştirilmesinde
benimsenen stratejik yaklaşımlardan biri dekümelenmedir. Ekonomi Bakanlığı tarafından
da ulusal bir politika haline getirilen kümelenmeçalışmaları, KOBİ İşbirliği ve Kümelenme Projesi
ile somut hale gelmiştir. Bu proje kapsamında
hazırlanan Kümeler İçin Ortak Rekabet Alanları
Stratejisi Raporu’nda ülke genelinde 356 adetküme potansiyeli tespit edilmiştir.

2004 yılında 860 milyon ABD Doları
civarındaki ihracat kapasitesini 2013 yılında
yaklaşık 3 milyar ABD Dolarına yükselten
TR63 Bölgesi, bu dönem içerisinde % 241’likbir artışla aynı dönem içerisinde % 141 artış
gösteren Türkiye ortalamasından daha iyi
performans göstermiştir. Bu performansın
sürdürülebilirliği için üretimde yeni ve yenilikçi
süreçlerin geliştirilmesi ve hedef odaklı dış ticaret
politikalarının uygulanması gerekmektedir.

Tespit edilen bu potansiyelin % 70’inden
fazlası sanayi sektöründe olup 18 adedi TR63
Bölgesi ile ilişkilendirilmiştir. Bunlar; Hatay
ilinde, Mobilyacılık ve Mobilya Aksesuarları,
Ayakkabıcılık, İpekçilik, Sağlık Turizmi, Tıbbi
ve Aromatik Bitki, Zeytinyağı ve Sofralık
Zeytin, Lojistik, Kahramanmaraş ilinde, Tekstil,Kuyumculuk, Süt ve Süt Ürünleri, Kırmızı Biber,Ahşap Oymacılığı, Metal Mutfak Eşya, Osmaniye
ilinde ise, Demir Çelik, Yerfıstığı, Bıçakçılık ve
Kilimcilik sektörleridir.

10. Kalkınma Planında Türkiye’ninihracat kapasitesinde yaşanan gelişmelerlebirlikte Türkiye’nin dünya ihracatındaki payınınarttığı ( % 0,7 -2011) belirtilerek, ihracatın
artırılmasında sanayi işletmelerinin rekabet
güçlerinin artırılmasının yanı sıra ihracat
maliyetlerinin (özellikle lojistik) düşürülmesi, pazarçeşitliliğinin artırılması ve finansman olanaklarınıngeliştirilmesinin önemli görüldüğü belirtilmiştir.

75

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita
10. Küme
ve Potansiyel
Küme Alanları
Harita
10. Küme
ve Potansiyel
Küme Alanları

Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, 2012, Kümeler için Ortak Rekabet Alanları Stratejisi Raporu
Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, 2012, Kümeler için Ortak Rekabet Alanları Stratejisi Raporu

Tamamı fikir aşamasında olan 18 küme
yapılan bu çalışmanın yanı sıra, DOĞAKA
Tamamı fikir aşamasında olan 18 küme potansiyelinden halihazırda üzerinde analiz çalışması yapılan
potansiyelinden halihazırda üzerinde analiz
koordinasyonunda demir-çelik sektörü ile ilgili bir
Kahramanmaraş
ilindekimetalmutfakeşyasektörünün
birincilolarakkümelenme
potansiyelinesahipçalışması yapılan Kahramanmaraş ilindekiçalışmanındahabaşlatılması
planlanmaktadır.
metalsonucu
mutfakeldeeşyasektörününolduğuedilmiştir.
Metalbirincil
mutfakolarakeşya sektörüne yönelik olarak yapılan Beş Güç Analizi,
Girdi maliyetleri, nitelikli istihdam,
kümelenme
potansiyelineolduğusonucuDeğer
Zinciri Analizi,
Tedariksahip
Zinciri
Analizi,İşbirliği Seviyesi Analizi, Potansiyel Pazarların Analizi,
teknolojik gelişme ve pazar ekonomisi bakımından
elde edilmiştir. Metal mutfak eşya sektörüne
Sektör İhtiyaç Analizi, Rekabet Analizi gibi çalışmalar neticesinde
elde edilensonuçlara
göre,çalışmaları
sektörçeşitli avantajlarıbulunankümelenme
yönelik olarak yapılan Beş Güç Analizi, Değer
çerçevesinde metal
mutfakeşya, mobilyacılık
içinZinciriyeni bir
yol haritasıçıkarılması
açısındanİşbirliği
bir altlık oluşturulmaktadır.
Plandönemindeuygulama ve
Analizi,
Tedarik
Zinciri Analizi,
demir-çelikkalkınma
sektörleri üzerindebaşlatılansafhasınaolan bu Pazarlarınçalışmanın Analizi,
ilgili Bakanlıklar,
ajansı vediğer analizler,
tüm
Seviyesi geçecek
Analizi, PotansiyelPlan döneminde TR63 Bölgesi’nin öncelikli
Sektör İhtiyaç Analizi,
RekabetAnalizi gibi
kurum/kuruluşlarca
desteklenmesi
gerekmektedir.
sanayi stratejileri arasında yer almaktadır.
çalışmalar neticesinde elde edilen sonuçlara
Diğertaraftankümelenmeçalışmaları
analiz çalışması
göre,
sektörbölgedekiiçin yeni bir
yol haritasıçıkarılmasıile ilgili bir diğer
Bununlabirlikte, ise Hatay
teknik ilindeki
olarakaçısından sektörü
bir altlıkoluşturulmaktadır.
mobilyacılık
ile ilgilidir.
Bilim, Sanayi Planve Teknoloji
Bakanlığı koordinasyonunda
yapılan buele
kümelenmeçalışmaları kapsamında
döneminde uygulama safhasına geçecek olan
alınmasasektörü
da sektörel
kullanım alanlarınınçalışmanın yanı sıra, DOĞAKA koordinasyonunda demir-çelik
ile ilgiliortak
bir çalışmanındahabu çalışmanın ilgili Bakanlıklar, kalkınma ajansı
yaygınlaştırılması, öncelikli bir sanayi politikasıbaşlatılması planlanmaktadır.
ve diğer tüm kurum/kuruluşlarca desteklenmesi
olarak değerlendirilecektir. Özellikle önemli
gerekmektedir.
derecedesektörelyoğunlaşmanınGirdi maliyetleri, nitelikli istihdam, teknolojik gelişme
ve pazar
ekonomisi
bakımındanolduğu
çeşitli vebölgenin istihdam, üretim hacmi ile bölgenin dış
taraftanbölgedeki
kümelenme
avantajları Diğer
bulunankümelenmeçalışmalarıçerçevesinde metal mutfak eşya, mobilyacılık ve demirticaretinde de yer edinen metal mutfak eşya,çalışmaları
ilgili bir diğer
analiz analizler,çalışması iseçeliksektörleriile üzerindebaşlatılan
Plan döneminde
TR63
Bölgesi’ninsektörlerinde,öncelikli sanayi
ayakkabıcılık
ve mobilyacılık
Ar-Ge,
Hatay ilindeki mobilyacılık sektörü ile ilgilidir. Bilim,
stratejileri arasında yer almaktadır.
Ür-Ge ve tasarım çalışmalarının yapılabileceği
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda

Bununla birlikte, teknik olarak kümelenme çalışmaları kapsamında ele alınmasa da sektörel ortak

76kullanım alanlarının yaygınlaştırılması, öncelikli bir sanayi politikası olarak değerlendirilecektir.
Özellikle önemli derecede sektörel yoğunlaşmanın olduğu ve bölgenin istihdam, üretim hacmi ile

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

ortak tasarım merkezleri ve laboratuvarlarınoluşturulması için gerekli çalışmalar yapılacaktır.
Ayrıca bölge geneline yayılmış gıda firmalarının
ihracat odaklı üretimlerinde kullanılmak üzere
test ve analiz laboratuvarlarının yapımı da önemli
görülmektedir. Özellikle yaş meyve ve sebze
ihracatı ile zeytincilik konusunda rekabetçi
bir yapıya sahip bölgede, ihracatta ürünkalitesinin, rekabetçiliğin geliştirilmesine katkı
sağlayacağı değerlendirilmektedir. Söz konusu
merkez ve laboratuvarların oluşturulmasında
ulusal ve uluslararası fonlara başvurulması
planlanmaktadır.
Kümelenme ve ortak kullanım alanları
ile benzer bir alan olarak endüstriyel simbiyoz
uygulamaları da, TR63 Bölgesi sanayi yapısındadönüşüm sağlayabilecek niteliklere sahiptir. İki
veya daha fazla sayıda işletme arasında sektörel
olarak ilişki olmamasına ve mekânsal olarak
aynı lokasyonda bulunmamasına rağmen, birsektörün atığının veya yan ürünlerinin, diğer
bir sektörün girdisi olarak kullanılıp ürüne
dönüştürülmesi olarak tanımlanan endüstriyel
simbiyoz, TR62 (Adana, Mersin) ve TRC1
(Gaziantep, Kilis, Adıyaman)bölgelerindeki
sanayi yapılanması ile birlikte düşünüldüğünde,bölgede mevcut sektörlerin gelişimi ve yeni
sektörlerin oluşumu için önemli bir potansiyel
sunmaktadır.
Mevcut firmalar üzerindeki atıklar
dahil her türlü varlığın, lojistik imkanlarınve uzmanlık birikiminin paylaşılması olarakdeğerlendirilen endüstriyel simbiyoz, bölgeselkalkınma politikalarını destekleyen bir yaklaşım
olarak değerlendirilmektedir. İnovasyon ve
sürdürülebilirlik yönü ile AB ülkelerinde deuygulama alanı olan endüstriyel simbiyoz
konusunda, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ve

Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Şirketi arasında
2010 yılında imzalanan bir anlaşma ile “İskenderun
Körfezi’nde Endüstriyel Simbiyoz Projesi”
başlatılmıştır. Proje kapsamında, endüstriyel
simbiyoz uygulamalarının yaygınlaştırılması
amacıyla endüstriyel simbiyoz olanaklarınınaraştırılması, pilot uygulamaların başlatılması,
veri tabanı ve iletişim ağının oluşturulması vedaha sonra ulusal bir nitelik kazandırılması
hedeflenen uygulama modeli geliştirilmesi
amaçlanmaktadır. Bu zamana kadar yapılançalışmalarda demir-çelik, inşaat, çimento,
deniz ürünleri, yem sanayi, meyve ve petrol
boru hattı gibi alanlarda tespit edilen simbiyotikilişkiler, bölgede mevcut sanayi tesislerinin ve
yeni sektörlerin gelişiminde potansiyeli ortaya
koymaktadır. Bu amaçla simbiyotik ilişki tespit
edilen alanlarda yatırımcılara yönelik ortak yatırım
destek ve bilgilendirme faaliyetlerinin yapılması
önemli görülmektedir.
Konu ile ilgili olarak Doğu Akdeniz
Kalkınma Ajansı, Çukurova Kalkınma Ajansı
ve İpekyolu Kalkınma Ajansı önümüzdeki
dönemlere yönelik olarak işbirliği yapmak üzere
bir çalışma başlatmıştır. Plan döneminde, proje
kapsamında yürütülen çalışmalar ve endüstriyel
simbiyoz konusunda diğer kurum ve kuruluşlar
ile beraber yapılacak çalışmalar doğrultusunda
bir yol haritası çizilecek ve konu öncelikli sanayi
politikaları arasında değerlendirilecektir.
Temel olarak belirtilen bu hususların
bütünü ile ilgili olarak yatırım destek çalışmalarınıngeliştirilmesi, özelde Doğu Akdeniz Kalkınma
Ajansı, genelde ise tüm ilgili kurum ve kuruluşlar
için öncelikli konular arasında yer almaktadır.
5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu,Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanunçerçevesinde kurulan kalkınma ajansları

77

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

bünyesinde tüm illerde faaliyet gösteren yatırım
destek ofisleri, esas olarak yatırım süreçlerinde
kolaylaştırıcılığı
vedanışmanlığı
misyonedinmişlerdir. Kurumsal yapılanma ile ilgili
mevzuatın yeni olması ve yatırım destek ofislerinde
görev yapan uzman personelin söz konusu
süreçlerde yeterli tecrübeyi henüz edinmemiş
olması gibi nedenlerle, ilk uygulamalarda sürece
etkin olarak dahil edilemeyen yatırım destek
ofislerinin, etkinliğini artıracak düzenleme ve
uygulamalar plan döneminde öncelik verilecek
hususlar arasında yer almaktadır.
TR63 Bölgesi sanayi sektörü ile ilgili
olarak plan dönemi için öngörülen yapısaldönüşüm ve teknolojik gelişme, kümelenme78

analizleri ve uygulama çalışmaları, endüstriyel
simbiyoz hedefleri ve yatırımlarda devlet
yardımlarına yönelik düzenlemelerle pekişen
yatırım ortamı, TR63 Bölgesi’nde yatırım destek
faaliyetlerinin önemini daha da artırmaktadır.
Bu amaçla yatırım destek ofislerinin
farkındalığını ve etkinliğini artıracak mevzuat
ve uygulama düzenlemeleri, ilgili personelinteorik ve pratik süreç eğitimleri, yerel yöneticiler
düzeyinde sahiplenmeyi artıracak tedbirler
ve kurumsallaşma sürecinin tamamlanması,
plan dönemindeki yatırım destek faaliyetlerinin
etkinliği için önemli görülmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 11. TR63 Bölgesi Sanayi Sektörü Gelişim Haritası
Harita 11. TR63 Bölgesi Sanayi Sektörü Gelişim Haritası

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

79

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.2.1.1. Stratejik
Yaklaşım
Stratejik
YaklaşımTEMEL AMAÇMevcut sanayi kuruluşları ve uygun yatırım ortamı ile Türkiye’nin sanayi üretim merkezlerinden biri
haline gelmiş olan TR63 Bölgesi’nde, yeni ve yenilikçi yatırımlar ve uluslararası standartlardaki
teknolojik altyapının entegrasyonu ile sanayi katma değerini yükseltmek.
1.1. Ana metal sanayi ve teks başta olmak üzere metal mu k eşya, ayakkabıcılık vemobilyacılık sektörlerinde ulusal ve uluslararası fonlar etkin olarak kullanılarak
Ar-Ge ve Ür-Ge faaliyetlerine zemin olabilecek ortak kullanım alanlarınınoluşturulması.
1.2. Firmaların özgün ürün ve üre
edilmesi.
Öncelik 1. TR63
Bölgesi sanayi
teknolojisinin düşükorta seviyeden ortayüksek seviyeye
yükse mesi

modeli tasarımlarının öncelikli olarak teşvik

1.3. Firmaların teknoloji yeteneğini üst düzeye çıkaracak Ar-Ge ve katma değer armodernizasyon ya mlarının desteklenmesi.
1.4. Ülkemizin ithalat bağımlılığını azaltmaya yönelik ya rımlar ile firmaların
teknolojik ya mlarına yönelik ﬁnansman kaynaklarına erişimine desteksağlanması.
1.5. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi bünyesinde yer alan Üniversite-SanayiKamu İşbirliği Geliş rme Merkezi’nin etkinliğinin ar ması ve benzerioluşumların Hatay ve Osmaniye illerinde yer alan üniversitelerde dedesteklenmesi.
1.6. Üniversiteler bünyesinde bölgesel sanayi kuruluşlarının ih yaçları doğrultusundatema ar rma merkezlerinin kurulması ve etkin kullanımının desteklenmesi.
1.7. Üre m süreçlerinde teknolojik gelişme kültürünün yaygınlaş
bilgilendirme çalışmalarının yapılması.

Öncelik 2. Üre
yeteneğinin
geliş mesi amacıyla
ih saslaşmış Organize
Sanayi Bölgesi ve
Küçük Sanayi Sitesioluşumlarının
yaygınlaş ması

lmasına yönelik

2.1. Yapımı planlanan Kahramanmaraş Teİh sas Organize Sanayi Bölgesi,
Osmaniye ve Hatay Zey ncilik İh sas Organize Sanayi Bölgeleri ve Osmaniye ve
Hatay Hayvancılık İh sas Organize Sanayi Bölgeleri ile Osmaniye II. Organize
Sanayi Bölgesi’nin yapımlarının tamamlanması.
2.2. Yapımı devam eden İskenderun II ve Elbistan Organize Sanayi Bölgeleri ile
planlanan Türkoğlu ve Pazarcık Organize Sanayi Bölgesi’nin yapımlarının
tamamlanması.
2.3. Hatay ve Kahramanmaraş’ta ayakkabıcılık ve mobilyacılık sektörüne yönelik KSS
ya mlarının tamamlanması.
2.4. İskenderun Denizcilik İh sas Sanayi Bölgesi Projesi’nin başla ması için ilgili
kurumlar nezdinde girişimlerin gerçekleş ilmesi.

3.1. TR63 Bölgesi’nin rekabetçi sektörleri olan ana metal sanayi ve teks başta olmakÖncelik 3. Patent,üzere gıda, metal mu k eşya, ayakkabıcılık ve mobilyacılık sektörlerinde marka,
marka ve coğraﬁ işaret
patent, faydalı model v.s. gibi yenilikçiliğe yönelik faaliyetlerin öncelikli olarak
tescili gibi sınai
desteklenmesi.
mülkiyet haklarına ve
3.2. Sektörel ortak kullanım alanlarında ve/veya üniversiteler bünyesinde, yeni ve
yeni ürünlerin
yenilikçi ürün geliş rilmesi amacıyla özel sektör-üniversite işbirliğine yönelik
korunmasına yönelikmodellerin geliş lmesi.
uygulamaların
yaygınlaş ması
3.3. Firmalarda sınai mülkiyet konusunda bilinçlendirme çalışmalarının yapılması.

80

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

TEMEL AMAÇMevcut sanayi kuruluşları ve uygun yatırım ortamı ile Türkiye’nin sanayi üretim merkezlerinden biri
haline gelmiş olan TR63 Bölgesi’nde, yeni ve yenilikçi yatırımlar ve uluslararası standartlardaki
teknolojik altyapının entegrasyonu ile sanayi katma değerini yükseltmek.
4.1. TR63 Bölgesi’nde sanayi üretim hacmi ve çeşitliliğinin artırılmasında endüstriyel
simbiyoz uygulamalarının öncelikli olarak değerlendirilmesi.
Öncelik 4. TR63
Bölgesi’nde üretim
kompozisyonunun
endüstriyel simbiyoz
uygulamaları ilegenişletilmesi

4.2. Komşu Düzey 2 Bölgeler ile yüksek simbiyotik ilişki tespit edilen ana metal sanayi,
tekstil, gıda, tarım ürünleri ve ahşap ürünleri alanları başta olmak üzere ilgili
sektörlerde uygulama olanaklarına yönelik detaylı analiz çalışmalarının yapılması.
4.3. Endüstriyel simbiyoz alanında yapılan çalışmaların ilgili yatırımcıların bilgisine
sunulacağı veritabanı ve iletişim ağının oluşturulması.
4.4. Çukurova Kalkınma Ajansı, Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı ve İpekyolu Kalkınma
Ajansı işbirliği ile endüstriyel simbiyoz uygulamalarına yönelik ortak mali destek
programı tasarımının yapılması ve uygulanması.
5.1. Kahramanmaraş ilinde kurulu metal mutfak eşya sektöründeki kümelenmeçalışmalarına öncelik verilmesi ve bu alandaki çalışmalara teknik ve mali desteksağlanması.

Öncelik 5. TR63
Bölgesi’ndekümelenme
uygulamalarınınbaşlatılması

5.2. Hatay ilindeki mobilyacılık sektörü ile ilgili olarak kümelenme çalışmasınınbaşlatılması.
5.3. İskenderun-Payas-Osmaniye hattında kurulu ana metal sanayi ile ilgili küme
analizlerinin yapılması ve uygun görülmesi halinde kümelenme çalışmalarınınbaşlatılması.
5.4. TR63 Bölgesi’nde küme potansiyeli bulunan alanlarda kümelenme altyapısına
yönelik olarak ortak kullanım alanlarının oluşturulması.
5.5. TR63 Bölgesi’ndeki potansiyel alanlarda küme analizlerin yapılması, bu alanlara
yönelik ortak kullanım alanlarının oluşturulması ve nitelikli işgücününyetiştirilmesi için özel sektör-üniversite işbirliğine dayalı yapılanmalarındesteklenmesi.

Öncelik 6. Sanayi
sektöründeki
ﬁrmaların ihracat
kapasiteleriningeliştirilmesi

6.1. Yatırım destek oﬁsleri, TSO’lar, ilgili mesleki organizasyonlar ve özel sektör
kuruluşları ile işbirliği içerisinde, ihracat kapasitesini ve ürün-pazar çeşitliliğini
artırmayı amaçlayan Hedef Ülke Hedef Sektör Programı'nın uygulanması.
6.2. Firmaların dış ticaret yeteneklerinin geliştirilmesi ve ihracat faaliyetlerine yeni
ﬁrmalarınkazandırılması
amacıylauygulamalı
teknikeğitimlerin
yaygınlaştırılması.
6.3. OSB’ler ve sanayi yoğunluklu bölgelerin lojistik bağlantılarının iyileştirilmesi
amacıyla altyapı yatırımlarının önceliklendirilmesi.
7.1. Kalkınma ajansları bünyesindeki yatırım destek oﬁslerinin yatırım süreçlerinde
etkin olarak yer almasına yönelik tedbirlerin alınması ve yatırım destek oﬁslerinin
yerel yöneticiler tarafından sahiplenilmesi sağlanarak farkındalığının artırılması.

Öncelik 7. Yatırım
süreçlerinde
kolaylaştırıcılık vedanışmanlık
hizmetlerinin
etkinleştirilmesi

7.2. Yatırım destek oﬁslerinde görev yapan uzman personelin yatırım süreçleri ile ilgili
kolaylaştırıcılık ve danışmanlık eğitimleri alması ve süreç tecrübesi edinmesi için
gerekli tedbirlerin alınması.
7.3. Yatırımlarda izin ve ruhsat süreçlerindeki bürokratik işlemlerin hızlandırılması
amacıyla, ulusal ölçekli veritabanlarına yatırım destek oﬁslerinin de entegreolması.
7.4. Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye Yatırım Destek Oﬁslerinin, Başbakanlık
Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı ile sürekli işbirliği içerisinde olması.
7.5. TR63 Bölgesi yatırım ortamına ilişkin arazi, yatırım süreçleri ve destek unsurları
gibi hususları içeren veritabanı ve yayınların hazırlanması.

8151Öncelik 1. TR63 Bölgesi sanayi teknolojisinin düşük-orta seviyeden orta-yüksek seviyeye
yükseltilmesi
TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023
Açıklama: TR63 Bölgesi, kurulu sanayi yapısında temel sektörler olarak yer alan ana metal sanayi veÖncelik 1. TR63 Bölgesi sanayi
Aynı şekilde bölge genelinde yaygın olarak
tekstil sektörlerinde, teknolojiye dayalı rekabet yapısı diğer sektörlere göre daha güçlü durumdadır.
teknolojisinin düşük-orta seviyeden
yer alan ve üretim teknolojisi ile ürün katma
Ancak,
özellikle
tekstilsektöründeki
uluslararası
rekabetortamı,budurumdaki
sektörü dahakırılgan haleorta-yüksek seviyeye yükseltilmesi
değeri dahadüşükgıda sanayinde,getirmektedir. Bölgenin dış ticaret ve istihdamında Hatayen yüksekdeğerlere sahipillerinde
ana metal
sanayi veve Kahramanmaraş
yoğunlaşan
Açıklama: TR63 Bölgesi, kurulu sanayi
ayakkabıcılık
sektöründe,Osmaniye
ile birlikte ve
tekstilde, uluslararası rekabet şartlarını sağlamak amacıyla,girdi veenerji maliyetlerini
azaltamaya
yapısında temel sektörler olarak yer alan ana
her üç ilde de yer alan mobilyacılık sektöründe,sektörde
belirleyici
rol oynamaya
yönelik
Ar-Ge ve Ür-Ge çalışmaları ve buna paralel olarak teknolojik
metal sanayi
ve tekstil
sektörlerinde,
teknolojiye
daha yüksek teknolojiye dayalı üretim süreçlerinin
dayalı rekabetyapısı diğer sektörlere göre
ilerlemeönemli görülmektedir.
geliştirilmesi, bu sektörlerin sürdürülebilirlikleri vedaha güçlü durumdadır. Ancak, özellikle tekstil
dış ticaret rekabetçiliğinin artırılması bakımından
sektöründeki
uluslararası
bualan ve üretim teknolojisi ile ürün katma değeri daha
Aynışekilde bölge
genelinderekabetyaygın ortamı,
olarak yer
kritik öneme sahiptir.
sektörü daha kırılgan hale getirmektedir. Bölgenindüşük durumdaki gıda sanayinde, Hatay ve Kahramanmaraş illerinde yoğunlaşan ayakkabıcılık
dış ticaret ve istihdamında en yüksek değerlere
Bu süreçte ilgili özel sektör kuruluşları ile bölgede
sektöründe, Osmaniye ile birlikte her üç ilde de yer alan mobilyacılık sektöründe, daha yüksek
sahip ana metal sanayi ve tekstilde, uluslararası
yer alan üniversitelerin yakın işbirliği içerisinde
teknolojiye
dayalı
üretimsüreçleriningeliştirilmesi,
bu sektörlerinve dış
ticaretrekabet şartlarını sağlamak amacıyla, girdi ve
olacağı
işbirliği sürdürülebilirlikleri
ortamının geliştirilmesi
öncelikli
enerji maliyetlerini
azaltamaya
ve kritik
sektördeolarak değerlendirilecektir.
rekabetçiliğinin
artırılması
bakımından
öneme sahiptir.
belirleyici rol oynamaya yönelik Ar-Ge ve ÜrGesüreçteçalışmaları
bunaparalelolarak teknolojik
Builgiliveözel
sektörkuruluşları
ile bölgede yer alan üniversitelerin yakın işbirliği içerisinde
ilerlemeişbirliği
önemliortamınıngörülmektedir.
olacağı
geliştirilmesi öncelikli olarak değerlendirilecektir.
Tedbirler
Tedbirler

82

1.1•Ana metal sanayi ve tekstil başta olmak üzere metal mutfak eşya, ayakkabıcılık vemobilyacılık sektörlerinde ulusal ve uluslararası fonlar etkin olarak kullanılarak ar-geve Ür-Ge faaliyetlerine zemin olabilecek ortak kullanım alanlarının oluşturulması.

1.2•Firmaların özgün ürün ve üretim modeli tasarımlarının öncelikli olarak teşvik
edilmesi.

1.3•Firmaların teknoloji yeteneğini üst düzeye çıkaracak ar-ge ve katma değer artırıcı
modernizasyon yatırımlarının desteklenmesi.

1.4•Ülkemizin ithalat bağımlılığını azaltmaya yönelik yatırımlar ile firmaların teknolojik
yatırımlarına yönelik finansman kaynaklarına erişimine destek sağlanması.

1.5•Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi bünyesinde yer alan Üniversite-SanayiKamu İşbirliği Geliştirme Merkezi’nin etkinliği nin artırılması ve benzeri oluşumların
Hatay ve Osmaniye illerinde yer alan üniversitelerde de desteklenmesi.

1.6•Üniversiteler bünyesinde bölgesel sanayi kuruluşlarının ihtiyaçları doğrultusunda
tematik araştırma merkezlerinin kurulması ve etkin kullanımının desteklenmesi.

1.7•Üretim süreçlerinde teknolojik gelişme kültürünün yaygınlaştırılmasına yönelikbilgilendirme çalışmalarının yapılması.

52

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
• İşletmelerin
rekabetöncesiişbirliği,ağ oluşturma, ortak Ar-Ge ve tasarım,
ortak tedarik ve pazarlama faaliyetleriningeliştirilmesi özendirilecektir. (10. Kalkınma
Planı, 2.2.11 İmalat Sanayiinde Dönüşüm)• Tekstil, hazır giyim ve deri sektörlerininmüşteri odaklı, hız ve esnekliği ile üreticiözelliklerini geliştiren, tasarım, koleksiyon ve
marka yaratabilen, yenilikçi, çevreye duyarlı,
pazarlama ve üretim kanallarında etkin olan
bir yapıya dönüşümü desteklenecektir. (10.
Kalkınma Planı, 2.2.11 İmalat SanayiindeDönüşüm)• Üniversitelerde sanayi ihtiyaçlarını ve yerelözellikleri de dikkate alan tematik araştırma
merkezlerinin yaygınlaştırılması ve etkinkullanımı sağlanacaktır. (2023 Türkiye İhracat
Stratejisi ve Eylem Planı, İhracatta Yenilikçilik
ve Ar-Ge’ye Yönelik Yatırım ve Uygulamalarile İleri Teknolojili Ürün İhracatının Artırılması)• Mobilya sanayiinde tasarım becerisi, markageliştirme, modern üretim tekniklerinin
kullanımı, kayıtlı çalışma ve dağıtım kanallarınaerişme kabiliyeti artırılacaktır. (10. Kalkınma
Planı, 2.2.11 İmalat Sanayiinde Dönüşüm)• Özel sektör tarafından yürütülen Ar-Ge
projelerine verilen destekler artırılarak
yenilik kültürünün geliştirilmesi ve Ar-Geçalışmalarına olan talebin canlandırılması
sağlanacaktır. Öncelikli alanlarda teknoloji
yeteneğini üst düzeye çıkarmak ve sektör
geneline yaygınlaştırmak üzere rekabetöncesi ortak ve kapsamlı Ar-Ge faaliyetleri
desteklenecektir. (Türkiye Sanayi Stratejisi
Eylem Planı, Firmaların Teknolojik Gelişimi)• Firmaların ve özellikle KOBİ’lerin verimlilik
artırıcı yöntemleri üretim süreçlerinde
benimsemeleri teşvik edilecek, Ar-Ge
faaliyetlerini ve yenilikçiliği teşvik etmek
suretiyle özel sektörün özgün ürünler vesüreçler tasarlaması veya mevcut ürünlerin
sürekli olarak iyileştirilmesi desteklenecektir.
(Türkiye Sanayi Stratejisi Eylem Planı,
Firmaların Teknolojik Gelişimi)83

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 2. Üretim yeteneğinin geliştirilmesi amacıyla ihtisaslaşmış Organize Sanayi Bölgesi ve
sektörlerde üretken altyapının geliştirilmesi ve ArÖncelik
2.
Üretimyeteneğinin
Küçük
Sanayi
Sitesioluşumlarının
yaygınlaştırılması
Ge ve yenilikçiliğe yönelik faaliyetlere kurumsal vegeliştirilmesi amacıyla ihtisaslaşmış
mekansal altyapının oluşturulabilmesi amacıyla
Organize
SanayiBölgesive
Açıklama:
TR63
Bölgesi’nde
rekabetgücü
yüksekana
tekstil,
metal önemli
mutfakgörülmektedir.
eşya gibi temel
OSBmetal,ve KSSoluşumları
Küçük Sanayi Sitesi oluşumlarının
Ayrıca TR63
Bölgesi’nde
kademegelişme ile
yaygınlaştırılması
sanayisektörlerinin yanı sıra zeytincilik ve hayvancılık
gibi tarıma
dayalıaltsanayi
sektörleri
bölgesi olarak yer alan İskenderun, Elbistan,Açıklama:veTR63
Bölgesi’nde
rekabet potansiyeligücü
ayakkabıcılık
mobilyacılık
gibi rekabetolan sektörler
de yer almaktadır.
sektörlerdePazarcıkve Kadirliilçelerinde Bu
mevcutveyüksek ana metal, tekstil, metal mutfak eşya gibi
planlanan
OSB’leringeliştirilmesi
ve yapımlarınınüretkenaltyapınıngeliştirilmesi
ve zeytincilik
Ar-Ge ve veyenilikçiliğe
yönelik
faaliyetlere
kurumsalve mekansal
temel sanayi
sektörlerinin
yanı sıra
tamamlanması, bölgesel üretim hacmi ve
hayvancılıkoluşturulabilmesi
gibi tarıma dayalıamacıyla
sanayi sektörleri
altyapının
OSB ve KSS yeteneğinin
oluşumları artırılması
önemli görülmektedir.
Ayrıca TR63
için gerekli görülmektedir.
ile ayakkabıcılık ve mobilyacılık gibi rekabet
Bölgesi’nde
alt kademe
bölgesi olarak
potansiyeli olan
sektörlergelişme
de yer almaktadır.
Bu yer alan İskenderun, Elbistan, Pazarcık ve Kadirliilçelerinde mevcut ve planlanan OSB’lerin geliştirilmesi ve yapımlarının tamamlanması, bölgeselüretim hacmi ve yeteneğinin artırılması için gerekli görülmektedir.
Tedbirler
Tedbirler

2.1•Yapımı planlanan Kahramanmaraş Tekstil İhtisas Organize Sanayi Bölgesi, Osmaniyeve Hatay Zeytincilik İhtisas Organize Sanayi Bölgeleri ve Osmaniye ve Hatay
Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgeleri ile Osmaniye II. Organize Sanayi
Bölgesi'nin yapımlarının tamamlanması.

2.2•Yapımı devam eden İskenderun II ve Elbistan Organize Sanayi Bölgeleri ile planlanan
Türkoğlu ve Pazarcık Organize Sanayi Bölgesi'nin yapımlarının tamamlanması.

2.3•Hatay ve Kahramanmaraş’ta ayakkabıcılık ve mobilyacılık sektörüne yönelik KSS
yatırımlarının tamamlanması.

2.4•İskenderun Denizcilik İhtisas Sanayi Bölgesi Projesi’nin başlatılması için ilgili kurumlar
nezdinde girişimlerin gerçekleştirilmesi.

.
Üst Ölçekli Planlarla İlişkisiÜst Ölçekli Planlarla İlişkisi

(10. Kalkınma Planı, 2.2.12 Girişimcilik ve
KOBİ’ler)• Organize
Organize sanayi
sanayi bölgeleribölgeleri veveküçük
küçüksanayi
sanayi siteleri başta olmak üzere üretimin mekânsal
siteleri başta olmak üzere üretimin mekânsal
• Bilgi temelli ekonominin oluşturulması içinorganizasyonu üretim ve ihracat kapasitesinin artırılmasına dönük olarak etkinleştirilecektir. (10.
organizasyonu üretim ve ihracat kapasitesinin
Ar-ge faaliyetlerinin desteklenmesi, bilgi ve
artırılmasınadönük
olaraketkinleştirilecektir.
teknolojiEdebilirlik)üreten kurumlar ile onu kullanan
Kalkınma Planı, 2.3.1 Bölgesel Gelişme ve Bölgesel Rekabet(10. Kalkınma Planı, 2.3.1 Bölgesel Gelişme
sanayi işletmeleri arasında operasyonel
OSB, TGB, KSS ve Endüstri Bölgeleri uygulamaları geliştirilecek, daha nitelikli hizmet verebilmeleri
ve Bölgesel Rekabet Edebilirlik)ağlar kurulması, üniversite-sanayi işbirliğinin
etkinleştirilmesi
sağlanacak,ihtisaslaşmış
için kurumsallaşmaları ve etkin bir biçimde yönetilmelerisağlanacaktır.
(10. Kalkınma
Planı, 2.2.12• OSB, TGB, KSS ve Endüstri Bölgeleri
OSB’ler oluşturulacaktır. (Bölgesel Gelişme
Girişimcilikve KOBİ’ler)uygulamalarıgeliştirilecek, daha nitelikli
Ulusal Stratejisi Taslak Metni, Büyüme
hizmet verebilmeleri için kurumsallaşmaları ve
Odaklarının Uluslararası
RekabetBilgi temelli ekonominin oluşturulması için Ar-ge faaliyetlerinin
desteklenmesi,
bilgi Gücünün
ve teknoloji
etkin bir biçimde yönetilmeleri sağlanacaktır.
Artırılması)üreten kurumlar ile onu kullanan sanayi işletmeleri arasında operasyonel ağlar kurulması,84üniversite-sanayi işbirliğinin etkinleştirilmesi sağlanacak, ihtisaslaşmış OSB’ler oluşturulacaktır.
(Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi Taslak Metni, Büyüme Odaklarının Uluslararası RekabetÖncelik 3. Patent, marka ve coğrafi işaret tescili gibi sınai mülkiyet haklarına ve yeni ürünlerin
korunmasına yönelik uygulamaların yaygınlaştırılması
TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023
Açıklama: Patent, marka, faydalı model ve coğrafi işaret tescili gibi esas itibarıyla sınai mülkiyeti
koruyucu
olan marka
hak tanımları,
aynı zamanda
ve 781,yenilikçi
potansiyeliniÖncelik niteliği
3. Patent,ve coğrafi
yılında yeni
sırasıyla
452 ürün
ve 178’eyükselmesi deişaret tescili gibi sınai mülkiyet haklarınave benzer
faydalıve haklarınapatentgöstermektedir.
Türkiye’deve TR63 Bölgesi’nde,
2000’liyıllar şekilde
ile birlikte
sınaimodel
mülkiyetve yeni ürünlerin
korunmasınayönelikbaşvurularında da aynı gelişmenin görülmesi,
uygulamalarınilişkinbaşvurulardayaygınlaştırılması
hızlı bir yükselme görülmektedir. Bu durum, konu ile ilgili bilinç düzeyinin
mülkiyet haklarının korunmasına yönelik bir
artmasından
gibi,
yeni veyenilikçigeliştirme olarak
yeteneğinin
gelişmeye başlamasıyla
Açıklama: kaynaklandığı
Patent, marka,
faydalımodelve ürün
bilinçlenmedeğerlendirilmekle
birlikte,coğrafiişarettesciligibi
esas
itibarıyla
sınai
yenilikçi
anlayışın
geliştiğineilindeişaret13
etmektedir.
da ilgilidir. 2001 yılında Hatay ilinde 101, Kahramanmaraş
ilinde94 vedaOsmaniyeolan marka
mülkiyeti koruyucu niteliği olan hak tanımları,başvurusu sayısının, 2011 yılında sırasıyla 781, 452Buve noktada
178’e yükselmesi
benzer şekildeartan sınaivemülkiyet
arayışlarıfaydalı
ile
aynı zamanda yeni ve yenilikçi ürün potansiyelinimodelve patent başvurularındagelişmenin
görülmesi,
korunmasınabirliktegelişen mülkiyet
yenilikçilikhaklarının
anlayışının,yüksekde göstermektedir.
Türkiye’de daveaynıTR63
katma
ekonomiyeyönelikbir bilinçlenmedeğerlendirilmekle
birlikte, değerli
yenilikçi ürünler
anlayışınolarak
da geliştiğine
işaretBölgesi’nde,
2000’li yıllar olarak
ile birlikte
sınai mülkiyet
kazandırılması,bölgeselaktörlerin
rekabethaklarına ilişkin başvurularda hızlı bir yükselme
etmektedir.
gücünün geliştirilmesinde önemli görülmektedir.
görülmektedir. Bu durum, konu ile ilgili bilinç
Bu amaçla, Öncelik 1 kapsamında bölgede yer
düzeyinin
gibi, yeniBunoktadaartmasından
artan sınai kaynaklandığı
mülkiyet arayışları
ile birlikte gelişen yenilikçilik anlayışının, yüksek katmaalan üniversitelerle işbirliği içerisinde oluşturulacakve yenilikçi ürün geliştirme yeteneğinin gelişmeye
değerli ürünler olarak ekonomiye kazandırılması,bölgesel aktörlerin rekabet gücünün
yapılanmalar içerisinde, patent, marka, faydalıbaşlamasıyla da ilgilidir. 2001 yılında Hatay ilindegeliştirilmesinde önemli görülmektedir. Bu amaçla,Öncelik
1 kapsamında yeni
bölgedeyer alanmodel
gibi uygulamalarlave yenilikçi
101, Kahramanmaraş ilinde 94 ve Osmaniyeürünlerin içerisinde,geliştirilmesipatent,önceliklendirilecektir.
üniversitelerleişbirliğibaşvurusu
içerisindesayısının,oluşturulacak
marka, faydalı model
ilinde 13 olan marka
2011 yapılanmalar
gibi uygulamalarla yeni ve yenilikçi ürünlerin geliştirilmesi önceliklendirilecektir.
Tedbirler
Tedbirler

3.1•TR63 Bölgesi’nin rekabetçi sektörleri olan ana metal sanayi ve tekstil başta
olmak üzere gıda, metal mutfak eşya, ayakkabıcılık ve mobilyacılık sektörlerinde
marka, patent, faydalı model v.s. gibi yenilikçiliğe yönelik faaliyetlerin öncelikliolarak desteklenmesi.

3.2•Sektörel ortak kullanım alanlarında ve/veya üniversiteler bünyesinde, yeni ve
yenilikçi ürün geliştirilmesi amacıyla özel sektör-üniversite işbirliğine yönelikmodellerin geliştirilmesi.

3.3•Firmalarda sınai mülkiyet konusunda bilinçlendirme çalışmalarının yapılması.

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
Fikri hakların ticarileştirilmesi konusunda mevcut mekanizmaların etkinliği artırılacaktır. (10.
Kalkınma Planı, 2.2.13 Fikri Mülkiyet Hakları)

55

85

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
• Fikri hakların ticarileştirilmesi konusunda
mevcut mekanizmaların etkinliği artırılacaktır.
(10. Kalkınma Planı, 2.2.13 Fikri Mülkiyet
Hakları)• Fikri haklar sistemi konusunda kamuoyunun
her düzeyde bilgilendirilmesine yönelik tanıtımve eğitim faaliyetleriyle toplumsal bilincin
artırılması sağlanacaktır. (10. Kalkınma Planı,
2.2.13 Fikri Mülkiyet Hakları)86• Firmalara yönelik olarak patentle koruma,
marka yaratma, coğrafi işaret başta olmaküzere sınai mülkiyet hakları konusunda,bilinçlendirme, teşvik sistemi ve yeni ürünlerin
korunmasına yönelik çeşitli faaliyetler
gerçekleştirilecektir. (Sanayi Stratejisi Belgesi
2011-2014, Firmaların Teknolojik Gelişimi)TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 4. TR63 Bölgesi’nde üretim
kompozisyonunun endüstriyel
simbiyoz uygulamaları ilegenişletilmesi
Açıklama: TR63 Bölgesi, TR62 (Adana,
Mersin) ve TRC1 (Gaziantep, Kilis, Adıyaman)bölgeleri ile birlikte değerlendirildiğine, söz
konusu bölge kurulu sanayi kapasitesi ve üretilenürün çeşitliliği bakımından Türkiye’nin en önemliüretim merkezlerinden birini oluşturmaktadır.
Bu bölgede yer alan firmaların nihai ürünleri ve
atıkları geniş bir ürün yelpazesi ile yeni yatırım
alanları için girdi de oluşturmaktadır. İki veya dahafazla firmanın atıklar dahil her türlü varlığı, lojistik
imkanları ve uzmanlık birikiminin paylaşılması
olaraktanımlanan
endüstriyel
simbiyoz
uygulamaları ile bölgenin üretim çeşitliliğinin
ve buna bağlı olarak üretim hacminin daha dagenişletilmesi mümkün görülmektedir.
Bu amaçla Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı,Çukurova Kalkınma Ajansı ve İpekyolu Kalkınma

Ajansı işbirliği ile başlatılan çalışmalarda ana
metal sanayi, tekstil, gıda, tarım ürünleri veahşap ürünlerinde yüksek oranda olmak üzere,
24 farklı alanda simbiyotik ilişki tespit edilmiştir.
İlgili kurum ve akademisyenlerce yapılanbilimsel araştırmalarda, bu alanlar arasındaki
simbiyotik ilişkiden nasıl yararlanılabileceğine
yönelik sonuçlar elde edilmektedir. İskenderun
Körfezi’nde yer alan sanayi firmalarına yönelikpilot olarak yürütülmekte olan proje ve ilgili
kurumların faaliyetleri ile birlikte bu konudaki
farkındalığın ve uygulama alanlarının artırılmasınayönelik çalışmalar, bu bölgedeki sanayi hacminingeliştirilmesi bakımında önemli görülmektedir.
Diğer taraftan özellikle ana metal ve tekstil
sanayisindeki yeni yatırımlar ve artan uzmanlık
düzeyi, tarıma dayalı sanayide yüksek
hammadde potansiyeli, enerji sektöründeki
yeni yatırımlar ve potansiyel yatırım alanları ile
lojistik olanaklar TR63 Bölgesi’nde yeni sanayi
sektörlerinin gelişmesine olanak sağlayacaktır.

Tedbirler
Tedbirler

4.1•TR63 Bölgesi’nde sanayi üretim hacmi ve çeşitliliğinin artırılmasında endüstriyel
simbiyoz uygulamalarının öncelikli olarak değerlendirilmesi.

4.2•Komşu Düzey 2 Bölgeler ile yüksek simbiyotik ilişki tespit edilen ana metal sanayi,
tekstil, gıda, tarım ürünleri ve ahşap ürünleri alanları başta olmak üzere ilgili
sektörlerde uygulama olanaklarına yönelik detaylı analiz çalışmalarının yapılması.

4.3•Endüstriyel simbiyoz alanında yapılan çalışmaların ilgili yatırımcıların bilgisine
sunulacağı veritabanı ve iletişim ağının oluşturulması.

4.4•Çukurova Kalkınma Ajansı, Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı ve İpekyolu Kalkınma
Ajansı işbirliği ile endüstriyel simbiyoz uygulamalarına yönelik ortak mali destek
programı tasarımının yapılması ve uygulanması.

Öncelik 5. TR63 Bölgesi’nde kümelenme uygulamalarının başlatılması
Açıklama: Ekonomi Bakanlığı koordinasyonunda 2012 yılında yürütülen KOBİ İşbirliği ve Kümelenme87TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 5. TR63 Bölgesi’ndekümelenme uygulamalarınınbaşlatılması
Açıklama:
EkonomiBakanlığı
koordinasyonunda 2012 yılında yürütülen KOBİİşbirliği ve Kümelenme Projesi kapsamında,TR63 Bölgesi için 18 adet potansiyel küme
fikri tespit edilmiştir. Tespit edilen bu alanlardan
Kahramanmaraş ilindeki metal mutfak eşyasektörüne yönelik olarak yapılan Beş Güç Analizi,Değer Zinciri Analizi, Tedarik Zinciri Analizi,İşbirliği Seviyesi Analizi, Potansiyel Pazarların
Analizi, Sektör İhtiyaç Analizi ve Rekabet Analizi
sonuçlarına göre bu sektörde birincil kümelenme
potansiyeli olduğu tespit edilmiştir. Plan dönemi
içerisinde metal mutfak eşya sektörüne yönelik
kümelenme çalışmalarına devam edilecektir.
Potansiyel küme alanlarından mobilyacılık
sektörü ile ilgili olarak da Hatay ilinde Bilim,
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda

bir çalışma yürütülmektedir. Sektörün mevcut
yapısı göz önüne alındığında küme potansiyelin
belirlenebileceği tahmin edilmekte olup yapılananalizler sonucunda belirlenecek küme
yol haritası kapsamındaki çalışmalara plandöneminde devam edilecektir.
Ayrıca DOĞAKA koordinasyonunda ana metal(demir-çelik) sanayii üzerinde kümelenme analiziçalışmaları başlatılmıştır. İskenderun-PayasOsmaniye hattı üzerinde artan yatırımlarla birlikteüretim hacmi ve çeşitliliği ulusal ölçekte dahiönemli oranlara ulaşan bu sektörde, yapılacak
küme analizleri doğrultusunda belirlenecekçalışmalar plan döneminde başlatılacaktır.
Belirlenen küme alanları ve Öncelik 4 ile
belirtilen endüstriyel simbiyoz çalışmaları ile
TR63 Bölgesi’nde faaliyet gösteren sanayiişletmelerinin sektörel bazda ve sektörler arası
etkileşiminin ve işbirliğinin geliştirilmesi, enönemli sanayi stratejisi olarak öne çıkmaktadır.

Tedbirler
Tedbirler
5.1•Kahramanmaraş ilinde kurulu metal mutfak eşya sektöründeki kümelenmeçalışmalarına öncelik verilmesi ve bu alandaki çalışmalara teknik ve mali desteksağlanması.

5.2•Hatay ilindeki mobilyacılık sektörü ile ilgili olarak kümelenme çalışmasınınbaşlatılması.

5.3•İskenderun-Payas-Osmaniye hattında kurulu ana metal sanayi ile ilgili küme
analizlerinin yapılması ve uygun görülmesi halinde kümelenme çalışmalarınınbaşlatılması.

5.4•TR63 Bölgesi’nde küme potansiyeli bulunan alanlarda kümelenme altyapısına yönelikolarak ortak kullanım alanlarının oluşturulması.

5.5•TR63 Bölgesi’ndeki potansiyel alanlarda küme analizlerin yapılması, bu alanlara
yönelik ortak kullanım alanlarının oluşturulması ve nitelikli işgücünün yetiştirilmesi
için özel sektör-üniversite işbirliğine dayalı yapılanmaların desteklenmesi.

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi

88

KOBİ’lerin hem kendi aralarında hem de büyük işletmeler, üniversiteler ve araştırma merkezleriyleişbirliği halinde daha organize faaliyet göstermeleri ve kümelenmeleri desteklenecektir. (10.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
• KOBİ’lerin hem kendi aralarında hem debüyük işletmeler, üniversiteler ve araştırma
merkezleriyle işbirliği halinde daha organize
faaliyet göstermeleri ve kümelenmeleri
desteklenecektir. (10. Kalkınma Planı, 2.2.12
Girişimcilik ve KOBİ’ler)• Firmalar arası ortak iş yapabilme kültürününgeliştirilmesi, firmaların işbirliği içinde
uluslararası rekabet gücünün artırılmasınayönelik tedbirler uygulamaya konulacaktır.
Bu kapsamda, bölge bazında, sürükleyici
sektörler liderliğinde ve güçlendirilmiş
sosyal ağ yapısı içinde kümelenmelerin
desteklenmesi esas alınacaktır. (BölgeselGelişme Ulusal Stratejisi Taslak Metni,
Mekânsal Amaçlar, Büyüme Odaklarının
Uluslararası Rekabet Gücünün Artırılması)• Ulusal ve bölgesel düzeyde uygulanacakkümelenme programları ile mevcut ve
potansiyel
kümelerin
yenilikyapma
kapasitesinin geliştirilmesi, bilgiye dayalı
ve yüksek katma değerli üretim yapısına
geçmeleri amaçlanacaktır. (Bölgesel Gelişme

Ulusal Stratejisi Taslak Metni, Yatay Amaçlar,Bölgelerin yenilik Kapasitesi ve Rekabet
Gücünün Geliştirilmesi)• Bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılması
ve bölgelerin rekabet gücü açısından
farklılaştırılmış KOBİ politikaları için uygun
yatırım ortamı oluşturulacaktır. Bu kapsamda
finansman kaynaklarının genişletilmesi vearaçların çeşitlendirilmesine, pazara erişimin
kolaylaştırılmasına,
sürükleyici
sektörler
liderliğinde kümelenmelerin desteklenmesineözel önem verilecektir. (Sanayi Stratejisi
Belgesi 2011-2014, Bölgesel Kalkınma)• Kümelenme anlayışı ihracatı artırmada bir araçolarak kullanılacak ve kümlerin uluslararası
nitelik kazanmasına yönelik faaliyetler
artırılacaktır. (2023 Türkiye İhracat Stratejisive Eylem Planı, İhracatçıların Küresel Alanda
Rekabetçiliklerinin Artırılması)89

TR63 BÖLGE
PLANI
2014-2023 firmaların ihracat kapasitelerinin geliştirilmesi
Öncelik
6. Sanayi
sektöründeki

Türkiye’de ve TR63 Bölgesi’nde son on yılda ihracatta görülen gelişmenin sürdürülebilirliğinde
Öncelik
6.
Sanayisektöründeki
yatırımların önceliklendirilmesi gerekmektedir.
firmaların
rekabetgücünün
artırılmasının
yanı
sıra
maliyetleri
azaltacakyatırımlar
hedef
firmaların
ihracatkapasitelerininDiğertaraftanihracatlojistik
kapasitesini
ve ileürüngeliştirilmesi
pazar çeşitliliğini
artırmayı
amaçlayan
odaklı
dış ticaret politikalarının uygulanması gerekmektedir.
Bu amaçla,ulusalpolitikalarHedefda gözÜlke-Hedef Sektör yaklaşımıyla yapılacak pazarönünealınarak
TR63Bölgesi’nde
Bölgesi’ndeson
ihracatta
Türkiye’deve TR63on yıldamaliyetleri azaltacak ve kapasiteyi artıracak lojistikaraştırmaları önemli görülmektedir.
ihracatta görülengelişmenin sürdürülebilirliğinde
yatırımlarınönceliklendirilmesi
gerekmektedir. Diğer taraftan ihracat kapasitesini ve ürün-pazar
firmaların rekabet
gücünün
artırılmasının
sıra
Ayrıca, yaklaşımıyla
ihracatta firma
sayısının
artırılması
çeşitliliğini
artırmayı
amaçlayan
Hedef yanıÜlke-Hedef
Sektöryapılacak
pazar araştırmaları
maliyetleri azaltacak lojistik yatırımlar ile hedef
ve halen ihracat yapmakta olan firmalarınönemli görülmektedir.
odaklı dış ticaret politikalarının uygulanması
kapasitesinin geliştirilmesi amacıyla ihracat
gerekmektedir. Bu amaçla, ulusal politikalar daişlemlerinde yeterli bilgi ve donanıma sahip
Ayrıca, ihracatta firma sayısının artırılması ve halen ihracat yapmakta olan firmaların kapasitesinin
göz önüne alınarak TR63 Bölgesi’nde ihracatta
insan kaynağının yetiştirilmesi Plan dönemindegeliştirilmesi
amacıylaihracatişlemlerinde
yeterlive konulardonanıma
sahip insan kaynağının
maliyetleri azaltacak ve kapasiteyi artıracak lojistik
elebilgi
alınacakarasındadır.
yetiştirilmesi Plan döneminde ele alınacak konular arasındadır.
Tedbirler
Tedbirler
6.1•Yatırım destek ofisleri, TSO’lar, ilgili mesleki organizasyonlar ve özel sektör kuruluşları
ile işbirliği içerisinde, ihracat kapasitesini ve ürün-pazar çeşitliliğini artırmayı
amaçlayan Hedef Ülke Hedef Sektör Programı'nın uygulanması.

6.2•Firmaların dış ticaret yeteneklerinin geliştirilmesi ve ihracat faaliyetlerine yeni
firmaların kazandırılması amacıyla uygulamalı teknik eğitimlerin yaygınlaştırılması.

6.3•OSB’ler ve sanayi yoğunluklu bölgelerin lojistik bağlantılarının iyileştirilmesi amacıyla
altyapı yatırımlarının önceliklendirilmesi.

ÜstÖlçekli
PlanlarlaÜstÖlçekli
Planlarlaİlişkisiİlişkisi

bağlantı sağlayacak projeler başta olmaküzere tüm komşu ülkelere ve yeni pazarlara• İhracatçıların yeni pazarlara erişmesineerişimiimkanlar
kolaylaştıracak
güzergahlaraönemİhracatçıların yeni pazarlara erişmesine yönelik mevcut
iyileştirilecektir.
(10. Kalkınma
yönelik mevcut imkanlar iyileştirilecektir. (10.
verilecektir.( 10. Kalkınma Planı, 2.2.18
Planı,
2.2.3Planı,ÖdemelerKalkınma
2.2.3 Dengesi)Ödemeler Dengesi)
Lojistik ve Ulaştırma)Türkiye’nin geleneksel pazarlardaki payını düşürmeden, AB-dışı ülkelere olan mal ve hizmet• Türkiye’nin geleneksel pazarlardaki payını• Türkiye’ninihracat Planı,
hedefineulaşabilmesini
ihracatını
artırmak için gerekli düzenlemeler yapılacaktır.
(10. KalkınmaÖdemeler
Dengesi)düşürmeden, AB-dışı ülkelere olan mal
teminen, yapılan planlamalar doğrultusundaÖnemliticaretmerkezlerinden
devam edecek AB’nin ulaştırma ağlarına [Trans Avrupa
ve hizmet
ihracatını
artırmak olmayaiçin gereklidoğru yer, zaman ve ölçekte liman kapasiteleri
düzenlemeler
yapılacaktır.
(10.
KalkınmaUlaştırma Ağı (TEN-T)] bağlantı sağlayacak projeler başta
olmaküzere tümkomşu ülkelereyenihayatageçirilecek,
limanlarındemiryoluveve
Planı, Ödemeler Dengesi)
karayolubağlantıları
10.
pazarlara erişimi kolaylaştıracak güzergahlara önemverilecektir.(
10.tamamlanacaktır.
Kalkınma Planı,( 2.2.18
Kalkınma Planı, 2.2.18 Lojistik ve Ulaştırma)• LojistikÖnemlive Ulaştırma)ticaret merkezlerinden olmaya
devam edecek AB’nin ulaştırma ağlarına
Türkiye’nin ihracat hedefine ulaşabilmesini teminen, yapılan planlamalar doğrultusunda doğru
[Trans Avrupa Ulaştırma Ağı (TEN-T)]
yer, zaman ve ölçekte liman kapasiteleri hayata geçirilecek, limanların demiryolu ve karayolu

90bağlantıları tamamlanacaktır. ( 10. Kalkınma Planı, 2.2.18 Lojistik ve Ulaştırma)60

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023• Tüm sektörlerde hedef pazarlara yönelikticaret heyeti programları düzenlenecektir.
(2023 Türkiye İhracat Stratejisi ve Eylem
Planı, Mevcut Pazar Paylarının Artırılması)• Pazara giriş faaliyetlerinin desteklenmesinesektörel ve yöntemsel çeşitlilik getirilerek,ortak
pazarlama
faaliyetlerineağırlık
verilecektir. (2023 Türkiye İhracat Stratejisi ve
Eylem Planı, Yüksek Büyüme Potansiyeli Olan
Hedef Pazarlarda Pazar Payının Artırılması)• KOBİ’lerin pazarlama ve ihracat kapasitesini
artırmaya yönelik destekler verilecek ve
etkinlikler sürdürülecektir. Başta KOBİ’ler olmaküzere ihracatçı firmaların kurumsallaşmasınayönelik eğitim ve danışmanlık programlarınadestek verilecektir. (2023 Türkiye İhracat
Stratejisi ve Eylem Planı, İhracatçı Sayısınınve İhracat Kapasitesinin Artırılması)• Kalkınma ajansları bünyesinde kurulmuş
bulunan yatırım destek ofislerinin ihracatla
ilgili konularda kapasitesi geliştirilerek, diğer
kurumlarla işbirliği içinde görev yapmalarısağlanacaktır. (2023 Türkiye İhracat Stratejisive Eylem Planı, İhracatçıların Kamu-Özel
Sektör-STK’lar-ÜniversiteileİlişkilerininGeliştirilmesi )• İhracat, ithalat, gümrükleme ve sigorta gibi
alanlarda yeterli, belgeli ve dil bilen nitelikliişgücü sağlanacaktır. (2023 Türkiye İhracat
Stratejisi ve Eylem Planı, Yüksek Verimli ve
Nitelikli İnsan Sermayesinin Artırılması)91

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 7. Yatırım süreçlerinde
kolaylaştırıcılık ve danışmanlık
hizmetlerinin etkinleştirilmesi
Açıklama: TR63 Bölgesi, kurulu sanayi yapısı,
lojistik olanakları, yatırımlara yönelik devlet
desteklerindeki cazibesi, beşeri kaynak varlığı,uygun iklim ve coğrafi şartları ile yatırımcılar
açısından avantaj olarak değerlendirilebilecekçok sayıda özelliğe sahiptir. Sanayi sektörü
ile ilgili olarak önceki bölümlerde ele alınan
nedenlerle yeni yatırım faaliyetleri için Türkiye’nin
cazibe merkezlerinden biri olan bölgede bu
sürecin yatırımcılar açısından kolaylaştırıcılığı
ve desteklenmesi önemli görülmektedir. TR63
Bölgesi sanayi sektörü ile ilgili olarak, plandönemi için öngörülen yapısal dönüşüm ve
teknolojik gelişme, kümelenme analizleri ve
uygulama çalışmaları, endüstriyel simbiyoz
hedefleri ve yatırımlarda devlet yardımlarına
yönelik düzenlemelerle pekişen yatırım ortamı,
TR63 Bölgesi’nde yatırım destek faaliyetlerininönemini daha da artırmaktadır.

Tedbirler
Tedbirler

92

Bu amaçla kurulan ancak sürece etkin olarak
dahil edilemeyen yatırım destek ofisleri, plandönemi ile birlikte daha aktif olarak bu süreçlerde
yer alacaktır. Bu amaçla yatırım destek ofislerinin
farkındalığını ve etkinliğini artıracak mevzuat
ve uygulama düzenlemeleri, ilgili personelinteorik ve pratik süreç eğitimleri, yerel yöneticiler
düzeyinde sahiplenmeyi artıracak tedbirler
ve kurumsallaşma sürecinin tamamlanması
plan dönemindeki yatırım destek faaliyetlerinin
etkinliği için önemli görülmektedir.
Bu süreçte ulusal ölçekte hizmet verenBaşbakanlık Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı(TYDTA) ile işbirliği, özellikle yabancı yatırımcıların
TR63 Bölgesi’ne kazandırılmasında kritik önemsahiptir. Bu amaçla Hatay, Kahramanmaraş
ve Osmaniye yatırım destek ofislerinin TYDTA
ile sürekli işbirliği içerisinde olmasına yönelik
tedbirler alınması gerekmektedir.
Ayrıca yatırım süreçlerinde yatırımcılara rehberlik
edecek nitelikte yatırım yapılabilir arazi envanteri,yatırım destek unsurları, yatırım izin ve ruhsat
süreçlerine ilişkin bilgileri içeren veri tabanı veyayınların hazırlanması gerekmektedir.

7.1•Kalkınma ajansları bünyesindeki yatırım destek ofislerinin yatırım süreçlerinde etkinolarak yer almasına yönelik tedbirlerin alınması ve yatırım destek ofislerinin yerel
yöneticiler tarafından sahiplenilmesi sağlanarak farkındalığının artırılması.

7.2•Yatırım destek ofislerinde görev yapan uzman personelin yatırım süreçleri ile ilgili
kolaylaştırıcılık ve danışmanlık eğitimleri alması ve süreç tecrübesi edinmesi için
gerekli tedbirlerin alınması.

7.3•Yatırımlarda izin ve ruhsat süreçlerindeki bürokratik işlemlerin hızlandırılması
amacıyla, ulusal ölçekli veritabanlarına yatırım destek ofislerinin de entegre olması.

7.4•Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye Yatırım Destek Ofislerinin, Başbakanlık Yatırım
Destek ve Tanıtım Ajansı ile sürekli işbirliği içerisinde olması.

7.5•TR63 Bölgesi yatırım ortamına ilişkin arazi, yatırım süreçleri ve destek unsurları gibi
hususları içeren veritabanı ve yayınların hazırlanması.

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
• Kalkınma ajansları aracılığıyla bölgesel
potansiyellerideğerlendirmek
üzereyerli ve yabancı sermaye yatırımlarından
yararlanmaya
önemverilecek,
ülkegenelinde Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansınınfaaliyetlerini bölgesel bazda tamamlayıcı bir
yaklaşım uygulanacaktır. Ayrıca kalkınma
ajansları bünyesinde il bazında kurulan
yatırım destek ofislerinin bilgilendirme veyönlendirme desteği sunma kabiliyetleri
artırılacaktır. ( 10. Kalkınma Planı, 2.2.9.2
Özel Kesim Yatırımları)• İş ortamının iyileştirilmesine yönelik olarak
bürokrasinin azaltılması ve işlemlerin
hızlandırılması
konusundakiçalışmalar
sürdürülecektir. (Sanayi Stratejisi Belgesi
2011-2014, Yatırım ve İş Ortamı)• Kalkınma
ajanslarınınkurulmasıyla
bölgeselpotansiyellerideğerlendirmeküzere yabancı sermaye yatırımlarından
yararlanmaya önem verilecek, böylece ülkegenelinde Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansı
tarafından yürütülecek tanıtım faaliyetlerinebölgesel bazda tamamlayıcı bir yaklaşım
uygulanacaktır. OSB’lerin Tek Durak Ofisleri
mantığı çerçevesindeki çalışmaları dikkate
alınarak her il bazında kurulacak yatırım
destek ofisleri ile özel sektör yatırımcılarınınkamu kurum ve kuruluşlarının görev alanınagiren izin ve ruhsat işlemleri ile diğer idari işve işlemlerini tek elden takip ve koordine
edilmesi planlanmaktadır. (Sanayi Stratejisi
Belgesi 2011-2014, Yatırım ve İş Ortamı)93

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.3. TARIMDA YAPISALDÖNÜŞÜMÜN SAĞLANMASIVE KIRSAL KALKINMA
1.3.1. Durum Tespiti Ve Stratejik
Analiz
Sanayileşme ve beraberindeki teknolojik
gelişme ile birlikte dünya gündeminde geri
planda kalan tarım sektörü, nüfusu hızla artması,
iklim değişiklikleri ve besin kaynaklarındaoluşmaya başlayan yetersizliklerle yenidenönem kazanmaya başlamıştır. Bu doğrultuda
birçok ülke ve uluslararası nitelikli organizasyon
mevcut tarım politikalarını eleştirel bir bakış
açısıyla yeniden gözden geçirmiş ve sektörün
sürdürülebilirliği noktasında yeni politikalargeliştirmeye başlamıştır. Türkiye’de de 10.
Kalkınma Planı’nda tarımsal ürün maliyetlerinindüşürülmesi, verimliliğin artırılması, arazi
toplulaştırma çalışmaları, moderne sulama
tekniklerinin geliştirilmesi ve ilgili mevzuatta
düzenlemeler yapılması gibi tedbirler yer
almaktadır.

94Coğrafi ve iklim şartlarının uygunluğu
ve sulama imkanları nedeniyle Türkiye’nin enönemli tarımsal üretim merkezlerinden biri olan
TR63 Bölgesi’nde tarım sektörünün gayrisafi
katma değere ve istihdama yaptığı katkı Türkiye
ortalamalarının üzerindedir. TÜİK’in 2011 GSKD
verilerine göre Türkiye’nin toplam gayrisafi
katma değeri içerisinde % 9 paya sahip tarım
sektörünün TR63 Bölgesi gayrisafi katma değeri
içerisindeki payı % 14,4’tür. Benzer şekilde
2012 yılı verilerine göre Türkiye’deki toplam
istihdamın % 24,6’sı tarım sektöründe iken TR63
Bölgesi’nde bu oran % 32’dir.
Tarım sektörünün TR63 Bölgesi
ekonomisindeki önemi ile ilgili bir diğer gösterge
ihracat verilerinden elde edilmektedir. 2013 yılıTÜİK verilerine göre Türkiye toplam ihracatının

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023% 3,7’si tarım ve ormancılık sektöründen
sağlanmakta iken TR63 Bölgesi ihracatında
tarım ve ormancılık sektörünün payı % 17,6’dır.

durum düşük katma değerli ve standart ürünüretimine neden olmakta ve üretilen tarımsal
değer de düşük düzeylerde kalmaktadır.

Tarım sektörünün bölge ekonomisindeki
payı, TR63 Bölgesi ulusal tarım sektörü
içerisinde öne çıkarmaktadır. Üretim hacmi veürün çeşitliliği bakımından Türkiye’nin en önemlitarımsal üretim merkezlerinden biri olan TR63
Bölgesi, yıllar itibarıyla değişiklikler göstermekle
birlikte 10-12 üründe Türkiye toplam üretiminin% 20’den fazlasını, 25-30 üründe de % 10’danfazlasını karşılamaktadır. 2012 yılı verilerine
göre Türkiye toplam bitkisel üretim değerinin %4,9’u ve hayvansal üretim değerinin % 1’i TR63
Bölgesi’nde üretilmektedir. Türkiye’nin toplamda
137,2 milyar TL olan tarımsal üretim değerinin
4,8 milyar TL’si (% 3,5) TR63 Bölgesi’nde eldeedilmektedir.

Uygun arazi yapısı ve iklim koşullarınarağmen seracılığın neredeyse yok denecek
kadar az düzeyde olması dikkat çekicidir. Son
yıllarda küçük ölçekte de olsa geliştirilmeyebaşlanılan seracılık faaliyetleri için bölgedeki
tarım alanlarının büyük bir kısmı uygun koşullarasahiptir. Bölgenin ürün katma değerinin ve
kalitesinin artırılmasında seracılık faaliyetlerininyaygınlaştırılması önem taşımaktadır.

Türkiye’deki toplam tarım alanlarının %2,9’u TR63 Bölgesi’nde yer almasına rağmen,Türkiye toplam bitkisel üretim değerinin %4,9’unu üreten TR63 Bölgesi, kişi başı bitkiselüretim değerinde hem bölge bazında hem detek tek iller bazında Türkiye ortalamalarından
daha yüksek değerlere sahiptir.
Ancak uygun iklim ve coğrafi şartlarave sulama potansiyeli ile Türkiye ortalamalarınınüzerinde tarımsal istihdam oranına sahipolmasına rağmen TR63 Bölgesi kişi başıbitkisel üretim değeri TR61 Bölgesi’nin (Antalya,
Isparta, Burdur) yarısından daha az bir değerle
Türkiye’deki 26 Düzey 2 bölgesi arasında 11.
sırada yer almaktadır.
Bu noktada TR63 Bölgesi’nde yaygın
durumdaki geleneksel üretim yöntemlerinin
etkisi ortaya çıkmaktadır. Bölgede oldukça geniş
bir ürün yelpazesi olmasına rağmen üretimde
modern tarım tekniklerinin kullanımı sınırlıdır. Bu

Benzer şekilde, elde edilen ürünlerin
pazarlama yöntemleri de geleneksel düzeyi
aşamamış görüntüdedir. 2012 yılı verilerine göre
tarım ve ormancılık sektöründe Türkiye toplam
ihracatının yaklaşık % 9,1’ini gerçekleştiren
TR63 Bölgesi’nde ihracat, katma değeri
artıracak paketleme ve işleme yöntemleri
son derece sınırlı ya da mütevazi düzeylerdegerçekleştirilmektedir. Bu durum da iş hacmi
yüksek olmasına rağmen elde edilen ekonomik
faydanın sınırlı kalmasına neden olmaktadır.
Tarımsalpazarlamada
lisanslı
depoculuk
uygulamasınınbaşlatılması
pazarlama standartlarının geliştirilmesi ve ürünpiyasalarına düzenleme getirilerek üreticilerin
fiyat dalgalanmalarından korunması bakımından
önemli görülmektedir. Bu amaçla DOĞAKA
tarafından 2013 yılında başlatılan analizçalışması sonuçlarına göre TR63 Bölgesi’ndelisanslı depoculuk faaliyetlerinin başlatılması
amaçlanmaktadır.
Pazarlama süreçleri ile ilgili olaraküreticilere ve üretici organizasyonlarına özellikle
dış ticaret konusunda rehberlik edecek yapılarınoluşturulması, tarımsal ticarete kurumsallık özelliği

95

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

kazandırılması bakımından önemli görülmektedir.
DOĞAKA
tarafından
hazırlanan
Hatay,
Kahramanmaraş ve Osmaniye İlleri Zeytincilik
Sektör Raporu ve Fizibilite Çalışması’nda
zeytin ve zeytinyağı ürünlerinin dış satıma
yönelik pazarlamasında öneri olarak sunulan
Ortak Pazarlama Ajansları, belirli ölçüde pazararaştırma uzmanlığı ve ürün bilgisi gerektiren dış
pazarlara erişimde üretici çiftçi organizasyonları
ve firmalara açılım sağlayabilecek niteliktedir.
Belirli bir komisyon veya ücret karşılığında
hizmet verecek olan bu oluşum, Türkiye’nin2023 vizyonunda tarım sektörü için hedeflenen
50 milyar ABD Dolarıihracat hedefinde, dışpazarlara erişimde en çok karşılaşılan sorun olankapasite eksikliğini, uzman nitelikli çalışanları ile
giderebilecek yapıdadır.

96

Buna göre tarımsal üretim hacmi veçeşitliliğinden beklenen ekonomik faydanınsağlanabilmesi amacıyla plan döneminin
tarım sektöründeki en önemli önceliklerinden
biri, modern tarım yöntemlerinin kullanılarak
katma değeri ve verimi yüksek ürün üretiminyaygınlaştırılması ve pazarlama standartlarınıngeliştirilmesidir.
Bu noktada, hem tarımsal üretiminin ve
pazarlamanın katma değeri yüksek yöntemlerlegeliştirilmesi hem de yapısal özellikleri itibarıyla
tarımsal üretime ve tarıma dayalı sanayiyebağımlılığı yüksek ilçelerde ekonomideki
sürdürülebilirliğin sağlanması için, bölgesel, ulusal
ve uluslararası nitelikli destek mekanizmalarının
sektörle ilişkilendirilmesi gerekmektedir. Tarıma
dayalı yörelerde birincil tarım uygulamalarınındahi ilçe ölçeğinde kurgulanacak programlarlaTR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

desteklenmesi, bu ilçelerdeki ekonomik yapı için
büyük önem arz emektedir.
Buna paralel olarak, tarımsal üretimde
markalaşma hem üretim standartlarının hem depazarlama olanaklarının geliştirilmesinde önemli
görülmektedir. TR63 Bölgesi’nde hacim veçeşitlilik bakımından önemli seviyelerde tarımsal
üretim gerçekleştirilirken bölgenin tarımsal
ürünlerde marka bilinirliği sınırlı düzeylerdedir.
Bölgede yoğun olarak üretimi yapılanürünlerde Ar-Ge tabanlı tohum, fide ve fidangelişimine yönelik altyapı tesislerinin kurulması
ve bu tesislerde üretici-özel sektör-üniversiteişbirliğine dayalı çalışmaların gerçekleştirilmesi
ürün markalaşmasına katkı sağlayacaktır. Buçalışmalarda marka değeri taşıyan ürünler
üzerinde Ar-Ge tabanlı çalışmalarla bu ürünlere
has tohum, fide ve fidan geliştirilmesi ve üretimekazandırılması kritik öneme sahiptir.
Özellikle coğrafi işaret başvuruları
ile bölge adına tescillenen Maraş Biberi ve
Osmaniye Yerfıstığı ile coğrafi işaret başvurularıdeğerlendirme aşamasında olan Hatay Akçay
Şeker Portakalı, Hatay Halhalı Zeytini, Hatay
Sarı Haşebi Zeytini, Hatay Savrani Zeytini,
Hatay Karamani Zeytini ile ilgili olarak başlatılan
markalaşma sürecinin desteklenmesi ve busürece dahil edilecek diğer ürünlerle bölgesel
markalar oluşturulması plan döneminin öncelikleri
arasında yer alacaktır.

ölçek ekonomisi ile birim başına daha fazla
gelir elde edilmesi ve havza bazlı üretim
planlamalarında önemli görülmektedir. Bu
noktada ulusal ölçekte yapılan çalışmalar TR63
Bölgesi için de temel referans kaynağı olacaktır.
Tarımsalarazilerin
bölünmesininönüne geçmek amacıyla çeşitli alanlarda
yasal düzenlemeler yapılabileceği gibi tarımsal
üretimde ölçek ekonomisinin maksimum fayda
ile kullanılabileceği büyüklükte alanlar için üretim
havzalarının belirlenmesi, bu havzalara ilişkin
destekleme ve teşvik politikalarının geliştirilmesi,
havza bazlı olarak arazi düzenleme ve ürün satışı
gibi işlemlere yönelik düzenleyici mekanizmalarıngeliştirilmesi, havza bazlı üretimlerde sözleşmeli
üretim(sözleşmeli
çiftçilik)
modelinin
kullanılması gibi tedbirler de arazi bölünmeleriniönleyebilecektir.
Tarımsal arazilerin kullanımında mevcut
su kaynaklarından kullanım etkinliğini artırılması,birim alan başına alınan ürün veriminin, ürünçeşitliliğinin ve kalitesinin artırılması bakımından
önemlidir. İlgili kuruluşlar tarafından sulama
sistemlerinin kurulması için devam eden
yatırımların tamamlanması ve üreticilerin modern
sulama teknikleri konusunda bilinçlendirilmesi
etkin su yönetimi bakımından önemlidir.

Bitkisel üretim konusunda TR63
Bölgesi’nin önceliklerinden birisi de arazi
toplulaştırma çalışmalarıdır. Türkiye genelinde
ulusal bir politika olarak tarım sektörüne ilişkin
stratejik planlarda da yer alan tarımsal arazi
kullanımı ve arazi toplulaştırma çalışmaları,
tarımsal üretimde girdi maliyetlerinin azaltılması,

97

kuruluşlar tarafından sulama sistemlerinin kurulması için devam eden yatıüreticilerin modern sulama teknikleri konusunda bilinçlendirilmesi etkinönemlidir.
TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 12. TR63 Bölgesi Tarım Alanları
Harita 12. TR63 Bölgesi Tarım Alanları

Kaynak: İl Çevre Düzeni Planları doğrultusunda DOĞAKA tarafından üretilmiştir.

98

Kaynak: İl Çevre Düzeni Planları doğrultusunda DOĞAKA tarafından üretilmiştir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bitkisel üretimdeki üretim hacmi ve ürünçeşitliliğinin karşısında hayvansal üretim değerleri
Türkiye ortalamasının altındadır. 2012 yılı
verilerine göre 49,3 milyar TL civarındaki Türkiye
toplam hayvansal üretim değerinin 486 milyon
TL’si ( % 1) TR63 Bölgesi’nde üretilmekte olup
160 TL olan kişi başı hayvansal üretim değeri
Türkiye ortalamasının (652 TL) ¼’ü kadardır.
Ancak, büyükbaş hayvancılıkta Hatay,küçükbaş hayvancılıkta da Kahramanmaraş
ilindeki hayvan varlığı ve hayvansal üretim
olanakları son yıllarda özel sektör yatırımlarını
uyarmaya başlamıştır. Hatay ilinde et üretimine
yönelik yatırımlar ile Altınözü ilçesine kurulması
planlanan Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi
Bölgesi ve Kahramanmaraş ilinde süt ve sütürünleri üretimine yönelik hayvancılık yatırımlarıve Elbistan ilçesindeki hayvan borsası, TR63
Bölgesi’nde hayvancılık sektörünün gelişmesi
bakımından önemli görülmektedir.
Ayrıca, Hatay ve Kahramanmaraş
illerinde Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme
Kurumu İl Koordinatörlüklerinin hizmet vermeyebaşlaması ile hayvancılık sektöründe artan yatırım
destekleri, bölgedeki yatırım sürecine ivme
kazandırmaktadır. Bununla birlikte il ölçeğinde
hazırlanan stratejik planlar ve yatırım ortamınınetkisi ile artan yem bitkisi üretimi ve mera ıslah

99

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023çalışmaları TR63 Bölgesi’ndeki
sektörüne hareket getirmektedir.

hayvancılık

Buna göre, sektörde et ve süt ürünlerine
dayalı entegre yatırımların desteklenmesi,
il ölçeğinde hazırlanan stratejik planlarınetkinliğinin sağlanması, yatırımcıların finansman
kaynaklarınaerişimlerinin
kolaylaştırılması
ve yatırımlarda süreç danışmanlığı, bölgede
hayvancılık sektörünün gelişmesinde öncelikliolarak değerlendirilecek hususlardır.
Tarımsalüretimve
pazarlama
faaliyetlerinin modern yöntemlerle iyileştirilmesi
ve entegre tarım yatırımların desteklenmesi
sürecinde TR63 Bölgesi’nde geliştirilmesi
gereken bir alan da tarımsal örgütlenmedir.
TR63 Bölgesi’nde tarımsal örgütlenme düzeyi
Türkiye ortalamalarının oldukça altındadır.
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü
verilerine göre Türkiye’de 760 üretici birliğine 145
Bin 129 üye kayıtlı iken TR63 Bölgesi’nde 21üretici birliğine 1.793 üye kaydı bulunmaktadır.
2012 yılı TÜİK verilerine göre ise Türkiye’de
yaklaşık 4,9 milyon kişi, TR63 Bölgesi’nde
ise yaklaşık 210 bin kişi tarım, hayvancılıkve ormancılık sektöründe çalışmaktadır. Bu
verilerden hareketle Türkiye genelinde üretici
birliklerine kayıtlılık % 3 iken TR63 Bölgesi’ndetarım sektörünün toplam istihdam içerisindeki
payı fazla olmasına rağmen üretici birliklerine
kayıtlılık % 0,85 düzeyindedir.
Diğer taraftan sulama, tarım kredi ve
tarım satış kooperatifleri gibi oluşumlarda dahayüksek sayıda üye kaydı bulunmakla birlikte
bu oluşumlar üreticilerin birlikte hareket etme
yeteneğini geliştirmekten ziyade yasal zorunluluk
ve aidat mekanizmaları nedeniyle beklenen etkiyioluşturmamaktadır. Üretici birlikleri ise kolektif100

hareket potansiyeli daha yüksek oluşumlardır.
Özellikle Türkiye’nin batı bölgelerinde yaygın
olan ve üye üreticilerin de etkin bir şekildeiçerisinde yer aldığı üretici birlikleri hem üretimde
standartların geliştirilmesinde hem de pazarlama
olanaklarının iyileştirilmesinde önemli katkılarsağlamaktadır.
Tarımsal örgütlenmedeki yetersizlikle
10. Kalkınma Planı’nda yer almış ve yetersizliğin
yanı sıra aynı işlev ve çalışma konularında farklı
türlerdeki örgüt yapılanmasının bu örgütlerin
etkinliğini azalttığı ve özellikle pazara erişim
konusunda önemli sorunlara yol açtığı ifade
edilmiştir. Bu konuda ulusal düzeyde yapılacak
mevzuat düzenlemelerinin yanı sıra bölgesel
düzeyde ilgili kurumlarla işbirliği içerisinde
tarımsal örgütlülüğün etkileri ile ilgili bilinç ve
farkındalık düzeyini artıracak eğitimler yapılması
ve örnek uygulamaların incelenmesi önemli
görülmektedir.
Doğrudan ve sadece tarım sektörü ileilişkilendirilmemekle beraber, genellikle tarım
sektörünün hakim olduğu kırsal bölgeler için
gündeme getirilen kırsal kalkınma politikalarıda, şehirleşme oranı % 59 (2012) ile Türkiye
ortalamalarının ( % 77) altında yer alan TR63
Bölgesi için önem arz etmektedir. Bölgede ilçemerkezi olarak tanımlanmakla birlikte, genel
yapı itibarıyla kırsal nitelik gösteren ilçeler de bu
kapsamda değerlendirildiğinde kırsal kalkınmapolitikalarının önemi daha da artmaktadır.
Plan döneminde TR63 Bölgesi içingeliştirilecek kırsal kalkınma politikaları üçtemel yaklaşımla ele alınacaktır. Plan hazırlıklarıçerçevesinde TR63 Bölgesi’nde yer alan
il merkezleri hariç 26 ilçede yapılan “İlçeÇalıştayları”nda en temel sorunlardan biri olarak

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

ortaya çıkan fiziki ve sosyal altyapı olanaklarınıngeliştirilmesi ihtiyacı bu yaklaşımlardan ilkinioluşturmaktadır.
Ulusal ölçekte kırsal kalkınma hamlesi
olarak başlatılan KÖYDES Projesi ile fiziki
altyapının iyileştirilmesinde önemli mesafeler
alınmıştır. Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü
verilerine göre 2012 yılı itibarıyla Türkiye
genelinde asfalt ve beton köy yolu oranı %44, TR63 Bölgesi’nde ise % 45’tir. Bu oran
Hatay ilinde % 62 iken Kahramanmaraş
ilinde % 34, Osmaniye ilinde ise % 40’tır.31
Geriye kalan köy yollarının büyük bir kısmı
stabilize olması ulaşım olanaklarını nispeten
kolaylaştırsa da, köy yollarının hem ulusal hem
de bölgesel bazda yarıdan fazlasının asfalt vebeton niteliğinde olmaması, bu alanda yatırımlara
devam edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Gelinen nokta itibarıyla şartların dahaiyi seviyelerde olduğu içme suyu erişiminde iseaynı verilere göre Türkiye’de köylerin % 84’ü
yeterli sulu ve şebekeli içme suyu olanağına
sahiptir. Bu oran Hatay ve Kahramanmaraş
illerinde % 92, Osmaniye ilinde ise % 94’tür.32
Ulusal ve bölgesel bazda yatırımlara
devam edilmesi hayati öneme sahip suya erişim
olanaklarının iyileştirilmesi bakımından önemli
görülmektedir.
Kırsal bölgelerde fiziki altyapı olanakları ile
ilgili en önemli eksiklik sosyal donatı yetersizliğidir.
Kırsal nitelikli ilçe merkezleri de dahil olmak üzere
bölge genelinde çevre düzenlemesi yapılmış
dinlenme alanları, belirli ölçüde kapalı mekanasahip sosyal aktivite alanları, temel standartlarasahip spor alanları ve çok amaçlı salon gibisosyal donatı ihtiyacı bulunmaktadır.

Kalkınma Bakanlığı koordinasyonunda
yürütülen SODES ve yerel yönetimlerin
kısıtlı imkanlarla gerçekleştirdiği programlar
kapsamında
aktiviteolarakgelişmeler
görülmeye başlanmakla birlikte kalıcı altyapı
alan ve tesislerinin olmaması bu gelişmeyi
sınırlandırmaktadır.
Neredeyse
tamamentarımsal faaliyetlerle meşguliyetten dolayı
oldukça standart bir yaşam sürmekte olan
kırsal bölgelerde sosyal hayatın gelişmesine
olanak sağlayacak altyapı yatırımlarının öncelikle
mekânsal olmak üzere uygulamaya yönelikolarak da yapılması önemli görülmektedir. Bu
noktada özellikle kırsal bölgelerde önemli bir
farkındalık kazanan SODES’in fiziki mekanlarıntesisi yönünde daha işlevsel hale getirilmesi bu
sorunun çözümüne katkı sağlayacaktır.
Kırsal kalkınma politikalarındaki ikinci
yaklaşım ekonomik çeşitliliğin artırılmasıdır.
Büyük ölçüde tarım sektöründen elde edilmekteolan ekonomik gelirlerin, bu sektörün doğası
gereği konjonktürel ve mevsimsel etkilerden
dolayı istikrarlı bir durum göstermemesi, bu
kesimlerin hayat standartlarını da etkilemektedir.
Ayrıca tarım bağımlı ekonomik gelir özellikle gençnüfusun kırsal kesimlerden kent merkezlerinedoğru göç etmesine neden olmaktadır.
Kırsal kesimlerde tarım dışı ekonomikçeşitliliğin artırılması amacıyla, TR63 Bölgesi
illerinde yaygın bir faaliyet olarak görülmekte olan
el sanatlarına ekonomik değer kazandırılması,
kırsal turizm potansiyelinin harekete geçirilmesi,
tarımsal ürünlerin işlenmesi ve paketlenmesi
ile ilgili işletmelere yönelik ilk kurulum desteğini
de içeren destek programları geliştirilmesi
planlanmaktadır. Birincil tarım uygulamalarında

31. Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye İl Özel İdaresi verileri
32. Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye İl Özel İdaresi verileri

101

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

ise örtü altı ve organik tarım gibi katma değeri
yüksek üretim yöntemlerinin yaygınlaştırılması
hedeflenmektedir.
Kırsal kalkınma ile ilgili üçüncü yaklaşım
temel hizmet kalitesinin iyileştirilmesidir. Öncelikleeğitim ve sağlık olmak üzere kırsal kesimlerde var
olan temel hizmet birimlerinin bina ve personelolarak iyileştirilmesi plan döneminin öncelikleri
arasındadır.
Kırsal kalkınma politikalarının uygulama
sürecinde temel hizmetlerin ve fiziki ve sosyal
altyapının iyileştirilmesinde il ve bölge bazlı
politika ve programlar geliştirilmesi hedeflenirken,
ekonomik çeşitliliğin artırılmasında daha altölçekte uygulama programları geliştirilmesi

102

planlanmaktadır. 2014 yılında Hatay ve
Kahramanmaraş illerinin büyükşehir statüsü
kazanması ile birlikte klasik köy nüfusu – şehir
nüfusu ayrımı niteliğini kaybedecek olduğundan
TR63 Bölgesi kentsel ve kırsal nitelikli bölge
sınıflaması yapısal ve fonksiyonel özelliklerdoğrultusunda yapılacak analiz çalışması ile
tanımlanacak ve kırsal kalkınmaya yönelik
politika ve uygulama programlarında bu analiz
esas alınacaktır.

sınıflaması yapısal ve fonksiyonel özellikler doğrultusunda yapılacak analiz çalışması ile tanımlanacak
TR63esas
BÖLGE
PLANI 2014-2023
ve kırsal kalkınmaya yönelik politika ve uygulama programlarında bu analiz
alınacaktır.

Harita 13. TR63 Bölgesi Tarımsal Gelişim Haritası

Harita 13. TR63 Bölgesi Tarımsal Gelişim Haritası

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.
Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır

103
71

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.3.1.1.
Stratejik
Yaklaşım
1.3.1.1. Stratejik
YaklaşımTEMEL AMAÇTR63 Bölgesi’nin sahip olduğu tarımsal üretim potansiyelinin modern üretim ve pazarlama yöntemleri
ve markalaşma ile katma değerini yükseltmek ve kırsalda ekonomik ve sosyal altyapıyı güçlendirerekyaşam kalitesini artırmak.
1.1. Tarımsal üretimde modern tarım tekniklerinin kullanımına ve yenilikçi üretim
süreçlerinin geliştirilmesine yönelik yatırım ve faaliyetlerin öncelikli olarak
desteklenmesi.
1.2. Tarımsal üretimde modern tekniklerin kullanımına yönelik eğitim, bilinçlendirmeve teknik destek çalışmalarına devam edilmesi.
1.3. Kamu-üniversiteler-özel sektör işbirliği ile bitkisel üretimde verimi ve kaliteyi
artıracak ve tarımsal marka değerler oluşturacak tohum, ﬁde ve ﬁdançalışmalarına yönelik Ar-Ge altyapısının kurulması.

Öncelik 1. Üretim ve
pazarlamateknikleriningeliştirilerek TR63
Bölgesi’nin tarımsal
üretim değerinin
artırılması

1.4. Ekonomik yapı itibarıyla tarımsal üretime ve tarıma dayalı sanayiye bağımlılığı
yüksek ilçelere yönelik olarak birincil tarım uygulamalarının da dahil edildiği
destek programları kurgulanması.
1.5. TR63 Bölgesi’nde seracılığın, iyi tarım uygulamalarının ve organik tarımıngeliştirilmesine yönelik yatırımların teknik ve mali destek programları ile
desteklenmesi.
1.6. Tarımsal ürünlerde özellikle dış satıma yönelik paketleme ve ambalajlama
yatırımları desteklenmesi.
1.7. Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinde de Hatay ilinde olduğu üzere tarımsal dış
satım faaliyetleri geliştirilmesi.
1.8. Tarımsal ürünlerinin dış satımına yönelik olarak üretici ve ﬁrmalara rehberlik vedanışmanlık hizmeti verecek kurumsal yapılanmaların (ortak pazarlama ajansları)
kurulmasının desteklenmesi.
1.9. TR63 Bölgesi’nde tahıl, pamuk, zeytin ve yerfıstığı ürünlerinde lisanslı
depoculuğun geliştirilmesi.
1.10.
Hatay ilinde pamuk, zeytin, turunçgiller ve kavun, Kahramanmaraş ilindeüzüm, biber, zeytin, kiraz ve ceviz, Osmaniye ilinde yerfıstığı, zeytin, kiraz ve turpürünlerinde marka oluşturma, coğrafi işaret tescili ve marka değerini artırmaçalışmalarının yapılması.
2.1. Arazi toplulaştırma çalışmalarına hız verilerek devam edilmesi.

2.2. TR63 Bölgesi’nde tarımsal arazilerde ölçek ekonomisi sağlamak amacıyla altÖncelik 2. Tarımsal
bölgeleme çalışmaları ile ürün üretim havzalarının belirlenmesi.
arazilerin kullanımında
2.3. TR63 Bölgesi’nde sözleşmeli çiftçilik uygulamasının yaygınlaştırılması.
ölçek ekonomisinin
hedeﬂenmesi, sulama 2.4. Ulusal yatırım programında bulunan baraj ve sulama sistemlerine yönelik
yatırımlardan Amik-Tahtaköprü, Reyhanlı Barajı, Büyük Karaçay, Kartalkaya 2.
altyapısına yönelik
Merhale, Menzelet 2. Merhale, Aslantaş 3. Merhale ve Mehmetli Barajı
yatırımların
projelerinin tamamlanması.
tamamlanması
2.5. Birim araziden daha verimli ve kaliteli ürün elde edilebilmesi için sulama
teknikleri konusunda üreticilerin bilinçlendirilmesi çalışmalarına devam edilmesi.

104

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

TEMEL AMAÇTR63 Bölgesi’nin sahip olduğu tarımsal üretim potansiyelinin modern üretim ve pazarlama yöntemleri
ve markalaşma ile katma değerini yükseltmek ve kırsalda ekonomik ve sosyal altyapıyı güçlendirerekyaşam kalitesini artırmak.
3.1. Hatay ve Osmaniye Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesi kurulması
çalışmalarının tamamlanması.
3.2. TR63 Bölgesi’nde et ve süt üretimi ile bu ürünlere dayalı diğer ürünlerinüretimine yönelik yatırımlar ve toplu sağım ve bakım merkezleri kurulmasınındesteklenmesi.

Öncelik 3. TR63
Bölgesi’nin hayvancılık 3.3. Elbistan ilçesinde yer alan hayvan borsasının modernizasyonun ve Osmaniye
ilinde modern hayvan borsasının kurulması için gerekli teknik ve ﬁziki altyapı
sektörü üretimçalışmalarının tamamlanması.
değerinin artırılması
3.4. TR63 Bölgesi’ndeönceliklendirilmesi.

yem

bitkisiüretimi

ve

mera

ıslah

çalışmalarının

3.5. TR63 Bölgesi'nde deniz ve kültür balıkçılığının geliştirilmesi için yatırım destek
faaliyetleri ve destek mekanizmalarının geliştirilmesi.
4.1. Tarımsal üretimde ve pazarlamada standartların geliştirilmesine yönelik üreticiörgütlülüğünün yaygınlaştırılması.
Öncelik 4. Tarımsal
örgütlerin etkinliğinin
artırılması, tarımsal
örgütlülük bilinciningeliştirilmesi

4.2. TR63 Bölgesi’nin stratejik tarım ürünlerinden olan narenciye, zeytin, pamuk,kırmızıbiber ve yerfıstığının üretim ve pazarlamasına yönelik tarımsal örgütlerinöncelikli olarak desteklenmesi.
4.3. TR63 Bölgesi’nde mevcut ve yeni kurulacak üretici örgütleri arasında işbirliğini
geliştirecek faaliyetlerin yaygınlaştırılması ve işbirliği platformlarınınoluşturulması.
4.4. Ulusal ve bölgesel destek programlarında üretici örgütlerin etkinliğinin
artırılması, yerel nitelikli danışma ve karar alma organlarında üretici örgütlerine
yer verilmesi.

Öncelik 5. Gıdaüretiminde ve
tüketiminde gıda
güvenliğinin
sağlanmasının esas
alınması

5.1. Ürünlerin kalite standartlarına uygun üretimi ve sertiﬁkalandırılmasınınsağlanması.
5.2. Gıda güvenliği konusunda üretici ve tüketicilere bilgilendirme ve eğitim
programlarının düzenlenmesi.
5.3. Üreticiden tüketiciye olan tedarik zincirinin geliştirilmesine yönelik tedbirlerinözendirilmesi.
5.4. Gıda güvenliğine yönelik Ar-Ge proje ve yatırımları ile altyapı yatırımlarının teknik
ve mali destek programları ile desteklenmesi.
6.1. TR63 Bölgesi’nde kentsel ve kırsal nitelikli bölgeler analizinin yapılması.
6.2. Her bir ilçe veya birkaç ilçeden oluşan alt bölgeler bazında kırsalda ekonomikçeşitliliğin artırılmasına yönelik uygulama programlarının geliştirilmesi.

Öncelik 6. Kırsalda
ekonomik ve sosyal
altyapınıniyileştirilmesi

6.3. El sanatlarının ekonomik faaliyete dönüştürülmesi, tarıma dayalı küçük ölçekli
işletmelerin yaygınlaştırılması, su ürünleri üretiminin katma değerinin artırılması
ve ekolojik turizm faaliyetlerinin geliştirilmesi amacıyla başlangıç
desteklemelerine yönelik programların geliştirilmesi.
6.4. Ulaştırma, içme suyu ve temel hizmet altyapısının iyileştirilmesine yönelik
yatırımlara devam edilmesi.
6.5. Kırsalda sosyal hayatın geliştirilmesine yönelik sosyal donatı yatırımlarınınönceliklendirilmesi ve bu yatırımların tesisine yönelik uygulama programlarınıngeliştirilmesi.
6.6. Kırsalda beşeri kaynakların gelişimine yönelik tarımsal üretim eğitimleri ve
ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesine yönelik eğitimler ile eğitim ve sağlık
altyapısının iyileştirilmesine yönelik bilinçlendirme eğitimlerinin artırılması

105

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 1. Üretim ve pazarlama
teknikleriningeliştirilerek
TR63
Bölgesi’nin tarımsal üretim değerinin
artırılması
Açıklama: 2011 yılı verilerine göre Türkiye
toplam bitkisel üretim hacminin % 4,5’ini üreten
TR63 Bölgesi, bu üretim karşılığında Türkiye
toplam bitkisel üretim değerinin % 5,4’ü (2012yılında % 4,9) kadar pay almaktadır. Üretilen
birim ürün başına Türkiye ortalamasının üzerinde
katma değer sağlandığı görülmekle birlikte bu
durumun, birim ürün başına gelirin daha fazlaolduğu meyveciliğin TR63 Bölgesi’nde Türkiye
ortalamalarına göre tarımsal faaliyetlerden
daha fazla pay almasından kaynaklandığı
değerlendirilmektedir. Türkiye toplam bitkiselüretiminde meyvecilik % 12 paya sahipken
TR63 Bölgesi’nde bu oran % 22’dir.
Ancak 2012 yılı TÜİK verilerine göre TR63
Bölgesi, 26 Düzey 2 Bölgesi içerisinde kişibaşına düşen bitkisel üretim değerine yapılan
sıralamada 12. sırada yer almaktadır. TR63
Bölgesi’nde 1.420 TL olan kişi başı bitkiselüretim değeri Türkiye’de ilk sırada yer alan TR61
Bölgesi’nde (Antalya, Isparta, Burdur) 3.371
TL’dir. Benzer iklim ve coğrafi şartları olmasınarağmen TR63 Bölgesi’nde yaygın durumdaki
geleneksel üretim ve pazarlama yöntemleri
tarımsal faaliyetlerin bölgesel ekonomiye olan
katkısını sınırlandırmaktadır.
Üretim ve ticaret hacminde Türkiye ölçeğinde
önemli değerlere sahip TR63 Bölgesi’nde tarımsal
faaliyetlerin katma değerini artıracak üretim ve
pazarlama yöntemleri, 2012 yılında hazırlanan
Hatay İli Tarım ve Kırsal Kalkınma Stratejik
Eylem Planı ve Kahramanmaraş İli Tarımsal
Yatırım ve Üretim Stratejik Planı çalışmalarında
da ele alınmış olup Plan döneminin en önemliönceliklerinden birisidir.

106

Bu çalışmaların tamamlayıcı bir unsuru olarak
tarımsal marka değerlerin oluşturulması dabölgenin tarım sektöründen elde edeceği
ekonomik faydayı artıracak niteliktedir. Üretim
hacmi ve ürün çeşitliliğin yanı sıra kamuüniversite-özel sektör işbirliği ile oluşturulacak
mekânsal ve beşeri Ar-Ge altyapısı, bölgeye
has tarımsal ürünlerde tohum, fide ve fidangelişimine yönelik zemin hazırlaması bakımından
önemli görülmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Tedbirler
Tedbirler

1.1•Tarımsal üretimde modern tarım tekniklerinin kullanımına ve yenilikçi üretim
süreçlerinin geliştirilmesine yönelik yatırım ve faaliyetlerin öncelikli olarak
desteklenmesi.

1.2•Tarımsal üretimde modern tekniklerin kullanımına yönelik eğitim, bilinçlendirme ve
teknik destek çalışmalarına devam edilmesi.

1.3•Kamu-üniversiteler-özel sektör işbirliği ile bitkisel üretimde verimi ve kaliteyi
artıracak ve tarımsal marka değerler oluşturacak tohum, fide ve fidan çalışmalarına
yönelik Ar-Ge altyapısının kurulması.

1.4•Ekonomik yapı itibarıyla tarımsal üretime ve tarıma dayalı sanayiye bağımlılığı
yüksek ilçelere yönelik olarak birincil tarım uygulamalarının da dahil edildiği destek
programları kurgulanması.

1.5•TR63 Bölgesi’nde seracılığın, iyi tarım uygulamalarının ve organik tarımıngeliştirilmesine yönelik yatırımların teknik ve mali destek programları ile
desteklenmesi.

1.6•Tarımsal ürünlerde özellikle dış satıma yönelik paketleme ve ambalajlama yatırımları
desteklenmesi.

1.7•Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinde de Hatay ilinde olduğu üzere tarımsal dış
satım faaliyetleri geliştirilmesi.

1.8•Tarımsal ürünlerinin dış satımına yönelik olarak üretici ve firmalara rehberlik vedanışmanlık hizmeti verecek kurumsal yapılanmaların (ortak pazarlama ajansları)
kurulmasının desteklenmesi.

1.9•TR63 Bölgesi’nde tahıl, pamuk, zeytin ve yerfıstığı ürünlerinde lisanslı depoculuğun
geliştirilmesi.

1.10•Hatay ilinde pamuk, zeytin, turunçgiller ve kavun, Kahramanmaraş ilinde üzüm,biber, zeytin, kiraz ve ceviz, Osmaniye ilinde yerfıstığı, zeytin, kiraz ve turpürünlerinde marka oluşturma, coğrafi işaret tescili ve marka değerini artırmaçalışmalarının yapılması.

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
Tarımsal ürün ihraç pazarları geliştirilecek, talebe uygun nitelik ve nicelikteki ürünlerin ihracatı
amacıyla, üretim aşamasını dikkate alan destek programları uygulanacaktır. (10. Kalkınma Planı,
2.2.15 Tarım ve Gıda)

107

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
• Tarımsal ürün ihraç pazarları geliştirilecek,
talebe uygun nitelik ve nicelikteki ürünlerin
ihracatı amacıyla, üretim aşamasını dikkatealan destek programları uygulanacaktır. (10.
Kalkınma Planı, 2.2.15 Tarım ve Gıda)• Ürünlerin rekabet gücünü ve tüketiminiartırmak üzere markalaşma ve üretim
periyodunu genişletici tedbirlerin alınması(Tarım Stratejik Planı 2013-2017, Tarımsal
Üretim Kaynaklarını Koruyarak Kaliteli TarımÜrünlerine Erişilebilirliği ve Gıda Güvenliğini
Sağlamak)• Tarımsal ürün piyasalarını düzenleme
mekanizmalarınınkurulması,lisanslı
depoculuk hizmetlerinin yaygınlaştırılması(Tarım Stratejik Planı 2013-2017, Tarımsal
Üretim Kaynaklarını Koruyarak Kaliteli TarımÜrünlerine Erişilebilirliği ve Gıda Güvenliğini
Sağlamak)• Katma değeri yüksek ve sanayinin ihtiyacı
olan ürünlerin geliştirilmesi, çeşitlendirilmesi
ve üretiminin teşvik edilmesi (Tarım
Stratejik Planı 2013-2017, Tarımsal Üretim
Kaynaklarını
Koruyarak
KaliteliTarımÜrünlerine Erişilebilirliği ve Gıda Güvenliğini
Sağlamak)• Geleneksel ürünlerin katma değeri yüksek
ürünler haline getirilmesinin teşvik edilmesi(Tarım Stratejik Planı 2013-2017, Tarımsal
Üretim Kaynaklarını Koruyarak Kaliteli TarımÜrünlerine Erişilebilirliği ve Gıda Güvenliğini
Sağlamak)• Ürünlerin rekabet gücünü ve tüketiminiartırmak üzere pazar araştırmaları yapılması,
markalaşma
veüretimperiyodunu
genişletici tedbirlerin alınması, reklam ve

108

tanıtım amaçlı faaliyetlerin desteklenmesi(Tarım Stratejik Planı 2013-2017, Tarımsal
Üretim Kaynaklarını Koruyarak Kaliteli TarımÜrünlerine Erişilebilirliği ve Gıda Güvenliğini
Sağlamak)• Markalaşma ve coğrafi işaret çalışmalarınaöncelik verilmesi (Tarım Stratejik Planı
2013-2017, Tarımsal ve Sosyal Altyapı
İmkanlarını Geliştirmek, Kırsal Kalkınma ve
Refahı Sağlayarak Kırsal Alanların Cazibesini
Artırmak)Öncelik 2. Tarımsal arazilerin kullanımında ölçek ekonomisinin hedeflenmesi,
sulamaaltyapısına
TR63 BÖLGE PLANI
2014-2023
yönelik yatırımların tamamlanmasıÖncelik
2.
Tarımsalarazilerin
Bakanlığı tarafından Türkiye genelinde yapılankullanımında
ölçek
ekonomisinin
havza çalışması TR63 Bölgesi’nde daha alt
alantarımsal arazi kullanımı
ve arazi
toplulaştırma ölçekli
çalışmaları,üretimde
girdi maliyetlerinin
hedeflenmesi,
sulamaaltyapısına
olaraktarımsal
yapılacakve belirlenenüretimyönelik yatırımların
tamamlanmasıüretimeyönelikvearazi
düzenleme,azaltılması,ölçek ekonomisi
ile birim başına dahahavzalarında
fazla gelir eldeedilmesi
havza
bazlı üretimüretimde yenilikçi süreçlerin uygulanması ve ürünplanlamalarındaönemligörülmektedir.
noktada ulusal ölçekte yapılan çalışmalar TR63 Bölgesi için
Açıklama: Türkiye
genelindeulusal bir Bu
politikapazarlama gibi işlemlerde ortak hareket kabiliyeti
olaraksektörüneilişkinstratejik planlardadetemeltarım
referans
kaynağı
olacaktır.
sağlanacaktır. Bu havzalarda sözleşmeli çiftçilik
da yer alan tarımsal arazi kullanımı ve arazi
modeli ile arazi bölünmeleri de en alt seviyeye
toplulaştırmaçalışmaları,
tarımsalüretimdeamacıyla çeşitli yasal düzenlemeler yapılabileceği gibi
Tarımsalarazilerin
bölünmesininazaltılması
indirilecektir.
girdi maliyetlerinin azaltılması, ölçek ekonomisi
bölgesel bazda da çeşitli tedbirler alınacaktır. Bu amaçla, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
ile birim başına daha fazla gelir elde edilmesi
Tarımsal üretimde su kaynaklarından kullanım
tarafından
Türkiyegenelindeyapılanhavzaçalışması
TR63 Bölgesi’nde daha alt ölçekli olarakve havza bazlı üretim planlamalarında önemli
etkinliğinin artırılması, birim alan başına alınan
yapılacakve belirlenen
havzalarında
arazi
düzenleme,yenilikçi
görülmektedir.
Bu noktadaüretim
ulusal ölçekte
yapılan üretimeürün yönelik
veriminin,ürünçeşitliliğininüretimde
ve kalitesininçalışmalaruygulanması
TR63 Bölgesiveiçinde pazarlama
temel referans
artırılmasıortak
bakımından
kuruluşlar Bu
süreçlerinürüngibi işlemlerde
hareketönemlidir.
kabiliyeti İlgilisağlanacaktır.
kaynağı olacaktır.
tarafından sulama sistemlerinin kurulması içinhavzalarda sözleşmeli çiftçilik modeli ile arazi bölünmeleri de en alt seviyeye indirilecektir.
devam eden yatırımların tamamlanması ve
Tarımsal arazilerin bölünmesinin azaltılması
üreticilerin modern sulama teknikleri konusunda
Tarımsalkaynaklarından
kullanım etkinliğinin artırılması, birim alan başına alınan ürünamacıylaüretimdeçeşitli yasalsudüzenlemeler
yapılabileceği
bilinçlendirilmesi etkin su yönetimi bakımından
gibi bölgesel
bazda
da çeşitlive
tedbirler
alınacaktır.
veriminin,ürünçeşitliliğinin
kalitesinin
artırılmasıönemlidir.
bakımından önemlidir. İlgili kuruluşlar tarafından
Bu amaçla, Gıda, Tarım ve Hayvancılık

Açıklama: Türkiye genelinde ulusal bir politika olarak tarım sektörüne ilişkin stratejik planlarda da yer

sulama sistemlerinin kurulması için devam eden yatırımların tamamlanması ve üreticilerin modern
sulama teknikleri konusunda bilinçlendirilmesi etkin su yönetimi bakımından önemlidir.
Tedbirler
Tedbirler

2.1•Arazi toplulaştırma çalışmalarına hız verilerek devam edilmesi.

2.2•TR63 Bölgesi’nde tarımsal arazilerde ölçek ekonomisi sağlamak amacıyla altbölgeleme çalışmaları ile ürün üretim havzalarının belirlenmesi.

2.3•TR63 Bölgesi’nde sözleşmeli çiftçilik uygulamasının yaygınlaştırılması.

2.4•Ulusal yatırım programında bulunan baraj ve sulama sistemlerine yönelik
yatırımlardan Amik-Tahtaköprü, Reyhanlı Barajı, Büyük Karaçay, Kartalkaya 2.
Merhale, Menzelet 2. Merhale, Aslantaş 3. Merhale ve Mehmetli Barajı
projelerinin tamamlanması.

2.5•Birim araziden daha verimli ve kaliteli ürün elde edilebilmesi için sulama teknikleri
konusunda üreticilerin bilinçlendirilmesi çalışmalarına devam edilmesi.

109

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
• Çok sayıda ve dağınık yapıdaki parsellerdenoluşan tarım işletmelerinde bütünlüğün
sağlanması, arazi parçalanmasının önüne
geçilmesi ve iyi işleyen bir tarım arazisi
piyasasının tesis edilmesine yönelik hukuki
ve kurumsal düzenlemeler yapılacaktır. (10.
Kalkınma Planı, 2.2.15 Tarım ve Gıda)• Sulama ve ulaştırmaya ilişkin olanlar başta
olmak üzere arazi toplulaştırma faaliyetlerinde
ilgili kamu kurumları arasında koordinasyonsağlanacak, tarla içi geliştirme hizmetleri
etkinleştirilerek sulama oranı artırılacaktır.
Mevcut su iletim ve dağıtım tesislerinde
toprak kanallar ile klasik sistemler yenilenerek
kapalı sisteme geçiş hızlandırılacak ve tarla

110

içi sulamalarda modern sulama yöntemleri
yaygınlaştırılacaktır. (10. Kalkınma Planı,
2.2.15 Tarım ve Gıda)• Arazi
toplulaştırmaçalışmalarının
hızlandırılması ve tarım arazilerinin bölünmesiniönlemek amacıyla tedbirlerin alınması(Tarım Stratejik Planı 2013-2017, Tarımsal
Üretim Kaynaklarını Koruyarak Kaliteli TarımÜrünlerine Erişilebilirliği ve Gıda Güvenliğini
Sağlamak)• Tarımsal üretimde verimliliği artırmak içinsulama altyapısının geliştirilmesi, modern
sulama yöntemlerinin yaygınlaştırılması (Tarım
Stratejik Planı, Tarımsal ve Sosyal Altyapı
İmkanlarını Geliştirmek, Kırsal Kalkınma ve
Refahı Sağlayarak Kırsal Alanların Cazibesini
Artırmak)Öncelik 3. TR63 Bölgesi’nin hayvancılık sektörü üretim değerinin artırılması
TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023
Açıklama: TR63 Bölgesi’nin Türkiye ortalamalarının altında yer alan hayvansal üretim değerleri sonÖncelik 3. TR63 Bölgesi’nin hayvancılık
Hatay ili Altınözü ilçesine kurulması planlanan
yıllarda Hatay ve Kahramanmaraş’ta artan yatırımlarla ortalamalara yaklaşma eğilimindedir. Hatay
sektörü üretim değerinin artırılması
HayvancılıkİhtisasOrganize
Sanayi
ilinde et ve et ürünlerine yönelik büyükbaş hayvancılık
yatırımları,
Kahramanmaraş
ilindeise
süt veBölgesi çalışmaları, Kahramanmaraş ilinde
Açıklama:
TR63
Bölgesi’nin
Türkiyede Kahramanmaraş’ın
etkisi ile gelişen
sür ürünlerine yönelik küçükbaş hayvan yatırımlarıdondurmacılıköne çıkmaktasektörünün
olup Ayrıca
ortalamalarının altında yer alan hayvansal üretim
süt vehayvan
süt ürünleriüretimineyönelik hayvancılık
Elbistankuruluhayvanborsası da bölgede canlı
ticaretinde
rol oynamaktadır.
Diğerdeğerleriilçesinde
son yıllarda
Hatay
ve Kahramanmaraş’ta
yatırımları, Elbistan ilçesindeki hayvan borsasının
taraftan
ili sahil şeridi
boyunca deniz
balıkçılığı ve Kahramanmaraş ilindeki içsu kültür balıkçılığı
artan Hatay
yatırımlarla
ortalamalara
yaklaşma
modernizasyonu ve Osmaniye ilinde moderneğilimindedir.
Hatay bakımından
ilinde et veönemliet ürünlerine
ekonomik
faaliyetlerdeğerlere ulaşmaktadır.
hayvanborsasınınkurulması,
sektörün
yönelik büyükbaş hayvancılık yatırımları,
temel girdisi yem bitkisi üretimi ile mera ıslah
Kahramanmaraş
ilinde isekurulması
süt ve sürürünlerineHayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesi çalışmaları,
Hatay
ili Altınözü ilçesine
planlanançalışmaları TR63 Bölgesi’ndeki hayvancılık
yönelik küçükbaş hayvan yatırımları öneöncelikleri
yer almaktadır.
Kahramanmaraş ilinde dondurmacılık sektörünün desektörünün
etkisi ile gelişen
süt arasındave süt ürünleriüretimineçıkmakta olup Ayrıca Kahramanmaraş’ın Elbistan
Ayrıca borsasının
yatırımcıların
finansman kaynaklarına
yönelik
hayvancılık yatırımları, Elbistan ilçesindeki hayvan
modernizasyonu
ve Osmaniye
ilçesinde kurulu hayvan borsası da bölgedeerişimlerinin kolaylaştırılması ve yatırımlarda süreçilindehayvan borsasınınkurulması,
sektörün temel girdisi yem bitkisi üretimi ile mera ıslah
canlı modern
hayvan ticaretinde
rol oynamaktadır.
Diğerdanışmanlığı, bölgede hayvancılık sektörünün
taraftan Hatay
sahil şeridi hayvancılıkboyunca denizçalışmaları
TR63 iliBölgesi’ndeki
sektörününöncelikleriöncelikliarasında
yer almaktadır.
Ayrıcagelişmesinde
olarakdeğerlendirilecek
balıkçılığı ve Kahramanmaraş ilindeki içsu kültür
hususlardır.
yatırımcıların finansman kaynaklarına erişimlerinin
kolaylaştırılması ve yatırımlarda süreçbalıkçılığı ekonomik faaliyetler bakımından önemlidanışmanlığı,bölgede hayvancılık sektörünün gelişmesinde öncelikli olarak değerlendirilecekdeğerlere ulaşmaktadır.
hususlardır.
Tedbirler
Tedbirler

3.1•Hatay ve Osmaniye Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesi kurulması
çalışmalarının tamamlanması.

3.2•TR63 Bölgesi’nde et ve süt üretimi ile bu ürünlere dayalı diğer ürünlerin üretimine
yönelik yatırımlar ve toplu sağım ve bakım merkezleri kurulmasının desteklenmesi.

3.3•Elbistan ilçesinde yer alan hayvan borsasının modernizasyonun ve Osmaniye ilinde
modern hayvan borsasının kurulması için gerekli teknik ve fiziki altyapı çalışmalarının
tamamlanması.

3.4•TR63 Bölgesi’nde yem bitkisi üretimi ve mera ıslah çalışmalarının önceliklendirilmesi.

3.5•TR63 Bölgesi'nde deniz ve kültür balıkçılığının geliştirilmesi için yatırım destek
faaliyetleri ve destek mekanizmalarının geliştirilmesi.

111
79

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
• Hayvancılıkta etçi tip sığır ve koyunyetiştiriciliğinin geliştirilmesine ağırlık verilecek,bölgesel programların uygulanmasına devam
edilecektir. (10. Kalkınma Planı, 2.2.15 Tarım
ve Gıda)• Çayır ve mera alanlarının tespit, tahdit, tasnifve ıslah çalışmaları hızlandırılarak daha etkinve verimli kullanımı sağlanacak, yem bitkisi
ihtiyacı üretim ve ürün çeşitliliğindeki artışla
karşılanacaktır. (10. Kalkınma Planı, 2.2.15
Tarım ve Gıda)• Balıkçılıkta kaynak yönetimi bilimsel verilere
dayalı ve etkin bir biçimde gerçekleştirilecek,
idari kapasite güçlendirilecektir. Su ürünleriyetiştiriciliğinde, çevresel sürdürülebilirlik

112

gözetilecek, ürün çeşitliliği ve markalaşma ile
uluslararası pazarlarda rekabet edebilirliğin
artırılması sağlanacaktır. (10. Kalkınma Planı,
2.2.15 Tarım ve Gıda)• Organize tarım ve hayvancılık bölgelerinin
kurulması (Tarım Stratejik Planı 2013-2017,
Tarımsal ve Sosyal Altyapı İmkanlarınıGeliştirmek, Kırsal Kalkınma ve RefahıSağlayarak Kırsal Alanların Cazibesini
Artırmak)• Hayvancılıkişletmelerinin
kapasitesinin
artırılmasınınteşvikedilmesi(TarımStratejik Planı 2013-2017, Tarımsal Üretim
Kaynaklarını
Koruyarak
KaliteliTarımÜrünlerine Erişilebilirliği ve Gıda Güvenliğini
Sağlamak)• Küçükbaş hayvancılığın yaygınlaştırılmasınınteşvik edilmesi (Tarım Stratejik Planı 20132017, Tarımsal Üretim Kaynaklarını Koruyarak
Kaliteli Tarım Ürünlerine Erişilebilirliği ve Gıda
Güvenliğini Sağlamak)TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 4. Tarımsal örgütlerin etkinliği artırılması, tarımsal örgütlülük bilincinin geliştirilmesi
Öncelik 4. Tarımsal örgütlerin etkinliği
TR63 Bölgesi’nde özellikle Türkiye’nin batı
Açıklama:
Tarımsalörgütlülük
düzeyivebilinci
Türkiyestandartlarının
Bölgesi’nde,
artırılması, tarımsal örgütlülük bilincininbölgelerindeyaygınaltında
olan veolanüyeTR63üreticilerindegeliştirilmesi
birmekanizmalarışekilde içerisindealdığı üreticiçalışılan
birlikleri vetarımsalorganizasyonlar genellikle zorunlu üyelik veetkin
aidat
ileyeryürütülmeyetarzında üretimde standartların geliştirilmesine vetarımsalüretimüzerindeki
etkinliği sınırlı
kalan yapılar şeklindedir. Genellikle sulama, tarım
Açıklama:
Tarımsalörgütlülük
düzeyiölçülerdevepazarlama olanaklarının iyileştirilmesine önemlibilincive Türkiye
standartlarınınolan hareket etme yeteneğini geliştirmekten ziyade yasal
kredi
tarım satış
kooperatiflerialtında
gibi birlikte
katkılar sağlayan mekanizmaların geliştirilmesi ve
TR63 Bölgesi’nde,tarımsal organizasyonlar
zorunluluk
ve aidat mekanizmaları
nedeniyle bir araya
gelen üreticilerdenoluşanyapılar, üretim
bu mekanizmalararasındaişbirliğibuplatformlarının
genellikle zorunlu üyelik ve aidat mekanizmalarıoluşturulması
plan uzaktır.
döneminin öncelikleri
standartlarının ve pazarlama olanaklarının geliştirilmesi
gibi faydalardan
ile yürütülmeye çalışılan ve tarımsal üretim
arasındadır.
üzerindeki etkinliği sınırlı ölçülerde kalan yapılar
TR63 Bölgesi’nde özellikle Türkiye’nin batı bölgelerinde yaygın olan ve üye üreticilerin de etkin birşeklindedir. Genellikle sulama, tarım kredi ve
Ulusaldüzeydeyapılacakmevzuatşekildeiçerisindeyeraldığı
üretici
birlikleri
tarzındaüretimde
standartlarıngeliştirilmesine
tarım satış kooperatifleri gibi birlikte hareket
düzenlemelerinin yanı sıra bölgesel düzeyde veetme yeteneğini
geliştirmektenziyade önemli
yasal katkılar
ilgili sağlayan
kurumlarlaişbirliği içerisinde,tarımsalpazarlamaolanaklarınıniyileştirilmesinemekanizmalarıngeliştirilmesi
ve bu
zorunluluk ve aidat mekanizmaları nedeniyleörgütlülüğün etkileri ile ilgili bilinç ve farkındalık
mekanizmalararasında işbirliği platformlarının oluşturulması
plan döneminin öncelikleri arasındadır.
bir araya gelen üreticilerden oluşan bu yapılar,düzeyini artıracak eğitimler yapılması, başarılıüretim düzeyde
standartlarınınve pazarlama
örnek
Ulusalyapılacakmevzuatolanaklarının
düzenlemelerinin
yanıuygulamalarınsıra bölgesel bölgeye
düzeyde kazandırılması
ilgili kurumlarlageliştirilmesi gibi faydalardan uzaktır.
önemli görülmektedir.
işbirliği içerisinde, tarımsal örgütlülüğün etkileri ile ilgili bilinç ve farkındalık düzeyini artıracakeğitimler yapılması, başarılı örnek uygulamaların bölgeye kazandırılması önemli görülmektedir.
Tedbirler
Tedbirler

4.1•Tarımsal üretimde ve pazarlamada standartların geliştirilmesine yönelik üreticiörgütlülüğünün yaygınlaştırılması.

4.2•TR63 Bölgesi’nin stratejik tarım ürünlerinden olan narenciye, zeytin, pamuk,kırmızıbiber ve yerfıstığının üretim ve pazarlamasına yönelik tarımsal örgütlerinöncelikli olarak desteklenmesi.

4.3•TR63 Bölgesi’nde mevcut ve yeni kurulacak üretici örgütleri arasında işbirliğini
geliştirecek faaliyetlerin yaygınlaştırılması ve işbirliği platformlarının oluşturulması.

4.4•Ulusal ve bölgesel destek programlarında üretici örgütlerin etkinliğinin artırılması,
yerel nitelikli danışma ve karar alma organlarında üretici örgütlerine yer verilmesi.

Üst Ölçekli Planlarla ilişkisi
Tarımsal pazarlarda üretici örgütlerinin rollerinin güçlendirilmesi ve geliştirilmesi için üretici
gruplarının kurulmasının desteklenmesi (Tarım Stratejik Planı 2013-2017, Tarımsal ve Sosyal
Altyapı İmkanlarını Geliştirmek, Kırsal Kalkınma ve Refahı Sağlayarak Kırsal Alanların Cazibesini
Artırmak)113

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla ilişkisi
• Tarımsal pazarlarda üretici örgütlerinin
rollerinin güçlendirilmesi ve geliştirilmesi içinüretici gruplarının kurulmasının desteklenmesi(Tarım Stratejik Planı 2013-2017, Tarımsal
ve Sosyal Altyapı İmkanlarını Geliştirmek,
Kırsal Kalkınma ve Refahı Sağlayarak Kırsal
Alanların Cazibesini Artırmak)

114• Yereldeki üretici örgütleri arasında işbirliğinin
artırılması (Tarım Stratejik Planı 2013-2017,
Tarımsal ve Sosyal Altyapı İmkanlarınıGeliştirmek, Kırsal Kalkınma ve RefahıSağlayarak Kırsal Alanların Cazibesini
Artırmak)• Desteklemelerin yereldeki üretici örgütleri
kanalıyla verilmesi (Tarım Stratejik Planı
2013-2017, Tarımsal ve Sosyal Altyapı
İmkanlarını Geliştirmek, Kırsal Kalkınma ve
Refahı Sağlayarak Kırsal Alanların Cazibesini
Artırmak)TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 5. Gıda üretiminde ve tüketiminde gıda güvenliğinin sağlanmasının esas alınmasıÖncelik 5. Gıda üretiminde vebirincil tarımsal üretimde ve gıda işletmelerinde
Açıklama:
TR63 Bölgesi’ndekiyoğun yaş meyve ve sebzeüretimive bölgekadar
genelineişlenmiş
tüketiminde
gıda güvenliğinin
üreticiden
tüketiciye
tümyayılmış
aşamalardasağlanmasınınesas alınmasıüretiminönemlegıda
üretimi işletmeleri
nedeniyle gıda güvenliğigüvenilir
hususugıda
hem
insanyaygınlaştırılması
sağlığı hem detarımsalvurgulanmaktadır.
ekonomideki
açısından büyük
Açıklama: istikrar
TR63 Bölgesi’ndekiyoğunönem
yaş arz etmektedir. 10. Kalkınma Planı’nda, sektörel
meyve ve vesebzeüretimimüzakerelerindeve bölge geneline
Bu amaçla en
tarımsal
sanayiciler,
gıdagıda
stratejilerde
AB üyeliktarım sektörününönemliüreticiler,
alanlarından
biri olan
yayılmış işlenmiş gıda üretimi işletmeleri nedeniyleişletmelerinde çalışanlar ve nihai tüketiciler
güvenliği konusunda, birincil tarımsal üretimde ve gıda işletmelerinde üreticiden tüketiciye kadar tüm
gıda güvenliği hususu hem insan sağlığı hem
olmak üzere tedarik zincirindeki tüm kesimlereaşamalarda
güvenilir
gıdaüretiminyaygınlaştırılması
önemle bilgilendirme
vurgulanmaktadır.
de tarımsal ekonomideki istikrar açısından
yönelikve eğitim çalışmaları,
büyük önem arz etmektedir. 10. Kalkınma
tarımsal üretimde ve gıda işlenmesinde
BuPlanı’nda,amaçla tarımsal
üreticiler,sanayiciler,
gıdaişletmelerindeçalışanlar
ve nihai tüketiciler
olmak
sektörel stratejilerde ve AB üyeliküretim altyapısınınmodernizasyonuna
yöneliküzere
tedarik zincirindeki
tüm kesimlereçalışmaları,yatırımları
tarımsal üretimde
müzakerelerinde
tarım sektörünün
en yönelikönemli bilgilendirmeçalışmalar veveeğitim
sertifikasyon
tarım
biri olan gıda
güvenliği
konusunda,
sektörünün öncelikliarasındavealanlarından
gıda işlenmesindeüretimaltyapısınınmodernizasyonuna
yönelikkonularıçalışmalarve olacaktır.
sertifikasyon

yatırımları tarım sektörünün öncelikli konuları arasında olacaktır.
Tedbirler

Tedbirler

5.1•Ürünlerin kalite standartlarına uygun üretimi ve sertifikalandırılmasının sağlanması.

5.2•Gıda güvenliği konusunda üretici ve tüketicilere bilgilendirme ve eğitim
programlarının düzenlenmesi.

5.3•Üreticiden tüketiciye olan tedarik zincirinin geliştirilmesine yönelik tedbirlerinözendirilmesi.

5.4•Gıda güvenliğine yönelik Ar-Ge proje ve yatırımları ile altyapı yatırımlarının teknik ve
mali destek programları ile desteklenmesi.

ÜstÖlçekli
PlanlarlaÜstÖlçekli
Planlarlailişkisiilişkisi

erişimi kolaylaştırılacaktır (10. Kalkınma Planı,
2.2.15 Tarım ve Gıda)• Gıda güvenliğini teminen ürün piyasalarında
Gıda güvenliğini teminen ürün piyasalarında ve•çiftçi
gelirlerinde
gözetilerekgüvenilir
etkin stokTarım
ve gıdaistikrarişletmelerininve çiftçi gelirlerinde istikrar gözetilereküretim içinkayıplarınhijyen mevzuatınauyum piyasalarınsüreci,yönetimi,
ve tüketim
zincirinde
azaltılması,
etkin stok üretim,
yönetimi, pazarlamaüretim, pazarlamavemodernizasyon yatırımlarıyla hızlandırılacak ve
tüketim zincirinde
azaltılması,düzenlenmesineilişkinkayıplarınidari ve teknik
kapasitenin güçlendirilmesi
ve dış ticaret araçlarının etkinbu amaçla söz konusu işletmelerin finansman
piyasaların düzenlenmesine ilişkin idari
kullanılması sağlanacaktır. Üretici örgütlerinin pazara erişimi kolaylaştırılacaktır (10. Kalkınma
ihtiyacına yönelik kaynak ve mekanizmalarve teknik kapasitenin güçlendirilmesi ve
Planı,
ve Gıda)etkin kullanılması
çeşitlendirilecektir (10. Kalkınma Planı,dış 2.2.15
ticaret Tarım
araçlarının
2.2.15Tarım ve Gıda)sağlanacaktır.
Üretici örgütlerinin
Tarım
ve gıda işletmelerinin
güvenilirpazaraüretim için hijyen
mevzuatınauyum süreci, modernizasyon

yatırımlarıyla hızlandırılacak ve bu amaçla söz konusu işletmelerin finansman ihtiyacına yönelik
kaynak ve mekanizmalar çeşitlendirilecektir (10. Kalkınma Planı, 2.2.15 Tarım ve Gıda)

115

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023• Tarımsal üretim kaynaklarını koruyarak
kaliteli tarım erişilebilirliği ve gıda güvenliğini
sağlamak (Tarım Stratejik Planı 2013-2017,
Tarımsal Üretim ve Arz Güvenliği)116• Üretimden tüketime kadar, uluslararası
standartlara uygun gıda güvenilirliğini
sağlamak. (Tarım Stratejik Planı 2013-2017,
Tarımsal Üretim ve Arz Güvenliği)Öncelik 6. Kırsalda ekonomik ve sosyal altyapının iyileştirilmesi
Açıklama: Ulusal ölçekte ekonomik ve sosyal nitelikli hemen tüm stratejilerdeTR63 BÖLGEortak
PLANIkonulardan
2014-2023biri
olan kırsal kalkınma, alt ölçekli bölgesel planlarda da temel müdahale alanlarından birisi olmaktadır.
2012
Yılı ADNKS
verilerine
göre şehirleşme
oranı % iyileştirilmesi
59 ile Türkiyeolmak
ortalamalarının( % 77)altında yerÖncelik
6. Kırsalda
ekonomikveüzere üç temel
yaklaşımla
ele alınacaktır.
alan
TR63altyapının
Bölgesi’ndeiyileştirilmesi
ilçe merkezi olarak tanımlanmakla
birlikte, genel yapı itibarıyla kırsal niteliksosyalgösterenilçelerde gözönüne
alındığında
kırsal kalkınmadaha da artmaktadır.
Kırsalpolitikalarının
kalkınma önemi
politikalarınınuygulamaAçıklama:
Ulusalölçekteekonomikve sosyalsürecinde temel hizmetlerin ve fiziki ve sosyal
nitelikli hemen tüm stratejilerde ortak konulardan
Plandöneminde
TR63
Bölgesiiçingeliştirilecek
kırsalkalkınma
politikaları; fiziki
sosyal bazlı
altyapıaltyapınıniyileştirilmesinde
il vevebölge
biri olan kırsal kalkınma, alt ölçekli bölgesel
politika veartırılması
programlarvegeliştirilmesi
hedeflenirken,
planlarda da temelmüdahalekırsalda
alanlarından
birisi çeşitliliğin
olanaklarınıngeliştirilmesi,
ekonomiktemel hizmet
kalitesinin
ekonomik çeşitliliğin artırılmasında daha alt
olmaktadır. 2012 Yılı ADNKS verilerine göre
iyileştirilmesi olmak üzere üç temel yaklaşımla ele alınacaktır.
ölçekte uygulama programları geliştirilmesi
şehirleşme oranı % 59 ile Türkiye ortalamalarının
planlanmaktadır. 2014 yılında Hatay ve( % 77) altında yer alan TR63 Bölgesi’nde ilçe
Kırsal kalkınma politikalarının uygulama sürecinde temel hizmetlerin ve fiziki ve sosyal altyapının
Kahramanmaraş illerinin büyükşehir statüsü
merkezi olarak tanımlanmakla birlikte, genel yapı
iyileştirilmesinde
il vegösterenbölge bazlı
politikave programlar
hedeflenirken,
kazanmasıgeliştirilmesi
ile birlikte klasik
köy nüfusu –ekonomikşehir
itibarıyla kırsal nitelik
ilçelerde gözayrımı niteliğini
kaybedecekolduğundan,önüne alındığında
kırsal dahakalkınma
politikalarınınçeşitliliğin
artırılmasında
alt ölçekte
uygulamanüfusu
programlarıgeliştirilmesi
planlanmaktadır.
2014
TR63 Bölgesi kentsel ve kırsal nitelikli bölgeönemi daha da artmaktadır.
yılında Hatay ve Kahramanmaraş illerinin büyükşehir statüsü kazanması ile birlikte klasik köy nüfusu –sınıflaması yapısal ve fonksiyonel özellikler
Plan döneminde
TR63
Bölgesikaybedecek
için geliştirilecek
şehir
nüfusu ayrımı
niteliğini
olduğundan,
TR63 Bölgesi
kentsel ve
kırsalnitelikli bölgedoğrultusunda
yapılacakanalizçalışmasıile
kırsal kalkınma politikaları; fiziki ve sosyal altyapı
tanımlanacak
veanalizkırsalçalışması
kalkınmaya
yöneliksınıflaması yapısal ve fonksiyonel özellikler doğrultusunda
yapılacak
ile tanımlanacak
olanaklarının geliştirilmesi, kırsalda ekonomik
politika ve uygulama programlarında bu analizvekırsal kalkınmaya
uygulama programlarında bu analiz rehber alınacaktır.
çeşitliliğin
artırılması yönelikve temelpolitika
hizmetvekalitesinin
rehber alınacaktır.
Tedbirler
Tedbirler
6.1•TR63 Bölgesi’nde kentsel ve kırsal nitelikli bölgeler analizinin yapılması.

6.2•Her bir ilçe veya birkaç ilçeden oluşan alt bölgeler bazında kırsalda ekonomikçeşitliliğin artırılmasına yönelik uygulama programlarının geliştirilmesi.

6.3•El sanatlarının ekonomik faaliyete dönüştürülmesi, tarıma dayalı küçük ölçekli
işletmelerin yaygınlaştırılması, su ürünleri üretiminin katma değerinin artırılması veekolojik turizm faaliyetlerinin geliştirilmesi amacıyla başlangıç desteklemelerine
yönelik programların geliştirilmesi.

6.4•Ulaştırma, içme suyu ve temel hizmet altyapısının iyileştirilmesine yönelik
yatırımlara devam edilmesi.

6.5•Kırsalda sosyal hayatın geliştirilmesine yönelik sosyal donatı yatırımlarınınönceliklendirilmesi ve bu yatırımların tesisine yönelik uygulama programlarınıngeliştirilmesi.

6.6•Kırsalda beşeri kaynakların gelişimine yönelik tarımsal üretim eğitimleri ve ekonomik
faaliyetlerin çeşitlendirilmesine yönelik eğitimler ile eğitim ve sağlık altyapısınıniyileştirilmesine yönelik bilinçlendirme eğitimlerinin artırılması.

85

117

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
• Düşük gelirli bölgelerde ekonomik faaliyet
kolları çeşitlendirilecek, KOBİ ve mikroişletmeler geliştirilecek, tarımsal verimlilik
artırılacak, kentsel ve kırsal alanda yaşam
kalitesi iyileştirilecek, beşeri ve sosyal
sermaye güçlendirilecektir. Bu bölgelerin
ulusal pazarla ve diğer bölgelerle bütünleşme
düzeyi yükseltilecek; eğitim, sağlık, iletişim ve
yerel yönetim hizmetlerinin sunum kalitesi veerişilebilirliği artırılacaktır. (10. Kalkınma Planı,
2.3.1 Bölgesel Gelişme ve Bölgesel Rekabet
Edebilirlik)• Kırsal ekonominin üretim ve istihdam yapısı
turizm, ticaret, gıda sanayi, küçük ölçekli
üretim gibi tarım dışı ekonomik faaliyetlerleçeşitlendirilecektir. (10. Kalkınma Planı, Kırsal
Kalkınma)

118• Kırsal alanların ihtiyaçları doğrultusundaeğitim ve yayım faaliyetlerinin geliştirilmesi(Tarım Stratejik Planı 2013-2017, Tarımsal
ve Sosyal Altyapı İmkanlarını Geliştirmek,
Kırsal Kalkınma ve Refahı Sağlayarak Kırsal
Alanların Cazibesini Artırmak)• Kırsalda Agro-Eko turizmin yaygınlaştırılması(Tarım Stratejik Planı 2013-2017, Tarımsal
ve Sosyal Altyapı İmkanlarını Geliştirmek,
Kırsal Kalkınma ve Refahı Sağlayarak Kırsal
Alanların Cazibesini Artırmak)• Kırsalda altyapı eksikliklerinin giderilmesi
ve mevcut altyapının modernizasyonu(Tarım Stratejik Planı 2013-2017, Tarımsal
ve Sosyal Altyapı İmkanlarını Geliştirmek,
Kırsal Kalkınma ve Refahı Sağlayarak Kırsal
Alanların Cazibesini Artırmak)

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.4. LOJİSTİK SEKTÖRÜNÜN
GELİŞTİRİLMESİ
1.4.1. Durum Tespiti Ve Stratejik
AnalizKüreselölçekteekonomikvesosyal dinamiklerdeki hızlı değişimler, bilgi
ve teknoloji alanındaki gelişmeler, dünyaüzerinde ekonomik ve sosyal ilişkilerdemesafe kavramını engel olmaktan çıkarmıştır.
Ticaretin giderek serbestleşmesine paralelolarak rekabetin artması ve küresel ve bölgeselölçekte organizasyonların ağırlık kazanmasıyla
taşıma mesafelerinin uzaması, hız unsurunuöne çıkarmıştır. Bu durum, hammadde veişlenmiş ürünlerin alıcılara düşük maliyetle ve
zamanında ulaştırılmasının önemini artırmış ve
kombine taşımacılık sistemlerinin kullanımını
yaygınlaştırmıştır.
TOBB tarafından yayımlanan TürkiyeUlaştırma ve Lojistik Meclisi Sektör Raporu’nda
Dünya Ticaret Örgütü verilerine göre dünya
genelinde ulaştırma hizmetlerinin toplam

33. Türkiye Ulaştırma ve Lojistik Meclisi Sektör Raporu, TOBB,2011
34. TOBB,2011
35. The World Bank, Logistics Performance Index Report 2014

120

hizmetler sektöründen %30 pay aldığı ve 2009yılında 6 Trilyon ABD Doları tutarında bir pazara
sahip sektörün 2015 yılında 10-12 Trilyon
ABD Dolarlık bir pazara ulaşmasının beklendiği
belirtilmektedir.33 Aynı yayında, Dünya Bankası
tarafından gümrük ve sınır kapısı işlemleri, lojistik
altyapı, uluslararası taşıma olanakları, lojistik
operasyonların kalitesi, ürünlerin izlenebilirliği
ve zamanında teslimat ölçütlerine göre ülkelerin
performanslarının değerlendirildiği ve 2010
yılında Almanya (4,11), Singapur (4,09),İsveç (4,08), Hollanda (4,07), Lüksemburg(3,98) ve İsviçre (3,97) en etkin ilk on ülkearasında yer alırken Türkiye (3,22), 155 ülkearasından 39. sırada yer aldığı ifade edilmiştir.34
Aynı çalışmanın 2014 yılı Mart ayında yayımlanan
yeni raporunda Türkiye’nin bu sıralamada
30.
sırayayükseldiği
belirtilmektedir.35

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Türkiye’nin jeostratejik konumu ve sahip olduğu
ulaşım olanakları lojistik sektörünün gelişmesi içinönemli potansiyel arz etmektedir. Küresel mal ve
hizmet hareketlerinin rotaları değerlendirildiğinde
Avrupa, Asya, Afrika ve Orta Doğu’nun geçiş
koridoru üzerinde yer alan ve lojistik sektöründe
en önemli avantajlardan biri olan deniz ulaşımındageniş olanaklara sahip olan Türkiye, sektördeki
küresel gelişmelerden en çok ekonomik faydasağlayacak ülkeler arasında yer almaktadır.
Avrupa Birliği’nin TEN-T adı ile çok modlu
ulaşım ağı geliştirme politikası çerçevesinde, bu
politikanın Türkiye uzantısı uygulamalarına yönelikolarak hazırlanan “Türkiye’nin Ulaştırma Altyapısıİhtiyaç Değerlendirmesi Sonuç Raporu”nda,
Türkiye’de intermodal taşımacılığın geliştirilmesi
için önemli potansiyel alanlar bulunduğu
belirtilerek karayolu, havayolu, denizyolu ve
demiryolu taşımacılığının TEN-T kriterlerine
uygun olarak düzenlenmesine yönelik önerilergeliştirilmiştir.
Raporda, “Coğrafi konumu itibarıyla
Türkiye, Karadeniz, Asya, Orta Doğu, Avrupa
ve Akdeniz ülkeleri arasında mükemmelbağlantı olanakları sunmaktadır. Bu nedenle,
Türkiye’nin uluslararası ulaştırmada önemlirol üstlenmesine, doğu-batı ve kuzey-güney
akslarında uluslararası çok modlu ulaştırma
ağı için etkin koridorlar oluşturmasına,
Türkiye üzerinden Akdeniz’e Avrupa-Asyaulaştırma bağlantılarının geliştirilmesine yönelikolarak ulaştırma altyapısının iyileştirilmesi
yolundahamlelergerçekleştirilmelidir.”36
ifadesine yer verilerek çok modlu ulusal ağıngelişiminde modlararası dengeli gelişime dahaçok odaklanması gerektiği belirtilmiştir.

Türkiye’nin lojistik olanakları ulusal ölçekli
stratejik belgelerde de yer almıştır. Ulaştırma
Bakanlığı 2009-2013 Stratejik Planı’nda; başta
havayolu ve denizyolu sektörleri olmak üzere,
hizmet sektörlerinde yüksek katma değerli
lojistik faaliyetlere destek verilmesinin ve böylece
Türkiye’nin çeşitli hizmet alanlarında lojistik
merkezi haline gelmesinin; ulaştırmanın yanısıra, istihdama ve ülke ekonomisine sağlayacağı
katkı göz önüne alınarak limanlar kombinetaşımacılık yapılabilen birer lojistik merkezi haline
getirilmesinin önemi vurgulanmıştır.
2011-2014 Sanayi Strateji Belgesi’nde
ise sanayinin rekabet gücünün artırılmasında
girdi tedariki yapan altyapı sektörlerinden olanlojistik sektöründe farklı taşımacılık modlarınıngeliştirilmesi ve etkin kullanımının önemi
belirtilerek uluslararası alanda sanayinin rekabet
gücünün geliştirilmesinin sadece üretim gücüne
değil imalatla ilgili olmayan lojistik gibi destekleyici
faaliyetlere bağlı hale geldiği ifade edilmiştir.
Aynı belgede sanayide katma değeri yüksek
ürünlere geçiş stratejisi olarak lojistik sektörü
gibi katma değeri artırıcı faaliyetlerin geliştirilmesi
hususuna yer verilmiş ve lojistik sektörünün
etkinliğinin artırılmasının sanayi stratejisindeönemli bir yeri olduğu belirtilmiştir. Belgede,sanayide rekabet gücünün artırılmasınayönelik olarak; ulaştırma ve lojistik sektörlerinin,
firmaların rekabet gücüne katkısını azami düzeye
çıkarabilmek amacıyla, farklı taşımacılık türlerinin
en etkili oldukları yerlerde organize ve planlı
bir şekilde kullanılmasına yönelik politikalarınuygulanması ve Türkiye’nin coğrafi konumunun
sunduğu fırsatları değerlendirmek için özellikle
Avrupa ve Asya arasındaki geçişlerde kritik

36. Türkiye’nin Ulaştırma Altyapısı İhtiyaç Değerlendirmesi Sonuç Raporu, TINA Türkiye Ortak Girişimi,2007

121

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

bir işlevüstlenebilecek, AB ve diğer bölgelerinlojistik sistemlerine Türkiye’nin entegre olmasınısağlayacak politikaların hayata geçirilmesi
öngörülmüştür.
Benzer şekilde 2023 vizyonu ile
hazırlanan Türkiye İhracat Stratejisi ve Eylem
Planı’nda da coğrafi avantajlar ve alternatifli ulaşım
olanaklarının yeterince etkin değerlendirilemediği
belirtilerek, uluslararası rekabetçiliğin geliştirilmesi
amacıyla lojistik altyapısının iyileştirilmesine
yönelik stratejiler geliştirilmiş, limanların, büyük
fabrikaların ve OSB’lerin birbirleriyle olanbağlantılarının iyileştirilmesi ve limanların lojistiküs haline getirilmesi hedeflenmiştir.
Lojistik sektörünün geliştirilmesi ile ilgili
en güncel strateji belgesi olan 10. Kalkınma
Planı’nda ulusal ölçekte Lojistik Master Plan
çalışmasının yapılacağı ve kurulacak lojistik
merkezlerin yer seçiminde rehber niteliği olacakbu çalışma ile ulaştırma koridor haritalarınınçıkarılacağı belirtilmiştir. Lojistik altyapısı gelişmiş
ülkelerin ticaret faaliyetlerinde daha etkili ve

verimli olduğu ifade edilen Kalkınma Planı’nda
kombine taşımacılık uygulamalarının geliştirilerek
demiryolu ve denizyolu paylarının artırılması,
kalitenin ve güvenliğin yükseltilmesi ve ulaştırma
planlamasında koridor yaklaşımına geçilmesi
esas alınmıştır.
2014-2018 yılları arasında lojistik
sektörüne ilişkin hedef göstergelere de yer verilen
Kalkınma Planı’nda, karayolu yük taşımacılığında
% 4,9, demiryolu taşımacılığında % 18 ve
denizyolu yükleme boşaltma kapasitesinde % 8yıllık ortalama artış öngörülmüştür. Bu verilerden,
yük taşımacılığında % 87 olan karayolu payının,lojistik sektöründeki gelişme ve yatırım hedefleri
ile birlikte demiryolu ve denizyolu lehine
azaltılmasının hedeflendiği görülmektedir.
Türkiye’nin lojistik potansiyeli ülkedeüretilen ekonomik değer verilerine de yansımıştır.
TÜİK tarafından yayımlanan 2013 Yılı verilerine
göre 1,6 trilyon TL olan Türkiye GSYH’sının
216,4 milyar TL’si ( %13,8 ) ulaşım, depolamave haberleşme sektöründen sağlanmıştır.

Şekil 10. Ulaştırma, Depolama ve Haberleşme Sektörü Gelişme Hızı

Kaynak: TÜİK, Ulusal Hesaplar,2014

122

TR63 BÖLGEUlaştırma, depolama ve haberleşme sektörü, toplam GSYH içerisinde%15,4PLANI
pay 2014-2023
alan imalat

sektöründen sonra en yüksek paya sahip ikinci sektör konumundadır.
1998 yılında 7,7 milyar TL üretim
yıllardaki yıllık büyüme ortalaması % 15, sektörünŞekil
11’de yeralansektör,
verilerdede görüldüğü
üzere ulaştırma,ve haberleşme
son3714değerinesahip
1998-2013
döneminde
Türkiye depolama
GSMH içerisindeki
payısektörü% 4’tür.
üretimdeğerini
yaklaşık
28 kat artırarak
toplamyıllıksüreçteTürkiyeortalamalarınınüzerindebir gelişme performansı
Türkiye’ningöstermiştir.
uluslararası Sektörün
alanda gelişme
sahip
ekonomi içerisindeki payını da % 11’den %olduğu lojistik
avantajlarınetkisi
benzeri,ulusalve
performansında aynı dönemde haberleşme alanında yaşanan
hızlı büyümeninolsa daulaştırma
13,8’e yükseltmiştir. Ulaştırma, depolama ve
uluslararası ölçekte TR63 Bölgesi için dealanındayaşanangelişmeler
sektördeki
büyümeye katkı sağlamıştır. 2011-2014 Sanayi Strateji
haberleşme
sektörü,toplamdeGSYH
içerisindegeçerlidir. Türkiye’nin kuzey-güney ve doğu%15,4 pay
imalat sektöründen
sonra enBelgesi’negörealan
Türkiye’delojistik sektörünün
son yıllardaki
yıllık büyüme
ortalaması
15, sektörün
batı eksenindekesişenbölge %
konumundaki
yüksek paya sahip ikinci sektör konumundadır.
Türkiye GSMH içerisindeki payı % 4’tür.37
TR63 Bölgesi, ekonomik ve sosyal açıdan farklı
bölgelerin geçiş bölgesidir. Karayolu, denizyolu,Şekil 11’de yer alan verilerde de
Türkiye’ninuluslararası
alandasahipolduğulojistikavantajlarınbenzeri,ulusalve uluslararasıölçektedemiryolu ve
havayolu
altyapısı
ile tüm ulaşım
görüldüğü üzere ulaştırma, depolama ve
modlarında
hizmet olanağına
sahip kesişen
bölge, liman
TR63
Bölgesi içinde songeçerlidir.
Türkiye’nin
kuzey-güney
ve doğu-batı
eksenindebölgehaberleşme
sektörü
14 yıllık süreçte
Türkiyevegümrükkapılarıileuluslararasıtaşımacılıkta
ortalamalarınınüzerinde
bir ekonomikgelişme performansı
konumundaki
TR63
Bölgesi,ve sosyal açıdan farklı bölgelerin geçiş bölgesidir. Karayolu,
da gelişme potansiyeline sahiptir.
göstermiştir. Sektörün gelişme performansında

denizyolu, demiryolu ve havayolu altyapısı ile tüm ulaşım modlarında hizmet olanağına sahip bölge,aynı dönemde haberleşme alanında yaşanan
Uluslararası
Ana
TrafikArterleriliman
gümrük kapıları
ile uluslararası
da gelişme potansiyeline sahiptir.
hızlıvebüyümenin
etkisi olsa
da ulaştırmataşımacılıkta
alanındaOluşturulması Deklarasyonu (AGR) hükümlerineyaşanan gelişmeler de sektördeki büyümeye
göre belirlenen uluslararası karayolu ağı içerisinde
Uluslararası
Ana Trafik
Arterleri SanayiOluşturulması(AGR) hükümlerine göre belirlenen
katkı sağlamıştır.
2011-2014
Strateji Deklarasyonu
Türkiye Güneydoğu Avrupa uzantısında yer
Belgesi’nekarayolu
göre Türkiye’delojistik sektörünün
sonuluslararası
ağı içerisinde
Türkiye Güneydoğu
Avrupa uzantısında yer almaktadır.
almaktadır.

Harita 14. Türkiye’deki E-Yollar (Uluslararası Yol Ağı)Harita 14. Türkiye’deki E-Yollar (Uluslararası Yol Ağı)Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü
37. Sanayi
Strateji Belgesi
2010-2014,
Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 2010
Kaynak:Karayolları
Genel
Müdürlüğü

37

Sanayi Strateji Belgesi 2010-2014, Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 2010123üzerinden TR63 Bölgesi’nde tek güzergah olarak gelmekte ve Osmaniye

güzergaha ayrılarak Gaziantep üzerinden Türkiye’nin Doğu ve Güneydoğu böüzerinden ise Suriye’ye ulaşmaktadır. Bu özelliği ile TR63 Bölgesi Avr
TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

bölgelerini, Orta Doğu ve Türkiye’nin doğu ve güneydoğu bölgelerine bağlay
Bu ağın Ankara ve Konya üzerinden

yıllarda hizmete giren otoyol ağı ile birlikte

Adana ili üzerinden TR63 Bölgesi’nde tekbölge, uluslararası yol ağı üzerinde yüksek

Toprakkale’de tekrar iki güzergaha ayrılarakağının olduğu bölgede, 808 km olan toplam

Güneydoğu bölgelerine ve Irak’a, Hatayüzerinden ise Suriye’ye ulaşmaktadır. Bu özelliği
ile TR63 Bölgesi Avrupa ve Türkiye’nin batı
bölgelerini, Orta Doğu ve Türkiye’nin doğu vegüneydoğu bölgelerine bağlayan karayolu ağıüzerinde stratejik bir konuma sahiptir. 1990’lı

yol standartlarındadır. TR63 Bölgesi’nde 1002
km2’ye 8,6 km yol ağı düşmekte olup bölgenin
karayolu ağı yoğunluğu Türkiye ortalamasının
2(8,2 km/100km2) üzerindedir.

stratejikgelen
biriki güzergahı,
konumasahiptir. 1990’lı yıllarda
hizmete giren otoyol ağı ile birNiğde-Ulukışla’da birleşerek
karayolu standartları gelişmeye başlayangelişmeyebaşlayanbölge,ve uluslararası
yol ağısahiptir.
üzerindeyüksekstandartlara
güzergaholarak gelmekte
Osmaniyestandartlara
Toplam 195
km otoyol

otoyol Gaziantepağının olduğu
808ve kmdevlet
olan
devletağının 555 küzerinden bölgede,
Türkiye’nin Doğuyolutoplamağının 555 km’si(% 69)yolu
bölünmüş

standartlarındadır. TR63 Bölgesi’nde 100 km ’ye 8,6 km yol ağı düşmekte oyoğunluğu Türkiye ortalamasının (8,2 km/100km ) üzerindedir.
Harita 15. TR63 Bölgesi Limanları
Harita 15. TR63 Bölgesi Limanları

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.
Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

124

Bölgede Hatay iline bağlı İskenderun ve Dörtyol ilçelerinde yer alan 10 ad

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bölgede Hatay iline bağlı İskenderunda cazip hale gelecektir. Yatırım teşvik politikaları
ve Dörtyol ilçelerinde yer alan 10 adet liman
ile yatırım cazibesi artırılan bu bölgeler ile birlikte
bulunmaktadır. 2012 yılında özelleştirilen veDoğu Akdeniz’de var olan sanayi kapasitesi göz
Türkiye’de demiryolu bağlantısı bulunan 7önüne alındığında İskenderun’un lojistik önemi
büyük limandan birisi olan İskenderun Limanı (daha artmaktadır.
özelleştirme sonrasında Limak Port ), bölgenin
TR63 Bölgesi illerinin her üçünde deen büyük limanıdır. Özelleştirme ile birlikte
demiryolubağlantısı
Karayolu
Yatırım teşvik politikaları ile yatırım
cazibesi
artırılanbulunmaktadır.
bu bölgeler ile
birlikte Doğu Akdenizlojistik amaçlı yatırımların hız kazandığı liman,
ağı ile benzer şekilde Adana üzerindenDoğu Akdeniz BölgesiDoğu ve Güneydoğu
sanayiilekapasitesi
göz önüne alındığında İskenderun’un lojistik önemi daha artmaktadır.
gelen demiryolu Osmaniye-Toprakkale’de iki
Anadolu Bölgeleri için önemli bir çıkış noktasıdır.
güzergaha ayrılmakta ve doğuda Gaziantep ve
Mersin Limanı’naTR63
yakınBölgesi
bir konumda
olsa üçünde de demiryolu bağlantısı bulunmaktadır. Karayolu ağillerinin her
Kahramanmaraş üzerinden doğu ve güneydoğu
da maliyet avantajları bakımından doğu veşekilde Adana üzerinden gelen
demiryolugüneyde
Osmaniye-Toprakkale’deiki güzergaha aybölgelere,iseİskenderun’agüneydoğu bölgeler için daha cazip durumda
uzanmaktadır.üzerinden
TR63 Bölgesi’nin
demiryoludoğudasanayinin
Gaziantep
ve Kahramanmaraş
doğu ve güneydoğu
bölgelere, golan İskenderun Limanı,hızla geliştiği
altyapısı göz önüne alındığında, Türkiye’debu bölgelerdeki İskenderun’aüretimin sevkiyatındaönemli TR63 Bölgesi’nin demiryolu altyapısı göz önüne alındığında
uzanmaktadır.
ulaştırma sektöründe ve 10. Kalkınma Planı ile
rol oynayabilecektir. Kamu yatırım programınapolitika
belirlenenpolitikataşımacılıktaulaştırma
ve 10. öncelikli
Kalkınma
Planıolarak
ile öncelikliolarak belirlenen talınan Hassa-Dörtyol
Yol sektöründe
Yapım Projesi
demiryolunun payının artırılması stratejisi,
tamamlandığında,demiryolununİskenderun Limanı’na
payınınulaşım
artırılması stratejisi, bölgenin lojistik yeteneğini artıracak niteliktedi
bölgenin lojistik yeteneğini artıracak niteliktedir.
doğu ve güneydoğu bölgeler açısından daha

Harita 16. TR63 Bölgesi Demiryolu Ağı

Harita 16. TR63 Bölgesi Demiryolu Ağı

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

125Diğer taraftan TR63 Bölgesi’nde; İskenderun-Dörtyol-Osmaniye hattında kurulu başta

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Diğer taraftan TR63 Bölgesi’nde;İskenderun-Dörtyol-Osmaniye hattında kurulubaşta ana metal olmak üzere sanayi kuruluşları,
Osmaniye’de hızlı bir büyüme sürecinde olan
Organize Sanayi Bölgesi, Kahramanmaraş’ta
tekstil ve metal mutfak eşya kuruluşlarının iç ve
dış ticarete yönelik üretimleri, ulaşım altyapısını
en verimli şekilde kullanmayı önemli hale
getirmektedir.
Ayrıca, TR63 Bölgesi’ne komşu TRC1
(Gaziantep, Kilis, Adıyaman) Bölgesi ve TRB1
Bölgesi’nin (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli)özellikle deniz aşırı ticari ilişkileri bakımından TR63
Bölgesi’ndeki liman faaliyetleri lojistik avantajsağlamaktadır. Bu iki bölge dışında Güneydoğu
Anadolu illeri ve Doğu Anadolu’nun güney illerinde
yeni teşvik yasası ile hareketlenen yatırımlarınüretime geçmesi ile birlikte TR63 Bölgesi liman
faaliyetleri bu bölgelere de hizmet verecek
konumda olacaktır. TR63 Bölgesinin doğu ve

126

batı ulaşım koridorları arasında yer almasından
kaynaklanan ulusal jeopolitik konumu, Avrupa’yı
Ortadoğu’ya bağlaması sebebiyle uluslararası
bir niteliğe de bürünmektedir.
TR63 Bölgesi ile birlikte TR62,
TRC1, TRC2 ve TRC3 bölgelerinin konumu,üretim hacmi ve ulaşım altyapısı birliktedeğerlendirildiğinde lojistik gelişim potansiyeliöne çıkmaktadır. Bu doğrultuda bölgenin
yüksek lojistik potansiyelinin değerlendirilmesi
amacıyla kademelere göre lojistik ana merkez
ve alt merkezlerin kurulması hedeflenmektedir.
Buna göre konumu ve ulaşım altyapısı nedeniyle
Mersin ve İskenderun bu bölge için ana lojistik
merkezler olarak belirlenmiş ve bu noktalarda
lojistikköyyatırımlarının
tamamlanmasıönceliklendirilmiştir. Bölge içerisindeki tüm diğer
iller bu iki ana merkez ile entegre edilecektir.
Bu entegrasyonun alt merkezleri olarak Adana,
Gaziantep ve Diyarbakır 2. Kademe, diğer iller
ise 3. kademe alt merkezler olarak bu yapı
içerisinde yer alacaktır.

Harita 17. Lojistik Gelişim Haritası

yer alacaktır.

Gaziantep ve Diyarbakır 2. Kademe, diğer iller ise 3. kademe alt merkezler olarak bu yapı içerisinde

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

127

geliştirilmesi sektörel öncelikler olarak belirlenmiştir. Ayrıca, bölgesel ana merkezlerden biri olarak

iyileştirilmesi, sınır kapılarının modernizasyonu, bilgi ve iletişim altyapısı ile insan kaynaklarının

Bu temel çerçeve doğrultusunda ana merkezler öncelikli olmak üzere ulaşım altyapılarının

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 17. Lojistik Gelişim HaritasıTR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bu temel çerçeve doğrultusunda
ana merkezler öncelikli olmak üzere ulaşım
altyapılarının iyileştirilmesi, sınır kapılarının
modernizasyonu, bilgi ve iletişim altyapısı
ile insan kaynaklarının geliştirilmesi sektörelöncelikler olarak belirlenmiştir. Ayrıca, bölgesel
ana merkezlerden biri olarak belirlenenİskenderun Lojistik Merkezi için kamu yatırım
programına alınan Hassa-Dörtyol Tünel Projesi
stratejik önem taşımaktadır. Bu yatırım ile birlikte
tüm güneydoğu ve doğu bölgelerin bir kısmı
için İskenderun lojistik bölgesine ulaşım süre ve
maliyet açısından daha cazip hale gelecektir. Bu
bakımdan bu projenin tamamlanması İskenderun
Lojistik Merkezi için önem taşımaktadır.
Bölgenin coğrafi konumu, kurulu
sanayi yapısı, çevre bölgelerle ilişkileri veulaşım olanakları doğrultusunda, Doğu Akdeniz
Kalkınma Ajansı tarafından hazırlanan İskenderun
Lojistik Köyü ile Antakya ve Osmaniye Lojistik
Destek Merkezleri Master Planı’nda, TR63
Bölgesi’nin lojistik altyapısı tüm yönleri ile ele
alınmıştır. TR63 Bölgesi’nde lojistik köy ve lojistik
destek merkezi yatırımlarına yönelik olanaklarındeğerlendirildiği çalışmada;128•İskenderun-Dörtyoltaşımacılık sektöründe
sahip limanların olması,•İskenderun Limanı’nın özelleştirilmesi
ile birlikte lojistik altyapısına yönelik
yatırımların artması,bölgesinde
kapasiteye•

Limanların demiryolu ve karayolu
bağlantıları ile çok modlu taşımacılık
sisteminingeliştirilmesineuygun
olması,•TR63 Bölgesi’nin kuzey-güney vedoğu-batı bölgeler arasında geçiş
noktası olması ve Avrupa-Orta Doğu-Uzak Doğu lojistiğini sağlayabilecek
konumda olması,•

TR63 Bölgesi kurulu sanayi yapısınınlojistik sektörüne yatırım potansiyelisunması,•TR63 Bölgesi dış ticaret hacminingelişen bir görünüm arz etmesi,•Doğu ve güneydoğu bölgelerin geniş
bir hinterland sunması,•

Türkiye’nin diğer bölgelerine göre liman
maliyetlerinin düşük olması,

gibi nedenlerle, İskenderun merkezli lojistik köy
kurulması ve bu lojistik köy ile entegre Hatay ve
Osmaniye il merkezlerinde birer lojistik destek
merkezi oluşturulmasına uygun yatırım ortamınınolduğu sonucu elde edilmiştir. Master Plan
tamamlandıktan sonra özel sektör tarafından
yatırım kararı alınan ve Osmaniye Organize
Sanayi Bölgesi’ne yaklaşık 10-12 km. mesafede
olan yeni liman yapımı, Osmaniye ilinin lojistik
cazibesini daha da artırmıştır.
Hazırlanan master planda öngörülenİskenderun Lojistik Köyü ve Antakya ve
Osmaniye Lojistik Destek Merkezlerine ilave
olarak, TCDD yatırım programında yer alan
Kahramanmaraş Türkoğlu Lojistik Merkezi’ninde bu oluşum içerisine entegre edilmesi önemli
görülmektedir.
TR63 Bölgesi’nde kara taşımacılığı
konusunda ulusal ve uluslararası nitelikte birkapasite olması ile birlikte, lojistik sektörünün
sadece taşımacılıkla sınırlı bir alan olmaması
nedeniyle, bu alanda geliştirilecek yatırımlara
süreç desteği ve bu yatırımlara yönelik nitelikişgücü eğitimleri plan döneminde ele alınacak
konulardır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Ayrıca, TR63 Bölgesi’nin dış ticaret velojistik kapasitesinin geliştirilmesi amacıyla
Hatay ilinde bulunan Reyhanlı-Cilvegözü ve
Yayladağı Gümrük Kapılarının modernizasyonu
önemli görülmektedir. Gümrük kapılarında

yapılacak yatırımlarla fiziki ve teknolojik
altyapının iyileştirilmesi ve gümrük işlemlerinin
hızlandırılması, işlemlerde süreyi kısaltarak dış
ticaret ve lojistik sürecinde etkinliği sağlayacaktır.

129

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 18. TR63 Bölgesi Lojistik Sektörü Gelişim Haritası

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

130

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.4.1.1. Stratejik
1.4.1.1.
Stratejik Yaklaşım
YaklaşımTEMEL AMAÇJeostratejik konumu, çok modlu ulaşım olanakları, yüksek üretim kapasitesine sahip sanayi yapısı vegeniş hinterlandı ile TR63 Bölgesi’nde lojistik sektörünün geliştirilmesi ve bölgenin rekabet gücünün
artırılması.
Öncelik 1. İskenderun Lojistik Köyü 1.1. İskenderun Lojistik Köy yatırımının gerçekleştirilmesi.
ile Antakya ve Osmaniye Destek
1.2. Antakya ve Osmaniye Lojistik Destek Merkezleri yatırımlarının
Merkezlerinin kurulması ve
gerçekleştirilmesi.
Türkoğlu Lojistik Merkezi ile
1.3. Türkoğlu Lojistik Merkezi’nin tamamlanması ve İskenderun Lojistik
entegrasyonlarının sağlanması
Köyü ile entegrasyonunun sağlanması.
2.1. İskenderun-Osmaniye-Türkoğlu demiryolu bağlantısı standartlarının,lojistik altyapısına uygun olarak geliştirilmesi.
Öncelik 2. Organize Sanayi
Bölgeleri ve büyük işletmelerinulaşım altyapısının iyileştirilmesi

2.2. Elbistan-Kahramanmaraş yolunun bölünmüş yol standartlarınayükseltilmesi.
2.3. Güneydoğu ve doğu bölgelerin İskenderun’a ulaşım süre ve
maliyetlerini azaltacak Hassa-Dörtyol Projesi’nin tamamlanmasınaöncelik verilmesi.
2.4. Osmaniye Organize Sanayi Bölgesi’nin deniz bağlantısı için karayolu
ve demiryolu projelerinin yatırım programına alınması.

Öncelik 3. Gümrük kapılarınınetkinliğinin artırılması

3.1. Cilvegözü ve Yayladağı Gümrük Kapılarının ﬁziki altyapısınıniyileştirilmesi.
3.2. Cilvegözü ve Yayladağı Gümrük Kapılarının teknolojik altyapısınıngeliştirilmesi ve gümrük işlem süresi kısaltılması.
4.1. Plan dönemi içerisinde lojistik programlarının münferit lisans
programı haline getirilmesi.

Öncelik 4. Lojistik ve gümrük
işlemlerinde insan kaynağı
potansiyelinin geliştirilmesi

4.2. Kalkınma ajansları, Gümrük Müdürlükleri, İş Kurumu İl Müdürlükleri,Üniversiteler ve ilgili özel sektör kuruluşları ile işbirliği içerisindelojistik sektörüne işgücü yetiştirme programlarının düzenlenmesi.
4.3. İlgili program ve eğitimleri tamamlayan kişilerin sektör tecrübelerinin
artırılması amacıyla Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik HizmetÜretenleri Derneği (UTİKAD) ve Uluslararası Nakliyeciler Derneği
(UND) gibi derneklerle işbirliği içerisinde staj programlarınıngeliştirilmesi.

131

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik
1. İskenderun
LojistikKöyü ve Osmaniyetaşımacılıktada gelişme
potansiyelinesahiptir.
Öncelik
1. İskenderun
Lojistik Köyü
ile Antakya
DestekMerkezlerinin
kurulmasıve
ile Antakya ve Osmaniye Destek
Bölgede İskenderun, konumu ve geniş
Türkoğlu Lojistik Merkezi ile entegrasyonun sağlanması
Merkezlerinin kurulması ve Türkoğlu
hinterlandı, yüksek kapasiteli liman olanakları,
Lojistik Türkiye’nin
Merkezi uluslararası
ile entegrasyonun
demiryolu
ve otoyol bağlantıları
ve kurulu
sanayiAçıklama:
alanda sahip olduğu
lojistik avantajları,benzer şekilde
ulusalvesağlanması
yapısı ile lojistik sektörünün merkezi olabilecek
uluslararası ölçekte TR63 Bölgesi için de geçerlidir. Türkiye’nin kuzey-güney ve doğu-batı ekseninde
niteliklere sahiptir. İskenderun Lojistik Köyü ile
Açıklama:
uluslararası
alandakavşaknoktası Türkiye’ninkonumundaki
TR63 Bölgesi,
ekonomikve sosyalaçıdan Lojistik
farklı bölgelerin
geçiş
Antakyave Osmaniye
Destek Merkezleri
sahip olduğu
lojistik denizyolu,
avantajları,demiryolu
benzer şekilde
bölgesidir.
Karayolu,
ve havayolu
altyapısı
ile tüm
hizmetMasterPlanı
ile ulaşım
ortaya modlarında
konulan stratejiler
ulusal ve uluslararası ölçekte TR63 Bölgesi içinçerçevesindeİskenderun’dalojistikköy yatırımı
olanağına sahip bölge, liman ve gümrük kapıları ile uluslararasıtaşımacılıktada gelişme
potansiyelinede geçerlidir. Türkiye’nin kuzey-güney ve doğuile bu yatırıma
Antakya
Osmaniyesahiptir.
Bölgede kavşak
İskenderun,konumuve geniş hinterlandı,
yüksekentegrekapasiteli
limanveolanakları,batı ekseninde
noktası
konumundaki
Lojistik Destek Merkezlerinin kurulması ve kamu
demiryolu
ve otoyolbağlantıları
kurulusanayi yapısı ile lojistik sektörünün merkezi olabilecek
TR63 Bölgesi,
ekonomikve vesosyalaçıdanyatırım programında bulunan Türkoğlu Lojistik
farklı bölgelerin
bölgesidir.
nitelikleresahiptir. geçiş
İskenderun
Lojistik Karayolu,
Köyü ile Antakyave Osmaniye
DestekMerkezleri
Merkezininde bu Lojistikoluşuma
entegrasyonunun
denizyolu, demiryolu ve havayolu altyapısı ile
Master Planı ile ortaya konulan stratejiler çerçevesindeİskenderun’dalojistik köy
yatırımıöncelikleri
ile busağlanması,
plan dönemininen önemli
tüm ulaşım modlarında hizmet olanağına sahiparasındadır.
yatırıma entegre Antakya ve Osmaniye Lojistik Destek
Merkezlerinin kurulması ve kamu yatırım
bölge, liman ve gümrük kapıları ile uluslararası
programında bulunan Türkoğlu Lojistik Merkezinin de bu oluşuma entegrasyonunun sağlanması, plandöneminin en önemli öncelikleri arasındadır.
Tedbirler
Tedbirler
1.1•İskenderun Lojistik Köy yatırımının gerçekleştirilmesi.

1.2•Antakya ve Osmaniye Lojistik Destek Merkezleri yatırımlarının gerçekleştirilmesi.

1.3•Türkoğlu Lojistik Merkezi'nin tamamlanması ve İskenderun Lojistik Köyü ile
entegrasyonunun sağlanması.

Üst
Planlarlaİlişkisiİlişkisi
ÜstÖlçekli
Ölçekli
Planlarla

kullanılması bölgeselsağlanacaktır.
Kalkınma• Lojistik
Lojistikmerkezlerin
merkezlerinülke planlanması
genelinde ve yatırımlarında;ülke genelinde
potansiyel(10.
ve ihtiyaçlar
Planı, 2.2.18 Lojistik ve Ulaştırma)planlanması
yatırımlarında;dikkatealınacak,vekombinetaşımacılıkbölgeselbağlantılarının yapılmasına özen gösterilecek, kullanıcıların
potansiyel ve ihtiyaçlar dikkate alınacak,• Limanlarınsahasında
demiryolu kamuaktarım
gereksinimleri gözetilerek, tüm lojistik hizmet sağlayıcılarınıneşitgerişartlarda
yararlanacağı
kombinetaşımacılıkbağlantılarınınterminalleri veya karada konteynır terminalleriözelişletim modelinin
etkin bir şekilde
kullanılması sağlanacaktır. (10. Kalkınma Planı, 2.2.18
yapılmasınaözen gösterilecek,
kullanıcılarınkurularak, demiryolu taşımacılık anlayışından
Lojistikve Ulaştırma)gereksinimleri
gözetilerek, tüm lojistik hizmet
lojistik taşımacılık anlayışına geçilecektir.
sağlayıcılarının eşit şartlarda yararlanacağı
(Sanayiveya
StratejiBelgesi
2011-2014,
Altyapı
Limanların geri sahasında demiryolu aktarım terminalleri
karadakonteynır
terminalleri
kamu-özel işletim modelinin etkin bir şekilde
Sektörleri)kurularak, demiryolu taşımacılık anlayışından lojistik taşımacılık anlayışına geçilecektir. (Sanayi

132

Strateji Belgesi 2011-2014, Altyapı Sektörleri)TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023• Dış ticareti kolaylaştırıcı politikalar oluşturmak
amacı
kapsamında;lojistikyapılarınkurulmasını ve mevcutların iyileştirilmesinisağlayacakpolitikalaroluşturulacaktır.
(Sanayi Strateji Belgesi 2011-2014, Altyapı
Sektörleri)• Limanları lojistik üs haline getirmek
amacıyla geri sahalarında demiryolu aktarım
terminalleri veya karada konteyner terminalleri
kurulacaktır. (2023 İhracat Stratejisi ve Eylem
Planı, Uluslararası Rekabetçiliğin Artırılmasına
Yönelik Lojistik Altyapısının Güçlendirilmesi )133Öncelik 2. Organize Sanayi Bölgeleri ve büyük işletmelerin ulaşım altyapısının iyileştirilmesi
TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Açıklama: TR63 Bölgesi bölgesel karayolu ağı yoğunluğu bakımından Türkiye ortalamalarının üzerinde
bir değere sahiptir. Bununla birlikte özellikle Organize Sanayi Bölgeleri’nde yoğunlaşan yatırımlarla
altyapısının iyileştirilmesi, Afşin ve Elbistan’ıÖncelik 2. Organize Sanayi Bölgeleri vebirlikteartansanayikapasitesininulaşımaltyapısınıniyileştirilmesi ve lojistik
olanakların geliştirilmesi
Kahramanmaraş
merkezinebağlayanbüyük işletmelerin ulaşım altyapısınınkarayolunun
bölünmüş yol standartlarına
iyileştirilmesi
bölgeselrekabet gücünün artırılması bakımından önemli
görülmektedir.
yükseltilmesi, yatırım programına alınan
Açıklama: TR63 Bölgesi bölgesel karayolu ağı
Hassa-Dörtyol
karayolunun
yeterli ödeneklerleBuamaçla; lojistik köy ve merkez yatırımları öngörülenİskenderun
Limanı, İskenderun,
Payas veyoğunluğu bakımından Türkiye ortalamalarınındesteklenerek en kısa sürede tamamlanmasıüzerinde birOrganizedeğere Sanayi
sahiptir. Bölgeleri
Bununla vebirlikte
Osmaniye
Türkoğlu
LojistikMerkezi’nin demiryolu altyapısınınöncelikli
görülmektedir.
özellikle
Organize
SanayiBölgeleri’nde
iyileştirilmesi, Afşin ve Elbistan’ı Kahramanmaraş merkezine bağlayan karayolunun bölünmüş yol
Ayrıca, üretim kapasitesi hızla artan Osmaniyeyoğunlaşan yatırımlarla birlikte artan sanayi
standartlarınayükseltilmesi,
yatırım
programına
alınanSanayi
Hassa-Dörtyol
yeterliOrganize
Bölgesi’nin, karayolunun
yeni tahsis edilmesi
kapasitesinin ulaşım altyapısının iyileştirilmesi
planlanan
alangörülmektedir.
ile birlikte üretim kapasitesi veve lojistik desteklenerek
olanakların geliştirilmesi
bölgeselödeneklerle
en kısa sürede
tamamlanmasıöncelikli
dış ticaret hacminin daha da artıracak olması
rekabet gücünün artırılması bakımından önemli
nedeniyle,
Osmaniye
OSB’ninyeni
en yakın
görülmektedir.
Ayrıca,üretim kapasitesi hızla artan Osmaniye Organize
SanayiBölgesi’nin,tahsisnoktada
edilmesi
deniz bağlantısının sağlanması amacıyla özelplanlananalan
ile birlikte
ticaret hacminin daha da artıracak olması
Bu amaçla;lojistikköy ve üretim
merkezkapasitesi
yatırımları ve dışsektör tarafından liman yatırımına başlanmıştır.
öngörülen Osmaniyeİskenderun
Limanı,İskenderun,
nedeniyle,
OSB’ninen yakınnoktada denizsağlanması
amacıyla özelBu bağlantısının
yatırıma paralelolarak, Osmaniye
OSBsektör
ile
Payas ve Osmaniye Organize Sanayi Bölgeleri
arasındave demiryolubağlantısını
tarafından
limanLojistik
yatırımına
başlanmıştır.
Bu yatırımaliman
paralelolarak,karayolu
Osmaniye
OSB ile limanarasında
ve Türkoğlu
Merkezi’nin
demiryolusağlayacak yatırımın da başlatılması önemli
karayolu ve demiryolu bağlantısını sağlayacak yatırımın
da başlatılması önemli görülmektedir.
görülmektedir.
Tedbirler
Tedbirler
2.1•İskenderun-Osmaniye-Türkoğlu demiryolu bağlantısı standartlarının, lojistik
altyapısına uygun olarak geliştirilmesi.

2.2•Elbistan-Kahramanmaraş yolunun bölünmüş yol standartlarına yükseltilmesi.

2.3•Güneydoğu ve doğu bölgelerin İskenderun’a ulaşım süre ve maliyetlerini azaltacak
Hassa-Dörtyol Projesi’nin tamamlanmasına öncelik verilmesi.

2.4•Osmaniye Organize Sanayi Bölgesi’nin deniz bağlantısı için karayolu ve demiryolu
projelerinin yatırım programına alınması.

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
ÜstÖlçekli Planlarla İlişkisi
• Organize sanayi bölgelerine, büyük fabrikalara• Organize sanayi bölgeleri ve küçük sanayi
Organize sanayi bölgeleri ve küçük sanayi siteleri başta olmak üzere üretimin mekânsal
ve limanlara özel sektör katkısı ile bağlantı
siteleri başta olmak üzere üretimin mekânsal
organizasyonu
üretimveveihracat
ihracatkapasitesinin artırılmasına
dönük olarak
etkinleştirilecektir.
(10.
hatları yapılacaktır.
(2023İhracat Stratejisiorganizasyonu üretim
kapasitesinin
artırılmasına
dönük
etkinleştirilecektir.
Kalkınma
Planı,
2.3.2olarak
MekansalGelişme ve Planlama)ve Eylem Planı, Uluslararası Rekabetçiliğin
Artırılmasına Yönelik Lojistik Altyapısının(10. Kalkınma Planı, 2.3.2 Mekansal Gelişme
Güçlendirilmesi )ve Planlama)

134

100

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 3. Gümrük kapılarınınaltyapının iyileştirilmesi ve gümrük işlemlerinin
etkinliğinin artırılması
hızlandırılması, işlemlerde süreyi kısaltarak dışÖncelik 3. Gümrük kapılarının etkinliğinin artırılması
ticaret ve lojistik sürecinde etkinliği sağlayacaktır.
Açıklama: TR63 Bölgesi’nin Orta Doğu’yaçıkış kapıları
Cilvegözü
ve Yayladağı
Açıklama:
TR63 olan
Bölgesi’nin
Orta Doğu’yaçıkış kapıları olan Cilvegözü ve Yayladağı gümrük kapılarının
gümrükkapılarının
fizikive
teknolojik
fiziki ve teknolojik altyapının iyileştirilmesi ve gümrük işlemlerinin hızlandırılması, işlemlerde süreyi

kısaltarak dış ticaret ve lojistik sürecinde etkinliği sağlayacaktır.
Tedbirler
Tedbirler
3.1•Cilvegözü ve Yayladağı gümrük kapılarının fiziki altyapısının iyileştirilmesi.

3.2•Cilvegözü ve Yayladağı gümrük kapılarının teknolojik altyapısının geliştirilmesi ve
gümrük işlem süresi kısaltılması.

işlemleri hızlandırılacak ve yaygınlaştırılacaktır.
(10. Kalkınma Planı Metni, 2.2.18 Lojistik ve• DışDış ticaretteki
ticaretteki gelişmelere
paralelolarakUlaştırma) fiziki altyapısı iyileştirilecek, bilgigelişmelere paralel olarak gümrüklerin
gümrüklerin fiziki altyapısı iyileştirilecek, bilgi
teknolojilerinin kullanımı ve tek pencere uygulaması yaygınlaştırılacak, gümrük işlemleri
teknolojilerinin kullanımı ve tek pencere
hızlandırılacak
yaygınlaştırılacaktır.gümrük
(10. Kalkınma Planı Metni, 2.2.18 Lojistik ve Ulaştırma)uygulaması veyaygınlaştırılacak,ÜstPlanlarlaİlişkisiÜstÖlçekli
Ölçekli
Planlarlaİlişkisi

135

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 4. Lojistik ve gümrük
potansiyelinin de geliştirilmesi amacıyla ilgiliişlemlerinde insan kaynağı potansiyeli
kurumların işbirliğinin sağlanması gerekmektedir.
Öncelik
4. Lojistik ve gümrük işlemlerinde insan kaynağı
potansiyeli geliştirilmesi
geliştirilmesi
Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi bünyesindebulunan Lojistik
Programlarının,plansektörünün
döneminde bir
Açıklama: Bölgenin lojistik sektöründeki fiziki olanaklarınıniyileştirilmesi
ve lojistik
Açıklama: Bölgenin lojistik sektöründeki fiziki
kurulması hedeflenen lojistik köy ve destek
ekonomik
faaliyetolarakvebölgedegeliştirilmesine
katkı sağlamak amacıyla sektördeki insan kaynağı
olanaklarınıniyileştirilmesi
lojistik sektörününbirmerkezlerine nitelikli işgücü yetiştirecek şekilde
ekonomik faaliyet
olarak bölgedegeliştirilmesine
potansiyelininde geliştirilmesi
amacıylailgili kurumlarınişbirliğinin
sağlanması
Hatay
yenidendüzenlenmesi
vegerekmektedir.
kamu-üniversitekatkı sağlamak amacıyla sektördeki insan kaynağı
özel sektörişbirliği ile plan
nitelikliişgücü yetiştirme
Mustafa Kemal Üniversitesi bünyesinde bulunan Lojistik
Programlarının,dönemindekurulması
stajlarınıngeliştirilmesi
hedeflenen lojistik köy ve destek merkezlerineprogram
nitelikli veişgücü
yetiştirecekşekilde önemli
yenidengörülmektedir. Ayrıca söz konusu yatırımlarındüzenlenmesi ve kamu-üniversite-özel sektör işbirliği ile nitelikli işgücü yetiştirme program ve
hayata geçmesi ile birlikte MYO’lar bünyesinde
stajlarının geliştirilmesi önemli görülmektedir. Ayrıca
söz konusu
yatırımların
hayatageçmesi ile
programdüzeyinde
yer alan lojistikeğitimlerinin,
programıhaline getirilmesi
birlikte MYO’lar bünyesinde program düzeyinde münferit
yer alanlisanslojistikeğitimlerinin,
münferit bu
lisansalanda daha nitelikli işgücünün yetiştirilmesine
programı haline getirilmesi bu alanda daha nitelikli işgücünün yetiştirilmesine katkı sağlayacaktır.
katkı sağlayacaktır.

Tedbirler
Tedbirler

136

4.1

•Plan dönemi içerisinde lojistik programlarının münferit lisans programı haline
getirilmesi.

4.2•Kalkınma ajansları, Gümrük Müdürlükleri, İş Kurumu İl Müdürlükleri, Üniversiteler ve
ilgili özel sektör kuruluşları ile işbirliği içerisinde lojistik sektörüne işgücü yetiştirme
programlarının düzenlenmesi.

4.3•İlgili program ve eğitimleri tamamlayan kişilerin sektör tecrübelerinin artırılması
amacıyla Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD) ve
Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) gibi derneklerle işbirliği içerisinde staj
programlarının geliştirilmesi.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.5. TURİZM POTANSİYELİNİN
EKONOMİYEKAZANDIRILMASI
1.5.1. Durum Tespiti Ve Stratejik
AnalizEkonomik faaliyetler içerisinde ülkedenülkeye değişen ağırlıkta bir yapı ile hizmet
sektörü içerisinde önemli bir yeri olan turizm,
uluslararası alanda en dinamik sektörler arasında
yer almaktadır. Dünya Turizm Örgütü (UNWTO)
verilerine göre 2012 yılında, yıllık % 4 büyüme
ile 1 Trilyon 75 milyar ABD Dolarlık bir ekonomikdeğere ulaşan turizm sektöründe, dünya
genelindeki toplam turist sayısı da 1 milyar 35
milyon kişi olmuştur. Amerika, Asya-Pasifik ve
Afrika ülkelerinde ortalamanın üzerinde büyüme
gösteren sektör Avrupa’da daha vasat bir büyüme
ve Orta Doğu’da ise daralma yaşamıştır.38
Aynı verilere göre, 128 milyar ABD Dolarlık

turizm geliri ile Amerika Birleşik Devletleri’nin ilk
sırada yer aldığı ülkeler sırlamasında İspanya,
Fransa, Çin ve İtalya dünyadaki ilk beşülkeyi oluştururken, Türkiye 25,7 milyar ABD
Dolarlık turizm geliri ile 12. sırada yer almıştır.39
Sektörde 2020 yılında hem turist
sayısında hem de hizmet katma değerinde artış
ile 2 Trilyon ABD Dolarlık bir kapasiteye ulaşılması
öngörülmektedir. Yoğun ve artan bir rekabetesahne olan uluslararası turizm piyasalarında,rekabetçilik yetenekleri kazanabilmek içincoğrafi ve doğal zenginliklere ve kültürel mirasınçekiciliğine yaslanmak, ülkeler açısından gerekli
fakat yeterli olmayan bir yaklaşımdır. Uluslararası

38. http://media.unwto.org/en/press-release/2013-05-15/international-tourism-receipts-grew-4-2012
39. http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/2_international_tourism_receipts_us_billion.pdf

138

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

talep yapısının incelenmesi, kamu ve özelsektör kuruluşları arasında gerekli işbirliğinin
sağlanması, insan kaynakları ve girişim gücünün
takviye edilmesi, yönetim, iş modelleri vegirişimcilikte yeniliğin teşviki ve entegre turizm
politikalarının devreye sokulması önemlidir.40
Türkiye, coğrafi konumu, zenginçeşitliliği ile doğal güzellikleri, insanlık tarihinin
ilk dönemlerine dayanan kültürel mirası, doğal
kaynakları ve beşeri potansiyeli ile turizm
sektörünün birçok alanında alternatif gelişme
olanaklarına sahiptir. Özellikle 1990’lı yıllara birlikte
turizm yatırımlarına yönelik devlet yardımlarının daetkisi ile hızla büyüyen sektörün 2000 yılında 7,6
milyar ABD Doları olan ekonomik değeri, 2013
yılında 32,3 milyar ABD Dolarına yükselmiştir.
Benzer şekilde 2000 yılında 10,4 milyon olan
yurtdışından gelen turist sayısı 2013 yılında 39,2
milyon kişi olmuştur.
Dünya Turizm Örgütü ve Dünya
Bankası’nın uluslararası turizm hareketlerineilişkin verileri doğrultusunda 2000 yılındaİtalya’da turist başına 667 ABD Doları olan gelir
2011 yılında 932 ABD Dolarına, Amerika Birleşik
Devletleri’nde 2000 yılında 1.617 ABD Dolarından
2011 yılında 1.849 ABD Dolarına, Çin’de 518
ABD Dolarından 842 ABD Dolarına yükselmiştir.
Aynı dönemde Türkiye’de turist başına turizm
geliri ise 728 ABD Dolarından 808 ABD Dolarınayükselmiştir. Bu verilerden de anlaşılacağı üzere
turizm sektöründe çeşitli alternatifleri olmasınarağmen Türkiye’nin turizm katma değeri
neredeyse hiç artış göstermemektedir. Benzer
verilere 10. Kalkınma Planında da yer verilmiş
ve 2007-2012 yılları arasında turist sayısının
yıllık ortalama % 8,2 artmasına rağmen, turizm

gelirlerindeki artışın % 7,9 olduğu belirtilerek,
sektörde nitelikli işgücü, tesisleşme ve hizmet
kalitesi ile uluslararası marka haline gelinmesi
ve daha üst gelir gruplarına yönelik olarak turizmürün ve hizmetlerinin çeşitlendirilmesinin önemliolduğu vurgulanmıştır.
Planda, dünyadaki turizm eğilimlerinin,bireylerin eğitim ve refah seviyesinin atması
ile birlikte daha seçici hale geleceği, turist
tercihlerinin kutuplaşacağı, yenilik ve çeşitlilik
talebinin artmaya devam edeceği öngörüsünden
hareketle Türkiye’nin mevcut tarih, doğa ve
kültür varlığını; sağlık turizmi, kongre turizmi,
kış turizmi, kruvaziyer turizmi ve kültür turizmi
ile bütünleştirerek sektörü geliştirme potansiyeliolduğu ifade edilmiştir. Sağlık turizmine ise
ayrıca yer verilerek plan döneminde kaplıca,
SPA ve benzeri imkanların sağlık turizmingeliştirilmesinde değerlendirileceği belirtilmiştir.
Türkiye turizm sektörünün 2023
vizyonunu “Sürdürülebilir turizm yaklaşımı
benimsenerek istihdamın artırılmasında vebölgesel gelişmede turizmin öncü bir sektör
konumuna ulaştırılması ve Türkiye’nin 2023 yılına
kadar uluslararası pazarda turist sayısı ve turizm
geliri bakımından ilk beş ülke arasında önemli
bir varış noktası ve uluslararası bir marka haline
getirilmesinin sağlanması” olarak belirleyen
Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesi, bu vizyona
yönelik olarak alternatif turizm kaynakları ile
markalaşan turizm bölgelerinin oluşturulmasını,
farklı turizm hizmetlerini bir arada sunan turizm
kentlerinin oluşturulmasını ve turist profili odaklı
turizm ürünü oluşturulmasını ana hedefleri
arasında göstermiştir.

40. Hatay İl Turizm Stratejisi ve Eylem Planı, Hatay Valiliği, 2012

139

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Her iki stratejik belgenin de temel
yaklaşımı, turizm sektöründeki bileşenlerin
her birinde standartların yükseltilip, hizmetçeşitliliğinin de sağlanması ve turizmde
markalaşma ile dünya turizm sektöründen alınan
payın artırılmasıdır.
Ulusal ölçekli bu temel yaklaşıma yönelik
hedeflerin gerçekleştirilmesine katkı sağlayacakalternatif turizm kaynakları olan TR63 Bölgesi’nde,
turizm sektörü, hem ulusal ekonomiye katkı
sağlaması hem de bölgesel kalkınmada kaynakçeşitliliği oluşturması bakımından önemli
görülmektedir. TR63 Bölge Planı 2010-2013
strateji metninde, TR63 Bölgesi’nin ekonomik
ve sosyal kalkınmasında öncelikli 5 gelişme
ekseninden biri olarak değerlendirilen sektörün
sahip olduğu kaynak ve potansiyeller ile bunlarınekonomiye kazandırılmasına yönelik stratejileringeliştirildiği Turizm Master Planları il ölçeğinde
hazırlanmıştır.

140

Bu çalışmalarda Hatay, Kahramanmaraş
ve Osmaniye illerinin turizm sektöründe sahipolduğu değerler tür ve mekan bazında incelenmiş,ulusal öncelik ve stratejiler doğrultusunda budeğerlerin bölgesel kalkınmaya olan katkıları
incelenmiştir. TR63 Bölge Planında (20142023) Turizm sektörü öncelikleri ve tedbirler
belirlenirken söz konusu turizm mastır planları
ve İskenderun Körfezi Kıyı Alanları Bütünsel
Planlama ve Yönetim Projesi Raporu gözönünde bulundurulmuştur.
TR63 Bölgesi’nin en önemli turizm
kaynaklarından biri termal turizm potansiyelidir.
Bölgede Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye
illerinin her üçünde de yer alan termal kaynaklar,
belli ölçüde turizm faaliyetlerine konu olmakla
birlikte, Hatay ilinde yer alan beş yıldızlı oteldışında genellikle bölge içindeki ve yakınçevredeki illerden gelen yerli turistlere hizmet
vermektedir. Hatay ilinde Merkez ilçeye bağlı
Alaaddin Köyü’ndeki termal kaynak, ReyhanlıTR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Hamamat Kaplıcası, Erzin Kaplıcası ve Kisecik
Köyü Şifalı Suyu, Kahramanmaraş ilinde Ilıca
Kaplıcası ve Ekinözü İçmeleri, Osmaniye ilinde
ise Haruniye Kaplıcası ve Kokar Kaplıcası
bölgenin termal kaynak zenginliğini ortaya
koymaktadır.

Termal kaynakları ve medikal turizm
potansiyeli ile TR63 Bölgesi’nin, 10. Kalkınma
Planında plan döneminin öncelikli politikaları
arasında yer alacağı ifade edilen sağlık turizminingelişim bölgelerinden biri olmasının önemliolduğu değerlendirilmektedir.

Üzerinde yerli ve yabancı turistlere
hizmet veren beş yıldızlı bir otelin bulunduğu
Alaaddin Köyü termal kaynağının 1 litre suda
29,317 mg mineral ve 1,5 mg iyodür değeri ilebu özelliklere sahip Türkiye’deki tek termal suolduğu bilinmektedir. Ayrıca, İl Özel İdaresine
ait bir otelin bulunduğu Hamamat Kaplıcası
yüksek kükürt oranı nedeniyle, Belediye, İl Özelİdaresi ve özel sektöre ait işletmelerin bulunduğu
Ilıca Kaplıcası’nın da su kalitesi ile Türkiye’deki
25 özel noktadan biri olarak değerlendirilmesi,
Osmaniye Haruniye Kaplıcası ise yüksek florürdeğeri ve radyoaktif özelliği ile termal turizmdeözel bir konuma sahiptir.

TR63 Bölgesi inanç turizmindekideğerleri ile çeşitli dinlerin ortak noktası olması
bakımından önem arz etmektedir. Hatay
ilinde dünyanın ilk kilisesi olarak kabul edilen
St. Pierre Kilisesi ile birlikte St. Simon Stilit
Manastırı, Barlaam Manastırı, Anadolu’nun ilk
camii Habib-i Neccar Camii, Musa Ağacı, Hızır
Makamı, Ortodoks, Protestan, Katolik kiliseleri
ve havraları ile Kahramanmaraş ilindeki Eshab-ı
Kehf Külliyesi inanç turizmine konu olan önemlideğerlerdir.

Belirli ölçüde tesisleşmenin sağlandığı
termal kaynaklar ile doğa ile bütünleşik
konumdaki kaplıcaları aynı zamanda geriatri
turizmine yönelik yatırım olanakları da sunan
TR63 Bölgesi’nde bu olanakları ekonomiyekazandıracak politikaların hayata geçirilmesi
önemli görülmektedir.
Ayrıca, Hatay ilinin Suriye başta olmaküzere Orta Doğu ülkeleriyle olan yakın ilişkileri,söz konusu ülke vatandaşlarına yönelik medikal
turizmin geliştirilmesine fırsatlar sunmaktadır.
Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Fakültesi
Hastanesi ve kamu yatırım programında bulunan
750 yatak kapasiteli hastane yatırımı, Hatay ilinin
medikal turizm kapasitesine katkı sağlayacak
niteliktedir.

Budeğerlere
yönelik
altyapıçalışmalarının tamamlanması ve ulusal veuluslararası nitelikteki tur programlarında yer
almalarına yönelik tedbirlerin geliştirilmesi
bölgedeki turizm çeşitliliğinin artırılmasına katkı
sağlayacaktır.
Tarihin en eski dönemlerinden bu
yana yerleşim yeri vasfını korumuş olan TR63
Bölgesi zengin tarihi ve kültürel mirası ile tarihve kültür turizminin geliştirilmesine de olanaklar
sunmaktadır. Bölgenin neredeyse tamamına
yayılmış tarihi ve kültürel değerlerden Hatay
ilindeki Titus Tüneli, Beşikli Mağara, İssos
Harabeleri, Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi,
tarihi Kurtuluş Caddesi, Kahramanmaraş
ilindeki Taş Medrese ve tarihi çarşılar, Osmaniye
ilindeki Karatepe-Aslantaş Açık Hava Müzesi
ve Kastabala Antik Kenti en önemlileri olaraksıralanmaktadır. Hatay ve Kahramanmaraş
ilindeki mozaikler, mozaikleri ile ünlü Hatay

141

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Arkeoloji Müzesi turizmde değerlendirilmesi
gereken gelişme alanlarıdır. Ayrıca Osmaniye
ilinde yoğun olmak üzere bölgeye dağılmış tarihinçeşitli dönemlerine ait kaleler, tematik bir turizm
alanının geliştirilmesine olanak sağlamaktadır.
Bölgenin farkındalık oluşturan bir diğer
özelliği kendine has kültürü ile mutfak turizminin(gastronomi turizmi) geliştirilmesine uygunçeşitliliğin olmasıdır. Özellikle Hatay mutfağı ile
halihazırda oluşmaya başlayan turizm hareketliliği
teknik destek çalışmaları ile kapasitesi artırılacak
niteliktedir.
Toros ve Amanos Dağları, doğal
su kaynakları ve yayları ile zengin ekolojik
kaynaklara sahip TR63 Bölgesi Aslantaş ve
Menzelet Barajları ile su sporlarının geliştirilmesi,İskenderun, Arsuz ve Samandağ sahilleri isedalış turizminin geliştirilmesi açısından uygun
alanlara sahiptir. Toros ve Amanos Dağlarınındoğa sporları ve yaylacılık faaliyetlerine yönelik
zengin potansiyeli, turizm çeşitliliğini artıracak
niteliktedir.
Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesinde
alternatif turizm alanları arasında değerlendirilen
kruvaziyer turizmi için Hatay ili Samandağ ilçesi
potansiyel turizm bölgesi olarak gösterilmiştir.
Uluslararası turizm hareketliliğinde sektör
içerisindeki payı artan bir trend içerisinde olan
kruvaziyer turizmi için Samandağ ilçesinde liman
yatırımı yapılması planlanmaktadır.
Bu kaynakların yanı sıra turizm çeşitliliğin
artırılması amacıyla teknik ve mali destek
programları, kırsal kalkınma programları, insan
kaynaklarının geliştirilmesine yönelik eğitimler veyatırım destek faaliyetleri plan döneminde ele
alınacak konulardır.

142

Turizm çeşitlendirilmesi politikalarının,özellikle doğa turizmi ve tarih-kültür turizminingeliştirilmesi alanlarında kırsal kalkınma politikaları
ile entegre edilmesi, kırsal nitelikli bölgelerde
ekonomik çeşitliliğin artırılması açısından
önemli görülmektedir. Plan döneminde bu
amaçla uygulama programları geliştirilmesi
hedeflenmektedir.
Turizm sektörü aynı zamanda TR63
Bölgesi ile birlikte yakın çevrede yer alandiğer Düzey 2 Bölgeleri arasında geniş işbirliği
olanakların olduğu bir alandır. Son yıllarda
dünyada ve Türkiye’de önemi ve ekonomikdeğeri hızla artan alternatif turizm türlerinden
inanç turizmi, kültür turizmi, sağlık turizmi,
gastronomi turizmi ve eko turizm alanlarında
zengin kaynaklara sahip bu alanda turizm gelişim
koridorlarının oluşturulması hedeflenmektedir.
Bölge genelinde tarihin en eskidönemlerinden bu yana çeşitli medeniyetlerden
kalan zengin tarihi miras, kültür turizmi gelişim
koridorlarının oluşturulmasına alternatifli olanaklar
sunmaktadır. Mersin ilinden başlayarak Şırnak
iline kadar uzanan bölgede kültür turizmine
yönelik tematik yaklaşımlara ve coğrafi yakınlıklara
göre çeşitli tur rotaları oluşturulabilecektir. Bu
amaçla plan dönemi içerisinde kalkınma ajansları
koordinasyonunda ve ilgili kurum/kuruluşlarıniştiraki ile alternatif kültür turizmi rotalarıoluşturulması ve bu rotalara yönelik promosyonçalışmaları yapılması hedeflenmektedir.

Harita 19. Turizm Gelişim Bölgeleri

rotaları oluşturulması ve bu rotalara yönelik promosyon çalışmaları yapılması hedeflenmektedir.

kalkınma ajansları koordinasyonunda ve ilgili kurum/kuruluşların iştiraki ile alternatif kültür turizmi

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

Hatay, Şanlıurfa ve Mardin illerinin öne çıktığı inanç turizmi; Mersin ve Kahramanmaraş’taki değerleri

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

143

ile birlikte bölgenin en önemli tematik turizm alanlarından biridir. İnanç turizmi konusunda, bölgesel

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 19. Turizm Gelişim Bölgeleri

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Hatay, Şanlıurfa ve Mardin illerininöne çıktığı inanç turizmi; Mersin ve
Kahramanmaraş’taki değerleri ile birlikte bölgenin
en önemli tematik turizm alanlarından biridir.
İnanç turizmi konusunda, bölgesel değerleri
içerisine alan ve konaklama seçenekleri olan
Yukarı Mezopotamya İnanç Turizmi Rotası’nınoluşturularak, ulusal ve uluslararası platformlarda
tanıtım ve promosyon çalışmalarının yapılması
önemli görülmektedir. Ayrıca, her yıl gelenekselolarak ulusal ve/veya uluslararası nitelikli
festivallerin
düzenlenmesi
bu
koridorun
farkındalığının artırılmasına katkı sağlayacaktır.
Bu organizasyonun, her yıl farklı bir ilde, turizm
rotasında yer alan turizm değerinin olduğu
yörede yapılması hedeflenmektedir.
Bölgesel işbirliklerine dayalı turizm gelişim
alanlarından birisi de gastronomidir. İşbirliği
alanı içerisinde yer alan illerdeki zengin mutfak
kültürü, son yıllarda değeri artan gastronomi

144

turizminin gelişmesine olanak sağlamaktadır.
TR63 Bölgesi içerisinde Hatay ilinde halihazırda
gastronomi
turizmineyönelik
günübirlik
veya kısa süreli hareketlilikler görülmekte ve
havayolu ulaşım imkanları sayesinde Ankarave İstanbul’dan bu amaçla Hatay’ı ziyaret
edenlerin olduğu bilinmektedir. Gelişmekteolan bu alanın profesyonel yöntemlerle turizme
kazandırılması amacıyla il ölçeğinde çeşitli
çalışmalar yapılmakla birlikte, inanç turizmine
benzer bir şekilde tematik turizm programları
ile ele alınması da önemli görülmektedir. Bu
amaçla, Mersin-Diyarbakır hattında yer alanillerden oluşan Yukarı Mezopotamya Gastronomi
Koridoru oluşturulması ve bu koridorun tanıtım
ve promosyonuna yönelik çalışmalar yapılması
hedeflenmektedir.
Ayrıca TR63 Bölgesi’ndeki termal
kaynaklar ve TR62 ve TRC1 Bölgelerinde
Adana ve Gaziantep illerinde yoğunlaşan
medikal sağlık hizmetleri ile bu bölgeler özellikle
Orta Doğu merkezli sağlık turizm hizmetleriningeliştirilmesine uygun alanlara sahiptir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 20. TR63 Bölgesi Turizm Sektörü Gelişim Haritası
Harita 20. TR63 Bölgesi Turizm Sektörü Gelişim Haritası

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

145

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Stratejik Yaklaşım
1.5.1.1. Stratejik Yaklaşım

1.5.1.1.

TEMEL AMAÇTR63 Bölgesinin alternatif turizm kaynakları ile sağlık, inanç, kültür ve gastronomi turizminde
markalaşmasını sağlamak ve doğa ve kruvaziyer turizmi ile bölgenin turizm potansiyelini geliştirmek.

Öncelik 1. TR63
Bölgesi’nin termal
turizm kaynakları ilesağlık turizminde
marka haline
getirilmesi

1.1. TR63 Bölgesi’nin 10. Kalkınma Planında önceliklendirilen sağlık turizminde gelişim
bölgelerinden biri olması.
1.2. Reyhanlı Hamamat, Ilıca ve Haruniye Kaplıcalarının özel sektör yatırımları ile
termal turizme yönelik geliştirilmesi.
1.3. Erzin, Ekinözü ve Kokar Kaplıcalarının altyapılarının öncelikle iç turizme yönelikolarak geliştirilmesi.
1.4. Hatay ilinde özel sektörün sağlık alanındaki yatırımlarının Orta Doğu ülkelerine dehizmet verecek şekilde özendirilmesi.
2.1. TR63 Bölgesi’nde inanç ve kültür turizmi destinasyonunda yer alan değerlerin
turizm altyapısı çalışmalarının önceliklendirilmesi ve bu değelerin gelişimine katkı
sağlayacak özel sektör yatırımlarının desteklenmesi.

Öncelik 2. TR63
Bölgesi’nin inanç ve
kültür turizmi
altyapısınıniyileştirilmesi

2.2. TR63 Bölgesi ile komşu ve yakın konumdaki TR62, TRC1, TRC2 ve TRC3 bölgeleri
ile Mersin – Adana – Hatay – Kahramanmaraş – Gaziantep – Şanlıurfa - Mardin ve
Diyarbakır rotasında Yukarı Mezopotamya İnanç Turizmi Koridoru'nunoluşturulması.
2.3. Kültür turizmine yönelik olarak tematik (müze turizmi, kale turizmi) turizm
rotalarının oluşturulması.
2.4. İnanç ve kültür turizmi rotasında yer alan değerlerin turizm altyapısınıniyileştirilmesinde ulusal ve uluslararası nitelikli fonların kullanımına yönelik
projelerin geliştirilmesi.
2.5. Ulusal ve uluslararası nitelikli turizm fuarlarında inanç ve kültür turizmi rotalarına
yönelik promosyon çalışmaları ile farkındalığı artırıcı etkinliklerin yapılması.

Öncelik 3. TR63
Bölgesi’nde
gastronomi turizminingeliştirilmesi

Öncelik 4. TR63
Bölgesi’nde alternatif
turizm çeşitliliğinin
kırsal kalkınmapolitikaları ile entegrebir şekildegeliştirilmesi

Öncelik 5. Deniz vedoğal su kaynaklarınınturizm sektöründeki
payının artırılması

3.1. Hatay ilinde gastronomi turizmi potansiyelinin geliştirilmesi için ulusal veuluslararası sertiﬁkasyon vb. çalışmalara teknik destek sağlanması.
3.2. Mersin – Adana – Hatay – Kahramanmaraş – Gaziantep – Şanlıurfa - Mardin ve
Diyarbakır rotasında Yukarı Mezopotamya Gastronomi Turizmi Koridoru'nunoluşturulması ve promosyon çalışmalarının yapılması.
3.3. Doğu Akdeniz ve Güneydoğu illeri ile işbirliği içerisinde her yıl ayrı bir ilde
düzenlenecek şekilde gastronomi etkinliklerinin organize edilmesi.
4.1. Hatay ilinde Erzin, Dörtyol, Altınözü, Samandağ ve Yayladağı ilçelerinde,
Kahramanmaraş ili Nurhak, Ekinözü, Çağlayancerit, Afşin ve Göksun ilçeleri,
Osmaniye ilinde Kadirli, Bahçe, Düziçi ve Hasanbeyli ilçelerinde doğa ve kırsal
turizm faaliyetlerinin geliştirilmesi.
4.2. Turizm sektöründe sunulan ürün ve hizmetlerin çeşitlendirilmesi ve kırsal
alanlarda, yörenin baskın özellikleri doğrultusunda tematik turizm alanlarının(turizm/kültür köyleri/alanları ) oluşturulması.
4.3. Kırsalda ekonomik çeşitliliğin artırılması amacıyla el sanatları faaliyetleri ile
turizm politikalarının entegrasyonuna yönelik uygulama programlarınıngeliştirilmesi.
5.1. Arsuz, Samandağ ve Yayladağı kıyılarının dalış turizmi ile sörf ve yelken
sporlarında destinasyon haline getirilmesi.
5.2. Aslantaş, Kılavuzlu ve Menzelet Barajları ile Ceyhan Nehri'nin oﬀ-road, rafting vekano sporlarının yapıldığı destinasyonlar içerisine eklemlendirilmesi.
5.3. Samandağ ilçesinin kruvaziyer turizminde varış noktası olarak belirlenmesi içinfiziki altyapı yatırımlarının tamamlanması ve promosyon çalışmalarının yapılması

146

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 1. TR63 Bölgesi’nin termal turizm kaynakları ile sağlık turizminde marka haline getirilmesi
Öncelik 1. TR63 Bölgesi’nin termal
turizmde önemli bir potansiyel arz eden TR63
Açıklama:
Hatay ilindekibağlı Alaaddin
Köyü’ndekiyerli
termalturizm kaynakları
ileMerkezsağlık ilçeye
turizminde
Bölgesindeve kaynak,
yabancı Reyhanlı
turistlereHamamat
hizmetmarka haline
getirilmesi
verecek tesislerinilindekigeliştirilmesi
gerekmektedir.
Kaplıcası,
Erzin Kaplıcası
ve Kisecik Köyü Şifalı Suyu, Kahramanmaraş
Ilıca Kaplıcası
ve Ekinözüİçmeleri,Osmaniye
ilindekiMerkez
HaruniyeKaplıcası
Kokar taraftan,
KaplıcasıHatay
ise termal
turizmdeönemliAçıklama:
Hatay ilindeki
ilçeyebağlı ve Diğer
ilinin Suriyebaştaolmakbir
Alaaddin Köyü’ndeki
termalkaynak,yerli
Reyhanlı
Orta Doğu
yakın geliştirilmesi
ilişkileri, bu
potansiyel
arz eden TR63
Bölgesinde
ve yabancıüzere
turistlere
hizmetülkeleriyle
verecek olan
tesislerin
Hamamat Kaplıcası, Erzin Kaplıcası ve Kisecik
bölgeye yönelik medikal turizmin geliştirilmesine
gerekmektedir.
Köyü Şifalı Suyu, Kahramanmaraş ilindeki Ilıca
fırsatlar sunmaktadır. Bu amaçla 10. Kalkınma
Kaplıcası
ve Ekinözü
Osmaniye
Planındayer ülkeleriyle
alan ulusal
tedbirlerinbu
Diğertaraftan,
Hatayİçmeleri,ilinin Suriyebaştailindeki
olmak üzere
Orta Doğu
olanölçekli
yakın ilişkileri,
Haruniye Kaplıcası ve Kokar Kaplıcası ise termal
TR63 Bölgesi’nde de uygulanması önemlibölgeye yönelik medikal turizmin geliştirilmesine fırsatlar sunmaktadır. Bu amaçla 10. Kalkınma
görülmektedir.
Planında yer alan ulusal ölçekli tedbirlerin TR63 Bölgesi’nde de uygulanması önemli görülmektedir.
Tedbirler
Tedbirler
1.1•TR63 Bölgesi’nin 10. Kalkınma Planında önceliklendirilen sağlık turizminde gelişim
bölgelerinden biri olması.

1.2•Reyhanlı Hamamat, Ilıca ve Haruniye Kaplıcalarının özel sektör yatırımları ile termal
turizme yönelik geliştirilmesi.

1.3•Erzin, Ekinözü ve Kokar Kaplıcalarının altyapılarının öncelikle iç turizme yönelikolarak geliştirilmesi.

1.4•Hatay ilinde özel sektörün sağlık alanındaki yatırımlarının Orta Doğu ülkelerine dehizmet verecek şekilde özendirilmesi.

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisiÜst Ölçekli Planlarla İlişkisi
Sağlık turizmi başta olmak üzere, kongre turizmi, kış turizmi, kruvaziyer turizmi, golf turizmi ve• Sağlık turizmi başta olmak üzere, kongre
kültürilişkin altyapı
eksiklikleri
turizmi,turizmine
kış turizmi,
kruvaziyer
turizmi,tamamlanarak pazarın çeşitlendirilmesi sağlanacak ve
golf turizmi
kültür gelişimi
turizmineilişkinalternatif
turizmvetürlerinin
desteklenecektir.
(10.Kalkınma Planı Metni, 2.2.20 Turizm)
altyapı eksiklikleri tamamlanarak pazarınçeşitlendirilmesi sağlanacak ve alternatif
turizm türlerinin gelişimi desteklenecektir.
(10.Kalkınma Planı Metni, 2.2.20 Turizm)147Öncelik 2. TR63 Bölgesi’nin inanç ve kültür turizmi altyapısının iyileştirilmesi
TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Açıklama: TR63 Bölgesi İslamiyet, Hristiyanlık ve Musevilik gibi semavi dinlere ait değerleri ile dinlerin
ortak buluşma noktası konumundadır. Hatay ilinde St. Pierre Kilisesi, St. Simon Stilit Manastırı,
Öncelik 2. TR63 Bölgesi’nin inanç vealanda cazibenin artırılması ve faaliyet çeşitliliği
BarlaamManastırı,
Habib-i
NeccarCamii,
MusaAğacı,
Hızır Makamı,
Protestan,
Katolik
kültür turizmi altyapısının iyileştirilmesi
bakımından
önemli Ortodoks,
görülmektedir.
Bu amaçla
inanç turizmi
altyapısının iyileştirilmesinekiliseleri ve havraları ve Kahramanmaraş ilindeki Eshab-ı
Kehf Külliyesi’nin
gerekli altyapı yönelikve çevreAçıklama: TR63 Bölgesi İslamiyet, Hristiyanlık
finansalolanakların
hareketegeçirilmesi
içinbu
düzenlemesi
ulusalaitve
uluslararası
ve Musevilik çalışmaları
gibi semavi ile
dinleredeğerleriile nitelikli tur programlarında yer almalarına yönelikbölgelerle ortak programlar geliştirilecektir.
tedbirleringeliştirilmesi
turizm çeşitliliğinin artırılmasına katkı sağlayacaktır.
dinlerin ortakbuluşma bölgedeki
noktası konumundadır.
Hatay ilinde St. Pierre Kilisesi, St. Simon StilitDiğer taraftan bölge geneline dağılmış tarihi veİnançturizminingeliştirilmesi
TR62,Neccar
TRC1, TRC2kültürelve TRC3bölgeleri ileişbirliği
yapılmasıve ortakManastırı,
BarlaamManastırı, için
Habib-ideğerlerden
Hatay
ilindeki
Titus Tüneli,
Camii, MusaAğacı, Hızır Makamı,
Ortodoks,BeşikliMağara,İssos Harabeleri,turizmdestinasyonlarınınbelirlenmesi,
bu alanda
cazibenin
artırılması
ve faaliyet Sokulluçeşitliliği
Protestan, Katolik kiliseleri ve havraları
Mehmet Paşa Külliyesi, tarihi Kurtuluş Caddesi,
bakımından önemli görülmektedir. Bu amaçla inanç turizmi altyapısının iyileştirilmesine yönelikve Kahramanmaraş ilindeki Eshab-ı Kehf
Kahramanmaraş ilindeki Taş Medrese ve tarihi
finansalolanakların
hareketegeçirilmesi
içinbubölgelerle
programlargeliştirilecektir.
Külliyesi’nin gerekli altyapı ve çevre düzenlemesiçarşılar,ortak
Osmaniye
ilindeki
Karatepe-Aslantaş
çalışmaları ile ulusal ve uluslararası nitelikli tur
Açık Hava Müzesi ve Kastabala Antik Kenti ileDiğer taraftan bölge geneline dağılmış tarihi ve kültürel değerlerden Hatay ilindeki Titus Tüneli,
programlarında yer almalarına yönelik tedbirlerin
Hatay ve Kahramanmaraş ilindeki mozaiklerBeşikliMağara,İssosHarabeleri,
Sokullu
MehmetPaşa Külliyesi,
tarihi Arkeoloji
Kurtuluş Müzesi
Caddesi,geliştirilmesi bölgedeki turizm çeşitliliğinin
ve mozaikleri
ile ünlü Hatay
artırılmasına katkı ilindekisağlayacaktır.
turizmdedeğerlendirilmesi
gereken gelişme
Kahramanmaraş
Taş Medrese ve tarihi çarşılar,Osmaniye
ilindeki Karatepe-Aslantaş
Açık
alanlarıdır. Ayrıca Osmaniye ilinde yoğunHava
ve KastabalaAntik
ile TRC1,
Hatay ve Kahramanmaraş ilindeki mozaikler ve mozaikleri ileİnançMüzesi
turizminingeliştirilmesi
içinKenti
TR62,
olmak üzere bölgeye dağılmış tarihin çeşitli
TRC2
ve TRC3bölgeleriile işbirliği
yapılması
ve
ünlü
Hatay
Arkeoloji
Müzesiturizmdedeğerlendirilmesi
gereken gelişme alanlarıdır. Ayrıca Osmaniye
dönemlerine ait kaleler, tematik bir turizm alanınınortak yoğun
turizm olmak
destinasyonlarınınbelirlenmesi,bu
ilindeüzere bölgeyedağılmış tarihinçeşitlidönemlerine
aitsağlamaktadır.
kaleler, tematik bir turizmgeliştirilmesine
olanakalanının geliştirilmesine olanak sağlamaktadır.
Tedbirler
Tedbirler

148

2.1

•TR63 Bölgesi’nde inanç ve kültür turizmi destinasyonunda yer alan değerlerin turizm
altyapısı çalışmalarının önceliklendirilmesi ve bu değelerin gelişimine katkı
sağlayacak özel sektör yatırımlarının desteklenmesi.

2.2•TR63 Bölgesi ile komşu ve yakın konumdaki TR62, TRC1, TRC2 ve TRC3 bölgeleri ile
Mersin – Adana – Hatay – Kahramanmaraş – Gaziantep – Şanlıurfa - Mardin ve
Diyarbakır rotasında Yukarı Mezopotamya İnanç Turizmi Koridoru'nun oluşturulması.

2.3•Kültür turizmine yönelik olarak tematik (müze turizmi, kale turizmi) turizm
rotalarının oluşturulması.

2.4•İnanç ve kültür turizmi rotasında yer alan değerlerin turizm altyapısınıniyileştirilmesinde ulusal ve uluslararası nitelikli fonların kullanımına yönelik projeleringeliştirilmesi.

2.5•Ulusal ve uluslararası nitelikli turizm fuarlarında inanç ve kültür turizmi rotalarına
yönelik promosyon çalışmaları ile farkındalığı artırıcı etkinliklerin yapılması.

114

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisi
• Sağlık turizmi başta olmak üzere, kongre
turizmi, kış turizmi, kruvaziyer turizmi,
golf turizmi ve kültür turizmine ilişkin
altyapı eksiklikleri tamamlanarak pazarınçeşitlendirilmesi sağlanacak ve alternatif
turizm türlerinin gelişimi desteklenecektir.
(10.Kalkınma Planı Metni, 2.2.20 Turizm)• Kent içinde ve çevresinde tarihi, kültürel
ve arkeolojik değer taşıyan yapı ve örenyerleri ile yapı kalıntılarının kentsel değerleri

zenginleştirmek amacıyla kazı ve restorasyonçalışmaları yapılacaktır. (Türkiye Turizm
Stratejisi 2023, Kentsel Ölçekte Markalaşma)• Kültür temalı marka kentlerde (aralarında
Hatay’ın bulunduğu 15 il); kültürel varlıklar
tespit edilerek önceliklerine göre restore
edilecek ve kültürel varlıklara uygun işlevler
kazandırılacak, bu illere yönelik özelbütçeleme çalışmaları yapılacak ve yerel
fonlar geliştirilecek, bu ilerdeki altyapı veüstyapı eksiklikleri giderilecek, konaklama
kapasiteleri geliştirilecektir. (Türkiye Turizm
Stratejisi 2023, Kentsel Ölçekte Markalaşma)149

TR63 BÖLGE
PLANI
2014-2023Öncelik
3. TR63
Bölgesi’nde
gastronomi turizminin geliştirilmesi

Açıklama: TR63 Bölgesi’nin farkındalık oluşturan bir özelliği olan mutfak kültürü özellikle Hatay ilindeÖncelik 3. TR63 Bölgesi’nde
kente verilen “dünya gastronomi şehri” ünvanını
turizmfaaliyeti
halinegelmeyebaşlamıştır.
Birleşmiş
Milletlerve başvurusunu
Kültür Örgütü
gastronomi turizminin geliştirilmesi
almak için
gerekli Eğitim,
hazırlıklarıBilim
yaparaktamamlayan
Hatayili, bu 4ünvanın
alınması“dünya
ile(UNESCO) tarafından belirlenen kriterler çerçevesinde
bugüne kadar
dünyadakente verilen
Açıklama: TR63 Bölgesi’nin farkındalık
birlikte ulusal ölçekteki potansiyelini uluslararası
gastronomi
almakiçin gereklioluşturan birşehri”
özelliğiünvanınıolan mutfak
kültürüözelliklehazırlıkları yaparak başvurusunu tamamlayan Hatay ili,platforma da taşıyacaktır. Hatay merkezli olarakbuünvanın
birliktehaline
ulusal gelmeyeölçekteki potansiyelini uluslararası platforma da taşıyacaktır.
Hatay
ilindealınması
turizm ile
faaliyetigelişmeye başlayan gastronomi turizminin teknikbaşlamıştır.
Birleşmiş
Eğitim,Bilim vegastronomi turizminin teknik destek çalışmaları ile
Hatay
merkezli
olarakMilletlergelişmeyebaşlayandestek çalışmaları ile yaygınlaştırılması önemli
Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından belirlenen
görülmektedir.
yaygınlaştırılması önemli görülmektedir.
kriterler çerçevesinde bugüne kadar dünyada 4
Tedbirler
Tedbirler

3.1•Hatay ilinde gastronomi turizmi potansiyelinin geliştirilmesi için ulusal ve uluslararası
sertifikasyon vb. çalışmalara teknik destek sağlanması.

3.2•Mersin – Adana – Hatay – Kahramanmaraş – Gaziantep – Şanlıurfa - Mardin ve
Diyarbakır rotasında Yukarı Mezopotamya Gastronomi Turizmi Koridoru'nunoluşturulması ve promosyon çalışmalarının yapılması.

3.3•Doğu Akdeniz ve Güneydoğu illeri ile işbirliği içerisinde her yıl ayrı bir ilde
düzenlenecek şekilde gastronomi etkinliklerinin organize edilmesi.

150
116

Öncelik 4. TR63 Bölgesi’nde alternatif turizm çeşitliliği kırsal kalkınmaile 2014-2023
entegre bir
TR63 politikaları
BÖLGE PLANI
şekilde geliştirilmesi
Öncelik 4. TR63 Bölgesi’nde alternatif
Halen yerel düzeyde yoğun olarak görülmekteAçıklama: Toros ve Amanos Dağlarının doğa sporları ve yaylacılık faaliyetlerine yönelik zengin
turizmçeşitliliği
kırsalkalkınma
olan yaylacılık faaliyetlerinin turizm sektörüne
potansiyeli,
turizmçeşitliliğini
artıracakniteliktedir.
Özellikle
Kahramanmaraş
ilindeTorossağlanmış
Dağlarınınpolitikaları ile entegre bir şekilde
kazandırılması
için altyapı belirliölçüdeyeraldığı kuzey bölgeleri, Osmaniye ve Hatay illerinin
Amanos Dağları çeperinde yer alan bölgelerigeliştirilmesi
durumdadır.

doğa sporları ve yaylacılık faaliyetlerinin geliştirilmesine geniş olanaklar sunmaktadır. Halen yerel
Açıklama: Toros ve Amanos Dağlarının doğaÖzellikle kırsal kesimlerin ekonomik çeşitliliğin
düzeydeolarakfaaliyetlerine
görülmekteyönelikolan yaylacılık
sektörüne
kazandırılması
için
sporları yoğun
ve yaylacılık
zengin faaliyetlerinin
artırılmasındaturizmve bu
bölgelerin
ekonomik ve
potansiyeli,
artıracakniteliktedir.
sosyal kalkınmasına katkı sağlanmasında
altyapıbelirliturizmölçüdeçeşitliliğini
sağlanmış
durumdadır.
Özellikle Kahramanmaraş ilinde Toros Dağlarınınuygulanacak
politikalarda,
kırsalturizmyer aldığıkırsal
kuzey
bölgeleri,ekonomik
Osmaniyeçeşitliliğin
ve Hatay artırılmasında
faaliyetleri öncelikli
konular arasında
yer alacaktır.
Özellikle
kesimlerin
ve bu bölgelerin
ekonomikve sosyal
illerinin AmanosDağları çeperinde
yer alanpolitikalarda,
Bölge genelinde
yörelerde
ekonomik
kalkınmasına
katkı sağlanmasında
uygulanacak
kırsal turizmkırsal
faaliyetleriöncelikli
konularbölgeleri doğa sporları ve yaylacılık faaliyetlerinin
faaliyetlerin çeşitlendirilmesinde potansiyel bir
arasında yer alacaktır. Bölge genelinde kırsal yörelerde ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesindegeliştirilmesine geniş olanaklar sunmaktadır.
alan olan el sanatları da turizm ve kırsal kalkınma
potansiyel bir alan olan el sanatları da turizm
ve kırsal değerlendirilecektir.
kalkınma entegrasyonunda
entegrasyonundadeğerlendirilecektir.
Tedbirler
Tedbirler

4.1•Hatay ilinde Erzin, Dörtyol, Altınözü, Samandağ ve Yayladağı ilçelerinde,
Kahramanmaraş ili Nurhak, Ekinözü, Çağlayancerit, Afşin ve Göksun ilçeleri,
Osmaniye ilinde Kadirli, Bahçe, Düziçi ve Hasanbeyli ilçelerinde doğa ve kırsal turizm
faaliyetlerinin geliştirilmesi.

4.2•Turizm sektöründe sunulan ürün ve hizmetlerin çeşitlendirilmesi ve kırsal alanlarda,
yörenin baskın özellikleri doğrultusunda tematik turizm alanlarının (turizm/kültür
köyleri/alanları ) oluşturulması.

4.3•Kırsalda ekonomik çeşitliliğin artırılması amacıyla el sanatları faaliyetleri ile turizm
politikalarının entegrasyonuna yönelik uygulama programlarının geliştirilmesi.

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisiÜst Ölçekli Planlarla İlişkisi
Kırsal ekonominin üretim ve istihdam yapısı turizm, ticaret, gıda sanayi, küçük ölçekli üretim gibi
konusunda(Türkiye
Turizm• tarım
Kırsaldışı
ekonomininve istihdam
yapısı
ekonomik üretim
faaliyetlerleçeşitlendirilecektir.
(10.
Kalkınmaeğitilecektir.
Planı, 2.3.6 Kırsal
Kalkınma)
turizm, ticaret, gıda sanayi, küçük ölçekli
Stratejisi 2023, Eko-Turizm ve Yayla Turizmi)
Yerel
halk;
ürün,ekonomik
hediyelikfaaliyetlerleeşya yapımı, servis, kalite ve işletmelerin yönetimi konusundaüretimgibituristik
tarım dışıçeşitlendirilecektir.
(10. Kalkınma Planı,• KırsalEkonominineğitilecektir. (Türkiye Turizm Stratejisi 2023, Eko-Turizm
ve Yayla
Turizmi)Çeşitlendirilmesi ( Kırsal
2.3.6 Kırsal Kalkınma)Kalkınma Planı 2010-2013)
Kırsal Ekonominin Çeşitlendirilmesi ( Kırsal Kalkınma Planı 2010-2013)• Yerel halk; turistik ürün, hediyelik eşyayapımı, servis, kalite ve işletmelerin yönetimi

151
117

TR63 BÖLGE
PLANI
2014-2023Öncelik
5. Denizve doğal
su kaynaklarının turizm sektöründeki payının artırılması

Açıklama: TR63 Bölgesi’nde Hatay ilinin Akdeniz’de toplam 163 km kıyı uzunluğu bulunmaktadır.
Öncelik 5. Deniz ve doğal su
Ayrıca Kahramanmaraş ve Osmaniye illerindeİskenderunErzinarasındaki
kıyı
kesimindesanayiyoğunlaşması
Arsuz vekaynaklarının turizm sektöründeki
bulunanAslantaş,görülmekle
Kılavuzlu birlikte
ve Menzelet
payının artırılması
Barajları,
off-road,vb. sporlarınve Ceyhan
Samandağ
kıyıları, klasik kıyı turizminin yanı sıra dalış
turizmive su kanosporlarınıngelişilmesineuygunırmağı rafting sporunun yapılabilmesine uygunözellikleresahiptir.
Açıklama:
TR63 Bölgesi’nde Hatay ilininşartlar sunmaktadır. Ayrıca Türkiye Turizm
Akdeniz’de toplam 163 km kıyı uzunluğu
Stratejisi
2023
belgesinde
alternatif
turizmoffAyrıca Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinde bulunan
Aslantaş,Kılavuzlu
ve Menzelet
Barajları,bulunmaktadır. İskenderun- Erzin arasındaki
alanları arasında değerlendirilen kruvaziyer
road,kano vb.sanayi
sporlarınve Ceyhanırmağı rafting sporunun yapılabilmesine uygun şartlarkıyı kesimindeyoğunlaşması
görülmekle
turizmi için Hatay ili Samandağ ilçesi potansiyel
birlikte Arsuz Ayrıca
ve Samandağ
kıyıları, klasikkıyı 2023 belgesinde alternatif turizm alanları arasında
sunmaktadır.
Türkiye Turizm
Stratejisi
turizm bölgesi olarak gösterilmiştir. Uluslararası
turizminin yanı sıra dalış turizmi ve su sporlarınınturizm hareketliliğinde
sektöriçerisindekideğerlendirilen kruvaziyer turizmi için Hatay ili Samandağ
ilçesi potansiyel
turizmbölgesi payı
olarakgelişilmesine uygun özelliklere sahiptir.
artan birtrend içerisindeolan kruvaziyer
turizmigösterilmiştir. Uluslararası turizm hareketliliğinde sektör
içerisindeki
payı artan
bir trend içerisindeiçin Samandağ ilçesinde liman yatırımı yapılması
olan kruvaziyer turizmi için Samandağ ilçesinde liman yatırımı yapılması planlanmaktadır.
planlanmaktadır.
Tedbirler
Tedbirler
5.1•Arsuz, Samandağ ve Yayladağı kıyılarının dalış turizmi ile sörf ve yelken sporlarında
destinasyon haline getirilmesi.

5.2•Aslantaş, Kılavuzlu ve Menzelet Barajları ile Ceyhan Nehri'nin off-road, rafting vekano sporlarının yapıldığı destinasyonlar içerisine eklemlendirilmesi.

5.3•Samandağ ilçesinin kruvaziyer turizminde varış noktası olarak belirlenmesi için fiziki
altyapı yatırımlarının tamamlanması ve promosyon çalışmalarının yapılması.

ÜstÖlçekli
Ölçekli
PlanlarlaİlişkisiÜstPlanlarlaİlişkisialanda kruvaziyer limanı fizibilite ve uygulama• Sağlık turizmi başta olmak üzere, kongre
turizmi,turizmi
kış başta
turizmi,kruvaziyer
turizmi,turizmi, kışSağlıkolmaküzere, kongre
turizmi,gerçekleştirilecektir.
kruvaziyer turizmi, golf
projeleri( turizmi
Türkiye ve
golf
turizmive
kültürturizmineilişkinkültür turizmine ilişkin altyapı eksiklikleri tamamlanarak
Turizm pazarın
Stratejisiçeşitlendirilmesi
2023, Ulaşım vesağlanacak
Altyapının ve
altyapı eksiklikleri tamamlanarak pazarın
alternatif
turizm türleriningelişimi(10. Kalkınma Planı, 2.2.20 Turizm)
Güçlendirilmesi)çeşitlendirilmesi
sağlanacakve desteklenecektir.
alternatif
turizm türleri
türleriningelişimi
desteklenecektir.
Turizmbütüncülbir şekilde
ele alınarak “Varış Noktası Yönetimi” kapsamında yeni projeler• Ülkemizin sahip olduğu turizm olanaklarının(10. Kalkınma Planı, 2.2.20 Turizm)
hayata geçirilecektir. (10. Kalkınma Planı, 2.2.20 Turizm)çeşitlendirilmesi ve turizmden elde edilen• Turizm türleri bütüncül bir şekilde ele alınarak“Varış turizminin
Noktası Yönetimi”
kapsamında
yeni
Deniz
geliştirilmesi
için kruvaziyer
limanlaraönemiçin
verilecektir.
Bu çerçevede
gelirin özelartırılması
yat limanlarınaözel
projeler hayata geçirilecektir. (10. Kalkınmaönem verilecektir.
Bu çerçevede(içerisinde(içerisinde
Samandağ’ın
da bulunduğu) 11 alanda kruvaziyer
limanı fizibilite
ve uygulama
projeleri
Planı, 2.2.20
Turizm)Samandağ’ın da bulunduğu) 9 alanda( Türkiye Turizm
Stratejisi 2023, Ulaşım ve Altyapının Güçlendirilmesi)• gerçekleştirilecektir.
Deniz turizminin geliştirilmesi
için kruvaziyer
yat limanı fizibilite ve uygulama projeleriÜlkemizinsahipolduğuturizmBuolanaklarının
ve turizmden
edilengelirinlimanlara özelönemverilecektir.
çerçevede çeşitlendirilmesi
gerçekleştirilecektir.
( Türkiyeelde
TurizmStratejisi(içerisinde için
Samandağ’ın
da bulunduğu)2023,
ve Altyapının
Güçlendirilmesi)
artırılması
yat limanlarınaözel önem11verilecektir.
BuUlaşım
çerçevede(içerisinde
Samandağ’ın dabulunduğu) 9 alanda yat limanı fizibilite ve uygulama projeleri gerçekleştirilecektir. ( Türkiye

152

Turizm Stratejisi 2023, Ulaşım ve Altyapının Güçlendirilmesi)118

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.6. KENTSEL ALTYAPININ
İYİLEŞTİRİLMESİ
1.6.1. Durum Tespiti Ve Stratejik
AnalizTürkiye’nin
2007-2012
dönemiarasındaki nüfusu % 7,1 oranında artarken
nüfusu 20.000 ve üzeri yerleşimler itibarıyla şehir
nüfusu artışı bunun iki katı olmuştur. Böylece
nüfusu 20.000 ve üzeri alanlar kent olarak kabul
edildiğinde Türkiye’nin kentleşme oranı 2007’de% 67,5’ten 2012’de % 72,3’e yükselmiştir.41 10.
Kalkınma Planında 2018 yılına kadar kentleşme
oranının % 76,4 olacağı tahmin edilmektedir.
Artan kentleşme ile birlikte kentlerin mekansal
stratejileri, imar planları, altyapı hizmetleri, ortak
kullanım alanları gibi kentsel gelişimin stratejilerininönemi de artmıştır. Konu ile ilgili olarak ulusalölçekte çeşitli Bakanlıkların yetki alanlarının
düzenlenmesi ve ulusal nitelikli stratejik planların
hazırlanması şeklinde çalışmalar yapılmaktadır.
Artan nüfus ve şehirleşme nedeniyle
altyapı hizmetlerine olan talep ile gelir ve bilinç
düzeyindeki artış ile birlikte yükselen yaşam
kalitesi beklentileri, altyapı hizmetlerinde dekalite beklentisini yükseltmektedir. 10.Kalkınma

41. 10.Kalkınma Planı Metni, www.tbmm.gov.tr,2013

154

Planında içme ve kullanma suyu şebekesiyle
hizmet verilen belediye nüfusunun toplam
belediye nüfusuna oranının % 99’u ulaştığı,kullanılan içme ve kullanma suyunun % 52’sininarıtıldığı ifade edilirken içme suyu ve kullanma
suyunun kalitesinin iyileştirilmesinin önemi
vurgulanmıştır.
Aynı şekilde kanalizasyon hizmeti verilen
belediye nüfusunun, toplam belediye nüfusuna
oranının % 88, atık su arıtma hizmeti verilen
nüfusun toplam belediye nüfusuna oranı ise% 62 olduğu belirtilmiştir. Katı atık alanında isedüzenli depolama alanlarından yararlanan nüfus
oranında hızlı bir iyileşme olduğu ve bu hizmetten
yararlanan nüfusun oranının % 60’a ulaştığı
ifade edilmiş ancak geri dönüşüm sisteminde
etkinliğin sağlanamadığı belirtilmiştir.
Kentsel altyapı ile ilgili olarak kent içiulaşım sistemlerinin iyileştirilmesine yönelik
düzenlemelerin gerektiğine de dikkati çeken
Planda, nüfusun sağlıklı ve güvenilir içeme veTR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

kullanma suyuna erişiminin ve her türlü atığın
insan sağlığı ve çevreye etkilerinin en aza
indirilerek etkin yönetiminin sağlanması ile dahamaliyet etkin ve sürdürülebilir ulaşım altyapısınınkurulmasının temel amaç olduğu ifade edilmiştir.
Genel olarak içme ve kullanma suyu,
kanalizasyon, katı atık yönetimi ve ulaşım yaklaşımı
ile ele alınan kent altyapısı, TR63 Bölgesi’nde deöncelikli müdahale alanlarından birisidir. 2012
ADNKS sonuçlarına göre şehirleşme oranı
Türkiye’de % 77,28 iken TR63 Bölgesi’nde% 58,61 olarak tespit edilmiştir. Özellikle
Hatay ilinde il ve ilçe merkezi etrafında ve bu
merkezlere bitişik konumda yer alan çok sayıda
beldenin TÜİK sınıflamasında kırsal nüfus olarak
tanımlanmasından dolayı şehirleşme oranınındüşük olduğu TR63 Bölgesi’nde il merkezleri
ve görece gelişmiş diğer ilçe merkezlerinedoğru bir kentleşme eğilimi bulunmaktadır.
2011-2013 yılları arasında ADNKS sonuçlarınagöre TR63 Bölgesi’nde genel nüfus artışı,Türkiye ortalamasının altında iken Hatay,
Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinin merkez
ilçelerinde nüfus artışı, Türkiye ortalamasınınüzerinde gerçekleşmiştir. İl merkezleri dışında
kalan diğer ilçelerde ise sadece 6 ilçenin nüfusu

Türkiye ortalamasının üzerinde artış göstermiştir.
Bu veriler, il merkezleri baskın olmaküzere belirli ilçelere yönelik bölge içi göç eğilimi
olduğunu göstermekte ve kentsel altyapı
politikalarında bu merkezlere öncelik verilmesi
gerekliliğini ortaya koymaktadır.
2012 yılı TÜİK verilerine göre, içme suyu
kullanımında şebeke ile hizmet verilen nüfusun
toplam belediye nüfusu içerisindeki oranı Türkiye
ortalaması civarında olup TR63 Bölgesi genelinde% 98’dir. Bu oran Kahramanmaraş ve Osmaniye
illerinde % 99 Hatay ilinde % 98’dir. Osmaniye
ilinin nüfusunun diğer illerden az olması vehalihazırda şebekeli su kullanım oranının yüksek
olması, bu ilde standartların korunması dışında
ilave bir politika ihtiyacını gerektirmezken,
yeni büyükşehir statüsü ile hizmet alanlarında
kapsam ve yapısal anlamda önemli bir değişim
olan Kahramanmaraş ve Hatay illerinde, 2014
sonrasına yönelik stratejilerin geliştirilmesi
gerekmektedir. Özellikle Hatay ilinde, halen
Türkiye ortalamalarında olan içme ve kullanmasuyu standartlarının, yeni alanların da hizmet
kapsamına alınması ile birlikte öncelikli bir politika
alanı oluşturması beklenmektedir.

Tablo 6. Hizmet Verilen Belediye Nüfusunun Toplam Belediye Nüfusuna Oranı (%)

Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu), Çevre İstatistikleri, 2012

Aynı verilere göre, Belediye sınırları
içerisinde kanalizasyon şebekesi ile hizmet
verilen nüfusun belediye sınırları içerisindeki
toplam nüfusa oranı Türkiye genelinde % 92

iken, bu oran Hatay ilinde % 74, Kahramanmaraş
ilinde % 84 ve Osmaniye ilinde % 85 olup TR63
Bölgesi geneli için % 80’dir. Bölge ve iller bazında
Türkiye ortalamasının altında yer alan TR63

155

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bölgesi’nde kanalizasyon arıtma tesislerinde
yararlanma oranı ise daha da alt seviyelerdedir.
2012 yılı verilerine göre Türkiye’de % 68 olan
arıtma tesisi hizmetinden yararlanma oranı TR63
Bölgesi’nde % 24’tür.
Atık yönetimi de TR63 Bölgesi’ninöncelikli altyapı politikalarından biri olmak
durumundadır. 2012 yılı verilerine göre Türkiye
genelinde kişi başı günlük atık miktarı 1.12
kg olarak hesaplanmış olup bu değer TR63
Bölgesi’nde 0,84 kg’dır. Hem Türkiye’de hem deTR63 Bölgesi’nde nüfusun neredeyse tamamı
belediye atık hizmetlerinden yararlanmakta olup
düzenli depolama hizmetinden yararlanma oranı

TR63 Bölgesi’nde oldukça düşük düzeylerdedir.
2012 yılı TÜİK verilerine göre
atıkların bertaraf yöntemine göre yapılandeğerlendirmede, Türkiye’deki katı atıkların %60’ının düzenli depolama tesislerinde bertaraf
edildiği, TR63 Bölgesi’nde ise bu oranın % 23olduğu tespit edilmiştir. TÜİK verilerine göre Hatay
ilinde katı atıkların % 60’ı belediye çöplüğünde,% 30’u ise düzenli depolama tesisinde
bertaraf edilmektedir. Kahramanmaraş katı atık
depolama tesisi 2013 yılında hizmete alınmış
olup Osmaniye katı atık depolama tesisinde ise
yapım çalışmaları devam etmektedir.

Tablo 7. Bertaraf Yöntemine Göre Atık Miktarı (%)

Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu), Çevre İstatistikleri, 2012Çevre sağlığı ve atıkların yeniden
ekonomiye kazandırılması bakımından büyükönem taşıyan katı atık yönetimi TR63 Bölgesi’ninplan dönemindeki en önemli öncelikleri
arasındadır. İnsan ve çevre sağlığı açısından
düzenli bertaraf yöntemlerinin geliştirilmesininönemi olduğu kadar, Girdi Tedarik Stratejisive Eylem Planı 2013-2015 belgesindeönceliklendirilen geri dönüşüm sektörününgeliştirilmesinde de atık yönetiminin düzenli
olarak sağlanması önemli görülmektedir.
Kentsel altyapı konusunda TR63
Bölgesi’nde ele alınması gereken bir diğer
alan kent içi ulaşım altyapısının iyileştirilmesidir.
Özellikle Hatay ve Kahramanmaraş illerinin
büyükşehir statüsüne alınması ve Osmaniye
il merkezi ile birlikte bu merkezlere olan

156

kentleşme eğiliminin daha da artması kent içi
mobilizasyona yönelik altyapıların iyileştirilmesini
gerektirmektedir.
Bu amaçla, kent içi ulaşım sistemlerinin
birbirine entegre olacak şekilde geliştirilmesine
yönelik politikalar ile Hatay, Kahramanmaraş
ve Osmaniye il merkezlerinde hafif raylı
sistemin geliştirilmesi için ilk yatırımların ilgili
kurumların yatırım programına alınması önemli
görülmektedir.
1.derecede deprem bölgesi içerisinde
yer alan yerleşim yerlerinin bulunduğu TR63
Bölgesi için, olası bir depremin yol açabileceği
zararların en aza indirilmesine yönelik tedbirler
de kentsel altyapının iyileştirilmesinde önemli
görülmektedir.

iyileştirilmesinde önemli görülmektedir.

Harita 21. TR63 Bölgesi Deprem Haritası
TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 21. TR63 Bölgesi Deprem Haritası

Kaynak: İl Çevre Düzeni Planları doğrultusunda DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

Kaynak: İl Çevre Düzeni Planları doğrultusunda DOĞAKA tarafından hazırlanm
157

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Özellikle Kahramanmaraş Merkez ilçenin
güneydoğusu, Pazarcık ve Türkoğlu ilçelerindenbaşlayan ve Osmaniye’nin Bahçe, Hasanbeyli,
Merkez ilçe ve Toprakkale ilçelerinden geçerek
Hatay ilinin tamamını içerisine alan 1.derece
deprem bölgesi içerisinde yer alan yerleşim
bölgeleri bu tedbirlerin alınmasında öncelikli
alanlardır.
İl Çevre Düzeni Planları ve Fay Hatları
Haritasında yer alan yerleşim yerleri ve fay hatları
lokasyonlarına göre hazırlanan haritaya göre
1.derede deprem bölgesi içerisinde yer alan
Pazarcık, Düziçi, Osmaniye Merkez, Toprakkale,
Erzin, Dörtyol, Hassa, Kırıkhan, Hatay Merkez,
Reyhanlı ve Samandağ ilçelerinde fay hatlarıkent merkezlerinde ya da kent merkezlerine çok
yakın konumdadır. Ayrıca İskenderun-DörtyolOsmaniye hattında yer alan büyük sanayiişletmeleri ve yeni inşa edilmekte olan enerjiüretim tesisleri deprem bölgesi içerisinde yer
almaktadır.
Kentsel altyapı ile ilgili ulusal bir politika
haline getirilen bir diğer husus da kentseldönüşüm çalışmalarıdır. Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı
koordinasyonunda
yürütülen
çalışmalarda kentsel yerleşimin yoğun olduğu
alanların rehabilitasyonu öncelikli olarak ele
alınması ve bu çalışmaların ilgili kurumların iştiraki

158

ile hazırlanacak planlı bir strateji çerçevesinde
yürütülmesi gerekmektedir. Özellikle gecekondu
niteliği baskın ve 1.derece deprem bölgesi
alanların rehabilitasyonu için gerekli yasal izin ve
prosedürlerin tamamlanmasının öncelikli olarak
ele alınması önemlidir.
İl ve ilçe merkezlerinin tamamı kentmerkezi olarak kabul edilmekle, hatta büyükşehir
statüsü içerisinde Hatay ve Kahramanmaraş
illerinde kentsel alan kavramının teoride tüm
il sınırlarını içerisine alacak olması ile birlikte,
TR63
Bölgesi’ndegeliştirilecek
kentselaltyapının iyileştirilmesine yönelik politikalarda,
Plan dönemi içerisinde yapılacak kentsel ve
kırsal nitelikli yerleşimlere yönelik analiz rehber
alınacaktır. Bu analiz doğrultusunda kentsel
niteliği baskın alanlar söz konusu politikalar içinönceliklendirilecek ve plan dönemindeki süreçtediğer alanlara da yaygınlaştırılacaktır.
Plan dönemi için önemli görülen bu
yatırımlar, finansal açıdan büyük maliyetleri
yatırımlardır. Bu amaçla yerel yönetimlerin söz
konusu yatırımlarının finansmanı için, ulusal
nitelikli SUKAP programının yanı sıra ilgili
kurumlarla işbirliği içerisinde uluslararası kredi ve
hibe mekanizmaları için de projeler hazırlamasıönemli görülmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.6.2.
StratejikYaklaşım
Yaklaşım
1.6.2. Stratejik

TEMEL AMAÇTR63 Bölgesi’nde modern kentleşme standartlarına yönelik temel altyapı yatırımlarının tamamlanarakyaşam kalitesinin yükseltilmesi.

1.1. Kanalizasyon ve a su arıtma altyapısı kademeli olarak yaygınlaş
ak ve ilmerkezleri ve nüfusu 50.000 ve üzeri ilçe merkezlerinde belediye nüfusununÖncelik 1. TR63
tamamına kanalizasyon ve a k su arıtma hizme verecek altyapı tesislerinin
Bölgesi’ndeöncelikli olarak tamamlanması.
kanalizasyon hizme
1.2. İlgili belediyelerce kanalizasyon ve asu arıtma ya ımlarının yıllık ya mve a k arıtma hizme
programlarında önceliklendirilmesi.
verilen nüfus oranının
Türkiye ortalamalarına 1.3. Kanalizasyon ve asu arıtma ya mlarının ﬁnansmanı için ilgili kurumlarla
yükse mesiişbirliği içerisinde SUKAP ile uluslararası kredi ve hibe programlarına yönelik
projelerin hazırlanması.
2.1. İl merkezleri öncelikli olarak kapsam içerisinde olmak üzere Kahramanmaraş veÖncelik 2. Ka
Osmaniye illerinde ka a k yöne i sistemlerinin tamamlanması ve aynı
a arın bertara na
sistemin bölge geneline kademeli olarak yaygınlaş lması.
yönelik düzenli
depolama alanlarının 2.2. Ka a arın kaynağında ayrış lması ve sağlıklı bir geri dönüşüm sisteminin
kurulması.
yapılması ve ka a kyöne inde geri
2.3. Ka ayöne i sistemlerinin kurulmasında AB fonları ile Dünya Bankası
dönüşüm sistemlerinin
ﬁnansman imkanlarının kullanılması için ilgili kuruluşların koordinasyon veyaygınlaş masıişbirliğinin sağlanması.
3.1. Kentsel dönüşüm uygulamaları ile ilgili olarak Hatay, Kahramanmaraş ve
Osmaniye illeri ölçeğinde kentsel dönüşüm uygulama planlarının hazırlanması.
Öncelik 3. Ulusal
stratejilerle paralelolarak kentseldönüşüm
çalışmalarınınönceliklendirilmesi

3.2. Kentsel dönüşüm çalışmalarında, ulusal öncelikler ile birlikte plan döneminde
hazırlanacak olan kentsel dönüşüm uygulama planlarındaki önceliklerinin esas
alınması.

Öncelik 4. Kent içiulaşım sistemlerinin
birbirleri ile entegrebir şekildegeliş mesi

4.1. Kent içi mobilizasyonu daha etkin hale getirmek amacıyla kent içi ulaşım
sistemlerinin entegrasyonunun sağlanması.

3.3. Kentsel yaşam kalitesinin ar rılması amacına yönelik olarak çevre düzeni planları
kararları doğrultusunda alt ölçekli uygulama planlarının hazırlanması.
3.4. Kentsel dönüşüm çalışmalarının önceliklendirildiği deprem riski yüksek ilçelerde
mikro bölgeleme çalışmalarının tamamlanması ve kentsel planlamalarda
depremselliğin göz önünde tutulması

4.2. Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye il merkezlerinde haﬁf raylı ulaşım sisteminingeliş mesine yönelik mekânsal planlama, teknik altyapı ve ﬁzibilite etütlerineilişkin ya mların ilgili kurumlarca çalışma programlarına alınması.

159

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 1. TR63 Bölgesi’nde kanalizasyon hizmeti ve atık arıtma hizmeti verilen nüfus oranının
Türkiyeortalamalarınayükseltilmesi
Öncelik
1. TR63 Bölgesi’nde
belediye nüfusu oranı ise çok daha düşük
kanalizasyon hizmeti ve atık arıtma
düzeylerdedir. Türkiye genelinde % 68 olan atık
Açıklama:TÜİKverilerine
göre
Türkiyeortalaması%
olan hizmetinden
kanalizasyon yararlanma
hizmetinden
yararlananhizmeti verilen nüfus oranının Türkiye
su92arıtma
oranı
TR63
ortalamalarınayükseltilmesi
Bölgesi’nde
24’tür.% 74, Kahramanmaraş ilinde
belediye
nüfusu oranı,
TR63 Bölgesi’nde ortalama % 80
iken Hatay%ilinde%Açıklama:
82 ve Osmaniye
ilinde% 85 olup
hem Türkiye
bölge hem de iller bazında Türkiye ortalamasının altındadır.
TÜİKverilerine
göreBu
noktadakentselaltyapının
temel
ortalaması% 92
kanalizasyon
hizmetinden yararlananDiğertaraftanatıkolansu arıtma
tesisi hizmetinden
belediye olan
nüfusukanalizasyon
oranı ise çokhizmeti
daha düşük
hizmetlerindenveyararlanan belediye
nüfusu oranı,
TR63atık su
atıkarıtma
su arıtma
hizmetininözellikle oranı
Hatay TR63vedüzeylerdedir.
Türkiye genelinde% 68 olan
hizmetinden
yararlanma
Bölgesi’nde ortalama % 80 iken Hatay ilinde %Kahramanmaraş illerinde büyükşehir statüsü
Bölgesi’nde % 24’tür.
74, Kahramanmaraş ilinde % 82 ve Osmaniye
de göz önüne alınarak önceliklendirilmesi
ilinde % 85 olup hem bölge hem de iller bazında
gerekmektedir.
Bu noktada kentsel altyapının temel hizmetlerinden
olan kanalizasyon hizmeti ve atık su arıtma
Türkiye ortalamasının altındadır. Diğer taraftan
hizmetinin özellikle Hatay ve Kahramanmaraş illerinde büyükşehir statüsü de göz önüne alınarak
atık su arıtma tesisi hizmetinden yararlananönceliklendirilmesi gerekmektedir.
Tedbirler
Tedbirler
1.1•Kanalizasyon ve atık su arıtma altyapısı kademeli olarak yaygınlaştırılacak ve ilmerkezleri ve nüfusu 50.000 ve üzeri ilçe merkezlerinde belediye nüfusunun
tamamına kanalizasyon ve atık su arıtma hizmeti verecek altyapı tesislerinin öncelikliolarak tamamlanması.

1.2•İlgili belediyelerce kanalizasyon ve atık su arıtma yatırımlarının yıllık yatırım
programlarında önceliklendirilmesi.

1.3•Kanalizasyon ve atık su arıtma yatırımlarının finansmanı için ilgili kurumlarla işbirliği
içerisinde SUKAP ile uluslararası kredi ve hibe programlarına yönelik projelerin
hazırlanması.

Üst
Planlarlaİlişkisiİlişkisi
ÜstÖlçekli
Ölçekli
Planlarla• Su, atıksu, katı atık
gibieğitim,çevre sağlık,korumaya
KamuÖzelÖzelİşbirliği
İşbirliği(KÖİ) modeliyle
yürütülenler
dâhil,içme• KamuKamu yatırımlarında,yatırımlarında, Kamu(KÖİ)
yönelik
altyapıtesisleritamamlanacaktır.
modeliyleyürütülenler bilim-teknoloji,dâhil, eğitim, sağlık,suyu
ve kanalizasyon,ulaştırma ve sulama sektörlerine öncelik verilecektir. (10.
(Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi Taslakiçme suyu ve kanalizasyon, bilim-teknoloji,
Kalkınma Planı, 2.2.9.1 Kamu Yatırımları)Metni,
MekansalAmaçlar,Bölgeselulaştırma ve sulama sektörlerine öncelikSu,atık su, katı
gibi çevre
korumaya
altyapı tesisleri
tamamlanacaktır.
(Bölgesel
Odaklarıyla
Düşük Gelirli Yörelerdeverilecektir.
(10. atık
Kalkınma
Planı,
2.2.9.1 yönelik Büyüme
Kalkınmanın
Tetiklenmesi)Gelişme
Ulusal Stratejisi Taslak Metni, Mekansal Amaçlar,BölgeselBüyüme Odaklarıyla Düşük
Kamu Yatırımları)

Gelirli Yörelerde Kalkınmanın Tetiklenmesi)160Öncelik 2. Katı atıkların bertarafına yönelik düzenli depolama alanlarının yapılması ve katı atıkyönetiminde geri dönüşüm sistemlerinin yaygınlaştırılması
TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Açıklama: Türkiye’deki katı atıkların % 60’ı düzenli depolama tesislerinde bertaraf edildiği katı atıkyönetiminde TR63 Bölgesi, % 23 düzenli depolama oranı ile Türkiye ortalamalarının oldukçaÖncelik 2. Katı atıkların bertarafınadönüşüm sistemlerinin kurulması bakımından
gerisindedir.
Hatayve
Kahramanmaraş
merkeziveçevre belediyelerine hizmet veren depolama
yönelik düzenli depolama alanlarınınönemlidir.
yapılması
ve katıolan
atık
yönetiminde
tesisleriile yapılmakta
düzenlidepolama hizmetininyaygınlaştırılması
çevre
ve miktarı
insan sağlığı
Günlükkişi başı 0,84 hem
kg katı
atık
ile
geri
dönüşüm
sistemlerinin
bakımından hem de ekonomik bir değer olarak Türkiye
yükselmekteolan geridönüşüm
ortalamasından
(1,12kg) dahasistemlerinin
az atığın
yaygınlaştırılması
üretildiği TR63 Bölgesi’nde belediye nüfusunun
kurulması bakımından önemlidir.
Açıklama: Türkiye’deki katı atıkların % 60’ı
neredeyse tamamı belediyelerin atık hizmetinden
düzenli kişidepolama
yararlanmakla birlikte,bu dahanüfusun% 77’sibuGünlükbaşı 0,84tesislerinde
kg katı atıkbertaraf
miktarı edildiği
ile Türkiye ortalamasından
(1,12 kg)az atığın
üretildiği
katı atık yönetiminde TR63 Bölgesi, % 23
atıkların sağlıklı ve yeniden ekonomik değer
TR63 Bölgesi’nde belediye nüfusunun neredeyse tamamı belediyelerin atık hizmetinden
düzenli depolama oranı ile Türkiye ortalamalarının
elde edilmesine yönelik bertarafı hizmetlerinden
yararlanmakla
birlikte,bunüfusun%77’sibu
atıklarınsağlıklı ve yeniden ekonomik değer elde
oldukça gerisindedir. Hatay ve Kahramanmaraş
yararlanamamaktadır.
edilmesine
hizmetlerinden
yararlanamamaktadır.
merkezi veyönelikçevre bertarafı
belediyelerine
hizmet veren
Bölgede il merkezlerinin öncelikli olarak yer aldığı
depolama tesisleri ile yapılmakta olan düzenli
katı atık yönetim sistemlerinin kurulması, plan
Bölgedeil merkezlerininöncelikli olarak yer
depolama
hizmetinin yaygınlaştırılması
hemaldığı katı atık yönetim sistemlerinin kurulması, plandöneminin öncelikli altyapı politikaları arasındaçevre ve öncelikli
insan sağlığı
hem de yer almaktadır.
döneminin
altyapıbakımından
politikaları arasında
yer almaktadır.
ekonomik bir değer olarak yükselmekte olan geri
Tedbirler
Tedbirler
2.1•İl merkezleri öncelikli olarak kapsam içerisinde olmak üzere Kahramanmaraş ve
Osmaniye illerinde katı atık yönetimi sistemlerinin tamamlanması ve aynı sisteminbölge geneline kademeli olarak yaygınlaştırılması.

2.2•Katı atıkların kaynağında ayrıştırılması ve sağlıklı bir geri dönüşüm sisteminin
kurulması.

2.3•Katı atık yönetimi sistemlerinin kurulmasında AB fonları ile Dünya Bankası finansman
imkanlarının kullanılması için ilgili kuruluşların koordinasyon ve işbirliğinin
sağlanması.

ÜstÖlçekli
Ölçekli
PlanlarlaİlişkisiÜstPlanlarlaİlişkisimali yönden bir bütün olarak geliştirilecek;• Şehirlerde kanalizasyon ve atık su arıtmabilinçlendirmenin ve kurumsal kapasiteninŞehirlerde kanalizasyon ve atık su arıtma altyapısı geliştirilecek, bu altyapıların havzalara göre
altyapısı
geliştirilecek,bualtyapılarıngeliştirilmesine öncelik verilecektir. Geri
belirlenendeşarjstandartlarınıkarşılayacak şekilde dönüştürülençalıştırılmaları sağlanacak,arıtılan üretimde
atık suların
havzalara göre
belirlenendeşarj standartlarınımalzemelerinkarşılayacakşekildeçalıştırılmaları
kullanılması
özendirilecektir.
(10. Kalkınma
yenidenkullanımı özendirilecektir.
(10. Kalkınma Planı,
2.3.4 Kentsel
Altyapı)sağlanacak, arıtılan atık suların yeniden
Planı, 2.3.4 Kentsel Altyapı)
Katı
atık
yönetimi
etkinleştirilerek
atık
azaltma,kaynaktaayrıştırma, toplama, taşıma, geri kazanım
kullanımı özendirilecektir. (10. Kalkınma Planı,• UlusalGeriDönüşüm
Stratejisi
2.3.4
KentselAltyapı) teknik ve mali yönden bir bütün olarak geliştirilecek; bilinçlendirmenin veve
bertaraf
safhalarıoluşturulacaktır. (Girdi Tedarik Stratejisi ve
kurumsal
kapasiteningeliştirilmesineöncelikverilecektir.
dönüştürülen• Katı atık yönetimi etkinleştirilerek atık azaltma,
Eylem PlanıGeri
2013-2015,
Geri malzemelerinDönüşüm
kaynakta kullanılması
ayrıştırma, toplama,taşıma,(10.
geriKalkınmaSektörününüretimdeözendirilecektir.
Planı, 2.3.4Geliştirilmesi)
Kentsel Altyapı)
kazanım ve bertaraf safhaları teknik ve
126

161

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 3. Ulusal stratejilerle paralel
rehabilitasyonunun öncelikli olarak ele alınması
olarak kentsel dönüşüm çalışmalarınınve bu çalışmaların ilgili kurumların iştiraki ileÖncelik
3. Ulusal stratejilerle paralel olarak kentsel hazırlanacakdönüşüm çalışmalarınınönceliklendirilmesi
planlı bir önceliklendirilmesi
strateji çerçevesinde
yürütülmesi gerekmektedir. Özellikle gecekondu
Açıklama:ÇevreveŞehircilik
Bakanlığı
Açıklama: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı koordinasyonunda
kentsel yerleşimin
niteliği yürütülen
baskın veçalışmalarda
1.derece deprem
bölgesikoordinasyonunda
yürütülen
çalışmalarda
alanlarınyasal izin veyoğun olduğu alanların rehabilitasyonunun öncelikliolarakrehabilitasyonu
ele alınması içinve gerekli
bu çalışmaların
ilgilikentsel yerleşimin yoğun olduğu alanlarınprosedürlerin tamamlanmasının öncelikli olarak
kurumların iştiraki ile hazırlanacak planlı bir strateji çerçevesinde yürütülmesi gerekmektedir.
ele alınması önemli görülmektedir.
Özellikle gecekondu niteliği baskın ve 1.derece deprem bölgesi alanların rehabilitasyonu için gerekli

yasal izin ve prosedürlerin tamamlanmasının öncelikli olarak ele alınması önemli görülmektedir.
Tedbirler
Tedbirler

3.1•Kentsel dönüşüm uygulamaları ile ilgili olarak Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye
illeri ölçeğinde kentsel dönüşüm uygulama planlarının hazırlanması.

3.2•Kentsel dönüşüm çalışmalarında, ulusal öncelikler ile birlikte plan döneminde
hazırlanacak olan kentsel dönüşüm uygulama planlarındaki önceliklerinin esas
alınması.

3.3•Kentsel yaşam kalitesinin arttırılması amacına yönelik olarak çevre düzeni planları
kararları doğrultusunda alt ölçekli uygulama planlarının hazırlanması.

3.4•Kentsel dönüşüm çalışmalarının önceliklendirildiği deprem riski yüksek ilçelerde
mikro bölgeleme çalışmalarının tamamlanması ve kentsel planlamalarda
depremselliğin göz önünde tutulmasıÜst Ölçekli Planlarla İlişkisiÜst Ölçekli Planlarla İlişkisi
Kentsel dönüşümde ideal alan büyüklüğü ve bütünlüğü gözetilecek, planlama araçlarından en üst• Kentsel dönüşümde ideal alan büyüklüğü ve
yapılacaktır. (Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
düzeydeyararlanılması
sağlanacak,planveprojelerin
niteliklerini,önceliklendirme,
bütünlüğü gözetilecek, planlama araçlarından
Stratejik
Planı 2013-2017,Sağlıklı, hazırlama,
Güvenlien üst düzeydesağlanacak,uygulama,
izleme,yararlanılması
değerlendirme,
denetim ve yönetişim
süreçlerini
tanımlayanve esaslar
ve Mekan
Kalitesi
Yüksek usul
Yerleşmeleri
plan ve projelerin niteliklerini, önceliklendirme,Oluşturmak)geliştirilecektir. (10. Kalkınma Planı, 2.3.3 Kentsel Dönüşüm
ve Konut)
hazırlama, uygulama, izleme, değerlendirme,• Yüksekriskli tasarım
alanlar öncelikli
olmak
üzere
denetim afet
ve yönetişim
süreçlerini
tanımlayanÖncelikli
riskli alanlardakentseldönüşüm, planlama
veafetkentselprojeleri
yapılacaktır.
afet risklerinin belirlenmesine yönelik mikro
usul veveesaslargeliştirilecektir.
(10. Kalkınma(ÇevreŞehircilik
Bakanlığı Stratejik
Planı 2013-2017, Sağlıklı, Güvenli ve Mekan Kalitesi Yüksek
bölgeleme çalışmaları tamamlanacak ve imar
Planı, 2.3.3 Kentsel Dönüşüm ve Konut)
Yerleşmeleri Oluşturmak)
planlaması süreçlerinde afet riskleri dikkate• Öncelikli afet riskli alanlarda kentsel dönüşüm,alınacaktır.
(10. belirlenmesine
Kalkınma Planı,yönelik
2.3.9 Afet
Yüksek afet riskli alanlar öncelikli olmak üzere afet
risklerinin
mikro
planlama ve kentsel tasarım projeleri
Yönetimi)bölgeleme çalışmaları tamamlanacak ve imar planlaması süreçlerinde afet riskleri dikkate
alınacaktır. (10. Kalkınma Planı, 2.3.9 Afet Yönetimi)

162

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 4. Kent içi ulaşım sistemlerinin birbiri ile entegre bir şekilde geliştirilmesi
Öncelik 4. Kent içi ulaşım sistemlerininkent içi mobilizasyonuna yönelik altyapılarınbirbiriile
entegrebirşekildeiyileştirilmesini gerektirmektedir. Bu amaçla, kentAçıklama: Özellikle Hatay ve Kahramanmaraş illerinin büyükşehir statüsüne alınması ve Osmaniye ilgeliştirilmesi
içi ulaşım sistemlerinin birbirine entegre olacakmerkezi ile birlikte bu merkezlere olan kentleşme
eğiliminin
artması, yönelikartan nüfusunşekildegeliştirilmesine
politikalarkent
ile içi
Açıklama: Özellikle Hatay ve Kahramanmaraş
mobilizasyonuna
yönelik altyapıların iyileştirilmesini
gerektirmektedir.
Bu amaçla,kent içi hafifulaşımHatay
ve Kahramanmaraş
il merkezlerinde
illerinin büyükşehir statüsüne alınması ve
raylı sistemin geliştirilmesi
için ilk yatırımların
ilgili ve
sistemlerinin birbirine entegre olacak şekilde geliştirilmesine
yönelik politikalar
ile Hatay
Osmaniye il merkezi ile birlikte bu merkezlere
kurumların yatırım programına alınması önemli
Kahramanmaraş
il merkezlerinde
sistemin geliştirilmesi için ilk yatırımların ilgili kurumlarınolan kentleşme eğiliminin
artması, hafif
artan raylı
nüfusungörülmektedir.
yatırım programına alınması önemli görülmektedir.
Tedbirler
Tedbirler

4.1•Kent içi mobilizasyonu daha etkin hale getirmek amacıyla kent içi ulaşım
sistemlerinin entegrasyonunun sağlanması.

4.2•Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye il merkezlerinde hafif raylı ulaşım sisteminingeliştirilmesine yönelik mekânsal planlama, teknik altyapı ve fizibilite etütlerineilişkin yatırımların ilgili kurumlarca çalışma programlarına alınması.

ÜstÖlçekli
Ölçekli
PlanlarlaÜstPlanlarlaİlişkisiİlişkisi
•ulaşım altyapısının diğer altyapılarlaentegrasyonu
güçlendirilecektir.(10.
Kentiçi
ulaşımda
kurumlararası
Kalkınma Planı,
Altyapı)Kentiçi
ulaşımdageliştirilecek,
kurumlar arası
koordinasyongeliştirilecek,daha2.3.4
etkinKentsel
planlama
ve yönetim
koordinasyon
daha
etkin
sağlanacak,ulaşımaltyapısınındiğer altyapılarla entegrasyonu güçlendirilecektir.(10.
planlama vekentiçi
yönetimsağlanacak,kentiçi

Kalkınma Planı, 2.3.4 Kentsel Altyapı)163

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.7. SOSYAL ALTYAPININ
İYİLEŞTİRİLMESİ
1.7.1. Durum Tespiti Ve Stratejik
AnalizSosyal alan salt ekonomik faaliyetlerdışında kalan oldukça geniş bir alanı kapsamakla
birlikte ekonomik faaliyetler dahi tamamen
sosyal hayattan bağımsız değildir. Sadece
az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkelerdedeğil gelişmiş ülkelerde dahi çeşitli açılardan
müdahalelere gereksinim duyulan sosyal
altyapının geliştirilmesinde, gelir ya da ekonomik
refahın ölçüsüne göre müdahale alanları dadeğişmektedir. Hatta aynı bölge içerisinde yer
almakla birlikte kentsel ve kırsal nitelikli alanlar içinfarklı politika gereksinimleri ortaya çıkabilmekte,
Türkiye’nin az gelişmiş bölgelerinde eğitim vesağlık gibi temel hizmetlerin altyapı çalışmalarının
yapılması öncelikli olabildiği gibi gelişmiş
bölgelerde merkez çeperlerinde kalan yörelerdede aynı öncelikler söz konusu olabilmektedir.

164

TR63 Bölgesi’nde sosyal altyapınıniyileştirilmesi ile ilgili bu bölümde ulusal
politikalar da göz önüne alınarak önceliklimüdahale alanları ele alınmıştır. Buna göre TR63
Bölgesi’nde sosyal altyapının iyileştirilmesine
yönelik olarak stratejiler; okul öncesi eğitimin ve
mesleki eğitimin geliştirilmesi, sağlık altyapısınıngeliştirilmesi, özellikle az gelişmiş ilçelerin sosyal
faaliyet altyapısının iyileştirilmesi ve sivil toplum
kuruluşlarının kapasitelerinin geliştirilmesi olarakönceliklendirilmiştir.
Okul öncesi dönem olarak tanımlanan
0-6 yaş aralığının, büyüme ve gelişmeninen hızlı olduğu dönem olmasının da etkisiyle
ulusal bir politika haline gelen okul öncesieğitimin geliştirilmesinde Türkiye ölçeğinde hızlı
bir iyileşme görülmektedir. Ancak 2013/2014Eğitim ve Öğretim yılına ait TÜİK verilerine göre

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023% 44 seviyesindeki okullaşma oranı ile Türkiye,
Avrupa Birliği ülkelerinde görülen % 85-90
okullaşma oranının gerisindedir. Bu hususla
ilgili olarak 10. Kalkınma Planı’nda okul öncesieğitimde okullaşma oranının düşük olduğundan
bahisle, okul öncesi eğitimin yaygınlaştırılmasınayönelik ihtiyacın devam ettiği ifade edilmiştir.
2013/2014 Eğitim ve Öğretim Yılı
verilerine göre TR63 Bölgesi’nde okul öncesieğitimde 5 yaş okullaşma oranları ise Hatay
ilinde % 55, Kahramanmaraş ilinde % 42 ve
Osmaniye ilinde % 53 olarak gerçekleşmiştir.
Türkiye genelinde olduğu üzere 2007 yılından
sonra yükselmeye başlayan okullaşma oranı
TR63 Bölgesi’nde de AB ortalamalarınıngerisindedir.
Okul öncesi eğitimin yaygınlaştırılması
amacıyla bağımsız anaokulu ve bağımsız
anasınıfı yapımlarına devam edilmesi ve okulöncesi eğitim konusunda toplumsal farkındalığı
artırıcı faaliyetlere özellikle kent merkezleriçeperinde kalan dezavantajlı bölgeler ile kırsal
bölgelerde ağırlık verilmesi önemli görülmektedir.
Ayrıca özel sektörün bu alandaki yatırımlarınınözendirilmesi altyapı olanaklarının geliştirilmesine
katkı sağlayabilecektir.
Eğitim konusunda bir diğer müdahale
alanı mesleki eğitimin bölgedeki kurulu
sanayi yapısına uygun olarak geliştirilmesidir.
İskenderun-Dörtyol-Osmaniye hattında kurulu
ana metal sanayi, Kahramanmaraş ilinde tekstilve metal mutfak eşya sektörlerinin rekabetçiüstünlüklerinin geliştirilmesi ve Hatay ilinde
ayakkabıcılık ve mobilyacılık, Kahramanmaraş
ve Osmaniye illerinde gıda sanayinin rekabet
gücünün artırılmasında nitelikli işgücünün önemi
büyüktür. Ayrıca bölgede hızla artan enerji

yatırımları ile lojistik ve turizm sektörlerindekigelişme potansiyeli bu alanlarda nitelikli işgücü
arzına stratejik bir misyon yüklemektedir. Ayrıca
nitelikli işgücünün sürdürülebilirliğinin sağlanması
amacıyla iş sağlığı ve güvenliğinin iyileştirilmeside önem taşımaktadır.
2013/2014 Eğitim ve Öğretim yılı TÜİKverilerine göre Türkiye’de derslik başına düşen
öğrenci sayısının 29 olduğu mesleki eğitimde,bu sayı Hatay ilinde 42, Kahramanmaraş
ilinde 27 ve Osmaniye ilinde 38’dir. Türkiye
ortalamalarının üzerinde olan derslik başına
düşenöğrencisayısının,ortalamalara
yaklaştırılabilmesi için Hatay ve Osmaniye illeriöncelikli olmak üzere altyapı yatırımlarına devam
edilmesi gerekmektedir. Ayrıca bölgede kurulu
ve gelişim potansiyeli olan sektörlerle uyumlu
mesleki eğitim programlarının geliştirilebilmesi
amacıyla, Mesleki Yeterlik Kurumu tarafından
belirlenen meslek standartları doğrultusunda,
Milli Eğitim Müdürlükleri, Üniversiteler, İş Kurumu
İl Müdürlükleri ve ilgili sivil toplum kuruluşları veözel sektör kuruluşları ile işbirliği platformlarıoluşturulması önemli görülmektedir.
Mesleki eğitimde teorik eğitim ve
uygulama bütünlüğünün sağlanması veişgücünün niteliğinin artırılası amacıyla teorikeğitim sonrasında uygulamalı eğitim ve staj
programlarına ağırlık verilmesi kritik öneme
sahiptir. Bu amaçla özel sektör ve ilgili sivil
toplum kuruluşları ile işbirliği içerisinde etkinstajprogramlarınınuygulanmasıönemligörülmektedir.
Temel hizmetler kapsamında yer alansağlık hizmetlerinde de TR63 Bölgesi verileri
Türkiye ortalamalarının gerisindedir. 2011 yılı
OECD verilerine göre yüz bin kişiye düşen

165

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

hekim sayısı Avusturya’da 478, İspanya’da
410, Almanya’da 373 ve Norveç’te 407 iken
Türkiye’de 169’dur. 2011 yılı TÜİK verilerine göre
yüz bin kişiye düşen hekim sayısı Hatay ilinde
116, Kahramanmaraş ilinde 116 ve Osmaniye
ilinde 124 ile Türkiye ortalamasının altında
kalmıştır.
Benzer şekilde OECD tarafından Avrupaülkeleri için hazırlanan sağlık raporunda yer alanverilere göre on bin kişiye düşen yatak sayısı
Almanya’da 83, Avusturya’da 76, İspanya’da 32
ve Norveç’te 33 iken Türkiye’de 25’tir.43 2011 yılıTÜİK verilerine göre TR63 Bölgesi’nde ise on binkişiye düşen hastane yatak sayısı Hatay ilinde 17,
Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinde 18’dir.44
Sağlık personeli ve hastane yatak
kapasitesi gibi sektörün iki temel göstergesinde
Türkiye ortalamalarının gerisinde yer alan TR63
Bölgesi’nde sektörün fiziki olanaklarının ve insan
kaynaklarının geliştirilmesi gerekmektedir.
TR63 Bölgesi’nde il merkezleri dışında
sosyal faaliyetlerin gerçekleştirilmesine yönelik
fiziki altyapı gereksinimi önemli boyutlardadır.
Plan hazırlık sürecinde yapılan ilçe çalıştaylarında,tüm ilçelerde sorun olarak ele alınan temel
konulardan birisi sosyal alan eksikliği olmuştur.
İlçelerin ekonomik ve sosyal niteliklerine göredeğişen mekan türlerinde ihtiyaç olarak belirtilen
fiziki altyapı talebi, bazı ilçelerde en basit
düzeyde dinlenme parkı düzeyinde iken bazı

ilçelerde müzik odaları, çocuk oyun alanları,
tiyatro ve sinema salonları şeklinde spesifiköneriler şeklinde olmuştur.
Bölgede il merkezlerinde yoğunlaşan
sosyal aktivitelerin, ilçelere doğru yaygınlığın
sağlanması
amacıylasosyalaltyapınıngeliştirilmesine yönelik programların uygulanması,
yerel yönetimlerin bu alana yönelik yatırımlarını
desteklenmesi ve sosyal hayatın geliştirilmesine
yönelik bir program olan SODES’in fiziki altyapı
desteğini de içerecek şekilde genişletilmesi
bu sorunun giderilmesine katkı sağlayacaktır.
Özellikle ekonomik gelirin sınırlı olduğu ilçelerde,beşeri kaynakların gelişmesine de katkı
sağlayacak şekilde sosyal hayatın daha aktif
hale getirilmesine yönelik altyapı olanaklarınınsağlanması önemli görülmektedir.
Ayrıca bölge genelindeki dinamik bir
sivil toplum yapısının toplumsal hayat üzerinde
etkinliğinin artırılması amacıyla bölge genelindeki
sivil toplum kuruluşlarının kurumsal altyapısının,insan kaynağı ve teknolojiye erişim başta
olmak üzere iyileştirilmesi, bu kuruluşlarda
nitelikli istihdamın özendirilmesi ve çeşitli
destek programlarına yönelik proje geliştirme
faaliyetlerinin desteklenmesi gerekmektedir.

43. Health At A Glance Europe 2012, OECD
44. 2012 yılı verilerine göre yaptığımız hesaplamalarda on bin kişiye düşen yatak sayısı Hatay ilinde 17, Kahramanmaraş ilinde 28 ve Osmaniye ilinde 19’dur.

166

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.7.2.
StratejikYaklaşım
Yaklaşım
1.7.2. Stratejik

TEMEL AMAÇTR63 Bölgesinde ekonomik gelişme ile birlikte sosyal altyapı olanaklarının iyileştirilmesi ve böylecebeşeri kaynakların geliştirilmesine katkı sağlanması.

Öncelik 1. Okul öncesieğitim altyapısınıniyileştirilmesi ve
farkındalığının
artırılması

Öncelik 2. TR63
Bölgesi’nde kurulu
sanayi yapısı vepotansiyel gelişme
alanları başta olmaküzere nitelikliişgücünün temini içinmesleki eğitiminişlevselliğinin
artırılması
Öncelik 3. Sağlık
hizmetlerinde ﬁziki
altyapı ve insan
kaynakları
kapasitesininiyileştirilmesi
Öncelik 4. İlçelerin
sosyal faaliyet
altyapısınıniyileştirilmesi

Öncelik 5. Sivil toplum
kuruluşlarının
kurumsal
kapasiteleriningeliştirilmesi ve
etkinliklerinin
artırılması

1.1. Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinde okul öncesi eğitim altyapısını
iyileştirme yatırımlarına devam edilmesi.
1.2. Özel sektörün okul öncesi eğitim yatırımlarının özendirilmesi.
1.3. Öncelikle kırsal bölgeler ve kent merkezlerinde yer alan dezavantajlı bölgeler
olmak üzere okul öncesi eğitimde toplumsal farkındalığı artırıcı faaliyetleringerçekleştirilmesi
2.1. TR63 Bölgesi’nin mesleki eğitim altyapısının iyileştirilmesine yönelik yatırımlara
devam edilmesi.
2.2. OSB yönetimleri, özel sektör kuruluşları ve ilgili kamu kurumları işbirliği ve il
istihdam kurulları marifeti ile bölgede kurulu sanayi yapısına uygun aktif işgücü
eğitimi ve staj programları geliştirilmesi.
2.3. Bölgede kurulu sanayi yapısına yönelik ulusal meslek standartları ve iş sağlığı ve
güvenliği konusunda farkındalığın artırılması ve mesleki eğitimlerde bu
standartların esas alınması.
2.4. Mesleki eğitim kuruluşlarının ulusal meslek standartları konusunda akreditasyon
yatırımlarının desteklenmesi.
2.5. İl bazında hazırlanan işgücü piyasası analizi raporlarında yer alan mesleki eğitim
programlarının öncelikli olarak desteklenmesi.
3.1. TR63 Bölgesi sağlık hizmetlerinde ﬁziksel mekan ve insan kaynaklarınınkapasitesinin artırılması.
3.2. Hatay ilinin medikal sağlık turizmi potansiyeli de göz önüne alınarak, yapımına
başlanılan 750 yataklı hastane inşaatının en kısa sürede tamamlanması.
4.1. TR63 Bölgesi’nde sosyal faaliyetlere yönelik ﬁziki altyapının iyileştirilmesi
amacıyla tematik destek programlarının geliştirilmesi.
4.2. Yerel yönetimlerin sosyal altyapıya yönelik projelerinin desteklenmesi.
4.3. SODES’te ilçelerinönceliklendirilmesi.

sosyalfaaliyetkapasitesinigeliştirecek

projelerin

5.1. Toplumsal sorunların çözümüne ve dezavantajlı grupların temsil edilmesine
yönelik sivil toplum kuruluşlarının sayısının ve işlevselliklerinin artırılmasınınteşvik edilmesi.
5.2. Destek programları ve proje uygulamaları ile sivil toplum kuruluşlarına yönelik
farkındalığın ve sivil toplum kuruluşlarının etkinlik yeteneğinin artırılması.
5.3. Sivil toplum kuruluşlarının insan kaynağı kapasitelerinin geliştirilmesi ve teknoloji
kullanımına yönelik faaliyetlerinin önceliklendirilmesi.
5.4. Kırsal bölgelerde faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarının öncelikli olarak
desteklenmesi.

167

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik1. 1.
Okulöncesieğitimeğitim
altyapısının iyileştirilmesi
farkındalığının
artırılması
ÖncelikOkulöncesi
Okul veöncesieğitimin yaygınlaştırılması
amacıylaaltyapısının iyileştirilmesi vebağımsız anaokulu ve bağımsız anasınıfı
Açıklama: Okul öncesi eğitim verilerinde Türkiye ölçeğinde hızlı bir iyileşme görülmekle birlikte
farkındalığının artırılması
yapımlarına devam edilmesi ve okul öncesi
Türkiye genelinde % 44, Hatay ilinde % 53, Kahramanmaraş
ilinde % 42toplumsal
ve Osmaniye
ilinde %artırıcı
55 olaneğitim konusunda
farkındalığı
Açıklama: Okul öncesi eğitim verilerinde
faaliyetlereözellikle
kentgerisindedir.
merkezleri çeperinde
okullaşma oranı, Avrupa Birliği ülkelerinde % 85-90 olan
okullaşma
oranının
Türkiye ölçeğinde hızlı bir iyileşme görülmekle
kalan dezavantajlı bölgeler ile kırsal bölgelerdebirlikte Türkiye genelinde % 44, Hatay ilinde %ağırlık verilmesi
görülmektedir.
özelOkul öncesi eğitimin yaygınlaştırılması amacıyla bağımsız
anaokuluönemlive bağımsız
anasınıfıAyrıca
yapımlarına53, Kahramanmaraş ilinde % 42 ve Osmaniye
sektörün bu alandaki yatırımlarının özendirilmesi
devam
okul öncesieğitimkonusunda
toplumsal
farkındalığı artırıcı faaliyetlere özellikle
ilinde %edilmesi
55 olan veokullaşma
oranı,
AvrupaBirliği
altyapı olanaklarının geliştirilmesine katkı
ülkelerinde% 85-90olan kalanokullaşma
oranının bölgeler ile kırsal bölgelerde ağırlık verilmesi önemlikentmerkezleriçeperindedezavantajlısağlayabilecektir.
gerisindedir.
görülmektedir. Ayrıca özel sektörün bu alandaki yatırımlarının özendirilmesi altyapı olanaklarınıngeliştirilmesine katkı sağlayabilecektir.
Tedbirler
Tedbirler

1.1•Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinde okul öncesi eğitim altyapısını
iyileştirme yatırımlarına devam edilmesi.

1.2•Özel sektörün okul öncesi eğitim yatırımlarının özendirilmesi.

1.3•Öncelikle kırsal bölgeler ve kent merkezlerinde yer alan dezavantajlı bölgeler olmaküzere okul öncesi eğitimde toplumsal farkındalığı artırıcı faaliyetleringerçekleştirilmesi

ÜstPlanlarlaİlişkisiÜstÖlçekli
Ölçekli
Planlarlaİlişkisi• ÖğrencilerinÖğrencilerin sosyal,
sosyal,zihinsel,
zihinsel,
duygusal• gelişimine
Plan dönemi
kadaröncesiduygusalve fiziksel
katkısonunasağlayanokul okulöncesieğitim,ve fiziksel gelişimine katkı sağlayan okuleğitimiçeşitlendirmekvebualandatoplumsal
imkânlarıkısıtlı haneve bölgelerin
destekleyecek şekilde yaygınlaştırılacaktır. (10.
öncesi eğitim,
imkânlarıkısıtlı haneerişiminive
farkındalığı artırmak. ( Milli Eğitim Bakanlığı
Kalkınma
2.1.1 destekleyecekEğitim)bölgelerinPlanı,erişiminişekildeyaygınlaştırılacaktır. (10. Kalkınma Planı,
2010-2014 Stratejik Planı, Okul Öncesi
Okulçocukları gözeterek plan dönemi sonunda
2.1.1ÖncesiEğitim)eğitimde net okullaşma oranını dezavantajlıEğitim)70’inüzerineçıkarmak.
Milli Eğitimoranını
Bakanlığı 2010-2014 Stratejik Planı, Okul Öncesi Eğitim)• %OkulÖncesieğitimde
net (okullaşma
dezavantajlı
gözeterekdönemiPlandönemiçocukları
sonuna kadar
okulplanöncesieğitimi çeşitlendirmek ve bu alanda toplumsal farkındalığı
sonunda (%70’inüzerineçıkarmak.
( MilliStratejik Planı, Okul Öncesi Eğitim)
artırmak.
MilliEğitimBakanlığı
2010-2014Eğitim Bakanlığı 2010-2014 Stratejik Planı,
Okul Öncesi Eğitim)

168

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 2. TR63 Bölgesi’nde kurulu sanayi yapısı ve potansiyel gelişme alanları başta olmak üzere
nitelikliişgücünün
teminiiçin mesleki eğitimin
artırılması
Öncelik
2. TR63
Bölgesi’ndekurulu işlevselliğinin
artırılması ve
enerji yatırımları ile lojistik ve turizm
sanayi yapısı ve potansiyel gelişme
sektörlerindeki gelişme potansiyeli, bu alanlarda
Açıklama:
TR63 Bölgesi’ndeİskenderun-Dörtyol-Osmaniye
hattında
ana birmetalsanayi,alanları başta
olmak üzere
nitelikli
nitelikli işgücü
arzınakurulu
stratejik
misyonişgücünün temini
meslekieğitiminKahramanmaraş
ilindeiçintekstilve metalmutfak yüklemektedir.
eşya sektörleri Hatay ilinde ayakkabıcılık veişlevselliğinin artırılması
mobilyacılık, Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinde
gıdaTürkiye
sanayinin
rekabet üzerinde
gücünün olan
artırılması
Halen
ortalamasınınderslik ve
Açıklama:
TR63
Bölgesi’ndeİskenderunöğrencibu sayısının,ortalamaya
enerjiyatırımları
ile lojistik
ve turizm
sektörlerindekibaşına
gelişmedüşen
potansiyeli,
alanlarda nitelikliişgücü
Dörtyol-Osmaniye hattında kurulu ana metal
yaklaştırılabilmesi için Hatay ve Osmaniye
arzına stratejik bir misyon yüklemektedir.
sanayi, Kahramanmaraş ilinde tekstil ve metal
illeri öncelikli olmak üzere altyapı yatırımları ile
mutfakTürkiyeeşya sektörleri
Hatay ilinde
ayakkabıcılık
nitelikliişgücü
arzı içinbölgedekurulu veortalamayagelişimHalen
ortalamasınınüzerindeolan derslikbaşınadüşenöğrencisayısının,ve mobilyacılık, Kahramanmaraş ve Osmaniye
potansiyeli olan sektörlerle uyumlu mesleki
yaklaştırılabilmesi için Hatay ve Osmaniye illeri öncelikli olmak üzere altyapı yatırımları ile nitelikliillerinde gıda sanayinin rekabet gücününeğitim programlarının etkin staj uygulamaları ileişgücü arzı için bölgede kurulu ve gelişim potansiyeliolan sektörlerle
mesleki eğitim
birlikte geliştirilmesi
önemli uyumlu
görülmektedir.

programlarının etkin staj uygulamaları ile birlikte geliştirilmesi önemli görülmektedir.
Tedbirler
Tedbirler

2.1•TR63 Bölgesi’nin mesleki eğitim altyapısının iyileştirilmesine yönelik yatırımlara
devam edilmesi.

2.2•OSB yönetimleri, özel sektör kuruluşları ve ilgili kamu kurumları işbirliği ve il istihdam
kurulları marifeti ile bölgede kurulu sanayi yapısına uygun aktif işgücü eğitimi ve staj
programları geliştirilmesi.

2.3•Bölgede kurulu sanayi yapısına yönelik ulusal meslek standartları ve iş sağlığı ve
güvenliği konusunda farkındalığın artırılması ve mesleki eğitimlerde bu standartlarınesas alınması.

2.4•Mesleki eğitim kuruluşlarının ulusal meslek standartları konusunda akreditasyon
yatırımlarının desteklenmesi.

2.5•İl bazında hazırlanan işgücü piyasası analizi raporlarında yer alan mesleki eğitim
programlarının öncelikli olarak desteklenmesi.

ÜstPlanlarlaİlişkisiÜstÖlçekli
Ölçekli
Planlarlaİlişkisi
kültürünün benimsenmesi, mesleki ve teknik• EğitimEğitim sistemi
sistemi ile
ile işgücü
işgücü piyasası
piyasasıarasındaki
arasındaki uyum; hayat boyu öğrenme perspektifinden hareketleeğitimde okul-işletme ilişkisinin orta ve uzun
hayat boyuöğrenme perspektifindenişuyum;yaşamının
gerektirdiği
beceri ve yetkinlikleringirişimcilik
vadeli kazandırılması,
sektör projeksiyonlarını
dikkatekültürünün
alacakhareketle iş yaşamının gerektirdiği beceri
benimsenmesi, mesleki ve teknik eğitimde okul-işletmeorta veuzunartırılacaktır.
vadeli sektör
biçimde ilişkisinin
güçlendirilmesi
yoluylave yetkinliklerin kazandırılması, girişimcilik(10. Kalkınma
Planı, 2.1.1 Eğitim)
projeksiyonlarını dikkate alacak biçimde güçlendirilmesi
yoluyla artırılacaktır.
(10. Kalkınma Planı,

2.1.1 Eğitim)

169

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023• Ortaöğretim ve yükseköğretim düzeyindeki
mesleki ve teknik eğitimde, program
bütünlüğü temin edilecek ve nitelikli işgücününyetiştirilmesinde uygulamalı eğitime ağırlık
verilecektir. (10. Kalkınma Planı, 2.1.1 Eğitim)• Sektörlerle işbirliği içerisinde, ihtiyaç duyulan
niteliklere sahip iş gücünü yetiştirmek

170

ve mezunları istihdama hazırlamak. (MilliEğitim Bakanlığı 2010-2014 Stratejik Planı,
Ortaöğretim)• Toplumda mesleki teknik eğitim farkındalığı
oluşturarak meslekî ve teknik eğitimi dahafazla tercih edilir hâle getirmek. (Milli Eğitim
Bakanlığı 2010-2014 Stratejik Planı,
Ortaöğretim)

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 3. Sağlık hizmetlerinde fiziki altyapı ve insan kaynakları kapasitesinin iyileştirilmesi
Öncelik3.
Sağlıkhizmetlerindedüşen hastane yatak sayısı, Hatay ilinde 17,
fiziki altyapı
ve sağlık
insanhizmetleri
kaynakları
ve Osmaniye
illerindeAçıklama:
TR63 Bölgesi
verilerindeKahramanmaraş
Türkiye ortalamalarınıngerisinde
yer18’dir.
aldığı gibi
kapasitesinin iyileştirilmesi
OECD ve AB ortalamalarının da oldukça altındadır.Sağlık
2011personeliyılı verilerine
göre yüzbin kapasitesikişiye düşen
ve hastane
yatak
Açıklama:
TR63 Bölgesisağlıkhizmetleri
sektörün iki temel
Türkiyehekim
sayısı Türkiye’de
169 iken
Hatay
ilinde 116,gibi
Kahramanmaraş
ilinde göstergesinde
116 ve Osmaniye
ilindeverilerinde Türkiye ortalamalarının gerisinde
ortalamalarının gerisinde yer alan TR63
124’tür.
2011 Yılı TÜİK verilerine göre Türkiye’de 25
olan on bin kişiye düşen hastane yatak sayısı,
yer aldığı gibi OECD ve AB ortalamalarının da
Bölgesi’nde sektörün fiziki olanaklarının ve
Hatay ilinde 17, Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinde 18’dir.
oldukça altındadır. 2011 yılı verilerine göre yüz
insan kaynaklarının geliştirilmesi gerekmektedir.
bin kişiye düşen hekim sayısı Türkiye’de 169
Ayrıca, Hatay ilinin Orta Doğu ülkelerine yönelikSağlık personeli ve hastane yatak kapasitesi gibi sektörün iki temel göstergesinde Türkiye
iken Hatay ilinde 116, Kahramanmaraş ilindesağlık hizmetlerinde varış noktası olabilme
ortalamalarınıngerisinde
yer
alan
TR63
Bölgesi’nde
sektörün
fizikiolanaklarının
ve insan116 ve Osmaniye ilinde 124’tür. 2011 Yılı TÜİKpotansiyeligöz önüne
alınarak,sağlık altyapısınınverilerine göregeliştirilmesi
Türkiye’de 25gerekmektedir.
olan on bin kişiye
bakımındanyönelikda önemli
kaynaklarının
Ayrıca, iyileştirilmesi
Hatay ilinin sağlık
Orta turizmiDoğu ülkelerinesağlıkhizmetlerinde varış noktası olabilme potansiyeli gözgörülmektedir.
önüne alınarak, sağlık altyapısının iyileştirilmesi
sağlık turizmi bakımından da önemli görülmektedir.
Tedbirler
Tedbirler

3.1•TR63 Bölgesi sağlık hizmetlerinde fiziksel mekan ve insan kaynaklarının kapasitesinin
artırılması.

3.2•Hatay ilinin medikal sağlık turizmi potansiyeli de göz önüne alınarak, yapımına
başlanılan 750 yataklı hastane inşaatının en kısa sürede tamamlanması.

ÜstÖlçekli
Ölçekli
PlanlarlaİlişkisiÜstPlanlarlaİlişkisi•

Kamu yatırımlarında, KÖİ modeliyle
Kamu yatırımlarında, KÖİ modeliyle yürütülenler dâhil, eğitim, sağlık, içme suyu ve kanalizasyon,
yürütülenler dâhil, eğitim, sağlık, içme suyu
bilim-teknoloji, ulaştırma ve sulama sektörlerine öncelik verilecektir. (10. Kalkınma Planı, 2.2.9.1
ve kanalizasyon, bilim-teknoloji, ulaştırma ve
Kamu
Yatırımları)
sulamasektörlerine öncelik verilecektir. (10.
Kalkınma Planı, 2.2.9.1 Kamu Yatırımları)

171

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 4. İlçelerin sosyal faaliyetyoğunlaşan sosyal aktivitelerin, ilçelere doğru
altyapısınıniyileştirilmesi
yaygınlaştırılması ve özellikle ekonomik gelirinÖncelik4. İlçelerin
sosyal faaliyet altyapısının iyileştirilmesi
sınırlı olduğu ilçelerde, beşeri kaynakların
Açıklama:
TR63
Bölgesi’nde
ilmerkezleri
Açıklama: TR63 Bölgesi’nde il merkezleri dışında sosyal
faaliyetlerin degerçekleştirilmesine
yönelikfizikigelişmesine
katkı sağlayacakşekildedışında sosyal faaliyetlerin gerçekleştirilmesine
hayatın yoğunlaşan
daha aktif sosyalhale aktivitelerin,
getirilmesine
altyapı gereksinimi önemli boyutlardadır. Bölgede il sosyal
merkezlerinde
yönelik fiziki altyapı gereksinimi önemli
yönelik gelirin
altyapı sınırlı
olanaklarınınilçeleredoğru yaygınlaştırılması
ve özellikle ekonomikolduğusağlanması
ilçelerde, önemlibeşeriboyutlardadır.
Bölgedeilmerkezlerinde
görülmektedir.
kaynakların gelişmesine de katkı sağlayacak şekilde sosyal hayatın daha aktif hale getirilmesine

yönelik altyapı olanaklarının sağlanması önemli görülmektedir.
Tedbirler
Tedbirler

4.1•TR63 Bölgesi’nde sosyal faaliyetlere yönelik fiziki altyapının iyileştirilmesi amacıyla
tematik destek programlarının geliştirilmesi.

4.2•Yerel yönetimlerin sosyal altyapıya yönelik projelerinin desteklenmesi.

4.3•SODES'te ilçelerin sosyal faaliyet kapasitesini geliştirecek projelerin önceliklendirilmesi.

Üst Ölçekli Planlarla İlişkisiÜst Ölçekli Planlarla İlişkisi
•Köylerdekidüşmesi
nedeniyle yaşlı ve engelli bireylerin, ekonomik ve sosyal
Köylerdekinüfus
nüfusyoğunluğunun
yoğunluğunun
düşmesi
nedeniyleyaşlıile bakım
ve engelli
bireylerin,
hayatakatılımı
ve diğer
sosyal hizmetlere erişimini kolaylaştırmak amacıyla yerel
ekonomik ve sosyal hayata katılımı ile
düzeyde kamunun hizmet sunum kapasitesi güçlendirilecek ve yenilikçi modeller geliştirilecektir.
bakım ve diğer sosyal hizmetlere erişimini(10. Kalkınma Planı, 2.3.6 Kırsal Kalkınma)kolaylaştırmak amacıyla yerel düzeyde
kamunun hizmet sunum kapasitesi
güçlendirilecek ve yenilikçi modellergeliştirilecektir. (10. Kalkınma Planı, 2.3.6
Kırsal Kalkınma)172

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Öncelik 5. Sivil toplum kuruluşlarının kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesi ve etkinliklerinin
artırılması
Öncelik 5. Sivil toplum kuruluşlarının
olamamaktadırlar.
Mesleki,dini,
sportif,kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesi
toplumsal statü, sosyal yardımlaşma ve
Açıklama: TR63 Bölgesi’nde Hatay ilinde daha yaygın olmak üzere, bölge genelinde faaliyet
ve etkinliklerinin artırılması
eğitim gibi çeşitli alan ve amaçlara yönelik
göstermekte olan sivil toplum kuruluşları büyük ölçüde kurumsal kapasite ve beşeri kaynak
faaliyetlerini sürdürmekte olan sivil toplum
Açıklama:
TR63
Bölgesi’nde
Hatay
ilindeyetersizliği ile maddi olanaksızlıklar nedeniyle toplumsal
hayattatoplumsal
yeterincehayata
etkin olamamaktadırlar.
kuruluşlarınınolan katkılarınındaha yaygın olmak üzere, bölge genelindedaha üstveseviyelere
Mesleki, dini, sportif, toplumsal statü, sosyal yardımlaşma
eğitim gibiçıkarılabilmesi
çeşitli alan veamacıyla
amaçlara
faaliyet göstermekte olan sivil toplum kuruluşları
kurumsal
kapasitelerinin
güçlendirilmesi,
yöneliksürdürmekte
toplum kuruluşlarının toplumsal hayata olan katkılarınınbüyük faaliyetleriniölçüde kurumsal
kapasiteolanve sivilbeşeriinsan kaynaklarının geliştirilmesi ve sivil toplum
kaynaküstyetersizliği
maddi olanaksızlıklar
daha
seviyelereile çıkarılabilmesi
amacıyla kurumsal
kapasitelerinin güçlendirilmesi, insan
kuruluşlarına yönelik toplumsal farkındalığın
nedeniyle toplumsal
hayattayeterince
kaynaklarınıngeliştirilmesi
ve sivil
toplumetkinkuruluşlarına
yönelik
toplumsal farkındalığın artırılması
artırılması
taşımaktadır.
taşımaktadır.
Tedbirler
Tedbirler

5.1•Toplumsal sorunların çözümüne ve dezavantajlı grupların temsil edilmesine yönelik
sivil toplum kuruluşlarının sayısının ve işlevselliklerinin artırılmasının teşvik edilmesi.

5.2•Destek programları ve proje uygulamaları ile sivil toplum kuruluşlarına yönelik
toplumsal farkındalığın ve sivil toplum kuruluşlarının etkinlik yeteneğinin artırılması.

5.3•Sivil toplum kuruluşlarının insan kaynağı kapasitelerinin geliştirilmesi ve teknoloji
kullanımına yönelik faaliyetlerinin önceliklendirilmesi.

5.4•Kırsal bölgelerde faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarının öncelikli olarak
desteklenmesi.

Ölçekli Planlarla İlişkisi
Ölçekli Planlarla İlişkisi
•STK’ların kurumsal kapasitelerini güçlendirmek, sürdürülebilirliklerini ve hesap verebilirliklerini
STK’ların
kurumsal
kapasitelerinisağlamakamacıylakapsayıcı
yasal
ve kurumsal
düzenleme yapılacaktır. (10. Kalkınma Planı, 2.1.6
güçlendirmek,
sürdürülebilirliklerinive
Sivil
ToplumKuruluşları)sağlamak amacıyla
hesapverebilirliklerini
kapsayıcı yasal ve kurumsal düzenleme
yapılacaktır. (10. Kalkınma Planı, 2.1.6 Sivil
Toplum Kuruluşları)173

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.8.

MEKANSAL POLİTİKALAR

1.8.1. TR63 Alt BölgelerininOluşturulması
TR63 Bölgesi Alt Bölgeleme Analizi;
TemelBileşenler
Analizi,
K-Ortalamalar
Kümeleme Analizi ve Fonksiyonel İlişki Analizi
sonuçlarıdoğrultusunda
yapılmıştır.
Altbölgelemede kullanılan tüm analizler 6360
sayılı kanun öncesi idari duruma göre yapılmış
olup bu kanunla yeni kurulan 6 ilçe analizlere
dahil edilememiştir. Ancak alt bölgelere ilişkin
detaylı incelemelerde yeni kurulan ilçelerin
sosyoekonomik özellikleri dikkate alınmıştır.
Alt bölgeleme analizi ileTR63 Bölgesi
genelinde 5 ana gelişim merkezi, 5 alt gelişim
merkezi, 5 ikinci düzey alt gelişim merkezi ve 14
az gelişmiş merkez ortaya çıkmıştır.

174

 Ana Gelişim Merkezleri
Ana gelişim merkezleri olarak belirlenen
Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye ilmerkezleri ile İskenderun ve Elbistan ilçeleri
Temel Bileşenler Analizine göre endeks değeri
en yüksek 5 ilçedir. Bu merkezler bölgede
yenilikçilik, iş kurma olanakları ve nitelikli işgücü
gibi fırsatlara sahiptir. Ana Gelişim Merkezleri,fonksiyonel ilişki analizine göre ekonomik vesosyal sektörlerde çevresinde yer alan ilçelerin
ihtiyaçlarını karşılamakta ve bu anlamda çekim
merkezi konumundadırlar.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Şekil 11. TR63 Bölgesi İlçelerinin Gelişim Düzeyleri

 Alt Gelişim Merkezleri
Alt Gelişim Merkezleri olarak belirlenen
Dörtyol, Kırıkhan, Kadirli, Samandağ ve Pazarcık
ilçeleri Temel Bileşenler Analizinde yer alandemografi, eğitim, sağlık ve ekonomi alanlarında
yer alan göstergelere göre orta üstü değerleresahip ilçelerdir. Bununla birlikte bu 5 ilçe
K-Ortalamalar Kümeleme Analizine göre de aynı
grupta yer almaktadır.
 İkinci Düzey Alt Gelişim Merkezleri
Temel Bileşenler Analizi, K-Ortalamalar
Kümeleme Analizi ve Fonksiyonel İlişki Analizine
göre Reyhanlı, Afşin, Göksun, Toprakkale ve
Türkoğlu alt gelişim merkezleri olma niteliği
taşımamakla birlikte belirli gelişme düzeyi ve
potansiyeli bulunan ilçeler olup bu yönüyle azgelişmiş merkezlerden ayrılan ilçe merkezleridir.
Bu ilçelerden Toprakkale ve Türkoğlu, il merkezine
yakınlığı nedeniyle, mevcut gelişiminde ilmerkezlerinin cazibesinden olumsuz etkilenmiş
olsa da, il merkezlerinin gelişme alanı olmaları

nedeniyle önümüzdeki dönemde bu durumdan
olumluolarakyararlanma
potansiyelinesahiptirler.
 Az Gelişmiş Merkezler
Az gelişmiş merkezler olarak belirlenen
14 ilçenin, Temel Bileşenler Analizine göre
endeks değeri düşük olup ekonomileri büyükölçüde tarıma dayalıdır. Hassa, Kumlu, Altınözü,
Yayladağı, Belen, Erzin, Sumbas, Hasanbeyli,
Bahçe, Düziçi, Andırın, Çağlayancerit, Nurhak ve
Ekinözü ilçelerinden oluşan bu grup, ekonomik
ve sosyal sektörlerdeki ihtiyaçlarının önemli bir
kısmını diğer merkezlerden karşılamaktadır.

175

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.8.2. TR63 Bölgesi Alt Bölgeleri
K-Ortalamalar Kümeleme Analizinde
yapılan ilçe sınıflandırması, Temel Bileşenler
Analizi ile belirlenen ilçelerin sosyoekonomikgelişmişlik
sıralaması
ve
Fonksiyonelİlişki Analizinde ortaya çıkan ilçeler arası
sosyoekonomik ilişkiler sonucunda TR63
Bölgesinde 8 alt bölge belirlenmiştir.
İlk alt bölge Hatay il merkezi, Altınözü,
Samandağ
ve
Yayladağı
ilçelerindenoluşmaktadır. Samandağ ilçesi alt gelişim
merkezi olması ve cazibe merkezi olma
kapasitesine sahip olmasına rağmen yakınçevresinde alt bölge oluşturacak bir ilçebulunmamakta ve Hatay il merkezinden sonra
en yakın ilçe olan Yayladağı ile arasında çok
fazla sosyal ve ekonomik ilişki bulunmamaktadır.
Hatay il merkezine en yakın ilçe olan Altınözü
ile sınır kapısına sahip olan Yayladağı ilçeleri desosyal ve ekonomik ilişkilerinde Hatay il merkezi
ile etkileşim içindedir. Söz konusu 3 ilçenin
birbirleri ile neredeyse yok denecek kadar azsosyal ve ekonomik ilişkisi olmasına rağmen
Hatay il merkezine bağlılıkları ve etkileşimleri
ortak noktaları olup aynı alt bölge içerisinde yer
almaktadırlar.
İkinci alt bölge İskenderun, Belen ve
Dörtyol ilçelerinden oluşmaktadır. Türkiye’dekibirçok il merkezinden daha fazla nüfusa, sosyalve ekonomik anlamda daha büyük gelişmişlik
düzeyine sahip İskenderun, çevresinde yeralan ilçeler için önemli bir merkezdir. Belen ile
arasındaki 11 km’lik mesafe, ikamet, eğitim,
ticaret, günlük alışveriş, sağlık vb. konularda
bu ilçe tarafından tercih edilmesine sebep
olmaktadır. Dörtyol sınırları içerisinde yer alanve 6360 sayılı Kanun ile ilçe statüsü kazanan

176

Payas ile İskenderun arasındaki mesafe yakın
olmakla birlikte ekonomisi büyük ölçüde aynı
sektöre (demir-çelik endüstrisi) dayanmaktadır.
Osmaniye ili merkezi ile İskenderun arasında
yer alan Dörtyol ilçesi Temel Bileşenler Analizi
sonucu ortaya çıkan ekonomik, demografik,sağlık ve eğitim endeks değerlerine göre bir alt
bölge olma niteliği taşırken İskenderun’un yüksek
cazibe merkezi olma kapasitesi sebebiyle bu
ilçenin merkez olduğu alt bölge içerisinde yer
almaktadır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 22. TR63 Bölgesi Alt Bölgeleri

Kaynak: DOĞAKA tarafından hazırlanmıştır.

Üçüncü alt bölge Osmaniye, Bahçe,
Düziçi, Erzin, Hasanbeyli ve Toprakkale
ilçelerindenoluşmaktadır.
Osmaniye’nin
kuzeyinde kalan Düziçi, Hasanbeyli ve Bahçe
ilçelerinin ekonomisi büyük ölçüde birincil tarım
faaliyetlerine dayanmakta; ekonomik ve sosyal
sektörlerde Osmaniye il merkezi ile etkileşim
içerisindedirler. Küçük bir ilçe olan Toprakkale,yakın konumunun etkisiyle, eğitim, sağlık,ikamet ve günlük sosyo-ekonomik faaliyetlerde
Osmaniye il merkezi ile etkileşim içerisindedir.
Hatay iline bağlı ilçeler arasında merkeze en uzak
mesafedeki (117 km) Erzin ilçesi ile Osmaniye
il merkezi arasındaki mesafe 18 km’dir. Erzin
sosyal ve ekonomik sektörlerde Dörtyol veİskenderun ile de etkileşim halinde olmasınarağmen Osmaniye il merkezi bu ilçe tarafından
coğrafi yakınlığının da etkisiyle daha fazla tercih
edilmektedir.

177

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Dördüncü alt bölge Kahramanmaraş
il merkezi, Göksun ve Türkoğlu ilçelerindenoluşmaktadır. Kahramanmaraş ile Elbistan
alt bölgeleri arasında kalan Göksun sosyalve ekonomik ihtiyaçların karşılanmasında
Kahramanmaraş il merkezini tercih etmekteve bu fonksiyonel ilişkinin de etkisiyle
Kahramanmaraş il merkezli alt bölgede yer
almaktadır. Kahramanmaraş il merkezine en
yakın ilçe olan ve Kahramanmaraş il merkezinin
sanayisinin genişleme alanında yer alan Türkoğlu
ilçesine önemli tekstil yatırımları yapılmıştır.
Bununla birlikte ilçe sınırları içerisinde kurulacakolan OSB ile birlikte il ekonomisinde daha fazlarol oynayacaktır.
Beşinci alt bölge Elbistan, Afşin,Ekinözü ve Nurhak ilçelerinden oluşmaktadır.
Kahramanmaraş il merkezinin kuzeyinde yeralan bölge, aynı zamanda il merkezine en
uzak ilçelerin yer aldığı bölgedir. Elbistan ilçesi,görece gelişmiş sanayisi, eğitim, sağlık vesosyal alanlardaki imkanları ile cazibe merkezi
niteliği taşımakta ve çevresindeki ilçeler
tarafından ticaret, günlük alışveriş, bankacılık,ikamet, eğitim hizmetleri, kamu hizmetleri, sağlık
hizmetleri, sosyal hizmetler gibi birçok alanda
tercih edilmektedir.
Altıncı alt bölge Kırıkhan, Hassa,
Kumlu ve Reyhanlı ilçelerinden oluşmaktadır.
Kırıkhan özellikle Hassa ve Kumlu tarafından
sağlık, eğitim, sosyal faaliyetler, ticaret, günlük
alışveriş ve bankacılık gibi alanlarda tercih
edilmektedir. Kırıkhan ilçesi, Reyhanlı ilçesi ile
K-Ortalama Analizinde aynı grupta yer almasınarağmen, İlçelerin Sosyal ve Ekonomik İlişkilerinin
Fonksiyonel Analizine göre daha merkezi
konumda ve çevre ilçelerle daha fazla etkileşim
içinde olması ve Temel Bileşenler Analizine göre
sosyoekonomik açıdan daha gelişmiş olması
sebebiyle Alt Bölgenin merkezi olarak öneçıkmaktadır.

178

Yedinci alt bölge Osmaniye ilçesine bağlı
Kadirli ve Sumbas ilçeleri ile Kahramanmaraş
iline bağlı Andırın ilçesinden oluşmaktadır.
Kadirli ilçesi Sumbas tarafından eğitim, sağlık,kamu hizmetleri, bankacılık, ticaret gibi sosyalve ekonomik sektörlerin karşılanmasında tercih
edilmektedir. Andırın ilçesi de günlük alışveriş,bankacılık, ticaret, ikamet ve sosyal faaliyetler
gibi hizmetlerin karşılanmasında Kadirli ilçesini
tercih etmektedir. Temel Bileşenler Analizine göredaha üst sırada yer alan ve alt bölge nüfusunun
yaklaşık % 70’ine sahip Kadirli ilçesinde OSB
bulunmakta olup, bunun yanı sıra tarıma dayalı
sanayi sektörü gelişmiştir. Bu özelliklere sahipolması Kadirli ilçesini alt bölgenin merkezi haline
getirmektedir.
Son alt bölge Pazarcık ve Çağlayancerit
ilçelerinden oluşmaktadır. Çağlayancerit ilçesi
ticaret, günlük alışveriş, bankacılık, eğitim,
ikamet gibi sosyal ve ekonomik hizmetlerinkarşılanmasında
Pazarcıkilçesini
tercihetmektedir. TR63 Bölgesi meyve alanlarının %15’ine sahip olan alt bölgenin ekonomisi tarıma
dayanmaktadır. Temel Bileşenler Analizine göredaha üst sırada yer alan, alt bölge nüfusunun% 74’üne sahip olan ve ilçe sınırları içerisinde
OSB kurulması planlanan Pazarcık, alt bölgenin
merkezi konumundadır.
1.8.2.1. Hatay İl Merkezi, Samandağ,Altınözü, Yayladağı Alt Bölgesi
Hatay il merkezi, Samandağ, Altınözü ve
Yayladağı ilçelerinden oluşan ve TR63 Bölgesi
toplam nüfusunun % 22,4’üne sahip alt bölgenin
nüfus yoğunluğu, TR63 Bölge ortalamasınınüzerindedir. 6360 sayılı kanun ile büyükşehir
statüsüne kavuşan Hatay il merkezi Antakya ve
Defne olmak üzere iki ilçeye ayrılmıştır.
Sanayi, tarım ve turizm sektörleri altbölge ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır.
Gıda imalatı, ayakkabıcılık ve mobilyacılık
faaliyetlerinin önemli yer tuttuğu alt bölgede,TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

ticaret ve sanayi odalarına kayıtlı toplam 4.767
firmanın 4.230 adedi il merkezinde, 136 adedi
Altınözü ilçesinde, 348 adedi Samandağ
ilçesinde ve 53 adedi Yayladağı ilçesinde faaliyet
göstermektedir. Bu veri ile benzer şekilde altbölgede sanayi siciline kayıtlı firmaların da büyük
bir bölümü il merkezinde yer almaktadır.

Ortadoğulu turistler için önemli bir cazibe
merkezidir.

Alt bölgenin merkezi, aynı zamanda
TR63 Bölge Planı (2014-2023) ana gelişim
aksında yer alan Hatay il merkezidir. İl merkezi
ekonomik ve sosyal sektörler ve etkileşimler
bakımından alt bölgede yer alan diğer ilçeler
için cazibe merkezidir. Samandağ ilçesi Temel
TR63 Bölgesi tarım alanlarının yaklaşık
Bileşenler Analizinde Altınözü ve Yayladağı
% 16’sının bulunduğu alt bölgede zeytin, mısır,ilçelerine göre daha yüksek endeks değerinebuğday, domatesi ve pamuk en çok üretilen
sahip olmasına rağmen baskın bir merkez
tarım ürünleridir. Hatay il merkezi ve Altınözü
olan Hatay il merkezine yakın olması, coğrafi
ilçelerinde zeytinyağı üretim tesisleri önemli bir
olarak yakın olarak Yayladağı ilçesi ile arasında
ekonomik faaliyet alanı olarak önem taşımaktadır.
ekonomik ve sosyal sektörler açısından önemli
Turizm, alt bölge ekonomisinin bir diğer
bir ilişki olmaması gibi etkenlerle ayrı bir altönemli sektörüdür. Mozaik Müzesi, Habib-ibölge merkezi olarak tercih edilmemiş ve Hatay
Neccar Camii, St Pierre Kilisesi, Harbiye
il merkezinin yer aldığı alt bölge içerisinde
sektörleraçısındanönemlipek
bir çokilişki tarihi
olmamasıŞelaleleri
gibi turistik
eser gibi
ve etkenlerle ayrı bir alt bölge merkezi olarak tercihdeğerlendirilmiştir.
tabiat varlıklarının
edilmemiş
ve Hatay ilbulunduğu
merkezininalt
yerbölgealdığıözellikle
alt bölge içerisinde değerlendirilmiştir.

Harita 23. Hatay İl Merkezi, Samandağ, Yayladağı, Altınözü Alt Bölgesi
Harita 23. Hatay İl Merkezi, Samandağ, Yayladağı, Altınözü Alt Bölgesi

Kaynak: DOĞAKA

Kaynak: DOĞAKA

Hatay il merkezinde kurulu sanayi tesisleri, orta ve düşük teknolojili yapıları ile teknolojik altyapının179

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Hatay il merkezinde kurulu sanayi
tesisleri, orta ve düşük teknolojili yapıları ile
teknolojik altyapının iyileştirilmesi, katma değeri
yüksek markalı ürünlerin üretilmesi ve nitelikli
istihdamın geliştirilmesi gibi önemli müdahalelere
gereksinim duymaktadır. Bu konuda, malive teknik destek mekanizmalarının ve eğitim
programlarının bu öncelik çerçevesinde
uygulanması önemlidir. Alt bölgede yer alan
tek OSB olan Antakya OSB’de yer alan firmalarbaşta tarıma dayalı sanayi olmak üzere plastik
sanayi ve makine imalatı gibi sektörlerde faaliyet
göstermekte ve OSB’de yaklaşık 2.000 kişiistihdam edilmektedir.
TR63 Bölgesi sebze ve meyveüretiminde payı yüksek olan alt bölgede, tarım
sektörü mevcut ekonomiye ve istihdama
katkısının yanı sıra gelecek politikaları açısındanda önem taşımaktadır. Altınözü ilçesinde yer alanve düşük kapasite ve teknoloji kullanımına sahip
zeytinyağı üretim tesislerinin teknoloji seviyelerinin
yükseltilmesi, kalite standartlarının sağlanması
ve tanıtımının yapılması sektörün pazar payını
artıracaktır. Bu noktada Altınözü ilçesinde
kurulması planlanan Zeytin ve Hayvancılıkİhtisas OSB yatırımlarının tamamlanması önemli
görülmektedir. Samandağ ilçesinde tarımüretimi özellikle sebze ve meyve üretiminde
ihtisaslaşmıştır. Bu ilçede üretilen sebze ve
meyveciliğin geliştirilmesi ve ürün katma değerinin
artırılması için seracılığın geliştirilmesine yönelik
tedbirlerin alınması gerekmektedir. Yayladağı
ilçesi geçmişte uzun yıllar geçim kaynağı
olan tütün üretiminin kısıtlanmasıyla birlikteçilek, erik gibi getirisi daha yüksek ürünlerinüretimine başlamıştır. Ancak geleneksel üretim
yöntemlerini benimseyen ve ekonomisi büyükölçüde birincil tarım uygulamalarına dayanan
ilçeye tarım sektöründe danışmanlık ve birincil
tarım desteğinin sağlanması önem taşımaktadır.
Ayrıca tarım ürünlerinin pazarlaması başta
olmak üzere, mobilyacılık ve ayakkabıcılık
sektörlerinde de ortak pazarlama platformlarınınoluşturulmasının alt bölge ekonomisine katkı
sağlayacağı değerlendirilmektedir.

180

Tarih, kültür ve inanç, termal turizm
ve yayla turizmi varlıkları; deniz turizmi alanları
ve gastronomi turizmi bakımından zengin
kaynaklara sahip olan alt bölge, iç turizminyanı sıra akrabalık bağlarının ve sınır kapıları
bulunmasının da olumlu etkileriyle Ortadoğu
ülkeleri için önemli bir cazibe merkezidir. Dalış
turizmi, kruvaziyer turizmi, sörf ve yelken turizmi
gibi alternatif turizm faaliyetlerine yönelik alt yapıçalışmalarının ve promosyon çalışmalarının
yapılması alt bölge turizmine katma değer
sağlayacak önemli fırsatlardır.
Sanayi, tarım ve turizm sektörlerindebirikime sahip alt bölge enerji ve lojistik
sektörlerinde önemli bir gelişim potansiyelitaşımaktadır. Türkiye ortalamasının üzerinde
rüzgar potansiyeline sahip olan Samandağ ve
Hatay il merkezi rüzgar enerjisinin cazibe merkezi
olup etkin tanıtım/pazarlama stratejileri ile
halihazırda 115 MW olan kapasitesini yatırımlarla
artırabilecek niteliktedir. DOĞAKA tarafından
hazırlanan Lojistik Mastır Planında Antakya’daöngörülen Lojistik Destek Merkezi’nin kurulması
ve Yayladağı sınır kapısının fiziki alt yapısınıniyileştirilmesi ile gümrük işlemlerinin hızlandırılması
Türkiye çapında etkinliğe sahip tır filosu bulunan
alt bölgenin dış ticaretine katkı sağlayacaktır.
TR63
Bölge
Planınıngelişmeeksenlerinin tamamına yönelik kaynak ve
potansiyellere sahip alt bölge, kendi içerisindeayrışmalar göstermektedir. Alt bölgenin merkezi
konumundaki Hatay il merkezinde Antakyave Defne olarak iki yeni ilçe kurulmuştur.
Antakya ilçesi, alt bölgenin baskın merkezi
konumuyla tüm gelişme eksenleri ile doğrudan
ilintili durumdadır. Defne ilçesinde ise tarım
ve turizm sektörlerine yönelik tedbirler önemli
görülmektedir. Alt bölgenin diğer ilçelerinden
Samandağ ilçesinde enerji, tarım ve turizm,
Altınözü ilçesinde sanayi ve tarım ve Yayladağı
ilçesinde birincil tarım uygulamaları dahil tarım
sektörüne yönelik öncelik ve tedbirlerin önemliolduğu değerlendirilmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.8.2.2. Kırıkhan, Hassa, Kumlu, Reyhanlı
Alt Bölgesigelişmiş merkezler için cazibe merkezi oluşturma
kapasitesine sahiptir.

Kırıkhan, Reyhanlı, Hassa ve Kumlu
ilçelerinden oluşan ve TR63 Bölgesi toplam
nüfusunun % 8,6’sına sahip bu alt bölgenin nüfusyoğunluğu TR63 Bölgesi ortalamasıyla paralellik
göstermektedir. TR63 Bölgesi tarım alanlarının% 13,1’ine sahip olan Alt bölgenin ekonomisi
büyük ölçüde tarıma dayanmakta olup sınırlı
kapasitede de olsa tarıma dayalı gıda sanayide
ekonomik faaliyetlerde rol oynamaktadır.

Alt bölgede tarım arazileri büyük parçalar
halindedir ve Hatay ilinde yer alan 200 dekar veüzeri tarım arazilerinin % 76’sı bu bölgede yer
almaktadır. Hatay ilindeki alt bölgeler arasında
en fazla tarım alanına sahip alt bölgede üzüm,zeytin, kuru soğan ve havuç üretimi öneçıkmaktadır. Uygun coğrafi yapısı ve iklim şartları
nedeniyle seracılığın geliştirilmesinde önemli
fırsatlara sahip alt bölgede özellikle Kumlu ve
Hassa ilçelerinde birincil tarım uygulamalarının
da desteklenmesi bu ilçelerin ekonomik yapıları
itibarıyla gerekli görülmektedir. Tarım sektörü
bakımından bir diğer yatırım potansiyeli lisanslı
depoculuk alanındadır. DOĞAKA tarafından
yapılan analizlerde alt bölgenin hububat ve
pamuk lisanslı depoculuğunda yatırıma uygunolduğu belirtilmektedir.

Alt bölge, Hatay il merkezi, İskenderun,
Osmaniye merkez veya Kahramanmaraş ilmerkezi gibi baskın bir alt bölge merkezinesahip değildir. Ancak Kırıkhan ilçesinin, Altbölge içinde en fazla nüfusa ve nüfus artış
hızına, SGK’ya kayıtlı en fazla çalışana, ticaretve sanayi ddalarına kayıtlı en fazla üyeye sahipolması, sağlık, eğitim gibi altyapı olanakları engelişmiş ilçe olması gibi göstergeler, ilçeyi bu
alt bölgenin merkezi olarak öne çıkarmaktadır.
Hassa ve Kumlu ilçeleri ticari faaliyetler,bankacılık, kamu hizmetleri, sosyal faaliyetlerve sağlık hizmetlerinin karşılanması bakımından
kendilerine yeterliliği sağlayamadıkları noktada
Kırıkhan ilçesini tercih etmektedir. Kırıkhan ilçesi,Reyhanlı ilçesi ile K-Ortalama Analizinde aynı
grupta yer almasına rağmen, İlçelerin Sosyal ve
Ekonomik İlişkilerinin Fonksiyonel Analizine göredaha merkezi konumda ve çevre ilçelerle dahafazla etkileşim içinde olması ve Temel Bileşenler
Analizine göre sosyo-ekonomik açıdan dahagelişmiş olması sebebiyle Alt Bölgenin merkezi
olarak öne çıkmaktadır. Kırıkhan tarıma dayalı
sanayisi, toplam nüfusu, sağlık altyapısı gibi
göstergelerle bir taraftan ana gelişim merkezlerini
besleyebilecek nitelikte bir alt gelişim merkezi
iken, diğer taraftan Hassa ve Kumlu gibi az

Alt bölgenin hakim sektörünün vebaşlıca geçim kaynağının tarım ve tarıma dayalı
sanayi olmasına rağmen, Reyhanlı ilçesinin sınır
ilçesi olması burada sınır ticaretinin ve taşımacılık
sektörlerinin gelişmesine sebep olmuştur. En
fazla sanayi siciline kayıtlı firmanın Kırıkhan
ilçesinde olduğu Alt Bölgede, çırçır fabrikalarıve zeytinyağı üretim tesisleri dışında gelişmiş
sanayi bulunmamaktadır. Bununla birlikte,
Reyhanlı ilçesinde çırçır fabrikalarının yanı sıra
ithalat-ihracat ve taşımacılık firmaları ön planaçıkmaktadır. OSB bulunmayan alt bölgede,
Kırıkhan Küçük Sanayi Sitesi’nde 200 işletmede,
475 kişi istihdam edilmektedir. Bölgede termal
su potansiyeli bulunmakta ve Reyhanlı Hamamat
Tesisleri hizmet vermektedir.

181ön plana çıkmaktadır. OSB bulunmayan alt bölgede, Kırıkhan Küçük Sanayi Sitesi’nde 200 işletmede,
475 kişi istihdam edilmektedir. Bölgede termal su potansiyeli bulunmakta ve Reyhanlı Hamamat
TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Tesisleri hizmet vermektedir.
Harita
24. Kırıkhan,
Kumlu, Reyhanlı,
Hassa Alt Bölgesi
Harita
24. Kırıkhan,
Kumlu, Reyhanlı,
Hassa Alt Bölgesi

Kaynak: DOĞAKA

Kaynak: DOĞAKA

Ulaştırma ve Haberleşme Bakanlığı
bölgedeki ulaşım altyapısına yönelik yatırımlar
Ulaştırma ve Haberleşme Bakanlığı yatırım programlamasında yer alan Dörtyol-Hassa Tünel Projesi,
yatırım programlamasında yer alan Dörtyolgöz önüne alındığında Kırıkhan, Reyhanlı,
alt bölgenin
ekonomikvesosyalgelişimineönemlikatkılarsağlayabilecek
niteliktedir.
Tünelaksından
projesi
Hassa Tünel Projesi, alt bölgenin ekonomik ve
Hassa,
Kumlu Alt Bölgesi,
ana gelişim
sosyalgelişimineönemlikatkılarsağlayabilecekbağımsız,
ikinci düzey
alt gelişimhedeflenmeklebölgesi olarak
ile GAP
Bölgesive doğu
illerininİskenderun
Limanına erişim
altyapısınıniyileştirilmesi
niteliktedir. Tünel projesi ile GAP Bölgesi
ön plana çıkmaktadır.
birlikte aynı zamanda Hassa ilçesi ve çevresinin yatırım cazibesi artmaktadır. Bu potansiyele yönelikve doğu illerinin İskenderun Limanına erişim
Bölgeiçin
Planında
ana gelişim merkezi
olarakyatırım alanlarıaraştırma
ve fizibilite birlikteçalışmaları bu alt bölgeönemli görülmektedir.
Hatay
altyapısınıniyileştirilmesi
hedeflenmekle
olarak ifade edilen 5 kent merkezi dışında tüm
aynı zamanda Hassa ilçesi ve çevresinin yatırımve İskenderun gibi iki baskın gelişme merkezindeki arazi
arzındakikısıtlar ve
bu altbir
bölgedekikentmerkezlerindeönemlieksiklik ulaşım
olarakcazibesi artmaktadır. Bu potansiyele yöneliksosyal alanyetersizliği,alt bölgede
de sosyal
altyapısına
yönelik yatırımlar
göz önünevealındığında
Reyhanlı,
Hassa,bu
Kumlu
Alt Bölgesi,anaolarak yatırım
alanları araştırma
fizibilite Kırıkhan,gelişmişliğin
önündekienbüyük
engellerdendir.
çalışmalarıbu bağımsız,
alt bölge içinönemligörülmektedir.
gelişimaksındanikincidüzey
alt gelişim bölgesi olarak ön plana çıkmaktadır.
Özellikle Hassa ve Kumlu gibi tamamen kırsal
Hatay ve İskenderun gibi iki baskın gelişme
nitelik gösteren ilçelerde bu ihtiyaç önemlimerkezindeki arazi arzındaki kısıtlar ve bu alt
boyutlardadır.

182

148

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Genel olarak tarım sektörünün hakimolduğu alt bölgede, dağınık ve küçük ölçekli
olarak yer alan tarıma dayalı sanayi işletmeleri ve
Reyhanlı’daki Cilvegözü Sınır Kapısı’nın etkisi ile
ekonomik yapıda önem arz eden ticari faaliyetler,öncelikle Suriye olmak üzere Orta Doğu’dakisiyasi belirsizliklerden olumsuz etkilenmiştir.
Bu durum, halen alt bölge ekonomisi içinbu olumsuzluğu korumakla birlikte siyasi
belirsizliklerin giderilmesi başta ticaret ve işgücü
olmak üzere alt bölge ekonomisi için önemli
fırsatları da beraberinde getirecektir.
Bölge Planında tarım sektörüne yönelikgeliştirilen öncelik ve tedbirlerin oldukça önemliolduğu alt bölgede, plan dönemi içerisinde
sanayi ve lojistik sektörlerinin de gelişim
göstereceği değerlendirilmektedir. Alt bölge
merkezi konumundaki Kırıkhan ilçesinde tarım ve
tarıma dayalı sanayi sektörü, Reyhanlı ilçesinde
tarım ve lojistik sektörüne yönelik tedbirlerönemlidir. Sosyoekonomik yapısı tamamen tarım
sektörüne dayalı Hassa ve Kumlu ilçelerinde
tarım sektörü ile birlikte plan dönemine yönelik
yatırım çalışmalarından dolayı Hassa ilçesinde
sanayi ve lojistik sektörlerine yönelik önceliklerinönemli olduğu değerlendirilmektedir.

İskenderun sınırları içerisinde yer alan Arsuz
ve Dörtyol sınırları içerisinde yer alan Payas,
6360 sayılı kanun ile birlikte yeni ilçeler olarak
kurulmuştur.
Alt bölge, TR63 Bölgesi’ndeki en baskıngelişim bölgelerinden biridir. Ana metal sanayibaşta olmak üzere, ana metal sanayine bağlı
alt sektörlerin ve filtre sanayisinin ağırlıklı olduğu
sanayi yapısı, karayolu, demiryolu ve denizyolu
olanaklarına sahip çok modlu ulaşım altyapısı
ve lojistik olanaklarının yanı sıra tarım ve turizm
sektörlerindeki potansiyeli ve enerji üretimine
yönelik yatırımlar ile çok yönlü gelişme olanağına
sahiptir.
Demir-çelik sektörü ağırlıklı sanayi
yapısının yanı sıra Dörtyol ve Arsuz’daki turunçgil
ve sebze üretimine dayalı tarımsal faaliyetler ve
Arsuz’da yoğunlaşan turizm faaliyetleri alt bölge
ekonomisinde önemli etkiye sahiptir. Alt bölgedebirçok tarih, kültür ve inanç turizmi varlıklarıbulunmakla birlikte, Belen ilçesi yayla turizmi,
Arsuz ilçesi de deniz turizmi açısından önemli
bir varış noktasıdır. Arsuz, otelleri, pansiyonları
ve yazlık siteleri ile başta İskenderun ve Antakya
ilçeleri olmak üzere hem il içi hem de yurtiçi
turizm için önem taşımaktadır.

1.8.2.3. İskenderun, Belen, Dörtyol Alt
Bölgesiİskenderun, Belen ve Dörtyol ilçelerindenoluşan ve TR63 Bölgesi toplam nüfusunun %16,5’ine sahip alt bölgenin nüfus yoğunluğu
TR63 Bölge ortalamasının üzerindedir. Sanayi,
tarım, ticaret ve turizm alt bölge ekonomisindebirincil önem taşırken enerji ve lojistik potansiyeliolan ve gelişen sektörlerdir.
Alt bölgede

183noktasıdır. Arsuz, otelleri, pansiyonları ve yazlık siteleri ile başta İskenderun ve Antakya ilçeleri olmaküzere hem il içi hem de yurtiçi turizm için önem taşımaktadır.
TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023
Harita 25. İskenderun, Belen, Dörtyol Alt Bölgesi

Harita 25. İskenderun, Belen, Dörtyol Alt Bölgesi

Kaynak: DOĞAKA

Alt bölgenin merkezi, TR63 Bölge Planına
endüstrisi ihtisas alanı, gemilerden atık toplama(2014-2023) göre Ana Gelişim Aksında yer alanve ayrıştırma tesisi ve enerji santrali bölümlerininİskenderun
ilçesidir.
TemelBileşenler
Analizinde
Sanayi Bölgesi
Alt bölgenin merkezi, TR63 Bölge Planına (2014-2023) göreyer
Ana aldığı
Gelişim Denizcilik
Aksında yer İhtisas
alan İskenderun
Belen ve Dörtyol ilçelerinden daha üst sırada yer
yatırımı
içinİskenderun
ilçesinin
ilçesidir. Temel Bileşenler Analizinde Belen ve Dörtyol ilçelerinden daha üst sırada yer uygun
alan olduğu
alan İskenderun ilçesi, aynı zamanda ekonomik
tespit edilmiştir. Plan döneminde, alt bölgedekiİskenderun
ilçesi, aynı zamanda
ekonomiksosyal sektörlerde bu ilçelerin hizmet talebini deve sosyal sektörlerdebu ilçelerin
hizmet ve
talebini
mevcut sanayi yapısına lojistik entegrasyonu
de karşılamaktadır.
Özellikle
Belen
ilçesi tümkarşılamaktadır.
Özellikle
Belen ilçesi
tüm yönleri
ile İskenderunile etkileşim
içerisindedir.
sağlayacaklojistikköy yatırımı ve yeni bir
yönleri ile İskenderun ile etkileşim içerisindedir.
uzmanlık alanı olarak Denizcilik İhtisas Sanayi

Kaynak: DOĞAKA

Alt bölgede, özel sektör tarafından işletilen Limakport Limanıağırlıklıyatırımı
olarak öncelikli
yapılan lojistik
Bölgesiolarakyatırımlarıdeğerlendirilecek

Alt bölgede, özel sektör tarafından

arasında
yer almaktadır.
vediğer ulaşım
modlarınailişkingelişmiş
altyapıolanakları,alanlar
bu sektörün
çok modlutaşımacılık olarakişletilen
Limakport
Limanı
ağırlıklı
olarakyapılanlojistik yatırımları
ve fırsatlarıdiğer ulaşım
modlarınagelişimine
uygun yatırım
sunmaktadır.
DOĞAKA tarafından Bunların
hazırlananyanı
Lojistik
Planı
sıraMastır
BelenveileArsuz’dakiilişkin gelişmiş altyapı olanakları, bu sektörün
çok modlu taşımacılık olarak gelişimine
katma değerinin artırılmasına ve deniz turizminin
uygun
yatırım
fırsatları
sunmaktadır.
DOĞAKAyansıraturizmtürleriningeliştirilmesine
Ayrıca, özel sektör tarafından yapılan analizlerde, içerisinde
denizalternatif
vasıtası geridönüşüm
tesisleri,tarafından hazırlanan Lojistik Mastır Planı ile deyönelik yatırım ve faaliyetlerin desteklenmesi
tamir bakım tersaneleri, mega yat imalat bölgesi, iş tekneleri imalat bölgesi, endüstriyel liman, lojistikİskenderun’da Lojistik Köy yatırımına yönelik
mevcut ekonomik yapının iyileştirilmesindeköy
ile entegre
olarakro-robelirtilmiştir.
rıhtımı ve lojistik saha, deniz endüstrisi ihtisas alanı, gemilerden atık
altyapının
yeterliolduğuönemli görülmektedir.
tarımsalüretiminmodern üretim yöntemleri ilede İskenderun’da Lojistik Köy yatırımına yönelik altyapının yeterliolduğubelirtilmiştir.

toplama veayrıştırma
ve enerji
santrali yapılanbölümlerinin yer aldığı Denizcilik İhtisas Sanayi Bölgesi
Ayrıca,özeltesisi
sektörtarafından

analizlerde, içerisinde deniz vasıtası 150
geridönüşüm tesisleri, tamir bakım tersaneleri,mega yat imalat bölgesi, iş tekneleri imalatbölgesi, endüstriyel liman, lojistik köy ile entegre
olarak ro-ro rıhtımı ve lojistik saha, deniz

184

Plan döneminin ana gelişme ekseniüzerinde yer alan alt bölge, planda yer alantüm gelişme eksenlerine yönelik kaynak ve
potansiyellere sahip olmakla birlikte bu durum
alt bölge içerisindeki ilçelere göre değişiklik

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

göstermektedir. Alt bölgenin baskın merkezi
konumundaki İskenderun ilçesinde enerji,
sanayi, lojistik ve turizm sektörlerine sektör
tedbirler önemli görülmekte olup İskenderun’abağlı belde iken ilçe statüsü kazanan Arsuz’daturizm ve tarım sektörlerine yönelik tedbirlerönem kazanmaktadır. Alt bölgenin diğer ilçeleri
olan Dörtyol ve Payas ilçelerinde ise enerji vesanayi sektörleri temel gelişim alanları olarakdeğerlendirilmekte ve ayrıca Dörtyol’da tarım ve
turizm sektörlerine yönelik tedbirler de önemli
görülmektedir.
1.8.2.4. Osmaniye, Toprakkale, Düziçi,
Erzin, Bahçe, Hasanbeyli Alt
Bölgesi
Osmaniye il merkezi, Toprakkale, Düziçi,
Erzin, Bahçe ve Hasanbeyli ilçelerinden oluşan
ve TR63 Bölgesi toplam nüfusunun % 13,2’sine
sahip bu alt bölgenin nüfus yoğunluğu, TR63
Bölgesi ortalamasının üzerindedir. Alt bölgenin
merkezi, TR63 Bölge Planına (2014-2023) göre
Ana Gelişim Ekseninde yer alan Osmaniye ilmerkezidir. Bahçe, Erzin, Düziçi, Hasanbeyli ve

Toprakkale ilçeleri bankacılık, kamu hizmetleri,sağlık hizmetleri, günlük alışveriş gibi sosyal veekonomik hizmetlerin karşılanması bakımından
kendilerine yetemedikleri noktada ihtiyaçlarını
Osmaniye il merkezinden karşılamaktadırlar.
Hatay ilinin bir ilçesi olan Erzin; hizmetlerinkarşılanmasında İskenderun ve Dörtyol ilçelerinide tercih etmekle birlikte coğrafi yakınlığın daetkisiyle en çok Osmaniye il merkezi ile etkileşim
halinde olduğundan bu alt bölge içerisinde
yer almıştır. Toprakkale ilçesi Osmaniye ilinin
sanayisinin konuşlandığı ilçe olması bakımından
alt bölge merkezinin genişleme alanı içerisinde
yer almaktadır. Nüfusu, sağlık, eğitim gibi
alanlardaki gelişmiş altyapısı, sosyal ve ekonomik
sektörlerde sunduğu fırsatlar Osmaniye ilmerkezini bölgenin alt merkezi haline getirmiştir.
Toprakkale ilçesi sınırları içinde bulunanve 11 bin kişinin çalıştığı Osmaniye Organize
Sanayi Bölgesi ve Osmaniye il merkezindedağınık halde bulunan tarıma dayalı sanayiişletmeleri dışında alt bölgenin diğer ilçelerinde
ekonomi büyük ölçüde tarıma dayalıdır.

Harita 26. Osmaniye, Toprakkale, Düziçi, Erzin, Bahçe, Hasanbeyli Alt Bölgesi

Harita 26. Osmaniye, Toprakkale, Düziçi, Erzin, Bahçe, Hasanbeyli Alt Bölgesi

Kaynak: DOĞAKA

Kaynak: DOĞAKA

Ticaret ve Sanayi Odalarına kayıtlı üye firmaların büyük bir bölümünün Osmaniye il merkezinden

185

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Ticaret ve Sanayi Odalarına kayıtlı üye
firmaların büyük bir bölümünün Osmaniye ilmerkezinden olduğu alt bölgede başta demirçelik olmak üzere imalat sanayi gelişmektedir.
5084 sayılı kanun çerçevesinde yatırımlara
yapılan devlet yardımları ile Osmaniye OSB’deönemli ölçüde sanayi yatırımı yapılmış veözellikle ana metal sanayi yatırımlarındaİskenderun-Payas bölgesi ile entegre olan
yeni yatırımlar, İskenderun-Payas-Osmaniye
hattını, Türkiye’nin demir-çelikte üretim gücü en
yüksek bölgesi haline getirmiştir. Demir-çelik
sektörü öncülüğünde gelişen yatırım ortamı vebuna bağlı dış ticaret faaliyetleri Osmaniye ilmerkezindeki ekonomik yapıyı büyük bir hızlatarım sektöründen sanayi sektörüne doğru
kaydırmaya başlamıştır. Plan döneminde deözellikle ihtisaslaşmış sanayi bölgeleri yatırımları
bu alt bölge için öncelikli politikalardan biri
olacaktır.
Sanayi sektörünün yanı sıra yerfıstığı,zeytin, turunçgiller, buğday ve mısır üretimininönemli rol oynadığı tarım sektörü, Osmaniye
il merkezi dışında diğer merkezler için temel
ekonomik faaliyet niteliğindedir. Bu ilçelerde
genellikle küçük ve dağınık durumda bulunan
tarıma dayalı sanayi işletmelerinin yanı sıra katmadeğeri yüksek ürün üretimine yönelik birincil
tarımsal faaliyetlerin desteklenmesi ekonomik
sürdürülebilirlik için önemli görülmektedir.
Osmaniye il merkezinde ise yer fıstığı ve zeytine
dayalı lisanslı depoculuk yatırımları, alt bölge içinyeni bir yatırım alanı olarak değerlendirilmektedir.
Ayrıca, coğrafi konumu ve ulaşım
modlarındaki altyapı olanakları doğrultusunda
Osmaniye il merkezi ve Toprakkale ilçesi lojistik
sektörünün gelişimine yönelik uygun yatırım
fırsatları sunmaktadır. DOĞAKA tarafından
hazırlanan Lojistik Mastır Planında Osmaniye ilmerkezinde kurulması öngörülen Lojistik Destek
Merkezinin; OSB ile ulaşım alt yapısı ve gümrük
ofisi ile birlikte tamamlanarak faaliyete geçirilmesi

186

alt bölgenin dış ticaretinin gelişmesinde önemli
bir rol oynayacaktır.
Diğer taraftan yenilebilir enerji yatırımlarına
yönelik rüzgar, güneş ve katı atık potansiyeli,
kültür turizmine yönelik tarihi ve kültürel miras,
Bahçe ve Hasanbeyli ilçelerinde öne çıkan
eko-turizm potansiyeli, Düziçi ilçesinde yeralan Haruniye termal turizm merkezi ve Erzin
ilçesindeki termal kaynaklar özellikle Osmaniye
il merkezi dışındaki diğer ilçelerin ekonomik vesosyal kalkınmasına yönelik politikalarda öneçıkan önemli müdahale alanlarıdır.
Plan döneminin ana gelişme ekseniüzerinde yer alan alt bölge, tüm gelişme
eksenlerine yönelik kaynak ve potansiyelleresahiptir. Bununla birlikte alt bölge içerisinde
sektörel ve tematik anlamda öncelikler
farklılaşmaktadır. Baskın bir şekilde alt bölge
merkezi konumundaki Osmaniye il merkezinde
sanayi, tarım ve lojistik sektörlerine yönelik
tedbirler önemli görülmekte aynı zamanda
turizm sektöründe de gelişme alanlarınınolduğudeğerlendirilmektedir.
Toprakkale
ilçesi, Osmaniye il merkezinin genişleme alanı
konumunda olup Osmaniye OSB bu ilçe
sınırlarında olduğundan dolayı sanayi sektörüne,ulaşım altyapısı nedeniyle de lojistik sektörüne
yönelik tedbirler Toprakkale ilçesi için önemlidir.
Ancak ilçe ekonomisi temel olarak tarım
sektörüne bağımlıdır. Sınırlı sayıda sanayi tesisinibulunduğu Bahçe ilçesi ile birlikte Erzin, Düziçi
ve Hasanbeyli ilçelerinde tarım sektörüne yöneliköncelik ve tedbirlerin sosyoekonomik kalkınmada
oldukça önemli olduğu değerlendirilmektedir.
1.8.2.5. Kadirli,
Bölgesi

Sumbas,Andırın

Alt

Kadirli, Sumbas ve Andırın ilçelerindenoluşan ve TR63 Bölgesi toplam nüfusunun %5,6’sına sahip bu alt bölgenin nüfus yoğunluğu
TR63 Bölge ortalamasının altında kalmaktadır.
Alt bölgenin merkezi, en fazla nüfusa, SGK’ya

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Alt bölgede genel itibarıyla hakim
kayıtlı en fazla çalışana, Ticaret ve Sanayi
sektör tarım ve hayvancılıktır. Ancak Kadirli
Odalarına kayıtlı en fazla üyeye, görece gelişmiş
ilçesi alt bölge içerisinde ekonomik çeşitliliği
sağlık ve eğitim olanaklarına sahip Kadirlive sanayigelişimiylealanınadiğer yakınlığından
ilçelere göre dahailçesidir.
TemelBileşenler
Analizinegöre
alt
noktada Kadirli alt gelişim merkezini tercih etmektedir. Kadirli,
Adana metropol
iyi durumdadır. Kadirli OSB’de 39 parselde 21bölgenin sosyoekonomik açıdan en gelişmiş
dolayı genel itibarıyla Adana ile sosyoekonomik fonksiyonel ilişkilerde de bulunmaktadır. Andırınfirma üretim yapmakta ve bu firmalarda toplam
ilçesi olan Kadirli, İlçelerin Sosyal ve Ekonomik
ilçesiise
Kahramanmaraş
ilininbirilçesiolmasına
rağmenfonksiyonelilişki analizine
göre sosyo681
kişi istihdam
edilmektedir.
Alt bölgedeİlişkilerinin Fonksiyonel Analizine göre de dahasanayisicilinekayıtlı38
firma
bulunup,bunlarınmerkezi
konumdaveçevre
ilçelerle
daha
fazla
ekonomik açıdan Kadirli ilçesi ile daha fazla etkileşim içerisindedir.
4 adedi Andırın, 3 adedi Sumbas ve 31 adedi
etkileşim içerisindedir. Sumbas ve Andırın ilçeleri
Alt ticari
bölgedegenel itibarıyla
hakimkamu
sektörhizmetleri,tarım ve hayvancılıktır.
Kadirliilçesi alt bölge
de Kadirli Ancak
ilçesindebulunmaktadır.
Bu veriler
faaliyetler,bankacılık,doğrultusunda
tarım
ve hayvancılığın
sosyal ekonomik
faaliyetlerve vesağlıkiçerisindeçeşitliliği
sanayi hizmetleriningelişimiyle diğer ilçelere
göre dahaiyi durumdadır.
Kadirli hakim
sektör olmasına rağmen, sanayi sektöründe dekarşılanması bakımından kendilerine yeterliliği
OSB’de 39 parselde 21 firma üretim yapmakta ve bu firmalarda toplam 681 kişi istihdam
gelişim potansiyeli bulunan Kadirli ilçesi, alt bölgesağlayamadıkları noktada Kadirli alt gelişim
edilmektedir.
Altbölgedesanayisicilinekayıtlı38
firma
bulunup,adedi
3 adedimerkezi bunlarınolduğu 4gibi
aynıAndırın,zamandaalt gelişme
merkezini tercih etmektedir. Kadirli, Adana
merkezleriözelliklerinede sahiptir.
metropoldolayı bulunmaktadır.
genel
Sumbasve 31alanınaadedi yakınlığından
de Kadirli ilçesinde
Bu verilerdoğrultusunda
tarım ve Andırınve Sumbas ilçelerinin ekonomisi neredeyse
itibarıyla Adana ile sosyoekonomik fonksiyonel
hayvancılığın hakim sektör olmasına rağmen, sanayi sektöründe de gelişim potansiyeli bulunan Kadirli
tamamen birincil düzeydeki tarımsal faaliyetlereilişkilerde de bulunmaktadır. Andırın ilçesi ise
ilçesi,altbölgemerkeziolduğugibi
aynı
zamandaaltgelişmemerkezleri özelliklerine de sahiptir.
dayalıdır.
Kahramanmaraş ilinin bir ilçesi olmasına rağmen
fonksiyonelilişkiilçelerinin
analizine ekonomisi
göre sosyo-ekonomik
Andırın
ve Sumbas
neredeyse tamamen birincil düzeydeki tarımsal faaliyetlere
açıdanKadirliilçesi
ile
daha
fazla
etkileşim
dayalıdır.
içerisindedir.
Harita 27. Kadirli, Sumbas, Andırın Alt Bölgesi
Harita 27. Kadirli, Sumbas, Andırın Alt Bölgesi

Kaynak: DOĞAKA
Kaynak: DOĞAKA

187

Alt bölge ekonomisinde tarım ve sınırlı düzeyde de olsa sanayi sektörünün katkısının yanı sıraalternatif turizm potansiyeli de ekonomik ve sosyal kalkınmaya katkı sağlayacak niteliktedir. AltbölgedealanPLANI
Karatepe-Aslantaş
TR63 yer
BÖLGE
2014-2023 Milli Parkı, Açık Hava Müzesi, Aslantaş Barajı, Kastabala Antik
Kenti, dağınık halde bulunan kaleler ve yaylaları ile doğa ve kültür turizmi ile su sporlarınıngeliştirilmesine
yönelikekonomisindekaynaklar alt bölgedeki
ekonomikdeçeşitliliği
artıracakpotansiyelesahiptir.
Alt bölge
tarım ve sınırlı
olsa sanayi
sektörüne
yöneliköncelikler
düzeyde de olsa sanayi sektörünün katkısınındeğerlendirilmelidir. Bunun dışında Sumbas ve
TR63
Bölgesi’ndetarım
sektörünün
temel
ekonomik
faaliyetolduğu birincil
bölgelerden
olan bualtyanı sıra alternatif turizm potansiyeli de ekonomik
Andırın ilçeleri
tarımsalbiriüretime
yönelikve sosyalkatkıkonumundakisağlayacak niteliktedir.
tedbirlerin
dahil olmak
üzeretarımsektörüne
sektörünebölgede,alt kalkınmaya
bölge merkezi
Kadirli ilçesinde
sınırlı dedüzeydede olsasanayiAlt bölgede
alan Karatepe-Aslantaş
önceliklerinönemliolduğuilçelerdir.
yöneliköncelikleryerdeğerlendirilmelidir.
BununMillidışında yönelik
Sumbasve AndırınilçeleribirinciltarımsalParkı, Açık Hava Müzesi, Aslantaş Barajı,üretime yönelik tedbirlerin de dahil olmak üzere tarım 1.8.2.6.
sektörüne
yönelikÇağlayanceritönceliklerin önemliolduğuPazarcık,
Alt Bölgesi
Kastabala Antik Kenti, dağınık halde bulunan
ilçelerdir.
kaleler ve yaylaları ile doğa ve kültür turizmi ile
Pazarcık ve Çağlayancerit ilçelerinden
su sporlarının geliştirilmesine yönelik kaynaklaroluşan ve TR63 Bölgesi toplam nüfusunun %1.8.2.6. Pazarcık, Çağlayancerit Alt Bölgesi
alt bölgedeki ekonomik çeşitliliği artıracak
3,2’sine sahip bu alt bölgenin nüfus yoğunluğu
potansiyele sahiptir.
TR63 Bölge
Pazarcık ve Çağlayancerit ilçelerinden oluşan ve TR63 Bölgesi
toplamortalamasının
nüfusunun %altında
3,2’sinekalmaktadır.
sahip bu
TR63 Bölgesi tarım alanlarının % 8’ine sahip olan
tarım Bölge
sektörünün
alt bölgeninTR63
nüfusBölgesi’ndeyoğunluğu TR63
ortalamasının altında kalmaktadır. TR63 Bölgesi tarım
alt bölgenin ekonomisinde tarım öncelikli sektör
temel ekonomik faaliyet olduğu bölgelerden
alanlarının % 8’ine sahip olan alt bölgenin ekonomisinde
tarımöncelikli
sektörolmaklaolmaklabirlikte
Pazarcık’takurulusanayibirlikte
tesisleribiri olan bu alt bölgede, alt bölge merkezi
de önemli rol oynamaktadır.
Pazarcık’ta kurulu sanayi tesisleri de önemli rol oynamaktadır.
konumundaki Kadirli ilçesinde sınırlı düzeyde
Harita
28. Pazarcık,Çağlayancerit
Alt Bölgesi Alt Bölgesi
Harita
28. Pazarcık,Çağlayancerit

Kaynak: DOĞAKA

Kaynak: DOĞAKA

155

188

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Alt bölge, il merkezi gibi baskın bir
ana gelişim merkezine sahip olmamasınarağmen Pazarcık ilçesi, alt bölge içinde yüksek
nüfus artış hızı, görece gelişmiş eğitim ve
altyapı göstergeleri ile bir taraftan Ana Gelişim
Merkezlerini besleyebilecek nitelikte bir alt bölge
merkezi olup, diğer taraftan Çağlayancerit ilçesi
için cazibe merkezi oluşturma kapasitesinesahiptir.

Bölge Planı gelişme eksenlerinden
tarım sektörünün baskın olduğu bu alt bölgede
Pazarcık ilçesinde kurulu sanayi işletmeleri ve
planlanan OSB nedeniyle sanayi sektörüne
yönelik öncelikler de öne çıkmaktadır.
Çağlayancerit ilçesinde ise birincil tarım
uygulamaları dahil tarım sektörüne yönelik
tedbirler ile kırsal turizmin geliştirilmesine yönelik
tedbirler önemli görülmektedir.

TR63 Bölgesi tarım alanlarının % 8,6’sına
sahip alt bölgede tarım alanlarının büyük birbölümü Pazarcık ilçesinde yer almaktadır. Altbölge, Kahramanmaraş, Göksun, Türkoğlu altbölgesi ile birlikte Kahramanmaraş ilinde en
fazla meyvecilik yapılan alt bölge olup, en çoküretilen ürünler üzüm, buğday ve mısırdır. TR63
Bölgesinde en yoğun küçükbaş hayvancılık
bu alt bölgede yapılmaktadır. Benzer şekildeÇağlayancerit ilçesinde de ekonomi büyükölçüde birincil tarım faaliyetlerine dayalıdır.

1.8.2.7. Kahramanmaraş
İl
Merkezi,Göksun, Türkoğlu Alt Bölgesi

Pazarcık ilçesinde ticaret ve sanayi
odasına kayıtlı 910 firma bulunurkenÇağlayancerit ilçesinde sadece 63 adet firma
bulunmaktadır. Pazarcık ilçesi alt bölge merkezi
olması, mevcut sanayi kuruluşları ve planlanan
OSB ile alt gelişme merkezi olma özelliğini
taşımaktadır.

Kahramanmaraş İl Merkezi, Göksun
ve Türkoğlu ilçelerinden oluşan ve TR63
Bölgesi toplam nüfusunun % 22’sine sahip bu
alt bölgenin nüfus yoğunluğu TR63 Bölgesi
ortalaması ile paralellik göstermektedir. TemelBileşenler Analizinde ilk sıralarda yer alan ve anagelişim merkezlerinden biri olan Kahramanmaraş
il merkezi, ekonomik ve sosyal yapısı itibarıyla
baskın bir şekilde alt bölgenin merkezi
konumundadır. Türkoğlu, yakın konumununda etkisiyle sosyal ve ekonomik sektörlerde
Kahramanmaraş il merkezi ile daha fazla
etkileşim içerisinde iken bu ilişki Göksun ilçesi
ile il merkezi arasında daha sınırlı düzeydedir.

Tarım ve sanayinin yanı sıra özellikleÇağlayancerit ilçesinde ekonomik çeşitliliğe
katkı sağlayacak doğa turizmi faaliyetleriningeliştirilmesi için uygun yatırım alanlarıbulunmaktadır.

189

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Altbölgedebulunansanayimerkezinde bulunan OSB faaliyet gösterirken,
siciline kayıtlı firmaların büyük bir bölümü
yine il merkezinde Tekstil İhtisas OSB ve Türkoğlu
Kahramanmaraş il merkezinde olup, bu firmalar
ilçesinde OSB kurulması çalışmaları devam
ilin ihracat ve istihdam rakamlarında önemli bir rol
etmektedir. Türkoğlu ilçesi ile Kahramanmaraş
oynamaktadır. Alt bölge tekstil ve metal mutfak
il merkezi arasında kurulacak olan OSB,
yineeşya
il merkezinde
TekstilİhtisasOSB
ve
Türkoğlu
ilçesindekurulmasıçalışmaları
sektöründe ulusal ve uluslararası alanda
hâlihazırdaOSB
yoğunsanayisibulunandevam
bölgeyietmektedir.
Türkoğlu
ilçesiile Kahramanmaraş
il merkezi
arasındaolan OSB,
hâlihazırda
markalaşmış
ürünleresahiptir.
Kahramanmaraş
ekonomikvekurulacakişgücü açısından
dahada önemli
ilindenİSO bulunan
500 Listesine
giren firmaların
bir cazibedaha
merkezi
haline bir
getirecektir.
Göksunyoğun
sanayisibölgeyi ekonomikve işgücü açısındanda önemli
cazibe merkezi
tamamı Kahramanmaraş il merkezinde ve tekstil
ilçesinin ekonomisi ise büyük ölçüde birincil
haline getirecektir. Göksun ilçesinin ekonomisi ise büyük ölçüde birincil tarım faaliyetlerine
sektöründe yer almaktadır. Kahramanmaraş iltarım faaliyetlerine dayanmaktadır.
dayanmaktadır.

Harita 29. Kahramanmaraş İl Merkezi, Türkoğlu, Göksun Alt Bölgesi
Harita 29. Kahramanmaraş İl Merkezi, Türkoğlu, Göksun Alt Bölgesi

Kaynak: DOĞAKA

Kaynak: DOĞAKA

TR63 Bölgesi tarım alanlarının % 17’sine sahip alt bölgede tarımsal faaliyetler de ekonomik yapı
içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Kahramanmaraş biberi ve Göksun elması ulusal ölçekte demarkalaşmış ürünlerdir. Bunun yanı sıra alternatif turizm faaliyetleri alt bölge için önemli bir
potansiyeldir. Özellikle il merkezindeki tarihi ve kültürel miras, Germanicia Antik Kenti ve gastronomi

190 turizmine yönelik değerler turizm sektörünün gelişimine olanak sağlamaktadır.
Alt bölgede kurulu sanayi yapısının teknolojik altyapısının geliştirilmesi, sektörel ortak kullanım ve Ar-

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

TR63 Bölgesi tarım alanlarının % 17’sine
sahip alt bölgede tarımsal faaliyetler de ekonomik
yapı içerisinde önemli bir konuma sahiptir.
Kahramanmaraş biberi ve Göksun elması ulusalölçekte de markalaşmış ürünlerdir. Bunun yanı
sıra alternatif turizm faaliyetleri alt bölge içinönemli bir potansiyeldir. Özellikle il merkezindeki
tarihi ve kültürel miras, Germanicia Antik Kenti
ve gastronomi turizmine yönelik değerler turizm
sektörünün gelişimine olanak sağlamaktadır.
Alt bölgede kurulu sanayi yapısının
teknolojik altyapısının geliştirilmesi, sektörel
ortak kullanım ve Ar-Ge merkezlerinin
kurulması, tarımsal üretimin modern yöntemlerle
entegrasyonu ve turizm potansiyelinin altyapı
ve promosyon çalışmaları ile ekonomiyekazandırılması önemli görülmektedir. Ekonomisi
büyük ölçüde tarıma dayanan Göksun ilçesinde
ise birincil tarım faaliyetlerinin desteklenmesi
ve tarımsal sanayiye geçişin teşvik edilmesi
gerekmektedir.
Bölge Planı ana gelişim ekseni üzerindebulunan alt bölge, gelişme eksenlerinin
tamamına yönelik kaynak ve potansiyelleresahiptir. Alt bölgenin ve TR63 Bölgesi’nin baskın
merkezlerinden biri olan Kahramanmaraş ilmerkezinde Dulkadiroğlu ve Onikişubat olarak
iki yeni ilçe kurulmuş olup her iki ilçe de bu
baskın karakteri korumaktadır. İl merkezine
yakınlığı nedeniyle merkezin genişleme bölgesi
konumundaki Türkoğlu ilçesinde tarım ve sanayi
sektörlerine yönelik tedbirler önemli olmakla
birlikte bu ilçede artan sanayi yatırımlarının plandönemi içerisinde sanayi sektörünü daha baskın
hale getireceği değerlendirilmektedir. Ayrıca bu
ilçenin coğrafi konumu ve ulaşım altyapısı lojistik
sektörünü de bir gelişme alanı olarak ortayaçıkarmakta olup halen kamu yatırım programındabulunan lojistik merkez yapımı, lojistik sektörüne
yönelik tedbirleri de öne çıkarmaktadır. Göksun
ilçesinde ise tarım sektörüne yönelik tedbirleröncelikli olmakta ve tarıma dayalı sanayi ile
kırsal turizmin geliştirilmesine yönelik tedbirlerin
uygulanabileceği değerlendirilmektedir.
1.8.2.8. Elbistan, Afşin, Ekinözü, Nurhak
Alt Bölgesi
Elbistan, Afşin, Ekinözü ve Nurhak
ilçelerinden oluşan ve TR63 Bölgesi nüfusunun% 8,2’sine sahip bu alt bölgenin nüfusyoğunluğu TR63 Bölgesi ortalamasının oldukça
altındadır. Elbistan ilçesi nüfus, SGK’ya kayıtlıçalışan işçi sayısı, ticaret ve sanayi odalarına
kayıtlı firma sayısı, sağlık, eğitim, konaklama gibi
altyapı olanakları ile alt bölgenin merkezi ve aynı
zamanda ana gelişim merkezi konumundadır.
Afşin, Ekinözü ve Nurhak ilçeleri ticaret, günlük
alışveriş, bankacılık, ikamet, eğitim, sağlık, sosyal
faaliyetler ve kamu hizmetlerinin karşılanması
açısından Elbistan ilçesini tercih etmektedir.
Elbistan ilçesi, mevcut durumu veönümüzdeki dönemler için planlanan termik
santral ve OSB yatırımları ile TR63 Bölgesinde
ana gelişim merkezlerinden biri olarakdeğerlendirilmektedir.
TR63 Bölgesinde en fazla tarım alanınasahip alt bölgenin ekonomisi genel olarak tarımave hayvancılığa dayanmakla birlikte AfşinElbistan Termik Santrali ve santrale dayalı yansanayi işletmelerinin varlığı sanayi sektörünü dealt bölgede önemli bir aktör haline getirmiştir.
Alt bölge, Türkiye’nin en önemli enerjiüretim merkezlerinden biridir. Afşin ve Elbistan
ilçelerindeki zengin linyit yatakları üzerinde
kurulu termik santrallerin yanı sıra uluslararası

191

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

nitelikli yeni yatırım arayışları, alt bölgedeki
enerji üretim potansiyelini daha da artıracaktır.

Bunun yanı sıra alt bölgedeki rüzgar ve güneş
enerjisi potansiyeli, bu bölgenin enerji merkezi
konumunu güçlendirmektedir.

Harita 30. Elbistan, Afşin, Ekinözü, Nurhak Alt Bölgesi
Harita 30. Elbistan, Afşin, Ekinözü, Nurhak Alt Bölgesi

Kaynak: DOĞAKA
Kaynak: DOĞAKA

Elbistan ile Afşin ilçelerinin ekonomikgeliştirilmesi için önemli potansiyeller olarak
yapısında
önemlirolü
olan
termiksantral
Elbistan ile Afşin ilçelerinin ekonomik yapısında önemli değerlendirilmektedir.
rolü olan termik santral faaliyetlerinin yanı
faaliyetlerinin yanı sıra Nurhak ve Ekinözü
Bölge
Planınınanagelişmeeksenisırailçelerinin
Nurhak veekonomisi
Ekinözü ilçelerinin
ekonomisi
olmaklabirlikte
Afşinve Elbistan
tamamentarıma tamamen
dayalı tarıma dayalı
içerisindeyeralanElbistanilçesininyeraldığı
olmakla debirlikteAfşin faaliyetlerinve Elbistan önemi
ilçelerindedeilçelerinde
tarımsal
büyüktür.
Özellikle Nurhak ve Ekinözü’nde ekonomik
bu alt bölgede enerji ve tarım sektörüne yönelik
tarımsal faaliyetlerin önemi büyüktür. Özellikle
sürdürülebilirlik açısından birincil tarım faaliyetlerinintedbirlergeliştirilmesi
önemlidir. Ayrıca
Elbistandaha önceliklidir.
Alt bölge
merkezi
Nurhak ve Ekinözü’nde ekonomik sürdürülebilirlik
konumundaki
enerji, sanayi
ve tarımilçesindeki
hayvanborsasınınmodern yöntemlerleve hububatElbistan’dalisanslı depoculukçalışmaları
açısından
birinciltarım faaliyetleriningeliştirilmesiyapılması
sektörlerine
yönelik
tedbirlerönemligörülmekte
Elbistanilçesindeki
hayvanplanönemlidir.
dönemininAyrıcaöncelikleri
arasında
yer alacaktır.
Ayrıca Afşin’de yer alan Eshab-ı Kehf Külliyesi ve alt
iken Afşin, Nurhak ve Ekinözü ilçelerinde birincil
borsasının modern yöntemlerle yapılması vebölgenin doğal kaynakları alternatif turizmin geliştirilmesi
için önemliolaraktarım uygulamaları
ile potansiyeller
birlikte tarım sektörüne
hububat lisanslı depoculuk çalışmaları planyönelik tedbirler temel önceliklerdir. Ayrıca Afşin
değerlendirilmektedir.
döneminin öncelikleri arasında yer alacaktır.
inanç turizmi, Elbistan, Ekinözü ve Nurhak’ta
Ayrıca Afşin’de yer alan Eshab-ı Kehf Külliyesi ve
kırsal ilçesinin
turizmininyergeliştirilmesine
yönelik tedbirlerin
Bölgegelişmeekseni alternatifiçerisindeturizmin
yer alan Elbistanaldığı bu alt bölgede
enerjialt Planınınbölgeninana
doğalkaynakları
ve tarım sektörüne yönelik tedbirler daha önceliklidir. uygulanabileceği
Alt bölge merkezideğerlendirilmektedir.
konumundaki Elbistan’da192

enerji, sanayi ve tarım sektörlerine yönelik tedbirler önemli görülmekte iken Afşin, Nurhak ve Ekinözü
ilçelerinde birincil tarım uygulamaları ile birlikte tarım sektörüne yönelik tedbirler temel önceliklerdir.
Ayrıca Afşin inanç turizmi, Elbistan, Ekinözü ve Nurhak’ta kırsal turizminin geliştirilmesine yönelikTR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

1.8.3. TR63 Bölgesi Alt Bölge Stratejileri
TR63 Bölgesi’nin bölgesel gelişme
stratejilerine dayalı TR63 Bölge Planı 20142023 strateji metninde, bölgesel gelişmedeki
ana gelişme eksenleri, öncelikler ve tedbirler
bölgesel gelişme stratejileri içerisinde bir bütün
olarak yer almıştır. Alt bölge stratejilerinde ise
Bölge Planı’nın gelişme ksenleri bölümünde
yer alan öncelik ve tedbirler, bu öncelik ve
tedbirlerle ilişkilendirilecek mekanlarla birliktedeğerlendirilecektir.

Buna göre, bu bölümde gelişme
eksenleri içerisinde yer alan enerji, sanayi, tarım,
lojistik ve turizm sektörleri ve kentsel ve sosyal
altyapıya yönelik öncelik ve tedbirler alt bölgeler
bazında ele alınacak ve her bir alt bölge içinbu alanlara yönelik temel müdahale biçimleri
belirtilecektir.
Alt bölge stratejilerinin şematik anlatımı;
Alt Bölge Analizi çalışmasına esas olan TemelBileşenler Analizi, K-ortalama Kümeleme
Analizi ve Fonksiyonel İlişki Analizi sonuçları
doğrultusunda elde edilen Alt Bölgelerde,merkezler arasındaki gelişim ve etkileşim

193

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

düzeylerinin ve merkezlerin ekonomik yapısındaöne çıkan sektörlerin birlikte yer aldığı TR63
Bölgesi Alt Bölgeleri haritası ile sağlanacaktır.
TR63 Bölge Planı 2014-2023 strateji
metninde gelişme eksenleri arasında yer alanenerji sektöründe, TR63 Bölgesi geneline
yayılmış termik santral ve yenilenebilir enerji
kaynaklarına dayalı öncelik ve tedbirler
yer almaktadır. Türkiye’nin en önemli linyit
rezervlerinin bulunduğu Afşin ve Elbistanyöresi ile İskenderun-Dörtyol-Erzin hattınınüretim kapasitesi bakımından öne çıktığı TR63

194

Bölgesi’nde bölge genelinde üretim potansiyelibulunmakla birlikte, rüzgar enerji potansiyelinde
Samandağ, Yayladağı, Belen, İskenderun,
Bahçe, Çağlayancerit, Afşin ve Elbistan ilçeleri,güneş enerjisi potansiyelinde Nurhak, Ekinözü,
Elbistan, Afşin, Göksun, Samandağ ilçeleri,biyokütleden enerji üretiminde ise katı atıkyönetim tesisi yatırımları devam eden il merkezleri
daha yüksek potansiyel arz etmektedir.
BununlabirliktesanayileşmeninyoğunolduğuHatay,
Kahramanmaraş
ve Osmaniye il merkezleri ile İskenderunDörtyol hattı ve yeni OSB yatırımları ile sanayi
sektörünün ağırlık kazanacağı Elbistan, Altınözü,
Toprakkale ve Türkoğlu ilçelerinde öz tüketime
dayalı enerji üretimi yatırımlarının gelişeceği
değerlendirilmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Bu genel çerçeve içerisinde, bölgede
enerji konusunda öne çıkan alt bölgeler olmakla
birlikte, Plan dönemi içerisinde herhangi bir
alt bölge ile ilişkilendirilmeden TR63 Bölgesi
genelinde enerji üretimine yönelik bağımsız
yatırımlar ile öz tüketime yönelik yatırımlar,araştırma ve fizibilite çalışmaları ve mali ve teknik
destek mekanizmaları ile teşvik edilecektir.
Güneş enerjisi başta olmak üzere yenilebilir
enerji kaynaklarına yönelik yatırımlar öncelikliolarak değerlendirilecektir.
Bölgesel gelişme eksenleri arasında
yer alan sanayi sektöründe ise kurulu sanayi
yapısının rekabet gücünün geliştirilmesine,sürdürülebilirliğinin sağlanmasına ve ekonomikçeşitliliğin sağlanması amacıyla sanayinin
yaygınlaştırılmasına yönelik üç farklı yaklaşım
benimsenmiştir.
Bölge Planın ana gelişme ekseniüzerinde yer alan ve bölgesel sanayi üretimi
hacminin önemli bir kısmını barındıran Hatay ilmerkezi (Antakya OSB dahil), İskenderun-Dörtyolhattı, Osmaniye il merkezi (Osmaniye OSB
dahil), Kahramanmaraş İl merkezi ve Elbistan’da
mevcut sanayi işletmelerinin ulusal ve uluslararasıölçekte rekabet gücünü geliştirilmesine yönelik
tedbirler önceliklendirilecektir. Bu bölgelerden;
Hatay il merkezinde gıda sanayi, ayakkabıcılık
ve mobilyacılık, İskenderun-Dörtyol hattında ana
metal sanayi, Osmaniye il merkezinde gıda ve
ana metal sanayi, Kahramanmaraş il merkezinde
gıda sanayi, tekstil ve metal mutfak eşyasektörlerinin teknolojik altyapılarının iyileştirilmesi,beşeri kaynaklarının geliştirilmesi, kümelenme
stratejilerinin tamamlanması ve uygulanması,
ortak kullanım ve Ar-Ge merkezlerinin
tamamlanması Plan döneminin temel tedbirleri
olacaktır.

Ana gelişim merkezlerinin yanı sıra
genellikle tarıma dayalı sanayi işletmelerindeoluşan belirli ölçüde sanayi hacmine sahip
Kırıkhan, Samandağ, Dörtyol, Kadirli ve
Pazarcık ilçelerinde mevcut yapının geliştirilmesi
ve sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yönelik
teknolojik ilerleme, kapasite artırımı, beşeri
kaynaklarıngeliştirilmesi
vepazarlamastandartlarının geliştirilmesine yönelik tedbirler
alınacaktır. Alt gelişim merkezi olarak nitelendirilen
bu ilçeler ana gelişim merkezlerine alternatif olarakdiğer az gelişmiş ilçeler için bir cazibe merkezi
konumundadır. Bu noktada bu bölgelerdeki
ekonomik ve sosyal gelişme politikaları, bölge içigelişmişlik farklarının azaltılması bakımından daönemlidir.
Ana ve alt gelişim merkezlerinin dışında
kalan tüm ilçelerde, var olan sınırlı sayıdaki
sanayi tesislerinin kapasitelerinin artırılması vedaha da öncelikli olarak bu ilçelerde ekonomikçeşitliliğin artırılması ve kırsal kalkınmaya katkı
sağlanması bakımından başlangıç yatırımlarının
da dahil olduğu destek programları ve yatırım
danışmanlığına yönelik her türlü teknik destek
uygulamaları
gerçekleştirilecektir.
Belirliölçüdeki kapasiteleri nedeniyle İkinci Düzey AltGelişim Bölgesi olarak nitelendirilen Reyhanlı,
Toprakkale, Türkoğlu, Göksun ve Afşin ilçelerinin
yanı sıra, az gelişmiş ilçeler konumundaki
Yayladağı, Altınözü, Kumlu, Hassa, Erzin,
Sumbas, Hasanbeyli, Düziçi, Bahçe, Andırın,Çağlayancerit, Nurhak ve Ekinözü ilçeleri bu
kapsamda değerlendirilecek ilçelerdir. Bu
ilçelerden Altınözü, Bahçe ve Türkoğlu ilçeleri
mevcut sanayi kapasitesi ile diğer az gelişmiş
ilçelerden ayrışmaktadır. Bu noktada, ana ve altgelişme merkezlerine yönelik belirtilen rekabet
gücünün geliştirilmesine yönelik tedbirler bu
ilçeler için de uygulanabilecektir.

195

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Harita 31. TR63 Bölgesi Alt Bölgeleme Analizi

Harita 31. TR63 Bölgesi Alt Bölgeleme Analizi
Eksenler
ENERJİ ÜRETİM KAPASİTESİNİN
ARTIRILMASISANAYİDE REKABET GÜCÜNÜN
GELİŞTİRİLMESİTARIMDA YAPISAL DÖNÜŞÜMÜN
SAĞLANMASI VE KIRSAL KALKINM

LOJİSTİK SEKTÖRÜNÜN GELİŞTİRİLM

TURİZM POTANSİYELİNİN EKONOM
KAZANDIRILMASIKENTSEL ALTYAPININ İYİLEŞTİRİLMSOSYAL ALTYAPININ İYİLEŞTİRİLME

Defne
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2ÖHassa
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2ÖKumlu
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö
Andırın
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2ÖArsuz
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö
GöksunGE1Ö3 GE2Ö3 GE2ÖHasanbeyli
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö
Kırıkhan
GE1Ö3 GE2Ö2 GE2ÖNurhakGE1Ö3 GE2Ö3 GE2ÖSumbasGE1Ö3 GE2Ö3 GE2ÖToprakkale
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2ÖBelen
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1ÖÇağlayancerit
GE1Ö1 GE1Ö3 GE2Ö
EkinözüGE1Ö3 GE2Ö3 GE2ÖPazarcık
GE1Ö3 GE2Ö2 GE2Ö
Altınözü
GE1Ö3 GE2Ö2 GE2ÖBahçe
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1ÖDüziçiGE1Ö3 GE2Ö3 GE2ÖReyhanlı
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2ÖAfşin
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1ÖElbistan
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1ÖYayladağı
GE1Ö1 GE1Ö3 GE2ÖErzin
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1ÖKadirli
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2ÖSamandağ
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1ÖTürkoğlu
GE1Ö3 GE2Ö2 GE2Ö
Dörtyol
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1ÖPayas
GE1Ö2 GE1Ö3 GE2ÖOsmaniye Merkez GE1Ö3 GE2Ö1 GE2ÖAntakya
GE1Ö3 GE2Ö1 GE2ÖDulkadiroğlu
GE1Ö3 GE2Ö1 GE2ÖOnikişubat
GE1Ö3 GE2Ö1 GE2Öİskenderun
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1ÖKaynak: DOĞAKA
Kaynak: DOĞAKA

196
162

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

TR63 Bölge Planı 2014-2023 Stratejileri
EksenlerÖncelikler

ENERJİ ÜRETİM KAPASİTESİNİN
ARTIRILMASI

GE1Ö1
GE1Ö2
GE1Ö3

TR63 Bölgesi’nin enerji üretim kapasitesinin artırılması
TR63 Bölgesi’nde enerji üretimine yönelik yatırım ortamının iyileştirilmesi
Elektrik iletimi, dağıtımı ve kullanımında verimlilik ve tasarruf artışı sağlanması

SANAYİDE REKABET GÜCÜNÜN
GELİŞTİRİLMESİ

GE2Ö1
GE2Ö2
GE2Ö3
GE2Ö4
GE2Ö5
GE2Ö6
GE2Ö7

TR63 Bölgesi sanayi teknolojisinin düşük-orta seviyeden orta-yüksek seviyeye yükseltilmesi
Üretim yeteneğinin geliştirilmesi amacıyla ihtisaslaşmış Organize Sanayi Bölgesi ve Küçük Sanayi Sitesi oluşumlarının yaygınlaştırılması
Patent, marka ve coğrafi işaret gibi sınai mülkiyet haklarına ve yeni ürünlerin korunmasına yönelik uygulamaların yaygınlaştırılması
TR63 Bölgesi’nde üretim kompozisyonunun endüstriyel simbiyoz uygulamaları ile genişletilmesi
TR63 Bölgesi’nde kümelenme uygulamalarının başlatılması
Sanayi sektöründeki firmaların ihracat kapasitelerinin geliştirilmesi
Yatırım süreçlerinde kolaylaştırıcılık ve danışmanlık hizmetlerinin etkinleştirilmesi

TARIMDA YAPISAL DÖNÜŞÜMÜN
SAĞLANMASI VE KIRSAL KALKINMA

GE3Ö1
GE3Ö2
GE3Ö3
GE3Ö4
GE3Ö5
GE3Ö6

Üretim ve pazarlama tekniklerinin geliştirilerek TR63 Bölgesi’nin tarımsal üretim değerinin artırılması
Tarımsal arazilerin kullanımında ölçek ekonomisinin hedeflenmesi, sulama altyapısına yönelik yatırımların tamamlanması
TR63 Bölgesi’nin hayvancılık sektörü üretim değerinin artırılması
Tarımsal örgütlerin etkinliğinin artırılması, tarımsal örgütlülük bilincinin geliştirilmesi
Gıda üretiminde ve tüketiminde gıda güvenliğinin sağlanmasının esas alınması
Kırsalda ekonomik ve sosyal altyapının iyileştirilmesi

LOJİSTİK SEKTÖRÜNÜN GELİŞTİRİLMESİ

GE4Ö1
GE4Ö2
GE4Ö3
GE4Ö4

İskenderun Lojistik Köyü ile Antakya ve Osmaniye Destek Merkezlerinin kurulması ve Türkoğlu Lojistik Merkezi ile entegrasyonlarının sağlanması
Organize Sanayi Bölgeleri ve büyük işletmelerin ulaşım altyapısının iyileştirilmesi
Gümrük kapılarının etkinliğinin artırılması
Lojistik ve gümrük işlemlerinde insan kaynağı potansiyelinin geliştirilmesi

TURİZM POTANSİYELİNİN EKONOMİYEKAZANDIRILMASI

GE5Ö1
GE5Ö2
GE5Ö3
GE5Ö4
GE5Ö5

TR63 Bölgesi’nin termal turizm kaynakları ile sağlık turizminde marka haline getirilmesi
TR63 Bölgesi’nin inanç ve kültür turizmi altyapısının iyileştirilmesi
TR63 Bölgesi’nde gastronomi turizminin geliştirilmesi
TR63 Bölgesi’nde alternatif turizm çeşitliliğinin kırsal kalkınma politikaları ile entegre bir şekilde geliştirilmesi
Deniz ve doğal su kaynaklarının turizm sektöründeki payının artırılması

KENTSEL ALTYAPININ İYİLEŞTİRİLMESİ

GE6Ö1
GE6Ö2
GE6Ö3
GE6Ö4

TR63 Bölgesi’nde kanalizasyon hizmeti ve atık arıtma hizmeti verilen nüfus oranının Türkiye ortalamalarına yükseltilmesi
Katı atıkların bertarafına yönelik düzenli depolama alanlarının yapılması ve katı atık yönetiminde geri dönüşüm sistemlerinin yaygınlaştırılması
Ulusal stratejilerle paralel olarak kentsel dönüşüm çalışmalarının önceliklendirilmesi
Kent içi ulaşım sistemlerinin birbirleri ile entegre bir şekilde geliştirilmesi

SOSYAL ALTYAPININ İYİLEŞTİRİLMESİ

GE7Ö1
GE7Ö2
GE7Ö3
GE7Ö4
GE7Ö5

Okul öncesi eğitim altyapısının iyileştirilmesi ve farkındalığının artırılması
TR63 Bölgesi’nde kurulu sanayi yapısı ve potansiyel gelişme alanları başta olmak üzere nitelikli işgücünün temini için mesleki eğitimin işlevselliğinin artırılması
Sağlık hizmetlerinde fiziki altyapı ve insan kaynakları kapasitesinin iyileştirilmesi
İlçelerin sosyal faaliyet altyapısının iyileştirilmesi
Sivil toplum kuruluşlarının kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesi ve etkinliklerinin artırılması

İlçelerin Öncelikler Matrisi
Defne
Hassa

GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5

197

TURİZM POTANSİYELİNİN EKONOMİYEKAZANDIRILMASI

GE5Ö1
GE5Ö2
GE5Ö3
GE5Ö4
GE5Ö5

TR63 Bölgesi’nin termal turizm kaynakları ile sağlık turizminde marka haline getirilmesi
TR63 Bölgesi’nin inanç ve kültür turizmi altyapısının iyileştirilmesi
TR63 Bölgesi’nde gastronomi turizminin geliştirilmesi
TR63 Bölgesi’nde alternatif turizm çeşitliliğinin kırsal kalkınma politikaları ile entegre bir şekilde geliştirilmesi
Deniz ve doğal su kaynaklarının turizm sektöründeki payının artırılması

İYİLEŞTİRİLMESİ
TR63KENTSELBÖLGEALTYAPININ
PLANI 2014-2023

GE6Ö1
GE6Ö2
GE6Ö3
GE6Ö4

TR63 Bölgesi’nde kanalizasyon hizmeti ve atık arıtma hizmeti verilen nüfus oranının Türkiye ortalamalarına yükseltilmesi
Katı atıkların bertarafına yönelik düzenli depolama alanlarının yapılması ve katı atık yönetiminde geri dönüşüm sistemlerinin yaygınlaştırılması
Ulusal stratejilerle paralel olarak kentsel dönüşüm çalışmalarının önceliklendirilmesi
Kent içi ulaşım sistemlerinin birbirleri ile entegre bir şekilde geliştirilmesi

SOSYAL ALTYAPININ İYİLEŞTİRİLMESİ

GE7Ö1
GE7Ö2
GE7Ö3
GE7Ö4
GE7Ö5

Okul öncesi eğitim altyapısının iyileştirilmesi ve farkındalığının artırılması
TR63 Bölgesi’nde kurulu sanayi yapısı ve potansiyel gelişme alanları başta olmak üzere nitelikli işgücünün temini için mesleki eğitimin işlevselliğinin artırılması
Sağlık hizmetlerinde fiziki altyapı ve insan kaynakları kapasitesinin iyileştirilmesi
İlçelerin sosyal faaliyet altyapısının iyileştirilmesi
Sivil toplum kuruluşlarının kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesi ve etkinliklerinin artırılması

İlçelerin Öncelikler Matrisi
Defne
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Hassa
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Kumlu
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Andırın
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Arsuz
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö5 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
GöksunGE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Hasanbeyli
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Kırıkhan
GE1Ö3 GE2Ö2 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
NurhakGE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
SumbasGE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Toprakkale
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö2 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Belen
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Çağlayancerit
GE1Ö1 GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
EkinözüGE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö1 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Pazarcık
GE1Ö3 GE2Ö2 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö2 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Altınözü
GE1Ö3 GE2Ö2 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö2 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Bahçe
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
DüziçiGE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö1 GE5Ö4 GE5Ö5 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Reyhanlı
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö3 GE4Ö4 GE5Ö1 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Afşin
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö2 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Elbistan
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1Ö3 GE2Ö2 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö2 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Yayladağı
GE1Ö1 GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö3 GE5Ö4 GE5Ö5 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Erzin
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö1 GE5Ö2 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Kadirli
GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö2 GE5Ö1 GE5Ö2 GE5Ö4 GE5Ö5 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Samandağ
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1Ö3 GE2Ö3 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö2 GE5Ö4 GE5Ö5 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Türkoğlu
GE1Ö3 GE2Ö2 GE2Ö3 GE2Ö5 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö1 GE4Ö2 GE4Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Dörtyol
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1Ö3 GE2Ö1 GE2Ö3 GE2Ö4 GE2Ö5 GE2Ö6 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE5Ö4 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Payas
GE1Ö2 GE1Ö3 GE2Ö1 GE2Ö3 GE2Ö4 GE2Ö5 GE2Ö6 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö2 GE5Ö2 GE6Ö1 GE6Ö2 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Osmaniye Merkez GE1Ö3 GE2Ö1 GE2Ö2 GE2Ö3 GE2Ö4 GE2Ö5 GE2Ö6 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö1 GE4Ö4 GE5Ö2 GE6Ö1 GE6Ö2 GE6Ö3 GE6Ö4 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Antakya
GE1Ö3 GE2Ö1 GE2Ö2 GE2Ö3 GE2Ö5 GE2Ö6 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö1 GE4Ö2 GE5Ö1 GE5Ö2 GE5Ö3 GE6Ö1 GE6Ö2 GE6Ö3 GE6Ö4 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Dulkadiroğlu
GE1Ö3 GE2Ö1 GE2Ö2 GE2Ö3 GE2Ö4 GE2Ö5 GE2Ö6 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö2 GE5Ö2 GE5Ö3 GE5Ö5 GE6Ö1 GE6Ö2 GE6Ö3 GE6Ö4 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
Onikişubat
GE1Ö3 GE2Ö1 GE2Ö2 GE2Ö3 GE2Ö4 GE2Ö5 GE2Ö6 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö2 GE5Ö2 GE5Ö3 GE5Ö5 GE6Ö1 GE6Ö2 GE6Ö3 GE6Ö4 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5
İskenderun
GE1Ö1 GE1Ö2 GE1Ö3 GE2Ö1 GE2Ö2 GE2Ö3 GE2Ö4 GE2Ö5 GE2Ö6 GE2Ö7 GE3Ö1 GE3Ö2 GE3Ö3 GE3Ö4 GE3Ö5 GE3Ö6 GE4Ö1 GE4Ö2 GE4Ö4 GE5Ö5 GE6Ö1 GE6Ö2 GE6Ö3 GE6Ö4 GE7Ö1 GE7Ö2 GE7Ö3 GE7Ö4 GE7Ö5

162

198

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Gelişme Eksenleri içerisindeki tarım
sektöründe ise tarımsal üretimde katma değeri
artıracak modern uygulamaların yaygınlaştırılması
ve ürün markalaşması ile ekonomik yapınınsürdürülebilirliğinin sağlanması iki temel yaklaşım
olacaktır.
TR63 Bölgesi, coğrafi şartları veuygun iklim yapısının da etkisi ile Türkiye’ninen önemli tarımsal üretim merkezlerinden
biridir. Bölge geneline yayılmış çeşit ve üretim
hacmi bakımından zengin tarımsal üretim
faaliyetleri, bazı ilçelerde kırsal bölgelerdeki
ekonomik faaliyetleri oluştururken bazı ilçelerdeise neredeyse tamamen ekonomik yapınınbelirleyicisi konumundadır. Ana gelişme
merkezlerinde, alt gelişme merkezlerinde ve
ikinci düzey alt gelişme merkezlerinde ekonomik
yapıda baskın sektör olmamakla birlikte mevcutüretim yapısının katma değerinin artırılmasına,pazarlama yöntemlerinin geliştirilmesine ve ArGe tabanlı marka ürünlerin yaygınlaştırılmasınayönelik tedbirlerin alınacağı tarım sektöründe,az gelişmiş ve ekonomik faaliyetlerin tamamına
yakının tarımsal faaliyetlerin oluşturduğu ilçelerde
ekonomik sürdürülebilirlik ve sermaye birikimine
yönelik olarak birincil tarım dahil tarımsal
faaliyetlerin desteklenmesine yönelik tedbirlerin
alınması gerekmektedir.
Bu bakımdan TR63 Bölgesi’nde
Yayladağı, Altınözü, Kumlu, Hassa, Belen,
Hasanbeyli, Bahçe, Düziçi, Sumbas, Andırın,Çağlayancerit, Nurhak ve Ekinözü ilçelerindebirincil düzeyde tarımsal faaliyetler de dahil
olmak üzere tarım sektörünün geliştirilmesine
yönelik tedbirler alınacaktır.
Bölge Planında potansiyel gelişme
alanlarından biri olarak değerlendirilen lojistik

sektöründe, bölgenin coğrafi konumu veulaşım modlarındaki altyapısı, bölgede kurulu
sanayi işletmelerinin iç ve dış ticaret yeteneğinin
geliştirilmesi ve TR63 Bölgesi’nin hinterlandı
konumundaki doğu ve güneydoğu illerinin
dış ticaret faaliyetlerindeki lojistik hizmetlerinsağlanması
bakımından
uygun
yatırım
olanaklarına sahiptir. Liman hizmetleri odaklı
lojistik faaliyetlerin halen yapılmakta olduğu
İskenderun’da çok modlu lojistik hizmetleringeliştirilmesine yönelik İskenderun Lojistik Köyü,
Osmaniye ve Hatay il merkezlerinde lojistik
destek merkezleri ve kamu yatırım programındaki
Türkoğlu Lojistik Merkezi, Plan dönemininöncelikleri arasındadır.
Planın diğer potansiyel gelişme alanıolan turizm konusunda ise TR63 Bölgesi
oldukça zengin tematik ve mekansal öncelikleresahiptir. Bölgesel gelişme ekseninde markadeğer haline gelinmesi hedeflenen termal turizmöncelikli sağlık turizmi, inanç ve kültür turizmi
ve gastronomi turizmi konusundaki tedbirleröncelikli olarak değerlendirilecektir. Bunun
yanı sıra bölgenin sahip olduğu, deniz turizmi,
eko-turizm, kruvaziyer turizmi ve su sporları
potansiyelinindeğerlendirilmesine
yönelik
tedbirler de alınacaktır. Bu noktada, bölgede içve dış turizm hareketliliğin sağlanması ve kırsalda
tarım dışı ekonomik çeşitliliğin sağlanması temel
hedef olacaktır.
Termal turizmde halen Hatay ilmerkezinde beş yıldızlı olmak üzere, Reyhanlı
HamamatKaplıcaları,
DüziçiHaruniyeKaplıcaları ve Kahramanmaraş il merkezindeki
Ilıca Kaplıcalarında tesisleşme sağlanarak
turizm hizmeti verilmektedir. Plan dönemindebu tesislerdeki hizmetin fiziksel altyapısınıngeliştirilmesi ve hizmet kalitesinin artırılması ile

199

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

bu tesislere ilave olarak Erzin, Ekinözü ve Kokar(Kadirli) Kaplıcalarının da turizme kazandırılması
öncelikli olarak ele alınacaktır.
Kültürve
inançturizminingeliştirilmesinde, bu alandaki turizm değerlerinin
altyapı çalışmalarının önceliklendirilmesi ve
turizm rotalarının oluşturularak promosyonçalışmalarının yapılması iki temel yaklaşım olarak
ele alınacaktır. TR63 Bölgesi’nin tamamında
yer alan tarihi ve kültürel değerlerin altyapı veçevre düzenlemelerinin ele alınacağı tedbirler
kapsamında Hatay, Kahramanmaraş ve
Osmaniye il merkezleri ile Samandağ, Afşin
ve Kadirli’de yer alan tarihi ve kültürel eserlere
yönelik altyapı çalışmaları ve bunların turizm
rotaları oluşturulmak suretiyle promosyonun
yapılması öncelikli olarak ele alınacaktır. Buçalışmalarda komşu ve yakın bölge kalkınma
ajansları ile de işbirliği yapılacaktır.
Turizmrotasının
oluşturularak
promosyon çalışmasının yapılacağı ve kalkınma
ajansları ile işbirliği içerisinde tedbirlerin alınacağı
bir diğer turizm konusu ise gastronomidir.
Hatay il merkezinin ulusal ve uluslararası marka
haline gelmeye başladığı gastronomi turizminde
Osmaniye ve Kahramanmaraş illerine yönelikdeğerlerin de yer almasına yönelik tedbirler
alınacaktır.
Bölgedezenginpotansiyellerin
bulunduğu ve aynı zamanda kırsalda ekonomik
faaliyetlerinçeşitlendirilmesi
bakımındanda önemli görülen eko-turizm, el sanatları,
yaylacılık ve doğa sporları gibi geniş alanlara
yayılabilmektedir.
Eko-turizm
faaliyetlerinin
bölgede mekansal olarak önceliklendirilmesi
güç olmakla birlikte kırsalda ekonomik çeşitliliğin
sağlanması esasına yönelik olarak az gelişmiş ilçe

200

merkezlerinin tamamında önceliklendirilecektir.
Ayrıca Samandağ, Kadirli, Göksun ve Afşin
ilçeleri de bu ilçelere ilave olarak eko-turizm
faaliyetlerinindeğerlendirileceği
merkezler
olacaktır.
Bunların dışında Samandağ ve Arsuz’daklasik kıyı turizminin çeşitlendirilmesine yönelikolarak dalış, sörf ve yelken turizmin geliştirilmesi,
Aslantaş (Kadirli), Kılavuzlu (Kahramanmaraş)ve Menzelet (Kahramanmaraş) Barajlarında
su sporlarının geliştirilmesi ve Samandağ’dakruvaziyer turizminin geliştirilmesi Plan dönemininöncelikleri arasında yer almaktadır.
Bölgesel gelişme ekseninde birmüdahale alanı olarak belirlenen sosyal altyapınıngeliştirilmesi, DOĞAKA tarafından yapılan ilçeçalıştaylarında temel sorun alanlarından biri
olarak ortaya çıkmıştır. Özellikle il merkezleri veİskenderun ilçesi dışında fiziksel altyapının vesosyal faaliyetlerin yetersizliği sosyal hayatıngelişmesini olumsuz olarak etkilemektedir. Bu
bakımdan DOĞAKA tarafından pilot olarak
uygulanmakta olan SODES kapsamında
fiziki altyapı olanaklarının geliştirilmesine
yönelik desteklemelerin de yapılması önemli
görülmektedir. Bu husus program otoritesi olan
Kalkınma Bakanlığı ile müzakere edilecek veuygun görülmesi halinde sosyal hayata yönelik
fiziki altyapının iyileştirilmesi amacıyla üretilen
projeler desteklenecektir. Ayrıca, bölgesel, ulusal
ve uluslararası nitelikli destek mekanizmalarıçerçevesinde ve yerel yönetimlerle işbirliği
içerisinde TR63 Bölgesi’nin genelinde sosyal
altyapının iyileştirilmesine yönelik destek
programları ve projeler uygulanacaktır.
Sosyal hayatın geliştirilmesine benzerşekilde özellikle az gelişmiş ilçe merkezlerindeTR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

ekonomik sürdürülebilirliğin sağlanması ve
kırsal nitelikli bölgelerde ekonomik çeşitliliğin
sağlanması amacıyla yeni yatırımların dakapsama alınacağı girişimcilik destek programlarıgeliştirilecektir. Ekonomisi önemli ölçüde birincil
tarımsal faaliyetlere dayalı ilçelerde uygulanacak
programın uygulama alanı, alt bölgeleme

analizinde Az Gelişmiş İlçe Merkezleri olarak
tanımlanan ilçeler olacaktır. Bu program, tematikve mekansal anlamda daha dar çerçevelerdede uygulanacak olup bu durumda DOĞAKA
tarafından yapılacak olan Kentsel ve Kırsal
Nitelikli Bölgeler Analizi esas alınacaktır.

201

2. Bölüm

2014-2023
TR63 BÖLGE PLANI
SÜRECİNDEHEDEFLENEN
PROGRAM VE
PROJELER

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2. 2014-2023 TR63 BÖLGE PLANI SÜRECİNDE HEDEFLENEN PROGRAM VE
2. 2014-2023
TR63 BÖLGE PLANI SÜRECİNDE HEDEFLENEN PROGRAM VE PROJELER
PROJELER
2.1. Endüstriyel
Simbiyoz
Uygulama
Programı
2.1.
Endüstriyel Simbiyoz
Uygulama
ProgramıProgram/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•Endüstriyel Simbiyoz Uygulama Programı•Program kapsamında, firmalar arası ortak iş yapabilme
kültürünün geliştirilmesi, firmaların işbirliği içinde
uluslararası rekabet gücünün artırılması, yüksek katmadeğerli üretim yapısına geçilmesi, atıkların yeniden
kazanılması, verimliliğin artırılması, birim ürün başına eldeedilen katma değerin artırılması, yeni istihdam alanlarının
açılması•TR63 Bölgesi-TR62 Bölgesi-TRC1 Bölgesi•Hem bölgesel hem de ulusal çapta endüstriyel simbiyoz
yaklaşımı çerçevesinde değerlendirilebilecek pek çok
uygulama alanlarına sahip olunması,•Endüstriyel simbiyoz kapsamda dünyada gerçekleştirilen
uygulamaların başarısı•Pilot olarak gerçekleştirilen çalışmalarda gerçekleştirilen
yatırımların geri dönüş süresinin kısa olmasından ötürü
işletmelere cazip gelmesi

Faydalanıcıları:•Özel sektör firmaları

Uygulayıcıları:•Kalkınma Bakanlığı
•DOĞAKA
•ÇKA
•İKA
•TTGV

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:
Bölge Planı ile İlişkisi:•Endüstriyel simbiyoz olanaklarının araştırılması, pilot
uygulamaların başlatılıp yaygınlaştırılması, veritabanı veiletişim ağının oluşturulması, diğer ajanslar ile
gerçekleştirilmesi planlanan ortak mali ortak mali destek
programı için altlık oluşturulması, Yatırım Destek Ofisleri,
TSO’lar, ilgili mesleki organizasyonlar ve özel sektör
kuruluşları ile işbirliği içerisinde, ilgili sektörlerde uygulama
olanaklarına yönelik detaylı analiz çalışmaları yapılması;
Yatırımcılara yönelik ortak yatırım destek ve bilgilendirme
faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi; İlgili ajanslarla işbirliği
içerisinde ortak mali destek programı tasarlanması.
•DOĞAKA-ÇKA-İKA ve özel sektör firmaları•TR63 Bölgesinde üretim kompozisyonu endüstriyel simbiyoz
uygulamaları ile genişletilecektir. TR63 Bölge Planı 20142023)

203

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Temel uygulama olarak iki veya dahafazla sayıda işletme arasında sektörel olarak ilişki
olmamasına ve mekânsal olarak aynı lokasyonda
bulunmamasına rağmen, bir sektörün atığının
veya yan ürünlerinin, diğer bir sektörün girdisi
olarak kullanılıp ürüne dönüştürülmesi olarak
ifade edilebilecek Endüstriyel Simbiyoz, hembölgesel, hem de ulusal ölçekte kaynak verimliliği
sağlama, katma değer yaratma, yeni istihdam
alanları açma, çevresel kalite, çalışma koşulları
ve halk sağlığını geliştirme, rekabet avantajı
sağlama, mevzuata uyumunu kolaylaştırma vb.
alanlarda önemli olanaklar sağlayan bir olgudur.
Endüstriyel Simbiyoz, bu özellikleri ile bağımsız
işletmeleri daha sürdürülebilir ve yenilikçi
bir kaynak kullanım yaklaşımı çerçevesinde
bir araya getiren, bunun yanında bölgeselkalkınmayı da destekleyen bir yaklaşım olarak
ortaya çıkmaktadır.
Dünyada pek çok başarılı uygulaması
bulunan Endüstriyel Simbiyozun Türkiye’dekifarkındalığını artırmak için son yıllarda önemliçalışmalar gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda,
Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) ve
Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Petrol Boru Şirketi
arasında 2010 yılında imzalanan sözleşme
ile uygulama aşaması başlayan “İskenderun
Körfezi’nde Endüstriyel Simbiyoz Projesi” bununen iyi örneklerinden biridir.
Bu projenin katkısı ile ajanslar arasıişbirliğini geliştirmeyi ve ortak çalışma alanlarını
artırmayı hedefleyen Çukurova Kalkınma Ajansı,Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı ve İpekyolu
Kalkınma Ajansı, yeni plan dönemi içinde
Endüstriyel Simbiyozu bölgesel kalkınmayı
destekleyen bir politika aracı olarak kullanmayı veEndüstriyel Simbiyoz uygulamalarını bir programçerçevesinde değerlendirmeyi kararlaştırmıştır.

204

Bu çerçevede, söz konusu ajanslar “Endüstriyel
Simbiyoz Uygulama Programı” ile endüstriyel
simbiyoz olanaklarının araştırılmasını, pilot
uygulamaların başlatılıp ve yaygınlaştırılmasını,veri tabanı ve iletişim ağının oluşturulmasını vedaha sonra ulusal bir nitelik kazandırılmasını
hedeflemektedir.
Bununla beraber, Kalkınma Bakanlığı
tarafından uygun görülmesi halinde, yeni plandöneminde endüstriyel simbiyoz uygulamalarının
yaygınlaştırılmasını hedefiyle belirtilen ajanslar
tarafından ortak mali destek programınınoluşturulması planlanmaktadır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.2. Hedef Ülke Hedef Sektör İhracat Programı

2.2.

Hedef Ülke Hedef Sektör İhracat Programı

Program/Proje Adı:

Amacı:
Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•Hedef Ülke Hedef Sektör İhracat Programı•2023 Türkiye İhracat Stratejisi'nde Türkiye'nin ihracatının
500 milyar dolara ulaşması hedefiyle ülke-sektör bazlı
ihracatın geliştirilmesi•İlgili sektörle ilişkili ihracat potansiyeli olan ülkeler•Ürün ve pazar çeşitliliği ile bölgesel rekabet gücününgeliştirilmesi•2023 Türkiye İhracat Stratejisi'nde Türkiye'nin ihracatının
500 milyar dolar olarak hedeflenmesi

Faydalanıcıları:•TR63 Bölgesinde yer alan ihracatçı ve ihracat
potansiyelindeki firmalar

Uygulayıcıları:•Ekonomi Bakanlığı
•DOĞAKA•Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye ticaret il müdürlükleri•Ticaret ve Sanayi Odaları

Uygulama Araçları/Yöntem:•Yatırım Destek Ofisleri, TSO’lar, ilgili mesleki organizasyonlarve özel sektör kuruluşları ile işbirliği içerisinde, ihracat
kapasitesini ve ürün-pazar çeşitliliğini artırmayı amaçlayan
sektör bazlı ülke ziyaretleri gerçekleştirilecektir.

Finansman:
Bölge Planı ile İlişkisi:•DOĞAKA, ilgili TSO'lar ve KOSGEB•Sanayi sektöründeki firmaların ihracatgeliştirilecektir. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

kapasiteleri

Türkiye ekonomik üretim çeşitliliği yüksek pazar payıyla dünyanın 17. büyük ekonomisine sahiptir.
TR63 bölgesi gerek ülke çeşitliliği gerek sektör çeşitliliği olsun Türkiye’nin ihracatında önemli rol
oynamaktadır. İhracat pazarlarının çeşitlendirilmesi amacıyla Ekonomi Bakanlığı tarafından “Hedef veÖncelikli Ülkelerin Belirlenmesi Çalışması” gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla 2010-2011 yılları için odönemin ekonomik konjonktürüne göre belirlenen hedef ve öncelikli ülkelerin değişen küresel
ekonomik, sosyal ve hatta siyasi şartlar çerçevesinde yeniden gözden geçirilmesi ve 2012-2013
dönemi hedef ve öncelikli ülkelerin tespit edilmesi ihtiyacı çerçevesinde Pazara Giriş Komitesi
sekreterya hizmetlerini yerine getiren İhracat Genel Müdürlüğü (Pazara Giriş ve Uluslararası İlişkiler
Daire Başkanlığı) tarafından detaylı çalışmalar yapılmıştır.

205

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Türkiye ekonomik üretim çeşitliliği
yüksek pazar payıyla dünyanın 17. büyük
ekonomisine sahiptir. TR63 bölgesi gerek ülkeçeşitliliği gerek sektör çeşitliliği olsun Türkiye’ninihracatında önemli rol oynamaktadır. İhracat
pazarlarının çeşitlendirilmesi amacıyla Ekonomi
Bakanlığı tarafından “Hedef ve Öncelikli Ülkelerin
Belirlenmesi Çalışması” gerçekleştirilmiştir.
Bu amaçla 2010-2011 yılları için o dönemin
ekonomik konjonktürüne göre belirlenen hedefve öncelikli ülkelerin değişen küresel ekonomik,
sosyal ve hatta siyasi şartlar çerçevesinde
yeniden gözden geçirilmesi ve 2012-2013
dönemi hedef ve öncelikli ülkelerin tespit
edilmesi ihtiyacı çerçevesinde Pazara Giriş
Komitesi sekreterya hizmetlerini yerine getirenİhracat Genel Müdürlüğü (Pazara Giriş ve
Uluslararası İlişkiler Daire Başkanlığı) tarafından
detaylı çalışmalar yapılmıştır.
2012-2013 dönemi için Pazara Giriş
Komitesinin onayı ve Ekonomi Bakanı’nın
olurlarıyla Çin Halk Cumhuriyeti, İran, Irak, Rusya
Federasyonu, Nijerya, Kazakistan, Hindistan,Mısır, Ukrayna, ABD, Libya, Japonya, Polonya,Endonezya, Güney Afrika Cumhuriyeti, Brezilya
ve S. Arabistan ülkelerinden oluşan 17 hedefülke seçilmiştir.
Yine
2012-2013
dönemiiçin
Türkmenistan, Gana, Etiyopya, Azerbaycan,
Tanzanya, Singapur, Meksika, Birleşik Arap
Emirlikleri, Kuveyt, Peru, Almanya, Arjantin,
Şili, Romanya, Kolombiya, G. Kore, Slovakya,
Cezayir, Malezya, İsveç, Kanada, Vietnam,
Norveç, Ürdün, Kenya, Angola ve Katarülkelerinde oluşan 27 öncelikli ülke seçilmiştir.

206

2012 yılı verilerine göre Hatay ilinin
2,039 milyar ABD Dolarıdolar, Kahramanmaraş
ilinin 754 milyon ABD Doları ve Osmaniye ilinin
118 milyon ABD Doları olmak üzere TR63
Bölgesinin yaklaşık 2,9 milyar dolar ihracat hacmi
bulunmaktadır. TR63 Bölgesinden hedef ülkelere
gerçekleştirilen ihracat artırılarak ekonomikişbirliklerinin genişletilmesi amaçlanmaktadır.
2012 yılında Hatay ve Kahramanmaraş illeri 17
hedef ülkeden 16’sına ihracat gerçekleştirirken
Osmaniye hedeflenen 11 ülkeye ihracat
gerçekleştirmiştir. Plan döneminde, ulusal
ihracat stratejisinde yer alan ülkeler başta olmaküzere TR63 Bölgesi’nden ihracat yapılmayanülkelere mal ihracatı yapılması ve bölgedeki illerin
Türkiye’deki ihracat performansının yükseltilmesi
hedeflenmektedir.
Bu amaçla TR63 Bölgesi’ndeki ticaretve sanayi odaları, iş dünyasının temsil edildiği
sivil toplum kuruluşları, Ekonomi Bakanlığı ve
Türkiye’nin yurt dışındaki temsilcilikleri ile işbirliği
içerisinde sektörel ve mekansal odaklı olarak
yeni ihracat olanaklarının araştırılmasına yönelikçalışma ziyaretleri organize edilecektir.
2014-2023 döneminde TR63 Bölge
Planı kapsamında: mevcut pazar payının
artırılması ve yeni pazarların oluşturulması,
ihracatı gerçekleştirilen ürün çeşitliliğinin
artırılması, yüksek büyüme potansiyeli olan hedef
pazarlarda pazar payının artırılması, ihracatçı
sayısının ve ihracat kapasitesinin artırılması, Türk
markalarının bilinirliğinin artırılması, ihracatçılarınküresel alanda rekabetçiliğinin artırılması
hedeflenecektir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.3. Metal Mutfak Eşya Kümelenme Programı
2.3.
Metal Mutfak Eşya Kümelenme Programı

Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:•Metal Mutfak Eşya Kümelenme Programı•Kümelenme Programı kapsamında, firmalar arası ortak işyapabilme kültürünün geliştirilmesi, firmaların işbirliği içinde
uluslararası rekabet gücünün artırılması, yüksek katmadeğerli üretim yapısına geçilmesi, verimliliğin artırılması,birim ürün başına elde edilen katma değerin artırılması
hedeflenmektedir.
•Kahramanmaraş

Gerekçesi:•Gerçekleştirilen sektör analizleri neticesinde, Metal MutfakEşya sektörünün Kahramanmaraş ilinde kümelenmemodeline dayalı işbirliği ve ağ oluşturma stratejilerine en
uygun sektör olarak ortaya çıkmış olması•Programın Kahramanmaraş ilinde ve bölgede “Kümelenme”
alanında yapılacak diğer eylemlere de örnek teşkil etmesi•Kahramanmaraş ilinin Türkiye ölçeğinde Metal MutfakEşyaları sektöründe önemli paya sahip olması

Faydalanıcıları:•Kahramanmaraş ili Metal Mutfak Eşya sektöründe faaliyet
gösteren KOBİ'ler ve sektöre girdisi olan tüm firmalar

Uygulayıcıları:•Ekonomi Bakanlığı
•DOĞAKA•Kahramanmaraş Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü
•Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:
Bölge Planı ile İlişkisi:•Kahramanmaraş ilinde yer alan Yatırım Destek Ofisi, TSO,
ilgili mesleki organizasyonlar ve özel sektör kuruluşları ileişbirliği içerisinde, Kahramanmaraş İli Metal Mutfak EşyaSektörü Kümelenme Bilgi Merkezi’nin kurularak, faaliyetegeçmesi ve sürdürülebilirlik planlarının hazırlanması•Sektörel ve genel konularda kümeye dâhil olan KOBİ’lerin
uluslararası pazarlara açılımına destek sağlayan, bu
firmaların internet üzerinden bilgi edinebilecekleri ve
paylaşacakları Bilgi Yönetim Sistemi'nin kurulması•Kümeye dâhil olan KOBİ’lerin ilgili Bakanlık ve diğer
kurumların hibe ve destek programlarından faydalanması•Ekonomi Bakanlığı, DOĞAKA, ilgili TSO'lar ve AB Fonları•TR63 Bölgesinde kümelenme uygulamaları başlatılacaktır.
(TR63 Bölge Planı 2014-2023)

207

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Türkiye Cumhuriyeti – Bilim, Sanayi ve
Teknoloji Bakanlığı ve Avrupa Birliği tarafından
finanse edilen ve temel olarak Bölgesel
Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programı(BROP) sınırları içinde kalan bölgede KOBİ’lerin
uluslararası pazarlarda rekabet güçlerini artırmayı
hedefleyen “KOBİ İşbirliği ve Kümelenme
Projesi” kapsamında, Çorum, Gaziantep,
Kahramanmaraş, Samsun ve Trabzon illerinde
Ekonomi Bakanlığı tarafından sektörel analizler
gerçekleştirilmiştir.
Gerçekleştirilen
sektöranalizleri neticesinde, metal mutfak eşya sektörü
Kahramanmaraş ilinde kümelenme modeline
dayalı işbirliği ve ağ oluşturma stratejilerine
en uygun sektör olarak ortaya çıkmıştır.
Kahramanmaraş ilinde gerçekleştirilen Metal
Mutfak Eşya Kümelenme Programı ile; Eğitim, bilgiye erişim, verimlilik ve rekabet
güçlerini arttırma konusunda stratejik
destek sağlayacak Kahramanmaraş İli Metal
Mutfak Eşya Sektörü Kümelenme Bilgi
Merkezi’nin kurulması, faaliyete geçmesi ve
sürdürülebilirlik planlarının hazırlanması, Metal Mutfak Eşya sektöründe faaliyet
gösteren KOBİ’lerin, oluşturulacak kümeye
dâhil olması
 Kümeninçalışmayabaşlaması
sürdürülebilirliğinin sağlanması,ve Sektördeki KOBİ’lerin program kapsamında
gerçekleştirilen faaliyetlerden yararlanması,
 Programın Kahramanmaraş ilinde vebölgede “Kümelenme” alanında yapılacakdiğer eylemlere de örnek teşkil etmesi,
 Kahramanmaraş ili metal mutfak sektörü
kümesinde yer alan KOBİ’lerde verimlilikartışı sağlanması,208 Kümeye dâhil olan KOBİ’lerin ilgili Bakanlık
ve diğer kurumların hibe ve destek
programlarından faydalanması için teknik
destek sağlanması, Kümeye dâhil olan KOBİ’lerin uluslararası
pazarlara açılımına destek sağlayacaksektörel ve genel konularda internetüzerinden bilgi edinecekleri ve paylaşacakları
Bilgi Yönetim Sistemi’nin oluşturulması
hedeflenmektedir.
Proje metal mutfak eşya sektörü ile ilgili
olarak literatür çalışması, paydaş mülakatları,
strateji çalıştayı, firma anketleri, sektör analizleri
gerçekleştirilmiş ve sektör strateji raporu
hazırlanmıştır. Önümüzdeki yıllar itibarıyla,
Metal Mutfak Eşya Kümelenme Programı
kapsamında, kümeye dâhil olan firmaların
ihracat performanslarının geliştirip, rekabetçi
yapılarının güçlendirilmesi hedeflenmektedir.
Bu çerçevede, yeni plan döneminde
gerçekleştirilecek çalışmaların Doğu Akdeniz
Kalkınma Ajansı tarafından desteklenmesi
planlanmaktadır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.4. Mobilyacılık Ortak Kullanım Atölyesi ve Kümelenme Programı
2.4.
Mobilyacılık Ortak Kullanım Atölyesi ve Kümelenme Programı

Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:•Mobilyacılık Ortak Kullanım Atölyesi ve Kümelenme
Programı•Mobilyacılık Ortak Kullanım Atölyesi'nin kurulması ve
Kümelenme Programı ile firmalar arası ortak iş yapabilme
kültürünün geliştirilmesi, fiziki altyapının iyileştirilmesi,
firmaların işbirliği içinde uluslararası rekabet gücünün
artırılması, yüksek katma değerli üretim yapısına geçilmesi,
verimliliğin artırılması, birim ürün başına elde edilen katmadeğerin artırılması, bölgedeki KOBİ’ler için destekleyici birçevrenin yaratılması ve istihdama katkıda bulunulması
hedeflenmektedir.
•HatayGerekçesi:•İlin sanayi dokusunda önemli bir yere sahip olmasınarağmen, ilde bu sektörde faaliyet göstermekte olanişletmelerin gerek çalışan sayısı, gerekse ciroları itibariyleKOBİ veya mikro işletme statüsünde olmaları•Sözkonusu firmaların fiziki altyapılarının yetersiz vegeliştirilmeye muhtaç durumda olması•Ulusal ve uluslararası rekabette sektörün mevcut şartlar
itibariyle dezavantajlı durumda olması

Faydalanıcıları:•Mobilya üreticileri ve mobilya üretimi sürecinde girdisi olan
tüm sektörler

Uygulayıcıları:•DOĞAKA•Antakya TSO•Hatay Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü
•İlgili mesleki odalar (Hatay Esnaf ve Sanatkârlar Odaları
Birliği, Antakya Marangozlar ve Hızarcılar Odası vb.)

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Küme stratejisinin oluşturulması için ilgili kuruluşlarınkümelenme yaklaşımı çerçevesinde bir araya gelmesi vekümeye dahil olan KOBİ'lerin ilgili Bakanlık ve diğer
kurumların hibe ve destek programlarından faydalanması•Mobilyacılar için ortak kullanım atölyesi kurularak, faaliyetegeçmesi ve sürdürülebilirlik planlanlarının yapılması•Ekonomi Bakanlığı, DOĞAKA, Antakya TSO ve AB Fonları•TR63 Bölgesinde kümelenme uygulamaları başlatılacaktır.
(TR63 Bölge Planı 2014-2023)•Üretim yeteneğinin geliştirilmesi amacıyla ihtisaslaşmış OSB
ve KSS oluşumları yaygınlaştırılacaktır. (TR63 Bölge Planı
2014-2023)İthal girdilere bağımlılığı en az sektörlerden biri olan mobilyacılık sektörünün, Türkiye’de özellikle son
15–20 yıllık süreçte küçük ölçekli işletmelerin yanı sıra, orta ve büyük ölçekli işletmelerin sayısı
artmasıyla ciddi miktarda mesafe kat etmesine paralel olarak, TR63 Bölgesinde de hızla gelişimine
devam etmektedir. Bölge illerinden Hatay’da sektöre yönelik olarak gerçekleştirilen saha çalışmaları,
sadece bu ilde 1.500 firmanın mobilyacılığın çeşitli kollarında faaliyette olduğunu göstermektedir.

209

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023İthal girdilere bağımlılığı en az
sektörlerden biri olan mobilyacılık sektörünün,Türkiye’de özellikle son 15–20 yıllık süreçte
küçük ölçekli işletmelerin yanı sıra, orta vebüyük ölçekli işletmelerin sayısı artmasıyla ciddi
miktarda mesafe kat etmesine paralel olarak,
TR63 Bölgesinde de hızla gelişimine devam
etmektedir. Bölge illerinden Hatay’da sektöre
yönelik olarak gerçekleştirilen saha çalışmaları,
sadece bu ilde 1.500 firmanın mobilyacılığın çeşitli
kollarında faaliyette olduğunu göstermektedir.
Kahramanmaraş ilinde ise Ahşap İşleri KSS’nin
kuruluş çalışmaları devam etmektedir. Osmaniye
ilinde de, var olan potansiyeli hayata geçirmek,
mevcut işletmelerin verimliliğini artırmak ve ortak
fayda üretmek üzere Mobilyacılar ve Ağaçİmalatçıları Küçük Sanayi Sitesi’nin kurulması
için çalışmalar sürdürülmektedir.
TR63 Bölgesinde, mobilya sektörüne
dair bu denli yaygın üretim yapılmasınarağmen, işletmelerin gerek çalışan sayısı,
gerekse ciroları itibarıyla KOBİ veya mikroişletme statüsünde olmaları, üretim rakamlarınınsağlıklı bir şekilde elde edilememesine vesektör ile ilgili bölgesel ve ulusal ölçüde analiz
ve karşılaştırmalar yapılamamasına sebep
olmaktadır. Bu kapsamda, Antakya Ticaret ve
Sanayi Odası tarafından T.C. Bilim, Sanayi ve
Teknoloji Bakanlığı’nın program otoritesi olduğu
Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel
Programı’na sunulan ve başarılı bulunarak
IPA (Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım
Aracı) fonlarından desteklenmeye hak kazanan“Hatay Mobilyacılar için Ortak Kullanım Atölyesi
Projesi”nin hayata geçirilmesi planlanmaktadır.
İhale dokümanları hazırlık aşamasında olan
yaklaşık 7,3 milyon Avro bütçeli bu proje ile
Hatay ilinde el işçiliği ile üretim yapan mobilya,

210ahşap işleme KOBİ’lerinin kullanımına yönelik
bir ortak kullanım atölyesi kurulması; gerekli
makine ve araçların alınması; el işçiliği üretiminin
tekrar canlandırılması; niş pazarlar için ürünoluşturması; tanıtım ve pazarlama faaliyetlerinin
yürütülmesi ve KOBİ’lerin rekabet gücünü
artırılması için eğitim ve danışmanlık desteği
verilmesi amaçlanmaktadır.
Bununla beraber, Türkiye Odalar ve
Borsalar Birliği (TOBB) ve Ticaret ve Sanayi
Odaları işbirliğinde Bilim, Sanayi ve Teknoloji
Bakanlığı tarafından yürütülen Bölgesel Rekabet
Edebilirlik Operasyonel Programı (BROP)çerçevesinde finanse edilerek kurulan Avrupa
Birliği İş Geliştirme Merkezleri (ABİGEM) Hatayşubesi tarafından yapılan analizler neticesinde
Hatay ilinde kümelenme yaklaşımına en uygun
olan sektörün mobilyacılık olduğu tespiti yapılmış
ve Hatay ili Mobilyacılık Sektörü Kümelenme
Programı başlatılmıştır.
Hatay ili mobilyacılık sektörü için hem
Mobilyacılık Sektörü Kümelenme Programı, hem
de Hatay Mobilyacılar için Ortak Kullanım Atölyesi
Projesi yeni plan döneminde desteklenecek olup,
söz konusu proje ve program Kahramanmaraş
ve Osmaniye illeri mobilyacılık sektörlerine örnek
teşkil ettiği için önem taşımaktadır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.5. Demir-Çelik Kümelenme Programı
2.5.
Demir-Çelik Kümelenme Programı

Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:•Demir-Çelik Kümelenme Programı•Kümelenme Programı kapsamında, firmalar arası ortak işyapabilme kültürünün geliştirilmesi, firmaların işbirliği içinde
uluslararası rekabet gücünün artırılması, yüksek katmadeğerli üretim yapısına geçilmesi, verimliliğin artırılması,birim ürün başına elde edilen katma değerin artırılması
hedeflenmektedir.
•Hatay-Osmaniye

Gerekçesi:•Demir-Çelik sektöründe kurulu yüksek üretim hacmi•Bölgede var olan sektörel yığınlaşmadan elde edilen
faydanın, her paydaş için kümelenme yaklaşımı ile
artırılması

Faydalanıcıları:•Demir-Çelik Sektöründe faaliyet gösteren firmalar ve demirçelik üretimi sürecinde girdisi olan tüm yan sanayiler,
pazarlama, organizasyon ve nakliye firmaları

Uygulayıcıları:•DOĞAKA•İlgili özel sektör temsilcileri•İlgili Ticaret ve Sanayi odaları•İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
•OSB'ler

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•TR63 Bölgesi Demir-Çelik Sanayi için Kümelenme
Stratejisinin hazırlanması•Kümelenme yaklaşımı çerçevesinde tarafların biraraya
getirilmesi, rapor çıktılarının paylaşılarak ortak çalışma
kültürünün geliştirlmesi, kümelenme yaklaşımı çerçevesinde
yol haritasının çıkartılması•Ekonomi Bakanlığı, DOĞAKA, ilgili TSO'lar ve AB Fonları•TR63 Bölgesinde kümelenme uygulamaları başlatılacaktır.
(TR63 Bölge Planı 2014-2023)

Toplam üretim miktarı itibarıyla Türkiye’de lider konumda bulunan TR63 Bölgesi demir-çelik sektörü,
2012 yılı rakamları ile 16.4 milyon ton demir-çelik üretimi gerçekleştirmiştir. 55 milyar ABD Dolarlık
2023 yılı ihracat hedefi ile makine ve otomotivden sonra en önemli üçüncü sektör konumunda olandemir çelik sanayi, TR63 Bölgesinde Hatay ilinin İskenderun ilçesi ile ve Osmaniye ili arasındaki kıyı
şeridinde yoğunluk göstermektedir. Orta ölçekli firmalar ile beraber, İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO)
her yıl yayınlamakta olduğu Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu listesine girmeyi başaran büyük

211

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Toplam üretim miktarı itibarıyla Türkiye’delider konumda bulunan TR63 Bölgesi demirçelik sektörü, 2012 yılı rakamları ile 16.4 milyon
ton demir-çelik üretimi gerçekleştirmiştir. 55
milyar ABD Dolarlık 2023 yılı ihracat hedefi ile
makine ve otomotivden sonra en önemli üçüncü
sektör konumunda olan demir çelik sanayi,
TR63 Bölgesinde Hatay ilinin İskenderun ilçesi
ile ve Osmaniye ili arasındaki kıyı şeridindeyoğunluk göstermektedir. Orta ölçekli firmalar
ile beraber, İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) her
yıl yayınlamakta olduğu Türkiye’nin 500 Büyük
Sanayi Kuruluşu listesine girmeyi başaran büyükölçekli firmalara sahip olan bölgede, demir çelik
sektöründe faaliyet gösteren 15 firma 2012 yılı
ISO 500 listesinde yer almıştır.
Üretim kapasitelerinin ve işletmekapasitelerinin bu denli büyük olduğu
bölgede, ilgili kurumların veya işletmelerin
bireysel çabalarının bir arada değerlendirilerek,müşterek çalışma ile en yüksek katma değerin
oluşturulabilmesi için kümelenmenin uygun biraraç olduğu sonucuna varılmıştır. Demir-Çelik
Kümelenme Programı, kümelenme aracınıntemel faydaları yanında, Bölgedemir-çelik
sektörünün
uluslararası rekabet gücünün artırması, Yüksek maliyet nedeniyle ikinci planda
tutulan Ar-Ge ve yenilikçilik faaliyetlerinin
daha az maliyet ile yapılması ve daha kısasürede genele yayılmasının sağlanması, Tedarik, pazarlama vb. alanlarda ortak
kaynak kullanımı ile maliyet avantajınınsağlanması, İşgücü ve ürün kalitesi, verimlilik ve
istihdamı artırması,212

 Bölgeyi yatırımcılar için ilgi merkezi haline
getirmesi,
amacı ile uygulama konulması hedeflenmektedir.
Bu çerçevede, yeni plan dönemi içerisindeDoğu Akdeniz Kalkınma Ajansı tarafından
TR63 Bölgesi Demir-Çelik Sanayi Kümelenme
Raporu hazırlanacak olup, bölgede var olan
sektörel yığınlaşmadan elde edilen faydanın, her
paydaş için kümelenme yaklaşımı ile artırılması
planlanmaktadır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.6. Yenilenebilir Enerji Kullanımının Yaygınlaştırılması Destek Programı
2.6.
Yenilenebilir Enerji Kullanımının Yaygınlaştırılması Destek Programı

Program/Proje Adı:

•Yenilenebilir Enerji Kullanımının Yaygınlaştırılması Destek
Programı

Amacı:•TR63 Bölgesinde yer alan üniversiteler ve ilgili özel sektör
kuruluşları ile işbirliği içerisinde, yenilenebilir enerji
kaynakları alanı başta olmak üzere enerji sektörüne yönelik
nitelikli işgücü yetiştirilmesine yönelik eğitim uygulamaları
ve destek programları geliştirilmesi hedeflenmektedir.

Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•TR63 Bölgesi (Hatay-Kahramanmaraş-Osmaniye)•TR63 Bölgesinin, Türkiye’nin en önemli potansiyel
yenilenebilir enerji üretim merkezlerinden birisi olması•Türkiye’nin toplam ithalatının %20’sinden fazlasını tekbaşına enerji kaleminin oluşturması

Faydalanıcıları:•Konuyla ilgili kurum ve kuruluşlar, özel sektör ve STK'lar

Uygulayıcıları:•Konuyla ilgili kurum ve kuruluşlar, özel sektör ve STK'lar

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Yenilenebilir
enerjikaynaklarınınüretimekazandırılabilmesine yönelik araştırma, analiz ve fizibiliteçalışmaları yapılarak sonuçları yatırımcılarla paylaşılacaktır.
•TR63 Bölgesi’ni ulusal ve uluslararası nitelikli yatırım
süreçlerine dâhil ederek yenilenebilir enerji üretim merkezi
haline getirmek ve enerjinin etkin kullanımını
yaygınlaştırmak üzere, yeni plan döneminde “Yenilenebilir
Enerji Kullanımının Yaygınlaştırılması Destek Programı”
uygulanacaktır.

•DOĞAKA•TR63 Bölgesinin enerji üretim kapasitesi artırılacaktır. (TR63
Bölge Planı 2014-2023)•TR63 Bölgesinde enerji üretimine yönelik yatırım ortamı
iyileştirilecektir. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

Türkiye’nin toplam ithalatının %20’sinden fazlasını tek başına enerji kaleminin oluşturması; toplam
elektrik üretiminin yaklaşık %50’sini ithal bir kaynak olan doğalgaz ile karşılaması; son 30 yıllık enerji
kaynak kullanım matrisinde değişiklik olsa da, dışa bağımlılık durumunun değişmemesi, bu konuda
gerekli tedbirlerin alınmasını bir zorunluluk haline getirmektedir. Enerjide dışa bağımlılığı azaltmak
için, yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarının azami ölçüde kullanılması ve yaygınlaştırılmasına; yeni
enerji sahalarının tespit edilmesine; temin edilen enerjinin verimli şekilde kullanılmasını sağlayan

213

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Türkiye’nin toplam ithalatının %20’sinden
fazlasını tek başına enerji kaleminin oluşturması;
toplam elektrik üretiminin yaklaşık %50’sini
ithal bir kaynak olan doğalgaz ile karşılaması;
son 30 yıllık enerji kaynak kullanım matrisindedeğişiklik olsa da, dışa bağımlılık durumunundeğişmemesi, bu konuda gerekli tedbirlerin
alınmasını bir zorunluluk haline getirmektedir.
Enerjide dışa bağımlılığı azaltmak için, yerli ve
yenilenebilir enerji kaynaklarının azami ölçüde
kullanılması ve yaygınlaştırılmasına; yeni enerji
sahalarının tespit edilmesine; temin edilen
enerjinin verimli şekilde kullanılmasını sağlayan
teknolojilerin kullanılmasının teşvik edilmesine;
dünya üzerinde tespit edilen yeni enerji
kaynaklarının yakından takip edilmesine ve ülkepotansiyelinin araştırılmasına öncelik verilmeyebaşlanmıştır.
TR63 Bölgesi’ni oluşturan Hatay,
Kahramanmaraş ve Osmaniye illeri, hidrolik,rüzgâr ve güneş gibi enerji kaynakları ile
Türkiye’nin en önemli potansiyel yenilenebilir
enerji merkezlerinden birisi konumundadır. Bubağlamda, TR63 Bölgesi’ni ulusal ve uluslararası
nitelikli yatırım süreçlerine dâhil ederek
yenilenebilir enerji üretim merkezi haline getirmek
ve enerjinin etkin kullanımını yaygınlaştırmak
üzere, yeni plan döneminde “Yenilenebilir Enerji
Kullanımının Yaygınlaştırılması Destek Programı”
uygulanacaktır.
Bu kapsamda, yeni plan döneminde
enerji arzında dışa bağımlılığı azaltmak üzere, yeni
teknolojilerin özendirilmesi, kaynak çeşitliliğinin
sağlanması ve yerli ve yenilenebilir kaynaklarınazami ölçüde kullanılması, OSB’lerin ve KOBİ’lerin
yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak, ihtiyaç
duydukları enerjiyi kendilerinin üretebilmesine
yönelik yatırımları desteklenecektir. Bununla

214

beraber, güneş ve rüzgâr enerjisine yönelik
yatırımlar başta olmak üzere yenilenebilir enerji
kaynaklarınınüretimekazandırılabilmesine
yönelik araştırma, analiz ve fizibilite çalışmaları
yapılarak sonuçları yatırımcılarla paylaşılacaktır.
Bu çalışmalarda TR63 Bölgesi’nde
yer alan üniversitelerle işbirliği öncelikli olarakdeğerlendirilecektir. Bu doğrultuda, TR63
Bölgesi’nde yer alan üniversiteler ve ilgiliözel sektör kuruluşları ile işbirliği içerisinde,
yenilenebilir enerji kaynakları alanı başta olmaküzere enerji sektörüne yönelik nitelikli işgücü
yetiştirilmesine yönelik eğitim ve uygulama
programları geliştirilmesi hedeflenmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.7. Kırsalda Ekonomik Çeşitliliğin Artırılması Destek Programı
2.7.
Kırsalda Ekonomik Çeşitliliğin Artırılması Destek Programı

Program/Proje Adı:

•Kırsalda Ekonomik Çeşitliliğin Artırılması Destek Programı

Amacı:•Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisi kırsal ekonomininçeşitlendirilmesi kapsamında TR63 Bölgesi kırsal toplumun işve yaşam koşullarının kendi yöresinde geliştirilmesi ve
sürdürülebilir kılınması

Uygulama Yeri:
Gerekçesi:•TR63 Bölgesi (Hatay-Kahramanmaraş-Osmaniye)•Kırsalda tarım dışı ekonomik faaliyetlerin yaygınlaştırılması•Katma değeri yüksek tarımsal ffaliyetlerin geliştirilmesi

Faydalanıcıları:•TR63 Bölgesindeki kırsal nitelikli yöreler

Uygulayıcıları:•DOĞAKA•Kooperatifler•Üretici Birlikleri

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•DOĞAKA tarafından bölgelerin yapısal ve fonksiyonelözellikleri doğrultusunda kentsel ve kırsal nitelikli bölge
analizi sonuçları doğrultusunda kırsal nitelikli bölgelerde
ekonomik çeşitliliğin artırılması amacıyla destek programları
uygulanacaktır.
•Tarımsal üretimde katma değeri artırıcı üretim uygulamaları
yaygınlaştırılacaktır.
•DOĞAKA•Üretim ve pazarlama teknikleri geliştirilerek TR63
Bölgesi’nin tarımsal üretim değeri artırılacaktır. (TR63 Bölge
Planı 2014-2023)•Kırsalda ekonomik ve sosyal altyapı iyileştirilecektir.(TR63
Bölge Planı 2014-2023)

Kırsal alanda istihdam olanaklarının geliştirilerek ve gelir getirici faaliyetleri artırırak kırsal ekonomikçeşitliliği artırmayı hedefleyen programın ana amacı; kırsalda sosyoekonomik kalkınmayı
hızlandıracak tarım dışı sektörlerde ekonomik faaliyetlerin geliştirilmesidir. Bir başka deyişle Ulusal
Kırsal Kalkınma Strateji politikasında yer alan kırsal toplumun iş ve yaşam koşullarının kendi yöresindegeliştirilmesi ve sürdürülebilir kılınması amaçlanmaktadır. Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisi
kapsamında yerel koşul ve imkanlara dayalı olarak mikro girişimciliğin desteklenmesi tarımsal
ürünlerin işlenmesi ve pazarlanmasına yönelik yapıların güçlenmesi ve geleneksel el sanatlarınıngeliştirilmesi önemli açılımlar sağlayacaktır.

215

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Kırsal alanda istihdam olanaklarınıngeliştirilerek ve gelir getirici faaliyetleri artırırak
kırsal ekonomik çeşitliliği artırmayı hedefleyen
programın ana amacı; kırsalda sosyoekonomik
kalkınmayı hızlandıracak tarım dışı sektörlerde
ekonomik faaliyetlerin geliştirilmesidir. Birbaşka deyişle Ulusal Kırsal Kalkınma Strateji
politikasında yer alan kırsal toplumun iş ve yaşam
koşullarının kendi yöresinde geliştirilmesi ve
sürdürülebilir kılınması amaçlanmaktadır. Ulusal
Kırsal Kalkınma Stratejisi kapsamında yerel koşul
ve imkanlara dayalı olarak mikro girişimciliğin
desteklenmesi tarımsal ürünlerin işlenmesi ve
pazarlanmasına yönelik yapıların güçlenmesi vegeleneksel el sanatlarının geliştirilmesi önemliaçılımlar sağlayacaktır.
Program kapsamında ilçe ve köy
bazında yatırım konularının belirlenerek yerel
kalkınma sağlanacaktır. Faaliyetlerin sorumlu
olduğu kurum ve kuruluşların programdaki
konumları belirlenecektir.
Kırsalda Ekonomik Çeşitliliğin Artırılması
Destek Programı kapsamında ilçe düzeyinde
yerel kalkınma girişimleri bölgesel politikalar içinde
programlanacaktır. Ayrıca kırsalda ekonomik vesosyal altyapıyı güçlendirerek yaşam kalitesinin
artırılması hedeflenmektedir. Bu programınuygulamasına yönelik olarak Doğu Akdeniz
Kalkınma Ajansı tarafından bölgelerin yapısal vefonksiyonel özellikleri doğrultusunda kentsel ve
kırsal nitelikli bölge analizi çalışması yapılacaktır.
Bu analiz sonuçları doğrultusunda kırsal niteliklibölgelerde ekonomik çeşitliliğin artırılması
amacıyla destek programları uygulanacaktır.

216

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.8. Yukarı Mezopotamya İnanç Turizmi Koridoru
2.8.
Yukarı Mezopotamya İnanç Turizmi Koridoru

Program/Proje Adı:

•Yukarı Mezopotamya İnanç Turizmi Koridoru

Amacı:•Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesinde yer alan hedeflerdoğrultusunda kültür temalı marka kentlerde alternatif
turizm kaynakları ile bölge ekonomisine katkı sağlanması

Uygulama Yeri:•Mersin – Adana – Hatay – Kahramanmaraş – Gaziantep –Şanlıurfa - Mardin ve Diyarbakır illeri

Gerekçesi:•İnanç turizmi alanında TR63 – TR62 – TRC1 – TRC2 –TRC3
Bölgelerinin zengin kaynaklara sahip olması•Bölgenin eski dönemlerden bu yana çeşitli medeniyetlere ev
sahipliği yapmış olması•TR63 Bölgesi inanç turizmindeki değerleri ile çeşitli dinlerin
ortak noktası olması

Faydalanıcıları:•Uygulama alanı içerisinde kalan illerdeki turizm işletmeleri

Uygulayıcıları:•Kültür ve Turizm Bakanlığı
•DOĞAKA-ÇKA-İKA-KARADAĞ-DİKA
•İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri•İlgili Belediyeler

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•İnanç turizminin geliştirilmesi için TR62, TRC1, TRC2 ve TRC3
bölgeleri ile işbirliği yapılarak ortak turizm destinasyonları
belirlenecektir. Bölgesel değerleri içerisine alan ve
konaklama seçenekleri olan Yukarı Mezopotamya İnanç
Turizmi Rotası oluşturularak, ulusal ve uluslararası
platformlarda tanıtım ve promosyon çalışmaları yapılacaktır.
Bu koridorun farkındalığının arttırılması amacıyla her yılgeleneksel olarak ulusal ve/veya uluslararası nitelikli
festivallerin düzenlenmesi sağlanacaktır.
•Kültür ve Turizm Bakanlığı
•DOĞAKA-ÇKA-İKA-KARADAĞ-DİKA
•AB Fonları•TR63 Bölgesinin inanç ve kültür turizmi
iyileştirilecektir (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

altyapısı

Ülkemiz kıyı turizmi yanı sıra, alternatif turizm türleri açısından birçok imkana sahip bulunmaktadır. Son
yıllarda dünyada ve Türkiye’de önemi ve ekonomik değeri hızla artan alternatif turizm türlerinden inançturizmi alanında TR63 Bölgesi zengin kaynaklara sahiptir. Söz konusu turizm kaynaklarının noktasal ölçekte
planlanması yerine gelişim aksları boyunca turizm koridorları oluşturacak şekilde ele alınması turizm
potansiyeli bulunan bölgelerin cazibesini arttıracak olup Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesinde turizm

217

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023Ülkemiz kıyı turizmi yanı sıra, alternatif
turizm türleri açısından birçok imkana sahip
bulunmaktadır. Son yıllarda dünyada ve Türkiye’deönemi ve ekonomik değeri hızla artan alternatif
turizm türlerinden inanç turizmi alanında TR63
Bölgesi zengin kaynaklara sahiptir. Söz konusu
turizm kaynaklarının noktasal ölçekte planlanması
yerine gelişim aksları boyunca turizm koridorlarıoluşturacak şekilde ele alınması turizm potansiyelibulunan bölgelerin cazibesini arttıracak olup Türkiye
Turizm Stratejisi 2023 belgesinde turizm gelişim
koridorlarının oluşturulması hedeflenmiştir. Stratejikapsamında 7 adet tematik turizm gelişim koridoru
önerilmekte olup bunlardan biri inanç turizmi
koridorudur. Bu koridor Tarsus’tan başlayarak
Mardin’e kadar uzanan bir aksı kapsamaktadır.
Aks üzerinde Hatay, Gaziantep, Şanlıurfa illeri yer
almaktadır.
TR63 Bölgesi inanç turizmindekideğerleri ile çeşitli dinlerin ortak noktası olması
bakımından önem arz etmektedir. Hatay
ilinde dünyanın ilk kilisesi olarak kabul edilen
St. Pierre Kilisesi ile birlikte St. Simon Stilit
Manastırı, Barlaam Manastırı, Anadolu’nun ilk
camii Habib-i Neccar Camii, Musa Ağacı, Hızır
Makamı, Ortodoks, Protestan, Katolik kiliseleri
ve havraları ile Kahramanmaraş ilindeki Eshab-ı
Kehf Külliyesi inanç turizmine konu olan önemlideğerlerdir.
İnanç turizminin geliştirilmesi için TR62,
TRC1, TRC2 ve TRC3 bölgeleri ile işbirliği
yapılması ve ortak turizm destinasyonlarınınbelirlenmesi, bu alanda cazibenin artırılması
ve faaliyet çeşitliliği bakımından önemlidir.
İnanç turizmi konusunda, bölgesel değerleri
içerisine alan ve konaklama seçenekleri olan
Yukarı Mezopotamya İnanç Turizmi Rotası’nınoluşturularak, ulusal ve uluslararası platformlarda
tanıtım ve promosyon çalışmaları yapılacaktır.

218

Ayrıca, her yıl geleneksel olarak ulusal ve/
veya uluslararası nitelikli festivallerin düzenlenmesi
bu koridorun farkındalığının artırılmasına katkı
sağlayacaktır. Bu organizasyonun, her yıl farklı
bir ilde, turizm rotasında yer alan turizm değerininolduğu yörede yapılması hedeflenmektedir. Mersin– Adana – Hatay – Kahramanmaraş – Gaziantep– Şanlıurfa - Mardin ve Diyarbakır rotasında
Yukarı Mezopotamya İnanç Turizmi Koridoru
oluşturulması planlanmaktadır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.9. Yukarı Mezopotamya Gastronomi Turizmi Koridoru
2.9.
Yukarı Mezopotamya Gastronomi Turizmi Koridoru

Program/Proje Adı:

•Yukarı Mezopotamya Gastronomi Turizmi Koridoru

Amacı:•Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesinde yer alan hedeflerdoğrultusunda kültür temalı marka kentlerde alternatif
turizm kaynakları ile bölge ekonomisine katkı sağlanması

Uygulama Yeri:•Mersin – Adana – Hatay – Kahramanmaraş – Gaziantep –Şanlıurfa – Mardin ve Diyarbakır illeri

Gerekçesi:•Bölgenin farklı kültürlere ev sahipliği yapıyor olmasının
gastronomi turizminin gelişmesi için uygun çeşitliliksağlaması

Faydalanıcıları:•Gastronomi Turizmi Koridoru üzerinde yer alan illerdeki
turizm işletmeleri

Uygulayıcıları:•Kültür ve Turizm Bakanlığı
•DOĞAKA-ÇKA-İKA-KARADAĞ-DİKA
•İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri•İlgili Belediyeler

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Gastronomi turizminin geliştirilmesi için TR62, TRC1, TRC2
ve TRC3 bölgeleri ile işbirliği yapılarak Gastronomi Turizmi
Koridoruoluşturulacaktır.
Ulusalve
uluslararası
platformlarda tanıtım ve promosyon çalışmaları yapılacaktır.
Bu koridorun farkındalığının arttırılması amacıyla DoğuAkdeniz ve Güneydoğu illeri ile işbirliği içerisinde her yılgeleneksel olarak gastronomi etkinlikleri düzenlenecek ve
gastronomi amaçlı turizm tur paketleri oluşturulacaktır.
UNESCO tarafından belirlenen kriterler çerçevesinde “dünya
gastronomi şehri” ünvanını almak için başvurusunu
tamamlayan Hatay iline bu çalışmalar esnasında teknik
destek sağlanacaktır.
•Kültür ve Turizm Bakanlığı
•DOĞAKA-ÇKA-İKA-KARADAĞ-DİKA
•AB Fonları•TR63 Bölgesinde gastronomi turizmi geliştirilecektir. (TR63
Bölge Planı 2014-2023)

Alternatif turizm türlerinden biri olan gastronomi turizmi TR63 Bölgesinin farkındalık oluşturan birözelliğidir. Bölgenin farklı kültürlere ev sahipliği yapıyor olması gastronomi turizminin gelişmesi içinuygun çeşitlilik oluşmasını sağlamıştır. Özellikle Hatay mutfağı ile halihazırda oluşmaya başlayan
turizm hareketliliği teknik destek çalışmaları ile kapasitesi artırılacak niteliktedir. UNESCO tarafından
belirlenen kriterler çerçevesinde bugüne kadar dünyada 4 kente verilen “dünya gastronomi şehri”
ünvanını almak için gerekli hazırlıkları yaparak başvurusunu tamamlayan Hatay ili, bu ünvanın219

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Alternatif turizm türlerinden biri olan
gastronomi turizmi TR63 Bölgesinin farkındalıkoluşturan bir özelliğidir. Bölgenin farklı kültürlere
ev sahipliği yapıyor olması gastronomi turizminingelişmesi için uygun çeşitlilik oluşmasınısağlamıştır. Özellikle Hatay mutfağı ile halihazırdaoluşmaya başlayan turizm hareketliliği teknik
destek çalışmaları ile kapasitesi artırılacak
niteliktedir. UNESCO tarafından belirlenen
kriterler çerçevesinde bugüne kadar dünyada
4 kente verilen “dünya gastronomi şehri”
ünvanını almak için gerekli hazırlıkları yaparakbaşvurusunu tamamlayan Hatay ili, bu ünvanın
alınması ile birlikte ulusal ölçekteki potansiyelini
uluslararası platforma da taşıyacaktır. Gelişmekteolan bu alanın profesyonel yöntemlerle turizme
kazandırılması amacıyla il ölçeğinde çeşitli çalışmalar
yapılmakla birlikte tematik turizm programları ile ele
alınacaktır.
Gastronomi TR62, TRC1, TRC2 ve
TRC3 bölgeleri ile bölgesel işbirliklerine dayalı
turizm gelişim alanlarından birisidir. İşbirliği alanıiçerisinde yer alan illerdeki zengin mutfak kültürü,
son yıllarda değeri artan gastronomi turizminingelişmesine olanak sağlamaktadır.
Bu amaçla, Mersin – Adana – Hatay –Kahramanmaraş – Gaziantep – Şanlıurfa - Mardinve Diyarbakır rotasında Yukarı Mezopotamya
Gastronomi Turizmi Koridoru oluşturulması vebu koridorun tanıtım ve promosyonuna yönelikçalışmalar yapılması hedeflenmektedir. DoğuAkdeniz ve Güneydoğu illeri ile işbirliği içerisinde
her yıl ayrı bir ilde düzenlenecek şekilde
gastronomi etkinlikleri, gastronomi amaçlı turizm
tur paketleri oluşturulması öngörülmektedir.

220

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.10. Ortak Pazarlama Ajansları
2.10. Ortak Pazarlama Ajansları

Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•Ortak Pazarlama Ajansları•TR63 Bölgesinde üreticilerin pazarlarını genişletmek,
pazarlama altyapılarını güçlendirmek ve pazarlama risklerini
en aza indirmesi•TR63 Bölgesi (Hatay-Kahramanmaraş-Osmaniye)•Küçük ve orta ölçekli kooperatiflerin pazarlama sorunları•TR63 Bölgesinin dış ticarete yönelik tarımsal ürün çeşitliliği
açısından zengin olması•Düşük hacimlerde üretimde bulunan üreticilerin pazarbulmaktaki zorluğu ve ürünleri için fiyat pazarlığı
yapamaması

Faydalanıcıları:•TR63 Bölgesindeki küçük ve orta ölçekli tarım işletmeleri,tarımsal üreticiler ve sanayi kuruluşları

Uygulayıcıları:•DOĞAKA, Kooperatifler, Birlikler, özel sektör kuruluşları,
TSO'larUygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Kurumsal yapı olarak pazarlama birimlerinin kurulması vedış ticaret faaliyetlerinde kar amaçlı aracılık faaliyetleri•Özel sektör, Kooperatifler, Birlikler ve TSO'lar•Üretim ve pazarlama teknikleri geliştirilerek TR63
Bölgesi’nin tarımsal üretim değeri artırılacaktır. (TR63 Bölge
Planı 2014-2023)•Tarımsal örgütlerin etkinliği artırılacak, tarımsal örgütlülük
bilinci geliştirilecektir. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

Belli bir ürün ya da ürün grubunun özellikle yurt dışına pazarlanmasına hizmet vermek amacıyla
ortaklık esasına göre çalışan Ortak Pazarlama Ajansları (OPA) 1920’li yıllardan sonra Amerika Birleşik
Devletleri’nde (ABD) küçük ve orta ölçekli tarımsal kooperatiflerin pazarlama sorunlarını çözmeye
yönelik olarak kurulmaya başlamıştır. OPA’ların küçük ve orta ölçekli kooperatiflerin pazarlama
sorunlarını çözmede etkili olarak kullanıldığının anlaşılması üzerine OPA’lar yayılmaya başlamış veilerleyen dönemlerde sadece üretici örgütlerine değil, aynı zamanda bireysel üreticilere ve şirketlerede hizmet vermeye başlamışlardır.

221

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Belli bir ürün ya da ürün grubununözellikle yurt dışına pazarlanmasına hizmet
vermek amacıyla ortaklık esasına göre çalışan
Ortak Pazarlama Ajansları (OPA) 1920’li yıllardan
sonra Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD)
küçük ve orta ölçekli tarımsal kooperatiflerin
pazarlama sorunlarını çözmeye yönelik olarak
kurulmaya başlamıştır. OPA’ların küçük ve ortaölçekli kooperatiflerin pazarlama sorunlarınıçözmede etkili olarak kullanıldığının anlaşılması
üzerine OPA’lar yayılmaya başlamış ve ilerleyen
dönemlerde sadece üretici örgütlerine değil,aynı zamanda bireysel üreticilere ve şirketlere dehizmet vermeye başlamışlardır.
Bir OPA’nın temel amacı; üyelerinin
pazarlarını genişletmek, pazarlama altyapılarını
güçlendirmek ve pazarlama risklerini en aza
indirmektir. OPA’lar kooperatif ya da şirketlerin
belirli bir payla ortaklığı ile kurulabileceği gibi,bağımsız bir STK tarafından kurularak, şirketleri
üye yapmak suretiyle de çalışabilmektedir.
OPA’yı kuran ya da üyesi olan üretici örgütleri ya
da şirketler, işletme olarak bağımsızlıklarını tam
anlamıyla korumaktadırlar. Ancak, belli bir miktarürünlerini OPA aracılığıyla pazarlayacaklarını
taahhüt etmektedirler. Bütün işlemler ortak
birpazarlamaanlaşmasıçerçevesinde
yürütülmektedir. OPA’lar genellikle yurt dışıpazarlama hizmetleri vermektedir. Ancak, hem
yurt dışı hem de yurt içi pazarlarda faaliyet
gösteren OPA’lar da vardır. Bu durum tamamen
OPA’nın kuruluş amacı ile şekillenmektedir.
OPA’lar faaliyet gösterdikleri bölgelereönemli faydalar sağlamaktadır. OPA’lar, tarımsal
potansiyeli yüksek olan TR63 Bölgesi’nintarımsal pazarlama sorunlarını ciddi anlamdaçözebilecek bir modeldir. TR63 Bölgesi,
sulanabilir arazi varlığının yüksek olmasının daetkisi ile tarımsal ürün çeşitliliği açısından zenginolduğu gibi, pek çok ürün için ülke genelinden

222

daha yüksek bir verimliliğe sahiptir. Ancak,
TR63 Bölgesi’nin de en önemli sorunlarından
biri tüm ülkede olduğu gibi tarım işletmelerinin
küçük ölçekli ve çok parçalı olmasıdır. Küçük
ölçekli üreticilerin sayısal olarak fazla olması, söz
konusu üreticilerin pazara arz ettikleri ürünlerin
de düşük hacimlerde olmasına neden olmaktave üreticileri organize olmuş, büyük ölçekli
sanayi işletmeleri ya da pazarlar karşısında zayıf
kılmaktadır. Düşük hacimlerde üretimde bulunanüreticilerin pazar bulması zor olmakta ve ürünleri
için fiyat pazarlığı da yapamamaktadırlar. Üreticiörgütlerinin de etkin çalışamaması, tarım
sektöründeki pazarlama sorunlarını çözümsüz
hale getirmektedir. Pek çok ürün için yurt içi
piyasalarda arz fazlası meydana geldiğinde ürünfiyatları düşmekte ve bu durumda özellikle yurtdışı piyasalar daha da önemli hale gelmektedir.
Ancak, küçük üreticilerin ve profesyonel
yöneticileri olmayan üretici örgütlerinin yurt dışıpazarlara erişim şansı neredeyse yok gibidir.
TR63 Bölgesi’nin Orta Doğu pazarlarının
yanı sıra Avrupa, Uzak Doğu ve Amerika gibi
yüksek değerli pazarlara açılmaya ihtiyacı
vardır. OPA’lar, bu aşamada çok önemli bir rol
oynamaktadır. Belli cins ve kalitedeki ürünü
kooperatif mantığı ile bir araya getirerek birkaçüretici adına ortak pazarlamakta, üreticilerin
yapamadığı pazar ve pazarlama araştırmalarını
yapmakta ve üreticiler için oldukça karışık olan
ihracat prosedürlerini yerine getirmektedir. Yurt
içinde ise birkaç üreticinin üretiminin bir aradadaha yüksek hacimlerde pazarlanması ile birlikte
fiyat avantajı elde etmek ve daha iyi pazarlara
girmek mümkündür. OPA’lar her ne kadar tarım
ve gıda sektöründe başarılı bir şekilde faaliyet
göstermekteyse de, söz konusu Ajanslar diğer
sektörler için de çok iyi bir model niteliğindedir.
TR63 Bölgesi’ndeki küçük ölçekli ayakkabıcılarve mobilyacılar için de benzeri bir OPA kurmak
mümkündür.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.11. Ayakkabıcılık Sektörü Ortak Tasarım Merkezi
2.11. Ayakkabıcılık Sektörü Ortak Tasarım Merkezi

Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:•Ayakkabıcılık Sektörü Ortak Tasarım Merkezi•Ayakkabı sektöründe yer alan firmaların finansal açıdan tekbaşına satın alamayacakları ya da tek başına satın almakta
zorlanacakları ve sektörün ihtiyaçlarını karşılayacak modern
makine ve ekipmanlar ile donatılmak suretiyle, sektördekiişletmelere daha hızlı, daha kaliteli, daha fazla miktarda ve
daha düşük maliyetle üretim olanağı sunmak•Ortak Tasarım Merkezi'nde verilecek eğitim ve danışmanlık
hizmetleri ile sektörün tasarım, model geliştirme, pazarlamave üretim konularında geliştirilmesini sağlamak•HatayGerekçesi:•Sektördeki işletmelerin küçük ölçekli olması nedeniyle
makineleşme, markalaşma, yenilikçilik, girişimcilik, satış,pazarlama, beşeri sermaye, ulusal ve uluslararası pazarda
rekabet vb. konularda zafiyetlerinin bulunması

Faydalanıcıları:•Hatay ilinde ayakkabıcılık sektöründe faaliyet göstermekteolan firmalar

Uygulayıcıları:•Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
•DOĞAKA•Antaya TSO•STK'lar

Uygulama Araçları/Yöntem:•Ayakkabıcılar Küçük Sanayi Sitesi’nin kurulması•Antakya Ayakkabıcılık Eğitim, Danışmanlık, Tasarım Merkezi
ve Ortak Kullanım Atölyesi’nin kurulması•Altyapı eksiklilerinin giderilmesinden sonra, ilgili firmaların
markalaşması, AR-GE ve kaliteye odaklanarak birim başına
sağlanan katma değerin artırılması

Finansman:•Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, DOĞAKA, Antakya TSO
ve AB Fonları

Bölge Planı ile İlişkisi:•TR63 Bölgesinde kümelenme uygulamaları başlatılacaktır.
(TR63 Bölge Planı 2014-2023)•Üretim yeteneğinin geliştirilmesi amacıyla ihtisaslaşmış
Organize Sanayi Bölgesi ve Küçük Sanayi Sitesi oluşumları
yaygınlaştırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

Hatay ili erkek, Kahramanmaraş ili ise bayan ayakkabısı üretimi ile TR63 Bölgesinde öne çıkmakla
beraber, her iki ilde de ayakkabıcılık sektörü usta çırak ilişkisine dayanan, merdiven altı şeklinde tarif
edilen küçük işletmelerden oluşmaktadır. Sektördeki işletmelerin küçük ölçekli olması, makineleşme,markalaşma, yenilikçilik, girişimcilik, satış, pazarlama, beşeri sermaye, ulusal ve uluslararası pazarda

223

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Hatay ili erkek, Kahramanmaraş ili isebayan ayakkabısı üretimi ile TR63 Bölgesindeöne çıkmakla beraber, her iki ilde de ayakkabıcılık
sektörü usta çırak ilişkisine dayanan, merdivenaltı şeklinde tarif edilen küçük işletmelerdenoluşmaktadır. Sektördeki işletmelerin küçükölçekli olması, makineleşme, markalaşma,yenilikçilik, girişimcilik, satış, pazarlama, beşeri
sermaye, ulusal ve uluslararası pazarda rekabet
vb. konularda zafiyetleri de beraberinde
getirmektedir. Ayakkabıcılık sektörünün dünyaüzerindeki ihracat, ithalat ve birim başına ülkeleresağlamış olduğu katma değer incelendiğinde,
TR63 Bölgesinde sektörün öncelikle altyapı
sıkıntılarının giderilerek, markalaşma yoluna
gitmesi gerektiği, Ar-Ge ve kaliteye odaklanarak
birim başına sağlanan katma değerin artırılması
gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Doğu
Akdeniz
Kalkınma
Ajansı
tarafından özellikle Hatay ilinde sektörün dahasağlıklı bir yapıya kavuşturulup, rekabet avantajı
elde edebilmesi için Antakya AyakkabıcılıkEğitim, Danışmanlık, Tasarım Merkezi ve Ortak
Kullanım Atölyesi’nin kurulmasına yönelikçalışmalar başlamıştır. Proje ile kurulması
planlanan “Ortak Kullanım Atölyesi”, ayakkabı
sektöründe yer alan firmaların finansal açıdan
tek başına satın alamayacakları ya da tekbaşına satın almakta zorlanacakları ve sektörün
ihtiyaçlarını karşılayacak modern makine ve
ekipmanlar ile donatılmak suretiyle, sektördekiişletmelere daha hızlı, daha kaliteli, daha fazla
miktarda ve daha düşük maliyetle üretim olanağı
sunacaktır. Bunun yanı sıra, atölyenin kurulacağı
merkezde verilecek eğitim ve danışmanlık
hizmetleri ile sektörün tasarım, model geliştirme,
pazarlama ve üretim konularında da geliştirilmesi
amaçlanmaktadır.

224

Antakya
AyakkabıcılıkEğitim,Danışmanlık, Tasarım Merkezi ve Ortak Kullanım
Atölyesi’nin konum olarak Hatay ili Antakya ilçesi
ayakkabıcıları için kurulacak olan Ayakkabıcılar
Küçük Sanayi Sitesi içerisinde kurulması
planlanmaktadır. Ayakkabıcılar Küçük Sanayi
Sitesi’nin kurulması için gerekli yasal işlemlerbaşlatılmış olup, T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji
Bakanlığı tarafından site inşaatının 2015 yılına
kadar bitirilmesi öngörülmektedir. Bu kapsamda,
yeni plan döneminde Ayakkabıcılar Küçük Sanayi
Sitesi’nin tamamlanması ve faaliyete geçmesi
ile eşzamanlı olarak Antakya AyakkabıcılıkEğitim, Danışmanlık, Tasarım Merkezi ve Ortak
Kullanım Atölyesi’nin de faaliyete geçmesi
ve sektör temsilcilerinin hizmetine sunulması
hedeflenmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.12. Metal Mutfak Eşya Ortak Tasarım ve Kalite Merkezi
2.12. Metal Mutfak Eşya Ortak Tasarım ve Kalite Merkezi

Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:•Metal Mutfak Eşya Ortak Tasarım ve Kalite Merkezi•Ar-Ge ve yenilikçiliğin öne çıktığı sektörde program ile
firmalar arası ortak iş yapabilme kültürünün geliştirilmesi,
firmaların işbirliği içinde uluslararası rekabet gücünün
artırılması, yüksek katma değerli üretim yapısına geçilmesi,
verimliliğin artırılması, birim ürün başına elde edilen katmadeğerin artırılması ve istihdama katkıda bulunulması
hedeflenmektedir.

•Kahramanmaraş

Gerekçesi:•Metal Mutfak Eşya Kümelenme Programı kapsamında
gerçekleştirilen analizler neticesinde, yüksek derecede ortak
tasarım ve kalite merkezine ihtiyaç duyulması•Kalite testlerinde yurtdışına bağımlı olunması•Kahramanmaraş ilinde üretilen ürünler bazında Türkiye’ninüretiminin yaklaşık %54’ünün Kahramanamaraş ilindeüretilmesi

Faydalanıcıları:•Kahramanmaraş ilinde metal mutfak eşya sektöründe
faaliyet gösteren firmalar

Uygulayıcıları:•DOĞAKA•Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası•İlgili Meslek Örgütleri•Sektörde faaliyet gösteren firmalar

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Yerel kaynaklar ve/veya AB fonları ile ortak Tasarım ve Kalite
Merkezi’nin kurulması•Bilim Sanayi ve teknoloji Bakanlığı
•DOĞAKA•Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası•AB Fonları•TR63 Bölgesi sanayi teknolojisinin düşük-orta seviyeden
orta-yüksek seviyeye geliştirilecektir. (TR63 Bölge Planı
2014-2023)•TR63 Bölgesinde kümelenme uygulamaları başlatılacaktır.
(TR63 Bölge Planı 2014-2023)

Kahramanmaraş ilinde üretim geçmişi 1950’li yıllara kadar uzanan metal mutfak eşya sektörü, Türkiyeölçeğinde bu sektörde önemli paya sahip olmayı başarmıştır. Kahramanmaraş ilinde bu sektörde
faaliyet göstermekte olan 50 kadar KOBİ Türkiye’nin metal mutfak eşyaları ürünlerinin toplam değeri
olan 334 milyon ABD Dolarının, yaklaşık %54’lük kısmı olan 180 milyon ABD Doları büyüklüğünde birüretim gerçekleştirmektedir.

225

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Kahramanmaraş ilinde üretim geçmişi
1950’li yıllara kadar uzanan metal mutfak eşyasektörü, Türkiye ölçeğinde bu sektörde önemli
paya sahip olmayı başarmıştır. Kahramanmaraş
ilinde bu sektörde faaliyet göstermekte olan 50
kadar KOBİ Türkiye’nin metal mutfak eşyalarıürünlerinin toplam değeri olan 334 milyon
ABD Dolarının, yaklaşık %54’lük kısmı olan 180
milyon ABD Doları büyüklüğünde bir üretim
gerçekleştirmektedir.
İlde 3.500 kişiye istihdam imkânı sağlayan
bu sektörün, Metal Mutfak Eşya Kümelenme
Programı kapsamında gerçekleştirilen analizler

ortak tasarım
ve kalite merkezine ihtiyaç duyduğu tespit
edilmiştir. Markalaşma, ortak marka geliştirmeve ortak makine ve hammadde merkezi kurma
gibi olumlu sonuçlar doğurabilecek bu proje ile
firmaların özellikle kalite testleri nedeniyle ortayaçıkmakta olan dışa bağımlılıkları giderilmiş olacakve hem bölgedeki, hem de Türkiye’deki sektör
temsilcilerine hizmet ediyor olacaktır.
neticesinde,

yüksekderecede

Bu kapsamda, plan dönemi içerisinde
Kahramanmaraş ili Ticaret ve Sanayi Odası
Metal Mutfak Eşya Kümelenme Bilgi Merkezi
ve Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı işbirliği ile
ortak tasarım ve kalite merkezinin kurulması, bu
sektörde yer alan firmaların hizmetine sunulması
planlanmaktadır.

226

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.13. Modern Hayvancılık Borsaları
2.13. Modern Hayvancılık Borsaları

Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:•Modern Hayvancılık Borsaları•Hayvancılık piyasasının daha rekabetçi ve verimli bir yapıyadönüştürmek için Elbistan Hayvancılık Borsasının modernize
edilmesi ve Osmaniye'de modern hayvancılık borsasınınkurulması•Kahramanmaraş-Osmaniye

Gerekçesi:•Mevcut hayvan borsalarının asgari teknik ve hijyenikşartlarını yerine getirememesi•Üretim, kesim ve ticaretini yapan yetiştirici, aracı ve
celeplere eğitimler verilmesi•Kayıt dışı hayvan girişlerinin önüne geçilmesi• Modern ve hijyenik ortamın sağlanması

Faydalanıcıları:•Hayvancılık faaliyetlerinde bulunan üreticiler, tüccarlar,aracılar ve celepler

Uygulayıcıları:•Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlükleri•DOĞAKA•İlgili STK'lar•Birlikler•Ticaret Borsaları

Uygulama Araçları/Yöntem:
Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı koordinasyonunda ile
Elbistan Hayvan Borsası'nın modernize edilmesi ve
Osmaniye'de hayvancılık borsasının kurulması sağlanacaktır.
•Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, DOĞAKA ve Ticaret
Borsaları•TR63 Bölgesi’nin hayvancılık sektörü üretim değeri
artırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)•Gıda üretiminde ve tüketiminde gıda güvenliğinin
sağlanması esas alınacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ve TOBB işbirliğiyle modern hayvan pazarları ve hayvan borsaları
kurulmaktadır. Konuyla ilgili çalışma başlatan Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı hayvan pazarlarını
Avrupa Birliği standartlarına ulaştırmayı hedeflemektedir. Ülke genelinde ilk etapta 5996 sayılı
Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’na göre, 24 yeni ruhsatlı hayvan pazarı vehayvan borsası kurulması planlanmaktadır. Yeni kurulacak hayvan pazarları ve hayvan borsalarıyla arz
talebe göre gerçek fiyatların oluşması ve spekülasyonların önlenmesi hedeflenmektedir.
Hayvan pazarlarında, satıcı ve alıcı için; sorumlu yönetici, veteriner hekim, temizlik ve güvenlik
görevlileri bulunması, personel için çay ocağı, giyinme soyunma odaları, elbise dolapları, ambar,

227

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
ve TOBB işbirliğiyle modern hayvan pazarları
ve hayvan borsaları kurulmaktadır. Konuyla ilgiliçalışma başlatan Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığı hayvan pazarlarını Avrupa Birliği
standartlarınaulaştırmayı
hedeflemektedir.
Ülke genelinde ilk etapta 5996 sayılı Veteriner
Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nagöre, 24 yeni ruhsatlı hayvan pazarı ve hayvan
borsası kurulması planlanmaktadır. Yeni
kurulacak hayvan pazarları ve hayvan borsalarıyla
arz talebe göre gerçek fiyatların oluşması ve
spekülasyonların önlenmesi hedeflenmektedir.
Hayvan pazarlarında, satıcı ve alıcı için;sorumlu yönetici, veteriner hekim, temizlik vegüvenlik görevlileri bulunması, personel içinçay ocağı, giyinme soyunma odaları, elbise
dolapları, ambar, tuvalet gibi hizmetler de her
türlü kolaylık sağlanması amaçlanmaktadır.
Hayvan borsalarına satış için getirilen hayvanlarve araçlar ilk olarak hijyen tünelinden geçirilerek,borsada ayrılan bölmelerde bulaşıcı hastalıklarakarşı dezenfekte edilmesi amaçlanmaktadır.
Yolculuk yapan hayvanların dinlenebilmeleri ve
yemlenebilmeleri için özel bölmelerin bulunmasısağlanacaktır.
Türkiye’de 43 ilde, 84’ü hayvan pazarı,
10’u da hayvan borsası olmak üzere toplam
94 ruhsatlı hayvan pazarı ve hayvan borsası
bulunmaktadır. Söz konusu çalışmayla ruhsatlı
hayvan pazarı ve hayvan borsası sayısının118’e çıkması hedeflenmektedir. Bu hayvan
borsalarından birisi de Kahramanmaraş/Elbistan
ilçesinde bulunmaktadır. Elbistan’ın, bulunduğu
coğrafi konum açısından Kahramanmaraş,Kayseri, Malatya ve Adıyaman illerinin ortanoktasında yer alması lojistik açıdan vecoğrafyanın ekonomik açıdan hayvancılığa

228

müsait olması, ilçede gelişen bir hayvancılık
sektörüne zemin hazırlamaktadır. Ancak mevcut
olan hayvan borsası asgari teknik ve hijyenikşartları yerine getirememektedir.
Canlı hayvanların veteriner hekim
denetimi altında bulunan hayvan borsalarıve pazarları haricinde satışa sunulması ve
il dışından kaçak hayvan girişleri yanında
kayıt dışı hayvanların önüne geçmek için
Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesinde bulunan
canlı hayvan borsasının daha modern hale
getirilmesi amaçlanmaktadır. Bununla birlikte
Osmaniye, hayvancılık konusunda öndegelen illerden birisi olup modern hayvancılık
borsasının kurulması gereklidir. Elbistan ve
Osmaniye’de modern hayvancılık borsalarınınoluşturulmasıyla birlikte daha sağlıklı ortamlarda
kesimler yapılabilecek ve hayvan ticareti belirli
bir merkezden yürütülecektir. Proje kapsamında;üretim, kesim ve ticaretini yapan yetiştirici, aracı
ve celeplere eğitimler verilecek, canlı hayvan
borsası daha modern ve sağlıklı bir yapıyadönüştürülecek, kayıt dışı hayvan girişlerininönüne geçilecek, yerli hayvan üretimi teşvik
edilecek, hayvancılık sektörünün canlandırılması
hedeflenecektir. Ayrıca Elbistan ve Osmaniye
modern hayvancılık borsaları adınainternet
siteleri kurulacak site üzerinden alım-satımişlemlerinin ve canlı hayvanlar hakkında
istatistikleri tutulacaktır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.14. Lisanslı Depoculuk
2.14. Lisanslı Depoculuk
Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•Lisanslı Depoculuk•Tarım ürünlerinin; sağlıklı koşullarda depolanması,
kalitelerinin korunması ve fiyatlandırmada piyasaişlemlerinin düzenlenmesi temel amaçtır.

•TR63 Bölgesi (Hatay-Kahramanmaraş-Osmaniye)•Tarım ürünleri ticaretinin kayıt altına alınması ve kayıtdışılığın önüne geçilmesi•Ürinlerin depoolanmasının sağlanması ile hasat sonrası arz
fazlasının oluşması ve ürün fiyatlarının düşmesininönlenmesi•Finansman sıkıntısı çeken küçük çiftçiler ile ürünsahiplerinin, ürün senetleri aracılığıyla bankalardan kredi ve
finansman sağlamaları•Kolay pazarlanabilen, iyi muhafaza edilen ve nakliye
masrafları en aza indirilmiş bir sistemle istikrarlı ve dahayüksek bir gelir seviyesi elde edilmesi

Faydalanıcıları:•Tarımsal üretimde faaliyet gösteren çiftçiler
•Üretici Birlikleri•Kooperatifler

Uygulayıcıları:•Gümrük veTicaret Bakanlığı
•Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
•DOĞAKA•Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlükleri•Ticaret Borsaları

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Özel sektör yatırımı
•Sektörel destek programları•Özel sektör yatırımı ve destek programları•Üretim ve pazarlama teknikleri geliştirilerek TR63 Bölgesinintarımsal üretim değeri artırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 20142023)

Tarımsal piyasalarda ürünlerin depolanması, kaliteye göre fiyatlandırılması ve ödeme garantisi gibikoşulların oluşturulması pazarlamada etkinliğin artırılmasını sağlamaktadır. Gelişmiş ülkeler
dayanıksız bir yapıya sahip olan tarım ürünlerinin depolanması yoluyla üreticilerin daha fazla gelir
elde etmesini, aynı zamanda da tarım ürünleri ticareti yapan kişilerin ve sanayicilerin iyi koşullarda
depolanmış ve kalitesine göre sınıflandırılmış ürünleri almasını sağlayan bir sistemi 1900’lü yıllarınbaşında hayata geçirmişlerdir. Bu sistem devletin sıkı denetimi altında çalışan ve belli başlı depolamakoşullarını yerine getirmekle yükümlü olan lisanslı depoculuk ile kurulmuştur.

229

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Tarımsalpiyasalardaürünlerin
depolanması, kaliteye göre fiyatlandırılması veödeme garantisi gibi koşulların oluşturulması
pazarlamada etkinliğin artırılmasını sağlamaktadır.
Gelişmiş ülkeler dayanıksız bir yapıya sahipolan tarım ürünlerinin depolanması yoluyla
üreticilerin daha fazla gelir elde etmesini, aynı
zamanda da tarım ürünleri ticareti yapan kişilerinve sanayicilerin iyi koşullarda depolanmış ve
kalitesine göre sınıflandırılmış ürünleri almasınısağlayan bir sistemi 1900’lü yılların başında
hayata geçirmişlerdir. Bu sistem devletin sıkı
denetimi altında çalışan ve belli başlı depolamakoşullarını yerine getirmekle yükümlü olan lisanslı
depoculuk ile kurulmuştur.
Lisanslı depoculuk, tarım ürünlerininsağlıklı koşullarda ve ürünlerin kalite sınıflarınagöre depolandığı ve ürün fiyatlandırmasınında serbest rekabet koşulları altında, kalitesınıflarına göre yapıldığı bir uygulamadır. Burada
devlet, lisanslı depoların kuruluşunda taşımaları
gereken asgari koşulları belirlemekte, konu ile
ilgili mevzuatı hazırlamakta ve faaliyetlerin belirli
yasal düzenlemeler çerçevesinde yapılmasınısağlamaktadır.
Tarımsal üretim potansiyelinin yüksek
olduğu TR63 Bölgesi’nde özellikle lisanslı
depoculuğa
elverişli
ürünlerinverimlilik
düzeylerinin ülke genelinden yüksek olduğu
Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Araştırması
ve Ön Fizibilite Çalışması ile tespit edilmiştir. Bu
durum Bölge için maliyet avantajı oluşturduğu
gibi üreticinin karlılığını da etkileyen önemli bir
konudur. Düşük maliyetlerle çalışan üreticileriçin ürünlerini depolamak suretiyle daha yüksek
bir fiyat düzeyini bekleme kararını almak dahakolay olmaktadır. Ayrıca TR63 Bölgesi’nde tarımürünlerinin iç ve dış ticaretinde oldukça yüksek
potansiyel bulunmaktadır.

230

Türkiye’dekitarım
sektörününgeliştirilmesine yönelik ulusal ölçekli plan ve
stratejilerde de öncelikli konular arasındadeğerlendirilen lisanslı depoculuk uygulamasının,hububat, zeytin, zeytinyağı, pamuk ve yerfıstığı
ürünleri için TR63 Bölgesi’nde uygun bir yatırım
alanı olduğu söz konusu araştırma ve ön fizibiliteçalışması ile belirlenmiştir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.15. İskenderun Lojistik Köyü
2.15. İskenderun Lojistik Köyü

Program/Proje Adı:
Amacı:
Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•İskenderun Lojistik Köyü
•Bölgesel rekabet gücünün artırılması, bölgede kurulu üretim
yapısının lojistik olanaklarının geliştirilmesi•İskenderun/Hatay•TR63 Bölgesi’nin kuzey-güney ve doğu-batı bölgelerarasında geçiş noktası olması ve Avrupa-Orta Doğu-UzakDoğu lojistiğini sağlayabilecek konumda olması•TR63 Bölgesinde kurulu sanayi yapısının lojistik sektörüne
yatırım potansiyeli sunması•Doğu ve güneydoğu bölgelerine geniş bir hinterland
sunması•TR63 Bölgesi dış ticaret hacminin gelişen bir görünüm arz
etmesi•Limanların demiryolu ve karayolu bağlantıları ile çok modlu
taşımacılık sisteminin geliştirilmesine uygun olması•İskenderun-Dörtyol bölgesinde taşımacılık sektöründe
kapasiteye sahip limanların olması•İskenderun Limanı’nın özelleştirilmesi ile birlikte lojistik
altyapıya yönelik yatırımların artması•Türkiye’nin diğer bölgelerine göre liman maliyetlerinindüşük olması

Faydalanıcıları:•Hatay ilinde yer alan taşımacılık ve lojistik firmaları•İskenderun liman hinterlandındaki üretici sektörler

Uygulayıcıları:•Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
•Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı
•TCDD Genel Müdürlüğü
•Hatay Valiliği
•İlgili Belediye•İskenderun Deniz Ticaret Odası•İskenderun Ticaret ve Sanayi Odası

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•İskenderun Lojistik Köyünün kamu yatırım programına
alınması•Uygulayıcılardan oluşacak bir platform ve bu kurumlarındesteği ile destek merkezi için gerekli izinler alınacak, inşaat
ve altyapı çalışmalarının yapılması•Kamu Yatırımı
•İskenderun Lojistik Köyü ile Antakya ve Osmaniye Destek
Merkezleri kurulacak ve Türkoğlu Lojistik Merkezi ile
entegresyonu sağlanacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)•Organize Sanayi Bölgeleri ve büyük işletmelerin ulaşım
altyapısı iyileştirilecektir.(TR63 Bölge Planı 2014-2023)

231

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Lojistik Köy veya Lojistik Merkez
Avroplatform (European Association of Freight
Villages) tarafından “Ulaştırma, lojistik ve fizikseldağıtımla ilgili ulusal ve uluslararası çapta
faaliyetlerde bulunan çok çeşitli işletmelerin,
ticari esaslara dayalı olarak üzerinde faaliyet
gösterdikleri özel yerler” olarak tanımlanmaktadır.
Lojistik merkezlerin kurulu olduğu yerler,
genellikle ulaştırma potansiyelinin yüksek olduğu
ana ulaştırma koridorları üzerinde bulunmaktadır.
İskenderun; uluslararası taşıma koridorlarında(doğu-batı koridorunda) yer alan coğrafi
konumu, karayolu, denizyolu, demiryolu ve
havayolu taşıma modlarının birleştiği konumda
olması, kamu yatırım programına alınan HassaDörtyol Yol Yapım Projesinin tamamlanmasıyla
İskenderun Limanının doğu ve güneydoğu
illeri açısından daha da cazip hale gelecekolması avantajlarından hareketle lojistik sektörü
açısından sahip olduğu potansiyelin hayata
geçirilmesi adına uygun bir alan konumundadır.
Bu sebeple Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansınındesteği ile “İskenderun Lojistik Köyü ile Antakyave Osmaniye Lojistik Destek Merkezleri Mastır
Planı” hazırlanmıştır. Mastır Plan ile İskenderun’unlojistik üs olmasının altyapısının hazırlanması,İskenderun’un ulusal ve uluslararası taşımacılıkta
pazar payının arttırılması, bölgedeki rekabet
gücünün geliştirilmesi ve Doğu Akdeniz’deönemli bir liman olması hedeflenmiştir.
Mastır Plan kapsamında bu amaçlara
ulaşılabilmesi için İskenderun’da büyük ölçekli,depolama fonksiyonlarının ağırlıklı olarak yeraldığı, demiryolu bağlantılı, liman havzası içinde
bir lojistik köy (İhtisas Lojistik Organize Sanayi
Bölgesi) düşünülmüş ve lojistik köy için 5
alternatif yer belirlenmiştir. Önerilen lojistik köy
alan ihtiyacı bakımından ilk etapta 500 dönümlük

232

bir alanda başlayacak olup 20 yıllık projeksiyon
ile lojistik köy alan ihtiyacının 1.000 dönüm
olarak planlanması gerekmektedir. Lojistik Köy
içerisinde yer alacak olan fonksiyonlar; kapalı
gümrük deposu, kapalı milli depolar, soğuk
hava deposu, açık gümrük alanı, konteyner stokalanı, banka şubeleri, teknik altyapı tesisi, atık
su artıma tesisi, çöp arıtma merkezi, otopark
alanı (binek ve ağır araç otoparkı olmak üzere),gümrük ofisi, akaryakıt istasyonu, demiryolu
terminalidir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.16. Osmaniye Lojistik Destek Merkezi
2.16. Osmaniye Lojistik Destek Merkezi

Program/Proje Adı:
Amacı:
Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•Osmaniye Lojistik Destek Merkezi•Bölgesel rekabet gücünün artırılması, bölgede kurulu üretim
yapısının lojistik olanaklarının geliştirilmesi•Osmaniye•TR63 Bölgesi’nin kuzey-güney ve doğu-batı bölgelerarasında geçiş noktası olması ve Avrupa-Orta Doğu-UzakDoğu lojistiğini sağlayabilecek konumda olması•TR63 Bölgesi kurulu sanayi yapısının lojistik sektörüne
yatırım potansiyeli sunması•Doğu ve güneydoğu bölgelerin geniş bir hinterland sunması•TR63 Bölgesi dış ticaret hacminin gelişen bir görünüm arz
etmesi•Limanların demiryolu ve karayolu bağlantıları ile çok modlu
taşımacılık sisteminin geliştirilmesine uygun olması

Faydalanıcıları:•Osmaniye ilinde yer alan taşımacılık ve lojistik firmaları•Hinterlandında yer alan üretici sektörler

Uygulayıcıları:•Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
•Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı
•TCDD Genel Müdürlüğü
•Osmaniye Valiliği
•İlgili Belediye•Osmaniye Ticaret ve Sanayi Odası•Osmaniye Organize Sanayi Bölgesi

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:
Bölge Planı ile İlişkisi:•Osmaniye lojistik destek merkezinin kamu yatırm
programına alınması•Uygulayıcılardan oluşacak bir platform ve bu kurumlarındesteği ile Destek Merkezi için gerekli izinler alınacak, inşaat
ve altyapı çalışmalarına başlanacaktır.
•Kamu yatırımı
•Lojistik sektörünün etkinliği artırılacaktır. (TR63 Bölge Planı
2014-2023)

Lojistik sektörü TR63 Bölgesi için bölgesel gelişmeye katkıda bulunacak ve geliştirilmesi hedeflenen
sektör olarak belirlenmiştir. Bu hedefe yönelik olarak Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansının desteği ile“İskenderun Lojistik Köyü ile Antakya ve Osmaniye Lojistik Destek Merkezleri Mastır Planı”
hazırlanmıştır. Plan çerçevesinde İskenderun sahip olduğu potansiyel ile lojistik merkez olarak öneçıkmıştır. Bununla birlikte İskenderun’daki lojistik potansiyele destek olarak ve burada yapılan
yatırımlardan destek alarak bölgedeki yatırımlara destek vermesi amacıyla Antakya ve Osmaniye’de,233

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Lojistik sektörü TR63 Bölgesi için bölgeselgelişmeye katkıda bulunacak ve geliştirilmesi
hedeflenen sektör olarak belirlenmiştir. Bu
hedefe yönelik olarak Doğu Akdeniz Kalkınma
Ajansının desteği ile “İskenderun Lojistik Köyü ile
Antakya ve Osmaniye Lojistik Destek Merkezleri
Mastır Planı” hazırlanmıştır. Plan çerçevesindeİskenderun sahip olduğu potansiyel ile lojistik
merkez olarak öne çıkmıştır. Bununla birlikteİskenderun’daki lojistik potansiyele destek olarakve burada yapılan yatırımlardan destek alarak
bölgedeki yatırımlara destek vermesi amacıyla
Antakya ve Osmaniye’de, İskenderun Lojistik
Köyü ile birlikte çalışacak lojistik destek merkezi
kurulması önerilmiştir. Osmaniye’de kurulması
planlanan merkezin, depolama kapasitesi sınırlı,liman hinterlandı içinde olmayan, buna karşılık
demiryolu bağlantısı olan bir lojistik destek
merkezi olması öngörülmüştür. Osmaniye
Lojistik Destek Merkezi alan ihtiyacı bakımından
Antakya’ya kıyasla bir miktar daha büyükönerilmiştir. Osmaniye Lojistik Destek Merkezi
yaklaşık 150 dönüm ile başlaması ve 20 yıllık
projeksiyon ile yaklaşık 240 dönüme ulaşması
planlanmıştır.
Osmaniye Lojistik Merkezi içerisinde yer
alacak olan fonksiyonlar; gümrüklü-gümrüksüz
depolar, soğuk hava deposu, konteyner stokalanı, demiryolu terminali, banka şubeleri, teknik
altyapı tesisi, otopark alanı (binek ve ağır araçotoparkı olmak üzere), gümrük ofisi, akaryakıt
istasyonudur.
Ancakmasterplansonrasında
alınan yatırım kararı ile özel sektör tarafından
Osmaniye ili yakınlarında yapılması planlanan
yeni liman projesinin, Osmaniye ilinin lojistik
potansiyelini çok daha üst seviyelere çıkarmıştır.
TR63 Bölgesi’nin en büyük organize sanayi

234

bölgesi olan Osmaniye Organize Sanayi
Bölgesi ve gelişmiş ulaşım altyapısı ile geniş
bir hinterlandı olan Osmaniye ilinde masterplanda öngörülenden daha büyük ölçekli lojistik
yatırımların yapılabileceği değerlendirilmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.17. Antakya Lojistik Destek Merkezi
2.17. Antakya Lojistik Destek Merkezi

Program/Proje Adı:
Amacı:
Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•Antakya Lojistik Destek Merkezi•Bölgesel rekabet gücünün artırılması, bölgede kurulu üretim
yapısının lojistik olanaklarının geliştirilmesi•Antakya/Hatay•TR63 Bölgesi’nin kuzey-güney ve doğu-batı bölgelerarasında geçiş noktası olması ve Avrupa-Orta Doğu-UzakDoğu lojistiğini sağlayabilecek konumda olması•TR63 Bölgesi kurulu sanayi yapısının lojistik sektörüne
yatırım potansiyeli sunması•Doğu ve güneydoğu bölgelerin geniş bir hinterland sunması•TR63 Bölgesi dış ticaret hacminin gelişen bir görünüm arz
etmesi•Limanların demiryolu ve karayolu bağlantıları ile çok modlu
taşımacılık sisteminin geliştirilmesine uygun olması

Faydalanıcıları:•Hatay ilinde yer alan taşımacılık ve lojistik firmaları•Hinterlandında yer alan üretici sektörler

Uygulayıcıları:•Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
•Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı
•TCDD Genel Müdürlüğü
•Hatay Valiliği
•İlgili Belediye•Antakya Ticaret ve Sanayi Odası•Antakya Organize Sanayi Bölgesi

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:
Bölge Planı ile İlişkisi:•Antakya Lojistik Destek Merkezinin kamu yatırım
programına alınması•Uygulayıcılardan oluşacak bir platform ve bu kurumlarındesteği ile destek merkezi için gerekli izinler alınacak, inşaat
ve altyapı çalışmalarına başlanacaktır.
•Kamu Yatırımı
•Lojistik sektörünün etkinliği artırılacaktır. (TR63 Bölge Planı
2014-2023)

TR63 Bölgesinde gelişmekte olan lojistik sektörü, İskenderun Limanı’nı merkez almak üzere
İskenderun’da bir lojistik köy kuruluşunu gerektirmekle birlikte, Antakya ve Osmaniye kentmerkezlerinde de birer lojistik üs kurulmasına ihtiyaç duymaktadır. Bu lojistik üsler, alan ve sunulacak
hizmetler itibarıyla, İskenderun Lojistik Köyü kadar geniş ve kapsamlı olmamakla birlikte, lojistik köy
ile olacak aktivitelerin sinerji ve işbirliği yaratacak şekilde ortak çalışmaları üstlenecektir.

235

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

TR63 Bölgesinde gelişmekte olan lojistik
sektörü, İskenderun Limanı’nı merkez almaküzere İskenderun’da bir lojistik köy kuruluşunu
gerektirmekle birlikte, Antakya ve Osmaniye kentmerkezlerinde de birer lojistik üs kurulmasınaihtiyaç duymaktadır. Bu lojistik üsler, alan ve
sunulacak hizmetler itibarıyla, İskenderun Lojistik
Köyü kadar geniş ve kapsamlı olmamakla birlikte,lojistik köy ile olacak aktivitelerin sinerji ve işbirliği
yaratacak şekilde ortak çalışmaları üstlenecektir.
Antakya Lojistik Destek Merkezi
yerel ihtiyaçları karşılama ve yerel bazda yük
konsolidasyonu sağlama amacı taşımakta, yüktaşımacılığını ve yük taşımacılık araçlarını kentdışına çıkarma hedefi gütmektedir. Destek
merkezi, İskenderun Lojistik Köyünde olan
kullanımların hemen hepsine daha küçük ölçekli
olmak üzere sahip olacaktır.
Antakya Lojistik Destek Merkezibaşlangıçta alan ihtiyacı bakımından 104
dönüm olarak önerilmiş ve 20 yıl sonrasını
hedefleyen projeksiyon ile 185 dönümlük
büyüklüğe ulaşması öngörülmüştür. Depolama
fonksiyonları daha az tutulmuş, daha ziyade
yük aktarma operasyonuna dönük, demiryolubağlantısı olmayan, intermodal taşımanın yer
almadığı bir lojistik merkez oluşumu ele alınmıştır.
Antakya Lojistik Merkezi içerisinde yer
alacak olan fonksiyonlar; gümrüklü-gümrüksüz
depolar, soğuk hava deposu, banka şubeleri,teknik altyapı tesisi, atık su artıma tesisi, otopark
alanı (binek ve ağır araç otoparkı olmak üzere),gümrük ofisi, akaryakıt istasyonudur.

236

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.18. Türkoğlu Lojistik Merkezi
2.18. Türkoğlu Lojistik Merkezi

Program/Proje Adı:
Amacı:
Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•Türkoğlu Lojistik Merkezi•Bölgesel rekabet gücünün artırılması, bölgede kurulu üretim
yapısının lojistik olanaklarının geliştirilmesi•Türkoğlu/Kahramanmaraş
•TR63 Bölgesi’nin kuzey-güney ve doğu-batı bölgelerarasında geçiş noktası olması ve Avrupa-Orta Doğu-UzakDoğu lojistiğini sağlayabilecek konumda olması•TR63 Bölgesinde kurulu sanayi yapısının lojistik sektörüne
yatırım potansiyeli sunması•Doğu ve güneydoğu bölgelerin geniş bir hinterland sunması•TR63 Bölgesi dış ticaret hacminin gelişen bir görünüm arz
etmesi•Limanların demiryolu ve karayolu bağlantıları ile çok modlu
taşımacılık sisteminin geliştirilmesine uygun olması•TCDD yatırım programına alınmış olması

Faydalanıcıları:•Kahramanmaraş ilinde yer alan taşımacılık ve lojistik
firmaları•Hinterlandında yer alan üretici sektörler

Uygulayıcıları:•Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
•Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı
•TCDD Genel Müdürlüğü
•Kahramanmaraş Valiliği
•İlgili Belediye•Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası•Kahramanmaraş Organize Sanayi Bölgesi

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:
Bölge Planı ile İlişkisi:•TCDD Demiryolu Aktarma Merkezleri projesinde
kapsamında Türkoğlu İlçesinde TCDD’nin yük aktarma,
intermodal çalışma için bir demir yolu terminali kurulması
projesi devreye alınmıştır. Türkoğlu Lojistik Merkezi yapım
işi için TCDD Genel Müdürlüğü Taşınmaz Mallar Dairesi
Emlak ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından ihaleyeçıkılmıştır ve Lojistik Merkezi inşaat işleri için firmalardan
teklifler alınmıştır.
•Kamu Yatırımı
•Lojistik sektörünün etkinliği artırılacaktır. (TR63 Bölge Planı
2014-2023)

Lojistik merkezler; farklı işletici ve taşıyıcılarla ulusal ve uluslararası yük taşımacılığı, dağıtımı,
depolama ve diğer tüm hizmetlerin yapıldığı alan olarak tanımlanmaktadır. Karayolu, demiryolu,
denizyolu ve yerine göre havayolu erişimi ile kombine taşımacılık imkanlarının olduğu depolama veulaştırma hizmetlerinin birlikte sunulduğu merkezlerdir.

237

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Lojistik merkezler; farklı işletici vetaşıyıcılarla ulusal ve uluslararası yük taşımacılığı,dağıtımı, depolama ve diğer tüm hizmetlerin
yapıldığı alan olarak tanımlanmaktadır. Karayolu,
demiryolu, denizyolu ve yerine göre havayolu
erişimi ile kombine taşımacılık imkanlarınınolduğu depolama ve ulaştırma hizmetlerinin
birlikte sunulduğu merkezlerdir.
Modern yük taşımacılığının kalbi olarak
görülen, lojistik merkezler ülkemizde de kurulmayabaşlanmıştır. TCDD Demiryolu Aktarma
Merkezleri Projesi kapsamında 19 noktada
lojistik merkezi kurulması planlanmaktadır. Kentmerkezi içinde kalmış yük garlarının; Avrupaülkelerinde olduğu gibi, etkin karayolu ve denizulaşımı bağlantısı olan ve yükleyiciler tarafından
tercih edilebilir bir alanda, yük lojistik ihtiyaçlarına
cevap verebilecek özellikte, modern, teknolojik
ve ekonomik gelişmelere uygun şekilde,özellikle Organize Sanayi Bölgelerine yakınve yük potansiyeli yüksek olan bölgelerde
yapılandırılmaları amaçlanmıştır.
Öncelikle, organize sanayi bölgeleriylebağlantılı olarak yük taşıma potansiyelininyoğun olduğu İstanbul (Halkalı/Yeşilbayır),İzmit (Köseköy), Samsun (Gelemen), Eskişehir
(Hasanbey), Kayseri (Boğazköprü), Balıkesir(Gökköy), Mersin (Yenice), Uşak, Erzurum(Palandöken), Konya (Kayacık), Denizli (Kaklık)
ve Bilecik (Bozüyük) olmak üzere 13 adet lojistik
merkez kurulmaya başlanmıştır. 2011 yılı yatırım
programına alınan Kahramanmaraş (Türkoğlu),Mardin, Kars, Sivas, İzmir (Kemalpaşa) ve Habur
Lojistik Merkezleri ile birlikte Lojistik Merkez adeti
19’a ulaşmaktadır.
Projede ilk etapta TR63 bölgesi için
bir merkez planlanmamış ancak daha sonra

238

bölgenin önemi anlaşılarak Kahramanmaraş
ilinde Türkoğlu ilçesinde TCDD’nin yük aktarma,
intermodal çalışma için bir demir yolu terminali
kurulması projesi devreye alınmıştır. Lojistik
merkezin OSB’ye 3 km mesafede, NurdağıKahramanmaraş karayolunun mücavirindegenişleme imkanı bulunan Türkoğlu ilçesinde
kurulması planlanmaktadır. Pamuk, iplik,
dokuma kumaş, örme kumaş, gübre, krom,çimento, seramik, demir, kömür, odun, mermertaşıması yapılacak olup sektöre 1,9 milyon tontaşıma kapasitesi ile 797 bin metrekarelik lojistikalan sağlanması hedeflenmektedir. Projenin
fizibilite çalışmaları bitmiş olup kamulaştırmaçalışmalarına başlanmıştır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.19. İskenderun Denizcilik İhtisas Sanayi Bölgesi
2.19. İskenderun Denizcilik İhtisas Sanayi Bölgesi

Program/Proje Adı:

Amacı:
Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•İskenderun Denizcilik İhtisas Sanayi Bölgesi•TR63 Bölgesinde denizcilik ve lojistik sektörleriningeliştirilmesi ve bölgesel rekabet gücünün artırılması•İskenderun/Hatay•İster Tersanesinin imkanlarının; körfeze gelen gemilerin
sayısı ve büyüklükleri dikkate alındığında yeterli olmaması•TR63 Bölgesi’nin kuzey-güney ve doğu-batı bölgelerarasında geçiş noktası olması ve Avrupa-Orta Doğu-UzakDoğu lojistiğini sağlayabilecek konumda olması•TR63 Bölgesi kurulu sanayi yapısının yatırım potansiyelisunması•Doğu ve güneydoğu bölgelerin geniş bir hinterland sunması•TR63 Bölgesi dış ticaret hacminin gelişen bir görünüm arz
etmesi•İskenderun Körfezinde planlanan yeni yatırımlar, enerji
terminalleri, rafineriler, şamandıra tesisleri ve depolama
tesisleri olarak kıyı tesislerinin artması ve bu tesislerin gemi
trafiğini giderek artırması

Faydalanıcıları:•Doğu Akdeniz Bölgesi•Doğu Akdeniz’de yer alan komşu bölge ülkeler•Hatay ilinde yer alan taşımacılık ve lojistik firmaları•TR63 Bölgesinde yer alan ihracatçı firmalar

Uygulayıcıları:•Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
•Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı
•TCDD Genel Müdürlüğü
•DOĞAKA•Hatay Valiliği
•İlgili Belediye•İskenderun Organize Sanayi Bölgesi

Uygulama Araçları/Yöntem:
Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•İskenderun Denizcilik İhtisas Sanayi Bölgesinin kamu yatırım
programına alınması•Kamu Yatırımı
•İskenderun Denizcilik İhtisas Sanayi Bölgesi A.Ş.
•İskenderun Deniz Ticaret Odası ve İskenderun TSO•Lojistik sektörünün etkinliği artırılacaktır. (TR63 Bölge Planı
2014-2023)•Üretim yeteneğinin geliştirilmesi amacıyla ihtisaslaşmış
Organize Sanayi Bölgesi ve Küçük Sanayi Sitesi oluşumları
yaygınlaştırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

239

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023İskenderun Denizcilik İhtisas Sanayi
Bölgesi (İDİSB) Projesi, İskenderun Deniz Ticaret
Odası ve üyeleri, İster Tersanesi, Kaptan Denizİnşaat A.Ş. öncülüğünde ve yerel firmalarındesteği ile gerçekleştirilecek bir denizcilik
projesidir. Proje’nin, Hatay ili, İskenderun İlçesi
sınırları içerisinde, Sarıseki, Bekbele ve Denizciler
beldeleri sahilinde, İskenderun Körfezi kıyı kenarçizgisinin deniz tarafında devletin hüküm vetasarrufunda altında bulunan 4 km uzunluğunda
ve ortalama 600 metre genişliğinde, yaklaşık
1.700.000m² alana deniz dolgusu yapılarak
gerçekleştirilmesi planlanmaktadır.
Projenin amacı, Antalya, Mersin,İskenderun Limanlarına gelen gemiler, Akdeniz’ekıyısı bulunan Doğu Akdeniz’de yer alan komşu
ülke limanlarına (Beyrut, Hayfa, İskenderiye)
gelen gemiler ve Süveyş Kanalı’ndan geçen
gemilerin bakım, onarım ve havuzlama
ihtiyaçlarını karşılamaktır. Akdeniz Bölgesi’nde,
ticaret gemilerine, tankerlere, yolcu gemilerine,
limanlarda çalışan römorkörlere, yatlara, büyük
balıkçı gemilerine, bakım, onarım ve havuzlama
hizmeti verebilecek İskenderun’da bulunanİster Tersanesi haricinde sivil bir tersane
bulunmamaktadır. İster Tersanesinin imkanları;
körfeze gelen gemilerin sayısı ve büyüklükleri
dikkate alındığında yeterli olamamaktadır. Ülkemiz
haricinde Suriye, Lübnan, İsrail ve Mısır’dayeterli imkanlara sahip bakım-onarım tersaneleri
bulunmamaktadır. Dolayısıyla gemilerin bakım,
onarım ve havuzlama ihtiyaçlarını karşılamak içinİskenderun Körfezi uygun bir konuma sahiptir.
Doğu Akdeniz Bölgesinde ve komşu
bölge ülkelerde bakım onarım ve havuzlama
hizmeti verebilecek tamir bakım tersaneleri ve
gemi geri dönüşüm tesisleri bulunmaması,bölgede çok sayıda çelikhane tesisi bulunması

240

ve bu tesislerin demir hammaddesine ihtiyaçları
olup bu ihtiyacın ithalat yolu ile karşılanıyor olması,İskenderun Körfezinde yapılacak olan; liman,
terminal ve enerji santralleri gibi sanayi tesislerinin
deniz yapılarının inşaatında ve işletilmesinde,
teknik ve lojistik destek sağlayacak olması,İskenderun-Mersin arasında yer alan limanlarıngemi trafiğinin yoğun olması, İskenderun
Denizcilik İhtisas Sanayi Bölgesi Projesi; Hatay
Valiliği tarafından kurulması planlanan Lojistik
Köy, Ulusal yatırım programına alınan HassaDörtyol Yol Yapım Projesinin tamamlanmasıyla
doğu ve güneydoğu bölgelerinin sanayi
yükününün bölgeye gelecek olması, İskenderun
Liman’ının özelleştirmesiyle lojistik altyapısına
yönelik yatırımların artması faktörleri ile bir arada
ele alındığında bütünlük oluşturuyor olması
projenin sağladığı avantajlardandır.
Sanayi Bölgesi içerisinde yer alması
planlanan tesisler; deniz vasıtası geri dönüşüm
tesisleri, büyük ölçekli kuru havuzu olan tamir
bakım tersanesi, orta ölçekli kuru havuzu olantamir bakım tersanesi, mega yat imalat bölgesi,
iş tekneleri imalat bölgesi, endüstriyel liman, ro-rorıhtımı ve lojistik terminal, deniz endüstrisi ihtisas
alanı, gemilerden atık toplama ve ayrıştırma tesisi
petrol kirliliği acil müdahale ve komuta kontrol
merkezi, enerji santralidir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.20. Kahramanmaraş Tekstil İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
2.20. Kahramanmaraş Tekstil İhtisas Organize Sanayi Bölgesi

Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:•Kahramanmaraş Tekstil İhtisas Organize Sanayi Bölgesi•Sektörde birbirini tamamlayıcı ve birbirinin yan ürününü
teşvik eden işletmelerin bir arada üretim yapmalarıyla
üretimde verimliliğin ve uluslararası rekabet gücünün
artırılması, yeni istihdam alanlarının açılması, yaşam veçalışma kalitesinin artırılması, sektör firmalarının sahipolduğu altyapı imkanlarının geliştirilmesi•Kahramanmaraş

Gerekçesi:•Kahramanmaraş ilinde sosyal ve ekonomik çerçevede enöne çıkan sektör durumundaki tekstil sektörünün, ildeki
istihdamın sektörel dağılımında en yüksek paya sahip sektör
olması
•Kahramanmaraş ilinin Türkiye’nin tekstil ihracatı
göstergelerinde ilk 5 il arasında yer alması•Türkiye iplik üretiminin % 27,4’ünün, dokuma kumaş
üretiminin ise % 8,4’ünün Kahramanmaraş ilinde
gerçekleştirilmesi•Ulusal ve uluslararası rekabet gücününün, verimliliğinin ve
birim başına elde edilen katma değerin artırılması,
sürdürülebilir altyapı imkanlarına sahip olmayan firmaların
varlığı

Faydalanıcıları:•Kahramanmaraş ilinde tekstil sektöründe faaliyet gösteren
firmalar

Uygulayıcıları:•T.C. Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
•Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası

Uygulama Araçları/Yöntem:
Finansman:
Bölge Planı ile İlişkisi:•Kahramanmaraş Tekstil İhtisas Organize Sanayi Bölgesinin
yatırım programına alınması•İhtisas Organize Sanayi Bölgeleri kuruluş esasları•Kamu Yatırımı
•T.C. Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

•Üretim yeteneğinin geliştirilmesi amacıyla ihtisaslaşmış
Organize Sanayi Bölgesi ve Küçük Sanayi Sitesi oluşumları
yaygınlaştırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

Türkiye iplik üretiminin % 27,4’ünü, dokuma kumaş üretiminin % 8,4’ünü gerçekleştiren
Kahramanmaraş ili, Türkiye’nin önemli tekstil merkezlerinden biri haline gelmiş durumdadır.
Kahramanmaraş ilinde tekstil sektörünün il istihdamına yaptığı katkı, ildeki diğer sektörlerlekarşılaştırılamayacak derecede büyüktür ve bu yapısı itibarıyla Türkiye’nin tekstil ihracatı
göstergelerinde ilk 5 il arasında yer almaktadır.

241

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Türkiye iplik üretiminin % 27,4’ünü,
dokuma kumaş üretiminin % 8,4’ünügerçekleştiren Kahramanmaraş ili, Türkiye’ninönemli tekstil merkezlerinden biri haline gelmiş
durumdadır. Kahramanmaraş ilinde tekstil
sektörünün il istihdamına yaptığı katkı, ildekidiğer sektörlerle karşılaştırılamayacak derecede
büyüktür ve bu yapısı itibarıyla Türkiye’nin tekstil
ihracatı göstergelerinde ilk 5 il arasında yer
almaktadır.
Ulusal ölçekte bu kadar önemli konuma
gelmiş tekstil sektörünü daha ileri seviyeleretaşıyabilmek için Kahramanmaraş ilinde yer alantekstil işletmeleri göz önüne alınarak yapılanaraştırma ve alınan talepler doğrultusunda
ildeki tekstil fabrikalarını bir OSB çerçevesinde
bir araya getirme fikri ortaya çıkmıştır. Bu
kapsamda, Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi
Odası tarafından Kahramanmaraş ili, merkez
ilçe sınırları içerisinde yaklaşık 532 hektar alanda‘Kahramanmaraş Tekstil İhtisas Organize Sanayi
Bölgesi’nin kurulması için çalışmalar başlatılmıştır.
532 hektarlık söz konusu proje alanının yaklaşık
% 70’lik kesiminde iplik fabrikalarının, % 30’luk
kesiminde ise dokuma fabrikalarının kurulması
planlanmakta ve tesis sayısının ise 40 ila 60
adet arasında olması beklenmektedir
Kahramanmaraş
TekstilİhtisasOrganize Sanayi Bölgesi ile beraber sektörün
Kahramanmaraş ilinde sürdürülebilir üretim
altyapısı ile hizmet vermesi; sektörde birbirini
tamamlayıcı işletmelerin bir arada üretim
yapmalarıyla üretimde verimliliğin artırılması;
ildeki sektör paydaşlarının markalaşma, ürünihtisaslaşması, Ar-Ge ve Ür-Ge gibi alanlarda
rekabet avantajı elde etmesi hedeflenmektedir.
Bununla beraber, Kahramanmaraş ilinde Tekstilİhtisas Organize Sanayi Bölgesi’nin kurulması

242

ile taslak haldeki Bölgesel Gelişme Ulusal
Stratejisi’nde değinilen ihtisaslaşmış OSB
oluşumlarının yaygınlaştırılması hedefine hizmet
edilmiş olacaktır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.21. Osmaniye Zeytincilik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
2.21. Osmaniye Zeytincilik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi

Program/Proje Adı:
Amacı:
Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•Osmaniye Zeytincilik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi•Osmaniye ilinin yıllar itibarıyla hızla artan zeytin ve
zeytinyağı üretiminde pazarlama standartları ve pazar
olanaklarının geliştirilmesi•Osmaniye•Bilinçli üretici sayısını arttırarak daha kaliteli zeytinüretilmesini sağlamak•Üreticileri, zeytinde markalaşarak iç pazarın yanı sıra dış
pazara yöneltmek•İşssizlik oranının yüksek olması•Zeytin bakımı ve zeytincilik ile ilgili kalifiye işgücünün
eksikliği
•Zeytin üretimde kalitenin artırılması•Üretilecek zeytinyağlarının kalite düzeyi ve asitlik derecesi
hakkındaki bilgi ve özenin artırılması

Faydalanıcıları:•Zeytin ve zeytinyağı üreticileri ve sanayicileri

Uygulayıcıları:•Osmaniye Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü
•Osmaniye Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü
•Osmaniye TSO•Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri

Uygulama Araçları/Yöntem:
Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Osmaniye Zeytincilik İhtisas Organize Sanayi Bölgesinin
kamu yatırım programına alınması•Kamu Yatırımı
•Üretim ve Pazarlama teknikleri geliştirilerek TR63 Bölgesinintarımsal üretim değeri artırılacaktır.(TR63 Bölge Planı 20142023)•Üretim yeteneğinin geliştirilmesi amacıyla ihtisaslaşmış
Organize Sanayi Bölgesi ve Küçük Sanayi Sitesi oluşumları
yaygınlaştırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

2013 yılı verilerine göre Osmaniye ilinde yaklaşık 78 bin dekarlık zeytin dikili alanda meyve verenyaştaki yaklaşık 2 milyon adet ağaçtan 23 bin ton sofralık zeytin üretimi sağlanmıştır. Yine 2013 yılı
verilerine göre Osmaniye ilinde yaklaşık 45 bin dekarlık zeytin dikili alanda meyve veren yaştaki
yaklaşık 1 milyon 100 bin ağaçtan 28 bin ton yağlık zeytin üretimi sağlanmıştır. Bölgede, yeni kurulan
zeytinliklerle üretim daha da artacaktır.
Bilinçli üretici sayısını arttırarak daha kaliteli zeytin üretilmesini sağlamak ve zeytinde markalaşarak içpazarın yanı sıra dış pazara yönelmek amacıyla Osmaniye ilinde Zeytincilik İhtisas Organize Sanayi

243

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2013 yılı verilerine göre Osmaniye ilinde
yaklaşık 78 bin dekarlık zeytin dikili alanda meyve
veren yaştaki yaklaşık 2 milyon adet ağaçtan 23
bin ton sofralık zeytin üretimi sağlanmıştır. Yine
2013 yılı verilerine göre Osmaniye ilinde yaklaşık
45 bin dekarlık zeytin dikili alanda meyve verenyaştaki yaklaşık 1 milyon 100 bin ağaçtan
28 bin ton yağlık zeytin üretimi sağlanmıştır.
Bölgede, yeni kurulan zeytinliklerle üretim dahada artacaktır.
Bilinçli üretici sayısını arttırarak dahakaliteli zeytin üretilmesini sağlamak ve zeytinde
markalaşarak iç pazarın yanı sıra dış pazara
yönelmek amacıyla Osmaniye ilinde Zeytincilikİhtisas Organize Sanayi Bölgesi kurulması
planlanmaktadır. Osmaniye Zeytincilik İhtisas
Organize Sanayi Bölgesi ile pazarlama
standartları ve pazar olanaklarının geliştirilmesi
hedeflenmektedir.
Kurulacak olan Zeytin ve ZeytinÜrünleri İhtisas OSB’de depolama sistemlerinin
de kurulacak olması zeytinyağını kalitesi
bozulmadan saklanabilecek ve zeytinyağı çelik
silolarda saklanabilir kılacaktır.
İşsizlik oranının Türkiye ortalamasınınüzerinde olduğu bölgede Osmaniye ilinde
kurulması planlanan Zeytincilik İhtisas Organize
Sanayi Bölgesi’nde ilgili kurumların işbirliği ile
faaliyete geçmesi hedeflenen mesleki eğitim
merkezi ile de zeytin bakımı ve budaması
konusunda kalifiye iş gücünün yetiştirilmesi
planlanmaktadır. Bu merkez ile hem sektöre iş
gücü temin edilecek hem de işsizlik oranınındüşürülmesine katkı sağlanacaktır. Osmaniye
ilinde yaklaşık 3 milyon adedi aşan zeytin ağacı
için bin kişinin üzerinde kalifiye zeytin budama
elemanına istihdam sağlanacaktır.

244

Osmaniye Zeytincilik İhtisas OSB
ile kamu ve özel sektör arasında bağlantılıçalışmalarla zeytin yetiştiriciliğinin geliştirilmesi,
zeytinde yüksek verimin sağlanması, kalitenin
artırılması, tarımsal dış ticaret kapasitesinin
artırılması ve ürün katma değerinin artırılması
hedeflenmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.22. Hatay Zeytincilik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
2.22. Hatay Zeytincilik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi

Program/Proje Adı:
Amacı:
Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•Hatay Zeytincilik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi•Hatay ilinin hacmi yüksek zeytin ve zeytinyağı üretimindepazarlama standartları ve pazar olanaklarının geliştirilmesi•Altınözü/Hatay•Üretilen zeytinyağlarının kalite düzeyinin artırılması•Zeytinyağı asitlik derecesi hakkındaki bilgi ve özenin
artırılması•Zeytin üretimde kalitenin artırılması•Zeytin ve zeytin ürünlerinin dış ticaret kapasitesinin
artırılması ve ürün katma değerinin artırılması

Faydalanıcıları:•Zeytin ve zeytinyağı üreticileri ve sanayicileri

Uygulayıcıları:•Hatay Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü
•Hatay Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü
•Antakya Ticaret ve Sanayi Odası•Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri

Uygulama Araçları/Yöntem:
Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Hatay Zeytincilik İhtisas Organize Sanayi Bölgesinin kamu
yatırım programına alınması•Kamu Yatırımı
•Üretim ve Pazarlama teknikleri geliştirilerek TR63 Bölgesinintarımsal üretim değeri artırılacaktır.(TR63 Bölge Planı 20142023)•Üretim yeteneğinin geliştirilmesi amacıyla ihtisaslaşmış
Organize Sanayi Bölgesi ve Küçük Sanayi Sitesi oluşumları
yaygınlaştırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

2013 yılı verilerine göre Hatay ilinde yaklaşık 100 bin dekarlık zeytin dikili alanda meyve veren yaştaki
1 milyon 830 bin ağaçtan 19 bin ton sofralık zeytin üretimi sağlanmıştır. Yine 2013 yılı verilerine göre
Hatay ilinde yaklaşık 414 bin dekarlık zeytin dikili alanda meyve veren yaştaki 8 milyon adedi aşanağaçtan 139 bin ton yağlık zeytin üretimi sağlanmıştır.
Altınözü ilçesi Enek bölgesinde kurulacak Tarım ve Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi Bölgesi'nde(TDİOSB) hayvancılık ve zeytine dayalı Organize İhtisas Sanayi Bölgesi bir arada faaliyet göstermesi
planlanmaktadır. Zeytincilik İhtisas OSB için 1300 dekarlık arazi tahsisi yapılmıştır. OSB’dezeytinyağı

245

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2013 yılı verilerine göre Hatay ilinde
yaklaşık 100 bin dekarlık zeytin dikili alanda
meyve veren yaştaki 1 milyon 830 bin ağaçtan
19 bin ton sofralık zeytin üretimi sağlanmıştır.
Yine 2013 yılı verilerine göre Hatay ilinde yaklaşık
414 bin dekarlık zeytin dikili alanda meyve verenyaştaki 8 milyon adedi aşan ağaçtan 139 bin
ton yağlık zeytin üretimi sağlanmıştır.
Altınözü ilçesi Enek bölgesinde kurulacak
Tarım ve Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi
Bölgesi’nde (TDİOSB) hayvancılık ve zeytine
dayalı Organize İhtisas Sanayi Bölgesi bir arada
faaliyet göstermesi planlanmaktadır. Zeytincilikİhtisas OSB için 1300 dekarlık arazi tahsisi
yapılmıştır. OSB’dezeytinyağı fabrikaları, zeytinişleme tesisleri, prina üretim fabrikaları, zeytin ve
zeytin ürünlerine dayalı imalat gerçekleştirilecekolan firmalar yer alacaktır. Ayrıca, söz konusu
OSB’de gerçekleştirilecek yatırımlar, vergi indirimi
ve sigorta primi işveren hissesi desteği açısından
5. Bölge desteklerinden yararlandırılmaktadırlar.
İlki İzmir’de bulunan zeytincilik araştırma
istasyonunun ikincisi, Altınözü’nde kurulacak
Zeytincilik İhtisas OSB’de açılacaktır. Kozkalesi
Köyü ile Akamber köyü arasında araştırma
istasyonları ve laboratuvar yer alacaktır.
Zeytincilik Araştırma İstasyonuna paralel olarak
Zeytin ve Zeytin Ürünleri İşletme İhtisas Organize
Sanayi Bölgesi kurulacaktır. Proje kapsamındauzmanlar, ziraat mühendisleri ve akademisyenler
tarafından zeytinciliğin geliştirilmesine yönelikbilimsel çalışmalar yapılacaktır.
Zeytincilik Araştırma İstasyonu ile Altınözü
ilçesinden Hatay ili ile beraber Adana, Mersin,
Kahramanmaraş, Osmaniye, Kilis, Gaziantep,Şanlıurfa ve Mardin olmak üzere 9 ilde sektöre
hizmet götürülmesi hedeflenecektir. TDİOSB

246

projesi kapsamında bölge genelinde üretilen
zeytinyağlarının kalite düzeyi ve asitlik derecesi
hakkındaki bilgi ve özenin artırılması, üretimde
kalitenin artırılması, dış ticaret kapasitesinin
artırılması ve ürün katma değerinin artırılması
hedeflenmektedir.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.23. Osmaniye Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
2.23. Osmaniye Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesi

Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:•Osmaniye Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesi•Tarım Stratejik Planı 2013-2017 belgesinde yer alanöncelikler doğrultusunda
Osmaniye ilinde Organize
Hayvancılık Bölgesi kurularak entegre hayvancılık
faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır.
•Osmaniye

Gerekçesi:•Türkiye genelinde gebe düve ihtiyacının %40’ının
Osmaniye’den karşılanması•Arazi fiyatlarının ve yatırım maliyetlerinin düşük olması•OSB kurulması için yeterli yatırımcı potansiyelinin bulunması

Faydalanıcıları:•Osmaniye ilinde hayvancılık faaliyetlerinde bulunan firmalar

Uygulayıcıları:•Osmaniye Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü
•Osmaniye Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü
•Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri•Osmaniye Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği

Uygulama Araçları/Yöntem:
Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Osmaniye Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesinin
kamu yatırım programına alınması•Kamu Yatırımı

•TR63 Bölgesi’nin hayvancılık sektörü üretim değeri
artırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)•Üretim yeteneğinin geliştirilmesi amacıyla ihtisaslaşmış
Organize Sanayi Bölgesi ve Küçük Sanayi Sitesi oluşumları
yaygınlaştırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

Osmaniye, hem Türkiye hem de TR63 Bölgesinde tarımsal alanda potansiyele sahip önemli illerdenbirisi konumundadır. Osmaniye ilinde bu potansiyelin geliştirilmesi amacıyla hayvancılık konusunda
OSB kurulması planlanmaktadır. Bu amaçla Osmaniye Valiliği tarafından ilde projenin uygulanması
için çalışmalar başlatılmıştır.
Osmaniye’de 2 adet Organize Sanayi Bölgesi’ne sahip olmasının yanı sıra Hayvancılık İhtisas Sanayi
Bölgesi’nin kurulması planlanmaktadır. İlde iş gücü maliyeti, arazi fiyatları ve yatırım maliyetlerinin

247

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Osmaniye, hem Türkiye hem de TR63
Bölgesinde tarımsal alanda potansiyele sahipönemli illerden birisi konumundadır. Osmaniye
ilinde bu potansiyelin geliştirilmesi amacıyla
hayvancılık
konusunda
OSB
kurulması
planlanmaktadır. Bu amaçla Osmaniye Valiliği
tarafından ilde projenin uygulanması içinçalışmalar başlatılmıştır.
Osmaniye’de2adet
Organize
Sanayi Bölgesi’ne sahip olmasının yanı sıra
Hayvancılık İhtisas Sanayi Bölgesi’nin kurulması
planlanmaktadır. İlde iş gücü maliyeti, arazi
fiyatları ve yatırım maliyetlerinin düşük olmasınınyanı sıra lojistik açıdan Ortadoğu ve Kuzey Afrikaülkelerine yakın mesafede olması Osmaniye ilini
avantajlı kılmaktadır.
Türkiye genelinde gebe düve ihtiyacının%40’ı Osmaniye’den karşılanmaktadır. İldeki
178.325 ton süt büyükbaş hayvanlardanüretilmekte ve toplamda 19 adet süt ve sütürünleri işleyen tesis ile 1 adet süt tozu tesisi
bulunmaktadır. Bu üretimde Osmaniye’nindaha gelişmiş bir seviyeye ulaşması açısından
Osmaniye Hayvancılık İhtisas Bölgesi kurulması
önem arz etmektedir. Ancak Türkiye geneline
bakıldığında Osmaniye hayvancılık bakımından
geri kalmış durumdadır. Kurulacak olan bölgede
hayvanların yem ihtiyacı, su ve kullanılacak diğer
malzemelerin kolayca temin edilebilecektir. Bu
bölgede ilk etapta 100 adet düve ve süt sığırı
işletmesinin, en az 1 yem fabrikasının bulunması
planlanmış daha sonrada günlük 10 ton sütişleme kapasiteli en az 2 mandıra, 1 biyogaztesisi ve 1 hayvan gübresi işleme ve paketleme
tesisinin olması planlanmaktadır.

248

Osmaniye ilinde bölgesel desteklerden
faydalanabilecek sektörler arasında tarımsal
alandaentegrehayvancılık
yatırımlarıbulunmaktadır. Bu proje kapsamında kaçak
hayvan giriş çıkışı engellenmesi, hayvan
hastalıkları kontrol altına alınması ve hayvancılık
piyasa fiyatlarının dengede tutulabilmesi
hedeflenecektir. Ayrıca Osmaniye Hayvancılıkİhtisas Bölgesi’nde bulunan tesislerde yeni işalanları açılacaktır.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.24. Hatay Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
2.24. Hatay Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesi

Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:

Gerekçesi:•Hatay Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesi•Tarım Stratejik Planı 2013-2017 begesinde yer alanöncelikler doğrultusunda Hatay ilinde Organize Hayvancılık
Bölgesi kurularak entegre hayvancılık yapılması•Altınözü/Hatay•Çiftçiye modern tarım eğitiminin verilmesi ve tanıtım
programının uygulanması•Çiftçi ihtiyaçları doğrultusunda fiziksel altyapı veüstyapısının iyileştirilmesi•Modern ve hijyenik ortamın sağlanması•OSB kurulması için yeterli yatırımcı potansiyelinin bulunması

Faydalanıcıları:•Hatay ilinde hayvancılık faaliyetlerinde bulunan firmalar

Uygulayıcıları:•Hatay Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü
•Hatay Bilim, Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü
•Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri•Hatay Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği

Uygulama Araçları/Yöntem:
Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Hatay Hayvancılık İhtisas Organize Sanayi Bölgesinin kamu
yatırım programına alınması•Kamu Yatırımı
•TR63 Bölgesi’nin hayvancılık sektörü üretim değeri
artırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)•Üretim yeteneğinin geliştirilmesi amacıyla ihtisaslaşmış
Organize Sanayi Bölgesi ve Küçük Sanayi Sitesi oluşumları
yaygınlaştırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 2014-2023)

Hayvancılık, tarım sektöründe kırsal kalkınmanın önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Bu alanda
Hatay ilinde potansiyelin yeterince gelişmemesi Hatay Hayvancılık İhtisas Bölgesinin ihtiyacını ortayaçıkarmıştır. Altınözü ilçesi Enek bölgesinde kurulacak Tarım ve Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi
Bölgesi'nde (TDİOSB) hayvancılık ve zeytine dayalı ihtisas OSB bir arada faaliyet gösterecektir.
Altınözü ilçesindeki özel proje kapsamında her biri 120 süt ineği kapasiteli 115 işletmenin yer alması
ve yem fabrikalarının kurulması planlanmaktadır. BuHatay Hayvancılık İhtisas OSB içerisinde soğuk
hava depoları yer alacaktır. Gübreden enerji üreten biyogaz tesisleri bulunacaktır. Mevcut tesisin izinve ruhsat çalışmaları hızla devam etmektedir.

249

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Hayvancılık, tarım sektöründe kırsal
kalkınmanın önemli bir parçasını oluşturmaktadır.
Bu alanda Hatay ilinde potansiyelin yeterincegelişmemesi Hatay Hayvancılık İhtisas Bölgesinin
ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Altınözü ilçesi Enekbölgesinde kurulacak Tarım ve Tarıma Dayalıİhtisas Organize Sanayi Bölgesi’nde (TDİOSB)hayvancılık ve zeytine dayalı ihtisas OSB birarada faaliyet gösterecektir.
Altınözü
ilçesindeki
özel
proje
kapsamında her biri 120 süt ineği kapasiteli
115 işletmenin yer alması ve yem fabrikalarınınkurulması planlanmaktadır. BuHatay Hayvancılıkİhtisas OSB içerisinde soğuk hava depoları
yer alacaktır. Gübreden enerji üreten biyogaztesisleri bulunacaktır. Mevcut tesisin izin ve
ruhsat çalışmaları hızla devam etmektedir.
Hatay Hayvancılık İhtisas OSB’Debulunan tesislerde en az 1200 kişiye istihdam
sağlanması planlanmaktadır. Bu proje ile;çiftçilere modern tarım eğitiminin verilmesi vetanıtım programının uygulanması, çiftçi ihtiyaçları
doğrultusunda fiziksel altyapı ve üstyapısınıniyileştirilmesi, TR63 Bölgesinde yem bitkilerinin
alanının artırılması, modern ve hijyenik ortamınsağlanması ve dış ticaret hacminde artış
hedeflenmektedir.

250

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.25. Organize Sera Bölgeleri
2.25. Organize Sera Bölgeleri

Program/Proje Adı:

Amacı:
Uygulama Yeri:•Organize Sera Bölgeleri•TR63 Bölgesinde tarımsal üretimde katma değeri yüksek
üretim uygulamalarının yaygınlaştırılması•TR63 Bölgesi (Hatay-Kahamanmaraş-Osmaniye)

Gerekçesi:•TR63 Bölgesinin uygun coğrafi şartları ve mevsim koşulları
nedeniyle yılda birkaç kez ürün alınabilmesi•Seraların enerji maliyetlerini azaltacak yenilebilir enerji
kaynaklarının mevcut olması•Tarımsal üretime katma değer kazandırılması ve daha
modern yöntemlerle maliyet etkinliğinin sağlanması

Faydalanıcıları:•TR63 Bölgesinde seracılık faaliyetlerinde bulunan tarımsal
işletmeler ile potansiyel seracılık tarımsal üretici örgütleri

Uygulayıcıları:•Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
•Özel sektör

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:

Bölge Planı ile İlişkisi:•Uygulamalı teknik eğitimler ve bilgilendirme faaliyetleri•Destek programları•Özel sektör yatırımları•DOĞAKA•TKDK•Üretim ve pazarlama teknikleri geliştirilerek TR63 Bölgesinintarımsal üretim değeri artırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 20142023)•Kırsalda ekonomik ve sosyal altyapı iyileştirilecektir. (TR63
Bölge Planı 2014-2023)

Tarımsal üretimde önemli bir potansiyeli olan TR63 Bölgesi, aynı zamanda uygun coğrafi şartları ve mevsim
koşulları nedeniyle yılda birkaç kez ürün alınabilen özelliğe de sahiptir. TR63 Bölgesi illeri ile benzerözelliklere sahip Mersin ve Antalya illerinde tarımsal üretimdeki katma değeri artıran seracılık
uygulamalarının, TR63 Bölgesi’nde de yaygınlaştırılması amacıyla plan dönemi içerisinde seracılık öncelikliçalışma alanlarından birisi olacaktır.

251

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Tarımsal üretimde önemli bir potansiyeliolan TR63 Bölgesi, aynı zamanda uygun coğrafi
şartları ve mevsim koşulları nedeniyle yılda birkaç
kez ürün alınabilen özelliğe de sahiptir. TR63
Bölgesi illeri ile benzer özelliklere sahip Mersin ve
Antalya illerinde tarımsal üretimdeki katma değeri
artıran seracılık uygulamalarının, TR63 Bölgesi’ndede yaygınlaştırılması amacıyla plan dönemi
içerisinde seracılık öncelikli çalışma alanlarından
birisi olacaktır.
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
tarafından da teşvik edilen organize sera
bölgelerinin kurulmasında uygun koşullara sahip
Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinde,aynı zamanda kurulması planlanan seraların enerjimaliyetlerini de azaltacak yenilebilir enerji kaynakları
mevcuttur.
Halen Hatay ilinde daha modern yöntemler
kullanılarak yapılmakta olan sınırlı kapasitedeki
seracılık faaliyetlerinin üretim hacminin artırılması,
tarımsal üretime katma değer kazandırılması vedaha modern yöntemlerle maliyet etkinliğinin
sağlanması amacıyla organize sera bölgeleri
uygulamasının yaygınlaştırılması planlanmaktadır.

252

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

2.26. Hatay Bitki Sağlığı Kliniği
2.26. Hatay Bitki Sağlığı Kliniği

Program/Proje Adı:

Amacı:

Uygulama Yeri:•Hatay Bitki Sağlığı Kliniği
•Bitkilerde hastalık ve zararlılardan kaynaklanan sorunlarındoğru, hızlı, güvenilir ve ekonomik tanısını gerçekleştirereküreticilere, hastalık ve zararlılarla mücadelede etkili ve
ekonomik çözüm önerileri sunmak•HatayGerekçesi:•Tarımsal üretimde yüksek üretim hacmi ve ürün çeşitliliği
•Bitkilerde görülen hastalık ve zararlılarının tanısının doğru
şekilde yapılmasının sağlanması•Yanlış uygulamaların yol açacağı kayıpları ve olumsuzlukları
ortadan kaldırması•Hastalıklar ve zararlılara karşı entegre mücadele programıoluşturması•Yaş meyve sebze ihracat performansında Hatay ilinin ülkede
ön sıralarda gelmesi

Faydalanıcıları:•Hatay ilinde bitkisel üretim faaliyetlerinde bulunan firmalar

Uygulayıcıları:•DOĞAKA•Mustafa Kemal Üniversitesi•Hatay Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü
•Akdeniz Yaş Sebze ve Meyve İhracatçılar Birliği
•İlgili Ticaret ve Sanayi Odaları

Uygulama Araçları/Yöntem:

Finansman:
Bölge Planı ile İlişkisi:•İlgili kurum ve kuruluşların işbirliğine dayalı proje teklifi ve
bu projenin DOĞAKA ve/veya AB Fonlarıyla desteklenmesi•DOĞAKA•AB Fonları•Üretim ve pazarlama teknikleri geliştirilerek TR63 Bölgesinintarımsal üretim değeri artırılacaktır. (TR63 Bölge Planı 20142023)

Hatay; tarım alanları, verimli toprak yapısı, elverişli iklim ve diğer doğal şartları ürün deseninde çeşitliliğe,hasatta erkenciliğe, ikinci ürün yetiştirilmesine imkan veren ve yüksek düzeyde tarım potansiyeline sahipolan bir ildir. Hatay ilinin tarım sektörü için oldukça uygun olmasından yola çıkılarak Mustafa KemalÜniversitesi, Akdeniz Yaş Sebze ve Meyve İhracatçılar Birliği, Antakya Ticaret ve Sanayi Odası, İskenderun
Ticaret Odası, Reyhanlı Ticaret ve Sanayi Odası, Kırıkhan Ticaret ve Sanayi Odası, Dörtyol Ticaret ve Sanayi
Odası, Erzin Ticaret ve Sanayi Odası işbirliği ile bir platform oluşturulmuş ve Hatay’da Bitki Sağlığı Kliniği
kurulmasına yönelik altyapı çalışmaları başlatılmıştır.

253

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Hatay; tarım alanları, verimli toprak yapısı,
elverişli iklim ve diğer doğal şartları ürün desenindeçeşitliliğe, hasatta erkenciliğe, ikinci ürünyetiştirilmesine imkan veren ve yüksek düzeyde
tarım potansiyeline sahip olan bir ildir. Hatay ilinin
tarım sektörü için oldukça uygun olmasından yolaçıkılarak Mustafa Kemal Üniversitesi, AkdenizYaş Sebze ve Meyve İhracatçılar Birliği, Antakya
Ticaret ve Sanayi Odası, İskenderun Ticaret Odası,
Reyhanlı Ticaret ve Sanayi Odası, Kırıkhan Ticaretve Sanayi Odası, Dörtyol Ticaret ve Sanayi Odası,
Erzin Ticaret ve Sanayi Odası işbirliği ile bir platformoluşturulmuş ve Hatay’da Bitki Sağlığı Kliniği
kurulmasına yönelik altyapı çalışmaları başlatılmıştır.
Bitki Sağlığı Kliniği Projesinin amacı;
bitkilerde hastalık ve zararlılardan kaynaklanansorunların doğru, hızlı, güvenilir ve ekonomik
tanısını gerçekleştirerek üreticilere, hastalık
ve zararlılarla mücadelede etkili ve ekonomikçözüm önerileri sunmak ve bu alanda faaliyet
gösteren büyük tarım işletmelerinden tarımteşkilatlarına kadar geniş bir kesime bitkidekarşılaşılan sorunların giderilmesine yönelik bilgitransferini gerçekleştirmektir. Proje, ilerleyen
dönemlerde bölgesel bitki hastalık ve zararlı tanıağının oluşturulmasını sağlayacak, ulusal bitkitanı ağına bağlanma ve uzun vadede tarımsal
güvenlik ağının oluşumuna zemin oluşturacaktır.
Tarım sektöründe yenilikçi uygulamalarazemin hazırlayacak, bilimsel çalışmaların
yapılacağı bitki kliniğinin plan dönemi
içerisinde kurularak faaliyetlerine başlaması
hedeflenmektedir.

254

3. BölümFİNANSMAN

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

3. FİNANSMAN

2023 yılları arasında yaklaşık 330-350 milyon TL
arasında girdi sağlanacaktır.

TR63 Bölge Planı’ndaki Gelişme
Stratejisi bölümünde yer alan gelişme eksenleri,öncelik ve tedbirlere yönelik olarak oluşturulan
politikaların uygulanabilmesi için çeşitli finansman
kaynaklarının kullanılması öngörülmüştür. Bölge
Planı finansman kaynaklarının, Ajansın Bölge
illerinde uygulayacağı destek programları
bütçesinin yanı sıra, Kalkınma Bakanlığı tarafından
yayımlanan kamu yatırım programlarında yeralan yatırım projeleri için Bölge illerine tahsis
edilecek kamu kaynakları, özel sektör yatırımlarıve Avrupa Birliği ve diğer ulusal ve uluslararası
kuruluşlardan alınabilecek fon, hibe ve kredilerolacağı düşünülmektedir.

Bölge Planında yer alan politikalarınuygulanmasında Yatırım Programı kapsamında
kullanılacak kaynağın tahmininde 2013 yılında
Bölge illerine aktarılması planlanan kaynak
esas alınmıştır. Bu kaynağın da merkezi bütçeödeneğine paralel olarak yıllar itibarıyla % 5-10
aralığında artış göstereceği varsayılarak 20142023 yılları arasında TR63 Bölgesi illerine
yaklaşık 16 milyar TL kamu yatırımı yapılacağı
tahmin edilmiştir. Ancak, ulusal ölçekli planlardaönemli altyapı projelerinin öngörüldüğü bölgede,
kamu yatırımlarının daha yüksek miktarlarda
gerçekleşeceği değerlendirilmektedir.

Bölge Planında yer alan politikalar
için finansman ihtiyacını belirlemek net olarak
mümkün olmamakta, belirtilen politikalarçerçevesinde ihtiyaç duyulan kaynak mekan,koşullar ve zamana göre önemli farklılıklar

Bölge Planı uygulamasına özel sektör
yatırımlarına sağlanan yatırım teşvikleri de katkı
sağlayacaktır. 2009-2013 yılları arasındaki 5yıllık sürede TR63 Bölgesi’ne yatırım yapmak
amacıyla yaklaşık 11 milyar 200 milyon TL

gösterebilmektedir.

tutarında yatırım teşvik belgesi alınmıştır. Plandöneminde başta enerji yatırımları olmaküzere sanayi ve lojistik yatırımlarında çok dahayüksek tutarlarda yatırım potansiyeli olduğu
değerlendirilmektedir. Sadece Afşin-Elbistanbölgesinde 12 milyar ABD Doları civarında enerji
yatırımı potansiyeli olduğu dikkate alındığında ve
TR63 Bölgesi’ndeki özel sektör yatırımlarının plandönemi içerisinde 40-50 milyar TL olabileceği
tahmin edilmektedir.

Kalkınma ajanslarına genel bütçeden
aktarılan payların dışında, ajansların faaliyet
bölgesinde yer alan belediyelerden, il özelidarelerinden ve ticaret ve sanayi odalarından
mevzuat gereği aktarılacak paylar bulunmaktadır.
Her yıl Yüksek Planlama Kurulu Kararı ile
kalkınma ajanslarına transfer edilecek merkezi
bütçe ödeneği yıllık olarak % 5-10 aralığında
artış göstermektedir. Bunun yanı sıra yerel
kaynaklardan aktarılan pay da benzer oranlarda
artmaktadır.
Buna göre Plan hazırlıklarının yapıldığı
2013 yılında, merkezi bütçe ödenekleri ile
yerel paylardan yaklaşık 25 milyon TL kaynak
aktarılması planlanan Ajans bütçesine, 2014-

Bunların yanı sıra KOSGEB, TKDK ve
AB kaynaklı diğer destek mekanizmalarının daönceki dönemlere oranla 2014 yılı ile birlikte dahahızlı bir artış göstereceği tahmin edilmektedir.
Özellikle 2014 yılı ile birlikte başlayacak yeni
dönemde Avrupa Birliği katılım öncesi fonlarının257

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

kullanımında kalkınma ajanslarının etkinliğinin
artırılması, yerel projelere aktarılacak kaynaklardaönemli artışları da beraberinde getirecektir.
Diğer taraftan 6360 sayılı Kanun,
TR63 Bölgesi’nde özellikle kentleşme ve
altyapı yatırımlarına yönelik önemli fırsatları daberaberinde getirmektedir. Söz konusu kanun
ile büyükşehir statüsü kazanacak olan Hatay ve
Kahramanmaraş illerinde, belediyeler tarafından
yapılan yatırımlarda önemli ölçüde kaynak artışı
sağlanabilecektir.
Bölge Planında yer alan politikaların
finansman ihtiyacının net olarak ortaya
konulması zaman içerisinde değişen koşullara
ve projelerin uygulanacağı yerlere göre değişiklik
göstereceğinden bu bölümde asıl belirtilmek
istenilen, politikaların uygulanabilmesi için
gerekli finansman büyüklüğünden ziyade
bunların uygulanabilmesi için gerekli kaynağın
karşılanabilir olduğunu ortaya koymaktır. Gerek
Ajans kaynakları ve gerekse kamu yatırımlarıve özel sektör kaynakları göz önüne alınarak
hazırlanan Bölge Planı, finansman olanakları
itibarıyladeuygulanabilirpolitikalardanoluşmaktadır.

258

4. BölümİZLEME,DEĞERLENDİRME ve
KOORDİNASYON

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

4. İZLEME, DEĞERLENDİRME VE
KOORDİNASYON
Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı tarafından
yapılan detaylı mevcut durum analizi çalışmaları
ve katılımcılık esasına dayalı çalıştaylardoğrultusunda hazırlanan TR63 Bölge Planı
2014-2023 strateji metninde belirlenen
stratejilerin gerçekleştirilmesi ve hedeflereulaşılmasındaki en önemli unsurlardan biri deetkin izleme, değerlendirme ve koordinasyon
sürecidir. Plan hazırlıkları DOĞAKA tarafından
koordine edilmekle birlikte sadece Ajansın değil,aynı zamanda tüm kamu kurum ve kuruluşları ileözel sektör ve sivil toplum kuruluşları tarafından
da referans kabul edilebilecek bir yapıya sahipolan Bölge Planı uygulamaları, yine DOĞAKA’nın
sorumluluğunda ve koordinasyonunda izleme
ve değerlendirme süreçlerine tabi olacaktır.
Ayrıca, ulusal düzeyde bölgesel planlama
sürecinde sorumlu Kalkınma Bakanlığının izleme
ve değerlendirme sürecindeki belirleyici rolü gözönünde tutulacaktır.
Plan uygulama sürecinde, Plan metninde yeralan proje ve program öngörülerinin yanı sıra yıllık
çalışma programları marifeti ile doğrudan Bölge
Planını esas alacak olan DOĞAKA faaliyetlerinin
yanı sıra, ilan edilen mali ve teknik destek
programları ile kamu ve özel diğer kurum ve
kuruluşların faaliyetlerinin Bölge Planında yer alanhedef ve stratejiler çerçevesinde desteklenmesi
planlanmaktadır. Bu amaçla Bölge Planının ilgili
makamlarca onaylanmasının ardından Bölge
genelinde tanıtım toplantıları organize edilerek
Planın farkındalığı artırılacak ve Plan metni ile
kurum ve kuruluşların kurumsal stratejileri ve
faaliyetleri arasındaki eşgüdüm sağlanacaktır.

Ulusal ölçekte ise Kalkınma Bakanlığı
başta olmak üzere ilgili Bakanlıkların gerek
ulusal gerekse bölgesel planlama ve
strateji çalışmalarında, Bölge Planı hedef ve
stratejilerinin de yer almasına yönelik tedbirler
alınacaktır. Bu tür çalışmalara doğrudan katılımınsöz konusu olmadığı durumlarda da incelemeve görüş bildirme süreçlerinde Bölge Planı esas
alınacaktır.
Bölge Planı izleme ve değerlendirme sürecinde,
Ajans Yönetim Kurulu ve Kalkınma Kurulu, toplantı
dönemlerinde veya acil/önemli durumlardadoğrudan görüş ve önerileri alınmak üzere
bilgilendirilecektir. Kalkınma Kurulu üyelerinin,
Bölge Planı uygulamalarında aktif olarak yer
alması amacıyla, Kurul üyelerinden oluşan odakçalışma komiteleri kurulacak ve komite kararları
Kalkınma Kurulu ve Yönetim Kuruluna sunularak
uygun görülenler uygulamalara yansıtılacaktır.
Plan döneminin 2014-2023 yılları arasında
olacağı ve 2017 yılı ile birlikte yeni bir
Kalkınma Planı hazırlığı yapılacağı göz önüne
alındığında, ulusal öncelikler doğrultusundabölgesel stratejilerde de bir revizyon gündeme
gelebilecektir. Bu durumda Kalkınma Bakanlığı
koordinasyonun gerekli çalışmalar yapılarak
Bölge Planı revize edilecektir.

261

5. Bölüm

HEDEF
DEĞER
2023

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

5. HEDEF DEĞER 2023
5. HEDEF DEĞER 2023
PERFORMANS GÖSTERGELERİMEVCUTHEDEF DEĞERDURUM

GÖSTERGELER

BİRİM

YIL

VERİ KAYNAĞI

Üretilen toplam gayrisafi katma değer

Milyar TL

2010

25,6

37

TÜİK

Kişi başına düşen gayrisafi katma değer

TL

2010

8.598

11.200TÜİK

Türkiye gayrisafi katma değeri
içerisindeki payı

%

2010

2,61

3

TÜİK

Toplam ihracat

Milyon ABD
Doları

2012

2.911,60

11.000TÜİKToplam ithalat

Milyon ABD
Doları

2012

6.297,20

17.500TÜİKİhracatın ithalatı karşılama oranı

%

2012

46,24

63

TÜİK

Toplam turist sayısı

Kişi

2011

865.856

1.500.000

Kültür ve Turizm
Bakanlığı

İşsizlik oranı

%

2012

9,2

8

TÜİK

Kadınlarda istihdam oranı

%

2012

29,61

35

TÜİK

Kayıt dışı istihdam oranı

%

2012

54

30

TÜİK

Marka tescil sayısı

Adet

2012

696

750

TPE

Patent tescil sayısı

Adet

2012

4

20

TPE

100.000 kişiye düşen hekim sayısı

Adet

2012

117

175

İl Sağlık Müdürlükleri

100.000 kişiye düşen hastane yatağı
sayısı

Adet

2012

175

300

İl Sağlık Müdürlükleri

0-1 yaş bebek ölüm hızı

Binde

2012

13,5

10

TÜİK

Mesleki eğitimde derslik başına düşen
öğrenci sayısı

Adet

2012

35

35

MEB

Okul öncesi eğitimde derslik başına
düşen öğrenci sayısı

Adet

2012

28

20

MEB

Sektörel ortak kullanım alanları sayısı

Adet

2012

Yok

5

Ticaret ve Sanayi Odaları

Uygulamaya başlanılan kümelenme
programı sayısı

Adet

2012

Yok

3

Ekonomi Bakanlığı

263

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

PERFORMANS GÖSTERGELERİ
BİRİM

YIL

MEVCUT
DURUM

HEDEF DEĞER

VERİ KAYNAĞI

Uygulamaya başlanılan kümelenme
programı sayısı

Adet

2012

Yok

3

Ekonomi Bakanlığı

Kent içi ulaşımda toplam raylı sistem
uzunluğu

Km.

2012

0

100

Ulaştırma, Haberleşme
ve Denizcilik Bakanlığı

Yatırıma başlanılan/tamamlanan lojistik
köy/merkez sayısı

Adet

2012

Yok

4

Ulaştırma, Haberleşme
ve Denizcilik Bakanlığı

Kurulu enerjisi potansiyeli (termik)

MW

2012

2.795

8.711

EPDK

Kurulu enerjisi potansiyeli (hidrolik)

MW

2012

1.626

2.275

EPDK

Kurulu enerjisi potansiyeli (rüzgar)

MW

2013

351

498

Türkiye Rüzgar Enerjisi
Birliği

Kurulu enerjisi potansiyeli (güneş)

MW

2012

Yok

500

EPDK

Kurulu enerjisi potansiyeli (biyokütle)

MW

2012

Yok

20

EPDK

Türkiye’nin toplam bitkisel üretimindeki
payı

%

2012

5,44

5

TÜİK

Türkiye’nin toplam hayvansalüretimindeki payı

%

2012

0,99

2

TÜİK

Faaliyette olan Organize Sanayi Bölgesi
sayısı

Adet

2012

6

16

Bilim, Sanayi ve Teknolojiİl Müd.

Organize Sanayi Bölgesi’ndeki toplam
firma sayısı

Adet

2012

300

700

Bilim, Sanayi ve Teknolojiİl Müd.

Katı atık bertarafında düzenli depolama
oranı

%

2010

15

60

TÜİK

%

2010

27

60

TÜİK

Adet

2012

Yok

5

Bilim Sanayi ve Teknolojiİl Müd.

Yatırıma geçen lisanslı depo sayısı

Adet

2012

1

5

Gıda, Tarım ve
Hauyvancılık İl Müd.,
Ticaret Borsaları

Tarımsal üretici birliği sayısı

Adet

2012

21

40

Tarım Reformu Genel
Müdürlüğü

Termal turizme yönelik işletme sayısı

Adet

2012

5

10

Sağlık Bakanlığı

Kişi başı tarımsal üretim değeri

TL

2011

1.746

2.000

TÜİK

Kişi başı bitkisel üretim değeri

TL

2011

1.606

1.750

TÜİK

Kişi başı hayvansal üretim değeri

TL

2011

140

250

TÜİK

Gün/kişi

2011

1,3

2,5

Kültür ve Turizm
Bakanlığı

Tiyatro Salonu Sayısı

Adet

2012

14

20

Kültür ve Turizm
Bakanlığı

Kütüphane Sayısı

Adet

2012

39

50

Kültür ve Turizm
Bakanlığı

Sinema Salonu Sayısı

Adet

2012

46

60

Kültür ve Turizm
BakanlığıGÖSTERGELER

Arıtma tesisleri ile hizmet verilen
nüfusunun toplam belediye nüfusuna
oranıÜretime geçen endüstriyel simbiyoz
uygulaması

Ortalama konaklama süresi

264

6. Bölüm

KAYNAKÇA

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

6. KAYNAKÇA
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu,
Finansal Türkiye Haritası, 2012
Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Sanayi
Strateji Belgesi 2010-2010, 2014
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 2011 Yılı
Değerlendirmesi, 2012
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı,Sektörel Veriler, http://www.
sanayi.gov.tr/DocumentList.
aspx?catID=272&moduleID=29&lng=tr,
2013
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye
Sanayi Strateji Belgesi 2011-2014, 2010Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Stratejik Planı
2013-2017, 2012
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Resmiİstatistikler, 2013DOĞAKA, Hatay - Kahramanmaraş - Osmaniyeİlleri Zeytincilik Sektör Raporu ve FizibiliteÇalışması, 2011DOĞAKA, İskenderun Lojistik Köyü ile Antakyave Osmaniye Lojistik Destek Merkezleri
Master Planı, 2010DOĞAKA, TR63 Bölgesi Mevcut Durum Analizi
2014-2023, 2013
Ekonomi Bakanlığı, 2023 Türkiye İhracat
Stratejisi ve Eylem Planı, 2012
Ekonomi Bakanlığı, Girdi Tedarik Stratejisi ve
Eylem Planı 2013-2015, 2012
Ekonomi Bakanlığı, KOBİ İşbirliği ve
Kümelenme Projesi, 2012

Ekonomi Bakanlığı, Kümeler İçin Ortak Rekabet
Alanları Stratejisi Raporu, 2012
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, Elektrik
Piyasası Üretim Lisansları, 2013
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 2010-2014
Stratejik Planı, http://www.enerji.gov.tr/
yayinlar_raporlar/ETKB_2010_2014_
Stratejik_Plani.pdf, 2009
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Dünyada ve
Türkiye’de Enerji Görünümü, 2012
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Elektrik
Enerjisi Piyasası Arz Güvenliği Strateji
Belgesi, http://www.enerji.gov.tr/
yayinlar_raporlar/Arz_Guvenligi_Strateji_
Belgesi.pdf, 2009
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, ENVER(Enerji Verimliliği), http://enver.eie.gov.tr/
ENVER.portal, 2013
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Yenilenebilir
Enerji Genel Müdürlüğü, Türkiye Güneş
Enerjisi Potansiyeli Atlası, http://www.eie.
gov.tr/MyCalculator/Default.aspx, 2013
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Yenilenebilir
Enerji Genel Müdürlüğü, Türkiye Rüzgar
Enerjisi Potansiyeli Atlası, http://www.eie.
gov.tr/YEKrepa/REPA-duyuru_01.html,
2013
EUROSTAT, Population Statistics, http://epp.
eurostat.ec.europa.eu, 2013
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Kırsal
Kalkınma Planı 2010-2013, 2011
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Tarım
Stratejik Planı 2013-2017, 2013

267

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Hatay Valiliği, Hatay İl Turizm Stratejisi ve Eylem
Planı, 2012
Hatay Valiliği, Hatay İli Tarım ve Kırsal Kalkınma
Stratejik Eylem Planı, 2012
Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye Bilim,
Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlükleri, 2012
Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye İl Özelİdareleri, İl Çevre Düzeni Planları, 2012
Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye İl Özelİdaresi verileri, 2012
Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye İl Sağlık
Müdürlükleri, 2012
International Energy Agency, Statistics, http://
www.iea.org/statistics, 2013İskenderun Deniz Ticaret Odası verileri, 2013
Kahramanmaraş Valiliği, Kahramanmaraş İl
Turizm Stratejisi ve Eylem Planı, 2012
Kahramanmaraş Valiliği, Kahramanmaraş İli
Tarımsal Yatırım ve Üretim Stratejik Planı,
2012
Kalkınma Bakanlığı, BGUS, Bölgesel Gelişme
Vizyonu ve Stratejileri, 2013
Kalkınma Bakanlığı, Sosyal Destek Programı,
2013
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türkiye Turizm
Strateji-2023 Belgesi, 2007
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türkiye Turizm
Stratejisi (2023), 2013
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü
İnternet Sitesi

268

Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü verileri, 2012
Mersin Karayolları Bölge Müdürlüğü, 2012
Milli Eğitim Bakanlığı, 2010-2014 Stratejik Planı,
2010
OECD, Health At A Glance Europe, 2012
OECD, Population Density, http://www.oecdilibrary.org, 2012
OECD, Population Growth Rate, http://stats.
oecd.org, 2013
Osmaniye Valiliği, Osmaniye İl Turizm Stratejisive Eylem Planı, 2012
Resmi Gazete, Enerji Verimliliği Strateji Belgesi
2012- 2023, http://www.resmigazete.
gov.tr/eskiler/2012/02/20120225-7.
htm, 2013
Resmi Gazete, On üç ilde büyükşehir belediyesi
ve yirmi altı ilçe kurulması ile bazı kanunve kanun hükmünde kararnamelerdedeğişiklik yapılmasına dair 6360 sayılı
kanun, http://www.resmigazete.gov.tr/
eskiler/2012/12/20121206-1.htm, 2013
Tarım Reformu Genel Müdürlüğü verileri, 2012
TBMM, 10. Kalkınma Planı Metni, www.tbmm.
gov.tr, 2013
The World Bank, Logistics Performance Index
Report, 2014
TINA Türkiye Ortak Girişimi, Türkiye’ninUlaştırma Altyapısı İhtiyaçDeğerlendirmesi Sonuç Raporu, 2007
TOBB, Türkiye Ulaştırma ve Lojistik Meclisi
Sektör Raporu, 2011

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Türkiye Çelik Üreticileri Derneği, http://www.
dcud.org.tr/tr/page.asp?id=12, 2012

PDF/Raporlar/OGT%20Raporu%20
Cilt%20II.pdf, 2013

Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracat Rakamları,
http://www.tim.org.tr/tr/ihracat-ihracatrakamlari-tablolar.html, 2013

World Tourism Organization, http://
dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/
all/files/pdf/2_international_tourism_
receipts_us_billion.pdf, 2013

Türkiye İstatistik Kurumu, Adrese Dayalı Nüfus
Kayıt Sistemi, 2012
Türkiye İstatistik Kurumu, Bölgesel İstatistikler,
http://tuikapp.tuik.gov.tr/ulusalhesapapp/bolgeselgskd.zul, 2012

World Tourism Organization, http://
media.unwto.org/en/pressrelease/2013-05-15/internationaltourism-receipts-grew-4-2012, 2013

Türkiye İstatistik Kurumu, Çevre İstatistikleri,
2010
Türkiye İstatistik Kurumu, Dış Ticaretİstatistikleri, 2012
Türkiye İstatistik Kurumu, Doğum istatistikleri,
2012
Türkiye İstatistik Kurumu, Tarım İstatistikleri,
2012
Türkiye İstatistik Kurumu, Ulaştırma İstatistikleri,
2012
Türkiye İstatistik Kurumu, Ulusal Hesaplar,
2012, http://www.tuik.gov.tr/
PreHaberBultenleri.do?id=13455
Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği, Türkiye Rüzgar
Enerjisi İstatistik Raporu, 2013
Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı, İskenderun
Körfezi’nde Endüstriyel Simbiyoz Projesi,
http://www.endustriyelsimbiyoz.org,
2013TÜRKONFED, Orta Gelir Tuzağından Çıkış,Hangi Türkiye?, http://www.turkonfed.
org/Administrator/Userfiles/Documents/269

7. Bölüm

TR63 BÖLGESİ
2014-2023
BÖLGE PLANIHAZIRLAMAEKİBİTR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Onur YILDIZ				Genel SekreterOğuz ALİBEKİROĞLU 		
Program Yönetimi Birimi, Birim Başkanı
Serdar ÇINAR			
Sektörel Destekler ve Planlama Birimi, Birim Başkanı
Ahmet TEKTAŞ			
Sektörel Destekler ve Planlama Birimi, Uzman
Erva Zeynep BUDAK		
Sektörel Destekler ve Planlama Birimi, Uzman
Mustafa Emre NAKIŞ		
Sektörel Destekler ve Planlama Birimi, Uzman

Planın hazırlanmasında yaptıkları çok değerli katkılardan dolayı Yönetim Kurulu ve Kalkınma Kuruluüyelerimize, Kalkınma Bakanlığı yönetici ve çalışanlarına, bölgedeki tüm kamu kurumları, sivil toplumörgütleri ile işletmelere, ilçe çalıştaylarında yer alan tüm katılımcı ve paydaşlarımıza ve Doğu Akdeniz
Kalkınma Ajansı çalışanlarına teşekkür ederiz.

271

8. Bölüm

PLAN KAPSAMINDA
DÜZENLENENTOPLANTILARA
KATILIM VE
KATKI SAĞLAYANPAYDAŞLAR

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023“Bölge Planı hazırlık sürecine katılımları, değerli görüş öneri ve değerlendirmeleri ile katkı veren
paydaşlarımıza teşekkür ederiz.”04.07.2013 TARİHLİ YÖNETİM KURULU ÜYELERİADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

M. CELALETTİN LEKESİZ

HATAY VALİLİĞİ

DOÇ. DR. LÜTFÜ SAVAŞANTAKYA BELEDİYESİ

MEHMET GÜLEN

HATAY İL GENEL MECLİSİ

HİKMET ÇİNÇİNANTAKYA TİCARET VE SANAYİ ODASIŞÜKRÜ KOCATEPE

KAHRAMANMARAŞ VALİLİĞİ

MUSTAFA POYRAZ

KAHRAMANMARAŞ BELEDİYESİ

MUSTAFA ÖZSOY

KAHRAMANMARAŞ İL GENEL MECLİSİKEMAL KARAKÜÇÜK

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASICELALETTİN CERRAHOSMANİYE VALİLİĞİ

KADİR KARAOSMANİYE BELEDİYESİ

SELÇUK ACAR

OSMANİYE İL GENEL MECLİSİ

MURAT TEKEOSMANİYE TİCARET VE SANAYİ ODASI

27.05.2013 ve 28-29.08.2012 TARİHLİ KALKINMA KURULU TOPLANTILARIADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ABDULHAY DENİZLİANTAKYA ZİRAAT ODASIABDULKADİR TEKSÖZ

HATAY ESNAF VE SANATKARLARI ODALARI BİRLİĞİ

AHMET ABDULLAHOĞLUANTAKYA GAZETECİLER CEMİYETİ

AHMET BULANIKHATAY ÇALIŞMA VE İŞKURUMU İL MÜDÜRLÜĞÜ

AHMET DOKGÖZİSKENDERUN I. ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ

ALİ MURATOĞLUANTAKYA ORGANİZE SANAYİ BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ

AYDIN KURAN

HATAY VALİLİĞİ İL PLANLAMA VE KOORDİNASYON MÜDÜRLÜĞÜ

AYDIN TOKSÖZHATAY GENÇ İŞADAMLARI DERNEĞİ

AYDIN TÜFEKÇİ

HATAY GIDA TARIM VE HAYVANCILIK İL MÜDÜRLÜĞÜ

BÜLENT KARACA – ORHAN ÇALIM

REYHANLI TİCARET BORSASIBÜLENT KAVSAKDENİZ TİCARET ODASI İSKENDERUN ŞUBESİ

DİLEK KARADENİZ

HATAY KADIN GİRİŞİMCİLER DERNEĞİ

DR. ALİ KAYAHATAY VAKIFLAR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ

DR. YUSUF CİVELEKİSKENDERUN BELEDİYESİ

GÜLAY GÜLHATAY SANAYİCİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİHACI HASAN ÖZYİĞİTDÖRTYOL KAYMAKAMLIĞI

HÜSNÜ SALİH GÜDER

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ

İZZET KAKİLANTAKYA BELEDİYESİ

LEVET HAKKI YILMAZ – HALİL ŞAHİN

İSKENDERUN TİCARET VE SANAYİ ODASILOKMAN YEŞİLKAYA

HATAY BİLİM SANAYİ VE TİCARET İL MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET ALİ KUSEYRİANTAKYA TİCARET BORSASIMEHMET CAVİT ALKAN

ALTINÖZÜ BELEDİYESİ

MELİH MELİK KARAHATAY ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ

273

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023MİTHAT NEHİR

SAMANDAĞ BELEDİYESİ

MUHİTTİN ŞAHİN

HATAY İL ÖZEL İDARESİ

MURAT SAKMANKIRIKHAN BELEDİYESİ

MURAT YAPAR

HATAY BELEDİYELER BİRLİĞİ

NEJDET ÖZKULPAYAS ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ

ORHAN ERGİNKIRIKHAN İŞADAMLARI VE SANAYİCİLER DERNEĞİ

ÖKKEŞ KULAKOĞLU

TÜRKİYE İSATATİSTİK KURUMU HATAY BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ

RECEP ATAKAŞ – MEHMET AKINCIİSKENDERUN SANAYİCİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ

SELEHATTİN ESKİOCAK –ANTAKYA TİCARET VE SANAYİ ODASIHAYRETTİN ÇOLAKOĞLU
ŞABAN EKİNCİDÖRTYOL GİRİŞİMCİ İŞADAMLARI DERNEĞİTOLGA POLATYAYLADAĞI KAYMAKAMLIĞI

ÜMMÜHAN ERYURT – YAVUZ AÇIKBAŞ

HATAY KÜLTÜR VE TURİZM İL MÜDÜRLÜĞÜ

ÜNSAL UMUL

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ ANTAKYA İRTİBAT BÜROSUYILMAZ DÖNMEZ

ZEYTİN VE Z.YAĞI ÜR., Z.YAĞI FAB. VE İŞLT.Nİ KORUMA DERNEĞİ

AHMET DURAN BALSUYU

KAHRAMANMARAŞ TİCARET BORSASIAHMET KUYBU

KAHRAMANMARAŞ ESNAF VE SANATKARLAR ODALARI BİRLİĞİ

ALİ ARIKCANKAHRAMANMARAŞ KIRMIZI BİBERCİLER DERNEĞİ

ALİ ARPASATANKAHRAMANMARAŞ SANAYİCİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ

AV. DURMUŞ KÜÇÜK

ELBİSTAN BELEDİYESİ

AV. MUSTAFA TAŞHAN

TÜRKOĞLU BELEDİYESİ

BEKİR SITKI CANAFŞİN TİCARET VE SANAYİ ODASICEVDET KABAKÇI

KAHRAMANMARAŞ BELEDİYESİ

DR. ÖMER SÜHA USLU

KAHRAMANMARAŞ TKDK İL KOORDİNATÖRLÜĞÜ

DR.SADIK GÖZEKKOSGEB KAHRAMANMARAŞ HİZMET MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜERDAL KANBUR

KAHRAMANMARAŞ TANITMA VE TURİZM DERNEĞİ

EROL ÖNER

KAHRAMANMARAŞ RADYO TELEVİZYON YAYINLARI A.Ş. ( AKSU TV)FAZLI AYDOĞAN

AFŞİN BELEDİYESİ

HANİFİ ÖKSÜZ – ŞAHİN BALCIOĞLU

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASIHARUN ESKİGÜN

PAZARCIK- NARLI İŞADAMLARI DERNEĞİ

HÜSAMETTİN BULUT

KAHRAMANMARAŞ VALİLİĞİ İL PLANLAMA VE KOORDİNASYON MÜDÜRLÜĞÜ

HÜSEYİN TOPÇUOĞLU

KAHRAMANMARAŞ ZİRAAT ODASIKAMİL DALKARAPAZARCIK BELEDİYESİ

MEHMET ERGÜCENKARTALKAYA SOL SAHİL SULAMA BİRLİĞİ

MEHMET SERTPOLAT

KAHRAMANMARAŞ AİLE VE SOSYAL HİZMETLER İL MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET TEMİZEL

KAHRAMANMARAŞ ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ

METİN MAYTALMANELBİSTAN KAYMAKAMLIĞI

MUSTAFA ANTEPLİOĞLU –KAHRAMANMARAŞ İL ÖZEL İDARESİSERVET GÜNGÖR

274

MUSTAFA PAKSOYELBİSTAN TİCARET VE SANAYİ ODASIMUSTAFA SARIKAYAPAZARCIK KAYMAKAMLIĞI

NESİH TANRIVERDİ

KAHRAMANMARAŞ BİLİM, TEKNOLOJİ VE SANAYİ İL MÜDÜRLÜĞÜ

OSMAN GEMCİ

KAHRAMANMARAŞ LİDER İŞADAMLARI DERNEĞİ

PROF DR UĞUR YILDIRIM

SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ

PROF. DR MEHMET FATİH KARAASLAN

SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ

SAYİM ATAKAHRAMANMARAŞ ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ

SEFA ÖNGEL

KAHRAMANMARAŞ KİŞİSEL GELİŞİM VE SİNERJİ DERNEĞİ

SEYDİHAN KÜÇÜKDAĞLI

KAHRAMANMARAŞ KÜLTÜR TURİZM İL MÜDÜRLÜĞÜ

YEMLİHA ÖKSÜZ –METİN ÖZDEMİR

KAHRAMANMARAŞ ARICILAR BİRLİĞİ

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

YRD.DOÇ.DR. RAMAZAN HURÇGÖKSUN BELEDİYESİ

A.BAHADIR SEZGİN

OSMANİYE ZİRAAT ODASIABDULKADİR ŞAHİN

OSMANİYE ÇALIŞMA VE İŞKURUMU İL MÜDÜRLÜĞÜ

AHMET KIRGIN

OSMANİYE BELEDİYESİ

AHMET TABUROSMANİYE İL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ

ALİ CİHANGİR

OSMANİYE AKTİF GAZETECİLER CEMİYETİCAFER ÇAKIRTAŞ

OSMANİYE BİLİM TEKNOLOJİ VE SANAYİ BAKANLIĞI İL MÜDÜRÜ

DR. MEHMET CİNGÖZ

OSMANİYE İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜFARUK PİLGE

HİZMET KALKINMA VAKFIHASAN KASTALKADİRLİ TİCARET ODASIHÜSEYİN KARALAR

OSMANİYE İL ÖZEL İDARESİ

İBRAHİM SAĞLAM

OSMANİYE GIDA TARIM VE HAYVANCILIK İL MÜDÜRLÜĞÜ

MAHMUT KETEN

OSMANİYE GİRİŞİMCİ İŞADAMLARI DERNEĞİ

MEHMET ALİ BESEN – HAKAN ERSOYOSMANİYE TİCARET VE SANAYİ ODASIMEHMET ARSLAN

OSMANİYE İL ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET ÇAPAR

OSMANİYE ESNAF VE SANATKARLAR ODALARI BİRLİĞİ

MEHMET MARTOSMANİYE VALİLİĞİ İL PLANLAMA VE KOORDİNASYON MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET SİYAHOĞLU

DÜZİÇİ SANAYİCİ İŞADAMLARI DERNEĞİ

MUHİTTİN AKKAYA

KADİRLİ GİRİŞİMCİ İŞADAMLARI DERNEĞİ

MURAT ALTUNDİŞ

BAHÇE BELEDİYESİ

ÖKKEŞ DEMİR

OSMANİYE GENÇLİK VE SPOR İL MÜDÜRLÜĞÜ

ÖMER TARHAN

KADİRLİ BELEDİYE BAŞKANLIĞI

PROF.DR.ORHAN BÜYÜKALACAKORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

SAİT ÇENET

OSMANİYE TİCARET BORSASIŞEVKET ŞAHİN

DÜZİÇİ ATALAN TARIMSAL KALKINMA KOOPARATİFİ

TURGUT ÇALIŞKAN

OSMANİYE ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ

ZAFER ASKER

OSMANİYE KÜLTÜR TURİZM VE KALKINDIRMA DERNEĞİBÖLGE PLANI WEB SİTESİ VE TOPLANTILAR/GÖRÜŞMELER ARACILIĞIYLA BÖLGE PLANI ANKETİNE KATILIM SAĞLAYANLARADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADIADİL GÜVEN

ZENO MOBİLYA SAN VE TİC.LTD.ŞTİ

CENK ÖZBAYKAL

DOĞAKADUYGU PEHLİVAN

DOĞAKAEMİNE KÖSE

İSKENEDERUN AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞI MERKEZİERDAL İLBAY

DOĞAKAFİLİZ OKTAYSAMANDAĞ

GÜRKAN BAYTARSAĞLIK BAKANLIĞI

HAKAN DALGAÇ

SYBAC GÜNEŞ ENERJİSİ ÜRETİM AŞ.

HALİL SUNAÇ

DOĞAKAİBRAHİM YAŞAR

DOĞAKA

M. TAYAR YANARADANA ABİGEM

MEHMET MURAT CAMUZ

AYKA ZİRAİ TARIM İLAÇLAMA

MEHMET ONUR TOKDEMİR

DOY TÜK

MEHMET TINAZERZİN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜD.

METE GÜVEN
MURAT SÖKERTIBBİ MÜMESSİL

MUSTAFA BARIŞ ARSLANTAŞ

MEB

MÜFİDE NESLİOĞLUMUHTAR AHMET YİĞİT ORTAOKULUNİMET ÇAMSMMM

NURİYE GURES

MKÜ

275

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023ÖZKAN DİNÇADANA ABİGEM

ÖZLEM ÇELENK

HATAY HALK SAĞLIĞISADULLAH UYSALSERKAN KURTVERGİ DENETİM KURULU

TUĞÇE ALTUN

DOĞAKAUĞUR DEMİRBİLEK

TRÜF ÇİFTÇİLİK KURULUM LTD ŞTİ

YAKUP SARIDAŞYARSELİ İLKOKULU

YUSUF GÖVCE

KOSGEB HATAY HİZMET MÜDÜRLÜĞÜYUSUF İHSAN UYSALMİLLİ EĞİTİMYUSUF ZİYA APAYDINAHMET FERHUN EĞERCİ

EFE ORGANİZASYON

ALİ HAMZA PEHLİVANGÖKSUN KAYMAKAMLIĞI

BEYDA ŞERBETÇİ

ÖĞRENCİ

DOĞAN GÜLRENAULTHALİM BAYRAKTARGÖKSUN KAYMAKAMLIĞI

HAYRİ UYDURAN

İLÇE GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ

M.FATİH BOZAN

AFEY TEKSTİL

MEHMET AKİF KILINÇ
MEHMET BİLGİÇ

VERA BAHARATMEHMET ÇAVDAR

80. YIL İLKOKULU - ORTAOKULU

MEHMET KAPLAN

MARGİS TEKSTİL

MUSTAFA CEYLAN

CEYLAN PLASTİK

MUSTAFA KURTAR

KAMU KURULUŞU

ONUR TÜRKOĞLU

ELBİSTAN TİCARET MESLEK LİSESİ

OSMAN BEDRETTİN GEMCİ

KİPAŞ DENİM İŞLETMELERİ A.Ş.

ÖMER KÖPRÜLÜ

GÖLCÜ KARDEŞLER LTD.ŞTİ

RAMAZAN KÖKMALİYE BAKANLIĞI

RECEP KARABAYSİNAN LAFVERMEZMİLLİ EĞİTİM

TUNCAY KAZANCIKAHARAMANMARAŞ KENT KONSEYİ GENEL SEKRETERİ

UĞUR YILDIRIM

KSÜYÜKSEL BOZDAĞ

KAHRAMANMARAŞ VALİLİĞİABDULLAH AMBARCIOĞLU

AMBARCIOĞLU TİCARETABDULLAH ÇİFTÇİ

KÖY KALKINMA SÜT KOOPERATİFİABDULLAH DEMİRAL

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİABDULLAH G. AKBUDAKSUMBAS TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİABDULLAH YAŞARAKDEM İLKOKULUABDURRAHMAN TÜRKOĞLU

OSMANİYE TİCARET VE SANAYİ ODASIABDÜLRAHİM ÇOLAKEROLKIZILÖMERLİ ORTAOKULUADEM GAZİBEYOĞLU

GAZİBEYOĞLU KURUYEMİŞADEM KOLLU

KADİRLİ ATATÜRK A. SAĞLIK MESLEK LİSESİADEM KÜPELİ

BEYOĞLU YEMEKÇİLİKADNAN SARAÇ

MALİ MÜŞAVİRLİK

AHMET ANDIRIN

ÜMİT GIDA SANAYİ

AHMET ARIK

CEVDETİYE BELEDİYESİ

AHMET ERGENMALİ MÜŞAVİRLİK

AHMET GÖKOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

AHMET İSPİR

SUMBAS YBO

AHMET KANATAHMET VEFA YARGICI

276

SEZİN TOPTAN GIDA

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

AHMET YAŞAR

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

AKİF ARSLAN

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ALAEDDİN YÖRÜK

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ALİ BALKIZCEMİL OTO ELEKTRİK

ALİ BORA

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ALİ ERÇETİN

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİALİ İSPİR

KADİRLİ TİCARET ODASI BŞK.

ALİ KARAPÜR

MALİ MÜŞAVİRLİK

ALİ KÖYLÜOĞLU

ALİBEYLİ BELEDİYESİALİ ÖZYURT

EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜALPARSLAN KOCAĞ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİALPASLAN OCAKİL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜALPASLAN YAŞAR

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ALPER YUNUS BİLDİRİCİZAMAN TOR. YOY MÜH.

ALPTUĞ AKSOYOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

AYKUT EMNİYET

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

AYŞE N. BALIOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

AYTEN SUMBASAZİZE ATARİSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ

BAKİ ARSLAN

MALİ MÜŞAVİRLİK

BAKİ KIRPIKALİBEYLİ İLKOKULUBARIŞ KILINÇ

İL GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ

BEKİR KAYAYARBAŞI BELEDİYESİ

BEYAZIT SARIYILDIRIM
BİLAL KAVLAKKAVLAKOĞLU GIDA SANAYİ

BÜLENT ÖNALOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİCANAN GONCA

KAPTAN DANIŞMANLIKCEMAL TOSUNOĞLUKLAS ELEKTRONİK

CENGİZ NAM

TATBİKAT ORTAOKULU

CENNET ESKALOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

CENNET TOR

MAKBULE HANIM ANAOKULU

CEREN DİLAN TEMELOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

CEYHUN YÜKSELİR

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

CİHAT YEŞİLDEMİRELLEK BELEDİYESİ

COŞKUN ÖZALP

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ÇAĞATAY DUMAN

CEVDETİYE BELEDİYESİ

ÇİĞDEM ÖZDEMİRLER

MALİ MÜŞAVİRLİK OFİSİ - OKAD DANIŞMANLIKDURMUŞ YARIMPABUÇ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİDURSUN ÇOMALAKYARBAŞI BELEDİYESİ

ELİF DERYA ÜBEYLİ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

EMEL ARPACIOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

EMİNE SARIOĞLU

OSMANİYE TİCARET VE SANAYİ ODASIEMRAH KUTLU
ERAY ÇETİN

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİERDAL ARSLAN

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ERDİNÇ KADIOĞLU

DOĞAKAERDOĞAN KADIOĞLU

KADIOĞLU TARIM

ERGİN KABUL

KABULLER A.Ş.

ERGÜN KARAİL KÜLTÜR VE TURİZM MÜDÜRLÜĞÜ

ERSİN HÖBEK

277

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023ERSİN ÜNALOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ERTAÇ HÜRDOĞAN

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

EYÜP ABDİL

AKPARTİ

EYÜP ÇOLAK

SUMBAS İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜD.

EYYUP DEMİRDAŞ

KUYUMCULUKFATİH ÇELİK

TUNA GIDA PAZARLAMAFATİH KARAGÜZELELLEK İLKOKULUFATİH TEVİN

İL GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ

FATMA AKÇAOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

FATMA DELİKİŞİ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

FATMA GAZİBEYOĞLU

GAZİBEYOĞLU KURUYEMİŞ

FATMA GÜRBÜZ

OSMANİYE DEVLET HASTANESİ

FATMA NUR ÖZERLİ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

FERHAN COŞKUNELLEK BELEDİYESİ

FERHAT FATİH ÖZGÜR

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

FERİDUN DEMİR

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

FİKRET SOYDEMİR

CEVDETİYE BELEDİYESİ

FİKRET UNLU

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİGAMZE SAVAŞGÖKHAN AVLUKYARIALİBEYLİ İLKOKULUGÖKHAN SARIASLAN
GÜLNUR ÖZDEMİR

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

GÜLSER ÖZKARŞIYAKALIGÜNALP VURALGÜNER ARSLAN

UĞRAK FIRINHACI ŞAHİN

VİTAMİN SÜT

HALEF DİZLEK

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

HALEF DİZLEK

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

HALİL ÇİFTÇİ

OFİSSA OFİS MOBİLYA

HALİL EROLOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

HAMİDE KARAMAN
HANDE DEMİR

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

HANİFİ ŞENMALİ MÜŞAVİRLİKHARUN BÜLBÜL

278

HASAN KARADELİ

MEHMETLİ BELEDİYESİ

HAYDAR KAVCIBAHÇE CANSAN ORTAOKULUHİLAL KOCAMAZOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

HİLMİ İSİLİ

DÜZİÇİ TİMES

HULUSİ MARTYARBAŞI BELEDİYESİ

HURİ BİÇER

SUMBAS LİSESİ

HÜLYA KELEŞ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

HÜSEYİN BİÇER

CEVDETİYE BELEDİYESİ

HÜSEYİN DEMİRCİ

BEYDAĞI ARICILIK SAN.TİC.LTD.ŞTİ

HÜSEYİN GÜL

SUMBAS LİSESİ

HÜSEYİN SARICA

BEYOĞLU KUNDURA SAN. TİC.

HÜSEYİN VELİOĞLU

VELİOĞLU DOĞRAMA

İBRAHİM GÖKCEVDETİYE BELEDİYESİ

İBRAHİM YEŞİLTEPEYEŞİLTEPE ET MARKETİDRİS ÖNDER

OSMANİYE TİCARET BORSASIİLHAMİ ÖNALCEVDETİYE BELEDİYESİ

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023İLHAN ELAELA GIDA PAZARLAMAİNCİ ANDIRINOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

İSHAK ZEVKİ ERSOYDANIŞMANİSMAİL KARABÖRKİSMAİL YÜCELYARBAŞI BELEDİYESİ

İSMET GÖKÇEATALAN BELEDİYESİKEMAL KOLLU
KERİMCAN ÇELEBİ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

KURBAN YAŞAR

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

LEVENT ALİBEKİROĞLUİL ÖZEL İDARESİ

M. FATİH BİLAL ALODALIOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

MAHMUT GÜNDÜZ

MALİ MÜŞAVİRLİK

MAHMUT KETEN

KETSAN LTD. ŞTİ.

MEHMET AKİF ERSOYOSMANİYE TİCARET VE SANAYİ ODASIMEHMET AKTUĞ

SUMBAS BELEDİYESİ

MEHMET AKTUĞ

SUMBAS BELEDİYESİ

MEHMET CİHANGİR

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

MEHMET ÇELİK

MALİ MÜŞAVİRLİK

MEHMET EKER

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

MEHMET GÜMÜŞGEZER KAMYONCUMEHMET KURTBAŞARGAR LPG DOLUM A.Ş.

MEHMET TAHİR ERDİNÇ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİMEHTAP KARAMANOĞLU

AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR İL MÜD.

MİTHAT KILIÇ

ARDA GIDA PAZARLAMAMUHAMMED MURAT AKSOYOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

MUHSİN MARTYARBAŞI BELEDİYESİ

MUKADDES ERKOÇAK
MURAT AVCIFATİH EĞİTİM, KÜLTÜR VE GENÇLİK DERNEĞİ

MURAT OĞUZOSMANİYE TİCARET VE SANAYİ ODASIMURAT TÜRKOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİMURTAZA ÇİL

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİMUSA GÖRGELEMS PARK ERKEK GİYİM

MUSTAFA ÇAPARYARBAŞI BELEDİYESİ

MUSTAFA DENİZ KUYLUKİL ÖZEL İDARESİ

MUSTAFA FEDAİ ÇAVUŞ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

MUSTAFA KELEŞ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

MUSTAFA KESKİN

BAHÇE KAYMAKAMLIĞI SYDVMUSTAFA ÖNALYARBAŞI BELEDİYESİ

MUSTAFA REMZİ SOLAKYAGEM BİLİŞİM DANIŞMANLIKMUSTAFA SERİN

KADİRLİ AV SPORLARI DER. BŞK.

MUSTAFA TAMERHUBUBATMUSTAFA TANÇOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

MUSTAFA ULUDOĞAN

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİNAMIK ÖZERÖZER EMLAK İNŞAAT

NECATİ GÜL

CEVDETİYE BELEDİYESİ

NERMİN BAHÇİ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

NİMET ÇİLNURİ ERDEM

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

OĞUZ İLA

TÜYSÜZ BELEDİYESİ

OKAN GÜVENSOY

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

279

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

ONUR BOR

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

OSMAN AVCIOĞLU

SUMBAS ORTAOKULU

OSMAN VARIŞLI

CEVDETİYE BELEDİYESİ

OSMAN ZİYAN

ZİYANOĞLU FİDANCILIKÖ LÜTFİ ÇİLOĞULLARIYARBAŞI BELEDİYESİ

Ö.FARUK ÖZBAHAR
ÖKKEŞ AKSOYYARBAŞI BELEDİYESİ

ÖNDER KAŞKA

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ÖNSAL ÇAĞATAY TABURRABİYA KALLİ
SALİH GÜVEN

SİSSAN MAKİNE

SAMİ GÜRBÜZ

ÜÇÜZ TARIMSEDA NUR DUMANOSMANİYE TİCARET VE SANAYİ ODASISEHA TATLIEROSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

SELAHATTİN BEYAZOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

SELAHATTİN BEYAZOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİSELVER İNCEMAKBULE HANIM ANAOKULUSEMRA ALÇISERVATİ ÇATALBAŞOGİADSERVET KÖNİOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİSERVET ÖNALOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

SİBEL YİĞİT

KADİRLİ BELEDİYESİ

SONER SOYDEMİR

CEVDETİYE BELEDİYESİ

SONGÜL KARAOSMANİYE TİCARET VE SANAYİ ODASISÜLEYMAN BÖRKLÜ

OSMANİYE TİCARET BORSASIŞABAN ÜNALOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ŞEYMA BULUT

ELİF İSTANBUL OPTİK

ŞULE ÜNLÜTÜRK

OSMANİYE ESNAF VE SANATKARLAR OD. BİRLİĞİTARIK BARANOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

TEVFİK ÇİFTÇİ

GAZİ İLKOKULUTEYFİK CESUREREBRAR PLASTİK

TUĞRUL TALASLIOĞLU

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

UĞUR KARA
VEYİS ÖNDAŞ

AKDENİZ TARIM

VOLKAN TUHANİOĞLU

AKÇATAŞ İLKOKULUYAVUZ COŞKUNTOPTAN GIDAYELİZ TOMASYEŞİM ŞENDUROSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİYILMAZ BAL

SUMBAS YBOYILMAZ KIRPIKMİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

YUNUS ÖNERYUSUF YILMAZ

SUMBAS YBO

YÜKSEL ATALAYYÜKSEL İNŞAAT

YÜKSEL ÇEBİŞ

YEŞİLYAYLA ORTAOKULU

ZAFER KOCA

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ZEHAN KESİLMİŞ

OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ZEKİ GÜZELYARBAŞI BELEDİYESİ

ZEYNEP TÜRKOSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ

ZÜLEYHA KARAGÜLLE

280

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023İLÇE ÇALIŞTAYLARI
Hatay İli İlçe Çalıştayları
Altınözü İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ABDULLAH AĞGÜNKÖYLERE HİZMET GÖTÜRME BİRLİĞİ

AHMET ARSLANALTIÖZÜ BELEDİYESİ

AHMET BAYRAKTARİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜEJDER YURTTAŞ

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

ENVER CANPOLATHALK EĞİTİM MERKEZİ

ENVER HACIBEKİROĞLU

ATATÜRK İ.Ö.O

ERDEM AKDOĞANSOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFIHÜSEYİN SARIOĞLU

CUMHURİYET İ.Ö.OİSMAİL NUSRET DUMANİNÖNÜ İ.Ö.O

KEMAL KIZILDAĞLI

ATATÜRK İ.Ö.O

M. ŞAHİN AYVANOĞLUSOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFIMAHİR ASLAN CEVAHİRHALK EĞİTİM MERKEZİ

MEHMET ALİ DÖNMEZ

İMAM HATİP LİSESİ

MEHMET HAMMUTOĞLU

ESNAF KEFALET KOOPERATİFİ

NACİ EKŞİ

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

NEZİR YEŞİLDAĞ

ALTINÖZÜ LİSESİ

ÖZLEM

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

SABAHİTTİN ÇEKİÇ

ESNAF KEFALET KOOPERATİFİ

SEVİNÇ SAĞALTICIİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

ŞİRİN ALKANSOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFIBelen İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADIBUMİN KILINÇOĞLU

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

DR. ALİ ÜNALTOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ

GÜRSEL TABUREMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ

HALİT KANATESNAF ODASIİLHAN MEDENİ

TEDAŞ İŞLETME ŞEFLİĞİ

M. SAİT BOZKAPLAN

İLÇE MÜFTÜLÜĞÜ

MEHMET BAŞARAN

ORMAN İŞLETME ŞEFLİĞİ

MEHMET DÖNMEZ

GENÇLİK HİZMETLERİ VE SPOR İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

MUSTAFA BAKIR

KAYMAKAMLIKNAZAN AKGÖLLÜ

MAL MÜDÜRLÜĞÜPINAR AÇIKGÖZNÜFUS MÜDÜRLÜĞÜ

ŞAKİR GÖK

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

TÜLİN TURANTAPU MÜDÜRLÜĞÜYUSUF YENMEZ

T.C. ZİRAAT BANKASI A.Ş.

ZEYNEP ÖZTÜRKSOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFI

Dörtyol İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ABDULLAH AKKOYUNLU

KAYMAKAMLIKAHMET BÖLÜKBAŞI

ESNAF ODASIAHMET KARAPÜRDÖRTYOL TİCARET VE SANAYİ ODASIALİ ABACIZİRAAT ODASIALİ NAMLIEMİNYET MÜDÜRLÜĞÜ

BAHİTTİN KELEŞ

NÜFUS MÜDÜRLÜĞÜ

281

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023BEKİR ALTANİLÇE HALK KÜTÜPHANESİ

BEKİR OSMA

ESNAFBUĞRAHAN SEÇERDÖRTYOL KÜLTÜR DEĞİŞİM VE KARDEŞLİK PLATFORMU

CEMAL TALAYDÖRTYOL TİCARET VE SANAYİ ODASICENGİZ ÇIĞDIR

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜERSMA BERNA ERGAN

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

FADIL KESKİNDÖRTYOL BELEDİYESİ

İLYAS TORUNTOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİKEMAL AÇICIDÖRTYOL İLÇE AR-GELÜTFİ ÇELİKESNAF

M. SELÇUK KAYHAN

GENÇLİK HİZMETLERİ VE SPOR İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

M.ALİ CANÇELİKDÖRTYOL MESLEK YÜKSEK OKULU

MEHMET COŞKUN

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET KIZILKAYA

NÜFUS MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET TOKSOYMEMUR -SENMUHİTTİN GÜNDAĞ

İLÇE JANDARMA KOMUTANLIĞI

MUSTAFA VAROLDÖGİADMÜCAHİD BAYARÖĞRETMEN EVİ VE A.S.O

MÜSTECEP SAĞOL

VERGİ DAİRESİ

NUH MANGATACİRORHAN KİBAR

İLKE-DER

OSMAN AVCIPERİHAN PEKERDÖRTYOL ENGELLİLER DERNEĞİ

SAİT UYARKAYMAKAMLIKSIDIKA ÖZKANDÖRTYOL ÇEVRE VE TABİATI KORUMA DERNEĞİ

TURHAN SOYLU

DÖGİADVELİ KADIOĞLUDÖRTYOL İLÇE AR-GEYAVUZ KAAN ATEŞKIZILAY DERNEĞİ

YONCA AKDENİZ

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

ZEKİ ÖZKUL

DÖGİADZİYA AVCITEMADErzin İlçe Çalıştayı

282

ADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

AHMET USTA

ERZİN KURS VE OKUL TALEBELERİ DERNEĞİ

ALİ SAMİ KARAORMAN İŞLETME ŞEFLİĞİ

ARZU MULUKKAYMAKAMLIK PROJE OFİSİ

BEKİR SOYLI

TİCARET VE SANAYİ ODASIBESTAMİ ATALAY

MAL MÜDÜRLÜĞÜ

EMİN BİLGİÇ

ERZİN SOSYAL GÜVENLİK MÜDÜRLÜĞÜ

EMİNE DURAN

KAYMAKAMLIK PROJE OFİSİ

GANİ GÜVEN

ERZİN KARINCALI YAYLASI YAŞATMA VE KORUMA DERNEĞİ

HALİS ÖZSOY

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

İSMET EVCİMEN

MAL MÜDÜRLÜĞÜ

M. İLMİSEV KILAÇ

ERZİN HAYIRLI İŞLER

MEHMET ACAR

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET EROLERZİN BELEDİYESPORMEHMET ORUÇİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜMUSA ERDURAN

İLÇE MÜFTÜLÜĞÜ

MUSTAFA KAYA

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

NECDET SÖKMEN

ERZİN ÇEVRE VE TARİHİ VARLIKLARI KORUMA DERNEĞİ

ÖZGÜR KARA

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

ÖZKAN DENİZ OKUR

İLÇE HALK KÜTÜPHANESİ

SENA KARAHAN

KAYMAKAMLIK PROJE OFİSİ

SONGÜL KARAOSMANOĞLU

ERZİN KADIN DAYANIŞMA DERNEĞİ

SÜHEYLA GÜZELSOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFITURGAY SOYKURTERDER SOSYAL YARDIMLAŞMA DERNEĞİ

UĞUR PEKİN

NÜFUS MÜDÜRLÜĞÜ

YUNUS BEKLEMİŞ

ERZİN EMEKLİLER DERNEĞİ

YUNUS YILDIZERZİN KURS VE OKUL TALEBELERİ DERNEĞİ

Hassa İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ADEM DUZCUAKTEPE CUMHURİYET İ.Ö.O

AHMET DÖNER

ORMAN İŞLETME ŞEFLİĞİ

AHMET ŞENİLÇE MÜFTÜLÜĞÜ

AKİF KIRLANGIÇ

ESNAF ODASIBATTAL ARIKZEYTİNOBA İ.Ö.O

BESTAMİ İŞLEKHASSA BELEDİYESİ

EZGİ TOKALIİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

FİKRET GÜMÜŞTAŞTAPU MÜDÜRLÜĞÜ

H. MUSA KARAKAYAAKBEZ İNÖNÜ İ.Ö.OHALİT AVCI

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

HATİCE DUMANZÜBEYDE HANIM ANAOKULUHİLMİ TOPRAKİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

HÜSEYİNNAZİFŞAN

A. GANİ İ.Ö.OLÜTFİYE KURT

LALEZAR DERNEĞİ

MEHMET BOLATGENÇLİK HİZMETLERİ VE SPOR İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET ERDAL CERİTLİOĞLU

DERVİŞ PAŞA İ.Ö.O

MEHMET GÜLEĞRİBUCAK İ.Ö.O

MURAT ÇEBİŞLİPTT

MURAT KARAKAYAÖZEL HASSA ÖZEL EĞİTİM REHABİLİTASYON MERKEZİ

MUSTAFA GÜLCÜ

İMAM HATİP LİSESİ

OSMAN AKSOYAKBEZ İ.Ö.ORASİM KUNDAK

M. AKİF ERSOY İ.Ö.O

SEBAHATTİN KESKİN

KÜRECİ İ.Ö.OŞABAN GÜLHACILAR İ.Ö.OŞEMSİTTİN ARIKAŞAĞI KARAFAKILI İ.Ö.O

TURAN PEHLİVANTOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ

VEYSEL GÖKAKBEZ F.S.M İ.Ö.OVEYSİ BEDÜK

NÜFUS MÜDÜRLÜĞÜ

İskenderun İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ADEM SİYAHOĞLU

İLÇE SAĞLIK GRUP BAŞKANLIĞI

ALİ KEKEÇ

İLÇE AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR MÜDÜRLÜĞÜ

ALİ YEŞİLOVA

MÜSİAD HATAY ŞUBESİBANU AYŞE UYGUR

KAYMAKAMLIKCEMİL ERDOĞDU

ZİRAİ KARANTİNA MÜDÜRLÜĞÜ

CÜNEYT BİLGİN

İLÇE AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR MÜDÜRLÜĞÜ

ERTUĞRUL TESBİLİ

İSDEMİR

283

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

M. ENGİN AYILAÇ

GÜMRÜK BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ

M. SEDAT BAYIRTURİZM DANIŞMA BÜROSU

MEHMET YÜKSEL

İŞKURMUSTAFA KARABAYTOPRAK MAHSULLERİ OFİSİ

MUSTAFA YILDIRIM

ZİRAİ KARANTİNA MÜDÜRLÜĞÜ

MUZAFFER ÇAKMAK

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜNAZIM CULHAELEKTİRK MÜHENDİSLERİ ODASINİLGÜN ULUS

KREDİ VE YURTLAR KURUMU

O. UĞUR TÜRKYILMAZSOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFISALAHADDİN SUNAR

ASAS AŞ.

SELÇUK AKICIİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

SEMİH EROĞLU

ZİRAİ KARANTİNA MÜDÜRLÜĞÜ

SONGÜL TIRAŞ GÜZEL

İLÇE SAĞLIK GRUP BAŞKANLIĞI

ŞEFİK UYARMADENİ İŞLER ESNAF ODASITUNCAY POLATLİMAN BAŞKANLIĞI

ÜMİT ÖZMEN

GENÇLİK HİZMETLERİ VE SPOR İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

YAŞAR İNALLİMAKPORTZEYNEP ÇAKMAKLIKORUNMAYA MUHTAÇ ÇOCUKLARA YARDIM DERNEĞİ

Kırıkhan İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADIABDİLAZİZ KURTMUHTARABDULLAH KARAMANSOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFIADNAN AÇIKMUHTAR

AHMET ŞENGEL

MUHTAR

AHMET YILMAZ

İLÇE SAĞLIK GRUP BAŞKANLIĞI

BEYAZIT BOSTAN ULAŞLI

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

CUMA EKİNCİKAYMAKAMLIKHANİFİ KAVAKİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

HASAN BİLGİLİ

ZİRAAT ODASIM. FATİH ANDI

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET BİLİCİ

ZİRAAT MÜHENDİSİ

MEHMET KARAKULAK

MUHTARMERYEM ÖNTÜRK

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

MİTHAT ALTUN

MAL MÜDÜRLÜĞÜ

MUSTAFA SARP

İLÇE ÖZEL İDARESİ

OLCAY AYDOĞANSOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFIOSMAN ONUR GENÇİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜSERVET BAKİNÜFUS MÜDÜRLÜĞÜ

ŞEREFETTİN GEÇKALMUHTARUFUK GÜNEŞ

ZİRAAT MÜHENDİSİ

YURDAGÜL KAYAVERGİ DAİRESİ

Kumlu İlçe Çalıştayı

284

ADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

A. DERVİŞ SARAR

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

AHMET BATIKUMLU BELEDİYESİ

AHMET BEKAR

MUHTARALİ DİNÇERMUHTAREŞREF UZUNYAYLAKUMLU BELEDİYESİ

F. ENİS NİSANİ

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

HASAN IRMAKKUMLU BELEDİYESİ

HÜSEYİN TUTARİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET SAÇARMUHTARMEHMET TOPLUYILDIZMUHTARMUSTAFA DURSUN

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

SALAHİDDİN GÜÇ

KUMLU BELEDİYESİ

SALİH SARALARKUMLU BELEDİYESİ

SELAHATTİN KARAKAVAKMAL MÜDÜRLÜĞÜ

ŞAHİN SAĞIROĞLUMUHTARŞEKİP TALİPLERMUHTARŞEVKET YANARMUHTARYAŞAR KANDEMİRMUHTAR

Reyhanlı İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ABDULLAH

NÜFUS MÜDÜRLÜĞÜABDULREZZAK DOLGUMREYHANLI İLÇE ÖZEL İDARESİ

AHMET ALTUN

VERGİ DAİRESİ

ALİ KARATAŞ

ZİRAAT ODASIALİ KARATAŞ

REYHANLI BİRLİK DERNEĞİ

HAKAN BOZKURTREHİDERHÜSEYİN GÜÇLÜ

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET ATEŞESNAF VE SANATKARLAR ODASIMEHMET KILINÇOĞLU

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

MUSTAFA ŞANVERDİ

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

NİHAT AKGÖLİLÇE SAĞLIK GRUP BAŞKANLIĞIOKTAY ÇAPTIRREYHANLI BELEDİYESİ

OSMAN KARAÇAKIR

TİCARET BORSASIOSRHAN TURAN

GENÇLİK HİZMETLERİ VE SPOR İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

TAHSİN AYDINTİGEM İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜYUSUF AĞBAYRAM

İLÇE MÜFTÜLÜĞÜ

Samandağ İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ABDULLAH KÜÇÜKBASİL

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

AHMET ALTIOKİLÇE MÜFTÜLÜĞÜ

ALİ GENÇOĞLUTAPU MÜDÜRLÜĞÜ

BURCU ESMERSAMANDAĞ DEVLET HASTANESİCANDAN YILDIZSAMANDAĞ ATATÜRK ANADOLU LİSESİ

CEMALETTİN ÇOLAKSOSYAL GÜVENLİK KURUMUDİLEK TAŞSAMANDAĞ DEVLET HASTANESİ

EMRAH EROLSAMANDAĞ DEVLET HASTANESİ

GÜRKAN BAYTARTOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ

HİKMET SAYGAZETECİ

HÜSEYİN YOĞUN

DEĞİRMENBAŞI BELEDİYESİ

İBRAHİM KİMYONGÜR

İLÇE HALK KÜTÜPHANESİ

MAHMUT COŞKUN

SAMANDAĞ DEVLET HASTANESİ

MEHMET DOĞRUGAZETECİ

MEHMET SABRİ ZEYTİNELİ

SAMANDAĞ MESLEK YÜKSEKOKULUOĞUZHAN KAYA

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

SABRİ REYHANOĞULLARI

SUTAŞI BELEDİYESİSEHER BAKTIAYAİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

285

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023SÜLEYMAN KAYIKÇI

TEKNİK VE ENDÜSTRİ MESLEK LİSESİ

ŞİRAZ YOĞUNMIZRAKLI BELEDİYESİ

YILDIZ KÜREK

TEKNİK MESLEK LİSESİ

Yayladağı İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

A. SÜLEYMAN BÜYÜKBAŞ

İLÇE ÖZEL İDARESİABDULLAH AŞARİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜADEM HASIRCIÖĞRETMENEVİ VE ASOAHMET AKYILDIZİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

BARIŞ KUMİT

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜBAYRAM GÖKEBAKANLIKIZ TEKNİK MESLEK LİSESİCENK TUFANGÜMRÜK MUHAFAZA BÖLGE AMİRLİĞİ

DİLEK YALÇIN

İLÇE ÖZEL İDARESİ

EMİN ŞENER

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

FATİH YAPRAKİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

FATMA SOLMAZİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

HÜLYA AĞIRTAŞ

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

KADEM ÖTERMETRO TURİZM

MAHMUT AYDINİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET AKSOYMUHTARMEHMET ALİ BALLIZİRAAT ODASIMEHMET BİLGİLİ

ATATÜRK İ.Ö.O

MEHMET ÖZELYAYLADAĞI LİSESİ

MEHMET TÜRKYILMAZ

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

MUHİDDİN VURALİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

MURAT SERTOĞULLARINDA

MEHMET AKİF İ.Ö.O

MUSTAFA DEMİRTAŞ

ŞİBOMUSTAFA ÖZŞAFAK

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNAZIM TORTUKYİBOOKŞAN KÖSTEN

YAYLADAĞI LİSESİ

ÖMER BUZOĞLU

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

REYHAN TELCİ

YAYLADAĞI ANAOKULU

SABAHATTİN BİLGENHALK EĞİTİM MERKEZİ

SAİT ÜLLENOĞLUHALK EĞİTİM MERKEZİSEDAT YILMAZYAVUZ SELİM İ.Ö.OŞAZİYE AKAROLUKKAYMAKAMLIKZEKİ HÜZMELİ

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

Kahramanmaraş İli İlçe ÇalıştaylarıAfşin İlçe Çalıştayı

286

ADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ADEM BÜLBÜLGAZETECİADEM GÜNDOĞARTEMAADEM TÜRKHANİLÇE MEM. AR-GE

ADEM YILDIRAKDERE BALIKÇILIK

AHMET GÜLAFŞİN BELEDİYESİ

AHMET KARAKAYAÇOĞULHAN BELEDİYESİ

AHMET YALDIZ

A.EL İL MÜD.

ALİ SEFER DEMİRCİ

EMEKLİBAYSAVAŞ KIRDAĞLICA KASABASICUMA SARIKAYACEREN SÜRÜCÜ KURSU MÜD.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

EMRAH AYTAÇ

AFŞİN BELEDİYESİ

FAİK SAĞLAM

EVAŞFEVZİ KAYMAKAK PARTİ

FEYYAZ SOLAKİLÇE MİLLİ EĞİTİM MD.

GÜRÜ DAĞLICENK

Ç.İ. OKUL MÜDÜRÜ

HALİT AKSUAFŞİN CUMHURİYET İ.Ö.O

HASAN AKPINAR

AFŞİN ZİRAAT ODASI BAŞKANI

HİKMET BÖKE

DSİ. 204. ŞUBE MÜD.

HİLMİ ÖZDEMİR

ÇOBANBEYLİ CUMHURİYET İ.Ö.OİBRAHİM AKDAŞ

EĞİTİM BİR-SEN

İDRİS AYDINGAZETECİ

İLYAS SARI

ASİADİSA ULUER

İNŞAAT MÜHENSİSİKAZIM CİNPOLATCHP İLÇE BAŞKANI

M.BİLAL ÖZDEN

AFŞİN YİBOMEHMET ÖZDEMİR

AFŞİN TSOMEHMET TAŞKALE

MHP İLÇE BŞK.

MUHTEMİT DAĞLI

ARITAŞ BELEDİYESİ

MURAT BOZKURTBAROMUZAFFER VUROLTRT

NURETTİN SARIKAYATANIR BLD. BAŞKANI

ORHAN YAZGINAFŞİN TERMİK B SANTRALİ

ÖMER KASABALABANİL GENEL MECLİS ÜYESİ

ÖMER KONAKÖZEL İDARE MÜD.

SADETTİN BİNBOĞAKIZILAY BAŞKANISEDAT ALICIKSÜ. AFŞİN MYO

SELAHATTİN AKÇALI
ŞEYDA ULUERİLÇE G.T.H.M

TUFAN YANARTUFAN İNŞAAT

TUĞRUL TERZİ

ECZACIÜMİT HASAN TATLI

M.KEMAL İ.Ö.O MÜDÜR YRD.

VEYSEL ATEŞAFŞİN EMNİYET MÜDÜRÜYASEMİN DAVUTOĞLU

PEYZAJ MİMARI

YASİN FIRATİLÇE MİLLİ EĞİTİM MD.

YEMLİHA BÖKE

İL GENEL MECLİS ÜYESİYUSUF KENAN DİKİCİ

AFŞİN BELEDİYESİYUSUF ÖZGÜR

G.H.SPOR İLÇE MÜD.

Andırın İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ADEM TEMİZ

İLÇE MEM. AR-GEADİL DEMİR

17 NOLU MİNİBÜS KOOP. BŞK.

ALİ ÇATALBAŞ

MHP İLÇE BŞK.

AYDIN İLHAN

ZİRAAT BANKASIBEHZAT KAMAİL GENEL MECLİS ÜYESİ

ERGÜN ÇINAR

127 NOLU MİNİBÜSKOP BAŞKANIGÖKHAN DEDEBAĞI

İLÇE EMNİYET MÜD.

HÜSEYİN DEMİRER

AKEDAŞ İS. ŞEFİHÜSEYİN KAYRAN

YEŞİLOVA BELEDİYE BAŞKANI

HÜSEYİN TEMİZ

ÜNİVERSİTE DOÇ. DR.

KASIM DURMUŞ DALAKLIOĞLU

ŞOFÖRLER VE OTOMOBİLCİLER ODASI BAŞKANI

287

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

MEHMET DEMİRBAĞ

ORMAN İŞLETME MÜDÜRÜ

MENDERES GÜRBÜZBBP

MUHAMMET ÖZTÜRK

ANDIRIN BELEDİYESİ

MUSTAFA ATEŞNÜFUS MÜDÜRÜ

RAMAZAN DENİZTAPU MÜDÜRÜ

SÜLEYMAN ÇINKIRİLÇE GIDA TARIM VE HAYV. MÜD.

ŞABAN AVCIAKPARTİ İLÇE BAŞKANIYAHYA CINCIKİLÇE MAL MÜDÜRLÜĞÜYAKUP DALİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜD.

YAŞAR DOĞUİLÇE MÜFTÜLÜĞÜ

YUNUS BALCICHP İLÇE BAŞKANIYUSUF CANKARA

PTT MÜD.

ZELİHA NURDOĞAN

AKPARTİ İLÇE KADIN KOLLARI BAŞKANI

Çağlayancerit İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

AHMET TEKELÇAĞLAYANCERİT BELEDİYESİALİ ÖZTÜRK

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜALİ ŞAHABOZLAR BELEDİYESİ

ALİ TUTAYİLÇE MAL MÜDÜRLÜĞÜ

CEVDET KAVALİLÇE ÖZEL İDARESİ

DURMUŞ ALİ SARIBAŞ

İLÇE EMNİYET A.

EMRAH AYDINLIOĞLU

ÇAĞDEREYYÜP KUMRUİLÇE MEM-ARGE

FETHULLAH DEMİR

İLÇE EMNİYET A.

HARUN AÇIKGÖZİLÇE MEM ŞUBE MÜD.

HASAN TAŞÇI

AB PROJE BÜROHÜSEYİN ATICIZİRAAT BANKASIİBRAHİM BARAKİLÇE GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK MÜD.

M. ZAHİD AYDEMİR

İLÇE SPOR MÜD. V.

MEHMET KARAGÖZAKPARTİ İLÇE BAŞKANI

MEHMET KEKİL

İLÇE MÜFTÜLÜĞÜ

MEHMET KEKİL

İLÇE NÜFUS MÜDÜRÜ

MEHMET KINALIKÜÇÜKCERİT KÖYÜ MUHTARIMEHMET ÖZDEMİR

ÖĞRETMENEVİ MÜDÜRÜ

MEHMET SALMANTAPU SİCİL MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET ŞİŞMAN

ZİRAAT ODASI BAŞKANI

MUSTAFA SERTDEREKAYMAKAMLIKMÜKERREM CÜREİLÇE MÜFTÜLÜĞÜOLGUN ÖNERÇAĞLAYANCERİT KAYMAKAMI

ÖMER ÇETİNKAYAAKEDAŞ

ÖMER KALAYCITSM BAŞKANI

SERKAN ÖZAVŞAR

ÇAĞLAYANCERİT KAYMAKAMI

SEZAİ KEKLİCEKHALK EĞİTİM MÜDÜRÜ

SÜLEYMAN KURTİLÇE NÜFUS MÜDÜRLÜĞÜ

YÜCEL ACARİLÇE GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK MÜD.

Ekinözü İlçe Çalıştayı

288

ADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ALİ UZUN

80.YIL İ.Ö.O. MÜD. V.

BEHZAT ÇİFTÇİ

MAL MÜD.

HALİL KILINÇ

MÜFTÜ V.

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

HANEFTAR KONUR

YUNUS EMRE İ.Ö.OİBRAHİM KARAŞAHİN

EKİNÖZÜKAZIM ÇITAK

SAĞLIK GRUP BAŞKANI

M. MUSA ÇİNÇİN

MAL MÜD.

MUSTAFA ÇİVİNÜFUS MÜD.

N. MUSA KAPLANNEJLA YILDIRIMTAPU MÜD.

RAHMİ TORAMANSOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFISEDAT ÇETİNTAPU MÜD.

VELİ KURTEKİNÖZÜ YİBOElbistan İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

AHMET CEHIZMESLEKİ EĞİTİM MERKEZİ

ALİ KALEMKARAELBİSTAN E.M.L.

ALİ KORKMAZKARAELBİSTAN E.M.L.

AYŞEGÜL YILDIRIM

ELBİSTAN MÜKRİMİN HALİL LİSESİCANAN KALIN

İLÇE GIDA TARIM HAYVANCILIK MÜD.

CEMAL DEMİR

ELBİSTAN YURT MÜD.

CUMA ÇAKMAKEBİSTAN ZİRAAT ODASI BAŞKANLIĞI

CUMA DOĞAN

HOCA AHMET YESEVİ İ.Ö.OEMİN POLATELSİADERCAN KOCAKAYAELBİSTAN TİCARET MESLEK LİSESİFARUK ERBAŞ

ELBİSTAN ÇINAR-DER

FATİH ÖZKAN

ELBİSTAN VERGİ DAİRESİ

H. MUSTAFA DOĞANHACI MUSTAFA YILMAZ

GENÇLİK HİZMET VE İLÇE MÜDÜRÜ

HAKAN CERENELBİSTAN MANŞET GAZETESİ

HAMİT KAVAKELBİSTAN KAYNARCA GAZETESİ

İSA ERKANİLÇE GIDA TARIM HAYVANCILIK MÜD.

KADİR KÖSEOĞLU

ELBİSTAN SAVUNMA SPORLARI

LATİF YÖNDER

ELBİSTAN BELEDİYESİ

M.SİNA AYIKOĞLU

İLÇE GIDA TARIM HAYVANCILIK MÜD.

MAHMUT ALTAYİLÇE GIDA TARIM HAYVANCILIK MÜD.

MAHMUT EKERSULARELBİSTAN TEK. VE ENDÜSTRİ MESLEK LİSESİ

MEHMET ALİ BULUT

ELBİSTAN MÜKRİMİN HALİL LİSESİ

MEHMET BAYDEMİR

ELBİSTAN NÜFUS MÜD.

MEHMET DOĞANHACI BEKTAŞ VELİ İ.Ö.O

MEHMET ERDENELBİSTAN MÜKRİMİN HALİL LİSESİ

MESUT SÖZER

ELBİSTAN NÜFUS MÜD.

MEVLÜT BARANEMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ

NAZİYE SEVİNÇLER YILDIZNEDİM SOYSALŞEKER FABRİKASI

OSMAN GÖKCECİKHALK EĞİTİM MERKEZİ

ÖZGÜR AKINİLÇE GIDA TARIM HAYVANCILIK MÜD.

ÖZGÜR CERİT
RAMAZAN ERDOĞAN

ELBİSTAN MÜFTÜLÜĞÜ

RAŞİT KONYA

KARAELBİSTAN E.M.L.

SİBEL GÜNEY

ÖZEL İDARE MÜDÜRLÜĞÜ

SÜLEYMAN DEMİR

ELBİSTAN AHLAK KÜLTÜR VE SEV. DER.

289

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023ŞÜKRÜ MERCİMEK

KADASTRO MÜDÜRÜ

YUNUS HURMAZ

ELBİSTAN ZİRAAT ODASIZAHİTTİN DEMİRCİ
Göksun İlçe Çalıştayı290

ADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ABDURRAHMAN ALICIBOZHÜYÜK İ.Ö.O

ADNAN KILIÇ

İLÇE EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ

AHMET GÜLEN

KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ G.M.Y.O

AHMET ÖNDER

DEVLET HASTANESİ

ALİ COŞKUNHALK EĞİTİM MERKEZİ

ALİ ERDEM NALBANTOĞLU

ÇARDAK İ.Ö.O

ALİ KAYAGÖKSUN İLÇE TARIM MÜD.

ALİ KIRAÇKANLIKAVAK BELEDİYESİ

ALİ KUTLU

ÇARDAK BELEDİYESİ

ALİ TELTİKGÖKSUN ANADOLU LİSESİ

ASLAN ŞİŞİK

BOZHÜYÜK İ.Ö.O

AYDIN GEZERTAŞARGÖKSUN İLÇE TARIM MÜD.

AYTEN KARAARSLANNEVZAT PAKDİL YİBOBAHADIR BOLATGÖKSUN GÖNÜL DOSTLARI DERNEĞİ

BAHAR ARSLAN

TURNA BUCAĞI İ.Ö.O

BATTAL BALTACIGÖKSUN METEMBİLAL BOZKURTÇARDAK İ.Ö.O

CUMA ARMUTKANLIKAVAK İ.Ö.O

CUMA DEMİRCİ

BÜYÜKKORUCUK İ.Ö.O.

CUMA KIRATLIGÖKSUN ANADOLU LİSESİ

CUMA KUŞKAYA

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜD.

DİLEK YAŞAR

İLÇE PROJE OFİSİ

DOĞAN KENGERİSTİKLAL İ.Ö.ODOĞAN KUŞOĞLU

TAŞOLUK BELEDİYESİ

DÜRİYE SARIKAYAİLÇE TARIM MÜDÜRLÜĞÜ

EMEL ABAY

İLÇE TARIM MÜDÜRLÜĞÜ

EYUP KARSUGÖKSUN YUNUS EMRE İ.Ö.OEYYÜP KAYIKLIKGÖKSUN ANAOKULU

F.DERYA BAYRAKTARÖĞRENCİ

FATİH AYDINYEREL BASINFATİH ERDOĞAN

ÇARDAK İ.Ö.OFATİH M. KORU

BOZHÜYÜK Ç.P.L

FEYZULLAH MERCANNEVZAT PAKDİL YİBOGAZANFER ASLANTAŞ

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜD.

HAKAN BOLATGÖKSUN LİSESİ

HAKAN ÇORAKGÖKSUN KAYMAKAMLIĞI

HALİL KILINÇGÖKSUN ANADOLU ÖĞRETMEN LİSESİ

HALİL YAŞARGÖKSUN BELEDİYESİ

HASAN TELTİK

ANADOLU İHLHAYRİ ABACIGÖKSUN ANADOLU ÖĞRETMEN LİSESİ

HİKMET KAÇARGÖKSUN İLÇE TARIM MÜD.

HURŞİT KEŞOĞLU

FATİH İ.Ö.OHÜLYA YARDIMİLÇE TARIM MÜDÜRLÜĞÜ

İBRAHİM AKDENİZHALK EĞİTİM MERKEZİ

İBRAHİM TOLDEĞİRMENDERE Ç.P.L

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023İHSAN AÇOĞLUGÖKSUN İLÇE ÖZEL İDARE MÜD.

İHSAN KÖROĞLUGÖKSUN ENSAF SANATKARLAR ODASIİLKER KORKMAZTARIM, GIDA VE HAYVANCILIK İLÇE MÜD.

İSA DAĞLIGÖKSUN İLÇE TARIM MÜD.

İSMAİL AKTAŞGÖKSUN İLÇE TARIM MÜD.

LEYLA GÖKBUNARGÖKSUN İLÇE TARIM MÜD.

MAHİRBEY KAYAANADOLU İHL

MEHMET EMİN SATARİSTİKLAL İ.Ö.OMELİH ENGİZEK

İLÇE TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ

MERYEM DAĞGÖKSUN MESLEK YÜKSEK OKULU

MESUT BİLGİNKANLIKAVAK Ç.P.L

MESUT ULUTAŞ

ÇARDAK Ç.P.LMETİN KABAGÖKSUN ANAOKULUMEVLÜT SAĞIRGÖKSUN YUNUS EMRE İ.Ö.O

MURAT BIÇAKÇI

ORMAN İŞLETME MÜD.

MURAT BİLGİN

KAVŞUT İ.O.O

MURAT DOKGÖZGÖKSUN TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ

MUSTAFA AKSOYBOZHÜYÜK Ç.P.L

MUSTAFA TÜRKMENİLÇE EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ

MUSTAFA YAŞAR

TOMBAK İ.Ö.ONACİ AKGÜN

ERİCEK İ.Ö.ONEDİM ÇİÇEK

CUMHURİYET İ.Ö.ONEVİN SATARTURNA BUCAĞI İ.Ö.O

NURETTİN DALGÖKSUN GÜNDEM GAZETESİ

NURİ GİŞİ

DEĞİRMENDERE BELEDİYESİ

OĞUZHAN KALEORHAN DERYACUMHURİYET İ.Ö.OÖKKEŞ KOZLUDEREGÖKSUN METEM

R. EKREM ERDOĞANKANLIKAVAK Ç.P.L

RAMAZAN KOCAGÖKSUN LİSESİ

RİFAT DERMANYAVUZ SELİM İ.Ö.O

SABAHİTTİN ABAY

İLÇE TARIM MÜDÜRLÜĞÜ

SEFA KARAMANLIGÖKSUN MESLEK YÜKSEK OKULUSELİM CÜCEGÖKSUN ZİRAAT ODASISELİM YAĞMUR

GÖKSİADSERKAN SAPMAZİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜD.

SİNAN MUCUKYAVUZ SELİM İ.Ö.OSÜHEYLA KUTAS

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜD.

SÜLEYMAN ALKAN

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜD.

TUĞÇE TER

KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ

ÜMİT ALKAYA

ERİCEK İ.Ö.O

YUSUF ATALAYGÖKSUN S.M.LYUSUF DEMİRCİGÖKSUN GENÇLİK HİZMETLERİ SPOR MÜD.

YUSUF ÖZBEYLER

ERİCEK BELEDİYESİ

ZEKİ GÖLLÜCEYAVUZ SELİM İ.Ö.O

Nurhak İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ABDULLAH VURAN

İLLÇE ÖZEL İDARESİ

ALİ ATICIBİLGİSAYAR TEKNOLOJİLERİ

BİLAL ÇELİK

NURHAK İLKÖĞRETİM OKULU

291

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

BURAK AYAZİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜFARUK GÜNGÖRHALK EĞİTİM MERKEZİ

HÜSEYİN KAYAİLÇE GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ

HÜSEYİN KÜLEKCİ

KARAÇAR İLKÖĞRETİM OKULUHÜSEYİN OLGUNOKKULLAR BELEDİYESİ

İBRAHİM ASLAN

NURHAK BELEDİYESİ

İBRAHİM KAZANKULLAR BELEDİYESİ

KADİR ÖZBEK

NURHAK İLÇE HASTANESİ

KAMİL GÜLMÜFTÜLÜK

MEHMET OLGUNSAYSOSYAL YARDIMLAŞMA

NİMET ÇELİKHALK EĞİTİM MERKEZİ

NUR SARITAPU SİCİL MÜDÜRLÜĞÜNURULLAH SOYALANİLÇE EMNİYET AMİRLİĞİ

OSMAN TAYFUN

BARIŞ İLKÖĞRETİM OKULUÖMER FARUK HOZULUİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

PELİN GÜREŞ

MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

RAMAZAN YAMAN

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

SEBAHATTİN HALTAOĞLU

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

TURAN DOĞAN

BARIŞ İLKÖĞRETİM OKULUÜNAL DOĞRU

ATATÜRK İLKÖĞRETİM OKULU

YUSUF YAPICIBARIŞ BELEDİYESİ

Pazarcık İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

A. YAŞAR KIZILABDULAZİZ YÜREK

MAL MÜDÜRLÜĞÜABDULLAH EŞREFOĞLU

EVRİ OSMANGAZİ İ.Ö.O

ABDURRAHMAN AKBABA

KAYMAKAMLIK YAZI İŞLERİ MÜD.

ABDÜLKADİR ŞAHİN

PAZARCIK METEMADEM ARSLAN

EVRİ PINARBAŞI İ.Ö.O

ADEM GÜRBAK

PAZARCIK HALK EĞİTİM MERKEZİ

AHMET ÇETİNKAYAMERKEZ CAMİ DERNEĞİ

AHMET TİLKİ

MAHALLİ İDARE ŞEFLİĞİ

AHMET ÜZREKNARLI ASLAN YILDIRIM Ç.P.L

ALİ ASKAN

PAZARCIK ENGELLİLER DERNEĞİ

ARİF AKYAKSOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFIBETÜL POYRAZEVRİ OSMANGAZİ İ.Ö.OBURÇİN ALTINSOY YEYEN

ÇİMKO İ.Ö.O

CEMAL KARASAKAL

İLÇE GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ

CUMA KÜÜKLER

GAZİ İ.Ö.O.

ÇAĞATAY YEŞİL

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

DR. MEHMET MURATDAĞ

ORTADOĞU TIP MERKEZİERDAL POLATGAZİ İ.Ö.O.

ERSAN ŞAHİN

292

EŞREF YILMAZ

İLÇE ÖZEL İDARE MÜD.

FARUK İSPİRDOĞAN

PAZARCIK HALK EĞİTİM MERKEZİ

FATİH KÖSEOĞLUKARAGÖL İ.Ö.O

FATMA BEYGİRCİ

PAZARCIK ANADOLU SAĞLIK MESLEK LİSESİ

FATMA GÖKSUPAZARCIK ANAOKULU

FUAT TOPALOĞLUKARAGÖL İ.Ö.OHALİL BAYRAKÇI

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

HALİL İSPİRDOĞANYAVUZ SELİM İ.Ö.O

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

HASAN AKSÜT

PAZARCIK LİSESİ

HASAN ALAGÖZÖĞRENCİ

HASAN GÖZLÜGÖL

ATATÜRK İ.Ö.O

HASAN YILMAZANADOLU LİSESİ

HASİVE ALTUNBEYPAZARCIK İLÇE TARIM MÜD.

HAŞİM PARLAKEĞRİCE İ.Ö.OHATİCE GENÇAL

PAZARCIK BELEDİYESİ

HÜSEYİN KAYAKÖYLERE HİZMET GÖTÜRME BİRLİĞİ

İ. ÖZGÜR KAMSİZERYAVUZ SELİM İ.Ö.OİSMAİL DAVUTOĞLU

ZİRAAT ODASIİSMAİL KİŞİZAMAN GAZETESİKEMAL SALİM

PAZARCIK ESNAF VE SANATKARLAR ODASIMEHMET

PAZARCIK GÖNÜL DOSTLARI DERNEĞİ

MEHMET GENÇÖĞRENCİ

MEHMET ŞAHİN

PAZARCIK ANAOKULU

MEHMET TOPALATMALI EĞİTİM KÜLTÜR VE YARDIMLAŞMA DERNEĞİ

MEHMET YAVUZATMACAPAZARCIK LİSESİ

MİTHAT AKTARVERGİ DAİRESİ MÜD.

MUHİTTİN KONDURMAZ

ERDEM-DER

NECDET ŞAHİN

İMAM HATİP LİSESİ

NİHAT BOZDAĞ

AKSU SPORNURULLAH YILMAZPAZARCIK METEM

ORHAN POLATPAZARCIK SAĞLIK MESLEK LİSESİ

OSMAN SAVAŞ KESKİN

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

SAİT AKAY

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

SALMAN UÇERÖĞRENCİ

SALMAN ULUKÜTÜKATMALI EĞİTİM KÜLTÜR VE YARDIMLAŞMA DERNEĞİ

SERPİL ÇERİBAŞ

ÇİMKO İ.Ö.OSİNAN LAFVERMEZİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

SONGÜL ERENİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

ŞORAY TAŞYURDUPANİADÜMİT AKDEMİR

PAZARCIK İ.H.L

VOLKAN KARA

ÇİĞDEMTEPE İ.Ö.O

YETER ATEŞİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜYUSUF YÜKSEL
ZEYNEL A. DELİCE

PAZARCIK LİSESİ

ZEYNEL ŞAHİN

EĞRİCE İ.Ö.O

Türkoğlu İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ABDULLAH ERGÜVEN
AHMET OKUMUŞTAPU MÜDÜRLÜĞÜ

ALİ BAYAHA

İLÇE NÜFUS MÜDÜRLÜĞÜ

ALİ KUTLU

ESNAF KEFALET KOOPERATİFİ

ASLIHAN ÇİÇEK

İLÇE GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ

AYHAN KORKMAZ

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜD.

BİLAL KEKLİK

İLÇE HALK KÜTÜPHANESİ

EROL AYDARİLÇE AR-GE BİRİMİ

FERİDUN TOPALİLÇE AR-GE BİRİMİ

HASAN SERİNMUHTAR

293

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023HAYRİ UYDURAN

İLÇE GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ

HÜSEYİN KUYUMCUMUHTARHÜSEYİNYILMAZ

MUHTARİBRAHİM KUYUBAŞIOĞLU

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜD.

İSMAİL ATLINTAŞ

ŞOFÖRLER ODASIİSMAİL BOZDOĞAN

GENÇLİK HİZMETLERİ SPOR MÜD.

M. KEMAL SOUKSUMUHTARMEHMET BESİLÇE EMNİYET AMİRLİĞİ

MEHMET DEMİR

İLÇE GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET KARACA

İLÇE ZİRAAT ODASIMURAT ÖZSOLAKTÜRKOĞLU BELEDİYESİSERAP BALIKİLÇE GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ

TURGUT GÜRSOY

İLÇE AR-GE BİRİMİ

TÜRKER KURUMAN

İLÇE EMNİYET AMİRLİĞİ

YUNUS EMRE KURTBEYOĞLU

ORMAN İŞLETME ŞEFLİĞİ

ZEYNEL ABİDİN ATEŞMUHTAR

Osmaniye İli İlçe Çalıştayları
Bahçe İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ADEM ÇEVİKMUHTARADNAN YÜNLÜTAPU MÜDÜRLÜĞÜ

ALİ KEMAL ERİLÇE HALK KÜTÜPHANESİ

ALİ USLUKAYMAKAMLIK YAZI İŞLERİ MÜD.

ARİF SEZER

BAHÇE İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

AYHAN UYARATATÜRK İ.Ö.OCENGİZ TURAN

BAHÇE TEKNİK VE ENDÜSTRİ MESLEK LİSESİ

HAYDAR KAVCICANSAN ORTAOKULUİBRAHİM AYDINMUHTARİSA DÖNMEZ

MAL MÜDÜRLÜĞÜ

İSMAİL BALATATÜRK İ.Ö.OİSMAİL BAZATATÜRK İ.Ö.O

MUSTAFA YALÇIN

KENAN EVREN PAŞA İ.Ö.OMÜBERRA KAYIRICIİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

NAZİF TEPEBAHÇE TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ

Ö. FARUK GAMLIBAHÇE MESLEK YÜKSEKOKULUÖMER ATAŞ

MHP İLÇE BAŞKANI

RECEP ATTINMUHTARSERDAR SEVMEZHALK EĞİTİM MERKEZİ MÜD.

TUNCER YENER

İLÇE GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ

ZEKERİYA ÇELİKMUHTAR

Düziçi İlçe Çalıştayı

294

ADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ALİ ÖZKALAYCITAPU MÜDÜRLÜĞÜALİ ÖZKAYIKDÜZİÇİ ORMAN İŞLETME ŞEFLİĞİ

EKREM KEÇEBAŞ

DÜZİÇİ TARIM KREDİ MÜDÜRLÜĞÜ

FERHAT AKBABA

75. YIL TEKNİK VE ENDÜSTRİ MESLEK LİSESİ

HASAN ÇİLGENÇLİK HİZMETLERİ VE SPOR İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

İSMAİL ÇULLU

İLÇE NÜFUS MÜDÜRLÜĞÜ

MEHMET SİYAHOĞLU

DÜZİÇİ SANAYİCİ VE İŞ ADAMLARI DERNEĞİ

MUSTAFA KAYIMCIDÜZİÇİ ÖZEL HAYAT TIP MERKEZİ

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Hasanbeyli İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

AHMET TAMERİLÇE YAZI İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ

ERDOĞAN BAYER

MAL MÜDÜRLÜĞÜ

FEVZİ SUNGUR

İLÇE MÜFTÜLÜĞÜ

HALİL SÜNBÜL

GAZİ MUSTAFA KEMAL ORTAOKULU

HASAN KOÇAK

İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

İBRAHİM YURTSEVER

HASANBEYLİ HALK EĞİTİM MERKEZİ

İRFAN KARİP

HASANBEYLİ İLKOKULU

MEHMET KARCI

İLÇE EMNİYET AMİRLİĞİ

MUSTAFA AKDOĞANTAPU MÜDÜRLÜĞÜ

MUSTAFA KISAHASANBEYLİ LİSESİ

SÜLEYMAN YILDIRIM

HASANBEYLİ BELEDİYESİ YAZI İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜYUSUF TOZLUKLU

HASANBEYLİ BELEDİYESİ

Kadirli İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

AHMET ÖRÜKLÜ

80.YIL CUMHURİYET LİSESİ

ALİ TEKATATÜRK ANADOLU SAĞLIK MESLEK LİSESİ

BAŞAK GÜLGIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

BİRDANE KARAKUŞ

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

BURÇAK GÜNAYDIN

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

CAN TESKERECİOĞLU

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

CAVİT ONATOSMAN GAZİ ANADOLU LİSESİ

CENGİZ GÖKCEK

ORMAN İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ

CİHAT TOPÇU

KADİRLİ TİCARET BORSASIERGİN FİDAN

RASİM ÜNAL İ.Ö.O

EROL BİLMEZ

ORMAN İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜFAZLI TANACIKADİRLİ ANADOLU ÖĞRETMEN LİSESİ

HAKAN SEMERCİOĞLU

KADİRLİ BELEDİYESİ

HALİL DEMİR

KADİRLİ TİCARET ODASIHÜRÜ KÖŞGER

ALİ MÜMTAZ SAYMAN İ.Ö.OİBRAHİM AKILLIGÖNÜL-DER

KAZIM AKÇAGIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

LEVENT UKUŞ7 MART İ.Ö.O

MAHMUT SARIOĞLUSOSYAL YARDIMLAŞMA VAKFIMEHMET SARPGEÇİT

AYDINOĞLU TUFAN BEY İ.Ö.O

MEHMET TAHİROĞLU

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

MEMET KÖRLÜ

KADİRLİ FEN LİSESİ

MURAT GÖRGEN

EMİNYET MÜDÜRLÜĞÜ

MURAT KURU

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

MURAT ŞEKER

80. YIL CUMHURİYET LİSESİ

MUSTAFA USANMAZKADİRLİ İ.Ö.O

NECATİ SEMERCİOĞLU

KADİRLİ KIZ MESLEK LİSESİ

SAVAŞ GÜVEL

ATATÜRK İ.Ö.O

SEBAHATTİN KARAKAŞ

VERGİ DAİRESİTEOMAN DUYUEMİNYET MÜDÜRLÜĞÜ

ÜMİT KAÇIRA

Ş. ÖĞRETMEN ORHAN GÖK LİSESİ

VAHİDE AKARİLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

295

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

Sumbas İlçe Çalıştayı

296

ADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

ABDULLAH HOŞCAN

ALİBEYLİ İ.Ö.O

ABDULRAHİM ÇOLAKEROL

GAZİ İ.Ö.O

ADEM GÜLTEKİN

İLÇE EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜ

AHMET DEMİRER

İLÇE MÜFTÜLÜĞÜ

AHMET DURMUŞCAN

SUMBAS SOSYAL YARDIMLAŞMA DAYANIŞMA VAKFIAHMET GÖZÜKÜÇÜK

AKÇATAŞ İ.Ö.O

AHMET İSPİR

SUMBAS YİBOALİ KÖYLÜOĞLU

ALİBEYLİ BELEDİYESİ

AYŞE ÇİFTÇİ

G. TAŞKÖPRÜ İ.Ö.OAZİZ DURMUŞ

ZİRAAT ODASIBAKİ KIRPIKALİBEYLİ İ.Ö.OBEKİR ÖZDOĞAN

MEHMETLİ İ.Ö.OBEKİR SARIDÖLSUMBAS YİBOBİLAL SEÇİSUMBAS İLÇE VE KÜLTÜR HİZMETLERİ DERGİSİ

BURHAN NAHARCIİLÇE HALK KÜTÜPHANESİ

CANER EKERGAZİ İ.Ö.OCENGİZ AKDAĞ

G. TAŞKÖPRÜ İ.Ö.O

DÖNE ATCI TRAŞKÜÇÜKÇINAR İ.Ö.O

EKREM ÖNERNÜFUS MÜDÜRLÜĞÜ

ELİF DERTLİ

G. TAŞKÖPRÜ İ.Ö.O

EYUP KOÇAK

SUMBAS YİBOFATİH MURAT GEZER

SUMBAS SULAMA BİRLİĞİ

FİLİZ ÇETİN

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

FİLİZ GÜNEŞ

AŞAĞIÇİÇEKLİDERE İ.Ö.O

GÖKHAN AVLUKYARIALİBEYLİ İ.Ö.OGÜVEN ÖZCAN

SUMBAS YİBOHAKAN KÜÇÜK

SUMBAS İLÇE JANDARMA KOMUTANLIĞI

HASAN RUFAİOĞLU

YEŞİLYAYLA İ.Ö.O

HAYAT CEBECİ

MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

HAZIM ÇITIRIKGAZİ İ.Ö.OHURİ BİÇER

SUMBAS LİSESİ

HURŞİT KARAKILIÇ

MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

İBRAHİM DÖRTGÖZ

MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

KAĞAN GÖKÇELİKÖYLERE HİZMET GÖTÜRME BİRLİĞİMANOLYA AYDIN

SUMBAS LİSESİ

MEHMET AKTUĞ

SUMBAS BELEDİYESİ

MEHMET İŞLER

AŞAĞIÇİÇEKLİDERE İ.Ö.O

MEHMET ÖZKALE

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

MESUT KUŞATAN

MEHMETLİ İ.Ö.O

MUSTAFA CANMEHMETLİ İ.Ö.O

MUSTAFA CANSEVERMİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

MUSTAFA YORULMAZYAZI İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ

NURHAN TAŞGAZİ İ.Ö.O

OSMAN YAZARMEHMETLİ İ.Ö.OÖMER BÜYÜKKÖŞKER

MAL MÜDÜRLÜĞÜ

ÖZGE DERMANGAFARLI TAŞKÖPRÜ İ.Ö.OÖZLEM IŞIKYEŞİLYAYLA İ.Ö.OSELÇUK YOSUNKAYASUMBAS KAYMAKAMLIĞI

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

SERAY ÖRENG. TAŞKÖPRÜ İ.Ö.O

SERDAR MERGEN

SUMBAS LİSESİ

ŞENER KESKİNTAPU MÜDÜRLÜĞÜ

ŞEREF EĞRİTAŞ

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

TANER KILIÇ

AŞAĞIÇİÇEKLİDERE İ.Ö.O

TURGUT KAYABİNALİ YILDIRIM YİBOUFUK ÖZKALEGAFARLI TAŞKÖPRÜ İ.Ö.OUĞUR KESİK

AKÇATAŞ İ.Ö.O

VOLKAN TUHANİOĞLU

AKÇATAŞ İ.Ö.O

YAVUZ ERDOĞAN

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜYAVUZ SELİM DOĞAN

ALİBEYLİ İ.Ö.O

YUSUF YILMAZ

SUMBAS YİBOToprakkale İlçe ÇalıştayıADI SOYADI

KURUM / KURULUŞ ADI

AHMET ARSLAN

İLÇE ÖZEL İDARE MÜDÜRLÜĞÜ

ALİ YILMAZ

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

AYSEL TEMELYAZI İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ

CELİL YILDIRIM

MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

DR. MEHMET KOCA

SAĞLIK GRUP BAŞKANLIĞI

FUAT APAYDINTAPU MÜDÜRLÜĞÜ

MUSTAFA AVCIİLÇE HALK KÜTÜPHANESİ

MUSTAFA KURT

MAL MÜDÜRLÜĞÜOKTAY BURAK ÖZCAN

GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK İLÇE MÜDÜRLÜĞÜ

297

TR63 BÖLGE PLANI 2014-2023

298